বাংলা
পালিঅট্ঠকথাটীকাঅন্ন
1101 পারাজিক পালি
1102 পাচিত্তিয় পালি
1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়)
1104 চূলবগ্গ পালি
1105 পরিবার পালি
1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১
1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২
1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা
1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়)
1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা
1206 পরিবার অট্ঠকথা
1301 সারত্থদীপনী টীকা-১
1302 সারত্থদীপনী টীকা-২
1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩
1401 দ্বেমাতিকাপালি
1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা
1403 বজিরবুদ্ধি টীকা
1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১
1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২
1406 বিনয়ালংকার টীকা-১
1407 বিনয়ালংকার টীকা-২
1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা
1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয়
1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১
1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২
1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি
1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা

8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১
8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২
8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১
8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২
8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা

8406 দীঘনিকায় (পু-বি)
8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি)
8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি)
8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি)
8410 বিনয়পিটক (পু-বি)
8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি)
8412 অট্ঠকথা (পু-বি)
8413 নিরুত্তিদীপনী
8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ
8415 অনুদীপনীপাঠ
8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ
8417 নমক্কারটীকা
8418 মহাপণামপাঠ
8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা
8420 সুতবন্দনা
8421 কমলাঞ্জলি
8422 জিনালংকার
8423 পজ্জমধু
8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী
8425 চূলগন্থবংস
8426 মহাবংস
8427 সাসনবংস
8428 কচ্চায়নব্যাকরণং
8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং
8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা)
8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা)
8432 পদরূপসিদ্ধি
8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা
8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ
8435 বুত্তোদয়পাঠ
8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ
8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা
8438 সুবোধালংকারপাঠ
8439 সুবোধালংকারটীকা
8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার
8441 লোকনীতি
8442 সুত্তন্তনীতি
8443 সূরস্সতীনীতি
8444 মহারহনীতি
8445 ধম্মনীতি
8446 কবিদপ্পণনীতি
8447 নীতিমঞ্জরী
8448 নরদক্খদীপনী
8449 চতুরারক্খদীপনী
8450 চাণক্যনীতি
8451 রসবাহিনী
8452 সীমাবিসোধনীপাঠ
8453 বেস্সন্তরগীতি
8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা
8455 থূপবংস
8456 দাঠাবংস
8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া
8458 ধাতুবংস
8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস
8460 জিনচরিতয়
8461 জিনবংসদীপং
8462 তেলকটাহগাথা
8463 মিলিদটীকা
8464 পদমঞ্জরী
8465 পদসাধনং
8466 সদ্দবিন্দুপকরণং
8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা
8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি
2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ)
2103 পাথিকবগ্গ পালি
2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ)
2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা
2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা
2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ)
2303 পাথিকবগ্গ টীকা
2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১
2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি
3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি
3103 উপরিপণ্ণাস পালি
3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১
3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২
3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা
3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা
3301 মূলপণ্ণাস টীকা
3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা
3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি
4102 নিদানবগ্গ পালি
4103 খন্ধবগ্গ পালি
4104 সলায়তনবগ্গ পালি
4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)
4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা
4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা
4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা
4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)
4301 সগাথাবগ্গ টীকা
4302 নিদানবগ্গ টীকা
4303 খন্ধবগ্গ টীকা
4304 সলায়তনবগ্গ টীকা
4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি
5102 দুকনিপাত পালি
5103 তিকনিপাত পালি
5104 চতুক্কনিপাত পালি
5105 পঞ্চকনিপাত পালি
5106 ছক্কনিপাত পালি
5107 সত্তকনিপাত পালি
5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি
5109 নবকনিপাত পালি
5110 দশকনিপাত পালি
5111 একাদশকনিপাত পালি
5201 এককনিপাত অট্ঠকথা
5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা
5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা
5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা
5301 এককনিপাত টীকা
5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা
5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা
5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি
6102 ধম্মপদ পালি
6103 উদান পালি
6104 ইতিবুত্তক পালি
6105 সুত্তনিপাত পালি
6106 বিমানবত্থু পালি
6107 পেতবত্থু পালি
6108 থেরগাথা পালি
6109 থেরীগাথা পালি
6110 অপদান পালি-১
6111 অপদান পালি-২
6112 বুদ্ধবংস পালি
6113 চরিয়াপিটক পালি
6114 জাতক পালি-১
6115 জাতক পালি-২
6116 মহানিদ্দেস পালি
6117 চূলনিদ্দেস পালি
6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি
6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি
6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি
6121 পেটকোপদেস পালি
6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা
6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১
6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২
6204 উদান অট্ঠকথা
6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা
6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১
6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২
6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা
6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা
6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১
6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২
6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা
6213 অপদান অট্ঠকথা-১
6214 অপদান অট্ঠকথা-২
6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা
6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা
6217 জাতক অট্ঠকথা-১
6218 জাতক অট্ঠকথা-২
6219 জাতক অট্ঠকথা-৩
6220 জাতক অট্ঠকথা-৪
6221 জাতক অট্ঠকথা-৫
6222 জাতক অট্ঠকথা-৬
6223 জাতক অট্ঠকথা-৭
6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা
6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা
6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১
6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২
6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা
6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা
6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি
7102 বিভঙ্গ পালি
7103 ধাতুকথা পালি
7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি
7105 কথাবত্থু পালি
7106 যমক পালি-১
7107 যমক পালি-২
7108 যমক পালি-৩
7109 পট্ঠান পালি-১
7110 পট্ঠান পালি-২
7111 পট্ঠান পালি-৩
7112 পট্ঠান পালি-৪
7113 পট্ঠান পালি-৫
7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা
7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা
7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা
7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা
7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা
7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা
7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা
7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা
7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো
7307 অভিধম্মত্থসংগহো
7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা
7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSous-commentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-KanonKommentareSubkommentareSonstige
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 पाराजिक पाळि
1102 पाचित्तिय पाळि
1103 महावग्ग पाळि (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळि
1105 परिवार पाळि
1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1
1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-1
1302 सारत्थदीपनी टीका-2
1303 सारत्थदीपनी टीका-3
1401 द्वेमातिकापाळि
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-1
1405 विमतिविनोदनी टीका-2
1406 विनयालंकार टीका-1
1407 विनयालंकार टीका-2
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-1
1411 विनयविनिच्छय टीका-2
1412 पाचित्यादियोजनापाळि
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-1
8402 विसुद्धिमग्ग-2
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवन्दना
8421 कमलाञ्जलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगन्थवंस
8427 सासनवंस
8426 महावंस
8429 मोग्गल्लानब्याकरणं
8428 कच्चायनब्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपञ्चिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमञ्जरी
8445 धम्मनीति
8444 महारहनीति
8441 लोकनीति
8442 सुत्तन्तनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8450 चाणक्यनीति
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8451 रसवाहिनी
8452 सीमविसोधनीपाठ
8453 वेस्सन्तरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमञ्जरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिन्दुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा
8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि
2102 महावग्ग पाळि (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळि
2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1
2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि
3102 मज्झिमपण्णास पाळि
3103 उपरिपण्णास पाळि
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि
4102 निदानवग्ग पाळि
4103 खन्धवग्ग पाळि
4104 सळायतनवग्ग पाळि
4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खन्धवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि
5102 दुकनिपात पाळि
5103 तिकनिपात पाळि
5104 चतुक्कनिपात पाळि
5105 पञ्चकनिपात पाळि
5106 छक्कनिपात पाळि
5107 सत्तकनिपात पाळि
5108 अट्ठकादिनिपात पाळि
5109 नवकनिपात पाळि
5110 दसकनिपात पाळि
5111 एकादसकनिपात पाळि
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि
6102 धम्मपद पाळि
6103 उदान पाळि
6104 इतिवुत्तक पाळि
6105 सुत्तनिपात पाळि
6106 विमानवत्थु पाळि
6107 पेतवत्थु पाळि
6108 थेरगाथा पाळि
6109 थेरीगाथा पाळि
6110 अपदान पाळि-1
6111 अपदान पाळि-2
6112 बुद्धवंस पाळि
6113 चरियापिटक पाळि
6114 जातक पाळि-1
6115 जातक पाळि-2
6116 महानिद्देस पाळि
6117 चूळनिद्देस पाळि
6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि
6119 नेत्तिप्पकरण पाळि
6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि
6121 पेटकोपदेस पाळि
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-1
6203 धम्मपद अट्ठकथा-2
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-1
6214 अपदान अट्ठकथा-2
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-1
6218 जातक अट्ठकथा-2
6219 जातक अट्ठकथा-3
6220 जातक अट्ठकथा-4
6221 जातक अट्ठकथा-5
6222 जातक अट्ठकथा-6
6223 जातक अट्ठकथा-7
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1
6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि
7102 विभङ्ग पाळि
7103 धातुकथा पाळि
7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि
7105 कथावत्थु पाळि
7106 यमक पाळि-1
7107 यमक पाळि-2
7108 यमक पाळि-3
7109 पट्ठान पाळि-1
7110 पट्ठान पाळि-2
7111 पट्ठान पाळि-3
7112 पट्ठान पाळि-4
7113 पट्ठान पाळि-5
7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका
7302 विभङ्ग-मूलटीका
7303 पञ्चपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका
7305 पञ्चपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典註釈書副註釈書その他
1101 パーラージカ・パーリ
1102 パーチッティヤ・パーリ
1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ)
1104 チューラヴァッガ・パーリ
1105 パリヴァーラ・パーリ
1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1
1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2
1203 パーチッティヤ・アッタカター
1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ)
1205 チューラヴァッガ・アッタカター
1206 パリヴァーラ・アッタカター
1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1
1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2
1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3
1401 ドヴェマーティカー・パーリ
1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター
1403 ヴァジラブッディ・ティーカー
1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1
1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2
1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1
1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2
1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー
1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ
1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1
1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2
1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ
1413 クッダシッカー-ムーラシッカー

8401 ヴィスッディマッガ-1
8402 ヴィスッディマッガ-2
8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1
8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2
8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター

8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ)
8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ)
8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ)
8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ)
8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ)
8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ)
8412 アッタカター(プ・ヴィ)
8413 ニルッティディーパニー
8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ
8415 アヌディーパニーパータ
8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ
8417 ナマッカラ・ティーカー
8418 マハーパナーマ・パータ
8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター
8420 スタヴァンダナー
8421 カマラーニャジャリ
8422 ジナランカーラ
8423 パッジャマドゥ
8424 ブッダグナガーター・ヴァリー
8425 チューラガンタヴァンサ
8427 サーサナヴァンサ
8426 マハーヴァンサ
8429 モッガラーナ・ビャーカラナン
8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン
8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー)
8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー)
8432 パダルーパシッディ
8433 モッガラーナ・パンチカー
8434 パヨーガシッディ・パータ
8435 ヴットーダヤ・パータ
8436 アビダーナッパディーピカー・パータ
8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー
8438 スボーダーランカーラ・パータ
8439 スボーダーランカーラ・ティーカー
8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ
8446 カヴィダッパナニーティ
8447 ニーティマンジャリー
8445 ダンマニーティ
8444 マハーラハニーティ
8441 ローカニーティ
8442 スタンタニーティ
8443 スーラッサティニーティ
8450 チャーナキャニーティ
8448 ナラダッカディーパニー
8449 チャトゥラーラッカディーパニー
8451 ラサヴァーヒニー
8452 シーマヴィソーダニー・パータ
8453 ヴェッサンタラ・ギーティ
8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー
8455 トゥーパヴァンサ
8456 ダーターヴァンサ
8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー
8458 ダートゥヴァンサ
8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ
8460 ジナチャリタヤ
8461 ジナヴァンサディーパン
8462 テーラカターガーター
8463 ミリダ・ティーカー
8464 パダマンジャリー
8465 パダサーダナン
8466 サッダビンドゥパカラナン
8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー
8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ
2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ)
2103 パーティカワッガ・パーリ
2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター
2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ)
2203 パーティカワッガ・アッタカター
2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー
2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ)
2303 パーティカワッガ・ティーカー
2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1
2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ
3102 マッジマパンナーサ・パーリ
3103 ウパリパンナーサ・パーリ
3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1
3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2
3203 マッジマパンナーサ・アッタカター
3204 ウパリパンナーサ・アッタカター
3301 ムーラパンナーサ・ティーカー
3302 マッジマパンナーサ・ティーカー
3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ
4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ
4103 カンダ・ワッガ・パーリ
4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ
4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ)
4201 サガーター・ワッガ・アッタカター
4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター
4203 カンダ・ワッガ・アッタカター
4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター
4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ)
4301 サガーター・ワッガ・ティーカー
4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー
4303 カンダ・ワッガ・ティーカー
4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー
4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ)
5101 エーカカニパータ・パーリ
5102 ドゥカニパータ・パーリ
5103 ティカニパータ・パーリ
5104 チャトゥッカニパータ・パーリ
5105 パンチャカニパータ・パーリ
5106 チャッカニパータ・パーリ
5107 サッタカニパータ・パーリ
5108 アッタカーディニパータ・パーリ
5109 ナヴァカニパータ・パーリ
5110 ダサカニパータ・パーリ
5111 エーカーダサカニパータ・パーリ
5201 エーカカニパータ・アッタカター
5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター
5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター
5204 アッタカーディニパータ・アッタカター
5301 エーカカニパータ・ティーカー
5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー
5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー
5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ
6102 ダンマパダ・パーリ
6103 ウダーナ・パーリ
6104 イティヴッタカ・パーリ
6105 スッタニパータ・パーリ
6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ
6107 ペーヴァットゥ・パーリ
6108 テーラガーター・パーリ
6109 テーリーガーター・パーリ
6110 アパダーナ・パーリ-1
6111 アパダーナ・パーリ-2
6112 ブッダヴァンサ・パーリ
6113 チャリヤーピタカ・パーリ
6114 ジャータカ・パーリ-1
6115 ジャータカ・パーリ-2
6116 マハーニッデーサ・パーリ
6117 チューラニッデーサ・パーリ
6118 パティサンビダーマッガ・パーリ
6119 ネッティッパカラナ・パーリ
6120 ミリンダパンハ・パーリ
6121 ペータコーパデーサ・パーリ
6201 クッダカパータ・アッタカター
6202 ダンマパダ・アッタカター-1
6203 ダンマパダ・アッタカター-2
6204 ウダーナ・アッタカター
6205 イティヴッタカ・アッタカター
6206 スッタニパータ・アッタカター-1
6207 スッタニパータ・アッタカター-2
6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター
6209 ペータヴァットゥ・アッタカター
6210 テーラガーター・アッタカター-1
6211 テーラガーター・アッタカター-2
6212 テーリーガーター・アッタカター
6213 アパダーナ・アッタカター-1
6214 アパダーナ・アッタカター-2
6215 ブッダヴァンサ・アッタカター
6216 チャリヤーピタカ・アッタカター
6217 ジャータカ・アッタカター-1
6218 ジャータカ・アッタカター-2
6219 ジャータカ・アッタカター-3
6220 ジャータカ・アッタカター-4
6221 ジャータカ・アッタカター-5
6222 ジャータカ・アッタカター-6
6223 ジャータカ・アッタカター-7
6224 マハーニッデーサ・アッタカター
6225 チューラニッデーサ・アッタカター
6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1
6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2
6228 ネッティッパカラナ・アッタカター
6301 ネッティッパカラナ・ティーカー
6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ
7102 ヴィバンガ・パーリ
7103 ダートゥカター・パーリ
7104 プッガラパンニャッティ・パーリ
7105 カター・ヴァットゥ・パーリ
7106 ヤマカ・パーリ-1
7107 ヤマカ・パーリ-2
7108 ヤマカ・パーリ-3
7109 パッターナ・パーリ-1
7110 パッターナ・パーリ-2
7111 パッターナ・パーリ-3
7112 パッターナ・パーリ-4
7113 パッターナ・パーリ-5
7201 ダンマサンガニ・アッタカター
7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター
7203 パンチャパカラナ・アッタカター
7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー
7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー
7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー
7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー
7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー
7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード
7307 アビダンマッタ・サンガホ
7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー
7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលីអដ្ឋកថាដីកាផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ
1102 បាចិត្តិយបាឡិ
1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ)
1104 ចូឡវគ្គបាឡិ
1105 បរិវារបាឡិ
1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១
1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២
1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា
1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ)
1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា
1206 បរិវារអដ្ឋកថា
1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១
1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២
1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣
1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ
1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា
1403 វជិរពុទ្ធិដីកា
1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១
1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២
1406 វិនយាលង្ការដីកា-១
1407 វិនយាលង្ការដីកា-២
1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា
1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ
1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១
1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២
1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ
1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា

8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១
8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២
8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១
8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២
8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា

8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ)
8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ)
8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ)
8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ)
8410 វិនយបិដក (បុ-វិ)
8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ)
8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ)
8413 និរុត្តិទីបនី
8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ
8415 អនុទីបនីបាឋ
8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ
8417 នមក្ការដីកា
8418 មហាបណាមបាឋ
8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា
8420 សុតវន្ទនា
8421 កមលាញ្ជលិ
8422 ជិនាលង្ការ
8423 បជ្ជមធុ
8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី
8425 ចូឡគន្ថវង្ស
8427 សាសនវង្ស
8426 មហាវង្ស
8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ
8428 កច្ចាយនព្យាករណំ
8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា)
8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា)
8432 បទរូបសិទ្ធិ
8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា
8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ
8435 វុត្តោទយបាឋ
8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ
8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា
8438 សុពោធាលង្ការបាឋ
8439 សុពោធាលង្ការដីកា
8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ
8446 កវិទប្បណនីតិ
8447 នីតិមញ្ជរី
8445 ធម្មនីតិ
8444 មហារហនីតិ
8441 លោកនីតិ
8442 សុត្តន្តនីតិ
8443 សូរស្សតិនីតិ
8450 ចាណក្យនីតិ
8448 នរទក្ខទីបនី
8449 ចតុរារក្ខទីបនី
8451 រសវាហិនី
8452 សីមវិសោធនីបាឋ
8453 វេស្សន្តរគីតិ
8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា
8455 ថូបវង្ស
8456 ទាឋាវង្ស
8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា
8458 ធាតុវង្ស
8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស
8460 ជិនចរិតយ
8461 ជិនវង្សទីបំ
8462 តេលកដាហគាថា
8463 មិលិទដីកា
8464 បទមញ្ជរី
8465 បទសាធនំ
8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ
8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា
8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ
2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ)
2103 បាថិកវគ្គបាឡិ
2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ)
2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា
2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា
2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ)
2303 បាថិកវគ្គដីកា
2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១
2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ
3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ
3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ
3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១
3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២
3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3301 មូលបណ្ណាសដីកា
3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា
3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ
4102 និទានវគ្គបាឡិ
4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ
4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ
4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)
4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា
4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា
4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា
4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)
4301 សគាថាវគ្គដីកា
4302 និទានវគ្គដីកា
4303 ខន្ធវគ្គដីកា
4304 សឡាយតនវគ្គដីកា
4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ
5102 ទុកនិបាតបាឡិ
5103 តិកនិបាតបាឡិ
5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ
5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ
5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ
5107 សត្តកនិបាតបាឡិ
5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ
5109 នវកនិបាតបាឡិ
5110 ទសកនិបាតបាឡិ
5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា
5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា
5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា
5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា
5301 ឯកកនិបាតដីកា
5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា
5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា
5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ
6102 ធម្មបទបាឡិ
6103 ឧទានបាឡិ
6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ
6105 សុត្តនិបាតបាឡិ
6106 វិមានវត្ថុបាឡិ
6107 បេតវត្ថុបាឡិ
6108 ថេរគាថាបាឡិ
6109 ថេរីគាថាបាឡិ
6110 អបទានបាឡិ-១
6111 អបទានបាឡិ-២
6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ
6113 ចរិយាបិដកបាឡិ
6114 ជាតកបាឡិ-១
6115 ជាតកបាឡិ-២
6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ
6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ
6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ
6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ
6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ
6121 បេដកោបទេសបាឡិ
6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា
6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១
6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២
6204 ឧទានអដ្ឋកថា
6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា
6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១
6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២
6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា
6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា
6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១
6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២
6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា
6213 អបទានអដ្ឋកថា-១
6214 អបទានអដ្ឋកថា-២
6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា
6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា
6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១
6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២
6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣
6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤
6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥
6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦
6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧
6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១
6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២
6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា
6301 នេត្តិប្បករណដីកា
6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ
7102 វិភង្គបាឡិ
7103 ធាតុកថាបាឡិ
7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
7105 កថាវត្ថុបាឡិ
7106 យមកបាឡិ-១
7107 យមកបាឡិ-២
7108 យមកបាឡិ-៣
7109 បដ្ឋានបាឡិ-១
7110 បដ្ឋានបាឡិ-២
7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣
7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤
7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥
7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា
7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា
7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា
7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា
7302 វិភង្គ-មូលដីកា
7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា
7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា
7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា
7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ
7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ
7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា
7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경주석서부주석서기타
1101 빠라지카 빨리
1102 빠찟띠야 빨리
1103 마하왁가 빨리 (비나야)
1104 출라왁가 빨리
1105 빠리와라 빨리
1201 빠라지까깐다 앗타카타-1
1202 빠라지까깐다 앗타카타-2
1203 빠찟띠야 앗타카타
1204 마하왁가 앗타카타 (비나야)
1205 출라왁가 앗타카타
1206 빠리와라 앗타카타
1301 사랏타디빠니 띠까-1
1302 사랏타디빠니 띠까-2
1303 사랏타디빠니 띠까-3
1401 드베마띠까빨리
1402 위나야상가하 앗타카타
1403 와지라붓디 띠까
1404 위마띠위노다니 띠까-1
1405 위마띠위노다니 띠까-2
1406 위나야랑까라 띠까-1
1407 위나야랑까라 띠까-2
1408 깡카위따라니뿌라나 띠까
1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야
1410 위나야위닛차야 띠까-1
1411 위나야위닛차야 띠까-2
1412 빠찟땨디요자나빨리
1413 쿳닷시카-물라시카

8401 위숟디막가-1
8402 위숟디막가-2
8403 위숟디막가-마하띠까-1
8404 위숟디막가-마하띠까-2
8405 위숟디막가 니다나까타

8406 디가니까야 (뿌-위)
8407 맛지마니까야 (뿌-위)
8408 삼윳따니까야 (뿌-위)
8409 앙굳따라니까야 (뿌-위)
8410 위나야삐따까 (뿌-위)
8411 아비담마삐따까 (뿌-위)
8412 앗타카타 (뿌-위)
8413 니룻띠디빠니
8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타
8415 아누디빠니빠타
8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타
8417 나막까라띠까
8418 마하빠나마빠타
8419 락카나또 붓다토마나가타
8420 수타완다나
8421 까말란자리
8422 지나랑까라
8423 빳자마두
8424 붓다구나가타왈리
8425 출라간타왕사
8427 사사나왕사
8426 마하왕사
8429 목갈라나뱌까라낭
8428 깟차야나뱌까라낭
8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라)
8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라)
8432 빠다루빠싣디
8433 목갈라나빤찌까
8434 빠요가싣디빠타
8435 붇또다야빠타
8436 아비다나빠디피까빠타
8437 아비다나빠디피까띠까
8438 수보다랑까라빠타
8439 수보다랑까라띠까
8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라
8446 까위닷빠나니띠
8447 니띠만자리
8445 담마니띠
8444 마하라하니띠
8441 로까니띠
8442 숫딴따니띠
8443 수랏사띠니띠
8450 짜낙야니띠
8448 나라닥카디빠니
8449 짜뚜라락카디빠니
8451 라사와히니
8452 시마위소다니빠타
8453 웨산따라기띠
8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까
8455 투빠왕사
8456 다타왕사
8457 다두빠타윌라시니야
8458 다두왕사
8459 핟타와나갈라위하라왕사
8460 지나짜리따야
8461 지나왕사디빵
8462 떼라까타하가타
8463 밀리다띠까
8464 빠다만자리
8465 빠다사다낭
8466 삿다빈두빠까라낭
8467 깟차야나다두만주사
8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리
2102 마하왁가 빨리 (디가)
2103 빠티까왁가 빨리
2201 실락칸다왁가 앗타카타
2202 마하왁가 앗타카타 (디가)
2203 빠티까왁가 앗타카타
2301 실락칸다왁가 띠까
2302 마하왁가 띠까 (디가)
2303 빠티까왁가 띠까
2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1
2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리
3102 맛지마빤나사 빨리
3103 우빠리빤나사 빨리
3201 물라빤나사 앗타카타-1
3202 물라빤나사 앗타카타-2
3203 맛지마빤나사 앗타카타
3204 우빠리빤나사 앗타카타
3301 물라빤나사 띠까
3302 맛지마빤나사 띠까
3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리
4102 니다나왁가 빨리
4103 칸다왁가 빨리
4104 살라야따나왁가 빨리
4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)
4201 사가타왁가 앗타카타
4202 니다나왁가 앗타카타
4203 칸다왁가 앗타카타
4204 살라야따나왁가 앗타카타
4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)
4301 사가타왁가 띠까
4302 니다나왁가 띠까
4303 칸다왁가 띠까
4304 살라야따나왁가 띠까
4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리
5102 두까니빠따 빨리
5103 띠까니빠따 빨리
5104 짜뚝까니빠따 빨리
5105 빤짜까니빠따 빨리
5106 착까니빠따 빨리
5107 삿따까니빠따 빨리
5108 앗타까디니빠따 빨리
5109 나와까니빠따 빨리
5110 다사까니빠따 빨리
5111 에까다사까니빠따 빨리
5201 에까까니빠따 앗타카타
5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타
5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타
5204 앗타까디니빠따 앗타카타
5301 에까까니빠따 띠까
5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까
5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까
5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리
6102 담마빠다 빨리
6103 우다나 빨리
6104 이띠웃따까 빨리
6105 숫따니빠따 빨리
6106 위마나왓투 빨리
6107 베따왓투 빨리
6108 테라가타 빨리
6109 테리가타 빨리
6110 아빠다나 빨리-1
6111 아빠다나 빨리-2
6112 붓다왕사 빨리
6113 짜리야삐따까 빨리
6114 자따까 빨리-1
6115 자따까 빨리-2
6116 마하닷데사 빨리
6117 출라닷데사 빨리
6118 빠티삼비다막가 빨리
6119 넷띠빠까라나 빨리
6120 밀린다빤하 빨리
6121 뻬따꼬빠데사 빨리
6201 쿳닥까빠타 앗타카타
6202 담마빠다 앗타카타-1
6203 담마빠다 앗타카타-2
6204 우다나 앗타카타
6205 이띠웃따까 앗타카타
6206 숫따니빠따 앗타카타-1
6207 숫따니빠따 앗타카타-2
6208 위마나왓투 앗타카타
6209 베따왓투 앗타카타
6210 테라가타 앗타카타-1
6211 테라가타 앗타카타-2
6212 테리가타 앗타카타
6213 아빠다나 앗타카타-1
6214 아빠다나 앗타카타-2
6215 붓다왕사 앗타카타
6216 짜리야삐따까 앗타카타
6217 자따까 앗타카타-1
6218 자따까 앗타카타-2
6219 자따까 앗타카타-3
6220 자따까 앗타카타-4
6221 자따까 앗타카타-5
6222 자따까 앗타카타-6
6223 자따까 앗타카타-7
6224 마하닷데사 앗타카타
6225 출라닷데사 앗타카타
6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1
6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2
6228 넷띠빠까라나 앗타카타
6301 넷띠빠까라나 띠까
6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리
7102 위방가 빨리
7103 다뚜까타 빨리
7104 뿍갈라빤냣띠 빨리
7105 까타왓투 빨리
7106 야마까 빨리-1
7107 야마까 빨리-2
7108 야마까 빨리-3
7109 빳타나 빨리-1
7110 빳타나 빨리-2
7111 빳타나 빨리-3
7112 빳타나 빨리-4
7113 빳타나 빨리-5
7201 담마상가니 앗타카타
7202 삼모하위노다니 앗타카타
7203 빤짜빠까라나 앗타카타
7301 담마상가니-물라띠까
7302 위방가-물라띠까
7303 빤짜빠까라나-물라띠까
7304 담마상가니-아누띠까
7305 빤짜빠까라나-아누띠까
7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도
7307 아비담맛타상가호
7308 아비담마와따라-뿌라나띠까
7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີອັດຖະກະຖາຏີກາອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ
1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ
1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ)
1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ
1105 ປະລິວາລະ ປາລີ
1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1
1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2
1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ
1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ)
1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ
1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1
1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2
1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3
1401 ທເວມາຕິກາປາລີ
1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ
1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ
1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1
1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2
1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1
1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2
1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ
1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ
1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1
1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2
1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ
1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ

8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1
8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2
8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1
8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2
8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ

8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ)
8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ
8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ
8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ
8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ
8417 ນະມັກກາລະຏີກາ
8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ
8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ
8420 ສຸຕະວັນທະນາ
8421 ກະມະລາຍຈະລິ
8422 ຊິນາລັງກາລະ
8423 ປັດຊະມະທຸ
8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ
8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ
8426 ມະຫາວັງສະ
8427 ສາສະນະວັງສະ
8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ
8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ
8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ)
8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ)
8432 ປະທະຣູປະສິດທິ
8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ
8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ
8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ
8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ
8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ
8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ
8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ
8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ
8441 ໂລກະນີຕິ
8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ
8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ
8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ
8445 ທັມມະນີຕິ
8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ
8447 ນີຕິມັນຊະລີ
8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ
8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ
8450 ຈານັກຍະນີຕິ
8451 ລະສະວາຫິນີ
8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ
8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ
8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ
8455 ຖູປະວັງສະ
8456 ທາຐາວັງສະ
8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ
8458 ຘາຕຸວັງສະ
8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ
8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ
8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ
8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ
8463 ມິລິທະຏີກາ
8464 ປະທະມັນຊະລີ
8465 ປະທະສາຘະນັງ
8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ
8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ
8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ)
2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ
2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ)
2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ)
2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ
2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1
2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ
3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ
3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ
3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1
3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2
3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ
3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ
3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ
4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ
4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ
4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)
4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)
4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ
4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ
4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ
4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ
5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ
5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ
5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ
5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ
5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ
5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ
5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ
5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ
5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ
5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ
6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ
6103 ອຸທານະ ປາລີ
6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ
6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ
6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ
6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ
6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ
6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ
6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1
6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2
6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ
6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ
6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1
6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2
6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ
6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ
6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ
6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ
6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ
6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ
6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ
6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1
6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2
6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ
6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1
6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2
6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1
6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2
6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ
6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1
6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2
6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ
6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1
6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2
6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3
6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4
6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5
6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6
6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7
6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1
6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2
6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ
6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ
7102 ວິພັງຄະ ປາລີ
7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ
7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ
7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ
7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1
7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2
7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3
7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1
7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2
7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3
7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4
7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5
7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ
7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ
7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ
7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ
7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ
7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ
7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ
7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ
7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ
7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ
7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळीअट्ठकथाटीकाअन्य
1101 पाराजिक पाळी
1102 पाचित्तिय पाळी
1103 महावग्ग पाळी (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळी
1105 परिवार पाळी
1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१
1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-१
1302 सारत्थदीपनी टीका-२
1303 सारत्थदीपनी टीका-३
1401 द्वेमातिकापाळी
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-१
1405 विमतिविनोदनी टीका-२
1406 विनयालंकार टीका-१
1407 विनयालंकार टीका-२
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-१
1411 विनयविनिच्छय टीका-२
1412 पाचित्यादियोजनापाळी
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-१
8402 विसुद्धिमग्ग-२
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवंदना
8421 कमलांजलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगंथवंस
8426 महावंस
8427 सासनवंस
8428 कच्चायनव्याकरणं
8429 मोग्गल्लानव्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपंचिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार
8441 लोकनीति
8442 सुत्तंतनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8444 महारहनीति
8445 धम्मनीति
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमंजरी
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8450 चाणक्यनीति
8451 रसवाहिनी
8452 सीमाविसोधनीपाठ
8453 वेस्संतरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमंजरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिंदुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमंजुसा
8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी
2102 महावग्ग पाळी (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळी
2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खंधवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१
2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी
3102 मज्झिमपण्णास पाळी
3103 उपरिपण्णास पाळी
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी
4102 निदानवग्ग पाळी
4103 खंधवग्ग पाळी
4104 सळायतनवग्ग पाळी
4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खंधवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खंधवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी
5102 दुकनिपात पाळी
5103 तिकनिपात पाळी
5104 चतुक्कनिपात पाळी
5105 पंचकनिपात पाळी
5106 छक्कनिपात पाळी
5107 सत्तकनिपात पाळी
5108 अट्ठकादिनिपात पाळी
5109 नवकनिपात पाळी
5110 दसकनिपात पाळी
5111 एकादसकनिपात पाळी
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी
6102 धम्मपद पाळी
6103 उदान पाळी
6104 इतिवुत्तक पाळी
6105 सुत्तनिपात पाळी
6106 विमानवत्थु पाळी
6107 पेतवत्थु पाळी
6108 थेरगाथा पाळी
6109 थेरीगाथा पाळी
6110 अपदान पाळी-१
6111 अपदान पाळी-२
6112 बुद्धवंस पाळी
6113 चरियापिटक पाळी
6114 जातक पाळी-१
6115 जातक पाळी-२
6116 महानिद्देस पाळी
6117 चूळनिद्देस पाळी
6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी
6119 नेत्तिप्पकरण पाळी
6120 मिलिंदपंह पाळी
6121 पेटकोपदेस पाळी
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-१
6203 धम्मपद अट्ठकथा-२
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-१
6214 अपदान अट्ठकथा-२
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-१
6218 जातक अट्ठकथा-२
6219 जातक अट्ठकथा-३
6220 जातक अट्ठकथा-४
6221 जातक अट्ठकथा-५
6222 जातक अट्ठकथा-६
6223 जातक अट्ठकथा-७
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१
6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी
7102 विभंग पाळी
7103 धातुकथा पाळी
7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी
7105 कथावत्थु पाळी
7106 यमक पाळी-१
7107 यमक पाळी-२
7108 यमक पाळी-३
7109 पट्ठान पाळी-१
7110 पट्ठान पाळी-२
7111 पट्ठान पाळी-३
7112 पट्ठान पाळी-४
7113 पट्ठान पाळी-५
7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पंचपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसंगणी-मूलटीका
7302 विभंग-मूलटीका
7303 पंचपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसंगणी-अनुटीका
7305 पंचपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसंगहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာဋီကာအခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
PáliAṭṭhakathāṬīkāOutro
1101 Ofensas Graves (Pārājika)
1102 Ofensas Leves (Pācittiya)
1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga)
1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga)
1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)
1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1
1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2
1203 Comentário das Ofensas Leves
1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya
1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya
1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya
1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1
1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2
1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3
1401 Texto das Duas Matrizes
1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya
1403 Subcomentário de Vajirabuddhi
1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1
1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2
1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1
1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2
1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas
1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior
1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1
1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2
1412 Texto da Aplicação das Regras
1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental

8401 Caminho da Purificação - Vol. 1
8402 Caminho da Purificação - Vol. 2
8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1
8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2
8405 História da Origem do Caminho da Purificação

8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita)
8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita)
8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita)
8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita)
8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita)
8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita)
8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita)
8413 Elucidação da Etimologia
8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo
8415 Texto do Subcomentário Elucidativo
8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições
8417 Subcomentário da Saudação
8418 Grande Texto de Saudação
8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais
8420 Saudação com Recitação
8421 Oferenda de Lótus
8422 Ornamento dos Vencedores
8423 Mel dos Versos
8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda
8425 Pequena Crônica dos Livros
8427 Crônica do Ensinamento
8426 Grande Crônica
8429 Gramática de Moggallāna
8428 Gramática de Kaccāyana
8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras
8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes
8432 Realização das Formas das Palavras
8433 Comentário de Moggallāna
8434 Texto sobre a Realização da Aplicação
8435 Texto sobre a Origem dos Versos
8436 Texto do Dicionário Iluminado
8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado
8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão
8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão
8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra
8446 Ética do Poeta
8447 Coleção de Ética
8445 Ética do Dhamma
8444 Grande Ética Secreta
8441 Ética do Mundo
8442 Ética dos Suttas
8443 Ética do Herói
8450 Ética de Cāṇakya
8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens
8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções
8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes
8452 Texto sobre a Purificação dos Limites
8453 Canto de Vessantara
8454 Explicação do Comentário de Moggallāna
8455 Crônica das Estupas
8456 Crônica da Relíquia do Dente
8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos
8458 Crônica das Relíquias
8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla
8460 História do Vencedor
8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores
8462 Versos da Panela de Óleo
8463 Subcomentário de Milinda
8464 Cacho de Flores de Palavras
8465 Realização das Palavras
8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática
8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana
8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha
2102 Grande Seção - Dīgha
2103 Seção de Pāthika - Dīgha
2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha
2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha
2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1
2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima
3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima
3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima
3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1
3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2
3203 Comentário dos Cinquenta Médios
3204 Comentário dos Cinquenta Superiores
3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais
3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios
3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta
4102 Seção das Causas - Saṃyutta
4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta
4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta
4105 Grande Seção - Saṃyutta
4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta
4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara
5102 Grupos de Dois - Aṅguttara
5103 Grupos de Três - Aṅguttara
5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara
5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara
5106 Grupos de Seis - Aṅguttara
5107 Grupos de Sete - Aṅguttara
5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara
5109 Grupos de Nove - Aṅguttara
5110 Grupos de Dez - Aṅguttara
5111 Grupos de Onze - Aṅguttara
5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.
5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha)
6102 Versos do Dhamma (Dhammapada)
6103 Exclamações Inspiradas (Udāna)
6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka)
6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta)
6106 Histórias das Mansões Celestiais
6107 Histórias dos Fantasmas
6108 Versos dos Monges Anciãos
6109 Versos das Monjas Anciãs
6110 Histórias Passadas - Vol. 1
6111 Histórias Passadas - Vol. 2
6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa)
6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka)
6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6116 Grande Exposição (Mahāniddesa)
6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa)
6118 Caminho da Discriminação Analítica
6119 O Guia (Nettippakaraṇa)
6120 As Perguntas de Milinda
6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)
6201 Comentário da Pequena Leitura
6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1
6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2
6204 Comentário do Udāna
6205 Comentário do Itivuttaka
6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1
6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2
6208 Comentário das Histórias das Mansões
6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas
6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1
6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2
6212 Comentário dos Versos das Monjas
6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1
6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2
6215 Comentário da História dos Budas
6216 Comentário do Cesto das Condutas
6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3
6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4
6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5
6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6
6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7
6224 Comentário da Grande Exposição
6225 Comentário da Pequena Exposição
6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1
6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2
6228 Comentário do Guia
6301 Subcomentário do Guia
6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī)
7102 Análise (Vibhaṅga)
7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā)
7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti)
7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu)
7106 O Livro dos Pares - Vol. 1
7107 O Livro dos Pares - Vol. 2
7108 O Livro dos Pares - Vol. 3
7109 Condições de Originação - Vol. 1
7110 Condições de Originação - Vol. 2
7111 Condições de Originação - Vol. 3
7112 Condições de Originação - Vol. 4
7113 Condições de Originação - Vol. 5
7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos
7202 Comentário que Dissipa a Confusão
7203 Comentário dos Cinco Tratados
7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos
7302 Subcomentário Principal da Análise
7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados
7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos
7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados
7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma
7307 Compêndio do Abhidhamma
7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma
7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канонКомментарииСубкомментарииДругое
1101 Параджика-пали
1102 Пачиттия-пали
1103 Махавагга-пали (Виная)
1104 Чулавагга-пали
1105 Паривара-пали
1201 Параджиканда-аттхакатха-1
1202 Параджиканда-аттхакатха-2
1203 Пачиттия-аттхакатха
1204 Махавагга-аттхакатха (Виная)
1205 Чулавагга-аттхакатха
1206 Паривара-аттхакатха
1301 Сараттхадипани-тика-1
1302 Сараттхадипани-тика-2
1303 Сараттхадипани-тика-3
1401 Двематика-пали
1402 Винаясангаха-аттхакатха
1403 Ваджирабуддхи-тика
1404 Вимативинодани-тика-1
1405 Вимативинодани-тика-2
1406 Винаяланкара-тика-1
1407 Винаяланкара-тика-2
1408 Канкхавитаранипурана-тика
1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая
1410 Винаявиниччая-тика-1
1411 Винаявиниччая-тика-2
1412 Пачиттиядийоджана-пали
1413 Кхуддасиккха-муласиккха

8401 Висуддхимагга-1
8402 Висуддхимагга-2
8403 Висуддхимагга-махатика-1
8404 Висуддхимагга-махатика-2
8405 Висуддхимагга-ниданакатха

8406 Дигханикая (пу-ви)
8407 Мадджхиманикая (пу-ви)
8408 Самъюттаникая (пу-ви)
8409 Ангуттараникая (пу-ви)
8410 Винаяпитака (пу-ви)
8411 Абхидхаммапитака (пу-ви)
8412 Аттхакатха (пу-ви)
8413 Нируттидипани
8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха
8415 Анудипанипатха
8416 Паттхануддеса дипанипатха
8417 Намаккаратика
8418 Махапанамапатха
8419 Лаккханато буддхатхоманагатха
8420 Сутавандана
8421 Камаланджали
8422 Джиналанкара
8423 Паджамадху
8424 Буддхагунагатхавали
8425 Чулагантхавамса
8427 Сасанавамса
8426 Махавамса
8429 Моггалланабьякарана
8428 Каччаянабьякарана
8430 Садданитиппакарана (падамала)
8431 Садданитиппакарана (дхатумала)
8432 Падарупасиддхи
8433 Могалланапанчика
8434 Пайогасиддхипатха
8435 Вуттодаяпатха
8436 Абхидханаппадипикапатха
8437 Абхидханаппадипикатика
8438 Субодхаланкарапатха
8439 Субодхаланкаратика
8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара
8446 Кавидаппананити
8447 Нитиманджари
8445 Дхамманити
8444 Махараханити
8441 Локанити
8442 Суттантанити
8443 Сурассатинити
8450 Чанакьянити
8448 Нарадаккхадипани
8449 Чатурараккхадипани
8451 Расавахини
8452 Симависодханипатха
8453 Вессантарагити
8454 Моггаллана вуттививаранапанчика
8455 Тхупавамса
8456 Датхавамса
8457 Дхатупатхавиласиния
8458 Дхатувамса
8459 Хаттхаванагаллавихаравамса
8460 Джиначаритая
8461 Джинавамсадипа
8462 Телакатахагатха
8463 Милидатика
8464 Падаманджари
8465 Падасадхана
8466 Саддабиндупакарана
8467 Каччаянадхатуманджуса
8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали
2102 Махавагга-пали (Дигха)
2103 Патхикавагга-пали
2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха
2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха)
2203 Патхикавагга-аттхакатха
2301 Силаккхандхавагга-тика
2302 Махавагга-тика (Дигха)
2303 Патхикавагга-тика
2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1
2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали
3102 Мадджхимапаннаса-пали
3103 Упарипаннаса-пали
3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1
3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2
3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха
3204 Упарипаннаса-аттхакатха
3301 Мулапаннаса-тика
3302 Мадджхимапаннаса-тика
3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали
4102 Ниданавагга-пали
4103 Кхандхавагга-пали
4104 Салаятанавагга-пали
4105 Махавагга-пали (Самъютта)
4201 Сагатхавагга-аттхакатха
4202 Ниданавагга-аттхакатха
4203 Кхандхавагга-аттхакатха
4204 Салаятанавагга-аттхакатха
4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)
4301 Сагатхавагга-тика
4302 Ниданавагга-тика
4303 Кхандхавагга-тика
4304 Салаятанавагга-тика
4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали
5102 Дуканипата-пали
5103 Тиканипата-пали
5104 Чатукканипата-пали
5105 Панчаканипата-пали
5106 Чхакканипата-пали
5107 Саттаканипата-пали
5108 Аттхакадинипата-пали
5109 Наваканипата-пали
5110 Дасаканипата-пали
5111 Экадасаканипата-пали
5201 Экаканипата-аттхакатха
5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха
5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха
5204 Аттхакадинипата-аттхакатха
5301 Экаканипата-тика
5302 Дука-тика-чатукканипата-тика
5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика
5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали
6102 Дхаммапада-пали
6103 Удана-пали
6104 Итивуттака-пали
6105 Суттанипата-пали
6106 Виманаваттху-пали
6107 Петаваттху-пали
6108 Тхерагатха-пали
6109 Тхеригатха-пали
6110 Ападана-пали-1
6111 Ападана-пали-2
6112 Буддхавамса-пали
6113 Чарияпитака-пали
6114 Джатака-пали-1
6115 Джатака-пали-2
6116 Маханиддеса-пали
6117 Чуланиддеса-пали
6118 Патисамбхидамагга-пали
6119 Неттиппакарана-пали
6120 Милиндапаньха-пали
6121 Петакопадеса-пали
6201 Кхуддакапатха-аттхакатха
6202 Дхаммапада-аттхакатха-1
6203 Дхаммапада-аттхакатха-2
6204 Удана-аттхакатха
6205 Итивуттака-аттхакатха
6206 Суттанипата-аттхакатха-1
6207 Суттанипата-аттхакатха-2
6208 Виманаваттху-аттхакатха
6209 Петаваттху-аттхакатха
6210 Тхерагатха-аттхакатха-1
6211 Тхерагатха-аттхакатха-2
6212 Тхеригатха-аттхакатха
6213 Ападана-аттхакатха-1
6214 Ападана-аттхакатха-2
6215 Буддхавамса-аттхакатха
6216 Чарияпитака-аттхакатха
6217 Джатака-аттхакатха-1
6218 Джатака-аттхакатха-2
6219 Джатака-аттхакатха-3
6220 Джатака-аттхакатха-4
6221 Джатака-аттхакатха-5
6222 Джатака-аттхакатха-6
6223 Джатака-аттхакатха-7
6224 Маханиддеса-аттхакатха
6225 Чуланиддеса-аттхакатха
6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1
6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2
6228 Неттиппакарана-аттхакатха
6301 Неттиппакарана-тика
6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали
7102 Вибханга-пали
7103 Дхатукатха-пали
7104 Пуггалапаннятти-пали
7105 Катхаваттху-пали
7106 Ямака-пали-1
7107 Ямака-пали-2
7108 Ямака-пали-3
7109 Паттхана-пали-1
7110 Паттхана-пали-2
7111 Паттхана-пали-3
7112 Паттхана-пали-4
7113 Паттхана-пали-5
7201 Дхаммасангани-аттхакатха
7202 Саммохивинодани-аттхакатха
7203 Панчапакарана-аттхакатха
7301 Дхаммасангани-мулатика
7302 Вибханга-мулатика
7303 Панчапакарана-мулатика
7304 Дхаммасангани-анутика
7305 Панчапакарана-анутика
7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо
7307 Абхидхамматтхасангахо
7308 Абхидхаммаватара-пуранатика
7309 Абхидхаммаматика-пали


Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Поклонение Ему, Благословенному, Достойному, Совершенносамопробужденному.

Khuddakanikāye

В Кхуддака-никае

Apadāna-aṭṭhakathā

Аттхакатха к Аподане

(Dutiyo bhāgo)

(Часть вторая)

Therāpadānaṃ

Тхера-аподана

2. Sīhāsaniyavaggo

2. Сихасания-вагга

1. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение аподаны тхеры Сихасанадаяки

Nibbute [Pg.1] lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kule nibbatto, dharamāne bhagavati devaloke vasitvā nibbute bhagavati uppannattā viññutaṃ patto bhagavato sārīrikacetiyaṃ disvā ‘‘aho me alābhā, bhagavato dharamāne kāle asampatto’’ti cintetvā cetiye cittaṃ pasādetvā somanassajāto sabbaratanamayaṃ devatānimmitasadisaṃ dhammāsane sīhāsanaṃ kāretvā jīvamānakabuddhassa viya pūjesi. Tassupari gehampi dibbavimānamiva kāresi, pādaṭṭhapanapādapīṭhampi kāresi. Evaṃ yāvajīvaṃ dīpadhūpapupphagandhādīhi anekavidhaṃ pūjaṃ katvā tato cuto devaloke nibbatto cha kāmasagge aparāparaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ [Pg.2] anekakkhattuṃ anubhavitvā saṅkhyātikkantaṃ padesarajjasampattiñca anubhavitvā kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā etthantare devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado kammaṭṭhānaṃ gahetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

Аподана, начинающаяся со слов «Nibbute lokanāthamhi» («Когда Покровитель мира угас...»), принадлежит почтенному тхере Сихасанадаяке. Он также, совершив благие устремления при прошлых Буддах, накапливая заслуги в различных существованиях, переродился во времена Благословенного Сиддхаттхи в богатой и исполненной веры семье. При жизни Благословенного он пребывал в мире девов, а после ухода Благословенного в париниббану родился в мире людей. Достигнув зрелости, он увидел ступу с телесными реликвиями Благословенного и подумал: «О, какое упущение для меня! Я не родился в то время, когда Благословенный был жив». Укрепив веру в ступе и исполнившись радости, он повелел изготовить из всевозможных драгоценностей трон, подобный сотворенному божествами, и установил этот львиный трон на месте для проповеди Дхаммы, почитая его так, словно Будда был жив. Над ним он воздвиг павильон, подобный небесной обители, а также изготовил подставку для ног. Так, на протяжении всей жизни совершая разнообразные подношения светильниками, благовониями, цветами, ароматами и прочим, он после кончины переродился в мире девов. Вновь и вновь вкушая божественное блаженство на шести небесах чувственной сферы, многократно наслаждаясь величием правителя-чакраварти среди людей и безмерным величием регионального царя, он принял монашество в учении Благословенного Кассапы, практиковал отшельничество и, странствуя в промежутке между этими эпохами среди девов и людей, в период явления нынешнего Будды переродился в богатой семье. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Дхаммы от Учителя, обрел веру, принял монашество, получил полное посвящение в бхиккху, взял тему для медитации и, усердно практикуя и стараясь, вскоре достиг арахантства.

1. Evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassaṃ uppādetvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha lokassa nātho padhānoti lokanātho, lokattayasāmīti attho. Lokanāthe siddhatthamhi nibbuteti sambandho. Vitthārite pāvacaneti pāvacane piṭakattaye vitthārite patthaṭe pākaṭeti attho. Bāhujaññamhi sāsaneti sikkhattayasaṅgahite buddhasāsane anekasatasahassakoṭikhīṇāsavasaṅkhātehi bahujanehi ñāte adhigateti attho.

1. Так, достигнув плода арахантства, вспоминая свои прошлые деяния, преисполнившись радости и желая явить историю своих прошлых поступков, он произнес стих, начинающийся со слов «Nibbute lokanāthamhi». Здесь «lokanātho» (Покровитель мира) означает «покровитель и владыка трех миров». Связь слов такова: «когда Покровитель мира Сиддхаттха угас». «Vitthārite pāvacane» (когда учение распространилось) означает «когда учение, состоящее из трех корзин Писания, широко распространилось и стало явным». «Bāhujaññamhi sāsane» (в учении, ставшем достоянием многих) означает «в учении Будды, охватывающем три вида обучения, которое было познано и постигнуто множеством людей — сотнями тысяч коти арахантов».

2-3. Pasannacitto sumanoti tadā ahaṃ buddhassa dharamānakāle asampatto nibbute tasmiṃ devalokā cavitvā manussalokaṃ upapanno tassa bhagavato sārīrikadhātucetiyaṃ disvā pasannacitto saddhāsampayuttamano sundaramano ‘‘aho mamāgamanaṃ svāgamana’’nti sañjātapasādabahumāno ‘‘mayā nibbānādhigamāya ekaṃ puññaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā bhagavato cetiyasamīpe bhagavantaṃ uddissa hiraññasuvaṇṇaratanādīhi alaṅkaritvāva sīhāsanaṃ akāsi. Tatra nisinnassa pādaṭṭhapanatthāya pādapīṭhañca kāresi. Sīhāsanassa atemanatthāya tassupari gharañca kāresi. Tena vuttaṃ – ‘‘sīhāsanamakāsahaṃ…pe… gharaṃ tattha akāsaha’’nti. Tena cittappasādenāti dharamānassa viya bhagavato sīhāsanaṃ mayā kataṃ, tena cittappasādena. Tusitaṃ upapajjahanti tusitabhavane upapajjinti attho.

2-3. «Pasannacitto sumano» (с умиротворенным и радостным умом) означает: в то время я, не заставший Будду живым, после его ухода в париниббану покинул мир девов и родился в мире людей. Увидев ступу с телесными реликвиями Благословенного, я с умиротворенным умом, исполненным веры и благородных помыслов, подумал: «О, мой приход — благой приход!», и с великим почтением и преданностью решил: «Мне надлежит совершить благое деяние ради достижения ниббаны». Возле ступы Благословенного, посвятив это Ему, я изготовил львиный трон, украсив его золотом, серебром и драгоценными камнями. Для того чтобы сидящий на нем мог поставить ноги, я сделал подставку для ног. Чтобы уберечь трон от сырости, я воздвиг над ним павильон. Об этом сказано: «Я сделал львиный трон... [и далее] ...я построил там павильон». «Tena cittappasādena» (благодаря этой чистоте ума) означает: благодаря чистоте ума от подношения трона Благословенному, словно Он был жив. «Tusitaṃ upapajjahaṃ» означает «я переродился в обители Тусита».

4. Āyāmena catubbīsāti tatrupapannassa devabhūtassa sato mayhaṃ sukataṃ puññena nibbattitaṃ pātubhūtaṃ āyāmena uccato catubbīsayojanaṃ vitthārena tiriyato catuddasayojanaṃ tāvadeva nibbattikkhaṇeyeva āsi ahosīti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.

4. «Āyāmena catubbīsā» (двадцать четыре в длину) означает: у меня, переродившегося там божеством, благодаря благому деянию в тот же миг перерождения возникла обитель (вимана) размером двадцать четыре йоджаны в длину и высоту и четырнадцать йоджан в ширину. Остальное легко для понимания.

9. Catunnavute [Pg.3] ito kappeti ito kappato catunavute kappe yaṃ kammaṃ akariṃ akāsiṃ, tadā tato paṭṭhāya puññabalena kañci duggatiṃ nābhijānāmi, na anubhūtapubbā kāci duggatīti attho.

9. «Catunnavute ito kappe» (девяносто четыре каппы назад) означает: с тех пор, как я совершил то деяние девяносто четыре каппы назад от нынешней, силой заслуг я не знал несчастливых перерождений, то есть никогда прежде не испытывал страданий в мирах лишений.

10. Tesattatimhito kappeti ito kappato tesattatikappe. Indanāmā tayo janāti indanāmakā tayo cakkavattirājāno ekasmiṃ kappe tīsu jātīsu indo nāma cakkavattī rājā ahosinti attho. Dvesattatimhito kappeti ito dvesattatikappe. Sumananāmakā tayo janā tikkhattuṃ cakkavattirājāno ahesuṃ.

10. «Tesattatimhito kappe» означает: семьдесят три каппы назад от нынешней. «Indanāmā tayo janā» означает: три правителя-чакраварти по имени Инда. В одной каппе в течение трех рождений я был царем-чакраварти по имени Инда. «Dvesattatimhito kappe» означает: семьдесят две каппы назад от нынешней. Три человека по имени Сумана трижды становились царями-чакраварти.

11. Samasattatito kappeti ito kappato anūnādhike sattatime kappe varuṇanāmakā varuṇo cakkavattīti evaṃnāmakā tayo cakkavattirājāno cakkaratanasampannā catudīpamhi issarā ahesunti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

11. «Samasattatito kappe» означает: ровно в семидесятую каппу назад от нынешней три царя-чакраварти по имени Варуна, обладавшие сокровищем колеса, были владыками над четырьмя великими континентами. Остальное легко для понимания.

Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение аподаны тхеры Сихасанадаяки завершено.

2. Ekatthambhikattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение аподаны тхеры Экаттамбхики

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato ekatthambhadāyakatherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vanakammiko hutvā ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbatto. Tasmiṃ samaye sabbe saddhā pasannā upāsakā ekacchandā ‘‘bhagavato upaṭṭhānasālaṃ karomā’’ti dabbasambhāratthāya vanaṃ pavisitvā taṃ upāsakaṃ disvā ‘‘amhākaṃ ekaṃ thambhaṃ dethā’’ti yāciṃsu. So taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘tumhe mā cintayitthā’’ti te sabbe uyyojetvā ekaṃ sāramayaṃ thambhaṃ gahetvā satthu dassetvā tesaṃyeva adāsi. So teneva somanassajāto tadeva mūlaṃ katvā aññāni dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ chasu kāmāvacaresu dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca aggacakkavattisampattiṃ anekavāraṃ anubhavitvā asaṅkhyeyyaṃ padesarajjasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde saddhāsampanne ekasmiṃ [Pg.4] kule nibbatto mātāpitūhi saddhiṃ bhagavato santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado kammaṭṭhānaṃ gahetvā manasikaronto nacirasseva arahā ahosi.

Аподана, начинающаяся со слов «Siddhatthassa bhagavato», принадлежит почтенному тхере Экаттамбхадаяке. Он также, совершив благие устремления при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, способствующие прекращению круговорота перерождений, во времена Благословенного Сиддхаттхи был лесным тружеником и родился в богатой семье. В то время все верующие и преданные миряне-упасаки единодушно решили: «Построим зал для собраний Благословенного», и отправились в лес за строительными материалами. Увидев этого упасаку, они попросили: «Дай нам один столб». Услышав об этом, он сказал: «Не беспокойтесь», отпустил их всех, взял столб из прочной сердцевины дерева, показал его Учителю и отдал им. Преисполнившись радости от этого поступка и сделав его основой, он совершал и другие благие дела, такие как даяние и прочее. После кончины он переродился в мире девов. Вновь и вновь вкушая божественное блаженство на шести небесах чувственной сферы, многократно наслаждаясь высшим величием правителя-чакраварти среди людей и безмерным величием регионального царя, он в период явления нынешнего Будды родился в исполненной веры семье. Вместе со своими родителями он услышал Дхамму в присутствии Благословенного, обрел веру, принял монашество, получил полное посвящение в бхиккху, взял тему для медитации и, созерцая ее, вскоре стал арахантом.

13. So evaṃ pattaarahatto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassātiādimāha. Tattha siddhatthassa bhagavato bhagyasampannassa sammāsambuddhassa. Mahāpūgagaṇoti mahāupāsakasamūho ahu ahosīti attho. Saraṇaṃ gatā ca te buddhanti ‘‘buddhaṃ saraṇa’’nti gatā bhajiṃsu jāniṃsu vā te upāsakā. Tathāgataṃ saddahanti buddhaguṇaṃ attano cittasantāne ṭhapentīti attho.

13. Достигнув таким образом арахантства, вспоминая свои прошлые деяния, преисполнившись радости и желая явить историю своих прошлых поступков, он произнес стих, начинающийся со слов «Siddhatthassā». Здесь «Siddhatthassa bhagavato» означает «Благословенного Сиддхаттхи, наделенного великими благими качествами, Совершенносамопробужденного». «Mahāpūgagaṇo» означает «существовало великое собрание упасак». «Saraṇaṃ gatā ca te buddhaṃ» означает «эти упасаки приняли прибежище в Будде, почитали Его или познали Его». «Tathāgataṃ saddahanti» означает «они утвердили качества Будды в потоке своего ума».

14. Sabbe saṅgamma mantetvāti sabbe samāgamma sannipatitvā mantetvā aññamaññaṃ saññāpetvā ekacchandā hutvā māḷaṃ upaṭṭhānasālaṃ satthuno atthāya kubbanti karontīti attho. Dabbasambhāresu ekatthambhaṃ alabhantā brahāvane mahāvane vicinantīti sambandho.

14. «Sabbe saṅgamma mantetvā» означает: все они, сойдясь вместе, собравшись, посовещавшись, договорившись друг с другом и придя к единодушию, строят павильон — зал для собраний — ради Учителя. Связь слов такова: не найдя среди строительных материалов ни одного столба, они искали его в дремучем лесу («brahāvane»).

15. Tehaṃ araññe disvānāti ahaṃ te upāsake araññe disvāna gaṇaṃ samūhaṃ upagamma samīpaṃ gantvā añjaliṃ paggahetvāna dasaṅgulisamodhānaṃ añjaliṃ sirasi katvā ahaṃ gaṇaṃ upāsakasamūhaṃ ‘‘tumhe imaṃ vanaṃ kimatthaṃ āgatatthā’’ti tadā tasmiṃ kāle paripucchinti sambandho.

15. «Tehaṃ araññe disvāna» означает: я, увидав тех упасак в лесу, приблизился к этой группе, подошел близко, почтительно сложил ладони, возложив это приветствие из десяти соединенных пальцев на свою голову, и спросил группу упасак: «С какой целью вы пришли в этот лес?». Такова связь слов.

16. Te sīlavanto upāsakā me mayā puṭṭhā ‘‘māḷaṃ mayaṃ kattukāmā hutvā ekatthambho amhehi na labbhatī’’ti viyākaṃsu visesena kathayiṃsūti sambandho.

16. Связь слов такова: те добродетельные упасаки, будучи спрошены мною, объяснили («viyākaṃsu», то есть подробно рассказали): «Мы желаем построить павильон, но не можем раздобыть ни одного столба».

17. Mamaṃ mayhaṃ ekatthambhaṃ detha, ahaṃ taṃ dassāmi satthuno santikaṃ ahaṃ thambhaṃ āharissāmi, te bhavanto thambhaharaṇe appossukkā ussāharahitā bhavantūti sambandho.

17. Связь слов такова: «Поручите этот единственный столб мне, я предоставлю его. Я сам доставлю столб к Учителю. Пусть почтенные господа будут избавлены от забот и усилий по доставке столба».

24. Yaṃ yaṃ yonupapajjāmīti yaṃ yaṃ yoniṃ devattaṃ atha mānusaṃ upagacchāmīti attho. Bhummatthe vā upayogavacanaṃ, yasmiṃ yasmiṃ devaloke vā manussaloke vāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

24. «Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi» означает: в какое бы состояние рождения, божественное или человеческое, я ни вступал. Или же винительный падеж употреблен в значении предложного: в каком бы мире девов или мире людей я ни рождался. Остальное понятно само по себе.

Ekatthambhikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение аподаны тхеры Экаттамбхики завершено.

3. Nandattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение аподаны тхеры Нанды

Padumuttarassa [Pg.5] bhagavatotiādikaṃ āyasmato nandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ indriyesu guttadvārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato bhikkhusaṅghassa ca pūjāsakkārabahulaṃ mahādānaṃ pavattetvā ‘‘ahaṃ, bhante, anāgate tumhādisassa buddhassa evarūpo sāvako bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ akāsi.

Аподана, начинающаяся со слов «Padumuttarassa bhagavato», принадлежит почтенному тхере Нанде. Он также, совершив благие устремления при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, способствующие прекращению круговорота перерождений, во времена Благословенного Падумуттары родился в одной из семей в городе Хансавати. Достигнув зрелости, слушая Дхамму в присутствии Благословенного, он увидел, как Учитель провозглашает одного бхиккху лучшим среди тех, кто оберегает врата своих чувств. Пожелав для себя этого положения, он совершил великое даяние, сопровождаемое обильным почитанием и уважением к Благословенному и общине бхиккху, и выразил устремление: «О достопочтенный, пусть в будущем я стану таким же учеником у Будды, подобного Тебе».

So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto atthadassissa bhagavato kāle dhammatāya nāma nadiyā mahanto kacchapo hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ nadiṃ tarituṃ tīre ṭhitaṃ disvā sayaṃ bhagavantaṃ tāretukāmo satthu pādamūle nipajji. Satthā tassa ajjhāsayaṃ ñatvā piṭṭhiṃ abhiruhi. So haṭṭhatuṭṭho vegena sotaṃ chindanto sīghataraṃ paratīraṃ pāpesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ vadanto bhāviniṃ sampattiṃ kathetvā pakkāmi.

С тех пор, странствуя среди девов и людей, во времена Благословенного Аттхадасси он родился большой черепахой в реке под названием Дхаммата. Однажды, увидев Учителя, стоявшего на берегу, чтобы переправиться через реку, он, желая перевезти Благословенного, лег у Его стоп. Учитель, поняв его намерение, взошел к нему на спину. Преисполненный радости, быстро преодолевая течение, он очень скоро доставил Его на противоположный берег. Благословенный, произнеся слова одобрения и предсказав его будущее благополучие, удалился.

So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ suddhodanamahārājassa aggamahesiyā mahāpajāpatigotamiyā kucchimhi nibbatto, tassa nāmaggahaṇadivase ñātisaṅghaṃ nandayanto jātoti ‘‘nando’’tveva nāmaṃ akaṃsu. Tassa vayappattakāle bhagavā pavattitavaradhammacakko lokānuggahaṃ karonto anukkamena kapilavatthuṃ gantvā ñātisamāgame pokkharavassaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vessantarajātakaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) kathetvā dutiyadivase piṇḍāya paviṭṭho ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’ti (dha. pa. 168) gāthāya pitaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā nivesanaṃ gantvā ‘‘dhammañcare sucarita’’nti (dha. pa. 169) gāthāya mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpetvā tatiyadivase nandakumārassa abhisekagehapavesanaāvāhamaṅgalesu vattamānesu piṇḍāya pāvisi. Satthā nandakumārassa hatthe pattaṃ datvā maṅgalaṃ vatvā tassa hatthato pattaṃ aggahetvāva vihāraṃ gato[Pg.6], taṃ pattahatthaṃ vihāraṃ āgataṃ anicchamānaṃyeva pabbājetvā tathāpabbājitattāyeva anabhiratiyā pīḷitaṃ ñatvā upāyena tassa taṃ anabhiratiṃ vinodesi. So yoniso paṭisaṅkhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Thero puna divase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, bhagavā pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ, muñcāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ etasmā paṭissavā’’ti. Bhagavāpi ‘‘yadeva te, nanda, anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, tadāhaṃ mutto etasmā paṭissavā’’ti āha. Athassa bhagavā savisesaṃ indriyesu guttadvārataṃ ñatvā taṃ guṇaṃ vibhāvento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ indriyesu guttadvārānaṃ yadidaṃ nando’’ti (a. ni. 1.219, 230) indriyesu guttadvārabhāvena naṃ etadagge ṭhapesi. Thero hi ‘‘indriyāsaṃvaraṃ nissāya imaṃ vippakāraṃ patto, tamahaṃ suṭṭhu niggaṇhissāmī’’ti ussāhajāto balavahirottappo tattha ca katādhikārattā indriyasaṃvare ukkaṃsapāramiṃ agamāsi.

Благодаря этому благому деянию, странствуя лишь в счастливых уделах, в эпоху проявления этого Будды он переродился в Капилаваттху в лоне Махападжапати Готами, главной супруги великого царя Суддходаны. В день наречения его именем, поскольку он родился, принося радость собранию родственников, его назвали просто «Нанда». Когда он достиг совершеннолетия, Благословенный, который уже повернул благородное Колесо Дхаммы и приносил благо миру, постепенно прибыл в Капилаваттху. В собрании родственников, сделав поводом дождь ПоккхаравАССА, Он поведал Вессантара-джатаку. На второй день Он вошел в город для сбора подаяния. Своим стихом «Uttiṭhe nappamajjeyya» («Встань, не будь небрежным...») Он утвердил Своего отца в плоде вхождения в поток. Затем Он направился во дворец и стихом «Dhammañcare sucaritaṃ» («Практикуй Дхамму праведно...») утвердил Махападжапати в плоде вхождения в поток, а царя — в плоде однажды-возвращения. На третий день, когда совершались празднества по случаю помазания на царство принца Нанды, его вступления в новый дом и свадьбы, Благословенный вошел во дворец для сбора подаяния. Учитель, вложив чашу в руку принца Нанды и произнеся благословение, ушел в монастырь, так и не забирая чашу из его рук. Он привел принца, шедшего с чашей в руках, в монастырь и, хотя тот не желал этого, посвятил его в монахи. Зная, что посвященный таким образом Нанда страдает от неудовлетворенности монашеской жизнью, Учитель искусным средством рассеял его неудовлетворенность. Тот, мудро размышляя, развил випассану и вскоре достиг архатства. На следующий день тхера подошел к Благословенному и сказал так: «О Владыка, то ручательство, которое Благословенный дал мне ради обретения пятисот розовоногих нимф, — от этого обязательства я освобождаю Благословенного». Благословенный также сказал: «Нанда, как только твой ум освободился от загрязнений без привязанности, тогда и Я освободился от этого обязательства». Затем Благословенный, зная его исключительное качество — охрану врат чувств, и желая прославить это достоинство, провозгласил: «О бхиккху, это лучший среди моих учеников-бхиккху, охраняющих врата чувств, а именно — Нанда», тем самым утвердив его в качестве выдающегося в охране врат чувств. Ибо тхера подумал: «Из-за отсутствия самообладания в чувствах я пришел к такому расстройству. Теперь я буду строго обуздывать себя». Преисполнившись усердия, обладая сильным стыдом и страхом перед проступками, и благодаря своим прошлым заслугам в этой сфере, он достиг высочайшего совершенства в обуздании чувств.

27. Evaṃ so etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Vatthaṃ khomaṃ mayā dinnanti khomaraṭṭhe jātaṃ vatthaṃ bhagavati cittappasādena gāravabahumānena mayā paramasukhumaṃ khomavatthaṃ dinnanti attho. Sayambhussāti sayameva bhūtassa jātassa ariyāya jātiyā nibbattassa. Mahesinoti mahante sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanakkhandhe esi gavesīti mahesi, tassa mahesino sayambhussa cīvaratthāya khomavatthaṃ mayā dinnanti sambandho.

27. Так он, достигнув этого выдающегося положения, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых деяниях, произнес стихи, начинающиеся со слов «Padumuttarassa bhagavato» («Благословенному Падумуттаре...»). «Vatthaṃ khomaṃ mayā dinnaṃ» («Льняная одежда была поднесена мною»): одежда, произведенная в стране Кхома. Смысл в том, что с чистым сердцем, почтением и глубоким уважением к Благословенному мною была поднесена тончайшая льняная одежда. «Sayambhussa» («Самосущему»): тому, кто стал таковым сам по себе, родившись благородным рождением. «Mahesino» («Великому мудрецу»): «махеси» — это тот, кто ищет, стремится к великим совокупностям нравственности, сосредоточения, мудрости, освобождения и знания-и-видения освобождения. Связь слов такова: «Мною была поднесена льняная одежда для облачения этого великого мудрецу, Самосущего».

28. Taṃ me buddho viyākāsīti ettha tanti sāmyatthe upayogavacanaṃ, tassa vatthadāyakassa me dānaphalaṃ visesena akāsi kathesi buddhoti attho. Jalajuttamanāmakoti padumuttaranāmako. ‘‘Jalaruttamanāyako’’tipi pāṭho, tassa jalamānānaṃ devabrahmānaṃ uttamanāyako padhānoti attho. Iminā vatthadānenāti iminā vatthadānassa nissandena tvaṃ anāgate hemavaṇṇo suvaṇṇavaṇṇo bhavissasi.

28. «Taṃ me buddho viyākāsi» («Будда предсказал это мне»): здесь слово «taṃ» употреблено во втором падеже в значении родительного падежа. Смысл в том, что Будда особо разъяснил, поведал плод даяния мне, поднесшему одежду. «Jalajuttamanāmako» («Тот, чье имя — Лучший из рожденных в воде»): носящий имя Падумуттара. Существует также чтение «Jalajuttamanāyako», что означает: выдающийся вождь, превосходящий сияющих божеств и Брахм. «Iminā vatthadānenā» («Этим даянием одежды»): благодаря этому плоду даяния одежды ты в будущем станешь златокожим, обладающим цветом чистого золота.

29. Dve [Pg.7] sampattiṃ anubhotvāti dibbamanussasaṅkhātā dve sampattiyo anubhavitvā. Kusalamūlehi coditoti kusalāvayavehi kusalakoṭṭhāsehi codito pesito, ‘‘tvaṃ iminā puññena satthu kulaṃ pasavāhī’’ti pesito viyāti attho. ‘‘Gotamassa bhagavato kaniṭṭho tvaṃ bhavissasī’’ti byākāsīti sambandho.

29. «Dve sampattiṃ anubhotvā» («Испытав два вида процветания»): испытав два вида процветания, а именно — божественное и человеческое. «Kusalamūlehi codito» («Побуждаемый корнями благого»): побуждаемый, направляемый частями благого, долями благого. Смысл в том, словно бы он был направлен со словами: «Благодаря этой заслуге ты приумножишь семью Учителя». Связь слов такова: «Он предсказал: "Ты станешь младшим братом Благословенного Готамы"».

30. Rāgaratto sukhasīloti kilesakāmehi ratto allīno kāyasukhacittasukhānubhavanasabhāvo. Kāmesu gedhamāyutoti vatthukāmesu gedhasaṅkhātāya taṇhāya āyuto yojitoti attho. Buddhena codito santo, tadā tvanti yasmā kāmesu gedhito, tadā tasmā tvaṃ attano bhātukena gotamabuddhena codito pabbajjāya uyyojito tassa santike pabbajissasīti sambandho.

30. «Rāgaratto sukhasīlo» («Привязанный к страсти, любящий удовольствия»): привязанный, пристрастившийся к чувственным загрязнениям, по своей природе склонный к испытанию телесного и ментального удовольствия. «Kāmesu gedhamāyuto» («Связанный с жаждой к чувственным удовольствиям»): связанный, соединенный с жаждой, именуемой вожделением, к объектам чувств. «Buddhena codito santo, tadā tvaṃ» («Тогда ты, побуждаемый Буддой»): поскольку ты будешь привязан к чувственным удовольствиям, тогда по этой причине ты, побуждаемый и направляемый к монашеству своим братом, Буддой Готамой, примешь монашеское посвящение в его присутствии — такова связь слов.

31. Pabbajitvāna tvaṃ tatthāti tasmiṃ gotamassa bhagavato sāsane tvaṃ pabbajitvā kusalamūlena mūlabhūtena puññasambhārena codito bhāvanāyaṃ niyojito sabbāsave sakalāsave pariññāya jānitvā pajahitvā anāmayo niddukkho nibbāyissasi adassanaṃ pāpessasi, apaṇṇattikabhāvaṃ gamissasīti attho.

31. «Pabbajitvāna tvaṃ tattha» («Приняв там монашество, ты...»): приняв монашество в этом Учении Благословенного Готамы, побуждаемый накоплением заслуг, служащим основой, и устремленный к практике медитации, ты полностью познаешь, постигнешь и оставишь все без исключения загрязнения ума и, став свободным от недугов и страданий, уйдешь в ниббану, исчезнешь из виду, перейдешь в состояние, не поддающееся обозначению.

32. Satakappasahassamhīti ito kappato pubbe satakappādhike sahassame kappamhi ceḷanāmakā cattāro cakkavattirājāno ahesunti attho. Saṭṭhi kappasahassānīti kappasahassāni saṭṭhi ca atikkamitvā heṭṭhā ekasmiṃ kappe cattāro janā upaceḷā nāma cakkavattirājāno catūsu jātīsu ahesunti attho.

32. «Satakappasahassamhi» («Сто тысяч капп назад»): смысл в том, что сто тысяч капп назад от этой каппы существовали четыре вселенских правителя по имени Чела. «Saṭṭhi kappasahassāni» («Шестьдесят тысяч капп»): смысл в том, что по прошествии шестидесяти тысяч капп, в одной из предшествующих капп, четыре человека в четырех рождениях были вселенскими правителями по имени Упачела.

33. Pañcakappasahassamhīti pañcakappādhike sahassame kappamhi ceḷā nāma cattāro janā cakkavattirājāno sattahi ratanehi sampannā samaṅgībhūtā jambudīpaaparagoyānauttarakurupubbavidehadīpasaṅkhāte catudīpamhi issarā padhānā visuṃ ahesunti attho. Sesaṃ vuttanayamevāti.

33. «Pañcakappasahassamhi» («Пять тысяч капп назад»): смысл в том, что пять тысяч капп назад четыре человека по имени Чела были вселенскими правителями, наделенными семью сокровищами, властвовавшими и правившими по отдельности на четырех великих континентах, известных как Джамбудипа, Апарагояна, Уттаракуру и Пуббавидеха. Остальное следует понимать так, как уже было объяснено.

Nandattheraapadānavaṇṇanā samattā.

На этом разъяснение ападаны тхеры Нанды завершено.

4. Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение ападаны тхеры Чулапантхаки

Padumuttaro [Pg.8] nāma jinotiādikaṃ āyasmato cūḷapanthakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yadettha aṭṭhuppattivasena vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakanipāte mahāpanthakavatthusmiṃ (theragā. 510 ādayo) vuttameva. Ayaṃ pana viseso – mahāpanthakatthero arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena vītināmento cintesi – ‘‘kathaṃ nu kho sakkā cūḷapanthakampi imasmiṃ sukhe patiṭṭhāpetu’’nti. So attano ayyakaṃ dhanaseṭṭhiṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘sace, mahāseṭṭhi, anujānātha, ahaṃ cūḷapanthakaṃ pabbājeyya’’nti. ‘‘Pabbājetha, bhante’’ti. Thero taṃ pabbājesi. So dasasu sīlesu patiṭṭhito bhātu santike –

Стихи, начинающиеся со слов «Padumuttaro nāma jino» («Победитель по имени Падумуттара...»), представляют собой ападану почтенного Чулапантхаки. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. То, что следует сказать о сопутствующих обстоятельствах его жизни во времена Благословенного Падумуттары, уже изложено в главе из восьми частей в истории о Махапантхаке. Однако здесь есть следующее отличие: тхера Махапантхака, достигнув архатства и проводя время в блаженстве вхождения в плод, подумал: «Как же мне утвердить и Чулапантхаку в этом блаженстве?» Он пришел к своему деду, богатому купцу Дханасеттхи, и сказал: «Великий купец, если ты позволишь, я бы посвятил Чулапантхаку в монахи». Тот ответил: «Посвящайте, уважаемый». Тхера посвятил его. Тот утвердился в десяти правилах поведения и в присутствии своего брата...

‘‘Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ, pāto siyā phullamavītagandhaṃ;

Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ, tapantamādiccamivantalikkhe’’ti. (saṃ. ni. 1.123;

a. ni. 5.195) –

«Подобно тому как красный лотос коканада, благоухающий, распускается ранним утром, не теряя своего аромата, узри Ангирасу, сияющего и блистающего, подобно солнцу, горящему в небесах».

Gāthaṃ uggaṇhanto catūhi māsehi uggahetuṃ nāsakkhi, gahitampi hadaye na tiṭṭhati. Atha naṃ mahāpanthako, ‘‘cūḷapanthaka, tvaṃ imasmiṃ sāsane abhabbo, catūhi māsehi ekaṃ gāthampi gahetuṃ na sakkosi, pabbajitakiccaṃ pana tvaṃ kathaṃ matthakaṃ pāpessasi, nikkhama ito’’ti so therena paṇāmiko dvārakoṭṭhakasamīpe rodamāno aṭṭhāsi.

Пытаясь выучить этот стих, он за четыре месяца так и не смог его запомнить; даже то, что он заучивал, не удерживалось в его сердце. Тогда Махапантхака сказал ему: «Чулапантхака, ты неспособен к этому Учению. За четыре месяца ты не смог выучить даже один стих. Как же ты доведешь до конца дело монашества? Уходи отсюда!» Изгнанный тхерой, он стоял у ворот монастыря и плакал.

Tena ca samayena satthā jīvakambavane viharati. Atha jīvako purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ satthāraṃ nimantehī’’ti. Tena ca samayena āyasmā mahāpanthako bhattuddesako hoti. So ‘‘pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ bhikkhaṃ paṭicchathā’’ti vutto ‘‘cūḷapanthakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ paṭicchāmī’’ti āha. Taṃ sutvā cūḷapanthako bhiyyosomattāya domanassappatto ahosi. Satthā tassa cittakkhedaṃ ñatvā ‘‘cūḷapanthako mayā katena upāyena bujjhissatī’’ti tassa avidūraṭṭhāne attānaṃ dassetvā ‘‘kiṃ, panthaka, rodasī’’ti pucchi. ‘‘Bhātā maṃ, bhante, paṇāmetī’’ti āha. ‘‘Panthaka, mā cintayi, mama sāsane [Pg.9] tuyhaṃ pabbajjā, ehi imaṃ gahetvā ‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’nti manasi karohī’’ti iddhiyā suddhaṃ coḷakkhaṇḍaṃ abhisaṅkharitvā adāsi. So satthārā dinnaṃ coḷakkhaṇḍaṃ ‘‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’’nti hatthena parimajjanto nisīdi. Tassa taṃ parimajjantassa kiliṭṭhadhātukaṃ jātaṃ, puna parimajjantassa ukkhaliparipuñchanasadisaṃ jātaṃ. So ñāṇaparipākattā evaṃ cintesi – ‘‘idaṃ coḷakkhaṇḍaṃ pakatiyā parisuddhaṃ, imaṃ upādiṇṇakasarīraṃ nissāya kiliṭṭhaṃ aññathā jātaṃ, tasmā aniccaṃ yathāpetaṃ, evaṃ cittampī’’ti khayavayaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva nimitte jhānāni nibbattetvā jhānapādakaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Arahattapattassevassa tepiṭakaṃ pañcābhiññā ca āgamiṃsu.

В то время Учитель пребывал в манговой роще Дживаки. Тогда Дживака послал слугу: «Ступай и пригласи Учителя вместе с пятьюстами бхиккху». В то время почтенный Махапантхака был распорядителем трапез. Когда его попросили: «Примите приглашение на обед для пятисот бхиккху», он ответил: «Я принимаю приглашение для всех, за исключением Чулапантхаки». Услышав это, Чулапантхака чрезвычайно огорчился. Учитель, зная о его душевной боли и подумав: «Чулапантхака придет к пониманию благодаря уловке, которую я применю», явил себя неподалеку от него и спросил: «Почему ты плачешь, Пантхака?» Тот ответил: «Владыка, мой брат выгоняет меня». — «Пантхака, не беспокойся. Твое монашество — в моем Учении. Подойди, возьми это и размышляй: "Очищение от пыли, очищение от пыли"». Своей сверхъестественной силой Он сотворил чистый лоскут ткани и дал ему. Тот сел и стал тереть рукой лоскут ткани, данный Учителем, повторяя: «Очищение от пыли, очищение от пыли». Пока он тер его, ткань стала грязной; при дальнейшем трении она стала похожа на тряпку для вытирания котлов. Благодаря созреванию своего знания он подумал так: «Этот лоскут ткани изначально был чистым. Но из-за соприкосновения с этим телом, состоящим из элементов, он загрязнился и изменился. Следовательно, как этот лоскут непостоянен, так непостоянен и ум». Направив внимание на возникновение и исчезновение, он развил джханы на основе этого самого объекта, сделал джхану основой, развил випассану и достиг архатства вместе с четырьмя видами аналитического знания. Одновременно с достижением архатства он в совершенстве овладел тремя Питаками и пятью видами сверхзнания.

Satthā ekūnehi pañcabhikkhusatehi saddhiṃ gantvā jīvakassa nivesane paññatte āsane nisīdi. Cūḷapanthako pana attano bhikkhāya appaṭicchitattā eva na gato. Jīvako yāguṃ dātuṃ ārabhi. Satthā hatthena pattaṃ pidahi. ‘‘Kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti vutte ‘‘vihāre eko bhikkhu atthi, jīvakā’’ti. So purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, bhaṇe, vihāre nisinnaṃ ayyaṃ gahetvā ehī’’ti. Cūḷapanthakattheropi rūpena kiriyāya ca ekampi ekena asadisaṃ bhikkhusahassaṃ nimminitvā nisīdi. So puriso vihāre bhikkhūnaṃ bahubhāvaṃ disvā gantvā jīvakassa kathesi – ‘‘imasmā bhikkhusaṅghā vihāre bhikkhusaṅgho bahutaro, pakkositabbaṃ ayyaṃ na jānāmī’’ti. Jīvako satthāraṃ pucchi – ‘‘ko nāmo, bhante, vihāre nisinno bhikkhū’’ti? ‘‘Cūḷapanthako nāma, jīvakā’’ti. ‘‘Gaccha, bhaṇe, ‘cūḷapanthako nāma kataro’ti pucchitvā taṃ ānehī’’ti. So vihāraṃ gantvā ‘‘cūḷapanthako nāma kataro, bhante’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ cūḷapanthako, ahaṃ cūḷapanthako’’ti ekappahārena bhikkhusahassampi kathesi. So punāgantvā taṃ pavattiṃ jīvakassa ārocesi jīvako paṭividdhasaccattā ‘‘iddhimā maññe, ayyo’’ti nayato ñatvā ‘‘gaccha, bhaṇe, paṭhamaṃ kathentaṃ ayyameva ‘tumhe satthā pakkosatī’ti vatvā cīvarakaṇṇe gaṇhāhī’’ti āha. So vihāraṃ gantvā tathā akāsi. Tāvadeva nimmitabhikkhū antaradhāyiṃsu. So theraṃ gahetvā agamāsi.

Учитель вместе с четырьмястами девяноста девятью бхиккху прибыл в дом Дживаки и сел на приготовленное сиденье. Чулапантхака же не пошел, поскольку для него не было принято подношение пищи. Дживака начал подносить рисовую кашу. Учитель прикрыл чашу рукой. Когда Дживака спросил: «Владыка, почему Вы не принимаете пищу?», Учитель ответил: «Дживака, в монастыре остался еще один бхиккху». Тот послал слугу: «Ступай, любезный, и приведи почтенного, который сидит в монастыре». Тхера Чулапантхака же сотворил тысячу бхиккху, ни один из которых не походил на другого ни обликом, ни поведением, и сел среди них. Слуга, увидев в монастыре множество бхиккху, вернулся и сказал Дживаке: «В монастыре община бхиккху еще больше, чем здесь. Я не знаю, кого именно из почтенных нужно пригласить». Дживака спросил Учителя: «Владыка, как зовут бхиккху, оставшегося в монастыре?» — «Его зовут Чулапантхака, Дживака». — «Ступай, любезный, спроси: "Кто здесь Чулапантхака?" — и приведи его». Тот пошел в монастырь и спросил: «Кто из вас, уважаемые, Чулапантхака?» Вся тысяча бхиккху в один голос ответила: «Я Чулапантхака! Я Чулапантхака!» Слуга снова вернулся и сообщил об этом Дживаке. Дживака, будучи тем, кто постиг Истину, понял истинное положение дел: «Похоже, этот почтенный обладает сверхъестественными силами». Он сказал слуге: «Ступай, любезный. Возьми за край чивары того почтенного, который заговорит первым, и скажи: "Учитель зовет вас"». Тот пошел в монастырь и сделал так. В тот же миг все сотворенные бхиккху исчезли. Слуга привел тхеру с собой.

Satthā [Pg.10] tasmiṃ khaṇe yāguñca khajjakādibhedañca paṭiggaṇhi. Katabhattakicco bhagavā āyasmantaṃ cūḷapanthakaṃ āṇāpesi ‘‘anumodanaṃ karohī’’ti. So pabhinnapaṭisambhido sineruṃ gahetvā mahāsamuddaṃ manthento viya tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ saṅkhobhento satthu ajjhāsayaṃ gaṇhanto anumodanaṃ akāsi. Dasabale bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gate dhammasabhāyaṃ kathā udapādi ‘aho buddhānaṃ ānubhāvo, yatra hi nāma cattāro māse ekagāthaṃ gahetuṃ asakkontampi lahukena khaṇeneva evaṃ mahiddhikaṃ akaṃsū’ti, tathā hi jīvakassa nivesane nisinno bhagavā ‘evaṃ cūḷapanthakassa cittaṃ samāhitaṃ, vīthipaṭipannā vipassanā’ti ñatvā yathānisinnoyeva attānaṃ dassetvā, ‘panthaka, nevāyaṃ pilotikā kiliṭṭhā rajānukiṇṇā, ito pana aññopi ariyassa vinaye saṃkileso rajo’ti dassento –

В тот миг Учитель принял ячменную кашу и различные виды твердой пищи. Совершив трапезу, Благословенный повелел достопочтенному Чулапантхаке: «Произнеси анумодану (благопожелание)». Тот, обладая непревзойденным аналитическим знанием (патисамбхидой), словно вращая гору Синеру и взбалтывая великий океан, сотрясая Слово Будды, состоящее из трех Питак, и постигая намерение Учителя, произнес анумодану. Когда Обладающий десятью силами после трапезы удалился в монастырь, в зале собраний Дхаммы возникла беседа: «О, как велико могущество Будд! Ведь того, кто в течение четырех месяцев не мог выучить даже одну строфу, они в один краткий миг сделали столь великим в сверхъестественных силах!» Ибо Благословенный, сидя в доме Дживаки и зная: «Ум Чулапантхаки сосредоточился, и випассана вступила на свой путь», явил себя, оставаясь сидеть на своем месте, и, показывая: «Пантхака, этот лоскут ткани не просто грязен и покрыт пылью, но в Учении Благородного есть иная пыль — загрязнение ума», произнес:

‘‘Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati, rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;

Etaṃ rajaṃ vippajahitvā bhikkhavo, viharanti te vigatarajassa sāsane.

«Страсть — это пыль, но обычная пыль пылью не зовется. Слово „пыль“ — это обозначение страсти. Отбросив эту пыль, монахи пребывают в Учении Того, кто свободен от пыли».

‘‘Doso rajo…pe… vigatarajassa sāsane.

«Злоба — это пыль, но обычная пыль пылью не зовется. Слово „пыль“ — это обозначение злобы. Отбросив эту пыль, монахи пребывают в Учении Того, кто свободен от пыли».

‘‘Moho rajo…pe… vigatarajassa sāsane’’ti. (mahāni. 209;

cūḷani. udayamāṇavapucchāniddesa 74) –

«Заблуждение — это пыль, но обычная пыль пылью не зовется. Слово „пыль“ — это обозначение заблуждения. Отбросив эту пыль, монахи пребывают в Учении Того, кто свободен от пыли».

Imā tisso gāthāyo abhāsi. Gāthāpariyosāne cūḷapanthako sahapaṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ kathāsallāpaṃ sutvā āgantvā buddhāsane nisīditvā ‘‘kiṃ vadetha, bhikkhave’’ti pucchitvā ‘‘imaṃ nāma, bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhave, cūḷapanthakena idāni mayhaṃ ovāde ṭhatvā lokuttharadāyajjaṃ laddhaṃ, pubbe pana lokiyadāyajjaṃ laddha’’nti vatvā tehi yācito cūḷaseṭṭhijātakaṃ (jā. 1.1.4) kathesi. Aparabhāge naṃ satthā ariyagaṇaparivuto dhammāsane nisinno manomayaṃ kāyaṃ abhinimminantānaṃ bhikkhūnaṃ cetovivaṭṭakusalānañca aggaṭṭhāne ṭhapesi.

Он произнес эти три строфы. По окончании строф Чулапантхака достиг арахантства вместе с аналитическими знаниями (патисамбхидами). Учитель, услышав разговор тех монахов, пришел, сел на сиденье Будды и спросил: «О чем вы беседуете, монахи?» Когда они ответили: «О том-то и том-то, Владыка», Он сказал: «Монахи, ныне Чулапантхака, следуя моему наставлению, обрел сверхмирское наследие, а в прошлом он обретал мирское наследие», и по их просьбе рассказал Чуласеттхи-джатаку. Впоследствии Учитель, окруженный общиной благородных, сидя на троне Дхаммы, провозгласил его выдающимся (поставил на высшее место) среди монахов, способных создавать тело, сотворенное умом (маномая), и искусных в изменении сознания (четовиватта).

35. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha purimapadadvayaṃ vuttatthameva. Gaṇamhā vūpakaṭṭho [Pg.11] soti so padumuttaro nāma satthā gaṇamhā mahatā bhikkhusamūhato vūpakaṭṭho visuṃ bhūto vivekaṃ upagato. Tadā mama tāpasakāle himavante himālayapabbatasamīpe vasi vāsaṃ kappesi, catūhi iriyāpathehi vihāsīti attho.

35. Так он, достигший этого выдающегося положения, вспомнив свои прошлые деяния, под влиянием радости и восторга, провозглашая аподану о своих прошлых деяниях, произнес: «Победитель по имени Падумуттара...» и так далее. В этом тексте первые два слова имеют уже объясненное значение. Фраза «удалившийся от толпы» означает, что тот Учитель по имени Падумуттара удалился от толпы — великой общины монахов, уединился и ушел в уединение. «Тогда в Гималаях» означает: во время моего бытия отшельником Он жил вблизи Гималайских гор, проводил там жизнь, пребывая в четырех положениях тела — таков смысл.

36. Ahampi…pe… tadāti yadā so bhagavā himavantaṃ upagantvā vasi, tadā ahampi himavantasamīpe kataassame ā samantato kāyacittapīḷāsaṅkhātā parissayā samanti etthāti assamoti laddhanāme araññāvāse vasāmīti sambandho. Acirāgataṃ mahāvīranti aciraṃ āgataṃ mahāvīriyavantaṃ lokanāyakaṃ padhānaṃ taṃ bhagavantaṃ upesinti sambandho, āgatakkhaṇeyeva upāgaminti attho.

36. Фраза «Я также... тогда» означает: когда тот Благословенный, придя в Гималаи, жил там, тогда и я жил в лесной обители вблизи Гималаев, в построенном ашраме (названном «ашрамом», поскольку в нем со всех сторон утихают опасности, то есть мучения тела и ума) — такова связь слов. Фраза «недавно прибывшего Великого Героя» означает: я приблизился к тому Благословенному, недавно прибывшему, обладающему великим мужеством Вождю мира, Выдающемуся — такова связь слов; смысл в том, что я приблизился к Нему в самый миг Его прибытия.

37. Pupphacchattaṃ gahetvānāti evaṃ upagacchanto ca padumuppalapupphādīhi chāditaṃ pupphamayaṃ chattaṃ gahetvā narāsabhaṃ narānaṃ seṭṭhaṃ bhagavantaṃ chādento upagacchiṃ samīpaṃ gatosmīti attho. Samādhiṃ samāpajjantanti rūpāvacarasamādhijjhānaṃ samāpajjantaṃ appetvā nisinnassa antarāyaṃ ahaṃ akāsinti sambandho.

37. Фраза «взяв цветочный зонт» означает: приближаясь таким образом, я взял сделанный из цветов зонт, покрытый лотосами падума, уппала и другими цветами, и подошел близко к лучшему из людей — Благословенному, укрывая Его этим зонтом — таков смысл. Фраза «входящего в сосредоточение» означает: я предотвратил помехи для Благословенного, который сидел, погрузившись в джхану сосредоточения тонкоматериальной сферы (рупавачара) — такова связь слов.

38. Ubho hatthehi paggayhāti taṃ susajjitaṃ pupphacchattaṃ dvīhi hatthehi ukkhipitvā ahaṃ bhagavato adāsinti sambandho. Paṭiggahesīti taṃ mayā dinnaṃ pupphacchattaṃ padumuttaro bhagavā sampaṭicchi, sādaraṃ sādiyīti attho.

38. Фраза «подняв обеими руками» означает: подняв двумя руками этот искусно сделанный цветочный зонт, я поднес его Благословенному — такова связь слов. Слово «принял» означает: Благословенный Падумуттара принял этот поднесенный мною цветочный зонт, благосклонно одобрив его — таков смысл.

41. Satapattachattaṃ paggayhāti ekekasmiṃ padumapupphe satasatapattānaṃ vasena satapattehi padumapupphehi chāditaṃ pupphacchattaṃ pakārena ādarena gahetvā tāpaso mama adāsīti attho. Tamahaṃ kittayissāmīti taṃ tāpasaṃ ahaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho. Mama bhāsato bhāsamānassa vacanaṃ suṇotha manasi karotha.

41. Фраза «подняв столепестковый зонт» означает: отшельник с великим почтением взял цветочный зонт, покрытый столепестковыми цветками лотоса (где каждый цветок лотоса имел по сто лепестков), и поднес его мне — таков смысл. Фраза «я восхвалю его» означает: я восхвалю этого отшельника, сделаю его известным — таков смысл. Слушайте слово мое, когда я говорю, и принимайте его к сердцу.

42. Pañcavīsatikappānīti iminā pupphacchattadānena pañcavīsativāre tāvatiṃsabhavane sakko hutvā devarajjaṃ karissatīti sambandho. Catuttiṃsatikkhattuñcāti catuttiṃsativāre manussaloke cakkavattī rājā bhavissati.

42. Фраза «двадцать пять капп» означает: благодаря этому даянию цветочного зонта он двадцать пять раз родится Саккой в обители Таватимса и будет править богами — такова связь слов. Фраза «и тридцать четыре раза» означает: тридцать четыре раза он будет царем-чакравартином в мире людей.

43. Yaṃ [Pg.12] yaṃ yoninti manussayoniādīsu yaṃ yaṃ jātiṃ saṃsarati gacchati upapajjati. Tattha tattha yoniyaṃ abbhokāse suññaṭṭhāne patiṭṭhantaṃ nisinnaṃ ṭhitaṃ vā padumaṃ dhārayissati upari chādayissatīti attho.

43. Фраза «в какое бы лоно» означает: в каком бы рождении среди человеческих и иных лон он ни странствовал, куда бы ни шел и где бы ни рождался, в том самом рождении, когда он будет находиться под открытым небом в пустом месте, сидя или стоя, лотос будет поддерживать его и укрывать сверху — таков смысл.

45. Pakāsite pāvacaneti tena bhagavato sakalapiṭakattaye pakāsite dīpite manussattaṃ manussajātiṃ labhissati upapajjissati. Manomayamhi kāyamhīti manena jhānacittena nibbattoti manomayo, yathā cittaṃ pavattati, tathā kāyaṃ pavatteti cittagatikaṃ karotīti attho. Tamhi manomaye kāyamhi so tāpaso cūḷapanthako nāma hutvā uttamo aggo bhavissatīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttattā uttānattā ca suviññeyyameva.

45. Фраза «когда провозглашено Слово» означает: когда тем Благословенным будут провозглашены и разъяснены все три Питаки, он обретет человеческое состояние и родится человеком. Фраза «в теле, сотворенном умом» означает: «сотворенное умом» — значит рожденное умом, то есть сознанием джханы; как действует ум, так он заставляет действовать и тело, подчиняя его воле ума — таков смысл. В этом сотворенном умом теле тот отшельник, став [монахом] по имени Чулапантхака, будет превосходным и выдающимся — таков смысл. Остальное, поскольку оно уже было объяснено выше и в силу своей очевидности, весьма легко для понимания.

52. Sariṃ kokanadaṃ ahanti ahaṃ bhagavato nimmitacoḷakaṃ parimajjanto kokanadaṃ padumaṃ sarinti attho. Tattha cittaṃ vimucci meti tasmiṃ kokanade padume mayhaṃ cittaṃ adhimucci allīno, tato ahaṃ arahattaṃ pāpuṇinti sambandho.

52. Фраза «Я вспомнил красный лотос» означает: разглаживая сотворенный Благословенным лоскут ткани, я вспомнил красный лотос коканада — таков смысл. Фраза «там мой ум освободился» означает: в этом красном лотосе мой ум устремился и сосредоточился, и благодаря этому я достиг арахантства — такова связь слов.

53. Ahaṃ manomayesu cittagatikesu kāyesu sabbattha sabbesu pāramiṃ pariyosānaṃ gato pattoti sambandho. Sesaṃ vuttanayamevāti.

53. «Я достиг совершенства и завершения во всех телах, сотворенных умом и послушных воле ума» — такова связь слов. Остальное объясняется тем же способом.

Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к аподане тхеры Чулапантхаки окончен.

5. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā

5. Комментарий к аподане тхеры Пилиндаваччхи

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto heṭṭhā vuttanayena satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ devatānaṃ piyamanāpabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto. Parinibbute bhagavati tassa thūpaṃ pūjetvā saṅghassa mahādānaṃ pavattetvā tato cavitvā devamanussesu ubhayasampattiyo [Pg.13] anubhavitvā anuppanne buddhe cakkavattī rājā hutvā mahājanaṃ pañcasīlesu patiṭṭhāpetvā saggaparāyanaṃ akāsi. So anuppanneyeva amhākaṃ bhagavati sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, pilindotissa nāmaṃ akaṃsu. Vacchoti gottaṃ. So aparabhāge pilindavacchoti paññāyittha. Saṃsāre pana saṃvegabahulatāya paribbājakapabbajjaṃ pabbajitvā cūḷagandhāraṃ nāma vijjaṃ sādhetvā tāya vijjāya ākāsacārī paracittavidū ca hutvā rājagahe lābhaggayasaggapatto paṭivasati.

Строфы, начинающиеся с «Когда угас Вождь мира...» и так далее, представляют собой аподану достопочтенного тхеры Пилиндаваччхи. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах и накапливая в тех или иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (виваттупаниссая), во времена Благословенного Падумуттары родился в городе Хансавати в очень богатой семье. Описанным выше способом слушая Дхамму в присутствии Учителя, он увидел, как Учитель провозгласил одного монаха выдающимся за то, что тот был любим и приятен божествам. Пожелав обрести это положение, он до конца жизни совершал благие дела. Скончавшись в той жизни и странствуя среди богов и людей, во времена Благословенного Сумедхи он родился в благородной семье. Когда Благословенный ушел в париниббану, он почтил Его ступу, совершил великое даяние Сангхе и, скончавшись в той жизни, вкусил процветание как среди богов, так и среди людей. В период, когда Будда не явился в мир, он стал царем-чакравартином и, утвердив множество людей в пяти правилах тренировки (панчасила), направил их на путь к небесному перерождению. Когда наш Благословенный еще не явился в мир, он родился в Саваттхи в семье брахмана, и ему дали имя Пилинда. Ваччха — это его клановое имя (готта). Впоследствии он стал известен как Пилиндаваччха. Из-за сильного чувства духовного томления (самвеги) по отношению к сансаре он принял постриг странствующего аскета (париббаджаки) и овладел искусством под названием Чулагандхари. Благодаря этому искусству он научился летать по воздуху и читать чужие мысли, и жил в Раджагахе, достигнув вершины подношений и славы.

Atha amhākaṃ bhagavā abhisambuddho hutvā anukkamena rājagahaṃ upagato. Tato paṭṭhāya buddhānubhāvena tassa sā vijjā na sampajjati, attano kiccaṃ na sādheti. So cintesi – ‘‘sutaṃ kho panetaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ ‘yattha mahāgandhāravijjā dharati, tattha cūḷagandhāravijjā na sampajjatī’ti samaṇassa pana gotamassa āgatakālato paṭṭhāya nāyaṃ mama vijjā sampajjati, nissaṃsayaṃ samaṇo gotamo mahāgandhāravijjaṃ jānāti, yaṃnūnāhaṃ taṃ payirupāsitvā tassa santike taṃ vijjaṃ pariyāpuṇeyya’’nti. So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘‘ahaṃ, mahāsamaṇa, tava santike ekaṃ vijjaṃ pariyāpuṇitukāmo, okāsaṃ me karohī’’ti. ‘‘Tena hi mama santike pabbajāhī’’ti āha. So ‘‘vijjāya parikammaṃ pabbajjā’’ti maññamāno pabbaji. Tassa bhagavā dhammaṃ kathetvā caritānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi. So upanissayasampannatāya nacirasseva vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇi.

Затем наш Благословенный, достигнув Полного Пробуждения, со временем прибыл в Раджагаху. С тех пор под воздействием могущества Будды его искусство перестало срабатывать и больше не выполняло свою задачу. Он подумал: «Я слышал от учителей и учителей учителей, которые говорили: „Там, где существует великое искусство Гандхари, малое искусство Гандхари не срабатывает“. С тех пор как прибыл отшельник Готама, это мое искусство не работает. Несомненно, отшельник Готама знает великое искусство Гандхари. Что если я приближусь к нему и изучу это великое искусство под его руководством?» Он подошел к Благословенному и сказал: «О великий отшельник, я желаю изучить одно искусство под твоим руководством, дай мне такую возможность». Благословенный ответил: «В таком случае прими постриг под моим руководством». Думая: «Постриг — это подготовка к овладению искусством», он принял постриг. Благословенный проповедал ему Дхамму и дал тему для медитации (камматтхану), соответствующую его характеру. Благодаря наличию мощной опоры (упаниссаи) он вскоре развил випассану и достиг арахантства.

55. Yā pana purimajātiyaṃ tassovāde ṭhatvā sagge nibbattā devatā, tā kataññutaṃ nissāya tasmiṃ sañjātabahumānā sāyaṃ pātaṃ theraṃ payirupāsitvā gacchanti. Tasmā naṃ bhagavā devatānaṃ ativiya piyamanāpabhāvena aggabhāve ṭhapesi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ devatānaṃ piyamanāpānaṃ yadidaṃ pilindavaccho’’ti (a. ni. 1.209, 215). Evaṃ so pattaaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ anussaritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha.

55. Те же, кто в прошлой жизни, следуя его наставлениям, родились божествами на небесах, из чувства благодарности и исполнившись к нему великого почтения, утром и вечером приходили выразить почтение тхере. Поэтому Благословенный провозгласил его выдающимся за то, что он был чрезвычайно любим и приятен божествам: «Монахи, среди моих учеников-монахов, которые любимы и приятны божествам, выдающимся является Пилиндаваччха». Так он, достигший этого выдающегося положения, вспомнив свои прошлые деяния, под влиянием радости и восторга, провозглашая аподану о своих прошлых деяниях, произнес: «Когда угас Вождь мира...» и так далее.

Tattha [Pg.14] kāmarūpārūpalokassa nātho padhānoti lokanātho. Medhā vuccanti sabbaññutaññāṇaanāvaraṇañāṇādayo, sundarā, pasaṭṭhā vā medhā yassa so sumedho, aggo ca so puggalo cāti aggapuggalo, tasmiṃ sumedhe lokanāyake aggapuggale khandhaparinibbānena nibbute satīti sambandho. Pasannacitto sumanoti saddhāya pasāditacitto somanassena sundaramano ahaṃ tassa sumedhassa bhagavato thūpapūjaṃ cetiyapūjaṃ akāsinti attho.

В этом тексте «Вождь мира» (Локанатха) означает покровитель и владыка миров чувств, форм и бесформных миров. «Мудростью» (медха) называются всеведущее знание, беспрепятственное знание и другие виды знания; Тот, у кого прекрасная или восхваляемая мудрость, зовется «Сумедха» (Благомудрый). Тот, кто является высшим среди существ, зовется «Высшей Личностью» (Аггапуггала). «Когда тот Сумедха, Вождь мира, Высшая Личность угас через париниббану совокупностей (кхандха-париниббану)» — такова связь слов. Фраза «с умиротворенным умом и радостный» означает: я, чей ум был очищен верой (саддхой) и исполнен радости, совершил почитание ступы, почитание цетии того Благословенного Сумедхи — таков смысл.

56. Ye ca khīṇāsavā tatthāti tasmiṃ samāgame ye ca khīṇāsavā pahīnakilesā chaḷabhiññā chahi abhiññāhi samannāgatā mahiddhikā mahantehi iddhīhi samannāgatā santi, te sabbe khīṇāsave ahaṃ tattha samānetvā suṭṭhu ādarena ānetvā saṅghabhattaṃ sakalasaṅghassa dātabbabhattaṃ akāsiṃ tesaṃ bhojesinti attho.

56. Фраза «и те безгрешные, что были там» означает: на том собрании те, кто уничтожил влечения (кхинасавы), отбросившие загрязнения ума, наделенные шестью сверхзнаниями (абхиньями), обладающие великим могуществом и великими сверхъестественными силами — всех тех кхинасав я собрал там вместе, с великим почтением пригласил и приготовил трапезу для Сангхи (пищу, предназначенную для подношения всей общине) и накормил их — таков смысл.

57. Upaṭṭhāko tadā ahūti tadā mama saṅghabhattadānakāle sumedhassa bhagavato nāmena sumedho nāma upaṭṭhākasāvako ahu ahosīti attho. So sāvako mayhaṃ pūjāsakkāraṃ anumodittha anumodito ānisaṃsaṃ kathesīti attho.

57. Фраза «тогда был служитель» означает: тогда, во время моего подношения трапезы Сангхе, у Благословенного Сумедхи был ученик-служитель по имени Сумедха — таков смысл. Этот ученик порадовался моему почитанию и подношению (совершил анумодану) и поведал о плодах этой заслуги — таков смысл.

58. Tena cittappasādenāti tena thūpapūjākaraṇavasena uppannena cittappasādena devaloke dibbavimānaṃ upapajjiṃ upagato asmīti attho, tattha nibbattomhīti vuttaṃ hoti. Chaḷāsītisahassānīti tasmiṃ vimāne cha asītisahassāni devaccharāyo me mayhaṃ cittaṃ ramiṃsu ramāpesunti sambandho.

58. Фраза «благодаря той умиротворенности ума» означает: благодаря умиротворенности ума, возникшей от почитания ступы, я вступил в небесную обитель (виману) в мире богов — таков смысл; это означает «я родился там». Фраза «восемьдесят шесть тысяч» означает: в той обители восемьдесят шесть тысяч небесных дев радовали мой ум — такова связь слов.

59. Mameva anuvattantīti tā accharāyo sabbakāmehi dibbehi rūpādivatthukāmehi upaṭṭhahantiyo mamaṃ eva anuvattanti mama vacanaṃ anukaronti sadā niccakālanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

59. «Следуют лишь за мной» (mameva anuvattantī) означает, что эти небесные девы (accharāyo), прислуживающие со всеми божественными чувственными удовольствиями (sabbakāmehi dibbehi), такими как видимые формы и прочее (rūpādivatthukāmehi), следуют лишь за мной и всегда, во все времена (sadā niccakālaṃ), подражают моим словам. Таков смысл. Остальное легко для понимания.

Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны старейшины Пилиндаваччхи завершено.

6. Rāhulattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение Ападаны старейшины Рахулы

Padumuttarassa [Pg.15] bhagavatotiādikaṃ āyasmato rāhulattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ sikkhākāmānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento senāsanavisodhanavijjotanādikaṃ uḷāraṃ puññaṃ katvā paṇidhānaṃ akāsi. So tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde amhākaṃ bodhisattaṃ paṭicca yasodharāya deviyā kucchimhi nibbattitvā rāhuloti laddhanāmo mahatā khattiyaparivārena vaḍḍhi. Tassa pabbajjāvidhānaṃ khandhake (mahāva. 105) āgatameva. So pabbajitvā satthu santike anekehi suttapadehi suladdhovādo paripakkañāṇo vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahā pana hutvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā aññaṃ byākaronto –

Ападана почтенного старейшины Рахулы начинается со слов «Padumuttarassa bhagavato» и так далее. Этот почтенный также, совершив благие дела при прежних выдающихся Буддах, накапливая в тех или иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (vivaṭṭūpanissayāni puññāni), переродился в благородной семье во времена Благословенного Падумуттары. Достигнув зрелости, слушая проповедь Дхаммы Учителя, он увидел, как Учитель провозглашает одного бхиккху величайшим среди тех, кто желает обучаться (sikkhākāmānaṃ aggaṭṭhāne). Сам пожелав этого положения, он совершил великое благое дело, такое как очищение и украшение жилищ (senāsanavisodhanavijjotanādikaṃ), и принёс обет (paṇidhānaṃ akāsi). Умерев в той жизни, он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания. В эпоху явления нынешнего Будды он, благодаря нашему Бодхисатте, зародился во чреве царицы Ясодхары, получил имя Рахула и вырос в окружении многочисленной свиты кшатриев. Описание его посвящения (pabbajjā) приводится в Кхандхаке. Приняв монашество, он получил прекрасное наставление от Учителя через многочисленные сутты, и с созревшей мудростью, усердно практикуя випассану, достиг архатства. Став архатом, он обозрел свой путь практики и, провозглашая своё постижение, произнёс:

‘‘Ubhayeneva sampanno, rāhulabhaddoti maṃ vidū;

Yañcamhi putto buddhassa, yañca dhammesu cakkhumā.

«Наделённый обоими [качествами], они знают меня как Рахулабхадду; ведь я — сын Будды, и я обладаю оком видения Дхаммы».

‘‘Yañca me āsavā khīṇā, yañca natthi punabbhavo;

Arahā dakkhiṇeyyomhi, tevijjo amataddaso.

«Мои влечения уничтожены, и нет более нового существования. Я — архат, достойный даров, обладающий тройственным знанием, зрящий Бессмертное».

‘‘Kāmandhā jālapacchannā, taṇhāchadanachāditā;

Pamattabandhunā bandhā, macchāva kuminā mukhe.

«Ослеплённые чувственностью, опутанные сетью, покрытые кровом вожделения, связанные другом беспечности, словно рыбы в устье верши».

‘‘Taṃ kāmaṃ ahamujjhitvā, chetvā mārassa bandhanaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, sītibhūtosmi nibbuto’’ti. (theragā. 295-298);

«Оставив эту чувственность, разрубив путы Мары, вырвав с корнем жажду, я стал прохладным, угасшим».

Catasso gāthā abhāsi. Tattha ubhayeneva sampannoti jātisampadā paṭipattisampadāti ubhayasampattiyāpi sampanno samannāgato. Rāhulabhaddoti maṃ vidūti ‘‘rāhulabhaddo’’ti maṃ sabrahmacārino sañjānanti. Tassa hi jātasāsanaṃ sutvā bodhisattena, ‘‘rāhu, jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttavacanaṃ upādāya suddhodanamahārājā ‘‘rāhulo’’ti nāmaṃ [Pg.16] gaṇhi. Tattha ādito pitarā vuttapariyāyameva gahetvā āha – ‘‘rāhulabhaddoti maṃ vidū’’ti. Bhaddoti pasaṃsāvacanameva. Aparabhāge satthā taṃ sikkhākāmabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapesi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ sikkhākāmānaṃ yadidaṃ rāhulo’’ti (a. ni. 1.209).

Он произнёс эти четыре строфы. Здесь «наделённый обоими» (ubhayeneva sampanno) означает наделённый обоими видами совершенства: совершенством рождения (jātisampadā) и совершенством практики (paṭipattisampadā). «Они знают меня как Рахулабхадду» (rāhulabhaddoti maṃ vidū) означает, что собратья по святой жизни (sabrahmacārino) знают его под именем Рахулабхадда. Ведь когда великий царь Шуддходана услышал весть о его рождении, он взял за основу слова Бодхисатты: «Родился Раху, родились путы», и нарёк его именем Рахула. В данном случае, приняв именно то иносказание, которое изначально высказал его отец, он сказал: «Они знают меня как Рахулабхадду». Слово «бхадда» (благословенный) — это исключительно слово похвалы. Позже Учитель утвердил его на высшем месте за его стремление к обучению: «О бхиккху, среди моих учеников-бхиккху, стремящихся к обучению, величайшим является Рахула».

68. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Sattabhūmimhi pāsādeti pasādaṃ somanassaṃ janetīti pāsādo. Uparūpari ṭhitā satta bhūmiyo yasmiṃ pāsāde soyaṃ sattabhūmi, tasmiṃ sattabhūmimhi pāsāde. Ādāsaṃ santhariṃ ahanti ādāsatalaṃ nipphādetvā lokajeṭṭhassa bhagavato tādino ahaṃ santharaṃ adāsiṃ, santharitvā pūjesinti attho.

68. Так он, достигший этого высшего положения, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, являя историю своих прошлых поступков, произнёс строфу, начинающуюся со слов «Padumuttarassa bhagavato». В выражении «во дворце с семью ярусами» (sattabhūmimhi pāsāde): «дворец» (pāsāda) — это то, что порождает умиротворение и радость (pasādaṃ somanassaṃ janeti). Дворец, в котором один над другим расположены семь ярусов (bhūmiyo), называется семиъярусным (sattabhūmi); «в том семиъярусном дворце». «Я выложил зеркалами» (ādāsaṃ santhariṃ ahaṃ) означает: «изготовив зеркальную поверхность, я преподнёс это покрытие старейшему в мире Благословенному, обладающему качеством неизменности (tādino), и почтил его, выложив зеркалами». Таков смысл.

69. Khīṇāsavasahassehīti arahantasahassehi parikiṇṇo parivuto. Dvipadindo dvipadānaṃ indo sāmi narāsabho mahāmuni gandhakuṭiṃ tehi saha upāgami pāvisīti attho.

69. «С тысячами тех, чьи влечения уничтожены» (khīṇāsavasahassehi) означает окружённый, сопровождаемый тысячей архатов. «Владыка двуногих» (dvipadindo) — владыка, господин двуногих существ. «Муж-бык» (narāsabho) — величайший среди людей. «Великий мудрец» (mahāmuni) — Будда. «Приблизился к благоуханной обители» (gandhakuṭiṃ upāgami) означает, что он вошёл в Гандхакути вместе с ними. Таков смысл.

70. Virocento gandhakuṭinti taṃ gandhakuṭiṃ sobhayamāno devānaṃ devo devadevo narānaṃ āsabho narāsabho jeṭṭho satthā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthāyo abhāsatha kathesīti sambandho.

70. «Освещая благоуханную обитель» (virocento gandhakuṭiṃ) означает украшая, озаряя ту Гандхакути. Связь слов такова: «Бог над богами (devadevo), муж-бык среди людей (narāsabho), старейший Учитель, воссев посреди общины бхиккху, произнёс, поведал эти строфы пророчества (byākaraṇagāthāyo)».

71. Yenāyaṃ jotitā seyyāti yena upāsakena ayaṃ pāsādasaṅkhātā seyyā jotitā pabhāsitā pajjalitā. Ādāsova kaṃsalohamayaṃ ādāsatalaṃ iva suṭṭhu samaṃ katvā santhatā. Taṃ upāsakaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.

71. «Кем освещено это ложе» (yenāyaṃ jotitā seyyā) означает: тем мирянином (upāsakena), кем это ложе, именуемое дворцом, было освещено, озарено, заставлено сиять. «Словно зеркало» (ādāsova) — выложено очень ровно, подобно зеркальной поверхности из бронзы. «Я восславлю того мирянина» означает «я сделаю его известным». Таков смысл. Остальное легко для понимания.

81. Aṭṭhānametaṃ yaṃ tādīti yaṃ yena kāraṇena tādī iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā tādī agāre gharāvāse ratiṃ allīnabhāvaṃ ajjhagā pāpuṇi, etaṃ kāraṇaṃ aṭṭhānaṃ akāraṇanti attho.

81. «Невозможно, чтобы такой [человек]» (aṭṭhānametaṃ yaṃ tādī) означает: то, по какой причине такой человек, именуемый «тади» (tādī) благодаря своей непоколебимости перед лицом приятного и неприятного (iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā), нашёл бы удовольствие или привязанность в домашней жизни (agāre gharāvāse ratiṃ allīnabhāvaṃ ajjhagā) — это невозможно (aṭṭhānaṃ), для этого нет оснований (akāraṇaṃ). Таков смысл.

82. Nikkhamitvā [Pg.17] agārasmāti gharāvāsato nikkhamitvā taṃ tiṇadalamiva pariccajitvā subbato susikkhito pabbajissati. Rāhulo nāma nāmenāti suddhodanamahārājena pesitaṃ kumārassa jātasāsanaṃ sutvā pitarā siddhatthena, ‘‘rāhu jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttanāmattā rāhulo nāmāti attho. ‘‘Yathā candasūriyānaṃ vimānapabhāya kiliṭṭhakaraṇena rāhu asurindo upeti gacchati, evamevāyaṃ mama abhinikkhamanapabbajjādīnaṃ antarāyaṃ karontoriva jāto’’ti adhippāyena, ‘‘rāhu jātoti āhā’’ti daṭṭhabbaṃ. Arahā so bhavissatīti so tādiso upanissayasampanno vipassanāyaṃ yuttappayutto arahā khīṇāsavo bhavissatīti attho.

82. «Выйдя из дома» (nikkhamitvā agārasmā) означает: выйдя из домашней жизни, оставив её подобно травинке или листу, он, добродетельный (subbato) и хорошо обученный, примет монашество. «По имени Рахула» (rāhulo nāma nāmenā) означает: когда его отец Сиддхаттха услышал весть о рождении царевича, присланную великим царём Шуддходаной, он произнёс: «Родился Раху, родились путы», и из-за этого имени он зовётся Рахулой. Следует понимать это в том смысле, что «подобно тому как владыка асуров Раху приближается, затмевая сияние обителей луны и солнца, так и этот младенец родился словно для того, чтобы создать препятствие для моего ухода из мира, монашества и прочего», поэтому он сказал: «Родился Раху». «Он станет архатом» (arahā so bhavissatī) означает, что он, обладая такой мощной поддержкой (upanissayasampanno) и будучи всецело преданным практике випассаны, станет архатом, уничтожившим влечения (khīṇāsavo). Таков смысл.

83. Kikīva aṇḍaṃ rakkheyyāti aṇḍaṃ bījaṃ rakkhamānā kikī sakuṇī iva appamatto sīlaṃ rakkheyya, cāmarī viya vāladhinti vālaṃ rakkhamānā kaṇḍakesu vāle laggante bhindanabhayena anākaḍḍhitvā maramānā cāmarī viya jīvitampi pariccajitvā sīlaṃ abhinditvā rakkheyya. Nipako sīlasampannoti nepakkaṃ vuccati paññā, tena nepakkena samannāgato nipako khaṇḍachiddādibhāvaṃ apāpetvā rakkhaṇato sīlasampanno bhavissatīti evaṃ so bhagavā byākaraṇamakāsi. So evaṃ pattaarahattaphalo ekadivasaṃ vivekaṭṭhāne nisinno somanassavasena evaṃ rakkhiṃ mahāmunītiādimāha. Taṃ suviññeyyamevāti.

83. «Как птица кики оберегает яйцо» (kikīva aṇḍaṃ rakkheyya) означает: подобно птице кики, оберегающей своё яйцо (семя), бхиккху должен бдительно оберегать свою нравственность (sīla). «Или как як свой хвост» (cāmarī viya vāladhiṃ) означает: подобно яку, оберегающему свой хвост, который, если он застревает в колючках, из страха повредить его не вырывает его силой, а скорее примет смерть, так и бхиккху, даже пожертвовав жизнью, должен оберегать свою нравственность, не нарушая её. В выражении «мудрый, наделённый нравственностью» (nipako sīlasampanno): «мудрость» (paññā) зовётся «непакка» (nepakka). Тот, кто наделён этой мудростью, зовётся мудрым (nipako). Он станет наделённым нравственностью (sīlasampanno) благодаря тому, что оберегает её, не допуская её раскалывания, появления изъянов и прочего. Так Благословенный изрёк пророчество. И он, достигший плода архатства, в один из дней, сидя в уединённом месте, преисполненный радости, произнёс строфы, начинающиеся со слов: «Так оберегал меня Великий Мудрец». Это легко для понимания.

Rāhulattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны старейшины Рахулы завершено.

7. Upasenavaṅgantaputtattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение Ападаны старейшины Упасены Вангантапутты

Padumuttaraṃ bhagavantantiādikaṃ āyasmato upasenavaṅgantaputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā vayappatto satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā [Pg.18] devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde nālakagāme rūpasārī brāhmaṇiyā kucchimhi nibbatti, upasenotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampadāya ekavassiko ‘‘ariyagabbhaṃ vaḍḍhemī’’ti ekaṃ kulaputtaṃ attano santike upasampādetvā tena saddhiṃ satthu santikaṃ gato. Satthārā cassa tassa avassikassa bhikkhuno saddhivihārikabhāvaṃ sutvā ‘‘atilahuṃ kho tvaṃ, moghapurisa, bāhullāya āvatto’’ti (mahāva. 75) garahito ‘‘idānāhaṃ yadi parisaṃ nissāya satthārā garahito, parisaṃyeva pana nissāya satthu pasādaṃ karissāmī’’ti vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Arahā pana hutvā sayampi sabbe dhutaṅgadhamme samādāya vattati, aññepi tadatthāya samādapesi, tena naṃ bhagavā samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So aparena samayena kosambiyaṃ kalahe uppanne bhikkhusaṅghe ca dvidhābhūte ekena bhikkhunā taṃ kalahaṃ parivajjitukāmena ‘‘etarahi kho kalaho uppanno, bhikkhusaṅgho ca dvidhābhūto, kathaṃ nu kho mayā paṭipajjitabba’’nti puṭṭho vivekavāsato paṭṭhāya tassa paṭipattiṃ kathesi. Evaṃ thero tassa bhikkhuno ovādadānāpadesena attano tathā paṭipannabhāvaṃ dīpento aññaṃ byākāsi.

Ападана почтенного старейшины Упасены Вангантапутты начинается со слов «Padumuttaraṃ bhagavantaṃ» и так далее. Этот старейшина также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в тех или иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, родился в благородной семье в городе Хансавати во времена Благословенного Падумуттары. Достигнув зрелости, он пришёл к Учителю и, слушая Дхамму, увидел, как Учитель провозглашает одного бхиккху величайшим среди тех, кто вызывает всеобщее доверие и радость (samantapāsādikānaṃ). Совершив великое благодеяние для Учителя и пожелав этого положения, он всю жизнь творил благое, странствовал среди богов и людей, и в эпоху явления нынешнего Будды зародился во чреве брахманки Рупасари в деревне Налака. Его именем стало Упасена. Достигнув зрелости, он изучил три Веды, а услышав Дхамму от Учителя, обрёл веру, принял монашество и, имея лишь один год с момента полного посвящения (upasampadā), подумал: «Я взращу благородное потомство (ariyagabbhaṃ vaḍḍhemi)», дал полное посвящение одному юноше из благородной семьи под своим руководством и вместе с ним отправился к Учителю. Учитель же, услышав, что этот бхиккху, не имеющий даже года монашества, взял себе ученика (saddhivihārika), упрекнул его: «Слишком поспешно ты, пустой человек, обратился к умножению [последователей и даров]». Будучи упрекнут, он подумал: «Если сейчас я был упрекнут Учителем из-за общины, то именно опираясь на общину я вызову радость и доверие Учителя». Практикуя випассану, он вскоре достиг архатства. Став архатом, он сам принял и соблюдал все практики дхутанги (dhutaṅgadhamme) и побуждал других делать то же самое ради этой цели. Поэтому Благословенный утвердил его на высшем месте среди тех, кто вызывает всеобщее доверие и радость. Позже, когда в Косамби вспыхнула ссора и община бхиккху раскололась надвое, один бхиккху, желавший избежать этой ссоры, спросил его: «Сейчас возникла ссора, и община бхиккху раскололась надвое. Как же мне следует поступать?». В ответ старейшина изложил ему практику, начиная с уединённого образа жизни (vivekavāsa). Так старейшина, под видом дачи наставления (ovādadānāpadesena) тому бхиккху, показал свой собственный образ практики и провозгласил своё постижение.

86. So evaṃ pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaraṃ bhagavantantiādimāha. Pabbhāramhi nisīdantanti purato bhāraṃ namitaṃ onamitanti pabbhāraṃ vivekakāmaṃ vanamajjhe sayaṃjātapabbatapabbhāre nisinnaṃ naruttamaṃ bhagavantaṃ ahaṃ upagacchiṃ samīpaṃ gatoti attho.

86. Так он, достигший этого высшего положения, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, являя историю своих прошлых поступков, произнёс строфу, начинающуюся со слов «Padumuttaraṃ bhagavantaṃ». В выражении «сидящему на горном склоне» (pabbhāramhi nisīdantaṃ): «горный склон» (pabbhāra) — это то, что наклонено или свисает вперёд. «Я приблизился к Благословенному, лучшему из людей, желающему уединения и сидящему на склоне естественной горы посреди леса» означает «я подошёл близко к нему». Таков смысл.

87. Kaṇikārapuppha disvāti tathā upagacchanto tasmiṃ padese supupphitaṃ kaṇikāraṃ disvā. Vaṇṭe chetvānahaṃ tadāti tasmiṃ tathāgatassa diṭṭhakāle taṃ pupphaṃ vaṇṭe vaṇṭasmiṃ chetvāna chinditvāna. Alaṅkaritvā chattamhīti tena pupphena chattaṃ chādetvā. Buddhassa abhiropayinti pabbhāre nisinnassa buddhassa muddhani akāsinti attho.

87. «Увидев цветок каникара» (kaṇikārapupphaṃ disvā) означает: приближаясь таким образом, он увидел в том месте пышно цветущее дерево каникара. «Срезав тогда его у стебля, я...» (vaṇṭe chetvānāhaṃ tadā) означает: в то время, когда он увидел Татхагату, он срезал тот цветок у самого стебля (vaṇṭasmiṃ). «Украсив им зонт» (alaṅkaritvā chattamhi) означает покрыв зонт этим цветком. «Я возложил его над Буддой» (buddhassa abhiropayiṃ) означает: «я поместил его над головой Будды, сидевшего на горном склоне». Таков смысл.

88. Piṇḍapātañca [Pg.19] pādāsinti tasmiṃyeva nisinnassa bhagavato piṇḍapātaṃ pakārena adāsiṃ bhojesinti attho. Paramannaṃ subhojananti sundarabhojanasaṅkhātaṃ paramannaṃ uttamāhāraṃ. Buddhena navame tatthāti tasmiṃ vivekaṭṭhāne buddhena saha navame aṭṭha samaṇe samitapāpe khīṇāsavabhikkhū bhojesinti attho.

88. «И поднёс подаяние едой» (piṇḍapātañca pādāsiṃ) означает: «я должным образом поднёс пиндапату (подаяние едой) Благословенному, сидевшему на том самом месте, и накормил его». Таков смысл. «Превосходную пищу, прекрасную еду» (paramannaṃ subhojanaṃ) означает превосходную пищу, превосходную еду, именуемую прекрасным угощением. «Вместе с Буддой девятерых там» (buddhena navame tattha) означает: «в том уединённом месте я накормил восемь шраманов, уничтоживших зло, архатов, чьи влечения исчерпаны, которые вместе с Буддой составляли девятерых». Таков смысл.

Yaṃ vadanti sumedhoti yaṃ gotamasammāsambuddhaṃ bhūripaññaṃ pathavisamānaṃ paññaṃ sumedhaṃ sundaraṃ sabbaññutādipaññavantaṃ. Sumedho iti sundarapañño iti vadanti paṇḍitā ito kappato satasahasse kappe eso gotamo sammāsambuddho bhavissatīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

«Кого зовут Сумедхой» (yaṃ vadanti sumedho) относится к Готаме, Совершенному Самопробуждённому, обладающему обширной мудростью, подобной земле, прекрасной мудростью всеведения и прочим. Связь слов такова: «Кого мудрецы называют Сумедхой, то есть обладающим прекрасной мудростью, — этот Готама станет Совершенным Самопробуждённым через сто тысяч кальп от нынешней кальпы». Остальное легко для понимания.

Upasenavaṅgantaputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны старейшины Упасены Вангантапутты завершено.

8. Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение Ападаны старейшины Раттхапалы

Padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato raṭṭhapālattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato uppattito puretarameva haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattitvā vayappatto pitu accayena gharāvāse patiṭṭhito ratanakoṭṭhāgārakammikena dassitaṃ aparimāṇaṃ vaṃsānugataṃ dhanaṃ disvā ‘‘imaṃ ettakaṃ dhanarāsiṃ mayhaṃ pituayyakapayyakādayo attanā saddhiṃ gahetvā gantuṃ nāsakkhiṃsu, mayā pana gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kapaṇaddhikādīnaṃ mahādānaṃ adāsi. So abhiññālābhiṃ ekaṃ tāpasaṃ upasaṅkamitvā tena devalokādhipacce niyojito yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cuto devaloke nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavanto tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto manussaloke bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthassa kulassa ekaputtako hutvā nibbatti. Tena samayena padumuttaro bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko veneyyasatte nibbānamahānagarasaṅkhātaṃ khemantabhūmiṃ sampāpesi. Atha so kulaputto anukkamena viññutaṃ patto ekadivasaṃ upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pasannacitto parisapariyante nisīdi.

Ападана, начинающаяся со слов «Падумуттаро Бхагава», принадлежит почтенному тхере Раттхапале. Этот почтенный также совершил великие заслуги при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях благие дела, служащие мощной опорой для освобождения от круговорота сансары. Еще до появления Благословенного Падумуттары он переродился в городе Хансавати в богатой семье домохозяина. Достигнув совершеннолетия, после кончины отца он возглавил домашнее хозяйство. Увидев неисчислимое богатство, передававшееся из поколения в поколение, которое ему показал смотритель сокровищницы, он подумал: «Мои отец, дед, прадед и другие предки не смогли забрать с собой это огромное богатство, но мне надлежит взять его с собой [путем даяния]». Подумав так, он совершил великое даяние беднякам, странникам и другим нуждающимся. Приблизившись к одному аскету, обладавшему сверхзнаниями, и будучи им наставлен на путь к обретению власти в мире богов, он всю жизнь совершал благие дела. Скончавшись, он переродился в мире богов, где наслаждался божественным блаженством. Пробыв там до конца срока своей жизни и скончавшись оттуда, он переродился в мире людей единственным сыном в семье, способной объединить расколотое царство. В то время Благословенный Падумуттара, явившись в мире и запустив благородное Колесо Дхаммы, привел готовых к обучению существ в безопасную обитель, именуемую великим градом Ниббаны. Затем этот юноша из благородной семьи, постепенно достигнув зрелости, в один из дней вместе с мирянами отправился в монастырь. Увидев Учителя, проповедующего Дхамму, он исполнился веры в сердце и сел на краю собрания.

Tena [Pg.20] kho pana samayena satthā ekaṃ bhikkhuṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So taṃ disvā pasannamānaso satasahassabhikkhuparivutassa bhagavato sattāhaṃ mahādānaṃ datvā taṃ ṭhānaṃ patthesi. Satthā anantarāyena samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa nāma sammāsambuddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So satthāraṃ bhikkhusaṅghañca vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvenavute kappe phussassa bhagavato kāle satthu vemātikesu tīsu rājaputtesu satthāraṃ upaṭṭhahantesu tesaṃ puññakiriyāsu sahāyakiccaṃ akāsi. Evaṃ tattha tattha bhave bahuṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kururaṭṭhe thullakoṭṭhikanigame raṭṭhapālaseṭṭhino gehe nibbatti, tassa bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthakule nibbattattā raṭṭhapāloti vaṃsānugatameva nāmaṃ ahosi. So mahatā parivārena vaḍḍhanto anukkamena yobbanappatto mātāpitūhi patirūpena dārena saṃyojito mahante ca yase patiṭṭhāpito dibbasampattisadisasampattiṃ paccanubhoti.

В то время Учитель провозгласил одного бхиккху величайшим среди тех, кто ушел в монашество по вере. Увидев это, он исполнился радости в сердце и, в течение семи дней поднося великое даяние Благословенному, окруженному ста тысячами бхиккху, устремил свое желание к этому положению. Учитель, видя, что его желание исполнится беспрепятственно, предсказал: «В будущем, в учении Самосовершенного Будды по имени Готама, он станет величайшим среди бхиккху, ушедших в монашество по вере». Поклонившись Учителю и общине бхиккху, он поднялся со своего места и удалился. Совершая благие дела до конца своей жизни, он скончался и странствовал среди богов и людей. Девяносто две каппы назад, во времена Благословенного Пхуссы, когда три принца, единокровные братья Учителя, прислуживали Учителю, он помогал им в их благих делах. Так, накапливая множество благих заслуг в различных существованиях и странствуя только в счастливых мирах, в эпоху нынешнего Будды он переродился в стране Куру, в селении Тхуллакоттхика, в доме купца Раттхапалы. Поскольку он родился в семье, способной объединить расколотое царство, ему дали традиционное семейное имя Раттхапала. Растя в окружении многочисленной свиты, он со временем достиг юношеского возраста. Родители сочетали его браком с подходящей женой и наделили великой славой и богатством, так что он наслаждался благополучием, подобным божественному блаженству.

Atha bhagavā kururaṭṭhe janapadacārikaṃ caranto thullakoṭṭhikaṃ anupāpuṇi. Taṃ sutvā raṭṭhapālo kulaputto satthāraṃ upasaṅkamitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitukāmo sattāhaṃ bhattacchedaṃ katvā kicchena kasirena mātāpitaro anujānāpetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yācitvā satthu āṇattiyā aññatarassa santike pabbajitvā yonisomanasikārena kammaṃ karonto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthāraṃ anujānāpetvā mātāpitaro passituṃ thullakoṭṭhikaṃ gantvā tattha sapadānaṃ piṇḍāya caranto pitu nivesane ābhidosikaṃ kummāsaṃ labhitvā taṃ amataṃ viya paribhuñjanto pitarā nimantito svātanāya adhivāsetvā dutiyadivase pitu nivesane piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā alaṅkatapaṭiyatte itthāgārajane upagantvā ‘‘kīdisā nāma tā, ayyaputta, accharāyo, yāsaṃ tvaṃ hetu brahmacariyaṃ carasī’’tiādīni (ma. ni. 2.301) vatvā palobhanakammaṃ kātuṃ āraddhe tassādhippāyaṃ viparivattetvā aniccatādipaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ kathento –

Затем Благословенный, странствуя по стране Куру, прибыл в Тхуллакоттхику. Услышав об этом, благородный юноша Раттхапала приблизился к Учителю. Выслушав Дхамму в присутствии Учителя, он обрел веру и пожелал уйти в монашество. Объявив семидневную голодовку, он с большим трудом и усилиями получил разрешение от родителей. Приблизившись к Учителю, он попросил о принятии в общину и по велению Учителя принял монашество у одного из монахов. Практикуя с надлежащим вниманием, он развил випассану и достиг арахатства. Достигнув арахатства, он получил разрешение Учителя навестить родителей и отправился в Тхуллакоттхику. Обходя там дома один за другим для сбора подаяния, он получил у дома своего отца вчерашнюю ячменную кашу. Он вкусил ее, словно нектар бессмертия. Отец пригласил его на следующий день, и он принял приглашение. На второй день, вкусив пищу в доме отца, он подошел к нарядно одетым женщинам из гарема. Когда они попытались соблазнить его, спрашивая: «Каковы же те небесные девы, господин, ради которых ты ведешь святую жизнь?», он, желая изменить их помыслы, проповедовал им Дхамму, связанную с непостоянством и другими истинами:

‘‘Passa [Pg.21] cittakataṃ bimbaṃ, arukāyaṃ samussitaṃ;

Āturaṃ bahusaṅkappaṃ, yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti.

«Взгляни на это разукрашенное тело, скопище ран, воздвигнутое из костей, болезненное, полное многих помыслов, в котором нет ничего прочного и вечного.

‘‘Passa cittakataṃ rūpaṃ, maṇinā kuṇḍalena ca;

Aṭṭhiṃ tacena onaddhaṃ, saha vatthehi sobhati.

«Взгляни на этот разукрашенный образ, украшенный самоцветами и серьгами; кости, обтянутые кожей, кажутся прекрасными благодаря одеждам.

‘‘Alattakakatā pādā, mukhaṃ cuṇṇakamakkhitaṃ;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

«Стопы, окрашенные лаком, лицо, покрытое пудрой — этого достаточно, чтобы ввести в заблуждение глупца, но не того, кто ищет Иной Берег.

‘‘Aṭṭhāpadakatā kesā, nettā añjanamakkhitā;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

«Волосы, уложенные в восемь прядей, глаза, подведенные сурьмой — этого достаточно, чтобы ввести в заблуждение глупца, но не того, кто ищет Иной Берег.

‘‘Añjanīva navā cittā, pūtikāyo alaṅkato;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

«Разукрашенное гнилое тело, подобное нового сосуду для сурьмы — этого достаточно, чтобы ввести в заблуждение глупца, но не того, кто ищет Иной Берег.

‘‘Odahi migavo pāsaṃ, nāsadā vāguraṃ migo;

Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, kandante migabandhake.

«Охотник расставил силки, но олень не приблизился к ловушке. Поев приманки, мы уходим, пока охотник плачет.

‘‘Chinno pāso migavassa, nāsadā vāguraṃ migo;

Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, socante migaluddake’’ti. (ma. ni. 2.302;

theragā. 769-775);

«Силки охотника порваны, олень не приблизился к ловушке. Поев приманки, мы уходим, пока охотник скорбит».

Imā gāthāyo abhāsi. Imā gāthā vatvā vehāsaṃ abbhuggantvā rañño korabyassa migājinavanuyyāne maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi. Therassa kira pitā sattasu dvārakoṭṭhakesu aggaḷaṃ dāpetvā malle āṇāpesi ‘‘nikkhamituṃ mā detha, kāsāyāni apanetvā setakāni nivāsāpethā’’ti. Tasmā thero ākāsena agamāsi. Atha rājā korabyo therassa tattha nisinnabhāvaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ‘‘idha, bho raṭṭhapāla, pabbajanto byādhipārijuññaṃ vā jarābhogañātipārijuññaṃ vā patto pabbajati, tvaṃ pana kiñcipi pārijuññaṃ anupagato eva kasmā pabbajasī’’ti pucchi. Athassa thero ‘‘upaniyyati loko addhuvo, atāṇo loko anabhissaro, asaraṇo loko sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ, ūno loko atitto taṇhādāso’’ti (ma. ni. 2.305) imesaṃ catunnaṃ dhammuddesānaṃ attanā viditabhāvaṃ kathetvā tassā desanāya anugītiṃ kathento –

Он произнес эти строфы. Сказав это, он поднялся в воздух и сел на благоприятной каменной плите в царском парке Мигаджина царя Корабьи. Говорят, отец тхеры приказал запереть засовы на семи воротах и велел борцам: «Не давайте ему уйти, снимите с него шафрановые одежды и оденьте в белые». Поэтому тхера отправился по воздуху. Затем царь Корабья, услышав, что тхера сидит там, приблизился к нему. Обменявшись с ним приветственными и дружескими словами, он спросил: «О почтенный Раттхапала, обычно люди уходят в монашество, когда сталкиваются с упадком из-за болезней, старости, потери богатства или родственников. Ты же не претерпел никакого упадка, почему же ты ушел в монашество?» Тогда тхера поведал ему о том, что сам осознал четыре положения Дхаммы: «Мир уносится старостью и смертью, он непостоянен; мир беззащитен, у него нет владыки; мир не имеет прибежища, нужно уйти, оставив всё; мир скуден, ненасытен, он раб вожделения». И желая воспеть хвалу этому учению, он сказал:

‘‘Passāmi [Pg.22] loke sadhane manusse, laddhāna vittaṃ na dadanti mohā;

Luddhā dhanaṃ sannicayaṃ karonti, bhiyyova kāme abhipatthayanti.

«Я вижу в мире богатых людей, которые, обретя богатство, из-за глупости не делятся им. Будучи жадными, они копят богатство и все сильнее жаждут чувственных удовольствий.

‘‘Rājā pasayhappathaviṃ vijetvā, sasāgarantaṃ mahimāvasanto;

Oraṃ samuddassa atittarūpo, pāraṃ samuddassapi patthayetha.

«Царь, силой покорив землю и правя ею вплоть до океана, не удовлетворяется этим берегом моря и желает также завладеть и тем берегом океана.

‘‘Rājā ca aññe ca bahū manussā, avītataṇhā maraṇaṃ upenti;

Ūnāva hutvāna jahanti dehaṃ, kāmehi lokamhi na hatthi titti.

«И царь, и многие другие люди уходят к смерти, не избавившись от вожделения. Они оставляют тело, оставаясь неудовлетворенными; воистину, в этом мире нет пресыщения чувственными удовольствиями.

‘‘Kandanti naṃ ñātī pakiriya kese, ‘aho vatā no amarā’ti cāhu;

Vatthena naṃ pārutaṃ nīharitvā, citaṃ samodhāya tato ḍahanti.

«Родственники оплакивают его, распустив волосы, и причитают: «О, пусть бы наш сородич не умирал!». Вынеся его, завернутого в саван, они кладут его на погребальный костер и сжигают.

‘‘So ḍayhati sūlehi tujjamāno, ekena vatthena pahāya bhoge;

Na mīyamānassa bhavanti tāṇā, ñātī ca mittā atha vā sahāyā.

«Его сжигают, протыкая баграми, он уходит в одном лишь саване, оставив все богатства. Ни родственники, ни друзья, ни товарищи не могут стать защитой для умирающего.

‘‘Dāyādakā tassa dhanaṃ haranti, satto pana gacchati yena kammaṃ;

Na mīyamānaṃ dhanamanveti kiñci, puttā ca dārā ca dhanañca raṭṭhaṃ.

«Наследники забирают его богатство, а существо уходит в соответствии со своей каммой. Никакое богатство не следует за умирающим — ни дети, ни жены, ни имущество, ни царство.

‘‘Na dīghamāyuṃ labhate dhanena, na cāpi vittena jaraṃ vihanti;

Appaṃ hidaṃ jīvitamāhu dhīrā, asassataṃ vippariṇāmadhammaṃ.

«Богатством не купить долгую жизнь, и имуществом не прогнать старость. Мудрецы говорят, что эта жизнь коротка, непостоянна и подвержена изменениям.

‘‘Aḍḍhā [Pg.23] daliddā ca phusanti phassaṃ, bālo ca dhīro ca tatheva phuṭṭho;

Bālo hi bālyā vadhitova seti, dhīro ca no vedhati phassaphuṭṭho.

«И богатые, и бедные испытывают соприкосновение со смертью; и глупец, и мудрец подвергаются ему. Но глупец из-за своей глупости лежит поверженный, тогда как мудрец, испытав соприкосновение, не содрогается.

‘‘Tasmā hi paññāva dhanena seyyā, yāya vosānamidhādhigacchati;

Abyositattā hi bhavābhavesu, pāpāni kammāni karoti mohā.

«Поэтому мудрость превосходит богатство, ведь благодаря ей здесь достигают конечной цели. Не достигнув же цели, из-за глупости совершают злые дела в различных существованиях.

‘‘Upeti gabbhañca parañca lokaṃ, saṃsāramāpajjaparamparāya;

Tassappapañño abhisaddahanto, upeti gabbhañca parañca lokaṃ.

«Человек попадает в лоно матери и в иной мир, блуждая в череде перерождений. Тот, у кого мало мудрости, веря в ложное, также попадает в лоно матери и в иной мир.

‘‘Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati pāpadhammo;

Evaṃ pajā pecca paramhi loke, sakammunā haññati pāpadhammo.

«Подобно тому как злонамеренный вор, пойманный на месте преступления, страдает из-за своего собственного деяния, так и злонамеренные существа после смерти страдают в ином мире из-за своих собственных деяний.

‘‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṃ;

Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, tasmā ahaṃ pabbajitomhi rāja.

«Чувственные удовольствия разнообразны, сладки и пленительны; в различных обличьях они тревожат ум. Увидев опасность в чувственных удовольствиях, я ушел в монашество, о царь.

‘‘Dumapphalānīva patanti māṇavā, daharā ca vuḍḍhā ca sarīrabhedā;

Etampi disvāna pabbajitomhi rāja, apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo.

«Люди падают, подобно плодам с деревьев — и молодые, и старые, когда распадается их тело. Увидев это, я ушел в монашество, о царь. Воистину, монашество — это безошибочный и лучший путь.

‘‘Saddhāyāhaṃ pabbajito, upeto jinasāsane;

Avañjhā mayhaṃ pabbajjā, anaṇo bhuñjāmi bhojanaṃ.

«Я ушел в монашество по вере, вступив в учение Победителя. Мое монашество не бесплодно; свободный от долгов, я вкушаю пищу подаяния.

‘‘Kāme ādittato disvā, jātarūpāni satthato;

Gabbhāvokkantito dukkhaṃ, nirayesu mahabbhayaṃ.

«Видя чувственные удовольствия как пылающий огонь, а золото и серебро — как оружие, несущее смерть; видя страдание вхождения в лоно матери и великий страх перед преисподними,

‘‘Etamādīnavaṃ [Pg.24] ñatvā, saṃvegaṃ alabhiṃ tadā;

Sohaṃ viddho tadā santo, sampatto āsavakkhayaṃ.

«Осознав эту опасность, я тогда испытал духовное потрясение. Будучи ранен стрелой вожделения, ныне я достиг уничтожения влечений.

‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ;

Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā.

«Я преданно служил Учителю, исполнил учение Будды. Тяжкое бремя сброшено, проводник к новому существованию вырван с корнем.

‘‘Yassatthāya pabbajito, agārasmānagāriyaṃ;

So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo’’ti. (theragā. 776-793) –

«Цель, ради которой я ушел из дома в бездомность, достигнута мной — это уничтожение всех оков».

Imā gāthā avoca. Evaṃ thero rañño korabyassa dhammaṃ desetvā satthu santikameva gato. Satthā ca aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

Он произнес эти строфы. Так тхера, проповедав Дхамму царю Корабье, вернулся к Учителю. Впоследствии Учитель, восседая посреди собрания благородных, провозгласил тхеру величайшим среди тех, кто ушел в монашество по вере.

97-8. Evaṃ so thero pattaetadaggaṭṭhāno pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Varanāgo mayā dinnoti tassa bhagavato rūpakāye pasīditvā varo uttamo seṭṭho īsādanto rathīsāsadisadanto urūḷhavā bhāravaho rājāraho vā. Setacchattopasobhitoti hatthikkhandhe ussāpitasetacchattena upasevito sobhamāno. Punapi kiṃ visiṭṭho varanāgo? Sakappano hatthālaṅkārasahito. Saṅghārāmaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya ārāmaṃ vihāraṃ akārayiṃ kāresiṃ.

97-8. Так этот тхера, удостоенный высшего положения, вспомнив свои прежние деяния и исполнившись радости, желая поведать о своих прошлых свершениях, произнес строфы, начинающиеся со слов «Падумуттаро Бхагава». Слова «Мною был поднесен благородный слон» означают: исполнившись веры в телесный облик Благословенного, он поднес благородного, превосходного, лучшего слона с бивнями, подобными дышлу колесницы, крупного телосложения, способного нести тяжелую ношу или достойного царя. Слова «украшенный белым зонтом» означают: величественный слон, над спиной которого был водружен белый зонт. Каковы еще особенности этого благородного слона? Он был в упряжи и со слоновьими украшениями. Слова «Я повелел построить монастырь» означают: он построил обитель, монастырь для пребывания общины бхиккху во главе с Буддой.

99. Catupaññāsasahassānīti tasmiṃ kārāpite vihārabbhantare catupaññāsasahassāni pāsādāni ca ahaṃ akārayiṃ kāresinti attho. Mahoghadānaṃ karitvānāti sabbaparikkhārasahitaṃ mahoghasadisaṃ mahādānaṃ sajjetvā mahesino munino niyyādesinti attho.

99. Слова «пятьдесят четыре тысячи» означают: «Внутри построенного монастыря я повелел возвести пятьдесят четыре тысячи многоэтажных зданий». Таков смысл. Слова «совершив великое даяние, подобное наводнению» означают: приготовив великое даяние со всеми необходимыми принадлежностями, подобное мощному потоку воды, он поднес его Великому Мудрецу. Таков смысл.

100. Anumodi mahāvīroti caturāsaṅkhyeyyasatasahassesu kappesu abbocchinnaussāhasaṅkhātena vīriyena mahāvīro sayambhū sayameva bhūto jāto laddhasabbaññutaññāṇo aggo seṭṭho puggalo anumodi vihārānumodanaṃ akāsi. Sabbe jane hāsayantoti sakalānantāparimāṇe devamanusse hāsayanto santuṭṭhe [Pg.25] kurumāno amatanibbānapaṭisaṃyuttaṃ catusaccadhammadesanaṃ desesi pakāsesi vivari vibhaji uttānī akāsīti attho.

100. Слова «Великий Герой выразил одобрение» означают: Великий Герой, благодаря непрерывному усердию на протяжении четырех асанхейй и ста тысяч капп ставший Самосущим, обретший всеведение, величайший и благороднейший муж, выразил одобрение, произнеся слова благословения за подношение монастыря. Слова «радуя всех людей» означают: радуя бесчисленных богов и людей, приводя их в восторг, он проповедовал, разъяснял, открывал, анализировал и делал ясной проповедь Дхаммы о Четырех Благородных Истинах, связанную с бессмертной Ниббаной. Таков смысл.

101. Taṃ me viyākāsīti taṃ mayhaṃ katapuññaṃ balaṃ visesena pākaṭaṃ akāsi. Jalajuttamanāmakoti jale jātaṃ jalajaṃ padumaṃ, padumuttaranāmakoti attho. ‘‘Jalanuttamanāyako’’tipi pāṭho. Tattha attano pabhāya jalantīti jalanā, candimasūriyadevabrahmāno, tesaṃ jalanānaṃ uttamoti jalanuttamo. Sabbasattānaṃ nāyako uttamoti nāyako, sambhāravante satte nibbānaṃ neti pāpetīti vā nāyako, jalanuttamo ca so nāyako cāti jalanuttamanāyako. Bhikkhusaṅghe nisīditvāti bhikkhusaṅghassa majjhe nisinno imā gāthā abhāsatha pākaṭaṃ katvā kathesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

101. «"Он разъяснил мне это" (taṃ me viyākāsī) означает: "Он особым образом явил (сделал очевидной) силу моей совершенной заслуги". "Именуемый Высшим из рожденных в воде" (jalajuttamanāmako) означает: рожденный в воде (jalaja) — это лотос (paduma); смысл в том, что Его имя — Падумуттара (Высший Лотос). Также существует чтение "jalanuttamanāyako" (Высший Проводник среди сияющих). Здесь "сияющие" (jalanā) — это те, кто сияет собственным светом: луна, солнце, девы и брахмы; высший среди этих сияющих — "jalanuttamo". "Проводник" (nāyako) означает: высший вождь всех существ; или же "проводник" — это тот, кто ведет, доставляет (neti pāpeti) к Ниббане существ, обладающих накопленными условиями (парами). Тот, кто является и высшим среди сияющих, и проводником, зовется "jalanuttamanāyako". "Воссев посреди общины бхиккху" (bhikkhusaṅghe nisīditvā) означает: сидя посреди общины бхиккху, Он произнес эти строфы, изложив их ясно. Остальное очевидно по смыслу».

Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание Ападаны тхеры Раттхапалы завершено».

9. Sopākattheraapadānavaṇṇanā

9. «Описание Ападаны тхеры Сопаки».

Pabbhāraṃ sodhayantassātiādikaṃ āyasmato sopākattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarassa kuṭumbikassa putto hutvā nibbatti. Ekadivasaṃ satthāraṃ disvā bījapūraphalāni satthu upanesi, paribhuñji bhagavā tassānukampaṃ upādāya. So bhikkhu satthari saṅghe ca abhippasanno salākabhattaṃ paṭṭhapetvā saṅghuddesavasena tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ yāvatāyukaṃ khīrabhattaṃ adāsi. So tehi puññehi aparāparaṃ devamanussesu sampattiyo anubhavanto ekadā manussayoniyaṃ nibbatto ekassa paccekabuddhassa khīrabhattaṃ adāsi.

«Ападана почтенного Сопаки начинается со слов "Очищающему горный склон..." (pabbhāraṃ sodhayantassa). Он также, совершив благие деяния при прошлых Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары (vivaṭṭūpanissayāni puññāni), во времена Благословенного Сиддхаттхи переродился сыном одного богатого домохозяина. Однажды, увидев Учителя, он поднес Ему плоды дикого лимона (bījapūra). Благословенный из сострадания к нему вкусил их. Тот человек, преисполнившись глубокой веры в Учителя и Общину, учредил раздачу пищи по жребию (salākabhatta) и, предназначая её для Сангхи, пожизненно подносил молочный рис трем бхиккху. Благодаря этим заслугам он из жизни в жизнь вкушал благополучие среди девов и людей, и однажды, родившись в человеческом мире, поднес молочный рис одному Паччекабудде».

Evaṃ tattha tattha puññāni katvā sugatīsuyeva paribbhamanto imasmiṃ buddhuppāde purimakammanissandena sāvatthiyaṃ aññatarāya duggatitthiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Sā taṃ dasamāse kucchinā pariharitvā paripakke gabbhe vijāyanakāle vijāyituṃ asakkontī mucchaṃ āpajjitvā bahuvelaṃ matā viya nipajji. Ñātakā ‘‘matā’’ti saññāya susānaṃ netvā citakaṃ āropetvā [Pg.26] devatānubhāvena vātavuṭṭhiyā uṭṭhitāya aggiṃ adatvā pakkamiṃsu. Dārako pacchimabhavikattā devatānubhāveneva arogo hutvā mātukucchito nikkhami. Mātā pana kālamakāsi. Devatā manussarūpenupagamma taṃ gahetvā susānagopakassa gehe ṭhapetvā katipāhaṃ kālaṃ patirūpena āhārena posesi. Tato paraṃ susānagopako attano puttaṃ katvā vaḍḍhesi. So tathā vaḍḍhento tassa puttena suppiyena nāma dārakena saddhiṃ kīḷanto vicari. Tassa susāne jātasaṃvaḍḍhabhāvato sopākoti samaññā ahosi.

«Так, совершая в различных жизнях благие дела и странствуя лишь в счастливых уделах (sugati), в эпоху нынешнего появления Будды он, в силу созревания прежней каммы, вошел в лоно одной бедной женщины в Саваттхи. Она носила его во чреве десять месяцев, но когда плод созрел и пришло время родов, она не смогла разродиться, впала в беспамятство и долгое время лежала словно мертвая. Родственники, решив, что она умерла, отнесли её на кладбище (susāna) и возложили на погребальный костер. Однако по воле божества (devatā) поднялась буря с дождем, и они ушли, так и не разведя огонь. Младенец же, поскольку это было его последнее существование (pacchimabhavika), благодаря силе божества невредимым вышел из материнского чрева. Мать же скончалась. Божество, приняв человеческий облик, взяло младенца, принесло его в дом смотрителя кладбища и в течение нескольких дней вскармливало подходящей пищей. После этого смотритель кладбища вырастил его как собственного сына. По мере того как мальчик рос, он играл и гулял вместе с сыном смотрителя, которого звали Суппия. Из-за того что он родился и вырос на кладбище, его стали называть Сопака (букв. "каста неприкасаемых" или "кладбищенский житель")».

Athekadivasaṃ sattavassikaṃ taṃ bhagavā paccūsavelāyaṃ ñāṇajālaṃ pattharitvā veneyyabandhave olokento ñāṇajālassa antogataṃ disvā susānaṭṭhānaṃ agamāsi. Dārako pubbahetunā codiyamāno pasannamānaso satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā aṭṭhāsi. Satthā tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ sutvā pabbajjaṃ yācitvā pitarā ‘‘anuññātosī’’ti vutto pitaraṃ satthu santikaṃ ānesi. Tassa pitā satthāraṃ vanditvā ‘‘imaṃ dārakaṃ pabbājetha, bhante’’ti anujāni, taṃ pabbājetvā bhagavā mettābhāvanāya niyojesi. So mettākammaṭṭhānaṃ gahetvā susāne viharanto nacirasseva mettājhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi. Arahā hutvāpi aññesaṃ sosānikabhikkhūnaṃ mettābhāvanāvidhiṃ dassento ‘‘yathāpi ekaputtasmi’’nti (theragā. 33) gāthaṃ abhāsi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ekaputtake piye manāpe mātā pitā ca kusalī ekantahitesī bhaveyya, evaṃ puratthimādibhedāsu sabbāsu disāsu kāmabhavādibhedesu vā sabbesu bhavesu daharādibhedāsu sabbāsu avatthāsupi ṭhitesu sabbesu sattesu ekantahitesitāya kusalī bhaveyya ‘‘mitto, udāsino, paccatthiko’’ti sīmaṃ akatvā sīmāya sambhedavasena sabbattha ekarasaṃ mettaṃ bhāveyyāti imaṃ pana gāthaṃ vatvā ‘‘sace tumhe āyasmanto evaṃ mettaṃ bhāveyyātha, ye te bhagavatā ‘sukhaṃ supatī’tiādinā (a. ni. 11.15; pari. 331; mi. pa. 4.4.6) ekādasa mettānisaṃsā ca vuttā, ekaṃsena tesaṃ bhāgino bhavathā’’ti ovādaṃ adāsi.

«И вот однажды, когда мальчику было семь лет, Благословенный на рассвете простер Свою сеть знания (ñāṇajāla) и, взирая на тех, кто созрел для освобождения (veneyya), увидел его в этой сети и отправился на кладбище. Мальчик, побуждаемый благими причинами из прошлого (pubbahetu), с умиротворенным и верующим умом приблизился к Учителю, поклонился и остановился рядом. Учитель возвестил ему Дхамму. Выслушав Дхамму, он попросил о монашеском постриге (pabbajjā) и, получив от приемного отца разрешение ("Ты отпущен"), привел его к Учителю. Его отец поклонился Учителю и сказал: "Владыка, посвятите этого мальчика в монахи". Благословенный дал согласие, посвятил его и направил к практике медитации доброжелательности (mettābhāvanā). Приняв это сосредоточение как объект медитации (kammaṭṭhāna) и обитая на кладбище, юный монах вскоре сделал джхану доброжелательности (mettājhāna) основой, развил прозрение (vipassanā) и постиг плод Арахантства (arahatta). Став Арахантом, он, дабы показать метод развития доброжелательности другим бхиккху, живущим на кладбищах, произнес строфу: "Как к единственному сыну..." (yathāpi ekaputtasmiṃ). Смысл её таков: подобно тому как мать и отец желают блага (kusalī) и всецело стремятся к благополучию (ekantahitesī) своего единственного, дорогого и милого сердцу сына, точно так же следует желать блага всем существам во всех направлениях (на востоке и т. д.), во всех мирах (в чувственном мире и т. д.) и во всех возрастах (среди юных и т. д.), всецело стремясь к их благополучию. Не проводя границ вроде "друг, нейтральный человек, враг" (mitto, udāsino, paccatthiko), но устраняя эти барьеры (sīmā-sambheda), следует развивать повсюду однородную по вкусу доброжелательность (ekarasa-metta). Произнеся эту строфу, он дал такое наставление: "Если вы, почтенные, будете так развивать доброжелательность, то непременно станете сопричастны тем одиннадцати плодам доброжелательности (mettānisaṃsā), о которых Благословенный сказал: 'Спит спокойно' и так далее».

112. Evaṃ [Pg.27] so pattaphalādhigamo attano katapuññaṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ dassento pabbhāraṃ sodhayantassātiādimāha. Tattha pabbhāranti silāpabbatassa vivekaṭṭhānaṃ, taṃ pabbajitānurūpattā iṭṭhakapākāraṃ katvā dvārakavāṭaṃ yojetvā bhikkhūnaṃ vasanatthāya adāsi, pakārena bharo patthetabboti pabbhāro, taṃ sodhayantassa mama santikaṃ siddhattho nāma bhagavā āgacchi pāpuṇi.

112. «Так он, достигнув плода Арахантства, обозрел свои прошлые заслуги и, преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых деяниях (apadāna), произнес строфу, начинающуюся со слов: "Очищающему горный склон..." (pabbhāraṃ sodhayantassa). Здесь "горный склон" (pabbhāra) означает уединенное место (vivekaṭṭhāna) на скалистой горе. Поскольку оно подходило для монахов, он обнес его кирпичной стеной, установил дверные створки и преподнес бхиккху для обитания. Слово "pabbhāra" толкуется как место, где особым образом ищут опору (pakārena bharo patthetabbo). К нему, очищавшему этот склон, пришел Благословенный по имени Сиддхаттха».

113. Buddhaṃ upagataṃ disvāti evaṃ mama santikaṃ āgataṃ disvā tādino iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā tādiguṇayuttassa lokajeṭṭhassa buddhassa santharaṃ tiṇapaṇṇādisantharaṃ kaṭṭhattharaṃ paññāpetvā niṭṭhāpetvā pupphāsanaṃ pupphamayaṃ āsanaṃ ahaṃ adāsiṃ.

113. «"Увидев пришедшего Будду" (buddhaṃ upagataṃ disvā) означает: увидев Его, пришедшего ко мне, я приготовил и обустроил для Будды, Старейшего в мире, обладающего качеством непоколебимости (tādin) перед лицом желаемого и нежелаемого, сиденье (santhara) из травы, листьев и веток, а затем поднес Ему цветочное сиденье (pupphāsana) — ложе, усыпанное цветами».

114. Pupphāsane nisīditvāti tasmiṃ paññatte pupphāsane nisīditvā lokanāyako siddhattho bhagavā. Mamañca gatimaññāyāti mayhaṃ gatiṃ āyatiṃ uppattiṭṭhānaṃ aññāya jānitvā aniccataṃ aniccabhāvaṃ udāhari kathesi.

114. «"Воссев на цветочном сиденье" (pupphāsane nisīditvā) означает: воссев на том приготовленном цветочном сиденье, Благословенный Сиддхаттха, Проводник мира, "и зная мою участь" (mamañca gatimaññāyā) — то есть познав мое будущее место перерождения, возвестил об изменчивости (aniccabhāva), произнеся проповедь о непостоянстве».

115. Aniccā vata saṅkhārāti vata ekantena saṅkhārā paccayehi samecca samāgantvā karīyamānā sabbe sappaccayadhammā hutvā abhāvaṭṭhena aniccā. Uppādavayadhamminoti uppajjitvā vinassanasabhāvā uppajjitvā pātubhavitvā ete saṅkhārā nirujjhanti vinassantīti attho. Tesaṃ vūpasamo sukhoti tesaṃ saṅkhārānaṃ visesena upasamo sukho, tesaṃ vūpasamakaraṃ nibbānameva ekantasukhanti attho.

115. «"Непостоянны, увы, обусловленные вещи" (aniccā vata saṅkhārā): "увы" (vata) выражает несомненность; "обусловленные вещи" (saṅkhārā) — это все обусловленные феномены (sappaccayadhammā), возникающие в силу соединения причин; они непостоянны (aniccā) в значении их неизбежного исчезновения. "Им свойственно возникать и исчезать" (uppādavayadhammino) означает: они имеют природу возникновения и разрушения; возникнув и проявившись, эти обусловленные вещи прекращаются и гибнут. "Их утихание — благо" (tesaṃ vūpasamo sukho) означает: полное успокоение этих обусловленных вещей приносит счастье; истинным и абсолютным счастьем является сама Ниббана, несущая их угасание».

116. Idaṃ vatvāna sabbaññūti sabbadhammajānanako bhagavā lokānaṃ jeṭṭho vuḍḍho narānaṃ āsabho padhāno vīro idaṃ aniccapaṭisaṃyuttaṃ dhammadesanaṃ vatvāna kathetvā ambare ākāse haṃsarājā iva nabhaṃ ākāsaṃ abbhuggamīti sambandho.

116. «"Сказав это, Всеведущий" (idaṃ vatvāna sabbaññū) связывается со следующим: Благословенный, знающий все феномены, Старейший в мирах, Величайший среди людей, Вождь и Герой, произнеся это поучение Дхаммы, связанное с непостоянством, поднялся в небо (nabhaṃ), подобно царственному лебедю (haṃsarājā) в вышине».

117. Sakaṃ diṭṭhiṃ attano laddhiṃ khantiṃ ruciṃ ajjhāsayaṃ jahitvāna pahāya. Bhāvayāniccasaññahanti anicce aniccanti pavattasaññaṃ ahaṃ bhāvayiṃ vaḍḍhesiṃ manasi akāsiṃ. Tattha kālaṃ kato ahanti tattha tissaṃ jātiyaṃ tato jātito ahaṃ kālaṃ kato mato.

117. «"Оставив свои воззрения" (sakaṃ diṭṭhiṃ) означает: отбросив (pahāya) свои собственные взгляды (laddhi), предпочтения (khanti), склонности (ruci) и намерения (ajjhāsaya). "Я развивал восприятие непостоянства" (bhāvayāniccasaññahaṃ) означает: я взращивал, развивал и удерживал в уме восприятие непостоянного как непостоянного. "Там я окончил свои дни" (tattha kālaṃ kato ahaṃ) означает: в том существовании, уйдя из той жизни, я умер».

118. Dve [Pg.28] sampattī anubhotvāti manussasampattidibbasampattisaṅkhātā dve sampattiyo anubhavitvā. Sukkamūlena coditoti purāṇakusalamūlena, mūlabhūtena kusalena vā codito sañcodito. Pacchime bhave sampatteti pariyosāne bhave sampatte pāpuṇite. Sapākayonupāgaminti sakaṃ pacitabhattaṃ sapākaṃ yoniṃ upāgamiṃ. Yassa kulassa attano pacitabhattaṃ aññehi abhuñjanīyaṃ, tasmiṃ caṇḍālakule nibbattosmīti attho. Atha vā sā vuccati sunakho, sunakhocchiṭṭhabhattabhuñjanakacaṇḍālakule jātoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

118. «"Вкусив два вида благополучия" (dve sampattī anubhotvā) означает: испытав два вида процветания — человеческое и божественное. "Побуждаемый благим корнем" (sukkamūlena codito) означает: побуждаемый и направляемый прежними благими корнями (purāṇakusalamūla) или благой каммой, служащей основой. "Когда наступило последнее существование" (pacchime bhave sampatte) означает: когда пришло время последней жизни. "Я вошел во чрево сопаки" (sapākayonupāgamiṃ) означает: я вошел в лоно сопаки (sapāka — букв. "готовящий для себя"). Это род, чью приготовленную пищу другие люди не станут есть; смысл в том, что я родился в этой семье чандалов (неприкасаемых). Или же "sā" означает "собака", и тогда "сопака" означает рожденного в семье чандалов, питающихся объедками за собаками. Остальное очевидно по смыслу».

Sopākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание Ападаны тхеры Сопаки завершено».

10. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā

10. «Описание Ападаны тхеры Сумангалы».

Āhutiṃ yiṭṭhukāmotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle rukkhadevatā hutvā nibbatti. So ekadivasaṃ satthāraṃ nhatvā ekacīvaraṃ ṭhitaṃ disvā somanassappatto apphoṭesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyā avidūre aññatarasmiṃ gāmake tādisena kammanissandena daliddakule nibbatti, tassa sumaṅgaloti nāmaṃ ahosi. So vayappatto khujjakāsitanaṅgalakuddālaparikkhāro hutvā kasiyā jīvikaṃ kappesi. So ekadivasaṃ raññā pasenadinā kosalena bhagavato bhikkhusaṅghassa ca mahādāne pavattiyamāne dānūpakaraṇāni gahetvā āgacchantehi manussehi saddhiṃ dadhighaṭaṃ gahetvā āgato bhikkhūnaṃ sakkārasammānaṃ disvā ‘‘ime samaṇā sakyaputtiyā sukhumavatthanivatthā subhojanāni bhuñjitvā nivātesu senāsanesu viharanti, yaṃnūnāhampi pabbajeyya’’nti cintetvā aññataraṃ mahātheraṃ upasaṅkamitvā attano pabbajādhippāyaṃ nivedesi. So taṃ karuṇāyanto pabbājetvā kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So araññe [Pg.29] viharanto ekakavihāre nibbinno ukkaṇṭhito hutvā vibbhamitukāmo ñātigāmaṃ gacchanto antarāmagge kacchaṃ bandhitvā khettaṃ kasante kiliṭṭhavatthanivatthe samantato rajokiṇṇasarīre vātātapena sussante khettaṃ kassake manusse disvā ‘‘mahantaṃ vatime sattā jīvikanimittaṃ dukkhaṃ paccanubhavantī’’ti saṃvegaṃ paṭilabhi. Ñāṇassa paripākagatattā cassa yathāgahitaṃ kammaṭṭhānaṃ upaṭṭhāsi. So aññataraṃ rukkhamūlaṃ upagantvā vivekaṃ labhitvā yonisomanasikaronto vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi.

«Ападана почтенного Сумангалы начинается со слов "Желая совершить подношение..." (āhutiṃ yiṭṭhukāmo). Этот почтенный также, совершив благие деяния при прошлых Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пиядасси переродился древесным божеством (rukkhadevatā). Однажды, увидев Учителя, стоявшего в одном лишь одеянии после омовения, он, преисполнившись радости, захлопал в ладоши. Благодаря этой заслуге он странствовал среди девов и людей, а при нынешнем появлении Будды из-за созревания подобной каммы родился в бедной семье в одной деревне неподалеку от Саваттхи. Его звали Сумангала. Достигнув зрелости, имея при себе лишь изогнутый серп, плуг и мотыгу (khujjakāsitanaṅgalakuddālaparikkhāro), он зарабатывал на жизнь земледелием. Однажды, когда царь Косалы Пасенади устраивал великое подношение (mahādāna) Благословенному и общине бхиккху, Сумангала пришел вместе с людьми, несшими дары, держа в руках кувшин с простоквашей. Увидев почет и уважение, оказываемые бхиккху, он подумал: "Эти саманы, сыны Сакья, носят мягкие одежды, вкушают превосходную пищу и обитают в защищенных от ветра жилищах. Что если и мне уйти в монахи?" Он приблизился к одному великому тхере и поведал о своем желании принять постриг. Тот из сострадания посвятил его в монахи и разъяснил ему тему для медитации (kammaṭṭhāna). Обитая в лесу, он заскучал в уединении, стал испытывать беспокойство (ukkaṇṭhita) и, пожелав вернуться к мирской жизни, отправился в деревню своих родственников. По пути он увидел земледельцев, которые, подоткнув полы одежд, пахали поле; они были одеты в грязное тряпье, их тела были покрыты пылью, а кожа иссушена ветром и солнцем. Увидев их, он испытал глубокое потрясение (saṃvega): "Увы, эти существа претерпевают великие страдания ради добывания пропитания!" Поскольку его знание достигло зрелости (paripākagatattā), перед ним предстал его прежний объект медитации. Он подошел к подножию одного дерева, обрел уединение и, размышляя с мудрым вниманием (yoniso manasikaronto), развил прозрение (vipassanā) и путем последовательного прохождения путей достиг Арахантства».

124. Evaṃ so pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āhutiṃ yiṭṭhukāmohantiādimāha. Tattha āhutinti annapānādianekavidhaṃ pūjāsakkārūpakaraṇaṃ. Yiṭṭhukāmoti yajitukāmo, dānaṃ dātukāmo ahaṃ. Paṭiyādetvāna bhojananti āhāraṃ paṭiyādetvā nipphādetvā. Brāhmaṇe paṭimānentoti paṭiggāhake suddhapabbajite pariyesanto. Visāle māḷake ṭhitoti parisuddhapaṇḍarapulinatalābhirāme vipule māḷake ṭhito.

124. «Так он, достигнув плода Арахантства, вспомнил свои прошлые деяния и в порыве радости, являя повествование о своей прежней жизни, произнес строфу, начинающуюся со слов: "Желая совершить подношение..." (āhutiṃ yiṭṭhukāmo). Здесь "подношение" (āhuti) означает разнообразные дары для почитания и уважения, такие как еда, питье и прочее. "Желающий совершить жертвоприношение" (yiṭṭhukāmo) означает: желающий поднести дар. "Приготовив пищу" (paṭiyādetvāna bhojanaṃ) означает: приготовив и устроив трапезу. "Ожидая брахманов" (brāhmaṇe paṭimānento) означает: высматривая достойных получателей даров — чистых монахов-отшельников. "Стоя на просторной террасе" (visāle māḷake ṭhito) означает: стоя на обширной площадке, радующей глаз чистым белым песком».

125-7. Athaddasāsiṃ sambuddhantiādīsu mahāyasaṃ mahāparivāraṃ sabbalokaṃ sakalasattalokaṃ vinetānaṃ visesena netāraṃ nibbānasampāpakaṃ sayambhuṃ sayameva bhūtaṃ anācariyakaṃ aggapuggalaṃ seṭṭhapuggalaṃ bhagavantaṃ bhagyavantādiguṇayuttaṃ jutimantaṃ nīlapītādipabhāsampannaṃ sāvakehi purakkhataṃ parivāritaṃ ādiccamiva sūriyamiva rocantaṃ sobhamānaṃ rathiyaṃ vīthiyaṃ paṭipannakaṃ gacchantaṃ piyadassiṃ nāma sambuddhaṃ addasinti sambandho. Añjaliṃ paggahetvānāti bandhañjalipuṭaṃ sirasi katvā sakaṃ cittaṃ attano cittaṃ pasādayiṃ itthambhūtassa bhagavato guṇe pasādesiṃ pasannamakāsinti attho. Manasāva nimantesinti cittena pavāresiṃ. Āgacchatu mahāmunīti mahito pūjāraho muni bhagavā mama nivesanaṃ āgacchatu.

125-7. В словах «Тогда я увидел Просветленного» (Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ) и так далее связь слов такова: «Я увидел Просветленного по имени Пиядасси, обладающего великой славой, то есть великой свитой (mahāyasaṃ mahāparivāraṃ), ведущего весь мир, то есть весь мир существ (sabbalokaṃ sakalasattalokaṃ), наставляющего особым образом (vinetāraṃ visesena netāraṃ), приводящего к Ниббане (nibbānasampāpakaṃ), Самосущего (sayambhuṃ), ставшего таковым самому, без учителя (sayamevabhūtaṃ anācariyakaṃ), высочайшую личность, превосходного человека (aggapuggalaṃ seṭṭhapuggalaṃ), Благословенного, наделенного достоинствами удачи и прочими (bhagavantaṃ bhagyavantādiguṇayuttaṃ), сияющего, наделенного излучением синего, желтого и других цветов (jutimantaṃ nīlapītādipabhāsampannaṃ), сопровождаемого, то есть окруженного учениками (sāvakehi purakkhataṃ parivāritaṃ), блистающего, то есть сияющего подобно солнцу (ādiccamiva sūriyamiva rocantaṃ sobhamānaṃ), идущего по дороге, по улице (rathiyaṃ vīthiyaṃ paṭipannakaṃ gacchantaṃ)». Слова «подняв ладони в приветствии» (añjaliṃ paggahetvānā) означают: «приложив сложенные ладони к голове (sirasi katvā), я умиротворил свой ум, то есть собственный ум (sakaṃ cittaṃ attano cittaṃ pasādayiṃ); я зародил веру в качества такого Благословенного, сделал свой ум преданным (itthambhūtassa bhagavato guṇe pasādesiṃ pasannamakāsiṃ)». Слова «пригласил мысленно» (manasāva nimantesiṃ) означают: «пригласил умом (cittena pavāresiṃ)». Слова «пусть придет Великий Мудрец» (āgacchatu mahāmunī) означают: «пусть почитаемый, достойный поклонения Мудрец-Благословенный придет в мое жилище (mahito pūjāraho muni bhagavā mama nivesanaṃ āgacchatu)».

128. Mama saṅkappamaññāyāti mayhaṃ cittasaṅkappaṃ ñatvā loke sattaloke anuttaro uttaravirahito satthā khīṇāsavasahassehi arahantasahassehi [Pg.30] parivuto mama dvāraṃ mayhaṃ gehadvāraṃ upāgami sampāpuṇi.

128. Слова «узнав мое намерение» (mama saṅkappamaññāya) означают: «познав намерение моего ума (mayhaṃ cittasaṅkappaṃ ñatvā), Учитель, непревзойденный в мире, то есть в мире существ, не имеющий никого выше себя (loke sattaloke anuttaro uttaravirahito satthā), окруженный тысячами уничтоживших влечения, тысячами арахантов (khīṇāsavasahassehi arahantasahassehi parivuto), подошел, приблизился к моим дверям, к дверям моего дома (mama dvāraṃ mayhaṃ gehadvāraṃ upāgami sampāpuṇi)».

129. Tassa sampattassa satthuno evaṃ namakkāramakāsiṃ. Purisājañña purisānaṃ ājañña, seṭṭha, mama namakkāro te tuyhaṃ atthu bhavatu. Purisuttama purisānaṃ uttama adhikaguṇavisiṭṭha te tuyhaṃ mama namakkāro atthu. Pāsādaṃ pasādajanakaṃ mama nivesanaṃ abhiruhitvā sīhāsane uttamāsane nisīdatanti āyācinti attho.

129. «Я совершил такое поклонение прибывшему Учителю: "О благородный муж (purisājañña) — благороднейший, лучший среди людей (purisānaṃ ājañña, seṭṭha), да будет Тебе мое поклонение! О величайший из мужей (purisuttama) — высочайший среди людей, превосходящий всех своими выдающимися качествами (purisānaṃ uttama adhikaguṇavisiṭṭha), да будет Тебе мое поклонение! Поднимись во дворец (pāsādaṃ) — в мое жилище, рождающее радость (pasādajanakaṃ mama nivesanaṃ), и сядь на львиный трон, на высочайшее сиденье (sīhāsane uttamāsane nisīdata)"» — таков смысл того, как он просил (āyācinti attho).

130. Danto dantaparivāroti sayaṃ dvārattayena danto tathā dantāhi bhikkhubhikkhunīupāsakaupāsikāsaṅkhātāhi catūhi parisāhi parivārito. Tiṇṇo tārayataṃ varoti sayaṃ tiṇṇo saṃsārato uttiṇṇo nikkhanto tārayataṃ tārayantānaṃ visiṭṭhapuggalānaṃ varo uttamo bhagavā mamārādhanena pāsādaṃ abhiruhitvā pavarāsane uttamāsane nisīdi nisajjaṃ kappesi.

130. Слова «усмиренный в окружении усмиренных» (danto dantaparivāro) означают: «сам усмиренный в отношении трех врат действия (sayaṃ dvārattayena danto) и окруженный четырьмя общинами — бхиккху, бхиккхуни, упасаками и упасиками, которые также усмирены (tathā dantāhi bhikkhubhikkhunīupāsakaupāsikāsaṅkhātāhi catūhi parisāhi parivārito)». Слова «переправившийся, лучший из переправляющих» (tiṇṇo tārayataṃ varo) означают: «сам переправившийся, вышедший, освободившийся из сансары (sayaṃ tiṇṇo saṃsārato uttiṇṇo nikkhanto), лучший, высочайший среди выдающихся личностей, переправляющих других (tārayataṃ tārayantānaṃ visiṭṭhapuggalānaṃ varo uttamo), Благословенный, вняв моей просьбе, поднялся во дворец и сел, расположился на превосходном сиденье, на высочайшем сиденье (bhagavā mamārādhanena pāsādaṃ abhiruhitvā pavarāsane uttamāsane nisīdi nisajjaṃ kappesi)».

131. Yaṃ me atthi sake geheti attano gehe yaṃ āmisaṃ paccupaṭṭhitaṃ sampāditaṃ rāsikataṃ atthi. Tāhaṃ buddhassa pādāsinti buddhassa buddhappamukhassa saṅghassa taṃ āmisaṃ pādāsiṃ pa-kārena ādarena vā adāsinti attho. Pasanno sehi pāṇibhīti attano dvīhi hatthehi passannacitto gahetvā pādāsinti attho.

131. Слова «то, что было у меня в собственном доме» (yaṃ me atthi sake gehe) означают: «то подношение (āmisa), которое было приготовлено, собрано и находилось в его собственном доме (attano gehe yaṃ āmisaṃ paccupaṭṭhitaṃ sampāditaṃ rāsikataṃ atthi)». Слова «это я поднес Будде» (tāhaṃ buddhassa pādāsiṃ) означают: «я поднес это подношение Будде и общине во главе с Буддой (buddhassa buddhappamukhassa saṅghassa taṃ āmisaṃ pādāsiṃ), то есть поднес наилучшим образом или с почтением (pakārena ādarena vā adāsiṃ)». Слова «радостный, своими руками» (pasanno sehi pāṇibhi) означают: «с умиротворенным умом взяв своими двумя руками, он поднес (attano dvīhi hatthehi pasannacitto gahetvā pādāsi)» — таков смысл.

132. Pasannacitto pasāditamanasaṅkappo sumano sundaramano. Vedajāto jātavedo uppannasomanasso katañjalī sirasi ṭhapitaañjalipuṭo buddhaseṭṭhaṃ namassāmi seṭṭhassa buddhassa paṇāmaṃ karomīti attho. Aho buddhassuḷāratāti paṭividdhacatusaccassa satthuno uḷāratā mahantabhāvo aho acchariyanti attho.

132. «С умиротворенным умом» (pasannacitto) означает «с очищенными мыслями и намерениями (pasāditamanasaṅkappo), благорасположенный, с благим умом (sumano sundaramano)». «Охваченный восторгом» (vedajāto) означает «испытывающий радость, с возникшей радостью в уме (jātavedo uppannasomanasso)». «Сложив ладони» (katañjalī) означает «держа сложенные ладони у головы (sirasi ṭhapitaañjalipuṭo)». «Я поклоняюсь величайшему Будде» (buddhaseṭṭhaṃ namassāmi) означает «я совершаю поклон величайшему Будде (seṭṭhassa buddhassa paṇāmaṃ karomi)». Слова «О, величие Будды!» (aho buddhassuḷāratā) означают: «О, величие, великое состояние Учителя, постигшего Четыре Благородные Истины (paṭividdhacatusaccassa satthuno uḷāratā mahantabhāvo), о, как это удивительно! (aho acchariyaṃ)».

133. Aṭṭhannaṃ payirūpāsatanti payirupāsantānaṃ bhuñjaṃ bhuñjantānaṃ aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ antare khīṇāsavā arahantova bahūti attho. Tuyheveso ānubhāvoti eso ākāsacaraṇaummujjananimujjanādiānubhāvo tuyheva tuyhaṃ eva ānubhāvo, nāññesaṃ. Saraṇaṃ taṃ upemahanti taṃ itthambhūtaṃ tuvaṃ saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyananti upemi gacchāmi jānāmi vāti attho.

133. Слова «служащих восьмерым» (aṭṭhannaṃ payirūpāsataṃ) означают: «среди восьми благородных личностей (aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ), которым служат и которые вкушают пищу (payirupāsantānaṃ bhuñjaṃ bhuñjantānaṃ), большинство составляют именно араханты, уничтожившие влечения (khīṇāsavā arahantova bahū)». Слова «это Твое могущество» (tuyheveso ānubhāvo) означают: «это сверхъестественное могущество, такое как хождение по воздуху, выныривание и погружение в воду и так далее (eso ākāsacaraṇaummujjananimujjanādiānubhāvo) — это могущество только Твое (tuyheva tuyhaṃ eva ānubhāvo), а не кого-либо другого (nāññesaṃ)». Слова «к Тебе я прибегаю как к убежищу» (saraṇaṃ taṃ upemahaṃ) означают: «к Тебе, обладающему такими качествами, я прихожу как к прибежищу, защите, укрытию и опоре (taṃ itthambhūtaṃ tuvaṃ saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyananti upemi gacchāmi), или же "я познаю Тебя [как убежище]" (jānāmi vā)» — таков смысл.

134. Lokajeṭṭho [Pg.31] narāsabho piyadassī bhagavā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthā abhāsatha kathesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

134. «Старейший в мире, лучший из людей, Благословенный Пиядасси, сидя посреди общины бхиккху, произнес, то есть изрек эти стихи предсказания (lokajeṭṭho narāsabho piyadassī bhagavā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthā abhāsatha kathesi)» — таков смысл. Остальное вполне понятно (sesaṃ suviññeyyameva).

Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение апокрифического повествования (ападаны) о тхере Сумангале завершено.

Dutiyassa sīhāsanavaggassa vaṇṇanā samattā.

Разъяснение второй главы, [начинающейся с ападаны] Сихасаны, завершено.

3. Subhūtivaggo

3. Глава Субхути (Subhūtivaggo).

1. Subhūtittheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение апокрифического повествования (ападаны) о тхере Субхути.

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato subhūtittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ito kappasatasahassamatthake anuppanneyeva padumuttare bhagavati lokanāthe haṃsavatīnagare aññatarassa brāhmaṇamahāsālassa ekaputtako hutvā nibbatti, tassa nandamāṇavoti nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto attano parivārabhūtehi catucattālīsāya māṇavasahassehi saddhiṃ pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo pañcābhiññāyo ca nibbattesi. Antevāsikānampi kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. Tepi nacirasseva jhānalābhino ahesuṃ.

Повествование, начинающееся со слов «Неподалеку от Гималаев» (Himavantassāvidūre), представляет собой ападану почтенного тхеры Субхути. Он также совершил благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для прекращения круговорота перерождений (vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto), сто тысяч капп назад, когда еще не явился в мир Благословенный Падумуттара, Покровитель мира, он переродился в городе Хамсавати единственным сыном в одной богатой брахманской семье (brāhmaṇamahāsālassa ekaputtako hutvā nibbatti). Ему дали имя юноша Нанда (nandamāṇavo). Достигнув совершеннолетия, он изучил три Веды, но, не найдя в них сути (sāraṃ apassanto), вместе со своими спутниками — сорока четырьмя тысячами юношей — принял отшельническое посвящение у подножия горы (pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā) и развил в себе восемь достижений сосредоточения (samāpatti) и пять видов сверхзнания (abhiññā). Он также обучил своих учеников практике медитации (kammaṭṭhāna). Вскоре и они обрели джханы.

Tena ca samayena padumuttaro bhagavā loke uppajjitvā haṃsavatīnagaraṃ upanissāya viharanto ekadivasaṃ paccūsasamaye lokaṃ volokento nandatāpasassa antevāsikajaṭilānaṃ arahattūpanissayaṃ, nandatāpasassa ca dvīhaṅgehi samannāgatassa sāvakaṭṭhānantarassa patthanaṃ disvā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pubbaṇhasamaye pattacīvaramādāya aññaṃ kañci anāmantetvā sīho viya ekacaro nandatāpasassa antevāsikesu phalāphalatthāya gatesu ‘‘buddhabhāvaṃ me jānātū’’ti passantasseva nandatāpasassa ākāsato otaritvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi. Nandatāpaso buddhānubhāvañceva lakkhaṇapāripūriñca disvā lakkhaṇamante sammasitvā ‘‘imehi lakkhaṇehi samannāgato nāma agāraṃ ajjhāvasanto rājā hoti cakkavattī, pabbajanto loke vivaṭacchedo [Pg.32] sabbaññū buddho hoti, ayaṃ purisājānīyo nissaṃsayaṃ buddho’’ti ñatvā paccuggamanaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nandatāpasopi attano anucchavikaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Tasmiṃ samaye catucattālīsasahassajaṭilā paṇītapaṇītāni ojavantāni phalāphalāni gahetvā ācariyassa santikaṃ sampattā buddhānañceva ācariyassa ca nisinnākāraṃ oloketvā āhaṃsu – ‘‘ācariya, mayaṃ ‘imasmiṃ loke tumhehi mahantataro natthī’ti vicarāma, ayaṃ pana puriso tumhehi mahantataro maññe’’ti. Nandatāpaso – ‘‘tātā, kiṃ vadetha, tumhe sāsapena saddhiṃ aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ upametuṃ icchatha, sabbaññubuddhena saddhiṃ mā maṃ upamitthā’’ti āha. Atha te tāpasā – ‘‘sace ayaṃ orako abhavissa, na amhākaṃ ācariyo evaṃ upamaṃ āhareyya. Yāva mahāvatāyaṃ purisājānīyo’’ti pādesu nipatitvā sirasā vandiṃsu. Atha te ācariyo āha – ‘‘tātā, amhākaṃ buddhānaṃ anucchaviko deyyadhammo natthi, bhagavā ca bhikkhācāravelāyaṃ idhāgato, tasmā mayaṃ yathābalaṃ deyyadhammaṃ dassāma, tumhehi yaṃ yaṃ paṇītaṃ phalāphalaṃ ābhataṃ, taṃ taṃ āharathā’’ti āharāpetvā sahattheneva dhovitvā sayaṃ tathāgatassa patte patiṭṭhāpesi. Satthārā phalāphale paṭiggahitamatte devatā dibbojaṃ pakkhipiṃsu. Tāpaso udakampi sayameva parissāvetvā adāsi. Tato bhojanakiccaṃ niṭṭhāpetvā nisinne satthari sabbe antevāsike pakkositvā satthu santike sāraṇīyaṃ kathaṃ kathento nisīdi. Satthā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Satthu cittaṃ ñatvā satasahassamattā khīṇāsavā āgantvā satthāraṃ vanditvā aṭṭhaṃsu.

В то время в мире явился Благословенный Падумуттара. Проживая в окрестностях города Хамсавати, однажды на рассвете, озирая мир, Он увидел предрасположенность к достижению плода арахантства (arahattūpanissaya) у учеников-аскетов отшельника Нанды, а также у самого отшельника Нанды — его устремление к положению великого ученика (sāvakaṭṭhānantara), наделенного двумя качествами. Рано утром совершив омовение тела, в предвечернее время взяв чашу и одеяние, никого не предупредив, Он, подобно льву, в одиночестве отправился в путь. Когда ученики отшельника Нанды ушли на поиски лесных плодов, Он, желая, чтобы отшельник Нанда узнал Его природу Будды («buddhabhāvaṃ me jānātu»), прямо на глазах у смотрящего на Него отшельника Нанды спустился с неба и ступил на землю. Отшельник Нанда, увидев величие Будды и совершенство Его телесных признаков, сверился со знанием признаков великого мужа и понял: «Тот, кто наделен такими признаками, если останется дома, станет царем-чакравартином, правящим миром; если же отречется от мира, то станет всеведущим Буддой, рассеивающим тьму неведения в мире. Этот человек — воистину благородный муж, несомненно, Он — Будда». Поняв это, он вышел навстречу, совершил пятикратное повержение (pañcapatiṭṭhitena vanditvā), приготовил и поднес сиденье. Благословенный сел на приготовленное сиденье. Отшельник Нанда также взял подходящее для себя сиденье и сел в стороне. В это время сорок четыре тысячи аскетов с косами вернулись к учителю, неся самые отборные, сочные лесные плоды. Увидев, как сидят Будда и их учитель, они сказали: «Учитель, мы ходили с мыслью, что нет в этом мире никого более великого, чем вы. Но этот человек, кажется, превосходит вас величием». Отшельник Нанда ответил: «О дети мои, что вы говорите? Неужели вы хотите сравнить гору Синеру высотой в сто шестьдесят восемь тысяч йоджан с горчичным зерном? Не сравнивайте меня со всеведущим Буддой!» Тогда эти аскеты сказали: «Если бы этот человек был обычным, наш учитель не привел бы такого сравнения. О, как же велик этот благородный муж!» — и, пав к Его стопам, поклонились головой. Затем учитель сказал им: «Дети мои, у нас нет подношения, достойного Будды, а Благословенный пришел сюда во время сбора подаяния. Поэтому мы поднесем Ему то, что в наших силах. Принесите все те отборные лесные плоды, которые вы собрали». Собрав плоды, он сам омыл их своими руками и лично положил в чашу Татхагаты. Как только Учитель принял плоды, божества наполнили их божественной силой (dibboja). Отшельник также сам профильтровал и поднес воду. Затем, когда Учитель закончил трапезу и сидел, отшельник созвал всех учеников и, сидя рядом с Учителем, вел с Ним дружественную беседу. Учитель подумал: «Пусть прибудет община бхиккху». Поняв мысль Учителя, около ста тысяч арахантов, уничтоживших влечения, прибыли туда, поклонились Учителю и встали рядом.

Atha nandatāpaso antevāsike āmantesi – ‘‘tātā, buddhānaṃ nisinnāsanampi nīcaṃ, samaṇasatasahassassapi āsanaṃ natthi. Tumhehi ajja uḷāraṃ bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭati, pabbatapādato vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharathā’’ti āha. Acinteyyattā iddhivisayassa te muhutteneva vaṇṇagandharasasampannāni pupphāni āharitvā buddhānaṃ yojanappamāṇaṃ pupphāsanaṃ paññāpesuṃ. Aggasāvakānaṃ tigāvutaṃ, sesabhikkhūnaṃ [Pg.33] aḍḍhayojanādibhedaṃ, saṅghanavakassa usabhamattaṃ paññāpesuṃ. Evaṃ paññattesu āsanesu nandatāpaso tathāgatassa purato añjaliṃ paggayha ṭhito, ‘‘bhante, amhākaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya imaṃ pupphāsanaṃ āruyha nisīdathā’’ti āha. Nisīdi bhagavā pupphāsane. Evaṃ nisinne satthari satthu ākāraṃ ñatvā bhikkhū attano attano pattāsane nisīdiṃsu. Nandatāpaso mahantaṃ pupphacchattaṃ gahetvā tathāgatassa matthake dhārento aṭṭhāsi. Satthā ‘‘tāpasānaṃ ayaṃ sakkāro mahapphalo hotū’’ti nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Satthu samāpannabhāvaṃ ñatvā bhikkhūpi samāpattiṃ samāpajjiṃsu. Tathāgate sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne antevāsikā bhikkhācārakāle sampatte vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñjitvā sesakāle buddhānaṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu. Nandatāpaso pana bhikkhācārampi agantvā pupphacchattaṃ dhārentoyeva sattāhaṃ pītisukheneva vītināmesi.

Тогда отшельник Нанда обратился к ученикам: «Дети мои, сиденье, на котором сидит Будда, слишком низкое, а для ста тысяч шраманов и вовсе нет сидений. Сегодня вам надлежит совершить великое подношение Благословенному и общине бхиккху. Принесите от подножия горы цветы, наделенные прекрасным цветом и ароматом». Поскольку сфера сверхъестественных сил непостижима (acinteyyattā iddhivisayassa), они в одно мгновение принесли цветы, наделенные цветом, ароматом и соком, и приготовили для Будд цветочное сиденье размером в одну йоджану. Для главных учеников они приготовили сиденья размером в три гавуты, для остальных бхиккху — размером в пол-йоджаны и так далее, а для самых младших членов общины — размером в одну усабху. Когда сиденья были так приготовлены, отшельник Нанда встал перед Татхагатой со сложенными в приветствии ладонями и сказал: «О Владыка, ради нашего блага и счастья на долгие времена, взойди на это цветочное сиденье и сядь». Благословенный сел на цветочное сиденье. Когда Учитель сел, бхиккху, поняв Его знак, сели каждый на предназначенное ему сиденье. Отшельник Нанда взял большой цветочный зонт и встал, держа его над головой Татхагаты. Учитель, подумав: «Пусть это почитание принесет аскетам великий плод», вошел в сосредоточение прекращения (nirodhasamāpatti). Поняв, что Учитель вошел в это состояние, бхиккху также вошли в сосредоточение. Пока Татхагата пребывал в сосредоточении прекращения в течение семи дней, ученики во время сбора подаяния питались лесными кореньями и плодами, а в остальное время стояли со сложенными ладонями перед Буддами. Отшельник же Нанда, даже не уходя на сбор подаяния, в течение семи дней стоял, держа цветочный зонт, проводя время в одном лишь восторге и блаженстве (pītisukheneva vītināmesi).

Satthā nirodhato vuṭṭhāya araṇavihāriaṅgena dakkhiṇeyyaṅgena cāti dvīhi aṅgehi samannāgataṃ ekaṃ sāvakaṃ ‘‘isigaṇassa pupphāsanānumodanaṃ karohī’’ti āṇāpesi. So cakkavattirañño santikā paṭiladdhamahālābho mahāyodho viya tuṭṭhamānaso attano visaye ṭhatvā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sammasitvā anumodanamakāsi. Tassa desanāvasāne satthā sayaṃ dhammaṃ desesi. Satthu desanāvasāne sabbepi catucattālīsasahassatāpasā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Satthā – ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Tesaṃ tāvadeva kesamassū antaradhāyiṃsu. Aṭṭha parikkhārā sarīre paṭimukkāva ahesuṃ. Te saṭṭhivassikattherā viya satthāraṃ parivārayiṃsu. Nandatāpaso pana vikkhittacittatāya visesaṃ nādhigañchi. Tassa kira araṇavihārittherassa dhammaṃ sotuṃ āraddhakālato paṭṭhāya – ‘‘aho vatāhampi anāgate ekassa buddhassa sāsane iminā sāvakena laddhaguṇaṃ labheyya’’nti cittaṃ udapādi. So tena vitakkena maggaphalapaṭivedhaṃ kātuṃ nāsakkhi. Tathāgataṃ pana vanditvā añjaliṃ paggayha sammukhe ṭhito evamāha – ‘‘bhante, yena bhikkhunā isigaṇassa pupphāsanānumodanā katā, ko nāmāyaṃ tumhākaṃ sāsane’’ti? ‘‘Araṇavihāriaṅgena ca dakkhiṇeyyaṅgena ca etadaggaṭṭhānaṃ patto eso bhikkhū’’ti. ‘‘Bhante, yvāyaṃ mayā sattāhaṃ pupphacchattaṃ dhārentena [Pg.34] sakkāro kato, tena adhikārena aññaṃ sampattiṃ na patthemi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane ayaṃ thero viya dvīhaṅgehi samannāgato sāvako bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi.

Учитель, поднявшись из состояния прекращения (ниродха-самапатти), повелел одному ученику, наделенному двумя качествами — качеством пребывания в безмятежности (аранавихари) и качеством достойного подношений (даккхинейя): «Соверши благопожелание (анумодану) за подношение цветочных сидений сонму отшельников». Тот ученик с радостным сердцем, подобно великому воину, получившему щедрую награду от царя-чакравартина, утвердившись в своей области знаний и обозрев Слово Будды — Типитаку, совершил анумодану. В конце его проповеди Учитель сам проповедовал Дхамму. В конце проповеди Учителя все сорок четыре тысячи отшельников достигли арахантства. Учитель простер руку, сказав: «Придите, бхиккху!» В тот же миг их волосы и бороды исчезли, а на их телах сами собой появились восемь монашеских принадлежностей (паришкара). Они окружили Учителя, подобно тхерам с шестидесятилетним стажем монашества. Однако отшельник Нанда из-за рассеянности ума не достиг духовного плода. Говорят, что с того момента, как он начал слушать Дхамму этого тхеры, пребывающего в безмятежности, у него возникла мысль: «О, если бы и я в будущем, в учении одного из Будд, обрел то же качество, что обрел этот ученик!» Из-за этой мысли он не смог достичь постижения Пути и Плода. Поклонившись Татхагате и сложив ладони в почтительном жесте анджали, он встал перед ним и спросил: «Владыка, кто этот бхиккху в твоем учении, который совершил анумодану за подношение цветочных сидений сонму отшельников?» Учитель ответил: «Этот бхиккху достиг высочайшего положения благодаря качеству пребывания в безмятежности и качеству достойного подношений». Тогда отшельник совершил устремление: «Владыка, за то почтение, которое я выказал, держа цветочный зонт в течение семи дней, благодаря этой заслуге я не желаю иного благополучия, но пусть в будущем, в учении одного из Будд, я стану учеником, наделенным этими двумя качествами, подобно этому тхере!»

Satthā ‘‘samijjhissati nu kho imassa tāpasassa patthanā’’ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā olokento kappasatasahassaṃ atikkamitvā samijjhanakabhāvaṃ disvā, ‘‘tāpasa, na te ayaṃ patthanā moghaṃ bhavissati, anāgate kappasatasahassaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa santike samijjhissatī’’ti dhammakathaṃ kathetvā bhikkhusaṅghaparivuto ākāsaṃ pakkhandi. Nandatāpaso yāva cakkhupathaṃ na samatikkamati, tāva satthu bhikkhusaṅghassa ca añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. So aparabhāge kālena kālaṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇitvā aparihīnajjhānova kālaṃ katvā brahmaloke nibbatto. Tato pana cuto aparānipi pañca jātisatāni pabbajitvā āraññakova ahosi, kassapasammāsambuddhakālepi pabbajitvā āraññako hutvā gatapaccāgatavattaṃ pūresi. Etaṃ kira vattaṃ aparipūretvā mahāsāvakabhāvaṃ pāpuṇantā nāma natthi, gatapaccāgatavattaṃ pana āgamaṭṭhakathāsu vuttanayeneva veditabbaṃ. So vīsativassasahassāni gatapaccāgatavattaṃ pūretvā kālaṃ katvā tāvatiṃsadevaloke nibbatti.

Учитель, направив свое знание будущего (анагатамса-ньяна) и размышляя: «Исполнится ли устремление этого отшельника?», увидел, что оно исполнится по прошествии ста тысяч кальп, и сказал: «Отшельник, это твое устремление не будет тщетным. В будущем, по прошествии ста тысяч кальп, явится Будда по имени Готама. В его присутствии оно исполнится». Произнеся эту проповедь Дхаммы, он в сопровождении общины бхиккху поднялся в воздух. Отшельник Нанда стоял со сложенными в анджали руками, провожая Учителя и общину бхиккху взглядом, пока они не скрылись из виду. Впоследствии он время от времени приближался к Учителю, слушал Дхамму и, умерев с неутраченными джханами, переродился в мире Брахмы. Скончавшись оттуда, он в течение последующих пятисот жизней принимал монашество и жил исключительно в лесу. Даже во времена Будды Кассапы он, приняв монашество, стал лесным жителем и исполнял практику «хождения туда и обратно» (гатапаччагата-ватта). Говорят, что нет никого, кто достиг бы положения великого ученика, не исполнив этой практики. О практике «хождения туда и обратно» следует знать так, как описано в комментариях к Агамам. Исполняв практику «хождения туда и обратно» в течение двадцати тысяч лет, он скончался и переродился в мире богов Таватимса.

Evaṃ so tāvatiṃsabhavane aparāparaṃ uppajjanavasena dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke anekasatakkhattuṃ cakkavattirājā padesarājā ca hutvā uḷāraṃ manussasampattiṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ sumanaseṭṭhissa gehe anāthapiṇḍikassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Subhūtītissa nāmaṃ ahosi.

Так, вкушая божественное блаженство благодаря повторным перерождениям в обители Таватимса, он скончался оттуда и в мире людей много сотен раз рождался царем-чакравартином и правителем области (падесараджа), вкушая великое человеческое благополучие. Во времена явления нашего Благословенного он переродился в Саваттхи в доме богача Суманы младшим братом Анатхапиндики. Его именем стало «Субхути».

Tena ca samayena amhākaṃ bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ gantvā tattha veḷuvanapaṭiggahaṇādinā lokānuggahaṃ karonto rājagahaṃ upanissāya sītavane vihāsi. Tadā anāthapiṇḍiko seṭṭhi sāvatthiyaṃ uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā attano sahāyassa rājagahaseṭṭhino gehaṃ gantvā buddhuppādaṃ sutvā satthāraṃ sītavane viharantaṃ upasaṅkamitvā paṭhamadassaneneva sotāpattiphale patiṭṭhāya [Pg.35] satthāraṃ sāvatthiṃ āgamanatthāya yācitvā tato pañcacattālīsayojane magge yojane yojane satasahassapariccāgena vihāre patiṭṭhāpetvā sāvatthiyaṃ aṭṭhakarīsappamāṇaṃ jetassa kumārassa uyyānabhūmiṃ koṭisanthārena kiṇitvā tattha bhagavato vihāraṃ kāretvā adāsi. Vihāramahadivase ayaṃ subhūtikuṭumbiko anāthapiṇḍikaseṭṭhinā saddhiṃ gantvā dhammaṃ suṇanto saddhaṃ paṭilabhitvā pabbaji. So upasampanno dve mātikā paguṇā katvā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā araññe samaṇadhammaṃ karonto mettājhānaṃ nibbattetvā taṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

В то время наш Благословенный, явившись в мире и запустив благородное Колесо Дхаммы, постепенно прибыл в Раджагаху и, оказывая благодеяние миру принятием бамбуковой рощи Велувана и другими деяниями, пребывал в Ситаване близ Раджагахи. Тогда богач Анатхапиндика, взяв товары, произведенные в Саваттхи, отправился в дом своего друга, раджагахского богача. Услышав о явлении Будды, он пришел к Учителю, пребывавшему в Ситаване, и при первой же встрече утвердился в плоде вхождения в поток (сотапатти-пхала). Он попросил Учителя прийти в Саваттхи. На пути туда длиной в сорок пять йоджан он на каждой йоджане основал по монастырю, потратив по сто тысяч монет на каждый. В Саваттхи он купил у царевича Джеты парковую землю площадью в восемь карис, вымостив ее золотыми монетами, построил там монастырь для Благословенного и преподнес его в дар. В день великого освящения монастыря этот домохозяин Субхути пошел вместе с богачом Анатхапиндикой и, слушая Дхамму, обрел веру и принял монашество. Получив полное посвящение (упасампаду), он в совершенстве изучил два свода правил (две матика), получил наставления по медитации (камматтхане) и, практикуя отшельничество в лесу, развил джхану любящей доброты (метта-джхану). Сделав ее основой, он развил випассану и достиг арахантства.

So dhammaṃ desento yasmā satthārā desitaniyāmena anodissakaṃ katvā deseti, tasmā araṇavihārīnaṃ aggo nāma jāto. Yasmā ca piṇḍāya caranto ghare ghare mettājhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya bhikkhaṃ paṭiggaṇhāti ‘‘evaṃ dāyakānaṃ mahapphalaṃ bhavissatī’’ti, tasmā dakkhiṇeyyānaṃ aggo nāma jāto. Tena naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ araṇavihārīnaṃ dakkhiṇeyyānañca yadidaṃ subhūtī’’ti (a. ni. 1.198, 201) dvayaṅgasamannāgate aggaṭṭhāne ṭhapesi. Evamayaṃ mahāthero attanā pūritapāramīnaṃ phalassa matthakaṃ arahattaṃ patvā loke abhiññāto abhilakkhito hutvā bahujanahitāya janapadacārikaṃ caranto anupubbena rājagahaṃ agamāsi.

Поскольку он проповедовал Дхамму безличным образом (анодиссака), как учил Учитель, он стал выдающимся среди тех, кто пребывает в безмятежности (аранавихари). И поскольку, обходя дома за подаянием, он у каждого дома входил в джхану любящей доброты и, выйдя из нее, принимал пищу с мыслью: «Пусть это принесет великий плод дарителям», он стал выдающимся среди достойных подношений (даккхинейя). Поэтому Благословенный утвердил его в этом высочайшем положении, наделенном двумя качествами, сказав: «Бхиккху, среди моих учеников-бхиккху, пребывающих в безмятежности и достойных подношений, выдающимся является Субхути». Так этот великий тхера, достигнув арахантства — вершины плода совершенств (парами), исполненных им самим, став широко известным и почитаемым в мире, отправился в странствие по стране на благо многих людей и постепенно прибыл в Раджагаху.

Rājā bimbisāro therassa āgamanaṃ sutvā upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, vasanaṭṭhānaṃ vo karissāmī’’ti vatvā pakkanto vissari. Thero senāsanaṃ alabhanto abbhokāse vītināmesi. Therassānubhāvena devo na vassati. Manussā avuṭṭhitāya upaddutā rañño nivesanadvāre ukkuṭṭhiṃ akaṃsu. Rājā ‘‘kena nu kho kāraṇena devo na vassatī’’ti vīmaṃsanto ‘‘therassa abbhokāsavāsena maññe na vassatī’’ti cintetvā tassa paṇṇakuṭiṃ kārāpetvā ‘‘imissaṃ, bhante, paṇṇakuṭiyaṃ vasathā’’ti vatvā vanditvā pakkāmi. Thero kuṭiṃ pavisitvā tiṇasanthārake pallaṅkena nisīdi. Tadā devo thokaṃ thokaṃ phusāyati, na sammādhāraṃ anupavecchati. Atha thero lokassa avuṭṭhikabhayaṃ vidhamitukāmo [Pg.36] attano ajjhattikabāhiravatthukassa parissayassa abhāvaṃ pavedento ‘‘channā me kuṭikā’’ti (theragā. 1) gāthamāha. Tassattho theragāthāyaṃ vuttoyeva.

Царь Бимбисара, услышав о прибытии тхеры, пришел к нему, поклонился и сказал: «Владыка, живите здесь, я устрою для вас жилище», но, уйдя, забыл об этом. Тхера, не получив жилища, проводил время под открытым небом. Из-за духовного могущества тхеры дождь не шел. Люди, страдая от засухи, подняли крик у ворот царского дворца. Царь, размышляя: «По какой же причине не идет дождь?», подумал: «Полагаю, дождь не идет из-за того, что тхера живет под открытым небом». Он велел построить для него хижину из листьев (паннакути) и, сказав: «Владыка, живите в этой хижине из листьев», поклонился и ушел. Тхера вошел в хижину и сел, скрестив ноги, на подстилку из травы. Тогда небо стало слегка накрапывать, но не проливало обильного дождя. Тогда тхера, желая устранить страх людей перед засухой и объявляя об отсутствии у него каких-либо внутренних или внешних опасностей, произнес строфу: «Моя хижина покрыта...» Ее значение уже разъяснено в Тхерагатхе.

Kasmā panete mahātherā attano guṇe pakāsentīti? Iminā dīghena addhunā anadhigatapubbaṃ paramagambhīraṃ ativiya santaṃ paṇītaṃ attanā adhigatalokuttaradhammaṃ paccavekkhitvā pītivegasamussāhitaudānadīpanatthaṃ sāsanassa niyyānikabhāvavibhāvanatthañca paramappicchā ariyā attano guṇe pakāsenti. Yathā taṃ lokanātho bodhaneyyānaṃ ajjhāsayavasena ‘‘dasabalasamannāgato, bhikkhave, tathāgato catuvesārajjavisārado’’tiādinā (a. ni. 10.21; ma. ni. 1. 148 atthato samānaṃ) attano guṇe pakāseti. Evamayaṃ therassa aññābyākaraṇagāthāpi ahosīti.

Но почему эти великие тхеры раскрывают свои собственные достоинства? Размышляя о достигнутой ими сверхмирской Дхамме (локуттара-дхамма) — глубочайшей, чрезвычайно мирной и возвышенной, которой они никогда прежде не достигали за это долгое время, благородные (арии), обладающие величайшим малым желанием (парамаппиччха), раскрывают свои достоинства ради выражения вдохновенного изречения (уданы), побуждаемого порывом восторга (пити), а также ради разъяснения освобождающей природы Учения. Подобно тому как Покровитель Мира в соответствии с наклонностями тех, кто способен к пробуждению, раскрывает свои достоинства, говоря: «Бхиккху, Татхагата наделен десятью силами, бесстрашен в четырех видах ведения» и так далее. Точно так же и эта строфа тхеры была провозглашением его постижения.

1. Evaṃ so pattaarahattaphalo pattaetadaggaṭṭhāno ca attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himavantassāti himālayapabbatassa avidūre āsanne samīpe pabbatapāde manussānaṃ gamanāgamanasampanne sañcaraṇaṭṭhāneti attho. Nisabho nāma pabbatoti pabbatānaṃ jeṭṭhattā nāmena nisabho nāma selamayapabbato ahosīti sambandho. Assamo sukato mayhanti tattha pabbate mayhaṃ vasanatthāya assamo araññāvāso suṭṭhu kato. Kuṭirattiṭṭhānadivāṭṭhānavatiparikkhepādivasena sundarākārena katoti attho. Paṇṇasālā sumāpitāti paṇṇehi chāditā sālā mayhaṃ nivāsanatthāya suṭṭhu māpitā niṭṭhāpitāti attho.

1. Так он, достигнув плода арахантства и высочайшего положения, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, раскрывая повествование о своих прошлых деяниях (ападану), произнес: «Неподалеку от Гималаев...» и так далее. Здесь «himavantassa» означает «неподалеку от заснеженных гор (Гималаев)», то есть вблизи, у подножия горы, в месте, где люди часто ходят туда и обратно. «Гора по имени Нисабха» означает, что из-за своего превосходства над другими горами эта каменная гора носила имя Нисабха — такова связь слов. «Моя обитель хорошо устроена» означает, что на той горе для моего проживания была прекрасно устроена лесная обитель. Смысл в том, что она была сделана прекрасным образом: с хижиной, местами для ночного и дневного пребывания, дорожками для ходьбы и ограждением. «Лиственная хижина прекрасно сооружена» означает, что хижина, покрытая листьями, была прекрасно построена и завершена для моего проживания.

2. Kosiyo nāma nāmenāti mātāpitūhi katanāmadheyyena kosiyo nāma. Uggatāpano pākaṭatapo ghoratapo. Ekākiyo aññesaṃ abhāvā ahaṃ eva eko. Adutiyo dutiyatāpasarahito jaṭilo jaṭādhārī tāpaso tadā tasmiṃ kāle nisabhe pabbate vasāmi viharāmīti sambandho.

2. «По имени Косия» означает, что это имя было дано ему родителями. «С суровой аскезой» (уггатапано) означает обладающий явной, суровой и грозной аскезой. «Одинокий» означает, что из-за отсутствия других я был совершенно один. «Без спутника» означает лишенный второго отшельника; аскет с переплетенными волосами, носящий спутанные волосы, в то время жил и обитал на горе Нисабха — такова связь слов.

3. Phalaṃ mūlañca paṇṇañca, na bhuñjāmi ahaṃ tadāti tadā tasmiṃ nisabhapabbate vasanakāle tiṇḍukādiphalaṃ muḷālādimūlaṃ, kārapaṇṇādipaṇṇañca rukkhato [Pg.37] ocinitvā na bhuñjāmīti attho. Evaṃ sati kathaṃ jīvatīti taṃ dassento pavattaṃva supātāhanti āha. Tattha pavattaṃ sayameva jātaṃ supātaṃ attano dhammatāya patitaṃ paṇṇādikaṃ nissāya āhāraṃ katvā ahaṃ tāvade tasmiṃ kāle jīvāmi jīvikaṃ kappemīti sambandho. ‘‘Pavattapaṇḍupaṇṇānī’’ti vā pāṭho, tassa sayameva patitāni paṇḍupaṇṇāni rukkhapattāni upanissāya jīvāmīti attho.

3. «Ни плодов, ни корней, ни листьев я тогда не ел» означает, что в то время, когда я жил на горе Нисабха, я не срывал с деревьев и не ел плодов (таких как тиндука), корней (таких как лотос) и листьев (таких как карапання). Если так, то как же он выживал? Чтобы показать это, он сказал: «Лишь то, что само упало...» Здесь «pavattaṃ» означает возникшее само по себе, а «supātaṃ» — упавшее естественным образом. Полагаясь на такие опавшие листья и прочее и принимая их в пищу, я жил и поддерживал свое существование в то время — такова связь слов. Или же есть чтение «pavattapaṇḍupaṇṇāni», что означает: «Я жил, питаясь пожелтевшими листьями деревьев, которые упали сами по себе».

4. Nāhaṃ kopemi ājīvanti ahaṃ jīvitaṃ cajamānopi pariccāgaṃ kurumānopi taṇhāvasena phalamūlādiāhārapariyesanāya sammā ājīvaṃ na kopemi na nāsemīti sambandho. Ārādhemi sakaṃ cittanti sakaṃ cittaṃ attano manaṃ appicchatāya santuṭṭhiyā ca ārādhemi pasādemi. Vivajjemi anesananti vejjakammadūtakammādivasena anesanaṃ ayuttapariyesanaṃ vivajjemi dūraṃ karomi.

4. «Я не оскверняю свой образ жизни» означает: даже если бы мне пришлось расстаться с жизнью или пожертвовать ею, я не оскверняю и не гублю свой правильный образ жизни (самма-аджива) ради поиска пищи, такой как плоды и корни, под влиянием жажды (танхи) — такова связь слов. «Я радую свой собственный ум» означает, что я радую и очищаю свой собственный ум благодаря малости желаний (аппиччхата) и удовлетворенности (сантуттхи). «Я избегаю неподобающих способов поиска» означает, что я избегаю и держусь вдали от неправильного поиска средств к существованию (анесана), такого как врачевание, выполнение обязанностей вестника и тому подобное.

5. Rāgūpasaṃhitaṃ cittanti yadā yasmiṃ kāle mama rāgena sampayuttaṃ cittaṃ uppajjati, tadā sayameva attanāyeva paccavekkhāmi ñāṇena paṭivekkhitvā vinodemi. Ekaggo taṃ damemahanti ahaṃ ekasmiṃ kammaṭṭhānārammaṇe aggo samāhito taṃ rāgacittaṃ damemi damanaṃ karomi.

5. «Ум, охваченный страстью» означает: когда бы во мне ни возникал ум, сопряженный со страстью (рагой), я сам исследую его, рассматриваю с помощью знания (ньяны) и устраняю его. «Сосредоточившись, я укрощаю его» означает: будучи однонаправленным и сосредоточенным на одном объекте медитации (камматтханы), я укрощаю этот страстный ум, совершая его обуздание.

6. Rajjase rajjanīye cāti rajjanīye allīyitabbe rūpārammaṇādivatthusmiṃ rajjase allīno asi bhavasi. Dussanīye ca dussaseti dūsitabbe dosakaraṇavatthusmiṃ dūsako asi. Muyhase mohanīye cāti mohitabbe mohakaraṇavatthusmiṃ moyhasi mūḷho asi bhavasi. Tasmā tuvaṃ vanā vanato araññavāsato nikkhamassu apagacchāhīti evaṃ attānaṃ damemīti sambandho.

6. «Ты привязываешься к тому, что вызывает привязанность» означает: в отношении объектов, вызывающих привязанность и цепляние, таких как зрительные образы и прочее, ты испытываешь страсть, становишься привязанным. «И гневаешься на то, что вызывает гнев» означает: в отношении объектов, вызывающих неприязнь и злобу, ты становишься вредителем (испытывающим злобу). «И заблуждаешься в том, что вводит в заблуждение» означает: в отношении объектов, вызывающих заблуждение, ты впадаешь в заблуждение, становишься ослепленным. «Поэтому уходи из этого леса, из лесного жилища!» — так я укрощаю самого себя; такова связь слов.

24. Timbarūsakavaṇṇābhoti suvaṇṇatimbarūsakavaṇṇābho, jambonadasuvaṇṇavaṇṇoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

24. «Timbarūsakavaṇṇābho» означает «имеющий сияющий золотистый цвет спелого плода тимбару (дикой хурмы)», то есть «имеющий цвет золота джамбонада». Остальное легко для понимания.

Subhūtittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Субхути завершено.

2. Upavānattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение ападаны тхеры Упаваны

Padumuttaro [Pg.38] nāma jinotiādikaṃ āyasmato upavānattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle daliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷakumbhaṇḍayakkhagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate tattha sudhotaṃ attano uttarasāṭakaṃ veḷagge laggetvā ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi. Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo taṃ ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi. So taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso hutvā tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavānoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ patvā chaḷabhiñño ahosi. Yadā bhagavato aphāsu ahosi, tadā thero uṇhodakaṃ tathārūpaṃ pānakañca bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi. Tenassa satthuno rogo vūpasami. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

«Победитель по имени Падумуттара» и так далее — это ападана почтенного Упаваны. Этот почтенный также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он переродился в бедной семье. Достигнув совершеннолетия, когда Благословенный ушёл в париниббану, он взял Его реликвию. Когда люди, девы, наги, гаруды, кумбханды, якши и гандхарвы воздвигли ступу высотой в семь йоджан из семи видов драгоценностей, он повесил там на верхушку бамбукового шеста своё чисто выстиранное верхнее одеяние, закрепил его, сделав знаменем, и совершил подношение. Взяв это знамя, полководец якшей по имени Абхисамматака, невидимый для глаз и поставленный девами для охраны и почитания ступы, держа его в воздухе, трижды обошёл ступу по часовой стрелке. Увидев это, тот бедняк преисполнился величайшей радости в сердце. Благодаря этому благому поступку он странствовал среди богов и людей, а в нынешнее явление Будды переродился в брахманской семье в Саваттхи и получил имя Упавана. Достигнув зрелости, он узрел величие Будды во время подношения монастыря Джетавана, обрёл веру, принял монашество и, практикуя випассану, достиг арахантства и шести видов сверхзнания. Когда Благословенный занемог, тхера поднёс Ему горячую воду, соответствующее питьё и лекарство. Благодаря этому недуг Учителя утих. Благословенный произнёс для него слова одобрения (анумодану).

52. Evaṃ so pattaarahattaphalo adhigataetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha sabbesaṃ lokiyalokuttaradhammānaṃ pāragū pariyosānaṃ nibbānaṃ gato patto padumuttaro nāma jino jitapañcamāro bhagavā aggikkhandho iva chabbaṇṇā buddharaṃsiyo jalitvā sabbalokaṃ dhammapajjotena obhāsetvā sambuddho suṭṭhu buddho avijjāniddūpagatāya pajāya savāsanāya kilesaniddāya paṭibuddho vikasitanettapaṅkajo parinibbuto khandhaparinibbānena nibbuto adassanaṃ gatoti sambandho.

52. Так он, достигший плода арахантства и обретший высшее положение в определённой области, вспомнив свои прежние деяния, с радостью поведал о своих прошлых поступках, произнеся стихи, начинающиеся с «Победитель по имени Падумуттара». Здесь связь слов такова: «Победитель по имени Падумуттара» — это Благословенный, победивший пять мар, достигший и обретший Ниббану, которая есть предел и завершение всех мирских и надмирных состояний. Подобно огромному костру, Он воссиял шестицветными лучами Будды, озарив весь мир светильником Дхаммы. Он — «Полностью Пробудившийся» (самбуддхо), то есть совершенно пробудившийся от сна клеш вместе с их отпечатками (васанами) посреди существ, погружённых в сон невежества. Он — «Тот, чьи лотосоподобные очи раскрылись» (викаситанетtaпанкаджо). Он «ушёл в париниббану» (париниббуто), то есть угас через париниббану кхандх и стал невидимым.

57. Jaṅghāti cetiyakaraṇakāle upacinitabbānaṃ iṭṭhakānaṃ ṭhapanatthāya, nibandhiyamānasopānapanti.

57. «Джангха» (терраса ступы) — это непрерывный ряд ступеней, устроенный для укладки кирпичей во время строительства ступы.

88. Sudhotaṃ [Pg.39] rajakenāhanti vatthadhovakena purisena suṭṭhu dhovitaṃ suvisuddhakataṃ, uttareyyapaṭaṃ mama uttarasāṭakaṃ ahaṃ veḷagge laggitvā dhajaṃ katvā ukkhipiṃ, ambare ākāse ussāpesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

88. «Хорошо выстиранное прачкой» означает «отлично выстиранное и сделанное совершенно чистым человеком, стирающим одежду». «Верхнее одеяние» — это моё верхнее покрывало. «Я, зацепив за верхушку бамбука и сделав знаменем, поднял его» означает «водрузил в вышине, в небесах». Остальное легко для понимания.

Upavānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Упаваны завершено.

3. Tisaraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение ападаны тхеры Тисаранагамании

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tisaraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare kulagehe nibbattitvā andhamātāpitaro upaṭṭhāsi. So ekadivasaṃ cintesi – ‘‘ahaṃ mātāpitaro upaṭṭhahanto pabbajituṃ na labhāmi, yaṃnūnāhaṃ tīṇi saraṇāni gaṇhissāmi, evaṃ duggatito mocessāmī’’ti nisabhaṃ nāma vipassissa bhagavato aggasāvakaṃ upasaṅkamitvā tīṇi saraṇāni gaṇhi. So tāni vassasatasahassāni rakkhitvā teneva kammena tāvatiṃsabhavane nibbatto, tato paraṃ devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare mahāsālakule nibbatto viññutaṃ patto sattavassikova dārakehi parivuto ekaṃ saṅghārāmaṃ agamāsi. Tattha eko khīṇāsavatthero tassa dhammaṃ desetvā saraṇāni adāsi. So tāni gahetvā pubbe attano rakkhitāni saraṇāni saritvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Taṃ arahattappattaṃ bhagavā upasampādesi.

«В городе Бандхумати» и так далее — это ападана почтенного Тисаранагамании. Этот [тхера] также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випассина он переродился в благородной семье в городе Бандхумати и заботился о своих слепых родителях. Однажды он подумал: «Заботясь о родителях, я не имею возможности принять монашество. Что если я приму три прибежища? Так я избавлюсь от несчастных уделов». Он пришёл к Нисабхе, главному ученику Благословенного Випассина, и принял три прибежища. Он оберегал эти три прибежища на протяжении ста тысяч лет и благодаря этому самому поступку переродился в обители Таватимса. После этого, странствуя среди богов и людей и вкушая оба вида благополучия, в нынешнее явление Будды он родился в богатой семье великих салов в городе Саваттхи. Достигнув возраста различения, будучи всего лишь семи лет от роду, он в окружении детей пришёл в монастырь. Там один тхера-арахант, изничтоживший влечения, проповедал ему Дхамму и дал прибежища. Приняв их, он вспомнил прибежища, которые оберегал в прошлом, развил випассану и достиг арахантства. Благословенный даровал ему полное посвящение (упасампаду), когда тот достиг арахантства.

106. So arahattappatto upasampanno hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha mātu upaṭṭhāko ahunti ahaṃ mātāpitūnaṃ upaṭṭhāko bharako bandhumatīnagare ahosinti sambandho.

106. Достигнув арахантства и приняв полное посвящение, он вспомнил свои прежние деяния и с радостью поведал о своих прошлых поступках, произнеся стихи, начинающиеся с «В городе Бандхумати». Здесь слова «был помощником матери» связаны так: «Я был помощником и кормильцем своих родителей в городе Бандхумати».

108. Tamandhakārapihitāti [Pg.40] mohandhakārena pihitā chāditā. Tividhaggīhi ḍayhareti rāgaggidosaggimohaggisaṅkhātehi tīhi aggīhi ḍayhare ḍayhanti sabbe sattāti sambandho.

108. «Окутанные тьмой» означает «закрытые, покрытые тьмой заблуждения». «Горят в трёх огнях» связано так: «Все существа сгорают в трёх огнях, именуемых огнём страсти, огнём злобы и огнём заблуждения».

114. Aṭṭha hetū labhāmahanti aṭṭha kāraṇāni sukhassa paccayabhūtāni kāraṇāni labhāmi ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

114. «Я обретаю восемь причин» означает «я обретаю восемь причин, которые служат условиями для счастья». Остальное легко для понимания.

Tisaraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Тисаранагамании завершено.

4. Pañcasīlasamādāniyattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение ападаны тхеры Панчасиласамадания

Nagare candavatiyātiādikaṃ āyasmato pañcasīlasamādāniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto purimabhave katākusalakammānurūpena daliddo hutvā appannapānabhojano paresaṃ bhatiṃ katvā jīvanto saṃsāre ādīnavaṃ ñatvā pabbajitukāmopi pabbajjaṃ alabhamāno anomadassissa bhagavato sāvakassa nisabhattherassa santike pañca sikkhāpadāni samādiyi. Dīghāyukakāle uppannattā vassasatasahassāni sīlaṃ paripālesi. Tena kammena so devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ mahābhogakule nibbatto. Mātāpitaro sīlaṃ samādiyante disvā attano sīlaṃ saritvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā pabbaji.

«В городе Чандавати» и так далее — это ападана почтенного Панчасиласамадания. Этот [тхера] также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Аномадассина он родился в одной семье. В соответствии с неблагими поступками, совершёнными в прошлых жизнях, он был беден, имел мало еды и питья и жил тем, что нанимался на работу к другим. Понимая опасность сансары, он желал принять монашество, но не имел такой возможности. Тогда он принял пять правил поведения (панчасила) у тхеры Нисабхи, ученика Благословенного Аномадассина. Поскольку он родился в эпоху долгой продолжительности жизни, он оберегал эти правила на протяжении ста тысяч лет. Благодаря этому поступку он странствовал среди богов и людей, а в нынешнее явление Будды родился в богатой семье в Весали. Увидев, как его родители принимают правила поведения, он вспомнил о своей собственной добродетели, развил випассану, достиг арахантства и принял монашество.

134. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare candavatiyātiādimāha. Bhatako āsahaṃ tadāti tadā mama puññakaraṇakāle ahaṃ bhatako bhatiyā kammakārako āsiṃ ahosiṃ. Parakammāyane yuttoti bhatiyā paresaṃ kammakaraṇe āyutto yojito okāsābhāvena saṃsārato muccanatthāya ahaṃ pabbajjaṃ na labhāmi.

134. Вспомнив свои прежние деяния, он преисполнился радости и, провозглашая в качестве вдохновенного изречения (уданы) свои прошлые поступки, произнёс стихи, начинающиеся с «В городе Чандавати». Слова «В то время я был наёмным работником» означают: «Тогда, во время совершения того благого дела, я был наёмником, трудившимся за плату». «Занятый работой на других» означает: «Я был нанят и занят выполнением работы для других за плату; из-за отсутствия возможности я не мог принять монашество ради освобождения от сансары».

135. Mahandhakārapihitāti mahantehi kilesandhakārehi pihitā saṃvutā thakitā. Tividhaggīhi ḍayhareti narakaggipetaggisaṃsāraggisaṅkhātehi tīhi [Pg.41] aggīhi ḍayhanti. Ahaṃ pana kena upāyena kena kāraṇena visaṃyutto bhaveyyanti attho.

135. «Окутанные великой тьмой» означает «закрытые, окутанные, преграждённые великой тьмой клеш». «Горят в трёх огнях» означает «сгорают в трёх огнях, именуемых огнём ада, огнём претов и огнём сансары». «Но каким же способом, по какой причине я мог бы освободиться от этих уз?» — таков смысл.

136. Deyyadhammo annapānādidātabbayuttakaṃ vatthu mayhaṃ natthi, tassābhāvena ahaṃ varāko dukkhito bhatako bhatiyā jīvanako yaṃnūnāhaṃ pañcasīlaṃ rakkheyyaṃ paripūrayanti pañcasīlaṃ samādiyitvā paripūrento yaṃnūna rakkheyyaṃ sādhukaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ katvā paripāleyyanti attho.

136. «У меня нет даров» — то есть вещей, пригодных для подношения, таких как еда и питьё. «Из-за их отсутствия я, бедный, несчастный наёмник, живущий на плату за труд, [подумал]: "Что если я буду оберегать пять правил поведения, полностью их соблюдая?"» — это означает: «Приняв пять правил поведения и исполняя их, что если я буду оберегать их, соблюдая их хорошо, должным образом и безупречно?» — таков смысл.

148. Svāhaṃ yasamanubhavinti so ahaṃ devamanussesu mahantaṃ yasaṃ anubhaviṃ tesaṃ sīlānaṃ vāhasā ānubhāvenāti attho. Kappakoṭimpi tesaṃ sīlānaṃ phalaṃ kittento ekakoṭṭhāsameva kittaye pākaṭaṃ kareyyanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

148. «И вот я вкусил славу» означает: «Я обрёл великую славу и окружение среди богов и людей благодаря силе и влиянию этих правил поведения». «Даже в течение миллиарда капп, восхваляя плод этих правил поведения, можно было бы поведать лишь об одной его части» — таков смысл. Остальное легко для понимания.

Pañcasīlasamādāniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Панчасиласамадания завершено.

5. Annasaṃsāvakattheraapadānavaṇṇanā

5. Разъяснение ападаны тхеры Аннасансаваки

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato annasaṃsāvakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto piṇḍāya carantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇabyāmappabhāmaṇḍalopasobhitaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso bhagavantaṃ nimantetvā gehaṃ netvā varaannapānena santappetvā sampavāretvā bhojesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā manussaloke nibbattitvā manussasampattiṃ anubhavitvā tato aparāparaṃ devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So pubbe katapuññanāmavasena annasaṃsāvakattheroti pākaṭanāmo ahosi.

«Золотоцветного Полностью Пробудившегося» и так далее — это ападана почтенного Аннасансаваки. Этот [тхера] также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сиддхаттхи он родился в одной благородной семье. Увидев Благословенного, собиравшего подаяние, украшенного тридцатью двумя телесными признаками великого мужа и окружённого нимбом света шириной в сажень, он преисполнился веры в сердце, пригласил Благословенного, привёл Его в свой дом и досыта накормил превосходной едой и питьём. Благодаря этой самой чистоте ума, скончавшись в той жизни, он переродился в мире богов, где вкушал божественное благополучие. Скончавшись там, он переродился в мире людей, где вкушал человеческое благополучие, а затем вновь и вновь наслаждался благополучием богов и людей. В нынешнее явление Будды он родился в благородной семье, обрёл веру в Учение, принял монашество, развил випассану и достиг арахантства. Благодаря названию своего прошлого благого деяния он стал широко известен под именем тхеры Аннасансаваки.

155-6. So [Pg.42] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto ‘‘evaṃ mayā iminā puññasambhārānubhāvena pattaṃ arahatta’’nti attano pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento suvaṇṇavaṇṇantiādimāha. Tattha suvaṇṇassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa bhagavato soyaṃ suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ siddhatthanti attho. Gacchantaṃ antarāpaṇeti vessānaṃ āpaṇapantīnaṃ antaravīthiyaṃ gacchamānaṃ. Kañcanagghiyasaṃkāsanti suvaṇṇatoraṇasadisaṃ bāttiṃsavaralakkhaṇaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi sampannaṃ lokapajjotaṃ sakalalokadīpabhūtaṃ appameyyaṃ pamāṇavirahitaṃ anopamaṃ upamāvirahitaṃ jutindharaṃ pabhādhāraṃ nīlapītādichabbaṇṇabuddharaṃsiyo dhārakaṃ siddhatthaṃ disvā paramaṃ uttamaṃ pītiṃ alatthaṃ alabhinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

155-6. Впоследствии, вспомнив свои прежние деяния, он преисполнился радости и, провозглашая в качестве вдохновенного изречения свои прошлые поступки: «Так благодаря силе этого накопления заслуг мной было достигнуто арахантство», произнёс стихи, начинающиеся с «Золотоцветного». Здесь «золотоцветный» означает Благословенного, чей цвет кожи подобен цвету золота; «золотоцветного Полностью Пробудившегося Сиддхаттху» — таков смысл. «Идущего среди лавок» означает «проходящего по улице между рядами торговых лавок купцов». «Подобного золотой арке» связано так: «Увидев Сиддхаттху, подобного золотой триумфальной арке, наделённого тридцатью двумя превосходными признаками великого мужа, являющегося светильником мира, светочем всей вселенной, неизмеримого, безмерного, несравненного, не имеющего подобия, несущего сияние, излучающего свет, испускающего шестицветные лучи Будды (синие, жёлтые и другие), я обрёл величайшую, превосходную радость». Остальное легко для понимания.

Annasaṃsāvakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Аннасансаваки завершено.

6. Dhūpadāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападаны тхеры Дхупадаяки

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhūpadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto siddhatthe bhagavati cittaṃ pasādetvā tassa bhagavato gandhakuṭiyaṃ candanāgarukāḷānusāriādinā katehi anekehi dhūpehi dhūpapūjaṃ akāsi. So tena puññena devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavanto nibbattanibbattabhave pūjanīyo hutvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto puññasambhārānubhāvena sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā katadhūpapūjāpuññattā nāmena dhūpadāyakattheroti sabbattha pākaṭo. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Siddho paripuṇṇo sabbaññutaññāṇādiguṇasaṅkhāto attho payojanaṃ yassa bhagavato soyaṃ siddhattho, tassa siddhatthassa bhagavato bhagyādiguṇavantassa lokajeṭṭhassa sakalalokuttamassa tādino iṭṭhāniṭṭhesu [Pg.43] tādisassa acalasabhāvassāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

Ападана, начинающаяся со слов «Сиддхаттхасса бхагавато» (Siddhatthassa bhagavato), принадлежит почтенному тхере Дхупадаяке. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения из сансары (виваттупаниссая), переродился в благородной семье во времена Благословенного Сиддхаттхи. Обретя веру в Благословенного Сиддхаттху, он совершил подношение благовоний в его благоуханной обители (гандхакути), используя множество видов благовоний, приготовленных из сандала, алоэ, черного дерева и прочего. Благодаря этой заслуге он вкушал как божественное, так и человеческое процветание среди богов и людей, будучи почитаемым в каждом новом рождении. В эпоху нынешнего Будды он родился в одной благородной семье и благодаря силе своих накопленных заслуг принял монашество в Учении, развил прозрение (випассану), достиг арахантства и из-за своей заслуги подношения благовоний стал повсюду известен под именем тхера Дхупадаяка. Достигнув плода арахантства, вспоминая свои прошлые деяния, преисполненный радости и желая показать свои прошлые свершения, он произнес стих, начинающийся с «Сиддхаттхасса бхагавато». Значение слова «Сиддхаттха»: тот Благословенный, чья цель (аттха), состоящая из таких качеств, как всеведение (саббаньюта-ньяна), осуществлена (сиддха) и совершенна (парипунна), зовется Сиддхаттхой. «Того Благословенного Сиддхаттхи» означает: того Благословенного, обладающего такими достоинствами, как удача (бхагья), старейшего в мире, высочайшего во всем мире, непоколебимого (тади) в приятном и неприятном. Остальное имеет очевидный смысл.

Dhūpadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны тхеры Дхупадаяки завершено.

7. Pulinapūjakattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание ападаны тхеры Пулинапуджаки

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato pulinapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasannacitto cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu purāṇavālukaṃ apanetvā navaṃ muttādalasadisapaṇḍarapulinaṃ okiritvā māḷakaṃ alaṅkari. Tena kammena so devaloke nibbatto tattha dibbehi ratanehi vijjotamāne anekayojane kanakavimāne dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke sattaratanasampanno cakkavattī rājā hutvā manussasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So attano katapuññanāmasadisena nāmena pulinapūjakattheroti pākaṭo.

Ападана, начинающаяся со слов «Випассисса бхагавато» (Vipassissa bhagavato), принадлежит почтенному тхере Пулинапуджаке. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения из сансары, переродился в одной семье во времена Благословенного Випасси. Обретя веру в Учение, он убрал старый песок во дворе ступы (четиянгана) и во дворе дерева Бодхи (бодхиянгана), рассыпал новый, чистый белый песок, подобный жемчугу, и украсил террасу (малака). Благодаря этому деянию он переродился в мире богов. Там, в золотом дворце (канакавимана) протяженностью во много йоджан, сияющем божественными драгоценностями, он вкушал божественное блаженство. Скончавшись там, он родился в мире людей царем-миродержцем (чаккаватти), наделенным семью драгоценностями, вкушал человеческое процветание и, странствуя из жизни в жизнь в сансаре, в эпоху нынешнего Будды родился в богатой семье. Обретя веру в Учение, он принял монашество, развил прозрение и достиг арахантства. Он стал широко известен под именем тхера Пулинапуджака, соответствующим его благому деянию.

165. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha vividhaṃ passatīti vipassī, vivicca passatīti vā vipassī, vividhe attatthaparatthādibhede atthe passatīti vā vipassī, vividhe vohāraparamatthādibhede passatīti vā vipassī, tassa vipassissa bodhiyā pādaputtame uttame bodhirukkhamaṇḍalamāḷake purāṇapulinaṃ vālukaṃ chaḍḍetvā suddhaṃ paṇḍaraṃ pulinaṃ ākiriṃ santhariṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

165. Вспоминая свои прошлые деяния, преисполненный радости и желая показать свои прошлые свершения, он произнес стих, начинающийся с «Випассисса бхагавато». В этом стихе слово «Випасси» означает: тот, кто видит многообразно (вивидхам пассати); или тот, кто видит обособленно/аналитически (вивичча пассати); или тот, кто видит различные блага, такие как собственное благо и благо других (вивидхе аттаттха-параттхадибхеде аттхе пассати); или тот, кто видит различные аспекты, такие как общепринятая и абсолютная истина (вивидхе вохара-параматтхадибхеде пассати). «У подножия дерева Бодхи того Випасси, на превосходной террасе вокруг дерева Бодхи, выбросив старый песок, я рассыпал (акирим) и расстелил (сантхарим) чистый, белый песок». Остальное легко для понимания.

Pulinapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны тхеры Пулинапуджаки завершено.

8. Uttiyattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны тхеры Уттии

Candabhāgānadītīretiādikaṃ [Pg.44] āyasmato uttiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle candabhāgānadiyaṃ susumāro hutvā nibbatto nadītīraṃ upagataṃ bhagavantaṃ disvā pasannacitto pāraṃ netukāmo tīrasamīpeyeva nipajji. Bhagavā tassa anukampāya piṭṭhiyaṃ pāde ṭhapesi. So tuṭṭho udaggo pītivegena mahussāho hutvā sotaṃ chindanto sīghena javena bhagavantaṃ paratīraṃ nesi. Bhagavā tassa cittappasādaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ ito cuto devaloke nibbattissati, tato paṭṭhāya sugatīsuyeva saṃsaranto ito catunnavutikappe amataṃ pāpuṇissatī’’ti byākaritvā pakkāmi.

Ападана, начинающаяся со слов «Чандабхаганадитире» (Candabhāgānadītīre), принадлежит почтенному тхере Уттии. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи переродился крокодилом (сусумара) в реке Чандабхага. Увидев Благословенного, подошедшего к берегу реки, он исполнился веры и, желая переправить Его на другой берег, лег у самого берега. Благословенный из сострадания к нему ступил ногами на его спину. Тот, радостный, воодушевленный, прилагая великие усилия под влиянием восторга (пити), преодолевая течение, с быстрой скоростью переправил Благословенного на противоположный берег. Благословенный, зная о чистоте его ума, предсказал: «Умерев здесь, он переродится в мире богов. С тех пор, странствуя только в благих уделах, через девяносто четыре эона от нынешнего он достигнет Бессмертного (Ниббаны)», и после этого удалился.

So tathā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, uttiyotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto ‘‘amataṃ pariyesissāmī’’ti paribbājako hutvā ekadivasaṃ bhagavantaṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho hutvā sāsane pabbajitvā sīladiṭṭhīnaṃ avisodhitattā visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto aññaṃ bhikkhuṃ visesaṃ nibbattetvā aññaṃ byākarontaṃ disvā satthāraṃ upasaṅkamitvā saṅkhepena ovādaṃ yāci. Satthāpi tassa, ‘‘tasmātiha tvaṃ, uttiya, ādimeva visodhehī’’tiādinā (saṃ. ni. 5.382) saṅkhepeneva ovādaṃ adāsi. So satthu ovāde ṭhatvā vipassanaṃ ārabhi. Tassa āraddhavipassakassa ābādho uppajji. Uppanne ābādhe jātasaṃvego vīriyārambhavatthuṃ ñatvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

Странствуя таким образом лишь в благих уделах, в эпоху нынешнего Будды он родился в Саваттхи сыном одного брахмана, и его назвали Уттией. Достигнув зрелости, с мыслью «Я буду искать Бессмертное», он стал странствующим аскетом (париббаджака). Однажды, увидев Благословенного, он подошел к Нему, выразил почтение, выслушал Дхамму и, обретя веру, принял монашество в Учении. Однако из-за того, что его нравственность и взгляды не были очищены (сила-диттхинам ависодхитатта), он не мог достичь духовного превосходства (висеса). Увидев другого монаха, который достиг превосходства и заявлял о своем конечном знании (анья), он подошел к Учителю и попросил краткого наставления. Учитель дал ему краткое наставление, сказав: «Поэтому, Уттия, очисти самое начало (то есть нравственность)». Следуя наставлению Учителя, он приступил к практике прозрения. Когда он усердно практиковал прозрение, у него возникла болезнь. С возникновением болезни в нем пробудилось духовное беспокойство (саньвега); осознав повод для зарождения усердия (вириярамбха-ваттху), он развил прозрение и достиг арахантства.

169. Evaṃ so katasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tattha candabhāgānadītīreti parisuddhapaṇḍarapulinatalehi ca pabhāsampannapasannamadhurodakaparipuṇṇatāya ca candappabhākiraṇasassirīkābhā nadamānā saddaṃ kurumānā gacchatīti candabhāgānadī, tassā candabhāgānadiyā tīre susumāro ahosinti sambandho. Tattha [Pg.45] susumāroti khuddakamacchagumbe khaṇḍākhaṇḍikaṃ karonto māretīti susumāro, caṇḍamaccho kumbhīloti attho. Sabhojanapasutohanti ahaṃ sabhojane sakagocare pasuto byāvaṭo. Nadītitthaṃ agacchahanti bhagavato āgamanakāle ahaṃ nadītitthaṃ agacchiṃ pattomhi.

169. Так, достигнув плода арахантства в соответствии со своими накопленными заслугами, вспоминая свои прошлые деяния, преисполненный радости и раскрывая свои прошлые свершения, он произнес стих, начинающийся с «Чандабхаганадитире». В этом стихе слова «на берегу реки Чандабхага» (Candabhāgānadītīre) связываются так: «на берегу той реки Чандабхага я был крокодилом». Река Чандабхага называется так потому, что она течет с шумом и рокотом, обладая прекрасным сиянием благодаря лунному свету, будучи наполненной чистой, сладкой и сверкающей водой, и имея чистые белые песчаные берега. Слово «сусумара» (крокодил) означает: тот, кто убивает мелкую рыбу, разрывая ее на куски; свирепая рыба, крокодил (кумбхила). «Сабходжанапасутохам» (я был занят поиском пищи) означает: я был занят, поглощен поиском пищи на своем пастбище (сакагочаре). «Надититхам агаччхахам» (я пришел к речной переправе) означает: во время прибытия Благословенного я пришел, достиг речной переправы.

170. Siddhattho tamhi samayeti tasmiṃ mama titthagamanakāle siddhattho bhagavā aggapuggalo sabbasattesu jeṭṭho seṭṭho sayambhū sayameva bhūto jāto buddhabhūto so bhagavā nadiṃ taritukāmo nadītīraṃ upāgami.

170. «Сиддхаттхо тамхи самае» (Сиддхаттха в то время) означает: в то время, когда я пришел к переправе, Благословенный Сиддхаттха — величайший из людей, старейший и лучший среди всех существ, Самопробужденный (саямбху), ставший Буддой сам по себе, — желая переправиться через реку, подошел к берегу.

172. Pettikaṃ visayaṃ mayhanti mayhaṃ pitupitāmahādīhi paramparānītaṃ, yadidaṃ sampattasampattamahānubhāvānaṃ taraṇanti attho.

172. «Петтикам висаям майхам» (моя отчая обитель) означает: унаследованное по преемственности от моих отца, деда и предков. Смысл в том, что «это переправа для прибывающих великих и могущественных существ».

173. Mama uggajjanaṃ sutvāti mayhaṃ uggajjanaṃ ārādhanaṃ sutvā mahāmuni bhagavā abhiruhīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

173. «Мама уггаджджанам сутва» (услышав мой рев) связывается так: услышав мой рев, бывший приглашением (арадхана), Великий Мудрец, Благословенный, взошел на спину. Остальное имеет очевидный смысл.

Uttiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны тхеры Уттии завершено.

9. Ekañjalikattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание ападаны тхеры Еканджалики

Suvaṇṇavaṇṇantiādikaṃ āyasmato ekañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno piṇḍāya carantaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjanīyo hutvā ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule nibbattitvā sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahatte patiṭṭhāsi. Pubbe katapuññavasena ekañjalikattheroti pākaṭo.

Ападана, начинающаяся со слов «Суваннаваннам» (Suvaṇṇavaṇṇaṃ), принадлежит почтенному тхере Еканджалике. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Випасси родился в одной благородной семье. Достигнув возраста различения (виньютам патто) и обретя веру в Три Драгоценности, он увидел Благословенного Випасси, собирающего подаяние, и с умом, полным веры, встал, благоговейно сложив ладони (анджали). Благодаря этому благому деянию он странствовал среди богов и людей, будучи почитаемым повсюду, вкусил оба вида процветания и в эпоху нынешнего Будды родился в богатой семье. Обретя веру в Учение, он принял монашество, развил прозрение и утвердился в арахантстве. В силу своей прошлой заслуги он стал широко известен под именем тхера Еканджалика.

180. So attano pubbakammaṃ saritvā taṃ hatthatale āmalakaṃ viya disvā udānavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇantiādimāha. Vipassiṃ satthavāhagganti vāṇije kantārā vahati tāretīti satthavāho[Pg.46]. Vāḷakantārā coḷakantārā dubbhikkhakantārā nirudakakantārā yakkhakantārā appabhakkhakantārā ca tāreti uttāreti patāreti nittāreti khemantabhūmiṃ pāpetīti attho. Ko so? Vāṇijajeṭṭhako. Satthavāhasadisattā ayampi bhagavā satthavāho. Tathā hi so tividhaṃ bodhiṃ patthayante katapuññasambhāre satte jātikantārā jarākantārā byādhikantārā maraṇakantārā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantārā ca sabbasmā saṃsārakantārā ca tāreti uttāreti patāreti nittāreti nibbānathalaṃ pāpetīti attho. Satthavāho ca so aggo seṭṭho padhāno cāti satthavāhaggo, taṃ satthavāhaggaṃ vipassiṃ sambuddhanti sambandho. Naravaraṃ vināyakanti narānaṃ antare asithilaparakkamoti naravīro, taṃ. Visesena katapuññasambhāre satte neti nibbānapuraṃ pāpetīti vināyako, taṃ.

180. Вспоминая свои прошлые деяния, видя их ясно, словно плод миробалана (амалака) на ладони, и провозглашая свои прошлые свершения в виде вдохновенного изречения (удана), он произнес стих, начинающийся с «Суваннаваннам». «Випассим саттхавахаггам» (Випасси, величайшего предводителя каравана): «саттхаваха» (предводитель каравана) означает того, кто ведет (вахати) и переправляет (тарети) торговцев через пустыню (кантара). Он переправляет их, спасает и приводит в безопасные земли из пустыни хищников (валакантара), пустыни разбойников (чоракантара), пустыни голода (дуббхиккхакантара), безводной пустыни (нирудакакантара), пустыни яккхов (яккхакантара) и пустыни со скудной пищей (аппабхаккхакантара). Кто это? Глава торговцев. Из-за сходства с предводителем каравана этот Благословенный также зовется «саттхавахой». Ибо Он переправляет, спасает и выводит существ, стремящихся к тройственному Пробуждению (бодхи) и накопивших заслуги, из пустыни рождения (джатикантара), пустыни старения (джаракантара), пустыни болезней (бьядхикантара), пустыни смерти (маранакантара), пустыни скорби, плача, боли, печали и отчаяния, а также из всей пустыни сансары, и приводит их на сушу Ниббаны. Он — предводитель каравана, и Он же — величайший (агга), превосходный (сеттхо) и первенствующий (падхано); отсюда «саттхавахагго». «К тому величайшему предводителю каравана, Полностью Пробужденному Випасси» — такова связь слов. «Нараварам винениякам» (лучшего из людей, вождя): «наравира» (герой среди людей) означает того, кто обладает неослабевающим усердием (аситхилапараккамо) среди людей; «Его». «Винаяка» (вождь) означает того, кто ведет (нети) и приводит (папети) существ с накопленными заслугами в город Ниббаны; «Его».

181. Adantadamanaṃ tādinti rāgadosamohādikilesasampayuttattā kāyavacīmanodvārehi adante satte dametīti adantadamano, taṃ. Iṭṭhāniṭṭhesu akampiyatādiguṇayuttoti tādī, taṃ. Mahāvādiṃ mahāmatinti sakasamayaparasamayavādīnaṃ antare attanā samadhikapuggalavirahitattā mahāvādī, mahatī pathavisamānā merusamānā ca mati yassa so mahāmati, taṃ mahāvādiṃ mahāmatiṃ sambuddhanti iminā tulyādhikaraṇaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

181. «Адантадаманам тадим» (укротителя неукрощенных, непоколебимого): «адантадамано» означает того, кто укрощает существ, неукрощенных (аданте) в телесных, словесных и умственных действиях из-за связи с такими загрязнениями ума (килеса), как вожделение, злоба и заблуждение; «Его». «Тади» означает того, кто наделен качеством таковости (тадигуна), будучи непоколебимым (акампия) перед лицом приятного и неприятного; «Его». «Махавадим махаматим» (великого провозвестника, великого разумом): «махавади» означает того, кто обладает великим учением, поскольку среди тех, кто провозглашает свои или чужие воззрения, нет никого, кто превосходил бы Его Самого; «махамати» означает того, чья мудрость (мати) велика, подобно земле и горе Меру; «к тому великому провозвестнику, великому разумом Полностью Пробужденному» — это употребляется в согласовании (тульядхикарана) с предыдущими членами предложения. Остальное легко для понимания.

Ekañjalikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны тхеры Еканджалики завершено.

10. Khomadāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание ападаны тхеры Кхомадаяки

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato khomadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto sāsane abhippasanno ratanattayamāmako vipassissa bhagavato santike dhammaṃ sutvā pasannamānaso khomadussena pūjaṃ akāsi. So tadeva mūlaṃ katvā yāvajīvaṃ puññāni katvā tato devaloke nibbatto. Chasu devesu aparāparaṃ dibbasukhaṃ [Pg.47] anubhavitvā tato cavitvā manussaloke cakkavattiādianekavidhamanussasampattiṃ anubhavitvā paripākagate puññasambhāre imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vayappatto satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Katapuññanāmena khomadāyakattheroti pākaṭo.

Ападана, начинающаяся со слов «Нагаре бандхуматия» (Nagare bandhumatiyā), принадлежит почтенному тхере Кхомадаяке. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Випасси родился в одной благородной семье. Достигнув зрелости, будучи преданным Учению, почитая Три Драгоценности как свое прибежище, выслушав Дхамму в присутствии Благословенного Випасси, он с умом, полным веры, совершил подношение льняной одежды (кхомадусса). Сделав это благодеяние основой и совершая заслуги до конца жизни, он переродился в мире богов. Вкусив божественное блаженство многократно в шести небесных мирах, он скончался там и познал различные виды человеческого процветания в мире людей, будучи в том числе царем-миродержцем. Когда его накопленные заслуги достигли зрелости, в эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, выслушав Дхамму в присутствии Учителя и обретя веру, он принял монашество, развил прозрение и вскоре достиг арахантства. По названию своего благого деяния он стал широко известен под именем тхера Кхомадаяка.

184. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha bandhu vuccati ñātako, te bandhū yasmiṃ nagare aññamaññaṃ saṅghaṭitā vasanti, taṃ nagaraṃ ‘‘bandhumatī’’ti vuccati. Ropemi bījasampadanti dānasīlādipuññabījasampattiṃ ropemi paṭṭhapemīti attho.

184. Вспомнив свои прошлые деяния (камму) и исполнившись радости, этот старейшина (тхера), желая показать свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов «В городе Бандхумати» (nagare bandhumatiyā). Здесь под словом «бандху» (bandhu) понимаются родственники. Город, в котором эти родственники живут вместе, будучи связанными друг с другом, называется «Бандхумати». Слова «ropemi bījasampadaṃ» («сажаю совершенные семена») означают: «Я взращиваю, то есть порождаю, совершенство семян заслуг, таких как даяние (дана), нравственность (сила) и другие».

Khomadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Кхомадаяки завершено.

Tatiyassa subhūtivaggassa vaṇṇanā samattā.

Разъяснение третьей главы, начинающейся со Субхути (Субхутивагги), завершено.

Catubhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

Разъяснение четвертого раздела для чтения (бханавары) завершено.

4. Kuṇḍadhānavaggo

4. Глава о Кундадхане (Кундадханавагга)

1. Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны старейшины Кундадханы

Sattāhaṃ paṭisallīnantiādikaṃ āyasmato kuṇḍadhānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vuttanayena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā tadanurūpaṃ puññaṃ karonto vicari. So ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato nirodhasamāpattito vuṭṭhāya nisinnassa manosilācuṇṇapiñjaraṃ mahantaṃ kadaliphalakaṇṇikaṃ upanesi, taṃ bhagavā paṭiggahetvā paribhuñji. So tena puññakammena ekādasakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kāresi. Catuvīsativāre ca rājā ahosi cakkavattī.

Повествование, начинающееся со слов «Семь дней в уединении» (sattāhaṃ paṭisallīnaṃ), — это ападана почтенного старейшины Кундадханы. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от круговорота перерождений (сансары). Во времена Благословенного Падумуттары он родился в знатной семье в городе Хамсавати. Придя к Благословенному вышеописанным образом и слушая Дхамму, он увидел, как Учитель провозгласил одного бхиккху величайшим среди тех, кто первыми получают жребии (салаки). Пожелав занять это же положение, он совершал соответствующие этому устремлению благие дела и странствовал в сансаре. Однажды он поднес Благословенному Падумуттаре, вышедшему из сосредоточения прекращения (ниродха-самапатти) и сидевшему под деревом, большую гроздь бананов, сияющую золотисто-желтым цветом, подобно порошку красного мышьяка (маносила). Благословенный принял её и вкусил. Благодаря этому благому поступку он одиннадцать раз правил как царь богов в мирах дэвов, а также двадцать четыре раза становился царем-колесничим (чаккаватти).

So [Pg.48] evaṃ aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bhummadevatā hutvā nibbatti. Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti. Tathā hi vipassissa bhagavato chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi, kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi, tassa pātimokkhassa osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti gacchanti. Ayaṃ bhummadevatā cintesi – ‘‘imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā, kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya, na bhijjeyyā’’ti. Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūre gacchati.

Так, совершая вновь и вновь благие дела и странствуя среди богов и людей, во времена Будды Кассапы он переродился земным божеством (бхумма-девата). У Будд с долгой продолжительностью жизни Упосатха не проводится каждые полмесяца (пятнадцать дней). Так, у Благословенного Випасси Упосатха проводилась раз в шесть лет. Будда же Кассапа, Обладатель десяти сил (Дасабала), провозглашал Патимоккху раз в шесть месяцев. Во время провозглашения этой Патимоккхи два бхиккху, бывшие друзьями и жившие в той местности, шли вместе, думая: «Мы совершим Упосатху». Это земное божество подумало: «Дружба этих двух бхиккху чрезвычайно крепка. Если появится кто-то, кто попытается их рассорить, разойдется ли их дружба или нет?» Выжидая удобного случая, оно последовало за ними на небольшом расстоянии.

Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasamīpato nikkhamati. Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhiyaṃ paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā. Ekamante ṭhito sahāyakatthero taṃ kāraṇaṃ disvāva domanassajāto ‘‘naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho, sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ, ettakaṃ kālaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyya’’nti cintetvā āgacchantaṃyeva naṃ ‘‘gaṇhāhāvuso, tuyhaṃ pattacīvaraṃ, tādisena pāpena saddhiṃ ekamaggena na gacchāmī’’ti āha. Taṃ kathaṃ sutvā tassa lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi. Tato naṃ āha – ‘‘āvuso, kinnāmetaṃ vadasi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi, tvaṃ pana maṃ ajja ‘pāpo’ti vadasi, kiṃ te diṭṭhanti, kiṃ aññena diṭṭhena, kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhanto’’ti? ‘‘Natthetaṃ, āvuso, mayhaṃ, nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmī’’ti tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva bhūtattaṃ katvā gaṇhanto tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato. Itaropi bhikkhu aññena maggena satthu santikaṃyeva gato.

Затем один старейшина, передав свою чашу и монашеское облачение (патта-чивару) в руки другого старейшины, отправился в место, где было много воды, чтобы справить нужду и умыться. Вымыв руки и ноги, он выходил из-за кустов. Земное божество последовало прямо за этим старейшиной, приняв облик женщины необычайной красоты, которая шла за ним шаг в шаг, выходя из кустов, словно она поправляла и завязывала свои растрепанные волосы, отряхивала пыль со спины и поправляла свое одеяние (сари), как будто только что оделась. Стоявший в стороне старейшина-друг, увидев это, опечалился и подумал: «Теперь моя дружба с этим бхиккху, длившаяся долгие дни и ночи, разрушена. Если бы я знал, что он таков, я бы никогда не доверял ему все это время». И когда тот подошел, он сказал ему: «Забирай, друг, свои чашу и облачение. Я не пойду по одной дороге с таким грешником». Услышав эти слова, этот скромный (ладжи) бхиккху почувствовал себя так, словно его сердце пронзили острым копьем. Тогда он спросил его: «Друг, что ты такое говоришь? За все это время я не совершал даже малейшего проступка (дукката), а ты сегодня называешь меня грешником. Что ты увидел?» Тот ответил: «К чему другие свидетельства? Разве ты не вышел сейчас из одного и того же места вместе с нарядно одетой и украшенной женщиной?» Тот возразил: «Друг, у меня ничего подобного не было, я не видел никакой женщины!» Хотя он повторял это трижды, другой старейшина не поверил его словам. Приняв то, что увидел сам, за истину, он отказался идти с ним по одной дороге и отправился к Учителю другим путем. И обвиненный бхиккху также пошел к Учителю другой дорогой.

Tato [Pg.49] bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge disvā sañjānitvā ‘‘imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi, nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Atha bhummadevatā ‘‘bhāriyaṃ mayā kammaṃ kata’’nti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā – ‘‘kasmā, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito’’ti āha. ‘‘Upāsaka, imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho, ‘ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomī’ti bahi ṭhitomhī’’ti. ‘‘Bhante, mā evaṃ gaṇhatha, parisuddhasīlo esa bhikkhu, tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ. Mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti, no daḷhā’ti bhijjanābhijjanabhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ kata’’nti. ‘‘Ko pana tvaṃ, sappurisā’’ti? ‘‘Ahaṃ ekā bhummadevatā, bhante’’ti. Devaputto kathentoyeva dibbānubhāvena ṭhatvā therassa pādamūle patitvā ‘‘mayhaṃ, bhante, khamatha, therassa eso doso natthi, uposathaṃ karothā’’ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi. So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi. Mittasanthavavasena pana puna tena saddhiṃ na ekaṭṭhāne vasi. Imassa therassa dosaṃ na kathesi. Aparabhāge cuditakatthero pana vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.

Затем, когда пришло время общине бхиккху входить в зал Упосатхи, тот обвинивший бхиккху увидел обвиненного бхиккху в зале Упосатхи и, узнав его, подумал: «В этом зале Упосатхи находится такой грешный бхиккху. Я не буду совершать Упосатху вместе с ним». Он вышел наружу и встал там. Тогда земное божество подумало: «Я совершило тяжкий поступок». Приняв облик пожилого мирянина (упасаки), оно подошло к обвинившему бхиккху и спросило: «Достопочтенный, почему вы стоите здесь?» Тот ответил: «Мирянин, в этот зал Упосатхи вошел один грешный бхиккху. Подумав: "Я не буду совершать Упосатху вместе с ним", я стою снаружи». Божество сказало: «Достопочтенный, не думайте так. Этот бхиккху обладает совершенно чистой нравственностью (сила). Женщина, которую вы видели, — это я. Я совершил это деяние, чтобы испытать вас и посмотреть, крепка ли дружба между этими старейшинами или нет, могут ли они разделиться или нет». Старейшина спросил: «Кто же ты, добрый человек?» — «Достопочтенный, я земное божество», — ответило оно. Говоря это, божество явило свою божественную силу, пало к ногам старейшины и взмолилось: «Простите меня, достопочтенный! У этого старейшины нет никакой вины. Пожалуйста, совершите Упосатху». Упросив старейшину, оно ввело его в зал Упосатхи. Тот старейшина совершил Упосатху в одном месте с ним. Однако из-за разрушенной дружбы он больше не жил с тем обвиненным бхиккху в одном месте. Он никому не рассказывал о мнимой вине этого старейшины. Впоследствии обвиненный старейшина, усердно практикуя випассану, достиг плода арахантства (арахатты).

Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha. Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati, aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati. So amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sāsane pabbaji. Tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva pavisati, nikkhamante nikkhamati, vihāraṃ pavisantepi saddhiṃ pavisati, tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati. Thero taṃ na passati. Tassa pana purimakammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāsi.

Из-за последствий (ниссанда) этого поступка земное божество в течение всего периода между пришествиями двух Будд не могло освободиться из несчастливых миров (апайя). Если же оно время от времени рождалось в мире людей, то любое ложное обвинение, сделанное кем бы то ни было, падало именно на него. Во времена явления нашего Благословенного оно переродилось в семье брахмана в Саваттхи, и его назвали юношей Дханой. Достигнув совершеннолетия, он изучил три Веды. В преклонном возрасте, услышав проповедь Дхаммы Учителем и обретя веру (саддху), он принял монашество в Учении (Сасане). С самого дня его посвящения в бхиккху (упасампады) нарядно одетая и украшенная женщина всегда казалась идущей рядом с ним: когда он входил в деревню, она входила вместе с ним; когда выходил, она выходила; когда он входил в монастырь (вихару), она входила вместе с ним; когда он стоял, она тоже стояла. Так она постоянно следовала за ним. Сам старейшина не видел эту женщину. Однако из-за последствий его прошлого дурного поступка она была видима для всех остальных.

Gāme [Pg.50] yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo, ‘‘bhante, ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ, eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā’’ti parihāsaṃ karonti. Therassa mahatī vihesā hoti. Vihāragatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘dhāno koṇḍo jāto’’ti parihāsaṃ karonti. Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhāno theroti nāmaṃ jātaṃ. So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kariyamānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘tumhe koṇḍā, tumhākaṃ upajjhāyo koṇḍo, ācariyo koṇḍo’’ti vadati. Atha naṃ satthu ārocesuṃ – ‘‘kuṇḍadhāno, bhante, daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dhāna, daharasāmaṇerehi saddhiṃ pharusavācaṃ vadasī’’ti pucchi. Tena ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti vutte – ‘‘kasmā evaṃ vadasī’’ti āha. ‘‘Bhante, nibaddhaṃ vihesaṃ sahituṃ asakkonto evaṃ kathemī’’ti. ‘‘Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi, puna evaṃ pharusavācaṃ mā vada bhikkhū’’ti vatvā āha –

Женщины, раздававшие в деревне рисовый отвар (ягу) в качестве милостыни, в шутку говорили: «Достопочтенный, вот один черпак отвара для вас, а вот еще один — для этой нашей подруги». Это причиняло старейшине великое беспокойство и досаду. Даже когда он возвращался в монастырь, послушники (саманеры) и молодые бхиккху окружали его и насмехались: «Дхана стал женолюбом (кондо)!» Из-за этого за ним закрепилось имя старейшина Кундадхана. Не в силах терпеть их постоянные насмешки, он приходил в ярость и, ведя себя как безумный, кричал им в ответ: «Вы сами женолюбы! Ваш наставник (упаджхая) — женолюб! Ваш учитель (ачария) — женолюб!» Тогда об этом сообщили Учителю: «Достопочтенный, Кундадхана говорит такие грубые слова молодым послушникам». Учитель велел позвать его и спросил: «Правда ли, Дхана, что ты говоришь грубые слова молодым послушникам?» Когда тот ответил: «Правда, Благословенный», Учитель спросил: «Почему ты так говоришь?» — «Достопочтенный, я говорю так, потому что не в силах терпеть постоянные издевательства». Учитель сказал: «Ты до сегодняшнего дня не смог искупить (стереть последствия) содеянного тобой в прошлом. О бхиккху, впредь не произноси таких грубых слов!» И добавил:

‘‘Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ;

Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ.

«Ни с кем не говори грубо; те, с кем ты заговоришь так, ответят тебе тем же. Ведь гневная речь приносит страдание, и в ответ тебя может постичь возмездие.»

‘‘Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā;

Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjatī’’ti. (dha. pa. 133-134) –

«Если ты заставишь себя умолкнуть, подобно разбитому гонгу, то ты уже достиг ниббаны; в тебе больше нет гнева.» (Дхп. 133–134)

Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu. Rājā ‘‘gacchatha, bhaṇe, naṃ vīmaṃsathā’’ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti. Sāpi itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati.

О том, что этот старейшина повсюду ходит в сопровождении женщины, рассказали также царю Косалы. Царь приказал своим слугам: «Ступайте, разузнайте об этом». Затем он и сам с небольшой свитой отправился к старейшине и встал в стороне, наблюдая. В этот момент старейшина сидел и занимался шитьем (починкой одежды). Та женщина также казалась стоящей неподалеку от него.

Rājā taṃ disvā ‘‘atthi taṃ kāraṇa’’nti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi. Rājāpi tāya saddhiṃ eva paṇṇasālāyaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘nāyaṃ mātugāmo, therassa eko kammavipāko’’ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā paṇṇasālato nikkhamitvā theraṃ vanditvā ekamante [Pg.51] nisinno ‘‘kacci, bhante, piṇḍakena na kilamathā’’ti pucchi. Thero ‘‘vaṭṭati, mahārājā’’ti āha. ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, ayyassa kathaṃ, evarūpenupakkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti, ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi. Ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi, tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā’’ti vatvā nibaddhabhikkhaṃ paṭṭhapesi. Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi.

Увидев это, царь подумал: «Для этого есть веская причина», и направился к тому месту, где она стояла. Когда он подошел, она словно вошла в лиственную хижину (паннасалу), где жил старейшина. Царь вошел в хижину вслед за ней, но, осмотрев всё вокруг, никого не обнаружил. Он понял: «Это не настоящая женщина, а созревание плода каммы (камма-випака) этого старейшины». Осознав ложность обвинений, царь, который сначала прошел мимо старейшины, не поклонившись ему, теперь вышел из хижины, выразил почтение старейшине, сел в стороне и спросил: «Достопочтенный, не испытываете ли вы трудностей с подаянием пищи (пиндапатой)?» Старейшина ответил: «Всё в порядке, великий царь». Царь сказал: «Достопочтенный, я понимаю ваше положение. Кто же проникнется верой к вам, когда вы ходите с подобным бременем (сопутствующим загрязнением)? С этого дня вам нет нужды ходить куда-либо за подаянием. Я буду обеспечивать вас четырьмя видами подношений (паччая). Пожалуйста, не пренебрегайте мудрым вниманием (йонисо-манасикара)». С этими словами он распорядился о регулярном подношении пищи. Получив поддержку царя и благодаря подходящей пище, старейшина обрел сосредоточение ума, развил випассану и достиг арахантства. С этого момента та женщина исчезла навсегда.

Tadā mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘satthā maṃ anukampatū’’ti uposathaṅgaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu, dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha – ‘‘ānanda, mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma, puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī’’ti. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi – ‘‘āvuso, satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati. Puthujjanā mā gaṇhantu, ariyāva salākaṃ gaṇhantū’’ti. Kuṇḍadhānatthero – ‘‘āharāvuso, salāka’’nti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi. Ānando ‘‘satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti, ariyānaṃyeva dāpetī’’ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi. Satthā ‘‘āharāpentassa salākaṃ dehī’’ti āha. Thero cintesi – ‘‘sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na yuttā, atha satthā paṭibāheyya, bhavissati ettha kāraṇa’’nti ‘‘kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī’’ti gamanaṃ abhinīhari. Kuṇḍadhāno tassa purāgamanā eva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘āharāvuso ānanda, satthā maṃ jānāti, mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī’’ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Yasmā [Pg.52] ayaṃ thero rājānaṃ upatthambhaṃ labhitvā sappāyāhārapaṭilābhena samāhitacitto vipassanāya kammaṃ karonto upanissayasampannatāya chaḷabhiñño ahosi. Evaṃbhūtassāpi imassa therassa guṇe ajānantā ye puthujjanā bhikkhū ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhati, kiṃ nu kho eta’’nti vimatiṃ uppādenti. Tesaṃ taṃ vimatividhamanatthaṃ thero ākāsaṃ abbhuggantvā iddhipāṭihāriyaṃ dassetvā aññāpadesena aññaṃ byākaronto ‘‘pañca chinde’’ti gāthaṃ abhāsi.

В то время Махасубхадда, живя в городе Угга в семье с ложными воззрениями, приняла обеты упосатхи с мыслью: «Пусть Учитель проявит ко мне сострадание». Очистившись от скверны, она стояла на верхней террасе дворца и совершила акт истины: «Пусть эти цветы, не падая на землю по пути, станут балдахином над головой Десятисильного и пребудут так. Пусть Десятисильный по этому знаку завтра примет мое подношение пищи вместе с пятьюстами бхиккху». С этими словами она подбросила вверх восемь пригоршней цветов жасмина. Цветы, долетев, во время проповеди Дхаммы зависли над головой Учителя, образовав балдахин. Учитель, увидев этот балдахин из цветов жасмина, мысленно принял подношение пищи Субхадды. На следующий день на рассвете он сказал достопочтенному Ананде: «Ананда, сегодня мы отправимся за подаянием в далекое место. Не давай жребии путхуджжанам, раздай их только ариям». Старейшина объявил бхиккху: «Друзья, сегодня Учитель отправится за подаянием далеко. Пусть путхуджжаны не берут жребии, пусть только арии берут их». Старейшина Кундадхана первым протянул руку, сказав: «Дай мне жребий, друг». Ананда подумал: «Учитель не велит давать жребий таким бхиккху, он велит давать его только ариям», и, придя к Учителю, сообщил об этом. Учитель сказал: «Дай жребий тому, кто просит принести его». Старейшина подумал: «Если бы Кундадхане не следовало давать жребий, Учитель бы воспрепятствовал этому. Должно быть, на то есть причина». С мыслью «Я дам жребий Кундадхане» он направился к нему. Кундадхана еще до его прихода вошел в четвертую джхану, служащую основой для сверхзнания, и силой сверхспособностей поднявшись в воздух, протянул руку и взял жребий, сказав: «Дай его мне, друг Ананда. Учитель знает меня. Учитель не препятствует такому бхиккху, как я, брать жребий первым». Учитель, сделав это событие поводом, провозгласил старейшину высшим среди тех бхиккху в этом Учении, кто первыми берут жребий. Ибо этот старейшина, получив поддержку царя и благодаря обретению подходящей пищи обретя сосредоточение ума, занимался практикой випассаны и благодаря полноте условий-предпосылок обрел шесть видов сверхзнания. Однако обычные бхиккху, не знавшие о достоинствах этого старейшины, засомневались: «Он берет жребий первым, как же так?» Чтобы рассеять их сомнения, старейшина поднялся в воздух, явил чудо сверхспособностей и, провозглашая плод арахантства под иным предлогом, произнес строфу, начинающуюся со слов «Пять отсеки».

1. Evaṃ so pūritapuññasambhārānurūpena arahā hutvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sattāhaṃ paṭisallīnantiādimāha. Tattha satthāhaṃ sattadivasaṃ nirodhasamāpattivihārena paṭisallīnaṃ vivekabhūtanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

1. Так он, став арахантом в соответствии с накопленным им запасом заслуг и достигнув этого высочайшего положения, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполненный радости, желая явить повествование о своей прошлой жизни, произнес слова, начинающиеся с «Семь дней пребывал в уединении». Здесь «sattāhaṃ» означает «в течение семи дней», а «paṭisallīnaṃ» означает «пребывающий в уединении в достижении прекращения». Остальное понятно само по себе.

Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны старейшины Кундадханы окончено.

2. Sāgatattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение Ападаны старейшины Сагаты.

Sobhito nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sāgatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto nāmena sobhito nāma hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. So ekadivasaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā sobhamānaṃ uyyānadvārena gacchantaṃ disvā atīva pasannamānaso anekehi upāyehi anekehi guṇavaṇṇehi thomanaṃ akāsi. Bhagavā tassa thomanaṃ sutvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāgato nāma sāvako bhavissatī’’ti byākaraṇaṃ adāsi. So tato paṭṭhāya puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto. Kappasatasahassadevamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto. Tassa mātāpitaro [Pg.53] somanassaṃ vaḍḍhento sujāto āgatoti sāgatoti nāmaṃ kariṃsu. So sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto.

Строфы, начинающиеся со слов «По имени Собхита», представляют собой Ападану достопочтенного старейшины Сагаты. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в одной брахманской семье. Достигнув совершенства во всех искусствах и науках, будучи по имени Собхита, он в совершенстве овладел тремя Ведами, вместе со словарями, ритуальными руководствами, фонетикой и пуранами в качестве пятой части. Он умел декламировать слова, знал грамматику и был безупречен в локаяте и знании признаков великого мужа. Однажды он увидел Благословенного Падумуттару, сияющего великолепием тридцати двух признаков великого мужа, выходящего через ворота парка. Преисполнившись глубокой веры, он многими способами и восхвалением многочисленных достоинств вознес Ему хвалу. Благословенный, выслушав его хвалу, дал ему пророчество: «В будущем, в Учении Благословенного Готамы, он станет учеником по имени Сагата». С тех пор он совершал благие дела, прожил весь отмеренный срок жизни и, скончавшись, переродился в мире богов. В течение ста тысяч кальп он наслаждался обоими видами процветания — среди богов и людей, и в эпоху нынешнего Будды родился в одной благородной семье. Его родители, чья радость возрастала, назвали его Сагатой, думая: «Он прекрасно рожден, он пришел». Обретя веру в Учение, он принял монашество, развил випассану и достиг арахантства.

17. Evaṃ so puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sobhito nāma nāmenātiādimāha. Tattha tadā puññasambhārassa paripūraṇasamaye nāmena sobhito nāma brāhmaṇo ahosinti sambandho.

17. Так он, достигнув плода арахантства в соответствии со своим запасом заслуг, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполненный радости, желая явить повествование о своей прошлой жизни, произнес слова, начинающиеся с «По имени Собхита». Здесь связь слов такова: «В то время, когда пришел срок завершения накопления заслуг, я был брахманом по имени Собхита».

21. Vipathā uddharitvānāti viruddhapathā kumaggā, uppathā vā uddharitvā apanetvā. Pathaṃ ācikkhaseti, bhante, sabbaññu tuvaṃ pathaṃ sappurisamaggaṃ nibbānādhigamanupāyaṃ ācikkhase kathesi desesi vibhaji uttāniṃ akāsīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

21. «Вызволив с бездорожья» означает «вызволив и уведя с неверного пути, с ложного пути или с пути заблуждения». «Указываешь путь» означает: «О Всеведущий Господин, Ты указываешь, излагаешь, проповедуешь, разъясняешь и делаешь ясным истинный путь — путь добродетельных людей, средство достижения Ниббаны». Остальное понятно само по себе.

Sāgatattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны старейшины Сагаты окончено.

3. Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение Ападаны старейшины Махакаччаны.

Padumuttaranāthassātiādikaṃ āyasmato kaccānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakulagehe nibbattetvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto satthāraṃ ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.

Строфы, начинающиеся со слов «Покровителю Падумуттаре», представляют собой Ападану достопочтенного старейшины Каччаны. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в богатой семье великого домохозяина. Достигнув зрелости, однажды, слушая Дхамму в присутствии Учителя, он увидел, как Учитель провозгласил одного бхиккху высшим среди тех, кто подробно разъясняет смысл кратко сказанного. Сам пожелав занять это положение, он совершал даяния и другие благие дела. Странствуя в мирах богов и людей, во времена Благословенного Сумедхи он стал видьядхарой. Пролетая по воздуху, он увидел Учителя, сидящего в лесной роще, и, преисполнившись веры, совершил подношение цветами каникара.

So tena puññakammena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattetvā kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakaraṇaṭṭhānaṃ dasasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘bhagavā mayhaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti pattharaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu [Pg.54] saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitassa gehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātāpitaro ‘‘amhākaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ kariṃsu. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccānoti paññāyittha.

Благодаря этому благому поступку он перерождался вновь и вновь только в счастливых уделах. Во времена Десятисильного Кассапы он родился в благородной семье в Баранаси. Когда Благословенный ушел в париниббану, он совершил подношение золотым кирпичом стоимостью в сто тысяч на месте возведения золотой четьи. Он высказал пожелание: «Господин, пусть в каждом месте моего перерождения мое тело будет золотистого цвета». После этого он всю жизнь совершал благие дела и, странствуя среди богов и людей в течение периода между пришествиями двух Будд, в эпоху нынешнего Будды родился в Удджайни в доме домашнего жреца царя Чандападжжоты. В день наречения имени его родители, сказав: «Наш сын золотистого цвета, он пришел, неся свое имя», назвали его Канчана-манава. Достигнув зрелости, он изучил три Веды, а после кончины отца унаследовал должность пурохиты. По своему родовому имени он стал известен как Каччана.

Rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tvaṃ tattha gantvā satthāraṃ idhānehī’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato. Tassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so sattahi janehi saddhiṃ sahapaṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassukā iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti satthu ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva bhikkhu tattha gaccha, tayi gatepi rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva gato.

Царь Чандападжжота, прослышав о пришествии Будды, отправил его, сказав: «Учитель, отправляйся туда и пригласи Учителя сюда». Он отправился к Учителю в сопровождении еще семи человек. Учитель проповедал ему Дхамму. В конце проповеди он вместе с теми семью спутниками утвердился в арахантстве вместе с аналитическими знаниями. Тогда Учитель протянул руку и сказал: «Придите, бхиккху!» В тот же миг их волосы и бороды стали длиной в два пальца, они оказались облачены в созданные силой сверхспособностей чаши и одеяния и стали подобны старейшинам с шестидесятилетним стажем монашества. Так старейшина, достигнув своей высшей цели, обратился к Учителю: «Господин, царь Паджжота желает почтить Ваши стопы и выслушать Дхамму». Учитель ответил: «Ступай туда сам, бхиккху. Когда ты придешь, царь обретет веру». Старейшина в сопровождении семи спутников отправился туда, укрепил веру царя, утвердил Учение в стране Аванти и вновь вернулся к Учителю.

31. Evaṃ so pattaarahattaphalo ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaranāthassātiādimāha. Tattha padumaṃ nāma cetiyanti padumehi chāditattā vā padumākārehi katattā vā bhagavato vasanagandhakuṭivihārova pūjanīyabhāvena cetiyaṃ, yathā ‘‘gotamakacetiyaṃ, āḷavakacetiya’’nti vutte tesaṃ yakkhānaṃ nivasanaṭṭhānaṃ pūjanīyaṭṭhānattā cetiyanti vuccati, evamidaṃ bhagavato vasanaṭṭhānaṃ cetiyanti vuccati, na dhātunidhāyakacetiyanti veditabbaṃ. Na hi aparinibbutassa bhagavato sarīradhātūnaṃ abhāvā dhātucetiyaṃ akari. Silāsanaṃ kārayitvāti tassā padumanāmikāya gandhakuṭiyā pupphādhāratthāya heṭṭhā phalikamayaṃ silāsanaṃ kāretvā. Suvaṇṇenābhilepayinti taṃ silāsanaṃ jambonadasuvaṇṇena abhivisesena lepayiṃ chādesinti attho.

31. Так он, достигнув плода арахантства, удостоился звания лучшего: «О бхиккху, лучшим среди моих учеников-бхиккху, подробно разъясняющих смысл кратко сказанного, является Махакаччана». Вспомнив свои прошлые деяния и желая явить повествование о своей прошлой жизни, он произнес слова, начинающиеся с «Покровителю Падумуттаре». Здесь под «четьей по имени Падума» понимается сама обитель Благословенного — Гандхакути, которая из-за того, что была покрыта лотосами или построена в форме лотоса, почиталась как четья. Подобно тому как обители яккхов называют «Готамака-четья» или «Алавака-четья» из-за того, что эти места обитания почитаемы, так и эта обитель Благословенного называется четьей; не следует понимать это как четью, в которой заложены телесные реликвии. Ибо для Благословенного, который еще не ушел в париниббану, из-за отсутствия телесных реликвий не сооружали четью с реликвиями. «Повелев изготовить каменный престол» означает, что он повелел изготовить хрустальный престол внизу перед этой Гандхакути по имени Падума, чтобы использовать его в качестве подставки для цветов. «Покрыл золотом» означает «я покрыл, облицевал этот каменный престол чистейшим золотом Джамбунада».

32. Ratanāmayaṃ [Pg.55] sattahi ratanehi kataṃ chattaṃ paggayha muddhani dhāretvā vāḷabījaniñca setapavaracāmariñca paggayha buddhassa abhiropayiṃ. Lokabandhussa tādinoti sakalalokabandhusadisassa tādiguṇasamaṅgissa buddhassa dhāresinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

32. «Подняв драгоценный зонт, сделанный из семи видов драгоценностей, и держа его над Его головой, а также подняв веер-опахало из хвоста яка и превосходное белое опахало-чамари, я поднес их Будде». «Другу мира, Такому» означает «я держал зонт над Буддой, который подобен другу всего мира и наделен качеством неизменности». Остальное понятно само по себе.

Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны старейшины Махакаччаны окончено.

4. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение Ападаны старейшины Калудайи.

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhāraṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.

Строфы, начинающиеся со слов «Будде Падумуттаре», представляют собой Ападану достопочтенного старейшины Калудайи. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в благородной семье в городе Хамсавати. Слушая проповедь Дхаммы Учителя, он увидел, как Учитель провозгласил одного бхиккху высшим среди тех бхиккху, кто вселяет веру в семьи. Совершив соответствующее благое устремление, он пожелал занять это положение.

So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase kapilavatthusmiṃyeva amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃyeva jātoti taṃ divasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānatthāya nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohanahatthī, assakaṇḍako, ānando, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyitveva nāmaṃ akaṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.

Совершая на протяжении всей жизни благие деяния (кусала) и странствуя среди богов и людей, он в тот самый день, когда наш Бодхисатта вошел в лоно матери, зачался в самом Капилаваттху в доме министра. Поскольку он родился в один и тот же день с Бодхисаттой, в тот же день его уложили на подушку из тонкой ткани (дукула) и принесли для служения Бодхисатте. Ведь вместе с Бодхисаттой в один и тот же день родились (появились) эти семь: дерево Бодхи, мать Рахулы, четыре великих сокровища, царский слон, конь Кантхака, Ананда, Чанна и Калудайи; из-за рождения в один день они именовались «сорожденными» (сахаджата). Затем, в день наречения его именем, поскольку он родился в день, когда весь город пребывал в ликовании (радостном настроении), ему дали имя Удайи. Однако из-за того, что он был немного смуглым, он стал известен как Калудайи. Он вырос, играя в детские игры вместе с Бодхисаттой.

Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ [Pg.56] amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattito paṭṭhāya pana ariyā majjhattāva honti. Tasmā raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti aparaṃ amaccaṃ purisasahassehi pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampi pesesīti evaṃ navahi purisasahassehi saddhiṃ nava amacce pesesi. Sabbe arahattaṃ patvā tuṇhī ahesuṃ.

Впоследствии, когда Покровитель Мира совершил Великий Уход, постепенно обрёл всеведение, повернул благородное Колесо Дхаммы и пребывал в Велуване близ Раджагахи, великий царь Суддходана, прослышав об этом, отправил одного министра со свитой в тысячу человек, сказав: «Приведи моего сына сюда». Тот прибыл к Учителю во время проповеди Дхаммы и, стоя на краю собрания, выслушал Дхамму и вместе со своей свитой достиг арахатства. Тогда Учитель простёр к ним руку и произнёс: «Придите, бхиккху!» В тот же миг все они предстали с сотворёнными сверхъестественной силой чашами и монашескими облачениями, подобно старейшинам с шестидесятилетним духовным стажем (васса). Однако с момента достижения арахатства благородные (арии) пребывают в совершенном беспристрастии. Поэтому он не передал Десятисильному послание, отправленное царем. Царь подумал: «Ушедший не возвращается, и вестей не слышно», — и отправил другого министра с тысячей человек. Когда и тот поступил так же, царь отправил ещё одного, и таким образом послал девять министров вместе с девятью тысячами человек. Все они, достигнув арахатства, хранили молчание.

Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho udāyi dasabalena samavayo, sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sineho atthi, imaṃ pesessāmī’’ti taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā ‘‘yaṃ kiñci katvā mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanavelāyaṃ parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. Arahattaṃ pana patvā ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vasante pana upagate pupphite vanasaṇḍe haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti kālaṃ paṭimānento vasante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanamaggavaṇṇaṃ saṃvaṇṇento –

Тогда царь подумал: «Столько людей из-за отсутствия любви ко мне ничего не сказали Десятисильному о приходе сюда. Но этот Удайи — ровесник Десятисильного, его товарищ по детским играм в пыли, и он питает ко мне привязанность. Я пошлю его». Призвав его, он сказал: «Дитя моё, отправляйся в Раджагаху со свитой в тысячу человек и приведи сюда Десятисильного», — и отослал его. Тот же перед уходом сказал: «Если, о царь, мне будет дозволено принять монашество, то я приведу Благословенного сюда». Царь ответил ему: «Сделай что угодно, но покажи мне моего сына». Прибыв в Раджагаху, Удайи во время проповеди Учителя встал на краю собрания, выслушал Дхамму и вместе со своей свитой достиг арахатства, утвердившись в состоянии «эхи-бхиккху» (приняв посвящение через призыв «приди, бхиккху»). Достигнув арахатства, он подумал: «Сейчас ещё не время Десятисильному отправляться в город своего рода. Но когда наступит весна, зацветут леса и земля покроется зелёной травой, тогда придёт время для пути». Ожидая подходящего времени, с приходом весны он стал восхвалять красоты дороги, чтобы побудить Учителя отправиться в город его рода:

‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;

Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rathānaṃ.

«Деревья ныне, о Достопочтенный, подобны тлеющим углям, сбросив старую листву и стремясь к плодоношению. Они сияют, словно языки пламени. О Великий Герой, настало время благодетельствовать потомкам Бхагиратхи (сакьям).»

‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;

Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra.

«Деревья в полном цвету восхитительны, повсюду во всех направлениях разносится их благоухание. Сбросив листву и устремляясь к плодам, о Герой, настало время отправляться отсюда.»

‘‘Nevātisītaṃ [Pg.57] na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;

Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.

«Не слишком холодно и не слишком жарко, о Достопочтенный, это приятное время года подходит для дальнего пути. Пусть же сакьи и колии узрят Тебя, переправляющегося через реку Рохини лицом к западу.»

‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;

Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;

Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu. (theragā. 527-530);

«С надеждой пашет земледелец поле, с надеждой сеет семя. С надеждой купцы, ищущие богатства, отправляются в плавание по океану. Пусть же исполнится и моя надежда, с которой я стою здесь!»

‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;

Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);

«Не слишком холодно, не слишком жарко, нет голода и нехватки пищи. Земля зеленеет, покрытая травой — это самое время, о Великий Мудрец!»

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

«Вновь и вновь сеют семя, вновь и вновь проливает дождь царь девов. Вновь и вновь пашут поле земледельцы, вновь и вновь зерно поступает в царство.»

‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānappatī dadanti;

Punappunaṃ dānappatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

«Вновь и вновь бродят просящие подаяние, вновь и вновь щедрые дарители дают милостыню. Вновь и вновь щедрые дарители, совершив даяние, вновь и вновь восходят в небесную обитель.»

‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti, yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;

Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo.

«Герой великой мудрости, в каком бы семействе он ни родился, воистину очищает семь поколений своего рода. Я полагаю, что Бог богов способен на это; ведь рождённый Тобой Мудрец воистину носит истинное имя.»

‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;

Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.

«Суддходана — имя отца Великого Мудреца, а мать Будды зовут Майя. Выносив Бодхисатту в своём чреве, она после распада тела радуется в небесной обители (Таватимса/Тусита).»

‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;

Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehī’’ti. (theragā. 531-535);

«Она, Готами, скончавшись и уйдя отсюда, обрела божественные чувственные удовольствия. Окружённая сонмами богов, она радуется пяти видам чувственных удовольствий.»

Imā [Pg.58] gāthā abhāsi. Tattha aṅgārinoti aṅgārāni viyāti aṅgārāni. Aṅgārāni rattapavāḷavaṇṇāni rukkhānaṃ pupphaphalāni, tāni etesaṃ santīti aṅgārino, abhilohitakusumakisalayehi aṅgāravuṭṭhisamparikiṇṇā viyāti attho. Dānīti imasmiṃ kāle. Dumāti rukkhā. Bhadanteti bhaddaṃ ante etassāti, ‘‘bhadante’’ti ekassa da-kārassa lopaṃ katvā vuccati. Guṇavisesayutto, guṇavisesayuttānañca aggabhūto satthā. Tasmā, bhadanteti satthu ālapanameva, paccattavacanañcetaṃ ekārantaṃ ‘‘sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve’’tiādīsu viya. Idha pana sambodhanaṭṭhe daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ, ‘‘bhadanteti ālapana’’nti. ‘‘Bhaddasaddena samānatthaṃ padantarameka’’nti keci. Phalāni esantīti phalesino. Acetanepi hi sacetanakiriyaṃ āha. Evaṃ therena yācito bhagavā tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamanaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhitova adiṭṭhapubbavesaṃ disvā raññā ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘amaccaputtaṃ tayā bhagavato santikaṃ pesitaṃ maṃ na jānāsi, tvaṃ evaṃ pana jānāhī’’ti dassento –

Он произнёс эти стихи. Здесь слово «aṅgārinо» означает «подобные тлеющим углям» (aṅgārāni). «Тлеющие угли» — это цветы и плоды деревьев, имеющие цвет красного коралла; поскольку деревья обладают ими, они называются «aṅgārinо». Смысл в том, что из-за обилия ярко-красных цветов и молодых побегов они кажутся осыпанными дождём из тлеющих углей. Слово «dāni» означает «в это время». «Dumā» означает «деревья». «Bhadante» означает «тот, у кого благо (бхадда) внутри (анте)»; это слово произносится с опущением одного звука «д». Учитель наделён особыми качествами и является величайшим среди тех, кто ими обладает. Поэтому «bhadante» — это обращение к Учителю. Кроме того, это слово, оканчивающееся на «-е», является формой именительного падежа (паччаттавачана), подобно словам «sugate», «paṭikamme», «sukhe», «dukkhe», «jīve» и т. д. Однако здесь его следует рассматривать в значении звательного падежа (самбодхана). Поэтому сказано: «“bhadante” — это обращение». Некоторые учителя говорят: «Это другое слово, имеющее то же значение, что и слово “bhadda”». «Стремящиеся к плодам» — это «phalesino». Ведь хотя деревья и неодушевлённые, он приписал им действия одушевлённых существ (будто они обладают намерением). Будучи так просим старейшиной, Благословенный, видя, что благодаря этому путешествию многие люди обретут высшие достижения, в сопровождении двадцати тысяч арахатов (кхинасава) отправился из Раджагахи неспешным шагом по дороге, ведущей в Капилаваттху. Старейшина же с помощью сверхъестественной силы прибыл в Капилаваттху и предстал в воздухе перед царем. Увидев его в невиданном прежде облике, царь спросил: «Кто ты?» Желая показать: «Ты не узнаёшь меня, сына министра, которого ты отправил к Благословенному? Знай же меня так», — старейшина произнёс стих:

‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) –

«Я — сын Будды, превосходящего непреодолимое, Ангирасы, несравненного и непоколебимого. О Сакья, ты — отец моего отца; по истине вещей, о Готама, ты приходишься мне дедом!»

Gāthamāha.

Так он произнёс этот стих.

Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa orassa putto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalassa bodhisambhārassa mahākāruṇikādhikārassa ca sahanato vahanato, tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato, āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhanena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa [Pg.59] sahanato, tattha vā sādhukāribhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassāti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso, siddhatthoti dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anūpamassa. Iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇappattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohārena tvaṃ pitā asi. Sakkāti jātivasena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajāti lokiyajātīti dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti rājānaṃ gottena ālapati. Ayyakosīti pitāmaho asi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.

Здесь выражение «buddhassa puttomhī» означает: «Я являюсь законным (грудным) сыном Всеведущего Будды». Слово «asayhasāhino» означает: «Того, кто совершает (выносит) то, что невозможно для других», поскольку до своего Пробуждения, за исключением Великого Бодхисатты, никто другой не мог вынести или осуществить накопление всех качеств, необходимых для Пробуждения (бодхи-самбхара), и великие сострадательные деяния; а также потому, что он вынес и победил пять Мар, которых другие не способны вынести и победить; а также потому, что благодаря постижению склонностей, скрытых влечений, характеров и устремлений существ он должным образом наставлял тех, кто поддавался обучению, ведя их к благу в этой жизни, в следующей жизни и к высшему благу (Ниббане), совершая тем самым обязанности Будды (буддха-кичча), невыполнимые для других; или же потому, что он совершал эти обязанности Будды с величайшим усердием и почтением. Слово «aṅgīrasassa» означает: «Того, кто обладает совершенством в нравственности и прочих качествах, сделав их подобными собственным членам тела». Другие толкователи говорят: «Того, от чьих больших и малых членов тела исходят лучи света». Некоторые же утверждают: «Имена Ангираса и Сиддхаттха были даны ему самим отцом». «Appaṭimassa» означает «несравненного». «Tādino» означает «непоколебимого» благодаря обретению качества стойкости (тади) среди приятного и неприятного. Выражение «pitupitā mayhaṃ tuvaṃsī» означает: «По благородному рождению (ария-джати) ты являешься отцом моего отца, Полностью Самопробудившегося, а по мирскому обычаю ты — его отец». Словом «sakka» он обращается к царю по его роду. «Dhammena» означает «по природе вещей», благодаря соединению природ двух рождений: благородного рождения и мирского рождения. Словом «gotama» он обращается к царю по его клановому имени. «Ayyakosī» означает «ты мой дед». Произнося слова «Я — сын Будды» и так далее, старейшина тем самым провозгласил своё высшее знание (аннья — достижение арахатства).

Evaṃ pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā, bhante, gantukāmattha, bhuñjathā’’ti ca vutte, ‘‘satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti. ‘‘Kahaṃ pana satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipanno’’ti. ‘‘Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato harissatha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ sampāpuṇāti, tāvassa ito piṇḍapātaṃ harathā’’ti vutte thero bhattakiccaṃ katvā rañño parisāya ca dhammaṃ kathetvā satthu āgamanato puretarameva sakalarājanivesanaṃ ratanattaye abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanāmetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanamagge divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehatoyeva piṇḍapātaṃ āharitvā adāsi. Atha naṃ bhagavā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pituno sakalanivesanaṃ pasādetī’’ti ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

Когда он так представился, радостный и ликующий царь усадил его на драгоценный трон. Когда его чашу наполнили разнообразной изысканной пищей, приготовленной для самого царя, и поднесли ему, старейшина выказал намерение уйти. Когда его спросили: «Почему, почтенный, ты хочешь уйти? Пожалуйста, поешь здесь», — он ответил: «Я пойду к Учителю и поем там». — «Но где же Учитель?» — «В сопровождении двадцати тысяч монахов Он держит путь сюда, чтобы встретиться с вами». — «Пожалуйста, поешь эту пищу сам, а для Благословенного унеси другую порцию. И пока мой сын не достигнет этого города, уноси для него пищу отсюда, из дворца». Когда это было сказано, старейшина совершил трапезу, проповедал Дхамму царской свите и ещё до прибытия Учителя внушил всему царскому дворцу глубокую веру в Три Драгоценности. На глазах у всех он запустил в воздух чашу, наполненную пищей для Учителя, и сам взмыл в небо, после чего преподнёс пищу и вложил её прямо в руки Учителя. Учитель вкусил это подаяние. Так, на протяжении всего пути в шестьдесят йоджан, проходя по одной йоджане в день, старейшина ежедневно приносил Благословенному пищу прямо из царского дворца. Тогда Благословенный, подумав: «Он вселяет веру во весь дворец моего отца», — провозгласил: «О бхиккху, среди моих учеников-монахов, вселяющих веру в семейства (кулаппасадака), величайшим является Калудайи», — и утвердил его в этом высшем звании.

48-9. Evaṃ so katapuññasambhārānurūpena arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ [Pg.60] pakāsento padumuttarassa buddhassātiādimāha. Addhānaṃ paṭipannassāti apararaṭṭhaṃ gamanatthāya dūramaggaṃ paṭipajjantassa. Carato cārikaṃ tadāti antomaṇḍalaṃ majjhemaṇḍalaṃ bahimaṇḍalanti tīṇi maṇḍalāni tadā cārikaṃ carato carantassa padumuttarabuddhassa bhagavato suphullaṃ suṭṭhu phullaṃ pabodhitaṃ gayha gahetvā na kevalameva padumaṃ, uppalañca mallikaṃ vikasitaṃ ahaṃ gayha ubhohi hatthehi gahetvā pūresinti sambandho. Paramannaṃ gahetvānāti paramaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ madhuraṃ sabbasupakkaṃ sāliodanaṃ gahetvā satthuno adāsiṃ bhojesinti attho.

48-9. Так он, достигнув арахатства в соответствии со своими накопленными заслугами и удостоившись этого высшего звания, вспомнил свои прошлые деяния и с чувством радости поведал историю своей прошлой жизни (ападану), начав со слов «padumuttarassa buddhassa» и так далее. Выражение «addhānaṃ paṭipannassa» означает: «Того, кто отправился в дальний путь, чтобы пойти в другую страну». Выражение «carato cārikaṃ tadā» означает: «Того, кто в то время совершал странствие по трём областям — внутренней, средней и внешней — Благословенного Будды Падумуттары». Связь слов такова: «Взяв полностью распустившийся, прекрасно раскрывшийся лотос, и не только лотос, но также синюю кувшинку (уппала) и цветущий жасмин (маллика), я взял их обеими руками и преподнёс (совершил даяние)». Выражение «paramannaṃ gahetvāna» означает: «Взяв превосходный, наилучший, благородный, сладкий и превосходно сваренный рис сорта сали, я поднёс его Учителю и накормил Его».

97. Sakyānaṃ nandijananoti sakyarājakulānaṃ bhagavato ñātīnaṃ ārohapariṇāharūpayobbanavacanālapanasampattiyā nandaṃ tuṭṭhiṃ janento uppādento. Ñātibandhu bhavissatīti ñāto pākaṭo bandhu bhavissati. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

97. Выражение «sakyānaṃ nandijanano» означает: «Вызывающий восторг и радость у царских семейств сакьев, родственников Благословенного, благодаря совершенству своего телосложения, внешнего вида, красоты, молодости, речи и манеры общения». Выражение «ñātibandhu bhavissati» означает: «Станет известным и прославленным родственником». Всё остальное легко для понимания.

Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Калудайи завершено.

5. Mogharājattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание ападаны старейшины Могхараджи

Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato mogharājattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle puna brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato ekadivasaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ rathiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā ‘‘yāvatā rūpino satthā’’tiādīhi chahi gāthāhi abhitthavitvā bhājanaṃ pūretvā madhuṃ upanesi. Satthā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapabhagavato kāle kaṭṭhavāhanassa nāma rañño amacco hutvā nibbatto tena satthu ānayanatthāya [Pg.61] pesito satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā tato cuto ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā mogharājāti laddhanāmo bāvarīyabrāhmaṇassa santike uggahitasippo saṃvegajāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tāpasasahassaparivāro ajitādīhi saddhiṃ satthu santikaṃ pesito tesaṃ pannarasamo hutvā pañhaṃ pucchitvā vissajjanapariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ rajanalūkhanti visesena tividhenapi lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tena naṃ satthā lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

Ападана почтенного старейшины Могхараджи начинается со слов «Atthadassī tu bhagavā». Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, однажды, слушая Дхамму в присутствии Учителя, он увидел, как Учитель провозглашает одного бхиккху величайшим среди тех, кто носит грубые одежды. Пожелав этого положения, он совершил устремление (панидхану) и, совершая заслуги в различных существованиях, во времена Благословенного Аттхадасси вновь переродился в семье брахмана. Достигнув совершенства в науках и искусствах брахманов, однажды он увидел Благословенного Аттхадасси, идущего по улице в окружении общины бхиккху. С умом, полным веры, он выразил почтение пятикратным припаданием, сложил ладони у головы и, восславив Его шестью строфами, начинающимися со слов «yāvatā rūpino satthā», наполнил чашу медом и поднес ее. Учитель принял ее и произнес слова благословения (анумодану). Благодаря этому благому деянию он странствовал среди богов и людей, и во времена Благословенного Кассапы переродился министром царя по имени Каттхавахана. Будучи послан царем, чтобы пригласить Учителя, он пришел к Учителю, выслушал Дхамму, обрел веру, принял монашество и в течение двадцати тысяч лет практиковал отшельническую жизнь (саманадхамму). Скончавшись в том существовании, он в течение периода между пришествиями двух Будд перерождался только в счастливых уделах. В эпоху нынешнего Будды он родился в семье брахмана и получил имя Могхараджа. Обучившись искусствам у брахмана Бавари, он преисполнился духовного трепета (самвеги), принял посвящение в аскеты-тапасы и во главе тысячи аскетов вместе с Аджитой и другими был направлен к Учителю. Будучи пятнадцатым среди них, он задал вопрос и по окончании ответа достиг архатства. Достигнув же архатства, он носил одеяние из тряпок (пансукулу), отличавшееся тройной грубостью: грубостью кроя ножом, грубостью нитей и грубостью окраски. По этой причине Учитель провозгласил его величайшим среди тех, кто носит грубые одежды.

64. Evaṃ so paṇidhānānurūpena arahattaphalaṃ patvā attano pubbasambhāraṃ disvā pubbakammāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthameva.

64. Так он, достигнув плода архатства в соответствии со своим устремлением, узрел свои прежние накопления заслуг и, являя ападану своих прошлых деяний, произнес строфы, начинающиеся со слов «Atthadassī tu bhagavā». Все это имеет очевидный смысл.

73. Puṭakaṃ pūrayitvānāti puṭakaṃ vuccati vārakaṃ, ghaṭaṃ vā. Aneḷakaṃ niddosaṃ makkhikaṇḍavirahitaṃ khuddamadhunā ghaṭaṃ pūretvā taṃ ubhohi hatthehi paggayha pakārena ādarena gahetvā mahesino bhagavato upanesinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

73. «Puṭakaṃ pūrayitvānā» — под словом «puṭaka» понимается сосуд или кувшин. «Aneḷakaṃ» означает безупречный, очищенный от личинок пчел. Наполнив кувшин медом диких пчел, подняв его обеими руками, бережно и с почтением держа его, он поднес его Благословенному, Великому Мудрецу — такова связь слов. Остальное легко для понимания.

Mogharājattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Могхараджи завершено.

6. Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны старейшины Адхимутты

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato adhimuttattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.adhimuttattheragāthāvaṇṇanā). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassimhi lokanāthe parinibbute ekasmiṃ kulagehe nibbatto ratanattaye pasanno bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ucchūhi maṇḍapaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā pariyosāne santipadaṃ paṇidhesi. So tato cuto devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasīditvā saddhāya patiṭṭhitattā adhimuttattheroti pākaṭo.

Ападана почтенного старейшины Адхимутты начинается со слов «Nibbute lokanāthamhī». Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, после того как Владыка Мира Аттхадасси ушел в окончательную ниббану (париниббану), родился в благородной семье. Обретя веру в Три Драгоценности, он пригласил общину бхиккху, велел построить павильон из сахарного тростника, устроил великое подношение и в завершение совершил устремление к мирному состоянию (ниббане). Скончавшись в том существовании, он вкусил счастье как среди богов, так и среди людей, и в эпоху нынешнего Будды родился в благородной семье. Обретя веру в Учение и утвердившись в ней, он стал известен как старейшина Адхимутта.

84. Evaṃ [Pg.62] katasambhāravasena arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

84. Так, благодаря накопленным заслугам достигнув архатства, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, являя ападану своей прошлой жизни, произнес строфы, начинающиеся со слов «Nibbute lokanāthamhī». Все это имеет очевидный смысл.

Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Адхимутты завершено.

7. Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание ападаны старейшины Ласунадаяки

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato lasuṇadāyakattherassa apadānaṃ. Esopāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ nissāya vane vasanto bahūni lasuṇāni ropetvā tadeva vanamūlaphalañca khādanto vihāsi. So bahūni lasuṇāni kājenādāya manussapathaṃ āharitvā pasanno dānaṃ datvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa bhesajjatthāya datvā gacchati. Evaṃ so yāvajīvaṃ puññāni katvā teneva puññabalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde uppanno paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbakammavasena lasuṇadāyakattheroti pākaṭo.

Ападана почтенного старейшины Ласунадаяки начинается со слов «Himavantassāvidūre». Этот почтенный также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он узрел опасность в домашней жизни, оставил дом, принял посвящение в аскеты-тапасы и, живя в лесу у подножия Гималаев, выращивал много чеснока и питался лишь лесными корнями и плодами. Он собирал много чеснока, переносил его на коромысле к дорогам, где ходят люди, и с верой подносил его общине бхиккху во главе с Буддой для использования в качестве лекарства. Так он всю жизнь совершал благие дела и благодаря силе этих заслуг странствовал среди богов и людей, вкушая счастье в обоих мирах. Постепенно он родился в эпоху нынешнего Будды, обрел веру, принял монашество, развил випассану и вскоре достиг архатства. Благодаря своему прошлому деянию он стал известен как старейшина Ласунадаяка (Дарователь чеснока).

89. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himālayapabbatassa pariyosāne manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne yadā vipassī bhagavā udapādi, tadā ahaṃ tāpaso ahosinti sambandho. Lasuṇaṃ upajīvāmīti rattalasuṇaṃ ropetvā tadeva gocaraṃ katvā jīvikaṃ kappemīti attho. Tena vuttaṃ ‘‘lasuṇaṃ mayhabhojana’’nti.

89. Вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя ападану своей прошлой жизни, он произнес строфы, начинающиеся со слов «Himavantassāvidūre». Здесь связь слов такова: «Когда у подножия Гималайских гор, в месте, где ходят люди, явился Благословенный Випасси, тогда я был аскетом». «Lasuṇaṃ upajīvāmi» означает: «Выращивая красный чеснок и сделав эту гору местом своего пропитания, я поддерживал свою жизнь». Поэтому сказано: «Чеснок был моей пищей».

90. Khāriyo pūrayitvānāti tāpasabhājanāni lasuṇena pūrayitvā kājenādāya saṅghārāmaṃ saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ hemantādīsu tīsu kālesu saṅghassa catūhi iriyāpathehi vasanavihāraṃ agacchiṃ agamāsinti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti ahaṃ santuṭṭho somanassayuttacittena saṅghassa lasuṇaṃ adāsinti attho.

90. «Khāriyo pūrayitvā» означает: наполнив корзины аскета чесноком и неся их на коромысле, он приходил в монастырь (сангхарама) — место пребывания Сангхи, в обитель, где Сангха пребывает в четырех позах в течение трех сезонов, таких как зима и другие. «Haṭṭho haṭṭhena cittenā» означает: «Я с радостным умом, исполненным удовлетворения, поднес чеснок Сангхе».

91. Vipassissa…pe… [Pg.63] niratassahanti narānaṃ aggassa seṭṭhassa assa vipassissa bhagavato sāsane nirato nissesena rato ahanti sambandho. Saṅghassa…pe… modahanti ahaṃ saṅghassa lasuṇadānaṃ datvā saggamhi suṭṭhu aggasmiṃ devaloke āyukappaṃ dibbasampattiṃ anubhavamāno modiṃ, santuṭṭho bhavāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

91. «Vipassissa... [пе]... niratassaha» — связь слов такова: «Я был полностью предан и привержен Учению Благословенного Випасси, величайшего и превосходнейшего среди людей». «Saṅghassa... [пе]... modaha» означает: «Я, поднеся дар чеснока Сангхе, радовался на небесах, в превосходном мире богов, в течение целой эпохи (аюкаппа) вкушая божественное блаженство, и пребывал в довольстве». Остальное легко для понимания.

Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Ласунадаяки завершено.

8. Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны старейшины Аягадаяки

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato āyāgadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato parinibbutakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasanno vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā atimanoharaṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ kārāpetvā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ datvā cittaṃ pasādesi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesuyeva saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paṭiladdhasaddho pabbajitvā ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññavasena āyāgattheroti pākaṭo.

Ападана почтенного старейшины Аягадаяки начинается со слов «Nibbute lokanāthamhī». Этот почтенный также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена ухода в париниббану Благословенного Сикхи родился в благородной семье. Обретя веру в Учение, он заплатил плотникам, велел построить прекрасную длинную трапезную (бходжанасалу), пригласил общину бхиккху, накормил их превосходной пищей и, совершив великое подношение, очистил свой ум верой. Он всю жизнь совершал благие дела и, странствуя только среди богов и людей, вкушал счастье в обоих мирах. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье, обрел веру, принял монашество и, прилагая усилия и усердие, развил випассану и вскоре достиг архатства. Благодаря своим прошлым заслугам он стал известен как старейшина Аяга.

94. Evaṃ so katapuññasambhāravasena arahattaṃ patvā attanā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti vadataṃ ‘‘mayaṃ buddhā’’ti vadantānaṃ antare vare uttame sikhimhi bhagavati parinibbuteti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti saddhatāya haṭṭhapahaṭṭho somanassayuttacittatāya pahaṭṭhena cittena uttamaṃ thūpaṃ seṭṭhaṃ cetiyaṃ avandiṃ paṇāmayinti attho.

94. Так он, благодаря накопленным заслугам достигнув архатства, вспомнил совершенное им в прошлом благое деяние и, преисполнившись радости, являя ападану своей прошлой жизни, произнес строфы, начинающиеся со слов «Nibbute lokanāthamhī». Здесь «nibbute» означает: когда Благословенный Сикхи, превосходный и высочайший среди тех, кто провозглашал «Мы — Будды», ушел в париниббану. «Haṭṭho haṭṭhena cittenā» означает: с умом, ликующим от веры и преисполненным радости, он почтил и склонился перед великой ступой, превосходной четьей.

95. Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti ‘‘bhojanasālāya pamāṇaṃ kittaka’’nti pamāṇaṃ kathāpetvāti attho. Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti tadā tasmiṃ kāle ahaṃ kammakaraṇatthāya tesaṃ vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā āyāgaṃ [Pg.64] āyataṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ ahaṃ santuṭṭho somanassacittena kārapesahaṃ kārāpesiṃ ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

95. «Vaḍḍhakīhi kathāpetvā» означает: обсудив размеры, спросив: «Каковы должны быть размеры трапезной?». «Mūlaṃ datvānahaṃ tadā» означает: «Тогда, в то время, я заплатил тем плотникам за работу и велел построить длинную, просторную трапезную (āyāga); я с радостным умом, исполненным удовлетворения, велел построить ее» — слово «kārapesahaṃ» следует разделять как «kārāpesiṃ ahaṃ». Остальное легко для понимания.

97. Āyāgassa idaṃ phalanti bhojanasāladānassa idaṃ vipākanti attho.

97. «Āyāgassa idaṃ phalaṃ» означает: «Таков плод (созревание) дарования трапезной».

Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Аягадаяки завершено.

9. Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание ападаны старейшины Дхаммачаккики

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhammacakkikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno mahābhogo, so ratanattaye pasanno saddhājāto dhammasabhāyaṃ dhammāsanassa piṭṭhito ratanamayaṃ dhammacakkaṃ kāretvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu nibbattaṭṭhānesu sakkasampattiṃ cakkavattisampattiñca anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe uppanno vibhavasampanno sañjātasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmasadisanāmena dhammacakkikattheroti pākaṭo jāto ahosi.

Ападана почтенного старейшины Дхаммачаккики начинается со слов «Siddhatthassa bhagavato». Этот почтенный также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавелся женой и детьми, стал богат и обладал большим имуществом. Обретя веру в Три Драгоценности, он велел изготовить из драгоценных камней Колесо Дхаммы (Дхаммачакку) и установил его позади проповеднического сиденья в зале Дхаммы в качестве подношения. Благодаря этому благому деянию он перерождался среди богов и людей, вкушая величие Сакки (царя богов) и величие царя-чакравартина. Постепенно он родился в эпоху нынешнего Будды в благородной семье, обладал богатством, обрел глубокую веру, принял монашество, развил випассану и вскоре достиг архатства. Он стал известен под именем старейшины Дхаммачаккики, созвучным его прошлому благому деянию.

102. So puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Sīhāsanassa sammukhāti sīhassa bhagavato nisinnassa sammukhā buddhāsanassa abhimukhaṭṭhāneti attho, dhammacakkaṃ me ṭhapitanti mayā dhammacakkākārena ubhato sīharūpaṃ dassetvā majjhe ādāsasadisaṃ kāretvā kataṃ dhammacakkaṃ ṭhapitaṃ pūjitaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Viññūhi medhāvīhi ‘‘atīva sundara’’nti vaṇṇitaṃ thomitaṃ sukataṃ dhammacakkanti sambandho.

102. Он, достигнув плода архатства в соответствии со своими накопленными заслугами, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, являя ападану своей прошлой жизни, произнес строфы, начинающиеся со слов «Siddhatthassa bhagavato». «Sīhāsanassa sammukhā» означает: перед сидящим Благословенным, подобным льву, прямо перед сиденьем Будды. «Dhammacakkaṃ me ṭhapitaṃ» означает: «Мною было установлено и поднесено Колесо Дхаммы, изготовленное в форме колеса, с изображениями львов с обеих сторон и зеркальной поверхностью посередине». Какое колесо? Связь слов такова: прекрасно изготовленное Колесо Дхаммы, которое знающие и мудрые люди восхваляли и одобряли, говоря: «Оно чрезвычайно красиво».

103. Cāruvaṇṇova [Pg.65] sobhāmīti suvaṇṇavaṇṇo iva sobhāmi virocāmīti attho. ‘‘Catuvaṇṇehi sobhāmī’’tipi pāṭho, tassa khattiyabrāhmaṇavessasuddajātisaṅkhātehi catūhi vaṇṇehi sobhāmi virocāmīti attho. Sayoggabalavāhanoti suvaṇṇasivikādīhi yoggehi ca senāpatimahāmattādīhi sevakehi balehi ca hatthiassarathasaṅkhātehi vāhanehi ca sahitoti attho. Bahujjanā bahavo manussā anuyantā mamānuvattantā niccaṃ niccakālaṃ parivārentīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

103. «Cāruvaṇṇova sobhāmi» означает: «Я сияю и блистаю, подобно тому, кто имеет золотистый цвет кожи». Существует также вариант чтения «catuvaṇṇehi sobhāmi», что означает: «Я сияю и блистаю среди четырех сословий (варн): кшатриев, брахманов, вайшьев и шудр». «Sayoggabalavāhano» означает: в сопровождении колесниц и носилок, таких как золотые паланкины, воинов и слуг, таких как военачальники и министры, а также средств передвижения, таких как слоны, кони и колесницы. «Bahujjanā» означает: множество людей; связь слов такова: «Множество людей следует за мной, подчиняется мне и всегда, во все времена окружает меня». Остальное легко для понимания.

Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Дхаммачаккики завершено.

10. Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание ападаны старейшины Каппаруккхии

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato kapparukkhiyattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.576). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu nibbānādhigamūpāyabhūtāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto mahaddhano mahābhogo satthari pasanno sattahi ratanehi vicittaṃ suvaṇṇamayaṃ kapparukkhaṃ kāretvā siddhatthassa bhagavato cetiyassa sammukhe ṭhapetvā pūjesi. So evarūpaṃ puññaṃ katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sugatīsuyeva saṃsaranto kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu ārādhetvā pabbajito nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmena kapparukkhiyattheroti pākaṭo ahosi.

«Siddhatthassa bhagavato» и так далее — это ападана почтенного Каппаруккхия Тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, которые послужили средством для достижения Ниббаны в различных существованиях, и накапливая заслуги, во времена Благословенного Сиддхаттхи переродился в богатой семье. Он обладал великим богатством и изобилием. Исполнившись веры в Учителя, он повелел изготовить золотое древо желаний (каппаруккха), украшенное семью видами драгоценностей, и, установив его перед четьей Благословенного Сиддхаттхи, совершил подношение. Совершив такое благодеяние, он прожил отмеренный срок жизни и, скончавшись, перерождался только в счастливых мирах. Постепенно в эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он вел домашнюю жизнь, но затем, обретя веру в Три Драгоценности, услышав Дхамму и укрепившись в вере, он порадовал Учителя, принял монашество и вскоре достиг арахатства. Он стал широко известен под именем Каппаруккхия Тхера благодаря благому делу, совершенному им в прошлом.

108. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti seṭṭhassa uttamassa dhātunihitathūpassa cetiyassa sammukhaṭṭhāne vicittadusse anekavaṇṇehi visamena visadisena cittena manohare cinapaṭṭasomārapaṭṭādike dusse[Pg.66]. Lagetvā olaggetvā kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

108. Достигнув таким образом плода арахатства, он вспомнил свои прошлые деяния и, выражая радость, поведал историю своей прошлой жизни, начав со слов «Siddhatthassa bhagavato». Слова «Thūpaseṭṭhassa sammukhā» означают «перед великолепной, превосходной четьей, в которой заложены реликвии». «Vicittadusse» означает «разноцветные, разнообразные, восхитительные одежды (ткани), такие как китайский шелк, шелк сомара и другие». «Lagetvā» означает «подвесив»; значение слов «установил древо желаний» — «я водрузил его». Остальное имеет очевидный смысл.

Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны Каппаруккхия Тхеры завершено.

Catutthavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение четвертой главы (вагги) завершено.

5. Upālivaggo

5. Глава об Упали (Упали-вагга)

1. Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны Бхагинейюпали Тхеры

Khīṇāsavasahassehītiādikaṃ āyasmato upālittherassa bhāgineyyupālittherassa apadānaṃ. Eso hi thero purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī hutvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmo himavantaṃ pāvisi. Tāpaso bhagavantaṃ puṇṇacandamiva virocamānaṃ dūratova disvā pasannamānaso ajinacammaṃ aṃse katvā añjaliṃ paggayha vanditvā ṭhitakova dasanakhasamodhānañjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā anekāhi upamāhi anekehi thutivacanehi bhagavantaṃ thomesi. Taṃ sutvā bhagavā – ‘‘ayaṃ tāpaso anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane pabbajitvā vinaye tikhiṇapaññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākaraṇamadāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Tato cuto devamanussesu saṃsaranto sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare upālittherassa bhāgineyyo hutvā nibbatti. So kamena vuddhippatto mātulassa upālittherasa santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. So attano ācariyassa samīpe vasitattā vinayapañhe tikhiṇañāṇo ahosi. Atha bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayapañhe tikhiṇapaññānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ bhāgineyyupālī’’ti taṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesi.

«Khīṇāsavasahassehi» и так далее — это ападана почтенного Бхагинейюпали Тхеры, племянника почтенного Упали Тхеры. Этот тхера, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая заслуги в различных существованиях, во времена Благословенного Падумуттары родился в благородной семье. Повзрослев, он узрел опасность в домашней жизни, покинул дом, принял монашество в качестве отшельника (риши), обрел пять высших знаний (абхинья) и восемь достижений (самапатти) и поселился в Гималаях. В то время Благословенный Падумуттара, стремясь к уединению, удалился в Гималаи. Отшельник еще издалека увидел Благословенного, сияющего подобно полной луне. С умиротворенным сердцем, накинув на плечо шкуру черной антилопы, он благоговейно сложил ладони в приветствии (анджали), поклонился и, стоя на месте, возложил соединенные ладони к голове, восхваляя Благословенного множеством сравнений и хвалебных слов. Услышав это, Благословенный изрек пророчество: «В будущем этот отшельник, приняв монашество в учении Благословенного по имени Готама, станет величайшим среди обладающих острым умом в знании Винаи». Прожив отмеренный срок жизни, он благодаря неугасающей джхане переродился в мире Брахмы. Скончавшись там и странствуя среди богов и людей, вкушая блага, в эпоху нынешнего Будды он родился в городе Капилаваттху племянником почтенного Упали Тхеры. Постепенно повзрослев, он принял монашество под руководством своего дяди, почтенного Упали Тхеры, получил тему для медитации (камматтхану), развил прозрение (випассану) и вскоре стал арахантом. Поскольку он жил рядом со своим учителем, он обрел острый ум в вопросах Винаи. Тогда Благословенный провозгласил его выдающимся, сказав: «О бхиккху, среди моих учеников-бхиккху, обладающих острым умом в вопросах Винаи, выдающимся является Бхагинейюпали».

1. So [Pg.67] evaṃ etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khīṇāsavasahassehītiādimāha. Tattha ā samantato yāvabhavaggā savanti pavattantīti āsavā. Kāmāsavādayo cattāro āsavā, te khīṇā sositā visositā viddhaṃsitā yehi teti khīṇāsavā, teyeva sahassā khīṇāsavasahassā, tehi khīṇāsavasahassehi. Pareto parivuto lokanāyako lokassa nibbānapāpanako vivekaṃ anuyutto paṭisallituṃ ekībhavituṃ gacchateti sambandho.

1. Достигнув этого выдающегося положения, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, поведал историю своей прошлой жизни, начав со слов «khīṇāsavasahassehi». В этих словах: «āsavā» (влияния, влечения) — это то, что течет или проявляется повсюду вплоть до высшей сферы бытия (бхавагга). Существует четыре вида влечений (асава), начиная с влечения к чувственным удовольствиям (камасава). Те, у кого они исчерпаны, иссушены, полностью уничтожены и разрушены, зовутся «khīṇāsavā» (безгрешные, араханты). Их было ровно тысяча, отсюда «khīṇāsavasahassā» (тысяча арахантов); «этой тысячью арахантов» — таково значение. «Pareto» означает «окруженный». «Lokanāyako» — проводник мира, тот, кто ведет мир к Ниббане. «Vivekaṃ anuyutto» означает «преданный уединению». «Paṭisallituṃ» означает «для пребывания в уединении», «для того, чтобы побыть одному». «Gacchati» означает «идет». Такова смысловая связь.

2. Ajinena nivatthohanti ahaṃ ajinamigacammena paṭicchanno, ajinacammavasanoti attho. Tidaṇḍaparidhārakoti kuṇḍikaṭṭhapanatthāya tidaṇḍaṃ gahetvā dhārentoti attho. Bhikkhusaṅghena paribyūḷhaṃ parivāritaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

2. Выражение «Ajinena nivatthohaṃ» означает «я был покрыт шкурой антилопы», то есть «носящий одежду из шкуры антилопы». «Tidaṇḍaparidhārako» означает «держащий и несущий посох-треножник (тиданда) для подвешивания сосуда с водой (кундики)». Связь слов «bhikkhusaṅghena paribyūḷhaṃ» означает «я увидел проводника мира, окруженного общиной бхиккху». Остальное очевидно.

Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны Бхагинейюпали Тхеры завершено.

2. Soṇakoḷivisattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение ападаны Соны Коливисы Тхеры

Anomadassissa muninotiādikaṃ āyasmato koḷivisattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno bhagavato caṅkamanatthāya sobhanaṃ caṅkamaṃ kāretvā sudhāparikammaṃ kāretvā ādāsatalamiva samaṃ vijjotamānaṃ katvā dīpadhūpapupphādīhi sajjetvā bhagavato niyyādetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītenāhārena pūjesi. So evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cavitvā devaloke nibbatto. Tattha pāḷiyā vuttanayena dibbasampattiṃ anubhavitvā antarā okkākakulappasutoti taṃ sabbaṃ pāḷiyā vuttānusārena veditabbaṃ. Pacchimabhave pana koliyarājavaṃse jāto vayappatto koṭiagghanakassa kaṇṇapiḷandhanassa dhāritattā koṭikaṇṇoti, kuṭikaṇṇoti ca pākaṭo ahosi. So bhagavati pasanno [Pg.68] dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

«Anomadassissa munino» и так далее — это ападана почтенного Коливисы Тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для прекращения круга перерождений (виваттупаниссая), во времена Благословенного Аномадассина родился в благородной семье. Достигнув зрелости, живя с женой и детьми и будучи весьма богатым, он повелел обустроить прекрасную дорожку для ходьбы (чанкама) для Благословенного, покрыть ее штукатуркой, сделав ее ровной и сияющей, подобно зеркалу, украсил ее светильниками, благовониями, цветами и преподнес Благословенному. Затем он почтил общину бхиккху во главе с Буддой изысканной пищей. Совершая благие дела на протяжении всей жизни, он скончался и переродился в мире богов. Там он вкушал божественное блаженство, как описано в Пали, а в промежутке родился в царском роду Оккака; все это следует понимать согласно тексту Пали. В своем последнем существовании он родился в царском роду Колиев. Повзрослев, из-за того, что он носил ушные украшения стоимостью в десять миллионов (коти), он стал широко известен под именем Котиканна или Кутиканна. Исполнившись веры в Благословенного, услышав Дхамму и обретя веру, он принял монашество, развил прозрение и вскоре достиг арахатства.

25. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassissa muninotiādimāha. Tattha anomadassissāti anomaṃ alāmakaṃ sundaraṃ dassanaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitattā byāmappabhāmaṇḍalopasobhitattā ārohapariṇāhena samannāgatattā ca dassanīyaṃ sarīraṃ yassa bhagavato so anomadassī, tassa anomadassissa muninoti attho. Tādinoti iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvassa. Sudhāya lepanaṃ katvāti sudhāya avalittaṃ katvā dīpadhūpapupphadhajapaṭākādīhi ca alaṅkataṃ caṅkamaṃ kārayiṃ akāsinti attho. Sesagāthānaṃ attho pāḷiyā anusārena suviññeyyova.

25. Став арахантом, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, поведал историю своей прошлой жизни, начав со слов «anomadassissa munino». В этих словах: «anomadassissa» означает «обладающий превосходным (анома), не имеющим изъянов, прекрасным обликом (дассана)». Поскольку Благословенный был украшен тридцатью двумя телесными признаками великого мужа, озарен нимбом шириной в сажень и обладал совершенным телосложением и пропорциями, его тело было прекрасным для созерцания; отсюда его имя — Аномадассин (Обламающий превосходным видением). «Этого мудреца Аномадассина» — таково значение. «Tādino» означает «непоколебимого среди приятного и неприятного». «Sudhāya lepanaṃ katvā» означает «покрыв штукатуркой и украсив светильниками, благовониями, цветами, знаменами и флагами, я обустроил дорожку для ходьбы» — таково значение. Смысл остальных стихов легко понять из самого текста Пали.

35. Parivārasampattidhanasampattisaṅkhātaṃ yasaṃ dhāretīti yasodharo, sabbe ete sattasattaticakkavattirājāno yasodharanāmena ekanāmakāti sambandho.

35. «Yasodhara» означает «тот, кто обладает славой (яса), состоящей в изобилии свиты и богатства». Все эти семьдесят семь царей-чакравартинов носили одно и то же имя — Ясодхара. Такова смысловая связь.

52. Aṅgīrasoti aṅgato sarīrato niggatā rasmi yassa so aṅgīraso, chandadosamohabhayāgatīhi vā pāpācāravasena vā caturāpāyaṃ na gacchatīti nāgo, mahanto pūjito ca so nāgo ceti mahānāgo. Sesaṃ uttānatthamevāti.

52. «Aṅgīrasa» означает «тот, из чьего тела и конечностей исходят лучи света». «Nāga» означает «тот, кто не идет в четыре несчастливых мира из-за пристрастия, злобы, заблуждения, страха или порочного поведения». «Mahānāga» означает «тот, кто одновременно является великим/почитаемым (маханта) и Нагом». Остальное имеет очевидный смысл.

Koḷivisattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны Коливисы Тхеры завершено.

3. Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение ападаны Бхаддии Тхеры, сына Калигодхи

Padumuttarasambuddhantiādikaṃ āyasmato bhaddiyassa kāḷigodhāputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito nagaravāsino puññāni karonte disvā sayampi puññāni kātukāmo [Pg.69] buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā thūlapaṭalikādianekāni mahārahāni sayanāni paññāpetvā tattha nisinne bhagavati sasaṅghe paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ adāsi. So evaṃ yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kāḷigodhāya nāma deviyā putto hutvā nibbatti. So viññutaṃ patto ārohapariṇāhahatthapādarūpasampattiyā bhaddattā ca kāḷigodhāya deviyā puttattā ca bhaddiyo kāḷigodhāputtoti pākaṭo. Satthari pasīditvā mātāpitaro ārādhetvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

«Padumuttarasambuddhaṃ» и так далее — это ападана почтенного Бхаддии Тхеры, сына Калигодхи. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для прекращения круга перерождений, во времена Благословенного Падумуттары родился в богатой семье. Повзрослев, живя с женой и детьми, он увидел, как жители города совершают благие дела, и сам пожелал совершить их. Он пригласил общину бхиккху во главе с Буддой, приготовил множество ценных лож и сидений, покрытых плотными шерстяными покрывалами, и, когда Благословенный вместе с общиной воссел на них, он поднес им изысканную пищу и совершил великое даяние. Совершая благие дела на протяжении всей жизни, вкушая как божественное, так и человеческое процветание, впоследствии, в эпоху нынешнего Будды, он родился сыном царевны по имени Калигодха. Достигнув зрелости, благодаря своему совершенному росту, пропорциям, красоте рук, ног и всего облика, а также будучи сыном царевны Калигодхи, он стал широко известен под именем Бхаддия Калигодхапутта. Исполнившись веры в Учителя и получив согласие родителей, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

54. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarasambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mettacittanti mijjati sinehati nandati sabbasatteti mettā, mettāya sahagataṃ cittaṃ mettacittaṃ, taṃ yassa bhagavato atthīti mettacitto, taṃ mettacittaṃ. Mahāmuninti sakalabhikkhūnaṃ mahantattā mahāmuni, taṃ padumuttaraṃ sambuddhanti sambandho. Janatā sabbāti sabbo janakāyo, sabbanagaravāsinoti attho. Sabbalokagganāyakanti sakalalokassa aggaṃ seṭṭhaṃ nibbānassa nayanato pāpanato nāyakaṃ padumuttarasambuddhaṃ janatā upeti samīpaṃ gacchatīti sambandho.

54. Став арахантом, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, поведал историю своей прошлой жизни, начав со слов «padumuttarasambuddhaṃ». Смысл этого стиха аналогичен объясненному ранее. «Mettacitta» означает: «метта» (любящая доброта) — это то, что любит, ценит и радуется всем живым существам. Ум, сопровождаемый меттой, — это «меттачитта». Благословенный, обладающий таким умом, зовется «меттачитто». «Mahāmuni» означает «великий мудрец», поскольку он превосходит всех бхиккху. «К этому Будде Падумуттаре» — такова смысловая связь. «Janatā sabbā» означает «все люди», то есть «все жители города». «Sabbalokagganāyakaṃ» означает «проводник, превосходящий и превосходнейший во всем мире, ведущий к Ниббане». Люди приближаются, приходят к этому Будде Падумуттаре. Такова смысловая связь.

55. Sattukañca baddhakañcāti baddhasattuabaddhasattusaṅkhātaṃ āmisaṃ. Atha vā bhattapūpakhajjabhojjayāguādayo yāvakālikattā āmisaṃ pānabhojanañca gahetvā puññakkhette anuttare satthuno dadantīti sambandho.

55. Выражение «Sattukañca baddhakañca» означает материальные подношения, состоящие из ячменной муки (сатту) и замешанных лепешек (баддха-сатту). Или же, взяв рис, пироги, твердую пищу, мягкую пищу, кашу и прочее, что является временными (явакалика) материальными дарами, а также напитки и еду, они подносят их Учителю, который является непревзойденным полем заслуг (пунньяккхетта). Такова смысловая связь.

58. Āsanaṃ buddhayuttakanti buddhayoggaṃ buddhārahaṃ buddhānucchavikaṃ sattaratanamayaṃ āsananti attho. Sesaṃ nayānuyogena suviññeyyamevāti.

58. Выражение «Āsanaṃ buddhayuttakaṃ» означает сиденье, подходящее для Будды, достойное Будды, соответствующее Будде, изготовленное из семи видов драгоценностей. Остальное легко понять, применяя тот же метод.

Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны Бхаддии Тхеры, сына Калигодхи, завершено.

4. Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение ападаны Санниттхапаки Тхеры

Araññe [Pg.70] kuṭikaṃ katvātiādikaṃ āyasmato sanniṭṭhāpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharabandhanena baddho gharāvāse ādīnavaṃ disvā vatthukāmakilesakāme pahāya himavantassa avidūre pabbatantare araññavāsaṃ kappesi. Tasmiṃ kāle padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā nisīdanatthāya tiṇasantharaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ anekehi madhurehi tiṇḍukādīhi phalāphalehi santappesi. So tena puññakammena tato cuto devesu ca manussesu ca aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhāsampanno pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Khuragge arahattaphalappattiyaṃ viya nirussāheneva santipadasaṅkhāte nibbāne suṭṭhu ṭhitattā sanniṭṭhāpakattheroti pākaṭo.

«Построив хижину в лесу» и так далее — это ападана почтенного Санниттхапака-тхеры. Этот [старец] также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Падумуттары он родился в богатой семье. Достигнув совершеннолетия и будучи связан узами семейной жизни, он узрел опасность в домашней жизни. Оставив объекты чувственных желаний и омрачения, он поселился в лесу в горной долине неподалеку от Гималаев. В то время Благословенный Падумуттара, желая уединения, прибыл в то место. Тогда этот аскет, увидев Благословенного, исполнился веры в сердце, поклонился Ему и, приготовив подстилку из травы для сидения, поднес её Ему. Он ублажил восседавшего там Благословенного различными сладкими плодами, такими как тиндука и другие. Благодаря этому благому поступку, скончавшись в той жизни, он перерождался то среди богов, то среди людей, вкусив оба вида процветания. В нынешнее пришествие Будды он родился в благородной семье, исполнился веры, принял монашество, развил випассану и вскоре стал арахантом. Подобно достижению плода арахантства во время бритья головы, без особых усилий он прочно утвердился в Ниббане, именуемой состоянием покоя, и потому стал известен как Санниттхапака-тхера.

70. Arahā pana hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento araññe kuṭikaṃ katvātiādimāha. Tattha araññeti sīhabyagghādīnaṃ bhayena manussā ettha na rajjanti na ramanti na allīyantīti araññaṃ, tasmiṃ araññe. Kuṭikanti tiṇacchadanakuṭikaṃ katvā pabbatantare vasāmi vāsaṃ kappesinti attho. Lābhena ca alābhena ca yasena ca ayasena ca santuṭṭho vihāsinti sambandho.

70. Став арахантом, он вспомнил свои прошлые поступки и, исполнившись радости, желая поведать о своих прошлых деяниях, произнес: «Построив хижину в лесу» и так далее. Здесь под словом «в лесу» (araññe) понимается: из-за страха перед львами, тиграми и другими хищниками люди здесь не находят привязанности, не радуются и не селятся, поэтому это место зовется лесом; в том лесу. «Хижину» (kuṭikaṃ) означает: построив хижину, крытую травой, я жил в горной долине, устроив там свое жилище — таков смысл. «Я жил, будучи удовлетворенным как при обретении, так и при необретении, как при славе, так и при бесславии» — такова связь слов.

72. Jalajuttamanāmakanti jale jātaṃ jalajaṃ, padumaṃ, jalajaṃ uttamaṃ jalajuttamaṃ, jalajuttamena samānaṃ nāmaṃ yassa so jalajuttamanāmako, taṃ jalajuttamanāmakaṃ buddhanti attho. Sesaṃ pāḷinayānuyogena suviññeyyamevāti.

72. «Тот, чье имя подобно лучшему из рожденных в воде» (jalajuttamanāmakaṃ): рожденный в воде (jalajaṃ) — это то, что рождается в воде, то есть лотос (padumaṃ). Превосходный лотос — это «лучший из рожденных в воде» (jalajuttamaṃ). Тот, чье имя подобно лучшему из рожденных в воде, зовется Джаладжуттаманамака. Смысл в том, что это относится к Будде по имени Джаладжуттаманамака. Остальное легко понять, следуя методу Пали.

Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Санниттхапака-тхеры завершено.

5. Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание ападаны почтенного Панчахаттхия-тхеры

Sumedho [Pg.71] nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato pañcahatthiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā ratanattaye pasanno vihāsi. Tasmiṃ samaye pañcauppalahatthāni ānesuṃ. So tehi pañcauppalahatthehi vīthiyaṃ caramānaṃ sumedhaṃ bhagavantaṃ pūjesi. Tāni gantvā ākāse vitānaṃ hutvā chāyaṃ kurumānāni tathāgateneva saddhiṃ gacchiṃsu. So taṃ disvā somanassajāto pītiyā phuṭṭhasarīro yāvajīvaṃ tadeva puññaṃ anussaritvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena pañcahatthiyattheroti pākaṭo.

«Будда по имени Сумедха» и так далее — это ападана почтенного Панчахаттхия-тхеры. Этот [старец] также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Сумедхи он родился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он жил, будучи преданным Тройственному Самоцвету. В то время принесли пять охапок синих лотосов. Он этими пятью охапками синих лотосов почтил Благословенного Сумедху, шествовавшего по улице. Эти лотосы, поднявшись в воздух, образовали навес и, отбрасывая тень, двигались вместе с Татхагатой. Увидев это, он исполнился радости, его тело было пронизано восторгом. До конца своей жизни вспоминая это благодеяние, после кончины он переродился в мире богов. Перерождаясь то тут, то там в сансаре, в нынешнее пришествие Будды он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, исполнился веры, принял монашество, развил випассану и вскоре стал арахантом. Благодаря названию совершенного им благого дела он стал известен как Панчахаттхия-тхера.

77. So attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato paññāya diṭṭhapubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha sumedhoti sundarā medhā catusaccapaṭivedhapaṭisambhidādayo paññā yassa so bhagavā sumedho sambuddho antarāpaṇe antaravīthiyaṃ gacchatīti sambandho. Okkhittacakkhūti adhokhittacakkhu. Mitabhāṇīti pamāṇaṃ ñatvā bhaṇanasīlo, pamāṇaṃ jānitvā dhammaṃ desesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

77. Вспомнив свои прошлые поступки и желая поведать о своих прошлых деяниях, которые он воочию узрел своим знанием, он произнес: «Будда по имени Сумедха» и так далее. Здесь «Сумедха» означает: тот, у кого превосходная мудрость — знание постижения Четырех Истин, аналитическое знание и так далее. Этот Благословенный — Будда Сумедха. «Шел по рыночной улице» — такова связь слов. «С опущенным взором» (okkhittacakkhu) означает: устремивший взор вниз. «Умеренный в речах» (mitabhāṇī) означает: говорящий со знанием меры; зная меру, Он проповедовал Дхамму — таков смысл. Остальное легко понять.

Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Панчахаттхия-тхеры завершено.

6. Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны почтенного Падумаччхадания-тхеры

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato padumacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno parinibbutassa vipassissa bhagavato citakaṃ padumapupphehi pūjesi. So teneva [Pg.72] cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ manussasampattiñcāti dve sampattiyo anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ amhākaṃ sammāsambuddhakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā sāsane pabbajito ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahā ahosi. Tassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīsu tattha tattha viharantassa vihāro padumapupphehi chādīyati, tena so padumacchadaniyattheroti pākaṭo.

«Когда угас Покровитель мира» и так далее — это ападана почтенного Падумаччхадания-тхеры. Этот [старец] также накопил запас заслуг при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Випасси он родился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он исполнился веры в Тройственный Самоцвет и почтил цветами лотоса погребальный костер ушедшего в окончательное освобождение Благословенного Випасси. Благодаря этой чистоте ума он прожил до конца своих дней, а после кончины перерождался исключительно в счастливых уделах, многократно вкусив оба вида процветания — божественное и человеческое. В нынешнее время нашего Самосовершенного Будды он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, исполнился веры в Учителя, принял монашество в Учении и, усердно стремясь и прилагая усилия, вскоре стал арахантом. Когда он пребывал в различных местах для ночного и дневного отдыха, его обитель покрывалась цветами лотоса. Из-за этого он стал известен как Падумаччхадания-тхера.

83. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti khandhaparinibbānena parinibbute satthari, vipassissa sammāsambuddhassa sarīre citamāniyamāne citake āropite suphullaṃ padumakalāpaṃ ahaṃ gahetvā citakaṃ āropayiṃ pūjesinti attho. Sesagāthāsu heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

83. Вспомнив свои прошлые поступки и в порыве радости желая поведать о своих прошлых деяниях, он произнес: «Когда угас Покровитель мира» и так далее. Здесь «когда угас» (nibbute) означает: когда Учитель ушел в окончательное освобождение с угасанием групп существования. Когда тело Самосовершенного Будды Випасси несли к погребальному костру и возложили на него, «я, взяв охапку распустившихся лотосов, возложил её на костер и совершил подношение» — таков смысл. Смысл остальных строф очевиден, поскольку метод их толкования был изложен выше.

Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Падумаччхадания-тхеры завершено.

7. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание ападаны почтенного Саянадаяка-тхеры

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā hatthidaṇḍasuvaṇṇādīhi sayanatthāya mañcaṃ kāretvā anagghehi vicittattharaṇehi attharitvā bhagavantaṃ pūjesi. So bhagavā tassānukampāya paṭiggahetvā anubhavi. So tena puññakammena dibbamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva arahā ahosi. Pubbe katapuññanāmena sayanadāyakattheroti pākaṭo.

«Благословенного Сиддхаттхи» и так далее — это ападана почтенного Саянадаяка-тхеры. Этот [старец] также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи он родился в некоем семействе. Достигнув совершеннолетия, он исполнился веры в Учителя и, повелев изготовить ложе из слоновой кости, золота и других драгоценных материалов для Его отдыха, застелил его бесценными узорчатыми покрывалами и преподнес Благословенному. Благословенный из сострадания к нему принял это ложе и воспользовался им. Благодаря этому благому поступку он вкусил божественное и человеческое процветание. В нынешнее пришествие Будды он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, исполнился веры в Учение Учителя, принял монашество, приступил к практике випассаны и вскоре стал арахантом. Благодаря названию совершенного им в прошлом благого дела он стал известен как Саянадаяка-тхера.

88. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ pāḷinayānusārena suviññeyyamevāti.

88. Однажды он, вспомнив свои прошлые поступки и исполнившись радости, желая поведать о своих прошлых деяниях, произнес: «Благословенного Сиддхаттхи» и так далее. Все это легко понять, следуя методу Пали.

Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Саянадаяка-тхеры завершено.

8. Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны почтенного Чанкаманадаяка-тхеры

Atthadassissa [Pg.73] muninotiādikaṃ āyasmato caṅkamanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā uccavatthukaṃ sudhāparikammakataṃ rajatarāsisadisaṃ sobhamānaṃ caṅkamaṃ kāretvā muttadalasadisaṃ setapulinaṃ attharitvā bhagavato adāsi. Paṭiggahesi bhagavā, caṅkamaṃ paṭiggahetvā ca pana sukhaṃ kāyacittasamādhiṃ appetvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena devamanussesu aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā katapuññanāmena caṅkamanadāyakattheroti pākaṭo ahosi.

«Мудреца Атхадасси» и так далее — это ападана почтенного Чанкаманадаяка-тхеры. Этот почтенный также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения из сансары, во времена Благословенного Атхадасси он родился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он исполнился веры в Учителя и, повелев соорудить возвышенную, оштукатуренную, сияющую подобно груде серебра дорожку для ходьбы, усыпал её белым песком, подобным жемчужным лепесткам, и преподнес Благословенному. Благословенный принял её. Приняв дорожку для ходьбы, Он вошел в блаженное сосредоточение тела и ума и предсказал: «В будущем этот человек станет учеником в Учении Благословенного Готамы». Благодаря этому благому поступку он перерождался то среди богов, то среди людей, вкусив оба вида процветания. В нынешнее пришествие Будды он родился в благородной семье, достиг зрелости, исполнился веры, принял монашество в Учении и вскоре достиг арахантства. Благодаря названию совершенного им благого дела он стал известен как Чанкаманадаяка-тхера.

93. So ekadivasaṃ attanā pubbe katapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassissa muninotiādimāha. Tattha atthadassissāti atthaṃ payojanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā atthaṃ nibbānaṃ dassanasīlo jānanasīloti atthadassī, tassa atthadassissa munino monena ñāṇena samannāgatassa bhagavato manoramaṃ manallīnaṃ bhāvanīyaṃ manasi kātabbaṃ caṅkamaṃ kāresinti sambandho. Sesaṃ vuttanayānusāreneva suviññeyyamevāti.

93. Однажды он, вспомнив совершенное им в прошлом благое дело и исполнившись радости, желая поведать о своих прошлых деяниях, произнес: «Мудреца Атхадасси» и так далее. Здесь «Атхадасси» (atthadassissa) означает: тот, кто видит благо, пользу, рост, процветание, Ниббану, поэтому Он — Атхадасси. Или же: тот, чья природа — созерцать благо, Ниббану, чья природа — знать это, поэтому Он — Атхадасси. «Для этого мудреца Атхадасси, Благословенного, наделенного безмолвным знанием, я повелел соорудить прекрасную, восхитительную, возвышающую ум, достойную размышления дорожку для ходьбы» — такова связь слов. Остальное легко понять, следуя изложенному выше методу.

Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Чанкаманадаяка-тхеры завершено.

9. Subhaddattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание ападаны почтенного Субхадда-тхеры

Padumuttaro lokavidūtiādikaṃ āyasmato subhaddattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamanatthāya puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne [Pg.74] saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbato viññutaṃ patvā gharabandhanena baddho ratanattaye pasanno parinibbānamañce nipannaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā sannipatitā dasasahassacakkavāḷadevatāyo ca disvā pasannamānaso nigguṇḍikeṭakanīlakāsokāsitādianekehi sugandhapupphehi pūjesi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā tato manussesu manussasampattiyo anubhavitvā nibbattanibbattaṭṭhānesu ca sugandhehi pupphehi pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto kāmesu ādīnavaṃ disvāpi yāva buddhassa bhagavato parinibbānakālo tāva aladdhabuddhadassano bhagavato parinibbānamañce nipannakāleyeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññanāmena subhaddoti pākaṭo ahosi.

«Падумуттара, Познавший миры» и так далее — это ападана почтенного Субхадда-тхеры. Этот [старец] также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги ради достижения Ниббаны, во времена Благословенного Падумуттары он родился в богатой и благочестивой семье. Достигнув совершеннолетия, будучи связан узами семейной жизни, он исполнился веры в Тройственный Самоцвет. Увидев Благословенного Падумуттару, возлежащего на ложе окончательного освобождения, а также собравшихся божеств из десяти тысяч миров, он исполнился веры в сердце и почтил Его множеством благовонных цветов, таких как ниггунди, кетака, нилака, асока, асита и другие. Благодаря этому благому поступку он прожил до конца своих дней, а после кончины перерождался в мире Тусита и других мирах, вкушая божественное процветание, а затем среди людей, вкушая человеческое процветание. И в каждом месте своего рождения он пользовался почитанием и осыпался благовонными цветами. В нынешнее же пришествие Будды он родился в богатой семье, достиг совершеннолетия и, хотя видел опасность в чувственных удовольствиях, вплоть до времени ухода Будды в окончательное освобождение не имел возможности лицезреть Его. Лишь когда Благословенный возлежал на ложе окончательного освобождения, он принял монашество и достиг арахантства. Благодаря названию совершенного им в прошлом благого дела он стал известен как Субхадда.

101. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro lokavidūtiādimāha. Taṃ uttānatthameva. Suṇātha mama bhāsato…pe… nibbāyissatināsavoti idaṃ parinibbānamañce nipannova padumuttaro bhagavā byākāsi.

101. Вспомнив свои прошлые поступки и в порыве радости желая поведать о своих прошлых деяниях, он произнес: «Падумуттара, Познавший миры» и так далее. Смысл этого очевиден. Строфу «Внемлите моим речам… угаснет тот, кто свободен от омрачений» изрек Благословенный Падумуттара, именно возлежа на ложе окончательного освобождения.

Pañcamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

Описание пятого раздела для декламации (бханавары) завершено.

115. So attano paṭipattiṃ dassento pubbakammena saṃyuttotiādimāha. Ekaggoti ekaggacitto. Susamāhitoti suṭṭhu samāhito, santakāyacittoti attho. Buddhassa oraso puttoti buddhassa urasā hadayena niggataovādānusāsaniṃ sutvā pattaarahattaphaloti attho. Dhammajomhi sunimmitoti dhammato kammaṭṭhānadhammato jāto ariyāya jātiyā sunimmito suṭṭhu nipphāditasabbakicco amhi bhavāmīti attho.

115. Желая показать свою практику, он произнес: «Связанный прошлыми поступками» и так далее. «Однонаправленный» (ekaggo) означает: обладающий однонаправленным умом. «Превосходно сосредоточенный» (susamāhito) означает: хорошо сосредоточенный; смысл в том, что его тело и ум умиротворены. «Рожденный сердцем сын Будды» (buddhassa oraso putto) означает: тот, кто, выслушав наставление и поучение, исходящее из самого сердца Будды, достиг плода арахантства — таков смысл. «Я рожден Дхаммой, прекрасно сотворен» (dhammajomhi sunimmito) означает: рожденный от Дхаммы, то есть от практики камматтханы, прекрасно сотворенный благородным рождением. «Я являюсь тем, кто полностью завершил все дела пути» — таков смысл.

116. Dhammarājaṃ upagammāti dhammena sabbasattānaṃ rājānaṃ issarabhūtaṃ bhagavantaṃ upagantvā samīpaṃ gantvāti attho. Apucchiṃ pañhamuttamanti uttamaṃ khandhāyatanadhātusaccasamuppādādipaṭisaṃyuttaṃ pañhaṃ apucchinti attho. Kathayanto ca me pañhanti eso amhākaṃ bhagavā me mayhaṃ pañhaṃ kathayanto byākaronto. Dhammasotaṃ upānayīti anupādisesanibbānadhātusaṅkhātaṃ dhammasotaṃ dhammapavāhaṃ upānayi pāvisīti attho.

116. Выражение „dhammarājaṃ upagammā“ (приблизившись к Царю Дхаммы) означает: приблизившись, подошедши близко к Благословенному, который по Дхамме является владыкой всех существ. Выражение „apucchiṃ pañhamuttamā“ (я задал высочайший вопрос) означает: я задал превосходный вопрос, связанный с кхандхами, аятанами, дхату, истинами (сачча), взаимозависимым возникновением (патиччасамуппада) и так далее. Выражение „kathayanto ca me pañhaṃ“ (и отвечая на мой вопрос) означает: этот наш Благословенный, отвечая на мой вопрос, разъясняя его. Выражение „dhammasotaṃ upānayī“ (привел к потоку Дхаммы) означает: привел, ввел в поток Дхаммы, в течение Дхаммы, именуемое элементом ниббаны без остатка субстрата (анупадисеса-ниббана-дхату).

118. Jalajuttamanāyakoti [Pg.75] padumuttaranāmako ma-kārassa ya-kāraṃ katvā katavohāro. Nibbāyi anupādānoti upādāne pañcakkhandhe aggahetvā nibbāyi na paññāyi adassanaṃ agamāsi, manussalokādīsu katthacipi apatiṭṭhitoti attho. Dīpova telasaṅkhayāti vaṭṭitelānaṃ saṅkhayā abhāvā padīpo iva nibbāyīti sambandho.

118. Выражение „jalajuttamanāyako“ (Вождь Высочайшего из рожденных в воде) — это обозначение Будды по имени Падумуттара, образованное путем замены звука „ма“ на „я“. Выражение „nibbāyi anupādāno“ (угас без привязанности) означает: угас, не цепляясь за пять кхандх, составляющих основу привязанности (упадана); перестал проявляться, ушел из поля зрения, не утвердившись ни в каком бы то ни было бытии, начиная с мира людей. Выражение „dīpova telasaṅkhayā“ (подобно светильнику из-за истощения масла) — связь слов такова: угас, подобно светильнику из-за истощения, то есть отсутствия фитиля и масла.

119. Sattayojanikaṃ āsīti tassa parinibbutassa padumuttarassa bhagavato ratanamayaṃ thūpaṃ sattayojanubbedhaṃ āsi ahosīti attho. Dhajaṃ tattha apūjesinti tattha tasmiṃ cetiye sabbabhaddaṃ sabbato bhaddaṃ sabbaso manoramaṃ dhajaṃ pūjesinti attho.

119. Выражение „sattayojanikaṃ āsī“ (был высотой в семь йоджан) означает: ступа из драгоценностей, воздвигнутая в честь ушедшего в окончательную ниббану Благословенного Падумуттары, была высотой в семь йоджан. Выражение „dhajaṃ tattha apūjesiṃ“ (я почтил там знаменем) означает: я поднес на той ступе знамя, прекрасное во всех отношениях, всесторонне радующее сердце.

120. Kassapassa ca buddhassāti padumuttarassa bhagavato kālato paṭṭhāya āgatassa devamanussesu saṃsarato me mayhaṃ oraso putto tisso nāma kassapassa sammāsambuddhassa aggasāvako jinasāsane buddhasāsane dāyādo āsi ahosīti sambandho.

120. Выражение „kassapassa ca buddhassa“ (и при Будде Кассапе) — связь слов такова: мой родной сын по имени Тисса, который, начиная со времен Благословенного Падумуттары, странствовал среди богов и людей вместе со мной, стал главным учеником Должным Образом Всецело Пробужденного Будды Кассапы и наследником в учении Победоносца (в учении Будды).

121. Tassa hīnena manasāti tassa mama puttassa tissassa aggasāvakassa hīnena lāmakena manasā cittena abhaddakaṃ asundaraṃ ayuttakaṃ ‘‘antako pacchimo’’ti vācaṃ vacanaṃ abhāsiṃ kathesinti attho. Tena kammavipākenāti tena arahantabhakkhānasaṅkhātassa akusalakammassa vipākena. Pacchime addasaṃ jinanti pacchime pariyosāne parinibbānakāle mallānaṃ upavattane sālavane parinibbānamañce nipannaṃ jinaṃ jitasabbamāraṃ amhākaṃ gotamasammāsambuddhaṃ addasaṃ ahanti attho. ‘‘Pacchā me āsi bhaddaka’’ntipi pāṭho. Tassa pacchā tassa bhagavato avasānakāle nibbānāsannakāle me mayhaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ catusaccapaṭivijjhanaṃ āsi ahosīti attho.

121. Выражение „tassa hīnena manasā“ (с низким умом по отношению к нему) означает: по отношению к моему сыну Тиссе, главному ученику, с низким, дурным умом (мыслями) я произнес неблагородные, скверные, неподобающие слова: „он самый ничтожный, он последний“. Выражение „tena kammavipākena“ (из-за созревания того поступка) означает: из-за созревания того неблагого поступка, заключавшегося в клевете на араханта. Выражение „pacchime addasaṃ jinaṃ“ (в конце я увидел Победоносца) означает: в самом конце, во время ухода в окончательную ниббану, я увидел нашего Должным Образом Всецело Пробужденного Будды Готаму, Победителя всех Мар, возлежащего на ложе окончательной ниббаны в роще деревьев сала Упаваттана у царей Маллов. Также существует вариант чтения „pacchā me āsi bhaddakaṃ“. Его смысл: впоследствии, в конечные часы Благословенного, незадолго до его окончательной ниббаны, у меня произошло благое, прекрасное постижение Четырех Благородных Истин.

122. Pabbājesi mahāvīroti mahāvīriyo sabbasattahito karuṇāyutto jitamāro muni mallānaṃ upavattane sālavane pacchime sayane parinibbānamañce sayitova maṃ pabbājesīti sambandho.

122. Выражение „pabbājesi mahāvīro“ (Великий Герой посвятил меня) — связь слов такова: Мудрец, обладающий великим усердием, приносящий благо всем существам, исполненный сострадания, победивший Мар, посвятил меня в монахи, прямо лежа на своем последнем ложе — ложе окончательной ниббаны в роще деревьев сала Упаваттана у царей Маллов.

123. Ajjeva [Pg.76] dāni pabbajjāti ajja eva bhagavato parinibbānadivaseyeva mama pabbajjā, tathā ajja eva upasampadā, ajja eva dvipaduttamassa sammukhā parinibbānaṃ ahosīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

123. Выражение „ajjeva dāni pabbajjā“ (именно сегодня мое посвящение) — связь слов такова: именно сегодня, в самый день окончательной ниббаны Благословенного, состоялось мое начальное монашеское посвящение (паббаджжа), а также именно сегодня — полное посвящение (упасампада), и именно сегодня перед лицом Высочайшего из двуногих произошло его угасание (париниббана). Остальное вполне понятно.

Subhaddattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Субхадде завершено.

10. Cundattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Чунде.

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato cundattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā sattaratanamayaṃ suvaṇṇagghiyaṃ kāretvā sumanapupphehi chādetvā bhagavantaṃ pūjesi. Tāni pupphāni ākāsaṃ samuggantvā vitānākārena aṭṭhaṃsu. Atha naṃ bhagavā ‘‘anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane cundo nāma sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke upapanno kamena chasu kāmāvacaradevesu sukhaṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule rūpasāriyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Tassa viññutaṃ pattassa ārohapariṇāharūpavayānaṃ sundaratāya sakārassa cakāraṃ katvā cundoti nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā bhātuttherassa santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

Повествование, начинающееся со слов „siddhatthassa bhagavato“, представляет собой ападану почтенного Чунды. Он также накопил заслуги при прежних Буддах, собирая в различных существованиях благие дела, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (виваттупаниссая). В эпоху Благословенного Сиддхаттхи он родился в богатой семье. Достигнув возраста различения и обретя веру в Учителя, он повелел изготовить золотую арку (алтарь), украшенную семью видами драгоценностей, покрыл её цветами жасмина (сумана) и почтил Благословенного. Эти цветы поднялись в воздух и застыли в виде балдахина. Тогда Благословенный предсказал ему: „В будущем, в учении Благословенного по имени Готама, он станет учеником по имени Чунда“. Благодаря этому благому поступку он, скончавшись в той жизни, переродился в мире богов. Постепенно вкусив счастье в шести небесных мирах сферы чувств (камавачара) и познав среди людей величие вселенского правителя (чаккаватти) и прочие блага, в эпоху явления нынешнего Будды он родился в брахманской семье у Рупасари, став младшим братом старейшины Сарипутты. Когда он достиг возраста различения, из-за красоты его телосложения, роста, облика и юности букву „с“ заменили на „ч“ и нарекли его именем Чунда. Достигнув зрелости, он узрел опасность в домашней жизни и благо в монашестве, принял посвящение у своего брата-старейшины, развил прозрение (випассану) и вскоре достиг арахатства.

125. So pattaarahattaphalo ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Agghiyantiādayopi uttānatthāyeva.

125. Достигнув плода арахатства, он в один из дней вспомнил свои прошлые поступки и, преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов „siddhatthassa bhagavato“. Его смысл точно такой же, как было разъяснено выше. Слова „agghiya“ и прочие также имеют очевидный смысл.

128. Vitiṇṇakaṅkho sambuddhoti visesena maggādhigamena vicikicchāya khepitattā vitiṇṇakaṅkho asaṃsayo sambuddho. Tiṇṇoghehi purakkhatoti kāmoghādīnaṃ catunnaṃ oghānaṃ tiṇṇattā atikkantattā oghatiṇṇehi [Pg.77] khīṇāsavehi purakkhato parivāritoti attho. Byākaraṇagāthā uttānatthāyeva.

128. Выражение „vitiṇṇakaṅkho sambuddho“ (Всецело Пробужденный, преодолевший сомнения) означает: Всецело Пробужденный, не имеющий сомнений, поскольку благодаря особому достижению Пути (магга) он полностью уничтожил сомнения (вичикиччха). Выражение „tiṇṇoghehi purakkhato“ (окруженный теми, кто переправился через потоки) означает: окруженный, сопровождаемый теми, кто уничтожил ментальные загрязнения (кхинасава), кто переправился через четыре потока (огха), такие как поток чувственности (камогха) и другие, преодолев их. Стихи с пророчеством имеют очевидный смысл.

139. Upaṭṭhahiṃ mahāvīranti uttamatthassa nibbānassa pattiyā pāpuṇanatthāya kappasatasahassādhikesu caturāsaṅkhyeyyesu kappesu pāramiyo pūrentena katavīriyattā mahāvīraṃ buddhaṃ upaṭṭhahiṃ upaṭṭhānaṃ akāsinti attho. Aññe ca pesale bahūti na kevalameva buddhaṃ upaṭṭhahiṃ, pesale piyasīle sīlavante aññe ca bahuaggappatte sāvake, me mayhaṃ bhātaraṃ sāriputtattherañca upaṭṭhahinti sambandho.

139. Выражение „upaṭṭhahiṃ mahāvīraṃ“ (я прислуживал Великому Герою) означает: я прислуживал, оказывал почтение Будде, Великому Герою, проявившему великое усердие при исполнении совершенств (парами) на протяжении четырех асанхей и ста тысяч капп ради достижения высочайшей цели — ниббаны. Выражение „aññe ca pesale bahū“ (и многим другим добродетельным) — связь слов такова: я прислуживал не только Будде, но также прислуживал многим другим добродетельным, любящим нравственность, благочестивым ученикам, достигшим вершин духовного пути, а также моему брату, старейшине Сарипутте.

140. Bhātaraṃ me upaṭṭhahitvāti mayhaṃ bhātaraṃ upaṭṭhahitvā vattapaṭivattaṃ katvā tassa parinibbutakāle bhagavato paṭhamaṃ parinibbutattā tassa dhātuyo gahetvā pattamhi okiritvā lokajeṭṭhassa narānaṃ āsabhassa buddhassa upanāmesiṃ adāsinti attho.

140. Выражение „bhātaraṃ me upaṭṭhahitvā“ (прислуживая моему брату) означает: прислуживая моему брату, исполняя различные обязанности (ватта-пативатта), во время его ухода в окончательную ниббану (поскольку он ушел в ниббану раньше Благословенного), я взял его телесные реликвии (дхату), поместил их в чашу для подаяний (патта) и преподнес Будде, Старейшему в мире, Величайшему среди людей.

141. Ubho hatthehi paggayhāti taṃ mahā dinnaṃ dhātuṃ so bhagavā attano ubhohi hatthehi pakārena gahetvā taṃ dhātuṃ saṃsuṭṭhu dassayanto aggasāvakaṃ sāriputtattheraṃ kittayi pakāsesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

141. Выражение „ubho hatthehi paggayha“ (приняв обеими руками) означает: Благословенный принял преподнесенные мной реликвии обеими руками надлежащим образом и, бережно показывая эти реликвии, восхвалил, прославил главного ученика, старейшину Сарипутту. Остальное вполне понятно.

Cundattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Чунде завершено.

Pañcamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание пятой главы (вагги) завершено.

6. Bījanivaggo

6. Глава о веере (Биджани-вагга).

1. Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

1. Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Видхупанадаяке (Даятеле веера).

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato vidhūpanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto vibhavasampanno saddhājāto bhagavati pasanno gimhakāle suvaṇṇarajatamuttāmaṇimayaṃ bījaniṃ kāretvā bhagavato adāsi. So tena puññakammena devesu ca manussesu ca saṃsaranto [Pg.78] dve sampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharabandhanena bandhitvā gharāvāse ādīnavaṃ disvā pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā saddhāsampanno sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов „padumuttarabuddhassa“, представляет собой ападану почтенного Видхупанадаяки. Он также накопил заслуги при прежних Буддах, собирая в различных существованиях благие дела, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (виваттупаниссая). В эпоху Благословенного Падумуттары он родился в одной семье. Достигнув возраста различения, будучи богатым, исполненным веры и преданным Благословенному, в жаркое время года он повелел изготовить веер (биджани) из золота, серебра, жемчуга и драгоценных камней и преподнес его Благословенному. Благодаря этому благому поступку он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания (божественное и человеческое). В эпоху явления нашего Должным Образом Всецело Пробужденного Будды он родился в одной семье. Будучи связан узами домашней жизни, он узрел опасность в домашнем быту и благо в монашестве, преисполнился веры, принял посвящение в учении, развил прозрение (випассану) и вскоре стал арахантом.

1. So ‘‘kena mayā puññakammena ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ anussaranto taṃ paccakkhato ñatvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Bījanikā mayā dinnāti visesena santāpayantānaṃ sattānaṃ santāpaṃ nibbāpenti sītalaṃ vātaṃ janetīti bījanī, bījanīyeva bījanikā, sā sattaratanamayā vijjotamānā bījanikā mayā kārāpetvā dinnāti attho.

1. Размышляя о том, „благодаря какому благому поступку я обрел это надмирное достижение (локуттара-сампатти)?“, он вспомнил свои прошлые деяния и, ясно узрев их, желая явить повествование о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов „padumuttarabuddhassa“. Его смысл точно такой же, как было разъяснено выше. Выражение „bījanikā mayā dinnā“ (веер был поднесен мной) означает: веер (биджани) называется так потому, что он усмиряет жар существ, испытывающих сильный зной, и рождает прохладный ветер. „Биджаника“ — это то же самое, что „биджани“. Смысл слов: этот сияющий веер, сделанный из семи видов драгоценностей, я повелел изготовить и преподнес.

Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Видхупанадаяке завершено.

2. Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā

2. Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Сатарамси (Столучевом).

Ucciyaṃ selamāruyhātiādikaṃ āyasmato sataraṃsittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto sakkaṭabyākaraṇe vedattaye ca pāraṅgato gharāvāsaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya uccaṃ ekaṃ pabbataṃ āruyha jalitaggikkhanto viya nisīdi. Taṃ tathānisinnaṃ bhagavantaṃ disvā tāpaso somanassajāto añjaliṃ paggayha anekehi kāraṇehi thomesi. So tena puññakammena tato cuto chasu kāmāvacaradevesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussaloke sataraṃsī nāma cakkavattī rājā hutvā nibbatti. Tampi sampattiṃ anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto pubbapuññasambhāravasena ñāṇassa paripakkattā sattavassikova pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.

Повествование, начинающееся со слов „ucciyaṃ selamāruyha“, представляет собой ападану почтенного Сатарамси. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, собирая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (виваттупаниссая). В эпоху Благословенного Падумуттары он родился в брахманской семье. Достигнув возраста различения, он в совершенстве овладел санскритской грамматикой и тремя Ведами. Оставив домашнюю жизнь, он ушел в лес, принял посвящение отшельника (риши) и поселился в Гималаях. В то время Благословенный Падумуттара, стремясь к уединению, поднялся на высокую каменную гору и воссел там, подобно пылающему костру. Увидев Благословенного, сидящего таким образом, отшельник преисполнился радости, благоговейно сложил ладони (анджали) и вознес Ему хвалу по многим причинам. Благодаря этому благому поступку он, скончавшись в той жизни, вкусил божественное блаженство в шести небесных мирах сферы чувств (камавачара). Затем в мире людей он родился вселенским правителем (чаккаватти) по имени Сатарамси. Многократно вкусив это величие, в эпоху явления нынешнего Будды он родился в одной семье. Благодаря зрелости его знания, обусловленной прошлым накоплением заслуг, он принял монашеское посвящение в возрасте всего лишь семи лет и достиг арахатства.

8-9. So [Pg.79] ‘‘ahaṃ kena kammena sattavassikova santipadaṃ anuppattosmī’’ti saramāno pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento ucciyaṃ selamāruyhātiādimāha. Tattha ucciyanti uccaṃ selamayaṃ pabbataṃ āruyha nisīdi padumuttaroti sambandho. Pabbatassāvidūramhīti bhagavato nisinnassa pabbatassa āsannaṭṭhāneti attho. Brāhmaṇo mantapāragūti mantasaṅkhātassa vedattayassa pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato eko brāhmaṇoti attho, aññaṃ viya attānaṃ niddisati ayaṃ mantapāragūti. Upaviṭṭhaṃ mahāvīranti tasmiṃ pabbate nisinnaṃ vīravantaṃ jinaṃ, kiṃ visiṭṭhaṃ? Devadevaṃ sakalachakāmāvacarabrahmadevānaṃ atidevaṃ narāsabhaṃ narānaṃ āsataṃ seṭṭhaṃ lokanāyakaṃ sakalasattalokaṃ nayantaṃ nibbānaṃ pāpentaṃ ahaṃ añjaliṃ dasanakhasamodhānañjalipuṭaṃ sirasi muddhani paggahetvāna patiṭṭhapetvā santhaviṃ suṭṭhuṃ thomesinti sambandho.

8-9. Размышляя о том, „благодаря какому поступку я в возрасте всего лишь семи лет достиг состояния покоя (сантипада)?“, он ясно узрел своим знанием прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых деяниях в виде вдохновенного изречения (уданы), произнес стих, начинающийся со слов „ucciyaṃ selamāruyha“. В этом стихе слово „ucciyaṃ“ (на высокой) имеет следующую связь слов: „Падумуттара поднялся на высокую каменную гору и воссел там“. Выражение „pabbatassāvidūramhi“ (неподалеку от горы) означает: в месте, близком к горе, на которой сидел Благословенный. Выражение „brāhmaṇo mantapāragū“ (брахман, постигший мантры) означает: один брахман, достигший предела, завершения, вершины трех Вед, именуемых мантрами. При этом он указывает на себя как на другого человека: „этот человек — постигший мантры“. Выражение „upaviṭṭhaṃ mahāvīraṃ“ (сидящего Великого Героя) означает: сидящего на той горе мужественного Победоносца. Какого именно? „devadevaṃ“ (Бога богов) — превосходящего всех богов и Брахм шести небес сферы чувств; „narāsabhaṃ“ (Быка среди людей) — величайшего, превосходного среди людей; „lokanāyakaṃ“ (Вождя мира) — ведущего весь мир существ, приводящего их к ниббане. Связь слов такова: „я, подняв над головой сложенные ладони (анджали), сияющие десятью ногтями, и приложив их к макушке, восхвалил, превосходно прославил Его“.

12. Abhāsathāti ‘‘yenāyaṃ añjalī dinno…pe… arahā so bhavissatī’’ti byākāsi. Sesaṃ uttānatthamevāti.

12. Выражение „abhāsathā“ (изрек) означает: он предсказал: „тот, кем было совершено это приветствие (анджали)... и т. д. ... станет арахантом“. Остальное вполне понятно.

Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Сатарамси завершено.

3. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

3. Описание апокрифического повествования (ападаны) о старейшине Саянадаяке (Даятеле ложа).

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā sukhamanubhavanto satthu dhammadesanaṃ sutvā satthari pasanno dantasuvaṇṇarajatamuttamaṇimayaṃ mahārahaṃ mañcaṃ kārāpetvā cīnapaṭṭakambalādīni attharitvā sayanatthāya bhagavato adāsi. Bhagavā tassa anuggahaṃ karonto tattha sayi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto tadanurūpaṃ ākāsagamanasukhaseyyādisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇitvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanto nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Padumuttarabuddhassa», принадлежит почтенному тхере Саянадаяке. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, в эпоху Благословенного Падумуттары родился в одной благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он обзавелся семьей и, наслаждаясь счастьем, услышал проповедь Дхаммы Учителя. Исполнившись веры в Учителя, он велел изготовить драгоценное ложе из слоновой кости, золота, серебра, жемчуга и самоцветов, застелил его китайским шелком, шерстяными покрывалами и другими тканями и поднес Благословенному для отдыха. Благословенный, проявляя к нему сострадание, возлег на это ложе. Благодаря этому благому поступку он, странствуя среди богов и людей, вкушал соответствующее этой заслуге счастье, такое как способность летать по воздуху и спать в комфорте. В эпоху нынешнего Будды он родился в богатой семье, достиг совершеннолетия, услышал проповедь Дхаммы Учителя и с умиротворенным умом принял монашество. Практикуя випассану, вскоре он стал арахантом.

20. So [Pg.80] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

20. Вспомнив свои прежние деяния, он преисполнился радости и, провозглашая ападану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Padumuttarabuddhassa». Смысл этого стиха точно такой же, как было объяснено выше.

21. Sukhette bījasampadāti yathā tiṇakacavararahite kaddamādisampanne sukhette vuttabījāni sāduphalāni nipphādenti, evameva rāgadosādidiyaḍḍhasahassakilesasaṅkhātatiṇakacavararahite suddhasantāne puññakkhette vuttadānāni appānipi samānāni mahapphalāni hontīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

21. Слова «Sukhette bījasampadā» означают следующее: подобно тому как семена, посеянные на хорошем поле, свободном от сорняков и мусора и богатом илом, приносят сладкие плоды, точно так же и дары, преподнесенные на поле заслуг — в чистый поток ума, свободный от сорняков и мусора, коими являются полторы тысячи загрязнений (килеса), таких как страсть, злоба и прочие, — даже будучи скромными, приносят великие плоды. Остальное вполне понятно.

Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Саянадаяки окончено.

4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение ападаны тхеры Гандходакия

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunivaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto parinibbute bhagavati nagaravāsino bodhipūjaṃ kurumāne disvā vicittaghaṭe candanakappurāgaruādimissakasugandhodakena pūretvā bodhirukkhaṃ abhisiñci. Tasmiṃ khaṇe devo mahādhārāhi pavassi. Tadā so asanivegena kālaṃ kato. Teneva puññakammena devaloke nibbatti, tattheva ṭhito ‘‘aho buddho, aho dhammo’’tiādigāthāyo abhāsi. Evaṃ so devamanussesu sampattiyo anubhavitvā sabbapariḷāhavippamutto nibbattanibbattaṭṭhāne sītibhāvamupagato sukhito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ ārabhitvā vipassanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññena gandhodakiyattheroti pākaṭo ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Padumuttarabuddhassa», принадлежит почтенному тхере Гандходакие. Он также, совершив благие дела при прежних великих мудрецах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, в эпоху Благословенного Падумуттары родился в благородной семье. После того как Благословенный ушел в париниббану, он увидел, как горожане совершают поклонение дереву Бодхи. Наполнив искусно украшенный кувшин благовонной водой, смешанной с сандалом, камфорой, алоэ и другими благовониями, он окропил дерево Бодхи. В тот же миг пролился сильный дождь. Тогда же он погиб от удара молнии. Благодаря этому благому поступку он родился в мире богов и, пребывая там, произнес стихи, начинающиеся со слов: «О, Будда! О, Дхамма!». Так он, вкушая счастье среди богов и людей, освободился от всякого жара страданий, обретал прохладу и счастье в каждом месте своего перерождения. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, исполнился веры в Учителя, принял монашество и, взяв объект для медитации (камматтхана), практиковал випассану, благодаря чему вскоре достиг арахантства. Из-за совершенного в прошлом благодеяния он стал известен как тхера Гандходакия.

25. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumutarassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Mahābodhimaho ahūti mahābodhirukkhassa pūjā ahosīti attho. Vicittaṃ ghaṭamādāyāti anekehi cittakammasuvaṇṇakammehi vicittaṃ sobhamānaṃ gandhodakapuṇṇaṃ ghaṭaṃ gahetvāti attho[Pg.81]. Gandhodakamadāsahanti gandhodakaṃ adāsiṃ, ahaṃ gandhodakena abhisiñcinti attho.

25. В один из дней, вспомнив свои прежние деяния, он преисполнился радости и, провозглашая ападану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Padumuttarassa». Смысл этого стиха уже объяснен. Слова «Mahābodhimaho ahū» означают, что состоялось поклонение великому дереву Бодхи. Слова «Vicittaṃ ghaṭamādāya» означают: взяв кувшин, наполненный благовонной водой, искусно украшенный и сияющий благодаря разнообразной росписи и позолоте. Слова «Gandhodakamadāsahaṃ» означают: «я поднес благовонную воду», то есть «я окропил благовонной водой».

26. Nhānakāle ca bodhiyāti bodhiyā pūjākaraṇasamayeti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

26. Слова «Nhānakāle ca bodhiyā» означают: во время совершения поклонения дереву Бодхи. Остальное вполне понятно.

Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Гандходакия окончено.

5. Opavayhattheraapadānavaṇṇanā

5. Разъяснение ападаны тхеры Опавайха

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato opavayhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarajinādicce loke pātubhūte ekasmiṃ vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo gharāvāsaṃ vasamāno sāsane pasanno satthari pasādabahumāno ājānīyena sindhavena pūjaṃ akāsi, pūjetvā ca pana ‘‘buddhādīnaṃ samaṇānaṃ hatthiassādayo na kappanti, kappiyabhaṇḍaṃ dassāmī’’ti cintetvā taṃ agghāpetvā tadagghanakena kahāpaṇena kappiyaṃ kappāsikakambalakojavādikaṃ cīvaraṃ kappūratakkolādikaṃ bhesajjaparikkhārañca adāsi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devesu ca manussesu ca hatthiassādianekavāhanasampanno sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahatte patiṭṭhāsi, pubbe katapuññasambhāravasena opavayhattheroti pākaṭo ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Padumuttarabuddhassā», принадлежит почтенному тхере Опавайхе. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, когда солнце-Победитель Падумутара явился в мире, родился в одной богатой семье. Повзрослев, он стал обладателем огромного богатства и имущества. Ведя жизнь домохозяина, он обрел веру в Учение и глубокое почтение к Учителю, и совершил подношение породистого синдхского коня. Однако после совершения этого подношения он подумал: «Слоны, кони и подобные им не подходят для Будд и других отшельников (саманов). Я поднесу то, что им разрешено (каппия)». Оценив стоимость коня, он на эквивалентную сумму в монетах (кахапанах) поднес разрешенные вещи: хлопковые одежды, шерстяные покрывала, ковры и т.д., а также монашеские одежды (чивары) и лекарственные средства, такие как камфора, таккола и прочее. Благодаря этому благому поступку он прожил долгую жизнь, а после кончины перерождался среди богов и людей, обладая множеством средств передвижения, таких как слоны и кони, и вкушая счастье. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, исполнился веры, принял монашество в Учении, взял объект для медитации, развил випассану и путем прохождения путей утвердился в арахантстве. Благодаря накопленным в прошлом заслугам он стал известен как тхера Опавайха.

33. So ‘‘kena nu kho kāraṇena idaṃ mayā santipadaṃ adhigata’’nti upadhārento pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ājānīyamadāsahanti ājānīyaṃ uttamajātisindhavaṃ ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

33. Размышляя: «По какой же причине я достиг этого состояния покоя (ниббаны)?», он непосредственно узрел своим знанием прежние деяния и, преисполнившись радости, провозглашая ападану о своих прошлых поступках в виде вдохновенного изречения (уданы), произнес стих, начинающийся со слов «Padumuttarabuddhassa». Смысл этого стиха уже объяснен. Слова «Ājānīyamadāsahaṃ» означают: «я поднес породистого коня», то есть «я преподнес в дар благородного синдхского коня высокого происхождения».

35. Sapattabhāroti sassa attano pattāni aṭṭha parikkhārāni bhārāni yassa so sapattabhāro, aṭṭhaparikkhārayuttoti attho.

35. Слово «Sapattabhāro» означает того, чьей ношей (бхара) являются восемь монашеских реквизитов (париккхара), доставшихся ему; иными словами, это тот, кто наделен восемью реквизитами.

36. Khamanīyamadāsahanti [Pg.82] khamanīyayoggaṃ cīvarādikappiyaparikkhāranti attho.

36. Слова «Khamanīyamadāsahaṃ» означают: «я поднес то, что приятно и пригодно», то есть разрешенные реквизиты, такие как монашеские одежды и прочее.

40. Carimoti pariyosāno koṭippatto bhavoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

40. Слово «Carimo» означает последнее, достигшее предела существование. Остальное вполне понятно.

Opavayhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Опавайха окончено.

6. Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападаны тхеры Сапариварасана

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato saparivārāsanattherassa apadānaṃ. Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto sāsane pasanno dānaphalaṃ saddahanto nānaggarasabhojanena bhagavato piṇḍapātaṃ adāsi, datvā ca pana bhojanasālāyaṃ bhojanatthāya nisinnāsanaṃ jātisumanamallikādīhi alaṅkari. Bhagavā ca bhattānumodanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto anekavidhaṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā na cirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Padumuttarabuddhassā», принадлежит почтенному тхере Сапариварасане. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, в эпоху Благословенного Падумуттары родился в богатой семье. Повзрослев, он обрел веру, проникся доверием к Учению и, веря в плоды даяния, поднес Благословенному подаяние пищи (пиндапату), состоящее из разнообразных яств превосходного вкуса. Поднеся пищу, он украсил цветами крупного жасмина, арабского жасмина и другими цветами сиденье в трапезной, предназначенное для принятия пищи. Благословенный же совершил благопожелание (анумодану) после трапезы. Благодаря этому благому поступку он, странствуя среди богов и людей, вкушал разнообразное процветание. В эпоху нынешнего Будды он родился в богатой семье, повзрослев, обрел веру и преданность, принял монашество и вскоре стал арахантом.

43. So evaṃ pattasantipado ‘‘kena nu kho puññena idaṃ santipadaṃ anuppatta’’nti ñāṇena upadhārento pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Piṇḍapātaṃ adāsahanti tattha tattha laddhānaṃ piṇḍānaṃ kabaḷaṃ kabaḷaṃ katvā pātabbato khāditabbato āhāro piṇḍapāto, taṃ piṇḍapātaṃ bhagavato adāsiṃ, bhagavantaṃ bhojesinti attho.

43. Достигнув таким образом состояния покоя (ниббаны), он размышлял своим знанием: «Благодаря какой же заслуге я достиг этого состояния покоя?». Узрев свои прежние деяния, он преисполнился радости и, провозглашая ападану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Padumuttarabuddhassa». Смысл этого стиха уже объяснен. Слова «Piṇḍapātaṃ adāsahaṃ» означают: пища, собранная по кусочкам в разных местах, которую надлежит опускать в чашу и есть, называется «пиндапата» (подаяние пищи); «я поднес эту пиндапату Благословенному», то есть «я накормил Благословенного».

44. Akittayi piṇḍapātanti mayā dinnapiṇḍapātassa guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsesīti attho.

44. Слова «Akittayi piṇḍapātaṃ» означают: «он провозгласил достоинства и пользу поднесенной мною пищи».

48. Saṃvuto pātimokkhasminti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvuto pihito paṭicchannoti attho. Indriyesu ca pañcasūti cakkhundriyādīsu pañcasu [Pg.83] indriyesu rūpādīhi gopito indriyasaṃvarasīlañca gopitoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

48. Слова «Saṃvuto pātimokkhasmiṃ» означают: обузданный, защищенный и укрытый нравственностью обуздания согласно Патимоккхе (патимоккха-самвара-сила). Слова «Indriyesu ca pañcasu» означают: оберегаемый от форм и прочих объектов в отношении пяти способностей восприятия (индрий), начиная со способности зрения (чаккхундрия), а также оберегающий нравственность обуздания способностей (индрия-самвара-сила). Остальное вполне понятно.

Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Сапариварасана окончено.

7. Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны тхеры Панчадипака

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato pañcadīpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse vasanto bhagavato dhammaṃ sutvā sammādiṭṭhiyaṃ patiṭṭhito saddho pasanno mahājanehi bodhipūjaṃ kayiramānaṃ disvā sayampi bodhiṃ parivāretvā dīpaṃ jāletvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto cakkavattisampattiādayo anubhavitvā sabbattheva uppannabhave jalamāno jotisampannavimānādīsu vasitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, dīpapūjānissandena dīpakattheroti pākaṭo.

Ападана, начинающаяся со слов «Padumuttarabuddhassā», принадлежит почтенному тхере Панчадипаке. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в каждом из своих перерождений заслуги, служащие опорой для освобождения, в эпоху Благословенного Падумуттары родился в благородной семье. Повзрослев и ведя жизнь домохозяина, он услышал Дхамму Благословенного, утвердился в правильном воззрении (самма-диттхи), обрел веру и преданность. Увидев, как люди совершают поклонение дереву Бодхи, он сам окружил дерево Бодхи светильниками, зажег их и совершил поклонение. Благодаря этому благому поступку он, странствуя среди богов и людей, вкушал величие вселенского правителя (чаккаватти) и прочие блага. В каждом своем перерождении он сиял и обитал в полных света небесных дворцах (виманах). В эпоху нынешнего Будды он родился в одной богатой семье, повзрослев, обрел веру, принял монашество и вскоре стал арахантом. Благодаря плоду подношения светильников он стал известен как тхера Дипака.

50. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ujudiṭṭhi ahosahanti vaṅkaṃ micchādiṭṭhiṃ chaḍḍetvā uju avaṅkaṃ nibbānābhimukhaṃ pāpuṇanasammādiṭṭhi ahosinti attho.

50. В один из дней, вспомнив свои прежние деяния, он преисполнился радости и, провозглашая ападану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Padumuttarabuddhassa». Смысл этого стиха уже объяснен. Слова «Ujudiṭṭhi ahosahaṃ» означают: «я обрел прямое воззрение», то есть отбросив кривое ложное воззрение (миччха-диттхи), обрел прямое, неискаженное правильное воззрение (самма-диттхи), направленное к Ниббане и ведущее к ее достижению.

51. Padīpadānaṃ pādāsinti ettha pakārena dibbati jotatīti padīpo, tassa dānaṃ padīpadānaṃ, taṃ adāsiṃ padīpapūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

51. В выражении «Padīpadānaṃ pādāsi»: то, что ярко светит и сияет, называется «падипа» (светильник); даяние этого светильника есть «падипадана» (дарование светильника); «я совершил это даяние», то есть «я совершил поклонение светильниками». Все остальное повсюду совершенно понятно.

Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Панчадипака окончено.

8. Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападаны тхеры Дхаджадаяка

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ [Pg.84] āyasmato dhajadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā sundarehi anekehi vatthehi dhajaṃ kārāpetvā dhajapūjaṃ akāsi. So tena puññakammena uppannuppannabhave uccakule nibbatto pūjaniyo ahosi. Aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā mahābhogo yasavā saddhājāto satthari pasanno gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Padumuttarabuddhassā», принадлежит почтенному тхере Дхаджадаяке. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, в эпоху Благословенного Падумуттары родился в одной благородной семье. Повзрослев, он проникся верой в Учителя и, велев изготовить знамя из множества красивых тканей, совершил поклонение знаменами. Благодаря этому благому поступку он в каждом своем последующем перерождении рождался в знатных семьях и был почитаем. Впоследствии, в эпоху нынешнего Будды, он родился в благородной семье, повзрослев, обзавелся женой и детьми, стал обладателем огромного богатства и славы. Обретя веру и преданность Учителю, он оставил жизнь домохозина, принял монашество и вскоре стал арахантом.

57. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Tassattho pubbe vuttoyeva. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti somanassasahagatacittayuttattā haṭṭho paripuṇṇarūpakāyo saddhāsampayuttacittatāya haṭṭhena cittena santuṭṭhena cittenāti attho. Dhajamāropayiṃ ahanti dhunāti kampati calatīti dhajaṃ, taṃ dhajaṃ āropayiṃ veḷagge laggetvā pūjesinti attho.

57. Достигнув плода арахантства, он вспомнил свои прежние деяния и, преисполнившись радости, провозглашая ападану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Padumuttarabuddhassa». Смысл этого стиха уже объяснен выше. Слова «Haṭṭho haṭṭhena cittenā» означают: «радостный» (хаттхо) — из-за сопутствия ума, исполненного радости (соманасса), и обладания совершенным физическим телом; «радостным умом» (хаттхена читтена) — из-за ума, соединенного с верой (саддха), то есть удовлетворенным умом. Слова «Dhajamāropayiṃ ahaṃ» означают: то, что развевается, колышется и движется, называется «дхаджа» (знамя); «я водрузил это знамя», то есть «я совершил поклонение, закрепив его на верхушке бамбукового шеста».

58-9. Patitapattāni gaṇhitvāti patitāni bodhipattāni gahetvā ahaṃ bahi chaḍḍesinti attho. Antosuddhaṃ bahisuddhanti anto cittasantānanāmakāyato ca bahi cakkhusotādirūpakāyato ca suddhiṃ adhi visesena muttaṃ kilesato vimuttaṃ anāsavaṃ sambuddhaṃ viya sammukhā uttamaṃ bodhiṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

58-9. Слова «patitapattāni gaṇhitvā» означают: «собрав опавшие листья дерева Бодхи, я выбросил их наружу» — таково значение. Слова «antosuddhaṃ bahisuddhaṃ» означают: «очищенного изнутри — от совокупности ментальных состояний, составляющих поток ума, и снаружи — от совокупности материальных форм, таких как глаза, уши и т. д.; полностью освобожденного от загрязнений, не имеющего омрачений, подобно Самому Просветленному, я почтил великое дерево Бодхи прямо перед собой, совершив поклон» — таково значение. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного тхеры Дхаджадаяки окончено.

9. Padumattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание аподаны тхеры Падумы

Catusaccaṃ pakāsentotiādikaṃ āyasmato padumattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro padumuttaramuninā dhammapajjote jotamāne ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā [Pg.85] bhogasampannoti pākaṭo. So satthari pasīditvā mahājanena saddhiṃ dhammaṃ suṇanto dhajena saha padumakalāpaṃ gahetvā aṭṭhāsi, sadhajaṃ taṃ padumakalāpaṃ ākāsamukkhipiṃ, taṃ acchariyaṃ disvā ativiya somanassajāto ahosi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā jīvitapariyosāne sagge nibbatto dhajamiva chakāmāvacare pākaṭo pūjito ca dibbasampattimanubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pañcavassikova pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā katapuññanāmena padumattheroti pākaṭo.

[Стихи], начинающиеся со слов «catusaccaṃ pakāsento», представляют собой аподану почтенного тхеры Падумы. Он также накопил заслуги при прежних Буддах. Когда Мудрец Падумуттара воссиял светильником Дхаммы, он родился в благородной семье, обзавелся домохозяйством и стал известен своим богатством. Обретя веру в Учителя, он слушал Дхамму вместе с множеством людей и стоял, держа букет лотосов вместе со знаменем. Он подбросил этот букет лотосов со знаменем в воздух и, увидев это чудо, преисполнился великой радости. Совершая благие дела на протяжении всей жизни, на исходе дней он переродился в мире богов. Подобно знамени, он был прославлен и почитаем в шести небесных мирах сферы чувств. Насладившись божественным блаженством, а среди людей — величием вселенского монарха (чаккаватти), в эпоху нынешнего Будды он родился в богатой и исполненной веры семье. Повзрослев и обретя веру, он принял монашество в возрасте всего пяти лет и вскоре стал арахантом, прославившись под именем Падума-тхера благодаря своему благому деянию.

67. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento catusaccaṃ pakāsentotiādimāha. Tattha saccanti tathaṃ avitathaṃ aviparītaṃ saccaṃ, dukkhasamudayanirodhamaggavasena cattāri saccāni samāhaṭānīti catusaccaṃ, taṃ catusaccaṃ pakāsento loke pākaṭaṃ karontoti attho. Varadhammappavattakoti uttamadhammappavattako pakāsakoti attho. Amataṃ vuṭṭhinti amatamahānibbānavuṭṭhidhāraṃ pavassanto paggharanto sadevakaṃ lokaṃ temento sabbakilesapariḷāhaṃ nibbāpento dhammavassaṃ vassatīti attho.

67. Вспомнив свое прошлое деяние и преисполнившись радости, он, дабы явить аподану своих прошлых деяний, произнес [стихи], начинающиеся со слов «catusaccaṃ pakāsento». Здесь «saccaṃ» (истина) означает: истинное, безошибочное, неизменное. В силу деления на страдание, источник, прекращение и путь четыре истины объединены, отсюда — «Четыре Истины» (catusaccaṃ). Слова «taṃ catusaccaṃ pakāsento» означают: делая эти Четыре Истины явными в мире. «Varadhammappavattako» означает: тот, кто запускает и провозглашает высшую Дхамму. «Amataṃ vuṭṭhiṃ» означает: проливая и источая поток дождя великой бессмертной Ниббаны, орошая мир вместе с богами, угашая жар всех загрязнений, он проливает дождь Дхаммы — таково значение.

68. Sadhajaṃ padumaṃ gayhāti dhajena saha ekato katvā padumaṃ padumakalāpaṃ gahetvāti attho. Aḍḍhakose ṭhito ahanti ubho ukkhipitvā ṭhito ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

68. Слова «sadhajaṃ padumaṃ gayhā» означают: взяв букет лотосов вместе со знаменем, соединив их воедино. Слова «aḍḍhakose ṭhito ahaṃ» означают: «я стоял, подняв обе руки вверх» — таково значение. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Padumattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Падумы окончено.

10. Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание аподаны тхеры Асанабодхии

Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato asanabodhiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto sukhappatto sāsane pasanno [Pg.86] asanabodhito phalaṃ gahetvā tato vuṭṭhitabodhitaruṇe gahetvā bodhiṃ ropesi, yathā na vinassati tathā udakāsiñcanādikammena rakkhitvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paripakkasambhārattā sattavassikova samāno pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi, purākatapuññanāmena asanabodhiyattheroti pākaṭo.

[Стихи], начинающиеся со слов «jātiyā sattavassohaṃ», представляют собой аподану почтенного тхеры Асанабодхии. Он также совершал благие устремления при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Тиссы он родился в одной благородной семье, вырос, обрел счастье и проникся верой в Учение. Взяв плод от дерева Бодхи Асана, он вырастил из него молодой саженец Бодхи и посадил его. Чтобы дерево не погибло, он оберегал его и ухаживал за ним, поливая водой и совершая другие заботы. Благодаря этой заслуге он вкусил благополучие среди богов и людей, а в эпоху нынешнего Будды родился в благородной семье. Благодаря полностью созревшим накоплениям заслуг, будучи всего семи лет от роду, он принял монашество и прямо во время бритья головы достиг арахантства. По имени своего прошлого благого деяния он стал известен как Асанабодхия-тхера.

78. So pubbasambhāramanussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyāti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāyāti attho. Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ lokanāyakaṃ tissaṃ bhagavantaṃ addasanti sambandho. Pasannacitto sumanoti pakārena pasannaanāluḷitaavikampitacitto, sumano sundaramano somanassasahagatacittoti attho.

78. Вспомнив свои прошлые накопления заслуг и преисполнившись радости, он, дабы явить аподану своих прошлых деяний, произнес [стихи], начинающиеся со слов «jātiyā sattavassohaṃ». Здесь «jātiyā» означает: начиная с момента выхода из материнского чрева. Связь слов такова: «Я, будучи семи лет от роду, полных лет, узрел Вождя Мира, Благословенного Тиссу». «Pasannacitto sumano» означает: с умом совершенно чистым, немутным и непоколебимым; «sumano» означает имеющий благой ум, то есть ум, сопровождаемый радостью.

79. Tissassāhaṃ bhagavatoti tikkhattuṃ jātoti tisso, so mātugabbhato, manussajātito, pañcakkhandhato ca mutto hutvā jāto nibbatto buddho jātoti attho. Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayinti sambandho.

79. Слова «tissassāhaṃ bhagavato» объясняются так: «Тисса» означает «трижды рожденный». Он родился и явился как Будда, будучи освобожденным от материнского чрева, от человеческого рождения и от пяти совокупностей (кхандх) — таково значение. Связь слов такова: «Я посадил великолепное дерево Бодхи Асана того Благословенного Тиссы, Обладающего таковыми качествами (тади), Старейшего в мире».

80. Asano nāmadheyyenāti nāmapaññattiyā nāmasaññāya asano nāma asanarukkho bodhi ahosīti attho. Dharaṇīruhapādapoti vallirukkhapabbatagaṅgāsāgarādayo dhāretīti dharaṇī, kā sā? Pathavī, tassaṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādena pivatīti pādapo, pādasaṅkhātena mūlena siñcitodakaṃ pivati āporasaṃ sinehaṃ dhāretīti attho. Dharaṇīruho ca so pādapo cāti dharaṇīruhapādapo, taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesinti attho.

80. Слова «asano nāmadheyyena» означают: по имени и обозначению это дерево Бодхи было деревом Асана, именуемым Асана. «Dharaṇīruhapādapo»: «dharaṇī» (держащая) — это то, что держит лианы, деревья, горы, реку Ганг, океаны и прочее. Что это? Земля. То, что растет или стоит на ней, зовется «dharaṇīruha» (выросшее на земле). То, что пьет ногой, зовется «pādapo» (дерево), то есть оно пьет вылитую воду своим корнем, именуемым его ногой, и удерживает влагу и соки — таково значение. Оно является и выросшим на земле, и пьющим ногой, отсюда — «dharaṇīruhapādapo». Слова «taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ» означают: «я ухаживал и оберегал это великолепное дерево Бодхи Асана в течение пяти лет».

81. Pupphitaṃ pādapaṃ disvāti taṃ mayā positaṃ asanabodhirukkhaṃ pupphitaṃ accharayoggabhūtapupphattā abbhutaṃ lomahaṃsakaraṇaṃ disvā sakaṃ [Pg.87] kammaṃ attano kammaṃ pakittento pakārena kathayanto buddhaseṭṭhassa santikaṃ agamāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

81. Слова «pupphitaṃ pādapaṃ disvā» означают: увидев взращенное мною дерево Бодхи Асана в полном цвету — чудесное и вызывающее трепет благодаря своим цветам, достойным восхищения, — он, восхваляя свое собственное деяние, подробно рассказывая о нем, приблизился к Величайшему Будде — таково значение. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Асанабодхии окончено.

Chaṭṭhavaggavaṇṇanā samattā.

Описание шестой главы (вагги) окончено.

7. Sakacintaniyavaggo

7. Глава Сакачинтания

1. Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā

1. Описание аподаны тхеры Сакачинтании

Pavanaṃ kānanaṃ disvātiādikaṃ āyasmato sakacintaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya tassa bhagavato āyupariyosāne uppanno dharamānaṃ bhagavantaṃ apāpuṇitvā parinibbutakāle isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto vivekaṃ ramaṇīyaṃ ekaṃ vanaṃ patvā tatthevekāya kandarāya pulinacetiyaṃ katvā bhagavati saññaṃ katvā sadhātukasaññañca katvā vanapupphehi pūjetvā namassamāno paricari. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto dvīsu aggaṃ aggasampattiṃ aggañca cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampanno saddhāsampanno satthari pasīditvā pabbajitvā arahā chaḷabhiñño ahosi.

[Стихи], начинающиеся со слов «pavanaṃ kānanaṃ disvā», представляют собой аподану почтенного тхеры Сакачинтании. Он также совершал благие устремления при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випасси он родился в одной благородной семье. Повзрослев, он застал закат земной жизни этого Благословенного. Не успев встретить Благословенного при Его жизни, после Его Париниббаны он принял отшельничество мудрецов (иси), поселился в Гималаях и, придя в уединенный, восхитительный лес, прямо там, у одной пещеры, соорудил песчаную ступу. Он запечатлел в уме образ Будды, а также образ ступы с телесными реликвиями, и, почтив ее лесными цветами, выражал почтение и ухаживал за ней. Благодаря этому благому деянию, странствуя среди богов и людей, он вкусил в обоих мирах высшее небесное блаженство и высшее величие вселенского монарха. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье, богатой и исполненной веры. Обретя веру в Учителя, он принял монашество и стал арахантом, обладающим шестью сверхспособностями (абхинья).

1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pavanaṃ kānanaṃ disvātiādimāha. Tattha pavananti pakārena vanaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ gahanabhūtanti pavanaṃ. Kānanaṃ avakucchitaṃ ānanaṃ avahanaṃ satataṃ sīhabyagghayakkharakkhasamaddahatthiassasupaṇṇauragehi vihaṅgagaṇasaddakukkuṭakokilehi vā bahalanti kānanaṃ, taṃ kānanasaṅkhātaṃ pavanaṃ manussasaddavirahitattā appasaddaṃ nissaddanti attho. Anāvilanti na āvilaṃ upaddavarahitanti attho. Isīnaṃ anuciṇṇanti buddhapaccekabuddhaarahantakhīṇāsavasaṅkhātānaṃ isīnaṃ anuciṇṇaṃ nisevitanti attho. Āhutīnaṃ [Pg.88] paṭiggahanti āhunaṃ vuccati pūjāsakkāraṃ paṭiggahaṃ gehasadisanti attho.

1. Вспомнив свое прошлое деяние и преисполнившись радости, он, дабы явить аподану своих прошлых деяний, произнес [стихи], начинающиеся со слов «pavanaṃ kānanaṃ disvā». Здесь «pavana» означает: обширный, раскинувшийся и густой лес. «Kānana» означает: грозное место, изобилующее львами, тиграми, яккхами, раккхасами, дикими слонами, конями, гарудами, змеями, или же наполненное голосами стай птиц, диких кур и кукушек. Этот лес, именуемый «kānana», является тихим и безмолвным, поскольку лишен человеческих голосов — таково значение. «Anāvila» означает: невозмутимый, свободный от опасностей. «Isīnaṃ anuciṇṇaṃ» означает: посещаемый и обжитый мудрецами (иси) — то есть Буддами, Паччекабуддами и арахантами, уничтожившими свои омрачения. «Āhutīnaṃ paṭiggahaṃ»: «āhuna» — это подношения для почитания, а «paṭiggaha» — вместилище, подобное дому [для подношений], то есть ступа.

2. Thūpaṃ katvāna veḷunāti veḷupesikāhi cetiyaṃ katvāti attho. Nānāpupphaṃ samokirinti campakādīhi anekehi pupphehi samokiriṃ pūjesinti attho. Sammukhā viya sambuddhanti sajīvamānassa sambuddhassa sammukhā iva nimmitaṃ uppāditaṃ cetiyaṃ ahaṃ abhi visesena vandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

2. Слова «thūpaṃ katvāna veḷunā» означают: соорудив святилище (четию) из расщепленного бамбука. Слова «nānāpupphaṃ samokiriṃ» означают: я осыпал и почтил его множеством цветов, таких как чампака. Слова «sammukhā viya sambuddhṃ» означают: я глубоко почтил и совершил поклон перед святилищем, созданным и воздвигнутым так, словно предстал перед самим живым Всепросветленным — таково значение. Остальное легко для понимания.

Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Сакачинтании окончено.

2. Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā

2. Описание аподаны тхеры Авопуппхии

Vihārā abhinikkhammātiādikaṃ āyasmato avopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno dhammaṃ sutvā somanassappatto nānāpupphāni ubhohi hatthehi gahetvā buddhassa upari abbhukkiri. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto saggasampattiñca cakkavattisampattiñca anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbato vuddhippatto sāsane pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Ā samantato kāsati dippatīti ākāso, tasmiṃ ākāse pupphānaṃ avakiritattā avopupphiyattheroti pākaṭo.

[Стихи], начинающиеся со слов «vihārā abhinikkhamma», представляют собой аподану почтенного тхеры Авопуппхии. Он также совершал благие устремления при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сикхи он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, исполненный веры, он услышал Дхамму и преисполнился радости. Взяв обеими руками различные цветы, он осыпал ими Будду сверху. Благодаря этой заслуге, странствуя среди богов и людей, вкушая небесное блаженство и величие вселенского монарха, будучи повсюду почитаем, в эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье. Повзрослев, он проникся верой в Учение, принял монашество и вскоре стал арахантом. «Ākāsa» (пространство/небо) — это то, что сияет и светится повсюду вокруг. Из-за того, что он осыпал цветами это воздушное пространство, он стал известен как Авопуппхия-тхера.

7. Evaṃ pattasantipado attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vihārā abhinikkhammātiādimāha. Tattha vihārāti visesena harati catūhi iriyāpathehi apatantaṃ attabhāvaṃ āharati pavatteti etthāti vihāro, tasmā vihārā abhi visesena nikkhamma nikkhamitvā. Abbhuṭṭhāsi ca caṅkameti caṅkamanatthāya saṭṭhiratane caṅkame abhivisesena uṭṭhāsi, abhiruhīti attho. Catusaccaṃ [Pg.89] pakāsentoti tasmiṃ caṅkame caṅkamanto dukkhasamudayanirodhamaggasaccasaṅkhātaṃ catusaccaṃ pakāsento pākaṭaṃ karonto amataṃ padaṃ nibbānaṃ desento vibhajanto uttānīkaronto tasmiṃ caṅkameti sambandho.

7. Так, достигший состояния покоя, вспомнив свое прошлое деяние и преисполнившись радости, он, дабы явить аподану своих прошлых деяний, произнес [стихи], начинающиеся со слов «vihārā abhinikkhamma». Здесь «vihāra» (обитель): обителью зовется то место, где пребывают особым образом, поддерживая тело от падения посредством четырех поз. Из этой обители «abhinikkhamma» означает: выйдя особым образом. «Abbhuṭṭhāsi ca caṅkame» означает: ради ходьбы он встал или взошел особым образом на дорожку для ходьбы (чанкаму) длиной в шестьдесят локтей. «Catusaccaṃ pakāsento»: прохаживаясь по этой дорожке, провозглашая и делая явными Четыре Истины, а именно истину о страдании, его источнике, прекращении и пути; проповедуя, разъясняя и делая очевидной Ниббану, которая есть бессмертная обитель — такова связь со словами «на этой дорожке для ходьбы».

8. Sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādinoti seṭṭhassa tādiguṇasamaṅgissa sikhissa buddhassa giraṃ saddaṃ ghosaṃ aññāya jānitvā. Nānāpupphaṃ gahetvānāti nāgapunnāgādianekāni pupphāni gahetvā āharitvā. Ākāsamhi samokirinti caṅkamantassa bhagavato muddhani ākāse okiriṃ pūjesiṃ.

8. Слова «sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādino» означают: узнав и поняв речь, голос и возглас Будды Сикхи, Величайшего, Обладающего таковыми качествами (тади). Слова «nānāpupphaṃ gahetvāna» означают: взяв и принеся различные цветы, такие как нага и пуннага. Слова «ākāsamhi samokiriṃ» означают: я осыпал и почтил ими в воздухе над головой Благословенного, когда Он прохаживался.

9. Tena kammena dvipadindāti dvipadānaṃ devabrahmamanussānaṃ inda padhānabhūta. Narāsabha narānaṃ āsabhabhūta. Pattomhi acalaṃ ṭhānanti tumhākaṃ santike pabbajitvā acalaṃ ṭhānaṃ nibbānaṃ patto amhi bhavāmi. Hitvā jayaparājayanti dibbamanussasampattisaṅkhātaṃ jayañca caturāpāyadukkhasaṅkhātaṃ parājayañca hitvā chaḍḍetvā nibbānaṃ pattosmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

9. Слова «tena kammena dvipadinda»: «dvipadinda» означает владыку или главу двуногих существ, то есть богов, брахм и людей. «Narāsabha» означает благороднейшего (подобного быку) среди людей. Слова «pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ» означают: приняв монашество в вашем присутствии, я достиг непоколебимой обители — Ниббаны. Слова «hitvā jayaparājayaṃ» означают: оставив как победу, которая есть благополучие богов и людей, так и поражение, которое есть страдание четырех несчастных миров, я достиг Ниббаны — таково значение. Остальное легко для понимания.

Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā samatto.

Описание аподаны тхеры Авопуппхии окончено.

3. Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā

3. Описание аподаны тхеры Паччагамании

Sindhuyā nadiyā tīretiādikaṃ āyasmato paccāgamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle sindhuyā gaṅgāya samīpe cakkavākayoniyaṃ nibbatto pubbasambhārayuttattā pāṇino akhādanto sevālameva bhakkhayanto carati. Tasmiṃ samaye vipassibhagavā sattānuggahaṃ karonto tattha agamāsi. Tasmiṃ khaṇe so cakkavāko vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tuṇḍena sālarukkhato sālapupphaṃ chinditvā āgamma pūjesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke uppanno aparāparaṃ chakāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke uppajjitvā cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe [Pg.90] nibbatto viññutaṃ patto pubbacaritavasena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, cakkavāko hutvā bhagavantaṃ disvā katthaci gantvā pupphamāharitvā pūjitattā pubbapuññanāmena paccāgamaniyattheroti pākaṭo.

«Sindhuyā nadiyā tīre» и так далее — это ападана почтенного Паччагамании тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси переродился в семействе птиц чакравака близ реки Синдху. Благодаря связи с накопленными ранее благими качествами он не поедал живых существ, а жил, питаясь лишь водорослями. В то время Благословенный Випасси, оказывая сострадание существам, прибыл в те места. В тот миг эта птица чакравака, увидев сияющего Благословенного, исполнилась веры в сердце, сорвала клювом цветок сала с дерева сала, прилетела и поднесла его в качестве подношения. Благодаря этой вере в уме, скончавшись оттуда, он переродился в мире богов. Вкусив поочередно блаженство в шести небесных мирах сферы чувств, скончавшись оттуда и переродившись в мире людей, он вкусил величие вселенского правителя и прочие блага. В эпоху нынешнего Будды он родился в одной благородной семье и, достигнув совершеннолетия, в силу прежних деяний обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом. Поскольку он, будучи птицей чакравака, увидев Благословенного, полетел куда-то, принес цветок и почтил Его, он стал широко известен под именем тхеры Паччагамании по названию своего прежнего благодеяния.

13. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sindhuyā nadiyā tīretiādimāha. Sīti saddaṃ kurumānā dhunāti kampatīti sindhu, nadati saddaṃ karonto gacchatīti nadi. Cakkavāko ahaṃ tadāti cakkaṃ sīghaṃ gacchantaṃ iva udake vā thale vā ākāse vā sīghaṃ vāti gacchatīti cakkavāko. Tadā vipassiṃ bhagavantaṃ dassanakāle ahaṃ cakkavāko ahosinti attho. Suddhasevālabhakkhohanti aññagocaraamissattā suddhasevālameva khādanto ahaṃ vasāmi. Pāpesu ca susaññatoti pubbavāsanāvasena pāpakaraṇe suṭṭhu saññato tīhi dvārehi saññato susikkhito.

13. Вспомнив свои прежние деяния и исполнившись радости, он, дабы явить ападану своих прошлых деяний, произнес: «Sindhuyā nadiyā tīre» и так далее. «Синдху» — означает «та, что колышется и трепещет, издавая звук „си“». «Нади» — означает «та, что течет, издавая звук». «Cakkavāko ahaṃ tadā» (тогда я был птицей чакравака): «чакравака» — это тот, кто быстро летит, подобно диску (чакка), будь то по воде, суше или воздуху. Смысл в том, что «в то время, когда я созерцал Благословенного Випасси, я был птицей чакравака». «Suddhasevālabhakkhohaṃ» (питаясь чистыми водорослями): поскольку у меня не было других пастбищ и пищи, я жил, питаясь исключительно чистыми водорослями. «Pāpesu ca susaññato» (и хорошо сдерживающий себя от зла): в силу прежних склонностей я усердно сдерживал себя от совершения зла, был хорошо обучен и сдержан в трех вратах.

14. Addasaṃ virajaṃ buddhanti rāgadosamohavirahitattā virajaṃ nikkilesaṃ buddhaṃ addasaṃ addakkhiṃ. Gacchantaṃ anilañjaseti anilañjase ākāsapathe gacchantaṃ buddhaṃ. Tuṇḍena mayhaṃ mukhatuṇḍena tālaṃ sālapupphaṃ paggayha paggahetvā vipassissābhiropayiṃ vipassissa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

14. «Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ» (я увидел безгрешного Будду): я увидел, узрел Будду, свободного от пыли страстей, поскольку Он избавлен от вожделения, злобы и невежества, и не имеет скверн. «Gacchantaṃ anilañjase» (идущего по воздушному пути): Будду, идущего по воздушному пути в небесах. «Tuṇḍena» — моим клювом; «sālaṃ» — цветок сала; «paggayha» — подняв, «vipassissābhiropayiṃ» — преподнес Благословенному Випасси, то есть почтил Его. Таков смысл. Остальное легко для понимания.

Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Паччагамании тхеры окончен.

4. Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā

4. Комментарий к ападане почтенного Параппасадаки тхеры.

Usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādikaṃ āyasmato parappasādakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo nāmena selabrāhmaṇoti pākaṭo siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi asītianubyañjanehi cāti sayaṃ sobhamānaṃ disvā pasannamānaso anekehi kāraṇehi [Pg.91] anekāhi upamāhi thomanaṃ pakāsesi. So tena puññakammena devaloke sakkamārādayo cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīdisvā pabbajito nacirasseva catupaṭisambhidāchaḷabhiññappatto mahākhīṇāsavo ahosi, buddhassa thutiyā sattānaṃ sabbesaṃ cittappasādakaraṇato parappasādakattheroti pākaṭo.

«Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ» и так далее — это ападана почтенного Параппасадаки тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи родился в семье брахманов. Он в совершенстве овладел тремя Ведами, знал наизусть Итихасы как пятую часть Вед, знал лексикографию (Нигханду), ритуалы (Кетубха), фонетику и грамматику, а также был искусен в локаяте и признаках великого мужа. Известный под именем брахмана Селы, он увидел Благословенного Сиддхаттху, сияющего тридцатью двумя признаками великого мужа и восьмидесятью второстепенными признаками. Увидев Его лично, он исполнился веры в сердце и прославил Его многими доводами и многочисленными сравнениями. Благодаря этому благому деянию он вкусил блаженство в шести небесных мирах сферы чувств, включая миры Сакки и Мары, а среди людей вкусил величие вселенского правителя. В эпоху нынешнего Будды он родился в одной богатой семье и, достигнув совершеннолетия, обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре достиг четырех видов аналитического знания и шести видов сверхзнания, став великим арахантом. Поскольку он своим восхвалением Будды вызывал веру и радость в сердцах всех существ, он стал широко известен под именем тхеры Параппасадаки.

20. Ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādimāha. Tattha usabhanti vasabho nisabho visabho āsabhoti cattāro jeṭṭhapuṅgavā. Tattha gavasatajeṭṭhako vasabho, gavasahassajeṭṭhako nisabho, gavasatasahassajeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassajeṭṭhako āsabhoti ca yassa kassaci thutiṃ karontā brāhmaṇapaṇḍitā bahussutā attano attano paññāvasena thutiṃ karonti, buddhānaṃ pana sabbākārena thutiṃ kātuṃ samattho ekopi natthi. Appameyyo hi buddho. Vuttañhetaṃ –

20. В один из дней, вспомнив свои прежние деяния и исполнившись радости, он, дабы явить ападану своих прошлых деяний, произнес: «Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ» и так далее. Здесь под словом «usabha» (бык) понимаются четыре вида вожаков стада: васабха, нисабха, висабха и асабха. Среди них вожак стада из ста коров зовется «васабха», вожак стада из тысячи коров — «нисабха», вожак стада из ста тысяч коров — «висабха», а вожак стада из ста миллиардов коров — «асабха». Так ученые и многознающие брахманы восхваляют кого-либо в меру своего разумения. Однако нет ни одного человека, способного восславить Будд во всей полноте их качеств. Ибо Будда неизмерим в Своих достоинствах. Поистине, это так.

‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, kappampi ce aññamabhāsamāno;

Khīyetha kappo ciradīghamantare, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.304;

3.141;

ma. ni. aṭṭha. 2.425;

udā. aṭṭha. 53) –

«Даже если бы один Будда восхвалял достоинства другого Будды в течение целой кальпы, не говоря ни о чем другом, то за это время закончилась бы долгая и протяженная кальпа, но достоинства Татхагаты не исчерпались бы» и так далее.

Ādikaṃ. Ayampi brāhmaṇo mukhārūḷhavasena ekapasīdanavasena ‘‘āsabha’’nti vattabbe ‘‘usabha’’ntiādimāha. Varitabbo patthetabboti varo. Anekesu kappasatasahassesu katavīriyattā vīro. Mahantaṃ sīlakkhandhādikaṃ esati gavesatīti mahesī, taṃ mahesiṃ buddhaṃ. Visesena kilesakhandhamārādayo māre jitavāti vijitāvī, taṃ vijitāvinaṃ sambuddhaṃ. Suvaṇṇassa vaṇṇo iva vaṇṇo yassa sambuddhassa so suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ disvā ko nāma satto nappasīdatīti.

Этот брахман также, в силу привычки речи или же из глубокой веры, желая сказать «āsabha» (подобный вожаку асабха), произнес «usabha» и так далее. «Vara» (превосходный) — означает тот, кого следует просить или желать. «Vīra» (герой) — означает обладающий мужеством и усердием, проявленным в течение многих сотен тысяч кальп. «Mahesī» (великий искатель) — означает тот, кто ищет и стремится к великой совокупности нравственности и прочему; это относится к Будде, великому мудрецу. «Vijitāvī» (победитель) — означает тот, кто полностью победил Мару скверн, Мару совокупностей и прочих мар; это относится к полностью Просветленному Победителю. «Suvaṇṇavaṇṇa» (золотокожий) — означает полностью Просветленный, чей цвет кожи подобен цвету золота. Увидев этого золотокожего полностью Просветленного Будду, какое существо не исполнится веры?

Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Параппасадаки тхеры окончен.

5. Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā

5. Комментарий к ападане почтенного Бхисадаяки тхеры.

Vessabhū [Pg.92] nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato bhisadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle himavantasmiṃ hatthiyoniyaṃ nibbatto tasmiṃ paṭivasati. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo himavantamagamāsi. Taṃ disvā so hatthināgo pasannamānaso bhisamuḷālaṃ gahetvā bhagavantaṃ bhojesi. So tena puññakammena hatthiyonito cuto devaloke uppajjitvā tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussattamāgato manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde mahābhoge aññatarasmiṃ kule nibbatto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, so pubbe katakusalanāmena bhisadāyakattheroti pākaṭo.

«Vessabhū nāma nāmenā» и так далее — это ападана почтенного Бхисадаяки тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Вессабху родился в семействе слонов в Гималаях и жил там. В то время Благословенный Вессабху, стремясь к уединению, отправился в Гималаи. Увидев Его, этот благородный слон исполнился веры в сердце, взял стебли и корни лотоса (бхисамулала) и поднес их Благословенному для пропитания. Благодаря этому благому деянию, скончавшись из слоновьего существования, он переродился в мире богов. Вкусив там блаженство в шести небесных мирах сферы чувств, он обрел человеческое рождение и среди людей вкусил величие вселенского правителя и прочие блага. В эпоху нынешнего Будды он родился в одной богатой семье и в силу прежних склонностей обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом. Благодаря своему прежнему благодеянию он стал широко известен под именем тхеры Бхисадаяки.

29. So attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ dassento vessabhū nāma nāmenātiādimāha. Tattha vessabhūti vessaṃ bhunāti atikkamatīti vessabhū. Atha vā vesse vāṇijakamme vā kāmarāgādike vā kusalādikamme vā vatthukāmakilesakāme vā bhunāti abhibhavatīti vessabhū, so nāmena vessabhū nāma bhagavā. Isīnaṃ tatiyo ahūti kusaladhamme esati gavesatīti isi, ‘‘vipassī, sikhī, vessabhū’’ti vuttattā tatiyo isi tatiyo bhagavā ahu ahosīti attho. Kānanaṃ vanamoggayhāti kānanasaṅkhātaṃ vanaṃ ogayha ogahetvā pāvisīti attho.

29. Вспомнив свои прежние деяния и желая явить ападану своих прошлых деяний, он произнес: «Vessabhū nāma nāmenā» и так далее. Здесь «Vessabhū» означает: тот, кто превосходит касту торговцев и земледельцев (весса). Или же: тот, кто побеждает и преодолевает торговлю и земледелие, чувственную страсть и прочее, благие и неблагие деяния, а также объекты чувственных желаний и скверны желаний. Он известен под именем Благословенного Вессабху. «Isīnaṃ tatiyo ahū» (Он был третьим из мудрецов): «иси» (мудрец) — это тот, кто ищет и стремится к благим качествам. Поскольку сказано: «Випасси, Сикхи, Вессабху», Он был третьим мудрецом, третьим Благословенным. Таков смысл. «Kānanaṃ vanamoggayhā» (уйдя в лесную чащу): войдя в густой лес, именуемый лесной чащей. Таков смысл.

30. Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvāti dvipadacatuppadānaṃ chātakaṃ bhisati hiṃsati vināsetīti bhisaṃ, ko so? Padumakando, bhisañca muḷālañca bhisamuḷālaṃ, taṃ bhisamuḷālaṃ gahetvāti attho.

30. «Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvā» (взяв стебли и корни лотоса): «бхиса» — это то, что усмиряет и устраняет голод двуногих и четвероногих существ. Что это такое? Это корень лотоса. «Бхиса» — это стебель лотоса, а «мулала» — корень лотоса; вместе они составляют «бхисамулала». Смысл в том, что он взял эти стебли и корни лотоса.

31. Karena ca parāmaṭṭhoti taṃ mayā dinnadānaṃ, vessabhūvarabuddhinā uttamabuddhinā vessabhunā karena hatthatalena parāmaṭṭho katasamphasso ahosi. Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottarinti tena sukhena [Pg.93] samaṃ sukhaṃ nābhijānāmi, tato uttariṃ tato paraṃ tato adhikaṃ sukhaṃ kutoti attho. Sesaṃ nayānusārena suviññeyyanti.

31. «Karena ca parāmaṭṭho» (и коснулся Своей рукой): это поднесенное мною даяние было тронуто рукой, ладонью Благословенного Вессабху, обладающего высочайшей мудростью. «Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottariṃ» (я не знаю счастья, равного этому, откуда же взяться большему?): я не знаю счастья, равного тому счастью, и откуда может быть счастье выше, превосходнее или больше того счастья? Таков смысл. Остальное легко понять в соответствии с изложенным методом. Таков конец толкования стиха.

Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Бхисадаяки тхеры окончен.

6. Sucintitattheraapadānavaṇṇanā

6. Комментарий к ападане почтенного Сучинтиты тхеры.

Giriduggacaro āsintiādikaṃ āyasmato sucintitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantappadese nesādakule uppanno migasūkarādayo vadhitvā khādanto viharati. Tadā lokanātho lokānuggahaṃ sattānuddayatañca paṭicca himavantamagamāsi. Tadā so nesādo bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano khādanatthāya ānītaṃ varamadhuramaṃsaṃ adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, taṃ bhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva puññena teneva somanassena tato cuto sugatīsu saṃsaranto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

«Giriduggacaro āsiṃ» и так далее — это ападана почтенного Сучинтиты тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аттхадасси родился в семье охотников в Гималаях. Он жил, убивая и поедая оленей, диких кабанов и других животных. В то время Покровитель мира, движимый состраданием к миру и милосердием к существам, отправился в Гималаи. Тогда этот охотник, увидев Благословенного, исполнился веры в сердце и поднес Ему превосходное сладкое мясо, которое принес для собственного пропитания. Благословенный из сострадания к нему принял это подношение, вкусил его, произнес слова благословения и удалился. Благодаря этому благому деянию и этой радости в уме, скончавшись оттуда и странствуя в счастливых уделах, он вкусил блаженство в шести небесных мирах сферы чувств, а среди людей вкусил величие вселенского правителя и прочие блага. В эпоху нынешнего Будды он родился в одной благородной семье, обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

36. Catupaṭisambhidāpañcābhiññādibhedaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento giriduggacaro āsintiādimāha. Girati saddaṃ karotīti giri, ko so? Silāpaṃsumayapabbato, duṭṭhu dukkhena gamanīyaṃ duggaṃ, girīhi duggaṃ giriduggaṃ, duggamoti attho. Tasmiṃ giridugge pabbatantare caro caraṇasīlo āsiṃ ahosiṃ. Abhijātova kesarīti abhi visesena jāto nibbatto kesarīva kesarasīho iva giriduggasmiṃ carāmīti attho.

36. Достигнув четырех видов аналитического знания, пяти видов сверхзнания и прочих духовных плодов, вспомнив свои прежние деяния и исполнившись радости, он, дабы явить ападану своих прошлых деяний, произнес: «Giriduggacaro āsiṃ» и так далее. «Гири» — означает гора, издающая гул. Что это такое? Каменистая и песчаная гора. «Дугга» — труднопроходимое место, куда можно пройти лишь с большим трудом. «Гиридугга» — труднопроходимое горное ущелье между горами. «Каро» — означает бродящий, имеющий обыкновение бродить. Смысл в том, что «я бродил в этом труднопроходимом горном ущелье». «Abhijātova kesarī» (подобно благородному льву): подобно льву с роскошной гривой, рожденному благородным, я бродил в труднопроходимых горных ущельях. Таков смысл.

40. Giriduggaṃ pavisiṃ ahanti ahaṃ tadā tena maṃsadānena pītisomanassajāto pabbatantaraṃ pāvisiṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.

40. «Giriduggaṃ pavisiṃ ahaṃ» (я вошел в горное ущелье): тогда я, исполнившись восторга и радости от этого подношения мяса, вошел в горное ущелье. Остальное имеет очевидный смысл.

Sucintitattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Сучинтиты тхеры окончен.

7. Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. Комментарий к ападане почтенного Ваттхадаяки тхеры.

Pakkhijāto [Pg.94] tadā āsintiādikaṃ āyasmato vatthadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle supaṇṇayoniyaṃ nibbatto gandhamādanapabbataṃ gacchantaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso supaṇṇavaṇṇaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇaṃ nimminitvā mahagghaṃ dibbavatthaṃ ādāya bhagavantaṃ pūjesi. Sopi bhagavā paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva somanassena vītināmetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto tattha aparāparaṃ saṃsaranto puññāni anubhavitvā tato manussesu manussasampattinti sabbattha mahagghaṃ vatthābharaṇaṃ laddhaṃ, tato uppannuppannabhave vatthacchāyāya gatagataṭṭhāne vasanto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva chaḷabhiññappattakhīṇāsavo ahosi, pubbe katapuññanāmena vatthadāyakattheroti pākaṭo.

«"В то время я родился птицей..." и так далее — это ападана почтенного Ваттхадаяки-тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения (виваттупаниссая), во времена Благословенного Аттхадасси переродился в утробе супанны (гаруды). Увидев Благословенного Аттхадасси, направлявшегося к горе Гандхамадана, он исполнился веры в сердце, оставил облик супанны, принял облик юноши и, взяв драгоценное божественное одеяние, поднес его Благословенному. Благословенный принял его, произнес слова благословения (анумодана) и удалился. Проведя жизнь в этой радости, он пребывал там до конца своих дней, а после кончины переродился в мире богов. Блуждая там из жизни в жизнь и вкушая плоды своих заслуг, он затем переродился среди людей, обретя человеческое процветание; повсюду он получал драгоценные одежды и украшения. Вследствие этого в каждом последующем рождении он жил под сенью одежд везде, куда бы ни направлялся. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье, достиг зрелости, исполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал освобожденным от омрачений (кхинасава), наделенным шестью видами сверхзнания (чалабиння). По имени своего прежнего благодеяния он стал известен как Ваттхадаяка-тхера (тхера — даритель одежд).»

45. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pakkhijāto tadā āsintiādimāha. Tattha pakkhijātoti pakkhandati upalavati sakuṇo etenāti pakkhaṃ, pakkhamassa atthīti pakkhī, pakkhiyoniyaṃ jāto nibbattoti attho. Supaṇṇoti sundaraṃ paṇṇaṃ pattaṃ yassa so supaṇṇo, vātaggāhasuvaṇṇavaṇṇajalamānapattamahābhāroti attho. Garuḷādhipoti nāge gaṇhanatthāya garuṃ bhāraṃ pāsāṇaṃ giḷantīti garuḷā, garuḷānaṃ adhipo rājāti garuḷādhipo, virajaṃ buddhaṃ addasāhanti sambandho.

45. «Вспомнив свое прежнее деяние, он преисполнился радости и, раскрывая ападану своих прошлых деяний, произнес: "В то время я родился птицей..." и так далее. Здесь "родившийся птицей" (паккхиджато): "крыло" (паккха) — это то, с помощью чего птица летает и парит; тот, у кого есть крылья, зовется "крылатым" (паккхи); значение слова — "родившийся, переродившийся в семействе птиц". "Супанна" (прекраснокрылый): тот, у кого прекрасные перья (крылья), есть супанна; значение этого — "тот, кто несет великое бремя сияющих золотистых крыльев, улавливающих ветер". "Владыка гаруд" (гаруладхипо): "гаруды" — это те, кто заглатывает тяжелые камни, чтобы ловить нагов; владыка, царь гаруд — это "гарудадхипо". Связь слов такова: "Я узрел безгрешного (вираджа) Будду".»

Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение ападаны почтенного Ваттхадаяки-тхеры окончено.»

8. Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. «Разъяснение ападаны почтенного Амбадаяки-тхеры»

Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato ambadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle vānarayoniyaṃ [Pg.95] nibbatto himavante kapirājā hutvā paṭivasati. Tasmiṃ samaye anomadassī bhagavā tassānukampāya himavantamagamāsi. Atha so kapirājā bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sumadhuraṃ ambaphalaṃ khuddamadhunā adāsi. Atha bhagavā tassa passantasseva taṃ sabbaṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so somanassasampannahadayo teneva pītisomanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ tattha dibbasukhamanubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiññappatto ahosi. Pubbapuññanāmena ambadāyakattheroti pākaṭo.

«"Благословенный Аномадасси..." и так далее — это ападана почтенного Амбадаяки-тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, во времена Благословенного Аномадасси переродился в утробе обезьяны и жил в Гималаях как вожак обезьян. В то время Благословенный Аномадасси из сострадания к нему отправился в Гималаи. Тогда этот вожак обезьян, увидав Благословенного, исполнился веры в сердце и поднес ему сладкий плод манго с медом диких пчел. Благословенный на глазах у обезьяны вкусил все это, произнес слова благословения и удалился. Затем тот, чье сердце было полно радости, пребывал в этом восторге и ликовании до конца своих дней, а после кончины переродился в мире богов. Вкушая там божественное блаженство из жизни в жизнь, а затем испытав человеческое процветание среди людей, в эпоху нынешнего Будды он родился в богатой семье, исполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре обрел шесть видов сверхзнания. По имени своего прежнего благодеяния он стал известен как Амбадаяка-тхера (тхера — даритель манго).»

53. So aparabhāge attanā katakusalabījaṃ disvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhīti so bhagavā sabbaloke appamāṇe satte ‘‘sukhī hontū’’tiādinā nirupadhi upadhivirahitaṃ katvā mettāya mettacittena aphari patthari vaḍḍhesīti attho.

53. «Впоследствии, узрев плод посаженного им семени благого действия, он преисполнился радости и, раскрывая ападану своих прошлых деяний, произнес: "Благословенный Аномадасси..." и так далее. "Он наполнил мир любящей добротой, безмерный, свободный от привязанностей" (mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhī): этот Благословенный наполнил весь мир безмерных существ любящей добротой, желая им: "Пусть они будут счастливы" и так далее, будучи свободным от привязанностей (упадхи), и своим умом любящей доброты распространил, расширил и взрастил ее — таково значение.»

54. Kapi ahaṃ tadā āsinti tadā tassāgamanakāle kapirājā ahosinti attho.

54. «"В то время я был обезьяной" (kapi ahaṃ tadā āsiṃ): значение в том, что в то время, в момент прихода Благословенного, он был вожаком обезьян.»

Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение ападаны почтенного Амбадаяки-тхеры окончено.»

9. Sumanattheraapadānavaṇṇanā

9. «Разъяснение ападаны почтенного Суманы-тхеры»

Sumano nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sumanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle mālākārassa kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto bhagavati pasannamānaso sumanamālāmuṭṭhiyo gahetvā ubhohi hatthehi pūjesi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā sumananāmena [Pg.96] pākaṭo satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

«"По имени Сумана..." и так далее — это ападана почтенного Суманы-тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, во времена Благословенного Сикхи родился в семье гирляндщика. Достигнув зрелости, он обрел веру и, устремив помыслы к Благословенному, взял пригоршни цветов жасмина (сумана) и обеими руками совершил подношение. Благодаря этой заслуге он вкусил два вида процветания — среди богов и людей. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье, по достижении зрелости обзавелся женой и детьми, стал известен под именем Сумана, а затем, исполнившись веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.»

62. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumano nāma nāmenātiādimāha. Sundaraṃ manaṃ cittaṃ yassa so sumano. Saddhāpasādabahumānena yutto nāmena sumano nāma mālākāro tadā ahaṃ ahosiṃ.

62. «Став арахантом, он вспомнил свое прежнее деяние и, преисполнившись радости, раскрывая ападану своих прошлых деяний, произнес: "По имени Сумана..." и так далее. Тот, у кого прекрасный ум (мана), прекрасные помыслы (читта), зовется "Сумана" (благомыслящий). Наделенный верой, преданностью и глубоким почтением, я в то время был гирляндщиком по имени Сумана.»

63. Sikhino lokabandhunoti sikhā muddhā kāsatīti sikhī. Atha vā sampayuttasampayoge khādati viddhaṃsetīti sikhī, kā sā? Aggisikhā, aggisikhā viya sikhāya dippanato sikhī. Yathā aggisikhā jotati pākaṭā hoti, sikhī pattatiṇakaṭṭhapalāsādike dahati, evamayampi bhagavā nīlapītādiraṃsīhi jotati sakalalokasannivāse pākaṭo hoti. Sakasantānagatasabbakilese soseti viddhaṃseti jhāpetīti vohāranāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ, tassa sikhino. Sakalalokassa bandhuñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno bhagavato sumanapupphaṃ abhiropayiṃ pūjesinti attho.

63. «"Сикхи, друга мира" (sikhino lokabandhuno): "Сикхи" — поскольку его макушка (сикха) сияет. Или же "Сикхи" — поскольку он уничтожает, разрушает сопутствующие загрязнения. Что это? Пламя огня (аггисикха); он зовется Сикхи, потому что сияет подобно пламени огня. Как пламя огня горит и ярко светит, и огонь (сикхи) сжигает листья, траву, дрова и прочее, так и этот Благословенный сияет синими, желтыми и другими лучами и ведом всему миру. Он иссушает, уничтожает и сжигает все загрязнения (килеса) в своем потоке ума — отсюда его обиходное имя, прозвание и обозначение "Сикхи". "Друг мира" (локабандху) — поскольку он является родственником, близким для всего мира. Значение слов "Сикхи, другу мира, Благословенному, я поднес цветы жасмина" в том, что он совершил это подношение и почтил его.»

Sumanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение ападаны почтенного Суманы-тхеры окончено.»

10. Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā

10. «Разъяснение ападаны почтенного Пуппхачанкотия-тхеры»

Abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādikaṃ āyasmato pupphacaṅkoṭiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahāvibhavasampanno satthari pasīditvā pasannākāraṃ dassento suvaṇṇavaṇṇaṃ anojapupphamocinitvā caṅkoṭakaṃ pūretvā bhagavantaṃ pūjetvā ‘‘bhagavā, imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne suvaṇṇavaṇṇo pūjanīyo hutvā nibbānaṃ pāpuṇeyya’’nti patthanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu nibbatto sabbattha pūjito [Pg.97] suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

«"Подобного бесстрашному льву..." и так далее — это ападана почтенного Пуппхачанкотия-тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, во времена Благословенного Сикхи родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он стал очень богат. Исполнившись веры в Учителя и желая выразить свою преданность, он сорвал золотистые цветы аноджа, наполнил ими корзину для цветов (чанкотака) и, почтив Благословенного, высказал пожелание: "О Благословенный! Пусть благодаря плоду этого благодеяния в каждом месте моего перерождения я буду обладать золотистым цветом кожи, буду почитаем другими и достигну ниббаны". Благодаря этому благому поступку он перерождался среди богов и людей, повсюду пользовался почтением, обладал золотистым цветом кожи и был прекрасен обликом. Впоследствии, в эпоху нынешнего Будды, он родился в богатой семье, достиг зрелости, исполнился веры в Учителя, принял монашество, развил прозрение (випассана) и вскоре стал арахантом.»

68-9. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādimāha. Tattha sīhanti dvipadacatuppadādayo satte abhibhavati ajjhottharatīti sīho, abhītarūpo abhītasabhāvo, taṃ abhītarūpaṃ sīhaṃ iva nisinnaṃ pūjesinti sambandho. Pakkhīnaṃ aggaṃ garuḷarājaṃ iva pavaraṃ uttamaṃ byaggharājaṃ iva abhi visesena jātaṃ sabbasīhānaṃ visesaṃ kesarasīhaṃ iva tilokassa saraṇaṃ sikhiṃ sammāsambuddhaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Anejaṃ nikkilesaṃ khandhamārādīhi aparājitaṃ nisinnaṃ sikhinti sambandho. Māraṇānagganti sabbakilesānaṃ māraṇe sosane viddhaṃsane aggaṃ seṭṭhaṃ kilese mārentānaṃ paccekabuddhabuddhasāvakānaṃ vijjamānānampi tesaṃ agganti attho. Bhikkhusaṅghapurakkhataṃ parivāritaṃ parivāretvā nisinnaṃ sikhinti sambandho.

68-9. «Достигнув плода арахантства, он вспомнил свое прежнее деяние и, преисполнившись радости, раскрывая ападану своих прошлых деяний, произнес: "Подобного бесстрашному льву..." и так далее. Здесь "лев" (сиха): тот, кто превосходит и одолевает двуногих, четвероногих и прочих существ, есть лев. "Бесстрашный" (абхитарупо) означает "обладающий бесстрашной природой". Связь слов такова: "Я почтил его, восседавшего подобно бесстрашному льву". "Подобно царю гаруд, первейшему среди птиц, подобно благородному и превосходному царю тигров, подобно гривистому льву, превосходящему всех прочих львов — Сикхи, Совершенного Будду, прибежище трех миров". Каков он? "Свободного от вожделения" (анеджам) — то есть не имеющего вожделения, безгрешного (никкилеса), "непобежденного" (апараджитам) Марой совокупностей (кхандха-мара) и прочими, восседавшего Сикхи — такова связь слов. "Высшего среди истребителей" (марананаггам): превосходного, величайшего в умерщвлении, иссушении и уничтожении всех загрязнений; значение в том, что он превосходит даже паччекабудд и учеников Будды, которые также уничтожают загрязнения. "Окруженного общиной бхиккху" (бхиккхусангхапураккхатам): связь слов указывает на Сикхи, восседавшего в окружении общины бхиккху.»

70. Caṅkoṭake ṭhapetvānāti uttamaṃ anojapupphaṃ karaṇḍake pūretvā sikhīsambuddhaṃ seṭṭhaṃ samokiriṃ pūjesinti attho.

70. «"Поместив в корзину" (caṅkoṭake ṭhapetvāna): значение в том, что он наполнил шкатулку (карандака) превосходными цветами аноджа и осыпал ими, почтил величайшего Будду Сикхи.»

Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение ападаны почтенного Пуппхачанкотия-тхеры окончено.»

Sattamavaggavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение седьмой главы окончено.»

8. Nāgasamālavaggo

8. «Глава Нагасамалы»

1. Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā

1. «Разъяснение ападаны почтенного Нагасамалы-тхеры»

Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādikaṃ āyasmato nāgasamālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tathārūpasajjanasaṃsaggassa [Pg.98] alābhena satthari dharamānakāle dassanasavanapūjākammamakaritvā parinibbutakāle tassa bhagavato sārīrikadhātuṃ nidahitvā katacetiyamhi cittaṃ pasādetvā pāṭalipupphaṃ pūjetvā somanassaṃ uppādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena tato kālaṃ kato tusitādīsu chasu devalokesu sukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nāgarukkhapallavakomaḷasadisasarīrattā nāgasamāloti mātāpitūhi katanāmadheyyo bhagavati pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

«"Цветок патали..." и так далее — это ападана почтенного Нагасамалы-тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения, во времена Благословенного Сикхи родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавелся домом, но из-за отсутствия общения с благочестивыми людьми не совершал подношений, не слушал Дхамму и не созерцал Учителя при его жизни. Однако после ухода Благословенного в париниббану, когда его телесные реликвии были заложены в ступу, он устремил свои помыслы к этой ступе с верой, поднес цветок патали и преисполнился радости. Пребывая в этой радости до конца своих дней, он после кончины переродился в одном из шести миров богов, начиная с Туситы, где вкушал блазенство. Впоследствии, испытав человеческое процветание среди людей, в эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье и достиг зрелости. Из-за того, что его тело было нежным, подобно молодым побегам дерева нага (железного дерева), родители дали ему имя Нагасамала. Исполнившись веры в Благословенного, он принял монашество и вскоре стал арахантом.»

1. So pacchā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādimāha. Tattha āpāṭalinti ā samantato, ādarena vā pāṭalipupphaṃ gahetvā ahaṃ thūpamhi abhiropesiṃ pūjesinti attho. Ujjhitaṃ sumahāpatheti sabbanagaravāsīnaṃ vandanapūjanatthāya mahāpathe nagaramajjhe vīthiyaṃ ujjhitaṃ uṭṭhāpitaṃ, iṭṭhakakammasudhākammādīhi nipphāditanti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.

1. «Впоследствии он вспомнил свое прежнее деяние и, преисполнившись радости, раскрывая ападану своих прошлых деяний, произнес: "Цветок патали..." и так далее. Здесь "цветок патали" (āpāṭaliṃ): взяв повсюду или же с почтением цветок патали, "я возложил его на ступу и почтил" — таково значение. "Оставленный на большой дороге" (ujjhitaṃ sumahāpathe): воздвигнутый на большой дороге посреди города для поклонения и почитания всеми жителями города, сооруженный из кирпича, штукатурки и прочего — таково значение. Остальное легко для понимания, поскольку было объяснено ранее и имеет очевидный смысл.»

Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение ападаны почтенного Нагасамалы-тхеры окончено.»

2. Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā

2. «Разъяснение ападаны почтенного Падасанняки-тхеры»

Akkantañca padaṃ disvātiādikaṃ āyasmato padasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ saddhāsampanne upāsakagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno bhagavatā tassa anukampāya dassitaṃ padacetiyaṃ disvā pasanno lomahaṭṭhajāto vandanapūjanādibahumānamakāsi. So teneva sukhette sukatena puññena tato cuto sagge nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu jāto manussasampattiṃ sabbamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto [Pg.99] pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññanāmena padasaññakattheroti pākaṭo.

«"Увидев отпечатанный след..." и так далее — это ападана почтенного Падасанняки-тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в каждом последующем существовании заслуги, служащие опорой для освобождения, во времена Благословенного Тиссы родился в семье благочестивого упасаки. Достигнув зрелости, он обрел веру в Три Драгоценности. Увидев след ноги (падачетия), явленный Благословенным из сострадания к нему, он исполнился веры, у него побежали мурашки по телу, и он выразил глубокое почтение поклонением, подношениями и прочим. Благодаря этой заслуге, совершенной на столь благодатном поле (сукхетта), он после кончины переродился на небесах, где вкушал божественное блаженство. Впоследствии он родился среди людей, сполна изведал человеческое процветание, а в эпоху нынешнего Будды родился в богатой семье. Достигнув зрелости, он обрел веру, принял монашество и вскоре стал арахантом. По имени своего прежнего благодеяния он стал известен как Падасанняка-тхера (тхера, распознавший след ноги).»

5. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento akkantañca padaṃ disvātiādimāha. Tattha akkantanti akkamitaṃ dassitaṃ. Sabbabuddhānaṃ sabbadā caturaṅgulopariyeva gamanaṃ, ayaṃ pana tassa saddhāsampannataṃ ñatvā ‘‘eso imaṃ passatū’’ti padacetiyaṃ dassesi, tasmā so tasmiṃ pasīditvā vandanapūjanādisakkāramakāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

5. Однажды он, вспомнив свои прошлые деяния и провозглашая ападану своей прошлой жизни, произнес стих, начинающийся со слов: "Увидев оставленный след" (akkantañca padaṃ disvā). Здесь слово "akkantaṃ" означает "наступленный", "показанный". Все Будды всегда ходят на высоте четырех пальцев над землей. Однако этот [Будда Тисса], зная о его преданности (saddhā), подумал: "Пусть он увидит этот след", и явил отпечаток своей стопы (padacetiyaṃ). Поэтому тот человек, обретя веру в Будду, совершил поклонение, подношение и другие знаки почтения — таков смысл. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Падасанняки окончено.

3. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение ападаны тхеры Буддхасанняки

Dumagge paṃsukūlikantiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto dumagge laggitaṃ bhagavato paṃsukūlacīvaraṃ disvā pasannamānaso ‘‘arahaddhaja’’nti cintetvā vandanapūjanādisakkāramakāsi. So tena puññakammena devamanussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов "На вершине дерева памсукула" (dumagge paṃsukūlikaṃ), — это ападана почтенного Буддхасанняки-тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Тиссы он переродился в благородной семье, достиг зрелости и обрел веру. Увидев застрявшее на вершине дерева памсукула-чивару (одеяние из пыльных тряпок) Благословенного, он с умиротворенным умом подумал: "Это знамя арахантов!" — и совершил поклонение, подношение и другие знаки почтения. Благодаря этому благому деянию он вкусил счастье в мирах богов и людей, а в эпоху нынешнего Будды переродился в богатой семье. Обретя веру, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

9. So pattaarahattādhigamo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento dumagge paṃsukūlikantiādimāha. Tattha dhunāti kampatīti dumo. Duhati pūreti ākāsatalanti vā dumo, dumassa aggo koṭīti dumaggo, tasmiṃ dumagge. Paṃsumiva paṭikkūlabhāvaṃ amanuññabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ, paṃsukūlameva paṃsukūlikaṃ, satthuno paṃsukūlaṃ dumagge laggitaṃ disvā ahaṃ añjaliṃ paggahetvā taṃ paṃsukūlaṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Tanti nipātamattaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

9. Достигнув плода арахантства, он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, провозглашая ападану своей прошлой жизни, произнес стих, начинающийся со слов: "На вершине дерева памсукула" (dumagge paṃsukūlikaṃ). Здесь слово "dumo" (дерево) означает то, что колышется (dhunāti). Или же "dumo" — это то, что заполняет небесный свод. "Dumaggo" — это вершина (край) дерева; "tasmiṃ dumagge" означает "на той вершине дерева". "Paṃsukūlaṃ" (одеяние из пыльных тряпок) — это то, что приходит к состоянию отвратительности и непривлекательности, подобно пыли (paṃsu). "Paṃsukūlikaṃ" — это то же самое, что и "paṃsukūlaṃ". Смысл слов "увидев застрявшее на вершине дерева памсукула-одеяние Учителя, я, подняв [руки в приветствии], поклонился этому памсукула-одеянию" заключается в том, что он совершил поклонение. Слово "taṃ" — это просто частица. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Буддхасанняки окончено.

4. Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение ападаны тхеры Бхисалувадаяки

Kānanaṃ [Pg.100] vanamoggayhātiādikaṃ āyasmato bhisāluvadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle himavantassa samīpe araññāvāse vasanto vanamūlaphalāhāro vivekavasenāgataṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcabhisāluve adāsi. Bhagavā tassa cittaṃ pasādetuṃ passantasseva paribhuñji. So tena cittappasādena kālaṃ katvā tusitādīsu sampattimanubhavitvā pacchā manussasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampattiṃ patto taṃ pahāya sāsane pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

Ападана, начинающаяся со слов "Уйдя в лесную чащу" (kānanaṃ vanamoggayha), — это ападана почтенного Бхисалувадаяки-тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випасси он жил в лесной обители вблизи Гималаев, питаясь лесными корнями и плодами. Увидев Благословенного Випасси, пришедшего ради уединения, он с умиротворенным умом поднес ему пять видов корней лотоса. Благословенный, дабы умиротворить его ум, вкусил их прямо на его глазах. Скончавшись с этим умиротворенным умом, он вкусил счастье в мире Тусита и других небесных мирах, а затем, познав и человеческое счастье, в эпоху нынешнего Будды переродился в благородной семье. Достигнув богатства и процветания, он оставил всё это, принял монашество в Учении и вскоре достиг арахантства.

13. So tato attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Vasāmi vipine ahanti vivekavāso ahaṃ vasāmīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

13. После этого он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, провозглашая ападану своей прошлой жизни, произнес стих, начинающийся со слов: "Уйдя в лесную чащу" (kānanaṃ vanamoggayha). Его объяснение такое же, как было дано выше. Слова "Я живу в лесу" (vasāmi vipine ahaṃ) следует свявать по смыслу как "я живу в уединенной обители". Остальное имеет очевидный смысл.

Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Бхисалувадаяки окончено.

Chaṭṭhabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

Разъяснение шестого раздела для декламации (бханавары) завершено.

5. Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā

5. Разъяснение ападаны тхеры Экасанняки

Khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādikaṃ āyasmato ekasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasannamānaso tassa satthuno khaṇḍaṃ nāma aggasāvakaṃ bhikkhāya caramānaṃ disvā saddahitvā piṇḍapātamadāsi. So tena puññakammena devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So ekadivasaṃ piṇḍapātassa saññaṃ manasikaritvā paṭiladdhavisesattā ekasaññakattheroti pākaṭo.

Ападана, начинающаяся со слов "По имени он был Кханда" (khaṇḍo nāmāsi nāmena), — это ападана почтенного Экасанняки-тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випасси он переродился в благородной семье, достиг разумного возраста и обрел веру в Три Драгоценности. Увидев главного ученика того Учителя по имени Кханда, обходящего дома ради подаяния, он с глубокой верой поднес ему пиндапату (пищу). Благодаря этому благому деянию он вкусил счастье в мирах богов и людей, а в эпоху нынешнего Будды переродился в Саваттхи в благородной семье. Достигнув разумного возраста, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, обрел веру, принял монашество и вскоре стал арахантом. Однажды он, сосредоточив ум на воспоминании о том единственном подношении пищи (saññā), благодаря достижению особого духовного плода стал известен как Экасанняка-тхера (Тхера с одним восприятием).

18. So [Pg.101] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādimāha. Tattha tassa aggasāvakattherassa kilesānaṃ khaṇḍitattā khaṇḍoti nāmaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

18. Впоследствии он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, провозглашая ападану своей прошлой жизни, произнес стих, начинающийся со слов: "По имени он был Кханда" (khaṇḍo nāmāsi nāmena). Здесь имя "Кханда" (Сокрушитель) у того тхеры, главного ученика, объясняется тем, что он сокрушил (khaṇḍitatta) загрязнения ума (kilesa). Остальное везде совершенно очевидно.

Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Экасанняки окончено.

6. Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападаны тхеры Тинасантхарадаяки

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasantharadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto buddhuppādato pageva uppannattā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre ekaṃ saraṃ nissāya paṭivasati. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya ākāsena agamāsi. Atha kho so tāpaso ākāsato oruyha ṭhitaṃ taṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tiṇaṃ lāyitvā tiṇasantharaṃ katvā nisīdāpetvā bahumānādarena pañcapatiṭṭhitena vanditvā paṭikuṭiko hutvā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto anekavidhasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов "Неподалеку от Гималаев" (himavantassa avidūre), — это ападана почтенного Тинасантхарадаяки-тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Тиссы он переродился в благородной семье. Поскольку он родился еще до появления Будды в мире, он оставил домашнюю жизнь, принял аскетическое отречение (стал тапасой) и жил неподалеку от Гималаев возле одного озера. В то время Благословенный Тисса из сострадания к нему прибыл по воздуху. Тогда тот аскет, увидев Благословенного, спустившегося с неба и стоявшего перед ним, с умиротворенным умом срезал траву, сделал из нее подстилку, усадил Его на нее и с великим почтением поклонился, коснувшись земли пятью точками тела (pañcapatiṭṭhita), после чего, пятясь назад, удалился. Прожив там до конца своей жизни, он скончался, странствовал среди богов и людей, вкушая разнообразное счастье, а в эпоху нынешнего Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

22. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mahājātassaroti ettha pana saranti ettha pānīyatthikā dvipadacatuppadādayo sattāti saraṃ, atha vā saranti ettha nadīkandarādayoti saraṃ, mahanto ca so sayameva jātattā saro ceti mahājātassaro. Anotattachaddantadahādayo viya apākaṭanāmattā ‘‘mahājātassaro’’ti vuttoti daṭṭhabbo. Satapattehi sañchannoti ekekasmiṃ pupphe satasatapattānaṃ vasena satapatto, satapattasetapadumehi [Pg.102] sañchanno gahanībhūtoti attho. Nānāsakuṇamālayoti aneke haṃsakukkuṭakukkuhadeṇḍibhādayo ekato kuṇanti saddaṃ karontīti sakuṇāti laddhanāmānaṃ pakkhīnaṃ ālayo ādhārabhūtoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

22. Впоследствии он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, провозглашая ападану своей прошлой жизни, произнес стих, начинающийся со слов: "Неподалеку от Гималаев" (himavantassa avidūre). Его объяснение такое же, как было дано выше. Что касается слова "mahājātassaro" (великое природное озеро): "saraṃ" (озеро) — это место, куда приходят (saranti) жаждущие воды существа: двуногие, четвероногие и другие. Или же "saraṃ" — это место, куда стекаются (saranti) воды из рек и ущелий. Оно и великое (mahanto), и возникло само по себе (sayameva jātattā), и является озером (saro) — отсюда "mahājātassaro". Подобно озерам Анотатта, Чадданта и другим, из-за того, что его собственное имя не было широко известно, оно было названо просто "великим природным озерм" — так следует это понимать. Выражение "покрытое столепестковыми лотосами" (satapattehi sañchanno) означает следующее: "satapatto" (столепестковый) — из-за наличия ста лепестков в каждом отдельном цветке; смысл в том, что озеро было густо покрыто белыми столепестковыми лотосами. Выражение "обитель различных птиц" (nānāsakuṇamālayo) означает следующее: многие лебеди, дикие куры, фазаны, птицы титибха и другие вместе кричат и издают звуки, отчего они зовутся "sakuṇā" (птицы); смысл в том, что это озеро было пристанищем и прибежищем для этих птиц. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Тинасантхарадаяки окончено.

7. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны тхеры Сучидаяки

Tiṃsakappasahassamhītiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya bhagavato cīvarakammaṃ kātuṃ pañca sūciyo adāsi. So tena puññena devamanussesu puññamanubhavitvā vicaranto uppannuppannabhave tikkhapañño hutvā pākaṭo imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajanto tikkhapaññatāya khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi.

Ападана, начинающаяся со слов "Тридцать тысяч капп назад" (tiṃsakappasahassamhi), — это ападана почтенного Сучидаяки-тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сумедхи он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, чтобы помочь в шитье чивары (одеяния) для Благословенного, он поднес пять игл. Благодаря этой заслуге он странствовал, вкушая плоды благих дел среди богов и людей, и в каждом новом существовании рождался с острым умом и становился известным. В эпоху нынешнего Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учителя и принял монашество. Благодаря своему острому уму он достиг арахантства прямо во время бритья головы (под лезвием бритвы).

30. So aparabhāge puññaṃ paccavekkhanto taṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tiṃsakappasahassamhītiādimāha. Antarantaraṃ panettha suviññeyyameva.

30. Впоследствии он, размышляя о своих заслугах, вспомнил то подношение игл и, преисполнившись радости, провозглашая ападану своей прошлой жизни, произнес стих, начинающийся со слов: "Тридцать тысяч капп назад" (tiṃsakappasahassamhi). Объяснение отдельных слов в этом тексте вполне легко для понимания.

31. Pañcasūcī mayā dinnāti ettha sūcati chiddaṃ karoti vijjhatīti sūci, pañcamattā sūcī pañcasūcī mayā dinnāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

31. В выражении "Я поднес пять игл" (pañcasūcī mayā dinnā): "sūci" (игла) — это то, что указывает, делает отверстие, прокалывает. "Pañcasūcī" означает ровно пять игл; смысл слов в том, что "я поднес пять игл". Остальное легко для понимания.

Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Сучидаяки окончено.

8. Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападаны тхеры Паталипуппхии

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato pāṭalipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.103] kulagehe seṭṭhiputto hutvā nibbatto vuddhippatto kusalākusalaññū satthari pasīditvā pāṭalipupphaṃ gahetvā satthu pūjesi. So tena puññena bahudhā sukhasampattiyo anubhavanto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов "Золотоцветного Будду" (suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ), — это ападана почтенного Паталипуппхии-тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Тиссы он переродился сыном казначея (сеттхи) в благородной семье. Достигнув зрелости, он научился различать благое и неблагое. Обретя веру в Учителя, он взял цветок патали и поднес его Учителю. Благодаря этой заслуге он вкушал разнообразное счастливое процветание, странствуя среди богов и людей, а в эпоху нынешнего Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Tattha antarāpaṇeti ā samantato hiraññasuvaṇṇādikaṃ bhaṇḍaṃ paṇenti vikkiṇanti pattharanti etthāti āpaṇaṃ, āpaṇassa antaraṃ vīthīti antarāpaṇaṃ, tasmiṃ antarāpaṇe. Suvaṇṇavaṇṇaṃ kañcanagghiyasaṃkāsaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ sambuddhaṃ disvā pāṭalipupphaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

36. Впоследствии он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, провозглашая ападану своей прошлой жизни, произнес стих, начинающийся со слов: "Золотоцветного Будду" (suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ). Здесь слово "antarāpaṇe" (на рыночной улице) объясняется так: "āpaṇaṃ" (рынок) — это место, где повсюду выставляют, продают и торгуют товарами, такими как серебро, золото и прочее; "antarāpaṇaṃ" — это улица между торговыми рядами (внутри рынка); "tasmiṃ antarāpaṇe" означает "на той рыночной улице". Смысл слов "увидев золотоцветного Будду, подобного золотому изваянию и обладающего тридцатью двумя великими признаками, я поднес цветок патали" заключается в совершении этого подношения. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Паталипуппхии окончено.

9. Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападаны тхеры Тхитанджалики

Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato ṭhitañjaliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tatthuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle purākatena ekena kammacchiddena nesādayoniyaṃ nibbattitvā viññutaṃ patto migasūkarādayo māretvā nesādakammena araññe vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. So taṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi asītānubyañjanabyāmappabhāhi ca jalamānaṃ bhagavantaṃ disvā somanassajāto paṇāmaṃ katvā gantvā paṇṇasanthare nisīdi. Tasmiṃ khaṇe devo gajjanto asani pati, tato maraṇasamaye buddhamanussaritvā punañjalimakāsi. So tena puññena sukhette katakusalattā akusalavipākaṃ paṭibāhitvā sagge nibbatto kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya purākatavāsanāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов "В прошлом я был охотником на оленей" (migaluddo pure āsi), — это ападана почтенного Тхитанджалики-тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях, где бы он ни рождался, заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Тиссы из-за одной бреши в прошлой карме он переродился в семье охотников. Достигнув разумного возраста, он убивал оленей, кабанов и других животных, ведя жизнь охотника в лесу. В то время Благословенный Тисса из сострадания к нему отправился в Гималаи. Увидев Благословенного, сияющего тридцатью двумя великими признаками, восемьюдесятью малыми признаками и аурой в одну сажень, он преисполнился радости, совершил поклон, подошел и сел на подстилку из листьев. В этот миг загремел гром и ударила молния. Затем, в момент смерти, вспомнив о Будде, он вновь почтительно сложил ладони. Благодаря этой заслуге, поскольку благое дело было совершено на благодатном поле (по отношению к Будде), он предотвратил созревание неблагой кармы и переродился в мире богов. Вкусив блаженство в небесных мирах чувственной сферы, а затем познав и человеческое счастье среди людей, впоследствии, в эпоху нынешнего Будды, он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, благодаря склонностям (васане), накопленным в прошлом, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

42. So [Pg.104] tato paraṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migaluddoti migānaṃ māraṇaṃ upagacchatīti migaluddo. Miganti sīghaṃ vātavegena gacchanti dhāvantīti migā, tesaṃ migānaṃ māraṇe luddo dāruṇo lobhīti migaluddo. So ahaṃ pure bhagavato dassanasamaye migaluddo āsiṃ ahosinti attho. Araññe kānaneti arati gacchati migasamūho etthāti araññaṃ, atha vā ā samantato rajjanti tattha vivekābhiratā buddhapaccekabuddhādayo mahāsārappattā sappurisāti araññaṃ. Kā kucchitākārena vā bhayānakākārena vā nadanti saddaṃ karonti, ānanti vindantīti vā kānanaṃ, tasmiṃ araññe kānane migaluddo pure āsinti sambandho. Tattha addasaṃ sambuddhanti tattha tasmiṃ araññe upagataṃ sambuddhaṃ addasaṃ addakkhinti attho. Dassanaṃ pure ahosi avidūre, tasmā manodvārānusārena cakkhuviññāṇaṃ purecārikaṃ kāyaviññāṇasamaṅgiṃ pāpeti appetīti attho.

42. После этого тот старец, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «В прошлом я был охотником на оленей» (migaluddo pure āsi). Здесь слово «охотник на оленей» (migaluddo) означает: тот, кто несет смерть оленям (животным). «Олени» (migā) — это те, кто быстро бегут, подобно порыву ветра. «Охотник на оленей» (migaluddo) — это тот, кто жесток, свиреп и жаден в убийстве этих оленей. Смысл таков: «В прошлом, во время встречи с Благословенным, я был охотником на оленей». В выражении «в лесной чаще» (araññe kānane): «лес» (arañña) — это место, где бродят стада оленей. Или же «лес» (arañña) — это место, которое со всех сторон радует благородных мужей, обретших великую суть, таких как Будды, Паччекабудды и другие, находящие удовольствие в уединении. «Чаща» (kānana) — это место, где издают звуки отвратительным или пугающим образом, или же место, где находят убежище. Связь слов такова: «В том лесу, в чаще, в прошлом я был охотником на оленей». «Там я увидел Просветленного» (tattha addasaṃ sambuddhaṃ) означает: «Там, в том лесу, я увидел пришедшего Всепросветленного». Смысл в том, что видение произошло вначале на близком расстоянии, поэтому зрительное сознание (cakkhuviññāṇa), идущее впереди посредством двери ума (manodvāra), приводит и направляет к обладанию телесным сознанием (kāyaviññāṇa).

44. Tato me asanīpātoti ā samantato sananto gajjanto patatīti asani, asaniyā pāto patanaṃ asanīpāto, devadaṇḍoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

44. «Затем в меня [ударила] молния» (tato me asanīpāto): «молния» (asani) — это то, что падает со всех сторон с грохотом и шумом. «Удар молнии» (asanīpāto) — это падение молнии. Смысл в том, что это «божественная кара» (devadaṇḍo). Остальное везде имеет очевидный смысл.

Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане старейшины Тхитанджалие завершен.

10. Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā

10. Комментарий к ападане старейшины Типадумие

Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato tipadumiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatiyaṃ mālākārakulagehe nibbatto vuddhippatto mālākārakammaṃ katvā vasanto ekadivasaṃ anekavidhāni jalajathalajapupphāni gahetvā rañño santikaṃ gantukāmo evaṃ cintesi – ‘‘rājā imāni tāva pupphāni disvā pasanno sahassaṃ vā dhanaṃ gāmādikaṃ vā dadeyya, lokanāthaṃ pana pūjetvā nibbānāmatadhanaṃ labhāmi, kiṃ me etesu sundara’’nti tena ‘‘bhagavantaṃ [Pg.105] pūjetvā saggamokkhasampattiyo nipphādetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vaṇṇavantaṃ atīva rattapupphattayaṃ gahetvā pūjesi. Tāni gantvā ākāsaṃ chādetvā pattharitvā aṭṭhaṃsu. Nagaravāsino acchariyabbhutacittajātā celukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Taṃ disvā bhagavā anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Победитель по имени Падумуттара» (padumuttaro nāma jino), принадлежит почтенному Типадумие. Этот старец также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в Хамсавати в семье торговца цветами. Достигнув зрелости, он зарабатывал на жизнь цветочным делом. Однажды, взяв множество различных водных и сухопутных цветов, он захотел пойти к царю и подумал так: «Если царь увидит эти цветы, он обрадуется и даст мне тысячу монет или деревню. Но если я почту Владыку Мира, я обрету сокровище бессмертной Ниббаны. Что же для меня лучше из этого?» Подумав: «Почтив Благословенного, мне следует обрести блага небес и освобождения», он взял три прекрасных ярко-красных цветка и поднес их Будде. Эти цветы поднялись в воздух, покрыли небо и, раскинувшись, застыли там. Жители города, чьи сердца наполнились изумлением и восторгом, устроили тысячи подбрасываний одежд в воздух. Увидев это, Благословенный произнес слова одобрения (анумодану). Благодаря этой заслуге он вкушал блага среди богов и людей, а в это рождение Будды родился в семье домохозяина. Повзрослев, он обрел веру в Учителя, выслушал Дхамму, принял монашество и вскоре стал арахантом.

48. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Sabbadhammāna pāragūti sabbesaṃ navalokuttaradhammānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gato paccakkhaṃ katoti attho. Danto dantaparivutoti sayaṃ kāyavācādīhi danto etadagge ṭhapitehi sāvakehi parivutoti attho. Sesaṃ sabbattha sambandhavasena uttānatthamevāti.

48. Он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Победитель по имени Падумуттара». Смысл этого был объяснен выше. «Достигший иного берега всех дхамм» (sabbadhammāna pāragū) означает: достигший Ниббаны, которая является иным берегом для всех девяти надмирских дхамм, и познавший её воочию. «Укрощенный в окружении укрощенных» (danto dantaparivuto) означает: сам укрощенный телом, речью и прочим, окруженный учениками, утвержденными в высших достижениях. Остальное везде в силу контекста имеет очевидный смысл.

Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане старейшины Типадумие завершен.

Aṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

Комментарий к восьмой главе (вагге) завершен.

9. Timiravaggo

9. Глава о тимире (Тимира-вагга)

1. Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

1. Комментарий к ападане старейшины Тимирапуппхии

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato timirapupphiyattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā candabhāgāya nadiyā samīpe vasati, vivekakāmatāya himavantaṃ gantvā nisinnaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā vanditvā tassa guṇaṃ pasīditvā timirapupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena devesu ca manussesu ca [Pg.106] sampattimanubhavanto saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «На берегу реки Чандабхага» (candabhāgānadītīre), принадлежит почтенному Тимирапуппхии. Каково её происхождение? Этот старец также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сиддхаттхи он родился в одной семье. Достигнув зрелости, он завел домашнее хозяйство, но, увидев опасность в чувственных удовольствиях, оставил семейную жизнь, принял отшельничество и поселился близ реки Чандабхага. Желая уединения, он отправился в Гималаи, где увидел сидящего Благословенного Сиддхаттху. Поклонившись ему и преисполнившись веры в его качества, он взял цветок тимиры и поднес его Будде. Благодаря этой заслуге он вкушал блага среди богов и людей, вращаясь в сансаре, а в это рождение Будды родился в одной семье. Повзрослев, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

1. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Anubhotaṃ vajāmahanti gaṅgāya āsanne vasanabhāvena sabbattha rammabhāvena gaṅgāto heṭṭhā sotānusārena ahaṃ vajāmi gacchāmi tattha tattha vasāmīti attho. Nisinnaṃ samaṇaṃ disvāti samitapāpattā sositapāpattā samaṇasaṅkhātaṃ sammāsambuddhaṃ disvāti attho.

1. Впоследствии он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «На берегу реки Чандабхага». Смысл этого был объяснен выше. «Я иду вдоль реки» (anubhotaṃ vajāmahaṃ) означает: из-за проживания вблизи Ганги и из-за того, что там повсюду приятно, я иду, следуя по течению ниже Ганги, перемещаюсь и живу в тех или иных местах. «Увидев сидящего отшельника» (nisinnaṃ samaṇaṃ disvā) означает: увидев Всепросветленного, именуемого отшельником (саманой) благодаря тому, что он успокоил и иссушил все неблагие состояния.

2. Evaṃ cintesahaṃ tadāti ayaṃ bhagavā sayaṃ tiṇṇo sabbasatte tārayissati saṃsārato uttāreti sayaṃ kāyadvārādīhi damito ayaṃ bhagavā pare dameti.

2. «Так я подумал тогда» (evaṃ cintesahaṃ tadā) означает: «Этот Благословенный, сам переправившись через океан сансары, переправит всех существ, вызволит их из сансары; сам укрощенный дверями тела и прочего, этот Благословенный укрощает других».

3. Sayaṃ assattho assāsampatto, kilesapariḷāhato mutto sabbasatte assāseti, santabhāvaṃ āpāpeti. Sayaṃ santo santakāyacitto paresaṃ santakāyacittaṃ pāpeti. Sayaṃ mutto saṃsārato muccito pare saṃsārato mocayissati. So ayaṃ bhagavā sayaṃ nibbuto kilesaggīhi nibbuto paresampi kilesaggīhi nibbāpessatīti ahaṃ tadā evaṃ cintesinti attho.

3. «Сам обретший утешение и достигший покоя, освободившийся от жара клеш, он утешает всех существ и приводит их к состоянию умиротворения. Сам умиротворенный, обладающий умиротворенными телом и умом, он приводит других к умиротворению тела и ума. Сам освобожденный, избавившийся от сансары, он освободит других от сансары. Этот Благословенный, сам угасший, освободившийся от огня клеш, угасит огонь клеш и в других» — смысл в том, что именно так я подумал тогда.

4. Gahetvā timirapupphanti sakalaṃ vanantaṃ nīlakāḷaraṃsīhi andhakāraṃ viya kurumānaṃ khāyatīti timiraṃ pupphaṃ taṃ gahetvā kaṇṇikāvaṇṭaṃ gahetvā matthake sīsassa upari ākāse okiriṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

4. «Взяв цветок тимиры» (gahetvā timirapupphaṃ): цветок тимиры называется так потому, что он кажется делающим всю лесную чащу подобной тьме своими сине-черными лучами. Взяв этот цветок за цветоножку, «я осыпал им его голову» (matthake okiriṃ) означает: «я поднес его, рассыпав в воздухе над его головой». Остальное имеет очевидный смысл.

Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане старейшины Тимирапуппхии завершен.

2. Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā

2. Комментарий к ападане старейшины Гатасаньяки

Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato gatasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.107] kulagehe nibbatto purākatavāsanāvasena saddhājāto sattavassikakāleyeva pabbajito bhagavato paṇāmakaraṇeneva pākaṭo ahosi. So ekadivasaṃ atīva nīlamaṇippabhāni naṅgalakasitaṭṭhāne uṭṭhitasattapupphāni gahetvā ākāse pūjesi. So yāvatāyukaṃ samaṇadhammaṃ katvā tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «С рождения мне было семь лет» (jātiyā sattavassohaṃ), принадлежит почтенному Гатасаньяке. Этот старец также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Тиссы он родился в одной семье. Благодаря силе накопленных в прошлом склонностей в нем зародилась вера, и он принял монашество в возрасте всего лишь семи лет. Он стал известен благодаря одному лишь совершению поклонения Благословенному. Однажды он взял семь цветов, выросших на вспаханном плугом поле и сиявших подобно синим сапфирам, и поднес их, подбросив в воздух. Всю свою жизнь он посвятил практике отшельника (саманы) и благодаря этой заслуге, вращаясь среди богов и людей, в это рождение Будды родился в одной семье. Достигнув совершеннолетия, он преисполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

10. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyā sattavassoti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāya paripuṇṇasattavassikoti attho. Pabbajiṃ anagāriyanti agārassa hitaṃ āgāriyaṃ kasivāṇijjādikammaṃ natthi āgāriyanti anagāriyaṃ, buddhasāsane pabbajiṃ ahanti attho.

10. Впоследствии он, вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «С рождения мне было семь лет». Здесь выражение «с рождения семь лет» (jātiyā sattavasso) означает: тот, кому исполнилось полных семь лет с момента выхода из материнского чрева. «Я ушел в бездомность» (pabbajiṃ anagāriyaṃ): «домашние дела» (āgāriya) — это то, что приносит пользу дому, например, земледелие, торговля и т. д. «Бездомность» (anagāriya) — это отсутствие таких дел. Смысл в том, что «я принял монашество в учении Будды».

12. Sugatānugataṃ magganti buddhena gataṃ maggaṃ. Atha vā sugatena desitaṃ dhammānudhammapaṭipattipūraṇavasena haṭṭhamānaso tuṭṭhacitto pūjetvāti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

12. «Путь, по которому следовал Сугата» (sugatānugataṃ maggaṃ) означает: путь, пройденный Буддой. Или же связь слов такова: «почтив путь, указанный Сугатой, с ликующим и радостным сердцем благодаря исполнению практики, соответствующей Дхамме». Остальное везде имеет очевидный смысл.

Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане старейшины Гатасаньяки завершен.

3. Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā

3. Комментарий к ападане старейшины Нипаннанджалики

Rukkhamūle nisinnohantiādikaṃ āyasmato nipannañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto pabbajitvā rukkhamūlikaṅgaṃ pūrayamāno araññe viharati. Tasmiṃ samaye kharo ābādho uppajji, tena pīḷito paramakāruññappatto ahosi. Tadā bhagavā tassa kāruññena tattha agamāsi. Atha so nipannakova uṭṭhituṃ asakkonto sirasi añjaliṃ katvā bhagavato paṇāmaṃ akāsi. So tato cuto tusitabhavane uppanno tattha sampattimanubhavitvā evaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā [Pg.108] imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññavasena nipannañjalikattheroti pākaṭo.

Ападана, начинающаяся со слов «Я сидел у подножия дерева» (rukkhamūle nisinno haṃ), принадлежит почтенному Нипаннанджалике. Этот старец также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая во многих существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Тиссы он родился в благородной семье. Повзрослев, он принял монашество и жил в лесу, соблюдая практику пребывания у подножия дерева (руккхамулика-ангу). В то время у него возникла тяжелая болезнь, и, мучимый ею, он оказался в крайне жалком состоянии. Тогда Благословенный из сострадания к нему пришел в то место. И вот он, будучи не в силах подняться из-за того, что лежал больным, сложил ладони у головы (совершил анджали) и выразил почтение Благословенному. Скончавшись в том состоянии, он переродился в мире Тусита. Вкусив там блаженство, а затем испытав блага шести небес сферы чувств (камавачара), в это рождение Будды он родился в одной семье. Повзрослев, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом. Благодаря совершенной в прошлом заслуге он стал известен под именем старейшины Нипаннанджалики (сложившего ладони лежа).

16. So aparabhāge attano puññasampattiyo oloketvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento rukkhamūle nisinnohantiādimāha. Tattha ruhati paṭiruhati uddhamuddhaṃ ārohatīti rukkho, tassa rukkhassa mūle samīpeti attho. Byādhito paramena cāti paramena adhikena kharena kakkhaḷena byādhinā rogena byādhito, byādhinā ahaṃ samannāgatoti attho. Paramakāruññappattomhīti paramaṃ adhikaṃ kāruññaṃ dīnabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ pattomhi araññe kānaneti sambandho.

16. Впоследствии он, взирая на свои заслуги и преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Я сидел у подножия дерева». Здесь «дерево» (rukkha) — это то, что растет, разрастается и поднимается все выше и выше. «У подножия этого дерева» означает «вблизи него». «И пораженный тяжелейшим недугом» (byādhito paramena ca) означает: пораженный великой, сильной, острой и суровой болезнью; смысл в том, что «я был охвачен недугом». «Я оказался в крайне жалком состоянии» (paramakāruññappattomhi) означает: «я пришел к великому, крайнему убожеству и страданию». Связь слов такова: «в лесной чаще».

20. Pañcevāsuṃ mahāsikhāti sirasi piḷandhanatthena sikhā vuccati cūḷā. Maṇīti jotamānaṃ makuṭaṃ tassa atthīti sikho, cakkavattino ekanāmakā pañceva cakkavattino āsuṃ ahesunti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

20. «Было ровно пять царей по имени Махасикха» (pañcevāsuṃ mahāsikhā): хохолок или корона на голове из-за её ношения в качестве украшения называется «сикха» (sikhā). Тот, у кого есть сияющая драгоценными камнями корона (макута), зовется «сикхо» (sikho). Смысл в том, что было ровно пять вселенских правителей (чакравартинов) с таким именем. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане старейшины Нипаннанджалики завершен.

4. Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā

4. Комментарий к ападане старейшины Адхопуппхии

Abhibhū nāma so bhikkhūtiādikaṃ āyasmato adhopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā aparabhāge kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī iddhīsu ca vasībhāvaṃ patvā himavantasmiṃ paṭivasati. Tassa sikhissa bhagavato abhibhū nāma aggasāvako vivekābhirato himavantamagamāsi. Atha so tāpaso taṃ aggasāvakattheraṃ disvā therassa ṭhitapabbataṃ āruhanto pabbatassa heṭṭhātalato sugandhāni vaṇṇasampannāni satta pupphāni gahetvā pūjesi. Atha so thero tassānumodanamakāsi. Sopi tāpaso sakassamaṃ agamāsi. Tattha ekena ajagarena pīḷito aparabhāge aparihīnajjhāno [Pg.109] teneva upaddavena upadduto kālaṃ katvā brahmalokaparāyano hutvā brahmasampattiṃ chakāmāvacarasampattiñca anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca khepetvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So aparabhāge attano katapuññanāmena adhopupphiyattheroti pākaṭo.

Ападхана, начинающаяся со слов «Abhibhū nāma so bhikkhū», принадлежит почтенному Адхопуппхия-тхере. Этот тхера также совершал благие дела при прошлых Буддах. Накапливая во многих существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сикхи он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавелся семьей. Позже, узрев опасность в чувственных удовольствиях, он оставил семейную жизнь, принял постриг отшельника-риши, обрел пять видов сверхзнания и восемь медитативных достижений, достиг мастерства в сверхъестественных силах и поселился в Гималаях. Главный ученик Благословенного Сикхи по имени Абхибху, любивший уединение, отправился в Гималаи. Тогда тот аскет, увидев главного ученика-тхеру, поднимаясь на гору, где находился тхера, сорвал у подножия горы семь благоуханных и прекрасных цветов и поднес их ему. Затем тхера совершил сорадование (анумодану). Аскет также вернулся в свою обитель. Там его сдавил питон, и позже, терзаемый этим бедствием, но не утративший джханы, он скончался и переродился в мире Брахмы. Испытав величие Брахмы и величие шести небес сферы чувств, а также исчерпав человеческое счастье среди людей, в это пришествие Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, услышав Дхамму Благословенного, он исполнился веры, принял монашество и вскоре стал арахантом. Позже он стал известен как Адхопуппхия-тхера по названию своего благого деяния.

22. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhibhū nāma so bhikkhūtiādimāha. Tattha sīlasamādhīhi pare abhibhavatīti abhibhū, khandhamārādimāre abhibhavati ajjhottharatīti vā abhibhū, sasantānaparasantānagatakilese abhibhavati viheseti viddhaṃsetīti vā abhibhū. Bhikkhanasīlo yācanasīloti bhikkhu, chinnabhinnapaṭadharoti vā bhikkhu. Abhibhū nāma aggasāvako so bhikkhūti attho, sikhissa bhagavato aggasāvakoti sambandho.

22. В один из дней он, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, являя ападхану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Abhibhū nāma so bhikkhū». Здесь слово «Абхибху» означает: тот, кто превосходит (abhibhavati) других своей нравственностью и сосредоточением (самадхи). Или же: «Абхибху» — это тот, кто побеждает и сокрушает Мару ума, Мару совокупностей и прочих мар. Или же: «Абхибху» — это тот, кто побеждает, подавляет и уничтожает загрязнения ума (килесы) в своем собственном потоке сознания и в потоках сознания других. Слово «бхиккху» означает: тот, кто имеет обыкновение просить подаяние. Или же: «бхиккху» — это тот, кто носит рваные и лоскутные одежды. Смысл слов «so bhikkhu» (тот монах) таков: тот монах, который является главным учеником по имени Абхибху. Связь слов такова: «главный ученик Благословенного Сикхи».

27. Ajagaro maṃ pīḷesīti tathārūpaṃ sīlasampannaṃ jhānasampannaṃ tāpasaṃ pubbe katapāpena verena ca mahanto ajagarasappo pīḷesi. So teneva upaddavena upadduto aparihīnajjhāno kālaṃ katvā brahmalokaparāyaṇo āsi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

27. Слова «Ajagaro maṃ pīḷesi» (Питон сдавил меня) означают: из-за совершенного в прошлом дурного поступка и вражды огромный питон сдавил этого наделенного нравственностью и джханами аскета. Терзаемый этим бедствием, но не утративший джханы, он скончался и направился в мир Брахмы. Остальное везде имеет очевидный смысл.

Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападханы Адхопуппхия-тхеры окончено.

5. Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā

5. Разъяснение ападханы Рамсисаньяка-тхеры

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato raṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā ajinacammadharo himavantamhi vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā himavantamagamāsi. Atha so tāpaso tamupagataṃ bhagavantaṃ disvā tassa bhagavato [Pg.110] sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasīditvā añjaliṃ paggayha pañcaṅgena namakkāramakāsi. So teneva puññena ito cuto tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападхана, начинающаяся со слов «Pabbate himavantamhī», принадлежит почтенному Рамсисаньяка-тхере. Этот тхера также совершал благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавелся семьей. Узрев опасность в чувственных удовольствиях, он оставил семейную жизнь, принял постриг отшельника, стал носить шкуру черной антилопы и поселился в Гималаях. В то время Благословенный Випасси отправился в Гималаи. Тогда тот аскет, увидев прибывшего туда Благословенного, исполнился веры при виде шестицветных лучей Будды, исходивших от тела Благословенного, благоговейно сложил ладони (анджали) и совершил пятичленное поклонение. Благодаря этой самой заслуге, скончавшись в той жизни, он вкусил божественное блаженство в обители Тусита и других мирах, а позже вкусил и человеческое счастье. В это пришествие Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавелся семьей, но, узрев в ней опасность, оставил дом, принял монашество и вскоре стал арахантом.

30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha pabbateti pakārena brūhati vaḍḍhetīti pabbato, himo assa atthīti himavanto, himavanto ca so pabbato cāti himavantapabbato. Himavantapabbateti vattabbe gāthāvacanasukhatthaṃ ‘‘pabbate himavantamhī’’ti vuttaṃ. Tasmiṃ himavantamhi pabbate vāsaṃ kappesiṃ pure ahanti sambandho. Sesaṃ sabbattha nayānusārena uttānamevāti.

30. Позже он, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, являя ападхану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Pabbate himavantamhī». Здесь слово «pabbate» (на горе): гора называется «паббата», потому что она разрастается и высится различными способами. «Химаванта» означает: та, на которой есть снег (хима). А поскольку она покрыта снегом и является горой, она зовется «Химаванта-паббата». Вместо «himavantapabbateti» сказано «pabbate himavantamhī» ради удобства стихосложения. Связь слов такова: «В прошлом я устроил свое жилище на той горе Химаванта». Остальное везде имеет очевидный смысл, следуя методу Палийского канона.

Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападханы Рамсисаньяка-тхеры окончено.

6. Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападханы Дутия-рамсисаньяка-тхеры

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato dutiyaraṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalo uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantapabbate vasanto vākacīranivasano vivekasukhena viharati. Tasmiṃ samaye so phussaṃ bhagavantaṃ taṃ padesaṃ sampattaṃ disvā tassa sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsiyo ito cito vidhāvantiyo daṇḍadīpikānikkhantavipphurantamiva disvā tasmiṃ pasanno añjaliṃ paggahetvā vanditvā cittaṃ pasādetvā teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca [Pg.111] anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападхана, начинающаяся со слов «Pabbate himavantamhī», принадлежит почтенному Второму Рамсисаньяка-тхере. Этот тхера также совершал благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в каждом новом существовании заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пхуссы он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавелся семьей. Узрев в ней изъян, он оставил ее, принял постриг отшельника, поселился на горе Химаванта, стал носить одежды из луба и пребывал в блаженстве уединения. В то время, увидев Благословенного Пхуссу, прибывшего в те края, и узрев шестицветные лучи Будды, исходившие от его тела и разлетавшиеся повсюду подобно искрам от факела, он исполнился веры, благоговейно сложил ладони, поклонился и очистил свой разум. С этой самой радостью и восторгом он скончался, переродился в обители Тусита и других мирах, вкусил там шесть видов блаженства сферы чувств, а позже вкусил и человеческое счастье. В это пришествие Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, в силу прошлых склонностей он принял монашество и вскоре стал арахантом.

35. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

35. Позже он, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, являя ападхану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Pabbate himavantamhī». Все это имеет очевидный смысл.

Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападханы Дутия-рамсисаньяка-тхеры окончено.

7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападханы Пхаладаяка-тхеры

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sukhappatto taṃ sabbaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā kharājinacammadhārī hutvā viharati. Tasmiñca samaye phussaṃ bhagavantaṃ tattha sampattaṃ disvā pasannamānaso madhurāni phalāni gahetvā bhojesi. So teneva kusalena devalokādīsu puññasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападхана, начинающаяся со слов «Pabbate himavantamhī», принадлежит почтенному Пхаладаяка-тхере. Этот тхера также накопил запас благих заслуг при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пхуссы он переродился в благородной семье. Обретя благополучие, он оставил все это, принял постриг отшельника, стал носить грубую шкуру черной антилопы и жил так. В то время, увидев Благословенного Пхуссу, прибывшего туда, он с чистым сердцем собрал сладкие плоды и поднес их ему в пищу. Благодаря этой самой благой заслуге, вкусив полноту плодов своих добрых дел в мирах богов и других обителях, в это пришествие Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он исполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

39. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

39. Позже он, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, являя ападхану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Pabbate himavantamhī». Все это, в силу изложенного выше метода, имеет очевидный смысл.

Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападханы Пхаладаяка-тхеры окончено.

8. Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападханы Саддасаньяка-тхеры

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato saddasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe [Pg.112] nibbatto vuddhippatto saddhājāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantamhi araññāvāse vasanto attano anukampāya upagatassa bhagavato dhammaṃ sutvā dhammesu cittaṃ pasādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparabhāge kālaṃ katvā tusitādīsu chasu kāmāvacarasampattiyo ca manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

Ападхана, начинающаяся со слов «Pabbate himavantamhī», принадлежит почтенному Саддасаньяка-тхере. Этот тхера также совершал благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пхуссы он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, преисполненный веры, он принял постриг отшельника. Живя в лесной обители в Гималаях, он услышал Дхамму от Благословенного, который пришел туда из сострадания к нему. Очистив свой разум верой в Учение, он прожил отмеренный ему срок, скончался, вкусил шесть видов блаженства сферы чувств в обители Тусита и других мирах, а также вкусил человеческое счастье среди людей. В это пришествие Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, преисполненный веры, он принял монашество, развил прозрение (випассану) и достиг арахантства.

43. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

43. Позже он, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, являя ападхану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Pabbate himavantamhī». Все это имеет очевидный смысл.

Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападханы Саддасаньяка-тхеры окончено.

9. Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападханы Бодхисиньчака-тхеры

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato bodhisiñcakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto sāsane pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayanto mahājane bodhipūjaṃ kurumāne disvā anekāni pupphāni sugandhodakāni ca gāhāpetvā pūjesi. So tena puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападхана, начинающаяся со слов «Vipassissa bhagavatoti», принадлежит почтенному Бодхисиньчака-тхере. Этот тхера также совершал благие дела при прошлых Буддах. Накапливая во многих рождениях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси он переродился в благородной семье. Приняв монашество в Учении и украшая его исполнением своих обязанностей и практикой, он увидел множество людей, совершающих поклонение дереву Бодхи (бодхи-пуджу). Он велел принести множество цветов и благовонной воды и совершил поклонение. Благодаря этой заслуге он переродился в мире богов, вкусил шесть видов блаженства сферы чувств, а в это пришествие Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, преисполненный веры, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

46. So arahā hutvā jhānaphalasukhena vītināmetvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, visesena bhabbābhabbajane passatīti vā vipassī, vipassanto catusaccaṃ passanadakkhanasīloti vā vipassī, tassa vipassissa bhagavato mahābodhimaho [Pg.113] ahūti sambandho. Tatrāpi mahābodhīti bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, tamettha nisinno bhagavā paṭivijjhatīti kaṇikārapādaparukkhopi bodhicceva vuccati, mahito ca so devabrahmanarāsurehi bodhi ceti mahābodhi, mahato buddhassa bhagavato bodhīti vā mahābodhi, tassa maho pūjā ahosīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

46. Став арахантом, проводя время в блаженстве джханы и плода, вспомнив свои прошлые деяния, он преисполнился радости и, являя ападхану о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов «Vipassissa bhagavato». Здесь имя «Випасси» означает: тот, кто зрит (passati) высшую, абсолютную истину — Ниббану. Или же: «Випасси» — это тот, кто особым образом видит способных и неспособных к освобождению людей. Или же: «Випасси» — это тот, кто обладает свойством созерцать и постигать Четыре Благородные Истины с помощью прозрения (випассаны). Связь слов такова: «Состоялось великое празднество в честь Великого Бодхи Благословенного Випасси». В этом выражении слово «Махабодхи» (Великое Бодхи) объясняется так: «Бодхи» — это знание четырех путей. Поскольку Благословенный, восседая под ним, постиг это знание, даже дерево каникара называют «Бодхи». И поскольку оно почитаемо (mahito) богами, Брахмами, людьми и асурами и является деревом Бодхи, оно зовется «Махабодхи». Или же оно зовется «Махабодхи», потому что это древо Бодхи Великого Будды, Благословенного. Слово «maho» означает празднество или поклонение (пуджу). Остальное везде имеет очевидный смысл.

Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападханы Бодхисиньчака-тхеры окончено.

10. Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

10. Разъяснение ападханы Падумапуппхия-тхеры

Pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādikaṃ āyasmato padumapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya padumasampannaṃ ekaṃ pokkharaṇiṃ pavisitvā bhisamuḷāle khādanto pokkharaṇiyā avidūre gacchamānaṃ phussaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tato padumāni ocinitvā ākāse ukkhipitvā bhagavantaṃ pūjesi, tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. So bhiyyosomattāya pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattisāro samaṇadhammaṃ pūretvā tato cuto tusitabhavanamalaṃ kurumāno viya tattha uppajjitvā kamena cha kāmāvacarasampattiyo ca manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападхана, начинающаяся со слов «Pokkharavanaṃ paviṭṭho», принадлежит почтенному Падумапуппхия-тхере. Этот тхера также совершал благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пхуссы он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он вошел в пруд, изобилующий лотосами, и, поедая корни и стебли лотосов, увидел Благословенного Пхуссу, проходившего неподалеку от пруда. С чистым сердцем он сорвал там лотосы, подбросил их в воздух и совершил поклонение Благословенному. Эти цветы застыли в воздухе, образовав навес. Преисполнившись еще большей веры, он принял монашество, сделав сутью своей жизни исполнение обязанностей и практику, исполнил долг отшельника и, скончавшись в той жизни, словно украшая собой обитель Тусита, переродился там. Со временем, вкусив шесть видов блаженства сферы чувств и человеческое счастье, он переродился в благородной семье в это пришествие Будды. Достигнув зрелости, преисполнившись веры, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

51. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādimāha. Tattha pakārena naḷadaṇḍapattādīhi kharantīti pokkharā, pokkharānaṃ samuṭṭhitaṭṭhena samūhanti pokkharavanaṃ, padumagacchasaṇḍehi maṇḍitaṃ majjhaṃ paviṭṭho ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

51. Позже он, вспомнив свое прошлое деяние, преисполнился радости и, являя свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Pokkharavanaṃ paviṭṭho» («Вошел я в лотосовый лес»). Здесь слово «pokkharā» (лотосы) означает то, что разрушается различным образом из-за стеблей тростника, листьев и прочего. По причине возникновения в одном месте скопление лотосов (pokkhara) зовется лотосовым лесом (pokkharavana). Смысл слов «paviṭṭho ahaṃ» (я вошел) таков: «Я вошел в середину леса, украшенную зарослями лотосов». Остальное везде совершенно ясно.

Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Падумапуппхии завершено.

Navamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение девятой главы (вагги) завершено.

10. Sudhāvaggo

10. Глава об известковом растворе (Судха-вагга)

1. Sudhāpiṇḍiyattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны почтенного Судхапиндийи

Pūjārahe [Pg.114] pūjayatotiādikaṃ āyasmato sudhāpiṇḍiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle bhagavati dharamāne puññaṃ kātumasakkonto parinibbute bhagavati tassa dhātuṃ nidahitvā cetiye karīyamāne sudhāpiṇḍamadāsi. So tena puññena catunnavutikappato paṭṭhāya etthantare caturāpāyamadisvā devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Pūjārahe pūjayato», — это ападана почтенного Судхапиндийи. Этот монах также совершал благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары (vivaṭṭūpanissaya), во времена Благословенного Сиддхаттхи, когда Благословенный был еще жив, он не имел возможности совершить благое деяние. Но когда Благословенный ушел в париниббану, во время закладки его реликвий и возведения четии (ступы), он пожертвовал комок известкового раствора. Благодаря этой заслуге, начиная с девяносто четвертого эона назад и в течение всего этого времени, он не ведал четырех несчастных уделов, вкушал благополучие в мирах богов и людей, а в нынешнее явление Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости и обретя веру в Учителя, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pūjārahetiādimāha. Tattha pūjārahā nāma buddhapaccekabuddhaariyasāvakācariyupajjhāyamātāpitugaruādayo, tesu pūjārahesu mālādipadumavatthābharaṇacatupaccayādīhi pūjayato pūjayantassa puggalassa puññakoṭṭhāsaṃ sahassasatasahassādivasena saṅkhyaṃ kātuṃ kenaci mahānubhāvenāpi na sakkāti attho. Na kevalameva dharamāne buddhādayo pūjayato, parinibbutassāpi bhagavato cetiyapaṭimābodhiādīsupi eseva nayo.

1-2. Позже он, вспомнив свое прошлое деяние, преисполнился радости и, желая явить свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Pūjārahe» («Достойных почитания»). Здесь «достойные почитания» (pūjārahā) — это Будды, Паччекабудды, благородные ученики (ария-саваки), учителя, наставники (упаджхаи), матери, отцы, старшие и другие уважаемые лица. Смысл в том, что долю заслуг человека, почитающего этих достойных почитания лиц подношением цветов (таких как лотосы), одеяний, украшений, четырех обиходных вещей и прочего, невозможно исчислить в тысячах, сотнях тысяч и так далее даже кому-либо, обладающему великим могуществом. И этот же принцип следует понимать применительно не только к почитанию живых Будд и других достойных лиц, но и к почитанию ушедшего в париниббану Благословенного через четии (ступы), статуи, деревья Бодхи и прочее.

3. Taṃ dīpetuṃ catunnamapi dīpānantiādimāha. Tattha catunnamapi dīpānanti jambudīpaaparagoyānauttarakurupubbavidehasaṅkhātānaṃ catunnaṃ dīpānaṃ tadanugatānaṃ dvisahassaparittadīpānañca ekato katvā sakalacakkavāḷagabbhe issaraṃ cakkavattirajjaṃ kareyyāti attho. Ekissā pūjanāyetanti dhātugabbhe cetiye katāya ekissā pūjāya etaṃ sakalajambudīpe sattaratanādikaṃ sakalaṃ dhanaṃ. Kalaṃ nāgghati soḷasinti cetiye katapūjāya soḷasakkhattuṃ vibhattassa soḷasamakoṭṭhāsassa na agghatīti attho.

3. Чтобы показать это, он произнес стих, начинающийся со слов: «Catunnamapi dīpānaṃ» («Даже четырех великих островов»). Здесь выражение «catunnamapi dīpānaṃ» означает: если объединить вместе четыре великих континента, именуемых Джамбудипа, Апарагояна, Уттаракуру и Пуббавидеха, а также две тысячи окружающих их малых островов, то можно было бы править как царь-миродержец (чаккаватти) во всей вселенной. Выражение «ekissā pūjanāyetaṃ» означает: все это богатство, такое как семь сокровищ на всем острове Джамбудипа, в сравнении с одним лишь почитанием, совершенным у четии с реликварием... Слова «kalaṃ nāgghati soḷasiṃ» означают: все это богатство не стоит и шестнадцатой доли от того почитания, совершенного у четии (то есть даже если разделить заслугу от почитания четии шестнадцать раз, одна шестнадцатая часть все равно превзойдет все эти богатства).

4. Siddhatthassa…pe… [Pg.115] phalitantareti narānaṃ aggassa seṭṭhassa siddhatthassa bhagavato cetiye dhātugabbhamhi sudhākamme karīyamāne paricchedānaṃ ubhinnamantare vemajjhe, atha vā pupphadānaṭṭhānānaṃ antare phalantiyā mayā sudhāpiṇḍo dinno makkhitoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

4. В словах «Siddhatthassa… pe… phalitantare» связь между словами следует понимать так: «Когда велись штукатурные работы в реликварии четии Благословенного Сиддхаттхи, первейшего и превосходнейшего из людей, в самом центре между двумя границами, или же в трещине между местами для подношения цветов, мною был пожертвован и нанесен комок известкового раствора». Остальное везде совершенно ясно.

Sudhāpiṇḍiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Судхапиндийи завершено.

2. Sucintikattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение ападаны почтенного Сучинтики

Tissassa lokanāthassātiādikaṃ āyasmato sucintikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu nibbānādhigamāya puññaṃ upacinitvā tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā satthu nisīdanatthāya parisuddhaṃ siliṭṭhaṃ kaṭṭhamayamanagghapīṭhamadāsi. So tena puññakammena sugatisukhamanubhavitvā tattha tattha saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Tissassa lokanāthassa», — это ападана почтенного Сучинтики. Этот монах также совершал благие дела при прежних Буддах. Накапливая во многих рождениях заслуги ради достижения ниббаны, во времена Благословенного Тиссы он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости и обретя веру в Учителя, он преподнес в дар Учителю для сидения чистое, гладкое, деревянное, бесценное сиденье (скамью). Благодаря этому благому деянию он вкусил счастье в счастливых уделах и, странствуя в различных существованиях, в нынешнее явление Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости и обретя веру в Учителя, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

8. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassa lokanāthassātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

8. Он, достигнув плода арахантства, вспомнил свое прошлое деяние и, преисполнившись радости, желая явить свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Tissassa lokanāthassa». Все это имеет совершенно ясный смысл.

Sucintikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Сучинтики завершено.

3. Aḍḍhaceḷakattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение ападаны почтенного Аддхачелаки

Tissassāhaṃ bhagavatotiādikaṃ āyasmato aḍḍhaceḷakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekenākusalena kammena duggatakulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhammadesanaṃ ñatvā pasannamānaso cīvaratthāya aḍḍhabhāgaṃ ekaṃ dussamadāsi. So [Pg.116] teneva pītisomanassena kālaṃ katvā sagge nibbatto cha kāmāvacarasampattimanubhavitvā tato cuto manussesu manussasampattīnaṃ aggabhūtaṃ cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ addhakule nibbatto vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Tissassāhaṃ bhagavato», — это ападана почтенного Аддхачелаки. Этот старец также совершал благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Тиссы из-за одного неблагого деяния он переродился в бедной семье. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Истинной Дхаммы и с преисполненным веры умом пожертвовал половину отреза ткани для изготовления монашеского одеяния. Скончавшись с этой самой радостью и восторгом, он переродился на небесах. Вкусив шестикратное блаженство чувственной сферы (камавачара), он покинул тот мир и среди людей вкусил величие царя-миродержца, превосходящее все человеческие блага. В нынешнее явление Будды он переродился в богатой семье. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Дхаммы от Учителя и с преисполненным веры умом принял монашество, после чего вскоре стал арахантом.

14. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassāhaṃ bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

14. Позже он, вспомнив свое прошлое деяние, преисполнился радости и, являя свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Tissassāhaṃ bhagavato». Все это имеет совершенно ясный смысл.

Aḍḍhaceḷakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Аддхачелаки завершено.

4. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение ападаны почтенного Сучидаяки

Kammārohaṃ pure āsintiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro antarantarā kusalabījāni pūrento vipassissa bhagavato kāle antarantarā katena ekena kammacchiddena kammārakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso cīvarasibbanatthāya sūcidānamadāsi, tena puññena dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu uppanno cakkavattādayo sampattiyo ca anubhavanto uppannuppannabhave tikkhapañño vajīrañāṇo ahosi. So kamena imasmiṃ buddhuppāde nibbatto vuddhippatto mahaddhano saddhājāto tikkhapañño ahosi. So ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā dhammānusārena ñāṇaṃ pesetvā nisinnāsaneyeva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Kammārohaṃ pure āsiṃ», — это ападана почтенного Сучидаяки. Этот монах также совершал благие дела при прежних Буддах. Время от времени взращивая семена благих заслуг, во времена Благословенного Випасси из-за одного изъяна в поступках (kammacchidda), совершенного в промежутке между жизнями, он родился в семье кузнецов. Достигнув зрелости и овладев в совершенстве своим ремеслом, он услышал проповедь Дхаммы от Учителя и с преисполненным веры умом преподнес в дар иглу для шитья монашеских одеяний. Благодаря этой заслуге он вкусил божественное благополучие, а позже, родившись среди людей, наслаждался величием царя-миродержца и прочими благами. В каждом существовании, где бы он ни рождался, он обладал острым умом и алмазным знанием (vajira-ñāṇa). Со временем он переродился в нынешнее явление Будды, достиг зрелости, стал очень богатым, обрел глубокую веру и обладал острым умом. В один из дней, слушая проповедь Дхаммы от Учителя, он направил свой разум в соответствии с Дхаммой и прямо на своем сиденье стал арахантом.

19. So arahā samāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kammārohaṃ pure āsintiādimāha. Tattha kammāroti ayokammalohakammādinā kammena jīvati ruhati vuddhiṃ virūḷhiṃ āpajjatīti kammāro, pubbe puññakaraṇakāle kammāro āsiṃ ahosinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

19. Он, будучи арахантом, вспомнил свое прошлое деяние и, преисполнившись радости, желая явить свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Kammārohaṃ pure āsiṃ» («В прошлом я был кузнецом»). Здесь слово «kammāro» (кузнец) означает того, кто живет, развивается и процветает благодаря труду, такому как работа с железом, медью и прочим. Смысл слов «pubbe… kammāro āsiṃ» таков: «В прошлом, во время совершения благого деяния, я был кузнецом». Остальное везде совершенно ясно.

Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Сучидаяки завершено.

5. Gandhamāliyattheraapadānavaṇṇanā

5. Разъяснение ападаны почтенного Гандхамалии

Siddhatthassa [Pg.117] bhagavatotiādikaṃ āyasmato gandhamāliyattherassa apadāna. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So satthari pasīditvā candanāgarukappūrakassaturādīni anekāni sugandhāni vaḍḍhetvā satthu gandhathūpaṃ kāresi. Tassupari sumanapupphehi chādesi, buddhañca aṭṭhaṅganamakkāraṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Siddhatthassa bhagavato», — это ападана почтенного Гандхамалии. Этот монах также совершал благие дела при прежних Буддах. Во времена Благословенного Сиддхаттхи он родился в благородной семье, был очень богат и обладал огромным имуществом. Обретя веру в Учителя, он приготовил множество благовоний, таких как сандал, алоэ, камфора, мускус и другие, и воздвиг для Учителя благовонную ступу (gandhathūpa). Сверху он укрыл ее цветами жасмина и совершил перед Буддой почтительное поклонение восьмью частями тела (aṭṭhaṅganamakkāra). Благодаря этому благому деянию он вкусил благополучие в мирах богов и людей, а в нынешнее явление Будды родился в богатой и знатной семье. Достигнув зрелости и обретя веру в Учителя, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

24. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

24. Позже он, вспомнив свое прошлое деяние, преисполнился радости и, являя свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Siddhatthassa bhagavato». Все это имеет совершенно ясный смысл.

Gandhamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Гандхамалии завершено.

6. Tipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападаны почтенного Типуппхии

Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato tipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro antarā kenaci akusalacchiddena vipassissa bhagavato kāle nesādakule nibbatto migaluddo hutvā araññe viharati. Tadā vipassissa bhagavato pāṭalibodhiṃ sampuṇṇapattapallavaṃ haritavaṇṇaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ disvā tīhi pupphehi pūjetvā purāṇapattaṃ chaḍḍetvā bhagavato sammukhā viya pāṭalimahābodhiṃ vandi. So tena puññena tato cuto devaloke uppanno tattha dibbasampattiṃ aparāparaṃ anubhavitvā tato cuto manussesu jāto tattha cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasomanassahadayo gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Migaluddo pure āsiṃ», — это ападана почтенного Типуппхии. Этот монах также совершал благие дела при прежних Буддах. Из-за одного неблагого изъяна в поступках (akusalacchidda), совершенного в промежутке между жизнями, во времена Благословенного Випасси он родился в семье охотников и жил в лесу, промышляя охотой на оленей. Тогда, увидев дерево Бодхи Патали Благословенного Випасси, покрытое густой листвой и побегами, сочно-зеленое, сияющее темным блеском и радующее взор, он почтил его тремя цветами, убрал старые листья и склонился перед великим деревом Бодхи Патали, словно перед лицом самого Благословенного. Благодаря этой заслуге он покинул ту жизнь и родился в мире богов. Вкушая там божественное благополучие вновь и вновь, он оставил тот мир и родился среди людей, где наслаждался величием царя-миродержца и прочими благами. В нынешнее явление Будды он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Дхаммы от Учителя и с сердцем, преисполненным радости, оставил дом, принял монашество и вскоре стал арахантом.

31. So [Pg.118] evaṃ siddhippatto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha maraṇāya gacchati pāpuṇātīti migo, atha vā magayamāno ihati pavattatīti migo, migānaṃ māraṇe luddo lobhī gedhoti migaluddo, pure mayhaṃ puññakaraṇasamaye kānanasaṅkhāte mahāaraññe migaluddo āsinti sambandho. Pāṭaliṃ haritaṃ disvāti tattha pakārena talena rattavaṇṇena bhavatīti pāṭali, pupphānaṃ rattavaṇṇatāya pāṭalīti vohāro, pattānaṃ haritatāya haritaṃ nīlavaṇṇaṃ pāṭalibodhiṃ disvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

31. Он, достигнув таким образом успеха (арахантства), вспомнил свое прошлое деяние и, преисполнившись радости, желая явить свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Migaluddo pure āsiṃ» («В прошлом я был охотником на оленей»). Здесь слово «migo» (зверь, олень) означает то, что идет навстречу смерти; или же оно зовется «migo» потому, что бродит повсюду в поисках пищи. Тот, кто жесток, жаден и пристрастен к убийству зверей (miga), зовется охотником на оленей (migaludda). Связь между словами следует понимать так: «В прошлом, во время совершения мною благого деяния, я был охотником на оленей в великом лесу, именуемом канана». В выражении «Pāṭaliṃ haritaṃ disvā» слово «pāṭali» означает дерево, имеющее поверхность различных оттенков красного цвета. Из-за красного цвета его цветов оно обычно зовется «pāṭalī». Смысл слов «haritaṃ… pāṭalibodhiṃ disvā» таков: «увидев дерево Бодхи Патали, зеленое и темное благодаря сочной зелени его листьев». Остальное везде совершенно ясно.

Tipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Типуппхии завершено.

7. Madhupiṇḍikattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны почтенного Мадхупиндики

Vivane kānane disvātiādikaṃ āyasmato madhupiṇḍikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle nesādayoniyaṃ nibbatto mahāaraññe paṭivasati. Tadā vivekābhiratiyā sampattaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā samādhito vuṭṭhitassa tassa sumadhuraṃ madhumadāsi. Tattha ca pasannamānaso vanditvā pakkāmi. So teneva puññena sampattiṃ anubhavanto devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана, начинающаяся со слов «Vivane kānane disvā», — это ападана почтенного Мадхупиндики. Этот монах также совершал благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи он родился в семье охотников и жил в великом лесу. Тогда, увидев Благословенного Сиддхаттху, пришедшего туда ради уединения, он преподнес очень сладкий мед Благословенному, который только что вышел из сосредоточения (samādhi). С преисполненным веры умом он почтил Его и удалился. Благодаря этой самой заслуге он вкушал благополучие, странствуя в мирах богов и людей, а в нынешнее явление Будды родился в благородной семье. Достигнув зрелости и обретя веру в Учителя, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

37. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vivane kānane disvātiādimāha. Tattha vivaneti visesena vanaṃ patthaṭaṃ vivanaṃ, hatthiassarathasaddehi bherisaddehi ca vatthukāmakilesakāmehi ca vigataṃ byāpagatanti attho, kānanasaṅkhāte mahāaraññe vivaneti sambandho. Osadhiṃva virocantanti bhavavaḍḍhakijanānaṃ icchiticchitaṃ nipphādetīti osadhaṃ. Ojānibbattikāraṇaṃ paṭicca yāya tārakāya uggatāya uddharanti gaṇhantīti sā osadhi. Osadhitārakā [Pg.119] iva virocantīti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘osadhiṃva virocanta’’nti ca vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

37. Впоследствии он, вспоминая свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Vivane kānane disvā» («Увидев в безлюдном лесу...»). Здесь слово «vivane» означает «особенно просторный лес» (vivana). Смысл также в том, что он свободен, избавлен от звуков слонов, коней и колесниц, от звуков барабанов, а также от физических и ментальных чувственных удовольствий (vatthukāma и kilesakāma). Связь слов такова: «в безлюдном (vivane) великом лесу, именуемом дебрями (kānana)». «Osadhiṃva virocantaṃ» (сияющий подобно целебной звезде): «osadha» (снадобье) — это то, что исполняет любые желания людей, обустраивающих свое существование. В зависимости от причины возникновения питательной силы (ojā), когда восходит определенная звезда, люди собирают целебные травы, поэтому эта звезда зовется «Osadhi» (Утренняя звезда). Хотя следовало бы сказать «сияющий подобно звезде Осадхи» (osadhitārakā iva virocantī), ради удобства стихосложения сказано «osadhiṃva virocantaṃ». Остальное повсюду совершенно понятно.

Madhupiṇḍikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Мадхупиндики завершено.

8. Senāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание аподаны тхеры Сенасанадаяки

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato senāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā attano vasanaṭṭhānaṃ vanantaraṃ sampattassa bhagavato paṇāmaṃ katvā paṇṇasantharaṃ santharitvā adāsi. Bhagavato nisinnaṭṭhānassa samantato bhittiparicchedaṃ katvā pupphapūjamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Аподана, начинающаяся со слов «Siddhatthassa bhagavato», принадлежит почтенному тхере Сенасанадаяке. Он также совершил благие дела при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи переродился в благородной семье. Достигнув зрелости и укрепившись в вере в Учителя, он выразил почтение Благословенному, пришедшему в лесную чащу, которая была его местом обитания, и, расстелив подстилку из листьев, поднес ее Ему. Он также устроил подобие стен вокруг места, где сидел Благословенный, и совершил подношение цветов. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания, и в эпоху явления нынешнего Будды вновь родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он преисполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

45. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ dassento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

45. Впоследствии он, вспоминая свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Siddhatthassa bhagavato». Все это, в силу того что было объяснено ранее, имеет совершенно понятный смысл.

Senāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Сенасанадаяки завершено.

9. Veyyāvaccakarattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание аподаны тхеры Вейяваччакара

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato veyyāvaccakarattherassa apadānaṃ. Tassa uppattiādayo heṭṭhā vuttaniyāmeneva daṭṭhabbā.

Аподана, начинающаяся со слов «Vipassissa bhagavato», принадлежит почтенному тхере Вейяваччакаре. Обстоятельства его рождения и прочее следует понимать точно так же, как было описано выше.

Veyyāvaccakarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Вейяваччакара завершено.

10. Buddhupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание аподаны тхеры Буддхупаттаки

Vipassissa [Pg.120] bhagavatotiādikaṃ āyasmato buddhupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle saṅkhadhamakakule nibbatto vuddhimanvāya attano sippe saṅkhadhamane cheko ahosi, niccakālaṃ bhagavato saṅkhaṃ dhametvā saṅkhasaddeneva pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pākaṭo mahāghoso mahānādī madhurassaro ahosi, imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ pākaṭakule nibbatto vuddhippatto madhurassaroti pākaṭo, satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, aparabhāge madhurassarattheroti pākaṭo.

Аподана, начинающаяся со слов «Vipassissa bhagavato», принадлежит почтенному тхере Буддхупаттаке. Он также совершил благие дела при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси родился в семье трубачей, трубящих в раковины (saṅkhadhamaka). Повзрослев, он стал искусен в своем ремесле трубения в раковину. Он постоянно трубил в раковину для Благословенного, почитая Его самим этим звуком раковины. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, будучи повсюду знаменитым, обладая величественным, мощным и сладостным голосом. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в известной семье. Достигнув зрелости, он прославился под именем Мадхурассара (Сладкозвучный). Преисполнившись веры в Учителя, он принял монашество и вскоре стал арахантом, а впоследствии стал широко известен как тхера Мадхурассара.

51. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Ahosiṃ saṅkhadhamakoti saṃ suṭṭhu khananto gacchatīti saṅkho, samuddajalapariyante caramāno gacchati vicaratīti attho. Taṃ saṅkhaṃ dhamati ghosaṃ karotīti saṅkhadhamako, sohaṃ saṅkhadhamakova ahosinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

51. Однажды он, вспоминая свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Vipassissa bhagavato». Это уже было объяснено выше. В выражении «ahosiṃ saṅkhadhamako» (я был трубачом в раковину): «saṅkha» (раковина) — это то, что движется, хорошо зарываясь в песок (saṃ suṭṭhu khananto gacchati); смысл в том, что оно обитает и перемещается у кромки океанских вод. Тот, кто трубит в эту раковину, извлекая звук, зовется трубачом в раковину (saṅkhadhamako). Смысл слов «sohaṃ saṅkhadhamako» в том, что «я сам был именно трубачом в раковину». Остальное повсюду совершенно понятно.

Buddhupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Буддхупаттаки завершено.

Dasamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание десятой вагги завершено.

11. Bhikkhadāyivaggo

11. Бхиккхадайи-вагга (Глава о даятелях милостыни)

1. Bhikkhādāyakattheraapadānavaṇṇanā

1. Описание аподаны тхеры Бхиккхадаяки

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato bhikkhādāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya vibhavasampanno saddhājāto vihārato nikkhamitvā piṇḍāya caramānaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso āhāramadāsi. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā [Pg.121] pakkāmi. So teneva kusalena yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne devaloke nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca manussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Аподана, начинающаяся со слов «Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ», принадлежит почтенному тхере Бхиккхадаяке. Он также совершил благие дела при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи родился в благородной семье. Повзрослев, будучи богатым и исполненным веры, он увидел Благословенного Сиддхаттху, который вышел из монастыря и шел за подаянием (piṇḍāya caramānaṃ). С умиротворенным и верующим умом он поднес Ему пищу. Благословенный принял ее, произнес слова благопожелания (anumodana) и удалился. Благодаря этому благому поступку он прожил долгую жизнь, а на исходе ее переродился в мире богов. Вкусив там шесть видов блаженства небес сферы чувственного (kāmāvacara), а также испытав человеческое счастье среди людей, в эпоху явления нынешнего Будды он вновь родился в благородной семье. Повзрослев, он исполнился веры, принял монашество и вскоре стал арахантом.

1. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Pavarā abhinikkhantanti pakārena varitabbaṃ patthetabbanti pavaraṃ, rammabhūtato vivekabhūtato sakavihārato abhi visesena nikkhantanti attho. Vānā nibbānamāgatanti vānaṃ vuccati taṇhā, tato nikkhantattā nibbānaṃ, vānanāmaṃ taṇhaṃ padhānaṃ katvā sabbakilese pahāya nibbānaṃ pattanti attho.

1. Впоследствии он, вспоминая свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ». Все это объясняется так же, как и ранее. В выражении «pavarā abhinikkhantaṃ» (вышедший из превосходного обиталища): «pavara» (превосходный) — это то, что следует всячески избирать и желать; «abhinikkhantaṃ» означает «особо вышедший» из своей собственной обители, которая была уединенной и приятной. В выражении «vānā nibbānamāgataṃ» (пришедший к угасанию от вожделения): «vāna» — это название вожделения (taṇhā). Из-за выхода из него это зовется «ниббаной» (nibbāna). Смысл в том, что, сделав вожделение, именуемое «vāna», главным объектом оставления и отбросив все омрачения (kilesa), он достиг ниббаны.

2. Kaṭacchubhikkhaṃ datvānāti karatalena gahetabbā dabbi kaṭacchu, bhikkhīyati āyācīyatīti bhikkhā, abhi visesena khāditabbā bhakkhitabbāti vā bhikkhā, kaṭacchunā gahetabbā bhikkhā kaṭacchubhikkhā, dabbiyā bhattaṃ datvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

2. В выражении «kaṭacchubhikkhaṃ datvānāti» (подав ложку милостыни): «kaṭacchu» — это ложка или черпак, удерживаемый в ладони; «bhikkhā» (милостыня) — это то, что выпрашивают или просят, либо то, что особенно пригодно для употребления в пищу. «Kaṭacchubhikkhā» — это пища, зачерпнутая ложкой. Смысл в том, что он «подал рис ложкой». Остальное повсюду имеет совершенно понятный смысл.

Bhikkhādāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Бхиккхадаяки завершено.

2. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā

2. Описание аподаны тхеры Няньасаньики

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto saddhammassavane sādaro sālayo bhagavato dhammadesanānusārena ñāṇaṃ pesetvā ghosapamāṇattā bhagavato ñāṇe pasanno pañcaṅgaaṭṭhaṅganamakkāravasena paṇāmaṃ katvā pakkāmi. So tato cuto devalokesu uppanno tattha cha kāmāvacare dibbasampattimanubhavanto tato cavitvā manussaloke jāto tatthaggabhūtā cakkavattisampadādayo anubhavitvā imasmiṃ [Pg.122] buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Аподана, начинающаяся со слов «Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ», принадлежит почтенному тхере Няньасаньике. Каково его происхождение? Он также совершил благие дела при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи родился в благородной семье. Повзрослев, он исполнился веры, питал глубокое почтение и привязанность к слушанию Истинной Дхаммы и, направляя свой разум вслед за проповедью Дхаммы Благословенного, а также будучи тем, кто обретает веру благодаря звучанию голоса, проникся верой в знание Благословенного. Совершив почтительный поклон посредством пятичленного или восьмичленного простирания, он удалился. Скончавшись там, он переродился в мирах богов, где вкушал божественное блаженство в шести небесах сферы чувственного. Уйдя оттуда, он родился в мире людей, где познал величайшие блага, такие как величие царя-миродержца (чаккаватти). В эпоху явления нынешнего Будды он родился в богатой благородной семье. Повзрослев, он преисполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

7. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Nisabhājāniyaṃ yathāti gavasatasahassajeṭṭho nisabho, nisabho ca so ājāniyo seṭṭho uttamo ceti nisabhājāniyo. Yathā nisabhājāniyo, tatheva bhagavāti attho. Lokavisayasaññātaṃ paññattivasena evaṃ vuttaṃ. Anupameyyo hi bhagavā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

7. Впоследствии он, вспоминая свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ». Смысл этого уже был объяснен. В выражении «nisabhājāniyaṃ yathā» (подобно благородному быку): «nisabha» — это вожак стада из ста тысяч коров. Он одновременно и «nisabha» (бык), и «ājāniya» (благородной породы), превосходный и наилучший, отсюда — «nisabhājāniyo». Смысл слов «yathā nisabhājāniyo, tatheva bhagavā» таков: «как благородный бык превосходной породы, точно так же и Благословенный». Это сказано на основе общепринятых в мире обозначений (paññatti), ибо Благословенный воистину несравним. Остальное повсюду имеет совершенно понятный смысл.

Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Няньасаньики завершено.

3. Uppalahatthiyattheraapadānavaṇṇanā

3. Описание аподаны тхеры Уппалахаттия

Tivarāyaṃ nivāsīhantiādikaṃ āyasmato uppalahatthakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katakusalo tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle mālākārakule nibbatto vuddhimanvāya mālākārakammena anekāni pupphāni vikkiṇanto jīvati. Athekadivasaṃ pupphāni gahetvā caranto bhagavantaṃ ratanagghikamiva caramānaṃ disvā rattuppalakalāpena pūjesi. So tato cuto teneva puññena sugatīsu puññamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Аподана, начинающаяся со слов «Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ», принадлежит почтенному тхере Уппалахаттаке. Он также совершил благие дела при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи родился в семье гирляндщиков (mālākāra). Повзрослев, он зарабатывал на жизнь продажей множества цветов, занимаясь своим ремеслом. И вот однажды, проходя миром с цветами в руках, он увидел Благословенного, шествующего подобно драгоценной гирлянде, и почтил Его букетом красных лотосов. Скончавшись в той жизни, благодаря этой самой заслуге он вкусил счастье в благих уделах, а в эпоху явления нынешнего Будды родился в благородной семье. Повзрослев, он исполнился веры, принял монашество и вскоре стал арахантом.

13. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tivarāyaṃ nivāsīhantiādimāha. Tattha tivarāti tīhi vārehi kāritaṃ sañcaritaṃ paṭicchannaṃ nagaraṃ, tassaṃ tivarāyaṃ nivāsī, vasanasīlo nivāsanaṭṭhānagehe vā vasanto ahanti attho. Ahosiṃ māliko tadāti tadā nibbānatthāya puññasambhārakaraṇasamaye māliko mālākārova pupphāni kayavikkayaṃ katvā jīvanto ahosinti attho.

13. Впоследствии он, вспоминая свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ». Здесь слово «Tivarā» означает город, построенный, окруженный и защищенный тремя оградами (tīhi vārehi). Выражение «tivarāyaṃ nivāsī» означает «я был жителем этого города Тивара, обитавшим там или проживавшим в тамошнем жилище». Слова «ahosiṃ māliko tadā» означают: «в то время, когда я накапливал заслуги ради достижения ниббаны, я был именно гирляндщиком (mālākāra) и жил тем, что покупал и продавал цветы».

14. Pupphahatthamadāsahanti [Pg.123] siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā uppalakalāpaṃ adāsiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

14. В выражении «pupphahatthamadāsaṃ» (я поднес пригоршню цветов): смысл в том, что, «увидев Благословенного Сиддхаттху, я поднес Ему и почтил Его букетом лотосов». Остальное повсюду имеет совершенно понятный смысл.

Uppalahatthakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Уппалахаттаки завершено.

4. Padapūjakattheraapadānavaṇṇanā

4. Описание аподаны тхеры Падапуджаки

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato padapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno sumanapupphena pādamūle pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sakkasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaphale patiṭṭhāsi.

Аподана, начинающаяся со слов «Siddhatthassa bhagavato», принадлежит почтенному тхере Падапуджаке. Он также совершил благие дела при прежних Буддах и во времена Благословенного Сиддхаттхи родился в благородной семье. Повзрослев, он проникся верой в Учителя и почтил Его у стоп цветком жасмина (sumana). Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, вкусив величие Сакки (царя богов), а в эпоху явления нынешнего Будды родился в благородной семье. Повзрослев, он преисполнился веры в Учителя, принял монашество, развил випассану и утвердился в плоде арахантства.

19. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Jātipupphamadāsahanti jātisumanapupphaṃ adāsiṃ ahanti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Tattha jātiyā nibbatto vikasamānoyeva sumanaṃ janānaṃ somanassaṃ karotīti sumanaṃ, pupphanaṭṭhena vikasanaṭṭhena pupphaṃ, sumanañca taṃ pupphañcāti sumanapupphaṃ, tāni sumanapupphāni siddhatthassa bhagavato ahaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

19. Впоследствии он, вспоминая свои прошлые деяния и преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых поступках, произнес стих, начинающийся со слов: «Siddhatthassa bhagavato». В выражении «jātipupphamadāsaṃ» (я поднес цветок жасмина): хотя следовало бы сказать «я поднес цветок жасмина» (jātisumanapupphaṃ adāsiṃ ahaṃ), ради удобства стихосложения слово «sumana» было опущено. Здесь «sumana» (жасмин) зовется так потому, что, вырастая на кусте жасмина (jāti) и распускаясь, он радует сердца людей (janṃ somanassaṃ karoti). «Puppha» (цветок) зовется так в значении цветения или распускания. Он одновременно и «sumana» (жасмин), и «puppha» (цветок), отсюда — «sumanapupphaṃ». Смысл в том, что «я почтил Благословенного Сиддхаттху этими цветами жасмина». Остальное повсюду совершенно понятно.

Padapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны тхеры Падапуджаки завершено.

5. Muṭṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание аподаны тхеры Муттхипуппхия

Sudassano nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato muṭṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle mālākārakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippe nipphattiṃ patto ekadivasaṃ [Pg.124] bhagavantaṃ disvā pasannamānaso jātisumanapupphāni ubhohi hatthehi bhagavato pādamūle okiritvā pūjesi. So tena kusalasambhārena devamanussesu saṃsaranto ubho sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Муттхипуппхия-тхеры начинается со слов: "Судассана по имени" и так далее. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в семье гирляндщика. Достигнув зрелости, он в совершенстве овладел своим ремеслом. В один из дней, увидев Благословенного, он исполнился веры в сердце и, взяв обеими руками цветы жасмина, рассыпал их у стоп Благословенного в знак почтения. Благодаря этому накоплению заслуг, странствуя среди богов и людей и вкушая оба вида процветания, в период нынешнего появления Будды он переродился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, в силу прежних склонностей он обрёл веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

14-25. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sudassano nāma nāmenātiādimāha. Tattha sudassanoti ārohapariṇāharūpasaṇṭhānayobbaññasobhanena sundaro dassanoti sudassano, nāmena sudassano nāma mālākāro hutvā jātisumanapupphehi padumuttaraṃ bhagavantaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

14-25. Позже, вспомнив свои прежние деяния и исполнившись радости, провозглашая ападану своих прошлых деяний, он произнёс стих, начинающийся со слов: "Судассана по имени" и так далее. Здесь слово "Судассана" означает: тот, чей облик прекрасен благодаря красоте его роста, телосложения, формы тела и юности. Смысл слов "по имени Судассана" в том, что он, будучи гирляндщиком по имени Судассана, почтил Благословенного Падумуттару цветами жасмина. Всё остальное повсюду очевидно.

Muṭṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Муттхипуппхия-тхеры завершено.

6. Udakapūjakattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны почтенного Удакапуджака-тхеры

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato udakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritakusalasañcayo tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni paripūriyamāno pudumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalākusalaṃ jānanto padumuttarassa bhagavato ākāse gacchato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasanno ubhohi hatthehi udakaṃ gahetvā pūjesi. Tena pūjitaṃ udakaṃ rajatabubbulaṃ viya ākāse aṭṭhāsi. So abhippasanno teneva somanassena tusitādīsu nibbatto dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Удакапуджака-тхеры начинается со слов: "Золотоцветного Пробуждённого" и так далее. Он также, накопив запас благих заслуг при прежних благородных Победителях и восполняя в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в одной благородной семье. Достигнув зрелости и различая благое и неблагое, он преисполнился веры, когда Благословенный Падумуттара шёл по воздуху, излучая шестицветные лучи Будды. Взяв обеими руками воду, он поднёс её в качестве дара. Поднесённая им вода застыла в воздухе подобно серебряному пузырю. Преисполненный глубокой веры, благодаря этой самой радости он переродился в мире Тусита и других мирах, где вкушал божественное процветание. Позже, вкусив также человеческое процветание, в период нынешнего появления Будды он переродился в благородной семье. Достигнув возраста различения, он обрёл веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

29. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Ghatāsanaṃva jalitanti ghataṃ vuccati sappi, ghatassa āsanaṃ ādhāranti ghatāsanaṃ, aggi, atha vā taṃ asati bhuñjatīti ghatāsanaṃ[Pg.125], aggiyeva. Yathā ghate āsitte aggimhi aggisikhā atīva jalati, evaṃ aggikkhandhaṃ iva jalamānaṃ bhagavantanti attho. Ādittaṃva hutāsananti hutaṃ vuccati pūjāsakkāre, hutassa pūjāsakkārassa āsananti hutāsanaṃ, jalamānaṃ sūriyaṃ iva dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi byāmappabhāmaṇḍalehi vijjotamānaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ anilañjase ākāse gacchantaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

29. Позже, вспомнив свои прежние деяния и исполнившись радости, провозглашая ападану своих прошлых деяний, он произнёс стих, начинающийся со слов: "Золотоцветного Пробуждённого" и так далее. Это уже объяснялось выше. В выражении "подобно пылающему пожирателю топлёного масла" топлёное масло называется "гхата". То, для чего топлёное масло служит опорой, называется "гхатасана" — это огонь. Или же: то, что пожирает его, называется "гхатасана" — это именно огонь. Подобно тому как при возлиянии топлёного масла в огонь пламя разгорается чрезвычайно сильно, так и Благословенный сиял подобно огромному костру — таков смысл. В выражении "подобно пылающему пожирателю подношений" подношение и почтение называется "хута". То, что является вместилищем подношений и почтения, называется "хутасана" — это огонь. Связь слов такова: "Я увидел Всепросветлённого золотоцветного Будду, идущего по воздуху, по пути ветра, сияющего подобно пылающему солнцу благодаря тридцати двум признакам великого мужа и нимбу из лучей шириной в сажень". Всё остальное повсюду очевидно.

Udakapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Удакапуджака-тхеры завершено.

7. Naḷamāliyattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание ападаны почтенного Наламалия-тхеры

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato naḷamāliyattherassa apadānaṃ. Esopi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni kusalakammāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāme ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto tatthāgataṃ bhagavantaṃ disvā pasanno vanditvā tiṇasantharaṃ santharitvā tattha nisinnassa bhagavato naḷamālehi bījaniṃ katvā bījetvā adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, anumodanañca akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto uppannuppannabhave pariḷāhasantāpavivajjito kāyacittacetasikasukhappatto anekasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Наламалия-тхеры начинается со слов: "Будды Падумуттары" и так далее. Он также, совершив благие дела при прежних благородных Победителях и накапливая во многих жизнях благие деяния, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавёлся семьёй, но, увидев опасность в чувственных удовольствиях, оставил дом и принял аскетическое монашество. Живя в Гималаях, он увидел пришедшего туда Благословенного. Исполнившись веры, он поклонился Ему, расстелил подстилку из травы и, когда Благословенный сел на неё, сделал веер из цветов тростника и стал обмахивать Его. Благословенный из сострадания к нему принял это и произнёс слова благословения. Благодаря этой заслуге, странствуя среди богов и людей, в каждой новой жизни он был избавлен от жара и страданий, обретал телесное и ментальное счастье и, вкусив великое множество благ, в период нынешнего появления Будды переродился в одной благородной семье. Достигнув зрелости, в силу прежних склонностей он обрёл веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.

36. Позже, вспомнив свои прежние деяния и исполнившись радости, провозглашая ападану своих прошлых деяний, он произнёс стих, начинающийся со слов: "Будды Падумуттары" и так далее. Это уже объяснялось выше.

37. Naḷamālaṃ gahetvānāti naḷati asāro nissāro hutvā veḷuvaṃsatopi tanuko sallahuko jātoti naḷo, naḷassa mālā [Pg.126] pupphaṃ naḷamālaṃ, tena naḷamālena bījaniṃ kāresinti sambandho. Bījissati janissati vāto anenāti bījanī, taṃ bījaniṃ buddhassa upanāmesiṃ, paṭiggahesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

37. В выражении "взяв гирлянду из тростника" слово "тростник" означает то, что легко гнётся, будучи лишённым прочной сердцевины, и является более тонким и лёгким, чем бамбук. Цветок тростника — это "наламала". Связь слов такова: "Я сделал веер из этих цветов тростника". Веер называется так потому, что с его помощью создаётся ветер. Смысл слов в том, что "я поднёс этот веер Будде, и Он принял его". Всё остальное повсюду очевидно.

Naḷamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Наламалия-тхеры завершено.

Sattamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

Описание седьмого раздела для декламации (бханавара) завершено.

8. Āsanupaṭṭhāhakattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны почтенного Асанупаттахака-тхеры

Kānanaṃ vanamoggayhātiādikaṃ āyasmato āsanupaṭṭhāhakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto tattha dosaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto tattha sampattaṃ bhagavantaṃ disvā pasanno sīhāsanaṃ adāsi, tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ mālākalāpaṃ gahetvā pūjetvā taṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattabhave uccakuliko vibhavasampanno ahosi. So kālantarena imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Асанупаттахака-тхеры начинается со слов: "Уйдя в лесную чащу" и так далее. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аттхадасси переродился в благородной семье. Ведя домашнюю жизнь, он увидел в ней изъяны, оставил дом и принял аскетическое монашество. Живя в Гималаях, он увидел прибывшего туда Благословенного и, исполнившись веры, поднёс Ему трон. Взяв охапку цветов, он почтил сидевшего на троне Благословенного, обошёл Его с почтением по часовой стрелке и удалился. Благодаря этой заслуге, странствуя среди богов и людей, в каждой новой жизни он рождался в знатном роду и был богат. Спустя время, в период нынешнего появления Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрёл веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

47. So arahā samāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttatthamevāti.

47. Став арахантом, он вспомнил свои прежние деяния и, исполнившись радости, провозглашая ападану своих прошлых деяний, произнёс стих, начинающийся со слов: "Уйдя в лесную чащу" и так далее. Всё это имеет тот же смысл, что был объяснён выше.

Āsanupaṭṭhāhakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Асанупаттахака-тхеры завершено.

9. Biḷālidāyakattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание ападаны почтенного Билалидаяка-тхеры

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato biḷālidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe [Pg.127] nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ vasanto tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto atīva appicchasantuṭṭho āluvādīhi yāpento vasati. Tadā padumuttaro bhagavā tassa anukampāya taṃ himavantaṃ agamāsi. Taṃ disvā pasanno vanditvā biḷāliyo gahetvā patte okiri. Taṃ tathāgato tassānukampāya somanassuppādayanto paribhuñji. So tena kammena tato cuto devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbattitvā vuddhimanvāya satthari pasanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Билалидаяка-тхеры начинается со слов: "Неподалёку от Гималаев" и так далее. Он также, совершив благие дела при прежних благородных Победителях и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в благородной семье. Достигнув возраста различения, он вёл домашнюю жизнь, но, увидев в ней опасность, оставил дом и принял аскетическое монашество. Живя в Гималаях, он был чрезвычайно скромен в желаниях и доволен малым, поддерживая жизнь клубнями дикого картофеля и другими плодами. Тогда Благословенный Падумуттара из сострадания к нему отправился в те Гималаи. Увидев Его, он исполнился веры, поклонился Ему и, взяв клубни дикого картофеля, положил их в чашу Будды. Татхагата из сострадания к нему вкусил их, доставив ему радость. Благодаря этому деянию, скончавшись в той жизни, он вкусил оба вида процветания среди богов и людей. В период нынешнего появления Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрёл веру в Учителя, принял монашество в Учении и вскоре стал арахантом.

53. So aparabhāge attano kusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva. Āluvakarambhādayo tesaṃ tesaṃ kandajātīnaṃ nāmānevāti.

53. Позже, вспомнив свои прежние благие деяния и исполнившись радости, провозглашая ападану своих прошлых деяний, он произнёс стих, начинающийся со слов: "Неподалёку от Гималаев" и так далее. Всё это, в силу объяснённого выше метода, имеет очевидный смысл. Слова "алува", "карамбха" и другие — это просто названия различных видов клубней и корней.

Biḷālidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Билалидаяка-тхеры завершено.

10. Reṇupūjakattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание ападаны почтенного Ренупуджака-тхеры

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato reṇupūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno viññutaṃ patto aggikkhandhaṃ viya vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso nāgapupphakesaraṃ gahetvā pūjesi. Atha bhagavā anumodanamakāsi.

Ападана почтенного Ренупуджака-тхеры начинается со слов: "Золотоцветного Пробуждённого" и так далее. Он также, совершив благие дела при прежних благородных Победителях и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрёл веру в Учителя. Достигнув возраста различения, он увидел Благословенного, сияющего подобно огромному костру, и, исполнившись веры в сердце, взял пыльцу цветка нага и поднёс её в качестве дара. Тогда Благословенный произнёс слова благословения.

62-3. So tena puññena tato cuto devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno sāsane pabbajito nacirasseva arahā hutvā dibbacakkhunā attano pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Sataraṃsiṃva bhāṇumanti satamattā satappamāṇā raṃsi pabhā yassa sūriyassa [Pg.128] so sataraṃsi, gāthābandhasukhatthaṃ sataraṃsīti vuttaṃ, anekasatassa anekasatasahassaraṃsīti attho. Bhāṇu vuccati pabhā, bhāṇu pabhā yassa so bhāṇumā, bhāṇumasaṅkhātaṃ sūriyaṃ iva vipassiṃ bhagavantaṃ disvā sakesaraṃ nāgapupphaṃ gahetvā abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

62-3. Благодаря этой заслуге, скончавшись в той жизни, он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания. В каждой новой жизни он пользовался всеобщим почтением. В период нынешнего появления Будды он переродился в благородной семье. Достигнув возраста различения, в силу прежних склонностей он обрёл веру в Учителя, принял монашество в Учении и вскоре стал арахантом. Увидев божественным оком свои прежние деяния и исполнившись радости, провозглашая ападану своих прошлых деяний, он произнёс стих, начинающийся со слов: "Золотоцветного Пробуждённого" и так далее. Это уже объяснялось выше. В выражении "подобно столучевому сияющему" "столучевой" — это солнце, у которого имеется около сотни лучей. Для удобства стихосложения сказано "сатарамси". Смысл в том, что оно обладает многими сотнями и сотнями тысяч лучей. Сияние называется "бхану". То, что обладает сиянием, называется "бхануман". Смысл слов таков: "Увидев Благословенного Випасси, подобного солнцу, именуемому бхануман, я взял цветок нага вместе с пыльцой и поднёс его в качестве дара". Всё остальное очевидно.

Reṇupūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Ренупуджака-тхеры завершено.

Ekādasamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание одиннадцатой главы (вагги) завершено.

12. Mahāparivāravaggo

12. Глава Махапаривара

1. Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā

1. Описание ападаны почтенного Махапариварака-тхеры

Vipassī nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato mahāparivārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato uppannasamaye yakkhayoniyaṃ nibbatto anekayakkhasatasahassaparivāro ekasmiṃ khuddakadīpe dibbasukhamanubhavanto viharati. Tasmiñca dīpe cetiyābhisobhito vihāro atthi, tattha bhagavā agamāsi. Atha so yakkhasenādhipati taṃ bhagavantaṃ tattha gatabhāvaṃ disvā dibbavatthāni gahetvā gantvā bhagavantaṃ vanditvā dibbavatthehi pūjesi, saparivāro saraṇamagamāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke nibbattitvā tattha cha kāmāvacarasukhamanubhavitvā tato cuto manussesu aggacakkavattiādisukhamanubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Махапариварака-тхеры начинается со слов: "Благословенный по имени Випасси" и так далее. Он также, совершив благие дела при прежних благородных Победителях и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена появления Благословенного Випасси переродился в мире якхов. Имея свиту из многих сотен тысяч якхов, он жил на одном малом острове, вкушая божественное блаженство. На том острове была обитель, украшенная четьей, и Благословенный прибыл туда. Тогда этот предводитель якхов, узнав о прибытии туда Благословенного, взял божественные одежды, пришёл к Нему, поклонился и почтил Его божественными одеждами, а также вместе со своей свитой принял прибежище. Благодаря этому благому деянию, скончавшись в той жизни, он переродился в мире богов, где вкушал блаженство шести небес сферы чувственного. Скончавшись там, он вкушал среди людей счастье великого вселенского монарха и прочее. Позже, в период нынешнего появления Будды он переродился в благородной семье. Достигнув возраста различения, он обрёл веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, vividhe satipaṭṭhānādayo sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme passatīti vā vipassī, vividhe [Pg.129] anekappakāre bodhaneyyasatte visuṃ visuṃ passatīti vā vipassī, so vipassī bhagavā dīpacetiyaṃ dīpe pūjanīyaṭṭhānaṃ vihāramagamāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

1-2. Позже, вспомнив о своих прошлых деяниях, этот старейшина преисполнился радости и, являя повествование о своих прошлых делах, произнес стих, начинающийся со слов: «Благословенный по имени Випасси...». Здесь слово «Випасси» (Прозревающий) означает: «Тот, кто видит особое, высшее благо — Ниббану». Или же «Випасси» означает: «Тот, кто видит различные тридцать семь качеств, способствующих пробуждению, начиная с четырех основ осознанности». Или же «Випасси» означает: «Тот, кто видит по отдельности различных, многообразных существ, способных к постижению истины». Смысл слов «тот Благословенный Випасси отправился к островной четье, к обители, являющейся местом почитания на острове» таков. Остальное везде очевидно.

Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны старейшины Махапариварака завершено.

2. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā

2. Описание аподаны старейшины Сумангалы

Atthadassī jinavarotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ taḷākasamīpe rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tasmiṃ samaye bhagavā vihārato nikkhamitvā nahāyitukāmo tassa taḷākassa tīraṃ gantvā tattha nhatvā ekacīvaro jalamāno brahmā viya sūriyo viya suvaṇṇabimbaṃ viya aṭṭhāsi. Atha so devaputto somanassajāto pañjaliko thomanamakāsi, attano dibbagītatūriyehi upahārañca akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов «Аттхадасси, лучший из Победителей...», является аподаной почтенного старейшины Сумангалы. Этот старейшина также совершил великие заслуги при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аттхадасси переродился древесным божеством (руккхадевата) вблизи одного пруда. В то время Благословенный, выйдя из обители с намерением искупаться, подошел к берегу того пруда, искупался там и встал, облаченный в одну лишь мантию, сияя подобно Брахме, подобно солнцу или золотому изваянию. Тогда это божество, преисполнившись радости, сложило ладони в почтительном жесте и вознесло хвалу, а также совершило подношение своей божественной музыкой и песнопениями. Благодаря этому благому деянию он вкушал блага в мирах богов и людей, а позже, в эпоху нынешнего появления Будды, переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

11. So pacchā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī jinavarotiādimāha. Tattha paramatthaṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā sabbasattānaṃ caturāriyasaccasaṅkhātaṃ atthapayojanaṃ dassanasīloti atthadassī, kilese ajini jināti jinissatīti jino. Varitabbo patthetabbo sabbasattehīti varo, atthadassī jino ca so varo cāti atthadassī jinavaro. Lokajeṭṭhoti lujjati palujjatīti loko, lokīyati passīyati buddhādīhi pārappattoti vā loko, loko ca loko ca loko cāti loko. Ekasesasamāsavasena ‘‘lokā’’ti vattabbe ‘‘loko’’ti vutto. Lokassa jeṭṭho lokajeṭṭho, so lokajeṭṭho narāsabhoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

11. Позже, вспомнив о своих прошлых деяниях, этот старейшина преисполнился радости и, являя повествование о своих прошлых делах, произнес стих, начинающийся со слов: «Аттхадасси, лучший из Победителей...». Здесь слово «Аттхадасси» (Видящий Благо) означает: «Тот, кто зрит, видит высшее благо — Ниббану». Или же «Аттхадасси» означает: «Тот, кто имеет обыкновение видеть пользу и благо всех существ, выражающиеся в Четырех благородных истинах». Слово «Джина» (Победитель) означает: «Тот, кто победил, побеждает и победит загрязнения ума (килесы)». Слово «Вара» (Лучший) означает: «Тот, кого должны желать и к кому должны стремиться все существа». Он и Аттхадасси, и Победитель, и Лучший — отсюда «Аттхадасси джинаваро». Слово «Лока» (мир) означает то, что разрушается и распадается (lujjati palujjatīti loko). Мир обусловленного (санкхара-лока), мир существ (сатта-лока) и мир пространства (окаса-лока) — все это называется «лока». По правилу сокращения сложных слов (экасеса-самаса), вместо множественного числа «лока» (миры) употреблено единственное число «локо» (мир). «Локаджеттха» означает «старейший в трех мирах». Смысл слов «тот Локаджеттха, лучший среди людей (нарасабха)» таков. Остальное везде очевидно.

Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны старейшины Сумангалы завершено.

3. Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā

3. Описание аподаны старейшины Саранагамании

Ubhinnaṃ [Pg.130] devarājūnantyādikaṃ āyasmato saraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttare bhagavati uppanne ayaṃ himavante devarājā hutvā nibbatti, tasmiṃ aparena yakkhadevaraññā saddhiṃ saṅgāmatthāya upaṭṭhite dve anekayakkhasahassaparivārā phalakāvudhādihatthā saṅgāmatthāya samupabyūḷhā ahesuṃ. Tadā padumuttaro bhagavā tesu sattesu kāruññaṃ uppādetvā ākāsena tattha gantvā saparivārānaṃ dvinnaṃ devarājūnaṃ dhammaṃ desesi. Tadā te sabbe phalakāvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ gāravabahumānena vanditvā saraṇamagamaṃsu. Tesaṃ ayaṃ paṭhamaṃ saraṇamagamāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов «Двух царей богов...», является аподаной почтенного старейшины Саранагамании. Этот старейшина также совершил великие заслуги при прежних Буддах и, накапливая в каждом новом существовании благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена явления Благословенного Падумуттары переродился царем богов (девараджа) в Гималаях. В другое время, когда между ним и царем яккхов назрела битва, оба они, окруженные многими тысячами яккхов, держа в руках щиты и оружие, выстроились для сражения. Тогда Благословенный Падумуттара, исполнившись сострадания к этим существам, прибыл туда по воздуху и проповедал Дхамму обоим царям богов вместе с их свитами. Тогда все они, отбросив щиты и оружие, с глубоким почтением и уважением поклонились Благословенному и приняли прибежище. Это было их первым принятием прибежища. Благодаря этой заслуге он странствовал в мирах богов и людей, вкушая блага обоих миров, а в эпоху нынешнего появления Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

20. So aparabhāge pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ubhinnaṃ devarājūnantiādimāha. Tattha sucilomakharalomaāḷavakakumbhīrakuverādayo viya nāmagottena apākaṭā dve yakkharājāno aññāpadesena dassento ‘‘ubhinnaṃ devarājūna’’ntiādimāha. Saṅgāmo samupaṭṭhitoti saṃ suṭṭhu gāmo kalahatthāya upagamananti saṅgāmo, so saṅgāmo saṃ suṭṭhu upaṭṭhito, ekaṭṭhāne upagantvā ṭhitoti attho. Ahosi samupabyūḷhoti saṃ suṭṭhu upasamīpe rāsibhūtoti attho.

20. Позже, вспомнив о своих прошлых благих заслугах, этот старейшина преисполнился радости и, являя повествование о своих прошлых делах, произнес стих, начинающийся со слов: «Двух царей богов...». Здесь, желая иносказательно указать на двух царей яккхов, чьи имена и кланы не были широко известны (в отличие от таких, как Сучилома, Кхаралома, Алавака, Кумбхира, Кувера и другие), он произнес слова: «Двух царей богов...». Выражение «saṅgāmo samupaṭṭhito» (битва назрела) означает: «saṅgāmo» — это сближение (gāma) ради сражения (kalaha). «Эта битва назрела» означает, что они сошлись и встали на одном месте. Выражение «ahosi samupabyūḷho» означает, что они собрались в тесную группу в непосредственной близости друг от друга.

21. Saṃvejesi mahājananti tesaṃ rāsibhūtānaṃ yakkhānaṃ ākāse nisinno bhagavā catusaccadhammadesanāya saṃ suṭṭhu vejesi, ādīnavadassanena gaṇhāpesi viññāpesi bodhesīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

21. Смысл слов «он вселил трепет в великое собрание» таков: Благословенный, восседая в воздухе, посредством проповеди Дхаммы о Четырех истинах вселил глубокий трепет в тех собравшихся яккхов, побудил их принять истину, разъяснил и пробудил их, показав опасность сансарического существования. Остальное везде очевидно.

Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны старейшины Саранагамании завершено.

4. Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā

4. Описание аподаны старейшины Экасании

Varuṇo [Pg.131] nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato ekāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle varuṇo nāma devarājā hutvā nibbatti. So bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gandhamālādīhi gītavāditehi ca upaṭṭhayamāno saparivāro pūjesi. Tato aparabhāge bhagavati parinibbute tassa mahābodhirukkhaṃ buddhadassanaṃ viya sabbatūriyatāḷāvacarehi saparivāro upahāramakāsi. So tena puññena tato kālaṅkatvā nimmānaratidevaloke uppajji. Evaṃ devasampattimanubhavitvā manussesu ca manussabhūto cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов «По имени Варуна...», является аподаной почтенного старейшины Экасании. Этот старейшина также совершил великие заслуги при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аттхадасси переродился царем богов по имени Варуна. Увидев Благословенного, он преисполнился веры в сердце и вместе со своей свитой почтительно прислуживал Ему и почитал Его благовониями, гирляндами, песнопениями и музыкой. Позже, когда Благословенный ушел в окончательную Ниббану (париниббану), он вместе со своей свитой совершил подношение Его великому древу Бодхи всеми видами музыкальных инструментов, словно созерцая самого Будду. Благодаря этой заслуге, скончавшись в той жизни, он переродился в мире богов Нимманарати. Вкусив таким образом божественное блаженство, а затем переродившись среди людей, он наслаждался величием вселенского правителя (чакраварти). В эпоху нынешнего появления Будды он переродился в благородной семье, достиг зрелости, принял монашество в Учении Учителя и вскоре стал арахантом.

31. So pacchā sakakammaṃ saritvā taṃ tathato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento varuṇo nāma nāmenātiādimāha. Tattha yadā ahaṃ sambodhanatthāya buddhaṃ bodhiñca pūjesiṃ, tadā varuṇo nāma devarājā ahosinti sambandho.

31. Позже, вспомнив о своем деянии и познав его истинную суть, этот старейшина преисполнился радости и, являя повествование о своих прошлых делах, произнес стих, начинающийся со слов: «По имени Варуна...». Связь слов здесь такова: «Когда я ради постижения Четырех истин почтил Будду и древо Бодхи, тогда я был царем богов по имени Варуна».

34. Dharaṇīruhapādapanti ettha rukkhalatāpabbatasattharatanādayo dhāretīti dharaṇī, tasmiṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho. Pādena pivatīti pādapo, siñcitasiñcitodakaṃ pādena mūlena pivati rukkhakkhandhasākhāviṭapehi āporasaṃ patthariyatīti attho, taṃ dharaṇīruhapādapaṃ bodhirukkhanti sambandho.

34. В выражении «dharaṇīruhapādapaṃ» слово «dharaṇī» (земля) означает то, что держит (dhāreti) деревья, лианы, горы, семь видов драгоценностей и прочее. То, что растет и утверждается на ней, называется «dharaṇīruha» (выросшее на земле). То, что пьет корнями (pādena pivati), называется «pādapa» (дерево). Смысл в том, что оно пьет воду, которой его поливают, своими корнями («ногами») и распределяет влагу по стволу, ветвям и побегам. Связь слов такова: «это выросшее на земле дерево — древо Бодхи».

35. Sakakammābhiraddhoti attano kusalakammena abhiraddho pasanno uttame bodhimhi pasannoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

35. Выражение «sakakammābhiraddho» означает: «довольный и умиротворенный своим собственным благим деянием». Связь слов такова: «умиротворенный у величайшего древа Бодхи». Остальное везде очевидно.

Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны старейшины Экасании завершено.

5. Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание аподаны старейшины Суваннапуппхии

Vipassī [Pg.132] nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato suvaṇṇapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ ṭhāne bhūmaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto tassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso catūhi suvaṇṇapupphehi pūjesi. Tāni pupphāni ākāse suvaṇṇavitānaṃ hutvā chādesuṃ, suvaṇṇapabhā ca buddhassa sarīrapabhā ca ekato hutvā mahāobhāso ahosi. So atirekataraṃ pasanno sakabhavanaṃ gatopi saratiyeva. So tena puññakammena tusitabhavanādisugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane uraṃ datvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов «Благословенный по имени Випасси...», является аподаной почтенного старейшины Суваннапуппхии. Этот старейшина также совершил великие заслуги при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси переродился земным божеством (бхумматтхака-девапутта) в одном месте. Услышав Дхамму этого Благословенного, он преисполнился веры в сердце и почтил Его четырьмя золотыми цветами. Эти цветы образовали в воздухе золотой балдахин и покрыли Его; золотое сияние цветов и сияние тела Будды слились воедино, образовав великое свечение. Преисполнившись глубочайшей веры, это божество, даже вернувшись в свою обитель, непрестанно помнило об этом. Благодаря этому благому деянию он странствовал только в благих уделах, таких как обитель Тусита, вкушая божественное блаженство, а в эпоху нынешнего появления Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, всецело посвятил себя Учению, принял монашество и вскоре стал арахантом.

40. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

40. Позже, вспомнив о своих прошлых деяниях, этот старейшина преисполнился радости и, являя повествование о своих прошлых делах, произнес стих, начинающийся со слов: «Благословенный по имени Випасси...». Смысл этого стиха точно такой же, как было сказано выше.

44. Pāmojjaṃ janayitvānāti balavapītiṃ uppādetvā ‘‘pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassā’’tiādīsu (dha. sa. 9, 86; mahāni. 1) viya attamanatā sakabhāvaṃ uppādetvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

44. Выражение «pāmojjaṃ janayitvāna» означает: «вызвав сильный восторг (пити)». Смысл заключается в том, что он породил в себе состояние удовлетворенности ума, подобно тому как сказано в пассажах: «Восторг — это ликование, радость, веселье, ликование ума, удовлетворенность ума». Остальное везде очевидно.

Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны старейшины Суваннапуппхии завершено.

6. Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание аподаны старейшины Читакапуджаки

Vasāmi rājāyatanetiādikaṃ āyasmato citakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato paraṃ uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle rājāyatanarukkhadevatā hutvā nibbatto antarantarā devatāhi saddhiṃ dhammaṃ [Pg.133] sutvā pasanno bhagavati parinibbute saparivāro gandhadīpadhūpapupphabheriādīni gāhāpetvā bhagavato āḷahanaṭṭhānaṃ gantvā dīpādīni pūjetvā anekehi tūriyehi anekehi vāditehi taṃ pūjesi. Tato paṭṭhāya sakabhavanaṃ upaviṭṭhopi bhagavantameva saritvā sammukhā viya vandati. So teneva puññena tena cittappasādena rājāyatanato kālaṃ kato tusitādīsu nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati uppannacittappasādo bhagavato sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов «Я живу у дерева раджаятана...», является аподаной почтенного старейшины Читакапуджаки. Этот старейшина также совершил великие заслуги при прежних Буддах и, накапливая в каждом последующем существовании благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сикхи переродился древесным божеством (руккхадевата) у дерева раджаятана. Время от времени он вместе с другими божествами слушал Дхамму и преисполнился веры. Когда Благословенный ушел в париниббану, он вместе со своей свитой велел взять благовония, светильники, благовонные палочки, цветы, барабаны и прочее, отправился к месту кремации Благословенного и почтил Его светильниками и другими подношениями, а также совершил поклонение множеством музыкальных инструментов и песнопений. С тех пор, даже находясь в своей обители, он непрестанно помнило о Благословенном и кланялся Ему, словно Тот стоял прямо перед ним. Благодаря этой заслуге и этой вере в сердце, скончавшись у дерева раджаятана, он переродился в мире Тусита и других небесных мирах, вкушая божественное блаженство. Затем, переродившись среди людей, он наслаждался человеческим благополучием, а в эпоху нынешнего появления Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, благодаря вере, зародившейся в его сердце по отношению к Благословенному, он принял монашество в Его Учении и вскоре стал арахантом.

49. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vasāmi rājāyatanetiādimāha. Rājāyataneti devarājūnaṃ āyatanaṃ rājāyatanaṃ, tassa rukkhassa nāmadheyyo vā. Parinibbute bhagavatīti parisamantato kiñci anavasesetvā khandhaparinibbānakāle parinibbānasamaye parinibbānappattassa sikhino lokabandhunoti sambandho.

49. Позже, вспомнив о своих прошлых деяниях, этот старейшина преисполнился радости и, являя повествование о своих прошлых делах, произнес стих, начинающийся со слов: «Я живу у дерева раджаятана...». Слово «раджаятана» означает обитель царей богов (девараджа), либо же это название самого дерева. Выражение «parinibbute bhagavati» (когда Благословенный ушел в париниббану) указывает на время угасания совокупностей существования (кхандха-париниббана), когда не осталось совершенно ничего без остатка. Связь слов такова: «ушедшего в париниббану Сикхи, друга мира».

50. Citakaṃ agamāsahanti candanāgarudevadārukappūratakkolādisugandhadārūhi citaṃ rāsigatanti citaṃ, citameva citakaṃ, buddhagāravena citakaṃ pūjanatthāya citakassa samīpaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Tattha gantvā katakiccaṃ dassento tūriyaṃ tattha vādetvātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

50. Смысл слов «я подошел к погребальному костру» таков: «чита» (костер) — это то, что сложено (cita) или собрано в кучу из благовонной древесины, такой как сандал, алоэ, божественная сосна (девадару), камфора, таккола и другие. «Чита» — это и есть «читака» (погребальный костер). Из почтения к Будде я подошел к этому погребальному костру, чтобы совершить поклонение. Желая показать свои действия по прибытии туда, он произнес стих, начинающийся со слов: «Сыграв там на музыкальных инструментах...». Все это совершенно легко для понимания.

Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны старейшины Читакапуджаки завершено.

7. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание аподаны старейшины Буддхасанняки

Yadā vipassī lokaggotiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ bhūmaṭṭhakavimāne devaputto hutvā nibbatti. Tadā vipassī bhagavā āyusaṅkhāraṃ vossajji. Atha sakaladasasahassilokadhātu sasāgarapabbatā pakampittha. Tadā tassa devaputtassa bhavanampi kampittha. Tasmiṃ khaṇe so devaputto [Pg.134] saṃsayajāto – ‘‘kiṃ nu kho pathavīkampāya nibbattī’’ti cintetvā buddhassa āyusaṅkhāravossajjabhāvaṃ ñatvā mahāsokaṃ domanassaṃ uppādesi. Tadā vessavaṇo mahārājā āgantvā ‘‘mā cintayitthā’’ti assāsesi. So devaputto tato cuto tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Буддхасаньяки-тхеры начинается со слов «Yadā vipassī lokaggo» и так далее. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси переродился божеством (девапуттой) в земной обители (вимане). В то время Благословенный Випасси оставил жизненные силы (аю-санкхару). Тогда содрогнулась вся десятитысячекратная вселенная вместе с океанами и горами. В тот миг обитель этого божества также содрогнулась. В то мгновение это божество, охваченное сомнением, подумало: «Что же послужило причиной этого землетрясения?» Узнав, что Будда оставил жизненные силы, он испытал великую скорбь и печаль. Тогда великий царь Вессавана явился к нему и утешил его, сказав: «Не тревожься». Это божество, скончавшись в том мире, благодаря этой заслуге странствовало среди богов и людей, а в эпоху нынешнего Будды переродилось в благородной семье. Достигнув зрелости, он оставил домашнюю жизнь, принял монашество и вскоре стал арахантом.

57. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento yadā vipassī lokaggotiādimāha. Āyusaṅkhāramossajjīti ā samantato yunoti pāleti satteti āyu, āyussa saṅkhāro rāsibhāvo āyusaṅkhāro, taṃ āyusaṅkhāraṃ ossajji pariccaji jahāsīti attho. Tasmiṃ āyusaṅkhāravossajjane. Jalamekhalāsāgarodakamekhalāsahitā sakaladasasahassacakkavāḷapathavī kampitthāti sambandho.

57. Впоследствии, вспомнив о своем прошлом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов «Yadā vipassī lokaggo» и так далее. Слово «āyusaṅkhāramossajji» означает следующее: «āyu» (жизнь) — это то, что всецело оберегает и охраняет существ; «āyussa saṅkhāro» (обусловливание жизни) — это то, что созидает или приумножает жизнь в виде совокупности; «ossajji» означает «оставил, покинул, отринул». Таков смысл. «Tasmiṃ āyusaṅkhāravossajjane» означает «при этом оставлении жизненных сил». Связь слов такова: «Вся земля десяти тысяч миров вселенной, опоясанная океанскими водами, словно поясом, содрогнулась».

58. Otataṃ vitthataṃ mayhanti mayhaṃ bhavanaṃ otataṃ vitthataṃ cittaṃ vicittaṃ suci suparisuddhaṃ cittaṃ anekehi sattahi ratanehi vicittaṃ sobhamānaṃ pakampittha pakārena kampitthāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

58. Слова «otataṃ vitthataṃ mayhaṃ» означают: «Моя обитель, просторная, обширная, прекрасная, чистая, совершенно безупречная, украшенная множеством семи видов драгоценностей и сияющая, сильно содрогнулась (pakampittha — затрепетала во всех отношениях)». Таков смысл. Остальное везде очевидно.

Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Буддхасаньяки-тхеры окончено.

8. Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны почтенного Маггасаньяки-тхеры

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato maggasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato oraṃ tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavante devaputto hutvā nibbatto araññaṃ gantvā maggamūḷhānaṃ maggaṃ gavesantānaṃ tassa sāvakānaṃ bhojetvā maggaṃ ācikkhi. So tena puññena devamanussasampattimanubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha amūḷho saññavā ahosi. Atha imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Маггасаньяки-тхеры начинается со слов «Padumuttarabuddhassa» и так далее. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах и после этого накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился божеством в Гималаях. Отправившись в лес, он накормил учеников (саваков) этого Благословенного, которые сбились с пути и искали дорогу, а затем указал им верный путь. Благодаря этой заслуге он вкусил счастье в мирах богов и людей, и в каждом последующем перерождении повсюду был проницательным (незаблуждающимся) и обладал прекрасной памятью (восприятием). Затем, в эпоху нынешнего Будды, он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он не испытывал привязанности к домашней жизни, принял монашество и вскоре стал арахантом.

66. So [Pg.135] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Sāvakā vanacārinoti bhagavato vuttavacanaṃ sammā ādarena suṇantīti sāvakā, atha vā bhagavato desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā saddhammaṃ suṇantīti sāvakā. Vanacārino vane vicaraṇakā sāvakā vippanaṭṭhā maggamūḷhā mahāaraññe andhāva cakkhuvirahitāva anusuyyare vicarantīti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

66. Впоследствии, вспомнив о своем прошлом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов «Padumuttarabuddhassa» и так далее. Выражение «sāvakā vanacārino» объясняется так: «sāvakā» (ученики) — это те, кто должным образом и с почтением слушает слова, изреченные Благословенным; или же «sāvakā» — это те, кто, направляя свое знание в соответствии с учением Благословенного, внимает Истинной Дхамме. «Vanacārino» означает «блуждающие в лесу». Связь слов такова: «Ученики, блуждающие в лесу, сбившись с пути и потеряв дорогу, блуждали в дремучем лесу, подобно слепым, словно лишенные глаз». Остальное везде очевидно.

Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Маггасаньяки-тхеры окончено.

9. Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание ападаны почтенного Паччупатханасаньяки-тхеры

Atthadassimhi sugatetiādikaṃ āyasmato paccupaṭṭhānasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto bhagavati dharamāne dassanassa aladdhattā pacchā parinibbute mahāsokappatto vihāsi. Tadā hissa bhagavato sāgato nāma aggasāvako anusāsanto bhagavato sārīrikadhātupūjā bhagavati dharamāne katapūjā viya cittappasādavasā mahapphalaṃ bhavatī’’ti vatvā ‘‘thūpaṃ karohī’’ti niyojito thūpaṃ kāresi, taṃ pūjetvā tato cuto devamanussesu sakkacakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Паччупатханасаньяки-тхеры начинается со слов «Atthadassimhi sugate» и так далее. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аттхадасси родился в облике якхи (яккха-йони). Поскольку он не удостоился возможности узреть Благословенного при Его жизни, после Его париниббаны он пребывал в глубокой скорби. Тогда главный ученик того Благословенного по имени Сагата, наставляя его, сказал: «Поклонение телесным реликвиям Благословенного благодаря умиротворению и ясности ума приносит великий плод, подобно поклонению Ему при Его жизни». Побуждаемый словами: «Построй ступу!», он воздвиг ступу. Почтив её и скончавшись в том мире, он вкусил среди богов и людей величие Сакки и вселенского правителя (чаккаватти), а в эпоху нынешнего Будды родился в благородной семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, он преисполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

72. So aparabhāge attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassimhi sugatetiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Yakkhayoniṃ upapajjinti ettha pana attano sakāsaṃ sampattasampatte khādantā yanti gacchantīti yakkhā, yakkhānaṃ yoni jātīti yakkhayoni, yakkhayoniyaṃ nibbattoti attho.

72. Впоследствии, вспомнив о своем благом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов «Atthadassimhi sugate» и так далее. Это уже было объяснено выше. Что касается слов «yakkhayoniṃ upapajjiṃ» (родился в облике якхи): «yakkhā» (якхи) — это те, кто блуждает, пожирая существ, приближающихся к ним; «yakkhayoni» — это происхождение или класс якхов. «Yakkhayoniṃ nibbatto» означает «родившийся в классе якхов». Таков смысл.

73. Dulladdhaṃ vata me āsīti me mayā laddhayasaṃ dulladdhaṃ, buddhabhūtassa satthuno sakkāraṃ akatattā virādhetvā laddhanti attho. Duppabhātanti duṭṭhu [Pg.136] pabhātaṃ rattiyā pabhātakaraṇaṃ, mayhaṃ na suṭṭhuṃ pabhātanti attho. Duruṭṭhitanti duuṭṭhitaṃ, sūriyassa uggamanaṃ mayhaṃ duuggamananti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

73. Слова «dulladdhaṃ vata me āsi» означают: «Мною обретенная слава была обретена напрасно (плохо обретена), ибо я упустил возможность выказать почтение Учителю, ставшему Буддой». Таков смысл. «Duppabhātaṃ» означает «скверный рассвет», то есть наступление рассвета после ночи. Смысл в том, что «для меня это не было благим рассветом». «Duruṭṭhitaṃ» означает «скверный восход». Смысл в том, что восход солнца был для меня неблагоприятным восходом. Остальное везде очевидно.

Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Паччупатханасаньяки-тхеры окончено.

10. Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание ападаны почтенного Джатипуджаки-тхеры

Jāyaṃ tassa vipassissātiādikaṃ āyasmato jātipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nakkhattapāṭhakehi vipassibodhisattassa vuttalakkhaṇanimittaṃ sutvā ‘‘ayaṃ kira kumāro buddho hutvā sakalalokassa aggo seṭṭho sutvā sabbasatte saṃsārato uddharissatī’’ti sutvā taṃ bhagavantaṃ kumārakāleyeva buddhassa viya mahāpūjamakāsi. Pacchā kamena kumārakālaṃ rājakumārakālaṃ rajjakālanti kālattayamatikkamma buddhe jātepi mahāpūjaṃ katvā tato cuto tusitādīsu nibbatto dibbasukhamanubhavitvā pacchā manussesu cakkavattādimanussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto sattaṭṭhavassakāleyeva bhagavati pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Джатипуджаки-тхеры начинается со слов «Jāyaṃ tassa vipassissa» и так далее. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси родился в благородной семье. Достигнув зрелости и услышав от астрологов (толкователей созвездий) о знамениях и телесных признаках бодхисатты Випасси: «Этот царевич, как говорят, станет Буддой, величайшим и превосходнейшим во всем мире, и вызволит всех существ из сансары», он еще в детские годы царевича совершил в честь Благословенного великое подношение, словно самому Будде. Позже, последовательно миновав три периода жизни — детство, пору наследного принца и время царствования, — он совершал великие подношения и тогда, когда тот стал Буддой. Скончавшись в том мире, он переродился на небесах Тусита и в других обителях, вкушая божественное блаженство. Затем среди людей он познал человеческое счастье в качестве вселенского правителя и других великих мужей. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье. Всего лишь в возрасте семи или восьми лет он преисполнился веры в Благословенного, принял монашество, развил прозрение (випассану) и вскоре стал арахантом.

82. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyaṃ tassa vipassissātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

82. Впоследствии, вспомнив о своем прошлом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов «Jāyaṃ tassa vipassissa» и так далее. Смысл этого уже был объяснен выше.

84. Nemittānaṃ suṇitvānāti ettha nimittaṃ kāraṇaṃ sukhadukkhappattihetuṃ jānantīti nemittā, tesaṃ nemittānaṃ nakkhattapāṭhakānaṃ vacanaṃ suṇitvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

84. В выражении «nemittānaṃ suṇitvānā» слово «nemittā» (прорицатели) означает тех, кто знает знамения, причины и условия обретения счастья или несчастья. «Nemittānaṃ» означает «услышав слова этих прорицателей и астрологов». Таков смысл. Остальное везде очевидно.

Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Джатипуджаки-тхеры окончено.

Dvādasamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание двенадцатой главы окончено.

13. Sereyyavaggo

13. Глава о серейяке

1. Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā

1. Описание ападаны почтенного Серейяки-тхеры

Ajjhāyako [Pg.137] mantadharotiādikaṃ āyasmato sereyyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tato paresu attabhāvasahassesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gantvā itihāsādisakalabrāhmaṇadhammesu koṭippatto ekasmiṃ divase abbhokāse saparivāro ṭhito bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sereyyapupphaṃ gahetvā ākāse khipanto pūjesi. Tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā sattāhaṃ ṭhatvā pacchā antaradhāyiṃsu. So taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasannamānaso teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā tato manussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Серейяки-тхеры начинается со слов «Ajjhāyako mantadharo» и так далее. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах и после этого накапливая в тысяче последующих существований заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси родился в семье брахмана. Достигнув зрелости, он постиг три Веды и достиг вершин во всех брахманских учениях, включая итихасы (предания). В один из дней, стоя на открытом месте со своей свитой, он увидел Благословенного. С умиротворенным и верующим умом он взял цветок серейяка (желтый цветок барлерии) и, подбросив его в воздух, совершил подношение. Эти цветы образовали в воздухе балдахин, продержались так семь дней, а затем исчезли. Увидев это чудо, он преисполнился великой радости. С этой самой радостью и восторгом он после кончины переродился на небесах Тусита и в других обителях, вкушая там божественное блаженство. Затем, познав человеческое счастье, в эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, в силу прошлых склонностей (пубба-васаны) он преисполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

1. So aparabhāge purākatakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

1. Впоследствии, вспомнив о своем совершенном в прошлом благом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов «Ajjhāyako mantadharo» и так далее. Смысл этого уже был объяснен выше.

3. Sereyyakaṃ gahetvānāti sirise bhavaṃ jātipupphaṃ sereyyaṃ, sereyyameva sereyyakaṃ, taṃ sereyyakaṃ gahetvānāti sambandho. Bhagavati pasanno jātisumanamakuḷacampakādīni pupphāni patiṭṭhapetvā pūjetuṃ kālaṃ natthitāya tattha sampattaṃ taṃ sereyyakaṃ pupphaṃ gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

3. В выражении «sereyyakaṃ gahetvānā» слово «sereyya» означает цветок, растущий на дереве сириса (или желтой барлерии); само слово «sereyya» употребляется здесь в форме «sereyyaka». Связь слов такова: «взяв этот цветок серейяка». Смысл заключается в том, что, преисполнившись веры в Благословенного, из-за отсутствия времени для того, чтобы раздобыть и преподнести такие цветы, как бутоны жасмина (джатисумана), чампака и другие, он взял оказавшийся под рукой цветок серейяка и совершил подношение. Остальное везде очевидно.

Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Серейяки-тхеры окончено.

2. Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā

2. Описание ападаны почтенного Пуппхатхупии-тхеры

Himavantassāvidūretiādikaṃ [Pg.138] āyasmato pupphathūpiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassibuddhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā attanā sahagatehi pañcasissasahassehi saddhiṃ pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā kukkuranāmapabbatasamīpe paṇṇasālaṃ kāretvā paṭivasati. Tadā buddhuppādabhāvaṃ sutvā sissehi saha buddhassa santikaṃ gantukāmo kenaci byādhinā pīḷito paṇṇasālaṃ pavisitvā sissasantikā buddhassānubhāvaṃ lakkhaṇañca sutvā pasannamānaso himavantato campakāsokatilakakeṭakādyaneke pupphe āharāpetvā thūpaṃ katvā buddhaṃ viya pūjetvā kālaṃ katvā brahmalokūpago ahosi. Atha te sissā tassa āḷahanaṃ katvā buddhasantikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Atha bhagavā buddhacakkhunā oloketvā anāgataṃsañāṇena pākaṭīkaraṇamakāsi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного Пуппхатхупии-тхеры начинается со слов «Himavantassāvidūre» и так далее. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Будды Випасси родился в семье брахмана. Достигнув зрелости и в совершенстве овладев своими искусствами, он не нашел в них истинной сути, оставил дом и ушел в Гималаи. Вместе с пятью тысячами последовавших за ним учеников он развил пять видов сверхзнания (абхинья) и восемь медитативных достижений (самапатти). Построив лиственную обитель близ горы под названием Куккура, он поселился там. В то время, прослышав о явлении Будды, он пожелал отправиться к Нему вместе с учениками, но его одолел недуг. Удалившись в свою лиственную обитель и услышав от учеников о величии и телесных признаках Будды, он преисполнился веры. Он велел принести из Гималаев множество цветов, таких как чампака, ашока, тилака и кетака, сложил из них холм (ступицу) и почтил его, словно самого Будду. Скончавшись, он переродился в мире Брахмы. Затем его ученики, совершив его кремацию, отправились к Будде и поведали Ему об этом событии. Тогда Благословенный, воззрев Своим оком Будды, явил это знанием о будущем (анагатамса-ньяной). Впоследствии, в эпоху нынешнего Будды, он родился в благородной семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, в силу прошлых склонностей он преисполнился веры в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

10. Atha so attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Kukkuro nāma pabbatoti pabbatassa sikharaṃ kukkurākārena sunakhākārena saṇṭhitattā ‘‘kukkurapabbato’’ti saṅkhyaṃ gato, tassa samīpe paṇṇasālaṃ katvā pañcatāpasasahassehi saha vasamānoti attho. Nayānusārena sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

10. Затем, вспомнив о своем прошлом благом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов «Himavantassāvidūre» и так далее. Это уже было объяснено выше. Что касается слов «kukkuro nāma pabbato» (гора под названием Куккура): поскольку вершина этой горы по форме напоминала собаку (куккура), она получила название «гора Куккура». Смысл в том, что он жил в построенной вблизи этой горы лиственной обители вместе с пятью тысячами аскетов. По аналогии с этим, всё остальное имеет очевидный смысл.

Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Пуппхатхупии-тхеры окончено.

3. Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā

3. Описание ападаны почтенного Паясадаяки-тхеры

Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato pāyasadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.139] vibhavasampanne kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto hatthiassadhanadhaññasattaratanādivibhavasampanno saddhāsampanno kammaphalaṃ saddahitvā sahassamattā suvaṇṇapātiyo kāretvā tasmiṃ khīrapāyasasahassassa pūretvā tā sabbā gāhāpetvā simbalivanaṃ agamāsi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjetvā ākāse caṅkamaṃ māpetvā caṅkamati. So pana seṭṭhi taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno pātiyo ṭhapetvā vanditvā ārocesi paṭiggahaṇāya. Atha bhagavā anukampaṃ upādāya paṭiggahesi, paṭiggahetvā ca pana tassa somanussuppādanatthaṃ sahassamattehi bhikkhusaṅghehi saddhiṃ paribhuñji, tadavasesaṃ anekasahassabhikkhū paribhuñjiṃsu. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного тхеры Паясадаяки начинается со слов: "Suvaṇṇavaṇṇo sambuddho" ("Золотокожий Просветленный") и так далее. Этот [тхера] также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випасси он переродился в одной богатой семье. Достигнув зрелости и ведя домашнюю жизнь, он обладал богатством, состоящим из слонов, коней, денег, зерна, семи драгоценностей и прочего. Будучи исполненным веры и веря в плод каммы, он велел изготовить около тысячи золотых чаш, наполнил их тысячей порций молочного риса и, велев нести их все, отправился в лес Симбали. В то время Благословенный Випасси, испустив шестицветные лучи и сотворив в воздухе место для хождения, совершал прогулку. Тот богач, увидев это чудо, преисполнился великой веры, поставил чаши, поклонился и обратился с просьбой принять [подношение]. Тогда Благословенный из сострадания принял его. Приняв его, ради того чтобы порадовать его, он вкусил его вместе с общиной бхиккху численностью около тысячи. Остаток же вкусили многие тысячи бхиккху. Благодаря этой заслуге он странствовал только в благих уделах и в эпоху нынешнего Будды переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, обретя веру, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

26. So aparabhāge attano kusalaṃ paccavekkhamāno taṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.

26. Впоследствии, размышляя о своей благой заслуге и вспомнив о ней, он преисполнился радости и, являя ападану своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: "Suvaṇṇavaṇṇo sambuddho" и так далее. Это уже было объяснено выше.

28. Caṅkamaṃ susamārūḷhoti cadinanto padavikkhepaṃ karonto kamati gacchatīti caṅkamaṃ, caṅkamassa padavikkhepassa ādhārabhūtapathavipadeso caṅkamaṃ nāmāti attho, etaṃ caṅkamaṃsu visesena ārūḷhoti sambandho. Ambare anilāyaneti varīyati chādiyati anenāti varaṃ, na baranti ambaraṃ, setavatthasadisaṃ ākāsanti attho. Natthi nilīyanaṃ gopanaṃ etthāti anilaṃ, ā samantato yanti gacchanti anena iddhimantoti āyanaṃ, anilañca taṃ āyanañceti anilāyanaṃ, tasmiṃ ambare anilāyane caṅkamaṃ māpayinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

28. В выражении "Caṅkamaṃ susamārūḷho" ("Взошел на место для хождения"): "caṅkama" (место для хождения) означает то, где ходят туда и обратно, делая шаги. Смысл в том, что "caṅkama" — это участок пути, служащий опорой для шагов при ходьбе. Связь слов такова: "особенно взошел на это место для хождения" (su visesena ārūḷho). В выражении "Ambare anilāyane" ("В небесах, не имеющих укрытия"): "vara" — это то, чем укрывают или защищают; "ambara" означает "не являющееся укрытием", то есть небо, подобное белому полотну. "Anila" означает то, где нет места для сокрытия или защиты. "Āyana" означает то, по чему обладающие сверхъестественными силами передвигаются повсюду. "Anilāyana" — это то, что одновременно является и "anila", и "āyana". Смысл в том, что "сотворил место для хождения в том небе, не имеющем укрытия и проходимом повсюду". Остальное везде совершенно понятно.

Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного тхеры Паясадаяки завершено.

4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā

4. Описание ападаны почтенного тхеры Гандходакии

Nisajja pāsādavaretiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānūpanissayāni puññāni upacinanto vipassībhagavato kāle seṭṭhikule nibbatto [Pg.140] viññutaṃ patvā mahaddhano mahābhogo dibbasukhamanubhavanto viya manussasukhamanubhavanto ekasmiṃ divase pāsādavare nisinno hoti. Tadā bhagavā suvaṇṇamahāmeru viya vīthiyā vicarati, taṃ vicaramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gantvā vanditvā sugandhodakena bhagavantaṃ osiñcamāno pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsena anallīno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного тхеры Гандходакии начинается со слов: "Nisajja pāsādavare" ("Сидя в великолепном дворце") и так далее. Этот [тхера] также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для достижения Ниббаны. Во времена Благословенного Випасси он переродился в семье богача. Достигнув зрелости, он обладал великим богатством и обильным имуществом и наслаждался человеческим счастьем, подобно божественному блаженству. В один из дней он сидел в великолепном дворце. В то время Благословенный, подобно золотой горе Синеру, шествовал по улице. Увидев Благословенного, шествующего по улице, он преисполнился веры в сердце, подошел, поклонился и почтил Благословенного, окропив его благовонной водой. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей и в эпоху нынешнего Будды переродился в одной благородной семье. Достигнув зрелости, не привязанный к домашней жизни, он принял монашество в присутствии Учителя, получил тему для медитации, развил випассану и вскоре стал арахантом.

35. So aparabhāge attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nisajja pāsādavaretiādimāha. Tattha pāsādoti pasādaṃ somanassaṃ janeti uppādetīti pāsādo, mālākammacittakammasuvaṇṇakammādyanekavicittaṃ disvā tattha paviṭṭhānaṃ janānaṃ pasādaṃ janayatīti attho. Pāsādo ca so patthetabbaṭṭhena varo cāti pāsādavaro, tasmiṃ pāsādavare nisajja nisīditvā vipassiṃ jinavaraṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

35. Впоследствии, вспомнив о своей прошлой благой заслуге, он преисполнился радости и, являя ападану своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: "Nisajja pāsādavare" и так далее. Здесь слово "pāsāda" (дворец) означает то, что порождает, вызывает умиротворение и радость (pasādaṃ somanassaṃ janeti). Смысл в том, что при виде множества украшений, таких как цветочные узоры, живопись, золотая отделка и прочее, у людей, входящих туда, возникает радость и умиротворение. "Pāsādavara" означает "великолепный дворец", поскольку он является дворцом (pāsāda) и превосходным (vara) в силу того, что он желанен. Связь слов такова: "сидя (nisajja / nisīditvā) в том великолепном дворце, я узрел Випасси, благородного Победителя". Остальное везде совершенно понятно.

Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного тхеры Гандходакии завершено.

5. Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание ападаны почтенного тхеры Саммукхатхавики

Jāyamāne vipassimhītiādikaṃ āyasmato sammukhāthavikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto sattavassikakāleyeva sakasippe nipphattiṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vipassimhi bodhisatte uppanne sabbabuddhānaṃ lakkhaṇāni vedattaye dissamānāni tāni rājappamukhassa janakāyassa vipassībodhisattassa lakkhaṇañca buddhabhāvañca byākaritvā janānaṃ mānasaṃ nibbāpesi, anekāni ca thutivacanāni nivedesi. So tena kusalakammena cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena sammukhāthavikattheroti pākaṭo.

Ападана почтенного тхеры Саммукхатхавики начинается со слов: "Jāyamāne vipassimhi" ("При рождении Випасси") и так далее. Этот [тхера] также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випасси он переродился в семье брахмана. Уже в возрасте семи лет он достиг совершенства в своих искусствах. Наладив домашнюю жизнь и живя так, когда родился Бодхисатта Випасси, он увидел в трех Ведах признаки, присущие всем Буддам. Он разъяснил эти признаки, а также признаки Бодхисатты Випасси и его будущее становление Буддой народу во главе с царем, тем самым успокоив умы людей, и произнес множество хвалебных речей. Благодаря этому благому поступку он наслаждался шестью видами блаженства в мирах чувств и величием вселенского правителя среди людей. В эпоху нынешнего Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, обретя веру, он принял монашество и вскоре стал арахантом. По имени своего благого деяния он стал известен как тхера Саммукхатхавика.

41. So [Pg.141] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyamāne vipassimhītiādimāha. Vipassimhi sammāsambuddhe jāyamāne uppajjamāne mātukucchito nikkhante ahaṃ pātubhūtaṃ nimittaṃ kāraṇaṃ buddhabhāvassa hetuṃ byākariṃ kathesiṃ, anekāni acchariyāni pākaṭāni akāsinti attho. Sesaṃ vuttanayānusārena suviññeyyamevāti.

41. Вспомнив о своем прошлом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: "Jāyamāne vipassimhi" и так далее. Смысл в том, что "когда рождался — то есть выходил из материнского чрева — Совершенный Самопросветленный Випасси, я разъяснил и поведал о явившемся знамении, причине и основании его будущего становления Буддой, и явил множество явных чудес". Остальное легко понять согласно уже изложенному методу.

Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного тхеры Саммукхатхавики завершено.

6. Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны почтенного тхеры Кусумасании

Nagare dhaññavatiyātiādikaṃ āyasmato kusumāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gato brāhmaṇasippesu koṭippatto sakaparasamayakusalo mātāpitaro pūjetukāmo pañca uppalakalāpe attano samīpe ṭhapetvā nisinno bhikkhusaṅghaparivutaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ āgacchantaṃ disvā nīlapītādighanabuddharasmiyo ca disvā pasannamānaso āsanaṃ paññāpetvā tattha tāni pupphāni santharitvā bhagavantaṃ tattha nisīdāpetvā sakaghare mātu atthāya paṭiyattāni sabbāni khādanīyabhojanīyāni gahetvā saparivāraṃ bhagavantaṃ sahatthena santappento bhojesi. Bhojanāvasāne ekaṃ uppalahatthaṃ adāsi. Tena somanassajāto patthanaṃ akāsi. Bhagavāpi anumodanaṃ katvā pakāmi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto bhogayasehi vaḍḍhito kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

Ападана почтенного тхеры Кусумасании начинается со слов: "Nagare dhaññavatiyā" ("В городе Даннявати") и так далее. Этот [тхера] также совершил благие дела при прошлых благородных Победителях, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випасси он переродился в семье брахмана. Достигнув зрелости, он обладал великим богатством и обильным имуществом, постиг до конца три Веды, достиг вершины в брахманских искусствах и был искусен в своих и чужих учениях. Желая почтить своих родителей, он сидел, положив возле себя пять связок синих лотосов. Увидев Благословенного Випасси, идущего в окружении общины бхиккху, и узрев густые лучи Будды — синие, желтые и другие, он преисполнился веры в сердце. Он велел приготовить сиденье, устлал его теми цветами, усадил туда Благословенного и, взяв все виды твердой и мягкой пищи, приготовленные в его доме для его матери, собственноручно накормил и насытил Благословенного вместе с его окружением. По окончании трапезы он поднес ему охапку лотосов. Преисполнившись от этого радости, он совершил устремление. Благословенный также произнес слова одобрения и удалился. Благодаря этой заслуге он наслаждался двумя видами процветания — среди богов и людей — и в эпоху нынешнего Будды переродился в Саваттхи в одной богатой семье. Достигнув зрелости, он вырос в богатстве и славе. Увидев опасность в чувственных удовольствиях, он оставил домашнюю жизнь, принял монашество и вскоре стал арахантом.

65. So aparabhāge pubbe katakusalaṃ pubbenivāsañāṇena saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare dhaññavatiyātiādimāha. Dhaññānaṃ puññavantānaṃ khattiyabrāhmaṇagahapatimahāsālānaṃ anekesaṃ kulānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā muttāmaṇiādisattaratanānaṃ [Pg.142] sattavidhadhaññānaṃ upabhogaparibhogānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā dhaññānaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ vasanaṭṭhānaṃ ārāmavihārādīnaṃ ākarattā dhaññavatī, tassā dhaññavatiyā. Nagaranti patthenti ettha upabhogaparibhogatthikā janāti nagaraṃ, na gacchatīti vā nagaṃ, rājayuvarājamahāmattādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Nagaṃ rāti ādadāti gaṇhātīti nagaraṃ, rājādīnaṃ vasanaṭṭhānasamūhabhūtaṃ pākāraparikhādīhi parikkhittaṃ paricchinnaṭṭhānaṃ nagaraṃ nāmāti attho. Nagare yadā ahaṃ vipassissa bhagavato santike byākaraṇaṃ alabhiṃ, tadā tasmiṃ dhaññavatiyā nagare brāhmaṇo ahosinti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

65. Впоследствии, вспомнив с помощью знания о прошлых жизнях о своей ранее совершенной благой заслуге, он преисполнился радости и, являя ападану своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: "Nagare dhaññavatiyā" и так далее. Город называется Даннявати (Dhaññavatī) по следующим причинам: во-первых, потому что он является местом сосредоточения (ākara) многих семей добродетельных и удачливых людей — великих кшатриев, брахманов и домохозяев; во-вторых, потому что он является источником семи видов драгоценностей (таких как жемчуг, рубины и т. д.), семи видов зерна, а также предметов обихода и потребления; в-третьих, потому что он является местом расположения парков, монастырей и прочего, служащих обителью для благословенных существ — Будд, Паччекабудд и арахантов. Слово "nagara" (город) объясняется так: люди, нуждающиеся в предметах обихода и потребления, стремятся сюда, говоря: "nagara" (желаем этого), отсюда "nagara". Или же "naga" означает "недвижимый", что указывает на место обитания царей, наследных принцев, великих министров и прочих; то, что вмещает или принимает в себя это "naga", называется "nagara". Смысл в том, что "nagara" — это разграниченное пространство, окруженное стенами, рвами и прочим, представляющее собой совокупность жилищ царей и других знатных лиц. Связь слов такова: "когда в этом городе я получил предсказание в присутствии Благословенного Випасси, в то время я был брахманом в том городе Даннявати". Остальное везде совершенно понятно.

Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного тхеры Кусумасании завершено.

7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание ападаны почтенного тхеры Пхаладаяки

Ajjhāyako mantadharotiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā vedattayādisakasippesu pārappatto anekesaṃ brāhmaṇasahassāniṃ pāmokkho ācariyo sakasippānaṃ pariyosānaṃ adisvā tattha ca sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre assamaṃ kāretvā saha sissehi vāsaṃ kappesi, tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā bhikkhāya caramāno tassānukampāya taṃ padesaṃ sampāpuṇi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano atthāya puṭake nikkhipitvā rukkhagge laggitāni madhurāni padumaphalāni madhunā saha adāsi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ passantasseva paribhuñjitvā ākāse ṭhito phaladānānisaṃsaṃ kathetvā pakkāmi.

Ападана почтенного тхеры Пхаладаяки начинается со слов: "Ajjhāyako mantadharo" ("Толкователь, знаток мантр") и так далее. Этот [тхера] также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая во многих существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он переродился в семье брахмана. Достигнув зрелости, он в совершенстве овладел тремя Ведами и другими своими искусствами, став учителем и главой многих тысяч брахманов. Не видя предела своим искусствам и не находя в них сути, он оставил домашнюю жизнь, принял отшельничество мудрецов, велел построить обитель неподалеку от Гималаев и поселился там вместе со своими учениками. В то время Благословенный Падумуттара, обходя места ради подаяния, из сострадания к нему прибыл в те края. Увидев Благословенного, отшельник преисполнился веры в сердце. Он поднес ему сладкие плоды лотоса, которые собрал для себя в чашу из листьев и повесил на ветвях дерева, вместе с медом. Благословенный, чтобы порадовать его, вкусил их прямо на его глазах, а затем, поднявшись в воздух, поведал о пользе подношения плодов и удалился.

75. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto sattavassikoyeva arahattaṃ patvā pubbe katakusalakammaṃ [Pg.143] saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Tattha ajjheti cintetīti ajjhāyi, ajjhāyiyeva ajjhāyako. Ettha hi akāro ‘‘paṭisedhe vuddhitabbhāve…pe… akāro virahappake’’ti evaṃ vuttesu dasasu atthesu tabbhāve vattati. Sissānaṃ savanadhāraṇādivasena hitaṃ ajjheti cinteti sajjhāyaṃ karotīti ajjhāyako, cintakoti attho. Ācariyassa santike uggahitaṃ sabbaṃ mantaṃ manena dhāreti pavattetīti mantadharo. Tiṇṇaṃ vedāna pāragūti vedaṃ vuccati ñāṇaṃ, vedena veditabbā bujjhitabbāti vedā, iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātā tayo ganthā, tesaṃ vedānaṃ pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato pattoti pāragū. Sesaṃ pākaṭamevāti

75. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, наслаждаясь обоими видами процветания, и в эпоху нынешнего Будды переродился в одной богатой семье. Будучи всего семи лет от роду, он достиг арахантства. Вспомнив о своем прошлом благом деянии, он преисполнился радости и, являя ападану своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: "Ajjhāyako mantadharo" и так далее. Здесь слово "ajjhāyi" означает того, кто размышляет и изучает; "ajjhāyi" — это то же самое, что "ajjhāyako". В слове "ajjhāyako" буква "a" употребляется в значении "tabbhāva" (обладание этим качеством) из десяти значений, упомянутых в стихе: "В отрицании, увеличении, обладании качеством... и т. д. буква 'а' выражает отсутствие". Он размышляет о благе учеников посредством слушания, запоминания и прочего, а также совершает декламацию, поэтому он — "ajjhāyako", что означает "мыслитель". Тот, кто удерживает в уме и воспроизводит все мантры, изученные в присутствии учителя, зовется "mantadharo" (хранитель мантр). В выражении "Tiṇṇaṃ vedāna pāragū" ("Постигший три Веды"): знание зовется "veda"; то, что должно быть познано и понято с помощью знания, — это "vedā", то есть три свода текстов, именуемые Ируведа, Яджурведа и Самаведа. Тот, кто достиг предела, завершения и вершины этих Вед, зовется "pāragū" (достигший противоположного берега). Остальное совершенно понятно.

Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного тхеры Пхаладаяки завершено.

8. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны почтенного тхеры Нянясаньики

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ uppannuppanne bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre pabbatantare paṇṇasālaṃ kāretvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattiyo nibbattetvā vasanto ekadivasaṃ parisuddhaṃ paṇḍaraṃ pulinatalaṃ disvā ‘‘īdisā parisuddhā buddhā, īdisaṃva parisuddhaṃ buddhañāṇa’’nti buddhañca tassa ñāṇañca anussari thomesi ca.

«"На горе Гималаи..." и так далее — это ападана почтенного тхеры Ньянасаньики. Он также, совершив благие дела при прошлых Буддах, накапливая в тех или иных жизнях, в которых рождался, заслуги, служащие условием для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он оставил домашнюю жизнь, принял постриг отшельника-аскета и поселился недалеко от Гималаев в горной долине, построив лиственную хижину. Обретя пять сверхзнаний и восемь достижений, он жил там. Однажды, увидев чистую, белую песчаную равнину, он вспомнил о Будде и Его знании и восславил их, подумав: "Таковы чистые Будды, столь же чисто знание Будды"».

84. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbe katapuññaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ‘‘pabbate himavantamhī’’tiādimāha. Pulinaṃ sobhanaṃ disvāti paripuṇṇakataṃ viya pulākārena parisodhitākārena pavattaṃ ṭhitanti pulinaṃ, sobhanaṃ [Pg.144] vālukaṃ disvā seṭṭhaṃ buddhaṃ anussarinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

84. «Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, принял постриг в Учении и вскоре обрёл архатство. Вспомнив о своих прежних заслугах, преисполненный радости, он, раскрывая свои прошлые деяния, произнёс: "На горе Гималаи..." и так далее. Слова "увидев прекрасный песок" (pulinaṃ sobhanaṃ disvā) означают: "песок" (pulina) — это то, что предстает как бы в совершенном виде, вздымающимся и очищенным; увидев этот прекрасный песок, он вспомнил о величайшем Будде — таков смысл. Остальное легко для понимания».

Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны почтенного тхеры Ньянасаньики завершено».

9. Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

9. «Описание ападаны почтенного тхеры Гантхипуппхии»

Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato gaṇṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto upabhogaparibhogehi anūno ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ sagaṇaṃ disvā pasannamānaso lājāpañcamehi pupphehi pūjesi. So teneva cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato devaloke nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

«"Золотоцветный Пробужденный..." и так далее — это ападана почтенного тхеры Гантхипуппхии. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накопив заслуги во многих жизнях. Во времена Благословенного Випасси он родился в благородной семье, ни в чём не нуждаясь в плане имущества и удобств. Однажды, увидев Благословенного Випасси вместе с Его общиной, он с умиротворённым разумом почтил Его цветами, среди которых пятым был воздушный рис. Благодаря этой вере в сердце он прожил до конца жизни, после чего переродился в мире богов, где вкушал божественное процветание. Впоследствии он вкушал человеческое процветание среди людей. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье, преисполнился веры, принял постриг и вскоре достиг архатства».

91. So ekadivasaṃ pubbe katapuññaṃ saritvā somanassajāto ‘‘iminā kusalenāhaṃ nibbānaṃ patto’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

91. «Однажды, вспомнив о своих прежних заслугах, преисполненный радости, он, раскрывая свои прошлые деяния, произнёс: "Благодаря этой благой карме я достиг Ниббаны", сказав: "Золотоцветный Пробужденный..." и так далее. Всё это, в силу метода, изложенного выше, имеет очевидный смысл».

Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны почтенного тхеры Гантхипуппхии завершено».

10. Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā

10. «Описание ападаны почтенного тхеры Падумапуджаки»

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato padumapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto buddhuppattito puretaraṃ uppannattā ovādānusāsanaṃ alabhitvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre gotamakaṃ [Pg.145] nāma pabbataṃ nissāya assamaṃ kāretvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā jhānasukheneva vihāsi. Tadā padumuttaro bhagavā buddho hutvā satte saṃsārato uddharanto tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sakasisse samānetvā tehi padumapupphāni āharāpetvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

«"Недалеко от Гималаев..." и так далее — это ападана почтенного тхеры Падумапуджаки. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в тех или иных жизнях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в семье брахмана. Достигнув совершеннолетия и в совершенстве овладев своими искусствами, он не нашёл в них сути. Поскольку он родился до явления Будды и не получил наставлений, он оставил домашнюю жизнь, принял постриг отшельника-риши и поселился недалеко от Гималаев у горы по имени Готамака, построив там обитель. Обретя пять сверхзнаний и восемь достижений, он пребывал в блаженстве джханы. Тогда Благословенный Падумуттара, став Буддой и спасая существ из сансары, из сострадания к этому отшельнику отправился в Гималаи. Отшельник, увидев Благословенного, с умиротворённым разумом собрал своих учеников, велел им принести цветы лотоса и почтил Его. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье в Саваттхи, преисполнился веры и преданности, принял постриг и вскоре стал архатом».

97. So attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Gotamo nāma pabbatoti anekesaṃ yakkhadevatānaṃ āvāsabhāvena adhiṭṭhānavasena gotamassa bhavanattā gotamoti pākaṭo ahosi. Pavattati tiṭṭhatīti pabbato. Nāgarukkhehi sañchannoti ruhati tiṭṭhatīti rukkho. Atha vā pathaviṃ khananto uddhaṃ ruhatīti rukkho, nānā anekappakārā campakakappūranāgaagarucandanādayo rukkhāti nānārukkhā, tehi nānārukkhehi sañchanno parikiṇṇo gotamo pabbatoti sambandho. Mahābhūtagaṇālayoti bhavanti jāyanti uppajjanti vaḍḍhanti cāti bhūtā, mahantā ca te bhūtā cāti mahābhūtā, mahābhūtānaṃ gaṇo samūhoti mahābhūtagaṇo, mahābhūtagaṇassa ālayo patiṭṭhāti mahābhūtagaṇālayo.

97. «Вспомнив о своей благой карме, преисполненный радости, он, раскрывая свои прошлые деяния, произнёс: "Недалеко от Гималаев..." и так далее. Слова "гора по имени Готама" (gotamo nāma pabbato) означают: она стала известна как Готама, поскольку служила обителью для многих якхов и божеств, а также по силе решимости и потому что была обителью якхи по имени Готама. "Гора" (pabbato) — это то, что существует и высится. В выражении "покрытая деревьями нага" (nāgarukkhehi sañchanno): "дерево" (rukkho) — это то, что растет и стоит; или же: то, что пробивает землю и растет вверх. Разнообразные, многочисленных видов деревья, такие как чампака, камфорное дерево, нага, агару, сандал и другие — это "различные деревья" (nānārukkhā). Связь слов такова: "гора Готама, покрытая и усыпанная этими различными деревьями". "Обитель сонма великих существ" (mahābhūtagaṇālayo): "существа" (bhūtā) — это те, кто существуют, рождаются, возникают и растут; они велики (mahantā) и являются существами (bhūtā), отчего зовутся "великими существами" (mahābhūtā); сонм или собрание великих существ — это "сонм великих существ" (mahābhūtagaṇo); обитель или прибежище для сонма великих существ — это "обитель сонма великих существ" (mahābhūtagaṇālayo)».

98. Vemajjhamhi ca tassāsīti tassa gotamassa pabbatassa vemajjhe abbhantare assamo abhinimmito nipphādito katoti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

98. «Слова "и посреди неё была" (vemajjhamhi ca tassāsi) означают: посреди, внутри этой горы Готама была создана, устроена, построена обитель — таков смысл. Остальное очевидно».

Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны почтенного тхеры Падумапуджаки завершено».

Terasamavaggavaṇṇanā samattā.

«Описание тринадцатой вагги завершено».

14. Sobhitavaggo

14. «Вагга Собиты»

1. Sobhitattheraapadānavaṇṇanā

1. «Описание ападаны почтенного тхеры Собиты»

Padumuttaro [Pg.146] nāma jinotiādikaṃ āyasmato sobhitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ekadivasaṃ satthārā dhamme desiyamāne somanassena pasannamānaso nānappakārehi thomesi. So teneva somanassena kālaṃ katvā devesu nibbatto tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto sattavassikova pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiñño arahā ahosi.

«"Победитель по имени Падумуттара..." и так далее — это ападана почтенного тхеры Собиты. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в тех или иных жизнях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он обзавелся семьей. Однажды, когда Учитель проповедовал Дхамму, он с радостью и умиротворенным разумом восславил Его различными способами. Благодаря этой самой радости он, скончавшись, переродился среди богов, где вкушал божественное блаженство, а также среди людей вкушал человеческое блаженство. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье в Саваттхи. Будучи всего семи лет от роду, он принял постриг и вскоре стал архатом, обладающим шестью сверхзнаниями».

1. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

1. «Впоследствии, вспомнив о своей прежней карме, преисполненный радости, он, раскрывая свои прошлые деяния, произнёс: "Победитель по имени Падумуттара..." и так далее. Всё это, в силу метода, изложенного выше, легко для понимания».

Sobhitattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны почтенного тхеры Собиты завершено».

2. Sudassanattheraapadānavaṇṇanā

2. «Описание ападаны почтенного тхеры Судассаны»

Vitthatāya nadītīretiādikaṃ āyasmato sudassanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave katapuññūpacayo sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vitthatāya nāma gaṅgāya samīpe pilakkhuphalitaṃ pariyesanto tassā tīre nisinnaṃ jalamānaaggisikhaṃ iva sikhiṃ sammāsambuddhaṃ disvā pasannamānaso ketakīpupphaṃ vaṇṭeneva chinditvā pūjento evamāha – ‘‘bhante, yena ñāṇena tvaṃ evaṃ mahānubhāvo sabbaññubuddho jāto, taṃ ñāṇaṃ ahaṃ pūjemī’’ti. Atha bhagavā anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu jāto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

«"На берегу широкой реки..." и так далее — это ападана почтенного тхеры Судассаны. Он также совершил благие дела при прошлых выдающихся Победителях, накопив заслуги в тех или иных жизнях. Во времена Благословенного Сикхи он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавелся семьей и жил там. Однажды, разыскивая плоды пилаккху у реки по имени Виттхата, он увидел на её берегу Благословенного Сикхи, Всесовершенного Пробужденного, сидевшего подобно сияющему пламени огня. С умиротворенным разумом он срезал цветок кетаки вместе со стеблем и, поднося его, сказал так: "О Господин, я почитаю то знание, благодаря которому Ты стал столь могущественным Всеведущим Буддой". Тогда Благословенный совершил сорадование. Благодаря этой заслуге он рождался среди богов и людей, вкушая оба вида процветания. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье, преисполнился веры в Учителя, принял постриг и вскоре стал архатом».

10. [Pg.147] So attano katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vitthatāya nadītīretiādimāha. Tattha vitthatāyāti vittharati pattharati vitthiṇṇā hotīti vitthatā, nadanti saddaṃ karonti itā gatā pavattāti nadī, nadiṃ tarantā etaṃ patvā tiṇṇā nāma hontīti tīraṃ, tassā vitthatāya nadiyā tīre tīrasamīpeti attho. Ketakiṃ pupphitaṃ disvāti kucchitākārena gaṇhantānaṃ hatthaṃ kaṇḍako chindati vijjhatīti ketaṃ, ketassa esā ketakīpupphaṃ, taṃ disvā vaṇṭaṃ chinditvāti sambandho.

10. «Вспомнив о совершенном им благом деянии, преисполненный радости, он, раскрывая свои прошлые деяния, произнёс: "На берегу широкой реки..." и так далее. В этих словах "широкая" (vitthatā) означает: то, что расширяется, разливается, является обширным. "Река" (nadī) — то, что шумит, издает звуки, течет и движется. "Берег" (tīraṃ) — то, достигнув чего, переправляющиеся через реку оказываются переправившимися. "На берегу этой широкой реки" означает "вблизи берега" — таков смысл. В выражении "увидев цветущую кетаки" (ketakiṃ pupphitaṃ disvā): "keta" — это то, чьи шипы режут и колют руку тех, кто берет его небрежно; цветок этого растения — "цветок кетаки" (ketakīpupphaṃ). Связь слов такова: "увидев его, срезал стебель"».

11. Sikhino lokabandhunoti sikhī vuccati aggi, sikhīsadisā nīlapītādibhedā jalamānā chabbaṇṇaghanaraṃsiyo yassa so sikhī, lokassa sakalalokattayassa bandhu ñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno ketakīpupphaṃ vaṇṭe chinditvā pūjesinti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

11. «В выражении "Сикхи, Другу мира" (sikhino lokabandhuno): "Сикхи" (sikhī) — так называют огонь; тот, у кого есть сияющие шестицветные плотные лучи, подобные пламени огня, разделяющиеся на синие, желтые и другие — это Сикхи. "Друг мира" (lokabandhu) — это друг, родственник мира, то есть всех трех миров. Связь слов такова: "срезав у стебля цветок кетаки, почтил этого Сикхи, Друга мира". Остальное имеет очевидный смысл».

Sudassanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны почтенного тхеры Судассаны завершено».

3. Candanapūjanakattheraapadānavaṇṇanā

3. «Описание ападаны почтенного тхеры Чанданапуджанаки»

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato candanapūjanakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavante candabhāgānadiyā samīpe kinnarayoniyaṃ nibbatto pupphabhakkho pupphanivasano candanaagaruādīsu gandhavibhūsito himavante bhummadevatā viya uyyānakīḷajalakīḷādianekasukhaṃ anubhavanto vāsaṃ kappesi. Tadā atthadassī bhagavā tassānukampāya himavantaṃ gantvā ākāsato oruyha saṅghāṭiṃ paññāpetvā nisīdi. So kinnaro taṃ bhagavantaṃ vijjotamānaṃ tattha nisinnaṃ disvā pasannamānaso sugandhacandanena pūjesi. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

«"На берегу реки Чандабхага..." и так далее — это ападана почтенного тхеры Чанданапуджанаки. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в тех или иных жизнях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Атхадасси он родился в Гималаях у реки Чандабхага в семействе киннаров. Он питался цветами, носил одежды из цветов, украшал себя благовониями из сандала, агару и других деревьев, и проводил жизнь в Гималаях подобно земному божеству, вкушая многочисленные удовольствия, такие как игры в садах и на воде. Тогда Благословенный Атхадасси из сострадания к этому киннару отправился в Гималаи, спустился с неба, расстелил Свою сангхати и сел. Этот киннара, увидев Благословенного, сияющего и сидящего там, с умиротворенным разумом почтил Его благовонным сандалом. Благословенный совершил для него сорадование».

17. So tena puññena tena somanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattirajjapadesarajjasampattiyo anubhavitvā [Pg.148] imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tattha candaṃ manaṃ ruciṃ ajjhāsayaṃ ñatvā viya jātoti cando. Candamaṇḍalena pasannanimmalodakena ubhosu passesu muttādalasadisasantharadhavalapulinatalena ca samannāgatattā candena bhāgā sadisāti candabhāgā, tassā candabhāgāya nadiyā tīre samīpeti attho. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

17. «Благодаря этой заслуге и этой радости он прожил до конца жизни, после чего скончался и переродился в мире богов. Вновь и вновь он вкушал шесть видов процветания в мире чувств, а среди людей вкушал процветание вселенского монарха и правителя области. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, принял постриг и вскоре обрел архатство. Вспомнив о своей прежней карме, преисполненный радости, он, раскрывая свои прошлые деяния, произнёс: "На берегу реки Чандабхага..." и так далее. В этих словах "Чанда" (canda) — это то, что возникает как бы зная желание, ум, вкус и намерение. "Чандабхага" (candabhāgā) — поскольку она наделена лунным диском, чистой и прозрачной водой, а по обоим берегам — расстилающейся белой песчаной равниной, подобной лепесткам жемчуга, она подобна луне. "На берегу этой реки Чандабхага" означает "вблизи берега" — таков смысл. Всё остальное, в силу метода, изложенного выше, легко для понимания».

Candanapūjanakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны почтенного тхеры Чанданапуджанаки завершено».

Aṭṭhamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

«Описание восьмого раздела для декламации (бханавары) завершено».

4. Pupphacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā

4. «Описание ападаны почтенного тхеры Пуппхаччхадании»

Sunando nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato pupphacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippesu nipphattiṃ patto mahābhogo mahāyaso dānābhirato ahosi. Ekadivasaṃ so ‘‘sakalajambudīpe ime yācakā nāma ‘ahaṃ dānaṃ na laddhosmī’ti vattuṃ mā labhantū’’ti mahādānaṃ sajjesi. Tadā padumuttaro bhagavā saparivāro ākāsena gacchati. Brāhmaṇo taṃ disvā pasannacitto sakasisse pakkosāpetvā pupphāni āharāpetvā ākāse ukkhipitvā pūjesi. Tāni sakalanagaraṃ chādetvā satta divasāni aṭṭhaṃsu.

«Сунанда по имени...» и так далее — это ападана почтенного Пуппхаччхадания-тхеры. Этот [тхера] также, совершив заслуги перед прежними Буддами и накапливая во многих существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в семье брахмана. Достигнув совершеннолетия, он овладел своими искусствами, обладал великим богатством, великой славой и находил радость в щедрости. В один из дней он подумал: «Пусть эти просящие на всем острове Джамбудвипа не смогут сказать: „Я не получил дара“», — и устроил великое даяние. В то время Благословенный Падумуттара со своей свитой шел по воздуху. Брахман, увидев Его, исполнился веры в сердце, велел позвать своих учеников, принести цветы, подбросил их в воздух и совершил подношение. Они покрыли весь город и оставались так в течение семи дней.

26. So tena puññakammena devamanussesu sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sunando nāma nāmenātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

26. Благодаря этому благому деянию он вкушал счастье среди богов и людей, и в эпоху нынешнего Будды переродился в Саваттхи в одной благородной семье. Обретя веру, он принял монашество и прямо во время бритья головы достиг арахантства. Вспомнив свои прежние деяния, преисполненный радости, разъясняя ападану своих прошлых деяний, он произнес: «Сунанда по имени...» и так далее. Это легко понять из того метода, который был изложен выше.

Pupphacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Пуппхаччхадания-тхеры завершено.

5. Rahosaññakattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание ападаны почтенного Рахосанняка-тхеры.

Himavantassāvidūretiādikaṃ [Pg.149] āyasmato rahosaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ekasmiṃ buddhasuññakāle majjhimadese brāhmaṇakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto kevalaṃ udaraṃ pūretvā kodhamadamānādayo akusaleyeva disvā gharāvāsaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā anekatāpasasataparivāro vasabhapabbatasamīpe assamaṃ māpetvā tīṇi vassasahassāni himavanteyeva vasamāno ‘‘ahaṃ ettakānaṃ sissānaṃ ācariyoti sammato garuṭṭhāniyo garukātabbo vandanīyo, ācariyo me natthī’’ti domanassappatto te sabbe sisse sannipātetvā buddhānaṃ abhāve nibbānādhigamābhāvaṃ pakāsetvā sayaṃ ekako raho vivekaṭṭhāneva nisinno buddhassa sammukhā nisinno viya buddhasaññaṃ manasi karitvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ uppādetvā sālāyaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno kālaṃ katvā brahmaloke nibbatti.

«Недалеко от Гималаев...» и так далее — это ападана почтенного Рахосанняка-тхеры. Этот [тхера] также, совершив заслуги перед прежними Буддами и накапливая в тех или иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, в эпоху, когда не было Будд, переродился в Срединной стране в семье брахмана. Достигнув зрелости, он овладел своими искусствами, но, не видя в них сути, а видя лишь наполнение желудка и такие неблагие состояния, как гнев, опьянение ума и гордость, оставил домашнюю жизнь, ушел в Гималаи, принял отшельничество мудрецов и, окруженный сотнями других отшельников, построил обитель возле горы Васабха. Прожив в Гималаях три тысячи лет, он подумал: «Я признан учителем стольких учеников, я достоин уважения, почтения и поклонения, но у меня самого нет учителя», — и впал в уныние. Собрав всех этих учеников, он объяснил им невозможность достижения Ниббаны в отсутствие Будд. Затем он, уединившись в одиночестве в тихом месте, сел, словно сидел перед самим Буддой, запечатлел в уме образ Будды, вызвал восторг, объектом которого был Будда, сел в зале, скрестив ноги, и, скончавшись, переродился в мире Брахмы.

34. So tattha jhānasukhena ciraṃ vasitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto kāmesu anallīno sattavassiko pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ patvā chaḷabhiñño hutvā pubbenivāsañāṇena attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Vasabho nāma pabbatoti himavantapabbataṃ vinā sesapabbatānaṃ uccatarabhāvena seṭṭhatarabhāvena vasabhoti saṅkhaṃ gato pabbatoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

34. Пробыв там долгое время в блаженстве джханы, в эпоху нынешнего Будды он переродился в благородной семье. Не привязанный к чувственным удовольствиям, в возрасте семи лет он принял монашество и прямо во время бритья головы достиг арахантства, обретя шесть видов сверхзнания. Вспомнив с помощью знания о прошлых жизнях свои прежние деяния, преисполненный великой радости, разъясняя ападану своих прошлых деяний, он произнес: «Недалеко от Гималаев...» и так далее. Словосочетание «гора по имени Васабха» означает гору, которая, за исключением Гималаев, превосходит остальные горы по высоте и величию, из-за чего и получила название «Васабха». Все остальное везде имеет очевидный смысл.

Rahosaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Рахосанняка-тхеры завершено.

6. Campakapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны почтенного Чампакапуппхия-тхеры.

Kaṇikāraṃva jotantantiādikaṃ āyasmato campakapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle brāhmaṇakule [Pg.150] nibbatto vuddhippatto sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vanantare vasanto vessabhuṃ bhagavantaṃ uddissa sissehi ānītehi campakapupphehi pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ akāsi. So teneva kusalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

«Сияющий, словно каникара...» и так далее — это ападана почтенного Чампакапуппхия-тхеры. Этот [тхера] также, совершив заслуги перед прежними Буддами и накапливая в тех или иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Вессабху переродился в семье брахмана. Достигнув зрелости, он овладел своими искусствами, но, не видя в них сути, оставил домашнюю жизнь, принял отшельничество и, живя в лесной чаще, посвятив это Благословенному Вессабху, совершил подношение цветами чампаки, принесенными его учениками. Благословенный совершил благопожелание. Благодаря этой самой благой карме он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания, и в эпоху нынешнего Будды переродился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, в силу прошлых склонностей он не привязался к домашней жизни, принял монашество и вскоре стал арахантом.

41. So aparabhāge attano pubbapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kaṇikāraṃva jotantantiādimāha. Tattha kaṇikāranti sakalapattapalāsāni paribhajja pātetvā pupphagahaṇasamaye kaṇṇikābaddho hutvā pupphamakuḷānaṃ gahaṇato kaṇṇikākārena pakatoti kaṇikāro, ‘‘kaṇṇikāro’’ti vattabbe niruttinayena ekassa pubba ṇa-kārassa lopaṃ katvā ‘‘kaṇikāra’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Taṃ pupphitaṃ kaṇikārarukkhaṃ iva jotantaṃ buddhaṃ addasanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

41. Позже он вспомнил свои прежние благие деяния, преисполнился радости и, разъясняя ападану своих прошлых деяний, произнес: «Сияющий, словно каникара...» и так далее. В этом тексте слово «каникара» означает следующее: сбросив все свои старые листья, во время цветения оно покрывается соцветиями, и с момента появления бутонов оно выглядит как купол, поэтому называется «каникара». Хотя следовало бы сказать «канникара», по правилам грамматики произошло выпадение одной из первых букв «на» (ṇ), и получилось слово «каникара» — так это следует понимать. Смысл в том, что «я увидел Будду, сияющего подобно цветущему дереву каникара». Остальное имеет очевидный смысл.

Campakapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Чампакапуппхия-тхеры завершено.

7. Atthasandassakattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание ападаны почтенного Аттхасандассака-тхеры.

Visālamāḷe āsīnotiādikaṃ āyasmato atthasandassakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ gantvā ramaṇīye ṭhāne paṇṇasālaṃ katvā paṭivasati, tadā sattānukampāya himavantamāgataṃ padumuttarabhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcaṅgasamannāgato vanditvā thutivacanehi thomesi. So tena puññena yāvatāyukaṃ katvā kālaṅkatvā brahmalokūpago ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.

«Сидя на широком помосте...» и так далее — это ападана почтенного Аттхасандассака-тхеры. Этот [тхера] также, совершив заслуги перед прежними Буддами и накопив заслуги во многих прошлых существованиях, во времена Благословенного Падумуттары переродился в семье брахмана. Достигнув зрелости, он овладел своими искусствами, но, не видя в них сути, оставил дом, ушел в Гималаи, построил в живописном месте хижину из листьев и стал там жить. В то время, увидев Благословенного Падумуттару, пришедшего в Гималаи из сострадания к живым существам, он исполнился веры в сердце, простерся перед Ним пятью частями тела, выразил почтение и восславил Его хвалебными речами. Благодаря этой заслуге он прожил там до конца своих дней, а после смерти переродился в мире Брахмы. Позже, в эпоху нынешнего Будды, он переродился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, обрел веру, принял монашество и достиг арахантства.

47. So [Pg.151] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento visālamāḷe āsīnotiādimāha. Tattha visālamāḷeti visālaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ mahantaṃ māḷaṃ visālamāḷaṃ, tasmiṃ visālamāḷe āsīno nisinno ahaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Tesaṃ suviññeyyamevāti.

47. Вспомнив свои прежние деяния, преисполненный радости, разъясняя ападану своих прошлых деяний, он произнес: «Сидя на широком помосте...» и так далее. Здесь под «широким помостом» понимается широкий, просторный, обширный и большой помост. Связь слов такова: «Сидя на этом широком помосте, я увидел Владыку Мира». Смысл этих слов легко понять.

Atthasandassakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Аттхасандассака-тхеры завершено.

8. Ekapasādaniyattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны почтенного Екапасадания-тхеры.

Nārado iti me nāmantiādikaṃ āyasmato ekapasādaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katakusalo atthadassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto kesavoti pākaṭo hutvā viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha ativiya pītisomanassajāto pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena kālaṃ katvā devesu nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu uppanno tattha sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

«Нарада — так зовут меня...» и так далее — это ападана почтенного Екапасадания-тхеры. Этот [тхера] также, совершив заслуги перед прежними Буддами и накопив благие заслуги во многих жизнях, во времена Благословенного АтТхадасси переродился в семье брахмана. Став известным под именем Кесава, достигнув совершеннолетия, он оставил домашнюю жизнь, принял монашество и жил так. В один из дней, услышав проповедь Дхаммы Учителя, он исполнился веры в сердце, сложил ладони в почтительном жесте и, преисполнившись величайшего восторга и радости, удалился. Прожив так до конца своих дней, он скончался с этим самым радостным настроем ума, переродился среди богов, вкушал там божественное блаженство, затем переродился среди людей, вкушал там человеческое процветание, и в эпоху нынешнего Будды переродился в одной благородной семье. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом.

55. So aparabhāge attano katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nārado iti me nāmantiādimāha. Tattha nāradoti jātivasena suddhasarīrattā natthi rajo dhūli malaṃ etassāti nārado, ja-kārassa da-kāraṃ katvā nāradoti kuladattikaṃ nāmaṃ. Kesavoti kisavacchagotte jātattā kesavo nāradakesavo iti maṃ janā vidū jānantīti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

55. Позже он вспомнил свое совершенное благое деяние, преисполнился радости и, разъясняя ападану своих прошлых деяний, произнес: «Нарада — так зовут меня...» и так далее. Здесь имя «Нарада» означает следующее: в силу своего рождения он обладал чистым телом, у него не было ни пыли, ни грязи, ни нечистот, поэтому он назван «Нарада». Путем замены звука «дж» на «д» получилось имя «Нарада», данное ему семьей. Имя «Кесава» означает следующее: из-за рождения в роду Кисаваччха он звался Кесавой. Смысл в том, что «люди знали меня как Нараду Кесаву». Остальное очевидно.

Ekapasādaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Екапасадания-тхеры завершено.

9. Sālapupphadāyakattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание ападаны почтенного Салапуппхадаяка-тхеры.

Migarājā [Pg.152] tadā āsintiādikaṃ āyasmato sālapupphadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave katakusalasañcayo kenaci kammacchiddena himavante sīhayoniyaṃ nibbatto anekasīhaparivāro vihāsi. Tadā sikhī bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Sīho taṃ upagataṃ disvā pasannamānaso sākhābhaṅgena sakaṇṇikasālapupphaṃ gahetvā pūjesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ akāsi.

«Царем зверей я был тогда...» и так далее — это ападана почтенного Салапуппхадаяка-тхеры. Этот [тхера] также, совершив заслуги перед прежними Буддами и накопив благие заслуги в тех или иных существованиях, из-за некоторого изъяна в карме переродился в Гималаях в семействе львов. Он жил там, окруженный множеством других львов. В то время Благословенный Сикхи из сострадания к нему отправился в Гималаи. Лев, увидев Его приближение, исполнился веры в сердце, отломил ветку, взял цветок сала вместе с его цветоложем и совершил подношение. Благословенный совершил для него благопожелание.

60. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migarājā tadā āsintiādimāha. Tattha maraṇaṃ gacchantīti migā, atha vā ghāsaṃ magganti gavesantīti migā, migānaṃ rājā migarājā. Sakalacatuppadānaṃ rājabhāve satipi gāthābandhasukhatthaṃ mige ādiṃ katvā migarājāti vuttaṃ. Yadā bhagavantaṃ disvā sapupphaṃ sālasākhaṃ bhañjitvā pūjesiṃ, tadā ahaṃ migarājā ahosinti attho.

60. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида процветания, и в эпоху нынешнего Будды переродился в одной благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он обрел веру в Учителя, принял монашество и достиг арахантства. Вспомнив свои прежние деяния, преисполненный радости, разъясняя ападану своих прошлых деяний, он произнес: «Царем зверей я был тогда...» и так далее. Здесь слово «мига» означает «те, кто идут к смерти». Или же «те, кто ищут пищу». Царь зверей — это «мигараджа» (лев). Хотя он был царем всех четвероногих животных, ради удобства стихосложения было сказано «мигараджа» (царь зверей), начиная со зверей. Смысл в том, что «когда я, увидев Благословенного, отломил цветущую ветку сала и совершил подношение, я был царем зверей».

62. Sakosaṃ pupphamāharinti sakaṇṇikaṃ sālapupphaṃ āhariṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

62. Выражение «принес цветок в бутоне» означает «я принес и поднес цветок сала вместе с его цветоложем». Остальное имеет очевидный смысл.

Sālapupphadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны почтенного Салапуппхадаяка-тхеры завершено.

10. Piyālaphaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание ападаны почтенного Пиялапхаладаяка-тхеры.

Parodhako tadā āsintiādikaṃ āyasmato piyālaphaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle nesādakule nibbatto himavante ekasmiṃ pabbhāre mige vadhitvā jīvikaṃ kappetvā vasati. Tasmiṃ kāle tattha gataṃ sikhiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sāyaṃ pātaṃ namassamāno kañci deyyadhammaṃ apassanto madhurāni [Pg.153] piyālaphalāni uccinitvā adāsi. Bhagavā tāni paribhuñji. So nesādo buddhārammaṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭṭhasarīro pāpakamme virattacitto mūlaphalāhāro nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbatti.

«Пародхакой я был тогда...» и так далее — это ападана почтенного Пиялапхаладаяка-тхеры. Этот [тхера] также, совершив заслуги перед прежними Буддами и накапливая в тех или иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сикхи переродился в семье охотника. Он жил в Гималаях в одной горной пещере, добывая средства к существованию убийством диких зверей. В то время, увидев Благословенного Сикхи, пришедшего в те места, он исполнился веры в сердце. Выражая почтение утром и вечером, но не видя никакого иного подходящего дара для подношения, он собрал сладкие плоды пияла и поднес их. Благословенный вкусил их. Этот охотник, чье тело непрестанно пронизывал восторг, объектом которого был Будда, отвратив свой ум от злых дел и питаясь лишь корнями и плодами, вскоре скончался и переродился в мире богов.

66. So tattha dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca anekavidhasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha anabhirato gehaṃ pahāya satthu santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto attano kataphaladānakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parodhako tadā āsintiādimāha. Tattha yadā ahaṃ piyālaphalaṃ datvā cittaṃ pasādesiṃ, tadā ahaṃ parodhako āsinti sambandho. Parodhakoti parasattarodhako vihesako. ‘‘Pararodhako’’ti vattabbe pubbassa ra-kārassa lopaṃ katvā ‘‘parodhako’’ti vuttaṃ.

66. Вкусив там божественного блаженства, а также познав многообразное счастье среди людей, он в эпоху нынешнего Будды переродился в семье домохозяина. Достигнув зрелости, он обзавёлся семьёй, но, не находя удовлетворения в домашней жизни, оставил дом, принял монашество в присутствии Учителя, развил випассану и вскоре обрёл архатство. Вспомнив о своём благом деянии — подношении плодов, он преисполнился радости и, провозглашая повествование о своих прошлых деяниях (ападану), произнёс стих, начинающийся со слов: «Тогда я был ловцом...» (parodhako tadā āsiṃ). Здесь смысловая связь такова: «Когда я, поднеся плод пияла, обрёл умиротворение ума, тогда я был ловцом». Слово «parodhako» означает того, кто ловит (связывает) других существ, мучителя (охотника). Вместо должного «pararodhako» первый слог «ra» был опущен, и получилось слово «parodhako».

69. Paricāriṃ vināyakanti taṃ nibbānapāpakaṃ satthāraṃ, ‘‘bhante, imaṃ phalaṃ paribhuñjathā’’ti pavāriṃ nimantesiṃ ārādhesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

69. Слова «paricāriṃ vināyakaṃ» означают: «Я почтительно поднёс [плод] Учителю, ведущему к ниббане, пригласил его, обратившись со словами: „Почтенный, вкусите этот плод“, и тем самым порадовал его». Остальное легко для понимания.

Piyālaphaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Пиялапхаладаяки (Подносителя плодов пияла) завершено.

Cuddasamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение четырнадцатой главы (вагги) завершено.

15. Chattavaggo

15. Глава о зонте (Чатта-вагга)

1. Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны тхеры Атичаттия

Parinibbute bhagavatītiādikaṃ āyasmato atichattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto dharamānassa bhagavato adiṭṭhattā parinibbutakāle ‘‘aho mama parihānī’’ti cintetvā ‘‘mama jātiṃ saphalaṃ karissāmī’’ti katasanniṭṭhāno chattādhichattaṃ kāretvā tassa bhagavato sarīradhātuṃ nihitadhātugabbhaṃ pūjesi. Aparabhāge pupphacchattaṃ kāretvā tameva dhātugabbhaṃ [Pg.154] pūjesi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

Повествование, начинающееся со слов «Parinibbute bhagavati» («Когда Благословенный ушёл в окончательное освобождение»), — это ападана почтенного Атичаттии-тхеры. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (ниббаны). Во времена Благословенного Аттхадасси он переродился в благородной семье. Поскольку он не застал Благословенного живым, во время Его париниббаны он подумал: «О, какая это для меня потеря!» Приняв твёрдое решение: «Я сделаю свою жизнь плодотворной», он изготовил многоярусный зонт (зонт над зонтом) и почтил им усыпальницу, где покоились телесные реликвии Благословенного. Позже он сделал зонт из цветов и почтил им ту же усыпальницу. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, вкушая счастье в обоих мирах, и в эпоху нынешнего Будды переродился в семье домохозяина. Достигнув зрелости, он обрёл веру в Учителя, принял монашество, получил тему для медитации (камматтхану) и, усердно практикуя, вскоре достиг архатства.

1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parinibbute bhagavatītiādimāha. Tattha chattātichattanti chādiyati saṃvariyati ātapādinti chattaṃ, chattassa atichattaṃ chattassa upari katachattaṃ chattātichattaṃ, chattassa uparūpari chattanti attho. Thūpamhi abhiropayinti thūpiyati rāsikarīyatīti thūpo, atha vā thūpati thirabhāvena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjamāno patiṭṭhātīti thūpo, tasmiṃ thūpamhi mayā kāritaṃ chattaṃ uparūpari ṭhapanavasena abhi visesena āropayiṃ pūjesinti attho.

1. Вспомнив о своём прошлом деянии, он преисполнился радости и, провозглашая повествование о своих прошлых деяниях, произнёс стих, начинающийся со слов: «Когда Благословенный ушёл в окончательное освобождение...» (parinibbute bhagavati). Здесь слово «chattātichattaṃ» (зонт над зонтом) объясняется так: «chatta» (зонт) — это то, что укрывает или защищает от зноя и прочего; зонт, сделанный поверх другого зонта, называется «chattātichattaṃ», что означает зонты, расположенные один над другим. Выражение «thūpamhi abhiropayiṃ» (я водрузил на ступу) объясняется так: «thūpa» (ступа) — это то, что насыпано или сложено в кучу; или же «thūpa» — это то, что прочно стоит, достигая роста, процветания и величия. Смысл слов «на этой ступе я водрузил» заключается в том, что он установил изготовленные им зонты один над другим в качестве особого подношения и тем самым почтил ступу.

2. Pupphacchadanaṃ katvānāti vikasitehi sugandhehi anekehi phupphehi chadanaṃ chattupari vitānaṃ katvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

2. Слова «pupphacchadanaṃ katvāna» (сделав цветочное покрытие) означают: «Я совершил поклонение, сделав над зонтом навес-полог из множества распустившихся благоухающих цветов». Всё остальное повсюду имеет очевидный смысл.

Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Атичаттия завершено.

2. Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение ападаны тхеры Тхамбхаропака

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato thambhāropakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto dhammadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto saddho pasanno parinibbute bhagavati tassa bhagavato dhātugabbhamāḷake thambhaṃ nikhanitvā dhajaṃ āropesi. Bahūni jātisumanapupphāni ganthitvā nisseṇiyā ārohitvā pūjesi.

Повествование, начинающееся со слов «Nibbute lokanāthamhi» («Когда Покровитель мира ушёл в окончательное освобождение»), — это ападана почтенного Тхамбхаропаки-тхеры. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Дхаммадасси он родился в благородной семье. Будучи исполненным веры и преданности, после париниббаны Благословенного он установил столб на площадке усыпальницы этого Благословенного и водрузил на нём знамя. Сплетя множество цветов крупноцветкового жасмина (джатисумана), он поднялся по лестнице и почтил ими усыпальницу.

5. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto daharakālato pabhuti pūjanīyo sāsane baddhasaddho pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto [Pg.155] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbute lokanāthamhīti sakalalokassa nāthe padhānabhūte paṭisaraṇe ca satthari khandhaparinibbānena nibbute nibbutadīpasikhā viya adassanaṃ gateti attho. Dhammadassīnarāsabheti catusaccadhammaṃ passatīti dhammadassī, atha vā satipaṭṭhānādike sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme dassanasīlo passanasīloti dhammadassī, narānaṃ āsabho pavaro uttamoti narāsabho, dhammadassī ca so narāsabho ceti dhammadassīnarāsabho, tasmiṃ dhammadassīnarāsabhe. Āropesiṃ dhajaṃ thambhanti cetiyamāḷake thambhaṃ nikhanitvā tattha dhajaṃ āropesiṃ bandhitvā ṭhapesinti attho.

5. Прожив положенный срок и скончавшись, он странствовал среди богов и людей, вкушая счастье в обоих мирах и пользуясь всеобщим почитанием. В эпоху нынешнего Будды он родился в благородной семье и с самого детства был окружён уважением. Обретя глубокую веру в Учение, он принял монашество и достиг архатства вместе с аналитическими знаниями (патисамбхидами). Вспомнив о своём прошлом деянии, он преисполнился радости и, провозглашая повествование о своих прошлых деяниях, произнёс стих, начинающийся со слов: «Когда Покровитель мира ушёл в окончательное освобождение...» (nibbute lokanāthamhi). Здесь слова «nibbute lokanāthamhi» означают: «когда Учитель, бывший покровителем, главой и прибежищем всего мира, угас через париниббану кхандх и скрылся из виду, подобно пламени угасшего светильника». Слово «Dhammadassīnarāsabha» объясняется так: «Dhammadassī» — это тот, кто зрит Дхамму Четырёх благородных истин; или же «Dhammadassī» — это тот, кто созерцает и ведает тридцать запредельных качеств, способствующих пробуждению (бодхипаккхия-дхаммы), таких как основы памятования (сатипаттхана). «Narāsabha» означает «бык среди людей», то есть благороднейший, превосходный человек. Поскольку Он одновременно и Дхаммадасси, и бык среди людей, Его называют «Dhammadassīnarāsabha». Выражение «āropesiṃ dhajaṃ thambhaṃ» (я водрузил знамя на столб) означает: «я вкопал столб на площадке ступы и водрузил на нём знамя, привязав и закрепив его».

6. Nisseṇiṃ māpayitvānāti nissāya taṃ iṇanti gacchanti ārohanti uparīti nisseṇi, taṃ nisseṇiṃ māpayitvā kāretvā bandhitvā thūpaseṭṭhaṃ samāruhinti sambandho. Jātipupphaṃ gahetvānāti jāyamānameva janānaṃ sundaraṃ manaṃ karotīti jātisumanaṃ, jātisumanameva pupphaṃ ‘‘jātisumanapuppha’’nti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā ‘‘jātipuppha’’nti vuttaṃ, taṃ jātisumanapupphaṃ gahetvā ganthitvā thūpamhi āropayiṃ, āropetvā pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

6. Слова «nisseṇiṃ māpayitvāna» (соорудив лестницу) объясняются так: лестница (nisseṇi) — это то, опираясь на что люди поднимаются вверх. Смысловая связь такова: «соорудив, изготовив и закрепив эту лестницу, я поднялся на великолепную ступу». Выражение «jātipupphaṃ gahetvāna» (взяв цветок джати) объясняется так: «jātisumana» (крупноцветковый жасмин) — это то, что сразу после своего распускания радует (делает прекрасным) ум людей. Этот цветок и есть джатисумана. Хотя следовало бы сказать «jātisumanapuppha», ради удобства стихосложения слово «sumana» было опущено, и получилось «jātipuppha». Смысл слов «взяв этот цветок джатисумана, я возложил его на ступу» заключается в том, что он взял эти цветы, сплёл их вместе, возложил на ступу и тем самым совершил поклонение. Остальное легко для понимания.

Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Тхамбхаропака завершено.

3. Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение ападаны тхеры Ведикарака

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato vedikārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā nibbute satthari pasanno tassa cetiye valayaṃ kāresi, sattahi ratanehi paripūretvā mahāpūjaṃ kāresi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto anekesu jātisatasahassesu pūjanīyo mahaddhano mahābhogo ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vibhavasampanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов «Nibbute lokanāthamhi» («Когда Покровитель мира ушёл в окончательное освобождение»), — это ападана почтенного Ведикараки-тхеры. Он также совершал благие дела при прежних благородных Победителях (Буддах), накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Пиядасси он родился в богатой семье. Достигнув зрелости, он обзавёлся семьёй. Когда Учитель ушёл в париниббану, он, исполненный преданности, изготовил ограду (перила) вокруг Его ступы, украсил её семью видами драгоценных камней и совершил великое подношение. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, пользуясь почитанием на протяжении многих сотен тысяч жизней, обладал огромным богатством и изобилием, вкушал счастье в обоих мирах, а в эпоху нынешнего Будды родился в благородной и состоятельной семье. Приняв монашество и усердно практикуя, он вскоре стал архатом.

10. So [Pg.156] ekadivasaṃ attano pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Piyadassīnaruttameti piyaṃ somanassākāraṃ dassanaṃ yassa so piyadassī, ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāmaṇḍalehi sādhu mahājanappasādaṃ janayanākāradassanoti attho. Narānaṃ uttamoti naruttamo, piyadassī ca so naruttamo ceti piyadassīnaruttamo, tasmiṃ piyadassīnaruttame nibbute dhātugabbhamhi muttavediṃ ahaṃ akāsinti sambandho. Pupphādhāratthāya pariyosāne vedikāvalayaṃ akāsinti attho.

10. Однажды, вспомнив о своём прошлом благом деянии, он преисполнился радости и, провозглашая повествование о своих прошлых деяниях, произнёс стих, начинающийся со слов: «Когда Покровитель мира ушёл в окончательное освобождение...» (nibbute lokanāthamhi). Его значение такое же, как было объяснено выше. Слово «Piyadassīnaruttama» (Пиядасси, превосходнейший из людей) объясняется так: «Piyadassī» — это Тот, чей облик приятен и несёт радость взору. Смысл в том, что Его облик — с Его ростом и пропорциями, тридцатью двумя признаками великого мужа, восемьюдесятью малыми признаками и сиянием шириной в сажень — прекрасно пробуждает веру в сердцах множества людей. «Naruttama» означает «превосходнейший среди людей». Поскольку Он одновременно и Пиядасси, и превосходнейший среди людей, Его называют «Piyadassīnaruttama». Смысловая связь такова: «когда этот Пиядасси, превосходнейший из людей, ушёл в окончательное освобождение, я изготовил жемчужную ограду (muttavedi) вокруг усыпальницы с реликвиями». Смысл слов «я сделал ограду-кольцо в завершение» заключается в том, что он изготовил кольцевую ограду наверху для возложения цветов.

11. Maṇīhi parivāretvāti maṇati jotati pabhāsatīti maṇi, atha vā janānaṃ manaṃ pūrento somanassaṃ karonto ito gato pavattoti maṇi, jātiraṅgamaṇiveḷuriyamaṇiādīhi anekehi maṇīhi katavedikāvalayaṃ parivāretvā uttamaṃ mahāpūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

11. Слова «maṇīhi parivāretvā» (окружив драгоценными камнями) объясняются так: «maṇi» (драгоценный камень) — это то, что сияет, сверкает и светится; или же «maṇi» — это то, что возникает и существует, исполняя желания людей и принося им радость. Смысл в том, что он окружил изготовленную кольцевую ограду множеством драгоценных камней, таких как высококачественные рубины, лазурит и другие, и совершил превосходное великое подношение. Остальное имеет очевидный смысл.

Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Ведикарака завершено.

4. Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение ападаны тхеры Сапаривария

Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato saparivāriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo ahosi. Atha padumuttare bhagavati parinibbute mahājano tassa dhātuṃ nidahitvā mahantaṃ cetiyaṃ kāretvā pūjesi. Tasmiṃ kāle ayaṃ upāsako tassupari candanasārena cetiyagharaṃ karitvā mahāpūjaṃ akāsi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalaṃ katvā saddhāya sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Повествование, начинающееся со слов «Padumuttaro nāma jino» («Победитель по имени Падумуттара»), — это ападана почтенного Сапариварии-тхеры. Он также совершал благородные деяния при прежних Буддах, накапливая во многих рождениях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в благородной семье, достиг зрелости и стал обладателем огромного богатства и изобилия. Когда Благословенный Падумуттара ушёл в париниббану, народ поместил Его реликвии в усыпальницу, возвёл великую ступу и почтил её. В то время этот мирянин (упасака) построил над этой ступой храм из отборного сандалового дерева и совершил великое подношение. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, вкушая счастье в обоих мирах, а в эпоху нынешнего Будды родился в благородной семье. Повзрослев, он совершал благие дела и из веры принял монашество в Учении, после чего вскоре стал архатом.

15-8. So [Pg.157] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha omattanti lāmakabhāvaṃ nīcabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ vā na passāmi na jānāmi, na diṭṭhapubbo mayā nīcabhāvoti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

15-8. Позже, вспомнив о своём прошлом деянии, он преисполнился радости и, провозглашая повествование о своих прошлых деяниях, произнёс стих, начинающийся со слов: «Победитель по имени Падумуттара...» (padumuttaro nāma jino). Здесь слово «omattaṃ» (недостаток, низость) означает: «Я не вижу и не знаю низкого, ничтожного или бедственного состояния». Смысл в том, что «я никогда прежде не видывал низкого состояния». Остальное очевидно.

Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Сапаривария завершено.

5. Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā

5. Разъяснение ападаны тхеры Умапуппхия

Nibbute lokamahitetiādikaṃ āyasmato umāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto nibbutassa bhagavato cetiyamahe vattamāne indanīlamaṇivaṇṇaṃ umāpupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto dibbamānusasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave bahulaṃ nīlavaṇṇo jātisampanno vibhavasampanno ahosi. So imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

Повествование, начинающееся со слов «Nibbute lokamahite» («Когда Почитаемый миром ушёл в окончательное освобождение»), — это ападана почтенного Умапуппхии-тхеры. Он также совершал благородные деяния при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сиддхаттхи он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он обзавёлся семьёй. Когда проходило празднество в честь ступы ушедшего в париниббану Благословенного, он взял цветок ума (синий цветок льна), имеющий цвет синего сапфира (инданила), и преподнёс его в качестве дара. Благодаря этой заслуге он перерождался исключительно в счастливых уделах, вкушая божественное и человеческое счастье. В каждом новом рождении он обладал прекрасным тёмно-синим цветом кожи, благородным происхождением и богатством. В эпоху нынешнего Будды он родился в богатой и знатной семье. Достигнув зрелости, он обрёл веру, принял монашество и вскоре достиг архатства.

21. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokamahitetiādi vuttaṃ. Tattha lokamahiteti lokehi mahito pūjitoti lokamahito, tasmiṃ lokamahite siddhatthamhi bhagavati parinibbuteti sambandho. Āhutīnaṃpaṭiggaheti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃpaṭiggaho, aluttakitantasamāso, tasmiṃ āhutīnaṃpaṭiggahe bhagavati parinibbuteti attho.

21. Вспомнив о своём прошлом деянии, он преисполнился радости и, провозглашая повествование о своих прошлых деяниях, произнёс стих, начинающийся со слов: «Когда Почитаемый миром ушёл в окончательное освобождение...» (nibbute lokamahite). Здесь слово «lokamahite» объясняется так: «lokamahito» — это тот, кого почитают и кому поклоняются миры (люди). Смысловая связь такова: «когда этот Благословенный Сиддхаттха, почитаемый мирами, ушёл в окончательное освобождение». Выражение «āhutīnaṃpaṭiggaho» (принимающий подношения) объясняется так: под словом «āhuti» понимаются дары и почтительные подношения. Тот, кто достоин принимать эти подношения, зовётся «āhutīnaṃpaṭiggaho» (это сложный тип связи — шештхи-татпуруша с сохранением падежного окончания). Смысл в том, что «когда этот Благословенный, достойный принимать приносимые издалека дары, ушёл в окончательное освобождение».

22. Umāpupphanti uddhamuddhaṃ nīlapabhaṃ muñcamānaṃ pupphati vikasatīti umāpupphaṃ, taṃ umāpupphaṃ gahetvā cetiye pūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

22. Слово «umāpupphaṃ» объясняется так: цветок ума (синий цветок льна) — это то, что распускается и цветёт, испуская вверх тёмно-синее сияние. Смысл слов «взяв этот цветок ума» заключается в том, что он преподнёс его в качестве дара у ступы. Всё остальное имеет очевидный смысл.

Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны тхеры Умапуппхия завершено.

6. Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападаны тхеры Анулепадаяка

Anomadassīmuninotiādikaṃ [Pg.158] āyasmato anulepadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo tassa bhagavato bodhirukkhassa vedikāvalayaṃ kāretvā sudhākammañca kāretvā vālukasantharaṇaṃ daddaḷhamānaṃ rajatavimānamiva kāresi. So tena puññena sukhappatto uppannuppannabhave rajatavimānarajatageharajatapāsādesu sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā vipassanamanuyutto nacirasseva arahā ahosi.

Раздел, начинающийся со слов «Anomadassīmunino» (Мудрецу Аномадасси), представляет собой ападану почтенного Анулепадаяки Тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (ниббаны), переродился в благородной семье во времена Благословенного Аномадасси. Он был очень богат и обладал огромным имуществом. Он велел сделать кольцевую ограду вокруг дерева Бодхи этого Благословенного, покрыть её штукатуркой и посыпать песком, сделав её сияющей, подобно серебряной обители. Благодаря этой заслуге он обрёл счастье. Испытывая счастье в серебряных обителях, серебряных домах и серебряных дворцах в каждом последующем существовании, в период явления нынешнего Будды он переродился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он обрёл веру в Учителя, принял монашество, посвятил себя практике випассаны и вскоре стал арахантом.

26. So aparabhāge ‘‘kiṃ nu kho kusalaṃ katvā mayā ayaṃ viseso adhigato’’ti pubbenivāsānussatiñāṇena paṭipāṭiyā anussaritvā pubbe katakusalaṃ jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassīmuninotiādimāha. Tattha anomaṃ alāmakaṃ dassanaṃ dassanīyaṃ sarīraṃ yassa so anomadassī, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāsamujjalavirājitasarīrattā sundaradassanoti attho. Sudhāya piṇḍaṃ datvānāti bodhighare vedikāvalayaṃ kāretvā sakale bodhighare sudhālepanaṃ katvāti attho. Pāṇikammaṃ akāsahanti sārakaṭṭhena phalakapāṇiyo katvā tāhi pāṇīhi maṭṭhakammaṃ akāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

26. Позже он подумал: «Какое же благое деяние я совершил, чтобы достичь этого выдающегося плода?» С помощью знания воспоминания прошлых жизней он последовательно вспомнил свои прошлые деяния и, узнав о совершённой в прошлом благой камме, преисполнился радости. Желая поведать о своих прошлых деяниях, он произнёс стих, начинающийся со слов «Anomadassīmunino». Здесь слово «Anomadassī» означает: Тот, чьё тело обладает превосходным (anomaṃ), безупречным (alāmakaṃ) и прекрасным (dassanīyaṃ) обликом. Смысл в том, что Он обладает прекрасным обликом (sundaradassano), поскольку Его тело сияет и блистает, украшенное тридцатью двумя признаками великого мужа, восьмидесятью малыми признаками и сиянием ауры шириной в сажень. Слова «sudhāya piṇḍaṃ datvāna» (поднеся комок штукатурки) означают: сделав кольцевую ограду в павильоне дерева Бодхи и оштукатурив весь этот павильон. Слова «pāṇikammaṃ akāsaṃ» (я совершил ручную работу) означают: изготовив деревянные дощечки из сердцевины дерева, он выполнил этими дощечками работу по сглаживанию (полировке). Остальное легко для понимания.

Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Анулепадаяки Тхеры завершено.

7. Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны почтенного Маггадаяки Тхеры

Uttaritvāna nadikantiādikaṃ āyasmato maggadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle lokasammate kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ bhagavantaṃ ekaṃ nadiṃ uttaritvā vanantaraṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso ‘‘idāni mayā bhagavato maggaṃ samaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kudālañca piṭakañca [Pg.159] ādāya bhagavato gamanamaggaṃ samaṃ katvā vālukaṃ okiritvā bhagavato pāde vanditvā, ‘‘bhante, iminā maggālaṅkārakaraṇena nibbattanibbattaṭṭhāne pūjanīyo bhaveyyaṃ, nibbānañca pāpuṇeyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā ‘‘yathādhippāyaṃ samijjhatū’’ti anumodanaṃ vatvā pakkāmi.

Раздел, начинающийся со слов «Uttaritvāna nadikaṃ» (Перейдя реку), представляет собой ападану почтенного Маггадаяки Тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних благородных Победителях (Буддах), накапливая в многочисленных существованиях заслуги ради достижения ниббаны, переродился в уважаемой в миру семье во времена Благословенного Сиддхаттхи. Повзрослев, ведя жизнь домохозяина, однажды он увидел Благословенного, который переходил реку и направлялся в лесную чащу. Преисполнившись веры, он подумал: «Сейчас мне надлежит выровнять дорогу для Благословенного». Взяв мотыгу и корзину, он выровнял путь, по которому шёл Благословенный, посыпал его песком, поклонился стопам Благословенного и высказал пожелание: «О достопочтенный! Благодаря этому благому делу по обустройству и украшению дороги пусть я буду почитаем в каждом месте своего перерождения и пусть я достигну ниббаны». Благословенный произнёс слова одобрения: «Да исполнится твоё намерение согласно твоему желанию!» — и удалился.

32-3. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde pākaṭe ekasmiṃ kule nibbatto satthari pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento uttaritvāna nadikantiādimāha. Tattha nadati saddaṃ karoti gacchatīti nadī, nadīyeva nadikā, taṃ nadikaṃ uttaritvā atikkamitvāti attho. Kudālapiṭakamādāyāti ku vuccati pathavī, taṃ vidālane padālane chindane alanti kudālaṃ, piṭakaṃ vuccati paṃsuvālikādivāhakaṃ, tālapaṇṇavettalatādīhi katabhājanaṃ, kudālañca piṭakañca kudālapiṭakaṃ, taṃ ādāya gahetvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

32-3. Благодаря этой заслуге, странствуя среди богов и людей, он повсюду пользовался почтением. В период явления нынешнего Будды он переродился в известной семье. Обретя веру в Учителя, он принял монашество, развил випассану и вскоре достиг арахантства. Непосредственно познав своё прошлое деяние, преисполнившись радости и желая поведать о своих прошлых делах, он произнёс стих, начинающийся со слов «Uttaritvāna nadikaṃ». Здесь слово «nadī» (река) означает то, что шумит (издаёт звук) или течёт; «nadikā» — это то же самое, что и река. Слова «taṃ nadikaṃ uttaritvā» означают: перейдя или преодолев эту реку. В выражении «kudālapiṭakamādāya» (взяв мотыгу и корзину): словом «ku» называют землю; то, что способно разрыхлять, раскалывать или копать землю, называется мотыгой (kudāla). «Piṭaka» — это корзина, сплетённая из пальмовых листьев, ротанга, лиан и тому подобного, служащая для переноски земли, песка и прочего. «Kudālapiṭaka» — это мотыга и корзина. Слова «taṃ ādāya» означают: взяв их. Остальное имеет очевидный смысл.

Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Маггадаяки Тхеры завершено.

8. Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападаны почтенного Пхалакадаяки Тхеры

Yānakāro pure āsintiādikaṃ āyasmato phalakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññasambhāro siddhatthassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto ratanattaye pasanno candanena ālambanaphalakaṃ katvā bhagavato adāsi. Bhagavā tassānumodanaṃ akāsi.

Раздел, начинающийся со слов «Yānakāro pure āsiṃ» (В прошлом я был изготовителем повозок), представляет собой ападану почтенного Пхалакадаяки Тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накопив запас заслуг во многих существованиях, переродился в семье плотника во времена Благословенного Сиддхаттхи. Обретя веру в Три Драгоценности, он изготовил из сандалового дерева дощечку для опоры (спинку сиденья) и поднёс её Благословенному. Благословенный выразил ему Своё одобрение.

37. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha kāle cittasukhapīṇito ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātappasādo pabbajitvā vāyamanto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento [Pg.160] yānakāro pure āsintiādimāha. Tattha yānakāroti yanti etena icchiticchitaṭṭhānanti yānaṃ, taṃ karotīti yānakāro, pure buddhadassanasamaye ahaṃ yānakāro āsiṃ ahosinti attho. Candanaṃ phalakaṃ katvāti candati pariḷāhaṃ vūpasametīti candanaṃ. Atha vā candanti sugandhavāsanatthaṃ sarīraṃ vilimpanti etenāti candanaṃ, taṃ ālambanaphalakaṃ katvā. Lokabandhunoti sakalalokassa bandhu ñātibhūtoti lokabandhu, tassa lokabandhuno satthussa adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

37. Благодаря этой заслуге, странствуя среди богов и людей, он всегда пребывал в радости и душевном покое. Насладившись обоими видами процветания (божественным и человеческим), в период явления нынешнего Будды он переродился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, преисполнился глубокой веры и принял монашество. Прилагая усилия, вскоре он достиг арахантства вместе с четырьмя видами аналитического знания (патисамбхида). Вспомнив своё прошлое деяние, преисполнившись радости и желая поведать о своих прошлых делах, он произнёс стих, начинающийся со слов «Yānakāro pure āsiṃ». Здесь слово «yānakāro» означает: «yāna» (повозка, средство передвижения) — это то, на чём отправляются в любое желаемое место; тот, кто её изготавливает, зовётся «yānakāro» (изготовитель повозок). Слово «pure» означает: в прошлом, во время встречи с Буддой, «я был изготовителем повозок». Выражение «candanaṃ phalakaṃ katvā» (изготовив дощечку из сандала) объясняется так: сандалом (candana) называют то, что охлаждает и усмиряет жгучий жар (pariḷāha). Или же сандал — это то, чем умащают тело ради приятного благоухания. Изготовив из этого сандалового дерева дощечку для опоры. Слово «lokabandhuno» означает: «lokabandhu» — это тот, кто является родственником и близким для всего мира. Смысл слов «tassa lokabandhuno satthussa adāsiṃ» в том, что «я поднёс это Учителю, который является родственником всего мира». Остальное легко для понимания.

Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Пхалакадаяки Тхеры завершено.

9. Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападаны почтенного Ватамсакия Тхеры

Sumedho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato vaṭaṃsakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunindesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā mahāvane vihāsi. Tasmiṃ samaye sumedho bhagavā vivekakāmatāya taṃ vanaṃ sampāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vikasitaṃ saḷalapupphaṃ gahetvā vaṭaṃsakākārena ganthetvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule jāto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Раздел, начинающийся со слов «Sumedho nāma nāmena» (По имени Сумедха), представляет собой ападану почтенного Ватамсакия Тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Владыках Мудрецов, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, переродился в благородной семье во времена Благословенного Сумедхи. Достигнув совершеннолетия, он обзавёлся семьёй, но, увидев в домашней жизни опасность (порочность), оставил дом, принял постриг лесного отшельника и стал жить в великом лесу. В то время Благословенный Сумедха, стремясь к уединению, пришёл в этот лес. Тогда этот отшельник, увидев Благословенного, преисполнился веры, взял распустившийся цветок салала, сплёл из него украшение в виде венца (головного убора), возложил к стопам Благословенного и почтил Его. Благословенный, дабы укрепить веру в его сердце, выразил Своё одобрение. Благодаря этой заслуге, странствуя среди богов и людей, он насладился обоими видами процветания и в период явления нынешнего Будды родился в богатой семье. Повзрослев, исполненный веры и преданности, он принял монашество и вскоре стал арахантом.

43. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma nāmenātiādi vuttaṃ. Vivekamanubrūhantoti janākiṇṇataṃ pahāya janavivekaṃ cittavivekañca anubrūhanto vaḍḍhento bahulīkaronto mahāvanaṃ ajjhogāhi pāvisīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

43. Позже, вспомнив своё прошлое деяние, преисполнившись радости и желая поведать о своих прошлых делах, он произнёс стих, начинающийся со слов «Sumedho nāma nāmena». Слово «vivekamanubrūhanto» (взращивая уединение) означает: оставив мирскую суету и скопление людей, взращивая, развивая и многократно практикуя уединение от людей (телесное уединение) и уединение ума, он вошёл в великий лес. Остальное имеет очевидный смысл.

Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Ватамсакия Тхеры завершено.

10. Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. Разъяснение ападаны почтенного Палланкадаяки Тхеры

Sumedhassa [Pg.161] bhagavatotiādikaṃ āyasmato pallaṅkadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo sumedhassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya mahābhogasampanno satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā tassa satthuno sattaratanamayaṃ pallaṅkaṃ kāretvā mahantaṃ pūjaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. So anukkamena imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katapuññanāmena pallaṅkadāyakattheroti pākaṭo ahosi. Heṭṭhā viya uparipi pubbe katapuññanāmena therānaṃ nāmāni evameva veditabbāni.

Раздел, начинающийся со слов «Sumedhassa bhagavato» (Благословенного Сумедхи), представляет собой ападану почтенного Палланкадаяки Тхеры. Он также, совершив благие дела при прежних Буддах, накопив в многочисленных существованиях заслуги ради достижения ниббаны, переродился в семье домохозяина во времена Благословенного Сумедхи. Повзрослев, обладая огромным богатством, он обрёл веру в Учителя и, выслушав Дхамму, велел изготовить для этого Учителя трон (pallaṅka), украшенный семью драгоценными камнями, и совершил великое подношение. Благодаря этой заслуге, странствуя среди богов и людей, он повсюду пользовался почтением. Постепенно, в период явления нынешнего Будды, он переродился в богатой семье. Достигнув совершеннолетия, он обзавёлся семьёй, но, услышав проповедь Дхаммы Учителя, преисполнился веры, принял монашество и вскоре достиг арахантства. Он стал широко известен как Палланкадаяка Тхера (Тхера — Даритель Трона) по названию своего прошлого благого деяния. Как в предыдущих, так и в последующих случаях имена тхер следует понимать именно таким образом — по названию совершённых ими в прошлом благих дел.

47. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedhassa bhagavatotiādimāha. Pallaṅko hi mayā dinnoti pallaṅkaṃ ūrubaddhāsanaṃ katvā yattha upavīsanti nisīdanti, so pallaṅkoti vuccati, so pallaṅko sattaratanamayo mayā dinno pūjitoti attho. Sauttarasapacchadoti saha uttaracchadena saha pacchadena sauttarasapacchado, uparivitānaṃ bandhitvā āsanaṃ uttamavatthehi acchādetvāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

47. Однажды, вспомнив своё прошлое деяние, преисполнившись радости и желая поведать о своих прошлых делах, он произнёс стих, начинающийся со слов «Sumedhassa bhagavato». Выражение «pallaṅko hi mayā dinno» (ведь трон был поднесён мною) объясняется так: троном (палланка) называют сиденье, на котором сидят, скрестив ноги. Этот трон, украшенный семью драгоценными камнями, был поднесён и пожертвован мною. Слово «sauttarasapacchado» (с верхним балдахином и покрывалом) означает: вместе с верхним балдахином (uttaracchada) и вместе с покрывалом (pacchada); то есть над сиденьем был закреплён балдахин, а само оно было покрыто превосходными тканями. Остальное очевидно.

Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны почтенного Палланкадаяки Тхеры завершено.

Pannarasamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение пятнадцатой главы (вагги) завершено.

16. Bandhujīvakavaggo

16. Глава Бандхудживака (Бандхудживака-вагга)

1. Bandhujīvakattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны почтенного Бандхудживаки Тхеры

Candaṃva vimalaṃ suddhantiādikaṃ āyasmato bandhujīvakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto [Pg.162] viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto sikhissa bhagavato rūpakāyasampattiṃ disvā pasannamānaso bandhujīvakapupphāni gahetvā bhagavato pādamūle pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādavaḍḍhanatthāya anumodanamakāsi. So yāvatāyutaṃ ṭhatvā teneva puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle gahapatikule nibbatto rūpaggayasaggappatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto gehaṃ pahāya pabbajito arahattaṃ pāpuṇi.

Раздел, начинающийся со слов «Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ» (Подобно луне, безупречной и чистой), представляет собой ападану почтенного Бандхудживаки Тхеры. Этот почтенный также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, переродился в благородной семье во времена Благословенного Сикхи. Достигнув совершеннолетия, он обзавёлся семьёй. Живя домашней жизнью, он увидел совершенство физического тела Благословенного Сикхи и, преисполнившись веры, взял цветы бандхудживака (ярко-красные цветы) и почтил ими стопы Благословенного. Благословенный, дабы укрепить веру в его сердце, выразил Своё одобрение. Прожив положенный срок жизни, благодаря этой самой заслуге он переродился в мире богов. Насладившись шестью видами процветания в мире чувств (камавачара), а среди людей — величием вселенского правителя (чаккаватти) и прочим благополучием, в период явления нашего Прекрасно и Полностью Просветлённого Будды он переродился в семье домохозяина. Он обрёл превосходную красоту тела, великую славу и многочисленное окружение. Услышав проповедь Дхаммы Учителя, исполненный веры, он оставил дом, принял монашество и достиг арахантства.

1. So pubbenivāsañāṇena pubbe katakusalakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candaṃva vimalaṃ suddhantiādimāha. Tattha candaṃva vimalaṃ suddhanti abbhā, mahikā, dhumo, rajo, rāhūti imehi upakkilesamalehi vimuttaṃ candaṃ iva diyaḍḍhasahassupakkilesamalānaṃ pahīnattā vimalaṃ nikkilesattā suddhaṃ pasannaṃ sikhiṃ sambuddhanti sambandho. Kilesakaddamānaṃ abhāvena anāvilaṃ. Nandībhavasaṅkhātāya balavasnehāya parisamantato khīṇattā nandībhavaparikkhīṇaṃ. Tiṇṇaṃ loketi lokattayato tiṇṇaṃ uttiṇṇaṃ atikkantaṃ. Visattikanti visattikaṃ vuccati taṇhā, nittaṇhanti attho.

1. Вспомнив с помощью знания прошлых жизней своё прошлое благое деяние, преисполнившись радости и желая поведать о своих прошлых делах, он произнёс стих, начинающийся со слов «Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ». Здесь выражение «candaṃva vimalaṃ suddhaṃ» (подобно луне, безупречной и чистой) означает: подобно луне, освобождённой от таких омрачающих загрязнений, как облака, туман, дым, пыль и Раху. Слово «vimalaṃ» (безупречный, незагрязнённый) указывает на избавление от полутора тысяч видов загрязнений ума (килеса). Слово «suddhaṃ» (чистый) означает чистоту ввиду отсутствия загрязнений. Слово «pasannaṃ» означает ясный (безмятежный). Всё это относится к Полностью Просветлённому Сикхи (sikhiṃ sambuddhaṃ). Слово «anāvilaṃ» (незамутнённый, чистый) означает отсутствие грязи загрязнений ума. Выражение «nandībhavasaṅkhātāya» (тот, в ком иссякли привязанность и существование) означает полное угасание сильной привязанности, именуемой жаждой существования и наслаждения. Слова «tiṇṇaṃ loke» (пересёкший мир) означают: пересёкший, преодолевший и вышедший за пределы тройственного мира. Слово «visattikaṃ»: «visattikā» — это название жажды (таньха); смысл в том, что Он свободен от жажды.

2. Nibbāpayantaṃ janatanti dhammavassaṃ vassanto janataṃ janasamūhaṃ kilesapariḷāhābhāvena nibbāpayantaṃ vūpasamentaṃ. Sayaṃ saṃsārato tiṇṇaṃ, sabbasatte saṃsārato tārayantaṃ atikkamentaṃ catunnaṃ saccānaṃ munanato jānanato muniṃ sikhiṃ sambuddhanti sambandho. Vanasmiṃ jhāyamānanti ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇūpanijjhānehi jhāyantaṃ cintentaṃ cittena bhāventaṃ vanamajjheti attho. Ekaggaṃ ekaggacittaṃ susamāhitaṃ suṭṭhu ārammaṇe āhitaṃ ṭhapitacittaṃ sikhiṃ muniṃ disvāti sambandho.

2. «Утишающего людей» (nibbāpayantaṃ janataṃ) означает: проливающего дождь Дхаммы, утишающего, успокаивающего людей, то есть множество людей, благодаря прекращению горения клеш (загрязнений). Связь слов такова: «к Просветленному Сикхи, Мудрецу (muni), который сам переправился через сансару и переправляет, переводит всех существ через сансару, и зовется Мудрецом благодаря познанию (munana, jānana) Четырех [Благородных] Истин». «Медитирующего в лесу» (vanasmiṃ jhāyamānaṃ) означает: медитирующего посредством созерцания объекта (ārammaṇūpanijjhāna) и созерцания характеристик (lakkhaṇūpanijjhāna), размышляющего, развивающего [сосредоточение] умом посреди леса — таков смысл. Связь слов такова: «увидев мудреца Сикхи, однонаправленного (ekagga), то есть с однонаправленным умом, хорошо сосредоточенного (susamāhita), то есть с умом, прочно утвержденным на объекте».

3. Bandhujīvakapupphānīti bandhūnaṃ ñātīnaṃ jīvakaṃ jīvitanissayaṃ hadayamaṃsalohitaṃ bandhujīvakaṃ hadayamaṃsalohitasamānavaṇṇaṃ pupphaṃ bandhujīvakapupphaṃ gahetvā sikhino lokabandhuno pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

3. «Цветы бандхудживака» (bandhujīvakapupphāni) означает: взяв цветок бандхудживака (хибискус), который подобен по цвету плоти и крови сердца — основе жизни (jīvitanissaya) и жизненной силе (jīvika) родственников (bandhu, ñāti), — [я] поднес его Будде Сикхи, Родственнику мира (lokabandhu) — таков смысл. Остальное очевидно по смыслу.

Bandhujīvakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного Бандхудживаки тхеры окончено.

2. Tambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

2. Описание аподаны почтенного Тамбапуппхии тхеры (Тамбапуппхиятхера-ападана-ваннана)

Parakammāyane [Pg.163] yuttotiādikaṃ āyasmato tambapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle kenaci pure katena akusalakammena duggatakule nibbatto vuddhippatto paresaṃ kammaṃ katvā bhatiyā jīvikaṃ kappesi. So evaṃ dukkhena vasanto paresaṃ aparādhaṃ katvā maraṇabhayena palāyitvā vanaṃ pāvisi. Tattha gataṭṭhāne pāṭalibodhiṃ disvā vanditvā sammajjitvā ekasmiṃ rukkhe tambavaṇṇaṃ pupphaṃ disvā taṃ sabbaṃ kaṇṇike ocinitvā bodhipūjaṃ akāsi. Tattha cittaṃ pasādetvā vanditvā pallaṅkamābhujitvā nisīdi. Tasmiṃ khaṇe te manussā padānupadikaṃ anubandhitvā tattha agamaṃsu. So te disvā bodhiṃ āvajjentova palāyitvā bhayānake gīriduggapapāte patitvā mari.

[Стихи], начинающиеся со слов «Занятый чужими делами» (parakammāyane yutto), — это аподана почтенного Тамбапуппхии тхеры. Этот почтенный также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (vivaṭṭūpanissaya), во времена Благословенного Пиядасси из-за некоего совершенного в прошлом неблагого действия (akusalakamma) он переродился в бедной семье. Достигнув зрелости, он зарабатывал на жизнь наемным трудом, выполняя работу для других. Живя так в нищете, он совершил проступок против других людей и, убоявшись смерти, бежал и ушел в лес. Там, на месте, куда он пришел, он увидел дерево Бодхи Патали, поклонился ему, подмел вокруг него и, заметив на одном дереве медно-красные цветы, сорвал их все с цветоножек и совершил подношение дереву Бодхи. Обретя там безмятежную веру в уме, он поклонился и сел, скрестив ноги. В этот миг те люди, преследуя его по пятам, пришли туда. Увидев их, он, все еще мысленно созерцая дерево Бодхи, бросился бежать, упал в ужасную горную расщелину и погиб.

7. So bodhipūjāya anussaritattā teneva pītisomanassena tāvatiṃsādīsu upapanno cha kāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule nibbatto vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parakammāyane yuttotiādimāha. Tattha paresaṃ kammāni parakammāni, parakammānaṃ āyane karaṇe vāhane dhāraṇe yutto yojito ahosinti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

7. Благодаря памятованию о подношении дереву Бодхи, в силу этой самой радости и счастья (pītisomanassa) он переродился в мире Тридцати Трех богов и других небесных обителях. Испытав шестикратное блаженство небес сферы чувств (kāmāvacara) и испытав среди людей величие всемирного правителя (чаккаватти) и прочие блага, в эпоху нынешнего появления Будды он переродился в богатой семье. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, обрел веру в сердце, принял монашество и вскоре стал арахантом. Вспомнив свои прошлые деяния, преисполнившийся радости, желая поведать о своих прошлых поступках, он произнес стихи, начинающиеся с «parakammāyane yutto». Здесь «чужие дела» (parakammāni) — это дела других людей. «Занятый чужими делами» (parakammāyane yutto) означает: «я был нанят (yojito ahosiṃ) для выполнения, осуществления, ведения или поддержания чужих дел» — таков смысл. Остальное очевидно.

Tambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного Тамбапуппхии тхеры окончено.

3. Vīthisammajjakattheraapadānavaṇṇanā

3. Описание аподаны почтенного Витхисаммаджжаки тхеры (Витхисаммаджжакатхера-ападана-ваннана)

Udentaṃ sataraṃsiṃ vātiādikaṃ āyasmato vīthisammajjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu jātisatesu katapuññasañcayo sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto nagaravāsīhi saddhiṃ vīthiṃ sajjetvā nīyamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vīthiṃ samaṃ katvā dhajaṃ tattha ussāpesi.

[Стихи], начинающиеся со слов «Словно восходящую луну со стами лучами» (udentaṃ sataraṃsiṃ vā), — это аподана почтенного Витхисаммаджжаки тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накопив заслуги во многих сотнях рождений. Во времена Благословенного Сикхи он переродился в благородной семье. Живя домашней жизнью, он увидел Благословенного, которого вели по улице, украшенной жителями города. Обретя веру в сердце, он выровнял улицу и водрузил там знамя.

15. So [Pg.164] teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho bahumānahadayo pabbajitvā laddhūpasampado nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ anussaranto paccakkhato jānitvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento udentaṃ sataraṃsiṃ vātiādimāha. Tattha udentaṃ uggacchantaṃ sataraṃsiṃ satapabhaṃ. Sataraṃsīti desanāsīsamattaṃ, anekasatasahassapabhaṃ sūriyaṃ ivāti attho. Pītaraṃsiṃva bhāṇumanti pītaraṃsiṃ saṃkucitapabhaṃ bhāṇumaṃ pabhāvantaṃ candamaṇḍalaṃ iva sambuddhaṃ disvāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

15. В силу этой самой заслуги он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида благополучия, и в эпоху нынешнего появления Будды переродился в одной семье. Достигнув совершеннолетия, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, обрел веру и, преисполнившись глубокого почтения, принял монашество. Получив полное посвящение (упасампада), он вскоре стал арахантом. Размышляя о своих прошлых деяниях и познав их воочию, желая поведать о своих прошлых поступках, он произнес стихи, начинающиеся с «udentaṃ sataraṃsiṃ vā». Здесь «восходящую» (udentaṃ) означает «поднимающуюся» (uggacchantaṃ). «Столучевую» (sataraṃsiṃ) означает «имеющую сто свечений» (satapabhaṃ). Слово «столучевая» (sataraṃsī) — это лишь образное выражение в учении (desanāsīsamatta), означающее «подобно солнцу, имеющему многие сотни тысяч лучей» — таков смысл. «Словно золотисто-лучевой сияющий [диск]» (pītaraṃsiṃva bhāṇumanti) означает: «увидев Просветленного, подобного сияющему лунному диску с золотистыми лучами» — таков смысл. Остальное легко для понимания.

Vīthisammajjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного Витхисаммаджжаки тхеры окончено.

4. Kakkārupupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā

4. Описание аподаны почтенного Каккарупуппхапуджаки тхеры (Каккарупуппхапуджакатхера-ападана-ваннана)

Devaputto ahaṃ santotiādikaṃ āyasmato kakkārupupphapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave katapuññasañcayo sikhissa bhagavato kāle bhummaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto sikhiṃ sammāsambuddhaṃ disvā dibbakakkārupupphaṃ gahetvā pūjesi.

[Стихи], начинающиеся со слов «Будучи сыном богов» (devaputto ahaṃ santo), — это аподана почтенного Каккарупуппхапуджаки тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накопив заслуги в различных существованиях. Во времена Благословенного Сикхи он переродился земным божеством (bhummaṭṭhaka-devaputta). Увидев Самопросветленного Сикхи, он взял божественный цветок каккару и поднес его в качестве поклонения.

21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ekatiṃsakappabbhantare ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento devaputto ahaṃ santotiādimāha. Tattha dibbanti kīḷanti pañcahi dibbehi kāmaguṇehīti devā, devānaṃ putto, devo eva vā putto devaputto, ahaṃ devaputto santo vijjamāno dibbaṃ kakkārupupphaṃ paggayha pakārena, gahetvā sikhissa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

21. В силу этой заслуги он странствовал среди богов и людей, в течение тридцати одного эона вкушая оба вида счастья, и в эпоху нынешнего появления Будды переродился в благородной семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учителя, принял монашество и вскоре стал арахантом. Познав свои прошлые деяния воочию, преисполнившись радости, желая поведать о своих прошлых поступках, он произнес стихи, начинающиеся с «devaputto ahaṃ santo». Здесь «боги» (devā) — это те, кто наслаждается (dibbanti, kīḷanti) пятью божественными объектами чувств. «Сын богов» (devaputto) — это сын богов, или же сам бог в качестве сына. «Я, будучи сыном богов» (ahaṃ devaputto santo) означает «я, будучи божеством». «Взяв» (paggayha) означает «взяв особым образом» (pakārena gahetvā). «Преподнес» (abhiropayiṃ) означает «поднес в качестве поклонения Благословенному Сикхи» — таков смысл. Остальное очевидно.

Kakkārupupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного Каккарупуппхапуджаки тхеры окончено.

5. Mandāravapupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание аподаны почтенного Мандаравапуппхапуджаки тхеры (Мандаравапуппхапуджакатхера-ападана-ваннана)

Devaputto [Pg.165] ahaṃ santotiādikaṃ āyasmato mandāravapupphapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle bhummaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto sikhiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso dibbamandāravapupphehi pūjesi.

[Стихи], начинающиеся со слов «Будучи сыном богов» (devaputto ahaṃ santo), — это аподана почтенного Мандаравапуппхапуджаки тхеры. Этот старейшина также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сикхи он переродился земным божеством. Увидев Благословенного Сикхи, он с верой в сердце поднес ему божественные цветы мандарава.

25. So tena puññenātiādikaṃ sabbaṃ anantarattherassa apadānavaṇṇanāya vuttanayeneva veditabbanti.

25. Все [стихи], начинающиеся со слов «В силу этой заслуги» (so tena puññena), следует понимать точно так же, как изложено в описании аподаны предыдущего старейшины.

Mandāravapupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного Мандаравапуппхапуджаки тхеры окончено.

6. Kadambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание аподаны почтенного Кадамбапуппхии тхеры (Кадамбапуппхиятхера-ападана-ваннана)

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato kadambapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sammāsambuddhasuññe loke ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto tattha ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantasamīpe kukkuṭe nāma pabbate assamaṃ katvā vihāsi. So tattha satta paccekabuddhe disvā pasannamānaso pupphitaṃ kadambapupphaṃ ocinitvā te paccekabuddhe pūjesi. Tepi ‘‘icchitaṃ patthita’’ntiādinā anumodanaṃ akaṃsu.

[Стихи], начинающиеся со слов «Неподалеку от Гималаев» (himavantassāvidūre), — это аподана почтенного Кадамбапуппхии тхеры. Он также совершил благие дела при прошлых благородных Победителях. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, он переродился в одной семье в мире, лишенном Самопросветленных Будд. Достигнув зрелости, живя домашней жизнью, он узрел в ней опасность, оставил домашнюю жизнь, принял монашество отшельника-аскета и жил в построенной им обители на горе Куккута близ Гималаев. Там, увидев семерых паччекабудд, он с верой в сердце сорвал распустившиеся цветы кадамба и поднес их этим паччекабуддам. Они же выразили ему благопожелание (анумодана), начав со слов: «Пусть то, что ты желаешь и о чем просишь...»

30. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Kukkuṭo nāma pabbatoti tassa ubhosu passesu kukkuṭacūḷākārena pabbatakūṭānaṃ vijjamānattā kukkuṭoti saṅkhaṃ gato. Pakārena tiro hutvā patiṭṭhahatīti pabbato. Tamhi pabbatapādamhīti tasmiṃ pabbatasamīpe. Satta buddhā vasantīti satta paccekabuddhā tasmiṃ kukkuṭapabbatapāde paṇṇasālāyaṃ vasantīti attho.

30. В силу этой заслуги он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида благополучия, и в эпоху нынешнего появления Будды переродился в благородной семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, обрел веру, принял монашество и вскоре стал арахантом. Вспомнив свои прошлые деяния, преисполнившись радости, желая поведать о своих прошлых поступках, он произнес стихи, начинающиеся с «himavantassāvidūre». Смысл этого уже был объяснен. «Гора Куккута» (kukkuṭo nāma pabbato) называется так потому, что по обеим ее сторонам высятся горные пики в форме петушиного гребня, отчего она и получила название «Куккута» (Петушиная). «Гора» (pabbato) означает то, что высится преградой. «У подножия той горы» (tamhi pabbatapādamhi) означает «вблизи той горы». «Семь Будд живут» (satta buddhā vasanti) означает, что семь паччекабудд жили в лиственной хижине у подножия той горы Куккута — таков смысл.

31. Dīparājaṃva [Pg.166] uggatanti dīpānaṃ rājā dīparājā, sabbesaṃ dīpānaṃ jalamānānaṃ tārakānaṃ rājā candoti attho. Atha vā sabbesu jambudīpapubbavidehaaparagoyānauttarakurusaṅkhātesu catūsu dīpesu dvisahassaparittadīpesu ca rājā ālokapharaṇato cando dīparājāti vuccati, taṃ nabhe uggataṃ candaṃ iva pupphitaṃ phullitaṃ kadambarukkhaṃ disvā tato pupphaṃ ocinitvā ubhohi hatthehi paggayha pakārena gahetvā satta paccekabuddhe samokiriṃ suṭṭhu okiriṃ, ādarena pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

31. «Словно взошедший царь светил» (dīparājaṃva uggatanti) означает: «царь светил» (dīparājā) — это луна, которая является царем всех сияющих звезд и светил — таков смысл. Или же, поскольку она распространяет свет над всеми четырьмя великими континентами — Джамбудипой, Пуббавидехой, Апарагояной и Уттаракуру — и двумя тысячами окружающих их малых островов, луна, подобно царю, зовется «царем континентов» (dīparājā). Увидев цветущее, полностью распустившееся дерево кадамба, подобное этой луне, взошедшей на небосводе, сорвав с него цветы, подняв их обеими руками и взяв особым образом, «я осыпал семерых паччекабудд» (samokiriṃ), то есть щедро осыпал их, с почтением совершив подношение — таков смысл. Остальное очевидно.

Kadambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного Кадамбапуппхии тхеры окончено.

7. Tiṇasūlakattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание аподаны почтенного Тинасулаки тхеры (Тинасулакатхера-ападана-ваннана)

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasūlakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinavaresu katapuññasambhāro uppannuppannabhave kusalāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vasanto himavantasamīpe bhūtagaṇe nāma pabbate vasantaṃ ekataṃ vivekamanubrūhantaṃ sikhiṃ sambuddhaṃ disvā pasannamānaso tiṇasūlapupphaṃ gahetvā pādamūle pūjesi. Buddhopi tassa anumodanaṃ akāsi.

[Стихи], начинающиеся со слов «Неподалеку от Гималаев» (himavantassāvidūre), — это аподана почтенного Тинасулаки тхеры. Этот старейшина также накопил заслуги при прошлых благородных Победителях. Накапливая благие дела в каждом новом рождении, во времена Благословенного Сикхи он переродился в благородной семье. Создав семью, он узрел в домашней жизни изъян, оставил ее, принял монашество отшельника-аскета и, живя близ Гималаев, увидел Самопросветленного Будду Сикхи, который пребывал в одиночестве на горе Бхутагана, предаваясь уединению. Обретя веру в сердце, он взял цветок тинасула и поднес его к стопам Будды. Будда же выразил ему свое благопожелание (анумодана).

35. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya sāsane pasanno pabbajitvā upanissayasampannattā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇitvā pubbakammaṃ saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Bhūtagaṇo nāma pabbatoti bhūtagaṇānaṃ devayakkhasamūhānaṃ āvāsabhūtattā bhavanasadisattā avirūḷhabhāvena pavattattā ca bhūtagaṇo nāma pabbato, tasmiṃ eko adutiyo jino jitamāro buddho vasate dibbabrahmaariyairiyāpathavihārehi viharatīti attho.

35. В силу этой заслуги он странствовал среди богов и людей, вкушая оба вида благополучия, и в эпоху нынешнего появления Будды переродился в богатой семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, он обрел веру в Учение, принял монашество и, благодаря наличию мощных поддерживающих условий (упаниссая), вскоре достиг арахантства. Вспомнив свои прошлые деяния, преисполнившись радости, желая поведать о своих прошлых поступках, он произнес стихи, начинающиеся с «himavantassāvidūre». «Гора Бхутагана» (bhūtagaṇo nāma pabbato) называется так потому, что она служит обителью для сонмов существ (bhūta) — собраний божеств и якхов, подобна их небесным чертогам, и пребывает в диком, невозделанном состоянии. На этой горе пребывает единственный, не имеющий равных Победитель (Джина), одолевший Мару — Будда, пребывающий в божественных, возвышенных (брахма), благородных (ария) обителях и в различных позах тела (ирияпатха) — таков смысл.

36. Ekūnasatasahassaṃ[Pg.167], kappaṃ na vinipātikoti tena tiṇasūlapupphapūjākaraṇaphalena nirantaraṃ ekūnasatasahassakappānaṃ avinipātako caturāpāyavinimutto saggasampattibhavameva upapannoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

36. «Девяносто девять тысяч эонов я не знал падения» (ekūnasatasahassaṃ, kappaṃ na vinipātikoti) означает: благодаря плоду этого подношения цветка тинасула он непрерывно в течение девяноста девяти тысяч эонов не знал падения в низшие миры (avinipātako), будучи избавлен от четырех несчастных уделов (caturāpāya), и перерождался исключительно в счастливых небесных мирах — таков смысл. Остальное легко для понимания.

Tiṇasūlakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание аподаны почтенного Тинасулаки тхеры окончено.

8. Nāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание аподаны почтенного Нагапуппхии тхеры (Нагапуппхиятхера-ападана-ваннана)

Suvaccho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato nāgapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinanisabhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarabhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto vuddhippatto vedattayādīsu sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ adisvā himavantaṃ pavisitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā jhānasamāpattisukhena vītināmesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā tassānukampāya tattha agamāsi. So tāpaso taṃ bhagavantaṃ disvā lakkhaṇasatthesu chekattā bhagavato lakkhaṇarūpasampattiyā pasanno vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Ākāsato anotiṇṇattā pūjāsakkāre akateyeva ākāseneva pakkāmi. Atha so tāpaso sasisso nāgapupphaṃ ocinitvā tena pupphena bhagavato gatadisābhāgamaggaṃ pūjesi.

«Суваччхо по имени...» и так далее — это ападана почтенного Нагапуппхии-тхеры. Этот тхера также, совершив благие дела перед прежними выдающимися Победителями и накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в семье брахмана. Достигнув зрелости и в совершенстве овладев своими искусствами, включая три Веды, он не нашёл в них сути, ушёл в Гималаи, принял постриг отшельника и проводил время в блаженстве джхан и медитативных достижений. В то время Благословенный Падумуттара из сострадания к нему отправился туда. Этот отшельник, увидев Благословенного, благодаря своему знанию трактатов о телесных признаках преисполнился веры в совершенство телесных признаков и облика Благословенного, поклонился ему и стоял, почтительно сложив ладони. Поскольку Благословенный не спускался с воздуха, он, ещё до того как ему были оказаны почести и подношения, удалился прямо по воздуху. Тогда этот отшельник вместе со своими учениками собрал цветы нагапуппха и этими цветами почтил путь в том направлении, куда ушёл Благословенный.

39. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavanto sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhāsampanno pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayamāno nacirasseva arahā hutvā ‘‘kena nu kho kusalakammena mayā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti atītakammaṃ saranto pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaccho nāma nāmenātiādimāha. Tattha vacchagotte jātattā vaccho, sundaro ca so vaccho ceti suvaccho. Nāmena suvaccho nāma brāhmaṇo mantapāragū vedattayādisakalamantasatthe koṭippattoti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

39. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, наслаждаясь обоими видами процветания, и повсюду пользовался почитанием. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в благородной семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, преисполненный веры, он принял монашество и, украшая Учение исполнением своих обязанностей и практикой, вскоре стал арахантом. Размышляя: «Благодаря какому же благому действию я обрёл это надмирное достижение?», он вспомнил свои прошлые поступки и, непосредственно узрев своё прежнее деяние, преисполнился великой радости. Провозглашая историю своих прошлых деяний, он произнёс: «Суваччхо по имени...» и так далее. Здесь: «Ваччха» — из-за рождения в роду Ваччха. Он прекрасен и в то же время Ваччха, поэтому — «Суваччха». Смысл слов «по имени Суваччха» в том, что этот брахман был знатоком мантр, достигшим вершин во всех трактатах о мантрах, включая три Веды. Остальное, поскольку этот метод уже объяснялся ранее, имеет вполне очевидный смысл.

Nāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Нагапуппхии-тхеры окончен.

9. Punnāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

9. Комментарий к ападане почтенного Пуннагапуппхии-тхеры

Kānanaṃ [Pg.168] vanamogayhātiādikaṃ āyasmato punnāgapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle nesādakule nibbatto mahāvanaṃ paviṭṭho tattha supupphitapunnāgapupphaṃ disvā hetusampannattā buddhārammaṇapītivasena bhagavantaṃ saritvā taṃ pupphaṃ saha kaṇṇikāhi ocinitvā vālukāhi cetiyaṃ katvā pūjesi.

«Уйдя в лесную чащу...» и так далее — это ападана почтенного Пуннагапуппхии-тхеры. Он также совершил благие дела перед прежними благородными Победителями и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пхуссы переродился в семье охотника. Войдя в дремучий лес, он увидел там обильно цветущее дерево пуннага. Благодаря наличию благих предпосылок, под влиянием восторга, объектом которого был Будда, он вспомнил о Благословенном, сорвал эти цветы вместе с бутонами, соорудил из песка четию и почтил её.

46. So tena puññena dvenavutikappe nirantaraṃ devamanussasampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto vuddhimanvāya pubbavāsanābalena sāsane pasanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā hutvā pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamogayhātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttattā uttānatthamevāti.

46. Благодаря этой заслуге он в течение девяноста двух капп непрерывно наслаждался исключительно процветанием среди богов и людей. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в богатой семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, в силу прошлых склонностей он обрёл веру в Учение, принял монашество и, усердно практикуя, вскоре стал арахантом. Вспомнив о совершённом в прошлом благом деянии, он преисполнился радости. Провозглашая историю своих прошлых деяний, он произнёс: «Уйдя в лесную чащу...» и так далее. Всё это, поскольку уже объяснялось ранее, имеет вполне очевидный смысл.

Punnāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Пуннагапуппхии-тхеры окончен.

10. Kumudadāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. Комментарий к ападане почтенного Кумудадаяка-тхеры

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato kumudadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavantassa āsanne mahante jātassare kukuttho nāma pakkhī hutvā nibbatto kenaci akusalena pakkhī samānopi pubbe katasambhārena buddhisampanno puññāpuññesu cheko sīlavā pāṇagocarato paṭivirato ahosi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā ākāsenāgantvā tassa samīpe caṅkamati. Atha so sakuṇo bhagavantaṃ disvā pasannacitto kumudapupphaṃ ḍaṃsitvā bhagavato pādamūle pūjesi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ paṭiggahetvā anumodanamakāsi.

«Неподалёку от Гималаев...» и так далее — это ападана почтенного Кумудадаяка-тхеры. Этот тхера также совершил благие дела перед прежними Буддами и, накапливая во многих существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился птицей кукутхой в большом природном озере вблизи Гималаев. Хотя из-за какого-то неблагого поступка он и стал птицей, благодаря накопленным ранее благим заслугам он обладал разумом, разбирался в том, что благотворно, а что неблаготворно, был добродетельным и воздерживался от убийства живых существ ради пропитания. В то время Благословенный Падумуттара, прибыв по воздуху, совершал пешую прогулку вблизи него. Тогда эта птица, увидев Благословенного, преисполнилась радостной веры, взяла в клюв цветок кумуда и почтила им стопы Благословенного. Благословенный, чтобы вызвать в ней радость, принял подношение и произнёс слова благословения.

51. So [Pg.169] tena puññena devamanussesu ubhayasampattisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Padumuppalasañchannoti ettha satapattehi sampuṇṇo setapadumo ca tīṇi nīlarattasetuppalāni ca padumuppalāni tehi sañchanno gahanībhūto sampuṇṇo mahājātassaro ahūti sambandho. Puṇḍarīkasamotthaṭoti puṇḍarīkehi rattapadumehi otthaṭo sampuṇṇoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

51. Благодаря этой заслуге он наслаждался счастьем обоих видов процветания среди богов и людей. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в одной из семей в Саваттхи. Достигнув зрелости, он стал очень богатым и обладающим большим имуществом. Обретя веру в Три Драгоценности и услышав проповедь Дхаммы Учителем, он укрепился в вере, принял монашество и вскоре стал арахантом. Непосредственно узрев своё прежнее деяние, он преисполнился радости. Провозглашая историю своих прошлых деяний, он произнёс: «Неподалёку от Гималаев...» и так далее. В выражении «покрытое лотосами падума и уппала» связь слов такова: это было большое природное озеро, наполненное белыми столепестковыми лотосами, а также тремя видами лотосов уппала — синими, красными и белыми, густо покрытое ими и изобилующее ими. «Усеянное пундариками» означает покрытое и наполненное пундариками — красными лотосами. Остальное легко для понимания.

Kumudadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Кумудадаяка-тхеры окончен.

Soḷasamavaggavaṇṇanā samattā.

Комментарий к шестнадцатой главе (вагге) окончен.

17. Supāricariyavaggo

17. Глава Супаричария (Супаричария-вагга)

1. Supāricariyattheraapadānavaṇṇanā

1. Комментарий к ападане почтенного Супаричария-тхеры

Padumo nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato supāricariyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunipuṅgavesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto himavati yakkhasamāgamaṃ gato bhagavato devayakkhagandhabbanāgānaṃ dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ubho hatthe ābhujitvā apphoṭesi namassi ca. So tena puññena tato cuto upari devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca cakkavatiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto aḍḍho mahaddhano mahābhogo ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

«Падума по имени...» и так далее — это ападана почтенного Супаричария-тхеры. Он также совершил благие дела перед прежними выдающимися мудрецами и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары переродился в мире яккхов. Отправившись на собрание яккхов в Гималаях, он услышал проповедь Дхаммы, которую Благословенный даровал богам, яккхам, гандхаббам и нагам. Преисполнившись радостной веры, он всплеснул руками и выразил почтение. Благодаря этой заслуге, скончавшись в том мире, он переродился в высшем мире богов. Насладившись там божественным блаженством, а среди людей — процветанием вселенского владыки и другими благами, в эпоху явления нынешнего Будды он переродился в семье домохозяина в Саваттхи. Он был богат, обладал огромным состоянием и имуществом. Обретя веру в Три Драгоценности и услышав проповедь Дхаммы Учителем, он преисполнился веры, принял монашество и вскоре достиг плода арахантства.

1. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumo nāma nāmenātiādimāha. Tattha [Pg.170] padumoti yassa pādanikkhepasamaye pathaviṃ bhinditvā padumaṃ uggantvā pādatalaṃ sampaṭicchati, tena saññāṇena so bhagavā padumoti saṅkhaṃ gato, idha padumuttaro bhagavā adhippeto. So bhagavā pavanā vasanavihārā abhinikkhamma vanamajjhaṃ pavisitvā dhammaṃ desetīti sambandho.

1. В один из дней, вспомнив о своём прежнем деянии, он преисполнился радости. Провозглашая историю своих прошлых деяний, он произнёс: «Падума по имени...» и так далее. Здесь: «Падума» — это Тот, при каждом шаге Которого земля разверзалась, и лотос, поднимаясь, принимал Его стопу. Из-за этого знамения тот Благословенный получил имя «Падума». Здесь же имеется в виду Благословенный Падумуттара. Связь слов такова: «Тот Благословенный, выйдя из своего лесного жилища и войдя в чащу леса, проповедует Дхамму».

Yakkhānaṃ samayoti devānaṃ samāgamo āsi ahosīti attho. Ajjhāpekkhiṃsu tāvadeti tasmiṃ desanākāle adhiapekkhiṃsu, visesena passanasīlā ahesunti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

«Собрание яккхов» означает, что состоялось собрание божеств. «Взирали тогда» означает, что во время проповеди они созерцали Его, то есть были полностью устремлены взором на Него. Остальное вполне очевидно.

Supāricariyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Супаричария-тхеры окончен.

2. Kaṇaverapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

2. Комментарий к ападане почтенного Канаверапуппхии-тхеры

Siddhattho nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato kaṇaverapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhimanvāya rañño antepurapālako ahosi. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto rājavīthiṃ paṭipajji. Atha so antepurapālako caramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso hutvā kaṇaverapupphena bhagavantaṃ pūjetvā namassamāno aṭṭhāsi. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

«Благословенный по имени Сиддхаттха...» и так далее — это ападана почтенного Канаверапуппхии-тхеры. Он также совершил благие дела перед прежними Буддами. Во времена Благословенного Сиддхаттхи он переродился в бедной семье. Достигнув зрелости, он стал стражником царского дворца. В то время Благословенный Сиддхаттха в окружении общины бхиккху ступил на царскую дорогу. Тогда этот стражник дворца, увидев шествующего Благословенного, преисполнился радостной веры, почтил Благословенного цветком канавера и стоял, выражая почтение. Благодаря этой заслуге он наслаждался исключительно процветанием в счастливых уделах. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в одной семье. Достигнув зрелости, услышав проповедь Дхаммы Учителем, он обрёл веру, принял монашество и вскоре стал арахантом.

7. So pattaaggaphalo pubbe katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhattho nāma bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttattā uttānatthamevāti.

7. Он, достигший высшего плода, вспомнив о совершённом в прошлом благом деянии, преисполнился великой радости. Провозглашая историю своих прошлых деяний, он произнёс: «Благословенный по имени Сиддхаттха...» и так далее. Всё это, поскольку уже объяснялось ранее, имеет вполне очевидный смысл.

Kaṇaverapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Канаверапуппхии-тхеры окончен.

3. Khajjakadāyakattheraapadānavaṇṇanā

3. Комментарий к ападане почтенного Кхаджжакадаяка-тхеры

Tissassa kho bhagavatotiādikaṃ āyasmato khajjakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle [Pg.171] suddakule nibbatto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ambajambuādimanekaṃ madhuraphalāphalaṃ nāḷikeraṃ pūvakhajjakañca adāsi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya passantasseva paribhuñji. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātasaddho pasādabahumāno pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento sīlālaṅkārapaṭimaṇḍito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

«Благословенному Тиссе...» и так далее — это ападана почтенного Кхаджжакадаяка-тхеры. Он также совершил благие дела перед прежними благородными Победителями и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Тиссы переродился в бедной семье. Увидев Благословенного, он преисполнился радостной веры и поднёс Ему множество сладких плодов, таких как манго и джамболан, а также кокосы, пироги и сладости. Благословенный, чтобы укрепить его веру, вкусил их прямо на его глазах. Благодаря этой заслуге он наслаждался исключительно процветанием в счастливых уделах. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в благородной семье в Саваттхи. Достигнув разумного возраста, услышав проповедь Дхаммы Учителем, он обрёл глубокую веру и великое почтение. Приняв монашество, он украшал Учение исполнением своих обязанностей и практикой. Украшенный убранством добродетели, он вскоре достиг плода арахантства.

13. So pubbakammaṃ saranto ‘‘pubbe mayā sukhette kusalaṃ kataṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassa kho bhagavatotiādimāha. Tattha tissopi bhavasampattiyo dadamāno jātoti mātāpitūhi katanāmavasena tisso. Atha vā tīhi saraṇagamanehi assāsento ovadanto hetusampannapuggale saggamokkhadvaye patiṭṭhāpento buddho jātoti tisso. Samāpattiguṇādīhi bhagehi yuttoti bhagavā, tassa tissassa bhagavato pubbe ahaṃ phalaṃ adāsinti sambandho. Nāḷikerañca pādāsinti nāḷikākārena pavattaṃ phalaṃ nāḷikeraṃ, tañca phalaṃ adāsinti attho. Khajjakaṃ abhisammatanti khāditabbaṃ khajjakaṃ abhi visesena madhusakkarādīhi sammissaṃ katvā nipphāditaṃ sundaraṃ madhuranti sammataṃ ñātaṃ abhisammataṃ khajjakañca adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

13. Вспоминая свои прошлые поступки и думая: «В прошлом я совершил прекрасное благое деяние на благодатном поле», он преисполнился радости. Провозглашая историю своих прошлых деяний, он произнёс: «Благословенному Тиссе...» и так далее. Здесь: «Тисса» — это имя, данное родителями, поскольку он родился, принося с собой богатства существования. Или же: «Тисса» — это Будда, Который явился, чтобы утешать и наставлять живых существ посредством трёх прибежищ, утверждая людей, обладающих благими предпосылками, в двух вратах — небесной обители и освобождения. «Благословенный» — это Тот, Кто наделён благами, такими как достоинства медитативных достижений. Связь слов такова: «В прошлом я поднёс плоды тому Благословенному Тиссе». «И поднёс кокос» означает: кокос — это плод, имеющий форму сосуда, и смысл в том, что он поднёс этот плод. «Сладости, признанные изысканными» означает: сладости — это то, что подлежит разжёвыванию; то, что приготовлено особым образом путём смешивания с мёдом, сахаром и прочим, прекрасное и сладкое, признанное и известное как изысканное угощение; и смысл в том, что он поднёс эти сладости. Остальное легко для понимания.

Khajjakadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Комментарий к ападане почтенного Кхаджжакадаяка-тхеры окончен.

4. Desapūjakattheraapadānavaṇṇanā

4. Комментарий к ападане почтенного Десапуджака-тхеры

Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato desapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako ahosi. Tadā atthadassī bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto cando viya sūriyo viya ca ākāsena gacchati. So upāsako bhagavato gatadisābhāgaṃ gandhamālādīhi pūjento añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi.

«Благословенный же Аттхадасси...» и так далее — это ападана почтенного Десапуджака-тхеры. Этот тхера также совершил благие дела перед прежними Буддами и, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аттхадасси переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он был полон веры и преданности, почитая Будду, Дхамму и Сангху как своё прибежище. В то время Благословенный Аттхадасси в окружении общины бхиккху шествовал по воздуху, подобно луне и солнцу. Этот мирянин, почитая благовониями, гирляндами и прочим то направление, куда шёл Благословенный, стоял, почтительно сложив ладони и выражая почтение.

18. So [Pg.172] tena puññena devaloke nibbatto saggasampattiṃ anubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto upabhogaparibhogasampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso gharāvāse anallīno pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Anilañjaseti ‘‘maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyana’’nti (cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 101) pariyāyassa vuttattā anilassa vātassa añjasaṃ gamanamaggoti anilañjasaṃ, tasmiṃ anilañjase, ākāseti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

18. Благодаря этой заслуге он переродился в мире богов. Испытав небесное процветание, а затем испытав человеческое процветание среди людей, в эпоху явления нынешнего Будды он переродился в одной семье. Достигнув зрелости и будучи наделен внутренними и внешними благами, он услышал проповедь Дхаммы Учителя и исполнился веры в сердце. Не привязанный к домашней жизни, он принял монашество и, в совершенстве исполняя свои обязанности, вскоре стал арахантом. Вспомнив свои прошлые деяния, он преисполнился радости и, являя историю своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: «Благословенный Аттхадасси...» (Atthadassī tu bhagavā). Смысл этого выражения точно такой же, как было сказано выше. Слово «Anilañjasa» (путь ветра): поскольку синонимами слова «путь» являются «maggo, pantho, patho, pajjo, añjasaṃ, vaṭumāyana», «путь ветра» (anilañjasa) означает путь движения ветра (anila, vāta). «В этом пути ветра» (tasmiṃ anilañjase) означает «в том небе» (ākāse). Остальное имеет очевидный смысл.

Desapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Десапуджаки завершено.

5. Kaṇikārachattiyattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание ападаны старейшины Каникарачаттии

Vessabhū nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato kaṇikārachattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno ahosi. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo mahāvanaṃ pavisitvā nisīdi. Atha sopi upāsako kenacideva karaṇīyena tattha gantvā bhagavantaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphaṃ ocinitvā chattaṃ katvā bhagavato nisinnaṭṭhāne vitānaṃ katvā pūjesi, taṃ bhagavato ānubhāvena sattāhaṃ amilātaṃ hutvā tatheva aṭṭhāsi. Bhagavāpi phalasamāpattiṃ nirodhasamāpattiñca samāpajjitvā vihāsi, so taṃ acchariyaṃ disvā somanassajāto bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavā samāpattito vuṭṭhahitvā vihārameva agamāsi.

Стих, начинающийся со слов «Будда по имени Вессабху...» (Vessabhū nāma sambuddho), является ападаной почтенного Каникарачаттии. Этот старейшина также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Вессабху он переродился в благородной семье. Достигнув возраста различения, он стал исполненным веры. В то время Благословенный Вессабху, стремясь к уединению, вошел в великий лес и сел там. Тогда этот мирянин по какому-то делу отправился в тот лес. Увидев Благословенного, сидящего и сияющего подобно огромному костру, он преисполнился веры в сердце. Сорвав цветок каникара и сделав из него зонт, он соорудил навес над местом, где сидел Благословенный, и так совершил подношение. Благодаря величию Благословенного этот цветок в течение семи дней оставался неувядающим и пребывал в том же виде. Благословенный же пребывал, войдя в достижение плода (пхала-самапатти) и достижение прекращения (ниродха-самапатти). Увидев это чудо, тот мирянин преисполнился радости, почтительно поклонился Благословенному и стоял, сложив ладони у груди. Выйдя из самадхи, Благословенный отправился обратно в монастырь.

23. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhāsampanno satthu [Pg.173] dhammadesanaṃ sutvā gharāvāse anallīno pabbajitvā vattapaṭipattiyā jinasāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vessabhū nāma sambuddhotiādimāha. Tattha vessabhūti vesse vessajane bhunāti abhibhavatīti vessabhū. Atha vā vesse pañcavidhamāre abhibhunāti ajjhottharatīti vessabhū. Sāmaṃyeva bujjhitā saccānīti sambuddho, nāmena vessabhū nāma sambuddhoti attho. Divāvihārāya munīti dibbati pakāseti taṃ taṃ vatthuṃ pākaṭaṃ karotīti divā. Sūriyuggamanato paṭṭhāya yāva atthaṅgamo, tāva paricchinnakālo, viharaṇaṃ catūhi iriyāpathehi pavattanaṃ vihāro, divāya vihāro divāvihāro, tassa divāvihārāya lokajeṭṭho narāsabho buddhamuni mahāvanaṃ ogāhitvā pavisitvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

23. Благодаря этой заслуге он вкушал процветание среди богов и людей. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в благородной семье в Саваттхи. Повзрослев, он обрел совершенную веру. Услышав проповедь Дхаммы Учителя, он не привязался к домашней жизни, принял монашество и, украшая Учение Победителя исполнением своих обязанностей и практики, вскоре стал арахантом. Вспомнив свои прошлые деяния, он преисполнился радости и, являя историю своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: «Будда по имени Вессабху...» (Vessabhū nāma sambuddho). Здесь слово «Vessabhū» означает: он превосходит (bhunāti, abhibhavati) торговцев и земледельцев (vesse, vessajane) — отсюда «Вессабху». Или же: он побеждает, одолевает (abhibhunāti, ajjhottharati) пять видов мар (vesse) — отсюда «Вессабху». «Сам постигший истины» — это «Самбудда» (Sambuddho). Смысл в том, что по имени он — «Самбудда по имени Вессабху». В выражении «Мудрец для дневного пребывания» (divāvihārāya munī): слово «divā» (день) происходит от корня со значением «светить, прояснять» (dibbati, pakāseti), поскольку оно делает явными те или иные вещи. Это период времени, ограниченный от восхода солнца до его заката. «Пребывание» (vihāro) — это поддержание жизни посредством четырех поз тела. Пребывание в дневное время — это «дневное пребывание» (divāvihāro). «Для этого дневного пребывания» означает, что Мудрец-Будда, величайший в мире, лучший из людей, углубившись, вошел в великий лес. Остальное имеет очевидный смысл.

Kaṇikārachattiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Каникарачаттии завершено.

6. Sappidāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны старейшины Саппидаяки

Phusso nāmātha bhagavātiādikaṃ āyasmato sappidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto ahosi. Tadā bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto vīthiyaṃ caramāno tassa upāsakassa gehadvāraṃ sampāpuṇi. Atha so upāsako bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā pattapūraṃ sappitelaṃ adāsi, bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi. So teneva somanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto tena puññena devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca nibbatto uppannuppannabhave sappitelamadhuphāṇitādimadhurāhārasamaṅgī sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto saddho buddhisampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā ahosi.

Стих, начинающийся со слов «Благословенный по имени Пхусса...» (Phusso nāmātha bhagavā), является ападаной почтенного Саппидаяки. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая во многих существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пхуссы он переродился в благородной семье. Тогда Благословенный, окруженный общиной бхиккху, проходя по улице, подошел к дверям дома этого мирянина. Тогда этот мирянин, увидев Благословенного, исполнился веры в сердце, поклонился ему и поднес полную чашу топленого масла. Благословенный произнес слова благословения и удалился. Пребывая в этой радости до конца своей жизни, он скончался и благодаря этой заслуге переродился в мире богов. Испытав там божественное блаженство, он переродился среди людей. В каждом последующем рождении он был наделен сладкой и превосходной пищей, такой как топленое масло, растительное масло, мед, патока и т. д., и вкушал счастье. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в одной семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, он стал верующим и мудрым. Услышав проповедь Дхаммы Учителя, он исполнился веры в сердце, принял монашество и, в совершенстве исполняя свои обязанности, вскоре стал арахантом.

28. So attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento phusso nāmātha bhagavātiādimāha. Tattha phussoti [Pg.174] phussanakkhattayogena jātattā mātāpitūhi katanāmadheyyena phusso. Atha vā nibbānaṃ phusi passi sacchi akāsīti phusso. Atha vā samatiṃsapāramitāsattatiṃsabodhipakkhiyadhamme sakale ca tepiṭake pariyattidhamme phusi passi aññāsīti phusso. Bhaggavā bhagyavā yuttotiādipuññakoṭṭhāsasamaṅgitāya bhagavā. Āhutīnaṃ paṭiggahoti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃ paṭiggaho. Mahājanaṃ nibbāpento vīro phusso nāma bhagavā vīthiyaṃ atha tadā gacchateti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

28. Вспомнив свои прошлые деяния, он преисполнился радости и, являя историю своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: «Благословенный по имени Пхусса...» (Phusso nāmātha bhagavā). Здесь имя «Phusso» (Пхусса) означает: поскольку он родился под созвездием Пхусса (phussanakkhatta), родители дали ему такое имя — «Пхусса». Или же: он соприкоснулся (phusi), узрел (passi) и воочию постиг (sacchi akāsi) ниббану — отсюда «Пхусса». Или же: он соприкоснулся, узрел и познал тридцать парамит, тридцать семь качеств, способствующих пробуждению (бодхипаккхия-дхаммы), и все учение Типитаки (париятти-дхамму) — отсюда «Пхусса». Слово «Bhagavā» (Благословенный) означает, что он наделен долей заслуг, таких как величие (bhagga) и удача (bhagya). В выражении «Принимающий подношения» (āhutīnaṃ paṭiggaho): подношениями (āhutī) называются почитание и уважение. Поскольку он достоин принимать эти подношения, он зовется «принимающим подношения». Связь слов такова: «В то время мужественный Благословенный по имени Пхусса, приносящий умиротворение множеству людей, шел по улице». Остальное совершенно очевидно.

Sappidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Саппидаяки завершено.

7. Yūthikāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā

7. Описание ападаны старейшины Ютхикапуппхии

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato yūthikāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimamunindesu katādhikāro anekesu ca jātisatesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussasseva bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhippatto candabhāgāya nadiyā tīre kenacideva karaṇīyena anusotaṃ caramāno phussaṃ bhagavantaṃ nhāyitukāmaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ disvā somanassajāto tattha jātaṃ yūthikāpupphaṃ ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā tassa anumodanamakāsi.

Стих, начинающийся со слов «На берегу реки Чандабхага...» (Candabhāgānadītīre), является ападаной почтенного Ютхикапуппхии. Этот почтенный также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в течение сотен рождений заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Пхуссы он переродился в бедной семье. Достигнув зрелости, проходя по какому-то делу вниз по течению вдоль берега реки Чандабхага, он увидел Благословенного Пхуссу, желавшего совершить омовение и сияющего подобно огромному костру. Преисполнившись радости, он сорвал росший там цветок жасмина и поднес его Благословенному. Благословенный произнес для него слова благословения.

33. So tattha tena puññakoṭṭhāsena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

33. Странствуя благодаря этой доле заслуг среди богов и людей, он вкушал оба вида процветания. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, услышав проповедь Дхаммы Благословенного, он исполнился веры в сердце. Приняв монашество и украшая Учение исполнением своих обязанностей и практики, он вскоре стал арахантом. Вспомнив свои прошлые деяния, он преисполнился радости и, являя историю своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: «На берегу реки Чандабхага...» (Candabhāgānadītīre). Все это имеет очевидный смысл.

Yūthikāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Ютхикапуппхии завершено.

8. Dussadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. Описание ападаны старейшины Дуссадаяки

Tivarāyaṃ [Pg.175] pure rammetiādikaṃ āyasmato dussadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle rājakule nibbatto vuddhippattakāle yuvarājabhāvaṃ patvā pākaṭo ekaṃ janapadaṃ labhitvā tatrādhipatibhūto sakalajanapadavāsino dānapiyavacanaatthacariyāsamānatthatāsaṅkhātehi catūhi saṅgahavatthūhi saṅgaṇhāti. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā taṃ janapadaṃ sampāpuṇi. Atha so yuvarājā paṇṇākāraṃ labhitvā tattha sukhumavatthena bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā taṃ vatthaṃ hatthena parāmasitvā ākāsaṃ pakkhandi. Tampi vatthaṃ bhagavantameva anubandhi. Atha so yuvarājā taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavato sampattasampattaṭṭhāne sabbe janā taṃ acchariyaṃ disvā acchariyabbhutacittā añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu. Bhagavā vihārameva agamāsi. Yuvarājā teneva kusalakammena tato cuto devaloke uppanno tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.

Стих, начинающийся со слов «В прекрасном городе Тивара...» (Tivarāyaṃ pure ramme), является ападаной почтенного Дуссадаяки. Этот почтенный также совершил благие дела при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сиддхаттхи он переродился в царской семье. Достигнув зрелости, он стал наследным принцем и обрел известность. Получив во владение одну область и став там правителем, он поддерживал всех жителей этой области четырьмя способами благодеяния, а именно: даянием, приятной речью, полезным действием и беспристрастностью. В то время Благословенный Сиддхаттха прибыл в эту область. Тогда этот наследный принц, получив подношения, выбрал из них тонкую, нежную ткань и поднес ее Благословенному. Благословенный коснулся этой ткани рукой и взмыл в небо. И эта ткань последовала за самим Благословенным. Увидев это чудо, наследный принц чрезвычайно укрепился в вере и стоял, сложив ладони у груди. Во всех местах, куда прибывал Благословенный, все люди, видя это чудо, изумлялись в сердце и стояли, сложив ладони у груди. Благословенный же отправился в монастырь. Благодаря этому благому поступку наследный принц, скончавшись, переродился в мире богов. Испытав там божественное процветание, а среди людей вкусив процветание вселенского правителя и прочие блага, в эпоху явления нынешнего Будды он переродился в одной богатой семье. Достигнув зрелости, он завел семью, но затем, уверовав в Три Драгоценности, услышал проповедь Дхаммы Благословенного, обрел веру и принял монашество. Прилагая усердие, он вскоре стал арахантом.

38. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tivarāyaṃ pure rammetiādimāha. Tattha tivaranāmake nagare ramaṇīye ahaṃ rājaputto hutvā siddhatthaṃ bhagavantaṃ vatthena pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

38. В один из дней, вспомнив свои прошлые деяния, он преисполнился радости и, являя историю своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: «В прекрасном городе Тивара...» (Tivarāyaṃ pure ramme). Здесь смысл таков: «В прекрасном городе по имени Тивара я, будучи царским сыном, почтил Благословенного Сиддхаттху подношением ткани». Остальное легко для понимания.

Dussadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Дуссадаяки завершено.

9. Samādapakattheraapadānavaṇṇanā

9. Описание ападаны старейшины Самадапаки

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato samādapakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhānaṃ santike katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato [Pg.176] kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā puññāni karonto vasamāno saddho pasanno bahū upāsake sannipātetvā gaṇajeṭṭhako hutvā ‘‘māḷakaṃ karissāmā’’ti te sabbe samādapetvā ekaṃ māḷakaṃ samaṃ kāretvā paṇḍarapulinaṃ okiritvā bhagavato niyyādesi. So tena puññena devaloke uppanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati pasanno dhammaṃ sutvā pasannamānaso saddhājāto pabbajitvā sīlasampanno vattasampanno nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

Стих, начинающийся со слов «В городе Бандхумати...» (Nagare bandhumatiyā), является ападаной почтенного Самадапаки. Этот старейшина также накопил запас благих заслуг в присутствии прошлых Будд. Накапливая во многих существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси он переродился в благородной семье. Повзрослев, он завел семью и жил, совершая благие дела. Будучи верующим и благочестивым, он собрал множество мирян и, став руководителем этой группы, призвал их всех: «Давайте построим павильон (малаку)!» Совместными усилиями построив один павильон, они посыпали его белым песком и преподнесли Благословенному. Благодаря этой заслуге он переродился в мире богов. Вкусив шесть видов процветания в мирах чувственного, а среди людей вкусив процветание вселенского правителя и прочие блага, в эпоху явления нынешнего Будды он переродился в благородной семье. Достигнув зрелости, он уверовал в Благословенного, услышал Дхамму, исполнился веры в сердце и, обретя убежденность, принял монашество. Будучи совершенным в нравственности и исполнении обязанностей, он вскоре достиг плода арахантства.

44. So aparabhāge attano katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha bandhanti ñātigottādivasena ekasambandhā honti sakalanagaravāsinoti bandhū, bandhū etasmiṃ vijjantīti bandhumatī, tassā bandhumatiyā nāma nagare mahāpūgagaṇo upāsakasamūho ahosīti attho. Māḷaṃ kassāma saṅghassāti ettha māti gaṇhāti sampattasampattajanānaṃ cittanti māḷaṃ, atha vā sampattayatigaṇānaṃ cittassa vivekakaraṇe alanti māḷaṃ, māḷameva māḷakaṃ, bhikkhusaṅghassa phāsuvihāratthāya māḷakaṃ karissāmāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

44. Впоследствии, вспомнив совершенное им благое деяние, он преисполнился великой радости и, являя историю своих прошлых деяний, произнес стих, начинающийся со слов: «В городе Бандхумати...» (Nagare bandhumatiyā). Здесь слово «Bandhū» (родственники, близкие) означает: все жители города связаны воедино узами родства, происхождения и т. д. Город, в котором есть такие близкие люди, зовется «Бандхумати». Смысл в том, что в этом городе по имени Бандхумати существовало большое благотворительное общество, община мирян. В выражении «Построим павильон для Сангхи» (Māḷaṃ kassāma saṅghassa): слово «māḷa» (павильон) означает то, что привлекает, пленяет умы приходящих людей. Или же: это то, что способно даровать уединение умам приходящих общин монахов. «Māḷa» — это то же самое, что и «māḷaka» (павильон). Смысл в том, что «мы построим павильон для комфортного пребывания общины бхиккху». Остальное совершенно очевидно.

Samādapakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Самадапаки завершено.

10. Pañcaṅguliyattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание ападаны старейшины Панчангулии

Tisso nāmāsi bhagavātiādikaṃ āyasmato pañcaṅguliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāre tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vibhavasampanno saddho pasanno vīthito vihāraṃ paṭipannaṃ bhagavantaṃ disvā jātisumanādianekāni sugandhapupphāni candanādīni ca vilepanāni gāhāpetvā vihāraṃ gato pupphehi bhagavantaṃ pūjetvā vilepanehi bhagavato sarīre pañcaṅgulikaṃ katvā vanditvā pakkāmi.

«Слова „Тисса на́маси бхагава́“ и так далее — это ападана почтенного Панчангулия-тхеры. Этот [тхера] также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (виваттупаниссая), во времена Благословенного Тиссы переродился в одной семье. Достигнув зрелости, он обзавёлся семьёй, стал богатым, обрёл веру и преданность. Увидев Благословенного, идущего по улице к монастырю, он велел принести множество благовонных цветов, таких как крупноцветковый жасмин, а также притирания, такие как сандал, и отправился в монастырь. Почтив Благословенного цветами, он нанёс благовонными притираниями отпечатки пяти пальцев (панчангулика) на тело Благословенного, поклонился ему и удалился».

50. So [Pg.177] tena puññena devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saranto paccakkhato ñatvā ‘‘imaṃ nāma kusalakammaṃ katvā īdisaṃ lokuttarasampattiṃ pattomhī’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tisso nāmāsi bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

50. «Благодаря этой заслуге он вкушал оба вида процветания — среди богов и людей. В эпоху явления нынешнего Будды он переродился в одной богатой семье и, достигнув зрелости, услышал проповедь Дхаммы Учителя. С преданным сердцем он принял монашество, развил випассану и вскоре стал арахантом. Вспоминая свои прежние деяния и зная их непосредственно, он, дабы явить историю своих прошлых поступков, произнёс: „Совершив такое благое деяние, я достиг столь великого надмирного блага“, начав со слов „Тисса на́маси бхагава́“. Всё это имеет очевидный смысл».

Pañcaṅguliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны Панчангулия-тхеры завершено».

Sattarasamavaggavaṇṇanā samattā.

«Описание семнадцатой вагги завершено».

18. Kumudavaggo

18. «Кумуда-вагга»

1. Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā

1. «Описание ападаны Кумудамалия-тхеры»

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato kumudamāliyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantapabbatasamīpe jātassarassa āsanne rakkhaso hutvā nibbatto atthadassiṃ bhagavantaṃ tattha upagataṃ disvā pasannamānaso kumudapupphāni ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.

«Слова „Паббате химавантамхи“ и так далее — это ападана почтенного Кумудамалия-тхеры. Этот тхера также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аттхадасси переродился раккхасой (демоном) близ естественного озера у подножия Гималайских гор. Увидев Благословенного Аттхадасси, прибывшего туда, он с преданным сердцем сорвал кувшинки (кумуда) и почтил ими Благословенного. Благословенный выразил сорадование (анумодану) и удалился».

1. So tena puññena tato cavitvā devalokaṃ upapanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto ratanattaye pasanno pabbajitvā vāyamanto brahmacariyapariyosānaṃ arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha tatthajo rakkhaso āsinti tasmiṃ jātassarasamīpe jāto nibbatto rakkhaso pararudhiramaṃsakhādako niddayo ghorarūpo bhayānakasabhāvo mahābalo mahāthāmo kakkhaḷo yakkho āsiṃ ahosinti attho.

1. «Благодаря этой заслуге он, скончавшись в том мире, переродился в мире богов, где вкушал шесть видов процветания в сфере чувств (камавачара), а среди людей вкушал величие колесодержащего правителя (чаккаватти) и прочее. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье, достиг зрелости, обрёл веру в Три Драгоценности, принял монашество и, усердно практикуя, достиг арахантства — вершины святой жизни (брахмачарии). Вспоминая свои прошлые деяния, преисполненный радости, он, дабы явить историю своих прошлых поступков, произнёс стихи, начинающиеся со слов „Паббате химавантамхи“. Словосочетание „таттаджо раккхасо асим“ в данном контексте означает: „Я был раккхасой, рождённым и обитавшим близ того естественного озера, — пожирателем чужой плоти и крови, безжалостным, ужасного облика, пугающего нрава, обладающим великой силой, огромной мощью, свирепым яккхой“».

Kumudaṃ [Pg.178] pupphate tatthāti tasmiṃ mahāsare sūriyaraṃsiyā abhāve sati sāyanhe makuḷitaṃ kuñcitākārena nippabhaṃ avaṇṇaṃ hotīti ‘‘kumuda’’nti laddhanāmaṃ pupphaṃ pupphate vikasatīti attho. Cakkamattāni jāyareti tāni pupphāni rathacakkapamāṇāni hutvā jāyantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

«Слова „кумудам пуппхате таттха“ означают: в том великом озере при отсутствии солнечного света, в вечернее время, цветок, получивший название „кумуда“ (белая кувшинка) из-за того, что он закрывается, сворачивается, теряет блеск и цвет, распускается (пуппхате / викасати). Слова „чаккаматтани джаяре“ означают: те цветы вырастают размером с колёса колесницы. Остальное легко для понимания».

Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны Кумудамалия-тхеры завершено».

2. Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā

2. «Описание ападаны Ниссенидаяка-тхеры»

Koṇḍaññassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato nisseṇidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto koṇḍaññassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto saddho pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato vasanapāsādassārohanatthāya sārakaṭṭhamayaṃ nisseṇiṃ katvā ussāpetvā ṭhapesi. Bhagavā tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthāya passantasseva uparipāsādaṃ āruhi. So atīva pasanno teneva pītisomanassena kālaṃ katvā devaloke nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu jāyamāno nisseṇidānanissandena uccakule nibbatto manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

«Слова „Конданнясса бхагавато“ и так далее — это ападана почтенного Ниссенидаяка-тхеры. Этот [тхера] также, совершив благие дела при прежних благородных Победителях (джинавара), накапливая во многих рождениях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Конданьи родился в семье плотника. Будучи верующим и преданным, услышав проповедь Дхаммы Благословенного, он с благоговейным сердцем изготовил лестницу (ниссени) из прочной сердцевины дерева, чтобы подниматься в обитель-дворец Благословенного, установил её и закрепил. Благословенный, дабы укрепить его веру, поднялся в верхний дворец прямо на его глазах. Тот преисполнился великой преданности и с этим чувством радости и восторга после смерти переродился в мире богов. Вкусив там божественного блаженства, при перерождении среди людей благодаря плодам дарования лестницы он родился в знатной семье, познал человеческое счастье, а в эпоху явления нынешнего Будды родился в одной семье. Услышав проповедь Дхаммы Учителя, он обрёл веру, принял монашество и вскоре стал арахантом».

9. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento koṇḍaññassa bhagavatotiādimāha. Tattha koṇḍaññassāti kucchito hutvā ḍeti pavattatīti koṇḍo, lāmakasatto, koṇḍato aññoti koṇḍañño, alāmako uttamapurisoti attho. Atha vā brāhmaṇagottesu koṇḍaññagotte uppannattā ‘‘koṇḍañño’’ti gottavasena tassa nāmaṃ, tassa koṇḍaññassa. Sesaṃ pākaṭamevāti.

9. «Вспоминая свои прошлые деяния, преисполненный радости, он, дабы явить историю своих прошлых поступков, произнёс стихи, начинающиеся со слов „Конданнясса бхагавато“. Слово „Конданнясса“ в данном контексте толкуется так: „кондо“ — это низкое, порочное существо (ламакасатто), поскольку оно ведёт себя низко. „Кондання“ означает „отличный от кондо“, то есть не низкий, а благородный человек (уттамапурисо). Или же, будучи рождённым в брахманском клане Конданья, он получил имя „Кондання“ по названию своего клана (готтавасена). „Тасса конданнясса“ означает „того [Благословенного] Конданьи“. Остальное очевидно».

Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны Ниссенидаяка-тхеры завершено».

3. Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

3. «Описание ападаны Раттипуппхия-тхеры»

Migaluddo [Pg.179] pure āsintiādikaṃ āyasmato rattipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle nesādakule uppanno migavadhāya araññe vicaramāno tassa kāruññena araññe caramānaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitaṃ rattikaṃ nāma pupphaṃ kuṭajapupphañca saha vaṇṭena ocinitvā somanassacittena pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.

«Слова „Мигалуддо пуре асим“ и так далее — это ападана почтенного Раттипуппхия-тхеры. Этот [тхера] также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси родился в семье охотника. Блуждая по лесу ради охоты на оленей, он из сострадания [к живым существам] прекратил это и, увидев Благословенного Випасси, шествующего по лесу, с преданным сердцем сорвал распустившийся цветок, называемый раттика (цветущий ночью), а также цветок кутаджа вместе со стеблями и с радостной душой почтил ими [Благословенного]. Благословенный выразил сорадование и удалился».

13. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ disvā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā ‘‘nesādabhūtena mayā katakusalaṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migānaṃ luddo sāhasiko mārakoti migaluddo, migesu vā luddo lobhīti migaluddo, nesādo āsiṃ pureti attho.

13. «Благодаря этой самой заслуге он, странствуя среди богов и людей, вкушал оба вида процветания. В эпоху явления нынешнего Будды он родился в благородной семье, достиг возраста различения, обрёл веру в Три Драгоценности, услышал проповедь Дхаммы Учителя, узрел опасность в чувственных удовольствиях, принял монашество и вскоре достиг арахантства. Вспоминая свои прошлые деяния, преисполненный радости и думая: „Как прекрасно благое дело, совершённое мною, когда я был охотником!“, он, дабы явить историю своих прошлых поступков, произнёс стихи, начинающиеся со слов „Мигалуддо пуре асим“. Слово „мигалуддо“ в данном контексте означает: тот, кто жесток к оленям, убийца (марако) — отсюда „мигалуддо“. Или же „луддо“ означает „жадный, страстный“ (лобхи) по отношению к оленям — отсюда „мигалуддо“. Слова „пуре несадо асим“ означают „прежде я был охотником“».

14. Rattikaṃ pupphitaṃ disvāti padumapupphādīni anekāni pupphāni sūriyaraṃsisamphassena divā pupphanti rattiyaṃ makuḷitāni honti. Jātisumanamallikādīni anekāni pupphāni pana rattiyaṃ pupphanti no divā. Tasmā rattiyaṃ pupphanato rattipupphanāmakāni anekāni sugandhapupphāni ca kuṭajapupphāni ca gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

14. «Слова „раттикам пуппхитам дисва“ означают: многие цветы, такие как лотосы (падума), распускаются днём от соприкосновения с солнечными лучами, а ночью закрываются в бутоны. Однако многие другие цветы, такие как крупноцветковый жасмин и арабский жасмин (маллика), распускаются ночью, а не днём. Поэтому, поскольку они цветут ночью, они называются „раттипуппха“ (цветущие ночью). Взяв множество таких благовонных цветов и цветов кутаджа, он совершил подношение. Остальное имеет очевидный смысл».

Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны Раттипуппхия-тхеры завершено».

4. Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā

4. «Описание ападаны Удапанадаяка-тхеры»

Vipassino bhagavatotiādikaṃ āyasmato udapānadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimamunivaresu katādhikāro anekesu bhavesu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle kulagehe [Pg.180] nibbatto vuddhippatto ‘‘pānīyadānaṃ mayā dātabbaṃ, tañca nirantaraṃ katvā pavattetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ekaṃ kūpaṃ khanāpetvā udakasampattakāle iṭṭhakāhi cināpetvā thiraṃ katvā tattha uṭṭhitena udakena puṇṇaṃ taṃ udapānaṃ vipassissa bhagavato niyyādesi. Bhagavā pānīyadānānisaṃsadīpakaṃ anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattaṭṭhāne pokkharaṇīudapānapānīyādisampanno sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

«Слова „Випассино бхагавато“ и так далее — это ападана почтенного Удапанадаяка-тхеры. Этот тхера также, совершив благие дела при прежних благородных Мудрецах (мунивара), накопив заслуги во многих существованиях, во времена Благословенного Випасси родился в благородной семье. Достигнув зрелости, он подумал: „Мне следует совершить даяние питьевой воды, и подобает сделать это даяние непрерывным“. Поразмыслив так, он велел выкопать колодец (купа), а когда появилась вода, обложил его кирпичами для прочности. Этот колодец (удапана), наполненный бьющей из него водой, он преподнёс Благословенному Випасси. Благословенный произнёс слова сорадования (анумодану), разъясняющие пользу от дарования питьевой воды. Благодаря этой заслуге он, странствуя среди богов и людей, в каждом месте своего перерождения был наделён прудами с лотосами, колодцами, питьевой водой и прочим. Вкусив счастья, в эпоху явления нынешнего Будды он родился в одной семье. Достигнув зрелости, будучи верующим и преданным, он принял монашество и вскоре стал арахантом».

18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino bhagavatotiādimāha. Tattha udapāno kato mayāti udakaṃ pivanti etthāti udapāno, kūpapokkharaṇītaḷākānametaṃ adhivacanaṃ. So udapāno kūpo vipassissa bhagavato atthāya kato khanitoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

18. «Впоследствии, вспоминая свои прошлые деяния, преисполненный радости, он, дабы явить историю своих прошлых поступков, произнёс стихи, начинающиеся со слов „Випассино бхагавато“. Слово „удапано“ в выражении „удапано като мая“ означает место, откуда пьют воду; это синоним колодца (купа), пруда с лотосами (поккхарани) или водоёма (талака). Смысл в том, что „этот колодец (удапано купо) был устроен, выкопан ради Благословенного Випасси“. Остальное имеет очевидный смысл».

Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны Удапанадаяка-тхеры завершено».

5. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

5. «Описание ападаны Сихасанадаяка-тхеры»

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā ratanattaye pasanno tasmiṃ bhagavati parinibbute sattahi ratanehi khacitaṃ sīhāsanaṃ kārāpetvā bodhirukkhaṃ pūjesi, bahūhi mālāgandhadhūpehi ca pūjesi.

«Слова „Ниббуте локанатхамхи“ и так далее — это ападана почтенного Сихасанадаяка-тхеры. Этот [тхера] также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги ради достижения Ниббаны, во времена Благословенного Падумуттары родился в семье домохозяина. Достигнув возраста различения, он услышал проповедь Дхаммы Учителя и обрёл веру в Три Драгоценности. Когда тот Благословенный ушёл в Париниббану, он велел изготовить львиный трон (сихасана), украшенный семью видами драгоценностей, и почтил дерево Бодхи, а также совершил подношение множества гирлянд, благовоний и курений».

21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ vasanto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ñātivaggaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā hutvā [Pg.181] pubbūpacitakusalasambhāraṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha sīhāsanamadāsahanti sīharūpahiraññasuvaṇṇaratanehi khacitaṃ āsanaṃ sīhāsanaṃ, sīhassa vā abhītassa bhagavato nisinnārahaṃ, sīhaṃ vā seṭṭhaṃ uttamaṃ āsananti sīhāsanaṃ, taṃ ahaṃ adāsiṃ, bodhirukkhaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

21. «Благодаря этой заслуге он, странствуя среди богов и людей, вкушал оба вида процветания и, будучи повсюду почитаем, в эпоху явления нынешнего Будды родился в благородной семье в Саваттхи. Достигнув зрелости, живя жизнью домохозяина, он услышал проповедь Дхаммы Учителя. С преданным сердцем, оставив круг родственников, он принял монашество и вскоре стал арахантом. Вспоминая накопленный ранее запас благих заслуг, преисполненный великой радости, он, дабы явить историю своих прошлых поступков, произнёс стихи, начинающиеся со слов „Ниббуте локанатхамхи“. Слово „сихасанамадасахам“ в данном контексте означает: сиденье, украшенное фигурами львов, серебром, золотом и драгоценными камнями, называется „сихасана“ (львиный трон); или же сиденье, достойное Благословенного, подобного бесстрашному льву; или же слово „сиха“ означает „превосходный, наилучший“, то есть превосходное сиденье — это „сихасана“. Смысл в том, что „я преподнёс этот львиный трон и почтил дерево Бодхи“. Остальное легко для понимания».

Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

«Описание ападаны Сихасанадаяка-тхеры завершено».

6. Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā

6. «Описание ападаны Маггадаттика-тхеры»

Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato maggadattikattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto anomadassiṃ bhagavantaṃ ākāse caṅkamantaṃ pāduddhāre pāduddhāracaṅkamanaṭṭhāne pupphānaṃ vikiraṇaṃ acchariyañca disvā pasannamānaso pupphāni ākāse ukkhipi, tāni vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu.

«Слова „Аномадасси бхагава“ и так далее — это ападана почтенного Маггадаттика-тхеры. Этот почтенный также, совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Аномадасси родился в благородной семье. Достигнув зрелости, обзаведясь семьёй и живя [домом], он увидел Благословенного Аномадасси, совершающего прогулку в воздухе, а также узрел чудо: цветы рассыпались в месте его хождения при каждом поднятии стопы. С преданным сердцем он подбросил цветы в воздух, и они зависли там, образовав балдахин».

26. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto kamena yobbaññaṃ pāpuṇitvā saddhājāto pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahattaṃ patto caṅkamanassa pūjitattā maggadattikattheroti pākaṭo. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Diṭṭhadhammasukhatthāyāti imasmiṃ attabhāve caṅkamanena sarīrasallahukādisukhaṃ paṭiccāti attho. Abbhokāsamhi caṅkamīti abbhokāse aṅgaṇaṭṭhāne caṅkami, padavikkhepaṃ padasañcāraṃ akāsīti attho.

26. Благодаря этой заслуге он странствовал только в благих уделах, повсюду пользуясь почитанием. Испытав счастье, в эпоху нынешнего появления Будды он переродился в одной семье. Постепенно достигнув юношеского возраста, он обрел веру, принял монашество и, безупречно исполняя монашеские обязанности, вскоре достиг арахатства. Из-за почитания места для хождения он стал известен как старейшина Маггадаттика. Вспомнив свои прошлые деяния, он исполнился радости и, провозглашая свое жизнеописание, произнес стих, начинающийся со слов «Аномадасси бхагава...». Выражение «Ради счастья в этой самой жизни» означает: в этом самом существовании, благодаря хождению взад-вперед, обусловливая легкость тела и другие виды счастья. Выражение «Ходил на открытом воздухе» означает: ходил взад-вперед на открытом месте, на площадке; совершал шаги, прогуливался.

Uddhate pāde pupphānīti caṅkamantena pāde uddhate padumuppalādīni pupphāni pathavito uggantvā caṅkame vikiriṃsūti attho. Sobhaṃ muddhani tiṭṭhareti buddhassa [Pg.182] muddhani sīse sobhayamānā tāni tiṭṭhantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

Выражение «Когда поднимались стопы, цветы...» означает: когда Будда, совершая хождение, поднимал стопы, цветы, такие как розовые и синие лотосы, поднимались из земли и рассыпались на дорожке для хождения. Выражение «Украшая, пребывают на голове» означает: эти цветы пребывают на голове Будды, украшая ее. Остальное легко для понимания.

Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Маггадаттики завершено.

7. Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны старейшины Экадипии

Padumuttarassa muninotiādikaṃ āyasmato ekadīpiyattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinaseṭṭhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhippatto saddho pasanno bhagavato salalamahābodhimhi ekapadīpaṃ pūjesi, thāvaraṃ katvā niccamekapadīpapūjanatthāya telavaṭṭaṃ paṭṭhapesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha jalamāno pasannacakkhuko ubhayasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto dīpapūjāya laddhavisesādhigamattā ekadīpiyattheroti pākaṭo.

Стих, начинающийся со слов «Падумуттаро муни...», — это ападана почтенного Экадипии. Этот почтенный также накопил благие заслуги при прежних великих Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары он переродился в семье домохозяина. Достигнув зрелости, исполненный веры и преданности, он поднес один светильник у великого древа Бодхи Благословенного. Сделав это подношение постоянным, он установил запас масла и фитилей для ежедневного горения одного светильника. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, сияя повсюду, обладая ясным зрением и испытывая оба вида счастья. В эпоху нынешнего появления Будды он переродился в Саваттхи в богатой семье. Достигнув совершеннолетия, преданный Трем Драгоценностям, он принял монашество и вскоре достиг арахатства. Из-за обретения особого духовного достижения благодаря подношению светильника он стал известен как старейшина Экадипия.

30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa muninotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

30. Позже, вспомнив свои прошлые деяния, он исполнился радости и, провозглашая свое жизнеописание, произнес стих, начинающийся со слов «Падумуттаро муни...». Все это имеет очевидный смысл.

Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Экадипии завершено.

8. Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападаны старейшины Манипуджаки

Orena himavantassātiādikaṃ āyasmato maṇipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaorabhāge ekissā nadiyā samīpe paṇṇasālaṃ kāretvā vasanto vivekakāmatāya tassānukampāya ca tattha upagataṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso maṇipallaṅkaṃ [Pg.183] bhagavato pūjesi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya tattha nisīdi. So bhiyyosomattāya pasanno nibbānādhigamatthāya patthanaṃ akāsi. Bhagavā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

Стих, начинающийся со слов «Орена химавантасса...», — это ападана почтенного Манипуджаки. Этот старейшина также совершил благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары он переродился в одной семье. Обзаведясь семьей, он увидел в домашней жизни опасность, оставил ее и принял отречение отшельника. Построив лиственную хижину у реки на этой стороне Гималаев, он жил там. Из-за его стремления к уединению и из сострадания к нему Благословенный Падумуттара прибыл туда. Увидев Его, отшельник с преданным сердцем поднес Благословенному драгоценный престол. Чтобы укрепить его веру, Благословенный сел на этот драгоценный престол. Тот еще более укрепился в вере и совершил пожелание ради достижения Ниббаны. Благословенный произнес слова одобрения и удалился. Благодаря этой заслуге он странствовал среди богов и людей, будучи повсюду почитаем, и, испытав счастье, в эпоху нынешнего появления Будды переродился в Саваттхи в богатой семье. Живя домашней жизнью, в один из дней он услышал проповедь Дхаммы от Учителя, обрел веру, принял монашество и вскоре стал арахантом.

34. So ekadivasaṃ attanā katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento orena himavantassātiādimāha. Tattha orenāti himavantassa aparaṃ bhāgaṃ vihāya orena, bhummatthe karaṇavacanaṃ, orasmiṃ disābhāgeti attho. Nadikā sampavattathāti apākaṭanāmadheyyā ekā nadī saṃsuṭṭhu pavattānī vahānī sandamānā ahosīti attho. Tassā cānupakhettamhīti tassā nadiyā anupakhettamhi tīrasamīpeti attho. Sayambhū vasate tadāti yadā ahaṃ maṇipallaṅkaṃ pūjesiṃ, tadā anācariyako hutvā sayameva buddhabhūto bhagavā vasate viharatīti attho.

34. В один из дней, вспомнив совершенное им благое деяние, он преисполнился великой радости и, провозглашая свое жизнеописание, произнес стих, начинающийся со слов «Орена химавантасса...». Здесь «орена» означает: оставив другую сторону Гималаев, на этой стороне. Творительный падеж употреблен в значении местного падежа, то есть «на этой стороне, в этой местности». Выражение «Протекала речушка» означает: текла, струилась, несла свои воды одна река с малоизвестным названием. Выражение «И в окрестностях ее» означает: в окрестностях той реки, вблизи ее берега. Выражение «Самосущий пребывал тогда» означает: когда я поднес драгоценный престол, тогда Благословенный, ставший Буддой самостоятельно, без учителя, пребывал там.

35. Maṇiṃ paggayha pallaṅkanti maṇinti cittaṃ ārādheti somanassaṃ karotīti maṇi, atha vā māti pamāṇaṃ karoti ābharaṇanti maṇi, atha vā marantāpi rājayuvarājādayo taṃ na pariccajanti tadatthāya saṅgāmaṃ karontīti maṇi, taṃ maṇiṃ maṇimayaṃ pallaṅkaṃ manoramaṃ sādhu cittaṃ suṭṭhu vicittaṃ paggayha gahetvā buddhaseṭṭhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

35. В выражении «Подняв драгоценный престол»: «драгоценный камень» (мани) называется так потому, что он радует ум и вызывает радость. Или же: «ма» означает «измерять», он служит мерой или украшением, поэтому называется «мани». Или же: цари, наследные принцы и другие не расстаются с ним даже под угрозой смерти и ведут за него войны, поэтому он называется «мани». «Подняв драгоценный престол» означает: взяв этот престол, сделанный из драгоценных камней, восхитительный, прекрасно украшенный, преподнес и почтил им величайшего из Будд. Все остальное имеет очевидный смысл.

Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Манипуджаки завершено.

9. Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападаны старейшины Тикиччхаки

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tikicchakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare vejjakule nibbatto bahussuto susikkhito vejjakamme cheko [Pg.184] bahū rogino tikicchanto vipassissa bhagavato upaṭṭhākassa asokanāmattherassa rogaṃ tikicchi. So tena puññena devamanussesu aparāparaṃ sukhaṃ anubhavanto nibbattanibbattabhave arogo dīghāyuko suvaṇṇavaṇṇasarīro ahosi.

Стих, начинающийся со слов «Нагаре бандхуматия...», — это ападана почтенного Тикиччхаки. Этот почтенный также совершил благие дела при прежних великих Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Випасси он переродился в городе Бандхумати в семье лекаря. Будучи высокообразованным, хорошо обученным и искусным в искусстве врачевания, он лечил многих больных и вылечил болезнь старейшины по имени Асока, который был личным помощником Благословенного Випасси. Благодаря этой заслуге он испытывал счастье то среди богов, то среди людей, и в каждом новом существовании рождался здоровым, долгоживущим и с телом золотистого цвета.

39. So imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya sabbasippesu nipphattiṃ patto arogo sukhito vibhavasampanno ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

39. В эпоху нынешнего появления Будды он переродился в Саваттхи в семье домохозяина. Повзрослев, он в совершенстве овладел всеми искусствами, был здоровым, счастливым, богатым и преданным Трем Драгоценностям. Услышав проповедь Дхаммы от Учителя, он обрел веру, оставил домашнюю жизнь, принял монашество и вскоре стал арахантом. Вспомнив свои прошлые деяния, он исполнился радости и, провозглашая свое жизнеописание, произнес стих, начинающийся со слов «Нагаре бандхуматия...». Все это, в силу изложенного выше метода, имеет очевидный смысл.

Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Тикиччхаки завершено.

10. Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā

10. Разъяснение ападаны старейшины Сангхупаттхаки

Vessabhumhi bhagavatītiādikaṃ āyasmato saṅghupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle tassārāmikassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā saddho pasanno vihāresu ārāmikakammaṃ karonto sakkaccaṃ saṅghaṃ upaṭṭhāsi. So teneva kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhippatto vibhavasampanno sukhappatto pākaṭo satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane pasanno pabbajitvā vattasampanno sāsanaṃ sobhayamāno vipassanaṃ vaḍḍhento nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto chaḷabhiñño pubbe katakusalakammavasena saṅghupaṭṭhākattheroti pākaṭo ahosi.

Стих, начинающийся со слов «Вессабхумхи бхагавати...», — это ападана почтенного Сангхупаттхаки. Этот старейшина также накопил благие заслуги при прежних Буддах. Накапливая во многих существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Вессабху он переродился сыном смотрителя Его монастыря. Достигнув совершеннолетия, исполненный веры и преданности, он выполнял работу смотрителя в монастырях и с почтением прислуживал Сангхе. Благодаря именно этому благому поступку он странствовал среди богов и людей, наслаждаясь обоими видами процветания. В эпоху нынешнего появления Будды он переродился в Саваттхи в семье домохозяина. Повзрослев, он стал богатым, счастливым и известным. Услышав проповедь Дхаммы от Учителя, он проникся верой в Учение, принял монашество, безупречно соблюдал монашеские обязанности, украшая Учение, и, развивая випассану, вскоре достиг арахатства вместе с аналитическими знаниями и сверхзнаниями. Благодаря силе совершенного в прошлом благого поступка он стал известен как старейшина Сангхупаттхака.

45. So ekadivasaṃ ‘‘pubbe mayā kiṃ nāma kammaṃ katvā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pākaṭaṃ karonto vessabhumhi bhagavatītiādimāha. Tattha ahosārāmiko ahanti ahaṃ [Pg.185] vessabhussa bhagavato sāsane ārāmiko ahosinti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.

45. В один из дней, подумав: «Какое же благое деяние я совершил в прошлом, чтобы обрести это надмирское достижение?», он вспомнил свои прошлые поступки, ясно осознал их и, преисполнившись радости, желая сделать явным свое жизнеописание, произнес стих, начинающийся со слов «Вессабхумхи бхагавати...». Здесь «Я был смотрителем» означает: «Я был смотрителем монастыря в Учении Благословенного Вессабху». Остальное, в силу изложенного выше метода и очевидности смысла, легко для понимания.

Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Сангхупаттхаки завершено.

Aṭṭhārasamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение восемнадцатой главы завершено.

19. Kuṭajapupphiyavaggo

19. Глава о Кутаджапуппхии

1-10. Kuṭajapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Разъяснение ападаны старейшины Кутаджапуппхии и других

Ito parampi ekūnavīsatimavagge āgatānaṃ imesaṃ kuṭajapupphiyattherādīnaṃ dasannaṃ therānaṃ apubbaṃ natthi. Tesañhi therānaṃ purimabuddhānaṃ santike katapuññasambhārānaṃ vasena pākaṭanāmāni ceva nivāsanagarādīni ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbānīti taṃ sabbaṃ apadānaṃ suviññeyyamevāti.

Далее, в девятнадцатой главе, нет ничего нового касательно этих десяти старейшин, начиная с Кутаджапуппхии. Известные имена этих старейшин, города их проживания и прочее следует понимать точно так же, как было описано выше, благодаря накопленным ими благим заслугам в присутствии прежних Будд. Таким образом, все эти жизнеописания легко понятны.

Ekūnavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение девятнадцатой главы завершено.

20. Tamālapupphiyavaggo

20. Глава о Тамалапуппхии

1-10. Tamālapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Разъяснение ападаны старейшины Тамалапуппхии и других

Vīsatime vagge paṭhamattherāpadānaṃ uttānameva.

В двадцатой главе жизнеописание первого старейшины совершенно очевидно.

6. Dutiyattherāpadāne yaṃ dāyavāsiko isīti isipabbajjaṃ pabbajitvā vane vasanabhāvena dāyavāsiko isīti saṅkhaṃ gato, attano anukampāya taṃ vanaṃ upagatassa siddhatthassa satthuno vasanamaṇḍapacchādanatthāya yaṃ tiṇaṃ, taṃ lāyati chindatīti attho. Dabbachadanaṃ katvā anekehi khuddakadaṇḍakehi maṇḍapaṃ katvā taṃ tiṇena chādetvā siddhatthassa bhagavato ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

6. Во втором жизнеописании старейшины: выражение «отшельник, живущий в лесу» означает, что он получил известность как «отшельник, живущий в лесу» из-за того, что принял отречение отшельника и жил в лесу. Чтобы покрыть жилой навес Учителя Сиддхаттхи, пришедшего в тот лес из сострадания к нему, он срезал и косил траву, какая там была. Сделав покрытие из травы даббха, соорудив навес из множества тонких жердей и покрыв его травой, «я поднес и почтил им Благословенного Сиддхаттху» — таково значение.

8. Sattāhaṃ dhārayuṃ tatthāti taṃ maṇḍapaṃ tattha ṭhitā devamanussā sattāhaṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinnassa satthuno dhārayuṃ dhāresunti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

8. Выражение «Семь дней удерживали там» означает: боги и люди, находившиеся там, в течение семи дней удерживали этот навес над Учителем, который сидел, войдя в достижение прекращения. Остальное имеет очевидный смысл.

Tatiyattherassa [Pg.186] apadāne khaṇḍaphulliyattheroti ettha khaṇḍanti kaṭṭhānaṃ jiṇṇattā chinnabhinnaṭṭhānaṃ, phullanti kaṭṭhānaṃ jiṇṇaṭṭhāne kaṇṇakitamahicchattakādipupphanaṃ, khaṇḍañca phullañca khaṇḍaphullāni, khaṇḍaphullānaṃ paṭisaṅkharaṇaṃ punappunaṃ thirakaraṇanti khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ. Imassa pana therassa sambhārapūraṇakāle phussassa bhagavato cetiye chinnabhinnaṭṭhāne sudhāpiṇḍaṃ makkhetvā thirakaraṇaṃ khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ nāma. Tasmā so khaṇḍaphulliyo theroti pākaṭo ahosi. Tatiyaṃ.

В третьем жизнеописании старейшины: в имени «старейшина Кхандапхуллия» слово «кханда» означает сломанные или разрушенные места из-за ветхости дерева; «пхулла» означает появление плесени, крупных грибов и т. д. на ветхих деревянных частях; сломанные места и места с плесенью — это «кхандапхулла»; ремонт сломанных и заплесневелых мест, их повторное укрепление — это «ремонт повреждений» (кхандапхулла-патисанкхарана). У этого же старейшины во время накопления им благих заслуг нанесение штукатурки на поврежденные места ступы Благословенного Пхуссы и их укрепление называлось «ремонтом повреждений». Поэтому он стал известен как старейшина Кхандапхуллия. Третье.

17. Catutthattherassāpadāne rañño baddhacaro ahanti rañño paricārako kammakārako ahosinti attho.

17. В четвертом жизнеописании старейшины: «Я был преданным слугой царя» означает: «Я был слугой, работником царя».

19. Jalajuttamanāminoti jale udake jātaṃ jalajaṃ, kiṃ taṃ padumaṃ, padumena samānanāmattā padumuttarassa bhagavatoti attho. Uttamapadumanāmassa bhagavatoti vā attho. Catutthaṃ.

19. Выражение «Тот, чье имя связано с лучшим из рожденных в воде»: рожденное в воде — это лотос. Из-за сходства имени с лотосом это означает: Благословенного Падумуттары. Или же это означает: Благословенного, носящего имя превосходного лотоса. Четвертое.

Pañcamaṃ uttānatthameva.

Пятое имеет совершенно очевидный смысл.

28. Chaṭṭhe nagare dvāravatiyāti mahādvāravātapānakavāṭaphalakāhi vatipākāraṭṭālagopurakaddamodakaparikhāhi ca sampannaṃ nagaranti dvāravatīnagaraṃ, dvāraṃ vatiñca padhānaṃ katvā nagarassa upalakkhitattā ‘‘dvāravatī nagara’’nti voharantīti nagare dvāravatiyāti vuttaṃ. Mālāvaccho pupphārāmo mama ahosīti attho.

28. В шестом: «В городе Дваравати» — город, обустроенный большими воротами, окнами, дверными створками, деревянными панелями, а также изгородями, стенами, сторожевыми башнями, воротами, рвами с грязью и водой, называется Дваравати. Поскольку город выделялся своими воротами и изгородями, его называли «город Дваравати». Отсюда выражение «в городе Дваравати». «У меня был цветочный сад Малаваччха» — таково значение.

31. Te kisalayāti te asokapallavā. Chaṭṭhaṃ.

31. «Те побеги» означает: те молодые листья дерева асока. Шестое.

Sattamaṭṭhamanavamāni uttānatthāneva. Dasamepi apubbaṃ natthīti.

Седьмое, восьмое и девятое имеют очевидный смысл. В десятом также нет ничего нового.

Vīsatimavaṇṇanā samattā.

Разъяснение двадцатой главы завершено.

21-23. Kaṇikārapupphiyādivaggo

21-23. Глава о Каникарапуппхии и других

1-30. Kaṇikārapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-30. «Разъяснение ападаны старейшины Каникарапуппхии и других».

Ito paraṃ sabbattha anuttānapadavaṇṇanaṃ karissāma. Ekavīsatime bāvīsatime tevīsatime ca vagge sabbesaṃ therānaṃ sayaṃkatena puññena laddhanāmāni, katapuññānañca nānattaṃ tesaṃ byākaraṇadāyakānaṃ buddhānaṃ nāmāni [Pg.187] vasitanagarāni ca heṭṭhā vuttanayattā sabbānipi uttānāneva. Apadānagāthānamattho ca nayānuyogena suviññeyyoyevāti.

«Далее повсюду мы будем давать разъяснение только неясных слов. В двадцать первой, двадцать второй и двадцать третьей ваггах имена всех старейшин, обретённые благодаря совершённым ими самими заслугам, различие совершённых ими заслуг, имена тех Будд, которые даровали им предсказания, а также города, в которых они жили, — всё это совершенно ясно в силу метода, изложенного выше. И смысл стихов ападан также легко понять, надлежащим образом применяя этот метод».

24. Udakāsanavaggo

24. «Глава об Удакасане (Удакасана-вагга)».

1-10.Udakāsanadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. «Разъяснение ападаны старейшины Удакасанадаяки и других».

Catuvīsatime vagge paṭhamadutiyāpadānāni uttānāneva.

«В двадцать четвёртой вагге первая и вторая ападаны совершенно ясны».

9. Tatiyāpadāne aruṇavatiyā nagareti ā samantato ālokaṃ karonto uṇati uggacchatīti aruṇo, so tasmiṃ vijjatīti aruṇavatī, tasmiṃ nagare ālokaṃ karonto sūriyo uggacchatīti attho. Sesanagaresupi sūriyuggamane vijjamānepi visesavacanaṃ sabbacatuppadānaṃ mahiyaṃ sayanepi sati mahiyaṃ sayatīti mahiṃsoti vacanaṃ viya rūḷhivasena vuttanti veditabbaṃ. Atha vā pākārapāsādahammiyādīsu suvaṇṇarajatamaṇimuttādisattaratanapabhāhi aruṇuggamanaṃ viya pabhāvatī aruṇavatī nāma, tasmiṃ aruṇavatiyā nagare, pūpiko pūpavikkayena jīvikaṃ kappento ahosinti attho.

9. «В третьей ападане, касательно слов "в городе Арунавати" (aruṇavatiyā nagare): "аруна" (рассвет) — это то, что поднимается, излучая свет повсюду вокруг. Поскольку он присутствует в этом городе, тот называется Арунавати; смысл в том, что в этом городе восходит солнце, излучая свет. Следует знать, что хотя восход солнца происходит и в других городах, это особое название дано в силу традиции (rūḷhivasena), подобно тому как слово "махинса" (буйвол) означает "тот, кто спит на земле", хотя все четвероногие животные спят на земле. Или же: из-за сияния семи видов драгоценностей, таких как золото, серебро, драгоценные камни и жемчуг, на стенах, во дворцах, террасах и прочем, этот город сияет подобно восходу зари, отчего и зовётся Арунавати. Смысл слов "в том городе Арунавати" в том, что "я был торговцем пирогами, зарабатывающим на жизнь продажей пирогов"».

14. Catutthāpadāne tivarāyaṃ pure rammeti tīhi pākārehi parivāritā parikkhittāti tivarā, khajjabhojjādiupabhogavatthābharaṇādinaccagītādīhi ramaṇīyanti rammaṃ, tasmiṃ tivarāyaṃ pure nagare ramme naḷakāro ahaṃ ahosinti sambandho.

14. «В четвёртой ападане, касательно слов "в прекрасном городе Тивара" (tivarāyaṃ pure ramme): "Тивара" означает окружённый тремя стенами; "прекрасный" (рамма) означает восхитительный благодаря разнообразной еде, питью, одежде, украшениям, танцам, пению и прочему. Связь слов такова: "в том прекрасном городе Тивара я был плетельщиком тростника"».

Pañcamāpadānaṃ uttānatthameva.

«Пятая ападана имеет совершенно ясный смысл».

23. Chaṭṭhāpadāne vaṇṇakāro ahaṃ tadāti nīlapītarattādivaṇṇavasena vatthāni karoti rañjetīti vaṇṇakāro. Vattharajako hutvā cetiye vatthehi acchādanasamaye nānāvaṇṇehi dussāni rañjesinti attho.

23. «В шестой ападане, касательно слов "я тогда был красильщиком" (vaṇṇakāro ahaṃ tadā): "красильщик" (ваннакара) — это тот, кто окрашивает ткани в синий, жёлтый, красный и другие цвета. Смысл в том, что, будучи красильщиком тканей, во время подношения тканей для покрытия четьи (ступы) "я окрасил одежды в различные цвета"».

27. Sattamāpadāne piyālaṃ pupphitaṃ disvāti supupphitaṃ piyālarukkhaṃ disvā. Gatamagge khipiṃ ahanti ahaṃ migaluddo nesādo hutvā piyālapupphaṃ ocinitvā buddhassa gatamagge khipiṃ pūjesinti attho.

27. «В седьмой ападане, касательно слов "увидев цветущее пияла" (piyālaṃ pupphitaṃ disvā): увидев обильно цветущее дерево пияла. Касательно слов "я бросил на пути, по которому Он шёл" (gatamagge khipiṃ ahaṃ): смысл в том, что "я, будучи охотником, сорвал цветы пияла и бросил их на пути, по которому шёл Будда, совершая подношение"».

30. Aṭṭhamāpadāne [Pg.188] sake sippe apatthaddhoti attano takkabyākaraṇādisippasmiṃ apatthaddho patiṭṭhito cheko ahaṃ kānanaṃ agamaṃ gato sambuddhaṃ yantaṃ disvānāti vanantare gacchantaṃ vipassiṃ sambuddhaṃ passitvā. Ambayāgaṃ adāsahanti ahaṃ ambadānaṃ adāsinti attho.

30. «В восьмой ападане, касательно слов "уверенный в своём искусстве" (sake sippe apatthaddho): "я, будучи твёрдо утвердившимся и искусным в своём собственном искусстве логики, грамматики и прочего, отправился в лес". Касательно слов "увидев идущего Будду" (sambuddhaṃ yantaṃ disvānā): увидев Будду Випасси, идущего в чаще леса. Касательно слов "я совершил подношение манго" (ambayāgaṃ adāsaṃ ahaṃ): смысл в том, что "я сделал подношение плодов манго"».

33. Navamāpadāne jagatī kāritā mayhanti atthadassissa bhagavato sarīradhātunidhāpitacetiye jagati chinnabhinnaālindapupphādhānasaṅkhātā jagati mayā kāritā kārāpitāti attho.

33. «В девятой ападане, касательно слов "мною была сделана терраса" (jagatī kāritā mayhaṃ): смысл в том, что у ступы, где были заложены телесные реликвии Благословенного Атthадасси, "терраса (джагати), представляющая собой место для подношения цветов на разрушенных и повреждённых уступах, была мною построена"».

Dasamāpadānaṃ uttānatthamevāti.

«Десятая ападана имеет совершенно ясный смысл».

Catuvīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение двадцать четвёртой вагги завершено».

25. Tuvaradāyakavaggo

25. «Глава о Туварадаяке (Tuvaradāyaka-vagga)».

1-10. Tuvaradāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. «Разъяснение ападаны старейшины Туварадаяки и других».

1. Pañcavīsatime vagge paṭhamāpadāne bharitvā tuvaramādāyāti tuvaraaṭṭhiṃ muggakalayasadisaṃ tuvaraṭṭhiṃ bhajjitvā pupphetvā bhājanena ādāya saṅghassa vanamajjhogāhakassa adadiṃ adāsinti attho.

1. «В двадцать пятой вагге, в первой ападане, касательно слов "наполнив и взяв плоды тувара" (bharitvā tuvaramādāya): смысл в том, что, обжарив и раскрыв семена тувара (похожие на маш или горох) и взяв их в сосуд, "я поднёс их Сангхе, вошедшей в глубь леса"».

4-5. Dutiyāpadāne dhanuṃ advejjhaṃ katvānāti migādīnaṃ māraṇatthāya dhanuṃ sannayhitvā caramāno kesaraṃ ogataṃ disvāti supupphitaṃ khuddakasaraṃ disvā buddhassa abhiropesinti ahaṃ cittaṃ pasādetvā vanaṃ sampattassa tissassa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

4-5. «Во второй ападане, касательно слов "приготовив лук" (dhanuṃ advejjhaṃ katvāna): снарядив лук для убийства зверей и бродя по лесу. Касательно слов "увидев упавший цветок кесара" (kesaraṃ ogataṃ disvā): увидев обильно цветущий малый цветок кесара. Касательно слов "я поднёс Будде" (buddhassa abhiropesiṃ): смысл в том, что "я, умиротворив свой разум, поднёс его и почтил Благословенного Тиссу, пришедшего в лес"».

9-10. Tatiyāpadāne jalakukkuṭoti jātassare caramānakukkuṭo. Tuṇḍena kesariṃ gayhāti padumapupphaṃ mukhatuṇḍena ḍaṃsitvā ākāsena gacchantassa tissassa bhagavato abhiropesiṃ pūjesinti attho.

9-10. «В третьей ападане слово "водяная курица" (jalakukkuṭo) означает водяную птицу, обитающую на природном озере. Касательно слов "схватив клювом цветок кесара" (tuṇḍena kesariṃ gayha): смысл в том, что, зажав клювом цветок лотоса, "я поднёс его и почтил Благословенного Тиссу, летящего по воздуху"».

14. Catutthāpadāne viravapupphamādāyāti vividhaṃ ravati saddaṃ karotīti viravaṃ, saddakaraṇavelāyaṃ vikasanato ‘‘virava’’nti laddhanāmaṃ pupphasamūhaṃ ādāya gahetvā siddhatthassa buddhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho.

14. «В четвёртой ападане, касательно слов "взяв цветок вирава" (viravapupphamādāya): "вирава" означает то, что издаёт различные звуки; смысл в том, что, взяв соцветие цветов, получивное название "вирава" из-за того, что оно распускается во время пения птиц, "я поднёс его и почтил Будду Сиддхаттху"».

17. Pañcamāpadāne kuṭigopakoti senāsanapālako. Kālena kālaṃ dhūpesinti sampattasampattakālānukāle dhūpesiṃ, dhūpena sugandhaṃ akāsinti [Pg.189] attho. Siddhatthassa bhagavato gandhakuṭikālānusāridhūpena dhūpesiṃ vāsesinti attho.

17. «В пятой ападане слово "хранитель хижины" (kuṭigopako) означает смотрителя жилищ. Касательно слов "время от времени окуривал благовониями" (kālena kālaṃ dhūpesiṃ): смысл в том, что "я окуривал в надлежащее время, делая воздух благоуханным с помощью благовоний". Смысл в том, что "я окуривал и наполнял ароматом благоуханную обитель (гандхакути) Благословенного Сиддхаттхи в надлежащее время"».

Chaṭṭhasattamāpadānāni uttānatthāneva.

«Шестая и седьмая ападаны имеют совершенно ясный смысл».

27. Aṭṭhamāpadāne satta sattalipupphānīti sattalisaṅkhātāni, satta pupphāni sīsenādāya vessabhussa bhagavato abhiropesiṃ pūjesinti attho.

27. «В восьмой ападане, касательно слов "семь цветов саттали" (satta sattalipupphāni): смысл в том, что, взяв на голову семь цветов, именуемых саттали, "я поднёс их и почтил Благословенного Вессабху"».

31. Navamāpadāne bimbijālakapupphānīti rattaṅkuravakapupphāni siddhatthassa bhagavato pūjesinti attho.

31. «В девятой ападане, касательно слов "цветы бимбиджалака" (bimbijālakapupphāni): смысл в том, что "я поднёс ярко-красные цветы куравака Благословенному Сиддхаттхе"».

35. Dasamāpadāne uddālakaṃ gahetvānāti jātassare vihaṅgasobbhe jātaṃ uddālakapupphaṃ ocinitvā kakusandhassa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

35. «В десятой ападане, касательно слов "взяв цветок уддалака" (uddālakaṃ gahetvāna): смысл в том, что, сорвав цветок уддалака, выросший у птичьего гнезда возле природного озера, "я поднёс его Благословенному Какусандхе". Остальное легко для понимания».

Pañcavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение двадцать пятой вагги завершено».

26. Thomakavaggo

26. «Глава о Тхомаке (Thomaka-vagga)».

1-10. Thomakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. «Разъяснение ападаны старейшины Тхомаки и других».

Chabbīsatime vagge paṭhamāpadānaṃ uttānameva.

«В двадцать шестой вагге первая ападана совершенно ясна».

5-6. Dutiyāpadāne vijahitvā devavaṇṇanti devatā sarīraṃ vijahitvā chaḍḍetvā, manussasarīraṃ nimminitvāti attho. Adhikāraṃ kattukāmoti adhikakiriyaṃ puññasambhāraṃ kattukāmo devaro nāma ahaṃ devarājā bhariyāya saha buddhaseṭṭhassa sāsane sādaratāya idha imasmiṃ manussaloke āgamiṃ āgatoti attho. Tassa bhikkhā mayā dinnāti padumuttarassa bhagavato yo nāmena devalo nāma sāvako ahosi, tassa sāvakassa mayā vippasannena cetasā bhikkhā dinnā piṇḍapāto dinnoti attho.

5-6. «Во второй ападане, касательно слов "оставив божественный облик" (vijahitvā devavaṇṇaṃ): смысл в том, что, оставив тело божества и приняв человеческий облик. Касательно слов "желая совершить особое служение" (adhikāraṃ kattukāmo): смысл в том, что "желая совершить великое благодеяние и накопить заслуги, я, царь богов по имени Девара, вместе с женой из почтения к Учению величайшего Будды прибыл сюда, в этот мир людей". Касательно слов "я подал ему милостыню" (tassa bhikkhā mayā dinnā): смысл в том, что "тому ученику Благословенного Падумуттары по имени Девала я с чистым сердцем поднёс пищу"».

9-10. Tatiyāpadāne ānando nāma sambuddhoti ānandaṃ tuṭṭhiṃ jananato ānando nāma paccekabuddhoti attho. Amanussamhi kānaneti amanussapariggahe kānane mahāaraññe parinibbāyi anupādisesanibbānadhātuyā [Pg.190] antaradhāyi, adassanaṃ agamāsīti attho. Sarīraṃ tattha jhāpesinti ahaṃ devalokā idhāgantvā tassa bhagavato sarīraṃ tattha araññe jhāpesiṃ dahanaṃ akāsinti attho.

9-10. «В третьей ападане, касательно слов "Пробуждённый по имени Ананда" (ānando nāma sambuddho): смысл в том, что это был Паччекабудда по имени Ананда, названный так потому, что он приносит радость и удовлетворение. Касательно слов "в лесу, где нет людей" (amanussamhi kānane): смысл в том, что он ушёл в окончательное освобождение (париниббану) в дремучем лесу, населённом духами, исчезнув в элементе ниббаны без остатка обусловленного (anupādisesanibbānadhātu), и стал невидим. Касательно слов "я кремировал там его тело" (sarīraṃ tattha jhāpesiṃ): смысл в том, что "я, придя сюда из мира богов, кремировал тело того Благословенного в том лесу"».

Catutthapañcamāpadānāni uttānāneva.

«Четвёртая и пятая ападаны совершенно ясны».

20. Chaṭṭhāpadāne ahosiṃ candano nāmāti nāmena paṇṇattivasena candano nāma. Sambuddhassatrajoti paccekasambuddhabhūtato pubbe tassa atrajo putto ahaṃ. Ekopāhano mayā dinnoti ekaṃ upāhanayugaṃ mayā dinnaṃ. Bodhiṃ sampajja me tuvanti tena upāhanayugena me mayhaṃ sāvakabodhiṃ tuvaṃ sampajja nipphādehīti attho.

20. «В шестой ападане, касательно слов "я был по имени Чандана" (ahosiṃ candano nāma): Чандана по имени, в силу обозначения. Касательно слов "родной сын Пробуждённого" (sambuddhassa atrajo): я был его родным сыном до того, как он стал Паччекабуддой. Касательно слов "мною была поднесена одна сандалия" (eko upāhano mayā dinno): мною была поднесена одна пара сандалий. Касательно слов "принеси мне пробуждение" (bodhiṃ sampajja me tuvaṃ): смысл в том, что "благодаря этому подношению сандалий, даруй мне достижение пробуждения ученика (савакабодхи)"».

23-24. Sattamāpadāne mañjarikaṃ karitvānāti mañjeṭṭhipupphaṃ haritacaṅkoṭakaṃ gahetvā rathiyaṃ vīthiyā paṭipajjiṃ ahaṃ tathā paṭipannova bhikkhusaṅghapurakkhataṃ bhikkhusaṅghena parivutaṃ samaṇānaggaṃ samaṇānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ sammāsambuddhaṃ addasanti sambandho. Buddhassa abhiropayinti disvā ca pana taṃ pupphaṃ ubhohi hatthehi paggayha ukkhipitvā buddhassa phussassa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

23-24. «В седьмой ападане, касательно слов "сделав цветочную корзину" (mañjarikaṃ karitvāna): взяв зелёную корзину с ярко-красными цветами манджиттхи, "я вышел на улицу". Связь слов такова: "идя таким образом, я увидел Самосовершенного Будду, величайшего среди отшельников, окружённого общиной монахов". Касательно слов "я поднёс Будде" (buddhassa abhiropayiṃ): смысл в том, что, увидев Его, "я поднял этот цветок обеими руками и поднёс его Будде, Благословенному Пхуссе, совершая почитание"».

28-29. Aṭṭhamāpadāne aloṇapaṇṇabhakkhomhīti khīrapaṇṇādīni uñchācariyāya āharitvā loṇavirahitāni paṇṇāni pacitvā bhakkhāmi, aloṇapaṇṇabhakkho amhi bhavāmīti attho. Niyamesu ca saṃvutoti niyamasaññitesu pāṇātipātāveramaṇiādīsu niccapañcasīlesu saṃvuto pihitoti attho. Pātarāse anuppatteti purebhattakāle anuppatte. Siddhattho upagacchi manti mama samīpaṃ siddhattho bhagavā upagañchi sampāpuṇi. Tāhaṃ buddhassa pādāsinti ahaṃ taṃ aloṇapaṇṇaṃ tassa buddhassa adāsinti attho.

28-29. «В восьмой ападане, касательно слов "я питался несолёными листьями" (aloṇapaṇṇabhakkho amhi): смысл в том, что, собирая млечные листья во время сбора милостыни, "я варил и ел эти листья без соли; я был тем, кто питается несолёными листьями". Касательно слов "и сдержанный в правилах" (niyamesu ca saṃvuto): смысл в том, что "я был сдержан и защищён в постоянных пяти правилах поведения (панча-шила), таких как воздержание от убийства живых существ и прочих". Касательно слов "когда пришло время утренней трапезы" (pātarāse anuppatte): когда наступило время до полудня. Касательно слов "Сиддхаттха подошёл ко мне" (siddhattho upagacchi maṃ): Благословенный Сиддхаттха подошёл ко мне, приблизился. Касательно слов "я дал это Будде" (taṃ ahaṃ buddhassa pādāsiṃ): смысл в том, что "я поднёс те несолёные варёные листья тому Будде"».

Navamāpadānaṃ uttānameva.

«Девятая ападана совершенно ясна».

37-38. Dasamāpadāne sikhinaṃ sikhinaṃ yathāti sarīrato nikkhantachabbaṇṇaraṃsīhi obhāsayantaṃ jalantaṃ sikhīnaṃ sikhībhagavantaṃ sikhīnaṃ yathā jalamānaaggikkhandhaṃ viya. Aggajaṃ pupphamādāyāti aggajanāmakaṃ pupphaṃ gahetvā buddhassa sikhissa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

37-38. «В десятой ападане, касательно слов "Сикхина, подобного пламени" (sikhinaṃ sikhinaṃ yathā): Благословенного Сикхи, сияющего и освещающего всё вокруг шестицветными лучами, исходящими от его тела, подобно пылающему костру. Касательно слов "взяв первоклассный цветок" (aggajaṃ pupphamādāya): смысл в том, что, взяв цветок под названием аггаджа, "я поднёс его Будде, Благословенному Сикхи, совершая почитание"».

Chabbīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение двадцать шестой вагги завершено».

27. Padumukkhipavaggo

27. «Глава о Падумуккхипе (Padumukkhipa-vagga)».

1-10. Ākāsukkhipiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. «Разъяснение ападаны старейшины Акасуккхипии и других».

1-2. Sattavīsatime [Pg.191] vagge paṭhamāpadāne jalajagge duve gayhāti jale udake jāte agge uppalādayo dve pupphe gahetvā buddhassa samīpaṃ gantvā ekaṃ pupphaṃ pādesu nikkhipiṃ pūjesiṃ, ekaṃ pupphaṃ ākāse khipinti attho.

1-2. «В двадцать седьмой вагге, в первой ападане, касательно слов "взяв два превосходных водных цветка" (jalajagge duve gayha): смысл в том, что, взяв два превосходных цветка, таких как лотос уппала, выросших в воде, и подойдя к Будде, "я положил один цветок у Его стоп в качестве подношения, а один цветок подбросил в воздух"».

Dutiyāpadānaṃ pākaṭameva.

«Вторая ападана совершенно очевидна».

10. Tatiyāpadāne bodhiyā pādaputtameti uttame bodhipādape. Aḍḍhacandaṃ mayā dinnanti tasmiṃ bodhimūle aḍḍhacandākārena mayā anekapupphāni pūjitānīti attho. Dharaṇīruhapādapeti rukkhapabbataratanādayo dhāretīti dharaṇī, pathavī, dharaṇiyā ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādasaṅkhātena mūlena udakaṃ pivati khandhaviṭapādīsu patthariyatīti pādapo, dharaṇīruho ca so pādapo ceti dharaṇīruhapādapo, tasmiṃ dharaṇīruhapādape pupphaṃ mayā pūjitanti attho.

10. «В третьей ападане, касательно слов "у подножия дерева Бодхи" (bodhiyā pādaputtame): у превосходного дерева Бодхи. Касательно слов "мною был поднесён полумесяц" (aḍḍhacandaṃ mayā dinnaṃ): смысл в том, что "у подножия того дерева Бодхи мною было поднесено множество цветов в форме полумесяца". Слово "дхаранирухападапа" (dharaṇīruhapādapa) объясняется так: "дхарани" — это земля, поскольку она поддерживает деревья, горы, драгоценности и прочее; "дхаранируха" — это то, что растёт на земле; "падапа" (дерево) — это то, что пьёт воду корнями, называемыми "ногами", и распределяет её по стволу и ветвям. То, что растёт на земле и является деревом, зовётся "дхаранирухападапа"; смысл в том, что "у подножия этого дерева мною было совершено подношение цветов"».

Catutthāpadānaṃ uttānatthameva.

«Четвёртая ападана имеет совершенно ясный смысл».

18-19. Pañcamāpadāne himavantassāvidūreti himavantassa āsanne. Romaso nāma pabbatoti rukkhalatāgumbābhāvā kevalaṃ dabbatiṇādisañchannattā romaso nāma pabbato ahosi. Tamhi pabbatapādamhīti tasmiṃ pabbatapariyante. Samaṇo bhāvitindriyoti samitapāpo vūpasantakileso samaṇo vaḍḍhitaindriyo, rakkhitacakkhundriyādiindriyoti attho. Atha vā vaḍḍhitaindriyo vaḍḍhitasaddhindriyādiindriyoti attho. Tassa samaṇassa ahaṃ biḷāliāluve gahetvā adāsinti attho.

18-19. «В пятой ападане, касательно слов "неподалёку от Гималаев" (himavantassa avidūre): вблизи Гималаев. Касательно слов "гора по имени Ромаса" (romaso nāma pabbato): из-за отсутствия деревьев, лиан и кустарников, будучи покрытой исключительно травой дабба и прочим, она была горой по имени Ромаса. Касательно слов "у подножия той горы" (tamhi pabbatapādamhi): на окраине той горы. Касательно слов "отшельник с развитыми способностями" (samaṇo bhāvitindriyo): смысл в том, что это был отшельник, умиротворивший зло, угасивший загрязнения ума, развивший свои способности (индрии) и оберегающий способность зрения и другие органы чувств. Или же: развивший свои способности, такие как способность веры (саддхиндрия) и прочие. Смысл в том, что "тому отшельнику я, взяв клубни биляли и картофеля, сделал подношение"».

Chaṭṭhasattamaṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.

«Шестая, седьмая, восьмая, девятая и десятая ападаны имеют совершенно ясный смысл».

Sattavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

«Разъяснение двадцать седьмой вагги завершено».

28. Suvaṇṇabibbohanavaggo

28. «Глава о Суваннабиббохане (Suvaṇṇabibbohana-vagga)».

1-10. Suvaṇṇabibbohaniyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. «Разъяснение ападаны старейшины Суваннабиббохании и других».

Aṭṭhavīsatime vagge paṭhamāpadānaṃ uttānameva.

«В двадцать восьмой вагге первая ападана совершенно ясна».

5. Dutiyāpadāne manomayena kāyenāti yathā cittavasena pavattakāyenāti attho.

5. «Во второй ападане, касательно слов "с телом, сотворённым разумом" (manomayena kāyena): смысл в том, что "с телом, действующим в соответствии с волей ума"».

10. Tatiyāpadāne [Pg.192] mahāsamuddaṃ nissāyāti mahāsāgarāsanne ṭhitassa pabbatassa antare pabbataleṇeti attho. Siddhattho bhagavā vivekakāmatāya vasati paṭivasatīti attho. Paccuggantvānakāsahanti ahaṃ tassa bhagavato paṭiuggantvā samīpaṃ gantvā vandanādipuññaṃ akāsinti attho. Caṅkoṭakamadāsahanti siddhatthassa bhagavato ahaṃ pupphabharitaṃ caṅkoṭakaṃ kadambaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

10. «В третьей ападане, касательно слов "вблизи великого океана" (mahāsamuddaṃ nissāya): смысл в том, что "в горной пещере среди гор, расположенных у великого океана". Смысл слов о том, что Благословенный Сиддхаттха жил там, в том, что "он пребывал там, стремясь к уединению". Касательно слов "я вышел Ему навстречу" (paccuggantvānakāsaṃ ahaṃ): смысл в том, что "я, выйдя навстречу тому Благословенному и приблизившись к Нему, совершил заслугу в виде поклонения и прочего". Касательно слов "я поднёс корзину" (caṅkoṭakamadāsaṃ ahaṃ): смысл в том, что "я поднёс Благословенному Сиддхаттхе наполненную цветами корзину на подставке и почтил Его"».

14. Catutthāpadāne akakkasacittassāthāti apharusacittassa, atha-saddo padapūraṇe.

14. В четвёртой ападане выражение «akakkasacittassātha» означает «того, у кого негрубый (мягкий) ум» [относится к Благословенному]; слово «atha» служит для заполнения стиха (padapūraṇa).

19. Pañcamāpadāne udumbare vasantassāti udumbararukkhamūle rukkhacchāyāya vasantassa tissassa bhagavato. Niyate paṇṇasanthareti niyāmite paṭibaddhe paṇṇasanthare sākhābhaṅgāsane nisinnassa. Vutthokāso mayā dinnoti vivittokāse maṇḍapadvārādīhi pihitokāso mayā dinno sampāditoti attho.

19. В пятой ападане выражение «udumbare vasantassa» означает «живущего у подножия дерева удумбара, в тени дерева» — относится к Благословенному Тиссе. «Niyate paṇṇasanthare» означает «сидящего на подготовленной, устроенной подстилке из листьев, на сиденье из сломанных веток и листьев». «Vutthokāso mayā dinno» означает: «В уединённом месте мной было предоставлено, подготовлено закрытое место с навесом, дверями и прочим» — таков смысл.

24. Chaṭṭhāpadāne potthadānaṃ mayā dinnanti potthavaṭṭiṃ potthachalliṃ tāḷetvā kataṃ sāṭakaṃ visamaṃ gophāsukena ghaṃsitvā nimmitaṃ suttaṃ gahetvā kantitvā tena suttena nisīdanatthāya vā bhūmattharaṇatthāya vā sāṭakaṃ vāyāpetvā taṃ sāṭakaṃ mayā ratanattayassa dinnanti attho.

24. В шестой ападане выражение «potthadānaṃ mayā dinnaṃ» означает: «Взяв нить, изготовленную путём трепания коры конопли (или волокон конопли), прядения этой нити, и соткав из этой нити грубое полотно, разглаженное с помощью коровьего ребра, для использования в качестве сиденья или подстилки на землю, это полотно было поднесено мной Трём Драгоценностям» — таков смысл.

27. Sattamāpadāne candabhāgānadītīreti candabhāgāya nāma nadiyā tīrato, nissakke bhummavacanaṃ. Anusotanti sotassa anu heṭṭhāgaṅgaṃ vajāmi gacchāmi ahanti attho. Satta māluvapupphāni, citamāropayiṃ ahanti ahaṃ māluvapupphāni satta pattāni gahetvā citake vālukarāsimhi vālukāhi thūpaṃ katvā pūjesinti attho.

27. В седьмой ападане выражение «candabhāgānadītīre» означает «с берега реки по имени Чандабхага», здесь местный падеж (locative) употреблён в значении отложительного (ablative). «Anusotaṃ» означает «вдоль течения, вниз по Гангу я иду (vajāmi, gacchāmi)» — таков смысл. «Satta māluvapupphāni, citamāropayiṃ ahaṃ» означает: «Взяв семь цветков малува и листьев, соорудив ступу из песка на песчаной насыпи (в качестве погребального костра/алтаря), я почтил её» — таков смысл.

31-32. Aṭṭhamāpadāne mahāsindhu sudassanāti sundaradassanasundarodakadhavalapulinopasobhitattā suṭṭhu manoharā mahāsindhu nāma vārinadī ahosi. Tattha tissaṃ sindhuvārinadiyaṃ sappabhāsaṃ pabhāya sahitaṃ sudassanaṃ sundararūpaṃ paramopasame yuttaṃ uttame upasame yuttaṃ samaṅgībhūtaṃ vītarāgaṃ ahaṃ addasanti attho. Disvāhaṃ vimhitāsayoti [Pg.193] ‘‘evarūpaṃ bhayānakaṃ himavantaṃ kathaṃ sampatto’’ti vimhitaajjhāsayo acchariyabbhutacittoti attho. Āluvaṃ tassa pādāsinti tassa arahato ahaṃ pasannamānaso āluvakandaṃ pādāsiṃ ādarena adāsinti attho.

31-32. В восьмой ападане выражение «mahāsindhu sudassanā» означает: «Была полноводная река по имени Махасиндху, весьма пленительная благодаря своей прекрасной панораме, чистой воде и белоснежным песчаным берегам». «Tattha... ahaṃ addasaṃ» означает: «Там, в этой реке Синдху, я увидел свободного от страстей [старейшину], наделённого сиянием, прекрасного обликом, пребывающего в величайшем умиротворении». «Disvāhaṃ vimhitāsayo» означает: «Увидев его, я изумился в сердце своём: "Как он добрался до этих пугающих Гималаев?" — и мой ум наполнился удивлением и благоговением». «Āluvaṃ tassa pādāsiṃ» означает: «С умиротворённым и преданным умом я почтительно поднёс этому араханту клубень дикого ямса (āluva)» — таков смысл.

Navamadasamāpadānāni uttānānevāti.

Девятая и десятая ападаны совершенно ясны.

Aṭṭhavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

Комментарий к двадцать восьмой вагге завершён.

29. Paṇṇadāyakavaggo

29. Вагга Паннадаяка (Глава о подносителе листьев)

1-10. Paṇṇadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Комментарий к ападане старейшины Паннадаяки и другим

1-2. Ekūnatiṃsatime vagge paṭhamāpadāne paṇṇabhojanabhojanoti khīrapaṇṇādibhojanassa bhuñjanatthāya paṇṇasālāya nisinno amhi bhavāmīti attho. Upaviṭṭhañca maṃ santanti paṇṇasālāyaṃ upaviṭṭhaṃ santaṃ vijjamānaṃ maṃ. Upāgacchi mahāisīti mahante sīlādikhandhe esanato mahāisi. Lokapajjoto lokapadīpo siddhattho bhagavā upagacchi, mama samīpaṃ agamāsīti attho. Nisinnassa paṇṇasanthareti upagantvā paṇṇasanthare nisinnassa khādanatthāya seditaṃ paṇṇaṃ mayā dinnanti sambandho.

1-2. В двадцать девятой вагге, в первой ападане, выражение «paṇṇabhojanabhojano» означает: «Я сидел в хижине из листьев, чтобы вкусить пищу, состоящую из млечных листьев и прочего» — таков смысл. «Upaviṭṭhañca maṃ santaṃ» означает «меня, находящегося (присутствующего), сидящего в хижине из листьев». «Upāgacchi mahāisī» означает: «Великий мудрец (mahāisi) — названный так потому, что он ищет великие группы качеств, такие как нравственность (sīla) и прочее, — светильник мира, Благословенный Сиддхаттха, приблизился, подошёл ко мне» — таков смысл. «Nisinnassa paṇṇasanthare» следует свявать так: «Мной был поднесён варёный лист для употребления в пищу Благословенному, который подошёл и сел на подстилку из листьев».

5-7. Dutiyāpadāne sinerusamasantoso dharaṇīsamasādiso siddhattho bhagavāti sambandho. Vuṭṭhahitvā samādhimhāti nirodhasamāpattito vuṭṭhahitvā visuṃ hutvāti attho. Bhikkhāya mamupaṭṭhitoti bhikkhācāravelāya ‘‘ajja mama yo koci kiñci dānaṃ dadāti, tassa mahapphala’’nti cintetvā nisinnassa mama santikaṃ samīpaṃ upaṭṭhito samīpamāgatoti attho. Harītakaṃ…pe… phārusakaphalāni cāti evaṃ sabbaṃ taṃ phalaṃ sabbalokānukampino tassa siddhatthassa mahesissa mayā vippasannena cetasā dinnanti attho.

5-7. Во второй ападане связь слов такова: «Благословенный Сиддхаттха, обладающий довольством, подобным горе Синеру, и терпением, подобным земле». «Vuṭṭhahitvā samādhimhā» означает «выйдя из достижения прекращения (nirodhasamāpatti) и пребывая уединённо». «Bhikkhāya mamupaṭṭhito» означает: «Во время сбора подаяния он подошёл ко мне, сидевшему и думавшему: "Если сегодня кто-нибудь поднесёт мне какой-либо дар, пусть это принесёт ему великий плод", — то есть приблизился ко мне» — таков смысл. «Harītakaṃ... pe... phārusakaphalāni ca» означает: «Все эти плоды были поднесены мной с чистым сердцем великому мудрецу, Благословенному Сиддхаттхе, сострадательному ко всему миру» — таков смысл.

11-12. Tatiyāpadāne sīhaṃ yathā vanacaranti vane caramānaṃ sīharājaṃ iva caramānaṃ siddhatthaṃ bhagavantanti sambandho. Nisabhājāniyaṃ yathāti vasabho, nisabho, visabho, āsabhoti cattāro gavajeṭṭhakā. Tesu gavasatassa jeṭṭhako vasabho, gavasahassassa jeṭṭhako nisabho, gavasatasahassassa jeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassassa [Pg.194] jeṭṭhako āsabho. Idha pana āsabho ‘‘nisabho’’ti vutto, ājānīyaṃ abhītaṃ niccalaṃ usabharājaṃ ivāti attho. Kakudhaṃ vilasantaṃvāti pupphapallavehi sobhamānaṃ kakudharukkhaṃ iva narāsabhaṃ narānaṃ āsabhaṃ uttamaṃ āgacchantaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā saddhāya sampayuttattā vippasannena cetasā paccuggamanaṃ akāsinti attho.

11-12. В третьей ападане связь слов такова: «Благословенного Сиддхаттху, блуждающего подобно царю львов, блуждающему в лесу». «Nisabhājāniyaṃ yathā»: есть четыре вожака стада быков — васабха, нисабха, висабха и асабха. Среди них вожак ста быков зовётся васабха, вожак тысячи быков — нисабха, вожак ста тысяч быков — висабха, а вожак ста миллиардов быков — асабха. Здесь же слово «nisabho» употреблено в значении «подобно благородному, бесстрашному, непоколебимому быку-вожаку». «Kakudhaṃ vilasantaṃ va» означает: «Увидев приближающегося Благословенного Сиддхаттху, быка среди людей (narāsabha), превосходнейшего из людей, подобного цветущему дереву какудха, украшенному цветами и молодыми побегами, я с чистым сердцем, исполненным веры, вышел ему навстречу» — таков смысл.

Catutthāpadānādīni dasamāvasānāni suviññeyyānevāti.

Ападаны с четвёртой по десятую включительно вполне легко понятны.

Ekūnatiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

Комментарий к двадцать девятой вагге завершён.

30. Citakapūjakavaggo

30. Вагга Читакапуджака (Глава о почитании погребального костра)

1-10. Citakapūjakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Комментарий к ападане старейшины Читакапуджаки и другим

1-2. Tiṃsatime vagge paṭhamāpadāne āhutiṃ yiṭṭhukāmohanti pūjāsakkāraṃ kāretukāmo ahaṃ. Nānāpupphaṃ samānayinti nānā anekavidhaṃ campakasalalādipupphaṃ saṃ suṭṭhu ānayiṃ, rāsiṃ akāsinti attho. Sikhino lokabandhunoti sakalalokattayabandhussa ñātakassa sikhissa bhagavato parinibbutassa citakaṃ āḷāhanacitakaṃ dārurāsiṃ jalantaṃ ādittaṃ disvā tañca mayā rāsīkataṃ pupphaṃ okiriṃ pūjesinti attho.

1-2. В тридцатой вагге, в первой ападане, выражение «āhutiṃ yiṭṭhukāmo ahaṃ» означает «я, желавший совершить подношение и выразить почтение». «Nānāpupphaṃ samānayiṃ» означает: «Я принёс множество разнообразных цветов, таких как чампака, салала и другие, и собрал их в кучу» — таков смысл. «Sikhino lokabandhuno» означает: «Увидев пылающий, горящий погребальный костёр (citaka, dārurāsi) ушедшего в париниббану Благословенного Сикхи, родственника и друга всех трёх миров, я осыпал этот костёр собранными мной цветами и почтил его» — таков смысл.

6-7. Dutiyāpadāne ajinuttaravāsanoti ajinamigacammaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā nivāsino acchādanoti attho. Abhiññā pañca nibbattāti iddhividhādayo pañca abhiññāyo pañca ñāṇāni nibbattā uppāditā nipphāditā. Candassa parimajjakoti candamaṇḍalassa samantato majjako, phuṭṭho ahosinti attho. Vipassiṃ lokapajjotanti sakalalokattaye padīpasadisaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ mama santikaṃ abhigataṃ visesena sampattaṃ āgataṃ. Disvā pāricchattakapupphānīti devalokato pāricchattakapupphāni āharitvā vipassissa satthuno matthake chattākārena ahaṃ dhāresinti attho.

6-7. Во второй ападане выражение «ajinuttaravāsano» означает «носящий шкуру оленя в качестве верхней одежды, укрывающийся ею». «Abhiññā pañca nibbattā» означает: «Пять сверхзнаний (abhiññā), таких как сверхъестественные силы (iddhividha) и другие, пять видов знания были порождены, развиты, осуществлены». «Candassa parimajjako» означает «я стал тем, кто касается диска луны со всех сторон». «Vipassiṃ lokapajjotaṃ» означает «Благословенного Випасси, подобного светильнику во всех трёх мирах, пришедшего ко мне». «Disvā pāricchattakapupphāni» означает: «Принеся из мира богов цветы париччхаттака, я держал их над головой Учителя Випасси в виде зонта» — таков смысл.

11-13. Tatiyāpadāne putto mama pabbajitoti mayhaṃ putto saddhāya pabbajito. Kāsāyavasano tadāti tasmiṃ pabbajitakāle kāsāyanivattho, na bāhirakapabbajjāya pabbajitoti attho. So [Pg.195] ca buddhattaṃ sampattoti so mayhaṃ putto catūsu buddhesu sāvakabuddhabhāvaṃ saṃ suṭṭhu patto, arahattaṃ pattoti attho. Nibbuto lokapūjitoti sakalalokehi katasakkāro khandhaparinibbānena parinibbutoti attho. Vicinanto sakaṃ puttanti ahaṃ tassa gatadesaṃ pucchitvā sakaṃ puttaṃ vicinanto pacchato agamaṃ, anugato asmīti attho. Nibbutassa mahantassāti mahantehi sīlakkhandhādīhi yuttattā mahantassa tassa mama puttassa arahato ādahanaṭṭhāne citakaṃ citakaṭṭhānaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Paggayha añjaliṃ tatthāti tasmiṃ ādahanaṭṭhāne añjaliṃ dasaṅgulisamodhānaṃ paggahetvā sirasi katvā ahaṃ citakaṃ dahanadārurāsiṃ vanditvā paṇāmaṃ katvā setacchattañca paggayhāti na kevalameva vanditvā dhavalacchattañca paggayha ukkhipitvā ahaṃ āropesiṃ patiṭṭhapesinti attho.

11-13. В третьей ападане выражение «putto mama pabbajito» означает «мой сын ушёл в бездомность (принял монашество) из веры». «Kāsāyavasano tadā» означает: «В то время, когда он стал монахом, он носил шафрановые одежды; он не принимал небуддийского (внешнего) монашества» — таков смысл. «So ca buddhattaṃ sampatto» означает: «Этот мой сын полностью обрёл состояние Савака-Будды (Будды-ученика) среди четырёх видов Будд, то есть достиг арахантства» — таков смысл. «Nibbuto lokapūjito» означает «почитаемый всем миром, он ушёл в окончательное угасание (париниббану) через угасание групп существования (кхандха-париниббана)» — таков смысл. «Vicinanto sakaṃ puttaṃ» означает: «Расспросив о месте, куда он ушёл, и разыскивая своего сына, я последовал за ним» — таков смысл. «Nibbutassa mahantassa» означает: «Я пришёл к погребальному костру (citaka) на месте кремации моего сына, этого великого араханта, великого благодаря наделённости великими группами нравственности (sīla) и прочего» — таков смысл. «Paggayha añjaliṃ tattha» означает: «На том месте кремации, сложив ладони вместе (соединив десять пальцев) и подняв их к голове, я поклонился погребальному костру (куче дров для сожжения)». «Setacchattañca paggayha» означает: «Не только совершив поклон, но и подняв белый зонт, я водрузил его там» — таков смысл.

17-18. Catutthāpadāne anuggatamhi ādicceti sūriye anuggate anuṭṭhite paccūsakāleti attho. Pasādo vipulo ahūti rogapīḷitassa mayhaṃ cittappasādo vipulo atireko buddhānussaraṇena ahu ahosi. Mahesino buddhaseṭṭhassa lokamhi pātubhāvo pākaṭabhāvo ahosīti sambandho. Ghosamassosahaṃ tatthāti tasmiṃ pātubhāve sati ‘‘ahaṃ gilāno buddho uppanno’’ti ghosaṃ assosiṃ. Na ca passāmi taṃ jinanti taṃ jitapañcamāraṃ sammāsambuddhaṃ na passāmi, bāḷhagilānattā gantvā passituṃ na sakkomīti attho. Maraṇañca anuppattoti maraṇāsannakālaṃ anuppatto, āsannamaraṇo hutvāti attho. Buddhasaññamanussarinti buddhotināmaṃ anussariṃ, buddhārammaṇaṃ manasi akāsinti attho.

17-18. В четвёртой ападане выражение «anuggatamhi ādicce» означает «когда солнце ещё не взошло, на рассвете». «Pasādo vipulo ahū» означает: «У меня, изнурённого болезнью, благодаря памятованию о Будде возникла великая, безмерная радость и вера (cittappasāda)». Связь слов такова: «В мире произошло явление (pātubhāva) Великого Мудреца, превосходнейшего Будды». «Ghosamassosahaṃ tattha» означает: «Когда произошло это явление, я услышал весть: "Я болен, но Будда явился в мире!"». «Na ca passāmi taṃ jinaṃ» означает: «Я не мог видеть этого Победителя, одолевшего пять Мар, Совершенного Будду; из-за тяжёлой болезни я не был в силах пойти и узреть его» — таков смысл. «Maraṇañca anuppatto» означает «приблизился к моменту смерти, будучи при смерти» — таков смысл. «Buddhasaññamanussariṃ» означает «я вспомнил имя "Будда", устремил свой ум к Будде как к объекту созерцания» — таков смысл.

21-23. Pañcamāpadāne ārāmadvārā nikkhammāti ārāmadvārato saṅghassa nikkhamanadvāramaggehi attho. Gosīsaṃ santhataṃ mayāti tasmiṃ nikkhamanadvāramagge ‘‘bhagavato bhikkhusaṅghassa ca pādā mā kaddamaṃ akkamantū’’ti akkamanatthāya gosīsaṭṭhiṃ mayā santharitanti attho. Anubhomi sakaṃ kammanti attano gosīsaattharaṇakammassa balena ājānīyā vātajavā sindhavā sīghavāhanādīni vipākaphalāni anubhomīti attho. Aho [Pg.196] kāraṃ paramakāranti sukhette saṅghe mayā suṭṭhu kataṃ kāraṃ appakampi kiccaṃ mahapphaladānato paramakāraṃ uttamakiccaṃ aho vimhayanti attho. Yathā tiṇadosādivirahitesu khettesu vappitaṃ sālibījaṃ mahapphalaṃ deti, evameva rāgadosādidosarahite parisuddhakāyavacīsamācāre saṅghakhette gosīsaattharaṇakammaṃ mayā kataṃ, idaṃ mahapphalaṃ detīti vuttaṃ hoti. Na aññaṃ kalamagghatīti aññaṃ bāhirasāsane kataṃ kammaṃ saṅghe katassa kārassa pūjāsakkārassa kalaṃ soḷasiṃ kalaṃ koṭṭhāsaṃ na agghatīti sambandho.

21-23. В пятой ападане выражение «ārāmadvārā nikkhamma» означает «выйдя из ворот монастыря, на пути у ворот, откуда выходит Сангха». «Gosīsaṃ santhataṃ mayā» означает: «На этом пути у ворот, думая: "Пусть стопы Благословенного и общины монахов не ступают в грязь", я вымостил дорогу костями коровьих голов (gosīsaṭṭhi) для ходьбы» — таков смысл. «Anubhomi sakaṃ kammaṃ» означает: «Силой этого моего благого действия по вымащиванию дороги костями коровьих голов я наслаждаюсь плодами созревания (vipāka), такими как благородные кони Синдху, быстрые как ветер, быстрые средства передвижения и прочее» — таков смысл. «Aho kāraṃ paramakāraṃ» означает: «О, как удивительно! Даже малое благое дело, совершённое мной должным образом по отношению к Сангхе, которая подобна плодородному полю, приносит великий плод; это величайшее подношение, превосходное деяние» — таков смысл. Подобно тому как семя риса шали, посеянное на полях, свободных от сорняков и прочих изъянов, приносит обильный урожай, точно так же благое дело по вымащиванию дороги костями коровьих голов, совершённое мной на поле Сангхи, свободном от страсти, злобы и других пороков, и обладающем чистым поведением тела и речи, приносит великий плод — вот что имеется в виду. «Na aññaṃ kalamagghati» следует связывать так: «Никакое другое действие, совершённое вне Учения Будды, не сравнится даже с одной шестнадцатой долей (kala) почтения и уважения, оказанных Сангхе».

Chaṭṭhasattamaṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānānevāti.

Ападаны с шестой по десятую включительно совершенно ясны.

Tiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

Комментарий к тридцатой вагге завершён.

31. Padumakesaravaggo

31. Вагга Падумакесара (Глава о лотосовых тычинках)

1-10. Padumakesariyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Комментарий к ападане старейшины Падумакесарии и другим

1-2. Ekatiṃsatime vagge paṭhamāpadāne isisaṅghe ahaṃ pubbeti ahaṃ pubbe bodhisambhārapūraṇakāle isisaṅghe paccekabuddhaisisamūhe tesaṃ samīpe himavantapabbate mātaṅgahatthikule vāraṇo caṇḍahatthī ahosinti sambandho. Manussādayo vāretīti vāraṇo, atha vā vācāya ravati koñcanādaṃ nadatīti vāraṇo. Mahesīnaṃ pasādenāti paccekabuddhamahesīnaṃ pasādena. Paccekajinaseṭṭhesu, dhutarāgesu tādisūti lokadhammehi niccalesu paccekabuddhesu padmakesaraṃ padumareṇuṃ okiriṃ avasiñcinti sambandho.

1-2. В тридцать первой вагге, в первой ападане, связь слов в выражении «isisaṅghe ahaṃ pubbe» такова: «В прошлом, во время накопления накоплений для пробуждения (bodhisambhāra), я был свирепым слоном-вожаком (vāraṇa, caṇḍahatthī) из рода слонов Матанга в Гималаях, вблизи общины мудрецов — собрания Паччекабудд». Слово «vāraṇa» означает «тот, кто отгоняет (vāreti) людей и прочих», или же «тот, кто трубит хоботом, издавая призывный клич слона (koñcanāda)». «Mahesīnaṃ pasādena» означает «благодаря вере и преданности великим мудрецам — Паччекабуддам». Связь слов в выражении «paccekajinaseṭṭhesu, dhutarāgesu tādisū» такова: «Я осыпал, покрыл лотосовой пыльцой (padumareṇu) этих Паччекабудд, непоколебимых перед мирскими ветрами (lokadhamma)».

Dutiyatatiyāpadānāni uttānāni.

Вторая и третья ападаны совершенно ясны.

13-16. Catutthāpadāne mahābodhimaho ahūti vipassissa bhagavato catumaggañāṇādhārabhāvato ‘‘bodhī’’ti laddhanāmassa rukkhassa pūjā ahosīti attho. Rukkhaṭṭhasseva sambuddhoti assa bodhipūjāsamaye sannipatitassa mahājanassa sambuddho lokajeṭṭho narāsabho rukkhaṭṭho iva rukkhe ṭhito viya paññāyatīti attho. Bhagavā tamhi samayeti tasmiṃ bodhipūjākaraṇakāle bhagavā bhikkhusaṅghapurakkhato bhikkhusaṅghena parivuto. Vācāsabhimudīrayanti mudusiliṭṭhamadhurauttamaghosaṃ udīrayaṃ kathayanto nicchārento catusaccaṃ pakāsesi, desesīti attho. Saṃkhittena [Pg.197] ca desentoti veneyyapuggalajjhāsayānurūpena desento saṃkhittena ca vitthārena ca desayīti attho. Vivaṭṭacchadoti rāgo chadanaṃ, doso chadanaṃ, moho chadanaṃ, sabbakilesā chadanā’’ti evaṃ vuttā chadanā vivaṭā ugghāṭitā viddhaṃsitā anenāti vivaṭṭacchado, sambuddho. Taṃ mahājanaṃ desanāvasena nibbāpesi pariḷāhaṃ vūpasamesīti attho. Tassāhaṃ dhammaṃ sutvānāti tassa bhagavato desentassa dhammaṃ sutvā.

13-16. В четвертой ападане (об истории старейшины Дхаммасаньяки) слова «mahābodhimaho ahū» означают, что было совершено поклонение (pūjā) дереву, получившему имя «Бодхи» из-за того, что оно является опорой для знания четырех путей (catumaggañāṇādhārabhāvato) Благословенного Випасси. Слова «rukkhaṭṭhasseva sambuddho» означают: во время поклонения дереву Бодхи собравшемуся множеству людей (mahājanassa) Пробужденный, старейший в мире (lokajeṭṭho), лучший из людей (narāsabho), казался (paññāyati) словно стоящим на дереве (rukkhaṭṭho iva / rukkhe ṭhito viya). Слова «bhagavā tamhi samaye» означают: во время совершения поклонения дереву Бодхи Благословенный шел впереди общины монахов (bhikkhusaṅghapurakkhato), будучи окруженным (parivuto) общиной монахов. Слова «vācāsabhimudīrayanti» означают: произнося (udīrayaṃ, kathayanto, nicchārento) мягкий, гладкий, сладкий и превосходный звук (mudusiliṭṭhamadhurauttamaghosaṃ), он явил, проповедал (pakāsesi, desesi) Четыре Благородные Истины (catusaccaṃ). Слова «saṃkhittena ca desento» означают: проповедуя в соответствии со склонностями наставляемых существ (veneyyapuggalajjhāsayānurūpena), он проповедал как кратко (saṃkhittena ca), так и подробно (vitthārena ca). «Vivaṭṭacchado» (снявший покров): «вожделение (rāgo) — это покров (chadanaṃ), злоба (doso) — покров, заблуждение (moho) — покров, все загрязнения (sabbakilesā) — покровы (chadanā)». Тот, кем эти упомянутые покровы были открыты (vivaṭā), устранены (ugghāṭitā) и уничтожены (viddhaṃsitā), зовется «снявшим покров» (vivaṭṭacchado) — Пробужденный. Слова «taṃ mahājanaṃ desanāvasena nibbāpesi» означают, что он успокоил то множество людей в конце проповеди, утишил их жар (pariḷāhaṃ vūpasamesi). Слова «tassāhaṃ dhammaṃ sutvāna» означают: услышав Дхамму от того проповедующего Благословенного.

20. Pañcamāpadāne phalahattho apekkhavāti vipassiṃ bhagavantaṃ disvā madhurāni phalāni gahetvā apekkhavā aturito saṇikaṃ assamaṃ gañchinti attho.

20. В пятой ападане (об истории старейшины Пхаладаяки) слова «phalahattho apekkhavā» означают: увидев Благословенного Випасси, он взял сладкие плоды и, будучи заботливым (apekkhavā), не спеша (aturito), медленно (saṇikaṃ) пошел в обитель (assamaṃ gañchi).

Chaṭṭhasattamāpadānāni uttānāneva.

Шестая и седьмая ападаны совершенно ясны.

40. Aṭṭhamāpadāne niṭṭhite navakamme cāti sīmāya navakamme niṭṭhaṃ gate sati. Anulepamadāsahanti anupacchā sudhālepaṃ adāsiṃ, sudhāya lepāpesinti attho.

40. В восьмой ападане (об истории старейшины Анулепадаяки) слова «niṭṭhite navakamme ca» означают: когда новые строительные работы (navakamme) на территории границы (sīmāya) подошли к завершению (niṭṭhaṃ gate sati). Слова «anulepamadāsahaṃ» означают: «вслед за этим я сделал обмазку штукатуркой (sudhālepaṃ adāsiṃ), велел покрыть штукатуркой (sudhāya lepāpesiṃ)».

Navamadasamāpadānāni uttānāniyevāti.

Девятая и десятая ападаны совершенно ясны.

Ekatiṃsamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение тридцать первой вагги завершено.

32. Ārakkhadāyakavaggo

32. Вагга Араккхадаяка.

1-10. Ārakkhadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Разъяснение ападаны старейшины Араккхадаяки и других.

Bāttiṃsatimavagge paṭhamadutiyatatiyāpadānāni suviññeyyāneva.

В тридцать второй вагге первая, вторая и третья ападаны легко понятны.

16. Catutthāpadāne jalajaggehi okirinti jalajehi uttamehi uppalapadumādīhi pupphehi okiriṃ pūjesinti attho.

16. В четвертой ападане (об истории старейшины Саттападумии) слова «jalajaggehi okiriṃ» означают: «я осыпал (okiriṃ), почтил (pūjesiṃ) превосходными рожденными в воде цветами (jalajehi uttamehi), такими как синие лотосы (uppala), розовые лотосы (paduma) и другие».

Pañcamāpadānaṃ uttānameva.

Пятая ападана совершенно ясна.

26-27. Chaṭṭhāpadāne cetiyaṃ uttamaṃ nāma, sikhino lokabandhunoti sakalalokattayassa bandhuno ñātakassa sikhissa bhagavato uttamaṃ cetiyaṃ. Irīṇe janasañcaravirahite vane manussānaṃ kolāhalavirahite mahāaraññe ahosīti sambandho. Andhāhiṇḍāmahaṃ tadāti tasmiṃ kāle vane maggamūḷhabhāvena andho, na cakkhunā [Pg.198] andho, ahaṃ āhiṇḍāmi maggaṃ pariyesāmīti attho. Pavanā nikkhamantenāti mahāvanato nikkhamantena mayā sīhāsanaṃ uttamāsanaṃ, sīhassa vā bhagavato āsanaṃ diṭṭhanti attho. Ekaṃsaṃ añjaliṃ katvāti ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā sirasi añjaliṃ ṭhapetvāti attho. Santhaviṃ lokanāyakanti sakalalokattayanayaṃ taṃ nibbānaṃ pāpentaṃ thomitaṃ thutiṃ akāsinti attho.

26-27. В шестой ападане (об истории старейшины Асанасантхавики): «великолепная четия» (cetiyaṃ uttamaṃ). Слова «sikhino lokabandhuno» означают: великолепная четия Благословенного Сикхи, который подобен родственнику (bandhuno / ñātakassa) для всех трех миров (sakalalokattayassa). Связь слов такова: она находилась в пустынном лесу (irīṇe / janasañcaravirahite vane), в великом лесу, свободном от людского шума (manussānaṃ kolāhalavirahite mahāaraññe). Слова «andhāhiṇḍāmahaṃ tadā» означают: в то время в лесу из-за того, что я сбился с пути (maggamūḷhabhāvena), я блуждал (āhiṇḍāmi) и искал дорогу (maggaṃ pariyesāmi), будучи «слепым» в переносном смысле, а не слепым глазами (na cakkhunā andho). Слова «pavanā nikkhamantena» означают: «когда я выходил из великого леса (mahāvanato nikkhamantena), мной было увидено львиное сиденье (sīhāsanaṃ) — превосходное сиденье (uttamāsanaṃ), или же сиденье Благословенного, подобного льву (sīhassa vā bhagavato āsanaṃ)». Слова «ekaṃsaṃ añjaliṃ katvā» означают: «накинув верхнюю мантию (uttarāsaṅgaṃ) на одно плечо и сложив ладони (añjaliṃ) у головы (sirasi ṭhapetvā)». Слова «santhaviṃ lokanāyakaṃ» означают: «я восхвалил (thomitaṃ), вознес хвалу (thutiṃ akāsiṃ) тому Благословенному, который ведет все три мира (sakalalokattayanayaṃ) и приводит к Ниббане (nibbānaṃ pāpentaṃ)».

34. Sattamāpadāne sudassano mahāvīroti sundaradassano dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasampannasarīrattā manoharadassano mahāvīriyo siddhattho bhagavāti sambandho. Vasatigharamuttameti uttame vihāre vasatīti attho.

34. В седьмой ападане (об истории старейшины Саддасаньяки) связь слов такова: «Благословенный Сиддхаттха, обладающий прекрасным обликом (sundaradassano), притягательным для ума (manoharadassano) благодаря телу, наделенному тридцатью двумя признаками великого мужа (dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasampannasarīrattā), и обладающий великим усердием (mahāvīriyo)». Слова «vasatigharamuttame» означают: «живет в превосходной обители (uttame vihāre)».

Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānānevāti.

Восьмая, девятая и десятая ападаны совершенно ясны.

Bāttiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение тридцать второй вагги завершено.

33. Umāpupphiyavaggo

33. Вагга Умапуппхия.

1-10. Umāpupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Разъяснение ападаны старейшины Умапуппхии и других.

Tettiṃsatime vagge paṭhamadutiyatatiyacatutthapañcamachaṭṭhāpadānāni uttānāniyeva.

В тридцать третьей вагге первая, вторая, третья, четвертая, пятая и шестая ападаны совершенно ясны.

55. Sattamāpadāne samayaṃ agamāsahanti samūhaṃ samāgamaṭṭhānaṃ ahaṃ agamāsinti attho.

55. В седьмой ападане (об истории старейшины Ниггундипуппхии) слова «samayaṃ agamāsaṃ» означают: «я пришел к собранию (samūhaṃ), к месту сбора (samāgamaṭṭhānaṃ)».

62. Abbudanirabbudānīti ‘‘pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ abbudaṃ, abbudasatasahassānaṃ sataṃ nirabbuda’’nti vuttattā āyunā abbudanirabbudāni gatamahāāyuvantā manujādhipā cakkavattino khattiyā aṭṭha aṭṭha hutvā kappānaṃ pañcavīsasahassamhi āsiṃsu ahesunti attho. Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni pākaṭānevāti.

62. Слова «abbudanirabbudāni» означают: поскольку сказано: «сто сотен тысяч пакоти — это аббуда, а сто сотен тысяч аббуд — это нираббуда», то правители людей (manujādhipā), кхаттии (khattiyā), вращающие колесо (cakkavattino), обладавшие огромной продолжительностью жизни, достигавшей периодов аббуда и нираббуда (āyunā abbudanirabbudāni gatamahāāyuvantā), рождались по восемь раз (aṭṭha aṭṭha hutvā) на протяжении двадцати пяти тысяч кальп (kappānaṃ pañcavīsasahassamhi āsiṃsu ahesuṃ). Восьмая, девятая и десятая ападаны совершенно ясны.

Tettiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение тридцать третьей вагги завершено.

34-38. Gandhodakādivaggo

34-38. Вагга Гандходака.

1-50. Gandhadhūpiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-50. Разъяснение ападаны старейшины Гандхадхупии и других.

Catutiṃsatimavaggapañcatiṃsatimavaggachattiṃsatimavaggasattatiṃsatimavaggaaṭṭhatiṃsatimavaggā [Pg.199] uttānatthāyeva.

Тридцать четвертая, тридцать пятая, тридцать шестая, тридцать седьмая и тридцать восьмая вагги имеют совершенно ясный смысл.

Ekūnacattālīsamavaggepi paṭhamāpadānādīni aṭṭhamāpadānantāni uttānānevāti.

В тридцать девятой вагге также ападаны с первой по восьмую включительно совершенно ясны.

39. Avaṭaphalavaggo

39. Вагга Аватапхала.

9. Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападаны старейшины Сона Коливисы.

Navamāpadāne pana vipassino pāvacanetiādikaṃ āyasmato soṇassa koṭivīsattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle mahāvibhave seṭṭhikule nibbatto vuddhippatto seṭṭhi hutvā upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato caṅkamanaṭṭhāne sudhāya parikammaṃ kāretvā ekañca leṇaṃ kāretvā nānāvirāgavatthehi leṇabhūmiyā santharitvā upari vitānañca katvā cātuddisassa saṅghassa niyyādetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā anumodanaṃ akāsi. So tena kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ kappe parinibbute kassapadasabale anuppanne amhākaṃ bhagavati bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gaṅgātīre paṇṇasālaṃ karitvā vasantaṃ ekaṃ paccekabuddhaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi. Paccekabuddho vuṭṭhavasso paripuṇṇaparikkhāro gandhamādanameva agamāsi. Sopi kulaputto yāvajīvaṃ tattha puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle campānagare aggaseṭṭhissa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya seṭṭhissa mahābhogakkhandho abhivaḍḍhi. Tassa mātukucchito nikkhamanadivase sakalanagare mahālābhasakkārasammāno ahosi, tassa pubbe paccekabuddhassa satasahassagghanikarattakambalapariccāgena suvaṇṇavaṇṇo sukhumālataro ca attabhāvo ahosi, tenassa soṇoti nāmaṃ akaṃsu. So [Pg.200] mahatā parivārena abhivaḍḍhi. Tassa hatthapādatalāni bandhujīvakapupphavaṇṇāni ahesuṃ, tesaṃ satavāraṃ vihatakappāsaṃ viya mudusamphasso ahosi. Pādatalesu maṇikuṇḍalāvaṭṭavaṇṇalomāni jāyiṃsu. Vayappattassa tassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike tayo pāsāde kārāpetvā nāṭakitthiyo upaṭṭhāpesuṃ. So tattha mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto devakumāro viya paṭivasati.

В девятой ападане слова «vipassino pāvacane» и так далее представляют собой ападану (историю жизни) достопочтенного Соны Котивисы. Этот старейшина также совершил благие дела (katādhikāro) при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях (tattha tattha bhave) заслуги (puññāni), служащие мощной опорой для освобождения от сансары (vivaṭṭūpanissayāni), во времена Благословенного Випасси он переродился в богатой семье торговца (seṭṭhikule), достиг зрелости и стал торговцем (seṭṭhi). Вместе с упасаками он отправился в монастырь (vihāraṃ gantvā), выслушал проповедь Дхаммы от Учителя (satthu dhammadesanaṃ sutvā) и исполнился веры (pasannamānaso). Он велел выровнять штукатуркой (sudhāya parikammaṃ kāretvā) место для хождения (caṅkamanaṭṭhāne) Благословенного, построил одну пещеру-обитель (leṇaṃ), устлал пол пещеры тканями, окрашенными в различные цвета (nānāvirāgavatthehi leṇabhūmiyā santharitvā), устроил сверху потолок (vitānañca katvā), преподнес её общине монахов четырех направлений (cātuddisassa saṅghassa niyyādetvā), в течение семи дней совершал великое даяние (sattāhaṃ mahādānaṃ datvā) и принес обет (paṇidhānaṃ akāsi). Учитель выразил сорадование (anumodanaṃ akāsi). Благодаря этому благому поступку (kusalakammena) он странствовал среди богов и людей, вкушая блага обоих миров (ubhayasampattiyo anubhavitvā). В этой кальпе, когда Будда Кассапа, Обладатель Десяти Сил (kassapadasabale), ушел в париниббану, а наш Благословенный еще не явился в мир, он родился в благородной семье в Баранаси. Достигнув возраста различения (viññutaṃ patto), он построил хижину из листьев (paṇṇasālaṃ) на берегу Ганга и в течение трех месяцев сезона дождей (temāsaṃ) почтительно прислуживал (sakkaccaṃ upaṭṭhahi) четырьмя подношениями (catūhi paccayehi) одному Паччекабудде, жившему там. Паччекабудда, завершив затворничество (vuṭṭhavasso) и будучи полностью обеспеченным необходимыми вещами (paripuṇṇaparikkhāro), отправился на гору Гандхамадана. Этот благородный юноша до конца жизни совершал там благие дела, а затем, скончавшись, странствовал среди богов и людей. Во времена нашего Благословенного он зачался (paṭisandhiṃ gaṇhi) в доме главного торговца (aggaseṭṭhissa) в городе Чампа. С момента его зачатия богатство торговца значительно возросло. В день его рождения из лона матери во всем городе произошло великое подношение даров и почестей. Из-за того, что в прошлой жизни он пожертвовал Паччекабудде красное одеяло стоимостью в сто тысяч (satasahassagghanikarattakambalapariccāgena), его тело было золотистого цвета (suvaṇṇavaṇṇo) и чрезвычайно нежным (sukhumālataro). Поэтому его назвали Сона. Он рос в окружении многочисленной свиты. Ладони его рук и подошвы ног были цвета цветка бандхудживака. Прикосновение к ним было нежным, словно к стократно взбитому хлопку (satavāraṃ vihatakappāsaṃ viya mudusamphasso). На подошвах его ног выросли волоски, завивающиеся подобно драгоценным серьгам (maṇikuṇḍalāvaṭṭavaṇṇalomāni). Когда он достиг совершеннолетия, для него построили три дворца (tayo pāsāde), подходящие для трех сезонов года (tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike), и наняли танцовщиц для его развлечения. Он жил там, наслаждаясь великим процветанием, подобно сыну богов (devakumāro viya).

Atha amhākaṃ bhagavati sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya viharante bimbisāraraññā pakkosāpito tehi asītiyā gāmikasahassehi saddhiṃ rājagahaṃ āgato satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho mātāpitaro anujānāpetvā bhagavato santike pabbajitvā laddhūpasampado satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā janasaṃsaggapariharaṇatthaṃ sītavane vihāsi. So tattha vasanto ‘‘mama sarīraṃ sukhumālaṃ, na ca sakkā sukheneva sukhaṃ adhigantuṃ, kāyaṃ kilametvāpi samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ṭhānacaṅkamameva adhiṭṭhāya padhānamanuyuñjanto pādatalesu phoṭesu uṭṭhitesupi vedanaṃ ajjhupekkhitvā daḷhaṃ vīriyaṃ karonto accāraddhavīriyatāya visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto ‘‘evaṃ ahaṃ vāyamantopi maggaphalāni nibbattetuṃ na sakkomi, kiṃ me pabbajjāya, hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjāmi, puññāni ca karissāmī’’ti cintesi. Atha satthā tassa cittācāraṃ ñatvā tattha gantvā vīṇopamovādena (mahāva. 243) ovaditvā vīriyasamatāyojanavidhiṃ dassento kammaṭṭhānaṃ sodhetvā gijjhakūṭaṃ gato. Soṇopi kho satthu santikā ovādaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahatte patiṭṭhāsi.

Затем, когда наш Благословенный, достигнув всеведения (sabbaññutaṃ patvā) и повернув благородное Колесо Дхаммы (pavattitavaradhammacakke), пребывал в окрестностях Раджагахи, юноша Сона, прибывший в Раджагаху вместе с теми восемьюдесятью тысячами старост деревень, которых созвал царь Бимбисара, пришел к Учителю. Выслушав Дхамму и обретя веру (paṭiladdhasaddho), он испросил разрешения у родителей, принял монашество (pabbajitvā) у Благословенного и получил полное посвящение (laddhūpasampado). Получив тему для медитации (kammaṭṭhānaṃ) у Учителя, он поселился в лесу Ситавана (Sītāvana), чтобы избегать общения с людьми. Живя там, он подумал: «Мое тело нежное, и невозможно достичь счастья лишь через счастье. Мне надлежит практиковать отшельническую жизнь (samaṇadhammaṃ), даже утомляя свое тело». Приняв решение только стоять и ходить по дорожке для медитации (ṭhānacaṅkamameva adhiṭṭhāya) и усердно предаваясь практике (padhānamanuyuñjanto), он игнорировал боль, даже когда на подошвах его ног выступили волдыри (pādatalesu phoṭesu uṭṭhitesupi vedanaṃ ajjhupekkhitvā), и проявлял твердое усердие (daḷhaṃ vīriyaṃ karonto). Из-за чрезмерного усердия (accāraddhavīriyatāya) он не мог достичь духовного превосходства (visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto) и подумал: «Хотя я так стараюсь, я не могу достичь путей и плодов. Какая мне польза от монашества? Вернусь-ка я к мирской жизни (hīnāyāvattitvā), буду наслаждаться богатством и совершать благие дела». Тогда Учитель, узнав мысли в его уме (cittācāraṃ ñatvā), пришел туда и наставил его поучением о сравнении с лютней (vīṇopamovādena), показывая способ уравновешивания усердия (vīriyasamatāyojanavidhiṃ dassento). Очистив его практику медитации (kammaṭṭhānaṃ sodhetvā), Учитель ушел на гору Гиджхакута (Gijjhakūṭa). Сона же, получив наставление от Учителя, уравновесил свое усердие (vīriyasamataṃ涀yojetvā), направил силы на випассану (vipassanaṃ ussukkāpetvā) и утвердился в архатстве (arahatte patiṭṭhāsi).

49. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino pāvacanetiādimāha. Tattha vipassīti visesena, vividhaṃ vā passatīti vipassī. Pāvacaneti pakārena vuccatīti pāvacanaṃ, piṭakattayaṃ. Tassa vipassino tasmiṃ pāvacaneti attho. Leṇanti linante nilīyante etthāti leṇaṃ vihāraṃ. Bandhumārājadhāniyāti bandhanti kulaparamparāya vasena aññamaññaṃ sambajjhantīti bandhū, ñātakā. Te ettha paṭivasantīti bandhumā, bandhu assa atthīti [Pg.201] vā bandhumā. Rājūnaṃ vasanaṭṭhānanti rājadhānī, bandhumā ca sā rājadhānī ceti bandhumārājadhānī, tassā bandhumārājadhāniyā, leṇaṃ mayā katanti sambandho. Sesamettha uttānatthamevāti.

49. Став архатом, он вспомнил свои прежние деяния (attano pubbakammaṃ saritvā) и, преисполнившись радости (somanassajāto), раскрывая историю своих прошлых поступков (pubbacaritāpadānaṃ pakāsento), произнес стих, начинающийся со слов «Vipassino pāvacane». В этом стихе: «Vipassī» означает «тот, кто видит по-особому (visesena) или видит многообразно (vividhaṃ passati)». «Pāvacane»: «pāvacana» означает «то, что изрекается особым образом (pakārena vuccati)», то есть Три Питаки (piṭakattayaṃ). Смысл слов «tassa vipassino tasmiṃ pāvacane» — «в том учении (Трех Питаках) того Будды Випасси». «Leṇaṃ» (пещера-обитель): «место, где укрываются, прячутся (linante nilīyante etthā)» — то есть монастырь (vihāraṃ). «Bandhumārājadhāniyā»: «bandhū» означает «родственники (ñātakā)», те, кто связываются друг с другом (bandhanti / sambajjhanti) в силу преемственности поколений (kulaparamparāya vasena). Город, где они живут (te ettha paṭivasanti), зовется Бандхума (Bandhumā), или же «тот, у кого есть родственники (bandhu assa atthi)». Столица — это место пребывания царей (rājūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ). Город, который одновременно является и Бандхумой, и столицей, зовется Бандхумараджадхани (Bandhumārājadhānī). Связь слов такова: «в той столице Бандхуме мной была построена пещера-обитель (leṇaṃ mayā kataṃ)». Остальное здесь имеет совершенно ясный смысл.

Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Сона Котивисы завершено.

10. Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā

10. Разъяснение ападаны Будды под названием Пуббакаммапилотика.

64. Dasamāpadāne anotattasarāsanneti pabbatakūṭehi paṭicchannattā candimasūriyānaṃ santāpehi otattaṃ uṇhaṃ udakaṃ ettha natthīti anotatto. Saranti gacchanti pabhavanti sandanti etasmā mahānadiyoti saro. Sīhamukhādīhi nikkhantā mahānadiyo tikkhattuṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā nikkhantanikkhantadisābhāgena saranti gacchantīti attho. Anotatto ca so saro cāti anotattasaro. Tassa āsannaṃ samīpaṭṭhānanti anotattasarāsannaṃ, tasmiṃ anotattasarāsanne, samīpeti attho. Ramaṇīyeti devadānavagandhabbakinnaroragabuddhapaccekabuddhādīhi ramitabbaṃ allīyitabbanti ramaṇīyaṃ, tasmiṃ ramaṇīye. Silātaleti ekagghanapabbatasilātaleti attho. Nānāratanapajjoteti padumarāgaveḷuriyādinānāanekehi ratanehi pajjote pakārena jotamāne. Nānāgandhavanantareti nānappakārehi candanāgarukappūratamālatilakāsokanāgapunnāgaketakādīhi anekehi sugandhapupphehi gahanībhūtavanantare silātaleti sambandho.

64. В десятой ападане слова «anotattasarāsanne» (вблизи озера Анотатта): «Anotatta» означает, что из-за укрытости горными пиками (pabbatakūṭehi paṭicchannattā) здесь нет воды, нагретой (горячей) воды (otattaṃ / uṇhaṃ) жаром луны и солнца (candimasūriyānaṃ santāpehi). «Saro» (озеро) означает то, из чего вытекают (saranti / gacchanti), берут начало (pabhavanti) и струятся (sandanti) великие реки (mahānadiyo). Смысл в том, что великие реки, вытекающие из пастей львов и других животных (sīhamukhādīhi nikkhantā mahānadiyo), трижды обойдя озеро по часовой стрелке (tikkhuttaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā), текут (saranti / gacchanti) в направлениях своего выхода. Озеро, которое одновременно является Анотаттой, зовется озером Анотатта (anotattasaro). «Anotattasarāsannaṃ» означает место вблизи (samīpaṭṭhānaṃ) этого озера Анотатта. «Tasmiṃ anotattasarāsanne» означает «вблизи него (samīpe)». «Ramaṇīye» (в прекрасном): то, в чем приятно пребывать, к чему приятно приближаться (ramitabbaṃ allīyitabbaṃ) богам, асурам (dānava), гандхарвам, киннарам, нагам (uraga), Буддам, Паччекабуддам и другим. «Tasmiṃ ramaṇīye» — «в том прекрасном...». «Silātale» означает «на каменной плите монолитной горы (ekagghanapabbatasilātale)». «Nānāratanapajjote» означает «сияющий (pajjote / pakārena jotamāne) множеством различных драгоценных камней (nānāanekehi ratanehi), таких как рубины (padumarāga), кошачий глаз (veḷuriya) и другие». «Nānāgandhavanantare» означает «в лесной чаще (gahanībhūtavanantare), благоухающей множеством разнообразных ароматных цветов (anekehi sugandhapupphehi), таких как сандал (candana), алоэ (agaru), камфора (kappūra), тамала, тилака, ашока, нага, пуннага, кетака и другие». Связь слов такова: «на каменной плите в лесной чаще...».

65. Guṇamahantatāya saṅkhyāmahantatāya ca mahatā bhikkhusaṅghena, pareto parivuto lokanāyako lokattayasāmisammāsambuddho tattha silāsane nisinno attano pubbāni kammāni byākarī visesena pākaṭamakāsīti attho. Sesamettha heṭṭhā buddhāpadāne (apa. thera 1.1.1 ādayo) vuttattā uttānatthattā ca suviññeyyameva. Buddhāpadāne antogadhampi idhāpadāne kusalākusalaṃ kammasaṃsūcakattā vaggasaṅgahavasena dhammasaṅgāhakattherā saṅgāyiṃsūti.

65. Смысл в том, что Проводник мира, Самопробужденный, Владыка трех миров, окруженный великой общиной бхиккху, великой как по своим добродетелям, так и по своей численности, восседая там на каменной плите, разъяснил свои прошлые деяния, сделав их особенно ясными. Остальное здесь легко для понимания, поскольку оно уже было изложено ранее в Буддха-ападане и имеет очевидный смысл. Хотя это и включено в Буддха-ападану, старейшины-составители Дхаммы воспели это в данной ападане посредством объединения в вагги, поскольку оно указывает на благую и неблагую камму.

Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Пуббакаммапилотика-буддха-ападаны завершено.

Ekūnacattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение тридцать девятой вагги завершено.

40. Pilindavacchavaggo

40. Пилиндаваччха-вагга

1. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны старейшины Пилиндаваччхи

Cattālīsamavagge [Pg.202] apadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare dovārikakule nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So koṭisannicitadhanarāsiṃ oloketvā raho nisinno ‘‘imaṃ sabbadhanaṃ mayā sammā gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sabbaparikkhāradānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā chattasatasahassaṃ ādiṃ katvā sabbaparibhogaparikkhārānipi satasahassavasena kāretvā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Evaṃ sattāhaṃ dānaṃ datvā pariyosānadivase nibbānādhigamaṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā jīvitapariyosāne devaloke nibbatto cha kāmāvacare dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto gottavasena pilindavacchoti pākaṭo ahosi.

В сороковой вагге первая ападана, начинающаяся со слов "nagare haṃsavatiyā", — это ападана почтенного Пилиндаваччхи. Он также совершил заслуги при прошлых Буддах. Накапливая в тех и иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары он переродился в семье привратника в городе Хамсавати и стал обладателем великого богатства и великого имущества. Посмотрев на груду своего богатства, исчисляемую коти, он, сидя в уединении, подумал: "Мне надлежит уйти, должным образом забрав все это богатство". Приняв решение: "Надлежит поднести дар всех принадлежностей общине бхиккху во главе с Буддой", он, начав со ста тысяч зонтов, повелел изготовить всевозможные принадлежности для пользования в количестве ста тысяч каждых. Пригласив Благословенного Падумуттару, он преподнес великое даяние общине бхиккху во главе с Буддой. Так, совершая даяние в течение семи дней, в последний день он устремив пожелание к обретению Ниббаны. Совершая заслуги до конца жизни, на исходе дней он переродился в мире дэвов. Вкусив божественное великолепие в шести небесных мирах сферы чувственного, а среди людей — величие вселенского правителя и прочее, в эпоху нынешнего Будды он переродился в семье брахмана, достиг совершенства во всех искусствах и по своему роду стал известен как Пилиндаваччха.

1. So ekadivasaṃ satthu santike dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena taṃ pakāsento nagare haṃsavatiyātiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Āsiṃ dovāriko ahanti ahaṃ haṃsavatīnagare rañño gehadvāre dvārapālako āsiṃ ahosinti attho. Akkhobhaṃ amitaṃ bhoganti rañño vallabhattā aññehi khobhetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ amitaṃ aparimāṇabhogaṃ dhanaṃ mama ghare sannicitaṃ rāsīkataṃ ahosīti attho.

1. В один из дней он, услышав проповедь Дхаммы в присутствии Учителя, обрел веру, принял монашество и вскоре стал арахантом. Вспомнив свои прошлые деяния и преисполнившись радости, желая выразить это в виде вдохновенного изречения, он произнес стих, начинающийся со слов "nagare haṃsavatiyā". Смысл этого уже был изложен выше. Слова "Я был привратником" (āsiṃ dovāriko ahaṃ) означают: "Я был привратником у ворот дворца царя в городе Хамсавати". Слова "непоколебимое, безмерное богатство" (akkhobhaṃ amitaṃ bhogaṃ) означают: благодаря тому, что он был любимцем царя, в его доме было собрано и накоплено безмерное, безграничное богатство, которое другие не могли поколебать или пошатнуть.

3. Bahū medhigatā bhogāti anekā bhogā me mayā adhigatā pattā paṭiladdhāti attho. Satthavāsiādīnaṃ parikkhārānaṃ nāmāni nayānuyogena suviññeyyāni. Parikkhāradānānisaṃsāni ca suviññeyyānevāti.

3. Слова "Многие богатства обретены мной" (bahū me'dhigatā bhogā) означают: "многие богатства были мной получены, достигнуты, обретены". Названия таких принадлежностей, как ножи, топоры и тому подобное, легко понять согласно методу. И плоды дарования принадлежностей также весьма легко понять.

Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Пилиндаваччхи завершено.

Dutiyatatiyacatutthapañcamāpadānāni uttānānevāti.

Вторая, третья, четвертая и пятая ападаны имеют очевидный смысл.

6. Bākulattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападаны старейшины Бакулы

Chaṭṭhāpadāne [Pg.203] himavantassāvidūretiādikaṃ bākulattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira thero atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiññāaṭṭhasamāpattīnaṃ lābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito satthu vātābādhe uppanne araññato bhesajjāni ānetvā taṃ vūpasametvā taṃ puññaṃ ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbatto ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalakammaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato uppattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā saraṇesu patiṭṭhāya bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge uppanne taṃ vūpasametvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā tato ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ āvasathaṃ kārāpetvā tattha bhikkhusaṅghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhikule nibbatti.

В шестой ападане стих, начинающийся со слов "himavantassāvidūre", — это ападана старейшины Бакулы. Говорят, что в прошлом, более ста тысяч капп и один асанхейя назад, еще до появления Благословенного Аномадасси, этот старейшина переродился в семье брахмана. Достигнув совершеннолетия, он изучил три Веды, но, не видя в них сути, подумал: "Буду искать благо в будущей жизни". Приняв отшельничество иси и живя у подножия горы, он обрел пять сверхзнаний и восемь достижений. Пребывая так, он услышал о появлении Будды, отправился к Учителю, выслушал Дхамму и утвердился в прибежищах. Когда у Учителя возникла болезнь ветра, он принес лекарства из леса, излечил эту болезнь и направил эту заслугу на обретение здоровья. Скончавшись оттуда, он переродился в мире Брахмы. В течение одного асанхейи странствуя среди дэвов и людей, во времена Будды Падумуттары он переродился в одной семье в городе Хамсавати. Достигнув зрелости, он услышал проповедь Дхаммы Учителя. Увидев, как Учитель провозглашает одного бхиккху величайшим среди тех, кто обладает малым числом болезней, он сам возжелав этого положения, совершил устремление. Накапливая благие деяния до конца жизни и странствуя только в благих уделах, еще до появления Благословенного Випасси он переродился в семье брахмана в городе Бандхумати. Достигши совершенства во всех искусствах и не видя в них сути, он принял отшельничество иси, обрел джханы и сверхзнания. Живя у подножия горы, он услышал о появлении Будды, отправился к Учителю и, утвердившись в прибежищах, когда у бхиккху возникла лихорадка от травяной пыльцы, излечил ее. Прожив там до конца срока жизни, он скончался оттуда и переродился в мире Брахмы. Оттуда в течение девяноста одной каппы странствуя среди дэвов и людей, во времена Благословенного Кассапы он переродился в благородной семье в Баранаси. Живя домашней жизнью, он увидел один ветхий, разрушающийся великий монастырь, повелел построить там все постройки, включая зал Упосатхи, приготовил там всевозможные лекарства для общины бхиккху и, совершая благие дела до конца жизни, в течение одного интервала между Буддами странствовал среди дэвов и людей. Еще до появления нашего Благословенного он переродился в семье богача в Косамби.

So mātukucchito nikkhamitvā dhātīhi arogabhāvāya yamunāyaṃ nhāpiyamāno tāsaṃ hatthato muccitvā macchena gilito ahosi. Kevaṭṭā taṃ macchaṃ jālāya gahetvā bārāṇasiyaṃ seṭṭhibhariyāya vikkiṇiṃsu. Sā taṃ gahetvā phālayamānā pubbe katapuññaphalena arogaṃ [Pg.204] dārakaṃ disvā ‘‘putto me laddho’’ti gahetvā posesi. So janakehi mātāpitūhi taṃ pavattiṃ sutvā āgantvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ putto, detha no putta’’nti anuyoge kate raññā ‘‘ubhayesampi sādhāraṇo hotū’’ti dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bākuloti laddhanāmo vayappatto mahāsampattiṃ anubhavanto dvīsu seṭṭhikulesu ekekasmiṃ chamāsaṃ chamāsaṃ vasati. Te attano vāre sampatte nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā tatrūpari ratanamaṇḍapaṃ kāretvā pañcaṅgikatūriye nipphādetvā kumāraṃ tattha nisīdāpetvā ubhayanagaramajjhaṭṭhānaṃ gaṅgāya āgacchanti, aparaseṭṭhimanussāpi evameva sajjetvā taṃ ṭhānaṃ gantvā kumāraṃ tattha āropetvā gacchanti. So evaṃ vaḍḍhamāno āsītiko hutvā ubhayaseṭṭhiputtoti pākaṭo. Satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhaṃ vāyamanto aṭṭhame divase saha paṭisambhidāya arahattaṃ pāpuṇi.

Когда он вышел из чрева матери, кормилицы купали его в реке Ямуне ради его здоровья. Он выскользнул из их рук и был проглочен рыбой. Рыбаки поймали эту рыбу сетью и продали жене богача в Баранаси. Она, взяв ее и разрезая, благодаря плоду ранее совершенных заслуг увидела невредимого младенца и, сказав: "Я обрела сына", взяла его и вырастила. Его настоящие родители, услышав об этом событии, пришли и предъявили требование: "Это наш сын, отдайте нам нашего сына". Когда возник этот спор, царь вынес решение: "Пусть он принадлежит обоим семействам", сделав его наследником обеих семей. Из-за этого он получил имя Бакула. Достигнув совершеннолетия и вкушая великое богатство, он жил по шесть месяцев в каждом из двух семейств богачей. Когда подходила их очередь, они связывали вместе лодки, сооружали на них павильон из драгоценностей, устраивали игру на музыкальных инструментах пяти видов, усаживали юношу туда и плыли по Гангу к месту посредине между двумя городами. Люди другого богача снаряжали все точно так же, прибывали к тому месту, сажали юношу к себе и уплывали. Растя таким образом, он достиг возраста восьмидесяти лет и стал широко известен как "сын двух богачей". Отправившись к Учителю, выслушав Дхамму и обретя веру, он принял монашество и, усердствуя в течение семи дней, на восьмой день достиг арахантства вместе с аналитическими знаниями (патисамбхидами).

386. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Apadānapāḷiatthopi suviññeyyova. So arahattaṃ patvā vimuttisukhena viharanto saṭṭhivassasatāyuko hutvā parinibbāyīti.

386. Став арахантом, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, являя повествование о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов "himavantassāvidūre". Смысл этого уже был изложен выше. И смысл Пали Ападаны также весьма легко понять. Достигнув арахантства и пребывая в блаженстве освобождения, он прожил сто шестьдесят лет и ушел в париниббану.

Bākulattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Бакулы завершено.

7. Girimānandattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны старейшины Гиримананды

Sattamāpadāne bhariyā me kālaṅkatātiādikaṃ āyasmato girimānandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto attano bhariyāya ca putte ca kālaṅkate sokasallasamappito araññaṃ pavisitvā pavattaphalabhojano rukkhamūle vihāsi. Tadā sumedho bhagavā tassānukampāya tattha gantvā dhammaṃ desetvā sokasallaṃ abbūḷhesi. So dhammaṃ sutvā pasannamānaso sugandhapupphehi bhagavantaṃ pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā abhitthavi.

В седьмой ападане стих, начинающийся со слов "bhariyā me kālaṅkatā", — это ападана почтенного Гиримананды. Он также совершил заслуги при прошлых Буддах. Накапливая в тех и иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Сумедхи он переродился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он завел семью и жил домашней жизнью. Когда его жена и дети умерли, он, пронзенный стрелой скорби, ушел в лес и жил под корнями деревьев, питаясь падалицей. Тогда Благословенный Сумедха из сострадания к нему отправился туда, проповедал Дхамму и вырвал стрелу скорби. Выслушав Дхамму, он преисполнился веры, почтил Благословенного благовонными цветами, поклонился пятикратным поклоном и, сложив ладони над головой, вознес хвалу.

So [Pg.205] tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayattha sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño purohitassa putto hutvā nibbatti, girimānandotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patvā satthu rājagahāgamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto katipayaṃ divasaṃ gāmakāvāse vasitvā satthāraṃ vandituṃ rājagahaṃ agamāsi. Bimbisāramahārājā tassa āgamanaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahāmī’’ti sampavāretvā gatopi bahukiccattā taṃ na sari. ‘‘Thero abbhokāseyeva vasatī’’ti. Devatā therassa temanabhayena vassadhāraṃ vāresuṃ. Rājā avassanakāraṇaṃ upadhāretvā ñatvā therassa kuṭikaṃ kārāpesi. Thero kuṭikāyaṃ vasanto senāsanasappāyalābhena cittasamādhānaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

Благодаря этой заслуге странствуя среди дэвов и людей и вкушая счастье в обоих мирах, в эпоху нынешнего Будды он переродился в Раджагахе сыном пурохиты царя Бимбисары, и его именем стало Гиримананда. Достигнув зрелости, он увидел величие Будды при прибытии Учителя в Раджагаху, обрел веру, принял монашество и, практикуя отшельническую жизнь, пожил несколько дней в деревенской обители, после чего отправился в Раджагаху, чтобы поклониться Учителю. Великий царь Бимбисара, услышав о его прибытии, подошел к нему и пригласил его: "Почтенный, живите прямо здесь, я буду обеспечивать вас четырьмя видами поддержки", но, уйдя, из-за множества дел забыл об этом. Поскольку старейшина жил прямо под открытым небом, божества из страха, что он промокнет, удерживали потоки дождя. Царь, расследовав причину отсутствия дождя и узнав ее, повелел построить для старейшины хижину. Старейшина, живя в этой хижине, благодаря обретению подходящего жилища обрел сосредоточение ума, уравновесил усердие, укрепил випассану и достиг арахантства.

419. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento bhariyā me kālaṅkatātiādimāha. Taṃ bhagavato nivedanañca bhagavatā katānusāsanañca maggaṃ phalādhigamāpadānañca pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

419. Достигнув арахантства, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись великой радости, являя повествование о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов "bhariyā me kālaṅkatā". И его сообщение Благословенному, и наставление, данное Благословенным, и путь, и ападану обретения плода весьма легко понять согласно тексту Пали.

Girimānandattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Гиримананды завершено.

Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.

Восьмая, девятая и десятая ападаны имеют очевидный смысл.

Cattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение сороковой вагги завершено.

41. Metteyyavaggo

41. Меттейя-вагга

1. Tissametteyyattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны старейшины Тиссы Меттейи

1. Ekacattālīsame vagge paṭhamāpadāne pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ tissametteyyattherassa apadānaṃ. Tattha tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā padumuttarassa bhagavato ajinacammaṃ nisīdanatthāya dinnameva nānaṃ. Sesaṃ apadānapāḷiyā suviññeyyamevāti.

1. В сорок первой вагге первая ападана, начинающаяся со слов "pabbhārakūṭaṃ nissāya", — это ападана старейшины Тиссы Меттейи. В ней принятие отшельничества тапаса и дарование шкуры черной антилопы Благословенному Падумуттаре для сидения является единственным отличием. Остальное весьма легко понять из Пали Ападаны.

2. Puṇṇakattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение ападаны старейшины Пуннаки

29. Dutiyāpadāne [Pg.206] pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ āyasmato puṇṇakattherassa apadānaṃ. Tattha himavante yakkhasenāpati hutvā parinibbutassa paccekabuddhassa āḷahanakaraṇameva nānattaṃ. Sesaṃ pāṭhānusārena suviññeyyameva.

29. Во второй ападане стих, начинающийся со слов "pabbhārakūṭaṃ nissāya", — это ападана почтенного Пуннаки. В ней то, что он, будучи военачальником яккхов в Гималаях, совершил кремацию ушедшего в париниббану Паччекабудды, является единственным отличием. Остальное весьма легко понять согласно тексту Пали.

45. Tatiyāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato mettaguttherassa apadānaṃ. Tattha himavantasamīpe asokapabbate so tāpaso hutvā paṇṇasālāyaṃ vasanto sumedhasambuddhaṃ disvā pattaṃ gahetvā sappipūraṇaṃ viseso. Sesaṃ puññaphalāni ca suviññeyyāneva. Apadānagāthānaṃ attho ca pākaṭoyeva.

45. В третьей ападане слова, начинающиеся с «Химавантассавидуре» (Himavantassāvidūre), представляют собой ападану почтенного Меттагу-тхеры. В ней особенность заключается в том, что он, став аскетом на горе Асока вблизи Гималаев и живя в лиственной хижине, увидел Просветлённого Сумедху, взял его чашу и наполнил её топлёным маслом. Остальное, а также плоды заслуг, легко для понимания. Смысл же стихов ападаны совершенно ясен.

72. Catutthāpadāne gaṅgā bhāgīrathī nāmātiādikaṃ āyasmato dhotakattherassa apadānaṃ. Tatrāpi brāhmaṇo hutvā bhāgīrathīgaṅgāya taramāne bhikkhū disvā pasannamānaso setuṃ kārāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyāditabhāvoyeva viseso. Puññaphalaparidīpanagāthānaṃ attho nayānusārena suviññeyyova.

72. В четвёртой ападане слова, начинающиеся с «Ганга бхагиратхи нама» (Gaṅgā bhāgīrathī nāma), представляют собой ападану почтенного Дхотаки-тхеры. В ней также особенность состоит в том, что он, будучи брахманом, увидел бхиккху, переправлявшихся через реку Бхагиратхи-Гангу, и, преисполнившись веры в сердце, велел построить мост и преподнёс его общине бхиккху во главе с Буддой. Смысл стихов, разъясняющих плоды заслуг, легко понять, следуя методу изложения.

100. Pañcamāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato upasivattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā tiṇasantharaṃ santharitvā tattha nisinnassa bhagavato sālapupphapūjaṃ akāsīti ayaṃ viseso, sesamuttānameva.

100. В пятой ападане слова, начинающиеся с «Химавантассавидуре» (Himavantassāvidūre), представляют собой ападану почтенного Упасивы-тхеры. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для прекращения круговорота перерождений. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в благородной семье, достиг совершеннолетия, оставил домашнюю жизнь, принял посвящение в отшельники и в Гималаях, увидев Благословенного Падумуттару, расстелил подстилку из травы и совершил подношение цветов сала Благословенному, сидевшему на ней. В этом заключается особенность. Остальное очевидно.

161. Chaṭṭhāpadāne migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato nandakattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle karavikasakuṇo hutvā madhurakūjitaṃ karonto satthāraṃ padakkhiṇaṃ akāsi. Aparabhāge mayūro hutvā aññatarassa paccekabuddhassa vasanaguhādvāre pasannamānaso divasassa tikkhattuṃ madhurena vassitaṃ vassi. Evaṃ tattha tattha bhave puññāni katvā amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto nandakoti laddhanāmo satthu santike dhammaṃ [Pg.207] sutvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha paccekabuddhassa maṇḍapaṃ katvā padumapupphehi chadanameva viseso.

161. В шестой ападане слова, начинающиеся с «Мигалуддо пуре асим» (Migaluddo pure āsiṃ), представляют собой ападану почтенного Нандаки-тхеры. Говорят, во времена Благословенного Падумуттары он, будучи птицей каравика, издавал сладостное пение и совершил почтительный обход вокруг Учителя. Позже, став павлином, он с умом, преисполненным веры, у входа в пещеру, где обитал некий Паччекабудда, трижды в день издавал сладостный крик. Совершая таким образом заслуги в различных существованиях, во времена нашего Благословенного он родился в благородной семье в Саваттхи, получил имя Нандака, выслушал Дхамму в присутствии Учителя, принял монашество, развил випассану и достиг архатства. Позже, вспомнив свои прежние деяния и преисполнившись радости, желая явить историю своих прошлых поступков, он произнёс стихи, начинающиеся с «Мигалуддо пуре асим». В этой ападане особенность состоит в том, что он построил павильон для Паччекабудды и покрыл его цветами лотоса.

183. Sattamāpadāne pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ āyasmato hemakattherassa apadānaṃ. Tatthāpi isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto piyadassiṃ bhagavantaṃ upagataṃ disvā ratanamayaṃ pīṭhaṃ attharitvā aṭṭhāsi. Tattha nisinnassa kumbhamattaṃ jambuphalaṃ āharitvā adāsi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya taṃ phalaṃ paribhuñji. Ettakameva viseso.

183. В седьмой ападане слова, начинающиеся с «Паббхаракутам ниссая» (Pabbhārakūṭaṃ nissāya), представляют собой ападану почтенного Хемаки-тхеры. Там также, приняв посвящение в отшельники и живя в Гималаях, он увидел приблизившегося Благословенного Пиядасси, постелил сиденье, украшенное драгоценными камнями, и встал рядом. Благословенному, сидевшему на нём, он принёс и поднёс плод джамбу величиной с кувшин. Благословенный ради умиротворения его ума вкусил этот плод. Лишь в этом заключается особенность.

224. Aṭṭhamāpadāne rājāsi vijayo nāmātiādikaṃ āyasmato todeyyattherassa apadānaṃ. Tattha rājāsi vijayo nāmāti daharakālato paṭṭhāya sabbasaṅgāmesu jinato, catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjanato allīyanato vijayo nāma rājā ahosīti attho. Ketumatīpuruttameti ketu vuccanti dhajapaṭākā. Atha vā nagarasobhanatthāya nagaramajjhe ussāpitaratanatoraṇāni, te ketū niccaṃ ussāpitā sobhayamānā assā atthīti ketumatī. Pūreti dhanadhaññehi sabbajanānaṃ mananti puraṃ. Ketumatī ca sā purañca seṭṭhaṭṭhena uttamañceti ketumatīpuruttamaṃ, tasmiṃ ketumatīpuruttame. Sūro vikkamasampannoti abhīto vīriyasampanno vijayo nāma rājā ajjhāvasīti sambandho. Itthaṃ bhūtaṃ purañca sabbavatthuvāhanañca chaḍḍetvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā vasanto sumedhabhagavantaṃ disvā somanassaṃ uppādetvā candanena pūjākaraṇameva viseso.

224. В восьмой ападане слова, начинающиеся с «Раджаси виджайо нама» (Rājāsi vijayo nāma), представляют собой ападану почтенного Тодейи-тхеры. Здесь фраза «был царь по имени Виджая» означает, что с самого детства благодаря победам во всех битвах, а также благодаря тому, что он радовал людей четырьмя способами благодеяния (сангаха-ваттху) и привлекал их к себе, он стал царем по имени Виджая. В слове «Кетуматипуруттаме» (Ketumatīpuruttame) под «кету» понимаются флаги и знамёна. Или же для украшения города в его центре были воздвигнуты украшенные драгоценностями арки и флагштоки; поскольку в этом городе всегда высились эти прекрасные знамёна, он называется Кетумати. Слово «пура» (город) означает то, что наполняет умы всех людей богатством и зерном. Он и Кетумати, и город, а благодаря своему превосходству он также величайший — отсюда «Кетуматипуруттама»; «в этом славнейшем городе Кетумати». Фраза «храбрый и доблестный» связывается так: бесстрашный и наделённый усердием царь по имени Виджая правил. Особенность состоит в том, что он оставил такой прекрасный город, а также все богатства и повозки, ушёл в Гималаи, принял посвящение в отшельники и, живя там, увидел Благословенного Сумедху, преисполнился радости и совершил подношение сандалом.

276. Navamāpadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato jatukaṇṇittherassa apadānaṃ. Tattha seṭṭhiputto hutvā suvaṇṇapāsāde vasanabhāvo ca pañcahi kāmaguṇehi samaṅgī hutvā vasanabhāvo ca sabbadesavāsīnaṃ sabbasippaviññūnañca āgantvā sevanabhāvo ca viseso.

276. В девятой ападане слова, начинающиеся с «Нагаре хамсаватия» (Nagare haṃsavatiyā), представляют собой ападану почтенного Джатуканни-тхеры. В ней особенность состоит в том, что он, будучи сыном богатого купца, жил в золотом дворце, наслаждался пятью видами чувственных удовольствий, и к нему приходили и служили знатоки всех искусств и ремёсел со всех сторон света.

330. Dasamāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato udenattherassa apadānaṃ. Tattha himavantasamīpe padumapabbataṃ nissāya tāpasapabbajjaṃ [Pg.208] pabbajitvā vasantena padumuttarassa bhagavato padumapupphaṃ gahetvā pūjitabhāvova viseso. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

330. В десятой ападане слова, начинающиеся с «Химавантассавидуре» (Himavantassāvidūre), представляют собой ападану почтенного Удены-тхеры. В ней особенность состоит лишь в том, что он, приняв посвящение в отшельники у горы Падума вблизи Гималаев и живя там, взял цветок лотоса и поднёс его Благословенному Падумуттаре. Остальное повсюду очевидно.

Ekacattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание сорок первой главы завершено.

42. Bhaddālivaggo

42. Глава Бхаддали

1-10. Bhaddālittheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Описание ападаны почтенного Бхаддали-тхеры и других

Bācattālīsamavagge paṭhamāpadānañca dutiyāpadānañca tatiyāpadānañca nayānusārena suviññeyyameva.

В сорок второй главе первая, вторая и третья ападаны легко понять, следуя методу изложения.

106. Catutthāpadāne nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato madhumaṃsadāyakattherassa apadānaṃ. Tattha sūkarikoti sūkaramaṃsaṃ vikkiṇitvā jīvikaṃ kappento. Ukkoṭakaṃ randhayitvāti pihakapapphāsamaṃsaṃ pacitvā madhumaṃsamhi okiriṃ pakkhipiṃ. Tena maṃsena pattaṃ pūretvā bhikkhusaṅghassa datvā tena puññakammena imasmiṃ buddhuppāde arahattaṃ pāpuṇinti attho.

106. В четвёртой ападане слова, начинающиеся с «Нагаре бандхуматия» (Nagare bandhumatiyā), представляют собой ападану почтенного Мадхумамсадаяки-тхеры. Здесь «торговец свининой» (sūkariko) означает того, кто зарабатывает на жизнь продажей свинины. «Приготовив укотаку» (ukkoṭakaṃ randhayitvā) означает: приготовив мясо селезёнки и лёгких, он смешал и положил его в сладкое мясо. Наполнив этим мясом чашу и поднеся её общине бхиккху, благодаря этому благому поступку в период явления нынешнего Будды он достиг архатства — таков смысл.

Nāgapallavattherassa pañcamāpadānampi ekadīpiyattherassa chaṭṭhāpadānampi ucchaṅgapupphiyattherassa sattamāpadānampi yāgudāyakattherassa aṭṭhamāpadānampi patthodanadāyakattherassa navamāpadānampi mañcadāyakattherassa dasamāpadānampi sabbaṃ suviññeyyamevāti.

Пятая ападана почтенного Нагапаллавы-тхеры, шестая ападана почтенного Екадипии-тхеры, седьмая ападана почтенного Уччхангапуппхии-тхеры, восьмая ападана почтенного Ягудаяки-тхеры, девятая ападана почтенного Паттходанадаяки-тхеры и десятая ападана почтенного Манчадаяки-тхеры — всё это легко для понимания.

Bācattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание сорок второй главы завершено.

43-48. Sakiṃsammajjakādivaggo

43-48. Глава Сакимсаммаджаки и других

1-60. Sakiṃsammajjakattheraapadānādivaṇṇanā

1-60. Описание ападаны почтенного Сакимсаммаджаки-тхеры и других

Tecattālīsamavagge sabbatherāpadānāni uttānāneva. Kevalaṃ therānaṃ nāmanānattaṃ puññanānattañca viseso.

В сорок третьей главе все ападаны старейшин очевидны. Особенность состоит лишь в различии имён старейшин и различии их благих деяний.

Catucattālīsame vaggepi sabbāni apadānāni pākaṭāneva. Kevalaṃ puññanānattaṃ phalanānattañca viseso.

В сорок четвёртой главе также все ападаны ясны. Особенность состоит лишь в различии благих деяний и различии их плодов.

1. Pañcacattālīsamavagge paṭhamāpadāne kakusandho mahāvīrotiādikaṃ āyasmato vibhīṭakamiñjiyattherassa apadānaṃ.

1. В сорок пятой главе в первой ападане слова, начинающиеся с «Какусандхо махавиро» (Kakusandho mahāvīro), представляют собой ападану почтенного Вибхитакаминджии-тхеры.

2. Tattha [Pg.209] bījamiñjamadāsahanti vibhīṭakaphalāni phāletvā bījāni miñjāni gahetvā madhusakkarāhi yojetvā kakusandhassa bhagavato adāsinti attho. Dutiyāpadānādīni sabbāni suviññeyyāneva, therānaṃ nāmanānattādīnipi pāṭhānusārena veditabbāni.

2. Здесь фраза «я поднёс семена и ядра» (bījamiñjamadāsaṃ) означает: расколов плоды вибхитаки, он взял семена и ядра, смешал их с мёдом и сахаром и поднёс Благословенному Какусандхе — таково значение. Вторая ападана и последующие — все легко для понимания; различия в именах старейшин и прочее также следует узнавать в соответствии с текстом Пали.

1. Chacattālīsame vagge paṭhamāpadāne jagatiṃ kārayiṃ ahanti uttamabodhirukkhassa samantato āḷindaṃ ahaṃ kārayinti attho. Sesāni dutiyāpadānādīni sabbānipi uttānāneva.

1. В сорок шестой главе в первой ападане слова «я велел сделать террасу» (jagatiṃ kārayiṃ ahanti) означают: «я велел сделать террасу (алинда) вокруг великого древа Бодхи» — таково значение. Остальные ападаны, начиная со второго, также все очевидны.

Sattacattālīsame vagge paṭhamāpadānādīni pāḷianusārena suviññeyyāneva.

В сорок седьмой главе первая ападана и последующие легко понять, следуя тексту Пали.

Aṭṭhacattālīsame vagge paṭhamadutiyāpadānāni uttānāneva.

В сорок восьмой главе первая и вторая ападаны очевидны.

30. Tatiyāpadāne kosiyo nāma bhagavāti kosiyagotte jātattā kosiyo nāma paccekabuddhoti attho. Cittakūṭeti cittakūṭakelāsakūṭasānukūṭādīsu anotattadahaṃ paṭicchādetvā ṭhitapabbatakūṭesu nānāratanaosadhādīhi vicitte cittakūṭapabbate so paccekabuddho vasīti attho.

30. В третьей ападане слова «Благословенный по имени Косия» (kosiyo nāma bhagavā) означают: Паччекабудда по имени Косия, поскольку он родился в роду Косия — таково значение. «На горе Читтакута» (Cittakūṭe) означает: этот Паччекабудда жил на горе Читтакута, которая прекрасна благодаря различным драгоценностям, целебным травам и прочему среди таких горных вершин, как Читтакута, Келасакута, Санукута и другие, окружающие озеро Анотатта — таково значение.

Catutthapañcamāpadānāni uttānāneva.

Четвёртая и пятая ападаны очевидны.

56. Chaṭṭhāpadāne kusaṭṭhakamadāsahanti pakkhikabhattauposathikabhattadhurabhattasalākabhattādīsu kusapaṇṇavasena dātabbaṃ aṭṭhasalākabhattaṃ ahaṃ adāsinti attho.

56. В шестой ападане слова «я поднёс кусаттхаку» (kusaṭṭhakamadāsaṃ) означают: среди таких видов подношения пищи, как пища, подносимая раз в две недели (паккхика-бхатта), пища в дни Упосатхи (упосатхика-бхатта), регулярная пища (дхура-бхатта), пища по жребию (салака-бхатта) и другие, «я поднёс пищу по жребию восемь раз» (аттхасалака-бхатта), раздаваемую с помощью жребиев из травы куса — таково значение.

61. Sattamāpadāne sobhito nāma sambuddhoti ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇabyāmappabhādīhi sobhamānasarīrattā sobhito nāma sammāsambuddhoti attho.

61. В седьмой ападане слова «Совершеннопросветлённый по имени Собхита» (sobhito nāma sambuddho) означают: Самопросветлённый по имени Собхита, чьё тело сияло благодаря пропорциональному телосложению, тридцати двум признакам великого мужа, ауре шириной в сажень и другим качествам — таково значение.

66. Aṭṭhamāpadāne takkarāyaṃ vasī tadāti taṃ dasapuññakiriyavatthuṃ karontā janā paṭivasanti etthāti takkarā, rājadhānī. Tissaṃ takkarāyaṃ, tadā vasīti attho.

66. В восьмой ападане слова «тогда он жил в Таккаре» (takkarāyaṃ vasī tadā) означают: «Таккара» — это столица, где живут люди, совершающие десять видов благих дел (даса-пуннякирия-ваттху). «В этой Таккаре тогда он жил» — таково значение.

72. Navamāpadāne [Pg.210] pānadhiṃ sukataṃ gayhāti upāhanayugaṃ sundarākārena nipphāditaṃ gahetvāti attho. Dasamāpadānaṃ suviññeyyamevāti.

72. В девятой ападане слова «взяв искусно сделанную обувь» (pānadhiṃ sukataṃ gayha) означают: «взяв пару сандалий, изготовленных прекрасным образом» — таково значение. Десятая ападана легко для понимания.

Aṭṭhacattālīsamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

Описание сорок восьмой главы завершено.

49. Paṃsukūlavaggo

49. Глава Памсукулы

1-10. Paṃsukūlasaññakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. Описание ападаны почтенного Памсукуласанняки-тхеры и других

Ekūnapaññāsamavagge paṭhamāpadānaṃ suviññeyyameva.

В сорок девятой главе первая ападана легко для понимания.

14. Dutiyāpadāne adhiccuppattikā buddhāti adhiccena akāraṇena uppattikā sayambhūtā, aññehi devabrahmamārādīhi upadesadāyakehi rahitā sayambhūñāṇena uppannā jātā pātubhūtāti attho.

14. Во второй ападане слова «Будды, возникшие спонтанно» (adhiccuppattikā buddhā) означают: возникшие без внешней причины, самосущие, свободные от наставлений других, таких как божества, Брахмы, Мары и прочие, возникшие, рождённые и проявившиеся благодаря знанию самопробуждения — таково значение.

16. Odumbarikapupphaṃ vāti udumbararukkhe pupphaṃ dullabhaṃ dullabhuppattikaṃ iva. Candamhi sasakaṃ yathāti candamaṇḍale sasalekhāya rūpaṃ dullabhaṃ yathā. Vāyasānaṃ yathā khīranti kākānaṃ niccaṃ rattindivaṃ khuddāpīḷitabhāvena khīraṃ dullabhaṃ yathā, evaṃ dullabhaṃ lokanāyakaṃ caturāsaṅkhyeyyaṃ vā aṭṭhāsaṅkhyeyyaṃ vā soḷasāsaṅkhyeyyaṃ vā kappasatasahassaṃ pāramiyo pūretvā buddhabhāvato dullabho lokanāyakoti attho.

16. Слова «подобно цветку удумбары» (odumbarikapupphaṃ vā) означают: подобно тому, как трудно найти цветок на дереве удумбара, и его появление крайне редко. «Подобно зайцу на луне» (candamhi sasakaṃ yathā) означает: подобно тому, как трудно увидеть очертания зайца на лунном диске. «Подобно молоку для ворон» (vāyasānaṃ yathā khīraṃ) означает: подобно тому, как воронам, постоянно терзаемым голодом днём и ночью, трудно получить молоко. Точно так же трудно встретить Проводника мира. Поскольку он становится Буддой, лишь исполнив совершенства (парами) на протяжении четырёх, восьми или шестнадцати асанхей и ста тысяч капп, Проводника мира трудно встретить — таково значение.

30. Tatiyāpadāne madhuṃ bhisehi savatīti pokkharamadhupadumakesarehi savati paggharati. Khīraṃ sappiṃ muḷālibhīti khīrañca sappirasañca padumamuḷālehi savati paggharati. Tasmā tadubhayaṃ mama santakaṃ buddho paṭiggaṇhatūti attho.

30. В третьей ападане слова «мёд сочится из стеблей лотоса» (madhuṃ bhisehi savati) означают: лотосовый мёд сочится и капает из тычинок лотоса. «Молоко и топлёное масло из корней лотоса» (khīraṃ sappiṃ muḷālibhi) означает: молоко и вкус топлёного масла сочатся и капают из корней и стеблей лотоса. «Поэтому пусть Будда примет и то, и другое, принадлежащее мне» — таково значение.

Catutthapañcamachaṭṭhāpadānāni uttānāneva.

Четвёртая, пятая и шестая ападаны очевидны.

119. Sattamāpadāne cattālīsadijāpi cāti dvikkhattuṃ jātāti dijā. Kumāravaye uṭṭhitadantānaṃ patitattā puna uṭṭhitadantā dijā, te ca dantā. Byākaraṇañca heṭṭhā nidānakathāyaṃ vuttameva.

119. В седьмой ападане слова «а также сорок дваждырождённых» (cattālīsadijāpi ca) означают: «дваждырождённые» (диджа) — это те, кто рождается дважды. Поскольку зубы, выросшие в детстве, выпадают, а затем вырастают снова, эти зубы называют «дваждырождёнными»; и это зубы. А предсказание (вьякарана) уже было описано ранее в вводной истории.

Aṭṭhamāpadānaṃ uttānamevāti.

Восьмая ападана очевидна.

171. Navamāpadāne tadāhaṃ māṇavo āsinti yadā sumedhapaṇḍito dīpaṅkarabhagavato santikā byākaraṇaṃ labhi, tadā ahaṃ megho nāma brāhmaṇamāṇavo [Pg.211] hutvā sumedhatāpasena saha isipabbajjaṃ pabbajitvā sikkhāpadesu sikkhito kenaci pāpasahāyena saṃsaṭṭho saṃsaggadosena pāpavitakkādivasaṃ gato mātughātakammavasena narake aggijālādidukkhamanubhavitvā tato cuto samudde timiṅgalamahāmaccho hutvā nibbatto, samuddamajjhe gacchantaṃ mahānāvaṃ gilitukāmo gato. Disvā maṃ vāṇijā bhītā ‘‘aho gotamo bhagavā’’ti saddamakaṃsu. Atha mahāmaccho pubbavāsanāvasena buddhagāravaṃ uppādetvā tato cuto sāvatthiyaṃ vibhavasampanne brāhmaṇakule nibbatto saddho pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitvā divasassa tikkhattuṃ upaṭṭhānaṃ gantvā saramāno vandati. Tadā bhagavā ‘‘ciraṃ dhammarucī’’ti maṃ āha.

171. В девятой ападане слова «тогда я был юношей» (tadā ahaṃ māṇavo āsiṃ) означают: когда мудрец Сумедха получил предсказание от Благословенного Дипанкары, тогда я, будучи юношей-брахманом по имени Мегха, вместе с аскетом Сумедхой принял посвящение в отшельники и обучался правилам поведения, но сошёлся с неким дурным другом. Из-за пагубного влияния этого общения он подпал под власть дурных мыслей и из-за кармы убийства матери претерпел страдания от пламени и прочего в аду. Переродившись после смерти оттуда, он стал огромной рыбой Тимингала в океане и подплыл, желая проглотить большой корабль, плывущий посреди океана. Увидев меня, испуганные купцы закричали: «О, Благословенный Готама!». Тогда огромная рыба под влиянием прежних благих склонностей породила почтение к Будде и, умерев в том облике рыбы, родилась в Саваттхи в богатой семье брахманов. Обладая верой и преданностью, он выслушал проповедь Дхаммы Учителя, принял монашество и вместе с четырьмя видами аналитического знания (патисамбхида) достиг архатства. Трижды в день он приходил к месту служения и с благоговением совершал поклонение, помня о Будде. Тогда Благословенный сказал мне: «Долго любящий Дхамму» (чирам дхаммаручи).

184. Atha so thero ‘‘suciraṃ satapuññalakkhaṇa’’ntiādīhi gāthāhi thomesi. Bhante, satapuññalakkhaṇadhara gotama. Patipubbena visuddhapaccayanti pubbe dīpaṅkarapādamūle paripuṇṇapāramīpaccayasambhāro suṭṭhu ciraṃ kālaṃ mayā na diṭṭho asīti attho. Ahamajjasupekkhananti ajja imasmiṃ divase ahaṃ supekkhanaṃ sundaradassanaṃ, sundaradiṭṭhaṃ vā nirupamaṃ viggahaṃ upamārahitasarīraṃ gotamaṃ vata ekantena passāmi dakkhāmīti attho.

184. Тогда этот тхера восхвалил [Будду] стихами, начинающимися со слов «suciraṃ satapuññalakkhaṇaṃ» (Долгое время... обладающий признаками ста заслуг). [Слова] «О Достопочтенный Готама, наделенный признаками ста заслуг» [означают это]. Выражение «patipubbena visuddhapaccayaṃ» означает: «В прошлом, у стоп Будды Дипанкары, Тот, у кого было полностью завершено накопление условий для парами, долгое время не был мною виден». Выражение «ahamajjasupekkhananti» означает: «Сегодня, в этот день, я воистину и непременно вижу, созерцаю Готаму, обладающего прекрасным обликом, приятным для взора, или же обладающего несравненным телом, не имеющим себе равных».

185-186. Suciraṃ vihatatamo mayāti visesena hatatamo viddhaṃsitamoho tvaṃ mayāpi suṭṭhu ciraṃ thomitoti attho. Sucirakkhena nadī visositāti esā taṇhānadī sundararakkhena gopanena visesena sositā, abhabbuppattikatā tayāti attho. Suciraṃ amalaṃ visodhitanti suṭṭhu ciraṃ dīghena addhunā amalaṃ nibbānaṃ visesena sodhitaṃ, suṭṭhu kataṃ adhigataṃ tayāti attho. Nayanaṃ ñāṇamayaṃ mahāmune. Cirakālasamaṅgitoti mahāmune mahāsamaṇa ñāṇamayaṃ nayanaṃ dibbacakkhuṃ cirakālaṃ samadhigato sampatto tvanti attho. Avinaṭṭho punarantaranti ahaṃ puna antaraṃ antarābhave majjhe parinaṭṭho parihīno ahosinti attho. Punarajjasamāgato tayāti ajja imasmiṃ kāle tayā saddhiṃ punapi samāgato ekībhūto saha vasāmīti attho. Na hi nassanti katāni gotamāti gotama sabbaññubuddha, tayā saddhiṃ katāni samāgamādīni [Pg.212] na hi nassanti yāva khandhaparinibbānā na vinā bhavissantīti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

185-186. Выражение «suciraṃ vihatatamo mayā» означает: «Ты, чья тьма полностью уничтожена и рассеяна, также долгое время усердно восхвалялся мною». Выражение «sucirakkhena nadī visositā» означает: «Эта река вожделения была полностью иссушена Тобой благодаря прекрасному обереганию и защите [нравственности], и сделана неспособной возникнуть вновь». Выражение «suciraṃ amalaṃ visodhitā» означает: «В течение долгого времени, на протяжении долгого пути, чистая Ниббана была полностью очищена, прекрасно осуществлена и достигнута Тобой». Выражение «nayanaṃ ñāṇamayaṃ mahāmune. cirakālasamaṅgito» означает: «О Великий Мудрец, Великий Самана! Ты на протяжении долгого времени полностью обрел и достиг состоящего из знания ока — божественного зрения». Выражение «avinaṭṭho punarantaraṃ» означает: «Я снова не погиб и не лишился [возможности встретить Тебя] в промежуточном существовании, посреди [круговорота бытия]». Выражение «punarajjasamāgato tayā» означает: «Сегодня, в это время, я вновь встретился с Тобой, объединился и живу вместе [с Тобой]». Выражение «na hi nassanti katāni gotama» означает: «О Готама, Всеведущий Будда! Деяния, такие как встреча с Тобой, не погибнут вплоть до париниббаны кхандх, они не исчезнут». Остальное совершенно понятно.

Dhammaruciyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание Ападаны старейшины Дхаммаручи завершено.

Dasamāpadānaṃ suviññeyyamevāti.

Десятая Ападана совершенно проста для понимания.

Ekūnapaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание сорок девятой главы завершено.

50-53. Kiṅkaṇipupphādivaggo

50-53. Глава Кинканипуппха и другие

1-40. Kiṅkaṇipupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-40. Описание Ападаны старейшины Кинканипуппхии и других

Paññāsamavagge ca ekapaññāsamavagge ca dvepaññāsamavagge ca tepaññāsamavagge ca sabbāni apadānāni uttānānevāti.

В пятидесятой главе, пятьдесят первой главе, пятьдесят второй главе и пятьдесят третьей главе все ападаны совершенно понятны.

54. Kaccāyanavaggo

54. Глава Каччаяны

1. Mahākaccāyanattheraapadānavaṇṇanā

1. Описание Ападаны старейшины Махакаччаяны

Catupaññāsamavagge paṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato mahākaccāyanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakule nibbattitvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthārā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapiyamānaṃ ekaṃ bhikkhuṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento paṇidhānaṃ katvā dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.

В первой ападане пятьдесят четвертой главы стихи, начинающиеся со слов «padumuttaro nāma jino» (Победитель по имени Падумуттара), представляют собой жизнеописание (ападану) достопочтенного старейшины Махакаччаяны. Этот [старейшина] также совершил благие заслуги при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях добродетели, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он переродился в богатой семье домохозяина и, достигнув зрелости, в один из дней, слушая Дхамму в присутствии Учителя, увидел одного бхиккху, которого Учитель назначил на высший пост среди тех, кто способен подробно разъяснять смысл кратко изложенного учения. Сам пожелав занять это положение, он совершил устремление (панидхану), совершал даяния и другие благие дела. Странствуя в мирах богов и людей, во времена Благословенного Сумедхи он стал видьядхаром. Пролетая по воздуху, он увидел Благословенного, сидящего в лесной чаще, исполнился веры в сердце и совершил подношение цветами каникара.

So tena puññena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattento kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakammaṭṭhāne satasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ me suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti [Pg.213] patthanaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalakammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitagehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātā ‘‘mayhaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo, attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ akāsi. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccāyanoti paññāyittha. Atha rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tumhe tattha gantvā satthāraṃ idhānethā’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato tassa satthā dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne sattahi janehi saddhiṃ saha paṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi.

Благодаря этой заслуге он перерождался вновь и вновь только в счастливых уделах. Во времена Будды Кассапы, Обладателя Десяти Сил, он родился в благородной семье в Баранаси. Когда Благословенный ушел в париниббану, он совершил подношение золотым кирпичом стоимостью в сто тысяч на месте строительства золотой четьи (ступы) и выразил пожелание: «В силу этого благого дела пусть в каждом месте моего перерождения мое тело имеет золотистый цвет». После этого, совершая благие дела до конца жизни и странствуя среди богов и людей в течение одного интервала между Буддами, в эпоху нынешнего Будды он родился в Удджайни в семье пурохиты царя Чандападжьоты. В день наречения имени его мать сказала: «Мой сын имеет золотистый цвет кожи, он пришел, неся свое собственное имя», и назвала его Канчана-манава (Золотой юноша). Достигнув совершеннолетия, он изучил три Веды и после кончины отца занял пост пурохиты. По имени своего клана он стал известен как Каччаяна. Затем царь Чандападжьота, прослышав о появлении Будды, отправил его, сказав: «Учитель, отправляйтесь туда и пригласите Учителя сюда». Он отправился к Учителю в сопровождении еще семи человек. Учитель проповедал ему Дхамму, и по окончании проповеди он вместе с остальными семью людьми утвердился в плоде арахантства вместе с патисамбхидами.

1. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassuiddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva, kaccāna, tattha gaccha, tayi gate rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero satthu āṇāya attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva āgato. Attano pubbapatthanāvasena kaccāyanappakaraṇaṃ mahāniruttippakaraṇaṃ nettippakaraṇanti pakaraṇattayaṃ saṅghamajjhe byākāsi. Atha santuṭṭhena bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhāne ṭhapito aggaphalasukhena vihāsīti.

1. Достигнув таким образом плода арахантства, он вспомнил свои прежние деяния и, исполнившись радости, желая явить свое прошлое житие, произнес стихи, начинающиеся со слов «padumuttaro nāma jino». Их смысл уже был объяснен выше. Тогда Учитель простер руку и произнес: «Придите, о бхиккху!» В тот же миг их волосы и бороды стали длиной в два пальца, и они предстали в чудесных монашеских одеждах и с чашами для подаяния, подобно старейшинам с шестидесятилетним стажем монашества. Так старейшина, исполнив свое собственное благо, обратился к Будде: «Достопочтенный, царь Паджьота желает почтить Ваши стопы и выслушать Дхамму». Учитель ответил: «Каччана, ступай туда сам. Когда ты прибудешь, царь исполнится веры». По велению Учителя старейшина отправился туда в сопровождении семи спутников, укрепил веру царя, утвердил Учение в стране Аванти и вновь вернулся к Учителю. В силу своего прежнего устремления он изложил посреди Сангхи три трактата: «Каччаяна-пакарана», «Маханирутти-пакарана» и «Нетти-пакарана». Тогда удовлетворенный Благословенный провозгласил его выдающимся среди своих учеников: «О бхиккху, среди моих учеников-слушателей, способных подробно разъяснять смысл кратко изложенного учения, лучшим является Махакаччана». Утвержденный в этом высшем положении, он пребывал в блаженстве высшего плода.

Mahākaccāyanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание Ападаны старейшины Махакаччаяны завершено.

2. Vakkalittheraapadānavaṇṇanā

2. Описание Ападаны старейшины Ваккали.

Dutiyāpadāne [Pg.214] ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato vakkalittherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu santikaṃ gacchantehi upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapitaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyaṃ disvā byākari.

Во второй ападане стихи, начинающиеся со слов «ito satasahassamhi» (Сто тысяч капп назад отсюда), представляют собой жизнеописание достопочтенного старейшины Ваккали. Этот старейшина также совершил благие заслуги при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях добродетели, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в благородной семье в городе Хамсавати. Достигнув разумного возраста, он вместе с упасаками, шедшими к Учителю, отправился в монастырь. Стоя на краю собрания и слушая Дхамму, он увидел бхиккху, которого Учитель назначил на высший пост среди тех, кто предан вере. Сам пожелав занять это положение, он в течение семи дней подносил великое даяние общине бхиккху во главе с Буддой и совершил устремление. Учитель, видя отсутствие препятствий для него, провозгласил пророчество.

So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, tassa vakkalīti nāmaṃ kariṃsu. Tattha kalīti aparādhatilakāḷakādidosassa adhivacanaṃ. Niddhantasuvaṇṇapiṇḍasadisatāya apagato byapagato kali doso assāti va-kārāgamaṃ katvā vakkalīti vuccati. So vuddhippatto tayo vede uggaṇhitvā brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato, satthāraṃ disvā rūpakāyasampattidassanena atitto satthārā saddhiṃyeva vicarati. ‘‘Agāramajjhe vasanto niccakālaṃ satthu dassanaṃ na labhissāmī’’ti satthu santike pabbajitvā ṭhapetvā bhojanakālaṃ sarīrakiccakālañca sesakāle yattha ṭhitena sakkā dasabalaṃ passituṃ, tattha ṭhito aññaṃ kiccaṃ pahāya bhagavantaṃ olokentoyeva viharati. Satthā tassa ñāṇaparipākaṃ āgamento bahukālaṃ tasmiṃ rūpadassaneneva vicarante kiñci avatvā punekadivasaṃ – ‘‘kiṃ te, vakkali, iminā pūtikāyena diṭṭhena? Yo kho, vakkali, dhammaṃ passati, so maṃ passati; yo maṃ passati, so dhammaṃ passati. Dhammañhi, vakkali, passanto maṃ passatī’’ti (saṃ. ni. 3.87) āha. Satthari evaṃ vadantepi thero satthu dassanaṃ pahāya aññattha gantuṃ na sakkoti. Tato satthā, ‘‘nāyaṃ bhikkhu saṃvegaṃ alabhitvā bujjhissatī’’ti vassūpanāyikadivase – ‘‘apehi, vakkalī’’ti theraṃ paṇāmesi. So satthārā paṇāmito satthu sammukhe ṭhātuṃ asakkonto – ‘‘kiṃ mayhaṃ jīvitena, yohaṃ satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhāmī’’ti gijjhakūṭe pabbate papātaṭṭhānaṃ [Pg.215] abhiruhi? Satthā tassa taṃ pavattiṃ ñatvā – ‘‘ayaṃ bhikkhu mama santikā assāsaṃ alabhanto maggaphalānaṃ upanissayaṃ nāseyyā’’ti attānaṃ dassetvā obhāsaṃ vissajjento –

Совершая благие дела до конца жизни и странствуя среди богов и людей, во времена нашего Благословенного он родился в Саваттхи в семье брахмана. Ему дали имя Ваккали. В этом имени слово «кали» является обозначением изъяна, такого как проступок или черная родинка. Поскольку из-за сходства его тела с куском очищенного золота у него отсутствовал этот изъян (кали), с добавлением буквы «ва» его назвали Ваккали. Достигнув зрелости, он изучил три Веды и в совершенстве овладел брахманскими искусствами. Увидев Учителя, он не мог насытиться созерцанием совершенства Его физического тела и повсюду следовал за Учителем. Подумав: «Живя в доме, я не смогу постоянно созерцать Учителя», он принял монашество в присутствии Учителя. За исключением времени приема пищи и ухода за телом, все остальное время он проводил там, откуда можно было видеть Обладателя Десяти Сил, оставив все прочие дела и лишь созерцая Благословенного. Учитель, ожидая созревания его знания, долгое время не говорил ему ничего, пока тот ходил за Ним, лишь созерцая Его облик. Но в один из дней Он сказал: «Что толку тебе, Ваккали, от созерцания этого нечистого тела? Тот, Ваккали, кто видит Дхамму, видит Меня; тот, кто видит Меня, видит Дхамму. Ведь видящий Дхамму видит Меня». Хотя Учитель и сказал так, старейшина не мог оставить созерцание Учителя и уйти в другое место. Тогда Учитель, подумав: «Этот бхиккху не пробудится, не испытав духовного потрясения (самвеги)», в день начала сезона дождей прогнал старейшину, сказав: «Уходи, Ваккали!» Будучи изгнанным Учителем и не в силах оставаться перед Его взором, он подумал: «Зачем мне жизнь, если я не могу видеть Учителя?», и поднялся на гору Гиджхакута к месту обрыва. Учитель, узнав об этом, подумав: «Если этот бхиккху не получит утешения от меня, он погубит свои условия для достижения путей и плодов», явил себя, испуская сияние...

‘‘Pāmojjabahulo bhikkhu, pasanno buddhasāsane;

Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukha’’nti. (dha. pa. 381) –

«Бхиккху, исполненный радости, верующий в Учение Будды, достигнет мирной обители — счастья успокоения обусловленного».

Gāthaṃ vatvā ‘‘ehi, vakkalī’’ti (dha. pa. aṭṭha. 2.381) hatthaṃ pasāresi. Thero ‘‘dasabalo me diṭṭho, ‘ehī’ti avhāyanampi laddha’’nti balavapītisomanassaṃ uppādetvā ‘‘kuto gacchāmī’’ti attano gamanabhāvaṃ ajānitvāva satthu sammukhe ākāse pakkhanditvā paṭhamena pādena pabbate ṭhitoyeva satthārā vuttagāthāyo āvajjento ākāseyeva pītiṃ vikkhambhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ (a. ni. aṭṭha. 1.1.208) dhammapadavaṇṇanāyañca (dha. pa. aṭṭha. 2.381 vakkalittheravatthu) āgataṃ.

Произнеся этот стих, Он простер руку и сказал: «Иди сюда, Ваккали!» Старейшина, подумав: «Я увидел Обладателя Десяти Сил, и я получил призыв „Иди сюда!“», испытал мощный восторг и радость. Не зная даже, куда он идет, он бросился по воздуху прямо к Учителю. Стоя на горе лишь одной ногой, он размышлял над стихами, произнесенными Учителем, и прямо в воздухе, подавив восторг, достиг арахантства вместе с патисамбхидами. Так повествуется в комментариях к Ангуттара-никае и Дхаммападе.

Idha pana evaṃ veditabbaṃ – ‘‘kiṃ te, vakkalī’’tiādinā satthārā ovadito gijjhakūṭe viharanto vipassanaṃ paṭṭhapesi, tassa saddhāya balavabhāvato eva vipassanā vīthiṃ na otarati? Bhagavā taṃ ñatvā kammaṭṭhānaṃ sodhetvā adāsi. So puna vipassanaṃ matthakaṃ pāpetuṃ nāsakkhiyeva. Athassa āhāravekallena vātābādho uppajji, taṃ vātābādhena pīḷiyamānaṃ ñatvā bhagavā tattha gantvā pucchanto –

Здесь же следует понимать так: старейшина Ваккали, наставляемый Учителем словами «Что тебе, Ваккали...» и другими, пребывая на горе Гиджхакута, приступил к практике випассаны. Однако из-за чрезмерной силы его веры випассана не могла войти в русло пути и плода. Благословенный, зная об этом, очистил его объект медитации и дал его ему. Но он все равно не мог довести випассану до вершины. Затем из-за недостатка пищи у него возникло расстройство ветра. Благословенный, узнав, что тот страдает от болезни ветра, пришел туда и спросил его:

‘‘Vātarogābhinīto tvaṃ, viharaṃ kānane vane;

Paviddhagocare lūkhe, kathaṃ bhikkhu karissasī’’ti. (theragā. 350) –

«Охваченный болезнью ветра, живя в лесной чаще, в суровом месте, далеком от человеческого жилья, как ты поступишь, о бхиккху?»

Āha. Taṃ sutvā thero –

— так сказал Он. Услышав это, старейшина ответил:

‘‘Pītisukhena vipulena, pharamāno samussayaṃ;

Lūkhampi abhisambhonto, viharissāmi kānane.

«Наполняя свое тело обильным восторгом и счастьем, превозмогая даже суровые условия, я буду жить в лесу.

‘‘Bhāvento satipaṭṭhāne, indriyāni balāni ca;

Bojjhaṅgāni ca bhāvento, viharissāmi kānane.

Развивая основы осознанности, способности и силы, развивая факторы пробуждения, я буду жить в лесу.

‘‘Āraddhavīriye pahitatte, niccaṃ daḷhaparakkame;

Samagge sahite disvā, viharissāmi kānane.

Видя сотоварищей по святой жизни, усердных в усилии, решительных, всегда стойких в стремлении, дружных и сплоченных, я буду жить в лесу.

‘‘Anussaranto [Pg.216] sambuddhaṃ, aggaṃ dantaṃ samāhitaṃ;

Atandito rattindivaṃ, viharissāmi kānane’’ti. (theragā. 351-354) –

Неустанно, день и ночь, памятуя о Будде — величайшем, укрощенном и сосредоточенном, я буду жить в лесу».

Catasso gāthāyo abhāsi. Tāsaṃ attho theragāthāvaṇṇanāyaṃ (theragā. aṭṭha. 2.351-354) vuttoyeva. Evaṃ thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

— так он произнес эти четыре стиха. Их смысл уже изложен в комментарии к Тхерагатхе. Так старейшина, усердно развивая випассану, достиг арахантства.

28. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Tattha itoti kakusandhādīnaṃ uppannabhaddakappato heṭṭhā kappasatasahassamatthaketi attho.

28. Достигнув арахатства, вспомнив свои прошлые деяния и исполнившись радости, этот старец, желая поведать о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов: «Сто тысяч капп назад...» (Ito satasahassamhi...). Здесь слово «отсюда» (ito) означает: «за сто тысяч капп до нынешней благой каппы (бхаддакаппы), в которую явились Будда Какусандха и другие Будды».

29. Padumākāravadanoti supupphitapadumasassirīkamukho. Padumapattakkhoti setapadumapupphapaṇṇasadisaakkhīti attho.

29. Выражение «с лицом, подобным лотосу» (padumākāravadano) означает: «имеющий прекрасный лик, сияющий подобно распустившемуся лотосу». Выражение «с глазами как лепестки лотоса» (padumapattakkho) означает: «имеющий глаза, подобные лепесткам белого лотоса».

30. Padumuttaragandhovāti padumagandhamukhoti attho.

30. Выражение «благоухающий как лотос» (padumuttaragandho vā) означает: «имеющий уста, благоухающие ароматом лотоса».

31. Andhānaṃ nayanūpamoti cakkhuvirahitānaṃ sattānaṃ nayanasadiso, dhammadesanāya sabbasattānaṃ paññācakkhādicakkhudāyakoti attho. Santavesoti santasabhāvo santairiyāpatho. Guṇanidhīti guṇānaṃ nidhi, sabbaguṇagaṇānaṃ nidhānaṭṭhānabhūtoti attho. Karuṇāmatiākaroti sādhūnaṃ cittakampanasaṅkhātāya karuṇāya ca atthānatthaminanaparicchinnamatiyā ca ākaro ādhārabhūto.

31. Выражение «подобный очам для слепых» (andhānaṃ nayanūpamo) означает: «подобный глазам для существ, лишенных зрения; дарующий око мудрости и иные очи всем существам посредством проповеди Дхаммы». «С мирным обликом» (santaveso) означает: «обладающий мирным нравом и умиротворенным поведением (ирияпатха)». «Сокровищница добродетелей» (guṇanidhi) означает: «сокровищница благих качеств, являющаяся истинным прибежищем и хранилищем для всех добродетелей». «Источник сострадания и мудрости» (karuṇāmatiākaro) означает: «опора и источник как сострадания (каруна), выражающегося в содрогании сердец благородных мужей при виде чужих страданий, так и мудрости (мати), способной различать и взвешивать полезное и вредное».

32. Brahmāsurasuraccitoti brahmehi ca asurehi ca devehi ca accito pūjitoti attho.

32. Выражение «почитаемый Брахмами, асурами и девами» (brahmāsurasuraccito) означает: «почитаемый и восхваляемый Брахмами, асурами и божествами (девами)».

33. Madhurena rutena cāti karavīkarutamadhurena saddena sakalaṃ janaṃ rañjayantīti sambandho. Santhavī sāvakaṃ sakanti attano sāvakaṃ madhuradhammadesanāya santhavī, thutiṃ akāsīti attho.

33. Слова «и сладостным голосом» (madhurena rutena ca) следует свявать так: «радуя всех людей своим голосом, сладостным, подобно пению птицы каравик». Выражение «восхвалил своего ученика» (santhavī sāvakaṃ sakaṃ) означает: «восхвалил своего ученика сладостной проповедью Дхаммы, воздав ему хвалу».

34. Saddhādhimuttoti saddahanasaddhāya sāsane adhimutto patiṭṭhitoti attho. Mama dassanalālasoti mayhaṃ dassane byāvaṭo tapparo.

34. Выражение «преданный вере» (saddhādhimuttoti) означает: «искренне уверовавший и утвердившийся в Учении (Сасане) благодаря вере и убежденности». Выражение «жаждущий лицезреть меня» (mama dassanalālaso) означает: «тот, кто усердно стремился и был полностью предан созерцанию меня».

35. Taṃ [Pg.217] ṭhānamabhirocayinti taṃ saddhādhimuttaṭṭhānantaraṃ abhirocayiṃ, icchiṃ patthesinti attho.

35. Выражение «я возжелал этого положения» (taṃ ṭhānamabhirocayiṃ) означает: «я глубоко возжелал, захотел и устремился к этому выдающемуся положению лучшего среди преданных вере».

40. Pītamaṭṭhanivāsananti siliṭṭhasuvaṇṇavaṇṇavatthe nivatthanti attho. Hemayaññopacitaṅganti suvaṇṇapāmaṅgalaggitagattanti attho.

40. Выражение «облаченный в гладкие желтые одежды» (pītamaṭṭhanivāsananti) означает: «одетый в мягкие одежды золотистого цвета». Выражение «с телом, украшенным золотой перевязью» (hemayaññopacitaṅganti) означает: «имеющий тело, опоясанное золотым шнуром (или украшенное золотой перевязью)».

47-48. Nonītasukhumālaṃ manti navanītamiva mudutaluṇahatthapādaṃ. Jātapallavakomalanti asokapallavapattakomalamiva mudukanti attho. Pisācībhayatajjitāti tadā evaṃbhūtaṃ kumāraṃ maṃ aññā pisācī ekā rakkhasī bhayena tajjesi bhiṃsāpesīti attho. Tadā mahesissa sammāsambuddhassa pādamūle maṃ sāyesuṃ nipajjāpesuṃ. Dīnamānasā bhītacittā mama mātāpitaro imaṃ dārakaṃ te dadāma, imassa saraṇaṃ patiṭṭhā hotu nātha nāyakāti sambandho.

47-48. Выражение «меня, нежного как свежее масло» (nonītasukhumālaṃ maṃ) означает: «меня, чьи руки и ноги были мягкими и нежными, подобно свежему маслу». «Нежного, как молодой побег» (jātapallavakomalaṃ) означает: «мягкого и нежного, подобно молодому листу дерева ашока». Выражение «напуганный страхом перед пишачи» (pisācībhayatajjitā) означает: «тогда меня, бывшего еще младенцем, лежащим на спине, напугала и устрашила некая злая якшини (ракшаси)». Тогда у стоп Великого Мудреца, Совершенного Будды, меня уложили спать. Слова «с удрученным сердцем» (dīnamānasā) означают, что мои испуганные родители сказали: «О Владыка, о Вождь! Мы отдаем этого младенца Тебе. Будь же для него прибежищем и опорой!» — такова связь слов.

49. Tadā paṭiggahi so manti so bhagavā tadā tasmiṃ mama mātuyā dinnakāle jālinā jālayuttena saṅkhālakena cakkalakkhaṇādīhi lakkhitena mudukomalapāṇinā mudukena visuddhena hatthatalena maṃ aggahesīti attho.

49. Выражение «тогда Он принял меня» (tadā paṭiggahi so maṃ) означает: «тогда, когда моя мать отдавала меня, Благословенный принял меня Своей мягкой и нежной рукой, пальцы которой соединены тонкой перепонкой, отмеченной завитками, подобными раковине, и знаками колес, Своей мягкой и чистой ладонью».

52. Sabbapāramisambhūtanti sabbehi dānapāramitādīhi sambhūtaṃ jātaṃ. Nīlakkhinayanaṃ varaṃ puññasambhārajaṃ uttamanīlaakkhivantaṃ. Sabbasubhākiṇṇaṃ sabbena subhena vaṇṇena saṇṭhānena ākiṇṇaṃ gahanībhūtaṃ rūpaṃ bhagavato hatthapādasīsādirūpaṃ disvāti attho, tittiṃ apatto viharāmi ahanti sambandho.

52. Выражение «рожденный из всех совершенств» (sabbapāramisambhūtaṃ) означает: «возникший благодаря всем совершенствам, начиная с парами даяния (дана-парами)». «Превосходные темноокие очи» (nīlakkhinayanaṃ varaṃ) означает: «обладающий прекрасными темными глазами, рожденными из накопления заслуг». «Исполненный всякой красоты» (sabbasubhākiṇṇaṃ) означает: «созерцая образ Благословенного — Его руки, стопы, голову и прочее, — исполненный всякого великолепия цвета и формы». Связь слов такова: «я пребываю, не в силах пресытиться взором на этот образ».

61. Tadā maṃ caraṇantagoti tasmiṃ mayhaṃ arahattaṃ pattakāle sīlādipannarasannaṃ caraṇadhammānaṃ antago, pariyosānappatto paripūrakārīti attho. ‘‘Maraṇantago’’tipi pāṭho. Tassa maraṇassa antaṃ nibbānaṃ pattoti attho. Saddhādhimuttānaṃ aggaṃ paññapesīti sambandho. Atha satthā bhikkhusaṅghamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saddhādhimuttānaṃ yadidaṃ, vakkalī’’ti (a. ni. 1.198, 208) maṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

61. Выражение «тогда [Он провозгласил] меня достигшим предела поведения (чарана)» (tadā maṃ caraṇantago) означает: «в то время, когда я достиг арахатства, Он, достигший завершения и совершенства в пятнадцати практиках поведения (чарана-дхаммах), начиная с нравственности (шила)». Существует также чтение «maraṇantago» (достигший конца смерти), что означает: «достигший Ниббаны, которая есть конец смерти». Связь слов такова: «Он провозгласил меня лучшим среди преданных вере». Это означает, что Учитель, восседая посреди общины бхиккху, провозгласил: «О бхиккху, среди моих учеников, преданных вере, лучшим является Ваккали», тем самым утвердив меня в этом выдающемся положении (этадагга). Остальное вполне понятно.

Vakkalittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны старейшины Ваккали завершено.

3. Mahākappinattheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение Ападаны старейшины Махакаппины.

Padumuttaro [Pg.218] nāma jinotiādikaṃ āyasmato kappinattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu santike dhammadesanaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ ovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapitaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.

Стихи, начинающиеся со слов «Победитель по имени Падумуттара...» (Padumuttaro nāma jino), представляют собой Ападану почтенного старейшины Каппины. Этот старейшина также совершал благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, послужившие мощной опорой для освобождения от сансары (виватта-упаниссая), во времена Благословенного Падумуттары он переродился в благородной семье в городе Хансавати. Достигнув зрелости, слушая проповедь Дхаммы в присутствии Учителя, он увидел, как Учитель провозгласил одного бхиккху лучшим среди дающих наставления. Совершив великое благодеяние, он устремился к этому выдающемуся положению.

So tattha yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto bārāṇasito avidūre ekasmiṃ pesakāragāme jeṭṭhapesakāragehe nibbatto tadā sahassamattā paccekabuddhā himavante aṭṭha māse vasitvā vassike cattāro māse janapade vasanti. Te ekavāraṃ bārāṇasiyā avidūre otaritvā ‘‘senāsanaṃ karaṇatthāya hatthakammaṃ yācathā’’ti rañño santikaṃ aṭṭha paccekabuddhe pahiṇiṃsu. Tadā pana rañño vappamaṅgalaṃ ahosi. So ‘‘paccekabuddhā kira āgatā’’ti sutvā nikkhamitvā āgatakāraṇaṃ pucchitvā ‘‘ajja, bhante, okāso natthi sve amhākaṃ vappamaṅgalaṃ, tatiyadivase karissāmā’’ti vatvā paccekabuddhe animantetvāva pāvisi. Paccekabuddhā ‘‘aññaṃ gāmaṃ pavisissāmā’’ti pakkamiṃsu.

Совершая там благие дела до конца своей жизни и странствуя среди богов и людей, он переродился в доме старейшины ткачей в одной деревне ткачей неподалеку от Баранаси. В то время около тысячи Паччекабудд, прожив восемь месяцев в Гималаях, проводили четыре месяца сезона дождей в обитаемых землях. Однажды они спустились в окрестности Баранаси и отправили восемь Паччекабудд к царю с просьбой: «Попросите рабочих рук для постройки обители». Но в то время у царя проходил праздник первой борозды (ваппамангала). Услышав, что прибыли Паччекабудды, царь вышел, спросил о причине их прихода и сказал: «О достопочтенные, сегодня у нас нет возможности. Завтра у нас праздник первой борозды. Мы займемся этим на третий день». Сказав так, он ушел во дворец, даже не пригласив Паччекабудд на трапезу. Тогда Паччекабудды ушли, решив: «Мы пойдем в другую деревню».

Tasmiṃ samaye jeṭṭhapesakārassa bhariyā kenacideva karaṇīyena bārāṇasiṃ gacchantī te paccekabuddhe disvā vanditvā, ‘‘kiṃ, bhante, avelāya ayyā āgatā’’ti pucchi. Te ādito paṭṭhāya kathesuṃ. Taṃ sutvā saddhāsampannā buddhisampannā itthī ‘‘sve, bhante, amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantesi. ‘‘Bahukā mayaṃ, bhaginī’’ti. ‘‘Kittakā, bhante’’ti? ‘‘Sahassamattā, bhaginī’’ti. ‘‘Bhante, imasmiṃ no gāme sahassamattā vasimhā, ekeko ekekassa bhikkhaṃ dassati, bhikkhaṃ adhivāsetha, ahameva vo vasanaṭṭhānaṃ kārāpessāmī’’ti āha. Paccekabuddhā adhivāsesuṃ.

В это время жена старейшины ткачей, направляясь по какому-то делу в Баранаси, увидела этих Паччекабудд, поклонилась им и спросила: «О достопочтенные, почему благородные господа пришли в неурочное время?» Они рассказали ей все с самого начала. Услышав это, благочестивая и мудрая женщина пригласила их: «О достопочтенные, примите завтра наше подаяние». Они ответили: «Сестра, нас очень много». — «Сколько же вас, достопочтенные?» — «Около тысячи, сестра». — «О достопочтенные, в нашей деревне живет около тысячи человек. Каждый из нас поднесет пищу одному Паччекабудде. Пожалуйста, примите наше приглашение, а я сама позабочусь о месте вашего пребывания». Паччекабудды согласились.

Sā gāmaṃ pavisitvā ugghosesi – ‘‘ammatātā, ahaṃ sahassamatte paccekabuddhe disvā nimantesiṃ, ayyānaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ saṃvidahatha, yāgubhattādīni sampādethā’’ti gāmamajjhe maṇḍapaṃ kārāpetvā āsanāni paññāpetvā punadivase paccekabuddhe nisīdāpetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhattakiccapariyosāne tasmiṃ gāme sabbā itthiyo [Pg.219] ādāya tāhi saddhiṃ paccekabuddhe vanditvā temāsaṃ vasanatthāya paṭiññaṃ gaṇhitvā puna gāme ugghosesi – ‘‘ammatātā, ekekakulato ekekapuriso vāsipharasuādīni gahetvā araññaṃ pavisitvā dabbasambhāre āharitvā ayyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ karotū’’ti. Gāmavāsino tassāyeva vacanaṃ sutvā ekeko ekekaṃ katvā saddhiṃ rattidivāṭṭhānehi paṇṇasālasahassaṃ niṭṭhāpetvā attano attano paṇṇasālāyaṃ upagataṃ paccekabuddhaṃ ‘‘ahaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahissāmi, ahaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā upaṭṭhahiṃsu. Sā vassaṃvuṭṭhakāle ‘‘attano attano paṇṇasālāya vassaṃvuṭṭhānaṃ paccekabuddhānaṃ cīvarasāṭake sajjethā’’ti samādapetvā ekekassa sahassa sahassamūlaṃ cīvaraṃ dāpesi. Paccekabuddhā vuṭṭhavassā anumodanaṃ katvā pakkamiṃsu. Gāmavāsinopi idaṃ puññakammaṃ katvā tato cuto tāvatiṃsadevaloke nibbattitvā gaṇadevatā nāma ahesuṃ.

Войдя в деревню, она провозгласила: «О матери и братья! Я встретила около тысячи Паччекабудд и пригласила их. Приготовьте места для сидения благородных господ, подготовьте ягу, рис и прочее!» Посреди деревни они возвели павильон (мандапу), расставили сиденья, и на следующий день, усадив Паччекабудд, почтительно поднесли им превосходную твердую и мягкую пищу. По окончании трапезы она собрала всех женщин деревни, и вместе с ними, поклонившись Паччекабуддам, получила от них согласие остаться на три месяца сезона дождей. Затем она снова провозгласила в деревне: «О матери и братья! Пусть от каждого дома один мужчина возьмет топор, тесло и другие инструменты, пойдет в лес, принесет строительные материалы и построит жилища для благородных господ». Услышав ее слова, жители деревни построили по одной обители каждый, завершив строительство тысячи хижин из листьев (паннасала) с местами для дневного и ночного пребывания. Каждый из них, обратившись к Паччекабудде, пришедшему в его хижину, сказал: «Я буду почтительно заботиться о Вас, я буду почтительно заботиться о Вас», и стал прислуживать ему. Когда сезон дождей подошел к концу, она побудила жителей: «Приготовьте ткани для одеяний Паччекабуддам, которые провели сезон дождей в ваших хижинах», и устроила так, что каждому Паччекабудде поднесли одеяние стоимостью в тысячу монет. Проведя сезон дождей и совершив благопожелание (анумодану), Паччекабудды удалились. Жители деревни, совершив это благое деяние, после кончины переродились в мире тридцати трех богов (Таватимса) как группа божеств (ганадевата).

Te tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā kassapasammāsambuddhakāle kuṭumbikagehesu nibbattiṃsu. Pubbe jeṭṭhakapesakāro jeṭṭhakakuṭumbikassa putto ahosi. Bhariyāpissa ekassa jeṭṭhakakuṭumbikassa dhītā ahosi. Sesānaṃ bhariyāyo sesakuṭumbikānaṃ dhītaro ahesuṃ, tā sabbāpi vayappattā parakulaṃ gacchantiyo tesaṃ tesaṃyeva gehāni agamaṃsu. Athekadivasaṃ vihāre dhammassavane saṅghuṭṭhe ‘‘satthā dhammaṃ desessatī’’ti sutvā te sabbepi kuṭumbikā ‘‘dhammaṃ sossāmā’’ti bhariyāhi saddhiṃ vihāraṃ agamaṃsu. Tesaṃ vihāramajjhaṃ paviṭṭhakkhaṇe vassaṃ vassi. Yesaṃ kulūpakā vā ñātisāmaṇerādayo vā atthi, te tesaṃ pariveṇādīni pavisiṃsu. Te pana tathārūpānaṃ natthitāya katthaci pavisituṃ avisahantā vihāramajjheyeva aṭṭhaṃsu. Atha ne jeṭṭhakakuṭumbiko āha – ‘‘passatha, bho, amhākaṃ vippakāraṃ, kulaputtehi nāma ettakena lajjituṃ yutta’’nti. ‘‘Ayya, kiṃ karomā’’ti? ‘‘Mayaṃ vissāsikaṭṭhānassa abhāvena imaṃ vippakāraṃ pattā, sabbe dhanaṃ saṃharitvā pariveṇaṃ karissāmā’’ti. ‘‘Sādhu, ayyā’’ti jeṭṭhako sahassaṃ adāsi. Sesā pañca pañca satāni. Itthiyo aḍḍhateyyāni aḍḍhateyyāni satāni. Te taṃ dhanaṃ āharitvā sahassakūṭāgāraparivāraṃ satthu vasanatthāya mahāpariveṇaṃ nāma [Pg.220] kārāpesuṃ. Navakammassa mahantatāya dhane appahonte pubbe dinnadhanato puna upaḍḍhūpaḍḍhaṃ adaṃsu. Niṭṭhite pariveṇe vihāramahaṃ karontā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ mahādānaṃ datvā vīsatiyā bhikkhusahassānaṃ cīvarāni sajjayiṃsu.

Насладившись там божественным великолепием, во времена Совершенного Будды Кассапы они переродились в семьях домохозяев (кутумбика). Тот, кто прежде был старейшиной ткачей, стал сыном старшего домохозяина. Его жена стала дочерью другого старшего домохозяина. Жены остальных стали дочерьми других домохозяев. Достигнув совершеннолетия, все эти женщины вышли замуж и вошли в дома своих мужей. Однажды, когда в монастыре было объявлено о проповеди Дхаммы со словами: «Учитель будет проповедовать Дхамму», все эти домохозяева вместе со своими женами отправились в монастырь, чтобы послушать Дхамму. В тот момент, когда они вошли в монастырь, пошел дождь. Те, у кого в монастыре были знакомые монахи или родственники-саманеры, укрылись в их обителях (паривенах). Но эти домохозяева, не имея таких связей, не решились войти куда-либо и остались стоять прямо посреди монастыря. Тогда старший домохозяин сказал им: «Посмотрите, друзья, на наше затруднительное положение! Благородным мужам должно быть стыдно за такое». Они спросили: «О господин, что же нам делать?» Он ответил: «Мы попали в это затруднение из-за отсутствия близких нам мест. Давайте все соберем средства и построим обитель (паривену)». Они согласились: «Прекрасно, господин!» Старший домохозяин пожертвовал тысячу монет. Остальные дали по пятьсот монет каждый. Женщины пожертвовали по двести пятьдесят монет каждая. Собрав эти средства, они построили большую обитель (Махапаривену) для пребывания Учителя, окруженную тысячей зданий с островерхими крышами (кутагара). Поскольку строительство было масштабным и средств не хватило, они пожертвовали еще по половине от ранее внесенных сумм. Когда обитель была завершена, празднуя освящение монастыря, они в течение семи дней подносили великое даяние общине бхиккху во главе с Буддой и приготовили одеяния для двадцати тысяч монахов.

Jeṭṭhakakuṭumbikassa pana bhariyā attano paññāya ṭhitā ahaṃ tehi samakaṃ akatvā atirekataraṃ katvā ‘‘satthāraṃ pūjessāmī’’ti anojapupphavaṇṇena sahassamūlena sāṭakena saddhiṃ anojapupphacaṅkoṭakaṃ gahetvā satthāraṃ anojapupphehi pūjetvā taṃ sāṭakaṃ satthu pādamūle ṭhapetvā, ‘‘bhante, nibbattanibbattaṭṭhāne anojapupphavaṇṇaṃyeva me sarīraṃ hotu, anojātveva ca nāmaṃ hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Satthā ‘‘evaṃ hotū’’ti anumodanaṃ akāsi. Te sabbepi yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā devaloke nibbattiṃsu. Te imasmiṃ buddhuppāde devalokā cavitvā jeṭṭhako kukkuṭavatīnagare rājakule nibbattitvā viññutaṃ patto mahākappinarājā nāma ahosi. Sesā amaccakulesu nibbattiṃsu. Jeṭṭhakassa bhariyā maddaraṭṭhe sākalanagare rājakule nibbatti anojapupphavaṇṇamevassā sarīraṃ ahosi, tena anojātvevassā nāmaṃ akaṃsu, sā vayappattā mahākappinarañño gehaṃ gantvā anojādevīti pākaṭā ahosi.

Жена же старшего домохозяина, полагаясь на собственную мудрость, решила: «Я не буду делать подношение наравне со всеми, но сделаю нечто превосходящее, чтобы почтить Учителя». Она взяла ларец с цветами аноджа (линейными золотистыми цветами) вместе с тонкой тканью цвета цветка аноджа стоимостью в тысячу монет, почтила Учителя цветами аноджа, положила эту ткань у стоп Учителя и совершила устремление: «О достопочтенный, в каком бы месте я ни перерождалась, пусть мое тело будет цвета цветка аноджа, и пусть моим именем будет Аноджа». Учитель благословил ее: «Да будет так!» — и совершил благопожелание (анумодану). Все они, прожив отмеренный срок жизни, после кончины переродились в мире богов. В эпоху нынешнего Будды они сошли из мира богов, и старший домохозяин переродился в царской семье в городе Куккутавати. Достигнув зрелости, он стал царем по имени Махакаппина. Остальные переродились в семьях министров. Жена старшего домохозяина переродилась в царской семье в городе Сакала в царстве Мадда. Ее тело было цвета цветка аноджа, поэтому ее назвали Аноджей. Достигнув совершеннолетия, она прибыла во дворец царя Махакаппины и стала известна как царица Аноджа.

Sesitthiyopi amaccakulesu nibbattitvā vayappattā tesaṃyeva amaccaputtānaṃ gehāni agamaṃsu. Te sabbepi rañño sampattisadisaṃ sampattiṃ anubhaviṃsu. Yadā hi rājā alaṅkārapaṭimaṇḍito hatthiṃ abhiruhitvā vicarati, tadāpi te tatheva vicaranti. Tasmiṃ assena vā rathena vā vicarante tepi tatheva vicaranti. Evaṃ te ekato hutvā katānaṃ puññānaṃ balena ekatova sampattiṃ anubhaviṃsu. Rañño pana vālo, vālavāhano, puppho, pupphavāhano, supattoti pañceva assā honti. Tesu rājā supattaṃ assaṃ sayaṃ ārohati, itare cattāro asse assārohānaṃ sāsanāharaṇatthāya adāsi. Rājā te pātova bhojetvā ‘‘gacchatha, bhaṇe, dve vā tīṇi vā yojanāni āhiṇḍitvā buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā uppannabhāvaṃ sutvā mayhaṃ sukhasāsanaṃ [Pg.221] ārocethā’’ti pesesi. Te catūhi dvārehi nikkhamitvā dve tīṇi yojanāni āhiṇḍitvā kiñci sāsanaṃ alabhitvāva paccāgamiṃsu.

Остальные женщины, переродившись в семьях министров и достигнув совершеннолетия, ушли в дома тех самых сыновей министров. Все они наслаждались богатством, подобным царскому. Ибо когда царь, украшенный драгоценностями, садился на слона и выезжал на прогулку, они выезжали точно так же. Когда он выезжал на коне или на колеснице, они также выезжали точно так же. Так они, благодаря силе благих заслуг, совершенных вместе, вместе же и наслаждались богатством. У царя же было всего пять коней: Вало, Валавахано, Пуппхо, Пуппхавахано и Супатто. Из них царь сам садился на коня Супатто, а остальных четырех коней отдал всадникам для доставки вестей. Царь, накормив их рано утром, отправил их, сказав: «Ступайте, любезные, пройдите два или три йоджаны, и если услышите о появлении Будды, Дхаммы или Сангхи, принесите мне эту радостную весть». Они вышли через четыре ворот, обошли два или три йоджаны и, так и не получив никаких вестей, вернулись обратно.

Athekadivasaṃ rājā supattaṃ āruhitvā amaccasahassaparivuto uyyānaṃ gacchanto kilantarūpe pañcasatamatte vāṇijake nagaraṃ pavisante disvā ‘‘ime addhānakilantā, addho imesaṃ santikā ekaṃ bhaddakaṃ sāsanaṃ sossāmī’’ti te pakkosāpetvā ‘‘kuto āgatatthā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, ito vīsatiyojanasatamatthake sāvatthi nāma nagaraṃ, tato āgatamhā’’ti. ‘‘Atthi pana vo dese kiñci sāsanaṃ uppanna’’nti. ‘‘Deva, aññaṃ kiñci natthi, sammāsambuddho uppanno’’ti. Rājā tāvadeva balavapītiyā phuṭṭhasarīro kiñci sallakkhetuṃ asakkonto muhuttaṃ vītināmetvā pana, ‘‘tātā, kiṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Buddho, deva, uppanno’’ti. Rājā dutiyampi tatiyampi tatheva vītināmetvā catutthavāre ‘‘kiṃ vadetha, tātā’’ti pucchitvā ‘‘buddho uppanno’’ti vutte, ‘‘tātā, sukhasāsanasavanāya satasahassaṃ vo dammī’’ti vatvā ‘‘aparampi kiñci sāsanaṃ atthi, tātā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, dhammo uppanno’’ti. Rājā tampi sutvā purimanayeneva tayo vāre vītināmetvā catutthavāre ‘‘dhammo uppanno’’ti vutte – ‘‘idhāpi vo satasahassaṃ dammī’’ti vatvā ‘‘aparampi kiñci sāsanaṃ atthi, tātā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, saṅgho uppanno’’ti. Rājā tampi sutvā tatheva tayo vāre vītināmetvā catutthavāre ‘‘saṅgho uppanno’’ti vutte – ‘‘idhāpi vo satasahassaṃ dammī’’ti vatvā amaccasahassaṃ oloketvā, ‘‘tātā, kiṃ karissāmā’’ti pucchi. ‘‘Deva, tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Ahaṃ, tātā, ‘buddho uppanno dhammo uppanno saṅgho uppanno’ti sutvā na puna nivattissāmi, bhagavantaṃ uddissa gantvā tassa santike pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi, deva, tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā’’ti. Rājā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni likhāpetvā vāṇijakānaṃ datvā ‘‘imaṃ anojāya nāma deviyā detha, sā tumhākaṃ tīṇi satasahassāni dassati, evañca pana naṃ vadeyyātha ‘raññā kira te issariyaṃ vissaṭṭhaṃ, yathāsukhaṃ sampattiṃ paribhuñjāhī’ti, sace pana ‘vo rājā kaha’nti pucchati, ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’ti vatvā gatoti āroceyyāthā’’ti āha. Amaccāpi attano attano bhariyānaṃ tatheva [Pg.222] sāsanaṃ pahiṇiṃsu. Rājā vāṇijake uyyojetvā assaṃ abhiruyha amaccasahassaparivuto taṃkhaṇaññeva nikkhami.

И вот в один из дней царь, сев на коня Супатто, в сопровождении тысячи министров направлялся в парк. Увидев около пятисот утомленных купцов, входящих в город, он подумал: «Эти люди утомлены дорогой. Несомненно, от них я услышу какую-нибудь добрую весть». Он велел позвать их и спросил: «Откуда вы пришли?» — «О царь, в ста двадцати йоджанах отсюда есть город по имени Саваттхи. Мы пришли оттуда». — «А есть ли какие-нибудь новости, возникшие в вашей стране?» — «О царь, других новостей нет, но явился Всепросветленный Будда!» В тот же миг тело царя охватил мощный восторг. Не в силах ничего осознать, он выждал мгновение и снова спросил: «О друзья, что вы говорите?» — «О царь, явился Будда!» Царь и во второй, и в третий раз точно так же выждал время, а на четвертый раз спросил: «Что вы говорите, друзья?» И когда они ответили: «Явился Будда», он сказал: «Друзья, за то, что я услышал эту радостную весть, я даю вам сто тысяч». И спросил: «Есть ли еще какие-нибудь новости, друзья?» — «Есть, о царь. Явилась Дхамма!» Царь, услышав и это, прежним образом выждал три раза, а на четвертый раз, когда они сказали: «Явилась Дхамма», произнес: «И за это я даю вам сто тысяч». И спросил: «Есть ли еще какие-нибудь новости, друзья?» — «Есть, о царь. Явилась Сангха!» Царь, услышав и это, точно так же выждал три раза, а на четвертый раз, когда они сказали: «Явилась Сангха», произнес: «И за это я даю вам сто тысяч». Затем он посмотрел на тысячу министров и спросил: «Друзья, что мы будем делать?» — «О царь, а что вы намерены делать?» — спросили они в ответ. «Друзья, услышав, что явился Будда, явилась Дхамма, явилась Сангха, я уже не вернусь назад. Я отправись к Благословенному и приму монашество под его началом». — «О царь, мы тоже примем монашество вместе с вами», — сказали они. Царь велел начертать письмена на золотой пластине и, отдав её купцам, сказал: «Передайте эту золотую пластину царице по имени Аноджа. Она даст вам триста тысяч. И еще скажите ей так: „Царь уступил тебе власть, наслаждайся богатством в свое удовольствие“. Если же она спросит: „А где ваш царь?“, то скажите ей: „Он ушел, сказав, что примет монашество ради Учителя“». Министры также отправили точно такие же вести своим женам. Царь, отпустив купцов, сел на коня и в сопровождении тысячи министров в тот же миг отправился в путь.

Satthāpi taṃdivasaṃ paccūsakāle lokaṃ volokento mahākappinarājānaṃ saparivāraṃ disvā ‘‘ayaṃ mahākappino vāṇijakānaṃ santikā tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppannabhāvaṃ sutvā tesaṃ vacanaṃ tīhi satasahassehi pūjetvā rajjaṃ pahāya amaccasahassaparivuto maṃ uddissa pabbajitukāmo sve nikkhamissati, so saparivāro saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissati, paccuggamanaṃ karissāmī’’ti punadivase cakkavattī viya khuddakagāmabhojakaṃ rājānaṃ paccuggacchanto sayameva pattacīvaramādāya vīsayojanasataṃ maggaṃ paccuggantvā candabhāgāya nadiyā tīre nigrodharukkhamūle chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjetvā nisīdi. Rājāpi āgacchanto ekaṃ nadiṃ patvā ‘‘kā nāmāya’’nti pucchi. ‘‘Aparacchā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇaṃ, tātā’’ti? ‘‘Gambhīrato gāvutaṃ, puthulato dve gāvutāni, devā’’ti. ‘‘Atthi panettha nāvā vā uḷumpo vā’’ti? ‘‘Natthi, devā’’ti. ‘‘Nāvādīni olokente amhe jāti jaraṃ upaneti, jarā maraṇaṃ. Ahaṃ nibbematiko hutvā tīṇi ratanāni uddissa nikkhanto, tesaṃ me ānubhāvena ‘idaṃ udakaṃ udakaṃ viya mā hotū’ti ratanattayassa guṇaṃ āvajjetvā ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’’ti buddhaguṇaṃ anussaranto saparivāro assasahassena udakapiṭṭhe pakkhandi. Sindhavā piṭṭhipāsāṇe viya pakkhandiṃsu. Khurānaṃ aggaṭṭhāneva temiṃsu.

Учитель же в тот день на рассвете, озирая мир, увидел царя Махакаппину с его свитой. Он подумал: «Этот царь Махакаппина, услышав от купцов о появлении Трех Драгоценностей, почтил их слова тремястами тысячами, оставил царство и в сопровождении тысячи министров желает принять монашество ради меня. Завтра он отправится в путь. Он вместе со своей свитой достигнет архатства вместе с аналитическими знаниями. Я выйду ему навстречу». На следующий день, подобно тому как царь-чакравартин выходит навстречу правителю маленькой деревни, Учитель сам взял чашу и облачение, прошел навстречу путь в сто двадцать йоджан и сел у подножия баньяна на берегу реки Чандабхага, испуская шестицветные лучи Будды. Царь же, идя по дороге, достиг реки и спросил: «Как называется эта река?» — «Она называется Апараччха, о царь», — ответили ему. «Каковы её размеры, друзья?» — «В глубину — один гавута, а в ширину — два гавуты, о царь». — «А есть ли здесь лодка или плот?» — «Нет, о царь». «Пока мы ищем лодки и прочее, рождение влечет нас к старости, а старость — к смерти. Я без всяких сомнений отправился в путь ради Трех Драгоценностей. Пусть же по их силе эта вода не будет для меня водой!» С этими словами он сосредоточился на качествах Трех Драгоценностей и, памятуя о качествах Будды: «Именно так, Он — Благословенный, Святой, Всепросветленный...», вместе со своей свитой на тысяче коней ринулся на водную гладь. Кони скакали по воде, словно по каменной плите. Намокли лишь самые кончики их копыт.

So taṃ uttaritvā purato gacchanto aparampi nadiṃ disvā ‘‘ayaṃ kā nāmā’’ti pucchi. ‘‘Nīlavāhā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇa’’nti? ‘‘Gambhīratopi puthulatopi aḍḍhayojanaṃ, devā’’ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā ‘‘svākkhāto bhagavatā dhammo’’ti dhammānussatiṃ anussaranto pakkhandi. Tampi atikkamitvā gacchanto aparampi nadiṃ disvā ‘‘ayaṃ kā nāmā’’ti pucchi. ‘‘Candabhāgā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇa’’nti? ‘‘Gambhīratopi puthulatopi yojanaṃ, devā’’ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā ‘‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’ti saṅghānussatiṃ anussaranto [Pg.223] pakkhandi. Tampi nadiṃ atikkamitvā gacchanto satthu sarīrato nikkhantā chabbaṇṇabuddharasmiyo nigrodharukkhassa sākhāviṭapapalāsāni obhāsayamānā disvā cintesi – ‘‘ayaṃ obhāso neva candassa, na sūriyassa, na devamārabrāhmaṇasupaṇṇanāgānaṃ aññatarassa, addhā ahaṃ satthāraṃ uddissa āgacchanto sammāsambuddhena diṭṭho bhavissāmī’’ti. So tāvadeva assapiṭṭhito otaritvā onatasarīro rasmiyānusārena satthāraṃ upasaṅkamitvā manosilārase nimujjanto viya buddharasmīnaṃ anto pāvisi. So satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena. Satthā tesaṃ anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Desanāpariyosāne saparivāro rājā sotāpattiphale patiṭṭhahi.

Переправившись через неё и двигаясь дальше, он увидел еще одну реку и спросил: «Как называется эта река?» — «Она называется Нилаваха, о царь». — «Каковы её размеры?» — «И в глубину, и в ширину — пол-йоджаны, о царь». Остальное было точно так же, как и прежде. Увидев эту реку, он устремился в неё, памятуя о Дхамме: «Хорошо изложена Благословенным Дхамма...» Переправившись и через неё, он увидел еще одну реку и спросил: «Как называется эта река?» — «Она называется Чандабхага, о царь». — «Каковы её размеры?» — «И в глубину, и в ширину — один йоджана, о царь». Остальное было точно так же, как и прежде. Увидев эту реку, он устремился в неё, памятуя о Сангхе: «Хорошо шествующим является ученическая Сангха Благословенного...» Переправившись и через эту реку, он увидел шестицветные лучи Будды, исходящие от тела Учителя и освещающие ветви, сучья и листву баньяна, и подумал: «Это сияние не принадлежит ни луне, ни солнцу, ни кому-либо из божеств, мар, брахм, гаруд или нагов. Несомненно, я, идущий ради Учителя, встретил Всепросветленного Будду!» Он тотчас сошел с коня и, склонив тело, следуя за лучами света, приблизился к Учителю и вошел внутрь лучей Будды, словно погружаясь в жидкий киноварь. Поклонившись Учителю, он сел в стороне вместе с тысячей министров. Учитель произнес им последовательную проповедь. В конце проповеди царь вместе со своей свитой утвердился в плоде вхождения в поток.

Atha sabbe uṭṭhahitvā pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā ‘‘āgamissati nu kho imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvara’’nti upadhārento ‘‘ime kulaputtā paccekabuddhasahassānaṃ cīvarasahassaṃ adaṃsu, kassapabuddhakāle vīsatiyā bhikkhusahassānaṃ vīsaticīvarasahassānipi adaṃsu, anacchariyaṃ imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvarāgamana’’nti ñatvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha, bhikkhavo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti āha. Te tāvadeva aṭṭhaparikkhāradharā vassasaṭṭhikattherā viya hutvā vehāsaṃ abbhuggantvā paccorohitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

Тогда все они поднялись и попросили о монашеском постриге. Учитель, размышляя: «Появятся ли у этих благородных сынов чаши и облачения, созданные сверхъестественной силой?», понял: «Эти благородные сыны пожертвовали тысячу облачений тысяче Паччекабудд. Во времена Будды Кассапы они также пожертвовали двадцать тысяч пар облачений двадцати тысячам монахов. Неудивительно, что у этих благородных сынов появятся чаши и облачения, созданные сверхъестественной силой». Протянув правую руку, он произнес: «Придите, о бхиккху! Ведите святую жизнь для полного прекращения страданий». В тот же миг они, облаченные в восемь монашеских реквизитов, подобные старейшинам с шестидесятилетним стажем монашества, взмыли в воздух, затем спустились обратно, поклонились Учителю и сели в стороне.

Te pana vāṇijakā rājagehaṃ gantvā deviyā raññā pahitasāsanaṃ ārocetvā deviyā ‘‘āgacchantū’’ti vutte pavisitvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Atha ne devī pucchi – ‘‘tātā, kiṃkāraṇā āgatatthā’’ti? ‘‘Mayaṃ raññā tumhākaṃ santikaṃ pesitā, tīṇi kira no satasahassāni dethā’’ti. ‘‘Bahuṃ, bhaṇe, bhaṇatha, kiṃ tumhehi rañño santike kataṃ, kismiṃ vo rājā pasanno ettakaṃ dhanaṃ dāpetī’’ti? ‘‘Devi, na aññaṃ kiñci kataṃ, ekaṃ pana sāsanaṃ ārocayimhā’’ti. ‘‘Sakkā pana, tātā, mayhampi taṃ ārocetu’’nti. ‘‘Sakkā, devī’’ti suvaṇṇabhiṅgārena mukhaṃ vikkhāletvā ‘‘devi, buddho loke uppanno’’ti. Sāpi taṃ sutvā pītiyā phuṭṭhasarīrā tikkhattuṃ kiñci asallakkhetvā catutthavāre ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ‘‘kiṃ, tātā, imasmiṃ pade raññā dinna’’nti? ‘‘Satasahassaṃ, devī’’ti. ‘‘Tātā, ananucchavikaṃ raññā kataṃ evarūpaṃ sāsanaṃ [Pg.224] sutvā tumhākaṃ satasahassadadamānena, ahaṃ vo mama duggatapaṇṇākāre tīṇi satasahassāni dammi. Aparaṃ kiñci tumhehi ārocita’’nti? Te idañca idañcāti itarānipi dve sāsanāni ārocesuṃ. Devī purimanayeneva tayo tayo vāre asallakkhetvā catutthacatutthavāre tīṇi tīṇi satasahassāni adāsi. Evaṃ te sabbāni dvādasasatasahassāni labhiṃsu.

Те же купцы отправились в царский дворец и передали царице весть, посланную царем. Когда царица сказала: «Пусть войдут», они вошли и встали в стороне. Тогда царица спросила их: «Друзья, по какой причине вы пришли?» — «Мы посланы царем к вам. Он велел дать нам триста тысяч», — ответили они. «Любезные, вы говорите слишком много. Что вы сделали перед царем? Чем вы так порадовали царя, что он велит выдать вам такое богатство?» — «Царица, мы не сделали ничего другого, но лишь сообщили одну весть». — «Друзья, а можете ли вы сообщить эту весть и мне?» — «Можем, о царица». Ополоснув рот водой из золотого кувшина, они сказали: «Царица, в мире явился Будда!» Она также, услышав это, ощутила, как её тело охватил восторг. Трижды она не могла ничего осознать, а на четвертый раз, услышав: «Явился Будда», спросила: «Друзья, сколько царь дал за эти слова?» — «Сто тысяч, о царица». — «Друзья, царь поступил недостойно, дав вам всего сто тысяч за такую весть. Я же даю вам триста тысяч в качестве моего скромного дара. Сообщили ли вы еще что-нибудь?» — спросила царица. Они сообщили и то, и другое — остальные две вести. Царица прежним образом по три раза не могла ничего осознать, а на четвертый раз за каждую весть давала по триста тысяч. Так они получили всего один миллион двести тысяч.

Atha ne devī pucchi – ‘‘rājā kahaṃ, tātā’’ti? ‘‘Devi, rājā ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’ti vatvā gato’’ti. ‘‘Mayhaṃ tena kiṃ sāsanaṃ dinna’’nti? ‘‘Sabbaṃ kira issariyaṃ tumhākaṃ vissaṭṭhaṃ, ‘tumhe kira yathāsukhaṃ sampattiṃ anubhavathā’’’ti. ‘‘Amaccā pana kuhiṃ, tātā’’ti? ‘‘Tepi raññā saddhiṃ ‘pabbajissāmā’ti gatā, devī’’ti. Sā tesaṃ bhariyāyo pakkosāpetvā, ‘‘ammā, tumhākaṃ sāmikā raññā saddhiṃ ‘pabbajissāmā’ti gatā, tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Kiṃ pana tehi amhākaṃ sāsanaṃ pahitaṃ, devī’’ti? ‘‘Tehi kira attano sampatti tumhākaṃ vissaṭṭhā ‘tumhe kira sampattiṃ yathāsukhaṃ paribhuñjathā’’’ti. ‘‘Tumhe pana, devi, kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Amhākaṃ so tāva rājā magge ṭhito tīhi satasahassehi tīṇi ratanāni pūjetvā kheḷapiṇḍaṃ viya sampattiṃ pahāya ‘pabbajissāmī’ti nikkhanto, mayāpi tiṇṇaṃ ratanānaṃ sāsanaṃ sutvā tāni navahi satasahassehi pūjitāni, na kho panesā sampatti nāma raññoyeva dukkhā, mayhampi dukkhā eva. Ko raññā chaḍḍitakheḷapiṇḍaṃ jaṇṇukehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā mukhena gaṇhissati, na mayhaṃ sampattiyā attho, satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’’ti. ‘‘Devi, mayampi tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā’’ti. ‘‘Sace sakkotha, sādhū’’ti. ‘‘Sakkoma, devī’’ti. Tena hi ‘‘ethā’’ti rathasahassaṃ yojāpetvā rathaṃ āruyha tāhi saddhiṃ nikkhamitvā antarāmagge paṭhamaṃ nadiṃ disvā yathā raññā paṭhamaṃ pucchitā, tatheva pucchitvā sabbaṃ pavattiṃ sutvā ‘‘raññā gatamaggaṃ olokethā’’ti vatvā ‘‘sindhavānaṃ padavalañjaṃ na passāmā’’ti vutte rājā ‘‘tīṇi ratanāni uddissa nikkhantosmī’’ti saccakiriyaṃ karitvā tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussaritvā gato bhavissati, ahampi tīṇi ratanāni uddissa nikkhantā, tesaṃ me ānubhāvena ‘‘idaṃ udakaṃ udakaṃ viya mā hotū’’ti tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussarantī rathasahassaṃ [Pg.225] pesesi. Udakaṃ piṭṭhipāsāṇasadisaṃ ahosi, cakkānaṃ aggaṭṭhāneva temiṃsu. Eteneva upāyena itarā dvepi nadiyo uttariṃsu.

Тогда царица спросила их: «Где царь, друзья?» — «Царица, царь сказал: „Я приму монашество ради Учителя“, и ушел». — «Какое же послание он оставил мне?» — «Говорят, вся власть передана вам: „Наслаждайтесь богатством в свое удовольствие“». — «А где же министры, друзья?» — «Они тоже ушли вместе с царем, сказав: „Мы примем монашество“, о царица». Она велела позвать их жен и спросила: «Матушки, ваши мужья ушли вместе с царем, сказав: „Мы примем монашество“. Что будете делать вы?» — «Какое же послание они прислали нам, о царица?» — «Говорят, они оставили свое богатство вам: „Пользуйтесь богатством в свое удовольствие“». — «А вы, царица, что будете делать?» — «Наш царь, остановившись в пути, почтил Три Драгоценности на триста тысяч монет, оставил богатство, словно комок слюны, и ушел, сказав: „Я приму монашество“. Я же, услышав весть о Трех Драгоценностях, почтила их на девятьсот тысяч. Поистине, это так называемое богатство приносит страдание не только царю, но и мне тоже. Кто станет ртом подбирать с земли комок слюны, выплюнутый царем, встав на колени? Мне нет дела до богатства, я приму монашество ради Учителя». — «Царица, мы тоже примем монашество вместе с вами». — «Если вы сможете, это прекрасно». — «Мы сможем, о царица». — «В таком случае, идите сюда!» — сказав так, она велела запрячь тысячу колесниц, взошла на колесницу и, отправившись вместе с ними, по пути сначала увидела реку. Точно так же, как прежде спрашивал царь, она спросила и, узнав обо всем случившемся, сказала: «Посмотрите на путь, по которому ушел царь». Когда ей ответили: «Мы не видим следов коней-синдхов», она подумала: «Царь, совершив торжественную клятву истины: „Я вышел ради Трех Драгоценностей“, ушел, памятуя о достоинствах Трех Драгоценностей. Я тоже вышла ради Трех Драгоценностей. Пусть же по их силе эта вода не будет для меня как вода!» Памятуя о достоинствах Трех Драгоценностей, она направила тысячу колесниц. Вода стала подобна каменной плите, намокли лишь самые края колес. Этим же способом они переправились и через две другие реки.

Satthā tāsaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā yathā tā attano santike nisinne sāmike bhikkhū na passanti, tathā adhiṭṭhāsi. Devīpi āgacchantī satthu sarīrato nikkhantā rasmiyo disvā tatheva cintetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā, vanditvā ekamantaṃ ṭhitā pucchi – ‘‘bhante, mahākappino rājā tumhe uddissa nikkhamitvā gato, kahaṃ nu kho so, amhākaṃ taṃ dassethā’’ti. ‘‘Nisīdatha tāva, idheva naṃ passissathā’’ti. Tā sabbāpi haṭṭhatuṭṭhā ‘‘idheva kira nisinnā sāmike no passissāmā’’ti nisīdiṃsu. Satthā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Anojādevī desanāpariyosāne tāhi saddhiṃ sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. Mahākappino thero tāsaṃ desiyamānaṃ dhammadesanaṃ sutvā saparivāro saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tasmiṃ khaṇe satthā tāsaṃ te bhikkhū dassesi. Tāsañhi āgatakkhaṇeyeva attano sāmike kāsāvadhare muṇḍasīse disvā cittaṃ ekaggaṃ na bhaveyya, maggaphalaṃ nibbattetuṃ sakkā na bhaveyya. Tasmā acalasaddhāya patiṭṭhitakālato paṭṭhāya tāsaṃ te bhikkhū arahattappatte dassesi. Tāpi te disvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ‘‘bhante, tumhākaṃ pabbajitakiccaṃ matthakappatta’’nti vatvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhatvā pabbajjaṃ yāciṃsu.

Учитель, узнав об их прибытии, совершил волевое решение так, чтобы они не видели своих мужей-монахов, сидевших рядом с Ним. Царица же, приближаясь, увидела лучи, исходящие от тела Учителя, и, подумав так же, как прежде, подошла к Учителю, поклонилась и, встав в стороне, спросила: «Уважаемый, царь Махакаппина ушел, отрекшись от мира ради Вас. Где же он? Покажите его нам». — «Присядьте пока, прямо здесь вы его увидите», — сказал Он. Все они, обрадованные и восхищенные, подумав: «Говорят, сидя прямо здесь, мы увидим наших мужей», сели. Учитель произнес последовательную проповедь. Царица Аноджа в конце проповеди вместе с ними достигла плода вхождения в поток. Тхера Махакаппина, слушая Дхамму, проповедуемую им, вместе со своей свитой достиг арахантства и аналитических знаний. В этот миг Учитель явил им тех монахов. Ибо если бы они в самый миг прибытия увидели своих мужей, облаченных в шафрановые одежды и бритоголовых, их ум не стал бы сосредоточенным, и они не смогли бы обрести плоды пути. Поэтому Он явил им тех монахов, достигших арахантства, лишь после того, как они утвердились в непоколебимой вере. Они же, увидев их, поклонились пятиточечным поклоном и, сказав: «Уважаемые, дело вашего монашества достигло вершины», поклонились Учителю, встали в стороне и попросили о монашеском посвящении.

Evaṃ vutte satthā uppalavaṇṇāya theriyā āgamanaṃ cintesi. Sā satthu cintitakkhaṇeyeva ākāsenāgantvā tā sabbā itthiyo gahetvā ākāsena bhikkhunupassayaṃ netvā pabbājesi. Tā sabbā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Satthā bhikkhusahassaṃ ādāya ākāsena jetavanaṃ agamāsi. Tatra sudaṃ āyasmā mahākappino rattiṭṭhānādīsu ‘‘aho sukhaṃ, aho sukha’’nti udānaṃ udānento vicarati. Bhikkhū bhagavato ārocesuṃ – ‘‘bhante, mahākappino ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti udānaṃ udānento vicarati, attano rajjasukhaṃ ārabbha udāneti maññe’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, kāmasukhaṃ ārabbha udānaṃ udānesī’’ti? ‘‘Bhagavā me, bhante, taṃ ārabbha udānabhāvaṃ vā aññaṃ ārabbha udānabhāvaṃ vā jānātī’’ti. Atha satthā – ‘‘na, bhikkhave, mama putto kāmasukhaṃ rajjasukhaṃ ārabbha udānaṃ udāneti, puttassa [Pg.226] pana me dhammaṃ carato dhammapīti nāma uppajjati, so amatamahānibbānaṃ ārabbha evaṃ udānaṃ udānesī’’ti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

Когда это было сказано, Учитель мысленно призвал тхери Уппалаванну. Она в тот же миг, как Учитель подумал о ней, прибыла по воздуху, забрала всех этих женщин, перенесла их по воздуху в женскую обитель и посвятила в монахини. Все они вскоре достигли арахантства. Учитель, взяв с собой тысячу монахов, отправился по воздуху в Джетавану. Там почтенный Махакаппина в местах ночного пребывания и других местах ходил, восклицая от радости: «О, счастье! О, счастье!». Монахи сообщили Благословенному: «Уважаемый, Махакаппина ходит, восклицая: „О, счастье! О, счастье!“. Похоже, он восклицает так, вспоминая о своем царском счастье». Учитель велел позвать его и спросил: «Правда ли, Каппина, что ты восклицаешь так, вспоминая о чувственном счастье?» — «Уважаемый, Благословенный знает, восклицаю ли я об этом или о чем-то другом», — ответил тот. Тогда Учитель сказал: «Монахи, мой сын Каппина восклицает так не из-за чувственного или царского счастья. Но у моего сына, практикующего Дхамму, возникает восторг Дхаммы. Он восклицает так, устремив ум к великой бессмертной Ниббане». Связав эти обстоятельства, Он, проповедуя Дхамму, произнес этот стих:

‘‘Dhammapīti sukhaṃ seti, vippasannena cetasā;

Ariyappavedite dhamme, sadā ramati paṇḍito’’ti. (dha. pa. 79);

«Вкушающий восторг Дхаммы пребывает в счастье с умиротворенным умом; мудрец всегда радуется Дхамме, возвещенной Благородными».

Athekadivasaṃ satthā bhikkhū āmantesi – ‘‘kacci, bhikkhave, kappino bhikkhūnaṃ dhammaṃ desetī’’ti? ‘‘Appossukko, bhante, diṭṭhadhammasukhavihāraṃ anuyutto viharati, ovādamattampi na detī’’ti. Satthā theraṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, antevāsikānaṃ ovādamattampi na desī’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. ‘‘Brāhmaṇa, mā evaṃ akāsi, ajja paṭṭhāya upagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero bhagavato vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā ekovādeneva samaṇasahassaṃ arahatte patiṭṭhāpesi. Tena naṃ satthā paṭipāṭiyā attano sāvake ṭhānantare ṭhapento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhuovādakānaṃ yadidaṃ mahākappino’’ti (a. ni. 1.219, 231) etadagge ṭhapesi.

Затем в один из дней Учитель обратился к монахам: «Монахи, проповедует ли Каппина Дхамму монахам?» — «Уважаемый, он живет беззаботно, предаваясь пребыванию в блаженстве здешней жизни, и не дает даже простого наставления», — ответили те. Учитель велел позвать тхеру и спросил: «Правда ли, Каппина, что ты не даешь даже простого наставления своим ученикам?» — «Правда, Благословенный», — ответил тот. «Брахман, не поступай так. Начиная с сегодняшнего дня, проповедуй Дхамму приходящим монахам». — «Хорошо, уважаемый», — ответил тхера и, с почтением приняв слово Благословенного, одним лишь наставлением утвердил тысячу шраманов в арахантстве. Поэтому Учитель, распределяя должности среди своих учеников по порядку, утвердил его в высшем звании: «Монахи, среди моих учеников-монахов, дающих наставления монахам, величайшим является Махакаппина».

66. Evaṃ thero pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Udito ajaṭākāseti sakalākāse udito uṭṭhito pākaṭabhūto. Saradambare saradakāle ākāse ravīva sūriyo ivāti attho.

66. Так тхера, достигший плода арахантства, вспомнив свои прежние деяния и преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых деяниях, произнес стих, начинающийся со слов: «Победитель по имени Падумуттара...». Слова «udito ajaṭākāse» означают: взошедший, поднявшийся, ставший видимым на всем небосводе. Слова «saradambare» означают: подобно солнцу на небе в осеннее время.

70. Akkhadasso tadā āsinti tasmiṃ padumuttarassa bhagavato kāle sāradassī hitadassī ācariyo pākaṭo ahosinti attho.

70. Слова «akkhadasso tadā āsi» означают: в то время, при Благословенном Падумуттара, он был известным учителем, видящим суть и видящим благо.

71. Sāvakassa katāvinoti tassa bhagavato me manaṃ mama cittaṃ, tappayantassa tosayantassa sāvakassa ovādakassa guṇaṃ pakāsayato aggaṭṭhāne ṭhapentassa katāvino sātaccakiccayuttassa vacanaṃ sutvāti sambandho.

71. Словосочетание «sāvakassa katāvino» связано следующим образом: «услышав слово того Благословенного, радующего мой ум, являющего достоинства ученика-наставника, утверждающего в высшем звании того, кто завершил свое дело и предан непрестанному усердию».

73. Haṃsasamabhāgoti [Pg.227] haṃsasadisagāmi. Haṃsadundubhinissanoti haṃsaravo dundubhibherisaddasadisavacano ‘‘etaṃ mahāmattaṃ passatha, bhikkhavo’’ti āhāti sambandho.

73. Слово «haṃsasamabhāgo» означает: имеющий походку, подобную лебедю. Слово «haṃsadundubhinissano» означает: имеющий голос, подобный крику лебедя или звуку большого барабана. Связь слов такова: [Благословенный] сказал: «Монахи, взгляните на этого великого министра».

74. Samuggatatanūruhanti suṭṭhu uggatalomaṃ uddhaggalomaṃ, udagyamanaṃ vā. Jīmūtavaṇṇanti muttaphalasamānavaṇṇaṃ sundarasarīrapabhanti attho. Pīṇaṃsanti paripuṇṇaṃ aṃsaṃ. Pasannanayanānananti pasannaakkhipasannamukhanti attho.

74. Слово «samuggatatanūruhaṃ» означает: с хорошо поднявшимися волосками на теле, или же с воодушевленным умом. Слово «jīmūtavaṇṇaṃ» означает: имеющий цвет спелого плода пальмиры, упавшего с черенка, прекрасное сияние тела. Слово «pīṇaṃsaṃ» означает: с полными плечами. Слово «pasannanayanānanaṃ» означает: с ясными глазами и сияющим лицом.

75. Katāvinoti katādhikārassa etadagge ṭhitassa bhikkhuno ṭhānaṃ so eso muditāya pahaṭṭhacittatāya patthetīti sambandho.

75. Слово «katāvino» связано следующим образом: «он, совершивший великие заслуги в прошлом, из радости и воодушевления ума желает положения монаха, утвержденного в этом высшем звании».

81. Sataso anusāsiyāti dhammena samena vacanena kāraṇavasena anusāsitvāti attho. Bārāṇasiyamāsanneti bārāṇasiyā samīpe pesakāragāme. Jāto keniyajātiyanti tantavāyajātiyā pesakārakule jātoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

81. Слова «sataso anusāsiya» означают: наставив сотни раз праведным, беспристрастным словом, сообразно причине. Слова «bārāṇasiyamāsanne» означают: в деревне ткачей близ Варанаси. Слова «jāto keniyajātiyan» означают: родившийся в касте ткачей, в семье ткача. Остальное легко для понимания.

Mahākappinattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны тхеры Махакаппины завершено.

4. Dabbamallaputtattheraapadānavaṇṇanā

4. Разъяснение Ападаны тхеры Даббы Маллапутты

Catutthāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato dabbamallaputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare seṭṭhiputto hutvā jāto vibhavasampanno ahosi, satthari pasanno satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ senāsanapaññāpakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā pasannamānaso buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattāhaccayena bhagavato pādamūle nipatitvā taṃ ṭhānaṃ patthesi. Bhagavāpissa samijjhanabhāvaṃ ñatvā byākāsi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cuto tusitādīsu devesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto asappurisasaṃsaggena tassa sāvakaṃ bhikkhuṃ arahāti jānantopi abbhūtena abbhācikkhi. Tasseva sāvakānaṃ khīrasalākabhattaṃ adāsi. So yāvatāyukaṃ [Pg.228] puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā kassapadasabalassa kāle kulagehe nibbatto osānakāle sāsane pabbajito parinibbute bhagavati sakalaloke kolāhale jāte satta bhikkhavo pabbajito paccantajanapade vanamajjhe ekaṃ pabbataṃ abhiruhitvā ‘‘jīvitāsā orohantu nirālayā nisīdantū’’ti nisseṇiṃ pātesuṃ. Tesaṃ ovādadāyako jeṭṭhakatthero satthāhabbhantare arahā ahosi. Tadanantaratthero anāgāmī, itare pañca parisuddhasīlā tato cutā devaloke nibbattā. Tattha ekaṃ buddhantaraṃ dibbasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde pukkusāti (ma. ni. 3.342), sabhiyo (su. ni. sabhiyasutta), bāhiyo (udā. 10), kumārakassapoti (ma. ni. 1.249) ime cattāro tattha tattha nibbattiṃsu. Ayaṃ pana mallaraṭṭhe anupiyanagare nibbatti. Tasmiṃ mātukucchito anikkhanteyeva mātā kālamakāsi, atheko tassā sarīraṃ jhāpanatthāya citakasmiṃ āropetvā kumāraṃ dabbantare patitaṃ gahetvā jaggāpesi. Dabbe patitattā dabbo mallaputtoti pākaṭo ahosi. Aparabhāge pubbasambhāravasena pabbaji, so kammaṭṭhānamanuyutto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.

В четвертой Ападане стихи, начинающиеся с «Победитель по имени Падумуттара...», представляют собой Ападану почтенного тхеры Даббы Маллапутты. Он также совершил великие заслуги при прежних Буддах и, накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары родился сыном богатого купца в городе Хамсавати и был очень богат. Исполнившись веры в Учителя и слушая Его проповедь Дхаммы, он увидел, как Учитель утверждает одного монаха в высшем звании среди тех, кто распределяет жилища. С умом, полным веры, он пригласил общину монахов во главе с Буддой, в течение семи дней раздавал великое подаяние, а по истечении семи дней припал к стопам Благословенного и устремил желание к этому положению. Благословенный же, зная, что его желание исполнится, изрек пророчество. Он до конца жизни совершал благие дела, а скончавшись, вкусил божественное блаженство среди богов Тушиты и других миров. Скончавшись оттуда, во времена Благословенного Випасси он родился в одной благородной семье. Из-за общения с дурными людьми, хотя он и знал, что ученик того Будды является арахантом, он ложно обвинил его. Однако он также поднес ученикам того же Будды молочную кашу по жребию. Он до конца жизни совершал благие дела и, странствуя среди богов и людей, вкушая оба вида счастья, во времена Кассапы, Обладающего Десяти Сил, родился в благородном семействе. В конце времен того учения он принял монашество в Сасане. Когда Благословенный ушел в Париниббану и во всем мире поднялось смятение, семь монахов приняли монашество и, поднявшись на гору посреди леса в пограничной стране, сбросили лестницу, сказав: «Пусть те, кто дорожит жизнью, спустятся, а те, кто не привязан к жизни, останутся». Их наставник, старший тхера, в течение семи дней стал арахантом. Следующий за ним тхера стал анагамином, а остальные пять монахов с чистой нравственностью, скончавшись, родились в мире богов. Там, вкушая божественное счастье в течение периода между пришествиями двух Будд, при нынешнем явлении Будды эти четверо родились в разных местах: Пуккусати, Сабхия, Бахия и Кумаракассапа. Этот же Дабба родился в стране Малла, в городе Анупия. Когда он еще не вышел из чрева матери, его мать скончалась. Тогда некто, положив ее тело на погребальный костер для сожжения, заметил младенца, упавшего в промежуток между дровами, взял его и вырастил. Из-за того, что он упал на дрова, он стал известен как Дабба Маллапутта. Впоследствии, благодаря накопленным в прошлом заслугам, он принял монашество. Предавшись практике камматтханы, он вскоре достиг арахантства вместе с аналитическими знаниями.

Atha naṃ satthā majjhattabhāvena ānubhāvasampannabhāvena ca bhikkhūnaṃ senāsanaṃ paññāpane bhattuddesane ca niyojesi. Sabbo ca bhikkhusaṅgho taṃ samannesi. Taṃ vinayakhandhake (cūḷava. 189-190) āgatameva. Aparabhāge thero ekassa varasalākadāyakassa salākabhattaṃ mettiyabhūmajakānaṃ bhikkhūnaṃ uddisi. Te haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sve mayhaṃ muggaghatamadhumissakabhattaṃ bhuñjissāmā’’ti ussāhajātā ahesuṃ. So pana upāsako tesaṃ vārappattabhāvaṃ sutvā dāsiṃ āṇāpesi – ‘‘ye, je, bhikkhū sve idha āgamissanti, te kaṇājakena bilaṅgadutiyena parivisāhī’’ti. Sāpi tatheva te bhikkhū āgate koṭṭhakapamukhe nisīdāpetvā bhojesi. Te bhikkhū anattamanā kopena taṭataṭāyantā there āghātaṃ bandhitvā ‘‘madhurabhattadāyakaṃ amhākaṃ amadhurabhattaṃ dāpetuṃ esova niyojesī’’ti dukkhī dummanā nisīdiṃsu. Atha te mettiyā nāma bhikkhunī ‘‘kiṃ, bhante, dummanā’’ti pucchi. Te, ‘‘bhagini, kiṃ amhe dabbena [Pg.229] mallaputtena viheṭhiyamāne ajjhupekkhasī’’ti āhaṃsu. ‘‘Kiṃ, bhante, mayā sakkā kātu’’nti? ‘‘Tassa dosaṃ āropehī’’ti. Sā tattha tattha therassa abhūtāropanaṃ akāsi. Taṃ sutvā bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Atha bhagavā dabbaṃ mallaputtaṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dabba, mettiyāya bhikkhuniyā vippakāramakāsī’’ti pucchi. ‘‘Yathā maṃ, bhante, bhagavā jānātī’’ti. ‘‘Na kho, dabba, dabbā evaṃ nibbeṭhenti, kārakabhāvaṃ vā akārakabhāvaṃ vā vadehī’’ti. ‘‘Akārako ahaṃ, bhante’’ti. Bhagavā – ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsetvā te bhikkhū anuyuñjathā’’ti āha. Upālittherappamukhā bhikkhū taṃ bhikkhuniṃ uppabbājetvā mettiyabhūmajake bhikkhū anuyuñjitvā tehi ‘‘amhehi niyojitā sā bhikkhunī’’ti vutte bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā mettiyabhūmajakānaṃ bhikkhūnaṃ amūlakasaṅghādisesaṃ paññapesi.

Тогда Учитель, как из-за его беспристрастности, так и из-за его обладания сверхъестественными способностями, назначил его распределять спальные места и указывать места для трапезы бхиккху. И вся община бхиккху одобрила это. Это событие уже приводится в Виная-кхандхаке. Позже старейшина выделил порцию еды по жребию, пожертвованную одним благородным дарителем, бхиккху из группы Меттия и Бхуммаджака. Они обрадовались и воодушевились, думая: «Завтра мы будем есть рис, смешанный с бобами мунг, топленым маслом и медом». Но тот мирянин, услышав, что подошла их очередь, приказал служанке: «Эй, служанка! Бхиккху, которые придут сюда завтра, подай кашу из рисовой сечки со скисшим отваром». И она сделала точно так же: усадила пришедших бхиккху у ворот и накормила их. Те бхиккху, оставшись недовольными, скрежеща зубами от гнева, затаили злобу на старейшину и сели, опечаленные и расстроенные, думая: «Это именно старейшина Дабба устроил так, чтобы даритель вкусной еды дал нам невкусную еду». Тогда монахиня по имени Меттия спросила их: «Почему вы, почтенные, так расстроены?» Они ответили: «Сестра, почему ты безучастно смотришь на то, как Дабба Маллапутта притесняет нас?» — «Что же я могу сделать, почтенные?» — «Обвини его в проступке». И она то тут, то там стала возводить на старейшину ложные обвинения. Услышав это, бхиккху сообщили Благословенному. Тогда Благословенный, велев позвать Даббу Маллапутту, спросил: «Правда ли, Дабба, как я слышал, что ты совершил неподобающий поступок по отношению к монахине Меттие?» — «Как Благословенный знает меня, почтенный, так пусть и судит обо мне». — «Дабба, мудрецы не оправдываются таким образом. Скажи прямо: совершал ты это или не совершал». — «Я не совершал этого, почтенный». Благословенный сказал: «Изгоните монахиню Меттию и допросите тех бхиккху». Бхиккху во главе со старейшиной Упали, лишив сана ту монахиню и допросив бхиккху из группы Меттия и Бхуммаджака, когда те признались: «Это мы подстрекали ту монахиню», сообщили об этом деле Благословенному. Благословенный установил для бхиккху группы Меттия и Бхуммаджака правило о сангхадисесе за безосновательное обвинение.

Tena ca samayena dabbatthero bhikkhūnaṃ senāsanaṃ paññāpento veḷuvanavihārassa sāmantā aṭṭhārasamahāvihāre sabhāge bhikkhū pesento rattibhāge andhakāre aṅguliyā padīpaṃ jāletvā tenevālokena aniddhimante bhikkhū pesesi. Evaṃ therassa senāsanapaññāpanabhattuddesanakicce pākaṭe jāte satthā ariyagaṇamajjhe dabbattheraṃ ṭhānantare ṭhapento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ senāsanapaññāpakānaṃ yadidaṃ dabbo mallaputto’’ti (a. ni. 1.209, 214) etadagge ṭhapesi.

В то время старейшина Дабба, распределяя спальные места для бхиккху, отправлял бхиккху со сходными склонностями в восемнадцать больших монастырей вокруг Велувана-вихары. Ночью, в темноте, он зажигал огонь на кончике своего пальца и при этом свете направлял бхиккху, не обладавших сверхъестественными способностями. Когда таким образом деятельность старейшины по распределению спальных мест и указанию мест для трапезы стала широко известна, Учитель, желая утвердить старейшину Даббу в особом положении среди собрания благородных, провозгласил его лучшим в этом качестве: «Монахи, среди моих учеников-бхиккху, распределяющих спальные места, лучшим является Дабба Маллапутта».

108. Thero attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttatthameva. Ito ekanavute kappe vipassī nāma nāyako loke uppajjīti sambandho.

108. Старейшина, вспомнив свои прошлые деяния, преисполнился радости и, желая явить историю своих прошлых поступков, произнес стихи, начинающиеся со слов: «Победитель по имени Падумуттара...» и так далее. Все это имеет то же значение, что было объяснено выше. Связь слов такова: «Девяносто один калп назад в мире явился Проводник по имени Випасси».

125. Duṭṭhacittoti dūsitacitto asādhusaṅgamena apasannacittoti attho. Upavadiṃ sāvakaṃ tassāti tassa bhagavato khīṇāsavaṃ sāvakaṃ upavadiṃ, upari abhūtaṃ vacanaṃ āropesiṃ, abbhakkhānaṃ akāsinti attho.

125. «С порочным умом» означает: с испорченным умом, с умом, утратившим веру из-за общения с дурными людьми. «Оговорил его ученика» означает: оговорил ученика того Благословенного, уничтожившего влечения, возвел на него ложное обвинение, совершил клевету.

132. Dundubhiyoti [Pg.230] dunduṃ iti saddāyanato dundubhisaṅkhātā bheriyo. Nādayiṃsūti saddaṃ kariṃsu. Samantato asaniyoti sabbadisābhāgato asane vināsane niyuttoti asaniyo, devadaṇḍā bhayāvahā phaliṃsūti sambandho.

132. «Барабаны» — это большие барабаны, называемые дундубхи, поскольку они издают звук «дун-дун». «Загремели» означает: издали звук. «Повсюду молнии» — связь слов такова: со всех сторон загремели молнии, несущие гибель и страх.

133. Ukkā patiṃsu nabhasāti ākāsato aggikkhandhā ca patiṃsūti attho. Dhūmaketu ca dissatīti dhūmarājisahito aggikkhandho ca dissati paññāyatīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

133. «Метеоры падали с неба» означает: с неба падали огненные шары. «И виден был дымный хвост» означает: был виден огненный шар, сопровождаемый шлейфом дыма. Остальное легко для понимания.

Dabbamallaputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Даббы Маллапутты завершено.

5. Kumārakassapattheraapadānavaṇṇanā

5. Разъяснение ападаны старейшины Кумаракассапы.

Pañcamāpadāne ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato kumārakassapattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ cittakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento paṇidhānaṃ katvā tadanurūpāni puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto tassa bhagavato sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasukhaṃ mānusasukhañca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe ekissā seṭṭhidhītāya kucchimhi nibbatto. Sā kira kumārikākāleyeva pabbajitukāmā mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā patikulaṃ gantvā gabbhaṃ gaṇhitvā taṃ ajānitvā ‘‘sāmikaṃ ārādhetvā pabbajjaṃ anujānāpessāmī’’ti cintesi. Sā sāmikaṃ ārādhentī, ayyaputta –

В пятой ападане стихи, начинающиеся со слов «Сто тысяч [калп] назад...», представляют собой ападану почтенного Кумаракассапы. Говорят, что во времена Благословенного Падумуттары он родился в семье брахмана. Достигнув зрелости, однажды, слушая Дхамму в присутствии Учителя, он увидел, как Учитель провозгласил одного бхиккху лучшим среди искусных проповедников. Сам пожелав этого положения, он совершил устремление и, совершая соответствующие благие дела на протяжении всей жизни, после кончины перерождался среди богов и людей, вкушая оба вида процветания. Во времена Благословенного Кассапы он родился в благородной семье, принял монашество в учении того Благословенного, практиковал отшельническую жизнь и, перерождаясь только в счастливых уделах, вкушая божественное и человеческое счастье, в эпоху нынешнего Будды родился в Раджагахе во чреве дочери одного богатого торговца. Она, как говорят, еще в девичестве желала принять монашество, но, прося родителей, не получила разрешения. Выйдя замуж, она забеременела, но, не зная о своей беременности, подумала: «Угодив мужу, я получу от него разрешение уйти в монахини». Пытаясь угодить мужу, она сказала: «О господин! —

‘‘Sace imassa kāyassa, anto bāhirako siyā;

Daṇḍaṃ nūna gahetvāna, kāke soṇe nivāraye’’ti. (visuddhi. 1.122) –

«Если бы внутренность этого тела оказалась снаружи, то, несомненно, взяв палку, пришлось бы отгонять ворон и собак».

Ādinā sarīrassa dosaṃ dassentī taṃ ārādhesi.

Указывая этими и другими словами на порочность тела, она угодила ему.

Sā [Pg.231] sāmikena anuññātā gabbhinibhāvaṃ ajānantī devadattapakkhiyāsu bhikkhunīsu pabbaji. Tassā gabbhinibhāvaṃ disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu. So ‘‘assamaṇī’’ti āha. Sā ‘‘nāhaṃ devadattaṃ uddissa pabbajitā, bhagavantaṃ uddissa pabbajitā’’ti bhagavato santikaṃ gantvā dasabalaṃ pucchi. Satthā upālittheraṃ paṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ pakkosāpetvā sarājikāya parisāya taṃ vinicchinanto ‘‘pure laddho gabbho, arogā pabbajjā’’ti āha. Taṃ sutvā satthā ‘‘sādhu suvinicchitaṃ upālinā adhikaraṇa’’nti therassa sādhukāraṃ adāsi.

Получив разрешение мужа и все еще не зная о своей беременности, она приняла монашество у монахинь, принадлежавших к фракции Девадатты. Заметив ее беременность, монахини спросили Девадатту. Тот ответил: «Она больше не монахиня». Она же сказала: «Я приняла монашество не ради Девадатты, а ради Благословенного», и, отправившись к Благословенному, обратилась к Обладающему десятью силами. Учитель поручил это дело старейшине Упали. Старейшина, созвав благородные семейства, жившие в Саваттхи, и мирянку Висакху, разбирая это дело перед собранием, в котором присутствовал и царь, вынес решение: «Беременность наступила до принятия монашества, когда она была еще мирянкой; ее монашеское посвящение безупречно». Услышав это, Учитель выразил одобрение старейшине, сказав: «Хорошо, Упали отлично разрешил это спорное дело!»

Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ rājā pasenadi kosalo ‘‘dārakapariharaṇaṃ bhikkhunīnaṃ palibodho’’ti dhātīnaṃ dāpetvā posāpesi, kassapotissa nāmaṃ kariṃsu. Aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā pabbājesi. Kumārakāle pabbajitattā pana bhagavatā ‘‘kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā khādanīyaṃ vā kassapassa dethā’’ti vutte ‘‘katarakassapassā’’ti ‘‘kumārakassapassā’’ti evaṃ gahitanāmattā raññā posāvanīyaputtattā ca vuddhakālepi kumārakassapotveva paññāyittha.

Та монахиня родила сына, прекрасного, словно золотая статуя. Царь Пасенади Косала, рассудив: «Забота о ребенке — это помеха для монахинь», отдал его кормилицам и вырастил его, и ему дали имя Кассапа. Позже, нарядив его, царь привел его к Учителю и посвятил в монахи. Поскольку он принял монашество еще в детском возрасте, когда Благословенный говорил: «Позовите Кассапу» или «Дайте этот плод или это угощение Кассапе», на вопрос бхиккху: «Какому Кассапе?» Он отвечал: «Кумаракассапе». Из-за этого закрепившегося за ним имени, а также потому, что он был воспитан царем как приемный сын, даже в зрелом возрасте он был известен исключительно как Кумаракассапа.

So pabbajitakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karoti, buddhavacanañca uggaṇhāti. Atha tena saddhiṃ pabbatamatthake samaṇadhammaṃ katvā anāgāmī hutvā suddhāvāse nibbattamahābrahmā ‘‘vipassanāya mukhaṃ dassetvā maggaphaluppattiyā upāyaṃ karissāmī’’ti pañcadasapañhe abhisaṅkharitvā andhavane vasantassa therassa ‘‘ime pañhe satthāraṃ puccheyyāsī’’ti ācikkhi. Tato so te pañhe bhagavantaṃ pucchi. Bhagavāpissa vissajjesi. Thero bhagavatā kathitaniyāmeneva te uggaṇhitvā vipassanaṃ gabbhaṃ gāhāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

С момента своего посвящения он усердно занимался практикой випассаны и изучал Слово Будды. Тогда великий Брахма, который в прошлой жизни практиковал отшельничество вместе с ним на вершине горы и, став анагамином, переродился в обителях Чистых земель, подумал: «Я укажу ему направление для випассаны и помогу обрести путь и плод». Он составил пятнадцать вопросов и, явившись к старейшине, жившему в лесу Андхавана, сказал: «Задай эти вопросы Учителю». После этого старейшина задал эти вопросы Благословенному. Благословенный ответил ему на них. Старейшина, усвоив эти ответы в точности так, как их изложил Благословенный, сделал випассану своим прибежищем и достиг архатства.

150. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Tattha yaṃ heṭṭhā vuttanayañca uttānatthañca, taṃ sabbaṃ na vaṇṇayissāma. Anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

150. Достигнув архатства, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая явить историю своих прошлых поступков, произнес стихи, начинающиеся со слов: «Сто тысяч [калп] назад...». Все то, метод объяснения чего и очевидный смысл чего уже приводились выше, мы здесь разъяснять не будем. Мы разъясним только не вполне очевидные слова.

169. Āpannasattā me mātāti mayhaṃ mātā garugabbhā gabbhinī pasutāsannagabbhāti attho.

169. «Моя мать была беременна» означает: моя мать носила тяжелый плод, была беременна, находилась на позднем сроке беременности.

173. Vammikasadisaṃ [Pg.232] kāyanti sarīraṃ nāma vammikasadisaṃ yathā vammiko ito cito ca chiddāvachiddo gharagoḷikaupacikādīnaṃ āsayo, evameva ayaṃ kāyo navachiddo dhuvassavoti buddhena bhagavatā desitaṃ pakāsitaṃ taṃ sutvā me cittaṃ āsave aggahetvā asesetvā kilesato vimucci, arahatte patiṭṭhāsīti attho. Aparabhāge tattha tattha bhikkhūnaṃ vicittadhammakathikabhāvaṃ sutvā satthā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ cittakathikānaṃ yadidaṃ kumārakassapo’’ti (a. ni. 1.209, 217) etadagge ṭhapesīti.

173. «Тело, подобное термитнику» означает: так называемое тело подобно термитнику. Подобно тому как термитник испещрен множеством отверстий то тут, то там и служит убежищем для ящериц, термитов и прочих существ, точно так же и это тело имеет девять отверстий и постоянно источает нечистоты. Услышав это учение, провозглашенное Благословенным Буддой, мой ум, не цепляясь за влечения, полностью освободился от загрязнений и утвердился в архатстве. Позже, услышав о его выдающемся мастерстве в проповедовании Дхаммы в различных местах, Учитель провозгласил его лучшим в этом качестве: «Монахи, среди моих учеников-бхиккху, искусно проповедующих Дхамму, лучшим является Кумаракассапа».

Kumārakassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Кумаракассапы завершено.

6. Bāhiyattheraapadānavaṇṇanā

6. Разъяснение ападаны старейшины Бахии.

Chaṭṭhāpadāne ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato bāhiyassa dārucīriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gantvā vedaṅgesu anavayo ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto pasannamānaso satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānaṃ pattukāmo sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā sattāhassa accayena bhagavato pādamūle nipanno ‘‘bhagavā, bhante, ito sattame divase yaṃ bhikkhuṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, so viya ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane khippābhiññānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā anāgataṃsañāṇena oloketvā samijjhanabhāvaṃ ñatvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane pabbajitvā khippābhiññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā puna manussesu cakkavattiādisampattiyo anekakappakoṭisatesu anubhavitvā kassapassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto, bhagavati parinibbute pabbajito yadā sāsane osakkamāne satta bhikkhū catunnaṃ parisānaṃ ajjhācāraṃ [Pg.233] disvā saṃvegappattā araññaṃ pavisitvā ‘‘yāva sāsanassa antaradhānaṃ na hoti, tāva attano patiṭṭhaṃ karissāmā’’ti suvaṇṇacetiyaṃ vanditvā tattha araññe ekaṃ pabbataṃ disvā ‘‘jīvitasālayā nivattantu, nirālayā imaṃ pabbataṃ abhiruhantū’’ti nisseṇiṃ bandhitvā sabbe taṃ pabbataṃ abhiruyha nisseṇiṃ pātetvā samaṇadhammaṃ kariṃsu. Tesu saṅghatthero ekarattātikkamena arahattaṃ pāpuṇi. So anotattadahe nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā mukhaṃ dhovitvā uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā te bhikkhū āha – ‘‘āvuso, imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjathā’’ti. Te āhaṃsu – ‘‘kiṃ, bhante, amhehi evaṃ katikā katā ‘yo paṭhamaṃ arahattaṃ pāpuṇāti, tenābhataṃ piṇḍapātaṃ avasesā paribhuñjantū’’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’ti. ‘‘Tena hi sace mayampi tumhe viya visesaṃ nibbattessāma, sayaṃ āharitvā bhuñjissāmā’’ti na icchiṃsu.

В шестой ападане, начинающейся со слов «Ито сатасахассамхи», содержится жизнеописание почтенного Бахии Даручирии. Он также совершил благие деяния при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары он переродился в семье брахмана. Достигнув совершенства в брахманских искусствах и став безупречным в ведангах, в один из дней он пришел к Учителю и, слушая Дхамму, преисполнился чистой веры в сердце. Увидев, как Учитель назначает одного бхиккху на высший пост среди обладающих быстрым сверхзнанием, он пожелал достичь этого положения. В течение семи дней он подносил великое даяние общине бхиккху во главе с Буддой. По прошествии семи дней он склонился у стоп Благословенного и обратился с устремлением: «О Господин, Благословенный! Подобно тому бхиккху, которого Благословенный семь дней назад назначил на высший пост среди обладающих быстрым сверхзнанием, пусть и я в будущем в учении одного из Будд стану высшим среди обладающих быстрым сверхзнанием». Благословенный, узрев своим знанием будущего исполнение этого устремления, предсказал: «В будущем, приняв монашество в учении Благословенного Готамы, ты станешь высшим среди обладающих быстрым сверхзнанием». Он совершал благие дела до конца своей жизни, а скончавшись, переродился в мире богов. Там он наслаждался шестью видами процветания в чувственной сфере, а затем вновь среди людей наслаждался величием вселенского правителя и другими благами на протяжении сотен коти капп. Во времена Благословенного Кассапы он переродился в одной семье. Когда Благословенный ушел в париниббану, он принял монашество. Когда учение стало приходить в упадок, семь бхиккху, видя неподобающее поведение четырех собраний, преисполнились духовного трепета, ушли в лес и, сказав: «Пока учение не исчезло окончательно, мы сотворим себе прибежище», поклонились золотой четье. Увидев там в лесу гору, они сказали: «Пусть те, кто привязан к жизни, повернут назад; те же, кто свободен от привязанности, пусть поднимутся на эту гору». Соорудив лестницу, они все поднялись на гору, сбросили лестницу вниз и стали усердно практиковать отшельническую Дхамму. Среди них старейшина общины по прошествии одной ночи достиг арахатства. Он почистил зубы веточкой нагалаты у озера Анотатта, омыл лицо, принес пищу для подаяния с Уттаракуру и сказал тем бхиккху: «Друзья, вкусите эту пищу». Они ответили: «Разве, почтенный, мы договаривались так: „Пусть оставшиеся вкушают пищу, принесенную тем, кто первым достигнет арахатства“?» — «Нет, друзья, не договаривались». — «В таком случае, если мы, подобно вам, достигнем духовного отличия, то сами принесем и вкусим пищу». И они отказались.

Dutiyadivase dutiyatthero anāgāmī hutvā tatheva piṇḍapātaṃ āharitvā itare nimantesi. Te evamāhaṃsu – ‘‘kiṃ panāvuso, katikā katā, ‘mahātherena ābhataṃ piṇḍapātaṃ abhuñjitvā anutherena ābhataṃ bhuñjissāmā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’ti. ‘‘Evaṃ sante tumhe viya mayampi visesaṃ nibbattetvā attano attano purisakārena bhuñjituṃ sakkontā bhuñjissāmā’’ti na icchiṃsu. Tesu arahattappattatthero parinibbāyi, dutiyo anāgāmī brahmaloke nibbatti, itare pañca visesaṃ nibbattetuṃ asakkontā sussitvā sattame divase kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. Tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde tato cavitvā manussesu nibbattiṃsu. Tesu eko pukkusāti rājā ahosi, eko gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ kumārakassapo, eko bāhiyo dārucīriyo, eko dabbo mallaputto, eko sabhiyo paribbājakoti. Tesu ayaṃ bāhiyo dārucīriyo suppārakapaṭṭane vāṇijakule nibbatto vāṇijakamme nipphattiṃ gato mahaddhano mahābhogo, so suvaṇṇabhūmiṃ gacchantehi vāṇijehi saddhiṃ nāvamāruyha videsaṃ gacchanto katipāhaṃ gantvā bhinnāya nāvāya sesesu macchakacchapabhakkhesu jātesu ekoyeva avasiṭṭho ekaṃ phalakaṃ gahetvā vāyamanto sattame divase suppārakapaṭṭanatīraṃ okkami. Tassa nivāsanapārupanaṃ natthi, so aññaṃ kiñci apassanto sukkhakaṭṭhadaṇḍake vākehi [Pg.234] paliveṭhetvā nivāsetvā pārupitvā ca devakulato kapālaṃ gahetvā suppārakapaṭṭanaṃ agamāsi. Manussā taṃ disvā yāgubhattādīni datvā ‘‘ayaṃ eko arahā’’ti sambhāvesuṃ. So vatthesu upanītesu ‘‘sacāhaṃ nivāsemi, pārupāmi vā, lābhasakkāro me parihāyissatī’’ti tāni paṭikkhipitvā dārucīrāneva parihari.

На второй день второй тхера стал анагамином и точно так же, принеся пищу, пригласил остальных. Они сказали так: «Но разве, друг, мы договаривались: „Не вкушая пищу, принесенную великим тхерой, мы будем вкушать пищу, принесенную младшим тхерой“?» — «Нет, друг, не договаривались». — «Раз так, то если мы, подобно вам, достигнем духовного отличия и сможем вкушать пищу благодаря собственному мужественному усилию, тогда и вкусим». И они отказались. Из них тхера, достигший арахатства, ушел в париниббану, второй, ставший анагамином, переродился в мире Брахмы, а остальные пять, не сумев достичь духовного отличия, иссохли телом и на седьмой день скончались, переродившись в мире богов. Насладившись там божественным блаженством, в эпоху явления нынешнего Будды они ушли из того мира и переродились среди людей. Среди них один стал царем Пуккусати, один — Кумаракассапой в Таккасиле в стране Гандхара, один — Бахией Даручирией, один — Даббой Маллапуттой, один — странником Сабхией. Среди них этот Бахия Даручирия родился в семье торговца в порту Суппарака, преуспел в торговом деле, стал очень богатым и обладающим великим имуществом. Отправившись на корабле в чужую страну вместе с купцами, плывущими в Суваннабхуми, он плыл несколько дней, пока корабль не потерпел крушение. Когда остальные стали пищей для рыб и черепах, он один остался в живых и, ухвативсь за доску, благодаря своим усилиям на седьмой день пристал к берегу у порта Суппарака. У него не было никакой одежды. Не найдя ничего другого, он обвязал сухие деревянные планки лубяными волокнами, обернул их вокруг себя как нижнюю и верхнюю одежду, взял из святилища глиняный черепок и отправился в порт Суппарака. Люди, увидев его, подносили ему рисовую кашу, еду и прочее, почитая его: «Это истинный арахат». Когда ему предлагали одежду, он думал: «Если я надену или обернусь в эту одежду, мое подношение и почитание уменьшатся». Поэтому он отвергал её и носил только одежду из деревянной коры.

Athassa ‘‘arahā, arahā’’ti bahūhi sambhāviyamānassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘ye keci loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā, ahaṃ tesaṃ aññataro’’ti so tena niyāmena kuhanakammena jīvikaṃ kappeti.

И вот, когда многие превозносили его: «Арахат! Арахат!», у него в уме возникла такая мысль: «Кто бы ни были в этом мире арахаты или вступившие на путь арахатства, я — один из них». Таким образом, посредством этого обмана и притворства он добывал себе средства к существованию.

Kassapadasabalassa sāsane sattasu janesu pabbataṃ āruyha samaṇadhammaṃ karontesu eko anāgāmī hutvā suddhāvāsabrahmaloke nibbattitvā attano brahmasampattiṃ olokento āgataṭṭhānaṃ āvajjento pabbatamāruyha samaṇadhammaṃ karaṇaṭṭhānaṃ disvā sesānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ āvajjento ekassa parinibbutabhāvaṃ itaresañca pañcannaṃ kāmāvacaradevaloke nibbattabhāvaṃ ñatvā te kālānukālaṃ āvajjesi ‘‘imasmiṃ pana kāle kahaṃ nu kho te’’ti āvajjento dārucīriyaṃ suppārakapaṭṭanaṃ nissāya kuhanakammena jīvitaṃ kappentaṃ disvā ‘‘naṭṭho vatāyaṃ bālo, pubbe samaṇadhammaṃ karonto atiukkaṭṭhabhāvena arahatāpi ābhataṃ piṇḍapātaṃ aparibhuñjitvā idāni udarahetu anārahāva samāno arahattaṃ paṭijānitvā lokaṃ vañcento vicarati, dasabalassa uppannabhāvaṃ na jānāti, gacchāmi naṃ saṃvejetvā buddhuppādaṃ jānāpessāmī’’ti khaṇeneva brahmalokato otaritvā suppārakapaṭṭane rattibhāgasamanantare dārucīriyassa sammukhe pāturahosi. So attano vasanaṭṭhāne obhāsaṃ disvā bahi nikkhamitvā mahābrahmānaṃ disvā añjaliṃ paggayha ‘‘ke tumhe’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ tumhākaṃ porāṇakasahāyo anāgāmiphalaṃ patvā brahmaloke nibbatto, amhākaṃ sabbajeṭṭhako arahā hutvā parinibbuto, tumhe pana pañcajanā devaloke nibbattā. Svāhaṃ dāni taṃ imasmiṃ ṭhāne kuhanakammena jīvikaṃ kappentaṃ disvā damituṃ āgato’’ti vatvā idaṃ kāraṇaṃ āha – ‘‘neva kho tvaṃ, bāhiya, arahā nāpi arahattamaggaṃ vā samāpanno, sāpi te paṭipadā natthi, yāya tvaṃ arahā vā assa arahattamaggaṃ vā samāpanno’’ti. Athassa satthu uppannabhāvaṃ sāvatthiyaṃ vasanabhāvañca [Pg.235] ācikkhitvā ‘‘satthu santikaṃ gacchā’’ti taṃ uyyojetvā brahmalokameva agamāsi.

Когда во времена учения Кассапы Обладающего Десятью Силами те семь человек поднялись на гору и практиковали отшельническую Дхамму, один из них, став анагамином, переродился в мире Брахмы Чистых Обителей. Взирая на свое величие Брахмы и размышляя о том, откуда он пришел, он увидел то место на горах, где они практиковали отшельническую Дхамму. Размышляя о местах перерождения остальных, он узнал, что один ушел в париниббану, а другие пять переродились в мирах богов чувственной сферы. Время от времени он размышлял о них: «Где же они сейчас?» Размышляя так, он увидел Даручирию, который жил возле порта Суппарака и добывал себе пропитание обманом. Увидев это, он подумал: «Увы, этот глупец губит себя! Прежде, практикуя отшельническую Дхамму с величайшим рвением, он не стал вкушать пищу, принесенную даже арахатом. А теперь ради своего чрева, не будучи арахатом, он выдает себя за арахата и ходит, обманывая людей. Он не знает, что явился Обладающий Десятью Силами. Пойду, вселю в него духовный трепет и сообщу о явлении Будды». В то же мгновение спустившись из мира Брахмы, в конце ночи он предстал перед Даручирией в порту Суппарака. Тот, увидев сияние в своем жилище, вышел наружу и, узрев Великого Брахму, сложил ладони в приветствии и спросил: «Кто вы?» — «Я — твой прежний товарищ, который, достигнув плода анагамина, переродился в мире Брахмы. Самый старший из нас стал арахатом и ушел в париниббану, а вы, пять человек, переродились в мире богов. И вот я пришел сюда, увидев, что ты добываешь пропитание обманом, чтобы наставить тебя на верный путь». Сказав это, он объяснил причину: «Ведь ты, Бахия, вовсе не арахат и не вступил на путь арахатства. И нет у тебя той практики, благодаря которой ты мог бы стать арахатом или вступить на путь арахатства». Затем, сообщив ему о явлении Учителя и о том, что Он пребывает в Саваттхи, он побудил его: «Иди к Учителю!» — и вернулся в мир Брахмы.

Bāhiyo pana ākāse ṭhatvā kathentaṃ mahābrahmānaṃ oloketvā cintesi – ‘‘aho bhāriyaṃ kammaṃ mayā kataṃ, anarahaṃ arahā ahanti cintesiṃ, ayañca maṃ ‘na tvaṃ arahā, nāpi arahattamaggaṃ vā samāpannāsī’ti vadati, atthi nu kho loke añño arahā’’ti. Atha naṃ pucchi – ‘‘atha ke carahi sadevake loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā’’ti. Athassa devatā ācikkhi – ‘‘atthi, bāhiya, uttaresu janapadesu sāvatthi nāma nagaraṃ, tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho. So hi, bāhiya, bhagavā arahā ceva arahattāya ca dhammaṃ desesī’’ti. Bāhiyo rattibhāge devatāya kathaṃ sutvā saṃviggamānaso taṃkhaṇaṃyeva suppārakā nikkhamitvā ekarattivāsena sāvatthiṃ agamāsi, gacchanto ca pana devatānubhāvena buddhānubhāvena ca vīsayojanasatikaṃ maggaṃ atikkamitvā sāvatthiṃ anuppatto, tasmiṃ khaṇe satthā sāvatthiyaṃ piṇḍāya paviṭṭho hoti. So jetavanaṃ pavisitvā abbhokāse caṅkamante sambahule bhikkhū pucchi – ‘‘kuhiṃ etarahi satthā’’ti? Bhikkhū ‘‘sāvatthiyaṃ piṇḍāya paviṭṭho’’ti vatvā ‘‘tvaṃ pana kuto āgatosī’’ti pucchiṃsu. ‘‘Suppārakā āgatomhī’’ti. ‘‘Kadā nikkhantosī’’ti? ‘‘Hiyyo sāyanhasamaye nikkhantomhī’’ti. ‘‘Dūratopi āgato, nisīda tāva pāde dhovitvā telena makkhetvā thokaṃ vissamāhi, āgatakāle satthāraṃ dakkhissatī’’ti āhaṃsu. ‘‘Ahaṃ, bhante, satthu vā attano vā jīvitantarāyaṃ na jānāmi, katthaci aṭṭhatvā anisīditvā ekaratteneva vīsayojanasatikaṃ maggaṃ āgato, satthāraṃ passitvāva vissamissāmī’’ti āha. So evaṃ vatvā taramānarūpo sāvatthiṃ pavisitvā bhagavantaṃ anopamāya buddhasiriyā carantaṃ disvā ‘‘cirassaṃ vata me gotamo sammāsambuddho diṭṭho’’ti diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onatasarīro gantvā antaravīthiyaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā gopphakesu daḷhaṃ gahetvā evamāha – ‘‘desetu, bhante bhagavā, dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘akālo kho tāva, bāhiya, antaragharaṃ paviṭṭhamhā piṇḍāyā’’ti paṭikkhipi.

Бахия же, глядя на Великого Брахму, стоявшего в воздухе и говорившего с ним, подумал: «О, какое тяжкое дело я совершил! Не будучи арахатом, я думал: „Я — арахат“. И этот Брахма говорит мне: „Ты не арахат и не вступил на путь арахатства“. Есть ли вообще в этом мире другой арахат?» Тогда он спросил его: «Кто же тогда в этом мире, включая богов, являются арахатами или вступили на путь арахатства?» Тогда божество поведало ему: «Есть, Бахия, в северных землях город под названием Саваттхи. Там сейчас пребывает Благословенный, Арахат, Всесовершенный Будда. Ведь этот Благословенный, Бахия, поистине является арахатом и проповедует Дхамму для достижения арахатства». Услышав ночью слова божества, Бахия преисполнился духовного трепета и в то же мгновение покинул Суппараку и за одну ночь добрался до Саваттхи. В пути же, благодаря могуществу богов и силе Будды, он преодолел путь в сто двадцать йоджан и прибыл в Саваттхи. В этот момент Учитель вошел в Саваттхи для сбора подаяния. Войдя в рощу Джета, он спросил многих бхиккху, ходивших взад-вперед на открытом воздухе: «Где сейчас Учитель?» Бхиккху ответили: «Он ушел в Саваттхи за подаянием», а затем спросили: «А ты откуда пришел?» — «Я пришел из Суппараки». — «Когда ты вышел в путь?» — «Вчера вечером». — «Ты проделал долгий путь. Присядь пока, омой ноги, умасти их маслом и немного отдохни. Когда Учитель вернется, ты увидишь Его». — «Почтенные, я не знаю, сколько продлится жизнь Учителя или моя собственная. Нигде не останавливаясь и не присаживаясь, я за одну ночь преодолел путь в сто двадцать йоджан. Лишь увидев Учителя, я отдохну». Сказав это, он поспешно вошел в Саваттхи и, увидев Благословенного, шествующего в несравненном величии Будды, подумал: «Наконец-то я вижу Всесовершенного Будду Готаму!» С того самого места, где он Его увидел, он пошел, склонив тело, и прямо посреди улицы простерся перед Ним пятикратным поклоном, крепко обхватил Его лодыжки и сказал: «Пусть Благословенный, почтенный, проповедует мне Дхамму! Пусть Сугата проповедует Дхамму, которая послужит к моему благу и счастью на долгое время!» Тогда Учитель отклонил его просьбу, сказав: «Сейчас неподходящее время, Бахия, мы вошли в город для сбора подаяния».

Taṃ [Pg.236] sutvā bāhiyo, ‘‘bhante, saṃsāre saṃsarantena kabaḷīkārāhāro na aladdhapubbo, tumhākaṃ vā mayhaṃ vā jīvitantarāyaṃ na jānāmi, desetu me, bhante bhagavā, dhammaṃ, desetu sugato dhamma’’nti puna yāci. Satthā dutiyampi tatheva paṭikkhipi. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘imassa diṭṭhakālato paṭṭhāya sakalasarīraṃ pītiyā nirantaraṃ ajjhotthaṭaṃ hoti, balavapītivego dhammaṃ sutvāpi na sakkhissati paṭivijjhituṃ, majjhattupekkhāya tāva tiṭṭhatu, ekaratteneva vīsayojanasatikaṃ maggaṃ āgatassapi cassa daratho balavā sopi tāva paṭippassambhatū’’ti. Tasmā dvikkhattuṃ paṭikkhipitvā tatiyaṃ yācito antaravīthiyaṃ ṭhitova ‘‘tasmātiha te, bāhiya, evaṃ sikkhitabbaṃ, diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissatī’’tiādinā (udā. 10) nayena anekapariyāyena dhammaṃ desesi. So satthu dhammaṃ suṇantoyeva sabbāsave khepetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.

Услышав это, Бахия сказал: «Почтенный, для того, кто скитается в сансаре, нет такой твердой пищи, которую бы он не получал прежде. Но я не знаю, какая опасность угрожает жизни Учителя или моей собственной. Проповедуйте же мне Дхамму, почтенный Благословенный! Проповедуйте Дхамму, о Сугата!» — так он попросил во второй раз. Учитель и во второй раз отклонил его просьбу точно так же. Говорят, у Него была такая мысль: «С того момента, как он увидел Меня, все его тело непрерывно охвачено восторгом. Из-за столь мощного порыва восторга он не сможет постичь Дхамму, даже если услышит её. Пусть его ум сначала успокоится в ровной упеккхе. К тому же, у него, преодолевшего за одну ночь путь в сто двадцать йоджан, сильная усталость. Пусть и она сначала утихнет». Поэтому, дважды отклонив просьбу, когда его попросили в третий раз, Он, стоя прямо посреди улицы, проповедовал Дхамму различными способами, наставляя: «Поэтому, Бахия, тебе следует так тренировать себя: в увиденном должно быть только увиденное...» и так далее. Слушая Дхамму Учителя, он полностью уничтожил все влечения и вместе с четырьмя аналитическими знаниями достиг арахатства.

178. So arahattaṃ pattakkhaṇeyeva pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva. Anuttānapadavaṇṇanameva karissāma.

178. Он [Бахия], как только достиг плода арахатства, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись великой радости, желая поведать о своих прошлых свершениях (ападане), произнес: «Сто тысяч [капп] назад...» и так далее. Поскольку это уже объяснялось выше, смысл этого вполне ясен. Мы разъясним лишь те слова, значение которых неочевидно.

181. Hasanaṃ paccavekkhaṇanti paripuṇṇasomanassajātaṃ paccavekkhaṇaṃ, komāravaṇṇaṃ atikomalanti attho.

181. Выражение «hasanaṃ paccavekkhaṇaṃ» (улыбающееся созерцание) означает созерцание, рожденное совершенной радостью, имеющее юный, свежий вид и чрезвычайно нежное.

182. Hemayaññopacitaṅganti suvaṇṇasuttayaññopacitasuttaavayavaṃ sarīraṃ dehanti attho. Palambabimbatamboṭṭhanti olambitabimbaphalasadisaṃ rattavaṇṇaṃ oṭṭhadvayasamannāgatanti attho. Setatiṇhasamaṃ dijanti sunisitatikhiṇaayalohaghaṃsanena ghaṃsitvā samaṃ kataṃ viya samadantanti attho.

182. Выражение «hemayaññopacitaṅgaṃ» означает тело, украшенное золотыми нитями священного шнура. Выражение «palambabimbatamboṭṭhaṃ» означает обладающего парой алых губ, подобных свисающим спелым плодам бимба. Выражение «setatiṇhasamaṃ dijaṃ» означает ровные зубы, подобные тем, что были отполированы и выровнены трением хорошо заточенного острого железа или меди.

183. Pītisamphullitānananti pītiyā suṭṭhu phullitaṃ vikasitaṃ ānanaṃ mukhaṃ ādāsatalasadisamukhavantanti attho.

183. Выражение «pītisamphullitānanaṃ» означает лицо, расцветшее и сияющее от восторга (пити), подобное чистой поверхности зеркала.

184. Khippābhiññassa bhikkhunoti khippaṃ desanāya samugghāṭitakkhaṇeyeva abhivisesena ñātuṃ samatthassa bhikkhunoti attho.

184. Выражение «khippābhiññassa bhikkhuno» означает монаха, способного быстро и глубоко постичь учение в самый момент его провозглашения и разъяснения.

186. Saggaṃ agaṃ sabhavanaṃ yathāti attano gehaṃ viya saggaṃ lokaṃ agamāsinti attho.

186. Выражение «saggaṃ agaṃ sabhavanaṃ yathā» означает «я отправился в небесный мир, словно в свой собственный дом».

196. Na [Pg.237] tvaṃ upāyamaggaññūti tvaṃ nibbānādhigamūpāyabhūtamaggaññū na ahosīti attho.

196. Выражение «na tvaṃ upāyamaggaññū» означает «ты не знал пути, ведущего к достижению ниббаны».

200. Satthuno sadā jinanti sadā sabbakālaṃ jinaṃ jinanto parājitakopo satthuno sammāsambuddhassa vimalānanaṃ ādāsatalasadisamukhaṃ passissāmi passituṃ nikkhamāmīti yojanā. Dije apucchiṃ kuhiṃ lokanandanoti kuhiṃ ṭhāne lokapasādakaro satthāti dije brāhmaṇe ahaṃ bhikkhū apucchinti attho.

200. Связь слов (йоджана) в выражении «satthuno sadā jinaṃ» такова: «Я отправлюсь, чтобы узреть безупречный лик Учителя, Всепросветленного, победившего всякий гнев и всегда победоносного, лик, подобный зеркальной глади». Выражение «dije apucchiṃ kuhiṃ lokanandano» означает: «Я спросил дваждырожденных (брахманов-арахантов), то есть монахов: «В каком месте пребывает Учитель, приносящий радость миру?»»

201. Sasova khippaṃ munidassanussukoti munidassane tathāgatadassane ussuko ussāhajāto saso iva khippaṃ pāpuṇātīti attho.

201. Выражение «sasova khippaṃ munidassanussuko» означает: «Стремясь узреть Мудреца, Татхагату, преисполненный рвения, он быстро достигает [цели], подобно зайцу».

202. Tuvaṭaṃ gantvāti sīghaṃ gantvā. Piṇḍatthaṃ apihāgidhanti piṇḍapātaṃ paṭicca apihaṃ apagatapihaṃ agidhaṃ nittaṇhaṃ.

202. «Tuvaṭaṃ gantvā» означает «быстро пойдя». «Piṇḍatthaṃ apihāgidhaṃ» означает «не имеющий вожделения, свободный от привязанности и жажды к подаянию пищи».

203. Alolakkhanti ito cito ca anolokayamānaṃ uttame sāvatthinagare piṇḍāya vicarantaṃ adakkhinti sambandho. Sirīnilayasaṅkāsanti siriyā lakkhaṇānubyañjanasobhāya nilayaṃ saṅkāsaṃ jalamānatoraṇasadisaṃ. Ravidittiharānananti vijjotamānasūriyamaṇḍalaṃ viya vijjotamānamukhamaṇḍalaṃ.

203. Связь слов в выражении «alolakkhaṃ» такова: «Я увидел [Благословенного], не смотрящего по сторонам, собирающего подаяние в великом городе Саваттхи». «Sirīnilayasaṅkāsaṃ» означает «подобный обители величия, сияющий красотой тридцати двух великих и восьмидесяти малых признаков, подобный сияющей триумфальной арке». «Ravidittiharānanaṃ» означает «с сияющим ликом, подобным сияющему солнечному диску».

204. Kupathe vippanaṭṭhassāti kucchitapathe sopaddavamagge mūḷhassa micchāpaṭipannassa me saraṇaṃ hohi patiṭṭhā hohi. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati.

204. Выражение «kupathe vippanaṭṭhassa» означает: «Для меня, заблудившегося на ложном пути, на опасной дороге, полного смятения и практикующего неверно, стань прибежищем, стань опорой». Словом «Gotama» он обращается к Благословенному по его родовому имени.

218. Na tattha sukkā jotantīti sukkapabhāsampannā jotamānaosadhitārakādayo na jotanti nappabhāsanti. Sesaṃ uttānatthameva. So evaṃ pubbacaritāpadānaṃ pakāsetvā tāvadeva ca bhagavantaṃ pabbajjaṃ yāci. ‘‘Paripuṇṇaṃ te pattacīvara’’nti ca puṭṭho ‘‘na paripuṇṇa’’nti āha. Atha naṃ satthā ‘‘tena hi pattacīvaraṃ pariyesāhī’’ti vatvā pakkāmi. So kira vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ karonto ‘‘bhikkhunā nāma attanā paccaye labhitvā aññaṃ anoloketvā sayameva paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā ekabhikkhussāpi pattena vā cīvarena vā saṅgahaṃ nākāsi, ‘‘na tenassa [Pg.238] iddhimayaṃ pattacīvaraṃ uppajjissatī’’ti ñatvā bhagavā ehibhikkhubhāvena pabbajjaṃ nādāsi. Tampi pattacīvaraṃ pariyesamānameva saṅkāraṭṭhānato coḷakkhaṇḍāni saṃkaḍḍhentaṃ pubbaveriko amanusso ekissā taruṇavacchāya gāviyā sarīre adhimuccitvā vāmaūrumhi paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. Satthā piṇḍāya caritvā katabhattakicco sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ nikkhamanto bāhiyassa sarīraṃ saṅkāraṭṭhāne patitaṃ disvā ‘‘gaṇhatha, bhikkhave, etaṃ bāhiyaṃ dārucīriyanti ekasmiṃ gehadvāre ṭhatvā mañcakaṃ āharāpetvā imaṃ sarīraṃ nagaradvārato nīharitvā jhāpetvā dhātuyo gahetvā thūpaṃ karothā’’ti bhikkhū āṇāpesi.

218. Выражение «na tattha sukkā jotanti» означает, что сияющие белым светом утренняя звезда и другие светила не сияют и не светят там. Остальное вполне очевидно. Поведав о своих прошлых деяниях, он тут же попросил Благословенного о монашеском посвящении. На вопрос: «Полно ли у тебя снаряжение из чаши и одеяний?» он ответил: «Нет, не полно». Тогда Учитель сказал ему: «В таком случае найди чашу и одеяния» и ушел. Говорят, что в течение двадцати тысяч лет, практикуя отшельничество, он считал: «Монаху подобает самому получать реквизиты и пользоваться ими единолично, не делясь с другими», и потому не поднес ни единой чаши или одеяния ни одному монаху. Зная, что из-за этого у него не возникнут чаша и одеяния, созданные силой сверхспособностей, Благословенный не даровал ему посвящения через призыв «Приди, монах!» (ehibhikkhubhāva). Когда Бахия искал чашу и одеяния, собирая обрывки ткани на свалке, нечеловеческое существо (яккха), бывшее его врагом в прошлой жизни, вселилось в корову с молодым теленком и, боднув его в левое бедро, лишило его жизни. Учитель, совершив обход за подаянием и закончив трапезу, выходил вместе со множеством монахов. Увидев тело Бахии, лежащее на свалке, он повелел монахам: «Монахи, возьмите этого Бахию Даручирию, положите его на носилки, вынесите за городские ворота, кремируйте его тело, соберите останки и воздвигните ступу».

Te bhikkhū dhātuṃ mahāpathe thūpaṃ kāretvā satthāraṃ upasaṅkamitvā attano katakammaṃ ārocesuṃ. Tato saṅghamajjhe kathā udapādi – ‘‘tathāgato bhikkhusaṅghena sarīrajhāpanakiccaṃ kāresi, dhātuyo ca gāhāpetvā cetiyaṃ kārāpesi, kataramaggo nu kho tena samadhigato, sāmaṇero nu kho so, bhikkhu nu kho’’ti. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘patiṭṭhito, bhikkhave, bāhiyo dārucīriyo arahatto’’ti upari dhammadesanaṃ vaḍḍheti. Tassa parinibbutabhāvañca ācikkhitvā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ khippābhiññānaṃ yadidaṃ bāhiyo dārucīriyo’’ti (a. ni. 1.209, 216) etadagge ṭhapesi.

Эти монахи, воздвигнув ступу для его останков на перекрестке больших дорог, подошли к Учителю и сообщили о выполненном деле. Затем среди общины монахов возник разговор: «Татхагата велел общине монахов кремировать его тело, собрать останки и воздвигнуть ступу. Какого же плода пути он достиг? Был ли он послушником (саманерой) или монахом (бхиккху)?» Учитель, взяв это за повод, провозгласил: «Монахи, Бахия Даручирия утвердился в арахатстве», и продолжил проповедь Дхаммы. Объявив о его окончательном угасании (париниббане), он провозгласил его выдающимся в определенной области: «Монахи, среди моих учеников-бхиккху, обладающих быстрым сверхзнанием (кхиппабхиння), величайшим является Бахия Даручирия».

Atha naṃ bhikkhū pucchiṃsu – ‘‘tumhe, bhante, ‘bāhiyo dārucīriyo arahattaṃ patto’ti vadetha, kadā so arahattaṃ patto’’ti? ‘‘Mama dhammaṃ sutakāle, bhikkhave’’ti. ‘‘Kadā panassa, bhante, tumhehi dhammo kathito’’ti? ‘‘Bhikkhāya carantena antaravīthiyaṃ ṭhitenā’’ti. ‘‘Appamattako, bhante, tumhehi antaravīthiyaṃ ṭhatvā kathitadhammo; kathaṃ so tāvattakena visesaṃ nibbattesī’’ti? Atha ne satthā, ‘‘bhikkhave, mama dhammaṃ ‘appaṃ’ vā ‘bahuṃ vā’ti mā cintayittha. Anekānipi hi anatthapadasaṃhitāni gāthāsahassāni na seyyo, atthanissitaṃ pana ekampi gāthāpadaṃ seyyo’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

Тогда монахи спросили Его: «Владыка, Ты говоришь, что Бахия Даручирия достиг арахатства. Когда же он достиг арахатства?» — «В то время, когда слушал Мое учение, монахи». — «Но когда же, Владыка, Ты проповедовал ему учение?» — «Когда Я шел за подаянием и стоял посреди улицы». — «Владыка, учение, проповеданное Тобой посреди улицы, было столь кратким. Как же он за столь короткое время смог достичь столь выдающегося плода?» Тогда Учитель сказал им: «Монахи, не думайте о Моем учении как о «малом» или «большом». Ведь даже тысячи строф, состоящих из бесполезных слов, не приносят блага. Но даже одна строфа, исполненная глубокого смысла, превосходна». Сказав это и связав последовательность учения, Он, желая проповедовать Дхамму, произнес следующую строфу:

‘‘Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā;

Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammatī’’ti. (dha. pa. 101) –

«Пусть даже строфа содержит тысячу слов, но если они бесполезны, то лучше одна-единственная осмысленная строфа, услышав которую, человек обретает покой».

Desanāpariyosāne [Pg.239] caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

По окончании этой проповеди восемьдесят четыре тысячи живых существ достигли постижения Дхаммы (четырех благородных истин).

Bāhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Бахии завершено.

7. Mahākoṭṭhikattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны старейшины Махакоттиты

Sattamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato mahākoṭṭhikattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbattitvā viññutaṃ patto mātāpitūnaṃ accayena kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato dhammadesanākāle haṃsavatīnagaravāsino gandhamālādihatthe yena buddho yena dhammo yena saṅgho, tanninne tappoṇe tappabbhāre gacchante disvā tehi saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘ayaṃ imasmiṃ sāsane paṭisambhidāppattānaṃ aggo, yaṃnūnāhampi ekassa buddhassa sāsane ayaṃ viya paṭisambhidāppattānaṃ aggo bhaveyya’’nti cintetvā satthu desanāpariyosāne vuṭṭhitāya parisāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, sve mayhaṃ gehe bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantesi. Satthā adhivāsesi. So bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā sakanivesanaṃ gantvā sabbarattiṃ buddhassa ca bhikkhusaṅghassa ca nisajjaṭṭhānaṃ gandhamālādīhi alaṅkaritvā khādanīyabhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā tassā rattiyā accayena sakanivesane bhikkhusatasahassaparivāraṃ satthāraṃ vividhayāgukhajjakaparivāraṃ sasūpabyañjanaṃ gandhasālibhojanaṃ bhojāpetvā bhattakiccapariyosāne cintesi – ‘‘mahantaṃ kho ahaṃ ṭhānantaraṃ patthemi, na pana yuttaṃ mayā ekadivasameva dānaṃ datvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetuṃ, anupaṭipāṭiyā sattāhaṃ dānaṃ datvā patthessāmī’’ti. So teneva niyāmena sattāhaṃ mahādānaṃ datvā bhattakiccapariyosāne dussakoṭṭhāgāraṃ vivarāpetvā uttamaṃ ticīvarappahonakaṃ sukhumavatthaṃ buddhassa pādamūle ṭhapetvā bhikkhusatasahassassa ca ticīvaraṃ datvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, yo so bhikkhu tumhehi ito sattame divasamatthake [Pg.240] paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito, ahampi so bhikkhu viya anāgate uppajjanakassa buddhassa sāsane pabbajitvā paṭisambhidāppattānaṃ aggo bhaveyya’’nti satthu pādamūle nipajjitvā patthanaṃ akāsi. Satthā tassa samijjhanabhāvaṃ ñatvā ‘‘anāgate ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma buddho loke uppajjissati, tassa sāsane tava patthanā samijjhissatī’’ti byākāsi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cuto devasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devamanussesu paribbhami.

Седьмая ападана начинается со слов «Padumuttaro nāma jino» (Победитель по имени Падумуттара) и повествует о деяниях почтенного Махакоттиты. Каково же было его происхождение? Этот почтенный также совершил великие заслуги при прошлых Буддах. Накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (виватта-упаниссая), во времена Будды Падумуттары он переродился в городе Хансавати в очень богатой семье. Достигнув зрелости, после кончины родителей он унаследовал семейное имущество и жил как домохозяин. Однажды, во время проповеди Будды Падумуттары, он увидел жителей Хансавати, которые с благовониями и цветами в руках шли туда, где пребывали Будда, Дхамма и Сангха, устремленные к ним умом, речью и телом. Присоединившись к ним, он приблизился к Благословенному. Увидев, как Учитель провозглашает одного монаха величайшим среди тех, кто достиг четырех видов аналитического знания (патисамбхида), он подумал: «Этот монах — величайший в учении этого Будды среди достигших аналитического знания. О, если бы и я в учении одного из будущих Будд стал величайшим среди достигших аналитического знания, подобно этому старейшине!» По окончании проповеди Учителя, когда собрание разошлось, он подошел к Благословенному и пригласил Его: «Владыка, прими завтра пищу в моем доме». Учитель выразил согласие молчанием. Поклонившись Благословенному и обойдя Его с почтением по часовой стрелке, он вернулся домой. Всю ночь он украшал благовониями и цветами места для сидения Будды и общины монахов, а также готовил изысканные яства и напитки. На следующий день в своем доме он поднес Учителю в окружении ста тысяч монахов ароматный рис сали с разнообразными супами, соусами и приправами, а также различные виды каши и сладостей. По окончании трапезы он подумал: «Я стремлюсь к великому положению. Негоже мне просить о столь высоком положении, совершив даяние лишь в течение одного дня. Я буду совершать даяния непрерывно в течение семи дней, а затем выскажу свое устремление». Поступая таким образом, он в течение семи дней совершал великое даяние. По окончании трапезы на седьмой день он велел открыть кладовую с тканями и положил у стоп Будды тончайшие одежды, достаточные для изготовления тройного монашеского одеяния (тичивара), а также поднес тройные одеяния каждому из ста тысяч монахов. Затем он подошел к Татхагате, склонился у Его стоп и высказал свое устремление: «Владыка, того монаха, которого Ты семь дней назад провозгласил величайшим среди достигших аналитического знания, — пусть и я в будущем, в учении грядущего Будды, приняв монашество, стану величайшим среди достигших аналитического знания, подобно ему!» Учитель, зная, что его устремление исполнится, изрек пророчество: «В будущем, через сто тысяч капп отныне, в мире явится Будда по имени Готама. В его учении твое устремление исполнится». Тот человек до конца своей жизни совершал благие дела в том существовании, а после кончины переродился в мире богов. Насладившись божественным блаженством, он затем многократно перерождался среди богов и людей.

Evaṃ so devamanussesu saṃsaranto tattha tattha bhave puññañāṇasambhāre sambharanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, koṭṭhikotissa nāmaṃ akaṃsu. Kasmā mātuyā vā ayyakapayyakādīnaṃ vā nāmaṃ aggahetvā evaṃ nāmaṃ kariṃsūti ce? Attano paññavantatāya vedaṅgesu satakkaparatakkesu sanighaṇḍukeṭubhesu sākkharappabhedesu sakalabyākaraṇesu ca chekabhāvena ca diṭṭhadiṭṭhe jane mukhasattīhi koṭṭhento pakkoṭṭhento vitudanto vicaratīti anvatthanāmaṃ kariṃsūti veditabbaṃ. So vayappatto tayo vede uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karonto saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā paṭisambhidāsu ciṇṇavasī hutvā abhīto mahāthere upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi dasabalaṃ upasaṅkamitvā paṭisambhidāsuyeva pañhaṃ pucchi. Evamayaṃ thero tattha katādhikāratāya tattha ciṇṇavasībhāvena ca paṭisambhidāppattānaṃ aggo jāto. Atha naṃ satthā mahāvedallasuttaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisambhidāppattānaṃ yadidaṃ mahākoṭṭhiko’’ti (a. ni. 1.209, 218).

Так он странствовал среди богов и людей, накапливая в различных существованиях запасы заслуг и мудрости (пуння-няна-самбхара). В эпоху нынешнего Будды он переродился в Саваттхи в великой семье брахманов-махасал и получил имя Коттита. Почему же ему дали такое имя, не взяв имя матери или дедов и прадедов? Ответ таков: благодаря своей мудрости он в совершенстве овладел ведангами, логикой и диалектикой (сатакка-паратакка), словарями и ритуалами (санигханду-кетубха), фонетикой и этимологией (саккхараппабхеда), а также всей грамматикой. Будучи искусен в этом, он ходил повсюду, поражая, сокрушая и уязвляя встречавшихся ему людей «копьями своих речей» (mukhasattīhi koṭṭhento pakkoṭṭhento vitudanto). Поэтому ему дали имя, соответствующее его деяниям (анваттха-нама) — Коттита (от корня koṭṭh, «сокрушать, колотить»). Достигнув зрелости, он изучил три Веды и достиг совершенства в брахманских науках. Однажды он пришел к Учителю, выслушал Дхамму и, обретя веру, принял монашество. С момента своего полного посвящения (упасампада) он усердно практиковал випассану и вскоре достиг арахатства вместе с четырьмя видами аналитического знания (патисамбхида). Обретя полное мастерство (васибхава) в аналитических знаниях, он без всякого страха подходил к великим старейшинам и задавал им вопросы, а также приближался к Обладающему десятью силами (Дасабале) и расспрашивал Его о патисамбхидах. Таким образом, благодаря своим прошлым заслугам и совершенному мастерству в этой области, этот старейшина стал величайшим среди достигших аналитического знания. Впоследствии Учитель, взяв за повод Махаведалла-сутту, провозгласил его выдающимся в этой области: «Монахи, среди моих учеников-бхиккху, достигших аналитического знания (патисамбхидаппатта), величайшим является Махакоттита».

221. So aparena samayena vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva.

221. В другое время он [достопочтенный Махакоттиха], испытывая блаженство освобождения и преисполнившись радости, желая явить свои прошлые деяния, произнес стихи, начинающиеся со слов: «Победитель по имени Падумуттара...» и так далее. Все это, в силу того что данный метод уже был объяснен выше, имеет вполне очевидный смысл.

Itthaṃ [Pg.241] sudamāyasmā mahākoṭṭhikoti ettha sudanti nidassane nipāto. Āyasmāti gāravādhivacanaṃ, yathā taṃ āyasmā mahāmoggallānoti.

В выражении «Так [поистине] достопочтенный Махакоттиха...» (Itthaṃ sudamāyasmā mahākoṭṭhika) слово «sudam» (sudaṃ) является частицей, употребляемой в значении указания (иллюстрации). Слово «āyasmā» (достопочтенный) — это почтительное обращение, подобно тому как в выражении «достопочтенный Махамоггаллана» (āyasmā mahāmoggallāno).

Mahākoṭṭhikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Махакоттихи завершено.

8. Uruvelakassapattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападаны старейшины Урувела-Кассапы

Aṭṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato uruvelakassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto satthu santike dhammaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mahāparivārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Bhagavā cassa anantarāyataṃ disvā ‘‘anāgate gotamabuddhassa sāsane mahāparivārānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvenavutikappamatthake phussassa bhagavato vemātikakaniṭṭhabhātā hutvā nibbatto, aññepissa dve kaniṭṭhabhātaro ahesuṃ. Te tayo buddhappamukhabhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paramāya pūjāya pūjetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva bārāṇasiyaṃ brāhmaṇakule tayo bhātaro hutvā nibbattā gottavasena tayopi kassapāti evaṃ nāmakā ahesuṃ. Te tayo vayappattā tayo vede uggaṇhiṃsu. Tesaṃ jeṭṭhabhātikassa pañcamāṇavakasatāni parivārā, majjhimassa tīṇi, kaniṭṭhassa dve, te attano ganthesu sāraṃ olokentā diṭṭhadhammikameva atthaṃ disvā pabbajjaṃ rocesuṃ. Tesu jeṭṭhabhātā attano parivārena saddhiṃ uruvelaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uruvelakassapo nāma jāto, majjhimo gaṅgānadīvaṅke pabbajito nadīkassapo nāma jāto, kaniṭṭho gayāsīse pabbajito gayākassapo nāma jāto. Evaṃ tesu isipabbajjaṃ pabbajitvā tattha tattha vasantesu bahūnaṃ divasānaṃ accayena amhākaṃ bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā [Pg.242] paṭividdhasabbaññutaññāṇo anukkamena dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiyatthere arahatte patiṭṭhāpetvā yasakulaputtappamukhe pañcapaññāsajane sahāyake vinetvā saṭṭhi arahante ‘‘caratha, bhikkhave, cārika’’nti (mahāva. 32) vissajjetvā tiṃsabhaddavaggiye vinetvā uruvelakassapassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā vasanatthāya agyāgāraṃ pavisitvā tattha gatanāgadamanādīhi aḍḍhuḍḍhasahassehi pāṭihāriyehi uruvelakassapaṃ saparivāraṃ vinetvā pabbājesi. Tassa pabbajjāvidhānañca iddhipāṭihāriyakaraṇañca sabbaṃ nadīkassapassa apadānaṭṭhakathāyaṃ āvi bhavissati. Tassa pabbajitabhāvaṃ sutvā itarepi dve bhātaro saparisā āgantvā satthu santike pabbajiṃsu. Sabbeva te iddhimayapattacīvaradharā ehibhikkhukā ahesuṃ. Satthā taṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā piṭṭhipāsāṇe nisinno ādittapariyāyadesanāya (mahāva. 54) te sabbe arahatte patiṭṭhāpesi.

В восьмой ападане стихи, начинающиеся со слов «Победитель по имени Падумуттара...», представляют собой ападану достопочтенного старейшины Урувела-Кассапы. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накопив в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (ниббаны). Во времена Благословенного Падумуттары он родился в благородной семье. Достигнув зрелого возраста, он услышал Дхамму в присутствии Учителя. Увидев, как Учитель назначает одного монаха на высший пост среди тех, кто имеет многочисленную свиту, он сам пожелал занять это положение. Совершив великое даяние, он принес обет. Благословенный, видя отсутствие препятствий для него, предсказал: «В будущем, в учении Будды Готамы, он станет величайшим среди тех, кто имеет многочисленную свиту». Прожив там всю жизнь и совершая благие дела, он скончался и, странствуя среди богов и людей, девяносто две каппы назад родился как единокровный младший брат (сын мачехи) Благословенного Пхуссы. У него также было двое других младших братьев. Эти трое братьев, пригласив общину монахов во главе с Буддой и почтив их величайшим почтением, совершали благие дела до конца своих жизней. Странствуя среди богов и людей, еще до прихода нашего Благословенного они родились тремя братьями в семье брахманов в Варанаси. По родовому имени все трое звались Кассапами. Достигнув зрелости, они изучили три Веды. У старшего брата было пятьсот учеников в качестве свиты, у среднего — триста, у младшего — двести. Ища суть в своих священных книгах, они увидели лишь пользу, относящуюся к этой видимой жизни, и пожелали принять монашество. Среди них старший брат вместе со своей свитой отправился в лес Урувела и, приняв отшельничество, стал известен под именем Урувела-Кассапа. Средний брат принял отшельничество на излучине реки Ганг и стал известен под именем Нади-Кассапа. Младший брат принял отшельничество на горе Гаясиса и стал известен под именем Гая-Кассапа. Когда они, приняв отшельничество, жили в тех местах, по прошествии многих дней наш Бодхисаттва, совершив Великий уход, постиг всеведение и постепенно привел в движение Колесо Дхаммы. Утвердив монахов группы пяти (панчаваггия) в плоде арахатства, обучив пятьдесят пять друзей во главе с сыном благородного семейства Ясой, он отправил шестьдесят арахантов со словами: «Ступайте, монахи, в странствие». Затем, обучив тридцать братьев Бхаддаваггии, он направился к месту обитания Урувела-Кассапы. Чтобы поселиться там, он вошел в святилище огня и там, укротив обитавшего в нем царя нагов и совершив три с половиной тысячи чудес, укротил Урувела-Кассапу вместе с его свитой и посвятил их в монахи. Подробности его посвящения и совершения сверхъестественных чудес будут полностью раскрыты в комментарии к ападане Нади-Кассапы. Услышав о его посвящении, два других брата вместе со своими свитами пришли и приняли посвящение у Учителя. Все они стали монахами типа «эхи-бхиккху», наделенными чашами и одеждами, созданными сверхъестественной силой. Учитель, взяв эту тысячу аскетов, отправился на Гаясису и, сидя на каменной плите, утвердил их всех в арахатстве посредством проповеди «Адиттапарияя-сутты».

251. So evaṃ arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

251. Достигнув таким образом арахатства, он, преисполнившись радости, желая явить свои прошлые деяния, произнес стихи, начинающиеся со слов: «Победитель по имени Падумуттара...» и так далее. Мы разъясним только те слова, значение которых неочевидно.

268. So ca sabbaṃ tamaṃ hantvāti so phusso bhagavā rāgadosamohādikilesandhakāraṃ viddhaṃsetvā. Vijaṭetvā mahājaṭanti taṇhāmānādīhi diyaḍḍhasahassehi kilesagaṇehi mahābyākulaṃ jaṭaṃ vijaṭetvā padāletvā phāletvāti attho. Sadevakaṃ devalokasahitaṃ sakalaṃ lokasannivāsaṃtappayanto santappayanto pīṇento amataṃ vuṭṭhiṃ mahānibbānavuṭṭhidhāraṃ vassate paggharāpetīti yojanā.

268. В выражении «И он, рассеяв всякую тьму» (So ca sabbaṃ tamaṃ hantvā) имеется в виду, что Благословенный Пхусса уничтожил тьму загрязнений ума, таких как вожделение, злоба и невежество. В выражении «распутав великий узел» (vijaṭetvā mahājaṭaṃ) смысл таков: распутав, разорвав и рассекши узел вожделения, крайне запутанный полутора тысячами видов загрязнений ума, таких как жажда и гордыня. Связь слов такова: «насыщая, полностью удовлетворяя и радуя весь мир вместе с миром богов (sadevakaṃ), он проливает дождь бессмертия (amataṃ vuṭṭhiṃ) — великий поток дождя ниббаны».

269. Tadā hi bārāṇasiyanti ‘‘bārasa manussā’’tiādīsu viya bārasa dvādasarāsī hutvā purā, himavantato isayo ca paccekamunisaṅkhātā isayo ca gandhamādanato ākāsenāgantvā ettha gacchanti otaranti pavisantīti bārāṇasī, atha vā sammāsambuddhasaṅkhātānaṃ anekasatasahassānaṃ dhammacakkapavattanatthāya otaraṭṭhānaṃ nagaraṃ liṅgavipallāsaṃ katvā itthiliṅgavasena bārāṇasīti vuccati, tissaṃ bārāṇasiyaṃ.

269. В выражении «Тогда в Варанаси» (Tadā hi bārāṇasiyaṃ): подобно выражению «двенадцать человек» (bārasa manussā), это город, имеющий двенадцать [месяцев] зодиакального круга. Поскольку отшельники (риши) из Гималаев и безмолвные мудрецы (паччекабудды) с горы Гандхамадана прилетали сюда по воздуху, спускались и входили в него, он называется «Баранаси» (Bārāṇasī). Или же это город, являющийся местом нисхождения сотен тысяч Всепросветленных Будд ради приведения в движение Колеса Дхаммы; с изменением грамматического рода на женский он называется «Баранаси». В этом городе Варанаси.

273. Nikkhittasatthaṃ [Pg.243] paccantanti chaḍḍitasatthaṃ pātitaāvudhaṃ paccantajanapadaṃ nibbisevanaṃ katvā punarupaccatanti punarapi taṃ nagaraṃ upecca upagamma sampattāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

273. В выражении «окраину, где сложено оружие» (nikkhittasatthaṃ paccantaṃ) имеется в виду: сделав пограничную область безопасной, где брошено и сложено оружие. В выражении «вновь подступили» (punarupaccataṃ) смысл таков: вновь приблизившись и подойдя к этому городу, они достигли его. Остальное легко для понимания.

Uruvelakassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Урувела-Кассапы завершено.

9. Rādhattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападаны старейшины Радхи

296. Navamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato rādhattherassa apadānaṃ. Taṃ sabbaṃ pāṭhānusārena nayānucintanena viññūhi suviññeyyameva. Kevalaṃ puññanānattamevāti.

296. В девятой ападане стихи, начинающиеся со слов «Победитель по имени Падумуттара...», представляют собой ападану достопочтенного старейшины Радхи. Все это легко понять мудрым, следуя тексту Пали и размышляя над его методом. Различие заключается лишь в совершенных благих делах.

Rādhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Радхи завершено.

Dasamaṃ mogharājattheraapadānaṃ suviññeyyamevāti.

Десятая ападана — ападана старейшины Могхараджи — легко понятна.

Catupaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение пятьдесят четвертой главы завершено.

55. Bhaddiyavaggo

55. Глава о Бхаддии

1. Lakuṇḍakabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā

1. Разъяснение ападаны старейшины Лакундака-Бхаддии

Pañcapaññāsamavagge paṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato lakuṇḍakabhaddiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbattitvā viññutaṃ patto satthu dhammaṃ suṇanto nisinno satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mañjussarānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sappisakkharādimadhurarasasammissaṃ mahādānaṃ datvā ‘‘ahampi, bhante, anāgate ayaṃ bhikkhu viya ekassa buddhassa sāsane mañjussarānaṃ aggo bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ akāsi. Bhagavā tassa anantarāyaṃ disvā byākaritvā pakkāmi.

В первой ападане пятьдесят пятой главы стихи, начинающиеся со слов «Победитель по имени Падумуттара...», представляют собой ападану достопочтенного старейшины Лакундака-Бхаддии. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в городе Хансавати в очень богатой семье. Достигнув зрелости, он сидел и слушал Дхамму от Учителя. Увидев, как Учитель назначает одного монаха на высший пост среди тех, кто обладает приятным и сладким голосом, он сам пожелал занять это положение. Преподнеся общине монахов во главе с Буддой великое даяние, состоящее из изысканных яств, смешанных с топленым маслом, сахаром и прочим сладким, он принес обет: «О Господин, пусть и я в будущем, подобно этому монаху, в учении одного из Будд стану величайшим среди тех, кто обладает приятным и сладким голосом». Благословенный, видя отсутствие препятствий для него, дал предсказание и удалился.

So [Pg.244] yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā phussabhagavato kāle citrakokilo hutvā nibbatto rājuyyānato madhuraṃ ambaphalaṃ tuṇḍenādāya gacchanto satthāraṃ disvā pasannamānaso ‘‘dassāmi buddhassā’’ti cittaṃ uppādesi. Satthā tassa cittācāraṃ ñatvā pattaṃ gahetvā nisīdi. Kokilo dasabalassa patte ambapakkaṃ ṭhapesi. Satthā tassa somanassuppādanatthaṃ tassa passantasseva taṃ paribhuñji. Atha so kokilo pasannamānaso teneva pītisukhena sattāhaṃ vītināmesi. Teneva puññakammena uppannuppannabhave mañjussaro ahosi. Kassapasammāsambuddhakāle vaḍḍhakikule nibbattetvā jeṭṭhakavaḍḍhakī hutvā pākaṭo ahosi. Parinibbute bhagavati tassa sarīradhātuyo nidahituṃ sattayojanappamāṇe thūpe āraddhe so āha – ‘‘yojanāvaṭṭaṃ yojanubbedhaṃ karomā’’ti. Te sabbe tassa vacane aṭṭhaṃsu. Iti appamāṇassa buddhassa orappamāṇaṃ cetiyaṃ kāresi, tena kammena nibbattaṭṭhāne aññehi hīnappamāṇo ahosi. So amhākaṃ bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā atirassatāya ca suvaṇṇapaṭimā viya sundarasarīratāya ca lakuṇḍakabhaddiyoti paññāyittha. So aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā bahussuto dhammakathiko hutvā madhurena sarena paresaṃ dhammaṃ kathesi.

Прожив там всю жизнь и совершая благие дела, он странствовал среди богов и людей, наслаждаясь обоими видами процветания (божественным и человеческим). Во времена Благословенного Пхуссы он родился пестрой кукушкой. Однажды, неся в клюве сладкий плод манго из королевского сада, он увидел Учителя и, преисполнившись веры, подумал: «Я поднесу это Будде». Учитель, узнав его мысль, взял чашу и сел. Кукушка положила спелое манго в чашу Обладателя десяти сил. Чтобы порадовать птицу, Учитель съел это манго прямо у нее на глазах. Тогда эта кукушка, преисполнившись веры, провела семь дней в блаженстве этой радости. Благодаря этому благому делу в каждом последующем рождении он обладал приятным и сладким голосом. Во времена Всепросветленного Будды Кассапы он родился в семье плотников и стал известен как главный плотник. Когда Благословенный ушел в париниббану и для захоронения его телесных реликвий было начато строительство ступы размером в семь йоджан, он сказал: «Давайте сделаем ступу в одну йоджану в окружности и одну йоджану в высоту». Все согласились с его словами. Таким образом, для безмерного Будды он построил ступу меньшего размера. Из-за этого поступка в местах своего рождения он был меньшего роста (ниже), чем другие. Во времена нашего Благословенного он родился в благородной семье. Из-за своего крайне малого роста, но при этом прекрасного тела, подобного золотой статуе, он стал известен под именем Лакундака-Бхаддия (Коротышка Бхаддия). Впоследствии, услышав проповедь Дхаммы от Учителя, он обрел веру, принял монашество, стал многознающим проповедником Дхаммы и сладостным голосом проповедовал Дхамму другим.

Athekasmiṃ ussavadivase ekena brāhmaṇena saddhiṃ rathena gacchantī ekā gaṇikā theraṃ disvā dantavidaṃsakaṃ hasi. Thero tassā dantaṭṭhike nimittaṃ gahetvā jhānaṃ uppādetvā taṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā anāgāmī ahosi, so abhiṇhaṃ kāyagatāya satiyā viharanto ekadivasaṃ āyasmatā dhammasenāpatinā ovadiyamāno anusāsiyamāno arahatte patiṭṭhahi. Ekacce bhikkhū ca sāmaṇerā ca tassa arahattappattabhāvaṃ ajānanto kaṇṇesu gahetvā kaḍḍhanti, sīse bāhāya hatthapādādīsu vā gahetvā cāletvā kīḷantā viheṭhesuṃ. Atha bhagavā sutvā – ‘‘mā, bhikkhave, mama puttaṃ viheṭhethā’’ti āha. Tato paṭṭhāya taṃ ‘‘arahā’’ti jānitvā na viheṭhesuṃ.

Затем, в один праздничный день, некая куртизанка, ехавшая на колеснице вместе с одним брахманом, увидела старейшину и рассмеялась, обнажив зубы. Старейшина, взяв за основу созерцания вид ее зубов (костей), породил джхану и, сделав ее основой, развил випассану и стал анагамином (невозвращающимся). Постоянно пребывая в памятовании, направленном на тело (каягата-сати), в один из дней, будучи наставляем и поучаем Полководцем Дхаммы [достопочтенным Сарипуттой], он утвердился в арахатстве. Некоторые монахи и послушники (саманеры), не зная о том, что он достиг арахатства, хватали его за уши и тянули, хватали за голову, руки, кисти и стопы, трясли его и, играя, досаждали ему. Тогда Благословенный, услышав об этом, сказал: «Монахи, не досаждайте моему сыну!» С тех пор, узнав, что он арахант, они больше не досаждали ему.

12. So [Pg.245] arahā hutvā sañjātasomanasso attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Mañjunābhinikūjahanti madhurena pemaniyena sarena abhinikūjiṃ saddaṃ nicchāresiṃ ahanti attho. Sesamettha suviññeyyamevāti.

12. Став арахантом и преисполнившись великой радости, желая явить свои прошлые деяния, он произнес стихи, начинающиеся со слов: «Победитель по имени Падумуттара...» и так далее. В выражении «я сладостно запел» (mañjunā abhinikūjihaṃ) смысл таков: «я запел приятным, нежным голосом, издавая звуки». Остальное здесь легко для понимания.

Lakuṇḍakabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Лакундака-Бхаддии завершено.

2. Kaṅkhārevatattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение ападаны старейшины Канкха-Реваты

34. Dutiyāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato kaṅkhārevatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto, taṃ sabbaṃ pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

34. Во второй ападане стихи, начинающиеся со слов «Победитель по имени Падумуттара...», представляют собой ападану достопочтенного старейшины Канкха-Реваты. Он также совершил благие дела при прошлых Буддах, накапливая в различных существованиях благие заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в семье брахманов. Все это легко понять, следуя тексту Пали.

Kaṅkhārevatattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Канкха-Реваты завершено.

3. Sīvalittheraapadānavaṇṇanā

3. Разъяснение ападаны старейшины Сивали

Tatiyāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato sīvalittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto heṭṭhā vuttanayena vihāraṃ gantvā parisāya pariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lābhīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘mayāpi anāgate evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti dasabalaṃ nimantetvā sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhasaṅghassa mahādānaṃ datvā, ‘‘bhante, iminā adhikārakammena na aññaṃ sampattiṃ patthemi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane ahampi tumhehi so etadagge ṭhapitabhikkhu viya lābhīnaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyataṃ disvā ‘‘ayaṃ te patthanā anāgate gotamassa buddhassa santike samijjhissatī’’ti byākaritvā pakkāmi. So kulaputto yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā vipassissa [Pg.246] bhagavato kāle bandhumatīnagarato avidūre ekasmiṃ gāmake nibbatti, tasmiṃ samaye bandhumatīnagaravāsino raññā saddhiṃ sākacchitvā dasabalassa dānaṃ adaṃsu.

В третьей ападане слова, начинающиеся с «Падумуттара по имени Победитель» (Padumuttaro nāma jino), представляют собой жизнеописание почтенного старейшины Сивали. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в тех или иных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для прекращения круговорота перерождений. Во времена Благословенного Падумуттары он переродился в благородной семье. Способом, описанным ранее, он пришел в монастырь и, стоя на краю собрания, слушал Дхамму. Увидев, как Учитель ставит одного бхиккху на высшее место среди тех, кто получает обильные подношения, он подумал: «И мне подобает стать таким же в будущем». Он пригласил Дасабалу и в течение семи дней подносил великое даяние общине бхиккху во главе с Буддой, после чего совершил устремление: «О Господин, благодаря этому выдающемуся благому делу я не желаю иного процветания. Но пусть в будущем, в учении одного из Будд, я также стану величайшим среди бхиккху, получающих дары, подобно тому бхиккху, которого Вы поставили на это высшее место». Учитель, видя отсутствие препятствий для этого, предсказал: «Это твое устремление исполнится в будущем при Будде Готаме», и удалился. Этот сын благородной семьи всю жизнь совершал благие дела и, испытав оба вида процветания среди богов и людей, во времена Благословенного Випасси переродился в деревне неподалеку от города Бандхумати. В то время жители города Бандхумати, посовещавшись с царем, подносили дары Дасабале.

Ekadivasaṃ sabbe ekato hutvā dānaṃ dentā ‘‘kiṃ nu kho amhākaṃ dānagge natthī’’ti (a. ni. aṭṭha. 1.1.207; theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) olokentā madhuñca guḷadadhiñca nāddasaṃsu. Te ‘‘yato kutoci āharissāmā’’ti janapadato nagarapavisanamaggesu purise ṭhapesuṃ. Tadā esa kulaputto attano gāmato guḷadadhivārakaṃ gahetvā ‘‘kiñcideva āharissāmī’’ti nagaraṃ gacchanto ‘‘mukhaṃ dhovitvā dhotahatthapādo pavisissāmī’’ti phāsukaṭṭhānaṃ olokento naṅgalasīsappamāṇaṃ nimmakkhikadaṇḍakamadhuṃ disvā ‘‘puññena me idaṃ uppanna’’nti gahetvā nagaraṃ pāvisi. Nāgarehi ṭhapitapuriso taṃ disvā, ‘‘mārisa, kassa imaṃ harasī’’ti pucchi. ‘‘Na kassaci, sāmi, vikkāyikaṃ me ida’’nti. ‘‘Tena hi imaṃ kahāpaṇaṃ gahetvā etaṃ madhuñca guḷadadhiñca dehī’’ti.

В один из дней, когда все они вместе совершали даяние, осматривая приношения и думая: «Чего же не хватает в нашем зале для даяний?», они не увидели ни меда, ни сгущенного кислого молока. Они решили: «Мы добудем это откуда угодно» и расставили людей на дорогах, ведущих из сельской местности в город. В то время этот сын благородной семьи, взяв из своей деревни кувшин со сгущенным кислым молоком, направлялся в город, думая: «Принесу кое-что на продажу». Подумав: «Умоюсь, вымою руки и ноги, а затем войду», он стал искать подходящее место и увидел висящий на ветке сот дикого меда размером с плужный лемех, свободный от пчел. Подумав: «Это появилось благодаря моей заслуге», он взял его и вошел в город. Человек, поставленный горожанами, увидел его и спросил: «Друг, кому ты это несешь?». Он ответил: «Никому, господин, это мой товар на продажу». Тот сказал: «В таком случае, возьми эту монету и отдай мне этот мед и кислое молоко».

So cintesi – ‘‘idaṃ me na bahuṃ agghati, ayañca ekappahāreneva bahuṃ deti, vīmaṃsissāmī’’ti. Tato naṃ āha – ‘‘nāhaṃ ekakahāpaṇena demī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ dve kahāpaṇe gahetvā dehī’’ti. ‘‘Dvīhipi na demī’’ti. Etenupāyena vaḍḍhetvā yāva sahassaṃ pāpuṇi, so cintesi – ‘‘atiañchituṃ na vaṭṭati, hotu tāva iminā kattabbakammaṃ pucchissāmī’’ti. Atha naṃ āha – ‘‘na idaṃ bahuagghanakaṃ, tvaṃ pana bahuṃ desi, kena kammena idaṃ gaṇhasī’’ti. ‘‘Idha, bho, nagaravāsino raññā saddhiṃ paṭivirujjhitvā vipassisammāsambuddhassa dānaṃ dentā idaṃ dvayaṃ dānagge apassantā maṃ pariyesāpenti. Sace idaṃ dvayaṃ na labhissanti, nāgarānaṃ parājayo bhavissati. Tasmā sahassaṃ datvā gaṇhāmī’’ti. ‘‘Kiṃ panetaṃ nāgarānaṃ eva vaṭṭati, udāhu aññesampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Yassa kassaci dātuṃ avāritameta’’nti. ‘‘Atthi pana koci nāgarānaṃ dāne ekadivasaṃ sahassaṃ dātā’’ti? ‘‘Natthi, sammā’’ti. ‘‘Imesaṃ me dvinnaṃ sahassagghanakabhāvaṃ jānāsī’’ti? ‘‘Āma, jānāmī’’ti. ‘‘Tena hi gaccha, nāgarānaṃ ārocehi – ‘eko puriso imāni dve mūlena na deti, tumhehi saddhiṃ sahattheneva dātukāmo, tumhe imesaṃ dvinnaṃ kāraṇā nibbitakkā hothā’’ti. ‘‘Tvaṃ imasmiṃ dāne jeṭṭhakabhāgassa [Pg.247] kāyasakkhī hohī’’ti vatvā gato. So pana kulaputto gāmato paribbayatthaṃ gahitakahāpaṇena pañcakaṭukaṃ gahetvā cuṇṇaṃ katvā dadhito kañciyaṃ vāhetvā tattha madhupaṭalaṃ pīḷetvā pañcakaṭukacuṇṇena yojetvā paduminipatte pakkhipitvā taṃ saṃvidahitvā ādāya dasabalassa avidūre nisīdi. Mahājanehi āhariyamānassa sakkārassa antare attano pattavāraṃ olokento okāsaṃ ñatvā satthu santikaṃ gantvā, ‘‘bhante, ayaṃ me duggatasakkāro, imaṃ me anukampaṃ paṭicca paṭiggaṇhathā’’ti. Satthā tassānukampaṃ paṭicca catumahārājehi dattiyena selamayapattena taṃ paṭiggahetvā yathā aṭṭhasaṭṭhiyā bhikkhusatasahassassa diyyamānaṃ na khīyati, evaṃ adhiṭṭhāsi.

Он подумал: «Это мое добро не стоит так дорого, а этот человек сразу предлагает так много. Дай-ка я испытаю его». Затем он сказал ему: «Я не отдам это за одну монету». Тот предложил: «Если так, возьми две монеты и отдай». Он ответил: «И за две не отдам». Таким способом поднимая цену, он дошел до тысячи. Тогда он подумал: «Не следует слишком сильно завышать цену. Пусть пока так, спрошу-ка я, для какого дела ему это нужно». И он спросил его: «Это не стоит так дорого, но ты даешь так много. Для какого дела ты это приобретаешь?». Тот ответил: «О друг, здесь горожане соревнуются с царем в поднесении даров Будде Випасси. Не обнаружив этих двух вещей в зале для даяний, они послали меня на поиски. Если они не добудут эти две вещи, горожане потерпят поражение. Поэтому я покупаю это за тысячу». Он спросил: «Но подобает ли совершать это даяние только горожанам, или же другим тоже дозволено подносить?». Тот ответил: «Это не запрещено никому, кто бы ни пожелал поднести». Он спросил: «А есть ли среди горожан кто-то, кто жертвует тысячу за один день?». Тот ответил: «Нет, друг». Он спросил: «Знаешь ли ты, что эти две мои вещи стоят тысячу?». Тот ответил: «Да, знаю». Он сказал: «В таком случае иди и передай горожанам: „Один человек не продает эти две вещи за деньги, но желает поднести их своими собственными руками вместе с вами. Не беспокойтесь об этих двух вещах“». Сказав: «Будь же свидетелем моей величайшей доли в этом даянии», он ушел. А этот сын благородной семьи на монету, взятую из деревни на дорожные расходы, купил пять видов острых специй, истолок их в порошок, отцедил сыворотку из кислого молока, выжал туда сотовый мед, смешал с порошком из пяти специй, завернул в лист лотоса и, приготовив это, сел неподалеку от Дасабалы. Ожидая своей очереди среди почестей и подношений, приносимых множеством людей, и улучив подходящий момент, он подошел к Учителю и сказал: «Почтенный, это скромное подношение бедняка. Пожалуйста, примите его из сострадания ко мне». Учитель из сострадания к нему принял это в каменную чашу, поднесенную Четырьмя Великими Царями, и совершил такое волеизъявление, чтобы этого угощения хватило на шесть миллионов восемьсот тысяч бхиккху и оно не иссякало.

So kulaputto niṭṭhitabhattakiccaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno āha – ‘‘diṭṭho me, bhante bhagavā, ajja bandhumatīnagaravāsīhi tumhākaṃ sakkāro āhariyamāno, ahampi imassa nissandena nibbattanibbattabhave lābhaggayasaggappatto bhaveyya’’nti. Satthā ‘‘evaṃ hotu kulaputtā’’ti vatvā tassa ca nagaravāsīnañca bhattānumodanaṃ katvā pakkāmi. So kulaputto yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde suppavāsāya rājadhītuyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya sāyaṃ pātañca pañcapaṇṇākārasatāni suppavāsāya upanīyanti. Athassa sā puññavīmaṃsanatthaṃ hatthena bījapacchiṃ phusāpentī aṭṭhāsi. Ekekabījato salākasataṃ salākasahassampi niggacchati, ekekakarīsakhettato paṇṇāsampi saṭṭhipi sakaṭapamāṇāni uppajjanti. Koṭṭhapūraṇakālepissā koṭṭhadvāraṃ hatthena phusantiyā rājadhītāya puññena gaṇhantānaṃ gahitagahitaṃ puna pūrati. Paripuṇṇabhattakumbhitopi ‘‘rājadhītāya puñña’’nti vatvā yassa kassaci dentā naṃ yāva na ukkaḍḍhanti, na tāva bhattaṃ khīyati. Dārake kucchigateyeva satta vassāni atikkamiṃsu.

Этот сын благородной семьи, когда Благословенный окончил трапезу, поклонился Ему, сел в стороне и сказал: «О Господин, Благословенный, сегодня я видел почести, которые жители города Бандхумати подносили Вам. Пусть же и я благодаря плодам этого благодеяния в каждом месте своего перерождения достигну вершины в получении даров и славы». Учитель сказал: «Да будет так, сын благородной семьи!», совершил благопожелание за трапезу ему и горожанам, и удалился. Этот сын благородной семьи всю жизнь совершал благие дела и, странствуя среди богов и людей, в эпоху нынешнего Будды зачался во чреве царевны Суппавасы. С момента его зачатия каждое утро и каждый вечер царевне Суппавасе приносили по пятьсот подношений. Затем, чтобы испытать его заслугу, она стояла, прикасаясь рукой к корзине с семенами. Из каждого семени вырастало по сто или даже по тысяче колосьев. С каждого участка земли размером в одну карису собирали урожай объемом в пятьдесят или шестьдесят телег. Даже когда наполняли амбары, благодаря заслуге царевны, прикасавшейся рукой к дверям амбара, всё, что уносили берущие, наполнялось вновь. Даже из полного горшка с рисом, когда раздавали еду кому угодно со словами: «Это заслуга царевны», еда не иссякала до тех пор, пока они не прекращали раздачу. Пока ребенок находился во чреве, прошло семь лет.

Gabbhe pana paripakke sattāhaṃ mahādukkhaṃ anubhosi. Sā sāmikaṃ āmantetvā – ‘‘pure maraṇā jīvamānā dānaṃ dassāmī’’ti satthu santikaṃ [Pg.248] pesesi – ‘‘gaccha, sāmi, imaṃ pavattiṃ satthu ārocetvā satthāraṃ nimantehi, yañca satthā vadati, taṃ sādhukaṃ upalakkhetvā āgantvā mayhaṃ kathehī’’ti. So gantvā tassā sāsanaṃ satthu ārocesi – ‘‘satthu bhante, koḷiyadhītā pāde vandatī’’ti. Satthā tassā anukampaṃ paṭicca – ‘‘sukhinī hotu suppavāsā koḷiyadhītā arogā, arogaṃ puttaṃ vijāyatū’’ti āha. So taṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā attano gāmābhimukho pāyāsi. Tassa pure āgamanāyeva suppavāsāya kucchito dhammakaraṇato udakaṃ viya gabbho nikkhami, parivāretvā nisinnajano assumukho rodituṃ āraddho haṭṭhatuṭṭhova tassā sāmikassa tuṭṭhisāsanaṃ ārocetuṃ agamāsi. So tesaṃ iṅgitaṃ disvā – ‘‘dasabalena kathitakathā nipphannā bhavissati maññe’’ti cintesi. So āgantvā satthu kathaṃ rājadhītāya kathesi. Rājadhītā tayā nimantitaṃ jīvabhattameva maṅgalabhattaṃ bhavissati, gaccha sattāhaṃ dasabalaṃ nimantehīti. So tathā akāsi. Sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattayiṃsu. So dārako ñātīnaṃ santattacittaṃ nibbāpento sītalabhāvaṃ kurumāno jātoti, sīvalitveva nāmaṃ kariṃsu. So satta vassāni gabbhe vasitattā jātakālato paṭṭhāya sabbakammakkhamo ahosi. Dhammasenāpati sāriputtatthero sattame divase tena saddhiṃ kathāsallāpamakāsi. Satthāpi imaṃ gāthaṃ abhāsi –

Когда же плод созрел, она в течение семи дней испытывала великие муки. Она позвала мужа и, сказав: «Прежде чем умереть, пока я еще жива, я хочу совершить даяние», отправила его к Учителю: «Ступай, супруг, расскажи об этом Учителю и пригласи Его. И то, что скажет Учитель, хорошенько запомни, вернись и поведай мне». Он пошел и передал ее послание Учителю: «О Господин, дочь Колиев кланяется стопам Учителя». Учитель из сострадания к ней сказал: «Пусть Суппаваса, дочь Колиев, будет счастлива, здорова и благополучно родит здорового сына». Услышав это, он поклонился Благословенному и отправился обратно к своему дому. Еще до его возвращения ребенок вышел из чрева Суппавасы, подобно воде, вытекающей из водяного фильтра. Окружавшие ее люди, которые сидели со слезами на глазах и уже собирались плакать, преисполнились великой радости и поспешили навстречу ее мужу, чтобы сообщить радостную весть. Увидев их радостный вид, он подумал: «Должно быть, слова, сказанные Дасабалой, исполнились». Придя, он передал слова Учителя царевне. Царевна сказала: «Подношение пищи ради жизни, на которое ты пригласил Его, станет праздничным подношением. Ступай и пригласи Дасабалу на семь дней». Он так и сделал. В течение семи дней они совершали великое даяние общине бхиккху во главе с Буддой. Поскольку этот ребенок родился, угасив тревогу в сердцах родственников и принеся им прохладу, его назвали Сивали. Из-за того, что он пробыл во чреве семь лет, с самого рождения он был способен выполнять любую работу. Полководец Дхаммы, старейшина Сарипутта, на седьмой день побеседовал с ним. И Учитель произнес этот стих:

‘‘Yomaṃ palipathaṃ duggaṃ, saṃsāraṃ mohamaccagā;

Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī, anejo akathaṃkathī;

Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 414;

su. ni. 643);

«Того, кто преодолел этот топкий путь, труднопроходимые дебри, сансару и заблуждение, кто переправился, достиг иного берега, медитирует, свободен от вожделения, избавился от сомнений и, ни к чему не привязываясь, угас, — того я называю брахманом».

Atha naṃ thero evamāha – ‘‘kiṃ pana tayā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavitvā pabbajituṃ na vaṭṭatī’’ti? ‘‘Labhanto pabbajeyyaṃ, bhante’’ti. Suppavāsā taṃ therena saddhiṃ kathentaṃ disvā – ‘‘kiṃ nu kho me putto dhammasenāpatinā kathetī’’ti theraṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘mayhaṃ putto tumhehi saddhiṃ kiṃ katheti, bhante’’ti? Attanā anubhuttagabbhavāsadukkhaṃ kathetvā – ‘‘tumhehi anuññāto pabbajissāmī’’ti vadatīti. ‘‘Sādhu bhante, pabbājetha na’’nti. Thero taṃ vihāraṃ netvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā pabbājento, ‘‘sīvali[Pg.249], tuyhaṃ aññena ovādena kammaṃ natthi, tayā satta vassāni anubhuttadukkhameva paccavekkhāhī’’ti. ‘‘Bhante, pabbajjāyeva tumhākaṃ bhāro, yaṃ pana mayā sakkā kātuṃ, tamahaṃ jānissāmī’’ti. So pana paṭhamakesavaṭṭiyā oropitakkhaṇeyeva sotāpattiphale patiṭṭhāsi, dutiyāya oropitakkhaṇe sakadāgāmiphale, tatiyāya anāgāmiphale patiṭṭhāsi. Sabbesaṃyeva kesānaṃ oropanañca arahattaphalasacchikiriyā ca apure apacchā ahosi.

Тогда старейшина сказал ему: «Не подобает ли тебе, испытавшему такое страдание, принять монашество?». Он ответил: «Если получу разрешение, я бы принял монашество, почтенный». Суппаваса, увидев его беседующим со старейшиной, подумала: «О чем же мой сын говорит с Полководцем Дхаммы?». Она подошла к старейшине и спросила: «Почтенный, о чем мой сын беседует с вами?». Тот ответил: «Рассказав о страдании пребывания во чреве, которое он сам испытал, он говорит: „С вашего разрешения я приму монашество“». Она сказала: «Прекрасно, почтенный, посвятите его в монахи». Старейшина отвел его в монастырь, дал ему тему для медитации на пять частей тела, оканчивающихся кожей, и, посвящая его, сказал: «Сивали, тебе не нужны другие наставления. Просто созерцай то самое страдание, которое ты испытывал в течение семи лет». Он ответил: «Почтенный, само посвящение — это ваша забота. А то, что надлежит сделать мне, я сделаю сам». И вот, в самый миг срезания первой пряди волос он утвердился в плоде вхождения в поток. В миг срезания второй пряди — в плоде однажды-возвращающегося. В миг срезания третьей пряди — в плоде невозвращающегося. Срезание же всех волос и постижение плода арахантства произошли одновременно.

Atha bhikkhusaṅghe kathā udapādi – ‘‘aho evaṃ puññavāpi thero sattamāsādhikāni satta saṃvaccharāni mātugabbhe vasitvā satta divasāni mūḷhagabbhe vasī’’ti. Satthā āgantvā – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā – ‘‘imāya nāmā’’ti vutte – ‘‘na, bhikkhave, iminā kulaputtena imāya jātiyā katakamma’’nti vatvā atītaṃ āharitvā atīte, bhikkhave, buddhuppādato puretarameva esa kulaputto bārāṇasiyaṃ rājakule nibbatto, pitu accayena rajje patiṭṭhāya vibhavasampanno pākaṭo ahosi. Tadā eko paccantarājā ‘‘rajjaṃ gaṇhissāmī’’ti āgantvā nagaraṃ uparundhitvā khandhāvāraṃ kāretvā vihāsi. Atha rājā mātuyā saddhiṃ samānacchando hutvā sattāhaṃ khandhāvāranagare catūsu disāsu dvāraṃ pidhāpesi, nikkhamantānaṃ pavisantānañca dvāramūḷhaṃ ahosi. Atha migadāyavihāre paccekabuddhā ugghosesuṃ. Rājā sutvā dvāraṃ vivarāpesīti. Paccantarājāpi palāyi. So tena kammavipākena narakādīsu dukkhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājakule nibbattopi mātuyā saddhiṃ imaṃ evarūpaṃ dukkhamanubhavi. Tassa pana pabbajitakālato paṭṭhāya bhikkhusaṅghassa cattāro paccayā yadicchakaṃ uppajjanti. Evaṃ ettha vatthu samuṭṭhitaṃ.

Тогда среди общины монахов возник разговор: «О, как удивительно! Даже столь обладающий великими заслугами старец пробыл в утробе матери семь лет и семь месяцев, а затем еще семь дней находился в заблокированной утробе!» Придя, Учитель спросил: «О чем вы здесь беседуете, собравшись, монахи?» Когда они ответили: «О том-то и том-то», он сказал: «Монахи, это деяние совершено этим сыном благородной семьи не в этой жизни», и, поведав о прошлом, произнес: «В прошлом, монахи, еще задолго до появления Будды, этот сын благородной семьи переродился в царской семье в Баранаси. После кончины своего отца он взошел на престол, стал богат, процветал и был широко известен. Тогда один соседний царь пришел со словами: \"Я захвачу это царство\", осадил город, разбил военный лагерь и остался там. Тогда царь, согласившись со своей матерью, на семь дней запер ворота города-крепости со всех четырех сторон, из-за чего выходящие и входящие оказались в ловушке у ворот. Тогда паччекабудды в обители Мигадая возвысили свой голос. Услышав это, царь велел открыть ворота. И соседний царь бежал. Из-за созревания этого плода каммы он претерпел страдания в адах и иных мирах, а в это пришествие Будды, хотя и родился вновь в царской семье, претерпел вместе со своей матерью такое же страдание. Однако с тех пор, как он принял монашество, для общины монахов в соответствии с их желанием возникают четыре вида подношений. Так возникла эта история».

Aparabhāge satthā sāvatthiṃ agamāsi. Thero bhagavantaṃ abhivādetvā, ‘‘bhante, mayhaṃ puññabalaṃ vīmaṃsissāmi, pañcabhikkhusatāni dethā’’ti. ‘‘Gaṇha, sīvalī’’ti. So pañcasate bhikkhū gahetvā himavantābhimukhaṃ gacchanto aṭavimaggaṃ gacchati. Tassa paṭhamaṃ diṭṭhanigrodhe adhivatthā devatā satta divasāni dānaṃ adāsi. Iti so –

Впоследствии Учитель отправился в Саваттхи. Старец, поклонившись Благословенному, обратился к нему: «Владыка, я хочу испытать силу своих заслуг. Позволь мне взять с собой пятьсот монахов». — «Возьми их, Сивали», — ответил Благословенный. Взяв с собой пятьсот монахов, он отправился по лесной дороге по направлению к Гималаям. Сначала божество, обитавшее на встретившемся им дереве нигродха, в течение семи дней подносило им дары. Так он:

‘‘Nigrodhaṃ paṭhamaṃ passi, dutiyaṃ paṇḍavapabbataṃ;

Tatiyaṃ aciravatiyaṃ, catutthaṃ varasāgaraṃ.

«Сначала увидел дерево нигродха, вторым — гору Пандава, третьей — реку Ачиравати, четвертым — великий океан Варасагара,

‘‘Pañcamaṃ [Pg.250] himavantaṃ so, chaṭṭhaṃ chaddantupāgami;

Sattamaṃ gandhamādanaṃ, aṭṭhamaṃ atha revata’’nti. (a. ni. aṭṭha. 1.1.207;

theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) –

пятыми — Гималаи, шестым он достиг озера Чадданта, седьмой — горы Гандхамадана, а восьмым — обители Реваты».

Sabbaṭṭhānesu satta satta divasāneva dānaṃ adaṃsu. Gandhamādanapabbate pana nāgadattadevarājā sattasu divasesu ekadivasaṃ khīrapiṇḍapātaṃ adāsi, ekadivasaṃ sappipiṇḍapātaṃ adāsi. Atha naṃ bhikkhusaṅgho āha – ‘‘āvuso, imassa devarañño neva dhenuyo duyhamānā paññāyanti, na dadhinimmathanaṃ, kuto te, devarāja, idaṃ uppajjatī’’ti? ‘‘Bhante, kassapadasabalassa kāle khīrasalākabhattadānassetaṃ phala’’nti devarājā āha.

Во всех этих местах им подносили дары ровно по семь дней. На горе же Гандхамадана царь богов Нагадатта в течение семи дней подносил в один день молочную пищу, а в другой день — пищу с топленым маслом. Тогда община монахов спросила его: «Друг, у этого царя богов не видно дойных коров, которых бы доили, не видно и сбивания простокваши. Откуда же у тебя, царь богов, берется все это?» — «Владыки, это плод подношения молока по жребию во времена Будды Кассапы, Обладающего Десятью Силами», — ответил царь богов.

Aparabhāge satthā khadiravaniyarevatattherassa paccuggamanaṃ akāsi. Kathaṃ? Athāyasmā sāriputto satthāraṃ āha – ‘‘bhante, mayhaṃ kira kaniṭṭhabhātā revato pabbajito, so abhirameyya vā na vā, gantvā naṃ passissāmī’’ti. Bhagavā revatassa āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā dve vāre paṭikkhipitvā tatiyavāre yācito arahattappattabhāvaṃ ñatvā – sāriputta, ahampi gamissāmi bhikkhūnaṃ ārocehīti. Thero bhikkhū sannipātāpetvā – ‘‘āvuso, satthā cārikaṃ caritukāmo, gantukāmā āgacchantū’’ti sabbesaṃyeva ārocesi. Dasabalassa cārikatthāya gamanakāle ohiyyamānakabhikkhū nāma appakā honti, ‘‘satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ passissāma, madhuradhammakathaṃ vā suṇissāmā’’ti yebhuyyena gantukāmā bahutarāva honti. Iti satthā mahābhikkhusaṅghaparivāro ‘‘revataṃ passissāmā’’ti nikkhanto.

Впоследствии Учитель отправился навстречу старейшине Ревате из Акациевого леса. Как это произошло? Тогда почтенный Сарипутта сказал Учителю: «Владыка, мой младший брат Ревата принял монашество. Находит ли он в этом радость или нет, я пойду и навещу его». Благословенный, зная, что Ревата усердно практикует випассану, дважды отклонил эту просьбу, но когда его попросили в третий раз, зная, что тот уже достиг плода арахантства, сказал: «Сарипутта, я тоже пойду. Объяви об этом монахам». Старец собрал монахов и объявил всем: «Друзья, Учитель желает отправиться в странствие. Те, кто хочет пойти, пусть присоединяются». Когда Обладающий Десятью Силами отправлялся в странствие, остающихся монахов было совсем немного. Большинство же желало идти, думая: «Мы увидим золотистое тело Учителя и услышим его сладостную проповедь Дхаммы». Так Учитель в окружении великой общины монахов отправился в путь со словами: «Мы навестим Ревату».

Athekasmiṃ padese ānandatthero dvedhāpathaṃ patvā bhagavantaṃ pucchi – ‘‘bhante, imasmiṃ ṭhāne dvedhāpatho, kataramaggena bhikkhusaṅgho gacchatū’’ti? ‘‘Kataramaggo, ānanda, ujuko’’ti? ‘‘Bhante, ujumaggo tiṃsayojaniko amanussapatho. Parihāramaggo pana saṭṭhiyojaniko khemo subhikkho’’ti. ‘‘Ānanda, sīvali, amhehi saddhiṃ āgato’’ti? ‘‘Āma, bhante, āgato’’ti. ‘‘Tena hi saṅgho ujumaggameva gacchatu, sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmā’’ti. Satthā bhikkhusaṅghaparivāro sīvalittherassa puññavīmaṃsanatthaṃ tiṃsayojanamaggaṃ abhiruhi (a. ni. aṭṭha. 1.1.203).

В одном месте старейшина Ананда, дойдя до развилки дорог, спросил Благословенного: «Владыка, здесь развилка дорог. По какому пути идти общине монахов?» — «Ананда, какой путь прямой?» — «Владыка, прямой путь длиной в тридцать йоджан, но это безлюдный путь, населенный нечеловеческими существами. Окольный же путь длиной в шестьдесят йоджан, он безопасен и изобилует пищей». — «Ананда, пошел ли Сивали с нами?» — «Да, Владыка, пошел». — «В таком случае пусть община идет по прямому пути. Мы испытаем заслуги Сивали». Учитель в окружении общины монахов вступил на тридцатийоджановый путь, чтобы испытать заслуги старейшины Сивали.

Maggaṃ [Pg.251] abhiruhanaṭṭhānato paṭṭhāya devasaṅgho yojane yojane ṭhāne nagaraṃ māpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya vihāre paṭiyādesi. Devaputtā raññā pesitakammakārā viya hutvā yāgukhajjakādīni gahetvā – ‘‘kahaṃ, ayyo sīvalī’’ti pucchantā gacchanti. Thero sakkārasammānaṃ gāhāpetvā satthu santikaṃ gacchati. Satthā bhikkhusaṅghena saddhiṃ paribhuñji. Imināva niyāmena satthā sakkāraṃ anubhavanto devasikaṃ yojanaparamaṃ gantvā tiṃsayojanikaṃ kantāraṃ atikkamma khadiravaniyarevatattherassa vasanaṭṭhānaṃ patto, thero satthu āgamanaṃ ñatvā attano vasanaṭṭhāne buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa pahonakavihāre dasabalassa gandhakuṭiṃ rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni ca iddhiyā māpetvā tathāgatassa paccuggamanaṃ gato. Satthā alaṅkatapaṭiyattena maggena vihāraṃ pāvisi. Atha tathāgate gandhakuṭiṃ paviṭṭhe bhikkhū vassaggena pattasenāsanāni pavisiṃsu. Devatā ‘‘akālo āhārassā’’ti aṭṭhavidhaṃ pānakaṃ āhariṃsu. Satthā saṅghena saddhiṃ pānakaṃ pivi. Iminā niyāmeneva tathāgatassa sakkārasammānaṃ anubhavantasseva addhamāso atikkanto.

Начиная с того места, где они ступили на этот путь, сонм богов на расстоянии каждой йоджаны сотворял город и обустраивал обители для пребывания общины монахов во главе с Буддой. Сыновья богов, подобно слугам, посланным царем, брали рисовую кашу, яства и прочее и ходили повсюду, спрашивая: «Где достопочтенный Сивали?» Старец принимал эти подношения и почести и приносил их к Учителю. Учитель разделял трапезу вместе с общиной монахов. Таким образом Учитель, принимая почести, проходил каждый день ровно по одной йоджане и, преодолев тридцатийоджановую глушь, достиг места обитания старейшины Реваты из Акациевого леса. Старец, узнав о прибытии Учителя, силой своих сверхспособностей сотворил в месте своего обитания обители, достаточные для размещения общины монахов во главе с Буддой, ароматную келью для Обладающего Десятью Силами, а также места для дневного и ночного пребывания, и вышел навстречу Татхагате. Учитель вошел в обитель по украшенной и подготовленной дороге. Когда Татхагата вошел в ароматную келью, монахи заняли предназначенные им жилища согласно старшинству по годам монашества. Божества, рассудив: «Сейчас не время для твердой пищи», принесли восемь видов напитков. Учитель вместе с общиной испил эти напитки. Таким образом, пока Татхагата принимал почести и подношения, незаметно пролетело полмесяца.

Athekacce ukkaṇṭhitabhikkhū ekasmiṃ ṭhāne nisīditvā kathaṃ uppādayiṃsu – ‘‘dasabalo ‘mayhaṃ aggasāvakassa kaniṭṭhabhātā’ti vatvā evarūpaṃ navakammikaṃ bhikkhuṃ passituṃ āgato, imassa vihārassa santike jetavanavihāro vā veḷuvanavihārādayo vā kiṃ karissanti? Ayampi bhikkhu evarūpassa navakammassa kārako, kiṃ nāma samaṇadhammaṃ karissatī’’ti? Atha satthā cintesi – ‘‘mayi idha ciraṃ vasante idaṃ ṭhānaṃ ākiṇṇaṃ bhavissati, āraññakā nāma bhikkhū pavivekatthikā honti, revatassa phāsuvihāro na bhavissatī’’ti. Tato therassa divāṭṭhānaṃ gato. Theropi ekakova caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya pāsāṇaphalake nisinno satthāraṃ dūratova āgacchantaṃ disvā paccuggantvā vandi.

Тогда некоторые недовольные монахи, собравшись в одном месте, завели такой разговор: «Обладающий Десятью Силами пришел навестить этого монаха-строителя, говоря: \"Он младший брат моего главного ученика\". Разве могут монастырь Джетавана или Велувана сравниться с этой обителью? Да и сам этот монах занят лишь строительными работами, когда же ему практиковать отшельническую жизнь?» Тогда Учитель подумал: «Если я останусь здесь надолго, это место станет многолюдным. Лесные же монахи стремятся к уединению, и у Реваты не будет условий для мирного пребывания». После этого он направился к месту дневного пребывания старца. Старец же, находясь в одиночестве на краю дорожки для ходьбы, сидел на каменной плите, опершись на деревянную опору. Увидев издалека приближающегося Учителя, он вышел ему навстречу и поклонился.

Atha naṃ satthā pucchi – ‘‘revata, idaṃ vāḷamigaṭṭhānaṃ, caṇḍānaṃ hatthiassādīnaṃ saddaṃ sutvā kiṃ karosī’’ti? ‘‘Tesaṃ me, bhante, saddaṃ suṇato araññapīti nāma uppannā’’ti. Satthā imasmiṃ ṭhāne revatattherassa pañcahi gāthāsatehi araññānisaṃsaṃ nāma kathetvā punadivase avidūraṭṭhāne piṇḍāya [Pg.252] caritvā revatattheraṃ āmantetvā yehi bhikkhūhi therassa avaṇṇo kathito, tesaṃ kattarayaṭṭhiupāhanatelanāḷichattānaṃ pamussanabhāvamakāsi. Te attano parikkhāratthāya nivattā āgatamaggeneva gacchantāpi taṃ ṭhānaṃ sallakkhetuṃ na sakkonti. Paṭhamañhi te alaṅkatapaṭiyattena maggena gantvā, taṃdivasaṃ pana visamamaggena gacchantā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ukkuṭikaṃ nisīdantā jaṇṇukehi gacchanti. Te gumbe ca gacche ca kaṇḍake ca maddantā attanā vasitasabhāgaṭṭhānaṃ gantvā tasmiṃ tasmiṃ khadirakhāṇuke laggitaṃ attano chattaṃ sañjānanti, upāhanaṃ kattarayaṭṭhiṃ telanāḷiñca sañjānanti. Te tasmiṃ samaye ‘‘iddhimā ayaṃ bhikkhū’’ti ñatvā attano parikkhāramādāya ‘‘dasabalassa paṭiyattasakkāro nāma evarūpo hotī’’ti vadantā agamaṃsu.

Тогда Учитель спросил его: «Ревата, это место обитания хищных зверей. Что ты чувствуешь, слыша звуки свирепых слонов, коней и прочих животных?» — «Владыка, когда я слышу их голоса, во мне рождается лесной восторг». На этом месте Учитель поведал старейшине Ревате в пятистах стихах о благах лесного уединения. На следующий день, собрав подаяние неподалеку и попрощавшись со старейшиной Реватой, он сделал так, что те монахи, которые порицали старца, забыли свои посохи, сандалии, сосуды для масла и зонты. Вернувшись за своими вещами, они пошли по той же дороге, по которой пришли, но не смогли узнать это место. Ведь в первый раз они шли по украшенной и ровной дороге, а в тот день им пришлось идти по неровному пути, то и дело приседая на корточки и пробираясь на коленях. Пробираясь сквозь заросли кустарника, молодые деревья и колючки, они добрались до места, похожего на то, где они останавливались, и обнаружили свои зонты, висящие на пнях акаций, а также нашли свои сандалии, посохи и сосуды для масла. Тогда они поняли: «Этот монах обладает великой психической силой», и, забрав свои вещи, ушли со словами: «Вот каково убранство и почести, приготовленные для Обладающего Десятью Силами!»

Purato āgate bhikkhū, visākhā upāsikā, attano gehe nisinnakāle pucchi – ‘‘manāpaṃ nu kho, bhante, revatassa vasanaṭṭhāna’’nti? ‘‘Manāpaṃ, upāsike, nandavanacittalatāvanapaṭibhāgaṃ taṃ senāsana’’nti. Atha tesaṃ pacchato āgate bhikkhū pucchi – ‘‘manāpaṃ, ayyā, revatassa vasanaṭṭhāna’’nti? ‘‘Mā puccha, upāsike, kathetuṃ ayuttaṭṭhānaṃ, etaṃ ujjaṅgalasakkharapāsāṇavisamakhadiravanaṃ eva, tattha so bhikkhu vasatī’’ti.

Когда мирянка Висакха сидела в своем доме, она спросила монахов, пришедших первыми: «Достопочтенные, приятно ли место обитания Реваты?» — «Приятно, о мирянка, это жилище подобно рощам Нандавана и Читталатавана». Затем она спросила монахов, пришедших позже: «Достопочтенные, приятно ли место обитания Реваты?» — «Не спрашивай, о мирянка, об этом месте даже говорить не стоит! Это лишь бесплодный, каменистый, неровный акациевый лес, и именно там живет этот монах».

Visākhā purimānaṃ pacchimānañca bhikkhūnaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘kesaṃ nu kho kathā saccā’’ti pacchābhattaṃ gandhamālaṃ ādāya dasabalassa upaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā satthāraṃ pucchi – ‘‘bhante, revatattherassa vasanaṭṭhānaṃ ekacce ayyā vaṇṇenti, ekacce nindanti, kimetaṃ, bhante’’ti? ‘‘Visākhe, ramaṇiyaṃ vā hotu mā vā, yasmiṃ ṭhāne ariyānaṃ cittaṃ ramati, tadeva ṭhānaṃ ramaṇiyaṃ nāmā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –

Услышав слова первых и вторых монахов, Висакха подумала: «Чьи же слова правдивы?» После полудня, взяв благовония и цветы, она пришла к Обладающему Десятью Силами, чтобы выразить почтение. Поклонившись и сев с одной стороны, она спросила Учителя: «Владыка, одни достопочтенные хвалят место обитания старейшины Реваты, а другие — ругают. Почему так, Владыка?» — «Висакха, будь то место приятным или нет, но то место, где радуется разум благородных, именно оно и зовется приятным», — и произнес следующий стих:

‘‘Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;

Yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyaka’’nti. (dha. pa. 98;

theragā. 991;

saṃ. ni. 1.261);

«В селении или в лесу, в низине или на холме — где бы ни обитали араханты, то место исполнено очарования».

Aparabhāge bhagavā ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ lābhīnaṃ yadidaṃ, sīvalī’’ti (a. ni. 1.198, 207) etadagge ṭhapesi.

Впоследствии Благословенный, восседая посреди собрания благородных, провозгласил старейшину Сивали выдающимся в высшем звании: «Монахи, среди моих учеников-монахов, обретающих подношения, величайшим является Сивали».

54. Athāyasmā sīvalitthero arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento [Pg.253] padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānatthapadavaṇṇanameva karissāma.

54. Тогда почтенный старейшина Сивали, достигнув арахантства и обретя это высшее звание, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая поведать о своих прошлых свершениях, произнес стихи, начинающиеся со слов: «Победитель по имени Падумуттара...» Мы же дадим разъяснение лишь тем словам, смысл которых неочевиден.

55. Sīlaṃ tassa asaṅkheyyanti tassa padumuttarassa bhagavato sīlaṃ asaṅkheyyaṃ.

55. «Нравственность его неисчислима» означает, что нравственность этого Благословенного Падумуттары неизмерима.

‘‘Nava koṭisahassāni, asītisatakoṭiyo;

Paññāsasatasahassāni, chattiṃsā ca punāpare.

«Девять тысяч коти, сто восемьдесят коти, пятьсот тысяч и еще тридцать шесть тысяч правил обучения.

‘‘Ete saṃvaravinayā, sambuddhena pakāsitā;

Peyyālamukhena niddiṭṭhā, sikkhāvinayasaṃvare’’ti. (visuddhi. 1.20;

paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.37) –

Эти правила дисциплины самообладания, провозглашенные Всепросветленным, кратко изложены как правила обучения в дисциплине самообладания».

Evaṃ vuttasikkhāpadāni bhikkhūnaṃ sāvakapaññattivasena vuttāni. Bhagavato pana sīlaṃ asaṅkheyyameva saṃkhātuṃ gaṇetuṃ asakkuṇeyyanti attho. Samādhivajirūpamo yathā vajiraṃ indanīlamaṇiveḷuriyamaṇiphalikamasāragallādīni ratanāni vijjhati chiddāvachiddaṃ karoti, evameva padumuttarassa bhagavato lokuttaramaggasamādhi paṭipakkhapaccanīkadhamme vijjhati bhindati samucchindatīti attho. Asaṅkheyyaṃ ñāṇavaraṃ tassa buddhassa cattāri saccāni sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme saṅkhatāsaṅkhatadhamme ca jānituṃ paṭivijjhituṃ samatthaṃ sayambhūñāṇasabbaññutaññāṇādiñāṇasamūhaṃ asaṅkheyyaṃ, atītānāgatapaccuppannādibhedena saṃkhāvirahitanti attho. Vimutti ca anopamāti saṃkilesehi vimuttattā sotāpattiphalādikā catasso vimuttiyo anupamā upamārahitā ‘‘imā viya bhūtā’’ti upametuṃ na sakkāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

Так, упомянутые правила обучения (сиккхапада) были провозглашены для бхиккху посредством предписания для учеников. Смысл же в том, что нравственное поведение (сила) Благословенного поистине неисчислимо, его невозможно измерить или сосчитать. «Подобное алмазу сосредоточение» (самадхи-ваджирупама): подобно тому как алмаз (ваджра) пронзает драгоценные камни, такие как сапфир, кошачий глаз, хрусталь, халцедон и другие, проделывая в них большие и малые отверстия, точно так же надмирное сосредоточение пути (локуттара-магга-самадхи) Благословенного Падумуттары пронзает, разрушает и полностью искореняет враждебные, противоборствующие состояния (дхаммы) — таков смысл. «Неисчислимо превосходное знание»: совокупность знаний этого Будды, таких как знание Самосущего (саямбху-ньяна), всеведущее знание (саббаньюта-ньяна) и другие, способные познать и постичь Четыре Благородные Истины, тридцать семь качеств, способствующих пробуждению (бодхипаккхия-дхаммы), а также обусловленные и необусловленные дхаммы, неисчислима, то есть лишена количественного измерения в разделении на прошлое, будущее, настоящее и так далее — таков смысл. «И освобождение несравненно» (вимутти ча анопама): благодаря освобождению от загрязнений (санкилеса), четыре освобождения, начиная с плода вхождения в поток (сотапатти-пхала) и далее, несравненны, лишены подобия, и их невозможно сравнить, сказав: «Они подобны этому» — таков смысл. Остальное имеет очевидный смысл.

Sīvalittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны о старейшине Сивали завершено.

4. Vaṅgīsattheraapadānavaṇṇanā

4. Описание ападаны о старейшине Вангисе

Catutthāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato vaṅgīsattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto vuddhippatto dhammaṃ sotuṃ [Pg.254] gacchantehi nagaravāsīhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekabhikkhuṃ paṭibhānavantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā – ‘‘ahampi anāgate paṭibhānavantānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ katvā satthārā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā mātu paribbājikābhāvena aparabhāge paribbājakoti pākaṭo vaṅgīsoti ca laddhanāmo tayo vede uggaṇhitvā tato ācariyaṃ ārādhetvā chavasīsajānanamantaṃ nāma sikkhitvā chavasīsaṃ nakhena ākoṭetvā – ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nibbatto’’ti jānāti.

В четвертой ападане слова, начинающиеся с «Победитель по имени Падумуттара» (Падумуттаро нама джино), представляют собой ападану почтенного Вангисы. Этот [старейшина] также совершил благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары (виватта-упаниссая), во времена Благословенного Падумуттары он переродился в городе Хамсавати в очень богатой семье. Достигнув зрелости, он отправился в монастырь вместе с горожанами, шедшими слушать Дхамму. Слушая Дхамму, он увидел, как Учитель провозглашает одного бхиккху величайшим среди обладающих быстрым и вдохновенным красноречием (патибханавантана). Совершив великое благодеяние для Учителя, он выразил пожелание: «Пусть и я в будущем стану величайшим среди бхиккху, обладающих вдохновенным красноречием». Получив пророчество от Учителя, он до конца жизни совершал благие дела (кусала). Испытав блага обоих миров — среди богов и людей, в эпоху нынешнего Будды он переродился в Саваттхи в семье брахмана. Поскольку его мать была странствующей монахиней (париббаджика), позже он стал известен как странник (париббаджака) по имени Вангиса. Изучив три Веды, он затем угодил своему учителю и обучился тайному знанию (мантре), позволяющему узнавать место перерождения умершего по его черепу (чавасиса-джанана-манта). Постукивая ногтем по черепу умершего, он узнавал: «Это существо переродилось в таком-то лоне».

Brāhmaṇā ‘‘ayaṃ amhākaṃ jivikāya maggo’’ti vaṅgīsaṃ gahetvā gāmanigamarājadhāniyo vicariṃsu. Vaṅgīso tivassamatthake matānampi sīsaṃ āharāpetvā nakhena ākoṭetvā – ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nibbatto’’ti vatvā mahājanassa kaṅkhācchedanatthaṃ te te jane āvāhetvā attano attano gatiṃ kathāpeti. Tena tasmiṃ mahājano abhippasīdati. So taṃ nissāya mahājanassa hatthato satampi sahassampi labhati. Brāhmaṇā vaṅgīsaṃ ādāya yathāruci vicariṃsu. Vaṅgīso satthu guṇe sutvā satthāraṃ upasaṅkamitukāmo ahosi. Brāhmaṇā ‘‘samaṇo gotamo māyāya taṃ āvaṭṭessatī’’ti paṭikkhipiṃsu.

Брахманы, решив: «Это наш способ заработка на жизнь», взяли Вангису и стали обходить деревни, поселки и столицы. Вангиса приказывал приносить черепа людей, умерших даже более трех лет назад, постукивал по ним ногтем и говорил: «Это существо переродилось в таком-то лоне». Чтобы рассеять сомнения людей, он призывал души умерших войти в тех или иных людей и заставлял их самих рассказывать о своем месте перерождения (гати). Благодаря этому народ проникался к нему глубоким доверием. Опираясь на это умение, он получал из рук людей то сто, то тысячу монет. Брахманы ходили с Вангисой повсюду, куда им хотелось. Услышав о достоинствах Учителя, Вангиса пожелал приблизиться к Нему. Но брахманы воспрепятствовали этому, сказав: «Отшельник Готама завлечет тебя своими чарами (майя)».

Vaṅgīso tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā, satthu santikaṃ gantvā, paṭisanthāraṃ katvā, ekamantaṃ nisīdi. Satthā taṃ pucchi – ‘‘vaṅgīsa, kiñci sippaṃ jānātī’’ti? ‘‘Āma, bho gotama, chavasīsamantaṃ nāmekaṃ jānāmi, tena tivassamatthake matānampi sīsaṃ nakhena ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāmī’’ti. Atha satthā tassa ekaṃ niraye nibbattassa sīsaṃ, ekaṃ manussesu, ekaṃ devesu, ekaṃ parinibbutassa sīsaṃ āharāpetvā dassesi. So paṭhamasīsaṃ ākoṭetvā, ‘‘bho gotama, ayaṃ satto niraye nibbatto’’ti āha. Sādhu vaṅgīsa, suṭṭhu tayā diṭṭhaṃ, ‘‘ayaṃ satto kuhiṃ nibbatto’’ti pucchi. ‘‘Manussaloke’’ti. ‘‘Ayaṃ kuhi’’nti? ‘‘Devaloke’’ti. Tiṇṇannampi nibbattaṭṭhānaṃ kathesi. Parinibbutassa pana sīsaṃ nakhena ākoṭento neva [Pg.255] antaṃ na koṭiṃ passi. Atha naṃ satthā ‘‘na sakkosi, vaṅgīsā’’ti pucchi. ‘‘Passatha, bho gotama, upaparikkhāmi tāvāti punappunaṃ parivattetvāpi bāhirakamantena khīṇāsavassa sīsaṃ jānituṃ na sakkoti. Athassa matthakato sedo mucci. So lajjitvā tuṇhī ahosi’’. Atha naṃ satthā ‘‘kilamasi, vaṅgīsā’’ti āha. ‘‘Āma, bho gotama, imassa nibbattaṭṭhānaṃ jānituṃ na sakkomi. Sace tumhe jānātha, kathethā’’ti. ‘‘Vaṅgīsa, ahaṃ etampi jānāmi, ito uttaripi jānāmī’’ti vatvā –

Вангиса, не вняв их словам, пришел к Учителю, обменялся с Ним вежливыми приветствиями и сел сбоку. Учитель спросил его: «Вангиса, знаешь ли ты какое-нибудь искусство?» — «Да, почтенный Готама, я знаю одну мантру о черепах умерших. С ее помощью, постукивая ногтем по черепу человека, умершего даже более трех лет назад, я узнаю место его перерождения». Тогда Учитель велел принести и показал ему четыре черепа: один — существа, переродившегося в аду, один — переродившегося среди людей, один — среди богов, и один — ушедшего в окончательное освобождение (париниббута). Постучав по первому черепу, Вангиса сказал: «Почтенный Готама, это существо переродилось в аду». — «Хорошо, Вангиса, ты верно определил. А это существо где переродилось?» — спросил Учитель. — «В мире людей». — «А это где?» — «В мире богов». Так он назвал место перерождения всех троих. Но когда он стал постукивать ногтем по черепу ушедшего в окончательное освобождение, он не увидел ни конца, ни предела. Тогда Учитель спросил его: «Вангиса, неужели ты не можешь?» — «Подождите, почтенный Готама, я еще исследую». И хотя он снова и снова вертел череп, он не мог с помощью внешней мантры узнать место перерождения того, чьи влечения уничтожены (кхинасава). Тогда с его лба потек пот. Сгорая от стыда, он замолчал. Тогда Учитель спросил его: «Вангиса, ты устал?» — «Да, почтенный Готама, я не могу узнать место перерождения этого человека. Если вы знаете, скажите». — «Вангиса, я знаю и это, и то, что превосходит это», — сказав так, [Учитель произнес]:

‘‘Cutiṃ yo vedi sattānaṃ, upapattiñca sabbaso;

Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

«Того, кто полностью познал смерть существ и их рождение, кто свободен от привязанностей, кто счастливо ушел, кто пробужден — того я называю брахманом».

‘‘Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā;

Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 419-420;

su. ni. 648-649) –

«Того, чьего пути перерождения не знают ни боги, ни гандхарвы, ни люди, чьи влечения уничтожены, кто является арахантом — того я называю брахманом».

Imā dve gāthāyo abhāsi. So tena hi, bho gotama, taṃ vijjaṃ me dethāti apacitiṃ dassetvā satthu santike nisīdi. Satthā ‘‘amhehi samānaliṅgassa demā’’ti āha. Vaṅgīso ‘‘yaṃ kiñci katvā mayā imaṃ mantaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti brāhmaṇe upagantvā āha – ‘‘tumhe mayi pabbajante mā cintayittha, ahaṃ mantaṃ uggaṇhitvā sakalajambudīpe jeṭṭhako bhavissāmi, tumhākampi tena bhaddameva bhavissatī’’ti so mantatthāya satthu santikaṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. Tadā ca thero nigrodhakappo bhagavato santike ṭhito hoti, taṃ bhagavā āṇāpesi – ‘‘nigrodhakappa, imaṃ pabbājehī’’ti. Thero satthu āṇāya taṃ pabbājetvā ‘‘mantaparivāraṃ tāva uggaṇhāhī’’ti dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ vipassanākammaṭṭhānañca ācikkhi. So dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ sajjhāyantova vipassanāya kammaṭṭhānaṃ paṭṭhapesi. Brāhmaṇā taṃ upasaṅkamitvā – ‘‘kiṃ, bho vaṅgīsa, samaṇassa gotamassa santike sippaṃ uggahita’’nti pucchiṃsu. ‘‘Āma sikkhitaṃ’’. ‘‘Tena hi ehi gamissāmā’’ti. ‘‘Kiṃ sippasikkhanena, gacchatha tumhe na mayhaṃ tumhehi kattabbakicca’’nti. Brāhmaṇā ‘‘tvampi dāni samaṇassa gotamassa vasaṃ āpanno, māyāya āvaṭṭito, kiṃ mayaṃ tava santike karissāmā’’ti āgatamaggeneva pakkamiṃsu. Vaṅgīso vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi.

Он произнес эти две строфы. Тогда Вангиса, выразив почтение, сел рядом с Учителем и сказал: «В таком случае, почтенный Готама, дайте мне это знание». Учитель ответил: «Мы даем его лишь тому, кто имеет такой же облик (то есть принял монашество)». Вангиса подумал: «Мне следует сделать всё необходимое, чтобы получить эту мантру». Он подошел к брахманам и сказал: «Не беспокойтесь о том, что я принимаю монашество. Изучив эту мантру, я стану величайшим на всем острове Джамбудипа, и это принесет благо и вам». Ради получения мантры он приблизился к Учителю и попросил о монашеском постриге (паббаджджа). В то время старейшина Нигродхакаппа стоял рядом с Благословенным. Благословенный повелел ему: «Нигродхакаппа, постриги этого Вангису». Старейшина по велению Учителя постриг его и сказал: «Сначала изучи то, что сопутствует мантре», — и обучил его медитации на тридцать две части тела (двиттимсакара-камматтхана) и медитации прозрения (випассана-камматтхана). Вангиса, декламируя медитацию на тридцать две части тела, направил свой ум на объект випассаны. Брахманы пришли к нему и спросили: «Ну что, дорогой Вангиса, изучил ли ты искусство у отшельника Готамы?» — «Да, изучил», — ответил он. — «В таком случае, пойдем с нами». — «Зачем мне это изучение искусств? Идите сами, мне больше нет дела до вас». Брахманы сказали: «Теперь и ты попал под власть отшельника Готамы, завлечен его чарами. Что нам делать рядом с тобой?» — и ушли той же дорогой, какой пришли. Вангиса же, развивая випассану, реализовал плод арахантства (арахатта).

96. Evaṃ [Pg.256] thero arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānatthameva vaṇṇayissāma.

96. Так старейшина, достигнув арахантства, вспомнил свои прежние деяния и, преисполнившись радости, желая явить историю своих прошлых поступков, произнес строфы, начинающиеся с «Победитель по имени Падумуттара». Мы разъясним лишь те места, смысл которых неочевиден.

99. Pabhāhi anurañjantoti so padumuttaro bhagavā nīlapītādichabbaṇṇapabhāhi raṃsīhi anurañjanto jalanto sobhayamāno vijjotamānoti attho. Veneyyapadumāni soti padumuttarasūriyo attano vacanasaṅkhātena sūriyaraṃsiyā veneyyajanasaṅkhātapadumāni visesena bodhento pabodhento arahattamaggādhigamena phullitāni karotīti attho.

99. «Озаряя своими лучами» (пабхахи ануранджанто): это означает, что Благословенный Падумуттара сиял, озарял и украшал всё вокруг лучами шести цветов, такими как синий, желтый и другие. «Лотосы ведомых существ» (венея-падумани со): это означает, что солнце-Падумуттара лучами своего солнца, то есть своим учением, особым образом пробуждает и раскрывает лотосы ведомых существ, заставляя их расцвести благодаря достижению пути арахантства.

100. Vesārajjehi sampannoti –

100. «Наделенный бесстрашием» (весарадджехи сампанно):

‘‘Antarāye ca niyyāne, buddhatte āsavakkhaye;

Etesu catuṭṭhānesu, buddho suṭṭhu visārado’’ti. –

«В отношении препятствий и освобождения, в отношении состояния Будды и уничтожения влечений — в этих четырех областях Будда совершенно бесстрашен».

Evaṃ vuttacatuvesārajjañāṇehi sampanno samaṅgībhūto samannāgatoti attho.

Это означает: наделенный, обладающий и наделенный упомянутыми четырьмя видами знания бесстрашия (весарадджа-ньяна).

105. Vāgīso vādisūdanoti vādīnaṃ paṇḍitajanānaṃ īso padhāno ‘‘vādīso’’ti vattabbe da-kārassa ga-kāraṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Sakatthaparatthavādaṃ sūdati paggharāpeti pākaṭaṃ karotīti vādisūdano.

105. «Владыка речи, сокрушитель оппонентов» (вагисо вадисудано): владыка (иса) и глава мудрецов, ведущих споры (вадинам). Следует понимать, что вместо слова «вадисо» (владыка споров) буква «да» была заменена на «га», и так получилось слово «вагисо». Тот, кто заставляет течь, то есть делает явными учения о собственном благе и благе других, называется «вадисудано» (сокрушитель оппонентов).

110. Māramasanāti khandhamārādayo pañcamāre masati parāmasati viddhaṃsetīti māramasano. Diṭṭhisūdanāti vohāraparamatthasaṅkhātaṃ diṭṭhidassanaṃ sūdati paggharaṃ dīpetīti diṭṭhisūdano.

110. «Сокрушитель Мар» (марамасано): тот, кто сокрушает, устраняет и уничтожает пять Мар, таких как Мара совокупностей (кхандха-мара) и другие. «Сокрушитель ложных воззрений» (диттхисудано): тот, кто заставляет течь, то есть проясняет видение воззрений, называемых относительными и абсолютными.

111. Vissāmabhūmi santānanti sakalasaṃsārasāgare santānaṃ kilamantānaṃ sotāpattimaggādiadhigamāpanena vissamabhūmi vissamaṭṭhānaṃ vūpasamanaṭṭhānanti attho.

111. «Место отдыха для утомленных» (виссамабхуми сантанам): это означает, что благодаря достижению пути вхождения в поток и других путей, оно становится местом отдыха, местом покоя и умиротворения для тех, кто утомлен в океане всей сансары.

132. Tatohaṃ vihatārambhoti tato paccekabuddhassa sarīradassanena ahaṃ vihatārambho vinaṭṭhasārambho, vinaṭṭhamāno nimmado hutvā pabbajjaṃ saṃ suṭṭhu yāciṃ saṃyāciṃ ārocesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

132. «Тогда я, чьи усилия угасли» (татохам вихатарамбхо): это означает, что после этого, из-за показа черепа того, чьи влечения уничтожены (кхинасава), мои усилия угасли, моя гордыня исчезла, и я, лишившись высокомерия, искренне попросил о монашеском постриге (паббаджджа). Остальное вполне понятно.

Vaṅgīsattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны о старейшине Вангисе завершено.

5. Nandakattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание ападаны о старейшине Нандаке

Pañcamāpadāne [Pg.257] padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato nandakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikārotiādi sabbaṃ pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

В пятой ападане слова, начинающиеся с «Победитель по имени Падумуттара» (Падумуттаро нама джино), представляют собой ападану почтенного Нандаки. Всё это, начиная со слов «Этот [старейшина] также совершил благие дела при прежних Буддах», легко понять, следуя тексту Пали.

Nandakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны о старейшине Нандаке завершено.

6. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны о старейшине Калудайи

Chaṭṭhāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Satthāpi byākāsi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase devalokato cavitvā kapilavatthusmiṃyeva amaccakule paṭisandhiṃ gaṇhi. Bodhisattena saha ekadivaseyeva jāto, taṃdivasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭakena nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānaṃ nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohaniyahatthī, kaṇḍako, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyītveva nāmaṃ kariṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.

В шестой ападане слова, начинающиеся с «Победитель по имени Падумуттара» (Падумуттаро нама джино), представляют собой ападану почтенного Калудайи. Этот [Калудайи] также совершил благие дела при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары он переродился в городе Хамсавати в благородной семье. Достигнув возраста понимания, он слушал проповедь Дхаммы Учителем. Увидев, как Учитель провозглашает одного бхиккху величайшим среди тех, кто внушает доверие благородным семействам (кулаппасадаканам), он совершил соответствующее благодеяние и устремился к этому положению. Учитель также дал ему пророчество. Он до конца жизни совершал благие дела и, странствуя среди богов и людей, в день, когда наш Бодхисатта вошел в лоно матери, скончался в мире богов и переродился в Капилаваттху в семье советника. Он родился в один день с Бодхисаттой. В тот же день младенца уложили на подстилку из белого шелка и принесли для служения Бодхисатте. Ведь вместе с Бодхисаттой в один день появились семь сорожденных (сахаджата): дерево Бодхи, мать Рахулы (Ясодхара), четыре великих сокровища, царский слон, конь Кандака, колесничий Чанна и Калудайи. Поскольку он родился в день, когда весь город пребывал в великом ликовании, ему дали имя Удайи. А из-за того, что его кожа была немного темной, он стал известен как Калудайи. Он рос, играя в детские игры вместе с Бодхисаттой.

Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So satthu dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro [Pg.258] arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṃkhaṇaṃyeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattato paṭṭhāya ariyā nāma majjhattāva honti, tasmā raññā pesitasāsanaṃ dasabalassa nārocesi. Rājā neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatīti aparampi amaccaṃ purisasahassaparivāraṃ pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampīti etena nayena navapurisasahassaparivāre nava amacce pesesi. Sabbe gantvā arahattaṃ patvā tuṇhībhūtā ahesuṃ.

Позже, когда Покровитель Мира, совершив Великое отречение, постепенно обрёл всеведение и повернул благородное Колесо Дхаммы, он пребывал в бамбуковой роще Велувана близ Раджагахи. Великий царь Суддходана, услышав об этом, отправил одного министра в сопровождении тысячи мужей, повелев: «Приведи моего сына сюда». Тот министр прибыл к Учителю во время проповеди Дхаммы и, стоя на краю собрания, выслушал Учение и вместе со своей свитой достиг арахантства. Тогда Учитель простёр к ним руку и произнёс: «Придите, бхиккху!» В тот же миг все они чудесным образом обрели чаши и монашеские облачения, став подобными старейшинам с шестидесятилетним духовным стажем. С момента достижения арахантства благородные (арии) пребывают в совершенном беспристрастии, поэтому он не передал Десятисильному (Дасабале) послание царя. Царь же, видя, что ушедший не возвращается и от него нет вестей, отправил другого министра с тысячью спутников. Когда и с тем произошло то же самое, царь таким же образом отправил ещё девять министров, каждого с тысячью спутников. Все они, придя туда, достигли арахантства и пребывали в молчании.

Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho pana udāyī dasabalena samavayo sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sinehavā, imaṃ pesessāmī’’ti. Atha taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā raññā ‘‘pabbajitopi mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. So arahattaṃ patvā – ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vassante pana upagate pabbatesu vanasaṇḍesu haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti gamanakālaṃ āgamento vassante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesi. Vuttañcetaṃ theragāthāya (theragā. 527-530) –

Тогда царь подумал: «Все эти люди из-за отсутствия привязанности ко мне ничего не сказали Десятисильному о приходе сюда. Но этот Удайи — сверстник Десятисильного, его друг по детским играм в пыли, и он предан мне. Я отправлю его». Подозвав его, царь сказал: «Дитя моё, отправляйся в сопровождении тысячи мужей и приведи Десятисильного сюда», и отослал его. Тот же перед уходом сказал: «О царь, если мне будет дозволено принять монашество, то я приведу Благословенного сюда». Царь ответил: «Даже став монахом, покажи мне моего сына». Получив такое напутствие, Удайи отправился в Раджагаху. Прибыв туда во время проповеди Учителя, он встал на краю собрания, выслушал Дхамму и вместе со своей свитой достиг арахантства, утвердившись в статусе «бхиккху по призыву» (эхибхиккху). Достигнув арахантства, он подумал: «Сейчас ещё не время Десятисильному отправляться в город своего рода. Но когда наступит весна, когда горы и лесные чащи покроются зелёной травой, тогда и придёт время для пути». Ожидая подходящего времени для путешествия, с приходом весны он стал воспевать красоту пути, чтобы побудить Учителя отправиться в город его рода. И об этом сказано в Тхерагатхе:

‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;

Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rasānaṃ.

«Деревья ныне подобны тлеющим углям, о Владыка, сбросив старую листву, они стремятся принести плоды. Словно пламя, они сияют повсюду. Настало время, о Великий Герой, вкуситель высших благ!»

‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;

Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra.

«Цветущие деревья прекрасны, они источают аромат во все стороны. Сбросив листья, они ожидают плодов. О Герой, настало время отправляться отсюда!»

‘‘Nevātisītaṃ [Pg.259] na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;

Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.

«Сейчас не слишком холодно и не слишком жарко. О Владыка, это приятное время года, благоволящее к дальнему пути. Пусть же Сакья и Колия узрят Тебя, переправляющегося через реку Рохини лицом к западу».

‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;

Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;

Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu.

«С надеждой пашет земледелец поле, с надеждой сеет семена. С надеждой купцы отправляются за богатством в открытое море. Пусть же исполнится та надежда, с которой я стою здесь!»

‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;

Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);

«Не слишком холодно, не слишком жарко, нет голода и нужды. Земля покрыта сочной зелёной травой. Это самое время, о Великий Мудрец!»

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

«Вновь и вновь сеют семена, вновь и вновь проливает дождь царь богов. Вновь и вновь пашут поле земледельцы, вновь и вновь зерно наполняет страну».

‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānapatī dadanti;

Punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

«Вновь и вновь приходят просящие, вновь и вновь подают щедрые дарители. Вновь и вновь совершая даяния, щедрые дарители вновь и вновь восходят в небесную обитель».

‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti;

Yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;

Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo.

«Воистину, герой очищает семь поколений предков и потомков того рода, в котором рождается этот муж великой мудрости. Я верю, что Бог богов способен на это, ведь от Тебя родился истинный мудрец».

‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;

Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.

«Суддходана — имя отца Великого Искателя, а матерью Будды была Майя. Выносив Бодхисаттву в своём лоне, она после распада тела радуется в небесной обители Таватимса».

‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;

Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehi.

«Эта Готами, уйдя из жизни и скончавшись здесь, обрела божественные удовольствия. Она наслаждается пятью видами чувственных удовольствий в окружении сонма богов».

‘‘Buddhassa [Pg.260] puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 531-536);

«Я — сын Будды, превозмогающего непреодолимое, сияющего Ангирасы, несравненного и стойкого. Ты, о Сакья, отец моего отца. По закону Дхаммы, о Готама, ты приходишься мне дедом».

‘‘Ambā panasā kapiṭṭhā ca, pupphapallavalaṅkatā;

Dhuvapphalāni savanti, khuddāmadhukakūpamā;

Sevamāno ubho passe, gantukālo mahāyassa.

«Манговые деревья, джекфруты и капиттхи, украшенные цветами и молодыми побегами, непрестанно приносят плоды, подобные сотам диких пчел. Наслаждаясь их тенью по обе стороны пути, настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Jambū sumadhurā nīpā, madhugaṇḍidivapphalā;

Tā ubhosu pajjotanti, gantukālo mahāyasa.

«Сладчайшие деревья джамбу и нипа усыпаны плодами, подобными пчелиным сотам. Они сияют по обе стороны дороги. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Tiṇḍukāni piyālāni, soṇṇavaṇṇā manoramā;

Khuddakappaphalā niccaṃ, gantukālo mahāyasa.

«Деревья тиндука и пияла сияют золотистым цветом, радуя взор. Они всегда полны сладких плодов, подобных меду. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Kadalī pañcamocci ca, supakkaphalabhūsitā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

«Бананы пяти сортов, украшенные спелыми плодами, склоняются по обе стороны пути. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Madhupphaladharā niccaṃ, morarukkhā manoramā;

Khuddakappaphalā niccaṃ, gantukālo mahāyasa.

«Деревья мора, всегда приносящие сладкие плоды, прекрасны и полны плодов, подобных меду. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Hintālatālapantī ca, rajatakkhandhova jotare;

Supakkaphalasañchannā, khuddakappā madhussavā;

Phalāni tāni khādante, gantukālo mahāyasa.

«Ряды хинталы и пальм сияют, подобно серебряным стволам. Они усыпаны спелыми плодами, источающими сладкий сок, подобный меду. Вкушая эти плоды, настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Udumbarāruṇāvaṇṇā, sadāsumadhurapphalā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

«Деревья удумбара цвета утренней зари всегда полны сладчайших плодов. Они склоняются по обе стороны пути. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Itthambhūtā anekā te, nānāphaladharā dumā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

«Множество таких деревьев, приносящих разнообразные плоды, склоняются по обе стороны пути. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Campakā salaḷā nāgā, sugandhā māluteritā;

Supupphitaggā jotanti, sugandhenābhipūjayuṃ;

Sādarā vinatāneva, gantukālo mahāyasa.

«Чампака, салала и нага, благоухающие и колеблемые ветром, сияют своими пышно цветущими вершинами. С почтением склоняясь, они словно совершают подношение своим ароматом. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Punnāgā giripunnāgā, pupphitā dharaṇīruhā;

Supupphitaggā jotanti, sugandhenābhipūjayuṃ;

Sādarā vinatuggaggā, gantukālo mahāyasa.

«Пунняги и горные пунняги, цветущие деревья, выросшие из земли, сияют своими пышными кронами. С почтением склоняя свои вершины, они совершают подношение своим ароматом. Настало время идти, о Обладатель великой славы!»

‘‘Asokā [Pg.261] koviḷārā ca, somanassakarā varā;

Sugandhā kaṇṇikā bandhā, rattavaṇṇehi bhūsitā;

Sādarā vinatuggaggā, samayo te mahāyasa.

«Ашоки и ковилары, приносящие радость, превосходные, благоухающие, украшенные гроздьями алых цветов, с почтением склоняют свои вершины. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Kaṇṇikārā phullitā niccaṃ, sovaṇṇaraṃsijotakā;

Dibbagandhā pavāyanti, disā sabbāni sobhayaṃ;

Sādarā vinatāneva, samayo te mahāyasa.

«Канникары, всегда цветущие, сияющие золотыми лучами, источают божественный аромат, украшая все стороны света. С почтением склоняясь, они приветствуют Тебя. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Supattā gandhasampannā, ketakī dhanuketakī;

Sugandhā sampavāyanti, disā sabbābhigandhino;

Sādarā pūjayantāva, samayo te mahāyasa.

«Кетаки и дханукетаки с прекрасными листьями и богатым ароматом наполняют благоуханием все стороны света. С почтением склоняясь, они словно совершают поклонение. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Mallikā jātisumanā, sugandhā khuddamallikā;

Disā sabbā pavāyanti, ubho magge pasobhayaṃ;

Sādarā te palambanti, samayo te mahāyasa.

«Маллика, жасмин и благоухающая кхуддамаллика наполняют ароматом все стороны света, украшая обе стороны дороги. С почтением они склоняются перед Тобой. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Sindhuvārā sītagandhā, sugandhā māluteritā;

Disā sabbābhipūjentā, ubho magge pasobhayaṃ;

Sādarā vinatuggaggā, samayo te mahāyasa.

«Синдхувары с их прохладным и сладким ароматом, колеблемые ветром, словно почитают все стороны света, украшая обе стороны дороги. С почтением они склоняют свои вершины. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Sīhā kesarasīhā ca, catuppadanisevitā;

Acchambhītā surāpāne, migarājā patāpino.

«Львы и гривистые львы, обитающие среди четвероногих, бесстрашные, грозные цари зверей, наводящие трепет».

‘‘Sīhanādena pūjenti, sādarā te migābhibhū;

Maggamhi ubhato vūḷhā, samayo te mahāyasa.

«С почтением приветствуют Тебя своим львиным рыком эти повелители зверей. Выстроившись по обе стороны дороги, они ждут. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Byagghā sindhavā nakulā, sādhurūpā bhayānakā;

Ākāse sampatantāva, nibbhītā yena kenaci;

Tehi te sādarā natā, samayo te mahāyasa.

«Тигры, кони породы синдху и мангусты, прекрасные, но грозные, резвятся и прыгают, никого не боясь. С почтением они склоняются перед Тобой. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Tidhā pabhinnā chaddantā, surūpā sussarā subhā;

Sattappatiṭṭhitaṅgā te, ubho maggesu kūjino;

Sādarā hāsamānāva, samayo te mahāyasa.

«Слоны породы чадданта, у которых мускус течёт из трёх мест, прекрасные, с благозвучным голосом, величественные, опирающиеся на семь точек тела, трубят по обе стороны дороги. Радостные и почтительные, они приветствуют Тебя. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Migā varāhā pasadā, citrāsāvayavā subhā;

Ārohapariṇāhena, surūpā aṅgasaṃyutā;

Ubho magge gāyamānāva, samayo te mahāyasa.

«Олени, дикие вепри и лани с пятнистыми телами, прекрасные, статные и пропорциональные, с гармоничным телосложением, словно поют по обе стороны дороги. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Gokaṇṇā [Pg.262] sarabhā rurū, ārohapariṇāhino;

Surūpā aṅgasampannā, sevamānāva accharuṃ;

Sevamānā tehi tadā, samayo te mahāyasa.

«Гоканны, шарабхи и руру, статные и крупные, прекрасные и сильные, обитают в лесных чащах. Почитая Тебя в то время, они ждут. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Dīpī acchā taracchā ca, tudarā varuṇā sadā;

Te dāni sikkhitā sabbe, mettāya tava tādino;

Te paccasevakā addhā, samayo te mahāyasa.

«Леопарды, медведи и гиены, прежде всегда свирепые и опасные, ныне укрощены силой Твоей любящей доброты (метты), о Стойкий. Воистину, они стали Твоими покорными слугами. Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Sasā siṅgālā nakulā, kalandakāḷakā bahū;

Kasturā sūrā gandhā te, kevalā gāyamānāva.

«Зайцы, шакалы, мангусты, множество белок, мускусные крысы, смелые и благоухающие, все они словно поют от радости».

Samayo te mahāyasa;

«Настало Твоё время, о Обладатель великой славы!»

‘‘Mayūrā nīlagīvā te, susikhā subhapakkhikā;

Supiñchā te sunādā ca, veḷuriyamaṇisannibhā;

Nādaṃ karontā pūjenti, kālo te pitudassane.

«Павлины с сине-зелёными шеями, с прекрасными хохолками и великолепными крыльями, с роскошными хвостами, сияющими подобно лазуриту, сладко поют, выражая почтение. Настало время Тебе повидаться с отцом!»

‘‘Suvaṇṇacitrahaṃsā ca, javahaṃsā vihācarā;

Te sabbe āsayā chuddhā, jinadassanabyāvaṭā;

Madhurassarena kūjanti, kālo te pitudassane.

«Золотые узорчатые лебеди и быстрые лебеди, парящие в небесах, покинули свои гнезда, стремясь узреть Победителя (Джину). Они сладко поют своими нежными голосами. Настало время Тебе повидаться с отцом!»

‘‘Haṃsā koñcā sunadā te, cakkavākā nadīcarā;

Bakā balākā rucirā, jalakākā sarakukkuṭā;

Sādarābhinādino ete, kālo te pitudassane.

«Лебеди, журавли, сладкозвучные чакраваки, обитающие на реках, цапли, белые цапли, прекрасные бакланы и водяные курочки — все они с почтением оглашают воздух своими криками. Настало время Тебе повидаться с отцом!»

‘‘Citrā surūpā sussarā, sāḷikā suvataṇḍikā;

Rukkhaggā sampatantā te, ubho maggesu kūjino;

Tesu tesu nikūjanti, kālo te pitudassane.

«Пестрые, красивые, звонкоголосые салики и попугаи с изогнутыми клювами перелетают с ветки на ветку, щебеча по обе стороны дороги. Они поют в кронах деревьев. Настало время Тебе повидаться с отцом!»

‘‘Kokilā sakalā citrā, sadā mañjussarā varā;

Vimhāpitā te janataṃ, saddhimittādike surā;

Sarehi pūjayantāva, kālo te pitudassane.

«Все пестрые кукушки, всегда поющие нежными и превосходными голосами, изумляют людей. Вместе со своими спутниками они словно почитают Тебя своими песнями. Настало время Тебе повидаться с отцом!»

‘‘Bhiṅkā kurarā sārā, pūritā kānane sadā;

Ninnādayantā pavanaṃ, aññamaññasamaṅgino;

Gāyamānā sareneva, kālo te pitudassane.

«Лесные птицы бхинки и курары, наполняющие чащу, оглашают лес своими голосами. Держась вместе, они словно поют в один голос. Настало время Тебе повидаться с отцом!»

‘‘Tittirā [Pg.263] susarā sārā, susarā vanakukkuṭā;

Mañjussarā rāmaṇeyyā, kālo te pitudassane.

«Звонкоголосые куропатки и дикие петухи поют нежными, чарующими голосами. Настало время Тебе повидаться с отцом!»

‘‘Setavālukasañchannā, supatitthā manoramā;

Madhurodakasampuṇṇā, sarā jotanti te sadā;

Tattha nhatvā pivitvā ca, samayo te ñātidassane.

«Озера, покрытые белым песком, с удобными и прекрасными берегами, полные сладкой воды, всегда сияют чистотой. Омывшись там и утолив жажду, настанет время Тебе встретиться с родственниками!»

‘‘Kumbhīrāmakarākiṇṇā, valayā muñjarohitā;

Macchakacchapabyāviddhā, sarā sītodakā subhā;

«Озера с прохладной водой прекрасны, в них плавают крокодилы, макары, рыбы валая и мунджарохита, а также множество других рыб и черепах».

Tattha nhatvā pivitvā ca, samayo te ñātidassane.

«Омывшись там и утолив жажду, настанет время Тебе встретиться с родственниками!»

‘‘Nīluppalasamākiṇṇā, tathā rattuppalehi ca;

Kumuduppalasaṃkiṇṇā, sarā sobhantinekadhā;

Tattha sītalakā toyā, samayo te ñātidassane.

«Озера, усыпанные синими лотосами, а также красными лотосами и белыми кувшинками, прекрасны во многих отношениях. Вода в них прохладна. Настанет время Тебе встретиться с родственниками!»

‘‘Puṇḍarīkehi sañchannā, padumehi samohatā;

Ubho maggesu sobhanti, pokkharañño tahiṃ tahiṃ;

Tatthodakāni nhāyanti, samayo te ñātidassane.

«Пруды, покрытые белыми лотосами пундарика и розовыми лотосами падума, украшают обе стороны дороги то тут, то там. В их водах бхиккху могут омыться. Настанет время Тебе встретиться с родственниками!»

‘‘Setapulinasaṃkiṇṇā, supatitthā manoramā;

Sītodakamahoghehi, sampuṇṇā tā nadī subhā;

Ubho maggehi sandanti, samayo te ñātidassane.

«Реки с чистыми песчаными берегами, удобными спусками, полные прохладной воды, прекрасны. Они протекают по обе стороны дороги. Настанет время Тебе встретиться с родственниками!»

‘‘Maggassa ubhatopasse, gāmanigamasamākulā;

Saddhā pasannā janatā, ratanattayamāmakā;

Tesaṃ sampuṇṇasaṅkappo, samayo te ñātidassane.

«По обе стороны дороги лежат многолюдные деревни и города. Жители их полны веры и преданности, они почитают Три Драгоценности. Для исполнения их чаяний настало время Тебе встретиться с родственниками!»

‘‘Tesu tesu padesesu, devā mānussakā ubho;

Gandhamālābhipūjenti, samayo te ñātidassane’’ti.

«В тех краях и боги, и люди будут почитать Тебя благовониями и гирляндами цветов. Настало время Тебе встретиться с родственниками!»

Evaṃ thero saṭṭhimattāhi gāthāhi satthu gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesi. Atha kho bhagavā ‘‘kāḷudāyī mama gamanaṃ pattheti, pūressāmissa saṅkappa’’nti tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena vuttappakāraphalāphale anubhavanto dvipadacatuppadādisamūhānaṃ sevanapūjāya pūjiyamāno vuttappakārasugandhapupphagandhehi gandhiyamāno gāmanigamavāsīnaṃ saṅgahaṃ kurumāno kapilavatthugāmimaggaṃ [Pg.264] paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhito adiṭṭhapubbaṃ vesaṃ disvā, raññā – ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘sace amaccaputtaṃ tayā bhagavato santike pesitaṃ na jānāsi, evaṃ jānāhī’’ti vadanto –

«Так старейшина воспел прелесть пути в шестидесяти строфах. Тогда Благословенный подумал: «Калудайи желает моего ухода, я исполню его намерение». Прозрев, что это путешествие принесёт многим великие плоды постижения Дхаммы, он в сопровождении двадцати тысяч безгрешных арахантов отправился из Раджагахи неспешным шагом. По пути он вкушал упомянутые плоды, принимал поклонение и почитание от двуногих и четвероногих существ, вдыхал благоухание ароматных цветов и оказывал милость жителям деревень и городов, продвигаясь по дороге к Капилаваттху. Старейшина же Калудайи с помощью сверхъестественных сил (иддхи) перенёсся в Капилаваттху и предстал перед царем, паря в воздухе. Царь, увидев этот невиданный прежде облик, спросил: «Кто ты?» Старейшина ответил: «Если ты не узнаешь сына своего министра, которого ты отправил к Благословенному, то знай же...»

‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) – gāthamāha;

Он произнёс [следующую] строфу: «Я сын Будды, претерпевающего невыносимое, Ангирасы, несравненного, такового (тадина). Ты, Сакья, отец моего отца; по закону (дхамме), Готама, ты мой дед».

Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa ure vāyāmajanitāhi dhammadesanāhi jātatāya orasaputto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalabodhisambhārassa, mahākaruṇākarassa ca sahanato tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa sahanato tattha vā sādhukārībhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. ‘‘Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassā’’ti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso siddhatthoti imāni dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anupamassa iṭṭhādīsu tādilakhaṇasampattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohāravasena tvaṃ pitā asi. Sakkāti vaṃsena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajātilokiyajātīhi dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti gottena rājānaṃ ālapati. Ayyakosīti pitāmaho ahosi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.

Здесь «сын Будды» (buddhassa puttomhī) означает: «Я — родной сын (orasaputto amhi), рождённый из учений Дхаммы (dhammadesanāhi jātatāya), порождённых усилиями в груди Всеведущего Будды (sabbaññubuddhassa ure vāyāmajanitāhi)». «Претерпевающий невыносимое» (asayhasāhino) означает: до Пробуждения, за исключением Великого Бодхисаттвы, другие существа не способны вынести — поэтому «невыносимое» — это совокупность всех накоплений бодхи и сфера великого сострадания, которые он вынес. А также после этого, другие не способны вынести или победить — поэтому «невыносимые» пять Мар, которых он вынес и победил. А также благодаря постижению различий в склонностях, скрытых влечениях, поведении, убеждениях и т. д., он должным образом наставлял обучаемых существ относительно блага в этой жизни, в будущей жизни и высшего блага, что называется наставлением, которое другие не способны осуществить, и он вынес это дело Будды, или же потому, что он превосходно совершал его — отсюда «претерпевающий невыносимое». «Ангирасы» (aṅgīrasassa) означает: обладающего совершенством нравственности и прочего, ставшего подобным частям его тела. Другие [учителя] говорят: «Того, чьё сияние исходит из каждого члена тела». Некоторые же утверждают: «Оба эти имени — Ангираса и Сиддхаттха — были даны ему самим его отцом». «Несравненного» (appaṭimassa) означает: бесподобного. «Такового» (tādino) означает: обладающего качеством таковости среди желанных и нежеланных объектов и т. д. «Ты отец моего отца» (pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi) означает: в силу благородного рождения мой отец — Самосовершенный Будда, а в силу мирского словоупотребления ты являешься его отцом. «Сакья» (sakka) — это обращение к царю по его роду. «По закону» (dhammena) означает: по природе вещей, благодаря объединению природ двух рождений — благородного рождения и мирского рождения. «Готама» (gotama) — это обращение к царю по его клановому имени. «Ты мой дед» (ayyakosi) означает: ты был дедом. И здесь старейшина, произнося «Я сын Будды» и так далее, провозгласил своё достижение иного [плода арахантства].

Evaṃ [Pg.265] pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā patte dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā gantukāmattha, bhuñjathā’’ti vutte, satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmīti. Kahaṃ pana satthāti? Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipannoti. Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato haratha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ pāpuṇāti, tāvassa itoyeva piṇḍapātaṃ harathāti. Thero bhattakiccaṃ katvā rañño ca parisāya ca dhammaṃ desetvā satthu āgamanato puretarameva rājanivesanaṃ ratanattayaguṇesu abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthāpi taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanaṃ maggaṃ divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehato bhattaṃ āharitvā adāsi. Bhagavā kamena kapilavatthunagaraṃ patvā punadivase rājavīthiyaṃ piṇḍāya carati. Taṃ sutvā suddhodanamahārājā tattha gantvā, ‘‘mā evaṃ kattabbaṃ maññi, nayidaṃ rājavaṃsappaveṇī’’ti. ‘‘Ayaṃ tumhākaṃ, mahārāja, vaṃso, īdiso amhākaṃ pana buddhavaṃso’’ti vatvā –

Дав таким образом знать о себе, [старейшина] был усажен ликующим и радостным царём на драгоценный трон. Царь наполнил его чашу изысканной пищей различных вкусов, приготовленной для себя, и когда чаша была поднесена, старейшина показал намерение уйти. Когда его спросили: «Почему вы хотите уйти? Пожалуйста, вкусите пищу здесь», он ответил: «Я пойду и вкушу её в присутствии Учителя». — «Где же Учитель?» — спросил царь. — «Он отправился в путь в сопровождении двадцати тысяч монахов, чтобы вы могли его увидеть», — ответил старейшина. [Царь сказал]: «Вкусите это подношение пищи (пиндапату) сами, а другое отнесите Благословенному. И пока мой сын не прибудет в этот город, носите ему пищу отсюда». Старейшина, совершив трапезу, проповедовал Дхамму царю и его свите. Ещё до прибытия Учителя он внушил царскому дворцу глубокую веру в достоинства Трёх Драгоценностей. На глазах у всех он подбросил в воздух чашу, наполненную пищей, предназначенной для Учителя, и сам взмыл в небо. Доставив пищу, он вложил её в руки Учителя. Благословенный вкусил эту пищу. Таким образом, пока Благословенный шёл по дороге длиной в шестьдесят йоджан, проходя по одной йоджане в день, старейшина приносил ему пищу из царского дворца и подносил её. Постепенно Благословенный достиг города Капилаваттху и на следующий день отправился собирать подаяние на царской улице. Услышав об этом, великий царь Суддходана поспешил туда и сказал: «Не думай, что так следует поступать! Это не обычай нашего царского рода». [Благословенный] ответил: «Это ваш род, о великий царь, а наш — это род Будд», и произнёс:

‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.

«Не следует пренебрегать сбором подаяния у дверей, нужно практиковать Дхамму праведно. Живущий по Дхамме пребывает в счастье и в этом мире, и в ином».

‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 168-169) –

«Следует практиковать Дхамму праведно, не следует практиковать её порочно. Живущий по Дхамме пребывает в счастье и в этом мире, и в ином».

Dhammaṃ desesi. Rājā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tato rājā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sakamandire bhojetvā sampavāretvā bhojanāvasāne dhammapālajātakaṃ (jā. 1.10.92 ādayo) sutvā sapariso anāgāmiphale patiṭṭhahi. Aparabhāge setacchattassa heṭṭhā nipannova arahattaṃ patvā parinibbāyi.

Так он проповедовал Дхамму. Царь утвердился в плоде вхождения в поток (сотапатти-пхала). Затем царь пригласил общину монахов во главе с Буддой, накормил их в своём дворце досыта, а по окончании трапезы, выслушав Дхаммапала-джатаку, вместе со своей свитой утвердился в плоде невозвращения (анагами-пхала). Позже, лежа под белым зонтом, он достиг арахантства и ушёл в окончательную ниббану (париниббану).

Tato bhagavā rāhulamātuyā bimbādeviyā pāsādaṃ gantvā tassā dhammaṃ desetvā sokaṃ vinodetvā candakinnarījātakadesanāya (jā. 1.14.18 ādayo) pasādaṃ janetvā nigrodhārāmaṃ agamāsi. Atha bimbādevī puttaṃ rāhulakumāraṃ āha – ‘‘gaccha, tava pitu santakaṃ dhanaṃ yācāhī’’ti. Kumāro ‘‘dāyajjaṃ[Pg.266], me samaṇa, dehī’’ti vatvā bhagavantaṃ anubandhitvā, ‘‘sukhā, te samaṇa, chāyā’’ti vadanto gacchati. Taṃ bhagavā nigrodhārāmaṃ netvā ‘‘lokutaradāyajjaṃ gaṇhāhī’’ti vatvā pabbājesi. Atha bhagavā ariyagaṇamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) theraṃ etadagge ṭhapesi.

После этого Благословенный отправился во дворец матери Рахулы, царицы Бимбадеви (Ясодхары), проповедовал ей Дхамму, рассеял её скорбь и, пробудив в ней веру проповедью Чандакиннари-джатаки, ушёл в монастырь Нигродхарама. Тогда царица Бимбадеви сказала своему сыну, принцу Рахуле: «Иди и попроси у своего отца его богатство, твоё наследство». Принц последовал за Благословенным, говоря: «Дай мне моё наследство, о отшельник!» и «Твоя тень приятна, о отшельник!». Благословенный привёл его в Нигродхараму, сказал: «Прими надмирское наследство» и посвятил его в монахи (послушники). Затем Благословенный, восседая посреди собрания благородных, провозгласил: «О монахи, среди моих учеников-монахов, приносящих веру семьям родственников, лучшим является Калудайи». Так он утвердил старейшину в этом высшем положении (этадагга).

165. Thero pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādigāthāyo abhāsi. Tattha anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

165. Старейшина, достигнув этого высшего положения, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая явить историю своих прошлых поступков (ападану), произнёс строфы, начинающиеся с «Победоносный по имени Падумуттара...». В них мы разъясним только неясные слова.

166. Guṇāguṇavidūti guṇañca aguṇañca guṇāguṇaṃ, vaṇṇāvaṇṇaṃ, kusalākusalaṃ vā taṃ jānātīti guṇāguṇavidū. Kataññūti aññehi kataguṇaṃ jānātīti kataññū, ekadivasampi bhattadānādinā katūpakārassa rajjampi dātuṃ samatthattā kataññū. Katavedīti kataṃ vindati anubhavati sampaṭicchatīti katavedī. Titthe yojeti pāṇineti sabbasatte nibbānapavesanupāye kusalapathe magge dhammadesanāya yojeti sampayojeti patiṭṭhāpetīti attho. Sesaṃ uttānatthameva. Gamanavaṇṇanagāthānamattho theragāthāyaṃ vuttoyevāti.

166. «Знающий достоинства и недостатки» (guṇāguṇavidū) означает: тот, кто знает достоинства и недостатки, хвалу и хулу, или благое и неблагое. «Благодарный» (kataññū) означает: тот, кто знает благодеяние, сделанное другими. Он называется благодарным также потому, что способен отдать даже царство тому, кто оказал ему услугу хотя бы на один день, например, подношением пищи и т. д. «Признательный» (katavedī) означает: тот, кто познаёт, испытывает и принимает сделанное ему благодеяние. «Направляет существ к броду» (titthe yojeti pāṇine) означает: посредством проповеди Дхаммы он направляет, побуждает и утверждает всех существ на пути благих деяний, который является средством вхождения в Ниббану. Таков смысл. Остальное имеет очевидный смысл. Смысл строф, восхваляющих его путь, уже был разъяснен в Тхерагатхе.

Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Калудайи завершено.

7. Abhayattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны старейшины Абхаи

Sattamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato abhayattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vipaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare brāhmaṇakule nibbatto. So vuddhimanvāya vedaṅgapārago sakaparasamayakusalo ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavantaṃ gāthāhi thomesi. So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ sugatīsuyevaṃ [Pg.267] saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño putto hutvā nibbatti, abhayotvevassa nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto nigaṇṭhehi saddhiṃ vissāsiko hutvā caranto ekadivasaṃ nigaṇṭhena nāṭaputtena satthu vādāropanatthāya pesito nipuṇapañhaṃ pucchitvā nipuṇabyākaraṇaṃ sutvā pasanno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānānurūpaṃ ñāṇaṃ pesetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

В седьмой ападане строфы, начинающиеся с «Победоносный по имени Падумуттара...», представляют собой ападану почтенного старейшины Абхаи. Он также совершал благие дела при прежних выдающихся Победоносных, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в семье брахмана в городе Хамсавати. Достигнув зрелости, он в совершенстве овладел Ведами и вспомогательными науками, а также хорошо разбирался в своих и чужих учениях. Однажды, услышав проповедь Дхаммы Учителя, он преисполнился веры и восславил Благословенного строфами. Прожив там до конца своей жизни и совершив множество заслуг, он после смерти переродился в мире богов. Вращаясь в круговороте перерождений исключительно в благих уделах, в эпоху нынешнего появления Будды он родился в Раджагахе сыном царя Бимбисары. Ему дали имя Абхая. Достигнув совершеннолетия, он сблизился с нигантхами (джайнистскими аскетами). Однажды нигантха Натапутта отправил его к Учителю с целью оспорить его учение. Задав тонкий вопрос и услышав мудрый ответ, он преисполнился веры, принял монашество в присутствии Учителя, направил свой разум на практику медитации и вскоре достиг арахантства.

195. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

195. Достигнув арахантства, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая явить историю своих прошлых поступков, произнёс строфы, начинающиеся с «Победоносный по имени Падумуттара...». Всё это легко для понимания.

Abhayattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Абхаи завершено.

8. Lomasakaṅgiyattheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападаны старейшины Ломасакангии

Aṭṭhamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato lomasakaṅgiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto saddho pasanno ahosi. Aparo candano nāma tassa sahāyo cāsi. Te dvepi satthu santike dhammaṃ sutvā pasannamānasā pabbajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā suparisuddhasīlā tato cutā devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ dibbasukhaṃ anubhaviṃsu. Tesu ayaṃ imasmiṃ buddhuppāde sākiyakule nibbattitvā aparo candano devaputto hutvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Atha so sakyakulappasādakena kāḷudāyinā ārādhitena bhagavatā sakyarājūnaṃ mānamaddanāya kataṃ vessantaradhammadesanāyaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) pokkharavassaiddhipāṭihāriyaṃ disvā pasannamānaso pabbajitvā majjhimanikāye vuttaṃ bhaddekarattasuttantadesanaṃ sutvā araññavāsaṃ vasanto bhaddekarattasuttantadesanānusāsanaṃ (ma. ni. 3.286 ādayo) saritvā tadanusārena ñāṇaṃ pesetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karitvā arahattaṃ pāpuṇi.

В восьмой ападане строфы, начинающиеся с «В этой благой кальпе...», представляют собой ападану почтенного старейшины Ломасакангии. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения. Во времена Благословенного Кассапы он родился в семье брахмана, был полон веры и преданности. У него был друг по имени Чандана. Они оба, услышав Дхамму в присутствии Учителя, преисполнились веры, приняли монашество, всю жизнь оберегали свою нравственность и обладали безупречной чистотой поведения. Скончавшись, они переродились в мире богов и в течение одного интервала между Буддами наслаждались божественным блаженством. Из них двоих будущий старейшина Ломасакангия в эпоху нынешнего появления Будды родился в роду Сакьев, а другой переродился божеством по имени Чандана в обители Таватимса. Затем этот [Ломасакангия], увидев чудо пролития дождя Поккхаравасса во время проповеди Вессантара-джатаки, явленное Благословенным, которого пригласил Калудайи (принёсший веру роду Сакьев), чтобы сокрушить гордыню царей-Сакьев, преисполнился веры и принял монашество. Услышав проповедь Бхаддекаратта-сутты, записанную в Мадджхима-никае, он поселился в лесу. Помня наставление Бхаддекаратта-сутты и следуя ему, он направил свой разум на практику медитации и достиг арахантства.

225. Arahattaṃ [Pg.268] patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Tattha kappo tāva catubbidho – sārakappo, varakappo, maṇḍakappo, bhaddakappoti. Tesu yasmiṃ kappe eko buddho uppajjati, ayaṃ sārakappo nāma. Yasmiṃ dve vā tayo vā buddhā uppajjanti, ayaṃ varakappo nāma. Yasmiṃ cattāro buddhā uppajjanti, ayaṃ maṇḍakappo nāma. Yasmiṃ pañca buddhā uppajjanti, ayaṃ bhaddakappo nāma. Aññattha pana –

225. Достигнув арахантства, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись великой радости, желая явить историю своих прошлых поступков, произнёс строфы, начинающиеся с «В этой благой кальпе...». Здесь следует знать, что кальпа бывает четырёх видов: сара-кальпа, вара-кальпа, манда-кальпа и бхадда-кальпа. Из них кальпа, в которой рождается один Будда, называется сара-кальпой. Кальпа, в которой рождаются два или три Будды, называется вара-кальпой. Кальпа, в которой рождаются четыре Будды, называется манда-кальпой. Кальпа, в которой рождаются пять Будд, называется бхадда-кальпой. В других же источниках говорится:

‘‘Sārakappo maṇḍakappo, sāramaṇḍakappo tathā;

Varakappo bhaddakappo, kappā pañcavidhā siyuṃ.

«Сара-кальпа, манда-кальпа, а также сараманда-кальпа, вара-кальпа и бхадда-кальпа — так кальпы разделяются на пять видов».

‘‘Eko dve tayo cattāro, pañca buddhā yathākkamaṃ;

Etesu pañcakappesu, uppajjanti vināyakā’’ti. –

«Один, два, три, четыре и пять Будд соответственно рождаются в этих пяти кальпах как Проводники (Винаяки)».

Evaṃ pañca kappā vuttā. Tesu ayaṃ kappo ‘‘kakusandho koṇāgamano kassapo gotamo metteyyo’’ti pañcabuddhapaṭimaṇḍitattā bhaddakappo nāma jāto.

Так описаны пять видов кальп. Из них нынешняя кальпа стала называться бхадда-кальпой (благой кальпой), поскольку она украшена пятью Буддами: Какусандхой, Конагаманой, Кассапой, Готамой и Меттейей.

Tasmā imasmiṃ bhaddakappamhi kassapo nāyako uppajjīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

Поэтому связь слов такова: «В этой благой кальпе родился Проводник Кассапа». Остальное имеет очевидный смысл.

Lomasakaṅgiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Ломасакангии завершено.

9. Vanavacchattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападаны старейшины Ванаваччи

Navamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato vanavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajitvā parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caritvā tato cuto devaloke nibbatto, tato cuto araññāyatane bhikkhūnaṃ samīpe kapotayoniyaṃ nibbatto. Tesu mettacitto dhammaṃ sutvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ brāhmaṇakule nibbatti. Tassa mātukucchigatakāleyeva mātu dohaḷo udapādi vane vasituṃ vane vijāyituṃ[Pg.269]. Tato icchānurūpavasena vane vasantiyā gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Gabbhato nikkhantañca naṃ kāsāvakhaṇḍena paṭiggahesuṃ. Tadā bodhisattassa uppannakālo, rājā taṃ kumāraṃ āharāpetvā saheva posesi. Atha bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbajitvā chabbasāni dukkarakārikaṃ katvā buddhe jāte so mahākassapassa santikaṃ gantvā tassovāde pasanno tassa santikā buddhuppādabhāvaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiñño arahā ahosi.

В девятом ападане слова, начинающиеся с «Imamhi bhaddake kappe» («В этой благой кальпе»), представляют собой ападану почтенного Ванаваччи-тхеры. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Кассапы он переродился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, он услышал проповедь Дхаммы Учителя, обрёл веру, принял монашество и, ведя чистую святую жизнь (брахмачарью), скончался оттуда и переродился в мире богов. Скончавшись оттуда, он переродился голубем в лесной обители вблизи бхиккху. Питая к ним дружественные мысли и слушая Дхамму, он скончался оттуда и, странствуя среди богов и людей, в это пришествие Будды переродился в Капилаваттху в семье брахмана. Когда он вошёл в лоно матери, у неё возникло страстное желание жить в лесу и родить в лесу. Затем, согласно её желанию, когда она жила в лесу, произошли роды. И когда он вышел из лона, его приняли в кусок шафрановой ткани. В то время родился Бодхисатта; царь велел принести этого мальчика и воспитывал их вместе. Затем Бодхисатта совершил Великое отречение, принял монашество, в течение шести лет предавался суровым аскетическим практикам и стал Буддой. Тогда будущий тхера Ванавачча пришёл к почтенному Махакассапе, обрёл веру в его наставления, услышал от него о пришествии Будды, пришёл к Учителю, выслушал Дхамму, принял монашество и вскоре стал арахантом, обладающим шестью видами сверхзнания (абхинья).

251. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Tattha brahmabandhu mahāyasoti ettha brāhmaṇānaṃ bandhu ñātakoti brāhmaṇabandhūti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘brahmabandhū’’ti vuttanti veditabbaṃ. Lokattayabyāpakayasattā mahāyaso. Sesaṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

251. Достигнув арахантства, он вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая явить свои прошлые деяния, произнёс стихи, начинающиеся с «Imamhi bhaddake kappe». В этих стихах выражение «brahmabandhu mahāyaso» означает следующее: «родственник брахманов» — это «brāhmaṇabandhu», но для удобства стихосложения было сказано «brahmabandhū» — так следует это понимать. «Mahāyaso» означает «обладающий великой славой», поскольку его слава распространилась по всем трём мирам. Всё остальное вполне легко для понимания.

Vanavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны тхеры Ванаваччи завершено.

10. Cūḷasugandhattheraapadānavaṇṇanā

10. Описание ападаны тхеры Чуласугандхи.

Dasamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato sugandhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ sutvā sabbadā namassamāno mahādānaṃ dadamāno māsassa sattakkhattuṃ bhagavato gandhakuṭiyā catujjātigandhena vilimpesi. ‘‘Mama nibbattanibbattaṭṭhāne sarīrato sugandhagandho nibbattatū’’ti patthanaṃ akāsi. Bhagavā taṃ byākāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā puññāni karonto tato cuto devaloke nibbatto kāmāvacaralokaṃ sarīragandhena sugandhaṃ kurumāno sugandhadevaputtoti pākaṭo ahosi. So devalokasampattiyo anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde mahābhogakule [Pg.270] nibbatti, tassa mātukucchigatasseva mātuyā sarīragandhena sakalagehaṃ sakalanagarañca sugandhena ekagandhaṃ ahosi, jātakkhaṇe sakalaṃ sāvatthinagaraṃ sugandhakaraṇḍako viya ahosi, tenassa sugandhoti nāmaṃ kariṃsu. So vuddhiṃ agamāsi. Tadā satthā sāvatthiyaṃ patvā jetavanamahāvihāraṃ paṭiggahesi, taṃ disvā pasannamānaso bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tassa uppannadivasato paṭṭhāya yāva parinibbānā etthantare nipannaṭṭhānādīsu sugandhameva vāyi. Devāpi dibbacuṇṇadibbagandhapupphāni okiranti.

В десятом ападане слова, начинающиеся с «Imamhi bhaddake kappe», — это ападана почтенного Сугандхи-тхеры. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Совершенного Будды Кассапы он переродился в Варанаси в богатой семье. Достигнув совершеннолетия, он выслушал Дхамму в присутствии Учителя, постоянно выражал почтение, совершал великие даяния и семь раз в месяц умащал благовонную обитель (гандхакути) Благословенного четырьмя видами благовоний. Он высказал пожелание: «В каждом месте моего перерождения пусть от моего тела исходит прекрасный аромат». Благословенный предсказал ему исполнение этого. Прожив отмеренный срок жизни и совершая благие дела, он скончался оттуда и переродился в мире богов. Наполняя мир чувств (камавачара) благоуханием своего тела, он стал широко известен как божественный сын Сугандха (Благоуханный). Насладившись божественным блаженством, он скончался оттуда и в это пришествие Будды переродился в очень богатой семье. Едва он вошёл в лоно матери, как благодаря благоуханию её тела весь дом и весь город наполнились единым прекрасным ароматом. В момент его рождения весь город Саваттхи стал подобен ларцу с благовониями. Поэтому ему дали имя Сугандха (Благоуханный). Он вырос. В то время Учитель прибыл в Саваттхи и принял в дар великую обитель Джетавану. Увидев Его, он преисполнился веры, принял монашество в присутствии Благословенного и вскоре достиг арахантства вместе с четырьмя видами аналитического знания (патисамбхида). С того дня, как он стал арахантом, и вплоть до его окончательной ниббаны (париниббаны), в местах его отдыха и повсюду вокруг него всегда веял прекрасный аромат. Даже боги осыпали его божественной пудрой и божественными благоуханными цветами.

272. Sopi thero arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyameva, kevalaṃ puññanānattaṃ nāmanānattañca viseso.

272. Этот тхера также, достигнув арахантства, вспомнил свои прошлые деяния и, преисполнившись радости, желая явить свои прошлые деяния, произнёс стихи, начинающиеся с «Imamhi bhaddake kappe». Всё это вполне легко для понимания, поскольку объяснено вышеописанным способом и имеет очевидный смысл; разница состоит лишь в различии заслуг и различии имён.

Cūḷasugandhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны тхеры Чуласугандхи завершено.

Pañcapaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

Описание пятьдесят пятой главы (вагги) завершено.

56. Yasavaggo

56. Глава о Ясе (Ясавагга).

1. Yasattheraapadānavaṇṇanā

1. Описание ападаны тхеры Ясы.

Chappaññāsame vagge paṭhamāpadāne mahāsamuddaṃ oggayhātiādikaṃ āyasmato yasattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle mahānubhāvo nāgarājā hutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ attano bhavanaṃ netvā mahādānaṃ pavattesi, bhagavantaṃ mahagghena ticīvarena acchādesi, ekekañca bhikkhuṃ mahaggheneva paccekadussayugena sabbena ca samaṇaparikkhārena. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto siddhatthassa bhagavato kāle seṭṭhiputto hutvā mahābodhimaṇḍalaṃ sattahi ratanehi pūjesi. Kassapassa bhagavato kāle sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ akāsi. Evaṃ so sugatīsuyeva saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ mahāvibhavassa seṭṭhino putto [Pg.271] hutvā sujātāya bhagavato khīrapāyāsaṃ dinnāya seṭṭhidhītāya kucchimhi nibbatti, yaso nāma nāmena paramasukhumālo. Tassa tayo pāsādā honti – eko hemantiko, eko gimhiko, eko vassikoti. So vassike pāsāde vassike cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno vasati, heṭṭhāpāsādaṃ na otarati. Hemantike pāsāde cattāro māse suphusitavātapānakavāṭe tattheva paṭivasati. Gimhike pāsāde bahukavāṭavātapānajālāhi sampanne tattheva vasati. Hatthapādānaṃ sukhumālatāya bhūmiyaṃ nisajjādikiccaṃ natthi. Simbalitulādipuṇṇasabhāve attharitvā tattha upadhānāni kiccāni karoti. Evaṃ devaloke devakumāro viya pañcahi kāmaguṇehi samappitassa samaṅgībhūtassa paricārayamānassa paṭikacceva niddā okkami, parijanassāpi niddā okkami, sabbarattiyo ca telapadīpo jhāyati. Atha kho yaso kulaputto paṭikacceva pabujjhitvā addasa sakaṃ parijanaṃ supantaṃ aññissā kacche vīṇaṃ, aññissā kaṇṭhe mudiṅgaṃ, aññissā kacche āḷambaraṃ, aññaṃ vikesikaṃ, vikkheḷikaṃ, aññā vippalapantiyo hatthapattaṃ susānaṃ maññe, disvānassa ādīnavo pāturahosi, nibbidāya cittaṃ saṇṭhāsi. Atha kho yaso kulaputto udānaṃ udānesi – ‘‘upaddutaṃ vata bho, upassaṭṭhaṃ vata bho’’ti.

В пятьдесят шестой главе первое ападана, начинающееся со слов «Mahāsamuddaṃ oggayha» («Погрузившись в великий океан»), — это ападана почтенного Ясы-тхеры. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сумедхи он был могущественным царем нагов. Приведя общину бхиккху во главе с Буддой в свою обитель, он устроил великое даяние, поднёс Благословенному драгоценное тройное одеяние (тичивару), а каждому бхиккху — по паре драгоценных одеяний и все необходимые монашеские принадлежности (самалапариккхару). Благодаря этому благому деянию он странствовал среди богов и людей, и во времена Благословенного Сиддхаттхи переродился сыном казначея (сеттхи), почтив окрестности дерева Махабодхи семью видами драгоценностей. Во времена Благословенного Кассапы он принял монашество в его Учении и усердно практиковал Дхамму отшельника (саманадхамму). Таким образом, странствуя только в благих уделах (сугати), во времена нашего Благословенного он переродился в Варанаси в лоне Суджаты, дочери казначея, которая поднесла Благословенному молочную рисовую кашу (кхирапаясу), став сыном богатейшего казначея по имени Яса. Он был чрезвычайно изнеженным и утончённым. У него было три дворца: один для зимы, один для лета и один для сезона дождей. Во дворце для сезона дождей он проводил четыре дождливых месяца, развлекаясь под музыку женского оркестра, и не спускался на нижний этаж дворца. Во дворце для зимы он жил четыре месяца в комнатах с плотно закрывающимися окнами, защищающими от ветра. Во дворце для лета он жил в комнатах со множеством дверей и решётчатых окон, пропускающих воздух. Из-за нежности его рук и ног он никогда не садился прямо на землю. Для него расстилали мягкие ковры, набитые хлопком шелковичного дерева (симбали) и другими мягкими материалами, и там он отдыхал на подушках. Так, подобно юному божеству в небесном мире, окружённый пятью видами чувственных удовольствий, он предавался наслаждениям. Однажды он уснул раньше обычного, и его служанки тоже уснули, а масляные лампы горели всю ночь. Проснувшись раньше обычного, юноша из благородной семьи Яса увидел своих спящих служанок: у одной подмышкой лежала лютня (вина), у другой на шее — барабан (мудинга), у третьей подмышкой — литавры (аламбара), одна лежала с растрёпанными волосами, у другой текли слюни, а некоторые бормотали во сне. Всё это показалось ему подобным кладбищу, усеянному трупами. При виде этого в нём пробудилось осознание опасности (адинава), и его ум утвердился в отречении (ниббиде). Тогда юноша Яса воскликнул: «О, как всё это угнетает! О, как всё это невыносимо!»

Atha kho yaso kulaputto suvaṇṇapādukāyo ārohitvā yena nivesanadvāraṃ tenupasaṅkami, amanussā dvāraṃ vivariṃsu – ‘‘mā yasassa kulaputtassa koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Atha kho yaso kulaputto yena nagaradvāraṃ tenupasaṅkami, amanussā dvāraṃ vivariṃsu – ‘‘mā yasassa kulaputtassa koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Atha kho yaso kulaputto yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami.

Тогда юноша Яса, обув золотые сандалии, подошёл к дверям дома. Нечеловеческие существа (духи) открыли ему двери, подумав: «Пусть никто не создаст препятствий юноше Ясе для ухода из дома в бездомную жизнь монашества». Затем юноша Яса подошёл к городским воротам. Нечеловеческие существа открыли ему ворота, подумав: «Пусть никто не создаст препятствий юноше Ясе для ухода из дома в бездомную жизнь монашества». И тогда юноша Яса направился к Исипатане, в Олений парк (Мигадаю).

Tena kho pana samayena bhagavā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya ajjhokāse caṅkamati, addasā kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna caṅkamā orohitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho yaso kulaputto bhagavato avidūre udānaṃ udānesi – ‘‘upaddutaṃ vata bho, upassaṭṭhaṃ vata bho’’ti. Atha kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ [Pg.272] etadavoca – ‘‘idaṃ kho, yasa, anupaddutaṃ, idaṃ anupassaṭṭhaṃ, ehi, yasa, nisīda, dhammaṃ te desessāmī’’ti. Atha kho yaso kulaputto, ‘‘idaṃ kira anupaddutaṃ, idaṃ anupassaṭṭha’’nti haṭṭho udaggo suvaṇṇapādukāhi orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnassa kho yasassa kulaputtassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ, dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi yasaṃ kulaputtaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva yasassa kulaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

В то время Благословенный, поднявшись на рассвете, прохаживался на открытом воздухе. Благословенный увидел юношу Ясу, идущего издалека. Увидев его, Он сошёл с дорожки для ходьбы (чанкамы) и сел на приготовленное сиденье. Тогда юноша Яса, находясь недалеко от Благословенного, воскликнул: «О, как всё это угнетает! О, как всё это невыносимо!» Тогда Благословенный сказал юноше Ясе: «Здесь, Яса, нет угнетения, здесь нет невыносимого. Приди, Яса, сядь, Я проповедаю тебе Дхамму». Тогда юноша Яса, обрадовавшись и воодушевившись словами: «Здесь, оказывается, нет угнетения, здесь нет невыносимого», снял золотые сандалии, подошёл к Благословенному, почтительно поклонился Ему и сел с одной стороны. Когда юноша Яса сел с одной стороны, Благословенный обратился к нему с последовательным наставлением (анупуббикатха), а именно: Он разъяснил пользу даяния (дана-катха), нравственности (сила-катха), небесных миров (сагга-катха), а также опасность, ничтожность и порочность чувственных удовольствий и благо ухода от них (неккхаммы). Когда Благословенный понял, что ум юноши Ясы подготовлен, мягок, свободен от помех, возвышен и умиротворён, Он открыл ему ту проповедь Дхаммы, которую Будды открывают сами (самуккансика дхаммадесана): об истине страдания (дуккха), его происхождения (самудая), его прекращения (ниродха) и пути (магга). Подобно тому как чистая ткань, очищенная от грязи, прекрасно впитывает краску, точно так же у юноши Ясы прямо на том сиденье возникло незапятнанное, безупречное Око Дхаммы: «Всё, что подвержено возникновению, подвержено прекращению».

Atha kho yasassa kulaputtassa mātā pāsādaṃ abhiruhitvā yasaṃ kulaputtaṃ apassantī yena seṭṭhi gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘putto te gahapati yaso na dissatī’’ti. Atha kho, seṭṭhi gahapati, catuddisā assadūte uyyojetvā sāmaṃyeva yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami. Addasā kho, seṭṭhi gahapati, suvaṇṇapādukānaṃ nikkhepaṃ, disvāna taṃyeva anugamāsi. Addasā kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhareyyaṃ, yathā seṭṭhi gahapati idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ na passeyyā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharesi. Atha kho seṭṭhi gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘api, bhante, bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ passeyyā’’ti. Tena hi gahapati nisīda, appeva nāma idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passeyyāsīti. Atha kho seṭṭhi gahapati ‘‘idheva kirāhaṃ nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passissāmī’’ti haṭṭho udaggo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnassa kho seṭṭhissa gahapatissa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi…pe… aparappaccayo atthu sāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bhante, abhikkantaṃ bhante, seyyathāpi[Pg.273], bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti, evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca, upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Sova loke paṭhamaṃ upāsako ahosi tevāciko.

Тогда мать благородного юноши Ясы, поднявшись во дворец и не найдя благородного юноши Ясы, направилась туда, где находился домохозяин-сетьхи. Придя, она сказала домохозяину-сетьхи: «Домохозяин, твоего сына Ясы не видно». Тогда домохозяин-сетьхи, разослав конных гонцов во все четыре стороны, сам отправился туда, где находился Исипатана, Олений заповедник. Домохозяин-сетьхи увидел следы золотых сандалий и, увидав их, пошел прямо по этим следам. Благословенный увидел домохозяина-сетьхи, приближающегося еще издалека. Увидев его, Благословенный подумал: «Что если Я совершу такое сверхъестественное проявление силы, чтобы домохозяин-сетьхи, сидя здесь, не увидел сидящего здесь же благородного юноши Ясы?» И Благословенный совершил такое сверхъестественное проявление силы. Тогда домохозяин-сетьхи подошел к Благословенному и, приблизившись, спросил Благословенного: «Не видел ли Ты, о Господин, благородного юноши Ясы?» — «В таком случае, домохозяин, присядь. Возможно, сидя здесь, ты увидишь сидящего здесь благородного юноши Ясы». Тогда домохозяин-сетьхи, обрадованный и воспрянувший духом при мысли: «Сидя прямо здесь, я, оказывается, увижу сидящего здесь благородного юноши Ясы!», поклонился Благословенному и сел в сторонке. Когда домохозяин-сетьхи сел в сторонке, Благословенный изложил ему последовательное поучение... и так далее... став независимым от других в Учении, он обратился к Благословенному: «Великолепно, Господин! Великолепно, Господин! Как если бы кто-то повернул вертикально то, что было перевернуто, или открыл скрытое, или указал путь заблудившемуся, или зажег масляный светильник во тьме, чтобы зрячие могли видеть предметы, — точно так же Благословенный многими способами разъяснил Дхамму. Я прибегаю к Благословенному, к Дхамме и к общине бхиккху как к убежищу. Пусть Благословенный примет меня как мирянина-последователя, принявшего прибежище отныне и до конца жизни». Он стал первым в мире мирянином-последователем, принявшим прибежище посредством тройного провозглашения.

Atha kho yasassa kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āyavehi cittaṃ vimucci. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yasassa kho kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, abhabbo kho yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ, seyyathāpi pubbe agārikabhūto, yaṃnūnāhaṃ taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambheyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambhesi. Addasā kho seṭṭhi gahapati yasaṃ kulaputtaṃ nisinnaṃ, disvāna yasaṃ kulaputtaṃ etadavoca – ‘‘mātā te tāta, yasa, paridevasokasamāpannā, dehi mātuyā jīvita’’nti. Atha kho yaso kulaputto bhagavantaṃ ullokesi. Atha kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, gahapati, yassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā, tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, bhabbo nu kho so, gahapati, hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yasassa kho, gahapati, kulaputtassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā, tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, abhabbo kho, gahapati, yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto’’ti. ‘‘Lābhā, bhante, yasassa kulaputtassa, suladdhaṃ, bhante, yasassa kulaputtassa, yathā yasassa kulaputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, adhivāsetu me, bhante bhagavā, ajjatanāya bhattaṃ yasena kulaputtena pacchāsamaṇenā’’ti. ‘‘Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena’’. Atha kho seṭṭhi gahapati[Pg.274], bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho yaso kulaputto acirapakkante seṭṭhimhi gahapatimhi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Ehi bhikkhū’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti, sāva tassa āyasmato upasampadā ahosi.

И вот, пока Благословенный проповедовал Дхамму отцу благородного юноши Ясы, разум самого Ясы, созерцавшего ступени истины так, как они были им увидены и познаны, полностью освободился от загрязнений-асав без какого-либо цепляния. Тогда Благословенный подумал: «Пока Я проповедовал Дхамму отцу благородного юноши Ясы, разум благородного юноши Ясы, созерцавшего ступени истины так, как они были им увидены и познаны, полностью освободился от загрязнений-асав без какого-либо цепляния. Благородный юноша Яса более не способен вернуться к низшей мирской жизни и предаваться чувственным удовольствиям, как он делал это прежде, будучи мирянином. Что если Я прекращу действие этого сверхъестественного проявления силы?» И Благословенный прекратил действие этого сверхъестественного проявления силы. Тогда домохозяин-сетьхи увидел сидящего благородного юношу Ясу и, увидев его, сказал ему: «Дорогой Яса, твоя мать охвачена плачем и скорбью. Верни жизнь своей матери!» Тогда благородный юноша Яса взглянул на Благословенного. Тогда Благословенный сказал домохозяину-сетьхи: «Как ты думаешь, домохозяин? Если некто с помощью знания ученика и видения ученика узрел и познал Дхамму так же, как и ты, и затем, созерцая ступени истины так, как они были им увидены и познаны, его разум полностью освободился от загрязнений-асав без какого-либо цепляния, — способен ли такой человек, домохозяин, вернуться к низшей мирской жизни и предаваться чувственным удовольствиям, как он делал это прежде, будучи мирянином?» — «Нет, Господин, это невозможно». — «Домохозяин, благородный юноша Яса с помощью знания ученика и видения ученика узрел и познал Дхамму так же, как и ты, и затем, созерцая ступени истины так, как они были им увидены и познаны, его разум полностью освободился от загрязнений-асав без какого-либо цепляния. Домохозяин, благородный юноша Яса более не способен вернуться к низшей мирской жизни и предаваться чувственным удовольствиям, как он делал это прежде, будучи мирянином». — «Это великое благо, Господин, для благородного юноши Ясы! Это великое обретение, Господин, для благородного юноши Ясы, что разум благородного юноши Ясы полностью освободился от загрязнений-асав без какого-либо цепляния! Пусть Благословенный, Господин, примет мое приглашение на сегодняшний обед вместе с благородным юношей Ясой в качестве сопровождающего монаха». Благословенный выразил согласие молчанием. Тогда домохозяин-сетьхи, поняв, что Благословенный принял приглашение, поднялся со своего места, поклонился Благословенному, обошел вокруг Него, выказывая почтение, и удалился. Вскоре после того, как домохозяин-сетьхи ушел, благородный юноша Яса обратился к Благословенному: «Господин, пусть я получу от Благословенного домашнее пострижение и полное посвящение в монахи». — «Иди, бхиккху, — сказал Благословенный, — Дхамма провозглашена хорошо. Веди святую жизнь ради полного прекращения страданий». Это и стало полным посвящением этого почтенного в монахи.

1. Arahā pana hutvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento mahāsamuddaṃ oggayhātiādimāha. Tattha samuddanti aṅgulimuddāya saṃ suṭṭhu dassetabbato samuddo, atha vā saṃ suṭṭhu udiyati khobhiyati pasodhiyati ghosanaṃ karonto āluḷiyatīti samuddo, mahanto ca so samuddo cāti mahāsamuddo, taṃ mahāsamuddaṃ. Oggayhāti ajjhogāhetvā abbhantaraṃ pavisitvā tassa mahāsamuddassa anto pavisitvā, sāmyatthe cetaṃ upayogavacananti daṭṭhabbaṃ. Bhavanaṃ me sumāpitanti ettha bhavanti nibbattanti nivasanti catūhi iriyāpathehi vāsaṃ kappenti etthāti bhavanaṃ, mayhaṃ taṃ bhavanaṃ taṃ vimānaṃ taṃ pāsādaṃ pañcapākārakūṭāgārehi saṃ suṭṭhu māpitaṃ nagaraṃ, attano balena suṭṭhu nimmitanti attho. Sunimmitā pokkharaṇīti sumahantā hutvā bhūtā itā gatā pavattā khaṇitā katāti pokkharaṇī, macchakacchapapupphapulinatitthamadhurodakādīhi suṭṭhu nibbattā nimmitāti attho. Cakkavākūpakūjitāti cakkavākakukkuṭahaṃsādīhi kūjitā ghositā nāditā sā pokkharaṇīti sambandho. Ito paraṃ nadīvanadvipadacatuppadapādapapakkhīnaṃ vaṇṇañca sumedhassa bhagavato dassanañca nimantetvā sumedhassa bhagavato dānakkamañca suviññeyyameva.

1. Став же арахантом и преисполнившись радости, желая явить повествование о своих прошлых деяниях, он произнес стих, начинающийся со слов «Погрузившись в великий океан...». В этом контексте слово «океан» (samudda) означает то, на что можно отчетливо указать с помощью перстня с печатью. Или же «океан» — это то, что сильно волнуется, колеблется, очищается, шумит и бурлит; а поскольку он велик и является океаном, он зовется «великим океаном», «в этот великий океан». «Погрузившись» означает войдя внутрь, проникнув в глубины этого великого океана. Следует понимать, что здесь винительный падеж употреблен в значении родительного падежа. «Моя обитель прекрасно устроена» — здесь «обитель» (bhavana) означает место, где существа возникают, рождаются, живут и проводят время в четырех положениях тела. «Моя обитель» — это моя небесная обитель, мой дворец, город, прекрасно обустроенный пятикратными стенами и башнями, сотворенный собственной силой — таков смысл. «Прекрасно устроенный пруд» — «пруд» (pokkharaṇī) означает пруд, который очень велик, выкопан и обустроен. Он прекрасно сотворен и наполнен рыбами, черепахами, цветами, песчаными отмелями, удобными спусками к воде, сладкой и чистой водой и т. д. — таков смысл. «Оглашаемый криками уток-мандаринок» — это связано со словом «пруд», который оглашается, наполнен звуками и пением уток-мандаринок, диких петухов, лебедей и других птиц. Далее описание рек, лесов, двуногих и четвероногих существ, деревьев и птиц различных окрасов, а также встреча с Благословенным Сумедхой, приглашение Его и порядок подношения даров Благословенному Сумедхе — все это легко для понимания.

Lokāhutipaṭiggahanti ettha loke āhuti lokāhuti, kāmarūpārūpasaṅkhātassa lokassa āhutiṃ pūjāsakkāraṃ paṭiggaṇhātīti lokāhutipaṭiggahaṃ, sumedhaṃ bhagavantanti attho. Sesaṃ byākaraṇadānañca arahattappattaphalañca suviññeyyamevāti.

«Принимающий подношения мира» — здесь «подношение в мире» есть «мирское подношение». Тот, кто принимает подношения, почести и уважение от мира, состоящего из сфер чувственного, тонкоматериального и нематериального, зовется «принимающим подношения мира» — это относится к Благословенному Сумедхе, таков смысл. Остальное — дарование пророчества и плод достижения арахантства — легко для понимания.

Yasattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны почтенного Ясы Тхеры завершено.

2. Nadīkassapattheraapadānavaṇṇanā

2. Разъяснение Ападаны почтенного Нади-Кассапы Тхеры.

Dutiyāpadāne [Pg.275] padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato nadīkassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso attanā ropitassa ambarukkhassa paṭhamuppannaṃ manosilāvaṇṇaṃ ekaṃ ambaphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uruvelakassapassa bhātā hutvā nibbatto vayappatto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ anicchanto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tīhi tāpasasatehi saddhiṃ nerañjarāya nadiyā tīre assamaṃ māpetvā viharati. Nadītīre vasanato kassapagottatāya ca nadīkassapoti samaññā ahosi. Tassa bhagavā saparisassa ehibhikkhubhāvena upasampadaṃ adāsi. So bhagavato gayāsīse ādittapariyāya desanāya (mahāva. 54; saṃ. ni. 4.28) arahatte patiṭṭhāsi.

Во втором Ападане стихи, начинающиеся со слов «Благословенного Падумуттары...», представляют собой жизнеописание почтенного Нади-Кассапы Тхеры. Этот монах также совершил благие заслуги при прежних Буддах. Накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары, во времена Благословенного Падумуттары он родился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия, в один из дней он увидел Учителя, обходящего дома ради сбора подаяния. Преисполнившись веры и почтения, он поднес Ему первый плод с выращенного им самим мангового дерева — плод золотисто-желтого цвета, подобный реальгару. Благодаря этому благому поступку он странствовал среди богов и людей, а в эпоху нынешнего появления Будды родился в стране Магадха в семье брахмана, став младшим братом Урувела-Кассапы. Достигнув зрелости, из-за стремления к освобождению от сансары он не пожелал вести домашнюю жизнь. Он принял постриг аскета-отшельника и вместе с тремя сотнями других аскетов жил в обители, которую они обустроили на берегу реки Неранджара. Из-за того, что он жил на берегу реки и принадлежал к роду Кассапы, он получил имя Нади-Кассапа. Благословенный даровал ему и его общине посвящение в монахи через призыв «Иди, бхиккху». Благодаря проповеди Благословенного «Адиттапарияя-сутта» («Проповедь о всеобщем горении»), произнесенной на горе Гаясиса, он утвердился в плоде арахантства.

Tatrāyaṃ anupubbikathā – satthā yasaṃ kulaputtaṃ pabbājetvā uruvelāyaṃ tayo bhātikajaṭile dametuṃ yena uruvelā tadavasari. Tena kho pana samayena uruvelāyaṃ tayo jaṭilā paṭivasanti uruvelakassapo nadīkassapo gayākassapoti, tesu uruvelakassapo jaṭilo pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho, nadīkassapo jaṭilo tiṇṇaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho, gayākassapo jaṭilo dvinnaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho. Atha kho bhagavā yena uruvelakassapassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘sace te, kassapa, agaru, vaseyyāma ekarattaṃ agyāgāre’’ti. Na kho me, mahāsamaṇa, garu, caṇḍettha nāgarājā iddhimā āsiviso ghoraviso, so taṃ mā viheṭhesīti. Dutiyampi kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca…pe… tatiyampi…pe… so taṃ mā viheṭhesīti. Appeva maṃ na viheṭheyya, iṅgha tvaṃ, kassapa, anujānāhi agyāgāranti[Pg.276]. Vihara, mahāsamaṇa, yathāsukhanti. Atha kho bhagavā agyāgāraṃ pavisitvā tiṇasanthārakaṃ paññapetvā nisīdi pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.

Вот последовательное повествование об этом: Учитель, посвятив в монахи благородного юноши Ясу, отправился в Урувелу, чтобы усмирить трех братьев-аскетов со спутанными волосами. В то время в Урувеле жили три аскета-джатилы: Урувела-Кассапа, Нади-Кассапа и Гая-Кассапа. Среди них аскет Урувела-Кассапа был предводителем, наставником, лучшим, главой и руководителем пятисот аскетов-джатил. Нади-Кассапа был предводителем, наставником, лучшим, главой и руководителем трехсот аскетов-джатил. Гая-Кассапа был предводителем, наставником, лучшим, главой и руководителем двухсот аскетов-джатил. И вот Благословенный направился к обители аскета Урувела-Кассапы. Придя туда, Он сказал аскету Урувела-Кассапе: «Если тебе не в тягость, Кассапа, мы бы переночевали одну ночь в святилище священного огня». — «Мне это не в тягость, Великий Самана, но там обитает свирепый, обладающий сверхъестественной силой царь нагов, змей с быстродействующим и ужасным ядом. Как бы он не причинил Тебе вреда!» И во второй раз Благословенный обратился к аскету Урувела-Кассапе с теми же словами... и так далее... и в третий раз... «Как бы он не причинил Тебе вреда!» — «Вряд ли он причинит Мне вред. Пожалуйста, Кассапа, разреши Мне войти в святилище священного огня». — «Оставайся там, Великий Самана, как Тебе угодно». Тогда Благословенный вошел в святилище священного огня, расстелил подстилку из травы и сел, скрестив ноги, выпрямив тело и направив внимание перед собой.

Addasā kho so nāgo bhagavantaṃ paviṭṭhaṃ, disvā dummano padhūpāyi. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ imassa nāgassa anupahacca chaviñca cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyeyya’’nti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā padhūpāyi. Atha kho so nāgo makkhaṃ asahamāno pajjali. Bhagavāpi tejodhātuṃ samāpajjitvā pajjali. Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ agyāgāraṃ ādittaṃ viya hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ. Atha kho te jaṭilā agyāgāraṃ parivāretvā evamāhaṃsu – ‘‘abhirūpo vata, bho, mahāsamaṇo nāgena viheṭhiyatī’’ti. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena tassa nāgassa anupahacca chaviñca cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyitvā patte pakkhipitvā uruvelakassapassa jaṭilassa dassesi – ‘‘ayaṃ te, kassapa, nāgo pariyādinno assa tejasā tejo’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma caṇḍassa nāgarājassa iddhimato āsivisassa ghoravisassa tejasā tejaṃ pariyādiyissati, na tveva kho arahā yathā aha’’nti.

Тот змей увидел входящего Благословенного. Увидев Его, он рассердился и стал испускать дым. Тогда у Благословенного возникла мысль: «Что если я, не повредив ни кожицы, ни кожи, ни плоти, ни сухожилий, ни костей, ни костного мозга этого змея, укрощу его силу своей силой?» Тогда Благословенный, сотворив соответствующее проявление сверхъестественной силы, испустил дым. Тогда тот змей, не в силах сдержать свой гнев, запылал. Благословенный также, войдя в сосредоточение на стихии огня, запылал. Когда они оба запылали огнем, святилище огня стало словно охвачено пожаром, полыхающим и объятым пламенем. Тогда те аскеты с соплетенными волосами, окружив святилище огня, заговорили: «О, прекрасный великий отшельник терпит вред от змея!» Затем, по прошествии той ночи, Благословенный, не повредив ни кожицы, ни кожи, ни плоти, ни сухожилий, ни костей, ни костного мозга того змея, укротил его силу своей силой, поместил его в чашу для подаяний и показал аскету Урувела-Кассапе: «Вот твой змей, Кассапа. Его сила укрощена моей силой». Тогда у аскета Урувела-Кассапы возникла мысль: «Велик силой и могуществом великий отшельник, раз уж он смог укротить своей силой силу свирепого царя змеев, обладающего сверхъестественной силой, ядовитого и смертоносного. И всё же он не арахант, каков я».

‘‘Nerañjarāyaṃ bhagavā, uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ avoca;

Sace te kassapa agaru, viharemu ajjaṇho aggisālamhī’’ti.

На реке Неранджаре Благословенный сказал аскету Урувела-Кассапе: «Если тебе не в тягость, Кассапа, мы бы провели сегодняшнюю ночь в святилище огня».

‘‘Na kho me mahāsamaṇa garu, phāsukāmova taṃ nivāremi;

Caṇḍettha nāgarājā, iddhimā āsiviso ghoraviso;

So taṃ mā viheṭhesī’’ti.

«Мне это не в тягость, великий отшельник, но, желая тебе блага, я удерживаю тебя от этого. Там обитает свирепый царь змеев, обладающий сверхъестественной силой, ядовитый и смертоносный. Пусть он не причинит тебе вреда».

‘‘Appeva [Pg.277] maṃ na viheṭheyya, iṅgha tvaṃ kassapa anujānāhi agyāgāranti;

Dinnanti naṃ viditvā, abhīto pāvisi bhayamatīto.

«Пожалуй, он не причинит мне вреда. Пожалуйста, Кассапа, разреши мне войти в святилище огня». Поняв, что разрешение дано, бесстрашный, преодолевший всякий страх Благословенный вошел туда.

‘‘Disvā isiṃ paviṭṭhaṃ, ahināgo dummano padhūpāyi;

Sumanamanaso adhimano, manussanāgopi tattha padhūpāyi.

Увидев вошедшего мудреца, змей рассердился и стал испускать дым. С благожелательным и возвышенным умом великий змей среди людей также стал испускать там дым.

‘‘Makkhañca asahamāno, ahināgo pāvakova pajjali;

Tejodhātusukusalo, manussanāgopi tattha pajjali.

Не в силах сдержать свой гнев, змей запылал, подобно огню. Искусный в сосредоточении на стихии огня, великий змей среди людей также запылал там.

‘‘Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ,Agyāgāraṃ ādittaṃ hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ;

Udicchare jaṭilā, abhirūpo vata bho mahāsamaṇo;

Nāgena viheṭhiyatīti bhaṇanti.

Когда они оба запылали огнем, святилище огня стало словно охвачено пожаром, полыхающим и объятым пламенем. Аскеты смотрели на это и говорили: «О, прекрасный великий отшельник терпит вред от змея!»

‘‘Atha tassā rattiyā accayena, hatā nāgassa acciyo honti;

Iddhimato pana ṭhitā, anekavaṇṇā acciyo honti.

Затем, по прошествии той ночи, пламя змея угасло. У обладающего же сверхъестественной силой Благословенного сияло разноцветное пламя.

‘‘Nīlā atha lohitikā, mañjiṭṭhā pītakā phalikavaṇṇāyo;

Aṅgīrasassa kāye, anekavaṇṇā acciyo honti.

Синие, а также красные, багровые, желтые и хрустального цвета лучи исходили от тела Ангирасы, сияя множеством цветов.

‘‘Pattamhi odahitvā, ahināgaṃ brāhmaṇassa dassesi;

Ayaṃ te kassapa nāgo, pariyādinno assa tejasā tejo’’ti.

Поместив змея в чашу для подаяний, Он показал его брахману: «Вот твой змей, Кассапа. Его сила укрощена моей силой».

Atha [Pg.278] kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato iminā iddhipāṭihāriyena abhippasanno bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idheva, mahāsamaṇa, vihara, ahaṃ te dhuvabhattenā’’ti.

Тогда аскет Урувела-Кассапа, глубоко впечатленный этим чудом сверхъестественной силы Благословенного, сказал Ему: «Оставайся здесь, великий отшельник, я буду ежедневно обеспечивать тебя пищей».

Paṭhamaṃ pāṭihāriyaṃ.

Первое чудо.

Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa assamassa avidūre aññatarasmiṃ vanasaṇḍe vihāsi. Atha kho cattāro mahārājāno abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu seyyathāpi mahantā aggikkhandhā. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, te nu kho te, mahāsamaṇa, abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu seyyathāpi mahantā aggikkhandhā’’ti. Ete kho, kassapa, cattāro mahārājāno yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma cattāropi mahārājāno upasaṅkamissanti dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

Тогда Благословенный поселился в некоем лесу неподалеку от обители аскета Урувела-Кассапы. И вот, глубокой ночью четыре великих царя, сияя великолепным светом, озарили весь тот лес и приблизились к Благословенному. Приблизившись и поклонившись Благословенному, они встали по четырем сторонам света, подобные огромным кострам. Затем, по прошествии той ночи, аскет Урувела-Кассапа пришел к Благословенному и сказал Ему: «Время пришло, великий отшельник, пища готова. Кто были те, великий отшельник, что глубокой ночью, сияя великолепным светом, озарили весь этот лес и приблизились к тебе, а приблизившись и поклонившись тебе, встали по четырем сторонам света, подобные огромным кострам?» — «Это были четыре великих царя, Кассапа, которые пришли ко мне, чтобы послушать Дхамму». Тогда у аскета Урувела-Кассапы возникла мысль: «Велик силой и могуществом великий отшельник, раз уж даже четыре великих царя приходят к нему слушать Дхамму. И всё же он не арахант, каков я». Тогда Благословенный, приняв пищу от аскета Урувела-Кассапы, остался в том же лесу.

Dutiyaṃ pāṭihāriyaṃ.

Второе чудо.

Atha kho sakko devānamindo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro ca. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, ko nu kho so, mahāsamaṇa, abhikkantāya [Pg.279] rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā’’ti. Eso kho, kassapa, sakko devānamindo yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma sakkopi devānamindo upasaṅkamissati dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

И вот, Сакка, владыка богов, глубокой ночью, сияя великолепным светом, озарил весь тот лес и приблизился к Благословенному. Приблизившись и поклонившись Благословенному, он встал в стороне, подобный огромному костру, сияя еще более прекрасным и превосходным светом, чем прежние. Затем, по прошествии той ночи, аскет Урувела-Кассапа пришел к Благословенному и сказал Ему: «Время пришло, великий отшельник, пища готова. Кто был тот, великий отшельник, что глубокой ночью, сияя великолепным светом, озарили весь этот лес и приблизился к тебе, а приблизившись и поклонившись тебе, встал в стороне, подобный огромному костру, сияя еще более прекрасным и превосходным светом, чем прежние?» — «Это был Сакка, владыка богов, Кассапа, который пришел ко мне, чтобы послушать Дхамму». Тогда у аскета Урувела-Кассапы возникла мысль: «Велик силой и могуществом великий отшельник, раз уж даже Сакка, владыка богов, приходит к нему слушать Дхамму. И всё же он не арахант, каков я». Тогда Благословенный, приняв пищу от аскета Урувела-Кассапы, остался в том же лесу.

Tatiyaṃ pāṭihāriyaṃ.

Третье чудо.

Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro ca. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, ko nu kho so, mahāsamaṇa, abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā’’ti. Eso kho, kassapa, brahmā sahampati yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma brahmāpi sahampati upasaṅkamissati dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

И вот, Брахма Сахампати, глубокой ночью, сияя великолепным светом, озарил весь тот лес и приблизился к Благословенному. Приблизившись и поклонившись Благословенному, он встал в стороне, подобный огромному костру, сияя еще более прекрасным и превосходным светом, чем прежние. Затем, по прошествии той ночи, аскет Урувела-Кассапа пришел к Благословенному и сказал Ему: «Время пришло, великий отшельник, пища готова. Кто был тот, великий отшельник, что глубокой ночью, сияя великолепным светом, озарили весь этот лес и приблизился к тебе, а приблизившись и поклонившись тебе, встал в стороне, подобный огромному костру, сияя еще более прекрасным и превосходным светом, чем прежние?» — «Это был Брахма Сахампати, Кассапа, который пришел ко мне, чтобы послушать Дхамму». Тогда у аскета Урувела-Кассапы возникла мысль: «Велик силой и могуществом великий отшельник, раз уж даже Брахма Сахампати приходит к нему слушать Дхамму. И всё же он не арахант, каков я». Тогда Благословенный, приняв пищу от аскета Урувела-Кассапы, остался в том же лесу.

Catutthaṃ pāṭihāriyaṃ.

Четвертое чудо.

Tena kho pana samayena uruvelakassapassa jaṭilassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ [Pg.280] ādāya abhikkamitukāmā honti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito, kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti, sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissati, mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati, mama lābhasakkāro parihāyissati, aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā’’ti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa cetasā cetoparivitakkamaññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsi. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, kiṃ nu kho, mahāsamaṇa, hiyyo nāgamāsi, apica mayaṃ taṃ sarāma, ‘kiṃ nu kho mahāsamaṇo nāgacchatī’ti, khādanīyassa ca bhojanīyassa ca te paṭivīso ṭhapito’’ti. Nanu te, kassapa, etadahosi – ‘‘etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti, sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissati, mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati, mama lābhasakkāro parihāyissati, aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā’’ti, so kho ahaṃ, kassapa, tava cetasā cetoparivitakkamaññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsinti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma cetasāpi cittaṃ pajānissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

В то время у аскета Урувела-Кассапы намечалось великое жертвоприношение, и почти все жители Анги и Магадхи собирались прийти туда, неся с собой обильную твердую и мягкую пищу. Тогда у аскета Урувела-Кассапы возникла мысль: «Сейчас у меня намечается великое жертвоприношение, и почти все жители Анги и Магадхи придут сюда, неся с собой обильную твердую и мягкую пищу. Если великий отшельник явит чудо сверхъестественной силы перед этим множеством людей, то его подношения и почести возрастут, а мои подношения и почести уменьшатся. О, пусть бы великий отшельник не приходил завтра за пищей!» Тогда Благословенный, постигнув своим умом мысли в уме аскета Урувела-Кассапы, отправился на Уттаракуру, собрал там подаяние, вкусил пищу у озера Анотатта и там же провел остаток дня. Затем, по прошествии той ночи, аскет Урувела-Кассапа пришел к Благословенному и сказал Ему: «Время пришло, великий отшельник, пища готова. Почему же ты, великий отшельник, не пришел вчера? Мы вспоминали о тебе: „Почему же великий отшельник не идет?“ Твоя доля твердой и мягкой пищи была отложена для тебя». — «Разве у тебя, Кассапа, не возникла мысль: „Сейчас у меня намечается великое жертвоприношение, и почти все жители Анги и Магадхи придут сюда, неся с собой обильную твердую и мягкую пищу. Если великий отшельник явит чудо сверхъестественной силы перед этим множеством людей, то его подношения и почести возрастут, а мои подношения и почести уменьшатся. О, пусть бы великий отшельник не приходил завтра за пищей!“? И я, Кассапа, постигнув своим умом мысли в твоем уме, отправился на Уттаракуру, собрал там подаяние, вкусил пищу у озера Анотатта и там же провел остаток дня». Тогда у аскета Урувела-Кассапы возникла мысль: «Велик силой и могуществом великий отшельник, раз уж он даже умом знает мысли другого. И всё же он не арахант, каков я». Тогда Благословенный, приняв пищу от аскета Урувела-Кассапы, остался в том же лесу.

Pañcamaṃ pāṭihāriyaṃ.

Пятое чудо.

Tena kho pana samayena bhagavato paṃsukūlaṃ uppannaṃ hoti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya [Pg.281] pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ dhovatū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ parimaddatū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ ālambitvā uttareyya’’nti? Atha kho kakudhe adhivatthā devatā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi – ‘‘idha, bhante bhagavā, ālambitvā uttaratū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ vissajjetū’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, kiṃ nu kho, mahāsamaṇa, nāyaṃ pubbe idha pokkharaṇī sāyaṃ idha pokkharaṇī, nayimā silā pubbe upanikkhittā, kenimā silā upanikkhittā, nayimassa kakudhassa pubbe sākhā onatā, sāyaṃ sākhā onatā’’ti? Idha me, kassapa, paṃsukūlaṃ uppannaṃ ahosi, tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā maṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ dhovatū’’ti. Sāyaṃ, kassapa, amanussena pāṇinā khaṇitā pokkharaṇī. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ parimaddatū’’ti? Sāyaṃ, kassapa, amanussena upanikkhittā silā. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ ālambitvā uttareyya’’nti? Atha kho, kassapa, kakudhe adhivatthā devatā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi – ‘‘idha, bhante bhagavā, ālambitvā uttaratū’’ti? Svāyaṃ āharahattho kakudho. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya [Pg.282] mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ vissajjetū’’ti? Sāyaṃ, kassapa, amanussena upanikkhittā silāti. Atha kho uruvelakassapassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma sakkopi devānamindo veyyāvaccaṃ karissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

В то время у Благословенного появилось одеяние из тряпок (памсукула). Тогда у Благословенного возникла такая мысль: «Где же мне постирать это одеяние из тряпок?» Тогда Сакка, владыка богов, узнав своим умом мысль в уме Благословенного, выкопал руками пруд и сказал Благословенному следующее: «Пусть Благословенный, почтенный, постирает одеяние из тряпок здесь, в этом пруду». Тогда у Благословенного возникла такая мысль: «На чём же мне потереть это одеяние из тряпок?» Тогда Сакка, владыка богов, узнав своим умом мысль в уме Благословенного, положил поблизости большую каменную плиту и сказал: «Пусть Благословенный, почтенный, потрет одеяние из тряпок здесь, на этой каменной плите». Тогда у Благословенного возникла такая мысль: «За что же мне держаться, чтобы выжать его?» Тогда божество, обитающее на дереве какудха, узнав своим умом мысль в уме Благословенного, пригнуло ветку и сказало: «Пусть Благословенный, почтенный, держится здесь и выжимает». Тогда у Благословенного возникла такая мысль: «На чём же мне развесить это одеяние из тряпок для просушки?» Тогда Сакка, владыка богов, узнав своим умом мысль в уме Благословенного, положил поблизости большую каменную плиту и сказал: «Пусть Благословенный, почтенный, разложит одеяние из тряпок здесь, на этой каменной плите». Тогда аскет с путанными волосами Урувела Кассапа по прошествии той ночи подошёл к Благословенному; подойдя, он сказал Благословенному следующее: «Время пришло, великий отшельник, пища готова. Но почему, великий отшельник, раньше здесь не было этого пруда, а теперь этот пруд здесь есть? И раньше здесь не лежали эти каменные плиты, кто же положил эти каменные плиты? И раньше у этого дерева какудха ветка не была пригнута, а теперь эта ветка пригнута?» — «Кассапа, сегодня у меня появилось одеяние из тряпок. И тогда, Кассапа, у меня возникла мысль: „Где же мне постирать это одеяние из тряпок?“ Тогда, Кассапа, Сакка, владыка богов, узнав своим умом мысль в моём уме, выкопал руками пруд и сказал мне: „Пусть Благословенный, почтенный, постирает одеяние из тряпок здесь“. Этот пруд, Кассапа, выкопан руками нечеловеческого существа. Тогда, Кассапа, у меня возникла мысль: „На чём же мне потереть это одеяние из тряпок?“ Тогда, Кассапа, Сакка, владыка богов, узнав своим умом мысль в моём уме, положил поблизости большую каменную плиту и сказал: „Пусть Благословенный, почтенный, потрет одеяние из тряпок здесь“. Эта каменная плита, Кассапа, положена нечеловеческим существом. Тогда, Кассапа, у меня возникла мысль: „За что же мне держаться, чтобы выжать его?“ Тогда, Кассапа, божество, обитающее на дереве какудха, узнав своим умом мысль в моём уме, пригнуло ветку и сказало: „Пусть Благословенный, почтенный, держится здесь и выжимает“. И это дерево какудха стоит словно с протянутой рукой. Тогда, Кассапа, у меня возникла мысль: „На чём же мне развесить это одеяние из тряпок для просушки?“ Тогда, Кассапа, Сакка, владыка богов, узнав своим умом мысль в моём уме, положил поблизости большую каменную плиту и сказал: „Пусть Благословенный, почтенный, разложит его здесь“. Эта каменная плита, Кассапа, положена нечеловеческим существом». Тогда у Урувелы Кассапы возникла такая мысль: «Велик сверхъестественной силой великий отшельник, велик могуществом, раз уж сам Сакка, владыка богов, прислуживает ему! И всё же он не является арахантом, подобным мне». Тогда Благословенный, вкусив пищу аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы, остался жить в той самой лесной чаще.

Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. ‘‘Gaccha tvaṃ, kassapa, āyāmaha’’nti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamena tvaṃ, mahāsamaṇa, maggena āgato, ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto, so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, kassapa, taṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno. Idaṃ kho, kassapa, jambuphalaṃ vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ rasasampannaṃ, sace ākaṅkhasi paribhuñjā’’ti. ‘‘Alaṃ, mahāsamaṇa, tvaṃyeva taṃ arahasi, tvaṃyeva taṃ paribhuñjā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

Тогда аскет с путанными волосами Урувела Кассапа по прошествии той ночи подошёл к Благословенному; подойдя, он сообщил Благословенному о времени трапезы: «Время пришло, великий отшельник, пища готова». — «Ступай, Кассапа, я приду вслед за тобой», — сказав так и отпустив аскета с путанными волосами Урувелу Кассапу, Благословенный отправился к тому дереву джамбу, благодаря которому Джамбудипа получил своё название, взял с него плод и, прибыв раньше Кассапы, сел в хижине со священным огнём. Аскет с путанными волосами Урувела Кассапа увидел Благословенного, сидящего в хижине со священным огнём. Увидев его, он сказал Благословенному следующее: «Каким путём ты пришёл, великий отшельник? Я ушёл раньше тебя, а ты, прибыв раньше меня, уже сидишь в хижине со священным огнём!» — «Кассапа, отпустив тебя, я отправился к тому дереву джамбу, благодаря которому Джамбудипа получил своё название, взял с него плод и, прибыв раньше тебя, сел в хижине со священным огнём. Вот, Кассапа, этот плод джамбу, прекрасный на вид, с чудесным ароматом и вкусом. Если желаешь, вкуси его». — «Довольно, великий отшельник, ты сам достоин его, вкуси его сам». Тогда у аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы возникла такая мысль: «Велик сверхъестественной силой великий отшельник, велик могуществом, раз уж он, отпустив меня первым, отправился к дереву джамбу, благодаря которому Джамбудипа получил своё название, взял с него плод и, прибыв раньше меня, сел в хижине со священным огнём! И всё же он не является арахантом, подобным мне». Тогда Благословенный, вкусив пищу аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы, остался жить в той самой лесной чаще.

Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. ‘‘Gaccha tvaṃ, kassapa, āyāmaha’’nti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tassā avidūre ambo…pe… tassā avidūre āmalakī…pe… [Pg.283] tassā avidūre harītakī…pe… tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamena tvaṃ, mahāsamaṇa, maggena āgato, ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto, so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, kassapa, taṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno. Idaṃ kho, kassapa, pāricchattakapupphaṃ vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ, sace ākaṅkhasi gaṇhā’’ti. ‘‘Alaṃ, mahāsamaṇa, tvaṃyeva taṃ arahasi, tvaṃyeva taṃ gaṇhā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

Тогда аскет с путанными волосами Урувела Кассапа по прошествии той ночи подошёл к Благословенному; подойдя, он сообщил Благословенному о времени трапезы: «Время пришло, великий отшельник, пища готова». — «Ступай, Кассапа, я приду вслед за тобой», — сказав так и отпустив аскета с путанными волосами Урувелу Кассапу, Благословенный отправился к тому дереву джамбу, благодаря которому Джамбудипа получил своё название, и неподалёку от него к манговому дереву... и неподалёку от него к дереву амалаки... и неподалёку от него к дереву харитаки... отправился в мир тридцати трёх богов, взял цветок париччхаттака и, прибыв раньше Кассапы, сел в хижине со священным огнём. Аскет с путанными волосами Урувела Кассапа увидел Благословенного, сидящего в хижине со священным огнём. Увидев его, он сказал Благословенному следующее: «Каким путём ты пришёл, великий отшельник? Я ушёл раньше тебя, а ты, прибыв раньше меня, уже сидишь в хижине со священным огнём!» — «Кассапа, отпустив тебя, я отправился в мир тридцати трёх богов, взял цветок париччхаттака и, прибыв раньше тебя, сел в хижине со священным огнём. Вот, Кассапа, этот цветок париччхаттака, прекрасный на вид и с чудесным ароматом. Если желаешь, возьми его». — «Довольно, великий отшельник, ты сам достоин его, возьми его сам». Тогда у аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы возникла такая мысль: «Велик сверхъестественной силой великий отшельник, велик могуществом, раз уж он, отпустив меня первым, отправился в мир тридцати трёх богов, взял цветок париччхаттака и, прибыв раньше меня, сел в хижине со священным огнём! И всё же он не является арахантом, подобным мне».

Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti kaṭṭhāni phāletuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma kaṭṭhāni phāletu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘phāliyantu, kassapa, kaṭṭhānī’’ti. ‘‘Phāliyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca kaṭṭhasatāni phāliyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma kaṭṭhānipi phāliyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

В то время те аскеты с путанными волосами, желая совершить служение огню, не могли расколоть дрова. Тогда у тех аскетов с путанными волосами возникла такая мысль: «Несомненно, это сверхъестественная сила великого отшельника, из-за которой мы не можем расколоть дрова». Тогда Благословенный сказал аскету с путанными волосами Урувеле Кассапе: «Пусть дрова расколются, Кассапа». — «Пусть расколются, великий отшельник». В тот же миг пятьсот поленьев раскололись одновременно. Тогда у аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы возникла такая мысль: «Велик сверхъестественной силой великий отшельник, велик могуществом, раз уж даже дрова раскалываются! И всё же он не является арахантом, подобным мне».

Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti aggiṃ ujjaletuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃ ujjaletu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘ujjaliyantu, kassapa, aggī’’ti. ‘‘Ujjaliyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca aggisatāni ujjaliyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma aggīpi ujjaliyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

В то время те аскеты с путанными волосами, желая совершить служение огню, не могли разжечь огонь. Тогда у тех аскетов с путанными волосами возникла такая мысль: «Несомненно, это сверхъестественная сила великого отшельника, из-за которой мы не можем разжечь огонь». Тогда Благословенный сказал аскету с путанными волосами Урувеле Кассапе: «Пусть огни разгорятся, Кассапа». — «Пусть разгорятся, великий отшельник». В тот же миг пятьсот огней разгорелись одновременно. Тогда у аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы возникла такая мысль: «Велик сверхъестественной силой великий отшельник, велик могуществом, раз уж даже огни разгораются! И всё же он не является арахантом, подобным мне».

Tena [Pg.284] kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritvā na sakkonti aggiṃ vijjhāpetuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃ vijjhāpetu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘vijjhāyantu, kassapa, aggī’’ti. ‘‘Vijjhāyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca aggisatāni vijjhāyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma aggīpi vijjhāyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

В то время те аскеты с путанными волосами, совершив служение огню, не могли потушить огонь. Тогда у тех аскетов с путанными волосами возникла такая мысль: «Несомненно, это сверхъестественная сила великого отшельника, из-за которой мы не можем потушить огонь». Тогда Благословенный сказал аскету с путанными волосами Урувеле Кассапе: «Пусть огни потухнут, Кассапа». — «Пусть потухнут, великий отшельник». В тот же миг пятьсот огней потухли одновременно. Тогда у аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы возникла такая мысль: «Велик сверхъестественной силой великий отшельник, велик могуществом, раз уж даже огни тухнут! И всё же он не является арахантом, подобным мне».

Tena kho pana samayena te jaṭilā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye najjā nerañjarāya ummujjantipi nimujjantipi ummujjananimujjanampi karonti. Atha kho bhagavā pañcamattāni mandāmukhisatāni abhinimmini yattha te jaṭilā uttaritvā visibbesuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathayimā mandāmukhiyo nimmitā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma tāva bahū mandāmukhiyopi abhinimminissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

В то время те аскеты с путанными волосами холодными зимними ночами, в период восьми дней в середине зимы (между месяцами Табодва и Табаун), во время снегопада, ныряли и выныривали, совершая омовения в реке Неранджаре. Тогда Благословенный сотворил около пятисот жаровен, у которых те аскеты с путанными волосами, выйдя из воды, грелись. Тогда у тех аскетов с путанными волосами возникла такая мысль: «Несомненно, это сверхъестественная сила великого отшельника, благодаря которой сотворены эти жаровни». Тогда у аскета с путанными волосами Урувелы Кассапы возникла такая мысль: «Велик сверхъестественной силой великий отшельник, велик могуществом, раз уж он сотворил так много жаровен! И всё же он не является арахантом, подобным мне».

Tena kho pana samayena mahā akālamegho pāvassi, mahā udakavāhako sañjāyi, yasmiṃ padese bhagavā viharati so padeso udakena na otthaṭo hoti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkameyya’’nti. Atha kho bhagavā samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkami. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo ‘‘māheva kho mahāsamaṇo udakena vūḷho ahosī’’ti nāvāya sambahulehi jaṭilehi saddhiṃ yasmiṃ padese bhagavā viharati, taṃ padesaṃ agamāsi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkamantaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu tvaṃ, mahāsamaṇā’’ti. ‘‘Ayamahamasmi, kassapā’’ti bhagavā vehāsaṃ abbhuggantvā nāvāya paccuṭṭhāsi. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo[Pg.285], yatra hi nāma udakampi na pavāhissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

В то время пролился великий несвоевременный дождь, и возник огромный поток воды. Но то место, где пребывал Благословенный, не было затоплено водой. Тогда Благословенному пришла такая мысль: «Что если я, раздвинув воду вокруг, буду ходить взад-вперед посредине, на сухой, покрытой пылью земле?» И Благословенный, раздвинув воду вокруг, стал ходить взад-вперед посредине, на покрытой пылью земле. Тогда аскет с пучком волос Урувела Кассапа, подумав: «Лишь бы Великого Саману не унесло водой!», отправился на лодке вместе со множеством аскетов к тому месту, где пребывал Благословенный. Урувела Кассапа увидел Благословенного, который, раздвинув воду вокруг, ходил взад-вперед посредине, на покрытой пылью земле. Увидев его, он обратился к Благословенному с такими словами: «Это ты здесь, Великий Самана?» — «Это я, Кассапа», — ответил Благословенный и, поднявшись в воздух, опустился прямо в лодку. Тогда у аскета с пучком волос Урувелы Кассапы возникла мысль: «Обладает великим могуществом Великий Самана, обладает великой силой, раз даже вода не уносит его! Но все же он не арахант, каков я».

Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘cirampi kho imassa moghapurisassa evaṃ bhavissati ‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, na tveva ca kho arahā yathā aha’nti, yaṃnūnāhaṃ imaṃ jaṭilaṃ saṃvejeyya’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘neva ca kho tvaṃ, kassapa, arahā, nāpi arahattamaggasamāpanno, sāpi te paṭipadā natthi, yāya tvaṃ arahā vā assasi arahattamaggaṃ vā samāpanno’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Tvaṃ khosi, kassapa, pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako vināyako aggo pamukho pāmokkho, tepi tāva apalokehi, yathā te maññissanti, tathā te karissantī’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo yena te jaṭilā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te jaṭile etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bho, mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carituṃ, yathā bhavanto maññanti tathā karontū’’ti. ‘‘Cirapaṭikā mayaṃ, bho, mahāsamaṇe abhippasannā, sace bhavaṃ mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissati, sabbeva mayaṃ mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissāmā’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

Тогда Благословенному пришла такая мысль: «Долго же у этого пустого человека будет возникать мысль: „Обладает великим могуществом Великий Самана, обладает великой силой, но все же он не арахант, каков я“. Что если я вселю трепет в этого аскета?» Тогда Благословенный сказал аскету с пучком волос Урувеле Кассапе: «Кассапа, ты ведь не арахант и не вступил на путь к арахантству. И нет у тебя той практики, благодаря которой ты мог бы стать арахантом или вступить на путь к арахантству». Тогда аскет с пучком волос Урувела Кассапа, склонившись головой к стопам Благословенного, сказал Благословенному: «О Господин, пусть бы я получил у Благословенного домашнее отречение и полное посвящение!» — «Но ведь ты, Кассапа, вождь, наставник, лучший, предводитель и глава пятисот аскетов. Сначала спроси их согласия, чтобы они поступили так, как сочтут нужным». Тогда аскет с пучком волос Урувела Кассапа отправился туда, где были те аскеты, и, подойдя, сказал им: «О почтенные, я желаю вести святую жизнь под руководством Великого Саманы. Поступайте так, как сочтете нужным». — «О почтенный, мы уже давно глубоко преданы Великому Самане. Если ты будешь вести святую жизнь под руководством Великого Саманы, то и все мы станем вести святую жизнь под руководством Великого Саманы». Тогда эти аскеты, пустив по воде свои волосы, спутанные косы, коромысла с утварью и принадлежности для поклонения огню, отправились туда, где находился Благословенный. Подойдя и склонившись головами к стопам Благословенного, они сказали Благословенному: «О Господин, пусть бы мы получили у Благословенного домашнее отречение и полное посвящение!» — «Придите, бхиккху, — сказал Благословенный. — Дхамма провозглашена верно. Ведите святую жизнь для полного прекращения страданий». Это и было полным посвящением для этих почтенных.

Addasā kho nadīkassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne, disvānassa etadahosi – ‘‘māheva me bhātuno upasaggo ahosī’’ti, jaṭile pāhesi – ‘‘gacchatha me bhātaraṃ jānāthā’’ti, sāmañca tīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu kho, kassapa, seyyo’’ti? ‘‘Āmāvuso, idaṃ seyyo’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ [Pg.286] udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

Аскет с пучком волос Нади Кассапа увидел плывущие по воде волосы, спутанные косы, коромысла с утварью и принадлежности для поклонения огню. Увидев это, он подумал: «Лишь бы с моим братом не случилось никакой беды!», отправил аскетов, сказав: «Ступайте, разузнайте о моем брате». А сам вместе с тремястами аскетами отправился туда, где находился почтенный Урувела Кассапа. Подойдя, он спросил почтенного Урувелу Кассапу: «Действительно ли это лучше, Кассапа?» — «Да, друг, это лучше», — ответил тот. Тогда эти аскеты, пустив по воде свои волосы, спутанные косы, коромысла с утварью и принадлежности для поклонения огню, отправились туда, где находился Благословенный. Подойдя и склонившись головами к стопам Благословенного, они сказали Благословенному: «О Господин, пусть бы мы получили у Благословенного домашнее отречение и полное посвящение!» — «Придите, бхиккху, — сказал Благословенный. — Дхамма провозглашена верно. Ведите святую жизнь для полного прекращения страданий». Это и было полным посвящением для этих почтенных.

Addasā kho gayākassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne, disvānassa etadahosi – ‘‘māheva me bhātūnaṃ upasaggo ahosī’’ti, jaṭile pāhesi – ‘‘gacchatha me bhātaro jānāthā’’ti, sāmañca dvīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu kho, kassapa, seyyo’’ti? ‘‘Āmāvuso, idaṃ seyyo’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti, bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

Аскет с пучком волос Гая Кассапа увидел плывущие по воде волосы, спутанные косы, коромысла с утварью и принадлежности для поклонения огню. Увидев это, он подумал: «Лишь бы с моими братьями не случилось никакой беды!», отправил аскетов, сказав: «Ступайте, разузнайте о моих братьях». А сам вместе с двумястами аскетами отправился туда, где находился почтенный Урувела Кассапа. Подойдя, он спросил почтенного Урувелу Кассапу: «Действительно ли это лучше, Кассапа?» — «Да, друг, это лучше», — ответил тот. Тогда эти аскеты, пустив по воде свои волосы, спутанные косы, коромысла с утварью и принадлежности для поклонения огню, отправились туда, где находился Благословенный. Подойдя и склонившись головами к стопам Благословенного, они сказали Благословенному: «О Господин, пусть бы мы получили у Благословенного домашнее отречение и полное посвящение!» — «Придите, бхиккху, — сказал Благословенный. — Дхамма провозглашена верно. Ведите святую жизнь для полного прекращения страданий». Это и было полным посвящением для этих почтенных.

‘‘Bhagavato adhiṭṭhānena pañca kaṭṭhasatāni na phāliyiṃsu, phāliyiṃsu, aggī na ujjaliyiṃsu, ujjaliyiṃsu, na vijjhāyiṃsu, vijjhāyiṃsu, pañca mandāmukhisatāni abhinimmini, etena nayena aḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassāni honti.

По волеизъявлению Благословенного пятьсот поленьев не кололись, а затем раскололись; костры не разгорались, а затем разгорелись; костры не гасли, а затем погасли; также он сотворил пятьсот жаровен. Таким образом, было совершено три с половиной тысячи чудес.

‘‘Atha kho bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena gayāsīsaṃ tena cārikaṃ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ sahassena sabbeheva purāṇajaṭilehi. Tatra sudaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse saddhiṃ bhikkhusahassena. Tatra kho bhagavā bhikkhu āmantesi (saṃ. ni. 4.28) – ‘sabbaṃ, bhikkhave, ādittaṃ, kiñca, bhikkhave, sabbaṃ ādittaṃ, cakkhu, bhikkhave, ādittaṃ, rūpā ādittā, cakkhuviññāṇaṃ [Pg.287] ādittaṃ, cakkhusamphasso āditto, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ, rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi? Sotaṃ ādittaṃ, saddā ādittā…pe… ghānaṃ ādittaṃ, gandhā ādittā…pe… jivhā ādittā, rasā ādittā…pe… kāyo āditto, phoṭṭhabbā ādittā…pe… mano āditto, dhammā ādittā, manoviññāṇaṃ ādittaṃ, manosamphasso āditto, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ, rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi āditta’’’nti vadāmi.

Пробыв в Урувеле столько, сколько пожелал, Благословенный отправился в странствие к Гаясисе вместе с большой общиной бхиккху — тысячей монахов, которые все прежде были аскетами с пучками волос. Там Благословенный пребывал в Гае, на холме Гаясиса, вместе с тысячей бхиккху. Там Благословенный обратился к бхиккху: «Все, о бхиккху, горит. И что же, бхиккху, есть это „все“, что горит? Глаз, бхиккху, горит; видимые формы горят; зрительное сознание горит; зрительный контакт горит. И какое бы чувство ни возникало обусловленным зрительным контактом — приятное, неприятное или ни-приятное-ни-неприятное — оно тоже горит. Чем оно горит? Оно горит огнем страсти, огнем злости, огнем заблуждения. Оно горит рождением, старением и смертью, скорбью, плачем, болью, печалью и отчаянием — так я говорю. Ухо горит, звуки горят... нос горит, запахи горят... язык горит, вкусы горят... тело горит, тактильные ощущения горят... ум горит, ментальные объекты горят, умственное сознание горит, умственный контакт горит. И какое бы чувство ни возникало обусловленным умственным контактом — приятное, неприятное или ни-приятное-ни-неприятное — оно тоже горит. Чем оно горит? Оно горит огнем страсти, огнем злости, огнем заблуждения. Оно горит рождением, старением и смертью, скорбью, плачем, болью, печалью и отчаянием — так я говорю».

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Sotasmimpi nibbindati, saddesupi nibbindati…pe… ghānasmimpi nibbindati, gandhesupi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati…pe… kāyasmimpi nibbindati, phoṭṭhabbesupi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti, ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

«Видя так, о бхиккху, образованный благородный ученик испытывает разочарование к глазу, испытывает разочарование к видимым формам, испытывает разочарование к зрительному сознанию, испытывает разочарование к зрительному контакту. И к какому бы чувству ни возникало обусловленным зрительным контактом — приятному, неприятному или ни-приятному-ни-неприятному — к нему он тоже испытывает разочарование. Он испытывает разочарование к уху, испытывает разочарование к звукам... испытывает разочарование к носу, испытывает разочарование к запахам... испытывает разочарование к языку, испытывает разочарование к вкусам... испытывает разочарование к телу, испытывает разочарование к тактильным ощущениям... испытывает разочарование к уму, испытывает разочарование к ментальным объектам, испытывает разочарование к умственному сознанию, испытывает разочарование к умственному контакту. И к какому бы чувству ни возникало обусловленным умственным контактом — приятному, неприятному или ни-приятному-ни-неприятному — к нему он тоже испытывает разочарование. Испытывая разочарование, он становится бесстрастным. Благодаря бесстрастию он освобождается. В освобожденном разуме возникает знание: „Освобожден“. Он постигает: „Рождение прекращено, святая жизнь прожита, сделано то, что должно быть сделано, не осталось ничего для этого состояния“».

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhusahassassa anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.

И во время провозглашения этого разъяснения умы той тысячи бхиккху освободились от загрязнений без какого-либо цепляния.

29. Evaṃ ādittapariyāyadesanaṃ sutvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ sampatto nadīkassapo thero somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ [Pg.288] pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Tattha aggaphalanti uttamaphalaṃ, attanā ropitaambarukkhassa ādimhi gahitaphalaṃ vā. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

29. Услышав таким образом проповедь о горящем, тхера Нади Кассапа, достигший арахантства вместе с аналитическими знаниями, преисполнившись радости, провозглашая повествование о своих прошлых деяниях, произнес стихи, начинающиеся со слов: «Благословенному Падумуттаре...» и так далее. Здесь слово «высший плод» означает превосходный плод, или же первый плод, сорванный с посаженного им самим мангового дерева. Остальное вполне понятно.

Nadīkassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны тхеры Нади Кассапы завершено.

3. Gayākassapattheraapadānavaṇṇanā

3. Описание ападаны тхеры Гая Кассапы

Tatiyāpadāne ajinacammavatthohantiādikaṃ āyasmato gayākassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito ekatiṃsakappe sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane assamaṃ māpetvā vanamūlaphalāhāro vasati. Tena ca samayena bhagavā eko adutiyo tassa assamasamīpenāgacchi, so bhagavantaṃ disvā pasannamānaso upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhito velaṃ olokento manoharāni kolaphalāni satthu upanesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā dvīhi tāpasasatehi saddhiṃ gayāya viharati. Gayāya vasanato hissa kassapagottatāya ca gayākassapoti samaññā ahosi. So bhagavato saddhiṃ parisāya ehibhikkhūpasampadaṃ datvā nadīkassapassa vuttanayena ādittapariyāya desanāya ovadiyamāno arahatte patiṭṭhāsi.

В третьей ападане стихи, начинающиеся со слов «Одетый в шкуру антилопы...» и так далее, представляют собой ападану почтенного тхеры Гая Кассапы. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Тридцать один эон назад, во времена Благословенного Сикхи, он родился в благородной семье. Достигнув разумного возраста, из стремления к освобождению он оставил домашнюю жизнь, принял отречение аскета, устроил себе обитель в лесной глуши и жил там, питаясь лесными корнями и плодами. В то время Благословенный один, без спутников, проходил вблизи его обители. Увидев Благословенного, он преисполнился веры в сердце, подошел, поклонился ему и, встав в стороне, выбрав подходящее время, поднес Учителю прекрасные плоды дикой сливы. Благодаря этому благому деянию он странствовал среди богов и людей, а в эпоху нынешнего Будды родился в семье брахмана. Достигнув зрелости, из стремления к освобождению он оставил домашнюю жизнь, принял отречение аскета и жил в Гае вместе с двумястами аскетами. Из-за того, что он жил в Гае и принадлежал к роду Кассапа, он получил имя Гая Кассапа. Когда Благословенный даровал ему и его общине посвящение «приди, бхиккху», он, наставляемый проповедью о горящем тем же способом, что был описан для Нади Кассапы, утвердился в плоде арахантства.

35. So arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajinacammavatthohantiādimāha. Tattha ajinacammavatthoti tāpasapabbajitattā ajinacammanivāsanapāvuraṇoti attho. Khāribhāradharoti tāpasakāle tāpasaparikkhāraparipuṇṇakājadharoti attho. Khārikatāpasaparikkhāre pūretvā. Kolaṃ ahāsi assamanti kolaphalaṃ assame pūretvā assame nisinnoti attho. Agopayinti [Pg.289] pāṭhe kolaphalaṃ pariyesitvā assamaṃ gopesiṃ rakkhinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

35. Достигнув арахатства, этот старейшина, преисполнившись радости, провозглашая свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Ajinacammavatthohi» («Одетый в шкуру антилопы»). Здесь слово «ajinacammavatthoti» означает: «из-за своего отречения в качестве аскета носящий одеяние и покрывало из шкуры антилопы». «Khāribhāradharoti» означает: «во время своего пребывания аскетом несущий коромысло, наполненное принадлежностями аскета». Наполнив корзины принадлежностями аскета. «Kolaṃ ahāsi assamanti» означает: «наполнив обитель плодами зизифуса (колы), сидел в обители». В варианте чтения «agopayinti» это означает: «отыскав плоды зизифуса, я оберегал и охранял обитель». Всё остальное имеет очевидный смысл.

Gayākassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Гая-Кассапы окончено.

4. Kimilattheraapadānavaṇṇanā

4. Описание ападаны старейшины Кимилы

Catutthāpadāne nibbute kakusandhamhītiādikaṃ āyasmato kimilattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kakusandhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto parinibbute satthari tassa dhātuyo uddissa salalamālāhi maṇḍapaṃ kāretvā pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena tāvatiṃsesu uppajjitvā aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare sakyarājakule nibbattitvā kimiloti tassa nāmaṃ akāsi. So vayappatto bhogasampattiyā pamatto viharati. Tassa ñāṇaparipākaṃ ñatvā saṃvegajananatthaṃ anupiyāyaṃ viharanto satthā paṭhamayobbane ṭhitaṃ ramaṇīyaṃ itthirūpaṃ abhinimminitvā purato dassetvā puna anukkamena yathā jarārogavipattīhi abhibhūtā dissati, tathā akāsi. Taṃ disvā kimilakumāro ativiya saṃvegajāto attano saṃvegaṃ pakāsento bhagavato pākaṭaṃ katvā laddhānusāsano arahattaṃ pāpuṇi.

В четвертой ападане стих, начинающийся со слов «Nibbute kakusandhamhī» («Когда угас Благословенный Какусандха»), представляет собой ападану почтенного старейшины Кимилы. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Какусандхи он переродился в благородной семье и, достигнув совершеннолетия, после окончательного освобождения (париниббаны) Учителя, в честь Его святых мощей воздвиг павильон, украшенный цветами салала, и совершил подношение. Благодаря этому благому поступку он переродился в мире Тридцати Трех богов (Таватимса) и, странствуя из жизни в жизнь среди богов и людей, в эпоху нынешнего Будды переродился в городе Капилаваттху в царском роду Сакьев, и ему дали имя Кимила. Достигнув зрелости, он жил в беспечности, окруженный богатством и роскошью. Зная о созревании его мудрости, Учитель, пребывавший в городе Анупия, дабы вызвать в нем духовное потрясение (самвегу), сотворил образ прекрасной женщины в расцвете юности и показал ее перед ним, а затем постепенно сделал так, что она предстала одолеваемой старостью, болезнями и увяданием. Увидев это, царевич Кимила испытал глубочайшее потрясение и, выражая свое духовное волнение, предстал перед Благословенным, получил Его наставления и достиг арахатства.

42. So arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute kakusandhamhītiādimāha. Brāhmaṇamhi vusīmatīti pañcahi vasitāhi vasippattamhi bhagavati. Brāhmaṇassa sabbaguṇagaṇehi maṇḍitattā abhivūḷhītattā brāhmaṇamhi kakusandhe bhagavati parinibbuteti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānamevāti.

42. Достигнув арахатства, этот старейшина, преисполнившись радости, провозглашая свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов: «Nibbute kakusandhamhī». Выражение «brāhmaṇamhi vusīmatī» означает: «когда Благословенный, достигший совершенства в пяти видах мастерства (васита), угас». Смысл слов «brāhmaṇamhi kakusandhe bhagavati parinibbute» («когда угас Благословенный Какусандха, истинный брахман») заключается в том, что Благословенный зовется брахманом из-за того, что Он украшен всеми совокупностями благих качеств и полностью смыл все загрязнения. Всё остальное имеет очевидный смысл.

Kimilattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Кимилы окончено.

5. Vajjiputtattheraapadānavaṇṇanā

5. Описание ападаны старейшины Вадджипутты

Sahassaraṃsī [Pg.290] bhagavātiādikaṃ āyasmato vajjiputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavutikappe ekaṃ paccekabuddhaṃ bhikkhāya gacchantaṃ disvā pasannamānaso kadaliphalāni adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ licchavirājakumāro hutvā nibbatti, vajjirājaputtattā vajjiputtotvevassa samaññā. So daharo hutvā hatthisippādisikkhanakālepi hetusampannatāya nissaraṇajjhāsayova hutvā vicaranto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ katvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā aparabhāge aciraparinibbute satthari dhammaṃ saṅgāyituṃ saṅketaṃ katvā mahātheresu tattha tattha viharantesu ekadivasaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ sekhaṃyeva samānaṃ mahatiyā parisāya parivutaṃ dhammaṃ desentaṃ disvā tassa uparimaggādhigamāya ussāhaṃ janento –

Стих, начинающийся со слов «Sahassaraṃsī bhagavā» («Благословенный, тысячелучезарный»), представляет собой ападану почтенного старейшины Вадджипутты. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Девяносто четыре каппы тому назад, увидев Паччекабудду, шедшего за подаянием, он с умиротворенным умом поднес ему плоды банана. Благодаря этому благому поступку он странствовал среди богов и людей и в эпоху нынешнего Будды переродился в Весали в качестве царевича Личчхави. Поскольку он был сыном царя Вадджи, его имя было Вадджипутта. Будучи еще юным, даже во время обучения искусству управления слонами и прочим умениям, благодаря созреванию причинных условий он жил с устремлением к освобождению от сансары. Услышав проповедь Дхаммы Учителя, он обрел веру, принял монашество под Его руководством, усердно практиковал випассану и вскоре стал обладателем шести видов сверхзнания (абхинья). Став обладателем шести видов сверхзнания, впоследствии, вскоре после париниббаны Учителя, когда великие старейшины, договорившись о проведении собора для чтения Дхаммы, пребывали в различных местах, он в один из дней увидел почтенного Ананду, который, будучи еще только учеником (секха), проповедовал Дхамму в окружении многочисленной общины. Желая побудить его к усердию ради достижения высших путей, он обратился к нему со стихом:

‘‘Rukkhamūlagahanaṃ pasakkiya, nibbānaṃ hadayasmiṃ opiya;

Jhāya gotama mā ca pamādo, kiṃ te biḷibiḷikā karissatī’’ti. (theragā. 119) – gāthaṃ abhāsi;

«Уйдя в лесную чащу у подножия дерева, поместив ниббану в свое сердце, медитируй, о Готама, и не будь беспечным! Что принесет тебе эта пустая болтовня?» — так он произнес этот стих.

Tattha rukkhamūlagahananti rukkhamūlabhūtaṃ gahanaṃ, gahanañhi atthi, na rukkhamūlaṃ, rukkhamūlañca atthi, na gahanaṃ, tesu rukkhamūlaggahaṇena ṭhānassa chāyāya sampannatāya vātātapaparissayābhāvaṃ dīpeti, gahanaggahaṇena nivātabhāvena vātaparissayābhāvaṃ janasambādhābhāvañca dasseti, tadubhayena ca bhāvanāyogyataṃ. Pasakkiyāti upagantvā. Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyāti ‘‘evaṃ mayā paṭipajjitvā nibbānaṃ adhigantabba’’nti nibbutiṃ hadaye ṭhapetvā citte katvā. Jhāyāti tilakkhaṇūpanijjhānena jhāya, vipassanābhāvanāsahitaṃ maggabhāvanaṃ bhāvehi. Gotamāti dhammabhaṇḍāgārikaṃ gottenālapati. Mā ca pamādoti adhikusalesu dhammesu mā pamādaṃ āpajji. Idāni yādiso [Pg.291] therassa pamādo, taṃ paṭikkhepavasena dassento ‘‘kiṃ te biḷibiḷikā karissatī’’ti āha. Tattha biḷibiḷikāti biḷibiḷikiriyā, biḷibiḷitisaddapavatti yathā niratthakā, evaṃ biḷibiḷikāsadisā janapaññatti. Kiṃ te karissatīti kīdisaṃ atthaṃ tuyhaṃ sādhessati, tasmā janapaññattiṃ pahāya sadatthapasuto hohīti ovādaṃ adāsi.

Здесь выражение «rukkhamūlagahanaṃ» означает лесную чащу у подножия дерева. Ведь бывает чаща без подножия дерева, и бывает подножие дерева без чащи. Из них упоминание «подножия дерева» указывает на отсутствие опасности от ветра и зноя благодаря тенистости этого места. Упоминание «чащи» указывает на отсутствие опасности от ветра благодаря безветрию, а также на отсутствие беспокойства от скопления людей. Сочетание обоих этих условий указывает на пригодность места для медитации. «Pasakkiyā» означает «придя, приблизившись». «Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyā» означает «поместив угасание (ниббану) в сердце, укоренив в уме мысль: "Практикуя таким образом, я должен достичь ниббаны"». «Jhāyā» означает «медитируй посредством созерцания трех характеристик существования (тилаккхана), развивай развитие пути (магга-бхавана) вместе с практикой випассаны». Словом «Gotama» он обращается по родовому имени к хранителю сокровищницы Дхаммы (старейшине Ананде). «Mā ca pamādoti» означает «не допускай беспечности в отношении высших благих состояний (дхамм)». Теперь, показывая характер беспечности старейшины с целью ее пресечения, он сказал: «Что принесет тебе эта пустая болтовня (biḷibiḷikā)?» Здесь «biḷibiḷikā» означает суетные действия, подобные бессмысленному шуму «били-били», то есть мирские разговоры с людьми. «Kiṃ te karissatī» означает «какую пользу это принесет тебе?». «Поэтому, оставив мирские разговоры, будь предан собственному благу» — такое наставление он дал.

Taṃ sutvā aññehi vuttena vissagandhavāyanavacanena saṃvegajāto bahudeva rattiṃ caṅkamena vītināmento vipassanaṃ ussukkāpetvā senāsanaṃ pavisitvā mañcake nisinnamattova ‘‘kiñci sayāmī’’ti sīsaṃ bimbohanamasampattaṃ pādaṃ bhūmito uggataṃ sarīrassa ākāsagatakkhaṇeyeva arahattaṃ pāpuṇi.

Услышав это наставление, а также слова других старейшин о том, что от него исходит «запах сырого мяса» (метафора чувственных загрязнений), он преисполнился духовного трепета. Проведя большую часть ночи в медитации при ходьбе (чанкамане) и усердно развивая випассану, он вошел в свою обитель и, едва присев на ложе с мыслью «прилягу ненадолго», в тот самый миг, когда его голова еще не коснулась подушки, а ноги уже оторвались от земли — когда его тело находилось в подвешенном состоянии (в воздухе) — он достиг арахатства.

49. Vajjiputtatthero aparabhāge somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sahassaraṃsī bhagavātiādimāha. Tattha sahassaraṃsīti ettha ‘‘anekasatasahassaraṃsī’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘sahassaraṃsī’’ti vuttanti veditabbaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

49. Впоследствии старейшина Вадджипутта, преисполнившись радости, провозглашая свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов «Sahassaraṃsī bhagavā». Следует знать, что в выражении «sahassaraṃsī» («тысячелучезарный») вместо должного «anekasatasahassaraṃsī» («многосоттысячелучезарный») сказано «sahassaraṃsī» ради удобства стихосложения. Всё остальное легко для понимания.

Vajjiputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Описание ападаны старейшины Вадджипутты окончено.

6. Uttarattheraapadānavaṇṇanā

6. Описание ападаны старейшины Уттары

Chaṭṭhāpadāne sumedho nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato uttarasāmaṇerassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena vicarati. Tena ca samayena satthā tasseva anuggaṇhanatthaṃ vanantare aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento. So antalikkhena gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ākāsato oruyha suvisuddhehi vipulehi kaṇikārapupphehi bhagavantaṃ pūjesi, pupphāni buddhānubhāvena satthu upari chattākārena aṭṭhaṃsu, so tena bhiyyosomattāya pasannacitto hutvā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavanto yāvatāyukaṃ tattha ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā [Pg.292] nibbatti, uttarotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ gantvā jātiyā rūpena vijjāya vayena sīlācārena ca lokassa sambhāvanīyo jāto.

В шестой ападане стих, начинающийся со слов «Sumedho nāma sambuddho» («Просветленный по имени Сумедха»), представляет собой ападану почтенного саманеры Уттары. Он также совершал благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие условием для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Сумедхи он был ведающим тайным знанием (виддхадхарой) и летал по воздуху. В то время Учитель, дабы оказать ему милость, восседал в лесной глуши у подножия некоего дерева, испуская шестицветные лучи Будды. Летя по небу и увидев Благословенного, он преисполнился веры, спустился с небес и поднес Благословенному чистейшие и великолепные цветы каникара. Силой величия Будды эти цветы зависли над Учителем в форме зонта. Благодаря этому он преисполнился еще большей веры и радости. Впоследствии, скончавшись, он переродился среди богов Таватимсы, где наслаждался божественным блаженством. Пробыв там до конца срока жизни и уйдя оттуда, он странствовал среди богов и людей, а в эпоху нынешнего Будды переродился в Раджагахе сыном богатого брахмана, и его назвали Уттара. Достигнув совершеннолетия и в совершенстве овладев брахманскими науками, он благодаря своему происхождению, внешности, знаниям, возрасту и добродетельному поведению стал глубоко уважаем в обществе.

Tassa taṃ sampattiṃ disvā vassakāro magadhamahāmatto attano dhītaraṃ dātukāmo hutvā attano adhippāyaṃ pavedesi. So nissaraṇajjhāsayatāya taṃ paṭikkhipitvā kālena kālaṃ dhammasenāpatiṃ payirupāsanto tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vattasampanno hutvā theraṃ upaṭṭhahati.

Видя его благополучие, великий министр Магадхи по имени Вассакара пожелал выдать за него свою дочь и сообщил ему о своем намерении. Однако Уттара, стремясь к освобождению от сансары, отверг это предложение. Время от времени он посещал полководца Дхаммы (старейшину Сарипутту), слушал от него Дхамму и, обретя веру, принял монашество. Будучи прилежным в исполнении монашеских обязанностей, он преданно ухаживал за старейшиной.

Tena ca samayena therassa aññataro ābādho uppanno, tassa bhesajjatthāya uttaro sāmaṇero pātova pattacīvaramādāya vihārato nikkhanto antarāmagge taḷākassa samīpe pattaṃ ṭhapetvā udakasamīpaṃ gantvā mukhaṃ dhovati. Atha aññataro umaṅgacoro katakammo ārakkhapurisehi anubaddho aggamaggena nagarato nikkhamitvā palāyanto attanā gahitaṃ ratanabhaṇḍitaṃ sāmaṇerassa patte pakkhipitvā palāyi. Sāmaṇeropi pattasamīpaṃ upagato. Coraṃ anubandhantā rājapurisā sāmaṇerassa patte bhaṇḍikaṃ disvā ‘‘ayaṃ coro, iminā coriyaṃ kata’’nti sāmaṇeraṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vassakārassa brāhmaṇassa dassesuṃ. Vassakāro ca tadā rañño vinicchaye niyutto hutvā chejjabhejjaṃ anusāsati, so ‘‘pubbe mama vacanaṃ nādiyi, suddhapāsaṇḍiyesu pabbajī’’ti (theragā. aṭṭha. 1.uttarattheragāthāvaṇṇanā) kammaṃ asodhetvā ghātukāmattāva jīvantameva taṃ sūle uttāsesi.

В то время старейшина заболел недугом. Ради поиска лекарства для него саманера Уттара рано утром взял чашу и верхнее одеяние и вышел из монастыря. По пути, остановившись у пруда, он поставил чашу и подошел к воде, чтобы умыться. В этот момент некий вор, совершивший кражу через подкоп, преследуемый стражниками, выбежал из города по главной дороге. Спасаясь бегством, он бросил украденный им сверток с драгоценностями в чашу саманеры и скрылся. Саманера же вернулся к своей чаше. Преследовавшие вора царские стражники, обнаружив сверток в чаше саманеры, воскликнули: «Вот он, вор! Это он совершил кражу!» Они связали саманере руки за спиной и привели его к брахману Вассакаре. Вассакара в то время был назначен царем вершить суд и выносить приговоры о казнях и телесных наказаниях. Подумав: «Прежде он не послушал моих слов и ушел в монахи к этим чистым отшельникам», он, даже не расследовав дело, из одного лишь желания погубить его, приказал заживо посадить его на кол.

Athassa bhagavā ñāṇaparipākaṃ oloketvā taṃ ṭhānaṃ gantvā vipphurantahatthanakhamaṇimayūkhasambhinnasitābhatāya paggharantajātihiṅgulakasuvaṇṇarasadhāraṃ viya jālāguṇṭhitamudutalunadīghaṅgulihatthaṃ uttarassa sīse ṭhapetvā ‘‘uttara, idaṃ te purimakammassa phalaṃ uppannaṃ, tattha tayā paccavekkhaṇabalena adhivāsanā kātabbā’’ti vatvā ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. Uttaro amatābhisekasadisena satthu hatthasamphassena sañjātappasādasomanassatāya uḷārapītipāmojjaṃ paṭilabhitvā yathāparicitaṃ vipassanāmaggaṃ samārūḷho ñāṇassa paripākaṃ gatattā satthu ca desanāvilāsena tāvadeva maggapaṭipāṭiyā sabbe kilese khepetvā chaḷabhiñño [Pg.293] ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā sūlato uṭṭhahitvā parānuddayāya ākāse ṭhatvā pāṭihāriyaṃ dassesi. Mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi. Tāvadevassa vaṇo saṃrūḷhi, so bhikkhūhi, ‘‘āvuso, tādisadukkhaṃ anubhavanto kathaṃ tvaṃ vipassanaṃ anuyuñjituṃ asakkhī’’ti puṭṭho, ‘‘pageva me, āvuso, saṃsāre ādīnavo, saṅkhārānañca sabhāvo sudiṭṭho, evāhaṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavantopi asakkhiṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ adhigantu’’nti āha. ‘‘Pubbajātiyā daharakāle makkhikaṃ gahetvā nimbasūlakaṃ gahetvā sūlāropanakīḷaṃ paṭicca evaṃ anekajātisatesu sūlāropanadukkhamanubhavitvā imāya pariyosānajātiyā evarūpaṃ dukkhamanubhūta’’nti āha.

Тогда Благословенный, узрев созревание его мудрости, прибыл к тому месту. Он возложил на голову Уттары Свою руку с мягкими, нежными и длинными пальцами, переплетенными тонкой сетью (линий), сияющую белизной, смешанной с блеском ногтей и драгоценных камней, подобно потоку расплавленного чистого золота и киновари, и сказал: «Уттара, это плод твоего прежнего поступка настиг тебя. В этом испытании ты должен проявить терпение силой самоанализа». Сказав это, Он проповедал ему Дхамму в соответствии с его склонностями. Благодаря прикосновению руки Учителя, подобному омовению нектаром бессмертия, в Уттаре зародились глубокая вера и радость. Обретя великий восторг и ликование, он вступил на привычный путь випассаны. Благодаря созреванию его мудрости и величию проповеди Учителя, он в тот же миг, следуя ступеням пути, полностью уничтожил все загрязнения ума и обрел шесть видов сверхзнания. Став обладателем шести видов сверхзнания, он поднялся с кола и из сострадания к другим, паря в воздухе, явил чудо. Множество людей преисполнилось изумления и благоговения. В тот же миг его рана полностью затянулась. Когда монахи спросили его: «Друг, как ты смог усердствовать в випассане, испытывая столь ужасные муки?», он ответил: «Друзья, еще задолго до этого я отчетливо узрел опасность сансары и истинную природу обусловленных явлений (санкхар). Поэтому, даже испытывая такие страдания, я смог развить випассану и достичь высшего плода». Он также добавил: «В прошлой жизни, будучи ребенком, я поймал муху и, взяв шип дерева нимб, проткнул ее ради забавы. Из-за этой игры в насаживание на кол я на протяжении сотен жизней претерпевал муки бытия посаженным на кол, и в этой моей последней жизни я испытал подобное страдание».

55. Atha aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha anuttānapadavaṇṇanameva karissāma.

55. Впоследствии, вспомнив о своем прошлом поступке, он преисполнился радости и, провозглашая свои прошлые деяния, произнес стих, начинающийся со слов «Sumedho nāma sambuddho». Здесь мы разъясним лишь те слова, смысл которых неочевиден.

57. Vijjādharo tadā āsinti bāhirakamantādivijjāsiddhiyā ākāsagāmisamattho hutvā caraṇavasena taṃ vijjaṃ rakkhitvā avināsetvā pariharaṇavasena vijjādharayoni āsiṃ ahosinti attho. Antalikkhacaro ahanti antaṃ pariyosānaṃ koṭiṃ likhate saṃkarissatīti antalikkhaṃ. Atha vā antaṃ pariyosānaṃ likhyate olokiyate etenāti antalikkhaṃ, tasmiṃ antalikkhe, ākāse caraṇasīlo ahanti attho. Tisūlaṃ sukataṃ gayhāti tikhiṇaṃ sūlaṃ, aggaṃ āvudhaṃ. Tisūlaṃ sundaraṃ kataṃ, koṭṭanaghaṃsanamaddanapaharaṇavasena suṭṭhu kataṃ sūlāvudhaṃ gayha gahetvā ambarato gacchāmīti attho. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattāva nayānuyogena suviññeyyamevāti.

57. Слова "Vijjādharo tadā āsiṃ" (Тогда я был виджжадхарой) означают: благодаря овладению мирскими мантрами и другими тайными знаниями, став способным летать по воздуху, оберегая это знание посредством практики, не давая ему угаснуть и поддерживая его, я родился среди виджжадхар — таков смысл. Слова "Antalikkhacaro ahaṃ" (Я летал в небесах): "antalikkha" (небо) — это то, что стирает или делает невидимым предел, границу. Или же "antalikkha" — это то, посредством чего видится предел. "В этом небесном пространстве, в воздухе, я имел обыкновение летать" — таков смысл. Слова "Tisūlaṃ sukataṃ gayha" (Взяв хорошо сделанный трезубец): "tisūlaṃ" — это острый трезубец, превосходное оружие. "Взяв хорошо сделанный трезубец — оружие-трезубец, превосходно изготовленный посредством ковки, шлифовки, полировки и заточки, я лечу по небу" — таков смысл. Всё остальное легко понять, применяя тот же метод, поскольку это уже объяснялось ранее.

Uttarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Уттары завершено.

7. Aparauttarattheraapadānavaṇṇanā

7. Разъяснение ападаны другого старейшины Уттары

Sattamāpadāne [Pg.294] nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato aparassa uttarattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ito catunnavutikappe siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā vayappatto viññutaṃ patvā sāsane laddhappasādo hutvā upāsakattaṃ nivedesi. So satthari parinibbute attano ñātake sannipātetvā bahupūjāsakkāraṃ saṃharitvā dhātupūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sākete brāhmaṇakule nibbattitvā uttaroti laddhanāmo vayappatto kenacideva karaṇīyena sāvatthiṃ gato kaṇḍambamūle kataṃ yamakapāṭihāriyaṃ disvā pasīditvā puna kāḷakārāmasuttadesanāya abhivaḍḍhamānasaddho pabbajitvā satthārā saddhiṃ rājagahaṃ gantvā upasampadaṃ labhitvā tatheva caranto vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā satthari sāvatthiyaṃ viharante buddhupaṭṭhānatthaṃ rājagahato sāvatthiṃ upagato bhikkhūhi – ‘‘kiṃ, āvuso, pabbajjākiccaṃ tayā matthakaṃ pāpita’’nti puṭṭho aññaṃ byākāsi.

В седьмой ападане слова, начинающиеся с "Nibbute lokanāthamhi", представляют собой жизнеописание (ападану) другого почтенного старейшины Уттары. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Девяносто четыре каппы назад, во времена Благословенного Сиддхаттхи, он родился в благородной семье. Достигнув совершеннолетия и обретя зрелость ума, он обрёл веру в Учение и объявил себя упасакой. Когда Учитель ушёл в париниббану, он собрал своих родственников, приготовил обильные подношения и совершил поклонение реликвиям. Благодаря этому благому поступку он странствовал среди богов и людей. В нынешнюю эпоху Будды он родился в Сакете в семье брахмана и получил имя Уттара. Достигнув совершеннолетия, он отправился по какому-то делу в Саваттхи. Там он увидел Двойное чудо, совершённое у подножия мангового дерева Кандамба, и преисполнился веры. Позже, услышав проповедь "Калакарама-сутты", его вера ещё более укрепилась. Он принял монашество, отправился вместе с Учителем в Раджагаху, получил полное посвящение (упасампаду) и, усердно практикуя, развил випассану и вскоре обрёл шесть высших знаний. Став обладателем шести высших знаний, когда Учитель пребывал в Саваттхи, он прибыл туда из Раджагахи, чтобы прислуживать Будде. Когда монахи спросили его: "Друг, довёл ли ты дело монашества до вершины?", он провозгласил своё достижение арахантства.

93. Arahattaṃ pana patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

93. Достигнув же арахантства, преисполненный радости, желая поведать о своих прошлых деяниях, он произнёс стихи, начинающиеся с "Nibbute lokanāthamhi". Всё это легко понять, поскольку смысл очевиден из того, что было объяснено ранее.

Aparauttarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны другого старейшины Уттары завершено.

8. Bhaddajittheraapadānavaṇṇanā

8. Разъяснение ападаны старейшины Бхаддаджи

Aṭṭhamāpadāne ogayhāhaṃ pokkharaṇintiādikaṃ āyasmato bhaddajittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu pāraṃ gantvā kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane assamaṃ [Pg.295] kāretvā vasanto ekadivasaṃ satthāraṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Satthā tassa ajjhāsayaṃ disvā ākāsato otari. Otiṇṇassa pana bhagavato madhuñca bhisamuḷālañca sappikhīrañca upanāmesi, tassa taṃ bhagavā anukammaṃ upādāya paṭiggahetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi. So tena puññakammena tusitesu nibbatto tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato kāle mahaddhano seṭṭhi hutvā aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ bhojetvā ticīvarena acchādesi.

В восьмой ападане слова, начинающиеся с "Ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ", представляют собой жизнеописание (ападану) почтенного старейшины Бхаддаджи. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары он родился в семье брахмана. Достигнув зрелости, он в совершенстве овладел науками и искусствами брахманов. Оставив чувственные удовольствия, он принял отшельничество, построил себе обитель в лесу и поселился там. Однажды, увидев Учителя, летящего по воздуху, он преисполнился веры и встал, почтительно сложив ладони. Учитель, зная его намерение, спустился с неба. Спустившемуся Благословенному он поднёс мёд, стебли и корни лотоса, а также топлёное масло и молоко. Благословенный из сострадания принял его подношение, произнёс слова благословения и удалился. Благодаря этому благому поступку он переродился на небесах Тусита. Пробыв там до конца срока жизни и скончавшись, он странствовал из одного благого удела в другой. Во времена Благословенного Випасси он стал богатым домохозяином (сеттхи) и, накормив сто шестьдесят восемь тысяч монахов, одарил их тройным комплектом монашеских одежд.

Evaṃ bahuṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbatti. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā manussalokesu uppanno buddhasuññe loke pañca paccekabuddhasatāni catūhi paccayehi upaṭṭhahitvā tato cuto rājakule nibbattitvā rajjaṃ anusāsanto attano puttaṃ paccekabodhiṃ adhigantvā ṭhitaṃ upaṭṭhahitvā tassa parinibbutassa dhātuyo gahetvā cetiyaṃ katvā pūjesi. Evaṃ tattha tattha tāni tāni puññāni katvā imasmiṃ buddhuppāde bhaddiyanagare asītikoṭivibhavassa bhaddiyaseṭṭhissa ekaputtako hutvā nibbatti, bhaddajītissa nāmaṃ ahosi. Tassa kira issariyabhogaparivārasampatti carimabhave bodhisattassa viya ahosi.

Совершив так много благих дел, он переродился в мире богов. Пробыв там до конца срока жизни и скончавшись, он родился среди людей. В эпоху, когда в мире не было Будд, он заботился о пятистах паччекабуддах, обеспечивая их четырьмя видами поддержки. Скончавшись в той жизни, он родился в царской семье. Правя царством, он заботился о своём сыне, который обрёл знание паччекабудды. Когда тот ушёл в париниббану, он взял его реликвии, построил четию (ступицу) и совершил поклонение. Совершая различные благие дела в тех или иных жизнях, в нынешнюю эпоху Будды он родился в городе Бхаддия единственным сыном богатого купца Бхаддии, чьё состояние исчислялось восьмьюдесятью крорами. Его назвали Бхаддаджи. Говорят, что в этой его последней жизни его величие, богатство и свита были подобны величию Бодхисаттвы.

Tadā satthā sāvatthiyaṃ vasitvā bhaddajikumāraṃ saṅgaṇhanatthāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ bhaddiyanagaraṃ gantvā jātiyāvane vasi tassa ñāṇaparipākaṃ āgamayamāno. Sopi uparipāsāde nisinno sīhapañjaraṃ vivaritvā olokento bhagavato santike dhammaṃ sotuṃ gacchantaṃ mahājanaṃ disvā, ‘‘katthāyaṃ mahājano gacchatī’’ti pucchitvā taṃ kāraṇaṃ sutvā sayampi mahatā parivārena satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto sabbābharaṇapaṭimaṇḍitova sabbakilese khepetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahatte pana tena adhigate satthā bhaddiyaseṭṭhiṃ āmantesi – ‘‘tava putto alaṅkatapaṭiyatto dhammaṃ suṇanto arahatte patiṭṭhāsi, tenassa idāneva pabbajituṃ yuttaṃ, no ce pabbajissati, parinibbāyissatī’’ti. Seṭṭhi ‘‘na mayhaṃ puttassa daharasseva sato parinibbānena kiccaṃ atthi, pabbājetha na’’nti āha. Taṃ satthā pabbājetvā upasampādetvā tattha sattāhaṃ vasitvā koṭigāmaṃ pāpuṇi, so ca gāmo gaṅgātīre ahosi[Pg.296]. Koṭigāmavāsino ca buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesuṃ. Bhaddajitthero satthārā anumodanāya āraddhamattāya bahigāmaṃ gantvā ‘‘gaṅgātīre maggasamīpe satthu āgatakāle vuṭṭhahissāmī’’ti kālaparicchedaṃ katvā aññatarasmiṃ rukkhamūle samāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi. Mahātheresu āgacchantesupi avuṭṭhahitvā satthu āgatakāleyeva vuṭṭhāsi. Puthujjanā bhikkhū – ‘‘ayaṃ adhunā pabbajito, mahātheresu āgacchantesu mānathaddho hutvā na vuṭṭhāsī’’ti ujjhāyiṃsu.

Тогда Учитель, пребывая в Саваттхи, ради блага юноши Бхаддаджи отправился вместе с великой общиной монахов в город Бхаддия и остановился в роще Джатия, ожидая созревания его мудрости. Тот же, сидя в верхних покоях своего дворца, открыл окно и, посмотрев наружу, увидел множество людей, идущих к Благословенному, чтобы послушать Дхамму. Он спросил: "Куда идёт этот народ?", и, узнав причину, сам в сопровождении большой свиты отправился к Учителю. Слушая Дхамму, будучи украшенным всеми своими драгоценностями, он полностью уничтожил все загрязнения ума и обрёл арахантство. Когда он обрёл арахантство, Учитель обратился к купцу Бхаддии: "Твой сын, будучи нарядно украшенным, слушал Дхамму и утвердился в арахантстве. Поэтому ему надлежит принять монашество прямо сейчас. Если он не примет монашество, он уйдёт в париниббану". Купец ответил: "Мне нет пользы от париниббаны моего столь юного сына. Пожалуйста, посвятите его в монахи". Учитель посвятил его в послушники и затем в монахи. Пробыв там семь дней, он прибыл в деревню Котигама, которая находилась на берегу Ганга. Жители Котигамы устроили великое подношение общине монахов во главе с Буддой. Когда Учитель только начал произносить слова благословения, старейшина Бхаддаджи вышел за пределы деревни и, решив: "Я поднимусь, когда Учитель будет проходить мимо по дороге на берегу Ганга", сел под деревом и вошёл в медитативное сосредоточение. Даже когда мимо проходили великие старейшины, он не вставал, а поднялся только тогда, когда подошёл сам Учитель. Обычные монахи стали роптать: "Этот монах только недавно принял посвящение, но когда мимо проходили великие старейшины, он из гордости даже не поднялся".

Koṭigāmavāsino satthu bhikkhusaṅghassa ca bahū nāvāsaṅghāṭe bandhiṃsu. Satthā ‘‘bhaddajissānubhāvaṃ pakāsemī’’ti nāvāya ṭhatvā ‘‘kahaṃ bhaddajī’’ti pucchi. Bhaddajitthero – ‘‘sohaṃ, bhante’’ti satthāraṃ upasaṅkamitvā añjaliṃ katvā aṭṭhāsi. Satthā ‘‘ehi, bhaddaji, amhehi saddhiṃ ekanāvaṃ abhiruhā’’ti. So uppatitvā satthu ṭhitanāvāyaṃ aṭṭhāsi. Satthā gaṅgāya majjhe gatakāle, ‘‘bhaddaji, tayā mahāpanādakāle ajjhāvuṭṭharatanapāsādo kaha’’nti āha. ‘‘Imasmiṃ ṭhāne nimuggo, bhante’’ti. ‘‘Tena hi, bhaddaji, sabrahmacārīnaṃ kaṅkhaṃ chindā’’ti. Tasmiṃ khaṇe thero satthāraṃ vanditvā iddhibalena gantvā pāsādathūpikaṃ pādaṅgulantarena sannirujjhitvā pañcavīsatiyojanaṃ pāsādaṃ gahetvā ākāse uppati, uppatanto ca paññāsayojanāni ukkhipi. Athassa purimabhave ñātakā pāsādagatena lobhena macchakacchapamaṇḍūkā hutvā nibbattā tasmiṃ pāsāde uṭṭhahante parivattitvā patiṃsu. Satthā te sampatante disvā ‘‘ñātakā te, bhaddaji, kilamantī’’ti āha. Thero satthu vacanena pāsādaṃ vissajjesi. Pāsādo yathāṭhāneyeva patiṭṭhahi. Satthā pāraṅgato bhikkhūhi – ‘‘kadā, bhante, bhaddajittherena ayaṃ pāsādo ajjhāvuṭṭho’’ti puṭṭho mahāpanādajātakaṃ (jā. 1.3.40 ādayo) kathetvā bahujanaṃ dhammāmataṃ pāyesi.

Жители Котигамы связали вместе множество лодок для Учителя и общины монахов. Учитель, решив: "Я явлю сверхъестественную силу Бхаддаджи", стоя на лодке, спросил: "Где Бхаддаджи?". Старейшина Бхаддаджи ответил: "Вот я, Господин", подошёл к Учителю и встал, почтительно сложив ладони. Учитель сказал: "Иди сюда, Бхаддаджи, взойди на одну лодку вместе с нами". Тот взлетел и встал на лодке, где находился Учитель. Когда они достигли середины Ганга, Учитель спросил: "Бхаддаджи, где тот драгоценный дворец, в котором ты жил во времена царя Махапанады?". "Он затонул в этом месте, Господин", — ответил тот. "В таком случае, Бхаддаджи, развей сомнения своих собратьев по святой жизни". В тот же миг старейшина поклонился Учителю и силой своих сверхспособностей спустился под воду, зажал шпиль дворца между пальцами ног и, подняв дворец размером в двадцать пять йоджан, взлетел в воздух. Взлетая, он поднял его на высоту пятидесяти йоджан. Тогда его родственники из прошлой жизни, которые из-за привязанности к этому дворцу переродились там рыбами, черепахами и лягушками, стали падать и переворачиваться, когда дворец поднялся из воды. Учитель, увидев, как они падают, сказал: "Твои родственники страдают, Бхаддаджи". По слову Учителя старейшина отпустил дворец, и тот опустился точно на прежнее место. Когда Учитель переправился на другой берег, монахи спросили его: "Господин, когда старейшина Бхаддаджи жил в этом дворце?". Тогда Будда поведал "Махапанада-джатаку" и напоил множество людей нектаром Дхаммы.

98. Thero pana arahattaṃ patto pubbasambhāraṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsetuṃ ogayhāhaṃ pokkharaṇintiādimāha. Tattha ogayhāhaṃ pokkharaṇinti puthunānāanekamahoghehi khaṇitattā ‘‘pokkharaṇī’’ti laddhanāmaṃ jalāsayaṃ ogayha ogahetvā pavisitvā ajjhogāhetvā ghāsahetukhādanatthāya tattha pokkharaṇiyaṃ pavisitvā [Pg.297] bhisaṃ padumapuṇḍarīkamūlaṃ uddharāmīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānapadatthattā ca nayānusārena suviññeyyamevāti.

98. Старейшина же, достигнув арахантства, вспомнил свои прежние заслуги и, преисполненный радости, желая поведать о своих прошлых деяниях, произнёс стихи, начинающиеся с "Ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ". В этих стихах слова "Ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ" означают: спустившись в водоём, получивший название "поккхарани" (пруд с лотосами), поскольку он был выкопан широким и глубоким для сбора обильных потоков воды, и войдя туда ради добывания пищи, я доставал оттуда стебли лотоса, а также корни розовых и белых лотосов — таков смысл. Всё остальное легко понять, следуя методу, поскольку это уже объяснялось ранее и слова имеют очевидный смысл.

Bhaddajittheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Бхаддаджи завершено.

9. Sivakattheraapadānavaṇṇanā

9. Разъяснение ападаны старейшины Сиваки

Navamāpadāne esanāya carantassātiādikaṃ āyasmato sivakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso pattaṃ ādāya kummāsassa pūretvā adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakulagehe nibbattitvā sivakotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto vijjāsippesu nipphattiṃ gato nekkhammajjhāsayatāya kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vicaranto satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

В девятой ападане слова, начинающиеся с "Esanāya carantassa", представляют собой жизнеописание (ападану) почтенного старейшины Сиваки. Он также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие мощной опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Випасси он родился в благородной семье. Достигнув зрелости, однажды он увидел Благословенного, собиравшего подаяние, и, преисполнившись веры, взял его чашу, наполнил её ячменной кашей и поднёс ему. Благодаря этому благому поступку он странствовал среди богов и людей. В нынешнюю эпоху Будды он родился в Раджагахе в семье брахмана и получил имя Сивака. Достигнув совершеннолетия, он в совершенстве овладел науками и искусствами. Из-за сильного стремления к отречению он оставил чувственные удовольствия, принял отшельничество и стал странствовать. Встретив Учителя, он выслушал Дхамму, обрёл веру, принял монашество и, усердно практикуя випассану, вскоре достиг арахантства.

117. Arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento esanāya carantassātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

117. Достигнув арахантства, преисполненный радости, желая поведать о своих прошлых деяниях, он произнёс стихи, начинающиеся с "Esanāya carantassa". Всё это легко понять.

Sivakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение ападаны старейшины Сиваки завершено.

10. Upavānattheraapadānavaṇṇanā

10. Разъяснение ападаны старейшины Упаваны

Dasamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato upavānattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kenaci kammacchiddena padumuttarassa bhagavato kāle dalliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷayakkhakumbhaṇḍagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate [Pg.298] tattha sudhotaṃ attano uttarāsaṅgaṃ veḷagge ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi. Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi. Taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso ahosi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavānoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Athāyasmā upavāno bhagavato upaṭṭhāko ahosi. Tena ca samayena bhagavato vātābādho uppajji. Therassa gihisahāyo devahito nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. So theraṃ catūhi paccayehi pavāresi. Athāyasmā upavāno nivāsetvā pattacīvaraṃ gahetvā tassa brāhmaṇassa nivesanaṃ upagañchi. Brāhmaṇo ‘‘kenaci maññe payojanena thero āgato bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘vadeyyātha, bhante, kenattho’’ti āha. Thero tassa brāhmaṇassa payojanaṃ ācikkhanto –

В десятом Ападане [описание], начинающееся со слов «Падумуттаро нама джино» (Победитель по имени Падумуттара) — это ападана почтенного Упаваны. Этот [старец], совершив благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары (виваттупаниссая), из-за некоторого изъяна в камме переродился во времена Благословенного Падумуттары в бедной семье. Достигнув совершеннолетия, когда Благословенный ушёл в париниббану, он взял Его реликвию. Когда люди, божества, наги, гаруды, яккхи, кумбханды и гандхаббы воздвигли ступу высотой в семь йоджан, состоящую из семи видов драгоценностей, он привязал на верхушку бамбукового шеста своё хорошо выстиранное верхнее одеяние (уттарасанга), сделав из него знамя, и совершил подношение ступе. Взяв это знамя, полководец яккхов по имени Абхисамматака, поставленный божествами для охраны и почитания ступы, будучи невидимым, держал его в воздухе и трижды обошёл ступу по часовой стрелке (падаккхина). Увидев это, [будущий Упавана] преисполнился величайшей веры и радости в сердце. Благодаря этому благому поступку он странствовал среди богов и людей, и в эпоху нынешнего Будды переродился в Саваттхи в семье брахмана, получив имя Упавана. Достигнув зрелости, он увидел могущество Будды во время подношения монастыря Джетавана, обрёл веру, принял монашество и, практикуя випассану, обрёл шесть видов сверхзнания (чалабхиння). Затем почтенный Упавана стал личным помощником (упаттака) Благословенного. В то время у Благословенного возникла болезнь ветра (ватабадха). В Саваттхи жил брахман по имени Девахита, который был другом тхеры в его бытность мирянином. Он пригласил тхеру обеспечивать его четырьмя обителями (паччая). Тогда почтенный Упавана, одевшись, взяв чашу и верхнюю одежду, пришёл к дому этого брахмана. Брахман, подумав: «Должно быть, тхера пришёл по какому-то делу», спросил: «О достопочтенный, скажите, в чём вы нуждаетесь?» Тхера, желая объяснить брахману цель своего прихода, [сказал]:

‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni;

Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.

«Арахант, Сугата в этом мире, Мудрец (Муни) страдает от болезни ветра. О брахман, если есть горячая вода, дай её Мудрецу.

‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato;

Apacitopaceyyānaṃ, tassa icchāmi hātave’’ti. (theragā. 185-186) –

Почитаемый теми, кто достоин почитания, уважаемый теми, кто достоин уважения, чтимый теми, кто достоин почтения — для Него я желаю принести [эту воду], чтобы облегчить Его недуг».

Gāthādvayaṃ abhāsi.

Он произнёс эти две строфы.

Tassattho – yo imasmiṃ loke pūjaneyyānaṃ pūjetabbehi sakkādīhi devehi mahābrahmādīhi ca brahmehi pūjito, sakkareyyānaṃ sakkātabbehi bimbisārakosalarājādīhi sakkato, apaceyyānaṃ apacāyitabbehi mahesīhi khīṇāsavehi apacito, kilesehi ārakattādinā arahaṃ, sobhanagamanādinā sugato sabbaññū muni mayhaṃ satthā devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā, so dāni vātehi vātahetu vātakkhobhanimittaṃ ābādhiko jāto. Sace[Pg.299], brāhmaṇa, uṇhodakaṃ atthi, tassa vātābādhavūpasamanatthaṃ taṃ hātave upanetuṃ icchāmīti.

Смысл этого таков: Тот, кто в этом мире почитаем достойными почитания — божествами во главе с Саккой и Брахмами во главе с Махабрахмой; уважаем достойными уважения — царями во главе с Бимбисарой и Косалой; чтим достойными почтения — великими мудрецами, уничтожившими влечения (кхинасава); Арахант — благодаря удалённости от загрязнений ума; Сугата — благодаря благому пути; Всеведущий Мудрец, мой Учитель, Божество над божествами, превосходящий Сакку среди Сакк, превосходящий Брахму среди Брахм — Он ныне страдает от болезни, вызванной расстройством ветра. «О брахман, если есть горячая вода, я желаю принести её, чтобы облегчить Его болезнь ветра». Таково разъяснение.

Taṃ sutvā brāhmaṇo uṇhodakaṃ tadanurūpaṃ vātaharañca bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi. Tena ca satthu rogo vūpasami. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

Услышав это, брахман поднёс Благословенному горячую воду и соответствующее лекарство, устраняющее ветер. Благодаря этому болезнь Учителя утихла. Благословенный выразил ему признательность (анумодана).

122. Athāyasmā upavāno aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha padumuttarotiādīni pubbe vuttatthāneva.

122. Затем почтенный Упавана, вспомнив позже свои прошлые деяния, преисполнился радости и, желая явить историю своей прошлой жизни, произнёс строфы, начинающиеся со слов «Падумуттаро нама джино». В этих строфах слова «Падумуттаро» и прочие имеют тот же смысл, что был объяснён ранее.

123. Mahājanā samāgammāti sakalajambudīpavāsino rāsibhūtāti attho. Citakaṃ katvāti yojanubbedhaṃ candanarāsicitakaṃ katvā bhagavato sarīraṃ tattha abhiropayiṃsūti sambandho.

123. «Собралось множество людей» (Mahājanā samāgammā) означает, что жители всей Джамбудипы собрались вместе. «Соорудив погребальный костёр» (Citakaṃ katvā) — связь слов такова: соорудив погребальный костёр из груды сандалового дерева высотой в одну йоджану, они возложили на него тело Благословенного.

124. Sarīrakiccaṃ katvānāti ādahanāti agginā dahanakiccaṃ katvāti attho.

124. «Совершив обряд над телом» (Sarīrakiccaṃ katvānā) означает кремацию, то есть совершение обряда сожжения на огне.

127-28. Jaṅghā maṇimayā āsīti manussehi katathūpe jaṅghā pupphavāhatthaṃ caritaṭṭhānaṃ maṇimayā indanīlamaṇinā katāti attho. Mayampīti sabbe devā thūpaṃ karissāmāti attho.

127-28. «Основание было из драгоценных камней» (Jaṅghā maṇimayā āsī) означает, что в ступе, построенной людьми, основание — место, предназначенное для возложения цветов и обхода — было сделано из драгоценных камней, а именно из синего сапфира (инданила). «И мы также» (Mayampī) означает, что все божества решили: «Мы тоже построим ступу».

129. Dhātu āveṇikā natthīti devamanussehi visuṃ visuṃ cetiyaṃ kātuṃ āveṇikā visuṃ dhātu natthi, taṃ dassento sarīraṃ ekapiṇḍitanti āha. Adhiṭṭhānabalena sakalasarīradhātu ekaghanasilāmayapaṭimā viya ekameva ahosīti attho. Imamhi buddhathūpamhīti sakalajambudīpavāsīhi katamhi imamhi suvaṇṇathūpamhi mayaṃ sabbe samāgantvā kañcukathūpaṃ karissāmāti attho.

129. «Нет отдельной реликвии» (Dhātu āveṇikā natthī) означает, что для того чтобы боги и люди могли построить отдельные ступы, не было отдельных, обособленных реликвий. Показывая это, он сказал: «Тело стало единым целым» (sarīraṃ ekapiṇḍitaṃ). Смысл в том, что силой решимости (адхиттхана) все телесные реликвии соединились в одно целое, подобно монолитной каменной статуе. «Над этой ступой Будды» (Imamhi buddhathūpamhi) означает: «Над этой золотой ступой, построенной жителями всей Джамбудипы, мы все, собравшись вместе, возведём внешнюю покрывающую ступу (канчука-тупа)».

133. Indanīlaṃ mahānīlanti indīvarapupphavaṇṇābhaṃ maṇi indanīlamaṇi. Tato adhikavaṇṇatā mahāmaṇi indanīlamaṇayo ca mahānīlamaṇayo ca jotirasamaṇijātiraṅgamaṇayo ca ekato sannipātetvā rāsī katvā suvaṇṇathūpe kañcukathūpaṃ katvā achādayunti sambandho.

133. «Сапфиры и великие синие камни» (Indanīlaṃ mahānīlaṃ): драгоценный камень цвета цветка синего лотоса (индивара) — это сапфир (инданила). Камень ещё более глубокого цвета — это великий сапфир (маханила). Связь слов такова: собрав вместе сапфиры, великие сапфиры, камни джотираса и джатиранга, они сложили их в груду и покрыли ими золотую ступу, создав внешнюю покрывающую ступу.

144. Paccekaṃ [Pg.300] buddhaseṭṭhassāti buddhuttamassa pati ekaṃ visuṃ uparichadanena thūpaṃ akaṃsūti attho.

144. «Каждый для величайшего Будды» (Paccekaṃ buddhaseṭṭhassa) означает, что они построили ступу для величайшего из Будд, каждый отдельно сделав верхнее покрытие.

147. Kumbhaṇḍā guyhakā tathāti kumbhamattāni aṇḍāni yesaṃ devānaṃ te kumbhaṇḍā, paṭicchādetvā niguhitvā paṭicchādanato garuḷā guyhakā nāma jātā, te kumbhaṇḍā guyhakāpi thūpaṃ akaṃsūti attho.

147. «Кумбханды и гуйяки также» (Kumbhaṇḍā guyhakā tathā): кумбханды — это божества, чьи яички величиной с кувшин (кумбха). Гуйяками называют гаруд, поскольку они скрывают и прячут свои тела. Смысл в том, что эти кумбханды и гуйяки также строили ступу.

151. Atibhonti na tassābhāti tassa cetiyassa pabhaṃ candasūriyatārakānaṃ pabhā na atibhonti, na ajjhottharantīti attho.

151. «Не превосходят её сияния» (Atibhonti na tassābhā) означает, что свет луны, солнца и звёзд не превосходит и не затмевает сияние этой четии.

158. Ahampi kāraṃ kassāmīti tādino lokanāthassa thūpasmiṃ ahampi kāraṃ puññakiriyaṃ kusalakammaṃ dhajapaṭākapūjaṃ karissāmīti attho.

158. «Я также совершу подношение» (Ahampi kāraṃ kassāmi) означает: «Я также совершу благое дело, заслугу, подношение знамён и флагов у ступы такого Покровителя мира».

Upavānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны почтенного Упаваны завершено.

11. Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā

11. Разъяснение Ападаны почтенного Раттхапалы

Ekādasamāpadāne padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato raṭṭhapālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle tassa uppattito puretarameva haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattitvā vayappatto pitu accayena gharāvāse patiṭṭhito ratanakoṭṭhāgārakammikena dassitaṃ aparimāṇaṃ kulavaṃsānugataṃ dhanaṃ disvā ‘‘imaṃ ettakaṃ dhanarāsiṃ mayhaṃ ayyakapayyakādayo attanā saddhiṃ gahetvā gantuṃ nāsakkhiṃsu, mayā pana gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kapaṇaddhikādīnaṃ mahādānaṃ deti. So abhiññālābhiṃ ekaṃ tāpasaṃ upaṭṭhahanto tena devalokādhipacce uyyojito yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cuto devo hutvā nibbatti. So tattha devaloke devarajjaṃ karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto manussaloke bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthassa kulassa ekaputto hutvā nibbatti. Tena ca samayena padumuttaro nāma bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko veneyyasattaṃ nibbānamahānagarasaṅkhātakhemantabhūmiṃ sampāpesi. Atha so kulaputto anukkamena viññutaṃ patto ekadivasaṃ upāsakehi [Pg.301] saddhiṃ vihāraṃ gato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pasannacitto parisapariyante nisīdi.

В одиннадцатом Ападане [описание], начинающееся со слов «Падумуттарасса бхагавато» (Благословенного Падумуттары), — это ападана почтенного Раттхапалы. Этот [старец] также совершил благие дела при прежних Буддах, накапливая в различных существованиях заслуги, служащие опорой для освобождения от сансары. Во времена Благословенного Падумуттары, ещё до Его рождения, он переродился в городе Хамсавати в богатой семье великого домохозяина (гахапати-махасала). Достигнув совершеннолетия, после кончины отца он стал главой дома. Увидев безмерное богатство, унаследованное от предков, которое показал ему хранитель сокровищницы, он подумал: «Мои деды, прадеды и другие предки не смогли забрать с собой это огромное богатство, но мне надлежит забрать его с собой [в виде заслуг]». Подумав так, он стал раздавать великую милостыню беднякам, путникам и другим нуждающимся. Заботясь об одном отшельнике, обладавшем сверхзнаниями (абхиння), он по его совету устремил разум к владычеству в мире богов. Совершая благие дела до конца жизни, после смерти он переродился божеством. Правя в том мире богов в качестве царя богов, он прожил там весь положенный срок жизни, а затем, уйдя оттуда, переродился в мире людей единственным сыном в семье, способной примирить расколотое царство. В то время в мире появился Благословенный по имени Падумуттара, который, повернув благородное Колесо Дхаммы, привёл способных к обучению существ в безопасную гавань, именуемую великим градом Ниббаны. Затем этот юноша из хорошей семьи, постепенно достигнув совершеннолетия, в один из дней вместе с упасаками пришёл в монастырь. Увидев Благословенного, проповедующего Дхамму, он преисполнился веры и сел на краю собрания.

Tena ca samayena satthā ekaṃ bhikkhuṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, taṃ disvā pasannamānaso tadatthāya cittaṃ ṭhapetvā satasahassabhikkhuparivārassa bhagavato mahatā sakkārena sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyena ijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘anāgate gotamassa nāma sammāsambuddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So satthāraṃ bhikkhusaṅghañca vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvānavutikappe phussassa bhagavato kāle satthu vemātikabhātikesu tīsu rājaputtesu satthāraṃ upaṭṭhahantesu tesaṃ puññakiriyāya sahāyakiccaṃ akāsi. Evaṃ tattha tattha bhave taṃ taṃ bahuṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kururaṭṭhe thullakoṭṭhikanigame raṭṭhapālaseṭṭhigehe nibbatti, tassa bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthe kule nibbattattā raṭṭhapāloti vaṃsānugatameva nāmaṃ ahosi. So mahatā parivārena vaḍḍhanto anukkamena yobbanaṃ patto mātāpitūhi patirūpena dārena saṃyojetvā mahante ca yase patiṭṭhāpito dibbasampattisadisaṃ sampattiṃ paccanubhoti. Atha bhagavā kururaṭṭhe janapadacārikaṃ caranto thullakoṭṭhikaṃ anupāpuṇi. Taṃ sutvā raṭṭhapālo kulaputto satthāraṃ upasaṅkamitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sattavāre bhattacchede katvā kicchena kasirena mātāpitaro anujānāpetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yācitvā satthu āṇattiyā aññatarassa therassa santike pabbajitvā yonisomanasikārena kammaṃ karonto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

В то время Учитель провозгласил одного бхиккху величайшим среди тех, кто принял монашество из веры. Увидев это, [юноша] преисполнился веры и устремил свой разум к этому достижению. В течение семи дней он совершал великое подношение Благословенному, окружённому ста тысячами бхиккху, с великим почтением, и принёс обет (панидхана). Учитель, видя, что его обет исполнится без препятствий, предсказал: «В будущем, в учении Самосовершенного Будды по имени Готама, он станет величайшим среди тех, кто принял монашество из веры». Поклонившись Учителю и общине бхиккху, он поднялся со своего места и ушёл. Совершая благие дела до конца жизни, он ушёл из того мира и странствовал среди богов и людей. Девяносто две каппы назад, во времена Благословенного Пхуссы, когда три царских сына, бывшие братьями Учителя по отцу, служили Учителю, он помогал им в их благих делах. Так, накапливая множество различных заслуг в разных существованиях, странствуя лишь в счастливых мирах (сугати), в эпоху нынешнего Будды он переродился в стране Куру, в селении Тхуллакоттхика, в доме сеттхи Раттхапалы. Поскольку он родился в семье, способной примирить расколотое царство, ему дали родовое имя Раттхапала («Защитник царства»). Растя в окружении многочисленной свиты, он постепенно достиг юности. Родители женили его на подходящей девушке и окружили великой славой и роскошью, так что он наслаждался богатством, подобным божественному. Затем Благословенный, странствуя по стране Куру, прибыл в Тхуллакоттхику. Услышав об этом, юноша Раттхапала пришёл к Учителю, выслушал Дхамму в Его присутствии и обрёл веру. Семь раз он объявлял голодовку, пока с большим трудом не получил разрешение родителей. Придя к Учителю, он попросил о монашеском постриге (паббаджджа). По велению Учителя он принял монашество у одного из тхер. Практикуя с правильным вниманием (йонисо-манасикара), он развил випассану и достиг архатства.

179-180. Athāyasmā aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Sunāgo so mayā dinnoti tadā mahādhanaseṭṭhi hutvā sabbaṃ sāpateyyaṃ dānamukhe vissajjanasamaye sattappatiṭṭho sundaro nāgo [Pg.302] hatthirājā mayā dinno ahosi. Taṃ dassento īsādantotiādimāha. Īsādanto rathaīsappamāṇadanto, so mayā dinno hatthināgo. Urūḷhavāti rājāvahanayoggasamattho, rājāraho vā. Setacchattoti alaṅkāratthāya upaṭṭhahanasetacchattasahitoti attho. Pasobhitoti ārohapariṇāhavā rūpasobhāhi sampannoti attho. Sakappano sahatthipoti hatthialaṅkārasahito hatthigopakasahitoti attho. Itthambhūto hatthināgo padumuttarassa bhagavato mayā dinnoti attho.

179-180. Затем почтенный [Раттхапала], вспомнив позже свои прошлые деяния, преисполнился радости и, желая явить историю своей прошлой жизни, произнёс строфы, начинающиеся со слов «Падумуттарасса бхагавато». «Тот прекрасный слон был подарен мной» (Sunāgo so mayā dinno) означает: в то время, будучи богатым сеттхи, во время раздачи всего своего имущества в качестве дара, я подарил прекрасного царского слона по имени Нага, который стоял, опираясь на землю семью точками (саптаппатиттха). Показывая это, он произнёс строфу, начинающуюся со слов «С бивнями, подобными дышлу колесницы» (Īsādanto). «С бивнями, подобными дышлу колесницы» (Īsādanto) означает слона, чьи бивни размером с дышло колесницы; этот слон-нага был подарен мной. «Могучий» (Urūḷhavā) означает способный носить царя, или же достойный царя. «С белым зонтом» (Setacchatto) означает, что для украшения его сопровождал возвышающийся белый зонт. «Прекрасный» (Pasobhito) означает обладающий гармоничным телосложением и наделённый внешней красотой. «С убранством и погонщиком» (Sakappano sahatthipo) означает украшенный слоновьим убранством и сопровождаемый погонщиком. Смысл в том, что такой величественный слон-нага был подарен мной Благословенному Падумуттаре.

181. Mayā bhattaṃ kāretvānāti mayā kārāpitavihāre vasantānaṃ koṭisaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapetvā mahesino niyyādesinti sambandho.

181. «Устроив раздачу пищи» (Mayā bhattaṃ kāretvānā) — связь слов такова: установив постоянное подношение пищи (ниччабхатта) для одного коти бхиккху, живущих в монастыре, построенном мной, я преподнёс его Великому Мудрецу.

183. Jalajuttamanāmakoti jalato jāto jalajo, kiṃ taṃ? Padumaṃ, padumena samānanāmattā uttamattā ca padumuttaro nāma bhagavāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

183. «Именуемый лучшим из рождённых в воде» (Jalajuttamanāmako): рождённый в воде (джаладжа) — это лотос (падума). Смысл в том, что Благословенный носит имя Падумуттара («Превосходный лотос») из-за сходства Его имени с лотосом и из-за Его превосходства. Всё остальное во всех местах имеет очевидный смысл.

Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Разъяснение Ападаны почтенного Раттхапалы завершено.

Chappaññāsamamahāvaggavaṇṇanā samattā.

Разъяснение пятьдесят шестой великой главы (Махавагга) завершено.

Iti visuddhajanavilāsiniyā apadāna-aṭṭhakathāya

Так завершается в «Висуддхаджанавиласини», комментарии к Ападане,

Ettāvatā buddhapaccekabuddhasāvakattherāpadāna-aṭṭhakathā samattā.

На этом комментарий к Ападанам Будд, Паччекабудд и учеников-тхер завершён.

Nigamanakathā

Эпилог (Заключительное слово)

Sīhaḷadīpake [Pg.303] appicchatādiguṇavantānaṃ theravaṃsappadīpānaṃ ānandattherādīnaṃ sabbasattānaṃ taṇhāmānadiṭṭhādayo chedananiggahavivecanādyatthaṃ sattahi māsehi ativiya ārādhanena laddhakosallena bodhisambhāraṃ gavesantena satidhitigativīriyaparakkamantena mahāsamantaguṇasobhanena tipiṭakadharena paṇḍitena ābhataṃ imaṃ apadāna-aṭṭhakathaṃ sabbo sadevaloko jānātūti.

Пусть весь мир вместе с богами познает этот комментарий к Ападане, составленный мудрецом, хранителем Типитаки, украшенным со всех сторон великими достоинствами, непрестанно усердствующим с осознанностью, стойкостью, пониманием и настойчивостью, ищущим накопления условий для пробуждения, обретшим великое мастерство благодаря успешному завершению этого труда всего за семь месяцев ради отсечения, обуздания и устранения жажды, гордыни, ложных воззрений и прочего у всех существ, вслед за старейшиной Анандой и другими учителями, которые, обладая такими достоинствами, как малое количество желаний и другие, являются светильниками в линии преемственности старейшин на острове Шри-Ланка.

Anena lobhādimalā pajānaṃ, cakkhādirogā vividhā ca dukkhā;

Kalahādibhayā dukkhitā jātā, corādayonatthakarā ca loke.

Благодаря этому даянию Дхаммы пусть исчезнут в мире загрязнения существ, такие как алчность и прочие, болезни глаз и другие недуги, различные страдания, а также возникшие опасности, такие как ссоры, и приносящие вред разбойники и прочие угрозы.

Nassantu me pañca verā ca pāpā, nassantu gimhe yathā vuṭṭhivātā;

Aṭṭhaṅgikamaggavarena patvā, nibbānapuraṃ paṭipādayāmi.

Пусть исчезнут у меня пять видов вражды и зла, подобно тому как в летний зной рассеиваются дождевые ветры. Достигнув прекрасного града Ниббаны с помощью благородного Восьмеричного пути, да приведу я туда и других существ.

Sabbadiṭṭhiñca maddanto, rāgadosādipāpake;

Saṃsāravaṭṭaṃ chinditvā, upemi saggamokkhake.

Сокрушая все ложные воззрения и такие пагубные состояния, как страсть, злоба и прочие, и отсекая круговорот сансары, да достигну я небесных миров и освобождения.

Āṇākhettamhi sabbattha, avīcimhi bhavaggato;

Sabbe dhammānuyāyantu, tayo lokā utupi cāti.

Повсюду в сфере влияния Будды, от ада Авичи до вершины бытия, пусть распространяются все благие Дхаммы, и пусть три мира и времена года следуют своему гармоничному порядку.

Apadāna-aṭṭhakathā samattā.

Комментарий к Ападане завершен.


සිංහල
පාලි කැනනයවිවරණඅටුවාවෙනත්
1101 පාරාජික පාළි
1102 පාචිත්තිය පාළි
1103 මහාවග්ග පාළි (විනය)
1104 චූළවග්ග පාළි
1105 පරිවාර පාළි
1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1
1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2
1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා
1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය)
1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා
1206 පරිවාර අට්ඨකථා
1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1
1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2
1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3
1401 ද්වෙමාතිකාපාළි
1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා
1403 වජිරබුද්ධි ටීකා
1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1
1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2
1406 විනයාලංකාර ටීකා-1
1407 විනයාලංකාර ටීකා-2
1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා
1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය
1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1
1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2
1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි
1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා

8401 විසුද්ධිමග්ග-1
8402 විසුද්ධිමග්ග-2
8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1
8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2
8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා

8406 දීඝනිකාය (පු-වි)
8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි)
8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි)
8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි)
8410 විනයපිටක (පු-වි)
8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි)
8412 අට්ඨකථා (පු-වි)
8413 නිරුත්තිදීපනී
8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ
8415 අනුදීපනීපාඨ
8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ
8417 නමක්කාරටීකා
8418 මහාපණාමපාඨ
8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා
8420 සුතවන්දනා
8421 කමලාඤ්ජලි
8422 ජිනාලඞ්කාර
8423 පජ්ජමධු
8424 බුද්ධගුණගාථාවලී
8425 චූළගන්ථවංස
8427 සාසනවංස
8426 මහාවංස
8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං
8428 කච්චායනබ්යාකරණං
8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා)
8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා)
8432 පදරූපසිද්ධි
8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා
8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ
8435 වුත්තෝදයපාඨ
8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ
8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා
8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ
8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා
8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර
8446 කවිදප්පණනීති
8447 නීතිමඤ්ජරී
8445 ධම්මනීති
8444 මහාරහනීති
8441 ලෝකනීති
8442 සුත්තන්තනීති
8443 සූරස්සතිනීති
8450 චාණක්යනීති
8448 නරදක්ඛදීපනී
8449 චතුරාරක්ඛදීපනී
8451 රසවාහිනී
8452 සීමවිසෝධනීපාඨ
8453 වෙස්සන්තරගීති
8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා
8455 ථූපවංස
8456 දාඨාවංස
8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා
8458 ධාතුවංස
8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස
8460 ජිනචරිතය
8461 ජිනවංසදීපං
8462 තේලකටාහගාථා
8463 මිලිදටීකා
8464 පදමඤ්ජරී
8465 පදසාධනං
8466 සද්දබින්දුපකරණං
8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා
8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි
2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ)
2103 පාථිකවග්ග පාළි
2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ)
2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා
2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා
2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ)
2303 පාථිකවග්ග ටීකා
2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1
2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි
3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි
3103 උපරිපණ්ණාස පාළි
3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1
3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2
3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා
3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා
3301 මූලපණ්ණාස ටීකා
3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා
3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි
4102 නිදානවග්ග පාළි
4103 ඛන්ධවග්ග පාළි
4104 සළායතනවග්ග පාළි
4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)
4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා
4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා
4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා
4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)
4301 සගාථාවග්ග ටීකා
4302 නිදානවග්ග ටීකා
4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා
4304 සළායතනවග්ග ටීකා
4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි
5102 දුකනිපාත පාළි
5103 තිකනිපාත පාළි
5104 චතුක්කනිපාත පාළි
5105 පඤ්චකනිපාත පාළි
5106 ඡක්කනිපාත පාළි
5107 සත්තකනිපාත පාළි
5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි
5109 නවකනිපාත පාළි
5110 දසකනිපාත පාළි
5111 එකාදසකනිපාත පාළි
5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා
5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා
5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා
5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා
5301 එකකනිපාත ටීකා
5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා
5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා
5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි
6102 ධම්මපද පාළි
6103 උදාන පාළි
6104 ඉතිවුත්තක පාළි
6105 සුත්තනිපාත පාළි
6106 විමානවත්ථු පාළි
6107 පේතවත්ථු පාළි
6108 ථේරගාථා පාළි
6109 ථේරීගාථා පාළි
6110 අපදාන පාළි-1
6111 අපදාන පාළි-2
6112 බුද්ධවංස පාළි
6113 චරියාපිටක පාළි
6114 ජාතක පාළි-1
6115 ජාතක පාළි-2
6116 මහානිද්දේස පාළි
6117 චූළනිද්දේස පාළි
6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි
6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි
6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි
6121 පේටකෝපදේස පාළි
6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා
6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1
6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2
6204 උදාන අට්ඨකථා
6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා
6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1
6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2
6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා
6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා
6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1
6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2
6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා
6213 අපදාන අට්ඨකථා-1
6214 අපදාන අට්ඨකථා-2
6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා
6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා
6217 ජාතක අට්ඨකථා-1
6218 ජාතක අට්ඨකථා-2
6219 ජාතක අට්ඨකථා-3
6220 ජාතක අට්ඨකථා-4
6221 ජාතක අට්ඨකථා-5
6222 ජාතක අට්ඨකථා-6
6223 ජාතක අට්ඨකථා-7
6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා
6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා
6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1
6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2
6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා
6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා
6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි
7102 විභඞ්ග පාළි
7103 ධාතුකථා පාළි
7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි
7105 කථාවත්ථු පාළි
7106 යමක පාළි-1
7107 යමක පාළි-2
7108 යමක පාළි-3
7109 පට්ඨාන පාළි-1
7110 පට්ඨාන පාළි-2
7111 පට්ඨාන පාළි-3
7112 පට්ඨාන පාළි-4
7113 පට්ඨාන පාළි-5
7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා
7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා
7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා
7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා
7302 විභඞ්ග-මූලටීකා
7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා
7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා
7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ
7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ
7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා
7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon PaliLos ComentariosLos SubcomentariosOtros
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ
1102 ปาจิตติยปาฬิ
1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย)
1104 จูฬวคฺคปาฬิ
1105 ปริวารปาฬิ
1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑
1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒
1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา
1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย)
1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา
1206 ปริวารอฏฺฐกถา
1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑
1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒
1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓
1401 ทเวมาติกาปาฬิ
1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา
1403 วชิรพุทฺธิฏีกา
1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑
1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒
1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑
1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒
1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา
1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย
1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑
1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒
1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ
1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา

8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑
8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒
8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑
8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒
8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา

8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ)
8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ)
8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ)
8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ)
8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ)
8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ)
8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ)
8413 นิรุตฺติทีปนี
8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ
8415 อนุทีปนีปาฐ
8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ
8417 นมกฺการฏีกา
8418 มหาปณามปาฐ
8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา
8420 สุตวทน
8421 กมลาญฺชลิ
8422 ชินาลงฺการ
8423 ปชฺชมธุ
8424 พุทฺธคุณคาถาวลี
8425 จูฬคนฺถวํส
8427 สาสนวํส
8426 มหาวํส
8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ
8428 กจฺจายนพฺยากรณํ
8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)
8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา)
8432 ปทรูปสิทฺธิ
8433 โมคคฺลานปญฺจิกา
8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ
8435 วุตฺโตทยปาฐ
8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ
8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา
8438 สุโพธาลงฺการปาฐ
8439 สุโพธาลงฺการฏีกา
8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร
8446 กวิทปฺปณนีติ
8447 นีติมญฺชรี
8445 ธมฺมนีติ
8444 มหารหนีติ
8441 โลกนีติ
8442 สุตฺตนฺตนีติ
8443 สูรสฺสตินีติ
8450 จาณกฺยนีติ
8448 นรทกฺขทีปนี
8449 จตุราวรกฺขทีปนี
8451 รสวาหินี
8452 สีมวิโสธนีปาฐ
8453 เวสฺสนฺตรคีติ
8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา
8455 ถูปวํส
8456 ทาฐาวํส
8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา
8458 ธาตุวํส
8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส
8460 ชนจริตย
8461 ชนวํสทีปํ
8462 เตลกฏาหคาถา
8463 มิลิทฏีกา
8464 ปทมญฺชรี
8465 ปทสาธนํ
8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ
8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา
8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ
2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ)
2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ
2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ)
2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา
2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา
2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ)
2303 ปาถิกวคฺคฏีกา
2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑
2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ
3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ
3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ
3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑
3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒
3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา
3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา
3301 มูลปณฺณาสฏีกา
3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา
3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ
4102 นิทานวคฺคปาฬิ
4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ
4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ
4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)
4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา
4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา
4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา
4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)
4301 สคาถาวคฺคฏีกา
4302 นิทานวคฺคฏีกา
4303 ขนฺธวคฺคฏีกา
4304 สฬายตนวคฺคฏีกา
4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ
5102 ทุกนิปาตปาฬิ
5103 ติกนิปาตปาฬิ
5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ
5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ
5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ
5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ
5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ
5109 นวกนิปาตปาฬิ
5110 ทสกนิปาตปาฬิ
5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ
5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา
5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา
5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา
5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา
5301 เอกกนิปาตฏีกา
5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา
5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา
5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ
6102 ธมฺมปทปาฬิ
6103 อุทานปาฬิ
6104 อิติวุตฺตกปาฬิ
6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ
6106 วิมานวตฺถุปาฬิ
6107 เปตวตฺถุปาฬิ
6108 เถรคาถาปาฬิ
6109 เถรีคาถาปาฬิ
6110 อปทานปาฬิ-๑
6111 อปทานปาฬิ-๒
6112 พุทธวงฺสปาฬิ
6113 จริยาปิฏกปาฬิ
6114 ชาตกปาฬิ-๑
6115 ชาตกปาฬิ-๒
6116 มหานิทฺเทสปาฬิ
6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ
6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ
6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ
6121 เปฏโกปเทสปาฬิ
6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา
6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑
6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒
6204 อุทานอฏฺฐกถา
6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา
6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑
6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒
6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา
6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา
6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑
6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒
6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา
6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑
6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒
6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา
6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา
6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑
6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒
6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓
6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔
6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕
6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖
6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗
6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา
6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา
6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑
6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒
6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา
6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา
6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ
7102 วิภงฺคปาฬิ
7103 ธาตุกถาปาฬิ
7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ
7105 กถาวตฺถุปาฬิ
7106 ยมกปาฬิ-๑
7107 ยมกปาฬิ-๒
7108 ยมกปาฬิ-๓
7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑
7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒
7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓
7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔
7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕
7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา
7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา
7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา
7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา
7302 วิภงฺคมูลฏีกา
7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา
7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา
7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา
7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท
7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา
7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།འགྲེལ་བཤད།འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི།
1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི།
1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ)
1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།
1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ)
1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣
1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།
1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ།
1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡
1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢
1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ།
1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡
1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢
1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི།
1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ།

8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡
8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢
8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡
8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢
8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ།

8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི)
8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི།
8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ།
8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ།
8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ།
8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི།
8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར།
8423 པཛྫ་མ་དྷུ།
8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི།
8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས།
8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས།
8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས།
8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ)
8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ)
8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི།
8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ།
8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ།
8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ།
8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ།
8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ།
8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར།
8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི།
8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི།
8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི།
8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི།
8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི།
8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི།
8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི།
8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི།
8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི།
8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ།
8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི།
8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ།
8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས།
8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས།
8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ།
8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས།
8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས།
8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ།
8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ།
8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ།
8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ།
8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི།
8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ།
8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ།
8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ།
8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ)
2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ)
2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ)
2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡
2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)
4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི།
6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི།
6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི།
6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི།
6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡
6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢
6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི།
6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི།
6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡
6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢
6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི།
6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི།
6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི།
6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།
6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣
6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤
6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥
6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦
6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧
6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི།
7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི།
7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི།
7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི།
7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡
7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢
7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣
7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡
7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢
7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣
7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤
7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥
7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ།
7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ།
7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi