Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ນະໂມ ຕັດສະ ພະຄະວະໂຕ ອະຣະຫະໂຕ ສັມມາສັມພຸດທັດສະ.

Khuddakanikāye

ໃນຂຸດທະກະນິກາຍ

Apadāna-aṭṭhakathā

ອັດຖະກະຖາອະປະທານ

(Dutiyo bhāgo)

(ພາກທີສອງ)

Therāpadānaṃ

ເຖຣະອະປະທານ

2. Sīhāsaniyavaggo

໒. ສີຫາສະນິຍະວັກ

1. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສີຫາສະນະທາຍະກະເຖຣະ

Nibbute [Pg.1] lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kule nibbatto, dharamāne bhagavati devaloke vasitvā nibbute bhagavati uppannattā viññutaṃ patto bhagavato sārīrikacetiyaṃ disvā ‘‘aho me alābhā, bhagavato dharamāne kāle asampatto’’ti cintetvā cetiye cittaṃ pasādetvā somanassajāto sabbaratanamayaṃ devatānimmitasadisaṃ dhammāsane sīhāsanaṃ kāretvā jīvamānakabuddhassa viya pūjesi. Tassupari gehampi dibbavimānamiva kāresi, pādaṭṭhapanapādapīṭhampi kāresi. Evaṃ yāvajīvaṃ dīpadhūpapupphagandhādīhi anekavidhaṃ pūjaṃ katvā tato cuto devaloke nibbatto cha kāmasagge aparāparaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ [Pg.2] anekakkhattuṃ anubhavitvā saṅkhyātikkantaṃ padesarajjasampattiñca anubhavitvā kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā etthantare devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado kammaṭṭhānaṃ gahetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳວ່າ 'Nibbute lokanāthamhi' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະສີຫາສະນະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ, ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງທີ່ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ແລະສົມບູນດ້ວຍສັດທາ. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່, ໄດ້ສະຖິດຢູ່ໃນເທວະໂລກ, ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນιພານແລ້ວ, ເພາະເຫດທີ່ໄດ້ມາບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ ແລະບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ, ໄດ້ເຫັນພຣະສາຣີຣິກະເຈດີຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຄິດວ່າ 'ໂອ້ໜໍ! ເຮົາຊ່າງເສຍຜົນປະໂຫຍດແທ້ໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດມາໃນສະໄໝທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່', ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະເຈດີ, ເກີດຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ, ຈຶ່ງໄດ້ສ້າງຕັ່ງສີຫາສະນະ (ບັນລັງສິງ) ທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະທັງປວງ ອັນປຽບເໝືອນສິ່ງທີ່ເທວະດານິມິດຂຶ້ນ ໄວ້ທີ່ທຳມາດ, ແລ້ວໄດ້ບູຊາປຽບເໝືອນພຣະພຸດທະເຈົ້າທີ່ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ໄດ້ສ້າງເຮືອນຍອດ (ມົນທົບ) ໄວ້ເບື້ອງເທິງບັນລັງນັ້ນ ປຽບເໝືອນວິມານທິບ, ແລະໄດ້ສ້າງຕັ່ງຮອງພຣະບາດ (ແທ່ນວາງຕີນ) ໄວ້ນຳອີກ. ດ້ວຍການບູຊາອັນມີປະການຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ ປະທີບ, ທູບ, ດອກໄມ້ ແລະຂອງຫອມ ຕະຫຼອດຊີວິດຢ່າງນີ້, ເມື່ອຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ, ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະສົມບັດໃນສະຫວັນຊັ້ນກາມາພະຈອນທັງ 6 ກັບໄປກັບມາ, ໄດ້ສະεຫວີຍສົມບັດເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດໃນໝູ່ມະນຸດຫຼາຍເທື່ອ, ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດເປັນພຣະເຈົ້າປະເທດສະຣາດອັນລ່ວງພົ້ນການນັບ, ໃນສະໄໝພຣະສາສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ກັດສະປະ ໄດ້ບວດເປັນບັນພະຊິດ ແລະໄດ້ບຳເພັນສະມະນະທຳ, ໃນລະຫວ່າງພຸດທັນດອນນີ້ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ, ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງທີ່ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ, ເມື່ອບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ, ໄດ້ສັດທາກັບຄືນມາແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ບວດ, ເມື່ອໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ໄດ້ຮຽນເອົາກຳມະຖານ ພະຍາຍາມພາກພຽນຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

1. Evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassaṃ uppādetvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha lokassa nātho padhānoti lokanātho, lokattayasāmīti attho. Lokanāthe siddhatthamhi nibbuteti sambandho. Vitthārite pāvacaneti pāvacane piṭakattaye vitthārite patthaṭe pākaṭeti attho. Bāhujaññamhi sāsaneti sikkhattayasaṅgahite buddhasāsane anekasatasahassakoṭikhīṇāsavasaṅkhātehi bahujanehi ñāte adhigateti attho.

໑. ພຣະເຖຣະຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນຢ່າງນີ້ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ປາຖະໜາຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nibbute lokanāthamhi' ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ, ພຣະຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງ, ຜູ້ເປັນປະທານຂອງໂລກ ຊື່ວ່າ 'ໂລກະນາດ' (Lokanātha), ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງໂລກທັງສາມ. ຄວາມກ່ຽວພັນ (ການເຊື່ອມໂຍງຄຳ) ຄື: 'ເມື່ອພຣະສິດທັດຖະຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງແຫ່ງໂລກ ສະເດັດດັບხັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'vitthārite pāvacane' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພຣະປາວະຈະນະ ຄື ພຣະໄຕປິໂດກ ກວ້າງຂວາງ ແຜ່ຫຼາຍ ແລະປະກົດແຈ້ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'bāhujaññamhi sāsane' ໄດ້ແກ່ ໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ອັນສົງເຄາະເຂົ້າໃນສິກຂາສາມ ທີ່ມະຫາຊົນ ຄື ພຣະຂີນາສົບຫຼາຍແສນໂກດ ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງ ແລະບັນລຸແລ້ວ.

2-3. Pasannacitto sumanoti tadā ahaṃ buddhassa dharamānakāle asampatto nibbute tasmiṃ devalokā cavitvā manussalokaṃ upapanno tassa bhagavato sārīrikadhātucetiyaṃ disvā pasannacitto saddhāsampayuttamano sundaramano ‘‘aho mamāgamanaṃ svāgamana’’nti sañjātapasādabahumāno ‘‘mayā nibbānādhigamāya ekaṃ puññaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā bhagavato cetiyasamīpe bhagavantaṃ uddissa hiraññasuvaṇṇaratanādīhi alaṅkaritvāva sīhāsanaṃ akāsi. Tatra nisinnassa pādaṭṭhapanatthāya pādapīṭhañca kāresi. Sīhāsanassa atemanatthāya tassupari gharañca kāresi. Tena vuttaṃ – ‘‘sīhāsanamakāsahaṃ…pe… gharaṃ tattha akāsaha’’nti. Tena cittappasādenāti dharamānassa viya bhagavato sīhāsanaṃ mayā kataṃ, tena cittappasādena. Tusitaṃ upapajjahanti tusitabhavane upapajjinti attho.

໒-໓. ຄຳວ່າ 'pasannacitto sumano' ໄດ້ແກ່ ໃນເວລານັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເກີດມາໃນສະໄໝທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່, ເມື່ອພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນιພານແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກມາບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ, ໄດ້ເຫັນພຣະສາຣີຣິກະທາດເຈດີຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ, ມີໃຈປະກອບດ້ວຍສັດທາ, ມີໃຈດີງາມ, ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ແລະຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງວ່າ 'ໂອ້! ການມາຂອງເຮົາ ຊ່າງເປັນການມາທີ່ດີແທ້ໆ', ແລ້ວຄິດວ່າ 'ເຮົາຄວນຈະເຮັດບຸນຢ່າງໜຶ່ງ ເພື່ອການບັນລຸພຣະນິພານ', ຈຶ່ງໄດ້ສ້າງຕັ່ງສີຫາສະນະ (ບັນລັງສິງ) ທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍເງິນ, ຄຳ ແລະລັດຕະນະທັງຫຼາຍ ໄວ້ໃກ້ພຣະເຈດີຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອອຸທິດແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ໄດ້ສ້າງຕັ່ງຮອງພຣະບາດ (ແທ່ນວາງຕີນ) ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການວາງພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ປະທັບນັ່ງເທິງບັນລັງນັ້ນ. ໄດ້ສ້າງເຮືອນຍອດ (ມົນທົບ) ໄວ້ເບື້ອງເທິງບັນລັງນັ້ນ ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ບັນລັງສີຫາສະນະປຽກຝົນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'sīhāsanamakāsahaṃ...pe... gharaṃ tattha akāsahaṃ' (ເຮົາໄດ້ສ້າງບັນລັງສີຫາສະນະ... ເຮົາໄດ້ສ້າງເຮືອນຍອດໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນ). ຄຳວ່າ 'tena cittappasādena' ໄດ້ແກ່ ບັນລັງສີຫາສະນະທີ່ເຮົາໄດ້ສ້າງຖວາຍແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປຽບເໝືອນເມື່ອພຣະອົງຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່, ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'tusitaṃ upapajjahaṃ' ໄດ້ແກ່ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນດຸສິດຕາພົບ.

4. Āyāmena catubbīsāti tatrupapannassa devabhūtassa sato mayhaṃ sukataṃ puññena nibbattitaṃ pātubhūtaṃ āyāmena uccato catubbīsayojanaṃ vitthārena tiriyato catuddasayojanaṃ tāvadeva nibbattikkhaṇeyeva āsi ahosīti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.

໔. ຄຳວ່າ 'āyāmena catubbīsā' ໄດ້ແກ່ ວິມານທີ່ເກີດຂຶ້ນ ປະກົດຂຶ້ນດ້ວຍບຸນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດໄວ້ດີແລ້ວ ໃນຂະນະທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເກີດເປັນເທວະດາຢູ່ໃນສະຫວັນຊັ້ນນັ້ນ, ໂດຍສ່ວນຍາວ ແລະສ່ວນສູງມີ 24 ໂຍດ, ໂດຍສ່ວນກວ້າງ ແລະສ່ວນຂວາງມີ 14 ໂຍດ, ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະທີ່ເກີດນັ້ນເອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

9. Catunnavute [Pg.3] ito kappeti ito kappato catunavute kappe yaṃ kammaṃ akariṃ akāsiṃ, tadā tato paṭṭhāya puññabalena kañci duggatiṃ nābhijānāmi, na anubhūtapubbā kāci duggatīti attho.

໙. ຄຳວ່າ 'catunnavute ito kappe' ໄດ້ແກ່ ໃນກັປທີ 94 ແຕ່ກັປນີ້ໄປ, ກຳໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດແລ້ວ, ຕັ້ງແຕ່ກັປນັ້ນມາ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຮູ້ຈັກທຸຄະຕິເລີຍ, ມີອະທິບາຍວ່າ ທຸຄະຕິໃດໆ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍສະເຫວີຍເລີຍໃນປາງກ່ອນ.

10. Tesattatimhito kappeti ito kappato tesattatikappe. Indanāmā tayo janāti indanāmakā tayo cakkavattirājāno ekasmiṃ kappe tīsu jātīsu indo nāma cakkavattī rājā ahosinti attho. Dvesattatimhito kappeti ito dvesattatikappe. Sumananāmakā tayo janā tikkhattuṃ cakkavattirājāno ahesuṃ.

໑໐. ຄຳວ່າ 'tesattatimhito kappe' ໄດ້ແກ່ ໃນກັປທີ 73 ແຕ່ກັປນີ້ໄປ. ຄຳວ່າ 'indanāmā tayo janā' ໄດ້ແກ່ ພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດ 3 ພຣະອົງ ຜູ້ມີພຣະນາມວ່າ ອິນທະ, ໃນກັປດຽວກັນນັ້ນ ໃນ 3 ຊາດ ໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດຊື່ອິນທະ. ຄຳວ່າ 'dvesattatimhito kappe' ໄດ້ແກ່ ໃນກັປທີ 72 ແຕ່ກັປນີ້ໄປ. ບຸກຄົນ 3 ຄົນ ຜູ້ມີຊື່ວ່າ ສຸມະນະ ໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດ 3 ເທື່ອ.

11. Samasattatito kappeti ito kappato anūnādhike sattatime kappe varuṇanāmakā varuṇo cakkavattīti evaṃnāmakā tayo cakkavattirājāno cakkaratanasampannā catudīpamhi issarā ahesunti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໑. ຄຳວ່າ 'samasattatito kappe' ໄດ້ແກ່ ໃນກັປທີ 70 ພໍດີ (ບໍ່ຂາດບໍ່ເກີນ) ແຕ່ກັປນີ້ໄປ, ພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດ 3 ພຣະອົງ ຜູ້ມີພຣະນາມວ່າ ວະລຸນະ, ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຈັກກະຣັດຕະນະ ໄດ້ເປັນໃຫຍ່ໃນທະວີບທັງສີ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ ດັ່ງນີ້.

Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສີຫາສະນະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

2. Ekatthambhikattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະເອກັດຖັມພິກະເຖຣະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato ekatthambhadāyakatherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vanakammiko hutvā ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbatto. Tasmiṃ samaye sabbe saddhā pasannā upāsakā ekacchandā ‘‘bhagavato upaṭṭhānasālaṃ karomā’’ti dabbasambhāratthāya vanaṃ pavisitvā taṃ upāsakaṃ disvā ‘‘amhākaṃ ekaṃ thambhaṃ dethā’’ti yāciṃsu. So taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘tumhe mā cintayitthā’’ti te sabbe uyyojetvā ekaṃ sāramayaṃ thambhaṃ gahetvā satthu dassetvā tesaṃyeva adāsi. So teneva somanassajāto tadeva mūlaṃ katvā aññāni dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ chasu kāmāvacaresu dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca aggacakkavattisampattiṃ anekavāraṃ anubhavitvā asaṅkhyeyyaṃ padesarajjasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde saddhāsampanne ekasmiṃ [Pg.4] kule nibbatto mātāpitūhi saddhiṃ bhagavato santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado kammaṭṭhānaṃ gahetvā manasikaronto nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະເອກັດຖັມພະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣးນາມວ່າ ສິດທັດຖະ, ໄດ້ເປັນຄົນເຮັດວຽກໃນປ່າ ແລ້ວໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງທີ່ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ. ໃນສະໄໝນັ້ນ, ອຸປາສົກທັງຫຼາຍຜູ້ມີສັດທາ, ເຫຼື້ອມໃສ ແລະມີຄວາມເຫັນພ້ອມພຽງກັນ ຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະສ້າງຫໍອຸປັດຖາກຖວາຍແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ', ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປໃນປ່າເພື່ອຫາໄມ້ ແລະອຸປະກອນຕ່າງໆ, ເມື່ອໄດ້ເຫັນອຸປາສົກຜູ້ນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຂໍວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ເສົາແກ່ພວກເຮົາຕົ້ນໜຶ່ງເຖີດ'. ອຸປາສົກຜູ້ນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຟັງເລື່ອງລາວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພວກທ່ານຢ່າກັງວົນເລີຍ', ແລ້ວໄດ້ສົ່ງຄົນທັງໝົດນັ້ນກັບຄືນໄປ, ຕົນເອງໄດ້ຖືເອົາເສົາໄມ້ແກ່ນຕົ້ນໜຶ່ງ ໄປສະແດງແດ່ພຣະສາດສະດາ ແລ້ວໄດ້ມອບໃຫ້ແກ່ອຸປາສົກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ອຸປາສົກຜູ້ນັ້ນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດຍິນດີດ້ວຍບຸນນັ້ນ, ໄດ້ຖືເອົາບຸນນັ້ນເປັນຮາກຖານ, ໄດ້ເຮັດບຸນອື່ນໆ ມີທານເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ, ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະສົມບັດໃນສະຫວັນຊັ້ນກາມາພະຈອນທັງ 6 ກັບໄປກັບມາ, ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດອັນປະເສີດໃນໝູ່ມະນຸດຫຼາຍເທື່ອ, ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດເປັນພຣະເຈົ້າປະເທດສະຣາດອັນບໍ່ສາມາດນັບໄດ້, ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງທີ່ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ, ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຮ່ວມກັບບິດາມານດາ, ໄດ້ສັດທາກັບຄືນມາແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ບວດ, ເມື່ອໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ໄດ້ຮຽນເອົາກຳມະຖານ ມົນສິການຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

13. So evaṃ pattaarahatto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassātiādimāha. Tattha siddhatthassa bhagavato bhagyasampannassa sammāsambuddhassa. Mahāpūgagaṇoti mahāupāsakasamūho ahu ahosīti attho. Saraṇaṃ gatā ca te buddhanti ‘‘buddhaṃ saraṇa’’nti gatā bhajiṃsu jāniṃsu vā te upāsakā. Tathāgataṃ saddahanti buddhaguṇaṃ attano cittasantāne ṭhapentīti attho.

໑໓. ຄຳວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະເອກັດຖັມພະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນຢ່າງນີ້ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ປາຖະໜາຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa' ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ໄດ້ແກ່ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍພຣະພາກ (ບາຣະມີ) ພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ຜູ້ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ. ຄຳວ່າ 'mahāpūgagaṇo' ໄດ້ແກ່ ໝູ່ມະຫາອຸປາສົກ ໄດ້ມີແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'saraṇaṃ gatā ca te buddhaṃ' ໄດ້ແກ່ ອຸປາສົກເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າວ່າ 'ເປັນທີ່ເພິ່ງ' ຄື ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ຫຼືໄດ້ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'tathāgataṃ saddahanti' ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງພຣະພຸດທະຄຸນໄວ້ໃນຈິດສັນດານຂອງຕົນ.

14. Sabbe saṅgamma mantetvāti sabbe samāgamma sannipatitvā mantetvā aññamaññaṃ saññāpetvā ekacchandā hutvā māḷaṃ upaṭṭhānasālaṃ satthuno atthāya kubbanti karontīti attho. Dabbasambhāresu ekatthambhaṃ alabhantā brahāvane mahāvane vicinantīti sambandho.

໑໔. ຄຳວ່າ 'sabbe saṅgamma mantetvā' ໄດ້ແກ່ ອຸປາສົກທັງໝົດມາພ້ອມພຽງກັນ ປະຊຸມກັນ ປຶກສາຫາລືກັນ ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈເຊິ່ງກັນແລະກັນ ມີສັນທະດຽວກັນ ແລ້ວສ້າງຫໍມົນທົບ ຄື ຫໍອຸປັດຖາກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາດສະດາ. ຄວາມກ່ຽວພັນ (ການເຊື່ອມໂຍງຄຳ) ຄື: 'ເມື່ອບໍ່ໄດ້ເສົາຕົ້ນໜຶ່ງໃນບັນດາໄມ້ ແລະອຸປະກອນທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຊອກຫາໃນປ່າໃຫຍ່ (brahāvane)'.

15. Tehaṃ araññe disvānāti ahaṃ te upāsake araññe disvāna gaṇaṃ samūhaṃ upagamma samīpaṃ gantvā añjaliṃ paggahetvāna dasaṅgulisamodhānaṃ añjaliṃ sirasi katvā ahaṃ gaṇaṃ upāsakasamūhaṃ ‘‘tumhe imaṃ vanaṃ kimatthaṃ āgatatthā’’ti tadā tasmiṃ kāle paripucchinti sambandho.

໑໕. ຄຳວ່າ 'tehaṃ araññe disvāna' ຄວາມກ່ຽວພັນຄື: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນອຸປາສົກເຫຼົ່ານັ້ນໃນປ່າ, ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາໝູ່ຄະນະ ຄື ເຂົ້າໄປໃກ້, ປະນົມມື ຄື ຍົກມືທັງສິບນິ້ວຂຶ້ນໄວ້ເທິງຫົວ, ແລ້ວຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖາມໝູ່ອຸປາສົກໃນເວລານັ້ນວ່າ "ພວກທ່ານມາປ່ານີ້ເພື່ອປະໂຫຍດອັນໃດ?"'.

16. Te sīlavanto upāsakā me mayā puṭṭhā ‘‘māḷaṃ mayaṃ kattukāmā hutvā ekatthambho amhehi na labbhatī’’ti viyākaṃsu visesena kathayiṃsūti sambandho.

໑໖. ຄວາມກ່ຽວພັນຄື: 'ອຸປາສົກຜູ້ມີສີລເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຖາມແລ້ວ ໄດ້ຕອບ ຄື ໄດ້ກ່າວຢ່າງຈະແຈ້ງວ່າ "ພວກເຮົາປາຖະໜາຈະສ້າງຫໍມົນທົບ ແຕ່ພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ເສົາຕົ້ນໜຶ່ງ"'.

17. Mamaṃ mayhaṃ ekatthambhaṃ detha, ahaṃ taṃ dassāmi satthuno santikaṃ ahaṃ thambhaṃ āharissāmi, te bhavanto thambhaharaṇe appossukkā ussāharahitā bhavantūti sambandho.

໑໗. ຄວາມກ່ຽວພັນຄື: 'ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງມອບເສົາຕົ້ນໜຶ່ງໃຫ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະມອບເສົານັ້ນໃຫ້, ຂ້າພະເຈົ້າຈະນຳເສົາໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາເອງ, ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກັງວົນ ຄື ປາສະຈາກຄວາມຂະມັກຂະເໝ້ນໃນການນຳເສົາໄປເຖີດ'.

24. Yaṃ yaṃ yonupapajjāmīti yaṃ yaṃ yoniṃ devattaṃ atha mānusaṃ upagacchāmīti attho. Bhummatthe vā upayogavacanaṃ, yasmiṃ yasmiṃ devaloke vā manussaloke vāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໒໔. ຄຳວ່າ 'yaṃ yaṃ yonupapajjāmi' ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າເຖິງກຳເນີດໃດໆ ຄື ຄວາມເປັນເທວະດາ ຫຼືຄວາມເປັນມະນຸດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຸຕິຍາວິພັດ (upayogavacana) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິພັດ (bhummattha), ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນເທວະໂລກໃດໆ ຫຼືໃນມະນຸດສະໂລກໃດໆ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄປບັງເກີດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ ດັ່ງນີ້.

Ekatthambhikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Jan ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະເອກັດຖັມພິກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Nandattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນັນທະເຖຣະ

Padumuttarassa [Pg.5] bhagavatotiādikaṃ āyasmato nandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ indriyesu guttadvārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato bhikkhusaṅghassa ca pūjāsakkārabahulaṃ mahādānaṃ pavattetvā ‘‘ahaṃ, bhante, anāgate tumhādisassa buddhassa evarūpo sāvako bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ akāsi.

ຄຳວ່າ 'Padumuttarassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະນັນທະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ, ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນຫົງສາວະດີນະຄອນ, ເມື່ອບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ, ໄດ້ຟັງພຣະທຳໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງຕັ້ງພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງ ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ສຳລວມອິນຊີ (ຄຸ້ມຄອງທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ), ຕົນເອງປາຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍມະຫາທານອັນປະກອບດ້ວຍການບູຊາ ແລະສັກກາລະຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະພຣະພິກຂຸສົງ, ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາຖະໜາ (ຕັ້ງປານິທານ) ວ່າ 'ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນສາວົກຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີສະພາບເຊັ່ນດຽວກັບພຣະອົງເຖີດ'.

So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto atthadassissa bhagavato kāle dhammatāya nāma nadiyā mahanto kacchapo hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ nadiṃ tarituṃ tīre ṭhitaṃ disvā sayaṃ bhagavantaṃ tāretukāmo satthu pādamūle nipajji. Satthā tassa ajjhāsayaṃ ñatvā piṭṭhiṃ abhiruhi. So haṭṭhatuṭṭho vegena sotaṃ chindanto sīghataraṃ paratīraṃ pāpesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ vadanto bhāviniṃ sampattiṃ kathetvā pakkāmi.

ອຸປາສົກຜູ້ນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ, ໄດ້ມາບັງເກີດເປັນເຕົ່າໃຫຍ່ ຢູ່ໃນແມ່ນ້ຳຊື່ວ່າ ທຳມະຕາ. ມື້ໜຶ່ງ, ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງຢືນຢູ່ແຄມຝັ່ງເພື່ອຈະຂ້າມແມ່ນ້ຳ, ຕົນເອງປາຖະໜາຈະໃຫ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂ້າມໄປ ຈຶ່ງໄດ້ໝອບລົງແທບພຣະບາດຂອງພຣະສາດສະດາ. ພຣະສາດສະດາຊົງຊາບອັດທະຍາໄສຂອງເຕົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນປະທັບເທິງຫຼັງເຕົ່າ. ເຕົ່ານັ້ນມີຄວາມປິຕິຍິນດີ, ໄດ້ລອຍຕັດກະແສນ້ຳຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະໄດ້ນຳພຣະອົງໄປເຖິງຝັ່ງກົງກັນຂ້າມຢ່າງໄວວາ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງກ່າວອະນຸໂມທະນາແກ່ເຕົ່ານັ້ນ, ຊົງພະຍາກອນເຖິງສົມບັດທີ່ຈະມີມາໃນອະນາຄົດ ແລ້ວຈຶ່ງສະເດັດຫຼີກໄປ.

So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ suddhodanamahārājassa aggamahesiyā mahāpajāpatigotamiyā kucchimhi nibbatto, tassa nāmaggahaṇadivase ñātisaṅghaṃ nandayanto jātoti ‘‘nando’’tveva nāmaṃ akaṃsu. Tassa vayappattakāle bhagavā pavattitavaradhammacakko lokānuggahaṃ karonto anukkamena kapilavatthuṃ gantvā ñātisamāgame pokkharavassaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vessantarajātakaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) kathetvā dutiyadivase piṇḍāya paviṭṭho ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’ti (dha. pa. 168) gāthāya pitaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā nivesanaṃ gantvā ‘‘dhammañcare sucarita’’nti (dha. pa. 169) gāthāya mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpetvā tatiyadivase nandakumārassa abhisekagehapavesanaāvāhamaṅgalesu vattamānesu piṇḍāya pāvisi. Satthā nandakumārassa hatthe pattaṃ datvā maṅgalaṃ vatvā tassa hatthato pattaṃ aggahetvāva vihāraṃ gato[Pg.6], taṃ pattahatthaṃ vihāraṃ āgataṃ anicchamānaṃyeva pabbājetvā tathāpabbājitattāyeva anabhiratiyā pīḷitaṃ ñatvā upāyena tassa taṃ anabhiratiṃ vinodesi. So yoniso paṭisaṅkhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Thero puna divase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, bhagavā pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ, muñcāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ etasmā paṭissavā’’ti. Bhagavāpi ‘‘yadeva te, nanda, anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, tadāhaṃ mutto etasmā paṭissavā’’ti āha. Athassa bhagavā savisesaṃ indriyesu guttadvārataṃ ñatvā taṃ guṇaṃ vibhāvento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ indriyesu guttadvārānaṃ yadidaṃ nando’’ti (a. ni. 1.219, 230) indriyesu guttadvārabhāvena naṃ etadagge ṭhapesi. Thero hi ‘‘indriyāsaṃvaraṃ nissāya imaṃ vippakāraṃ patto, tamahaṃ suṭṭhu niggaṇhissāmī’’ti ussāhajāto balavahirottappo tattha ca katādhikārattā indriyasaṃvare ukkaṃsapāramiṃ agamāsi.

ດ້ວຍຜົນແຫ່ງບຸນນັ້ນ ພະນັນທະນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພູມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ໃນສະໄໝທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າອຸບັດຂຶ້ນນີ້ ໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນພະຄັນຂອງພະນາງມະຫາປະຊາບໍດີໂຄຕະມີ ຜູ້ເປັນພະອັກຄະມະເຫສີຂອງພະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາລາດ ໃນກຸງກະບິນລະພັດ. ໃນວັນຕັ້ງຊື່ຂອງພະກຸມານນັ້ນ ເພາະປະສູດມາເຮັດໃຫ້ໝູ່ຍາດມີຄວາມຍິນດີ ຈຶ່ງໄດ້ຂະໜານພະນາມວ່າ "ນັນທະ" ເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອພະນັນທະກຸມານນັ້ນຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງສະແດງພະທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດອັນປະເສີດແລ້ວ ຊົງບຳເພັນໂລກັດຖະຈະລິຍາ (ເກື້ອກູນແກ່ໂລກ) ສະເດັດຈາລິກໄປເຖິງກຸງກະບິນລະພັດໂດຍລຳດັບ, ໃນທີ່ປະຊຸມແຫ່ງພະຍາດທັງຫຼາຍ ຊົງບັນດານໃຫ້ຝົນໂບກຂະຣະພັດຕົກລົງມາເປັນເຫດ ແລ້ວຊົງສະແດງເວດສັນດອນຊາດົກ. ໃນວັນທີສອງ ຊົງສະເດັດເຂົ້າໄປບິນທະບາດ ຊົງປະດິດສະຖານພະພຸດທະບິດາໄວ້ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ ດ້ວຍພະຄາຖາວ່າ "ອຸດຕິດເຖ ນັບປະມັດເຊຍຍະ..." ແລ້ວສະເດັດໄປສູ່ພະລາຊະວັງ ຊົງປະດິດສະຖານພະນາງມະຫາປະຊາບໍດີໄວ້ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ ແລະພະລາຊາໄວ້ໃນສະກະທາຄາມິຜົນ ດ້ວຍພະຄາຖາວ່າ "ທັມມັງຈະເລ ສຸຈະຣິຕັງ..." ໃນວັນທີສາມ ເມື່ອພິທີອະພິເສກ, ພິທີຂຶ້ນເຮືອນໃໝ່ ແລະພິທີມຸງຄຸນສົມລົດຂອງນັນທະກຸມານກຳລັງດຳເນີນຢູ່ ພະອົງກໍໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປບິນທະບາດ. ພະສາດສະດາຊົງຍື່ນບາດໃສ່ພະຫັດຂອງນັນທະກຸມານ ແລ້ວชົງກ່າວອະນຸໂມທະນາມຸງຄຸນ ໂດຍບໍ່ຊົງຮັບບາດຄືນຈາກພະຫັດຂອງນັນທະກຸມານນັ້ນເລີຍ ແລ້ວສະເດັດກັບໄປສູ່ວิຫານ. ພະອົງຊົງບັນພະຊານັນທະກຸມານຜູ້ຖືບາດຕາມສະເດັດມາຍັງວິຫານນັ້ນ ທັງໆທີ່ພະກຸມານບໍ່ປາດຖະໜາຈະບວດເລີຍ, ເມື່ອຊົງຊາບວ່າພະນັນທະຜູ້ຖືກບວດໃຫ້ຢ່າງນັ້ນ ຖືກຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ຄວາມກະສັນ) ບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງຊົງກຳຈັດຄວາມບໍ່ຍິນດີນັ້ນຂອງເພິ່ນດ້ວຍອຸບາຍ. ພະນັນທະນັ້ນ ພິຈາລະນາໂດຍແຍບຄາຍແລ້ວ ຕັ້ງໝັ້ນໃນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ. ໃນວັນຕໍ່ມາ ພະເຖລະໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນຢ່າງນີ້ວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຄຳຮັບຮອງໃດທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮັບປະກັນແກ່ຂ້າພະອົງ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ນາງອັບສອນຫ້າຮ້ອຍນາງ ຜູ້ມີເທົ້າຄືນົກກາງແກ, ข້າພະອົງຂໍປົດປ່ອຍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈາກຄຳຮັບຮອງນັ້ນ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍຊົງຕັດວ່າ: "ດູກ່ອນນັນທະ, ໃນເວລາໃດທີ່ຈິດຂອງເຈົ້າຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ຕະຖາຄົດກໍພົ້ນແລ້ວຈາກຄຳຮັບຮອງນັ້ນ." ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ ພະນັນທະນັ້ນມີຄວາມສຳລວມທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍເປັນພິເສດ ເມື່ອຈະຊົງປະກາດຄຸນນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະຖາປະນາພະນັນທະນັ້ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງຕະຖາຄົດ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ, ນັນທະນີ້ເປັນຍອດ." ດ້ວຍວ່າ ພະເຖລະຄິດວ່າ "ເຮົາເກືອບຈະເຖິງຄວາມວິບັດນີ້ ເພາະອາໄສຄວາມບໍ່ສຳລວມອິນຊີ, ເຮົາຈະຂົ່ມອິນຊີທັງຫຼາຍນັ້ນໃຫ້ດີ" ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີຄວາມພະຍາຍາມ ມີຄວາມລະອາຍແລະຄວາມຢ້ານບາບຢ່າງແຮງກ້າ ແລະເພາະເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸເຖິງບາລະມີອັນສູງສຸດໃນການສຳລວມອິນຊີ.

27. Evaṃ so etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Vatthaṃ khomaṃ mayā dinnanti khomaraṭṭhe jātaṃ vatthaṃ bhagavati cittappasādena gāravabahumānena mayā paramasukhumaṃ khomavatthaṃ dinnanti attho. Sayambhussāti sayameva bhūtassa jātassa ariyāya jātiyā nibbattassa. Mahesinoti mahante sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanakkhandhe esi gavesīti mahesi, tassa mahesino sayambhussa cīvaratthāya khomavatthaṃ mayā dinnanti sambandho.

໒໗. ເມື່ອພະນັນທະເຖລະນັ້ນ ໄດ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນກຳໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປະທຸມຸດຕະຣັດສະ ພະຄະວະໂຕ..." ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ວັດຖັງ ໂຂມັງ ມະຍາ ທິນນັງ" ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະອົງໄດ້ຖວາຍຜ້າໂຂມະ (ຜ້າເປືອກໄມ້) ອັນລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນໂຂມະ ແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ແລະດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ "ສະຍັມພຸດສະ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນເອງ (ຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຕົນເອງ) ຜູ້ເກີດແລ້ວໂດຍອະລິຍະຊາດ. ຄຳວ່າ "ມະເຫສິໂນ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະແຫວງຫາຄຸນທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ມີສີລັກຂັນ, ສະມາທິກຂັນ, ປັນຍາຂັນ, ວິມຸດຕິກຂັນ ແລະວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະຂັນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະເຫສີ. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ "ຂ້າພະອົງໄດ້ຖວາຍຜ້າໂຂມະ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນຂອງພະມະເຫສີເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນສະຍັມພູພະອົງນັ້ນ".

28. Taṃ me buddho viyākāsīti ettha tanti sāmyatthe upayogavacanaṃ, tassa vatthadāyakassa me dānaphalaṃ visesena akāsi kathesi buddhoti attho. Jalajuttamanāmakoti padumuttaranāmako. ‘‘Jalaruttamanāyako’’tipi pāṭho, tassa jalamānānaṃ devabrahmānaṃ uttamanāyako padhānoti attho. Iminā vatthadānenāti iminā vatthadānassa nissandena tvaṃ anāgate hemavaṇṇo suvaṇṇavaṇṇo bhavissasi.

໒໘. ໃນຄຳວ່າ "ຕັງ ເມ ພຸດໂທ ວິຍາກາສິ" ນີ້, ຄຳວ່າ "ຕັງ" ເປັນທຸຕິຍາວິບັດ ໃນອັດສາມີ (ແຫ່ງ), ອະທິບາຍວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າຊົງພະຍາກອນ (ຊົງສະແດງ) ຜົນແຫ່ງທານຂອງຂ້າພະອົງຜູ້ຖວາຍຜ້ານັ້ນເປັນພິເສດ. ຄຳວ່າ "ຊະລັດຊຸດຕະມະນາມະໂກ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ. ມີບົດບາລີອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ "ຊະລັດຊຸດຕະມະນາຍະໂກ" ອະທິບາຍວ່າ ພະອົງຜູ້ເປັນຜູ້ນຳອັນປະເສີດ ເປັນປະທານຂອງເທວະດາແລະພົມທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ. ຄຳວ່າ "ອິມິນา ວັດຖະທາເນນະ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງການຖວາຍຜ້ານີ້ ໃນອະນາຄົດ ເຈົ້າຈັກເປັນຜູ້ມີຜິວພັນດັ່ງຄຳ ມີວັນນະດັ່ງຄຳສິງຄີ.

29. Dve [Pg.7] sampattiṃ anubhotvāti dibbamanussasaṅkhātā dve sampattiyo anubhavitvā. Kusalamūlehi coditoti kusalāvayavehi kusalakoṭṭhāsehi codito pesito, ‘‘tvaṃ iminā puññena satthu kulaṃ pasavāhī’’ti pesito viyāti attho. ‘‘Gotamassa bhagavato kaniṭṭho tvaṃ bhavissasī’’ti byākāsīti sambandho.

໒໙. ຄຳວ່າ "ທະເວ ສັມປັດຕິງ ອະນຸໂພດຕວາ" ໝາຍເຖິງ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດສອງປະການ ຄື ເທວະສົມບັດແລະມະນຸດສະສົມບັດ. ຄຳວ່າ "ກຸສະລະມູເລຫި ໂຈທິໂຕ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ອັນສ່ວນແຫ່ງກຸສົນທັງຫຼາຍຕັກເຕືອນ (ຊັກນຳ) ແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນຖືກສົ່ງໄປວ່າ "ເຈົ້າຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຕະກູນຂອງພະສາດສະດາຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ດ້ວຍບຸນນີ້ເຖີດ". ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ "ພະອົງຊົງພະຍາກອນວ່າ ເຈົ້າຈັກໄດ້ເປັນພະອະນຸຊາ (ນ້ອງຊາຍ) ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ".

30. Rāgaratto sukhasīloti kilesakāmehi ratto allīno kāyasukhacittasukhānubhavanasabhāvo. Kāmesu gedhamāyutoti vatthukāmesu gedhasaṅkhātāya taṇhāya āyuto yojitoti attho. Buddhena codito santo, tadā tvanti yasmā kāmesu gedhito, tadā tasmā tvaṃ attano bhātukena gotamabuddhena codito pabbajjāya uyyojito tassa santike pabbajissasīti sambandho.

໓໐. ຄຳວ່າ "ຣาຄະຣັດໂຕ ສຸຂະສີໂລ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກຳໜັດຍິນດີ ຕິດພັນໃນກິເລສກາມ ມີປົກກະຕິສະເຫວີຍຄວາມສຸກທາງກາຍແລະຄວາມສຸກທາງໃຈ. ຄຳວ່າ "ກາເມສຸ ເຄທະມາຍຸໂຕ" ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປະກອບແລ້ວ ຕິດພັນແລ້ວດ້ວຍຕັນຫາອັນກ່າວຄືຄວາມໂລບໃນວັດຖຸກາມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ພຸດເທນະ ໂຈທິໂຕ ສັນໂຕ, ຕະທາ ຕວັງ" ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ເພາະເຫດທີ່ເຈົ້າເປັນຜູ້ກຳໜັດຍິນດີໃນກາມທັງຫຼາຍໃນເວລານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈຶ່ງຖືກພະພຸດທະເຈົ້າພະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ຜູ້ເປັນພະເຊດຖາ (ອ້າຍ) ຕັກເຕືອນ ຊັກຊວນໃຫ້ບວດ ແລ້ວຈັກໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພະອົງ.

31. Pabbajitvāna tvaṃ tatthāti tasmiṃ gotamassa bhagavato sāsane tvaṃ pabbajitvā kusalamūlena mūlabhūtena puññasambhārena codito bhāvanāyaṃ niyojito sabbāsave sakalāsave pariññāya jānitvā pajahitvā anāmayo niddukkho nibbāyissasi adassanaṃ pāpessasi, apaṇṇattikabhāvaṃ gamissasīti attho.

໓໑. ຄຳວ່າ "ປັບພະຊິຕວານະ ຕວັງ ຕັດຖະ" ໝາຍເຖິງ ເມື່ອເຈົ້າບວດແລ້ວໃນພະສາດສະໜາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ໂຄຕະມະນັ້ນ, ຖືກຕັກເຕືອນ (ຊັກນຳ) ດ້ວຍກຸສົນມູນອັນເປັນຮາກຖານ ຄືບຸນສົມພານ ແລ້ວປະກອບໃນພາວະນາ, ກຳນົດຮູ້ ຄືຮູ້ແຈ້ງແລະລະເສຍເຊິ່ງອາສະວະທັງປວງ, ອະທິບາຍວ່າ ເຈົ້າຈັກເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂລກ ບໍ່ມີທຸກ ແລ້ວຈັກດັບສະໜິດ (ປະລິນິບພານ) ເຖິງຄວາມບໍ່ປາກົດ ຄືເຖິງສະພາວະທີ່ບໍ່ອາດບັນຍັດໄດ້ອີກຕໍ່ໄປ.

32. Satakappasahassamhīti ito kappato pubbe satakappādhike sahassame kappamhi ceḷanāmakā cattāro cakkavattirājāno ahesunti attho. Saṭṭhi kappasahassānīti kappasahassāni saṭṭhi ca atikkamitvā heṭṭhā ekasmiṃ kappe cattāro janā upaceḷā nāma cakkavattirājāno catūsu jātīsu ahesunti attho.

໓໒. ຄຳວ່າ "ສະຕະກັບປະສະຫັດສຳຫິ" ອະທິບາຍວ່າ ໃນກັປທີ່ໜຶ່ງພັນເກີນຮ້ອຍກັປ (ຄື ໑,໑໐໐ ກັປ) ແຕ່ກັປນີ້ຍ້ອນຫຼັງໄປ ໄດ້ມີພະລາຊາຈັກກະພັດ ໔ ພະອົງ ພະນາມວ່າ ເສລະ. ຄຳວ່າ "ສັດຖິ ກັບປະສະຫັດສານິ" ອະທິບາຍວ່າ ລ່ວງເລີຍໄປໄດ້ ໖໐,໐໐໐ ກັປ ໃນກັປໜຶ່ງທາງເບື້ອງຕ່ຳ (ໃນອະດີດ) ໄດ້ມີບຸກຄົນ ໔ ຄົນ ພະນາມວ່າ ອຸປະເສລະ ໄດ້ເປັນພະລາຊາຈັກກະພັດໃນ ໔ ຊາດ.

33. Pañcakappasahassamhīti pañcakappādhike sahassame kappamhi ceḷā nāma cattāro janā cakkavattirājāno sattahi ratanehi sampannā samaṅgībhūtā jambudīpaaparagoyānauttarakurupubbavidehadīpasaṅkhāte catudīpamhi issarā padhānā visuṃ ahesunti attho. Sesaṃ vuttanayamevāti.

໓໓. ຄຳວ່າ "ປັນຈະກັບປະສະຫັດສຳຫິ" ອະທິບາຍວ່າ ໃນກັປທີ່ໜຶ່ງພັນເກີນຫ້າກັປ (ຄື ໑,໐໐໕ ກັປ) ໄດ້ມີບຸກຄົນ ໔ ຄົນ ພະນາມວ່າ ເສລະ ເປັນພະລາຊາຈັກກະພັດ ຜູ້ພ້ອມພູນດ້ວຍລັດຕະນະ ໗ ປະການ ເປັນໃຫຍ່ ເປັນປະທານ ແຍກກັນປົກຄອງໃນທະວີບທັງສີ່ ອັນໄດ້ແກ່ ຊົມພູທະວີບ, ອະປະຣະໂຄຍານະທະວີບ, ອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ແລະປຸບພະວິເທຫະທະວີບ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍມີໄນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

Nandattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະນັນທະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະຈູລະປັນຖະກະເຖລະ

Padumuttaro [Pg.8] nāma jinotiādikaṃ āyasmato cūḷapanthakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yadettha aṭṭhuppattivasena vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakanipāte mahāpanthakavatthusmiṃ (theragā. 510 ādayo) vuttameva. Ayaṃ pana viseso – mahāpanthakatthero arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena vītināmento cintesi – ‘‘kathaṃ nu kho sakkā cūḷapanthakampi imasmiṃ sukhe patiṭṭhāpetu’’nti. So attano ayyakaṃ dhanaseṭṭhiṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘sace, mahāseṭṭhi, anujānātha, ahaṃ cūḷapanthakaṃ pabbājeyya’’nti. ‘‘Pabbājetha, bhante’’ti. Thero taṃ pabbājesi. So dasasu sīlesu patiṭṭhito bhātu santike –

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປະທຸມຸດຕະໂຣ ນາມະ ຊิໂນ..." ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະຈູລະປັນຖະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ກໍເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ຊົງສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງວິວັດຕະ (ພະນິບພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ເລື່ອງລາວອັນເປັນເຫດເກີດຂຶ້ນໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວໃນທີ່ນີ້ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເລື່ອງພະມະຫາປັນຖະກະ ໃນອັດຖະກະນິບາດ. ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້: ພະມະຫາປັນຖະກະເຖລະ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນແລ້ວ ຢັ້ງຢູ່ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຜົນສະມາບັດ ໄດ້ຄິດວ່າ: "ເຮົາຈະສາມາດປະດິດສະຖານຈູລະປັນຖະກະໄວ້ໃນຄວາມສຸກນີ້ໄດ້ແນວໃດນໍ?" ເພິ່ນຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາທະນະເສດຖີ ຜູ້ເປັນປູ່ຂອງຕົນ ແລ້ວກ່າວວ່າ: "ມະຫາເສດຖີ, ຖ້າທ່ານອະນຸຍາດ ຂ້າພະເຈົ້າຢາກຈະໃຫ້ຈູລະປັນຖະກະບວດ." ປູ່ກ່າວວ່າ: "ນິມົນໃຫ້ບວດເຖີດ ພະຄຸນເຈົ້າ." ພະເຖລະຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ຈູລະປັນຖະກະນັ້ນບວດ. ຈູລະປັນຖະກະນັ້ນ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສີລ ໑໐ ປະການ ຢູ່ສຳນັກຂອງພີ່ຊາຍ...

‘‘Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ, pāto siyā phullamavītagandhaṃ;

Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ, tapantamādiccamivantalikkhe’’ti. (saṃ. ni. 1.123;

a. ni. 5.195) –

“ປຽບເໝືອນດອກບົວແດງອັນມີກິ່ນຫອມ ທີ່ເບັ່ງບານໃນເວລາເຊົ້າຕຣູ່ ບໍ່ປາສະຈາກກິ່ນຫອມ, ທ່ານຈົ່ງເບິ່ງພະອັງຄີຣົດ ຜູ້ຊົງຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ດັ່ງພະອາທິດທີ່ສ່ອງແສງຢູ່ເທິງທ້ອງຟ້າ ເທີ້ນ.”

Gāthaṃ uggaṇhanto catūhi māsehi uggahetuṃ nāsakkhi, gahitampi hadaye na tiṭṭhati. Atha naṃ mahāpanthako, ‘‘cūḷapanthaka, tvaṃ imasmiṃ sāsane abhabbo, catūhi māsehi ekaṃ gāthampi gahetuṃ na sakkosi, pabbajitakiccaṃ pana tvaṃ kathaṃ matthakaṃ pāpessasi, nikkhama ito’’ti so therena paṇāmiko dvārakoṭṭhakasamīpe rodamāno aṭṭhāsi.

ເມື່ອຈູລະປັນຖະກະຮຽນພະຄາຖາຢູ່ ຕະຫຼອດ ໔ ເດືອນ ກໍບໍ່ສາມາດຮຽນຈຳໄດ້, ເຖິງແມ່ນຈະຮຽນຈຳໄດ້ແລ້ວ ກໍບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໃຈ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະມະຫາປັນຖະກະຈຶ່ງກ່າວກັບເພິ່ນວ່າ: "ຈູລະປັນຖະກະ, ເຈົ້າເປັນຜູ້ບໍ່ມີວາສະໜາໃນພະສາດສະໜານີ້, ຕະຫຼອດ ໔ ເດືອນ ເຈົ້າບໍ່ສາມາດຮຽນຈຳຄາຖາແມ່ນແຕ່ບົດດຽວໄດ້, ກິດແຫ່ງບັນພະຊິດ ເຈົ້າຈັກເຮັດໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດໄດ້ແນວໃດ, ຈົ່ງອອກໄປຈາກວິຫານນີ້ເຖີດ" ຈູລະປັນຖະກະນັ້ນ ຖືກພະເຖລະຂັບໄລ່ອອກໄປແລ້ວ ຈຶ່ງຢືນຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ໃກ້ຊຸ້ມປະຕູວິຫານ.

Tena ca samayena satthā jīvakambavane viharati. Atha jīvako purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ satthāraṃ nimantehī’’ti. Tena ca samayena āyasmā mahāpanthako bhattuddesako hoti. So ‘‘pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ bhikkhaṃ paṭicchathā’’ti vutto ‘‘cūḷapanthakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ paṭicchāmī’’ti āha. Taṃ sutvā cūḷapanthako bhiyyosomattāya domanassappatto ahosi. Satthā tassa cittakkhedaṃ ñatvā ‘‘cūḷapanthako mayā katena upāyena bujjhissatī’’ti tassa avidūraṭṭhāne attānaṃ dassetvā ‘‘kiṃ, panthaka, rodasī’’ti pucchi. ‘‘Bhātā maṃ, bhante, paṇāmetī’’ti āha. ‘‘Panthaka, mā cintayi, mama sāsane [Pg.9] tuyhaṃ pabbajjā, ehi imaṃ gahetvā ‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’nti manasi karohī’’ti iddhiyā suddhaṃ coḷakkhaṇḍaṃ abhisaṅkharitvā adāsi. So satthārā dinnaṃ coḷakkhaṇḍaṃ ‘‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’’nti hatthena parimajjanto nisīdi. Tassa taṃ parimajjantassa kiliṭṭhadhātukaṃ jātaṃ, puna parimajjantassa ukkhaliparipuñchanasadisaṃ jātaṃ. So ñāṇaparipākattā evaṃ cintesi – ‘‘idaṃ coḷakkhaṇḍaṃ pakatiyā parisuddhaṃ, imaṃ upādiṇṇakasarīraṃ nissāya kiliṭṭhaṃ aññathā jātaṃ, tasmā aniccaṃ yathāpetaṃ, evaṃ cittampī’’ti khayavayaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva nimitte jhānāni nibbattetvā jhānapādakaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Arahattapattassevassa tepiṭakaṃ pañcābhiññā ca āgamiṃsu.

ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພະສາດສະດາປະທັບຢູ່ທີ່ອຳພະວັນຂອງໝໍຊີວົກ (ສວນມ່ວງຊີວົກ). ຄັ້ງນັ້ນ ໝໍຊີວົກໄດ້ສົ່ງຄົນໄປວ່າ: "ຈົ່ງໄປນິມົນພະສາດສະດາ ພ້ອມດ້ວຍພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບ ເຖີດ". ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພະມະຫາປັນຖະກະຜູ້ມີອາຍຸ ເປັນພັດຕຸດເທສົກ (ຜູ້ແຈກພັດ). ເພິ່ນຖືກຄົນນັ້ນກາບທູນວ່າ "ຂໍຈົ່ງຮັບພັດເພື່ອພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບ ເຖີດ" ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເຮົາຮັບເພື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ໂດຍເວັ້ນຈູລະປັນຖະກະໄວ້". ຈູລະປັນຖະກະໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນແລ້ວ ກໍມີຄວາມໂທມະນັດເສຍໃຈຢ່າງຍິ່ງ. ພະສາດສະດາຊົງຊາບຄວາມເສຍໃຈຂອງເພິ່ນແລ້ວ ຊົງດຳຣິວ່າ "ຈູລະປັນຖະກະຈັກຮູ້ແຈ້ງໄດ້ ດ້ວຍອຸບາຍທີ່ຕະຖาຄົດເຮັດໃຫ້" ຈຶ່ງຊົງສະແດງພະອົງໃນທີ່ບໍ່ໄກຈາກເພິ່ນ ແລ້ວຊົງຕັດຖາມວ່າ "ຈູລະປັນຖະກະ, ເຈົ້າຮ້ອງໄຫ້ເຮັດຫຍັງ?" ຈູລະປັນຖະກະກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ພີ່ຊາຍຂັບໄລ່ຂ້າພະອົງ ພະເຈົ້າຂ້າ." ພະອົງຊົງຕັດວ່າ "ຈູລະປັນຖະກະ, ເຈົ້າຢ່າຄິດຫຼາຍເລີຍ, ການບວດຂອງເຈົ້າມີຢູ່ໃນສາດສະໜາຂອງຕະຖาຄົດ, ຈົ່ງມາເຖີດ, ຈົ່ງຮັບເອົາຜ້ານີ້ໄປ ແລ້ວມະນະສິການ (ນຶກໃນໃຈ) ວ່າ 'ຣະໂຊຫະຣະນັງ ຣະໂຊຫະຣະນັງ' (ຜ້າເຊັດທຸລີ)" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຊົງເນລະມິດທ່ອນຜ້າອັນສະອາດດ້ວຍລິດ ແລ້ວປະທານໃຫ້. ຈູລະປັນຖະກະນັ້ນ ຮັບທ່ອນຜ້າທີ່ພະສາດສະດາປະທານໃຫ້ ແລ້ວນັ່ງລູບຄຳດ້ວຍມື ພ້ອມທັງນຶກວ່າ "ຣະໂຊຫະຣະນັງ ຣະໂຊຫະຣະນັງ". ເມື່ອເພິ່ນລູບຄຳທ່ອນຜ້ານັ້ນຢູ່ ຜ້ານັ້ນກໍກາຍເປັນຂອງເປິເປື້ອນ, ເມື່ອລູບຄຳຕໍ່ໄປອີກ ກໍກາຍເປັນເໝືອນຜ້າເຊັດໝໍ້ຂາງ. ເພິ່ນເພາະມີຍານແກ່ກ້າແລ້ວ ຈຶ່ງຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ: "ທ່ອນຜ້ານີ້ ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວເປັນຂອງສະອາດບໍລິສຸດ, ແຕ່ເພາະອາໄສຮ່າງກາຍອັນມີວິນຍານຄອງນີ້ ຈຶ່ງເປິເປື້ອນ ກາຍເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດັ່ງນັ້ນ ຜ້ານີ້ບໍ່ທ່ຽງແນວໃດ, ຈິດກໍບໍ່ທ່ຽງແນວນັ້ນ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຕັ້ງໝັ້ນໃນຄວາມສິ້ນໄປແລະຄວາມເສື່ອມໄປ ບັນລຸຊານທັງຫຼາຍໃນນິມິດນັ້ນເອງ ເຮັດຊານໃຫ້ເປັນບາດຖານ ຕັ້ງໝັ້ນໃນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ. ພ້ອມກັບການບັນລຸພະອໍຣະຫັນນັ້ນເອງ ພະໄຕປິໂດກ ແລະອະພິນຍາ ໕ ກໍໄດ້ປາກົດແກ່ເພິ່ນ.

Satthā ekūnehi pañcabhikkhusatehi saddhiṃ gantvā jīvakassa nivesane paññatte āsane nisīdi. Cūḷapanthako pana attano bhikkhāya appaṭicchitattā eva na gato. Jīvako yāguṃ dātuṃ ārabhi. Satthā hatthena pattaṃ pidahi. ‘‘Kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti vutte ‘‘vihāre eko bhikkhu atthi, jīvakā’’ti. So purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, bhaṇe, vihāre nisinnaṃ ayyaṃ gahetvā ehī’’ti. Cūḷapanthakattheropi rūpena kiriyāya ca ekampi ekena asadisaṃ bhikkhusahassaṃ nimminitvā nisīdi. So puriso vihāre bhikkhūnaṃ bahubhāvaṃ disvā gantvā jīvakassa kathesi – ‘‘imasmā bhikkhusaṅghā vihāre bhikkhusaṅgho bahutaro, pakkositabbaṃ ayyaṃ na jānāmī’’ti. Jīvako satthāraṃ pucchi – ‘‘ko nāmo, bhante, vihāre nisinno bhikkhū’’ti? ‘‘Cūḷapanthako nāma, jīvakā’’ti. ‘‘Gaccha, bhaṇe, ‘cūḷapanthako nāma kataro’ti pucchitvā taṃ ānehī’’ti. So vihāraṃ gantvā ‘‘cūḷapanthako nāma kataro, bhante’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ cūḷapanthako, ahaṃ cūḷapanthako’’ti ekappahārena bhikkhusahassampi kathesi. So punāgantvā taṃ pavattiṃ jīvakassa ārocesi jīvako paṭividdhasaccattā ‘‘iddhimā maññe, ayyo’’ti nayato ñatvā ‘‘gaccha, bhaṇe, paṭhamaṃ kathentaṃ ayyameva ‘tumhe satthā pakkosatī’ti vatvā cīvarakaṇṇe gaṇhāhī’’ti āha. So vihāraṃ gantvā tathā akāsi. Tāvadeva nimmitabhikkhū antaradhāyiṃsu. So theraṃ gahetvā agamāsi.

ພະສາດສະດາສະເດັດໄປພ້ອມດ້ວຍພິກຂຸ ໔໙໙ ຮູບ ແລ້ວປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະທີ່ປູລາດໄວ້ໃນເຮືອນຂອງໝໍຊີວົກ. ສ່ວນຈູລະປັນຖະກະນັ້ນ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບນິມົນເພື່ອຮັບພັດຂອງຕົນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ໄປ. ໝໍຊີວົກເລີ່ມຖວາຍຂ້າວຍາຄູ, ພະສາດສະດາຊົງເອົາພະຫັດປິດບາດໄວ້. ເມື່ອໝໍຊີວົກກາບທູນຖາມວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຊົງຮັບ ພະເຈົ້າຂ້າ?" ພະອົງຊົງຕັດວ່າ: "ຊີວົກ, ຍັງມີພິກຂຸຮູບໜຶ່ງຢູ່ໃນວິຫານ". ໝໍຊີວົກຈຶ່ງສົ່ງຄົນໄປວ່າ: "ພໍ່ມະຫາຈຳເລີນ, ຈົ່ງໄປນິມົນພະຄຸນເຈົ້າທີ່ນັ່ງຢູ່ໃນວິຫານມາເຖີດ". ພະຈູລະປັນຖະກະເຖລະກໍເນລະມິດພິກຂຸພັນຮູບ ທີ່ມີຮູບຮ່າງແລະກິລິຍາທ່າທາງບໍ່ຄືກັນແມ່ນແຕ່ຮູບດຽວ ແລ້ວນັ່ງຢູ່. ຄົນຜູ້ນັ້ນໄປເຫັນພິກຂຸເປັນຈຳນວນຫຼາຍໃນວິຫານ ຈຶ່ງກັບມາກາບທູນໝໍຊີວົກວ່າ: "ພິກຂຸສົງໃນວິຫານມີຫຼາຍກວ່າພິກຂຸສົງໝູ່ນີ້ອີກ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຮູ້ວ່າຈະນິມົນພະຄຸນເຈົ້າຮູບໃດ ພະເຈົ້າຂ້າ." ໝໍຊີວົກຈຶ່ງກາບທູນຖາມພະສາດສະດາວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ພິກຂຸທີ່ນັ່ງຢູ່ໃນວິຫານນັ້ນມີຊື່ວ່າແນວໃດ ພະເຈົ້າຂ້າ?" ພະອົງຊົງຕັດວ່າ: "ຊີວົກ, ເພິ່ນຊື່ວ່າ ຈູລະປັນຖະກະ". ໝໍຊີວົກຈຶ່ງສັ່ງຄົນນັ້ນວ່າ: "ພໍ່ມະຫາຈຳເລີນ, ຈົ່ງໄປຖາມວ່າ 'ຮູບໃດຊື່ວ່າ ຈູລະປັນຖະກະ' ແລ້ວນິມົນເພິ່ນມາເຖີດ". ຄົນຜູ້ນັ້ນໄປວິຫານແລ້ວຖາມວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ຮູບໃດຊື່ວ່າ ຈູລະປັນຖະກະ ພະເຈົ້າຂ້າ?" ພິກຂຸທັງພັນຮູບນັ້ນກ່າວຂຶ້ນພ້ອມກັນວ່າ: "ເຮົາຊື່ຈູລະປັນຖະກະ, ເຮົາຊື່ຈູລະປັນຖະກະ". ຄົນຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງກັບມາແຈ້ງເລື່ອງນັ້ນແກ່ໝໍຊີວົກ. ໝໍຊີວົກເພາະເປັນຜູ້ໄດ້ບັນລຸທຳແລ້ວ ຈຶ່ງຮູ້ໂດຍໄນວ່າ: "ພະຄຸນເຈົ້າຄົງຈະເປັນຜູ້ມີລິດຫຼາຍ" ຈຶ່ງສັ່ງຄົນນັ້ນວ່າ: "ພໍ່ມະຫາຈຳເລີນ, ຈົ່ງໄປເຖີດ, ພະຄຸນເຈົ້າຮູບໃດກ່າວກ່ອນໝູ່ ຈົ່ງກາບທູນເພິ່ນວ່າ 'ພະສາດສະດາຮັບສັ່ງໃຫ້ຫາ' ແລ້ວຈັບທີ່ຊາຍຈີວອນຂອງເພິ່ນໄວ້ເດີ້". ຄົນຜູ້ນັ້ນໄປວິຫານແລ້ວເຮັດຕາມນັ້ນ. ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ພິກຂຸທີ່ເນລະມິດທັງຫຼາຍກໍຫາຍຕົວໄປ. ຄົນຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງນິມົນພະເຖລະໄປ.

Satthā [Pg.10] tasmiṃ khaṇe yāguñca khajjakādibhedañca paṭiggaṇhi. Katabhattakicco bhagavā āyasmantaṃ cūḷapanthakaṃ āṇāpesi ‘‘anumodanaṃ karohī’’ti. So pabhinnapaṭisambhido sineruṃ gahetvā mahāsamuddaṃ manthento viya tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ saṅkhobhento satthu ajjhāsayaṃ gaṇhanto anumodanaṃ akāsi. Dasabale bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gate dhammasabhāyaṃ kathā udapādi ‘aho buddhānaṃ ānubhāvo, yatra hi nāma cattāro māse ekagāthaṃ gahetuṃ asakkontampi lahukena khaṇeneva evaṃ mahiddhikaṃ akaṃsū’ti, tathā hi jīvakassa nivesane nisinno bhagavā ‘evaṃ cūḷapanthakassa cittaṃ samāhitaṃ, vīthipaṭipannā vipassanā’ti ñatvā yathānisinnoyeva attānaṃ dassetvā, ‘panthaka, nevāyaṃ pilotikā kiliṭṭhā rajānukiṇṇā, ito pana aññopi ariyassa vinaye saṃkileso rajo’ti dassento –

ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຮັບເອົາຢາກູ ແລະຂອງຂົບຄ້ຽວມີປະການຕ່າງໆ ມີຂະໜົມເປັນຕົ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຜູ້ຊົງເຮັດພັດຕະກິດແລ້ວ ໄດ້ຊົງບັນຊາພຣະຈູឡະພັນທົກຜູ້ມີອາຍຸວ່າ "ຈົ່ງເຮັດອະນຸໂມທະນາທ້ອນ". ພຣະຈູឡະພັນທົກນັ້ນ ຜູ້ມີປະຕິສຳພິທາອັນແຕກສານແລ້ວ ປານປະໜຶ່ງວ່າຈັບເອົາພູເຂົາສิເນຣຸມາຄົນມະຫາສະໝຸດ ຍັງພຣະໄຕປິດົກພຸດທະພົດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ຊົງຖືເອົາອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວໄດ້ເຮັດອະນຸໂມທະນາ. ເມື່ອພຣະທົດສະພົນຊົງເຮັດພັດຕະກິດແລ້ວ ສະເດັດໄປສູ່ວິຫານ ໃນທຳມະສະພາກໍມີວາຈາເປັນເຄື່ອງກ່າວເກີດຂຶ້ນວ່າ "ໂອ້! ອານຸພາບຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເປັນໜ້າອັດສະຈັນແທ້, ເພາະວ່າຊົງເຮັດໃຫ້ພຣະຈູឡະພັນທົກ ຜູ້ແມ່ນແຕ່ບໍ່ອາດຮຽນເອົາຄາຖາດຽວຕະຫຼອດສີ່ເດືອນ ໃຫ້ເປັນຜູ້ມີລິດຫຼາຍເຖິງພຽງນີ້ ໂດຍຂະນະອັນໄວເທົ່ານັ້ນ". ດ້ວຍວ່າຢ່າງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຜູ້ປະທັບນັ່ງໃນເຮືອນຂອງໝໍຊີວົກ ຊົງຊາບວ່າ "ຈິດຂອງພຣະຈູឡະພັນທົກຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວຢ່າງນີ້ ວິປັດສະນາກ້າວຂຶ້ນສູ່ວິຖີແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ ຊົງສະແດງພຣະອົງຕາມທີ່ປະທັບນັ່ງນັ້ນເອງ ແລ້ວຊົງສະແດງວ່າ "ດູກ່ອນພັນທົກ, ຜ້າເກົ່າຜືນນີ້ບໍ່ໄດ້ເສົ້າໝອງ ບໍ່ໄດ້ເກືອກກົ້ວດ້ວຍທຸລີດອກ, ແຕ່ທຸລີຄືກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງຢ່າງອື່ນຈາກຜ້ານີ້ ຍັງມີຢູ່ໃນພຣະວິນັຍຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າ" ເມື່ອຈະຊົງສະແດງ...

‘‘Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati, rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;

Etaṃ rajaṃ vippajahitvā bhikkhavo, viharanti te vigatarajassa sāsane.

"ຣາຄະຊື່ວ່າທຸລີ ແຕ່ລະອອງເກສອນຫາຊື່ວ່າທຸລີບໍ່, ຄຳວ່າທຸລີນັ້ນ ເປັນຊື່ຂອງຣາຄະ; ພິກຂຸທັງຫຼາຍລະທຸລີຄືຣາຄະນັ້ນໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມຢູ່ປະພຶດໃນສາດສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີທຸລີອັນປາສະຈາກແລ້ວ."

‘‘Doso rajo…pe… vigatarajassa sāsane.

"ໂທສະຊື່ວ່າທຸລີ... ຍ່ອມຢູ່ປະພຶດໃນສາດສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີທຸລີອັນປາສະຈາກແລ້ວ."

‘‘Moho rajo…pe… vigatarajassa sāsane’’ti. (mahāni. 209;

cūḷani. udayamāṇavapucchāniddesa 74) –

"ໂມຫະຊື່ວ່າທຸລີ... ຍ່ອມຢູ່ປະພຶດໃນສາດສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີທຸລີອັນປາສະຈາກແລ້ວ" ດັ່ງນີ້.

Imā tisso gāthāyo abhāsi. Gāthāpariyosāne cūḷapanthako sahapaṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ kathāsallāpaṃ sutvā āgantvā buddhāsane nisīditvā ‘‘kiṃ vadetha, bhikkhave’’ti pucchitvā ‘‘imaṃ nāma, bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhave, cūḷapanthakena idāni mayhaṃ ovāde ṭhatvā lokuttharadāyajjaṃ laddhaṃ, pubbe pana lokiyadāyajjaṃ laddha’’nti vatvā tehi yācito cūḷaseṭṭhijātakaṃ (jā. 1.1.4) kathesi. Aparabhāge naṃ satthā ariyagaṇaparivuto dhammāsane nisinno manomayaṃ kāyaṃ abhinimminantānaṃ bhikkhūnaṃ cetovivaṭṭakusalānañca aggaṭṭhāne ṭhapesi.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ຊົງພາສິດຄາຖາ 3 ບົດເຫຼົ່ານີ້. ໃນເວລາຈົບຄາຖາ ພຣະຈູឡະພັນທົກພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ. ພຣະສາດສະດາຊົງສົດັບຄຳສົນທະນາຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ສະເດັດມາແລ້ວ ປະທັບນັ່ງເໜືອພຸດທະອາສະໜາ ຕັດຖາມວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີເວົ້າເລື່ອງຫຍັງກັນ?" ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍກາບທູນວ່າ "ເລື່ອງຊື່ນີ້ ຂ້ານ້ອຍ," ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັດນີ້ ພຣະຈູឡະພັນທົກຕັ້ງຢູ່ໃນໂອວາດຂອງເຮົາແລ້ວ ໄດ້ຮັບໂລກຸດຕະຣະທາຍາດ, ແຕ່ໃນກ່ອນໄດ້ຮັບໂລກິຍະທາຍາດ" ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຜູ້ອັນພິກຂຸທັງຫຼາຍທູນອ້ອນວອນແລ້ວ ໄດ້ຊົງສະແດງຈູឡະເສດຖີຊາດົກ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະສາດສະດາຜູ້ອັນໝູ່ແຫ່ງພຣະອະລິຍະແວດລ້ອມແລ້ວ ປະທັບນັ່ງເໜືອທຳມາດ ໄດ້ຊົງສະຖາປະນາພຣະຈູឡະພັນທົກນັ້ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ກວ່າພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເນລະມິດກາຍອັນສຳເລັດດ້ວຍໃຈ ແລະຜູ້ສະຫຼາດໃນການໝູນສະມາທິ (ເຈໂຕວິວັດຕະກຸສົນ).

35. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha purimapadadvayaṃ vuttatthameva. Gaṇamhā vūpakaṭṭho [Pg.11] soti so padumuttaro nāma satthā gaṇamhā mahatā bhikkhusamūhato vūpakaṭṭho visuṃ bhūto vivekaṃ upagato. Tadā mama tāpasakāle himavante himālayapabbatasamīpe vasi vāsaṃ kappesi, catūhi iriyāpathehi vihāsīti attho.

໓໕. ພຣະຈູឡະພັນທົກນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປີຕິແລະໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "padumuttaro nāma jino" (ພຣະຊິນະເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າປະທຸມຸດຕະຣະ) ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ສອງບົດທຳອິດມີເນື້ອຄວາມກ່າວໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "gaṇamhā vūpakaṭṭho so" ຄວາມວ່າ ພຣະສາດສະດາຊົງພຣະນາມວ່າປະທຸມຸດຕະຣະນັ້ນ ຫຼີກອອກແລ້ວຈາກໝູ່ຄືໝູ່ພິກຂຸໃຫຍ່ ເປັນຜູ້ແຍກຢູ່ຕ່າງຫາກ ເຂົ້າເຖິງຄວາມສະຫງົບວິເວກແລ້ວ. ໃນກາລະນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນສະໄໝທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເປັນດາບົດ ໄດ້ຊົງອາໄສຢູ່ ໃກ້ພູເຂົາຫິມະພານ ຄືຊົງຢູ່ດ້ວຍອິຣິຍາບົດທັງສີ່ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ.

36. Ahampi…pe… tadāti yadā so bhagavā himavantaṃ upagantvā vasi, tadā ahampi himavantasamīpe kataassame ā samantato kāyacittapīḷāsaṅkhātā parissayā samanti etthāti assamoti laddhanāme araññāvāse vasāmīti sambandho. Acirāgataṃ mahāvīranti aciraṃ āgataṃ mahāvīriyavantaṃ lokanāyakaṃ padhānaṃ taṃ bhagavantaṃ upesinti sambandho, āgatakkhaṇeyeva upāgaminti attho.

໓໖. ບົດວ່າ "Ahampi...pe... tadā" ຄວາມວ່າ ໃນກາລະໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກນັ້ນສະເດັດໄປສູ່ປ່າຫິມະພານແລ້ວປະທັບຢູ່ ໃນກາລະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າກໍອາໄສຢູ່ໃນເສນາສະນະປ່າ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າ "ອາສົມ" ເພາະເປັນທີ່ສະຫງົບລະງັບແຫ່ງໄພອັນກ່າວຄືຄວາມບີບຄັ້ນທາງກາຍແລະຈິດໂດຍຮອບ ໃກ້ປ່າຫິມະພານ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ "acirāgataṃ mahāvīraṃ" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ເຊິ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກພຣးອົງນັ້ນ ຜູ້ສະເດັດມາບໍ່ດົນ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ເປັນຜູ້ນຳໂລກອັນປະເສີດ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ, ອະທິບາຍວ່າ ເຂົ້າໄປຫາໃນຂະນະທີ່ສະເດັດມາຮອດນັ້ນເອງ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ.

37. Pupphacchattaṃ gahetvānāti evaṃ upagacchanto ca padumuppalapupphādīhi chāditaṃ pupphamayaṃ chattaṃ gahetvā narāsabhaṃ narānaṃ seṭṭhaṃ bhagavantaṃ chādento upagacchiṃ samīpaṃ gatosmīti attho. Samādhiṃ samāpajjantanti rūpāvacarasamādhijjhānaṃ samāpajjantaṃ appetvā nisinnassa antarāyaṃ ahaṃ akāsinti sambandho.

໓໗. ບົດວ່າ "pupphacchattaṃ gahetvāna" ຄວາມວ່າ ເມື່ອເຂົ້າໄປຫາຢ່າງນັ້ນ ໄດ້ຖືເອົາຄັນຮົ່ມອັນເຮັດດ້ວຍດອກໄມ້ ອັນມຸງດ້ວຍດອກໄມ້ມີດອກປະທຸມແລະດອກອຸບົນເປັນຕົ້ນ ກັ້ນຮົ່ມຖວາຍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຜູ້ປະເສີດກວ່າໝູ່ນະລຶ ເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ. ບົດວ່າ "samādhiṃ samāpajjantaṃ" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດອັນຕະລາຍ (ຄືເຂົ້າໄປບູຊາ) ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຜູ້ປະທັບນັ່ງເຂົ້າສະມາບັດຄືຣູປາວະຈະຣະສະມາທິຊານຢູ່ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ.

38. Ubho hatthehi paggayhāti taṃ susajjitaṃ pupphacchattaṃ dvīhi hatthehi ukkhipitvā ahaṃ bhagavato adāsinti sambandho. Paṭiggahesīti taṃ mayā dinnaṃ pupphacchattaṃ padumuttaro bhagavā sampaṭicchi, sādaraṃ sādiyīti attho.

໓໘. ບົດວ່າ "ubho hatthehi paggayha" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າປະຄອງຄັນຮົ່ມດອກໄມ້ອັນຕົບແຕ່ງດີແລ້ວນັ້ນຂຶ້ນດ້ວຍມືທັງສອງ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ "paṭiggahesi" ຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງພຣະນາມວ່າປະທຸມຸດຕະຣະ ຊົງຮັບເອົາຄັນຮົ່ມດອກໄມ້ອັນຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍແລ້ວນັ້ນ ຄືຊົງຍິນດີໂດຍຄວາມເຄົາລົບ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ.

41. Satapattachattaṃ paggayhāti ekekasmiṃ padumapupphe satasatapattānaṃ vasena satapattehi padumapupphehi chāditaṃ pupphacchattaṃ pakārena ādarena gahetvā tāpaso mama adāsīti attho. Tamahaṃ kittayissāmīti taṃ tāpasaṃ ahaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho. Mama bhāsato bhāsamānassa vacanaṃ suṇotha manasi karotha.

໔໑. ບົດວ່າ "satapattachattaṃ paggayha" ຄວາມວ່າ ດາບົດໄດ້ຖືເອົາຄັນຮົ່ມດອກໄມ້ອັນມຸງດ້ວຍດອກປະທຸມມີກີບຕັ້ງຮ້ອຍ (ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກີບດອກຮ້ອຍກີບໃນດອກປະທຸມແຕ່ລະດອກ) ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບເປັນພິເສດ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍແກ່ເຮົາ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ. ບົດວ່າ "tamahaṃ kittayissāmi" ຄວາມວ່າ ເຮົາຈະສັນເສີນດາບົດນັ້ນ ຄືຈະເຮັດໃຫ້ປາກົດ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ. ພວກເທີຈົ່ງຟັງ ຈົ່ງໃສ່ໃຈ ເຊິ່ງຖ້ອຍຄຳຂອງເຮົາຜູ້ກ່າວສັນເສີນຢູ່.

42. Pañcavīsatikappānīti iminā pupphacchattadānena pañcavīsativāre tāvatiṃsabhavane sakko hutvā devarajjaṃ karissatīti sambandho. Catuttiṃsatikkhattuñcāti catuttiṃsativāre manussaloke cakkavattī rājā bhavissati.

໔໒. ບົດວ່າ "pañcavīsatikappāni" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການຖວາຍຄັນຮົ່ມດອກໄມ້ນີ້ ຈະໄດ້ເປັນພຣະອິນສະເຫວີຍເທວະລາດໃນພົບດາວະດຶງຕະຫຼອດ 25 ເທື່ອ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ "catuttiṃsatikkhattuñca" ຄວາມວ່າ ຈະໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດໃນມະນຸດໂລກຕະຫຼອດ 34 ເທື່ອ.

43. Yaṃ [Pg.12] yaṃ yoninti manussayoniādīsu yaṃ yaṃ jātiṃ saṃsarati gacchati upapajjati. Tattha tattha yoniyaṃ abbhokāse suññaṭṭhāne patiṭṭhantaṃ nisinnaṃ ṭhitaṃ vā padumaṃ dhārayissati upari chādayissatīti attho.

໔໓. ບົດວ່າ "yaṃ yaṃ yoniṃ" ຄວາມວ່າ ທ່ອງທ່ຽວໄປ ເຂົ້າເຖິງ ເກີດໃນກຳເນີດໃດໆ ໃນກຳເນີດມີມະນຸດກຳເນີດເປັນຕົ້ນ. ໃນກຳເນີດນັ້ນໆ ບໍ່ວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ ປະທັບນັ່ງ ຫຼືຢືນຢູ່ ໃນທີ່ແຈ້ງ ຫຼືໃນທີ່ວ່າງເປົ່າ ດອກປະທຸມຈະຊົງກັ້ນໄວ້ ຄືຈະມຸງບັງໄວ້ທາງເບື້ອງເທິງ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ.

45. Pakāsite pāvacaneti tena bhagavato sakalapiṭakattaye pakāsite dīpite manussattaṃ manussajātiṃ labhissati upapajjissati. Manomayamhi kāyamhīti manena jhānacittena nibbattoti manomayo, yathā cittaṃ pavattati, tathā kāyaṃ pavatteti cittagatikaṃ karotīti attho. Tamhi manomaye kāyamhi so tāpaso cūḷapanthako nāma hutvā uttamo aggo bhavissatīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttattā uttānattā ca suviññeyyameva.

໔໕. ບົດວ່າ "pakāsite pāvacane" ຄວາມວ່າ ເມື່ອພຣະໄຕປິດົກພຸດທະພົດທັງໝົດອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກພຣະອົງນັ້ນຊົງປະກາດ ສະແດງແລ້ວ ຈະໄດ້ຄວາມເປັນມະນຸດ ຈະເກີດເປັນມະນຸດ. ບົດວ່າ "manomayamhi kāyamhi" ຄວາມວ່າ ຊື່ວ່າ "ມະໂນມະຍະ" ເພາະເກີດດ້ວຍໃຈຄືຊານະຈິດ, ອະທິບາຍວ່າ ຈິດເປັນໄປຢ່າງໃດ ກໍຍັງກາຍໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຈິດ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ. ໃນກາຍອັນສຳເລັດດ້ວຍໃຈນັ້ນ ດາບົດນັ້ນຈະໄດ້ເປັນຜູ້ມີຊື່ວ່າຈູឡະພັນທົກ ຈະເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ ເປັນຜູ້ເລີດສຸດ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ້ອນວ່າກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະຍ້ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້.

52. Sariṃ kokanadaṃ ahanti ahaṃ bhagavato nimmitacoḷakaṃ parimajjanto kokanadaṃ padumaṃ sarinti attho. Tattha cittaṃ vimucci meti tasmiṃ kokanade padume mayhaṃ cittaṃ adhimucci allīno, tato ahaṃ arahattaṃ pāpuṇinti sambandho.

໕໒. ບົດວ່າ "sariṃ kokanadaṃ ahaṃ" ຄວາມວ່າ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າລູບຄຳຜ້າເກົ່າອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງເນລະມິດແລ້ວ ໄດ້ລະນຶກເຖິງດອກປະທຸມແດງ (ໂກກະນຸດ) ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ. ບົດວ່າ "tattha cittaṃ vimucci me" ຄວາມວ່າ ຈິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນ້ອມໄປແລ້ວ ຕິດພັນແລ້ວໃນດອກປະທຸມແດງນັ້ນ, ຈາກການນ້ອມໄປຕິດພັນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ.

53. Ahaṃ manomayesu cittagatikesu kāyesu sabbattha sabbesu pāramiṃ pariyosānaṃ gato pattoti sambandho. Sesaṃ vuttanayamevāti.

໕໓. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຍອດ ເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດໃນກາຍທັງຫຼາຍອັນສຳເລັດດ້ວຍໃຈ ອັນເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຈິດ ໃນທີ່ທັງປວງ ທັງປວງແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ຄຳທີ່ເຫຼືອມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈູឡະພັນທົກເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

5. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປິລິນທະວັດສະເຖຣະ

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto heṭṭhā vuttanayena satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ devatānaṃ piyamanāpabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto. Parinibbute bhagavati tassa thūpaṃ pūjetvā saṅghassa mahādānaṃ pavattetvā tato cavitvā devamanussesu ubhayasampattiyo [Pg.13] anubhavitvā anuppanne buddhe cakkavattī rājā hutvā mahājanaṃ pañcasīlesu patiṭṭhāpetvā saggaparāyanaṃ akāsi. So anuppanneyeva amhākaṃ bhagavati sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, pilindotissa nāmaṃ akaṃsu. Vacchoti gottaṃ. So aparabhāge pilindavacchoti paññāyittha. Saṃsāre pana saṃvegabahulatāya paribbājakapabbajjaṃ pabbajitvā cūḷagandhāraṃ nāma vijjaṃ sādhetvā tāya vijjāya ākāsacārī paracittavidū ca hutvā rājagahe lābhaggayasaggapatto paṭivasati.

ຄຳມີອາທິວ່າ "nibbute lokanāthamhi" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະປິລິນທະວັດສະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ກໍເປັນຜູ້ມີອະທິການອັນເຮັດແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິດໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງພຣະນາມວ່າປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ເກີດໃນຕະກູນມີໂພຄະຫຼາຍ ໃນນະຄອນຫົງສາວະດີ ໂດຍນັຍອັນກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເມື່ອຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ແລ້ວເຮັດກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງພຣະນາມວ່າສຸເມທະ ໄດ້ເກີດໃນຕະກູນອັນມີຊື່ສຽງ. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ ໄດ້ບູຊາພຣະສະຖູບຂອງພຣະອົງ ແລະຍັງມະຫາທານໃຫ້ເປັນໄປແກ່ພຣະສົງ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນກາລະທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນ ໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ ຍັງມະຫາຊົນໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສິນຫ້າ ເຮັດໃຫ້ມີສະຫວັນເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ. ໃນກາລະທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຂອງພວກເຮົາບໍ່ທັນອຸບັດຂຶ້ນນັ້ນເອງ ພຣະເຖຣະນັ້ນໄດ້ເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ຍາດທັງຫຼາຍໄດ້ຕັ້ງຊື່ວ່າ "ປິລິນທະ". ຄຳວ່າ "ວັດສະ" ເປັນໂຄດ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນປາກົດຊື່ວ່າ "ປິລິນທະວັດສະ". ແຕ່ໃນສັງສານວັດ ຍ້ອນມີຄວາມສັງເວດຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ບວດເປັນປະຣິພາຊົກ ຮຽນວິຊາຊື່ວ່າຈູລະຄັນທາຣີໃຫ້ສຳເລັດ ດ້ວຍວິຊານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປໃນອາກາດ ແລະເປັນຜູ້ຮູ້ຈິດຂອງຄົນອື່ນ ໄດ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນເລີດດ້ວຍລາບແລະຍົດ ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງຣາຊະຄຶ.

Atha amhākaṃ bhagavā abhisambuddho hutvā anukkamena rājagahaṃ upagato. Tato paṭṭhāya buddhānubhāvena tassa sā vijjā na sampajjati, attano kiccaṃ na sādheti. So cintesi – ‘‘sutaṃ kho panetaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ ‘yattha mahāgandhāravijjā dharati, tattha cūḷagandhāravijjā na sampajjatī’ti samaṇassa pana gotamassa āgatakālato paṭṭhāya nāyaṃ mama vijjā sampajjati, nissaṃsayaṃ samaṇo gotamo mahāgandhāravijjaṃ jānāti, yaṃnūnāhaṃ taṃ payirupāsitvā tassa santike taṃ vijjaṃ pariyāpuṇeyya’’nti. So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘‘ahaṃ, mahāsamaṇa, tava santike ekaṃ vijjaṃ pariyāpuṇitukāmo, okāsaṃ me karohī’’ti. ‘‘Tena hi mama santike pabbajāhī’’ti āha. So ‘‘vijjāya parikammaṃ pabbajjā’’ti maññamāno pabbaji. Tassa bhagavā dhammaṃ kathetvā caritānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi. So upanissayasampannatāya nacirasseva vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຂອງພວກເຮົາຊົງຕັດສະຮູ້ແລ້ວ ສະເດັດເຖິງເມືອງຣາຊະຄຶໂດຍລຳດັບ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ດ້ວຍພຸດທານຸພາບ ວິຊານັ້ນຂອງເພິ່ນກໍບໍ່ສຳເລັດ ບໍ່ອາດເຮັດກິດຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດໄດ້. ເພິ່ນຈຶ່ງຄິດວ່າ "ເຮົາເຄີຍໄດ້ຍິນຄຳຂອງອາຈານແລະປາຈານທັງຫຼາຍກ່າວຢູ່ວ່າ 'ໃນທີ່ໃດມະຫາຄັນທາຣີວິຊາປາກົດຢູ່ ໃນທີ່ນັ້ນຈູລະຄັນທາຣີວິຊາຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ', ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ພຣະສະມະນະໂຄດົມສະເດັດມາແລ້ວ ວິຊານີ້ຂອງເຮົາກໍບໍ່ສຳເລັດເລີຍ, ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສເລີຍ ພຣະສະມະນະໂຄດົມຄົງຈະຮູ້ມະຫາຄັນທາຣີວິຊາແທ້, ທາງທີ່ດີ ເຮົາຄວນເຂົ້າໄປຫາພຣະອົງ ແລ້ວຮຽນເອົາວິຊານັ້ນໃນສຳນັກຂອງພຣະອົງທ້ອນ". ເພິ່ນເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກແລ້ວ ກາບທູນຢ່າງນີ້ວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະມະຫາສະມະນະ ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາຈະຮຽນວິຊາຢ່າງໜຶ່ງໃນສຳນັກຂອງພຣະອົງ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງເຮັດໂອກາດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າທ້ອນ". ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເທີຈົ່ງບວດໃນສຳນັກຂອງເຮົາທ້ອນ". ເພິ່ນສຳຄັນວ່າ "ການບວດເປັນບໍລິກຳແຫ່ງວິຊາ" ຈຶ່ງໄດ້ບວດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງທຳແກ່ເພິ່ນ ແລ້ວຊົງປະທານກຳມະຖານອັນສົມຄວນແກ່ຈະຣິດ. ເພິ່ນຍ້ອນເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍອຸປະນິດໄສ ບໍ່ດົນເລີຍ ຍັງວິປັດສະນາໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

55. Yā pana purimajātiyaṃ tassovāde ṭhatvā sagge nibbattā devatā, tā kataññutaṃ nissāya tasmiṃ sañjātabahumānā sāyaṃ pātaṃ theraṃ payirupāsitvā gacchanti. Tasmā naṃ bhagavā devatānaṃ ativiya piyamanāpabhāvena aggabhāve ṭhapesi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ devatānaṃ piyamanāpānaṃ yadidaṃ pilindavaccho’’ti (a. ni. 1.209, 215). Evaṃ so pattaaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ anussaritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha.

໕໕. ສ່ວນເທວະດາທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນໂອວາດຂອງເພິ່ນໃນຊາດປາງກ່ອນແລ້ວເກີດໃນສະຫວັນ ເທວະດາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນອາໄສຄວາມກະຕັນຍູ ມີຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃນພຣະເຖຣະນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໄປຫາພຣະເຖຣະທັງເຊົ້າທັງແລງແລ້ວຈຶ່ງຫຼີກໄປ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງສະຖາປະນາພຣະເຖຣະນັ້ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍຢ່າງຍິ່ງວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ ປິລິນທະວັດສະນີ້ເປັນເລີດ" ດັ່ງນີ້. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງອັນເລີດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປີຕິແລະໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "nibbute lokanāthamhi" (ເມື່ອພຣະໂລກນາດສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ) ດັ່ງນີ້.

Tattha [Pg.14] kāmarūpārūpalokassa nātho padhānoti lokanātho. Medhā vuccanti sabbaññutaññāṇaanāvaraṇañāṇādayo, sundarā, pasaṭṭhā vā medhā yassa so sumedho, aggo ca so puggalo cāti aggapuggalo, tasmiṃ sumedhe lokanāyake aggapuggale khandhaparinibbānena nibbute satīti sambandho. Pasannacitto sumanoti saddhāya pasāditacitto somanassena sundaramano ahaṃ tassa sumedhassa bhagavato thūpapūjaṃ cetiyapūjaṃ akāsinti attho.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ ຜູ້ເປັນປະທານແຫ່ງໂລກຄືກາມະ ຣູປະ ແລະອະຣູປະ ຊື່ວ່າ "ໂລກນາດ". ປັນຍາທັງຫຼາຍມີສັບພັນຍຸຕັນຍານແລະອະນາວະຣະນັນຍານເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ເມທາ", ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກພຣະອົງໃດມີປັນຍາອັນດີ ຫຼືປັນຍາອັນສັນເສີນແລ້ວ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "ສຸເມທະ", ພຣະອົງເປັນຜູ້ເລີດດ້ວຍ ເປັນບຸກຄົນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ "ອັກຄະບຸກຄົນ", ເມື່ອພຣະອັກຄະບຸກຄົນຜູ້ເປັນຜູ້ນຳໂລກ ຜູ້ມີປັນຍາອັນດີພຣະອົງນັ້ນ ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ "pasannacitto sumano" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ມີຈິດອັນຜ່ອງໃສແລ້ວດ້ວຍສັດທາ ຜູ້ມີໃຈອັນດີແລ້ວດ້ວຍໂສມະນັດ ໄດ້ເຮັດການບູຊາພຣະສະຖູບ ບູຊາພຣະເຈດີ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງພຣະນາມວ່າສຸເມທະພຣະອົງນັ້ນ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ.

56. Ye ca khīṇāsavā tatthāti tasmiṃ samāgame ye ca khīṇāsavā pahīnakilesā chaḷabhiññā chahi abhiññāhi samannāgatā mahiddhikā mahantehi iddhīhi samannāgatā santi, te sabbe khīṇāsave ahaṃ tattha samānetvā suṭṭhu ādarena ānetvā saṅghabhattaṃ sakalasaṅghassa dātabbabhattaṃ akāsiṃ tesaṃ bhojesinti attho.

໕໖. ບົດວ່າ "ye ca khīṇāsavā tatthe" ຄວາມວ່າ ໃນສະມາຄົມນັ້ນ ພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ຜູ້ມີກິເລດອັນລະແລ້ວ ຜູ້ເປັນພຣະສະລະພິນຍາ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະພິນຍາຫົກ ຜູ້ມີລິດຫຼາຍ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍລິດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ມີຢູ່, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນຳພຣະຂີນາສົບທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນມາໃນທີ່ນັ້ນ ຄືນຳມາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງດີ ແລ້ວໄດ້ເຮັດສັງຄະພັດ ຄືພັດອັນຄວນຖວາຍແກ່ພຣະສົງທັງປວງ ຄືໄດ້ຖວາຍໃຫ້ພຣະຂີນາສົບເຫຼົ່ານັ້ນສັນແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ.

57. Upaṭṭhāko tadā ahūti tadā mama saṅghabhattadānakāle sumedhassa bhagavato nāmena sumedho nāma upaṭṭhākasāvako ahu ahosīti attho. So sāvako mayhaṃ pūjāsakkāraṃ anumodittha anumodito ānisaṃsaṃ kathesīti attho.

໕໗. ບົດວ່າ "upaṭṭhāko tadā ahū" ຄວາມວ່າ ໃນກາລະນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນສະໄໝທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍສັງຄະພັດ ພຣະອຸປັດຖາກຜູ້ເປັນສາວົກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງພຣະນາມວ່າສຸເມທະ ຊື່ວ່າສຸເມທະ ໄດ້ມີແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ. ພຣະສາວົກຮູບນັ້ນໄດ້ອະນຸໂມທະນາການບູຊາແລະສັກກາລະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຄືເມື່ອອະນຸໂມທະນາແລ້ວ ກໍໄດ້ກ່າວອານິສົງ ດັ່ງນີ້ ເປັນອະທິບາຍ.

58. Tena cittappasādenāti tena thūpapūjākaraṇavasena uppannena cittappasādena devaloke dibbavimānaṃ upapajjiṃ upagato asmīti attho, tattha nibbattomhīti vuttaṃ hoti. Chaḷāsītisahassānīti tasmiṃ vimāne cha asītisahassāni devaccharāyo me mayhaṃ cittaṃ ramiṃsu ramāpesunti sambandho.

໕໘. ບົດວ່າ "tena cittappasādena" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດອັນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດການບູຊາພຣະສະຖູບນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຂົ້າເຖິງທິບພະຍະວິມານໃນເທວະໂລກ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ດັ່ງນີ້, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເກີດແລ້ວໃນວິມານນັ້ນ ດັ່ງນີ້. ບົດວ່າ "chaḷāsītisahassāni" ຄວາມວ່າ ນາງອັກສອນສະຫວັນແແປດໝື່ນຫົກພັນນາງໃນວິມານນັ້ນ ຍັງຈິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ຍິນດີແລ້ວ ຄືໃຫ້ເພີດເພີນແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ.

59. Mameva anuvattantīti tā accharāyo sabbakāmehi dibbehi rūpādivatthukāmehi upaṭṭhahantiyo mamaṃ eva anuvattanti mama vacanaṃ anukaronti sadā niccakālanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໕໙. ຄຳວ່າ Mameva anuvattantī ມີອະທິບາຍວ່າ: ເຫຼົ່ານາງອັກສອນ (ນາງຟ້າ) ຜູ້ບຳລຸງບຳເລີດ້ວຍວັດຖຸກາມທັງປວງ ອັນເປັນທິບ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປະພຶດຄ້ອຍຕາມເຮົາເທົ່ານັ້ນ ຄືຍ່ອມປະຕິບັດຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງເຮົາ sadā ໃນການທຸກເມື່ອ ຄືຕະຫຼອດການເປັນນິດ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະປິລິນthະວັດສະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Rāhulattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຣາຫຸລະເຖລະ

Padumuttarassa [Pg.15] bhagavatotiādikaṃ āyasmato rāhulattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ sikkhākāmānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento senāsanavisodhanavijjotanādikaṃ uḷāraṃ puññaṃ katvā paṇidhānaṃ akāsi. So tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde amhākaṃ bodhisattaṃ paṭicca yasodharāya deviyā kucchimhi nibbattitvā rāhuloti laddhanāmo mahatā khattiyaparivārena vaḍḍhi. Tassa pabbajjāvidhānaṃ khandhake (mahāva. 105) āgatameva. So pabbajitvā satthu santike anekehi suttapadehi suladdhovādo paripakkañāṇo vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahā pana hutvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā aññaṃ byākaronto –

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Padumuttarassa bhagavato ເປັນອະປະທານຂອງພະຣາຫຸລະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສັ່ງສົມບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະລຶຫັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດา ໄດ້ເຫັນພະສາດສະດาຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ໃຝ່ໃນການສຶກສາ ຕົນເອງກໍປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບຳເພັນກຸສົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ມີການປັດກວາດແລະເຮັດເສນາສະນະໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາໄວ້. ພະຣາຫຸລະນັ້ນຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດาແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດການນີ້ ໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນພະຄັນຂອງພະນາງຍະໂສທະລາເທວີ ໂດຍອາໄສພະໂພທິສັດຂອງພວກເຮົາ ໄດ້ຮັບພະນາມວ່າ 'ຣາຫຸລະ' ຈະເລີນໄວຂຶ້ນດ້ວຍບໍລິວານກະສັດເປັນອັນມາກ. ວິທີການບັນພະຊາຂອງພະຣາຫຸລະນັ້ນ ປາກົດຢູ່ໃນຂันທະກະແລ້ວ. ພະຣາຫຸລະນັ້ນບັນພະຊາແລ້ວ ໄດ້ຮັບໂອວາດອັນດີດ້ວຍສູດຕ່າງໆ ເປັນອັນມາກໃນສຳນັກຂອງພະສາດສະດา ມີຍານແກ່ກ້າແລ້ວ ຍັງວິປັດສະນາໃຫ້ຈະເລີນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອເປັນພະອໍຣະຫັນແລ້ວ ພິຈາລະນາເບິ່ງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງຕົນ ເມື່ອຈະພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

‘‘Ubhayeneva sampanno, rāhulabhaddoti maṃ vidū;

Yañcamhi putto buddhassa, yañca dhammesu cakkhumā.

“ເຮົາເປັນຜູ້ພ້ອມພູນດ້ວຍຄຸນສົມບັດທັງສອງປະການ ເພື່ອນສະພົມມະຈາລີທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້ຈັກເຮົາວ່າ 'ຣາຫຸລະພັດທະ' ເພາະເຮົາເປັນບຸດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ແລະເປັນຜູ້ມີດວງຕາເຫັນທຳໃນທຳທັງຫຼາຍ.

‘‘Yañca me āsavā khīṇā, yañca natthi punabbhavo;

Arahā dakkhiṇeyyomhi, tevijjo amataddaso.

“ແລະເພາະອາສະວະທັງຫຼາຍຂອງເຮົາສิ້ນໄປແລ້ວ ແລະພົບໃໝ່ກໍບໍ່ມີອີກ ເຮົາຈຶ່ງເປັນພະອໍຣະຫັນຜູ້ຄວນຮັບທັກຂິເນຍຍະທານ ເປັນຜູ້ໄດ້ວິຊາສາມ ແລະເປັນຜູ້ເຫັນພະນິພານອັນເປັນແດນອະມະຕະ.”

‘‘Kāmandhā jālapacchannā, taṇhāchadanachāditā;

Pamattabandhunā bandhā, macchāva kuminā mukhe.

“ສັດທັງຫຼາຍຖືກກາມເຮັດໃຫ້ຕາບອດ ຖືກຂ່າຍ (ຄືຕັນຫາ) ປົກຄຸມໄວ້ ຖືກເຄື່ອງມຸງ (ຄືຕັນຫາ) ມຸງບັງໄວ້ ຖືກມານຜູ້ເປັນມິດຂອງຜູ້ປະມາດຜູກມັດໄວ້ ເໝືອນປາຕິດຢູ່ໃນປາກໄຊ (ຫຼືມຸ້ງ).”

‘‘Taṃ kāmaṃ ahamujjhitvā, chetvā mārassa bandhanaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, sītibhūtosmi nibbuto’’ti. (theragā. 295-298);

“ເຮົາລະກາມນັ້ນໄດ້ແລ້ວ ຕັດເຄື່ອງຜູກມັດຂອງມານໄດ້ແລ້ວ ຖອນຕັນຫາຂຶ້ນໄດ້ພ້ອມທັງຮາກ ເປັນຜູ້ເຢັນສະໜິດ ແລະດັບກິເລດແລ້ວ.”

Catasso gāthā abhāsi. Tattha ubhayeneva sampannoti jātisampadā paṭipattisampadāti ubhayasampattiyāpi sampanno samannāgato. Rāhulabhaddoti maṃ vidūti ‘‘rāhulabhaddo’’ti maṃ sabrahmacārino sañjānanti. Tassa hi jātasāsanaṃ sutvā bodhisattena, ‘‘rāhu, jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttavacanaṃ upādāya suddhodanamahārājā ‘‘rāhulo’’ti nāmaṃ [Pg.16] gaṇhi. Tattha ādito pitarā vuttapariyāyameva gahetvā āha – ‘‘rāhulabhaddoti maṃ vidū’’ti. Bhaddoti pasaṃsāvacanameva. Aparabhāge satthā taṃ sikkhākāmabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapesi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ sikkhākāmānaṃ yadidaṃ rāhulo’’ti (a. ni. 1.209).

ພະຣາຫຸລະໄດ້ກ່າວຄາຖາ 4 ບົດນີ້. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ubhayeneva sampanno ຄື ພ້ອມພູນດ້ວຍສົມບັດທັງສອງປະການ ຄື ຊາດສົມບັດ (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳເນີດ) ແລະ ປະຕິបត្តិສົມບັດ (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍການປະຕິບັດ). ຄຳວ່າ rāhulabhaddoti maṃ vidū ມີອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອນສະພົມມະຈາລີທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້ຈັກເຮົາວ່າ 'ຣາຫຸລະພັດທະ'. ດ້ວຍວ່າ ພະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດ ໄດ້ຟັງຂ່າວການປະສູດຂອງພະຣາຫຸລະນັ້ນ ແລ້ວຊົງຖືເອົາຄຳທີ່ພະໂພທິສັດຕັດໄວ້ວ່າ 'ຣາຫູເກີດແລ້ວ ເຄື່ອງຜູກມັດເກີດແລ້ວ' ຈຶ່ງຊົງຕັ້ງພະນາມວ່າ 'ຣາຫຸລະ'. ໃນຄຳນັ້ນ ພະຣາຫຸລະຖືເອົາຕາມໄນຍະທີ່ພະບິດາກ່າວໄວ້ແຕ່ຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຣາຫຸລະພັດທະ ເພື່ອນສະພົມມະຈາລີທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້ຈັກເຮົາ'. ຄຳວ່າ bhaddo ເປັນພຽງຄຳສັນເສີນເທົ່ານັ້ນ. ໃນການຕໍ່ມາ ພະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພະຣາຫຸລະນັ້ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ໃຝ່ໃນການສຶກສາ ໂດຍຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ໃຝ່ໃນການສຶກສາ ຣາຫຸລະນີ້ເປັນເລີດ'.

68. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Sattabhūmimhi pāsādeti pasādaṃ somanassaṃ janetīti pāsādo. Uparūpari ṭhitā satta bhūmiyo yasmiṃ pāsāde soyaṃ sattabhūmi, tasmiṃ sattabhūmimhi pāsāde. Ādāsaṃ santhariṃ ahanti ādāsatalaṃ nipphādetvā lokajeṭṭhassa bhagavato tādino ahaṃ santharaṃ adāsiṃ, santharitvā pūjesinti attho.

໖໘. ພະຣາຫຸລະເຖລະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖิงບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ padumuttarassa bhagavato ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ sattabhūmimhi pāsāde ນັ້ນ ວິເຄາະວ່າ ວິຫານທີ່ຍັງຄວາມເລື່ອມໃສແລະຄວາມໂສມະນັດໃຫ້ເກີດ ຊື່ວ່າ ປາສາດ. ປາສາດໃດມີຊັ້ນຕັ້ງຊ້ອນກັນຂຶ້ນໄປ 7 ຊັ້ນ ປາສາດນັ້ນຊື່ວ່າ ສັດຕະພູມິ (ປາສາດ 7 ຊັ້ນ), ໃນປາສາດ 7 ຊັ້ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ ādāsaṃ santhariṃ ahaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ເຮັດພື້ນກະຈົກ (ແວ່ນ) ແລ້ວປູລາດຖວາຍບູຊາແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກ ຜູ້ຄົງທີ່.

69. Khīṇāsavasahassehīti arahantasahassehi parikiṇṇo parivuto. Dvipadindo dvipadānaṃ indo sāmi narāsabho mahāmuni gandhakuṭiṃ tehi saha upāgami pāvisīti attho.

໖໙. ຄຳວ່າ Khīṇāsavasahassehi ຄື ແວດລ້ອມໄປດ້ວຍພະອໍຣະຫັນພັນອົງ. ຄຳວ່າ dvipadindo ຄື ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າສັດສອງຕີນ, ຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ຄຳວ່າ narāsabho ຄື ພະມະຫາມຸນີ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ ໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປຍັງພະຄັນທະກຸຕິ ພ້ອມດ້ວຍພະອໍຣະຫັນເຫຼົ່ານັ້ນ.

70. Virocento gandhakuṭinti taṃ gandhakuṭiṃ sobhayamāno devānaṃ devo devadevo narānaṃ āsabho narāsabho jeṭṭho satthā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthāyo abhāsatha kathesīti sambandho.

໗໐. ຄຳວ່າ Virocento gandhakuṭiṃ ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ພະສາດສະດາຜູ້ຍັງພະຄັນທະກຸຕິນັ້ນໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ ຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາທັງຫຼາຍ (ເທວະເທບ) ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ (ນະຣາສະພະ) ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ໄດ້ປະທັບນັ່ງໃນທ່າມກາງພິກຂຸສົງ ແລ້ວໄດ້ຕັດພະຍາກອນຄາຖາເຫຼົ່ານີ້.

71. Yenāyaṃ jotitā seyyāti yena upāsakena ayaṃ pāsādasaṅkhātā seyyā jotitā pabhāsitā pajjalitā. Ādāsova kaṃsalohamayaṃ ādāsatalaṃ iva suṭṭhu samaṃ katvā santhatā. Taṃ upāsakaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.

໗໑. ຄຳວ່າ Yenāyaṃ jotitā seyyā ມີອະທິບາຍວ່າ ອຸປາສົກໃດໄດ້ຍັງເສນາສະນະອັນກ່າວຄືປາສາດນີ້ໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ ສະຫວ່າງສະໄຫວ ຮຸ່ງເຮືອງແລ້ວ. ຄຳວ່າ ādāsova ຄື ປູລາດໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃຫ້ສະເໝີກັນ ເໝືອນພື້ນແວ່ນທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດ. ເຮົາຈະສັນເສີນອຸປາສົກຜູ້ນັ້ນ ຄືຈະເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເခົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

81. Aṭṭhānametaṃ yaṃ tādīti yaṃ yena kāraṇena tādī iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā tādī agāre gharāvāse ratiṃ allīnabhāvaṃ ajjhagā pāpuṇi, etaṃ kāraṇaṃ aṭṭhānaṃ akāraṇanti attho.

໘໑. ຄຳວ່າ Aṭhānaṃetaṃ yaṃ tādī ມີອະທິບາຍວ່າ ການທີ່ພະຂີນາສົບຜູ້ຄົງທີ່ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີສະພາວະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອະນິດຖາຣົມແລະອິດຖາຣົມ ຈະເຖິງຄວາມຍິນດີ ຄືຄວາມຕິດພັນໃນຄະລຶຫັດຄອງເຮືອນນັ້ນ ເຫດການນີ້ບໍ່ແມ່ນຖານະ ຄືບໍ່ມີເຫດຜົນຈະເປັນໄປໄດ້.

82. Nikkhamitvā [Pg.17] agārasmāti gharāvāsato nikkhamitvā taṃ tiṇadalamiva pariccajitvā subbato susikkhito pabbajissati. Rāhulo nāma nāmenāti suddhodanamahārājena pesitaṃ kumārassa jātasāsanaṃ sutvā pitarā siddhatthena, ‘‘rāhu jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttanāmattā rāhulo nāmāti attho. ‘‘Yathā candasūriyānaṃ vimānapabhāya kiliṭṭhakaraṇena rāhu asurindo upeti gacchati, evamevāyaṃ mama abhinikkhamanapabbajjādīnaṃ antarāyaṃ karontoriva jāto’’ti adhippāyena, ‘‘rāhu jātoti āhā’’ti daṭṭhabbaṃ. Arahā so bhavissatīti so tādiso upanissayasampanno vipassanāyaṃ yuttappayutto arahā khīṇāsavo bhavissatīti attho.

໘໒. ຄຳວ່າ Nikkhamitvā agārasmā ມີອະທິບາຍວ່າ ຈະອອກຈາກຄອງເຮືອນ ແລ້ວລະທິ້ມຄອງເຮືອນນັ້ນເໝືອນໃບໄມ້ແລະຫຍ້າ ເປັນຜູ້ມີວັດປະຕິບັດອັນດີ ໄດ້ຮັບການສຶກສາອົບຮົມມາເປັນຢ່າງດີ ແລ້ວຈະບັນພະຊາ. ຄຳວ່າ Rāhulo nāma nāmena ມີອະທິບາຍວ່າ ພະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດໄດ້ຟັງຂ່າວການປະສູດຂອງພະກຸມານທີ່ສົ່ງໄປ ແລ້ວຊົງຕັ້ງຊື່ວ່າ 'ຣາຫຸລະ' ເພາະຄວາມທີ່ພະບິດາຄືພະສິດທັດຖະຊົງຕັດໄວ້ວ່າ 'ຣາຫູເກີດແລ້ວ ເຄື່ອງຜູກມັດເກີດແລ້ວ'. ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້ວ່າ 'ພະອົງຊົງຕັດວ່າ ຣາຫູເກີດແລ້ວ ດ້ວຍພະປະສົງວ່າ ອະສຸຣິນທະຣາຫູຍ່ອມເຂົ້າໄປບົດບັງລັດສະໝີວິມານຂອງພະຈັນແລະພະອາທິດໃຫ້ມົວໝອງສັນໃດ ພະກຸມານນີ້ກໍບັງເກີດມາຄ້າຍຄືກັນກັບຈະເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ການສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມແລະການບັນພະຊາເປັນຕົ້ນຂອງເຮົາສັນນັ້ນ'. ຄຳວ່າ arahā so bhavissatī ມີອະທິບາຍວ່າ ພະຣາຫຸລະນັ້ນ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍອຸປະນິໄສປານນັ້ນ ຈະຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນວິປັດສະນາ ແລ້ວຈັກເປັນພະອໍຣະຫันຜູ້ສິ້ນອາສະວະ.

83. Kikīva aṇḍaṃ rakkheyyāti aṇḍaṃ bījaṃ rakkhamānā kikī sakuṇī iva appamatto sīlaṃ rakkheyya, cāmarī viya vāladhinti vālaṃ rakkhamānā kaṇḍakesu vāle laggante bhindanabhayena anākaḍḍhitvā maramānā cāmarī viya jīvitampi pariccajitvā sīlaṃ abhinditvā rakkheyya. Nipako sīlasampannoti nepakkaṃ vuccati paññā, tena nepakkena samannāgato nipako khaṇḍachiddādibhāvaṃ apāpetvā rakkhaṇato sīlasampanno bhavissatīti evaṃ so bhagavā byākaraṇamakāsi. So evaṃ pattaarahattaphalo ekadivasaṃ vivekaṭṭhāne nisinno somanassavasena evaṃ rakkhiṃ mahāmunītiādimāha. Taṃ suviññeyyamevāti.

໘໓. ຄຳວ່າ Kikīva aṇḍaṃ rakkheyya ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງເປັນຜູ້ບໍ່ປະມາດຮັກສາສິນ ເໝືອນນົກຕີຕູດ (ນົກກະແຕ້ແວດ) ຜູ້ຮັກສາໄຂ່ອັນເປັນພືດພັນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ cāmarī viya vāladhiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນຈາມະລີຜູ້ຮັກສາຂົນຫາງຂອງຕົນ ເມື່ອຂົນຫາງຕິດຂ້ອງຢູ່ໃນໜາມ ຍ່ອມຍອມຕາຍໂດຍບໍ່ຍອມດຶງໃຫ້ຂາດ ເພາະຢ້ານຂົນຫາງຈະເສຍຫາຍ ຍອມສະຫຼະແມ່ນແຕ່ຊີວິດ ຮັກສາສິນບໍ່ໃຫ້ທຳລາຍສັນນັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ nipako sīlasampanno ນີ້ ປັນຍາຊື່ວ່າ ເນປັກກະ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍານັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິປະກະ, ຈະເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສິນ ເພາະຮັກສາສິນບໍ່ໃຫ້ຂາດແລະທະລຸເປັນຕົ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະຍາກອນໄວ້ຢ່າງນີ້. ພະຣາຫຸລະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ມື້ໜຶ່ງນັ່ງຢູ່ໃນສະຖານທີ່ສະຫງັດ ດ້ວຍອຳນາດຄວາມໂສມะນັດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ evaṃ rakkhiṃ mahāmunī ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Rāhulattheraapadānavaṇṇanā samattā.

การອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຣາຫຸລະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Upasenavaṅgantaputtattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະອຸປະເສນະວັງຄັນຕະບຸດເຖລະ

Padumuttaraṃ bhagavantantiādikaṃ āyasmato upasenavaṅgantaputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā vayappatto satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā [Pg.18] devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde nālakagāme rūpasārī brāhmaṇiyā kucchimhi nibbatti, upasenotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampadāya ekavassiko ‘‘ariyagabbhaṃ vaḍḍhemī’’ti ekaṃ kulaputtaṃ attano santike upasampādetvā tena saddhiṃ satthu santikaṃ gato. Satthārā cassa tassa avassikassa bhikkhuno saddhivihārikabhāvaṃ sutvā ‘‘atilahuṃ kho tvaṃ, moghapurisa, bāhullāya āvatto’’ti (mahāva. 75) garahito ‘‘idānāhaṃ yadi parisaṃ nissāya satthārā garahito, parisaṃyeva pana nissāya satthu pasādaṃ karissāmī’’ti vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Arahā pana hutvā sayampi sabbe dhutaṅgadhamme samādāya vattati, aññepi tadatthāya samādapesi, tena naṃ bhagavā samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So aparena samayena kosambiyaṃ kalahe uppanne bhikkhusaṅghe ca dvidhābhūte ekena bhikkhunā taṃ kalahaṃ parivajjitukāmena ‘‘etarahi kho kalaho uppanno, bhikkhusaṅgho ca dvidhābhūto, kathaṃ nu kho mayā paṭipajjitabba’’nti puṭṭho vivekavāsato paṭṭhāya tassa paṭipattiṃ kathesi. Evaṃ thero tassa bhikkhuno ovādadānāpadesena attano tathā paṭipannabhāvaṃ dīpento aññaṃ byākāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Padumuttaraṃ bhagavantaṃ ເປັນອະປະທານຂອງພະອຸປະເສນະວັງຄັນຕະບຸດເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສັ່ງສົມບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະລຶຫັດ ໃນນະຄອນຫົງສາວະດີ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ໄປຍັງສຳນັກຂອງພະສາດສະດา ຟັງພະທຳမະເທດສະໜາ ໄດ້ເຫັນພະສາດສະດาຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ຍັງຄວາມເລື່ອມໃສໃຫ້ເກີດໂດຍຮອບ (ສະມັນຕະປາສາດິກະ) ຈຶ່ງໄດ້ບຳເພັນກຸສົນກຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແດ່ພະສາດສະດา ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາໃນຕຳແໜ່ງນັ້ນ ໄດ້ບຳເພັນກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດການນີ້ ໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນຄັນຂອງນາງຣູປະສາຣີພຣາມມະນີ ໃນບ້ານນາລະກະ ໄດ້ມີນາມວ່າ 'ອຸປະເສນະ'. ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພກ ໄດ້ຟັງພະທຳໃນສຳນັກຂອງພະສາດສະດา ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວຈຶ່ງບັນພະຊາ ເມື່ອອຸປະສົມບົດໄດ້ພັນສາໜຶ່ງ (ມີພັນສາ 1) ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກຍັງຄັນແຫ່ງພະອະລິຍະໃຫ້ຈະເລີນ' ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ກຸນລະບຸດອົງໜຶ່ງອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງຕົນ ແລ້ວພາພິກຂຸອົງນັ້ນໄປຍັງສຳນັກຂອງພະສາດສະດา. ພະສາດສະດາຊົງສະດັບຄວາມທີ່ພິກຂຸອົງນັ້ນເປັນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະອຸປະເສນະຜູ້ຍັງບໍ່ມີພັນສາ (ຄືມີພັນສາໜຶ່ງ ແຕ່ຍັງບໍ່ຄວນເປັນອຸປັດຊາ) ຈຶ່ງຊົງຕຳໜິວ່າ 'ໂມຄະບຸຣຸດ ເຈົ້າເປັນຜູ້ມັກມາກ ໝູນວຽນໄປເພື່ອຄວາມເປັນຜູ້ມີບໍລິວານຫຼາຍ ໄວເກີນໄປແລ້ວ'. ພະອຸປະເສນະນັ້ນຖືກຕຳໜິແລ້ວ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ຖ້າເຮົາອາໄສບໍລິວານແລ້ວຖືກພະສາດສະດาຕຳໜິ ເຮົາກໍຈັກອາໄສບໍລິວານນີ້ແຫຼະ ເຮັດໃຫ້ພະສາດສະດาຊົງເລື່ອມໃສໃຫ້ໄດ້' ຈຶ່ງໄດ້ບຳເພັນວິປັດສະນາກຳ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອເປັນພະອໍຣະຫັນແລ້ວ ຕົນເອງກໍສະມາທານທຸດົງຄະທຳທັງປວງປະຕິບັດຢູ່ ແລະຍັງຜູ້ນ້ອຍອື່ນໆ ໃຫ້ສະມາທານເພື່ອປະໂຫຍດນັ້ນດ້ວຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະຖາປະນາທ່ານໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ຍັງຄວາມເລື່ອມໃສໃຫ້ເກີດໂດຍຮອບ. ໃນການຕໍ່ມາ ເມື່ອເກີດການທະເລາະວິວາດກັນຂຶ້ນໃນເມືອງໂກສຳພີ ແລະພິກຂຸສົງແຕກແຍກອອກເປັນສອງຝ່າຍ ພິກຂຸອົງໜຶ່ງຜູ້ປາດຖະໜາຈະຫຼີກເວັ້ນການທະເລາະນັ້ນ ໄດ້ຖາມວ່າ 'ບັດນີ້ ເກີດການທະເລາະກັນຂຶ້ນແລ້ວ ແລະພິກຂຸສົງກໍແຕກເປັນສອງຝ່າຍ ຂ້ານ້ອຍຄວນຈະປະຕິບັດແນວໃດດີ?' ພະເຖລະຈຶ່ງໄດ້ສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດແກ່ພິກຂຸອົງນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ການຢູ່ໃນສະຖານທີ່ສະຫງັດເປັນຕົ້ນໄປ. ພະເຖລະເມື່ອຈະສະແດງຄວາມທີ່ຕົນເອງໄດ້ປະຕິບັດຢ່າງນັ້ນ ໂດຍອ້າງອີງການໃຫ້ໂອວາດແກ່ພິກຂຸອົງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

86. So evaṃ pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaraṃ bhagavantantiādimāha. Pabbhāramhi nisīdantanti purato bhāraṃ namitaṃ onamitanti pabbhāraṃ vivekakāmaṃ vanamajjhe sayaṃjātapabbatapabbhāre nisinnaṃ naruttamaṃ bhagavantaṃ ahaṃ upagacchiṃ samīpaṃ gatoti attho.

໘໖. ພະອຸປະເສນະເຖລະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ padumuttaraṃ bhagavantaṃ ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ pabbhāramhi nisīdantaṃ ນັ້ນ ວິເຄາະວ່າ ພູຜາທີ່ໂນ້ມອຽງລົງໄປທາງໜ້າ ຊື່ວ່າ ປັບພາຣະ (ເງີບຜາ/ຊອກຜາ). ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ ຄືເຂົ້າໄປຫາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມສະຫງັດ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ເງີບຜາແຫ່ງພູເຂົາອັນເກີດຂຶ້ນເອງໃນທ່າມກາງປ່າ.

87. Kaṇikārapuppha disvāti tathā upagacchanto tasmiṃ padese supupphitaṃ kaṇikāraṃ disvā. Vaṇṭe chetvānahaṃ tadāti tasmiṃ tathāgatassa diṭṭhakāle taṃ pupphaṃ vaṇṭe vaṇṭasmiṃ chetvāna chinditvāna. Alaṅkaritvā chattamhīti tena pupphena chattaṃ chādetvā. Buddhassa abhiropayinti pabbhāre nisinnassa buddhassa muddhani akāsinti attho.

໘໗. ຄຳວ່າ Kaṇikārapupphaṃ disvā ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເຂົ້າໄປຫາຢ່າງນັ້ນ ໄດ້ເຫັນດອກກັນນິກາ (ດອກສະກັດ) ທີ່ເບັ່ງບານດີຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ. ຄຳວ່າ vaṇṭe chetvāna ahaṃ tadā ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນເວລາທີ່ໄດ້ເຫັນພະຕາຖາຄົດນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເດັດ ຄືຕັດດອກໄມ້ນັ້ນທີ່ຂົ້ວ (ກ້ານ). ຄຳວ່າ alaṅkaritvā chattamhi ຄື ເອົາດອກໄມ້ນັ້ນມຸງກັ້ນຈ້ອງ (ຮົ່ມ). ຄຳວ່າ buddhassa abhiropayiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ບູຊາໄວ້ເໜືອພະສຽນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ເງີບຜາ.

88. Piṇḍapātañca [Pg.19] pādāsinti tasmiṃyeva nisinnassa bhagavato piṇḍapātaṃ pakārena adāsiṃ bhojesinti attho. Paramannaṃ subhojananti sundarabhojanasaṅkhātaṃ paramannaṃ uttamāhāraṃ. Buddhena navame tatthāti tasmiṃ vivekaṭṭhāne buddhena saha navame aṭṭha samaṇe samitapāpe khīṇāsavabhikkhū bhojesinti attho.

໘໘. ຄຳວ່າ Piṇḍapātañca pādāsiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຖວາຍ ຄືໄດ້ອັງຄາດບິນທະບາດໂດຍປະນີດ ແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ paramannaṃ subhojanaṃ ຄື ຂະໜົມປາດສະມາດ (ເຂົ້າປາຍາດ) ອັນປະນີດ ອັນກ່າວຄືໂພຊະນະອັນດີເລີດ. ຄຳວ່າ buddhena navame tattha ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສະຖານທີ່ສະຫງັດນັ້ນ ໄດ້ຖວາຍພັດຕາຫານແດ່ພະຂີນາສົບຜູ້ມີບາບອັນສະຫງົບແລ້ວ 8 ອົງ ມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນທີ 9 ພ້ອມດ້ວຍພະພຸດທະເຈົ້າ.

Yaṃ vadanti sumedhoti yaṃ gotamasammāsambuddhaṃ bhūripaññaṃ pathavisamānaṃ paññaṃ sumedhaṃ sundaraṃ sabbaññutādipaññavantaṃ. Sumedho iti sundarapañño iti vadanti paṇḍitā ito kappato satasahasse kappe eso gotamo sammāsambuddho bhavissatīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

ຄຳວ່າ Yaṃ vadanti sumedho ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ຜູ້ມີປັນຍາກວ້າງຂວາງສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ ຜູ້ມີປັນຍາດີ ຜູ້ມີປັນຍາອັນງົດງາມ ມີພະສັບພັນຍຸຕະຍານເປັນຕົ້ນ ໃດ ທີ່ບັນດາບັນດິດທັງຫຼາຍກ່າວເອີ້ນວ່າ 'ສຸເມທະ' ບາງ ເອີ້ນວ່າ 'ສຸນທະຣະປັນຍະ' ບາງ, ພະໂຄຕະມະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າອົງນັ້ນ ຈັກສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນໃນແສນກະລັບ ແຕ່ກັດນີ້ໄປ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Upasenavaṅgantaputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະອຸປະເສນະວັງຄັນຕະບຸດເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຣັດຖະປາລະເຖລະ

Padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato raṭṭhapālattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato uppattito puretarameva haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattitvā vayappatto pitu accayena gharāvāse patiṭṭhito ratanakoṭṭhāgārakammikena dassitaṃ aparimāṇaṃ vaṃsānugataṃ dhanaṃ disvā ‘‘imaṃ ettakaṃ dhanarāsiṃ mayhaṃ pituayyakapayyakādayo attanā saddhiṃ gahetvā gantuṃ nāsakkhiṃsu, mayā pana gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kapaṇaddhikādīnaṃ mahādānaṃ adāsi. So abhiññālābhiṃ ekaṃ tāpasaṃ upasaṅkamitvā tena devalokādhipacce niyojito yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cuto devaloke nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavanto tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto manussaloke bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthassa kulassa ekaputtako hutvā nibbatti. Tena samayena padumuttaro bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko veneyyasatte nibbānamahānagarasaṅkhātaṃ khemantabhūmiṃ sampāpesi. Atha so kulaputto anukkamena viññutaṃ patto ekadivasaṃ upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pasannacitto parisapariyante nisīdi.

ອະປະທານທີ່ມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttarassa bhagavato" ນີ້ ເປັນຂອງພຣະຣັດຖະປາລະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສັ່ງສົມບາຣະມີ (ກຸສົນກັມ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ. ກ່ອນແຕ່ການອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມະຫາສາລະຄະຫະບໍດີ ໃນນະຄອນຫົງສາວະດີ. ຄັນຈະເຣີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ເມື່ອບິດາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ກໍໄດ້ຄອງເຮືອນ. ທ່ານໄດ້ເຫັນຊັບສົມບັດອັນມາກມາຍກ່າຍກອງອັນເປັນມໍຣະດົກຕົກທອດມາແຕ່ບັນພະບຸຣຸດ ທີ່ນາຍຄັງຣັດຕະນະໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນ ແລ້ວຄິດວ່າ "ຊັບສົມບັດມາກມາຍປານນີ້ ບິດາ ປູ່ ແລະທວດຂອງເຮົາ ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ສາມາດເອົາຕິດຕົວໄປນຳໄດ້ ແຕ່ສ່ວນເຮົາຄວນຈະຖືເອົາໄປໃຫ້ໄດ້" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍມະຫາທານແກ່ຄົນຍາກຈົນ ແລະຄົນເດີນທາງ ເປັນຕົ້ນ. ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພຣະດາບົດອົງໜຶ່ງຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາ ໄດ້ຮັບຄຳແນະນຳໃຫ້ຕັ້ງຄວາມປາຖະໜາໃນຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນເທວະໂລກ ຈຶ່ງໄດ້ບຳເພັນບຸນຕະຫຼອດຊີວິດ. ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດຢູ່ທີ່ນັ້ນຈົນສິ້ນອາຍຸໄຂ. ຄັນຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ມາບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ ເປັນບຸດໂທນ (ລູກຊາຍຄົນດຽວ) ໃນຕະກູນທີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການຮັກສາແວ່ນແຄວ້ນທີ່ແຕກແຍກໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນໄດ້. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ ໄດ້ຊົງສະແດງພຣະທັມມະຈັກອັນປະເສີດ ໂໂຜດເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ເຖິງແດນອັນກະເສມ ຄືມະຫານະຄອນພຣະນິບພານ. ຄັ້ງນັ້ນ ກຸນລະບຸດນັ້ນ ຄັນຈະເຣີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ວັນໜຶ່ງໄດ້ໄປສູ່ພຣະວິຫານຮ່ວມກັບອຸປາສົກທັງຫຼາຍ ເຫັນພຣະສາສະດາຊົງສະແດງພຣະທັມຢູ່ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງນັ່ງລົງຢູ່ສ່ວນສຸດແຫ່ງບໍລິສັດ.

Tena [Pg.20] kho pana samayena satthā ekaṃ bhikkhuṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So taṃ disvā pasannamānaso satasahassabhikkhuparivutassa bhagavato sattāhaṃ mahādānaṃ datvā taṃ ṭhānaṃ patthesi. Satthā anantarāyena samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa nāma sammāsambuddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So satthāraṃ bhikkhusaṅghañca vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvenavute kappe phussassa bhagavato kāle satthu vemātikesu tīsu rājaputtesu satthāraṃ upaṭṭhahantesu tesaṃ puññakiriyāsu sahāyakiccaṃ akāsi. Evaṃ tattha tattha bhave bahuṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kururaṭṭhe thullakoṭṭhikanigame raṭṭhapālaseṭṭhino gehe nibbatti, tassa bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthakule nibbattattā raṭṭhapāloti vaṃsānugatameva nāmaṃ ahosi. So mahatā parivārena vaḍḍhanto anukkamena yobbanappatto mātāpitūhi patirūpena dārena saṃyojito mahante ca yase patiṭṭhāpito dibbasampattisadisasampattiṃ paccanubhoti.

ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ້ວ ພຣະສາສະດາໄດ້ຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ແຫ່ງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບວດດ້ວຍສັດທາ. ກຸນລະບຸດນັ້ນເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍມະຫາທານຕະຫຼອດເຈັດວັນ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີພຣະພິກຂຸແສນອົງເປັນບໍລິວານ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາຖະໜາໃນຕຳແໜ່ງນັ້ນ. ພຣະສາສະດາຊົງເລັງເຫັນຄວາມສຳເຣັດອັນປາສະຈາກອຸປະສັກ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນວ່າ "ໃນອະນາຄົດຕະການ ໃນສາສະໜາແຫ່ງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ກຸນລະບຸດນີ້ຈັກໄດ້ເປັນຍອດແຫ່ງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບວດດ້ວຍສັດທາ". ກຸນລະບຸດນັ້ນ ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະສາສະດາ ແລະພຣະພິກຂຸສົງ ແລ້ວລຸກຈາກອາສະນະຫຼີກໄປ. ເຂົາໄດ້ບຳເພັນບຸນຕະຫຼອດອາຍຸໄຂ ຄັນຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ກໍທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກ ແລະມະນຸດສະໂລກ. ໃນກັປທີ່ 92 ແຕ່ກັປນີ້ ໃນສະໄໝແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ເມື່ອພຣະຣາຊະກຸມານ 3 ພຣະອົງ ຜູ້ເປັນພຣະພາຕາຕ່າງມານດາແຫ່ງພຣະສາສະດາ ຊົງບຳຣຸງພຣະສາສະດາຢູ່ ເຂົາກໍໄດ້ຊ່ວຍຂວັນຂວາຍໃນການບຳເພັນບຸນຂອງພຣະຣາຊະກຸມານເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ເຂົາໄດ້ສັ່ງສົມກຸສົນໄວ້ເປັນອັນມາກໃນພົບນັ້ນໆ ທ່ອງທ່ຽວໄປແຕ່ໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດການນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງຣັດຖະປາລະເສດຖີ ໃນນິຄົມຊື່ວ່າ ຖຸນລະໂກດຖິກະ ໃນແຄວ້ນກຸຣຸ. ເພາະບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການຮັກສາແວ່ນແຄວ້ນທີ່ແຕກແຍກ ທ່ານຈຶ່ງມີຊື່ຕາມຕະກູນວ່າ "ຣັດຖະປາລະ". ທ່ານຈະເຣີນໄວຂຶ້ນດ້ວຍບໍລິວານອັນມາກ ໂດຍລຳດັບຈົນເຖິງໄວໜຸ່ມ ບິດາມານດາໄດ້ຈັດຫາສະຕີຜູ້ສົມຄວນໃຫ້ເປັນພັນລະຍາ ແລະໃຫ້ດຳຣົງຢູ່ໃນຍົດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດປານປະໜຶ່ງທິບພະຍະສົມບັດ.

Atha bhagavā kururaṭṭhe janapadacārikaṃ caranto thullakoṭṭhikaṃ anupāpuṇi. Taṃ sutvā raṭṭhapālo kulaputto satthāraṃ upasaṅkamitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitukāmo sattāhaṃ bhattacchedaṃ katvā kicchena kasirena mātāpitaro anujānāpetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yācitvā satthu āṇattiyā aññatarassa santike pabbajitvā yonisomanasikārena kammaṃ karonto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthāraṃ anujānāpetvā mātāpitaro passituṃ thullakoṭṭhikaṃ gantvā tattha sapadānaṃ piṇḍāya caranto pitu nivesane ābhidosikaṃ kummāsaṃ labhitvā taṃ amataṃ viya paribhuñjanto pitarā nimantito svātanāya adhivāsetvā dutiyadivase pitu nivesane piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā alaṅkatapaṭiyatte itthāgārajane upagantvā ‘‘kīdisā nāma tā, ayyaputta, accharāyo, yāsaṃ tvaṃ hetu brahmacariyaṃ carasī’’tiādīni (ma. ni. 2.301) vatvā palobhanakammaṃ kātuṃ āraddhe tassādhippāyaṃ viparivattetvā aniccatādipaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ kathento –

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງຈາຣິກໄປໃນແຄວ້ນກຸຣຸ ໄດ້ສະເດັດເຖິງນິຄົມຖຸນລະໂກດຖິກະໂດຍລຳດັບ. ຣັດຖະປາລະກຸນລະບຸດໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາສະດา ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະນາໃນສຳນັກຂອງພຣະສາສະດາ ມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ປາຖະໜາຈະບວດ ຈຶ່ງໄດ້ອົດອາຫານຕະຫຼອດເຈັດວັນ ຈົນໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກບິດາມານດາດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ. ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາສະດา ທູນຂໍອຸປະສົມບົດ ແລະດ້ວຍພຣະບັນຊາແຫ່ງພຣະສາສະດາ ທ່ານໄດ້ອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງ. ທ່ານມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍ (ໂຍນິໂສມะນະສິການ) ບຳເພັນກັມມະຖານ ຈະເຣີນວິປັດສະນາ ຈົນໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ. ຄັນບັນລຸພຣະອະຣະຫັດແລ້ວ ໄດ້ທູນຂໍອະນຸຍາດຈາກພຣະສາສະດາ ເພື່ອໄປຢ້ຽມຢາມບິດາມານດາ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ຖຸນລະໂກດຖິກະນິຄົມ. ເມື່ອສະເດັດບິນທະບາດໄປຕາມລຳດັບເຮືອນ (ສະປະທານະຈາຣິກ) ໃນນິຄົມນັ້ນ ໄດ້ຮັບເຂົ້າໜົມຈີ່ບູດ (ເຂົ້າໜົມມຸຍຍະທີ່ຄ້າງຄືນ) ທີ່ເຮືອນຂອງບິດา ທ່ານໄດ້ຂັນສັນເຂົ້າໜົມນັ້ນປານປະໜຶ່ງນ້ຳອຳມະລິດ. ບິດາໄດ້ນິມົນເພື່ອສັນໃນວັນຮຸ່ງຂຶ້ນ ທ່ານກໍຊົງຮັບນິມົນດ້ວຍດຸສະນີພາບ. ໃນວັນທີສອງ ທ່ານໄດ້ສະເດັດໄປສັນພັດຕາຫານທີ່ເຮືອນຂອງບິດາ. ພວກສະຕີໃນສະໜົມນາງຫ້າມທີ່ຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍຢ່າງງົດງາມ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາແລ້ວຖາມວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ນາງອັບສອນທັງຫຼາຍ ທີ່ທ່ານປະພຶດພຣົມມະຈັນເພື່ອພວກນາງນັ້ນ ມີລັກສະນະແນວໃດ?" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອພວກນາງເລີ່ມທຳການເລົ້າໂລມ ທ່ານຈຶ່ງປ່ຽນຄວາມດຳຣິຂອງພວກນາງ ໂດຍການສະແດງທັມອັນປະຕິສັງຍຸດດ້ວຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ (ອະນິດຈະຕາ) ເປັນຕົ້ນວ່າ:

‘‘Passa [Pg.21] cittakataṃ bimbaṃ, arukāyaṃ samussitaṃ;

Āturaṃ bahusaṅkappaṃ, yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti.

"“ຈົ່ງເບິ່ງຮ່າງກາຍອັນວິຈິດນີ້ ເຊິ່ງເປັນທີ່ປະຊຸມແຫ່ງແຜ ເປັນກະດູກອັນຕັ້ງຂຶ້ນ ເປັນໄຂ້ ທີ່ຄົນເຂົາດຳຣິໄວ້ຫຼາຍ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມຍັ່ງຍືນຄົງຕົວຢູ່ໄດ້ເລີຍ.

‘‘Passa cittakataṃ rūpaṃ, maṇinā kuṇḍalena ca;

Aṭṭhiṃ tacena onaddhaṃ, saha vatthehi sobhati.

"ຈົ່ງເບິ່ງຮູບກາຍອັນວິຈິດ ທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍແກ້ວມະນີ ແລະຕຸ້ມຫູ ມີກະດູກອັນຫຸ້ມຫໍ່ດ້ວຍໜັງ ງົດງາມຢູ່ໄດ້ກໍເພາະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ.

‘‘Alattakakatā pādā, mukhaṃ cuṇṇakamakkhitaṃ;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

"ຕີນທັງສອງທີ່ຍ້ອມດ້ວຍນ້ຳຄັ່ງ ໃບໜ້າທີ່ທາດ້ວຍແປ້ງ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຄົນເຂົາຫຼົງໄຫຼໄດ້ ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ແສຫວັງຫາຝັ່ງພຣະນິບພານຫຼົງໄຫຼໄດ້ເລີຍ.

‘‘Aṭṭhāpadakatā kesā, nettā añjanamakkhitā;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

"ຜົມທີ່ເກົ້າເປັນແປດແສກ ຕາທັງສອງທີ່ຢອດດ້ວຍຢາຢອດຕາ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຄົນເຂົາຫຼົງໄຫຼໄດ້ ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ແສຫວັງຫາຝັ່ງພຣະນິບພານຫຼົງໄຫຼໄດ້ເລີຍ.

‘‘Añjanīva navā cittā, pūtikāyo alaṅkato;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

"ກາຍອັນເນົ່າເປື່ອຍນີ້ ທີ່ປະດັບປະດາແລ້ວ ປານປະໜຶ່ງກ້ອງຢາຢອດຕາອັນໃໝ່ອັນວິຈິດ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຄົນເຂົາຫຼົງໄຫຼໄດ້ ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ແສຫວັງຫາຝັ່ງພຣະນິບພານຫຼົງໄຫຼໄດ້ເລີຍ.

‘‘Odahi migavo pāsaṃ, nāsadā vāguraṃ migo;

Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, kandante migabandhake.

"ນາຍພານໄດ້ດັກບ້ວງໄວ້ ແຕ່ເນື້ອ (ກວາງ) ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ຕາໜ່າງ. ພວກຮຽມກິນເຫຍື່ອແລ້ວຈະຫຼີກໄປ ໃນເມື່ອນາຍພານກຳລັງຮ້ອງໄຫ້ຢູ່.

‘‘Chinno pāso migavassa, nāsadā vāguraṃ migo;

Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, socante migaluddake’’ti. (ma. ni. 2.302;

theragā. 769-775);

"ບ້ວງຂອງນາຍພານຖືກຕັດຂາດແລ້ວ ເນື້オブໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ຕາໜ່າງ. ພວກຮຽມກິນເຫຍື່ອແລ້ວຈະຫຼີກໄປ ໃນເມື່ອນາຍພານກຳລັງເສົ້າໂສກເສຍໃຈຢູ່” ດັ່ງນີ້.

Imā gāthāyo abhāsi. Imā gāthā vatvā vehāsaṃ abbhuggantvā rañño korabyassa migājinavanuyyāne maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi. Therassa kira pitā sattasu dvārakoṭṭhakesu aggaḷaṃ dāpetvā malle āṇāpesi ‘‘nikkhamituṃ mā detha, kāsāyāni apanetvā setakāni nivāsāpethā’’ti. Tasmā thero ākāsena agamāsi. Atha rājā korabyo therassa tattha nisinnabhāvaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ‘‘idha, bho raṭṭhapāla, pabbajanto byādhipārijuññaṃ vā jarābhogañātipārijuññaṃ vā patto pabbajati, tvaṃ pana kiñcipi pārijuññaṃ anupagato eva kasmā pabbajasī’’ti pucchi. Athassa thero ‘‘upaniyyati loko addhuvo, atāṇo loko anabhissaro, asaraṇo loko sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ, ūno loko atitto taṇhādāso’’ti (ma. ni. 2.305) imesaṃ catunnaṃ dhammuddesānaṃ attanā viditabhāvaṃ kathetvā tassā desanāya anugītiṃ kathento –

ພຣະເຖຣະໄດ້ກ່າວຄາຖາເຫຼົ່ານີ້. ຄັນກ່າວຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ກໍເਹਾະຂຶ້ນສູ່ເວຫາ ໄປປະທັບນັ່ງເໜືອແຜ່ນຫີນມຸງຄຸນ ໃນພຣະຣາຊະອຸທິຍານມິຄາຈີນະ ແຫ່ງພຣະເຈົ້າໂກຣັພຍະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ບິດາຂອງພຣະເຖຣະໄດ້ສັ່ງໃຫ້ປິດປະຕູທັງເຈັດຊັ້ນ ແລະສັ່ງພວກນັກມວຍປ້ຳວ່າ "ພວກເຈົ້າຢ່າປ່ອຍໃຫ້ພຣະເຖຣະອອກໄປໄດ້ ຈົ່ງປົດຈີວອນອອກແລ້ວໃຫ້ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຂາວແທນ". ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງສະເດັດໄປທາງອາກາດ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະເຈົ້າໂກຣັພຍະຊົງສະດັບຂ່າວວ່າພຣະເຖຣະປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຈຶ່ງສະເດັດເຂົ້າໄປຫາ ໄດ້ຊົງປາໄສປາໂມດອັນຄວນຣະນຶກເຖິງກັນແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດຖາມວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຣັດຖະປາລະ ຜູ້ທີ່ບວດໃນພຣະສາສະໜານີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຖິງຄວາມເສື່ອມເພາະພະຍາດ ຄວາມເສື່ອມເພາະຄວາມຊະລາ ຄວາມເສື່ອມເພາະໂພຄະຊັບ ຫຼືຄວາມເສື່ອມເພາະຍາດ ແລ້ວຈຶ່ງບວດ. ສ່ວນທ່ານບໍ່ໄດ້ເຖິງຄວາມເສື່ອມໃດໆເລີຍ ເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງບວດ?" ດັ່ງນີ້. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງສະແດງຄວາມຈິງທີ່ຕົນໄດ້ຮູ້ແຈ້ງໃນທັມມຸດເທດ 4 ປະການແກ່ພຣະຣາຊາວ່າ "ໂລກອັນຊະລາແລະມໍຣະນະນຳໄປ ບໍ່ຍັ່ງຍືນ, ໂລກບໍ່ມີຜູ້ຕ້ານທານ ບໍ່ມີຄວາມເປັນໃຫຍ່, ໂລກບໍ່ມີສິ່ງໃດເປັນຂອງຕົນ ຕ້ອງລະທິ້ງສິ່ງທັງປວງໄປ, ໂລກຍັງບົກພ່ອງຢູ່ເປັນນິດ ບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມ ເປັນທາດແຫ່ງຕັນຫາ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວເມື່ອຈະກ່າວຄາຖາອະນຸຍີດ (ຄຳສັນເສີນ) ແຫ່ງເທດສະນານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

‘‘Passāmi [Pg.22] loke sadhane manusse, laddhāna vittaṃ na dadanti mohā;

Luddhā dhanaṃ sannicayaṃ karonti, bhiyyova kāme abhipatthayanti.

"“ອາຕະມາພາບເຫັນພວກມະນຸດຜູ້ມີຊັບໃນໂລກ ໄດ້ຊັບແລ້ວບໍ່ຍອມໃຫ້ທານເພາະຄວາມຫຼົງ. ພວກເຂົາສະແຫວງຫາຊັບແລ້ວທຳການສະສົມໄວ້ ແລະຍັງປາຖະໜາກາມຄຸນທັງຫຼາຍຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ.

‘‘Rājā pasayhappathaviṃ vijetvā, sasāgarantaṃ mahimāvasanto;

Oraṃ samuddassa atittarūpo, pāraṃ samuddassapi patthayetha.

"ພຣະຣາຊາຊົງປາບປາມແຜ່ນດິນທັງໝົດ ໂດຍມີມະຫາສະໝຸດເປັນຂອບເຂດ ຊົງຄອບຄອງແຜ່ນດິນຢູ່ ກໍຍັງບໍ່ຊົງອີ່ມໜຳສຳຣານໃນຝັ່ງທະເລນີ້ ຍັງຊົງປາຖະໜາຝັ່ງມະຫາສະໝຸດຟາກນັ້ນອີກ.

‘‘Rājā ca aññe ca bahū manussā, avītataṇhā maraṇaṃ upenti;

Ūnāva hutvāna jahanti dehaṃ, kāmehi lokamhi na hatthi titti.

"ພຣະຣາຊາ ແລະມະນຸດອື່ນໆເປັນອັນມາກ ຍັງບໍ່ສິ້ນຕັນຫາ ກໍຕ້ອງເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ. ພວກເຂົາເປັນຜູ້ບົກພ່ອງຢູ່ເລື່ອຍໆ ຈຶ່ງລະທິ້ງຮ່າງກາຍໄປ. ເພາະວ່າຄວາມອີ່ມດ້ວຍກາມທັງຫຼາຍ ບໍ່ມີເລີຍໃນໂລກ.

‘‘Kandanti naṃ ñātī pakiriya kese, ‘aho vatā no amarā’ti cāhu;

Vatthena naṃ pārutaṃ nīharitvā, citaṃ samodhāya tato ḍahanti.

"ພວກຍາດສອຍຜົມຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮຫາຜູ້ນັ້ນ ຕ່າງກໍເວົ້າວ່າ 'ໂອ້ໜໍ ຍາດຂອງພວກຮຽມບໍ່ມົ້ມຕາຍເສຍແລ້ວ'. ພວກເຂົາຫາມສົບຜູ້ນັ້ນອັນຫຸ້ມຫໍ່ດ້ວຍຜ້າອອກໄປ ວາງໄວ້ເທິງກອງຟືນ ແລ້ວຈູດເຜົາໄຟ.

‘‘So ḍayhati sūlehi tujjamāno, ekena vatthena pahāya bhoge;

Na mīyamānassa bhavanti tāṇā, ñātī ca mittā atha vā sahāyā.

"ສົບນັ້ນຖືກແທງດ້ວຍຫຼາວເຜົາໄຟຢູ່ ຕ້ອງລະທິ້ງໂພຄະຊັບທັງຫຼາຍໄປ ມີພຽງຜ້າຜືນດຽວຕິດຕົວ. ເມື່ອຄົນຈະຕາຍ ຍາດມິດ ຫຼືສະຫາຍທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ສາມາດເປັນທີ່ເພິ່ງຕ້ານທານໄດ້ເລີຍ.

‘‘Dāyādakā tassa dhanaṃ haranti, satto pana gacchati yena kammaṃ;

Na mīyamānaṃ dhanamanveti kiñci, puttā ca dārā ca dhanañca raṭṭhaṃ.

"ພວກທາຍາດຍ່ອມແບ່ງປັນຊັບສົມບັດຂອງຜູ້ນັ້ນໄປ ສ່ວນສັດຍ່ອມໄປຕາມກັມຂອງຕົນ. ຊັບສົມບັດໃດໆ ບໍ່ວ່າຈະເປັນບຸດ ພັນລະຍາ ຊັບ ຫຼືແວ່ນແຄວ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຕິດຕາມຄົນຕາຍໄປເລີຍ.

‘‘Na dīghamāyuṃ labhate dhanena, na cāpi vittena jaraṃ vihanti;

Appaṃ hidaṃ jīvitamāhu dhīrā, asassataṃ vippariṇāmadhammaṃ.

"ຄົນເຮົາຈະໄດ້ອາຍຸຍືນຍາວດ້ວຍຊັບກໍຫາບໍ່ໄດ້ ແລະຈະກຳຈັດຄວາມຊະລາດ້ວຍຊັບກໍບໍ່ໄດ້. ພວກນັກປາດທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ຊີວິດນີ້ສັ້ນນັກ ບໍ່ທ່ຽງແທ້ ມີຄວາມແປປວນເປັນທັມມະດາ.

‘‘Aḍḍhā [Pg.23] daliddā ca phusanti phassaṃ, bālo ca dhīro ca tatheva phuṭṭho;

Bālo hi bālyā vadhitova seti, dhīro ca no vedhati phassaphuṭṭho.

"ທັງຄົນມັ່ງມີ ແລະຄົນຍາກຈົນ ຍ່ອມຖືກຜັດສະ (ຄວາມຕາຍ) ຖືກຕ້ອງ. ທັງຄົນເຂົາ ແລະນັກປາດ ກໍຖືກຜັດສະຖືກຕ້ອງຄືກັນ. ແຕ່ຄົນເຂົາຍ່ອມນອນສະດຸ້ງຫວັ່ນໄຫວເພາະຄວາມເຂົາຂອງຕົນ ສ່ວນນັກປາດຖືກຜັດສະຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເລີຍ.

‘‘Tasmā hi paññāva dhanena seyyā, yāya vosānamidhādhigacchati;

Abyositattā hi bhavābhavesu, pāpāni kammāni karoti mohā.

"ເພາະເຫດນັ້ນ ປັນຍາແລ້ວປະເສີດກວ່າຊັບ ເພາະປັນຍາເປັນເຫດໃຫ້ບັນລຸເຖິງທີ່ສຸດ (ພຣະອະຣະຫັດ) ໃນໂລກນີ້. ສ່ວນຄົນທີ່ຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງທີ່ສຸດ ຍ່ອມທຳກັມອັນເປັນບາບໃນພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່ ເພາະຄວາມຫຼົງ.

‘‘Upeti gabbhañca parañca lokaṃ, saṃsāramāpajjaparamparāya;

Tassappapañño abhisaddahanto, upeti gabbhañca parañca lokaṃ.

"ຄົນບາບຍ່ອມເຂົ້າສູ່ຄັນ ແລະສູ່ປໍຣະໂລກ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສັງສາຣະວັດຕາມລຳດັບພົບ. ສ່ວນຄົນມີປັນຍານ້ອຍ ເມື່ອເຊື່ອຖືຄົນບາບນັ້ນ ກໍຍ່ອມເຂົ້າສູ່ຄັນ ແລະສູ່ປໍຣະໂລກຄືກັນ.

‘‘Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati pāpadhammo;

Evaṃ pajā pecca paramhi loke, sakammunā haññati pāpadhammo.

"ໂຈນຜູ້ມີສັນດານຊົ່ວ ທີ່ຖືກຈັບໄດ້ທີ່ຊ່ອງກຳແພງເຮືອນ ຍ່ອມຖືກລົງໂທດເພາະກັມຂອງຕົນເອງສັນໃດ. ໝູ່ສັດຜູ້ມີສັນດານຊົ່ວ ເມື່ອລະໂລກນີ້ໄປສູ່ປໍຣະໂລກ ກໍຍ່ອມຖືກລົງໂທດເພາະກັມຂອງຕົນເອງສັນນັ້ນ.

‘‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṃ;

Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, tasmā ahaṃ pabbajitomhi rāja.

"ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ກາມທັງຫຼາຍຍ່ອມວິຈິດ ຫວານປານນ້ຳເຜິ້ງ ເປັນທີ່ຣື່ນຣົມໃຈ ຍ່ອມຍ່ຳຍີຈິດໃຈດ້ວຍຮູບແບບຕ່າງໆ. ອາຕະມາພາບເຫັນໂທດໃນກາມຄຸນທັງຫຼາຍແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ບວດ.

‘‘Dumapphalānīva patanti māṇavā, daharā ca vuḍḍhā ca sarīrabhedā;

Etampi disvāna pabbajitomhi rāja, apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo.

"ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ໝູ່ສັດທັງຫຼາຍ ທັງເດັກນ້ອຍ ແລະຜູ້ໃຫຍ່ ຍ່ອມລົ້ມຕາຍໄປ ປານປະໜຶ່ງຜົນໄມ້ຫຼົ່ນຈາກຕົ້ນ. ອາຕະມາພາບເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ບວດ. ຄວາມເປັນສະມະນະນີ້ແລ້ວປະເສີດສຸດ ເປັນທາງອັນບໍ່ຜິດພາດ.

‘‘Saddhāyāhaṃ pabbajito, upeto jinasāsane;

Avañjhā mayhaṃ pabbajjā, anaṇo bhuñjāmi bhojanaṃ.

"ອາຕະມາພາບເປັນຜູ້ບວດດ້ວຍສັດທາ ເຂົ້າສູ່ພຣະສາສະໜາແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າ. ການບວດຂອງອາຕະມາພາບບໍ່ເປັນໝັນເລີຍ ອາຕະມາພາບເປັນຜູ້ບໍ່ມີໜີ້ສິນ ສັນອາຫານບິນທະບາດ.

‘‘Kāme ādittato disvā, jātarūpāni satthato;

Gabbhāvokkantito dukkhaṃ, nirayesu mahabbhayaṃ.

"ອາຕະມາພາບເຫັນກາມທັງຫຼາຍປານປະໜຶ່ງໄຟກຳລັງລຸກໄໝ້ ເຫັນເງິນແລະທອງປານປະໜຶ່ງສັສຕຣາວຸດ ເຫັນການກ້າວລົງສູ່ຄັນເປັນທຸກ ແລະເຫັນໄພອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນນະຣົກທັງຫຼາຍ.

‘‘Etamādīnavaṃ [Pg.24] ñatvā, saṃvegaṃ alabhiṃ tadā;

Sohaṃ viddho tadā santo, sampatto āsavakkhayaṃ.

"ອາຕະມາພາບຮູ້ແຈ້ງໂທດນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຄວາມສັງເວດໃນການນັ້ນ. ອາຕະມາພາບນັ້ນ ຜູ້ຖືກລູກສອນ (ຄືຣາຄະ) ສຽບແທງແລ້ວໃນການນັ້ນ ບັດນີ້ໄດ້ບັນລຸເຖິງຄວາມສິ້ນອາສະວະແລ້ວ.

‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ;

Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā.

"ອາຕະມາພາບໄດ້ບຳຣຸງພຣະສາສະດາແລ້ວ ໄດ້ປະຕິບັດຕາມຄຳສອນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວ. ປົດປົງພາຣະອັນໜັກລົງແລ້ວ ຖອນຕັນຫາອັນນຳໄປສູ່ພົບໄດ້ແລ້ວ.

‘‘Yassatthāya pabbajito, agārasmānagāriyaṃ;

So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo’’ti. (theragā. 776-793) –

"ປະໂຫຍດໃດທີ່ອາຕະມາພາບປາຖະໜາແລ້ວ ຈຶ່ງອອກບວດຈາກເຮືອນສູ່ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຮືອນ ປະໂຫຍດນັ້ນ ຄືຄວາມສິ້ນສັງໂຍດທັງປວງ ອາຕະມາພາບໄດ້ບັນລຸແລ້ວ” ດັ່ງນີ້.

Imā gāthā avoca. Evaṃ thero rañño korabyassa dhammaṃ desetvā satthu santikameva gato. Satthā ca aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

ພຣະເຖຣະໄດ້ກ່າວຄາຖາເຫຼົ່ານີ້. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພຣະເຖຣະຄັນສະແດງທັມແກ່ພຣະເຈົ້າໂກຣັພຍະແລ້ວ ກໍໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາສະດา. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະສາສະດາປະທັບນັ່ງທ່າມກາງໝູ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງສະຖາປະນາພຣະເຖຣະໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ແຫ່ງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບວດດ້ວຍສັດທາ.

97-8. Evaṃ so thero pattaetadaggaṭṭhāno pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Varanāgo mayā dinnoti tassa bhagavato rūpakāye pasīditvā varo uttamo seṭṭho īsādanto rathīsāsadisadanto urūḷhavā bhāravaho rājāraho vā. Setacchattopasobhitoti hatthikkhandhe ussāpitasetacchattena upasevito sobhamāno. Punapi kiṃ visiṭṭho varanāgo? Sakappano hatthālaṅkārasahito. Saṅghārāmaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya ārāmaṃ vihāraṃ akārayiṃ kāresiṃ.

໙໗-໘. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງອັນເລີດນີ້ ເມື່ອຣະນຶກເຖິງບຸບພະກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານຄືປະຫວັດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttarassa bhagavato" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Varanāgo mayā dinno" (ຊ້າງຕົວປະເສີດທີ່ເຮົາໄດ້ຖວາຍແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣູບກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍຊ້າງຕົວປະເສີດ ຕົວອຸດົມ ຕົວເລີດ ມີງາປານປະໜຶ່ງງອນໄຖ ຫຼືມີງາປານປະໜຶ່ງເພົາຣົດ ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕ ສາມາດແບກຫາບພາຣະໄດ້ ຫຼືເປັນຊ້າງຄູ່ບາຣະມີຂອງພຣະຣາຊາ. ຄຳວ່າ "Setacchattopasobhitof" (ອັນງົດງາມດ້ວຍສະເຫວດຕະສັດ) ຄວາມວ່າ ງົດງາມເພາະໄດ້ຮັບການບຳຣຸງດ້ວຍສະເຫວດຕະສັດ (ຮົ່ມ回ຂາວ) ອັນກາງກັ້ນໄວ້ເທິງຫຼັງຊ້າງ. ຊ້າງຕົວປະເສີດນັ້ນມີລັກສະນະພິເສດແນວໃດອີກ? ຄື "Sakappano" ພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງຜູກ ແລະເຄື່ອງປະດັບຊ້າງ. ຄຳວ່າ "Saṅghārāmaṃ" ຄວາມວ່າ ເຮົາໄດ້ສ້າງ, ໄດ້ອຳນວຍການສ້າງພຣະອາຣາມ ຄືພຣະວິຫານ ເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບແລະຢູ່ອາໄສແຫ່ງພຣະພິກຂຸສົງ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ.

99. Catupaññāsasahassānīti tasmiṃ kārāpite vihārabbhantare catupaññāsasahassāni pāsādāni ca ahaṃ akārayiṃ kāresinti attho. Mahoghadānaṃ karitvānāti sabbaparikkhārasahitaṃ mahoghasadisaṃ mahādānaṃ sajjetvā mahesino munino niyyādesinti attho.

໙໙. ຄຳວ່າ "Catupaññāsasahassāni" (ຫ້າໝື່ນສີ່ພັນ) ຄວາມວ່າ ເມື່ອພຣະວິຫານນັ້ນຖືກສ້າງຂຶ້ນ ເຮົາໄດ້ສ້າງປຣາສາດ 54,000 ຫຼັງ ໄວ້ພາຍໃນພຣະວິຫານນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Mahoghadānaṃ karitvāna" (ການຖວາຍມະຫາທານປານປະໜຶ່ງຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່) ຄວາມວ່າ ເຮົາໄດ້ຈັດແຈງມະຫາທານອັນປຽບເໝືອນຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິຂານທັງປວງ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍແດ່ພຣະມຸນີຜູ້ແສຫວັງຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່.

100. Anumodi mahāvīroti caturāsaṅkhyeyyasatasahassesu kappesu abbocchinnaussāhasaṅkhātena vīriyena mahāvīro sayambhū sayameva bhūto jāto laddhasabbaññutaññāṇo aggo seṭṭho puggalo anumodi vihārānumodanaṃ akāsi. Sabbe jane hāsayantoti sakalānantāparimāṇe devamanusse hāsayanto santuṭṭhe [Pg.25] kurumāno amatanibbānapaṭisaṃyuttaṃ catusaccadhammadesanaṃ desesi pakāsesi vivari vibhaji uttānī akāsīti attho.

໑໐໐. ຄຳວ່າ "Anumodi mahāvīro" (ພຣະມະຫາວີຣະເຈົ້າຊົງອະນຸໂມທະນາແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນພຣະມະຫາວີຣະ ດ້ວຍຄວາມພຽນອັນບໍ່ຂາດສາຍຕະຫຼອດສີ່ອະສົງໄຂແສນກັປ ຊົງເປັນພຣະສະຍັມພູ ຕັດສະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍພຣະອົງເອງ ໄດ້ບັນລຸພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ ເປັນບຸກຄົນຜູ້ເລີດ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ໄດ້ຊົງອະນຸໂມທະນາ ຄືຊົງກະທຳວິຫາຣານຸໂມທະນາ (ການອະນຸໂມທະນາທານວິຫານ). ຄຳວ່າ "Sabbe jane hāsayanto" (ຊົງຍັງຊົນທັງປວງໃຫ້ຍິນດີ) ຄວາມວ່າ ຊົງຍັງເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຍິນດີ ໃຫ້ເຖິງຄວາມປິຕິຍິນດີ ໄດ້ຊົງສະແດງ ປະກາດ ເປີດເຜີຍ ຈຳແນກ ແລະເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ເຊິ່ງພຣະທັມມະເທດສະນາອະຣິຍະສັດສີ່ ອັນປະຕິສັງຍຸດດ້ວຍພຣະນິບພານອັນບໍ່ຕາຍ.

101. Taṃ me viyākāsīti taṃ mayhaṃ katapuññaṃ balaṃ visesena pākaṭaṃ akāsi. Jalajuttamanāmakoti jale jātaṃ jalajaṃ padumaṃ, padumuttaranāmakoti attho. ‘‘Jalanuttamanāyako’’tipi pāṭho. Tattha attano pabhāya jalantīti jalanā, candimasūriyadevabrahmāno, tesaṃ jalanānaṃ uttamoti jalanuttamo. Sabbasattānaṃ nāyako uttamoti nāyako, sambhāravante satte nibbānaṃ neti pāpetīti vā nāyako, jalanuttamo ca so nāyako cāti jalanuttamanāyako. Bhikkhusaṅghe nisīditvāti bhikkhusaṅghassa majjhe nisinno imā gāthā abhāsatha pākaṭaṃ katvā kathesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໐໑. ຄຳວ່າ Taṃ me viyākāsī ຄວາມວ່າ ພະອົງໄດ້ຊົງເຮັດໃຫ້ກຳລັງແຫ່ງບຸນກຸສົນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດແລ້ວນັ້ນ ໃຫ້ປາກົດແຈ້ງເປັນພິເສດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ Jalajuttamanāmako ຄວາມວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ມີພະນາມອັນປະເສີດວ່າ ຊະລັດຊະ (ດອກບົວທີ່ເກີດໃນນ້ຳ) ຄື ພະປະທຸມຸດຕະຣະ. ມີບົດບາລີອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ Jalanuttamanāyako. ໃນບົດນັ້ນ, ສິ່ງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັດສະໝີຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ Jalanā ໄດ້ແກ່ ພະຈັນ, ພະອາທິດ, ເທວະດາ ແລະ ພົມ ທັງຫຼາຍ, ພະອົງຜູ້ປະເສີດກວ່າສິ່ງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ Jalanuttamo. ພະອົງຜູ້ເປັນຜู້ນຳອັນປະເສີດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ Nāyako, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະອົງຜູ້ຊົງນຳພາສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີບາລະມີອັນສັ່ງສົມໄວ້ແລ້ວ ໃຫ້ເຖິງພະນິພານ ຊື່ວ່າ Nāyako, ພະອົງຜູ້ເປັນທັງ Jalanuttamo ແລະ Nāyako ນັ້ນ ຊື່ວ່າ Jalanuttamanāyako. ຄຳວ່າ Bhikkhusaṅghe nisīditvā ຄວາມວ່າ ພະອົງຊົງປະທັບນັ່ງໃນທ່າມກາງພິກຂຸສົງ ແລ້ວຊົງສະແດງພະຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຣັດຖະປາລະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Sopākattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະໂսພາກະເຖລະ

Pabbhāraṃ sodhayantassātiādikaṃ āyasmato sopākattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarassa kuṭumbikassa putto hutvā nibbatti. Ekadivasaṃ satthāraṃ disvā bījapūraphalāni satthu upanesi, paribhuñji bhagavā tassānukampaṃ upādāya. So bhikkhu satthari saṅghe ca abhippasanno salākabhattaṃ paṭṭhapetvā saṅghuddesavasena tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ yāvatāyukaṃ khīrabhattaṃ adāsi. So tehi puññehi aparāparaṃ devamanussesu sampattiyo anubhavanto ekadā manussayoniyaṃ nibbatto ekassa paccekabuddhassa khīrabhattaṃ adāsi.

ອະປະທານຂອງພະໂສພາກະເຖລະ ມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Pabbhāraṃ sodhayantassa ເປັນຕົ້ນ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດເປັນບຸດຂອງຄະຫະບໍດີຄົນໜຶ່ງ. ມື້ໜຶ່ງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະສາດສະດາ ແລ້ວໄດ້ນ້ອມຖວາຍໝາກນາວໃຫຍ່ (ໝາກງົ່ວ) ແກ່ພະສາດສະດາ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ເຂົາ ຈຶ່ງຊົງສະເຫວີຍໝາກໄມ້ນັ້ນ. ເຂົາມີຄວາມເລື່ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນພະສາດສະດາ ແລະ ພະສົງ ຈຶ່ງໄດ້ຈັດຕັ້ງສະລາກະພັດ ຖວາຍຂ້າວນົມສົດແກ່ພະພິກຂຸ 3 ອົງ ຕະຫຼອດຊີວິດ ໂດຍອຸທິດແກ່ພະສົງ. ດ້ວຍບຸນກຸສົນນັ້ນ ເຂົາໄດ້ທ່ອງທ່ຽວສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດา ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຕໍ່ມາໃນຊາດໜຶ່ງ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດມະນຸດ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍຂ້າວນົມສົດແກ່ພະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງ.

Evaṃ tattha tattha puññāni katvā sugatīsuyeva paribbhamanto imasmiṃ buddhuppāde purimakammanissandena sāvatthiyaṃ aññatarāya duggatitthiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Sā taṃ dasamāse kucchinā pariharitvā paripakke gabbhe vijāyanakāle vijāyituṃ asakkontī mucchaṃ āpajjitvā bahuvelaṃ matā viya nipajji. Ñātakā ‘‘matā’’ti saññāya susānaṃ netvā citakaṃ āropetvā [Pg.26] devatānubhāvena vātavuṭṭhiyā uṭṭhitāya aggiṃ adatvā pakkamiṃsu. Dārako pacchimabhavikattā devatānubhāveneva arogo hutvā mātukucchito nikkhami. Mātā pana kālamakāsi. Devatā manussarūpenupagamma taṃ gahetvā susānagopakassa gehe ṭhapetvā katipāhaṃ kālaṃ patirūpena āhārena posesi. Tato paraṃ susānagopako attano puttaṃ katvā vaḍḍhesi. So tathā vaḍḍhento tassa puttena suppiyena nāma dārakena saddhiṃ kīḷanto vicari. Tassa susāne jātasaṃvaḍḍhabhāvato sopākoti samaññā ahosi.

ເມື່ອໄດ້ເຮັດບຸນກຸສົນໃນພົບນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ (ສະໄໝພະພຸດທະເຈົ້າອົງນີ້) ດ້ວຍຜົນແຫ່ງກຳໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນທ້ອງຂອງຍິງຍາກຈົນຄົນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ. ນາງໄດ້ອຸ້ມທ້ອງເຂົາໄວ້ເປັນເວລາ 10 ເດືອນ ເມື່ອຄັນແກ່ຖ້ວນທົດສະມາດ ໃນເວລາຈະຄອດລູກ ນາງບໍ່ສາມາດຄອດໄດ້ ຈຶ່ງສະຫຼົບໄປ ແລະ ນອນຢູ່ຄືກັບຄົນຕາຍເປັນເວລາດົນນານ. ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງຄິດວ່າ ນາງຕາຍແລ້ວ ຈຶ່ງນຳໄປສູ່ປ່າຊ້າ ຂຶ້ນສູ່ກອງຟອນ ແຕ່ດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາ ໄດ້ເກີດມີພາຍຸຝົນຕົກລົງມາ ພວກຍາດຈຶ່ງບໍ່ທັນໄດ້ຈຸດໄຟ ແລ້ວພາກັນຫຼີກໜີໄປ. ເດັກນ້ອຍນັ້ນ ເພາະເປັນຜູ້ມີພົບອັນມີໃນຮອບສຸດທ້າຍ (ປັດສິມະພະວິກະ) ດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາ ຈຶ່ງປາສະຈາກໂລກໄພ ແລະ ຫຼຸດອອກມາຈາກທ້ອງຂອງມານດາ. ສ່ວນມານດານັ້ນໄດ້ເສຍຊີວິດໄປ. ເທວະດາໄດ້ແປງກາຍເປັນມະນຸດ ເຂົ້າມາອຸ້ມເອົາເດັກນ້ອຍນັ້ນ ໄປໄວ້ທີ່ເຮືອນຂອງຄົນເຝົ້າປ່າຊ້າ ແລ້ວລ້ຽງເບິ່ງດ້ວຍອາຫານອັນສົມຄວນເປັນເວລາສອງສາມມື້. ຈາກນັ້ນ ຄົນເຝົ້າປ່າຊ້າໄດ້ຮັບເອົາເດັກນ້ອຍນັ້ນເປັນບຸດຂອງຕົນ ແລະ ລ້ຽງເບິ່ງຈົນໃຫຍ່ຂຶ້ນມາ. ເມື່ອເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນມາຢ່າງນັ້ນ ເຂົາກໍໄດ້ທ່ຽວຫຼິ້ນຮ່ວມກັບເດັກນ້ອຍຊື່ວ່າ ສຸບປິຍະ ຜູ້ເປັນບຸດຂອງຄົນເຝົ້າປ່າຊ້ານັ້ນ. ເພາະເຫດທີ່ເຂົາເກີດ ແລະ ເຕີບໃຫຍ່ໃນປ່າຊ້າ ເຂົາຈຶ່ງໄດ້ຮັບນາມສົມມຸດວ່າ ໂສພາກະ (ຜູ້ເກີດໃນຕະກູນຄົນເຝົ້າປ່າຊ້າ ຫຼື ຜູ້ປຸງແຕ່ງອາຫານຂອງຕົນ).

Athekadivasaṃ sattavassikaṃ taṃ bhagavā paccūsavelāyaṃ ñāṇajālaṃ pattharitvā veneyyabandhave olokento ñāṇajālassa antogataṃ disvā susānaṭṭhānaṃ agamāsi. Dārako pubbahetunā codiyamāno pasannamānaso satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā aṭṭhāsi. Satthā tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ sutvā pabbajjaṃ yācitvā pitarā ‘‘anuññātosī’’ti vutto pitaraṃ satthu santikaṃ ānesi. Tassa pitā satthāraṃ vanditvā ‘‘imaṃ dārakaṃ pabbājetha, bhante’’ti anujāni, taṃ pabbājetvā bhagavā mettābhāvanāya niyojesi. So mettākammaṭṭhānaṃ gahetvā susāne viharanto nacirasseva mettājhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi. Arahā hutvāpi aññesaṃ sosānikabhikkhūnaṃ mettābhāvanāvidhiṃ dassento ‘‘yathāpi ekaputtasmi’’nti (theragā. 33) gāthaṃ abhāsi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ekaputtake piye manāpe mātā pitā ca kusalī ekantahitesī bhaveyya, evaṃ puratthimādibhedāsu sabbāsu disāsu kāmabhavādibhedesu vā sabbesu bhavesu daharādibhedāsu sabbāsu avatthāsupi ṭhitesu sabbesu sattesu ekantahitesitāya kusalī bhaveyya ‘‘mitto, udāsino, paccatthiko’’ti sīmaṃ akatvā sīmāya sambhedavasena sabbattha ekarasaṃ mettaṃ bhāveyyāti imaṃ pana gāthaṃ vatvā ‘‘sace tumhe āyasmanto evaṃ mettaṃ bhāveyyātha, ye te bhagavatā ‘sukhaṃ supatī’tiādinā (a. ni. 11.15; pari. 331; mi. pa. 4.4.6) ekādasa mettānisaṃsā ca vuttā, ekaṃsena tesaṃ bhāgino bhavathā’’ti ovādaṃ adāsi.

ຕໍ່ມາ ມື້ໜຶ່ງ ເມື່ອເດັກນ້ອຍນັ້ນມີອາຍຸໄດ້ 7 ປີ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງແຜ່ຂ່າຍພະຊານ (ຂ່າຍແຫ່ງພະຍານ) ໃນເວລາໃກ້ຮຸ່ງ ເມື່ອຊົງກວດເບິ່ງສັດໂລກຜູ້ຄວນແນະນຳ ກໍຊົງເຫັນເດັກນ້ອຍນັ້ນເຂົ້າມາໃນຂ່າຍພະຊານ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ປ່າຊ້າ. ເດັກນ້ອຍນັ້ນ ຖືກກະຕຸ້ນເຕືອນດ້ວຍເຫດໃນປາງກ່ອນ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພະສາດສະດາ ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວຢືນຢູ່. ພະສາດສະດາໄດ້ຊົງສະແດງທຳແກ່ເຂົາ. ເຂົາໄດ້ຟັງທຳແລ້ວ ຈຶ່ງທູນຂໍການບັນພະຊາ ເມື່ອບິດາກ່າວວ່າ 'ອະນຸຍາດແລ້ວ' ຈຶ່ງໄດ້ນຳບິດາມາສູ່ສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ. ບິດາຂອງເຂົາໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພະສາດສະດາແລ້ວ ກາບທູນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍຊົງໂຜດໃຫ້ເດັກນ້ອຍນີ້ບັນພະຊາທ້ອນ' ພະອົງກໍຊົງອະນຸຍາດ, ເມື່ອໃຫ້ບັນພະຊາແລ້ວ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງແນະນຳເຂົາໃນເມດຕາພາວະນາ. ສາມະເນນນັ້ນ ຮັບເອົາເມດຕາກຳມະຖານແລ້ວ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຊ້າ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເຮັດເມດຕາຊານໃຫ້ເປັນບາດຖານ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ. ເຖິງວ່າຈະເປັນພະອໍຣະຫັນແລ້ວ ກໍຍັງປາດຖະໜາຈະສະແດງວິທີການຈະເລີນເມດຕາພາວະນາແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ປ່າຊ້າອື່ນໆ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພະຄາຖາວ່າ 'Yathāpi ekaputtasmiṃ' ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ມານດາ ແລະ ບິດາ ຍ່ອມເປັນຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມປອດໄພ ແລະ ຫວັງປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງແກ່ບຸດຄົນດຽວ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ພໍໃຈ ຢ່າງໃດ, ພິກຂຸກໍຄວນເປັນຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ປາດຖະໜາຄວາມປອດໄພແກ່ສັດທັງປວງ ໃນທິດທັງຫຼາຍທັງປວງ ມີທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໃນພົບທັງປວງ ມີກາມະພົບເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໃນສັດທັງປວງ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນໄວທັງປວງ ມີໄວເດັກເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນັ້ນ, ໂດຍບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດວ່າ 'ນີ້ເປັນມິດ, ນີ້ເປັນຄົນກາງ, ນີ້ເປັນສັດຕູ' ແຕ່ຄວນຈະເລີນເມດຕາໃຫ້ມີລົດຊາດດຽວກັນໃນສັດທັງປວງ ໂດຍການປະສົມປະສານຂອບເຂດ. ຄັນກ່າວພະຄາຖາ ນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ໂອວາດວ່າ 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ຖ້າພວກທ່ານຈະເລີນເມດຕາຢ່າງນີ້ ພວກທ່ານກໍຈະເປັນຜູ້ມີສ່ວນໄດ້ຮັບອານິສົງແຫ່ງເມດຕາ 11 ປະການ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ ໂດຍມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ຍ່ອມຫຼັບເປັນສຸກ" ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງແນ່ນອນ'.

112. Evaṃ [Pg.27] so pattaphalādhigamo attano katapuññaṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ dassento pabbhāraṃ sodhayantassātiādimāha. Tattha pabbhāranti silāpabbatassa vivekaṭṭhānaṃ, taṃ pabbajitānurūpattā iṭṭhakapākāraṃ katvā dvārakavāṭaṃ yojetvā bhikkhūnaṃ vasanatthāya adāsi, pakārena bharo patthetabboti pabbhāro, taṃ sodhayantassa mama santikaṃ siddhattho nāma bhagavā āgacchi pāpuṇi.

໑໑໒. ເມື່ອພະໂសພາກະສາມະເນນນັ້ນ ໄດ້ບັນລຸຜົນອັນເລີດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງບຸນກຸສົນທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ ມີຄວາມຊົມຊື່ນຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະສະແດງອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ Pabbhāraṃ sodhayantassa ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ Pabbhāra ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ອັນສະຫງົບສະຫງັດແຫ່ງພູເຂົາຫີນ, ເພາະສະຖານທີ່ນັ້ນເໝາະສົມແກ່ບັນພະຊິດ ເຂົາຈຶ່ງໄດ້ເຮັດກຳແພງອິດອ້ອມຮອບ ປະກອບບານປະຕູ ແລ້ວຖວາຍເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສະຖານທີ່ອັນບຸກຄົນຄວນປາດຖະໜາໂດຍພິເສດ ຊື່ວ່າ Pabbhāra (ເງື້ອມຜາ), ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ສະເດັດມາຮອດສຳນັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ກຳລັງຖາກຖາງທຳຄວາມສະອາດເງື້ອມຜານັ້ນຢູ່.

113. Buddhaṃ upagataṃ disvāti evaṃ mama santikaṃ āgataṃ disvā tādino iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā tādiguṇayuttassa lokajeṭṭhassa buddhassa santharaṃ tiṇapaṇṇādisantharaṃ kaṭṭhattharaṃ paññāpetvā niṭṭhāpetvā pupphāsanaṃ pupphamayaṃ āsanaṃ ahaṃ adāsiṃ.

໑໑໓. ຄຳວ່າ Buddhaṃ upagataṃ disvā ຄວາມວ່າ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ສະເດັດມາສູ່ສຳນັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້, ข້າພະເຈົ້າໄດ້ປູລາດເຄື່ອງລາດ ມີເຄື່ອງລາດດ້ວຍຫຍ້າ ແລະ ໃບໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ເຄື່ອງລາດດ້ວຍກິ່ງໄມ້ ຖວາຍແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຕາທິຄຸນ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອິດຖາຣົມ ແລະ ອະນິດຖາຣົມ, ເມື່ອປູລາດສຳເລັດແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍອາສະນະດອກໄມ້ ຄື ອາສະນະທີ່ເຮັດດ້ວຍດອກໄມ້.

114. Pupphāsane nisīditvāti tasmiṃ paññatte pupphāsane nisīditvā lokanāyako siddhattho bhagavā. Mamañca gatimaññāyāti mayhaṃ gatiṃ āyatiṃ uppattiṭṭhānaṃ aññāya jānitvā aniccataṃ aniccabhāvaṃ udāhari kathesi.

໑໑໔. ຄຳວ່າ Pupphāsane nisīditvā ຄວາມວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ຜູ້ເປັນຜູ້ນຳຂອງໂລກ ຊົງປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະດອກໄມ້ທີ່ປູລາດໄວ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ Mamañca gatimaññāyā ຄວາມວ່າ ຊົງຊາບຄະຕິ ຄື ສະຖານທີ່ບັງເກີດໃນອະນາຄົດຂອງຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງສະແດງ ຄື ຊົງກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ທ່ຽງແທ້.

115. Aniccā vata saṅkhārāti vata ekantena saṅkhārā paccayehi samecca samāgantvā karīyamānā sabbe sappaccayadhammā hutvā abhāvaṭṭhena aniccā. Uppādavayadhamminoti uppajjitvā vinassanasabhāvā uppajjitvā pātubhavitvā ete saṅkhārā nirujjhanti vinassantīti attho. Tesaṃ vūpasamo sukhoti tesaṃ saṅkhārānaṃ visesena upasamo sukho, tesaṃ vūpasamakaraṃ nibbānameva ekantasukhanti attho.

໑໑໕. ຄຳວ່າ Aniccā vata saṅkhārā ຄວາມວ່າ ສັງຂານທັງຫຼາຍ ຄື ທຳທີ່ມີປັດໄຈປຸງແຕ່ງທັງປວງ ທີ່ປັດໄຈທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນສ້າງຂຶ້ນ ເປັນສິ່ງບໍ່ທ່ຽງແທ້ຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະມີສະພາວະດັບສູນໄປ. ຄຳວ່າ Uppādavayadhammino ຄວາມວ່າ ມີສະພາວະເກີດຂຶ້ນແລ້ວເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ສັງຂານເຫຼົ່ານີ້ ເກີດຂຶ້ນປາກົດແລ້ວ ຍ່ອມດັບໄປ ແລະ ເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ. ຄຳວ່າ Tesaṃ vūpasamo sukho ຄວາມວ່າ ຄວາມສະຫງົບລະງັບສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນເປັນພິເສດ ເປັນສຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ພະນິພານອັນເຮັດໃຫ້ສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນສະຫງົບລະງັບ ເປັນສຸກຢ່າງແທ້ຈິງ.

116. Idaṃ vatvāna sabbaññūti sabbadhammajānanako bhagavā lokānaṃ jeṭṭho vuḍḍho narānaṃ āsabho padhāno vīro idaṃ aniccapaṭisaṃyuttaṃ dhammadesanaṃ vatvāna kathetvā ambare ākāse haṃsarājā iva nabhaṃ ākāsaṃ abbhuggamīti sambandho.

໑໑໖. ຄຳວ່າ Idaṃ vatvāna sabbaññū ຄວາມວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງຮູ້ທຳທັງປວງ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກ ຜູ້ຈະເລີນ ຜູ້ເປັນອົງອາດກວ່າໝູ່ນະລຶບານ ຜູ້ເປັນປະທານ ຜູ້ມີຄວາມພຽນກ້າຫານ ຊົງສະແດງພະທຳມະເທດສະໜາອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງນີ້ແລ້ວ ໄດ້ສະເດັດເຫີນຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ ເໝືອນດັ່ງພະຍາຫົງໃນອາກາດ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງບົດ.

117. Sakaṃ diṭṭhiṃ attano laddhiṃ khantiṃ ruciṃ ajjhāsayaṃ jahitvāna pahāya. Bhāvayāniccasaññahanti anicce aniccanti pavattasaññaṃ ahaṃ bhāvayiṃ vaḍḍhesiṃ manasi akāsiṃ. Tattha kālaṃ kato ahanti tattha tissaṃ jātiyaṃ tato jātito ahaṃ kālaṃ kato mato.

໑໑໗. ຄຳວ່າ Sakaṃ diṭṭhiṃ ຄວາມວ່າ ລະຖິ້ມ ຄື ລະເສຍເຊິ່ງທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ), ລັດທິ, ຄວາມພໍໃຈ, ຄວາມຊອບໃຈ ແລະ ອັດທະຍາໄສຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Bhāvayāniccasaññahaṃ ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຈະເລີນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນໃຈ ເຊິ່ງສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນສິ່ງບໍ່ທ່ຽງວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ'. ຄຳວ່າ Tattha kālaṃ kato ahaṃ ຄວາມວ່າ ໃນຊາດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຈຸຕິ ຄື ເສຍຊີວິດຈາກຊາດນັ້ນ.

118. Dve [Pg.28] sampattī anubhotvāti manussasampattidibbasampattisaṅkhātā dve sampattiyo anubhavitvā. Sukkamūlena coditoti purāṇakusalamūlena, mūlabhūtena kusalena vā codito sañcodito. Pacchime bhave sampatteti pariyosāne bhave sampatte pāpuṇite. Sapākayonupāgaminti sakaṃ pacitabhattaṃ sapākaṃ yoniṃ upāgamiṃ. Yassa kulassa attano pacitabhattaṃ aññehi abhuñjanīyaṃ, tasmiṃ caṇḍālakule nibbattosmīti attho. Atha vā sā vuccati sunakho, sunakhocchiṭṭhabhattabhuñjanakacaṇḍālakule jātoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໑໘. ຄຳວ່າ Dve sampattī anubhotvā ຄວາມວ່າ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດ 2 ປະການ ຄື ມະນຸດສົມບັດ ແລະ ເທວະສົມບັດ. ຄຳວ່າ Sukkamūlena codito ຄວາມວ່າ ຖືກກະຕຸ້ນເຕືອນດ້ວຍກຸສົນມູນເກົ່າ ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຖືກຕັກເຕືອນດ້ວຍກຸສົນອັນເປັນຮາກເຫງົ້າ. ຄຳວ່າ Pacchime bhave sampatte ຄວາມວ່າ ເມື່ອເຖິງພົບສຸດທ້າຍ. ຄຳວ່າ Sapākayonupāgamiṃ ຄວາມວ່າ ໄດ້ເຂົ້າເຖິງກຳເນີດສະພາກະ (ຕະກູນຈັນທານ), ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຈັນທານນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຕະກູນທີ່ຄົນອື່ນບໍ່ຄວນບໍລິໂພກອາຫານທີ່ພວກເຂົາປຸງແຕ່ງແລ້ວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'Sā' ໝາຍເຖິງ ໝາ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເກີດໃນຕະກູນຈັນທານຜູ້ບໍລິໂພກອາຫານທີ່ເຫຼືອເດນຂອງໝາ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Sopākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະໂສພາກະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. GRANSLATING INSTRUCTIONS: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະສຸມັງຄະລະເຖລະ

Āhutiṃ yiṭṭhukāmotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle rukkhadevatā hutvā nibbatti. So ekadivasaṃ satthāraṃ nhatvā ekacīvaraṃ ṭhitaṃ disvā somanassappatto apphoṭesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyā avidūre aññatarasmiṃ gāmake tādisena kammanissandena daliddakule nibbatti, tassa sumaṅgaloti nāmaṃ ahosi. So vayappatto khujjakāsitanaṅgalakuddālaparikkhāro hutvā kasiyā jīvikaṃ kappesi. So ekadivasaṃ raññā pasenadinā kosalena bhagavato bhikkhusaṅghassa ca mahādāne pavattiyamāne dānūpakaraṇāni gahetvā āgacchantehi manussehi saddhiṃ dadhighaṭaṃ gahetvā āgato bhikkhūnaṃ sakkārasammānaṃ disvā ‘‘ime samaṇā sakyaputtiyā sukhumavatthanivatthā subhojanāni bhuñjitvā nivātesu senāsanesu viharanti, yaṃnūnāhampi pabbajeyya’’nti cintetvā aññataraṃ mahātheraṃ upasaṅkamitvā attano pabbajādhippāyaṃ nivedesi. So taṃ karuṇāyanto pabbājetvā kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So araññe [Pg.29] viharanto ekakavihāre nibbinno ukkaṇṭhito hutvā vibbhamitukāmo ñātigāmaṃ gacchanto antarāmagge kacchaṃ bandhitvā khettaṃ kasante kiliṭṭhavatthanivatthe samantato rajokiṇṇasarīre vātātapena sussante khettaṃ kassake manusse disvā ‘‘mahantaṃ vatime sattā jīvikanimittaṃ dukkhaṃ paccanubhavantī’’ti saṃvegaṃ paṭilabhi. Ñāṇassa paripākagatattā cassa yathāgahitaṃ kammaṭṭhānaṃ upaṭṭhāsi. So aññataraṃ rukkhamūlaṃ upagantvā vivekaṃ labhitvā yonisomanasikaronto vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi.

ອະປະທານຂອງພະສຸມັງຄະລະເຖລະ ມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Āhutiṃ yiṭṭhukāmo ເປັນຕົ້ນ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ປິຍະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດເປັນຣຸກຂະເທວະດາ. ມື້ໜຶ່ງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະສາດສະດາຊົງສະໜານກາຍ (ອາບນ້ຳ) ແລ້ວຊົງຄອງຈີວອນຜືນດຽວຢືນຢູ່ ກໍມີຄວາມຊົມຊື່ນຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ຕົບມື (ສະແດງຄວາມຍິນດີ). ດ້ວຍບຸນກຸສົນນັ້ນ ເຂົາໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຍາກຈົນ ໃນໝູ່ບ້ານແຫ່ງໜຶ່ງ ບໍ່ໄກຈາກເມືອງສາວັດຖີ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງອະກຸສົນກຳບາງຢ່າງ ເຂົາມີຊື່ວ່າ ສຸມັງຄະລະ. ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ເຂົາມີເຄື່ອງມື ຄື ກ່ຽວຄົດ, ໄຖ ແລະ ຈົກ ເປັນເຄື່ອງມືອຸປະກອນ ໄດ້ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍການເຮັດນາ. ມື້ໜຶ່ງ ເມື່ອພະເຈົ້າປະເສນທິໂກສົນ ຊົງຈັດມະຫາທານຖວາຍແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລະ ພິກຂຸສົງ, ເຂົາໄດ້ເຫັນພວກມະນຸດຖືເອົາເຄື່ອງໄທຍະທານຕ່າງໆ ຍ່າງມາ ແລະ ຕົນເອງກໍໄດ້ຖືໝໍ້ນົມສົ້ມຍ່າງມາຮ່ວມນຳ ເມື່ອໄດ້ເຫັນການສັກກາລະບູຊາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ຖວາຍແກ່ພະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພະສະມະນະເຊື້ອສາຍສາກະຍະບຸດເຫຼົ່ານີ້ ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າອັນລະອຽດອ່ອນ ບໍລິໂພກອາຫານອັນປະນີດ ຢູ່ອາໄສໃນເສນາສະນະອັນມິດຊິດປອດລົມ, ຈະດີແທ້ໜໍ ຖ້າເຮົາຈະບວດນຳ' ຄິດແລ້ວ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາພະມະຫາເຖລະອົງໜຶ່ງ ແຈ້ງຄວາມປະສົງທີ່ຈະບວດຂອງຕົນ. ພະເຖລະມີຄວາມກະລຸນາ ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ເຂົາບວດ ແລ້ວບອກກຳມະຖານໃຫ້. ເມື່ອເຂົາອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ໄດ້ເກີດຄວາມເບື່ອໜ່າຍໃນການຢູ່ຜູ້ດຽວ ແລະ ເກີດຄວາມທໍ້ຖອຍ (ຢາກສຶກລາເພດ) ຈຶ່ງຍ່າງກັບໄປສູ່ໝູ່ບ້ານຂອງຍາດ, ໃນລະຫວ່າງທາງ ໄດ້ເຫັນພວກຊາວນາທີ່ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າເປິເປື້ອນ ມີຮ່າງກາຍເຕັມไปด้วยຝຸ່ນລະອອງ ຜິວໜັງແຫ້ງເກີມດ້ວຍແດດແລະລົມ ກຳລັງຂັດຂະເໝນ ໄຖນາຢູ່ ຈຶ່ງເກີດຄວາມສັງເວດວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກຍາກລຳບາກຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອການລ້ຽງຊີບໜໍ'. ເພາະເຫດທີ່ຍານ (ປັນຍາ) ແກ່ກ້າແລ້ວ ກຳມະຖານທີ່ເຄີຍຮັບເອົາໄວ້ກໍປາກົດແຈ້ງແກ່ເຂົາ. ເຂົາຈຶ່ງເຂົ້າໄປສູ່ຮົ່ມໄມ້ແຫ່ງໜຶ່ງ ໄດ້ຄວາມສະຫງົບສະຫງັດ ມົນສิການໂດຍແຍບຄາຍ (ໂຍນິໂສມະນະສິການ) ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນຕາມລຳດັບແຫ່ງມັກ.

124. Evaṃ so pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āhutiṃ yiṭṭhukāmohantiādimāha. Tattha āhutinti annapānādianekavidhaṃ pūjāsakkārūpakaraṇaṃ. Yiṭṭhukāmoti yajitukāmo, dānaṃ dātukāmo ahaṃ. Paṭiyādetvāna bhojananti āhāraṃ paṭiyādetvā nipphādetvā. Brāhmaṇe paṭimānentoti paṭiggāhake suddhapabbajite pariyesanto. Visāle māḷake ṭhitoti parisuddhapaṇḍarapulinatalābhirāme vipule māḷake ṭhito.

໑໒໔. ເມື່ອພະສຸມັງຄະລະເຖລະນັ້ນ ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໄດ້ລະນຶກເຖິງກຳໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ມີຄວາມຊົມຊື່ນຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ Āhutiṃ yiṭṭhukāmohaṃ ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ Āhuti ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງສັກກາລະບູຊາຫຼາຍປະການ ມີເຂົ້າແລະນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Yiṭṭhukāmo ຄວາມວ່າ ປາດຖະໜາຈະບູຊາ ຄື ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາຈະຖວາຍທານ. ຄຳວ່າ Paṭiyādetvāna bhojanaṃ ຄວາມວ່າ ຈັດແຈງ ຄື ຈັດຕຽມອາຫານໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ Brāhmaṇe paṭimānento ຄວາມວ່າ ສະແຫວງຫາພະພິກຂຸຜູ້ບວດຢ່າງບໍລິສຸດ ຜູ້ເປັນປະຕິຄາຫົກ (ຜູ້ຮັບທານ). ຄຳວ່າ Visāle māḷake ṭhito ຄວາມວ່າ ຢືນຢູ່ເທິງລານອັນກວ້າງຂວາງ ທີ່ໜ້າລື່ນລົມ ເພາະມີພື້ນຊາຍອັນຂາວສະອາດບໍລິສຸດ.

125-7. Athaddasāsiṃ sambuddhantiādīsu mahāyasaṃ mahāparivāraṃ sabbalokaṃ sakalasattalokaṃ vinetānaṃ visesena netāraṃ nibbānasampāpakaṃ sayambhuṃ sayameva bhūtaṃ anācariyakaṃ aggapuggalaṃ seṭṭhapuggalaṃ bhagavantaṃ bhagyavantādiguṇayuttaṃ jutimantaṃ nīlapītādipabhāsampannaṃ sāvakehi purakkhataṃ parivāritaṃ ādiccamiva sūriyamiva rocantaṃ sobhamānaṃ rathiyaṃ vīthiyaṃ paṭipannakaṃ gacchantaṃ piyadassiṃ nāma sambuddhaṃ addasinti sambandho. Añjaliṃ paggahetvānāti bandhañjalipuṭaṃ sirasi katvā sakaṃ cittaṃ attano cittaṃ pasādayiṃ itthambhūtassa bhagavato guṇe pasādesiṃ pasannamakāsinti attho. Manasāva nimantesinti cittena pavāresiṃ. Āgacchatu mahāmunīti mahito pūjāraho muni bhagavā mama nivesanaṃ āgacchatu.

໑໒໕-໗. ໃນຄຳວ່າ "Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ" ເປັນຕົ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ພຣะນາມວ່າ ປິຍະທັສສີ ຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ມີບໍລິວານຫຼາຍ (mahāyasaṃ mahāparivāraṃ), ຜູ້ແນະນຳສັ່ງສອນສັດຕະໂລກທັງປວງ (sabbalokaṃ sakalasattalokaṃ vinetāraṃ), ຜູ້ນຳໄປໂດຍວິເສດ ຄືນຳໄປສູ່ພຣະນິພານ (visesena netāraṃ nibbānasampāpakaṃ), ຜູ້ເປັນພຣະສະຍັມພູ ຄືຕຣັສຮູ້ໄດ້ດ້ວຍພຣະອົງເອງ ໂດຍບໍ່ມີຄູອາຈານ (sayambhuṃ sayameva bhūtaṃ anācariyakaṃ), ຜູ້ເປັນບຸກຄົນອັນປະເສີດສຸດ (aggapuggalaṃ seṭṭhapuggalaṃ), ຜູ້ເປັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພຣະຄຸນມີພາກຍະເປັນຕົ້ນ (bhagavantaṃ bhagyavantādiguṇayuttaṃ), ຜູ້ມີຣັສມີຮຸ່ງເຮືອງ ປະກອບດ້ວຍພຣະຣັສມີມີສີຂຽວ ແລະ ສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ (jutimantaṃ nīlapītādipabhāsampannaṃ), ຜູ້ມີພຣະສາວົກແວດລ້ອມເປັນບໍລິວານ (sāvakehi purakkhataṃ parivāritaṃ), ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມປານດັ່ງພຣະອາທິດ (ādiccamiva sūriyamiva rocantaṃ sobhamānaṃ), ຜູ້ກຳລັງສະເດັດໄປເທິງຫົນທາງຫຼວງ (rathiyaṃ vīthiyaṃ paṭipannakaṃ gacchantaṃ). ຄຳວ່າ "Añjaliṃ paggahetvānā" ມີອະທິບາຍວ່າ ປະນົມມືຂຶ້ນເໜືອຫົວ (bandhañjalipuṭaṃ sirasi katvā) ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງຕົນເຫຼື້ອມໃສ (sakaṃ cittaṃ attano cittaṃ pasādayiṃ), ຄືເຮັດໃຫ້ຈິດເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຄຸນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີຄຸນວິເສດຢ່າງນີ້ (itthambhūtassa bhagavato guṇe pasādesiṃ pasannamakāsi). ຄຳວ່າ "Manasāva nimantesi" ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ອາຣາດທະນາ (ນິມົນ) ດ້ວຍໃຈ (cittena pavāresiṃ). ຄຳວ່າ "Āgacchatu mahāmunī" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂໍພຣະມະຫາມຸນີ ຜູ້ເປັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາ ຈົ່ງສະເດັດມາຍັງເຮືອນຂອງຂ້າພະເຈົ້າເທີ້ນ (mahito pūjāraho muni bhagavā mama nivesanaṃ āgacchatu).

128. Mama saṅkappamaññāyāti mayhaṃ cittasaṅkappaṃ ñatvā loke sattaloke anuttaro uttaravirahito satthā khīṇāsavasahassehi arahantasahassehi [Pg.30] parivuto mama dvāraṃ mayhaṃ gehadvāraṃ upāgami sampāpuṇi.

໑໒໘. ຄຳວ່າ "Mama saṅkappamaññāya" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະສັສດາຜູ້ຍອດຢ້ຽມ ບໍ່ມີຜູ້ໃດຍິ່ງກວ່າໃນສັດຕະໂລກ (loke sattaloke anuttaro uttaravirahito satthā) ຊົງຊາບຄວາມດຳຣິໃນໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ (mayhaṃ cittasaṅkappaṃ ñatvā) ຜູ້ມີພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ສິ້ນອາສະວະພັນໜຶ່ງແວດລ້ອມແລ້ວ (khīṇāsavasahassehi arahantasahassehi parivuto) ໄດ້ສະເດັດມາຮອດປະຕູເຮືອນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ (mama dvāraṃ mayhaṃ gehadvāraṃ upāgami sampāpuṇi).

129. Tassa sampattassa satthuno evaṃ namakkāramakāsiṃ. Purisājañña purisānaṃ ājañña, seṭṭha, mama namakkāro te tuyhaṃ atthu bhavatu. Purisuttama purisānaṃ uttama adhikaguṇavisiṭṭha te tuyhaṃ mama namakkāro atthu. Pāsādaṃ pasādajanakaṃ mama nivesanaṃ abhiruhitvā sīhāsane uttamāsane nisīdatanti āyācinti attho.

໑໒໙. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດການນອບນ້ອມແກ່ພຣະສັສດາຜູ້ສະເດັດມາຮອດແລ້ວນັ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນບຸຣຸດອາຊານໄນ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ບຸຣຸດ (Purisājañña purisānaṃ ājañña, seṭṭha), ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງມີແກ່ພຣະອົງເທີ້ນ (mama namakkāro te tuyhaṃ atthu bhavatu). ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນບຸຣຸດອັນສູງສົ່ງ ຜູ້ເລີດດ້ວຍຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (Purisuttama purisānaṃ uttama adhikaguṇavisiṭṭha), ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງມີແກ່ພຣະອົງເທີ້ນ (te tuyhaṃ mama namakkāro atthu). ຂໍຈົ່ງສະເດັດຂຶ້ນສູ່ປຣາສາດ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ເຊິ່ງເປັນເຮືອນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ (pāsādaṃ pasādajanakaṃ mama nivesanaṃ abhiruhitvā) ແລ້ວນັ່ງເທິງສີຫະອາດ ອັນເປັນອາສະນະອັນປະເສີດສຸດ (sīhāsane uttamāsane nisīdata)". ນີ້ຄືຄຳວິງວອນ (ທູນຂໍ).

130. Danto dantaparivāroti sayaṃ dvārattayena danto tathā dantāhi bhikkhubhikkhunīupāsakaupāsikāsaṅkhātāhi catūhi parisāhi parivārito. Tiṇṇo tārayataṃ varoti sayaṃ tiṇṇo saṃsārato uttiṇṇo nikkhanto tārayataṃ tārayantānaṃ visiṭṭhapuggalānaṃ varo uttamo bhagavā mamārādhanena pāsādaṃ abhiruhitvā pavarāsane uttamāsane nisīdi nisajjaṃ kappesi.

໑໓໐. ຄຳວ່າ "Danto dantaparivāro" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງເອງຊົງຝຶກຝົນແລ້ວດ້ວຍທະວານທັງສາມ (sayaṃ dvārattayena danto) ແລະ ແວດລ້ອມດ້ວຍບໍລິວານຜູ້ຝຶກຝົນແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ຄື ບໍລິສັດທັງສີ່ ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ອຸປາສົກ ແລະ ອຸປາສິກາ (tathā dantāhi bhikkhubhikkhunīupāsakaupāsikāsaṅkhātāhi catūhi parisāhi parivārito). ຄຳວ່າ "Tiṇṇo tārayataṃ varo" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງເອງຊົງຂ້າມພົ້ນແລ້ວ ຄື ຂ້າມພົ້ນ ແລະ ອອກໄປແລ້ວຈາກສັງສາຣະວັດ (sayaṃ tiṇṇo saṃsārato uttiṇṇo nikkhanto) ແລະ ຊົງເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ຜູ້ຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ອື່ນຂ້າມພົ້ນ (tārayataṃ tārayantānaṃ visiṭṭhapuggalānaṃ varo uttamo). ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະເດັດຂຶ້ນສູ່ປຣາສາດຕາມຄຳອາຣາດທະນາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແລ້ວປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະອັນປະເສີດສຸດ (bhagavā mamārādhanena pāsādaṃ abhiruhitvā pavarāsane uttamāsane nisīdi nisajjaṃ kappesi).

131. Yaṃ me atthi sake geheti attano gehe yaṃ āmisaṃ paccupaṭṭhitaṃ sampāditaṃ rāsikataṃ atthi. Tāhaṃ buddhassa pādāsinti buddhassa buddhappamukhassa saṅghassa taṃ āmisaṃ pādāsiṃ pa-kārena ādarena vā adāsinti attho. Pasanno sehi pāṇibhīti attano dvīhi hatthehi passannacitto gahetvā pādāsinti attho.

໑໓໑. ຄຳວ່າ "Yaṃ me atthi sake gehe" ມີອະທິບາຍວ່າ ອາມິດໃດໆ ທີ່ຈັດຕຽມໄວ້ ແລະ ຮວບຮວມໄວ້ໃນເຮືອນຂອງຕົນ (attano gehe yaṃ āmisaṃ paccupaṭṭhitaṃ sampāditaṃ rāsikataṃ atthi). ຄຳວ່າ "Tāhaṃ buddhassa pādāsi" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍອາມິດນັ້ນແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ໂດຍເອົາໃຈໃສ່ ແລະ ເຄົາລົບ (buddhassa buddhappamukhassa saṅghassa taṃ āmisaṃ pādāsiṃ pakārena ādarena vā adāsi). ຄຳວ່າ "Pasanno sehi pāṇibhi" ມີອະທິບາຍວ່າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ໄດ້ຈັບເອົາດ້ວຍມືທັງສອງຂອງຕົນແລ້ວຖວາຍ (attano dvīhi hatthehi passannacitto gahetvā pādāsi).

132. Pasannacitto pasāditamanasaṅkappo sumano sundaramano. Vedajāto jātavedo uppannasomanasso katañjalī sirasi ṭhapitaañjalipuṭo buddhaseṭṭhaṃ namassāmi seṭṭhassa buddhassa paṇāmaṃ karomīti attho. Aho buddhassuḷāratāti paṭividdhacatusaccassa satthuno uḷāratā mahantabhāvo aho acchariyanti attho.

໑໓໒. ຄຳວ່າ "Pasannacitto" ຄື ຜູ້ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ, ມີຄວາມດຳຣິໃນໃຈອັນຜ່ອງໃສ, ມີໃຈດີ, ມີໃຈງາມ (pasāditamanasaṅkappo sumano sundaramano). ຄຳວ່າ "Vedajāto" ຄື ຜູ້ເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີ, ມີໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ (jātavedo uppannasomanasso). ຄຳວ່າ "katañjalī" ຄື ຜູ້ມີມືປະນົມໄວ້ເໜືອຫົວ (sirasi ṭhapitaañjalipuṭo) ແລ້ວໄຫວ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ (buddhaseṭṭhaṃ namassāmi), ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຮັດການນອບນ້ອມແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ (seṭṭhassa buddhassa paṇāmaṃ karomi). ຄຳວ່າ "Aho buddhassuḷāratā" ມີອະທິບາຍວ່າ ໂອ້! ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ຄືຄວາມມະຫັດສະຈັນຂອງພຣະສັສດາຜູ້ຊົງແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດສີ່ນັ້ນ ເປັນໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງນັກ (paṭividdhacatusaccassa satthuno uḷāratā mahantabhāvo aho acchariyaṃ).

133. Aṭṭhannaṃ payirūpāsatanti payirupāsantānaṃ bhuñjaṃ bhuñjantānaṃ aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ antare khīṇāsavā arahantova bahūti attho. Tuyheveso ānubhāvoti eso ākāsacaraṇaummujjananimujjanādiānubhāvo tuyheva tuyhaṃ eva ānubhāvo, nāññesaṃ. Saraṇaṃ taṃ upemahanti taṃ itthambhūtaṃ tuvaṃ saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyananti upemi gacchāmi jānāmi vāti attho.

໑໓໓. ຄຳວ່າ "Aṭṭhannaṃ payirūpāsataṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນລະຫວ່າງພຣະອະລິຍະບຸກຄົນທັງແປດຈຳພວກ ຜູ້ເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ ຄື ຜູ້ກຳລັງສັນພັດຕາຫານນັ້ນ, ພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ສິ້ນອາສະວະແລ້ວມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າໝູ່ (payirupāsantānaṃ bhuñjaṃ bhuñjantānaṃ aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ antare khīṇāsavā arahantova bahū). ຄຳວ່າ "Tuyheveso ānubhāvo" ມີອະທິບາຍວ່າ ອານຸພາບນີ້ ຄື ອານຸພາບໃນການເດີນໄປໃນອາກາດ, ການດຳດິນ ແລະ ໂຜ່ຂຶ້ນມາເປັນຕົ້ນ (eso ākāsacaraṇaummujjananimujjanādiānubhāvo) ເປັນອານຸພາບຂອງພຣະອົງຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ (tuyheva tuyhaṃ eva ānubhāvo), ບໍ່ແມ່ນຂອງຜູ້ນອກນີ້ (nāññesaṃ). ຄຳວ່າ "Saraṇaṃ taṃ upemahaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຖິງພຣະອົງຜູ້ມີຄຸນວິເສດຢ່າງນີ້ ເປັນທີ່ເພິ່ງ, ທີ່ຕ້ານທານ, ທີ່ຫຼົບໄພ ແລະ ທີ່ຍຶດໜ່ຽວ (taṃ itthambhūtaṃ tuvaṃ saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyananti upemi gacchāmi jānāmi vā).

134. Lokajeṭṭho [Pg.31] narāsabho piyadassī bhagavā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthā abhāsatha kathesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໓໔. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະນາມວ່າ ປิຍະທັສສີ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກທັງສາມ ຜູ້ເປັນບຸຣຸດອົງອາດ (Lokajeṭṭho narāsabho piyadassī bhagavā) ປະທັບນັ່ງທ່າມກາງພຣະພິກຂຸສົງ ແລ້ວໄດ້ຕຣັສພະຍາກອນຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ (bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthā abhāsatha kathesi). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ (Sesaṃ suviññeyyameva).

Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສຸມັງຄະລະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Dutiyassa sīhāsanavaggassa vaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍສີຫາສະນະວັກ ທີສອງ ຈົບບໍລິບູນ.

3. Subhūtivaggo

໓. ສຸພູຕິວັກ

1. Subhūtittheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສຸພູຕິເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato subhūtittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ito kappasatasahassamatthake anuppanneyeva padumuttare bhagavati lokanāthe haṃsavatīnagare aññatarassa brāhmaṇamahāsālassa ekaputtako hutvā nibbatti, tassa nandamāṇavoti nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto attano parivārabhūtehi catucattālīsāya māṇavasahassehi saddhiṃ pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo pañcābhiññāyo ca nibbattesi. Antevāsikānampi kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. Tepi nacirasseva jhānalābhino ahesuṃ.

ຄຳວ່າ "Himavantassāvidūre" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານ (ປະຫວັດ) ຂອງພຣະສຸພູຕິເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ (Ayampi purimabuddhesu katādhikāro), ໄດ້ສ້າງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ (tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto). ຍ້ອນກັບໄປແສນກັປແຕ່ກັປນີ້ (ito kappasatasahassamatthake), ເມື່ອພຣະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງໂລກ ຍັງບໍ່ທັນສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນ (anuppanneyeva padumuttare bhagavati lokanāthe), ໄດ້ບັງເກີດເປັນບຸດຊາຍຄົນດຽວໃນຕະກູນພຣາມມະຫາສານຄົນໜຶ່ງ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ (haṃsavatīnagare aññatarassa brāhmaṇamahāsālassa ekaputtako hutvā nibbatti), ພວກເຂົາໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເດັກຊາຍນັ້ນວ່າ ນັນທະມານົບ (tassa nandamāṇavoti nāmaṃ akaṃsu). ເມື່ອລາວຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພທ (So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā), ແຕ່ບໍ່ເຫັນສາຣະແກ່ນສານໃນໄຕເພທນັ້ນ (tattha sāraṃ apassanto), ຈຶ່ງພ້ອມກັບມານົບສີ່ສິບສີ່ພັນຄົນ ຜູ້ເປັນບໍລິວານຂອງຕົນ (attano parivārabhūtehi catucattālīsāya māṇavasahassehi saddhiṃ) ໄດ້ບວດເປັນຣືສີຢູ່ທີ່ເຊີງເຂົາ (pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā), ແລ້ວໄດ້ເຮັດສະມາບັດແປດ ແລະ ອະພິນຍາຫ້າໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ (aṭṭha samāpattiyo pañcābhiññāyo ca nibbattesi). ແລະ ໄດ້ບອກກັມມະຖານແກ່ພວກສິດທັງຫຼາຍ (Antevāsikānampi kammaṭṭhānaṃ ācikkhi), ພວກສິດເຫຼົ່ານັ້ນກໍໄດ້ບັນລຸຊານໃນບໍ່ຊ້າ (Tepi nacirasseva jhānalābhino ahesuṃ).

Tena ca samayena padumuttaro bhagavā loke uppajjitvā haṃsavatīnagaraṃ upanissāya viharanto ekadivasaṃ paccūsasamaye lokaṃ volokento nandatāpasassa antevāsikajaṭilānaṃ arahattūpanissayaṃ, nandatāpasassa ca dvīhaṅgehi samannāgatassa sāvakaṭṭhānantarassa patthanaṃ disvā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pubbaṇhasamaye pattacīvaramādāya aññaṃ kañci anāmantetvā sīho viya ekacaro nandatāpasassa antevāsikesu phalāphalatthāya gatesu ‘‘buddhabhāvaṃ me jānātū’’ti passantasseva nandatāpasassa ākāsato otaritvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi. Nandatāpaso buddhānubhāvañceva lakkhaṇapāripūriñca disvā lakkhaṇamante sammasitvā ‘‘imehi lakkhaṇehi samannāgato nāma agāraṃ ajjhāvasanto rājā hoti cakkavattī, pabbajanto loke vivaṭacchedo [Pg.32] sabbaññū buddho hoti, ayaṃ purisājānīyo nissaṃsayaṃ buddho’’ti ñatvā paccuggamanaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nandatāpasopi attano anucchavikaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Tasmiṃ samaye catucattālīsasahassajaṭilā paṇītapaṇītāni ojavantāni phalāphalāni gahetvā ācariyassa santikaṃ sampattā buddhānañceva ācariyassa ca nisinnākāraṃ oloketvā āhaṃsu – ‘‘ācariya, mayaṃ ‘imasmiṃ loke tumhehi mahantataro natthī’ti vicarāma, ayaṃ pana puriso tumhehi mahantataro maññe’’ti. Nandatāpaso – ‘‘tātā, kiṃ vadetha, tumhe sāsapena saddhiṃ aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ upametuṃ icchatha, sabbaññubuddhena saddhiṃ mā maṃ upamitthā’’ti āha. Atha te tāpasā – ‘‘sace ayaṃ orako abhavissa, na amhākaṃ ācariyo evaṃ upamaṃ āhareyya. Yāva mahāvatāyaṃ purisājānīyo’’ti pādesu nipatitvā sirasā vandiṃsu. Atha te ācariyo āha – ‘‘tātā, amhākaṃ buddhānaṃ anucchaviko deyyadhammo natthi, bhagavā ca bhikkhācāravelāyaṃ idhāgato, tasmā mayaṃ yathābalaṃ deyyadhammaṃ dassāma, tumhehi yaṃ yaṃ paṇītaṃ phalāphalaṃ ābhataṃ, taṃ taṃ āharathā’’ti āharāpetvā sahattheneva dhovitvā sayaṃ tathāgatassa patte patiṭṭhāpesi. Satthārā phalāphale paṭiggahitamatte devatā dibbojaṃ pakkhipiṃsu. Tāpaso udakampi sayameva parissāvetvā adāsi. Tato bhojanakiccaṃ niṭṭhāpetvā nisinne satthari sabbe antevāsike pakkositvā satthu santike sāraṇīyaṃ kathaṃ kathento nisīdi. Satthā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Satthu cittaṃ ñatvā satasahassamattā khīṇāsavā āgantvā satthāraṃ vanditvā aṭṭhaṃsu.

ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ ແລ້ວປະທັບອາໄສເມືອງຫົງສາວະດີ (Tena ca samayena padumuttaro bhagavā loke uppajjitvā haṃsavatīnagaraṃ upanissāya viharanto). ມື້ໜຶ່ງ ໃນເວລາໃກ້ຮຸ່ງ ຊົງກວດເບິ່ງໂລກ (ekadivasaṃ paccūsasamaye lokaṃ volokento) ຊົງເຫັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະອໍຣະຫັດຂອງພວກຊະດິນຜູ້ເປັນສິດຂອງນັນທະດາບົດ (nandatāpasassa antevāsikajaṭilānaṃ arahattūpanissayaṃ) ແລະ ຊົງເຫັນຄວາມປາດຖະໜาໃນຕຳແໜ່ງພຣະສາວົກຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງສອງຂອງນັນທະດາບົດ (nandatāpasassa ca dvīhaṅgehi samannāgatassa sāvakaṭṭhānantarassa patthanaṃ disvā). ຈຶ່ງຊົງຊຳຣະພຣະວໍຣະກາຍແຕ່ເຊົ້າຕຣູ່ (pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā), ໃນເວລາເຊົ້າ ຊົງຖືບາດແລະຈີວອນ (pubbaṇhasamaye pattacīvaramādāya) ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກໃຜ ຊົງສະເດັດໄປພຣະອົງດຽວປານດັ່ງລາຊະສີ (aññaṃ kañci anāmantetvā sīho viya ekacaro). ເມື່ອພວກສິດຂອງນັນທະດາບົດອອກໄປຫາຜົນລະໄມ້ໜ້ອຍໃຫຍ່ແລ້ວ (nandatāpasassa antevāsikesu phalāphalatthāya gatesu), ຊົງດຳຣິວ່າ "ຂໍໃຫ້ນັນທະດາບົດຈົ່ງຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຂອງເຮົາເທີ້ນ" (“buddhabhāvaṃ me jānātū”ti), ແລ້ວສະເດັດລົງມາຈາກອາກາດ ປະທັບຢືນເທິງແຜ່ນດິນ ຕໍ່ໜ້າຕໍ່ຕານັນທະດາບົດທີ່ກຳລັງເບິ່ງຢູ່ (passantasseva nandatāpasassa ākāsato otaritvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi). ນັນທະດາບົດເຫັນພຣະພຸດທະອານຸພາບ ແລະ ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງພຣະລັກສະນະແລ້ວ ຈຶ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງມົນຕຳລາລັກສະນະ (Nandatāpaso buddhānubhāvañceva lakkhaṇapāripūriñca disvā lakkhaṇamante sammasitvā) ແລ້ວຮູ້ວ່າ "ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້ ຫາກຄອງເຮືອນ ຈະໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ, ຫາກອອກບວດ ຈະໄດ້ເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຕຣັສຮູ້ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ຜູ້ເປີດໂລກ, ບຸຣຸດອາຊານໄນອົງນີ້ ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຢ່າງແນ່ນອນ" (“imehi lakkhaṇehi samannāgato nāma agāraṃ ajjhāvasanto rājā hoti cakkavattī, pabbajanto loke vivaṭacchedo sabbaññū buddho hoti, ayaṃ purisājānīyo nissaṃsayaṃ buddho”ti ñatvā), ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຕ້ອນຮັບ ແລ້ວກາບໄຫວ້ດ້ວຍເບນຈະປະດິດສະຖານ ແລ້ວຈັດຕຽມອາສະນະຖວາຍ (paccuggamanaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi). ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະທີ່ຈັດຕຽມໄວ້ (Nisīdi bhagavā paññatte āsane). ນັນທະດາບົດກໍຖືເອົາອາສະນະອັນສົມຄວນແກ່ຕົນ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ ບ່ອນອັນສົມຄວນ (Nandatāpasopi attano anucchavikaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi). ໃນເວລານັ້ນ ພວກຊະດິນສີ່ສິບສີ່ພັນຄົນ ຖືເອົາຜົນລະໄມ້ໜ້ອຍໃຫຍ່ອັນປະເສີດ ແລະ ມີໂອຊາຣົດ ມາຮອດສຳນັກຂອງອາຈານ (Tasmiṃ samaye catucattālīsasahassajaṭilā paṇītapaṇītāni ojavantāni phalāphalāni gahetvā ācariyassa santikaṃ sampattā), ເຫັນລັກສະນະການນັ່ງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ຂອງອາຈານແລ້ວ ຈຶ່ງເວົ້າວ່າ: "ທ່ານອາຈານ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າທ່ຽວໄປໂດຍຄິດວ່າ 'ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີໃຜຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າທ່ານອາຈານ', ແຕ່ບຸຣຸດຜູ້ນີ້ ເບິ່ງຄືວ່າຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າທ່ານອາຈານອີກ" (“ācariya, mayaṃ ‘imasmiṃ loke tumhehi mahantataro natthī’ti vicarāma, ayaṃ pana puriso tumhehi mahantataro maññe”ti). ນັນທະດາບົດກ່າວວ່າ "ລູກເອີຍ, ພວກເຈົ້າເວົ້າຫຍັງຢ່າງນັ້ນ, ພວກເຈົ້າຢາກປຽບທຽບພູເຂົາສິເນຣຸ ທີ່ມີຄວາມສູງແສນຫົກສິບແປດພັນໂຍດ ກັບເມັດພັນຜັກກາດບໍ? ຢ່າເອົາເຮົາໄປປຽບທຽບກັບພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າເລີຍ" (Nandatāpaso – “tātā, kiṃ vadetha, tumhe sāsapena saddhiṃ aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ upametuṃ icchatha, sabbaññubuddhena saddhiṃ mā maṃ upamitthā”ti āha). ລຳດັບນັ້ນ ພວກດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄິດວ່າ "ຫາກບຸຣຸດຜູ້ນີ້ເປັນຄົນຕ່ຳຕ້ອຍ, ອາຈານຂອງພວກ ເຮົາຄົງບໍ່ຍົກອຸປະມານີ້ຂຶ້ນມາປຽບທຽບດອກ. ບຸຣຸດອາຊານໄນຜູ້ນີ້ ຍິ່ງໃຫຍ່ແທ້ໆໜໍ" (Atha te tāpasā – “sace ayaṃ orako abhavissa, na amhākaṃ ācariyo evaṃ upamaṃ āhareyya. Yāva mahāvatāyaṃ purisājānīyo”ti), ແລ້ວກໍໝອບລົງແທບພຣະບາດ ກາບໄຫວ້ດ້ວຍຫົວ (pādesu nipatitvā sirasā vandiṃsu). ລຳດັບນັ້ນ ອາຈານຈຶ່ງເວົ້າກັບພວກເຂົາວ່າ "ລູກເອີຍ, ໄທຍະທຳອັນສົມຄວນແກ่ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂອງພວກ ເຮົາແມ່ນບໍ່ມີ, ແລະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍສະເດັດມາທີ່ນີ້ໃນເວລາບິນທະບາດ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກ ເຮົາຈົ່ງຖວາຍໄທຍະທຳຕາມກຳລັງຄວາມສາມາດເທີ້ນ. ຜົນລະໄມ້ໜ້ອຍໃຫຍ່ອັນປະເສີດໃດໆ ທີ່ພວກເຈົ້າຫາໄດ້ມາ, ຈົ່ງນຳເອົາມາເທີ້ນ" (Atha te ācariyo āha – “tātā, amhākaṃ buddhānaṃ anucchaviko deyyadhammo natthi, bhagavā ca bhikkhācāravelāyaṃ idhāgato, tasmā mayaṃ yathābalaṃ deyyadhammaṃ dassāma, tumhehi yaṃ yaṃ paṇītaṃ phalāphalaṃ ābhataṃ, taṃ taṃ āharathā”ti), ແລ້ວໃຫ້ນຳມາ ລ້າງດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ ແລ້ວນຳໄປໃສ່ໃນບາດຂອງພຣະຕຖາຄົດດ້ວຍຕົນເອງ (āharāpetvā sahattheneva dhovitvā sayaṃ tathāgatassa patte patiṭṭhāpesi). ພໍພຣະສັສດາຊົງຮັບຜົນລະໄມ້ໜ້ອຍໃຫຍ່ນັ້ນແລ້ວ, ພວກເທວະດາກໍໃສ່ໂອຊາອັນເປັນທິບລົງໄປ (Satthārā phalāphale paṭiggahitamatte devatā dibbojaṃ pakkhipiṃsu). ດາບົດກໍກັ່ນຕອງນ້ຳດ້ວຍຕົນເອງແລ້ວຖວາຍ (Tāpaso udakampi sayameva parissāvetvā adāsi). ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອພຣະສັສດາສັນພັດຕາຫານສຳເລັດແລ້ວ ແລະ ປະທັບນັ່ງຢູ່, ດາບົດກໍເອີ້ນພວກສິດທັງໝົດມາ ແລ້ວນັ່ງສົນທະນາທັມອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມລະນຶກເຖິງກັນ ຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະສັສດາ (Tato bhojanakiccaṃ niṭṭhāpetvā nisinne satthari sabbe antevāsike pakkositvā satthu santike sāraṇīyaṃ kathaṃ kathento nisīdi). ພຣະສັສດາຊົງດຳຣິວ່າ "ຂໍໃຫ້ພຣະພິກຂຸສົງຈົ່ງມາເທີ້ນ" (Satthā “bhikkhusaṅgho āgacchatū”ti cintesi). ພຣະພິກຂຸສົງຜູ້ສິ້ນອາສະວະປະມານແສນອົງ ຊົງຊາບພຣະດຳຣິຂອງພຣະສັສດາແລ້ວ ຈຶ່ງສະເດັດມາ ກາບໄຫວ້ພຣະສັສດາ ແລ້ວຢືນຢູ່ (Satthu cittaṃ ñatvā satasahassamattā khīṇāsavā āgantvā satthāraṃ vanditvā aṭṭhaṃsu).

Atha nandatāpaso antevāsike āmantesi – ‘‘tātā, buddhānaṃ nisinnāsanampi nīcaṃ, samaṇasatasahassassapi āsanaṃ natthi. Tumhehi ajja uḷāraṃ bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭati, pabbatapādato vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharathā’’ti āha. Acinteyyattā iddhivisayassa te muhutteneva vaṇṇagandharasasampannāni pupphāni āharitvā buddhānaṃ yojanappamāṇaṃ pupphāsanaṃ paññāpesuṃ. Aggasāvakānaṃ tigāvutaṃ, sesabhikkhūnaṃ [Pg.33] aḍḍhayojanādibhedaṃ, saṅghanavakassa usabhamattaṃ paññāpesuṃ. Evaṃ paññattesu āsanesu nandatāpaso tathāgatassa purato añjaliṃ paggayha ṭhito, ‘‘bhante, amhākaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya imaṃ pupphāsanaṃ āruyha nisīdathā’’ti āha. Nisīdi bhagavā pupphāsane. Evaṃ nisinne satthari satthu ākāraṃ ñatvā bhikkhū attano attano pattāsane nisīdiṃsu. Nandatāpaso mahantaṃ pupphacchattaṃ gahetvā tathāgatassa matthake dhārento aṭṭhāsi. Satthā ‘‘tāpasānaṃ ayaṃ sakkāro mahapphalo hotū’’ti nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Satthu samāpannabhāvaṃ ñatvā bhikkhūpi samāpattiṃ samāpajjiṃsu. Tathāgate sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne antevāsikā bhikkhācārakāle sampatte vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñjitvā sesakāle buddhānaṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu. Nandatāpaso pana bhikkhācārampi agantvā pupphacchattaṃ dhārentoyeva sattāhaṃ pītisukheneva vītināmesi.

ລຳດັບນັ້ນ ນັນທະດາບົດຈຶ່ງເອີ້ນພວກສິດມາເວົ້າວ່າ: "ລູກເອີຍ, ອາສະນະທີ່ປະທັບນັ່ງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍຕ່ຳໂພດ, ແລະ ອາສະນະຂອງພຣະສົງແສນອົງກໍຍັງບໍ່ມີ (tātā, buddhānaṃ nisinnāsanampi nīcaṃ, samaṇasatasahassassapi āsanaṃ natthi). ມື້ນີ້ ພວກເຈົ້າຄວນເຮັດການບູຊາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະ ພຣະພິກຂຸສົງ (Tumhehi ajja uḷāraṃ bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭati), ຈົ່ງນຳເອົາດອກໄມ້ທີ່ມີສີ ແລະ ກິ່ນຫອມມາຈາກເຊີງເຂົາເທີ້ນ" (pabbatapādato vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharathā”ti āha). ເພາະອານຸພາບແຫ່ງລິດເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຄິດ (Acinteyyattā iddhivisayassa), ພວກດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງນຳເອົາດອກໄມ້ທີ່ມີສີ, ກິ່ນ ແລະ ຣົດອັນສົມຄວນມາໄດ້ໃນຊົ່ວຄູ່ດຽວ (te muhutteneva vaṇṇagandharasasampannāni pupphāni āharitvā), ແລ້ວຈັດຕຽມອາສະນະດອກໄມ້ຂะໜາດໜຶ່ງໂຍດຖວາຍແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ (buddhānaṃ yojanappamāṇaṃ pupphāsanaṃ paññāpesuṃ), ຈັດຕຽມອາສະນະດອກໄມ້ຂະໜາດສາມຄາວຸດຖວາຍແກ່ພຣະອັກຄະສາວົກທັງຫຼາຍ (Aggasāvakānaṃ tigāvutaṃ), ຈັດຕຽມອາສະນະດອກໄມ້ຂະໜາດເຄິ່ງໂຍດເປັນຕົ້ນຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸທີ່ເຫຼືອ (sesabhikkhūnaṃ aḍḍhayojanādibhedaṃ), ແລະ ຈັດຕຽມອາສະນະດອກໄມ້ຂະໜາດໜຶ່ງອຸສຸພະຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸບວດໃໝ່ (saṅghanavakassa usabhamattaṃ paññāpesuṃ). ເມື່ອອາສະນະທັງຫຼາຍຖືກຈັດຕຽມໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ນັນທະດາບົດຈຶ່ງຢືນປະນົມມືຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະຕຖາຄົດ (Evaṃ paññattesu āsanesu nandatāpaso tathāgatassa purato añjaliṃ paggayha ṭhito) ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງສະເດັດຂຶ້ນປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະດອກໄມ້ນີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມສຸກແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າຕະຫຼອດກາລະນານເທີ້ນ" (“bhante, amhākaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya imaṃ pupphāsanaṃ āruyha nisīdathā”ti āha). ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະດອກໄມ້ (Nisīdi bhagavā pupphāsane). ເມື່ອພຣະສັສດາປະທັບນັ່ງແລ້ວຢ່າງນີ້, ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຊາບພຣະອາການຂອງພຣະສັສດາແລ້ວ ຈຶ່ງນັ່ງເທິງອາສະນະທີ່ເຖິງແກ່ຕົນໆ (Evaṃ nisinne satthari satthu ākāraṃ ñatvā bhikkhū attano attano pattāsane nisīdiṃsu). ນັນທະດາບົດຖືເອົາຄັນຮົ່ມດອກໄມ້ອันໃຫຍ່ ຢືນກັ້ນຖວາຍເໜືອພຣະສຽນຂອງພຣະຕຖາຄົດ (Nandatāpaso mahantaṃ pupphacchattaṃ合理 gahetvā tathāgatassa matthake dhārento aṭṭhāsi). ພຣະສັສດາຊົງດຳຣິວ່າ "ຂໍໃຫ້ການບູຊານີ້ຂອງພວກດາບົດຈົ່ງມີຜົນໃຫຍ່ເທີ້ນ" ແລ້ວຊົງເຂົ້າສູ່ສັນຍາເວດະຢິດຈະນິໂຣດສະມາບັດ (Satthā “tāpasānaṃ ayaṃ sakkāro mahapphalo hotū”ti nirodhasamāpattiṃ samāpajji). ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຊາບວ່າພຣະສັສດາຊົງເຂົ້າສະມາບັດແລ້ວ ກໍເຂົ້າສະມາບັດນຳ (Satthu samāpannabhāvaṃ ñatvā bhikkhūpi samāpattiṃ samāpajjiṃsu). ເມື່ອພຣະຕຖາຄົດຊົງເຂົ້າສະມາບັດນິໂຣດປະທັບນັ່ງຢູ່ຕະຫຼອດເຈັດວັນ (Tathāgate sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne), ພວກສິດທັງຫຼາຍ ເມື່ອເຖິງເວລາບິນທະບາດ ກໍໄປສັນຮາກໄມ້ ແລະ ຜົນລະໄມ້ໜ້ອຍໃຫຍ່ໃນປ່າ, ສ່ວນເວລາທີ່ເຫຼືອກໍຢືນປະນົມມືຖວາຍແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ (antevāsikā bhikkhācārakāle sampatte vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñjitvā sesakāle buddhānaṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu). ສ່ວນນັນທະດາບົດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ໄປຫາອາຫານເລີຍ, ໄດ້ແຕ່ຢືນກັ້ນຄັນຮົ່ມດອກໄມ້ຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ຕະຫຼອດເຈັດວັນ ໂດຍໃຊ້ເວລາໃຫ້ຜ່ານໄປດ້ວຍປິຕິສຸຂຢ່າງດຽວ (Nandatāpaso pana bhikkhācārampi agantvā pupphacchattaṃ dhārentoyeva sattāhaṃ pītisukheneva vītināmesi).

Satthā nirodhato vuṭṭhāya araṇavihāriaṅgena dakkhiṇeyyaṅgena cāti dvīhi aṅgehi samannāgataṃ ekaṃ sāvakaṃ ‘‘isigaṇassa pupphāsanānumodanaṃ karohī’’ti āṇāpesi. So cakkavattirañño santikā paṭiladdhamahālābho mahāyodho viya tuṭṭhamānaso attano visaye ṭhatvā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sammasitvā anumodanamakāsi. Tassa desanāvasāne satthā sayaṃ dhammaṃ desesi. Satthu desanāvasāne sabbepi catucattālīsasahassatāpasā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Satthā – ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Tesaṃ tāvadeva kesamassū antaradhāyiṃsu. Aṭṭha parikkhārā sarīre paṭimukkāva ahesuṃ. Te saṭṭhivassikattherā viya satthāraṃ parivārayiṃsu. Nandatāpaso pana vikkhittacittatāya visesaṃ nādhigañchi. Tassa kira araṇavihārittherassa dhammaṃ sotuṃ āraddhakālato paṭṭhāya – ‘‘aho vatāhampi anāgate ekassa buddhassa sāsane iminā sāvakena laddhaguṇaṃ labheyya’’nti cittaṃ udapādi. So tena vitakkena maggaphalapaṭivedhaṃ kātuṃ nāsakkhi. Tathāgataṃ pana vanditvā añjaliṃ paggayha sammukhe ṭhito evamāha – ‘‘bhante, yena bhikkhunā isigaṇassa pupphāsanānumodanā katā, ko nāmāyaṃ tumhākaṃ sāsane’’ti? ‘‘Araṇavihāriaṅgena ca dakkhiṇeyyaṅgena ca etadaggaṭṭhānaṃ patto eso bhikkhū’’ti. ‘‘Bhante, yvāyaṃ mayā sattāhaṃ pupphacchattaṃ dhārentena [Pg.34] sakkāro kato, tena adhikārena aññaṃ sampattiṃ na patthemi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane ayaṃ thero viya dvīhaṅgehi samannāgato sāvako bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi.

ພຣະສາດສະດາ ສະເດັດອອກຈາກນິໂຣດສະມາບັດແລ້ວ ຊົງມີພຣະດຳຣັດສັ່ງພຣະສາວົກອົງໜຶ່ງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງຄຸນ ໒ ປະການ ຄື ອະຣະນະວິຫາຣີອົງຄຸນ ແລະ ທັກຂິເນຍຍະອົງຄຸນ ວ່າ "ຈົ່ງເຮັດການອະນຸໂມທະນາອາສະນະດອກໄມ້ແກ່ໝູ່ລືສີເຖີດ". ພຣະສາວົກອົງນັ້ນ ມີໃຈຍິນດີເບີກບານ ປຽບເໝືອນນາຍທະຫານໃຫຍ່ ຜູ້ໄດ້ຮັບລາບອັນໃຫຍ່ຫຼວງຈາກສຳນັກຂອງພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ ດຳລົງຢູ່ໃນວິໄສຂອງຕົນ ພິຈາລະນາພຣະໄຕປິໂດກພຣະພຸດທະພົດ ແລ້ວໄດ້ເຮັດການອະນຸໂມທະນາ. ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາຂອງພຣະສາວົກນັ້ນ ພຣະສາດສະດາໄດ້ສະແດງທຳດ້ວຍພຣະອົງເອງ. ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ດາບົດທັງໝົດ ໔໔,໐໐໐ ອົງ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະສາດສະດາຊົງຢຽດພຣະຫັດອອກແລ້ວຕັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີດ". ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຜົມແລະໜວດຂອງດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນກໍຫາຍໄປ. ເຄື່ອງບໍລິຂານທັງ ໘ ໄດ້ສວມເຂົ້າໃນຮ່າງກາຍທັນທີ. ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ແວດລ້ອມພຣະສາດສະດາ ປຽບເໝືອນພຣະເຖລະຜູ້ມີພັນສາ ໖໐. ສ່ວນນັນທະດາບົດ ເພາະຄວາມມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ນັນທະດາບົດນັ້ນເລີ່ມຟັງທຳຂອງພຣະອະລັນຍະວິຫາຣີເຖລະນັ້ນ ຈິດກໍເກີດຂຶ້ນວ່າ "ໂອ້ ໜໍ! ແມ່ນແຕ່ເຮົາກໍເພິ່ງໄດ້ຮັບຄຸນວິເສດທີ່ພຣະສາວົກອົງນີ້ໄດ້ຮັບ ໃນສາສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງໃນອະນາຄົດ". ນັນທະດາບົດນັ້ນ ເພາະຄວາມດຳຣິ (ຄວາມຄິດ) ນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເຮັດການແທງຕະຫຼອດມັກແລະຜົນໄດ້. ແຕ່ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະຕຖາຄົດ ປະນົມມືຢືນຢູ່ຕໍ່ພຣະພັກ ແລ້ວຂາບທູນຢ່າງນີ້ວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພຣະພິກຂຸອົງໃດໄດ້ເຮັດການອະນຸໂມທະນາອາສະນະດອກໄມ້ແກ່ໝູ່ລືສີ ພຣະພິກຂຸອົງນີ້ມີຊື່ວ່າແນວໃດ ໃນສາສະໜາຂອງພຣະອົງ?". ພຣະສາດສະດາຕັດວ່າ "ພິກຂຸນີ້ ເປັນຜູ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ດ້ວຍອະລັນຍະວິຫາຣີອົງຄຸນ ແລະ ທັກຂິເນຍຍະອົງຄຸນ". ນັນທະດາບົດຈຶ່ງໄດ້ເຮັດການຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ການບູຊາສັກກາລະໃດທີ່..." (ຂໍ້ຄວາມຂາດຫາຍໃນຕົ້ນສະບັບ) "...ທີ່ຂ້າພະອົງໄດ້ເຮັດແລ້ວ ດ້ວຍການກັ້ນຮົ່ມດອກໄມ້ຕະຫຼອດ ໗ ວັນ ດ້ວຍກຸສົນກຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ຂ້າພະອົງບໍ່ປາດຖະໜາສົມບັດອື່ນໃດ ແຕ່ໃນອະນາຄົດກົດເກນ ຂ້າພະອົງເພິ່ງໄດ້ເປັນພຣະສາວົກຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງຄຸນ ໒ ປະການ ປຽບເໝືອນພຣະເຖລະອົງນີ້ ໃນສາສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງເຖີດ".

Satthā ‘‘samijjhissati nu kho imassa tāpasassa patthanā’’ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā olokento kappasatasahassaṃ atikkamitvā samijjhanakabhāvaṃ disvā, ‘‘tāpasa, na te ayaṃ patthanā moghaṃ bhavissati, anāgate kappasatasahassaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa santike samijjhissatī’’ti dhammakathaṃ kathetvā bhikkhusaṅghaparivuto ākāsaṃ pakkhandi. Nandatāpaso yāva cakkhupathaṃ na samatikkamati, tāva satthu bhikkhusaṅghassa ca añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. So aparabhāge kālena kālaṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇitvā aparihīnajjhānova kālaṃ katvā brahmaloke nibbatto. Tato pana cuto aparānipi pañca jātisatāni pabbajitvā āraññakova ahosi, kassapasammāsambuddhakālepi pabbajitvā āraññako hutvā gatapaccāgatavattaṃ pūresi. Etaṃ kira vattaṃ aparipūretvā mahāsāvakabhāvaṃ pāpuṇantā nāma natthi, gatapaccāgatavattaṃ pana āgamaṭṭhakathāsu vuttanayeneva veditabbaṃ. So vīsativassasahassāni gatapaccāgatavattaṃ pūretvā kālaṃ katvā tāvatiṃsadevaloke nibbatti.

ພຣະສາດສະດາ ຊົງສົ່ງພຣະອະນາຄະຕັງສະຍານໄປໃຄ່ຄວນວ່າ "ຄວາມປາດຖະໜາຂອງດາບົດນີ້ ຈະສຳເລັດຫຼືບໍ່ໜໍ?" ເມື່ອຊົງເຫັນຄວາມສຳເລັດທີ່ຈະມີມາ ໂດຍລ່ວງເລີຍແສນກັປແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ດາບົດເອີຍ ຄວາມປາດຖະໜານີ້ຂອງເຈົ້າ ຈະບໍ່ເປັນໝັນດອກ ໃນອະນາຄົດກົດເກນ ລ່ວງເລີຍແສນກັປແລ້ວ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ຈະສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ ຄວາມປາດຖະໜານັ້ນຈະສຳເລັດໃນສຳນັກຂອງພຣະອົງ" ຄັນຊົງສະແດງທຳມະກະຖາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ມີໝູ່ພິກຂຸແວດລ້ອມ ກໍສະເດັດເຫາະຂຶ້ນສູ່ເວຫາ. ນັນທະດາບົດ ຕາບໃດທີ່ພຣະສາດສະດາຍັງບໍ່ລ່ວງພົ້ນຄອງສາຍຕາ ຕາບນັ້ນກໍຍັງປະນົມມືຢືນຢູ່ ຖວາຍອະພິວາດແກ່ພຣະສາດສະດາແລະພຣະພິກຂຸສົງ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ນັນທະດາບົດນັ້ນ ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະສາດສະດາເປັນຄັ້ງຄາວ ເພື່ອຟັງທຳ ແລ້ວມີຊານບໍ່ເສື່ອມ ເມື່ອເຮັດກາລະແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ. ຈຸຕິຈາກພຣົມມະໂລກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບວດເປັນພຣະພິກຂຸຢູ່ປ່າແຕ່ຢ່າງດຽວ ຕະຫຼອດ ໕໐໐ ຊາດ, ແມ່ນແຕ່ໃນສະໄໝຂອງພຣະກັດສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ກໍໄດ້ບວດເປັນພຣະພິກຂຸຢູ່ປ່າ ແລະໄດ້ບຳເພັນຄະຕະປັດຈາຄະຕະວັດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ບຳເພັນຂໍ້ວັດນີ້ໃຫ້ບໍລິບູນ ແລ້ວຈະບັນລຸຄວາມເປັນພຣະມະຫາສາວົກນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ, ສ່ວນຄະຕະປັດຈາຄະຕະວັດນັ້ນ ເພິ່ງຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງຄຳພີອານິກາຍ. ພຣະດາບົດນັ້ນ ໄດ້ບຳເພັນຄະຕະປັດຈາຄະຕະວັດ ຕະຫຼອດ ໒໐,໐໐໐ ປີ ເມື່ອເຮັດກາລະແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ.

Evaṃ so tāvatiṃsabhavane aparāparaṃ uppajjanavasena dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke anekasatakkhattuṃ cakkavattirājā padesarājā ca hutvā uḷāraṃ manussasampattiṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ sumanaseṭṭhissa gehe anāthapiṇḍikassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Subhūtītissa nāmaṃ ahosi.

ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້ ພຣະໂພທິສັດນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດ ດ້ວຍການບັງເກີດກັບໄປກັບມາໃນພົບດາວະດຶງ, ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ມາເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ ເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ ແລະ ພຣະເຈົ້າປະទេດສະຣາດ ຫຼາຍຮ້ອຍເທື່ອ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສະສົມບັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ໃນສະໄໝທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນ ກໍໄດ້ມາເກີດໃນເຮືອນຂອງສຸມະນະເສດຖີ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ເປັນນ້ອງຊາຍຫຼ້າຂອງອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີ. ເຂົາມີຊື່ວ່າ ສຸພູຕິ.

Tena ca samayena amhākaṃ bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ gantvā tattha veḷuvanapaṭiggahaṇādinā lokānuggahaṃ karonto rājagahaṃ upanissāya sītavane vihāsi. Tadā anāthapiṇḍiko seṭṭhi sāvatthiyaṃ uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā attano sahāyassa rājagahaseṭṭhino gehaṃ gantvā buddhuppādaṃ sutvā satthāraṃ sītavane viharantaṃ upasaṅkamitvā paṭhamadassaneneva sotāpattiphale patiṭṭhāya [Pg.35] satthāraṃ sāvatthiṃ āgamanatthāya yācitvā tato pañcacattālīsayojane magge yojane yojane satasahassapariccāgena vihāre patiṭṭhāpetvā sāvatthiyaṃ aṭṭhakarīsappamāṇaṃ jetassa kumārassa uyyānabhūmiṃ koṭisanthārena kiṇitvā tattha bhagavato vihāraṃ kāretvā adāsi. Vihāramahadivase ayaṃ subhūtikuṭumbiko anāthapiṇḍikaseṭṭhinā saddhiṃ gantvā dhammaṃ suṇanto saddhaṃ paṭilabhitvā pabbaji. So upasampanno dve mātikā paguṇā katvā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā araññe samaṇadhammaṃ karonto mettājhānaṃ nibbattetvā taṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ຊົງອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ ຊົງໝູນພຣະທັມມະຈັກອັນປະເສີດແລ້ວ ສະເດັດໄປສູ່ເມືອງຣາຊະຄຶໂດຍລຳດັບ ຊົງເຮັດການສົງເຄາະໂລກ ດ້ວຍການຮັບພຣະວິຫານເວລຸວັນເປັນຕົ້ນ ໃນເມືອງນັ້ນ ແລ້ວອາໄສເມືອງຣາຊະຄຶ ປະທັບຢູ່ທີ່ປ່າສີຕະວັນ. ຄັ້ງນັ້ນ ອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີ ໄດ້ນຳເອົາສິນຄ້າທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນເມືອງສາວັດຖີ ໄປສູ່ເຮືອນຂອງຣາຊະຄຶເສດຖີ ຜູ້ເປັນສະຫາຍຂອງຕົນ ໄດ້ຍິນຂ່າວການອຸບັດຂຶ້ນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ຜູ້ປະທັບຢູ່ທີ່ປ່າສີຕະວັນ ພຽງແຕ່ການເຫັນຄັ້ງທຳອິດ ກໍໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນໂសດາປັດຕິຜົນ ແລ້ວໄດ້ຂາບທູນອາຣາດທະນາພຣະສາດສະດາ ເພື່ອສະເດັດໄປສູ່ເມືອງສາວັດຖີ, ຈາກນັ້ນ ໄດ້ສ້າງພຣະວິຫານໄວ້ໃນທຸກໆ ໂຍດ ຕະຫຼອດຫົນທາງ ໔໕ ໂຍດ ດ້ວຍການສະຫຼະຊັບໂຍດລະແສນກະຫາປະນະ, ແລ້ວໄດ້ຊື້ສວນຂອງເຈົ້າເຊດ ຜູ້ເປັນພຣະຣາຊະກຸມານ ມີປະມານ ໘ ກະລີດ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ດ້ວຍການປູລາດເງິນຫຼຽນໃຫ້ສະເໝີຂອບ ແລ້ວໄດ້ສ້າງພຣະວິຫານຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃນສວນນັ້ນ. ໃນວັນສະຫຼອງພຣະວິຫານ ສຸພູຕິກະດຸມພີນີ້ ໄດ້ໄປຮ່ວມກັບອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີ ເມື່ອໄດ້ຟັງທຳ ກໍເກີດສັດທາເລື່ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ. ເມື່ອໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ພຣະສຸພູຕິເຖລະນັ້ນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ມາຕິກາທັງ ໒ ຄ່ອງແຄ້ວດີແລ້ວ ໄດ້ຮຽນກັມມະຖານ ແລ້ວບຳເພັນສະມະນະທຳຢູ່ໃນປ່າ ຍັງເມດຕາຊານໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ແລ້ວເຮັດເມດຕາຊານນັ້ນໃຫ້ເປັນບາດຖານ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

So dhammaṃ desento yasmā satthārā desitaniyāmena anodissakaṃ katvā deseti, tasmā araṇavihārīnaṃ aggo nāma jāto. Yasmā ca piṇḍāya caranto ghare ghare mettājhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya bhikkhaṃ paṭiggaṇhāti ‘‘evaṃ dāyakānaṃ mahapphalaṃ bhavissatī’’ti, tasmā dakkhiṇeyyānaṃ aggo nāma jāto. Tena naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ araṇavihārīnaṃ dakkhiṇeyyānañca yadidaṃ subhūtī’’ti (a. ni. 1.198, 201) dvayaṅgasamannāgate aggaṭṭhāne ṭhapesi. Evamayaṃ mahāthero attanā pūritapāramīnaṃ phalassa matthakaṃ arahattaṃ patvā loke abhiññāto abhilakkhito hutvā bahujanahitāya janapadacārikaṃ caranto anupubbena rājagahaṃ agamāsi.

ພຣະສຸພູຕິເຖລະນັ້ນ ເມື່ອສະແດງທຳ ເພາະສະແດງໂດຍບໍ່ເຈາະຈົງຕາມແນວທາງທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງໄວ້ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າເປັນຍອດຂອງເຫຼົ່າພຣະພິກຂຸຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີກິເລດ (ອະຣະນະວິຫາຣີ). ແລະເພາະເຫດທີ່ເມື່ອທ່ຽວບິນທະບາດ ໄດ້ເຂົ້າເມດຕາຊານໃນທຸກໆ ເຮືອນ ແລ້ວອອກຈາກຊານຈຶ່ງຮັບບິນທະບາດ ໂດຍດຳຣິວ່າ "ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈະມີແກ່ທາຍົກທາຍິກາທັງຫຼາຍ" ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າເປັນຍອດຂອງເຫຼົ່າພຣະພິກຂຸຜູ້ຄວນຮັບທັກຂິເນຍຍະທານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະຖາປະນາພຣະເຖລະນັ້ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງຄຸນ ໒ ປະການ ວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີກິເລດ ແລະ ຜູ້ເປັນທັກຂິເນຍຍະບຸກຄົນ ສຸພູຕິນີ້ເປັນຍອດ". ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້ ພຣະມະຫາເຖລະ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນອັນເປັນຍອດແຫ່ງຜົນຂອງບາຣະມີທີ່ຕົນໄດ້ບຳເພັນມາ ເປັນຜູ້ປາກົດແລະໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງໃນໂລກ ຈຶ່ງໄດ້ຈາຣິກໄປໃນຊົນນະບົດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມະຫາຊົນ ແລ້ວສະເດັດໄປສູ່ເມືອງຣາຊະຄຶໂດຍລຳດັບ.

Rājā bimbisāro therassa āgamanaṃ sutvā upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, vasanaṭṭhānaṃ vo karissāmī’’ti vatvā pakkanto vissari. Thero senāsanaṃ alabhanto abbhokāse vītināmesi. Therassānubhāvena devo na vassati. Manussā avuṭṭhitāya upaddutā rañño nivesanadvāre ukkuṭṭhiṃ akaṃsu. Rājā ‘‘kena nu kho kāraṇena devo na vassatī’’ti vīmaṃsanto ‘‘therassa abbhokāsavāsena maññe na vassatī’’ti cintetvā tassa paṇṇakuṭiṃ kārāpetvā ‘‘imissaṃ, bhante, paṇṇakuṭiyaṃ vasathā’’ti vatvā vanditvā pakkāmi. Thero kuṭiṃ pavisitvā tiṇasanthārake pallaṅkena nisīdi. Tadā devo thokaṃ thokaṃ phusāyati, na sammādhāraṃ anupavecchati. Atha thero lokassa avuṭṭhikabhayaṃ vidhamitukāmo [Pg.36] attano ajjhattikabāhiravatthukassa parissayassa abhāvaṃ pavedento ‘‘channā me kuṭikā’’ti (theragā. 1) gāthamāha. Tassattho theragāthāyaṃ vuttoyeva.

ພຣະເຈົ້າພິມພິສານ ຊົງໄດ້ຍິນຂ່າວການສະເດັດມາຂອງພຣະເຖລະ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ ຖວາຍອະພິວາດ ແລ້ວຂາບທູນວ່າ "...ຂໍອົງຈົ່ງປະທັບຢູ່ທີ່ນີ້ເຖີດ ຂ້າພະອົງຈະສ້າງທີ່ຢູ່ຖວາຍ" ຄັນຂາບທູນແລ້ວ ກໍສະເດັດຫຼີກໄປ ແລ້ວຊົງຫຼົງລືມ. ພຣະເຖລະ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ເສນາສະນະ ຈຶ່ງໄດ້ຢູ່ອາໄສໃນທີ່ແຈ້ງ. ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພຣະເຖລະ ຝົນຈຶ່ງບໍ່ຕົກ. ພວກມະນຸດທັງຫຼາຍ ເພາະຖືກໄພແຫ້ງແລ້ງບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ພາກັນຮ້ອງໂຮທີ່ປະຕູພຣະຣາຊະວັງ. ພຣະຣາຊາຊົງໃຄ່ຄວນວ່າ "ເພາະເຫດໃດໜໍ ຝົນຈຶ່ງບໍ່ຕົກ?" ຊົງດຳຣິວ່າ "ຄົງຈະເປັນເພາະພຣະເຖລະຢູ່ກາງແຈ້ງ ຝົນຈຶ່ງບໍ່ຕົກກະມັງ" ຈຶ່ງຊົງສ້າງກຸຕິມຸງໃບໄມ້ຖວາຍພຣະເຖລະນັ້ນ ແລ້ວຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍອົງຈົ່ງປະທັບຢູ່ໃນກຸຕິມຸງໃບໄມ້ນີ້ເຖີດ" ຄັນຂາບທູນແລ້ວ ກໍຖວາຍອະພິວາດແລ້ວຫຼີກໄປ. ພຣະເຖລະເຂົ້າໄປສູ່ກຸຕິ ແລ້ວນັ່ງຂັດສະໝາດຢູ່ເທິງເຄື່ອງປູລາດດ້ວຍຫຍ້າ. ໃນຂະນະນັ້ນ ຝົນກໍຕົກລົງມາເທື່ອລະເລັກເທື່ອລະນ້ອຍ ແຕ່ບໍ່ຕົກລົງມາເປັນສາຍຝົນອັນດີ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະເຖລະປາດຖະໜາຈະກຳຈັດໄພແຫ້ງແລ້ງຂອງຊາວໂລກ ແລະເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ມີໄພອັນເປັນໄປໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ກຸຕິຂອງເຮົາ ມຸງດີແລ້ວ" (channā me kuṭikā). ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີເຖຣະຄາຖາ.

Kasmā panete mahātherā attano guṇe pakāsentīti? Iminā dīghena addhunā anadhigatapubbaṃ paramagambhīraṃ ativiya santaṃ paṇītaṃ attanā adhigatalokuttaradhammaṃ paccavekkhitvā pītivegasamussāhitaudānadīpanatthaṃ sāsanassa niyyānikabhāvavibhāvanatthañca paramappicchā ariyā attano guṇe pakāsenti. Yathā taṃ lokanātho bodhaneyyānaṃ ajjhāsayavasena ‘‘dasabalasamannāgato, bhikkhave, tathāgato catuvesārajjavisārado’’tiādinā (a. ni. 10.21; ma. ni. 1. 148 atthato samānaṃ) attano guṇe pakāseti. Evamayaṃ therassa aññābyākaraṇagāthāpi ahosīti.

ກໍເພາະເຫດໃດ ພຣະມະຫາເຖລະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງສະແດງຄຸນວິເສດຂອງຕົນ? ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜານ້ອຍຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອພິຈາລະນາເຖິງໂລກຸດຕະຣະທຳອັນຕົນໄດ້ບັນລຸແລ້ວ ເຊິ່ງເປັນທຳອັນບໍ່ເຄີຍໄດ້ບັນລຸມາກ່ອນຕະຫຼອດກາລະນານນີ້ ເປັນທຳອັນເລິກເຊິ່ງຢ່າງຍິ່ງ ສະຫງົບລະງັບ ແລະ ປະນີດຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງສະແດງຄຸນວິເສດຂອງຕົນ ເພື່ອສະແດງອຸທານອັນເກີດຈາກຄວາມອີ່ມໃຈອັນແຮງກ້າ ແລະ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນທຳນຳອອກຈາກທຸກຂອງພຣະສາສະໜາ. ປຽບເໝືອນພຣະໂລກະນາດ ຊົງສະແດງຄຸນວິເສດຂອງພຣະອົງເອງ ແກ່ເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສ ວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພຣະຕຖາຄົດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍທົດສະພົນລະຍານ ມີຄວາມແກ້ວຫານດ້ວຍເວສາຣັດຊະຍານ ໔ ປະການ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຄາຖາພະຍາກອນພຣະອໍຣະຫັນຂອງພຣະເຖລະນີ້ ກໍມີຢ່າງນີ້ແລ້ວ.

1. Evaṃ so pattaarahattaphalo pattaetadaggaṭṭhāno ca attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himavantassāti himālayapabbatassa avidūre āsanne samīpe pabbatapāde manussānaṃ gamanāgamanasampanne sañcaraṇaṭṭhāneti attho. Nisabho nāma pabbatoti pabbatānaṃ jeṭṭhattā nāmena nisabho nāma selamayapabbato ahosīti sambandho. Assamo sukato mayhanti tattha pabbate mayhaṃ vasanatthāya assamo araññāvāso suṭṭhu kato. Kuṭirattiṭṭhānadivāṭṭhānavatiparikkhepādivasena sundarākārena katoti attho. Paṇṇasālā sumāpitāti paṇṇehi chāditā sālā mayhaṃ nivāsanatthāya suṭṭhu māpitā niṭṭhāpitāti attho.

໑. ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້ ພຣະເຖລະນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ແລະ ໄດ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະແລ້ວ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະສະແດງປະຫວັດການປະພຶດໃນຊາດກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "himavantassāvidūre" ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ "himavantassā" ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ບໍ່ໄກ ຄື ໃກ້ຄຽງ ໃກ້ຊິດ ທີ່ຕີນພູຫິມະພານ ອັນເປັນບ່ອນທ່ຽວໄປມາຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ໄປໆ ມາໆ ຢ່າງສະດວກ. ບົດວ່າ "nisabho nāma pabbatoti" ຄວາມວ່າ ເພາະເປັນຍອດແຫ່ງພູເຂົາທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ ນິສະພະ ເປັນພູເຂົາຫີນລ້ວນໆ ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງບົດ. ບົດວ່າ "assamo sukato mayhaṃ" ຄວາມວ່າ ອາສະຣົມໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນຢ່າງດີ ເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງເຮົາ ຢູ່ທີ່ພູເຂົານັ້ນ. ອະທિບາຍວ່າ ຖືກສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍຮູບແບບອັນງົດງາມ ໂດຍມີກຸຕິ ທີ່ພັກກາງຄືນ ທີ່ພັກກາງເວັນ ທາງຈົງກົມ ແລະ ຮົ້ວອ້ອມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "paṇṇasālā sumāpitā" ຄວາມວ່າ ສาລາທີ່ມຸງດ້ວຍໃບໄມ້ ໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນຢ່າງດີ ຄື ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ ເພື່ອເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງເຮົາ.

2. Kosiyo nāma nāmenāti mātāpitūhi katanāmadheyyena kosiyo nāma. Uggatāpano pākaṭatapo ghoratapo. Ekākiyo aññesaṃ abhāvā ahaṃ eva eko. Adutiyo dutiyatāpasarahito jaṭilo jaṭādhārī tāpaso tadā tasmiṃ kāle nisabhe pabbate vasāmi viharāmīti sambandho.

໒. ບົດວ່າ "kosiyo nāma nāmena" ຄວາມວ່າ ມີຊື່ວ່າ ໂກສິຍະ ໂດຍຊື່ທີ່ມານດาແລະບິດາຕັ້ງໃຫ້. ບົດວ່າ "uggatāpano" ຄວາມວ່າ ມີຕະບະອັນແຮງກ້າ ຄື ມີຕະບະອັນປາກົດ ຫຼື ມີຕະບະອັນໜ້າຢ້ານກົວ. ບົດວ່າ "ekākiyo" ຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ມີຄົນອື່ນ ເຮົາຈຶ່ງຢູ່ຜູ້ດຽວ. ບົດວ່າ "adutiyo" ຄວາມວ່າ ບໍ່ມີເພື່ອນສອງ ຄື ປາສະຈາກດາບົດຜູ້ເປັນເພື່ອນສອງ ເປັນຜູ້ຊົງສະດາ ດຳລົງຊີວິດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ທີ່ພູເຂົານິສະພະ ໃນກາລະນັ້ນ ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງບົດ.

3. Phalaṃ mūlañca paṇṇañca, na bhuñjāmi ahaṃ tadāti tadā tasmiṃ nisabhapabbate vasanakāle tiṇḍukādiphalaṃ muḷālādimūlaṃ, kārapaṇṇādipaṇṇañca rukkhato [Pg.37] ocinitvā na bhuñjāmīti attho. Evaṃ sati kathaṃ jīvatīti taṃ dassento pavattaṃva supātāhanti āha. Tattha pavattaṃ sayameva jātaṃ supātaṃ attano dhammatāya patitaṃ paṇṇādikaṃ nissāya āhāraṃ katvā ahaṃ tāvade tasmiṃ kāle jīvāmi jīvikaṃ kappemīti sambandho. ‘‘Pavattapaṇḍupaṇṇānī’’ti vā pāṭho, tassa sayameva patitāni paṇḍupaṇṇāni rukkhapattāni upanissāya jīvāmīti attho.

໓. ບົດວ່າ "phalaṃ mūlañca paṇṇañca, na bhuñjāmi ahaṃ tadā" ຄວາມວ່າ ໃນກາລະນັ້ນ ເມື່ອອາໄສຢູ່ທີ່ພູເຂົານິສະພະນັ້ນ ເຮົາບໍ່ໄດ້ເກັບເອົາໝາກໄມ້ ມີໝາກມະຕູມເປັນຕົ້ນ ຫົວໄມ້ ມີເຫງົ້າບົວເປັນຕົ້ນ ແລະ ໃບໄມ້ ມີໃບກຳປຶງເປັນຕົ້ນ ຈາກຕົ້ນໄມ້ມາບໍລິໂພກເລີຍ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຈະດຳລົງຊີວິດຢູ່ໄດ້ແນວໃດ? ເພື່ອສະແດງຂໍ້ນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "pavattaṃva supātāhaṃ". ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ "pavattaṃ" ຄວາມວ່າ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ ບົດວ່າ "supātaṃ" ຄວາມວ່າ ໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນທີ່ຫຼົ່ນລົງມາເອງຕາມທຳມະຊາດ ເຮົາອາໄສສິ່ງນັ້ນເຮັດເປັນອາຫານ ຈຶ່ງດຳລົງຊີວິດຢູ່ໄດ້ ຄື ລ້ຽງຊີວິດຢູ່ໄດ້ໃນກາລະນັ້ນ ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງບົດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ມີບົດຮຽນວ່າ "pavattapaṇḍupaṇṇāni" ຄວາມວ່າ ເຮົາອາໄສໃບໄມ້ເຫຼືອງທີ່ຫຼົ່ນລົງມາເອງຕາມທຳມະຊາດ ດຳລົງຊີວິດຢູ່.

4. Nāhaṃ kopemi ājīvanti ahaṃ jīvitaṃ cajamānopi pariccāgaṃ kurumānopi taṇhāvasena phalamūlādiāhārapariyesanāya sammā ājīvaṃ na kopemi na nāsemīti sambandho. Ārādhemi sakaṃ cittanti sakaṃ cittaṃ attano manaṃ appicchatāya santuṭṭhiyā ca ārādhemi pasādemi. Vivajjemi anesananti vejjakammadūtakammādivasena anesanaṃ ayuttapariyesanaṃ vivajjemi dūraṃ karomi.

໔. ບົດວ່າ "nāhaṃ kopemi ājīvaṃ" ຄວາມວ່າ ເຖິງວ່າເຮົາຈະຕ້ອງສະຫຼະຊີວິດ ຫຼື ເຮັດການສະຫຼະຊີວິດກۆຕາມ ກໍບໍ່ຍອມທຳລາຍ ຄື ບໍ່ເຮັດໃຫ້ການລ້ຽງຊີບອັນຊອບເສຍໄປ ດ້ວຍການສະແຫວງຫາອາຫານ ມີໝາກໄມ້ແລະຫົວໄມ້ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງບົດ. ບົດວ່າ "ārādhemi sakaṃ cittaṃ" ຄວາມວ່າ ເຮົາເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງຕົນ ຄື ໃຈຂອງຕົນ ຍິນດີແລະຜ່ອງໃສ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມັກນ້ອຍ ແລະ ຄວາມສັນໂດດ. ບົດວ່າ "vivajjemi anesanaṃ" ຄວາມວ່າ ເຮົາເວັ້ນໄກ ຄື ຫຼີກເວັ້ນການສະແຫວງຫາອັນບໍ່ສົມຄວນ ດ້ວຍການເປັນໝໍປິ່ນປົວພະຍາດ ແລະ ການເປັນສື່ກາງເປັນຕົ້ນ.

5. Rāgūpasaṃhitaṃ cittanti yadā yasmiṃ kāle mama rāgena sampayuttaṃ cittaṃ uppajjati, tadā sayameva attanāyeva paccavekkhāmi ñāṇena paṭivekkhitvā vinodemi. Ekaggo taṃ damemahanti ahaṃ ekasmiṃ kammaṭṭhānārammaṇe aggo samāhito taṃ rāgacittaṃ damemi damanaṃ karomi.

໕. ບົດວ່າ "rāgūpasaṃhitaṃ cittaṃ" ຄວາມວ່າ ໃນກາລະໃດ ຈິດອັນປະກອບດ້ວຍຣາຄະເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາ ໃນກາລະນັ້ນ ເຮົາກໍພິຈາລະນາດ້ວຍຕົນເອງ ໂດຍການພິຈາລະນາດ້ວຍຍານ ແລ້ວບັນເທົາສິ່ງນັ້ນເສຍ. ບົດວ່າ "ekaggo taṃ damemahaṃ" ຄວາມວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ມີຈິດມີອາຣົມດຽວ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອາຣົມແຫ່ງກັມມະຖານຢ່າງໜຶ່ງ ແລ້ວຂົ່ມ ຄື ທໍລະມານຈິດອັນປະກອບດ້ວຍຣາຄະນັ້ນ.

6. Rajjase rajjanīye cāti rajjanīye allīyitabbe rūpārammaṇādivatthusmiṃ rajjase allīno asi bhavasi. Dussanīye ca dussaseti dūsitabbe dosakaraṇavatthusmiṃ dūsako asi. Muyhase mohanīye cāti mohitabbe mohakaraṇavatthusmiṃ moyhasi mūḷho asi bhavasi. Tasmā tuvaṃ vanā vanato araññavāsato nikkhamassu apagacchāhīti evaṃ attānaṃ damemīti sambandho.

໖. ບົດວ່າ "rajjase rajjanīye ca" ຄວາມວ່າ ເຈົ້າຍ່ອມກຳໜັດ ຄື ຕິດພັນຢູ່ໃນວັດຖຸອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ ມີຮູບາຣົມເປັນຕົ້ນ ອັນຄວນຕິດພັນ. ບົດວ່າ "dussanīye ca dussase" ຄວາມວ່າ ເຈົ້າຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍ ຄື ເປັນຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍໃນວັດຖຸອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມໂທສະ ອັນຄວນປະທຸສະຮ້າຍ. ບົດວ່າ "muyhase mohanīye ca" ຄວາມວ່າ ເຈົ້າຍ່ອມຫຼົງ ຄື ເປັນຜູ້ຫຼົງໃນວັດຖຸອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຫຼົງ ອັນຄວນຫຼົງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງອອກໄປ ຄື ຫຼີກເວັ້ນໄປຈາກປ່າ ຈາກການຢູ່ປ່າເຖີດ ເຮົາໄດ້ຂົ່ມຕົນເອງຢ່າງນີ້ ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງບົດ.

24. Timbarūsakavaṇṇābhoti suvaṇṇatimbarūsakavaṇṇābho, jambonadasuvaṇṇavaṇṇoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໒໔. ຄຳວ່າ "Timbarūsakavaṇṇābho" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີວັນນະຄືດັ່ງໝາກຕູມສຸກທີ່ມີສີເຫຼືອງຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງຄຳ, ອະທິບາຍວ່າ ມີວັນນະຄືດັ່ງຄຳຊົມພູນຸດ (jambonadasuvaṇṇavaṇṇo). ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Subhūtittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະສຸພູຕິເຖລະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

2. Upavānattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະອຸປະວານະເຖລະ

Padumuttaro [Pg.38] nāma jinotiādikaṃ āyasmato upavānattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle daliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷakumbhaṇḍayakkhagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate tattha sudhotaṃ attano uttarasāṭakaṃ veḷagge laggetvā ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi. Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo taṃ ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi. So taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso hutvā tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavānoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ patvā chaḷabhiñño ahosi. Yadā bhagavato aphāsu ahosi, tadā thero uṇhodakaṃ tathārūpaṃ pānakañca bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi. Tenassa satthuno rogo vūpasami. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttaro nāma jino" ເປັນອະປະທານຂອງພະອຸປະວານະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນિໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄົນຍາກຈົນ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ, ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບခັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ, ເມື່ອມະນຸດ, ເທວະດາ, ນາກ, ຄະລຸດ, ກຸມພັນ, ຍັກ ແລະ ຄັນທັບ ທັງຫຼາຍ ໄດ້ອັນເຊີນພະບໍຣົມສາຣີຣິກະທາດມາແລ້ວ ສ້າງສະຖູບສູງ 7 ໂຍດ ທີ່ປະດັບດ້ວຍລັດຕະນະ 7 ປະການ, ໃນສະຖູບນັ້ນ ລາວໄດ້ເອົາຜ້າຫົ່ມສະໄບ (ຜ້າອຸຕຕະຣາສົງ) ຂອງຕົນທີ່ຊັກຟອກສະອາດດີແລ້ວ ໄປຜູກຫ້ອຍໄວ້ທີ່ປາຍໄມ້ໄຜ່ ເຮັດເປັນທຸງ ແລ້ວທຳການບູຊາ. ຍັກເສນາບໍດີຊື່ວ່າ ອະພິສັມມະຕະກະ ຜູ້ທີ່ເທວະດາທັງຫຼາຍຕັ້ງໄວ້ເພື່ອບູຊາແລະຮັກສາພະສະຖູບ ເຊິ່ງມີຮ່າງກາຍບໍ່ປາກົດ ໄດ້ຖືເອົາທຸງຜ້ານັ້ນເຫີນຂຶ້ນສູ່ເວຫາ ແລ້ວທຳການປະທັກສິນອ້ອມພະສະຖູບສາມຮອບ. ລາວເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ, ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ລາວໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ, ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນພາມ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ໄດ້ຮັບນາມວ່າ ອຸປະວານະ. ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ເຫັນພຸດທານຸພາບໃນຄາວທີ່ຊົງຮັບມອບພະເຊຕະວັນວິຫານ ຈຶ່ງເກີດສັດທາ ແລ້ວອອກບວດ ບຳເພັນວິປັດສະນາກຳມະຖານ ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ພ້ອມດ້ວຍອະພິຍາ 6. ໃນສະໄໝທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປະຊວນ (ມີຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍ), ໃນຄາວນັ້ນ ພະເຖລະໄດ້ນ້ອມຖວາຍນ້ຳຮ້ອນ, ເຄື່ອງດື່ມ ແລະ ຢາປິ່ນປົວ ທີ່ສົມຄວນແກ່ພະໂລກ ແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໂລກຂອງພະສາດສະດາຈຶ່ງສະຫງົບລະງັບໄປ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແກ່ພະເຖລະນັ້ນ.

52. Evaṃ so pattaarahattaphalo adhigataetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha sabbesaṃ lokiyalokuttaradhammānaṃ pāragū pariyosānaṃ nibbānaṃ gato patto padumuttaro nāma jino jitapañcamāro bhagavā aggikkhandho iva chabbaṇṇā buddharaṃsiyo jalitvā sabbalokaṃ dhammapajjotena obhāsetvā sambuddho suṭṭhu buddho avijjāniddūpagatāya pajāya savāsanāya kilesaniddāya paṭibuddho vikasitanettapaṅkajo parinibbuto khandhaparinibbānena nibbuto adassanaṃ gatoti sambandho.

໕໒. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພະອຸປະວານະເຖລະນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ແລະ ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະແລ້ວ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttaro nāma jino" ເພື່ອປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພະຊິນະເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຜູ້ຊົງເຖິງຝັ່ງແຫ່ງໂລກિຍະແລະໂລກຸດຕະຣະທຳທັງປວງ ຜູ້ສະເດັດເຖິງພະນິພານອັນເປັນທີ່ສຸດ ຜູ້ຊົງຊະນະມາຣທັງ 5 ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປຽບດັ່ງກອງໄຟໃຫຍ່ ຊົງຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພະພຸດທະຣັສມີ 6 ປະການ ຊົງສ່ອງສະຫວ່າງທົ່ວໂລກທັງປວງດ້ວຍປະທີບຄືພະທຳ, ຊື່ວ່າ "Sambuddho" ເພາະຊົງຕື່ນແລ້ວດ້ວຍດີ, ຊົງຕື່ນຂຶ້ນຈາກການຫຼັບໄຫຼຄືກິເລດພ້ອມດ້ວຍວາສະໜາ (savāsanāya kilesaniddāya) ໃນໝູ່ສັດຜູ້ຕົກຢູ່ໃນຄວາມຫຼັບໄຫຼຄືອະວິຊາ (avijjāniddūpagatāya pajāya), ພະອົງຜູ້ມີພະເນດປຽບດັ່ງດອກບົວທີ່ເບັ່ງບານ (vikasitanettapaṅkajo), ຊື່ວ່າ "Parinibbuto" ເພາະດັບສະໜິດແລ້ວດ້ວຍຂັນທະປະຣິນιພານ (khandhaparinibbānena nibbuto) ຄືເຖິງຄວາມບໍ່ປາກົດ (adassanaṃ gato), ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມ.

57. Jaṅghāti cetiyakaraṇakāle upacinitabbānaṃ iṭṭhakānaṃ ṭhapanatthāya, nibandhiyamānasopānapanti.

໕໗. ຄຳວ່າ "Jaṅghā" ໝາຍເຖິງ ແຖວຂັ້ນໄດທີ່ກໍ່ຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ເພື່ອເປັນທີ່ວາງກ້ອນອິດທີ່ຈະຕ້ອງກໍ່ຂຶ້ນໃນເວລາສ້າງພະສະຖູບ.

88. Sudhotaṃ [Pg.39] rajakenāhanti vatthadhovakena purisena suṭṭhu dhovitaṃ suvisuddhakataṃ, uttareyyapaṭaṃ mama uttarasāṭakaṃ ahaṃ veḷagge laggitvā dhajaṃ katvā ukkhipiṃ, ambare ākāse ussāpesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໘໘. ຄຳວ່າ "Sudhotaṃ rajakenāhaṃ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເອົາຜ້າຫົ່ມສະໄບ (uttarasāṭakaṃ) ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ອັນເປັນຜ້າຄຸມບ່າ (uttareyyapaṭaṃ) ທີ່ຊ່າງຍ້ອມ (ຫຼືຄົນຊັກຜ້າ) ຊັກຟອກຢ່າງດີແລ້ວ ໃຫ້ສະອາດບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ໄປຜູກຫ້ອຍໄວ້ທີ່ປາຍໄມ້ໄຜ່ ເຮັດເປັນທຸງ ແລ້ວຊູຂຶ້ນ ຄືຍົກຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ (ambare). ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Upavānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Consisting of the verses, the explanation of the Apadana of Ven. Upavana is completed.

3. Tisaraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຕິສະຣະນະຄະມະນິຍະເຖລະ

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tisaraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare kulagehe nibbattitvā andhamātāpitaro upaṭṭhāsi. So ekadivasaṃ cintesi – ‘‘ahaṃ mātāpitaro upaṭṭhahanto pabbajituṃ na labhāmi, yaṃnūnāhaṃ tīṇi saraṇāni gaṇhissāmi, evaṃ duggatito mocessāmī’’ti nisabhaṃ nāma vipassissa bhagavato aggasāvakaṃ upasaṅkamitvā tīṇi saraṇāni gaṇhi. So tāni vassasatasahassāni rakkhitvā teneva kammena tāvatiṃsabhavane nibbatto, tato paraṃ devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare mahāsālakule nibbatto viññutaṃ patto sattavassikova dārakehi parivuto ekaṃ saṅghārāmaṃ agamāsi. Tattha eko khīṇāsavatthero tassa dhammaṃ desetvā saraṇāni adāsi. So tāni gahetvā pubbe attano rakkhitāni saraṇāni saritvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Taṃ arahattappattaṃ bhagavā upasampādesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nagare bandhumatiyā" ເປັນອະປະທານຂອງພະຕິສະຣະນະຄະມະນິຍະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນિໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄົນມີຊື່ສຽງໃນເມືອງພັນທຸມະຕີ ໄດ້ບຳລຸງລ້ຽງບິດາມານດาຜູ້ຕາບອດ. ມື້ໜຶ່ງ ລາວໄດ້ຄິດວ່າ "ເຮົາບຳລຸງລ້ຽງບິດາມານດາຢູ່ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂອກາດໄດ້ບວດ, ຈະເປັນການດີແທ້ ຫາກເຮົາຈະສະມາທານເອົາໄຕຣສະຣະນະຄົມ 3 ປະການ, ດ້ວຍວິທີນີ້ ເຮົາຈຶ່ງຈະພົ້ນຈາກທຸຄະຕິໄດ້". ລາວຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພະນິສະພະເຖລະ ຜູ້ເປັນພະອັກຄະສາວົກຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ວິປັດສີ ແລ້ວສະມາທານເອົາໄຕຣສະຣະນະຄົມ 3 ປະການ. ລາວໄດ້ຮັກສາໄຕຣສະຣະນະຄົມນັ້ນຕະຫຼອດແສນປີ, ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ລາວໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ, ຈາກນັ້ນກໍທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ (ມະນຸດສົມບັດແລະເທວະສົມບັດ). ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນມະຫາສານ ໃນເມືອງສາວັດຖີ, ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີອາຍຸໄດ້ພຽງ 7 ປີ ເທົ່ານັ້ນ ໄດ້ມີເດັກນ້ອຍທັງຫຼາຍແວດລ້ອມ ໄປສູ່ວັດອາຣາມ. ໃນວັດອາຣາມນັ້ນ ມີພະຂີນາສົບອົງໜຶ່ງ ໄດ້ສະແດງທຳແກ່ລາວ ແລ້ວໃຫ້ສະຣະນະຄົມທັງຫຼາຍ. ລາວຮັບເອົາສະຣະນະຄົມເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງສະຣະນະຄົມທີ່ຕົນເຄີຍຮັກສາໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງຈະເລີນວິປັດສະນາ ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງປະທານການອຸປະສົມບົດແກ່ລາວຜູ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດແລ້ວນັ້ນ.

106. So arahattappatto upasampanno hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha mātu upaṭṭhāko ahunti ahaṃ mātāpitūnaṃ upaṭṭhāko bharako bandhumatīnagare ahosinti sambandho.

໑໐໖. ພະເຖລະອົງນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ແລະ ໄດ້ຮັບການອຸປະສົມບົດແລ້ວ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nagare bandhumatiyā" ເພື່ອປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "mātu upaṭṭhāko ahuṃ" ມີການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ອຸປະຖຳບຳລຸງລ້ຽງ (bharako) ບິດາມານດາ ໃນເມືອງພັນທຸມະຕີ.

108. Tamandhakārapihitāti [Pg.40] mohandhakārena pihitā chāditā. Tividhaggīhi ḍayhareti rāgaggidosaggimohaggisaṅkhātehi tīhi aggīhi ḍayhare ḍayhanti sabbe sattāti sambandho.

໑໐໘. ຄຳວ່າ "Tamandhakārapihitā" ໝាយເຖິງ ຖືກປິດກັ້ນແລະປົກຄຸມໄວ້ດ້ວຍຄວາມມືດຄືໂມຫະ. ຄຳວ່າ "Tividhaggīhi ḍayhare" ມີການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມວ່າ ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງ ຖືກແຜດເຜົາ (ḍayhanti) ດ້ວຍໄຟ 3 ກອງ ຄື ໄຟຄືຣາຄະ, ໄຟຄືໂທສະ ແລະ ໄຟຄືໂມຫະ.

114. Aṭṭha hetū labhāmahanti aṭṭha kāraṇāni sukhassa paccayabhūtāni kāraṇāni labhāmi ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໑໔. ຄຳວ່າ "Aṭṭha hetū labhāmahaṃ" ໝាយຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບເຫດ 8 ປະການ ອັນເປັນປັດໄຈແຫ່ງຄວາມສຸກ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Tisaraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຕິສະຣະນະຄະມະນιຍะເຖລະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

4. Pañcasīlasamādāniyattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະປັນຈະສີລະສະມາດານິຍະເຖລະ

Nagare candavatiyātiādikaṃ āyasmato pañcasīlasamādāniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto purimabhave katākusalakammānurūpena daliddo hutvā appannapānabhojano paresaṃ bhatiṃ katvā jīvanto saṃsāre ādīnavaṃ ñatvā pabbajitukāmopi pabbajjaṃ alabhamāno anomadassissa bhagavato sāvakassa nisabhattherassa santike pañca sikkhāpadāni samādiyi. Dīghāyukakāle uppannattā vassasatasahassāni sīlaṃ paripālesi. Tena kammena so devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ mahābhogakule nibbatto. Mātāpitaro sīlaṃ samādiyante disvā attano sīlaṃ saritvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā pabbaji.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nagare candavatiyā" ເປັນອະປະທານຂອງພະປັນຈະສີລະສະມາດານິຍະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນiໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ, ແຕ່ຍ້ອນອະກຸສົນກຳທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ໃນຊາດປາງກ່ອນ ລາວຈຶ່ງເປັນຄົນຍາກຈົນ ມີອາຫານແລະເຄື່ອງດື່ມໜ້ອຍ ຕ້ອງຮັບຈ້າງເຮັດວຽກໃຫ້ຄົນອື່ນເພື່ອລ້ຽງຊີບ. ເມື່ອເຫັນໂທດໃນສັງສາຣະວັດ ແມ້ຈະຢາກບວດແຕ່ກໍບໍ່ມີໂອກາດໄດ້ບວດ ຈຶ່ງໄດ້ສະມາທານສີລ 5 ປະການ (pañca sikkhāpadāni) ໃນສຳນັກຂອງພະນິສະພະເຖລະ ຜູ້ເປັນພະສາວົກຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ. ເພາະບັງເກີດໃນຍຸກທີ່ມີອາຍຸຍືນ ລາວຈຶ່ງໄດ້ຮັກສາສີລນັ້ນຕະຫຼອດແສນປີ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ລາວໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ, ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນຜູ້ມີໂພຄະຫຼາຍ ໃນເມືອງເວສາລີ. ເມື່ອເຫັນບິດາມານດາສະມາທານສີລ 5 ກໍລະນຶກເຖິງສີລຂອງຕົນເອງ ຈຶ່ງຈະເລີນວິປັດສະນາ ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ ແລ້ວຈຶ່ງອອກບວດ.

134. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare candavatiyātiādimāha. Bhatako āsahaṃ tadāti tadā mama puññakaraṇakāle ahaṃ bhatako bhatiyā kammakārako āsiṃ ahosiṃ. Parakammāyane yuttoti bhatiyā paresaṃ kammakaraṇe āyutto yojito okāsābhāvena saṃsārato muccanatthāya ahaṃ pabbajjaṃ na labhāmi.

໑໓໔. ພະເຖລະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nagare candavatiyā" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸທານ ເພື່ອປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ. ຄຳວ່າ "bhatako āsahaṃ tadā" ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນຄາວທີ່ເຮັດບຸນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຄົນຮັບຈ້າງ (bhatako) ເປັນຜູ້ເຮັດວຽກດ້ວຍຄ່າຈ້າງ. ຄຳວ່າ "parakammāyane yutto" ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນການເຮັດວຽກໃຫ້ຄົນອື່ນດ້ວຍຄ່າຈ້າງ, ເພາະບໍ່ມີໂອກາດ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຮັບການບວດເພື່ອຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກສັງສາຣະວັດ.

135. Mahandhakārapihitāti mahantehi kilesandhakārehi pihitā saṃvutā thakitā. Tividhaggīhi ḍayhareti narakaggipetaggisaṃsāraggisaṅkhātehi tīhi [Pg.41] aggīhi ḍayhanti. Ahaṃ pana kena upāyena kena kāraṇena visaṃyutto bhaveyyanti attho.

໑໓໕. ຄຳວ່າ "Mahandhakārapihitā" ໝາຍເຖິງ ຖືກປິດກັ້ນ, ປົກຄຸມ ແລະ ປິດສະໜິດໄວ້ດ້ວຍຄວາມມືດຄືກິເລດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ຄຳວ່າ "Tividhaggīhi ḍayhare" ໝາຍຄວາມວ່າ ຖືກແຜດເຜົາດ້ວຍໄຟ 3 ກອງ ຄື ໄຟນະຣົກ, ໄຟເຜດ ແລະ ໄຟສັງສາຣະວັດ. ອະທິບາຍວ່າ "ສ່ວນຂ້າພະເຈົ້າ ຈະຫຼຸດພົ້ນ (ບໍ່ປະກອບໄວ້ໃນວັດຕະ) ໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍໃດ ແລະ ດ້ວຍເຫດໃດ?".

136. Deyyadhammo annapānādidātabbayuttakaṃ vatthu mayhaṃ natthi, tassābhāvena ahaṃ varāko dukkhito bhatako bhatiyā jīvanako yaṃnūnāhaṃ pañcasīlaṃ rakkheyyaṃ paripūrayanti pañcasīlaṃ samādiyitvā paripūrento yaṃnūna rakkheyyaṃ sādhukaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ katvā paripāleyyanti attho.

໑໓໖. ຄຳວ່າ "Deyyadhammo" ໝາຍເຖິງ ໄທຍະທຳ ຄື ວັດຖຸສິ່ງຂອງທີ່ຄວນໃຫ້ ມີເຂົ້າແລະນ້ຳເປັນຕົ້ນ ແມ່ນບໍ່ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ເພາະຄວາມບໍ່ມີວັດຖຸສິ່ງຂອງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເປັນຄົນຍາກຈົນ (varāko) ຜູ້ມີຄວາມທຸກຍາກ ເປັນຄົນຮັບຈ້າງລ້ຽງຊີບດ້ວຍຄ່າຈ້າງ. ຄຳວ່າ "yaṃnūnāhaṃ pañcasīlaṃ rakkheyyaṃ paripūraya" ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະເປັນການດີແທ້ ຫາກຂ້າພະເຈົ້າຈະສະມາທານສີລ 5 ແລ້ວບຳເພັນໃຫ້ບໍລິບູນ ຮັກສາໄວ້ໃຫ້ດີ, ໃຫ້ງົດງາມ ແລະ ໃຫ້ໝັ້ນຄົງ.

148. Svāhaṃ yasamanubhavinti so ahaṃ devamanussesu mahantaṃ yasaṃ anubhaviṃ tesaṃ sīlānaṃ vāhasā ānubhāvenāti attho. Kappakoṭimpi tesaṃ sīlānaṃ phalaṃ kittento ekakoṭṭhāsameva kittaye pākaṭaṃ kareyyanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໔໘. ຄຳວ່າ "Svāhaṃ yasamanubhaviṃ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍຍົດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແລະອານຸພາບແຫ່ງສີລເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Kappakoṭimpi" ໝາຍຄວາມວ່າ ແມ້ຈະພັນລະນາເຖິງຜົນແຫ່ງສີລເຫຼົ່ານັ້ນຕະຫຼອດໂກດກັບ ກໍຄົງຈະພັນລະນາ (ຫຼືເຮັດໃຫ້ປາກົດ) ໄດ້ພຽງແຕ່ສ່ວນໜຶ່ງ (ekakoṭṭhāsameva) ເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Pañcasīlasamādāniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະປັນຈະສີລະສະມາດານິຍະເຖລະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

5. Annasaṃsāvakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະອັນນະສັງສາວະກະເຖລະ

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato annasaṃsāvakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto piṇḍāya carantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇabyāmappabhāmaṇḍalopasobhitaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso bhagavantaṃ nimantetvā gehaṃ netvā varaannapānena santappetvā sampavāretvā bhojesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā manussaloke nibbattitvā manussasampattiṃ anubhavitvā tato aparāparaṃ devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So pubbe katapuññanāmavasena annasaṃsāvakattheroti pākaṭanāmo ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ" ເປັນອະປະທານຂອງພະອັນນະສັງສາວະກະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນิພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ, ໄດ້ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດ ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ແລະ ພະຣັສມີວາໜຶ່ງ (byāmappabhāmaṇḍala) ຈຶ່ງມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ນິມົນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປສູ່ເຮືອນ ແລ້ວຖວາຍພັດຕາຫານແລະເຄື່ອງດື່ມອັນປະເສີດ ໃຫ້ຊົງອີ່ມໜຳສຳຣານ. ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຈິດນັ້ນ ລາວໄດ້ຈຸຕິຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວ ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະສົມບັດ, ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ມາບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດ, ຈາກນັ້ນກໍໄດ້ສະເຫວີຍເທວະສົມບັດແລະມະນຸດສົມບັດສະຫຼັບກັນໄປມາ. ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະໜາ ຈຶ່ງອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ. ລາວໄດ້ມີຊື່ສຽງປາກົດວ່າ ພະອັນນະສັງສາວະກະເຖລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ຂອງບຸນທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

155-6. So [Pg.42] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto ‘‘evaṃ mayā iminā puññasambhārānubhāvena pattaṃ arahatta’’nti attano pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento suvaṇṇavaṇṇantiādimāha. Tattha suvaṇṇassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa bhagavato soyaṃ suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ siddhatthanti attho. Gacchantaṃ antarāpaṇeti vessānaṃ āpaṇapantīnaṃ antaravīthiyaṃ gacchamānaṃ. Kañcanagghiyasaṃkāsanti suvaṇṇatoraṇasadisaṃ bāttiṃsavaralakkhaṇaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi sampannaṃ lokapajjotaṃ sakalalokadīpabhūtaṃ appameyyaṃ pamāṇavirahitaṃ anopamaṃ upamāvirahitaṃ jutindharaṃ pabhādhāraṃ nīlapītādichabbaṇṇabuddharaṃsiyo dhārakaṃ siddhatthaṃ disvā paramaṃ uttamaṃ pītiṃ alatthaṃ alabhinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໕໕-໖. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພະເຖລະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນວ່າ "ເຮົາໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດແລ້ວ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງການສ້າງສົມບຸນຍາທິການນີ້" ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Suvaṇṇavaṇṇaṃ" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸທານ ເພື່ອປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າອົງໃດມີວັນນະຄືດັ່ງວັນນະແຫ່ງຄຳ ພະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "Suvaṇṇavaṇṇo", ອະທິບາຍວ່າ ພະສິດທັດຖະສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ມີວັນນະຄືດັ່ງຄຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ "gacchantaṃ antarāpaṇe" ໝາຍເຖິງ ສະເດັດໄປໃນລະຫວ່າງຖະໜົນແຫ່ງຮ້ານຄ້າຂອງພວກພໍ່ຄ້າ (vessānaṃ). ຄຳວ່າ "kañcanagghiyasaṃkāsaṃ" ມີການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມວ່າ ໄດ້ເຫັນພະສິດທັດຖະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປຽບດັ່ງເສົາປະຕູຄຳ (suvaṇṇatoraṇasadisaṃ) ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ຜູ້ເປັນປະທີບສ່ອງໂລກ ຜູ້ເປັນດັ່ງດວງໄຟຂອງໂລກທັງປວງ ຜູ້ມີຄຸນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ຜູ້ຫາສິ່ງປຽບທຽບບໍ່ໄດ້ ຜູ້ຊົງໄວ້ເຊິ່ງລັງສີແລະຄວາມສະຫວ່າງ ຜູ້ຊົງໄວ້ເຊິ່ງພະພຸດທະຣັສມີ 6 ປະການ ມີສີຂຽວແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄດ້ຮັບຄວາມອີ່ມໃຈ (pīti) ອັນປະເສີດຢ່າງຍິ່ງ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Annasaṃsāvakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະອັນນະສັງສາວະກະເຖລະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

6. Dhūpadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະທູປະທາຍະກະເຖລະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhūpadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto siddhatthe bhagavati cittaṃ pasādetvā tassa bhagavato gandhakuṭiyaṃ candanāgarukāḷānusāriādinā katehi anekehi dhūpehi dhūpapūjaṃ akāsi. So tena puññena devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavanto nibbattanibbattabhave pūjanīyo hutvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto puññasambhārānubhāvena sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā katadhūpapūjāpuññattā nāmena dhūpadāyakattheroti sabbattha pākaṭo. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Siddho paripuṇṇo sabbaññutaññāṇādiguṇasaṅkhāto attho payojanaṃ yassa bhagavato soyaṃ siddhattho, tassa siddhatthassa bhagavato bhagyādiguṇavantassa lokajeṭṭhassa sakalalokuttamassa tādino iṭṭhāniṭṭhesu [Pg.43] tādisassa acalasabhāvassāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອະຣະຫັນທູບະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າສິດທັດຖະ ໄດ້ເຮັດການບູຊາດ້ວຍເຄື່ອງຫອມ (ທູບ) ຕ່າງໆ ທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ຈັນ, ໄມ້ກິດສະໜາ ແລະໄມ້ກະລຳພັກ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະຄັນທະກຸຕີຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ. ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ເມື່ອສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງຄື ສົມບັດເທວະດา ແລະສົມບັດມະນຸດ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາໃນພົບທີ່ຕົນບັງເກີດແລ້ວໆ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງການສ້າງສົມບຸນຍາທິການ ໄດ້ບວດໃນພຣະສາສະໜາ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເປັນຜູ້ມີບຸນໄດ້ເຮັດການບູຊາດ້ວຍເຄື່ອງຫອມ ຈຶ່ງປາກົດໄປທົ່ວທຸກຫົນທຸກແຫ່ງໂດຍມີນາມວ່າ 'ພຣະທູບະທາຍະກະເຖຣະ'. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນຜູ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະສະແດງອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງໃດ ມີປະໂຫຍດອັນສຳເລັດແລ້ວ ບໍລິບູນແລ້ວ ອັນກ່າວຄືຄຸນມີສັບພັນຍຸຕັນຍານເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສິດທັດຖະ', ຄຳວ່າ 'tassa siddhatthassa bhagavato' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າສິດທັດຖະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີຄຸນມີໂຊກເປັນຕົ້ນ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກ ຜູ້ສູງສົ່ງສຸດໃນທົ່ວທັງໂລກ ຜູ້ມີຄຸນລັກສະນະຄົງທີ່ ຜູ້ມີສະພາວະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອະນິດຖາຣົມ ແລະອິດຖາຣົມ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Dhūpadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະທູບະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Pulinapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ...

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato pulinapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasannacitto cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu purāṇavālukaṃ apanetvā navaṃ muttādalasadisapaṇḍarapulinaṃ okiritvā māḷakaṃ alaṅkari. Tena kammena so devaloke nibbatto tattha dibbehi ratanehi vijjotamāne anekayojane kanakavimāne dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke sattaratanasampanno cakkavattī rājā hutvā manussasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So attano katapuññanāmasadisena nāmena pulinapūjakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassissa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະປຸລິນະປູຊະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜາ ໄດ້ກວາດເອົາຊາຍເກົ່າອອກໄປຈາກລານພຣະເຈດີ ແລະລານຕົ້ນໂພ ແລ້ວຮ່ອນຊາຍໃໝ່ອັນຂາວສະອາດປານກີບໄຂ່ມຸກລົງໄປ ຕົບແຕ່ງບໍລິເວນລານນັ້ນ. ດ້ວຍກຳນັ້ນ ເຂົາໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນວິມານທອງອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັດຕະນະອັນເປັນທິບມີຂະໜາດຫຼາຍໂຍດໃນເທວະໂລກນັ້ນ ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດຜູ້ສົມບູນດ້ວຍແກ້ວ 7 ປະການໃນມະນຸດສະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສະສົມບັດ ທ່ອງທ່ຽວໄປມາໃນພົບພູມຕ່າງໆ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜາ ໄດ້ບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນປາກົດຊື່ຕາມກຳດີທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ວ່າ 'ພຣະປຸລິນະປູຊະກະເຖຣະ'.

165. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha vividhaṃ passatīti vipassī, vivicca passatīti vā vipassī, vividhe attatthaparatthādibhede atthe passatīti vā vipassī, vividhe vohāraparamatthādibhede passatīti vā vipassī, tassa vipassissa bodhiyā pādaputtame uttame bodhirukkhamaṇḍalamāḷake purāṇapulinaṃ vālukaṃ chaḍḍetvā suddhaṃ paṇḍaraṃ pulinaṃ ākiriṃ santhariṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໖໕. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະສະແດງອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassissa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Vipassī' ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງໃດຍ່ອມເຫັນສິ່ງຕ່າງໆ ຢ່າງຫຼាកຫຼາຍ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວິປັດສີ', ຫຼືວ່າ ພຣະອົງໃດຍ່ອມເຫັນຢ່າງສະຫງັດ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວິປັດສີ', ຫຼືວ່າ ພຣະອົງໃດຍ່ອມເຫັນປະໂຫຍດຕ່າງໆ ມີປະໂຫຍດຕົນ ແລະປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນເປັນຕົ້ນ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວິປັດສີ', ຫຼືວ່າ ພຣະອົງໃດຍ່ອມເຫັນສະພາວະຕ່າງໆ ມີໂວຫານ ແລະປໍຣະມັດເປັນຕົ້ນ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວິປັດສີ', ຄຳວ່າ 'purāṇapulinaṃ ākiriṃ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ໂຄນຕົ້ນໄມ້ອັນປະເສີດສຸດຄືຕົ້ນໂພຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີອົງນັ້ນ ໃນບໍລິເວນລານຕົ້ນໂພອັນປະເສີດ ໄດ້ກວາດເອົາຊາຍເກົ່າອອກໄປ ແລ້ວໄດ້ໂຮຍຊາຍອັນຂາວສະອາດລົງໄປ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Pulinapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

...

8. Uttiyattheraapadānavaṇṇanā

໘. ...

Candabhāgānadītīretiādikaṃ [Pg.44] āyasmato uttiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle candabhāgānadiyaṃ susumāro hutvā nibbatto nadītīraṃ upagataṃ bhagavantaṃ disvā pasannacitto pāraṃ netukāmo tīrasamīpeyeva nipajji. Bhagavā tassa anukampāya piṭṭhiyaṃ pāde ṭhapesi. So tuṭṭho udaggo pītivegena mahussāho hutvā sotaṃ chindanto sīghena javena bhagavantaṃ paratīraṃ nesi. Bhagavā tassa cittappasādaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ ito cuto devaloke nibbattissati, tato paṭṭhāya sugatīsuyeva saṃsaranto ito catunnavutikappe amataṃ pāpuṇissatī’’ti byākaritvā pakkāmi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Candabhāgānadītīre' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອຸດຕິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດເປັນແຂ້ໃນແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ ເມື່ອເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດມາຮອດຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ປາດຖະໜາຈະນຳພຣະອົງຂ້າມຟາກ ຈຶ່ງໄດ້ໝອບລົງໃກ້ໆ ຝັ່ງ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ແຂ້ນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຢຽບພຣະບາດລົງເທິງຫຼັງຂອງມັນ. ແຂ້ນັ້ນມີຄວາມຍິນດີ ເບີກບານໃຈ ມີຄວາມອຸດສາဟະຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປີຕິ ລອຍຕັດກະແສນ້ຳ ໄດ້ນຳພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂ້າມໄປເຖິງຝັ່ງນັ້ນດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຮີບດ່ວນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຈິດຂອງມັນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນວ່າ 'ແຂ້ອົງນີ້ ຈຸຕິຈາກພົບນີ້ແລ້ວ ຈະໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ຈະທ່ອງທ່ຽວໄປສະເພາະໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນ ໃນກະລັບທີ 94 ແຕ່ກະລັບນີ້ ຈະໄດ້ບັນລຸອະມະຕະ (ພຣະນິພານ)' ແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ.

So tathā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, uttiyotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto ‘‘amataṃ pariyesissāmī’’ti paribbājako hutvā ekadivasaṃ bhagavantaṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho hutvā sāsane pabbajitvā sīladiṭṭhīnaṃ avisodhitattā visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto aññaṃ bhikkhuṃ visesaṃ nibbattetvā aññaṃ byākarontaṃ disvā satthāraṃ upasaṅkamitvā saṅkhepena ovādaṃ yāci. Satthāpi tassa, ‘‘tasmātiha tvaṃ, uttiya, ādimeva visodhehī’’tiādinā (saṃ. ni. 5.382) saṅkhepeneva ovādaṃ adāsi. So satthu ovāde ṭhatvā vipassanaṃ ārabhi. Tassa āraddhavipassakassa ābādho uppajji. Uppanne ābādhe jātasaṃvego vīriyārambhavatthuṃ ñatvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ແຂ້ອົງນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປສະເພາະໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນຕາມຄຳພະຍາກອນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນບຸດຂອງພຣາມຄົນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ພວກຍາດໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເຂົາວ່າ 'ອຸດຕິຍະ'. ເມື່ອເຂົາຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະສະແຫວງຫາອະມະຕະ' ຈຶ່ງໄດ້ບວດເປັນປະຣິພາຊົກ ມື້ໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ ຖວາຍອະພິວາດ ໄດ້ຟັງພຣະທຳເທດສະໜາ ແລ້ວເກີດສັດທาເລື່ອມໃສ ໄດ້ບວດໃນພຣະສາສະໜາ ແຕ່ເພາະຄວາມທີ່ຕົນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຊຳຮະລ້າງສີລແລະທິດຖິໃຫ້ບໍລິສຸດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດບັນລຸຄຸນວິເສດໄດ້ ເມື່ອເຫັນພຣະພິກຂຸອົງອື່ນບັນລຸຄຸນວິເສດແລ້ວພະຍາກອນພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ທູນຂໍໂອວາດໂດຍຫຍໍ້. ພຣະສາດສະດາກໍໄດ້ປະທານໂອວາດໂດຍຫຍໍ້ແກ່ເພິ່ນ ດ້ວຍຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ອຸດຕິຍະ ເທີງຈົ່ງຊຳຮະລ້າງສິ່ງທີ່ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ (ສີລ) ໃຫ້ບໍລິສຸດກ່ອນເຖີດ' ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອຸດຕິຍະນັ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນໂອວາດຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ໄດ້ເລີ່ມບຳເພັນວິປັດສະນາ. ເມື່ອເພິ່ນເລີ່ມບຳເພັນວິປັດສະນາຢູ່ນັ້ນ ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບກໍເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອໂລກໄພໄຂ້ເຈັບເກີດຂຶ້ນ ເພິ່ນເກີດຄວາມສັງເວດ ຊາບເຖິງເຫດແຫ່ງການປາຣົບຄວາມພຽນ ຈຶ່ງໄດ້ຈະເລີນວິປັດສະນາໃຫ້ຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ.

169. Evaṃ so katasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tattha candabhāgānadītīreti parisuddhapaṇḍarapulinatalehi ca pabhāsampannapasannamadhurodakaparipuṇṇatāya ca candappabhākiraṇasassirīkābhā nadamānā saddaṃ kurumānā gacchatīti candabhāgānadī, tassā candabhāgānadiyā tīre susumāro ahosinti sambandho. Tattha [Pg.45] susumāroti khuddakamacchagumbe khaṇḍākhaṇḍikaṃ karonto māretīti susumāro, caṇḍamaccho kumbhīloti attho. Sabhojanapasutohanti ahaṃ sabhojane sakagocare pasuto byāvaṭo. Nadītitthaṃ agacchahanti bhagavato āgamanakāle ahaṃ nadītitthaṃ agacchiṃ pattomhi.

໑໖໙. ພຣະອຸດຕິຍະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນອັນບັນລຸແລ້ວຕາມສົມຄວນແກ່ການສ້າງສົມບຸນຍາທິການຢ່າງນີ້ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Candabhāgānadītīre' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Candabhāgānadītīre' ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ແມ່ນ້ຳໃດຍ່ອມໄຫຼໄປ ສົ່ງສຽງດັງສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວ ດ້ວຍລານຊາຍອັນຂາວສະອາດບໍລິສຸດຮອບດ້ານ ດ້ວຍຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງນ້ຳອັນໃສສະອາດ ມີລົດຊາດຫວານ ແລະມີສີສັນອັນຮຸ່ງເຮືອງ ແລະມີແສງສະຫວ່າງອັນງົດງາມເພາະຖືກຕ້ອງດ້ວຍລັງສີແຫ່ງແສງຈັນ ແມ່ນ້ຳນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຈັນທະພາຄາ', ຄວາມເຊື່ອມໂຍງມີວ່າ 'ເຮົາໄດ້ເປັນແຂ້ຢູ່ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄານັ້ນ'. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'susumāro' ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ຍ່ອມຂ້າຝູງປານ້ອຍທັງຫຼາຍໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນທ່ອນໆ ມີອະທິບາຍວ່າ ປາຮ້າຍ ຫຼືແຂ້. ຄຳວ່າ 'sabhojanapasutohaṃ' ໄດ້ແກ່ ເຮົາເປັນຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນແຫຼ່ງອາຫານຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ 'nadītitthaṃ gacchahaṃ' ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດມາ ເຮົາໄດ້ໄປຮອດທ່າແມ່ນ້ຳແລ້ວ.

170. Siddhattho tamhi samayeti tasmiṃ mama titthagamanakāle siddhattho bhagavā aggapuggalo sabbasattesu jeṭṭho seṭṭho sayambhū sayameva bhūto jāto buddhabhūto so bhagavā nadiṃ taritukāmo nadītīraṃ upāgami.

໑໗໐. ຄຳວ່າ 'Siddhattho tamhi samaye' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນເວລານັ້ນທີ່ເຮົາໄປຮອດທ່າແມ່ນ້ຳ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າສິດທັດຖະ ຜູ້ເປັນບຸກຄົນອັນເລີດສຸດໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ສູງສົ່ງສຸດ ຜູ້ຕັດສະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍພຣະອົງເອງ ຜູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ປາດຖະໜາຈະຂ້າມແມ່ນ້ຳ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດມາຮອດຝັ່ງແມ່ນ້ຳ.

172. Pettikaṃ visayaṃ mayhanti mayhaṃ pitupitāmahādīhi paramparānītaṃ, yadidaṃ sampattasampattamahānubhāvānaṃ taraṇanti attho.

໑໗໒. ຄຳວ່າ 'pettikaṃ visayaṃ mayhaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ສືບທອດກັນມາຕາມລຳດັບໂດຍບິດา ແລະປູ່ ເປັນຕົ້ນ ຂອງເຮົາ, ອັນໄດ້ແກ່ ການນຳສົ່ງ (Consignment) ແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຜູ້ມີອານຸພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ສະເດັດມາຮອດແລ້ວໆ ນີ້ແລ.

173. Mama uggajjanaṃ sutvāti mayhaṃ uggajjanaṃ ārādhanaṃ sutvā mahāmuni bhagavā abhiruhīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໗໓. ຄຳວ່າ 'mama uggajjanaṃ sutvā' ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ເປັນມະຫາມຸນີ ໄດ້ຍິນການຮ້ອງທູນຂໍ (ການອາຣາດທະນາ) ຂອງເຮົາ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນປະທັບ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Uttiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

...

9. Ekañjalikattheraapadānavaṇṇanā

໙. ...

Suvaṇṇavaṇṇantiādikaṃ āyasmato ekañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno piṇḍāya carantaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjanīyo hutvā ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule nibbattitvā sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahatte patiṭṭhāsi. Pubbe katapuññavasena ekañjalikattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇaṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະເອກັນຊະລິກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ເມື່ອເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີສະເດັດບິນທະບາດ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ປະນົມມືຢືນຢູ່. ດ້ວຍກຳດີນັ້ນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜາແລ້ວໄດ້ບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ. ປາກົດຊື່ຕາມກຳດີທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນວ່າ 'ພຣະເອກັນຊະລິກະເຖຣະ'.

180. So attano pubbakammaṃ saritvā taṃ hatthatale āmalakaṃ viya disvā udānavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇantiādimāha. Vipassiṃ satthavāhagganti vāṇije kantārā vahati tāretīti satthavāho[Pg.46]. Vāḷakantārā coḷakantārā dubbhikkhakantārā nirudakakantārā yakkhakantārā appabhakkhakantārā ca tāreti uttāreti patāreti nittāreti khemantabhūmiṃ pāpetīti attho. Ko so? Vāṇijajeṭṭhako. Satthavāhasadisattā ayampi bhagavā satthavāho. Tathā hi so tividhaṃ bodhiṃ patthayante katapuññasambhāre satte jātikantārā jarākantārā byādhikantārā maraṇakantārā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantārā ca sabbasmā saṃsārakantārā ca tāreti uttāreti patāreti nittāreti nibbānathalaṃ pāpetīti attho. Satthavāho ca so aggo seṭṭho padhāno cāti satthavāhaggo, taṃ satthavāhaggaṃ vipassiṃ sambuddhanti sambandho. Naravaraṃ vināyakanti narānaṃ antare asithilaparakkamoti naravīro, taṃ. Visesena katapuññasambhāre satte neti nibbānapuraṃ pāpetīti vināyako, taṃ.

໑໘໐. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເຫັນກຳນັ້ນແຈ່ມແຈ້ງປານໜ່ວຍໝາກຂາມປ້ອມໃນຝາມື ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Vipassiṃ satthavāhaggaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ໃດຍ່ອມນຳພາ ແລະຊ່ວຍໃຫ້ພວກພໍ່ຄ້າຂ້າມພົ້ນຈາກທາງກັນດານ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ສັດທະວາຫະ' (ນາຍກອງກວຽນ) ຄື ຍ່ອມຊ່ວຍໃຫ້ຂ້າມ ໃຫ້ພົ້ນ ໃຫ້ນຳອອກໄປຈາກທາງກັນດານທີ່ມີສັດຮ້າຍ, ທາງກັນດານທີ່ມີໂຈນ, ທາງກັນດານທີ່ມີໄພອຶດຢາກ, ທາງກັນດານທີ່ບໍ່ມີນ້ຳ, ທາງກັນດານທີ່ມີຍັກ ແລະທາງກັນດານທີ່ມີອາຫານໜ້ອຍ ແລ້ວນຳໄປສູ່ດິນແດນອັນມີຄວາມກະເສມ. ຜູ້ນັ້ນແມ່ນໃຜ? ຄື ຫົວໜ້າພໍ່ຄ້າ. ເພາະຄວາມທີ່ຊົງຄ້າຍຄືກັບນາຍກອງກວຽນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນີ້ກໍຊື່ວ່າ 'ສັດທະວາຫະ' ເຊັ່ນກັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຍ່ອມຊ່ວຍໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ປາດຖະໜາໂພທິຍານ 3 ປະການ ແລະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ແລ້ວ ໃຫ້ຂ້າມ ໃຫ້ພົ້ນ ໃຫ້ນຳອອກໄປຈາກທາງກັນດານຄືຊາດ (ການເກີດ), ທາງກັນດານຄືຊະລາ (ຄວາມແກ່), ທາງກັນດານຄືພະຍາທິ (ຄວາມເຈັບ), ທາງກັນດານຄືມໍຣະນະ (ຄວາມຕາຍ), ທາງກັນດານຄືຄວາມໂສກ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ ຄວາມທຸກກາຍ ຄວາມໂທມະນັດ ແລະຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ ແລະຈາກທາງກັນດານຄືສັງສານທັງປວງ ແລ້ວນຳໄປສູ່ດິນແດນຄືພຣະນິພານ. ພຣະອົງເປັນນາຍກອງກວຽນ ແລະເປັນຜູ້ເລີດ ຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ເປັນປະທານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສັດທະວາຫັກຄະ', ຄວາມເຊື່ອມໂຍງມີວ່າ 'ແກ່ພຣະວິປັດສີສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນາຍກອງກວຽນອັນເລີດສຸດພຣະອົງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'naravaraṃ' ໄດ້ແກ່ ພຣະວີຣະບຸຣຸດໃນໝູ່ມະນຸດ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນບໍ່ຍໍ້ທໍ້ໃນທ່າມກາງມະນຸດທັງຫຼາຍ. ພຣະອົງໃດຍ່ອມນຳພາສັດທັງຫຼາຍຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ແລ້ວໃຫ້ໄປສູ່ພຣະນິພານນະຄອນໂດຍວິເສດ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວິນາຍົກ'.

181. Adantadamanaṃ tādinti rāgadosamohādikilesasampayuttattā kāyavacīmanodvārehi adante satte dametīti adantadamano, taṃ. Iṭṭhāniṭṭhesu akampiyatādiguṇayuttoti tādī, taṃ. Mahāvādiṃ mahāmatinti sakasamayaparasamayavādīnaṃ antare attanā samadhikapuggalavirahitattā mahāvādī, mahatī pathavisamānā merusamānā ca mati yassa so mahāmati, taṃ mahāvādiṃ mahāmatiṃ sambuddhanti iminā tulyādhikaraṇaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໘໑. ຄຳວ່າ 'adantadamanaṃ tādiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງໃດຍ່ອມຝຶກຝົນສັດທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ທັນໄດ້ຝຶກຝົນທາງກາຍ, ວາຈາ ແລະໃຈ ເພາະຄວາມທີ່ຍັງປະກອບດ້ວຍກິເລດມີຣາຄະ, ໂທສະ ແລະໂມຫະເປັນຕົ້ນ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອະທັນຕະທະມະນະ', ພຣະອົງໃດປະກອບດ້ວຍຄຸນລັກສະນະຄົງທີ່ຄືຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອິດຖาຣົມແລະອະນິດຖาຣົມ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຕາທີ'. ຄຳວ່າ 'mahāvādiṃ mahāmatiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງເປັນຜູ້ມີວາທະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ມີບຸກຄົນໃດຍິ່ງໄປກວ່າພຣະອົງໃນທ່າມກາງຜູ້ກ່າວວາທະແຫ່ງລັດທິຂອງຕົນແລະລັດທິຂອງຜູ້ນັ້ນ, ພຣະອົງໃດມີພຣະປັນຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ປານແຜ່ນດິນ ແລະປານພູເຂົາສิເນຣຸ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ມະຫາມະຕິ', ຄຳວ່າ 'taṃ mahāvādiṃ mahāmatiṃ sambuddhaṃ' ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງວິເສດສະນະທີ່ມີວິເສດສະຍະຮ່ວມກັນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Ekañjalikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

...

10. Khomadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ...

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato khomadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto sāsane abhippasanno ratanattayamāmako vipassissa bhagavato santike dhammaṃ sutvā pasannamānaso khomadussena pūjaṃ akāsi. So tadeva mūlaṃ katvā yāvajīvaṃ puññāni katvā tato devaloke nibbatto. Chasu devesu aparāparaṃ dibbasukhaṃ [Pg.47] anubhavitvā tato cavitvā manussaloke cakkavattiādianekavidhamanussasampattiṃ anubhavitvā paripākagate puññasambhāre imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vayappatto satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Katapuññanāmena khomadāyakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nagare bandhumatiyā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະໂຂມະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນພຣະສາສະໜາ ຖືເອົາພຣະຣັດຕະນະໄຕເປັນທີ່ພຶ່ງ ໄດ້ຟັງພຣະທຳເທດສະໜາໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດການບູຊາດ້ວຍຜ້າໂຂມະ (ຜ້າເປືອກໄມ້). ເຂົາໄດ້ຕັ້ງກຳດີນັ້ນໃຫ້ເປັນຮາກຖານ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍຕະຫຼອດຊີວິດ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ. ໄດ້ສະεຫວີຍທິບພະຍະສຸກໃນສະຫວັນ 6 ຊັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປມາ ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະεຫວີຍມະນຸດສະສົມບັດຫຼາຍປະການ ມີຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນໃນມະນຸດສະໂລກ ເມື່ອບຸນຍາທິການທີ່ໄດ້ສ້າງສົມໄວ້ແກ່ກ້າແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະທຳເທດສະໜາໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວເກີດສັດທາເລື່ອມໃສ ໄດ້ບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນປານໃດ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນ. ປາກົດຊື່ຕາມກຳດີທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ວ່າ 'ພຣະໂຂມະທາຍະກະເຖຣະ'.

184. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha bandhu vuccati ñātako, te bandhū yasmiṃ nagare aññamaññaṃ saṅghaṭitā vasanti, taṃ nagaraṃ ‘‘bandhumatī’’ti vuccati. Ropemi bījasampadanti dānasīlādipuññabījasampattiṃ ropemi paṭṭhapemīti attho.

໑໘໔. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ແລ້ວເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະສະແດງອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "nagare bandhumatiyā" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "bandhu" ໝາຍເຖິງ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ. ຍາດຕິພີ່ນ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຜູກພັນກັນ ແລະອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນໃນເມືອງໃດ, ເມືອງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ພັນທຸມະດີ" (bandhumatī). ບົດວ່າ "ropemi bījasampadaṃ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າປູກຝັງ ຫຼືເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນ ເຊິ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພືດຄືບຸນ ມີທານແລະສິນເປັນຕົ້ນ.

Khomadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະໂຂມະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Tatiyassa subhūtivaggassa vaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍສຸພູຕິວັກ ທີ 3 ຈົບບໍລິບູນ.

Catubhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

La ການອະທິບາຍພານະວານ ທີ 4 ຈົບບໍລິບູນ.

4. Kuṇḍadhānavaggo

໔. ກຸນທະທານະວັກ (ໝວດວ່າດ້ວຍພຣະກຸນທະທານະ)

1. Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸນທະທານະເຖຣະ

Sattāhaṃ paṭisallīnantiādikaṃ āyasmato kuṇḍadhānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vuttanayena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā tadanurūpaṃ puññaṃ karonto vicari. So ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato nirodhasamāpattito vuṭṭhāya nisinnassa manosilācuṇṇapiñjaraṃ mahantaṃ kadaliphalakaṇṇikaṃ upanesi, taṃ bhagavā paṭiggahetvā paribhuñji. So tena puññakammena ekādasakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kāresi. Catuvīsativāre ca rājā ahosi cakkavattī.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "sattāhaṃ paṭisallīnaṃ" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະກຸນທະທານະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣename ວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ. ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ເມື່ອຟັງພຣະທຳເທດສະນາ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງແຕ່ງຕັ້ງພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ຈັບສະຫຼາກກ່ອນໝູ່, ຈຶ່ງໄດ້ປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ແລະໄດ້ທຳບຸນກຸສົນອັນສົມຄວນແກ່ຕຳແໜ່ງນັ້ນ ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປ. ວັນໜຶ່ງ, ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຊົງອອກຈາກນິໂຣທະສະມາບັດແລ້ວນັ່ງຢູ່, ທ່ານໄດ້ນ້ອມຖວາຍເຄືອກ້ວຍໃຫຍ່ທີ່ມີສີເຫຼືອງດັ່ງຜົງມະໂນສິລາ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮັບແລະສະեຫວີຍເຄືອກ້ວຍນັ້ນ. ດ້ວຍບຸນຍາກຳນັ້ນ, ທ່ານໄດ້ສະເຫວີຍຣາຊສົມບັດເປັນພຣະລາຊາແຫ່ງເທວະດາໃນເທວະໂລກເຖິງ 11 ເທື່ອ, ແລະໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ 24 ເທື່ອ.

So [Pg.48] evaṃ aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bhummadevatā hutvā nibbatti. Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti. Tathā hi vipassissa bhagavato chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi, kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi, tassa pātimokkhassa osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti gacchanti. Ayaṃ bhummadevatā cintesi – ‘‘imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā, kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya, na bhijjeyyā’’ti. Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūre gacchati.

ທ່ານທຳບຸນທັງຫຼາຍກັບໄປກັບມາຢ່າງນີ້ ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ກັດສະປະ ໄດ້ບັງເກີດເປັນພູມມະເທວະດາ. ກໍຂຶ້ນຊື່ວ່າພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຜູ້ມີພຣະຊົນມາຍຸຍືນ ຍ່ອມບໍ່ມີການສະແດງພຣະປາຕິໂມກທຸກໆເຄິ່ງເດືອນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ອຸໂປສົດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ຈຶ່ງມີທຸກໆ 6 ປີ, ສ່ວນພຣະກັດສະປະທົດສະພົນ ຊົງສະແດງພຣະປາຕິໂມກທຸກໆ 6 ເດືອນ. ໃນເວລາສະແດງພຣະປາຕິໂມກນັ້ນ, ພຣະພິກຂຸສອງຮູບຜູ້ເປັນສະຫາຍgັນ ເຊິ່ງອາໄສຢູ່ໃນທິດນັ້ນໆ ໄດ້ເດີນທາງມາດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ "ພວກເຮົາຈະທຳອຸໂປສົດ". ພູມມະເທວະດານີ້ຄິດວ່າ "ຄວາມຮັກແພງຂອງພຣະພິກຂຸສອງຮູບນີ້ແໜ້ນແຟ້ນຍິ່ງນັກ, ຫາກມີຜູ້ຍຸແຍ່ ຈະແຕກແຍກກັນຫຼືບໍ່ໜໍ, ຫຼືຈະບໍ່ແຕກແຍກກັນ?" ເມື່ອຄິດດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງຄອຍຊອກຫາໂອກາດ ແລະເດີນທາງໄປໃນທີ່ບໍ່ໄກຈາກພຣະພິກຂຸທັງສອງນັ້ນ.

Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasamīpato nikkhamati. Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhiyaṃ paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā. Ekamante ṭhito sahāyakatthero taṃ kāraṇaṃ disvāva domanassajāto ‘‘naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho, sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ, ettakaṃ kālaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyya’’nti cintetvā āgacchantaṃyeva naṃ ‘‘gaṇhāhāvuso, tuyhaṃ pattacīvaraṃ, tādisena pāpena saddhiṃ ekamaggena na gacchāmī’’ti āha. Taṃ kathaṃ sutvā tassa lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi. Tato naṃ āha – ‘‘āvuso, kinnāmetaṃ vadasi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi, tvaṃ pana maṃ ajja ‘pāpo’ti vadasi, kiṃ te diṭṭhanti, kiṃ aññena diṭṭhena, kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhanto’’ti? ‘‘Natthetaṃ, āvuso, mayhaṃ, nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmī’’ti tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva bhūtattaṃ katvā gaṇhanto tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato. Itaropi bhikkhu aññena maggena satthu santikaṃyeva gato.

ຄັ້ງນັ້ນ, ພຣະເຖຣະຮູບໜຶ່ງມອບບາດແລະຈີວອນໄວ້ໃນມືຂອງພຣະເຖຣະອີກຮູບໜຶ່ງ ແລ້ວໄປສູ່ບ່ອນທີ່ມີນ້ຳສະດວກເພື່ອຊຳຮະລ່າງກາຍ, ເມື່ອລ້າງມືແລະຕີນແລ້ວ ກໍເດີນອອກມາຈາກໃກ້ພຸ່ມໄມ້. ພູມມະເທວະດາໄດ້ແປງກາຍເປັນສະຕີຜູ້ມີຮູບໂສມງົດງາມ ເດີນຕາມຫຼັງພຣະເຖຣະອົງນັ້ນມາຕິດໆ ເຮັດທ່າທາງຄືກັນກັບກຳລັງສັ່ນຜົມ, ຈັດແຕ່ງ ແລະເກົ້າຜົມ, ເຮັດທ່າທາງຄືກັນກັບກຳລັງປັດຝຸ່ນອອກຈາກຫຼັງ, ແລະເຮັດທ່າທາງຄືກັນກັບກຳລັງຈັດແຈງນຸ່ງຫົ່ມຜ້າສະໄບ, ແລ້ວເດີນຕາມຮອຍຕີນຂອງພຣະເຖຣະອອກມາຈາກພຸ່ມໄມ້. ພຣະເຖຣະຜູ້ເປັນສະຫາຍເຊິ່ງຢືນຢູ່ໃນທີ່ສົມຄວນແຫ່ງໜຶ່ງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນເຫດການນັ້ນ ກໍເກີດຄວາມໂທມະນັດ ຄິດວ່າ "ບັດນີ້ ຄວາມຮັກແພງທີ່ຕິດຕາມກັນມາຕະຫຼອດກາລະນານລະຫວ່າງເຮົາກັບພິກຂຸອົງນີ້ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ, ຫາກເຮົາຮູ້ວ່າລາວມີພຶດຕິກຳແບບນີ້ ເຮົາຄົງບໍ່ຄົບຫາສະໜິດສະໜົມກັບລາວຕະຫຼອດເວລາຜ່ານມາ" ເມື່ອຄິດດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວກັບພຣະເຖຣະອົງທີ່ກຳລັງເດີນມາຫາວ່າ "ອາວຸໂສ, ຈົ່ງຮັບເອົາບາດແລະຈີວອນຂອງທ່ານໄປເຖີດ, ເຮົາຈະບໍ່ຮ່ວມທາງດຽວກັນກັບຄົນຊົ່ວເຊັ່ນທ່ານ". ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳເວົ້ານັ້ນ, ຫົວໃຈຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍອົງນັ້ນ ກໍຄືກັນກັບຖືກແທງດ້ວຍຫອກອັນຄົມກ້າ. ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວກັບພຣະເຖຣະອົງນັ້ນວ່າ "ອາວຸໂສ, ທ່ານເວົ້າຫຍັງຢ່າງນັ້ນ, ຕະຫຼອດເວລາຜ່ານມາ ເຮົາບໍ່ເຄີຍຮູ້ເລີຍວ່າຕົນເອງຕ້ອງອາບັດ ແມ່ນແຕ່ພຽງອາບັດທຸກກົດ, ແຕ່ມື້ນີ້ທ່ານກັບມາເອີ້ນເຮົາວ່າ \"ຄົນຊົ່ວ\", ທ່ານເຫັນຫຍັງຫຼື?" ພຣະເຖຣະອີກອົງຕອບວ່າ "ຈະຕ້ອງຖາມຫາສິ່ງທີ່ເຫັນອື່ນໃດອີກ, ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງເດີນອອກມາຈາກທີ່ດຽວກັນກັບສະຕີຜູ້ແຕ່ງກາຍງົດງາມປານນັ້ນ?" ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ, ເລື່ອງນັ້ນບໍ່ມີແກ່ເຮົາເລີຍ, ເຮົາບໍ່ເຫັນສະຕີທີ່ມີຮູບຮ່າງແບບນັ້ນເລີຍ". ເຖິງແມ່ນວ່າທ່ານຈະກ່າວຢືນຢັນຢ່າງນີ້ເຖິງສາມເທື່ອ, ແຕ່ພຣະເຖຣະອີກອົງໜຶ່ງກໍບໍ່ເຊື່ອຖືຄຳເວົ້າ, ຖືເອົາແຕ່ເຫດການທີ່ຕົນເອງເຫັນວ່າເປັນຈິງ, ຈຶ່ງບໍ່ຮ່ວມທາງດຽວກັນກັບພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ແລ້ວເດີນທາງໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາດ້ວຍທາງເສັ້ນອື່ນ. ພຣະພິກຂຸອີກອົງໜຶ່ງກໍເດີນທາງໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາດ້ວຍທາງເສັ້ນອື່ນເຊັ່ນກັນ.

Tato [Pg.49] bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge disvā sañjānitvā ‘‘imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi, nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Atha bhummadevatā ‘‘bhāriyaṃ mayā kammaṃ kata’’nti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā – ‘‘kasmā, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito’’ti āha. ‘‘Upāsaka, imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho, ‘ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomī’ti bahi ṭhitomhī’’ti. ‘‘Bhante, mā evaṃ gaṇhatha, parisuddhasīlo esa bhikkhu, tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ. Mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti, no daḷhā’ti bhijjanābhijjanabhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ kata’’nti. ‘‘Ko pana tvaṃ, sappurisā’’ti? ‘‘Ahaṃ ekā bhummadevatā, bhante’’ti. Devaputto kathentoyeva dibbānubhāvena ṭhatvā therassa pādamūle patitvā ‘‘mayhaṃ, bhante, khamatha, therassa eso doso natthi, uposathaṃ karothā’’ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi. So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi. Mittasanthavavasena pana puna tena saddhiṃ na ekaṭṭhāne vasi. Imassa therassa dosaṃ na kathesi. Aparabhāge cuditakatthero pana vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.

ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ໃນເວລາທີ່ພຣະພິກຂຸສົງຈະເຂົ້າສູ່ໂຮງອຸໂປສົດ, ພຣະພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນ ເຫັນພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນໃນໂຮງອຸໂປສົດ ກໍຈື່ໄດ້ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ໃນໂຮງອຸໂປສົດນີ້ ມີພິກຂຸຊົ່ວເຊັ່ນນີ້ຢູ່, ເຮົາຈະບໍ່ທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັບລາວ" ແລ້ວເດີນອອກມາຢືນຢູ່ທາງນອກ. ຄັ້ງນັ້ນ, ພູມມະເທວະດາຄິດວ່າ "ເຮົາໄດ້ທຳກຳອັນໜັກໜ່ວງເສຍແລ້ວ" ຈຶ່ງແປງກາຍເປັນອຸປາສົກຜູ້ເຖົ້າ ເຂົ້າໄປຫາພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນ ແລ້ວຖາມວ່າ "ຂ້ານ້ອຍ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງມາຢືນຢູ່ໃນທີ່ນີ້?" ພຣະເຖຣະຕອບວ່າ "ອຸປາສົກ, ມີພິກຂຸຊົ່ວອົງໜຶ່ງເຂົ້າໄປໃນໂຮງອຸໂປສົດນີ້, ເຮົາຄິດວ່າ \"ເຮົາຈະບໍ່ທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັບລາວ\" ຈຶ່ງມາຢືນຢູ່ທາງນອກນີ້". ອຸປາສົກແປງກາຍກ່າວວ່າ "ຂ້ານ້ອຍ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ຂໍທ່ານຢ່າໄດ້ເຂົ້າໃຈຢ່າງນັ້ນເລີຍ, ພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນມີສິນອັນບໍລິສຸດ, ສະຕີທີ່ພວກທ່ານເຫັນນັ້ນແມ່ນຂ້ານ້ອຍເອງ. ຂ້ານ້ອຍໄດ້ທຳການນັ້ນ ເພື່ອທົດສອບພວກທ່ານວ່າ \"ຄວາມຮັກແພງຂອງພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານີ້ແໜ້ນແຟ້ນຫຼືບໍ່\" ເພື່ອເບິ່ງຄວາມແຕກແຍກຫຼືບໍ່ແຕກແຍກກັນ". ພຣະເຖຣະຖາມວ່າ "ດູກ່ອນສັດບຸລຸດ, ທ່ານແມ່ນໃຜ?" ເທວະດາຕອບວ່າ "ຂ້ານ້ອຍເປັນພູມມະເທວະດາ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ". ເທວະບຸດກ່າວຢູ່ດັ່ງນັ້ນ ແລ້ວສະແດງຕົນດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງເທວະດາ ໝອບລົງແທບຕີນຂອງພຣະເຖຣะ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຂ້ານ້ອຍ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ຂໍຈົ່ງອົດໂທດໃຫ້ແກ່ຂ້ານ້ອຍເຖີດ, ໂທດນີ້ບໍ່ມີແກ່ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນເລີຍ, ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງທຳອຸໂປສົດເຖີດ" ເມື່ອຂໍຂະມາພຣະເຖຣະແລ້ວ ກໍນຳທ່ານເຂົ້າສູ່ໂຮງອຸໂປສົດ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນກໍໄດ້ທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັນໃນທີ່ດຽວກັນນັ້ນກ່ອນ. ແຕ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສະໜິດສະໜົມຄຸ້ນເຄີຍກັນ ທ່ານກໍບໍ່ໄດ້ຢູ່ຮ່ວມກັນໃນທີ່ດຽວກັນກັບພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນອີກ. ທ່ານບໍ່ໄດ້ບອກໂທດຂອງພຣະເຖຣະອົງນີ້ແກ່ໃຜ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ, ພຣະພິກຂຸຜູ້ຖືກກ່າວຫານັ້ນ ເມື່ອບຳເພັນວິປັດສະນາກຳມະຖານ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha. Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati, aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati. So amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sāsane pabbaji. Tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva pavisati, nikkhamante nikkhamati, vihāraṃ pavisantepi saddhiṃ pavisati, tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati. Thero taṃ na passati. Tassa pana purimakammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāsi.

ພູມມະເທວະດານັ້ນ ດ້ວຍຜົນວິບາກແຫ່ງກຳນັ້ນ ບໍ່ພົ້ນຈາກອະບາຍຕະຫຼອດໄລຍະເວລາລະຫວ່າງພຣະພຸດທະເຈົ້າສອງພຣະອົງ. ແຕ່ຫາກວ່າໃນບາງຄັ້ງບາງຄາວໄດ້ມາເກີດເປັນມະນຸດ, ໂທດທີ່ຜູ້ອື່ນໃດໜຶ່ງກໍ່ຂຶ້ນ ຍ່ອມຕົກໃສ່ຕົວຂອງຜູ້ນັ້ນເອງ. ໃນສະໄໝທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາຊົງບັງເກີດຂຶ້ນ, ເທວະດານັ້ນໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງສາວັດຖີ, ຍາດຕິພີ່ນ້ອງໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ ທານະມານົບ. ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພທ, ໃນເວລາທີ່ອາຍຸແກ່ຊະລາ ໄດ້ຟັງພຣະທຳເທດສະນາຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດໃນພຣະສາດສະໜາ. ນັບຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ທ່ານໄດ້ອຸປະສົມບົດເປັນຕົ້ນມາ, ມີສະຕີຜູ້ແຕ່ງກາຍງົດງາມຜູ້ໜຶ່ງ ປາກົດຕົວເດີນເຂົ້າໄປໃນບ້ານພ້ອມກັບທ່ານ ເມື່ອທ່ານເຂົ້າໄປໃນບ້ານ, ເດີນອອກມາເມື່ອທ່ານອອກມາ, ເຂົ້າໄປໃນວັດພ້ອມກັບທ່ານ ເມື່ອທ່ານເຂົ້າໄປໃນວັດ, ແລະຢືນຢູ່ເມື່ອທ່ານຢືນຢູ່, ປາກົດຕົວຕິດຕາມທ່ານຢູ່ສະເໝີຢ່າງນີ້. ພຣະເຖຣະບໍ່ເຫັນສະຕີນັ້ນເລີຍ. ແຕ່ດ້ວຍຜົນວິບາກແຫ່ງກຳໃນຊາດກ່ອນຂອງພຣະເຖຣະນັ້ນ, ສະຕີນັ້ນຈຶ່ງປາກົດແກ່ຄົນອື່ນໆ.

Gāme [Pg.50] yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo, ‘‘bhante, ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ, eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā’’ti parihāsaṃ karonti. Therassa mahatī vihesā hoti. Vihāragatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘dhāno koṇḍo jāto’’ti parihāsaṃ karonti. Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhāno theroti nāmaṃ jātaṃ. So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kariyamānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘tumhe koṇḍā, tumhākaṃ upajjhāyo koṇḍo, ācariyo koṇḍo’’ti vadati. Atha naṃ satthu ārocesuṃ – ‘‘kuṇḍadhāno, bhante, daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dhāna, daharasāmaṇerehi saddhiṃ pharusavācaṃ vadasī’’ti pucchi. Tena ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti vutte – ‘‘kasmā evaṃ vadasī’’ti āha. ‘‘Bhante, nibaddhaṃ vihesaṃ sahituṃ asakkonto evaṃ kathemī’’ti. ‘‘Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi, puna evaṃ pharusavācaṃ mā vada bhikkhū’’ti vatvā āha –

ພວກສະຕີຜູ້ຖວາຍທານຂ້າວຍາຄູໃນບ້ານ ຍ່ອມເວົ້າຢອກໄຍວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ข້າວຍາຄູກະບວຍນີ້ເປັນສ່ວນຂອງທ່ານ, ອີກກະບວຍໜຶ່ງເປັນສ່ວນຂອງສະຫາຍຍິງຂອງພວກເຮົາຜູ້ນີ້'. ພຣະເຖຣະໄດ້ຮັບຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈເປັນອັນຫຼາຍ. ແມ່ນແຕ່ເມື່ອທ່ານເຂົ້າໄປໃນວັດ, ພວກສາມະເນນແລະພິກຂຸໜຸ່ມທັງຫຼາຍກໍພາກັນຫຸ້ມລ້ອມ ແລ້ວເວົ້າຢອກໄຍວ່າ 'ພຣະທານະກາຍເປັນຄົນມັກຜູ້ຍິງເສຍແລ້ວ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'ພຣະກຸນທະທານະເຖຣະ'. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ສາມາດອົດທົນຕໍ່ການຢອກໄຍທີ່ພວກເຂົາທຳຢູ່ໄດ້ ກໍເກີດຄວາມໂມໂຫໂທໂສ ຈຶ່ງກ່າວຕອບໂຕ້ວ່າ 'ພວກເຈົ້າຫັ້ນແຫຼະເປັນຄົນມັກຜູ້ຍິງ, ພຣະອຸປັດຊາຂອງພວກເຈົ້າgໍເປັນຄົນມັກຜູ້ຍິງ, ພຣະອາຈານຂອງພວກເຈົ້າກໍເປັນຄົນມັກຜູ້ຍິງ'. ຄັ້ງນັ້ນ, ພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍໄດ້ກາບທູນເລື່ອງນັ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ 'ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ພຣະກຸນທະທານະກ່າວວาຈາຫຍາບຄາຍກັບພວກສາມະເນນໜຸ່ມຢ່າງນີ້'. ພຣະສາດສະດາຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ຮ້ອງພຣະກຸນທະທານະມາເຝົ້າ ແລ້ວຕັດຖາມວ່າ 'ທານະ, ໄດ້ຍິນວ່າທ່ານກ່າວວາຈາຫຍາບຄາຍກັບພວກສາມະເນນໜຸ່ມແທ້ຫຼື?' ພຣະກຸນທະທານະກາບທູນວ່າ 'ແທ້ ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ'. ເມື່ອທ່ານກາບທູນຢ່າງນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຖາມວ່າ 'ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນັ້ນ?' ທ່ານກາບທູນວ່າ 'ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສາມາດອົດທົນຕໍ່ການບີບຄັ້ນບັງຄັບຢູ່ສະເໝີໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນ'. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ 'ທ່ານຍັງບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ກຳທີ່ຕົນເອງທຳໄວ້ໃນປາງກ່ອນໝົດສິ້ນໄປໄດ້ຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້, ດູກ່ອນພິກຂຸ, ທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວວາຈາຫຍາບຄາຍຢ່າງນີ້ອີກເລີຍ' ແລ້ວໄດ້ຕັດພຣະຄາຖາວ່າ:

‘‘Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ;

Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ.

"ທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວວາຈາຫຍາບຄາຍກັບໃຜໆ, ຜູ້ທີ່ຖືກທ່ານກ່າວຫາ ຍ່ອມຈະກ່າວຕອບໂຕ້ທ່ານ; ເພາະວ່າການກ່າວວາຈາແຂ່ງດີກັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມທຸກ, ການຕອບໂຕ້ກັນຍ່ອມຈະຖືກຕ້ອງຕົວທ່ານ."

‘‘Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā;

Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjatī’’ti. (dha. pa. 133-134) –

"ຫາກທ່ານບໍ່ເຮັດໃຫ້ຕົນເອງຫວັ່ນໄຫວ ຄືສະຫງົບຢູ່ ຄືກັນກັບກອງສຳລິດທີ່ຖືກຕັດຂອບປາກແລ້ວ, ທ່ານກໍຊື່ວ່າໄດ້ບັນລຸພຣະນິພານແລ້ວ, ຄວາມແຂ່ງດີກັນຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ທ່ານ."

Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu. Rājā ‘‘gacchatha, bhaṇe, naṃ vīmaṃsathā’’ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti. Sāpi itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati.

ກໍແລ້ວ ເລື່ອງທີ່ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນທ່ຽວໄປຮ່ວມກັບສະຕີນັ້ນ ພວກມະຫາອຳມາດໄດ້ກາບທູນແກ່ພຣະເຈົ້າໂກສົນ. ພຣະຣາຊາຊົງສັ່ງວ່າ 'ພວກພະນັກງານທັງຫຼາຍ, ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປກວດສອບເບິ່ງເລື່ອງນັ້ນ' ແລ້ວຊົງສົ່ງໄປ, ສ່ວນພຣະອົງເອງgໍມີຂ້າຣາຊະບໍລິພານຈຳນວນໜ້ອຍຕິດຕາມ ເສດັດໄປສູ່ທີ່ຢູ່ຂອງພຣະເຖຣະ ແລ້ວປະທັບຢືນທອດພຣະເນດຢູ່ໃນທີ່ສົມຄວນແຫ່ງໜຶ່ງ. ໃນຂະນະນັ້ນ, ພຣະເຖຣະກຳລັງນັ່ງຫຍິບຈີວອນຢູ່. ສ່ວນສະຕີນັ້ນກໍປາກົດຕົວຄືກັນກັບຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ.

Rājā taṃ disvā ‘‘atthi taṃ kāraṇa’’nti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi. Rājāpi tāya saddhiṃ eva paṇṇasālāyaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘nāyaṃ mātugāmo, therassa eko kammavipāko’’ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā paṇṇasālato nikkhamitvā theraṃ vanditvā ekamante [Pg.51] nisinno ‘‘kacci, bhante, piṇḍakena na kilamathā’’ti pucchi. Thero ‘‘vaṭṭati, mahārājā’’ti āha. ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, ayyassa kathaṃ, evarūpenupakkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti, ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi. Ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi, tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā’’ti vatvā nibaddhabhikkhaṃ paṭṭhapesi. Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi.

ພຣະຣາຊາຊົງເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວ ຊົງດຳຣິວ່າ 'ເລື່ອງນີ້ຄົງມີມູນຄວາມຈິງຢູ່' ຈຶ່ງສະເດັດໄປສູ່ບ່ອນທີ່ສະຕີນັ້ນຢືນຢູ່. ເມື່ອພຣະຣາຊາສະເດັດເຂົ້າໄປຫາ, ສະຕີນັ້ນກໍເຮັດທ່າທາງຄືກັນກັບເຂົ້າໄປໃນບັນນະສາລາທີ່ຢູ່ຂອງພຣະເຖຣະ. ພຣະຣາຊາກໍສະເດັດເຂົ້າໄປໃນບັນນະສາລາພ້ອມກັບສະຕີນັ້ນ, ເມື່ອຊົງກວດເບິ່ງທຸກຫົນທຸກແຫ່ງແລ້ວບໍ່ເຫັນ ຈຶ່ງຊົງກຳນົດຮູ້ວ່າ 'ນີ້ບໍ່ແມ່ນສະຕີແທ້, ແຕ່ເປັນກຳມະວິບາກຢ່າງໜຶ່ງຂອງພຣະເຖຣະ'. ໃນຕອນທຳອິດ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະຣາຊາຈະສະເດັດຜ່ານໄປໃກ້ພຣະເຖຣະ ກໍບໍ່ໄດ້ຊົງໄຫວ້, ແຕ່ເມື່ອຊົງຮູ້ຄວາມຈິງວ່າເລື່ອງນັ້ນບໍ່ແມ່ນຄວາມຈິງແລ້ວ ຈຶ່ງສະເດັດອອກມາຈາກບັນນະສາລາ ແລ້ວຊົງໄຫວ້ພຣະເຖຣະ ປະທັບນັ່ງຢູ່ໃນທີ່ສົມຄວນ ແລ້ວຕັດຖາມວ່າ 'ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ທ່ານບໍ່ລຳບາກດ້ວຍບິນທະບາດບໍ?' ພຣະເຖຣະຖວາຍພຣະພອນວ່າ 'ພໍເປັນໄປໄດ້ຢູ່, ມະຫາບໍພິດ'. ພຣະຣາຊາກາບທູນວ່າ 'ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ຂ້ານ້ອຍເຂົ້າໃຈສະຖານະການຂອງທ່ານດີ, ເມື່ອພວກທ່ານທ່ຽວໄປຮ່ວມກັບອຸປັກກິເລດເຊັ່ນນີ້ ໃຜເລົ່າຈະເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ, ນັບແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ພວກທ່ານບໍ່ມີຄວາມຈຳເປັນຕ້ອງເດີນທາງໄປໃສເລີຍ. ຂ້ານ້ອຍຈະຂໍອຸປະຖຳບຳລຸງດ້ວຍປັດໄຈທັງສີ່, ຂໍພວກທ່ານຢ່າໄດ້ປະໝາດໃນການມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍເຖີດ' ເມື່ອກາບທູນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຈັດຕັ້ງນິດຈະພັດຖວາຍ. ພຣະເຖຣະເມື່ອໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູຈາກພຣະຣາຊາ ແລະໄດ້ຮັບໂພຊະນະອັນເປັນທີ່ສະບາຍແລ້ວ ກໍມີຈິດເປັນເອກະຄະຕາ ໄດ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ສະຕີນັ້ນກໍໄດ້ອັນຕະຣະທານໄປ.

Tadā mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘satthā maṃ anukampatū’’ti uposathaṅgaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu, dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha – ‘‘ānanda, mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma, puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī’’ti. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi – ‘‘āvuso, satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati. Puthujjanā mā gaṇhantu, ariyāva salākaṃ gaṇhantū’’ti. Kuṇḍadhānatthero – ‘‘āharāvuso, salāka’’nti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi. Ānando ‘‘satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti, ariyānaṃyeva dāpetī’’ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi. Satthā ‘‘āharāpentassa salākaṃ dehī’’ti āha. Thero cintesi – ‘‘sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na yuttā, atha satthā paṭibāheyya, bhavissati ettha kāraṇa’’nti ‘‘kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī’’ti gamanaṃ abhinīhari. Kuṇḍadhāno tassa purāgamanā eva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘āharāvuso ānanda, satthā maṃ jānāti, mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī’’ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Yasmā [Pg.52] ayaṃ thero rājānaṃ upatthambhaṃ labhitvā sappāyāhārapaṭilābhena samāhitacitto vipassanāya kammaṃ karonto upanissayasampannatāya chaḷabhiñño ahosi. Evaṃbhūtassāpi imassa therassa guṇe ajānantā ye puthujjanā bhikkhū ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhati, kiṃ nu kho eta’’nti vimatiṃ uppādenti. Tesaṃ taṃ vimatividhamanatthaṃ thero ākāsaṃ abbhuggantvā iddhipāṭihāriyaṃ dassetvā aññāpadesena aññaṃ byākaronto ‘‘pañca chinde’’ti gāthaṃ abhāsi.

ໃນຄັ້ງນັ້ນ, ນາງມະຫາສຸພັດທາ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຕະກູນມິດສາທິຖິ ໃນເມືອງອຸກຄະ ໄດ້ສະມາທານອຸໂປສົດສິນ ປາສະຈາກກິ່ນຄາວ (ມີສິນບໍລິສຸດ) ແລ້ວຢືນຢູ່ເທິງຊັ້ນປາສາດ ຕັ້ງສັດຈະກິລິຍາວ່າ: "ຂໍພຣະສາດສະດາຈົ່ງຊົງອະນຸເຄາະຂ້ານ້ອຍເຖີ້ນ. ຂໍດອກໄມ້ເຫຼົ່ານີ້ຢ່າໄດ້ຕົກລົງໃນລະຫວ່າງກາງເລີຍ, ແຕ່ຈົ່ງກາຍເປັນເພດານກັ້ງຢູ່ເໜືອພຣະສຽນຂອງພຣະທົດສະພົນ. ຂໍພຣະທົດສະພົນຈົ່ງຊົງຊາບດ້ວຍສັນຍານີ້ ແລ້ວຊົງຮັບບິນທະບາດຂອງຂ້ານ້ອຍ ພ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງຫ້າຮ້ອຍຮູບໃນວັນພຣຸ່ງນີ້ເຖີ້ນ." ແລ້ວໄດ້ຊັດດອກມະລິແປດກຳມືຂຶ້ນໄປ. ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ລອຍໄປກັ້ງເປັນເພດານຢູ່ເໜືອພຣະສຽນຂອງພຣະສາດສະດາ ໃນເວລາສະແດງພຣະທັມມະເທດສະໜາ. ພຣະສາດສະດາຊົງເຫັນເພດານດອກມະລິນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງຮັບບິນທະບາດຂອງນາງສຸພັດທາດ້ວຍພຣະໄທ. ໃນວັນຕໍ່ມາ ເມື່ອຮຸ່ງອະລຸນແລ້ວ ພຣະອົງໄດ້ຕັດກັບພຣະອານົນເຖຣະວ່າ: "ອານົນ, ມື້ນີ້ພວກເຮົາຈະໄປບິນທະບາດໃນທີ່ໄກ, ເຈົ້າຈົ່ງຢ່າໃຫ້ສະຫຼາກແກ່ພຣະປຸຖຸຊົນ ແຕ່ຈົ່ງໃຫ້ສະຫຼາກສະເພາະແກ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ." ພຣະເຖຣະຈຶ່ງແຈ້ງແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ: "ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ, ມື້ນີ້ພຣະສາດສະດາຈະສະເດັດໄປບິນທະບາດໃນທີ່ໄກ. ຂໍພຣະປຸຖຸຊົນຢ່າໄດ້ຮັບສະຫຼາກ, ຂໍສະເພາະພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຈົ່ງຮັບສະຫຼາກ." ພຣະກຸນທະທານะເຖຣະໄດ້ຢຽດມືອອກກ່ອນໝູ່ ແລ້ວເວົ້າວ່າ: "ອາວຸໂສ, ຈົ່ງນຳສະຫຼາກມາເຖີ້ນ." ພຣະອານົນຄິດວ່າ: "ພຣະສາດສະດາບໍ່ຊົງໂຜດໃຫ້ສະຫຼາກແກ່ພຣະພິກຂຸເຊັ່ນນັ້ນ, ແຕ່ຊົງໂຜດໃຫ້ສະເພາະແກ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ." ເມື່ອເກີດຄວາມຄິດເຊັ່ນນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄປຂາບທູນພຣະສາດສະດາ. ພຣະສາດສະດາຕັດວ່າ: "ຈົ່ງໃຫ້ສະຫຼາກແກ່ຜູ້ທີ່ທວງຖາມນັ້ນເຖີ້ນ." ພຣະເຖຣະຄິດວ່າ: "ຫາກການໃຫ້ສະຫຼາກແກ່ພຣະກຸນທະທານະບໍ່ສົມຄວນ, ພຣະສາດສະດາກໍຄົງຈະຊົງຫ້າມ, ເລື່ອງນີ້ຄົງຈະມີເຫດຜົນບາງຢ່າງ." ຈຶ່ງຕັ້ງໃຈວ່າ "ເຮົາຈະໃຫ້ສະຫຼາກແກ່ພຣະກຸນທະທານະ" ແລ້ວເດີນເຂົ້າໄປຫາ. ພຣະກຸນທະທານະ ກ່ອນທີ່ພຣະອານົນຈະມາຮອດ ກໍໄດ້ເຂົ້າຈະຕຸດຖະຊານມີອະພິນຍາເປັນບາດຖານ ແລ້ວເຫາະຂຶ້ນໄປສະຖິດຢູ່ເທິງອາກາດດ້ວຍອິດທິລິດ ຢຽດມືອອກຮັບສະຫຼາກ ພ້ອມທັງກ່າວວ່າ: "ອາວຸໂສອານົນ, ຈົ່ງນຳສະຫຼາກມາເຖີ້ນ, ພຣະສາດສະດາຊົງຊາບເຮົາຢູ່, ພຣະສາດສະດາບໍ່ຊົງຫ້າມພິກຂຸເຊັ່ນເຮົາຜູ້ຮັບສະຫຼາກກ່ອນໝູ່ດອກ." ພຣະສາດສະດາຊົງນຳເອົາເຫດການນັ້ນມາເປັນຕົ້ນເຫດ ແລ້ວຊົງສະຖາປະນາພຣະເຖຣະໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ຮັບສະຫຼາກກ່ອນໝູ່ ໃນພຣະສາດສະໜານີ້. ເພາະເຫດທີ່ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳບຳລຸງຈາກພຣະຣາຊາ ແລະ ໄດ້ຮັບອາຫານອັນເປັນທີ່ສະບາຍ ຈຶ່ງມີຈິດສະມະຖະ ບຳເພັນວິປັດສະນາກັມມະຖານ ຈົນໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາຫົກ ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອຸປະນິໄສ. ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະເຖຣະຈະເປັນຜູ້ບັນລຸຄຸນວິເສດເຊັ່ນນີ້, ແຕ່ພວກພຣະປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຄຸນວິເສດຂອງພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ກໍພາກັນເກີດຄວາມສົງໄສວ່າ: "ພຣະຮູບນີ້ຮັບສະຫຼາກກ່ອນໝູ່, ນີ້ມັນແມ່ນຫຍັງກັນແທ້?" ເພື່ອຈະກຳຈັດຄວາມສົງໄສຂອງພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ພຣະເຖຣະຈຶ່ງເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດ ສະແດງອິດທິປະຕິຫານ ແລະ ເມື່ອຈະພະຍາກອນພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນໂດຍອ້ອມ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ປັນຈະ ຊິນເທ" ເປັນຕົ້ນ.

1. Evaṃ so pūritapuññasambhārānurūpena arahā hutvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sattāhaṃ paṭisallīnantiādimāha. Tattha satthāhaṃ sattadivasaṃ nirodhasamāpattivihārena paṭisallīnaṃ vivekabhūtanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ພຣະກຸນທະທານະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັດ ແລະ ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຕາມສົມຄວນແກ່ບຸນສົມພານທີ່ໄດ້ອົບຮົມມາ, ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ແລະ ປາດຖະໜາຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດ (ອະປະທານ) ດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ສັດຕາຫັງ ປະຕິສັນລີນັງ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ສັດຕາຫັງ" ໝາຍເຖິງ ຕະຫຼອດເຈັດວັນ. ຄຳວ່າ "ປະຕິສັນລີນັງ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຫຼີກອອກເຣັ້ນຢູ່ຜູ້ດຽວ ດ້ວຍການຢູ່ດ້ວຍນິໂຣດສະມາບັດ ອັນເປັນສະພາວະທີ່ສະຫງົບສະຫງັດ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸນທະທານະເຖຣະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

2. Sāgatattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສາຄະຕະເຖຣະ

Sobhito nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sāgatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto nāmena sobhito nāma hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. So ekadivasaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā sobhamānaṃ uyyānadvārena gacchantaṃ disvā atīva pasannamānaso anekehi upāyehi anekehi guṇavaṇṇehi thomanaṃ akāsi. Bhagavā tassa thomanaṃ sutvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāgato nāma sāvako bhavissatī’’ti byākaraṇaṃ adāsi. So tato paṭṭhāya puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto. Kappasatasahassadevamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto. Tassa mātāpitaro [Pg.53] somanassaṃ vaḍḍhento sujāto āgatoti sāgatoti nāmaṃ kariṃsu. So sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ໂສພິໂຕ ນາມະ ນາເມນະ" ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະສາຄະຕະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມຕະກູນໜຶ່ງ ໄດ້ສຶກສາຈົບສິລະປະສາດທັງປວງ, ມີຊື່ວ່າ ໂສພິຕະ, ເປັນຜູ້ບັນລຸເຖິງຝັ່ງແຫ່ງໄຕເພທ ພ້ອມທັງຄຳພີນິຄັນທຸ ຄຳພີເກຕຸພະ ຄຳພີອັກຂະຣະປະເພດ ແລະ ຄຳພີອິຕິຫາສະເປັນທີຫ້າ, ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນການອອກສຽງ (ປະທະກະ) ເປັນນັກໄວຍາກອນ ແລະ ເປັນຜູ້ບໍ່ບົກພ່ອງໃນຄຳພີໂລກາຍະຕະ ແລະ ຄຳພີມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ. ວັນໜຶ່ງ ໂສພິຕະນັ້ນ ໄດ້ເຫັນພຣະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພຣະສິຣິແຫ່ງມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະສາມສິບສອງປະການ ສະեດັດອອກທາງປະຕູອຸທິຍານ, ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ກ່າວສັນລະເສີນພຣະຄຸນດ້ວຍອຸບາຍຕ່າງໆ ແລະ ດ້ວຍການພັນລະນາພຣະຄຸນຫຼາຍປະການ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະດັບຄຳສັນລະເສີນຂອງລາວແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນວ່າ: "ໃນອະນາຄົດ ສະໄໝສາດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ, ຜູ້ນີ້ຈະໄດ້ເປັນສາວົກຊື່ວ່າ ສາຄະຕະ." ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ລາວກໍໄດ້ບຳເພັນບຸນກຸສົນຕ່າງໆ ຈົນຕະຫຼອດອາຍຸໄຂ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ. ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງ (ມະນຸດສົມບັດ ແລະ ເທວະສົມບັດ) ໃນລະຫວ່າງເທວະດາ ແລະ ມະນຸດຕະຫຼອດແສນກັປ, ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີຕະກູນໜຶ່ງ. ບິດາມານດາຂອງລາວ ເມື່ອເກີດຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ "ສາຄະຕະ" (ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ເກີດມາດີແລ້ວ ຫຼື ຜູ້ມາຮອດແລ້ວ). ສາຄະຕະນັ້ນ ເມື່ອມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະໜາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ຈົນໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ.

17. Evaṃ so puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sobhito nāma nāmenātiādimāha. Tattha tadā puññasambhārassa paripūraṇasamaye nāmena sobhito nāma brāhmaṇo ahosinti sambandho.

໑໗. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ພຣະສາຄະຕະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ຕາມສົມຄວນແກ່ບຸນສົມພານ, ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ແລະ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ປາດຖະໜາຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ໂສພິໂຕ ນາມະ ນາເມນະ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: "ໃນຄັ້ງນັ້ນ, ໃນເວລາທີ່ບຸນສົມພານເຖິງຄວາມບໍລິບູນ, ເຮົາໄດ້ເປັນພຣາມຊື່ວ່າ ໂສພິຕະ."

21. Vipathā uddharitvānāti viruddhapathā kumaggā, uppathā vā uddharitvā apanetvā. Pathaṃ ācikkhaseti, bhante, sabbaññu tuvaṃ pathaṃ sappurisamaggaṃ nibbānādhigamanupāyaṃ ācikkhase kathesi desesi vibhaji uttāniṃ akāsīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໒໑. ຄຳວ່າ "ວິປະຖາ ອຸດທະຣິຕວານາ" ໝາຍເຖິງ ການຊ່ວຍຖອນຂຶ້ນມາ ແລະ ນຳອອກໄປຈາກທາງທີ່ຜິດ ຈາກທາງຫຼົງ ຫຼື ຈາກທາງທີ່ບໍ່ຄວນເດີນ. ຄຳວ່າ "ປະຖັງ ອາຈິກຂະເສ" ມີອະທິບາຍວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຊົງຮູ້ທັມທັງປວງ (ພຣະສັບພັນຍູ), ພຣະອົງຊົງຊີ້ແນະ ຊົງບອກ ຊົງສະແດງ ຊົງຈຳແນກ ແລະ ຊົງເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ ເຊິ່ງຫົນທາງອັນຖືກຕ້ອງ ຄືທາງຂອງສັດຕະບຸຣຸດ ອັນເປັນອຸບາຍເຄື່ອງບັນລຸພຣະນິພານ." ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Sāgatattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສາຄະຕະເຖຣະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

3. Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະມະຫາກັດຈາຍະນະເຖຣະ

Padumuttaranāthassātiādikaṃ āyasmato kaccānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakulagehe nibbattetvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto satthāraṃ ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປະທຸມຸດຕະຣະນາຖັດສະ" ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະກັດຈາຍະນະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີມະຫາສານ ຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພຣະพິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ຈຳແນກເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະພາສິດອັນຫຍໍ້ໃຫ້ພິສະດານ, ຕົນເອງກໍປາດຖະໜາໃນຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບຳເພັນບຸນກຸສົນມີທານເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກ ແລະ ມະນຸດສະໂລກ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ໄດ້ເປັນວິຊາທອນ ເດີນທາງໄປທາງອາກາດ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ປ່າແຫ່ງໜຶ່ງ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກກັນນິກາ.

So tena puññakammena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattetvā kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakaraṇaṭṭhānaṃ dasasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘bhagavā mayhaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti pattharaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu [Pg.54] saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitassa gehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātāpitaro ‘‘amhākaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ kariṃsu. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccānoti paññāyittha.

ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ລາວໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປມາສະເພາະແຕ່ໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະກັດສະປະທົດສະພົນ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີ ໃນເມືອງພາຣານະສີ. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ ລາວໄດ້ບູຊາດ້ວຍອິດຄຳມີຄ່າແສນໜຶ່ງ ໃນສະຖານທີ່ສ້າງພຣະເຈດີຄຳ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຂໍໃຫ້ຮ່າງກາຍຂອງຂ້ານ້ອຍມີສີເຫຼືອງດັ່ງຄຳ ໃນທຸກໆ ພົບຊາດທີ່ໄດ້ໄປບັງເກີດເຖີ້ນ." ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ລາວກໍໄດ້ບຳເພັນກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກ ແລະ ມະນຸດສະໂລກຕະຫຼອດພຸດທັນດອນໜຶ່ງ, ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງປຸໂຣຫິດ ຂອງພຣະເຈົ້າຈັນທະປັດໂຊດ ໃນເມືອງອຸດເຊນີ. ໃນວັນຕັ້ງຊື່ຂອງລາວ ບິດາມານດາເວົ້າວ່າ: "ລູກຂອງພວກເຮົາ ມີຜິວພັນເຫຼືອງດັ່ງຄຳ ຄືກັບຖືເອົາຊື່ຂອງຕົນເອງເກີດມາ" ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ "ກັນຈະນະມານົບ" (ກັນຈະນະກຸມານ). ເມື່ອລາວຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍໄດ້ສຶກສາຮຽນຮູ້ໄຕເພທ ແລະ ເມື່ອບິດາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ກໍໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງປຸໂຣຫິດແທນ. ລາວໄດ້ປາກົດຊື່ຕາມໂຄດຕະກູນວ່າ "ກັດຈາຍະນະ".

Rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tvaṃ tattha gantvā satthāraṃ idhānehī’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato. Tassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so sattahi janehi saddhiṃ sahapaṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassukā iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti satthu ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva bhikkhu tattha gaccha, tayi gatepi rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva gato.

ພຣະເຈົ້າຈັນທະປັດໂຊດ ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວການບັງເກີດຂຶ້ນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງຊົງສົ່ງໄປວ່າ: "ອາຈານ, ທ່ານຈົ່ງໄປທີ່ນັ້ນ ແລ້ວອັງເຊີນພຣະສາດສະດາມາທີ່ນີ້ເຖີ້ນ." ກັນຈະນະປຸໂຣຫິດນັ້ນ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານອີກເຈັດຄົນ (ລວມຕົນເອງເປັນແປດ) ໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ. ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງທັມແກ່ລາວ. ໃນເວລາຈົບພຣະທັມມະເທດສະໜາ ລາວພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານທັງເຈັດຄົນ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາສີ່. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຢຽດພຣະຫັດອອກແລ້ວຕັດວ່າ: "ພວກເຈົ້າຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີ້ນ." ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ພວກເຂົາກໍມີຜົມ ແລະ ໜວດຍາວປະມານສອງອົງຄຸລີ (ສອງນິ້ວມື) ຊົງບາດ ແລະ ຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍອິດທິລິດ ປຽບເໝືອນພຣະເຖຣະຜູ້ມີພັນສາຫົກສິບ. ເມື່ອພຣະເຖຣະໄດ້ເຮັດປະໂຫຍດຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຂາບທູນພຣະສາດສະດາວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ພຣະເຈົ້າປັດໂຊດປາດຖະໜາຈະໄຫວ້ພຣະບາດ ແລະ ຟັງພຣະທັມຂອງພຣະອົງ." ພຣະສາດສະດາຕັດວ່າ: "ພິກຂຸ, ທ່ານເອງຈົ່ງໄປທີ່ນັ້ນເຖີ້ນ, ເມື່ອທ່ານໄປແລ້ວ ພຣະຣາຊາກໍຈັກເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສເອງ." ພຣະເຖຣະພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານອີກເຈັດຮູບ ໄດ້ເດີນທາງໄປທີ່ນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊາເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ແລະ ໄດ້ປະດິດສະຖານພຣະສາດສະໜາໄວ້ໃນແຄວ້ນອະວັນຕີ ແລ້ວຈຶ່ງກັບຄືນມາສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາອີກ.

31. Evaṃ so pattaarahattaphalo ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaranāthassātiādimāha. Tattha padumaṃ nāma cetiyanti padumehi chāditattā vā padumākārehi katattā vā bhagavato vasanagandhakuṭivihārova pūjanīyabhāvena cetiyaṃ, yathā ‘‘gotamakacetiyaṃ, āḷavakacetiya’’nti vutte tesaṃ yakkhānaṃ nivasanaṭṭhānaṃ pūjanīyaṭṭhānattā cetiyanti vuccati, evamidaṃ bhagavato vasanaṭṭhānaṃ cetiyanti vuccati, na dhātunidhāyakacetiyanti veditabbaṃ. Na hi aparinibbutassa bhagavato sarīradhātūnaṃ abhāvā dhātucetiyaṃ akari. Silāsanaṃ kārayitvāti tassā padumanāmikāya gandhakuṭiyā pupphādhāratthāya heṭṭhā phalikamayaṃ silāsanaṃ kāretvā. Suvaṇṇenābhilepayinti taṃ silāsanaṃ jambonadasuvaṇṇena abhivisesena lepayiṃ chādesinti attho.

໓໑. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ພຣະກັດຈາຍະນະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ແລະ ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ຈຳແນກເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະພາສິດອັນຫຍໍ້ໃຫ້ພິສະດານ ມະຫາກັດຈາຍະນະນີ້ ເປັນຜູ້ເລີດສຸດ" ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ແລະ ປາດຖະໜາຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປະທຸມຸດຕະຣະນາຖັດສະ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ປະທຸມັງ ນາມະ ເຈຕິຍັງ" ໝາຍເຖິງ ພຣະຄັນທະກຸຕິທີ່ປະທັບຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ເຈດີ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ຄວນບູຊາ ເນື່ອງຈາກມຸງດ້ວຍດອກປະທຸມ ຫຼື ສ້າງເປັນຮູບດອກປະທຸມ. ປຽບເໝືອນຄຳວ່າ "ໂຄຕະມະກະເຈດີ, ອາລາວະກະເຈດີ" ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ ທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຍັກເຫຼົ່ານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ເຈດີ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ຄວນບູຊາ, ສະຖານທີ່ປະທັບຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານີ້ ກໍເອີ້ນວ່າ ເຈດີ ເຊັ່ນດຽວກັນ, ບໍ່ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເປັນເຈດີທີ່ບັນຈຸພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຍັງບໍ່ທັນສະເດັດດັບခັນທະປະຣິນິພານ ກໍຍັງບໍ່ມີພຣະສາຣີຣິກະທາດ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສ້າງທາດເຈດີ. ຄຳວ່າ "ສິລາສະນັງ ກາຣະຢິຕວາ" ໝາຍເຖິງ ການສ້າງແທ່ນຫີນແກ້ວຜະຫຼິກ ໄວ້ທາງລຸ່ມຂອງພຣະຄັນທະກຸຕິຊື່ວ່າ ປະທຸມະ ນັ້ນ ເພື່ອເປັນທີ່ວາງດອກໄມ້ບູຊາ. ຄຳວ່າ "ສຸວັນເນນາພິເລປະຢິງ" ໝາຍເຖິງ ເຮົາໄດ້ທາ ຫຼື ຫຸ້ມຫໍ່ແທ່ນຫີນນັ້ນ ດ້ວຍຄຳຊົມພູນຸດ (ຄຳແທ້) ຢ່າງປານີດ.

32. Ratanāmayaṃ [Pg.55] sattahi ratanehi kataṃ chattaṃ paggayha muddhani dhāretvā vāḷabījaniñca setapavaracāmariñca paggayha buddhassa abhiropayiṃ. Lokabandhussa tādinoti sakalalokabandhusadisassa tādiguṇasamaṅgissa buddhassa dhāresinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໓໒. ຄຳວ່າ "ຣະຕະນາມະຍັງ" ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຍົກກົດ (ຄັນຮົ່ມ) ອັນເຮັດດ້ວຍຣັດຕະນະເຈັດປະການ ກັ້ງໄວ້ເໜືອພຣະສຽນ ແລະ ໄດ້ຍົກພັດວາລະວິຊະນີ (ພັດຫາງຈາມະລີ) ແລະ ພັດຈາມະລີສີຂາວອັນປະເສີດ ຂຶ້ນບູຊາພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ "ໂລກະພັນທຸດສະ ຕາທິໂນ" ໝາຍເຖິງ ໄດ້ກັ້ງຖວາຍແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປຽບເໝືອນຍາດຂອງໂລກທັງປວງ ແລະ ຜູ້ຊົງປະກອບດ້ວຍຕາທິຄຸນ (ຄຸນຄົງທີ່). ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະມະຫາກັດຈາຍະນະເຖຣະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

4. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhāraṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທັດສະ" ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣะນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ. ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ເຮັດໃຫ້ຕະກູນເຫຼື້ອມໃສ, ຕົນເອງກໍໄດ້ບຳເພັນບຸນກຸສົນອັນສົມຄວນແກ່ຕຳແໜ່ງນັ້ນ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາໃນຕຳແໜ່ງນັ້ນ.

So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase kapilavatthusmiṃyeva amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃyeva jātoti taṃ divasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānatthāya nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohanahatthī, assakaṇḍako, ānando, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyitveva nāmaṃ akaṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.

ເຂົາ (ບຸກຄົນນັ້ນ) ບຳເພັນກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ ໃນວັນທີ່ພະໂພທິສັດຂອງພວກເຮົາຖືປະຕິສົນທິໃນພະຄັນຂອງພະມານດາ ກໍໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນເຮືອນຂອງອາມາດໃນເມືອງກະບິນລະພັດນັ້ນເອງ ເພາະເກີດໃນວັນດຽວກັນກັບພະໂພທິສັດ ເພາະສະນັ້ນ ໃນວັນນັ້ນເອງ ເຂົາເຈົ້າຈຶ່ງໃຫ້ນອນເທິງຜ້າດຸກູນ (ຜ້າເນື້ອດີ) ແລ້ວນຳໄປເພື່ອບຳລຸງຮັບໃຊ້ພະໂພທິສັດ. ດ້ວຍວ່າ ສິ່ງທັງເຈັດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕົ້ນສີມະຫາໂພ, ພະມານດາຂອງພະລາຫຸນ (ພະຍະໂສທະລາ), ຂຸມຊັບທັງສີ່, ຊ້າງມຸງຄຸນ (ອາໂລຫະນະຫັດຖີ), ມ້າກັນທະກະ (ອັດສະກັນທະກະ), ພະອານົນ, ນາຍສັນນະ, ແລະກາລຸທາຍີ ເກີດໃນວັນດຽວກັນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ສະຫະຊາດ" (ຜູ້ເກີດຮ່ວມກັນ). ຕໍ່ມາ ໃນວັນຕັ້ງຊື່ຂອງເຂົາ ເພາະເກີດໃນວັນທີ່ຊາວເມືອງທັງປວງມີຈິດໃຈເບີກບານຍິນດີ ເຂົາເຈົ້າຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ວ່າ "ອຸທາຍີ". ແຕ່ເພາະເຂົາ ມີຜິວພັນຂ້ອນຂ້າງດຳ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ "ກາລຸທາຍີ". ເຂົາໄດ້ຫຼິ້ນກິລາຕາມປະສາເດັກຮ່ວມກັບພະໂພທິສັດ ແລະຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນມາ.

Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ [Pg.56] amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattito paṭṭhāya pana ariyā majjhattāva honti. Tasmā raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti aparaṃ amaccaṃ purisasahassehi pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampi pesesīti evaṃ navahi purisasahassehi saddhiṃ nava amacce pesesi. Sabbe arahattaṃ patvā tuṇhī ahesuṃ.

ໃນການຕໍ່ມາ ເມື່ອພະໂລກະນາດ (ພະຜູ້ມີພະພາກ) ເສດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ແລ້ວບັນລຸພະສັບພັນຍຸຕະຍານຕາມລຳດັບ ແລະໄດ້ຊົງສະແດງພະທຳມະຈັກອັນປະເສີດ ປະທັບຢູ່ທີ່ພະວິຫານເວລຸວັນ ອາໄສເມືອງລາຊະຄຶ ເມື່ອພະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາລາດໄດ້ຊົງສະດັບຂ່າວນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສົ່ງອາມາດຄົນໜຶ່ງ ຜູ້ມີບໍລິວານພັນຄົນ ໄປດ້ວຍພະລາຊະດຳລັດວ່າ "ຈົ່ງໄປນຳບຸດຂອງເຮົາມາທີ່ນີ້". ອາມາດນັ້ນໄປຮອດສຳນັກຂອງພະສາດສະດາໃນເວລາສະແດງພະທຳມະເທດສະໜາ ຢືນຢູ່ທີ່ສຸດຂອບບໍລິສັດ ໄດ້ຟັງພະທຳແລ້ວ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະສາດສະດາຊົງຢຽດພະຫັດອອກແລ້ວຕັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີດ". ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ທຸກຄົນກໍໄດ້ເປັນຜູ້ຊົງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດ ເໝືອນດັ່ງພະເຖລະຜູ້ມີພັນສາຫົກສິບ. ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ເວລາບັນລຸພະອໍລະຫັນເປັນຕົ້ນໄປ ພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຜູ້ວາງເສີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກາບທູນຂ່າວສານທີ່ພະລາຊາສົ່ງມາແກ່ພະທົດສະພົນ. ພະລາຊາຊົງດຳລິວ່າ "ຜູ້ທີ່ໄປແລ້ວບໍ່ກັບມາເລີຍ ແລະບໍ່ໄດ້ຍິນຂ່າວສານຫຍັງເລີຍ" ຈຶ່ງຊົງສົ່ງອາມາດຄົນອື່ນໄປພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານພັນຄົນ. ເມື່ອອາມາດນັ້ນປະຕິບັດເໝືອນກັນ ກໍຊົງສົ່ງອາມາດຄົນອື່ນໄປອີກ ໂດຍທຳນອງນີ້ ຈຶ່ງຊົງສົ່ງອາມາດເກົ້າຄົນ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານເກົ້າພັນຄົນ. ທຸກຄົນບັນລຸພະອໍລະຫັນແລ້ວກໍມິດຢູ່.

Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho udāyi dasabalena samavayo, sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sineho atthi, imaṃ pesessāmī’’ti taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā ‘‘yaṃ kiñci katvā mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanavelāyaṃ parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. Arahattaṃ pana patvā ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vasante pana upagate pupphite vanasaṇḍe haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti kālaṃ paṭimānento vasante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanamaggavaṇṇaṃ saṃvaṇṇento –

ຄັ້ງນັ້ນ ພະລາຊາຊົງດຳລິວ່າ "ຄົນຫຼາຍປານນີ້ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຮັກໃນເຮົາ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກາບທູນສິ່ງໃດເລີຍເພື່ອໃຫ້ພະທົດສະພົນສະເດັດມາທີ່ນີ້ ແຕ່ອຸທາຍີນີ້ ເປັນຜູ້ມີອາຍຸທໍ່ກັນກັບພະທົດສະພົນ ເປັນເພື່ອນຫຼິ້ນຝຸ່ນຮ່ວມກັນມາ ແລະມີຄວາມຮັກໃນເຮົາ ເຮົາຈະສົ່ງຜູ້ນີ້ໄປ" ຈຶ່ງຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ເອີ້ນເຂົາມາ ແລ້ວຕັດວ່າ "ແນ່ພໍ່ ເຈົ້າຈົ່ງມີບໍລິວານພັນຄົນ ໄປສູ່ເມືອງລາຊະຄຶ ແລ້ວນຳພະທົດສະພົນມາທີ່ນີ້ເຖີດ" ແລ້ວຊົງສົ່ງໄປ. ສ່ວນອຸທາຍີນັ້ນ ເມື່ອຈະໄປ ໄດ້ກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາລາດ ຖ້າຂ້າພະອົງຈັກໄດ້ບວດ ຂ້າພະອົງກໍຈັກນຳພະຜູ້ມີພະພາກມາທີ່ນີ້" ເມື່ອພະລາຊາຕັດວ່າ "ເຈົ້າຈັກເຮັດແນວໃດກໍຕາມ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ເຮົາໄດ້ເຫັນບຸດຂອງເຮົາເຖີດ" ເຂົາຈຶ່ງໄປສູ່ເມືອງລາຊະຄຶ ຢືນຢູ່ທີ່ສຸດຂອບບໍລິສັດໃນເວລາສະແດງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ໄດ້ຟັງພະທຳແລ້ວ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັນ ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນເອຫິພິກຂຸ. ແຕ່ເມື່ອບັນລຸພະອໍລະຫັນແລ້ວ ກໍດຳລິວ່າ "ເວລານີ້ຍັງບໍ່ທັນແມ່ນເວລາທີ່ພະທົດສະພົນຈະສະເດັດໄປສູ່ເມືອງຂອງຕະກູນ ແຕ່ເມື່ອລະດູໃບໄມ້ປົ່ງມາຮອດ ປ່າໄມ້ມີດອກອອກບານ ພື້ນດິນປົກຄຸມດ້ວຍຫຍ້າຂຽວສົດ ຈະເປັນເວລາສະເດັດໄປ" ຈຶ່ງລໍຖ້າເວລາຢູ່ ເມື່ອລະດູໃບໄມ້ປົ່ງມາຮອດ ຈຶ່ງໄດ້ພັນລະນາເຖິງຄຸນຂອງຫົນທາງສະເດັດ ເພື່ອໃຫ້ພະສາດສະດາສະເດັດໄປສູ່ເມືອງຂອງຕະກູນ ດັ່ງນີ້:

‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;

Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rathānaṃ.

"ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍສະຫຼັດໃບເກົ່າຖິ້ມແລ້ວ ຕ່າງກໍມີດອກມີຜົນ ມີຍອດອ່ອນສີແດງຄືດັ່ງຖ່ານໄຟ ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວໄປທົ່ວທິດທັງສີ່ ປະດິດສະຖານຢູ່ຄືດັ່ງແປວໄຟ ຂ້າແຕ່ພະມະຫາວີລະ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນແລ້ວ ທີ່ພະອົງຈະສະເດັດໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະຍາດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນເຊື້ອສາຍຂອງພະເຈົ້າພະຄີລະຖະ."

‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;

Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra.

"ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍອອກດອກບານສະພັ່ງເປັນທີ່ໜ້າລື່ນລົມ ສົ່ງກິ່ນຫອມຟຸ້ງຂະຈອນໄປທົ່ວທຸກທິດ ຕ່າງກໍສະຫຼັດໃບເກົ່າຖິ້ມແລ້ວປາດຖະໜາໝາກຜົນ ຂ້າແຕ່ພະວີລະ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນແລ້ວທີ່ຈະສະເດັດຫຼີກໄປຈາກເມືອງລາຊະຄຶນີ້."

‘‘Nevātisītaṃ [Pg.57] na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;

Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.

"ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ລະດູການບໍ່ໜາວເກີນໄປ ແລະບໍ່ຮ້ອນເກີນໄປ ເປັນລະດູທີ່ສະບາຍ ເໝາະແກ່ການເດີນທາງໄກ ຂໍໃຫ້ເຈົ້າສາກະຍະແລະເຈົ້າໂກລິຍະທັງຫຼາຍ ຈົ່ງໄດ້ເຫັນພະອົງຜູ້ກຳລັງສະເດັດຂ້າມແມ່ນ້ຳໂລຫິນີ ຜັນພະພັກໄປທາງທິດປະຈິມ (ທິດຕາເວັນຕົກ) ເຖີດ."

‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;

Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;

Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu. (theragā. 527-530);

"ຊາວນາໄຖນາດ້ວຍຄວາມຫວັງ ຫວ່ານພືດພັນດ້ວຍຄວາມຫວັງ ພວກພໍ່ຄ້າຜູ້ສະແຫວງຫາຊັບ ຍ່ອມເດີນທາງຂ້າມມະຫາສະໝຸດດ້ວຍເຮືອດ້ວຍຄວາມຫວັງ ຂ້າພະອົງຢືນຢູ່ດ້ວຍຄວາມຫວັງອັນໃດ ຂໍຄວາມຫວັງອັນນັ້ນຂອງຂ້າພະອົງຈົ່ງສຳເລັດເຖີດ."

‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;

Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);

"ອາກາດບໍ່ໜາວເກີນໄປ ບໍ່ຮ້ອນເກີນໄປ ບໍ່ມີໄພຄືຄວາມອຶດຢາກຂາດແຄນອາຫານ ພື້ນດິນຂຽວສົດງົດງາມດ້ວຍຫຍ້າແພກ ຂ້າແຕ່ພະມະຫາມຸນີ ນີ້ເປັນເວລາອັນສົມຄວນແລ້ວ."

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

"ຊາວນາທັງຫຼາຍຍ່ອມຫວ່ານພືດພັນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ພະຍາຝົນຍ່ອມຕົກຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ຊາວນາຍ່ອມໄຖນາຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ເຂົ້າກ້າແລະພືດພັນຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍລິບູນໃນແວ່ນແຄວ້ນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ."

‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānappatī dadanti;

Punappunaṃ dānappatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

"ພວກຍາຈົກຍ່ອມທ່ຽວຂໍຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ພວກທານະບໍດີຍ່ອມໃຫ້ທານຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ພວກທານະບໍດີໃຫ້ທານຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າແລ້ວ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງສຸຄະຕິໂລກສະຫວັນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ."

‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti, yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;

Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo.

"ບຸລຸດຜູ້ເປັນວີລະບຸລຸດ ມີປັນຍາອັນກv້າງຂວາງດັ່ງແຜ່ນດິນ ເກີດໃນຕະກູນໃດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕະກູນນັ້ນບໍລິສຸດຕະຫຼອດເຈັດຊົ່ວໂຄດ ຂ້າພະອົງເຊື່ອວ່າ ພະອົງຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາທັງຫຼາຍ ຊົງສາມາດເຮັດໄດ້ ເພາະພະມຸນີຜູ້ມີຊື່ວ່າ 'ສັດຈະ' (ມີຊື່ແທ້ຈິງ) ເກີດມາຈາກພະອົງ."

‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;

Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.

"ພະບິດาຂອງພະມະເຫສີເຈົ້າ (ພະພຸດທະເຈົ້າ) ຊົງພະນາມວ່າ 'ສຸດໂທທະນະ' ສ່ວນພະມານດາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ 'ມາຍາ' ພະນາງຊົງບໍລິຫານພະໂພທິສັດດ້ວຍພະຄັນ ແລ້ວເມື່ອສິ້ນພະຊົນ ຍ່ອມຊົງເພີດເພີນຢູ່ໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ (ຕຸສິຕາ)."

‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;

Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehī’’ti. (theragā. 531-535);

"ພະນາງໂຄຕະມີນັ້ນ ສິ້ນພະຊົນເຄື່ອນຈາກມະນຸດໂລກນີ້ໄປແລ້ວ ເປັນຜູ້ພ້ອມພູນດ້ວຍກາມອັນເປັນທິb ພະນາງຍ່ອມເພີດເພີນດ້ວຍກາມະຄຸນທັງຫ້າ ໂດຍມີໝູ່ເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນແວດລ້ອມຢູ່ ດັ່ງນີ້."

Imā [Pg.58] gāthā abhāsi. Tattha aṅgārinoti aṅgārāni viyāti aṅgārāni. Aṅgārāni rattapavāḷavaṇṇāni rukkhānaṃ pupphaphalāni, tāni etesaṃ santīti aṅgārino, abhilohitakusumakisalayehi aṅgāravuṭṭhisamparikiṇṇā viyāti attho. Dānīti imasmiṃ kāle. Dumāti rukkhā. Bhadanteti bhaddaṃ ante etassāti, ‘‘bhadante’’ti ekassa da-kārassa lopaṃ katvā vuccati. Guṇavisesayutto, guṇavisesayuttānañca aggabhūto satthā. Tasmā, bhadanteti satthu ālapanameva, paccattavacanañcetaṃ ekārantaṃ ‘‘sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve’’tiādīsu viya. Idha pana sambodhanaṭṭhe daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ, ‘‘bhadanteti ālapana’’nti. ‘‘Bhaddasaddena samānatthaṃ padantarameka’’nti keci. Phalāni esantīti phalesino. Acetanepi hi sacetanakiriyaṃ āha. Evaṃ therena yācito bhagavā tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamanaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhitova adiṭṭhapubbavesaṃ disvā raññā ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘amaccaputtaṃ tayā bhagavato santikaṃ pesitaṃ maṃ na jānāsi, tvaṃ evaṃ pana jānāhī’’ti dassento –

ພະເຖລະໄດ້ກ່າວຄາຖາເຫຼົ່ານີ້. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "aṅgārinoti" ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີດອກແລະຜົນສີແດງຄືດັ່ງຖ່ານໄຟແລະປະກາລັງສີແດງ ເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອັງຄາລີ" (ມີສີຄືຖ່ານໄຟ) ອະທິບາຍວ່າ ມີດອກແລະຍອດອ່ອນສີແດງຈັດ ປຽbເໝືອນຖືກແວດລ້ອມດ້ວຍຫ່າຝົນຖ່ານໄຟ. ຄຳວ່າ "dānīti" ໝາຍເຖິງ ໃນເວລານີ້. ຄຳວ່າ "dumāti" ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "bhadanteti" ໝາຍເຖິງ ພະອົງຜູ້ມີທຳອັນຈະເລີນໃນພາຍໃນ ຕັດຕົວອັກສອນ "ທະ" (da-kāra) ອອກຕົວໜຶ່ງແລ້ວຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ພະທັນເຕ" (bhadante) ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພະສາດສະດາ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນວິເສດ ແລະເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນບັນດາຜູ້ມີຄຸນວິເສດທັງຫຼາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ "bhadante" ຈຶ່ງເປັນພຽງຄຳຮ້ອງເອີ້ນພະສາດສະດາເທົ່ານັ້ນ ແລະຄຳນີ້ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ເອ (ekāranta) ເປັນປະຖົມມະວິພັດ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ "sugate, paṭikamme, sukhe, dukkhe, jīve" ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າໃຊ້ໃນອັດອາລົບ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "bhadanteti ālapanaṃ" (ຄຳວ່າ ພະທັນເຕ ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ). ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ເປັນບົດອື່ນທີ່ມີເນື້ອຄວາມສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ ພັດທະ (bhadda)". ຄຳວ່າ "phalesino" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະແຫວງຫາໝາກຜົນ. ດ້ວຍວ່າ ພະເຖລະກ່າວເຖິງກິລິຍາຂອງສິ່ງທີ່ມີເຈດຕະນາ ແມ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີເຈດຕະນາ (ຕົ້ນໄມ້). ເມື່ອພະເຖລະກາບທູນອາລາດທະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງເລັງເຫັນການບັນລຸຄຸນວິເສດຂອງມະຫາຊົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍໃນການສະເດັດໄປນັ້ນ ຈຶ່ງມີພະຂີນາສົບສອງໝື່ນຮູບເປັນບໍລິວານ ສະເດັດຫຼີກໄປຈາກເມືອງລາຊະຄຶ ໂດຍການສະເດັດຈາລີກໄປຢ່າງບໍ່ຮີbຮ້ອນ ສູ່ຫົນທາງໄປເມືອງກະບິນລະພັດ. ພະເຖລະໄປສູ່ເມືອງກະບິນລະພັດດ້ວຍລິດ ຢືນຢູ່ເທິງອາກາດຕໍ່ໜ້າພະລາຊາ ເມື່ອພະລາຊາເຫັນຮູບຮ່າງທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ ຈຶ່ງຕັດຖາມວ່າ "ທ່ານແມ່ນໃຜ?" ພະເຖລະເມື່ອຈະສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ "ມະຫາລາດ ພະອົງບໍ່ຮູ້ຈັກຂ້າພະອົງ ຜູ້ເປັນບຸດຂອງອາມາດ ທີ່ພະອົງສົ່ງໄປສູ່ສຳນັກຂອງພະຜູ້ມີພະພາກດອກບໍ ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຂໍພະອົງຈົ່ງຊົງຊາbຢ່າງນີ້ເຖີດ" ຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) –

"ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ເປັນສາກະຍະ ຂ້າພະອົງເປັນບຸດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງອົດທົນຕໍ່ສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນອົດທົນໄດ້ຍາກ (ຊົງຄອບງຳມານທັງຫ້າ) ຊົງມີພະລັງສະຫວ່າງສະໄຫວອອກຈາກພະວໍລະກາຍ (ອັງຄີລົດ) ຜູ້ບໍ່ມີໃຜປຽບປານ ຜູ້ຄົງທີ່ ມະຫາລາດຊົງເປັນພະບິດາຂອງພະບິດາຂອງຂ້າພະອົງ ໂດຍທຳແລ້ວ ຂ້າແຕ່ພະໂຄຕະມະ ພະອົງຈຶ່ງເປັນພະໄອຍະກາ (ປູ່) ຂອງຂ້າພະອົງ."

Gāthamāha.

ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໄດ້ກ່າວຄາຖາ.

Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa orassa putto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalassa bodhisambhārassa mahākāruṇikādhikārassa ca sahanato vahanato, tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato, āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhanena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa [Pg.59] sahanato, tattha vā sādhukāribhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassāti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso, siddhatthoti dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anūpamassa. Iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇappattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohārena tvaṃ pitā asi. Sakkāti jātivasena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajāti lokiyajātīti dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti rājānaṃ gottena ālapati. Ayyakosīti pitāmaho asi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.

ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "buddhassa puttomhīti" ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະອົງເປັນບຸດທີ່ເກີດຈາກພະອຸລະ (ອົກ) ຂອງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ. ບົດວ່າ "asayhasāhinoti" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊົງອົດທົນແລະຊົງແbກຮັບພາລະ ເພາະຄົນອື່ນໆ ຍົກເວັ້ນພະມະຫາໂພທິສັດກ່ອນການຕັດສະຮູ້ ບໍ່ສາມາດຈະອົດທົນຫຼືແbກຮັບໄດ້ ເຊິ່ງພະໂພທິສົມພານທັງປວງອັນຄົນອື່ນອົດທົນໄດ້ຍາກ ແລະພະມະຫາກະລຸນາທິການ ແລະອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊົງອົດທົນແລະຊົງຄອບງຳມານທັງຫ້າອັນຄົນອື່ນບໍ່ສາມາດຈະຄອບງຳໄດ້ ແລະຊົງອົດທົນຕໍ່ພະພຸດທະກິດອັນຄົນອື່ນບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ການພິຈາລະນາຮູ້ອັດທະຍາໄສ, ອະນຸໄສ, ຈະລິດ, ແລະອະທິມຸດ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຊົງສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍປະໂຫຍດໃນປະຈຸບັນ, ປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ, ແລະປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ (ພະນິພານ) ຕາມສົມຄວນ ຫຼືເພາະຊົງເຮັດພຸດທະກິດນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດເປັນຢ່າງດີ ເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະໄຊຫະສາຫີ" (ຜູ້ຊົງອົດທົນຕໍ່ສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນອົດທົນໄດ້ຍາກ). ບົດວ່າ "aṅgīrasassāti" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມບໍລິບູນດ້ວຍສີລະຄຸນເປັນຕົ້ນອັນຊົງເຮັດໃຫ້ເໝືອນດັ່ງອະໄວຍະວະຂອງພະອົງ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີລັດສະໝີແຜ່ຊ່ານອອກມາຈາກພະວໍລະກາຍທຸກສ່ວນ. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ "ຊື່ທັງສອງ ຄື ອັງຄີລົດ ແລະ ສິດທັດຖະ ນີ້ ພະບິດາຊົງຕັ້ງໃຫ້ເອງ". ບົດວ່າ "appaṭimassāti" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບໍ່ມີໃຜປຽບປານ. ບົດວ່າ "tādino" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຄົງທີ່ ເພາະບັນລຸລັກສະນະຄວາມເປັນຜູ້ຄົງທີ່ໃນອິດຖາລົມແລະອະນິດຖາລົມ. ບົດວ່າ "pitupitā mayhaṃ tuvaṃsī" ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນອະລິຍະຊາດ ພະອົງຊົງເປັນພະບິດາຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພະບິດາຂອງຂ້າພະອົງ ໂດຍສົມມຸດໂລກ. ຄຳວ່າ "sakkā" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພະລາຊາໂດຍຕະກູນ. ບົດວ່າ "dhammenā" ໝາຍເຖິງ ໂດຍສະພາວະ ຄື ໂດຍການປະສົມປະສານກັນລະຫວ່າງອະລິຍະຊາດແລະໂລກິຍະຊາດ. ຄຳວ່າ "gotamā" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພະລາຊາໂດຍໂຄດ. ບົດວ່າ "ayyakosī" ໝາຍເຖິງ ຊົງເປັນພະໄອຍະກາ (ປູ່). ແລະໃນທີ່ນີ້ ພະເຖລະເມື່ອກ່າວຄຳວ່າ "buddhassa puttomhi" ເປັນຕົ້ນ ກໍຄືການພະຍາກອນພະອໍລະຫັດຕະຜົນນັ້ນເອງ.

Evaṃ pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā, bhante, gantukāmattha, bhuñjathā’’ti ca vutte, ‘‘satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti. ‘‘Kahaṃ pana satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipanno’’ti. ‘‘Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato harissatha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ sampāpuṇāti, tāvassa ito piṇḍapātaṃ harathā’’ti vutte thero bhattakiccaṃ katvā rañño parisāya ca dhammaṃ kathetvā satthu āgamanato puretarameva sakalarājanivesanaṃ ratanattaye abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanāmetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanamagge divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehatoyeva piṇḍapātaṃ āharitvā adāsi. Atha naṃ bhagavā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pituno sakalanivesanaṃ pasādetī’’ti ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

ເມື່ອພະເຖລະເຮັດໃຫ້ພະລາຊາຊົງຊາບຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພະລາຊາຊົງມີຄວາມເບີກບານຍິນດີ ຈຶ່ງໃຫ້ນັ່ງເທິງພະລາຊະບັນລັງອັນມີຄ່າສູງ ແລ້ວຊົງຖວາຍອາຫານອັນມີລົດຊາດອັນເລີດຕ່າງໆ ທີ່ຈັດກຽມໄວ້ສະເພາະພະອົງຈົນເຕັມບາດ ພະເຖລະກໍສະແດງອາການຈະສະເດັດຫຼີກໄປ. ເມື່ອພະລາຊາກາbທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຢາກສະເດັດໄປ ຂໍຈົ່ງສັນເຖີດ" ພະເຖລະກ່າວວ່າ "ຂ້າພະອົງຈັກໄປສັນໃນສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ". ພະລາຊາຖາມວ່າ "ກໍພະສາດສະດາປະທັບຢູ່ໃສ?" ພະເຖລະຕອບວ່າ "ພະອົງມີພິກຂຸສອງໝື່ນຮູບເປັນບໍລິວານ ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຫົນທາງເພື່ອໃຫ້ພວກພະອົງໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າ". ເມື່ອພະລາຊາກາbທູນວ່າ "ຂໍທ່ານຈົ່ງສັນບິນທະບາດນີ້ເຖີດ ແລ້ວນຳບິນທະບາດອື່ນໄປຖວາຍພະຜູ້ມີພະພາກ ແລະຕາbໃດທີ່ບຸດຂອງເຮົາຍັງບໍ່ທັນສະເດັດມາຮອດເມືອງນີ້ ຂໍທ່ານຈົ່ງນຳບິນທະບາດຈາກພະລາຊະວັງນີ້ໄປຖວາຍພະອົງຕາບນັ້ນ" ພະເຖລະກໍໄດ້ເຮັດພັດຕະກິດ (ສັນເຂົ້າ) ແລ້ວສະແດງທຳແກ່ບໍລິສັດຂອງພະລາຊາ ເຮັດໃຫ້ພະລາຊະວັງທັງໝົດມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນພະຣັດຕະນະໄຕ ກ່ອນທີ່ພະສາດສະດາຈະສະເດັດມາຮອດເສຍອີກ ທ່າມກາງສາຍຕາຂອງມະຫາຊົນທັງປວງ ພະເຖລະໄດ້ໂຍນບາດທີ່ເຕັມດ້ວຍອາຫານອັນຄວນນຳໄປຖວາຍພະສາດສະດາຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ ແລ້ວຕົນເອງກໍເຫາະຂຶ້ນສູ່ເວຫາ ນຳບິນທະບາດນັ້ນໄປນ້ອມຖວາຍໄວ້ໃນພະຫັດຂອງພະສາດສະດາ. ພະສາດສະດາຊົງສະເຫວີຍບິນທະບາດນັ້ນ. ໂດຍທຳນອງນີ້ ພະເຖລະໄດ້ນຳບິນທະບາດຈາກພະລາຊະວັງນັ້ນເອງ ໄປຖວາຍແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກ ຜູ້ສະເດັດໄປວັນລະໜຶ່ງໂຍດ ຕະຫຼອດຫົນທາງຫົກສິບໂຍດທຸກໆ ວັນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງດຳລິວ່າ "ພະເຖລະຜູ້ນີ້ ເຮັດໃຫ້ພະລາຊະວັງທັງໝົດຂອງພະບິດາຂອງເຮົາເຫຼື້ອມໃສ" ຈຶ່ງຊົງສະຖາປະນາພະເຖລະໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຕະກູນເຫຼື້ອມໃສ ກາລຸທາຍີນີ້ເປັນຜູ້ເລີດສຸດ".

48-9. Evaṃ so katapuññasambhārānurūpena arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ [Pg.60] pakāsento padumuttarassa buddhassātiādimāha. Addhānaṃ paṭipannassāti apararaṭṭhaṃ gamanatthāya dūramaggaṃ paṭipajjantassa. Carato cārikaṃ tadāti antomaṇḍalaṃ majjhemaṇḍalaṃ bahimaṇḍalanti tīṇi maṇḍalāni tadā cārikaṃ carato carantassa padumuttarabuddhassa bhagavato suphullaṃ suṭṭhu phullaṃ pabodhitaṃ gayha gahetvā na kevalameva padumaṃ, uppalañca mallikaṃ vikasitaṃ ahaṃ gayha ubhohi hatthehi gahetvā pūresinti sambandho. Paramannaṃ gahetvānāti paramaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ madhuraṃ sabbasupakkaṃ sāliodanaṃ gahetvā satthuno adāsiṃ bhojesinti attho.

໔໘-໙. ໂດຍທຳນອງນີ້ ພະກາລຸທາຍີເຖລະນັ້ນ ບັນລຸພະອໍລະຫັດຕາມສົມຄວນແກ່ບຸນສົມພານທີ່ໄດ້ສ້າງສົມໄວ້ ແລະໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນບາລະມີໃນອະດີດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "padumuttarassa buddhassā" ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "addhānaṃ paṭipannassā" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກຳລັງສະເດັດສູ່ຫົນທາງໄກເພື່ອສະເດັດໄປສູ່ຕ່າງແຄວ້ນ. ບົດວ່າ "carato cārikaṃ tadā" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກຳລັງສະເດັດຈາລີກໄປໃນມົນທົນທັງສາມ ຄື ອັນຕະມົນທົນ (ມົນທົນພາຍໃນ), ມັດຊິມະມົນທົນ (ມົນທົນທ່າມກາງ), ແລະພາຫິລະມົນທົນ (ມົນທົນພາຍນອກ) ໃນເວລານັ້ນ ແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະລະ ຜູ້ມີພະພາກ. ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ (ສຳພັນ) ພຶງເຮັດດັ່ງນີ້ວ່າ ຂ້າພະອົງຖືເອົາດອກບົວຫຼວງທີ່ເbີກບານດີແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ດອກບົວຫຼວງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງຖືເອົາດອກບົວຂຽວ (ອຸບົນ) ແລະດອກມະລິ ທີ່ເbີກບານແລ້ວ ດ້ວຍມືທັງສອງ ແລ້ວໄດ້ບູຊາ (ຖວາຍ). ບົດວ່າ "paramannaṃ gahetvānā" ອະທິບາຍວ່າ ຖືເອົາເຂົ້າປາຍາດອັນເລີດ ປະເສີດ ຫວານ ແລະຫຸງຕົ້ມຢ່າງດີທຸກປະການ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍ (ໃຫ້ສະເຫວີຍ) ແກ່ພະສາດສະດາ.

97. Sakyānaṃ nandijananoti sakyarājakulānaṃ bhagavato ñātīnaṃ ārohapariṇāharūpayobbanavacanālapanasampattiyā nandaṃ tuṭṭhiṃ janento uppādento. Ñātibandhu bhavissatīti ñāto pākaṭo bandhu bhavissati. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໙໗. ບົດວ່າ "sakyānaṃ nandijananoti" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີພໍໃຈແກ່ພະຍາດທັງຫຼາຍຂອງພະຜູ້ມີພະພາກ ຜູ້ເປັນເຊື້ອສາຍສາກະຍະລາຊະຕະກູນ ດ້ວຍຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງສ່ວນສູງ, ສ່ວນກວ້າງ, ຮູບຮ່າງ, ຄວາມເປັນໜຸ່ມສາວ, ແລະການກ່າວວາຈາອັນອ່ອນຫວານ. ບົດວ່າ "ñātibandhu bhavissatī" ໝາຍເຖິງ ຈະເປັນຍາດຜູ້ປາກົດ (ຮູ້ຈັກກັນດີ). ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ພຶງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ ດັ່ງນີ້.

Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

5. Mogharājattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂມຄະຣາຊະເຖຣະ

Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato mogharājattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle puna brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato ekadivasaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ rathiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā ‘‘yāvatā rūpino satthā’’tiādīhi chahi gāthāhi abhitthavitvā bhājanaṃ pūretvā madhuṃ upanesi. Satthā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapabhagavato kāle kaṭṭhavāhanassa nāma rañño amacco hutvā nibbatto tena satthu ānayanatthāya [Pg.61] pesito satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā tato cuto ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā mogharājāti laddhanāmo bāvarīyabrāhmaṇassa santike uggahitasippo saṃvegajāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tāpasasahassaparivāro ajitādīhi saddhiṃ satthu santikaṃ pesito tesaṃ pannarasamo hutvā pañhaṃ pucchitvā vissajjanapariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ rajanalūkhanti visesena tividhenapi lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tena naṃ satthā lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Atthadassī tu bhagavā" ເປັນຕົ້ນ ຄືອະປະທານຂອງພຣະໂມຄະຣາຊະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບາຣະມີອັນໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານةດີ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ວັນໜຶ່ງ ເມື່ອຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງຕັ້ງພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ຊົງຈີວອນເສົ້າໝອງ ປາຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາຖະໜາ ໄດ້ເຮັດບຸນໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະອັດຖະທັດສີພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມອີກຄັ້ງ ໄດ້ສຶກສາສິລະປະວິທະຍາຂອງພວກພຣາມຈົນສຳເລັດ. ວັນໜຶ່ງ ເຫັນພຣະອັດຖະທັດສີຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ສະເດັດໄປຕາມຖະໜົນ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດດ້ວຍເບນຈະປະດິດ ປະນົມມືຂຶ້ນເໜືອຫົວ ໄດ້ສັນເສີນດ້ວຍຄາຖາ 6 ບົດ ມີຄຳວ່າ "yāvatā rūpino satthā" ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄດ້ຕື່ມນ້ຳເຜິ້ງໃສ່ພາຊະນະຈົນເຕັມນ້ອມເຂົ້າໄປຖວາຍ. ພຣະສາດສະດາຊົງຮັບແລ້ວ ໄດ້ຊົງເຮັດອະນຸໂມທະນາ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດ ໃນສະໄໝຂອງພຣະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດເປັນອຳມາດຂອງພຣະຣາຊານາມວ່າ ກັດຖະວาຫະນະ. ພຣະຣາຊາຊົງສົ່ງເຂົາໄປເພື່ອອັນເຊີນພຣະສາດສະດາ ເຂົາໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ໄດ້ຟັງທຳ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງອອກບວດ ໄດ້ບຳເພັນສະມະນະທຳຕະຫຼອດສອງໝື່ນປີ ເມື່ອຈຸຕິຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕิພູມເທົ່ານັ້ນຕະຫຼອດໜຶ່ງພຸດທັນດອນ. ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໄດ້ຮັບຊື່ວ່າ ໂມຄະຣາຊະ ໄດ້ສຶກສາສິລະປະວິທະຍາໃນສຳນັກຂອງພຣາມພາວະລີ ເກີດຄວາມສັງເວດ ຈຶ່ງອອກບວດເປັນດາບົດ ມີດາບົດໜຶ່ງພັນເປັນບໍລິວານ ໄດ້ຮັບການສົ່ງໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາຮ່ວມກັບອະຊິຕະເປັນຕົ້ນ ເປັນຄົນທີສິບຫ້າໃນບັນດາພວກເຂົາ ໄດ້ທູນຖາມບັນຫາ ແລະໃນທີ່ສຸດແຫ່ງການວິສັດຊະນາ ໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ. ເມື່ອບັນລຸພຣະອະຣະຫັດແລ້ວ ໄດ້ຊົງຜ້າບັງສະກຸນອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມເສົ້າໝອງ 3 ປະການ ຄື ເສົ້າໝອງດ້ວຍສັດຕຣາ (ການຕັດ) ເສົ້າໝອງດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ແລະເສົ້າໝອງດ້ວຍນ້ຳຍ້ອມ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຈຶ່ງຊົງຕັ້ງທ່ານໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດຂອງພວກພຣະພິກຂຸຜູ້ຊົງຈີວອນເສົ້າໝອງ.

64. Evaṃ so paṇidhānānurūpena arahattaphalaṃ patvā attano pubbasambhāraṃ disvā pubbakammāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthameva.

໖໔. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະໂມຄະຣາຊະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນຕາມຄວນແກ່ຄຳປາຖະໜາແລ້ວ ເຫັນບຸພພະສົມພານຂອງຕົນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານກຳໃນຊາດກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Atthadassī tu bhagavā" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

73. Puṭakaṃ pūrayitvānāti puṭakaṃ vuccati vārakaṃ, ghaṭaṃ vā. Aneḷakaṃ niddosaṃ makkhikaṇḍavirahitaṃ khuddamadhunā ghaṭaṃ pūretvā taṃ ubhohi hatthehi paggayha pakārena ādarena gahetvā mahesino bhagavato upanesinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໗໓. ຄຳວ່າ "Puṭakaṃ pūrayitvānā" ຄວາມວ່າ ພາຊະນະ ຫຼື ໝໍ້ ເອີ້ນວ່າ ປຸຕະກະ. ການຕື່ມນ້ຳເຜິ້ງປ່າອັນປາສະຈາກໂທດ ຄືບໍ່ມີຕົວອ່ອນຂອງເຜິ້ງ ໃຫ້ເຕັມໝໍ້ ແລ້ວປະຄອງດ້ວຍມືທັງສອງ ຈັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວໄດ້ນ້ອມເຂົ້າໄປຖວາຍແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ແສຫວັງຄຸນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງບົດ. ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Mogharājattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Consolidated translation of Mogharājattheraapadānavaṇṇanā samattā: ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂມຄະຣາຊະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

6. Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາอະປະທານຂອງພຣະອະທິມຸດຕະເຖຣະ

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato adhimuttattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.adhimuttattheragāthāvaṇṇanā). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassimhi lokanāthe parinibbute ekasmiṃ kulagehe nibbatto ratanattaye pasanno bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ucchūhi maṇḍapaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā pariyosāne santipadaṃ paṇidhesi. So tato cuto devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasīditvā saddhāya patiṭṭhitattā adhimuttattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhī" ເປັນຕົ້ນ ຄືອະປະທານຂອງພຣະອະທິມຸດຕະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບາຣະມີອັນໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ. ເມື່ອພຣະອັດຖະທັດສີພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງໂລກ ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີຕະກູນໜຶ່ງ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣ ໄດ້ນິມົນພຣະພິກຂຸສົງ ໃຫ້ສ້າງມົນທົບດ້ວຍຕົ້ນອ້ອຍ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານ ແລະໃນທີ່ສຸດ ໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາຖະໜາເຖິງສັນຕິບົດ. ເຂົາເຄື່ອນຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີຕະກູນໜຶ່ງ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜາ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສັດທາ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ ພຣະອະທິມຸດຕະເຖຣະ.

84. Evaṃ [Pg.62] katasambhāravasena arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໘໔. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸພພະສົມພານທີ່ໄດ້ສ້າງໄວ້ຢ່າງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ ລະນຶກເຖິງກຳໃນຊາດກ່ອນຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhī" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອະທິມຸດຕະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

7. Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະລະສຸນະລາຍະກະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato lasuṇadāyakattherassa apadānaṃ. Esopāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ nissāya vane vasanto bahūni lasuṇāni ropetvā tadeva vanamūlaphalañca khādanto vihāsi. So bahūni lasuṇāni kājenādāya manussapathaṃ āharitvā pasanno dānaṃ datvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa bhesajjatthāya datvā gacchati. Evaṃ so yāvajīvaṃ puññāni katvā teneva puññabalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde uppanno paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbakammavasena lasuṇadāyakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Himavantassāvidūre" ເປັນຕົ້ນ ຄືອະປະທານຂອງພຣະລະສຸນະລາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບາຣະມີອັນໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນ ຈຶ່ງລະຖິ້ມເຮືອນ ອອກບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ປ່າໃກ້ພູຫິມະພານ ໄດ້ປູກກະທຽມເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ແລະຂົບສັນແຕ່ຫົວມັນ, ຮາກໄມ້ ແລະໝາກໄມ້ໃນປ່ານັ້ນ. ດາບົດນັ້ນ ໄດ້ຫາບກະທຽມເປັນຈຳນວນຫຼາຍມາຍັງທາງທີ່ມະນຸດສັນຈອນ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍທານແກ່ພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ເພື່ອເປັນຢາຮັກສາໂລກ ແລ້ວຈຶ່ງຫຼີກໄປ. ດ້ວຍການເຮັດບຸນຕະຫຼອດຊີວິດຢ່າງນີ້ ດ້ວຍແຮງບຸນນັ້ນ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດา ແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງ ໂດຍລຳດັບແລ້ວ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ມີສັດທາ ອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ ປາກົດຊື່ຕາມກຳໃນຊາດກ່ອນວ່າ ພຣະລະສຸນະລາຍະກະເຖຣະ.

89. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himālayapabbatassa pariyosāne manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne yadā vipassī bhagavā udapādi, tadā ahaṃ tāpaso ahosinti sambandho. Lasuṇaṃ upajīvāmīti rattalasuṇaṃ ropetvā tadeva gocaraṃ katvā jīvikaṃ kappemīti attho. Tena vuttaṃ ‘‘lasuṇaṃ mayhabhojana’’nti.

໘໙. ເມື່ອລະນຶກເຖິງກຳໃນຊາດກ່ອນຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Himavantassāvidūre" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດວ່າ: ໃນເວລາທີ່ພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ ທີ່ບໍລິເວນສຸດເຂດພູຫິມະພານ ອັນເປັນບ່ອນສັນຈອນຂອງມະນຸດ ໃນເວລານັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນດາບົດ. ຄຳວ່າ "lasuṇaṃ upajīvāmī" ຄວາມວ່າ ປູກກະທຽມແດງ ແລ້ວອາໄສພູເຂົານັ້ນເປັນບ່ອນຫາລ້ຽງຊີບ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "lasuṇaṃ mayhabhojanaṃ".

90. Khāriyo pūrayitvānāti tāpasabhājanāni lasuṇena pūrayitvā kājenādāya saṅghārāmaṃ saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ hemantādīsu tīsu kālesu saṅghassa catūhi iriyāpathehi vasanavihāraṃ agacchiṃ agamāsinti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti ahaṃ santuṭṭho somanassayuttacittena saṅghassa lasuṇaṃ adāsinti attho.

໙໐. ຄຳວ່າ "Khāriyo pūrayitvānā" ຄວາມວ່າ ຕື່ມໃສ່ກະຊ້າຂອງດາບົດໃຫ້ເຕັມດ້ວຍກະທຽມ ແລ້ວຫາບໄປສູ່ສັງຄາຣາມ ອັນເປັນທີ່ຢູ່ຂອງສົງ ໃນລະດູໜາວເປັນຕົ້ນ ທັງສາມລະດູ ໄດ້ໄປສູ່ວິຫານທີ່ຢູ່ອາໄສດ້ວຍອິຣິຍາບົດທັງສີ່ຂອງສົງ. ຄຳວ່າ "haṭṭho haṭṭhena cittenā" ຄວາມວ່າ ເຮົາມີຄວາມຍິນດີ ມີຈິດປະກອບດ້ວຍໂສມະນັດ ໄດ້ຖວາຍກະທຽມແກ່ສົງ.

91. Vipassissa…pe… [Pg.63] niratassahanti narānaṃ aggassa seṭṭhassa assa vipassissa bhagavato sāsane nirato nissesena rato ahanti sambandho. Saṅghassa…pe… modahanti ahaṃ saṅghassa lasuṇadānaṃ datvā saggamhi suṭṭhu aggasmiṃ devaloke āyukappaṃ dibbasampattiṃ anubhavamāno modiṃ, santuṭṭho bhavāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໙໑. ຄຳວ່າ "Vipassissa...pe... niratassaha" ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ຍິນດີຢ່າງຍິ່ງໃນພຣະສາສະໜาຂອງພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ເລີດກວ່າໝູ່ມະນຸດ. ຄຳວ່າ "saṅghassa...pe... modaha" ຄວາມວ່າ ເຮົາຖວາຍທານກະທຽມແກ່ສົງແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດຕະຫຼອດອາຍຸກຳ ໃນເທວະໂລກອັນປະເສີດສຸດໃນສະຫວັນ ມີຄວາມຍິນດີ ແລະເບີກບານ. ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະລະສຸນະລາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

8. Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອາຍາຄະທາຍະກະເຖຣະ

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato āyāgadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato parinibbutakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasanno vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā atimanoharaṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ kārāpetvā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ datvā cittaṃ pasādesi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesuyeva saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paṭiladdhasaddho pabbajitvā ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññavasena āyāgattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhī" ເປັນຕົ້ນ ຄືອະປະທານຂອງພຣະອາຍາຄະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບາຣະມີອັນໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນເວລາທີ່ພຣະສິຂີພຸດທະເຈົ້າ ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີຕະກູນໜຶ່ງ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜา ໄດ້ຈ່າຍຄ່າຈ້າງແກ່ພວກຊ่างໄມ້ ໃຫ້ສ້າງໂຮງສັນອັນຍາວຢຽດ ງົດງາມໜ້າເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ນິມົນພຣະພິກຂຸສົງ ໃຫ້ສັນອາຫານອັນປະນີດ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານ ເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຜ່ອງໃສ. ເຂົາເຮັດບຸນຕະຫຼອດອາຍຸ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີ ມີສັດທา ອອກບວດ ພາກເພຽນພະຍາຍາມ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ ປາກົດຊື່ຕາມກຳໃນຊາດກ່ອນວ່າ ພຣະອາຍາຄະເຖຣະ.

94. Evaṃ so katapuññasambhāravasena arahattaṃ patvā attanā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti vadataṃ ‘‘mayaṃ buddhā’’ti vadantānaṃ antare vare uttame sikhimhi bhagavati parinibbuteti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti saddhatāya haṭṭhapahaṭṭho somanassayuttacittatāya pahaṭṭhena cittena uttamaṃ thūpaṃ seṭṭhaṃ cetiyaṃ avandiṃ paṇāmayinti attho.

໙໔. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸພພະສົມພານທີ່ໄດ້ສ້າງໄວ້ຢ່າງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ ລະນຶກເຖິງກຸສົນກຳໃນຊາດກ່ອນຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້g່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhī" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "nibbute" ຄວາມວ່າ ໃນລະຫວ່າງພວກທີ່ກ່າວວ່າ 'ພວກເຮົາເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ' ເມື່ອພຣະສິຂີພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ. ຄຳວ່າ "haṭṭho haṭṭhena cittenā" ຄວາມວ່າ ເຮົາມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ເພາະຄວາມເຊື່ອ ແລະມີຈິດເບີກບານຢ່າງຍິ່ງ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ໄດ້ໄຫວ້ ໄດ້ນ້ອມອະພິວາດພຣະສະຖູບອັນປະເສີດ ພຣະເຈດີອັນເລີດ.

95. Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti ‘‘bhojanasālāya pamāṇaṃ kittaka’’nti pamāṇaṃ kathāpetvāti attho. Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti tadā tasmiṃ kāle ahaṃ kammakaraṇatthāya tesaṃ vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā āyāgaṃ [Pg.64] āyataṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ ahaṃ santuṭṭho somanassacittena kārapesahaṃ kārāpesiṃ ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໙໕. ຄຳວ່າ "Vaḍḍhakīhi kathāpetvā" ຄວາມວ່າ ໃຫ້ບອກກຳນົດຂะໜາດວ່າ 'ໂຮງສັນມີຂະໜາດເທົ່າໃດ'. ຄຳວ່າ "mūlaṃ datvānahaṃ tadā" ຄວາມວ່າ ໃນເວລານັ້ນ ເຮົາໄດ້ໃຫ້ຄ່າຈ້າງແກ່ພວກຊ່າງໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນເພື່ອເຮັດວຽກ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງໂຮງສັນອັນຍາວຢຽດ ເຮົາມີຄວາມຍິນດີ ມີຈິດໂສມະນັດ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນ, ບົດວ່າ "kārāpesahaṃ" ຄວນຕັດບົດເປັນ "kārāpesiṃ ahaṃ". ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

97. Āyāgassa idaṃ phalanti bhojanasāladānassa idaṃ vipākanti attho.

໙໗. ຄຳວ່າ "Āyāgassa idaṃ phalaṃ" ຄວາມວ່າ ນີ້ຄືຜົນວິບາກຂອງການຖວາຍໂຮງສັນ.

Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອາຍາຄະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະທຳມະຈັກກິກະເຖຣະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhammacakkikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno mahābhogo, so ratanattaye pasanno saddhājāto dhammasabhāyaṃ dhammāsanassa piṭṭhito ratanamayaṃ dhammacakkaṃ kāretvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu nibbattaṭṭhānesu sakkasampattiṃ cakkavattisampattiñca anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe uppanno vibhavasampanno sañjātasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmasadisanāmena dhammacakkikattheroti pākaṭo jāto ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Siddhatthassa bhagavato" ເປັນຕົ້ນ ຄືອະປະທານຂອງພຣະທຳມະຈັກກິກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບາຣະມີອັນໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະສິດທັດຖະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີບຸດແລະພັນລະຍາ ມີຊັບສົມບັດ ແລະມີໂພຄະສົມບັດຫຼາຍ. ເຂົາມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງທຳມະຈັກອັນເຮັດດ້ວຍຣັດຕະນະເຈັດປະການ ໄວ້ທາງຫຼັງທຳມະສາດໃນທຳມະສະພາ ແລ້ວໄດ້ບູຊາ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເຂົາໄດ້ສະເຫວີຍສັກກະສົມບັດ ແລະຈັກກະພັດຕິສົມບັດ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບັງເກີດໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດ ໂດຍລຳດັບແລ້ວ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະດີ ມີຊັບສົມບັດ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ ອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ ປາກົດຊື່ຕາມຊື່ກຸສົນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນວ່າ ພຣະທຳມະຈັກກິກະເຖຣະ.

102. So puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Sīhāsanassa sammukhāti sīhassa bhagavato nisinnassa sammukhā buddhāsanassa abhimukhaṭṭhāneti attho, dhammacakkaṃ me ṭhapitanti mayā dhammacakkākārena ubhato sīharūpaṃ dassetvā majjhe ādāsasadisaṃ kāretvā kataṃ dhammacakkaṃ ṭhapitaṃ pūjitaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Viññūhi medhāvīhi ‘‘atīva sundara’’nti vaṇṇitaṃ thomitaṃ sukataṃ dhammacakkanti sambandho.

໑໐໒. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນຕາມຄວນແກ່ບຸພພະສົມພານແລ້ວ ລະນຶກເຖິງກຳໃນຊາດກ່ອນຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Siddhatthassa bhagavato" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "sīhāsanassa sammukhā" ຄວາມວ່າ ຕໍ່ໜ້າພຣະແທ່ນທີ່ປະທັບຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ອົງອາດດັ່ງພະຍາສີຫະ ຄືໃນສະຖານທີ່ຫັນໜ້າເຂົ້າຫາພຣະພຸດທະອາສະນະ. ຄຳວ່າ "dhammacakkaṃ me ṭhapitaṃ" ຄວາມວ່າ ເຮົາໄດ້ສ້າງທຳມະຈັກ ໂດຍສະແດງຮູບສີຫະທັງສອງດ້ານໃນລັກສະນະຂອງທຳມະຈັກ ແລະເຮັດໃຫ້ຄືແວ່ນແຍງໃນທ່າມກາງ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງບູຊາໄວ້. ທຳມະຈັກນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ? ຄືທຳມະຈັກອັນເຮັດໄວ້ດີແລ້ວ ທີ່ພວກຜູ້ຮູ້ ພວກມີປັນຍາ ໄດ້ສັນເສີນຊົມເຊີຍວ່າ 'ງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ', ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງບົດ.

103. Cāruvaṇṇova [Pg.65] sobhāmīti suvaṇṇavaṇṇo iva sobhāmi virocāmīti attho. ‘‘Catuvaṇṇehi sobhāmī’’tipi pāṭho, tassa khattiyabrāhmaṇavessasuddajātisaṅkhātehi catūhi vaṇṇehi sobhāmi virocāmīti attho. Sayoggabalavāhanoti suvaṇṇasivikādīhi yoggehi ca senāpatimahāmattādīhi sevakehi balehi ca hatthiassarathasaṅkhātehi vāhanehi ca sahitoti attho. Bahujjanā bahavo manussā anuyantā mamānuvattantā niccaṃ niccakālaṃ parivārentīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໐໓. ຄຳວ່າ "Cāruvaṇṇova sobhāmī" ຄວາມວ່າ ເຮົາມີວັນນະງົດງາມຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງມີຜິວພັນສະເໝືອນຄຳ. ມີບົດຮຽນອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ "catuvaṇṇehi sobhāmi" ຄວາມວ່າ ເຮົາງົດງາມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍວັນນະທັງສີ່ ຄື ກະສັດ, ພຣາມ, ເພດ, ສູດ. ຄຳວ່າ "sayoggabalavāhano" ຄວາມວ່າ ປະກອບດ້ວຍຍານພາຫະນະທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ເຊັ່ນ ວໍຄຳ ເປັນຕົ້ນ ແລະປະກອບດ້ວຍກຳລັງພົນ ເຊັ່ນ ເສນາບໍດີ, ມະຫາອຳມາດ ແລະຂ້າຣາຊະການ ເປັນຕົ້ນ ແລະປະກອບດ້ວຍພາຫະນະທີ່ມີຊີວິດ ເຊັ່ນ ຊ້າງ, ມ້າ, ລົດ. ຄຳວ່າ "bahujjanā" ຄື ມະນຸດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດວ່າ ມະນຸດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ໄດ້ຕິດຕາມເຮົາ ຫ້ອມລ້ອມເຮົາຢູ່ເປັນນິດ ຕະຫຼອດການ. ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະທຳມະຈັກກິກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

10. Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກັບປະຣຸກຂິຍະເຖຣະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato kapparukkhiyattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.576). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu nibbānādhigamūpāyabhūtāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto mahaddhano mahābhogo satthari pasanno sattahi ratanehi vicittaṃ suvaṇṇamayaṃ kapparukkhaṃ kāretvā siddhatthassa bhagavato cetiyassa sammukhe ṭhapetvā pūjesi. So evarūpaṃ puññaṃ katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sugatīsuyeva saṃsaranto kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu ārādhetvā pabbajito nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmena kapparukkhiyattheroti pākaṭo ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Siddhatthassa bhagavato" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະກັບປະຣຸກຂິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນພົບນັ້ນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປາຍເພື່ອບັນລຸພຣະນິພານ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງທີ່ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງຕົ້ນກັລປະພຶກອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ ປະດັບປະດາດ້ວຍລັດຕະນະ 7 ປະການ ແລ້ວນຳໄປຕັ້ງໄວ້ຕໍ່ໜ້າພຣະເຈດີຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ເພື່ອບູຊາ. ເຂົາເຮັດບຸນມີສະພາບປານນັ້ນແລ້ວ ດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພູມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ໂດຍລຳດັບ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ຟັງພຣະທຳແລ້ວເກີດສັດທາ ຍັງພຣະສາດສະດາໃຫ້ໂປດປານແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ໄດ້ປາກົດຊື່ວ່າ "ພຣະກັບປະຣຸກຂິຍະເຖຣະ" ຕາມຊື່ແຫ່ງກຸສົນກຳທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

108. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti seṭṭhassa uttamassa dhātunihitathūpassa cetiyassa sammukhaṭṭhāne vicittadusse anekavaṇṇehi visamena visadisena cittena manohare cinapaṭṭasomārapaṭṭādike dusse[Pg.66]. Lagetvā olaggetvā kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໐໘. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "siddhatthassa bhagavato" ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "Thūpaseṭṭhassa sammukhā" ໄດ້ແກ່ ໃນສະຖານທີ່ຕໍ່ໜ້າພຣະເຈດີອັນປະເສີດສຸດ ເພາະເປັນບ່ອນປະດິດສະຖານພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ. ຄຳວ່າ "vicittadusse" ໄດ້ແກ່ ຜ້າອັນວິຈິດ ທີ່ມີສີສັນຫຼາກຫຼາຍ ບໍ່ສະເໝີກັນ ບໍ່ຄືກັນ ງົດງາມ ຈັບໃຈ ເຊັ່ນ ຜ້າຈີນ ແລະ ຜ້າໂສມາຣະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Lagetvā" ແປວ່າ ຫ້ອຍໄວ້ (ແຂວນໄວ້). ຄຳວ່າ "kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຕັ້ງຕົ້ນກັລປະພຶກໄວ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກັບປະຣຸກຂິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Catutthavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີສີ່ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Upālivaggo

໕. ອຸປາລິວັກ

1. Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພາຄິເນຍຍຸປາລິເຖຣະ

Khīṇāsavasahassehītiādikaṃ āyasmato upālittherassa bhāgineyyupālittherassa apadānaṃ. Eso hi thero purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī hutvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmo himavantaṃ pāvisi. Tāpaso bhagavantaṃ puṇṇacandamiva virocamānaṃ dūratova disvā pasannamānaso ajinacammaṃ aṃse katvā añjaliṃ paggayha vanditvā ṭhitakova dasanakhasamodhānañjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā anekāhi upamāhi anekehi thutivacanehi bhagavantaṃ thomesi. Taṃ sutvā bhagavā – ‘‘ayaṃ tāpaso anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane pabbajitvā vinaye tikhiṇapaññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākaraṇamadāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Tato cuto devamanussesu saṃsaranto sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare upālittherassa bhāgineyyo hutvā nibbatti. So kamena vuddhippatto mātulassa upālittherasa santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. So attano ācariyassa samīpe vasitattā vinayapañhe tikhiṇañāṇo ahosi. Atha bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayapañhe tikhiṇapaññānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ bhāgineyyupālī’’ti taṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Khīṇāsavasahassehi" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະພາຄິເນຍຍຸປາລິເຖຣະ ຜູ້ເປັນຫຼານຊາຍຂອງພຣະອຸປາລິເຖຣະ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທิການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ແລ້ວ ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນ ຈຶ່ງລະທິ້ງເຮືອນ ອອກບວດເປັນຣືສີ ໄດ້ເປັນຜູ້ບັນລຸອະພິນຍາ 5 ສະມາບັດ 8 ແລ້ວອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຜູ້ມີຄວາມປະສົງໃນຄວາມວິເວກ ໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ. ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງເຫຼືອງເຫຼື້ອມຄືດັ່ງພຣະຈັນວັນເພັງແຕ່ໄກ ກໍມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ພາດໜັງເສືອໄວ້ທີ່ບ່າ ປະນົມມືຂຶ້ນໄຫວ້ ແລ້ວຢືນຢູ່ ປະນົມມືອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍແສງແຫ່ງເລັບທັງສິບໄວ້ເໜືອຫົວ ໄດ້ສັນລະເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍອຸປະມາຫຼາຍປະການ ແລະ ດ້ວຍຄຳສັນລະເສີນຫຼາຍຢ່າງ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຟັງຄຳສັນລະເສີນນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ປະທານພະຍາກອນວ່າ "ດາບົດນີ້ ໃນອະນາຄົດຕະການ ຈະໄດ້ບວດໃນສາດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ແລ້ວຈະໄດ້ເປັນຍອດຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາແຫຼມຄົມໃນທາງພຣະວິນັຍ". ດາບົດນັ້ນດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸ ມີຊານບໍ່ເສື່ອມ ໄດ້ບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ. ຈຸຕິຈາກພຣົມມະໂລກນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ສະեຫວີຍສົມບັດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນຫຼານຊາຍຂອງພຣະອຸປາລິເຖຣະ ໃນກຸງກະບິນລະພັດ. ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ໂດຍລຳດັບ ໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະອຸປາລິເຖຣະຜູ້ເປັນລຸງ ໄດ້ຮຽນກຳມະຖານ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເພາະອາໄສຢູ່ໃກ້ຊິດກັບພຣະອາຈານຂອງຕົນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີຍານປັນຍາແຫຼມຄົມໃນບັນຫາທາງພຣະວິນັຍ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ສະຖາປະນາພຣະເຖຣະອົງນັ້ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ມີປັນຍາແຫຼມຄົມໃນບັນຫາທາງພຣະວິນັຍ ພຣະພາຄິເນຍຍຸປາລິ ນີ້ເປັນຍອດ".

1. So [Pg.67] evaṃ etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khīṇāsavasahassehītiādimāha. Tattha ā samantato yāvabhavaggā savanti pavattantīti āsavā. Kāmāsavādayo cattāro āsavā, te khīṇā sositā visositā viddhaṃsitā yehi teti khīṇāsavā, teyeva sahassā khīṇāsavasahassā, tehi khīṇāsavasahassehi. Pareto parivuto lokanāyako lokassa nibbānapāpanako vivekaṃ anuyutto paṭisallituṃ ekībhavituṃ gacchateti sambandho.

໑. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "khīṇāsavasahassehi" ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "āsavā" ໄດ້ແກ່ ທຳອັນໄຫຼໄປ ຫຼື ເປັນໄປໂດຍຮອບ ຈົນຮອດພະວັກຄະພູມ. ອາສະວະມີ 4 ປະການ ມີກາມາສະວະເປັນຕົ້ນ ອາສະວະເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນພຣະຂີນາສົບເຫຼົ່າໃດ ໃຫ້ສິ້ນໄປແລ້ວ ໃຫ້ແຫ້ງໄປແລ້ວ ໃຫ້ແຫ້ງສະໜິດແລ້ວ ໃຫ້ພິນາດໄປແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອໍຣະຫັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ພຣະຂີນາສົບ" (khīṇāsavā). ພຣະຂີນາສົບເຫຼົ່ານັ້ນເອງມີຈຳນວນໜຶ່ງພັນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ພຣະຂີນາສົບພັນອົງ", ດ້ວຍພຣະຂີນາສົບພັນອົງເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "pareto" ແປວ່າ ຫ້ອມລ້ອມແລ້ວ. ຄຳວ່າ "lokanāyako" ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງນຳສັດໂລກໄປສູ່ພຣະນິພານ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງນຳສັດໂລກໄປສູ່ພຣະນິພານ ຜູ້ອັນພຣະຂີນາສົບພັນອົງຫ້ອມລ້ອມແລ້ວ ຜູ້ຊົງຂຝັກໃຝ່ໃນຄວາມວິເວກ ໄດ້ສະເດັດໄປເພື່ອຫຼີກເຣັ້ນ ເພື່ອຢູ່ພຽງຜູ້ດຽວ".

2. Ajinena nivatthohanti ahaṃ ajinamigacammena paṭicchanno, ajinacammavasanoti attho. Tidaṇḍaparidhārakoti kuṇḍikaṭṭhapanatthāya tidaṇḍaṃ gahetvā dhārentoti attho. Bhikkhusaṅghena paribyūḷhaṃ parivāritaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໒. ຄຳວ່າ "Ajinena nivatthohaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ປົກປິດດ້ວຍໜັງເສືອ, ເປັນຜູ້ນຸ່ງຫົ່ມໜັງເສືອ. ຄຳວ່າ "Tidaṇḍaparidhārako" ມີອະທິບາຍວ່າ ຖືເອົາໄມ້ສາມຂາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕັ້ງຄົນໂທນ້ຳ ແລ້ວຖືໄປ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງນຳສັດໂລກໄປສູ່ພຣະນິພານ ຜູ້ອັນໝູ່ພິກຂຸຫ້ອມລ້ອມແລ້ວ". ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພາຄິເນຍຍຸປາລິເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Soṇakoḷivisattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະໂສນະໂກລິວິສະເຖຣະ

Anomadassissa muninotiādikaṃ āyasmato koḷivisattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno bhagavato caṅkamanatthāya sobhanaṃ caṅkamaṃ kāretvā sudhāparikammaṃ kāretvā ādāsatalamiva samaṃ vijjotamānaṃ katvā dīpadhūpapupphādīhi sajjetvā bhagavato niyyādetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītenāhārena pūjesi. So evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cavitvā devaloke nibbatto. Tattha pāḷiyā vuttanayena dibbasampattiṃ anubhavitvā antarā okkākakulappasutoti taṃ sabbaṃ pāḷiyā vuttānusārena veditabbaṃ. Pacchimabhave pana koliyarājavaṃse jāto vayappatto koṭiagghanakassa kaṇṇapiḷandhanassa dhāritattā koṭikaṇṇoti, kuṭikaṇṇoti ca pākaṭo ahosi. So bhagavati pasanno [Pg.68] dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Anomadassissa munino" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະໂກລິວິສະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ ໄດ້ຢູ່ຮ່ວມກັບບຸດແລະພັນລະຍາ ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງທີ່ຈົງກົມອັນງົດງາມ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະເດັດຈົງກົມຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ໃຫ້ເຮັດການທາປູນໃຫ້ຮາບພຽງ ແລະ ຮຸ່ງເຮືອງເຫຼືອງເຫຼື້ອມຄືດັ່ງໜ້າແວ່ນ ໄດ້ປະດັບປະດາດ້ວຍປະທີບ, ທູບ, ດອກໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ບູຊາພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ດ້ວຍອາຫານອັນປະນີດ. ເຂົາເຮັດບຸນທັງຫຼາຍຕະຫຼອດຊີວິດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ. ໃນເທວະໂລກນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດ ຕາມນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອົກກាកະຣາດ ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ. ແຕ່ໃນພົບສຸດທ້າຍ ໄດ້ບັງເກີດໃນໂກລິຍະຣາດຊະວົງ ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ ເພາະເປັນຜູ້ປະດັບຕຸ້ມຫູອັນມີຄ່າໜຶ່ງໂກດ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ "ໂກຕິກັນນະ" ຫຼື "ກຸຕິກັນນະ". ເຂົາມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຟັງພຣະທຳແລ້ວເກີດສັດທາ ອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

25. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassissa muninotiādimāha. Tattha anomadassissāti anomaṃ alāmakaṃ sundaraṃ dassanaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitattā byāmappabhāmaṇḍalopasobhitattā ārohapariṇāhena samannāgatattā ca dassanīyaṃ sarīraṃ yassa bhagavato so anomadassī, tassa anomadassissa muninoti attho. Tādinoti iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvassa. Sudhāya lepanaṃ katvāti sudhāya avalittaṃ katvā dīpadhūpapupphadhajapaṭākādīhi ca alaṅkataṃ caṅkamaṃ kārayiṃ akāsinti attho. Sesagāthānaṃ attho pāḷiyā anusārena suviññeyyova.

໒໕. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖิงບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "anomadassissa munino" ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "anomadassissa" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງໃດ ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນງົດງາມ ບໍ່ບົກພ່ອງ ດີເລີດ ຄວນແກ່ການທັດສະນາ ເພາະປະດັບດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ແລະ ງົດງາມດ້ວຍພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ ແລະ ສົມບູນດ້ວຍສ່ວນສູງແລະສ່ວນກວ້າງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອະໂນມະທັດສີ", ແກ່ພຣະມຸນີພຣະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ ອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Tādino" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສະພາວະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອິດຖາຣົມ ແລະ ອະນິດຖາຣົມ. ຄຳວ່າ "Sudhāya lepanaṃ katvā" ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງ (ໄດ້ເຮັດ) ທີ່ຈົງກົມອັນທາດ້ວຍປູນຂາວ ແລະ ປະດັບປະດາດ້ວຍປະທີບ, ທູບ, ດອກໄມ້, ທຸງ ແລະ ແຜ່ນຜ້າ ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາທີ່ເຫຼືອ ພຶງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ.

35. Parivārasampattidhanasampattisaṅkhātaṃ yasaṃ dhāretīti yasodharo, sabbe ete sattasattaticakkavattirājāno yasodharanāmena ekanāmakāti sambandho.

໓໕. ຜູ້ຊົງໄວ້ຊຶ່ງຍົດ ອັນໄດ້ແກ່ ຄວາມສົມບູນດ້ວຍບໍລິວານ ແລະ ຄວາມສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຍະໂສທະຣະ". ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຈຳນວນ 77 ພຣະອົງ ມີພຣະນາມດຽວກັນວ່າ ຍະໂສທະຣະ".

52. Aṅgīrasoti aṅgato sarīrato niggatā rasmi yassa so aṅgīraso, chandadosamohabhayāgatīhi vā pāpācāravasena vā caturāpāyaṃ na gacchatīti nāgo, mahanto pūjito ca so nāgo ceti mahānāgo. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໕໒. ຄຳວ່າ "Aṅgīraso" ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງໃດ ມີພຣະຣັດສະໝີຊ້ອງອອກຈາກພຣະວໍຣະກາຍ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອັງຄີຣົດ". ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ບໍ່ສະເດັດໄປສູ່ອະບາຍ 4 ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະຄະຕິມີສັນທາຄະຕິ, ໂທສາຄະຕິ, ໂມຫາຄະຕິ, ພະຍາຄະຕິ ຫຼື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະພຶດຊົ່ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ນາຄະ". ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຄວນແກ່ການບູຊາ ແລະ ເປັນພຣະນາຄະ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ມະຫານาຄະ". ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Koḷivisattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະໂກລິວິສະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

3. Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພັດທິຍະເຖຣະ ໂກທາບຸດ

Padumuttarasambuddhantiādikaṃ āyasmato bhaddiyassa kāḷigodhāputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito nagaravāsino puññāni karonte disvā sayampi puññāni kātukāmo [Pg.69] buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā thūlapaṭalikādianekāni mahārahāni sayanāni paññāpetvā tattha nisinne bhagavati sasaṅghe paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ adāsi. So evaṃ yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kāḷigodhāya nāma deviyā putto hutvā nibbatti. So viññutaṃ patto ārohapariṇāhahatthapādarūpasampattiyā bhaddattā ca kāḷigodhāya deviyā puttattā ca bhaddiyo kāḷigodhāputtoti pākaṭo. Satthari pasīditvā mātāpitaro ārādhetvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttarasambuddhaṃ" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະພັດທິຍະເຖຣະ ໂກທາບຸດ ຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງທີ່ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ ໄດ້ຢູ່ຮ່ວມກັບບຸດແລະພັນລະຍາ ເຫັນຊາວເມືອງທັງຫຼາຍກຳລັງເຮັດບຸນ ກໍມີຄວາມປະສົງຈະເຮັດບຸນດ້ວຍຕົນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ນິມົນພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ໄດ້ຈັດຕັ້ງລາດເສນາສະນະອັນມີຄ່າຫຼາຍ ເຊັ່ນ ຜ້າຂົນສັດຜືນໜາ ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງປະທັບນັ່ງເໜືອເສນາສະນະເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ໄດ້ຖວາຍອາຫານອັນປະນີດໃຫ້ສະເຫວີຍ ແລະ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານ. ເຂົາເຮັດບຸນທັງຫຼາຍຕະຫຼອດອາຍຸຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໄດ້ສະեຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການໃນເທວະດา ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນໂອຣົດຂອງພຣະນາງເທວີພຣະນາມວ່າ ກາລີໂກທາ. ເມື່ອພຣະອົງຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເພາະເປັນຜູ້ມີຮູບຮ່າງ, ສ່ວນສູງ, ສ່ວນກວ້າງ, ມື ແລະ ຕີນ ອັນສົມບູນງົດງາມ ແລະ ເພາະເປັນໂອຣົດຂອງພຣະນາງກາລີໂກທາເທວີ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ "ພຣະພັດທິຍະ ກາລີໂກທາບຸດ". ພຣະອົງມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຍັງພຣະມານດາແລະພຣະບິດາໃຫ້ໂປດປານແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

54. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarasambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mettacittanti mijjati sinehati nandati sabbasatteti mettā, mettāya sahagataṃ cittaṃ mettacittaṃ, taṃ yassa bhagavato atthīti mettacitto, taṃ mettacittaṃ. Mahāmuninti sakalabhikkhūnaṃ mahantattā mahāmuni, taṃ padumuttaraṃ sambuddhanti sambandho. Janatā sabbāti sabbo janakāyo, sabbanagaravāsinoti attho. Sabbalokagganāyakanti sakalalokassa aggaṃ seṭṭhaṃ nibbānassa nayanato pāpanato nāyakaṃ padumuttarasambuddhaṃ janatā upeti samīpaṃ gacchatīti sambandho.

໕໔. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "padumuttarasambuddhaṃ" ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ມີອະທິບາຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ຄຳວ່າ "Mettacitta" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮັກ ຄວາມສະເໜ່ຫາ ຄວາມຍິນດີໃນສັດທັງປວງ ຊື່ວ່າ "ເມດຕາ". ຈິດອັນເປັນໄປຮ່ວມກັບເມດຕາ ຊື່ວ່າ "ເມດຕາຈິດ". ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງໃດ ມີເມດຕາຈິດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ຜູ້ມີເມດຕາຈິດ", ແກ່ພຣະຜູ້ມີເມດຕາຈິດອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Mahāmuni" ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າພຣະພິກຂຸທັງປວງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ມະຫາມຸນີ". ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ແກ່ພຣະປະທຸມຸດຕະຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າອົງນັ້ນ". ຄຳວ່າ "Janatā sabbā" ໄດ້ແກ່ ໝູ່ຊົນທັງປວງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຊາວເມືອງທັງປວງ. ຄຳວ່າ "Sabbalokagganāyakaṃ" ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ປະເສີດສຸດກວ່າໂລກທັງປວງ ແລະ ເປັນຜູ້ນຳ ເພາະຊົງນຳໄປ ຊົງນຳສັດໄປສູ່ພຣະນິພານ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ໝູ່ຊົນຍ່ອມເຂົ້າໄປໃກ້ ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ສຳນັກ ຂອງພຣະປະທຸມຸດຕະຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນາຍົກອັນເລີດຂອງໂລກທັງປວງ".

55. Sattukañca baddhakañcāti baddhasattuabaddhasattusaṅkhātaṃ āmisaṃ. Atha vā bhattapūpakhajjabhojjayāguādayo yāvakālikattā āmisaṃ pānabhojanañca gahetvā puññakkhette anuttare satthuno dadantīti sambandho.

໕໕. ຄຳວ່າ "Sattukañca baddhakañca" ໄດ້ແກ່ ອາມິດອັນໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໜົມຜົງທີ່ປັ້ນເປັນກ້ອນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ປັ້ນເປັນກ້ອນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ຖືເອົາອາມິດມີເຂົ້າ, ເຂົ້າໜົມ, ຂອງຂົບຄ້ຽວ, ຂອງບໍລິໂພກ ແລະ ຢາຄູ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຍາວະກາລິກ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມເຄື່ອງບໍລິໂພກ ແລ້ວຖວາຍແກ່ພຣະສາດສະດາ ຜູ້ເປັນເນື້ອນາບຸນອັນຍອດຢ້ຽມ".

58. Āsanaṃ buddhayuttakanti buddhayoggaṃ buddhārahaṃ buddhānucchavikaṃ sattaratanamayaṃ āsananti attho. Sesaṃ nayānuyogena suviññeyyamevāti.

໕໘. ຄຳວ່າ "Āsanaṃ buddhayuttakaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ອາສະນະອັນຄວນແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ອັນຄູ່ຄວນແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ອັນເໝາະສົມແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ອັນເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ 7 ປະການ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ.

Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພັດທິຍະເຖຣະ ໂກທາບຸດ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສັນນິດຖາປະກະເຖຣະ

Araññe [Pg.70] kuṭikaṃ katvātiādikaṃ āyasmato sanniṭṭhāpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharabandhanena baddho gharāvāse ādīnavaṃ disvā vatthukāmakilesakāme pahāya himavantassa avidūre pabbatantare araññavāsaṃ kappesi. Tasmiṃ kāle padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā nisīdanatthāya tiṇasantharaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ anekehi madhurehi tiṇḍukādīhi phalāphalehi santappesi. So tena puññakammena tato cuto devesu ca manussesu ca aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhāsampanno pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Khuragge arahattaphalappattiyaṃ viya nirussāheneva santipadasaṅkhāte nibbāne suṭṭhu ṭhitattā sanniṭṭhāpakattheroti pākaṭo.

ຄຳວ່າ Araññe kuṭikaṃ katvā ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສັນນິດຖາປະກະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ຖືກຜູກມັດດ້ວຍເຄື່ອງຜູກມັດຄືເຮືອນ ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນ ລະຖິ້ມວັດຖຸກາມແລະກິເລດກາມທັງຫຼາຍແລ້ວ ໄດ້ເຂົ້າອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ລະຫວ່າງພູເຂົາ ບໍ່ໄກຈາກປ່າຫິມະພານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ເພາະຄວາມປາດຖະໜາຄວາມສະຫງົບວິເວກ ໄດ້ສະເດັດເຖິງສະຖານທີ່ນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄຫວ້ແລ້ວ ໄດ້ລາດເຄື່ອງລາດຄືຫຍ້າເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບນັ່ງ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍ. ໄດ້ຍັງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງເຄື່ອງລາດນັ້ນ ໃຫ້ຊົງຍິນດີດ້ວຍໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ມີໝາກມັບເປັນຕົ້ນ ອັນມີລົດຫວານ. ດາບົດນັ້ນ ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທา ບວດແລ້ວ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ໃນເວລາປົງຜົມ ປຽບເໝືອນການບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມ ເພາະຕັ້ງຢູ່ເປັນຢ່າງດີໃນພຣະນິພານອັນກ່າວຄືສັນຕິບົດ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະສັນນິດຖາປະກະເຖຣະ'.

70. Arahā pana hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento araññe kuṭikaṃ katvātiādimāha. Tattha araññeti sīhabyagghādīnaṃ bhayena manussā ettha na rajjanti na ramanti na allīyantīti araññaṃ, tasmiṃ araññe. Kuṭikanti tiṇacchadanakuṭikaṃ katvā pabbatantare vasāmi vāsaṃ kappesinti attho. Lābhena ca alābhena ca yasena ca ayasena ca santuṭṭho vihāsinti sambandho.

໗໐. ກໍຄັ້ນເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທิວ່າ Araññe kuṭikaṃ katvā ດັ່ງນີ້. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ araññe ຄວາມວ່າ ມະນຸດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ຍິນດີ ບໍ່ເພີດເພີນ ບໍ່ເຂົ້າໄປອາໄສໃນປ່ານີ້ ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ສັດຮ້າຍມີລາຊະສີແລະເສືອໂຄ່ງເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປ່າ (ອະຣັນຍະ), ໃນປ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ kuṭikaṃ ຄວາມວ່າ ສ້າງກຸຕິມຸງດ້ວຍຫຍ້າ ອາໄສຢູ່ໃນລະຫວ່າງພູເຂົາ ໄດ້ເຮັດການຢູ່ອາໄສ ດັ່ງນີ້ຄືອັດຖະ. ບົດວ່າ vihāsiṃ ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍລາບແລະຄວາມເສື່ອມລາບ ດ້ວຍຍົດແລະຄວາມເສື່ອມຍົດ ໄດ້ຢູ່ແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ຄວນປະກອບເນື້ອຄວາມ.

72. Jalajuttamanāmakanti jale jātaṃ jalajaṃ, padumaṃ, jalajaṃ uttamaṃ jalajuttamaṃ, jalajuttamena samānaṃ nāmaṃ yassa so jalajuttamanāmako, taṃ jalajuttamanāmakaṃ buddhanti attho. Sesaṃ pāḷinayānuyogena suviññeyyamevāti.

໗໒. ບົດວ່າ Jalajuttamanāmakaṃ ຄວາມວ່າ ດອກບົວທີ່ເກີດໃນນ້ຳ ຊື່ວ່າ ຊະລັດຊະ ໄດ້ແກ່ ດອກປະທຸມ, ດອກບົວອັນປະເສີດ ຊື່ວ່າ ຊະລັດຊຸຕະມະ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງໃດ ມີພຣະນາມສະເໝີດ້ວຍດອກບົວອັນປະເສີດ ພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຣະຊະລັດຊຸຕະມະນາມະກະ, ໄດ້ແກ່ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະນາມວ່າ ຊະລັດຊຸຕະມະ ດັ່ງນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ໂດຍຄ້ອຍຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີເທົ່ານັ້ນ.

Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສັນນິດຖາປະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

5. Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປັນຈະຫັດຖິຍະເຖຣະ

Sumedho [Pg.71] nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato pañcahatthiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā ratanattaye pasanno vihāsi. Tasmiṃ samaye pañcauppalahatthāni ānesuṃ. So tehi pañcauppalahatthehi vīthiyaṃ caramānaṃ sumedhaṃ bhagavantaṃ pūjesi. Tāni gantvā ākāse vitānaṃ hutvā chāyaṃ kurumānāni tathāgateneva saddhiṃ gacchiṃsu. So taṃ disvā somanassajāto pītiyā phuṭṭhasarīro yāvajīvaṃ tadeva puññaṃ anussaritvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena pañcahatthiyattheroti pākaṭo.

ຄຳວ່າ Sumedho nāma sambuddho ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະປັນຈະຫັດຖິຍະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ຢູ່ແລ້ວ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ນຳເອົາກຳດອກບົວຂຽວ ໕ ກຳ ມາ. ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ໄດ້ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ຜູ້ສະເດັດທ່ຽວໄປໃນຖະໜົນ ດ້ວຍກຳດອກບົວຂຽວ ໕ ກຳນັ້ນ. ດອກບົວຂຽວ ໕ ກຳນັ້ນ ໄປແລ້ວ ໄດ້ກາຍເປັນເພດານໃນອາກາດ ເຮັດຮົ່ມເງົາ ໄດ້ໄປຮ່ວມກັບພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ. ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ມີກາຍອັນປີຕິຖືກຕ້ອງແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸນນັ້ນແລ້ວຕະຫຼອດຊີວິດ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ທ່ອງທ່ຽວໄປມາ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ບວດແລ້ວ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະປັນຈະຫັດຖິຍະເຖຣະ' ດ້ວຍຊື່ແຫ່ງກຸສົນກຳທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້.

77. So attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato paññāya diṭṭhapubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha sumedhoti sundarā medhā catusaccapaṭivedhapaṭisambhidādayo paññā yassa so bhagavā sumedho sambuddho antarāpaṇe antaravīthiyaṃ gacchatīti sambandho. Okkhittacakkhūti adhokhittacakkhu. Mitabhāṇīti pamāṇaṃ ñatvā bhaṇanasīlo, pamāṇaṃ jānitvā dhammaṃ desesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໗໗. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ທີ່ຕົນເຫັນແລ້ວດ້ວຍປັນຍາອັນປະຈັກແກ່ຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ Sumedho nāma sambuddho ດັ່ງນີ້. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ sumedho ຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງໃດ ມີພຣະປັນຍາອັນດີງາມ ມີປັນຍາຄືການແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດ ໔ ແລະປະຕິສຳພິທາເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸເມທະ, ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ສະເດັດໄປໃນລະຫວ່າງຮ້ານຕະຫຼາດ (ລະຫວ່າງຖະໜົນ) ດັ່ງນີ້ ຄວນປະກອບເນື້ອຄວາມ. ບົດວ່າ okkhittacakkhū ຄວາມວ່າ ມີຈັກຂຸອັນທອດລົງຕ່ຳ. ບົດວ່າ mitabhāṇī ຄວາມວ່າ ມີປົກກະຕິຊົງກ່າວໂດຍຮູ້ປະມານ, ມີອັດຖະວ່າ ຊົງຮູ້ປະມານແລ້ວຈຶ່ງສະແດງທຳ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍເທົ່ານັ້ນ.

Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Laos: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປັນຈະຫັດຖິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

6. Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມັດຊະທະນິຍະເຖຣະ

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato padumacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno parinibbutassa vipassissa bhagavato citakaṃ padumapupphehi pūjesi. So teneva [Pg.72] cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ manussasampattiñcāti dve sampattiyo anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ amhākaṃ sammāsambuddhakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā sāsane pabbajito ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahā ahosi. Tassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīsu tattha tattha viharantassa vihāro padumapupphehi chādīyati, tena so padumacchadaniyattheroti pākaṭo.

ຄຳວ່າ Nibbute lokanāthamhi ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມັດຊະທະນິຍະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ບູຊາຈິດຕະກາ (ເຊີງຕະກອນ) ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ຜູ້ສະເດັດດັບခັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ ດ້ວຍດອກປະທຸມທັງຫຼາຍ. ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພົບທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ຄື ເທວະສົມບັດແລະມະນຸດສົມບັດ ຫຼາຍຄັ້ງຫຼາຍຄາ ແລ້ວໃນກາລແຫ່ງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຂອງພວກເຮົາທັງຫຼາຍນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ບວດໃນພຣະສາດສະໜາ ພະຍາຍາມພາກພຽນຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຢູ່ອາໄສໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ມີທີ່ພັກກາງຄືນແລະທີ່ພັກກາງເວັນເປັນຕົ້ນ ວິຫານຂອງພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຍ່ອມຖືກມຸງດ້ວຍດອກປະທຸມທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະປະທຸມັດຊະທະນິຍະເຖຣະ'.

83. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti khandhaparinibbānena parinibbute satthari, vipassissa sammāsambuddhassa sarīre citamāniyamāne citake āropite suphullaṃ padumakalāpaṃ ahaṃ gahetvā citakaṃ āropayiṃ pūjesinti attho. Sesagāthāsu heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

໘໓. ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ດ້ວຍອຳນາດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ Nibbute lokanāthamhi ດັ່ງນີ້. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ nibbute ຄວາມວ່າ ເມື່ອພຣະສາດສະດາສະເດັດດັບခັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ, ເມື່ອພຣະສະຣີຣະຂອງພຣະວິປັດສີສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ອັນເຂົານຳໄປສູ່ເຊີງຕະກອນ ຍົກຂຶ້ນສູ່ເຊີງຕະກອນແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖືເອົາກຳດອກປະທຸມອັນເບັ່ງບານດີແລ້ວ ຍົກຂຶ້ນສູ່ເຊີງຕະກອນ ໄດ້ບູຊາແລ້ວ ດັ່ງນີ້ຄືອັດຖะ. ໃນຄາຖາທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ເພາະມີແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມອັນປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມັດຊະທະນິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

7. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະຍະນະທາຍະກະເຖຣະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā hatthidaṇḍasuvaṇṇādīhi sayanatthāya mañcaṃ kāretvā anagghehi vicittattharaṇehi attharitvā bhagavantaṃ pūjesi. So bhagavā tassānukampāya paṭiggahetvā anubhavi. So tena puññakammena dibbamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva arahā ahosi. Pubbe katapuññanāmena sayanadāyakattheroti pākaṭo.

ຄຳວ່າ Siddhatthassa bhagavato ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສະຍະນະທາຍະກະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໃດຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ໃຫ້ເຮັດຕຽງດ້ວຍງາຊ້າງແລະຄຳເປັນຕົ້ນ ເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບບັນທົມ ລາດດ້ວຍເຄື່ອງລາດອັນມີລວດລາຍວິຈິດມີຄ່າຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ແລ້ວໄດ້ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊົງຮັບແລ້ວເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ແລະໄດ້ຊົງໃຊ້ສອຍແລ້ວ. ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ສະເຫວີຍເທວະສົມບັດແລະມະນຸດສົມບັດທັງຫຼາຍແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດา ບວດແລ້ວ ປາຣົບວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະສະຍະນະທາຍະກະເຖຣະ' ດ້ວຍຊື່ແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

88. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ pāḷinayānusārena suviññeyyamevāti.

໘໘. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ໃນວັນໜຶ່ງ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ Siddhatthassa bhagavato ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ໂດຍຄ້ອຍຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີເທົ່ານັ້ນ.

Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະຍະນະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

8. Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈັງກະມະນະທາຍະກະເຖຣະ

Atthadassissa [Pg.73] muninotiādikaṃ āyasmato caṅkamanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā uccavatthukaṃ sudhāparikammakataṃ rajatarāsisadisaṃ sobhamānaṃ caṅkamaṃ kāretvā muttadalasadisaṃ setapulinaṃ attharitvā bhagavato adāsi. Paṭiggahesi bhagavā, caṅkamaṃ paṭiggahetvā ca pana sukhaṃ kāyacittasamādhiṃ appetvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena devamanussesu aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā katapuññanāmena caṅkamanadāyakattheroti pākaṭo ahosi.

ຄຳວ່າ Atthadassissa munino ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຈັງກະມະນະທາຍະກະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ໃຫ້ສ້າງທີ່ຈົງກົມອັນມີພື້ນສູງ ຕົບແຕ່ງດ້ວຍປູນຂາວ ງົດງາມປຽບເໝືອນກອງເງິນ ລາດດ້ວຍຊາຍຂາວອັນປຽບເໝືອນກີບດອກໄຂ່ມຸກ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮັບແລ້ວ, ກໍຄັ້ນຊົງຮັບທີ່ຈົງກົມແລ້ວ ໄດ້ຊົງບັນລຸສະມາທິອັນເປັນສຸກແຫ່ງກາຍແລະຈິດ ແລ້ວໄດ້ຊົງພະຍາກອນວ່າ 'ຊາຍຜູ້ນີ້ ໃນອະນາຄົດຕະກາລ ຈະໄດ້ເປັນສາວົກໃນພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ' ດັ່ງນີ້. ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປມາໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທา ບວດໃນພຣະສາດສະໜາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນ ປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະຈັງກະມະນະທາຍະກະເຖຣະ' ດ້ວຍຊື່ແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້.

93. So ekadivasaṃ attanā pubbe katapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassissa muninotiādimāha. Tattha atthadassissāti atthaṃ payojanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā atthaṃ nibbānaṃ dassanasīlo jānanasīloti atthadassī, tassa atthadassissa munino monena ñāṇena samannāgatassa bhagavato manoramaṃ manallīnaṃ bhāvanīyaṃ manasi kātabbaṃ caṅkamaṃ kāresinti sambandho. Sesaṃ vuttanayānusāreneva suviññeyyamevāti.

໙໓. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ໃນວັນໜຶ່ງ ລະນຶກເຖິງບຸນຍະກຳທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ Atthadassissa munino ດັ່ງນີ້. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ atthadassissa ຄວາມວ່າ ພຣະອົງໃດຍ່ອມເຫັນ ຍ່ອມຊົມຊື່ນ ເຊິ່ງປະໂຫຍດ ຄວາມຈະເລີນ ຄວາມງອກງາມ ຄືພຣະນິພານ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຖະທັດສີ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອົງໃດມີປົກກະຕິເຫັນ ມີປົກກະຕິຮູ້ ເຊິ່ງປະໂຫຍດຄືພຣະນິພານ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຖະທັດສີ, ໄດ້ໃຫ້ສ້າງທີ່ຈົງກົມອັນເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ເປັນທີ່ນ້ອມໄປແຫ່ງໃຈ ເປັນທີ່ຈະເລີນພາວະນາ ຄວນເຮັດໄວ້ໃນໃຈ ຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອັດຖະທັດສີມຸນີ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍໂມນະປັນຍາ ດັ່ງນີ້ ຄວນປະກອບເນື້ອຄວາມ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ໂດຍຄ້ອຍຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈັງກະມະນະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Subhaddattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະsubhaddatthera

Padumuttaro lokavidūtiādikaṃ āyasmato subhaddattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamanatthāya puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne [Pg.74] saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbato viññutaṃ patvā gharabandhanena baddho ratanattaye pasanno parinibbānamañce nipannaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā sannipatitā dasasahassacakkavāḷadevatāyo ca disvā pasannamānaso nigguṇḍikeṭakanīlakāsokāsitādianekehi sugandhapupphehi pūjesi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā tato manussesu manussasampattiyo anubhavitvā nibbattanibbattaṭṭhānesu ca sugandhehi pupphehi pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto kāmesu ādīnavaṃ disvāpi yāva buddhassa bhagavato parinibbānakālo tāva aladdhabuddhadassano bhagavato parinibbānamañce nipannakāleyeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññanāmena subhaddoti pākaṭo ahosi.

ຄຳວ່າ Padumuttaro lokavidū ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສຸພັດທະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນລຸພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດແລະສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ຖືກຜູກມັດດ້ວຍເຄື່ອງຜູກມັດຄືເຮືອນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຜູ້ບັນທົມຢູ່ເທິງຕຽງປໍຣິນιພານ ແລະເຫັນເທວະດາທັງຫຼາຍໃນໝື່ນຈັກກະວານທີ່ມາປະຊຸມກັນແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ອັນມີກິ່ນຫອມຫຼາກຫຼາຍ ມີດອກກຸງຝຸ່ນ, ດອກສະບູ, ດອກຊ້ອນກິ່ນ, ດອກອະໂສກ ແລະດອກໄມ້ສີຂຽວເຂັ້ມເປັນຕົ້ນ. ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ສະເຫວີຍເທວະສົມບັດທັງຫຼາຍໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ ຈາກນັ້ນສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ ແລະໃນສະຖານທີ່ທີ່ຕົນບັງເກີດແລ້ວໆ ຍ່ອມເປັນຜູ້ອັນດອກໄມ້ມີກິ່ນຫອມບູຊາແລ້ວ. ແຕ່ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ແຕ່ຕະຫຼອດກາລທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຍັງບໍ່ທັນປໍຣິນιພານ ກໍຍັງບໍ່ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈົນຮອດເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບັນທົມຢູ່ເທິງຕຽງປໍຣິນιພານນັ້ນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ບວດແລ້ວ ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະສຸພັດທະ' ດ້ວຍຊື່ແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

101. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro lokavidūtiādimāha. Taṃ uttānatthameva. Suṇātha mama bhāsato…pe… nibbāyissatināsavoti idaṃ parinibbānamañce nipannova padumuttaro bhagavā byākāsi.

໑໐໑. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ດ້ວຍອຳນາດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ Padumuttaro lokavidū ດັ່ງນີ້. ຄຳນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມອັນປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຜູ້ບັນທົມຢູ່ເທິງຕຽງປໍຣິນιພານນັ້ນເອງ ໄດ້ຊົງພະຍາກອນຄາຖາທີ່ມີອາທິວ່າ Suṇātha mama bhāsato...pe... nibbāyissatināsavo ດັ່ງນີ້.

Pañcamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍພານະວານທີ ໕ ຈົບແລ້ວ.

115. So attano paṭipattiṃ dassento pubbakammena saṃyuttotiādimāha. Ekaggoti ekaggacitto. Susamāhitoti suṭṭhu samāhito, santakāyacittoti attho. Buddhassa oraso puttoti buddhassa urasā hadayena niggataovādānusāsaniṃ sutvā pattaarahattaphaloti attho. Dhammajomhi sunimmitoti dhammato kammaṭṭhānadhammato jāto ariyāya jātiyā sunimmito suṭṭhu nipphāditasabbakicco amhi bhavāmīti attho.

໑໑໕. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອຈະສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ Pubbakammena saṃyutto ດັ່ງນີ້. ບົດວ່າ ekaggo ຄວາມວ່າ ມີຈິດມີອາລົມດຽວ. ບົດວ່າ susamāhito ຄວາມວ່າ ຕັ້ງໝັ້ນໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ມີອັດຖະວ່າ ມີກາຍແລະຈິດອັນສະຫງົບລະງັບແລ້ວ. ບົດວ່າ buddhassa oraso putto ຄວາມວ່າ ໄດ້ຟັງໂອວາດແລະອະນຸသာສະນີອັນຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຈາກພຣະອຸຣະ (ພຣະຫະໄທ) ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນ ດັ່ງນີ້ຄືອັດຖະ. ບົດວ່າ dhammajomhi sunimmito ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ເກີດຈາກທຳ ຄືກຳມັດຖານະທຳ ເປັນຜູ້ອັນກຳນົດສ້າງໄວ້ດີແລ້ວ ດ້ວຍຊາດອັນປະເສີດ, ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ມີກິດໃນມັກທັງປວງອັນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດດີແລ້ວ ຍ່ອມເປັນ ດັ່ງນີ້ຄືອັດຖະ.

116. Dhammarājaṃ upagammāti dhammena sabbasattānaṃ rājānaṃ issarabhūtaṃ bhagavantaṃ upagantvā samīpaṃ gantvāti attho. Apucchiṃ pañhamuttamanti uttamaṃ khandhāyatanadhātusaccasamuppādādipaṭisaṃyuttaṃ pañhaṃ apucchinti attho. Kathayanto ca me pañhanti eso amhākaṃ bhagavā me mayhaṃ pañhaṃ kathayanto byākaronto. Dhammasotaṃ upānayīti anupādisesanibbānadhātusaṅkhātaṃ dhammasotaṃ dhammapavāhaṃ upānayi pāvisīti attho.

໑໑໖. "Dhammarājaṃ upagammā" ໝາຍເຖິງ ການເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນພຣະຣາຊາໂດຍທັມ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຂອງສັດທັງປວງ ຄື ເຂົ້າໄປໃກ້. "Apucchiṃ pañhamuttamaṃ" ໝາຍເຖິງ ໄດ້ທູນຖາມບັນຫາອັນປະເສີດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຂັນ, ອາຍະຕະນະ, ທາດ, ສັດຈະ ແລະ ປະຕິຈຈະສະມຸບບາດ ເປັນຕົ້ນ. "Kathayanto ca me pañhaṃ" ໝາຍເຖິງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາພຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອຊົງວິສັດຊະນາແກ້ໄຂບັນຫາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. "Dhammasotaṃ upānayī" ໝາຍເຖິງ ຊົງນຳເຂົ້າສູ່ກະແສແຫ່ງທັມ ຄື ກະແສທັມອັນໄດ້ແກ່ອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດ ຄື ຊົງນຳເຂົ້າໄປແລ້ວ.

118. Jalajuttamanāyakoti [Pg.75] padumuttaranāmako ma-kārassa ya-kāraṃ katvā katavohāro. Nibbāyi anupādānoti upādāne pañcakkhandhe aggahetvā nibbāyi na paññāyi adassanaṃ agamāsi, manussalokādīsu katthacipi apatiṭṭhitoti attho. Dīpova telasaṅkhayāti vaṭṭitelānaṃ saṅkhayā abhāvā padīpo iva nibbāyīti sambandho.

໑໑໘. "Jalajuttamanāyako" ເປັນໂວຫານທີ່ເອີ້ນພຣະນາມວ່າ ພຣະປະທຸມຸດຕະຣะ ໂດຍການແປງອັກສອນ "ມ" ເປັນ "ຍ". "Nibbāyi anupādāno" ໝາຍເຖິງ ດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໂດຍບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນໃນອຸປະທານຂັນ ໕ ຄື ດັບໄປແລ້ວ ບໍ່ປາກົດອີກ ບໍ່ເຫັນອີກ ແລະ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃໝ່ໃນພົບໃດໆ ມີມະນຸດໂລກເປັນຕົ້ນ. "Dīpova telasaṅkhayā" ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ດັບໄປເໝືອນດັ່ງປະທີບທີ່ດັບໄປ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງນ້ຳມັນ ແລະ ໄສ້.

119. Sattayojanikaṃ āsīti tassa parinibbutassa padumuttarassa bhagavato ratanamayaṃ thūpaṃ sattayojanubbedhaṃ āsi ahosīti attho. Dhajaṃ tattha apūjesinti tattha tasmiṃ cetiye sabbabhaddaṃ sabbato bhaddaṃ sabbaso manoramaṃ dhajaṃ pūjesinti attho.

໑໑໙. "Sattayojanikaṃ āsī" ໝາຍເຖิง ພຣະສະຖູບທີ່ເຮັດດ້ວຍຣັດຕະນະ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຜູ້ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວນັ້ນ ມີຄວາມສູງ ໗ ໂຍດ. "Dhajaṃ tattha apūjesiṃ" ໝາຍເຖິງ ໄດ້ບູຊາທຸງອັນງົດງາມ ດີເລີດໃນທຸກດ້ານ ເປັນທີ່ຈຳເລີນຕາຈຳເລີນໃຈໂດຍປະການທັງປວງ ທີ່ພຣະເຈດີນັ້ນ.

120. Kassapassa ca buddhassāti padumuttarassa bhagavato kālato paṭṭhāya āgatassa devamanussesu saṃsarato me mayhaṃ oraso putto tisso nāma kassapassa sammāsambuddhassa aggasāvako jinasāsane buddhasāsane dāyādo āsi ahosīti sambandho.

໑໒໐. "Kassapassa ca buddhassa" ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ລູກຊາຍຜູ້ເກີດຈາກອົກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ ນັບຕັ້ງແຕ່ກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ເປັນຕົ້ນມາ ມີຊື່ວ່າ ຕິດສະ ໄດ້ເປັນພຣະອັກຄະສາວົກ ເປັນທາຍາດໃນພຣະສາສະໜາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຄື ພຣະສາສະໜາຂອງພຣະກັດສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ.

121. Tassa hīnena manasāti tassa mama puttassa tissassa aggasāvakassa hīnena lāmakena manasā cittena abhaddakaṃ asundaraṃ ayuttakaṃ ‘‘antako pacchimo’’ti vācaṃ vacanaṃ abhāsiṃ kathesinti attho. Tena kammavipākenāti tena arahantabhakkhānasaṅkhātassa akusalakammassa vipākena. Pacchime addasaṃ jinanti pacchime pariyosāne parinibbānakāle mallānaṃ upavattane sālavane parinibbānamañce nipannaṃ jinaṃ jitasabbamāraṃ amhākaṃ gotamasammāsambuddhaṃ addasaṃ ahanti attho. ‘‘Pacchā me āsi bhaddaka’’ntipi pāṭho. Tassa pacchā tassa bhagavato avasānakāle nibbānāsannakāle me mayhaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ catusaccapaṭivijjhanaṃ āsi ahosīti attho.

໑໒໑. "Tassa hīnena manasā" ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວວาຈາອັນບໍ່ດີ ບໍ່ເໝາະສົມ ດ້ວຍຈິດໃຈອັນຕ່ຳຊ້າຊົ່ວຊ້າ ຕໍ່ພຣະອັກຄະສາວົກຕິດສະ ຜູ້ເປັນລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນວ່າ "ເປັນຜູ້ຕ່ຳຊ້າທີ່ສຸດ ເປັນຄົນສຸດທ້າຍ". "Tena kammavipākena" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງອະກຸສົນກັມນັ້ນ ອັນໄດ້ແກ່ການກ່າວຕູ່ພຣະອໍຣະຫັນ. "Pacchime addasaṃ jinaṃ" ໝາຍເຖິງ ໃນກາລະສຸດທ້າຍ ຄື ສະໄໝປະຣິນິບພານ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງຊະນະມານທັງປວງ ຄື ພຣະໂຄຕະມະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຂອງພວກເຮົາ ຜູ້ຊົງບັນທົມຢູ່ເທິງຕຽງປະຣິນິບພານ ໃນປ່າໄມ້ຮັງ (ສາລະວັນ) ອັນເປັນທີ່ແວ່ພັກຂອງພວກມັລລະຣາຊາ. ບົດວ່າ "Pacchā me āsi bhaddakaṃ" ກໍມີເປັນບົດອ່ານອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນພາຍຫຼັງ ຄື ໃນເວລາສຸດທ້າຍໃກ້ຈະປະຣິນິບພານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຄວາມດີງາມ ຄື ການຕຣັສຮູ້ອະຣິຍະສັດ ໔ ໄດ້ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.

122. Pabbājesi mahāvīroti mahāvīriyo sabbasattahito karuṇāyutto jitamāro muni mallānaṃ upavattane sālavane pacchime sayane parinibbānamañce sayitova maṃ pabbājesīti sambandho.

໑໒໒. "Pabbājesi mahāvīro" ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ພຣະມຸນີຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ຊົງບຳເພັນປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງປວງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນ ຜູ້ຊົງຊະນະມານທັງ ໕ ພຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອຊົງບັນທົມຢູ່ເທິງຕຽງປະຣິນິບພານ ອັນເປັນທີ່ບັນທົມສຸດທ້າຍ ໃນປ່າໄມ້ຮັງ (ສາລະວັນ) ອັນເປັນທີ່ແວ່ພັກຂອງພວກມັລລະຣາຊາ ກໍໄດ້ຊົງບັນພະຊາໃຫ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ໃນຂະນະທີ່ຊົງບັນທົມຢູ່ນັ້ນເອງ.

123. Ajjeva [Pg.76] dāni pabbajjāti ajja eva bhagavato parinibbānadivaseyeva mama pabbajjā, tathā ajja eva upasampadā, ajja eva dvipaduttamassa sammukhā parinibbānaṃ ahosīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໒໓. "Ajjeva dāni pabbajjā" ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ການບັນພະຊາຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ມີຂຶ້ນໃນວັນນີ້ເອງ ຄື ໃນວັນປະຣິນິບພານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະການອຸປະສົມບົດກໍມີຂຶ້ນໃນວັນນີ້ເອງ ອີກທັງການດັບຂັນທະປະຣິນິບພານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດກວ່າສັດສອງເທົ້າ ກໍມີຂຶ້ນຕໍ່ໜ້າຂ້າພະເຈົ້າໃນວັນນີ້ເອງ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ.

Subhaddattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສຸພັດທະເຖຣະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

10. Cundattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈຸນທະເຖຣະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato cundattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā sattaratanamayaṃ suvaṇṇagghiyaṃ kāretvā sumanapupphehi chādetvā bhagavantaṃ pūjesi. Tāni pupphāni ākāsaṃ samuggantvā vitānākārena aṭṭhaṃsu. Atha naṃ bhagavā ‘‘anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane cundo nāma sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke upapanno kamena chasu kāmāvacaradevesu sukhaṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule rūpasāriyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Tassa viññutaṃ pattassa ārohapariṇāharūpavayānaṃ sundaratāya sakārassa cakāraṃ katvā cundoti nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā bhātuttherassa santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Siddhatthassa bhagavato" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຈຸນທະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣะນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ໃຫ້ສ້າງພຣະເຈດີຄຳ (ສຸວັນນະຄິຍະ) ອັນປະດັບດ້ວຍຣັດຕະນະ ໗ ປະການ ແລ້ວບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໂດຍການມຸງດ້ວຍດອກມະລິ (ສຸມະນະບຸບຜາ). ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ລອຍຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ເປັນຮູບເພດານ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງພະຍາກອນເພິ່ນວ່າ "ໃນອະນາຄົດ ເພິ່ນຈັກໄດ້ເປັນສາວົກຊື່ວ່າ ຈຸນທະ ໃນສາສະໜาຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ". ດ້ວຍບຸນກັມນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍສຸຂະສົມບັດໃນສະຫວັນຊັ້ນກາມາວະຈອນທັງ ໖ ຕາມລຳດັບ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດກາລານີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນพຣາມ ເປັນລູກຊາຍຂອງນາງຣູປະສາຣີ ແລະເປັນນ້ອງຊາຍຫຼ້າຂອງພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະ. ເມື່ອເພິ່ນຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເພາະຄວາມງົດງາມແຫ່ງຮູບຮ່າງ, ສ່ວນສູງ, ຊົງກາຍ ແລະໄວ ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ "ຈຸນທະ" (ໂດຍການແປງອັກສອນ "ສ" ເປັນ "ຈ" ຈາກຄຳວ່າ ສຸນທະຣະ). ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ເພິ່ນໄດ້ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນ ແລະເຫັນອານິສົງໃນການບັນພະຊາ ຈຶ່ງໄດ້ບັນພະຊາໃນສຳນັກຂອງພຣະເຖຣະຜູ້ເປັນອ້າຍ ແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

125. So pattaarahattaphalo ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Agghiyantiādayopi uttānatthāyeva.

໑໒໕. ພຣະຈຸນທະເຖຣະນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ວັນໜຶ່ງ ເມື່ອຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນທັມ在ອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Siddhatthassa bhagavato" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນໆ. ແມ່ນແຕ່ບົດວ່າ "Agghiya" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີເນື້ອຄວາມອັນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

128. Vitiṇṇakaṅkho sambuddhoti visesena maggādhigamena vicikicchāya khepitattā vitiṇṇakaṅkho asaṃsayo sambuddho. Tiṇṇoghehi purakkhatoti kāmoghādīnaṃ catunnaṃ oghānaṃ tiṇṇattā atikkantattā oghatiṇṇehi [Pg.77] khīṇāsavehi purakkhato parivāritoti attho. Byākaraṇagāthā uttānatthāyeva.

໑໒໘. "Vitiṇṇakaṅkho sambuddho" ໝາຍເຖິງ ພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງຂ້າມພົ້ນຄວາມສົງໄສແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມລັງເລໃຈ ເພາະຊົງກຳຈັດຄວາມສົງໄສ (ວິຈິກິດສາ) ໄດ້ຢ່າງເດັດຂາດ ດ້ວຍການບັນລຸມັກ. "Tiṇṇoghehi purakkhato" ໝາຍເຖິງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີພຣະອໍຣະຫັນຂີນາສົບທັງຫຼາຍ ຜູ້ຂ້າມໂ오ຄະ ໔ ມີກາໂມຄະເປັນຕົ້ນໄດ້ແລ້ວ ແວດລ້ອມຢູ່ ຄື ຫ້ອມລ້ອມເປັນບໍລິວານ. ສ່ວນຄຳພະຍາກອນ (ພະຍາກະຣະນະຄາຖາ) ທັງຫຼາຍ ກໍມີເນື້ອຄວາມອັນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

139. Upaṭṭhahiṃ mahāvīranti uttamatthassa nibbānassa pattiyā pāpuṇanatthāya kappasatasahassādhikesu caturāsaṅkhyeyyesu kappesu pāramiyo pūrentena katavīriyattā mahāvīraṃ buddhaṃ upaṭṭhahiṃ upaṭṭhānaṃ akāsinti attho. Aññe ca pesale bahūti na kevalameva buddhaṃ upaṭṭhahiṃ, pesale piyasīle sīlavante aññe ca bahuaggappatte sāvake, me mayhaṃ bhātaraṃ sāriputtattherañca upaṭṭhahinti sambandho.

໑໓໙. "Upaṭṭhahiṃ mahāvīraṃ" ໝາຍເຖິງ ໄດ້ບຳຣຸງປົນນິບັດພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະຊົງບຳເພັນຄວາມພຽນໃນການເຕັມປ່ຽມແຫ່ງບາຣະມີທັງຫຼາຍ ຕະຫຼອດ ໔ ອະສົງໄຂແສນມະຫາກັບ ເພື່ອບັນລຸພຣະນິບພານອັນເປັນປະໂຫຍດອັນສູງສຸດ. "Aññe ca pesale bahū" ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ພຽງແຕ່ໄດ້ບຳຣຸງປົນນິບັດພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງດຽວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງໄດ້ບຳຣຸງປົນນິບັດພຣະສາວົກອື່ນໆ ອີກຫຼາຍຮູບ ຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ຜູ້ມີສີລອັນງົດງາມ ແລະຜູ້ບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງສາວົກ ອີກທັງໄດ້ບຳຣຸງປົນນິບັດພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະ ຜູ້ເປັນອ້າຍຂອງຂ້າພະເຈົ້ານຳອີກ.

140. Bhātaraṃ me upaṭṭhahitvāti mayhaṃ bhātaraṃ upaṭṭhahitvā vattapaṭivattaṃ katvā tassa parinibbutakāle bhagavato paṭhamaṃ parinibbutattā tassa dhātuyo gahetvā pattamhi okiritvā lokajeṭṭhassa narānaṃ āsabhassa buddhassa upanāmesiṃ adāsinti attho.

໑໔໐. "Bhātaraṃ me upaṭṭhahitvā" ໝາຍເຖິງ ໄດ້ບຳຣຸງປົນນິບັດພຣະອ້າຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ໂດຍການເຮັດວັດປະຕິວັດ (ກິດຈະວັດນ້ອຍໃຫຍ່) ທັງຫຼາຍ ແລະໃນກາລະທີ່ພຣະອ້າຍນັ້ນປະຣິນິບພານ ເພາະເພິ່ນປະຣິນິບພານກ່ອນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ອັນເຊີນພຣະທາດຂອງເພິ່ນໃສ່ລົງໃນບາດ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍ ຄື ມອບຖວາຍແດ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ.

141. Ubho hatthehi paggayhāti taṃ mahā dinnaṃ dhātuṃ so bhagavā attano ubhohi hatthehi pakārena gahetvā taṃ dhātuṃ saṃsuṭṭhu dassayanto aggasāvakaṃ sāriputtattheraṃ kittayi pakāsesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໔໑. "Ubho hatthehi paggayha" ໝາຍເຖິງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊົງຮັບເອົາພຣະທາດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍນັ້ນ ດ້ວຍພຣະຫັດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ແລ້ວຊົງສະແດງພຣະທາດນັ້ນໃຫ້ປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງ ພ້ອມທັງຊົງສັນເສີນປະກາດຄຸນຂອງພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະ ຜູ້ເປັນພຣະອັກຄະສາວົກ. ຄຳທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມອັນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Cundattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈຸນທະເຖຣະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

Pañcamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ ໕ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

6. Bījanivaggo

໖. ພີຊະນີວັກ (ວັກວ່າດ້ວຍພັດ)

1. Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະວິທູປະນະທາຍະກະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato vidhūpanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto vibhavasampanno saddhājāto bhagavati pasanno gimhakāle suvaṇṇarajatamuttāmaṇimayaṃ bījaniṃ kāretvā bhagavato adāsi. So tena puññakammena devesu ca manussesu ca saṃsaranto [Pg.78] dve sampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharabandhanena bandhitvā gharāvāse ādīnavaṃ disvā pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā saddhāsampanno sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttarabuddhassa" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະວິທູປະນະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມມັ່ງຄັ່ງສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໃນລະດູຮ້ອນ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງພັດ (ພີຊະນີ) ອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ, ເງິນ, ໄຂ່ມຸກ ແລະແກ້ວມະນີ ແລ້ວຖວາຍແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ດ້ວຍບຸນກັມນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ (ມະນຸດສົມບັດ ແລະເທວະສົມບັດ) ໃນກາລະສະໄໝທີ່ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຂອງພວກເຮົາອົງນີ້ສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຖືກຜູກມັດດ້ວຍເຄື່ອງຜູກຄືເຮືອນ ເມື່ອໄດ້ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນ ແລະເຫັນອານິສົງໃນການບັນພະຊา ມີສັດທາສົມບູນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ບັນພະຊາໃນພຣະສາສະໜາ ແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

1. So ‘‘kena mayā puññakammena ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ anussaranto taṃ paccakkhato ñatvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Bījanikā mayā dinnāti visesena santāpayantānaṃ sattānaṃ santāpaṃ nibbāpenti sītalaṃ vātaṃ janetīti bījanī, bījanīyeva bījanikā, sā sattaratanamayā vijjotamānā bījanikā mayā kārāpetvā dinnāti attho.

໑. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸໂລກຸດຕະຣະສົມບັດນີ້ ເພາະບຸນກັມອັນໃດນໍ?" ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງບຸນກັມນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນທັມໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttarabuddhassa" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນໆ. "Bījanikā mayā dinnā" ໝায়ເຖິງ ສິ່ງທີ່ຊ່ວຍດັບຄວາມຮ້ອນຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ກຳລັງຮ້ອນຮົນຢ່າງຍິ່ງ ແລະເຮັດໃຫ້ເກີດລົມເຢັນສະບາຍ ເອີ້ນວ່າ "ພີຊະນີ" (ພັດ), ພັດນັ້ນເອງເອີ້ນວ່າ "ພີຊະນິກາ", ພັດອັນເຮັດດ້ວຍຣັດຕະນະ ໗ ປະການ ອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນແລ້ວຖວາຍ.

Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະວິທູປະນະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

2. Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະຕະຣັງສິເຖຣະ

Ucciyaṃ selamāruyhātiādikaṃ āyasmato sataraṃsittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto sakkaṭabyākaraṇe vedattaye ca pāraṅgato gharāvāsaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya uccaṃ ekaṃ pabbataṃ āruyha jalitaggikkhanto viya nisīdi. Taṃ tathānisinnaṃ bhagavantaṃ disvā tāpaso somanassajāto añjaliṃ paggayha anekehi kāraṇehi thomesi. So tena puññakammena tato cuto chasu kāmāvacaradevesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussaloke sataraṃsī nāma cakkavattī rājā hutvā nibbatti. Tampi sampattiṃ anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto pubbapuññasambhāravasena ñāṇassa paripakkattā sattavassikova pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Ucciyaṃ selamāruyha" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສະຕະຣັງສິເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບຄຳພີໄວຍາກອນສັນສະກິດ ແລະຄຳພີໄຕເພທ ເປັນຜູ້ບັນລຸເຖິງຝັ່ງແຫ່ງວິຊາ ໄດ້ລະຖິ້ມການຄອງເຮືອນ ເຂົ້າສູ່ປ່າ ບວດເປັນຣືສີ (ອິສິບັນພະຊາ) ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ເພາະຊົງປະສົງຄວາມສະຫງົບວິເວກ ຈຶ່ງສະເດັດຂຶ້ນສູ່ພູເຂົາອັນສູງຊັນລູກໜຶ່ງ ແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່ ເໝືອນດັ່ງກອງໄຟອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ. ພຣະດາບົດໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າປະທັບນັ່ງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ມີຄວາມໂສມະນັດຍინດີ ໄດ້ປະນົມມືຂຶ້ນ ແລ້ວສັນເສີນພຣະອົງດ້ວຍເຫດຜົນຫຼາຍປະการ. ດ້ວຍບຸນກັມນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນສະຫວັນຊັ້ນກາມາວະຈອນທັງ ໖ ຈາກນັ້ນ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນມະນຸດໂລກ ເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດຊື່ວ່າ ສະຕະຣັງສິ. ເພິ່ນໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດນັ້ນຫຼາຍຄັ້ງ ໃນພຸດທຸບປາດກາລານີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເພາະອຳນາດແຫ່ງບຸນກຸສົນທີ່ໄດ້ສ້າງສົມໄວ້ແຕ່ປາງກ່ອນ ເຮັດໃຫ້ປັນຍາແກ່ກ້າ ເພິ່ນມີອາຍຸພຽງ ໗ ປີເທົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ອອກບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

8-9. So [Pg.79] ‘‘ahaṃ kena kammena sattavassikova santipadaṃ anuppattosmī’’ti saramāno pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento ucciyaṃ selamāruyhātiādimāha. Tattha ucciyanti uccaṃ selamayaṃ pabbataṃ āruyha nisīdi padumuttaroti sambandho. Pabbatassāvidūramhīti bhagavato nisinnassa pabbatassa āsannaṭṭhāneti attho. Brāhmaṇo mantapāragūti mantasaṅkhātassa vedattayassa pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato eko brāhmaṇoti attho, aññaṃ viya attānaṃ niddisati ayaṃ mantapāragūti. Upaviṭṭhaṃ mahāvīranti tasmiṃ pabbate nisinnaṃ vīravantaṃ jinaṃ, kiṃ visiṭṭhaṃ? Devadevaṃ sakalachakāmāvacarabrahmadevānaṃ atidevaṃ narāsabhaṃ narānaṃ āsataṃ seṭṭhaṃ lokanāyakaṃ sakalasattalokaṃ nayantaṃ nibbānaṃ pāpentaṃ ahaṃ añjaliṃ dasanakhasamodhānañjalipuṭaṃ sirasi muddhani paggahetvāna patiṭṭhapetvā santhaviṃ suṭṭhuṃ thomesinti sambandho.

໘-໙. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອຣະນຶກເຖิงບຸບເພກັມຂອງຕົນວ່າ "ข້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸສັນຕິບົດ (ພຣະນິບພານ) ຕັ້ງແຕ່ມີອາຍຸພຽງ ໗ ປີ ເພາະກັມອັນໃດນໍ?" ໄດ້ເຫັນບຸບເພກັມນັ້ນດ້ວຍປັນຍາຢ່າງຈະແຈ້ງ ມີຄວາມໂສມະນັດຍინດີ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນທັມໃນອະດີດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເປັ່ງອຸທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Ucciyaṃ selamāruyha" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ "Ucciyaṃ" ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ພຣະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ພູເຂົາອັນສູງຊັນທີ່ເຮັດດ້ວຍຫີນ ແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່. "Pabbatassāvidūramhi" ໝາຍເຖິງ ໃນບ່ອນໃກ້ກັບພູເຂົາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງຢູ່ນັ້ນ. "Brāhmaṇo mantapāragū" ໝາຍເຖິງ ພຣາມຄົນໜຶ່ງ ຜູ້ບັນລຸເຖິງຝັ່ງ ຄື ຄວາມສຸດຍອດແຫ່ງຄຳພີໄຕເພທ ອັນໄດ້ແກ່ມົນທັງຫຼາຍ, ເພິ່ນໄດ້ກ່າວເຖິງຕົນເອງເໝືອນດັ່ງກ່າວເຖິງຄົນອື່ນວ່າ "ພຣາມຜู້ນີ້ເປັນຜູ້ຮຽນຈົບມົນ". "Upaviṭṭhaṃ mahāvīraṃ" ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະນົມມືອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມດ້ວຍແສງແຫ່ງເລັບມືທັງ ໑໐ ໄວ້ເທິງຫົວ (ອັນເຊີນໄວ້ເໜືອຫົວ) ແລ້ວໄດ້ສັນເສີນຢ່າງຍິ່ງແກ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງພູເຂົານັ້ນ, ພຣະອົງຜູ້ຊົງເປັນ "Devadeva" ຄື ພຣະຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາທັງປວງ ຄື ຊົງຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າເທວະດາແລະພຣົມທັງໝົດໃນກາມາວະຈອນສະຫວັນທັງ ໖, ຜູ້ຊົງເປັນ "Narāsabha" ຄື ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ, ຜູ້ຊົງເປັນ "Lokanāyaka" ຄື ຜູ້ຊົງນຳທາງໂລກ ຜູ້ຊົງນຳສັດໂລກທັງປວງໄປສູ່ພຣະນິບພານ.

12. Abhāsathāti ‘‘yenāyaṃ añjalī dinno…pe… arahā so bhavissatī’’ti byākāsi. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໒. "Abhāsatha" ໝາຍເຖິງ ພຣະອົງໄດ້ຊົງພະຍາກອນວ່າ "ຜູ້ໃດໄດ້ປະນົມມືນີ້... ເພິ່ນຈັກໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ". ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມອັນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະຕະຣັງສິເຖຣະ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

3. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະຍະນະທາຍະກະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā sukhamanubhavanto satthu dhammadesanaṃ sutvā satthari pasanno dantasuvaṇṇarajatamuttamaṇimayaṃ mahārahaṃ mañcaṃ kārāpetvā cīnapaṭṭakambalādīni attharitvā sayanatthāya bhagavato adāsi. Bhagavā tassa anuggahaṃ karonto tattha sayi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto tadanurūpaṃ ākāsagamanasukhaseyyādisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇitvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanto nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ສະຍະນະທາຍະກະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ໄດ້ຄອງເຮືອນສະເຫວີຍຄວາມສຸກຢູ່ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະໂຄດສະໜາຂອງພຣະศาสດາ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງຕັ່ງຕຽງອັນມີຄ່າຫຼາຍ ທີ່ເຮັດດ້ວຍງาຊ້າງ, ຄຳ, ເງິນ, ໄຂ່ມຸກ ແລະ ແກ້ວມະນີ ປູລາດດ້ວຍຜ້າໄໝຈີນ ແລະ ຜ້າກຳມະຫຍີເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອເປັນທີ່ບັນທົມ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອຊົງອະນຸເຄາະແກ່ເຂົາ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງບັນທົມເໜືອແທ່ນບັນທົມນັ້ນ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍຄວາມສຸກອັນສົມຄວນແກ່ກຳນັ້ນ ມີຄວາມສຸກໃນການໄປໃນອາກາດ ແລະ ການນອນເປັນສຸກເປັນຕົ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະໂຄດສະໜາຂອງພຣະศาสດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ແລ້ວອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

20. So [Pg.80] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

໒໐. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ.

21. Sukhette bījasampadāti yathā tiṇakacavararahite kaddamādisampanne sukhette vuttabījāni sāduphalāni nipphādenti, evameva rāgadosādidiyaḍḍhasahassakilesasaṅkhātatiṇakacavararahite suddhasantāne puññakkhette vuttadānāni appānipi samānāni mahapphalāni hontīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໒໑. ຄຳວ່າ 'Sukhette bījasampadā' ມີອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນພືດພັນທີ່ຫວ່ານລົງໃນນາອັນດີ ທີ່ປາສະຈາກຫຍ້າແລະຂີ້ເຫຍື້ອ ອັນສົມບູນດ້ວຍຕົມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນອັນມີລົດຫວານ ສັນໃດກໍສັນນັ້ນ ໃນເນື້ອນາບຸນ ຄືສັນດານອັນບໍລິສຸດ ທີ່ປາສະຈາກຫຍ້າແລະຂີ້ເຫຍື້ອ ຄືກິເລດພັນຫ້າຮ້ອຍ ມີລາຄະ ແລະ ໂທສະ ເປັນຕົ້ນ ທານທັງຫຼາຍທີ່ຫວ່ານລົງ ເຖິງວ່າຈະມີປະລິມານໜ້ອຍ ແຕ່ກໍຍ່ອມມີຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະຍະນະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄັນໂທທະກິຍະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunivaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto parinibbute bhagavati nagaravāsino bodhipūjaṃ kurumāne disvā vicittaghaṭe candanakappurāgaruādimissakasugandhodakena pūretvā bodhirukkhaṃ abhisiñci. Tasmiṃ khaṇe devo mahādhārāhi pavassi. Tadā so asanivegena kālaṃ kato. Teneva puññakammena devaloke nibbatti, tattheva ṭhito ‘‘aho buddho, aho dhammo’’tiādigāthāyo abhāsi. Evaṃ so devamanussesu sampattiyo anubhavitvā sabbapariḷāhavippamutto nibbattanibbattaṭṭhāne sītibhāvamupagato sukhito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ ārabhitvā vipassanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññena gandhodakiyattheroti pākaṭo ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຄັນໂທທະກິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣးນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິພານແລ້ວ ໄດ້ເຫັນຊາວເມືອງທັງຫຼາຍກຳລັງເຮັດການບູຊາຕົ້ນໂພ ຈຶ່ງໄດ້ຕັກນ້ຳຫອມອັນເຈືອປົນດ້ວຍແກ່ນຈັນ, ພິມເສນ ແລະ ໄມ້ກິດສະໜາເປັນຕົ້ນ ໃສ່ໃຫ້ເຕັມໝໍ້ນ້ຳອັນວິຈິດ ແລ້ວຫົດສົງຕົ້ນໂພ. ໃນຂະນະນັ້ນ ຝົນໄດ້ຕົກລົງມາເປັນສາຍນ້ຳໃຫຍ່ ໃນເວລານັ້ນ ເຂົາໄດ້ເສຍຊີວິດຍ້ອນແຮງອັດສະນີບາດ. ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ເຂົາໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ດຳລົງຢູ່ໃນເທວະໂລກນັ້ນ ໄດ້ກ່າວຄາຖາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ໂອ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າອັດສະຈັນແທ້, ໂອ້ ພຣະທຳອັດສະຈັນແທ້' ເປັນຕົ້ນ. ເຂົາສະເຫວີຍສົມບັດທັງຫຼາຍໃນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດຢ່າງນີ້ ພົ້ນຈາກຄວາມຮ້ອນຮົນທັງປວງ ໄດ້ເຖິງຄວາມເຢັນສະບາຍ ແລະ ມີຄວາມສຸກໃນສະຖານທີ່ທີ່ຕົນບັງເກີດແລ້ວໆ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດา ແລ້ວອອກບວດ ໄດ້ປາຣົບກຳມະຖານ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ. ຍ້ອນບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ປະກົດນາມວ່າ ພຣະຄັນໂທທະກິຍະເຖຣະ.

25. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumutarassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Mahābodhimaho ahūti mahābodhirukkhassa pūjā ahosīti attho. Vicittaṃ ghaṭamādāyāti anekehi cittakammasuvaṇṇakammehi vicittaṃ sobhamānaṃ gandhodakapuṇṇaṃ ghaṭaṃ gahetvāti attho[Pg.81]. Gandhodakamadāsahanti gandhodakaṃ adāsiṃ, ahaṃ gandhodakena abhisiñcinti attho.

໒໕. ໃນວັນໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarassa' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Mahābodhimaho ahū' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ມີການບູຊາຕົ້ນມະຫາໂພ. ຄຳວ່າ 'Vicittaṃ ghaṭamādāya' ມີອະທິບາຍວ່າ ຖືເອົາໝໍ້ນ້ຳອັນງົດງາມວິຈິດ ທີ່ເຕັມດ້ວຍນ້ຳຫອມ ອັນໄດ້ຮັບການຕົກແຕ່ງຢ່າງວິຈິດດ້ວຍລວດລາຍຕ່າງໆ ແລະ ການປິດຄຳ. ຄຳວ່າ 'Gandhodakamadāsaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍນ້ຳຫອມ ຄືໄດ້ຫົດສົງດ້ວຍນ້ຳຫອມ.

26. Nhānakāle ca bodhiyāti bodhiyā pūjākaraṇasamayeti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໒໖. ຄຳວ່າ 'Nhānakāle ca bodhiyā' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນເວລາເຮັດການບູຊາຕົ້ນໂພ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄັນໂທທະກິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Opavayhattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະໂອປະວັຍຫະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato opavayhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarajinādicce loke pātubhūte ekasmiṃ vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo gharāvāsaṃ vasamāno sāsane pasanno satthari pasādabahumāno ājānīyena sindhavena pūjaṃ akāsi, pūjetvā ca pana ‘‘buddhādīnaṃ samaṇānaṃ hatthiassādayo na kappanti, kappiyabhaṇḍaṃ dassāmī’’ti cintetvā taṃ agghāpetvā tadagghanakena kahāpaṇena kappiyaṃ kappāsikakambalakojavādikaṃ cīvaraṃ kappūratakkolādikaṃ bhesajjaparikkhārañca adāsi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devesu ca manussesu ca hatthiassādianekavāhanasampanno sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahatte patiṭṭhāsi, pubbe katapuññasambhāravasena opavayhattheroti pākaṭo ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ໂອປະວັຍຫະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ເມື່ອພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປຽບເໝືອນດວງອາທິດ ພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ໄດ້ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ ຄອງເຮືອນຢູ່ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜາ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສແລະຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງໃນພຣະศาสດา ໄດ້ເຮັດການບູຊາດ້ວຍມ້າສິນທົບອາຊານໄນ ຄຣັ້ນບູຊາແລ້ວ ກໍຄິດວ່າ 'ຊ້າງແລະມ້າເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າແລະພຣະສະມະນະທັງຫຼາຍ ເຮົາຈະຖວາຍສິ່ງຂອງອັນຄວນ' ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ຕີລາຄາມ້ານັ້ນ ແລ້ວເອົາເງິນກະຫາປະນະທີ່ມີມູນຄ່າເທົ່າກັບລາຄາມ້ານັ້ນ ໄປຊື້ສິ່ງຂອງອັນຄວນ ມີຜ້າຝ້າຍ, ຜ້າກຳມະຫຍີ, ຜ້າພົມ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຈີວອນ ແລະ ຖວາຍເຄື່ອງບໍລິຂານຄືຢາຮັກສາໂລກ ມີພิມເສນ ແລະ ຕະໂກນເປັນຕົ້ນ. ເຂົາຢູ່ໃນພົບນັ້ນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ແລ້ວຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນ ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍຄວາມສຸກໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ອັນສົມບູນດ້ວຍຍານພາຫະນະຕ່າງໆ ມີຊ້າງແລະມ້າເປັນຕົ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ໄດ້ບວດໃນພຣະສາສະໜາ ຮັບເອົາກຳມະຖານ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະອໍຣະຫັດຕາມລຳດັບແຫ່ງມັກ ຍ້ອນກຳລັງແຫ່ງບຸນສົມພານທີ່ໄດ້ສ້າງໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ປະກົດນາມວ່າ ພຣະໂອປະວັຍຫະເຖຣະ.

33. So ‘‘kena nu kho kāraṇena idaṃ mayā santipadaṃ adhigata’’nti upadhārento pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ājānīyamadāsahanti ājānīyaṃ uttamajātisindhavaṃ ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

໓໓. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອພິຈາລະນາວ່າ 'ເຮົາໄດ້ບັນລຸສັນຕິບົດນີ້ ຍ້ອນເຫດໃດໜໍ' ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງບຸບເພກຳດ້ວຍຍານຕາມຄວາມເປັນຈິງ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Ājānīyamadāsaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍ ຄືໄດ້ບູຊາດ້ວຍມ້າສິນທົບອາຊານໄນອັນມີກຳເນີດອັນປະເສີດ.

35. Sapattabhāroti sassa attano pattāni aṭṭha parikkhārāni bhārāni yassa so sapattabhāro, aṭṭhaparikkhārayuttoti attho.

໓໕. ຄຳວ່າ 'Sapattabhāro' ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ໃດມີເຄື່ອງບໍລິຂານ 8 ຢ່າງ ອັນເປັນພາລະທີ່ມາເຖິງຕົນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະປັດຕະພາຣະ ຄືເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍເຄື່ອງບໍລິຂານ 8 ຢ່າງ.

36. Khamanīyamadāsahanti [Pg.82] khamanīyayoggaṃ cīvarādikappiyaparikkhāranti attho.

໓໖. ຄຳວ່າ 'Khamanīyamadāsaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຖວາຍເຄື່ອງບໍລິຂານອັນຄວນ ມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ.

40. Carimoti pariyosāno koṭippatto bhavoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໔໐. ຄຳວ່າ 'Carimo' ມີອະທິບາຍວ່າ ພົບສຸດທ້າຍ ອັນເຖິງທີ່ສຸດແລ້ວ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Opavayhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະໂອປະວັຍຫະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະປະຣິວາຣາສະນະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato saparivārāsanattherassa apadānaṃ. Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto sāsane pasanno dānaphalaṃ saddahanto nānaggarasabhojanena bhagavato piṇḍapātaṃ adāsi, datvā ca pana bhojanasālāyaṃ bhojanatthāya nisinnāsanaṃ jātisumanamallikādīhi alaṅkari. Bhagavā ca bhattānumodanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto anekavidhaṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā na cirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ສະປະຣິວາຣາສະນະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜາ ເຊື່ອໝັ້ນໃນຜົນຂອງທານ ໄດ້ຖວາຍບິນທະບາດອັນມີລົດຊາດອັນເລີດຕ່າງໆ ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຄຣັ້ນຖວາຍແລ້ວ ກໍໄດ້ຕົກແຕ່ງອາສະນະທີ່ນັ່ງເພື່ອສັນພັດຕາຫານໃນໂຮງສັນ ດ້ວຍດອກມະລິ ແລະ ດອກໄມ້ມີກິ່ນຫອມເປັນຕົ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍໄດ້ຊົງເຮັດພັດຕານຸໂມທະນາ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດຫຼາຍປະການ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ມີສັດທາແລະຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

43. So evaṃ pattasantipado ‘‘kena nu kho puññena idaṃ santipadaṃ anuppatta’’nti ñāṇena upadhārento pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Piṇḍapātaṃ adāsahanti tattha tattha laddhānaṃ piṇḍānaṃ kabaḷaṃ kabaḷaṃ katvā pātabbato khāditabbato āhāro piṇḍapāto, taṃ piṇḍapātaṃ bhagavato adāsiṃ, bhagavantaṃ bhojesinti attho.

໔໓. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸສັນຕິບົດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອພິຈາລະນາດ້ວຍຍານວ່າ 'ເຮົາໄດ້ບັນລຸສັນຕິບົດນີ້ ຍ້ອນບຸນໃດໜໍ' ໄດ້ເຫັນບຸບເພກຳ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Piṇḍapātaṃ adāsaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ອາຫານທີ່ໄດ້ຮັບໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຄຳໆ ແລ້ວຄວນແກ່ການກືນກິນ ຄວນແກ່ການຂ້ຽວສັນ ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍບິນທະບາດນັ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຄືໄດ້ຖວາຍໃຫ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເຫວີຍ.

44. Akittayi piṇḍapātanti mayā dinnapiṇḍapātassa guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsesīti attho.

໔໔. ຄຳວ່າ 'Akittayi piṇḍapātaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ປະກາດຄຸນແລະອານิສົງແຫ່ງບິນທະບາດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍແລ້ວ.

48. Saṃvuto pātimokkhasminti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvuto pihito paṭicchannoti attho. Indriyesu ca pañcasūti cakkhundriyādīsu pañcasu [Pg.83] indriyesu rūpādīhi gopito indriyasaṃvarasīlañca gopitoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໔໘. ຄຳວ່າ 'Saṃvuto pātimokkhasmiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ສຳລວມແລ້ວ ປິດກັ້ນແລ້ວ ປົກປິດແລ້ວ ດ້ວຍປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລ. ຄຳວ່າ 'Indriyesu ca pañcasu' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງຈາກຮູບເປັນຕົ້ນ ໃນອິນຊີທັງ 5 ມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ແລະ ໄດ້ຄຸ້ມຄອງອິນຊີສັງວໍຣະສີລແລ້ວ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະປະຣິວາຣາສະນະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປັນຈະທີປະກະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato pañcadīpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse vasanto bhagavato dhammaṃ sutvā sammādiṭṭhiyaṃ patiṭṭhito saddho pasanno mahājanehi bodhipūjaṃ kayiramānaṃ disvā sayampi bodhiṃ parivāretvā dīpaṃ jāletvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto cakkavattisampattiādayo anubhavitvā sabbattheva uppannabhave jalamāno jotisampannavimānādīsu vasitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, dīpapūjānissandena dīpakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ປັນຈະທີປະກະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບທີ່ຕົນບັງເກີດແລ້ວໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ຄອງເຮືອນຢູ່ ໄດ້ຟັງພຣະທຳຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຕັ້ງຢູ່ໃນສຳມາທິຖິ ມີສັດທາແລະຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເຫັນມະຫາຊົນທັງຫຼາຍກຳລັງເຮັດການບູຊາຕົ້ນໂພ ຕົນເອງກໍໄດ້ແວດລ້ອມຕົ້ນໂພ ແລ້ວຈຸດປະທີບບູຊາ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຈັກກະພັດສົມບັດເປັນຕົ້ນ ໃນທຸກໆພົບທີ່ບັງເກີດ ໄດ້ເປັນຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ອາໄສຢູ່ໃນວິມານອັນສົມບູນດ້ວຍແສງສະຫວ່າງເປັນຕົ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຍ້ອນອານິສົງແຫ່ງການບູຊາປະທີບ ຈຶ່ງໄດ້ປະກົດນາມວ່າ ພຣະທີປະກະເຖຣະ.

50. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ujudiṭṭhi ahosahanti vaṅkaṃ micchādiṭṭhiṃ chaḍḍetvā uju avaṅkaṃ nibbānābhimukhaṃ pāpuṇanasammādiṭṭhi ahosinti attho.

໕໐. ໃນວັນໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Ujudiṭṭhi ahosahaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ລະຖິ້ມມິດສາທິຖິອັນຄົດງໍ ແລ້ວເປັນຜູ້ມີສຳມາທິຖິອັນຊື່ກົງ ບໍ່ຄົດງໍ ອັນມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ພຣະນິພານ.

51. Padīpadānaṃ pādāsinti ettha pakārena dibbati jotatīti padīpo, tassa dānaṃ padīpadānaṃ, taṃ adāsiṃ padīpapūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໕໑. ໃນຄຳວ່າ 'Padīpadānaṃ pādāsiṃ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວໂດຍປະການຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ປະທີບ ການຖວາຍປະທີບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະທີປະທານ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍປະທີບນັ້ນ ຄືໄດ້ເຮັດການບູຊາດ້ວຍປະທີບ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປັນຈະທີປະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະທະຊະທາຍະກະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ [Pg.84] āyasmato dhajadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā sundarehi anekehi vatthehi dhajaṃ kārāpetvā dhajapūjaṃ akāsi. So tena puññakammena uppannuppannabhave uccakule nibbatto pūjaniyo ahosi. Aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā mahābhogo yasavā saddhājāto satthari pasanno gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ທະຊະທາຍະກະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ໄດ້ໃຫ້ເຮັດທຸງດ້ວຍຜ້າອັນງົດງາມຫຼາຍຜືນ ແລ້ວເຮັດການບູຊາດ້ວຍທຸງ. ເຂົາດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນສູງໃນພົບທີ່ຕົນບັງເກີດແລ້ວໆ ແລະ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາ. ໃນກາລຕໍ່ມາ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າ ໄດ້ຈະເລີນດ້ວຍບຸດແລະພັນລະຍາ ມີໂພຄະຫຼາຍ ມີຍົດບໍລິວານ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ໄດ້ລະຄອງເຮືອນ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

57. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Tassattho pubbe vuttoyeva. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti somanassasahagatacittayuttattā haṭṭho paripuṇṇarūpakāyo saddhāsampayuttacittatāya haṭṭhena cittena santuṭṭhena cittenāti attho. Dhajamāropayiṃ ahanti dhunāti kampati calatīti dhajaṃ, taṃ dhajaṃ āropayiṃ veḷagge laggetvā pūjesinti attho.

໕໗. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarabuddhassa' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Haṭṭho haṭṭhena cittena' ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳວ່າ 'Haṭṭho' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມຮ່າເຣີງ ມີຮູບກາຍອັນບໍລິບູນ ຍ້ອນປະກອບດ້ວຍຈິດອັນສະຫະຣະຄົດດ້ວຍໂສມະນັດ ຄຳວ່າ 'Haṭṭhena cittena' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຈິດອັນຮ່າເຣີງ ດ້ວຍຈິດອັນສັນໂດດ ຍ້ອນມີຈິດອັນປະກອບດ້ວຍສັດທາ. ຄຳວ່າ 'Dhajamāropayiṃ ahaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ສະບັດ ຫວັ່ນໄຫວ ສັ່ນໄກວ ຊື່ວ່າ ທຸງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍົກທຸງນັ້ນຂຶ້ນ ຄືໄດ້ແຂວນໄວ້ທີ່ປາຍໄມ້ໄຜ່ ແລ້ວເຮັດການບູຊາ.

58-9. Patitapattāni gaṇhitvāti patitāni bodhipattāni gahetvā ahaṃ bahi chaḍḍesinti attho. Antosuddhaṃ bahisuddhanti anto cittasantānanāmakāyato ca bahi cakkhusotādirūpakāyato ca suddhiṃ adhi visesena muttaṃ kilesato vimuttaṃ anāsavaṃ sambuddhaṃ viya sammukhā uttamaṃ bodhiṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໕໘-໙. ຄຳວ່າ "Patitapattāni gaṇhitvā" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເກັບເອົາໃບໂພທັງຫຼາຍທີ່ຫຼົ່ນລົງມາ ແລ້ວຖິ້ມໄປໃນພາຍນອກ. ຄຳວ່າ "antosuddhaṃ bahisuddhaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອະພິວາດ ຄືໄດ້ກະທຳການນ້ອມໄຫວ້ ເຊິ່ງຕົ້ນໂພອັນປະເສີດສຸດໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າ ປຽບເໝືອນພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າຜູ້ບໍລິສຸດທັງພາຍໃນຄືຈາກນາມກາຍກ່າວຄືຈິດສັນດານ ແລະພາຍນອກຄືຈາກຮູບກາຍມີຈັກຂຸແລະໂສຕະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຢ່າງວິເສດ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດ ຜູ້ບໍ່ມີອາສະວະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະທະຊະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Padumattheraapadānavaṇṇanā

໙. ...

Catusaccaṃ pakāsentotiādikaṃ āyasmato padumattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro padumuttaramuninā dhammapajjote jotamāne ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā [Pg.85] bhogasampannoti pākaṭo. So satthari pasīditvā mahājanena saddhiṃ dhammaṃ suṇanto dhajena saha padumakalāpaṃ gahetvā aṭṭhāsi, sadhajaṃ taṃ padumakalāpaṃ ākāsamukkhipiṃ, taṃ acchariyaṃ disvā ativiya somanassajāto ahosi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā jīvitapariyosāne sagge nibbatto dhajamiva chakāmāvacare pākaṭo pūjito ca dibbasampattimanubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pañcavassikova pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā katapuññanāmena padumattheroti pākaṭo.

ຄຳມີອາທິວ່າ "Catusaccaṃ pakāsento" ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາປະທຸມະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມກຸສົນສົມພານໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໃນເວລາທີ່ພຣະປະທຸມຸດຕະຣະມຸນີ ຊົງຍັງປະທີບຄືພຣະທັມໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຄອງເຮືອນແລ້ວ ປາກົດວ່າເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍໂພຄະສົມບັດ. ທ່ານນັ້ນ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ຟັງພຣະທັມຮ່ວມກັບມະຫາຊົນ ໄດ້ຖືເອົາກຳດອກບົວຫຼວງພ້ອມກັບທຸງຢືນຢູ່, ໄດ້ໂຍນກຳດອກບົວຫຼວງພ້ອມທຸງນັ້ນຂຶ້ນໄປໃນອາກາດ, ເຫັນຄວາມອັດສະຈັນນັ້ນແລ້ວ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ. ທ່ານນັ້ນ ກະທຳກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ໃນເວລາສິ້ນຊີວິດ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນ ປາກົດແລະໄດ້ຮັບການບູຊາໃນສະຫວັນຊັ້ນກາມາວະຈອນທັງ 6 ປຽບເໝືອນທຸງ ໄດ້ສະεຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດ ແລະໃນໝູ່ມະນຸດກໍໄດ້ສະເຫວີຍຈັກກະພັດສົມບັດ, ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງທີ່ສົມບູນດ້ວຍຊັບ ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ອາໄສຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ມີອາຍຸພຽງ 5 ປີເທົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ປາກົດຊື່ຕາມບຸນທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ວ່າ "ພຣະປະທຸມະເຖຣະ".

67. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento catusaccaṃ pakāsentotiādimāha. Tattha saccanti tathaṃ avitathaṃ aviparītaṃ saccaṃ, dukkhasamudayanirodhamaggavasena cattāri saccāni samāhaṭānīti catusaccaṃ, taṃ catusaccaṃ pakāsento loke pākaṭaṃ karontoti attho. Varadhammappavattakoti uttamadhammappavattako pakāsakoti attho. Amataṃ vuṭṭhinti amatamahānibbānavuṭṭhidhāraṃ pavassanto paggharanto sadevakaṃ lokaṃ temento sabbakilesapariḷāhaṃ nibbāpento dhammavassaṃ vassatīti attho.

໖໗. ພຣະເຖຣະ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "catusaccaṃ pakāsento". ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "saccaṃ" ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ແທ້ຈິງ ບໍ່ຄາດເຄື່ອນ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ ຊື່ວ່າ ສັດຈະ. ສັດຈະ 4 ປະການ ທີ່ຮວບຮວມໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ທຸກ ສະມຸໄທ ນິໂຣດ ມັກ ຊື່ວ່າ "catusaccaṃ" (ສັດຈະ 4). ຄຳວ່າ "catusaccaṃ pakāsento" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງໃນໂລກ. ຄຳວ່າ "varadhammappavattako" ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຍັງພຣະທັມອັນປະເສີດໃຫ້ເປັນໄປ, ຜູ້ປະກາດພຣະທັມ. ຄຳວ່າ "amataṃ vuṭṭhiṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຕົກລົງມາ ຫຼັ່ງໄຫຼລົງມາ ເຊິ່ງກະແສຝົນຄືພຣະນິພານອັນເປັນອະມະຕະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຍັງໂລກພ້ອມທັງເທວະດາໃຫ້ຊຸ່ມຊື່ນ ຍັງຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດທັງປວງໃຫ້ດັບສະໜິດ ຍັງຝົນຄືພຣະທັມໃຫ້ຕົກລົງມາ.

68. Sadhajaṃ padumaṃ gayhāti dhajena saha ekato katvā padumaṃ padumakalāpaṃ gahetvāti attho. Aḍḍhakose ṭhito ahanti ubho ukkhipitvā ṭhito ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໖໘. ຄຳວ່າ "sadhajaṃ padumaṃ gayhā" ມີອະທິບາຍວ່າ ກະທຳຮ່ວມກັນກັບທຸງໃຫ້ເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວຖືເອົາດອກບົວຄືກຳດອກບົວຫຼວງ. ຄຳວ່າ "aḍḍhakose ṭhito ahaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຍົກມືທັງສອງຂຶ້ນແລ້ວຢືນຢູ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Padumattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

10. Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອະສະນະໂພທິຍະເຖຣະ

Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato asanabodhiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto sukhappatto sāsane pasanno [Pg.86] asanabodhito phalaṃ gahetvā tato vuṭṭhitabodhitaruṇe gahetvā bodhiṃ ropesi, yathā na vinassati tathā udakāsiñcanādikammena rakkhitvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paripakkasambhārattā sattavassikova samāno pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi, purākatapuññanāmena asanabodhiyattheroti pākaṭo.

ຄຳມີອາທິວ່າ "Jātiyā sattavasso ahaṃ" ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາອະສະນະໂພທິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນການແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຕິສສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໃດຕະກູນໜຶ່ງ ເຕີບໃຫຍ່ແລ້ວ ເຖິງຄວາມສຸກ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະໜາ ໄດ້ຖືເອົາໝາກຈາກຕົ້ນໂພອະສະນະ ແລ້ວຖືເອົາຕົ້ນໂພອ່ອນທີ່ງອກຂຶ້ນມາຈາກໝາກນັ້ນ ແລ້ວປູກຕົ້ນໂພນັ້ນ ໄດ້ປົກປັກຮັກສາດ້ວຍການຫົດນ້ຳເປັນຕົ້ນ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຫ່ຽວແຫ້ງເສຍໄປ ແລ້ວບູຊາ. ທ່ານນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເພາະມີສົມພານອັນແກ່ກ້າແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີອາຍຸພຽງ 7 ປີເທົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ບວດ ແລະໃນເວລາປົງຜົມນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ປາກົດຊື່ຕາມບຸນທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ແຕ່ປາງກ່ອນວ່າ "ພຣະອະສະນະໂພທິຍະເຖຣະ".

78. So pubbasambhāramanussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyāti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāyāti attho. Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ lokanāyakaṃ tissaṃ bhagavantaṃ addasanti sambandho. Pasannacitto sumanoti pakārena pasannaanāluḷitaavikampitacitto, sumano sundaramano somanassasahagatacittoti attho.

໗໘. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພສົມພານຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "jātiyā sattavasso ahaṃ". ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "jātiyā" ມີອະທິບາຍວ່າ ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອອກຈາກຄັນຂອງມານດາ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ມີອາຍຸ 7 ປີ ມີພັນສາບໍລິບູນ ໄດ້ເຫັນພຣະຕິສສະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນາຍົກຂອງໂລກ". ຄຳວ່າ "pasannacitto sumano" ມີອະທິບາຍວ່າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສໂດຍປະການຕ່າງໆ ບໍ່ຂຸ່ນມົວ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ຄຳວ່າ "sumano" ຄື ມີໃຈດີ ມີຈິດປະກອບດ້ວຍໂສມະນັດ.

79. Tissassāhaṃ bhagavatoti tikkhattuṃ jātoti tisso, so mātugabbhato, manussajātito, pañcakkhandhato ca mutto hutvā jāto nibbatto buddho jātoti attho. Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayinti sambandho.

໗໙. ຄຳວ່າ "tissassāhaṃ bhagavato" ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ພົ້ນແລ້ວເກີດ 3 ເທື່ອ ຊື່ວ່າ ຕິສສະ, ທ່ານນັ້ນ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກຄັນຂອງມານດາດ້ວຍ ຈາກມະນຸດຊາດດ້ວຍ ຈາກປັນຈະຂັນດ້ວຍ ແລ້ວເກີດຂຶ້ນ ບັງເກີດຂຶ້ນ ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "ໄດ້ປູກຕົ້ນໂພອະສະນະອັນປະເສີດ ຂອງພຣະຕິສສະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຄົງທີ່ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ພຣະອົງນັ້ນ".

80. Asano nāmadheyyenāti nāmapaññattiyā nāmasaññāya asano nāma asanarukkho bodhi ahosīti attho. Dharaṇīruhapādapoti vallirukkhapabbatagaṅgāsāgarādayo dhāretīti dharaṇī, kā sā? Pathavī, tassaṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādena pivatīti pādapo, pādasaṅkhātena mūlena siñcitodakaṃ pivati āporasaṃ sinehaṃ dhāretīti attho. Dharaṇīruho ca so pādapo cāti dharaṇīruhapādapo, taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesinti attho.

໘໐. ຄຳວ່າ "asano nāmadheyyena" ມີອະທິບາຍວ່າ ຕົ້ນໂພນັ້ນມີຊື່ວ່າ ຕົ້ນອະສະນະ ໂດຍນາມບັນຍັດ ໂດຍນາມສັນຍາ. ຄຳວ່າ "dharaṇīruhapādapo" ມີອະທິບາຍວ່າ ຊື່ວ່າ "dharaṇī" ເພາະຊົງໄວ້ເຊິ່ງເຄືອໄມ້, ຕົ້ນໄມ້, ພູເຂົາ, ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນ, ແຜ່ນດິນນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ແຜ່ນດິນ (pathavī), ຊື່ວ່າ "dharaṇīruho" ເພາະງອກຂຶ້ນ ຕັ້ງຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນນັ້ນ, ຊື່ວ່າ "pādapo" ເພາະດື່ມດ້ວຍຕີນ, ຄື ດື່ມນ້ຳທີ່ຫົດດ້ວຍຮາກອັນກ່າວຄືຕີນ ຊົງໄວ້ເຊິ່ງລົດແຫ່ງນ້ຳແລະຍາງໄມ້. ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ "dharaṇīruho" ດ້ວຍ ຊື່ວ່າ "pādapo" ດ້ວຍ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "dharaṇīruhapādapo". ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ບຳລຸງຮັກສາ ປົກປັກຮັກສາ ຕົ້ນໂພອະສະນະອັນປະເສີດນັ້ນ ຕະຫຼອດ 5 ປີ.

81. Pupphitaṃ pādapaṃ disvāti taṃ mayā positaṃ asanabodhirukkhaṃ pupphitaṃ accharayoggabhūtapupphattā abbhutaṃ lomahaṃsakaraṇaṃ disvā sakaṃ [Pg.87] kammaṃ attano kammaṃ pakittento pakārena kathayanto buddhaseṭṭhassa santikaṃ agamāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໘໑. ຄຳວ່າ "pupphitaṃ pādapaṃ disvā" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຫັນຕົ້ນໂພອະສະນະນັ້ນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບຳລຸງຮັກສາໄວ້ ເຊິ່ງອອກດອກສະພັ່ງ ເປັນໜ້າອັດສະຈັນ ເພາະມີດອກອັນຄວນແກ່ການຕົບມືຊົມເຊີຍ ເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກຊູຊັນ ແລ້ວsັນເສີນກັມຂອງຕົນ ຄື ກ່າວສັນເສີນໂດຍປະການຕ່າງໆ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອະສະນະໂພທິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

Chaṭṭhavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີ 6 ຈົບແລ້ວ.

7. Sakacintaniyavaggo

໗. ສະກະຈິນຕະນິຍະວັກ

1. Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສະກະຈິນຕະນິຍະເຖຣະ

Pavanaṃ kānanaṃ disvātiādikaṃ āyasmato sakacintaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya tassa bhagavato āyupariyosāne uppanno dharamānaṃ bhagavantaṃ apāpuṇitvā parinibbutakāle isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto vivekaṃ ramaṇīyaṃ ekaṃ vanaṃ patvā tatthevekāya kandarāya pulinacetiyaṃ katvā bhagavati saññaṃ katvā sadhātukasaññañca katvā vanapupphehi pūjetvā namassamāno paricari. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto dvīsu aggaṃ aggasampattiṃ aggañca cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampanno saddhāsampanno satthari pasīditvā pabbajitvā arahā chaḷabhiñño ahosi.

ຄຳມີອາທິວ່າ "Pavanaṃ kānanaṃ disvā" ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາສະກະຈິນຕະນິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣะມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນການແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຕີບໃຫຍ່ແລ້ວ ໄດ້ເກີດມາໃນເວລາສິ້ນພຣະຊົນມາຍຸຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ທັນໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ໃນເວລາທີ່ພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິພານແລ້ວ ກໍໄດ້ບວດເປັນລືສີ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ ເຖິງປ່າອັນສະຫງົບ ຣົມມະນີຍະແຫ່ງໜຶ່ງ ໄດ້ກະທຳເຈດີຊາຍໄວ້ທີ່ຊອກຫີນແຫ່ງໜຶ່ງໃນປ່ານັ້ນ ໄດ້ຕັ້ງສັນຍາໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະຕັ້ງສັນຍາວ່າເປັນເຈດີທີ່ມີພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ ແລ້ວບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ປ່າ ໄຫວ້ຢູ່ ບຳລຸງຮັກສາແລ້ວ. ທ່ານນັ້ນ ດ້ວຍກຸສົນກັມນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດອັນເລີດໃນສອງພົບ ຄື ທິບພະຍະສົມບັດອັນເລີດ ແລະຈັກກະພັດສົມບັດອັນເລີດ, ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ສົມບູນດ້ວຍຊັບ ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາແລ້ວບວດ ໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ໄດ້ອະພິຍາ 6.

1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pavanaṃ kānanaṃ disvātiādimāha. Tattha pavananti pakārena vanaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ gahanabhūtanti pavanaṃ. Kānanaṃ avakucchitaṃ ānanaṃ avahanaṃ satataṃ sīhabyagghayakkharakkhasamaddahatthiassasupaṇṇauragehi vihaṅgagaṇasaddakukkuṭakokilehi vā bahalanti kānanaṃ, taṃ kānanasaṅkhātaṃ pavanaṃ manussasaddavirahitattā appasaddaṃ nissaddanti attho. Anāvilanti na āvilaṃ upaddavarahitanti attho. Isīnaṃ anuciṇṇanti buddhapaccekabuddhaarahantakhīṇāsavasaṅkhātānaṃ isīnaṃ anuciṇṇaṃ nisevitanti attho. Āhutīnaṃ [Pg.88] paṭiggahanti āhunaṃ vuccati pūjāsakkāraṃ paṭiggahaṃ gehasadisanti attho.

໑. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "pavanaṃ kānanaṃ disvā". ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "pavanaṃ" ໄດ້ແກ່ ປ່າອັນແຜ່ຂະຫຍາຍ ກວ້າງຂວາງ ຮົກຊັຕ ໂດຍປະການຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ປ່າໃຫຍ່. ຄຳວ່າ "kānanaṃ" ໄດ້ແກ່ ດົງດິບອັນໜ້າຢ້ານກົວ ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສັດຮ້າຍ ມີລາຊະສີ, ເສືອໂຄ່ງ, ຍັກ, ຮາກສົດ, ຊ້າງຕົກມັນ, ມ້າ, ຄຸດ, ນາກ ຫຼືໜາແໜ້ນດ້ວຍສຽງຝູງນົກ, ໄກ່ປ່າ, ນົກດຸດເຫວົ້າ, ປ່າໃຫຍ່ອັນກ່າວຄືດົງດິບນັ້ນ ເພາະປາສະຈາກສຽງມະນຸດ ຈຶ່ງມີສຽງນ້ອຍ ບໍ່ມີສຽງດັງ. ຄຳວ່າ "anāvilaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຂຸ່ນມົວ ປາສະຈາກອຸປະທະວະອັນຕະລາຍ. ຄຳວ່າ "isīnaṃ anuciṇṇaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ປະພຶດ ທີ່ອາໄສຢູ່ສະເໝີ ຂອງພຣະອິສີທັງຫຼາຍ ອັນກ່າວຄື ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະອໍຣະຫັນຂີນາສົບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "āhutīnaṃ paṭiggahaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຈດີທີ່ປຽບເໝືອນເຮືອນ ເປັນທີ່ຮັບເຄື່ອງບູຊາສັກກາຣะ (ເຄື່ອງບູຊາ ເອີ້ນວ່າ ອາຫຸນະ).

2. Thūpaṃ katvāna veḷunāti veḷupesikāhi cetiyaṃ katvāti attho. Nānāpupphaṃ samokirinti campakādīhi anekehi pupphehi samokiriṃ pūjesinti attho. Sammukhā viya sambuddhanti sajīvamānassa sambuddhassa sammukhā iva nimmitaṃ uppāditaṃ cetiyaṃ ahaṃ abhi visesena vandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໒. ຄຳວ່າ "thūpaṃ katvāna veḷunā" ມີອະທິບາຍວ່າ ກະທຳເຈດີດ້ວຍຊິ້ນໄມ້ໄຜ່. ຄຳວ່າ "nānāpupphaṃ samokiriṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ໂປຍປາຍ ໄດ້ບູຊາ ດ້ວຍດອກໄມ້ຫຼາຍຊະນິດ ມີດອກຈຳປາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "sammukhā viya sambuddhaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອະພິວາດ ໄດ້ນ້ອມໄຫວ້ ຢ່າງວິເສດ ເຊິ່ງເຈດີທີ່ສ້າງຂຶ້ນ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນ ປຽບເໝືອນຕໍ່ໜ້າພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສະກະຈິນຕະນິຍະເຖຣะ ຈົບແລ້ວ.

2. Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອະໂວປຸບຜິຍະເຖຣະ

Vihārā abhinikkhammātiādikaṃ āyasmato avopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno dhammaṃ sutvā somanassappatto nānāpupphāni ubhohi hatthehi gahetvā buddhassa upari abbhukkiri. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto saggasampattiñca cakkavattisampattiñca anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbato vuddhippatto sāsane pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Ā samantato kāsati dippatīti ākāso, tasmiṃ ākāse pupphānaṃ avakiritattā avopupphiyattheroti pākaṭo.

ຄຳມີອາທິວ່າ "Vihārā abhinikkhamma" ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາອະໂວປຸບຜິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນການແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ເດຽງສາ ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ຟັງພຣະທັມແລ້ວ ເຖິງຄວາມໂສມະນັດ ໄດ້ຖືເອົາດອກໄມ້ຕ່າງໆ ດ້ວຍມືທັງສອງ ແລ້ວຊັດຂຶ້ນໄປເໜືອພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ທ່ານນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດແລະຈັກກະພັດສົມບັດ ໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກພົບ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຕີບໃຫຍ່ແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະໜາແລ້ວບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ຄຳວ່າ "ākāso" (ອາກາດ) ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າ ຮຸ່ງເຮືອງ ສະຫວ່າງສະໄຫວ ໂດຍຮອບ, ເພາະການຊັດດອກໄມ້ຂຶ້ນໄປໃນອາກາດນັ້ນ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ "ພຣະອະໂວປຸບຜິຍະເຖຣະ".

7. Evaṃ pattasantipado attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vihārā abhinikkhammātiādimāha. Tattha vihārāti visesena harati catūhi iriyāpathehi apatantaṃ attabhāvaṃ āharati pavatteti etthāti vihāro, tasmā vihārā abhi visesena nikkhamma nikkhamitvā. Abbhuṭṭhāsi ca caṅkameti caṅkamanatthāya saṭṭhiratane caṅkame abhivisesena uṭṭhāsi, abhiruhīti attho. Catusaccaṃ [Pg.89] pakāsentoti tasmiṃ caṅkame caṅkamanto dukkhasamudayanirodhamaggasaccasaṅkhātaṃ catusaccaṃ pakāsento pākaṭaṃ karonto amataṃ padaṃ nibbānaṃ desento vibhajanto uttānīkaronto tasmiṃ caṅkameti sambandho.

໗. ພຣະເຖຣະຜູ້ບັນລຸທາງສະຫງົບຢ່າງນີ້ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "vihārā abhinikkhamma". ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "vihārā" ມີອະທິບາຍວ່າ ບ່ອນທີ່ພຣະອົງຊົງນຳໄປຢ່າງວິເສດ ຄື ຊົງປະຄອງ ຊົງຍັງອັດຕະພາບບໍ່ໃຫ້ລົ້ມລົງດ້ວຍອິຣິຍາບົດທັງ 4 ໃຫ້ເປັນໄປໃນບ່ອນນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິຫານ, ຈາກວິຫານນັ້ນ, ຄຳວ່າ "abhinikkhamma" ຄື ອອກໄປຢ່າງວິເສດ. ຄຳວ່າ "abbhuṭṭhāsi ca caṅkame" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຈົງກົມ ໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນ ໄດ້ຢືນຢູ່ ຢ່າງວິເສດ ເທິງທີ່ຈົງກົມອັນມີຂະໜາດ 60 ສອກ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "catusaccaṃ pakāsento" ຄື ເມື່ອຊົງຈົງກົມຢູ່ເທິງທີ່ຈົງກົມນັ້ນ ຊົງປະກາດ ເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ ເຊິ່ງສັດຈະ 4 ອັນກ່າວຄື ທຸກສັດຈະ, ສະມຸໄທສັດຈະ, ນິໂຣດສັດຈະ ແລະມັກຄະສັດຈະ ຊົງສະແດງ ຊົງຈຳແນກ ເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ ເຊິ່ງພຣະນິພານອັນເປັນທາງອະມະຕະ ເທິງທີ່ຈົງກົມນັ້ນ.

8. Sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādinoti seṭṭhassa tādiguṇasamaṅgissa sikhissa buddhassa giraṃ saddaṃ ghosaṃ aññāya jānitvā. Nānāpupphaṃ gahetvānāti nāgapunnāgādianekāni pupphāni gahetvā āharitvā. Ākāsamhi samokirinti caṅkamantassa bhagavato muddhani ākāse okiriṃ pūjesiṃ.

໘. ຄຳວ່າ "Sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādino" ມີອະທິບາຍວ່າ ຮູ້ແລ້ວ ເຂົ້າໃຈແລ້ວ ເຊິ່ງພຣະວາຈາ, ພຣະສຸຣะສຽງ, ພຣະດຳຣັດ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຕາທິຄຸນ. ຄຳວ່າ "nānāpupphaṃ gahetvāna" ມີອະທິບາຍວ່າ ຖືເອົາ ນຳມາ ເຊິ່ງດອກໄມ້ຫຼາຍຊະນິດ ມີດອກກາກະທິງແລະດອກບຸນນາກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ākāsamhi samokiriṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຊັດ ໄດ້ບູຊາ ໃນອາກາດ ເໜືອພຣະສຽນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ກຳລັງສະເດັດຈົງກົມຢູ່.

9. Tena kammena dvipadindāti dvipadānaṃ devabrahmamanussānaṃ inda padhānabhūta. Narāsabha narānaṃ āsabhabhūta. Pattomhi acalaṃ ṭhānanti tumhākaṃ santike pabbajitvā acalaṃ ṭhānaṃ nibbānaṃ patto amhi bhavāmi. Hitvā jayaparājayanti dibbamanussasampattisaṅkhātaṃ jayañca caturāpāyadukkhasaṅkhātaṃ parājayañca hitvā chaḍḍetvā nibbānaṃ pattosmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໙. ຄຳວ່າ "tena kammena dvipadinda" ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ຜູ້ເປັນປະທານ ຂອງສັດສອງຕີນທັງຫຼາຍ ມີເທວະດາ, ພຣົມ ແລະມະນຸດ. ຄຳວ່າ "narāsabha" ຄື ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ. ຄຳວ່າ "pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະອົງແລ້ວ ໄດ້ບັນລຸ ເຊິ່ງພຣະນິພານອັນເປັນສະຖານທີ່ຄົງທີ່. ຄຳວ່າ "hitvā jayaparājayaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ລະຖິ້ມແລ້ວ ເຊິ່ງໄຊຊະນະອັນກ່າວຄືທິບພະຍະສົມບັດແລະມະນຸດສົມບັດ ແລະຄວາມພ່າຍແພ້ອັນກ່າວຄືທຸກໃນອະບາຍ 4 ແລ້ວ ໄດ້ບັນລຸພຣະນິພານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā samatto.

...

3. Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປັດຈາຄະມະນິຍະເຖຣະ

Sindhuyā nadiyā tīretiādikaṃ āyasmato paccāgamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle sindhuyā gaṅgāya samīpe cakkavākayoniyaṃ nibbatto pubbasambhārayuttattā pāṇino akhādanto sevālameva bhakkhayanto carati. Tasmiṃ samaye vipassibhagavā sattānuggahaṃ karonto tattha agamāsi. Tasmiṃ khaṇe so cakkavāko vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tuṇḍena sālarukkhato sālapupphaṃ chinditvā āgamma pūjesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke uppanno aparāparaṃ chakāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke uppajjitvā cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe [Pg.90] nibbatto viññutaṃ patto pubbacaritavasena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, cakkavāko hutvā bhagavantaṃ disvā katthaci gantvā pupphamāharitvā pūjitattā pubbapuññanāmena paccāgamaniyattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Sindhuyā nadiyā tīre ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະປັດຈາຄມນີຍເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດນົກຈັກກະພາກ ໃກ້ແມ່ນ້ຳສິນທຸ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຸສົນສົມພານທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງບໍ່ກິນສັດມີຊີວິດອື່ນ ແຕ່ທ່ຽວຫາກິນສະເພາະເທົາ (ສາຫຼ່າຍ) ເທົ່ານັ້ນ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງເຮັດການສົງເຄາະແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງສະເດັດໄປໃນທີ່ນັ້ນ. ໃນຂະນະນັ້ນ ນົກຈັກກະພາກນັ້ນ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ຄາບເອົາດອກຮັງ (ດອກສາລະ) ຈາກຕົ້ນຮັງ ແລ້ວບິນມາບູຊາ. ນົກຈັກກະພາກນັ້ນ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍສົມບັດໃນກາມາພະຈອນສະຫວັນ 6 ຊັ້ນ ວຽນວ່າຍຕາຍເກີດ ແລ້ວຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນມາບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ ສະເຫວີຍຈັກກະພັດຕິສົມບັດເປັນຕົ້ນ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເຄີຍເປັນນົກຈັກກະພາກ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວບິນໄປນຳເອົາດອກໄມ້ຈາກບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງມາບູຊາ ຈຶ່ງປາກົດນາມຕາມບຸນໃນປາງກ່ອນວ່າ ພຣະປັດຈາຄມນີຍເຖຣະ.

13. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sindhuyā nadiyā tīretiādimāha. Sīti saddaṃ kurumānā dhunāti kampatīti sindhu, nadati saddaṃ karonto gacchatīti nadi. Cakkavāko ahaṃ tadāti cakkaṃ sīghaṃ gacchantaṃ iva udake vā thale vā ākāse vā sīghaṃ vāti gacchatīti cakkavāko. Tadā vipassiṃ bhagavantaṃ dassanakāle ahaṃ cakkavāko ahosinti attho. Suddhasevālabhakkhohanti aññagocaraamissattā suddhasevālameva khādanto ahaṃ vasāmi. Pāpesu ca susaññatoti pubbavāsanāvasena pāpakaraṇe suṭṭhu saññato tīhi dvārehi saññato susikkhito.

໑໓. ພຣະເຖຣະເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Sindhuyā nadiyā tīre ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນ້ຳທີ່ເຮັດສຽງດັງ 'ສີ' ແລ້ວໄຫຼສັ່ນສະເທືອນ ຊື່ວ່າ ສິນທຸ. ແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼໄປພ້ອມກັບເຮັດສຽງດັງ ຊື່ວ່າ ນະທີ. ຄຳວ່າ Cakkavāko ahaṃ tadā ມີອະທિບາຍວ່າ ສັດທີ່ບິນໄປຢ່າງຮີບດ່ວນເໝືອນກົງຈັກທີ່ໝູນໄປຢ່າງໄວວາ ບໍ່ວ່າຈະໃນນ້ຳ, ເທິງບົກ ຫຼືໃນອາກາດ ຊື່ວ່າ ຈັກກະພາກ (ນົກຈັກກະພາກ). ໃນສະໄໝນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນນົກຈັກກະພາກ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ Suddhasevālabhakkhohaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ປົນເປກັບອາຫານໃນບ່ອນຫາກິນອື່ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງອາໄສຢູ່ດ້ວຍການກິນແຕ່ເທົາ (ສາຫຼ່າຍ) ລ້ວນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Pāpesu ca susaññato ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະອຳນາດແຫ່ງວາສະໜາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ສຳລວມລະວັງເປັນຢ່າງດີໃນການກະທຳບາບ ຄືເປັນຜູ້ສຳລວມແລ້ວທາງທະວານທັງສາມ ແລະໄດ້ຮັບການຝຶກຝົນມາເປັນຢ່າງດີ.

14. Addasaṃ virajaṃ buddhanti rāgadosamohavirahitattā virajaṃ nikkilesaṃ buddhaṃ addasaṃ addakkhiṃ. Gacchantaṃ anilañjaseti anilañjase ākāsapathe gacchantaṃ buddhaṃ. Tuṇḍena mayhaṃ mukhatuṇḍena tālaṃ sālapupphaṃ paggayha paggahetvā vipassissābhiropayiṃ vipassissa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໔. ຄຳວ່າ Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ ຄືປາສະຈາກກิເລດ ມີຣາຄະ, ໂທສະ ແລະໂມຫະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Gacchantaṃ anilañjase ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງສະເດັດໄປໃນທາງອາກາດ. ຄຳວ່າ Tuṇḍena... sālaṃ paggayha... vipassissābhiropayiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຄາບເອົາດອກຮັງ (ດອກສາລະ) ດ້ວຍສົບ (ຈະງອຍປາກ) ຂອງຕົນ ແລ້ວຊູຂຶ້ນ ນຳໄປບູຊາແດ່ພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປັດຈາຄມນີຍເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະຣັບປະສາດະກະເຖຣະ

Usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādikaṃ āyasmato parappasādakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo nāmena selabrāhmaṇoti pākaṭo siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi asītianubyañjanehi cāti sayaṃ sobhamānaṃ disvā pasannamānaso anekehi kāraṇehi [Pg.91] anekāhi upamāhi thomanaṃ pakāsesi. So tena puññakammena devaloke sakkamārādayo cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīdisvā pabbajito nacirasseva catupaṭisambhidāchaḷabhiññappatto mahākhīṇāsavo ahosi, buddhassa thutiyā sattānaṃ sabbesaṃ cittappasādakaraṇato parappasādakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະປະຣັບປະສາດະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະສິດທັດຖະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເປັນຜູ້ຮຽນຈົບພຣະເວດທັງສາມ ພ້ອມທັງຄຳພີອິຕິຫາສະເປັນທີຫ້າ ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນການອອກສຽງ ເປັນນັກໄວຍາກອນ ຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນຄຳພີນິຄັນທຸ, ເກຕຸພະ, ອັກຂະຣະປະເພດ, ໂລກາຍະຕະ ແລະມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ ປາກົດຊື່ວ່າ ເເສລະພຣາມ. ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະສິດທັດຖະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງງົດງາມດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ແລະອະນຸພະຍັນຊະນະ 80 ປະການ ດ້ວຍຕົນເອງແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວສັນເສີນດ້ວຍເຫດຜົນຫຼາຍປະການ ແລະດ້ວຍອຸປະມາຫຼາຍຢ່າງ. ດ້ວຍບຸນກຳນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດໃນກາມາພະຈອນສະຫວັນ 6 ຊັ້ນ ມີທ້າວສັກກະ ແລະທ້າວມານ ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍຈັກກະພັດຕິສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ 4 ແລະອະພິນຍາ 6 ເປັນພຣະມະຫາຂີນາສົບ. ເພາະຄວາມທີ່ເພິ່ນໄດ້ສັນເສີນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງສັດທັງປວງເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງປາກົດນາມວ່າ ພຣະປະຣັບປະສາດະກະເຖຣະ.

20. Ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādimāha. Tattha usabhanti vasabho nisabho visabho āsabhoti cattāro jeṭṭhapuṅgavā. Tattha gavasatajeṭṭhako vasabho, gavasahassajeṭṭhako nisabho, gavasatasahassajeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassajeṭṭhako āsabhoti ca yassa kassaci thutiṃ karontā brāhmaṇapaṇḍitā bahussutā attano attano paññāvasena thutiṃ karonti, buddhānaṃ pana sabbākārena thutiṃ kātuṃ samattho ekopi natthi. Appameyyo hi buddho. Vuttañhetaṃ –

໒໐. ມື້ໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້g່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ usabha ໄດ້ແກ່ ພະຍາວົວອຸສະພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ 4 ຈຳພວກ ຄື ວະສະພະ, ນິສະພະ, ວິສະພະ ແລະອາສະພະ. ໃນ 4 ຈຳພວກນັ້ນ ວົວຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າວົວຮ້ອຍໂຕ ຊື່ວ່າ ວະສະພະ, ວົວຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າວົວພັນໂຕ ຊື່ວ່າ ນິສະພະ, ວົວຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າວົວແສນໂຕ ຊື່ວ່າ ວິສະພະ, ວົວຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າວົວແສນໂກດໂຕ ຊື່ວ່າ ອາສະພະ. ພວກພຣາມຜູ້ເປັນປາດ ເປັນພະຫູສູດ ເມື່ອຈະສັນເສີນບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ກໍຍ່ອມສັນເສີນໄປຕາມກຳລັງປັນຍາຂອງຕົນໆ ແຕ່ສ່ວນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍນັ້ນ ບໍ່ມີໃຜເລີຍແມ່ນແຕ່ຄົນດຽວທີ່ຈະສາມາດສັນເສີນໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງ ເພາະວ່າພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງມີພຣະຄຸນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້. ສົມດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, kappampi ce aññamabhāsamāno;

Khīyetha kappo ciradīghamantare, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.304;

3.141;

ma. ni. aṭṭha. 2.425;

udā. aṭṭha. 53) –

“ແມ່ນແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຫາກຈະຊົງກ່າວສັນເສີນພຣະຄຸນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າດ້ວຍກັນ ຕະຫຼອດກະລັບໜຶ່ງ ໂດຍບໍ່ຊົງກ່າວເລື່ອງອື່ນເລີຍ, ກະລັບອັນຍາວນານນັ້ນກໍຈະສິ້ນສຸດໄປກ່ອນ, ແຕ່ພຣະຄຸນຂອງພຣະຕຖາຄົດ ກໍຍັງບໍ່ສິ້ນສຸດເລີຍ”.

Ādikaṃ. Ayampi brāhmaṇo mukhārūḷhavasena ekapasīdanavasena ‘‘āsabha’’nti vattabbe ‘‘usabha’’ntiādimāha. Varitabbo patthetabboti varo. Anekesu kappasatasahassesu katavīriyattā vīro. Mahantaṃ sīlakkhandhādikaṃ esati gavesatīti mahesī, taṃ mahesiṃ buddhaṃ. Visesena kilesakhandhamārādayo māre jitavāti vijitāvī, taṃ vijitāvinaṃ sambuddhaṃ. Suvaṇṇassa vaṇṇo iva vaṇṇo yassa sambuddhassa so suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ disvā ko nāma satto nappasīdatīti.

ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ພຣາມນີ້ ເພາະຄວາມຄຸ້ນປາກ ຫຼືເພາະຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'āsabha' ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'usabha' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ varo ໝາຍເຖິງ ຜູ້ອັນບຸກຄົນຄວນເລືອກ ຫຼືຄວນປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ vīro ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມພຽນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ບຳເພັນຄວາມພຽນມາຕະຫຼອດແສນກະລັບ. ຄຳວ່າ mahesī ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະແຫວງຫາຄຸນຄວາມດີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ມີສີລະຂັນ ເປັນຕົ້ນ ພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງນັ້ນຊື່ວ່າ ມະເຫສີ. ຄຳວ່າ vijitāvī ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊະນະມານທັງຫຼາຍ ມີກິເລສມານ ແລະຂັນທະມານ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍວິເສດ ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າອົງນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຊິຕາວີ. ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າອົງໃດ ມີພຣະວໍຣະກາຍເຫຼືອງອ່ອນດັ່ງສີຄຳ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ ສຸວັນນະວັນນະ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີວັນນະດັ່ງສີຄຳອົງນັ້ນແລ້ວ ສັດໃດເລີຍຈະບໍ່ເຫຼື້ອມໃສ.

Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

La ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະຣັບປະສາດະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພິສະທາຍະກະເຖຣະ

Vessabhū [Pg.92] nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato bhisadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle himavantasmiṃ hatthiyoniyaṃ nibbatto tasmiṃ paṭivasati. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo himavantamagamāsi. Taṃ disvā so hatthināgo pasannamānaso bhisamuḷālaṃ gahetvā bhagavantaṃ bhojesi. So tena puññakammena hatthiyonito cuto devaloke uppajjitvā tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussattamāgato manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde mahābhoge aññatarasmiṃ kule nibbatto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, so pubbe katakusalanāmena bhisadāyakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Vessabhū nāma nāmenā ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະພິສະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະເວດສະພູພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດຊ້າງ ໃນປ່າຫິມະພານ ອາໄສຢູ່ໃນປ່ານັ້ນ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະເວດສະພູພຸດທະເຈົ້າ ຊົງປາດຖະໜາຄວາມວິເວກ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປຍັງປ່າຫິມະພານ. ພະຍາຊ້າງນັ້ນ ເຫັນພຣະອົງແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ນຳເອົາເຫງົ້າບົວແລະສາຍບົວມາຖວາຍໃຫ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເຫວີຍ. ດ້ວຍບຸນກຳນັ້ນ ພະຍາຊ້າງຈຸຕິຈາກກຳເນີດຊ້າງແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍກາມາພະຈອນສົມບັດ 6 ປະການໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ກັບມາສູ່ຄວາມເປັນມະນຸດ ສະເຫວີຍຈັກກະພັດຕິສົມບັດເປັນຕົ້ນ ໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊັບສົມບັດຫຼາຍຕະກູນໜຶ່ງ ເພາະອຳນາດແຫ່ງວາສະໜາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ປາກົດຊື່ຕາມນາມແຫ່ງກຸສົນທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນວ່າ ພຣະພິສະທາຍະກະເຖຣະ.

29. So attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ dassento vessabhū nāma nāmenātiādimāha. Tattha vessabhūti vessaṃ bhunāti atikkamatīti vessabhū. Atha vā vesse vāṇijakamme vā kāmarāgādike vā kusalādikamme vā vatthukāmakilesakāme vā bhunāti abhibhavatīti vessabhū, so nāmena vessabhū nāma bhagavā. Isīnaṃ tatiyo ahūti kusaladhamme esati gavesatīti isi, ‘‘vipassī, sikhī, vessabhū’’ti vuttattā tatiyo isi tatiyo bhagavā ahu ahosīti attho. Kānanaṃ vanamoggayhāti kānanasaṅkhātaṃ vanaṃ ogayha ogahetvā pāvisīti attho.

໒໙. ພຣະເຖຣະລະນຶກເຖิงບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເມື່ອຈະສະແດງອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Vessabhū nāma nāmenā ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ vessabhū ມີອະທิບາຍວ່າ ຜູ້ກ້າວລ່ວງຕະກູນແພດ (ພໍ່ຄ້າຊາວນາ) ຊື່ວ່າ ເວດສະພູ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ຄອບງຳ ຫຼືຍ່ຳຍີການຄ້າຂາຍ, ກາມະຣາຄະເປັນຕົ້ນ, ກຸສົນກຳເປັນຕົ້ນ ຫຼືວັດຖຸກາມແລະກິເລສກາມ ຊື່ວ່າ ເວດສະພູ ພຣະອົງຊົງມີພຣະນາມວ່າ ພຣະເວດສະພູພຸດທະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ Isīnaṃ tatiyo ahū ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ສະແຫວງຫາຄຸນຄວາມດີ ຊື່ວ່າ ອິສິ ເພາະຄວາມທີ່ຊົງຖືກກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພຣະວິປັດສີ, ພຣະສິຂີ, ພຣະເວດສະພູ' ຈຶ່ງຊົງເປັນພຣະມຸນີອົງທີສາມ ຄືເປັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງທີສາມ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ kānanaṃ vanamoggayha ມີອະທິບາຍວ່າ ຢັ່ງລົງສູ່ປ່າອັນໄດ້ຊື່ວ່າປ່າດົງດິບ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າໄປ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

30. Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvāti dvipadacatuppadānaṃ chātakaṃ bhisati hiṃsati vināsetīti bhisaṃ, ko so? Padumakando, bhisañca muḷālañca bhisamuḷālaṃ, taṃ bhisamuḷālaṃ gahetvāti attho.

໓໐. ຄຳວ່າ Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvā ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ບຽດບຽນ ຫຼືທຳລາຍຄວາມຫິວໂຫຍຂອງສັດສອງຕີນແລະສັດສີ່ຕີນ ຊື່ວ່າ ພິສະ ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ຫົວບົວ (ເຫງົ້າບົວຫຼວງ). ເຫງົ້າບົວແລະສາຍບົວ ຊື່ວ່າ ພິສະມຸລາລະ ຄຳວ່າ taṃ bhisamuḷālaṃ gaṇhetvā ໝາຍເຖິງ ຖືເອົາເຫງົ້າບົວແລະສາຍບົວນັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

31. Karena ca parāmaṭṭhoti taṃ mayā dinnadānaṃ, vessabhūvarabuddhinā uttamabuddhinā vessabhunā karena hatthatalena parāmaṭṭho katasamphasso ahosi. Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottarinti tena sukhena [Pg.93] samaṃ sukhaṃ nābhijānāmi, tato uttariṃ tato paraṃ tato adhikaṃ sukhaṃ kutoti attho. Sesaṃ nayānusārena suviññeyyanti.

໓໑. ຄຳວ່າ Karena ca parāmaṭṭho ມີອະທິບາຍວ່າ ທານທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍແລ້ວນັ້ນ ອັນພຣະເວດສະພູພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະປັນຍາອັນປະເສີດ ຜູ້ມີພຣະປັນຍາອັນສູງສົ່ງ ຊົງລູບຄຳດ້ວຍຝາມື (ພຣະຫັດ) ຄືຊົງເຮັດການສຳຜັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottariṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍຮູ້ຈັກຄວາມສຸກໃດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຄວາມສຸກນັ້ນເລີຍ ຄວາມສຸກທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ທີ່ເໜືອກວ່ານັ້ນ ຫຼືຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ຈະມີມາແຕ່ໃສ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພິສະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Sucintitattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸຈິນຕິຕະເຖຣະ

Giriduggacaro āsintiādikaṃ āyasmato sucintitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantappadese nesādakule uppanno migasūkarādayo vadhitvā khādanto viharati. Tadā lokanātho lokānuggahaṃ sattānuddayatañca paṭicca himavantamagamāsi. Tadā so nesādo bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano khādanatthāya ānītaṃ varamadhuramaṃsaṃ adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, taṃ bhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva puññena teneva somanassena tato cuto sugatīsu saṃsaranto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Giriduggacaro āsiṃ ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສຸຈິນຕິຕະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທิການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະອັດຖະທັດສີພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນນາຍພານ ໃນເຂດປ່າຫິມະພານ ຂ້າເນື້ອແລະໝູເປັນຕົ້ນກິນເປັນອາຫານ ອາໄສຢູ່. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະໂລກະນາດ ຊົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ຊາວໂລກ ແລະຄວາມເອັນດູແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປຍັງປ່າຫິມະພານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ນາຍພານນັ້ນ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍເນື້ອອັນມີລົດຫວານອັນປະເສີດ ທີ່ຕົນນຳມາເພື່ອເປັນອາຫານຂອງຕົນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮັບໄວ້ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ນາຍພານນັ້ນ ເມື່ອຊົງສະເຫວີຍເນື້ອນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ຊົງສະແດງອະນຸໂມທະນາແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ນາຍພານນັ້ນ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນດ້ວຍບຸນນັ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດນັ້ນ ວຽນວ່າຍຕາຍເກີດໃນສຸຄະຕິພູມ ສະເຫວີຍກາມາພະຈອນສົມບັດ 6 ປະການ ໄດ້ສະເຫວີຍຈັກກະພັດຕິສົມບັດເປັນຕົ້ນ ໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

36. Catupaṭisambhidāpañcābhiññādibhedaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento giriduggacaro āsintiādimāha. Girati saddaṃ karotīti giri, ko so? Silāpaṃsumayapabbato, duṭṭhu dukkhena gamanīyaṃ duggaṃ, girīhi duggaṃ giriduggaṃ, duggamoti attho. Tasmiṃ giridugge pabbatantare caro caraṇasīlo āsiṃ ahosiṃ. Abhijātova kesarīti abhi visesena jāto nibbatto kesarīva kesarasīho iva giriduggasmiṃ carāmīti attho.

໓໖. ພຣະເຖຣະບັນລຸຄຸນວິເສດມີປະຕິສຳພິທາ 4 ແລະອະພິນຍາ 5 ເປັນຕົ້ນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Giriduggacaro āsiṃ ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ເຮັດສຽງດັງ ຊື່ວ່າ ຄີຣິ ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ພູເຂົາທີ່ປະກອບດ້ວຍຫີນແລະດິນ. ບ່ອນທີ່ໄປໄດ້ຍາກ ໄປໄດ້ດ້ວຍຄວາມລຳບາກ ຊື່ວ່າ ທຸກຄະ. ທາງກັນດານເພາະພູເຂົາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຄີຣິທຸກຄະ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປ ຄືມີປົກກະຕິທ່ຽວໄປໃນຊ່ອງເຂົາອັນກັນດານນັ້ນ. ຄຳວ່າ Abhijātova kesarī ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າທ່ຽວໄປໃນຊ່ອງເຂົາອັນກັນດານ ເໝືອນດັ່ງພະຍາໄກສອນຣາຊສີຫ໌ ຜູ້ມີກຳເນີດອັນສູງສົ່ງ ຜູ້ມີຂົນແຜງຄໍອັນງົດງາມ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

40. Giriduggaṃ pavisiṃ ahanti ahaṃ tadā tena maṃsadānena pītisomanassajāto pabbatantaraṃ pāvisiṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໔໐. ຄຳວ່າ Giriduggaṃ pavisiṃ ahaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າມີຄວາມປີຕິແລະໂສມະນັດ ເພາະການຖວາຍເນື້ອນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ລະຫວ່າງພູເຂົາ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Sucintitattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸຈິນຕິຕະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະວັດຖະທາຍະກະເຖຣະ

Pakkhijāto [Pg.94] tadā āsintiādikaṃ āyasmato vatthadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle supaṇṇayoniyaṃ nibbatto gandhamādanapabbataṃ gacchantaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso supaṇṇavaṇṇaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇaṃ nimminitvā mahagghaṃ dibbavatthaṃ ādāya bhagavantaṃ pūjesi. Sopi bhagavā paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva somanassena vītināmetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto tattha aparāparaṃ saṃsaranto puññāni anubhavitvā tato manussesu manussasampattinti sabbattha mahagghaṃ vatthābharaṇaṃ laddhaṃ, tato uppannuppannabhave vatthacchāyāya gatagataṭṭhāne vasanto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva chaḷabhiññappattakhīṇāsavo ahosi, pubbe katapuññanāmena vatthadāyakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "pakkhijāto tadā āsi" (ເມື່ອຄັ້ງນັ້ນ ເຮົາເກີດເປັນສັດມີປີກ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະວັດຖະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດພະຍາຄຸດ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣးນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ສະເດັດໄປສູ່ພູເຂົາຄັນທະມາດ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ລະຖິ້ມຮູບຮ່າງຄຸດ ແລ້ວນິມິດກາຍເປັນຮູບຮ່າງຊາຍໜຸ່ມ ຖືເອົາຜ້າທິບອັນມີຄ່າຫຼາຍ ບູຊາແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນຊົງຮັບແລ້ວ ກ່າວອະນຸໂມທະນາ ແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ພະຍາຄຸດນັ້ນດຳລົງຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດນັ້ນ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ທ່ອງທ່ຽວໄປມາໃນເທວະໂລກນັ້ນ ສະເຫວີຍຜົນບຸນທັງຫຼາຍ ຈາກນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ ໄດ້ຮັບເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເຄື່ອງປະດັບອັນມີຄ່າຫຼາຍໃນທຸກໆຫົນທຸກໆແຫ່ງ ຈາກນັ້ນ ໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ໄດ້ອາໄສຢູ່ພາຍໃຕ້ຮົ່ມເງົາແຫ່ງຜ້າໃນທຸກໆສະຖານທີ່ທີ່ໄປ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະຂີນາສົບຜູ້ບັນລຸອະພິຍາຫົກ ປາກົດຊື່ຕາມບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນວ່າ "ພຣະວັດຖະທາຍະກະເຖຣະ".

45. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pakkhijāto tadā āsintiādimāha. Tattha pakkhijātoti pakkhandati upalavati sakuṇo etenāti pakkhaṃ, pakkhamassa atthīti pakkhī, pakkhiyoniyaṃ jāto nibbattoti attho. Supaṇṇoti sundaraṃ paṇṇaṃ pattaṃ yassa so supaṇṇo, vātaggāhasuvaṇṇavaṇṇajalamānapattamahābhāroti attho. Garuḷādhipoti nāge gaṇhanatthāya garuṃ bhāraṃ pāsāṇaṃ giḷantīti garuḷā, garuḷānaṃ adhipo rājāti garuḷādhipo, virajaṃ buddhaṃ addasāhanti sambandho.

໔໕. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "pakkhijāto tadā āsi" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "pakkhijāto" ມີອະທິບາຍວ່າ: ນົກຍ່ອມບິນໄປ ຫຼື ລອຍໄປດ້ວຍອະໄວຍະວະນີ້ ເຫດນັ້ນ ອະໄວຍະວະນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "pakkha" (ປີກ), ສັດທີ່ມີປີກນັ້ນ ຊື່ວ່າ "pakkhī" (ສັດມີປີກ), ຄຳວ່າ "pakkhijāto" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ຜູ້ເກີດແລ້ວໃນກຳເນີດນົກ. ຄຳວ່າ "supaṇṇo" ໝາຍເຖິງ ສັດທີ່ມີຂົນ ຫຼື ປີກອັນງົດງາມ ຊື່ວ່າ "supaṇṇo" (ຄຸດ), ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນພະຍານົກຄຸດທີ່ມີພາລະອັນໜັກ ຄືມີປີກອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍສີຄືຄຳແລະສາມາດຕ້ານທານລົມໄດ້. ຄຳວ່າ "garuḷādhipo" มีອະທິບາຍວ່າ: ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມກືນກິນກ້ອນຫີນອັນເປັນພາລະໜັກ ເພື່ອຈະຈັບເອົາພະຍານາກ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "garuḷā" (ຄຸດ), ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ຫຼື ເປັນພະຍາແຫ່ງຄຸດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ "garuḷādhipo" (ພະຍາຄຸດ), ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ເຮົາໄດ້ເຫັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ".

Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະວັດຖະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຳພະທາຍະກະເຖຣະ

Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato ambadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle vānarayoniyaṃ [Pg.95] nibbatto himavante kapirājā hutvā paṭivasati. Tasmiṃ samaye anomadassī bhagavā tassānukampāya himavantamagamāsi. Atha so kapirājā bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sumadhuraṃ ambaphalaṃ khuddamadhunā adāsi. Atha bhagavā tassa passantasseva taṃ sabbaṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so somanassasampannahadayo teneva pītisomanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ tattha dibbasukhamanubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiññappatto ahosi. Pubbapuññanāmena ambadāyakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Anomadassī bhagavā" (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອຳພະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດລີງ ເປັນພະຍາລີງອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ ໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ເພື່ອຊົງອະນຸເຄາະແກ່ພະຍາລີງນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະຍາລີງນັ້ນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍໝາກມ່ວງອັນຫວານສະໜິດ ພ້ອມດ້ວຍນ້ຳເຜິ້ງປ່າ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະເຫວີຍໝາກມ່ວງທັງໝົດນັ້ນ ຕໍ່ໜ້າພະຍາລີງທີ່ກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ແລ້ວຊົງກ່າວອະນຸໂມທະນາ ແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະຍາລີງນັ້ນມີໃຈເຕັມປ່ຽມດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ດຳລົງຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍດ້ວຍຄວາມປີຕິໂສມະນັດນັ້ນ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ທ່ອງທ່ຽວໄປມາສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງຕະກູນໜຶ່ງ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸອະພິຍາຫົກ ປາກົດຊື່ຕາມບຸນໃນປາງກ່ອນວ່າ "ພຣະອຳພະທາຍະກະເຖຣະ".

53. So aparabhāge attanā katakusalabījaṃ disvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhīti so bhagavā sabbaloke appamāṇe satte ‘‘sukhī hontū’’tiādinā nirupadhi upadhivirahitaṃ katvā mettāya mettacittena aphari patthari vaḍḍhesīti attho.

໕໓. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອເຫັນພືດຄືກຸສົນທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Anomadassī bhagavā" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhī" ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊົງແຜ່ເມດຕາຈິດໄປສູ່ສັດທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີປະມານໃນທົ່ວໂລກ ໂດຍຄວາມປາດຖະໜາວ່າ "ຂໍສັດທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກເຖີດ" ເປັນຕົ້ນ ຊົງເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກອຸປະທິ (ກິເລດເຄື່ອງເກາະກ່ຽວ) ແລ້ວຊົງແຜ່ໄປ, ຂະຫຍາຍໄປ, ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍເມດຕາຈິດ.

54. Kapi ahaṃ tadā āsinti tadā tassāgamanakāle kapirājā ahosinti attho.

໕໔. ຄຳວ່າ "kapi ahaṃ tadā āsiṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ໃນສະໄໝນັ້ນ ເມື່ອຄັ້ງທີ່ພຣະອົງສະເດັດມາ ເຮົາໄດ້ເປັນພະຍາລີງ.

Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຳພະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Sumanattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສຸມະນະເຖຣະ

Sumano nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sumanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle mālākārassa kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto bhagavati pasannamānaso sumanamālāmuṭṭhiyo gahetvā ubhohi hatthehi pūjesi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā sumananāmena [Pg.96] pākaṭo satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Sumano nāma nāmenā" (ເຮົາມີຊື່ວ່າ ສຸມະນະ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະສຸມະນະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຂອງຊ່າງຮ້ອຍດອກໄມ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຖືເອົາກຳດອກມະລິດ້ວຍມືທັງສອງແລ້ວບູຊາ. ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ເຂົາໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດສອງປະການໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຄອງເຮືອນມີບຸດແລະພັນລະຍາ ຈົນມີຊື່ສຽງປາກົດວ່າ ສຸມະນະ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

62. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumano nāma nāmenātiādimāha. Sundaraṃ manaṃ cittaṃ yassa so sumano. Saddhāpasādabahumānena yutto nāmena sumano nāma mālākāro tadā ahaṃ ahosiṃ.

໖໒. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Sumano nāma nāmenā" ເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນໃດມີໃຈອັນງົດງາມ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ "Sumano" (ຜູ້ມີໃຈງາມ). ໃນຄັ້ງນັ້ນ ເຮົາເປັນຊ່າງຮ້ອຍດອກໄມ້ຊື່ວ່າ ສຸມະນະ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍສັດທາ ຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ແລະຄວາມເຄົາລົບອັນຍິ່ງໃຫຍ່.

63. Sikhino lokabandhunoti sikhā muddhā kāsatīti sikhī. Atha vā sampayuttasampayoge khādati viddhaṃsetīti sikhī, kā sā? Aggisikhā, aggisikhā viya sikhāya dippanato sikhī. Yathā aggisikhā jotati pākaṭā hoti, sikhī pattatiṇakaṭṭhapalāsādike dahati, evamayampi bhagavā nīlapītādiraṃsīhi jotati sakalalokasannivāse pākaṭo hoti. Sakasantānagatasabbakilese soseti viddhaṃseti jhāpetīti vohāranāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ, tassa sikhino. Sakalalokassa bandhuñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno bhagavato sumanapupphaṃ abhiropayiṃ pūjesinti attho.

໖໓. ຄຳວ່າ "sikhino lokabandhuno" ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະອົງໃດມີຍອດພຣະສຽນອັນຮຸ່ງເຮືອງ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sikhī" (ພຣະສິຂີ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອົງໃດຍ່ອມທຳລາຍກຳຈັດທຳອັນເປັນສຳປະຍຸດຕະທຳ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sikhī", ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄືແປວໄຟ, ພຣະອົງຊື່ວ່າ "Sikhī" ເພາະຊົງຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພຣະຣັດສະໝີປຽບເໝືອນແປວໄຟ. ປຽບເໝືອນແປວໄຟຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງປາກົດຊັດເຈນ ແລະໄຟຍ່ອມເຜົາໄໝ້ໃບໄມ້ ຫຍ້າ ຟືນ ແລະກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ ฉันໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນີ້ ກໍຊົງຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພຣະຣັດສະໝີມີສີຂຽວແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ປາກົດຊັດເຈນໃນທົ່ວໂລກສັນນιວາດ ฉันນັ້ນ. ພຣະອົງຊົງເຮັດໃຫ້ກິເລດທັງປວງໃນສັນດານຂອງຕົນແຫ້ງໄປ ທຳລາຍໄປ ແລະເຜົາໄໝ້ໄປ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງມີພຣະນາມບັນຍັດວ່າ "Sikhī" (ພຣະສິຂີ). ຄຳວ່າ "lokabandhu" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນຍາດຂອງໂລກທັງປວງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ບູຊາຖວາຍດອກມະລິແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ຜູ້ເປັນຍາດຂອງໂລກພຣະອົງນັ້ນ.

Sumanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສຸມະນະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປຸບຜະຈະໂກຕິຍະເຖຣະ

Abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādikaṃ āyasmato pupphacaṅkoṭiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahāvibhavasampanno satthari pasīditvā pasannākāraṃ dassento suvaṇṇavaṇṇaṃ anojapupphamocinitvā caṅkoṭakaṃ pūretvā bhagavantaṃ pūjetvā ‘‘bhagavā, imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne suvaṇṇavaṇṇo pūjanīyo hutvā nibbānaṃ pāpuṇeyya’’nti patthanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu nibbatto sabbattha pūjito [Pg.97] suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Abhītarūpaṃ sīhaṃ vā" (ປຽບເໝືອນລາຊະສີທີ່ມີຮູບຮ່າງອັນບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະປຸບຜะຈະໂກຕິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນιໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ກໍເປັນຜູ້ມີຊັບສົມບັດຫຼາຍ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ເມື່ອຈະສະແດງອາການແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເກັບດອກອະໂနຊາອັນມີສີເຫຼືອງດັ່ງທອງຄຳ ໃສ່ໃຫ້ເຕັມກະຕ່າດອກໄມ້ ແລ້ວບູຊາແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງບຸນນີ້ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ມີຜິວພັນດັ່ງທອງຄຳ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາໃນທຸກໆສະຖານທີ່ທີ່ບັງເກີດ ແລ້ວບັນລຸພຣະນິບພານເຖີດ". ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ເຂົາໄດ້ບັງເກີດໃນໝູ່ເທວະດาແລະມະນຸດ ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກຫົນແຫ່ງ ມີຜິວພັນດັ່ງທອງຄຳ ແລະມີຮູບຮ່າງອັນງົດງາມ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ແລ້ວອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

68-9. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādimāha. Tattha sīhanti dvipadacatuppadādayo satte abhibhavati ajjhottharatīti sīho, abhītarūpo abhītasabhāvo, taṃ abhītarūpaṃ sīhaṃ iva nisinnaṃ pūjesinti sambandho. Pakkhīnaṃ aggaṃ garuḷarājaṃ iva pavaraṃ uttamaṃ byaggharājaṃ iva abhi visesena jātaṃ sabbasīhānaṃ visesaṃ kesarasīhaṃ iva tilokassa saraṇaṃ sikhiṃ sammāsambuddhaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Anejaṃ nikkilesaṃ khandhamārādīhi aparājitaṃ nisinnaṃ sikhinti sambandho. Māraṇānagganti sabbakilesānaṃ māraṇe sosane viddhaṃsane aggaṃ seṭṭhaṃ kilese mārentānaṃ paccekabuddhabuddhasāvakānaṃ vijjamānānampi tesaṃ agganti attho. Bhikkhusaṅghapurakkhataṃ parivāritaṃ parivāretvā nisinnaṃ sikhinti sambandho.

໖໘-໙. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ລະນຶກeຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Abhītarūpaṃ sīhaṃ vā" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "sīho" ໝາຍເຖິງ ສັດທີ່ຄອບງຳແລະຍ່ຳຍີສັດສອງຕີນແລະສີ່ຕີນທັງຫຼາຍ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "sīho" (ລາຊະສີ), ຄຳວ່າ "abhītarūpo" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີສະພາວະບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ເຮົາໄດ້ບູຊາພຣະອົງຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ ປຽບເໝືອນລາຊະສີທີ່ມີຮູບຮ່າງອັນບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ". ປຽບເໝືອນພະຍาຄຸດຜູ້ປະເສີດສຸດແຫ່ງໝູ່ນົກ, ປຽບເໝືອນພະຍາເສືອໂຄ່ງຜູ້ປະເສີດສຸດ, ປຽບເໝືອນພະຍາໄກສອນລາຊະສີອັນວິເສດສຸດໃນບັນດາລາຊະສີທັງປວງ, ເຮົາໄດ້ບູຊາພຣະສິຂີສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງແຫ່ງໄຕໂລກ. ພຣະອົງເປັນເຊັ່ນໃດ? ຄື ພຣະອົງຜູ້ປາສະຈາກຕັນຫາອັນຫຍຸ້ງຍາກ, ຜູ້ປາສະຈາກກິເລດ, ຜູ້ບໍ່ພ່າຍແພ້ແກ່ຂັນທະມານເປັນຕົ້ນ, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ເຮົາໄດ້ບູຊາພຣະສິຂີຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່". ຄຳວ່າ "māraṇānaggaṃ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນການຂ້າ, ການເຮັດໃຫ້ແຫ້ງ ແລະການທຳລາຍກິເລດທັງປວງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດກວ່າພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າແລະພຣະພຸດທະສາວົກທັງຫຼາຍ ຜູ້ກຳລັງຂ້າກິເລດຢູ່ ເຖິງແມ່ນວ່າທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີຢູ່ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ "bhikkhusaṅghapurakkhataṃ" ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ "ພຣະສິຂີຜູ້ມີພຣະພິກຂຸສົງແວດລ້ອມແລ້ວ ປະທັບນັ່ງຢູ່".

70. Caṅkoṭake ṭhapetvānāti uttamaṃ anojapupphaṃ karaṇḍake pūretvā sikhīsambuddhaṃ seṭṭhaṃ samokiriṃ pūjesinti attho.

໗໐. ຄຳວ່າ "caṅkoṭake ṭhapetvāna" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ໃສ່ດອກອະໂນຊາອັນປະເສີດໃຫ້ເຕັມໃນກະຕ່າດອກໄມ້ ແລ້ວໂປຍປິ້ງບູຊາແດ່ພຣະສິຂີສຳພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ.

Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປຸບຜະຈະໂກຕິຍະเຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Sattamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີເຈັດ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Nāgasamālavaggo

໘. ນາກະສະມາລະວັກ

1. Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນາກະສະມາລະເຖຣະ

Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādikaṃ āyasmato nāgasamālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tathārūpasajjanasaṃsaggassa [Pg.98] alābhena satthari dharamānakāle dassanasavanapūjākammamakaritvā parinibbutakāle tassa bhagavato sārīrikadhātuṃ nidahitvā katacetiyamhi cittaṃ pasādetvā pāṭalipupphaṃ pūjetvā somanassaṃ uppādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena tato kālaṃ kato tusitādīsu chasu devalokesu sukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nāgarukkhapallavakomaḷasadisasarīrattā nāgasamāloti mātāpitūhi katanāmadheyyo bhagavati pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphaṃ" (ເຮົາໄດ້ບູຊາດອກແຄຝອຍ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະນາກະສະມາລະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣะນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວ ແຕ່ເພາະບໍ່ໄດ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບສັດຕະບຸລຸດເຊັ່ນນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ພຣະສາດສະດາຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ເຮັດການເຂົ້າເຝົ້າ ການຟັງທຳ ແລະການບູຊາ ແຕ່ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ໄດ້ເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະເຈດີທີ່ບັນຈຸພຣະບໍຣົມສາຣີຣິກະທາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກແຄຝອຍ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ດຳລົງຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ຈົນເຖິງແກ່ກຳດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດນັ້ນ ໄດ້ໄປສະເຫວີຍສຸກໃນສະຫວັນ 6 ຊັ້ນ ມີດຸສິດາເປັນຕົ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເພາະເຫດທີ່ມີຮ່າງກາຍອັນອ່ອນນຸ້ມປຽບເໝືອນຍອດອ່ອນຂອງຕົ້ນບຸນນາກ ບິດາມານດາຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ "ນາກະສະມາລະ" ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

1. So pacchā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādimāha. Tattha āpāṭalinti ā samantato, ādarena vā pāṭalipupphaṃ gahetvā ahaṃ thūpamhi abhiropesiṃ pūjesinti attho. Ujjhitaṃ sumahāpatheti sabbanagaravāsīnaṃ vandanapūjanatthāya mahāpathe nagaramajjhe vīthiyaṃ ujjhitaṃ uṭṭhāpitaṃ, iṭṭhakakammasudhākammādīhi nipphāditanti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.

໑. ໃນພາຍຫຼັງ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphaṃ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "āpāṭaliṃ" ໝາຍເຖິງ ໂດຍຮອບ ຫຼື ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ຖືເອົາດອກແຄຝອຍໄປບູຊາຖວາຍໄວ້ທີ່ພຣະສະຖູບ. ຄຳວ່າ "ujjhitaṃ sumahāpathe" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະສະຖູບທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໄວ້ໃນຫົນທາງໃຫຍ່ ທ່າມກາງເມືອງ ເພື່ອໃຫ້ຊາວເມືອງທັງປວງໄດ້ກາບໄຫວ້ບູຊາ ອັນສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍການກໍ່ອິດແລະການໂບກປູນເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີໄນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ ແລະມີເນື້ອຄວາມອັນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນາກະສະມາລະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປະທະສັນຍະກະເຖຣະ

Akkantañca padaṃ disvātiādikaṃ āyasmato padasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ saddhāsampanne upāsakagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno bhagavatā tassa anukampāya dassitaṃ padacetiyaṃ disvā pasanno lomahaṭṭhajāto vandanapūjanādibahumānamakāsi. So teneva sukhette sukatena puññena tato cuto sagge nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu jāto manussasampattiṃ sabbamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto [Pg.99] pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññanāmena padasaññakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Akkantañca padaṃ disvā" (ເມື່ອໄດ້ເຫັນຮອຍພຣະບາດທີ່ຊົງຢຽບໄວ້) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະປະທະສັນຍະກະeຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງອຸປາສົກຜູ້ມີສັດທາຄົນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ກໍເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ເຫັນຮອຍພຣະພຸດທະບາດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ ເພື່ອຊົງອະນຸເຄາະແກ່ເຂົາ ກໍເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສຈົນຂົນລຸກຊູຊັນ ໄດ້ເຮັດການກາບໄຫວ້ບູຊາແລະສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ. ດ້ວຍຜົນບຸນທີ່ເຮັດໄວ້ດີແລ້ວໃນເນື້ອນາບຸນອັນດີນັ້ນ ເຂົາຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນ ສະεຫວີຍທິບພະຍະສຸກໃນສະຫວັນນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ບັງເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ ສະεຫວີຍມະນຸດສົມບັດທັງປວງ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ປາກົດຊື່ຕາມບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນວ່າ "ພຣະປະທະສັນຍະກະເຖຣະ".

5. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento akkantañca padaṃ disvātiādimāha. Tattha akkantanti akkamitaṃ dassitaṃ. Sabbabuddhānaṃ sabbadā caturaṅgulopariyeva gamanaṃ, ayaṃ pana tassa saddhāsampannataṃ ñatvā ‘‘eso imaṃ passatū’’ti padacetiyaṃ dassesi, tasmā so tasmiṃ pasīditvā vandanapūjanādisakkāramakāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໕. ໃນວັນໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະນັ້ນລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເມື່ອຈະປະກາດບຸພພະຈະລິຕາປະທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'akkantañca padaṃ disvā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'akkantaṃ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ຢຽບລົງແລ້ວ, ທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ການສະເດັດໄປຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍທັງປວງ ຍ່ອມຢູ່ເໜືອພື້ນດິນສີ່ອົງຄຸລີສະເໝີ, ສ່ວນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນີ້ ຊົງຊາບຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສັດທາຂອງຜູ້ນັ້ນແລ້ວ ຊົງດຳລິວ່າ 'ຂໍໃຫ້ຜູ້ນີ້ຈົ່ງເຫັນຮອຍພຣະບາດນີ້' ຈຶ່ງຊົງສະແດງຮອຍພຣະບາດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກະທຳສັກກາລະບູຊາມີການກາບໄຫວ້ແລະການບູຊາເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະທະສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໓. การພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພຸດທະສັນຍະກະเຖຣະ

Dumagge paṃsukūlikantiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto dumagge laggitaṃ bhagavato paṃsukūlacīvaraṃ disvā pasannamānaso ‘‘arahaddhaja’’nti cintetvā vandanapūjanādisakkāramakāsi. So tena puññakammena devamanussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Dumagge paṃsukūlikaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາພຸດທະສັນຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ກະທຳຄວາມດີ (ອະທິການ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວิວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າຕິສສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ເຫັນຜ້າປັງສຸກຸນຈີວອນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າທີ່ຕິດຢູ່ປາຍໄມ້ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ຄິດວ່າ 'ນີ້ຄືທຸງໄຊຂອງພຣະອໍຣະຫັນ' ຈຶ່ງໄດ້ກະທຳສັກກາລະບູຊາມີການກາບໄຫວ້ແລະການບູຊາເປັນຕົ້ນ. ທ່ານນັ້ນດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດາແລະມະນຸດແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊັບສົມບັດ ເປັນຜູ້ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

9. So pattaarahattādhigamo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento dumagge paṃsukūlikantiādimāha. Tattha dhunāti kampatīti dumo. Duhati pūreti ākāsatalanti vā dumo, dumassa aggo koṭīti dumaggo, tasmiṃ dumagge. Paṃsumiva paṭikkūlabhāvaṃ amanuññabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ, paṃsukūlameva paṃsukūlikaṃ, satthuno paṃsukūlaṃ dumagge laggitaṃ disvā ahaṃ añjaliṃ paggahetvā taṃ paṃsukūlaṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Tanti nipātamattaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໙. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດບຸພພະຈະລິຕາປະທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'dumagge paṃsukūlikaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ຊື່ວ່າ 'dumo' ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມສັ່ນໄຫວ. ຫຼືວ່າ ຕົ້ນໄມ້ຊື່ວ່າ 'dumo' ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງພື້ນທ້ອງຟ້າ. ປາຍ ຫຼືຍອດຂອງຕົ້ນໄມ້ ຊື່ວ່າ 'dumaggo', ໃນປາຍໄມ້ນັ້ນ. ຜ້າທີ່ເຖິງຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດ ຄວາມເປັນຂອງບໍ່ໜ້າພໍໃຈ ຄືກັບຝຸ່ນລະອອງ ຊື່ວ່າ 'paṃsukūlaṃ', ຜ້າປັງສຸກຸນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'paṃsukūlikaṃ'. ເນື້ອຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນຜ້າປັງສຸກຸນຂອງພຣະສາດສະດາຕິດຢູ່ປາຍໄມ້ ຈຶ່ງໄດ້ປະນົມມືຂຶ້ນ ກາບໄຫວ້ຜ້າປັງສຸກຸນນັ້ນ ຄືໄດ້ກະທຳການນ້ອມໄຫວ້. ຄຳວ່າ 'taṃ' ເປັນພຽງນິບາດເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພຸດທະສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

4. Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພິສາລຸວະທາຍະກະເຖຣະ

Kānanaṃ [Pg.100] vanamoggayhātiādikaṃ āyasmato bhisāluvadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle himavantassa samīpe araññāvāse vasanto vanamūlaphalāhāro vivekavasenāgataṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcabhisāluve adāsi. Bhagavā tassa cittaṃ pasādetuṃ passantasseva paribhuñji. So tena cittappasādena kālaṃ katvā tusitādīsu sampattimanubhavitvā pacchā manussasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampattiṃ patto taṃ pahāya sāsane pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Kānanaṃ vanamoggayha' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາພິສາລຸວະທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ກະທຳຄວາມດີ (ອະທິການ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີ ອາໄສຢູ່ໃນອາຣາມປ່າໃກ້ປ່າຫິມະພານ ມີຮາກໄມ້ແລະໝາກໄມ້ໃນປ່າເປັນອາຫານ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີ ຜູ້ສະເດັດມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມວິເວກ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍເຫງົ້າບົວຫ້າເຫງົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແຫວງຫາການເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງຜູ້ນັ້ນເລື່ອມໃສ ຈຶ່ງຊົງສະເຫວີຍໃນຂະນະທີ່ຜູ້ນັ້ນກຳລັງເບິ່ງຢູ່. ທ່ານນັ້ນດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສໃນຈິດນັ້ນ ເມື່ອທຳກາລະແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ ພາຍຫຼັງໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດ ແລະໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊັບສົມບັດ ໄດ້ລະທິ້ງຊັບສົມບັດນັ້ນແລ້ວບວດໃນພຣະສາດສະໜา ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ.

13. So tato attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Vasāmi vipine ahanti vivekavāso ahaṃ vasāmīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໓. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ຫຼັງຈາກນັ້ນລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດບຸພພະຈະລິຕາປະທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'kānanaṃ vanamoggayha' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'vasāmi vipine ahaṃ' ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າອັນວິເວກ ຍ່ອມຢູ່. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພິສາລຸວະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

Chaṭṭhabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາພາສະວານທີ 6 ຈົບແລ້ວ.

5. Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເອກະສັນຍະກະເຖຣະ

Khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādikaṃ āyasmato ekasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasannamānaso tassa satthuno khaṇḍaṃ nāma aggasāvakaṃ bhikkhāya caramānaṃ disvā saddahitvā piṇḍapātamadāsi. So tena puññakammena devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So ekadivasaṃ piṇḍapātassa saññaṃ manasikaritvā paṭiladdhavisesattā ekasaññakattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Khaṇḍo nāmāsi nāmena' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາເອກະສັນຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ກະທຳຄວາມດີ (ອະທິການ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາ ມີຈິດເລື່ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ເຫັນພຣະອັກຄະສາວົກຂອງພຣະສາດສະດาພຣະອົງນັ້ນ ພຣະນາມວ່າຂັນທະ ຜູ້ກຳລັງທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ ມີຄວາມເຊື່ອ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍບິນທະບາດ. ທ່ານນັ້ນດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜาຂອງພຣະສາດສະດา ໄດ້ສັດທາກັບຄືນມາແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ທ່ານນັ້ນໃນວັນໜຶ່ງ ໄດ້ມະນະສິການເຖິງສັນຍາໃນບິນທະບາດ ເພາະຄວາມທີ່ໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະເອກະສັນຍະກະເຖຣະ'.

18. So [Pg.101] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādimāha. Tattha tassa aggasāvakattherassa kilesānaṃ khaṇḍitattā khaṇḍoti nāmaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໑໘. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດບຸພພະຈະລິຕາປະທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'khaṇḍo nāmāsi nāmena' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອັກຄະສາວົກເຖຣະອົງນັ້ນ ມີນາມວ່າ 'Khaṇḍa' ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນຜູ້ຕັດເຊິ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເອກະສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

6. Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕິນະສັນຖະຣະທາຍະກະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasantharadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto buddhuppādato pageva uppannattā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre ekaṃ saraṃ nissāya paṭivasati. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya ākāsena agamāsi. Atha kho so tāpaso ākāsato oruyha ṭhitaṃ taṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tiṇaṃ lāyitvā tiṇasantharaṃ katvā nisīdāpetvā bahumānādarena pañcapatiṭṭhitena vanditvā paṭikuṭiko hutvā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto anekavidhasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Himavantassāvidūre' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາຕິນະສັນຖະຣະທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ກະທຳຄວາມດີ (ອະທິການ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າຕິສສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເພາະຄວາມທີ່ເກີດກ່ອນພຸດທຸບາດກອນ ຈຶ່ງໄດ້ລະທິ້ງການຄອງເຮືອນແລ້ວບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃກ້ໜອງນ້ຳແຫ່ງໜຶ່ງ ບໍ່ໄກຈາກປ່າຫິມະພານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າຕິສສະ ໄດ້ສະເດັດໄປທາງອາກາດເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ດາບົດນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ດາບົດນັ້ນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນຜູ້ສະເດັດລົງມາຈາກອາກາດແລ້ວປະທັບຢືນຢູ່ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ກ່ຽວຫຍ້າແລ້ວລາດເປັນອາສະນະຫຍ້າ ນິມົນໃຫ້ປະທັບນັ່ງ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ກາບໄຫວ້ດ້ວຍເບນຈະພິດສະຖານ ແລ້ວຫຼີກໄປໂດຍການຍ່າງຖອຍຫຼັງ. ດາບົດນັ້ນດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດาແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດຫຼາຍປະການ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

22. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mahājātassaroti ettha pana saranti ettha pānīyatthikā dvipadacatuppadādayo sattāti saraṃ, atha vā saranti ettha nadīkandarādayoti saraṃ, mahanto ca so sayameva jātattā saro ceti mahājātassaro. Anotattachaddantadahādayo viya apākaṭanāmattā ‘‘mahājātassaro’’ti vuttoti daṭṭhabbo. Satapattehi sañchannoti ekekasmiṃ pupphe satasatapattānaṃ vasena satapatto, satapattasetapadumehi [Pg.102] sañchanno gahanībhūtoti attho. Nānāsakuṇamālayoti aneke haṃsakukkuṭakukkuhadeṇḍibhādayo ekato kuṇanti saddaṃ karontīti sakuṇāti laddhanāmānaṃ pakkhīnaṃ ālayo ādhārabhūtoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໒໒. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດບຸພພະຈະລິຕາປະທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'himavantassāvidūre' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ໃນຄຳວ່າ 'mahājātassaro' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ສັດທັງຫຼາຍມີສັດສອງຕີນແລະສັດສີ່ຕີນເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຕ້ອງການນ້ຳດື່ມ ຍ່ອມໄປໃນໜອງນ້ຳນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'saraṃ' (ໜອງນ້ຳ), ຫຼືວ່າ ນ້ຳທັງຫຼາຍຈາກແມ່ນ້ຳແລະຊອກຜາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄຫຼໄປໃນໜອງນ້ຳນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'saraṃ'. ໜອງນ້ຳນັ້ນໃຫຍ່ດ້ວຍ ແລະເກີດຂຶ້ນເອງຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'mahājātassaro'. ພຶງຊາບວ່າ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'mahājātassaro' ເພາະຄວາມທີ່ເປັນໜອງນ້ຳທີ່ມີຊື່ບໍ່ປາກົດ ເໝືອນກັບສະອະໂນດາດແລະສະຊັດທັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'satapattehi sañchanno' ໄດ້ແກ່ ດອກບົວທີ່ມີກີບຮ້ອຍກີບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກີບຮ້ອຍກີບໃນແຕ່ລະດອກ ຊື່ວ່າ 'satapatto', ເນື້ອຄວາມວ່າ ປົກຄຸມໄປດ້ວຍດອກບົວຫຼວງສີຂາວທີ່ມີກີບຮ້ອຍກີບ ຈົນໜາແໜ້ນ. ຄຳວ່າ 'nānāsakuṇamālayo' ເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຝູງນົກທັງຫຼາຍ ມີຫົງ, ໄກ່ປ່າ, ນົກຊະນິດຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຮ້ອງພ້ອມກັນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'sakuṇā' (ນົກ). ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕິນະສັນຖະຣະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

7. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສູຈິທາຍະກະເຖຣະ

Tiṃsakappasahassamhītiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya bhagavato cīvarakammaṃ kātuṃ pañca sūciyo adāsi. So tena puññena devamanussesu puññamanubhavitvā vicaranto uppannuppannabhave tikkhapañño hutvā pākaṭo imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajanto tikkhapaññatāya khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tiṃsakappasahassamhi' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາສູຈິທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ກະທຳຄວາມດີ (ອະທິການ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າສຸເມທະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຖວາຍເຂັມຫ້າເຫຼັ້ມເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫຍິບຈີວອນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ທ່ານນັ້ນດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍບຸນໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ທ່ອງທ່ຽວໄປ ໄດ້ເປັນຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າປາກົດໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ບວດ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດໃນຂະນະທີ່ປົງຜົມນັ້ນເອງ.

30. So aparabhāge puññaṃ paccavekkhanto taṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tiṃsakappasahassamhītiādimāha. Antarantaraṃ panettha suviññeyyameva.

໓໐. ພຣະเຖຣະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເມື່ອພິຈາລະນາເຖิงບຸນ ໄດ້ເຫັນບຸນນັ້ນແລ້ວ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດບຸພພະຈະລິຕາປະທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'tiṃsakappasahassamhi' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳໃນລະຫວ່າງໆ ໃນອະທິບາຍນີ້ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

31. Pañcasūcī mayā dinnāti ettha sūcati chiddaṃ karoti vijjhatīti sūci, pañcamattā sūcī pañcasūcī mayā dinnāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໓໑. ໃນຄຳວ່າ 'pañcasūcī mayā dinnā' ນີ້ ສິ່ງທີ່ຊີ້ບອກ ເຮັດໃຫ້ເປັນຮູ ຫຼືແທງທະລຸ ຊື່ວ່າ 'sūci' (ເຂັມ), ເຂັມທັງຫຼາຍມີປະມານຫ້າ ຊື່ວ່າ 'pañcasūcī', ເນື້ອຄວາມວ່າ ເຂັມຫ້າເຫຼັ້ມອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍແລ້ວ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສູຈິທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

8. Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປາຕະລີປຸບຜິຍະເຖຣະ

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato pāṭalipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.103] kulagehe seṭṭhiputto hutvā nibbatto vuddhippatto kusalākusalaññū satthari pasīditvā pāṭalipupphaṃ gahetvā satthu pūjesi. So tena puññena bahudhā sukhasampattiyo anubhavanto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາປາຕະລີປຸບຜິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ກະທຳຄວາມດີ (ອະທິການ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າຕິສສະ ໄດ້ບັງເກີດເປັນບຸດຂອງເສດຖີໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກກຸສົນແລະອະກຸສົນ ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ຖືເອົາດອກປາຕະລີ ແລ້ວບູຊາແກ່ພຣະສາດສະດາ. ທ່ານນັ້ນດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສຸຂະສົມບັດຫຼາຍປະການ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Tattha antarāpaṇeti ā samantato hiraññasuvaṇṇādikaṃ bhaṇḍaṃ paṇenti vikkiṇanti pattharanti etthāti āpaṇaṃ, āpaṇassa antaraṃ vīthīti antarāpaṇaṃ, tasmiṃ antarāpaṇe. Suvaṇṇavaṇṇaṃ kañcanagghiyasaṃkāsaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ sambuddhaṃ disvā pāṭalipupphaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໓໖. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດບຸພພະຈະລິຕາປະທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'antarāpaṇe' ມີອະທિບາຍວ່າ ສະຖານທີ່ທີ່ພວກພໍ່ຄ້າຂາຍເຄື່ອງຂອງມີເງິນແລະຄຳເປັນຕົ້ນ ໂດຍການວາງແຜ່ໄວ້ໂດຍຮອບ ຊື່ວ່າ 'āpaṇaṃ' (ຮ້ານຄ້າ/ຕະຫຼາດ), ຖະໜົນໃນລະຫວ່າງຮ້ານຄ້າ ຊື່ວ່າ 'antarāpaṇaṃ' (ລະຫວ່າງຮ້ານຄ້າ), ໃນລະຫວ່າງຮ້ານຄ້ານັ້ນ. ເນື້ອຄວາມວ່າ ໄດ້ເຫັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍສີທອງ ປຽບເໝືອນເສົາຄຳ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະສາມສິບສອງປະການ ຈຶ່ງໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກປາຕະລີ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

การພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປາຕະລີປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຖິຕັນຊະລິຍະເຖຣະ

Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato ṭhitañjaliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tatthuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle purākatena ekena kammacchiddena nesādayoniyaṃ nibbattitvā viññutaṃ patto migasūkarādayo māretvā nesādakammena araññe vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. So taṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi asītānubyañjanabyāmappabhāhi ca jalamānaṃ bhagavantaṃ disvā somanassajāto paṇāmaṃ katvā gantvā paṇṇasanthare nisīdi. Tasmiṃ khaṇe devo gajjanto asani pati, tato maraṇasamaye buddhamanussaritvā punañjalimakāsi. So tena puññena sukhette katakusalattā akusalavipākaṃ paṭibāhitvā sagge nibbatto kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya purākatavāsanāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Migaluddo pure āsi' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາຖິຕັນຊະລິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ກະທຳຄວາມດີ (ອະທິການ) ໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າຕິສສະ ເພາະຊ່ອງຫວ່າງແຫ່ງກຳຢ່າງໜຶ່ງທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດນາຍພານ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາ ໄດ້ຂ້າເນື້ອແລະໝູເປັນຕົ້ນ ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍການເປັນນາຍພານອາໄສຢູ່ໃນປ່າ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າຕິສສະ ໄດ້ສະເດັດໄປຍັງປ່າຫິມະພານເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ນາຍພານນັ້ນ. นາຍພານນັ້ນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະສາມສິບສອງປະການ ແລະອະນຸພະຍັນຊະນະແປດສິບປະການ ພ້ອມທັງພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ກະທຳການນ້ອມໄຫວ້ ແລ້ວເຂົ້າໄປນັ່ງເທິງອາສະນະໃບໄມ້. ໃນຂະນະນັ້ນ ຟ້າຮ້ອງແລະຟ້າຜ່າລົງມາ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນເວລາໃກ້ຕາຍ ໄດ້ລະນຶກເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວປະນົມມືຂຶ້ນອີກ. ທ່ານນັ້ນດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ໄດ້ກະທຳກຸສົນໄວ້ໃນເນື້ອດີ ຈຶ່ງຫ້າມອະກຸສົນວິບາກໄວ້ໄດ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນ ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສົມບັດທັງຫຼາຍ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດທັງຫຼາຍໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ດ້ວຍວາສະໜາທີ່ໄດ້ອົບຮົມໄວ້ໃນກ່ອນ ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

42. So [Pg.104] tato paraṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migaluddoti migānaṃ māraṇaṃ upagacchatīti migaluddo. Miganti sīghaṃ vātavegena gacchanti dhāvantīti migā, tesaṃ migānaṃ māraṇe luddo dāruṇo lobhīti migaluddo. So ahaṃ pure bhagavato dassanasamaye migaluddo āsiṃ ahosinti attho. Araññe kānaneti arati gacchati migasamūho etthāti araññaṃ, atha vā ā samantato rajjanti tattha vivekābhiratā buddhapaccekabuddhādayo mahāsārappattā sappurisāti araññaṃ. Kā kucchitākārena vā bhayānakākārena vā nadanti saddaṃ karonti, ānanti vindantīti vā kānanaṃ, tasmiṃ araññe kānane migaluddo pure āsinti sambandho. Tattha addasaṃ sambuddhanti tattha tasmiṃ araññe upagataṃ sambuddhaṃ addasaṃ addakkhinti attho. Dassanaṃ pure ahosi avidūre, tasmā manodvārānusārena cakkhuviññāṇaṃ purecārikaṃ kāyaviññāṇasamaṅgiṃ pāpeti appetīti attho.

໔໒. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ພາຍຫຼັງແຕ່ນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເປັນຜູ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "migaluddo pure āsi" (ໃນປາງກ່ອນ ເຮົາໄດ້ເປັນນາຍພານລ່າເນື້ອ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "migaluddo" ນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງການຂ້າເຊິ່ງສັດປ່າ ຊື່ວ່າ ມิຄະລຸດທະ (ນາຍພານເນື້ອ). ພວກສັດທີ່ໄປ ຫຼື ແລ່ນໄປຢ່າງວ່ອງໄວດ້ວຍກຳລັງລົມ ຊື່ວ່າ ມິຄະ (ເນື້ອ), ຜູ້ມີຄວາມໂຫດຮ້າຍ ທາລຸນ ແລະ ໂລບມາກໃນການຂ້າສັດປ່າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມິຄະລຸດທະ. ເຮົານັ້ນ ໃນປາງກ່ອນ ໃນສະໄໝທີ່ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ເປັນນາຍພານເນື້ອ ດັ່ງນີ້ ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ "araññe kānane" ນັ້ນ ຝູງສັດປ່າຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທີ່ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະຣັນຍະ (ປ່າ), ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະສາວົກເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຍິນດີໃນຄວາມສະຫງົບ ຜູ້ບັນລຸຄຸນທຳອันເປັນສາລະອັນປະເສີດ ຍ່ອມຍິນດີໂດຍຮອບໃນທີ່ນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທີ່ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະຣັນຍະ. ພວກສັດຍ່ອມຮ້ອງ ຫຼື ເຮັດສຽງໂດຍອາການອັນໜ້າກຽດ ຫຼື ໜ້າຢ້ານກົວ ຫຼື ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສະຫງົບ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ການະນະ (ປ່າຊັດ), ຄວາມເຊື່ອມໂຍງມີວ່າ "ໃນປ່າຊັດນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນນາຍພານເນື້ອໃນປາງກ່ອນ". ຄຳວ່າ "tattha addasaṃ sambuddhaṃ" ນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ເຫັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຜູ້ສະດັດມາໃນປ່ານັ້ນ. ການເຫັນໄດ້ມີຂຶ້ນໃນທີ່ບໍ່ໄກໃນປາງກ່ອນ ເພາະສະນັ້ນ ຈັກຂຸວິນຍານອັນເປັນຕົວນຳໜ້າ ໂດຍຄ້ອຍຕາມມະໂນທະວານ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍະວິນຍານ ດັ່ງນີ້ ຄືອະທິບາຍ.

44. Tato me asanīpātoti ā samantato sananto gajjanto patatīti asani, asaniyā pāto patanaṃ asanīpāto, devadaṇḍoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໔໔. ຄຳວ່າ "Tato me asanīpāto" ນັ້ນ ສິ່ງທີ່ຟ້າຮ້ອງຄຳຮາມຕົກລົງມາໂດຍຮອບ ຊື່ວ່າ ອະສະນິ (ຟ້າຜ່າ), ການຕົກລົງມາແຫ່ງຟ້າຜ່າ ຊື່ວ່າ ອະສະນີບາດ, ອະທິບາຍວ່າ ຄືອາຊຍາແຫ່ງເທວະດາ (ຟ້າຜ່າ). ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຖິຕັນຊະລິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. Laoname: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຕິປະທຸມິຍະເຖຣະ

Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato tipadumiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatiyaṃ mālākārakulagehe nibbatto vuddhippatto mālākārakammaṃ katvā vasanto ekadivasaṃ anekavidhāni jalajathalajapupphāni gahetvā rañño santikaṃ gantukāmo evaṃ cintesi – ‘‘rājā imāni tāva pupphāni disvā pasanno sahassaṃ vā dhanaṃ gāmādikaṃ vā dadeyya, lokanāthaṃ pana pūjetvā nibbānāmatadhanaṃ labhāmi, kiṃ me etesu sundara’’nti tena ‘‘bhagavantaṃ [Pg.105] pūjetvā saggamokkhasampattiyo nipphādetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vaṇṇavantaṃ atīva rattapupphattayaṃ gahetvā pūjesi. Tāni gantvā ākāsaṃ chādetvā pattharitvā aṭṭhaṃsu. Nagaravāsino acchariyabbhutacittajātā celukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Taṃ disvā bhagavā anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttaro nāma jino" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຕິປະທຸມິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໃນພົບນັ້ນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງດອກໄມ້ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ ຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ປະກອບອາຊີບເປັນຊ່າງດອກໄມ້ລ້ຽງຊີວິດຢູ່ ມື້ໜຶ່ງ ໄດ້ເກັບເອົາດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳແລະເກີດເທິງບົກຫຼາຍຊະນິດ ປາດຖະໜາຈະໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະຣາຊາ ຈຶ່ງໄດ້ຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ "ພຣະຣາຊາເມື່ອໄດ້ເຫັນດອກໄມ້ເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ກໍຈະຊົງເຫຼື້ອມໃສ ແລະອາດຈະພຣະຣາຊະທານຊັບພັນໜຶ່ງ ຫຼື ບ້ານສ່ວຍເປັນຕົ້ນໃຫ້ແກ່ເຮົາ, ແຕ່ຫາກເຮົາບູຊາພຣະໂລກະນາດເຈົ້າ ເຮົາຈະໄດ້ຮັບອະມະຕະຊັບຄືພຣະນິບພານ, ໃນສອງຢ່າງນີ້ ຢ່າງໃດຈະປະເສີດກວ່າກັນໜໍ?". ເມື່ອລາວຄິດວ່າ "ການບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ສົມບັດໃນສະຫວັນແລະພຣະນິບພານສຳເລັດຜົນນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ" ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາດອກໄມ້ສີແດງງາມຍິ່ງສາມດອກ ໄປບູຊາພຣະອົງ. ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ລອຍໄປໃນອາກາດ ແຜ່ປົກຄຸມກັ້ງເປັນເພດານຢູ່. ຊາວເມືອງທັງຫຼາຍເກີດຄວາມອັດສະຈັນໃຈຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ໂຍນຜ້າຂຶ້ນບູຊາເປັນພັນໆຜືນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງທອດພຣະເນດເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາ. ເຂົາໄດ້ສະεຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດา ໄດ້ຟັງພຣະທຳແລ້ວມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

48. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Sabbadhammāna pāragūti sabbesaṃ navalokuttaradhammānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gato paccakkhaṃ katoti attho. Danto dantaparivutoti sayaṃ kāyavācādīhi danto etadagge ṭhapitehi sāvakehi parivutoti attho. Sesaṃ sabbattha sambandhavasena uttānatthamevāti.

໔໘. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເປັນຜູ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "padumuttaro nāma jino" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນ ແມ່ນໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງນັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "sabbadhammāna pāragū" ນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເຖິງຝັ່ງຄືພຣະນິບພານ ອັນເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກຸດຕະຣະທຳທັງ 9 ປະການ ແລະໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ "danto dantaparivuto" ນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງເອງຊົງຝຶກຝົນແລ້ວດ້ວຍກາຍແລະວາຈາເປັນຕົ້ນ ແລະຊົງແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ ຜູ້ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ຜູ້ຝຶກຝົນຕົນແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ຄືອະທິບາຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ໂດຍຄວາມເຊື່ອມໂຍງແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຕິປະທຸມິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Aṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີແປດ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Timiravaggo

໙. ຕິມິຣະວັກ

1. Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຕິມິຣະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato timirapupphiyattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā candabhāgāya nadiyā samīpe vasati, vivekakāmatāya himavantaṃ gantvā nisinnaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā vanditvā tassa guṇaṃ pasīditvā timirapupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena devesu ca manussesu ca [Pg.106] sampattimanubhavanto saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Candabhāgānadītīre" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຕິມິຣະປຸບຜິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາເປັນແນວໃດ? ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໃນພົບນັ້ນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນิໄສແຫ່ງພຣະນິບພານ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ຄອງເຮືອນຕັ້ງຫຼັກແຫຼ່ງຢູ່ ໄດ້ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງລະຄອງເຮືອນ ບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃກ້ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ. ເພາະຄວາມຮັກໃນຄວາມສະຫງົບ ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍອະພິວາດ ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຄຸນຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາດອກຕິມິຣະມາບູຊາພຣະອົງ. ເຂົາໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໂດຍສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

1. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Anubhotaṃ vajāmahanti gaṅgāya āsanne vasanabhāvena sabbattha rammabhāvena gaṅgāto heṭṭhā sotānusārena ahaṃ vajāmi gacchāmi tattha tattha vasāmīti attho. Nisinnaṃ samaṇaṃ disvāti samitapāpattā sositapāpattā samaṇasaṅkhātaṃ sammāsambuddhaṃ disvāti attho.

໑. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນການຕໍ່ມາ ລະນຶກເຖิงບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເປັນຜູ້ເກີດຄວາມໂσມະນັດແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "candabhāgānadītīre" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນ ແມ່ນໄດ້g່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງນັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Anubhotaṃ vajāmaha" ນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ໄດ້ອາໄສຢູ່ໃກ້ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະເພາະຄວາມເປັນສະຖານທີ່ໜ້າຍິນດີໃນທຸກບ່ອນ ເຮົາຈຶ່ງລ່ອງລົງໄປຕາມກະແສນ້ຳທາງໃຕ້ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາທ່ອງທ່ຽວໄປ ໄປຢູ່ ແລະອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "nisinnaṃ samaṇaṃ disvā" ນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີບາບອັນສະຫງົບແລ້ວ ແລະມີບາບອັນເຮັດໃຫ້ເຫືອດແຫ້ງແລ້ວ ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ເຫັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນພຣະສະມະນະ ດັ່ງນີ້ ຄືອະທິບາຍ.

2. Evaṃ cintesahaṃ tadāti ayaṃ bhagavā sayaṃ tiṇṇo sabbasatte tārayissati saṃsārato uttāreti sayaṃ kāyadvārādīhi damito ayaṃ bhagavā pare dameti.

໒. ຄຳວ່າ "evaṃ cintesahaṃ tadā" ນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນີ້ ຊົງຂ້າມພົ້ນດ້ວຍພຣະອົງເອງແລ້ວ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍຂ້າມພົ້ນໄດ້ ຊົງນຳສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ຂ້າມພົ້ນຈາກສັງສາຣະວັດ ພຣະອົງເອງຊົງຝຶກຝົນແລ້ວດ້ວຍກາຍະທະວານເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນີ້ ຍ່ອມຊົງຝຶກຝົນສັດອື່ນໆ ດັ່ງນີ້.

3. Sayaṃ assattho assāsampatto, kilesapariḷāhato mutto sabbasatte assāseti, santabhāvaṃ āpāpeti. Sayaṃ santo santakāyacitto paresaṃ santakāyacittaṃ pāpeti. Sayaṃ mutto saṃsārato muccito pare saṃsārato mocayissati. So ayaṃ bhagavā sayaṃ nibbuto kilesaggīhi nibbuto paresampi kilesaggīhi nibbāpessatīti ahaṃ tadā evaṃ cintesinti attho.

໓. ພຣະອົງເອງຊົງເບົາພຣະໄທ ບັນລຸຄວາມເບົາພຣະໄທແລ້ວ ຊົງຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງກິເລດ ຍ່ອມຊ່ວຍໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍເບົາໃຈ ຊ່ວຍໃຫ້ບັນລຸເຖິງຄວາມສະຫງົບ. ພຣະອົງເອງຊົງສະຫງົບ ມີພຣະກາຍແລະພຣະໄທສະຫງົບແລ້ວ ຍ່ອມຊ່ວຍໃຫ້ສັດອື່ນໆ ບັນລຸເຖິງຄວາມມີກາຍແລະໃຈສະຫງົບ. ພຣະອົງເອງຊົງຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ຊົງຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກສັງສາຣະວັດ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ສັດອື່ນໆ ຫຼຸດພົ້ນຈາກສັງສາຣະວັດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ພຣະອົງເອງຊົງດັບສະໜິດແລ້ວ ຊົງດັບສະໜິດແລ້ວຈາກໄຟຄືກິເລດ ຈະຊ່ວຍດັບໄຟຄືກິເລດໃຫ້ແກ່ສັດອື່ນໆທັງຫຼາຍດ້ວຍ ອະທິບາຍວ່າ ໃນຄາວນັ້ນ ເຮົາໄດ້ຄິດຢ່າງນີ້ ດັ່ງນີ້.

4. Gahetvā timirapupphanti sakalaṃ vanantaṃ nīlakāḷaraṃsīhi andhakāraṃ viya kurumānaṃ khāyatīti timiraṃ pupphaṃ taṃ gahetvā kaṇṇikāvaṇṭaṃ gahetvā matthake sīsassa upari ākāse okiriṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໔. ຄຳວ່າ "Gahetvā timirapupphaṃ" ນັ້ນ ປ່າທັງໝົດປາກົດຄືກັບວ່າເຮັດໃຫ້ມືດມົນດ້ວຍລັງສີສີຂຽວເຂັ້ມແລະດຳ ເພາະເຫດນັ້ນ ດອກໄມ້ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕິມິຣະ. ຖືເອົາດອກໄມ້ນັ້ນ ຈັບເອົາທີ່ຂົ້ວດອກໄມ້ ເທິງຫົວ ໃນອາກາດເໜືອສີສະ ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ໂປຍລົງບູຊາແລ້ວ ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຕິມິຣະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄະຕະສັນຍະກະເຖຣະ

Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato gatasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.107] kulagehe nibbatto purākatavāsanāvasena saddhājāto sattavassikakāleyeva pabbajito bhagavato paṇāmakaraṇeneva pākaṭo ahosi. So ekadivasaṃ atīva nīlamaṇippabhāni naṅgalakasitaṭṭhāne uṭṭhitasattapupphāni gahetvā ākāse pūjesi. So yāvatāyukaṃ samaṇadhammaṃ katvā tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Jātiyā sattavassohaṃ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຄະຕະສັນຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໃນພົບນັ້ນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວາສະໜາທີ່ໄດ້ອົບຮົມມາໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ບວດຕັ້ງແຕ່ມີອາຍຸໄດ້ 7 ປີເທົ່ານັ້ນ ໄດ້ເປັນຜູ້ປາກົດດ້ວຍການຖວາຍອະພິວາດແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ. ມື້ໜຶ່ງ ໄດ້ເກັບເອົາດອກໄມ້ 7 ດອກ ທີ່ມີສີສັນເຫຼື້ອມຄືກັບແກ້ວມະນີສີຂຽວເຂັ້ມ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນບ່ອນທີ່ຖືກໄຖດ້ວຍຮອຍໄຖ ແລ້ວໂຍນຂຶ້ນບູຊາໃນອາກາດ. ເຂົາໄດ້ບຳເພັນສະມະນະທຳຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດา ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

10. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyā sattavassoti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāya paripuṇṇasattavassikoti attho. Pabbajiṃ anagāriyanti agārassa hitaṃ āgāriyaṃ kasivāṇijjādikammaṃ natthi āgāriyanti anagāriyaṃ, buddhasāsane pabbajiṃ ahanti attho.

໑໐. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນການຕໍ່ມາ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ເປັນຜູ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "jātiyā sattavassohaṃ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "jātiyā sattavasso" ນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ມີອາຍຸຄົບ 7 ປີບໍລິບູນ ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອອກຈາກຄັນຂອງມານດາ. ຄຳວ່າ "pabbajiṃ anagāriyaṃ" ນັ້ນ ປະໂຫຍດແກ່ເຮືອນ ຊື່ວ່າ ອາຄາຣິຍະ ຄືການເຮັດນາແລະການຄ້າຂາຍເປັນຕົ້ນ, ຄວາມບໍ່ມີກິດຈະການອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮືອນ ຊື່ວ່າ ອະນາຄາຣິຍະ (ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຮືອນ), ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ບວດໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ດັ່ງນີ້.

12. Sugatānugataṃ magganti buddhena gataṃ maggaṃ. Atha vā sugatena desitaṃ dhammānudhammapaṭipattipūraṇavasena haṭṭhamānaso tuṭṭhacitto pūjetvāti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໑໒. ຄຳວ່າ "Sugatānugataṃ maggaṃ" ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ຫົນທາງທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າສະເດັດໄປແລ້ວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຫົນທາງທີ່ພຣະສຸຄົດຊົງສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບຳເພັນທຳມານຸທຳປະຕິບັດໃຫ້ບໍລິບູນ ເປັນຜູ້ມີໃຈຮ່າເຣີງ ມີຈິດຍິນດີ ບູຊາແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ຄືຄວາມເຊື່ອມໂຍງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄະຕະສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

3. Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນິປັນນันຊະລິກະເຖຣະ

Rukkhamūle nisinnohantiādikaṃ āyasmato nipannañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto pabbajitvā rukkhamūlikaṅgaṃ pūrayamāno araññe viharati. Tasmiṃ samaye kharo ābādho uppajji, tena pīḷito paramakāruññappatto ahosi. Tadā bhagavā tassa kāruññena tattha agamāsi. Atha so nipannakova uṭṭhituṃ asakkonto sirasi añjaliṃ katvā bhagavato paṇāmaṃ akāsi. So tato cuto tusitabhavane uppanno tattha sampattimanubhavitvā evaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā [Pg.108] imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññavasena nipannañjalikattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Rukkhamūle nisinnohaṃ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະນິປັນນັນຊະລິກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໃນຫຼາຍພົບຫຼາຍຊາດ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິບພານ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ອອກບວດ ບຳເພັນຣຸກຂະມູລິກະທຸດົງ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ໂລກໄພໄຂ้ເຈັບອັນຮ້າຍແຮງໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ເພິ່ນ ຖືກໂລກນັ້ນບີບຄັ້ນແລ້ວ ໄດ້ເປັນຜູ້ເຖິງສະພາບອັນໜ້າເວດທະນາຍິ່ງ. ຄາວນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງມີພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນແກ່ເພິ່ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະດັດໄປໃນທີ່ນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ທັງທີ່ນອນຢູ່ຢ່າງນັ້ນເອງ ເພາະບໍ່ສາມາດຈະລຸກຂຶ້ນໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ປະນົມມືຂຶ້ນເໜືອຫົວ ຖວາຍອະພິວາດແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ເຂົາເຄື່ອນຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດ ສະເຫວີຍສົມບັດໃນຊັ້ນຟ້ານັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດໃນກາມາວະຈອນສະຫວັນທັງ 6 ຊັ້ນຢ່າງນີ້ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ປາກົດຊື່ວ່າ ພຣະນິປັນນັນຊະລິກະເຖຣະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

16. So aparabhāge attano puññasampattiyo oloketvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento rukkhamūle nisinnohantiādimāha. Tattha ruhati paṭiruhati uddhamuddhaṃ ārohatīti rukkho, tassa rukkhassa mūle samīpeti attho. Byādhito paramena cāti paramena adhikena kharena kakkhaḷena byādhinā rogena byādhito, byādhinā ahaṃ samannāgatoti attho. Paramakāruññappattomhīti paramaṃ adhikaṃ kāruññaṃ dīnabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ pattomhi araññe kānaneti sambandho.

໑໖. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນການຕໍ່ມາ ພິຈາລະນາເບິ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍບຸນຂອງຕົນ ເປັນຜູ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "rukkhamūle nisinnohaṃ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ສິ່ງທີ່ງອກງາມຂຶ້ນ ງອກງາມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ແລະເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນສູ່ເບື້ອງເທິງ ຊື່ວ່າ ຣຸກຂະ (ຕົ້ນໄມ້), ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ໂຄນໄມ້ ຄືໃນທີ່ໃກ້ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ "byādhito paramena ca" ນັ້ນ ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍພະຍາດ ຄືໂລກໄພໄຂ້ເຈັບອັນຮ້າຍແຮງແລະຫຍາບຊ້າຢ່າງຍິ່ງ ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "paramakāruññappattomhi" ນັ້ນ ເຮົາເປັນຜູ້ເຖິງສະພາບອັນໜ້າເວດທະນາຢ່າງຍິ່ງ ຄືຄວາມເປັນຜູ້ຍາກຈົນແລະເປັນທຸກ ໃນປ່າຊັດ ດັ່ງນີ້ ຄືຄວາມເຊື່ອມໂຍງ.

20. Pañcevāsuṃ mahāsikhāti sirasi piḷandhanatthena sikhā vuccati cūḷā. Maṇīti jotamānaṃ makuṭaṃ tassa atthīti sikho, cakkavattino ekanāmakā pañceva cakkavattino āsuṃ ahesunti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໒໐. ຄຳວ່າ "Pañcevāsuṃ mahāsikhā" ນັ້ນ ຈຸກ ຫຼື ມວຍຜົມ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງປະດັບເທິງຫົວ ຊື່ວ່າ ສິຂາ. ພຣະມົງກຸດອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍແກ້ວມະນີມີຢູ່ແກ່ພຣະຣາຊານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຣາຊານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສິຂະ, ອະທິບາຍວ່າ ພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດທິຣາດຜູ້ມີພຣະນາມດຽວກັນນັ້ນ ໄດ້ມີແລ້ວ 5 ພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນິປັນນັນຊະລິກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອະໂທປຸບຜິຍະເຖຣະ

Abhibhū nāma so bhikkhūtiādikaṃ āyasmato adhopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā aparabhāge kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī iddhīsu ca vasībhāvaṃ patvā himavantasmiṃ paṭivasati. Tassa sikhissa bhagavato abhibhū nāma aggasāvako vivekābhirato himavantamagamāsi. Atha so tāpaso taṃ aggasāvakattheraṃ disvā therassa ṭhitapabbataṃ āruhanto pabbatassa heṭṭhātalato sugandhāni vaṇṇasampannāni satta pupphāni gahetvā pūjesi. Atha so thero tassānumodanamakāsi. Sopi tāpaso sakassamaṃ agamāsi. Tattha ekena ajagarena pīḷito aparabhāge aparihīnajjhāno [Pg.109] teneva upaddavena upadduto kālaṃ katvā brahmalokaparāyano hutvā brahmasampattiṃ chakāmāvacarasampattiñca anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca khepetvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So aparabhāge attano katapuññanāmena adhopupphiyattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Abhibhū nāma so bhikkhū ດັ່ງນີ້ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອະໂທປຸບຜິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ເຮັດບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ໃນຫຼາຍໆຊາດ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ, ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງລະເຮືອນນັ້ນແລ້ວອອກບວດເປັນລືສີ, ໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາ ໕ ສະມາບັດ ໘, ໄດ້ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານໃນອິດທິຣິດທັງຫຼາຍ ແລ້ວອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ. ພຣະອັກຄະສາວົກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ພຣະນາມວ່າ ອະພິພູ ຜູ້ຍິນດີໃນຄວາມສະຫງົບ ໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ. ຄັ້ງນັ້ນ, ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະອັກຄະສາວົກເຖຣະນັ້ນແລ້ວ, ເມື່ອຂຶ້ນໄປສູ່ພູເຂົາທີ່ພຣະເຖຣະສະຖິດຢູ່, ໄດ້ເກັບເອົາດອກໄມ້ ໗ ດອກ ທີ່ມີກິ່ນຫອມ ແລະ ມີສີສັນສົມບູນ ຈາກພື້ນລຸ່ມຂອງພູເຂົາ ແລ້ວບູຊາ. ຄັ້ງນັ້ນ, ພຣະເຖຣະນັ້ນໄດ້ເຮັດອະນຸໂມທະນາແກ່ດາບົດນັ້ນ. ຝ່າຍດາບົດນັ້ນກໍໄດ້ກັບໄປສູ່ອາສົມຂອງຕົນ. ໃນອາສົມນັ້ນ, ດາບົດນັ້ນຖືກງູເຫຼືອມໂຕໜຶ່ງຮັດ, ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໂດຍທີ່ບໍ່ເສື່ອມຈາກຊານ, ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍອຸປະທະວະນັ້ນເອງ ໄດ້ເຖິງແກ່ມໍຣະນະພາບ ແລ້ວມີພຣົມມະໂລກເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ, ໄດ້ສະເມັດພຣົມມະສົມບັດ ແລະ ກາມາວະຈະຣະສົມບັດ ໖ ຊັ້ນ, ແລະ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດທັງຫຼາຍແລ້ວ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທຳຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງອອກບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນໄດ້ປາກົດຊື່ຕາມຊື່ແຫ່ງບຸນທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ວ່າ ພຣະອະໂທປຸບຜິຍະເຖຣະ.

22. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhibhū nāma so bhikkhūtiādimāha. Tattha sīlasamādhīhi pare abhibhavatīti abhibhū, khandhamārādimāre abhibhavati ajjhottharatīti vā abhibhū, sasantānaparasantānagatakilese abhibhavati viheseti viddhaṃsetīti vā abhibhū. Bhikkhanasīlo yācanasīloti bhikkhu, chinnabhinnapaṭadharoti vā bhikkhu. Abhibhū nāma aggasāvako so bhikkhūti attho, sikhissa bhagavato aggasāvakoti sambandho.

໒໒. ໃນວັນໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ abhibhū nāma so bhikkhū ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ abhibhū ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຄອບງຳ (ຊະນະ) ຜູ້ອື່ນດ້ວຍສີລ ແລະ ສະມາທິ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ຄອບງຳ ແລະ ຢຽບຢ່ຳມານທັງຫຼາຍ ມີຂັນທະມານເປັນຕົ້ນ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ຄອບງຳ ບຽດບຽນ ແລະ ທຳລາຍກິເລດທີ່ຢູ່ໃນສັນດານຂອງຕົນ ແລະ ສັນດານຂອງຜູ້ອື່ນ. ບົດວ່າ bhikkhu ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິຂໍ ຫຼື ມີປົກກະຕິທ່ຽວພິກຂາຈານ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ຊົງໄວ້ຊຶ່ງຜ້າທີ່ຂາດວິ່ນ. ບົດວ່າ Abhibhū nāma aggasāvako so bhikkhū ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນ ຜູ້ເປັນພຣະອັກຄະສາວົກນາມວ່າ ອະພິພູ, ຄວນປະກອບຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ເປັນພຣະອັກຄະສາວົກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສิຂີ.

27. Ajagaro maṃ pīḷesīti tathārūpaṃ sīlasampannaṃ jhānasampannaṃ tāpasaṃ pubbe katapāpena verena ca mahanto ajagarasappo pīḷesi. So teneva upaddavena upadduto aparihīnajjhāno kālaṃ katvā brahmalokaparāyaṇo āsi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໒໗. ບົດວ່າ Ajagaro maṃ pīḷesī ມີອະທິບາຍວ່າ ງູເຫຼືອມໃຫຍ່ໄດ້ຮັດ (ບຽດບຽນ) ດາບົດຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສີລ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊານ ປານນັ້ນ ເພາະບາບກຳ ແລະ ເວນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ. ດາບົດນັ້ນ ຖືກອຸປະທະວະນັ້ນບຽດບຽນແລ້ວ ໂດຍທີ່ບໍ່ເສື່ອມຈາກຊານ ໄດ້ເຖິງແກ່ມໍຣະນະພາບ ແລ້ວມີພຣົມມະໂລກເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອະໂທປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຣັງສິສັນຍະກະເຖຣະ

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato raṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā ajinacammadharo himavantamhi vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā himavantamagamāsi. Atha so tāpaso tamupagataṃ bhagavantaṃ disvā tassa bhagavato [Pg.110] sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasīditvā añjaliṃ paggayha pañcaṅgena namakkāramakāsi. So teneva puññena ito cuto tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຣັງສິສັນຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ເຮັດບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ, ໄດ້ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງລະເຮືອນແລ້ວອອກບວດເປັນລືສີ, ຊົງໜັງເສືອ ໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫิມະພານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ. ຄັ້ງນັ້ນ, ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ສະເດັດມາຮອດບ່ອນນັ້ນ, ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັສມີ ໖ ປະການ ທີ່ຊ່ານອອກຈາກພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຈຶ່ງປະນົມມືຂຶ້ນແລ້ວເຮັດການກາບໄຫວ້ດ້ວຍອົງຄະທັງ ໕. ດາບົດນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນເອງ ເມື່ອຈຸຕິຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ, ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ, ໄດ້ເຫັນໂທດໃນເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງລະເຮືອນແລ້ວອອກບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ.

30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha pabbateti pakārena brūhati vaḍḍhetīti pabbato, himo assa atthīti himavanto, himavanto ca so pabbato cāti himavantapabbato. Himavantapabbateti vattabbe gāthāvacanasukhatthaṃ ‘‘pabbate himavantamhī’’ti vuttaṃ. Tasmiṃ himavantamhi pabbate vāsaṃ kappesiṃ pure ahanti sambandho. Sesaṃ sabbattha nayānusārena uttānamevāti.

໓໐. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ pabbate ມີອະທິບາຍວ່າ ຊື່ວ່າ ປັບພະຕະ ເພາະຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນໂດຍປະການຕ່າງໆ. ບົດວ່າ himavanto ມີອະທິບາຍວ່າ ຊື່ວ່າ ຫິມະວັນຕະ ເພາະມີຫິມະ (ນ້ຳໝອກ). ພູເຂົານັ້ນມີຫິມະດ້ວຍ ແລະ ເປັນພູເຂົາດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຫິມະວັນຕະປັບພະຕະ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ himavantapabbate ແຕ່ກ່າວວ່າ pabbate himavantamhī ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການກ່າວຄາຖາ. ຄວນປະກອບຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ໃນປາງກ່ອນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນພູເຂົາຫິມະພານນັ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍຕາມແນວທາງນັ້ນເອງ.

Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຣັງສິສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā

໖. Consolidated translation of Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato dutiyaraṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalo uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantapabbate vasanto vākacīranivasano vivekasukhena viharati. Tasmiṃ samaye so phussaṃ bhagavantaṃ taṃ padesaṃ sampattaṃ disvā tassa sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsiyo ito cito vidhāvantiyo daṇḍadīpikānikkhantavipphurantamiva disvā tasmiṃ pasanno añjaliṃ paggahetvā vanditvā cittaṃ pasādetvā teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca [Pg.111] anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະທຸຕິຍະຣັງສິສັນຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ເຮັດກຸສົນໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ, ໄດ້ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງລະເຮືອນນັ້ນແລ້ວອອກບວດເປັນລືສີ, ອາໄສຢູ່ໃນພູເຂົາຫິມະພານ, ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າເປືອກໄມ້, ຢູ່ສະບາຍດ້ວຍຄວາມສຸກເກີດຈາກຄວາມສະຫງົບ. ໃນສະໄໝນັ້ນ, ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ສະເດັດມາຮອດບ່ອນນັ້ນ, ເຫັນພຣະຣັສມີ ໖ ປະການ ທີ່ຊ່ານອອກຈາກພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະອົງ ແລ່ນໄປມາເໝືອນດັ່ງແສງໄຟທີ່ພຸ່ງອອກຈາກຄົບເພີງ, ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະອົງ ຈຶ່ງປະນົມມືຂຶ້ນໄຫວ້, ເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສ ແລ້ວໄດ້ເຖິງແກ່ມໍຣະນະພາບດ້ວຍຄວາມປີຕິໂສມະນັດນັ້ນເອງ, ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ, ໄດ້ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສົມບັດ ໖ ຊັ້ນໃນສະຫວັນນັ້ນ, ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ອອກບວດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ.

35. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໓໕. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເປັນອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະທຸຕິຍະຣັງສິສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຜະລາດາຍະກະເຖຣະ

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sukhappatto taṃ sabbaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā kharājinacammadhārī hutvā viharati. Tasmiñca samaye phussaṃ bhagavantaṃ tattha sampattaṃ disvā pasannamānaso madhurāni phalāni gahetvā bhojesi. So teneva kusalena devalokādīsu puññasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຜະລາດາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສັ່ງສົມກຸສົນສົມພານໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອໄດ້ຮັບຄວາມສຸກແລ້ວ ກໍລະທິ້ງຄວາມສຸກທັງໝົດນັ້ນ ແລ້ວອອກບວດເປັນລືສີ, ຊົງໜັງເສືອອັນຫຍາບ ອາໄສຢູ່. ໃນສະໄໝນັ້ນ, ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ສະເດັດມາຮອດບ່ອນນັ້ນ, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງນຳເອົາໝາກໄມ້ທັງຫຼາຍທີ່ມີຣົດຫວານມາຖວາຍ. ດາບົດນັ້ນ ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນເອງ ໄດ້ສະເຫວີຍບຸນສົມບັດໃນເທວະໂລກເປັນຕົ້ນ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງອອກບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ.

39. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

໓໙. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເປັນອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍ ເພາະມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Consolidated translation of Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສັດທາສັນຍະກະເຖຣະ

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato saddasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe [Pg.112] nibbatto vuddhippatto saddhājāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantamhi araññāvāse vasanto attano anukampāya upagatassa bhagavato dhammaṃ sutvā dhammesu cittaṃ pasādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparabhāge kālaṃ katvā tusitādīsu chasu kāmāvacarasampattiyo ca manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສັດທາສັນຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ເຮັດບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງອອກບວດເປັນລືສີ, ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ, ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະທຳຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ສະເດັດມາເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຕົນ, ໄດ້ເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນທຳທັງຫຼາຍ, ດຳຣົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ແລ້ວໃນກາລະຕໍ່ມາໄດ້ເຖິງແກ່ມໍຣະນະພາບ, ໄດ້ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສົມບັດ ໖ ຊັ້ນໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ ແລະ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

43. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໔໓. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເປັນອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສັດທາສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂພທິສິງຈະກະເຖຣະ

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato bodhisiñcakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto sāsane pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayanto mahājane bodhipūjaṃ kurumāne disvā anekāni pupphāni sugandhodakāni ca gāhāpetvā pūjesi. So tena puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Vipassissa bhagavato ດັ່ງນີ້ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະໂພທິສິງຈະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ເຮັດບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນຫຼາຍໆຊາດ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ໄດ້ບວດໃນພຣະສາດສະໜາ, ເຮັດພຣະສາດສະໜາໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍວັດປະຕິບັດ, ເມື່ອເຫັນມະຫາຊົນກຳລັງເຮັດການບູຊາຕົ້ນໂພ, ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ນຳເອົາດອກໄມ້ ແລະ ນ້ຳຫອມເປັນຈຳນວນຫຼາຍມາບູຊາ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ, ໄດ້ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສົມບັດ ໖ ຊັ້ນ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງອອກບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ.

46. So arahā hutvā jhānaphalasukhena vītināmetvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, visesena bhabbābhabbajane passatīti vā vipassī, vipassanto catusaccaṃ passanadakkhanasīloti vā vipassī, tassa vipassissa bhagavato mahābodhimaho [Pg.113] ahūti sambandho. Tatrāpi mahābodhīti bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, tamettha nisinno bhagavā paṭivijjhatīti kaṇikārapādaparukkhopi bodhicceva vuccati, mahito ca so devabrahmanarāsurehi bodhi ceti mahābodhi, mahato buddhassa bhagavato bodhīti vā mahābodhi, tassa maho pūjā ahosīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໔໖. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ, ໃຊ້ເວລາໃຫ້ລ່ວງໄປດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຊານ ແລະ ຜົນ, ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ vipassissa bhagavato ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ vipassī ມີອະທິບາຍວ່າ ຊື່ວ່າ ວິປັດສີ ເພາະເຫັນພຣະນິບພານອັນເປັນປໍຣະມັດຖະທຳອັນວິເສດ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ວິປັດສີ ເພາະເຫັນເວໄນຍະສັດຜູ້ຄວນບັນລຸທຳ ແລະ ບໍ່ຄວນບັນລຸທຳໂດຍວິເສດ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ວິປັດສີ ເພາະມີປົກກະຕິພິຈາຣະນາເຫັນອະຣິຍະສັດ ໖. ຄວນປະກອບຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ການບູຊາພຣະມະຫາໂພຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ນັ້ນ ໄດ້ມີແລ້ວ. ໃນບົດວ່າ mahābodhi ນັ້ນ, ປັນຍາໃນມັກທັງ ໖ ຊື່ວ່າ ໂພທິ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງຢູ່ພາຍໃຕ້ຕົ້ນໄມ້ນີ້ແລ້ວ ໄດ້ຕັດສະຮູ້ພຣະໂພທິຍານນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຕົ້ນກັນນິກາ (ຕົ້ນແຄຝອຍ) ກໍຊື່ວ່າ ໂພທິ ເໝືອນກັນ, ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ອັນເທວະດາ, ພຣົມ, ມະນຸດ ແລະ ອະສູນ ບູຊາແລ້ວດ້ວຍ ແລະ ເປັນຕົ້ນໂພດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະຫາໂພ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ມະຫາໂພ ເພາະເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ຕັດສະຮູ້ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່. ບົດວ່າ maho ມີອະທິບາຍວ່າ ການບູຊາ, ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ການບູຊາຕົ້ນມະຫາໂພນັ້ນ ໄດ້ມີແລ້ວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂພທິສິງຈະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādikaṃ āyasmato padumapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya padumasampannaṃ ekaṃ pokkharaṇiṃ pavisitvā bhisamuḷāle khādanto pokkharaṇiyā avidūre gacchamānaṃ phussaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tato padumāni ocinitvā ākāse ukkhipitvā bhagavantaṃ pūjesi, tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. So bhiyyosomattāya pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattisāro samaṇadhammaṃ pūretvā tato cuto tusitabhavanamalaṃ kurumāno viya tattha uppajjitvā kamena cha kāmāvacarasampattiyo ca manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Pokkharavanaṃ paviṭṭho ດັ່ງນີ້ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະປຸບຜິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ເຮັດບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ລົງໄປສູ່ສະໂບກຂະຣະນີ (ສະນ້ຳ) ແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ເຕັມไปด้วยດອກບົວ, ເມື່ອພວມກິນເຫງົ້າບົວ ແລະ ຮາກບົວຢູ່, ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ສະເດັດໄປໃນທີ່ບໍ່ໄກຈາກສະໂບກຂະຣະນີນັ້ນ, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງເກັບເອົາດອກບົວທັງຫຼາຍຈາກສະນັ້ນ ແລ້ວໂຍນຂຶ້ນໄປໃນອາກາດເພື່ອບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ດອກບົວເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ປະດິດສະຖານຢູ່ກາງອາກາດເປັນເພດານ (ກົດ). ດາບົດນັ້ນ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງອອກບວດ ເປັນຜູ້ມີວັດປະຕິບັດເປັນແກ່ນສານ ບຳເພັນສະມະນະທຳໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວ, ເມື່ອຈຸຕິຈາກຊາດນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງເຮັດວິມານຊັ້ນດຸສິດໃຫ້ງົດງາມ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດນັ້ນ, ໄດ້ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສົມບັດ ໖ ຊັ້ນ ແລະ ມະນຸດສົມບັດໂດຍລຳດັບ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງອອກບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ.

51. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādimāha. Tattha pakārena naḷadaṇḍapattādīhi kharantīti pokkharā, pokkharānaṃ samuṭṭhitaṭṭhena samūhanti pokkharavanaṃ, padumagacchasaṇḍehi maṇḍitaṃ majjhaṃ paviṭṭho ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໕໑. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'pokkharavanaṃ paviṭṭho' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'pokkharā' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຊຸດໂຊມເສື່ອມເສຍໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ ເພາະຕົ້ນອໍ້ ແລະ ໃບອໍ້ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'pokkharavanaṃ' ໄດ້ແກ່ ໝູ່ແຫ່ງດອກບົວ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນທີ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງດອກບົວທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ 'paviṭṭho ahaṃ' ມີອະທิບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ທ່າມກາງປ່າບົວ ທີ່ປະດັບປະດາໄປດ້ວຍກໍດອກປະທຸມທັງຫຼາຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ຕື້ນທັງນັ້ນ.

Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Navamavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີເກົ້າ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Sudhāvaggo

໑໐. ສຸທາວັກ

1. Sudhāpiṇḍiyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸທາປິມທິຍະເຖຣະ

Pūjārahe [Pg.114] pūjayatotiādikaṃ āyasmato sudhāpiṇḍiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle bhagavati dharamāne puññaṃ kātumasakkonto parinibbute bhagavati tassa dhātuṃ nidahitvā cetiye karīyamāne sudhāpiṇḍamadāsi. So tena puññena catunnavutikappato paṭṭhāya etthantare caturāpāyamadisvā devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Pūjārahe pūjayato' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສຸທາປິມທິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ບໍ່ສາມາດຈະບຳເພັນບຸນໄດ້, ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບခັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ເມື່ອເຂົາເຈົ້າກຳລັງບັນຈຸພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດຂອງພຣະອົງ ແລະ ສ້າງພຣະເຈດີຢູ່ ໄດ້ຖວາຍກ້ອນປູນຂາວ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ນັບແຕ່ເກົ້າສิບສີ່ກັປແຕ່ຊາດນັ້ນມາ ບໍ່ເຄີຍໄປສູ່ອະບາຍທັງສີ່ເລີຍໃນລະຫວ່າງນີ້ ໄດ້ສະເຫວີຍແຕ່ທิບພະຍະສົມບັດ ແລະ ມະນຸດສົມບັດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pūjārahetiādimāha. Tattha pūjārahā nāma buddhapaccekabuddhaariyasāvakācariyupajjhāyamātāpitugaruādayo, tesu pūjārahesu mālādipadumavatthābharaṇacatupaccayādīhi pūjayato pūjayantassa puggalassa puññakoṭṭhāsaṃ sahassasatasahassādivasena saṅkhyaṃ kātuṃ kenaci mahānubhāvenāpi na sakkāti attho. Na kevalameva dharamāne buddhādayo pūjayato, parinibbutassāpi bhagavato cetiyapaṭimābodhiādīsupi eseva nayo.

໑-໒. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'pūjārahe' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'pūjārahā' (ຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາ) ໄດ້ແກ່ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະອະລິຍະສາວົກ, ພຣະອາຈານ, ພຣະອຸປັດຊາ, ມານດາ, ບິດາ ແລະ ຜູ້ມີພຣະຄຸນທັງຫຼາຍ. ໃນບັນດາຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາເຫຼົ່ານັ້ນ ສ່ວນບຸນຂອງບຸກຄົນຜູ້ບູຊາທ່ານຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາທັງຫຼາຍ ດ້ວຍດອກໄມ້, ດອກບົວ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ເຄື່ອງປະດັບ ແລະ ປັດໄຈສີ່ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ແມ້ຈະມີອານຸພາບຫຼາຍ ກໍບໍ່ສາມາດຈະນັບຄຳນວນໄດ້ ໂດຍກຳນົດເປັນພັນ ຫຼື ເປັນແສນເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ບໍ່ພຽງແຕ່ເມື່ອບູຊາພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ແມ້ໃນພຣະເຈດີ, ພຣະພຸດທະຮູບ ແລະ ຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພທິເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສະເດັດດັບခັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ກໍພຶງຊາບວ່າມີນັຍດຽວກັນນີ້.

3. Taṃ dīpetuṃ catunnamapi dīpānantiādimāha. Tattha catunnamapi dīpānanti jambudīpaaparagoyānauttarakurupubbavidehasaṅkhātānaṃ catunnaṃ dīpānaṃ tadanugatānaṃ dvisahassaparittadīpānañca ekato katvā sakalacakkavāḷagabbhe issaraṃ cakkavattirajjaṃ kareyyāti attho. Ekissā pūjanāyetanti dhātugabbhe cetiye katāya ekissā pūjāya etaṃ sakalajambudīpe sattaratanādikaṃ sakalaṃ dhanaṃ. Kalaṃ nāgghati soḷasinti cetiye katapūjāya soḷasakkhattuṃ vibhattassa soḷasamakoṭṭhāsassa na agghatīti attho.

໓. ເພື່ອຈະສະແດງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'catunnamapi dīpānaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'catunnamapi dīpānaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນພຶງຄອບຄອງຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນທົ່ວທັງຈັກກະວານ ໂດຍລວມເອົາທະວີບທັງສີ່ ຄື ຊົມພູທະວີບ, ອະມໍໂຄຍານະທະວີບ, ອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ແລະ ປຸບພະວິເທຫະທະວີບ ແລະ ທະວີບນ້ອຍສອງພັນທີ່ເປັນບໍຣິວານຂອງທະວີບທັງສີ່ນັ້ນ ເຂົ້ານຳກັນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ekissā pūjanāyetaṃ' ໄດ້ແກ່ ຊັບສົມບັດທັງໝົດ ມີລັດຕະນະເຈັດປະການເປັນຕົ້ນ ໃນທົ່ວຊົມພູທະວີບນີ້ (ກໍຍັງບໍ່ເຖິງສ່ຽວໜຶ່ງ) ແຫ່ງການບູຊາຄັ້ງໜຶ່ງ ທີ່ບຸກຄົນໄດ້ກະທຳແລ້ວໃນພຣະເຈດີອັນເປັນທີ່ບັນຈຸພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ. ຄຳວ່າ 'kalaṃ nāgghati soḷasiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຍັງບໍ່ມີຄ່າເທົ່າກັບສ່ວນທີສິບຫົກ ຂອງການບູຊາທີ່ກະທຳແລ້ວໃນພຣະເຈດີ ທີ່ແບ່ງອອກເປັນສິບຫົກສ່ວນ.

4. Siddhatthassa…pe… [Pg.115] phalitantareti narānaṃ aggassa seṭṭhassa siddhatthassa bhagavato cetiye dhātugabbhamhi sudhākamme karīyamāne paricchedānaṃ ubhinnamantare vemajjhe, atha vā pupphadānaṭṭhānānaṃ antare phalantiyā mayā sudhāpiṇḍo dinno makkhitoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໔. ຄຳວ່າ 'Siddhatthassa...pe... phalitantare' ມີການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້ວ່າ ເມື່ອເຂົາເຈົ້າກຳລັງເຮັດວຽກງານປູນຂາວ (ສຸທາກຳ) ທີ່ຫ້ອງບັນຈຸພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ ໃນພຣະເຈດີຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ເລີດກວ່າໝູ່ນະລຶຊົນ, ໃນລະຫວ່າງກາງແຫ່ງກຳນົດທັງສອງ ຫຼືວ່າ ໃນລະຫວ່າງແຫ່ງບ່ອນຖວາຍດອກໄມ້ ທີ່ມັນແຕກແຫງ (ມີຮອຍແຕກ) ຢູ່ນັ້ນ ເຮົາໄດ້ຖວາຍ ແລະ ລູບໄລ້ດ້ວຍກ້ອນປູນຂາວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ຕື້ນທັງນັ້ນ.

Sudhāpiṇḍiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸທາປິມທິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Sucintikattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸຈິນຕິກະເຖຣະ

Tissassa lokanāthassātiādikaṃ āyasmato sucintikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu nibbānādhigamāya puññaṃ upacinitvā tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā satthu nisīdanatthāya parisuddhaṃ siliṭṭhaṃ kaṭṭhamayamanagghapīṭhamadāsi. So tena puññakammena sugatisukhamanubhavitvā tattha tattha saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tissassa lokanāthassa' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສຸຈິນຕິກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສະສົມບຸນເພື່ອການບັນລຸພຣະນິບພານໃນຫຼາຍໆ ຊາດ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ໄດ້ຖວາຍຕັ່ງ (ອັ່ງປ່ຽນ) ທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ ອັນສະອາດ ມົນມື່ນ ແລະ ມີຄ່າຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບນັ່ງຂອງພຣະສາດສະດາ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະεຫວີຍສຸຄະຕິພົບອັນເປັນສຸກ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນພົບນັ້ນໆ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

8. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassa lokanāthassātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໘. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tissassa lokanāthassa' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຕື້ນທັງນັ້ນ.

Sucintikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Terminated

3. Aḍḍhaceḷakattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອັດທະເຈລັກກະເຖຣະ

Tissassāhaṃ bhagavatotiādikaṃ āyasmato aḍḍhaceḷakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekenākusalena kammena duggatakulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhammadesanaṃ ñatvā pasannamānaso cīvaratthāya aḍḍhabhāgaṃ ekaṃ dussamadāsi. So [Pg.116] teneva pītisomanassena kālaṃ katvā sagge nibbatto cha kāmāvacarasampattimanubhavitvā tato cuto manussesu manussasampattīnaṃ aggabhūtaṃ cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ addhakule nibbatto vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tissassāhaṃ bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອັດທະເຈລັກກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ຍາກຈົນ ເພາະອະກຸສົນກຳຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະສັດທຳເທດສະໜາແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍຜ້າເຄິ່ງຜືນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມຍინດີແລະໂສມະນັດນັ້ນເອງ ເມື່ອສິ້ນຊີວິດແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນ ໄດ້ສະεຫວີຍກາມາວະຈອນສົມບັດທັງຫົກຊັ້ນ ເມື່ອຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດແຫ່ງພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດ ອັນເປັນຍອດແຫ່ງມະນຸດສົມບັດທັງຫຼາຍໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເສດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

14. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassāhaṃ bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໑໔. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tissassāhaṃ bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຕື້ນທັງນັ້ນ.

Aḍḍhaceḷakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອັດທະເຈລັກກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສູຈິທາຍະກະເຖຣະ

Kammārohaṃ pure āsintiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro antarantarā kusalabījāni pūrento vipassissa bhagavato kāle antarantarā katena ekena kammacchiddena kammārakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso cīvarasibbanatthāya sūcidānamadāsi, tena puññena dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu uppanno cakkavattādayo sampattiyo ca anubhavanto uppannuppannabhave tikkhapañño vajīrañāṇo ahosi. So kamena imasmiṃ buddhuppāde nibbatto vuddhippatto mahaddhano saddhājāto tikkhapañño ahosi. So ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā dhammānusārena ñāṇaṃ pesetvā nisinnāsaneyeva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Kammārohaṃ pure āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສູຈິທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອບຳເພັນພູນພັດທະນາເມັດພັນແຫ່ງກຸສົນໃນລະຫວ່າງຊາດຕ່າງໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງຄຳ ເພາະກຳບົກພ່ອງຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ໃນລະຫວ່າງຊາດ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະສາດຂອງຕົນ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດา ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍເຂັມ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫຍິບຈີວອນ, ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດ ໃນເວລາຕໍ່ມາ ໄດ້ມາເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນ ແລະ ໃນທຸກໆ ພົບຊາດທີ່ເກີດ ໄດ້ເປັນຜູ້ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ ມີປັນຍາດັ່ງວະຊິຣະ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໂດຍລຳດັບ ໄດ້ມາເກີດໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ແລະ ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ. ມື້ໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດา ສົ່ງກະແສຍານໄປຕາມພຣະທຳມະເທດສະໜາ ກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນອາສະນະທີ່ນັ່ງນັ້ນເອງ.

19. So arahā samāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kammārohaṃ pure āsintiādimāha. Tattha kammāroti ayokammalohakammādinā kammena jīvati ruhati vuddhiṃ virūḷhiṃ āpajjatīti kammāro, pubbe puññakaraṇakāle kammāro āsiṃ ahosinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໑໙. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລႈວ ລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Kammārohaṃ pure āsiṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'kammāro' (ຊ່າງ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ລ້ຽງຊີບ ຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ເຖິງຄວາມໄພບູນ ດ້ວຍການງານມີການເຮັດເຫຼັກ ແລະ ເຮັດທອງເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'pure... kammāro āsiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນປາງກ່ອນ ໃນສະໄໝທີ່ບຳເພັນບຸນ ເຮົາໄດ້ເປັນຊ່າງຄຳ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ຕື້ນທັງນັ້ນ.

Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສູຈິທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Gandhamāliyattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຄັນທະມາລິຍະເຖຣະ

Siddhatthassa [Pg.117] bhagavatotiādikaṃ āyasmato gandhamāliyattherassa apadāna. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So satthari pasīditvā candanāgarukappūrakassaturādīni anekāni sugandhāni vaḍḍhetvā satthu gandhathūpaṃ kāresi. Tassupari sumanapupphehi chādesi, buddhañca aṭṭhaṅganamakkāraṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຄັນທະມາລິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະສົມບັດຫຼາຍ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ຈັດຫາເຄື່ອງຫອມຫຼາຍຊະນິດ ມີໄມ้ຈັນ, ໄມ້ກິດສະໜາ, ພິມເສນ ແລະ ກະສະຕູຣີ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ຫຼວງຫຼາຍ ແລ້ວໄດ້ສ້າງສະຖູບເຄື່ອງຫອມ ຖວາຍພຣະສາດສະດา. ໄດ້ບູຊາໂດຍການມຸງເທິງສະຖູບນັ້ນ ດ້ວຍດອກມະລິ ແລະ ໄດ້ກະທຳການອັນຊະລີນະມັດສະການດ້ວຍອົງແປດ ແດ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງຫຼາຍໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ທີ່ມີຊັບສົມບັດຮັ່ງມີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

24. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໒໔. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣะນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຕື້ນທັງນັ້ນ.

Gandhamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຄັນທະມາລິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Tipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕິປຸບຜິຍະເຖຣະ

Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato tipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro antarā kenaci akusalacchiddena vipassissa bhagavato kāle nesādakule nibbatto migaluddo hutvā araññe viharati. Tadā vipassissa bhagavato pāṭalibodhiṃ sampuṇṇapattapallavaṃ haritavaṇṇaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ disvā tīhi pupphehi pūjetvā purāṇapattaṃ chaḍḍetvā bhagavato sammukhā viya pāṭalimahābodhiṃ vandi. So tena puññena tato cuto devaloke uppanno tattha dibbasampattiṃ aparāparaṃ anubhavitvā tato cuto manussesu jāto tattha cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasomanassahadayo gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Migaluddo pure āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຕິປຸບຜິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເພາະກຳບົກພ່ອງແຫ່ງອະກຸສົນບາງຢ່າງໃນລະຫວ່າງຊາດ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນນາຍພານ ເປັນນາຍພານລ່າເນື້ອ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ. ໃນເວລານັ້ນ ໄດ້ເຫັນຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພທິປາຕະລີ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍໃບແລະຍອດ ມີສີຂຽວສົດໃສ ມີລັງສີສີຂຽວເຂັ້ມ ເປັນທີ່ໜ້າຮື່ນຣົມໃຈ ຈຶ່ງໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ສາມດອກ ໄດ້ກວາດຖິ້ມໃບໄມ້ເກົ່າ ແລ້ວໄດ້ອະພິວາດຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພທິປາຕະລີນັ້ນ ປະດັບປະດາປະໜຶ່ງວ່າຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະພັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ເມື່ອຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປເກີດໃນເທວະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນເທວະໂລກນັ້ນກັບໄປກັບມາ ເມື່ອຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ມາເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜาຂອງພຣະສາດສະດາ ມີຈິດໃຈເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ຈຶ່ງໄດ້ສະລະເຮືອນອອກບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

31. So [Pg.118] evaṃ siddhippatto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha maraṇāya gacchati pāpuṇātīti migo, atha vā magayamāno ihati pavattatīti migo, migānaṃ māraṇe luddo lobhī gedhoti migaluddo, pure mayhaṃ puññakaraṇasamaye kānanasaṅkhāte mahāaraññe migaluddo āsinti sambandho. Pāṭaliṃ haritaṃ disvāti tattha pakārena talena rattavaṇṇena bhavatīti pāṭali, pupphānaṃ rattavaṇṇatāya pāṭalīti vohāro, pattānaṃ haritatāya haritaṃ nīlavaṇṇaṃ pāṭalibodhiṃ disvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໓໑. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸຄວາມສຳເລັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ก່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Migaluddo pure āsiṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'migo' ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ຍ່ອມເດີນໄປສູ່ຄວາມຕາຍ, ອີກນັຍໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ທ່ອງທ່ຽວສະແຫວງຫາໄປມາ, ຄຳວ່າ 'migaluddo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມໂຫດຮ້າຍ, ມີຄວາມໂລບ ແລະ ມີຄວາມກຳໜັດໃນການຂ້າສັດທັງຫຼາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມວ່າ ໃນປາງກ່ອນ ໃນສະໄໝທີ່ບຳເພັນບຸນ ເຮົາໄດ້ເປັນນາຍພານລ່າເນື້ອ ໃນປ່າໃຫຍ່ອັນໄດ້ຊື່ວ່າການະນະ. ໃນຄຳວ່າ 'pāṭaliṃ haritaṃ disvā' ນັ້ນ ຄຳວ່າ 'pāṭali' ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີພື້ນຜິວເປັນສີແດງໂດຍປະການຕ່າງໆ, ການເອີ້ນຊື່ວ່າ 'pāṭalī' ເພາະດອກທັງຫຼາຍມີສີແດງ, ຄຳວ່າ 'haritaṃ' ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພທິປາຕະລີ ທີ່ມີສີຂຽວເຂັ້ມ ເພາະໃບທັງຫຼາຍມີສີຂຽວສົດ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ຕື້ນທັງນັ້ນ.

Tipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕິປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Madhupiṇḍikattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມະທຸປິມທິກะເຖຣະ

Vivane kānane disvātiādikaṃ āyasmato madhupiṇḍikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle nesādayoniyaṃ nibbatto mahāaraññe paṭivasati. Tadā vivekābhiratiyā sampattaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā samādhito vuṭṭhitassa tassa sumadhuraṃ madhumadāsi. Tattha ca pasannamānaso vanditvā pakkāmi. So teneva puññena sampattiṃ anubhavanto devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vivane kānane disvā' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະມະທຸປິມທິກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດນາຍພານ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າໃຫຍ່. ໃນເວລານັ້ນ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ຜູ້ສະເດັດມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຍິນດີໃນຄວາມສະຫງົບ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍນ້ຳເຜິ້ງອັນຫວານສະໜິດ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຜູ້ສະເດັດອອກຈາກສະມາທິແລ້ວ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ໄດ້ອະພິວາດແລ້ວຫຼີກໄປ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນເອງ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣะຫັນ.

37. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vivane kānane disvātiādimāha. Tattha vivaneti visesena vanaṃ patthaṭaṃ vivanaṃ, hatthiassarathasaddehi bherisaddehi ca vatthukāmakilesakāmehi ca vigataṃ byāpagatanti attho, kānanasaṅkhāte mahāaraññe vivaneti sambandho. Osadhiṃva virocantanti bhavavaḍḍhakijanānaṃ icchiticchitaṃ nipphādetīti osadhaṃ. Ojānibbattikāraṇaṃ paṭicca yāya tārakāya uggatāya uddharanti gaṇhantīti sā osadhi. Osadhitārakā [Pg.119] iva virocantīti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘osadhiṃva virocanta’’nti ca vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໓໗. ພະເຖລະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'vivane kānane disvā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'vivane' ໄດ້ແກ່ ປ່າທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປເປັນພິເສດ ຊື່ວ່າ ວິວະນະ. ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ປ່າອັນປາສະຈາກແລ້ວຈາກສຽງຊ້າງ, ສຽງມ້າ, ສຽງລົດ ແລະສຽງກອງ ທັງປາສະຈາກແລ້ວຈາກວັດຖຸກາມແລະກິເລດກາມ. ຄວາມກ່ຽວພັນຄວນເຮັດຢ່າງນີ້ວ່າ 'vivane' ໃນປ່າໃຫຍ່ອັນກ່າວຄືການະນະ. ຄຳວ່າ 'Osadhiṃva virocantaṃ' ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງໃດຍ່ອມຍັງຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຢາກໄດ້ຂອງໝູ່ຊົນຜູ້ຈະເລີນໃນພົບໃຫ້ສຳເລັດ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂອສະຖະ. ດາວດວງໃດ ອາໄສເຫດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງໂອຊາ ເມື່ອຂຶ້ນມາແລ້ວ ໝູ່ຊົນຍ່ອມນຳອອກມາ ຍ່ອມຖືເອົາ, ດາວດວງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂອສະທິ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'osadhitārakā iva virocanti' ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'osadhiṃva virocantaṃ' ດັ່ງນີ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Madhupiṇḍikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະມະທຸປິທິກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

8. Senāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະເສນາສະນະທາຍະກະເຖລະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato senāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā attano vasanaṭṭhānaṃ vanantaraṃ sampattassa bhagavato paṇāmaṃ katvā paṇṇasantharaṃ santharitvā adāsi. Bhagavato nisinnaṭṭhānassa samantato bhittiparicchedaṃ katvā pupphapūjamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະເສນາສະນະທາຍະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະດາ, ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສະເດັດມາເຖິງປ່າອັນເປັນທີ່ຢູ່ຂອງຕົນ, ແລ້ວລາດລົງເຊິ່ງເຄື່ອງລາດໃບໄມ້ຖວາຍແລ້ວ. ໄດ້ເຮັດກຳແພງກັ້ນອ້ອມຮອບບ່ອນປະທັບນັ່ງຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວໄດ້ເຮັດການບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້. ພະເຖລະນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກາລະນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະດາ ຈຶ່ງບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ.

45. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ dassento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

໔໕. ພະເຖລະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະສະແດງອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍ ເພາະມີນິໄຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

Senāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະເສນາສະນະທາຍະກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

9. Veyyāvaccakarattheraapadānavaṇṇanā

໙. Budget: ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະເວຍຍາວັດຈະກະຣະເຖລະ

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato veyyāvaccakarattherassa apadānaṃ. Tassa uppattiādayo heṭṭhā vuttaniyāmeneva daṭṭhabbā.

ອະປະທານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassissa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະເວຍຍາວັດຈະກະຣະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ເለື່ອງລາວການບັງເກີດເປັນຕົ້ນຂອງພະເຖລະນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມນິໄຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ.

Veyyāvaccakarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະເວຍຍາວັດຈະກະຣະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

10. Buddhupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະພຸດທຸປັດຖາກະເຖລະ

Vipassissa [Pg.120] bhagavatotiādikaṃ āyasmato buddhupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle saṅkhadhamakakule nibbatto vuddhimanvāya attano sippe saṅkhadhamane cheko ahosi, niccakālaṃ bhagavato saṅkhaṃ dhametvā saṅkhasaddeneva pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pākaṭo mahāghoso mahānādī madhurassaro ahosi, imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ pākaṭakule nibbatto vuddhippatto madhurassaroti pākaṭo, satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, aparabhāge madhurassarattheroti pākaṭo.

ອະປະທານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassissa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະພຸດທຸປັດຖາກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງເປົ່າຫອຍສັງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ກໍມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນສິລະປະການເປົ່າຫອຍສັງຂອງຕົນ, ໄດ້ເປົ່າຫອຍສັງບູຊາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເປັນປະຈຳສະເໝີມາ ດ້ວຍສຽງຫອຍສັງນັ້ນເອງ. ພະເຖລະນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເປັນຜູ້ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ ມີສຽງດັງກ້ອງกັງວານ ມີສຽງດັງສະໜັ່ນ ແລະມີສຽງມ່ວນຊື່ນອອນຊອນ, ໃນພຸດທຸບາດກາລະນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ປາກົດຊື່ວ່າ ມະທຸຣັດສະຣะ, ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະດາ ຈຶ່ງບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ, ໃນກາລະຕໍ່ມາ ປາກົດຊື່ວ່າ ພະມະທຸຣັດສະຣະເຖລະ.

51. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Ahosiṃ saṅkhadhamakoti saṃ suṭṭhu khananto gacchatīti saṅkho, samuddajalapariyante caramāno gacchati vicaratīti attho. Taṃ saṅkhaṃ dhamati ghosaṃ karotīti saṅkhadhamako, sohaṃ saṅkhadhamakova ahosinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໕໑. ພະເຖລະນັ້ນ ມື້ໜຶ່ງ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassissa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Ahosiṃ saṅkhadhamako' ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງໃດຍ່ອມຂຸດຄົ້ນໄປເປັນຢ່າງດີ ແລ້ວໄປ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ສັງຂະ, ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຫອຍສັງນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນບໍລິເວນແຄມນ້ຳມະຫາສະໝຸດ. ຜູ້ໃດຍ່ອມເປົ່າຫອຍສັງນັ້ນ ຄືເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງ ດັ່ງນັ້ນ ຜู້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຊ່າງເປົ່າຫອຍສັງ, ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນໄດ້ເປັນຊ່າງເປົ່າຫອຍສັງນັ້ນເອງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Buddhupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະພຸດທຸປັດຖາກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

Dasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາທະສະມະວັກ ຈົບແລ້ວ.

11. Bhikkhadāyivaggo

໑໑. ພິກຂະທາຍິວັກ

1. Bhikkhādāyakattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະພິກຂາທາຍະກະເຖລະ

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato bhikkhādāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya vibhavasampanno saddhājāto vihārato nikkhamitvā piṇḍāya caramānaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso āhāramadāsi. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā [Pg.121] pakkāmi. So teneva kusalena yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne devaloke nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca manussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະພິກຂາທາຍະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ໄດ້ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ຜູ້ສະເດັດອອກຈາກວິຫານເພື່ອຈາຣິກໄປບິນທະບາດ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ໄດ້ຖວາຍອາຫານບິນທະບາດ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮັບບິນທະບາດນັ້ນແລ້ວ ຊົງສະແດງອະນຸໂມທະນາແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ພະເຖລະນັ້ນ ດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເມື່ອສິ້ນອາຍຸແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສົມບັດ ໖ ປະການໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລະສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ, ໃນພຸດທຸບາດກາລະນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ.

1. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Pavarā abhinikkhantanti pakārena varitabbaṃ patthetabbanti pavaraṃ, rammabhūtato vivekabhūtato sakavihārato abhi visesena nikkhantanti attho. Vānā nibbānamāgatanti vānaṃ vuccati taṇhā, tato nikkhantattā nibbānaṃ, vānanāmaṃ taṇhaṃ padhānaṃ katvā sabbakilese pahāya nibbānaṃ pattanti attho.

໑. ພະເຖລະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ມີນິໄຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ. ຄຳວ່າ 'Pavarā abhinikkhantaṃ' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງໃດອັນໝູ່ຊົນເພິ່ງປາດຖະໜาໂດຍປະການຕ່າງໆ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປະວະຣະ, ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ສະເດັດອອກໄປເປັນພິເສດຈາກວິຫານຂອງຕົນ ອັນເປັນທີ່ລື່ນລົມແລະເປັນທີ່ສະຫງົບງຽບ. ຄຳວ່າ 'Vānā nibbānamāgataṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫາ ຊື່ວ່າ ວານະ, ເພາະອອກໄປຈາກຕັນຫານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິພານ, ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ລະເສຍເຊິ່ງກິເລດທັງປວງ ໂດຍມີຕັນຫາອັນຊື່ວ່າວານະເປັນປະທານ ແລ້ວບັນລຸເຖິງພະນິພານ.

2. Kaṭacchubhikkhaṃ datvānāti karatalena gahetabbā dabbi kaṭacchu, bhikkhīyati āyācīyatīti bhikkhā, abhi visesena khāditabbā bhakkhitabbāti vā bhikkhā, kaṭacchunā gahetabbā bhikkhā kaṭacchubhikkhā, dabbiyā bhattaṃ datvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໒. ຄຳວ່າ 'Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna' ໄດ້ແກ່ ກະຈ່າຍທີ່ເພິ່ງຖືເອົາດ້ວຍຝາມື ຊື່ວ່າ ກະຕັດສຸ, ອາຫານໃດອັນໝູ່ຊົນຍ່ອມຂໍ ຍ່ອມອ້ອນວອນ ດັ່ງນັ້ນ ອາຫານນັ້ນຊື່ວ່າ ພິກຂາ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອາຫານໃດອັນໝູ່ຊົນເພິ່ງກິນເພິ່ງຄ້ຽວໂດຍພິເສດ ດັ່ງນັ້ນ ອາຫານນັ້ນຊື່ວ່າ ພິກຂາ, ພິກຂາອັນເພິ່ງຖືເອົາດ້ວຍກະຈ່າຍ ຊື່ວ່າ ກະຕັດສຸພິກຂາ, ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຖວາຍເຂົ້າດ້ວຍກະຈ່າຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Bhikkhādāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະພິກຂາທາຍະກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

2. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະຢານະສັນຍິກະເຖລະ

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto saddhammassavane sādaro sālayo bhagavato dhammadesanānusārena ñāṇaṃ pesetvā ghosapamāṇattā bhagavato ñāṇe pasanno pañcaṅgaaṭṭhaṅganamakkāravasena paṇāmaṃ katvā pakkāmi. So tato cuto devalokesu uppanno tattha cha kāmāvacare dibbasampattimanubhavanto tato cavitvā manussaloke jāto tatthaggabhūtā cakkavattisampadādayo anubhavitvā imasmiṃ [Pg.122] buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະຢານະສັນຍິກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ເລື່ອງລາວການບັງເກີດເປັນແນວໃດ? ພະເຖລະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຄົາລົບແລະມີຄວາມອາໄລໃນການຟັງພະສັດທຳ, ໄດ້ສົ່ງຍານໄປຕາມພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເພາະເປັນຜູ້ຖືເອົາສຽງເປັນປະມານ ຈຶ່ງມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະຢານຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ໄດ້ເຮັດການອະພິວາດດ້ວຍການນອບນ້ອມມີອົງ ໕ ແລະອົງ ໘ ແລ້ວຫຼີກໄປ. ພະເຖລະນັ້ນຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍທິບພະສົມບັດໃນກາມາວະຈະຣະສະຫວັນ ໖ ຊັ້ນໃນເທວະໂລກນັ້ນ, ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ ສະເຫວີຍສົມບັດມີຈັກກະພັດສົມບັດເປັນຕົ້ນອັນປະເສີດສຸດໃນມະນຸດສະໂລກນັ້ນ, ໃນພຸດທຸບາດກາລະນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະດາ ຈຶ່ງບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ.

7. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Nisabhājāniyaṃ yathāti gavasatasahassajeṭṭho nisabho, nisabho ca so ājāniyo seṭṭho uttamo ceti nisabhājāniyo. Yathā nisabhājāniyo, tatheva bhagavāti attho. Lokavisayasaññātaṃ paññattivasena evaṃ vuttaṃ. Anupameyyo hi bhagavā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໗. ພະເຖລະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ມີອັດຖະຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Nisabhājāniyaṃ yathā' ໄດ້ແກ່ ໂຄຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າໂຄແສນໂຕ ຊື່ວ່າ ນິສະພະ, ໂຄນັ້ນເປັນນິສະພະດ້ວຍ ເປັນອາຊານີຜູ້ປະເສີດສຸດແລະດີເລີດດ້ວຍ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິສະພາຊານີ. ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍຊົງເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເໝືອນໂຄອຸສະພະລາຊາຕົວປະເສີດ. ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນຍັດສົມມຸດສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດໝາຍໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃນໂລກ. ຄວາມຈິງ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເປັນຜູ້ທີ່ໃຜໆ ບໍ່ອາດປຽບທຽບໄດ້ເລີຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະຢານະສັນຍິກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

3. Uppalahatthiyattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະອຸບປະລະຫັດຖິຍະເຖລະ

Tivarāyaṃ nivāsīhantiādikaṃ āyasmato uppalahatthakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katakusalo tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle mālākārakule nibbatto vuddhimanvāya mālākārakammena anekāni pupphāni vikkiṇanto jīvati. Athekadivasaṃ pupphāni gahetvā caranto bhagavantaṃ ratanagghikamiva caramānaṃ disvā rattuppalakalāpena pūjesi. So tato cuto teneva puññena sugatīsu puññamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະອຸບປະລະຫັດຖະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງດອກໄມ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຂາຍດອກໄມ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍດ້ວຍອາຊີບຊ່າງດອກໄມ້ເພື່ອລ້ຽງຊີວິດ. ຄັ້ງນັ້ນ ມື້ໜຶ່ງ ເມື່ອຖືເອົາດອກໄມ້ທ່ຽວໄປ ໄດ້ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ສະເດັດໄປ ເໝືອນດັ່ງພວງແກ້ວທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ບູຊาດ້ວຍກຳດອກບົວແດງ. ພະເຖລະນັ້ນຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ສະເຫວີຍຜົນບຸນໃນສຸຄະຕິທັງຫຼາຍດ້ວຍບຸນນັ້ນເອງ, ໃນພຸດທຸບາດກາລະນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທาເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ.

13. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tivarāyaṃ nivāsīhantiādimāha. Tattha tivarāti tīhi vārehi kāritaṃ sañcaritaṃ paṭicchannaṃ nagaraṃ, tassaṃ tivarāyaṃ nivāsī, vasanasīlo nivāsanaṭṭhānagehe vā vasanto ahanti attho. Ahosiṃ māliko tadāti tadā nibbānatthāya puññasambhārakaraṇasamaye māliko mālākārova pupphāni kayavikkayaṃ katvā jīvanto ahosinti attho.

໑໓. ພະເຖລະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Tivarā' ໄດ້ແກ່ ເມືອງທີ່ສ້າງຂຶ້ນ, ແວດລ້ອມ ແລະປົກປິດໄວ້ດ້ວຍກຳແພງ ໓ ຊັ້ນ, ຄຳວ່າ 'tivarāyaṃ nivāsī' ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຢູ່ເປັນປົກກະຕິ ຫຼືອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນອັນເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສໃນເມືອງຕິວະລານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Ahosiṃ māliko tadā' ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ໃນກາລະນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນກາລະແຫ່ງການສ້າງສົມບຸນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະນິພານ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຊ່າງດອກໄມ້ ຄືເປັນຄົນຂາຍດອກໄມ້ ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍການຊື້ຂາຍດອກໄມ້.

14. Pupphahatthamadāsahanti [Pg.123] siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā uppalakalāpaṃ adāsiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໑໔. ຄຳວ່າ 'Pupphahatthamadāsahaṃ' ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ແລ້ວ ໄດ້ຖວາຍ ຄືໄດ້ບູຊາດ້ວຍກຳດອກບົວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Uppalahatthakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະອຸບປະລະຫັດຖະກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

4. Padapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະປາດະປູຊະກະເຖລະ

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato padapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno sumanapupphena pādamūle pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sakkasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaphale patiṭṭhāsi.

ອະປະທານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະປາດະປູຊະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລະແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະດາ ໄດ້ບູຊາທີ່ໃກ້ພະບາດດ້ວຍດອກມະລິ. ພະເຖລະນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ສະເຫວີຍສັກກະສົມບັດແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກາລະນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະດາ ຈຶ່ງບວດແລ້ວ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ກໍໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

19. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Jātipupphamadāsahanti jātisumanapupphaṃ adāsiṃ ahanti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Tattha jātiyā nibbatto vikasamānoyeva sumanaṃ janānaṃ somanassaṃ karotīti sumanaṃ, pupphanaṭṭhena vikasanaṭṭhena pupphaṃ, sumanañca taṃ pupphañcāti sumanapupphaṃ, tāni sumanapupphāni siddhatthassa bhagavato ahaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໑໙. ພະເຖລະນັ້ນ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhatthassa bhagavato' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Jātipupphamadāsahaṃ' ເມື່ອຄວນຈະก່າວວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍດອກຊາດິສຸມະນະ', ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ ຈຶ່ງລຶບຄຳວ່າ 'sumana' ເສຍແລ້ວກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດອກໄມ້ໃດເກີດໃນຕົ້ນມະລິ ເມື່ອເບັ່ງບານຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແກ່ໝູ່ຊົນ ດັ່ງນັ້ນ ດອກໄມ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສຸມະນະ, ເພາະອັດຖະວ່າເບັ່ງບານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປຸບຜະ, ດອກໄມ້ນັ້ນເປັນສຸມະນະດ້ວຍ ເປັນປຸບຜະດ້ວຍ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຸມະນະປຸບຜະ, ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບູຊາດອກມະລິເຫຼົ່ານັ້ນແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ເປັນຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Padapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະປາດະປູຊະກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

5. Muṭṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະມຸດຖິປຸບຜິຍະເຖລະ

Sudassano nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato muṭṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle mālākārakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippe nipphattiṃ patto ekadivasaṃ [Pg.124] bhagavantaṃ disvā pasannamānaso jātisumanapupphāni ubhohi hatthehi bhagavato pādamūle okiritvā pūjesi. So tena kusalasambhārena devamanussesu saṃsaranto ubho sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Sudassano nāma nāmena ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະມຸດຖິປຸບຜິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງດອກໄມ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະຂອງຕົນ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້εຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ໂປຍປັ້ນດອກມະລິຫຼວງດ້ວຍມືທັງສອງ ບູຊາທີ່ໃກ້ພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍກຸສົນສົມບັດນັ້ນ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

14-25. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sudassano nāma nāmenātiādimāha. Tattha sudassanoti ārohapariṇāharūpasaṇṭhānayobbaññasobhanena sundaro dassanoti sudassano, nāmena sudassano nāma mālākāro hutvā jātisumanapupphehi padumuttaraṃ bhagavantaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໑໔-໒໕. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Sudassano nāma nāmena ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ sudassano ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີການເຫັນອັນງາມ ເພາະຄວາມງົດງາມແຫ່ງສ່ວນສູງ ສ່ວນກວ້າງ ຮູບສັນຖານ ແລະໄວໜຸ່ມ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຸທັດສະນະ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຊ່າງດອກໄມ້ຊື່ວ່າ ສຸທັດສະນະ ໂດຍຊື່ ໄດ້ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ດ້ວຍດອກມະລິຫຼວງທັງຫຼາຍ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Muṭṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມຸດຖິປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

6. Udakapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໖. ...

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato udakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritakusalasañcayo tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni paripūriyamāno pudumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalākusalaṃ jānanto padumuttarassa bhagavato ākāse gacchato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasanno ubhohi hatthehi udakaṃ gahetvā pūjesi. Tena pūjitaṃ udakaṃ rajatabubbulaṃ viya ākāse aṭṭhāsi. So abhippasanno teneva somanassena tusitādīsu nibbatto dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອຸທະກະປູຊະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມກອງກຸສົນໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນກ່ອນໆ ບຳເພັນບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆໃຫ້ບໍລິບູນ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະແຫ່ງໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍຮູ້ຈັກກຸສົນແລະອະກຸສົນ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ສະເດັດໄປໃນອາກາດ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສັດສະໝີ 6 ປະການທີ່ແຜ່ຊ່ານອອກມາ ຈຶ່ງໄດ້ວັກນ້ຳດ້ວຍມືທັງສອງແລ້ວບູຊາ. ນ້ຳທີ່ເຂົາບູຊານັ້ນ ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ກາງອາກາດເໝືອນຟອງເງິນ. ເຂົາມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຍິ່ງ ດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດນັ້ນເອງ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດທັງຫຼາຍ ໃນກາລຕໍ່ມາ ກໍໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດທັງຫຼາຍດ້ວຍ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

29. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Ghatāsanaṃva jalitanti ghataṃ vuccati sappi, ghatassa āsanaṃ ādhāranti ghatāsanaṃ, aggi, atha vā taṃ asati bhuñjatīti ghatāsanaṃ[Pg.125], aggiyeva. Yathā ghate āsitte aggimhi aggisikhā atīva jalati, evaṃ aggikkhandhaṃ iva jalamānaṃ bhagavantanti attho. Ādittaṃva hutāsananti hutaṃ vuccati pūjāsakkāre, hutassa pūjāsakkārassa āsananti hutāsanaṃ, jalamānaṃ sūriyaṃ iva dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi byāmappabhāmaṇḍalehi vijjotamānaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ anilañjase ākāse gacchantaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໒໙. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ຂ້າງຕົ້ນແລ້ວ. ໃນບົດວ່າ Ghatāsanaṃva jalitaṃ ນີ້ ເນີຍໃສ ເອີ້ນວ່າ ຄະຕະ, ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງເນີຍໃສ ຊື່ວ່າ ຄະຕາສະນະ ຄື ໄຟ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄຟນັ້ນຍ່ອມເຜົາໄໝ້ເນີຍໃສນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຄະຕາສະນະ ຄື ໄຟນັ້ນເອງ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຫົດສົງເນີຍໃສລົງໃນໄຟ ແປວໄຟຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງຂຶ້ນສັນໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນກອງໄຟໃຫຍ່ ກໍສັນນັ້ນ. ໃນບົດວ່າ Ādittaṃva hutāsanaṃ ນີ້ ການບູຊາສັກກາຣະ ເອີ້ນວ່າ ຫຸຕະ, ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງການບູຊາສັກກາຣະ ຊື່ວ່າ ຫຸຕາສະນະ, ມີການປະກອບຄວາມດັ່ງນີ້ວ່າ 'ໄດ້ເຫັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍສີທອງ ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນພຣະອາທິດທີ່ຊ່ອງແສງ ສະຫວ່າງສະໄຫວດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ແລະພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ ສະເດັດໄປໃນອາກາດອັນເປັນທາງລົມ'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Udakapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອຸທະກະປູຊະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

7. Naḷamāliyattheraapadānavaṇṇanā

໗. ...

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato naḷamāliyattherassa apadānaṃ. Esopi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni kusalakammāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāme ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto tatthāgataṃ bhagavantaṃ disvā pasanno vanditvā tiṇasantharaṃ santharitvā tattha nisinnassa bhagavato naḷamālehi bījaniṃ katvā bījetvā adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, anumodanañca akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto uppannuppannabhave pariḷāhasantāpavivajjito kāyacittacetasikasukhappatto anekasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Padumuttarabuddhassa ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະນະລະມາລິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ສັ່ງສົມກຸສົນກຳທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະໃນຫຼາຍໆຊາດ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍໄດ້ຄອງເຮືອນ ແຕ່ເມື່ອເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ລະເຮືອນ ອອກບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ສະເດັດມາໃນທີ່ນັ້ນ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ອະພິວາດ ແລ້ວລາດເຄື່ອງລາດຫຍ້າ ໄດ້ເຮັດພັດດ້ວຍດອກອໍແລ້ວພັດວີຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງເຄື່ອງລາດຫຍ້ານັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງຮັບເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ເຂົາ ແລະໄດ້ຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ກໍປາສະຈາກຄວາມຮ້ອນຮົນແລະຄວາມເຜົາໄໝ້ ເຖິງຄວາມສຸກທາງກາຍ ທາງຈິດ ແລະເຈຕະສິກ ສະເຫວີຍສຸກເປັນອັນຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະແຫ່ງໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.

໓໖. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Padumuttarabuddhassa ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ຂ้างຕົ້ນແລ້ວ.

37. Naḷamālaṃ gahetvānāti naḷati asāro nissāro hutvā veḷuvaṃsatopi tanuko sallahuko jātoti naḷo, naḷassa mālā [Pg.126] pupphaṃ naḷamālaṃ, tena naḷamālena bījaniṃ kāresinti sambandho. Bījissati janissati vāto anenāti bījanī, taṃ bījaniṃ buddhassa upanāmesiṃ, paṭiggahesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໓໗. ໃນບົດວ່າ Naḷamālaṃ gahetvāna ນີ້ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ບໍ່ມີແກ່ນ ບໍ່ມີເນື້ອໄມ້ ບາງແລະເບົາກວ່າໄມ້ໄຜ່ ຊື່ວ່າ ນະລະ (ຕົ້ນອໍ), ດອກຂອງຕົ້ນອໍ ຊື່ວ່າ ນະລະມາລາ, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ໄດ້ເຮັດພັດດ້ວຍດອກອໍນັ້ນ'. ເຄື່ອງມືທີ່ເຮັດໃຫ້ລົມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ພັດ, ມີອະທິບາຍວ່າ 'ໄດ້ນ້ອມຖວາຍພັດນັ້ນແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະອົງໄດ້ຊົງຮັບແລ້ວ'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Naḷamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

...

Sattamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາພານະວານທີເຈັດ ຈົບແລ້ວ.

8. Āsanupaṭṭhāhakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ...

Kānanaṃ vanamoggayhātiādikaṃ āyasmato āsanupaṭṭhāhakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto tattha dosaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto tattha sampattaṃ bhagavantaṃ disvā pasanno sīhāsanaṃ adāsi, tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ mālākalāpaṃ gahetvā pūjetvā taṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattabhave uccakuliko vibhavasampanno ahosi. So kālantarena imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Kānanaṃ vanamoggayha ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາສະນຸປັດຖາຫະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອຄອງເຮືອນຢູ່ ກໍໄດ້ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງລະການຄອງເຮືອນ ອອກບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ສະເດັດມາໃນທີ່ນັ້ນ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍສີຫາສະນະ ແລ້ວຖືເອົາກຳດອກໄມ້ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະລາດນັ້ນ ກະທຳປະທັກສິນແກ່ພຣະອົງແລ້ວຫຼີກໄປ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ກໍໄດ້ເປັນຜູ້ເກີດໃນຕະກູນສູງ ແລະສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ. ໃນກາລຕໍ່ມາ ເຂົາໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

47. So arahā samāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttatthamevāti.

໔໗. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Kānanaṃ vanamoggayha ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນແມ່ນມີອະທິບາຍໄວ້ຂ้างຕົ້ນແລ້ວ.

Āsanupaṭṭhāhakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອາສະນຸປັດຖາຫະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Biḷālidāyakattheraapadānavaṇṇanā

໙. ...

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato biḷālidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe [Pg.127] nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ vasanto tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto atīva appicchasantuṭṭho āluvādīhi yāpento vasati. Tadā padumuttaro bhagavā tassa anukampāya taṃ himavantaṃ agamāsi. Taṃ disvā pasanno vanditvā biḷāliyo gahetvā patte okiri. Taṃ tathāgato tassānukampāya somanassuppādayanto paribhuñji. So tena kammena tato cuto devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbattitvā vuddhimanvāya satthari pasanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Himavantassāvidūre ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະບິລາລິດາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ກໍໄດ້ຄອງເຮືອນຢູ່ ແຕ່ເມື່ອເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງລະການຄອງເຮືອນ ອອກບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ ເປັນຜູ້ມັກນ້ອຍແລະສັນໂດດຍິ່ງ ຍັງຊີວິດໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຫົວມັນເປັນຕົ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ສະເດັດໄປຍັງປ່າຫິມະພານນັ້ນເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ເຂົາ. ເຂົາເຫັນພຣະອົງແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງອະພິວາດ ແລ້ວໄດ້ຖືເອົາຫົວມັນໃສ່ລົງໃນບາດ. ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າໄດ້ຊົງສະເຫວີຍຫົວມັນນັ້ນເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ເຂົາ ແລະເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດ. ເຂົາຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນດ້ວຍກຳນັ້ນ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ແລ້ວອອກບວດໃນພຣະສາສະໜາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

53. So aparabhāge attano kusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva. Āluvakarambhādayo tesaṃ tesaṃ kandajātīnaṃ nāmānevāti.

໕໓. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Himavantassāvidūre ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ຂ้างຕົ້ນ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ ອາລູ ແລະ ກະຣັມພະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຊື່ຂອງຫົວມັນຊະນິດຕ່າງໆເຫຼົ່ານັ້ນເອງ.

Biḷālidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

...

10. Reṇupūjakattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ...

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato reṇupūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno viññutaṃ patto aggikkhandhaṃ viya vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso nāgapupphakesaraṃ gahetvā pūjesi. Atha bhagavā anumodanamakāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະເຣນຸປູຊະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນກອງໄຟໃຫຍ່ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາເກສອນດອກກາກະທິງມາບູຊา. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ชົງກະທຳອະນຸໂມທະນາ.

62-3. So tena puññena tato cuto devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno sāsane pabbajito nacirasseva arahā hutvā dibbacakkhunā attano pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Sataraṃsiṃva bhāṇumanti satamattā satappamāṇā raṃsi pabhā yassa sūriyassa [Pg.128] so sataraṃsi, gāthābandhasukhatthaṃ sataraṃsīti vuttaṃ, anekasatassa anekasatasahassaraṃsīti attho. Bhāṇu vuccati pabhā, bhāṇu pabhā yassa so bhāṇumā, bhāṇumasaṅkhātaṃ sūriyaṃ iva vipassiṃ bhagavantaṃ disvā sakesaraṃ nāgapupphaṃ gahetvā abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

໖໒-໓. ເຂົາຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນດ້ວຍບຸນນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ກໍເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກບ່ອນ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ແລ້ວອອກບວດໃນພຣະສາສະໜາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ເມື່ອເຫັນປຸບເພກຳຂອງຕົນດ້ວຍທິບພະຍະຈັກຂຸ ກໍມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີອະທິບາຍໄວ້ຂ้างຕົ້ນແລ້ວ. ໃນບົດວ່າ Sataraṃsiṃva bhāṇumantaṃ ນີ້ ພຣະອາທິດໃດມີຣັດສະໝີປະມານຮ້ອຍໜຶ່ງ ພຣະອາທິດນັ້ນຊື່ວ່າ ສະຕະຣັງສິ, ທີ່ກ່າວວ່າ sataraṃsī ກໍເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ, ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອາທິດມີຣັດສະໝີຫຼາຍຮ້ອຍຫຼາຍແສນ. ແສງສະຫວ່າງ ເອີ້ນວ່າ ພານຸ, ພຣະອາທິດໃດມີແສງສະຫວ່າງ ພຣະອາທິດນັ້ນຊື່ວ່າ ພານຸມາ, ມີອະທິບາຍວ່າ 'ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ຜູ້ເໝືອນພຣະອາທິດອັນມີແສງສະຫວ່າງ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາດອກກາກະທິງພ້ອມທັງເກສອນມາບູຊา'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Reṇupūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເຣນຸປູຊະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

Ekādasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີສິບເອັດ ຈົບແລ້ວ.

12. Mahāparivāravaggo

໑໒. ມະຫາປະຣິວາຣະວັກ

1. Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມະຫາປະຣິວາຣະກະເຖຣະ

Vipassī nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato mahāparivārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato uppannasamaye yakkhayoniyaṃ nibbatto anekayakkhasatasahassaparivāro ekasmiṃ khuddakadīpe dibbasukhamanubhavanto viharati. Tasmiñca dīpe cetiyābhisobhito vihāro atthi, tattha bhagavā agamāsi. Atha so yakkhasenādhipati taṃ bhagavantaṃ tattha gatabhāvaṃ disvā dibbavatthāni gahetvā gantvā bhagavantaṃ vanditvā dibbavatthehi pūjesi, saparivāro saraṇamagamāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke nibbattitvā tattha cha kāmāvacarasukhamanubhavitvā tato cuto manussesu aggacakkavattiādisukhamanubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Vipassī nāma bhagavā ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະມະຫາປະຣິວາຣະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດຍັກ ມີຍັກຫຼາຍແສນເປັນບໍລິວານ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກຢູ່ໃນເກາະນ້ອຍແຫ່ງໜຶ່ງ. ແລະໃນເກາະນັ້ນ ມີວິຫານອັນງົດງາມດ້ວຍເຈດີ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ສະເດັດໄປໃນທີ່ນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ເສນາທິບໍດີຍັກນັ້ນ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປໃນທີ່ນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ຖືເອົາຜ້າທິບທັງຫຼາຍໄປອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວບູຊາດ້ວຍຜ້າທິບທັງຫຼາຍ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານໄດ້ເຖິງພຣະອົງເປັນສະຣະນະ. ເຂົາຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສຸກ 6 ປະການໃນເທວະໂລກນັ້ນ ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ສະເຫວີຍສຸກມີຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດຜູ້ເລີດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນກາລຕໍ່ມາ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຖານະໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະศาสດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, vividhe satipaṭṭhānādayo sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme passatīti vā vipassī, vividhe [Pg.129] anekappakāre bodhaneyyasatte visuṃ visuṃ passatīti vā vipassī, so vipassī bhagavā dīpacetiyaṃ dīpe pūjanīyaṭṭhānaṃ vihāramagamāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໑-໒. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassī nāma bhagavā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Vipassī' (ວິປັດສີ) ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງຜູ້ຊົງເຫັນພຣະນິບພານ ອันເປັນປະຣະມັດຖະທຳອັນປະເສີດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິປັດສີ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອົງຜູ້ຊົງເຫັນໂພທິປັກຂິຍະທຳ 37 ປະການ ມີສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ ອັນຕ່າງໆ ກັນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິປັດສີ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອົງຜູ້ຊົງເລັງເຫັນເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຄວນແກ່ການຕຣັສຮູ້ ອັນມີປະການຕ່າງໆ ຫຼາຍຢ່າງ ໂດຍສະເພາະແຕ່ລະຈຳພວກ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິປັດສີ. ຄຳວ່າ 'so vipassī bhagavā dīpacetiyaṃ dīpe pūjanīyaṭṭhānaṃ vihāramagamāsi' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າວິປັດສີພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ສະເດັດໄປຍັງວິຫານ ອັນເປັນສະຖານທີ່ຄວນບູຊາ ຄືພຣະເຈດີເທິງເກາະ ໃນເກາະນັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມະຫາປະຣิວາຣະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

2. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸມັງຄະລະເຖຣະ

Atthadassī jinavarotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ taḷākasamīpe rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tasmiṃ samaye bhagavā vihārato nikkhamitvā nahāyitukāmo tassa taḷākassa tīraṃ gantvā tattha nhatvā ekacīvaro jalamāno brahmā viya sūriyo viya suvaṇṇabimbaṃ viya aṭṭhāsi. Atha so devaputto somanassajāto pañjaliko thomanamakāsi, attano dibbagītatūriyehi upahārañca akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ 'Atthadassī jinavaro' ເປັນຂອງພຣະອາຍັສມາ ສຸມັງຄະລະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນອຸປະນິສໄສແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດເປັນຣຸກຂະເທວະດາ ຢູ່ໃກ້ສະນ້ຳແຫ່ງໜຶ່ງ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ສະເດັດອອກຈາກວິຫານ ປາຖະໜາຈະຊົງສົງ ຈຶ່ງສະເດັດໄປຍັງຝັ່ງສະນ້ຳນັ້ນ ຊົງສົງນ້ຳໃນສະນ້ຳນັ້ນແລ້ວ ຊົງຄອງຈີວອນຜືນດຽວ ປະທັບຢືນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ປານດັ່ງທ້າວມະຫາພຣົມ ປານດັ່ງພຣະອາທິດ ແລະປານດັ່ງຮູບຫຼໍ່ຄຳ. ຄັ້ງນັ້ນ ເທວະບຸດນັ້ນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ປະນົມມືຂຶ້ນ ກະທຳການສັນລະເສີນ ແລະໄດ້ກະທຳການບູຊາດ້ວຍດົນຕີ ແລະເພງຂັບຮ້ອງອັນເປັນທິບຂອງຕົນ. ເທວະບຸດນັ້ນ ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນເວລາຕໍ່ມາ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຈະຣິຍະທຳ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

11. So pacchā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī jinavarotiādimāha. Tattha paramatthaṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā sabbasattānaṃ caturāriyasaccasaṅkhātaṃ atthapayojanaṃ dassanasīloti atthadassī, kilese ajini jināti jinissatīti jino. Varitabbo patthetabbo sabbasattehīti varo, atthadassī jino ca so varo cāti atthadassī jinavaro. Lokajeṭṭhoti lujjati palujjatīti loko, lokīyati passīyati buddhādīhi pārappattoti vā loko, loko ca loko ca loko cāti loko. Ekasesasamāsavasena ‘‘lokā’’ti vattabbe ‘‘loko’’ti vutto. Lokassa jeṭṭho lokajeṭṭho, so lokajeṭṭho narāsabhoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໑໑. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນພາຍຫຼັງ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Atthadassī jinavaro' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Atthadassī' (ອັດຖະທັດສີ) ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງຜູ້ຊົງເຫັນພຣະນິບພານ ອັນເປັນປະຣະມັດຖະທຳ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຖະທັດສີ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອົງຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນປະໂຫຍດອັນເກື້ອກູນ ຄືອະລິຍະສັດ 4 ປະການ ຂອງສັດທັງປວງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຖະທັດສີ. ພຣະອົງຜູ້ຊົງຊະນະກິເລດແລ້ວ ຊົງຊະນະຢູ່ ແລະຈັກຊະນະ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'Jino' (ຊິນະ). ພຣະອົງຜູ້ອັນສັດທັງປວງເພິ່ງປາຖະໜາ ເພິ່ງຕ້ອງການ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'Varo' (ວະຣະ). ພຣະອົງຜູ້ຊົງເປັນອັດຖະທັດສີດ້ວຍ ເປັນພຣະຊິນະເຈົ້າດ້ວຍ ແລະຊົງເປັນຜູ້ປະເສີດດ້ວຍ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'Atthadassī jinavaro' (ພຣະອັດຖະທັດສີຊິນະວໍຣະ). ຄຳວ່າ 'loko' (ໂລກ) ມີອະທિບາຍວ່າ ສິ່ງໃດຍ່ອມຊຸດໂຊມ ຍ່ອມສະຫຼາຍໄປ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂລກ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໂລກອັນພຣະพຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຜູ້ບັນລຸເຖິງຝັ່ງ ຊົງເຫັນຢູ່ ຊົງຮູ້ແຈ້ງຢູ່ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂລກ. ໂລກ (ສັງຂາຣະໂລກ) ດ້ວຍ ໂລກ (ສັດຕະໂລກ) ດ້ວຍ ໂລກ (ໂອກາສະໂລກ) ດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂລກ. ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະເສສະສະມາດ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'lokā' (ໂລກທັງຫຼາຍ) ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'loko' (ໂລກ). ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ຊື່ວ່າ 'lokajeṭṭho' (ໂລກະເຊດຖະ). ຄຳວ່າ 'lokajeṭṭho narāsabho' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພຣະອົງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກທັງສາມ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸມັງຄະລະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສະຣະນະຄະມະນິຍະເຖຣະ

Ubhinnaṃ [Pg.130] devarājūnantyādikaṃ āyasmato saraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttare bhagavati uppanne ayaṃ himavante devarājā hutvā nibbatti, tasmiṃ aparena yakkhadevaraññā saddhiṃ saṅgāmatthāya upaṭṭhite dve anekayakkhasahassaparivārā phalakāvudhādihatthā saṅgāmatthāya samupabyūḷhā ahesuṃ. Tadā padumuttaro bhagavā tesu sattesu kāruññaṃ uppādetvā ākāsena tattha gantvā saparivārānaṃ dvinnaṃ devarājūnaṃ dhammaṃ desesi. Tadā te sabbe phalakāvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ gāravabahumānena vanditvā saraṇamagamaṃsu. Tesaṃ ayaṃ paṭhamaṃ saraṇamagamāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ 'Ubhinnaṃ devarājūnaṃ' ເປັນຂອງພຣະອາຍັສມາ ສະຣະນະຄະມະນິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນອຸປະນິສໄສແກ່ພຣະນิບພານໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຊົງອຸບັດຂຶ້ນ ພຣະເຖຣະອົງນີ້ໄດ້ບັງເກີດເປັນເທວະຣາຊ ຢູ່ປ່າຫິມະພານ. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ເມື່ອເທວະຣາຊອົງນັ້ນ ກັບພະຍາຍັກ ໄດ້ຕັ້ງທ່າຈະເຮັດສົງຄາມກັນ ພະຍາທັງສອງອົງນັ້ນ ຜູ້ມີບໍລິວານເປັນຍັກຫຼາຍພັນ ມີໂລ້ ແລະອາວຸດໃນມື ໄດ້ຈັດຕັ້ງກອງທັບເພື່ອເຮັດສົງຄາມກັນ. ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ຊົງບັງເກີດຄວາມກະລຸນາໃນສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ສະເດັດໄປທາງອາກາດຍັງສະຖານທີ່ນັ້ນ ແລ້ວຊົງສະແດງທຳແກ່ພະຍາເທວະດາທັງສອງອົງ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ. ໃນເວລານັ້ນ ພວກເຂົາທັງໝົດໄດ້ຖິ້ມໂລ້ ແລະອາວຸດ ແລ້ວກາບບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍຄວາມເຄົາຣົບ ແລະຄວາມນັບຖືຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວເຖິງພຣະອົງເປັນສະຣະນະ. ນີ້ເປັນການເຖິງສະຣະນະຄັ້ງທຳອິດຂອງພວກເຂົາ. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດา ແລະມະນຸດ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຈະຣິຍະທຳ ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

20. So aparabhāge pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ubhinnaṃ devarājūnantiādimāha. Tattha sucilomakharalomaāḷavakakumbhīrakuverādayo viya nāmagottena apākaṭā dve yakkharājāno aññāpadesena dassento ‘‘ubhinnaṃ devarājūna’’ntiādimāha. Saṅgāmo samupaṭṭhitoti saṃ suṭṭhu gāmo kalahatthāya upagamananti saṅgāmo, so saṅgāmo saṃ suṭṭhu upaṭṭhito, ekaṭṭhāne upagantvā ṭhitoti attho. Ahosi samupabyūḷhoti saṃ suṭṭhu upasamīpe rāsibhūtoti attho.

໒໐. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນເວລາຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງກຸສົນກຳໃນປາງກ່ອນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Ubhinnaṃ devarājūnaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະເຖຣະເມື່ອຈະສະແດງເຖິງພະຍາຍັກສອງອົງ ຜູ້ບໍ່ປາກົດໂດຍຊື່ແລະຕະກູນ ເໝືອນດັ່ງຍັກສຸຈິໂລມະ, ຍັກຂະຣະໂລມະ, ຍັກອາຣະວະກະ, ຍັກກຸມພີຣະ ແລະທ້າວກຸເວຣະເປັນຕົ້ນ ໂດຍການອ້າງເຖິງບຸກຄົນອື່ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ 'ubhinnaṃ devarājūnaṃ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'saṅgāmo samupaṭṭhito' ມີອະທิບາຍວ່າ ຄຳວ່າ 'saṅgāmo' (ສົງຄາມ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປໃກ້ກັນຢ່າງຍິ່ງເພື່ອທະເລາະວິວາດກັນ. ສົງຄາມນັ້ນ ຕັ້ງຂຶ້ນແລ້ວຢ່າງດີ ຄື ເຂົ້າໄປປະເຊີນໜ້າກັນໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ດັ່ງນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ຄຳວ່າ 'ahosi samupabyūḷho' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ມີການຮວບຮວມກັນເປັນກຸ່ມກ້ອນຢ່າງດີໃນທີ່ໃກ້ຄຽງກັນ ດັ່ງນີ້ຄືຄວາມໝາຍ.

21. Saṃvejesi mahājananti tesaṃ rāsibhūtānaṃ yakkhānaṃ ākāse nisinno bhagavā catusaccadhammadesanāya saṃ suṭṭhu vejesi, ādīnavadassanena gaṇhāpesi viññāpesi bodhesīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໒໑. ຄຳວ່າ 'saṃvejesi mahājanaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງອາກາດ ໄດ້ຊົງຍັງພວກຍັກເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຮວບຮວມກັນຢູ່ ໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍການສະແດງທຳຄືອະລິຍະສັດ 4, ຊົງໃຫ້ພວກເຂົາຖືເອົາດ້ວຍການສະແດງໂທດ, ຊົງໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງ ແລະຊົງໃຫ້ຕຣັສຮູ້ ດັ່ງນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສະຣະນະຄະມະນິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

4. Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເອກາສະນິຍະເຖຣະ

Varuṇo [Pg.131] nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato ekāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle varuṇo nāma devarājā hutvā nibbatti. So bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gandhamālādīhi gītavāditehi ca upaṭṭhayamāno saparivāro pūjesi. Tato aparabhāge bhagavati parinibbute tassa mahābodhirukkhaṃ buddhadassanaṃ viya sabbatūriyatāḷāvacarehi saparivāro upahāramakāsi. So tena puññena tato kālaṅkatvā nimmānaratidevaloke uppajji. Evaṃ devasampattimanubhavitvā manussesu ca manussabhūto cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ 'Varuṇo nāma nāmena' ເປັນຂອງພຣະອາຍັສມາ ເອກາສະນິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນອຸປະນິສໄສແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດເປັນເທວະຣາຊ ພຣະນາມວ່າ ວະລຸນນະ. ເທວະຣາຊອົງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໂດຍການບຳຣຸງດ້ວຍຂອງຫອມ ແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍການຂັບຮ້ອງ ແລະດົນຕີ. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ເທວະຣາຊອົງນັ້ນ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໄດ້ກະທຳການບູຊາຕົ້ນມະຫາໂພທິຂອງພຣະອົງ ປານດັ່ງການໄດ້ເຫັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ດ້ວຍເຄື່ອງດົນຕີທຸກຊະນິດ. ເທວະຣາຊອົງນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນນິມມານະຣະດີເທວະໂລກ. ເມື່ອໄດ້ສະເຫວີຍເທວະສົມບັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະໃນໝູ່ມະນຸດ ເມື່ອໄດ້ເກີດເປັນມະນຸດ ໄດ້ສະເຫວີຍຈັກກະພັດສົມບັດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຈະຣິຍະທຳ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ແລ້ວອອກບວດໃນພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

31. So pacchā sakakammaṃ saritvā taṃ tathato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento varuṇo nāma nāmenātiādimāha. Tattha yadā ahaṃ sambodhanatthāya buddhaṃ bodhiñca pūjesiṃ, tadā varuṇo nāma devarājā ahosinti sambandho.

໓໑. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນພາຍຫຼັງ ເມື່ອລະນຶກເຖິງກຳຂອງຕົນ ແລະຮູ້ແຈ້ງກຳນັ້ນຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Varuṇo nāma nāmena' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ໃນການໃດ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບູຊາພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະຕົ້ນໂພທິ ເພື່ອການຕຣັສຮູ້ ໃນການນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນເທວະຣາຊ ພຣະນາມວ່າ ວະລຸນນະ ດັ່ງນີ້.

34. Dharaṇīruhapādapanti ettha rukkhalatāpabbatasattharatanādayo dhāretīti dharaṇī, tasmiṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho. Pādena pivatīti pādapo, siñcitasiñcitodakaṃ pādena mūlena pivati rukkhakkhandhasākhāviṭapehi āporasaṃ patthariyatīti attho, taṃ dharaṇīruhapādapaṃ bodhirukkhanti sambandho.

໓໔. ຄຳວ່າ 'dharaṇīruhapādapaṃ' ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'dharaṇī' (ແຜ່ນດິນ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຊົງໄວ້ຊຶ່ງຕົ້ນໄມ້, ເຄືອໄມ້, ພູເຂົາ ແລະຣັດຕະນະ 7 ປະການເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງໃດຍ່ອມງອກງາມ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'dharaṇīruho' (ສິ່ງທີ່ເກີດເທິງແຜ່ນດິນ). ສິ່ງໃດຍ່ອມດື່ມດ້ວຍຕີນ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'pādapo' (ຕົ້ນໄມ້). ມີອະທິບາຍວ່າ ຕົ້ນໄມ້ຍ່ອມດື່ມນ້ຳທີ່ຫົດແລ້ວໆ ດ້ວຍຕີນ ຄືຮາກ ແລະແຜ່ຂະຫຍາຍລົດນ້ຳ ໄປຕາມລຳຕົ້ນ, ກິ່ງ ແລະງ່າໄມ້. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດເທິງແຜ່ນດິນນັ້ນ ຄືຕົ້ນໂພທິ ດັ່ງນີ້.

35. Sakakammābhiraddhoti attano kusalakammena abhiraddho pasanno uttame bodhimhi pasannoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໓໕. ຄຳວ່າ 'sakakammābhiraddho' ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຜູ້ຍິນດີ ຜູ້ເຫຼື້ອມໃສ ດ້ວຍກຸສົນກຳຂອງຕົນ ຄື ເຫຼື້ອມໃສໃນຕົ້ນໂພທິອັນອຸດົມ ດັ່ງນີ້. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເອກາສະນິຍະเຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

5. Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸວັນນະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Vipassī [Pg.132] nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato suvaṇṇapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ ṭhāne bhūmaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto tassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso catūhi suvaṇṇapupphehi pūjesi. Tāni pupphāni ākāse suvaṇṇavitānaṃ hutvā chādesuṃ, suvaṇṇapabhā ca buddhassa sarīrapabhā ca ekato hutvā mahāobhāso ahosi. So atirekataraṃ pasanno sakabhavanaṃ gatopi saratiyeva. So tena puññakammena tusitabhavanādisugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane uraṃ datvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ 'Vipassī nāma bhagavā' ເປັນຂອງພຣະອາຍັສມາ ສຸວັນນະປຸບຜິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນອຸປະນິສໄສແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດເປັນພູມມະເທວະດາ ໃນສະຖານທີ່ແຫ່ງໜຶ່ງ ໄດ້ຟັງທຳຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ຄຳ 4 ດອກ. ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ກາຍເປັນເພດານຄຳໃນອາກາດ ມຸງບັງຢູ່, ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງຄຳ ແລະພຣະຣັດສະໝີແຫ່ງພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ປະສານກັນເປັນອັນດຽວ ເກີດເປັນແສງສະຫວ່າງອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ເທວະບຸດນັ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສະເດັດໄປຍັງວິມານຂອງຕົນແລ້ວ ກໍຍັງລະນຶກເຖິງຢູ່ສະເໝີ. ເທວະບຸດນັ້ນ ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພົບທັງຫຼາຍ ມີດຸສິດຕາພົບເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍເທວະສົມບັດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຈະຣິຍະທຳ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທສະນາຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວມອບກາຍຖວາຍຊີວິດ ບວດໃນພຣະສາດສະໜາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

40. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

໔໐. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນເວລາຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassī nāma bhagavā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

44. Pāmojjaṃ janayitvānāti balavapītiṃ uppādetvā ‘‘pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassā’’tiādīsu (dha. sa. 9, 86; mahāni. 1) viya attamanatā sakabhāvaṃ uppādetvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໔໔. ຄຳວ່າ 'pāmojjaṃ janayitvāna' ມີອະທິບາຍວ່າ ຍັງປີຕິອັນແຮງກ້າໃຫ້ບັງເກີດ ຄື ຍັງຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈຍິນດີໃຫ້ບັງເກີດຕາມຄວາມປາຖະໜາຂອງຕົນ ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳວ່າ 'pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມປາກົດແຈ້ງທັງນັ້ນ.

Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸວັນນະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

6. Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຈິຕະກະປູຊະກະເຖຣະ

Vasāmi rājāyatanetiādikaṃ āyasmato citakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato paraṃ uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle rājāyatanarukkhadevatā hutvā nibbatto antarantarā devatāhi saddhiṃ dhammaṃ [Pg.133] sutvā pasanno bhagavati parinibbute saparivāro gandhadīpadhūpapupphabheriādīni gāhāpetvā bhagavato āḷahanaṭṭhānaṃ gantvā dīpādīni pūjetvā anekehi tūriyehi anekehi vāditehi taṃ pūjesi. Tato paṭṭhāya sakabhavanaṃ upaviṭṭhopi bhagavantameva saritvā sammukhā viya vandati. So teneva puññena tena cittappasādena rājāyatanato kālaṃ kato tusitādīsu nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati uppannacittappasādo bhagavato sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ອະປະທານທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ 'Vasāmi rājāyatane' ເປັນຂອງພຣະອາຍັສມາ ຈິຕະກະປູຊະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນອຸປະນິສໄສແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດເປັນຣຸກຂະເທວະດາ ຜູ້ຮັກສາຕົ້ນຣາຊາຍະຕະນະ. ເທວະດາອົງນັ້ນ ໄດ້ຟັງທຳຮ່ວມກັບເທວະດາທັງຫຼາຍໃນລະຫວ່າງນັ້ນໆ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບခັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ໄດ້ໃຫ້ບໍລິວານຖືເອົາຂອງຫອມ, ປະທີບ, ທູບ, ດອກໄມ້ ແລະກອງເປັນຕົ້ນ ໄປຍັງສະຖານທີ່ຖວາຍພຣະເພີງ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍປະທີບເປັນຕົ້ນ ແລະໄດ້ບູຊາພຣະອົງ ດ້ວຍເຄື່ອງດົນຕີຫຼາຍຊະນິດ ແລະດ້ວຍການປະໂຄມຫຼາຍຢ່າງ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສະເດັດເຂົ້າໄປສະຖິດຢູ່ໃນວິມານຂອງຕົນ ກໍຍັງລະນຶກເຖິງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວກາບບູຊາປານດັ່ງຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະພັກ. ເທວະດາອົງນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຈິດນັ້ນ ເມື່ອຈຸຕິຈາກຕົ້ນຣາຊາຍະຕະນະ ໄດ້ບັງເກີດໃນດຸສິດຕາພົບເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະեຫວີຍເທວະສົມບັດ ຈາກນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຈະຣິຍະທຳ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວອອກບວດໃນພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

49. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vasāmi rājāyatanetiādimāha. Rājāyataneti devarājūnaṃ āyatanaṃ rājāyatanaṃ, tassa rukkhassa nāmadheyyo vā. Parinibbute bhagavatīti parisamantato kiñci anavasesetvā khandhaparinibbānakāle parinibbānasamaye parinibbānappattassa sikhino lokabandhunoti sambandho.

໔໙. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ໃນເວລາຕໍ່ມາ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸພພະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ก່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vasāmi rājāyatane' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'rājāyatane' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ສະຖິດຂອງພະຍາເທວະດາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຣາຊາຍະຕະນະ ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເປັນຊື່ຂອງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'parinibbute bhagavati' ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ຜູ້ເປັນມິດຂອງໂລກທັງສາມ ຜູ້ສະເດັດເຖິງພຣະນິບພານ ໄດ້ດັບခັນທະປະຣິນິບພານ ໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອແຕ່ຢ່າງໃດເລີຍ ໃນເວລາແຫ່ງການດັບခັນທະປະຣິນິບພານ ໃນສະໄໝແຫ່ງການປະຣິນິບພານ ດັ່ງນີ້.

50. Citakaṃ agamāsahanti candanāgarudevadārukappūratakkolādisugandhadārūhi citaṃ rāsigatanti citaṃ, citameva citakaṃ, buddhagāravena citakaṃ pūjanatthāya citakassa samīpaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Tattha gantvā katakiccaṃ dassento tūriyaṃ tattha vādetvātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

໕໐. ຄຳວ່າ 'citakaṃ agamāsahaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ກໍ່ຂຶ້ນ ຄື ກອງໄວ້ ດ້ວຍໄມ້ຫອມມີໄມ້ຈັນ, ໄມ້ກິດສະໜາ, ໄມ້ສົນ, ກະເດົາ ແລະຕະໂກນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'citaṃ' (ຈິຕະ). ຈິຕະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'citakaṃ' (ຈິຕະກະ - ເຊີງຕະກອນ). ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໄປຍັງທີ່ໃກ້ເຊີງຕະກອນ ເພື່ອບູຊາເຊີງຕະກອນນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມເຄົາຣົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ພຣະເຖຣະ ເມື່ອຈະສະແດງກິດທີ່ຕົນກະທຳແລ້ວໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ 'tūriyaṃ tattha vādetvā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Jan ພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຈິຕະກະປູຊະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

7. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພຸດທະສັນຍະກະເຖຣະ

Yadā vipassī lokaggotiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ bhūmaṭṭhakavimāne devaputto hutvā nibbatti. Tadā vipassī bhagavā āyusaṅkhāraṃ vossajji. Atha sakaladasasahassilokadhātu sasāgarapabbatā pakampittha. Tadā tassa devaputtassa bhavanampi kampittha. Tasmiṃ khaṇe so devaputto [Pg.134] saṃsayajāto – ‘‘kiṃ nu kho pathavīkampāya nibbattī’’ti cintetvā buddhassa āyusaṅkhāravossajjabhāvaṃ ñatvā mahāsokaṃ domanassaṃ uppādesi. Tadā vessavaṇo mahārājā āgantvā ‘‘mā cintayitthā’’ti assāsesi. So devaputto tato cuto tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Yadā vipassī lokaggo ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະພຸດທະສັນຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວิວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດເປັນເທວະບຸດໃນວິມານທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນແຫ່ງໜຶ່ງ. ໃນກາລານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ຊົງປົງອາຍຸສັງຂານ. ຄັ້ງນັ້ນ ໝື່ນໂລກທາດທັງສິ້ນ ພ້ອມທັງມະຫາສະໝຸດແລະຂຸນເຂົາ ກໍໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ. ໃນກາລານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ເທວະວິມານຂອງເທວະບຸດນັ້ນກໍຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ. ໃນຂະນະນັ້ນ ເທວະບຸດນັ້ນເກີດຄວາມສົງໄສຂຶ້ນມາວ່າ 'ເຫດໃດໜໍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ?' ຄິດດັ່ງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຊາບວ່າພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງປົງອາຍຸສັງຂານແລ້ວ ກໍເກີດຄວາມໂສກເສົ້າແລະຄວາມໂທມະນັດເປັນອັນມາກ. ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວເວດສຸວັນມະຫາຣາດໄດ້ສະເດັດມາແລ້ວ ຊົງປອບໂຍນວ່າ 'ທ່ານຢ່າໄດ້ວິຕົກກັງວົນໄປເລີຍ'. ເທວະບຸດນັ້ນຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ລະຄະລາວາດວິໄສແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

57. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento yadā vipassī lokaggotiādimāha. Āyusaṅkhāramossajjīti ā samantato yunoti pāleti satteti āyu, āyussa saṅkhāro rāsibhāvo āyusaṅkhāro, taṃ āyusaṅkhāraṃ ossajji pariccaji jahāsīti attho. Tasmiṃ āyusaṅkhāravossajjane. Jalamekhalāsāgarodakamekhalāsahitā sakaladasasahassacakkavāḷapathavī kampitthāti sambandho.

໕໗. In the subsequent period, that elder, remembering his own past deed, became joyful and, revealing his past conduct, spoke the verse beginning with 'Yadā vipassī lokaggo'. The phrase 'Āyusaṅkhāramossajjī' is explained as: that which protects beings all around is called 'āyu' (life). The formation or accumulation of life is 'āyusaṅkhāro' (life-force). The word 'ossajji' means he relinquished or abandoned that life-force. 'Tasmiṃ āyusaṅkhāravossajjane' means at the time of relinquishing that life-force. The connection is: the entire ten-thousandfold world-system, along with the oceans that are like a water-girdle, shook.

58. Otataṃ vitthataṃ mayhanti mayhaṃ bhavanaṃ otataṃ vitthataṃ cittaṃ vicittaṃ suci suparisuddhaṃ cittaṃ anekehi sattahi ratanehi vicittaṃ sobhamānaṃ pakampittha pakārena kampitthāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໕໘. ຄຳວ່າ Otataṃ vitthataṃ mayhaṃ ມີອັດຖະວ່າ ວິມານຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ອັນແຜ່ຂະຫຍາຍກວ້າງຂວາງ ວິຈິດ ງົດງາມ ສະອາດ ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ວິຈິດໄປດ້ວຍຣັດຕະນະ 7 ປະການອັນຫຼາກຫຼາຍ ອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ ຄືຫວັ່ນໄຫວໂດຍປະການຕ່າງໆ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພຸດທະສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມັກຄະສັນຍະກະເຖຣະ

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato maggasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato oraṃ tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavante devaputto hutvā nibbatto araññaṃ gantvā maggamūḷhānaṃ maggaṃ gavesantānaṃ tassa sāvakānaṃ bhojetvā maggaṃ ācikkhi. So tena puññena devamanussasampattimanubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha amūḷho saññavā ahosi. Atha imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Padumuttarabuddhassa ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະມັກຄະສັນຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ພາຍຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດເປັນເທວະບຸດໃນປ່າຫິມະພານ ໄດ້ໄປສູ່ປ່າແລ້ວ ຖວາຍພັດຕາຫານແກ່ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຜູ້ຫຼົງທາງແລະກຳລັງຊອກຫາທາງຢູ່ ແລ້ວໄດ້ບອກທາງໃຫ້. ເທວະບຸດນັ້ນສະເຫວີຍສົມບັດໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ຫຼົງລືມ ມີສັນຍາ (ຄວາມຈຳ) ດີໃນທຸກບ່ອນ. ພາຍຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດພັນໃນຄະລາວາດວິໄສ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

66. So [Pg.135] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Sāvakā vanacārinoti bhagavato vuttavacanaṃ sammā ādarena suṇantīti sāvakā, atha vā bhagavato desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā saddhammaṃ suṇantīti sāvakā. Vanacārino vane vicaraṇakā sāvakā vippanaṭṭhā maggamūḷhā mahāaraññe andhāva cakkhuvirahitāva anusuyyare vicarantīti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໖໖. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Padumuttarabuddhassa ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sāvakā vanacārino ມີອະທິບາຍວ່າ: ຊື່ວ່າ ສາວົກ ເພາະເປັນຜູ້ຟັງພຣະດຳຣັດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ໂດຍເຄົາລົບເອົາໃຈໃສ່ເປັນຢ່າງດີ ອີກປະການໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ສາວົກ ເພາະສົ່ງຍານໄປຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະເທສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຟັງພຣະສັດທຳ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າ ຜູ້ຫຼົງທາງ ຫຼົງທິດທາງ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນປ່າໃຫຍ່ ປະດຸດດັ່ງຄົນຕາບອດ ຜູ້ປາສະຈາກດວງຕາ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມັກຄະສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປັດຈຸປັດຖານະສັນຍະກະເຖຣະ

Atthadassimhi sugatetiādikaṃ āyasmato paccupaṭṭhānasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto bhagavati dharamāne dassanassa aladdhattā pacchā parinibbute mahāsokappatto vihāsi. Tadā hissa bhagavato sāgato nāma aggasāvako anusāsanto bhagavato sārīrikadhātupūjā bhagavati dharamāne katapūjā viya cittappasādavasā mahapphalaṃ bhavatī’’ti vatvā ‘‘thūpaṃ karohī’’ti niyojito thūpaṃ kāresi, taṃ pūjetvā tato cuto devamanussesu sakkacakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Atthadassimhi sugate ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະປັດຈຸປັດຖານະສັນຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດຍັກ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະຊົນຢູ່ ເພາະບໍ່ໄດ້ໂອກາດເຂົ້າເຝົ້າ ພາຍຫຼັງເມື່ອພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ສະເຫວີຍຄວາມໂສກເສົ້າເສຍໃຈເປັນອັນມາກ. ໃນກາລານັ້ນ ພຣະອັກຄະສາວົກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ພຣະນາມວ່າ ສາຄະຕະ ໄດ້ກ່າວສັ່ງສອນວ່າ: 'ການບູຊາພຣະສາຣີຣິກະທາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຍ່ອມມີຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສໃນຈິດ ປະດຸດດັ່ງການບູຊາໃນເວລາທີ່ພຣະອົງຊົງພຣະຊົນຢູ່' ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຊັກຊວນວ່າ 'ທ່ານຈົ່ງສ້າງພຣະສະຖູບເຖີດ' ຍັກນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ສ້າງພຣະສະຖູບຂຶ້ນ ໄດ້ບູຊາພຣະສະຖູບນັ້ນແລ້ວ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນ ສະເຫວີຍສົມບັດເປັນທ້າວສັກກະແລະພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

72. So aparabhāge attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassimhi sugatetiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Yakkhayoniṃ upapajjinti ettha pana attano sakāsaṃ sampattasampatte khādantā yanti gacchantīti yakkhā, yakkhānaṃ yoni jātīti yakkhayoni, yakkhayoniyaṃ nibbattoti attho.

໗໒. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນລະນຶກເຖິງບຸນຍະກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Atthadassimhi sugate ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ Yakkhayoniṃ upapajjinti ນີ້: ພວກໃດຍ່ອມທ່ຽວໄປກັດກິນສັດທັງຫຼາຍທີ່ມາສູ່ສຳນັກຂອງຕົນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກນັ້ນຊື່ວ່າ ຍັກ. ກຳເນີດຫຼືຊາດແຫ່ງຍັກທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ກຳເນີດຍັກ. ຄຳວ່າ yakkhayoniyaṃ nibbattoti ມີອັດຖະວ່າ ຜູ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດຍັກ.

73. Dulladdhaṃ vata me āsīti me mayā laddhayasaṃ dulladdhaṃ, buddhabhūtassa satthuno sakkāraṃ akatattā virādhetvā laddhanti attho. Duppabhātanti duṭṭhu [Pg.136] pabhātaṃ rattiyā pabhātakaraṇaṃ, mayhaṃ na suṭṭhuṃ pabhātanti attho. Duruṭṭhitanti duuṭṭhitaṃ, sūriyassa uggamanaṃ mayhaṃ duuggamananti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໗໓. ຄຳວ່າ Dulladdhaṃ vata me āsi ມີອັດຖະວ່າ ຍົດຖາບັນດາສັກທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ມາແລ້ວ ນັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ມາບໍ່ດີເລີຍ ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດສັກກາຣະບູຊາແກ່ພຣະສາດສະດາຜູ້ຊົງຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງຊື່ວ່າໄດ້ມາໂດຍຄວາມຜິດພາດ. ຄຳວ່າ Duppabhātaṃ ມີອັດຖະວ່າ ການສະຫວ່າງຂອງລາຕີທີ່ສະຫວ່າງຂຶ້ນມາຢ່າງບໍ່ດີ ຄືການສະຫວ່າງນັ້ນບໍ່ແມ່ນການສະຫວ່າງທີ່ດີສຳລັບຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ. ຄຳວ່າ Duruṭṭhitaṃ ມີອັດຖະວ່າ ການຂຶ້ນໄປຢ່າງບໍ່ດີ ຄືການຂຶ້ນໄປຂອງດວງຕາເວັນນັ້ນ ເປັນການຂຶ້ນໄປທີ່ບໍ່ດີສຳລັບຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປັດຈຸປັດຖານະສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຊາຕິປູຊະກະເຖຣະ

Jāyaṃ tassa vipassissātiādikaṃ āyasmato jātipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nakkhattapāṭhakehi vipassibodhisattassa vuttalakkhaṇanimittaṃ sutvā ‘‘ayaṃ kira kumāro buddho hutvā sakalalokassa aggo seṭṭho sutvā sabbasatte saṃsārato uddharissatī’’ti sutvā taṃ bhagavantaṃ kumārakāleyeva buddhassa viya mahāpūjamakāsi. Pacchā kamena kumārakālaṃ rājakumārakālaṃ rajjakālanti kālattayamatikkamma buddhe jātepi mahāpūjaṃ katvā tato cuto tusitādīsu nibbatto dibbasukhamanubhavitvā pacchā manussesu cakkavattādimanussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto sattaṭṭhavassakāleyeva bhagavati pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Jāyaṃ tassa vipassissa ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຊາຕິປູຊະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງຄຳທຳນາຍລັກສະນະນິມິດຂອງພຣະວິປັດສີໂພທິສັດ ທີ່ພວກໂຫຣາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະກຸມານນີ້ຈັກໄດ້ຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ເປັນຍອດແຫ່ງໂລກທັງປວງ ແລ້ວຈັກຊ່ວຍခົນຖອນສັດທັງປວງໃຫ້ພົ້ນຈາກສັງສາຣະວັດ' ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍໄດ້ເຮັດມະຫາບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ຍັງຊົງເປັນພຣະກຸມານ ປະດຸດດັ່ງບູຊາພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ພາຍຫຼັງຕໍ່ມາ ໂດຍລຳດັບ ເມື່ອຜ່ານພົ້ນກາລທັງສາມ ຄື ກາລເປັນພຣະກຸມານ ກາລເປັນພຣະຣາຊະກຸມານ ແລະກາລຄອງຣາດຊະສົມບັດ ແມ່ນເມື່ອພຣະອົງໄດ້ຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວ ກໍຍັງໄດ້ເຮັດມະຫາບູຊາອີກ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກ ພາຍຫຼັງໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສະສຸກ ມີສຸກຂອງພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ມີອາຍຸພຽງແຕ່ 7-8 ປີ ກໍເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວອອກບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

82. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyaṃ tassa vipassissātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

໘໒. In the subsequent period, that elder, remembering his own past deed, became joyful and, revealing his past conduct, spoke the verse beginning with 'Jāyaṃ tassa vipassissa'. That has the same meaning as explained above.

84. Nemittānaṃ suṇitvānāti ettha nimittaṃ kāraṇaṃ sukhadukkhappattihetuṃ jānantīti nemittā, tesaṃ nemittānaṃ nakkhattapāṭhakānaṃ vacanaṃ suṇitvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໘໔. In the phrase 'Nemittānaṃ suṇitvāna': those who know the signs, i.e., the causes, or the causes for obtaining happiness and suffering, are called 'nemittā' (astrologers). The word 'Nemittānaṃ suṇitvāna' means having heard the words of those astrologers who are readers of the stars. The rest is clear in all places.

Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຊາຕິປູຊະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Dvādasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາທະວາທະສະມະວັກ ຈົບບໍລິບູນ.

13. Sereyyavaggo

໑໓. ເສເຣຍຍະວັກ

1. Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເສເຣຍຍະກະເຖຣະ

Ajjhāyako [Pg.137] mantadharotiādikaṃ āyasmato sereyyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tato paresu attabhāvasahassesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gantvā itihāsādisakalabrāhmaṇadhammesu koṭippatto ekasmiṃ divase abbhokāse saparivāro ṭhito bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sereyyapupphaṃ gahetvā ākāse khipanto pūjesi. Tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā sattāhaṃ ṭhatvā pacchā antaradhāyiṃsu. So taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasannamānaso teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā tato manussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Ajjhāyako mantadharo ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະເສເຣຍຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ພາຍຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພັນອັດຕະພາບອື່ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບເຖິງຝັ່ງແຫ່ງໄຕເພທ ໄດ້ບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນຍອດໃນທຳຂອງພຣາມທັງປວງ ມີຄຳພີອิຕິຫາສະເປັນຕົ້ນ ວັນໜຶ່ງ ຂະນະທີ່ຢືນຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ຖືເອົາດອກເສເຣຍຍະກະແລ້ວໂຍນຂຶ້ນໄປໃນອາກາດເພື່ອບູຊາ. ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ກາຍເປັນເພດານດອກໄມ້ໃນອາກາດ ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດ 7 ວັນ ແລ້ວຈຶ່ງອັນຕະຣະທານຫາຍໄປ. ພຣາມນັ້ນເຫັນຄວາມອັດສະຈັນນັ້ນແລ້ວ ມີຈິດເລື່ອມໃສເປັນຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ເຮັດກາລະກິຣິຍາດ້ວຍຄວາມປີຕິໂສມະນັດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ ສະເຫວີຍທิບພະຍະສຸກໃນສະຫວັນນັ້ນ ແລ້ວສະເຫວີຍມະນຸດສະສຸກຕໍ່ມາ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ກໍເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

1. So aparabhāge purākatakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

໑. In the subsequent period, that elder, remembering the wholesome deed performed in the past, became joyful and, revealing his past conduct, spoke the verse beginning with 'Ajjhāyako mantadharo'. That has the same meaning as explained above.

3. Sereyyakaṃ gahetvānāti sirise bhavaṃ jātipupphaṃ sereyyaṃ, sereyyameva sereyyakaṃ, taṃ sereyyakaṃ gahetvānāti sambandho. Bhagavati pasanno jātisumanamakuḷacampakādīni pupphāni patiṭṭhapetvā pūjetuṃ kālaṃ natthitāya tattha sampattaṃ taṃ sereyyakaṃ pupphaṃ gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໓. In the phrase 'Sereyyakaṃ gahetvāna': the flower born on the sirisa tree is called 'sereyya'; 'sereyya' itself is 'sereyyaka'. The connection is: having taken that sereyyaka flower. The meaning is: because there was no time to arrange various flowers like jasmine, campaka, etc., to worship the Blessed One with devotion, he took the sereyyaka flower obtained at that place and worshipped. The rest is clear in all places.

Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເສເຣຍຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປຸບຜະຖູປິຍະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ [Pg.138] āyasmato pupphathūpiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassibuddhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā attanā sahagatehi pañcasissasahassehi saddhiṃ pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā kukkuranāmapabbatasamīpe paṇṇasālaṃ kāretvā paṭivasati. Tadā buddhuppādabhāvaṃ sutvā sissehi saha buddhassa santikaṃ gantukāmo kenaci byādhinā pīḷito paṇṇasālaṃ pavisitvā sissasantikā buddhassānubhāvaṃ lakkhaṇañca sutvā pasannamānaso himavantato campakāsokatilakakeṭakādyaneke pupphe āharāpetvā thūpaṃ katvā buddhaṃ viya pūjetvā kālaṃ katvā brahmalokūpago ahosi. Atha te sissā tassa āḷahanaṃ katvā buddhasantikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Atha bhagavā buddhacakkhunā oloketvā anāgataṃsañāṇena pākaṭīkaraṇamakāsi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Himavantassāvidūre ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະປຸບຜະຖູປິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບສິລະປະສາດຂອງຕົນ ເມື່ອບໍ່ເຫັນສາຣະແກ່ນສານໃນສິລະປະສາດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ລະຖິ້ມເຮືອນແລ້ວເຂົ້າສູ່ປ່າຫິມະພານ ພ້ອມດ້ວຍສິດ 5,000 ຄົນ ທີ່ຕິດຕາມຕົນໄປ ໄດ້ເຮັດອະພິນຍາ 5 ແລະສະມາບັດ 8 ໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງບັນນະສາລາຢູ່ໃກ້ກັບພູເຂົາຊື່ວ່າ ກຸກກຸຣະ ແລ້ວອາໄສຢູ່. ໃນກາລານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວການບັງເກີດຂຶ້ນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ກໍມີຄວາມປະສົງຈະໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພ້ອມດ້ວຍສິດທັງຫຼາຍ ແຕ່ຖືກໂຣກໄພໄຂ້ເຈັບບາງຢ່າງບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ບັນນະສາລາ ໄດ້ຟັງພຣະພຸດທະອານຸພາບແລະພຣະພຸດທະລັກສະນະຈາກສຳນັກຂອງພວກສິດແລ້ວ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ໃຫ້ພວກສິດນຳເອົາດອກໄມ້ຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ ມີດອກຈຳປາ ດອກອະໂສກ ດອກຕິລະກະ ແລະດອກເກດຕະກີ ເປັນຕົ້ນ ມາຈາກປ່າຫິມະພານ ແລ້ວເຮັດເປັນກອງດອກໄມ້ບູຊາປະດຸດດັ່ງບູຊາພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອເຮັດກາລະກິຣິຍາແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ. ຄັ້ງນັ້ນ ພວກສິດເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ເຮັດການຊາປະນະກິດສົບຂອງອາຈານແລ້ວ ໄດ້ໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນເລື່ອງລາວນັ້ນໃຫ້ຊົງຊາບ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງເລັງເບິ່ງດ້ວຍພຣະພຸດທະຈັກຂຸ ແລ້ວຊົງເຮັດໃຫ້ປະກົດແຈ້ງດ້ວຍອະນາຄະຕັງສາຍານ. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະດາບົດນັ້ນໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ກໍເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ແລ້ວອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

10. Atha so attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Kukkuro nāma pabbatoti pabbatassa sikharaṃ kukkurākārena sunakhākārena saṇṭhitattā ‘‘kukkurapabbato’’ti saṅkhyaṃ gato, tassa samīpe paṇṇasālaṃ katvā pañcatāpasasahassehi saha vasamānoti attho. Nayānusārena sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໑໐. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນລະນຶກເຖິງກຸສົນກຳໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Himavantassāvidūre ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ. ຄຳວ່າ Kukkuro nāma pabbato ມີອະທິບາຍວ່າ: ເພາະວ່າຈອມພູເຂົານັ້ນຕັ້ງຢູ່ໂດຍມີສັນຖານຄ້າຍຄືກັບຮູບຮ່າງຂອງໝາ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'ກຸກກຸຣະບັນພົດ'. ມີອັດຖະວ່າ ໄດ້ສ້າງບັນນະສາລາຢູ່ໃກ້ກັບພູເຂົານັ້ນ ແລ້ວອາໄສຢູ່ພ້ອມດ້ວຍດາບົດ 5,000 ຕົນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ ໂດຍແນວທາງດຽວກັນນີ້.

Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປຸບຜະຖູປິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

3. Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປາຍາສະທາຍະກະເຖຣະ

Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato pāyasadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.139] vibhavasampanne kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto hatthiassadhanadhaññasattaratanādivibhavasampanno saddhāsampanno kammaphalaṃ saddahitvā sahassamattā suvaṇṇapātiyo kāretvā tasmiṃ khīrapāyasasahassassa pūretvā tā sabbā gāhāpetvā simbalivanaṃ agamāsi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjetvā ākāse caṅkamaṃ māpetvā caṅkamati. So pana seṭṭhi taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno pātiyo ṭhapetvā vanditvā ārocesi paṭiggahaṇāya. Atha bhagavā anukampaṃ upādāya paṭiggahesi, paṭiggahetvā ca pana tassa somanussuppādanatthaṃ sahassamattehi bhikkhusaṅghehi saddhiṃ paribhuñji, tadavasesaṃ anekasahassabhikkhū paribhuñjiṃsu. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສຸວັນນະວັນໂນ ສັມພຸດໂທ' (Suvaṇṇavaṇṇo sambuddha) ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ປາຍາສະທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບຸນຍາທິການອັນໄດ້ກະທຳໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງວິວັດຕະ (ພຣະນິພພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ຄອງເຮືອນຢູ່ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດມີຊ້າງ ມ້າ ເງິນ ຄຳ ເຂົ້າເປືອກ ແລະລັດຕະນະ 7 ປະການ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ເຊື່ອມັ່ງໃນກັມແລະຜົນຂອງກັມ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງຖາດຄຳປະມານໜຶ່ງພັນຖາດ ແລ້ວໃຫ້ບັນຈຸຂ້ານມະທຸປາຍາດພັນຖາດ ໃຫ້ຄົນຖືຖາດທັງໝົດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປສູ່ປ່າໄມ້ງິ້ວ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ຊົງເປັ່ງພຣະສັບພັນນະຣັງສີ 6 ປະການ ຊົງເນລະມິດທີ່ຈົງກົມໃນອາກາດ ແລ້ວຊົງສະເດັດຈົງກົມຢູ່. ສ່ວນເສດຖີນັ້ນ ເຫັນອັດສະຈັນນັ້ນແລ້ວ ມີຄວາມເລື່ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ວາງຖາດລົງ ແລ້ວຖວາຍອະພິວາດ ກາບທູນອາຣາດທະນາເພື່ອຊົງຮັບ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະ ໄດ້ຊົງຮັບແລ້ວ, ຄັນຊົງຮັບແລ້ວ ເພື່ອຈະໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແກ່ເສດຖີນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະເຫວີຍຮ່ວມກັບພຣະພິກຂຸສົງປະມານໜຶ່ງພັນຮູບ, ສ່ວນຂ້ານມະທຸປາຍາດທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ ພຣະພິກຂຸຫຼາຍພັນຮູບກໍໄດ້ສັນ. ເສດຖີນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕิພູມເທົ່ານັ້ນດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

26. So aparabhāge attano kusalaṃ paccavekkhamāno taṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.

໒໖. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອພິຈາຣະນາເບິ່ງກຸສົນຂອງຕົນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນກັມນັ້ນແລ້ວ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສຸວັນນະວັນໂນ ສັມພຸດໂທ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ.

28. Caṅkamaṃ susamārūḷhoti cadinanto padavikkhepaṃ karonto kamati gacchatīti caṅkamaṃ, caṅkamassa padavikkhepassa ādhārabhūtapathavipadeso caṅkamaṃ nāmāti attho, etaṃ caṅkamaṃsu visesena ārūḷhoti sambandho. Ambare anilāyaneti varīyati chādiyati anenāti varaṃ, na baranti ambaraṃ, setavatthasadisaṃ ākāsanti attho. Natthi nilīyanaṃ gopanaṃ etthāti anilaṃ, ā samantato yanti gacchanti anena iddhimantoti āyanaṃ, anilañca taṃ āyanañceti anilāyanaṃ, tasmiṃ ambare anilāyane caṅkamaṃ māpayinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໒໘. ຄຳວ່າ 'ຈັງກະມັງ ສຸສະມາຣູໂລ' (Caṅkamaṃ susamārūḷho) ມີອະທิບາຍວ່າ: ບ່ອນທີ່ກ້າວເດີນໄປມາ ຊື່ວ່າ ທີ່ຈົງກົມ (ຈັງກະມະ), ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພື້ນທີ່ອັນເປັນທີ່ຮອງຮັບການກ້າວເດີນ ຊື່ວ່າ ທີ່ຈົງກົມ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ໄດ້ຂຶ້ນສູ່ທີ່ຈົງກົມນັ້ນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ 'ອັມພະເຣ ອະນິລາຍະເນ' (Ambare anilāyane) ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງທີ່ປົກປິດກຳບັງ ຊື່ວ່າ ວະຣະ (ເຄື່ອງມຸງບັງ), ສ່ວນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນເຄື່ອງມຸງບັງ ຊື່ວ່າ ອັມພະຣະ (ທ້ອງຟ້າ), ໝາຍເຖິງ ອາກາດອັນຂາວສະອາດຄືຜ້າຂາວ. ບ່ອນທີ່ບໍ່ມີການຫຼົບຊ້ອນ ຫຼື ປົກປິດ ຊື່ວ່າ ອະນິລະ, ບ່ອນທີ່ຜູ້ມີລິດທັງຫຼາຍເດີນໄປມາໄດ້ໂດຍຮອບ ຊື່ວ່າ ອາຍະນະ, ບ່ອນທີ່ບໍ່ມີການຫຼົບຊ້ອນ ແລະ ເປັນທີ່ໄປມາໂດຍຮອບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນິລາຍະນະ, ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ເນລະມິດທີ່ຈົງກົມໃນອາກາດອັນເປັນທີ່ໄປມາໂດຍຮອບແລະບໍ່ມີເຄື່ອງກຳບັງນັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມງ່າຍທັງນັ້ນ.

Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປາຍາສະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທิບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄັນໂທທະກິຍະເຖຣະ

Nisajja pāsādavaretiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānūpanissayāni puññāni upacinanto vipassībhagavato kāle seṭṭhikule nibbatto [Pg.140] viññutaṃ patvā mahaddhano mahābhogo dibbasukhamanubhavanto viya manussasukhamanubhavanto ekasmiṃ divase pāsādavare nisinno hoti. Tadā bhagavā suvaṇṇamahāmeru viya vīthiyā vicarati, taṃ vicaramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gantvā vanditvā sugandhodakena bhagavantaṃ osiñcamāno pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsena anallīno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນິສັດຊະ ປາສາດະວະເຣ' (Nisajja pāsādavare) ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຄັນໂທທະກິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບຸນຍາທິການອັນໄດ້ກະທຳໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເສດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດ ປານປະໜຶ່ງວ່າສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ນັ່ງຢູ່ເທິງປຣາສາດອັນປະເສີດ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະເດັດທ່ຽວໄປຕາມຖະໜົນ ປຽບເໝືອນພູເຂົາສິເນຣຸຄຳ. ເສດຖີນັ້ນ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ກຳລັງສະເດັດທ່ຽວໄປຢູ່ນັ້ນ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ເຂົ້າໄປກາບໄຫວ້ ແລ້ວຫົດສົງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍນ້ຳຫອມ ເພື່ອບູຊາ. ເສດຖີນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນການຄອງເຮືອນ ໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ຮຽນເອົາກັມມະຖານ ແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

35. So aparabhāge attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nisajja pāsādavaretiādimāha. Tattha pāsādoti pasādaṃ somanassaṃ janeti uppādetīti pāsādo, mālākammacittakammasuvaṇṇakammādyanekavicittaṃ disvā tattha paviṭṭhānaṃ janānaṃ pasādaṃ janayatīti attho. Pāsādo ca so patthetabbaṭṭhena varo cāti pāsādavaro, tasmiṃ pāsādavare nisajja nisīditvā vipassiṃ jinavaraṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໓໕. In ກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກຸສົນຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນິສັດຊະ ປາສາດະວະເຣ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ປາສາດ' (Pāsāda) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສແລະຄວາມໂສມະນັດ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຜູ້ຄົນເຫັນຄວາມວິຈິດພິສະດານານาປະການ ມີລວດລາຍດອກໄມ້, ພາບຈິດຕະກັມ ແລະງານຊ່າງຄຳ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ປຣາສາດນັ້ນ ກໍເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສ. ປຣາສາດອັນປະເສີດ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ປາສາດະວະຣະ (ປຣາສາດອັນປະເສີດ), ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ໄດ້ນັ່ງຢູ່ເທິງປຣາສາດອັນປະເສີດນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ເຫັນພຣະວິປັດສີຜູ້ເປັນພຣະຊິນະເຈົ້າອັນປະເສີດ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມງ່າຍທັງນັ້ນ.

Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄັນໂທທະກິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສັມມຸຂາຖະວິກະເຖຣະ

Jāyamāne vipassimhītiādikaṃ āyasmato sammukhāthavikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto sattavassikakāleyeva sakasippe nipphattiṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vipassimhi bodhisatte uppanne sabbabuddhānaṃ lakkhaṇāni vedattaye dissamānāni tāni rājappamukhassa janakāyassa vipassībodhisattassa lakkhaṇañca buddhabhāvañca byākaritvā janānaṃ mānasaṃ nibbāpesi, anekāni ca thutivacanāni nivedesi. So tena kusalakammena cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena sammukhāthavikattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຈາຍະມາເນ ວິປັດສິມຫິ' (Jāyamāne vipassimhi) ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ສັມມຸຂາຖະວິກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບຸນຍາທິການອັນໄດ້ກະທຳໄວ້ແລ້ວໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອມີອາຍຸໄດ້ພຽງ 7 ປີ ກໍໄດ້ບັນລຸຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະສາດຂອງຕົນ ເມື່ອຕັ້ງຄອບຄົວແລະຄອງເຮືອນຢູ່ ເມື່ອພຣະໂພທິສັດວິປັດສີຊົງບັງເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ເຫັນລັກສະນະທັງຫຼາຍຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງທີ່ປາກົດໃນຄຳພີໄຕເພທ ຈຶ່ງໄດ້ທຳນາຍລັກສະນະແລະຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຂອງພຣະໂພທິສັດວິປັດສີ ແກ່ມະຫາຊົນມີພຣະຣາຊາເປັນປະທານ ເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງມະຫາຊົນສະຫງົບເຢັນລົງ ແລະໄດ້ກ່າວຄຳສັນເສີນເປັນອັນຫຼາຍ. ທ່ານໄດ້ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣะສົມບັດ 6 ປະການ ແລະຈັກກະພັດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດດ້ວຍກຸສົນກັມນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ທ່ານປາກົດຊື່ວ່າ ພຣະສັມມຸຂາຖະວິກະເຖຣະ ຕາມຊື່ແຫ່ງກຸສົນທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້.

41. So [Pg.141] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyamāne vipassimhītiādimāha. Vipassimhi sammāsambuddhe jāyamāne uppajjamāne mātukucchito nikkhante ahaṃ pātubhūtaṃ nimittaṃ kāraṇaṃ buddhabhāvassa hetuṃ byākariṃ kathesiṃ, anekāni acchariyāni pākaṭāni akāsinti attho. Sesaṃ vuttanayānusārena suviññeyyamevāti.

໔໑. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຈາຍະມາເນ ວິປັດສິມຫິ' ເປັນຕົ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພຣະວິປັດສີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຊົງປະສູດ ຄືສະເດັດອອກຈາກພຣະຄັນຂອງພຣະມານດາ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ທຳນາຍນິມິດອັນປາກົດຂຶ້ນ ເຊິ່ງເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະໄດ້ກະທຳສິ່ງອັດສະຈັນອັນປາກົດແຈ້ງເປັນອັນຫຼາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສັມມຸຂາຖະວິກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸສຸມາສະນິຍະເຖຣະ

Nagare dhaññavatiyātiādikaṃ āyasmato kusumāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gato brāhmaṇasippesu koṭippatto sakaparasamayakusalo mātāpitaro pūjetukāmo pañca uppalakalāpe attano samīpe ṭhapetvā nisinno bhikkhusaṅghaparivutaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ āgacchantaṃ disvā nīlapītādighanabuddharasmiyo ca disvā pasannamānaso āsanaṃ paññāpetvā tattha tāni pupphāni santharitvā bhagavantaṃ tattha nisīdāpetvā sakaghare mātu atthāya paṭiyattāni sabbāni khādanīyabhojanīyāni gahetvā saparivāraṃ bhagavantaṃ sahatthena santappento bhojesi. Bhojanāvasāne ekaṃ uppalahatthaṃ adāsi. Tena somanassajāto patthanaṃ akāsi. Bhagavāpi anumodanaṃ katvā pakāmi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto bhogayasehi vaḍḍhito kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນະຄະເຣ ທັນຍະວະຕิຍາ' (Nagare dhaññavatiyā) ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ກຸສຸມາສະນິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບຸນຍາທິການອັນໄດ້ກະທຳໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອsັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພທ ບັນລຸເຖິງຝັ່ງແຫ່ງສິລະປະສາດຂອງພຣາມ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນລັດທິຂອງຕົນແລະລັດທິຂອງຜູ້ນຶ່ນ ເປັນຜູ້ປາດຖະໜາຈະບູຊາບິດາມານດາ ໄດ້ວາງກຳດອກບົວ 5 ກຳ ໄວ້ໃກ້ຕົນແລ້ວຂະນະນັ່ງຢູ່ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ຜູ້ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງກຳລັງສະເດັດມາ ແລະໄດ້ເຫັນພຣະຣັງສີຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອັນໜາແໜ້ນມີສີຂຽວແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ຈັດແຕ່ງອາສະນະ ແລ້ວລາດດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນເທິງອາສະນະ ນິມົນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃຫ້ນັ່ງເທິງອາສະນະນັ້ນ ໄດ້ນຳເອົາຂອງຂ້ຽວຂອງສັນທັງປວງທີ່ຈັດຕຽມໄວ້ໃນເຮືອນຂອງຕົນເພື່ອມານດາ ມາຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໃຫ້ຊົງອີ່ມໜຳດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ. ໃນເວລາສິ້ນສຸດການສະເຫວີຍ ໄດ້ຖວາຍກຳດອກບົວໜຶ່ງກຳ. ທ່ານມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຖວາຍນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ທ່ານສະເຫວີຍສົມບັດ 2 ປະການໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ຈະເລີນດ້ວຍໂພຄະແລະຍົດ ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງລະເຮືອນອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

65. So aparabhāge pubbe katakusalaṃ pubbenivāsañāṇena saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare dhaññavatiyātiādimāha. Dhaññānaṃ puññavantānaṃ khattiyabrāhmaṇagahapatimahāsālānaṃ anekesaṃ kulānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā muttāmaṇiādisattaratanānaṃ [Pg.142] sattavidhadhaññānaṃ upabhogaparibhogānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā dhaññānaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ vasanaṭṭhānaṃ ārāmavihārādīnaṃ ākarattā dhaññavatī, tassā dhaññavatiyā. Nagaranti patthenti ettha upabhogaparibhogatthikā janāti nagaraṃ, na gacchatīti vā nagaṃ, rājayuvarājamahāmattādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Nagaṃ rāti ādadāti gaṇhātīti nagaraṃ, rājādīnaṃ vasanaṭṭhānasamūhabhūtaṃ pākāraparikhādīhi parikkhittaṃ paricchinnaṭṭhānaṃ nagaraṃ nāmāti attho. Nagare yadā ahaṃ vipassissa bhagavato santike byākaraṇaṃ alabhiṃ, tadā tasmiṃ dhaññavatiyā nagare brāhmaṇo ahosinti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໖໕. In ກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ໃນປາງກ່ອນດ້ວຍປຸບເພນิວາສານຸສະຕິຍານ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນະຄະເຣ ທັນຍະວະຕິຍາ' ເປັນຕົ້ນ. ເມືອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທັນຍະວະຕີ (Dhaññavatī) ເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງຕະກູນທັງຫຼາຍອັນເປັນຜູ້ມີບຸນ ມີກະສັດ, ພຣາມ ແລະຄະຫະບໍດີມະຫາສານເປັນຕົ້ນ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ທັນຍະວະຕີ ເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງລັດຕະນະ 7 ປະການ ມີໄຂ່ມຸກແລະມະນີເປັນຕົ້ນ, ຂອງທັນຍະພືດ 7 ປະການ ແລະເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກທັງຫຼາຍ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ທັນຍະວະຕີ ເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງອາຣາມແລະວິຫານ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີບຸນຍາທິການ, ໃນເມືອງທັນຍະວະຕີນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນະຄະຣະ' (Nagara) ໝາຍເຖິງ ບ່ອນທີ່ຜູ້ຄົນຜູ້ຕ້ອງການເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກປາດຖະໜາຢາກໄດ້, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ ຊື່ວ່າ ນະຄະ (ພູເຂົາ), ໝາຍເຖິງ ທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພຣະຣາຊາ, ອຸປະຣາດ ແລະມະຫາອຳມາດ ເປັນຕົ້ນ. ບ່ອນທີ່ຮວບຮວມທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພຣະຣາຊາເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງແວດລ້ອມດ້ວຍກຳແພງແລະຄູເມືອງ ເປັນຕົ້ນ ແລະເປັນພື້ນທີ່ທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ ຊື່ວ່າ ນະຄອນ (ນະຄະຣະ), ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ໃນກາລໃດ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບພະຍາກອນໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໃນນະຄອນນັ້ນ, ໃນກາລນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນພຣາມໃນນະຄອນທັນຍະວະຕີນັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວ.

Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸສຸມາສະນິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຜະລາທາຍະກະເຖຣະ

Ajjhāyako mantadharotiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā vedattayādisakasippesu pārappatto anekesaṃ brāhmaṇasahassāniṃ pāmokkho ācariyo sakasippānaṃ pariyosānaṃ adisvā tattha ca sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre assamaṃ kāretvā saha sissehi vāsaṃ kappesi, tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā bhikkhāya caramāno tassānukampāya taṃ padesaṃ sampāpuṇi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano atthāya puṭake nikkhipitvā rukkhagge laggitāni madhurāni padumaphalāni madhunā saha adāsi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ passantasseva paribhuñjitvā ākāse ṭhito phaladānānisaṃsaṃ kathetvā pakkāmi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອັດຊາຍະໂກ ມັນຕະທະໂຣ' (Ajjhāyako mantadharo) ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຜະລາທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ມີບຸນຍາທິການອັນໄດ້ກະທຳໄວ້ແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງວິວັດຕະໃນຫຼາຍພົບຫຼາຍຊາດ ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ບັນລຸເຖິງຝັ່ງແຫ່ງສิລະປະສາດຂອງຕົນມີໄຕເພທເປັນຕົ້ນ ເປັນອາຈານຜູ້ເປັນຫົວໜ້າຂອງພຣາມຫຼາຍພັນຄົນ ເມື່ອບໍ່ເຫັນທີ່ສຸດແຫ່ງສິລະປະສາດຂອງຕົນ ແລະບໍ່ເຫັນແກ່ນສານໃນສິລະປະສາດນັ້ນ ຈຶ່ງລະເຮືອນອອກບວດເປັນຣືສີ ໄດ້ສ້າງອາສົມໃນທີ່ບໍ່ໄກຈາກປ່າຫິມະພານ ໄດ້ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັບພວກສິດ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ເມື່ອສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດ ໄດ້ສະເດັດມາເຖິງຖິ່ນນັ້ນ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຣືສີນັ້ນ. ຣືສີນັ້ນ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍໝາກບົວອັນຫວານອັນໃສ່ໄວ້ໃນກະທົງ ເຊິ່ງແຂວນໄວ້ເທິງປາຍໄມ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນ ພ້ອມດ້ວຍນ້ຳເຜິ້ງ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອຈະໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແກ່ຣືສີນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະເຫວີຍຕໍ່ໜ້າຣືສີຜູ້ກຳລັງເບິ່ງຢູ່ນັ້ນ ແລ້ວຊົງສະຖິດໃນອາກາດ ຊົງສະແດງອານິສົງແຫ່ງການຖວາຍໝາກໄມ້ ແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ.

75. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto sattavassikoyeva arahattaṃ patvā pubbe katakusalakammaṃ [Pg.143] saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Tattha ajjheti cintetīti ajjhāyi, ajjhāyiyeva ajjhāyako. Ettha hi akāro ‘‘paṭisedhe vuddhitabbhāve…pe… akāro virahappake’’ti evaṃ vuttesu dasasu atthesu tabbhāve vattati. Sissānaṃ savanadhāraṇādivasena hitaṃ ajjheti cinteti sajjhāyaṃ karotīti ajjhāyako, cintakoti attho. Ācariyassa santike uggahitaṃ sabbaṃ mantaṃ manena dhāreti pavattetīti mantadharo. Tiṇṇaṃ vedāna pāragūti vedaṃ vuccati ñāṇaṃ, vedena veditabbā bujjhitabbāti vedā, iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātā tayo ganthā, tesaṃ vedānaṃ pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato pattoti pāragū. Sesaṃ pākaṭamevāti

໗໕. ຣືສີນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອມີອາຍຸໄດ້ພຽງ 7 ປີ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ລະນຶກເຖິງກຸສົນກັມທີ່ໄດ້ກະທຳໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອັດຊາຍະໂກ ມັນຕະທະໂຣ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອັດຊາຍິ' (Ajjhāyi) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຄິດ ຜູ້ພິຈາຣະນາ, ຜູ້ຄິດຜູ້ພິຈາຣະນານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ອັດຊາຍະກະ' (Ajjhyaka). ໃນບົດນີ້ ອັກສອນ 'ອະ' (A) ໃນບັນດາອັດ 10 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນການຫ້າມ, ໃນຄວາມຈະເລີນ, ໃນຄວາມມີຢູ່... ອັກສອນ ອະ ໃຊ້ໃນຄວາມປາສະຈາກ' ຍ່ອມໃຊ້ໃນອັດວ່າ ຄວາມມີຢູ່ (ຕັບພາວະ). ຜູ້ຄິດພິຈາຣະນາເຖິງປະໂຫຍດຂອງພວກສິດ ດ້ວຍການຟັງແລະການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນ ແລະທຳການສາທະຍາຍ ຊື່ວ່າ ອັດຊາຍະກະ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຄິດ. ຜູ້ຊົງຈຳແລະທຳມົນທັງປວງທີ່ຮຽນມາຈາກສຳນັກຂອງອາຈານໄວ້ໃນໃຈ ຊື່ວ່າ ມັນຕະທະຣະ (ຜູ້ຊົງມົນ). ຄຳວ່າ 'ຕິນນັງ ເວທານະ ປາຣະຄູ' (Tiṇṇaṃ vedāna pāragū) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຍານ (ຄວາມຮູ້) ເອີ້ນວ່າ ເວທະ, ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ຄວນເຂົ້າໃຈດ້ວຍຍານ ຊື່ວ່າ ເວດ (ເວທະ) ທັງຫຼາຍ, ໄດ້ແກ່ ຄຳພີ 3 ເຫຼັ້ມ ຄື ອິຣຸເວດ, ຍະຊຸເວດ ແລະສາມະເວດ, ຜູ້ບັນລຸເຖິງຝັ່ງ ຄື ທີ່ສຸດ ຫຼື ຍອດແຫ່ງເວດທັງຫຼາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາຣະຄູ (ຜູ້ເຖິງຝັ່ງ). ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວ.

Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຜະລາທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຍານະສັນຍິກະເຖຣະ

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ uppannuppanne bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre pabbatantare paṇṇasālaṃ kāretvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattiyo nibbattetvā vasanto ekadivasaṃ parisuddhaṃ paṇḍaraṃ pulinatalaṃ disvā ‘‘īdisā parisuddhā buddhā, īdisaṃva parisuddhaṃ buddhañāṇa’’nti buddhañca tassa ñāṇañca anussari thomesi ca.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Pabbate himavantamhī ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຍານະສັນຍິກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ້ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນิໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບຊາດນັ້ນໆ ທີ່ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນ, ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນ ຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ລະຄອງເຮືອນ ບວດເປັນດາບົດ ໃຫ້ສ້າງບັນນສາລາໃນລະຫວ່າງພູເຂົາ ບໍ່ໄກຈາກປ່າຫິມະພານ ຍັງອະພິນຍາ ໕ ແລະສະມາບັດ ໘ ໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ອາໄສຢູ່. ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນເນີນຊາຍອັນຂາວສະອາດບໍລິສຸດ ຈຶ່ງລະນຶກເຖິງແລະສັນເສີນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະຍານຂອງພຣະອົງວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ບໍລິສຸດຢ່າງນີ້, ພຣະພຸດທະຍານກໍບໍລິສຸດຢ່າງນີ້ເໝືອນກັນ'.

84. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbe katapuññaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ‘‘pabbate himavantamhī’’tiādimāha. Pulinaṃ sobhanaṃ disvāti paripuṇṇakataṃ viya pulākārena parisodhitākārena pavattaṃ ṭhitanti pulinaṃ, sobhanaṃ [Pg.144] vālukaṃ disvā seṭṭhaṃ buddhaṃ anussarinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໘໔. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນແຫ່ງໜຶ່ງ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ບວດໃນພຣະສາສະໜາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Pabbate himavantamhī' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'Pulinaṃ sobhanaṃ disvā' ມີອະທິບາຍວ່າ ຊື່ວ່າ ປຸລິນະ (ເນີນຊາຍ) ເພາະຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການອັນໃຫຍ່ໂຕແລະສະອາດບໍລິສຸດ ຄືກັບເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວ, ຄວາມວ່າ ໄດ້ເຫັນຊາຍອັນງົດງາມແລ້ວ ລະນຶກເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຍານະສັນຍິກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໙. Consisting of the translation of the title: ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຄັນຖิປຸບຜິຍະເຖຣະ

Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato gaṇṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto upabhogaparibhogehi anūno ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ sagaṇaṃ disvā pasannamānaso lājāpañcamehi pupphehi pūjesi. So teneva cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato devaloke nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Suvaṇṇavaṇṇo sambuddho ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຄັນຖິປຸບຜິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ້ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມກອງບຸນໄວ້ໃນຫຼາຍພົບຊາດ, ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນແຫ່ງໜຶ່ງ ບໍ່ບົກພ່ອງດ້ວຍເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກທັງຫຼາຍ. ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ພ້ອມດ້ວຍໝູ່ຄະນະ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ທັງຫຼາຍມີເຂົ້າຕອກເປັນທີ ໕. ຜູ້ນັ້ນ ດຳຣົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຈິດນັ້ນແລ້ວ ຈາກຊາດນັ້ນໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດແລ້ວ ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນແຫ່ງໜຶ່ງ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

91. So ekadivasaṃ pubbe katapuññaṃ saritvā somanassajāto ‘‘iminā kusalenāhaṃ nibbānaṃ patto’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

໙໑. ວັນໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນວ່າ 'ເຮົາໄດ້ບັນລຸພຣະນິພານດ້ວຍກຸສົນນີ້' ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaṇṇavaṇṇo sambuddho' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຄັນຖິປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະປູຊະກະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato padumapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto buddhuppattito puretaraṃ uppannattā ovādānusāsanaṃ alabhitvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre gotamakaṃ [Pg.145] nāma pabbataṃ nissāya assamaṃ kāretvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā jhānasukheneva vihāsi. Tadā padumuttaro bhagavā buddho hutvā satte saṃsārato uddharanto tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sakasisse samānetvā tehi padumapupphāni āharāpetvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Himavantassāvidūre ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະປູຊະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ້ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບຊາດນັ້ນໆ, ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ສຶກສາສິລະປະສາດຂອງຕົນຈົນສຳເລັດ ແຕ່ບໍ່ເຫັນສາຣະແກ່ນສານໃນສິລະປະສາດນັ້ນ, ເພາະເກີດກ່ອນການອຸບັດຂຶ້ນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຮັບໂອວາດຄຳສັ່ງສອນ ຈຶ່ງໄດ້ລະຄອງເຮືອນ ບວດເປັນຣືສີ ອາໄສພູເຂົາຊື່ວ່າ ໂຄຕະມະກະ ບໍ່ໄກຈາກປ່າຫິມະພານ ໃຫ້ສ້າງອາສົມແລ້ວ ຍັງອະພິນຍາ ໕ ແລະສະມາບັດ ໘ ໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຢູ່ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຊານເທົ່ານັ້ນ. ໃນກາລະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ຕຣັສຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງຊ່ວຍຂົນສັດທັງຫຼາຍອອກຈາກສັງສາຣະວັດ ເພື່ອຈະອະນຸເຄາະແກ່ດາບົດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປຍັງປ່າຫິມະພານ. ດາບົດໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຮຽກປະຊຸມສິດທັງຫຼາຍຂອງຕົນ ໃຫ້ສິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນນຳເອົາດອກປະທຸມມາແລ້ວ ໄດ້ບູຊາແລ້ວ. ຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນໃນເມືອງສາວັດຖີ ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

97. So attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Gotamo nāma pabbatoti anekesaṃ yakkhadevatānaṃ āvāsabhāvena adhiṭṭhānavasena gotamassa bhavanattā gotamoti pākaṭo ahosi. Pavattati tiṭṭhatīti pabbato. Nāgarukkhehi sañchannoti ruhati tiṭṭhatīti rukkho. Atha vā pathaviṃ khananto uddhaṃ ruhatīti rukkho, nānā anekappakārā campakakappūranāgaagarucandanādayo rukkhāti nānārukkhā, tehi nānārukkhehi sañchanno parikiṇṇo gotamo pabbatoti sambandho. Mahābhūtagaṇālayoti bhavanti jāyanti uppajjanti vaḍḍhanti cāti bhūtā, mahantā ca te bhūtā cāti mahābhūtā, mahābhūtānaṃ gaṇo samūhoti mahābhūtagaṇo, mahābhūtagaṇassa ālayo patiṭṭhāti mahābhūtagaṇālayo.

໙໗. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸນກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Himavantassāvidūre' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'Gotamo nāma pabbato' ມີອະທิບາຍວ່າ ເພາະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຍັກແລະເທວະດາທັງຫຼາຍເປັນອັນຫຼາຍ ແລະເພາະເປັນວິມານຂອງຍັກຊື່ວ່າ ໂຄຕະມະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ ໂຄຕະມະ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປັບພະຕະ (ພູເຂົາ) ເພາະເປັນໄປແລະຕັ້ງຢູ່. ບົດວ່າ 'Nāgarukkhehi sañchanno' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຣຸກຂະ (ຕົ້ນໄມ້) ເພາະງອກງາມແລະຕັ້ງຢູ່. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ ຣຸກຂະ ເພາະຊອນໄຊແຜ່ນດິນແລ້ວງອກຂຶ້ນສູ່ເບື້ອງເທິງ, ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີປະເພດຕ່າງໆ ເປັນອັນຫຼາຍ ມີຕົ້ນຈຳປາ, ຕົ້ນພິມເສນ, ຕົ້ນກາກະທິງ, ຕົ້ນກິດສະໜາ, ຕົ້ນຈັນ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ນານາຣຸກຂະ (ຕົ້ນໄມ້ຕ່າງໆ), ຄວາມກ່ຽວພັນກັນຄື ພູເຂົາໂຄຕະມະອັນປົກຄຸມແລະດາດດາໄປດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ຕ່າງໆ ເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'Mahābhūtagaṇālayo' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ພູຕະ ເພາະເປັນໄປ, ບັງເກີດ, ອຸບັດຂຶ້ນ ແລະຈະເລີນເຕີບໂຕ, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໃຫຍ່ໂຕດ້ວຍ ແລະເປັນພູຕະດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະຫາພູຕະ, ໝູ່ຂອງມະຫາພູຕະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ມະຫາພູຕະຄະນະ, ທີ່ຕັ້ງຫຼືທີ່ອາໄສຂອງໝູ່ມະຫາພູຕະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ມະຫາພູຕະຄະນາໄລ.

98. Vemajjhamhi ca tassāsīti tassa gotamassa pabbatassa vemajjhe abbhantare assamo abhinimmito nipphādito katoti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

໙໘. ບົດວ່າ 'Vemajjhamhi ca tassāsi' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນທ່າມກາງ ຄືພາຍໃນພູເຂົາໂຄຕະມະນັ້ນ ອາສົມໄດ້ຖືກເນລະມິດ ຄືສ້າງຂຶ້ນແລ້ວ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະປູຊະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Terasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີ ໑໓ ຈົບບໍລິບູນ.

14. Sobhitavaggo

໑໔. ໂສພິຕະວັກ

1. Sobhitattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂສພິຕະເຖຣະ

Padumuttaro [Pg.146] nāma jinotiādikaṃ āyasmato sobhitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ekadivasaṃ satthārā dhamme desiyamāne somanassena pasannamānaso nānappakārehi thomesi. So teneva somanassena kālaṃ katvā devesu nibbatto tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto sattavassikova pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiñño arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Padumuttaro nāma jino ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະໂສພິຕະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ້ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບຊາດນັ້ນໆ, ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນແຫ່ງໜຶ່ງ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຕັ້ງຄອງເຮືອນ. ວັນໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງທັມຢູ່ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ໄດ້ສັນເສີນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳມີປະເພດຕ່າງໆ. ຜູ້ນັ້ນ ເຮັດກາລະດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດນັ້ນແລ້ວ ບັງເກີດໃນໝູ່ເທວະດາ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລະສະເຫວີຍມະນຸດສຸກໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນໃນເມືອງສາວັດຖີ ມີອາຍຸພຽງ ໗ ປີເທົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາ ໖.

1. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

໑. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸນກຳໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttaro nāma jino' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

Sobhitattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂສພິຕະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Sudassanattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸທັດສະນະເຖຣະ

Vitthatāya nadītīretiādikaṃ āyasmato sudassanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave katapuññūpacayo sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vitthatāya nāma gaṅgāya samīpe pilakkhuphalitaṃ pariyesanto tassā tīre nisinnaṃ jalamānaaggisikhaṃ iva sikhiṃ sammāsambuddhaṃ disvā pasannamānaso ketakīpupphaṃ vaṇṭeneva chinditvā pūjento evamāha – ‘‘bhante, yena ñāṇena tvaṃ evaṃ mahānubhāvo sabbaññubuddho jāto, taṃ ñāṇaṃ ahaṃ pūjemī’’ti. Atha bhagavā anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu jāto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Vitthatāya nadītīre ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະສຸທັດສະນະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ້ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ມີການສ້າງສົມບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນພົບຊາດນັ້ນໆ, ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນ ຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ຕັ້ງຄອງເຮືອນອາໄສຢູ່. ເມື່ອສະແຫວງຫາໝາກໄຮໃກ້ແມ່ນ້ຳຄົງຄາຊື່ວ່າ ວິດຕະຕາ ໄດ້ເຫັນພຣະສິຂີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳນັ້ນ ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນແແປວໄຟອັນຮຸ່ງໂຣດ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເດັດດອກເກດຕະກີພ້ອມດ້ວຍຂົ້ວແລ້ວ ບູຊາຢູ່ ແລະໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ພຣະອົງເປັນພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍຢ່າງນີ້ດ້ວຍພຣະຢານໃດ, ຂ້າພຣະອົງຂໍບູຊາພຣະຢານນັ້ນ'. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາ. ຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນແຫ່ງໜຶ່ງ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາແລ້ວ ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

10. [Pg.147] So attano katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vitthatāya nadītīretiādimāha. Tattha vitthatāyāti vittharati pattharati vitthiṇṇā hotīti vitthatā, nadanti saddaṃ karonti itā gatā pavattāti nadī, nadiṃ tarantā etaṃ patvā tiṇṇā nāma hontīti tīraṃ, tassā vitthatāya nadiyā tīre tīrasamīpeti attho. Ketakiṃ pupphitaṃ disvāti kucchitākārena gaṇhantānaṃ hatthaṃ kaṇḍako chindati vijjhatīti ketaṃ, ketassa esā ketakīpupphaṃ, taṃ disvā vaṇṭaṃ chinditvāti sambandho.

໑໐. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vitthatāya nadītīre' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'vitthatāya' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ວິດຕະຕາ ເພາະແຜ່ຂະຫຍາຍອອກໄປ ຄືກວ້າງຂວາງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນະທີ (ແມ່ນ້ຳ) ເພາະສົ່ງສຽງຮ້ອງ ຄືເຮັດສຽງດັງ ແລະໄຫຼໄປ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຕີຣະ (ຝັ່ງ) ເພາະຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຂ້າມແມ່ນ້ຳ ເມື່ອເຖິງທີ່ນີ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າຂ້າມພົ້ນແລ້ວ, ຄວາມວ່າ ທີ່ຝັ່ງ ຄືໃກ້ຝັ່ງແມ່ນ້ຳວິດຕະຕານັ້ນ. ບົດວ່າ 'Ketakiṃ pupphitaṃ disvā' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ເກຕະ ເພາະໜາມຍ່ອມບາດ ຄືແທງມືຂອງຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຈັບບາຍໂດຍອາການອັນບໍ່ດີ, ດອກໄມ້ຂອງຕົ້ນເກດຕະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເກດຕະກີປຸບຜະ (ດອກເກດຕະກີ), ຄວາມກ່ຽວພັນກັນຄື ໄດ້ເຫັນດອກເກດຕະກີນັ້ນແລ້ວ ເດັດຂົ້ວອອກ.

11. Sikhino lokabandhunoti sikhī vuccati aggi, sikhīsadisā nīlapītādibhedā jalamānā chabbaṇṇaghanaraṃsiyo yassa so sikhī, lokassa sakalalokattayassa bandhu ñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno ketakīpupphaṃ vaṇṭe chinditvā pūjesinti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໑. ບົດວ່າ 'Sikhino lokabandhuno' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ສິຂີ ເພາະໄຟກໍເອີ້ນວ່າສິຂີ, ພຣະຜູ້ມີພຣະຣັດສະໝີ ໖ ປະການອັນໜາແໜ້ນຮຸ່ງເຮືອງ ມີປະເພດມີສີຂຽວແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ເໝືອນແປວໄຟ ມີຢູ່ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຣະສິຂີ. ທີ່ຊື່ວ່າ ໂລກະບັນທຸ ເພາະເປັນຍາດມິດຂອງໂລກ ຄືຂອງໂລກທັງສາມທັງສິ້ນ, ຄວາມກ່ຽວພັນກັນຄື ໄດ້ເດັດດອກເກດຕະກີທີ່ຂົ້ວແລ້ວ ບູຊາແກ່ພຣະສິຂີພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນໂລກະບັນທຸນັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Sudassanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສຸທັດສະນະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

3. Candanapūjanakattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຈັນທະນະປູຊະນະກະເຖຣະ

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato candanapūjanakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavante candabhāgānadiyā samīpe kinnarayoniyaṃ nibbatto pupphabhakkho pupphanivasano candanaagaruādīsu gandhavibhūsito himavante bhummadevatā viya uyyānakīḷajalakīḷādianekasukhaṃ anubhavanto vāsaṃ kappesi. Tadā atthadassī bhagavā tassānukampāya himavantaṃ gantvā ākāsato oruyha saṅghāṭiṃ paññāpetvā nisīdi. So kinnaro taṃ bhagavantaṃ vijjotamānaṃ tattha nisinnaṃ disvā pasannamānaso sugandhacandanena pūjesi. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Candabhāgānadītīre ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຈັນທະນະປູຊະນະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ້ແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບຊາດນັ້ນໆ, ໃນກາລະສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດກິນນອນ ໃກ້ແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ ໃນປ່າຫິມະພານ ມີດອກໄມ້ເປັນອາຫານ ມີດອກໄມ້ເປັນເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ປະດັບປະດາດ້ວຍກິ່ນຫອມໃນໄມ້ຈັນແລະໄມ້ກິດສະໜາເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງພູມມະເທວະດາໃນປ່າຫິມະພານ ໄດ້ສະεຫວີຍສຸກເປັນອັນຫຼາຍ ມີການຫຼິ້ນໃນສວນແລະການຫຼິ້ນນ້ຳເປັນຕົ້ນ ດຳຣົງຊີວິດຢູ່. ໃນກາລະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອັດຖະທັດສີ ເພື່ອຈະອະນຸເຄາະແກ່ກິນນອນນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປຍັງປ່າຫິມະພານ ສະເດັດລົງຈາກອາກາດແລ້ວ ລາດສັງຄາຕິແລ້ວ ປະທັບນັ່ງ. ກິນນອນນັ້ນ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍແກ່ນຈັນອັນມີກິ່ນຫອມ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແກ່ກິນນອນນັ້ນ.

17. So tena puññena tena somanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattirajjapadesarajjasampattiyo anubhavitvā [Pg.148] imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tattha candaṃ manaṃ ruciṃ ajjhāsayaṃ ñatvā viya jātoti cando. Candamaṇḍalena pasannanimmalodakena ubhosu passesu muttādalasadisasantharadhavalapulinatalena ca samannāgatattā candena bhāgā sadisāti candabhāgā, tassā candabhāgāya nadiyā tīre samīpeti attho. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

໑໗. ກິນນອນນັ້ນ ດຳຣົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸດ້ວຍບຸນນັ້ນແລະດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດນັ້ນ ຈຸຕິຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວ ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍກາມາວະຈອນສົມບັດ ໖ ປະການ ກັບໄປກັບມາ ແລະສະເຫວີຍສົມບັດຄືຄວາມເປັນພຣະຈັກກະພັດແລະຄວາມເປັນພຣະຣາຊາໃນປະເທດຣາດໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເຮືອນ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງບຸນກຳໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Candabhāgānadītīre' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'cando' ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຈັນທະ ເພາະເກີດຂຶ້ນຄືກັບຮູ້ຈັກຄວາມຕ້ອງການ, ຈິດໃຈ, ຄວາມພໍໃຈ ແລະອັດທະຍາໄສ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຈັນທະພາຄາ ເພາະເປັນແມ່ນ້ຳທີ່ມີສ່ວນຄ້າຍຄືກັບດວງຈັນ ໂດຍຄວາມເປັນແມ່ນ້ຳທີ່ປະກອບດ້ວຍດວງຈັນ, ດ້ວຍນ້ຳອັນໃສສະອາດບໍລິສຸດ ແລະດ້ວຍເນີນຊາຍອັນຂາວສະອາດທີ່ລາດໄວ້ເໝືອນກີບດອກໄຂ່ມຸກໃນທັງສອງຝັ່ງ, ຄວາມວ່າ ທີ່ຝັ່ງ ຄືໃກ້ແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄານັ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

Candanapūjanakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຈັນທະນະປູຊະນະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Aṭṭhamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາພານະວານທີ ໘ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Pupphacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະບຸບຜະສາດະນິຍະເຖຣະ

Sunando nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato pupphacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippesu nipphattiṃ patto mahābhogo mahāyaso dānābhirato ahosi. Ekadivasaṃ so ‘‘sakalajambudīpe ime yācakā nāma ‘ahaṃ dānaṃ na laddhosmī’ti vattuṃ mā labhantū’’ti mahādānaṃ sajjesi. Tadā padumuttaro bhagavā saparivāro ākāsena gacchati. Brāhmaṇo taṃ disvā pasannacitto sakasisse pakkosāpetvā pupphāni āharāpetvā ākāse ukkhipitvā pūjesi. Tāni sakalanagaraṃ chādetvā satta divasāni aṭṭhaṃsu.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Sunando nāma nāmena' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ປຸບຜະຈາດະນιຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນຫຼາຍໆພົບຊາດ, ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະສາດຂອງຕົນ, ເປັນຜູ້ມີໂພຄະຊັບຫຼາຍ, ມີຍົດບໍລິວານຫຼາຍ, ແລະ ເປັນຜູ້ຍິນດີໃນທານ. ວັນໜຶ່ງ ທ່ານໄດ້ຈັດແຈງມະຫາທານ ໂດຍຄິດວ່າ 'ຂໍຢ່າໃຫ້ພວກຍາຈົກທັງຫຼາຍໃນທົ່ວຊົມພູທະວີບນີ້ ໄດ້ກ່າວວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຮັບທານເລີຍ ນັ້ນເລີຍ'. ໃນຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໄດ້ສະເດັດໄປທາງອາກາດ. ພຣາມນັ້ນເຫັນພຣະອົງແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ຮ້ອງເອົາພວກສິດຂອງຕົນມາ, ໃຫ້ໄປນຳເອົາດອກໄມ້ທັງຫຼາຍມາ ແລ້ວຊັດຂຶ້ນໄປໃນອາກາດເພື່ອບູຊາ. ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ປົກຄຸມທົ່ວທັງພຣະນະຄອນ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດເຈັດວັນ.

26. So tena puññakammena devamanussesu sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sunando nāma nāmenātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

໒໖. ທ່ານຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ໄດ້ສະεຫວີຍສຸຂະສົມບັດໃນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ, ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ, ເປັນຜູ້ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ, ໃນເວລາປົງຜົມສຳເລັດນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ, ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ, ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Sunando nāma nāmena' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ.

Pupphacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປຸບຜະຈາດະນιຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Rahosaññakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຣະໂຫສັນຍະກະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ [Pg.149] āyasmato rahosaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ekasmiṃ buddhasuññakāle majjhimadese brāhmaṇakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto kevalaṃ udaraṃ pūretvā kodhamadamānādayo akusaleyeva disvā gharāvāsaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā anekatāpasasataparivāro vasabhapabbatasamīpe assamaṃ māpetvā tīṇi vassasahassāni himavanteyeva vasamāno ‘‘ahaṃ ettakānaṃ sissānaṃ ācariyoti sammato garuṭṭhāniyo garukātabbo vandanīyo, ācariyo me natthī’’ti domanassappatto te sabbe sisse sannipātetvā buddhānaṃ abhāve nibbānādhigamābhāvaṃ pakāsetvā sayaṃ ekako raho vivekaṭṭhāneva nisinno buddhassa sammukhā nisinno viya buddhasaññaṃ manasi karitvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ uppādetvā sālāyaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno kālaṃ katvā brahmaloke nibbatti.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຣະໂຫສັນຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະໜຶ່ງທີ່ວ່າງເວັ້ນຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມໃນມັດຊິມະເທດ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະສາດຂອງຕົນ, ເມື່ອບໍ່ເຫັນສາຣະແກ່ນສານໃນສິລະປະສາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຫັນແຕ່ວ່າເປັນພຽງການລ້ຽງຊີບ ແລະ ເຫັນແຕ່ທຳມະອັນເປັນອະກຸສົນມີຄວາມໂກດ, ຄວາມມົວເມົາ, ແລະ ຄວາມຖືຕົວເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ລະຖິ້ມການຄອງເຮືອນ, ເຂົ້າສູ່ປ່າຫິມະພານ, ບວດເປັນຣືສີ, ມີພວກດາບົດຫຼາຍຮ້ອຍເປັນບໍລິວານ, ໄດ້ສ້າງອາສົມຢູ່ໃກ້ກັບພູເຂົາວະສະພະ, ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານນັ້ນເອງຕະຫຼອດສາມພັນປີ. ທ່ານຄິດວ່າ 'ເຮົາເປັນທີ່ຍອມຮັບວ່າເປັນອາຈານຂອງພວກສິດມີປະມານເທົ່ານີ້, ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການເຄົາລົບ, ຄວນແກ່ການບູຊາ, ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້, ແຕ່ອາຈານຂອງເຮົາພັດບໍ່ມີ' ດັ່ງນີ້ ກໍເກີດຄວາມໂທມະນັດ, ຈຶ່ງໄດ້ປະຊຸມພວກສິດທັງໝົດນັ້ນ ແລ້ວສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມບໍ່ມີການບັນລຸພຣະນິພານໃນກາລະທີ່ບໍ່ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ສ່ວນຕົນເອງພຽງຜູ້ດຽວ ໄດ້ນັ່ງຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນສະຫງົບສະຫງັດ, ກະທຳພຸດທະສັນຍາໄວ້ໃນໃຈ ປະດິດສະຖານຢູ່ຄືກັບວ່ານັ່ງຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະພັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ຍັງປີຕິມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ນັ່ງຂັດສະໝາດຢູ່ໃນສາລາ, ເມື່ອເຮັດກາລະແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ.

34. So tattha jhānasukhena ciraṃ vasitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto kāmesu anallīno sattavassiko pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ patvā chaḷabhiñño hutvā pubbenivāsañāṇena attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Vasabho nāma pabbatoti himavantapabbataṃ vinā sesapabbatānaṃ uccatarabhāvena seṭṭhatarabhāvena vasabhoti saṅkhaṃ gato pabbatoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໓໔. ທ່ານຜູ້ນັ້ນ ໄດ້ຢູ່ໃນພຣົມມະໂລກນັ້ນດ້ວຍຊານະສຸກຕະຫຼອດກາລະນານ, ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ, ເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດພັນໃນກາມທັງຫຼາຍ, ເມື່ອມີອາຍຸໄດ້ເຈັດປີ ກໍໄດ້ບວດ, ໃນເວລາປົງຜົມສຳເລັດນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ, ເປັນຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາຫົກ, ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນດ້ວຍປຸບເພນິວາສານຸສະຕິຍານ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດຢ່າງຍິ່ງ, ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Vasabho nāma pabbato' ຄວາມວ່າ ພູເຂົາທີ່ໄດ້ຮັບນາມວ່າ 'ວະສະພະ' ເພາະເປັນພູເຂົາທີ່ສູງກວ່າ ແລະ ປະເສີດກວ່າພູເຂົາທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ຍົກເວັ້ນພູເຂົາຫິມະພານ. ຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Rahosaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຣະໂຫສັນຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Campakapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈຳປາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Kaṇikāraṃva jotantantiādikaṃ āyasmato campakapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle brāhmaṇakule [Pg.150] nibbatto vuddhippatto sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vanantare vasanto vessabhuṃ bhagavantaṃ uddissa sissehi ānītehi campakapupphehi pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ akāsi. So teneva kusalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Kaṇikāraṃva jotantaṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຈຳປາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ເວສສະພູ, ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະສາດຂອງຕົນ, ເມື່ອບໍ່ເຫັນສາຣະແກ່ນສານໃນສິລະປະສາດນັ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ລະຖິ້ມການຄອງເຮືອນ, ບວດເປັນດາບົດ, ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ, ໄດ້ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເວສສະພູ ດ້ວຍດອກຈຳປາທັງຫຼາຍທີ່ພວກສິດນຳມາຖວາຍ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ກະທຳການອະນຸໂມທະນາ. ທ່ານຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນເອງ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດ, ໄດ້ສະεຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ, ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ, ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ຈຶ່ງບໍ່ຕິດພັນໃນການຄອງເຮືອນ, ໄດ້ອອກບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

41. So aparabhāge attano pubbapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kaṇikāraṃva jotantantiādimāha. Tattha kaṇikāranti sakalapattapalāsāni paribhajja pātetvā pupphagahaṇasamaye kaṇṇikābaddho hutvā pupphamakuḷānaṃ gahaṇato kaṇṇikākārena pakatoti kaṇikāro, ‘‘kaṇṇikāro’’ti vattabbe niruttinayena ekassa pubba ṇa-kārassa lopaṃ katvā ‘‘kaṇikāra’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Taṃ pupphitaṃ kaṇikārarukkhaṃ iva jotantaṃ buddhaṃ addasanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໔໑. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພປຸນຍະກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ, ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Kaṇikāraṃva jotantaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'kaṇikāra' ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ສະຫຼັດໃບທັງໝົດຫຼົ່ນລົງແລ້ວ, 在ເວລາອອກດອກ ຈະມີລັກສະນະເປັນຊໍ່ດອກ, ເພາະການອອກດອກຈູມເປັນຮູບຊົງຄືກັບກັນນິກາ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'kaṇikāro'. ທີ່ຈິງຄວນຈະກ່າວວ່າ 'kaṇṇikāro' ແຕ່ໂດຍນັຍແຫ່ງນິຣຸດຕິ ໄດ້ລຶບຕົວອັກສອນ 'ນະ' ຕົວໜ້າອອກເສຍຕົວໜຶ່ງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'kaṇikāra' ດັ່ງນີ້ ເພິ່ງຊາບ. ຄວາມວ່າ ໄດ້ເຫັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ຄືກັບຕົ້ນກັນນິກາທີ່ກຳລັງເບັ່ງບານນັ້ນ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Campakapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Jan ານອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈຳປາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Atthasandassakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອັດຖະສັນທັດສະກະເຖຣະ

Visālamāḷe āsīnotiādikaṃ āyasmato atthasandassakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ gantvā ramaṇīye ṭhāne paṇṇasālaṃ katvā paṭivasati, tadā sattānukampāya himavantamāgataṃ padumuttarabhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcaṅgasamannāgato vanditvā thutivacanehi thomesi. So tena puññena yāvatāyukaṃ katvā kālaṅkatvā brahmalokūpago ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Visālamāḷe āsīno' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ອັດຖະສັນທັດສະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍໃນຫຼາຍໆອັດຕະພາບ, ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະສາດຂອງຕົນ, ເມື່ອບໍ່ເຫັນສາຣະແກ່ນສານໃນສິລະປະສາດນັ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ລະຖິ້ມເຮືອນ, ໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ, ໄດ້ສ້າງບັນນະສາລາຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນເປັນທີ່ລື່ນລົມ ແລ້ວອາໄສຢູ່. ໃນຄັ້ງນັ້ນ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ຜູ້ສະເດັດມາຍັງປ່າຫິມະພານເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ສັດໂລກ, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ, ໄດ້ກາບໄຫວ້ດ້ວຍເບນຈະປະດິດ ແລ້ວໄດ້ສັນລະເສີນດ້ວຍຄຳສັນລະເສີນທັງຫຼາຍ. ທ່ານຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ດຳລົງຊີວິດຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ, ເມື່ອເຮັດກາລະແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ, ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ, ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ ແລະ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

47. So [Pg.151] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento visālamāḷe āsīnotiādimāha. Tattha visālamāḷeti visālaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ mahantaṃ māḷaṃ visālamāḷaṃ, tasmiṃ visālamāḷe āsīno nisinno ahaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Tesaṃ suviññeyyamevāti.

໔໗. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ, ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Visālamāḷe āsīno' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'visālamāḷe' ໄດ້ແກ່ ມົນທົບອັນກວ້າງຂວາງ, ແຜ່ຂະຫຍາຍ, ໃຫຍ່ໂຕ, ເອີ້ນວ່າ ວິສາລະມານ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້ານັ່ງຢູ່ ໃນມົນທົບອັນກວ້າງຂວາງນັ້ນ ໄດ້ເຫັນພຣະໂລກະນາຍົກ'. ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Atthasandassakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອັດຖະສັນທັດສະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Ekapasādaniyattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະເອກະປະສາດະນιຍະເຖຣະ

Nārado iti me nāmantiādikaṃ āyasmato ekapasādaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katakusalo atthadassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto kesavoti pākaṭo hutvā viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha ativiya pītisomanassajāto pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena kālaṃ katvā devesu nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu uppanno tattha sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nārado iti me nāmaṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ເອກະປະສາດະນιຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສ້າງກຸສົນໄວ້ໃນຫຼາຍໆຊາດ, ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ, ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ, ປາກົດຊື່ວ່າ ເກສະວະ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍໄດ້ລະຖິ້ມການຄອງເຮືອນ, ອອກບວດ, ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ, ປະນົມມືຂຶ້ນ ມີຄວາມປີຕິໂສມະນັດຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວຫຼີກໄປ. ທ່ານຜູ້ນັ້ນ ດຳລົງຊີວິດຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ, ດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດນັ້ນເອງ ເມື່ອເຮັດກາລະແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດໃນໝູ່ເທວະດາ, ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນເທວະໂລກນັ້ນ, ແລ້ວມາບັງເກີດໃນມະນຸດ, ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງຫຼາຍໃນມະນຸດສະໂລກນັ້ນ, ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ, ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ ແລະ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

55. So aparabhāge attano katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nārado iti me nāmantiādimāha. Tattha nāradoti jātivasena suddhasarīrattā natthi rajo dhūli malaṃ etassāti nārado, ja-kārassa da-kāraṃ katvā nāradoti kuladattikaṃ nāmaṃ. Kesavoti kisavacchagotte jātattā kesavo nāradakesavo iti maṃ janā vidū jānantīti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໕໕. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນກຳທີ່ຕົນໄດ້ກະທຳໄວ້ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ, ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nārado iti me nāmaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'nārado' ຄວາມວ່າ ເພາະເປັນຜູ້ມີຮ່າງກາຍອັນສະອາດບໍລິສຸດໂດຍກຳເນີດ, ບໍ່ມີລະອອງ, ຝຸ່ນ, ຫຼື ມົນທິນໃດໆແກ່ທ່ານ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນາຣະທະ. ໂດຍການແປງຕົວອັກສອນ 'ຊະ' ເປັນ 'ທະ' ຈຶ່ງເປັນ 'nārado' ເcell ເຊິ່ງເປັນຊື່ທີ່ຕະກູນຕັ້ງໃຫ້. ຄຳວ່າ 'kesavo' ຄວາມວ່າ ເພາະເກີດໃນຕະກູນກິສະວັດສະ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເກສະວະ. ຄວາມວ່າ 'ຄົນທັງຫຼາຍຮູ້ຈັກຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ນາຣະທະເກສະວະ'. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Ekapasādaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະເອກະປະສາດະນιຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Sālapupphadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສາລະປຸບຜະທາຍະກະເຖຣະ

Migarājā [Pg.152] tadā āsintiādikaṃ āyasmato sālapupphadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave katakusalasañcayo kenaci kammacchiddena himavante sīhayoniyaṃ nibbatto anekasīhaparivāro vihāsi. Tadā sikhī bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Sīho taṃ upagataṃ disvā pasannamānaso sākhābhaṅgena sakaṇṇikasālapupphaṃ gahetvā pūjesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ akāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Migarājā tadā āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ສາລະປຸບຜະທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມກຸສົນໄວ້ໃນພົບນັ້ນໆ, ແຕ່ດ້ວຍກຳວິບັດບາງຢ່າງ ຈຶ່ງໄດ້ໄປບັງເກີດໃນກຳເນີດລາຊະສີໃນປ່າຫິມະພານ, ມີຝູງລາຊະສີຫຼາຍເປັນບໍລິວານ. ໃນຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ລາຊະສີນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະດັບໄປຍັງປ່າຫິມະພານ. ລາຊະສີເຫັນພຣະອົງສະເດັດມາແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ, ໄດ້ຫັກກິ່ງໄມ້ທີ່ມີດອກຮັງພ້ອມດ້ວຍຂົ້ວມາບູຊາ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ກະທຳການອະນຸໂມທະນາແກ່ລາຊະສີນັ້ນ.

60. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migarājā tadā āsintiādimāha. Tattha maraṇaṃ gacchantīti migā, atha vā ghāsaṃ magganti gavesantīti migā, migānaṃ rājā migarājā. Sakalacatuppadānaṃ rājabhāve satipi gāthābandhasukhatthaṃ mige ādiṃ katvā migarājāti vuttaṃ. Yadā bhagavantaṃ disvā sapupphaṃ sālasākhaṃ bhañjitvā pūjesiṃ, tadā ahaṃ migarājā ahosinti attho.

໖໐. ລາຊະສີນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດ, ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ, ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ, ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ, ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງໄດ້ອອກບວດ ແລະ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ, ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ, ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Migarājā tadā āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'migā' ຄວາມວ່າ ພວກທີ່ຕ້ອງເຖິງຄວາມຕາຍ, ຫຼື ອີກນັຍໜຶ່ງ ພວກທີ່ສະແຫວງຫາອາຫານ, ພະຍາແຫ່ງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມิຄະຣາຊາ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນພະຍາແຫ່ງສັດສີ່ຕີນທັງປວງ, ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ ຈຶ່ງກ່າວໂດຍມີສັດປ່າເປັນຕົ້ນວ່າ 'migarājā'. ຄວາມວ່າ 'ໃນກາລະໃດ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຫັກກິ່ງໄມ້ຮັງທີ່ມີດອກມາບູຊາ, ໃນກາລະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນພະຍາລາຊະສີ'.

62. Sakosaṃ pupphamāharinti sakaṇṇikaṃ sālapupphaṃ āhariṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໖໒. ຄຳວ່າ 'sakosaṃ pupphamāhariṃ' ຄວາມວ່າ ໄດ້ນຳເອົາດອກຮັງພ້ອມດ້ວຍຂົ້ວມາບູຊາ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Sālapupphadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສາລະປຸບຜະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Piyālaphaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປິຍາລະຜະລາທາຍະກະເຖຣະ

Parodhako tadā āsintiādikaṃ āyasmato piyālaphaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle nesādakule nibbatto himavante ekasmiṃ pabbhāre mige vadhitvā jīvikaṃ kappetvā vasati. Tasmiṃ kāle tattha gataṃ sikhiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sāyaṃ pātaṃ namassamāno kañci deyyadhammaṃ apassanto madhurāni [Pg.153] piyālaphalāni uccinitvā adāsi. Bhagavā tāni paribhuñji. So nesādo buddhārammaṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭṭhasarīro pāpakamme virattacitto mūlaphalāhāro nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbatti.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Parodhako tadā āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ປິຍາລະຜະລາທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣးນາມວ່າ ສິຂີ, ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນນາຍພານ, ອາໄສຢູ່ໃນຊອກພູແຫ່ງໜຶ່ງໃນປ່າຫິມະພານ, ລ້ຽງຊີບດ້ວຍການຂ້າສັດປ່າ. ໃນກາລະນັ້ນ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສິຂີ ຜູ້ສະເດັດໄປໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ, ໄດ້ກາບໄຫວ້ທັງເຊົ້າແລະແລງ, ເມື່ອບໍ່ເຫັນໄທຍະທຳຢ່າງອື່ນ, ຈຶ່ງໄດ້ເກັບເອົາໝາກຮັກອັນມີລົດຫວານມາຖວາຍ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ສະເຫວີຍໝາກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ. ນາຍພານຜູ້ນັ້ນ ມີຮ່າງກາຍອັນຖືກຕ້ອງດ້ວຍປີຕິອັນມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມຢູ່ສະເໝີ, ມີຈິດງົດເວັ້ນຈາກບາບກຳ, ມີອາຫານຄືຫົວມັນແລະໝາກໄມ້, ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເຮັດກາລະ ແລ້ວໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ.

66. So tattha dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca anekavidhasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha anabhirato gehaṃ pahāya satthu santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto attano kataphaladānakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parodhako tadā āsintiādimāha. Tattha yadā ahaṃ piyālaphalaṃ datvā cittaṃ pasādesiṃ, tadā ahaṃ parodhako āsinti sambandho. Parodhakoti parasattarodhako vihesako. ‘‘Pararodhako’’ti vattabbe pubbassa ra-kārassa lopaṃ katvā ‘‘parodhako’’ti vuttaṃ.

໖໖. ເຂົາ (ຜູ້ນັ້ນ) ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລະສະເຫວີຍສົມບັດອັນຫຼາກຫຼາຍໃນໝູ່ມະນຸດ ແລ້ວມາບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີໃນພຸດທຸບາດນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ ແຕ່ບໍ່ຍິນດີໃນການຄອງເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງລະເຮືອນ ອອກບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງກຳຄືການຖວາຍໝາກໄມ້ທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "parodhako tadā āsiṃ" (ໃນການນັ້ນ ເຮົາເປັນນາຍພານ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ໃນການໃດ ເຮົາໄດ້ຖວາຍໝາກປີຢາລະ ແລ້ວເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສ ໃນການນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນນາຍພານ. ຄຳວ່າ "parodhako" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກັກຂັງສັດອື່ນ, ຜູ້ບຽດບຽນສັດອື່ນ (ນາຍພານ). ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "pararodhako" ແຕ່ໄດ້ລຶບອັກສອນ "ຣະ" ຕົວໜ້າ ເສຍ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ "parodhako".

69. Paricāriṃ vināyakanti taṃ nibbānapāpakaṃ satthāraṃ, ‘‘bhante, imaṃ phalaṃ paribhuñjathā’’ti pavāriṃ nimantesiṃ ārādhesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໖໙. ຄຳວ່າ "paricāriṃ vināyakaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ປໍຣิຈານ (ບຳລຸງ) ພຣະສາດສະດາຜູ້ພາໄປສູ່ພຣະນິພານພຣະອົງນັ້ນ ໂດຍການອາຣາດທະນາ (ນິມົນ) ວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍຈົ່ງສະເຫວີຍໝາກໄມ້ນີ້ເຖີດ". ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Piyālaphaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປີຢາລະຜະລາທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

Cuddasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີສິບສີ່ ຈົບແລ້ວ.

15. Chattavaggo

໑໕. ສັດຕະວັກ (ວັກວ່າດ້ວຍຄັນຮົ່ມ)

1. Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອະຕິຊັດຕິຍະเຖຣະ

Parinibbute bhagavatītiādikaṃ āyasmato atichattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto dharamānassa bhagavato adiṭṭhattā parinibbutakāle ‘‘aho mama parihānī’’ti cintetvā ‘‘mama jātiṃ saphalaṃ karissāmī’’ti katasanniṭṭhāno chattādhichattaṃ kāretvā tassa bhagavato sarīradhātuṃ nihitadhātugabbhaṃ pūjesi. Aparabhāge pupphacchattaṃ kāretvā tameva dhātugabbhaṃ [Pg.154] pūjesi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Parinibbute bhagavati" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອະຕິຊັດຕິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນການຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເພາະບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃນເວລາທີ່ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ເມື່ອພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ໂອ້! ຄວາມເສື່ອມເສຍໄດ້ມີແກ່ເຮົາແລ້ວໜໍ" ແລ້ວຕັ້ງໃຈໝັ້ນວ່າ "ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ຊາດກຳເນີດຂອງເຮົາມີຜົນ" ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຄັນຮົ່ມຊ້ອນຄັນຮົ່ມ (ຊັດຊ້ອນຊັດ) ບູຊາພຣະສະຖູບທີ່ບັນຈຸພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ. ໃນການຕໍ່ມາ ກໍໄດ້ເຮັດຄັນຮົ່ມດອກໄມ້ບູຊາພຣະສະຖູບນັ້ນອີກ. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ແລ້ວມາບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີໃນພຸດທຸບາດນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ก້າແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງອອກບວດ ຮຽນເອົາກຳມະຖານ ພະຍາຍາມຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parinibbute bhagavatītiādimāha. Tattha chattātichattanti chādiyati saṃvariyati ātapādinti chattaṃ, chattassa atichattaṃ chattassa upari katachattaṃ chattātichattaṃ, chattassa uparūpari chattanti attho. Thūpamhi abhiropayinti thūpiyati rāsikarīyatīti thūpo, atha vā thūpati thirabhāvena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjamāno patiṭṭhātīti thūpo, tasmiṃ thūpamhi mayā kāritaṃ chattaṃ uparūpari ṭhapanavasena abhi visesena āropayiṃ pūjesinti attho.

໑. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Parinibbute bhagavati" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "chattātichattaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງໃດທີ່ໃຊ້ກຳບັງ ປ້ອງກັນແສງແດດເປັນຕົ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "chatta" (ຄັນຮົ່ມ). ຄັນຮົ່ມຊ້ອນຄັນຮົ່ມ (ຄັນຮົ່ມທີ່ເຮັດໄວ້ເທິງຄັນຮົ່ມ) ຊື່ວ່າ "chattātichatta" ໝາຍເຖິງ ຄັນຮົ່ມທີ່ຊ້ອນກັນຂຶ້ນໄປເປັນຊັ້ນໆ ເທິງຄັນຮົ່ມ. ຄຳວ່າ "thūpamhi abhiropayiṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງທີ່ເພິ່ນກໍ່ຂຶ້ນເປັນກອງ ຊື່ວ່າ "thūpa" (ພຣະສະຖູບ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິ່ງທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຈະເລີນງອກງາມໄພບູນດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງ ຊື່ວ່າ "thūpa". ເຮົາໄດ້ຍົກຂຶ້ນບູຊາເປັນພິເສດ ເຊິ່ງຄັນຮົ່ມທີ່ເຮົາເຮັດໄວ້ ໂດຍການຕັ້ງຊ້ອນກັນຂຶ້ນໄປເປັນຊັ້ນໆ ເທິງພຣະສະຖູບນັ້ນ.

2. Pupphacchadanaṃ katvānāti vikasitehi sugandhehi anekehi phupphehi chadanaṃ chattupari vitānaṃ katvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໒. ຄຳວ່າ "pupphacchadanaṃ katvāna" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ບູຊາໂດຍການເຮັດເພດານດອກໄມ້ກຳບັງໄວ້ເທິງຄັນຮົ່ມ ດ້ວຍດອກໄມ້ທັງຫຼາຍອັນເບັ່ງບານແລະມີກິ່ນຫອມຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຕ່າງກໍມີເນື້ອຄວາມອັນຈະແຈ້ງແລ້ວທັງນັ້ນ.

Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

การอธิบายอัปทานของพระอติชัตติยะเถระ จบแล้ว -> ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອະຕິຊັດຕິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

2. Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຖຳພາໂຣປະກະເຖຣະ

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato thambhāropakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto dhammadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto saddho pasanno parinibbute bhagavati tassa bhagavato dhātugabbhamāḷake thambhaṃ nikhanitvā dhajaṃ āropesi. Bahūni jātisumanapupphāni ganthitvā nisseṇiyā ārohitvā pūjesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhi" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຖຳພາໂຣປະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອันເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນການຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣะນາມວ່າ ທຳມະທັດສີ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າດັບຂັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ ໄດ້ຝັງເສົາແລະຍົກທຸງຂຶ້ນບູຊາ ທີ່ບໍລິເວນມົນທົນພຣະສະຖູບເຈດີທີ່ບັນຈຸພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກะທາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ. ແລະໄດ້ຮ້ອຍດອກມະລິຫຼວງ (ຊາດິສຸມະນະ) ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ແລ້ວປີນຂຶ້ນຂັ້ນໄດໄປບູຊາ.

5. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto daharakālato pabhuti pūjanīyo sāsane baddhasaddho pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto [Pg.155] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbute lokanāthamhīti sakalalokassa nāthe padhānabhūte paṭisaraṇe ca satthari khandhaparinibbānena nibbute nibbutadīpasikhā viya adassanaṃ gateti attho. Dhammadassīnarāsabheti catusaccadhammaṃ passatīti dhammadassī, atha vā satipaṭṭhānādike sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme dassanasīlo passanasīloti dhammadassī, narānaṃ āsabho pavaro uttamoti narāsabho, dhammadassī ca so narāsabho ceti dhammadassīnarāsabho, tasmiṃ dhammadassīnarāsabhe. Āropesiṃ dhajaṃ thambhanti cetiyamāḷake thambhaṃ nikhanitvā tattha dhajaṃ āropesiṃ bandhitvā ṭhapesinti attho.

໕. ເຂົາ (ຜູ້ນັ້ນ) ດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸ ແລ້ວເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ເປັນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກໆ ພົບ ແລ້ວມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນພຸດທຸບາດນີ້ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາຕັ້ງແຕ່ຍັງເຍົາໄວ ມີສັດທາໝັ້ນຄົງໃນພຣະສາດສະໜາ ຈຶ່ງອອກບວດ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນພ້ອມດ້ວຍປະຕิສຳພິທາທັງຫຼາຍ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhi" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "nibbute lokanāthamhi" ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອພຣະສາດສະດາຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງ ເປັນປະທານ ແລະເປັນທີ່ລະນຶກແຫ່ງໂລກທັງປວງ ໄດ້ດັບຂັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ ຄືເຖິງຄວາມບໍ່ປາກົດ (ດັບໄປ) ເໝືອນແປວໄຟແຫ່ງປະທີບທີ່ດັບໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ "dhammadassīnarāsabhe" ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະອົງໃດຍ່ອມເຫັນທຳຄືອະລິຍະສັດສີ່ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "dhammadassī" (ຜູ້ເຫັນທຳ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອົງໃດມີປົກກະຕິເຫັນ ມີປົກກະຕິຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງໂພທິປັກຂິຍະທຳ 37 ປະການ ມີສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "dhammadassī". ພຣະອົງໃດເປັນຜູ້ປະເສີດ ເປັນຜູ້ເລີດ ເປັນຜູ້ສູງສົ່ງກວ່າໝູ່ນະລຶ (ມະນຸດ) ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "narāsabha" (ຜູ້ນຶກອົງອາດກວ່າໝູ່ມະນຸດ). ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ເປັນທັງພຣະທຳມະທັດສີ ແລະເປັນທັງພຣະນະລາສະພະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "dhammadassīnarāsabha". ໃນພຣະທຳມະທັດສີເຈົ້ានັ້ນ. ຄຳວ່າ "āropesiṃ dhajaṃ thambhaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ຝັງເສົາໄວ້ທີ່ບໍລິເວນມົນທົນພຣະເຈດີ ແລ້ວຜູກມັດຍົກທຸງຂຶ້ນໄວ້ທີ່ເສົານັ້ນ.

6. Nisseṇiṃ māpayitvānāti nissāya taṃ iṇanti gacchanti ārohanti uparīti nisseṇi, taṃ nisseṇiṃ māpayitvā kāretvā bandhitvā thūpaseṭṭhaṃ samāruhinti sambandho. Jātipupphaṃ gahetvānāti jāyamānameva janānaṃ sundaraṃ manaṃ karotīti jātisumanaṃ, jātisumanameva pupphaṃ ‘‘jātisumanapuppha’’nti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā ‘‘jātipuppha’’nti vuttaṃ, taṃ jātisumanapupphaṃ gahetvā ganthitvā thūpamhi āropayiṃ, āropetvā pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໖. ຄຳວ່າ "nisseṇiṃ māpayitvāna" ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງໃດທີ່ຄົນອາໄສແລ້ວປີນຂຶ້ນໄປຂ້າງເທິງ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "nisseṇi" (ຂັ້ນໄດ). ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເຮົາໄດ້ເນລະມິດ (ເຮັດ) ຂັ້ນໄດນັ້ນຂຶ້ນ ແລ້ວຜູກມັດປີນຂຶ້ນສູ່ພຣະສະຖູບອັນປະເສີດ. ຄຳວ່າ "jātipupphaṃ gahetvāna" ມີອະທິບາຍວ່າ: ດອກໄມ້ໃດທີ່ພໍແຕ່ເບັ່ງບານຂຶ້ນມາ ກໍເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຜູ້ຄົນເບີກບານດີງາມ ດອກໄມ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "jātisumana" (ດອກມະລິຫຼວງ). ດອກມະລິຫຼວງນັ້ນເອງເປັນດອກໄມ້. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "jātisumanapuppha" ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ ຈຶ່ງໄດ້ລຶບຄຳວ່າ "sumana" ເສຍ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ "jātipuppha". ເຮົາໄດ້ຖືເອົາດອກມະລິຫຼວງນັ້ນມາຮ້ອຍ ແລ້ວຍົກຂຶ້ນບູຊາທີ່ພຣະສະຖູບ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຖຳພາໂຣປະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະເວທິກາຣະກະເຖຣະ

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato vedikārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā nibbute satthari pasanno tassa cetiye valayaṃ kāresi, sattahi ratanehi paripūretvā mahāpūjaṃ kāresi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto anekesu jātisatasahassesu pūjanīyo mahaddhano mahābhogo ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vibhavasampanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhi" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະເວທິກາຣະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທิການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນການຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປິຍະທັດສີ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ ເມື່ອພຣະສາດສະດາສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິພານແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຮົ້ວອ້ອມ (ເວທິກາ) ທີ່ພຣະເຈດີຂອງພຣະອົງ ໂດຍປະດັບປະດາດ້ວຍລັດຕະນະທັງເຈັດປະການ ແລ້ວເຮັດມະຫາບູຊา. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ເປັນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການບູຊາ ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍໃນແsnຊາດ ສະເຫວີຍສຸກທັງສອງປະການ ແລ້ວມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນພຸດທຸບາດນີ້ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ອອກບວດ ພະຍາຍາມຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

10. So [Pg.156] ekadivasaṃ attano pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Piyadassīnaruttameti piyaṃ somanassākāraṃ dassanaṃ yassa so piyadassī, ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāmaṇḍalehi sādhu mahājanappasādaṃ janayanākāradassanoti attho. Narānaṃ uttamoti naruttamo, piyadassī ca so naruttamo ceti piyadassīnaruttamo, tasmiṃ piyadassīnaruttame nibbute dhātugabbhamhi muttavediṃ ahaṃ akāsinti sambandho. Pupphādhāratthāya pariyosāne vedikāvalayaṃ akāsinti attho.

໑໐. ມື້ໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນ ກໍເກີດຄວາມໂսມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokanāthamhi" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳອະທິບາຍນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຄືກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ. ໃນຄຳວ່າ "piyadassīnaruttame" ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າພຣະອົງໃດ ມີພຣະຮູບໂສມອັນເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ໜ້າໂսມະນັດ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "piyadassī" (ຜູ້ມີພຣະຮູບໂສມອັນເປັນທີ່ຮັກ) ໝາຍເຖິງ ພຣະອົງຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນສົມສ່ວນ ປະກອບດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ, ອະນຸພະຍັນຊະນະ 80 ປະການ ແລະພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງອາການອັນຍັງຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃຫ້ເກີດແກ່ມະຫາຊົນຢ່າງດີ. ພຣະອົງໃດເປັນຜູ້ເລີດກວ່າໝູ່ມະນຸດ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "naruttama" (ຜູ້ເລີດກວ່າໝູ່ມະນຸດ). ພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ເປັນທັງພຣະປິຍະທັດສີ ແລະເປັນທັງພຣະນະລຸດຕະມະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "piyadassīnaruttama". ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ເມື່ອພຣະປິຍະທັດສີນະລຸດຕະມະພຣະອົງນັ້ນດັບຂັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ ເຮົາໄດ້ເຮັດຮົ້ວແກ້ວມຸກດາ (muttavedi) ທີ່ຫ້ອງພຣະບໍຣົມມະ사ຣີຣິກະທາດ. ຄຳວ່າ "pariyosāne vedikāvalayaṃ akāsi" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ເຮັດຮົ້ວອ້ອມຮອບໃນຕອນທ້າຍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການວາງດອກໄມ້ບູຊາ.

11. Maṇīhi parivāretvāti maṇati jotati pabhāsatīti maṇi, atha vā janānaṃ manaṃ pūrento somanassaṃ karonto ito gato pavattoti maṇi, jātiraṅgamaṇiveḷuriyamaṇiādīhi anekehi maṇīhi katavedikāvalayaṃ parivāretvā uttamaṃ mahāpūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໑. ຄຳວ່າ "maṇīhi parivāretvā" ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງໃດທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ສ່ອງແສງສະຫວ່າງ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "maṇi" (ແກ້ວມະນີ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິ່ງໃດທີ່ຍັງໃຈຂອງຜູ້ຄົນໃຫ້ເຕັມປ່ຽມ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂսມະນັດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "maṇi". ເຮົາໄດ້ເຮັດມະຫາບູຊาອັນປະເສີດ ໂດຍການເອົາແກ້ວມະນີທັງຫຼາຍມີແກ້ວປັດທະມະລາດ (ທັບທິມ) ແລະແກ້ວໄພທູນເປັນຕົ້ນ ອັນຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ ມາປະດັບອ້ອມຮອບຮົ້ວ (ເວທິກາ) ນັ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະເວທິກາຣະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

4. Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະປະຣິວາຣິຍะເຖຣະ

Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato saparivāriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo ahosi. Atha padumuttare bhagavati parinibbute mahājano tassa dhātuṃ nidahitvā mahantaṃ cetiyaṃ kāretvā pūjesi. Tasmiṃ kāle ayaṃ upāsako tassupari candanasārena cetiyagharaṃ karitvā mahāpūjaṃ akāsi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalaṃ katvā saddhāya sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະສະປະຣິວາຣິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນຫຼາຍໆ ພົບຊາດ ໃນການຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະດັບຂັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ ມະຫາຊົນໄດ້ອັນເຊີນພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດຂອງພຣະອົງໄປປະດິດສະຖານໄວ້ ແລ້ວສ້າງພຣະມະຫາສະຖູບເຈດີບູຊา. ໃນການນັ້ນ ອຸປາສົກຜູ້ນີ້ໄດ້ສ້າງເຮືອນເຈດີ (cetiyaghara) ດ້ວຍແກ່ນຈັນຫອມ ໄວ້ເທິງພຣະສະຖູບນັ້ນ ແລ້ວເຮັດມະຫາບູຊา. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ແລ້ວມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນພຸດທຸບາດນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ໄດ້ເຮັດກຸສົນກຳ ອອກບວດໃນພຣະສາດສະໜາດ້ວຍສັດທາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

15-8. So [Pg.157] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha omattanti lāmakabhāvaṃ nīcabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ vā na passāmi na jānāmi, na diṭṭhapubbo mayā nīcabhāvoti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໑໕-໘. ໃນການຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "omattaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາບໍ່ເຫັນ ບໍ່ຮູ້ ເຊິ່ງຄວາມເປັນຜູ້ຕ່ຳຊ້າ ຄວາມເປັນຜູ້ຕ່ຳຕ້ອຍ ຫຼືຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກຍາກເລີຍ ຄືຄວາມເປັນຜູ້ຕ່ຳຕ້ອຍ ເຮົາບໍ່ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນເລີຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະປະຣິວາຣິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

5. Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸມາປຸບຜິຍະເຖຣະ

Nibbute lokamahitetiādikaṃ āyasmato umāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto nibbutassa bhagavato cetiyamahe vattamāne indanīlamaṇivaṇṇaṃ umāpupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto dibbamānusasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave bahulaṃ nīlavaṇṇo jātisampanno vibhavasampanno ahosi. So imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokamahite" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອຸມາປຸບຜິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນການຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ ດຳລົງຊີວິດຢູ່ ເມື່ອມີງານສະຫຼອງບູຊາພຣະສະຖູບເຈດີຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າຜູ້ດັບຂັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ ເຂົາໄດ້ຖືເອົາດອກອຸມາ (ດອກອັງຊັນ ທີ່ມີສີຄືແກ້ວນິນ) ມາບູຊา. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດແລະມະນຸດສະສົມບັດ ໃນພົບຊາດທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ເຂົາມັກຈະມີຜິວພັນສີຂຽວເຂັ້ມ (ສີຄືແກ້ວນິນ) ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຕະກູນ ແລະສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ. ເຂົາມາບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີຕະກູນໜຶ່ງໃນພຸດທຸບາດນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ກ້າແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງອອກບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

21. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokamahitetiādi vuttaṃ. Tattha lokamahiteti lokehi mahito pūjitoti lokamahito, tasmiṃ lokamahite siddhatthamhi bhagavati parinibbuteti sambandho. Āhutīnaṃpaṭiggaheti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃpaṭiggaho, aluttakitantasamāso, tasmiṃ āhutīnaṃpaṭiggahe bhagavati parinibbuteti attho.

໒໑. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Nibbute lokamahite" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "lokamahite" ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະອົງໃດອັນຊາວໂລກບູຊาແລ້ວ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "lokamahita" (ຜູ້ອັນຊາວໂລກບູຊາແລ້ວ). ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ຜູ້ອັນຊາວໂລກບູຊາແລ້ວນັ້ນ ດັບຂันທະປໍຣິນιພານແລ້ວ. ຄຳວ່າ "āhutīnaṃpaṭiggahe" ມີອະທິບາຍວ່າ: ເຄື່ອງບູຊาສັກກາລະທັງຫຼາຍ ເພິ່ນຮຽກວ່າ "āhuti" (ອາຫຸຕິ). ພຣະອົງໃດຄວນເພື່ອຮັບເຄື່ອງບູຊาສັກກາລະເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງນັ້ນຊື່ວ່າ "āhutīnaṃpaṭiggaha" (ຜູ້ຮັບເຄື່ອງບູຊາ), ເປັນສະມາດທີ່ບໍ່ລຶບວິບັດ (aluttasamāsa) ປະກອບດ້ວຍກິດປັດໄຈ. ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພាកເຈົ້າຜູ້ຄວນຮັບເຄື່ອງບູຊາພຣະອົງນັ້ນ ດັບခັນທະປໍຣິນιພານແລ້ວ.

22. Umāpupphanti uddhamuddhaṃ nīlapabhaṃ muñcamānaṃ pupphati vikasatīti umāpupphaṃ, taṃ umāpupphaṃ gahetvā cetiye pūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໒໒. ຄຳວ່າ "umāpupphaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ດອກໄມ້ໃດທີ່ເບັ່ງບານໂດຍເປັ່ງລັງສີສີຂຽວເຂັ້ມ (ສີຄືແກ້ວນິນ) ຂຶ້ນໄປຂ້າງເທິງ ດອກໄມ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "umāpuppha" (ດອກອຸມາ ຫຼື ດອກອັງຊັນ). ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ຖືເອົາດອກອຸມານັ້ນມາເຮັດການບູຊາທີ່ພຣະສະຖູບເຈດີ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸມາປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

6. Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອະນຸເລປະທາຍະກະເຖຣະ

Anomadassīmuninotiādikaṃ [Pg.158] āyasmato anulepadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo tassa bhagavato bodhirukkhassa vedikāvalayaṃ kāretvā sudhākammañca kāretvā vālukasantharaṇaṃ daddaḷhamānaṃ rajatavimānamiva kāresi. So tena puññena sukhappatto uppannuppannabhave rajatavimānarajatageharajatapāsādesu sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā vipassanamanuyutto nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອໂნມທັສສີມຸນິໂນ' (Anomadassīmunino) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອະນຸເລປະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣะເຖຣະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພພານในພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອໂნມທັສສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ ໄດ້ໃຫ້ເຮັດປອກຮັດຮອບແທ່ນໂພທິ໌ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ແລະໄດ້ໃຫ້ເຮັດການทາປູນຂາວ ທັງເຮັດການລາດຊາຍໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມປະດຸດວິມານເງິນ. ພຣະເຖຣະນັ້ນເຖິງຄວາມສຸກດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເສີຍສຸກໃນວິມານເງິນ ເຮືອນເງິນ ແລະປຣາສາດເງິນ ໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວບັງເກີດເລົ່າ ໃນພຸດທຸບປາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ຈຶ່ງໄດ້ບວດແລະບຳເພັນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

26. So aparabhāge ‘‘kiṃ nu kho kusalaṃ katvā mayā ayaṃ viseso adhigato’’ti pubbenivāsānussatiñāṇena paṭipāṭiyā anussaritvā pubbe katakusalaṃ jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassīmuninotiādimāha. Tattha anomaṃ alāmakaṃ dassanaṃ dassanīyaṃ sarīraṃ yassa so anomadassī, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāsamujjalavirājitasarīrattā sundaradassanoti attho. Sudhāya piṇḍaṃ datvānāti bodhighare vedikāvalayaṃ kāretvā sakale bodhighare sudhālepanaṃ katvāti attho. Pāṇikammaṃ akāsahanti sārakaṭṭhena phalakapāṇiyo katvā tāhi pāṇīhi maṭṭhakammaṃ akāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໒໖. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນດຳຣິວ່າ 'ເຮົາໄດ້ເຮັດກຸສົນຫຍັງໄວ້ໜໍ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດນີ້' ຈຶ່ງລະນຶກຕາມລຳດັບດ້ວຍປຸບເພນິວາສານຸສສະຕິຍານ ເມື່ອຮູ້ກຸສົນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອໂນມທັສສີມຸນິໂນ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອໂນມທັສສີ' (Anomadassī) ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນງົດງາມ ບໍ່ຊົ່ວຊ້າ ຄວນແກ່ການທັດສະນາ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມດ້ວຍມะຫາປຸຣິສະລັກສະນະ ໓໒ ປະການ, ອະນຸພະຍັນຊະນະ ໘໐ ປະການ ແລະພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມີທັດສະນະອັນງົດງາມ. ຄຳວ່າ 'ສຸທາຍ ປິຓ຺ທໍ ທຕ຺ວាន' (Sudhāya piṇḍaṃ datvāna) ອະທິບາຍວ່າ ໃຫ້ເຮັດປອກຮັດຮອບແທ່ນໂພທິ໌ໃນເຮືອນໂພທິ໌ ແລ້ວເຮັດການທາປູນຂາວໃນເຮືອນໂພທິ໌ທັງໝົດ. ຄຳວ່າ 'ปາຓິກມ຺ມໍ ອກາສຫໍ' (Pāṇikammaṃ akāsahaṃ) ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ເຮັດມືໄມ້ດ້ວຍໄມ້ແກ່ນ ແລ້ວເຮັດການຂັດເງົາໃຫ້ລຽບນຽນດ້ວຍມືໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອະນຸເລປະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະມັກຄະທายະກະເຖຣະ

Uttaritvāna nadikantiādikaṃ āyasmato maggadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle lokasammate kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ bhagavantaṃ ekaṃ nadiṃ uttaritvā vanantaraṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso ‘‘idāni mayā bhagavato maggaṃ samaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kudālañca piṭakañca [Pg.159] ādāya bhagavato gamanamaggaṃ samaṃ katvā vālukaṃ okiritvā bhagavato pāde vanditvā, ‘‘bhante, iminā maggālaṅkārakaraṇena nibbattanibbattaṭṭhāne pūjanīyo bhaveyyaṃ, nibbānañca pāpuṇeyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā ‘‘yathādhippāyaṃ samijjhatū’’ti anumodanaṃ vatvā pakkāmi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອຸດຕະຣิຕວານະ ນະທິກັງ' (Uttaritvāna nadikaṃ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະມັກຄະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະមីໄວ້ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນລຸພຣະນິພພານໃນຫຼາຍພົບຫຼາຍຊາດ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ໂລກສົມມຸດວ່າປະເສີດ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ຄອງເຮືອນຢູ່ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດຂ້າມແມ່ນ້ຳສາຍໜຶ່ງແລ້ວສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ປ່າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງດຳຣິວ່າ 'ໃນກາລບັດນີ້ ເຮົາຄວນເຮັດທາງສະເດັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃຫ້ຮາບພຽງ' ຈຶ່ງຖືເອົາຈົກແລະກະບຸງ ເຮັດທາງສະເດັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃຫ້ຮາບພຽງ ແລ້ວລາດຊາຍ ລົງກາບໄຫວ້ພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ດ້ວຍການແຕ່ງແປງຫົນທາງບູຊານີ້ ຂໍໃຫ້ຂ້າພຣະອົງເປັນຜູ້ຄວນແກ່การບູຊາໃນສະຖານທີ່ທີ່ບັງເກີດແລ້ວບັງເກີດເລົ່າ ແລະຂໍໃຫ້ເຖິງພຣະນິພພານດ້ວຍເຖີດ'. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງອະນຸໂມທະນາວ່າ 'ຂໍຄວາມປາດຖະໜາຈົ່ງສຳເລັດຕາມຄວາມປະສົງເຖີດ' ແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ.

32-3. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde pākaṭe ekasmiṃ kule nibbatto satthari pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento uttaritvāna nadikantiādimāha. Tattha nadati saddaṃ karoti gacchatīti nadī, nadīyeva nadikā, taṃ nadikaṃ uttaritvā atikkamitvāti attho. Kudālapiṭakamādāyāti ku vuccati pathavī, taṃ vidālane padālane chindane alanti kudālaṃ, piṭakaṃ vuccati paṃsuvālikādivāhakaṃ, tālapaṇṇavettalatādīhi katabhājanaṃ, kudālañca piṭakañca kudālapiṭakaṃ, taṃ ādāya gahetvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໓໒-໓. ພຣະເຖຣະນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເປັນຜູ້ອັນຊົນທັງຫຼາຍບູຊາແລ້ວໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ. ແຕ່ໃນພຸດທຸບປາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງຕະກູນໜຶ່ງ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ຈຶ່ງໄດ້ບວດແລະຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ຮູ້ແຈ້ງກຳໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນດ້ວຍຕົນເອງ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອຸດຕະຣິຕວານະ ນະທິກັງ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ນະທີ' (nadī) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ສົ່ງສຽງດັງ ຫຼືໄຫຼໄປ, ແມ່ນ້ຳນັ້ນເອງຊື່ວ່າ 'ນະທິກາ' (nadikā), ຄຳວ່າ 'ຕໍ ນະທິກັງ ອຸດຕະຣິຕວາ' ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າມແມ່ນ້ຳນັ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'ກຸດາລະປິຕະກັງ ອາທາຍະ' (kudālapiṭakamādāya) ມີອະທິບາຍວ່າ ແຜ່ນດິນ ເອີ້ນວ່າ 'ກຸ' (ku), ເຄື່ອງມືທີ່ສາມາດຂຸດ ເຈາະ ຫຼືຕັດແຜ່ນດິນນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ກຸດາລະ' (kudāla - ຈົກ), ພາຊະນະທີ່ໃຊ້ຂົນດິນແລະຊາຍເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ປິຕະກະ' (piṭaka - ກະບຸງ) ຄືພາຊະນະທີ່ເຮັດດ້ວຍໃບຕານ, ຫວາຍ ຫຼືເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ຈົກແລະກະບຸງ ເອີ້ນວ່າ 'ກຸດາລະປິຕະກະ', ຄຳວ່າ 'ຕໍ ອາທາຍະ' ອະທິບາຍວ່າ ຖືເອົາຈົກແລະກະບຸງນັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະມັກຄະທายະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຜະລັກກະທายະກະເຖຣະ

Yānakāro pure āsintiādikaṃ āyasmato phalakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññasambhāro siddhatthassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto ratanattaye pasanno candanena ālambanaphalakaṃ katvā bhagavato adāsi. Bhagavā tassānumodanaṃ akāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຍານະກາໂຣ ປຸເຣ ອາສິງ' (Yānakāro pure āsiṃ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານของພຣະຜະລັກກະທายະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະមីໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນສົມພານໄວ້ໃນຫຼາຍອັດຕະພາບ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖะ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງໄມ້ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ເຮັດແຜ່ນກະດານພິງດ້ວຍໄມ້ຈັນ ແລ້ວຖວາຍແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງເຮັດການອະນຸໂມທະນາແກ່ເຂົາ.

37. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha kāle cittasukhapīṇito ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātappasādo pabbajitvā vāyamanto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento [Pg.160] yānakāro pure āsintiādimāha. Tattha yānakāroti yanti etena icchiticchitaṭṭhānanti yānaṃ, taṃ karotīti yānakāro, pure buddhadassanasamaye ahaṃ yānakāro āsiṃ ahosinti attho. Candanaṃ phalakaṃ katvāti candati pariḷāhaṃ vūpasametīti candanaṃ. Atha vā candanti sugandhavāsanatthaṃ sarīraṃ vilimpanti etenāti candanaṃ, taṃ ālambanaphalakaṃ katvā. Lokabandhunoti sakalalokassa bandhu ñātibhūtoti lokabandhu, tassa lokabandhuno satthussa adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໓໗. ພຣະເຖຣະນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເປັນຜູ້ອີ່ມເອີບດ້ວຍຄວາມສຸກກາຍສະບາຍໃຈໃນທຸກກາລ ເສີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບປາດກาລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສະນາຂອງພຣະສາດສະດา ກໍເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ບວດແລະພະຍາຍາມຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ ລະນຶກເຖິງກຳໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຍານະກາໂຣ ປຸເຣ ອາສິງ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຍານະກາໂຣ' (yānakāro) ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມໄປສູ່ສະຖານທີ່ທີ່ຕົນປາດຖະໜາດ້ວຍສິ່ງນີ້ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຍານ' (yāna), ຜູ້ເຮັດຍານນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຍານະກາຣະ' (yānakāro - ຊ່າງເຮັດຍານ), ຄຳວ່າ 'ปຸເຣ' (pure) ອະທິບາຍວ່າ ໃນກາລກ່ອນ ຄືในສະໄໝທີ່ໄດ້ເຫັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຊ່າງເຮັດຍານ. ຄຳວ່າ 'ຈັນທະນັງ ຜະລັກກັງ ກັດວາ' (candanaṃ phalakaṃ katvā) ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເຢັນສະບາຍ ດັບຄວາມຮ້ອນຮົນ ເອີ້ນວ່າ 'ຈັນທະນະ' (candana - ໄມ້ຈັນ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມທາ ຄືທາຜິວກາຍດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເພື່ອໃຫ້ມີກິ່ນຫອມອົບອວນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຈັນທະນະ', ໄດ້ເຮັດແຜ່ນກະດານພິງດ້ວຍໄມ້ຈັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໂລກະບັນທຸໂນ' (lokabandhuno) ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງຜູ້ເປັນມິດ ເປັນຍາດຂອງໂລກທັງປວງ ຊື່ວ່າ 'ໂລກະບັນທຸ' (lokabandhu), ໄດ້ຖວາຍແດ່ພຣະສາດສະດาຜູ້ເປັນໂລກະບັນທຸນັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຜະລັກກະທายະກະเຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະວະຕັງສະກິຍະເຖຣະ

Sumedho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato vaṭaṃsakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunindesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā mahāvane vihāsi. Tasmiṃ samaye sumedho bhagavā vivekakāmatāya taṃ vanaṃ sampāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vikasitaṃ saḷalapupphaṃ gahetvā vaṭaṃsakākārena ganthetvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule jāto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສຸເມໂທ ນາມະ ນາເມນະ' (Sumedho nāma nāmena) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະວະຕັງສະກິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະមីໄວ້ໃນພຣະມຸນິນທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວ ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງລະຖິ້ມເຮືອນ ອອກບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າໃຫຍ່. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ຊົງປາດຖະໜາຄວາມວິເວກ ຈຶ່ງສະເດັດເຖິງປ່ານັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ດາບົດນັ້ນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງຖືເອົາດອກສົນ (saḷalapuppha) ທີ່ເບັ່ງບານ ມາຮ້ອຍກອງເປັນລັກສະນະມຸງກຸດດອກໄມ້ (vaṭaṃsaka) ວາງໄວ້ແທບພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວບູຊາ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງເຮັດການອະນຸໂມທະນາເພື່ອຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດຂອງເຂົາ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວะດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເສີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບປາດກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມັ່ງຄັ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

43. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma nāmenātiādi vuttaṃ. Vivekamanubrūhantoti janākiṇṇataṃ pahāya janavivekaṃ cittavivekañca anubrūhanto vaḍḍhento bahulīkaronto mahāvanaṃ ajjhogāhi pāvisīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໔໓. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນລະນຶກເຖິງກຳໃນປາງກ່ອນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສຸເມໂທ ນາມະ ນາເມນະ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວິເວກະມະນຸພຣູຫັນໂຕ' (vivekamanubrūhanto) ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົງລະຄວາມຄຸກຄີດ້ວຍໝູ່ຄະນະ ຊົງບຳເພັນ ຄືຊົງຈະເລີນ ຊົງເຮັດໃຫ້ຫຼາຍເຊິ່ງກາຍະວິເວກແລະຈິດຕະວິເວກ ສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ປ່າໃຫຍ່. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະວະຕັງສະກິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. การอธิบายอปทานของพระบัลลังกทายกเถระ

Sumedhassa [Pg.161] bhagavatotiādikaṃ āyasmato pallaṅkadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo sumedhassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya mahābhogasampanno satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā tassa satthuno sattaratanamayaṃ pallaṅkaṃ kāretvā mahantaṃ pūjaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. So anukkamena imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katapuññanāmena pallaṅkadāyakattheroti pākaṭo ahosi. Heṭṭhā viya uparipi pubbe katapuññanāmena therānaṃ nāmāni evameva veditabbāni.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສຸເມທັດສະ ພະຄະວະໂຕ' (Sumedhassa bhagavato) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະປັນລັງກະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣะຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະមីໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນລຸພຣະນິພພານໃນຫຼາຍພົບຫຼາຍຊາດ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍໂພຄະຫຼາຍ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດา ໄດ້ຟັງພຣะທັມ ແລ້ວໃຫ້ເຮັດບັນລັງອັນເຮັດດ້ວຍຣັດຕະນະ ໗ ປະການ ຖວາຍແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ເຮັດການບູຊາຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເປັນຜູ້ອັນຊົນທັງຫຼາຍບູຊາແລ້ວໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ. ເຂົາບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມັ່ງຄັ່ງຕະກູນໜຶ່ງໂດຍລຳດັບໃນພຸດທຸບປາດກາລນີ້ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສະນາຂອງພຣະສາດສະດา ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ປາກົດຊື່ວ່າ 'ພຣະປັນລັງກະທາຍະກະເຖຣະ' ຕາມຊື່ແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ. ຊື່ຂອງພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຕາມຊື່ແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ແມ້ໃນພາຍຫຼັງ ກໍພຶງຊາບໂດຍທຳນອງດຽວກັນນີ້ ເໝືອນໃນຫົນຫຼັງ.

47. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedhassa bhagavatotiādimāha. Pallaṅko hi mayā dinnoti pallaṅkaṃ ūrubaddhāsanaṃ katvā yattha upavīsanti nisīdanti, so pallaṅkoti vuccati, so pallaṅko sattaratanamayo mayā dinno pūjitoti attho. Sauttarasapacchadoti saha uttaracchadena saha pacchadena sauttarasapacchado, uparivitānaṃ bandhitvā āsanaṃ uttamavatthehi acchādetvāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໔໗. ວັນໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະນັ້ນລະນຶກເຖິງກຳໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສຸເມທັດສະ ພະຄະວະໂຕ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປັນລັງໂກ ຫิ ມະຍາ ທິນໂນ' (Pallaṅko hi mayā dinno) ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມນັ່ງຂັດສະໝາດ ຄືນັ່ງຄູ້ເຂົ່າເຂົ້າຫາກັນໃນບ່ອນໃດ ບ່ອນນັ້ນເອີ້ນວ່າ 'ປັນລັງ' (pallaṅka), ປັນລັງອັນເຮັດດ້ວຍຣັດຕະນະ ໗ ປະການນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍແລ້ວ ຄືໄດ້ບູຊາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ສະອຸດຕະຣະສະປັດຈະໂທ' (sauttarasapacchado) ໄດ້ແກ່ ພ້ອມດ້ວຍເພດານເບື້ອງເທິງ ແລະພ້ອມດ້ວຍຜ້າປູລາດ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູກເພດານໄວ້ເບື້ອງເທິງ ແລ້ວມຸງລາດອາສະນະດ້ວຍຜ້າອັນປະເສີດ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ປາກົດຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປັນລັງກະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Pannarasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ ໑໕ ຈົບບໍລິບູນ.

16. Bandhujīvakavaggo

໑໖. ພັນທຸຊີວະກະວັກ

1. Bandhujīvakattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພັນທຸຊີວະກະເຖຣະ

Candaṃva vimalaṃ suddhantiādikaṃ āyasmato bandhujīvakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto [Pg.162] viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto sikhissa bhagavato rūpakāyasampattiṃ disvā pasannamānaso bandhujīvakapupphāni gahetvā bhagavato pādamūle pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādavaḍḍhanatthāya anumodanamakāsi. So yāvatāyutaṃ ṭhatvā teneva puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle gahapatikule nibbatto rūpaggayasaggappatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto gehaṃ pahāya pabbajito arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຈັນທັງວະ ວິມະລັງ ສຸດທັງ' (Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ) ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະພັນທຸຊີວະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາລະមីໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວ ຄອງເຮືອນຢູ່ ໄດ້ເຫັນຄວາມສົມບູນແຫ່ງພຣະຣູບກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງຖືເອົາດອກພັນທຸຊີວະກະ (ດອກລັງຄັດ ຫຼື ດອກຊະບາແດງ) ບູຊາແທບພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າໄດ້ຊົງເຮັດການອະນຸໂມທະນາเพื่อຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຈິດຂອງເຂົາ. ເຂົາຢູ່ຈົນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ແລ້ວບັງເກີດໃນເທວະໂລກດ້ວຍບຸນນັ້ນເອງ ເສີຍສົມບັດໃນກາມາວະຈະຣະສະຫວັນ ໖ ຊັ້ນ ແລະເສີຍສົມບັດເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນກາລທີ່ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຂອງພວກເຮົາພຣະອົງນີ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ເປັນຜູ້ເຖິງຄວາມເລີດດ້ວຍຣູບແລະຍົດ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສະນາຂອງພຣະສາດສະດา ກໍເກີດສັດທາ ລະຖິ້ມເຮືອນ ອອກບວດແລ້ວ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ.

1. So pubbenivāsañāṇena pubbe katakusalakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candaṃva vimalaṃ suddhantiādimāha. Tattha candaṃva vimalaṃ suddhanti abbhā, mahikā, dhumo, rajo, rāhūti imehi upakkilesamalehi vimuttaṃ candaṃ iva diyaḍḍhasahassupakkilesamalānaṃ pahīnattā vimalaṃ nikkilesattā suddhaṃ pasannaṃ sikhiṃ sambuddhanti sambandho. Kilesakaddamānaṃ abhāvena anāvilaṃ. Nandībhavasaṅkhātāya balavasnehāya parisamantato khīṇattā nandībhavaparikkhīṇaṃ. Tiṇṇaṃ loketi lokattayato tiṇṇaṃ uttiṇṇaṃ atikkantaṃ. Visattikanti visattikaṃ vuccati taṇhā, nittaṇhanti attho.

໑. ພຣະເຖຣະນັ້ນລະນຶກເຖິງກຸສົນກຳທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນດ້ວຍປຸບເພນິວາສານຸສສະຕິຍານ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຈັນທັງວະ ວິມະລັງ ສຸດທັງ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຈັນທັງວະ ວິມະລັງ ສຸດທັງ' ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ຜູ້ເຫຼື້ອມໃສ ບໍລິສຸດ ປາສະຈາກກິເລດ ປະດຸດດັ່ງພຣະຈັນທີ່ພົ້ນແລ້ວຈາກອຸປະກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງເຫຼົ່ານີ້ ຄື ເມກ, ໝອກ, ຄວັນ, ລະອອງ ແລະຣາຫູ, ເປັນຜູ້ປາສະຈາກມົນທິນເພາະລະອຸປະກິເລສມົນທິນພັນຫ້າຮ້ອຍໄດ້ແລ້ວ, ເປັນຜູ້ບໍລິສຸດເພາະບໍ່ມີກິເລດ. ຄຳວ່າ 'ອະນາວິລັງ' (anāvilaṃ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຂຸ່ນມົວ ເພາະບໍ່ມີຕົມຄືກິເລດ. ຄຳວ່າ 'ນັນທີພະວະປະຣິກຂີນັງ' (nandībhavaparikkhīṇaṃ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນພົບສິ້ນຮອບແລ້ວ ເພາະຄວາມຮັກອັນແຮງກ້າທີ່ເອີ້ນວ່ານັນທິແລະພົບນັ້ນ ສິ້ນໄປໂດຍຮອບແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ຕິນນັງ ໂລເກ' (tiṇṇaṃ loke) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂ້າມແລ້ວ ຄືຂ້າມພົ້ນ ລ່ວງພົ້ນຈາກໂລກທັງສາມແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ວິສັດຕິກັງ' (visattikaṃ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫາ ເອີ້ນວ່າ ວິສັດຕິກາ, (ບົດວ່າ ວິສັດຕິກັງ ໃນທີ່ນີ້) ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ບໍ່ມີຕັນຫາ.

2. Nibbāpayantaṃ janatanti dhammavassaṃ vassanto janataṃ janasamūhaṃ kilesapariḷāhābhāvena nibbāpayantaṃ vūpasamentaṃ. Sayaṃ saṃsārato tiṇṇaṃ, sabbasatte saṃsārato tārayantaṃ atikkamentaṃ catunnaṃ saccānaṃ munanato jānanato muniṃ sikhiṃ sambuddhanti sambandho. Vanasmiṃ jhāyamānanti ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇūpanijjhānehi jhāyantaṃ cintentaṃ cittena bhāventaṃ vanamajjheti attho. Ekaggaṃ ekaggacittaṃ susamāhitaṃ suṭṭhu ārammaṇe āhitaṃ ṭhapitacittaṃ sikhiṃ muniṃ disvāti sambandho.

໒. ຄຳວ່າ Nibbāpayantaṃ janataṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງຜູ້ຊົງຕົກຮຳຝົນຄືພຣະທຳ ຍັງປະຊາຊົນຄືໝູ່ຊົນໃຫ້ດັບສະໜິດ ຄືໃຫ້ສະຫງົບລະງັບ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດ. ພຣະອົງເອງຊົງຂ້າມພົ້ນແລ້ວຈາກສັງສາຣະວັດ ຊົງຍັງສັດທັງປວງໃຫ້ຂ້າມພົ້ນ ຄືໃຫ້ລ່ວງພົ້ນຈາກສັງສາຣະວັດ, ຊົງຊື່ວ່າ ພຣະມຸນີ ເພາະຊົງຮູ້ທັມ ຄືພຣະອະລິຍະສັດຈະທັງສີ່, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງບົດບາດມີດັ່ງນີ້ວ່າ ກັບພຣະສິຂີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ Vanasmiṃ jhāyamānaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົງເພັ່ງຢູ່ດ້ວຍອາຣັມມະນູປະນິດຊານ ແລະລັກຂະນູປະນິດຊານ ຊົງຄິດຄຳນຶງ ຊົງຈະເລີນດ້ວຍພຣະໄທ ໃນທ່າມກາງປ່າ. ຄຳວ່າ Ekaggaṃ ຄືມີພຣະໄທຕັ້ງໝັ້ນແນ່ວແນ່. ຄຳວ່າ susamāhitaṃ ຄືມີພຣະໄທຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວໃນອາລົມ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງບົດບາດມີດັ່ງນີ້ວ່າ ເພາະໄດ້ເຫັນພຣະສິຂີມຸນີ.

3. Bandhujīvakapupphānīti bandhūnaṃ ñātīnaṃ jīvakaṃ jīvitanissayaṃ hadayamaṃsalohitaṃ bandhujīvakaṃ hadayamaṃsalohitasamānavaṇṇaṃ pupphaṃ bandhujīvakapupphaṃ gahetvā sikhino lokabandhuno pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໓. ຄຳວ່າ Bandhujīvakapupphāni ມີອະທິບາຍວ່າ ຖືເອົາດອກພັນທຸຊີວົກ (ດອກຊະບາ) ອันມີສີສະເໝີດ້ວຍເນື້ອຫົວໃຈແລະໂລຫິດໃນຫົວໃຈ ອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຊີວິດຂອງຍາດຕິພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍ ແລ້ວບູຊາແກ່ພຣະສິຂີພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນຍາດຂອງໂລກ. ບົດທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ.

Bandhujīvakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະພັນທຸຊີວະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Tambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕັມພະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Parakammāyane [Pg.163] yuttotiādikaṃ āyasmato tambapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle kenaci pure katena akusalakammena duggatakule nibbatto vuddhippatto paresaṃ kammaṃ katvā bhatiyā jīvikaṃ kappesi. So evaṃ dukkhena vasanto paresaṃ aparādhaṃ katvā maraṇabhayena palāyitvā vanaṃ pāvisi. Tattha gataṭṭhāne pāṭalibodhiṃ disvā vanditvā sammajjitvā ekasmiṃ rukkhe tambavaṇṇaṃ pupphaṃ disvā taṃ sabbaṃ kaṇṇike ocinitvā bodhipūjaṃ akāsi. Tattha cittaṃ pasādetvā vanditvā pallaṅkamābhujitvā nisīdi. Tasmiṃ khaṇe te manussā padānupadikaṃ anubandhitvā tattha agamaṃsu. So te disvā bodhiṃ āvajjentova palāyitvā bhayānake gīriduggapapāte patitvā mari.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Parakammāyane yutto ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຕັມພະປຸບຜິຍະإຖຣະ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ແຕ່ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປິຍະທັດສີ ເພາະອະກຸສົນກຳບາງຢ່າງທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນຍາກຈົນ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ຮັບຈ້າງເຮັດວຽກຂອງຄົນອື່ນເພື່ອລ້ຽງຊີວິດ. ເມື່ອລາວອາໄສຢູ່ດ້ວຍຄວາມລຳບາກຢ່າງນັ້ນ ໄດ້ກະທຳຄວາມຜິດ ຕໍ່ຄົນອື່ນ ແລ້ວຢ້ານກົວຕໍ່ໄພຄືຄວາມຕາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຫຼົບໜີເຂົ້າໄປໃນປ່າ. ໃນປ່ານັ້ນ ຢູ່ບ່ອນທີ່ລາວໄປເຖິງ ໄດ້ເຫັນຕົ້ນໄມ້ໂພທິຄືຕົ້ນແຄຝອຍ ຈຶ່ງໄດ້ໄຫວ້ແລະປັດກວາດ ແລ້ວເຫັນດອກໄມ້ມີສີແດງເຂັ້ມ ຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນໜຶ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ເກັບເົາດອກໄມ້ທັງໝົດນັ້ນຈາກຂົ້ວມາເຮັດການບູຊາພຣະໂພທິ. ລາວໄດ້ເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນການບູຊານັ້ນ ໄຫວ້ແລ້ວ ກໍນັ່ງຂັດສະໝາດຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພວກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ໄລ່ຕາມຮອຍຕີນມາຈົນເຖິງບ່ອນນັ້ນ. ລາວເຫັນຄົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຂະນະທີ່ກຳລັງລະນຶກເຖິງພຣະໂພທິຢູ່ນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ແລ່ນໜີ ແລ້ວຕົກເຫວພູອັນໜ້າຢ້ານກົວຈົນເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ.

7. So bodhipūjāya anussaritattā teneva pītisomanassena tāvatiṃsādīsu upapanno cha kāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule nibbatto vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parakammāyane yuttotiādimāha. Tattha paresaṃ kammāni parakammāni, parakammānaṃ āyane karaṇe vāhane dhāraṇe yutto yojito ahosinti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໗. ເພາະຄວາມລະນຶກເຖິງການບູຊາພຣະໂພທິ ນັ້ນ ລາວຈຶ່ງໄດ້ໄປເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມອີ່ມໃຈແລະໂສມະນັດນັ້ນເອງ ໄດ້ສະεຫວີຍສົມບັດໃນກາມາວະຈອນສະຫວັນທັງຫົກຊັ້ນ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພຣະຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ parakammāyane yutto ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ວຽກງານຂອງຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ ພາຣະກຳ, ຄຳວ່າ parakammānaṃ āyane ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຖືກຂ້າງວານ ຄືຖືກໃຊ້ສອຍ ໃນການເຮັດ, ການຂົນສົ່ງ ຫຼືການແບກຫາມວຽກງານຂອງຄົນອື່ນ. ບົດທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Tambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Limiting the translation of the Apadana of Ven. Tambapupphiya to completion: ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕັມພະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

3. Vīthisammajjakattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະວີທິສັມມັດຊະກະເຖຣະ

Udentaṃ sataraṃsiṃ vātiādikaṃ āyasmato vīthisammajjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu jātisatesu katapuññasañcayo sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto nagaravāsīhi saddhiṃ vīthiṃ sajjetvā nīyamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vīthiṃ samaṃ katvā dhajaṃ tattha ussāpesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Udentaṃ sataraṃsiṃ vā ເປັນອະປະທານຂອງພຣະວີທິສັມມັດຊະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍໄວ້ໃນຫຼາຍຮ້ອຍຊາດ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນຄະລຶຫັດ ເມື່ອຄອງເຮືອນຢູ່ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ທີ່ຊາວເມືອງທັງຫຼາຍນິມົນສະເດັດມາ ໂດຍໄດ້ຕົກແຕ່ງຫົນທາງໄວ້, ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຫົນທາງໃຫ້ຮາບພຽງສະເໝີກັນ ແລ້ວໄດ້ປັກທຸງໄວ體ໃນຫົນທາງນັ້ນ.

15. So [Pg.164] teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho bahumānahadayo pabbajitvā laddhūpasampado nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ anussaranto paccakkhato jānitvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento udentaṃ sataraṃsiṃ vātiādimāha. Tattha udentaṃ uggacchantaṃ sataraṃsiṃ satapabhaṃ. Sataraṃsīti desanāsīsamattaṃ, anekasatasahassapabhaṃ sūriyaṃ ivāti attho. Pītaraṃsiṃva bhāṇumanti pītaraṃsiṃ saṃkucitapabhaṃ bhāṇumaṃ pabhāvantaṃ candamaṇḍalaṃ iva sambuddhaṃ disvāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໕. ເພາະບຸນນັ້ນ ລາວຈຶ່ງໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ມີໃຈນອບນ້ອມຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ບວດແລະໄດ້ອຸປະສົມບົດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ຮູ້ແຈ້ງປະຈັກແກ່ຕາ ຈຶ່ງປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ແລ້ວກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ udentaṃ sataraṃsiṃ vā ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ udentaṃ ຄືກຳລັງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ sataraṃsiṃ ຄືມີລັງສີຮ້ອຍໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ sataraṃsī ນີ້ ເປັນພຽງຫົວຂໍ້ແຫ່ງເທດສະໜາ ມີອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນພຣະອາທິດທີ່ມີລັງສີຫຼາຍແສນ. ຄຳວ່າ pītaraṃsiṃva bhāṇumaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ເຫັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປຽບເໝືອນດວງຈັນ ທີ່ມີລັງສີສີເຫຼືອງທອງອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ. ບົດທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ.

Vīthisammajjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະວີທິສັມມັດຊະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

4. Kakkārupupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກັກກາຣຸປຸບຜະປູຊະກະເຖຣະ

Devaputto ahaṃ santotiādikaṃ āyasmato kakkārupupphapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave katapuññasañcayo sikhissa bhagavato kāle bhummaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto sikhiṃ sammāsambuddhaṃ disvā dibbakakkārupupphaṃ gahetvā pūjesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Devaputto ahaṃ santo ເປັນອະປະທານຂອງພຣະກັກກາຣຸປຸບຜະປູຊະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍໄວ້ໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ເກີດເປັນພູມມະເທວະດາ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະສິຂີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເົາດອກກັກກາຣຸອັນເປັນທິບມາບູຊາ.

21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ekatiṃsakappabbhantare ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento devaputto ahaṃ santotiādimāha. Tattha dibbanti kīḷanti pañcahi dibbehi kāmaguṇehīti devā, devānaṃ putto, devo eva vā putto devaputto, ahaṃ devaputto santo vijjamāno dibbaṃ kakkārupupphaṃ paggayha pakārena, gahetvā sikhissa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໒໑. ເພາະບຸນນັ້ນ ລາວຈຶ່ງໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສຸກທັງສອງປະການຕະຫຼອດສາມສิບເອັດກັປ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ ຮູ້ແຈ້ງປະຈັກແກ່ຕາເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ devaputto ahaṃ santo ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ພວກທີ່ຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານດ້ວຍກາມະຄຸນຫ້າອັນເປັນທິບ ຊື່ວ່າ ເທວະດາ, ບຸດຂອງເທວະດາ ຫຼືເທວະດານັ້ນເອງເປັນບຸດ ຊື່ວ່າ ເທວະບຸດ, ຄຳວ່າ ahaṃ devaputto santo ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເມື່ອເປັນເທວະບຸດຢູ່ ໄດ້ປະຄອງ ຄືຖືເົາດອກກັກກາຣຸອັນເປັນທິບ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍ ຄືບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ. ບົດທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ.

Kakkārupupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກັກກາຣຸປຸບຜະປູຊະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Mandāravapupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມັນທາຣະວະປຸບຜະປູຊະກະເຖຣະ

Devaputto [Pg.165] ahaṃ santotiādikaṃ āyasmato mandāravapupphapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle bhummaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto sikhiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso dibbamandāravapupphehi pūjesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Devaputto ahaṃ santo ເປັນອະປະທານຂອງພຣະມັນທາຣະວະປຸບຜະປູຊະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນิໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ເກີດເປັນພູມມະເທວະດາ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກມັນທາຣົບອັນເປັນທິບ.

25. So tena puññenātiādikaṃ sabbaṃ anantarattherassa apadānavaṇṇanāya vuttanayeneva veditabbanti.

໒໕. ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ So tena puññena ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໃນການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະເຖຣະຮູບກ່ອນໜ້ານີ້ (ພຣະກັກກາຣຸປຸບຜະປູຊະກະເຖຣະ).

Mandāravapupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມັນທາຣະວະປຸບຜະປູຊະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Kadambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໖. Lay out of the Apadana of Ven. Kadambapupphiya: ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກະທັມພະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato kadambapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sammāsambuddhasuññe loke ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto tattha ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantasamīpe kukkuṭe nāma pabbate assamaṃ katvā vihāsi. So tattha satta paccekabuddhe disvā pasannamānaso pupphitaṃ kadambapupphaṃ ocinitvā te paccekabuddhe pūjesi. Tepi ‘‘icchitaṃ patthita’’ntiādinā anumodanaṃ akaṃsu.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Himavantassāvidūre ເປັນອະປະທານຂອງພຣະກະທັມພະປຸບຜິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນໂລກທີ່ວ່າງເວັ້ນຈາກພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ຄອງເຮືອນຢູ່ ໄດ້ເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນ ຈຶ່ງໄດ້ລະທິ້ງການຄອງເຮືອນ ແລ້ວອອກບວດເປັນດາບົດ ໄດ້ສ້າງອາສົມຢູ່ທີ່ພູເຂົາຊື່ວ່າ ກຸກກຸຕະ ໃກ້ກັບປ່າຫິມະພານ. ລາວໄດ້ເຫັນພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າເຈັດພຣະອົງໃນພູເຂົານັ້ນ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ເກັບເົາດອກກະທັມພະທີ່ກຳລັງເບັ່ງບານ ມາບູຊາພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ. ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍໄດ້ກະທຳອະນຸໂມທະນາ ດ້ວຍຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ icchitaṃ patthitaṃ ເປັນຕົ້ນ.

30. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Kukkuṭo nāma pabbatoti tassa ubhosu passesu kukkuṭacūḷākārena pabbatakūṭānaṃ vijjamānattā kukkuṭoti saṅkhaṃ gato. Pakārena tiro hutvā patiṭṭhahatīti pabbato. Tamhi pabbatapādamhīti tasmiṃ pabbatasamīpe. Satta buddhā vasantīti satta paccekabuddhā tasmiṃ kukkuṭapabbatapāde paṇṇasālāyaṃ vasantīti attho.

໓໐. ເພາະບຸນນັ້ນ ລາວຈຶ່ງໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜาຂອງພຣະສາດສະດາ ມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນໃນບໍ່ຊ້າ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ himavantassāvidūre ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ Kukkuṭo nāma pabbato ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຢູ່ສອງຂ້າງຂອງພູເຂົານັ້ນ ມີຍອດພູເຂົາປາກົດຢູ່ເປັນຮູບຊົງຄືຫງອນໄກ່ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ກຸກກຸຕະ. ຄຳວ່າ pabbato ເພາະຕັ້ງຂວາງຢູ່. ຄຳວ່າ Tamhi pabbatapādamhī ຄືໃນທີ່ໃກ້ພູເຂົານັ້ນ. ຄຳວ່າ Satta buddhā vasanti ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າເຈັດພຣະອົງ ອາໄສຢູ່ໃນສາລາໃບໄມ້ທີ່ເຊີງພູເຂົາກຸກກຸຕະນັ້ນ.

31. Dīparājaṃva [Pg.166] uggatanti dīpānaṃ rājā dīparājā, sabbesaṃ dīpānaṃ jalamānānaṃ tārakānaṃ rājā candoti attho. Atha vā sabbesu jambudīpapubbavidehaaparagoyānauttarakurusaṅkhātesu catūsu dīpesu dvisahassaparittadīpesu ca rājā ālokapharaṇato cando dīparājāti vuccati, taṃ nabhe uggataṃ candaṃ iva pupphitaṃ phullitaṃ kadambarukkhaṃ disvā tato pupphaṃ ocinitvā ubhohi hatthehi paggayha pakārena gahetvā satta paccekabuddhe samokiriṃ suṭṭhu okiriṃ, ādarena pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໓໑. ຄຳວ່າ Dīparājaṃva uggataṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະຈັນຜູ້ເປັນລາຊາແຫ່ງແສງສະຫວ່າງ ຄືເປັນລາຊາແຫ່ງດວງດາວທັງຫຼາຍທີ່ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະຈັນຊື່ວ່າ ທີປະລາຊາ ເພາະແຜ່ແສງສະຫວ່າງໄປໃນທະວີບທັງສີ່ ມີຊົມພູທະວີບ, ບຸບພະວິເທຫະທະວີບ, ອະປະຣະໂຄຍານະທະວີບ ແລະອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ແລະໃນເກາະບໍລິວານສອງພັນເກາະ ປຽບເໝືອນພຣະຈັນທີ່ຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ, ເມື່ອໄດ້ເຫັນຕົ້ນກະທັມພະທີ່ກຳລັງເບັ່ງບານສະພັ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ເກັບເົາດອກໄມ້ຈາກຕົ້ນນັ້ນ ປະຄອງຂຶ້ນດ້ວຍມືທັງສອງ ແລ້ວຫວ່ານໂປຍ ຄືໄດ້ຫວ່ານໂປຍລົງໄປຢ່າງດີ ບູຊາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບແກ່ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າເຈັດພຣະອົງ. ບົດທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ.

Kadambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກະທັມພະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Tiṇasūlakattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕິປະສູລະກະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasūlakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinavaresu katapuññasambhāro uppannuppannabhave kusalāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vasanto himavantasamīpe bhūtagaṇe nāma pabbate vasantaṃ ekataṃ vivekamanubrūhantaṃ sikhiṃ sambuddhaṃ disvā pasannamānaso tiṇasūlapupphaṃ gahetvā pādamūle pūjesi. Buddhopi tassa anumodanaṃ akāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ Himavantassāvidūre ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຕິປະສູລະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມກຸສົນທັງຫຼາຍໃນພົບນັ້ນໆ ທີ່ຕົນເກີດແລ້ວເກີດອີກ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວ ແລ້ວເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ລະທິ້ງການຄອງເຮືອນນັ້ນ ແລ້ວອອກບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃກ້ປ່າຫິມະພານ ໄດ້ເຫັນພຣະສິຂີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງປະທັບຢູ່ພຣະອົງດຽວ ຊົງຈະເລີນວິເວກຢູ່ທີ່ພູເຂົາຊື່ວ່າ ພູຕະຄະນະ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເົາດອກຕິປະສູລະມາບູຊາທີ່ໃກ້ພຣະບາດ. ພຣະພຸດທະເຈົ້າກໍໄດ້ກະທຳອະນຸໂມທະນາແກ່ລາວ.

35. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya sāsane pasanno pabbajitvā upanissayasampannattā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇitvā pubbakammaṃ saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Bhūtagaṇo nāma pabbatoti bhūtagaṇānaṃ devayakkhasamūhānaṃ āvāsabhūtattā bhavanasadisattā avirūḷhabhāvena pavattattā ca bhūtagaṇo nāma pabbato, tasmiṃ eko adutiyo jino jitamāro buddho vasate dibbabrahmaariyairiyāpathavihārehi viharatīti attho.

໓໕. ເພາະບຸນນັ້ນ ລາວຈຶ່ງໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະໜາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີອຸປະນິໄສອັນສົມບູນ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ບັນລຸເຖິງຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ himavantassāvidūre ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Bhūtagaṇo nāma pabbato ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພວກພູຕະຄະນະ ຄືໝູ່ເທວະດາແລະຍັກທັງຫຼາຍ ເພາະມີສະພາບຄ້າຍຄືວິມານ ແລະເພາະຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມບໍ່ຈະເລີນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພູເຂົາພູຕະຄະນະ, ໃນພູເຂົານັ້ນ ພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ຊະນະມານ ພຣະອົງດຽວ ບໍ່ມີເພື່ອນສອງ ຊົງປະທັບຢູ່ ຄືຊົງວິຫັດດ້ວຍທິບພະວິຫານ, ພຣົມມະວິຫານ, ອະລິຍະວິຫານ ແລະອິຣິຍາປະຖະວິຫານ.

36. Ekūnasatasahassaṃ[Pg.167], kappaṃ na vinipātikoti tena tiṇasūlapupphapūjākaraṇaphalena nirantaraṃ ekūnasatasahassakappānaṃ avinipātako caturāpāyavinimutto saggasampattibhavameva upapannoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໓໖. ຄຳວ່າ Ekūnasatasahassaṃ, kappaṃ na vinipātiko ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຜົນແຫ່ງການບູຊາດ້ວຍດອກຕິປະສູລະນັ້ນ ລາວຈຶ່ງບໍ່ຕົກຕໍ່າຕະຫຼອດແສນກັປຍົກເວັ້ນໜຶ່ງກັປ ຕິດຕໍ່ກັນ ຄືເປັນຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກອະບາຍທັງສີ່ ໄດ້ໄປເກີດແຕ່ໃນພົບພູມສະຫວັນອັນເປັນສົມບັດເທົ່ານັ້ນ. ບົດທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ.

Tiṇasūlakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຕິປະສູລະກະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Nāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະນາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Suvaccho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato nāgapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinanisabhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarabhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto vuddhippatto vedattayādīsu sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ adisvā himavantaṃ pavisitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā jhānasamāpattisukhena vītināmesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā tassānukampāya tattha agamāsi. So tāpaso taṃ bhagavantaṃ disvā lakkhaṇasatthesu chekattā bhagavato lakkhaṇarūpasampattiyā pasanno vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Ākāsato anotiṇṇattā pūjāsakkāre akateyeva ākāseneva pakkāmi. Atha so tāpaso sasisso nāgapupphaṃ ocinitvā tena pupphena bhagavato gatadisābhāgamaggaṃ pūjesi.

ຄຳວ່າ 'Suvaccho nāma nāmena' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ນາຄະປຸບຜິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ສຶກສາສິລະປະສາດຂອງຕົນມີໄຕເພທເປັນຕົ້ນຈົນສຳເຣັດ, ແຕ່ບໍ່ເຫັນສາຣະແກ່ນສານໃນສິລະປະສາດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າສູ່ປ່າຫິມະພານ ບວດເປັນດາບົດ ແລະໄດ້ໃຊ້ຊີວິດຢູ່ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຊານແລະສະມາບັດ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ ເພື່ອຈະອະນຸເຄາະແກ່ດາບົດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປທີ່ນັ້ນ. ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຕຳຣາລັກສະນະ ຈຶ່ງມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນຄວາມສົມບູນແຫ່ງພຣະລັກສະນະແລະພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍອະພິວາດແລະປະນົມມືຢືນຢູ່. ເພາະພຣະອົງບໍ່ໄດ້ສະເດັດລົງມາຈາກອາກາດ ແລະໃນຂະນະທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດການບູຊາສັກກາຣະນັ້ນເອງ ພຣະອົງກໍໄດ້ສະເດັດຫຼີກໄປທາງອາກາດນັ້ນແລ້ວ. ຄັ້ງນັ້ນ ດາບົດນັ້ນພ້ອມດ້ວຍສິດ ໄດ້ເກັບດອກກາກະທິງ (ດອກນາກບຸບຜາ) ແລ້ວໄດ້ບູຊາຫົນທາງໃນທິດທາງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປດ້ວຍດອກໄມ້ນັ້ນ.

39. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavanto sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhāsampanno pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayamāno nacirasseva arahā hutvā ‘‘kena nu kho kusalakammena mayā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti atītakammaṃ saranto pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaccho nāma nāmenātiādimāha. Tattha vacchagotte jātattā vaccho, sundaro ca so vaccho ceti suvaccho. Nāmena suvaccho nāma brāhmaṇo mantapāragū vedattayādisakalamantasatthe koṭippattoti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

໓໙. ດາບົດນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ແລະເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກໆພົບ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະເຮັດພຣະສາສະໜາໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອຣະນຶກເຖິງກັມໃນອະດີດວ່າ 'ເຮົາໄດ້ຮັບໂລກຸດຕະຣະສົມບັດນີ້ດ້ວຍກຸສົນກັມອັນໃດໜໍ?' ກໍໄດ້ຮູ້ແຈ້ງເຖິງບຸບເພກັມດ້ວຍຕົນເອງ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Suvaccho nāma nāmena' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Vaccho' ເພາະເກີດໃນວັດສະໂຄດ, ແລະຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ດີງາມດ້ວຍແລະເປັນວັດສະດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'Suvaccho'. ຄຳວ່າ 'Nāmena suvaccho nāma brāhmaṇo' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣາມຊື່ວ່າ ສຸວັດສະ ໂດຍຊື່ ເປັນຜູ້ເຖິງຝັ່ງແຫ່ງມົນ ຄື ເປັນຜູ້ເຖິງຍອດແຫ່ງຄັມພີມົນທັງປວງມີໄຕເພທເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ ເພາະມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງ.

Nāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Punnāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປຸນນາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Kānanaṃ [Pg.168] vanamogayhātiādikaṃ āyasmato punnāgapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle nesādakule nibbatto mahāvanaṃ paviṭṭho tattha supupphitapunnāgapupphaṃ disvā hetusampannattā buddhārammaṇapītivasena bhagavantaṃ saritvā taṃ pupphaṃ saha kaṇṇikāhi ocinitvā vālukāhi cetiyaṃ katvā pūjesi.

ຄຳວ່າ 'Kānanaṃ vanamogayha' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັସມາ ປຸນນາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣะອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນນາຍພານ ເມື່ອໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ປ່າໃຫຍ່ ໄດ້ເຫັນດອກບຸນນາກທີ່ເບັ່ງບານດີຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເພາະເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍເຫດປັດໄຈ ຈຶ່ງໄດ້ຣະນຶກເຖິງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປີຕິມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມ ໄດ້ເກັບດອກໄມ້ນັ້ນພ້ອມດ້ວຍຂົ້ວ ແລ້ວໄດ້ກໍ່ເຈດີຊາຍບູຊາ.

46. So tena puññena dvenavutikappe nirantaraṃ devamanussasampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto vuddhimanvāya pubbavāsanābalena sāsane pasanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā hutvā pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamogayhātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttattā uttānatthamevāti.

໔໖. ເຂົາໄດ້ສະເຫວີຍແຕ່ເທວະດາແລະມະນຸດສົມບັດຕະຫຼອດເກົ້າສິບສອງກັປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງດ້ວຍບຸນນັ້ນ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມັ່ງຄັ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຂຶ້ນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜາດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ເມື່ອພະຍາຍາມຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອຣະນຶກເຖິງກຸສົນກັມທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Kānanaṃ vanamogayha' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ ເພາະໄດ້ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງ.

Punnāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປຸນນາກະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

10. Kumudadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. Jan-2531: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸມຸທະທາຍະກະເຖຣະ

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato kumudadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavantassa āsanne mahante jātassare kukuttho nāma pakkhī hutvā nibbatto kenaci akusalena pakkhī samānopi pubbe katasambhārena buddhisampanno puññāpuññesu cheko sīlavā pāṇagocarato paṭivirato ahosi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā ākāsenāgantvā tassa samīpe caṅkamati. Atha so sakuṇo bhagavantaṃ disvā pasannacitto kumudapupphaṃ ḍaṃsitvā bhagavato pādamūle pūjesi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ paṭiggahetvā anumodanamakāsi.

ຄຳວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັସມາ ກຸມຸທະທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດເປັນນົກຊື່ວ່າ ກຸກຸດຖະ ອາໄສຢູ່ໃກ້ສະໂບກຂະຣະນີໃຫຍ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມທຳມະຊາດ ໃກ້ກັບປ່າຫິມະພານ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນນົກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະກຸສົນກັມບາງຢ່າງ, ແຕ່ເພาະບຸນສົມບານທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສະຕິປັນຍາ ສະຫຼາດໃນສິ່ງທີ່ເປັນບຸນແລະບໍ່ເປັນບຸນ ມີສີລ ແລະເວັ້ນຈາກການຫາອານາເຂດຫາກິນທີ່ບຽດບຽນຊີວິດສັດອື່ນ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ ສະເດັດມາທາງອາກາດ ແລ້ວຊົງຈົງກົມຢູ່ໃກ້ກັບນົກນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ນົກນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຄາບດອກກຸມຸດມາບູຊາທີ່ໃກ້ພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮັບໄວ້ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດແກ່ນົກນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ຊົງເຮັດອະນຸໂມທະນາ.

51. So [Pg.169] tena puññena devamanussesu ubhayasampattisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Padumuppalasañchannoti ettha satapattehi sampuṇṇo setapadumo ca tīṇi nīlarattasetuppalāni ca padumuppalāni tehi sañchanno gahanībhūto sampuṇṇo mahājātassaro ahūti sambandho. Puṇḍarīkasamotthaṭoti puṇḍarīkehi rattapadumehi otthaṭo sampuṇṇoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໕໑. ນົກນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍຄວາມສຸກໃນສົມບັດທັງສອງປະການໃນເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະລັດຕະນະໄຕ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ໄດ້ຮັບສັດທາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອໄດ້ຮູ້ແຈ້ງເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນດ້ວຍຕົນເອງ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'Padumuppalasañchanno' ນີ້ ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ສະໂບກຂະຣະນີໃຫຍ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມທຳມະຊາດນັ້ນ ເປັນສະຖານທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍດອກບົວຫຼວງສີຂາວອັນມີກີບເປັນຮ້ອຍ ແລະດອກອຸບປົນສາມຊະນິດ ຄື ສີຂຽວ ສີແດງ ແລະສີຂາວ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ປະທຸມຸບປົນ, ສະໂບກຂະຣະນີນັ້ນຖືກປົກຄຸມຢ່າງໜາແໜ້ນແລະເຕັມໄປດ້ວຍດອກບົວເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Puṇḍarīkasamotthaṭo' ມີອະທິບາຍວ່າ ຖືກປົກຄຸມແລະເຕັມໄປດ້ວຍດອກປຸຣະທິກະ ຄື ດອກບົວຫຼວງສີຂາວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Kumudadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸມຸທະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

Soḷasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີສິບຫົກ ຈົບແລ້ວ.

17. Supāricariyavaggo

໑໗. ສຸປາຣິຈະຣິຍະວັກ

1. Supāricariyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສຸປາຣິຈະຣິຍະເຖຣະ

Padumo nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato supāricariyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunipuṅgavesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto himavati yakkhasamāgamaṃ gato bhagavato devayakkhagandhabbanāgānaṃ dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ubho hatthe ābhujitvā apphoṭesi namassi ca. So tena puññena tato cuto upari devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca cakkavatiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto aḍḍho mahaddhano mahābhogo ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳວ່າ 'Padumo nāma nāmena' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັସມາ ສຸປາຣິຈະຣິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນກຳເນີດຍັກ ໄດ້ໄປສູ່ທີ່ປະຊຸມຍັກໃນປ່າຫິມະພານ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າທີ່ຊົງສະແດງແກ່ເທວະດາ ຍັກ ຄັນທັບພະ ແລະນາກ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ປະນົມມືທັງສອງຂຶ້ນຕົບມືແລະໄດ້ຖວາຍອະພິວາດ. ຍັກນັ້ນຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກຊັ້ນສູງ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພຣະຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີອັນມັ່ງຄັ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະລັດຕະນະໄຕ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

1. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumo nāma nāmenātiādimāha. Tattha [Pg.170] padumoti yassa pādanikkhepasamaye pathaviṃ bhinditvā padumaṃ uggantvā pādatalaṃ sampaṭicchati, tena saññāṇena so bhagavā padumoti saṅkhaṃ gato, idha padumuttaro bhagavā adhippeto. So bhagavā pavanā vasanavihārā abhinikkhamma vanamajjhaṃ pavisitvā dhammaṃ desetīti sambandho.

໑. ໃນວັນໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumo nāma nāmena' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Padumo' ຄື ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງໃດ ເມື່ອຊົງຢຽບພຣະບາດລົງ ດອກບົວໄດ້ແທງແຜ່ນດິນຂຶ້ນມາຮອງຮັບພຣະບາດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນຊົງເຖິງການຂະໜານພຣະນາມວ່າ ປະທຸມະ ເພາະເຄື່ອງໝາຍນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ສະເດັດອອກຈາກວິຫານທີ່ປະທັບໃນປ່າ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າສູ່ທ່າມກາງປ່າ ຊົງສະແດງທັມ.

Yakkhānaṃ samayoti devānaṃ samāgamo āsi ahosīti attho. Ajjhāpekkhiṃsu tāvadeti tasmiṃ desanākāle adhiapekkhiṃsu, visesena passanasīlā ahesunti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

ຄຳວ່າ 'Yakkhānaṃ samayo' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງເທວະດາແລະຍັກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'Ajjhāpekkhiṃsu tāvade' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສະໄໝທີ່ຊົງສະແດງທັມນັ້ນ ໄດ້ຊົງແນມເບິ່ງ ຄື ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິເບິ່ງເຫັນເປັນພິເສດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອປາກົດຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Supāricariyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສຸປາຣິຈະຣິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

2. Kaṇaverapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄະຣະເວຣະປຸບຜິຍະເຖຣະ

Siddhattho nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato kaṇaverapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhimanvāya rañño antepurapālako ahosi. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto rājavīthiṃ paṭipajji. Atha so antepurapālako caramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso hutvā kaṇaverapupphena bhagavantaṃ pūjetvā namassamāno aṭṭhāsi. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳວ່າ 'Siddhattho nāma bhagavā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັସມາ ຄະຣະເວຣະປຸບຜິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄົນຍາກຈົນ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ເປັນຜູ້ເຝົ້າພຣະຣາຊະວັງຂອງພຣະຣາຊາ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ໄດ້ສະເດັດໄປຕາມຖະໜົນຫຼວງ. ຄັ້ງນັ້ນ ຜູ້ເຝົ້າພຣະຣາຊະວັງນັ້ນ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກຳລັງສະເດັດທ່ຽວໄປ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍດອກຄະຣະເວຣະ ແລ້ວໄດ້ຢືນອະພິວາດຢູ່. ເຂົາສະເຫວີຍແຕ່ສຸຄະຕິສົມບັດດ້ວຍບຸນນັ້ນ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ໄດ້ຮັບສັດທາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

7. So pattaaggaphalo pubbe katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhattho nāma bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttattā uttānatthamevāti.

໗. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸຜົນອັນເລີດແລ້ວ ຣະນຶກເຖິງກຸສົນກັມທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ่าວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Siddhattho nāma bhagavā' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ ເພາະໄດ້ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງ.

Kaṇaverapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Jan-2545: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄະຣະເວຣະປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Khajjakadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໓. Jan-2546: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະkhajjakadāyaka (ຂັດຊະກະທາຍະກະ) ເຖຣະ

Tissassa kho bhagavatotiādikaṃ āyasmato khajjakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle [Pg.171] suddakule nibbatto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ambajambuādimanekaṃ madhuraphalāphalaṃ nāḷikeraṃ pūvakhajjakañca adāsi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya passantasseva paribhuñji. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātasaddho pasādabahumāno pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento sīlālaṅkārapaṭimaṇḍito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳວ່າ 'Tissassa kho bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັସມາ ຂັດຊະກະທາຍະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄົນຍາກຈົນ ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍໝາກໄມ້ໃຫຍ່ນ້ອຍອັນມີຣົດຫວານເປັນອັນມາກມີໝາກມ່ວງແລະໝາກຫວ້າເປັນຕົ້ນ ໝາກພ້າວ ແລະເຂົ້າໜົມຂອງຂົບຄ້ຽວ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອຈະໃຫ້ຄວາມເຫຼື້ອມໃສຂອງເຂົາຈະເຣີນຍິ່ງຂຶ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງສະເຫວີຍໃນຂະນະທີ່ເຂົາກຳລັງເບິ່ງຢູ່ນັ້ນເອງ. ເຂົາສະເຫວີຍແຕ່ສຸຄະຕິສົມບັດດ້ວຍບຸນນັ້ນ, ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສແລະຄວາມເຄົາຣົບເປັນອັນມາກ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ເຮັດພຣະສາສະໜາໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ປະດັບປະດາດ້ວຍสີລາລັງການ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

13. So pubbakammaṃ saranto ‘‘pubbe mayā sukhette kusalaṃ kataṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassa kho bhagavatotiādimāha. Tattha tissopi bhavasampattiyo dadamāno jātoti mātāpitūhi katanāmavasena tisso. Atha vā tīhi saraṇagamanehi assāsento ovadanto hetusampannapuggale saggamokkhadvaye patiṭṭhāpento buddho jātoti tisso. Samāpattiguṇādīhi bhagehi yuttoti bhagavā, tassa tissassa bhagavato pubbe ahaṃ phalaṃ adāsinti sambandho. Nāḷikerañca pādāsinti nāḷikākārena pavattaṃ phalaṃ nāḷikeraṃ, tañca phalaṃ adāsinti attho. Khajjakaṃ abhisammatanti khāditabbaṃ khajjakaṃ abhi visesena madhusakkarādīhi sammissaṃ katvā nipphāditaṃ sundaraṃ madhuranti sammataṃ ñātaṃ abhisammataṃ khajjakañca adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໓. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມວ່າ 'ໃນປາງກ່ອນ ເຮົາໄດ້ເຮັດກຸສົນອັນດີງາມໃນເນື້ອນາບຸນອັນດີແລ້ວ' ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tissassa kho bhagavato' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Tisso' ຄື ຜູ້ເກີດມາໃຫ້ສົມບັດທັງສາມປະການ ຕາມຊື່ທີ່ບິດາມານດາຕັ້ງໃຫ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕິດສະ. ອີກປະການໜຶ່ງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງປອບໂຍນແລະສັ່ງສອນດ້ວຍໄຕສະຣະນະຄົມ ຊົງປະດິດສະຖານບຸກຄົນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍເຫດປັດໄຈໄວ້ໃນປະຕູແຫ່ງສະຫວັນແລະພຣະນິບພານທັງສອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕິດສະ. ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພຣະຄຸນມີສະມາບັດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ໃນປາງກ່ອນ ເຮົາໄດ້ຖວາຍໝາກໄມ້ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Nāḷikerañca pādāsi' ມີອະທິບາຍວ່າ ໝາກໄມ້ທີ່ມີລັກສະນະຄືກະບວຍ ຊື່ວ່າ ໝາກພ້າວ, ໄດ້ຖວາຍໝາກໄມ້ນັ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ 'Khajjakaṃ abhisammataṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂອງຂົບຄ້ຽວທີ່ຄວນຂົບຄ້ຽວ ຊື່ວ່າ ຂັດຊະກະ, ຂອງຂົບຄ້ຽວອັນດີງາມແລະມີຣົດຫວານ ທີ່ປຸງແຕ່ງໂດຍປະສົມກັບນ້ຳເຜິ້ງແລະນ້ຳຕານເປັນຕົ້ນເປັນພິເສດ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຍອມຮັບແລະຮູ້ຈັກກັນດີ ຊື່ວ່າ ອະພິສັມມະຕະ, ໄດ້ຖວາຍຂອງຂົບຄ້ຽວນັ້ນດ້ວຍ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Khajjakadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຂັດຊະກະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

4. Desapūjakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະເທສະປູຊະກະເຖຣະ

Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato desapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako ahosi. Tadā atthadassī bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto cando viya sūriyo viya ca ākāsena gacchati. So upāsako bhagavato gatadisābhāgaṃ gandhamālādīhi pūjento añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi.

ຄຳວ່າ 'Atthadassī tu bhagavā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັସມາ ເທສະປູຊະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ສ້າງສົມບຸນບາຣະມີອັນເປັນອຸປະນິສັຍແຫ່ງພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ, ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ເປັນພຸດທະມາມະກະ ທັມມະມາມະກະ ແລະສັງຄະມາມະກະ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ສະເດັດໄປທາງອາກາດ ປານດັ່ງພຣະຈັນແລະພຣະອາທິດ. ອຸປາສົກນັ້ນ ໄດ້ບູຊາທິດທາງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປດ້ວຍຂອງຫອມແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ປະນົມມືອະພິວາດຢືນຢູ່.

18. So [Pg.172] tena puññena devaloke nibbatto saggasampattiṃ anubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto upabhogaparibhogasampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso gharāvāse anallīno pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Anilañjaseti ‘‘maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyana’’nti (cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 101) pariyāyassa vuttattā anilassa vātassa añjasaṃ gamanamaggoti anilañjasaṃ, tasmiṃ anilañjase, ākāseti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໘. ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດ ແລະໄດ້ບັງເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ ສະເຫວີຍມະນຸດສົມບັດ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກ ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນຄະລຶຫັດ ເປັນຜູ້ບວດແລແລ້ວ ສົມບູນດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂសມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນກຳໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Atthadassī tu bhagavā' (ແຕ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Anilañjase' ນັ້ນ ເພາະກ່າວເຖິງຄຳໄວພົດວ່າ 'maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ' ທາງ (añjasaṃ) ຄືທາງໄປ (gamanamaggo) ຂອງລົມ (anilassa, vātassa) ຊື່ວ່າ 'anilañjasaṃ' (ທາງລົມ), ໃນທາງລົມນັ້ນ ຄືໃນອາກາດນັ້ນ ເປັນອັດຖະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ.

Desapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະເທສະປູຊະກະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Kaṇikārachattiyattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະກະນິກາຣະຊັດຕິຍະເຖລະ

Vessabhū nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato kaṇikārachattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno ahosi. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo mahāvanaṃ pavisitvā nisīdi. Atha sopi upāsako kenacideva karaṇīyena tattha gantvā bhagavantaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphaṃ ocinitvā chattaṃ katvā bhagavato nisinnaṭṭhāne vitānaṃ katvā pūjesi, taṃ bhagavato ānubhāvena sattāhaṃ amilātaṃ hutvā tatheva aṭṭhāsi. Bhagavāpi phalasamāpattiṃ nirodhasamāpattiñca samāpajjitvā vihāsi, so taṃ acchariyaṃ disvā somanassajāto bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavā samāpattito vuṭṭhahitvā vihārameva agamāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vessabhū nāma sambuddho' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະກະນິກາຣະຊັດຕິຍະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ເວສສະພູ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ກໍເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທา. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ເວສສະພູ ຜູ້ມີຄວາມປະສົງໃນຄວາມສະຫງົບ ໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ປ່າໃຫຍ່ແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸປາສົກນັ້ນມີກິດຈະທຸລະບາງຢ່າງ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນປ່ານັ້ນ ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ຄືກັບກອງໄຟໃຫຍ່ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງເກັບດອກກັນນິກາ ມາເຮັດເປັນຮົ່ມ ແລະເຮັດເປັນເພດານ ບູຊາໄວ້ເໜືອສະຖານທີ່ປະທັບນັ່ງຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ດອກໄມ້ນັ້ນບໍ່ຫ່ຽວແຫ້ງຕະຫຼອດເຈັດວັນ ໄດ້ຄົງຢູ່ຢ່າງນັ້ນເອງ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍໄດ້ເຂົ້າຜະລະສະມາບັດ ແລະນິໂລທະສະມາບັດຢູ່. ອຸປາສົກນັ້ນເຫັນຄວາມອັດສະຈັນນັ້ນແລ້ວ ມີຄວາມໂសມະນັດ ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ປະນົມມືຢືນຢູ່. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດອອກຈາກສະມາບັດແລ້ວ ກໍໄດ້ສະເດັດກັບຄືນສູ່ພະວິຫານ.

23. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhāsampanno satthu [Pg.173] dhammadesanaṃ sutvā gharāvāse anallīno pabbajitvā vattapaṭipattiyā jinasāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vessabhū nāma sambuddhotiādimāha. Tattha vessabhūti vesse vessajane bhunāti abhibhavatīti vessabhū. Atha vā vesse pañcavidhamāre abhibhunāti ajjhottharatīti vessabhū. Sāmaṃyeva bujjhitā saccānīti sambuddho, nāmena vessabhū nāma sambuddhoti attho. Divāvihārāya munīti dibbati pakāseti taṃ taṃ vatthuṃ pākaṭaṃ karotīti divā. Sūriyuggamanato paṭṭhāya yāva atthaṅgamo, tāva paricchinnakālo, viharaṇaṃ catūhi iriyāpathehi pavattanaṃ vihāro, divāya vihāro divāvihāro, tassa divāvihārāya lokajeṭṭho narāsabho buddhamuni mahāvanaṃ ogāhitvā pavisitvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໒໓. ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ສະεຫວີຍສົມບັດໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທา ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນຄະລຶຫັດ ໄດ້ບວດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂសມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນກຳໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້g່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vessabhū nāma sambuddho' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Vessabhū' ໝາຍເຖິງ ພະອົງຜູ້ຄອບງຳ (bhunāti abhibhavati) ເຊິ່ງປະຊາຊົນຜູ້ເປັນແພດ (vesse vessajane) ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເວສສະພູ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະອົງຜູ້ຄອບງຳ (abhibhunāti ajjhottharatī) ເຊິ່ງມານທັງຫ້າ (vesse pañcavidhamāre) ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເວສສະພູ. ພະອົງຜູ້ຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍພະອົງເອງ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັມພຸດທະ, ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ພະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ມີພະນາມວ່າ ເວສສະພູ. ຄຳວ່າ 'Divāvihārāya munī' ນັ້ນ ຄຳວ່າ 'divā' ໝາຍເຖິງ ພະອົງຜູ້ສະແດງ (dibbati pakāseti) ເຮັດໃຫ້ວັດຖຸນັ້ນໆ ປາກົດແຈ້ງ. ຕັ້ງແຕ່ຕາເວັນຂຶ້ນຈົນຮອດຕາເວັນຕົກ ເປັນກຳນົດເວລາ, ການຢູ່ (viharaṇaṃ) ຄືການເປັນໄປດ້ວຍອິຣິຍາບົດທັງສີ່ ຊື່ວ່າ ວິຫານ, ການຢູ່ (vihāro) ໃນເວລາກາງເວັນ ຊື່ວ່າ ທິວາວິຫານ, ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ທິວາວิຫານນັ້ນ ພະພຸດທະມຸນີ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ຜູ້ປະເສີດກວ່າໝູ່ນະລຶບານ ໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ປ່າໃຫຍ່ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ.

Kaṇikārachattiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະກະນິກາຣະຊັດຕິຍະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Sappidāyakattheraapadānavaṇṇanā

໖. การພັນລະນາອະປະທານຂອງພະສັບປິດາຍະກະເຖລະ

Phusso nāmātha bhagavātiādikaṃ āyasmato sappidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto ahosi. Tadā bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto vīthiyaṃ caramāno tassa upāsakassa gehadvāraṃ sampāpuṇi. Atha so upāsako bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā pattapūraṃ sappitelaṃ adāsi, bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi. So teneva somanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto tena puññena devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca nibbatto uppannuppannabhave sappitelamadhuphāṇitādimadhurāhārasamaṅgī sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto saddho buddhisampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Phusso nāmātha bhagavā' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະສັບປິດາຍະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍาທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບທັງຫຼາຍ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນຢູ່ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ຜຸດສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແວດລ້ອມດ້ວຍພະພິກຂຸສົງ ເມື່ອສະເດັດທ່ຽວໄປຕາມຖະໜົນ ໄດ້ສະເດັດມາຮອດປະຕູເຮືອນຂອງອຸປາສົກນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸປາສົກນັ້ນເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວ ໄດ້ຖວາຍນ້ຳມັນເນີຍເຕັມບາດ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແລ້ວ ກໍສະເດັດຫຼີກໄປ. ອຸປາສົກນັ້ນດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸດ້ວຍຄວາມໂសມະນັດນັ້ນເອງ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ມາບັງເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພົບທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍອາຫານອັນມີລົດຫວານ ມີນ້ຳມັນເນີຍ, ນ້ຳມັນ, ນ້ຳເຜິ້ງ ແລະນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຕົ້ນ ສະເຫວີຍຄວາມສຸກແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ມີສັດທາ ສົມບູນດ້ວຍປັນຍາ ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບວດແລ້ວ ສົມບູນດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ.

28. So attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento phusso nāmātha bhagavātiādimāha. Tattha phussoti [Pg.174] phussanakkhattayogena jātattā mātāpitūhi katanāmadheyyena phusso. Atha vā nibbānaṃ phusi passi sacchi akāsīti phusso. Atha vā samatiṃsapāramitāsattatiṃsabodhipakkhiyadhamme sakale ca tepiṭake pariyattidhamme phusi passi aññāsīti phusso. Bhaggavā bhagyavā yuttotiādipuññakoṭṭhāsasamaṅgitāya bhagavā. Āhutīnaṃ paṭiggahoti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃ paṭiggaho. Mahājanaṃ nibbāpento vīro phusso nāma bhagavā vīthiyaṃ atha tadā gacchateti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໒໘. ພະເຖລະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂសມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນກຳໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Phusso nāmātha bhagavā' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Phusso' ໝາຍເຖິງ ພະອົງຜູ້ບັງເກີດໃນເລີກຜຸດສະ ເພາະສະນັ້ນ ບິດາມານດາຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ ຜຸດສະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະອົງຜູ້ໄດ້ຖືກຕ້ອງ (phusi) ໄດ້ເຫັນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິພານ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜຸດສະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະອົງຜູ້ໄດ້ຖືກຕ້ອງ ໄດ້ເຫັນ ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງບາຣະມີສາມສิບທັດ, ໂພທິປັກຂິຍະທຳສາມສິບເຈັດປະການ ແລະພະປະຣິຍັດຕິທຳຄືພະໄຕປິໂດກທັງໝົດ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜຸດສະ. ຄຳວ່າ 'Bhagavā' ໝາຍເຖິງ ພະອົງຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສ່ວນແຫ່ງບຸນມີຄວາມເປັນຜູ້ມີໂຊກ ແລະປະກອບດ້ວຍກຸສົນທຳ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paṭiggaho' (ຜູ້ຮັບ) ນັ້ນ ຄຳວ່າ 'āhutino' ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງບູຊາສັກກາລະ, ພະອົງຄວນເພື່ອຈະຮັບເຄື່ອງບູຊາສັກກາລະເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ຮັບເຄື່ອງບູຊາ (āhutīnaṃ paṭiggaho). ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳດັ່ງນີ້ວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ຜຸດສະ ຜູ້ແກ້ວຫານ ຜູ້ດັບທຸກໃຫ້ແກ່ມະຫາຊົນ ໄດ້ສະເດັດໄປຕາມຖະໜົນໃນເວລານັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວ.

Sappidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະສັບປິດາຍະກະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Yūthikāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະຍູທິກາປຸບຜິຍະເຖລະ

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato yūthikāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimamunindesu katādhikāro anekesu ca jātisatesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussasseva bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhippatto candabhāgāya nadiyā tīre kenacideva karaṇīyena anusotaṃ caramāno phussaṃ bhagavantaṃ nhāyitukāmaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ disvā somanassajāto tattha jātaṃ yūthikāpupphaṃ ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā tassa anumodanamakāsi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Candabhāgānadītīre' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະຍູທິກາປຸບຜິຍະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະມຸນິນເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນຫຼາຍຮ້ອຍຊາດ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນຢູ່ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ຜຸດສະ ນັ້ນເອງ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄົນຍາກຈົນ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ທ່ຽວໄປຕາມກະແສນ້ຳດ້ວຍກິດຈະທຸລະບາງຢ່າງ ຢູ່ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ຜຸດສະ ຜູ້ມີຄວາມປະສົງຈະສົງນ້ຳ ຊົງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ຄືກັບກອງໄຟໃຫຍ່ ມີຄວາມໂសມະນັດ ຈຶ່ງເກັບດອກໄມ້ຊື່ວ່າ ຍູທິກາ ທີ່ເກີດຢູ່ບ່ອນນັ້ນ ມາບູຊາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແກ່ເພິ່ນ.

33. So tattha tena puññakoṭṭhāsena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໓໓. ເພິ່ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍດ້ວຍສ່ວນແຫ່ງບຸນນັ້ນໃນພົບນັ້ນ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບວດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ພະສາດສະໜາຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂសມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນກຳໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Candabhāgānadītīre' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນຕື້ນງ່າຍທັງນັ້ນ.

Yūthikāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະຍູທິກາປຸບຜິຍະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

8. Dussadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະທຸດສະດາຍະກະເຖລະ

Tivarāyaṃ [Pg.175] pure rammetiādikaṃ āyasmato dussadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle rājakule nibbatto vuddhippattakāle yuvarājabhāvaṃ patvā pākaṭo ekaṃ janapadaṃ labhitvā tatrādhipatibhūto sakalajanapadavāsino dānapiyavacanaatthacariyāsamānatthatāsaṅkhātehi catūhi saṅgahavatthūhi saṅgaṇhāti. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā taṃ janapadaṃ sampāpuṇi. Atha so yuvarājā paṇṇākāraṃ labhitvā tattha sukhumavatthena bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā taṃ vatthaṃ hatthena parāmasitvā ākāsaṃ pakkhandi. Tampi vatthaṃ bhagavantameva anubandhi. Atha so yuvarājā taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavato sampattasampattaṭṭhāne sabbe janā taṃ acchariyaṃ disvā acchariyabbhutacittā añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu. Bhagavā vihārameva agamāsi. Yuvarājā teneva kusalakammena tato cuto devaloke uppanno tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tivarāyaṃ pure ramme' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະທຸດສະດາຍະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະຊິນະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນກະສັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນອຸປະຣາດ ປາກົດຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ ໄດ້ຄອງແຄວ້ນໜຶ່ງ ແລະເປັນໃຫຍ່ໃນແຄວ້ນນັ້ນ ໄດ້ສົງເຄາະປະຊາຊົນຊາວແຄວ້ນທັງປວງດ້ວຍສັງຄະຫะວັດຖຸສີ່ປະການ ຄື ການໃຫ້ທານ, ການເວົ້າຈາອ່ອນຫວານ, ການປະພຶດປະໂຫຍດ ແລະການວາງຕົນສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ສະເດັດມາຮອດແຄວ້ນນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸປະຣາດນັ້ນໄດ້ຮັບເຄື່ອງບັນນາການແລ້ວ ໄດ້ນຳເອົາຜ້າເນື້ອລະອຽດ ຈາກເຄື່ອງບັນນາການນັ້ນ ມາບູຊາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງລູບຄຳຜ້ານັ້ນດ້ວຍພະຫັດ ແລ້ວສະເດັດເਹਾະຂຶ້ນສູ່ອາກາດ. ຜ້ានັ້ນກໍໄດ້ລອຍຕາມພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄປ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸປະຣາດນັ້ນເຫັນຄວາມອັດສະຈັນນັ້ນແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ປະນົມມືຢືນຢູ່. ໃນສະຖານທີ່ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປຮອດນັ້ນ ປະຊາຊົນທັງປວງເຫັນຄວາມອັດສະຈັນນັ້ນແລ້ວ ມີຈິດອັດສະຈັນເລື່ອມໃສ ໄດ້ປະນົມມືຢືນຢູ່. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍໄດ້ສະເດັດກັບຄືນສູ່ພະວິຫານ. ອຸປະຣາດນັ້ນດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນເອງ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພະເຈົ້າຈັກກະພັດ ເປັນຕົ້ນ ໃນໝູ່ມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນມັ່ງຄັ່ງສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ບວດແລ້ວ ພະຍາຍາມບຳເພັນພຽນຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພະອໍຣะຫັນ.

38. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tivarāyaṃ pure rammetiādimāha. Tattha tivaranāmake nagare ramaṇīye ahaṃ rājaputto hutvā siddhatthaṃ bhagavantaṃ vatthena pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໓໘. ມື້ໜຶ່ງ ພະເຖລະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນກຳໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tivarāyaṃ pure ramme' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເຮົາເປັນພະລາຊະບຸດໃນເມືອງອັນໜ້າລື່ນລົມຊື່ວ່າ ຕິວະຣະ ໄດ້ບູຊາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ດ້ວຍຜ້າ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Dussadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະທຸດສະດາຍະກະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

9. Samādapakattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະສະມາດະປະກະເຖລະ

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato samādapakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhānaṃ santike katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato [Pg.176] kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā puññāni karonto vasamāno saddho pasanno bahū upāsake sannipātetvā gaṇajeṭṭhako hutvā ‘‘māḷakaṃ karissāmā’’ti te sabbe samādapetvā ekaṃ māḷakaṃ samaṃ kāretvā paṇḍarapulinaṃ okiritvā bhagavato niyyādesi. So tena puññena devaloke uppanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati pasanno dhammaṃ sutvā pasannamānaso saddhājāto pabbajitvā sīlasampanno vattasampanno nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nagare bandhumatiyā' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພະສະມາດະປະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມກຸສົນສົມພານໄວ້ໃນສຳນັກຂອງພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານໃນພົບທັງຫຼາຍ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນຢູ່ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວ ດຳເນີນຊີວິດດ້ວຍການເຮັດບຸນທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຮວບຮວມອຸປາສົກທັງຫຼາຍ ເປັນຫົວໜ້າຄະນະ ແລ້ວຊັກຊວນອຸປາສົກທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ພວກເຮົາຈົ່ງສ້າງມານດົກ' ດັ່ງນີ້ ໄດ້ຮ່ວມກັນສ້າງມານດົກຫຼັງໜຶ່ງໃຫ້ສະເໝີກັນ ໄດ້ເທຊາຍຂາວ ລົງແລ້ວ ໄດ້ນ້ອມຖວາຍແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ເພິ່ນດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍກາມາວະຈະຣະສົມບັດທັງຫົກຊັ້ນ ແລະໃນໝູ່ມະນຸດກໍໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພະເຈົ້າຈັກກະພັດ ເປັນຕົ້ນ ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຟັງພະທຳ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ບວດແລ້ວ ສົມບູນດ້ວຍສີລ ແລະສົມບູນດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ.

44. So aparabhāge attano katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha bandhanti ñātigottādivasena ekasambandhā honti sakalanagaravāsinoti bandhū, bandhū etasmiṃ vijjantīti bandhumatī, tassā bandhumatiyā nāma nagare mahāpūgagaṇo upāsakasamūho ahosīti attho. Māḷaṃ kassāma saṅghassāti ettha māti gaṇhāti sampattasampattajanānaṃ cittanti māḷaṃ, atha vā sampattayatigaṇānaṃ cittassa vivekakaraṇe alanti māḷaṃ, māḷameva māḷakaṃ, bhikkhusaṅghassa phāsuvihāratthāya māḷakaṃ karissāmāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໔໔. ໃນການຕໍ່ມາ ພະເຖລະອົງນັ້ນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນທີ່ຕົນໄດ້ກະທຳໄວ້ ມີຄວາມໂສມະນັດຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນກຳໃນອະດີດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nagare bandhumatiyā' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'Bandhū' ໝາຍເຖິງ ປະຊາຊົນຊາວເມືອງທັງປວງ ຜູ້ຜູກພັນກັນ (bandhanti) ດ້ວຍຄວາມເປັນຍາດແລະຕະກູນ ເປັນຕົ້ນ ຄືມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ, ເມືອງທີ່ມີຍາດເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ ຊື່ວ່າ ພັນທຸມະຕີ, ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ໃນເມືອງຊື່ວ່າ ພັນທຸມະຕີນັ້ນ ໄດ້ມີຄະນະສະມາຄົມໃຫຍ່ ຄື ໝູ່ອຸປາສົກ. ໃນຄຳວ່າ 'Māḷaṃ kassāma saṅghassa' ນັ້ນ ຄຳວ່າ 'Māḷaṃ' ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຍຶດໜ່ຽວ (mātigaṇhāti) ຈິດໃຈຂອງຜູ້ຄົນທີ່ມາຮອດແລ້ວໆ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິ່ງທີ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງໝູ່ພິກຂຸສົງທີ່ມາຮອດແລ້ວມີຄວາມສະຫງົບ ຊື່ວ່າ ມານດົກ (māḷaṃ), ມານດົກນັ້ນເອງຊື່ວ່າ ມາລະກະ (māḷakaṃ), ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ພວກເຮົາຈົ່ງສ້າງມານດົກ ເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກຂອງພະພິກຂຸສົງ. ສ່ວນທີ່ເ<<<<ຫຼື່ອປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວ.

Samādapakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະສະມາດະປະກະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

10. Pañcaṅguliyattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະປັນຈັງຄຸລິຍະเຖລະ

Tisso nāmāsi bhagavātiādikaṃ āyasmato pañcaṅguliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāre tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vibhavasampanno saddho pasanno vīthito vihāraṃ paṭipannaṃ bhagavantaṃ disvā jātisumanādianekāni sugandhapupphāni candanādīni ca vilepanāni gāhāpetvā vihāraṃ gato pupphehi bhagavantaṃ pūjetvā vilepanehi bhagavato sarīre pañcaṅgulikaṃ katvā vanditvā pakkāmi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tisso nāmāsi bhagavā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາປັນຈັງຄຸລິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ຜູ້ໄດ້ກະທຳອະທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣ量ພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ຕິສສະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປສູ່ວິຫານຈາກຫົນທາງ ຈຶ່ງໃຫ້ຄົນຖືເອົາດອກໄມ້ທີ່ມີກິ່ນຫອມຫຼາຍຊະນິດ ມີດອກມະລິເປັນຕົ້ນ ແລະເຄື່ອງລູບໄລ້ມີແກ່ນຈັນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄປສູ່ວິຫານ ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍດອກໄມ້ທັງຫຼາຍ ແລະໄດ້ເຮັດຮອຍຜົ້ງມືທັງຫ້າດ້ວຍເຄື່ອງລູບໄລ້ທີ່ພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄຫວ້ແລ້ວຫຼີກໄປ.

50. So [Pg.177] tena puññena devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saranto paccakkhato ñatvā ‘‘imaṃ nāma kusalakammaṃ katvā īdisaṃ lokuttarasampattiṃ pattomhī’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tisso nāmāsi bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໕໐. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງອັນສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະศาสດา ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ບວດແລ້ວ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກັມຂອງຕົນ ຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍຕົນເອງວ່າ 'ເຮົາໄດ້ເຮັດກຸສົນກັມຊື່ນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸໂລກຸດຕະຣະສົມບັດເຖິງພຽງນີ້' ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Tisso nāmāsi bhagavā' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Pañcaṅguliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະປັນຈັງຄຸລິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

Sattarasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີສິບເຈັດ ຈົບແລ້ວ.

18. Kumudavaggo

໑໘. ກຸມຸທະວັກ

1. Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກຸມຸທະມາລິຍະເຖຣະ

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato kumudamāliyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantapabbatasamīpe jātassarassa āsanne rakkhaso hutvā nibbatto atthadassiṃ bhagavantaṃ tattha upagataṃ disvā pasannamānaso kumudapupphāni ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Pabbate himavantamhi' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ກຸມຸທະມາລິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ຜູ້ໄດ້ກະທຳອະທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດເປັນຣັກສົດຢູ່ໃກ້ສະໂບກຂະຣະນີທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ ໃກ້ພູເຂົາຫິມະພານ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ ສະເດັດມາເຖິງທີ່ນັ້ນ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ເກັບດອກກຸມຸດທັງຫຼາຍມາບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແລ້ວຫຼີກໄປ.

1. So tena puññena tato cavitvā devalokaṃ upapanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto ratanattaye pasanno pabbajitvā vāyamanto brahmacariyapariyosānaṃ arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha tatthajo rakkhaso āsinti tasmiṃ jātassarasamīpe jāto nibbatto rakkhaso pararudhiramaṃsakhādako niddayo ghorarūpo bhayānakasabhāvo mahābalo mahāthāmo kakkhaḷo yakkho āsiṃ ahosinti attho.

໑. ພຣະເຖຣะນັ້ນ ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເຄື່ອນຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ເຂົ້າເຖິງເທວະໂລກ ສະເຫວີຍສົມບັດໃນກາມາວະຈອນສະຫວັນທັງ 6 ຊັ້ນ ແລະໃນໝູ່ມະນຸດ ກໍໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ບວດແລ້ວ ພະຍາຍາມຢູ່ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດອັນເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງພຣະພົມມະຈັນ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້gກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Pabbate himavantamhi' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'tatthajo rakkhaso āsiṃ' ມີອະທิບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ເປັນຍັກຜູ້ເກີດແລະບັງເກີດຢູ່ໃກ້ສະໂບກຂະຣະນີທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງນັ້ນ ເປັນຜູ້ກິນເລືອດແລະເນື້ອຂອງສັດອື່ນ ປາສະຈາກຄວາມກະລຸນາ ມີຮູບຮ່າງໜ້າຕາໜ້າຢ້ານກົວ ມີສະພາວະໜ້າສະຢ້ານສະຢຶງ ມີກຳລັງຫຼາຍ ມີຄວາມພຽນຫຼາຍ ແລະຫຍາບຊ້າ.

Kumudaṃ [Pg.178] pupphate tatthāti tasmiṃ mahāsare sūriyaraṃsiyā abhāve sati sāyanhe makuḷitaṃ kuñcitākārena nippabhaṃ avaṇṇaṃ hotīti ‘‘kumuda’’nti laddhanāmaṃ pupphaṃ pupphate vikasatīti attho. Cakkamattāni jāyareti tāni pupphāni rathacakkapamāṇāni hutvā jāyantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

ບົດວ່າ 'Kumudaṃ pupphate tattha' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີແສງຕາເວັນໃນສະໃຫຍ່ນັ້ນ ໃນເວລາແລງ ມັນຈະຕູມ ມີລັກສະນະງໍ ບໍ່ມີແສງ ບໍ່ມີສີສັນ ດອກໄມ້ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ກຸມຸດ' ຈຶ່ງເບັ່ງບານ. ບົດວ່າ 'cakkamattāni jāyare' ມີອະທິບາຍວ່າ ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ບັງເກີດມີຂະໜາດເທົ່າກັບລໍ້ລົດມ້າ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Consolidated: ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກຸມຸທະມາລິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

2. Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະນິດເສນິດາຍະກະເຖຣະ

Koṇḍaññassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato nisseṇidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto koṇḍaññassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto saddho pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato vasanapāsādassārohanatthāya sārakaṭṭhamayaṃ nisseṇiṃ katvā ussāpetvā ṭhapesi. Bhagavā tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthāya passantasseva uparipāsādaṃ āruhi. So atīva pasanno teneva pītisomanassena kālaṃ katvā devaloke nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu jāyamāno nisseṇidānanissandena uccakule nibbatto manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Koṇḍaññassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ນິດເສນິດາຍະກະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ຜູ້ໄດ້ກະທຳອະທິການໄວ້ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນຫຼາຍຊາດ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ໂກນທັນຍະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງໄມ້ ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະເດັດຂຶ້ນສູ່ປຣາສາດທີ່ປະທັບຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຂັ້ນໄດທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ແກ່ນ ແລ້ວຕັ້ງຍົກຂຶ້ນໄວ້ຖວາຍ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສຂອງເຂົາ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ປຣາສາດເບື້ອງເທິງ ໃນຂະນະທີ່ເຂົາກຳລັງເບິ່ງຢູ່ນັ້ນເອງ. ເຂົາມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍຄວາມປີຕິໂສມະນັດນັ້ນເອງ ເມື່ອເຮັດກາລະແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນເທວະໂລກນັ້ນ ເມື່ອມາເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ ດ້ວຍອານິສົງແຫ່ງການຖວາຍຂັ້ນໄດ ຈຶ່ງໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນສູງ ໄດ້ສະເຫວີຍສຸຂຂອງມະນຸດ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະศาสດາ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

9. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento koṇḍaññassa bhagavatotiādimāha. Tattha koṇḍaññassāti kucchito hutvā ḍeti pavattatīti koṇḍo, lāmakasatto, koṇḍato aññoti koṇḍañño, alāmako uttamapurisoti attho. Atha vā brāhmaṇagottesu koṇḍaññagotte uppannattā ‘‘koṇḍañño’’ti gottavasena tassa nāmaṃ, tassa koṇḍaññassa. Sesaṃ pākaṭamevāti.

໙. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖิงບຸບພະກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Koṇḍaññassa bhagavato' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'Koṇḍaññassa' ມີວິເຄາະວ່າ ສັດຜູ້ຊົ່ວຊ້າ ຊື່ວ່າ 'ໂກນທະ' ເພາະເປັນຜູ້ໜ້າກຽດຊັງແລ້ວເປັນໄປ, ຜູ້ອື່ນຈາກສັດຜູ້ຊົ່ວຊ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ໂກນທັນຍະ' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ຊົ່ວຊ້າ ເປັນບຸຣຸດຜູ້ປະເສີດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະບັງເກີດໃນໂຄດໂກນທັນຍະ ໃນບັນດາໂຄດຂອງພຣາມທັງຫຼາຍ ພຣະນາມຂອງພຣະອົງຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ໂກນທັນຍະ' ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂຄດ, ບົດວ່າ 'tassa koṇḍaññassa' ໝາຍເຖິງ ຂອງພຣະໂກນທັນຍະພຣະອົງນັ້ນ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ປາກົດຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະນິດເສນິດາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຣັດຕິປຸບຜິຍະເຖຣະ

Migaluddo [Pg.179] pure āsintiādikaṃ āyasmato rattipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle nesādakule uppanno migavadhāya araññe vicaramāno tassa kāruññena araññe caramānaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitaṃ rattikaṃ nāma pupphaṃ kuṭajapupphañca saha vaṇṭena ocinitvā somanassacittena pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Migaluddo pure āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຣັດຕິປຸບຜິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ຜູ້ໄດ້ກະທຳອທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນນາຍພານ ເມື່ອທ່ຽວໄປໃນປ່າເພື່ອລ່າເນື້ອ ໄດ້ເກີດຄວາມສົງສານ ແລະໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ຜູ້ສະເດັດທ່ຽວໄປໃນປ່າ ຈຶ່ງມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເກັບດອກໄມ້ທີ່ເບັ່ງບານຊື່ວ່າ ຣັດຕິກະ ແລະດອກກຸດັດຊະ ພ້ອມທັງກ້ານ ມາບູຊາດ້ວຍຈິດໂສມະນັດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແລ້ວຫຼີກໄປ.

13. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ disvā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā ‘‘nesādabhūtena mayā katakusalaṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migānaṃ luddo sāhasiko mārakoti migaluddo, migesu vā luddo lobhīti migaluddo, nesādo āsiṃ pureti attho.

໑໓. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນເອງ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະศาสດາ ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກັມຂອງຕົນວ່າ 'ກຸສົນທີ່ເຮົາຜູ້ເປັນນາຍພານໄດ້ກະທຳໄວ້ ດີແທ້ໜໍ' ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Migaluddo pure āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'migaluddo' ຄື ຜູ້ຮ້າຍກາດ ຜູ້ຂ້າເນື້ອທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ມิຄະລຸດທະ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ມີຄວາມໂລບໃນເນື້ອທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ມິຄະລຸດທະ, ບົດວ່າ 'pure āsiṃ' ອະທິບາຍວ່າ ໃນປາງກ່ອນ ເຮົາໄດ້ເປັນນາຍພານ.

14. Rattikaṃ pupphitaṃ disvāti padumapupphādīni anekāni pupphāni sūriyaraṃsisamphassena divā pupphanti rattiyaṃ makuḷitāni honti. Jātisumanamallikādīni anekāni pupphāni pana rattiyaṃ pupphanti no divā. Tasmā rattiyaṃ pupphanato rattipupphanāmakāni anekāni sugandhapupphāni ca kuṭajapupphāni ca gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໔. ບົດວ່າ 'Rattikaṃ pupphitaṃ disvā' ມີອະທິບາຍວ່າ ດອກໄມ້ຫຼາຍຊະນິດ ມີດອກປະທຸມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບານໃນເວລາກາງເວັນ ເພາະຖືກແສງຕາເວັນ ແລະຍ່ອມຕູມໃນເວລາກາງຄືນ, ສ່ວນດອກໄມ້ຫຼາຍຊະນິດ ມີດອກມະລິແລະດອກມະລິຊ້ອນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບານໃນເວລากາງຄືນ ບໍ່ບານໃນເວລากາງເວັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະບານໃນເວລากາງຄືນ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາດອກໄມ້ທີ່ມີກິ່ນຫອມຫຼາຍຊະນິດ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ຣັດຕິປຸບຜະ ແລະດອກກຸດັດຊະທັງຫຼາຍ ມາບູຊາແລ້ວ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະຣັດຕິປຸບຜິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

4. Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອຸທະປານະທາຍະກະເຖຣະ

Vipassino bhagavatotiādikaṃ āyasmato udapānadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimamunivaresu katādhikāro anekesu bhavesu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle kulagehe [Pg.180] nibbatto vuddhippatto ‘‘pānīyadānaṃ mayā dātabbaṃ, tañca nirantaraṃ katvā pavattetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ekaṃ kūpaṃ khanāpetvā udakasampattakāle iṭṭhakāhi cināpetvā thiraṃ katvā tattha uṭṭhitena udakena puṇṇaṃ taṃ udapānaṃ vipassissa bhagavato niyyādesi. Bhagavā pānīyadānānisaṃsadīpakaṃ anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattaṭṭhāne pokkharaṇīudapānapānīyādisampanno sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassino bhagavato' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ອຸທະປານະທາຍະກະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ຜູ້ໄດ້ກະທຳອະທິການໄວ້ໃນພຣະມຸນີເຈົ້າຜູ້ປະເສີດອົງກ່ອນໆ ຜູ້ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍໄວ້ໃນຫຼາຍພົບຊາດ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຄວນຖວາຍທານນ້ຳດື່ມ ແລະການຖວາຍທານນ້ຳດື່ມນັ້ນ ກໍຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ' ຈຶ່ງໃຫ້ຂຸດນ້ຳສ້າງບໍ່ໜຶ່ງ ໃນເວລາທີ່ນ້ຳອອກມາແລ້ວ ໃຫ້ກໍ່ດ້ວຍອິດເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ໄດ້ນ້ອມຖວາຍນ້ຳສ້າງນັ້ນອັນເຕັມດ້ວຍນ້ຳທີ່ຜຸດຂຶ້ນມາໃນບ່ອນນັ້ນ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາອັນສະແດງເຖິງອານິສົງແຫ່ງການຖວາຍນ້ຳດື່ມ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ຕົນບັງເກີດແລ້ວໆ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສະໂບກຂະຣະນີ ນ້ຳສ້າງ ແລະນ້ຳດື່ມເປັນຕົ້ນ ສະເຫວີຍສຸຂແລ້ວ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວແລ້ວ ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino bhagavatotiādimāha. Tattha udapāno kato mayāti udakaṃ pivanti etthāti udapāno, kūpapokkharaṇītaḷākānametaṃ adhivacanaṃ. So udapāno kūpo vipassissa bhagavato atthāya kato khanitoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໑໘. ໃນກາລຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Vipassino bhagavato' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'udapāno kato mayā' ມີວິເຄາະວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມດື່ມນ້ຳໃນບ່ອນນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ບ່ອນນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸທະປານະ, ຄຳວ່າ ອຸທະປານະ ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງນ້ຳສ້າງ ສະໂບກຂະຣະນີ ແລະອ່າງເກັບນ້ຳ. ອະທິບາຍວ່າ ນ້ຳສ້າງນັ້ນ ໄດ້ຖືກເຮັດ ຄື ຖືກຂຸດຂຶ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອຸທະປານະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

5. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສີຫາສະນະທາຍະກະເຖຣະ

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā ratanattaye pasanno tasmiṃ bhagavati parinibbute sattahi ratanehi khacitaṃ sīhāsanaṃ kārāpetvā bodhirukkhaṃ pūjesi, bahūhi mālāgandhadhūpehi ca pūjesi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nibbute lokanāthamhi' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ສີຫາສະນະທາຍະກະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ຜູ້ໄດ້ກະທຳອະທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ຜູ້ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍໄວ້ໃນພົບນັ້ນໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນລຸພຣະນິພພານ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະศาสດາ ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນιພພານແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ສ້າງສີຫາສະນະອັນປະດັບປະດາດ້ວຍຣັດຕະນະ 7 ປະການ ແລ້ວບູຊາຕົ້ນໂພທິ ແລະໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ ຂອງຫອມ ແລະທູບທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ.

21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ vasanto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ñātivaggaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā hutvā [Pg.181] pubbūpacitakusalasambhāraṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha sīhāsanamadāsahanti sīharūpahiraññasuvaṇṇaratanehi khacitaṃ āsanaṃ sīhāsanaṃ, sīhassa vā abhītassa bhagavato nisinnārahaṃ, sīhaṃ vā seṭṭhaṃ uttamaṃ āsananti sīhāsanaṃ, taṃ ahaṃ adāsiṃ, bodhirukkhaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໒໑. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງ ເປັນຜູ້ອັນຊົນທັງຫຼາຍບູຊາແລ້ວໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ຈະເລີນໄວແລ້ວ ເມື່ອຄອງເຮືອນຢູ່ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະศาสດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ລະຖິ້ມໝູ່ຍາດແລ້ວບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນສົມພານທີ່ຕົນໄດ້ສັ່ງສົມໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nibbute lokanāthamhi' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'sīhāsanamadāsaṃ' ມີວິເຄາະວ່າ ອາສະນະອັນປະດັບປະດາດ້ວຍຮູບສິງ ເງິນ ຄຳ ແລະຣັດຕະນະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ສີຫາສະນະ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອາສະນະອັນຄວນແກ່ການປະທັບນັ່ງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປຽບເໝືອນສິງ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອາສະນະອັນປະເສີດອັນອຸດົມ ຊື່ວ່າ ສີຫາສະນະ, ບົດວ່າ 'taṃ ahaṃ adāsiṃ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ຖວາຍສີຫາສະນະນັ້ນ ແລະໄດ້ບູຊາຕົ້ນໂພທິ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະສີຫາສະນະທາຍະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

6. Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະມັກຄະທັດຕິກະເຖຣະ

Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato maggadattikattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto anomadassiṃ bhagavantaṃ ākāse caṅkamantaṃ pāduddhāre pāduddhāracaṅkamanaṭṭhāne pupphānaṃ vikiraṇaṃ acchariyañca disvā pasannamānaso pupphāni ākāse ukkhipi, tāni vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Anomadassī bhagavā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ມັກຄະທັດຕິຍະເຖຣະ. ແມ່ນແຕ່ພຣະອາຍັສມາອົງນີ້ ຜູ້ໄດ້ກະທຳອະທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຄອງເຮືອນຢູ່ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ອະໂນມະທັດສີ ສະເດັດຈົງກົມຢູ່ໃນອາກາດ ແລະໄດ້ເຫັນຄວາມອັດສະຈັນ ຄື ການໂປຍປິວລົງມາຂອງດອກໄມ້ທັງຫຼາຍ ໃນສະຖານທີ່ສະເດັດຈົງກົມໃນຂະນະທີ່ຊົງຍົກພຣະບາດ ຈຶ່ງມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຊັດດອກໄມ້ທັງຫຼາຍຂຶ້ນໄປໃນອາກາດ ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ກາຍເປັນເພດານກັ້ນຢູ່.

26. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto kamena yobbaññaṃ pāpuṇitvā saddhājāto pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahattaṃ patto caṅkamanassa pūjitattā maggadattikattheroti pākaṭo. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Diṭṭhadhammasukhatthāyāti imasmiṃ attabhāve caṅkamanena sarīrasallahukādisukhaṃ paṭiccāti attho. Abbhokāsamhi caṅkamīti abbhokāse aṅgaṇaṭṭhāne caṅkami, padavikkhepaṃ padasañcāraṃ akāsīti attho.

໒໖. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພູມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກໆ ພົບຊາດ ໄດ້ສະເຫວີຍຄວາມສຸກແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອເຖິງໄວໜຸ່ມຕາມລຳດັບ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ບວດເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍວັດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ເພາະເປັນຜູ້ບູຊາທາງຈົງກົມ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ ມັກຄະທັດຕິກະເຖລະ. ພະເຖລະນັ້ນ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມຍინດີເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອະໂນມະທັດສີ ພະຄະວາ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທິຕຖະທັມມະສຸຂັດຖາຍະ' ຄວາມວ່າ ເພາະອາໄສຄວາມສຸກມີຄວາມເບົາກາຍເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການເດີນຈົງກົມໃນອັດຕະພາບນີ້. ຄຳວ່າ 'ອັບໂພກາສັມຫິ จັງກະມີ' ຄວາມວ່າ ໄດ້ເດີນຈົງກົມໃນທີ່ແຈ້ງ ໃນສະຖານທີ່ລານກວ້າງ ຄືໄດ້ກ້າວເດີນ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປດ້ວຍຕີນ.

Uddhate pāde pupphānīti caṅkamantena pāde uddhate padumuppalādīni pupphāni pathavito uggantvā caṅkame vikiriṃsūti attho. Sobhaṃ muddhani tiṭṭhareti buddhassa [Pg.182] muddhani sīse sobhayamānā tāni tiṭṭhantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

ຄຳວ່າ 'ອຸດທະເຕ ປາເທ ບຸບຜານິ' ຄວາມວ່າ ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດຈົງກົມ ຍົກພະບາດຂຶ້ນເທິງ ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍມີດອກປະທຸມ ແລະດອກອຸບົນເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຜຸດຂຶ້ນຈາກແຜ່ນດິນ ແລ້ວເຮ່ຍລາຍລົງໃນທາງຈົງກົມ. ຄຳວ່າ 'ໂສພັງ ມຸດທະນິ ຕິຕຖະເຣ' ຄວາມວ່າ ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ງົດງາມຕັ້ງຢູ່ເທິງພະສຽນ (ຫົວ) ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ. ບົດທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທิບາຍອະປະທານຂອງພະມັກຄະທັດຕິກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

7. Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະເອກະທີປິຍະເຖລະ

Padumuttarassa muninotiādikaṃ āyasmato ekadīpiyattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinaseṭṭhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhippatto saddho pasanno bhagavato salalamahābodhimhi ekapadīpaṃ pūjesi, thāvaraṃ katvā niccamekapadīpapūjanatthāya telavaṭṭaṃ paṭṭhapesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha jalamāno pasannacakkhuko ubhayasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto dīpapūjāya laddhavisesādhigamattā ekadīpiyattheroti pākaṭo.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ປະທຸມຸດຕະຣັດສະ ມຸນιໂນ' ເປັນອະປະທານຂອງພະເອກະທີປິຍະεຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາປະທີບດວງໜຶ່ງ ທີ່ຕົ້ນມະຫາໂພທິທັງໝົດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ແລະໄດ້ຕັ້ງນ້ຳມັນຕະກຽງໄວ້ ເພື່ອບູຊາປະທີບດວງໜຶ່ງເປັນປະຈຳ. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ມີລັດສະໝີຮຸ່ງເຮືອງໃນທຸກໆ ພົບຊາດ ມີດວງຕາແຈ່ມໃສ ໄດ້ສະເຫວີຍສຸກທັງສອງປະການແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊັບສົມບັດໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເຫຼື້ອມໃສໃນພະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ເພາະເປັນຜູ້ໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດດ້ວຍການບູຊາປະທີບ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ ພະເອກະທີປິຍະເຖລະ.

30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa muninotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໓໐. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພະເຖລະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມຍინດີເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ປະທຸມຸດຕະຣັດສະ ມຸນິໂນ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Definitive translation of Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā samattā: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະເອກະທີປິຍະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

8. Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະມະນິປູຊະກະເຖລະ

Orena himavantassātiādikaṃ āyasmato maṇipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaorabhāge ekissā nadiyā samīpe paṇṇasālaṃ kāretvā vasanto vivekakāmatāya tassānukampāya ca tattha upagataṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso maṇipallaṅkaṃ [Pg.183] bhagavato pūjesi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya tattha nisīdi. So bhiyyosomattāya pasanno nibbānādhigamatthāya patthanaṃ akāsi. Bhagavā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໂອເຣນະ ຫิມະວັນຕັດສະ' ເປັນອະປະທານຂອງພະມະນິປູຊະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະεຖລະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ໄດ້ຄອງເຮືອນ ແລ້ວເຫັນໂທດໃນການຄອງເຮືອນນັ້ນ ຈຶ່ງລະຄອງເຮືອນແລ້ວບວດເປັນດາບົດ ສ້າງບັນນະສາລາຢູ່ໃກ້ແມ່ນ້ຳສາຍໜຶ່ງ ທາງເບື້ອງນີ້ຂອງພູເຂົາຫິມະພານ ເມື່ອອາໄສຢູ່ ເພາະຄວາມຕ້ອງການຄວາມສະຫງົບ ແລະເພາະຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ດາບົດນັ້ນ ພະປະທຸມຸດຕະຣະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງສະເດັດມາທີ່ນັ້ນ ດາບົດເຫັນແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາພະມະນີບັນລັງ (ບັນລັງແກ້ວມະນີ) ແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ປະທັບນັ່ງເທິງພະມະນີບັນລັງນັ້ນ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສof ດາບົດນັ້ນ. ດາບົດນັ້ນມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາເພື່ອບັນລຸພະນິພານ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ກ່າວອະນຸໂມທະນາແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກໆ ພົບຊາດ ໄດ້ສະເຫວີຍຄວາມສຸກແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊັບສົມບັດໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຄອງເຮືອນຢູ່ ວັນໜຶ່ງໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ບວດແລ້ວ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພະອໍຣะຫັນ.

34. So ekadivasaṃ attanā katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento orena himavantassātiādimāha. Tattha orenāti himavantassa aparaṃ bhāgaṃ vihāya orena, bhummatthe karaṇavacanaṃ, orasmiṃ disābhāgeti attho. Nadikā sampavattathāti apākaṭanāmadheyyā ekā nadī saṃsuṭṭhu pavattānī vahānī sandamānā ahosīti attho. Tassā cānupakhettamhīti tassā nadiyā anupakhettamhi tīrasamīpeti attho. Sayambhū vasate tadāti yadā ahaṃ maṇipallaṅkaṃ pūjesiṃ, tadā anācariyako hutvā sayameva buddhabhūto bhagavā vasate viharatīti attho.

໓໔. ວັນໜຶ່ງ ພະເຖລະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງກຸສົນທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດໄວ້ ມີຄວາມຍინດີເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໂອເຣນະ ຫິມະວັນຕັດສະ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ໂອເຣນະ' ຄວາມວ່າ ລະເວັ້ນພາກສ່ວນອື່ນຂອງພູເຂົາຫິມະພານເສຍ ແລ້ວຢູ່ໃນທາງເບື້ອງນີ້ (ຄຳວ່າ ໂອເຣນະ ເປັນຕະຕິຍາວິພັດໃນອັດຖະສັດຕະມີວິພັດ) ຄວາມວ່າ ໃນທິດທາງເບື້ອງນີ້. ຄຳວ່າ 'ນະທິກາ ສັມປະວັດຕະຖາ' ຄວາມວ່າ ມີແມ່ນ້ຳສາຍໜຶ່ງທີ່ມີຊື່ບໍ່ປາກົດ ໄດ້ໄຫຼໄປ ໄດ້ຫຼັ່ງໄຫຼໄປເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ 'ຕັດສາ ຈານຸປະເຂດຕັມຫິ' ຄວາມວ່າ ໃນບໍລິເວນໃກ້ຄຽງ ຄືໃກ້ຝັ່ງແມ່ນ້ຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະຍັມພູ ວະສະເຕ ຕະທາ' ຄວາມວ່າ ໃນກາລະໃດ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບູຊາພະມະນີບັນລັງ ໃນກາລະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພະພຸດທະເຈົ້າດ້ວຍພະອົງເອງ ໂດຍບໍ່ມີຄູອາຈານ ໄດ້ປະທັບຢູ່.

35. Maṇiṃ paggayha pallaṅkanti maṇinti cittaṃ ārādheti somanassaṃ karotīti maṇi, atha vā māti pamāṇaṃ karoti ābharaṇanti maṇi, atha vā marantāpi rājayuvarājādayo taṃ na pariccajanti tadatthāya saṅgāmaṃ karontīti maṇi, taṃ maṇiṃ maṇimayaṃ pallaṅkaṃ manoramaṃ sādhu cittaṃ suṭṭhu vicittaṃ paggayha gahetvā buddhaseṭṭhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໓໕. ໃນບົດວ່າ 'ມະນິງ ປັກຄັຍຫະ ປັນລັງກັງ' ນີ້ ຄຳວ່າ 'ມະນິ' ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈິດຍິນດີ ເຮັດໃຫ້ເກີດໂສມະນັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະນິ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິ່ງໃດຍ່ອມກຳນົດ ຫຼືເຮັດໃຫ້ເປັນເຄື່ອງປະດັບ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ມະນິ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ແມ່ນແຕ່ຈະເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ ພະລາຊາ ແລະອຸປະຣາດເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຍອມສະຫຼະແກ້ວມະນີນັ້ນ ແລະຍ່ອມເຮັດສົງຄາມເພື່ອແກ້ວມະນີນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະນິ, ຄຳວ່າ 'ມະນິງ ປັກຄັຍຫະ ປັນລັງກັງ' ຄວາມວ່າ ໄດ້ຖືເອົາບັນລັງທີ່ເຮັດດ້ວຍແກ້ວມະນີ ອັນເປັນທີ່ຈເລີນໃຈ ງົດງາມ ແລະວິຈິດຢ່າງຍິ່ງນັ້ນ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍບູຊາແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ. ບົດທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະມະນິປູຊະກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

9. Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຕິກິດສະກະເຖລະ

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tikicchakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare vejjakule nibbatto bahussuto susikkhito vejjakamme cheko [Pg.184] bahū rogino tikicchanto vipassissa bhagavato upaṭṭhākassa asokanāmattherassa rogaṃ tikicchi. So tena puññena devamanussesu aparāparaṃ sukhaṃ anubhavanto nibbattanibbattabhave arogo dīghāyuko suvaṇṇavaṇṇasarīro ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນະຄະເຣ ພັນທຸມະຕິຍາ' ເປັນອະປະທານຂອງພະຕິກິດສະກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະວິປັດສີພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນແພດ ໃນເມືອງພັນທຸມະຕີ ເປັນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຫຼາຍ ໄດ້ຮັບການສຶກສາອົບຮົມມາເປັນຢ່າງດີ ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນວິຊາແພດ ເມື່ອປິ່ນປົວຄົນໄຂ້ທັງຫຼາຍ ໄດ້ປິ່ນປົວພະຍາດຂອງພະອະໂສກະເຖລະ ຜູ້ເປັນອຸປັດຖາກຂອງພະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ. ດ້ວຍບຸນນັ້ນ ເມື່ອສະεຫວີຍຄວາມສຸກໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍກັບໄປກັບມາ ໃນທຸກໆ ພົບຊາດທີ່ໄດ້ບັງເກີດ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂລກໄພ ມີອາຍຸຍືນ ແລະມີຮ່າງກາຍມີວັນນະດັ່ງທອງຄຳ.

39. So imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya sabbasippesu nipphattiṃ patto arogo sukhito vibhavasampanno ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

໓໙. ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ບັນລຸຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະສາດທັງປວງ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂລກ ມີຄວາມສຸກ ມີຊັບສົມບັດ ເຫຼື້ອມໃສໃນພະຣັດຕະນະໄຕ ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ລະຄອງເຮືອນແລ້ວບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ເປັນພະອໍຣະຫັນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນະຄະເຣ ພັນທຸມະຕິຍາ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນັຍທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຕິກິດສະກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

10. Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະສັງຄຸປັດຖາກะເຖລະ

Vessabhumhi bhagavatītiādikaṃ āyasmato saṅghupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle tassārāmikassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā saddho pasanno vihāresu ārāmikakammaṃ karonto sakkaccaṃ saṅghaṃ upaṭṭhāsi. So teneva kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhippatto vibhavasampanno sukhappatto pākaṭo satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane pasanno pabbajitvā vattasampanno sāsanaṃ sobhayamāno vipassanaṃ vaḍḍhento nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto chaḷabhiñño pubbe katakusalakammavasena saṅghupaṭṭhākattheroti pākaṭo ahosi.

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ເວັດສະພູມຫິ ພະຄະວະຕິ' ເປັນອະປະທານຂອງພະສັງຄຸປັດຖາກະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນຫຼາຍໆ ພົບຊາດ ໃນສະໄໝຂອງພະເວັດສະພູພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດເປັນລູກຂອງຄົນເຝົ້າອາຮາມ (ວັດ) ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້ານັ້ນ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ເມື່ອເຮັດວຽກເຝົ້າອາຮາມໃນວິຫານທັງຫຼາຍ ໄດ້ອຸປະຖາກບຳລຸງພະສົງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນເອງ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໄດ້ສະεຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ມີຊັບສົມບັດ ເຖິງຄວາມສຸກ ເປັນຜູ້ປາກົດຊື່ສຽງ ໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະໜາ ໄດ້ບວດແລ້ວ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍວັດ ເຮັດພະສາດສະໜາໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ ເມື່ອຈະເລີນວິປັດສະນາຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ມີອະພິນຍາຫົກ ປາກົດຊື່ວ່າ ພະສັງຄຸປັດຖາກະເຖລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນກຳທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

45. So ekadivasaṃ ‘‘pubbe mayā kiṃ nāma kammaṃ katvā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pākaṭaṃ karonto vessabhumhi bhagavatītiādimāha. Tattha ahosārāmiko ahanti ahaṃ [Pg.185] vessabhussa bhagavato sāsane ārāmiko ahosinti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.

໔໕. ວັນໜຶ່ງ ພະເຖລະນັ້ນ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນວ່າ 'ໃນປາງກ່ອນ ເຮົາໄດ້ເຮັດກຳຫຍັງໄວ້ໜໍ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບໂລກຸດຕະຣະສົມບັດນີ້' ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍຕົນເອງແລ້ວ ມີຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເມື່ອຈະເຮັດອະປະທານທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນກ່ອນໃຫ້ປາກົດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ເວັດສະພູມຫິ ພະຄະວະຕິ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອະໂຫສາຣາມິໂກ ອະຫັງ' ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຄົນເຝົ້າອາຮາມ ໃນພະສາດສະໜາຂອງພະເວັດສະພູພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ບົດທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນັຍທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ ແລະເພາະມີເນື້ອຄວາມອັນຈະແຈ້ງ.

Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະສັງຄຸປັດຖາກະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

Aṭṭhārasamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີສິບແປດ ຈົບແລ້ວ.

19. Kuṭajapupphiyavaggo

໑໙. ກຸຕະຊະບຸບຜິຍະວັກ

1-10. Kuṭajapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະກຸຕະຊະບຸບຜິຍະເຖລະເປັນຕົ້ນ

Ito parampi ekūnavīsatimavagge āgatānaṃ imesaṃ kuṭajapupphiyattherādīnaṃ dasannaṃ therānaṃ apubbaṃ natthi. Tesañhi therānaṃ purimabuddhānaṃ santike katapuññasambhārānaṃ vasena pākaṭanāmāni ceva nivāsanagarādīni ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbānīti taṃ sabbaṃ apadānaṃ suviññeyyamevāti.

ຖັດຈາກນີ້ໄປ ໃນວັກທີສິບເກົ້າ ບໍ່ມີເລື່ອງແປກໃໝ່ຂອງພະເຖລະທັງສິບຮູບ ມີພະກຸຕະຊະບຸບຜິຍະເຖລະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້. ດ້ວຍວ່າ ຊື່ທີ່ປາກົດ ແລະເມືອງທີ່ຢູ່ເປັນຕົ້ນ ຂອງພະεຖລະເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທิການໄວ້ໃນສຳນັກຂອງພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນເອງ ດັ່ງນັ້ນ ອະປະທານທັງໝົດນັ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Ekūnavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີສິບເກົ້າ ຈົບແລ້ວ.

20. Tamālapupphiyavaggo

໒໐. ຕະມາລະບຸບຜິຍະວັກ

1-10. Tamālapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຕະມາລະບຸບຜິຍະເຖລະເປັນຕົ້ນ

Vīsatime vagge paṭhamattherāpadānaṃ uttānameva.

ໃນວັກທີຊາວ ອະປະທານຂອງພະເຖລະຮູບທຳອິດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງແລ້ວ.

6. Dutiyattherāpadāne yaṃ dāyavāsiko isīti isipabbajjaṃ pabbajitvā vane vasanabhāvena dāyavāsiko isīti saṅkhaṃ gato, attano anukampāya taṃ vanaṃ upagatassa siddhatthassa satthuno vasanamaṇḍapacchādanatthāya yaṃ tiṇaṃ, taṃ lāyati chindatīti attho. Dabbachadanaṃ katvā anekehi khuddakadaṇḍakehi maṇḍapaṃ katvā taṃ tiṇena chādetvā siddhatthassa bhagavato ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

໖. ໃນອະປະທານຂອງພະເຖລະຮູບທີສອງ ບົດວ່າ 'ທາຍະວາສິໂກ ອິສິ' ຄວາມວ່າ ບວດເປັນລືສີແລ້ວ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ຈຶ່ງເຖິງການນັບວ່າ ເປັນລືສີຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ, ຄວາມວ່າ ຫຍ້າໃດທີ່ມີຢູ່ ເພື່ອມຸງມົນທົບທີ່ປະທັບຂອງພະສິດທັດຖະສາດສະດາ ຜູ້ສະເດັດມາສູ່ປ່ານັ້ນ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຕົນ ດາບົດນັ້ນໄດ້ກ່ຽວ ໄດ້ຕັດຫຍ້ານັ້ນ. ຄວາມວ່າ ໄດ້ເຮັດເຄື່ອງມຸງດ້ວຍຫຍ້າຄາ ໄດ້ເຮັດມົນທົບດ້ວຍໄມ້ຄ້ອນນ້ອຍໆ ຫຼາຍອັນ ແລ້ວມຸງມົນທົບນັ້ນດ້ວຍຫຍ້າ ໄດ້ຖວາຍບູຊາແກ່ພະສິດທັດຖະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ.

8. Sattāhaṃ dhārayuṃ tatthāti taṃ maṇḍapaṃ tattha ṭhitā devamanussā sattāhaṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinnassa satthuno dhārayuṃ dhāresunti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

໘. ຄຳວ່າ 'ສັດຕາຫັງ ທາຣະຍຸງ ຕັດຖາ' ຄວາມວ່າ ເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໄດ້ຊ່ວຍກັນກັ້ນມົນທົບນັ້ນ ຖວາຍແກ່ພະສາດສະດາ ຜູ້ປະທັບນັ່ງເຂົ້າສັນຍາເວທະຍິດຕະນິໂຣດສະມາບັດ ຕະຫຼອດເຈັດວັນ. ບົດທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງແລ້ວ.

Tatiyattherassa [Pg.186] apadāne khaṇḍaphulliyattheroti ettha khaṇḍanti kaṭṭhānaṃ jiṇṇattā chinnabhinnaṭṭhānaṃ, phullanti kaṭṭhānaṃ jiṇṇaṭṭhāne kaṇṇakitamahicchattakādipupphanaṃ, khaṇḍañca phullañca khaṇḍaphullāni, khaṇḍaphullānaṃ paṭisaṅkharaṇaṃ punappunaṃ thirakaraṇanti khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ. Imassa pana therassa sambhārapūraṇakāle phussassa bhagavato cetiye chinnabhinnaṭṭhāne sudhāpiṇḍaṃ makkhetvā thirakaraṇaṃ khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ nāma. Tasmā so khaṇḍaphulliyo theroti pākaṭo ahosi. Tatiyaṃ.

ໃນອະປະທານຂອງພະເຖລະຮູບທີສາມ ບົດວ່າ 'ຂັນທະຜຸນລິຍະເຖໂຣ' ນີ້ ຄຳວ່າ 'ຂັນທະ' ຄວາມວ່າ ສະຖານທີ່ຫັກພັງ ເພາະຄວາມຊຸດໂຊມຂອງໄມ້, ຄຳວ່າ 'ຜຸນລະ' ຄວາມວ່າ ການເກີດເຊື້ອລາ ຫຼືເຫັດໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ຊຸດໂຊມຂອງໄມ້, ສະຖານທີ່ຫັກພັງ ແລະບ່ອນທີ່ເກີດເຊື້ອລາ ຊື່ວ່າ ຂັນທະຜຸນລະ, ການບູລະນະສະຖານທີ່ຫັກພັງ ແລະບ່ອນທີ່ເກີດເຊື້ອລາ ຄືການເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງຄືນໃໝ່ ຊື່ວ່າ ຂັນທະຜຸນລະປະຕິສັງຂະຣະນະ. ແຕ່ໃນກາລະບຳເພັນບາຣະມີຂອງພະເຖລະຮູບນີ້ ການທາປູນຂາວໃສ່ບ່ອນທີ່ຫັກພັງ ໃນພະເຈດີຂອງພະຜຸດສະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ຊື່ວ່າ ຂັນທະຜຸນລະປະຕິສັງຂະຣະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະເຖລະນັ້ນຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ ພະຂັນທະຜຸນລິຍະເຖລະ. ເລື່ອງທີສາມ ຈົບແລ້ວ.

17. Catutthattherassāpadāne rañño baddhacaro ahanti rañño paricārako kammakārako ahosinti attho.

໑໗. ໃນອະປະທານຂອງພະεຖລະຮູບທີສີ່ ບົດວ່າ 'ຣັນໂຍ ພັດທະຈະໂຣ ອະຫັງ' ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ ເປັນຄົນເຮັດວຽກຂອງພະລາຊາ.

19. Jalajuttamanāminoti jale udake jātaṃ jalajaṃ, kiṃ taṃ padumaṃ, padumena samānanāmattā padumuttarassa bhagavatoti attho. Uttamapadumanāmassa bhagavatoti vā attho. Catutthaṃ.

໑໙. ບົດວ່າ 'ຊະລະຊຸດຕະມະນາມິໂນ' ຄວາມວ່າ ສິ່ງທີ່ເກີດໃນນ້ຳ ຊື່ວ່າ ຊະລະຊະ, ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄືດອກປະທຸມ, ຄວາມວ່າ ຂອງພະປະທຸມຸດຕະຣະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເພາະມີພະນາມສະເໝີດ້ວຍດອກປະທຸມ. ຫຼືຄວາມວ່າ ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີພະນາມວ່າ ປະທຸມອັນປະເສີດສຸດ. ເລື່ອງທີສີ່ ຈົບແລ້ວ.

Pañcamaṃ uttānatthameva.

ເລື່ອງທີຫ້າ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງແລ້ວ.

28. Chaṭṭhe nagare dvāravatiyāti mahādvāravātapānakavāṭaphalakāhi vatipākāraṭṭālagopurakaddamodakaparikhāhi ca sampannaṃ nagaranti dvāravatīnagaraṃ, dvāraṃ vatiñca padhānaṃ katvā nagarassa upalakkhitattā ‘‘dvāravatī nagara’’nti voharantīti nagare dvāravatiyāti vuttaṃ. Mālāvaccho pupphārāmo mama ahosīti attho.

໒໘. ໃນອະປະທານຮູບທີຫົກ ບົດວ່າ 'ນະຄະເຣ ທວາຣະວະຕິຍາ' ຄວາມວ່າ ເມືອງທີ່ສົມບູນດ້ວຍປະຕູໃຫຍ່, ປ່ອງຢ້ຽມ, ບານປະຕູ, ແຜ່ນກະດານ ແລະຮົ້ວ, ກຳແພງ, ຫໍຮົບ, ຊຸ້ມປະຕູ, ຄູເລນ ແລະຄູນ້ຳ ຊື່ວ່າ ເມືອງທວາຣະວະດີ, ເພາະໝາຍເອົາປະຕູ ແລະຮົ້ວເປັນປະທານໃນການກຳນົດໝາຍເມືອງນັ້ນ ເຂົາເຈົ້າຈຶ່ງເອີ້ນກັນວ່າ 'ເມືອງທວາຣະວະດີ' ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ນະຄະເຣ ທວາຣະວະຕິຍາ'. ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າມີສວນດອກໄມ້ເປັນບ່ອນພັກຜ່ອນ.

31. Te kisalayāti te asokapallavā. Chaṭṭhaṃ.

໓໑. ບົດວ່າ 'ເຕ ກິສະລະຍາ' ຄວາມວ່າ ໃບອະໂສກອ່ອນເຫຼົ່ານັ້ນ. ເລື່ອງທີຫົກ ຈົບແລ້ວ.

Sattamaṭṭhamanavamāni uttānatthāneva. Dasamepi apubbaṃ natthīti.

ເລື່ອງທີເຈັດ, ທີແປດ ແລະທີເກົ້າ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງທີສິບ ກໍບໍ່ມີເລື່ອງແປກໃໝ່.

Vīsatimavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີຊາວ ຈົບແລ້ວ.

21-23. Kaṇikārapupphiyādivaggo

໒໑-໒໓. ກະນິກາຣະບຸບຜິຍະວັກເປັນຕົ້ນ

1-30. Kaṇikārapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໓໐. ອັດຖະກະຖາກະນິກາຣະປຸບຜິຍະເຖຣະອະປະທານເປັນຕົ້ນ

Ito paraṃ sabbattha anuttānapadavaṇṇanaṃ karissāma. Ekavīsatime bāvīsatime tevīsatime ca vagge sabbesaṃ therānaṃ sayaṃkatena puññena laddhanāmāni, katapuññānañca nānattaṃ tesaṃ byākaraṇadāyakānaṃ buddhānaṃ nāmāni [Pg.187] vasitanagarāni ca heṭṭhā vuttanayattā sabbānipi uttānāneva. Apadānagāthānamattho ca nayānuyogena suviññeyyoyevāti.

ຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ ໃນທຸກບ່ອນ ພວກເຮົາຈະອະທິບາຍບົດ (ຄຳສັບ) ທີ່ຍັງບໍ່ທັນແຈ່ມແຈ້ງ. ໃນວັກທີ 21, ວັກທີ 22 ແລະ ວັກທີ 23 ຊື່ທັງຫຼາຍທີ່ພຣະເຖຣະທຸກອົງໄດ້ຮັບ ເພາະບຸນທີ່ຕົນເອງໄດ້ເຮັດໄວ້, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້, ພຣະນາມຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຜູ້ປະທານພະຍາກອນ ແລະ ເມືອງທີ່ພຣະອົງເຄີຍປະທັບຢູ່ ທັງໝົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນພາກຕົ້ນ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາອະປະທານ ກໍສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ໂດຍການປະກອບຕາມແນວທາງນັ້ນແລ້ວ.

24. Udakāsanavaggo

໒໔. ອຸດະກາສະນະວັກ

1-10.Udakāsanadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ອັດຖະກະຖາອຸດະກາສະນະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານເປັນຕົ້ນ

Catuvīsatime vagge paṭhamadutiyāpadānāni uttānāneva.

ໃນວັກທີ 24 ອະປະທານທີ 1 ແລະ ທີ 2 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

9. Tatiyāpadāne aruṇavatiyā nagareti ā samantato ālokaṃ karonto uṇati uggacchatīti aruṇo, so tasmiṃ vijjatīti aruṇavatī, tasmiṃ nagare ālokaṃ karonto sūriyo uggacchatīti attho. Sesanagaresupi sūriyuggamane vijjamānepi visesavacanaṃ sabbacatuppadānaṃ mahiyaṃ sayanepi sati mahiyaṃ sayatīti mahiṃsoti vacanaṃ viya rūḷhivasena vuttanti veditabbaṃ. Atha vā pākārapāsādahammiyādīsu suvaṇṇarajatamaṇimuttādisattaratanapabhāhi aruṇuggamanaṃ viya pabhāvatī aruṇavatī nāma, tasmiṃ aruṇavatiyā nagare, pūpiko pūpavikkayena jīvikaṃ kappento ahosinti attho.

໙. ໃນອະປະທານທີ 3 ບົດວ່າ aruṇavatiyā nagare ມີອະທິບາຍວ່າ: ແສງສະຫວ່າງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນໂດຍຮອບ ເອີ້ນວ່າ 'ອະລຸນ' (Aruṇo), ແສງອະລຸນນັ້ນມີຢູ່ໃນເມືອງນັ້ນ ເມືອງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະລຸນວະດີ' (Aruṇavatī), ອະທິບາຍວ່າ ພຣະອາທິດສ່ອງແສງສະຫວ່າງຂຶ້ນໃນເມືອງນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນເມືອງອື່ນໆ ກໍມີການຂຶ້ນຂອງພຣະອາທິດຄືກັນ, ແຕ່ຄຳກ່າວພິເສດນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຣູລະຫີ (ຊື່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນສະເພาະ) ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ 'ມະຫິງສະ' (Mahiṃso) ເພາະນອນເທິງແຜ່ນດິນ ເຖິງແມ່ນວ່າສັດສີ່ຕີນທັງໝົດກໍນອນເທິງແຜ່ນດິນຄືກັນ. ອີກນັຍໜຶ່ງ ເມືອງທີ່ມີແສງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນແສງອະລຸນຂຶ້ນ ເພາະແສງສະຫວ່າງແຫ່ງລັດຕະນະ 7 ປະການ ມີຄຳ, ເງິນ, ແກ້ວມະນີ ແລະ ໄຂ່ມຸກເປັນຕົ້ນ ທີ່ກຳແພງ, ປຣາສາດ ແລະ ຫໍຄອຍເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະລຸນວະດີ'. ໃນເມືອງອະລຸນວະດີນັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນພໍ່ຄ້າຂາຍເຂົ້າໜົມ ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍການຂາຍເຂົ້າໜົມ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

14. Catutthāpadāne tivarāyaṃ pure rammeti tīhi pākārehi parivāritā parikkhittāti tivarā, khajjabhojjādiupabhogavatthābharaṇādinaccagītādīhi ramaṇīyanti rammaṃ, tasmiṃ tivarāyaṃ pure nagare ramme naḷakāro ahaṃ ahosinti sambandho.

໑໔. In the fourth apadana, the phrase 'tivarāyaṃ pure ramme' is explained as follows: The city surrounded by three walls is called 'Tivarā'. The city that is delightful because of food, drink, consumer goods, ornaments, dancing, and singing is called 'Ramma'. The connection of the words is: In that delightful city of Tivarā, I was a reed-worker.

Pañcamāpadānaṃ uttānatthameva.

ອະປະທານທີ 5 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

23. Chaṭṭhāpadāne vaṇṇakāro ahaṃ tadāti nīlapītarattādivaṇṇavasena vatthāni karoti rañjetīti vaṇṇakāro. Vattharajako hutvā cetiye vatthehi acchādanasamaye nānāvaṇṇehi dussāni rañjesinti attho.

໒໓. ໃນອະປະທານທີ 6 ບົດວ່າ vaṇṇakāro ahaṃ tadā ມີອະທິບາຍວ່າ: ຜູ້ທີ່ເຮັດ ຫຼື ຍ້ອມຜ້າດ້ວຍສີຕ່າງໆ ມີສີຂຽວ (ຫຼື ສີນ້ຳເງິນ), ສີເyellow, ສີແດງເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວັນນະກາຣະ' (ຊ່າງຍ້ອມສີ). ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຊ່າງຍ້ອມຜ້າ, ໃນເວລາບູຊາຜ້າຫຸ້ມພຣະເຈດີ ໄດ້ຍ້ອມຜ້າທັງຫຼາຍດ້ວຍສີຕ່າງໆ.

27. Sattamāpadāne piyālaṃ pupphitaṃ disvāti supupphitaṃ piyālarukkhaṃ disvā. Gatamagge khipiṃ ahanti ahaṃ migaluddo nesādo hutvā piyālapupphaṃ ocinitvā buddhassa gatamagge khipiṃ pūjesinti attho.

໒໗. ໃນອະປະທານທີ 7 ບົດວ່າ piyālaṃ pupphitaṃ disvā ມີອະທິບາຍວ່າ: ເຫັນຕົ້ນພິພານ (ຕົ້ນປິຍາລະ) ທີ່ອອກດອກເບັ່ງບານດີແລ້ວ. ບົດວ່າ gatamagge khipiṃ ahaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນນາຍພານປ່າ, ໄດ້ເກັບເອົາດອກພິພານ ແລ້ວໂຍນລົງ (ບູຊາ) ເທິງຫົນທາງທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າສະເດັດຜ່ານ.

30. Aṭṭhamāpadāne [Pg.188] sake sippe apatthaddhoti attano takkabyākaraṇādisippasmiṃ apatthaddho patiṭṭhito cheko ahaṃ kānanaṃ agamaṃ gato sambuddhaṃ yantaṃ disvānāti vanantare gacchantaṃ vipassiṃ sambuddhaṃ passitvā. Ambayāgaṃ adāsahanti ahaṃ ambadānaṃ adāsinti attho.

໓໐. ໃນອະປະທານທີ 8 ບົດວ່າ sake sippe apatthaddho ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຕັ້ງໝັ້ນ (ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ) ໃນສິລະປະສາດຂອງຕົນ ມີຕັກກະສາດ ແລະ ໄວຍາກອນເປັນຕົ້ນ ໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ປ່າ. ບົດວ່າ sambuddhaṃ yantaṃ disvāna ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ເຫັນພຣະວິປັດສີສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ກຳລັງສະເດັດໄປໃນລະຫວ່າງປ່າ. ບົດວ່າ ambayāgaṃ adāsahaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍໝາກມ່ວງເປັນທານ.

33. Navamāpadāne jagatī kāritā mayhanti atthadassissa bhagavato sarīradhātunidhāpitacetiye jagati chinnabhinnaālindapupphādhānasaṅkhātā jagati mayā kāritā kārāpitāti attho.

໓໓. ໃນອະປະທານທີ 9 ບົດວ່າ jagatī kāritā mayhaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສ້າງຖານດອກໄມ້ (ຈະກະຕີ) ທີ່ຊຳລຸດຊຸດໂຊມ ຢູ່ທີ່ພຣະເຈດີທີ່ບັນຈຸພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ອັດຖະທັດສີ.

Dasamāpadānaṃ uttānatthamevāti.

ອະປະທານທີ 10 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

Catuvīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 24 ຈົບບໍລິບູນ.

25. Tuvaradāyakavaggo

໒໕. ຕຸວະຣະທາຍະກະວັກ

1-10. Tuvaradāyakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ອັດຖະກະຖາຕຸວະຣະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານເປັນຕົ້ນ

1. Pañcavīsatime vagge paṭhamāpadāne bharitvā tuvaramādāyāti tuvaraaṭṭhiṃ muggakalayasadisaṃ tuvaraṭṭhiṃ bhajjitvā pupphetvā bhājanena ādāya saṅghassa vanamajjhogāhakassa adadiṃ adāsinti attho.

໑. ໃນວັກທີ 25 ອະປະທານທີ 1 ບົດວ່າ bharitvā tuvaramādāya ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ເອົາເມັດຖົ່ວແຮ່ (ເມັດຖົ່ວທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືຖົ່ວຂຽວ ແລະ ຖົ່ວລັນເຕົາ) ມາຂົ້ວໃຫ້ແຕກ ແລ້ວໃສ່ພາຊະນະນຳໄປຖວາຍແກ່ພຣະສົງຄ໌ ຜູ້ສະເດັດເຂົ້າໄປໃນທ່າມກາງປ່າ.

4-5. Dutiyāpadāne dhanuṃ advejjhaṃ katvānāti migādīnaṃ māraṇatthāya dhanuṃ sannayhitvā caramāno kesaraṃ ogataṃ disvāti supupphitaṃ khuddakasaraṃ disvā buddhassa abhiropesinti ahaṃ cittaṃ pasādetvā vanaṃ sampattassa tissassa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

໔-໕. In the second apadana, the phrase 'dhanuṃ advejjhaṃ katvāna' is explained as: Carrying a bow to hunt animals like deer. The phrase 'kesaraṃ ogataṃ disvā' is explained as: Seeing the well-bloomed pollen of the small kesara flower (or ironwood flower). The phrase 'buddhassa abhiropesiṃ' is explained as: With a clear mind, I offered it to the Blessed One named Tissa who had arrived in the forest.

9-10. Tatiyāpadāne jalakukkuṭoti jātassare caramānakukkuṭo. Tuṇḍena kesariṃ gayhāti padumapupphaṃ mukhatuṇḍena ḍaṃsitvā ākāsena gacchantassa tissassa bhagavato abhiropesiṃ pūjesinti attho.

໙-໑໐. ໃນອະປະທານທີ 3 ບົດວ່າ jalakukkuṭo ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄກ່ນ້ຳທີ່ທ່ຽວຫາກິນຢູ່ໃນສະໂບກຂະຣະນີທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມທຳມະຊາດ. ບົດວ່າ tuṇḍena kesariṃ gayha ມີອະທິບາຍວ່າ: ຄາບດອກບົວຫຼວງດ້ວຍຈະງອຍປາກ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຕິດສະ ຜູ້ສະເດັດໄປໃນອາກາດ.

14. Catutthāpadāne viravapupphamādāyāti vividhaṃ ravati saddaṃ karotīti viravaṃ, saddakaraṇavelāyaṃ vikasanato ‘‘virava’’nti laddhanāmaṃ pupphasamūhaṃ ādāya gahetvā siddhatthassa buddhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho.

໑໔. ໃນອະປະທານທີ 4 ບົດວ່າ viravapupphamādāya ມີອະທິບາຍວ່າ: ດອກໄມ້ທີ່ສົ່ງສຽງຮ້ອງຕ່າງໆ ເອີ້ນວ່າ 'ວິຣະວະ' (ດອກໄມ້ມີສຽງ), ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ວິຣະວະ' ເພາະມັນເບັ່ງບານໃນເວລາທີ່ສົ່ງສຽງ, ໄດ້ຖືເອົາຊໍ່ດອກໄມ້ນັ້ນໄປນ້ອມຖວາຍບູຊາແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ.

17. Pañcamāpadāne kuṭigopakoti senāsanapālako. Kālena kālaṃ dhūpesinti sampattasampattakālānukāle dhūpesiṃ, dhūpena sugandhaṃ akāsinti [Pg.189] attho. Siddhatthassa bhagavato gandhakuṭikālānusāridhūpena dhūpesiṃ vāsesinti attho.

໑໗. ໃນອະປະທານທີ 5 ບົດວ່າ kuṭigopako ມີອະທິບາຍວ່າ: ຜູ້ເຝົ້າເສນາສະນະ (ຜູ້ເຝົ້າພຣະຄັນທະກຸຕິ). ບົດວ່າ kālena kālaṃ dhūpesiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ອົບຮົມດ້ວຍເຄື່ອງຫອມຕາມເວລາອັນຄວນ, ເຮັດໃຫ້ມີກິ່ນຫອມດ້ວຍຄວັນເຄື່ອງຫອມ. ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ອົບຮົມພຣະຄັນທະກຸຕິຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ດ້ວຍຄວັນເຄື່ອງຫອມຕາມເວລາອັນຄວນ.

Chaṭṭhasattamāpadānāni uttānatthāneva.

ອະປະທານທີ 6 ແລະ ທີ 7 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

27. Aṭṭhamāpadāne satta sattalipupphānīti sattalisaṅkhātāni, satta pupphāni sīsenādāya vessabhussa bhagavato abhiropesiṃ pūjesinti attho.

໒໗. ໃນອະປະທານທີ 8 ບົດວ່າ satta sattalipupphāni ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ທູນດອກໄມ้ 7 ດອກ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ສັດຕະຣິ' (ດອກມະລິປ່າ) ໄວ້ເທິງຫົວ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ເວສສະພູ.

31. Navamāpadāne bimbijālakapupphānīti rattaṅkuravakapupphāni siddhatthassa bhagavato pūjesinti attho.

໓໑. ໃນອະປະທານທີ 9 ບົດວ່າ bimbijālakapupphāni ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ບູຊາດອກເຄືອປອກແດງ (ດອກພິມພິຊາລະ) ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ.

35. Dasamāpadāne uddālakaṃ gahetvānāti jātassare vihaṅgasobbhe jātaṃ uddālakapupphaṃ ocinitvā kakusandhassa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໓໕. ໃນອະປະທານທີ 10 ບົດວ່າ uddālakaṃ gahetvāna ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ເກັບເອົາດອກຄູນ (ດອກອຸດທາລະກະ) ທີ່ເກີດຢູ່ໃນໂພງໄມ້ຂອງນົກ ໃກ້ສະໂບກຂະຣະນີ ແລ້ວບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ກະກຸສັນທະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ.

Pañcavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 25 ຈົບບໍລິບູນ.

26. Thomakavaggo

໒໖. ໂທມະກະວັກ

1-10. Thomakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ອັດຖະກະຖາໂທມະກະເຖຣະອະປະທານເປັນຕົ້ນ

Chabbīsatime vagge paṭhamāpadānaṃ uttānameva.

ໃນວັກທີ 26 ອະປະທານທີ 1 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

5-6. Dutiyāpadāne vijahitvā devavaṇṇanti devatā sarīraṃ vijahitvā chaḍḍetvā, manussasarīraṃ nimminitvāti attho. Adhikāraṃ kattukāmoti adhikakiriyaṃ puññasambhāraṃ kattukāmo devaro nāma ahaṃ devarājā bhariyāya saha buddhaseṭṭhassa sāsane sādaratāya idha imasmiṃ manussaloke āgamiṃ āgatoti attho. Tassa bhikkhā mayā dinnāti padumuttarassa bhagavato yo nāmena devalo nāma sāvako ahosi, tassa sāvakassa mayā vippasannena cetasā bhikkhā dinnā piṇḍapāto dinnoti attho.

໕-໖. In the second apadana, the phrase 'vijahitvā devavaṇṇaṃ' is explained as: A deity discarding their own body and creating a human body. The phrase 'adhikāraṃ kattukāmo' is explained as: Desiring to perform a great meritorious deed, I, a king of deities named Devara, came to this human world together with my wife because of my deep respect for the dispensation of the most excellent Buddha. The phrase 'tassa bhikkhā mayā dinnā' is explained as: There was a disciple of Padumuttara Buddha named Devala; with a clear mind, I offered almsfood to that disciple.

9-10. Tatiyāpadāne ānando nāma sambuddhoti ānandaṃ tuṭṭhiṃ jananato ānando nāma paccekabuddhoti attho. Amanussamhi kānaneti amanussapariggahe kānane mahāaraññe parinibbāyi anupādisesanibbānadhātuyā [Pg.190] antaradhāyi, adassanaṃ agamāsīti attho. Sarīraṃ tattha jhāpesinti ahaṃ devalokā idhāgantvā tassa bhagavato sarīraṃ tattha araññe jhāpesiṃ dahanaṃ akāsinti attho.

໙-໑໐. ໃນອະປະທານທີ 3 ບົດວ່າ ānando nāma sambuddho ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຊື່ວ່າ ອາທັນທະ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີ (ອານັນທະ). ບົດວ່າ amanussamhi kānane ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະອົງໄດ້ສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານໃນປ່າໃຫຍ່ອັນເປັນທີ່ຢູ່ຂອງອະມະນຸດ (ຍັກ), ໄດ້ອັນຕະຣະທານຫາຍໄປດ້ວຍອນຸປາທິເສສະນิບພານທາດ ຄືບໍ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນອີກ. ບົດວ່າ sarīraṃ tattha jhāpesiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ລົງມາຈາກເທວະໂລກມາຍັງມະນຸດສະໂລກນີ້ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍພຣະເພີງ (ຊາປະນະກິດ) ພຣະສະຣີຣະຂອງພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອົງນັ້ນໃນປ່ານັ້ນ.

Catutthapañcamāpadānāni uttānāneva.

ອະປະທານທີ 4 ແລະ ທີ 5 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

20. Chaṭṭhāpadāne ahosiṃ candano nāmāti nāmena paṇṇattivasena candano nāma. Sambuddhassatrajoti paccekasambuddhabhūtato pubbe tassa atrajo putto ahaṃ. Ekopāhano mayā dinnoti ekaṃ upāhanayugaṃ mayā dinnaṃ. Bodhiṃ sampajja me tuvanti tena upāhanayugena me mayhaṃ sāvakabodhiṃ tuvaṃ sampajja nipphādehīti attho.

໒໐. ໃນອະປະທານທີ 6 ບົດວ່າ ahosiṃ candano nāma ມີອະທິບາຍວ່າ: ຊື່ວ່າ ຈັນທະນະ ໂດຍສົມມຸດບັນຍັດ. ບົດວ່າ sambuddhassatrajo ມີອະທິບາຍວ່າ: ໃນກາລກ່ອນແຕ່ທີ່ພຣະອົງຈະໄດ້ເປັນພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນບຸດທີ່ເກີດຈາກອົກຂອງພຣະອົງ. ບົດວ່າ ekopāhano mayā dinno ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍເກີບຄູ່ໜຶ່ງ. ບົດວ່າ bodhiṃ sampajja me tuvaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ດ້ວຍການຖວາຍເກີບຄູ່ນັ້ນ ຂໍທ່ານຈົ່ງເຮັດໃຫ້ສາວົກໂພທິຍານຂອງຂ້າພະເຈົ້າສຳເລັດຜົນເຖີດ.

23-24. Sattamāpadāne mañjarikaṃ karitvānāti mañjeṭṭhipupphaṃ haritacaṅkoṭakaṃ gahetvā rathiyaṃ vīthiyā paṭipajjiṃ ahaṃ tathā paṭipannova bhikkhusaṅghapurakkhataṃ bhikkhusaṅghena parivutaṃ samaṇānaggaṃ samaṇānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ sammāsambuddhaṃ addasanti sambandho. Buddhassa abhiropayinti disvā ca pana taṃ pupphaṃ ubhohi hatthehi paggayha ukkhipitvā buddhassa phussassa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

໒໓-໒໔. ໃນອະປະທານທີ 7 ບົດວ່າ mañjarikaṃ karitvāna ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ຖືເອົາພານດອກໄມ້ສີຂຽວ (haritcaṅkoṭaka) ທີ່ໃສ່ດອກມັນເຊດຖະ (ດອກໄມ້ສີແດງເຂັ້ມ) ແລ້ວເດີນທາງໄປຕາມຖະໜົນ. ຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງບົດມີວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ກຳລັງເດີນທາງໄປຢ່າງນັ້ນ ໄດ້ເຫັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ສະມະນະ ຜູ້ມີພຣະພິກຂຸສົງຄ໌ແວດລ້ອມແລ້ວ. ບົດວ່າ buddhassa abhiropayiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເຫັນແລ້ວ ກໍໄດ້ປະຄອງດອກໄມ້ນັ້ນດ້ວຍມືທັງສອງຂຶ້ນບູຊາ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ.

28-29. Aṭṭhamāpadāne aloṇapaṇṇabhakkhomhīti khīrapaṇṇādīni uñchācariyāya āharitvā loṇavirahitāni paṇṇāni pacitvā bhakkhāmi, aloṇapaṇṇabhakkho amhi bhavāmīti attho. Niyamesu ca saṃvutoti niyamasaññitesu pāṇātipātāveramaṇiādīsu niccapañcasīlesu saṃvuto pihitoti attho. Pātarāse anuppatteti purebhattakāle anuppatte. Siddhattho upagacchi manti mama samīpaṃ siddhattho bhagavā upagañchi sampāpuṇi. Tāhaṃ buddhassa pādāsinti ahaṃ taṃ aloṇapaṇṇaṃ tassa buddhassa adāsinti attho.

໒໘-໒໙. ໃນອະປະທານທີ 8 ບົດວ່າ aloṇapaṇṇabhakkho'mhi ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ທ່ຽວສະແຫວງຫາໃບໄມ້ທີ່ມີນ້ຳຢາງເປັນຕົ້ນ ມາຕົ້ມກິນໂດຍບໍ່ໃສ່ເກືອ, ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ກິນໃບໄມ້ຕົ້ມທີ່ບໍ່ມີເກືອ. ບົດວ່າ niyamesu ca saṃvuto ມີອະທິບາຍວ່າ: ເປັນຜູ້ສຳລວມລະວັງໃນສີລ 5 ທີ່ຄວນຮັກສາເປັນນິດ ມີການເວັ້ນຈາກປານาຕິບາດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ pātarāse anuppatte ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອເຖິງເວລາສັນພັດຕາຫານເຊົ້າ. ບົດວ່າ siddhattho upagacchi maṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ສະເດັດມາໃກ້ຂ້າພະເຈົ້າ. ບົດວ່າ tāhaṃ buddhassa pādāsiṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍໃບໄມ້ຕົ້ມທີ່ບໍ່ມີເກືອນັ້ນແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ.

Navamāpadānaṃ uttānameva.

ອະປະທານທີ 9 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

37-38. Dasamāpadāne sikhinaṃ sikhinaṃ yathāti sarīrato nikkhantachabbaṇṇaraṃsīhi obhāsayantaṃ jalantaṃ sikhīnaṃ sikhībhagavantaṃ sikhīnaṃ yathā jalamānaaggikkhandhaṃ viya. Aggajaṃ pupphamādāyāti aggajanāmakaṃ pupphaṃ gahetvā buddhassa sikhissa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

໓໗-໓໘. ໃນອະປະທານທີ 10 ບົດວ່າ sikhinaṃ sikhinaṃ yathā ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ ຜູ້ຊົງຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວດ້ວຍພຣະສັບພັນນະຣັງສີ (ລັດສະໝີ 6 ປະການ) ທີ່ແຜ່ຊ່ານອອກຈາກພຣະວໍຣະກາຍ ເໝືອນດັ່ງກອງໄຟອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ. ບົດວ່າ aggajaṃ pupphamādāya ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ຖືເອົາດອກໄມ້ຊື່ວ່າ 'ອັກຄະຊະ' (ດອກໄມ້ເກີດເທິງຍອດ) ແລ້ວນ້ອມຖວາຍບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິຂີ.

Chabbīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 26 ຈົບບໍລິບູນ.

27. Padumukkhipavaggo

໒໗. ປະທຸມຸກຂິປະວັກ

1-10. Ākāsukkhipiyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ອັດຖະກະຖາອາກາສຸກຂິປິຍະເຖຣະອະປະທານເປັນຕົ້ນ

1-2. Sattavīsatime [Pg.191] vagge paṭhamāpadāne jalajagge duve gayhāti jale udake jāte agge uppalādayo dve pupphe gahetvā buddhassa samīpaṃ gantvā ekaṃ pupphaṃ pādesu nikkhipiṃ pūjesiṃ, ekaṃ pupphaṃ ākāse khipinti attho.

໑-໒. ໃນວັກທີ 27 ອະປະທານທີ 1 ບົດວ່າ jalajagge duve gayha ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ຖືເອົາດອກໄມ້ອັນປະເສີດທີ່ເກີດໃນນ້ຳ ມີດອກອຸບົນເປັນຕົ້ນ 2 ດອກ ເຂົ້າໄປໃກ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວວາງດອກໜຶ່ງລົງບູຊາແທບພຣະບາດ, ສ່ວນອີກດອກໜຶ່ງໄດ້ໂຍນຂຶ້ນໄປບູຊາໃນອາກາດ.

Dutiyāpadānaṃ pākaṭameva.

ອະປະທານທີ 2 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

10. Tatiyāpadāne bodhiyā pādaputtameti uttame bodhipādape. Aḍḍhacandaṃ mayā dinnanti tasmiṃ bodhimūle aḍḍhacandākārena mayā anekapupphāni pūjitānīti attho. Dharaṇīruhapādapeti rukkhapabbataratanādayo dhāretīti dharaṇī, pathavī, dharaṇiyā ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādasaṅkhātena mūlena udakaṃ pivati khandhaviṭapādīsu patthariyatīti pādapo, dharaṇīruho ca so pādapo ceti dharaṇīruhapādapo, tasmiṃ dharaṇīruhapādape pupphaṃ mayā pūjitanti attho.

໑໐. ໃນອະປະທານທີ 3 ບົດວ່າ bodhiyā pādaputtame ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ຕົ້ນໂພທິອັນປະເສີດ. ບົດວ່າ aḍḍhacandaṃ mayā dinnaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບູຊາດອກໄມ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ໂດຍຈັດເປັນຮູບເຄິ່ງວົງເດືອນ (ພຣະຈັນເຄິ່ງຊີ້ກ) ທີ່ໂຄນຕົ້ນໂພທິນັ້ນ. ບົດວ່າ dharaṇīruhapādape ມີອະທິບາຍວ່າ: ແຜ່ນດິນທີ່ຮອງຮັບຕົ້ນໄມ້, ພູເຂົາ ແລະ ລັດຕະນະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ທະຣະນີ' (Dharaṇī) ຄືແຜ່ນດິນ, ສິ່ງທີ່ເກີດ ແລະ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ ຊື່ວ່າ 'ທະຣະນີຣຸຫະ' (Dharaṇīruho), ສິ່ງທີ່ດື່ມນ້ຳດ້ວຍຮາກອັນປຽບເໝືອນຕີນ ແລະ ແຜ່ກິ່ງກ້ານສາຂາອອກໄປ ຊື່ວ່າ 'ປາດະປະ' (Pādapo), ສິ່ງທີ່ເກີດເທິງແຜ່ນດິນ ແລະ ເປັນຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ທະຣະນີຣຸຫະປາດະປະ' (Dharaṇīruhapādapo) ຄືຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດເທິງແຜ່ນດິນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບູຊາດອກໄມ້ທີ່ໂຄນຕົ້ນໄມ້ທີ່ເກີດເທິງແຜ່ນດິນນັ້ນ.

Catutthāpadānaṃ uttānatthameva.

ອະປະທານທີ 4 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

18-19. Pañcamāpadāne himavantassāvidūreti himavantassa āsanne. Romaso nāma pabbatoti rukkhalatāgumbābhāvā kevalaṃ dabbatiṇādisañchannattā romaso nāma pabbato ahosi. Tamhi pabbatapādamhīti tasmiṃ pabbatapariyante. Samaṇo bhāvitindriyoti samitapāpo vūpasantakileso samaṇo vaḍḍhitaindriyo, rakkhitacakkhundriyādiindriyoti attho. Atha vā vaḍḍhitaindriyo vaḍḍhitasaddhindriyādiindriyoti attho. Tassa samaṇassa ahaṃ biḷāliāluve gahetvā adāsinti attho.

໑໘-໑໙. ໃນອະປະທານທີ 5 ບົດວ່າ himavantassāvidūre ມີອະທິບາຍວ່າ: ໃນທີ່ໃກ້ພູເຂົາຫິມະພານ. ບົດວ່າ romaso nāma pabbato ມີອະທິບາຍວ່າ: ພູເຂົາທີ່ບໍ່ມີຕົ້ນໄມ້, ເຄືອໄມ້ ແລະ ພຸ່ມໄມ້ ແຕ່ຖືກປົກຄຸມໄປດ້ວຍຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ໂຣມະສະ' (ພູເຂົາມີຂົນ). ບົດວ່າ tamhi pabbatapādamhi ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ເຊີງເຂົານັ້ນ. ບົດວ່າ samaṇo bhāvitindriyo ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະສະມະນະຜູ້ມີບາບອັນສະຫງົບແລ້ວ, ມີກິເລດອັນລະງັບແລ້ວ, ມີອິນຊີອັນຈະເລີນແລ້ວ ຄືມີອິນຊີມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນອັນຮັກສາໄວ້ດີແລ້ວ. ອີກນັຍໜຶ່ງ ມີອິນຊີອັນຈະເລີນແລ້ວ ຄືມີອິນຊີມີສັດທິນຊີເປັນຕົ້ນອັນຈະເລີນແລ້ວ. ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖືເອົາຫົວມັນປ່າ (biḷāliāluve) ໄປຖວາຍແກ່ພຣະສະມະນະອົງນັ້ນ.

Chaṭṭhasattamaṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.

ອະປະທານທີ 6, 7, 8, 9 ແລະ 10 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

Sattavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 27 ຈົບບໍລິບູນ.

28. Suvaṇṇabibbohanavaggo

໒໘. ສຸວັນນະພິພໂພຫະນະວັກ

1-10. Suvaṇṇabibbohaniyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ອັດຖະກະຖາສຸວັນນະພິພໂພຫະນິຍະເຖຣະອະປະທານເປັນຕົ້ນ

Aṭṭhavīsatime vagge paṭhamāpadānaṃ uttānameva.

ໃນວັກທີ 28 ອະປະທານທີ 1 ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

5. Dutiyāpadāne manomayena kāyenāti yathā cittavasena pavattakāyenāti attho.

໕. ໃນອະປະທານທີ 2 ບົດວ່າ manomayena kāyena ມີອະທິບາຍວ່າ: ດ້ວຍຮ່າງກາຍທີ່ເປັນໄປຕາມອຳນາດແຫ່ງຈິດ (ຄືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພິນຍາຈິດ).

10. Tatiyāpadāne [Pg.192] mahāsamuddaṃ nissāyāti mahāsāgarāsanne ṭhitassa pabbatassa antare pabbataleṇeti attho. Siddhattho bhagavā vivekakāmatāya vasati paṭivasatīti attho. Paccuggantvānakāsahanti ahaṃ tassa bhagavato paṭiuggantvā samīpaṃ gantvā vandanādipuññaṃ akāsinti attho. Caṅkoṭakamadāsahanti siddhatthassa bhagavato ahaṃ pupphabharitaṃ caṅkoṭakaṃ kadambaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

໑໐. In the third apadana, the phrase 'mahāsamuddaṃ nissāya' is explained as: In a mountain cave between mountains situated near the great ocean. The Blessed One named Siddhattha resided there because of his desire for seclusion. The phrase 'paccuggantvāna'kāsaṃ' is explained as: I went out to welcome that Blessed One, approached him, and performed meritorious deeds such as paying homage. The phrase 'caṅkoṭakamadāsahaṃ' is explained as: I offered a flower-basket (caṅkoṭaka) filled with flowers along with its base (kadamba) to the Blessed One named Siddhattha.

14. Catutthāpadāne akakkasacittassāthāti apharusacittassa, atha-saddo padapūraṇe.

໑໔. ໃນອະປະທານທີ 4 (ອັບພັນຊະນະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "akakkasacittassāthā" ໄດ້ແກ່ "apharusacittassa" (ຜູ້ມີຈິດໃຈບໍ່ຫຍາບຊ້າ, ໝາຍເຖິງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ). ສ່ວນຄຳວ່າ "atha" ເປັນຄຳເອື້ອນເປົ່າ (padapūraṇa) ເພື່ອໃຫ້ເຕັມບົດ.

19. Pañcamāpadāne udumbare vasantassāti udumbararukkhamūle rukkhacchāyāya vasantassa tissassa bhagavato. Niyate paṇṇasanthareti niyāmite paṭibaddhe paṇṇasanthare sākhābhaṅgāsane nisinnassa. Vutthokāso mayā dinnoti vivittokāse maṇḍapadvārādīhi pihitokāso mayā dinno sampāditoti attho.

໑໙. ໃນອະປະທານທີ 5 (ເອກັນຊະລິກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "udumbare vasantassa" ໄດ້ແກ່ ພຣະຕິສສະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປະທັບຢູ່ທີ່ຮົ່ມໄມ້ເດື່ອ (ຮົ່ມໄມ້ ແລະ ໂຄນໄມ້ເດື່ອ). ຄຳວ່າ "niyate paṇṇasanthare" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງລາດໃບໄມ້ ທີ່ຈັດຕັ້ງໄວ້ສະເພາະ ຫຼື ບ່ອນນັ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍກິ່ງໄມ້ແລະໃບໄມ້ທີ່ຫັກມາລາດໄວ້. ຄຳວ່າ "vutthokāso mayā dinno" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ສະຖານທີ່ອັນສະຫງົບສະຫງັດ ທີ່ປິດກັ້ນດ້ວຍມົນທົບ ແລະ ປະຕູເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍແລ້ວ (ເຮັດໃຫ້ສົມບູນແລ້ວ)' ດັ່ງນີ້.

24. Chaṭṭhāpadāne potthadānaṃ mayā dinnanti potthavaṭṭiṃ potthachalliṃ tāḷetvā kataṃ sāṭakaṃ visamaṃ gophāsukena ghaṃsitvā nimmitaṃ suttaṃ gahetvā kantitvā tena suttena nisīdanatthāya vā bhūmattharaṇatthāya vā sāṭakaṃ vāyāpetvā taṃ sāṭakaṃ mayā ratanattayassa dinnanti attho.

໒໔. ໃນອະປະທານທີ 6 (ໂປດຖະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "potthadānaṃ mayā dinnaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເອົາເປືອກປໍມາທຸບຕີ ແລ້ວເຮັດເປັນເສັ້ນໃຍປໍ ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ເອົາຜ້າທີ່ຍັງບໍ່ລຽບນຽນມາຂັດຖູດ້ວຍໂຄງກະດູກຂ້າງງົວ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ເສັ້ນຝ້າຍທີ່ລະອຽດ ແລ້ວຈຶ່ງປັ່ນເສັ້ນຝ້າຍນັ້ນ ແລະນຳເສັ້ນຝ້າຍນັ້ນໄປຈ້າງໃຫ້ເພິ່ນຕ່ຳເປັນຜ້າ ເພື່ອໃຊ້ເປັນຜ້ານັ່ງ ຫຼື ຜ້າປູພື້ນ, ແລ້ວຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍຜ້ານັ້ນແກ່ພຣະຣັດຕະນະໄຕ ດັ່ງນີ້.

27. Sattamāpadāne candabhāgānadītīreti candabhāgāya nāma nadiyā tīrato, nissakke bhummavacanaṃ. Anusotanti sotassa anu heṭṭhāgaṅgaṃ vajāmi gacchāmi ahanti attho. Satta māluvapupphāni, citamāropayiṃ ahanti ahaṃ māluvapupphāni satta pattāni gahetvā citake vālukarāsimhi vālukāhi thūpaṃ katvā pūjesinti attho.

໒໗. ໃນອະປະທານທີ 7 (ຈິຕະກະປູຊະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "candabhāgānadītīre" ໄດ້ແກ່ ຈາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳຊື່ວ່າ ຈັນທະພາຄາ (ເປັນການໃຊ້ສັດຕະມີວິບັດໃນຄວາມໝາຍຂອງອະປະທານວິບັດ). ຄຳວ່າ "anusotaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າລອຍໄປຕາມກະແສນ້ຳ ລົງໄປທາງຕອນໃຕ້ຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "satta māluvapupphāni, citamāropayiṃ ahaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖືເອົາດອກເຄືອເຂົາກາດ (ດອກມາລຸວະ) 7 ດອກ ແລະ ໃບໄມ້ 7 ໃບ ແລ້ວເຮັດສະຖູບຊາຍຂຶ້ນເທິງກອງຊາຍ (ຈິຕະກະ) ແລ້ວບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ' ດັ່ງນີ້.

31-32. Aṭṭhamāpadāne mahāsindhu sudassanāti sundaradassanasundarodakadhavalapulinopasobhitattā suṭṭhu manoharā mahāsindhu nāma vārinadī ahosi. Tattha tissaṃ sindhuvārinadiyaṃ sappabhāsaṃ pabhāya sahitaṃ sudassanaṃ sundararūpaṃ paramopasame yuttaṃ uttame upasame yuttaṃ samaṅgībhūtaṃ vītarāgaṃ ahaṃ addasanti attho. Disvāhaṃ vimhitāsayoti [Pg.193] ‘‘evarūpaṃ bhayānakaṃ himavantaṃ kathaṃ sampatto’’ti vimhitaajjhāsayo acchariyabbhutacittoti attho. Āluvaṃ tassa pādāsinti tassa arahato ahaṃ pasannamānaso āluvakandaṃ pādāsiṃ ādarena adāsinti attho.

໓໑-໓໒. ໃນອະປະທານທີ 8 (ອາລຸວະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "mahāsindhu sudassanā" ມີອະທິບາຍວ່າ: ມີແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ຊື່ວ່າ ມະຫາສິນທຸ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳ ເປັນທີ່ໜ້າຮັກໃຜ່ຢ່າງຍິ່ງ ເພາະປະດັບໄປດ້ວຍທັດສະນີຍະພາບອັນງົດງາມ, ມີນ້ຳອັນໃສສະອາດ ແລະ ມີຫາດຊາຍອັນຂາວສະອາດ. ຄຳວ່າ "tattha... vītarāgaṃ ahaṃ addasaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ໃນແມ່ນ້ຳສິນທຸນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນພຣະເຖຣະຜູ້ປາສະຈາກລາຄະ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄວາມສະຫງົບອັນຍອດຢ້ຽມ, ມີຮູບກາຍອັນງົດງາມໜ້າເຫຼື້ອມໃສ ແລະ ມີລັດສະໝີຜຸດຜ່ອງ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "disvāhaṃ vimhitāsayo" ມີອະທິບາຍວ່າ: ມີຈິດໃຈອັດສະຈັນເລີດລ້ຳ ແລະ ແປກປະຫຼາດໃຈວ່າ 'ທ່ານມາຮອດປ່າຫິມະພານອັນໜ້າຢ້ານກົວປານນີ້ໄດ້ແນວໃດ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "āluvaṃ tassa pādāsiṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າມີຈິດໃຈເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍຫົວມັນ (ອາລຸວະກັນທະ) ແກ່ພຣະອໍຣະຫັນອົງນັ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ' ດັ່ງນີ້.

Navamadasamāpadānāni uttānānevāti.

ອະປະທານທີ 9 ແລະ ທີ 10 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

Aṭṭhavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍຄຳພີໃນວັກທີ 28 ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

29. Paṇṇadāyakavaggo

໒໙. ປັນນະທາຍະກະວັກ

1-10. Paṇṇadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປັນນະທາຍະກະເຖຣະ ເປັນຕົ້ນ

1-2. Ekūnatiṃsatime vagge paṭhamāpadāne paṇṇabhojanabhojanoti khīrapaṇṇādibhojanassa bhuñjanatthāya paṇṇasālāya nisinno amhi bhavāmīti attho. Upaviṭṭhañca maṃ santanti paṇṇasālāyaṃ upaviṭṭhaṃ santaṃ vijjamānaṃ maṃ. Upāgacchi mahāisīti mahante sīlādikhandhe esanato mahāisi. Lokapajjoto lokapadīpo siddhattho bhagavā upagacchi, mama samīpaṃ agamāsīti attho. Nisinnassa paṇṇasanthareti upagantvā paṇṇasanthare nisinnassa khādanatthāya seditaṃ paṇṇaṃ mayā dinnanti sambandho.

໑-໒. ໃນວັກທີ 29, ອະປະທານທີ 1 (ປັນນະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "paṇṇabhojanabhojano" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້ານັ່ງຢູ່ໃນບັນນະສາລາ (ກຸຕິມຸງໃບໄມ້) ເພື່ອບໍລິໂພກອາຫານ ມີໃບໄມ້ທີ່ມີຢາງຄືນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "upaviṭṭhañca maṃ santaṃ" ໄດ້ແກ່ 'ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ກຳລັງນັ່ງຢູ່ (ປະກົດຢູ່) ໃນບັນນະສາລານັ້ນ'. ຄຳວ່າ "upāgacchi mahāisī" ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະສິດທັດຖະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນມະຫາຣືສີ ເພາະຊົງສະແຫວງຫາຄຸນມີສີລະຂັນເປັນຕົ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຊົງເປັນປະທີບສ່ອງໂລກ, ໄດ້ສະເດັດມາຮອດແລ້ວ ຄື ສະເດັດມາໃກ້ຂ້າພະເຈົ້າ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "nisinnassa paṇṇasanthare" ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ (ສຳພັນ) ວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍໃບໄມ້ທີ່ຕົ້ມສຸກແລ້ວ ເພື່ອເປັນອາຫານ ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສະເດັດມາແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງລາດໃບໄມ້' ດັ່ງນີ້.

5-7. Dutiyāpadāne sinerusamasantoso dharaṇīsamasādiso siddhattho bhagavāti sambandho. Vuṭṭhahitvā samādhimhāti nirodhasamāpattito vuṭṭhahitvā visuṃ hutvāti attho. Bhikkhāya mamupaṭṭhitoti bhikkhācāravelāya ‘‘ajja mama yo koci kiñci dānaṃ dadāti, tassa mahapphala’’nti cintetvā nisinnassa mama santikaṃ samīpaṃ upaṭṭhito samīpamāgatoti attho. Harītakaṃ…pe… phārusakaphalāni cāti evaṃ sabbaṃ taṃ phalaṃ sabbalokānukampino tassa siddhatthassa mahesissa mayā vippasannena cetasā dinnanti attho.

໕-໗. ໃນອະປະທານທີ 2 (ຜະລະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄວນເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "sinerusamasantoso dharaṇīsamasādiso siddhattho bhagavā" (ພຣະສິດທັດຖະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີຄວາມສັນໂດດປານພູເຂົາສິເນຣຸ ແລະ ມີຄວາມອົດທົນປານແຜ່ນດິນ) ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "vuṭṭhahitvā samādhimhā" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຊົງອອກຈາກນິໂຣທະສະມາບັດແລ້ວ ຫຼີກອອກໄປຢູ່ຕ່າງຫາກ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "bhikkhāya mamupaṭṭhito" ມີອະທິບາຍວ່າ: ໃນເວລາທ່ຽວບິນທະບາດ ພຣະອົງຊົງດຳຣິວ່າ 'ໃນມື້ນີ້ ໃຜກໍຕາມທີ່ຖວາຍທານແກ່ເຮົາ ຂໍໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຈົ່ງມີຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່' ແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່, ພຣະອົງໄດ້ສະເດັດມາຮອດສຳນັກ ຄື ມາໃກ້ຂ້າພະເຈົ້າ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "harītakaṃ... pe... phārusakaphalāni ca" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າມີຈິດໃຈເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ຖວາຍໝາກໄມ້ທັງໝົດນັ້ນ ແກ່ພຣະສິດທັດຖະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງສະແຫວງຫາຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ຊົງອະນຸເຄາະແກ່ໂລກທັງປວງ' ດັ່ງນີ້.

11-12. Tatiyāpadāne sīhaṃ yathā vanacaranti vane caramānaṃ sīharājaṃ iva caramānaṃ siddhatthaṃ bhagavantanti sambandho. Nisabhājāniyaṃ yathāti vasabho, nisabho, visabho, āsabhoti cattāro gavajeṭṭhakā. Tesu gavasatassa jeṭṭhako vasabho, gavasahassassa jeṭṭhako nisabho, gavasatasahassassa jeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassassa [Pg.194] jeṭṭhako āsabho. Idha pana āsabho ‘‘nisabho’’ti vutto, ājānīyaṃ abhītaṃ niccalaṃ usabharājaṃ ivāti attho. Kakudhaṃ vilasantaṃvāti pupphapallavehi sobhamānaṃ kakudharukkhaṃ iva narāsabhaṃ narānaṃ āsabhaṃ uttamaṃ āgacchantaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā saddhāya sampayuttattā vippasannena cetasā paccuggamanaṃ akāsinti attho.

໑໑-໑໒. ໃນອະປະທານທີ 3 (ປັດຈຸຄະມະນິຍະເຖຣະອະປະທານ), ຄວນເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "sīhaṃ yathā vanacaraṃ" ວ່າ: 'ພຣະສິດທັດຖະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສະເດັດທ່ຽວໄປ ຄືກັບພະຍາຣາຊະສີ ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "nisabhājāniyaṃ yathā" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຫົວໜ້າຝູງງົວມີ 4 ປະເພດ ຄື: ວະສະພະ, ນິສະພະ, ວິສະພະ ແລະ ອາສະພະ. ໃນບັນດາງົວເຫຼົ່ານັ້ນ, ຫົວໜ້າຝູງງົວ 100 ໂຕ ຊື່ວ່າ ວະສະພະ; ຫົວໜ້າຝູງງົວ 1,000 ໂຕ ຊື່ວ່າ ນິສະພະ; ຫົວໜ້າຝູງງົວ 100,000 ໂຕ ຊື່ວ່າ ວິສະພະ; ຫົວໜ້າຝູງງົວ 100,000 ໂກດ ຊື່ວ່າ ອາສະພະ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານເອີ້ນວ່າ "nisabha" (ນິສະພະ) ເຊິ່ງມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຄືກັບພະຍາອຸສະພະລາດ ຜູ້ເປັນກຳເນີດອັດສະໄນ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ ແລະ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "kakudhaṃ vilasantaṃ va" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້...ເຫັນພຣະສິດທັດຖະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນນະລາສະພະ (ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ມະນຸດ) ຜູ້ກຳລັງສະເດັດມາ ປຽບເໝືອນຕົ້ນກົກກຸທະ (ຕົ້ນກຸ່ມ) ທີ່ງົດງາມດ້ວຍດອກແລະຍອດອ່ອນ, ແລ້ວຂ້າພະເຈົ້າມີຈິດໃຈເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ເພາະປະກອບດ້ວຍສັດທາ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດການຕ້ອນຮັບ (ປັດຈຸຄະມະນະ)' ດັ່ງນີ້.

Catutthāpadānādīni dasamāvasānāni suviññeyyānevāti.

ອະປະທານທັງຫຼາຍ ມີອະປະທານທີ 4 ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງອະປະທານທີ 10 ເປັນທີ່ສຸດ ເປັນເລື່ອງທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Ekūnatiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

การອະທິບາຍຄຳພີໃນວັກທີ 29 ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

30. Citakapūjakavaggo

໓໐. ຈິຕະກະປູຊະກະວັກ

1-10. Citakapūjakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈິຕະກະປູຊະກະເຖຣະ ເປັນຕົ້ນ

1-2. Tiṃsatime vagge paṭhamāpadāne āhutiṃ yiṭṭhukāmohanti pūjāsakkāraṃ kāretukāmo ahaṃ. Nānāpupphaṃ samānayinti nānā anekavidhaṃ campakasalalādipupphaṃ saṃ suṭṭhu ānayiṃ, rāsiṃ akāsinti attho. Sikhino lokabandhunoti sakalalokattayabandhussa ñātakassa sikhissa bhagavato parinibbutassa citakaṃ āḷāhanacitakaṃ dārurāsiṃ jalantaṃ ādittaṃ disvā tañca mayā rāsīkataṃ pupphaṃ okiriṃ pūjesinti attho.

໑-໒. ໃນວັກທີ 30, ອະປະທານທີ 1 (ຈິຕະກະປູຊະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "āhutiṃ yiṭṭhukāmo'haṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ປາດຖະໜາຈະເຮັດການບູຊາສັກກາລະ'. ຄຳວ່າ "nānāpupphaṃ samānayiṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນຳເອົາດອກໄມ້ຕ່າງໆ ຫຼາຍຊະນິດ ມີດອກຈຳປາ ແລະ ດອກສົນ (ສະລະລະ) ເປັນຕົ້ນ ມາໂຮມກັນເປັນກອງໄວ້ເປັນຢ່າງດີ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "sikhino lokabandhuno" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນກອງຟືນ (ຈິຕະກະ) ຄື ກອງຟືນທີ່ໃຊ້ໃນການຖວາຍພຣະເພີງພຣະສະຣີຣະສົບອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ຂອງພຣະສິຂີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນຍາດຂອງໂລກທັງສາມ ຜູ້ສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນιບພານແລ້ວ, ແລ້ວຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຫວ່ານໂປຍດອກໄມ້ທີ່ກອງໄວ້ນັ້ນລົງໄປ ເພື່ອບູຊາ' ດັ່ງນີ້.

6-7. Dutiyāpadāne ajinuttaravāsanoti ajinamigacammaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā nivāsino acchādanoti attho. Abhiññā pañca nibbattāti iddhividhādayo pañca abhiññāyo pañca ñāṇāni nibbattā uppāditā nipphāditā. Candassa parimajjakoti candamaṇḍalassa samantato majjako, phuṭṭho ahosinti attho. Vipassiṃ lokapajjotanti sakalalokattaye padīpasadisaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ mama santikaṃ abhigataṃ visesena sampattaṃ āgataṃ. Disvā pāricchattakapupphānīti devalokato pāricchattakapupphāni āharitvā vipassissa satthuno matthake chattākārena ahaṃ dhāresinti attho.

໖-໗. ໃນອະປະທານທີ 2 (ປຸບຜະທາຣະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "ajinuttaravāsano" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຜູ້ຊົງຄອງໜັງເສືອເປັນຜ້າຫົ່ມສະເຫຼີງ (ຜ້າຄຸມກາຍ) ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "abhiññā pañca nibbattā" ມີອະທິບາຍວ່າ: ອະພິນຍາ 5 ປະການ ມີອິດທິວິທິອະພິນຍາເປັນຕົ້ນ ຫຼື ຍານ 5 ປະການ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ (ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ). ຄຳວ່າ "candassa parimajjako" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ສາມາດລູບຄຳ ຫຼື ແຕະຕ້ອງດວງຈັນໄດ້ໂດຍຮອບ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "vipassiṃ lokapajjotaṃ" ໄດ້ແກ່ ພຣະວິປັດສີພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປຽບເໝືອນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງໃນໂລກທັງສາມ ຜູ້ສະເດັດມາຮອດສຳນັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າໂດຍສະເພາະ. ຄຳວ່າ "disvā pāricchattakapupphāni" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນຳເອົາດອກທອງຫຼາງສະຫວັນ (ດອກປາຣິຊາດ) ຈາກເທວະໂລກ ມາຊົງກັ້ນເປັນຮູບສະຕັດ (ຮູບຄັນຮົ່ມ) ເທິງພຣະສຽນຂອງພຣະວິປັດສີສາດສະດາ' ດັ່ງນີ້.

11-13. Tatiyāpadāne putto mama pabbajitoti mayhaṃ putto saddhāya pabbajito. Kāsāyavasano tadāti tasmiṃ pabbajitakāle kāsāyanivattho, na bāhirakapabbajjāya pabbajitoti attho. So [Pg.195] ca buddhattaṃ sampattoti so mayhaṃ putto catūsu buddhesu sāvakabuddhabhāvaṃ saṃ suṭṭhu patto, arahattaṃ pattoti attho. Nibbuto lokapūjitoti sakalalokehi katasakkāro khandhaparinibbānena parinibbutoti attho. Vicinanto sakaṃ puttanti ahaṃ tassa gatadesaṃ pucchitvā sakaṃ puttaṃ vicinanto pacchato agamaṃ, anugato asmīti attho. Nibbutassa mahantassāti mahantehi sīlakkhandhādīhi yuttattā mahantassa tassa mama puttassa arahato ādahanaṭṭhāne citakaṃ citakaṭṭhānaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Paggayha añjaliṃ tatthāti tasmiṃ ādahanaṭṭhāne añjaliṃ dasaṅgulisamodhānaṃ paggahetvā sirasi katvā ahaṃ citakaṃ dahanadārurāsiṃ vanditvā paṇāmaṃ katvā setacchattañca paggayhāti na kevalameva vanditvā dhavalacchattañca paggayha ukkhipitvā ahaṃ āropesiṃ patiṭṭhapesinti attho.

໑໑-໑໓. ໃນອະປະທານທີ 3 (ຊັດຕະທາຍະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "putto mama pabbajito" ໄດ້ແກ່ ລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ບວດດ້ວຍສັດທາ. ຄຳວ່າ "kāsāyavasano tadā" ມີອະທິບາຍວ່າ: ໃນເວລາບວດນັ້ນ ລູກຊາຍນັ້ນນຸ່ງຫົ່ມຜ້າກາສາວະພັດ, ບໍ່ແມ່ນບວດເປັນນັກບວດນອກພຣະພຸດທະສາສະໜາ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "so ca buddhattaṃ sampatto" ມີອະທິບາຍວ່າ: ລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນສາວົກພຸດທະ (ໃນບັນດາພຸດທະ 4 ປະເພດ) ຢ່າງສົມບູນ ຄື ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "nibbuto lokapūjito" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາສັກກາລະຈາກໂລກທັງປວງ ໄດ້ດັບຂັນທະປໍຣິນιບພານແລ້ວ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "vicinanto sakaṃ puttaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖາມເຖິງສະຖານທີ່ທີ່ລູກຊາຍໄປ ແລ້ວອອກຕິດຕາມຊອກຫາລູກຊາຍຂອງຕົນເອງ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "nibbutassa mahantassa" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໄປຍັງສະຖານທີ່ຖວາຍພຣະເພີງ (ຈิຕະກະ) ຂອງລູກຊາຍຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະປະກອບດ້ວຍສີລະຂັນເປັນຕົ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "paggayha añjaliṃ tattha" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ໃນສະຖານທີ່ຖວາຍພຣະເພີງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະນົມມື (ການຮວບຮວມນິ້ວມືທັງສິບ) ຍົກຂຶ້ນເໜືອຫົວ ແລ້ວໄຫວ້ກອງຟືນ (ຈິຕະກະ) ທີ່ໃຊ້ເຜົາສົບນັ້ນ' ແລະຄຳວ່າ "setacchattañca paggayha" ມີອະທິບາຍວ່າ: ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ໄຫວ້ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງໄດ້ຍົກສະເຫວດຕະຊັດ (ຄັນຮົ່ມຂາວ) ຂຶ້ນບູຊາ ແລະ ປະດິດສະຖານໄວ້ທີ່ນັ້ນອີກດ້ວຍ ດັ່ງນີ້.

17-18. Catutthāpadāne anuggatamhi ādicceti sūriye anuggate anuṭṭhite paccūsakāleti attho. Pasādo vipulo ahūti rogapīḷitassa mayhaṃ cittappasādo vipulo atireko buddhānussaraṇena ahu ahosi. Mahesino buddhaseṭṭhassa lokamhi pātubhāvo pākaṭabhāvo ahosīti sambandho. Ghosamassosahaṃ tatthāti tasmiṃ pātubhāve sati ‘‘ahaṃ gilāno buddho uppanno’’ti ghosaṃ assosiṃ. Na ca passāmi taṃ jinanti taṃ jitapañcamāraṃ sammāsambuddhaṃ na passāmi, bāḷhagilānattā gantvā passituṃ na sakkomīti attho. Maraṇañca anuppattoti maraṇāsannakālaṃ anuppatto, āsannamaraṇo hutvāti attho. Buddhasaññamanussarinti buddhotināmaṃ anussariṃ, buddhārammaṇaṃ manasi akāsinti attho.

໑໗-໑໘. ໃນອະປະທານທີ 4 (ສັດທະສັນຍະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "anuggatamhi ādicce" ມີອະທິບາຍວ່າ: ໃນເວລາທີ່ພຣະອາທິດຍັງບໍ່ທັນຂຶ້ນ ຄື ໃນເວລາໃກ້ຮຸ່ງ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "pasādo vipulo ahū" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ຖືກໂລກໄພບີບຄັ້ນ ໄດ້ມີຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເພາະການລະນຶກເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ຄວນເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "mahesino" ວ່າ: 'ການປາກົດຂຶ້ນຢ່າງຈະແຈ້ງໃນໂລກ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ຊົງສະແຫວງຫາຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ມີຂຶ້ນແລ້ວ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "ghosamassosahaṃ tattha" ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອມີການປາກົດຂຶ້ນນັ້ນ 'ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ປ່ວຍຢູ່ ໄດ້ຍິນສຽງປະກາດວ່າ "ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ"' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "na ca passāmi taṃ jinaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສາມາດເຫັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງຊະນະມານທັງຫ້າອົງນັ້ນໄດ້ ເພາະຂ້າພະເຈົ້າປ່ວຍໜັກ ບໍ່ສາມາດເດີນທາງໄປເຂົ້າເຝົ້າໄດ້' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "maraṇañca anuppatto" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ມາຮອດເວລາໃກ້ຕາຍ ຄື ເປັນຜູ້ໃກ້ຈະຕາຍ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "buddhasaññamanussariṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ລະນຶກເຖິງພຣະນາມວ່າ "ພຸດໂທ" ຄື ໄດ້ເຮັດພຣະພຸດທະເຈົ້າໃຫ້ເປັນອາລົມໃນໃຈ' ດັ່ງນີ້.

21-23. Pañcamāpadāne ārāmadvārā nikkhammāti ārāmadvārato saṅghassa nikkhamanadvāramaggehi attho. Gosīsaṃ santhataṃ mayāti tasmiṃ nikkhamanadvāramagge ‘‘bhagavato bhikkhusaṅghassa ca pādā mā kaddamaṃ akkamantū’’ti akkamanatthāya gosīsaṭṭhiṃ mayā santharitanti attho. Anubhomi sakaṃ kammanti attano gosīsaattharaṇakammassa balena ājānīyā vātajavā sindhavā sīghavāhanādīni vipākaphalāni anubhomīti attho. Aho [Pg.196] kāraṃ paramakāranti sukhette saṅghe mayā suṭṭhu kataṃ kāraṃ appakampi kiccaṃ mahapphaladānato paramakāraṃ uttamakiccaṃ aho vimhayanti attho. Yathā tiṇadosādivirahitesu khettesu vappitaṃ sālibījaṃ mahapphalaṃ deti, evameva rāgadosādidosarahite parisuddhakāyavacīsamācāre saṅghakhette gosīsaattharaṇakammaṃ mayā kataṃ, idaṃ mahapphalaṃ detīti vuttaṃ hoti. Na aññaṃ kalamagghatīti aññaṃ bāhirasāsane kataṃ kammaṃ saṅghe katassa kārassa pūjāsakkārassa kalaṃ soḷasiṃ kalaṃ koṭṭhāsaṃ na agghatīti sambandho.

໒໑-໒໓. ໃນອະປະທານທີ 5 (ໂຄສີສະນິກເຂປະກະເຖຣະອະປະທານ), ຄຳວ່າ "ārāmadvārā nikkhamma" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຈາກປະຕູອາຮາມ ຄື ຢູ່ເທິງຫົນທາງໃກ້ກັບປະຕູທາງອອກຂອງພຣະສົງ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "gosīsaṃ santhataṃ mayā" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຢູ່ເທິງຫົນທາງໃກ້ປະຕູທາງອອກນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ດຳຣິວ່າ 'ຂໍຢ່າໃຫ້ພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະ ພຣະສົງທັງຫຼາຍ ຢຽບຖືກຂີ້ຕົມເລີຍ' ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ລາດກະດູກຫົວນຳ້ (ໂຄສີສະ) ໄວ້ເພື່ອໃຫ້ຢຽບຍ່າງ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "anubhomi sakaṃ kammaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງກຳຄືການລາດກະດູກຫົວນຳ້ຂອງຕົນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ສະເຫວີຍຜົນກຳ ມີມ້າສິນທົບອັດສະໄນ ຜູ້ມີກຳລັງໄວປານລົມພັດ ແລະ ຍານພາຫະນະອັນວ່ອງໄວເປັນຕົ້ນ' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "aho kāraṃ paramakāraṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: 'ໂອ້! ກິດຈະກຳອັນດີງາມ (ກຳອັນເປັນກຸສົນ) ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃນພຣະສົງ ຜູ້ປຽບເໝືອນເນື້ອນາບຸນອັນດີ ເຖິງວ່າຈະເປັນສິ່ງເລັກນ້ອຍ ແຕ່ກໍເປັນກິດຈະກຳອັນຍອດຢ້ຽມ (ອຸດຕະມະກິດ) ເພາະໃຫ້ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ໜ້າອັດສະຈັນໃຈແທ້ໆ' ດັ່ງນີ້. ມີອະທິບາຍວ່າ: ປຽບເໝືອນແນວພັນເຂົ້າສາລີ ທີ່ຫວ່ານລົງໃນນາ ທີ່ປາສະຈາກໂທດມີຫຍ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ສັນໃດ; ກັມຄືການລາດກະດູກຫົວນຳ້ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນພຣະສົງ ຜູ້ປຽບເໝືອນເນື້ອນາບຸນ ຜູ້ປາສະຈາກໂທດມີລາຄະແລະໂທສະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ມີກາຍະສະມາຈານແລະວະຈີສະມາຈານອັນບໍລິສຸດສະອາດ ກໍຍ່ອມໃຫ້ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ສັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "na aññaṃ kalamagghati" ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ: 'ກຳອັນອື່ນທີ່ເຮັດນອກພຣະພຸດທະສາສະໜາ ຍ່ອມບໍ່ມີຄ່າເຖິງສ່ຽວທີ 16 (ສ່ວນໜຶ່ງໃນ 16 ສ່ວນ) ຂອງການບູຊາສັກກາລະທີ່ເຮັດໄວ້ໃນພຣະສົງ' ດັ່ງນີ້.

Chaṭṭhasattamaṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānānevāti.

ອະປະທານທີ 6, 7, 8, 9 ແລະ 10 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

Tiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍຄຳພີໃນວັກທີ 30 ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

31. Padumakesaravaggo

໓໑. ປະທຸມະເກສະຣະວັກ

1-10. Padumakesariyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປະທຸມະເກສະຣິຍະເຖຣະ ເປັນຕົ້ນ

1-2. Ekatiṃsatime vagge paṭhamāpadāne isisaṅghe ahaṃ pubbeti ahaṃ pubbe bodhisambhārapūraṇakāle isisaṅghe paccekabuddhaisisamūhe tesaṃ samīpe himavantapabbate mātaṅgahatthikule vāraṇo caṇḍahatthī ahosinti sambandho. Manussādayo vāretīti vāraṇo, atha vā vācāya ravati koñcanādaṃ nadatīti vāraṇo. Mahesīnaṃ pasādenāti paccekabuddhamahesīnaṃ pasādena. Paccekajinaseṭṭhesu, dhutarāgesu tādisūti lokadhammehi niccalesu paccekabuddhesu padmakesaraṃ padumareṇuṃ okiriṃ avasiñcinti sambandho.

໑-໒. ໃນວັກທີ 31, ອະປະທານທີ 1 (ປະທຸມະເກສະຣິຍະເຖຣະອະປະທານ), ຄວນເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "isisaṅghe ahaṃ pubbe" ວ່າ: 'ໃນອະດີດ ເມື່ອຄັ້ງບຳເພັນໂພທິສົມພານ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຊ້າງພາຍ (ວາຣະນະ) ຜູ້ດຸຮ້າຍ ໃນຕະກູນຊ້າງມາຕັງຄະ ຢູ່ທີ່ພູເຂົາຫິມະພານ ໃກ້ກັບສຳນັກຂອງໝູ່ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ (ໝູ່ພຣະຣືສີ)' ດັ່ງນີ້. ຊື່ວ່າ "vāraṇa" ເພາະປ້ອງກັນ (ຫ້າມ) ມະນຸດເປັນຕົ້ນ; ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ "vāraṇa" ເພາະຮ້ອງດ້ວຍງວງ ຄື ເປັ່ງສຽງຮ້ອງຂອງຊ້າງ (ໂກນຈະນາດ). ຄຳວ່າ "mahesīnaṃ pasādena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງສະແຫວງຫາຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ຄວນເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "paccekajinaseṭṭhesu, dhutarāgesu tādisū" ວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຫວ່ານໂປຍ (ບູຊາ) ເກສອນດອກບົວ (ປະທຸມະເຣນຸ) ແກ່ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍໂລກະທຳ ຜູ້ມີລາຄະອັນກຳຈັດແລ້ວ' ດັ່ງນີ້.

Dutiyatatiyāpadānāni uttānāni.

ອະປະທານທີ 2 ແລະ ທີ 3 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

13-16. Catutthāpadāne mahābodhimaho ahūti vipassissa bhagavato catumaggañāṇādhārabhāvato ‘‘bodhī’’ti laddhanāmassa rukkhassa pūjā ahosīti attho. Rukkhaṭṭhasseva sambuddhoti assa bodhipūjāsamaye sannipatitassa mahājanassa sambuddho lokajeṭṭho narāsabho rukkhaṭṭho iva rukkhe ṭhito viya paññāyatīti attho. Bhagavā tamhi samayeti tasmiṃ bodhipūjākaraṇakāle bhagavā bhikkhusaṅghapurakkhato bhikkhusaṅghena parivuto. Vācāsabhimudīrayanti mudusiliṭṭhamadhurauttamaghosaṃ udīrayaṃ kathayanto nicchārento catusaccaṃ pakāsesi, desesīti attho. Saṃkhittena [Pg.197] ca desentoti veneyyapuggalajjhāsayānurūpena desento saṃkhittena ca vitthārena ca desayīti attho. Vivaṭṭacchadoti rāgo chadanaṃ, doso chadanaṃ, moho chadanaṃ, sabbakilesā chadanā’’ti evaṃ vuttā chadanā vivaṭā ugghāṭitā viddhaṃsitā anenāti vivaṭṭacchado, sambuddho. Taṃ mahājanaṃ desanāvasena nibbāpesi pariḷāhaṃ vūpasamesīti attho. Tassāhaṃ dhammaṃ sutvānāti tassa bhagavato desentassa dhammaṃ sutvā.

໑໓-໑໖. ໃນອະປະທານທີ 4 (ເລື່ອງພຣະທັມມະສັນຍະກະເຖຣະ) ຄຳວ່າ mahābodhimaho ahū ຄວາມວ່າ ການບູຊາໄດ້ມີແລ້ວແກ່ຕົ້ນໄມ້ທີ່ໄດ້ຮັບຊື່ວ່າ “ໂພທິ” ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງມັກຄະຍານ 4 ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ. ຄຳວ່າ Rukkhaṭṭhasseva sambuddho ຄວາມວ່າ ໃນເວລາບູຊາຕົ້ນໂພທິ ພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ຜູ້ປະເສີດໃນໝູ່ມະນຸດ ປາກົດແກ່ມະຫາຊົນຜູ້ປະຊຸມກັນແລ້ວ ຄືກັບວ່າປະທັບຢືນຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້. ຄຳວ່າ Bhagavā tamhi samaye ຄວາມວ່າ ໃນເວລາທີ່ເຮັດການບູຊາຕົ້ນໂພທິນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແວດລ້ອມແລ້ວດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ. ຄຳວ່າ Vācāsabhimudīrayṃ ຄວາມວ່າ ຊົງກ່າວ ຊົງສະແດງ ຊົງເປັ່ງພຣະສຸຣະສຽງອັນອ່ອນໂຍນ ສະຫຼະສະຫຼວຍ ໄພເລາະ ແລະປະເສີດສຸດ ຊົງປະກາດ ຊົງສະແດງອະຣິຍະສັດ 4. ຄຳວ່າ Saṃkhittena ca desento ຄວາມວ່າ ເມື່ອຊົງສະແດງທັມຕາມອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະບຸກຄົນ ຊົງສະແດງທັງໂດຍຫຍໍ້ ແລະໂດຍພິດສະດານ. ຄຳວ່າ Vivaṭṭacchado ຄວາມວ່າ “ຣາຄະເປັນເຄື່ອງມຸງບັງ, ໂທສະເປັນເຄື່ອງມຸງບັງ, ໂມຫະເປັນເຄື່ອງມຸງບັງ, ກิເລດທັງປວງເປັນເຄື່ອງມຸງບັງ” ເຄື່ອງມຸງບັງທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງໃດ ຊົງເປີດແລ້ວ ຊົງຮື້ຖອນແລ້ວ ຊົງທຳລາຍແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິວັດຕະສັດທະ (ຜູ້ມີເຄື່ອງມຸງບັງອັນເປີດແລ້ວ) ຄື ພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າ. ຄວາມວ່າ ຊົງດັບຄວາມຮ້ອນຮົນ ຊົງເຮັດໃຫ້ມະຫາຊົນນັ້ນເຢັນສະບາຍລົງ ໃນເວລາຈົບພຣະທັມມະເທດສະໜາ. ຄຳວ່າ Tassāhaṃ dhammaṃ sutvāna ຄວາມວ່າ ໄດ້ຟັງພຣະທັມຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງສະແດງຢູ່.

20. Pañcamāpadāne phalahattho apekkhavāti vipassiṃ bhagavantaṃ disvā madhurāni phalāni gahetvā apekkhavā aturito saṇikaṃ assamaṃ gañchinti attho.

໒໐. ໃນອະປະທານທີ 5 (ເລື່ອງພຣະຜະລາດາຍະກະເຖຣະ) ຄຳວ່າ phalahattho apekkhavā ຄວາມວ່າ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີແລ້ວ ຖືເອົາໝາກໄມ້ອັນມີຣົດຫວານ ມີຄວາມເອື້ອເຟື້ອ ບໍ່ຟ້າວຟັ່ງ ຄ່ອຍໆ ໄປສູ່ອາສົມ.

Chaṭṭhasattamāpadānāni uttānāneva.

ອະປະທານທີ 6 ແລະ ທີ 7 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

40. Aṭṭhamāpadāne niṭṭhite navakamme cāti sīmāya navakamme niṭṭhaṃ gate sati. Anulepamadāsahanti anupacchā sudhālepaṃ adāsiṃ, sudhāya lepāpesinti attho.

໔໐. ໃນອະປະທານທີ 8 (ເລື່ອງພຣະອະນຸເລປະດາຍະກະເຖຣະ) ຄຳວ່າ niṭṭhite navakamme ca ຄວາມວ່າ ເມື່ອການກໍ່ສ້າງໃໝ່ໃນເຂດສີມາສຳເລັດລົງແລ້ວ. ຄຳວ່າ Anulepamadāsaṃ ຄວາມວ່າ ພາຍຫຼັງໄດ້ຖວາຍການທາປູນຂາວ ຄື ໃຫ້ທາດ້ວຍປູນຂາວ.

Navamadasamāpadānāni uttānāniyevāti.

ອະປະທານທີ 9 ແລະ ທີ 10 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Ekatiṃsamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 31 ຈົບແລ້ວ.

32. Ārakkhadāyakavaggo

໓໒. ອາຣັກຂະດາຍະກະວັກ

1-10. Ārakkhadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອາຣັກຂະດາຍະກະເຖຣະເປັນຕົ້ນ

Bāttiṃsatimavagge paṭhamadutiyatatiyāpadānāni suviññeyyāneva.

ໃນວັກທີ 32 ອະປະທານທີ 1, ທີ 2 ແລະ ທີ 3 ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

16. Catutthāpadāne jalajaggehi okirinti jalajehi uttamehi uppalapadumādīhi pupphehi okiriṃ pūjesinti attho.

໑໖. ໃນອະປະທານທີ 4 (ເລື່ອງພຣະສັດຕະປະທຸມິຍະເຖຣະ) ຄຳວ່າ jalajaggehi okiriṃ ຄວາມວ່າ ໄດ້ຫວ່ານໂປຍ ໄດ້ບູຊາ ດ້ວຍດອກໄມ້ອັນເກີດໃນນ້ຳອັນປະເສີດ ມີດອກອຸບົນ ແລະດອກປະທຸມເປັນຕົ້ນ.

Pañcamāpadānaṃ uttānameva.

ອະປະທານທີ 5 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

26-27. Chaṭṭhāpadāne cetiyaṃ uttamaṃ nāma, sikhino lokabandhunoti sakalalokattayassa bandhuno ñātakassa sikhissa bhagavato uttamaṃ cetiyaṃ. Irīṇe janasañcaravirahite vane manussānaṃ kolāhalavirahite mahāaraññe ahosīti sambandho. Andhāhiṇḍāmahaṃ tadāti tasmiṃ kāle vane maggamūḷhabhāvena andho, na cakkhunā [Pg.198] andho, ahaṃ āhiṇḍāmi maggaṃ pariyesāmīti attho. Pavanā nikkhamantenāti mahāvanato nikkhamantena mayā sīhāsanaṃ uttamāsanaṃ, sīhassa vā bhagavato āsanaṃ diṭṭhanti attho. Ekaṃsaṃ añjaliṃ katvāti ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā sirasi añjaliṃ ṭhapetvāti attho. Santhaviṃ lokanāyakanti sakalalokattayanayaṃ taṃ nibbānaṃ pāpentaṃ thomitaṃ thutiṃ akāsinti attho.

໒໖-໒໗. ໃນອະປະທານທີ 6 (ເລື່ອງພຣະອາສະນະສັນຖະວິກະເຖຣະ) ຄຳວ່າ sikhino lokabandhuno ຄວາມວ່າ ພຣະເຈດີອັນປະເສີດ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສິຂີ ຜູ້ເປັນເໝືອນຍາດຂອງໂລກທັງສາມທັງປວງ. ຄວາມວ່າ ໄດ້ມີແລ້ວໃນປ່າອັນປາສະຈາກການສັນຈອນຂອງຜູ້ຄົນ ໃນປ່າໃຫຍ່ອັນປາສະຈາກສຽງອຶກກະທຶກຄຶກໂຄມຂອງມະນຸດ, ຄວນປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Andhāhiṇḍāmahaṃ tadā ຄວາມວ່າ ໃນເວລານັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຫຼົງທາງໃນປ່າ ຈຶ່ງເປັນເໝືອນຄົນຕາບອດ (ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຕາບອດດ້ວຍດວງຕາ) ທ່ຽວໄປມາ ແລະຊອກຫາທາງຢູ່. ຄຳວ່າ Pavanā nikkhamantena ຄວາມວ່າ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າອອກມາຈາກປ່າໃຫຍ່ ໄດ້ເຫັນສີຫະອາສະນະ ອັນເປັນອາສະນະອັນປະເສີດ ຫຼືວ່າເປັນອາສະນະຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປຽບເໝືອນພະຍາສີຫະ. ຄຳວ່າ ekaṃsaṃ añjaliṃ katvā ຄວາມວ່າ ເຮັດຜ້າຫົ່ມສະຫຼຽງບ່າເບື້ອງໜຶ່ງ ແລ້ວປະນົມມືໄວ້ເທິງຫົວ. ຄຳວ່າ Santhaviṃ lokanāyakaṃ ຄວາມວ່າ ໄດ້ສັນເສີນ ໄດ້ທຳການຍ້ອງຍໍ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ເປັນຜູ້ນຳຂອງໂລກທັງສາມທັງປວງ ຜູ້ຊົງນຳໄປສູ່ພຣະນິພານ.

34. Sattamāpadāne sudassano mahāvīroti sundaradassano dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasampannasarīrattā manoharadassano mahāvīriyo siddhattho bhagavāti sambandho. Vasatigharamuttameti uttame vihāre vasatīti attho.

໓໔. ໃນອະປະທານທີ 7 (ເລື່ອງພຣະສັດທະສັນຍະກະເຖຣະ) ຄຳວ່າ sudassano mahāvīro ຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສິດທັດຖະ ຜູ້ມີພຣະວະລັກສະນະອັນງົດງາມໜ້າຊົມ ເພາະປະກອບດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ມີພຣະຮູບກາຍອັນດຶງດູດໃຈໜ້າເບິ່ງໜ້າຊົມ ແລະມີຄວາມພະຍາຍາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຄວນປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Vasati gharamuttame ຄວາມວ່າ ປະທັບຢູ່ ໃນວິຫານອັນປະເສີດ.

Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānānevāti.

ອະປະທານທີ 8, ທີ 9 ແລະ ທີ 10 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Bāttiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 32 ຈົບແລ້ວ.

33. Umāpupphiyavaggo

໓໓. ອຸມາປຸບຜິຍະວັກ

1-10. Umāpupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸມາປຸບຜິຍະເຖຣະເປັນຕົ້ນ

Tettiṃsatime vagge paṭhamadutiyatatiyacatutthapañcamachaṭṭhāpadānāni uttānāniyeva.

ໃນວັກທີ 33 ອະປະທານທີ 1, ທີ 2, ທີ 3, ທີ 4, ທີ 5 ແລະ ທີ 6 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

55. Sattamāpadāne samayaṃ agamāsahanti samūhaṃ samāgamaṭṭhānaṃ ahaṃ agamāsinti attho.

໕໕. ໃນອະປະທານທີ 7 (ເລື່ອງພຣະນິກຄຸນທິປຸບຜິຍະເຖຣະ) ຄຳວ່າ samayaṃ agamāsiṃ ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໄປສູ່ໝູ່ຄົນ ຄື ໄປສູ່ສະຖານທີ່ປະຊຸມກັນ.

62. Abbudanirabbudānīti ‘‘pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ abbudaṃ, abbudasatasahassānaṃ sataṃ nirabbuda’’nti vuttattā āyunā abbudanirabbudāni gatamahāāyuvantā manujādhipā cakkavattino khattiyā aṭṭha aṭṭha hutvā kappānaṃ pañcavīsasahassamhi āsiṃsu ahesunti attho. Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni pākaṭānevāti.

໖໒. ຄຳວ່າ Abbudanirabbudāni ຄວາມວ່າ ເພາະມີພຣະດຳຣັດໄວ້ວ່າ “ໜຶ່ງຮ້ອຍຂອງແສນໂກດ ເປັນໜຶ່ງອັບພຸທະ, ໜຶ່ງຮ້ອຍຂອງແສນອັບພຸທະ ເປັນໜຶ່ງນິຣັບພຸທະ” ດັ່ງນັ້ນ ພຣະມະຫາກະສັດຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໝູ່ມະນຸດ ຜູ້ຊົງຄອບຄອງຈັກກະວັດ ຜູ້ມີອາຍຸຍືນຍາວເຖິງອັບພຸທະແລະນິຣັບພຸທະໂດຍກຳນົດອາຍຸ ໄດ້ເປັນກະສັດ 88 ເທື່ອ ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາ 25,000 ກັບ. ອະປະທານທີ 8, ທີ 9 ແລະ ທີ 10 ປາກົດແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Tettiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 33 ຈົບແລ້ວ.

34-38. Gandhodakādivaggo

໓໔-໓໘. ຄັນໂທທະກາທິວັກ

1-50. Gandhadhūpiyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໕໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄັນທະທູປິຍະເຖຣະເປັນຕົ້ນ

Catutiṃsatimavaggapañcatiṃsatimavaggachattiṃsatimavaggasattatiṃsatimavaggaaṭṭhatiṃsatimavaggā [Pg.199] uttānatthāyeva.

ວັກທີ 34, ວັກທີ 35, ວັກທີ 36, ວັກທີ 37 ແລະ ວັກທີ 38 ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Ekūnacattālīsamavaggepi paṭhamāpadānādīni aṭṭhamāpadānantāni uttānānevāti.

ແມ້ໃນວັກທີ 39 ອະປະທານທັງຫຼາຍມີອະປະທານທີ 1 ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງອະປະທານທີ 8 ເປັນທີ່ສຸດ ກໍມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

39. Avaṭaphalavaggo

໓໙. ອະວະຕະຜະລາວັກ

9. Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະໂសນະໂກຕິວີສະເຖຣະ

Navamāpadāne pana vipassino pāvacanetiādikaṃ āyasmato soṇassa koṭivīsattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle mahāvibhave seṭṭhikule nibbatto vuddhippatto seṭṭhi hutvā upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato caṅkamanaṭṭhāne sudhāya parikammaṃ kāretvā ekañca leṇaṃ kāretvā nānāvirāgavatthehi leṇabhūmiyā santharitvā upari vitānañca katvā cātuddisassa saṅghassa niyyādetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā anumodanaṃ akāsi. So tena kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ kappe parinibbute kassapadasabale anuppanne amhākaṃ bhagavati bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gaṅgātīre paṇṇasālaṃ karitvā vasantaṃ ekaṃ paccekabuddhaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi. Paccekabuddho vuṭṭhavasso paripuṇṇaparikkhāro gandhamādanameva agamāsi. Sopi kulaputto yāvajīvaṃ tattha puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle campānagare aggaseṭṭhissa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya seṭṭhissa mahābhogakkhandho abhivaḍḍhi. Tassa mātukucchito nikkhamanadivase sakalanagare mahālābhasakkārasammāno ahosi, tassa pubbe paccekabuddhassa satasahassagghanikarattakambalapariccāgena suvaṇṇavaṇṇo sukhumālataro ca attabhāvo ahosi, tenassa soṇoti nāmaṃ akaṃsu. So [Pg.200] mahatā parivārena abhivaḍḍhi. Tassa hatthapādatalāni bandhujīvakapupphavaṇṇāni ahesuṃ, tesaṃ satavāraṃ vihatakappāsaṃ viya mudusamphasso ahosi. Pādatalesu maṇikuṇḍalāvaṭṭavaṇṇalomāni jāyiṃsu. Vayappattassa tassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike tayo pāsāde kārāpetvā nāṭakitthiyo upaṭṭhāpesuṃ. So tattha mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto devakumāro viya paṭivasati.

ແຕ່ໃນອະປະທານທີ 9 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ vipassino pāvacane ເປັນອະປະທານຂອງພຣະໂສນະໂກຕິວີສະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ແມ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເສດຖີທີ່ມີຊັບສົມບັດມາກ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ເປັນເສດຖີ ໄດ້ໄປສູ່ວັດຮ່ວມກັບອຸປາສົກທັງຫຼາຍ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດา ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ໄດ້ໃຫ້ເຮັດການທາປູນຂາວໃນບ່ອນຈົງກົມຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະໄດ້ໃຫ້ສ້າງຖ້ຳຫຼັງໜຶ່ງ ໄດ້ລາດພື້ນຖ້ຳດ້ວຍຜ້າທີ່ຍ້ອມດ້ວຍນ້ຳຍ້ອມຕ່າງໆ ແລະໄດ້ເຮັດເພດານໄວ້ທາງເທິງ ໄດ້ນ້ອມຖວາຍແກ່ພຣະສົງຜູ້ມາຈາກທິດທັງສີ່ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານຕະຫຼອດ 7 ວັນ ແລ້ວໄດ້ເຮັດການຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ. ພຣະສາດສະດาໄດ້ຊົງເຮັດການອະນຸໂມທະນາ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກດ້ວຍກຸສົນກັມນັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນກັປນີ້ ເມື່ອພຣະທົດສະພົນກັດສະປະສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນιພານແລ້ວ ແລະເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາທັງຫຼາຍຍັງບໍ່ທັນສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເຮືອນແຫ່ງຕະກູນໃນເມືອງພາຣານະສີ ເມື່ອບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ບຳລຸງພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບັນນະສາລາທີ່ໄດ້ສ້າງຂຶ້ນຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ດ້ວຍປັດໄຈ 4 ໂດຍເຄົາລົບຕະຫຼອດໄຕມາດ. ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອອອກພັນສາແລ້ວ ມີບໍລິຂານບໍລິບູນ ໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ພູເຂົາຄັນທະມາດນັ້ນເອງ. ແມ້ກຸນລະບຸດນັ້ນກໍໄດ້ສ້າງບຸນທັງຫຼາຍໃນມະນຸດສະໂລກນັ້ນຕະຫຼອດຊີວິດ ຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນເຮືອນຂອງມະຫາເສດຖີໃນເມືອງຈຳປາ. ນັບແຕ່ເວລາທີ່ເຂົາຖືປະຕິສົນທິ ກອງໂພຄະສົມບັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງເສດຖີກໍໄດ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນ. ໃນວັນທີ່ເຂົາຄອດອອກຈາກຄັນຂອງມານດາ ໄດ້ມີລາບສັກກາລະແລະຄວາມເຄົາລົບນັບຖືຢ່າງຫຼວງຫຼາຍທົ່ວທັງເມືອງ. ເພາະການບໍລິຈາກຜ້າກຳພົນສີແດງມີຄ່າໜຶ່ງແສນແກ່ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ເຂົາຈຶ່ງມີອັດຕະພາບອັນມີວັນນະດັ່ງຄຳ ແລະມີຄວາມລະອຽດອ່ອນນຸ້ມນວນຢ່າງຍິ່ງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຍາດທັງຫຼາຍຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເຂົາວ່າ “ໂສນະ”. ເຂົາໄດ້ຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນດ້ວຍບໍລິວານເປັນອັນມາກ. ຝ່າມືແລະຝ່າຕີນຂອງເຂົາມີສີດັ່ງດອກຊະບາ ການສຳຜັດຂອງຝ່າມືແລະຝ່າຕີນເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມອ່ອນນຸ້ມ ປຽບເໝືອນປຸຍຝ້າຍທີ່ຖືກຫີບແລ້ວຮ້ອຍເທື່ອ. ຢູ່ທີ່ຝ່າຕີນທັງສອງ ມີຂົນອັນມີສັນຖານຂົດເປັນວົງຄືກັບຕຸ້ມຫູແກ້ວມະນີເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອເຂົາຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ບິດາມານດาໄດ້ໃຫ້ສ້າງປຣາສາດ 3 ຫຼັງ ອັນເໝາະສົມແກ່ລະດູທັງ 3 ແລະໄດ້ຈັດໃຫ້ນາງຟ້ອນທັງຫຼາຍຄອຍບຳລຸງບຳເຣີ. ເຂົາສະເຫວີຍສົມບັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຢູ່ໃນປຣາສາດນັ້ນ ອາໄສຢູ່ເໝືອນດັ່ງເທວະບຸດ.

Atha amhākaṃ bhagavati sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya viharante bimbisāraraññā pakkosāpito tehi asītiyā gāmikasahassehi saddhiṃ rājagahaṃ āgato satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho mātāpitaro anujānāpetvā bhagavato santike pabbajitvā laddhūpasampado satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā janasaṃsaggapariharaṇatthaṃ sītavane vihāsi. So tattha vasanto ‘‘mama sarīraṃ sukhumālaṃ, na ca sakkā sukheneva sukhaṃ adhigantuṃ, kāyaṃ kilametvāpi samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ṭhānacaṅkamameva adhiṭṭhāya padhānamanuyuñjanto pādatalesu phoṭesu uṭṭhitesupi vedanaṃ ajjhupekkhitvā daḷhaṃ vīriyaṃ karonto accāraddhavīriyatāya visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto ‘‘evaṃ ahaṃ vāyamantopi maggaphalāni nibbattetuṃ na sakkomi, kiṃ me pabbajjāya, hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjāmi, puññāni ca karissāmī’’ti cintesi. Atha satthā tassa cittācāraṃ ñatvā tattha gantvā vīṇopamovādena (mahāva. 243) ovaditvā vīriyasamatāyojanavidhiṃ dassento kammaṭṭhānaṃ sodhetvā gijjhakūṭaṃ gato. Soṇopi kho satthu santikā ovādaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahatte patiṭṭhāsi.

ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ບັນລຸພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ ຊົງສະແດງພຣະທັມມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດອັນປະເສີດແລ້ວ ປະທັບອາໄສຢູ່ເມືອງຣາຊະຄຶ ໂສນະກຸນລະບຸດ ຜູ້ທີ່ພຣະເຈົ້າພิມພິສານຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ເຂົ້າເຝົ້າ ໄດ້ເດີນທາງມາສູ່ເມືອງຣາຊະຄຶ ພ້ອມກັບນາຍບ້ານ 80,000 ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ໄດ້ຟັງພຣະທັມແລ້ວ ໄດ້ຮັບສັດທາ ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດບິດາມານດາແລ້ວ ໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດແລ້ວ ໄດ້ຮຽນກັມມະຖານໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການຄລຸກຄີກັບໝູ່ຄົນ ຈຶ່ງໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າສີຕະວັນ. ທ່ານອາໄສຢູ່ໃນປ່ານັ້ນ ໄດ້ຄິດວ່າ “ຮ່າງກາຍຂອງພວກເຮົາລະອຽດອ່ອນນຸ້ມນວນ, ແລະການທີ່ຈະບັນລຸທັມອັນເປັນສຸກດ້ວຍຄວາມສະບາຍນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະເຮັດໄດ້ງ່າຍ, ຄວນທີ່ພວກເຮົາຈະທຳສະມະນະທັມ ແມ້ຈະຕ້ອງທໍລະມານຮ່າງກາຍໃຫ້ລຳບາກກໍຕາມ” ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງອະທິຖານການຢືນແລະການເດີນຈົງກົມເທົ່ານັ້ນ ພະຍາຍາມບຳເພັນເພຍຢ່າງແຮງກ້າ ແມ້ເມື່ອຕຸ່ມໂພງຂຶ້ນຢູ່ທີ່ຝ່າຕີນທັງສອງ ກໍໄດ້ວາງເສີຍຕໍ່ທຸກຂະເວທະນາ ພະຍາຍາມເຮັດຄວາມພຽນຢ່າງແຮງກ້າ ເພາະຄວາມພຽນທີ່ຕຶງເກີນໄປ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດບັນລຸຄຸນວິເສດໄດ້ ຈຶ່ງຄິດວ່າ “ແມ້ພວກເຮົາຈະພະຍາຍາມຢູ່ຢ່າງນີ້ ກໍບໍ່ສາມາດບັນລຸມັກແລະຜົນໄດ້, ປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ພວກເຮົາດ້ວຍຄວາມເປັນພິກຂຸນີ້, ພວກເຮົາຄວນສຶກລາເພດອອກໄປສະເຫວີຍໂພຄະສົມບັດ ແລະເຮັດບຸນທັງຫຼາຍດີກວ່າ”. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຊາບວາລະຈິດຂອງພຣະໂສນະເຖຣະນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະເດັດໄປທີ່ນັ້ນ ຊົງສັ່ງສອນດ້ວຍພຣະໂອວາດອຸປະມາດ້ວຍພິນ ຊົງສະແດງວິທີການປັບຄວາມພຽນໃຫ້ສະໝ່ຳສະເໝີ ຊົງຊຳຣະກັມມະຖານໃຫ້ສະອາດແລ້ວ ໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ພູເຂົາຄິດຊະກູດ. ຝ່າຍພຣະໂສນະເຖຣະ ໄດ້ຮັບພຣະໂອວາດຈາກສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ໄດ້ປັບຄວາມພຽນໃຫ້ສະໝ່ຳສະເໝີ ໄດ້ຈະເລີນວິປັດສະນາຢ່າງແຮງກ້າ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

49. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino pāvacanetiādimāha. Tattha vipassīti visesena, vividhaṃ vā passatīti vipassī. Pāvacaneti pakārena vuccatīti pāvacanaṃ, piṭakattayaṃ. Tassa vipassino tasmiṃ pāvacaneti attho. Leṇanti linante nilīyante etthāti leṇaṃ vihāraṃ. Bandhumārājadhāniyāti bandhanti kulaparamparāya vasena aññamaññaṃ sambajjhantīti bandhū, ñātakā. Te ettha paṭivasantīti bandhumā, bandhu assa atthīti [Pg.201] vā bandhumā. Rājūnaṃ vasanaṭṭhānanti rājadhānī, bandhumā ca sā rājadhānī ceti bandhumārājadhānī, tassā bandhumārājadhāniyā, leṇaṃ mayā katanti sambandho. Sesamettha uttānatthamevāti.

໔໙. ພຣະໂສນະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ໄດ້ລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ vipassino pāvacane ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ vipassī ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຫັນໂດຍວິເສດ ຫຼືວ່າ ຜູ້ເຫັນໂດຍປະການຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ວິປັດສີ. ຄຳວ່າ pāvacane ຄວາມວ່າ ກ່າວໂດຍປະການຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ປາວະຈະນະ ຄື ພຣະໄຕປິົກ. ຄວາມວ່າ ໃນພຣະປາວະຈະນະ ຄື ພຣະສາດສະໜາຄຳສອນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວິປັດສີພຣະອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ leṇa ຄວາມວ່າ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມລີ້ຊ່ອນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເລນະ ໄດ້ແກ່ ວິຫານ. ຄຳວ່າ Bandhumārājadhānī ຄວາມວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຜູກພັນກັນ ຄື ກ່ຽວຂ້ອງກັນໂດຍສືບຕະກູນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພັນທຸ (ຍາດ). ຍາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນອາໄສຢູ່ໃນເມືອງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ເມືອງນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພັນທຸມາ, ຫຼືວ່າ ພຣະຣາຊາມີຍາດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພັນທຸມາ. ສະຖານທີ່ປະທັບຢູ່ຂອງພຣະຣາຊາ ຊື່ວ່າ ຣາຊะທານີ, ເມືອງນັ້ນເປັນທັງທີ່ຢູ່ຂອງຍາດ ແລະເປັນຣາຊະທານີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພັນທຸມາຣາຊະທານີ. ຄວາມວ່າ “ຖ້ຳອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສ້າງແລ້ວ ໃນເມືອງພັນທຸມາຣາຊະທານີນັ້ນ”, ຄວນປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້. ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນອະປະທານນີ້ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະໂສນະໂກຕິວີສະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

10. Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຊື່ວ່າປຸບເພກັມມະປິໂລຕິກະ

64. Dasamāpadāne anotattasarāsanneti pabbatakūṭehi paṭicchannattā candimasūriyānaṃ santāpehi otattaṃ uṇhaṃ udakaṃ ettha natthīti anotatto. Saranti gacchanti pabhavanti sandanti etasmā mahānadiyoti saro. Sīhamukhādīhi nikkhantā mahānadiyo tikkhattuṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā nikkhantanikkhantadisābhāgena saranti gacchantīti attho. Anotatto ca so saro cāti anotattasaro. Tassa āsannaṃ samīpaṭṭhānanti anotattasarāsannaṃ, tasmiṃ anotattasarāsanne, samīpeti attho. Ramaṇīyeti devadānavagandhabbakinnaroragabuddhapaccekabuddhādīhi ramitabbaṃ allīyitabbanti ramaṇīyaṃ, tasmiṃ ramaṇīye. Silātaleti ekagghanapabbatasilātaleti attho. Nānāratanapajjoteti padumarāgaveḷuriyādinānāanekehi ratanehi pajjote pakārena jotamāne. Nānāgandhavanantareti nānappakārehi candanāgarukappūratamālatilakāsokanāgapunnāgaketakādīhi anekehi sugandhapupphehi gahanībhūtavanantare silātaleti sambandho.

໖໔. ໃນອະປະທານທີ 10 (ເລື່ອງພຣະປຸບເພກັມມະປិໂລຕິກະພຸດທະອະປະທານ) ຄຳວ່າ anotattasarāsanne ຄວາມວ່າ ເພາະຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຍອດເຂົາທັງຫຼາຍ ນ້ຳອັນຮ້ອນຮົນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນຂອງດວງຈັນແລະດວງອາທິດ ຈຶ່ງບໍ່ມີໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະໂນຕັດຕະ. ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ທັງຫຼາຍຍ່ອມໄຫຼໄປ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມໄຫຼອອກຈາກສະຣະນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະຣະ. ຄວາມວ່າ ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ທັງຫຼາຍທີ່ໄຫຼອອກມາຈາກປາກສີຫະເປັນຕົ້ນ ໄດ້ເຮັດການປະທັກສິນ 3 ຮອບແລ້ວ ຍ່ອມໄຫຼໄປຕາມທິດທາງທີ່ໄຫຼອອກມາ. ສະນ້ຳນັ້ນເປັນທັງອະໂນຕັດຕະ ແລະເປັນສະຣະ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະໂນຕັດຕະສະຣະ. ບ່ອນໃກ້ຄຽງ ຄື ສະຖານທີ່ໃກ້ສະນ້ຳອະໂນຕັດຕະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະໂນຕັດຕະສະຣາສັນນະ, ຄວາມວ່າ ໃນບ່ອນໃກ້ສະນ້ຳອະໂນຕັດຕະນັ້ນ. ຄຳວ່າ ramaṇīye ຄວາມວ່າ ເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ເປັນທີ່ຄວນເຂົ້າໄປອາໄສ ຂອງເທວະດາ, ອະສູນ, ຄັນທັບພະ, ກິນນະລີ, ນາກ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ, ໃນສະຖານທີ່ອັນໜ້າຣື່ນຣົມນັ້ນ. ຄຳວ່າ silātale ຄວາມວ່າ ຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນແຫ່ງພູເຂົາອັນເປັນແຜ່ນດຽວແໜ້ນໜາ. ຄຳວ່າ nānāratanapajjote ຄວາມວ່າ ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວດ້ວຍແກ້ວຕ່າງໆ ເປັນອັນມາກ ມີແກ້ວປະທຸມຣາດ ແລະແກ້ວໄພທູນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ nānāgandhavanantare ຄວາມວ່າ ໃນລະຫວ່າງປ່າອັນໜາແໜ້ນດ້ວຍດອກໄມ້ທີ່ມີກິ່ນຫອມເປັນອັນມາກ ຕ່າງໆ ຊະນິດ ມີໄມ້ຈັນ, ໄມ້ກິດສະໜາ, ກະຈຽວ, ພິມເສນ, ດອກອະໂສກ, ກັນເກຣົາ, ພິກຸນ, ລຳເຈຍກ ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມວ່າ “ຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນໃນລະຫວ່າງປ່າ...”, ຄວນປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້.

65. Guṇamahantatāya saṅkhyāmahantatāya ca mahatā bhikkhusaṅghena, pareto parivuto lokanāyako lokattayasāmisammāsambuddho tattha silāsane nisinno attano pubbāni kammāni byākarī visesena pākaṭamakāsīti attho. Sesamettha heṭṭhā buddhāpadāne (apa. thera 1.1.1 ādayo) vuttattā uttānatthattā ca suviññeyyameva. Buddhāpadāne antogadhampi idhāpadāne kusalākusalaṃ kammasaṃsūcakattā vaggasaṅgahavasena dhammasaṅgāhakattherā saṅgāyiṃsūti.

໖໕. ຄຳວ່າ 'Guṇamahantatāya saṅkhyāmahantatāya ca mahatā bhikkhusaṅghena, pareto parivuto lokanāyako lokattayasāmisammāsambuddho tattha silāsane nisinno attano pubbāni kammāni byākarī visesena pākaṭamakāsi' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນາຍົກຂອງໂລກ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງໂລກທັງສາມ ຜູ້ອັນໝູ່ພິກຂຸເປັນອັນຫຼາຍ ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍຄຸນ ແລະຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍຈຳນວນ ແວດລ້ອມແລ້ວ ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນນັ້ນ ໄດ້ຊົງສະແດງກຳໃນອະດີດຂອງພຣະອົງ ໃຫ້ປະກົດແຈ້ງເປັນພິເສດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນພຸດທາປະທານເບື້ອງຕົ້ນ ແລະເພາະມີເນື້ອຄວາມທີ່ຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສົມຄວນສົງເຄາະເຂົ້າໃນພຸດທາປະທານ ແຕ່ໃນອະປະທານນີ້ ພຣະເຖຣະຜູ້ຮວບຮວມພຣະທຳທັງຫຼາຍ ໄດ້ສັງຄາຍະນາໄວ້ ໂດຍຈັດເປັນໝວດ (ວັກ) ເພາະເປັນການສະແດງເຖິງກຳດີແລະກຳຊົ່ວ.

Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍປຸບພະກຳມະປິໂລຕິກະພຸດທາປະທານ ຈົບບໍລິບູນ.

Ekūnacattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

...ການອະທິບາຍວັກທີສາມສິບເກົ້າ ຈົບບໍລິບູນ.

40. Pilindavacchavaggo

໔໐. ປິລິນທະວັດສະວັກ

1. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍປິລິນທະວັດສະເຖຣາປະທານ

Cattālīsamavagge [Pg.202] apadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare dovārikakule nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So koṭisannicitadhanarāsiṃ oloketvā raho nisinno ‘‘imaṃ sabbadhanaṃ mayā sammā gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sabbaparikkhāradānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā chattasatasahassaṃ ādiṃ katvā sabbaparibhogaparikkhārānipi satasahassavasena kāretvā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Evaṃ sattāhaṃ dānaṃ datvā pariyosānadivase nibbānādhigamaṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā jīvitapariyosāne devaloke nibbatto cha kāmāvacare dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto gottavasena pilindavacchoti pākaṭo ahosi.

...ໃນວັກທີສີ່ສິບ, ອະປະທານທຳອິດ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ 'Nagare haṃsavatiyā' ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ປິລິນທະວັດສະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄົນເຝົ້າປະຕູ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ ເປັນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ. ທ່ານໄດ້ກວດເບິ່ງກອງຊັບທີ່ສະສົມໄວ້ເປັນໂກດ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ບ່ອນສະຫງັດ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຄວນຖືເອົາຊັບທັງໝົດນີ້ໄປໃຫ້ດີ' ແລ້ວຕັດສິນໃຈວ່າ 'ເຮົາຄວນຖວາຍບໍລິຂານທັງປວງເປັນທານ ແກ່ໝູ່ພິກຂຸມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ' ຈຶ່ງໄດ້ຈັດໃຫ້ເຮັດຄັນຮົ່ມໜຶ່ງແສນຄັນເປັນຕົ້ນ ແລະເຄື່ອງບໍລິໂພກບໍລິຂານທັງປວງຢ່າງລະໜຶ່ງແສນ ແລ້ວນິມົນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານແກ່ໝູ່ພິກຂຸມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ. ທ່ານໄດ້ຖວາຍທານຕະຫຼອດເຈັດວັນຢ່າງນີ້ ໃນວັນສຸດທ້າຍ ໄດ້ປາດຖະໜາການບັນລຸພຣະນິພານ ໄດ້ເຮັດບຸນຕະຫຼອດຊີວິດ ເມື່ອສິ້ນຊີວິດແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນກາມາວະຈະຣະສະຫວັນທັງຫົກຊັ້ນ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຄວາມເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດ. ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໄດ້ຮຽນຈົບສິລະປະສາດທັງປວງ ປະກົດຊື່ຕາມໂຄດວ່າ ປິລິນທະວັດສະ.

1. So ekadivasaṃ satthu santike dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena taṃ pakāsento nagare haṃsavatiyātiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Āsiṃ dovāriko ahanti ahaṃ haṃsavatīnagare rañño gehadvāre dvārapālako āsiṃ ahosinti attho. Akkhobhaṃ amitaṃ bhoganti rañño vallabhattā aññehi khobhetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ amitaṃ aparimāṇabhogaṃ dhanaṃ mama ghare sannicitaṃ rāsīkataṃ ahosīti attho.

໑. ...ວັນໜຶ່ງ ທ່ານໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອລະນຶກເຖິງປຸບພະກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດເລື່ອງນັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸທານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nagare haṃsavatiyā' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'āsiṃ dovāriko ahaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ເປັນຄົນເຝົ້າປະຕູຢູ່ທີ່ປະຕູພຣະຣາຊະວັງຂອງພຣະຣາຊາ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ. ຄຳວ່າ 'akkhobhaṃ amitaṃ bhogaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນທີ່ໂປດປານຂອງພຣະຣາຊາ ຊັບຄືໂພຄະສົມບັດອັນປະມານບໍ່ໄດ້ ອັນຄົນອື່ນບໍ່ອາດຈະເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ຫຼືສັ່ນຄອນໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ສະສົມກອງໄວ້ໃນເຮືອນຂອງເຮົາ.

3. Bahū medhigatā bhogāti anekā bhogā me mayā adhigatā pattā paṭiladdhāti attho. Satthavāsiādīnaṃ parikkhārānaṃ nāmāni nayānuyogena suviññeyyāni. Parikkhāradānānisaṃsāni ca suviññeyyānevāti.

໓. ...ຄຳວ່າ 'bahū me'dhigatā bhogā' ມີອະທິບາຍວ່າ ໂພຄະສົມບັດເປັນອັນຫຼາຍ ເຮົາໄດ້ບັນລຸ ໄດ້ເຖິງ ໄດ້ຮັບແລ້ວ. ຊື່ຂອງບໍລິຂານທັງຫຼາຍມີສັດຖະ (ມີດ) ແລະວາສີ (ຂວານ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງ. ແລະອານິສົງແຫ່ງການຖວາຍບໍລິຂານ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍເຊັ່ນກັນ.

Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍປິລິນທະວັດສະເຖຣາປະທານ ຈົບບໍລິບູນ.

Dutiyatatiyacatutthapañcamāpadānāni uttānānevāti.

...ອະປະທານທີສອງ, ທີສາມ, ທີສີ່ ແລະທີຫ້າ ມີເນື້ອຄວາມຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ.

6. Bākulattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍພາກຸລະເຖຣາປະທານ

Chaṭṭhāpadāne [Pg.203] himavantassāvidūretiādikaṃ bākulattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira thero atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiññāaṭṭhasamāpattīnaṃ lābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito satthu vātābādhe uppanne araññato bhesajjāni ānetvā taṃ vūpasametvā taṃ puññaṃ ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbatto ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalakammaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato uppattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā saraṇesu patiṭṭhāya bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge uppanne taṃ vūpasametvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā tato ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ āvasathaṃ kārāpetvā tattha bhikkhusaṅghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhikule nibbatti.

...ໃນອະປະທານທີຫົກ, ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນອະປະທານຂອງພຣະພາກຸລະເຖຣະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນອະດີດຕະການ ລ່ວງມາໄດ້ແສນກັປຍິ່ງດ້ວຍໜຶ່ງອະສົງໄຂ ແຕ່ກ່ອນການບັງເກີດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ອະໂນມະທັດສີ ພຣະເຖຣະອົງນີ້ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພດ ແຕ່ບໍ່ເຫັນສາຣະໃນໄຕເພດນັ້ນ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະສະແຫວງຫາປະໂຫຍດໃນພົບໜ້າ' ແລ້ວໄດ້ບວດເປັນຣືສີ ອາໄສຢູ່ທີ່ເຊີງເຂົາ ໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາຫ້າແລະສະມາບັດແປດ. ເມື່ອອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໄດ້ຍິນຂ່າວການບັງເກີດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດา ໄດ້ຟັງພຣະທຳແລ້ວຕັ້ງໝັ້ນໃນສະຣະນະຄົມ. ເມື່ອພຣະສາດສະດາชົງປະຊວນດ້ວຍລົມ ທ່ານໄດ້ນຳເອົາຢາສະໝຸນໄພມາຈາກປ່າ ເຮັດໃຫ້ໂຣກນັ້ນສະຫງົບລົງ ໄດ້ນ້ອມບຸນນັ້ນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ມີໂຣກ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກຕະຫຼອດໜຶ່ງອະສົງໄຂ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງຫົງສາວະດີ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດา ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸອົງໜຶ່ງ ຜູ້ມີອາພາດນ້ອຍ ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ຕົນເອງປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ ໄດ້ສ້າງສົມກຸສົນກຳຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນ. ກ່ອນການບັງເກີດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ວິປັດສີ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງພັນທຸມະດີ ໄດ້ຮຽນຈົບສິລະປະສາດທັງປວງ ແຕ່ບໍ່ເຫັນສາຣະໃນສິລະປະສາດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດເປັນຣືສີ ໄດ້ເປັນຜູ້ມີຊານແລະອະພິນຍາ ອາໄສຢູ່ທີ່ເຊີງເຂົາ. ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວການບັງເກີດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດา ຕັ້ງໝັ້ນໃນສະຣະນະຄົມ ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍເກີດໂຣກໄຂ້ເພາະດອກຫຍ້າ ທ່ານໄດ້ເຮັດໃຫ້ໂຣກນັ້ນສະຫງົບລົງ ດຳລົງຢູ່ທີ່ນັ້ນຈົນສິ້ນອາຍຸຂັຍ ແລ້ວຈຸຕິໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ. ຈາກນັ້ນ ຕະຫຼອດເກົ້າສິບເອັດກັປ ທ່ານໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກັດສະປະ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງພາຣານະສີ ຄອງເຮືອນຢູ່ ໄດ້ເຫັນມະຫາວິຫານຫຼັງໜຶ່ງທີ່ເກົ່າແກ່ຊຸດໂຊມ ຈຶ່ງໄດ້ຈັດໃຫ້ສ້າງວິຫານທັງປວງມີໂຮງອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນໃນວິຫານນັ້ນ ໄດ້ຈັດຕຽມຢາທັງປວງຖວາຍແກ່ໝູ່ພິກຂຸ ໄດ້ເຮັດກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກຕະຫຼອດພຸດທັນດອນໜຶ່ງ. ກ່ອນການບັງເກີດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງເຮົາ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນເສດຖີ ໃນເມືອງໂກສຳພີ.

So mātukucchito nikkhamitvā dhātīhi arogabhāvāya yamunāyaṃ nhāpiyamāno tāsaṃ hatthato muccitvā macchena gilito ahosi. Kevaṭṭā taṃ macchaṃ jālāya gahetvā bārāṇasiyaṃ seṭṭhibhariyāya vikkiṇiṃsu. Sā taṃ gahetvā phālayamānā pubbe katapuññaphalena arogaṃ [Pg.204] dārakaṃ disvā ‘‘putto me laddho’’ti gahetvā posesi. So janakehi mātāpitūhi taṃ pavattiṃ sutvā āgantvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ putto, detha no putta’’nti anuyoge kate raññā ‘‘ubhayesampi sādhāraṇo hotū’’ti dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bākuloti laddhanāmo vayappatto mahāsampattiṃ anubhavanto dvīsu seṭṭhikulesu ekekasmiṃ chamāsaṃ chamāsaṃ vasati. Te attano vāre sampatte nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā tatrūpari ratanamaṇḍapaṃ kāretvā pañcaṅgikatūriye nipphādetvā kumāraṃ tattha nisīdāpetvā ubhayanagaramajjhaṭṭhānaṃ gaṅgāya āgacchanti, aparaseṭṭhimanussāpi evameva sajjetvā taṃ ṭhānaṃ gantvā kumāraṃ tattha āropetvā gacchanti. So evaṃ vaḍḍhamāno āsītiko hutvā ubhayaseṭṭhiputtoti pākaṭo. Satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhaṃ vāyamanto aṭṭhame divase saha paṭisambhidāya arahattaṃ pāpuṇi.

...ເມື່ອທ່ານຄອດອອກຈາກທ້ອງແມ່ ພວກແມ່ນົມໄດ້ພາໄປອາບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຍະມຸນາ ເພື່ອໃຫ້ຮ່າງກາຍສະອາດປາສະຈາກໂຣກ ທ່ານໄດ້ຫຼຸດມືຈາກພວກແມ່ນົມແລ້ວຖືກປາໃຫຍ່ກືນກິນ. ພວກຊາວປະມົງໄດ້ຈັບປານັ້ນດ້ວຍດາງ ແລ້ວນຳໄປຂາຍໃຫ້ແກ່ພັນລະຍາຂອງເສດຖີໃນເມືອງພາຣານະສີ. ນາງໄດ້ຮັບປານັ້ນມາ ເມື່ອຜ່າທ້ອງປາອອກ ກໍໄດ້ເຫັນເດັກນ້ອຍຜູ້ບໍ່ມີໂຣກພະຍາດ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງເວົ້າວ່າ 'ເຮົາໄດ້ລູກຊາຍແລ້ວ' ແລ້ວຮັບເອົາໄປລ້ຽງ. ຝ່າຍພໍ່ແມ່ຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນ ຈຶ່ງເດີນທາງມາແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ເດັກນ້ອຍນີ້ເປັນລູກຂອງພວກເຮົາ ຂໍຈົ່ງຄືນລູກໃຫ້ພວກເຮົາທ້ອນ'. ເມື່ອມີການໂຕ້ຖຽງກັນ ພຣະຣາຊາຈຶ່ງຊົງຕັດສິນວ່າ 'ຂໍໃຫ້ເດັກນ້ອຍນີ້ເປັນຂອງທັງສອງຝ່າຍ' ໂດຍໃຫ້ເປັນຜູ້ຮັບມໍຣະດົກຂອງທັງສອງຕະກູນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ພາກຸລະ (ຜູ້ມີສອງຕະກູນ). ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍມະຫາສົມບັດ ອາໄສຢູ່ໃນຕະກູນເສດຖີທັງສອງນັ້ນ ຕະກູນລະຫົກເດືອນ. ເມື່ອເຖິງວาລະຂອງຕົນ ຕະກູນເສດຖີທັງສອງນັ້ນ ກໍໄດ້ຜູກເຮືອຂະໜານກັນ ແລ້ວສ້າງມົນທົບແກ້ວໄວ້ເທິງເຮືອນັ້ນ ຈັດໃຫ້ມີເຄື່ອງດົນຕີຫ້າຊະນິດ ໃຫ້ກຸມານນັ່ງເທິງເຮືອນັ້ນ ແລ້ວເດີນທາງມາທາງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ສູ່ເຄິ່ງກາງລະຫວ່າງເມືອງທັງສອງ. ຝ່າຍຄົນຂອງເສດຖີອີກຝ່າຍໜຶ່ງ ກໍໄດ້ຈັດຕຽມຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ແລ້ວເດີນທາງມາຮັບກຸມານຂຶ້ນເຮືອຂອງຕົນໄປ. ທ່ານຈະເລີນໄວຂຶ້ນຢ່າງນີ້ ຈົນມີອາຍຸໄດ້ແປດສິບປີ ປະກົດຊື່ວ່າ ເປັນລູກຊາຍຂອງເສດຖີທັງສອງຝ່າຍ. ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ໄດ້ຟັງພຣະທຳແລ້ວມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ພະຍາຍາມຢູ່ເຈັດວັນ ໃນວັນທີແປດ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາສີ່.

386. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Apadānapāḷiatthopi suviññeyyova. So arahattaṃ patvā vimuttisukhena viharanto saṭṭhivassasatāyuko hutvā parinibbāyīti.

໓໘໖. ...ເມື່ອທ່ານໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖิงປຸບພະກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະບາລີອະປະທານ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍເຊັ່ນກັນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ດຳລົງຢູ່ດ້ວຍວິມຸດຕິສຸກ ມີອາຍຸໄດ້ຮ້ອຍຫົກສິບປີ ຈຶ່ງໄດ້ປໍຣິນິພານ.

Bākulattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍພາກຸລະເຖຣາປະທານ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Girimānandattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍຄິຣິມານັນທະເຖຣາປະທານ

Sattamāpadāne bhariyā me kālaṅkatātiādikaṃ āyasmato girimānandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto attano bhariyāya ca putte ca kālaṅkate sokasallasamappito araññaṃ pavisitvā pavattaphalabhojano rukkhamūle vihāsi. Tadā sumedho bhagavā tassānukampāya tattha gantvā dhammaṃ desetvā sokasallaṃ abbūḷhesi. So dhammaṃ sutvā pasannamānaso sugandhapupphehi bhagavantaṃ pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā abhitthavi.

...ໃນອະປະທານທີເຈັດ, ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Bhariyā me kālaṅkatā' ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຄິຣິມານันທະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ສຸເມທະ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຕັ້ງຄອບຄົວຄອງເຮືອນຢູ່. ເມື່ອພັນລະຍາແລະລູກໆ ຂອງຕົນໄດ້ຕາຍຈາກໄປ ທ່ານຖືກລູກສອນຄືຄວາມໂສກເສົ້າສຽບແທງ ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປໃນປ່າ ບໍລິໂພກຜົນໄມ້ທີ່ຫຼົ່ນເອງ ອາໄສຢູ່ທີ່ໂຄນໄມ້. ໃນຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ສຸເມທະ ຊົງມີພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນແກ່ທ່ານ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປທີ່ນັ້ນ ຊົງສະແດງທຳເພື່ອຖອນລູກສອນຄືຄວາມໂສກເສົ້າ. ທ່ານໄດ້ຟັງພຣະທຳແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ບູຊາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍດອກໄມ້ມີກິ່ນຫອມ ໄດ້ກາບໄຫວ້ດ້ວຍເບນຈະປະດິດ ປະນົມມືໄວ້ເໜືອຫົວ ແລ້ວໄດ້ກ່າວສັນລະເສີນ.

So [Pg.205] tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayattha sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño purohitassa putto hutvā nibbatti, girimānandotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patvā satthu rājagahāgamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto katipayaṃ divasaṃ gāmakāvāse vasitvā satthāraṃ vandituṃ rājagahaṃ agamāsi. Bimbisāramahārājā tassa āgamanaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahāmī’’ti sampavāretvā gatopi bahukiccattā taṃ na sari. ‘‘Thero abbhokāseyeva vasatī’’ti. Devatā therassa temanabhayena vassadhāraṃ vāresuṃ. Rājā avassanakāraṇaṃ upadhāretvā ñatvā therassa kuṭikaṃ kārāpesi. Thero kuṭikāyaṃ vasanto senāsanasappāyalābhena cittasamādhānaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

...ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ທ່ານໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍສຸກໃນທັງສອງພົບ. ໃນພຸດທຸບາດນີ້ ທ່ານໄດ້ບັງເກີດເປັນລູກຊາຍຂອງປຸໂຣຫິດ ຂອງພຣະເຈົ້າພິມພິສານ ໃນເມືອງຣາຊະຄຶ ມີຊື່ວ່າ ຄິຣິມານันທະ. ເມື່ອທ່ານຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ເຫັນພຣະພຸດທານຸພາບໃນຄັ້ງທີ່ພຣະສາດສະດາສະດຽດມາສູ່ເມືອງຣາຊະຄຶ ກໍເກີດສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະບຳເພັນສະມະນະທຳ ອາໄສຢູ່ໃນວັດປ່າ ໄດ້ສອງສາມວັນ ແລ້ວເດີນທາງມາສູ່ເມືອງຣາຊະຄຶ ເພື່ອກາບໄຫວ້ພຣະສາດສະດາ. ພຣະເຈົ້າພິມພິສານມະຫາຣາດ ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວການມາຂອງພຣະເຖຣະ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາແລ້ວນິມົນວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍຈົ່ງປະທັບຢູ່ທີ່ນີ້ທ້ອນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະອຸປະຖາກດ້ວຍປັດໄຈສີ່' ແລ້ວສະເດັດກັບໄປ ແຕ່ເພາະມີພຣະຣາຊະກິດຫຼາຍ ຈຶ່ງຊົງຫຼົງລືມຄຳນິມົນນັ້ນ. ຝ່າຍພຣະເຖຣະກໍອາໄສຢູ່ກາງແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ. ພວກເທວະດາທັງຫຼາຍ ເພາະຢ້ານວ່າຝົນຈະປຽກພຣະເຖຣະ ຈຶ່ງໄດ້ຫ້າມກະແສຝົນໄວ້ບໍ່ໃຫ້ຕົກ. ພຣະຣາຊາຊົງພิຈາລະນາຫາເຫດທີ່ຝົນບໍ່ຕົກ ເມື່ອຊົງຊາບແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ໂປດໃຫ້ສ້າງກຸຕິຫຼັງນ້ອຍຖວາຍແກ່ພຣະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນກຸຕິນັ້ນ ເພາະໄດ້ເສນາສະນະທີ່ເປັນສັບປາຍະ ຈຶ່ງໄດ້ສະມາທິ ໄດ້ຕັ້ງຄວາມເພຍນໃຫ້ສະໝ່ຳສະເໝີ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ຈົນໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

419. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento bhariyā me kālaṅkatātiādimāha. Taṃ bhagavato nivedanañca bhagavatā katānusāsanañca maggaṃ phalādhigamāpadānañca pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

໔໑໙. ...ເມື່ອທ່ານບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງປຸບພະກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Bhariyā me kālaṅkatā' ເປັນຕົ້ນ. ການກາບທູນໃຫ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບນັ້ນກໍດີ, ພຣະໂອວາດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະທານນັ້ນກໍດີ, ມັກຄະທຳນັ້ນກໍດີ, ແລະອະປະທານແຫ່ງການບັນລຸຜົນນັ້ນກໍດີ ທັງໝົດນີ້ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ.

Girimānandattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍຄິຣິມານันທະເຖຣາປະທານ ຈົບບໍລິບູນ.

Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.

...ອະປະທານທີແປດ, ທີເກົ້າ ແລະທີສິບ ມີເນື້ອຄວາມຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ.

Cattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີສີ່ສິບ ຈົບບໍລິບູນ.

41. Metteyyavaggo

໔໑. ເມດໄຕຍະວັກ

1. Tissametteyyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍຕິດສະເມດໄຕຍະເຖຣາປະທານ

1. Ekacattālīsame vagge paṭhamāpadāne pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ tissametteyyattherassa apadānaṃ. Tattha tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā padumuttarassa bhagavato ajinacammaṃ nisīdanatthāya dinnameva nānaṃ. Sesaṃ apadānapāḷiyā suviññeyyamevāti.

໑. ...ໃນວັກທີສີ່ສິບເອັດ, ອະປະທານທຳອິດ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ 'Pabbhārakūṭaṃ nissāya' ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຕິດສະເມດໄຕຍະເຖຣະ. ໃນອະປະທານນັ້ນ ມີຂໍ́ແຕກຕ່າງພິເສດພຽງແຕ່ການບວດເປັນຣືສີ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍໜັງເສືອແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ເພື່ອເປັນອາສະນະນັ່ງເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມພຣະບາລີອະປະທານ.

2. Puṇṇakattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍປຸນນະກະເຖຣາປະທານ

29. Dutiyāpadāne [Pg.206] pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ āyasmato puṇṇakattherassa apadānaṃ. Tattha himavante yakkhasenāpati hutvā parinibbutassa paccekabuddhassa āḷahanakaraṇameva nānattaṃ. Sesaṃ pāṭhānusārena suviññeyyameva.

໒໙. ...ໃນອະປະທານທີສອງ, ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Pabbhārakūṭaṃ nissāya' ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ປຸນນະກະເຖຣະ. ໃນອະປະທານນັ້ນ ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງພິເສດພຽງແຕ່ການໄດ້ເປັນຍັກເສນາບໍດີໃນປ່າຫິມະພານ ແລ້ວໄດ້ທຳການຊາປະນາກິດສົບ (ເຜົາສົບ) ຂອງພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປໍຣິນິພານແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ.

45. Tatiyāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato mettaguttherassa apadānaṃ. Tattha himavantasamīpe asokapabbate so tāpaso hutvā paṇṇasālāyaṃ vasanto sumedhasambuddhaṃ disvā pattaṃ gahetvā sappipūraṇaṃ viseso. Sesaṃ puññaphalāni ca suviññeyyāneva. Apadānagāthānaṃ attho ca pākaṭoyeva.

໔໕. ໃນອະປະທານທີ 3 ຄຳວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະເມດຕະຄູເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໃນອະປະທານນັ້ນ ພຣະເຖຣະນັ້ນເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃນບັນນະສາລາ ທີ່ພູອະໂສກ ໃກ້ປ່າຫິມະພານ ໄດ້ເຫັນພຣະສຸເມທະສັມພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວຖືເອົາບາດ ບັນຈຸໃຫ້ເຕັມດ້ວຍເນີຍໃສ ນີ້ຄືຂໍ້ພິເສດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ແລະຜົນແຫ່ງບຸນທັງຫຼາຍ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ. ແລະເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາອະປະທານກໍປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

72. Catutthāpadāne gaṅgā bhāgīrathī nāmātiādikaṃ āyasmato dhotakattherassa apadānaṃ. Tatrāpi brāhmaṇo hutvā bhāgīrathīgaṅgāya taramāne bhikkhū disvā pasannamānaso setuṃ kārāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyāditabhāvoyeva viseso. Puññaphalaparidīpanagāthānaṃ attho nayānusārena suviññeyyova.

໗໒. ໃນອະປະທານທີ 4 ຄຳວ່າ 'Gaṅgā bhāgīrathī nāma' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະໂທຕະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໃນອະປະທານນັ້ນຄືກັນ ພຣະເຖຣະນັ້ນເປັນພຣາມ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍກຳລັງຂ້າມແມ່ນ້ຳຄົງຄາພາຄີຣະຖີ ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ສ້າງຂົວຂຶ້ນ ແລ້ວມອບຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ນີ້ຄືຂໍ້ພິເສດ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາສະແດງຜົນແຫ່ງບຸນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງນັ້ນແລ້ວ.

100. Pañcamāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato upasivattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā tiṇasantharaṃ santharitvā tattha nisinnassa bhagavato sālapupphapūjaṃ akāsīti ayaṃ viseso, sesamuttānameva.

໑໐໐. ໃນອະປະທານທີ 5 ຄຳວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອຸປະສີວະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ຄືກັນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ກໍໄດ້ລະຄະລາວາດອອກບວດເປັນລືສີ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ທີ່ປ່າຫິມະພານ ຈຶ່ງໄດ້ລາດເຄື່ອງລາດຫຍ້າ ແລ້ວເຮັດການບູຊາດ້ວຍດອກສາລະ ແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງເຄື່ອງລາດຫຍ້ານັ້ນ ນີ້ຄືຂໍ້ພິເສດ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

161. Chaṭṭhāpadāne migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato nandakattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle karavikasakuṇo hutvā madhurakūjitaṃ karonto satthāraṃ padakkhiṇaṃ akāsi. Aparabhāge mayūro hutvā aññatarassa paccekabuddhassa vasanaguhādvāre pasannamānaso divasassa tikkhattuṃ madhurena vassitaṃ vassi. Evaṃ tattha tattha bhave puññāni katvā amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto nandakoti laddhanāmo satthu santike dhammaṃ [Pg.207] sutvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha paccekabuddhassa maṇḍapaṃ katvā padumapupphehi chadanameva viseso.

໑໖໑. ໃນອະປະທານທີ 6 ຄຳວ່າ 'Migaluddo pure āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະນັນທະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ເປັນນົກກາຣະເວດ ສົ່ງສຽງຮ້ອງອັນໄພເລາະ ແລ້ວເຮັດການປະທັກສິນແກ່ພຣະສາດສະດາ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ເປັນນົກຍູງ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຢູ່ທີ່ປະຕູຖ້ຳທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງ ໄດ້ຮ້ອງຂັນດ້ວຍສຽງອັນໄພເລາະວັນລະ 3 ເທື່ອ. ດ້ວຍການເຮັດບຸນໃນພົບນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ຈຶ່ງໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ໄດ້ຮັບຊື່ວ່າ ນັນທະກະ ໄດ້ຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວບວດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ຈົນໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖຣະນັ້ນລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ 'Migaluddo pure āsiṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະປະທານນັ້ນ ການສ້າງມົນທົບຖວາຍແກ່ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວມຸງດ້ວຍດອກບົວນັ້ນເອງ ຄືຂໍ້ພິເສດ.

183. Sattamāpadāne pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ āyasmato hemakattherassa apadānaṃ. Tatthāpi isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto piyadassiṃ bhagavantaṃ upagataṃ disvā ratanamayaṃ pīṭhaṃ attharitvā aṭṭhāsi. Tattha nisinnassa kumbhamattaṃ jambuphalaṃ āharitvā adāsi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya taṃ phalaṃ paribhuñji. Ettakameva viseso.

໑໘໓. ໃນອະປະທານທີ 7 ຄຳວ່າ 'Pabbhārakūṭaṃ nissāya' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະເຫມະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໃນອະປະທານນັ້ນຄືກັນ ພຣະເຖຣະນັ້ນບວດເປັນລືສີ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປິຍະທັດສີ ສະເດັດມາເຖິງ ຈຶ່ງໄດ້ລາດຕັ່ງອັນເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ແລ້ວຢືນຢູ່. ໄດ້ນຳເອົາໝາກຫວ້າຂະໜາດເທົ່າໝໍ້ ມາຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງຕັ່ງນັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ສະεຫວີຍໝາກໄມ້ນັ້ນ ເພື່ອຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດຂອງລືສີນັ້ນ. ພຽງເທົ່ານີ້ແລ້ວ ຄືຂໍ້ພິເສດ.

224. Aṭṭhamāpadāne rājāsi vijayo nāmātiādikaṃ āyasmato todeyyattherassa apadānaṃ. Tattha rājāsi vijayo nāmāti daharakālato paṭṭhāya sabbasaṅgāmesu jinato, catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjanato allīyanato vijayo nāma rājā ahosīti attho. Ketumatīpuruttameti ketu vuccanti dhajapaṭākā. Atha vā nagarasobhanatthāya nagaramajjhe ussāpitaratanatoraṇāni, te ketū niccaṃ ussāpitā sobhayamānā assā atthīti ketumatī. Pūreti dhanadhaññehi sabbajanānaṃ mananti puraṃ. Ketumatī ca sā purañca seṭṭhaṭṭhena uttamañceti ketumatīpuruttamaṃ, tasmiṃ ketumatīpuruttame. Sūro vikkamasampannoti abhīto vīriyasampanno vijayo nāma rājā ajjhāvasīti sambandho. Itthaṃ bhūtaṃ purañca sabbavatthuvāhanañca chaḍḍetvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā vasanto sumedhabhagavantaṃ disvā somanassaṃ uppādetvā candanena pūjākaraṇameva viseso.

໒໒໔. ໃນອະປະທານທີ 8 ຄຳວ່າ 'Rājāsi vijayo nāma' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະໂຕເທຍຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'Rājāsi vijayo nāma' ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນພຣະຣາຊາຊົງພຣະນາມວ່າ ວິໄຊ ເພາະຊົງຊະນະໃນສົງຄາມທັງປວງຕັ້ງແຕ່ຊົງພຣະເຍົາ ແລະເພາະຊົງເຮັດໃຫ້ມະຫາຊົນຍິນດີ ແລະຜູກພັນດ້ວຍສັງຄະຫະວັດຖຸ 4 ປະການ. ຄຳວ່າ 'Ketumatīpuruttame' ຄຳວ່າ 'Ketu' ໝາຍເຖິງ ທຸງ ແລະທิວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ເກຕຸມະຕີ ເພາະເມືອງນັ້ນມີເສົາປະຕູໂຂງລັດຕະນະ ແລະເສົາທຸງອັນຍົກຂຶ້ນໄວ້ໃນທ່າມກາງເມືອງ ເພື່ອຄວາມງົດງາມແຫ່ງເມືອງ ເສົາທຸງເຫຼົ່ານັ້ນຖືກຍົກຂຶ້ນຢູ່ສະເໝີ ແລະຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ເມືອງນັ້ນງົດງາມ. ຊື່ວ່າ ປຸຣະ ເພາະເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງປະຊາຊົນທັງປວງເຕັມອີ່ມດ້ວຍຊັບ ແລະເຂົ້າເປືອກ. ເມືອງນັ້ນຊື່ວ່າ ເກຕຸມະຕີ ດ້ວຍ ເປັນເມືອງດ້ວຍ ແລະເປັນເມືອງອັນປະເສີດສຸດ ເພາະຄວາມເປັນເມືອງອັນເລີດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເກຕຸມະຕີ|ປຸຣຸດຕະມະ, ໃນເມືອງເກຕຸມະຕີປຸຣຸດຕະມະນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Sūro vikkamasampanno' ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ພຣະຣາຊາຊົງພຣະນາມວ່າ ວິໄຊ ຜູ້ບໍ່ຢ້ານກົວ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄວາມພຽນ ຊົງຄອບຄອງຢູ່. ການສະຫຼະເມືອງອັນຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງນີ້ ແລະສະຫຼະວັດຖຸສິ່ງຂອງ ແລະຍານພາຫະນະທັງປວງ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ບວດເປັນລືສີ ອາໄສຢູ່ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສຸເມທະ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ແລ້ວເຮັດການບູຊາດ້ວຍໄມ້ຈັນ ນັ້ນເອງຄືຂໍ້ພິເສດ.

276. Navamāpadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato jatukaṇṇittherassa apadānaṃ. Tattha seṭṭhiputto hutvā suvaṇṇapāsāde vasanabhāvo ca pañcahi kāmaguṇehi samaṅgī hutvā vasanabhāvo ca sabbadesavāsīnaṃ sabbasippaviññūnañca āgantvā sevanabhāvo ca viseso.

໒໗໖. ໃນອະປະທານທີ 9 ຄຳວ່າ 'Nagare haṃsavatiyā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະຈະຕຸກັນນິເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໃນອະປະທານນັ້ນ ການເປັນລູກເສດຖີ ອາໄສຢູ່ໃນປຣາສາດຄຳດ້ວຍ, ການເປັນຜູ້ພ້ອມພຮັ່ງດ້ວຍກາມະຄຸນ 5 ແລ້ວອາໄສຢູ່ດ້ວຍ, ແລະການທີ່ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນທຸກທິດ ແລະຜູ້ຮູ້ສິລະປະສາດທັງປວງ ພາກັນມາເຂົ້າເຝົ້າຮັບໃຊ້ດ້ວຍ ນີ້ຄືຂໍ້ພິເສດ.

330. Dasamāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato udenattherassa apadānaṃ. Tattha himavantasamīpe padumapabbataṃ nissāya tāpasapabbajjaṃ [Pg.208] pabbajitvā vasantena padumuttarassa bhagavato padumapupphaṃ gahetvā pūjitabhāvova viseso. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

໓໓໐. ໃນອະປະທານທີ 10 ຄຳວ່າ 'Himavantassāvidūre' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອຸເທນະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໃນອະປະທານນັ້ນ ພຣະເຖຣະນັ້ນບວດເປັນລືສີ ອາໄສຢູ່ທີ່ພູປະທຸມະ ໃກ້ປ່າຫິມະພານ ໄດ້ຖືເອົາດອກບົົວມາບູຊາແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະ ນັ້ນເອງຄືຂໍ້ພິເສດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

Ekacattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 41 ຈົບແລ້ວ.

42. Bhaddālivaggo

໔໒. ພັດທາລິວັກ

1-10. Bhaddālittheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພັດທາລິເຖຣະເປັນຕົ້ນ

Bācattālīsamavagge paṭhamāpadānañca dutiyāpadānañca tatiyāpadānañca nayānusārena suviññeyyameva.

ໃນວັກທີ 42 ອະປະທານທີ 1, ອະປະທານທີ 2 ແລະອະປະທານທີ 3 ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງນັ້ນແລ້ວ.

106. Catutthāpadāne nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato madhumaṃsadāyakattherassa apadānaṃ. Tattha sūkarikoti sūkaramaṃsaṃ vikkiṇitvā jīvikaṃ kappento. Ukkoṭakaṃ randhayitvāti pihakapapphāsamaṃsaṃ pacitvā madhumaṃsamhi okiriṃ pakkhipiṃ. Tena maṃsena pattaṃ pūretvā bhikkhusaṅghassa datvā tena puññakammena imasmiṃ buddhuppāde arahattaṃ pāpuṇinti attho.

໑໐໖. ໃນອະປະທານທີ 4 ຄຳວ່າ 'Nagare bandhumatiyā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະມະທຸມັງສະທາຍະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ໃນອະປະທານນັ້ນ ຄຳວ່າ 'Sūkariko' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຂາຍຊີ້ນໝູລ້ຽງຊີບ. ຄຳວ່າ 'Ukkoṭakaṃ randhayitvā' ໝາຍເຖິງ ຕົ້ມຊີ້ນມ້າມແລະຊີ້ນປອດ ແລ້ວເທປະສົມໃສ່ໃນຊີ້ນອັນມີລົດຫວານ. ໄດ້ໃສ່ຊີ້ນນັ້ນໃຫ້ເຕັມບາດ ແລ້ວຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ ດ້ວຍບຸນຍະກຳນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໃນສະໄໝພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງນີ້ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

Nāgapallavattherassa pañcamāpadānampi ekadīpiyattherassa chaṭṭhāpadānampi ucchaṅgapupphiyattherassa sattamāpadānampi yāgudāyakattherassa aṭṭhamāpadānampi patthodanadāyakattherassa navamāpadānampi mañcadāyakattherassa dasamāpadānampi sabbaṃ suviññeyyamevāti.

ອະປະທານທີ 5 ຂອງພຣະນາກະປັນລະວະເຖຣະກໍດີ, ອະປະທານທີ 6 ຂອງພຣະເອກະທີປິຍະເຖຣະກໍດີ, ອະປະທານທີ 7 ຂອງພຣະອຸດສັງຄະປຸບຜິຍະເຖຣະກໍດີ, ອະປະທານທີ 8 ຂອງພຣະຢາກູທາຍະກະເຖຣະກໍດີ, ອະປະທານທີ 9 ຂອງພຣະປັດໂທທະນະທາຍະກະເຖຣະກໍດີ, ອະປະທານທີ 10 ຂອງພຣະມັນຈະທາຍະກະເຖຣະກໍດີ, ທັງໝົດເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

Bācattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 42 ຈົບແລ້ວ.

43-48. Sakiṃsammajjakādivaggo

໔໓-໔໘. ສະກິງສັມມັດຊະກະວັກເປັນຕົ້ນ

1-60. Sakiṃsammajjakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໖໐. ...ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສະກິງສັມມັດຊະກະເຖຣະເປັນຕົ້ນ

Tecattālīsamavagge sabbatherāpadānāni uttānāneva. Kevalaṃ therānaṃ nāmanānattaṃ puññanānattañca viseso.

ໃນວັກທີ 43 ອະປະທານຂອງພຣະເຖຣະທັງປວງປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ. ພຽງແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຊື່ ແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບຸນຂອງພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຄືຂໍ້ພิເສດ.

Catucattālīsame vaggepi sabbāni apadānāni pākaṭāneva. Kevalaṃ puññanānattaṃ phalanānattañca viseso.

ໃນວັກທີ 44 ຄືກັນ ອະປະທານທັງປວງປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ. ພຽງແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບຸນ ແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຜົນເທົ່ານັ້ນ ຄືຂໍ້ພິເສດ.

1. Pañcacattālīsamavagge paṭhamāpadāne kakusandho mahāvīrotiādikaṃ āyasmato vibhīṭakamiñjiyattherassa apadānaṃ.

໑. ໃນວັກທີ 45 ໃນອະປະທານທີ 1 ຄຳວ່າ 'Kakusandho mahāvīro' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະວິພີຕະກະມິນຊິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ.

2. Tattha [Pg.209] bījamiñjamadāsahanti vibhīṭakaphalāni phāletvā bījāni miñjāni gahetvā madhusakkarāhi yojetvā kakusandhassa bhagavato adāsinti attho. Dutiyāpadānādīni sabbāni suviññeyyāneva, therānaṃ nāmanānattādīnipi pāṭhānusārena veditabbāni.

໒. ໃນອະປະທານນັ້ນ ຄຳວ່າ 'Bījamiñjamadāsaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຜ່າໝາກສະໝໍພິເພກ ແລ້ວຖືເອົາແກ່ນແລະເນື້ອໃນມາປະສົມກັບນ້ຳເຜິ້ງແລະນ້ຳຕານ ແລ້ວຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກັກກຸສັນທະ. ອະປະທານທີ 2 ເປັນຕົ້ນ ທັງປວງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ, ແມ່ນແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຊື່ຂອງພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ ກໍເພິ່ງຊາບໄດ້ຕາມພຣະບາລີ.

1. Chacattālīsame vagge paṭhamāpadāne jagatiṃ kārayiṃ ahanti uttamabodhirukkhassa samantato āḷindaṃ ahaṃ kārayinti attho. Sesāni dutiyāpadānādīni sabbānipi uttānāneva.

໑. ໃນວັກທີ 46 ໃນອະປະທານທີ 1 ຄຳວ່າ 'Jagatiṃ kārayiṃ ahaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ສ້າງຊານອ້ອມຮອບຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພທິອັນປະເສີດສຸດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ມີອະປະທານທີ 2 ເປັນຕົ້ນ ທັງປວງກໍປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

Sattacattālīsame vagge paṭhamāpadānādīni pāḷianusārena suviññeyyāneva.

ໃນວັກທີ 47 ອະປະທານທີ 1 ເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມພຣະບາລີນັ້ນແລ້ວ.

Aṭṭhacattālīsame vagge paṭhamadutiyāpadānāni uttānāneva.

ໃນວັກທີ 48 ອະປະທານທີ 1 ແລະອະປະທານທີ 2 ປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

30. Tatiyāpadāne kosiyo nāma bhagavāti kosiyagotte jātattā kosiyo nāma paccekabuddhoti attho. Cittakūṭeti cittakūṭakelāsakūṭasānukūṭādīsu anotattadahaṃ paṭicchādetvā ṭhitapabbatakūṭesu nānāratanaosadhādīhi vicitte cittakūṭapabbate so paccekabuddho vasīti attho.

໓໐. ໃນອະປະທານທີ 3 ຄຳວ່າ 'Kosiyo nāma bhagavā' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ໂກສິຍະ ເພາະບັງເກີດໃນໂຄດຕະກູນໂກສິຍະ. ຄຳວ່າ 'Cittakūṭe' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອົງນັ້ນ ໄດ້ອາໄສຢູ່ທີ່ພູຈິດຕະກູດ ອັນວິຈິດງົດງາມດ້ວຍລັດຕະນະແລະໂອສົດຕ່າງໆ ໃນບັນດາຍອດເຂົາທັງຫຼາຍ ມີຍອດເຂົາຈິດຕະກູດ, ຍອດເຂົາໄກລາດ ແລະຍອດເຂົາສານຸ ເປັນຕົ້ນ ອັນຕັ້ງຢູ່ປົກຄຸມສະອະໂນດາດ.

Catutthapañcamāpadānāni uttānāneva.

ອະປະທານທີ 4 ແລະອະປະທານທີ 5 ປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

56. Chaṭṭhāpadāne kusaṭṭhakamadāsahanti pakkhikabhattauposathikabhattadhurabhattasalākabhattādīsu kusapaṇṇavasena dātabbaṃ aṭṭhasalākabhattaṃ ahaṃ adāsinti attho.

໕໖. ໃນອະປະທານທີ 6 ຄຳວ່າ 'Kusaṭṭhakamadāsaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍສະລາກະພັດ 8 ທີ່ ເຊິ່ງຄວນຖວາຍດ້ວຍໃບຫຍ້າຄາ ໃນບັນດາພັດທັງຫຼາຍ ມີປັກຂິກະພັດ, ອຸໂປສະຖິກະພັດ, ທຸຣະພັດ ແລະສະລາກະພັດ ເປັນຕົ້ນ.

61. Sattamāpadāne sobhito nāma sambuddhoti ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇabyāmappabhādīhi sobhamānasarīrattā sobhito nāma sammāsambuddhoti attho.

໖໑. ໃນອະປະທານທີ 7 ຄຳວ່າ 'Sobhito nāma sambuddho' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຊົງພຣະນາມວ່າ ໂສພິຕະ ເພາະມີພຣະວໍຣະກາຍງົດງາມ ດ້ວຍສ່ວນສູງ, ສ່ວນກວ້າງ, ມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ແລະພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ ເປັນຕົ້ນ.

66. Aṭṭhamāpadāne takkarāyaṃ vasī tadāti taṃ dasapuññakiriyavatthuṃ karontā janā paṭivasanti etthāti takkarā, rājadhānī. Tissaṃ takkarāyaṃ, tadā vasīti attho.

໖໖. ໃນອະປະທານທີ 8 ຄຳວ່າ 'Takkarāyaṃ vasī tadā' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມືອງຫຼວງຊື່ວ່າ ຕັກກະຣາ ເພາະເປັນບ່ອນທີ່ປະຊາຊົນຜູ້ເຮັດບຸນກິຣິຍາອັນເປັນກຸສົນ 10 ປະການນັ້ນ ອາໄສຢູ່, ໃນສະໄໝນັ້ນ ໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງຕັກກະຣານັ້ນ.

72. Navamāpadāne [Pg.210] pānadhiṃ sukataṃ gayhāti upāhanayugaṃ sundarākārena nipphāditaṃ gahetvāti attho. Dasamāpadānaṃ suviññeyyamevāti.

໗໒. ໃນອະປະທານທີ 9 ຄຳວ່າ 'Pānadhiṃ sukataṃ gayha' ມີອະທິບາຍວ່າ ຖືເອົາເກີບຄູ່ໜຶ່ງອັນເຮັດຂຶ້ນຢ່າງປານີດ. ອະປະທານທີ 10 ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

Aṭṭhacattālīsamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 48 ຈົບແລ້ວ.

49. Paṃsukūlavaggo

໔໙. ປັງສຸກູລະວັກ

1-10. Paṃsukūlasaññakattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະປັງສຸກູລະສັນຍະກະເຖຣະເປັນຕົ້ນ

Ekūnapaññāsamavagge paṭhamāpadānaṃ suviññeyyameva.

ໃນວັກທີ 49 ອະປະທານທີ 1 ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

14. Dutiyāpadāne adhiccuppattikā buddhāti adhiccena akāraṇena uppattikā sayambhūtā, aññehi devabrahmamārādīhi upadesadāyakehi rahitā sayambhūñāṇena uppannā jātā pātubhūtāti attho.

໑໔. ໃນອະປະທານທີ 2 ຄຳວ່າ 'Adhiccuppattikā buddhā' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ບັງເກີດຂຶ້ນເອງໂດຍບໍ່ມີເຫດປັດໄຈພາຍນອກ ປາສະຈາກຜູ້ແນະນຳສັ່ງສອນອື່ນໆ ມີເທວະດາ, ພຣົມ ແລະມານ ເປັນຕົ້ນ ພຣະອົງບັງເກີດຂຶ້ນ, ຕັດສະຮູ້ ແລະປະກົດຂຶ້ນດ້ວຍພຣະສັມມະຍັນຍຸດຕະຍານ.

16. Odumbarikapupphaṃ vāti udumbararukkhe pupphaṃ dullabhaṃ dullabhuppattikaṃ iva. Candamhi sasakaṃ yathāti candamaṇḍale sasalekhāya rūpaṃ dullabhaṃ yathā. Vāyasānaṃ yathā khīranti kākānaṃ niccaṃ rattindivaṃ khuddāpīḷitabhāvena khīraṃ dullabhaṃ yathā, evaṃ dullabhaṃ lokanāyakaṃ caturāsaṅkhyeyyaṃ vā aṭṭhāsaṅkhyeyyaṃ vā soḷasāsaṅkhyeyyaṃ vā kappasatasahassaṃ pāramiyo pūretvā buddhabhāvato dullabho lokanāyakoti attho.

໑໖. ຄຳວ່າ 'Odumbarikapupphaṃ vā' ປຽບເໝືອນດອກໄມ້ໃນຕົ້ນເດື່ອ ອັນຫາໄດ້ຍາກແລະເກີດຂຶ້ນໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ 'Candamhi sasakaṃ yathā' ປຽບເໝືອນຮູບກະຕ່າຍໃນດວງຈັນ ອັນຫາໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ 'Vāyasānaṃ yathā khīraṃ' ປຽບເໝືອນນ້ຳນົມຂອງຝູງກາ ອັນຫາໄດ້ຍາກ ເພາະພວກມັນຖືກຄວາມຫິວໂຫຍບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະໂລກະນາຍົກກໍຫາໄດ້ຍາກຢ່າງນັ້ນ ເພາະຕ້ອງບຳເພັນບາຣະມີຕະຫຼອດ 4 ອະສົງໄຂ, 8 ອະສົງໄຂ ຫຼື 16 ອະສົງໄຂ ກັບແສນມະຫາກັບ ຈຶ່ງໄດ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ.

30. Tatiyāpadāne madhuṃ bhisehi savatīti pokkharamadhupadumakesarehi savati paggharati. Khīraṃ sappiṃ muḷālibhīti khīrañca sappirasañca padumamuḷālehi savati paggharati. Tasmā tadubhayaṃ mama santakaṃ buddho paṭiggaṇhatūti attho.

໓໐. ໃນອະປະທານທີ 3 ຄຳວ່າ 'Madhuṃ bhisehi savati' ໝາຍເຖິງ ນ້ຳເຜິ້ງໃນສະບົວ ຍ້ອຍຫຼັ່ງອອກມາຈາກເກສອນດອກບົວ. ຄຳວ່າ 'Khīraṃ sappiṃ muḷālibhi' ໝາຍເຖິງ ນ້ຳນົມແລະລົດເນີຍໃສ ຍ້ອຍຫຼັ່ງອອກມາຈາກສາຍບົວ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ ຂໍພຣະພຸດທະເຈົ້າຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ອັນເປັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.

Catutthapañcamachaṭṭhāpadānāni uttānāneva.

ອະປະທານທີ 4, ອະປະທານທີ 5 ແລະອະປະທານທີ 6 ປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

119. Sattamāpadāne cattālīsadijāpi cāti dvikkhattuṃ jātāti dijā. Kumāravaye uṭṭhitadantānaṃ patitattā puna uṭṭhitadantā dijā, te ca dantā. Byākaraṇañca heṭṭhā nidānakathāyaṃ vuttameva.

໑໑໙. ໃນອະປະທານທີ 7 ຄຳວ່າ 'Cattālīsadijāpi ca' ຊື່ວ່າ ທິຊະ ເພາະເກີດສອງເທື່ອ. ແຂ້ວທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນໄວເດັກ ເມື່ອຫຼົ່ນໄປແລ້ວ ກໍເກີດຂຶ້ນມາໃໝ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທິຊະ, ແລະແຂ້ວເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະຄຳພະຍາກອນໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນນິທານກະຖາຂ້າງເທິງ.

Aṭṭhamāpadānaṃ uttānamevāti.

ອະປະທານທີ 8 ປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

171. Navamāpadāne tadāhaṃ māṇavo āsinti yadā sumedhapaṇḍito dīpaṅkarabhagavato santikā byākaraṇaṃ labhi, tadā ahaṃ megho nāma brāhmaṇamāṇavo [Pg.211] hutvā sumedhatāpasena saha isipabbajjaṃ pabbajitvā sikkhāpadesu sikkhito kenaci pāpasahāyena saṃsaṭṭho saṃsaggadosena pāpavitakkādivasaṃ gato mātughātakammavasena narake aggijālādidukkhamanubhavitvā tato cuto samudde timiṅgalamahāmaccho hutvā nibbatto, samuddamajjhe gacchantaṃ mahānāvaṃ gilitukāmo gato. Disvā maṃ vāṇijā bhītā ‘‘aho gotamo bhagavā’’ti saddamakaṃsu. Atha mahāmaccho pubbavāsanāvasena buddhagāravaṃ uppādetvā tato cuto sāvatthiyaṃ vibhavasampanne brāhmaṇakule nibbatto saddho pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitvā divasassa tikkhattuṃ upaṭṭhānaṃ gantvā saramāno vandati. Tadā bhagavā ‘‘ciraṃ dhammarucī’’ti maṃ āha.

໑໗໑. ໃນອະປະທານທີ 9 ຄຳວ່າ 'Tadā ahaṃ māṇavo āsiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພຣະສຸເມທະບັນດິດໄດ້ຮັບພະຍາກອນໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າທີປັງກອນ ໃນສະໄໝນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນພຣາມມານົບຊື່ວ່າ ເມຄະ ໄດ້ບວດເປັນລືສີຮ່ວມກັບພຣະສຸເມທະດາບົດ ໄດ້ສຶກສາໃນສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ ແຕ່ໄດ້ຄົບຫາກັບມິດຊົ່ວຄົນໜຶ່ງ ດ້ວຍໂທດແຫ່ງການຄົບຫານັ້ນ ຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດແຫ່ງຄວາມດຳຣິຊົ່ວເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳຂ້າຜູ່ເປັນມານດາ ຈຶ່ງໄດ້ສະເຫວີຍທຸກຂະເວທະນາ ມີແປວໄຟເປັນຕົ້ນໃນນະຣົກ ເມື່ອຈຸຕິຈາກນະຣົກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດເປັນປາໃຫຍ່ຊື່ວ່າ ຕິມິງຄະລະ ໃນມະຫາສະໝຸດ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ເພື່ອກືນກິນເຮືອສຳເພົາໃຫຍ່ທີ່ກຳລັງແລ່ນຢູ່ທ່າມກາງມະຫາສະໝຸດ. ພວກພໍ່ຄ້າເຫັນຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວຢ້ານກົວ ຈຶ່ງໄດ້ຮ້ອງຂຶ້ນວ່າ 'ອ້າວ! ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໂຄຕະມະ' ຄັ້ງນັ້ນ ປາໃຫຍ່ນັ້ນເກີດຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸບເພວາສະໜາ ເມື່ອຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ມີສັດທາເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວບວດ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນພ້ອມດ້ວຍປະຕິສັມພິທາທັງຫຼາຍ ໄດ້ໄປສູ່ບ່ອນບຳລຸງວັນລະ 3 ເທື່ອ ແລ້ວລະນຶກເຖິງພຣະຄຸນຢູ່ສະເໝີ ແລ້ວກາບໄຫວ້. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດກັບຂ້າພະເຈົ້າວ່າ 'ຈິຣັງ ທັມມະຣຸຈິ'.

184. Atha so thero ‘‘suciraṃ satapuññalakkhaṇa’’ntiādīhi gāthāhi thomesi. Bhante, satapuññalakkhaṇadhara gotama. Patipubbena visuddhapaccayanti pubbe dīpaṅkarapādamūle paripuṇṇapāramīpaccayasambhāro suṭṭhu ciraṃ kālaṃ mayā na diṭṭho asīti attho. Ahamajjasupekkhananti ajja imasmiṃ divase ahaṃ supekkhanaṃ sundaradassanaṃ, sundaradiṭṭhaṃ vā nirupamaṃ viggahaṃ upamārahitasarīraṃ gotamaṃ vata ekantena passāmi dakkhāmīti attho.

໑໘໔. ໃນຄັ້ງນັ້ນ ພະເຖລະອົງນັ້ນ ໄດ້ສັນລະເສີນດ້ວຍຄາຖາທັງຫຼາຍ ມີຄຳວ່າ “suciraṃ satapuññalakkhaṇaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ ຜູ້ຊົງໄວ້ຊຶ່ງລັກສະນະແຫ່ງບຸນຮ້ອຍປະການ. ຄຳວ່າ “patipubbena visuddhapaccayaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນກ່ອນ ຄືແທບພະບາດຂອງພະທິປັນກອນພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ມີການສັ່ງສົມປັດໄຈຄືບາລະມີອັນບໍລິບູນແລ້ວ ຂ້າພະອົງບໍ່ໄດ້ພົບເຫັນຕະຫຼອດການອັນຍາວນານຢ່າງຍິ່ງ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ahamajjasupekkhanaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນວັນນີ້ ຂ້າພະອົງໄດ້ເຫັນ ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າ ພະໂຄດົມຜູ້ມີພະວໍລະກາຍອັນງົດງາມ ຫາສິ່ງປຽບທຽບບໍ່ໄດ້ ຜູ້ມີພະສະລີລະອັນຫາອຸປະມາບໍ່ໄດ້ ໂດຍສ່ວນດຽວຢ່າງແທ້ຈິງ ດັ່ງນີ້.

185-186. Suciraṃ vihatatamo mayāti visesena hatatamo viddhaṃsitamoho tvaṃ mayāpi suṭṭhu ciraṃ thomitoti attho. Sucirakkhena nadī visositāti esā taṇhānadī sundararakkhena gopanena visesena sositā, abhabbuppattikatā tayāti attho. Suciraṃ amalaṃ visodhitanti suṭṭhu ciraṃ dīghena addhunā amalaṃ nibbānaṃ visesena sodhitaṃ, suṭṭhu kataṃ adhigataṃ tayāti attho. Nayanaṃ ñāṇamayaṃ mahāmune. Cirakālasamaṅgitoti mahāmune mahāsamaṇa ñāṇamayaṃ nayanaṃ dibbacakkhuṃ cirakālaṃ samadhigato sampatto tvanti attho. Avinaṭṭho punarantaranti ahaṃ puna antaraṃ antarābhave majjhe parinaṭṭho parihīno ahosinti attho. Punarajjasamāgato tayāti ajja imasmiṃ kāle tayā saddhiṃ punapi samāgato ekībhūto saha vasāmīti attho. Na hi nassanti katāni gotamāti gotama sabbaññubuddha, tayā saddhiṃ katāni samāgamādīni [Pg.212] na hi nassanti yāva khandhaparinibbānā na vinā bhavissantīti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

໑໘໕-໑໘໖. ຄຳວ່າ “suciraṃ vihatatamo mayā” ມີອະທິບາຍວ່າ ພະອົງຜູ້ມີຄວາມມືດຄືໂມຫະອັນກຳຈັດໄດ້ແລ້ວ ຜູ້ມີໂມຫະອັນທຳລາຍໄດ້ແລ້ວຢ່າງວິເສດ ຂ້າພະອົງກໍໄດ້ສັນລະເສີນແລ້ວຕະຫຼອດການນານຢ່າງຍິ່ງ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “sucirakkhena nadī visositā” ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນ້ຳຄືຕັນຫານີ້ ພະອົງໄດ້ເຮັດໃຫ້ເຫືອດແຫ້ງແລ້ວຢ່າງວິເສດ ດ້ວຍການຮັກສາຄືສີລອັນດີ ດ້ວຍການຄຸ້ມຄອງ ໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ອີກ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “suciraṃ amalaṃ visodhitaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ພະນິບພານອັນປາສະຈາກມົນທິນ ພະອົງໄດ້ຊຳລະແລ້ວຢ່າງວິເສດ ຕະຫຼອດການອັນຍາວນານ ພະອົງໄດ້ຊົງກະທຳແລ້ວຢ່າງດີ ໄດ້ບັນລຸແລ້ວຢ່າງດີ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “nayanaṃ ñāṇamayaṃ mahāmune. cirakālasamaṅgito” ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າແຕ່ພະມະຫາໂມນີ ພະມະຫາສະມະນະ ພະອົງເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ບັນລຸແລ້ວຢ່າງດີ ຊຶ່ງພະຈັກຂຸອັນເປັນທิບ ອັນເປັນດວງຕາສຳເລັດດ້ວຍຍານ ຕະຫຼອດການນານ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “avinaṭṭho punarantaraṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະອົງບໍ່ໄດ້ເສື່ອມເສຍ ບໍ່ໄດ້ພິນາດໄປໃນລະຫວ່າງພົບ ຄືໃນທ່າມກາງອັນຕະຣາພົບອີກ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “punarajjasamāgato tayā” ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນການບັດນີ້ ຂ້າພະອົງໄດ້ກັບມາພົບກັບພະອົງອີກ ໄດ້ຮ່ວມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “na hi nassanti katāni gotama” ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າແຕ່ພະໂຄດົມຜູ້ເປັນພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ ການພົບປະກັນເປັນຕົ້ນທີ່ໄດ້ກະທຳຮ່ວມກັບພະອົງ ຈະບໍ່ສູນຫາຍໄປເລີຍ ຈົນກວ່າຈະເຖິງການສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານ ຈະບໍ່ປາສະຈາກຜົນເລີຍ ດັ່ງນີ້. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

Dhammaruciyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະທຳມະຣຸຈິເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

Dasamāpadānaṃ suviññeyyamevāti.

ອະປະທານທີສິບ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

Ekūnapaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີສີ່ສິບເກົ້າ ຈົບບໍລິບູນ.

50-53. Kiṅkaṇipupphādivaggo

໕໐-໕໓. ກິງກະນິບຸບຜາວັກ

1-40. Kiṅkaṇipupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

໑-໔໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະກິງກະນິບຸບຜິຍະເຖລະເປັນຕົ້ນ

Paññāsamavagge ca ekapaññāsamavagge ca dvepaññāsamavagge ca tepaññāsamavagge ca sabbāni apadānāni uttānānevāti.

ໃນວັກທີຫ້າສິບ, ວັກທີຫ້າສິບເອັດ, ວັກທີຫ້າສິບສອງ ແລະ ວັກທີຫ້າສິບສາມ ອະປະທານທັງໝົດແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

54. Kaccāyanavaggo

໕໔. ກັດຈາຍະນະວັກ

1. Mahākaccāyanattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະມະຫາກັດຈາຍະນະເຖລະ

Catupaññāsamavagge paṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato mahākaccāyanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakule nibbattitvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthārā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapiyamānaṃ ekaṃ bhikkhuṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento paṇidhānaṃ katvā dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.

ໃນອະປະທານທຳອິດ ແຫ່ງວັກທີຫ້າສິບສີ່ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “padumuttaro nāma jino” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພະມະຫາກັດຈາຍະນະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ກໍເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນิບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມະຫາສານແຫ່ງຄະຫະບໍດີ ຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ວັນໜຶ່ງ ຂະນະທີ່ກຳລັງຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ ໄດ້ເຫັນພະພິກຂຸອົງໜຶ່ງ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ຂອງພະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະແດງທຳອັນພະອົງຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ ໃຫ້ພິສະດານ ຕົນເອງກໍປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ ໄດ້ບຳເພັນບຸນມີທານເປັນຕົ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສຸເມທະ ໄດ້ເປັນວິຊາທອນ ເຫາະໄປໃນອາກາດ ໄດ້ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ປ່າແຫ່ງໜຶ່ງ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບູຊາດ້ວຍດອກກັນນິກາທັງຫຼາຍ.

So tena puññena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattento kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakammaṭṭhāne satasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ me suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti [Pg.213] patthanaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalakammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitagehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātā ‘‘mayhaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo, attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ akāsi. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccāyanoti paññāyittha. Atha rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tumhe tattha gantvā satthāraṃ idhānethā’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato tassa satthā dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne sattahi janehi saddhiṃ saha paṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi.

ວິຊາທອນຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປມາສະເພາະແຕ່ໃນສຸຄະຕິພູມເທົ່ານັ້ນ ໃນສະໄໝຂອງພະທົດສະພົນຊົງພະນາມວ່າ ກັດສະປະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງພາຣານະສີ ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບခັນທະປະຣິນιບພານແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ສ້າງພະເຈດີຄຳ ໄດ້ບູຊາດ້ວຍແຜ່ນອິດຄຳທີ່ມີມູນຄ່າໜຶ່ງແສນ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ “ດ້ວຍຜົນແຫ່ງບຸນນີ້ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ຂ້າພະອົງເກີດແລ້ວເກີດອີກ ຂໍໃຫ້ຮ່າງກາຍຂອງຂ້າພະອົງມີວັນນະດັ່ງຄຳເທີ້ນ”. ຈາກນັ້ນ ໄດ້ບຳເພັນກຸສົນກຳຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດຕະຫຼອດໄລຍະເວລາລະຫວ່າງພຸດທັນດອນໜຶ່ງ ໃນສະໄໝພຸດທະກາລນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງປະໂລຫິດ ແຫ່ງພະເຈົ້າຈັນທະປັດໂຊດ ໃນເມືອງອຸດເຊນີ ໃນວັນຕັ້ງຊື່ຂອງລາວ ມານດาໄດ້ກ່າວວ່າ “ລູກຊາຍຂອງຂ້ອຍມີຜິວພັນດັ່ງຄຳ ລາວຖືເອົາຊື່ຂອງຕົນເອງມາເກີດ” ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ “ກັນຈະນະມານົບ” ເທົ່ານັ້ນ. ລາວຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພດ ເມື່ອບິດາລ່ວງລັບໄປ ກໍໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງປະໂລຫິດ. ລາວໄດ້ປາກົດຊື່ຕາມໂຄດວ່າ “ກັດຈາຍະນະ”. ຄັ້ງນັ້ນ ພະເຈົ້າຈັນທະປັດໂຊດໄດ້ຊົງສະດັບການບັງເກີດຂຶ້ນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງຊົງສົ່ງໄປວ່າ “ທ່ານອາຈານ ພວກທ່ານຈົ່ງໄປທີ່ນັ້ນ ແລ້ວອັນເຊີນພະສາດສະດາມາທີ່ນີ້ເທີ້ນ”. ກັດຈາຍະນະມານົບນັ້ນ ມີຕົນເອງເປັນຄົນທີແປດ ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພະສາດສະດາ ພະສາດສະດາໄດ້ຊົງສະແດງທຳແກ່ລາວ ໃນເວລາຈົບພະທຳມະເທດສະໜາ ລາວພ້ອມດ້ວຍຄົນອີກເຈັດຄົນ ກໍໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັນ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພިທາທັງຫຼາຍ.

1. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassuiddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva, kaccāna, tattha gaccha, tayi gate rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero satthu āṇāya attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva āgato. Attano pubbapatthanāvasena kaccāyanappakaraṇaṃ mahāniruttippakaraṇaṃ nettippakaraṇanti pakaraṇattayaṃ saṅghamajjhe byākāsi. Atha santuṭṭhena bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhāne ṭhapito aggaphalasukhena vihāsīti.

໑. ພະເຖລະອົງນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “padumuttaro nāma jino” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳນັ້ນ ມີອະທิບາຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະສາດສະດາໄດ້ຊົງຢຽດພະຫັດອອກແລ້ວຕັດວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີດ”. ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ພວກເພິ່ນກໍໄດ້ເປັນຜູ້ມີຜົມແລະໜວດຍາວປະມານສອງອົງຄຸລີ ຊົງໄວ້ຊຶ່ງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດ ປຽບເໝືອນພະເຖລະຜູ້ມີພັນສາຫົກສິບ. ພະເຖລະໄດ້ເຮັດປະໂຫຍດຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນວ່າ “ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະເຈົ້າປັດໂຊດປາດຖະໜາຈະໄຫວ້ພະບາດຂອງພະອົງ ແລະຟັງພະທຳມະເທດສະໜາ”. ພະສາດສະດາໄດ້ຕັດວ່າ “ກັດຈາຍະນະ ທ່ານເອງຈົ່ງໄປທີ່ນັ້ນ ເມື່ອທ່ານໄປແລ້ວ ພະຣາຊາຈະຊົງເຫຼື້ອມໃສ”. ພະເຖລະໄດ້ໄປທີ່ນັ້ນພ້ອມດ້ວຍຄະນະແປດອົງ ຕາມພະບັນຊາຂອງພະສາດສະດາ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ພະຣາຊາເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ໄດ້ສະຖາປະນາພະສາດສະດາໄວ້ໃນແຄວ້ນອະວັນຕີ ແລ້ວກໍໄດ້ກັບມາສູ່ສຳນັກຂອງພະສາດສະດາອີກ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ໄດ້ສະແດງຄຳພີທັງສາມ ຄື ຄຳພີກັດຈາຍະນະ, ຄຳພີມະຫານິຣຸດຕິ ແລະຄຳພີເນດຕິ ໃນທ່າມກາງສົງ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງພໍພະໄທແລ້ວ ໄດ້ຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ສະແດງທຳອັນເຮົາກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ ໃຫ້ພິສະດານ ພະມະຫາກັດຈາຍະນະນີ້ ເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພິກຂຸທັງຫຼາຍ” ພະເຖລະກໍໄດ້ຢູ່ເປັນສຸກດ້ວຍຜົນອັນເລີດ.

Mahākaccāyanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Consisting of the explanation of the Apadana of Maha Kaccayana Thera, the commentary is completed.

2. Vakkalittheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະວັກກະລິເຖລະ

Dutiyāpadāne [Pg.214] ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato vakkalittherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu santikaṃ gacchantehi upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapitaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyaṃ disvā byākari.

ໃນອະປະທານທີສອງ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ito satasahassamhi” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພະວັກກະລິເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະອົງນີ້ ກໍເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພະพຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງໃນເມືອງຫົງສາວະດີ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ໄປສູ່ວັດຮ່ວມກັບອຸປາສົກທັງຫຼາຍຜູ້ກຳລັງໄປສູ່ສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ ຢືນຢູ່ທີ່ສຸດແຫ່ງບໍລິສັດ ຟັງທຳຢູ່ ໄດ້ເຫັນພະພິກຂຸອົງໜຶ່ງ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ຂອງພະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີສັດທາແກ່ກ້າ ຕົນເອງກໍປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານແກ່ພະພິກຂຸສົງມີພະพຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ຕະຫຼອດເຈັດວັນ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ. ພະສາດສະດາຊົງເລັງເຫັນຄວາມບໍ່ມີອັນຕະລາຍຂອງລາວແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງພະຍາກອນ.

So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, tassa vakkalīti nāmaṃ kariṃsu. Tattha kalīti aparādhatilakāḷakādidosassa adhivacanaṃ. Niddhantasuvaṇṇapiṇḍasadisatāya apagato byapagato kali doso assāti va-kārāgamaṃ katvā vakkalīti vuccati. So vuddhippatto tayo vede uggaṇhitvā brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato, satthāraṃ disvā rūpakāyasampattidassanena atitto satthārā saddhiṃyeva vicarati. ‘‘Agāramajjhe vasanto niccakālaṃ satthu dassanaṃ na labhissāmī’’ti satthu santike pabbajitvā ṭhapetvā bhojanakālaṃ sarīrakiccakālañca sesakāle yattha ṭhitena sakkā dasabalaṃ passituṃ, tattha ṭhito aññaṃ kiccaṃ pahāya bhagavantaṃ olokentoyeva viharati. Satthā tassa ñāṇaparipākaṃ āgamento bahukālaṃ tasmiṃ rūpadassaneneva vicarante kiñci avatvā punekadivasaṃ – ‘‘kiṃ te, vakkali, iminā pūtikāyena diṭṭhena? Yo kho, vakkali, dhammaṃ passati, so maṃ passati; yo maṃ passati, so dhammaṃ passati. Dhammañhi, vakkali, passanto maṃ passatī’’ti (saṃ. ni. 3.87) āha. Satthari evaṃ vadantepi thero satthu dassanaṃ pahāya aññattha gantuṃ na sakkoti. Tato satthā, ‘‘nāyaṃ bhikkhu saṃvegaṃ alabhitvā bujjhissatī’’ti vassūpanāyikadivase – ‘‘apehi, vakkalī’’ti theraṃ paṇāmesi. So satthārā paṇāmito satthu sammukhe ṭhātuṃ asakkonto – ‘‘kiṃ mayhaṃ jīvitena, yohaṃ satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhāmī’’ti gijjhakūṭe pabbate papātaṭṭhānaṃ [Pg.215] abhiruhi? Satthā tassa taṃ pavattiṃ ñatvā – ‘‘ayaṃ bhikkhu mama santikā assāsaṃ alabhanto maggaphalānaṃ upanissayaṃ nāseyyā’’ti attānaṃ dassetvā obhāsaṃ vissajjento –

ລາວໄດ້ບຳເພັນກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຂອງພວກຂ້າພະອົງ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ຍາດພີ່ນ້ອງໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ລາວວ່າ “ວັກກະລິ”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ກະລິ” ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງໂທດ ມີໄຝ່ດຳແລະຄວາມຜິດພາດເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄວາມທີ່ລາວມີຮ່າງກາຍຄ້າຍຄືກັບແທ່ງຄຳອັນຫຼອມດີແລ້ວ ໂທດຄືຄວາມໝອງຄ້ຳຈຶ່ງປາສະຈາກໄປຈາກລາວ ຈຶ່ງໄດ້ລົງ “ວ” ອັກສອນ ເປັນຕົວເຊື່ອມ ແລ້ວເອີ້ນວ່າ “ວັກກະລິ”. ລາວຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພດ ແລະສຳເລັດສິລະປະສາດຂອງພຣາມ ໄດ້ເຫັນພະສາດສະດາແລ້ວ ບໍ່ຮູ້ອີ່ມດ້ວຍການເບິ່ງພະວໍລະກາຍອັນສົມບູນ ຈຶ່ງໄດ້ທ່ຽວໄປນຳພະສາດສະດາເທົ່ານັ້ນ. ລາວຄິດວ່າ “ເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນ ຈະບໍ່ໄດ້ເຫັນພະສາດສະດາຕະຫຼອດເວລາ” ຈຶ່ງໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ເວລາສັນເຂົ້າແລະເວລາປະຕິບັດສະລີລະກິດ ໃນເວລາທີ່ເຫຼືອ ຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ສາມາດແນມເຫັນພະທົດສະພົນໄດ້ ລະຖິ້ມກິດຈະການອື່ນທັງໝົດ ໄດ້ແຕ່ຢືນແນມເບິ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ. ພະສາດສະດາຊົງລໍຖ້າຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງຍານຂອງລາວ ຕະຫຼອດການນານທີ່ລາວທ່ຽວໄປດ້ວຍການແນມເບິ່ງພະວໍລະກາຍເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັດຫຍັງເລີຍ ຕໍ່ມາໃນວັນໜຶ່ງ ໄດ້ຊົງຕັດວ່າ “ວັກກະລິ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ທ່ານດ້ວຍຮ່າງກາຍອັນເປື່ອຍເນົ່ານີ້ທີ່ທ່ານເຫັນ? ວັກກະລິ ຜູ້ໃດເຫັນທຳ ຜູ້້ນັ້ນເຫັນເຮົາ, ຜູ້ໃດເຫັນເຮົາ ຜູ້້ນັ້ນເຫັນທຳ. ວັກກະລິ ເພາະວ່າເມື່ອເຫັນທຳ ກໍຊື່ວ່າເຫັນເຮົາ”. ເຖິງແມ່ນພະສາດສະດາຈະຕັດຢ່າງນີ້ ພະເຖລະກໍບໍ່ສາມາດລະທິ້ມການເບິ່ງພະສາດສະດາແລ້ວໄປບ່ອນອື່ນໄດ້. ຈາກນັ້ນ ພະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ “ພິກຂຸອົງນີ້ ຖ້າບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສັງເວດ ຈະບໍ່ສາມາດບັນລຸທຳໄດ້” ໃນວັນເຂົ້າພັນສາ ຈຶ່ງຊົງຂັບໄລ່ພະເຖລະວ່າ “ວັກກະລິ ຈົ່ງຖອຍອອກໄປ”. ພະເຖລະຖືກພະສາດສະດາຂັບໄລ່ແລ້ວ ບໍ່ສາມາດຈະຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າພະສາດສະດາໄດ້ ຈຶ່ງຄິດວ່າ “ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຊີວິດຂອງຂ້ອຍ ໃນເມື່ອຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ເຫັນພະສາດສະດາ” ແລ້ວໄດ້ຂຶ້ນໄປສູ່ເຫວຊັນເທິງພູເຂົາຄິດຊະກູດ. ພະສາດສະດາຊົງຊາບເລື່ອງລາວນັ້ນແລ້ວ ຊົງດຳຣິວ່າ “ພິກຂຸອົງນີ້ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມອຸ່ນໃຈຈາກເຮົາ ອາດຈະທຳລາຍອຸປະນິໄສແຫ່ງມັກແລະຜົນໄດ້” ຈຶ່ງຊົງສະແດງພະອົງ ແລະຊົງເປັ່ງພະສະໝັດສະລັງສີອອກໄປ.

‘‘Pāmojjabahulo bhikkhu, pasanno buddhasāsane;

Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukha’’nti. (dha. pa. 381) –

“ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມປາມົດຫຼາຍ ເຫຼື້ອມໃສໃນພະພຸດທະສາດສະໜາ ພຶງບັນລຸທາງອັນສະຫງົບ ເປັນທີ່ລະງັບສັງຂານ ເປັນສຸກ”.

Gāthaṃ vatvā ‘‘ehi, vakkalī’’ti (dha. pa. aṭṭha. 2.381) hatthaṃ pasāresi. Thero ‘‘dasabalo me diṭṭho, ‘ehī’ti avhāyanampi laddha’’nti balavapītisomanassaṃ uppādetvā ‘‘kuto gacchāmī’’ti attano gamanabhāvaṃ ajānitvāva satthu sammukhe ākāse pakkhanditvā paṭhamena pādena pabbate ṭhitoyeva satthārā vuttagāthāyo āvajjento ākāseyeva pītiṃ vikkhambhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ (a. ni. aṭṭha. 1.1.208) dhammapadavaṇṇanāyañca (dha. pa. aṭṭha. 2.381 vakkalittheravatthu) āgataṃ.

ຊົງຕັດຄາຖາແລ້ວ ໄດ້ຊົງຢຽດພະຫັດອອກຕັດວ່າ “ວັກກະລິ ຈົ່ງມາເຖີດ”. ພະເຖລະເກີດປີຕິແລະໂສມະນັດຢ່າງແຮງກ້າວ່າ “ເຮົາໄດ້ເຫັນພະທົດສະພົນແລ້ວ ແລະໄດ້ຮັບການຮ້ອງເອີ້ນວ່າ ‘ຈົ່ງມາເຖີດ’ ອີກດ້ວຍ” ໂດຍບໍ່ຮູ້ຕົວເລີຍວ່າ “ເຮົາຈະໄປທາງໃດ” ໄດ້ໂດດຂຶ້ນໄປໃນອາກາດຕໍ່ໜ້າພະສາດສະດາ ໃນຂະນະທີ່ຢຽບຕີນທຳອິດລົງເທິງພູເຂົາເທົ່ານັ້ນ ໄດ້ພິຈາລະນາຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ພະສາດສະດາຊົງສະແດງແລ້ວ ໄດ້ຂົ່ມປີຕິໄວ້ໃນອາກາດນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ ດັ່ງນີ້ ປາກົດມີມາໃນອັດຖະກະຖາອັງຄຸດຕະຣະນິກາຍ ແລະໃນອັດຖະກະຖາທຳມະບົດ.

Idha pana evaṃ veditabbaṃ – ‘‘kiṃ te, vakkalī’’tiādinā satthārā ovadito gijjhakūṭe viharanto vipassanaṃ paṭṭhapesi, tassa saddhāya balavabhāvato eva vipassanā vīthiṃ na otarati? Bhagavā taṃ ñatvā kammaṭṭhānaṃ sodhetvā adāsi. So puna vipassanaṃ matthakaṃ pāpetuṃ nāsakkhiyeva. Athassa āhāravekallena vātābādho uppajji, taṃ vātābādhena pīḷiyamānaṃ ñatvā bhagavā tattha gantvā pucchanto –

ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ (ອະປະທານ) ນີ້ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້ ພະວັກກະລິເຖລະ ຜູ້ອັນພະສາດສະດາຊົງໂອວາດແລ້ວ ດ້ວຍຄຳວ່າ “kiṃ te, vakkali” ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອອາໄສຢູ່ເທິງພູເຂົາຄິດຊະກູດ ໄດ້ເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາແລ້ວ ເພາະຄວາມທີ່ສັດທາຂອງລາວມີກຳລັງແຮງກ້າ ວິປັດສະນາຈຶ່ງບໍ່ກ້າວລົງສູ່ວິຖີ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບເຫດນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງປັບປຸງກຳມະຖານໃຫ້ເໝາະສົມ ແລ້ວໄດ້ປະທານໃຫ້. ພະເຖລະກໍຍັງບໍ່ສາມາດຈະເຮັດວິປັດສະນາໃຫ້ເຖິງຍອດໄດ້ອີກ. ຕໍ່ມາ ລາວໄດ້ເກີດໂລກລົມ ເພາະຂາດອາຫານ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າລາວຖືກໂລກລົມບີບຄັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງສະດັບໄປທີ່ນັ້ນ ແລ້ວຕັດຖາມວ່າ:

‘‘Vātarogābhinīto tvaṃ, viharaṃ kānane vane;

Paviddhagocare lūkhe, kathaṃ bhikkhu karissasī’’ti. (theragā. 350) –

“ທ່ານຜູ້ຖືກໂລກລົມບີບຄັ້ນແລ້ວ ອາໄສຢູ່ໃນປ່າໃຫຍ່ ອັນເປັນສະຖານທີ່ທີ່ຜູ້ຄົນບໍ່ທ່ຽວໄປ ອັນແຫ້ງແລ້ງ ຂ້າແຕ່ພິກຂຸ ທ່ານຈະເຮັດແນວໃດ?”.

Āha. Taṃ sutvā thero –

ພະອົງໄດ້ຕັດແລ້ວ. ພະເຖລະໄດ້ຟັງຄຳນັ້ນແລ້ວ...

‘‘Pītisukhena vipulena, pharamāno samussayaṃ;

Lūkhampi abhisambhonto, viharissāmi kānane.

“ຂ້າພະອົງແຜ່ປີຕິແລະສຸຂະອັນໄພບູນໄປທົ່ວຮ່າງກາຍ ອົດທົນຕໍ່ຄວາມແຫ້ງແລ້ງ ຈະອາໄສຢູ່ໃນປ່າ.”

‘‘Bhāvento satipaṭṭhāne, indriyāni balāni ca;

Bojjhaṅgāni ca bhāvento, viharissāmi kānane.

“ຈະຈະເລີນສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍ ຈະເລີນອິນຊີ, ພະລະ ແລະໂພດຊົງທັງຫຼາຍ ຈະອາໄສຢູ່ໃນປ່າ.”

‘‘Āraddhavīriye pahitatte, niccaṃ daḷhaparakkame;

Samagge sahite disvā, viharissāmi kānane.

“ເມື່ອໄດ້ເຫັນເພື່ອນພົມມະຈາລີທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ ມີຕົນສົ່ງໄປແລ້ວ ມີຄວາມບາກບັ່ນອັນໝັ້ນຄົງເປັນນິດ ມີຄວາມສາມັກຄີ ພ້ອມພຽງກັນ ຈະອາໄສຢູ່ໃນປ່າ.”

‘‘Anussaranto [Pg.216] sambuddhaṃ, aggaṃ dantaṃ samāhitaṃ;

Atandito rattindivaṃ, viharissāmi kānane’’ti. (theragā. 351-354) –

“ລະນຶກເຖິງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເລີດກວ່າສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຊົງທໍລະມານແລ້ວ ຜູ້ມີພະໄທຕັ້ງໝັ້ນ ບໍ່ກຽດຄ້ານທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ ຈະອາໄສຢູ່ໃນປ່າ”.

Catasso gāthāyo abhāsi. Tāsaṃ attho theragāthāvaṇṇanāyaṃ (theragā. aṭṭha. 2.351-354) vuttoyeva. Evaṃ thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ໄດ້ກ່າວຄາຖາທັງສີ່ນີ້ແລ້ວ. ອະທິບາຍແຫ່ງຄາຖາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ປາກົດໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາເຖຣະຄາຖາ. ພະເຖລະໄດ້ປະຄອງວິປັດສະນາຂຶ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

28. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Tattha itoti kakusandhādīnaṃ uppannabhaddakappato heṭṭhā kappasatasahassamatthaketi attho.

໒໘. ພຣະເຖຣະນັ້ນ ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດແລ້ວ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ito satasahassamhi' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ito' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນເໜືອແສນກັປ ແຕ່ພັທທະກັປນີ້ລົງໄປ ອັນເປັນທີ່ອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ມີພຣະກົກກຸສັນທະ ເປັນຕົ້ນ.

29. Padumākāravadanoti supupphitapadumasassirīkamukho. Padumapattakkhoti setapadumapupphapaṇṇasadisaakkhīti attho.

໒໙. ຄຳວ່າ 'Padumākāravadano' ມີອະທິບາຍວ່າ ມີພຣະພັກອັນມີສະຫງ່າຣາສີປານດັ່ງດອກບົວທີ່ເບັ່ງບານດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Padumapattakkho' ມີອະທິບາຍວ່າ ມີພຣະເນດປານດັ່ງກີບດອກບົວຫຼວງສີຂາວ.

30. Padumuttaragandhovāti padumagandhamukhoti attho.

໓໐. ຄຳວ່າ 'Padumuttaragandhova' ມີອະທິບາຍວ່າ ມີພຣະໂອດມີກິ່ນຫອມປານດັ່ງກິ່ນດອກບົວ.

31. Andhānaṃ nayanūpamoti cakkhuvirahitānaṃ sattānaṃ nayanasadiso, dhammadesanāya sabbasattānaṃ paññācakkhādicakkhudāyakoti attho. Santavesoti santasabhāvo santairiyāpatho. Guṇanidhīti guṇānaṃ nidhi, sabbaguṇagaṇānaṃ nidhānaṭṭhānabhūtoti attho. Karuṇāmatiākaroti sādhūnaṃ cittakampanasaṅkhātāya karuṇāya ca atthānatthaminanaparicchinnamatiyā ca ākaro ādhārabhūto.

໓໑. ຄຳວ່າ 'Andhānaṃ nayanūpamo' ມີອະທິບາຍວ່າ ປຽບດັ່ງດວງຕາຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກຈັກຂຸ (ຕາບອດ), ຄືຊົງປະທານປັນຍາຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ແກ່ສັດທັງປວງດ້ວຍການສະແດງທັມ. ຄຳວ່າ 'Santaveso' ຄື ມີສະພາວະອັນສະຫງົບ ແລະມີອິຣิຍາບົດອັນສະຫງົບຣາບຣື່ນ. ຄຳວ່າ 'Guṇanidhi' ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຂຸມຊັບແຫ່ງຄຸນທັງຫຼາຍ, ຄືເປັນທີ່ຮິບໂຮມຮັກສາໄວ້ຊຶ່ງກອງແຫ່ງຄຸນທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'Karuṇāmatiākaro' ຄື ເປັນບໍ່ເກີດແລະທີ່ອາໄສແຫ່ງພຣະກະຣຸນາ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງຫົວໃຈຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ແລະແຫ່ງພຣະປັນຍາທີ່ກຳນົດຮູ້ສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແລະບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ.

32. Brahmāsurasuraccitoti brahmehi ca asurehi ca devehi ca accito pūjitoti attho.

໓໒. ຄຳວ່າ 'Brahmāsurasuraccito' ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ອັນພຣົມທັງຫຼາຍ, ອະສູນທັງຫຼາຍ ແລະເທວະດາທັງຫຼາຍ ບູຊາສັກກາຣະແລ້ວ.

33. Madhurena rutena cāti karavīkarutamadhurena saddena sakalaṃ janaṃ rañjayantīti sambandho. Santhavī sāvakaṃ sakanti attano sāvakaṃ madhuradhammadesanāya santhavī, thutiṃ akāsīti attho.

໓໓. ຄຳວ່າ 'Madhurena rutena ca' ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດວ່າ ຊົງເຮັດໃຫ້ມະຫາຊົນທັງປວງຍິນດີ ດ້ວຍພຣະສຸຣະສຽງອັນໄພເລາະປານດັ່ງສຽງນົກກາຣະເວກ. ຄຳວ່າ 'Santhavī sāvakaṃ sakaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົງsັນເສີນພຣະສາວົກຂອງພຣະອົງເອງ ດ້ວຍພຣະທັມມະເທສນາອັນໄພເລາະ, ຄືຊົງທຳການສັນເສີນ.

34. Saddhādhimuttoti saddahanasaddhāya sāsane adhimutto patiṭṭhitoti attho. Mama dassanalālasoti mayhaṃ dassane byāvaṭo tapparo.

໓໔. ຄຳວ່າ 'Saddhādhimutto' ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຊື່ອໝັ້ນຢ່າງແຮງກ້າ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ແລ້ວໃນພຣະສາສນາ ດ້ວຍສັດທາຄວາມເຊື່ອ. ຄຳວ່າ 'Mama dassanalālaso' ຄື ຜູ້ຂະມັກເຂມັ້ນ ຂົນຂວາຍໃນການເຂົ້າເຝົ້າເບິ່ງພຣະອົງ.

35. Taṃ [Pg.217] ṭhānamabhirocayinti taṃ saddhādhimuttaṭṭhānantaraṃ abhirocayiṃ, icchiṃ patthesinti attho.

໓໕. ຄຳວ່າ 'Taṃ ṭhānamabhirocayiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຍິນດີຍິ່ງແລ້ວ, ປາຖະໜາແລ້ວ ແລະຕັ້ງຄວາມຫວັງແລ້ວ ຊຶ່ງຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະເປັນຜູ້ມີສັດທາທິມຸດນັ້ນ.

40. Pītamaṭṭhanivāsananti siliṭṭhasuvaṇṇavaṇṇavatthe nivatthanti attho. Hemayaññopacitaṅganti suvaṇṇapāmaṅgalaggitagattanti attho.

໔໐. ຄຳວ່າ 'Pītamaṭṭhanivāsanaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຊົງສະບົງ (ຜ້າ) ອັນມີສີເyellow (ເyellow = ເຫຼືອງ) ຄືດັ່ງສີທອງອັນລະອຽດອ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Hemayaññopacitaṅgaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນປະດັບດ້ວຍສາຍສັງວານທອງ.

47-48. Nonītasukhumālaṃ manti navanītamiva mudutaluṇahatthapādaṃ. Jātapallavakomalanti asokapallavapattakomalamiva mudukanti attho. Pisācībhayatajjitāti tadā evaṃbhūtaṃ kumāraṃ maṃ aññā pisācī ekā rakkhasī bhayena tajjesi bhiṃsāpesīti attho. Tadā mahesissa sammāsambuddhassa pādamūle maṃ sāyesuṃ nipajjāpesuṃ. Dīnamānasā bhītacittā mama mātāpitaro imaṃ dārakaṃ te dadāma, imassa saraṇaṃ patiṭṭhā hotu nātha nāyakāti sambandho.

໔໗-໔໘. ຄຳວ່າ 'Nonītasukhumālaṃ maṃ' ຄື ຜູ້ມີມືແລະຕີນອັນອ່ອນນຸ້ມປານດັ່ງເນີຍໃສ. ຄຳວ່າ 'Jātapallavakomalaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ມີຄວາມອ່ອນນຸ້ມປານດັ່ງໃບອ່ອນຂອງຕົ້ນອະໂສກ. ຄຳວ່າ 'Pisācībhayatajjitā' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນການນັ້ນ ນາງຍັກຂິນີຕົນໜຶ່ງ ໄດ້ຂົ່ມຂູ່ເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ເປັນກຸມານນ້ອຍນອນຫງາຍຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ໃຫ້ຕົກໃຈຢ້ານກົວດ້ວຍອາຣົມອັນໜ້າຢ້ານກົວ. ໃນການນັ້ນ ບິດາມានດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ໄດ້ນຳຂ້າພະເຈົ້າໄປນອນໄວ້ທີ່ໃກ້ພຣະບາດຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ແສຫວງຫາຄຸນມີສີລະຂັນເປັນຕົ້ນ. ບິດາມានດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ມີຈິດໃຈຫວັ່ນໄຫວຢ້ານກົວ ໄດ້ກ່າວເຊື່ອມໂຍງວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ ຜູ້ເປັນນາຍົກ, ຂ້າພະອົງທັງຫຼາຍຂໍຖວາຍເດັກນ້ອຍນີ້ແກ່ພຣະອົງ, ຂໍພຣະອົງຈົ່ງເປັນທີ່ພຶ່ງ ທີ່ອາໄສ ຂອງເດັກນ້ອຍນີ້ເຖີດ'.

49. Tadā paṭiggahi so manti so bhagavā tadā tasmiṃ mama mātuyā dinnakāle jālinā jālayuttena saṅkhālakena cakkalakkhaṇādīhi lakkhitena mudukomalapāṇinā mudukena visuddhena hatthatalena maṃ aggahesīti attho.

໔໙. ຄຳວ່າ 'Tadā paṭiggahi so maṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນການນັ້ນ ເມື່ອມານດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ຊົງຮັບຂ້າພະເຈົ້າໄວ້ ດ້ວຍພຣະຫັດອັນອ່ອນນຸ້ມລະອຽດອ່ອນ ອັນມີລັກສະນະຕາໜ່າງ (ມີລັກສະນະກົ້ນຫອຍ) ແລະມີລັກສະນະກົງຈັກເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຝາມືອັນອ່ອນນຸ້ມແລະບໍລິສຸດ.

52. Sabbapāramisambhūtanti sabbehi dānapāramitādīhi sambhūtaṃ jātaṃ. Nīlakkhinayanaṃ varaṃ puññasambhārajaṃ uttamanīlaakkhivantaṃ. Sabbasubhākiṇṇaṃ sabbena subhena vaṇṇena saṇṭhānena ākiṇṇaṃ gahanībhūtaṃ rūpaṃ bhagavato hatthapādasīsādirūpaṃ disvāti attho, tittiṃ apatto viharāmi ahanti sambandho.

໕໒. ຄຳວ່າ 'Sabbapāramisambhūtaṃ' ຄື ອັນເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍບາຣະມີທັງປວງມີທານະບາຣະມີເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Nīlakkhinayanaṃ varaṃ' ຄື ຜູ້ມີພຣະເນດສີkhຽວອັນປະເສີດ ອັນເກີດຈາກບຸນສົມພານ. ຄຳວ່າ 'Sabbasubhākiṇṇaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຮູບມີພຣະຫັດ ພຣະບາດ ແລະພຣະສຽນເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມງາມທັງປວງ ທັງໂດຍສີສັນແລະສັນຖານແລ້ວ, ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ອີ່ມ (ບໍ່ເບື່ອ) ໃນການເບິ່ງແຍງ ແລະຢູ່ຢ່າງນີ້.

61. Tadā maṃ caraṇantagoti tasmiṃ mayhaṃ arahattaṃ pattakāle sīlādipannarasannaṃ caraṇadhammānaṃ antago, pariyosānappatto paripūrakārīti attho. ‘‘Maraṇantago’’tipi pāṭho. Tassa maraṇassa antaṃ nibbānaṃ pattoti attho. Saddhādhimuttānaṃ aggaṃ paññapesīti sambandho. Atha satthā bhikkhusaṅghamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saddhādhimuttānaṃ yadidaṃ, vakkalī’’ti (a. ni. 1.198, 208) maṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໖໑. ຄຳວ່າ 'Tadā maṃ caraṇantago' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນການນັ້ນ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ພຣະອົງຜູ້ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງຈະຣະນະທັມ 15 ປະການມີສີລະເປັນຕົ້ນ, ຄືຜູ້ເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວ. ມີບົດວ່າ 'Maraṇantago' ຄືກັນ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ເຖິງພຣະນิພພານອັນເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງຄວາມຕາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດວ່າ ຊົງແຕ່ງຕັ້ງຂ້າພະເຈົ້າໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຍອດຢ້ຽມແຫ່ງພຣະສາວົກຜູ້ມີສັດທາທິມຸດ. ຄືວ່າ ໃນການນັ້ນ ພຣະສັສດາຊົງປະທັບນັ່ງທ່າມກາງສົງ ແລ້ວຊົງແຕ່ງຕັ້ງຂ້າພະເຈົ້າໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະນີ້ວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ວັກຄະລິນີ້ ເປັນຍອດແຫ່ງພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ມີສັດທາທິມຸດ'. ຄຳທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

Vakkalittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະວັກຄະລິເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

3. Mahākappinattheraapadānavaṇṇanā

໓. การອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະມະຫາກັບປິນະເຖຣະ

Padumuttaro [Pg.218] nāma jinotiādikaṃ āyasmato kappinattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu santike dhammadesanaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ ovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapitaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.

ບົດເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttaro nāma jino' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະມະຫາກັບປິນະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກາລແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ, ເມື່ອຈະເຣີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາໃນສຳນັກຂອງພຣະສັສດາ, ເຫັນພຣະສັສດາຊົງແຕ່ງຕັ້ງພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະເປັນຍອດແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ໂອວາດ, ຈຶ່ງໄດ້ທຳກັມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ບຳເພັນກຸສົນອັນຍິ່ງ) ແລ້ວປາຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ.

So tattha yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto bārāṇasito avidūre ekasmiṃ pesakāragāme jeṭṭhapesakāragehe nibbatto tadā sahassamattā paccekabuddhā himavante aṭṭha māse vasitvā vassike cattāro māse janapade vasanti. Te ekavāraṃ bārāṇasiyā avidūre otaritvā ‘‘senāsanaṃ karaṇatthāya hatthakammaṃ yācathā’’ti rañño santikaṃ aṭṭha paccekabuddhe pahiṇiṃsu. Tadā pana rañño vappamaṅgalaṃ ahosi. So ‘‘paccekabuddhā kira āgatā’’ti sutvā nikkhamitvā āgatakāraṇaṃ pucchitvā ‘‘ajja, bhante, okāso natthi sve amhākaṃ vappamaṅgalaṃ, tatiyadivase karissāmā’’ti vatvā paccekabuddhe animantetvāva pāvisi. Paccekabuddhā ‘‘aññaṃ gāmaṃ pavisissāmā’’ti pakkamiṃsu.

ເຂົາໄດ້ທຳກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດໃນພົບນັ້ນ, ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໄດ້ບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງນາຍຊ່າງຫູກຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ ໃນໝູ່ບ້ານຊ່າງຫູກແຫ່ງໜຶ່ງ ບໍ່ໄກຈາກເມືອງພາຣານະສີ. ໃນກາລນັ້ນ ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າປະມານໜຶ່ງພັນພຣະອົງ ອາໄສຢູ່ທີ່ປ່າຫິມະພານເປັນເວລາແປດເດືອນ ແລ້ວມາອາໄສຢູ່ໃນຊົນນະບົດຕະຫຼອດສີ່ເດືອນໃນຣະດູຝົນ. ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຄັ້ງໜຶ່ງໄດ້ສະເດັດລົງມາໃນທີ່ບໍ່ໄກຈາກເມືອງພາຣານະສີ ແລ້ວສົ່ງພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າແປດພຣະອົງໄປໃນສຳນັກຂອງພຣະຣາຊາ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຈົ່ງຂໍແຮງງານເພື່ອສ້າງເສນາສະນະເຖີດ'. ແຕ່ໃນກາລນັ້ນ ພຣະຣາຊາມີພິທີມຸງຄຸນທຳນາ (ແຮກນາຂວັນ). ພຣະຣາຊານັ້ນໄດ້ຍິນວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍສະເດັດມາແລ້ວ', ຈຶ່ງສະເດັດອອກໄປ ຖາມເຖິງເຫດທີ່ສະເດັດມາ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ ວັນນີ້ຍັງບໍ່ມີໂອກາດ, ມື້ອື່ນພວກຂ້ານ້ອຍມີພິທີມຸງຄຸນທຳນາ, ໃນວັນທີສາມພວກຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງຈະເຮັດໃຫ້', ກ່າວແລ້ວບໍ່ໄດ້ນິມົນພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເລີຍ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າໄປ. ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຄິດວ່າ 'ພວກ ເຮົາຈະເຂົ້າໄປສູ່ໝູ່ບ້ານອື່ນ' ຈຶ່ງຫຼີກໄປ.

Tasmiṃ samaye jeṭṭhapesakārassa bhariyā kenacideva karaṇīyena bārāṇasiṃ gacchantī te paccekabuddhe disvā vanditvā, ‘‘kiṃ, bhante, avelāya ayyā āgatā’’ti pucchi. Te ādito paṭṭhāya kathesuṃ. Taṃ sutvā saddhāsampannā buddhisampannā itthī ‘‘sve, bhante, amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantesi. ‘‘Bahukā mayaṃ, bhaginī’’ti. ‘‘Kittakā, bhante’’ti? ‘‘Sahassamattā, bhaginī’’ti. ‘‘Bhante, imasmiṃ no gāme sahassamattā vasimhā, ekeko ekekassa bhikkhaṃ dassati, bhikkhaṃ adhivāsetha, ahameva vo vasanaṭṭhānaṃ kārāpessāmī’’ti āha. Paccekabuddhā adhivāsesuṃ.

ໃນສະໄໝນັ້ນ ພັນລະຍາຂອງນາຍຊ່າງຫູກຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ ເດີນທາງໄປເມືອງພາຣານະສີດ້ວຍກິດຈະທຸຣະບາງຢ່າງ, ເຫັນພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ໄຫວ້ແລ້ວຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ ເປັນຫຍັງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍຈຶ່ງສະເດັດມາໃນເວລາທີ່ບໍ່ແມ່ນເວລາ (ຜິດເວລາ) ນີ້?'. ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ບອກເລື່ອງຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ. ນາງຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ສົມບູນດ້ວຍປັນຍາ ໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງນິມົນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ ມື້ອື່ນຂໍຈົ່ງຮັບບິນທະບາດຂອງພວກຂ້ານ້ອຍເຖີດ'. ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າກ່າວວ່າ 'ດູກ່ອນນ້ອງຍິງ ພວກອາຕະມາ ມີຈຳນວນຫຼາຍ'. ນາງຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ ມີປະມານເທົ່າໃດ?'. ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າຕອບວ່າ 'ດູກ່ອນນ້ອງຍິງ ມີປະມານໜຶ່ງພັນພຣະອົງ'. ນາງກ່າວວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ ໃນໝູ່ບ້ານຂອງພວກຂ້ານ້ອຍນີ້ ມີຄົນຢູ່ປະມານໜຶ່ງພັນຄົນ, ແຕ່ລະຄົນຈະຖວາຍບິນທະບາດແກ່ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າແຕ່ລະພຣະອົງ, ຂໍຈົ່ງຮັບບິນທະບາດເຖີດ, ຂ້າພະເຈົ້າເອງຈະຈັດແຈງທີ່ຢູ່ອາໄສຖວາຍພວກທ່ານ'. ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍຮັບນິມົນ.

Sā gāmaṃ pavisitvā ugghosesi – ‘‘ammatātā, ahaṃ sahassamatte paccekabuddhe disvā nimantesiṃ, ayyānaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ saṃvidahatha, yāgubhattādīni sampādethā’’ti gāmamajjhe maṇḍapaṃ kārāpetvā āsanāni paññāpetvā punadivase paccekabuddhe nisīdāpetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhattakiccapariyosāne tasmiṃ gāme sabbā itthiyo [Pg.219] ādāya tāhi saddhiṃ paccekabuddhe vanditvā temāsaṃ vasanatthāya paṭiññaṃ gaṇhitvā puna gāme ugghosesi – ‘‘ammatātā, ekekakulato ekekapuriso vāsipharasuādīni gahetvā araññaṃ pavisitvā dabbasambhāre āharitvā ayyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ karotū’’ti. Gāmavāsino tassāyeva vacanaṃ sutvā ekeko ekekaṃ katvā saddhiṃ rattidivāṭṭhānehi paṇṇasālasahassaṃ niṭṭhāpetvā attano attano paṇṇasālāyaṃ upagataṃ paccekabuddhaṃ ‘‘ahaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahissāmi, ahaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā upaṭṭhahiṃsu. Sā vassaṃvuṭṭhakāle ‘‘attano attano paṇṇasālāya vassaṃvuṭṭhānaṃ paccekabuddhānaṃ cīvarasāṭake sajjethā’’ti samādapetvā ekekassa sahassa sahassamūlaṃ cīvaraṃ dāpesi. Paccekabuddhā vuṭṭhavassā anumodanaṃ katvā pakkamiṃsu. Gāmavāsinopi idaṃ puññakammaṃ katvā tato cuto tāvatiṃsadevaloke nibbattitvā gaṇadevatā nāma ahesuṃ.

ນາງເຂົ້າໄປໃນໝູ່ບ້ານແລ້ວປ່າວປະກາດວ່າ 'ແມ່ແລະພໍ່ທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າປະມານໜຶ່ງພັນພຣະອົງແລ້ວນິມົນໄວ້ແລ້ວ, ຂໍຈົ່ງຈັດແຈງທີ່ນັ່ງຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ຈົ່ງຈັດຕຽມຂ້າວຢາຄູແລະພັດຕາຫານເປັນຕົ້ນເຖີດ', ແລ້ວໃຫ້ສ້າງມົນທົບໄວ້ທ່າມກາງໝູ່ບ້ານ, ໃຫ້ປູລາດອາສະນະ, ໃນວັນຕໍ່ມາ ໃຫ້ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍປະທັບນັ່ງແລ້ວ ອັງຄາດດ້ວຍຂາດນີຍະແລະໂພຊະນີຍະອັນປະນີດ, ເມື່ອສິ້ນສຸດກິດຈະພັດແລ້ວ ໄດ້ພານາງຍິງທັງປວງໃນໝູ່ບ້ານນັ້ນ ໄຫວ້ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຮ່ວມກັນ, ຂໍຮັບປະຕິຍານເພື່ອໃຫ້ຢູ່ຕະຫຼອດສາມເດືອນ (ໄຕຣມາດ), ແລ້ວປ່າວປະກາດໃນໝູ່ບ້ານອີກວ່າ 'ແມ່ແລະພໍ່ທັງຫຼາຍ ຂໍໃຫ້ຊາຍແຕ່ລະຄົນຈາກແຕ່ລະເຮືອນ ຖືເອົາພ້າແລະຂວານເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໄປໃນປ່າ ນຳເອົາໄມ້ແລະອຸປະກອນກໍ່ສ້າງມາ ສ້າງທີ່ຢູ່ອາໄສຖວາຍພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍເຖີດ'. ຊາວບ້ານທັງຫຼາຍໄດ້ຍິນຄຳຂອງນາງແລ້ວ ຕ່າງຄົນຕ່າງສ້າງຄົນລະຫຼັງ, ໄດ້ສ້າງກຸຕິມຸງໃບໄມ້ (ບັນນະສາລາ) ໜຶ່ງພັນຫຼັງ ພ້ອມດ້ວຍທີ່ພັກກາງຄືນແລະกາງເວັນຈົນສຳເລັດ, ແລ້ວກ່າວແກ່ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ສະເດັດມາສູ່ບັນນະສາລາຂອງຕົນໆວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຈະບຳຣຸງຢ່າງເຄົາຣົບ, ຂ້ານ້ອຍຈະບຳຣຸງຢ່າງເຄົາຣົບ' ແລ້ວໄດ້ບຳຣຸງ. ເມື່ອອອກພັນສາແລ້ວ ນາງໄດ້ຊັກຊວນວ່າ 'ຈົ່ງຈັດຕຽມຜ້າສະບົງຈີວອນຖວາຍແກ່ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຜູ້ຢູ່ຈຳພັນສາໃນບັນນະສາລາຂອງຕົນໆເຖີດ' ແລ້ວໃຫ້ຖວາຍຈີວອນມີມູນຄ່າຫຼັງລະໜຶ່ງພັນ (ກະສາບ) ແກ່ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າແຕ່ລະພຣະອົງ. ພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຜູ້ອອກພັນສາແລ້ວ ໄດ້ທຳອະນຸໂມທະນາແລ້ວຫຼີກໄປ. ຊາວບ້ານທັງຫຼາຍກໍໄດ້ທຳບຸນຍະກັມນີ້ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ ມີຊື່ວ່າ ຄະນະເທວະດາ.

Te tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā kassapasammāsambuddhakāle kuṭumbikagehesu nibbattiṃsu. Pubbe jeṭṭhakapesakāro jeṭṭhakakuṭumbikassa putto ahosi. Bhariyāpissa ekassa jeṭṭhakakuṭumbikassa dhītā ahosi. Sesānaṃ bhariyāyo sesakuṭumbikānaṃ dhītaro ahesuṃ, tā sabbāpi vayappattā parakulaṃ gacchantiyo tesaṃ tesaṃyeva gehāni agamaṃsu. Athekadivasaṃ vihāre dhammassavane saṅghuṭṭhe ‘‘satthā dhammaṃ desessatī’’ti sutvā te sabbepi kuṭumbikā ‘‘dhammaṃ sossāmā’’ti bhariyāhi saddhiṃ vihāraṃ agamaṃsu. Tesaṃ vihāramajjhaṃ paviṭṭhakkhaṇe vassaṃ vassi. Yesaṃ kulūpakā vā ñātisāmaṇerādayo vā atthi, te tesaṃ pariveṇādīni pavisiṃsu. Te pana tathārūpānaṃ natthitāya katthaci pavisituṃ avisahantā vihāramajjheyeva aṭṭhaṃsu. Atha ne jeṭṭhakakuṭumbiko āha – ‘‘passatha, bho, amhākaṃ vippakāraṃ, kulaputtehi nāma ettakena lajjituṃ yutta’’nti. ‘‘Ayya, kiṃ karomā’’ti? ‘‘Mayaṃ vissāsikaṭṭhānassa abhāvena imaṃ vippakāraṃ pattā, sabbe dhanaṃ saṃharitvā pariveṇaṃ karissāmā’’ti. ‘‘Sādhu, ayyā’’ti jeṭṭhako sahassaṃ adāsi. Sesā pañca pañca satāni. Itthiyo aḍḍhateyyāni aḍḍhateyyāni satāni. Te taṃ dhanaṃ āharitvā sahassakūṭāgāraparivāraṃ satthu vasanatthāya mahāpariveṇaṃ nāma [Pg.220] kārāpesuṃ. Navakammassa mahantatāya dhane appahonte pubbe dinnadhanato puna upaḍḍhūpaḍḍhaṃ adaṃsu. Niṭṭhite pariveṇe vihāramahaṃ karontā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ mahādānaṃ datvā vīsatiyā bhikkhusahassānaṃ cīvarāni sajjayiṃsu.

ເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນສະຫວັນນັ້ນແລ້ວ ໃນກາລແຫ່ງພຣະກັສສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງກຸຕຸມພີທັງຫຼາຍ. ນາຍຊ່າງຫູກຜູ້ເປັນຫົວໜ້າໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ເປັນບຸດຂອງກຸຕຸມພີຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ. ພັນລະຍາຂອງເຂົາກໍໄດ້ເປັນທິດາຂອງກຸຕຸມພີຜູ້ເປັນຫົວໜ້າອີກຄົນໜຶ່ງ. ພັນລະຍາຂອງຄົນທີ່ເຫຼືອ ກໍໄດ້ເປັນທິດາຂອງກຸຕຸມພີທີ່ເຫຼືອ, ນາງຍິງທັງໝົດນັ້ນ ເມື່ອຈະເຣີນໄວແລ້ວ ເມື່ອຈະໄປສູ່ຕະກູນອື່ນ (ແຕ່ງງານ) ກໍໄດ້ໄປສູ່ເຮືອນຂອງກຸຕຸມພີເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຢູ່ມາໃນວັນໜຶ່ງ ເມື່ອມີການປ່າວປະກາດຟັງທັມໃນວິຫານ ໄດ້ຍິນວ່າ 'ພຣະສັສດາຈະສະແດງທັມ', ກຸຕຸມພີທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນຄິດວ່າ 'ພວກ ເຮົາຈະຟັງທັມ' ຈຶ່ງໄດ້ໄປສູ່ວິຫານຮ່ວມກັບພັນລະຍາທັງຫຼາຍ. ໃນຂະນະທີ່ພວກເຂົາເຂົ້າໄປສູ່ທ່າມກາງວິຫານ ຝົນກໍໄດ້ຕົກລົງມາ. ຜູ້ໃດທີ່ມີພຣະພິກຂຸຜູ້ຄຸ້ນເຄີຍ ຫຼືມີຍາດເປັນສາມະເນນເປັນຕົ້ນ ພວກເຂົາກໍເຂົ້າໄປສູ່ບໍລິເວນກຸຕິ (ປະຣິເວນ) ຂອງພຣະພິກຂຸແລະສາມະເນນເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນກຸຕຸມພີເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະບໍ່ມີພຣະພິກຂຸຫຼືສາມະເນນເຊັ່ນນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຈະເຂົ້າໄປໃນທີ່ໃດໆໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ຢືນຢູ່ທ່າມກາງວິຫານນັ້ນເອງ. ຄັ້ງນັ້ນ ກຸຕຸມພີຜູ້ເປັນຫົວໜ້າໄດ້ກ່າວກັບພວກເຂົາວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍ ຈົ່ງເບິ່ງຄວາມເດືອດຮ້ອນ (ຄວາມອັບອາຍ) ຂອງພວກ ເຮົາເຖີດ, ຂຶ້ນຊື່ວ່າກຸລບຸດທັງຫຼາຍ ຄວນຈະລະອາຍດ້ວຍເຫດປະມານນີ້'. ພວກເຂົາຖາມວ່າ 'ข້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ ພວກຂ້ານ້ອຍຈະເຮັດແນວໃດ?'. ກຸຕຸມພີຫົວໜ້າກ່າວວ່າ 'ພວກ ເຮົາເຖິງຄວາມເດືອດຮ້ອນນີ້ ເພາະຄວາມບໍ່ມີທີ່ຢູ່ອັນຄຸ້ນເຄີຍ, ພວກ ເຮົາທັງໝົດຈົ່ງຮິບໂຮມຊັບແລ້ວສ້າງປະຣິເວນ (ວິຫານ) ເຖີດ'. ພວກເຂົາຕອບວ່າ 'ດີແລ້ວ ທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ', ກຸຕຸມພີຜູ້ເປັນຫົວໜ້າໄດ້ບໍລິຈາກຊັບໜຶ່ງພັນ (ກະສາບ). ຄົນທີ່ເຫຼືອບໍລິຈາກຄົນລະຫ້າຮ້ອຍ. ພວກນາງຍິງບໍລິຈາກຄົນລະສອງຮ້ອຍຫ້າສິບ. ພວກເຂົານຳຊັບນັ້ນມາແລ້ວ ໃຫ້ສ້າງວິຫານໃຫຍ່ຊື່ວ່າ ມະຫາປະຣິເວນ ອັນມີເຮືອນຍອດໜຶ່ງພັນຫຼັງເປັນບໍລິວານ ເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບຂອງພຣະສັສດາ. ເພາະຄວາມໃຫຍ່ໂຕແຫ່ງການກໍ່ສ້າງ ເມື່ອຊັບບໍ່ພຽງພໍ ພວກເຂົາຈຶ່ງໄດ້ບໍລິຈາກຊັບຕື່ມອີກຄົນລະເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຊັບທີ່ບໍລິຈາກແລ້ວໃນປາງກ່ອນ. ເມື່ອປະຣິເວນສຳເລັດແລ້ວ ເມື່ອຈະທຳການສະຫຼອງວິຫານ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານຕະຫຼອດເຈັດວັນແກ່ພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ແລ້ວໄດ້ຈັດຕຽມຈີວອນຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸສອງໝື່ນພຣະອົງ.

Jeṭṭhakakuṭumbikassa pana bhariyā attano paññāya ṭhitā ahaṃ tehi samakaṃ akatvā atirekataraṃ katvā ‘‘satthāraṃ pūjessāmī’’ti anojapupphavaṇṇena sahassamūlena sāṭakena saddhiṃ anojapupphacaṅkoṭakaṃ gahetvā satthāraṃ anojapupphehi pūjetvā taṃ sāṭakaṃ satthu pādamūle ṭhapetvā, ‘‘bhante, nibbattanibbattaṭṭhāne anojapupphavaṇṇaṃyeva me sarīraṃ hotu, anojātveva ca nāmaṃ hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Satthā ‘‘evaṃ hotū’’ti anumodanaṃ akāsi. Te sabbepi yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā devaloke nibbattiṃsu. Te imasmiṃ buddhuppāde devalokā cavitvā jeṭṭhako kukkuṭavatīnagare rājakule nibbattitvā viññutaṃ patto mahākappinarājā nāma ahosi. Sesā amaccakulesu nibbattiṃsu. Jeṭṭhakassa bhariyā maddaraṭṭhe sākalanagare rājakule nibbatti anojapupphavaṇṇamevassā sarīraṃ ahosi, tena anojātvevassā nāmaṃ akaṃsu, sā vayappattā mahākappinarañño gehaṃ gantvā anojādevīti pākaṭā ahosi.

ສ່ວນພັນລະຍາຂອງກຸຕຸມພີຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນປັນຍາຂອງຕົນ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ສະເໝີດ້ວຍຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ແຕ່ຈະເຮັດໃຫ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າ' ແລ້ວຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະບູຊາພຣະສັສດາ', ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາຜ້າສະບົງມີມູນຄ່າໜຶ່ງພັນ ອັນມີສີຄືດັ່ງດອກອະໂນຊາ ພ້ອມດ້ວຍພານດອກອະໂນຊາ ບູຊາພຣະສັສດາດ້ວຍດອກອະໂນຊາທັງຫຼາຍ ແລ້ວວາງຜ້ານັ້ນໄວ້ທີ່ໃກ້ພຣະບາດຂອງພຣະສັສດາ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາຖະໜาວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເຣີນ ໃນພົບທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບັງເກີດແລ້ວໆ ຂໍໃຫ້ຮ່າງກາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າມີສີຄືດັ່ງດອກອະໂນຊາເທົ່ານັ້ນ ແລະຂໍໃຫ້ມີຊື່ວ່າ ອະໂນຊາ ເທົ່ານັ້ນເຖີດ'. ພຣະສັສດາຊົງປະທານພອນວ່າ 'ຂໍໃຫ້ເປັນຢ່າງນັ້ນເຖີດ' ແລ້ວຊົງທຳອະນຸໂມທະນາ. ພວກເຂົາທັງໝົດດຳຣົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ. ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ພວກເຂົາຈຸຕິຈາກເທວະໂລກແລ້ວ ກຸຕຸມພີຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຣາຊະຕະກູນ ໃນເມືອງກຸກກຸຕະວະດີ ເມື່ອຈະເຣີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ເປັນພຣະຣາຊານາມວ່າ ພຣະເຈົ້າມະຫາກັບປິນະ. ຄົນທີ່ເຫຼືອໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນອຳມາດທັງຫຼາຍ. ສ່ວນພັນລະຍາຂອງກຸຕຸມພີຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຣາຊະຕະກູນ ໃນເມືອງສາກະລະ ແຄວ້ນມັດທະ, ຮ່າງກາຍຂອງນາງມີສີຄືດັ່ງດອກອະໂນຊາແທ້ໆ ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ນາງວ່າ ອະໂນຊາ, ນາງເມື່ອຈະເຣີນໄວແລ້ວ ໄດ້ອະພິເສກສົມຣົດໃນພຣະຣາຊະວັງຂອງພຣະເຈົ້າມະຫາກັບປິນະ ໄດ້ປາກົດພຣະນາມວ່າ ພຣະນາງອະໂນຊາເທວີ.

Sesitthiyopi amaccakulesu nibbattitvā vayappattā tesaṃyeva amaccaputtānaṃ gehāni agamaṃsu. Te sabbepi rañño sampattisadisaṃ sampattiṃ anubhaviṃsu. Yadā hi rājā alaṅkārapaṭimaṇḍito hatthiṃ abhiruhitvā vicarati, tadāpi te tatheva vicaranti. Tasmiṃ assena vā rathena vā vicarante tepi tatheva vicaranti. Evaṃ te ekato hutvā katānaṃ puññānaṃ balena ekatova sampattiṃ anubhaviṃsu. Rañño pana vālo, vālavāhano, puppho, pupphavāhano, supattoti pañceva assā honti. Tesu rājā supattaṃ assaṃ sayaṃ ārohati, itare cattāro asse assārohānaṃ sāsanāharaṇatthāya adāsi. Rājā te pātova bhojetvā ‘‘gacchatha, bhaṇe, dve vā tīṇi vā yojanāni āhiṇḍitvā buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā uppannabhāvaṃ sutvā mayhaṃ sukhasāsanaṃ [Pg.221] ārocethā’’ti pesesi. Te catūhi dvārehi nikkhamitvā dve tīṇi yojanāni āhiṇḍitvā kiñci sāsanaṃ alabhitvāva paccāgamiṃsu.

ຝ່າຍຍິງທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍກໍດີ ບັງເກີດໃນຕະກູນອາມາດ ເມື່ອເຖິງໄວອັນຈະເລີນແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປສູ່ເຮືອນຂອງບຸດອາມາດເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງປວງ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດອັນສະເໝີດ້ວຍສົມບັດຂອງພຣະຣາຊາ. ດ້ວຍວ່າ ໃນກາລໃດ ພຣະຣາຊາຊົງປະດັບຕົກແຕ່ງແລ້ວ ສະເດັດຂຶ້ນຊົງຊ້າງ ທ່ຽວໄປ ໃນກາລນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍ່ອມທ່ຽວໄປເໝືອນຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ. ເມື່ອພຣະຣາຊານັ້ນ ຊົງມ້າ ຫຼືຊົງຣົດ ທ່ຽວໄປ ເຖິງແມ່ນຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍ່ອມທ່ຽວໄປເໝືອນຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ. ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດຮ່ວມກັນນັ້ນເອງ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນທັງຫຼາຍອັນຕົນໄດ້ກະທຳຮ່ວມກັນແລ້ວ ຢ່າງນີ້. ກໍມ້າ ໕ ໂຕ ຄື ວາລະ, ວາລະvາຫະນະ, ປຸບຜະ, ປຸບຜະvາຫະນະ ແລະສຸປັດຕະ ຍ່ອມມີແກ່ພຣະຣາຊາ. ໃນມ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຣາຊາຊົງມ້າຊື່ວ່າສຸປັດຕະດ້ວຍພຣະອົງເອງ ໄດ້ພຣະຣາຊທານມ້າ ໔ ໂຕທີ່ເຫຼືອ ແກ່ຄົນຂີ່ທັງຫຼາຍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການນຳຂ່າວສານມາ. ພຣະຣາຊາຊົງໃຫ້ຄົນຂີ່ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນບໍລິໂພກອາຫານແຕ່ເຊົ້າຕຣູ່ ແລ້ວຊົງສົ່ງໄປດ້ວຍພຣະດຳຣັດວ່າ "ແນ່ພວກພະນັກງານທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປ ທ່ຽວໄປສິ້ນ ໒ ໂຍດ ຫຼື ໓ ໂຍດ ໄດ້ຍິນຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຫຼືພຣະທັມ ຫຼືພຣະສົງ ແລ້ວ ຈົ່ງບອກຂ່າວອັນເປັນມຸງຄຸນແກ່ເຮົາ" ດັ່ງນີ້. ຄົນຂີ່ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ອອກໄປໂດຍປະຕູທັງ ໔ ທ່ຽວໄປສິ້ນ ໒ ໂຍດ ໓ ໂຍດ ບໍ່ໄດ້ຂ່າວສານໃດໆ ເລີຍ ກໍກັບຄືນມາແລ້ວ.

Athekadivasaṃ rājā supattaṃ āruhitvā amaccasahassaparivuto uyyānaṃ gacchanto kilantarūpe pañcasatamatte vāṇijake nagaraṃ pavisante disvā ‘‘ime addhānakilantā, addho imesaṃ santikā ekaṃ bhaddakaṃ sāsanaṃ sossāmī’’ti te pakkosāpetvā ‘‘kuto āgatatthā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, ito vīsatiyojanasatamatthake sāvatthi nāma nagaraṃ, tato āgatamhā’’ti. ‘‘Atthi pana vo dese kiñci sāsanaṃ uppanna’’nti. ‘‘Deva, aññaṃ kiñci natthi, sammāsambuddho uppanno’’ti. Rājā tāvadeva balavapītiyā phuṭṭhasarīro kiñci sallakkhetuṃ asakkonto muhuttaṃ vītināmetvā pana, ‘‘tātā, kiṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Buddho, deva, uppanno’’ti. Rājā dutiyampi tatiyampi tatheva vītināmetvā catutthavāre ‘‘kiṃ vadetha, tātā’’ti pucchitvā ‘‘buddho uppanno’’ti vutte, ‘‘tātā, sukhasāsanasavanāya satasahassaṃ vo dammī’’ti vatvā ‘‘aparampi kiñci sāsanaṃ atthi, tātā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, dhammo uppanno’’ti. Rājā tampi sutvā purimanayeneva tayo vāre vītināmetvā catutthavāre ‘‘dhammo uppanno’’ti vutte – ‘‘idhāpi vo satasahassaṃ dammī’’ti vatvā ‘‘aparampi kiñci sāsanaṃ atthi, tātā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, saṅgho uppanno’’ti. Rājā tampi sutvā tatheva tayo vāre vītināmetvā catutthavāre ‘‘saṅgho uppanno’’ti vutte – ‘‘idhāpi vo satasahassaṃ dammī’’ti vatvā amaccasahassaṃ oloketvā, ‘‘tātā, kiṃ karissāmā’’ti pucchi. ‘‘Deva, tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Ahaṃ, tātā, ‘buddho uppanno dhammo uppanno saṅgho uppanno’ti sutvā na puna nivattissāmi, bhagavantaṃ uddissa gantvā tassa santike pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi, deva, tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā’’ti. Rājā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni likhāpetvā vāṇijakānaṃ datvā ‘‘imaṃ anojāya nāma deviyā detha, sā tumhākaṃ tīṇi satasahassāni dassati, evañca pana naṃ vadeyyātha ‘raññā kira te issariyaṃ vissaṭṭhaṃ, yathāsukhaṃ sampattiṃ paribhuñjāhī’ti, sace pana ‘vo rājā kaha’nti pucchati, ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’ti vatvā gatoti āroceyyāthā’’ti āha. Amaccāpi attano attano bhariyānaṃ tatheva [Pg.222] sāsanaṃ pahiṇiṃsu. Rājā vāṇijake uyyojetvā assaṃ abhiruyha amaccasahassaparivuto taṃkhaṇaññeva nikkhami.

ຄັ້ງນັ້ນ ໃນວັນໜຶ່ງ ພຣະຣາຊາຊົງມ້າສຸປັດຕະ ມີອາມາດພັນໜຶ່ງເປັນບໍລິວານ ເມື່ອສະເດັດໄປສູ່ພຣະຣາຊອຸທິຍານ ຊົງເຫັນພວກພໍ່ຄ້າປະມານ ໕໐໐ ຄົນ ຜູ້ມີທ່າທາງອິດເມື່ອຍກຳລັງເຂົ້າສູ່ພຣະນະຄອນ ຈຶ່ງຊົງດຳຣິວ່າ "ຄົນເຫຼົ່ານີ້ອິດເມື່ອຍຈາກການເດີນທາງໄກ ແນ່ນອນວ່າ ເຮົາຈັກໄດ້ຟັງຂ່າວສານອັນດີງາມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງຈາກສຳນັກຂອງພວກເຂົາ" ຈຶ່ງຊົງໃຫ້ຮ້ອງພວກພໍ່ຄ້າມາແລ້ວ ຕຣັດຖາມວ່າ "ພວກເຈົ້າມາຈາກໃສ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ມີເມືອງຊື່ວ່າສາວັດຖີ ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຈາກເມືອງນີ້ໄປປະມານ ໑໒໐ ໂຍດ ພວກຂ້າພະອົງມາຈາກເມືອງນັ້ນ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຕຣັດຖາມວ່າ "ກໍໃນທ້ອງຖິ່ນຂອງພວກເຈົ້າມີຂ່າວສານໃດໆ ບັງເກີດຂຶ້ນແດ່ບໍ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ຂ່າວສານອື່ນໃດບໍ່ມີ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ພຣະຣາຊາຊົງມີພຣະvໍຣະກາຍອັນປີຕິຢ່າງແຮງກ້າຖືກຕ້ອງແລ້ວ ບໍ່ອາດຈະກຳນົດໝາຍສິ່ງໃດໆ ໄດ້ ຊົງປ່ອຍໃຫ້ເວລາລ່ວງໄປຄູ່ໜຶ່ງ ແລ້ວຕຣັດຖາມອີກວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າເວົ້າວ່າແນວໃດ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຊົງປ່ອຍໃຫ້ເວລາລ່ວງໄປເໝືອນຢ່າງນັ້ນ ເຖິງຄັ້ງທີສອງ ຄັ້ງທີສາມ ໃນຄັ້ງທີສີ່ ຈຶ່ງຕຣັດຖາມວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າເວົ້າວ່າແນວໃດ?" ເມື່ອພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ" ພຣະຣາຊາຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ເຮົາຈະໃຫ້ຊັບແສນໜຶ່ງແກ່ພວກເຈົ້າ ເພາະການໄດ້ຟັງຂ່າວອັນເປັນມຸງຄຸນ" ແລ້ວຕຣັດຖາມວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ຍັງມີຂ່າວສານອື່ນອີກບໍ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ມີຢູ່ ພຣະທັມບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຊົງສະດັບຂ່າວນັ້ນແລ້ວ ກໍຊົງປ່ອຍໃຫ້ເວລາລ່ວງໄປ ໓ ຄັ້ງ ໂດຍທຳນອງກ່ອນນັ້ນເອງ ໃນຄັ້ງທີສີ່ ເມື່ອພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ພຣະທັມບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ" ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ໃນຄຳນີ້ ເຮົາກໍຈະໃຫ້ຊັບແສນໜຶ່ງແກ່ພວກເຈົ້າ" ແລ້ວຕຣັດຖາມວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ຍັງມີຂ່າວສານອື່ນອີກບໍ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ມີຢູ່ ພຣະສົງບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຊົງສະດັບຂ່າວນັ້ນແລ້ວ ກໍຊົງປ່ອຍໃຫ້ເວລາລ່ວງໄປ ໓ ຄັ້ງ ເໝືອນຢ່າງນັ້ນ ໃນຄັ້ງທີສີ່ ເມື່ອພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ພຣະສົງບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ" ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ໃນຄຳນີ້ ເຮົາກໍຈະໃຫ້ຊັບແສນໜຶ່ງແກ່ພວກເຈົ້າ" ແລ້ວຊົງແລເບິ່ງອາມາດພັນໜຶ່ງ ຕຣັດຖາມວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ພວກ ເຮົາຈະເຮັດແນວໃດກັນດີ?" ອາມາດທັງຫຼາຍທູນຖາມວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ພຣະອົງຈະຊົງກະທຳແນວໃດ?" ພຣະຣາຊາຕຣັດວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ເຮົາໄດ້ຍິນວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພຣະທັມບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ພຣະສົງບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ' ຈະບໍ່ກັບຄືນໄປອີກ ເຮົາຈະມຸ່ງໜ້າໄປຫາພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະອົງ." ອາມາດທັງຫຼາຍກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ພວກຂ້າພະອົງກໍຈັກບວດຮ່ວມກັບພຣະອົງດ້ວຍ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຊົງໃຫ້ຂຽນອັກສອນລົງໃນແຜ່ນຄຳ ແລ້ວພຣະຣາຊທານແກ່ພວກພໍ່ຄ້າ ຕຣັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງມອບແຜ່ນຄຳນີ້ແກ່ພຣະນາງອະໂນຊາເທວີ ພຣະນາງຈັກມອບຊັບ ໓ ແສນໃຫ້ແກ່ພວກເຈົ້າ ແລະພວກເຈົ້າຈົ່ງກາບທູນພຣະນາງຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຣາຊາຊົງສະຫຼະຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃຫ້ແກ່ພຣະນາງແລ້ວ ຂໍພຣະນາງຈົ່ງສະເຫວີຍສົມບັດຕາມສະບາຍເຖີດ' ຫາກພຣະນາງຖາມວ່າ 'ພຣະຣາຊາຂອງພວກເຈົ້າໄປໃສ?' ກໍຈົ່ງກາບທູນວ່າ 'ພຣະອົງຕຣັດວ່າ ຈັກບວດມຸ່ງກົງຕໍ່ພຣະສາດສະດາ ແລ້ວສະເດັດໄປແລ້ວ'." ຝ່າຍອາມາດທັງຫຼາຍກໍໄດ້ສົ່ງຂ່າວສານໄປເຖິງພັນລະຍາຂອງຕົນໆ ໂດຍທຳນອງນັ້ນເອງ. ພຣະຣາຊາຊົງສົ່ງພວກພໍ່ຄ້າໄປແລ້ວ ສະເດັດຂຶ້ນຊົງມ້າ ມີອາມາດພັນໜຶ່ງເປັນບໍລິວານ ສະເດັດອອກໄປໃນຂະນະນັ້ນເອງ.

Satthāpi taṃdivasaṃ paccūsakāle lokaṃ volokento mahākappinarājānaṃ saparivāraṃ disvā ‘‘ayaṃ mahākappino vāṇijakānaṃ santikā tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppannabhāvaṃ sutvā tesaṃ vacanaṃ tīhi satasahassehi pūjetvā rajjaṃ pahāya amaccasahassaparivuto maṃ uddissa pabbajitukāmo sve nikkhamissati, so saparivāro saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissati, paccuggamanaṃ karissāmī’’ti punadivase cakkavattī viya khuddakagāmabhojakaṃ rājānaṃ paccuggacchanto sayameva pattacīvaramādāya vīsayojanasataṃ maggaṃ paccuggantvā candabhāgāya nadiyā tīre nigrodharukkhamūle chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjetvā nisīdi. Rājāpi āgacchanto ekaṃ nadiṃ patvā ‘‘kā nāmāya’’nti pucchi. ‘‘Aparacchā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇaṃ, tātā’’ti? ‘‘Gambhīrato gāvutaṃ, puthulato dve gāvutāni, devā’’ti. ‘‘Atthi panettha nāvā vā uḷumpo vā’’ti? ‘‘Natthi, devā’’ti. ‘‘Nāvādīni olokente amhe jāti jaraṃ upaneti, jarā maraṇaṃ. Ahaṃ nibbematiko hutvā tīṇi ratanāni uddissa nikkhanto, tesaṃ me ānubhāvena ‘idaṃ udakaṃ udakaṃ viya mā hotū’ti ratanattayassa guṇaṃ āvajjetvā ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’’ti buddhaguṇaṃ anussaranto saparivāro assasahassena udakapiṭṭhe pakkhandi. Sindhavā piṭṭhipāsāṇe viya pakkhandiṃsu. Khurānaṃ aggaṭṭhāneva temiṃsu.

ຝ່າຍພຣະສາດສະດາ ເມື່ອຊົງກວດເບິ່ງໂລກໃນເວລາໃກ້ຮຸ່ງຂອງວັນນັ້ນ ຊົງເຫັນພຣະເຈົ້າມະຫາກັບປິນະ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ຈຶ່ງຊົງດຳຣິວ່າ "ພຣະເຈົ້າມະຫາກັບປິນະນີ້ ໄດ້ຟັງຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໓ ປະການ ຈາກສຳນັກຂອງພວກພໍ່ຄ້າ ແລ້ວບູຊາຄຳເວົ້າຂອງພວກເຂົາດ້ວຍຊັບ ໓ ແສນ ຊົງສະຫຼະຣາຊສົມບັດ ມີອາມາດພັນໜຶ່ງເປັນບໍລິວານ ປາຖະໜາຈະບວດມຸ່ງກົງຕໍ່ເຮົາ ຈັກສະເດັດອອກມາໃນມື້ອື່ນ ພຣະອົງພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານຈັກບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສັມພິທາທັງຫຼາຍ ເຮົາຈັກກະທຳການຕ້ອນຮັບ" ດັ່ງນີ້ ໃນວັນຕໍ່ມາ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຖືບາດແລະຈີວອນດ້ວຍພຣະອົງເອງ ສະເດັດໄປຕ້ອນຮັບສິ້ນຫົນທາງ ໑໒໐ ໂຍດ ເໝືອນດັ່ງພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດສະເດັດໄປຕ້ອນຮັບພຣະຣາຊາຜູ້ຄອງບ້ານນ້ອຍ ເມື່ອສະເດັດໄປຮອດແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງເປັ່ງພຣະສັດພັນນະຣັງສີ ແລ້ວປະທັບນັ່ງ ພາຍໃຕ້ຮົ່ມໄມ້ໄຮ ໃກ້ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ. ຝ່າຍພຣະຣາຊາ ເມື່ອສະເດັດມາຮອດແມ່ນ້ຳສາຍໜຶ່ງ ຈຶ່ງຕຣັດຖາມວ່າ "ແມ່ນ້ຳນີ້ຊື່ວ່າແນວໃດ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ຊື່ວ່າ ອະປະຣັດຊາ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ้า." ພຣະຣາຊາຕຣັດຖາມວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ແມ່ນ້ຳນີ້ມີຂະໜາດເທົ່າໃດ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ໂດຍຄວາມເລິກປະມານ ໑ ຄາວຸດ ໂດຍຄວາມກວ້າງປະມານ ໒ ຄາວຸດ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຕຣັດຖາມວ່າ "ກໍໃນແມ່ນ້ຳນີ້ ມີເຮືອ ຫຼືແພ ຢູ່ບໍ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ບໍ່ມີ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຕຣັດວ່າ "ເມື່ອພວກເຮົາກຳລັງຊອກຫາເຮືອເປັນຕົ້ນຢູ່ ຄວາມເກີດກໍນຳພວກເຮົາໄປສູ່ຄວາມແກ່ ຄວາມແກ່ກໍນຳໄປສູ່ຄວາມຕາຍ ເຮົາເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ ມຸ່ງກົງຕໍ່ພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໓ ປະການ ແລ້ວອອກບວດ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພຣະຣັດຕະນະໄຕເຫຼົ່ານັ້ນ ຂໍໃຫ້ນ້ຳນີ້ຢ່າໄດ້ເປັນເໝືອນດັ່ງນ້ຳເລີຍ" ດັ່ງນີ້ ຊົງລະນຶກເຖิงຄຸນແຫ່ງພຣະຣັດຕະນະໄຕ ແລ້ວຊົງລະນຶກເຖິງພຣະพຸດທະຄຸນວ່າ "ອິຕິປິ ໂສ ພະຄະວາ ອະຣະຫັງ ສັມມາສັມພຸດໂທ" ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ຊົງຄວບມ້າພັນໜຶ່ງໂດດລົງສູ່ພື້ນນ້ຳ. ມ້າສິນທົບທັງຫຼາຍໄດ້ແລ່ນໄປເທິງພື້ນນ້ຳ ເໝືອນດັ່ງແລ່ນໄປເທິງແຜ່ນຫີນ. ພຽງແຕ່ປາຍກີບມ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນທີ່ປຽກນ້ຳ.

So taṃ uttaritvā purato gacchanto aparampi nadiṃ disvā ‘‘ayaṃ kā nāmā’’ti pucchi. ‘‘Nīlavāhā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇa’’nti? ‘‘Gambhīratopi puthulatopi aḍḍhayojanaṃ, devā’’ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā ‘‘svākkhāto bhagavatā dhammo’’ti dhammānussatiṃ anussaranto pakkhandi. Tampi atikkamitvā gacchanto aparampi nadiṃ disvā ‘‘ayaṃ kā nāmā’’ti pucchi. ‘‘Candabhāgā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇa’’nti? ‘‘Gambhīratopi puthulatopi yojanaṃ, devā’’ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā ‘‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’ti saṅghānussatiṃ anussaranto [Pg.223] pakkhandi. Tampi nadiṃ atikkamitvā gacchanto satthu sarīrato nikkhantā chabbaṇṇabuddharasmiyo nigrodharukkhassa sākhāviṭapapalāsāni obhāsayamānā disvā cintesi – ‘‘ayaṃ obhāso neva candassa, na sūriyassa, na devamārabrāhmaṇasupaṇṇanāgānaṃ aññatarassa, addhā ahaṃ satthāraṃ uddissa āgacchanto sammāsambuddhena diṭṭho bhavissāmī’’ti. So tāvadeva assapiṭṭhito otaritvā onatasarīro rasmiyānusārena satthāraṃ upasaṅkamitvā manosilārase nimujjanto viya buddharasmīnaṃ anto pāvisi. So satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena. Satthā tesaṃ anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Desanāpariyosāne saparivāro rājā sotāpattiphale patiṭṭhahi.

ພຣະຣາຊານັ້ນ ຂ້າມແມ່ນ້ຳນັ້ນແລ້ວ ເມື່ອສະເດັດໄປຂ້າງໜ້າ ຊົງເຫັນແມ່ນ້ຳອີກສາຍໜຶ່ງ ຈຶ່ງຕຣັດຖາມວ່າ "ແມ່ນ້ຳນີ້ຊື່ວ່າແນວໃດ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ຊື່ວ່າ ນີລະວາຫາ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຕຣັດຖາມວ່າ "ແມ່ນ້ຳນີ້ມີຂະໜາດເທົ່າໃດ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ທັງໂດຍຄວາມເລິກແລະຄວາມກວ້າງປະມານເຄິ່ງໂຍດ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ຄວາມທີ່ເຫຼືອກໍເໝືອນກັບແມ່ນ້ຳສາຍກ່ອນນັ້ນເອງ. ພຣະຣາຊາຊົງເຫັນແມ່ນ້ຳນັ້ນແລ້ວ ຊົງລະນຶກເຖິງພຣະທັມມານຸສະຕິວ່າ "ສະວາກຂາໂຕ ພະຄະວະຕາ ທັມໂມ" ແລ້ວໂດດລົງໄປ. ເມື່ອຂ້າມແມ່ນ້ຳນັ້ນໄປແລ້ວ ຊົງເຫັນແມ່ນ້ຳອີກສາຍໜຶ່ງ ຈຶ່ງຕຣັດຖາມວ່າ "ແມ່ນ້ຳນີ້ຊື່ວ່າແນວໃດ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ຊື່ວ່າ ຈັນທະພາຄາ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະຣາຊາຕຣັດຖາມວ່າ "ແມ່ນ້ຳນີ້ມີຂະໜາດເທົ່າໃດ?" ພວກອາມາດກາບທູນວ່າ "ທັງໂດຍຄວາມເລິກແລະຄວາມກວ້າງປະມານ ໑ ໂຍດ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ຄວາມທີ່ເຫຼືອກໍເໝືອນກັບແມ່ນ້ຳສາຍກ່ອນນັ້ນເອງ. ພຣະຣາຊາຊົງເຫັນແມ່ນ້ຳນັ້ນແລ້ວ ຊົງລະນຶກເຖິງພຣະສັງຄານຸສະຕິວ່າ "ສຸປະຕິປັນໂນ ພະຄະວະໂຕ ສາວະກະສັງໂຄ" ແລ້ວໂດດລົງໄປ. ເມື່ອຂ້າມແມ່ນ້ຳນັ້ນໄປແລ້ວ ຊົງເຫັນພຣະສັດພັນນະຣັງສີອັນຊ້ອງອອກມາຈາກພຣະvໍຣະກາຍຂອງພຣະສາດສະດາ ເຮັດໃຫ້ກິ່ງກ້ານແລະໃບແຫ່ງຕົ້ນນິໂຄຣດສະຫວ່າງສະໄຫວ ຈຶ່ງຊົງດຳຣິວ່າ "ແສງສະຫວ່າງນີ້ ບໍ່ແມ່ນແສງແຫ່ງພຣະຈັນ ບໍ່ແມ່ນແສງແຫ່ງພຣະອາທິດ ແລະບໍ່ແມ່ນແສງແຫ່ງເທວະດາ ມານ ພຣົມ ຄຣຸດ ຫຼືພະຍານາກຕົນໃດຕົນໜຶ່ງ ແນ່ນອນວ່າ ເຮົາມຸ່ງໜ້າມາຫາພຣະສາດສະດາ ຈະຕ້ອງໄດ້ພົບພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າແລ້ວ" ດັ່ງນີ້. ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ພຣະຣາຊາຊົງສະເດັດລົງຈາກຫຼັງມ້າ ຊົງນ້ອມພຣະvໍຣະກາຍເຂົ້າໄປຫາພຣະສາດສະດາຕາມແນວແສງຣັງສີ ເໝືອນດັ່ງດຳດິ່ງລົງໃນນ້ຳຢາຫີນແດງ ສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນແຫ່ງພຣະພຸດທະຣັງສີ. ພຣະຣາຊາຊົງຖວາຍອະພິວາດພຣະສາດສະດາແລ້ວ ປະທັບນັ່ງ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ພ້ອມດ້ວຍອາມາດພັນໜຶ່ງ. ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງອະນຸປຸບພີກະຖາແກ່ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນເວລາຈົບພຣະທັມມະເທດສະໜາ ພຣະຣາຊາພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານໄດ້ດຳຣົງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ.

Atha sabbe uṭṭhahitvā pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā ‘‘āgamissati nu kho imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvara’’nti upadhārento ‘‘ime kulaputtā paccekabuddhasahassānaṃ cīvarasahassaṃ adaṃsu, kassapabuddhakāle vīsatiyā bhikkhusahassānaṃ vīsaticīvarasahassānipi adaṃsu, anacchariyaṃ imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvarāgamana’’nti ñatvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha, bhikkhavo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti āha. Te tāvadeva aṭṭhaparikkhāradharā vassasaṭṭhikattherā viya hutvā vehāsaṃ abbhuggantvā paccorohitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

ຄັ້ງນັ້ນ ຊົນທັງປວງລຸກຂຶ້ນແລ້ວ ທູນຂໍການອຸປະສົມບົດ. ພຣະສາດສະດາຊົງພິຈາຣະນາວ່າ "ບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍຣິດ ຈັກມາເຖິງແກ່ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ບໍ?" ຊົງຊາບວ່າ "ກຸນລະບຸດເຫຼົ່ານີ້ ເຄີຍໄດ້ຖວາຍຈີວອນພັນຜືນແກ່ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າພັນພຣະອົງ ແລະໃນກາລແຫ່ງພຣະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ ກໍໄດ້ຖວາຍຈີວອນສອງໝື່ນຜືນແກ່ພຣະພິກຂຸສອງໝື່ນຮູບ ການມາເຖິງແຫ່ງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍຣິດ ຂອງກຸນລະບຸດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງໜ້າອັດສະຈັນເລີຍ" ຈຶ່ງຊົງຢຽດພຣະຫັດເບື້ອງຂວາອອກແລ້ວ ຕຣັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີດ ຈົ່ງປະພຶດພຣົມມະຈັນ ເພື່ອກະທຳທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໂດຍຊອບເຖີດ." ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍໄດ້ເປັນຜູ້ຊົງບໍລິຂານ ໘ ເໝືອນດັ່ງພຣະເຖຣະຜູ້ມີພັນສາ ໖໐ ເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດ ແລ້ວລົງມາຖວາຍອະພິວາດພຣະສາດສະດາ ແລ້ວນັ່ງ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ.

Te pana vāṇijakā rājagehaṃ gantvā deviyā raññā pahitasāsanaṃ ārocetvā deviyā ‘‘āgacchantū’’ti vutte pavisitvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Atha ne devī pucchi – ‘‘tātā, kiṃkāraṇā āgatatthā’’ti? ‘‘Mayaṃ raññā tumhākaṃ santikaṃ pesitā, tīṇi kira no satasahassāni dethā’’ti. ‘‘Bahuṃ, bhaṇe, bhaṇatha, kiṃ tumhehi rañño santike kataṃ, kismiṃ vo rājā pasanno ettakaṃ dhanaṃ dāpetī’’ti? ‘‘Devi, na aññaṃ kiñci kataṃ, ekaṃ pana sāsanaṃ ārocayimhā’’ti. ‘‘Sakkā pana, tātā, mayhampi taṃ ārocetu’’nti. ‘‘Sakkā, devī’’ti suvaṇṇabhiṅgārena mukhaṃ vikkhāletvā ‘‘devi, buddho loke uppanno’’ti. Sāpi taṃ sutvā pītiyā phuṭṭhasarīrā tikkhattuṃ kiñci asallakkhetvā catutthavāre ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ‘‘kiṃ, tātā, imasmiṃ pade raññā dinna’’nti? ‘‘Satasahassaṃ, devī’’ti. ‘‘Tātā, ananucchavikaṃ raññā kataṃ evarūpaṃ sāsanaṃ [Pg.224] sutvā tumhākaṃ satasahassadadamānena, ahaṃ vo mama duggatapaṇṇākāre tīṇi satasahassāni dammi. Aparaṃ kiñci tumhehi ārocita’’nti? Te idañca idañcāti itarānipi dve sāsanāni ārocesuṃ. Devī purimanayeneva tayo tayo vāre asallakkhetvā catutthacatutthavāre tīṇi tīṇi satasahassāni adāsi. Evaṃ te sabbāni dvādasasatasahassāni labhiṃsu.

...ຝ່າຍພວກພໍ່ຄ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ໄປສູ່ພຣະຣາຊວັງ ກາບທູນຂ່າວສານອັນພຣະຣາຊາຊົງສົ່ງມາແກ່ພຣະນາງເທວີ ເມື່ອພຣະນາງເທວີຕຣັດວ່າ "ຈົ່ງເຂົ້າມາເຖີດ" ຈຶ່ງເຂົ້າໄປແລ້ວຍືນ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະນາງເທວີຕຣັດຖາມພວກເຂົາວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າມາດ້ວຍເຫດໃດ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ພວກຂ້າພະອົງອັນພຣະຣາຊາຊົງສົ່ງມາສູ່ສຳນັກຂອງພຣະນາງ ໄດ້ຍິນວ່າ ຂໍພຣະນາງຈົ່ງມອບຊັບ ໓ ແສນ ແກ່ພວກຂ້າພະອົງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະນາງເທວີຕຣັດວ່າ "ແນ່ພວກພໍ່ຄ້າ ພວກເຈົ້າເວົ້າຫຼາຍແທ້ ພວກເຈົ້າໄດ້ກະທຳສິ່ງໃດໃນສຳນັກຂອງພຣະຣາຊາ ພຣະຣາຊາຊົງເຫຼື້ອມໃສໃນສິ່ງໃດ ຈຶ່ງໃຫ້ຊັບຫຼາຍປານນີ້?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະເທວີ ພວກຂ້າພະອົງບໍ່ໄດ້ກະທຳສິ່ງອື່ນໃດເລີຍ ພຽງແຕ່ໄດ້ກາບທູນຂ່າວສານຢ່າງໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະນາງເທວີຕຣັດຖາມວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າອາດຈະບອກຂ່າວນັ້ນແກ່ເຮົາໄດ້ບໍ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ອາດຈະບອກໄດ້ ພຣະເທວີ" ແລ້ວຊົງໃຊ້ນ້ຳຈາກຄົນໂທຄຳລ້າງປາກ ແລ້ວກາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະເທວີ ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃນໂລກ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພຣະນາງເທວີໄດ້ສະດັບຂ່າວນັ້ນແລ້ວ ກໍມີພຣະvໍຣະກາຍອັນປີຕິຖືກຕ້ອງແລ້ວ ບໍ່ອາດຈະກຳນົດໝາຍສິ່ງໃດໆ ໄດ້ເຖິງ ໓ ຄັ້ງ ໃນຄັ້ງທີສີ່ ເມື່ອໄດ້ສະດັບວ່າ "ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ" ຈຶ່ງຕຣັດຖາມວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ໃນຄຳນີ້ ພຣະຣາຊາພຣະຣາຊທານຊັບເທົ່າໃດ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນວ່າ "ແສນໜຶ່ງ ພຣະເທວີ." ພຣະນາງເທວີຕຣັດວ່າ "ແນ່ພໍ່ທັງຫຼາຍ ພຣະຣາຊາຊົງສະດັບຂ່າວສານເຫັນປານນີ້ ແລ້ວພຣະຣາຊທານຊັບແກ່ພວກເຈົ້າພຽງແສນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າຊົງກະທຳສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ ເຮົາຈະໃຫ້ຊັບ ໓ ແສນແກ່ພວກເຈົ້າ ເປັນຂອງຂວັນຕາມມີຕາມເກີດຂອງເຮົາເອງ ພວກເຈົ້າໄດ້ກາບທູນຂ່າວສານອື່ນໃດອີກບໍ?" ພວກພໍ່ຄ້າກາບທູນຂ່າວສານທີ່ເຫຼືອອີກ ໒ ປະການ ວ່າຢ່າງນີ້ແລະຢ່າງນີ້. ພຣະນາງເທວີຊົງປ່ອຍໃຫ້ເວລາລ່ວງໄປ ໓ ຄັ້ງໆ ໂດຍທຳນອງກ່ອນນັ້ນເອງ ໃນຄັ້ງທີສີ່ໆ ໄດ້ພຣະຣາຊທານຊັບຄັ້ງລະ ໓ ແສນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພວກພໍ່ຄ້າເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຮັບຊັບທັງໝົດ ໑໒ ແສນ.

Atha ne devī pucchi – ‘‘rājā kahaṃ, tātā’’ti? ‘‘Devi, rājā ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’ti vatvā gato’’ti. ‘‘Mayhaṃ tena kiṃ sāsanaṃ dinna’’nti? ‘‘Sabbaṃ kira issariyaṃ tumhākaṃ vissaṭṭhaṃ, ‘tumhe kira yathāsukhaṃ sampattiṃ anubhavathā’’’ti. ‘‘Amaccā pana kuhiṃ, tātā’’ti? ‘‘Tepi raññā saddhiṃ ‘pabbajissāmā’ti gatā, devī’’ti. Sā tesaṃ bhariyāyo pakkosāpetvā, ‘‘ammā, tumhākaṃ sāmikā raññā saddhiṃ ‘pabbajissāmā’ti gatā, tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Kiṃ pana tehi amhākaṃ sāsanaṃ pahitaṃ, devī’’ti? ‘‘Tehi kira attano sampatti tumhākaṃ vissaṭṭhā ‘tumhe kira sampattiṃ yathāsukhaṃ paribhuñjathā’’’ti. ‘‘Tumhe pana, devi, kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Amhākaṃ so tāva rājā magge ṭhito tīhi satasahassehi tīṇi ratanāni pūjetvā kheḷapiṇḍaṃ viya sampattiṃ pahāya ‘pabbajissāmī’ti nikkhanto, mayāpi tiṇṇaṃ ratanānaṃ sāsanaṃ sutvā tāni navahi satasahassehi pūjitāni, na kho panesā sampatti nāma raññoyeva dukkhā, mayhampi dukkhā eva. Ko raññā chaḍḍitakheḷapiṇḍaṃ jaṇṇukehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā mukhena gaṇhissati, na mayhaṃ sampattiyā attho, satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’’ti. ‘‘Devi, mayampi tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā’’ti. ‘‘Sace sakkotha, sādhū’’ti. ‘‘Sakkoma, devī’’ti. Tena hi ‘‘ethā’’ti rathasahassaṃ yojāpetvā rathaṃ āruyha tāhi saddhiṃ nikkhamitvā antarāmagge paṭhamaṃ nadiṃ disvā yathā raññā paṭhamaṃ pucchitā, tatheva pucchitvā sabbaṃ pavattiṃ sutvā ‘‘raññā gatamaggaṃ olokethā’’ti vatvā ‘‘sindhavānaṃ padavalañjaṃ na passāmā’’ti vutte rājā ‘‘tīṇi ratanāni uddissa nikkhantosmī’’ti saccakiriyaṃ karitvā tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussaritvā gato bhavissati, ahampi tīṇi ratanāni uddissa nikkhantā, tesaṃ me ānubhāvena ‘‘idaṃ udakaṃ udakaṃ viya mā hotū’’ti tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussarantī rathasahassaṃ [Pg.225] pesesi. Udakaṃ piṭṭhipāsāṇasadisaṃ ahosi, cakkānaṃ aggaṭṭhāneva temiṃsu. Eteneva upāyena itarā dvepi nadiyo uttariṃsu.

ລຳດັບນັ້ນ ພະເທວີໄດ້ຕັດຖາມພວກເຂົາວ່າ “ພໍ່ທັງຫຼາຍ ພະລາຊາສະເດັດໄປໃສ?” ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ພະເທວີ ພະລາຊາຕັດວ່າ ‘ເຮົາຈະບວດອຸທິດຕໍ່ພະສາສະດາ’ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍສະເດັດໄປແລ້ວ.” ພະເທວີຕັດຖາມວ່າ “ພະລາຊາອົງນັ້ນໄດ້ມອບຂ່າວສານອันໃດໄວ້ແກ່ເຮົາແດ່?” ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ “ໄດ້ຍິນວ່າ ພະລາຊາຊົງສະລະຄວາມເປັນໃຫຍ່ທັງປວງໃຫ້ແກ່ພວກພະອົງແລ້ວ ແລະຕັດວ່າ ‘ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງສະເຫວີຍສົມບັດຕາມສະບາຍເຖີດ’.” ພະເທວີຕັດຖາມວ່າ “ພໍ່ທັງຫຼາຍ ແລ້ວພວກອຳມາດເດ ໄປໃສ?” ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ພະເທວີ ພວກອຳມາດເຫຼົ່ານັ້ນກໍກ່າວວ່າ ‘ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະບວດຮ່ວມກັບພະລາຊາ’ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍໄປແລ້ວ.” ພະເທວີຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ຮ້ອງພວກພັນລະຍາຂອງອຳມາດເຫຼົ່ານັ້ນມາແລ້ວ ຕັດຖາມວ່າ “ແມ່ທັງຫຼາຍ ພວກສາມີຂອງພວກເຈົ້າກ່າວວ່າ ‘ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະບວດຮ່ວມກັບພະລາຊາ’ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍໄປແລ້ວ ພວກເຈົ້າຈະເຮັດແນວໃດ?” ພວກນາງຖາມວ່າ “ຂ້າແດ່ພະເທວີ ແລ້ວພວກສາມີໄດ້ຝາກຂ່າວສານອັນໃດໄວ້ແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າແດ່?” ພະເທວີຕັດວ່າ “ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກເຂົາໄດ້ສະລະຊັບສົມບັດຂອງຕົນໃຫ້ແກ່ພວກເຈົ້າແລ້ວ ແລະຝາກມາວ່າ ‘ຂໍພວກເຈົ້າຈົ່ງບໍລິໂພກສົມບັດຕາມສະບາຍເຖີດ’.” ພວກນາງຖາມວ່າ “ຂ້າແດ່ພະເທວີ ແລ້ວພະອົງເດ ຈະຊົງເຮັດແນວໃດ?” ພະເທວີຕັດວ່າ “ພະລາຊາຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າອົງນັ້ນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ໄດ້ຊົງຢືນຢູ່ເທິງຫົນທາງ ແລ້ວຊົງບູຊາພະລັດຕະນະໄຕດ້ວຍຊັບສາມແສນກາຫາປະນະ ແລ້ວຊົງລະສົມບັດເໝືອນກ້ອນນ້ຳລາຍ ແລ້ວຕັດວ່າ ‘ເຮົາຈະບວດ’ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍສະເດັດອອກໄປແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ເຮົາເອງ ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວສານເລື່ອງພະລັດຕະນະໄຕ ກໍໄດ້ບູຊາພະລັດຕະນະໄຕເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຊັບເກົ້າແສນກາຫາປະນະ, ກໍສົມບັດນີ້ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະນຳຄວາມທຸກມາໃຫ້ສະເພາະແຕ່ພະລາຊາເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ກໍນຳຄວາມທຸກມາໃຫ້ແກ່ເຮົາຄືກັນ. ໃຜເລົ່າຈະຄຸເຂົ່າລົງກັບພື້ນດິນ ແລ້ວໃຊ້ປາກຄາບເອົາກ້ອນນ້ຳລາຍທີ່ພະລາຊາຊົງຖົ່ມຖິ້ມແລ້ວ, ເຮົາບໍ່ມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍສົມບັດນີ້ ເຮົາຈະບວດອຸທິດຕໍ່ພະສາສະດາ.” ພວກນາງກາບທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ພະເທວີ ພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະບວດຮ່ວມກັບພະອົງຄືກັນ.” ພະເທວີຕັດວ່າ “ຖ້າພວກເຈົ້າສາມາດ ກໍເປັນການດີແລ້ວ.” ພວກນາງກາບທູນວ່າ “ພວກຂ້າພະເຈົ້າສາມາດ ຂ້າແດ່ພະເທວີ.” ພະເທວີຕັດວ່າ “ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ພວກເຈົ້າຈົ່ງມາເຖີດ” ແລ້ວໃຫ້ທຽມລົດພັນຄັນ ສະເດັດຂຶ້ນລົດ ອອກເດີນທາງໄປຮ່ວມກັບສະຕີເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນລະຫວ່າງທາງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນແມ່ນ້ຳສາຍທຳອິດ ກໍໄດ້ຕັດຖາມເໝືອນດັ່ງທີ່ພະລາຊາໄດ້ຕັດຖາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະເມື່ອໄດ້ຟັງເລື່ອງລາວທັງປວງແລ້ວ ກໍຕັດວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງເບິ່ງຫົນທາງທີ່ພະລາຊາສະເດັດໄປ” ເມື່ອພວກເຂົາກາບທູນວ່າ “ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຮອຍຕີນມ້າສິນທົບເລີຍ” ພະເທວີຈຶ່ງຊົງດຳລິວ່າ “ພະລາຊາຄົງຈະຊົງເຮັດສັດຈະກິລິຍາວ່າ ‘ເຮົາອອກບວດອຸທິດຕໍ່ພະລັດຕະນະໄຕ’ ແລ້ວຊົງລະນຶກເຖิงຄຸນຂອງພະລັດຕະນະໄຕທັງສາມ ແລ້ວສະເດັດໄປແລ້ວເປັນແນ່, ແມ່ນແຕ່ເຮົາເອງກໍອອກບວດອຸທິດຕໍ່ພະລັດຕະນະໄຕ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພະລັດຕະນະໄຕເຫຼົ່ານັ້ນ ຂໍໃຫ້ນ້ຳນີ້ຢ່າໄດ້ເປັນເໝືອນນ້ຳເລີຍ” ພະເທວີຊົງລະນຶກເຖິງຄຸນຂອງພະລັດຕະນະໄຕທັງສາມ ແລ້ວຊົງຂັບລົດພັນຄັນໄປ. ນ້ຳໄດ້ກາຍເປັນເໝືອນແຜ່ນຫີນ ພຽງແຕ່ສ່ວນປາຍຂອງກຳລົດເທົ່ານັ້ນທີ່ປຽກນ້ຳ. ດ້ວຍອຸບາຍນີ້ເອງ ພວກນາງຈຶ່ງໄດ້ຂ້າມແມ່ນ້ຳອີກສອງສາຍທີ່ເຫຼືອ.

Satthā tāsaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā yathā tā attano santike nisinne sāmike bhikkhū na passanti, tathā adhiṭṭhāsi. Devīpi āgacchantī satthu sarīrato nikkhantā rasmiyo disvā tatheva cintetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā, vanditvā ekamantaṃ ṭhitā pucchi – ‘‘bhante, mahākappino rājā tumhe uddissa nikkhamitvā gato, kahaṃ nu kho so, amhākaṃ taṃ dassethā’’ti. ‘‘Nisīdatha tāva, idheva naṃ passissathā’’ti. Tā sabbāpi haṭṭhatuṭṭhā ‘‘idheva kira nisinnā sāmike no passissāmā’’ti nisīdiṃsu. Satthā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Anojādevī desanāpariyosāne tāhi saddhiṃ sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. Mahākappino thero tāsaṃ desiyamānaṃ dhammadesanaṃ sutvā saparivāro saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tasmiṃ khaṇe satthā tāsaṃ te bhikkhū dassesi. Tāsañhi āgatakkhaṇeyeva attano sāmike kāsāvadhare muṇḍasīse disvā cittaṃ ekaggaṃ na bhaveyya, maggaphalaṃ nibbattetuṃ sakkā na bhaveyya. Tasmā acalasaddhāya patiṭṭhitakālato paṭṭhāya tāsaṃ te bhikkhū arahattappatte dassesi. Tāpi te disvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ‘‘bhante, tumhākaṃ pabbajitakiccaṃ matthakappatta’’nti vatvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhatvā pabbajjaṃ yāciṃsu.

ພະສາສະດາຊົງຊາບການມາຂອງສະຕີເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຊົງอະທິຖານໃຫ້ພວກນາງບໍ່ເຫັນພວກສາມີຂອງຕົນ ຜູ້ເປັນພິກຂຸນັ່ງຢູ່ໃກ້ໆພະອົງ. ແມ່ນແຕ່ພະເທວີ ເມື່ອສະເດັດມາຮອດ ໄດ້ທອດພະເນດເຫັນພະຮັດສະໝີທີ່ແຜ່ຊ່ານອອກຈາກພະວໍລະກາຍຂອງພະສາສະດາ ກໍຊົງດຳລິເໝືອນຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພະສາສະດາ ຖວາຍອະພิວາດແລ້ວ ຢືນຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ແລ້ວທູນຖາມວ່າ “ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະລາຊາພະນາມວ່າ ມະຫາກັບປິນະ ອອກບວດອຸທິດຕໍ່ພະອົງແລ້ວສະເດັດໄປ ບັດນີ້ ພະອົງສະເດັດຢູ່ໃສ? ຂໍພະອົງຊົງສະແດງພະລາຊາອົງນັ້ນແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າແດ່ເຖີດ.” ພະສາສະດາຕັດວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງນັ່ງລົງກ່ອນເຖີດ ຈະໄດ້ເຫັນພະລາຊາອົງນັ້ນ ນະ ທີ່ນີ້ເອງ.” ສະຕີທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຍິນດີແລະປິຕິຍິ່ງ ນັ່ງລົງດ້ວຍຄິດວ່າ “ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກຂ້າພະເຈົ້ານັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ນີ້ເອງ ຈະໄດ້ເຫັນພວກສາມີຂອງຕົນ.” ພະສາສະດາຊົງສະແດງອະນຸປຸບພິກະຖາ. ໃນເວລາຈົບພະທຳມະເທດສະໜາ ພະນາງອະໂນຊາເທວີ ພ້ອມກັບສະຕີເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ບັນລຸໂສດາປັດຕິຜົນ. ສ່ວນພະມະຫາກັບປິນະເຖລະ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ເມື່ອໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາທີ່ຊົງສະແດງແກ່ສະຕີເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ. ໃນຂະນະນັ້ນ ພະສາສະດາຊົງສະແດງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ສະຕີທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຊົງສະແດງ? ເພາະວ່າ ຫາກພວກນາງໄດ້ເຫັນພວກສາມີຂອງຕົນ ຜູ້ຊົງຜ້າກາສາວະພັດ ມີສີສະໂລ້ນ ໃນຂະນະທີ່ມາຮອດທັນທີ ຈິດກໍຈະບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນເປັນໜຶ່ງ ແລະຈະບໍ່ສາມາດບັນລຸມັກຜົນໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ພະສາສະດາຈຶ່ງຊົງສະແດງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດແລ້ວ ແກ່ພວກນາງ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ພວກນາງຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສັດທາອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ສະຕີເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພວກພິກຂຸແລ້ວ ກໍຖວາຍອະພິວາດດ້ວຍເບນຈະປະດິດສະຖານ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ກິດໃນການບວດຂອງພວກທ່ານເຖິງທີ່ສຸດແລ້ວ” ແລ້ວຖວາຍອະພິວາດພະສາສະດາ ຢືນຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ແລ້ວທູນຂໍການບວດ.

Evaṃ vutte satthā uppalavaṇṇāya theriyā āgamanaṃ cintesi. Sā satthu cintitakkhaṇeyeva ākāsenāgantvā tā sabbā itthiyo gahetvā ākāsena bhikkhunupassayaṃ netvā pabbājesi. Tā sabbā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Satthā bhikkhusahassaṃ ādāya ākāsena jetavanaṃ agamāsi. Tatra sudaṃ āyasmā mahākappino rattiṭṭhānādīsu ‘‘aho sukhaṃ, aho sukha’’nti udānaṃ udānento vicarati. Bhikkhū bhagavato ārocesuṃ – ‘‘bhante, mahākappino ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti udānaṃ udānento vicarati, attano rajjasukhaṃ ārabbha udāneti maññe’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, kāmasukhaṃ ārabbha udānaṃ udānesī’’ti? ‘‘Bhagavā me, bhante, taṃ ārabbha udānabhāvaṃ vā aññaṃ ārabbha udānabhāvaṃ vā jānātī’’ti. Atha satthā – ‘‘na, bhikkhave, mama putto kāmasukhaṃ rajjasukhaṃ ārabbha udānaṃ udāneti, puttassa [Pg.226] pana me dhammaṃ carato dhammapīti nāma uppajjati, so amatamahānibbānaṃ ārabbha evaṃ udānaṃ udānesī’’ti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

ເມື່ອພວກນາງກາບທູນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພະສາສະດາຊົງດຳລິເຖິງການມາຂອງພະອຸບົນວັນນາເຖລີ. ພະເຖລີອົງນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ພະສາສະດາຊົງດຳລິເທົ່ານັ້ນ ກໍເດີນທາງມາທາງອາກາດ ພາສະຕີທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນໄປສູ່ສຳນັກນາງພິກຂຸນີທາງອາກາດ ແລ້ວໃຫ້ບວດແລ້ວ. ສະຕີທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ດົນເລີຍ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດ. ພະສາສະດາຊົງພາພິກຂຸພັນຮູບ ສະເດັດໄປສູ່ພະເຊຕະວັນມະຫາວິຫານທາງອາກາດ. ນະ ທີ່ນັ້ນ ພະມະຫາກັບປິນະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ ມັກຈະເປັ່ງອຸທານໃນທີ່ພັກກາງຄືນເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂອ້ ເປັນສຸກແທ້ໆ ໂອ້ ເປັນສຸກແທ້ໆ” ແລ້ວທ່ຽວໄປ. ພວກພິກຂຸກາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະມະຫາກັບປິນະເຖລະ ເປັ່ງອຸທານວ່າ ‘ໂອ້ ເປັນສຸກແທ້ໆ ໂອ້ ເປັນສຸກແທ້ໆ’ ແລ້ວທ່ຽວໄປ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ທ່ານຄົງຈະເປັ່ງອຸທານປາລົບເຖິງຄວາມສຸກໃນລາຊະສົມບັດຂອງຕົນເປັນແນ່.” ພະສາສະດາຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ຮ້ອງພະເຖລະອົງນັ້ນມາແລ້ວ ຕັດຖາມວ່າ “ກັບປິນະ ໄດ້ຍິນວ່າ ເຈົ້າເປັ່ງອຸທານປາລົບເຖິງກາມະສຸກ ແມ່ນແທ້ບໍ?” ພະເຖລະກາບທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບຄວາມທີ່ຂ້າພະອົງເປັ່ງອຸທານປາລົບເຖິງກາມະສຸກນັ້ນ ຫຼືປາລົບເຖິງສິ່ງອື່ນ (ພະອໍລະຫັດ) ຢູ່ແລ້ວ.” ລຳດັບນັ້ນ ພະສາສະດາຕັດວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸດຂອງເຮົາບໍ່ໄດ້ເປັ່ງອຸທານປາລົບເຖິງກາມະສຸກ ຫຼືລາຊະສົມບັດດອກ, ແຕ່ເມື່ອບຸດຂອງເຮົາປະຕິບັດທຳຢູ່ ຄວາມອີ່ມໃຈໃນທຳ (ທຳມະປີຕິ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ບຸດຂອງເຮົານັ້ນເປັ່ງອຸທານຢ່າງນີ້ ປາລົບເຖິງພະອະມະຕະມະຫານິບພານຕ່າງຫາກ” ຊົງເຊື່ອມໂຍງອະນຸສົນທິແລ້ວ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງທຳ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພະຄາຖານີ້ວ່າ:

‘‘Dhammapīti sukhaṃ seti, vippasannena cetasā;

Ariyappavedite dhamme, sadā ramati paṇḍito’’ti. (dha. pa. 79);

“ຜູ້ມີປີຕິໃນທຳ ຍ່ອມຢູ່ເປັນສຸກ ດ້ວຍໃຈທີ່ຜ່ອງໃສ, ບັນດິດຍ່ອມຍິນດີໃນທຳທີ່ພະອະລິຍະເຈົ້າປະກາດແລ້ວ ໃນກາລະທຸກເມື່ອ.”

Athekadivasaṃ satthā bhikkhū āmantesi – ‘‘kacci, bhikkhave, kappino bhikkhūnaṃ dhammaṃ desetī’’ti? ‘‘Appossukko, bhante, diṭṭhadhammasukhavihāraṃ anuyutto viharati, ovādamattampi na detī’’ti. Satthā theraṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, antevāsikānaṃ ovādamattampi na desī’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. ‘‘Brāhmaṇa, mā evaṃ akāsi, ajja paṭṭhāya upagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero bhagavato vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā ekovādeneva samaṇasahassaṃ arahatte patiṭṭhāpesi. Tena naṃ satthā paṭipāṭiyā attano sāvake ṭhānantare ṭhapento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhuovādakānaṃ yadidaṃ mahākappino’’ti (a. ni. 1.219, 231) etadagge ṭhapesi.

ຕໍ່ມາ ມື້ໜຶ່ງ ພະສາສະດາຕັດຖາມພວກພິກຂຸວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກັບປິນະສະແດງທຳແກ່ພວກພິກຂຸຢູ່ບໍ?” ພວກພິກຂຸກາບທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ທ່ານເປັນຜູ້ຂວາຍຂວາຍນ້ອຍ ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນການຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນ (ຜົນສະມາບັດ) ຢູ່, ແມ່ນແຕ່ໂອວາດພຽງເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ໄດ້ໃຫ້ເລີຍ.” ພະສາສະດາຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ຮ້ອງພະເຖລະມາແລ້ວ ຕັດຖາມວ່າ “ກັບປິນະ ໄດ້ຍິນວ່າ ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ໃຫ້ແມ່ນແຕ່ໂອວາດພຽງເລັກນ້ອຍແກ່ພວກສິດວິຫານິກ ແມ່ນແທ້ບໍ?” ພະເຖລະກາບທູນວ່າ “ແມ່ນແທ້ ຂ້າແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ.” ພະສາສະດາຕັດວ່າ “ดູກ່ອນພາມ ເຈົ້າຢ່າໄດ້ເຮັດແນວນີ້ເລີຍ ຕັ້ງແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ຂໍເຈົ້າຈົ່ງສະແດງທຳແກ່ພວກພິກຂຸທີ່ເຂົ້າໄປຫາເຖີດ.” ພະເຖລະຮັບພະດຳລັດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າດ້ວຍສຽນເກົ້າວ່າ “ດີແລ້ວ ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ” ແລ້ວໄດ້ໃຫ້ພິກຂຸພັນຮູບຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນພະອໍລະຫັດ ດ້ວຍໂອວາດພຽງຄັ້ງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະສາສະດາ ເມື່ອຊົງສະຖາປະນາພະສາວົກຂອງຕົນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຕ່າງໆ ຕາມລຳດັບ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງສະຖາປະນາພະເຖລະອົງນັ້ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພະສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ໃຫ້ໂອວາດແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ມະຫາກັບປິນະນີ້ ເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພິກຂຸທັງຫຼາຍ”

66. Evaṃ thero pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Udito ajaṭākāseti sakalākāse udito uṭṭhito pākaṭabhūto. Saradambare saradakāle ākāse ravīva sūriyo ivāti attho.

໖໖. ພະເຖລະ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດຕະຜົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ກໍເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດ (ອະປະທານ) ຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ພະຊິນະເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Udito ajaṭākāse” ໄດ້ແກ່ ຂຶ້ນໄປແລ້ວ ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ ໃນທ້ອງຟ້າທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Saradambare” ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງພະອາທິດໃນທ້ອງຟ້າໃນລະດູສະລັດ (ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ).

70. Akkhadasso tadā āsinti tasmiṃ padumuttarassa bhagavato kāle sāradassī hitadassī ācariyo pākaṭo ahosinti attho.

໗໐. ຄຳວ່າ “Akkhadasso tadā āsiṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນອາຈານຜູ້ເຫັນປະໂຫຍດອັນແທ້ຈິງ ຜູ້ເຫັນສິ່ງເກື້ອກູນ ປາກົດຢູ່ແລ້ວ.

71. Sāvakassa katāvinoti tassa bhagavato me manaṃ mama cittaṃ, tappayantassa tosayantassa sāvakassa ovādakassa guṇaṃ pakāsayato aggaṭṭhāne ṭhapentassa katāvino sātaccakiccayuttassa vacanaṃ sutvāti sambandho.

໗໑. ຄຳວ່າ “Sāvakassa katāvino” ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ “ເມື່ອໄດ້ຟັງພະດຳລັດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງເຮົາອີ່ມເອີບ ຜູ້ຊົງປະກາດຄຸນຂອງພະສາວົກຜູ້ໃຫ້ໂອວາດ ຜູ້ຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ຜູ້ມີກິດອັນເຮັດແລ້ວ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນອັນຕໍ່ເນື່ອງ”

73. Haṃsasamabhāgoti [Pg.227] haṃsasadisagāmi. Haṃsadundubhinissanoti haṃsaravo dundubhibherisaddasadisavacano ‘‘etaṃ mahāmattaṃ passatha, bhikkhavo’’ti āhāti sambandho.

໗໓. ຄຳວ່າ “Haṃsasamabhāgo” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີທ່າທາງການເດີນເໝືອນດັ່ງພະຍາຫົງ. ຄຳວ່າ “Haṃsadundubhinissano” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສຽງເໝືອນສຽງຮ້ອງຂອງຫົງ ແລະມີພະດຳລັດເໝືອນສຽງກອງໃຫຍ່, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າຈົ່ງເບິ່ງມະຫາອຳມາດນີ້ເຖີດ”

74. Samuggatatanūruhanti suṭṭhu uggatalomaṃ uddhaggalomaṃ, udagyamanaṃ vā. Jīmūtavaṇṇanti muttaphalasamānavaṇṇaṃ sundarasarīrapabhanti attho. Pīṇaṃsanti paripuṇṇaṃ aṃsaṃ. Pasannanayanānananti pasannaakkhipasannamukhanti attho.

໗໔. ຄຳວ່າ “Samuggatatanūruhaṃ” ໄດ້ແກ່ ມີຂົນປາກົດຂຶ້ນຢ່າງສວຍງາມ ຫຼືມີປາຍຂົນຊີ້ຂຶ້ນເບື້ອງເທິງ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ມີຈິດໃຈອັນເບີກບານຕື່ນຕົວ. ຄຳວ່າ “Jīmūtavaṇṇaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ມີສີຜິວເໝືອນດັ່ງໝາກຕານສຸກທີ່ຫຼົ່ນຈາກຂົ້ວ ມີລັດສະໝີກາຍອັນງົດງາມ. ຄຳວ່າ “Pīṇaṃsaṃ” ໄດ້ແກ່ ມີບ່າອັນສົມບູນເຕັມປ່ຽມ. ຄຳວ່າ “Pasannanayanānanaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ມີດວງຕາອັນແຈ່ມໃສ ແລະມີໃບໜ້າອັນເບີກບານຜ່ອງໃສ.

75. Katāvinoti katādhikārassa etadagge ṭhitassa bhikkhuno ṭhānaṃ so eso muditāya pahaṭṭhacittatāya patthetīti sambandho.

໗໕. ຄຳວ່າ “Katāvino” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີບຸນບາລະມີອັນໄດ້ສັ່ງສົມໄວ້ແລ້ວ, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ມະຫາອຳມາດອົງນັ້ນ ປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງຂອງພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນເອຕະທັກຄະ ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະດ້ວຍຄວາມມີຈິດໃຈອັນເບີກບານຍິ່ງ.

81. Sataso anusāsiyāti dhammena samena vacanena kāraṇavasena anusāsitvāti attho. Bārāṇasiyamāsanneti bārāṇasiyā samīpe pesakāragāme. Jāto keniyajātiyanti tantavāyajātiyā pesakārakule jātoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໘໑. ຄຳວ່າ “Sataso anusāsiya” ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ສັ່ງສອນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອັນເປັນທຳ ອັນສະເມີ່ພາບ ແລະປະກອບດ້ວຍເຫດຜົນ. ຄຳວ່າ “Bārāṇasiyamāsanne” ໄດ້ແກ່ ໃນໝູ່ບ້ານຊ່າງຫູກ ໃກ້ເມືອງພາລານະສີ. ຄຳວ່າ “Jāto keniyajātiyaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເກີດໃນຕະກູນຊ່າງຫູກ ດ້ວຍກຳເນີດຂອງຊ່າງຕ່ຳແຜ່ນແພ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Mahākappinattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍປະຫວັດ (ອະປະທານ) ຂອງພະມະຫາກັບປິນະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

4. Dabbamallaputtattheraapadānavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍປະຫວັດ (ອະປະທານ) ຂອງພະທັບພະມັលລະບຸດເຖລະ

Catutthāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato dabbamallaputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare seṭṭhiputto hutvā jāto vibhavasampanno ahosi, satthari pasanno satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ senāsanapaññāpakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā pasannamānaso buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattāhaccayena bhagavato pādamūle nipatitvā taṃ ṭhānaṃ patthesi. Bhagavāpissa samijjhanabhāvaṃ ñatvā byākāsi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cuto tusitādīsu devesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto asappurisasaṃsaggena tassa sāvakaṃ bhikkhuṃ arahāti jānantopi abbhūtena abbhācikkhi. Tasseva sāvakānaṃ khīrasalākabhattaṃ adāsi. So yāvatāyukaṃ [Pg.228] puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā kassapadasabalassa kāle kulagehe nibbatto osānakāle sāsane pabbajito parinibbute bhagavati sakalaloke kolāhale jāte satta bhikkhavo pabbajito paccantajanapade vanamajjhe ekaṃ pabbataṃ abhiruhitvā ‘‘jīvitāsā orohantu nirālayā nisīdantū’’ti nisseṇiṃ pātesuṃ. Tesaṃ ovādadāyako jeṭṭhakatthero satthāhabbhantare arahā ahosi. Tadanantaratthero anāgāmī, itare pañca parisuddhasīlā tato cutā devaloke nibbattā. Tattha ekaṃ buddhantaraṃ dibbasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde pukkusāti (ma. ni. 3.342), sabhiyo (su. ni. sabhiyasutta), bāhiyo (udā. 10), kumārakassapoti (ma. ni. 1.249) ime cattāro tattha tattha nibbattiṃsu. Ayaṃ pana mallaraṭṭhe anupiyanagare nibbatti. Tasmiṃ mātukucchito anikkhanteyeva mātā kālamakāsi, atheko tassā sarīraṃ jhāpanatthāya citakasmiṃ āropetvā kumāraṃ dabbantare patitaṃ gahetvā jaggāpesi. Dabbe patitattā dabbo mallaputtoti pākaṭo ahosi. Aparabhāge pubbasambhāravasena pabbaji, so kammaṭṭhānamanuyutto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.

ໃນອະປະທານທີສີ່ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ພະຊິນະເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນປະຫວັດ (ອະປະທານ) ຂອງພະທັບພະມັលລະບຸດເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພະເຖລະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສັ່ງສົມບຸນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິບພານ (ວິວັດຕະ) ໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ເກີດເປັນບຸດຂອງເສດຖີ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ, ເປັນຜູ້ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພະສາສະດາ ເມື່ອໄດ້ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະສາສະດາ ໄດ້ເຫັນພະສາສະດາຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ຈັດແຈງເສນາສະນະ ກໍມີຈິດໃຈເລື່ອມໃສຍິ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ນິມົນພະພິກຂຸສົງມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ຖວາຍມະຫາທານຕະຫຼອດເຈັດວັນ ເມື່ອລ່ວງເຈັດວັນແລ້ວ ໄດ້ໝອບລົງແທບພະບາດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງຊາບຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາຂອງເຂົາ ກໍໄດ້ຊົງພະຍາກອນ. ເຂົາໄດ້ສ້າງກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນໝູ່ນະຄອນເທວະດา ມີສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອຈຸຕິຈາກສະຫວັນນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ວິປັດສີ, ເພາະການຄົບຫາສະມາຄົມກັບຄົນບໍ່ດີ (ອະສັດບຸລຸດ) ແມ່ນແຕ່ຮູ້ຢູ່ວ່າພະສາວົກຂອງພະອົງຮູບນັ້ນເປັນພະອໍລະຫັນ ກໍຍັງໄດ້ກ່າວຕູ່ (ໃສ່ຮ້າຍ) ດ້ວຍຄຳອັນບໍ່ເປັນຈິງ, ແຕ່ກໍໄດ້ຖວາຍຂີຣະສະລາກະພັດ (ເຂົ້າຕົ້ມນ້ຳນົມ) ແກ່ພະສາວົກຂອງພະອົງນັ້ນເອງ. ເຂົາໄດ້ສ້າງບຸນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ, ໃນສະໄໝຂອງພະກັດສະປະທົດສະພົນ ໄດ້ເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊື່ສຽງ ໃນກາລະສຸດທ້າຍໄດ້ບວດໃນພະສາສະໜາ, ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ເມື່ອເກີດຄວາມໂກລາຫົນຂຶ້ນທົ່ວໂລກ ພິກຂຸເຈັດຮູບໄດ້ບວດແລ້ວ ໄດ້ພາກັນຂຶ້ນສູ່ພູເຂົາໜຶ່ງໃນທ່າມກາງປ່າ ໃນປັດຈັນຕະຊົນນະບົດ ແລ້ວຜັກໃສ່ຂັ້ນໄດລົງໄປ ດ້ວຍກ່າວວ່າ “ຜູ້ມີຄວາມອາໄລໃນຊີວິດ ຈົ່ງລົງໄປເຖີດ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ຈົ່ງນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ນີ້.” ບັນດາພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ພະເຖລະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ສຸດ ຜູ້ໃຫ້ໂອວາດ ໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດພາຍໃນເຈັດວັນ, ພະເຖລະຮູບຖັດມາ ໄດ້ບັນລຸເປັນພະອະນາຄາມີ, ສ່ວນພິກຂຸອີກຫ້າຮູບທີ່ເຫຼືອ ເປັນຜູ້ມີສີລອັນບໍລິສຸດ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປເກີດໃນເທວະໂລກ. ນະ ທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກຕະຫຼອດໄລຍະເວລາລະຫວ່າງພະພຸດທະເຈົ້າສອງພະອົງ (ພຸດທັນດອນໜຶ່ງ) ແລະໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ບຸກຄົນທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຄື ປຸກກຸສາຕິ, ສະພິຍະ, ພາຫິຍະ, ແລະ ກຸມາຣະກັດສະປະ ໄດ້ເກີດໃນທີ່ນັ້ນໆ. ສ່ວນພະທັບພະອົງນີ້ ໄດ້ເກີດໃນເມືອງອະນຸປິຍະ ໃນແຄວ້ນມັលລະ. ໃນຂະນະທີ່ພະທັບພະນັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນອອກຈາກຄັນຂອງມານດາເລີຍ ມານດາກໍໄດ້ເສຍຊີວິດ, ລຳດັບນັ້ນ ມີຊາຍຄົນໜຶ່ງ ເມື່ອນຳຮ່າງຂອງນາງຂຶ້ນສູ່ຈິດຕະກາທານເພື່ອຊາປະນະກິດ ໄດ້ເຫັນກຸມານຕົກຢູ່ລະຫວ່າງກອງຟືນ ຈຶ່ງໄດ້ອຸ້ມເອົາໄປລ້ຽງເບິ່ງ. ເພາະເຫດທີ່ຕົກຢູ່ເທິງກອງຟືນ (ທັບພະ) ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ ທັບພະມັលລະບຸດ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ບວດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນບາລະມີທີ່ໄດ້ສັ່ງສົມໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ທ່ານໄດ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນກຳມັດຖານ ບໍ່ດົນເລີຍ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດ ພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ.

Atha naṃ satthā majjhattabhāvena ānubhāvasampannabhāvena ca bhikkhūnaṃ senāsanaṃ paññāpane bhattuddesane ca niyojesi. Sabbo ca bhikkhusaṅgho taṃ samannesi. Taṃ vinayakhandhake (cūḷava. 189-190) āgatameva. Aparabhāge thero ekassa varasalākadāyakassa salākabhattaṃ mettiyabhūmajakānaṃ bhikkhūnaṃ uddisi. Te haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sve mayhaṃ muggaghatamadhumissakabhattaṃ bhuñjissāmā’’ti ussāhajātā ahesuṃ. So pana upāsako tesaṃ vārappattabhāvaṃ sutvā dāsiṃ āṇāpesi – ‘‘ye, je, bhikkhū sve idha āgamissanti, te kaṇājakena bilaṅgadutiyena parivisāhī’’ti. Sāpi tatheva te bhikkhū āgate koṭṭhakapamukhe nisīdāpetvā bhojesi. Te bhikkhū anattamanā kopena taṭataṭāyantā there āghātaṃ bandhitvā ‘‘madhurabhattadāyakaṃ amhākaṃ amadhurabhattaṃ dāpetuṃ esova niyojesī’’ti dukkhī dummanā nisīdiṃsu. Atha te mettiyā nāma bhikkhunī ‘‘kiṃ, bhante, dummanā’’ti pucchi. Te, ‘‘bhagini, kiṃ amhe dabbena [Pg.229] mallaputtena viheṭhiyamāne ajjhupekkhasī’’ti āhaṃsu. ‘‘Kiṃ, bhante, mayā sakkā kātu’’nti? ‘‘Tassa dosaṃ āropehī’’ti. Sā tattha tattha therassa abhūtāropanaṃ akāsi. Taṃ sutvā bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Atha bhagavā dabbaṃ mallaputtaṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dabba, mettiyāya bhikkhuniyā vippakāramakāsī’’ti pucchi. ‘‘Yathā maṃ, bhante, bhagavā jānātī’’ti. ‘‘Na kho, dabba, dabbā evaṃ nibbeṭhenti, kārakabhāvaṃ vā akārakabhāvaṃ vā vadehī’’ti. ‘‘Akārako ahaṃ, bhante’’ti. Bhagavā – ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsetvā te bhikkhū anuyuñjathā’’ti āha. Upālittherappamukhā bhikkhū taṃ bhikkhuniṃ uppabbājetvā mettiyabhūmajake bhikkhū anuyuñjitvā tehi ‘‘amhehi niyojitā sā bhikkhunī’’ti vutte bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā mettiyabhūmajakānaṃ bhikkhūnaṃ amūlakasaṅghādisesaṃ paññapesi.

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະສາດສະດາ ຍ້ອນຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈເປັນກາງ ແລະ ຍ້ອນຄວາມເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍອານຸພາບ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງແຕ່ງຕັ້ງພຣະທັບພະນັ້ນ ໃນການຈັດແຈງເສນາສະນະ ແລະ ການແຈກຢາຍພັດ (ສະຫຼາກພັດ) ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ແລະ ພຣະພິກຂຸສົງທັງປວງກໍໄດ້ຍອມຮັບພຣະທັບພະນັ້ນ. ເລື່ອງນັ້ນ ປາກົດຢູ່ໃນວິນະຍະຂັນທະກະ (ຈູລະວັກ) ແລ້ວ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະເຖລະໄດ້ຈັດແຈງສະຫຼາກພັດຂອງທາຍົກຜູ້ຖວາຍສະຫຼາກພັດອັນປະເສີດຜູ້ໜຶ່ງ ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍພວກເມດຕິຍະແລະພູມມະຊະກະ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຍິນດີຮ່າເຣີງ ໂດຍຄິດວ່າ "ມື້ອື່ນ ເຮົາທັງຫຼາຍຈັກໄດ້ສັນພັດອັນເຈືອປົນດ້ວຍຖົ່ວຂຽວ, ເນີຍໃສ ແລະ ນໍ້າເຜິ້ງ" ຈຶ່ງເກີດຄວາມອຸດສາຫະຂຶ້ນ. ສ່ວນອຸປາສົກນັ້ນ ໄດ້ຍິນວ່າເຖິງວາລະຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ສັ່ງຍິງຄົນຮັບໃຊ້ວ່າ "ແນ່ເຈົ້າ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດຈັກມາໃນເຮືອນນີ້ໃນມື້ອື່ນ, ເຈົ້າຈົ່ງລ້ຽງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍເຂົ້າປາຍຫັກກັບນໍ້າສົ້ມພະຍະ" ນາງຄົນຮັບໃຊ້ນັ້ນກໍໄດ້ເຮັດຕາມນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນມາຮອດ ກໍໃຫ້ນັ່ງຢູ່ທີ່ຊຸ້ມປະຕູ ແລ້ວຖວາຍອາຫານ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ມີຄວາມພໍໃຈ ມີຄວາມໂກດຮ້າຍຈົນຕົວສັ່ນ (ດັ່ງສຽງຕັດຕັດ) ຜູກອາຄາດໃນພຣະເຖລະວ່າ "ພຣະທັບພະນີ້ເອງ ໄດ້ແນະນໍາທາຍົກຜູ້ຖວາຍພັດອັນປະເສີດ ໃຫ້ຖວາຍພັດອັນບໍ່ປະເສີດແກ່ເຮົາທັງຫຼາຍ" ຈຶ່ງນັ່ງຢູ່ດ້ວຍຄວາມທຸກໃຈແລະເສຍໃຈ. ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸນີຊື່ເມດຕິຍາ ໄດ້ຖາມພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງເສຍໃຈ?" ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວວ່າ "ແນ່ປານີ, ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງເບິ່ງດູດາຍພວກຂ້ອຍ ຜູ້ຖືກພຣະທັບພະມັលລະບຸດບຽດບຽນຢູ່?" "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້ານ້ອຍຈະເຮັດແນວໃດໄດ້?" "ເຈົ້າຈົ່ງກ່າວຫາໂທດໃສ່ພຣະທັບພະນັ້ນເຖີດ." ນາງພິກຂຸນີນັ້ນກໍໄດ້ກ່າວຫາພຣະເຖລະດ້ວຍເລື່ອງອັນບໍ່ເປັນຈິງໃນທີ່ນັ້ນໆ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍໄດ້ຍິນເລື່ອງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ຮ້ອງພຣະທັບພະມັលລະບຸດມາ ແລ້ວຕັດຖາມວ່າ "ດູກ່ອນທັບພະ, ໄດ້ຍິນວ່າ ເຈົ້າໄດ້ປະພຶດອະນາຈານໃນພິກຂຸນີຊື່ເມດຕິຍາ ແມ່ນແທ້ບໍ?" "ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບຂ້ານ້ອຍໂດຍປະການໃດ, ຂໍຊົງຖືວ່າຂ້ານ້ອຍເປັນໂດຍປະການນັ້ນເຖີດ." "ດູກ່ອນທັບພະ, ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ແກ້ຕົວຢ່າງນີ້, ເຈົ້າຈົ່ງບອກຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດ ຫຼື ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດເຖີດ." "ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້ານ້ອຍບໍ່ໄດ້ເຮັດເລີຍ." ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ນາງພິກຂຸນີເມດຕິຍາສຶກ ແລ້ວສອບສວນພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເຖີດ." ພິກຂຸທັງຫຼາຍມີພຣະອຸປາລິເຖລະເປັນປະທານ ໄດ້ໃຫ້ນາງພິກຂຸນີນັ້ນສຶກອອກໄປ ແລ້ວສອບສວນພິກຂຸທັງຫຼາຍພວກເມດຕິຍະແລະພູມມະຊະກະ, ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວວ່າ "ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ແນະນໍານາງພິກຂຸນີນັ້ນເອງ", ຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງບັນຍັດອາບັດສັງຄາທິເສດທີ່ບໍ່ມີມູນ (ອະມູລະກະສັງຄາທິເສດ) ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍພວກເມດຕິຍະແລະພູມມະຊະກະ.

Tena ca samayena dabbatthero bhikkhūnaṃ senāsanaṃ paññāpento veḷuvanavihārassa sāmantā aṭṭhārasamahāvihāre sabhāge bhikkhū pesento rattibhāge andhakāre aṅguliyā padīpaṃ jāletvā tenevālokena aniddhimante bhikkhū pesesi. Evaṃ therassa senāsanapaññāpanabhattuddesanakicce pākaṭe jāte satthā ariyagaṇamajjhe dabbattheraṃ ṭhānantare ṭhapento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ senāsanapaññāpakānaṃ yadidaṃ dabbo mallaputto’’ti (a. ni. 1.209, 214) etadagge ṭhapesi.

ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພຣະທັບພະເຖລະ ເມື່ອຈັດແຈງເສນາສະນະແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໄດ້ສົ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີສ່ວນສະເໝີກັນ ໄປສູ່ມະຫາວິຫານ ໑໘ ແຫ່ງ ໂດຍຮອບເວລຸວັນມະຫາວິຫານ, ໃນເວລາຄໍ່າຄືນອັນມືດມົນ ທ່ານໄດ້ຈຸດປະທີບດ້ວຍປາຍນິ້ວມື ແລ້ວສົ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີລິດ ໄປດ້ວຍແສງສະຫວ່າງນັ້ນເອງ. ເມື່ອກິດຈະການໃນການຈັດແຈງເສນາສະນະ ແລະ ການແຈກຢາຍພັດຂອງພຣະເຖລະ ປາກົດຈະແຈ້ງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພຣະສາດສະດາ ເມື່ອຊົງສະຖາປະນາພຣະທັບພະເຖລະໄວ້ໃນຕໍາແໜ່ງອັນເລີດ ທ່າມກາງໝູ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕໍາແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ຈັດແຈງເສນາສະນະ ພຣະທັບພະມັលລະບຸດນີ້ ເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພິກຂຸທັງຫຼາຍ".

108. Thero attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttatthameva. Ito ekanavute kappe vipassī nāma nāyako loke uppajjīti sambandho.

໑໐໘. ພຣະເຖລະ ເມື່ອລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "padumuttaro nāma jino" (ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະນາມວ່າປະທຸມຸຕຕະຣະ) ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ. ສ່ວນຄຳເຊື່ອມຄວາມມີວ່າ "ໃນກັປທີ່ ໙໑ ແຕ່ກັປນີ້ ພຣະຜູ້ເປັນນາຍົກ ພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ".

125. Duṭṭhacittoti dūsitacitto asādhusaṅgamena apasannacittoti attho. Upavadiṃ sāvakaṃ tassāti tassa bhagavato khīṇāsavaṃ sāvakaṃ upavadiṃ, upari abhūtaṃ vacanaṃ āropesiṃ, abbhakkhānaṃ akāsinti attho.

໑໒໕. ຄຳວ່າ "Duṭṭhacitto" (ມີຈິດປະທຸສະຮ້າຍ) ອະທິບາຍວ່າ ມີຈິດອັນໂທດປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ ຄືມີຈິດບໍ່ເຫຼື້ອມໃສ ຍ້ອນການຄົບຫາສະມາຄົມກັບຄົນບໍ່ດີ. ຄຳວ່າ "Upavadiṃ sāvakaṃ tassa" (ເຮົາໄດ້ກ່າວຮ້າຍສາວົກຂອງພຣະອົງນັ້ນ) ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ກ່າວຮ້າຍສາວົກຜູ້ສิ້ນອາສະວະແລ້ວ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່ານັ້ນ, ໄດ້ກ່າວຕູ່ດ້ວຍຄຳອັນບໍ່ເປັນຈິງ, ໄດ້ເຮັດການກ່າວຫາອັນບໍ່ມີມູນຄວາມຈິງ.

132. Dundubhiyoti [Pg.230] dunduṃ iti saddāyanato dundubhisaṅkhātā bheriyo. Nādayiṃsūti saddaṃ kariṃsu. Samantato asaniyoti sabbadisābhāgato asane vināsane niyuttoti asaniyo, devadaṇḍā bhayāvahā phaliṃsūti sambandho.

໑໓໒. ຄຳວ່າ "Dundubhiyo" (ກອງທັງຫຼາຍ) ອະທິບາຍວ່າ ກອງໃຫຍ່ທີ່ເອີ້ນວ່າ ທຸນທຸພິ ເພາະເຮັດສຽງດັງ "ທຸມໆ". ຄຳວ່າ "Nādayiṃsu" ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ເຮັດສຽງດັງສະໜັ່ນ. ຄຳວ່າ "Samantato asaniyo" (ຟ້າຜ່າໂດຍຮອບ) ມີຄຳເຊື່ອມຄວາມວ່າ ສາຍຟ້າອັນເປັນເຄື່ອງລົງທັນຂອງເທວະດາ ອັນເປັນຕາຢ້ານ ເຊິ່ງເຮັດໜ້າທີ່ໃນການທຳລາຍລ້າງ ໄດ້ຜ່າລົງມາຈາກທຸກທິດທາງ.

133. Ukkā patiṃsu nabhasāti ākāsato aggikkhandhā ca patiṃsūti attho. Dhūmaketu ca dissatīti dhūmarājisahito aggikkhandho ca dissati paññāyatīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໓໓. ຄຳວ່າ "Ukkā patiṃsu nabhasā" (ດາວຕົກຕົກຈາກຟ້າ) ອະທິບາຍວ່າ ກອງໄຟໃຫຍ່ທັງຫຼາຍໄດ້ຕົກລົງມາຈາກທ້ອງຟ້າ. ຄຳວ່າ "Dhūmaketu ca dissati" (ແລະປາກົດດາວຫາງ) ອະທິບາຍວ່າ ກອງໄຟໃຫຍ່ອັນມີລຳຄວັນປະກົດຂຶ້ນ ຄືເຫັນໄດ້ຈະແຈ້ງ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Dabbamallaputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະທັບພະມັលລະບຸດເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

5. Kumārakassapattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸມາຣະກັດສະປະເຖລະ

Pañcamāpadāne ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato kumārakassapattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ cittakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento paṇidhānaṃ katvā tadanurūpāni puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto tassa bhagavato sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasukhaṃ mānusasukhañca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe ekissā seṭṭhidhītāya kucchimhi nibbatto. Sā kira kumārikākāleyeva pabbajitukāmā mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā patikulaṃ gantvā gabbhaṃ gaṇhitvā taṃ ajānitvā ‘‘sāmikaṃ ārādhetvā pabbajjaṃ anujānāpessāmī’’ti cintesi. Sā sāmikaṃ ārādhentī, ayyaputta –

ໃນອະປະທານທີ ໕ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ito satasahassamhi" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະກຸມາຣະກັດສະປະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖລະນີ້ ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນກາລະຂອງພຣະປະທຸມຸຕຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ວັນໜຶ່ງ ເມື່ອຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ຂອງພິກຂຸຜູ້ເປັນນັກເທດ (ຜູ້ສະແດງທຳອັນວິຈິດ) ຕົນເອງກໍປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ ແລ້ວບຳເພັນບຸນທັງຫຼາຍອັນສົມຄວນແກ່ຄວາມປາດຖະໜານັ້ນ ດຳລົງຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ແລ້ວຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ແລ້ວໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນມີຊື່ສຽງ ໃນກາລະຂອງພຣະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບວດໃນພຣະສາດສະນາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່ານັ້ນ ບຳເພັນສະມະນະທຳ ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພູມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ສະեຫວີຍທິບພະຍະສຸກແລະມະນຸດສະສຸກ ໃນພຸດທຸບປາດນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນທ້ອງຂອງລູກສາວເສດຖີຄົນໜຶ່ງ ໃນກຸງຣາຊະຄຶ. ໄດ້ຍິນວ່າ ນາງນັ້ນຢາກບວດຕັ້ງແຕ່ຍັງເປັນເດັກຍິງ ຈຶ່ງໄດ້ຂໍອະນຸຍາດນຳພໍ່ແມ່ ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ບວດ ຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງງານໄປສູ່ຕະກູນສາມີ ແລ້ວຕັ້ງຄັນໂດຍບໍ່ຮູ້ຕົວ ນາງຄິດວ່າ "ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ສາມີພໍໃຈ ແລ້ວຈັກຂໍອະນຸຍາດບວດ" ເມື່ອນາງຈະເຮັດໃຫ້ສາມີພໍໃຈ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຂ້າແຕ່ນາຍ...

‘‘Sace imassa kāyassa, anto bāhirako siyā;

Daṇḍaṃ nūna gahetvāna, kāke soṇe nivāraye’’ti. (visuddhi. 1.122) –

"ຫາກວ່າ ພາຍໃນຂອງກາຍນີ້ ຈະເພີງເປັນພາຍນອກໄດ້ແລ້ວ, ບຸກຄົນກໍຄົງຈະຕ້ອງຖືຄ້ອນ (ໄມ້ເທົ້າ) ໄລ່ຝູງກາແລະຝູງໝາເປັນແນ່ແທ້."

Ādinā sarīrassa dosaṃ dassentī taṃ ārādhesi.

ນາງສະແດງໂທດຂອງຮ່າງກາຍດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ສາມີນັ້ນພໍໃຈ.

Sā [Pg.231] sāmikena anuññātā gabbhinibhāvaṃ ajānantī devadattapakkhiyāsu bhikkhunīsu pabbaji. Tassā gabbhinibhāvaṃ disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu. So ‘‘assamaṇī’’ti āha. Sā ‘‘nāhaṃ devadattaṃ uddissa pabbajitā, bhagavantaṃ uddissa pabbajitā’’ti bhagavato santikaṃ gantvā dasabalaṃ pucchi. Satthā upālittheraṃ paṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ pakkosāpetvā sarājikāya parisāya taṃ vinicchinanto ‘‘pure laddho gabbho, arogā pabbajjā’’ti āha. Taṃ sutvā satthā ‘‘sādhu suvinicchitaṃ upālinā adhikaraṇa’’nti therassa sādhukāraṃ adāsi.

ນາງໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກສາມີແລ້ວ ໂດຍທີ່ບໍ່ຮູ້ວ່າຕົນເອງຕັ້ງຄັນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດໃນສຳນັກພິກຂຸນີຝ່າຍພຣະເທວະທັດ. ເມື່ອເຫັນຄວາມເປັນຜູ້ມີຄັນຂອງນາງ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຈຶ່ງໄດ້ຖາມພຣະເທວະທັດ. ພຣະເທວະທັດກ່າວວ່າ "ນາງບໍ່ແມ່ນສະມະນີແລ້ວ". ນາງກ່າວວ່າ "ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ບວດອຸທິດຕໍ່ພຣະເທວະທັດ, ແຕ່ບວດອຸທິດຕໍ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ" ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກາບທູນຖາມພຣະທົດສະພົນ. ພຣະສາດສະດາຊົງມອບເລື່ອງນີ້ໃຫ້ພຣະອຸປາລິເຖລະຈັດການ. ພຣະເຖລະໄດ້ຮ້ອງຕະກູນທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສຢູ່ໃນກຸງສາວັດຖີ ແລະ ນາງວິສາຂາອຸປາສິກາມາ ແລ້ວຕັດສິນອະທິກອນນັ້ນທ່າມກາງບໍລິສັດພ້ອມດ້ວຍພຣະຣາຊາວ່າ "ຄັນນີ້ໄດ້ມາກ່ອນ (ກ່ອນບວດ), ການບວດບໍ່ມີໂທດ". ພຣະສາດສະດາໄດ້ຍິນຄຳຕັດສິນນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງປະທານສາທຸການແກ່ພຣະເຖລະວ່າ "ດີແລ້ວ ອຸປາລິ ຕັດສິນອະທິກອນໄດ້ດີເລີດແລ້ວ".

Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ rājā pasenadi kosalo ‘‘dārakapariharaṇaṃ bhikkhunīnaṃ palibodho’’ti dhātīnaṃ dāpetvā posāpesi, kassapotissa nāmaṃ kariṃsu. Aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā pabbājesi. Kumārakāle pabbajitattā pana bhagavatā ‘‘kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā khādanīyaṃ vā kassapassa dethā’’ti vutte ‘‘katarakassapassā’’ti ‘‘kumārakassapassā’’ti evaṃ gahitanāmattā raññā posāvanīyaputtattā ca vuddhakālepi kumārakassapotveva paññāyittha.

ພິກຂຸນີນັ້ນໄດ້ປະສູດລູກຊາຍຜູ້ມີຮູບຮ່າງຄືກັບຮູບຄຳ. ພຣະຣາຊາພຣະນາມວ່າ ປະເສນທິໂກສົນ ຊົງດຳຣິວ່າ "ການລ້ຽງເດັກນ້ອຍເປັນອຸປະສັກແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ" ຈຶ່ງຊົງມອບໃຫ້ແກ່ແມ່ນົມທັງຫຼາຍລ້ຽງດູ ແລະ ໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເດັກນັ້ນວ່າ "ກັດສະປະ". ໃນກາລະຕໍ່ມາ ໄດ້ຊົງຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍແລ້ວນຳໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວໃຫ້ບວດ. ແຕ່ຍ້ອນວ່າບວດຕັ້ງແຕ່ຍັງເປັນເດັກ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງຮ້ອງກັດສະປະມາ, ຈົ່ງຖວາຍໝາກໄມ້ນີ້ ຫຼື ຂອງຂົບຄ້ຽວນີ້ແກ່ກັດສະປະ" ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍທູນຖາມວ່າ "ແກ່ກັດສະປະຮູບໃດ?" ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ແກ່ກຸມາຣະກັດສະປະ" ຍ້ອນຊື່ທີ່ຖືກເອີ້ນຢ່າງນີ້ ແລະ ຍ້ອນຄວາມເປັນລູກລ້ຽງຂອງພຣະຣາຊາ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນເວລາໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍຍັງປາກົດຊື່ວ່າ "ກຸມາຣະກັດສະປະ" ຢູ່ຄືເກົ່າ.

So pabbajitakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karoti, buddhavacanañca uggaṇhāti. Atha tena saddhiṃ pabbatamatthake samaṇadhammaṃ katvā anāgāmī hutvā suddhāvāse nibbattamahābrahmā ‘‘vipassanāya mukhaṃ dassetvā maggaphaluppattiyā upāyaṃ karissāmī’’ti pañcadasapañhe abhisaṅkharitvā andhavane vasantassa therassa ‘‘ime pañhe satthāraṃ puccheyyāsī’’ti ācikkhi. Tato so te pañhe bhagavantaṃ pucchi. Bhagavāpissa vissajjesi. Thero bhagavatā kathitaniyāmeneva te uggaṇhitvā vipassanaṃ gabbhaṃ gāhāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ພຣະເຖລະນັ້ນ ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາບວດແລ້ວ ໄດ້ເຮັດກຳມະຖານໃນວິປັດສະນາ ແລະ ຮຽນພຸດທະພົດ. ຄັ້ງນັ້ນ ມະຫາພຣົມຜູ້ບັງເກີດໃນຊັ້ນສຸດທາວາດ ເຊິ່ງເຄີຍບຳເພັນສະມະນະທຳຮ່ວມກັນກັບທ່ານຢູ່ເທິງຍອດເຂົາ ແລ້ວໄດ້ເປັນພຣະອະນາຄາມີ ດຳຣິວ່າ "ເຮົາຈັກສະແດງຫົວຂໍ້ວິປັດສະນາ ແລ້ວເຮັດອຸບາຍເພື່ອຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງມັກແລະຜົນ" ຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງປັນຫາ ໑໕ ຂໍ້ ແລ້ວບອກແກ່ພຣະເຖລະຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າອັນທະວັນວ່າ "ເຈົ້າຈົ່ງຖາມປັນຫາເຫຼົ່ານີ້ກັບພຣະສາດສະດາເຖີດ". ຈາກນັ້ນ ພຣະເຖລະກໍໄດ້ທູນຖາມປັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນກັບພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍໄດ້ຊົງແກ້ປັນຫາແກ່ພຣະເຖລະນັ້ນ. ພຣະເຖລະຮຽນເອົາຄຳຕອບເຫຼົ່ານັ້ນ ຕາມນັຍທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ເຮັດວິປັດສະນາໃຫ້ເປັນດັ່ງຫ້ອງຄັນ (ຫ້ອງແຫ່ງການເກີດປັນຍາ) ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

150. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Tattha yaṃ heṭṭhā vuttanayañca uttānatthañca, taṃ sabbaṃ na vaṇṇayissāma. Anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

໑໕໐. ພຣະເຖລະນັ້ນ ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ito satasahassamhi" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ນັຍໃດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ ແລະ ເນື້ອຄວາມໃດທີ່ແຈ່ມແຈ້ງແລ້ວ ເຮົາຈັກບໍ່ອະທિບາຍເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ. ເຮົາຈັກອະທિບາຍສະເພາະບົດທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ.

169. Āpannasattā me mātāti mayhaṃ mātā garugabbhā gabbhinī pasutāsannagabbhāti attho.

໑໖໙. ຄຳວ່າ "Āpannasattā me mātā" (ມານດາຂອງເຮົາເປັນຍິງມີຄັນ) ອະທິບາຍວ່າ ມານດາຂອງເຮົາມີຄັນແກ່ ຄືເປັນຍິງມີຄັນ ຜູ້ມີຄັນອັນຈະເລີນເຕັມທີ່ໃກ້ຈະປະສູດແລ້ວ.

173. Vammikasadisaṃ [Pg.232] kāyanti sarīraṃ nāma vammikasadisaṃ yathā vammiko ito cito ca chiddāvachiddo gharagoḷikaupacikādīnaṃ āsayo, evameva ayaṃ kāyo navachiddo dhuvassavoti buddhena bhagavatā desitaṃ pakāsitaṃ taṃ sutvā me cittaṃ āsave aggahetvā asesetvā kilesato vimucci, arahatte patiṭṭhāsīti attho. Aparabhāge tattha tattha bhikkhūnaṃ vicittadhammakathikabhāvaṃ sutvā satthā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ cittakathikānaṃ yadidaṃ kumārakassapo’’ti (a. ni. 1.209, 217) etadagge ṭhapesīti.

໑໗໓. ຄຳວ່າ "Vammikasadisaṃ kāyaṃ" (ກາຍປຽບເໝືອນຈອມປວກ) ອະທິບາຍວ່າ ຮ່າງກາຍນີ້ປຽບເໝືອນຈອມປວກ, ຈອມປວກມີຮູໜ້ອຍຮູໃຫຍ່ໃນທີ່ນັ້ນໆ ແລະ ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຈິ້ງຈົກເຮືອນ, ປວກ ແລະ ສັດອື່ນໆຢ່າງໃດ, ຮ່າງກາຍນີ້ກໍມີຊ່ອງທະວານ ໙ ແຫ່ງ ແລະ ມີສິ່ງສົກກະໂປກໄຫຼອອກຢູ່ສະເໝີຢ່າງນັ້ນ, ເມື່ອເຮົາໄດ້ຟັງທຳທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລະປະກາດແລ້ວ ຈິດຂອງເຮົາກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດ ໂດຍບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນໃນອາສະວະທັງຫຼາຍໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ແລະ ໄດ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນພຣະອໍຣະຫັດ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະສາດສະດາໄດ້ຍິນຄວາມເປັນຜູ້ສະແດງທຳອັນວິຈິດຂອງພຣະເຖລະໃນທີ່ນັ້ນໆ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ເປັນນັກເທດ ພຣະກຸມາຣະກັດສະປະນີ້ ເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພິກຂຸທັງຫຼາຍ".

Kumārakassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກຸມາຣະກັດສະປະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

6. Bāhiyattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພາຫິຍະເຖລະ

Chaṭṭhāpadāne ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato bāhiyassa dārucīriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gantvā vedaṅgesu anavayo ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto pasannamānaso satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānaṃ pattukāmo sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā sattāhassa accayena bhagavato pādamūle nipanno ‘‘bhagavā, bhante, ito sattame divase yaṃ bhikkhuṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, so viya ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane khippābhiññānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā anāgataṃsañāṇena oloketvā samijjhanabhāvaṃ ñatvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane pabbajitvā khippābhiññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā puna manussesu cakkavattiādisampattiyo anekakappakoṭisatesu anubhavitvā kassapassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto, bhagavati parinibbute pabbajito yadā sāsane osakkamāne satta bhikkhū catunnaṃ parisānaṃ ajjhācāraṃ [Pg.233] disvā saṃvegappattā araññaṃ pavisitvā ‘‘yāva sāsanassa antaradhānaṃ na hoti, tāva attano patiṭṭhaṃ karissāmā’’ti suvaṇṇacetiyaṃ vanditvā tattha araññe ekaṃ pabbataṃ disvā ‘‘jīvitasālayā nivattantu, nirālayā imaṃ pabbataṃ abhiruhantū’’ti nisseṇiṃ bandhitvā sabbe taṃ pabbataṃ abhiruyha nisseṇiṃ pātetvā samaṇadhammaṃ kariṃsu. Tesu saṅghatthero ekarattātikkamena arahattaṃ pāpuṇi. So anotattadahe nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā mukhaṃ dhovitvā uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā te bhikkhū āha – ‘‘āvuso, imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjathā’’ti. Te āhaṃsu – ‘‘kiṃ, bhante, amhehi evaṃ katikā katā ‘yo paṭhamaṃ arahattaṃ pāpuṇāti, tenābhataṃ piṇḍapātaṃ avasesā paribhuñjantū’’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’ti. ‘‘Tena hi sace mayampi tumhe viya visesaṃ nibbattessāma, sayaṃ āharitvā bhuñjissāmā’’ti na icchiṃsu.

ໃນອະປະທານທີ 6 ຄຳວ່າ 'Ito satasahassamhī' ເປັນຕົ້ນ ຈະກ່າວເຖິງປະຫວັດ (ອະປະທານ) ຂອງພຣະບາຫິຍະ ທາຣຸຈີຣິຍະເຖຣະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະປະທຸມຸຕຕະຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໄດ້ສຶກສາສິລະປະສາດຂອງພຣາມຈົນສຳເລັດ ແລະມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນຄຳພີເວທາງຄະ. ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດา ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະທຳເທດສະນາ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ. ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດาຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງຜູ້ຕຣັສຮູ້ໄວ (ຂิບປາພິນຍາ), ກໍມີຄວາມປາດຖະໜາໃນຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍມະຫາທານແກ່ພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານຕະຫຼອດເຈັດວັນ. ເມື່ອລ່ວງເຈັດວັນແລ້ວ ກໍໄດ້ໝອບລົງແທບພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸອົງໃດໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດຂອງຜູ້ຕຣັສຮູ້ໄວ ໃນວັນທີເຈັດນັບແຕ່ວັນນີ້, ຂ້າພຣະອົງກໍປາດຖະໜາຈັກເປັນຜູ້ເລີດໃນທາງຕຣັສຮູ້ໄວ ໃນສາດສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງໃນອະນາຄົດ ເໝືອນດັ່ງພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນ.' ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກວດເບິ່ງດ້ວຍອະນາຄະຕັງສະຍານ ຊົງຊາບວ່າຄວາມປາດຖະໜານັ້ນຈັກສຳເລັດ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນວ່າ: 'In the future, you will be ordained in the religion of Gotama Buddha and will be foremost among those of quick realization.' ທ່ານນັ້ນໄດ້ສ້າງສົມບຸນຕະຫຼອດອາຍຸ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ໄດ້ສະເຫວີຍກາມະວະຈະຣະສົມບັດທັງຫົກໃນເທວະໂລກນັ້ນ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດມີຈັກກະພັດສົມບັດເປັນຕົ້ນໃນໝູ່ມະນຸດຕະຫຼອດຫຼາຍຮ້ອຍໂກດກັປ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານແລ້ວ ກໍໄດ້ບວດ. ເມື່ອສາດສະໜາເສື່ອມຖອຍລົງ ພຣະພິກຂຸເຈັດອົງໄດ້ເຫັນການປະພຶດລ່ວງລະ微ດຂອງບໍລິສັດທັງສີ່ ກໍເກີດຄວາມສັງເວດ ຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ປ່າ ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ: 'ຕາບໃດທີ່ສາດສະໜາຍັງບໍ່ທັນເສື່ອມສູນ ພວກ ເຮົາຈັກກະທຳທີ່ພຶ່ງແກ່ຕົນ.' ພວກເພິ່ນໄດ້ໄຫວ້ພຣະສຸວັນນະເຈດີ ແລ້ວເຫັນພູເຂົາໜ່ວຍໜຶ່ງໃນປ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ: 'ຜູ້ໃດຍັງມີຄວາມອາໄລໃນຊີວິດ ຈົ່ງກັບຄືນໄປເຖີດ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ຈົ່ງຂຶ້ນສູ່ພູເຂົານີ້.' ພວກເພິ່ນໄດ້ຜູກຂັ້ນໄດ ແລ້ວທຸກອົງກໍຂຶ້ນສູ່ພູເຂົານັ້ນ ຈາກນັ້ນກໍຜັກຂັ້ນໄດໃຫ້ຕົກລົງໄປ ແລ້ວບຳເພັນສະມະນະທຳ. ໃນບັນດາພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະສັງຄະເຖຣະ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນເມື່ອລ່ວງໄປຄືນໜຶ່ງ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນໄດ້ຄ້ຽວໄມ້ສີຟັນເຄືອເຂົາທີ່ເກີດໃນສະນ້ຳອະໂນດາດ, ລ້າງໜ້າ ແລ້ວນຳບິນທະບາດມາຈາກອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ແລ້ວກ່າວແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ: 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ, ຈົ່ງສັນບິນທະບາດນີ້ເຖີດ.' ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພວກ ເຮົາໄດ້ເຮັດກະຕິກາສັນຍາກັນໄວ້ບໍ່ວ່າ "ພຣະພິກຂຸອົງໃດບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນກ່ອນ, ໃຫ້ພຣະພິກຂຸທີ່ເຫຼືອສັນບິນທະບາດທີ່ພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນນຳມາ"?' ພຣະເຖຣະຕອບວ່າ: 'ບໍ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ດັ່ງນັ້ນ, ອາວຸໂສ.' ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ: 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຫາກພວກຂ້ານ້ອຍບັນລຸຄຸນວິເສດເໝືອນດັ່ງທ່ານ, ພວກຂ້ານ້ອຍກໍຈັກນຳມາສັນເອງ' ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ປາດຖະໜາຈັກສັນ.

Dutiyadivase dutiyatthero anāgāmī hutvā tatheva piṇḍapātaṃ āharitvā itare nimantesi. Te evamāhaṃsu – ‘‘kiṃ panāvuso, katikā katā, ‘mahātherena ābhataṃ piṇḍapātaṃ abhuñjitvā anutherena ābhataṃ bhuñjissāmā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’ti. ‘‘Evaṃ sante tumhe viya mayampi visesaṃ nibbattetvā attano attano purisakārena bhuñjituṃ sakkontā bhuñjissāmā’’ti na icchiṃsu. Tesu arahattappattatthero parinibbāyi, dutiyo anāgāmī brahmaloke nibbatti, itare pañca visesaṃ nibbattetuṃ asakkontā sussitvā sattame divase kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. Tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde tato cavitvā manussesu nibbattiṃsu. Tesu eko pukkusāti rājā ahosi, eko gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ kumārakassapo, eko bāhiyo dārucīriyo, eko dabbo mallaputto, eko sabhiyo paribbājakoti. Tesu ayaṃ bāhiyo dārucīriyo suppārakapaṭṭane vāṇijakule nibbatto vāṇijakamme nipphattiṃ gato mahaddhano mahābhogo, so suvaṇṇabhūmiṃ gacchantehi vāṇijehi saddhiṃ nāvamāruyha videsaṃ gacchanto katipāhaṃ gantvā bhinnāya nāvāya sesesu macchakacchapabhakkhesu jātesu ekoyeva avasiṭṭho ekaṃ phalakaṃ gahetvā vāyamanto sattame divase suppārakapaṭṭanatīraṃ okkami. Tassa nivāsanapārupanaṃ natthi, so aññaṃ kiñci apassanto sukkhakaṭṭhadaṇḍake vākehi [Pg.234] paliveṭhetvā nivāsetvā pārupitvā ca devakulato kapālaṃ gahetvā suppārakapaṭṭanaṃ agamāsi. Manussā taṃ disvā yāgubhattādīni datvā ‘‘ayaṃ eko arahā’’ti sambhāvesuṃ. So vatthesu upanītesu ‘‘sacāhaṃ nivāsemi, pārupāmi vā, lābhasakkāro me parihāyissatī’’ti tāni paṭikkhipitvā dārucīrāneva parihari.

ໃນວັນທີສອງ ພຣະເຖຣະອົງທີສອງໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອະນາຄາມີ ກໍໄດ້ນຳບິນທະບາດມາໃນທຳນອງດຽວກັນ ແລ້ວເຊື້ອເຊີນພຣະພິກຂຸທີ່ເຫຼືອ. ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ອາວຸໂສ, ພວກ ເຮົາໄດ້ເຮັດກະຕິກາກັນໄວ້ບໍ່ວ່າ "ພວກ ເຮົາຈັກບໍ່ສັນບິນທະບາດທີ່ພຣະມະຫາເຖຣະນຳມາ ແຕ່ຈັກສັນບິນທະບາດທີ່ພຣະອະນຸເຖຣະນຳມາ"?' ພຣະເຖຣະຕອບວ່າ: 'ບໍ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ດັ່ງນັ້ນ, ອາວຸໂສ.' ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: 'ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຫາກພວກຂ້ານ້ອຍບັນລຸຄຸນວິເສດເໝືອນດັ່ງທ່ານ ແລະສາມາດສັນໄດ້ດ້ວຍຄວາມພຽນຂອງຕົນເອງ, ພວກຂ້ານ້ອຍກໍຈັກສັນ' ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ປາດຖະໜາຈັກສັນ. ໃນບັນດາພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະເຖຣະຜູ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໄດ້ດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານ, ພຣະເຖຣະອົງທີສອງຜູ້ເປັນພຣະອະນາຄາມີໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ, ສ່ວນພຣະພິກຂຸອີກຫ້າອົງທີ່ເຫຼືອ ບໍ່ສາມາດບັນລຸຄຸນວິເສດໄດ້ ກໍມີຮ່າງກາຍຊຸດໂຊມຫ່ຽວແຫ້ງ ແລະໄດ້ມໍຣະນະພາບໃນວັນທີເຈັດ ແລ້ວໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ. ພວກເພິ່ນໄດ້ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກໃນເທວະໂລກນັ້ນ ເມື່ອເຖິງສະໄໝພຣະພຸດທະເຈົ້າອຸບັດຂຶ້ນໃນພົບນີ້ ກໍໄດ້ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນມາບັງເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ. ໃນບັນດາພວກເພິ່ນທັງຫ້ានັ້ນ ອົງໜຶ່ງໄດ້ເປັນພຣະຣາຊາພຣະນາມວ່າ ປຸກກຸສາຕິ, ອົງໜຶ່ງໄດ້ເປັນພຣະກຸມາຣະກັດສະປະ ຢູ່ເມືອງຕັກກະສິລາ ໃນແຄວ້ນຄັນທາຣະ, ອົງໜຶ່ງໄດ້ເປັນ ບາຫິຍະ ທາຣຸຈີຣິຍະ, ອົງໜຶ່ງໄດ້ເປັນ ດັບພະ ມັលລະບຸດ, ແລະອີກອົງໜຶ່ງໄດ້ເປັນ ສະພິຍະ ປະຣິພາຊົກ. ໃນບັນດາພວກເພິ່ນເຫຼົ່ານັ້ນ ບາຫິຍະ ທາຣຸຈີຣິຍະ ຜູ້ນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພໍ່ຄ້າ ທີ່ທ່າເຮືອສຸບປາຣະກະ ໄດ້ປະສົບຄວາມສຳເລັດໃນການຄ້າຂາຍ ມີຊັບສົມບັດຫຼາຍ ແລະມີໂພຄະສົມບັດຫຼາຍ. ທ່ານໄດ້ລົງເຮືອໄປຕ່າງປະເທດຮ່ວມກັບພວກພໍ່ຄ້າທີ່ຈະໄປສູ່ສຸວັນນະພູມ ເມື່ອເດີນທາງໄປໄດ້ສອງສາມວັນ ເຮືອກໍໄດ້ແຕກລົງ ຄົນອື່ນໆ ທີ່ເຫຼືອໄດ້ກາຍເປັນອາຫານຂອງປາແລະເຕົ່າ ສ່ວນທ່ານເຫຼືອລອດພຽງຜູ້ດຽວ ໄດ້ເກາະແຜ່ນໄມ້ແຜ່ນໜຶ່ງໄວ້ ພະຍາຍາມລອຍນ້ຳຈົນຮອດຝັ່ງທ່າເຮືອສຸບປາຣະກະໃນວັນທີເຈັດ. ທ່ານບໍ່ມີເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ເມື່ອບໍ່ເຫັນຜ້າອື່ນໃດ ຈຶ່ງເອົາເສດໄມ້ແຫ້ງມາຜູກພັນດ້ວຍປໍເປືອກໄມ້ ແລ້ວນຸ່ງຫົ່ມ ຖືເອົາກະໂຫຼກມະພ້າວຈາກສານເຈົ້າ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ທ່າເຮືອສຸບປາຣະກະ. ພວກມະນຸດເຫັນທ່ານແລ້ວ ກໍໄດ້ຖວາຍຢາຄູແລະເຂົ້າປาອາຫານເປັນຕົ້ນ ແລ້ວພາກັນຍົກຍ້ອງວ່າ: 'ທ່ານຜູ້ນີ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນອົງໜຶ່ງ.' ເມື່ອມີຜູ້ນຳຜ້າມာຖວາຍ ທ່ານກໍຄິດວ່າ: 'ຫາກເຮົານຸ່ງຫົ່ມຜ້າເຫຼົ່ານີ້ ລາບສັກກາຣະຂອງເຮົາກໍຈັກເສື່ອມຖອຍ' ຈຶ່ງໄດ້ປະຕິເສດຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະຄົງນຸ່ງຫົ່ມແຕ່ຜ້າເປືອກໄມ້ເທົ່ານັ້ນ.

Athassa ‘‘arahā, arahā’’ti bahūhi sambhāviyamānassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘ye keci loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā, ahaṃ tesaṃ aññataro’’ti so tena niyāmena kuhanakammena jīvikaṃ kappeti.

ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອທ່ານໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງຈາກມະນຸດທັງຫຼາຍວ່າ 'ພຣະອໍຣະຫັນ, ພຣະອໍຣະຫັນ' ດັ່ງນີ້, ຄວາມດຳຣິຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງເພິ່ນວ່າ: 'ພຣະອໍຣະຫັນ ຫຼື ຜູ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກໃນໂລກມີຢູ່ພຽງໃດ, ເຮົາກໍເປັນອົງໜຶ່ງໃນບັນດາພຣະອໍຣະຫັນເຫຼົ່ານັ້ນ.' ທ່ານໄດ້ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍວິທີການຫຼອກລວງນັ້ນດ້ວຍປະການສະນີ.

Kassapadasabalassa sāsane sattasu janesu pabbataṃ āruyha samaṇadhammaṃ karontesu eko anāgāmī hutvā suddhāvāsabrahmaloke nibbattitvā attano brahmasampattiṃ olokento āgataṭṭhānaṃ āvajjento pabbatamāruyha samaṇadhammaṃ karaṇaṭṭhānaṃ disvā sesānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ āvajjento ekassa parinibbutabhāvaṃ itaresañca pañcannaṃ kāmāvacaradevaloke nibbattabhāvaṃ ñatvā te kālānukālaṃ āvajjesi ‘‘imasmiṃ pana kāle kahaṃ nu kho te’’ti āvajjento dārucīriyaṃ suppārakapaṭṭanaṃ nissāya kuhanakammena jīvitaṃ kappentaṃ disvā ‘‘naṭṭho vatāyaṃ bālo, pubbe samaṇadhammaṃ karonto atiukkaṭṭhabhāvena arahatāpi ābhataṃ piṇḍapātaṃ aparibhuñjitvā idāni udarahetu anārahāva samāno arahattaṃ paṭijānitvā lokaṃ vañcento vicarati, dasabalassa uppannabhāvaṃ na jānāti, gacchāmi naṃ saṃvejetvā buddhuppādaṃ jānāpessāmī’’ti khaṇeneva brahmalokato otaritvā suppārakapaṭṭane rattibhāgasamanantare dārucīriyassa sammukhe pāturahosi. So attano vasanaṭṭhāne obhāsaṃ disvā bahi nikkhamitvā mahābrahmānaṃ disvā añjaliṃ paggayha ‘‘ke tumhe’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ tumhākaṃ porāṇakasahāyo anāgāmiphalaṃ patvā brahmaloke nibbatto, amhākaṃ sabbajeṭṭhako arahā hutvā parinibbuto, tumhe pana pañcajanā devaloke nibbattā. Svāhaṃ dāni taṃ imasmiṃ ṭhāne kuhanakammena jīvikaṃ kappentaṃ disvā damituṃ āgato’’ti vatvā idaṃ kāraṇaṃ āha – ‘‘neva kho tvaṃ, bāhiya, arahā nāpi arahattamaggaṃ vā samāpanno, sāpi te paṭipadā natthi, yāya tvaṃ arahā vā assa arahattamaggaṃ vā samāpanno’’ti. Athassa satthu uppannabhāvaṃ sāvatthiyaṃ vasanabhāvañca [Pg.235] ācikkhitvā ‘‘satthu santikaṃ gacchā’’ti taṃ uyyojetvā brahmalokameva agamāsi.

ໃນສະໄໝສາດສະໜາຂອງພຣະກັດສະປະທົດສະພົນ ເມື່ອຄົນທັງເຈັດຂຶ້ນສູ່ພູເຂົາບຳເພັນສະມະນະທຳນັ້ນ ອົງໜຶ່ງໄດ້ເປັນພຣະອະນາຄາມີ ໄປບັງເກີດໃນສຸທທາວາສພຣົມມະໂລກ. ເມື່ອພິຈາຣະນາເບິ່ງພຣົມມະສົມບັດຂອງຕົນ ແລະກວດເບິ່ງສະຖານທີ່ທີ່ຕົນຈາກມາ ກໍໄດ້ເຫັນສະຖານທີ່ທີ່ຕົນເຄີຍຂຶ້ນພູເຂົາບຳເພັນສະມະນະທຳ. ເມື່ອພິຈາຣະນາເບິ່ງສະຖານທີ່ບັງເກີດຂອງພິກຂຸທີ່ເຫຼືອ ກໍຊາບວ່າອົງໜຶ່ງໄດ້ດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານແລ້ວ ແລະອີກຫ້າອົງໄດ້ໄປບັງເກີດໃນກາມະວະຈະຣະເທວະໂລກ. ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ພິຈາຣະນາເບິ່ງພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຕາມກາລະເວລາວ່າ: 'ໃນເວລານີ້ ພຣະພິກຂຸທັງຫ້າອົງນັ້ນຢູ່ໃສໜໍ?' ເມື່ອພິຈາຣະນາເບິ່ງ ກໍໄດ້ເຫັນບາຫິຍະ ທາຣຸຈີຣິຍະ ອາໄສທ່າເຮືອສຸບປາຣະກະ ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍການຫຼອກລວງ. ເມື່ອເຫັນແລ້ວ ກໍຄິດວ່າ: 'ໂອ້! ຄົນພານຜູ້ນີ້ຈິບຫາຍເສຍແລ້ວ. ໃນກ່ອນ ເມື່ອບຳເພັນສະມະນະທຳ ທ່ານມີຄວາມພຽນຢ່າງຍິ່ງຍວດ ຈົນບໍ່ຍອມສັນບິນທະບາດທີ່ພຣະອໍຣະຫັນນຳມາຖວາຍ, ແຕ່ບັດນີ້ ເພາະເຫດແຫ່ງປາກທ້ອງ ຕົນເອງບໍ່ໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ແຕ່ກັບປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ທ່ຽວຫຼອກລວງຊາວໂລກຢູ່ ແລະບໍ່ຮູ້ວ່າພຣະທົດສະພົນໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ. ເຮົາຈັກໄປເຮັດໃຫ້ທ່ານເກີດຄວາມສັງເວດ ແລະໃຫ້ຮູ້ວ່າພຣະພຸດທະເຈົ້າໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ.' ຄິດດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນຊົ່ວຄູ່ດຽວ ກໍສະເດັດລົງຈາກພຣົມມະໂລກ ມາປາກົດກາຍຕໍ່ໜ້າບາຫິຍະ ທາຣຸຈີຣິຍະ ທີ່ທ່າເຮືອສຸບປາຣະກະ ໃນເວລາໃກ້ຮຸ່ງ. ບາຫິຍະເຫັນແສງສະຫວ່າງໃນທີ່ຢູ່ຂອງຕົນ ຈຶ່ງອອກມາຂ້າງນອກ ເມື່ອເຫັນທ້າວມະຫາພຣົມ ຈຶ່ງປະນົມມືແລ້ວຖາມວ່າ: 'ພວກທ່ານເປັນໃຜ?' ທ້າວມະຫາພຣົມຕອບວ່າ: 'ເຮົາເປັນສະຫາຍເກົ່າຂອງພວກທ່ານ ໄດ້ບັນລຸອະນາຄາມິຜົນ ແລ້ວໄປບັງເກີດໃນພຣົມມະໂລກ. ພຣະພິກຂຸອົງທີ່ອາວຸໂສທີ່ສຸດຂອງພວກ ເຮົາ ໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລະດັບຂันທະປໍຣິນιບພານແລ້ວ, ສ່ວນພວກທ່ານທັງຫ້າຄົນໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ. ບັດນີ້ ເຮົາເຫັນທ່ານລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍການຫຼອກລວງໃນສະຖານທີ່ນີ້ ຈຶ່ງມາເພື່ອທໍຣະມານທ່ານ.' ກ່າວດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງບອກເຫດຜົນນີ້ວ່າ: 'ບາຫິຍະ, ທ່ານບໍ່ໄດ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ແລະບໍ່ໄດ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກເລີຍ, ແມ່ນແຕ່ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ຈັກເຮັດໃຫ້ທ່ານເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຫຼື ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກ ກໍບໍ່ມີແກ່ທ່ານ.' ຈາກນັ້ນ ກໍໄດ້ບອກເຖິງການອຸບັດຂຶ້ນຂອງພຣະສາດສະດາ ແລະການປະທັບຢູ່ທີ່ເມືອງສາວັດຖີ ແລ້ວສົ່ງທ່ານໄປວ່າ: 'ຈົ່ງໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາເຖີດ' ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍສະເດັດກັບຄືນສູ່ພຣົມມະໂລກ.

Bāhiyo pana ākāse ṭhatvā kathentaṃ mahābrahmānaṃ oloketvā cintesi – ‘‘aho bhāriyaṃ kammaṃ mayā kataṃ, anarahaṃ arahā ahanti cintesiṃ, ayañca maṃ ‘na tvaṃ arahā, nāpi arahattamaggaṃ vā samāpannāsī’ti vadati, atthi nu kho loke añño arahā’’ti. Atha naṃ pucchi – ‘‘atha ke carahi sadevake loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā’’ti. Athassa devatā ācikkhi – ‘‘atthi, bāhiya, uttaresu janapadesu sāvatthi nāma nagaraṃ, tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho. So hi, bāhiya, bhagavā arahā ceva arahattāya ca dhammaṃ desesī’’ti. Bāhiyo rattibhāge devatāya kathaṃ sutvā saṃviggamānaso taṃkhaṇaṃyeva suppārakā nikkhamitvā ekarattivāsena sāvatthiṃ agamāsi, gacchanto ca pana devatānubhāvena buddhānubhāvena ca vīsayojanasatikaṃ maggaṃ atikkamitvā sāvatthiṃ anuppatto, tasmiṃ khaṇe satthā sāvatthiyaṃ piṇḍāya paviṭṭho hoti. So jetavanaṃ pavisitvā abbhokāse caṅkamante sambahule bhikkhū pucchi – ‘‘kuhiṃ etarahi satthā’’ti? Bhikkhū ‘‘sāvatthiyaṃ piṇḍāya paviṭṭho’’ti vatvā ‘‘tvaṃ pana kuto āgatosī’’ti pucchiṃsu. ‘‘Suppārakā āgatomhī’’ti. ‘‘Kadā nikkhantosī’’ti? ‘‘Hiyyo sāyanhasamaye nikkhantomhī’’ti. ‘‘Dūratopi āgato, nisīda tāva pāde dhovitvā telena makkhetvā thokaṃ vissamāhi, āgatakāle satthāraṃ dakkhissatī’’ti āhaṃsu. ‘‘Ahaṃ, bhante, satthu vā attano vā jīvitantarāyaṃ na jānāmi, katthaci aṭṭhatvā anisīditvā ekaratteneva vīsayojanasatikaṃ maggaṃ āgato, satthāraṃ passitvāva vissamissāmī’’ti āha. So evaṃ vatvā taramānarūpo sāvatthiṃ pavisitvā bhagavantaṃ anopamāya buddhasiriyā carantaṃ disvā ‘‘cirassaṃ vata me gotamo sammāsambuddho diṭṭho’’ti diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onatasarīro gantvā antaravīthiyaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā gopphakesu daḷhaṃ gahetvā evamāha – ‘‘desetu, bhante bhagavā, dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘akālo kho tāva, bāhiya, antaragharaṃ paviṭṭhamhā piṇḍāyā’’ti paṭikkhipi.

ສ່ວນບາຫິຍະ ຫຼຽວເບິ່ງທ້າວມະຫາພຣົມຜູ້ຢືນສະແດງຕົນຢູ່ເທິງອາກາດ ແລ້ວຄິດວ່າ: 'ໂອ້! ກັມອັນໜັກໜ່ວງທີ່ເຮົາໄດ້ເຮັດແລ້ວໜໍ, ເຮົາບໍ່ແມ່ນພຣະອໍຣະຫັນ ແຕ່ກັບຄິດວ່າຕົນເອງເປັນພຣະອໍຣະຫັນ. ສ່ວນທ້າວມະຫາພຣົມຜູ້ນີ້ກໍກ່າວແກ່ເຮົາວ່າ "ທ່ານບໍ່ແມ່ນພຣະອໍຣະຫັນ ແລະບໍ່ໄດ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກເລີຍ". ໃນໂລກນີ້ ຍັງມີພຣະອໍຣະຫັນອົງອື່ນຢູ່ບໍ່ໜໍ?' ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງຖາມທ້າວມະຫາພຣົມວ່າ: 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະໂລກ ໃຜເລົ່າເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຫຼື ເປັນຜູ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກ?' ຄັ້ງນັ້ນ ເທວະດາຈຶ່ງບອກແກ່ທ່ານວ່າ: 'ບາຫິຍະ, ໃນຊົນນະບົດທາງທິດເໜືອ ມີເມືອງໜຶ່ງຊື່ວ່າ ສາວັດຖີ, ໃນເວလານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ປະທັບຢູ່ທີ່ເມືອງນັ້ນ. ບາຫິຍະ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ຊົງເປັນພຣະອໍຣະຫັນແທ້ ແລະຊົງສະແດງທຳເພື່ອຄວາມເປັນພຣະອໍຣະຫັນດ້ວຍ.' ບາຫິຍະໄດ້ຟັງຄຳຂອງເທວະດາໃນເວလາກາງຄືນ ກໍເກີດຄວາມສັງເວດສະຫຼົດໃຈ ຈຶ່ງອອກຈາກທ່າເຮືອສຸບປາຣະກະໃນຂະນະນັ້ນເອງ ແລະໄດ້ເດີນທາງໄປເຖິງເມືອງສາວັດຖີໂດຍການພັກແຮມພຽງຄືນດຽວ. ເມື່ອທ່ານເດີນທາງໄປ ດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາແລະອານຸພາບຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ທ່ານຈຶ່ງຜ່ານຫົນທາງໄລຍະທາງໜຶ່ງຮ້ອຍຊາວໂຍດ ແລະເຖິງເມືອງສາວັດຖີໃນທີ່ສຸດ. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະສາດສະດາສະເດັດເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນເມືອງສາວັດຖີ. ບາຫິຍະເຂົ້າໄປສູ່ວັດເຈຕະວັນ ແລ້ວຖາມພຣະພິກຂຸຫຼາຍອົງທີ່ກຳລັງເດີນຈົງກົມຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງວ່າ: 'ໃນເວလານີ້ ພຣະສາດສະດາປະທັບຢູ່ໃສ?' ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຕອບວ່າ: 'ພຣະອົງສະເດັດເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນເມືອງສາວັດຖີແລ້ວ' ແລ້ວຖາມວ່າ: 'ທ່ານມາຈາກໃສ?' ບາຫິຍະຕອບວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າມາຈາກທ່າເຮືອສຸບປາຣະກະ.' ພຣະພິກຂຸຖາມວ່າ: 'ທ່ານອອກເດີນທາງມາຕັ້ງແຕ່ເມື່ອໃດ?' ບາຫິຍະຕອບວ່າ: 'ອອກເດີນທາງມາຕັ້ງແຕ່ຕອນແລງວານນີ້.' ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: 'ທ່ານເດີນທາງມາແຕ່ໄກ ຈົ່ງນັ່ງພັກຜ່ອນກ່ອນເຖີດ, ລ້າງຕີນ ທານ້ຳມັນ ແລ້ວພັກຜ່ອນຈັກໜ້ອຍ, ເມື່ອພຣະສາດສະດາສະເດັດກັບມາ ທ່ານຈຶ່ງຈັກໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າ.' ບາຫິຍະກ່າວວ່າ: 'ข້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຮູ້ອັນຕະລາຍແຫ່ງຊີວິດຂອງພຣະສາດສະດາ ຫຼື ຂອງຂ້າພະເຈົ້າເອງເລີຍ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຢຸດຢັ້ງໃນທີ່ໃດໆ ບໍ່ໄດ້ນັ່ງພັກຜ່ອນເລີຍ ໄດ້ເດີນທາງມາຕະຫຼອດໄລຍະທາງໜຶ່ງຮ້ອຍຊາວໂຍດພຽງຄືນດຽວເທົ່ານັ້ນ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະສາດສະດາແລ້ວ ຈຶ່ງຈັກພັກຜ່ອນ.' ບາຫິຍະກ່າວດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍຮີບຮ້ອນເຂົ້າໄປສູ່ເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ ດ້ວຍພຣະພຸດທະສິຣິອັນຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້ ກໍຄິດວ່າ: 'ເປັນເວລາໂດນນານແລ້ວໜໍ ທີ່ເຮົາໄດ້ເຫັນພຣະໂຄຕະມະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ.' ທ່ານໄດ້ນ້ອມກາຍລົງຕັ້ງແຕ່ບ່ອນທີ່ເຫັນ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາໃນລະຫວ່າງຖະໜົນ ໝອບກາບລົງດ້ວຍເບນຈະປະດິດ ຍຶດຂໍ້ຕີນຂອງພຣະອົງໄວ້ແໜ້ນ ແລ້ວກາບທູນຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງທຳແກ່ຂ້າພຣະອົງເຖີດ, ຂໍພຣະສຸຄົດຊົງສະແດງທຳເຖີດ, ເພື່ອປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກແກ່ຂ້າພຣະອົງຕະຫຼອດກາລະນານເຖີດ.' ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຫ້າມທ່ານວ່າ: 'ບາຫິຍະ, ຍັງບໍ່ແມ່ນເວລາເທື່ອ, ພວກ ເຮົາກຳລັງເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນລະຫວ່າງບ້ານ.'

Taṃ [Pg.236] sutvā bāhiyo, ‘‘bhante, saṃsāre saṃsarantena kabaḷīkārāhāro na aladdhapubbo, tumhākaṃ vā mayhaṃ vā jīvitantarāyaṃ na jānāmi, desetu me, bhante bhagavā, dhammaṃ, desetu sugato dhamma’’nti puna yāci. Satthā dutiyampi tatheva paṭikkhipi. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘imassa diṭṭhakālato paṭṭhāya sakalasarīraṃ pītiyā nirantaraṃ ajjhotthaṭaṃ hoti, balavapītivego dhammaṃ sutvāpi na sakkhissati paṭivijjhituṃ, majjhattupekkhāya tāva tiṭṭhatu, ekaratteneva vīsayojanasatikaṃ maggaṃ āgatassapi cassa daratho balavā sopi tāva paṭippassambhatū’’ti. Tasmā dvikkhattuṃ paṭikkhipitvā tatiyaṃ yācito antaravīthiyaṃ ṭhitova ‘‘tasmātiha te, bāhiya, evaṃ sikkhitabbaṃ, diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissatī’’tiādinā (udā. 10) nayena anekapariyāyena dhammaṃ desesi. So satthu dhammaṃ suṇantoyeva sabbāsave khepetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.

ບາຫິຍະໄດ້ຟັງດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກາບທູນອີກວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວຢູ່ໃນສັງສາຣະວັດ ອາຫານຄືຄຳເຂົ້າທີ່ຂ້າພຣະອົງບໍ່ເຄີຍໄດ້ຮັບນັ້ນບໍ່ມີເລີຍ. ຂ້າພຣະອົງບໍ່ຮູ້ອັນຕະລາຍແຫ່ງຊີວິດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຫຼື ຂອງຂ້າພຣະອົງເອງເລີຍ. ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຂໍພຣະອົງຊົງສະແດງທຳແກ່ຂ້າພຣະອົງເຖີດ, ຂໍພຣະສຸຄົດຊົງສະແດງທຳເຖີດ.' ພຣະສາດສະດາຊົງປະຕິເສດເປັນເທື່ອທີສອງໃນທຳນອງດຽວກັນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງມີພຣະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ບາຫິຍະຜູ້ນີ້ໄດ້ເຫັນເຮົາ ທົ່ວທັງຮ່າງກາຍຂອງລາວຖືກຄອບງຳດ້ວຍປີຕິຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ດ້ວຍກະແສປີຕິອັນແຮງກ້ານີ້ ເຖິງລາວຈັກໄດ້ຟັງທຳ ກໍບໍ່ສາມາດແທງຕະຫຼອດໄດ້, ຈົ່ງໃຫ້ລາວຕັ້ງຢູ່ໃນມັດຊັດຕຸເປກຂາເສຍກ່ອນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຄວາມເມື່ອຍລ້າຂອງບາຫິຍະຜູ້ນີ້ ຜູ້ເດີນທາງມາຕະຫຼອດໄລຍະທາງໜຶ່ງຮ້ອຍຊາວໂຍດພຽງຄືນດຽວ ກໍມີກຳລັງແຮງກ້າ, ຂໍໃຫ້ຄວາມເມື່ອຍລ້ານັ້ນບັນເທົາລົງເສຍກ່ອນເຖີດ.' ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງປະຕິເສດສອງເທື່ອ ເມື່ອຖືກກາບທູນຂໍເປັນເທື່ອທີສາມ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຢືນສະແດງທຳໃນລະຫວ່າງຖະໜົນນັ້ນເອງວ່າ: 'ບາຫິຍະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານພຶງສຶກສາຢ່າງນີ້ວ່າ: ເມື່ອເຫັນ ຈັກເປັນພຽງແຕ່ການເຫັນ...' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພຣະອົງຊົງສະແດງທຳດ້ວຍອະເນກປະຣິຍາຍ. ເມື່ອບາຫິຍະກຳລັງຟັງພຣະທຳເທດສະນາຢູ່ນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ເຮັດໃຫ້ອາສະວະທັງປວງສິ້ນໄປ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາສີ່.

178. So arahattaṃ pattakkhaṇeyeva pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva. Anuttānapadavaṇṇanameva karissāma.

໑໗໘. ພະບາຫິຍະນັ້ນ ຄັນບັນລຸພະອໍລະຫັດໃນຂະນະນັ້ນເອງ ລະນຶກເຖິງບຸບພະກຳ (ກຳໃນຊາດປາງກ່ອນ) ຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານຄືເລື່ອງລາວທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ອິໂຕ ສະຕະສະຫັສສັມຫິ" ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນ ແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນພາຍໃຕ້ (ຂ້າງຕົ້ນ). ພວກເຮົາຈັກກະທຳການອະທິບາຍສະເພາະບົດທີ່ຍັງບໍ່ທັນແຈ່ມແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ.

181. Hasanaṃ paccavekkhaṇanti paripuṇṇasomanassajātaṃ paccavekkhaṇaṃ, komāravaṇṇaṃ atikomalanti attho.

໑໘໑. ບົດວ່າ "ຫະສະນັງ ປັດຈະເວກຂະນັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ການພິຈາລະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດອັນເຕັມປ່ຽມ ມີລັກສະນະອັນອ່ອນໂຍນຄືກັບໄວເຍົາ (ໄວໜຸ່ມ) ແລະມີຄວາມລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ.

182. Hemayaññopacitaṅganti suvaṇṇasuttayaññopacitasuttaavayavaṃ sarīraṃ dehanti attho. Palambabimbatamboṭṭhanti olambitabimbaphalasadisaṃ rattavaṇṇaṃ oṭṭhadvayasamannāgatanti attho. Setatiṇhasamaṃ dijanti sunisitatikhiṇaayalohaghaṃsanena ghaṃsitvā samaṃ kataṃ viya samadantanti attho.

໑໘໒. ບົດວ່າ "ເຫມະຍັນໂຍປະຈິຕັງຄັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ມີຮ່າງກາຍອັນປະດັບດ້ວຍສາຍສັງວານຄຳ ແລະເສັ້ນດ້າຍພິທີບູຊາຍັນ. ບົດວ່າ "ປະລັມພະພິມພະຕັມໂພດຖັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຮີມສົບທັງສອງທີ່ມີສີແດງ ປຽບເໝືອນໝາກຕຳລຶງສຸກທີ່ຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາ. ບົດວ່າ "ເສຕະຕິຕຫະສະມັງ ທิຊັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ມີຟັນອັນສະໝ່ຳສະເໝີກັນ ປຽບເໝືອນຟັນທີ່ຖືກຂັດຖູດ້ວຍເຫຼັກແລະທອງແດງອັນຄົມກ້າທີ່ຝົນມາເປັນຢ່າງດີ ໃຫ້ລຽບສະໝ່ຳສະເໝີກັນ.

183. Pītisamphullitānananti pītiyā suṭṭhu phullitaṃ vikasitaṃ ānanaṃ mukhaṃ ādāsatalasadisamukhavantanti attho.

໑໘໓. ບົດວ່າ "ປີຕິສັມຜຸລລິຕານະນັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ມີໃບໜ້າອັນເບີກບານເຕັມທີ່ດ້ວຍຄວາມປີຕິ ມີໃບໜ້າປຽບເໝືອນແຜ່ນແວ່ນແຍງ.

184. Khippābhiññassa bhikkhunoti khippaṃ desanāya samugghāṭitakkhaṇeyeva abhivisesena ñātuṃ samatthassa bhikkhunoti attho.

໑໘໔. ບົດວ່າ "ຂິບປາພິນຍັດສະ ພິກຂຸໂນ" ມີອະທິບາຍວ່າ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ສາມາດຮູ້ໄດ້ຢ່າງວິເສດຢ່າງຮວດໄວ ໃນຂະນະທີ່ສະແດງພະທັມມະເທດສະໜາເປີດເຜີຍອອກມາເທົ່ານັ້ນ.

186. Saggaṃ agaṃ sabhavanaṃ yathāti attano gehaṃ viya saggaṃ lokaṃ agamāsinti attho.

໑໘໖. ບົດວ່າ "ສັກຄັງ ອະຄັງ ສະພະວະນັງ ຍະຖາ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ໄປສູ່ເທວະໂລກປຽບເໝືອນເຮືອນຂອງຕົນເອງ.

196. Na [Pg.237] tvaṃ upāyamaggaññūti tvaṃ nibbānādhigamūpāyabhūtamaggaññū na ahosīti attho.

໑໙໖. ບົດວ່າ "ນະ ຕວັງ ອຸປາຍະມັກຄັນຍູ" มีອະທິບາຍວ່າ ທ່ານບໍ່ໄດ້ເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກຫົນທາງອັນເປັນອຸບາຍເຄື່ອງບັນລຸພະນິພານ.

200. Satthuno sadā jinanti sadā sabbakālaṃ jinaṃ jinanto parājitakopo satthuno sammāsambuddhassa vimalānanaṃ ādāsatalasadisamukhaṃ passissāmi passituṃ nikkhamāmīti yojanā. Dije apucchiṃ kuhiṃ lokanandanoti kuhiṃ ṭhāne lokapasādakaro satthāti dije brāhmaṇe ahaṃ bhikkhū apucchinti attho.

໒໐໐. ບົດວ່າ "ສັດຖຸໂນ ສະທາ ຊິນັງ" ມີການປະກອບຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າ (ບາຫິຍະ) ຈັກເຂົ້າເຝົ້າພະພັກອັນປາສະຈາກມົນທິນ ປຽບເໝືອນແຜ່ນແວ່ນແຍງ ຂອງພະສາດສະດາ ພະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງຊະນະກິເລດເຄື່ອງຫຼອກລວງ ແລະຊົງຊະນະຄວາມໂກດທັງປວງໃນກາລະທຸກເມື່ອ, ຂ້າພະເຈົ້າຈັກອອກເດີນທາງເພື່ອໄປເຂົ້າເຝົ້າພະອົງ". ບົດວ່າ "ທິເຊ ອະປຸດສິງ ກຸຫິງ ໂລກະນັນທະນັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖາມພວກພະພິກຂຸຜູ້ເປັນພະອໍລະຫັນ (ພາມ) ວ່າ "ພະສາດສະດາຜູ້ຊົງກະທຳຄວາມເລື່ອມໃສໃຫ້ແກ່ຊາວໂລກ ປະທັບຢູ່ ນະ ທີ່ໃດ?".

201. Sasova khippaṃ munidassanussukoti munidassane tathāgatadassane ussuko ussāhajāto saso iva khippaṃ pāpuṇātīti attho.

໒໐໑. ບົດວ່າ "ສະໂສວະ ຂິບປັງ ມຸນິທັສສະນຸສສຸໂກ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີຄວາມຂະຫຍາຍຂະເໝ້ນ ມີຄວາມອຸດສາຫະໃນການເຂົ້າເຝົ້າພະມຸນີ ຄືການເຂົ້າເຝົ້າພະຕະຖາຄົດເຈົ້າ ຍ່ອມໄປເຖິງຢ່າງຮວດໄວ ປຽບເໝືອນກະຕ່າຍ.

202. Tuvaṭaṃ gantvāti sīghaṃ gantvā. Piṇḍatthaṃ apihāgidhanti piṇḍapātaṃ paṭicca apihaṃ apagatapihaṃ agidhaṃ nittaṇhaṃ.

໒໐໒. ບົດວ່າ "ຕຸວະຕັງ ຄັນຕະວາ" ຄື ໄປຢ່າງຮວດໄວ. ບົດວ່າ "ປິນທັດຖັງ ອະປິຫາຄິທັງ" ຄື ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ ປາສະຈາກຄວາມຢາກ ບໍ່ມີຄວາມໂລບ ບໍ່ມີຕັນຫາ ໃນເພາະບິນທະບາດ.

203. Alolakkhanti ito cito ca anolokayamānaṃ uttame sāvatthinagare piṇḍāya vicarantaṃ adakkhinti sambandho. Sirīnilayasaṅkāsanti siriyā lakkhaṇānubyañjanasobhāya nilayaṃ saṅkāsaṃ jalamānatoraṇasadisaṃ. Ravidittiharānananti vijjotamānasūriyamaṇḍalaṃ viya vijjotamānamukhamaṇḍalaṃ.

໒໐໓. ບົດວ່າ "ອະໂລລັກຂັງ" ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ "ໄດ້ເຫັນ (ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ) ຜູ້ບໍ່ຊອດສ່າຍສາຍຕາໄປທາງນັ້ນທາງນີ້ ຜູ້ກຳລັງສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ໃນພະນະຄອນສາວັດຖີອັນປະເສີດ". ບົດວ່າ "ສິຣີນ信ລະຍະສັງກາສັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນທີ່ສະຖິດແຫ່ງພະສິຣιອັນງົດງາມດ້ວຍພະລັກສະນະໃຫຍ່ 32 ປະການ ແລະອະນຸພະຍັນຊະນະ 80 ປະການ ປຽບເໝືອນຊຸ້ມປະຕູອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ. ບົດວ່າ "ຣະວິດິຕຕິຫະຣານະນັງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ມີວົງພະພັກອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ ປຽບເໝືອນດວງຕາເວັນອັນສ່ອງແສງສະຫວ່າງໄສ.

204. Kupathe vippanaṭṭhassāti kucchitapathe sopaddavamagge mūḷhassa micchāpaṭipannassa me saraṇaṃ hohi patiṭṭhā hohi. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati.

໒໐໔. ບົດວ່າ "ກຸປະເທ ວິບປະນັດຖັສສະ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຂໍພະອົງຈົ່ງເປັນທີ່ເພິ່ງ ເປັນທີ່ລະນຶກ ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ຫຼົງທາງ ຜູ້ປະຕິບັດຜິດ ໃນຫົນທາງອັນໜ້າກຽດຊັງ ແລະເຕັມไปด้วยອຸປະສັກອັນຕະລາຍ. ບົດວ່າ "ໂຄຕະມາ" ເປັນຄຳທີ່ຮ້ອງເອີ້ນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໂດຍພະໂຄດ (ຕະກູນ).

218. Na tattha sukkā jotantīti sukkapabhāsampannā jotamānaosadhitārakādayo na jotanti nappabhāsanti. Sesaṃ uttānatthameva. So evaṃ pubbacaritāpadānaṃ pakāsetvā tāvadeva ca bhagavantaṃ pabbajjaṃ yāci. ‘‘Paripuṇṇaṃ te pattacīvara’’nti ca puṭṭho ‘‘na paripuṇṇa’’nti āha. Atha naṃ satthā ‘‘tena hi pattacīvaraṃ pariyesāhī’’ti vatvā pakkāmi. So kira vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ karonto ‘‘bhikkhunā nāma attanā paccaye labhitvā aññaṃ anoloketvā sayameva paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā ekabhikkhussāpi pattena vā cīvarena vā saṅgahaṃ nākāsi, ‘‘na tenassa [Pg.238] iddhimayaṃ pattacīvaraṃ uppajjissatī’’ti ñatvā bhagavā ehibhikkhubhāvena pabbajjaṃ nādāsi. Tampi pattacīvaraṃ pariyesamānameva saṅkāraṭṭhānato coḷakkhaṇḍāni saṃkaḍḍhentaṃ pubbaveriko amanusso ekissā taruṇavacchāya gāviyā sarīre adhimuccitvā vāmaūrumhi paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. Satthā piṇḍāya caritvā katabhattakicco sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ nikkhamanto bāhiyassa sarīraṃ saṅkāraṭṭhāne patitaṃ disvā ‘‘gaṇhatha, bhikkhave, etaṃ bāhiyaṃ dārucīriyanti ekasmiṃ gehadvāre ṭhatvā mañcakaṃ āharāpetvā imaṃ sarīraṃ nagaradvārato nīharitvā jhāpetvā dhātuyo gahetvā thūpaṃ karothā’’ti bhikkhū āṇāpesi.

໒໑໘. ບົດວ່າ "ນະ ຕັດຖະ ສຸກກາ ໂຊຕັນຕິ" ມີອະທິບາຍວ່າ ດາວປະຈຳເມືອງ (ດາວປະກາຍພຶກ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີແສງສະຫວ່າງສີຂາວ ຍ່ອມບໍ່ສ່ອງແສງ ບໍ່ສະຫວ່າງໄສ ນະ ທີ່ນັ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. ພະບາຫິຍະນັ້ນ ເມື່ອປະກາດອະປະທານຄືເລື່ອງລາວທີ່ໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ທູນຂໍການອຸປະສົມບົດ (ບວດ) ກັບພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ເມື່ອພະອົງຊົງຖາມວ່າ "ບາດ ແລະຈີວອນຂອງເຈົ້າຄົບຖ້ວນແລ້ວບໍ?" ຈຶ່ງກາບທູນວ່າ "ຍັງບໍ່ທັນຄົບຖ້ວນເທື່ອ ຂ້ານ້ອຍ". ລຳດັບນັ້ນ ພະສາດສະດາຈຶ່ງຕັດກັບເພິ່ນວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງໄປສະແຫວງຫາບາດ ແລະຈີວອນມາກ່ອນເຖີດ" ແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະບາຫິຍະນັ້ນ ເມື່ອບຳເພັນສະມະນະທັມຕະຫຼອດສອງໝື່ນປີ ໄດ້ກ່າວວ່າ "ຂຶ້ນຊື່ວ່າພິກຂຸ ເມື່ອໄດ້ປັດໄຈມາດ້ວຍຕົນເອງແລ້ວ ບໍ່ຄວນແນມເບິ່ງພິກຂຸອື່ນ ຄວນບໍລິໂພກດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ" ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ເຄີຍສົງເຄາະພິກຂຸອື່ນແມ່ນແຕ່ຮູບດຽວ ດ້ວຍບາດ ຫຼືຈີວອນເລີຍ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ "ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດ ຈັກບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ເພິ່ນ" ຈຶ່ງບໍ່ຊົງປະທານການບວດດ້ວຍວິທີ ເອຫິພິກຂຸອຸປະສຳປະທາ. ໃນຂະນະທີ່ພະບາຫິຍະນັ້ນກຳລັງສະແຫວງຫາບາດແລະຈີວອນຢູ່ ແລະກຳລັງເກັບເສດຜ້າຈາກກອງຂີ້ເຫຍື້ອ, ອະມະນຸດ (ຍັກ) ຜູ້ເຄີຍເປັນຄູ່ເວນກັນໃນຊາດປາງກ່ອນ ໄດ້ເຂົ້າສິງຮ່າງຂອງແມ່ຄາວີ (ງົວແມ່) ທີ່ມີລູກອ່ອນ ແລ້ວຂວິດທີ່ຂາຊ້າຍຂອງເພິ່ນ ເຮັດໃຫ້ເພິ່ນເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ. ພະສາດສະດາສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດ ແລະຊົງກະທຳພັດຕະກິດ (ສັນເຂົ້າ) ແລ້ວ ສະເດັດອອກມາພ້ອມກັບພິກຂຸເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຊົງທອດພະເນດເຫັນຮ່າງກາຍຂອງພະບາຫິຍະນອນຕາຍຢູ່ທີ່ກອງຂີ້ເຫຍື້ອ ຈຶ່ງຊົງຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູເຮືອນຫຼັງໜຶ່ງ ແລ້ວຕັດສັ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ພວກເຈົ້າຈົ່ງຊ່ວຍກັນຫາມເອົາຮ່າງຂອງບາຫິຍະຜູ້ຊົງຈີວອນໄມ້ປໍນີ້ ໃສ່ຕັ່ງຕຽງ ແລ້ວນຳອອກໄປທາງປະຕູເມືອງ ເຜົາເສຍ ແລ້ວເກັບອັດຖິທາດມາກໍ່ເຈດີໄວ້ເຖີດ".

Te bhikkhū dhātuṃ mahāpathe thūpaṃ kāretvā satthāraṃ upasaṅkamitvā attano katakammaṃ ārocesuṃ. Tato saṅghamajjhe kathā udapādi – ‘‘tathāgato bhikkhusaṅghena sarīrajhāpanakiccaṃ kāresi, dhātuyo ca gāhāpetvā cetiyaṃ kārāpesi, kataramaggo nu kho tena samadhigato, sāmaṇero nu kho so, bhikkhu nu kho’’ti. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘patiṭṭhito, bhikkhave, bāhiyo dārucīriyo arahatto’’ti upari dhammadesanaṃ vaḍḍheti. Tassa parinibbutabhāvañca ācikkhitvā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ khippābhiññānaṃ yadidaṃ bāhiyo dārucīriyo’’ti (a. ni. 1.209, 216) etadagge ṭhapesi.

ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ກະທຳການກໍ່ເຈດີບັນຈຸອັດຖິທາດໄວ້ທີ່ທາງໃຫຍ່ (ທາງສາມແຍກ/ສີ່ແຍກ) ແລ້ວ ເຂົ້າເຝົ້າພະສາດສະດາ ກາບທູນເລື່ອງທີ່ຕົນໄດ້ກະທຳແລ້ວ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນທ່າມກາງສົງ ກໍເກີດມີການສົນທະນາກັນຂຶ້ນວ່າ "ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າຊົງໃຫ້ພິກຂຸສົງກະທຳການຊາປະນະກິດສົບ ແລະຊົງໃຫ້ເກັບອັດຖິທາດມາກໍ່ເຈດີໄວ້, ພະບາຫິຍະນັ້ນບັນລຸມັກໃດໜໍ? ເພິ່ນເປັນສາມະເນນ ຫຼືເປັນພິກຂຸໜໍ?". ພະສາດສະດາຊົງນຳເອົາເລື່ອງນັ້ນມາເປັນເຫດເກີດ ແລ້ວຕັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ບາຫິຍະທາຣຸຈີຣິຍະ ໄດ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນພະອໍລະຫັດແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຊົງສະແດງພະທັມມະເທດສະໜາໃຫ້ຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ. ພະອົງຊົງບອກເຖິງຄວາມທີ່ເພິ່ນເປັນຜູ້ປະຣິນິບພານແລ້ວ ແລ້ວຊົງສະຖາປະນາເພິ່ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ບາຫິຍະທາຣຸຈີຣິຍະນີ້ ເປັນຍອດຂອງພິກຂຸສາວົກທັງຫຼາຍຂອງເຮົາ ຜູ້ຕັດສະຮູ້ໄດ້ຮວດໄວ (ຂິບປາພິນຍາ)".

Atha naṃ bhikkhū pucchiṃsu – ‘‘tumhe, bhante, ‘bāhiyo dārucīriyo arahattaṃ patto’ti vadetha, kadā so arahattaṃ patto’’ti? ‘‘Mama dhammaṃ sutakāle, bhikkhave’’ti. ‘‘Kadā panassa, bhante, tumhehi dhammo kathito’’ti? ‘‘Bhikkhāya carantena antaravīthiyaṃ ṭhitenā’’ti. ‘‘Appamattako, bhante, tumhehi antaravīthiyaṃ ṭhatvā kathitadhammo; kathaṃ so tāvattakena visesaṃ nibbattesī’’ti? Atha ne satthā, ‘‘bhikkhave, mama dhammaṃ ‘appaṃ’ vā ‘bahuṃ vā’ti mā cintayittha. Anekānipi hi anatthapadasaṃhitāni gāthāsahassāni na seyyo, atthanissitaṃ pana ekampi gāthāpadaṃ seyyo’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

ລຳດັບນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງທູນຖາມພະອົງວ່າ "ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະອົງຕັດວ່າ 'ບາຫິຍະທາຣຸຈີຣິຍະ ບັນລຸພະອໍລະຫັດແລ້ວ' ດັ່ງນີ້, ເພິ່ນບັນລຸພະອໍລະຫັດໃນເວລາໃດ ຂ້ານ້ອຍ?". ພະອົງຕັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ເພິ່ນບັນລຸໃນເວລາທີ່ຟັງທັມຂອງເຮົາ". "ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ກໍພະອົງຊົງສະແດງທັມແກ່ເພິ່ນໃນເວລາໃດ ຂ້ານ້ອຍ?". "ໃນເວລາທີ່ເຮົາກຳລັງທ່ຽວບິນທະບາດ ຢືນຢູ່ລະຫວ່າງຫົນທາງ". "ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະທັມທີ່ພະອົງຊົງຢືນສະແດງໃນລະຫວ່າງຫົນທາງນັ້ນ ມີປະມານໜ້ອຍໜຶ່ງ, ເປັນຫຍັງເພິ່ນຈຶ່ງບັນລຸຄຸນວິເສດໄດ້ດ້ວຍເວລາພຽງເທົ່ານັ້ນ ຂ້ານ້ອຍ?". ລຳດັບນັ້ນ ພະສາດສະດາຕັດກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ພວກເຈົ້າຢ່າຄິດວ່າທັມຂອງເຮົາ 'ໜ້ອຍ' ຫຼື 'ຫຼາຍ' ເລີຍ. ເພາະວ່າ ຄາຖາແມ່ນຕັ້ງພັນຄາຖາ ທີ່ປະກອບດ້ວຍບົດອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດ ກໍຫາປະເສີດບໍ່, ສ່ວນບົດຄາຖາແມ່ນພຽງບົດດຽວ ທີ່ອີງອາໄສປະໂຫຍດ ຍ່ອມປະເສີດກວ່າ" ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະຊົງເຊື່ອມໂຍງອະນຸສົນທິສະແດງທັມ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພະຄາຖາ ນີ້ວ່າ:

‘‘Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā;

Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammatī’’ti. (dha. pa. 101) –

"ຫາກວ່າຄາຖາແມ່ນຕັ້ງພັນຄາຖາ ທີ່ປະກອບດ້ວຍບົດອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດ (ຄາຖາທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນຢ່າງໄຮ້ສາລະ), ບົດຄາຖາພຽງບົດດຽວ ທີ່ບຸກຄົນຟັງແລ້ວ ຍ່ອມສະຫງົບລະງັບໄດ້ (ດັບກິເລດໄດ້) ຍ່ອມປະເສີດກວ່າ".

Desanāpariyosāne [Pg.239] caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ ການບັນລຸທັມ (ການຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດສີ່) ໄດ້ມີແກ່ສັດທັງຫຼາຍແປດໝື່ນສີ່ພັນ.

Bāhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະບາຫິຍະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

7. Mahākoṭṭhikattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະມະຫາໂກດຖິກະເຖລະ

Sattamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato mahākoṭṭhikattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbattitvā viññutaṃ patto mātāpitūnaṃ accayena kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato dhammadesanākāle haṃsavatīnagaravāsino gandhamālādihatthe yena buddho yena dhammo yena saṅgho, tanninne tappoṇe tappabbhāre gacchante disvā tehi saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘ayaṃ imasmiṃ sāsane paṭisambhidāppattānaṃ aggo, yaṃnūnāhampi ekassa buddhassa sāsane ayaṃ viya paṭisambhidāppattānaṃ aggo bhaveyya’’nti cintetvā satthu desanāpariyosāne vuṭṭhitāya parisāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, sve mayhaṃ gehe bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantesi. Satthā adhivāsesi. So bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā sakanivesanaṃ gantvā sabbarattiṃ buddhassa ca bhikkhusaṅghassa ca nisajjaṭṭhānaṃ gandhamālādīhi alaṅkaritvā khādanīyabhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā tassā rattiyā accayena sakanivesane bhikkhusatasahassaparivāraṃ satthāraṃ vividhayāgukhajjakaparivāraṃ sasūpabyañjanaṃ gandhasālibhojanaṃ bhojāpetvā bhattakiccapariyosāne cintesi – ‘‘mahantaṃ kho ahaṃ ṭhānantaraṃ patthemi, na pana yuttaṃ mayā ekadivasameva dānaṃ datvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetuṃ, anupaṭipāṭiyā sattāhaṃ dānaṃ datvā patthessāmī’’ti. So teneva niyāmena sattāhaṃ mahādānaṃ datvā bhattakiccapariyosāne dussakoṭṭhāgāraṃ vivarāpetvā uttamaṃ ticīvarappahonakaṃ sukhumavatthaṃ buddhassa pādamūle ṭhapetvā bhikkhusatasahassassa ca ticīvaraṃ datvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, yo so bhikkhu tumhehi ito sattame divasamatthake [Pg.240] paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito, ahampi so bhikkhu viya anāgate uppajjanakassa buddhassa sāsane pabbajitvā paṭisambhidāppattānaṃ aggo bhaveyya’’nti satthu pādamūle nipajjitvā patthanaṃ akāsi. Satthā tassa samijjhanabhāvaṃ ñatvā ‘‘anāgate ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma buddho loke uppajjissati, tassa sāsane tava patthanā samijjhissatī’’ti byākāsi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cuto devasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devamanussesu paribbhami.

ໃນອະປະທານທີ 7 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ປະທຸມຸດຕະໂຣ ນາມະ ຊິໂນ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານ (ເລື່ອງລາວໃນອະດີດ) ຂອງພະມະຫາໂກດຖິກະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ເລື່ອງລາວຄວາມເປັນມາ (ອຸບປະຕິ) ເປັນແນວໃດ? ແມ່ນແຕ່ພະເຖລະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ກະທຳອະທິການ (ບຸນບາຣະມີ) ໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສະສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພະນิພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລະແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະລະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຊັບຫຼາຍ ໃນພະນະຄອນຫົງສາວະດີ ຄັນຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເມື່ອມານດาບິດາລ່ວງລັບໄປ ກໍໄດ້ຈັດແຈງຊັບສົມບັດ ຄຸ້ມຄອງເຮືອນຢູ່. ວັນໜຶ່ງ ໃນເວລາສະແດງພະທັມມະເທດສະໜາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະລະ ເພິ່ນໄດ້ເຫັນຊາວເມືອງຫົງສາວະດີ ຖືດອກໄມ້ ແລະຂອງຫອມເປັນຕົ້ນໃນມື ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ທີ່ປະທັບຂອງພະພຸດ ພະທັມ ພະສົງ ມີໃຈນ້ອມໄປ ໂນ້ມໄປ ໂນ້ມອຽງໄປໃນພະຣັດຕະນະໄຕນັ້ນ ເດີນທາງໄປຢູ່ ຈຶ່ງໄດ້ຮ່ວມເດີນທາງໄປກັບຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ເຂົ້າເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ (ປະຕິສຳພິທາປັດຕະ) ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພິກຂຸຮູບນີ້ເປັນຍອດຂອງພວກຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນພະສາສະໜານີ້, ເຮັດແນວໃດໜໍ ເຮົາກໍຄວນໄດ້ເປັນຍອດຂອງພວກຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ໃນພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງໜຶ່ງ ໃນອະນາຄົດ ປຽບເໝືອນພິກຂຸຮູບນີ້'. ເມື່ອຄິດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ເມື່ອບໍລິສັດລຸກໄປແລ້ວ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວທູນນິມົນວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພະອົງຈົ່ງຊົງຮັບບິນທະບາດ ທີ່ເຮືອນຂອງຂ້າພະເຈົ້າໃນວັນພົບຄ່ຳ (ມື້ອື່ນ) ເຖີດ'. ພະສາດສະດາຊົງຮັບນິມົນ. ເພິ່ນຖວາຍອະພິວາດພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ກະທຳປະທັກສິນ ແລ້ວໄປສູ່ເຮືອນຂອງຕົນ ຕະຫຼອດຄືນນັ້ນ ໄດ້ປະດັບຕົກແຕ່ງສະຖານທີ່ປະທັບນັ່ງ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພິກຂຸສົງ ດ້ວຍດອກໄມ້ ແລະຂອງຫອມເປັນຕົ້ນ ຈັດແຈງຂອງຂ້ຽວຂອງສັນ (ຂາດະນີຍະໂພຊະນີຍະ) ຢ່າງປານີດ. ເມື່ອຜ່ານພົ້ນຄືນນັ້ນໄປ ໄດ້ຖວາຍຍາກູ ແລະຂອງຂ້ຽວອັນມີປະການຕ່າງໆ ພ້ອມທັງແກງ ແລະກັບເຂົ້າ ຖວາຍພັດຕາຫານຄືເຂົ້າສະລີອັນມີກິ່ນຫອມ ແກ່ພະສາດສະດາ ຜູ້ມີພິກຂຸແສນຮູບເປັນບໍລິວານ ນະ ເຮືອນຂອງຕົນ. ເມື່ອພັດຕະກິດສິ້ນສຸດລົງ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເຮົາປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ການທີ່ເຮົາຖວາຍທານພຽງວັນດຽວ ແລ້ວປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ, ເຮົາຈັກຖວາຍທານຕິດຕໍ່ກັນຕະຫຼອດເຈັດວັນ ແລ້ວຈຶ່ງປາດຖະໜາ'. ເພິ່ນໄດ້ຖວາຍມະຫາທານຕະຫຼອດເຈັດວັນ ໂດຍທຳນອງນັ້ນແລ້ວ ໃນເວລາສິ້ນສຸດພັດຕະກິດ (ໃນວັນທີເຈັດ) ໄດ້ເປີດຄັງຜ້າ ແລ້ວນຳເອົາຜ້າອັນລະອຽດອ່ອນອັນປະເສີດ ທີ່ຄວນແກ່ໄຕຈີວອນ ມາວາງໄວ້ທີ່ໃກ້ພະບາດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ແລະໄດ້ຖວາຍໄຕຈີວອນແກ່ພິກຂຸແສນຮູບ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພະຕະຖາຄົດເຈົ້າ ໝອບລົງແທບພະບາດຂອງພະສາດສະດາ ກະທຳຄວາມປາດຖະໜາ (ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ) ວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພິກຂຸຮູບໃດ ທີ່ພະອົງຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ຂອງພວກຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ໃນວັນທີເຈັດແຕ່ມື້ນີ້ (ເມື່ອເຈັດວັນກ່ອນ), ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເປັນຍອດຂອງພວກຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ໃນພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ທີ່ຈະສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນໃນອະນາຄົດ ປຽບເໝືອນພິກຂຸຮູບນັ້ນເຖີດ'. ພະສາດສະດາຊົງຊາບຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາຂອງເພິ່ນ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນວ່າ 'ໃນອະນາຄົດ ລ່ວງໄປແສນກັປແຕ່ກັປນີ້ ພະພຸດທະເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ຈັກສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ, ຄວາມປາດຖະໜາຂອງເຈົ້າ ຈັກສຳເລັດໃນພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງນັ້ນ'. ເພິ່ນກະທຳບຸນທັງຫຼາຍຕະຫຼອດອາຍຸໃນພົບນັ້ນ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ສະເຫວີຍເທວະສົມບັດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນລະຫວ່າງເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ກັບໄປກັບມາ.

Evaṃ so devamanussesu saṃsaranto tattha tattha bhave puññañāṇasambhāre sambharanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, koṭṭhikotissa nāmaṃ akaṃsu. Kasmā mātuyā vā ayyakapayyakādīnaṃ vā nāmaṃ aggahetvā evaṃ nāmaṃ kariṃsūti ce? Attano paññavantatāya vedaṅgesu satakkaparatakkesu sanighaṇḍukeṭubhesu sākkharappabhedesu sakalabyākaraṇesu ca chekabhāvena ca diṭṭhadiṭṭhe jane mukhasattīhi koṭṭhento pakkoṭṭhento vitudanto vicaratīti anvatthanāmaṃ kariṃsūti veditabbaṃ. So vayappatto tayo vede uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karonto saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā paṭisambhidāsu ciṇṇavasī hutvā abhīto mahāthere upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi dasabalaṃ upasaṅkamitvā paṭisambhidāsuyeva pañhaṃ pucchi. Evamayaṃ thero tattha katādhikāratāya tattha ciṇṇavasībhāvena ca paṭisambhidāppattānaṃ aggo jāto. Atha naṃ satthā mahāvedallasuttaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisambhidāppattānaṃ yadidaṃ mahākoṭṭhiko’’ti (a. ni. 1.209, 218).

ເມື່ອເພິ່ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນລະຫວ່າງເທວະດາ ແລະມະນຸດຢ່າງນີ້ ເມື່ອສະສົມບຸນສົມບັດ ແລະຍານສົມບັດ (ບາຣະມີທັມ ແລະປັນຍາ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝພະພຸດທະເຈົ້າອຸບັດຂຶ້ນໃນຊາດນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພາມມະຫາສານ ໃນພະນະຄອນສາວັດຖີ ພວກຍາດໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເພິ່ນວ່າ 'ໂກດຖິກະ'. ເພາະເຫດໃດ ພວກຍາດຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາຊື່ຂອງມານດາ ຫຼືຂອງປູ່ຍ່າຕາຍາຍເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຕັ້ງຊື່ຢ່າງນີ້? ຫາກມີຄຳຖາມຢ່າງນີ້, ຕອບວ່າ ເພາະຄວາມທີ່ເພິ່ນເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນຄຳພີພະເວດ ແລະຄຳພີອະນຸເວດທັງຫຼາຍ ຄື ຄຳພີຕະກະ (ຕັກກະສາດ) ຂອງຕົນ ແລະຂອງຜູ້ນັ້ນ, ຄຳພີອັກຂະຣະປະເພດ (ໄວຍາກອນ ແລະນິຣຸກຕິ) ແລະຄຳພີໄວຍາກອນທັງປວງ ເພິ່ນຈຶ່ງທ່ຽວໄປທັກທ້າຍ ຖາມເຈາະຈີ້ມ ແລະໂຕ້ຕອບຄົນທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ພົບເຫັນ ດ້ວຍຫອກຄືປາກ (ວາຈາອັນຄົມກ້າ) ຂອງຕົນ, ຍ້ອນແນວນັ້ນ ພວກຍາດຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເພິ່ນຕາມຄວາມເປັນຈິງ (ອັນວັດຖະນາມ) ຢ່າງນີ້, ຄວນຊາບຢ່າງນີ້. ເມື່ອເພິ່ນຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບພະເວດທັງສາມ ແລະບັນລຸຄວາມສຳເລັດໃນສິລະປະຂອງພາມ. ວັນໜຶ່ງ ເພິ່ນໄດ້ໄປສູ່ທີ່ປະທັບຂອງພະສາດສະດາ ຟັງພະທັມມະເທດສະໜາແລ້ວ ມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ (ອຸປະສົມບົດ). ນັບແຕ່ເວລາອຸປະສົມບົດແລ້ວ ເພິ່ນໄດ້ບຳເພັນວິປັດສະນາກຳມະຖານ ບັນລຸພະອໍລະຫັດພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງສີ່ ເປັນຜູ້ມີຄວາມຊ່ຽວຊານ (ວະສີບັງເກີດຂຶ້ນ) ໃນປະຕິສຳພິທາທັງສີ່ ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານກົວ ເຂົ້າໄປຫາພະມະຫາເຖລະທັງຫຼາຍແລ້ວຖາມບັນຫາ ແລະເຂົ້າໄປຫາພະທົດສະພົນ (ພະພຸດທະເຈົ້າ) ແລ້ວຖາມບັນຫາໃນປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະເຖລະຮູບນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ໄດ້ກະທຳອະທິການ (ບຸນບາຣະມີ) ໄວ້ໃນປະຕິສຳພິທານັ້ນ ແລະເພາະຄວາມທີ່ເປັນຜູ້ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນປະຕິສຳພິທານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ເປັນຍອດຂອງພວກຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ. ລຳດັບນັ້ນ ພະສາດສະດາຊົງນຳເອົາມະຫາເວທັលລະສູດມາເປັນເຫດເກີດ ແລ້ວຊົງສະຖາປະນາເພິ່ນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ມະຫາໂກດຖິກະນີ້ ເປັນຍອດຂອງພິກຂຸສາວົກທັງຫຼາຍຂອງເຮົາ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ (ປະຕິສຳພິທາປັດຕະ)'.

221. So aparena samayena vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva.

໒໒໑. ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພຣະມະຫາໂກດຖິກະເຖຣະນັ້ນ ເມື່ອສະເຫວີຍວິມຸດຕິສຸກ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ປາຖະໜາຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ປທຸມຸຕຕໂຣ ນາມ ຊิໂນ” (ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະນາມວ່າປທຸມຸຕຕະຣະ) ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ ເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

Itthaṃ [Pg.241] sudamāyasmā mahākoṭṭhikoti ettha sudanti nidassane nipāto. Āyasmāti gāravādhivacanaṃ, yathā taṃ āyasmā mahāmoggallānoti.

ໃນບົດວ່າ “ອິຕຖໍ ສຸທໍ ອາຍສມາ ມຫາໂກດຖິໂກ” ນີ້ ຄຳວ່າ “ສຸທໍ” ເປັນນິບາດທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຊີ້ສະແດງ. ຄຳວ່າ “ອາຍສມາ” ເປັນຄຳສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ດັ່ງເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “ອາຍສມາ ມຫາມົກຄັលລາໂນ” (ພຣະມະຫາມົກຄັលລານະຜູ້ມີອາຍຸ) ນັ້ນ.

Mahākoṭṭhikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທિບາຍອະປະທານຂອງພຣະມະຫາໂກດຖິກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

8. Uruvelakassapattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະເຖຣະ

Aṭṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato uruvelakassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto satthu santike dhammaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mahāparivārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Bhagavā cassa anantarāyataṃ disvā ‘‘anāgate gotamabuddhassa sāsane mahāparivārānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvenavutikappamatthake phussassa bhagavato vemātikakaniṭṭhabhātā hutvā nibbatto, aññepissa dve kaniṭṭhabhātaro ahesuṃ. Te tayo buddhappamukhabhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paramāya pūjāya pūjetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva bārāṇasiyaṃ brāhmaṇakule tayo bhātaro hutvā nibbattā gottavasena tayopi kassapāti evaṃ nāmakā ahesuṃ. Te tayo vayappattā tayo vede uggaṇhiṃsu. Tesaṃ jeṭṭhabhātikassa pañcamāṇavakasatāni parivārā, majjhimassa tīṇi, kaniṭṭhassa dve, te attano ganthesu sāraṃ olokentā diṭṭhadhammikameva atthaṃ disvā pabbajjaṃ rocesuṃ. Tesu jeṭṭhabhātā attano parivārena saddhiṃ uruvelaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uruvelakassapo nāma jāto, majjhimo gaṅgānadīvaṅke pabbajito nadīkassapo nāma jāto, kaniṭṭho gayāsīse pabbajito gayākassapo nāma jāto. Evaṃ tesu isipabbajjaṃ pabbajitvā tattha tattha vasantesu bahūnaṃ divasānaṃ accayena amhākaṃ bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā [Pg.242] paṭividdhasabbaññutaññāṇo anukkamena dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiyatthere arahatte patiṭṭhāpetvā yasakulaputtappamukhe pañcapaññāsajane sahāyake vinetvā saṭṭhi arahante ‘‘caratha, bhikkhave, cārika’’nti (mahāva. 32) vissajjetvā tiṃsabhaddavaggiye vinetvā uruvelakassapassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā vasanatthāya agyāgāraṃ pavisitvā tattha gatanāgadamanādīhi aḍḍhuḍḍhasahassehi pāṭihāriyehi uruvelakassapaṃ saparivāraṃ vinetvā pabbājesi. Tassa pabbajjāvidhānañca iddhipāṭihāriyakaraṇañca sabbaṃ nadīkassapassa apadānaṭṭhakathāyaṃ āvi bhavissati. Tassa pabbajitabhāvaṃ sutvā itarepi dve bhātaro saparisā āgantvā satthu santike pabbajiṃsu. Sabbeva te iddhimayapattacīvaradharā ehibhikkhukā ahesuṃ. Satthā taṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā piṭṭhipāsāṇe nisinno ādittapariyāyadesanāya (mahāva. 54) te sabbe arahatte patiṭṭhāpesi.

ໃນອະປະທານທີ 8 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ປທຸມຸຕຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານ (ປະຫວັດ) ຂອງພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະເຖຣะ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະพຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພຣະพິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ມີບໍລິວານຫຼາຍ ຕົນເອງກໍປາຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍມະຫາທານ ແລະໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາຖະໜາໄວ້. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງເລັງເຫັນຄວາມບໍ່ມີອຸປະສັກຂອງເຂົາແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນວ່າ “ໃນອະນາຄົດ ເຂົາຈັກໄດ້ເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີບໍລິວານຫຼາຍ ໃນສາດສະໜາຂອງພຣະพຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ”. ເຂົາໄດ້ບຳເພັນບຸນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍໃນພົບນັ້ນ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນກັປທີ 92 ແຕ່ກັປນີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນພຣະອະນຸຊາຕ່າງມານດາ (ນ້ອງຊາຍຕ່າງແມ່) ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣะນາມວ່າ ຜຸດສະ, ແລະເຂົາມີພຣະອະນຸຊາ (ນ້ອງຊາຍ) ອີກ 2 ອົງ. ພີ່ນ້ອງທັງ 3 ອົງນັ້ນ ໄດ້ນິມົນພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ບູຊາດ້ວຍການບູຊາຢ່າງຍິ່ງ ບຳເພັນກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ. ກ່ອນການບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ພວກເຂົາໄດ້ບັງເກີດເປັນພີ່ນ້ອງ 3 ຄົນ ໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງພາຣານະສີ ໂດຍໂຄດແລ້ວ ທັງ 3 ຄົນມີຊື່ວ່າ ກັດສະປະ ຄືກັນ. ພີ່ນ້ອງທັງ 3 ນັ້ນ ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ໄດ້ສຶກສາພຣະເວດທັງ 3. ໃນພີ່ນ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນ ພີ່ຊາຍກົກມີມານົບ 500 ຄົນເປັນບໍລິວານ, ພີ່ຊາຍກາງມີ 300 ຄົນ, ນ້ອງຊາຍຫຼ້າມີ 200 ຄົນ. ພວກເຂົາເມື່ອພິຈາລະນາຫາສາຣະໃນຄຳພີຂອງຕົນ ເຫັນແຕ່ປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງມີຄວາມພໍໃຈໃນການບວດ. ໃນພີ່ນ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນ ພີ່ຊາຍກົກພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານຂອງຕົນ ໄດ້ໄປສູ່ປ່າອຸຣຸເວລາ ບວດເປັນຣືສີ ໄດ້ມີຊື່ວ່າ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະ. ພີ່ຊາຍກາງບວດຢູ່ທີ່ຄຸ້ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ໄດ້ມີຊື່ວ່າ ນະທີກັດສະປະ. ນ້ອງຊາຍຫຼ້າບວດຢູ່ທີ່ຄະຍາສີສະ ໄດ້ມີຊື່ວ່າ ຄະຍາກັດສະປະ. ເມື່ອພີ່ນ້ອງທັງ 3 ນັ້ນບວດເປັນຣືສີ ແລະອາໄສຢູ່ຕາມສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ໂດຍການລ່ວງໄປແຫ່ງວັນເປັນອັນຫຼາຍ ພຣະໂພທິສັດຂອງພວກເຮົາສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ໄດ້ຕຣັສຮູ້ພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານແລ້ວ ຊົງຍັງພຣະທັມມະຈັກໃຫ້ເປັນໄປໂດຍລຳດັບ ຊົງຍັງພຣະປັນຈະວັກຄີໃຫ້ປະດິດສະຖານໃນອະຣະຫັດຕະຜົນ ຊົງໂປດສະຫາຍ 55 ຄົນມີຍະສະກຸລະບຸດເປັນປະທານ ຊົງສົ່ງພຣະອໍຣະຫັນ 60 ອົງໄປວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີຈົ່ງຈາຣິກໄປ” ແລ້ວຊົງໂປດພຣະພັດທະວັກຄີ 30 ອົງ ເສດັດໄປສູ່ທີ່ຢູ່ຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະ ເສດັດເຂົ້າໄປສູ່ໂຮງໄຟເພື່ອປະທັບຢູ່ ຊົງທໍຣະມານພະຍານາກທີ່ອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແລະຊົງສະແດງປາຕິຫານ 3,500 ຢ່າງ ເພື່ອທໍຣະມານອຸຣຸເວລະກັດສະປະພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ແລ້ວໃຫ້ບວດ. ວິທີການບວດ ແລະການສະແດງອິດທິປາຕິຫານທັງໝົດຂອງເພິ່ນ ຈັກມີແຈ້ງໃນອັດຖະກະຖາອະປະທານຂອງພຣະນະທີກັດສະປະ. ພີ່ນ້ອງອີກ 2 ອົງ ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວການບວດຂອງເພິ່ນ ກໍພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານພາກັນມາບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ. ພວກເຂົາທັງໝົດເປັນເອຫິພິກຂຸຜູ້ຊົງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍອິດທິຣິດ. ພຣະສາດສະດາຊົງພາພຣະພິກຂຸ 1,000 ອົງນັ້ນ ເສດັດໄປສູ່ຄະຍາສີສະ ປະທັບນັ່ງເທິງແຜ່ນຫີນ ຊົງສະແດງອາທິດຕະປະຣິຍາຍະສູດ ຍັງພຣະພິກຂຸທັງໝົດນັ້ນໃຫ້ປະດິດສະຖານໃນອະຣະຫັດຕະຜົນ.

251. So evaṃ arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

໒໕໑. ພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ປາຖະໜາຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ປທຸມຸຕຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ. ພວກເຮົາຈັກອະທິບາຍສະເພາະບົດທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ.

268. So ca sabbaṃ tamaṃ hantvāti so phusso bhagavā rāgadosamohādikilesandhakāraṃ viddhaṃsetvā. Vijaṭetvā mahājaṭanti taṇhāmānādīhi diyaḍḍhasahassehi kilesagaṇehi mahābyākulaṃ jaṭaṃ vijaṭetvā padāletvā phāletvāti attho. Sadevakaṃ devalokasahitaṃ sakalaṃ lokasannivāsaṃtappayanto santappayanto pīṇento amataṃ vuṭṭhiṃ mahānibbānavuṭṭhidhāraṃ vassate paggharāpetīti yojanā.

໒໖໘. ບົດວ່າ “ໂស ຈ ສພພໍ ຕມໍ ຫນຕວາ” ຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ພຣະອົງນັ້ນ ຊົງກຳຈັດຄວາມມືດຄືກິເລດມີຣາຄະ ໂທສະ ແລະໂມຫະເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “ວິຊເຕຕວາ ມຫາຊຕໍ” ຄວາມວ່າ ຊົງແກ້ໄຂ ຊົງທຳລາຍ ຊົງຜ່າຟັນຮົກຊັຕຄືຕັນຫາ ອັນຍຸ່ງຍາກສັບສົນຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍໝູ່ກິເລດ 1,500 ມີຕັນຫາແລະມານະເປັນຕົ້ນ. ການປະກອບຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ວ່າ “ສເທວະກັງ” ຄື ຍັງໂລກສັນນິວາດທັງໝົດພ້ອມທັງເທວະໂລກ ໃຫ້ອີ່ມເອີບ ໃຫ້ພໍໃຈ ຊົງຫຼັ່ງ “ອມຕໍ ວຸຕຖິງ” ຄື ຫຼັ່ງສາຍຝົນຄືພຣະນິພານອັນປະເສີດ.

269. Tadā hi bārāṇasiyanti ‘‘bārasa manussā’’tiādīsu viya bārasa dvādasarāsī hutvā purā, himavantato isayo ca paccekamunisaṅkhātā isayo ca gandhamādanato ākāsenāgantvā ettha gacchanti otaranti pavisantīti bārāṇasī, atha vā sammāsambuddhasaṅkhātānaṃ anekasatasahassānaṃ dhammacakkapavattanatthāya otaraṭṭhānaṃ nagaraṃ liṅgavipallāsaṃ katvā itthiliṅgavasena bārāṇasīti vuccati, tissaṃ bārāṇasiyaṃ.

໒໖໙. ບົດວ່າ “ຕທາ ຫິ ພາຣາណສິຍໍ” ຄວາມວ່າ ເມືອງທີ່ມີ 12 ລາສີ (ຄື 12 ເດືອນ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ພາຣະສະ ມະນຸດສາ” ເປັນຕົ້ນ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເປັນເມືອງທີ່ພວກຣືສີຈາກປ່າຫິມະພານ ແລະພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຈາກພູເຂົາຄັນທະມາດ ພາກັນເດີນທາງມາທາງອາກາດ ແລ້ວລົງສູ່ເມືອງນີ້ ເຂົ້າໄປສູ່ເມືອງນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ພາຣານະສີ”. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເປັນເມືອງອັນເປັນສະຖານທີ່ສະເດັດລົງມາເພື່ອສະແດງພຣະທັມມະຈັກຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຫຼາຍແsnພຣະອົງ, ໂດຍມີການປ່ຽນແປງທາງໄວຍາກອນ (ລິງຄະວິປັលລາດ) ໃຫ້ເປັນອິດຖີລິງ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ພາຣານະສີ”, ໃນເມືອງພາຣານະສີນັ້ນ.

273. Nikkhittasatthaṃ [Pg.243] paccantanti chaḍḍitasatthaṃ pātitaāvudhaṃ paccantajanapadaṃ nibbisevanaṃ katvā punarupaccatanti punarapi taṃ nagaraṃ upecca upagamma sampattāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໒໗໓. ບົດວ່າ “ນິກຂິຕຕະສັດຖັງ ປັດຈັນຕັງ” ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ປັດຈັນຕະຊົນນະບົດ (ຊາຍແດນ) ເປັນບ່ອນທີ່ວາງສາດສະຕຣາວຸດແລ້ວ ບໍ່ມີການຕໍ່ສູ້ຂັດແຍ້ງກັນ. ບົດວ່າ “ປຸນຸປັດຈະຕັງ” ຄວາມວ່າ ໄດ້ພາກັນກັບຄືນມາສູ່ເມືອງນັ້ນອີກ. ຄຳທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Uruvelakassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທિບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Rādhattheraapadānavaṇṇanā

໙. การอธิบายอปทานของพระราธเถระ

296. Navamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato rādhattherassa apadānaṃ. Taṃ sabbaṃ pāṭhānusārena nayānucintanena viññūhi suviññeyyameva. Kevalaṃ puññanānattamevāti.

໒໙໖. ໃນອະປະທານທີ 9 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ປທຸມຸຕຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຣາທະເຖຣະ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ໂດຍອາໄສແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ ແລະການພິຈາລະນາຕາມນັຍແຫ່ງພຣະບາລີນັ້ນ. ມີພຽງແຕ່ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງການບຳເພັນບຸນເທົ່ານັ້ນ.

Rādhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທિບາຍອະປະທານຂອງພຣະຣາທະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

Dasamaṃ mogharājattheraapadānaṃ suviññeyyamevāti.

ອະປະທານທີ 10 ຄື ອະປະທານຂອງພຣະໂມຄະຣາຊະເຖຣະ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Catupaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 54 ຈົບແລ້ວ.

55. Bhaddiyavaggo

໕໕. ພັດທິຍະວັກ

1. Lakuṇḍakabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທિບາຍອະປະທານຂອງພຣະລັກກຸນທະກະພັດທິຍະເຖຣະ

Pañcapaññāsamavagge paṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato lakuṇḍakabhaddiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbattitvā viññutaṃ patto satthu dhammaṃ suṇanto nisinno satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mañjussarānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sappisakkharādimadhurarasasammissaṃ mahādānaṃ datvā ‘‘ahampi, bhante, anāgate ayaṃ bhikkhu viya ekassa buddhassa sāsane mañjussarānaṃ aggo bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ akāsi. Bhagavā tassa anantarāyaṃ disvā byākaritvā pakkāmi.

ໃນວັກທີ 55 ອະປະທານທຳອິດ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ປທຸມຸຕຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະລັກກຸນທະກະພັດທິຍະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ໃນເມືອງຫົງສາວະດີ ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ນັ່ງຟັງທຳຂອງພຣະສາດສະດາ ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ ຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ມີສຽງໄພເລາະ ຕົນເອງกໍປາຖະໜາຕຳແໜ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍມະຫາທານອັນປະກອບດ້ວຍລົດຫວານມີເນີຍໃສແລະນ້ຳຕານເປັນຕົ້ນ ແກ່ພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາຖະໜາວ່າ “ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ໃນອະນາຄົດ ຂ້າພຣະອົງປາຖະໜາຈະເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີສຽງໄພເລາະ ໃນສາດສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງໜຶ່ງ ເໝືອນພຣະພິກຂຸອົງນີ້”. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງເລັງເຫັນຄວາມບໍ່ມີອຸປະສັກຂອງເຂົາແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນແລ້ວເສດັດຫຼີກໄປ.

So [Pg.244] yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā phussabhagavato kāle citrakokilo hutvā nibbatto rājuyyānato madhuraṃ ambaphalaṃ tuṇḍenādāya gacchanto satthāraṃ disvā pasannamānaso ‘‘dassāmi buddhassā’’ti cittaṃ uppādesi. Satthā tassa cittācāraṃ ñatvā pattaṃ gahetvā nisīdi. Kokilo dasabalassa patte ambapakkaṃ ṭhapesi. Satthā tassa somanassuppādanatthaṃ tassa passantasseva taṃ paribhuñji. Atha so kokilo pasannamānaso teneva pītisukhena sattāhaṃ vītināmesi. Teneva puññakammena uppannuppannabhave mañjussaro ahosi. Kassapasammāsambuddhakāle vaḍḍhakikule nibbattetvā jeṭṭhakavaḍḍhakī hutvā pākaṭo ahosi. Parinibbute bhagavati tassa sarīradhātuyo nidahituṃ sattayojanappamāṇe thūpe āraddhe so āha – ‘‘yojanāvaṭṭaṃ yojanubbedhaṃ karomā’’ti. Te sabbe tassa vacane aṭṭhaṃsu. Iti appamāṇassa buddhassa orappamāṇaṃ cetiyaṃ kāresi, tena kammena nibbattaṭṭhāne aññehi hīnappamāṇo ahosi. So amhākaṃ bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā atirassatāya ca suvaṇṇapaṭimā viya sundarasarīratāya ca lakuṇḍakabhaddiyoti paññāyittha. So aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā bahussuto dhammakathiko hutvā madhurena sarena paresaṃ dhammaṃ kathesi.

ເຂົາໄດ້ບຳເພັນບຸນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໄດ້ສະեຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະகார ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ຜຸດສະ ໄດ້ບັງເກີດເປັນນົກດຸດເຫວ່າ ຜູ້ມີລວດລາຍອັນງົດງາມ ຄາບໝາກມ່ວງອັນມີລົດຫວານຈາກພຣະຣາຊະອຸທະຍານດ້ວຍຈະງອຍປາກ ບິນໄປເຫັນພຣະສາດສະດา ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງເກີດຄວາມຄິດວ່າ “ເຮົາຈັກຖວາຍແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ”. ພຣະສາດສະດาຊົງຊາບວາຣະຈິດຂອງນົກນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງຮັບບາດແລ້ວປະທັບນັ່ງ. ນົກດຸດເຫວ່າໄດ້ວາງໝາກມ່ວງສຸກລົງໃນບາດຂອງພຣະທົດສະພົນ. ພຣະສາດສະດາຊົງສະເຫວີຍໝາກມ່ວງນັ້ນຕໍ່ໜ້ານົກນັ້ນ ເພື່ອຍັງຄວາມໂສມະນັດໃຫ້ເກີດແກ່ເຂົາ. ຄັ້ງນັ້ນ ນົກດຸດເຫວ່ານັ້ນມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ໃຊ້ເວລາ 7 ວັນດ້ວຍຄວາມປີຕິແລະສຸກນັ້ນ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີສຽງໄພເລາະໃນທຸກໆ ພົບຊາດທີ່ເກີດ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະກັດສະປະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ເຂົາໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຊ່າງໄມ້ ໄດ້ເປັນຫົວໜ້າຊ່າງໄມ້ຜູ້ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ ເມື່ອມີການເລີ່ມສ້າງພຣະສະຖູບຂະໜາດ 7 ໂຍດ ເພື່ອບັນຈຸພຣະບໍຣົມສາຣີຣິກະທາດ ເຂົາໄດ້ກ່າວວ່າ “ພວກເຮົາຈົ່ງສ້າງພຣະສະຖູບໃຫ້ມີສ່ວນກວ້າງ 1 ໂຍດ ສ່ວນສູງ 1 ໂຍດ ເຖີດ”. ຄົນທັງຫຼາຍທັງປວງກໍເຫັນດີຕາມຄຳຂອງຫົວໜ້າຊ່າງໄມ້ນັ້ນ. ເຂົາໄດ້ສ້າງພຣະເຈດີໃຫ້ມີຂະໜາດນ້ອຍ (ເມື່ອທຽບກັບພຣະຄຸນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ດ້ວຍກຳນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີຮ່າງກາຍຕ່ຳເຕັ້ຍກວ່າຄົນອື່ນໃນສະຖານທີ່ທີ່ເກີດ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ເຂົາໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະຫະບໍດີ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຕ່ຳເຕັ້ຍຫຼາຍ ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີຮ່າງກາຍງົດງາມເໝືອນຮູບທອງຄຳ ເຂົາຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ “ລັກກຸນທະກະພັດທິຍະ” (ພຣະພັດທິຍະຜູ້ຕ່ຳເຕັ້ຍ). ໃນເວລາຕໍ່ມາ ເພິ່ນໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ມີສັດທາຕັ້ງໝັ້ນ ໄດ້ບວດແລ້ວ ເປັນພຣະພະຫູສູດ ເປັນພຣະທັມມະກະຖຶກ ໄດ້ສະແດງທຳແກ່ຄົນອື່ນດ້ວຍສຽງອັນໄພເລາະ.

Athekasmiṃ ussavadivase ekena brāhmaṇena saddhiṃ rathena gacchantī ekā gaṇikā theraṃ disvā dantavidaṃsakaṃ hasi. Thero tassā dantaṭṭhike nimittaṃ gahetvā jhānaṃ uppādetvā taṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā anāgāmī ahosi, so abhiṇhaṃ kāyagatāya satiyā viharanto ekadivasaṃ āyasmatā dhammasenāpatinā ovadiyamāno anusāsiyamāno arahatte patiṭṭhahi. Ekacce bhikkhū ca sāmaṇerā ca tassa arahattappattabhāvaṃ ajānanto kaṇṇesu gahetvā kaḍḍhanti, sīse bāhāya hatthapādādīsu vā gahetvā cāletvā kīḷantā viheṭhesuṃ. Atha bhagavā sutvā – ‘‘mā, bhikkhave, mama puttaṃ viheṭhethā’’ti āha. Tato paṭṭhāya taṃ ‘‘arahā’’ti jānitvā na viheṭhesuṃ.

ຄັ້ງໜຶ່ງ ໃນວັນສະຫຼອງເທດສະການ ນາງຄະນິກາ ຄົນໜຶ່ງ ນັ່ງລົດມ້າໄປກັບພຣາມຄົນໜຶ່ງ ເຫັນພຣະເຖຣະແລ້ວ ໄດ້ຫົວເຍາະເຍີ້ຍຈົນເຫັນແຂ້ວ. ພຣະເຖຣະຖືເອົາກະດູກແຂ້ວຂອງນາງເປັນນິມິດ ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລ້ວເຮັດຊານນັ້ນໃຫ້ເປັນບາດຖານ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອະນາຄາມີ. ເພິ່ນມີສະຕິໄປໃນກາຍ ຢູ່ສະເໝີ ວັນໜຶ່ງ ເມື່ອໄດ້ຮັບໂອວາດແລະຄຳສັ່ງສອນຈາກພຣະທັມມະເສນາບໍດີ ກໍໄດ້ປະດິດສະຖານໃນອະຣະຫັດຕະຜົນ. ພຣະພິກຂຸແລະສາມະເນນບາງຮູບ ບໍ່ຮູ້ວ່າເພິ່ນໄດ້ບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ຈຶ່ງພາກັນດຶງຫູ ດຶງຫົວ ດຶງແຂນ ດຶງມືດຶງຕີນ ໂຍກຍ້າຍຫຼິ້ນ ແລະບຽດບຽນເພິ່ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບແລ້ວ ຈຶ່ງຕຣັສວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີຢ່າໄດ້ບຽດບຽນບຸດຂອງຕະຖາຄົດເລີຍ”. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ຄົນທັງຫຼາຍຮູ້ວ່າເພິ່ນເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ກໍບໍ່ໄດ້ບຽດບຽນເພິ່ນອີກ.

12. So [Pg.245] arahā hutvā sañjātasomanasso attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Mañjunābhinikūjahanti madhurena pemaniyena sarena abhinikūjiṃ saddaṃ nicchāresiṃ ahanti attho. Sesamettha suviññeyyamevāti.

໑໒. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອເປັນພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ ປາຖະໜາຈະປະກາດອະປະທານຄືຄວາມປະພຶດໃນປາງກ່ອນຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ປທຸມຸຕຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “ມະນຊຸນາພິນິກູຊະຫັງ” ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮ້ອງຂັບຂານ ໄດ້ເປັ່ງສຽງອັນໄພເລາະໜ້າຮັກ. ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນອະປະທານນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Lakuṇḍakabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະລັກກຸນທະກະພັດທິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

2. Kaṅkhārevatattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກັງຂາεຣວະຕະເຖຣະ

34. Dutiyāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato kaṅkhārevatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto, taṃ sabbaṃ pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

໓໔. ໃນອະປະທານທີ 2 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ປທຸມຸຕຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະກັງຂາເຣວະຕະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິສັຍແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ.

Kaṅkhārevatattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກັງຂາເຣວະຕະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Sīvalittheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສີວະລີເຖຣະ

Tatiyāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato sīvalittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto heṭṭhā vuttanayena vihāraṃ gantvā parisāya pariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lābhīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘mayāpi anāgate evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti dasabalaṃ nimantetvā sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhasaṅghassa mahādānaṃ datvā, ‘‘bhante, iminā adhikārakammena na aññaṃ sampattiṃ patthemi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane ahampi tumhehi so etadagge ṭhapitabhikkhu viya lābhīnaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyataṃ disvā ‘‘ayaṃ te patthanā anāgate gotamassa buddhassa santike samijjhissatī’’ti byākaritvā pakkāmi. So kulaputto yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā vipassissa [Pg.246] bhagavato kāle bandhumatīnagarato avidūre ekasmiṃ gāmake nibbatti, tasmiṃ samaye bandhumatīnagaravāsino raññā saddhiṃ sākacchitvā dasabalassa dānaṃ adaṃsu.

ໃນອະປະທານທີສາມ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "Padumuttaro nāma jino" (ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ) ເປັນອະປະທານ (ປະຫວັດ) ຂອງພຣະສີວະລີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະລຶຫັດ ໄດ້ໄປສູ່ວິຫານຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ ຢືນຢູ່ທີ່ສຸດຮອບຂອງບໍລິສັດ ຟັງພຣະທັມມະເສນາບໍດີເທດສະນາຢູ່ ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ມີລາບຫຼາຍ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ໃນອະນາຄົດ ເຮົາກໍຄວນຈະເປັນຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ຄືກັນ" ຈຶ່ງໄດ້ນິມົນພຣະທົດສະພົນ ແລ້ວຖວາຍມະຫາທານແກ່ພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ຕະຫຼອດເຈັດວັນ ແລ້ວຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ດ້ວຍອະທິການກຳ (ກຸສົນກຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່) ນີ້ ຂ້າພະອົງບໍ່ປາຖະໜາສົມບັດອື່ນໃດເລີຍ ແຕ່ໃນອະນາຄົດ ໃນສາດສະໜາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງ ຂ້າພະອົງກໍເພິ່ງເປັນຜູ້ເລີດກວ່າເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ມີລາບຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງພຣະພິກຂຸທີ່ພຣະອົງຊົງສະຖາປະນາໄວ້ໃນເອຕະທັກຄະນີ້ດ້ວຍເຖີດ" ດັ່ງນີ້. ພຣະສາດສະດາຊົງເລັງເຫັນຄວາມບໍ່ມີອຸປະສັກ (ອັນຕະລາຍ) ຂອງລາວ ແລ້ວຊົງພະຍາກອນວ່າ "ຄວາມປາຖະໜານີ້ຂອງເຈົ້າ ຈະສຳເລັດໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ໃນອະນາຄົດ" ແລ້ວຊົງຫຼີກໄປ. ກຸລະບຸດນັ້ນສ້າງກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງປະການ ໃນກາລສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນໝູ່ບ້ານແຫ່ງໜຶ່ງ ບໍ່ໄກຈາກເມືອງພັນທຸມະດີ ໃນສະໄໝນັ້ນ ຊາວເມືອງພັນທຸມະດີໄດ້ປຶກສາຫາລືຮ່ວມກັບພຣະຣາຊາ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍທານແກ່ພຣະທົດສະພົນ.

Ekadivasaṃ sabbe ekato hutvā dānaṃ dentā ‘‘kiṃ nu kho amhākaṃ dānagge natthī’’ti (a. ni. aṭṭha. 1.1.207; theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) olokentā madhuñca guḷadadhiñca nāddasaṃsu. Te ‘‘yato kutoci āharissāmā’’ti janapadato nagarapavisanamaggesu purise ṭhapesuṃ. Tadā esa kulaputto attano gāmato guḷadadhivārakaṃ gahetvā ‘‘kiñcideva āharissāmī’’ti nagaraṃ gacchanto ‘‘mukhaṃ dhovitvā dhotahatthapādo pavisissāmī’’ti phāsukaṭṭhānaṃ olokento naṅgalasīsappamāṇaṃ nimmakkhikadaṇḍakamadhuṃ disvā ‘‘puññena me idaṃ uppanna’’nti gahetvā nagaraṃ pāvisi. Nāgarehi ṭhapitapuriso taṃ disvā, ‘‘mārisa, kassa imaṃ harasī’’ti pucchi. ‘‘Na kassaci, sāmi, vikkāyikaṃ me ida’’nti. ‘‘Tena hi imaṃ kahāpaṇaṃ gahetvā etaṃ madhuñca guḷadadhiñca dehī’’ti.

ມື້ໜຶ່ງ ຄົນທັງຫຼາຍພ້ອມພຽງກັນຖວາຍທານ ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງວ່າ "ມີສິ່ງໃດແດ່ທີ່ບໍ່ມີຢູ່ໃນໂຮງທານຂອງພວກເຮົາ?" ກໍບໍ່ເຫັນນ້ຳເຜິ້ງແລະສົ້ມນົມຂົ້ນ (ນົມສົ້ມຫວານ). ພວກເຂົາຈຶ່ງຄິດວ່າ "ພວກເຮົາຈະຫານຳມາຈາກບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ" ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄົນໄວ້ທີ່ຫົນທາງເຂົ້າເມືອງຈາກຊົນນະບົດ. ໃນເວລານັ້ນ ກຸລະບຸດນີ້ໄດ້ຖືເອົາໝໍ້ນົມສົ້ມຫວານຈາກໝູ່ບ້ານຂອງຕົນ ເດີນທາງໄປສູ່ເມືອງດ້ວຍຄິດວ່າ "ເຮົາຈະນຳເອົາສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງໄປຂາຍ" ເມື່ອຄິດວ່າ "ເຮົາຈະລ້າງໜ້າ ລ້າງມືລ້າງຕີນ ແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າເມືອງ" ຈຶ່ງຊອກຫາສະຖານທີ່ອັນສະດວກສະບາຍ ໄດ້ເຫັນຮັງເຜິ້ງທີ່ບໍ່ມີຕົວເຜິ້ງເກາະຢູ່ທີ່ກິ່ງໄມ້ ມີຂະໜາດເທົ່າຫົວໄຖ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍບຸນຂອງເຮົາແທ້ໆ" ແລ້ວຖືເອົາຮັງເຜິ້ງນັ້ນເຂົ້າໄປໃນເມືອງ. ຄົນທີ່ຊາວເມືອງຕັ້ງໄວ້ເຫັນລາວແລ້ວ ຈຶ່ງຖາມວ່າ "ແນ່ສະຫາຍ ເຈົ້ານຳເອົາສິ່ງນີ້ໄປໃຫ້ໃຜ?" ລາວຕອບວ່າ "ຂ້າແດ່ທ່ານ ບໍ່ໄດ້ນຳໄປໃຫ້ໃຜດອກ ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຂາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ" ຄົນນັ້ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງຮັບເອົາເງິນກະຫາປະນະໜຶ່ງນີ້ ແລ້ວເອົານ້ຳເຜິ້ງແລະນົມສົ້ມຫວານນັ້ນໃຫ້ຂ້ອຍເຖີດ".

So cintesi – ‘‘idaṃ me na bahuṃ agghati, ayañca ekappahāreneva bahuṃ deti, vīmaṃsissāmī’’ti. Tato naṃ āha – ‘‘nāhaṃ ekakahāpaṇena demī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ dve kahāpaṇe gahetvā dehī’’ti. ‘‘Dvīhipi na demī’’ti. Etenupāyena vaḍḍhetvā yāva sahassaṃ pāpuṇi, so cintesi – ‘‘atiañchituṃ na vaṭṭati, hotu tāva iminā kattabbakammaṃ pucchissāmī’’ti. Atha naṃ āha – ‘‘na idaṃ bahuagghanakaṃ, tvaṃ pana bahuṃ desi, kena kammena idaṃ gaṇhasī’’ti. ‘‘Idha, bho, nagaravāsino raññā saddhiṃ paṭivirujjhitvā vipassisammāsambuddhassa dānaṃ dentā idaṃ dvayaṃ dānagge apassantā maṃ pariyesāpenti. Sace idaṃ dvayaṃ na labhissanti, nāgarānaṃ parājayo bhavissati. Tasmā sahassaṃ datvā gaṇhāmī’’ti. ‘‘Kiṃ panetaṃ nāgarānaṃ eva vaṭṭati, udāhu aññesampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Yassa kassaci dātuṃ avāritameta’’nti. ‘‘Atthi pana koci nāgarānaṃ dāne ekadivasaṃ sahassaṃ dātā’’ti? ‘‘Natthi, sammā’’ti. ‘‘Imesaṃ me dvinnaṃ sahassagghanakabhāvaṃ jānāsī’’ti? ‘‘Āma, jānāmī’’ti. ‘‘Tena hi gaccha, nāgarānaṃ ārocehi – ‘eko puriso imāni dve mūlena na deti, tumhehi saddhiṃ sahattheneva dātukāmo, tumhe imesaṃ dvinnaṃ kāraṇā nibbitakkā hothā’’ti. ‘‘Tvaṃ imasmiṃ dāne jeṭṭhakabhāgassa [Pg.247] kāyasakkhī hohī’’ti vatvā gato. So pana kulaputto gāmato paribbayatthaṃ gahitakahāpaṇena pañcakaṭukaṃ gahetvā cuṇṇaṃ katvā dadhito kañciyaṃ vāhetvā tattha madhupaṭalaṃ pīḷetvā pañcakaṭukacuṇṇena yojetvā paduminipatte pakkhipitvā taṃ saṃvidahitvā ādāya dasabalassa avidūre nisīdi. Mahājanehi āhariyamānassa sakkārassa antare attano pattavāraṃ olokento okāsaṃ ñatvā satthu santikaṃ gantvā, ‘‘bhante, ayaṃ me duggatasakkāro, imaṃ me anukampaṃ paṭicca paṭiggaṇhathā’’ti. Satthā tassānukampaṃ paṭicca catumahārājehi dattiyena selamayapattena taṃ paṭiggahetvā yathā aṭṭhasaṭṭhiyā bhikkhusatasahassassa diyyamānaṃ na khīyati, evaṃ adhiṭṭhāsi.

ກຸລະບຸດນັ້ນຄິດວ່າ "ຂອງສິ່ງນີ້ຂອງເຮົາມີຄ່າບໍ່ຫຼາຍ ແຕ່ຜູ້ນີ້ໃຫ້ລາຄາສູງຫຼາຍໃນທັນທີ ເຮົາຈະລອງຢັ່ງເບິ່ງກ່ອນ" ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວກັບຜູ້ນັ້ນວ່າ "ຂ້ອຍບໍ່ຂາຍໃນລາຄາກະຫາປະນະດຽວດອກ" "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງຮັບເອົາສອງກະຫາປະນະ ແລ້ວເອົາໃຫ້ຂ້ອຍເຖີດ" "ສອງກະຫາປະນະຂ້ອຍກໍບໍ່ຂາຍ" ດ້ວຍອຸບາຍນີ້ ລາຄາຈຶ່ງເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ຈົນເຖິງໜຶ່ງພັນກະຫາປະນະ ກຸລະບຸດນັ້ນຄິດວ່າ "ການກົ່ງລາຄາຫຼາຍເກີນໄປບໍ່ເປັນການສົມຄວນ ເອົາເຖີດ ເຮົາຈະຖາມເຖິງຈຸດປະສົງທີ່ລາວຈະເຮັດກ່ອນ" ລາວຈຶ່ງຖາມຜູ້ນັ້ນວ່າ "ຂອງສິ່ງນີ້ບໍ່ໄດ້ມີຄ່າຫຼາຍປານນັ້ນ ແຕ່ທ່ານຍອມຈ່າຍໃຫ້ຫຼາຍ ທ່ານເອົາໄປເພື່ອປະໂຫຍດອັນໃດ?" "ແນ່ສະຫາຍ ໃນເມືອງນີ້ ຊາວເມືອງໄດ້ແຂ່ງຂັນກັນກັບພຣະຣາຊາໃນການຖວາຍທານແກ່ພຣະວິປັດສີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອບໍ່ເຫັນຂອງສອງສິ່ງນີ້ໃນໂຮງທານ ຈຶ່ງໃຊ້ໃຫ້ຂ້ອຍອອກມາຊອກຫາ ຫາກພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຂອງສອງສິ່ງນີ້ ຊາວເມືອງກໍຈະປະລາໄຊ ເພາະສະນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງຍອມຈ່າຍເຖິງພັນກະຫາປະນະເພື່ອຊື້ເອົາ" "ການຖວາຍທານນີ້ ເປັນສິດສະເພาະຂອງຊາວເມືອງເທົ່ານັ້ນບໍ ຫຼືວ່າຄົນອື່ນໆ ກໍຖວາຍໄດ້ຄືກັນ?" "ໃຜໆ ກໍຖວາຍໄດ້ ບໍ່ມີການຫ້າມເລີຍ" "ໃນທານຂອງຊາວເມືອງນັ້ນ ມີໃຜແດ່ທີ່ບໍລິຈາກເຖິງພັນກະຫາປະນະໃນມື້ດຽວ?" "ບໍ່ມີເລີຍ ສະຫາຍ" "ທ່ານຮູ້ບໍວ່າ ຂອງສອງສິ່ງນີ້ຂອງຂ້ອຍມີຄ່າເຖິງພັນກະຫາປະນະ?" "ເອີ, ຂ້ອຍຮູ້" "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງໄປບອກຊາວເມືອງວ່າ 'ມີຊາຍຄົນໜຶ່ງບໍ່ຍອມຂາຍຂອງສອງສິ່ງນີ້ ແຕ່ລາວປາຖະໜາຈະຖວາຍດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງຮ່ວມກັບພວກທ່ານ ຂໍພວກທ່ານຢ່າໄດ້ກັງວົນຍ້ອນຂອງສອງສິ່ງນີ້ເລີຍ'" "ແລະຈົ່ງກ່າວວ່າ 'ທ່ານຈົ່ງເປັນພະຍານ (ຜູ້ມີສ່ວນຮ່ວມຢ່າງຍິ່ງ) ໃນທານນີ້ເຖີດ'" ແລ້ວກໍຫຼີກໄປ. ສ່ວນກຸລະບຸດນັ້ນ ໄດ້ນຳເອົາເງິນກະຫາປະນະທີ່ຖືມາຈາກບ້ານເພື່ອເປັນຄ່າສະບຽງ ໄປຊື້ເຄື່ອງເທດຫ້າຢ່າງ (ປັນຈະກະຕຸກ) ມາບົດເປັນຜົງ ແລ້ວກັ່ນຕອງເອົານ້ຳນົມສົ້ມ ຄັ້ນຮັງເຜິ້ງໃສ່ລົງໄປ ປະສົມກັບຜົງເຄື່ອງເທດຫ້າຢ່າງນັ້ນ ແລ້ວຫໍ່ດ້ວຍໃບບົວ ຈັດແຈງໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍ ແລ້ວຖືເອົາໄປນັ່ງຢູ່ບໍ່ໄກຈາກພຣະທົດສະພົນ. ໃນລະຫວ່າງທີ່ມະຫາຊົນກຳລັງນຳເຄື່ອງສັກກາລະມາຖວາຍ ລາວໄດ້ລໍຖ້າໂອກາດຂອງຕົນ ເມື່ອເຫັນຊ່ອງທາງແລ້ວ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ແລ້ວຂาບທູນວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ນີ້ເປັນເຄື່ອງສັກກາລະຂອງຄົນຍາກຈົນ ຂໍພຣະອົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະ ໂປດຮັບເຄື່ອງສັກກາລະນີ້ຂອງຂ້າພະອົງດ້ວຍເຖີດ" ພຣະສາດສະດາຊົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ລາວ ຈຶ່ງຊົງຮັບເອົາດ້ວຍບາດສິລາທີ່ທ້າວຈະຕຸມະຫາຣາດທັງສີ່ຖວາຍ ແລ້ວຊົງອະທິຖານຈິດໃຫ້ຂອງນັ້ນບໍ່ໝົດສิ້ນໄປ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະແຈກຢາຍແກ່ພຣະພິກຂຸສົງຫົກລ້ານແປດແສນຮູບກໍຕາມ.

So kulaputto niṭṭhitabhattakiccaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno āha – ‘‘diṭṭho me, bhante bhagavā, ajja bandhumatīnagaravāsīhi tumhākaṃ sakkāro āhariyamāno, ahampi imassa nissandena nibbattanibbattabhave lābhaggayasaggappatto bhaveyya’’nti. Satthā ‘‘evaṃ hotu kulaputtā’’ti vatvā tassa ca nagaravāsīnañca bhattānumodanaṃ katvā pakkāmi. So kulaputto yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde suppavāsāya rājadhītuyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya sāyaṃ pātañca pañcapaṇṇākārasatāni suppavāsāya upanīyanti. Athassa sā puññavīmaṃsanatthaṃ hatthena bījapacchiṃ phusāpentī aṭṭhāsi. Ekekabījato salākasataṃ salākasahassampi niggacchati, ekekakarīsakhettato paṇṇāsampi saṭṭhipi sakaṭapamāṇāni uppajjanti. Koṭṭhapūraṇakālepissā koṭṭhadvāraṃ hatthena phusantiyā rājadhītāya puññena gaṇhantānaṃ gahitagahitaṃ puna pūrati. Paripuṇṇabhattakumbhitopi ‘‘rājadhītāya puñña’’nti vatvā yassa kassaci dentā naṃ yāva na ukkaḍḍhanti, na tāva bhattaṃ khīyati. Dārake kucchigateyeva satta vassāni atikkamiṃsu.

ກຸລະບຸດນັ້ນ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງເຮັດພັດຕະກິດ (ສັນເຂົ້າ) ເສັດແລ້ວ ຈຶ່ງຖວາຍອະພິວາດ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ແລ້ວຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ມື້ນີ້ຂ້າພະອົງໄດ້ເຫັນເຄື່ອງສັກກາລະທີ່ຊາວເມືອງພັນທຸມະດີນຳມາຖວາຍແກ່ພຣະອົງແລ້ວ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງບຸນນີ້ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ເລີດດ້ວຍລາບແລະຍົດໃນພົບພູມທີ່ບັງເກີດແລ້ວໆ ທຸກໆ ພົບເຖີດ" ພຣະສາດສະດາຊົງອະນຸໂມທະນາວ່າ "ຂໍໃຫ້ເປັນຢ່າງນັ້ນເຖີດ ກຸລະບຸດ" ແລ້ວຊົງເຮັດພັດຕານຸໂມທະນາແກ່ລາວແລະຊາວເມືອງ ແລ້ວຊົງຫຼີກໄປ. ກຸລະບຸດນັ້ນສ້າງກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດาແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດກາລນີ້ ໄດ້ຖືປະຕິສົນທິໃນຄັນ (ທ້ອງ) ຂອງພຣະນາງສຸບປະວາສາ ຣາຊະທິດາ. ນັບຕັ້ງແຕ່ລາວຖືປະຕິສົນທິມາ ເຄື່ອງບັນນາການຫ້າຮ້ອຍຢ່າງກໍຖືກນຳມາຖວາຍແກ່ພຣະນາງສຸບປະວາສາທັງເຊົ້າແລະແລງ. ຄັ້ງໜຶ່ງ ພຣະນາງປາຖະໜາຈະທົດລອງບຸນຂອງທາຣົກນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຈັບກະຕ່າພັນພືດດ້ວຍມືແລ້ວຢືນຢູ່. ປາກົດວ່າ ຈາກເມັດພືດແຕ່ລະເມັດ ມີຮວງງອກອອກມາເປັນຮ້ອຍເປັນພັນຮວງ ແລະຈາກເນື້ອທີ່ນາແຕ່ລະກະລີສະ ກໍໄດ້ຜົນຜະລິດເຂົ້າເຖິງຫ້າສິບຫຼືຫົກສິບຄັນກວຽນ. ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາຂົນເຂົ້າໃສ່ເລົ້າ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນຂອງຣາຊະທິດາຜູ້ຈັບປະຕູເລົ້າດ້ວຍມື ເມື່ອຄົນທັງຫຼາຍຕັກເອົາເຂົ້າໄປເທົ່າໃດ ເຂົ້າໃນເລົ້າກໍກັບມາເຕັມຄືເກົ່າ. ແມ່ນແຕ່ໃນໝໍ້ເຂົ້າທີ່ເຕັມຢູ່ ເມື່ອຄົນທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ນີ້ແມ່ນບຸນຂອງຣາຊະທິດາ" ແລ້ວແຈກຢາຍແກ່ໃຜໆ ຕາບໃດທີ່ພວກເຂົາບໍ່ຍົກໝໍ້ເຂົ້າໜີ ຕາບນັ້ນເຂົ້າກໍບໍ່ມີວັນໝົດສິ້ນ. ທາຣົກນັ້ນອາໄສຢູ່ໃນທ້ອງຂອງມານດາຕະຫຼອດເຈັດປີ.

Gabbhe pana paripakke sattāhaṃ mahādukkhaṃ anubhosi. Sā sāmikaṃ āmantetvā – ‘‘pure maraṇā jīvamānā dānaṃ dassāmī’’ti satthu santikaṃ [Pg.248] pesesi – ‘‘gaccha, sāmi, imaṃ pavattiṃ satthu ārocetvā satthāraṃ nimantehi, yañca satthā vadati, taṃ sādhukaṃ upalakkhetvā āgantvā mayhaṃ kathehī’’ti. So gantvā tassā sāsanaṃ satthu ārocesi – ‘‘satthu bhante, koḷiyadhītā pāde vandatī’’ti. Satthā tassā anukampaṃ paṭicca – ‘‘sukhinī hotu suppavāsā koḷiyadhītā arogā, arogaṃ puttaṃ vijāyatū’’ti āha. So taṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā attano gāmābhimukho pāyāsi. Tassa pure āgamanāyeva suppavāsāya kucchito dhammakaraṇato udakaṃ viya gabbho nikkhami, parivāretvā nisinnajano assumukho rodituṃ āraddho haṭṭhatuṭṭhova tassā sāmikassa tuṭṭhisāsanaṃ ārocetuṃ agamāsi. So tesaṃ iṅgitaṃ disvā – ‘‘dasabalena kathitakathā nipphannā bhavissati maññe’’ti cintesi. So āgantvā satthu kathaṃ rājadhītāya kathesi. Rājadhītā tayā nimantitaṃ jīvabhattameva maṅgalabhattaṃ bhavissati, gaccha sattāhaṃ dasabalaṃ nimantehīti. So tathā akāsi. Sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattayiṃsu. So dārako ñātīnaṃ santattacittaṃ nibbāpento sītalabhāvaṃ kurumāno jātoti, sīvalitveva nāmaṃ kariṃsu. So satta vassāni gabbhe vasitattā jātakālato paṭṭhāya sabbakammakkhamo ahosi. Dhammasenāpati sāriputtatthero sattame divase tena saddhiṃ kathāsallāpamakāsi. Satthāpi imaṃ gāthaṃ abhāsi –

ເມື່ອຄັນແກ່ເຕັມທີ່ແລ້ວ ພຣະນາງຕ້ອງສະເຫວີຍທຸກຂະເວທະນາຢ່າງແຮງກ້າຕະຫຼອດເຈັດວັນ. ພຣະນາງຈຶ່ງເອີ້ນພຣະສາມີມາ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ກ່ອນທີ່ຂ້ອຍຈະຕາຍ ໃນຂະນະທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະຖວາຍທານ" ແລ້ວສົ່ງພຣະສາມີໄປໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ໂດຍສັ່ງວ່າ "ແນ່ພຣະສາມີ ຈົ່ງໄປຂາບທູນເລື່ອງນີ້ແກ່ພຣະສາດສະດา ແລ້ວນິມົນພຣະອົງມາ ພຣະສາດສະດາຊົງມີພຣະດຳຣັດຢ່າງໃດ ຈົ່ງກຳນົດຈົດຈຳໃຫ້ດີ ແລ້ວກັບມາບອກແກ່ຂ້ອຍເຖີດ" ພຣະສາມີນັ້ນໄປແລ້ວ ໄດ້ຂາບທູນຂ່າວສານຂອງພຣະນາງແກ່ພຣະສາດສະດາວ່າ "ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພຣະຣາຊະທິດາແຫ່ງໂກລິຍະວົງ ຂໍຖວາຍອະພິວາດແທບພຣະບາດຂອງພຣະສາດສະດາ" ພຣະສາດສະດາຊົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ພຣະນາງ ຈຶ່ງມີພຣະດຳຣັດວ່າ "ຂໍພຣະນາງສຸບປະວາສາ ຣາຊະທິດາແຫ່ງໂກລິຍະວົງ ຈົ່ງມີຄວາມສຸກ ປາສະຈາກໂຣກໄພ ແລະຂໍໃຫ້ປະສູດພຣະໂອຣົດຜູ້ປາສະຈາກໂຣກໄພເຖີດ" ພຣະສາມີນັ້ນໄດ້ຟັງພຣະດຳຣັດນັ້ນແລ້ວ ຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວເດີນທາງກັບຄືນສູ່ໝູ່ບ້ານຂອງຕົນ. ກ່ອນທີ່ພຣະສາມີຈະເດີນທາງມາເຖິງ ທາຣົກໃນທ້ອງຂອງພຣະນາງສຸບປະວາສາກໍໄດ້ຄອດອອກມາຢ່າງງ່າຍດາຍ ປຽບເໝືອນນ້ຳທີ່ໄຫຼອອກຈາກກະບອກກັ່ນນ້ຳ ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ນັ່ງຫ້ອມລ້ອມຢູ່ ເຊິ່ງກ່ອນໜ້ານີ້ມີໃບໜ້ານອງດ້ວຍນ້ຳຕາແລະກຳລັງຮ້ອງໄຫ້ ກໍກັບມີຄວາມຍິນດີຮ່າເຣີງ ຟ້າວເດີນທາງໄປແຈ້ງຂ່າວອັນເປັນທີ່ຍິນດີແກ່ພຣະສາມີຂອງພຣະນາງ. ພຣະສາມີເຫັນທ່າທາງຂອງຄົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ພຣະດຳຣັດທີ່ພຣະທົດສະພົນຊົງກ່າວໄວ້ ຄົງຈະສຳເລັດຜົນແລ້ວເປັນແນ່" ເມື່ອລາວມາເຖິງແລ້ວ ຈຶ່ງບອກພຣະດຳຣັດຂອງພຣະສາດສະດາແກ່ຣາຊະທິດາ. ຣາຊະທິດາກ່າວວ່າ "ພັດ (ອາຫານ) ທີ່ທ່ານນິມົນມາເພື່ອຊີວິດນີ້ແລ້ວ ຈະເປັນມຸງຄຸນພັດ ຈົ່ງໄປນິມົນພຣະທົດສະພົນຕະຫຼອດເຈັດວັນເຖີດ" ພຣະສາມີກໍໄດ້ເຮັດຕາມນັ້ນ. ພວກເຂົາໄດ້ຖວາຍມະຫາທານແກ່ພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ຕະຫຼອດເຈັດວັນ. ທາຣົກນັ້ນບັງເກີດມາເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈອັນຮ້ອນຮົນຂອງຍາດຕິພີ່ນ້ອງສະຫງົບເຢັນລົງ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮົ່ມເຢັນ ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ "ສີວະລີ" ເພາະເຫດທີ່ທາຣົກນັ້ນອາໄສຢູ່ໃນທ້ອງຕະຫຼອດເຈັດປີ ລາວຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມອົດທົນແລະສາມາດເຮັດວຽກງານທຸກຢ່າງໄດ້ຕັ້ງແຕ່ເກີດມາ. ພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະ ພຣະທັມມະເສນາບໍດີ ໄດ້ສົນທະນາກັບທາຣົກນັ້ນໃນວັນທີເຈັດ. ພຣະສາດສະດາກໍໄດ້ຊົງພາສິດຄາຖາ ນີ້ວ່າ:

‘‘Yomaṃ palipathaṃ duggaṃ, saṃsāraṃ mohamaccagā;

Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī, anejo akathaṃkathī;

Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 414;

su. ni. 643);

"ຜູ້ໃດຂ້າມພົ້ນທາງອັນຫຼົ່ມເລິກ (ກິເລດ) ທາງອັນລະກົດລະກຽວ (ກິເລດອັນຫຍາບຊ້າ) ສັງສານ ແລະໂມຫະໄດ້ແລ້ວ, ເປັນຜູ້ຂ້າມພົ້ນ (ຫ້ວງນ້ຳ) ເຖິງຝັ່ງ (ພຣະນິພານ) ມີປົກກະຕິເພ່ງພິນິດ (ດ້ວຍຊານ) ບໍ່ມີຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ, ດັບສະໜິດແລ້ວເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ, ເຮົາຕະຖາຄົດເອີ້ນຜູ້ນັ້ນວ່າ ເປັນພຣາມ."

Atha naṃ thero evamāha – ‘‘kiṃ pana tayā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavitvā pabbajituṃ na vaṭṭatī’’ti? ‘‘Labhanto pabbajeyyaṃ, bhante’’ti. Suppavāsā taṃ therena saddhiṃ kathentaṃ disvā – ‘‘kiṃ nu kho me putto dhammasenāpatinā kathetī’’ti theraṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘mayhaṃ putto tumhehi saddhiṃ kiṃ katheti, bhante’’ti? Attanā anubhuttagabbhavāsadukkhaṃ kathetvā – ‘‘tumhehi anuññāto pabbajissāmī’’ti vadatīti. ‘‘Sādhu bhante, pabbājetha na’’nti. Thero taṃ vihāraṃ netvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā pabbājento, ‘‘sīvali[Pg.249], tuyhaṃ aññena ovādena kammaṃ natthi, tayā satta vassāni anubhuttadukkhameva paccavekkhāhī’’ti. ‘‘Bhante, pabbajjāyeva tumhākaṃ bhāro, yaṃ pana mayā sakkā kātuṃ, tamahaṃ jānissāmī’’ti. So pana paṭhamakesavaṭṭiyā oropitakkhaṇeyeva sotāpattiphale patiṭṭhāsi, dutiyāya oropitakkhaṇe sakadāgāmiphale, tatiyāya anāgāmiphale patiṭṭhāsi. Sabbesaṃyeva kesānaṃ oropanañca arahattaphalasacchikiriyā ca apure apacchā ahosi.

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວກັບທາຣົກນັ້ນວ່າ "ເຈົ້າສະເຫວີຍທຸກປານນີ້ແລ້ວ ບໍ່ສົມຄວນຈະບວດບໍ?" "ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຫາກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ກໍຢາກຈະບວດຂຶ້ນມາ" ພຣະນາງສຸບປະວາສາເຫັນໂອຣົດກຳລັງສົນທະນາກັບພຣະເຖຣະ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ລູກຊາຍຂອງເຮົາກຳລັງເວົ້າຫຍັງກັບພຣະທັມມະເສນາບໍດີນໍ?" ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາພຣະເຖຣະແລ້ວຖາມວ່າ "ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງເວົ້າຫຍັງກັບພຣະຄຸນເຈົ້າ?" ພຣະເຖຣະຕອບວ່າ "ລາວກຳລັງເວົ້າເຖິງຄວາມທຸກໃນການຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ຕົນເອງໄດ້ສະເຫວີຍມາ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຫາກໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກພວກທ່ານ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບວດ'" "ດີແລ້ວ ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຄຸນເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ລາວບວດເຖີດ" ພຣະເຖຣະຈຶ່ງນຳລາວໄປສູ່ວິຫານ ມອບຕະຈະປັນຈະກະກຳມັດຖານ (ກຳມັດຖານມີໜັງເປັນທີຫ້າ) ໃຫ້ ແລ້ວໃຫ້ບວດ ໂດຍກ່າວວ່າ "ສີວະລີ ເຈົ້າບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີໂອວາດອື່ນໃດດອກ ຈົ່ງພິຈາລະນາເຖິງຄວາມທຸກທີ່ເຈົ້າໄດ້ສະເຫວີຍມາຕະຫຼອດເຈັດປີໃນທ້ອງນັ້ນເຖີດ" "ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ການໃຫ້ບວດເທົ່ານັ້ນເປັນພາລະຂອງພຣະຄຸນເຈົ້າ ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຄວນເຮັດ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກຳນົດຮູ້ເອງ" ສ່ວນລາວນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ປົງຜົມປອຍທຳອິດ ກໍໄດ້ບັນລຸໂສດາປັດຕິຜົນ, ໃນຂະນະທີ່ປົງຜົມປອຍທີສອງ ກໍໄດ້ບັນລຸສະກິດາຄາມิຜົນ, ໃນຂະນະທີ່ປົງຜົມປອຍທີສາມ ກໍໄດ້ບັນລຸອະນາຄາມິຜົນ. ການປົງຜົມທັງໝົດສິ້ນສຸດລົງ ແລະການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນ ກໍໄດ້ປາກົດຂຶ້ນພ້ອມໆ ກັນ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງກັນເລີຍ.

Atha bhikkhusaṅghe kathā udapādi – ‘‘aho evaṃ puññavāpi thero sattamāsādhikāni satta saṃvaccharāni mātugabbhe vasitvā satta divasāni mūḷhagabbhe vasī’’ti. Satthā āgantvā – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā – ‘‘imāya nāmā’’ti vutte – ‘‘na, bhikkhave, iminā kulaputtena imāya jātiyā katakamma’’nti vatvā atītaṃ āharitvā atīte, bhikkhave, buddhuppādato puretarameva esa kulaputto bārāṇasiyaṃ rājakule nibbatto, pitu accayena rajje patiṭṭhāya vibhavasampanno pākaṭo ahosi. Tadā eko paccantarājā ‘‘rajjaṃ gaṇhissāmī’’ti āgantvā nagaraṃ uparundhitvā khandhāvāraṃ kāretvā vihāsi. Atha rājā mātuyā saddhiṃ samānacchando hutvā sattāhaṃ khandhāvāranagare catūsu disāsu dvāraṃ pidhāpesi, nikkhamantānaṃ pavisantānañca dvāramūḷhaṃ ahosi. Atha migadāyavihāre paccekabuddhā ugghosesuṃ. Rājā sutvā dvāraṃ vivarāpesīti. Paccantarājāpi palāyi. So tena kammavipākena narakādīsu dukkhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājakule nibbattopi mātuyā saddhiṃ imaṃ evarūpaṃ dukkhamanubhavi. Tassa pana pabbajitakālato paṭṭhāya bhikkhusaṅghassa cattāro paccayā yadicchakaṃ uppajjanti. Evaṃ ettha vatthu samuṭṭhitaṃ.

ຄັ້ງນັ້ນ ໃນໝູ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໄດ້ເກີດມີການສົນທະນາກັນຂຶ້ນວ່າ: "ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ໆ ພະເຖລະຜູ້ມີບຸນຫຼາຍເຖິງພຽງນີ້ ຍັງຕ້ອງອາໄສຢູ່ໃນທ້ອງຂອງມານດາເຖິງ 7 ປີ ກັບອີກ 7 ເດືອນ ແລະຕ້ອງຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ຫຼົງໄຫຼ (ຄອດຍາກ) ເຖິງ 7 ວັນ." ພະສາສະດາສະເດັດມາແລ້ວ ຕັດຖາມວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້ານັ່ງປະຊຸມສົນທະນາກັນດ້ວຍເລື່ອງອັນໃດໃນບັດນີ້?" ເມື່ອພວກພິກຂຸກາບທູນວ່າ: "ດ້ວຍເລື່ອງຊື່ນີ້ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍາທີ່ກຸນລະບຸດຜູ້ນີ້ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນຊາດນີ້ ບໍ່ແມ່ນ (ສາເຫດທັງໝົດ)" ແລ້ວຊົງນໍາເລື່ອງໃນອະດີດມາສະແດງວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນອະດີດຕະການ ກ່ອນການບັງເກີດຂຶ້ນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ກຸນລະບຸດຜູ້ນີ້ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນກສັດ ໃນເມືອງພາលານະສີ. ເມື່ອພະບິດາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ໄດ້ຄອງລາດຊະສົມບັດ ເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຊັບສົມບັດ ແລະມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ. ໃນຄັ້ງນັ້ນ ມີພະລາຊາປັດຈັນຕະປະເທດ (ເມືອງຊາຍແດນ) ພະອົງໜຶ່ງ ສະເດັດມາດ້ວຍຕັ້ງພະໄທວ່າ 'ຈະຍຶດເອົາລາດຊະສົມບັດ' ແລ້ວປິດລ້ອມພະນະຄອນ ຕັ້ງຄ້າຍທະຫານຢູ່. ຄັ້ງນັ້ນ ພະລາຊາ (ຜູ້ຄອງເມືອງພາលານະສີ) ມີຄວາມເຫັນພ້ອມກັນກັບພະມານດາ ໄດ້ສັ່ງໃຫ້ປິດປະຕູເມືອງທັງ 4 ທິດ ເປັນເວລາ 7 ວັນ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ທີ່ຈະອອກ ແລະຜູ້ທີ່ຈະເຂົ້າ ຕ້ອງຫຼົງທາງ (ຕິດຄ້າງຢູ່ທີ່ປະຕູເມືອງ). ຄັ້ງນັ້ນ ພະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນປ່າອິດິປະຕະນະມິຄະທາຍະວັນ ໄດ້ປະກາດເຕືອນ. ພະລາຊາຊົງສົດັບແລ້ວ ຈຶ່ງໂຜດໃຫ້ເປີດປະຕູເມືອງ. ພະລາຊາປັດຈັນຕະປະເທດນັ້ນກໍໄດ້ຫຼົບໜີໄປ. ພະລາຊາອົງນັ້ນ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງກໍານັ້ນ ໄດ້ສະເຫວີຍທຸກໃນນະຮົກເປັນຕົ້ນ ແລ້ວມາບັງເກີດໃນຕະກູນກສັດ ໃນສະໄໝພະພຸດທະເຈົ້າອົງນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບັງເກີດໃນຕະກູນກສັດ ກໍຍັງຕ້ອງສະເຫວີຍທຸກທໍລະມານເຊັ່ນນີ້ ຮ່ວມກັບພະມານດາ. ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ພະເຖລະຜູ້ນີ້ບວດແລ້ວ ປັດໄຈທັງ 4 ກໍບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ໝູ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ເລື່ອງລາວທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ນີ້ ມີດ້ວຍປະການລະຊະນີ້."

Aparabhāge satthā sāvatthiṃ agamāsi. Thero bhagavantaṃ abhivādetvā, ‘‘bhante, mayhaṃ puññabalaṃ vīmaṃsissāmi, pañcabhikkhusatāni dethā’’ti. ‘‘Gaṇha, sīvalī’’ti. So pañcasate bhikkhū gahetvā himavantābhimukhaṃ gacchanto aṭavimaggaṃ gacchati. Tassa paṭhamaṃ diṭṭhanigrodhe adhivatthā devatā satta divasāni dānaṃ adāsi. Iti so –

ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພະສາສະດາໄດ້ສະເດັດໄປຍັງເມືອງສາວັດຖີ. ພະເຖລະໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແລ້ວ ກາບທູນວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້ານ້ອຍປາດຖະໜາຈະທົດສອບກໍາລັງບຸນຂອງຂ້ານ້ອຍ ຂໍພະອົງໂຜດປະທານພິກຂຸ 500 ຮູບ ແກ່ຂ້ານ້ອຍດ້ວຍເຖີດ." ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ: "ຈົ່ງພາໄປເຖີດ ສີວະລີ." ພະເຖລະນັ້ນພາພິກຂຸ 500 ຮູບ ເດີນທາງມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ໂດຍຜ່ານທາງປ່າ. ເທວະດາຜູ້ສິງສະຖິດຢູ່ທີ່ຕົ້ນໄຮ (ຕົ້ນນິໂຄຣດ) ທີ່ພະເຖລະໄດ້ເຫັນເປັນຄັ້ງທໍາອິດ ໄດ້ຖວາຍທານຕະຫຼອດ 7 ວັນ. ດ້ວຍປະການນີ້ ພະເຖລະນັ້ນ—

‘‘Nigrodhaṃ paṭhamaṃ passi, dutiyaṃ paṇḍavapabbataṃ;

Tatiyaṃ aciravatiyaṃ, catutthaṃ varasāgaraṃ.

"ໄດ້ເຫັນຕົ້ນໄຮ (ຕົ້ນນິໂຄຣດ) ເປັນອັນດັບທໍາອິດ, ເຫັນພູເຂົາປັນທະວະ ເປັນອັນດັບທີສອງ, ເຫັນແມ່ນໍ້າອະຈິຣະວະຕີ ເປັນອັນດັບທີສາມ, ເຫັນມະຫາສະໝຸດອັນປະເສີດ ເປັນອັນດັບທີສີ່."

‘‘Pañcamaṃ [Pg.250] himavantaṃ so, chaṭṭhaṃ chaddantupāgami;

Sattamaṃ gandhamādanaṃ, aṭṭhamaṃ atha revata’’nti. (a. ni. aṭṭha. 1.1.207;

theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) –

"ເຫັນປ່າຫິມະພານ ເປັນອັນດັບທີຫ້າ, ໄດ້ໄປເຖິງສະແກ້ວສັດທັນ ເປັນອັນດັບທີຫົກ, ໄດ້ໄປເຖິງພູເຂົາຄັນທະມາດົນ ເປັນອັນດັບທີເຈັດ, ແລະຕໍ່ມາໄດ້ໄປເຖິງສໍານັກຂອງພະເຣວະຕະ ເປັນອັນດັບທີແປດ."

Sabbaṭṭhānesu satta satta divasāneva dānaṃ adaṃsu. Gandhamādanapabbate pana nāgadattadevarājā sattasu divasesu ekadivasaṃ khīrapiṇḍapātaṃ adāsi, ekadivasaṃ sappipiṇḍapātaṃ adāsi. Atha naṃ bhikkhusaṅgho āha – ‘‘āvuso, imassa devarañño neva dhenuyo duyhamānā paññāyanti, na dadhinimmathanaṃ, kuto te, devarāja, idaṃ uppajjatī’’ti? ‘‘Bhante, kassapadasabalassa kāle khīrasalākabhattadānassetaṃ phala’’nti devarājā āha.

ໃນສະຖານທີ່ທັງປວງນັ້ນ (ເທວະດາທັງຫຼາຍ) ໄດ້ຖວາຍທານຕະຫຼອດ 7 ວັນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຢູ່ທີ່ພູເຂົາຄັນທະມາດົນ ນັ້ນ ພະຍານາກະທັດຕະເທວະລາດ ໃນລະຫວ່າງ 7 ວັນ ໄດ້ຖວາຍຂະໜົມນົມສົດ (ຂີຣະປິນທະບາດ) ໃນວັນໜຶ່ງ, ແລະຖວາຍຂະໜົມເນີຍໃສ (ສັບປິປິນທະບາດ) ໃນວັນໜຶ່ງ. ຄັ້ງນັ້ນ ໝູ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍໄດ້ຖາມພະຍາເທບນັ້ນວ່າ: "ອາວຸໂສ ແມ່ໂຄນົມທີ່ກໍາລັງຖືກຮີດນົມຂອງພະຍາເທບຜູ້ນີ້ ກໍບໍ່ປາກົດມີ, ການກວນນົມສົ້ມກໍບໍ່ປາກົດມີ, ຂ້າແຕ່ພະຍາເທບ ນໍ້ານົມແລະເນີຍເຫຼົ່ານີ້ບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ທ່ານມາຈາກໃສ?" ພະຍາເທບກາບທູນວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ນີ້ແມ່ນຜົນແຫ່ງການຖວາຍສະຫຼາກພັດດ້ວຍນໍ້ານົມ ໃນສະໄໝຂອງພະກັດສະປະທົດສະພົນ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ."

Aparabhāge satthā khadiravaniyarevatattherassa paccuggamanaṃ akāsi. Kathaṃ? Athāyasmā sāriputto satthāraṃ āha – ‘‘bhante, mayhaṃ kira kaniṭṭhabhātā revato pabbajito, so abhirameyya vā na vā, gantvā naṃ passissāmī’’ti. Bhagavā revatassa āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā dve vāre paṭikkhipitvā tatiyavāre yācito arahattappattabhāvaṃ ñatvā – sāriputta, ahampi gamissāmi bhikkhūnaṃ ārocehīti. Thero bhikkhū sannipātāpetvā – ‘‘āvuso, satthā cārikaṃ caritukāmo, gantukāmā āgacchantū’’ti sabbesaṃyeva ārocesi. Dasabalassa cārikatthāya gamanakāle ohiyyamānakabhikkhū nāma appakā honti, ‘‘satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ passissāma, madhuradhammakathaṃ vā suṇissāmā’’ti yebhuyyena gantukāmā bahutarāva honti. Iti satthā mahābhikkhusaṅghaparivāro ‘‘revataṃ passissāmā’’ti nikkhanto.

ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພະສາສະດາໄດ້ສະເດັດໄປຕ້ອນຮັບພະເຣວະຕະເຖລະ ຜູ້ຢູ່ໃນປ່າໄມ້ສະແກ (ຂະທິຣะວັນ). ໄດ້ສະເດັດໄປແນວໃດ? ຄັ້ງນັ້ນ ພະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸໄດ້ກາບທູນພະສາສະດาວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ໄດ້ຍິນວ່າ ເຣວະຕະ ນ້ອງຊາຍຫຼ້າຂອງຂ້ານ້ອຍບວດແລ້ວ, ລາວຈະຍິນດີ (ໃນການບວດ) ຫຼື ບໍ່ຍິນດີກໍຕາມ, ຂ້ານ້ອຍຈະໄປຢ້ຽມຢາມລາວ." ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ ພະເຣວະຕະເປັນຜູ້ປາລົບວິປັດສະນາແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງຫ້າມເຖິງສອງຄັ້ງ, ແຕ່ໃນຄັ້ງທີສາມ ເມື່ອຖືກທູນຂໍ ແລະຊົງຊາບວ່າພະເຣວະຕະໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ: "ສາຣີບຸດ ຕະຖາຄົດກໍຈະໄປຄືກັນ ຈົ່ງບອກແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຖີດ." ພະເຖລະຈຶ່ງໃຫ້ປະຊຸມພິກຂຸທັງຫຼາຍແລ້ວແຈ້ງແກ່ພິກຂຸທັງປວງວ່າ: "ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ພະສາສະດາປາດຖະໜາຈະສະເດັດຈາຣິກໄປ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ປາດຖະໜາຈະໄປ ກໍຈົ່ງມາເຖີດ." ໃນເວລາທີ່ພະທົດສະພົນສະເດັດຈາຣິກໄປນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ສະໝັກໃຈຢູ່ຮັກສາວັດມີຈໍານວນໜ້ອຍ, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ປາດຖະໜາຈະຕິດຕາມສະເດັດໄປ ເພາະຄິດວ່າ "ພວກເຮົາຈະໄດ້ເຫັນພະວໍລະກາຍອັນມີວັນນະດັ່ງຄໍາຂອງພະສາສະດາ ແລະຈະໄດ້ຟັງພະທໍາມະເທດສະໜາອັນໄພເລາະ" ນັ້ນ ມີຈໍານວນຫຼາຍກວ່າໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ດ້ວຍປະການນີ້ ພະສາສະດາຜູ້ມີໝູ່ພິກຂຸເປັນບໍລິວານຈໍານວນຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດອອກເດີນທາງໄປ ດ້ວຍຕັ້ງພະໄທວ່າ "ພວກເຮົາຈະໄປຢ້ຽມຢາມພະເຣວະຕະ."

Athekasmiṃ padese ānandatthero dvedhāpathaṃ patvā bhagavantaṃ pucchi – ‘‘bhante, imasmiṃ ṭhāne dvedhāpatho, kataramaggena bhikkhusaṅgho gacchatū’’ti? ‘‘Kataramaggo, ānanda, ujuko’’ti? ‘‘Bhante, ujumaggo tiṃsayojaniko amanussapatho. Parihāramaggo pana saṭṭhiyojaniko khemo subhikkho’’ti. ‘‘Ānanda, sīvali, amhehi saddhiṃ āgato’’ti? ‘‘Āma, bhante, āgato’’ti. ‘‘Tena hi saṅgho ujumaggameva gacchatu, sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmā’’ti. Satthā bhikkhusaṅghaparivāro sīvalittherassa puññavīmaṃsanatthaṃ tiṃsayojanamaggaṃ abhiruhi (a. ni. aṭṭha. 1.1.203).

ຄັ້ງນັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ແຫ່ງໜຶ່ງ ພະອານົນເຖລະເດີນທາງໄປເຖິງທາງສອງແພ່ງ ຈຶ່ງກາບທູນຖາມພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ໃນບ່ອນນີ້ມີທາງສອງແພ່ງ, ໝູ່ພິກຂຸຈະໄປທາງໃດ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ?" ພະອົງຕັດຖາມວ່າ: "ອານົນ ທາງໃດເປັນທາງຊື່?" ພະອານົນກາບທູນວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ທາງຊື່ມີໄລຍະທາງ 30 ໂຍດ ແຕ່ເປັນທາງທີ່ບໍ່ມີມະນຸດ (ມີອະມະນຸດອາໄສຢູ່). ສ່ວນທາງອ້ອມ (ທາງຫຼີກເວັ້ນ) ມີໄລຍະທາງ 60 ໂຍດ ແຕ່ເປັນທາງທີ່ປອດໄພ ແລະມີອາຫານອຸດົມສົມບູນ." ພະອົງຕັດຖາມວ່າ: "ອານົນ ພະສີວະລີໄດ້ມາຮ່ວມກັບພວກເຮົາບໍ່?" ພະອານົນກາບທູນວ່າ: "ມາ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ, ທ່ານມາຮ່ວມນໍາ." ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ: "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງໃຫ້ພິກຂຸສົງເດີນທາງຊື່ນັ້ນເຖີດ ພວກເຮົາຈະໄດ້ທົດສອບບຸນບາລະມີຂອງພະສີວະລີ." ພະສາສະດາຜູ້ມີໝູ່ພິກຂຸເປັນບໍລິວານ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຫົນທາງ 30 ໂຍດ ເພື່ອທົດສອບບຸນບາລະມີຂອງພະສີວະລີເຖລະ.

Maggaṃ [Pg.251] abhiruhanaṭṭhānato paṭṭhāya devasaṅgho yojane yojane ṭhāne nagaraṃ māpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya vihāre paṭiyādesi. Devaputtā raññā pesitakammakārā viya hutvā yāgukhajjakādīni gahetvā – ‘‘kahaṃ, ayyo sīvalī’’ti pucchantā gacchanti. Thero sakkārasammānaṃ gāhāpetvā satthu santikaṃ gacchati. Satthā bhikkhusaṅghena saddhiṃ paribhuñji. Imināva niyāmena satthā sakkāraṃ anubhavanto devasikaṃ yojanaparamaṃ gantvā tiṃsayojanikaṃ kantāraṃ atikkamma khadiravaniyarevatattherassa vasanaṭṭhānaṃ patto, thero satthu āgamanaṃ ñatvā attano vasanaṭṭhāne buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa pahonakavihāre dasabalassa gandhakuṭiṃ rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni ca iddhiyā māpetvā tathāgatassa paccuggamanaṃ gato. Satthā alaṅkatapaṭiyattena maggena vihāraṃ pāvisi. Atha tathāgate gandhakuṭiṃ paviṭṭhe bhikkhū vassaggena pattasenāsanāni pavisiṃsu. Devatā ‘‘akālo āhārassā’’ti aṭṭhavidhaṃ pānakaṃ āhariṃsu. Satthā saṅghena saddhiṃ pānakaṃ pivi. Iminā niyāmeneva tathāgatassa sakkārasammānaṃ anubhavantasseva addhamāso atikkanto.

ນັບຕັ້ງແຕ່ບ່ອນທີ່ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຫົນທາງນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ໝູ່ເທວະດາໄດ້ເນລະມິດເມືອງຂຶ້ນໃນທຸກໆ ໂຍດ ແລະໄດ້ຈັດຕຽມວິຫານ (ວັດ) ໄວ້ເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບແລະທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງໝູ່ພິກຂຸສົງ ມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ. ເຫຼົ່າເທບພະບຸດທັງຫຼາຍ ເປັນຄືກັບຄົນງານທີ່ພະລาຊາຊົງສົ່ງໄປ ໄດ້ຖືເອົາຢາຄູແລະຂອງຂົບຄ້ຽວເປັນຕົ້ນ ແລ້ວທ່ຽວຖາມຫາວ່າ: "ພະຄຸນເຈົ້າສີວະລີຢູ່ໃສ?" ພະເຖລະໄດ້ໃຫ້ຄົນຮັບເອົາເຄື່ອງສັກກາລະບູຊານັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພະສາສະດາ. ພະສາສະດາໄດ້ຊົງສະເຫວີຍຮ່ວມກັບໝູ່ພິກຂຸສົງ. ດ້ວຍທໍານອງນີ້ ພະສາສະດາຊົງສະເຫວີຍເຄື່ອງສັກກາລະບູຊາ ໂດຍສະເດັດໄປວັນລະ 1 ໂຍດ ເປັນປະມານ ຈົນຂ້າມພົ້ນທາງກັນດານ 30 ໂຍດ ແລະໄດ້ສະເດັດເຖິງທີ່ຢູ່ຂອງພະເຣວະຕະເຖລະ ຜູ້ຢູ່ໃນປ່າໄມ້ສະແກ. ພະເຖລະຊາບການສະເດັດມາຂອງພະສາສະດາແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ເນລະມິດວິຫານອັນພຽງພໍສໍາລັບພິກຂຸສົງມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ, ເນລະມິດພະຄັນທະກຸຕິຂອງພະທົດສະພົນ, ແລະທີ່ພັກກາງຄືນທີ່ພັກກາງເວັນໃນທີ່ຢູ່ຂອງຕົນ ດ້ວຍລິດທິອໍານາດ ແລ້ວອອກໄປຕ້ອນຮັບພະຕະຖາຄົດເຈົ້າ. ພະສາສະດາໄດ້ສະເດັດເຂົ້າສູ່ວິຫານ ໂດຍຫົນທາງທີ່ໄດ້ຮັບການຕົກແຕ່ງຢ່າງຈົບງາມ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພະຕະຖາຄົດສະເດັດເຂົ້າສູ່ພະຄັນທະກຸຕິແລ້ວ ພິກຂຸທັງຫຼາຍກໍໄດ້ເຂົ້າສູ່ເສນາສະນະທີ່ຕົນໄດ້ຮັບຕາມລໍາດັບພັນສາ. ເທວະດາທັງຫຼາຍຄິດວ່າ "ເວလານີ້ບໍ່ແມ່ນເວລາສະເຫວີຍພັດ" ຈຶ່ງໄດ້ນໍາເອົານໍ้าປານະ 8 ປະການ ມາຖວາຍ. ພະສາສະດາໄດ້ຊົງສະເຫວີຍນໍ້າປານະຮ່ວມກັບໝູ່ພິກຂຸສົງ. ດ້ວຍທໍານອງນີ້ ເມື່ອພະຕະຖາຄົດຊົງສະເຫວີຍເຄື່ອງສັກກາລະບູຊາຢູ່ ເວລາກໍໄດ້ລ່ວງເລີຍໄປເຄິ່ງເດືອນ (15 ວັນ).

Athekacce ukkaṇṭhitabhikkhū ekasmiṃ ṭhāne nisīditvā kathaṃ uppādayiṃsu – ‘‘dasabalo ‘mayhaṃ aggasāvakassa kaniṭṭhabhātā’ti vatvā evarūpaṃ navakammikaṃ bhikkhuṃ passituṃ āgato, imassa vihārassa santike jetavanavihāro vā veḷuvanavihārādayo vā kiṃ karissanti? Ayampi bhikkhu evarūpassa navakammassa kārako, kiṃ nāma samaṇadhammaṃ karissatī’’ti? Atha satthā cintesi – ‘‘mayi idha ciraṃ vasante idaṃ ṭhānaṃ ākiṇṇaṃ bhavissati, āraññakā nāma bhikkhū pavivekatthikā honti, revatassa phāsuvihāro na bhavissatī’’ti. Tato therassa divāṭṭhānaṃ gato. Theropi ekakova caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya pāsāṇaphalake nisinno satthāraṃ dūratova āgacchantaṃ disvā paccuggantvā vandi.

ຄັ້ງນັ້ນ ມີພິກຂຸບາງຮູບຜູ້ເກີດຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ໄດ້ນັ່ງສົນທະນາກັນໃນສະຖານທີ່ແຫ່ງໜຶ່ງວ່າ: "ພະທົດສະພົນຕັດວ່າ 'ພິກຂຸນີ້ເປັນນ້ອງຊາຍຫຼ້າຂອງພະອັກຄະສາວົກຂອງເຮົາ' ແລ້ວສະເດັດມາເພື່ອຢ້ຽມຢາມພິກຂຸຜູ້ເຮັດການກໍ່ສ້າງໃໝ່ (ນະວະກຳ) ເຖິງພຽງນີ້, ວັດເຊຕະວັນ ຫຼື ວັດເວລຸວັນເປັນຕົ້ນ ຈະມີຄ່າຫຍັງເມື່ອທຽບກັບວັດນີ້? ພິກຂຸຮູບນີ້ກໍເປັນຜູ້ເຮັດການກໍ່ສ້າງໃໝ່ເຖິງພຽງນີ້ ຈະສາມາດບໍາເພັນສະມະນະທໍາໄດ້ແນວໃດ?" ຄັ້ງນັ້ນ ພະສາສະດາຊົງດໍາຣິວ່າ: "ເມື່ອຕະຖາຄົດອາໄສຢູ່ໃນທີ່ນີ້ເປັນເວລາດົນ ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ກໍຈະແອອັດ (ດ້ວຍຜູ້ຄົນ), ຂຶ້ນຊື່ວ່າພິກຂຸຜູ້ນິຍົມຢູ່ປ່າ ຍ່ອມປາດຖະໜາຄວາມສະຫງົບວິເວກ, ຄວາມຢູ່ເປັນສຸກຂອງພະເຣວະຕະກໍຈະບໍ່ມີ." ຈາກນັ້ນ ພະອົງໄດ້ສະເດັດໄປຍັງທີ່ພັກກາງເວັນຂອງພະເຖລະ. ພະເຖລະເອງກໍນັ່ງຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນ ໂດຍອາໄສແຜ່ນກະດານພິງ ຢູ່ທີ່ປາຍບ່ອນຈົງກົມພຽງຮູບດຽວ ເຫັນພະສາສະດາສະເດັດມາແຕ່ໄກ ຈຶ່ງໄດ້ອອກໄປຕ້ອນຮັບແລະຖວາຍອະພິວາດ.

Atha naṃ satthā pucchi – ‘‘revata, idaṃ vāḷamigaṭṭhānaṃ, caṇḍānaṃ hatthiassādīnaṃ saddaṃ sutvā kiṃ karosī’’ti? ‘‘Tesaṃ me, bhante, saddaṃ suṇato araññapīti nāma uppannā’’ti. Satthā imasmiṃ ṭhāne revatattherassa pañcahi gāthāsatehi araññānisaṃsaṃ nāma kathetvā punadivase avidūraṭṭhāne piṇḍāya [Pg.252] caritvā revatattheraṃ āmantetvā yehi bhikkhūhi therassa avaṇṇo kathito, tesaṃ kattarayaṭṭhiupāhanatelanāḷichattānaṃ pamussanabhāvamakāsi. Te attano parikkhāratthāya nivattā āgatamaggeneva gacchantāpi taṃ ṭhānaṃ sallakkhetuṃ na sakkonti. Paṭhamañhi te alaṅkatapaṭiyattena maggena gantvā, taṃdivasaṃ pana visamamaggena gacchantā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ukkuṭikaṃ nisīdantā jaṇṇukehi gacchanti. Te gumbe ca gacche ca kaṇḍake ca maddantā attanā vasitasabhāgaṭṭhānaṃ gantvā tasmiṃ tasmiṃ khadirakhāṇuke laggitaṃ attano chattaṃ sañjānanti, upāhanaṃ kattarayaṭṭhiṃ telanāḷiñca sañjānanti. Te tasmiṃ samaye ‘‘iddhimā ayaṃ bhikkhū’’ti ñatvā attano parikkhāramādāya ‘‘dasabalassa paṭiyattasakkāro nāma evarūpo hotī’’ti vadantā agamaṃsu.

ຄັ້ງນັ້ນ ພະສາສະດາຕັດຖາມພະເຣວະຕະນັ້ນວ່າ: "ເຣວະຕະ ບ່ອນນີ້ເປັນບ່ອນຢູ່ຂອງສັດຮ້າຍ, ເມື່ອເຈົ້າໄດ້ຍິນສຽງຂອງຊ້າງແລະມ້າເປັນຕົ້ນ ທີ່ດຸຮ້າຍ ເຈົ້າເຮັດແນວໃດ?" ພະເຣວະຕະກາບທູນວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເມື່ອຂ້ານ້ອຍໄດ້ຍິນສຽງຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມຍິນດີໃນປ່າ (ອະຣັນຍະປີຕິ) ກໍບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ຂ້ານ້ອຍ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ." ພະສາສະດາໄດ້ຊົງສະແດງອານິສົງແຫ່ງການຢູ່ປ່າ ດ້ວຍຄາຖາ 500 ບົດ ແກ່ພະເຣວະຕະເຖລະໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ. ໃນວັນຕໍ່ມາ ພະອົງໄດ້ສະເດັດບິນທະບາດໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄກປານໃດ ແລ້ວຊົງລາພະເຣວະຕະເຖລະ ແລະໄດ້ຊົງບັນດານໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ທີ່ໄດ້ກ່າວຕິຕຽນພະເຖລະນັ້ນ ໃຫ້ເກີດຄວາມຫຼົງລືມໄມ້ເທົ້າ, ເກີບ, ກະບອກນໍ້າມັນ ແລະຄັນຮົ່ມຂອງຕົນ. ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຫວນກັບຄືນມາເພື່ອເອົາບໍລິຂານຂອງຕົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເດີນທາງມາຕາມທາງເກົ່າ ກໍບໍ່ສາມາດຈົດຈໍາສະຖານທີ່ນັ້ນໄດ້. ເພາະວ່າໃນຕອນທໍາອິດ ພວກເຂົາໄດ້ເດີນທາງມາຕາມທາງທີ່ໄດ້ຮັບການຕົກແຕ່ງຢ່າງຈົບງາມ, ແຕ່ໃນວັນນັ້ນ ເມື່ອເດີນທາງໄປຕາມທາງທີ່ຂຸຂະ ພວກເຂົາຕ້ອງນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ ແລະຄານເຂົ່າໄປໃນແຕ່ລະບ່ອນ. ພວກເຂົາຕ້ອງຢຽບທັງພຸ່ມໄມ້, ຕົ້ນໄມ້ນ້ອຍ ແລະໜາມທັງຫຼາຍ ຈົນໄປເຖິງສະຖານທີ່ທີ່ຕົນເຄີຍພັກອາໄສ ຈຶ່ງໄດ້ເຫັນຄັນຮົ່ມຂອງຕົນທີ່ແຂວນໄວ້ຢູ່ທີ່ຕໍໄມ້ສະແກນັ້ນໆ, ແລະໄດ້ເຫັນເກີບ, ໄມ້ເທົ້າ ແລະກະບອກນໍ້າມັນຂອງຕົນ. ໃນເວລານັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຊາບວ່າ "ພິກຂຸຮູບນີ້ເປັນຜູ້ມີລິດຫຼາຍ" ແລ້ວຖືເອົາບໍລິຂານຂອງຕົນ ພ້ອມທັງກ່າວວ່າ "ການຈັດຕຽມເຄື່ອງສັກກາລະບູຊາຂອງພະທົດສະພົນ ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນເຖິງພຽງນີ້" ແລ້ວຫຼີກໜີໄປ.

Purato āgate bhikkhū, visākhā upāsikā, attano gehe nisinnakāle pucchi – ‘‘manāpaṃ nu kho, bhante, revatassa vasanaṭṭhāna’’nti? ‘‘Manāpaṃ, upāsike, nandavanacittalatāvanapaṭibhāgaṃ taṃ senāsana’’nti. Atha tesaṃ pacchato āgate bhikkhū pucchi – ‘‘manāpaṃ, ayyā, revatassa vasanaṭṭhāna’’nti? ‘‘Mā puccha, upāsike, kathetuṃ ayuttaṭṭhānaṃ, etaṃ ujjaṅgalasakkharapāsāṇavisamakhadiravanaṃ eva, tattha so bhikkhu vasatī’’ti.

ໃນເວລາທີ່ນາງວິສາຂາອຸປາສິກາ ນັ່ງຢູ່ໃນເຮືອນຂອງຕົນ ໄດ້ຖາມພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເດີນທາງມາຮອດກ່ອນວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ຂອງພະເຣວະຕະເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີບໍ່ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ?" ພິກຂຸທັງຫຼາຍຕອບວ່າ: "ອຸປາສິກາ ເສນາສະນະນັ້ນເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີຫຼາຍ ປຽບເໝືອນກັບສວນນັນທະວັນ ແລະສວນຈິດລະດາວັນ." ຕໍ່ມາ ນາງໄດ້ຖາມພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເດີນທາງມາຮອດພາຍຫຼັງວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພະຄຸນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ຂອງພະເຣວະຕະເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີບໍ່ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ?" ພິກຂຸທັງຫຼາຍຕອບວ່າ: "ຢ່າຖາມເລີຍອຸປາສິກາ ບ່ອນນັ້ນເປັນບ່ອນທີ່ບໍ່ຄວນເວົ້າເຖິງເລີຍ, ບ່ອນນັ້ນມີແຕ່ປ່າໄມ້ສະແກທີ່ຂຸຂະ ເຕັມไปด้วยຫີນແຮ່ແລະແຜ່ນຫີນອັນແຫ້ງແລ້ງ, ພະພິກຂຸຮູບນັ້ນອາໄສຢູ່ໃນບ່ອນນັ້ນແລ້ວ."

Visākhā purimānaṃ pacchimānañca bhikkhūnaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘kesaṃ nu kho kathā saccā’’ti pacchābhattaṃ gandhamālaṃ ādāya dasabalassa upaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā satthāraṃ pucchi – ‘‘bhante, revatattherassa vasanaṭṭhānaṃ ekacce ayyā vaṇṇenti, ekacce nindanti, kimetaṃ, bhante’’ti? ‘‘Visākhe, ramaṇiyaṃ vā hotu mā vā, yasmiṃ ṭhāne ariyānaṃ cittaṃ ramati, tadeva ṭhānaṃ ramaṇiyaṃ nāmā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –

ນາງວິສາຂາໄດ້ຟັງຄໍາເວົ້າຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ມາຮອດກ່ອນແລະຜູ້ມາຮອດພາຍຫຼັງແລ້ວ ຄິດວ່າ "ຄໍາເວົ້າຂອງໃຜກັນແທ້ທີ່ເປັນຈິງ?" ໃນເວລາຫຼັງອາຫານ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາເຄື່ອງຫອມແລະດອກໄມ້ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພະທົດສະພົນເພື່ອບໍາລຸງ ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວນັ່ງຢູ່ສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ກາບທູນຖາມພະສາສະດາວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະຄຸນເຈົ້າບາງຮູບສັນເສີນທີ່ຢູ່ຂອງພະເຣວະຕະເຖລະ, ແຕ່ບາງຮູບກໍຕິຕຽນ, ເລື່ອງນີ້ເປັນແນວໃດ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ?" ພະອົງຕັດວ່າ: "ວິສາຂາ ສະຖານທີ່ນັ້ນຈະເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ຫຼື ບໍ່ເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີກໍຕາມ, ໃນສະຖານທີ່ໃດ ໃຈຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມຍິນດີ, ສະຖານທີ່ນັ້ນແຫຼະ ຊື່ວ່າເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ" ແລ້ວໄດ້ຕັດຄາຖາ ນີ້ວ່າ:

‘‘Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;

Yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyaka’’nti. (dha. pa. 98;

theragā. 991;

saṃ. ni. 1.261);

"ບໍ່ວ່າຈະຢູ່ໃນບ້ານ ຫຼື ໃນປ່າ, ໃນບ່ອນລຸ່ມ ຫຼື ເທິງດອນ, ພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ໃດ, ສະຖານທີ່ນັ້ນຍ່ອມເປັນແຜ່ນດິນທີ່ໜ້າຍິນດີ."

Aparabhāge bhagavā ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ lābhīnaṃ yadidaṃ, sīvalī’’ti (a. ni. 1.198, 207) etadagge ṭhapesi.

ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງທ່າມກາງໝູ່ພະອະລິຍະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງສະຖາປະນາພະເຖລະໄວ້ໃນຕໍາແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພະສີວະລີຜູ້ນີ້ ເປັນຍອດຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ມີລາບຫຼາຍ."

54. Athāyasmā sīvalitthero arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento [Pg.253] padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānatthapadavaṇṇanameva karissāma.

໕໔. ຄັ້ງນັ້ນ ພະສີວະລີເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ແລະໄດ້ຮັບຕໍາແໜ່ງເອຕະທັກຄະແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກໍາ (ກໍາໃນອະດີດ) ຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດຍິນດີ ປາດຖະໜາຈະປະກາດປະຫວັດຄວາມເປັນມາໃນອະດີດ (ອະປະທານ) ຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄໍາເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "padumuttaro nāma jino" (ພະຊິນະເຈົ້າພະນາມວ່າປະທຸມຸດຕະຣະ) ເປັນຕົ້ນ. ພວກເຮົາ (ພະອັດຖະກະຖາຈານ) ຈະເຮັດການອະທິບາຍສະເພາະບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມຍັງບໍ່ຈະແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ.

55. Sīlaṃ tassa asaṅkheyyanti tassa padumuttarassa bhagavato sīlaṃ asaṅkheyyaṃ.

໕໕. ບົດວ່າ "Sīlaṃ tassa asaṅkheyyanti" ມີອະທિບາຍວ່າ ສີລະຄຸນຂອງພະປະທຸມຸດຕະຣະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າອົງນັ້ນ ບໍ່ສາມາດຈະນັບປະມານໄດ້.

‘‘Nava koṭisahassāni, asītisatakoṭiyo;

Paññāsasatasahassāni, chattiṃsā ca punāpare.

"ເກົ້າພັນໂກດ, ໜຶ່ງຮ້ອຍແປດສິບໂກດ, ຫ້າແສນ, ແລະອີກສາມສິບຫົກພັນ."

‘‘Ete saṃvaravinayā, sambuddhena pakāsitā;

Peyyālamukhena niddiṭṭhā, sikkhāvinayasaṃvare’’ti. (visuddhi. 1.20;

paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.37) –

"ສັງວອນວິນັຍເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຊົງປະກາດໄວ້ແລ້ວ, ພະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ (ເປຍຍາລະ) ໃນສັງວອນວິນັຍແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ."

Evaṃ vuttasikkhāpadāni bhikkhūnaṃ sāvakapaññattivasena vuttāni. Bhagavato pana sīlaṃ asaṅkheyyameva saṃkhātuṃ gaṇetuṃ asakkuṇeyyanti attho. Samādhivajirūpamo yathā vajiraṃ indanīlamaṇiveḷuriyamaṇiphalikamasāragallādīni ratanāni vijjhati chiddāvachiddaṃ karoti, evameva padumuttarassa bhagavato lokuttaramaggasamādhi paṭipakkhapaccanīkadhamme vijjhati bhindati samucchindatīti attho. Asaṅkheyyaṃ ñāṇavaraṃ tassa buddhassa cattāri saccāni sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme saṅkhatāsaṅkhatadhamme ca jānituṃ paṭivijjhituṃ samatthaṃ sayambhūñāṇasabbaññutaññāṇādiñāṇasamūhaṃ asaṅkheyyaṃ, atītānāgatapaccuppannādibhedena saṃkhāvirahitanti attho. Vimutti ca anopamāti saṃkilesehi vimuttattā sotāpattiphalādikā catasso vimuttiyo anupamā upamārahitā ‘‘imā viya bhūtā’’ti upametuṃ na sakkāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຢ່າງນີ້ ຊົງກ່າວໄວ້ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນຍັດແກ່ສາວົກ. ສ່ວນສິນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນ ບໍ່ອາດຈະນັບຈະປະມານໄດ້ເລີຍ ຄືບໍ່ສາມາດຈະກຳນົດນັບໄດ້, ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ "ມີສະມາທິປຽບດັ່ງສາຍຟ້າ (ວະຊິຣະ)" ອະທિບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນວະຊິຣະ (ສາຍຟ້າ ຫຼື ເພັດ) ຍ່ອມແທງທະລຸລັດຕະນະທັງຫຼາຍ ມີແກ້ວນິນ, ແກ້ວໄພທູນ, ແກ້ວປະພານ, ແກ້ວຜລຶກ ແລະ ແກ້ວມະສາຣະຄັນ ເປັນຕົ້ນ ເຮັດໃຫ້ເປັນຮູໜ້ອຍຮູໃຫຍ່ໄດ້ຢ່າງໃດ, ສະມາທິໃນໂລກຸດຕະຣະມັກຂອງພຣະປະທຸມຸດຕະຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກໍຍ່ອມແທງທະລຸ ທຳລາຍ ແລະ ຕັດຂາດເຊິ່ງທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກແລະຂ້າສຶກໄດ້ຢ່າງນັ້ນ, ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ "ພຣະຊານອັນປະເສີດອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້" ອະທિບາຍວ່າ ໝວດແຫ່ງພຣະຊານມີສະຍຳພູຊານ ແລະ ສັບພັນຍູຕັນຍານ ເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ອັນສາມາດເພື່ອຈະຮູ້ ເພື່ອຈະແທງທະລຸເຊິ່ງອະລິຍະສັດສີ່, ໂພທິປັກຂິຍະທຳສາມສິບເຈັດປະການ ແລະ ສັງຂະຕະທຳແລະອະສັງຂະຕະທຳ, ເປັນຄຸນຊາດອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ຄືປາສະຈາກການນັບດ້ວຍການຈຳແນກເປັນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ "ແລະວິມຸດຕິອັນຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້" ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມທີ່ພຣະອົງຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກิເລດທັງຫຼາຍ, ວິມຸດຕິທັງສີ່ ມີໂສດາປັດຕິຜົນເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ ຄືປາສະຈາກອຸປະມາ ບໍ່ອາດຈະປຽບທຽບໄດ້ວ່າ "imā viya bhūtā" (ເໝືອນດັ່ງສິ່ງນີ້), ນີ້ຄືອັດຖະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

Sīvalittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສີວະລີເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

4. Vaṅgīsattheraapadānavaṇṇanā

໔. ...

Catutthāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato vaṅgīsattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto vuddhippatto dhammaṃ sotuṃ [Pg.254] gacchantehi nagaravāsīhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekabhikkhuṃ paṭibhānavantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā – ‘‘ahampi anāgate paṭibhānavantānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ katvā satthārā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā mātu paribbājikābhāvena aparabhāge paribbājakoti pākaṭo vaṅgīsoti ca laddhanāmo tayo vede uggaṇhitvā tato ācariyaṃ ārādhetvā chavasīsajānanamantaṃ nāma sikkhitvā chavasīsaṃ nakhena ākoṭetvā – ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nibbatto’’ti jānāti.

ໃນອະປະທານທີສີ່ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ "padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະວັງຄີສະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າໃນການຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ ໄດ້ສັ່ງສົມກຸສົນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນການຂອງພຣະປະທຸມຸດຕະຣະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຊັບຫຼາຍ ໃນນະຄອນຫົງສາວະດີ, ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ໄປສູ່ວິຫານຮ່ວມກັບຊາວເມືອງທັງຫຼາຍທີ່ກຳລັງໄປເພື່ອຟັງທຳ, ເມື່ອຟັງທຳຢູ່ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດ (ເອຕະທັກຄະ) ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີປະຕິພານ (ມີປັນຍາໄວ), ຈຶ່ງໄດ້ກະທຳມະຫາທິການແດ່ພຣະສາດສະດາ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ "ຂໍໃຫ້ຂ້ານ້ອຍໄດ້ເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີປະຕິພານໃນອະນາຄົດດ້ວຍເຖີດ", ໄດ້ຮັບພະຍາກອນຈາກພຣະສາດສະດາແລ້ວ ກໍໄດ້ກະທຳກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດທັງສອງໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ, ໃນພຸດທຸບາດການນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນນະຄອນສາວັດຖີ, ເພາະຄວາມທີ່ມານດາເປັນປະຣິພາຊິກາ ໃນການຕໍ່ມາຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ "ປະຣິພາຊົກ" ແລະໄດ້ຮັບນາມວ່າ "ວັງຄີສະ", ໄດ້ຮຽນຈົບໄຕເພດ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ອາຈານພໍໃຈ ໄດ້ຮຽນມົນຊື່ວ່າ "ມົນຮູ້ທີ່ເກີດຈາກກະໂຫຼກຫົວຄົນຕາຍ", ເມື່ອເຄາະກະໂຫຼກຫົວຄົນຕາຍດ້ວຍເລັບ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ "ສັດນີ້ໄປບັງເກີດໃນກຳເນີດນັ້ນ".

Brāhmaṇā ‘‘ayaṃ amhākaṃ jivikāya maggo’’ti vaṅgīsaṃ gahetvā gāmanigamarājadhāniyo vicariṃsu. Vaṅgīso tivassamatthake matānampi sīsaṃ āharāpetvā nakhena ākoṭetvā – ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nibbatto’’ti vatvā mahājanassa kaṅkhācchedanatthaṃ te te jane āvāhetvā attano attano gatiṃ kathāpeti. Tena tasmiṃ mahājano abhippasīdati. So taṃ nissāya mahājanassa hatthato satampi sahassampi labhati. Brāhmaṇā vaṅgīsaṃ ādāya yathāruci vicariṃsu. Vaṅgīso satthu guṇe sutvā satthāraṃ upasaṅkamitukāmo ahosi. Brāhmaṇā ‘‘samaṇo gotamo māyāya taṃ āvaṭṭessatī’’ti paṭikkhipiṃsu.

ພວກພຣາມຄິດວ່າ "ນີ້ເປັນຫົນທາງລ້ຽງຊີບຂອງພວກເຮົາ" ຈຶ່ງພາວັງຄີສະທ່ຽວໄປຕາມບ້ານ, ນິຄົມ ແລະ ລາຊະທານີທັງຫຼາຍ. ວັງຄີສະໃຫ້ພວກເຂົານຳເອົາກະໂຫຼກຫົວຂອງຄົນທີ່ຕາຍໄປແລ້ວເຖິງສາມປີມາ ເຄາະດ້ວຍເລັບ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ສັດນີ້ໄປບັງເກີດໃນກຳເນີດນັ້ນ", ເພື່ອຕັດຄວາມສົງໄສຂອງມະຫາຊົນ ຈຶ່ງໄດ້ເອີ້ນຄົນນັ້ນໆ ມາ ແລ້ວໃຫ້ບອກຄະຕິ (ທີ່ເກີດ) ຂອງຕົນໆ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ມະຫາຊົນຈຶ່ງມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນຕົວລາວຢ່າງຍິ່ງ. ລາວອາໄສມົນນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບເງິນຮ້ອຍໜຶ່ງບ້າງ ພັນໜຶ່ງບ້າງ ຈາກມືຂອງມະຫາຊົນ. ພວກພຣາມກໍພາວັງຄີສະທ່ຽວໄປຕາມຄວາມພໍໃຈ. ວັງຄີສະໄດ້ຟັງພຣະຄຸນຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ກໍມີຄວາມປາດຖະໜາຈະເຂົ້າເຝົ້າພຣະສາດສະດາ. ແຕ່ພວກພຣາມຫ້າມໄວ້ວ່າ "ພຣະສະມະນະໂຄດົມຈະໃຊ້ຄວາມມາຍາຫຼອກລວງເຈົ້າ".

Vaṅgīso tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā, satthu santikaṃ gantvā, paṭisanthāraṃ katvā, ekamantaṃ nisīdi. Satthā taṃ pucchi – ‘‘vaṅgīsa, kiñci sippaṃ jānātī’’ti? ‘‘Āma, bho gotama, chavasīsamantaṃ nāmekaṃ jānāmi, tena tivassamatthake matānampi sīsaṃ nakhena ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāmī’’ti. Atha satthā tassa ekaṃ niraye nibbattassa sīsaṃ, ekaṃ manussesu, ekaṃ devesu, ekaṃ parinibbutassa sīsaṃ āharāpetvā dassesi. So paṭhamasīsaṃ ākoṭetvā, ‘‘bho gotama, ayaṃ satto niraye nibbatto’’ti āha. Sādhu vaṅgīsa, suṭṭhu tayā diṭṭhaṃ, ‘‘ayaṃ satto kuhiṃ nibbatto’’ti pucchi. ‘‘Manussaloke’’ti. ‘‘Ayaṃ kuhi’’nti? ‘‘Devaloke’’ti. Tiṇṇannampi nibbattaṭṭhānaṃ kathesi. Parinibbutassa pana sīsaṃ nakhena ākoṭento neva [Pg.255] antaṃ na koṭiṃ passi. Atha naṃ satthā ‘‘na sakkosi, vaṅgīsā’’ti pucchi. ‘‘Passatha, bho gotama, upaparikkhāmi tāvāti punappunaṃ parivattetvāpi bāhirakamantena khīṇāsavassa sīsaṃ jānituṃ na sakkoti. Athassa matthakato sedo mucci. So lajjitvā tuṇhī ahosi’’. Atha naṃ satthā ‘‘kilamasi, vaṅgīsā’’ti āha. ‘‘Āma, bho gotama, imassa nibbattaṭṭhānaṃ jānituṃ na sakkomi. Sace tumhe jānātha, kathethā’’ti. ‘‘Vaṅgīsa, ahaṃ etampi jānāmi, ito uttaripi jānāmī’’ti vatvā –

ວັງຄີສະບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຄຳເວົ້າຂອງພວກພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດา ກະທຳການປາໄສແລ້ວ ນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ. ພຣະສາດສະດາຊົງຖາມລາວວ່າ "ວັງຄີສະ, ເຈົ້າຮູ້ສิລະປະວິຊາບາງຢ່າງບໍ່?" ລາວຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້ານ້ອຍຮູ້ມົນຊື່ວ່າ ກะໂຫຼກຫົວຄົນຕາຍ ຢ່າງໜຶ່ງ, ດ້ວຍມົນນັ້ນ ຂ້ານ້ອຍເຄາະກະໂຫຼກຫົວຂອງຄົນທີ່ຕາຍໄປແລ້ວເຖິງສາມປີດ້ວຍເລັບ ກໍຍ່ອມຮູ້ທີ່ເກີດໄດ້". ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງໃຫ້ນຳເອົາກະໂຫຼກຫົວຂອງສັດທີ່ເກີດໃນນະຣົກຫົວໜຶ່ງ, ໃນໝູ່ມະນຸດຫົວໜຶ່ງ, ໃນໝູ່ເທວະດາຫົວໜຶ່ງ ແລະ ຂອງພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ປຣິນິພານແລ້ວຫົວໜຶ່ງ ມາສະແດງແກ່ລາວ. ລາວເຄາະກະໂຫຼກຫົວທຳອິດແລ້ວ ຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ, ສັດນີ້ເກີດໃນນະຣົກ". ພຣະສາດສະດາຊົງຕັດວ່າ "ດີລະ ວັງຄີສະ, ເຈົ້າເຫັນໄດ້ດີແລ້ວ" ແລ້ວຊົງຖາມວ່າ "ສັດນີ້ເກີດຢູ່ໃສ?" ລາວຂາບທູນວ່າ "ໃນມະນຸດສະໂລກ". "ຜູ້ນີ້ເກີດຢູ່ໃສ?" "ໃນເທວະໂລກ". ລາວໄດ້ບອກທີ່ເກີດຂອງບຸກຄົນທັງສາມນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອລາວເຄາະກະໂຫຼກຫົວຂອງພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ປຣິນິພານແລ້ວດ້ວຍເລັບ ກໍບໍ່ເຫັນທີ່ສຸດ ບໍ່ເຫັນເງື່ອນງຳເລີຍ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຖາມລາວວ່າ "ວັງຄີສະ, ເຈົ້າບໍ່ສາມາດ (ຮູ້) ບໍ?" ລາວຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງຄອຍຖ້າກ່ອນ ຂ້ານ້ອຍຈະພິຈາລະນາເບິ່ງກ່ອນ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໝູນກະໂຫຼກຫົວໄປມາຫຼາຍເທື່ອ ກໍຍັງບໍ່ສາມາດຈະຮູ້ກະໂຫຼກຫົວຂອງພຣະຂີນາສົບດ້ວຍມົນພາຍນອກໄດ້ເລີຍ. ລຳດັບນັ້ນ ເຫື່ອໄດ້ໄຫຼອອກຈາກໜ້າຜາກຂອງລາວ. ລາວມີຄວາມລະອາຍຈຶ່ງນັ່ງມິດຢູ່. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຕັດຖາມລາວວ່າ "ວັງຄີສະ, ເຈົ້າເມື່ອຍແລ້ວບໍ?" ລາວຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ, ແມ່ນແລ້ວ ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດຮູ້ທີ່ເກີດຂອງຜູ້ນີ້ໄດ້. ຖ້າພຣະອົງຊົງຮູ້ ຂໍຈົ່ງໂຜດບອກແກ່ຂ້ານ້ອຍດ້ວຍເຖີດ". ພຣະສາດສະດາຊົງຕັດວ່າ "ວັງຄີສະ, ເຮົາຮູ້ເລື່ອງນີ້ ແລະ ຮູ້ຍິ່ງກວ່ານີ້ອີກ" ແລ້ວຊົງກ່າວວ່າ:

‘‘Cutiṃ yo vedi sattānaṃ, upapattiñca sabbaso;

Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

"ຈຸຕິ (ຄວາມຕາຍ) ແລະ ອຸປະບັດ (ຄວາມເກີດ) ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ໂດຍປະການທັງປວງ ຜູ້ໃດຮູ້ແລ້ວ, ເຮົາເອີ້ນຜູ້ນັ້ນ ຜູ້ບໍ່ຂ້ອງແວ່, ຜູ້ໄປດີແລ້ວ, ຜູ້ຮູ້ແລ້ວ ວ່າເປັນພຣາມ.

‘‘Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā;

Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 419-420;

su. ni. 648-649) –

ເທວະດາ, ຄັນທັບພະ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຄະຕິ (ທີ່ໄປ) ຂອງຜູ້ໃດ, ເຮົາເອີ້ນຜู້ນັ້ນ ຜູ້ມີອາສະວະສິ້ນແລ້ວ, ຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ວ່າເປັນພຣາມ."

Imā dve gāthāyo abhāsi. So tena hi, bho gotama, taṃ vijjaṃ me dethāti apacitiṃ dassetvā satthu santike nisīdi. Satthā ‘‘amhehi samānaliṅgassa demā’’ti āha. Vaṅgīso ‘‘yaṃ kiñci katvā mayā imaṃ mantaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti brāhmaṇe upagantvā āha – ‘‘tumhe mayi pabbajante mā cintayittha, ahaṃ mantaṃ uggaṇhitvā sakalajambudīpe jeṭṭhako bhavissāmi, tumhākampi tena bhaddameva bhavissatī’’ti so mantatthāya satthu santikaṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. Tadā ca thero nigrodhakappo bhagavato santike ṭhito hoti, taṃ bhagavā āṇāpesi – ‘‘nigrodhakappa, imaṃ pabbājehī’’ti. Thero satthu āṇāya taṃ pabbājetvā ‘‘mantaparivāraṃ tāva uggaṇhāhī’’ti dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ vipassanākammaṭṭhānañca ācikkhi. So dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ sajjhāyantova vipassanāya kammaṭṭhānaṃ paṭṭhapesi. Brāhmaṇā taṃ upasaṅkamitvā – ‘‘kiṃ, bho vaṅgīsa, samaṇassa gotamassa santike sippaṃ uggahita’’nti pucchiṃsu. ‘‘Āma sikkhitaṃ’’. ‘‘Tena hi ehi gamissāmā’’ti. ‘‘Kiṃ sippasikkhanena, gacchatha tumhe na mayhaṃ tumhehi kattabbakicca’’nti. Brāhmaṇā ‘‘tvampi dāni samaṇassa gotamassa vasaṃ āpanno, māyāya āvaṭṭito, kiṃ mayaṃ tava santike karissāmā’’ti āgatamaggeneva pakkamiṃsu. Vaṅgīso vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງພຣະຄາຖາທັງສອງນີ້ແລ້ວ. ວັງຄີສະນັ້ນຈຶ່ງສະແດງຄວາມເຄົາລົບແລ້ວນັ່ງໃກ້ພຣະສາດສະດາ ຂາບທູນວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງປະທານວິຊານັ້ນແກ່ຂ້ານ້ອຍດ້ວຍເຖີດ". ພຣະສາດສະດາຊົງຕັດວ່າ "ພວກເຮົາຈະໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ມີເພດສະເໝີກັນເທົ່ານັ້ນ". ວັງຄີສະຄິດວ່າ "ບໍ່ວ່າຈະຕ້ອງເຮັດແນວໃດກໍຕາມ ເຮົາຄວນຈະໄດ້ຮຽນມົນນີ້" ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາພວກພຣາມແລ້ວກ່າວວ່າ "ເມື່ອຂ້ອຍບວດ ພວກທ່ານຢ່າໄດ້ກັງວົນເລີຍ, ຂ້ອຍຮຽນມົນນີ້ແລ້ວ ຈະໄດ້ເປັນໃຫຍ່ໃນທົ່ວຊົມພູທະວີບ, ເຖິງພວກທ່ານກໍຈະໄດ້ຮັບຜົນດີເພາະເຫດນັ້ນຄືກັນ", ລາວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມົນນັ້ນ ແລ້ວທູນຂໍການບັນພະຊາ. ໃນເວລານັ້ນ ພຣະນິໂຄຣທະກັປະເຖຣະຢືນຢູ່ໃກ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງບັນຊາວ່າ "ນິໂຄຣທະກັປະ, ຈົ່ງໃຫ້ວັງຄີສະນີ້ບວດເຖີດ". ພຣະເຖຣະບວດໃຫ້ລາວຕາມພຣະບັນຊາຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວບອກວ່າ "ຈົ່ງຮຽນບໍລິວານແຫ່ງມົນກ່ອນເຖີດ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໄດ້ບອກອາການສາມສິບສອງກຳມະຖານ ແລະ ວິປັດສະນາກຳມະຖານ. ວັງຄີສະນັ້ນ ເມື່ອສາທະຍາຍອາການສາມສິບສອງກຳມະຖານຢູ່ນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ຕັ້ງກຳມະຖານໄວ້ໃນວິປັດສະນາ. ພວກພຣາມເຂົ້າໄປຫາລາວແລ້ວຖາມວ່າ "ແນວໃດ, ວັງຄີສະຜູ້ຈະເລີນ, ເຈົ້າໄດ້ຮຽນສິລະປະວິຊາໃນສຳນັກຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມແລ້ວບໍ່?" ລາວຕອບວ່າ "ແມ່ນແລ້ວ, ຂ້ອຍຮຽນແລ້ວ". ພວກພຣາມກ່າວວ່າ "ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງມາ, ພວກເຮົາຈະໄປກັນ". ລາວກ່າວວ່າ "ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບການຮຽນສິລະປະວິຊານັ້ນ, ພວກທ່ານຈົ່ງໄປເຖີດ, ຂ້ອຍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດຮ່ວມກັບພວກທ່ານອີກແລ້ວ". ພວກພຣາມກ່າວວ່າ "ບັດນີ້ ເຈົ້າກໍຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມແລ້ວ, ຖືກຄວາມມາຍາຫຼອກລວງແລ້ວ, ພວກເຮົາຈະເຮັດຫຍັງກັບເຈົ້າໄດ້ອີກ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວກໍຫຼີກໄປຕາມທາງທີ່ມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ສ່ວນພຣະວັງຄີສະຈະເລີນວິປັດສະນາແລ້ວ ກໍໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

96. Evaṃ [Pg.256] thero arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānatthameva vaṇṇayissāma.

໙໖. ເມື່ອພຣະເຖຣະບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກຳຂອງຕົນ ມີຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ. ພວກເຮົາຈະອະທິບາຍສະເພາະເນື້ອຄວາມທີ່ຍັງບໍ່ຕື້ນເທົ່ານັ້ນ.

99. Pabhāhi anurañjantoti so padumuttaro bhagavā nīlapītādichabbaṇṇapabhāhi raṃsīhi anurañjanto jalanto sobhayamāno vijjotamānoti attho. Veneyyapadumāni soti padumuttarasūriyo attano vacanasaṅkhātena sūriyaraṃsiyā veneyyajanasaṅkhātapadumāni visesena bodhento pabodhento arahattamaggādhigamena phullitāni karotīti attho.

໙໙. ຄຳວ່າ "pabhāhi anurañjanto" ອະທິບາຍວ່າ ພຣະປະທຸມຸດຕະຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊົງຮຸ່ງເຮືອງ ສະຫວ່າງສະໄຫວ ງົດງາມ ແລະ ສ່ອງແສງ ດ້ວຍພຣະຣັດສະໝີມີສີຂຽວແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ອັນມີວັນນະຫົກປະການ, ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ "veneyyapadumāni so" ອະທິບາຍວ່າ ພຣະປະທຸມຸດຕະຣະຜູ້ປຽບດັ່ງພຣະອາທິດ ຊົງເຮັດໃຫ້ດອກບົວຄືເວໄນຍະຊົນທັງຫຼາຍ ເບັ່ງບານເປັນພິເສດ ດ້ວຍແສງຕາເວັນຄືພຣະດຳຣັດຂອງພຣະອົງ ເຮັດໃຫ້ເບັ່ງບານດ້ວຍການບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກ, ນີ້ຄືອັດຖະ.

100. Vesārajjehi sampannoti –

໑໐໐. ຄຳວ່າ "vesārajjehi sampanno" ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້:

‘‘Antarāye ca niyyāne, buddhatte āsavakkhaye;

Etesu catuṭṭhānesu, buddho suṭṭhu visārado’’ti. –

"ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງມີຄວາມແກ້ວຫານຢ່າງຍິ່ງໃນຖານةທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ໃນທຳອັນກະທຳອັນຕະລາຍ, ໃນທຳອັນເປັນເຄື່ອງນຳອອກຈາກທຸກ, ໃນຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ໃນຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ."

Evaṃ vuttacatuvesārajjañāṇehi sampanno samaṅgībhūto samannāgatoti attho.

ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມ ຄືປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະຍານສີ່ປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວຢ່າງນີ້, ນີ້ຄືອັດຖະ.

105. Vāgīso vādisūdanoti vādīnaṃ paṇḍitajanānaṃ īso padhāno ‘‘vādīso’’ti vattabbe da-kārassa ga-kāraṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Sakatthaparatthavādaṃ sūdati paggharāpeti pākaṭaṃ karotīti vādisūdano.

໑໐໕. ຄຳວ່າ "vāgīso vādisūdano" ພຶງຊາບວ່າ ເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເປັນປະທານຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍຜູ້ມີວາທະ, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "vādīso" ແຕ່ຊົງແປງຕົວ "ທ" (da) ເປັນ "ຄ" (ga) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ໃດຍ່ອມຫຼັ່ງໄຫຼ ຄືເຮັດໃຫ້ປາກົດເຊິ່ງວາທະອັນເປັນປະໂຫຍດຂອງຕົນແລະປະໂຫຍດຂອງຜູ້ອື່ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "vādisūdano" (ຜູ້ຍ່ອຍຍັບວາທະ).

110. Māramasanāti khandhamārādayo pañcamāre masati parāmasati viddhaṃsetīti māramasano. Diṭṭhisūdanāti vohāraparamatthasaṅkhātaṃ diṭṭhidassanaṃ sūdati paggharaṃ dīpetīti diṭṭhisūdano.

໑໑໐. ຄຳວ່າ "māramasano" ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ໃດຍ່ອມກຳຈັດ ຄືທຳລາຍເຊິ່ງມານທັງຫ້າ ມີຂັນທະມານ ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "māramasano" (ຜູ້ກຳຈັດມານ). ຄຳວ່າ "diṭṭhisūdano" ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ໃດຍ່ອມຫຼັ່ງໄຫຼ ຄືສະແດງຄວາມຫຼັ່ງໄຫຼແຫ່ງທິດສະນານະ (ຄວາມເຫັນ) ອັນກ່າວຄືໂວຫານແລະປະຣະມັດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "diṭṭhisūdano" (ຜູ້ກຳຈັດທິດຖິ).

111. Vissāmabhūmi santānanti sakalasaṃsārasāgare santānaṃ kilamantānaṃ sotāpattimaggādiadhigamāpanena vissamabhūmi vissamaṭṭhānaṃ vūpasamanaṭṭhānanti attho.

໑໑໑. ຄຳວ່າ "vissāmabhūmi santānaṃ" ອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ພັກຜ່ອນ ເປັນທີ່ສະຫງົບລະງັບ ເປັນທີ່ບັນເທົາຄວາມເໜັດເມື່ອຍ ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ເມື່ອຍລ້າໃນມະຫາສະໝຸດຄືສັງສາຣະວັດທັງປວງ ດ້ວຍການໃຫ້ບັນລຸໂສດາປັດຕິມັກ ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືອັດຖະ.

132. Tatohaṃ vihatārambhoti tato paccekabuddhassa sarīradassanena ahaṃ vihatārambho vinaṭṭhasārambho, vinaṭṭhamāno nimmado hutvā pabbajjaṃ saṃ suṭṭhu yāciṃ saṃyāciṃ ārocesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໑໓໒. ຄຳວ່າ "tatohaṃ vihatārambho" ອະທິບາຍວ່າ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ເພາະການໄດ້ເຫັນສະຣີຣະຂອງພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າ ຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມອັນລະງັບແລ້ວ ຄືມີຄວາມພະຍາຍາມອັນເສື່ອມໄປແລ້ວ, ເປັນຜູ້ມີມານະອັນເສື່ອມໄປແລ້ວ ປາສະຈາກຄວາມມົວເມົາ ໄດ້ທູນຂໍການບັນພະຊາຢ່າງດີ ຄືໄດ້ຂາບທູນຂໍການບັນພະຊາ, ນີ້ຄືອັດຖະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

Vaṅgīsattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະວັງຄີສະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

5. Nandakattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນັນທະກະເຖຣະ

Pañcamāpadāne [Pg.257] padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato nandakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikārotiādi sabbaṃ pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

ໃນອະປະທານທີຫ້າ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ "padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະນັນທະກະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າໃນການຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ ເປັນຕົ້ນ, ເນື້ອຄວາມທັງໝົດພຶງຊາບໄດ້ງ່າຍຕາມແນວແຫ່ງພຣະບາລີທັງນັ້ນ.

Nandakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

...

6. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະ

Chaṭṭhāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Satthāpi byākāsi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase devalokato cavitvā kapilavatthusmiṃyeva amaccakule paṭisandhiṃ gaṇhi. Bodhisattena saha ekadivaseyeva jāto, taṃdivasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭakena nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānaṃ nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohaniyahatthī, kaṇḍako, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyītveva nāmaṃ kariṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.

ໃນອະປະທານທີຫົກ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ "padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເຖິງວ່າໃນການຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ ໄດ້ສັ່ງສົມກຸສົນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນການຂອງພຣະປະທຸມຸດຕະຣະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມີຊັບ ໃນນະຄອນຫົງສາວະດີ, ເມື່ອຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດಾ, ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະຖາປະນາພິກຂຸອົງໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດໃຫ້ຕະກູນເລື່ອມໃສ (ກຸລັບປະສາທະກະ), ຈຶ່ງໄດ້ກະທຳອະພິນິຫານກຳອັນສົມຄວນແກ່ຕຳແໜ່ງນັ້ນ ແລ້ວທູນຂໍຕຳແໜ່ງນັ້ນ. ພຣະສາດສະດາກໍໄດ້ຊົງພະຍາກອນ. ລາວກະທຳກຸສົນຕະຫຼອດຊີວິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ, ໃນວັນທີ່ພຣະໂພທິສັດຂອງພວກເຮົາຊົງຖືປະຕິສົນທິໃນພຣະຄັນຂອງພຣະມານດາ ລາວໄດ້ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກ ມາຖືປະຕິສົນທິໃນຕະກູນອຳມາດ ໃນນະຄອນກະບິນລະພັດນັ້ນເອງ. ລາວເກີດໃນວັນດຽວກັນກັບພຣະໂພທິສັດ, ໃນວັນນັ້ນເອງ ພວກເຂົາໄດ້ໃຫ້ນອນເທິງເບາະຜ້າທຸກູລ ແລ້ວນຳໄປເພື່ອບຳລຸງພຣະໂພທິສັດ. ດ້ວຍວ່າ ສິ່ງທັງເຈັດເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພ, ພຣະມານດາຂອງພຣະຣາຫຸນ (ພຣະນາງຍະໂສທະຣา), ຂຸມຊັບທັງສີ່, ຊ້າງມຸງຄຸນ, ມ້າກັນທະກະ, ນາຍສັນນະ ແລະ ກາລຸທາຍີ ເກີດໃນວັນດຽວກັນກັບພຣະໂພທິສັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສະຫະຊາດ" (ຜູ້ເກີດຮ່ວມກັນ). ລຳດັບນັ້ນ ໃນວັນຕັ້ງຊື່ຂອງລາວ ເພາະຄວາມທີ່ລາວເກີດໃນວັນທີ່ຊາວເມືອງທັງປວງມີຈິດໃຈເບີກບານຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຊື່ວ່າ "ອຸທາຍີ". ແຕ່ເພາະຄວາມທີ່ລາວມີຜິວພັນຂ້ອນຂ້າງດຳ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ "ກາລຸທາຍີ". ລາວໄດ້ຫຼິ້ນການຫຼິ້ນຂອງເດັກນ້ອຍຮ່ວມກັບພຣະໂພທິສັດ ແລະ ໄດ້ຈະເລີນໄວຂຶ້ນມາ.

Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So satthu dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro [Pg.258] arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṃkhaṇaṃyeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattato paṭṭhāya ariyā nāma majjhattāva honti, tasmā raññā pesitasāsanaṃ dasabalassa nārocesi. Rājā neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatīti aparampi amaccaṃ purisasahassaparivāraṃ pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampīti etena nayena navapurisasahassaparivāre nava amacce pesesi. Sabbe gantvā arahattaṃ patvā tuṇhībhūtā ahesuṃ.

ໃນກາລຕໍ່ມາ ເມື່ອພຣະໂລກະນາດຊົງສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ແລ້ວບັນລຸພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານໂດຍລຳດັບ ຊົງຍັງພຣະທັມມະຈັກອັນປະເສີດໃຫ້ເປັນໄປແລ້ວ ປະທັບຢູ່ ນະ ພຣະວິຫານເວລຸວັນ ອາໄສເມືອງຣາຊະຄຶ ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດຊົງສະດັບຂ່າວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງສົ່ງອາມາດຄົນໜຶ່ງ ຜູ້ມີບໍລິວານພັນໜຶ່ງ ໄປດ້ວຍພຣະດຳຣັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງນຳບຸດຂອງເຮົາມາທີ່ນີ້." ອາມາດນັ້ນໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາໃນເວລາສະແດງພຣະທັມມະເທດສະໜາ ຢືນຢູ່ທີ່ສຸດຮອບແຫ່ງບໍລິສັດ ໄດ້ຟັງພຣະທັມແລ້ວ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຢຽດພຣະຫັດອອກ ຕຣັດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີດ." ຊົນທັງປວງກໍໄດ້ເປັນຜູ້ຊົງບໍລິຂານ ໘ ອັນສຳເລັດດ້ວຍຣິດ ເໝືອນດັ່ງພຣະເຖຣະຜູ້ມີພັນສາ ໖໐ ໃນຂະນະນັ້ນເອງ. ຈຳເດີມແຕ່ເວລາບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຜູ້vາງເສີຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ອາມາດຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກາບທູນຂ່າວສານອັນພຣະຣາຊາຊົງສົ່ງມາ ແກ່ພຣະທົດສະພົນ. ພຣະຣາຊາຊົງດຳຣິວ່າ "ອາມາດຜູ້ໄປແລ້ວບໍ່ກັບມາເລີຍ ແລະບໍ່ໄດ້ຍິນຂ່າວສານໃດໆ ເລີຍ" ຈຶ່ງຊົງສົ່ງອາມາດຄົນອື່ນ ຜູ້ມີບໍລິວານພັນໜຶ່ງໄປອີກ. ເມື່ອອາມາດນັ້ນປະຕິບັດເໝືອນຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ພຣະຣາຊາກໍຊົງສົ່ງອາມາດຄົນອື່ນໆ ໄປອີກ ໂດຍທຳນອງນີ້ ຊົງສົ່ງອາມາດ ໙ ຄົນ ຜູ້ມີບໍລິວານຄົນລະພັນ. ອາມາດທັງປວງໄປແລ້ວ ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ແລ້ວກໍເປັນຜູ້ນິ່ງເສີຍຢູ່.

Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho pana udāyī dasabalena samavayo sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sinehavā, imaṃ pesessāmī’’ti. Atha taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā raññā ‘‘pabbajitopi mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. So arahattaṃ patvā – ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vassante pana upagate pabbatesu vanasaṇḍesu haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti gamanakālaṃ āgamento vassante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesi. Vuttañcetaṃ theragāthāya (theragā. 527-530) –

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຣາຊາຊົງດຳຣິວ່າ 'ຄົນທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່ານີ້ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຮັກຄວາມສິເນຫາໃນເຮົາ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວຄຳໃດໆ ເພື່ອທູນເຊີນພຣະທົດສະພົນໃຫ້ສະເດັດມາຍັງກຸງກະບິນລະພັດນີ້ເລີຍ ສ່ວນກາລຸທາຍີນີ້ ເປັນຜູ້ມີອາຍຸທໍ່ກັນກັບພຣະທົດສະພົນ ເປັນເພື່ອນຫຼิ້ນຝຸ່ນຮ່ວມກັນມາ ແລະມີຄວາມຮັກຄວາມສິເນຫາໃນເຮົາ ເຮົາຈະສົ່ງຜູ້ນີ້ໄປ' ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງໂປດໃຫ້ຮ້ອງກາລຸທາຍີນັ້ນມາ ແລ້ວຕັດວ່າ 'ແນ່ພໍ່ ເຈົ້າຈົ່ງມີບໍລິວານພັນຄົນ ແລ້ວເດີນທາງໄປທູນເຊີນພຣະທົດສະພົນມາຍັງທີ່ນີ້ເຖີ້ນ' ແລ້ວຈຶ່ງສົ່ງໄປ. ສ່ວນກາລຸທາຍີນັ້ນ ເມື່ອຈະໄປ ໄດ້ກ່າວວ່າ 'ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ຖ້າຂ້າພະອົງຈັກໄດ້ບວດ ຂ້າພະອົງຈຶ່ງຈັກທູນເຊີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າມາຍັງທີ່ນີ້' ເມື່ອພຣະຣາຊາຕັດວ່າ 'ເຖິງແມ່ນເຈົ້າຈັກບວດແລ້ວ ກໍຈົ່ງສະແດງລູກຊາຍຂອງເຮົາແກ່ເຮົາດ້ວຍເຖີ້ນ' ຈຶ່ງເດີນທາງໄປຍັງກຸງຣາຊະຄຶ ໃນເວລາທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງທັມ ໄດ້ຢືນຢູ່ທີ່ຂອບປ້າຍຂອງບໍລິສັດ ໄດ້ຟັງທັມແລ້ວ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນເອຫິພິກຂຸອຸປະສຳປະທາ. ພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະນັ້ນ ບັນລຸພຣະອໍຣะຫັນແລ້ວ ດຳຣິວ່າ 'ເວລານີ້ຍັງບໍ່ທັນສົມຄວນທີ່ພຣະທົດສະພົນຈັກສະເດັດໄປຍັງຕະກູນນະຄອນ ແຕ່ເມື່ອລະດູຝົນມາເຖິງ ເມື່ອແຜ່ນດິນໃນພູເຂົາ ແລະປ່າຊັດຂຽວງາມໄປດ້ວຍຫຍ້າອ່ອນ ເວລານັ້ນຈຶ່ງຈັກເປັນເວລາສະເດັດໄປ' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງລໍຖ້າເວລາສະເດັດ ເມື່ອລະດູຝົນມາເຖິງ ຈຶ່ງໄດ້ພັນລະນາເຖິງຄວາມງາມຂອງຫົນທາງ ເພື່ອສະເດັດໄປຍັງຕະກູນນະຄອນຂອງພຣະສາດສະດາ. ຄຳນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ໃນເຖຣະຄາຖາວ່າ:

‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;

Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rasānaṃ.

ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີຍອດແດງຄືຖ່ານໄຟ ຜັດໃບເກົ່າຖິ້ມແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະມີຜົນ ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຮຸ່ງເຮືອງເຫຼືອງເຫຼື້ອມຄືກັບແປວໄຟ ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາວີຣະ ຜູ້ຊົງມີສ່ວນແຫ່ງຣົດທັມທັງຫຼາຍ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນແລ້ວ.

‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;

Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra.

ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍອອກດອກເບັ່ງບານເປັນທີ່ຈຳເລີນຕາຈຳເລີນໃຈ ສົ່ງກິ່ນຫອມຟຸ້ງໄປທົ່ວທຸກທິດ ຜັດໃບເກົ່າຖິ້ມແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະມີຜົນ ຂ້າແຕ່ພຣະວີຣะເຈົ້າ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດຫຼີກໄປຈາກທີ່ນີ້.

‘‘Nevātisītaṃ [Pg.259] na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;

Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.

ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ອາກາດບໍ່ໜາວເກີນໄປ ບໍ່ຮ້ອນເກີນໄປ ລະດູການກໍສະບາຍ ເໝາະແກ່ການເດີນທາງໄກ ຂໍພວກເຈົ້າສາກະຍະ ແລະເຈົ້າໂກລິຍະ ຈົ່ງໄດ້ເຫັນພຣະອົງຜູ້ກຳລັງສະເດັດຂ້າມແມ່ນ້ຳໂຣຫິນີ ມຸ່ງໜ້າໄປທາງທິດປະຈິມເຖີ້ນ.

‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;

Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;

Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu.

ຊາວນາຫວ່ານໄຖນາດ້ວຍຄວາມຫວັງ ຫວ່ານພືດພັນດ້ວຍຄວາມຫວັງ ພວກພໍ່ຄ້າເດີນທາງຂ້າມມະຫາສະໝຸດເພື່ອສະແຫວງຫາຊັບດ້ວຍຄວາມຫວັງ ຂ້າພະອົງຢືນຢູ່ດ້ວຍຄວາມຫວັງອັນໃດ ຂໍຄວາມຫວັງອັນນັ້ນຂອງຂ້າພະອົງຈົ່ງສຳເລັດເຖີ້ນ.

‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;

Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);

ອາກາດບໍ່ໜາວເກີນໄປ ບໍ່ຮ້ອນເກີນໄປ ບໍ່ມີຄວາມອຶດຢາກຫິວໂຫຍ ແຜ່ນດິນຂຽວງາມໄປດ້ວຍຫຍ້າອ່ອນ ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາມຸນີ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນແລ້ວ.

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

ຊາວນາທັງຫຼາຍຍ່ອມຫວ່ານພືດພັນບ່ອຍໆ ພະຍາຝົນຍ່ອຍຕົກລົງມາບ່ອຍໆ ຊາວນາຍ່ອມໄຖນາບ່ອຍໆ ເຂົ້າກ້າ (ທັນຍາຫານ) ຍ່ອມເຂົ້າສູ່ແວ່ນແຄວ້ນບ່ອຍໆ.

‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānapatī dadanti;

Punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

ພວກຍາຈົກຍ່ອມທ່ຽວຂໍບ່ອຍໆ ພວກທານະບໍດີຍ່ອມໃຫ້ທານບ່ອຍໆ ພວກທານະບໍດີໃຫ້ທານບ່ອຍໆແລ້ວ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງສຸຄະຕິໂລກສະຫວັນບ່ອຍໆ.

‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti;

Yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;

Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo.

ພຣະວີຣະບຸຣຸດຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງ ເກີດໃນຕະກູນໃດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕະກູນນັ້ນບໍລິສຸດຕະຫຼອດ 7 ຊົ່ວໂຄດ ຂ້າພະອົງເຂົ້າໃຈວ່າ ພຣະອົງຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາ ຊົງສາມາດເຮັດເຊັ່ນນັ້ນໄດ້ ເພາະພຣະມຸນີຜູ້ມີພຣະນາມອັນແທ້ຈິງ ຊົງບັງເກີດແລ້ວຈາກພຣະອົງ.

‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;

Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.

ພຣະບິດາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ແສຫວງຫາຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊົງພຣະນາມວ່າ ສຸທໂទທະນະ ສ່ວນພຣະມານດາຊົງພຣະນາມວ່າ ມາຍา ພຣະນາງຊົງບໍລິຫານພຣະໂພທິສັດດ້ວຍພຣະຄັນແລ້ວ ເມື່ອສิ້ນພຣະຊົນ ຍ່ອມຊົງບັນເທີງຢູ່ໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ.

‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;

Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehi.

ພຣະນາງໂຄຕະມີນັ້ນ ສິ້ນພຣະຊົນເຄື່ອນຈາກໂລກນີ້ໄປແລ້ວ ຊົງພ້ອມພູນດ້ວຍກາມອັນເປັນທิບ ພຣະນາງຊົງບັນເທີງຢູ່ໃນກາມະຄຸນທັງ 5 ໂດຍມີໝູ່ເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນແວດລ້ອມຢູ່.

‘‘Buddhassa [Pg.260] puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 531-536);

ຂ້າພະອົງເປັນບຸດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງອົດທົນຕໍ່ສິ່ງທີ່ອົດທົນໄດ້ຍາກ ຜູ້ຊົງມີພຣະຣັສມີແຜ່ຊ່ານອອກຈາກພຣະວໍຣະກາຍ ຜູ້ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ ຜູ້ຊົງຄົງທີ່ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນສາກະຍະ ພຣະອົງຊົງເປັນພຣະອັຍຍະກາຂອງຂ້າພະອົງໂດຍທັມ ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄຕະມະ ພຣະອົງຊົງເປັນພຣະອັຍຍະກາຂອງຂ້າພະອົງ.

‘‘Ambā panasā kapiṭṭhā ca, pupphapallavalaṅkatā;

Dhuvapphalāni savanti, khuddāmadhukakūpamā;

Sevamāno ubho passe, gantukālo mahāyassa.

ຕົ້ນມ່ວງ ຕົ້ນຂະໜຸນ ແລະຕົ້ນໝາກຂວິດ ທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍດອກແລະໃບອ່ອນ ຍ່ອມອອກຜົນຢູ່ສະເໝີ ປຽບເໝືອນຮັງເຜິ້ງນ້ອຍ ຂໍພຣະອົງຊົງເສບຮົ່ມໄມ້ທັງສອງຂ້າງທາງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Jambū sumadhurā nīpā, madhugaṇḍidivapphalā;

Tā ubhosu pajjotanti, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນຫວ້າ ແລະຕົ້ນກະທຸ່ມ ທີ່ມີຣົດຫວານຍິ່ງ ມີຜົນປຽບເໝືອນຮັງເຜິ້ງ ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ທັງສອງຂ้างທາງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Tiṇḍukāni piyālāni, soṇṇavaṇṇā manoramā;

Khuddakappaphalā niccaṃ, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນມະພັບ ແລະຕົ້ນໝາກມ່ວງຫິມະພານ ມີສີເຫຼືອງດັ່ງທອງ ເປັນທີ່ຈຳເລີນຕາຈຳເລີນໃຈ ມີຜົນຫວານປຽບເໝືອນນ້ຳເຜິ້ງນ້ອຍຢູ່ສະເໝີ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Kadalī pañcamocci ca, supakkaphalabhūsitā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນກ້ວຍປ່າ ແລະຕົ້ນກ້ວຍບ້ານ ທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍຜົນອັນສຸກດີ ຍ່ອມຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາທັງສອງຂ้างທາງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Madhupphaladharā niccaṃ, morarukkhā manoramā;

Khuddakappaphalā niccaṃ, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນຍູງ ທີ່ຊົງຜົນອັນມີຣົດຫວານຢູ່ສະເໝີ ເປັນທີ່ຈຳເລີນຕາຈຳເລີນໃຈ ມີຜົນຫວານປຽບເໝືອນນ້ຳເຜິ້ງນ້ອຍຢູ່ສະເໝີ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Hintālatālapantī ca, rajatakkhandhova jotare;

Supakkaphalasañchannā, khuddakappā madhussavā;

Phalāni tāni khādante, gantukālo mahāyasa.

ແຖວຕົ້ນເປັງ ແລະຕົ້ນຕານ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເຫຼືອງເຫຼື້ອມຄືກັບລຳຕົ້ນເງິນ ປົກຄຸມໄປດ້ວຍຜົນອັນສຸກດີ ມີຣົດຫວານປຽບເໝືອນນ້ຳເຜິ້ງນ້ອຍ ຫຼັ່ງໄຫຼຣົດຫວານອອກມາ ພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍຍ່ອມຂົບສັນຜົນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Udumbarāruṇāvaṇṇā, sadāsumadhurapphalā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນເດື່ອມີສີແດງດັ່ງແສງອະລຸນ มีຜົນຫວານຍິ່ງຢູ່ສະເໝີ ຍ່ອມຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາທັງສອງຂ้างທາງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Itthambhūtā anekā te, nānāphaladharā dumā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີປະການເຊັ່ນນີ້ ຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ ຊົງຜົນຕ່າງໆ ຍ່ອມຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາທັງສອງຂ้างທາງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Campakā salaḷā nāgā, sugandhā māluteritā;

Supupphitaggā jotanti, sugandhenābhipūjayuṃ;

Sādarā vinatāneva, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນຈຳປາ ຕົ້ນສົນ ແລະຕົ້ນກັນເກົາ ມີກິ່ນຫອມຟຸ້ງ ຖືກລົມພັດໂຊຍມາ ມີຍອດອອກດອກເບັ່ງບານຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ຍ່ອມບູຊາພຣະອົງດ້ວຍກິ່ນຫອມ ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງກໍນ້ອມກິ່ງລົງມາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Punnāgā giripunnāgā, pupphitā dharaṇīruhā;

Supupphitaggā jotanti, sugandhenābhipūjayuṃ;

Sādarā vinatuggaggā, gantukālo mahāyasa.

ຕົ້ນບຸນນາກ ແລະຕົ້ນບຸນນາກພູເຂົາ ທີ່ເກີດເທິງແຜ່ນດິນ ຕ່າງກໍອອກດອກເບັ່ງບານ ມີຍອດອອກດອກສະພັ່ງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ຍ່ອມບູຊາພຣະອົງດ້ວຍກິ່ນຫອມ ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນມີຍອດນ້ອມລົງແລະຊູຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປແລ້ວ.

‘‘Asokā [Pg.261] koviḷārā ca, somanassakarā varā;

Sugandhā kaṇṇikā bandhā, rattavaṇṇehi bhūsitā;

Sādarā vinatuggaggā, samayo te mahāyasa.

ຕົ້ນອะໂសກ ແລະຕົ້ນສ່ຽວ ເປັນທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເປັນໄມ້ປະເສີດ ມີກິ່ນຫອມ ມີຂົ້ວດອກຕິດກັນ ປະດັບປະດາດ້ວຍສີແດງ ມີຍອດນ້ອມລົງແລະຊູຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Kaṇṇikārā phullitā niccaṃ, sovaṇṇaraṃsijotakā;

Dibbagandhā pavāyanti, disā sabbāni sobhayaṃ;

Sādarā vinatāneva, samayo te mahāyasa.

ຕົ້ນກັນນິກາ ອອກດອກເບັ່ງບານຢູ່ສະເໝີ ສ່ອງແສງສະຫວ່າງດັ່ງຣັສມີແຫ່ງທອງ ມີກິ່ນຫອມເປັນທິບຟຸ້ງໄປ ເຮັດໃຫ້ທຸກທິດສະຫວ່າງສະໄຫວ ຕ່າງກໍນ້ອມກິ່ງລົງມາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Supattā gandhasampannā, ketakī dhanuketakī;

Sugandhā sampavāyanti, disā sabbābhigandhino;

Sādarā pūjayantāva, samayo te mahāyasa.

ຕົ້ນລຳເຈຍກ ແລະຕົ້ນລຳເຈຍກປ່າ ມີໃບງາມ ສົມບູນດ້ວຍກິ່ນຫອມ ຍ່ອມສົ່ງກິ່ນຫອມຟຸ້ງໄປທົ່ວທຸກທິດ ຕ່າງກໍບູຊາພຣະອົງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Mallikā jātisumanā, sugandhā khuddamallikā;

Disā sabbā pavāyanti, ubho magge pasobhayaṃ;

Sādarā te palambanti, samayo te mahāyasa.

ດອກມະລິ ດອກມະລິຊ້ອນ ແລະດອກມະລິປ່າ ມີກິ່ນຫອມ ສົ່ງກິ່ນຫອມຟຸ້ງໄປທົ່ວທຸກທິດ ເຮັດໃຫ້ທາງທັງສອງຂ້າງງົດງາມ ຍ່ອມຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Sindhuvārā sītagandhā, sugandhā māluteritā;

Disā sabbābhipūjentā, ubho magge pasobhayaṃ;

Sādarā vinatuggaggā, samayo te mahāyasa.

ຕົ້ນຄົນທີສໍ ມີກິ່ນຫອມເຢັນ ມີກິ່ນຫອມຟຸ້ງຖືກລົມພັດໂຊຍມາ ຍ່ອມບູຊາພຣະອົງທົ່ວທຸກທິດ ເຮັດໃຫ້ທາງທັງສອງຂ້າງງົດງາມ ມີຍອດນ້ອມລົງແລະຊູຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Sīhā kesarasīhā ca, catuppadanisevitā;

Acchambhītā surāpāne, migarājā patāpino.

ຝູງສິງ ແລະໄກສອນສິງ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງເນື້ອ ຜູ້ມີເດດອັນສັດສີ່ຕີນອາໄສຢູ່ ຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານກົວໃນທີ່ດື່ມນ້ຳ ຍ່ອມມີຢູ່.

‘‘Sīhanādena pūjenti, sādarā te migābhibhū;

Maggamhi ubhato vūḷhā, samayo te mahāyasa.

ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຜູ້ຄອບງຳຝູງເນື້ອ ຕ່າງກໍບູຊາພຣະອົງດ້ວຍສຽງບັນລືສີຫະນາດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຕ່າງກໍມາປະຊຸມກັນຢູ່ທັງສອງຂ້າງທາງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Byagghā sindhavā nakulā, sādhurūpā bhayānakā;

Ākāse sampatantāva, nibbhītā yena kenaci;

Tehi te sādarā natā, samayo te mahāyasa.

ຝູງເສືອໂຄ່ງ ມ້າສິນທົບ ແລະພັງພອນ ຜູ້ມີຮູບຮ່າງງົດງາມແຕ່ໜ້າຢ້ານກົວ ຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານກົວຕໍ່ສິ່ງໃດໆ ຕ່າງກໍໂດດຂຶ້ນໄປໃນອາກາດ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງກໍນ້ອມໄຫວ້ພຣະອົງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Tidhā pabhinnā chaddantā, surūpā sussarā subhā;

Sattappatiṭṭhitaṅgā te, ubho maggesu kūjino;

Sādarā hāsamānāva, samayo te mahāyasa.

ຊ້າງຕະກູນສັດທັນ ຜູ້ມີນ້ຳມັນຍ້ອຍອອກ 3 ທາງ ຜູ້ມີຮູບຮ່າງງາມ ມີສຽງມ່ວນ ມີສະຫງ່າ ມີອະໄວຍະວະຕັ້ງຢູ່ດີ 7 ປະການ ຍ່ອມຮ້ອງຂັບຂານຢູ່ທັງສອງຂ້າງທາງ ຕ່າງກໍຣື່ນເຣີງຍິນດີດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Migā varāhā pasadā, citrāsāvayavā subhā;

Ārohapariṇāhena, surūpā aṅgasaṃyutā;

Ubho magge gāyamānāva, samayo te mahāyasa.

ຝູງເນື້ອ ໝູປ່າ ແລະຟານ ຜູ້ມີອະໄວຍະວະອັນວິຈິດງົດງາມ ມີສະຫງ່າ ມີຮູບຮ່າງສົມສ່ວນ ພ້ອມດ້ວຍອະໄວຍະວະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮ້ອງເພງຢູ່ທັງສອງຂ้างທາງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Gokaṇṇā [Pg.262] sarabhā rurū, ārohapariṇāhino;

Surūpā aṅgasampannā, sevamānāva accharuṃ;

Sevamānā tehi tadā, samayo te mahāyasa.

ຝູງຄວາຍປ່າ ຝູງສະຣະພະ ແລະຝູງລະມັ່ງ ຜູ້ມີຮູບຮ່າງສົມສ່ວນ ມີຮູບຮ່າງງາມ ພ້ອມດ້ວຍອະໄວຍະວະທັງຫຼາຍ ຕ່າງກໍອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ໃນການສະເດັດໄປຄັ້ງນັ້ນ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງກໍເຂົ້າໄປຫາພຣະອົງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Dīpī acchā taracchā ca, tudarā varuṇā sadā;

Te dāni sikkhitā sabbe, mettāya tava tādino;

Te paccasevakā addhā, samayo te mahāyasa.

ຝູງເສືອດາວ ໝີ ແລະເສືອແຜ້ວ ຜູ້ມັກບຽດບຽນ ແລະດຸຮ້າຍຢູ່ສະເໝີ ບັດນີ້ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງກໍໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນແລ້ວ ດ້ວຍເມດຕາຂອງພຣະອົງຜູ້ຄົງທີ່ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຄອຍຮັບໃຊ້ພຣະອົງຢ່າງແທ້ຈິງ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ.

‘‘Sasā siṅgālā nakulā, kalandakāḷakā bahū;

Kasturā sūrā gandhā te, kevalā gāyamānāva.

ຝູງກະຕ່າຍ ໝາຈິ້ງຈອກ ພັງພອນ ກະຮອກຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ ແລະຊະມົດ ຜູ້ກ້າຫານ ຕ່າງກໍຮ້ອງຂັບຂານກັນໄປຕາມທຳມະຊາດ.

Samayo te mahāyasa;

ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນຂອງພຣະອົງແລ້ວ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຍົດໃຫຍ່.

‘‘Mayūrā nīlagīvā te, susikhā subhapakkhikā;

Supiñchā te sunādā ca, veḷuriyamaṇisannibhā;

Nādaṃ karontā pūjenti, kālo te pitudassane.

ຝູງນົກຍູງມີຄໍສີຂຽວເຂັ້ມ ມີຫງອນງາມ ມີປີກງາມ ມີຫາງງາມ ມີສຽງມ່ວນ ມີສີດັ່ງແກ້ວໄພທູນ ຕ່າງກໍຮ້ອງຂັບຂານບູຊາພຣະອົງ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະບິດາແລ້ວ.

‘‘Suvaṇṇacitrahaṃsā ca, javahaṃsā vihācarā;

Te sabbe āsayā chuddhā, jinadassanabyāvaṭā;

Madhurassarena kūjanti, kālo te pitudassane.

ຝູງຫົງທອງອັນວິຈິດ ແລະຝູງຫົງບິນໄວ ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນອາກາດ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງກໍອອກຈາກຮັງ ເພື່ອຂະຫມີຂະໝັນມາεຝົ້າພຣະຊິນະເຈົ້າ ຕ່າງກໍຮ້ອງຂັບຂານດ້ວຍສຽງອັນມ່ວນ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະບິດາແລ້ວ.

‘‘Haṃsā koñcā sunadā te, cakkavākā nadīcarā;

Bakā balākā rucirā, jalakākā sarakukkuṭā;

Sādarābhinādino ete, kālo te pitudassane.

ຝູງຫົງ ຝູງນົກກະຮຽນ ຝູງນົກຈັກກະພາກ ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນແມ່ນ້ຳ ຝູງນົກຍາງ ຝູງນົກຍາງຂາວອັນງົດງາມ ຝູງນົກກາຢາງ ແລະຝູງນົກໄກ່ນ້ຳ ຕ່າງກໍຮ້ອງຂັບຂານກັນຢ່າງມ່ວນຊື່ນ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງກໍຮ້ອງຕ້ອນຮັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະບິດາແລ້ວ.

‘‘Citrā surūpā sussarā, sāḷikā suvataṇḍikā;

Rukkhaggā sampatantā te, ubho maggesu kūjino;

Tesu tesu nikūjanti, kālo te pitudassane.

ຝູງນົກສາລິກາ ແລະຝູງນົກແກ້ວ ຜູ້ມີຂົນວິຈິດ ມີຮູບຮ່າງງາມ ມີສຽງມ່ວນ ຕ່າງກໍບິນໄປມາຈາກຍອດໄມ້ ຮ້ອງຂັບຂານຢູ່ທັງສອງຂ້າງທາງ ຕ່າງກໍຮ້ອງເພງຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະບິດາແລ້ວ.

‘‘Kokilā sakalā citrā, sadā mañjussarā varā;

Vimhāpitā te janataṃ, saddhimittādike surā;

Sarehi pūjayantāva, kālo te pitudassane.

ຝູງນົກດຸດເຫວົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຂົນວິຈິດ ມີສຽງມ່ວນສະເໝີ ເປັນນົກປະເສີດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຝູງຊົນອັດສະຈັນໃຈ ຕ່າງກໍຮ້ອງຂັບຂານບູຊາພຣະອົງດ້ວຍສຽງຕ່າງໆ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະບິດາແລ້ວ.

‘‘Bhiṅkā kurarā sārā, pūritā kānane sadā;

Ninnādayantā pavanaṃ, aññamaññasamaṅgino;

Gāyamānā sareneva, kālo te pitudassane.

ຝູງນົກກາງເຂນ ແລະຝູງນົກອອກ ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າ ຍ່ອມມີຢູ່ເຕັມປ່າສະເໝີ ຕ່າງກໍເຮັດໃຫ້ປ່າດັງກ້ອງກັງວານ ຕ່າງກໍຢູ່ຮ່ວມກັນ ຍ່ອມຮ້ອງເພງດ້ວຍສຽງຂອງຕົນ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະບິດາແລ້ວ.

‘‘Tittirā [Pg.263] susarā sārā, susarā vanakukkuṭā;

Mañjussarā rāmaṇeyyā, kālo te pitudassane.

ຝູງນົກກະທາ ແລະຝູງໄກ່ປ່າ ຜູ້ມີສຽງມ່ວນ ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າ ມີສຽງອັນມ່ວນ ເປັນທີ່ໜ້າຣື່ນຣົມ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະບິດາແລ້ວ.

‘‘Setavālukasañchannā, supatitthā manoramā;

Madhurodakasampuṇṇā, sarā jotanti te sadā;

Tattha nhatvā pivitvā ca, samayo te ñātidassane.

ສະຫຼະທັງຫຼາຍອັນປົກຄຸມໄປດ້ວຍຊາຍຂາວ ມີທ່າຂຶ້ນລົງດີ ເປັນທີ່ໜ້າຣື່ນຣົມ ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳອັນມີຣົດຫວານ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ສະເໝີ ພຣະອົງຊົງສະໜານ ແລະສະເຫວີຍ ໃນສະຫຼະນັ້ນແລ້ວ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະປະຍູຣະຍາດແລ້ວ.

‘‘Kumbhīrāmakarākiṇṇā, valayā muñjarohitā;

Macchakacchapabyāviddhā, sarā sītodakā subhā;

ສະຫຼະທັງຫຼາຍອັນດາດດາສໄປດ້ວຍແຂ້ ແລະມັງກອນ ມີຝູງປາຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ ແລະເຕົ່າທ່ຽວໄປມາ ມີນ້ຳເຢັນ ອັນງົດງາມ ຍ່ອມມີຢູ່.

Tattha nhatvā pivitvā ca, samayo te ñātidassane.

ພຣະອົງຊົງສະໜານ ແລະສະເຫວີຍ ໃນສະຫຼະນັ້ນແລ້ວ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະປະຍູຣະຍາດແລ້ວ.

‘‘Nīluppalasamākiṇṇā, tathā rattuppalehi ca;

Kumuduppalasaṃkiṇṇā, sarā sobhantinekadhā;

Tattha sītalakā toyā, samayo te ñātidassane.

ສະຫຼະທັງຫຼາຍອັນດາດດາສໄປດ້ວຍດອກບົວຂຽວ ດອກບົວແດງ ແລະດອກບົວຂາວ ຍ່ອມງົດງາມໂດຍປະການຕ່າງໆ ນ້ຳໃນສະຫຼະເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເຢັນສະບາຍ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະປະຍູຣະຍາດແລ້ວ.

‘‘Puṇḍarīkehi sañchannā, padumehi samohatā;

Ubho maggesu sobhanti, pokkharañño tahiṃ tahiṃ;

Tatthodakāni nhāyanti, samayo te ñātidassane.

ສະໂບກຂະຣະນີທັງຫຼາຍອັນປົກຄຸມໄປດ້ວຍດອກບົວຂາວ ແລະດອກບົວຫຼວງ ຍ່ອມງົດງາມຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນໆ ທັງສອງຂ້າງທາງ ພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍຍ່ອມສະໜານນ້ຳໃນສະໂບກຂະຣະນີນັ້ນ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະປະຍູຣະຍາດແລ້ວ.

‘‘Setapulinasaṃkiṇṇā, supatitthā manoramā;

Sītodakamahoghehi, sampuṇṇā tā nadī subhā;

Ubho maggehi sandanti, samayo te ñātidassane.

ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍອັນງົດງາມ ເຕັມໄປດ້ວຍກະແສນ້ຳເຢັນ ມີหาດຊາຍຂາວ ມີທ່າຂຶ້ນລົງດີ ເປັນທີ່ໜ້າຣື່ນຣົມ ຍ່ອມໄຫຼຜ່ານໄປທັງສອງຂ້າງທາງ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະປະຍູຣະຍາດແລ້ວ.

‘‘Maggassa ubhatopasse, gāmanigamasamākulā;

Saddhā pasannā janatā, ratanattayamāmakā;

Tesaṃ sampuṇṇasaṅkappo, samayo te ñātidassane.

ທັງສອງຂ້າງທາງມີບ້ານ ແລະນິຄົມຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໜາແໜ້ນ ຝູງຊົນມີຄວາມເຊື່ອຄວາມເລື່ອມໃສ ຖືເອົາພຣະຣັດຕະນະໄຕຣເປັນທີ່ພຶ່ງ ຄວາມດຳຣິຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຈັກເຕັມປ່ຽມ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະປະຍູຣະຍາດແລ້ວ.

‘‘Tesu tesu padesesu, devā mānussakā ubho;

Gandhamālābhipūjenti, samayo te ñātidassane’’ti.

ໃນດິນແດນນັ້ນໆ ທັງເທວະດາ ແລະມະນຸດທັງສອງ ຕ່າງກໍບູຊາພຣະອົງດ້ວຍຂອງຫອມ ແລະດອກໄມ้ ບັດນີ້ ເປັນເວລາອັນສົມຄວນທີ່ຈະສະເດັດໄປພົບພຣະປະຍູຣະຍາດແລ້ວ.

Evaṃ thero saṭṭhimattāhi gāthāhi satthu gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesi. Atha kho bhagavā ‘‘kāḷudāyī mama gamanaṃ pattheti, pūressāmissa saṅkappa’’nti tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena vuttappakāraphalāphale anubhavanto dvipadacatuppadādisamūhānaṃ sevanapūjāya pūjiyamāno vuttappakārasugandhapupphagandhehi gandhiyamāno gāmanigamavāsīnaṃ saṅgahaṃ kurumāno kapilavatthugāmimaggaṃ [Pg.264] paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhito adiṭṭhapubbaṃ vesaṃ disvā, raññā – ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘sace amaccaputtaṃ tayā bhagavato santike pesitaṃ na jānāsi, evaṃ jānāhī’’ti vadanto –

ພຣະເຖຣະໄດ້ພັນລະນາເຖິງຄວາມງາມຂອງຫົນທາງສະເດັດຂອງພຣະສາດສະດາດ້ວຍຄາຖາປະມານ 60 ຄາຖາດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງດຳຣິວ່າ 'กາລຸທາຍີປາດຖະໜາການສະເດັດໄປຂອງເຮົາ ເຮົາຈັກເຮັດຄວາມດຳຣິຂອງລາວໃຫ້ເຕັມປ່ຽມ' ຊົງເລັງເຫັນການບັນລຸຄຸນວິເສດຂອງຊົນທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກໃນການສະເດັດໄປນັ້ນ ຈຶ່ງມີພຣະຂີນາສົບສອງໝື່ນຮູບເປັນບໍລິວານ ສະເດັດຫຼີກໄປຈາກກຸງຣາຊະຄຶ ໂດຍການສະເດັດຈາຣິກໄປຢ່າງບໍ່ຮີບຮ້ອນ ຊົງສະເຫວີຍຜົນໄມ້ໃຫຍ່ນ້ອຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຊົງໄດ້ຮັບການບູຊາແລະການເຂົ້າຫາຈາກຝູງສັດສອງຕີນແລະສັດສີ່ຕີນ ຊົງໄດ້ຮັບກິ່ນຫອມຈາກດອກໄມ້ມີກິ່ນຫອມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຊົງເຮັດການສົງເຄາະແກ່ຊາວບ້ານແລະຊາວນິຄົມທັງຫຼາຍ ສະເດັດໄປຕາມຫົນທາງສູ່ກຸງກະບິນລະພັດ. ສ່ວນພຣະເຖຣະໄດ້ໄປຍັງກຸງກະບິນລະພັດດ້ວຍຣິດ ຢືນຢູ່ເທິງອາກາດຕໍ່ໜ້າພຣະຣາຊາ ພຣະຣາຊາຊົງເຫັນຮູບຮ່າງອັນບໍ່ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ ຈຶ່ງຕັດຖາມວ່າ 'ທ່ານເປັນໃຜ?' ພຣະເຖຣະເມື່ອຈະກ່າວວ່າ 'ຖ້າພຣະອົງບໍ່ຊົງຮູ້ຈັກບຸດຂອງອຳມາດທີ່ພຣະອົງສົ່ງໄປສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂໍຈົ່ງຊົງຮູ້ຈັກຢ່າງນີ້ເຖີ້ນ' ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ -

‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) – gāthamāha;

ພຣະເຖຣະໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະສັກກະ (ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະ) ຂ້າພຣະອົງເປັນບຸດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງອົດທົນຕໍ່ສິ່ງທີ່ບຸກຄົນອື່ນອົດທົນໄດ້ຍາກ, ຜູ້ຊົງມີພຣະຣັສມີຊ້ອງອອກຈາກພຣະວໍຣະກາຍ (ອັງຄີຣົດ), ຜູ້ຊົງບໍ່ມີຜູ້ປຽບປານ, ຜູ້ຊົງຄົງທີ່ (ຕາທິບຸກຄົນ). ພຣະອົງເປັນພຣະບິດາຂອງພຣະບິດาຂອງຂ້າພຣະອົງ. ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄຕະມະ ໂດຍທັມແລ້ວ ພຣະອົງເປັນພຣະອັຍຍະກາ (ປູ່) ຂອງຂ້າພຣະອົງ" ດັ່ງນີ້.

Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa ure vāyāmajanitāhi dhammadesanāhi jātatāya orasaputto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalabodhisambhārassa, mahākaruṇākarassa ca sahanato tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa sahanato tattha vā sādhukārībhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. ‘‘Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassā’’ti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso siddhatthoti imāni dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anupamassa iṭṭhādīsu tādilakhaṇasampattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohāravasena tvaṃ pitā asi. Sakkāti vaṃsena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajātilokiyajātīhi dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti gottena rājānaṃ ālapati. Ayyakosīti pitāmaho ahosi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.

ໃນຄາຖາຮວມນັ້ນ, ບົດວ່າ "buddhassa puttomhi" ຄວາມວ່າ ຂ້າພຣະອົງເປັນອຸຣົສບຸດ (ລູກເກີດຈາກອົກ) ເພາະເກີດຈາກພຣະທັມມະເທສນາ ທີ່ເກີດຈາກຄວາມພະຍາຍາມໃນພຣະຫຶໄທຂອງພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ. ບົດວ່າ "asayhasāhino" ຄວາມວ່າ ຜູ້ຊົງອົດທົນ (ຫຼືຊົງບຳເພັນ) ຕໍ່ພຣະໂພທິສົມພານທັງປວງ ແລະພຣະມະຫາກະລຸນາ ທີ່ບຸກຄົນອື່ນ (ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ພຣະມະຫາໂພທິສັດໃນກ່ອນການຕຣັສຮູ້) ບໍ່ສາມາດຈະອົດທົນ (ຫຼືບຳເພັນ) ໄດ້; ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍຊົງຄອບງຳ (ຊົງຜະຈົນ) ມານທັງ ໕ ທີ່ບຸກຄົນອື່ນບໍ່ສາມາດຈະຄອບງຳໄດ້; ແລະຊົງບຳເພັນພຣະພຸດທະກິດ ອันມີການພິຈາຣະນາອັດທະຍາໄສ, ອະນຸໄສ, ຈະຣິດ ແລະອະທິມຸດຕິ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຊົງສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດຕາມສົມຄວນ ດ້ວຍປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນ, ປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ ແລະປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ (ພຣະນິພພານ) ອັນເປັນພຸດທະກິດທີ່ບຸກຄົນອື່ນບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້, ຫຼືວ່າ ຊົງເຮັດພຸດທະກິດນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດເປັນຢ່າງດີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "asayhasāhino" (ຜູ້ຊົງອົດທົນຕໍ່ສິ່ງທີ່ບຸກຄົນອື່ນອົດທົນໄດ້ຍາກ). ບົດວ່າ "aṅgīrasassa" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີສີລະຄຸນເປັນຕົ້ນອັນຊົງຍຶດຖືໄວ້ເປັນດັ່ງອະໄວຍະວະ. ອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ "ຜູ້ມີພຣະຣັສມີຊ້ອງອອກຈາກພຣະວໍຣະກາຍທຸກສ່ວນ". ສ່ວນອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ "ພຣະນາມທັງສອງນີ້ ຄື ອັງຄີຣົດ ແລະ ສິດທັດຖະ ແມ່ນພຣະບິດາ (ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະ) ເປັນຜູ້ຕັ້ງໃຫ້". ບົດວ່າ "appaṭimassa" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍ່ມີຜູ້ປຽບປານ. ບົດວ່າ "tādino" ຄວາມວ່າ ຜູ້ຊົງຄົງທີ່ ເພາະເຖິງພ້ອມດ້ວຍລັກສະນະຂອງພຣະອໍຣະຫັນ (ຕາທິລັກສະນະ) ໃນອະຣົມມີອິດຖາຣົມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi" ຄວາມວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນອະລິຍະຊາດ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າເປັນພຣະບິດາຂອງຂ້າພຣະອົງ, ແຕ່ໂດຍໂວຫານໂລກ ພຣະອົງ (ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະ) ເປັນພຣະບິດາ (ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ). ບົດວ່າ "sakka" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພຣະຣາຊາໂດຍຕະກູນ (ສັກກະ). ບົດວ່າ "dhammena" ຄວາມວ່າ ໂດຍສະພາວະ ຄືໂດຍການຮວມກັນແຫ່ງສະພາວະຂອງຊາດທັງສອງ ຄື ອະລິຍະຊາດ ແລະ ໂລກິຍະຊາດ. ບົດວ່າ "gotama" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພຣະຣາຊາໂດຍໂຄດ (ໂຄຕະມະ). ບົດວ່າ "ayyakosi" ຄວາມວ່າ ເປັນພຣະອັຍຍະກາ (ປູ່). ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຣະເຖຣະເມື່ອກ່າວຄຳມີອານິວ່າ "buddhassa puttomhi" ເປັນຕົ້ນ ກໍຄືການພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

Evaṃ [Pg.265] pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā patte dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā gantukāmattha, bhuñjathā’’ti vutte, satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmīti. Kahaṃ pana satthāti? Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipannoti. Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato haratha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ pāpuṇāti, tāvassa itoyeva piṇḍapātaṃ harathāti. Thero bhattakiccaṃ katvā rañño ca parisāya ca dhammaṃ desetvā satthu āgamanato puretarameva rājanivesanaṃ ratanattayaguṇesu abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthāpi taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanaṃ maggaṃ divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehato bhattaṃ āharitvā adāsi. Bhagavā kamena kapilavatthunagaraṃ patvā punadivase rājavīthiyaṃ piṇḍāya carati. Taṃ sutvā suddhodanamahārājā tattha gantvā, ‘‘mā evaṃ kattabbaṃ maññi, nayidaṃ rājavaṃsappaveṇī’’ti. ‘‘Ayaṃ tumhākaṃ, mahārāja, vaṃso, īdiso amhākaṃ pana buddhavaṃso’’ti vatvā –

ເມື່ອພຣະເຖຣະເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊາຊົງຊາບຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພຣະຣາຊາຊົງມີຄວາມຍິນດີແລະປິຕິຍິ່ງ ຊົງນິມົນໃຫ້ພຣະເຖຣະນັ່ງເທິງພຣະແທ່ນອັນມີຄ່າສູງ ແລ້ວຊົງໃສ່ບາດໃຫ້ເຕັມດ້ວຍໂພຊະນາຫານມີຣົດເລີດຕ່າງໆ ທີ່ຊົງຈັດຕຣຽມໄວ້ສະເພາະພຣະອົງ. ເມື່ອພຣະຣາຊາຊົງຖວາຍບາດແລ້ວ ພຣະເຖຣະກໍສະແດງອາການຈະສະເດັດກັບ. ເມື່ອພຣະຣາຊາທູນຖາມວ່າ: "ເພາະເຫດໃດ ພຣະຄຸນເຈົ້າຈຶ່ງປາຖະໜາຈະສະເດັດກັບ? ຂໍຈົ່ງສັນພັດຕາຫານກ່ອນເຖີດ" ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ: "ຂ້າພຣະອົງຈະໄປສັນໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ". ພຣະຣາຊາທູນຖາມວ່າ: "ກໍພຣະສາດສະດາປະທັບຢູ່ທີ່ໃດ?" ພຣະເຖຣະຕອບວ່າ: "ພຣະອົງມີພຣະພິກຂຸ ໒໐,໐໐໐ ຮູບເປັນບໍລິວານ ຊົງເດີນທາງມາເພື່ອໃຫ້ພວກມະຫາຣາດໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າ". ພຣະຣາຊາທູນວ່າ: "ຂໍພຣະຄຸນເຈົ້າຈົ່ງສັນພັດຕາຫານນີ້ເຖີດ ແລະຈົ່ງນຳພັດຕາຫານອື່ນໄປຖວາຍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍ. ແລະຕະຫຼອດເວລາທີ່ບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ທັນເຖິງພຣະນະຄອນນີ້ ຂໍຈົ່ງນຳພັດຕາຫານຈາກທີ່ນີ້ໄປຖວາຍພຣະອົງຕະຫຼອດເວລານັ້ນເຖີດ". ພຣະເຖຣະເຮັດພັດຕະກິດ (ສັນພັດຕາຫານ) ແລ້ວ ສະແດງທັມແກ່ພຣະຣາຊາແລະບໍລິວານ ເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊະນิເວດມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນຄຸນຂອງພຣະຣັດຕະນະໄຕ ກ່ອນການສະເດັດມາຂອງພຣະສາດສະດາເສຍອີກ. ເມື່ອທຸກຄົນກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ພຣະເຖຣະກໍໂຍນບາດທີ່ເຕັມດ້ວຍພັດຕາຫານອັນຄວນນຳໄປຖວາຍພຣະສາດສະດາຂຶ້ນໄປໃນອາກາດ ແລະຕົວທ່ານເອງກໍເຫາະຂຶ້ນສູ່ເວຫາ ນຳພັດຕາຫານໄປວາງໄວ້ໃນພຣະຫັດຂອງພຣະສາດສະດາ. ພຣະສາດສະດາກໍຊົງສະເຫວີຍພັດຕາຫານນັ້ນ. ພຣະເຖຣະໄດ້ນຳພັດຕາຫານຈາກພຣະຣາຊະວັງໄປຖວາຍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງສະເດັດເດີນທາງໄກ ໖໐ ໂຍດ ໂດຍສະເດັດວັນລະ ໑ ໂຍດ ທຸກໆ ວັນ ຢ່າງນີ້. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດເຖິງນະຄອນກະບິນລະພັດໂດຍລຳດັບ ໃນວັນຕໍ່ມາ ກໍຊົງສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດຕາມຖະໜົນຫຼວງ. ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດຊົງສະດັບຂ່າວນັ້ນ ຈຶ່ງສະເດັດໄປທີ່ນັ້ນ ແລ້ວທູນວ່າ: "ຂໍພຣະອົງຢ່າຊົງເຮັດຢ່າງນີ້ເລີຍ ນີ້ບໍ່ແມ່ນປະເພນີຂອງຣາຊະວົງຂອງພວກເຮົາ". ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຕອບວ່າ: "ມະຫາຣາດ ນັ້ນເປັນຣາຊະວົງຂອງພວກມະຫາຣາດ ສ່ວນການທ່ຽວບິນທະບາດຢ່າງນີ້ ເປັນພຸດທະວົງຂອງພວກເຮົາ" ດັ່ງນີ້ແລ້ວ —

‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.

"ບຸກຄົນບໍ່ຄວນປະໝາດໃນພັດຕາຫານທີ່ຄວນລຸກຂຶ້ນຢືນຮັບ (ບິນທະບາດ), ຄວນປະພຶດທັມໃຫ້ສຸຈະຣິດ; ຜູ້ປະພຶດທັມຍ່ອມຢູ່ເປັນສຸກທັງໃນໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ.

‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 168-169) –

ບຸກຄົນຄວນປະພຶດທັມໃຫ້ສຸຈະຣິດ ບໍ່ຄວນປະພຶດທັມນັ້ນໃຫ້ທຸຈະຣິດ; ຜູ້ປະພຶດທັມຍ່ອມຢູ່ເປັນສຸກທັງໃນໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ" ດັ່ງນີ້.

Dhammaṃ desesi. Rājā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tato rājā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sakamandire bhojetvā sampavāretvā bhojanāvasāne dhammapālajātakaṃ (jā. 1.10.92 ādayo) sutvā sapariso anāgāmiphale patiṭṭhahi. Aparabhāge setacchattassa heṭṭhā nipannova arahattaṃ patvā parinibbāyi.

ພຣະອົງຊົງສະແດງທັມນີ້ແລ້ວ. ພຣະຣາຊາຊົງດຳຣົງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະຣາຊາຊົງນິມົນພຣະພິກຂຸສົງມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ ໃຫ້ສະເຫວີຍພັດຕາຫານໃນພຣະຣາຊະວັງຂອງພຣະອົງ ຈົນພໍພຣະຫຶໄທແລ້ວ ໃນເວລາສິ້ນສຸດການສະեຫວີຍ ຊົງສະດັບພຣະທັມມະເທສນາທັມມະປາລະຊາດົກ ແລ້ວຊົງດຳຣົງຢູ່ໃນອະນາຄາມิຜົນພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ພຣະອົງຊົງບັນທົມຢູ່ພາຍໃຕ້ພຣະເສດຕະສັດ (ສີເສດຕະສັດ) ນັ້ນເອງ ກໍຊົງບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ແລ້ວສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພພານ.

Tato bhagavā rāhulamātuyā bimbādeviyā pāsādaṃ gantvā tassā dhammaṃ desetvā sokaṃ vinodetvā candakinnarījātakadesanāya (jā. 1.14.18 ādayo) pasādaṃ janetvā nigrodhārāmaṃ agamāsi. Atha bimbādevī puttaṃ rāhulakumāraṃ āha – ‘‘gaccha, tava pitu santakaṃ dhanaṃ yācāhī’’ti. Kumāro ‘‘dāyajjaṃ[Pg.266], me samaṇa, dehī’’ti vatvā bhagavantaṃ anubandhitvā, ‘‘sukhā, te samaṇa, chāyā’’ti vadanto gacchati. Taṃ bhagavā nigrodhārāmaṃ netvā ‘‘lokutaradāyajjaṃ gaṇhāhī’’ti vatvā pabbājesi. Atha bhagavā ariyagaṇamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) theraṃ etadagge ṭhapesi.

ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດໄປຍັງປຣາສາດຂອງພຣະນາງພິມພາເທວີ ພຣະມານດາຂອງພຣະຣາຫຸນ ຊົງສະແດງທັມແກ່ພຣະນາງ ເພື່ອບັນເທົາຄວາມໂສກເສົ້າ ຊົງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສດ້ວຍພຣະທັມມະເທສນາຈັນທະກິນນະຣີຊາດົກ ແລ້ວສະເດັດໄປຍັງນິໂຄຣທາຣາມ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະນາງພິມພາເທວີໄດ້ກ່າວກັບພຣະຣາຫຸນກຸມານ ຜູ້ເປັນບຸດວ່າ: "ຈົ່ງໄປເຖີດ ລູກເອີຍ ຈົ່ງໄປຂໍຊັບອັນເປັນມໍຣະດົກຂອງພຣະບິດາຂອງເຈົ້າ". ພຣະກຸມານກ່າວວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະສະມະນະ ຂໍຈົ່ງປະທານມໍຣະດົກແກ່ຂ້າພຣະອົງເຖີດ" ແລ້ວສະເດັດຕິດຕາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄປ ພ້ອມທັງກ່າວວ່າ: "ຂ້າແຕ່ພຣະສະມະນະ ຮົ່ມເງົາຂອງພຣະອົງມີຄວາມສຸກຍິ່ງ" ດັ່ງນີ້. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງນຳພຣະກຸມານນັ້ນໄປຍັງນິໂຄຣທາຣາມ ແລ້ວຊົງກ່າວວ່າ: "ຈົ່ງຮັບເອົາມໍຣະດົກອັນເປັນໂລກຸດຕະຣະເຖີດ" ແລ້ວຊົງໃຫ້ບັນພະຊາ (ບວດເປັນສາມະເນນ). ຕໍ່ມາ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງທ່າມກາງໝູ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າ ຊົງສະຖາປະນາພຣະເຖຣະໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບັນດາພິກຂຸສາວົກຂອງເຮົາ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຕະກູນເຫຼື້ອມໃສ ກາລຸທາຍີນີ້ເປັນເລີດ" ດັ່ງນີ້.

165. Thero pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādigāthāyo abhāsi. Tattha anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

໑໖໕. ພຣະເຖຣະເມື່ອໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະນັ້ນແລ້ວ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມ (ກັມໃນອະດີດ) ຂອງຕົນ ມີຄວາມປິຕິຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຊາດ (ອະປະທານ) ຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮົາ (ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ) ຈະອະທິບາຍສະເພາະບົດທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ.

166. Guṇāguṇavidūti guṇañca aguṇañca guṇāguṇaṃ, vaṇṇāvaṇṇaṃ, kusalākusalaṃ vā taṃ jānātīti guṇāguṇavidū. Kataññūti aññehi kataguṇaṃ jānātīti kataññū, ekadivasampi bhattadānādinā katūpakārassa rajjampi dātuṃ samatthattā kataññū. Katavedīti kataṃ vindati anubhavati sampaṭicchatīti katavedī. Titthe yojeti pāṇineti sabbasatte nibbānapavesanupāye kusalapathe magge dhammadesanāya yojeti sampayojeti patiṭṭhāpetīti attho. Sesaṃ uttānatthameva. Gamanavaṇṇanagāthānamattho theragāthāyaṃ vuttoyevāti.

໑໖໖. ບົດວ່າ "guṇāguṇavidū" ຄວາມວ່າ ຜູ້ຊົງຮູ້ຄຸນແລະໂທດ (ຄຸນແລະອະຄຸນ) ຫຼືຊົງຮູ້ຄຳສັນເສີນແລະຄຳຕິຕຽນ ຫຼືຊົງຮູ້ກຸສົນແລະອະກຸສົນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "guṇāguṇavidū" (ຜູ້ຊົງຮູ້ຄຸນແລະໂທດ). ບົດວ່າ "kataññū" ຄວາມວ່າ ຜູ້ຊົງຮູ້ຄຸນທີ່ບຸກຄົນອື່ນເຮັດໄວ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "kataññū" (ຜູ້ຮູ້ຄຸນ), ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ "kataññū" ເພາະຊົງສາມາດມອບຄວາມເປັນພຣະຣາຊາໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ເຄີຍເຮັດອຸປະການະຄຸນ ເຊັ່ນການຖວາຍພັດຕາຫານເປັນຕົ້ນ ແມ້ພຽງວັນດຽວ. ບົດວ່າ "katavedī" ຄວາມວ່າ ຜູ້ຊົງຮັບຮູ້ ຊົງສະເຫວີຍ ແລະຊົງຮັບເອົາຄຸນທີ່ບຸກຄົນອື່ນເຮັດໄວ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "katavedī" (ຜູ້ຕອບແທນຄຸນ). ບົດວ່າ "titthe yojeti pāṇine" ຄວາມວ່າ ຊົງແນະນຳ ຊົງປະກອບ ແລະຊົງປະດິດສະຖານສັດທັງປວງໄວ້ໃນທາງກຸສົນ ອັນເປັນອຸບາຍເຄື່ອງເຂົ້າສູ່ພຣະນິພພານ ດ້ວຍພຣະທັມມະເທສນາ ນີ້ຄືອັດຖະ. ບົດທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. ສ່ວນອັດຖະແຫ່ງຄາຖາພັນລະນາການສະເດັດທາງນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເຖຣະຄາຖາ.

Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

7. Abhayattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອະພະຍະເຖຣะ

Sattamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato abhayattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vipaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare brāhmaṇakule nibbatto. So vuddhimanvāya vedaṅgapārago sakaparasamayakusalo ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavantaṃ gāthāhi thomesi. So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ sugatīsuyevaṃ [Pg.267] saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño putto hutvā nibbatti, abhayotvevassa nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto nigaṇṭhehi saddhiṃ vissāsiko hutvā caranto ekadivasaṃ nigaṇṭhena nāṭaputtena satthu vādāropanatthāya pesito nipuṇapañhaṃ pucchitvā nipuṇabyākaraṇaṃ sutvā pasanno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānānurūpaṃ ñāṇaṃ pesetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ໃນອະປະທານທີ ໗ ຄຳວ່າ "padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອະພະຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ແມ້ໃນອະດີດຊາດກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣะນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນນະຄອນຫົງສາວະດີ. ເມື່ອຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ທ່ານໄດ້ຮຽນຈົບພຣະເວດ (ເວທັງຄະ) ມີຄວາມສະຫຼາດໃນລັດທິຂອງຕົນແລະລັດທິຂອງຄົນອື່ນ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ສະດັບພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະສາດສະດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ສັນເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍຄາຖາທັງຫຼາຍ. ທ່ານດຳຣົງຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍໃນພົບນັ້ນ ໄດ້ບຳເພັນບຸນທັງຫຼາຍ ແລ້ວຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ທ່ອງທ່ຽວໄປມາສະເພາະໃນສຸຄະຕິພູມທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບາດກາລານີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນພຣະຣາຊະໂອຣົດຂອງພຣະເຈົ້າພິມພິສານ ໃນນະຄອນຣາຊະຄຶ ພຣະປະຍູນລະຍາດໄດ້ຕັ້ງພຣະນາມຂອງພຣະອົງວ່າ ອະພະຍະ. ເມື່ອພຣະອົງຈະເລີນໄວຂຶ້ນ ຊົງມີຄວາມສະໜິດສະໜົມກັບພວກນິຄົນ (ນิຄັນຖະ) ວັນໜຶ່ງ ຊົງຖືກນິຄົນຊື່ວ່າ ນາຕະບຸດ ສົ່ງໄປເພື່ອໂຕ້ວາທະກັບພຣະສາດສະດາ ຊົງທູນຖາມບັນຫາອັນລະອຽດອ່ອນ ແລະໄດ້ສະດັບຄຳຕອບອັນລະອຽດອ່ອນແລ້ວ ຊົງມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງຊົງບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ຊົງສົ່ງຍານໄປຕາມສົມຄວນແກ່ກັມມະຖານ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ.

195. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

໑໙໕. ພຣະເຖຣະນັ້ນເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດແລ້ວ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມປິຕິຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຊາດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອານິວ່າ "padumuttaro nāma jino" ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Abhayattheraapadānavaṇṇanā samattā.

La ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະອະພະຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

8. Lomasakaṅgiyattheraapadānavaṇṇanā

໘. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂລມະສະກັງຄິຍະເຖຣະ

Aṭṭhamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato lomasakaṅgiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto saddho pasanno ahosi. Aparo candano nāma tassa sahāyo cāsi. Te dvepi satthu santike dhammaṃ sutvā pasannamānasā pabbajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā suparisuddhasīlā tato cutā devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ dibbasukhaṃ anubhaviṃsu. Tesu ayaṃ imasmiṃ buddhuppāde sākiyakule nibbattitvā aparo candano devaputto hutvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Atha so sakyakulappasādakena kāḷudāyinā ārādhitena bhagavatā sakyarājūnaṃ mānamaddanāya kataṃ vessantaradhammadesanāyaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) pokkharavassaiddhipāṭihāriyaṃ disvā pasannamānaso pabbajitvā majjhimanikāye vuttaṃ bhaddekarattasuttantadesanaṃ sutvā araññavāsaṃ vasanto bhaddekarattasuttantadesanānusāsanaṃ (ma. ni. 3.286 ādayo) saritvā tadanusārena ñāṇaṃ pesetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karitvā arahattaṃ pāpuṇi.

ໃນອະປະທານທີ ໘ ຄຳວ່າ "imamhi bhaddake kappe" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະໂລມະສະກັງຄິຍະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ແມ້ໃນອະດີດຊາດກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກາລະແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ກັດສະປະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ເປັນຜູ້ມີສັດທາແລະຄວາມເຫຼື້ອມໃສ. ທ່ານມີສະຫາຍຄົນໜຶ່ງຊື່ວ່າ ຈັນທະນະ. ສະຫາຍທັງສອງນັ້ນ ໄດ້ສະດັບທັມໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ຮັກສາສີລຕະຫຼອດຊີວິດ ມີສີລອັນບໍລິສຸດຍິ່ງ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນ ກໍໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ສະເຫວີຍທິບພະຍະສຸກຕະຫຼອດໄລຍະເວລາລະຫວ່າງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງສອງພຣະອົງ (ພຸດທັນດອນໜຶ່ງ). ໃນສະຫາຍທັງສອງນັ້ນ ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນສັກກະ ໃນພຸດທຸບາດກາລານີ້ ສ່ວນສະຫາຍອີກຄົນໜຶ່ງໄດ້ບັງເກີດເປັນຈັນທະນະເທວະບຸດ ໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະໂລມະສະກັງຄິຍະເຖຣະນັ້ນ ໄດ້ເຫັນປາຕິຫານຄືຝົນໂບກຂະຣະພັດ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໃນເວລາສະແດງພຣະທັມມະເທສນາເວດສັນດອນຊາດົກ ເພື່ອຊົງທຳລາຍມານະຂອງພຣະປະຍູນລະຍາດສັກກະ ຕາມທີ່ພຣະກາລຸທາຍີເຖຣະ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຕະກູນສັກກະເຫຼື້ອມໃສໄດ້ທູນອາຣາດທະນາໄວ້ ທ່ານມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລ້ວໄດ້ສະດັບພຣະທັມມະເທສນາພັດເທກະຣັດຕະສູດ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມັດຊິມະນິກາຍ ເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ຣະນຶກເຖິງຄຳສັ່ງສອນໃນພັດເທກະຣັດຕະສູດນັ້ນ ແລ້ວສົ່ງຍານໄປຕາມຄຳສັ່ງສອນນັ້ນ ມົນສິການກັມມະຖານ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ.

225. Arahattaṃ [Pg.268] patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Tattha kappo tāva catubbidho – sārakappo, varakappo, maṇḍakappo, bhaddakappoti. Tesu yasmiṃ kappe eko buddho uppajjati, ayaṃ sārakappo nāma. Yasmiṃ dve vā tayo vā buddhā uppajjanti, ayaṃ varakappo nāma. Yasmiṃ cattāro buddhā uppajjanti, ayaṃ maṇḍakappo nāma. Yasmiṃ pañca buddhā uppajjanti, ayaṃ bhaddakappo nāma. Aññattha pana –

໒໒໕. ພຣະເຖຣะເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດແລ້ວ ຣະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ມີຄວາມປິຕິຍິນດີ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດໃນອະດີດຊາດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອານິວ່າ "imamhi bhaddake kappe" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບ (ກັປ) ນັ້ນມີ ໔ ປະການ ຄື: ສາຣະກັບ, ວະຣະກັບ, ມົນທະກັບ, ແລະ ພັດທະກັບ. ໃນກັບທັງ ໔ ນັ້ນ ກັບໃດທີ່ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນພຣະອົງດຽວ ກັບນັ້ນຊື່ວ່າ ສາຣະກັບ. ກັບໃດທີ່ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນ ໒ ຫຼື ໓ ພຣະອົງ ກັບນັ້ນຊື່ວ່າ ວະຣະກັບ. ກັບໃດທີ່ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນ ໔ ພຣະອົງ ກັບນັ້ນຊື່ວ່າ ມົນທະກັບ. ກັບໃດທີ່ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນ ໕ ພຣະອົງ ກັບນັ້ນຊື່ວ່າ ພັດທະກັບ. ແຕ່ໃນຄຳພີອື່ນກ່າວວ່າ —

‘‘Sārakappo maṇḍakappo, sāramaṇḍakappo tathā;

Varakappo bhaddakappo, kappā pañcavidhā siyuṃ.

"ກັບທັງຫຼາຍມີ ໕ ປະການ ຄື: ສາຣະກັບ, ມົນທະກັບ, ສາຣະມົນທະກັບ, ວະຣະກັບ ແລະ ພັດທະກັບ.

‘‘Eko dve tayo cattāro, pañca buddhā yathākkamaṃ;

Etesu pañcakappesu, uppajjanti vināyakā’’ti. –

ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງເປັນວິນາຍົກ (ຜູ້ຊົງນຳທາງສັດໂລກ) ໑ ພຣະອົງ, ໒ ພຣະອົງ, ໓ ພຣະອົງ, ໔ ພຣະອົງ ແລະ ໕ ພຣະອົງ ຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນໃນກັບທັງ ໕ ນີ້ຕາມລຳດັບ" ດັ່ງນີ້.

Evaṃ pañca kappā vuttā. Tesu ayaṃ kappo ‘‘kakusandho koṇāgamano kassapo gotamo metteyyo’’ti pañcabuddhapaṭimaṇḍitattā bhaddakappo nāma jāto.

ກັບ ໕ ປະການ ໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ. ໃນກັບທັງ ໕ ນັ້ນ ກັບນີ້ຊື່ວ່າ ພັດທະກັບ ເພາະປະດັບປະດາໄປດ້ວຍພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໕ ພຣະອົງ ຄື: ພຣະກົກກຸສັນທະ, ພຣະໂກນາຄະມະນະ, ພຣະກັດສະປະ, ພຣະໂຄຕະມະ ແລະ ພຣະເມດໄຕຍະ.

Tasmā imasmiṃ bhaddakappamhi kassapo nāyako uppajjīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

ເພາະເຫດນັ້ນ ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມຈຶ່ງມີວ່າ "ໃນພັດທະກັບນີ້ ພຣະກັດສະປະຜູ້ຊົງເປັນນາຍົກ (ຜູ້ຊົງນຳທາງສັດໂລກ) ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ". ບົດທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

Lomasakaṅgiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະໂລມະສະກັງຄິຍະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Vanavacchattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພຣະວະນະວັດສະເຖຣະ

Navamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato vanavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajitvā parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caritvā tato cuto devaloke nibbatto, tato cuto araññāyatane bhikkhūnaṃ samīpe kapotayoniyaṃ nibbatto. Tesu mettacitto dhammaṃ sutvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ brāhmaṇakule nibbatti. Tassa mātukucchigatakāleyeva mātu dohaḷo udapādi vane vasituṃ vane vijāyituṃ[Pg.269]. Tato icchānurūpavasena vane vasantiyā gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Gabbhato nikkhantañca naṃ kāsāvakhaṇḍena paṭiggahesuṃ. Tadā bodhisattassa uppannakālo, rājā taṃ kumāraṃ āharāpetvā saheva posesi. Atha bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbajitvā chabbasāni dukkarakārikaṃ katvā buddhe jāte so mahākassapassa santikaṃ gantvā tassovāde pasanno tassa santikā buddhuppādabhāvaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiñño arahā ahosi.

ໃນອະປະທານທີ 9 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "imamhi bhaddake kappe" ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ວະນະວັດສະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ກັສສະປະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະລຶຫັດ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ ກໍເກີດສັດທາ ເລື່ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະປະພຶດພຣົມມະຈັນອັນບໍລິສຸດ ຕາຍຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນກຳເນີດນົກກາງແກ ໃກ້ກັບສຳນັກຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນປ່າ. ນົກກາງແກນັ້ນມີຈິດເມດຕາໃນພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ຟັງທັມແລ້ວ ຈຸຕິຈາກອັດຕະພາບນັ້ນ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນກຸງກະບິນລະພັດ. ໃນເວລາທີ່ເພິ່ນຢັ່ງລົງສູ່ຄັນຂອງມານດา ຄວາມແພ້ທ້ອງກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ມານດາ ຢາກຈະຢູ່ໃນປ່າ ແລະຢາກຈະປະສູດໃນປ່າ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜານັ້ນ ການປະສູດກໍມີຂຶ້ນແກ່ມານດາຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ. ເມື່ອເພິ່ນອອກຈາກຄັນແລ້ວ ພວກຍາດກໍໄດ້ເອົາຜ້າກາສາວະມາຮອງຮັບໄວ້. ໃນເວລານັ້ນ ເປັນເວລາທີ່ພຣະໂພທິສັດປະສູດ ພຣະຣາຊາຈຶ່ງໂປດໃຫ້ຜູ້ນຳເອົາກຸມານນັ້ນມາລ້ຽງດູຮ່ວມກັນ. ຕໍ່ມາ ພຣະໂພທິສັດໄດ້ສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ແລ້ວຊົງຜະໜວດ ຊົງບຳເພັນທຸກກໍຣະກິຣິຍາຕະຫຼອດ 6 ປີ ເມື່ອໄດ້ຕຣັສຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວ ພຣະວະນະວັດສະກຸມານນັ້ນ ໄດ້ໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະມະຫາກັສສະປະ ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໃນໂອວາດຂອງເພິ່ນ ໄດ້ຟັງຂ່າວການອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າຈາກສຳນັກຂອງເພິ່ນ ຈຶ່ງໄດ້ໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດา ໄດ້ຟັງທັມແລ້ວບວດ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາ 6.

251. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Tattha brahmabandhu mahāyasoti ettha brāhmaṇānaṃ bandhu ñātakoti brāhmaṇabandhūti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘brahmabandhū’’ti vuttanti veditabbaṃ. Lokattayabyāpakayasattā mahāyaso. Sesaṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

໒໕໑. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "imamhi bhaddake kappe" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "brahmabandhu mahāyaso" ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຍາດຂອງພວກພຣາມ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "brāhmaṇabandhu" ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄຳກອນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "brahmabandhū" ດັ່ງນີ້ ພຶງຊາບເຖີດ. ບົດວ່າ "mahāyaso" ຄື ຜູ້ມີຍົດຊື່ສຽງແຜ່ໄປທົ່ວໂລກທັງສາມ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍທັງນັ້ນ.

Vanavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

การอธิบายอะปะทานของพระวนวัจฉเถระ จบบริบูรณ์.

10. Cūḷasugandhattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈູລະສຸຄັນທະເຖຣະ

Dasamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato sugandhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ sutvā sabbadā namassamāno mahādānaṃ dadamāno māsassa sattakkhattuṃ bhagavato gandhakuṭiyā catujjātigandhena vilimpesi. ‘‘Mama nibbattanibbattaṭṭhāne sarīrato sugandhagandho nibbattatū’’ti patthanaṃ akāsi. Bhagavā taṃ byākāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā puññāni karonto tato cuto devaloke nibbatto kāmāvacaralokaṃ sarīragandhena sugandhaṃ kurumāno sugandhadevaputtoti pākaṭo ahosi. So devalokasampattiyo anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde mahābhogakule [Pg.270] nibbatti, tassa mātukucchigatasseva mātuyā sarīragandhena sakalagehaṃ sakalanagarañca sugandhena ekagandhaṃ ahosi, jātakkhaṇe sakalaṃ sāvatthinagaraṃ sugandhakaraṇḍako viya ahosi, tenassa sugandhoti nāmaṃ kariṃsu. So vuddhiṃ agamāsi. Tadā satthā sāvatthiyaṃ patvā jetavanamahāvihāraṃ paṭiggahesi, taṃ disvā pasannamānaso bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tassa uppannadivasato paṭṭhāya yāva parinibbānā etthantare nipannaṭṭhānādīsu sugandhameva vāyi. Devāpi dibbacuṇṇadibbagandhapupphāni okiranti.

ໃນອະປະທານທີ 10 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "imamhi bhaddake kappe" ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ສຸຄັນທະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະກັສສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນມັ່ງຄັ່ງໃນກຸງພາຣານະສີ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຟັງທັມໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດา ໄດ້ໄຫວ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ສະເໝີ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານ ແລະໄດ້ເອົາເຄື່ອງຫອມ 4 ຊະນິດ ທາລູບໄລ້ພຣະຄັນທະກຸຕິຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເດືອນລະ 7 ເທື່ອ. ເພິ່ນໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ "ໃນບ່ອນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເກີດແລ້ວເກີດອີກທຸກໆຊາດ ຂໍໃຫ້ມີກິ່ນຫອມຟຸ້ງອອກຈາກຮ່າງກາຍດ້ວຍເຖີດ". ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງພະຍາກອນແກ່ເພິ່ນ. ເພິ່ນດຳລົງຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ເມື່ອເຮັດບຸນທັງຫຼາຍແລ້ວ ຕາຍຈາກພົບນັ້ນ ໄດ້ໄປເກີດໃນເທວະໂລກ ເຮັດໃຫ້ກາມາວະຈອນໂລກອົບອວນດ້ວຍກິ່ນກາຍອັນຫອມ ຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ ສຸຄັນທະເທວະບຸດ. ເທວະບຸດນັ້ນສະεຫວີຍທິບພະຍະສົມບັດໃນເທວະໂລກແລ້ວ ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາເກີດໃນຕະກູນທີ່ມີຊັບສົມບັດຫຼາຍ, ເມື່ອເພິ່ນຢັ່ງລົງສູ່ຄັນຂອງມານດา ດ້ວຍກິ່ນກາຍຂອງມານດา ເຮັດໃຫ້ທົ່ວທັງເຮືອນແລະທົ່ວທັງເມືອງມີກິ່ນຫອມເປັນອັນດຽວກັນ, ໃນຂະນະທີ່ເກີດ ທົ່ວທັງກຸງສາວັດຖີກໍອົບອວນໄປດ້ວຍກິ່ນຫອມ ປຽບເໝືອນກັບຜົບເຄື່ອງຫອມ ຍ້ອນເຫດນັ້ນ ພວກຍາດຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເພິ່ນວ່າ ສຸຄັນທະ. ເພິ່ນໄດ້ຈະເລີນໄວຂຶ້ນ. ໃນເວລານັ້ນ ພຣະສາດສະດาສະເດັດເຖິງກຸງສາວັດຖີ ແລ້ວຊົງຮັບພຣະເຊຕະວັນມະຫາວິຫານ, ເພິ່ນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ຈຶ່ງໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນພ້ອມດ້ວຍປະຕິສັມພິທາທັງຫຼາຍ. ນັບຕັ້ງແຕ່ມື້ທີ່ເພິ່ນເກີດຈົນຮອດມື້ປຣິນິພານ ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ເພິ່ນນອນເປັນຕົ້ນ ກໍມີແຕ່ກິ່ນຫອມຟຸ້ງຢູ່ສະເໝີ. ແມ່ນແຕ່ພວກເທວະດາກໍໂປຍປິ່ນຜົງທิບແລະດອກໄມ້ທິບລົງມາ.

272. Sopi thero arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyameva, kevalaṃ puññanānattaṃ nāmanānattañca viseso.

໒໗໒. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸບເພກັມຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "imamhi bhaddake kappe" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ້າງເທິງ ແລະມີເນື້ອຄວາມອັນແຈ່ມແຈ້ງ ຈະມີຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນກໍພຽງແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບຸນ ແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຊື່ເທົ່ານັ້ນ.

Cūḷasugandhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຈູລະສຸຄັນທະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Pañcapaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີ 55 ຈົບບໍລິບູນ.

56. Yasavaggo

໕໖. ຍະສະວັກ

1. Yasattheraapadānavaṇṇanā

໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຍະສະເຖຣະ

Chappaññāsame vagge paṭhamāpadāne mahāsamuddaṃ oggayhātiādikaṃ āyasmato yasattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle mahānubhāvo nāgarājā hutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ attano bhavanaṃ netvā mahādānaṃ pavattesi, bhagavantaṃ mahagghena ticīvarena acchādesi, ekekañca bhikkhuṃ mahaggheneva paccekadussayugena sabbena ca samaṇaparikkhārena. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto siddhatthassa bhagavato kāle seṭṭhiputto hutvā mahābodhimaṇḍalaṃ sattahi ratanehi pūjesi. Kassapassa bhagavato kāle sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ akāsi. Evaṃ so sugatīsuyeva saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ mahāvibhavassa seṭṭhino putto [Pg.271] hutvā sujātāya bhagavato khīrapāyāsaṃ dinnāya seṭṭhidhītāya kucchimhi nibbatti, yaso nāma nāmena paramasukhumālo. Tassa tayo pāsādā honti – eko hemantiko, eko gimhiko, eko vassikoti. So vassike pāsāde vassike cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno vasati, heṭṭhāpāsādaṃ na otarati. Hemantike pāsāde cattāro māse suphusitavātapānakavāṭe tattheva paṭivasati. Gimhike pāsāde bahukavāṭavātapānajālāhi sampanne tattheva vasati. Hatthapādānaṃ sukhumālatāya bhūmiyaṃ nisajjādikiccaṃ natthi. Simbalitulādipuṇṇasabhāve attharitvā tattha upadhānāni kiccāni karoti. Evaṃ devaloke devakumāro viya pañcahi kāmaguṇehi samappitassa samaṅgībhūtassa paricārayamānassa paṭikacceva niddā okkami, parijanassāpi niddā okkami, sabbarattiyo ca telapadīpo jhāyati. Atha kho yaso kulaputto paṭikacceva pabujjhitvā addasa sakaṃ parijanaṃ supantaṃ aññissā kacche vīṇaṃ, aññissā kaṇṭhe mudiṅgaṃ, aññissā kacche āḷambaraṃ, aññaṃ vikesikaṃ, vikkheḷikaṃ, aññā vippalapantiyo hatthapattaṃ susānaṃ maññe, disvānassa ādīnavo pāturahosi, nibbidāya cittaṃ saṇṭhāsi. Atha kho yaso kulaputto udānaṃ udānesi – ‘‘upaddutaṃ vata bho, upassaṭṭhaṃ vata bho’’ti.

ໃນວັກທີ 56 ອະປະທານທີ 1 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "mahāsamuddaṃ oggayha" ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາ ຍະສະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ເມື່ອສ້າງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສຸເມທະ ໄດ້ເກີດເປັນພະຍານາກຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍ ໄດ້ນຳສະເດັດພຣະພຸດທະເຈົ້າພ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງໄປສູ່ວິມານຂອງຕົນ ແລ້ວຖວາຍມະຫາທານ ໄດ້ຖວາຍຜ້າໄຕຈີວອນອັນມີຄ່າຫຼາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະໄດ້ຖວາຍຜ້າຄູ່ສະເພาະແກ່ພຣະພິກຂຸແຕ່ລະອົງ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິຂານຂອງສະມະນະທຸກຢ່າງ. ດ້ວຍກຸສົນກັມນັ້ນ ເພິ່ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ເກີດເປັນລູກຊາຍເສດຖີ ໄດ້ບູຊາມະຫາໂພທິມົນທົນດ້ວຍຣັດຕະນະ 7 ປະການ. ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພຣະນາມວ່າ ກັສສະປະ ໄດ້ບວດໃນພຣະສາດສະໜາ ແລະໄດ້ບຳເພັນສະມະນະທັມ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເພິ່ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພົບເທົ່ານັ້ນ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ໄດ້ເກີດເປັນລູາຍຂອງເສດຖີຜູ້ມີຊັບສົມບັດຫຼາຍໃນກຸງພາຣານະສີ ໂດຍເກີດໃນຄັນຂອງນາງສຸຊາດາ ລູກສາວເສດຖີ ຜູ້ໄດ້ຖວາຍຂ້າວມະທຸປາຍາດແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ມີຊື່ວ່າ ຍະສະ ເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸຂຸມານຢ່າງຍິ່ງ. ເພິ່ນມີປຣາສາດ 3 ຫຼັງ ຄື ປຣາສາດຫຼັງໜຶ່ງສຳລັບລະດູໜາວ, ຫຼັງໜຶ່ງສຳລັບລະດູຮ້ອນ, ຫຼັງໜຶ່ງສຳລັບລະດູຝົນ. ເພິ່ນຢູ່ໃນປຣາສາດສຳລັບລະດູຝົນ ຕະຫຼອດ 4 ເດືອນໃນລະດູຝົນ ໂດຍມີແຕ່ພວກສະຕີປະໂຄມດົນຕີບຳເຣີ ບໍ່ມີບຸຣຸດປົນຢູ່ເລີຍ ເພິ່ນບໍ່ໄດ້ລົງມາຈາກປຣາສາດຊັ້ນລຸ່ມເລີຍ. ຢູ່ໃນປຣາສາດສຳລັບລະດູໜາວ ຕະຫຼອດ 4 ເດືອນ ເພິ່ນອາໄສຢູ່ໃນປຣາສາດຫຼັງນັ້ນ ທີ່ມີປ່ອງຢ້ຽມປິດສະໜິດດີເພື່ອປ້ອງກັນລົມ. ຢູ່ໃນປຣາສາດສຳລັບລະດູຮ້ອນ ເພິ່ນອາໄສຢູ່ໃນປຣາສາດຫຼັງນັ້ນ ທີ່ມີປະຕູແລະປ່ອງຢ້ຽມຕາໜ່າງຫຼາຍເພື່ອຮັບລົມ. ຍ້ອນຄວາມອ່ອນນຸ້ມແຫ່ງມືແລະຕີນຂອງເພິ່ນ ການນັ່ງເປັນຕົ້ນເທິງພື້ນດິນຈຶ່ງບໍ່ມີ. ເພິ່ນໄດ້ປູລາດດ້ວຍເຄື່ອງປູລາດອັນເຕັມໄປດ້ວຍນຸ່ນແລະສຳລີເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດກິດມີການໜູນໝອນເປັນຕົ້ນເທິງເຄື່ອງປູລາດນັ້ນ. ຍະສະກຸມານຜູ້ໄດ້ຮັບການບຳເຣີດ້ວຍກາມະຄຸນ 5 ປຽບເໝືອນເທວະບຸດໃນເທວະໂລກຢ່າງນີ້ ໄດ້ນອນຫຼັບໄປກ່ອນໝູ່, ພວກບໍລິວານກໍນອນຫຼັບໄປຄືກັນ, ຕະຫຼອດຄືນນັ້ນ ຕະກຽງນ້ຳມັນກໍຍັງຮຸ່ງຢູ່. ຕໍ່ມາ ຍະສະກຸລະບຸດຕື່ນຂຶ້ນກ່ອນ ໄດ້ເຫັນບໍລິວານຂອງຕົນນອນຫຼັບຢູ່ ບາງຄົນມີພິນຢູ່ກ້ອງຂີ້ແຮ້, ບາງຄົນມີກອງຢູ່ຄໍ, ບາງຄົນມີຕະໂພນຢູ່ກ້ອງຂີ້ແຮ້, ບາງຄົນມີຜົມເພພັງ, ບາງຄົນມີນ້ຳລາຍໄຫຼ, ບາງຄົນກໍລະເມີ້ເພີ້ຝັນ ປຽບເໝືອນປ່າຊ້າທີ່ປາກົດຢູ່ຕໍ່ໜ້າ, ເມື່ອເຫັນແລ້ວ ໂທດກໍປາກົດແກ່ເພິ່ນ, ຈິດກໍຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນຄວາມເບື່ອໜ່າຍ. ຄັ້ງນັ້ນ ຍະສະກຸລະບຸດໄດ້ເປັ່ງອຸທານວ່າ "ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ທີ່ນີ້ວຸ່ນວາຍໜໍ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ທີ່ນີ້ຂັດຂ້ອງໜໍ".

Atha kho yaso kulaputto suvaṇṇapādukāyo ārohitvā yena nivesanadvāraṃ tenupasaṅkami, amanussā dvāraṃ vivariṃsu – ‘‘mā yasassa kulaputtassa koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Atha kho yaso kulaputto yena nagaradvāraṃ tenupasaṅkami, amanussā dvāraṃ vivariṃsu – ‘‘mā yasassa kulaputtassa koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Atha kho yaso kulaputto yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami.

ຄັ້ງນັ້ນ ຍະສະກຸລະບຸດໄດ້ສວມເກີບຄຳ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາປະຕູເຮືອນ, ພວກອະມະນຸດໄດ້ເປີດປະຕູໃຫ້ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ຂໍຢ່າໃຫ້ໃຜໆ ເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ການອອກບວດຈາກເຮືອນເປັນບັນພະຊິດຂອງຍະສະກຸລະບຸດເລີຍ". ຕໍ່ມາ ຍະສະກຸລະບຸດໄດ້ເຂົ້າໄປຫາປະຕູເມືອງ, ພວກອະມະນຸດກໍໄດ້ເປີດປະຕູໃຫ້ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ຂໍຢ່າໃຫ້ໃຜໆ ເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ການອອກບວດຈາກເຮືອນເປັນບັນພະຊິດຂອງຍະສະກຸລະບຸດເລີຍ". ຄັ້ງນັ້ນ ຍະສະກຸລະບຸດໄດ້ເຂົ້າໄປຫາປ່າອิສິປະຕະນະມิຄະທາຍະວັນ.

Tena kho pana samayena bhagavā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya ajjhokāse caṅkamati, addasā kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna caṅkamā orohitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho yaso kulaputto bhagavato avidūre udānaṃ udānesi – ‘‘upaddutaṃ vata bho, upassaṭṭhaṃ vata bho’’ti. Atha kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ [Pg.272] etadavoca – ‘‘idaṃ kho, yasa, anupaddutaṃ, idaṃ anupassaṭṭhaṃ, ehi, yasa, nisīda, dhammaṃ te desessāmī’’ti. Atha kho yaso kulaputto, ‘‘idaṃ kira anupaddutaṃ, idaṃ anupassaṭṭha’’nti haṭṭho udaggo suvaṇṇapādukāhi orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnassa kho yasassa kulaputtassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ, dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi yasaṃ kulaputtaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva yasassa kulaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຕື່ນບັນທົມໃນເວລາໃກ້ຮຸ່ງ ແລ້ວສະເດັດຈົງກົມຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ທອດພຣະເນດເຫັນຍະສະກຸລະບຸດກຳລັງຍ່າງມາແຕ່ໄກ, ເມື່ອເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງສະເດັດລົງຈາກທີ່ຈົງກົມ ແລ້ວປະທັບນັ່ງເທິງອາສະນະທີ່ປູລາດໄວ້. ຄັ້ງນັ້ນ ຍະສະກຸລະບຸດໄດ້ເປັ່ງອຸທານໃນທີ່ບໍ່ໄກຈາກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ "ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ທີ່ນີ້ວຸ່ນວາຍໜໍ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ທີ່ນີ້ຂັດຂ້ອງໜໍ". ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັສກັບຍະສະກຸລະບຸດວ່າ "ຍະສະ ທີ່ນີ້ບໍ່ວຸ່ນວາຍ, ທີ່ນີ້ບໍ່ຂັດຂ້ອງ, ມາເຖີດ ຍະສະ ຈົ່ງນັ່ງລົງ ເຮົາຈະສະແດງທັມແກ່ເຈົ້າ". ຄັ້ງນັ້ນ ຍະສະກຸລະບຸດເກີດຄວາມຍິນດີແລະເບີກບານໃຈວ່າ "ໄດ້ຍິນວ່າ ທີ່ນີ້ບໍ່ວຸ່ນວາຍ, ທີ່ນີ້ບໍ່ຂັດຂ້ອງ" ຈຶ່ງຖອດເກີບຄຳ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ເມື່ອເຂົ້າໄປເຖິງແລ້ວ ໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ, ເມື່ອຍະສະກຸລະບຸດນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງອະນຸປຸບພີກະຖາ ຄື ຊົງປະກາດທານກະຖາ, ສີລະກະຖາ, ສັກຄະກະຖາ, ໂທດ ຄວາມຕ່ຳຊາມ ຄວາມເສົ້າໝອງຂອງກາມທັງຫຼາຍ ແລະອານິສົງໃນການອອກຈາກກາມ. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ ຍະສະກຸລະບຸດມີຈິດຄວນ, ມີຈິດອ່ອນ, ມີຈິດປາສະຈາກນີວອນ, ມີຈິດເບີກບານ, ມີຈິດເລື່ອມໃສແລ້ວ, ຈຶ່ງຊົງປະກາດພຣະທັມມະເທດສະໜາທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງຍົກຂຶ້ນສະແດງດ້ວຍພຣະອົງເອງ ຄື ທຸກ, ສະມຸໄທ, ນິໂຣດ, ມັກ. ປຽບເໝືອນຜ້າອັນບໍລິສຸດ ປາສະຈາກຮອຍດຳ ຍ່ອມຮັບນ້ຳຍ້ອມໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ສັນໃດ, ທັມມະຈັກຂຸອັນປາສະຈາກທຸລີ ປາສະຈາກມົນທິນ ກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ຍະສະກຸລະບຸດ ເທິງອາສະນະນັ້ນເອງ ສັນນັ້ນ ວ່າ "ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນລ້ວນມີຄວາມດັບໄປເປັນທຳມະດາ".

Atha kho yasassa kulaputtassa mātā pāsādaṃ abhiruhitvā yasaṃ kulaputtaṃ apassantī yena seṭṭhi gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘putto te gahapati yaso na dissatī’’ti. Atha kho, seṭṭhi gahapati, catuddisā assadūte uyyojetvā sāmaṃyeva yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami. Addasā kho, seṭṭhi gahapati, suvaṇṇapādukānaṃ nikkhepaṃ, disvāna taṃyeva anugamāsi. Addasā kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhareyyaṃ, yathā seṭṭhi gahapati idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ na passeyyā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharesi. Atha kho seṭṭhi gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘api, bhante, bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ passeyyā’’ti. Tena hi gahapati nisīda, appeva nāma idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passeyyāsīti. Atha kho seṭṭhi gahapati ‘‘idheva kirāhaṃ nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passissāmī’’ti haṭṭho udaggo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnassa kho seṭṭhissa gahapatissa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi…pe… aparappaccayo atthu sāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bhante, abhikkantaṃ bhante, seyyathāpi[Pg.273], bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti, evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca, upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Sova loke paṭhamaṃ upāsako ahosi tevāciko.

ຄັ້ງນັ້ນແລ ມານດາຂອງຍະສະກຸນລະບຸດ ຂຶ້ນໄປສູ່ຜາສາດ ເມື່ອບໍ່ເຫັນຍະສະກຸນລະບຸດ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາເສດຖີຄະຫະບໍດີ ເຖິງບ່ອນທີ່ຢູ່ ຄັ້ນເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ໄດ້ກ່າວກັບເສດຖີຄະຫະບໍດີວ່າ “ທ່ານຄະຫະບໍດີ ຍະສະບຸດຂອງທານບໍ່ປາກົດເລີຍ”. ຄັ້ງນັ້ນແລ ເສດຖີຄະຫະບໍດີ ສົ່ງມ້າໄວ (ຄົນຂີ່ມ້າສົ່ງຂ່າວ) ໄປສູ່ທິດທັງສີ່ ແລ້ວຕົນເອງກໍເຂົ້າໄປຫາປ່າອິສິປະຕະນະມິຄະທາຍະວັນ. ເສດຖີຄະຫະບໍດີໄດ້ເຫັນຮອຍປະດິດສະຖານແຫ່ງສະຫຼອງພະບາດຄຳ (ເກີບຄຳ) ຄັ້ນເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງຕາມຮອຍນັ້ນໄປ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ທອດພະເນດເຫັນເສດຖີຄະຫະບໍດີກຳລັງສະເດັດມາແຕ່ໄກ ຄັ້ນເຫັນແລ້ວ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ມີພະດຳລິວ່າ “ຖ້າແນວໃດ ເຮົາຄວນບັນດານອິດທິປະຕິຫານ (ອິດທາພິສັງຂານ) ໃຫ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ເສດຖີຄະຫະບໍດີຜู້ນັ່ງຢູ່ ນີ້ ບໍ່ເຫັນຍະສະກຸນລະບຸດຜູ້ນັ່ງຢູ່ ນີ້”. ຄັ້ງນັ້ນແລ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ບັນດານອິດທິປະຕິຫານໃຫ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ຄັ້ງນັ້ນແລ ເສດຖີຄະຫະບໍດີ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຄັ້ນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ກາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເຫັນຍະສະກຸນລະບຸດແດ່ຫຼືບໍ່?”. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ທ່ານຄະຫະບໍດີ ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງນັ່ງລົງກ່ອນ ເມື່ອນັ່ງຢູ່ ນີ້ ທ່ານອາດຈະເຫັນຍະສະກຸນລະບຸດຜູ້ນັ່ງຢູ່ ນີ້ກໍໄດ້”. ຄັ້ງນັ້ນແລ ເສດຖີຄະຫະບໍດີ ຄິດວ່າ “ໄດ້ຍິນວ່າ ເຮົານັ່ງຢູ່ ນີ້ແລ້ວ ຈະໄດ້ເຫັນຍະສະກຸນລະບຸດຜູ້ນັ່ງຢູ່ ນີ້” ຈຶ່ງມີຄວາມຍິນດີ ເບີກບານໃຈ ຖວາຍອະພິວາດພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ. ເມື່ອເສດຖີຄະຫະບໍດີນັ່ງຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງແລ້ວ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງອະນຸປຸບພີກະຖາ... ຯລຯ... ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຊື່ອໝັ້ນໃນພະສາສະໜາໂດຍບໍ່ຕ້ອງເຊື່ອຜູ້ນຶ່ນ (ອະປະຣັບປັດຈະໂຍ) ໄດ້ກາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ “ແຈ່ມແຈ້ງແທ້ ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ແຈ່ມແຈ້ງແທ້ ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ປຽບເໝືອນບຸກຄົນຫງາຍຂອງທີ່ຂ້ຳ ເປີດຂອງທີ່ປິດ ບອກທາງແກ່ຄົນຫຼົງທາງ ຫຼືຕາມປະທີບນ້ຳມັນໃນທີ່ມືດ ດ້ວຍຫວັງວ່າ ‘ຄົນມີຈັກຂຸ (ຕາ) ດີ ຈະໄດ້ເຫັນຮູບທັງຫຼາຍ’ ສັນໃດ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງທຳໂດຍອະເນກປະຣິຍາຍ ສັນນັ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະອົງນີ້ຂໍເຖິງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ພະທຳ ແລະ ພະສົງ ເປັນສະຣະນະ (ທີ່ເພິ່ງ) ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງຈຳຂ້າພະອົງວ່າເປັນອຸປາສົກ ຜູ້ເຖິງສະຣະນະຕະຫຼອດຊີວິດ ຕັ້ງແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ”. ເສດຖີຄະຫະບໍດີນັ້ນແລ ໄດ້ເປັນອຸປາສົກຜູ້ກ່າວອ້າງສະຣະນະສາມຄຳ (ເຕວາຈິກະ) ຄົນທຳອິດໃນໂລກ.

Atha kho yasassa kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āyavehi cittaṃ vimucci. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yasassa kho kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, abhabbo kho yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ, seyyathāpi pubbe agārikabhūto, yaṃnūnāhaṃ taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambheyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambhesi. Addasā kho seṭṭhi gahapati yasaṃ kulaputtaṃ nisinnaṃ, disvāna yasaṃ kulaputtaṃ etadavoca – ‘‘mātā te tāta, yasa, paridevasokasamāpannā, dehi mātuyā jīvita’’nti. Atha kho yaso kulaputto bhagavantaṃ ullokesi. Atha kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, gahapati, yassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā, tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, bhabbo nu kho so, gahapati, hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yasassa kho, gahapati, kulaputtassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā, tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, abhabbo kho, gahapati, yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto’’ti. ‘‘Lābhā, bhante, yasassa kulaputtassa, suladdhaṃ, bhante, yasassa kulaputtassa, yathā yasassa kulaputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, adhivāsetu me, bhante bhagavā, ajjatanāya bhattaṃ yasena kulaputtena pacchāsamaṇenā’’ti. ‘‘Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena’’. Atha kho seṭṭhi gahapati[Pg.274], bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho yaso kulaputto acirapakkante seṭṭhimhi gahapatimhi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Ehi bhikkhū’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti, sāva tassa āyasmato upasampadā ahosi.

ຄັ້ງນັ້ນແລ ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງທຳແກ່ບິດາ ຈິດຂອງຍະສະກຸນລະບຸດ ຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງພູມິທຳຕາມທີ່ໄດ້ເຫັນແລ້ວ ຕາມທີ່ໄດ້ຮູ້ແລ້ວ ກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ (ອະນຸປາດາຍະ). ຄັ້ງນັ້ນແລ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ມີພະດຳລິວ່າ “ເມື່ອເຮົາສະແດງທຳແກ່ບິດາ ຈິດຂອງຍະສະກຸນລະບຸດ ຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງພູມິທຳຕາມທີ່ໄດ້ເຫັນແລ້ວ ຕາມທີ່ໄດ້ຮູ້ແລ້ວ ກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນແລ້ວ, ຍະສະກຸນລະບຸດບໍ່ຄວນທີ່ຈະກັບຄືນໄປສູ່ເພດຕ່ຳ (ເພດຄະລຶຫັດ) ເພື່ອບໍລິໂພກກາມຄືດັ່ງແຕ່ກ່ອນ ເມື່ອຄັ້ງຍັງເປັນຄະລຶຫັດ, ຖ້າແນວໃດ ເຮົາຄວນລະງັບອິດທິປະຕິຫານນັ້ນເສຍ”. ຄັ້ງນັ້ນແລ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງລະງັບອິດທິປະຕິຫານນັ້ນ. ເສດຖີຄະຫະບໍດີໄດ້ເຫັນຍະສະກຸນລະບຸດນັ່ງຢູ່ ຄັ້ນເຫັນແລ້ວ ໄດ້ກ່າວກັບຍະສະກຸນລະບຸດວ່າ “ແນ່ຍະສະລູກຮັກ ມານດาຂອງເຈົ້າເຖິງຄວາມໂສກເສົ້າຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງໜັກໜ່ວງ ຈົ່ງໃຫ້ຊີວິດແກ່ມານດาຂອງເຈົ້າທ້ອນ”. ຄັ້ງນັ້ນແລ ຍະສະກຸນລະບຸດໄດ້ແຫງນເບິ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ຄັ້ງນັ້ນແລ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດກັບເສດຖີຄະຫະບໍດີວ່າ “ທ່ານຄະຫະບໍດີ ທ່ານຄ思想ແນວໃດ ບຸກຄົນໃດໄດ້ເຫັນທຳ ໄດ້ຮູ້ທຳ ດ້ວຍເສກຂະໂຍດ (ເສກຂະຈັກຂຸ) ດ້ວຍເສກຂະທັດສະນະ ເໝືອນດັ່ງທ່ານ, ເມື່ອບຸກຄົນນັ້ນພິຈາລະນາເບິ່ງພູມິທຳຕາມທີ່ໄດ້ເຫັນແລ້ວ ຕາມທີ່ໄດ້ຮູ້ແລ້ວ ຈິດຫຼຸດພົ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ, ທ່ານຄະຫະບໍດີ ບຸກຄົນນັ້ນຄວນຫຼືບໍ່ທີ່ຈະກັບຄືນໄປສູ່ເພດຕ່ຳ ເພື່ອບໍລິໂພກກາມຄືດັ່ງແຕ່ກ່ອນ ເມື່ອຄັ້ງຍັງເປັນຄະລຶຫັດ?”. “ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນເລີຍ ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ”. “ທ່ານຄະຫະບໍດີ ຍະສະກຸນລະບຸດໄດ້ເຫັນທຳ ໄດ້ຮູ້ທຳ ດ້ວຍເສກຂະໂຍດ ດ້ວຍເສກຂະທັດສະນະ ເໝືອນດັ່ງທ່ານ, ເມື່ອຍະສະກຸນລະບຸດນັ້ນພິຈາລະນາເບິ່ງພູມິທຳຕາມທີ່ໄດ້ເຫັນແລ້ວ ຕາມທີ່ໄດ້ຮູ້ແລ້ວ ຈິດຫຼຸດພົ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນແລ້ວ, ທ່ານຄະຫະບໍດີ ຍະສະກຸນລະບຸດບໍ່ຄວນທີ່ຈະກັບຄືນໄປສູ່ເພດຕ່ຳ ເພື່ອບໍລິໂພກກາມຄືດັ່ງແຕ່ກ່ອນ ເມື່ອຄັ້ງຍັງເປັນຄະລຶຫັດເລີຍ”. “ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເປັນລາບຂອງຍະສະກຸນລະບຸດແລ້ວ ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຍະສະກຸນລະບຸດໄດ້ດີແລ້ວ ທີ່ຈິດຂອງຍະສະກຸນລະບຸດຫຼຸດພົ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ, ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງຮັບພັດຕາຫານຂອງຂ້າພະອົງໃນມື້ນີ້ ພ້ອມດ້ວຍຍະສະກຸນລະບຸດຜູ້ເປັນປັດສາສະມະນະ (ພະຜູ້ຕິດຕາມ) ດ້ວຍທ້ອນ”. “ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮັບໂດຍດຸສະນີພາບ (ຊົງສະຫງົບນິ້ງ)”. ຄັ້ງນັ້ນແລ ເສດຖີຄະຫະບໍດີ ຊາບການຮັບນິມົນຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແລ້ວ ຈຶ່ງລຸກຈາກອາສະນະ ຖວາຍອະພິວາດພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ກະທຳປະທັກສິນແລ້ວຫຼີກໄປ. ຄັ້ງນັ້ນແລ ເມື່ອເສດຖີຄະຫະບໍດີຫຼີກໄປບໍ່ດົນ ຍະສະກຸນລະບຸດໄດ້ກາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະອົງພຶງໄດ້ການບັນພະຊາ ພຶງໄດ້ການອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ”. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ຈົ່ງເປັນພິກຂຸມາເຖີດ ທຳອັນເຮົາກ່າວດີແລ້ວ ທ່ານຈົ່ງປະພຶດພົມມະຈັນ ເພື່ອກະທຳທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໂດຍຊອບທ້ອນ”. ພະດຳລັດນັ້ນແລ ໄດ້ເປັນການອຸປະສົມບົດຂອງທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຮູບນັ້ນ.

1. Arahā pana hutvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento mahāsamuddaṃ oggayhātiādimāha. Tattha samuddanti aṅgulimuddāya saṃ suṭṭhu dassetabbato samuddo, atha vā saṃ suṭṭhu udiyati khobhiyati pasodhiyati ghosanaṃ karonto āluḷiyatīti samuddo, mahanto ca so samuddo cāti mahāsamuddo, taṃ mahāsamuddaṃ. Oggayhāti ajjhogāhetvā abbhantaraṃ pavisitvā tassa mahāsamuddassa anto pavisitvā, sāmyatthe cetaṃ upayogavacananti daṭṭhabbaṃ. Bhavanaṃ me sumāpitanti ettha bhavanti nibbattanti nivasanti catūhi iriyāpathehi vāsaṃ kappenti etthāti bhavanaṃ, mayhaṃ taṃ bhavanaṃ taṃ vimānaṃ taṃ pāsādaṃ pañcapākārakūṭāgārehi saṃ suṭṭhu māpitaṃ nagaraṃ, attano balena suṭṭhu nimmitanti attho. Sunimmitā pokkharaṇīti sumahantā hutvā bhūtā itā gatā pavattā khaṇitā katāti pokkharaṇī, macchakacchapapupphapulinatitthamadhurodakādīhi suṭṭhu nibbattā nimmitāti attho. Cakkavākūpakūjitāti cakkavākakukkuṭahaṃsādīhi kūjitā ghositā nāditā sā pokkharaṇīti sambandho. Ito paraṃ nadīvanadvipadacatuppadapādapapakkhīnaṃ vaṇṇañca sumedhassa bhagavato dassanañca nimantetvā sumedhassa bhagavato dānakkamañca suviññeyyameva.

໑. ກໍເມື່ອໄດ້ເປັນພະອໍຣະຫັນແລ້ວ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານ (ປະຫວັດ) ທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ມະຫາສະມຸດທັງ ອົກຄັຍຫາ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ສະມຸດທັງ" (ສະມຸດທະ) ໄດ້ຊື່ວ່າ ສະມຸດ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງ (ຊີ້ບອກ) ໃຫ້ເຫັນໄດ້ດີດ້ວຍແຫວນກາ (ອັງຄຸລິມຸດທາ), ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ຊື່ວ່າ ສະມຸດ ເພາະເປັນບ່ອນທີ່ຖືກກະທົບກະເທືອນ ປັ່ນປ່ວນ ຊຳລະລ້າງ ແລະ ສົ່ງສຽງຮ້ອງຄາງຢູ່ສະເໝີ, ແລະ ມະຫາສະມຸດນັ້ນ ໃຫຍ່ໂຕດ້ວຍ ເປັນສະມຸດດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະຫາສະມຸດ, ຄຳວ່າ "ຕັງ ມະຫາສະມຸດທັງ" ຄື ສູ່ມະຫາສະມຸດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອົກຄັຍຫາ" ຄື ຢັ່ງລົງໄປ ເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນ ເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນແຫ່ງມະຫາສະມຸດນັ້ນ, ແລະ ພຶງເຫັນວ່າ ຄຳນີ້ເປັນອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ (ທຸຕິຍາວິບັດ) ໃນອັດຖະສາມີ (ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ). ຄຳວ່າ "ພະວະນັງ ເມ ສຸມາປິຕັງ" ໃນຄຳນີ້ ບ່ອນໃດທີ່ສັດທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນ ອາໄສຢູ່ ດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍອິຣິຍາບົດທັງສີ່ ບ່ອນນັ້ນຊື່ວ່າ ພະວະນະ (ທີ່ຢູ່ອາໄສ), ພະວະນະຂອງເຮົານັ້ນ ວິມານນັ້ນ ຜາສາດນັ້ນ ເປັນເມືອງທີ່ເນລະມິດສ້າງຂຶ້ນຢ່າງດີ ດ້ວຍຜາສາດຍອດທີ່ມີກຳແພງຫ້າຊັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນເມືອງທີ່ເນລະມິດສ້າງຂຶ້ນຢ່າງດີດ້ວຍກຳລັງຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ສຸນິມມິຕາ ໂປກຂະຣະນີ" ຄື ສະໂບກຂະຣະນີ (ສະນ້ຳ) ທີ່ຂຸດຂຶ້ນ ສ້າງຂຶ້ນ ໃຫ້ມີຂະໜາດໃຫຍ່ໂຕ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນສະນ້ຳທີ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ເນລະມິດໄວ້ຢ່າງດີ ດ້ວຍປາ, ເຕົ່າ, ດອກໄມ້, ຫາດຊາຍ, ທ່າຂຶ້ນລົງ ແລະ ນ້ຳອັນມີລົດຫວານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຈັກກະວາກູປະຄູຊິຕາ" ຄື ສະໂບກຂະຣະນີນັ້ນ ອັນຝູງນົກຈັກກະວາກ, ໄກ່ປ່າ, ຫົງ ແລະ ສັດອື່ນໆ ຮ້ອງຂັບຂານ ສົ່ງສຽງດັງກ້ອງ, ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງຄຳ. ຖັດຈາກນີ້ໄປ ເປັນເລື່ອງກ່ຽວກັບສີສັນຂອງແມ່ນ້ຳ, ປ່າໄມ້, ສັດສອງຕີນ, ສັດສີ່ຕີນ ແລະ ຝູງນົກ, ການໄດ້ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສຸເມທະ, ແລະ ການນິມົນແລ້ວຖວາຍທານຕາມລຳດັບແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສຸເມທະ ເຊິ່ງເປັນເລື່ອງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Lokāhutipaṭiggahanti ettha loke āhuti lokāhuti, kāmarūpārūpasaṅkhātassa lokassa āhutiṃ pūjāsakkāraṃ paṭiggaṇhātīti lokāhutipaṭiggahaṃ, sumedhaṃ bhagavantanti attho. Sesaṃ byākaraṇadānañca arahattappattaphalañca suviññeyyamevāti.

ຄຳວ່າ "ໂລກາຫຸຕິປະຕິຄຄະຫັງ" ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ ອາຫຸຕິ (ເຄື່ອງບູຊາ) ໃນໂລກ ຊື່ວ່າ ໂລກາຫຸຕິ, ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຮັບເອົາອາຫຸຕິ ຄື ເຄື່ອງສັກກາລະບູຊາ ຂອງໂລກ ອັນໄດ້ແກ່ ກາມະໂລກ, ຮູບະໂລກ ແລະ ອະຮູບະໂລກ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ໂລກາຫຸຕິປະຕິຄຄະຫະ, ອະທິບາຍວ່າ ໝາຍເຖິງ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ສຸເມທະ. ສ່ວນເລື່ອງທີ່ເຫຼືອ ຄື ການພະຍາກອນ (ພະຍາກອນຄວາມເປັນພະພຸດທະເຈົ້າ), ການຖວາຍທານ ແລະ ຜົນແຫ່ງການບັນລຸພະອໍຣະຫັດ ກໍເປັນເລື່ອງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Yasattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະຍະສະເຖລະ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Nadīkassapattheraapadānavaṇṇanā

໒. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພະນະທີກັດສະປະເຖລະ

Dutiyāpadāne [Pg.275] padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato nadīkassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso attanā ropitassa ambarukkhassa paṭhamuppannaṃ manosilāvaṇṇaṃ ekaṃ ambaphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uruvelakassapassa bhātā hutvā nibbatto vayappatto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ anicchanto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tīhi tāpasasatehi saddhiṃ nerañjarāya nadiyā tīre assamaṃ māpetvā viharati. Nadītīre vasanato kassapagottatāya ca nadīkassapoti samaññā ahosi. Tassa bhagavā saparisassa ehibhikkhubhāvena upasampadaṃ adāsi. So bhagavato gayāsīse ādittapariyāya desanāya (mahāva. 54; saṃ. ni. 4.28) arahatte patiṭṭhāsi.

ໃນອະປະທານທີສອງ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປະທຸມຸດຕະຣັດສະ ພະຄະວະໂຕ" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານ (ປະຫວັດ) ຂອງພະນະທີກັດສະປະເຖລະ ຜູ້ມີອາຍຸ. ພະເຖລະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ກະທຳອະທິການ (ຄວາມດີອັນຍິ່ງໃຫຍ່) ໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພະນິພານ (ວິວັດຕະ) ໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງພະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມີຊື່ສຽງ ຄັ້ນຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມື້ໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນພະສາສະດາສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດ ຈຶ່ງມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຖວາຍໝາກມ່ວງໜ່ວຍໜຶ່ງ ທີ່ມີສີເຫຼືອງດັ່ງສີມະໂນສິລາ ເຊິ່ງເປັນໝາກມ່ວງທີ່ອອກເປັນໜ່ວຍທຳອິດ ຈາກຕົ້ນມ່ວງທີ່ຕົນເອງປູກໄວ້. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກ ແລະ ມະນຸດສະໂລກ ໃນພຸດທຸບາດການ (ຍຸກພະພຸດທະເຈົ້າ) ນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພາມ ໃນແຄວ້ນມະຄົດ ເປັນນ້ອງຊາຍຂອງພະອຸຣຸເວລາກັດສະປະ ຄັ້ນຈະເລີນໄວແລ້ວ ເພາະມີອັດທະຍາໄສມຸ່ງໝັ້ນຕໍ່ການສະຫຼັດອອກຈາກທຸກ (ນິບພານ) ຈຶ່ງບໍ່ປາດຖະໜາການຄອງເຮືອນ ໄດ້ບວດເປັນດາບົດ (ຣືສີ) ສ້າງອາສົມຢູ່ຮ່ວມກັບດາບົດສາມຮ້ອຍຮູບ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳເນຣັນຊະຣາ. ເພາະອາໄສຢູ່ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ແລະ ເພາະມີໂຄດຕະກູນກັດສະປະ ຈຶ່ງມີນາມປາກົດວ່າ "ນະທີກັດສະປະ". ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ປະທານການອຸປະສົມບົດດ້ວຍເອຫິພິກຂຸອຸປະສຳປະທາ ແກ່ທ່ານພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ. ທ່ານໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັດ ດ້ວຍພະທຳມະទេສະນາ ອາທິດຕະປະຣິຍາຍະສູດ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງ ນະ ຄະຍາສີສະປະເທດ.

Tatrāyaṃ anupubbikathā – satthā yasaṃ kulaputtaṃ pabbājetvā uruvelāyaṃ tayo bhātikajaṭile dametuṃ yena uruvelā tadavasari. Tena kho pana samayena uruvelāyaṃ tayo jaṭilā paṭivasanti uruvelakassapo nadīkassapo gayākassapoti, tesu uruvelakassapo jaṭilo pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho, nadīkassapo jaṭilo tiṇṇaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho, gayākassapo jaṭilo dvinnaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho. Atha kho bhagavā yena uruvelakassapassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘sace te, kassapa, agaru, vaseyyāma ekarattaṃ agyāgāre’’ti. Na kho me, mahāsamaṇa, garu, caṇḍettha nāgarājā iddhimā āsiviso ghoraviso, so taṃ mā viheṭhesīti. Dutiyampi kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca…pe… tatiyampi…pe… so taṃ mā viheṭhesīti. Appeva maṃ na viheṭheyya, iṅgha tvaṃ, kassapa, anujānāhi agyāgāranti[Pg.276]. Vihara, mahāsamaṇa, yathāsukhanti. Atha kho bhagavā agyāgāraṃ pavisitvā tiṇasanthārakaṃ paññapetvā nisīdi pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີອະນຸປຸບພີກະຖາ (ເລື່ອງລາວຕາມລຳດັບ) ດັ່ງນີ້: ພະສາສະດາຊົງໃຫ້ຍະສະກຸນລະບຸດບວດແລ້ວ ເພື່ອຈະຊົງທໍລະມານຊະດິນສາມອ້າຍນ້ອງ ທີ່ຕຳບົນອຸຣຸເວລາ ຈຶ່ງສະເດັດໄປສູ່ຕຳບົນອຸຣຸເວລານັ້ນ. ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ ມີຊະດິນສາມອ້າຍນ້ອງອາໄສຢູ່ໃນຕຳບົນອຸຣຸເວລາ ຄື ອຸຣຸເວລາກັດສະປະ, ນະທີກັດສະປະ ແລະ ຄະຍາກັດສະປະ. ໃນຊະດິນສາມອ້າຍນ້ອງນັ້ນ ອຸຣຸເວລາກັດສະປະຊະດິນ ເປັນຫົວໜ້າ ເປັນຜູ້ອົບຮົມ ເປັນຍອດ ເປັນປະທານ ເປັນຜູ້ນຳ ຂອງຊະດິນຫ້າຮ້ອຍຮູບ; ນະທີກັດສະປະຊະດິນ ເປັນຫົວໜ້າ ເປັນຜູ້ອົບຮົມ ເປັນຍອດ ເປັນປະທານ ເປັນຜູ້ນຳ ຂອງຊະດິນສາມຮ້ອຍຮູບ; ຄະຍາກັດສະປະຊະດິນ ເປັນຫົວໜ້າ ເປັນຜູ້ອົບຮົມ ເປັນຍອດ ເປັນປະທານ ເປັນຜູ້ນຳ ຂອງຊະດິນສອງຮ້ອຍຮູບ. ຄັ້ງນັ້ນແລ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເຂົ້າໄປຫາອາສົມຂອງອຸຣຸເວລາກັດສະປະຊະດິນ ເຖິງບ່ອນທີ່ຢູ່ ຄັ້ນເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ໄດ້ຕັດກັບອຸຣຸເວລາກັດສະປະຊະດິນວ່າ “ກັດສະປະ ຖ້າທ່ານບໍ່ໜັກໃຈ (ບໍ່ຂັດຂ້ອງ) ເຮົາຂໍພັກອາໄສຢູ່ໃນໂຮງໄຟສັກຄືນໜຶ່ງທ້ອນ”. ອຸຣຸເວລາກັດສະປະຕອບວ່າ “ຂ້າແຕ່ມະຫາສະມະນະ ຂ້າພະອົງບໍ່ໄດ້ຂັດຂ້ອງເລີຍ ແຕ່ໃນໂຮງໄຟນັ້ນ ມີພະຍານາກຕົນໜຶ່ງ ດຸຮ້າຍ ມີລິດຫຼາຍ ມີພິດແລ່ນໄວ ມີພິດຮ້າຍແຮງ ຂໍພະຍານາກນັ້ນຢ່າໄດ້ບຽດບຽນທ່ານເລີຍ”. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດກັບອຸຣຸເວລາກັດສະປະຊະດິນເປັນຄັ້ງທີສອງ... ຯລຯ... ເປັນຄັ້ງທີສາມ... ຯລຯ... “ຂໍພະຍານາກນັ້ນຢ่าໄດ້ບຽດບຽນທ່ານເລີຍ”. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ພະຍານາກນັ້ນຄົງບໍ່ບຽດບຽນເຮົາດອກ ກັດສະປະ ເອົາເຖີດ ຂໍທ່ານຈົ່ງອະນຸຍາດໂຮງໄຟໃຫ້ເຮົາທ້ອນ”. ອຸຣຸເວລាកັດສະປະຕອບວ່າ “ຂ້າແຕ່ມະຫາສະມະນະ ຈົ່ງພັກຢູ່ຕາມສະບາຍທ້ອນ”. ຄັ້ງນັ້ນແລ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ໂຮງໄຟ ຊົງລາດເຄື່ອງລາດຫຍ້າແລ້ວ ຊົງນັ່ງຂັດສະມາທິ ຕັ້ງກາຍກົງ ດຳລົງສະຕິສະເພາະໜ້າ.

Addasā kho so nāgo bhagavantaṃ paviṭṭhaṃ, disvā dummano padhūpāyi. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ imassa nāgassa anupahacca chaviñca cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyeyya’’nti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā padhūpāyi. Atha kho so nāgo makkhaṃ asahamāno pajjali. Bhagavāpi tejodhātuṃ samāpajjitvā pajjali. Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ agyāgāraṃ ādittaṃ viya hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ. Atha kho te jaṭilā agyāgāraṃ parivāretvā evamāhaṃsu – ‘‘abhirūpo vata, bho, mahāsamaṇo nāgena viheṭhiyatī’’ti. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena tassa nāgassa anupahacca chaviñca cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyitvā patte pakkhipitvā uruvelakassapassa jaṭilassa dassesi – ‘‘ayaṃ te, kassapa, nāgo pariyādinno assa tejasā tejo’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma caṇḍassa nāgarājassa iddhimato āsivisassa ghoravisassa tejasā tejaṃ pariyādiyissati, na tveva kho arahā yathā aha’’nti.

ພະຍານາກນັ້ນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດເຂົ້າໄປ, ເມື່ອເຫັນແລ້ວ ກໍມີຈິດຮ້າຍ ຈຶ່ງພົ່ນຄວັນອອກມາ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ມີພຣະດຳຣິວ່າ "ທາງທີ່ດີ ເຮົາບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ຜິວ, ໜັງ, ເນື້ອ, ເອັນ, ກະດູກ ແລະເຍື່ອໃນກະດູກຂອງພະຍານາກນີ້ເສຍຫາຍ ແຕ່ຄວນຄອບງຳເດດຂອງພະຍານາກນີ້ດ້ວຍເດດຂອງເຮົາເຖີດ". ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອິດທາພິສັງຂານເຊັ່ນນັ້ນ ແລ້ວຊົງພົ່ນຄວັນອອກມາ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະຍານາກນັ້ນອົດກັ້ນຄວາມໂກດບໍ່ໄດ້ ຈຶ່ງພົ່ນໄຟອອກມາ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງເຂົ້າເຕໂຊທາດສະມາບັດ ແລ້ວຊົງພົ່ນໄຟອອກມາຄືກັນ. ເມື່ອທັງສອງຝ່າຍຕ່າງກໍມີໄຟຮຸ່ງເຮືອງ ໂຮງບູຊາໄຟກໍປຽບເໝືອນຖືກໄຟໄໝ້ ລຸກເປັນແປວໄຟສະຫວ່າງສະໄຫວທົ່ວທັງໝົດ. ຄັ້ງນັ້ນ ພວກຊະດິນທັງຫຼາຍໄດ້ຫ້ອມລ້ອມໂຮງບູຊາໄຟ ແລ້ວກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ "ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ພຣະມະຫາສະມະນະຜູ້ມີຮູບງາມໜໍ ກຳລັງຖືກພະຍານາກບຽດບຽນແລ້ວ". ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອລ່ວງຣາຕີຄືນນັ້ນໄປ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຜິວ, ໜັງ, ເນື້ອ, ເອັນ, ກະດູກ ແລະເຍື່ອໃນກະດູກຂອງພະຍານາກນັ້ນເສຍຫາຍ ແຕ່ຊົງຄອບງຳເດດຂອງພະຍານາກນັ້ນດ້ວຍເດດຂອງພຣະອົງ ແລ້ວຊົງຈັບພະຍານາກໃສ່ໄວ້ໃນບາດ ສະແດງແກ່ອຸຣຸເວລະກັສສະປະຊະດິນ ໂດຍຕຣັສວ່າ "ກັສສະປະ ນີ້ແມ່ນພະຍານາກຂອງເຈົ້າ ເດດຂອງມັນຖືກເດດຂອງເຮົາຄອບງຳແລ້ວ". ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັສສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມຄິດວ່າ "ພຣະມະຫາສະມະນະມີອິດທິຣິດຫຼາຍໜໍ ມີອານຸພາບຫຼາຍໜໍ ເພາະສາມາດຄອບງຳເດດຂອງພະຍານາກຜູ້ດຸຮ້າຍ ມີອິດທິຣິດ ມີພິດຮ້າຍແຮງ ມີພິດໜ້າຢ້ານກົວດ້ວຍເດດຂອງຕົນໄດ້ ແຕ່ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອໍຣະຫັນຄືກັນກັບເຮົາດອກ".

‘‘Nerañjarāyaṃ bhagavā, uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ avoca;

Sace te kassapa agaru, viharemu ajjaṇho aggisālamhī’’ti.

"ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທັບຢູ່ແຄມນ້ຳເນຣັນຊະລາ ໄດ້ຕຣັສກັບອຸຣຸເວລະກັສສະປະຊະດິນວ່າ: ກັສສະປະ ຖ້າເຈົ້າບໍ່ໜັກໃຈ ມື້ນີ້ເຮົາຂໍພັກອາໄສຢູ່ໃນໂຮງບູຊາໄຟຈັກຄືນໜຶ່ງເຖີດ".

‘‘Na kho me mahāsamaṇa garu, phāsukāmova taṃ nivāremi;

Caṇḍettha nāgarājā, iddhimā āsiviso ghoraviso;

So taṃ mā viheṭhesī’’ti.

"ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ໜັກໃຈເລີຍ ແຕ່ເພາະປາດຖະໜາຄວາມສຸກສະບາຍຂອງພຣະອົງ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຫ້າມໄວ້, ເພາະວ່າໃນໂຮງບູຊາໄຟນັ້ນ ມີພະຍານາກດຸຮ້າຍ ມີອິດທິຣິດ ມີພິດຮ້າຍແຮງ ມີພິດໜ້າຢ້ານກົວ, ຂໍຢ່າໃຫ້ມັນບຽດບຽນພຣະອົງເລີຍ".

‘‘Appeva [Pg.277] maṃ na viheṭheyya, iṅgha tvaṃ kassapa anujānāhi agyāgāranti;

Dinnanti naṃ viditvā, abhīto pāvisi bhayamatīto.

“ດູກ່ອນກັດສະປະ ພະຍານາກນັ້ນຄົງຈະບໍ່ບຽດບຽນເຮົາ, ຂໍທ່ານຈົ່ງອະນຸຍາດໂຮງໄຟ (ແກ່ເຮົາ) ເຖີດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງກ້າວລ່ວງໄພໄດ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ ຊົງຊາບວ່າກັດສະປະອະນຸຍາດໂຮງໄຟນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປ.”

‘‘Disvā isiṃ paviṭṭhaṃ, ahināgo dummano padhūpāyi;

Sumanamanaso adhimano, manussanāgopi tattha padhūpāyi.

“ພະຍານາກເຫັນພຣະມຸນີສະເດັດເຂົ້າໄປແລ້ວ ກໍມີໃຈຂັດເຄືອງ ຈຶ່ງພົ່ນຄັວນອອກມາ. ຝ່າຍພຣະມະນຸດສະນາກ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຜູ້ມີພຣະທັຍດີ ມີພຣະທັຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ກໍຊົງພົ່ນຄັວນອອກມາໃນໂຮງໄຟນັ້ນຄືກັນ.”

‘‘Makkhañca asahamāno, ahināgo pāvakova pajjali;

Tejodhātusukusalo, manussanāgopi tattha pajjali.

“ພະຍານາກນັ້ນບໍ່ອາດອົດກັ້ນຄວາມໂກດໄວ້ໄດ້ ຈຶ່ງບັງເກີດເປັນໄຟລຸກໂພງຂຶ້ນ. ຝ່າຍພຣະມະນຸດສະນາກ ຜູ້ຊົງສະຫຼາດໃນເຕໂຊທາດ ກໍຊົງບັນດານໃຫ້ໄຟລຸກໂພງຂຶ້ນໃນໂຮງໄຟນັ້ນຄືກັນ.”

‘‘Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ,Agyāgāraṃ ādittaṃ hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ;

Udicchare jaṭilā, abhirūpo vata bho mahāsamaṇo;

Nāgena viheṭhiyatīti bhaṇanti.

“ເມື່ອທັງສອງຝ່າຍຕ່າງກໍມີໄຟລຸກຮຸ່ງເຮືອງຢູ່, ໂຮງໄຟນັ້ນກໍຮ້ອນຮົນ, ລຸກໂພງ, ເປັນກອງໄຟອັນດຽວກັນ. ພວກຊະດິນທັງຫຼາຍຕ່າງກໍມຸງເບິ່ງ ແລະເວົ້າກັນວ່າ ‘ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ, ພຣະມະຫາສະມະນະ ຜູ້ມີຮູບໂσມງົດງາມ ຈະຕ້ອງຖືກພະຍານາກບຽດບຽນເປັນແທ້’.”

‘‘Atha tassā rattiyā accayena, hatā nāgassa acciyo honti;

Iddhimato pana ṭhitā, anekavaṇṇā acciyo honti.

“ຄັນລ່ວງລາຕີນັ້ນໄປ, ແປວໄຟຂອງພະຍານາກກໍດັບມອດໄປ, ແຕ່ແປວໄຟມີສີສັນຕ່າງໆ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ມີລິດ ຍັງຄົງປາກົດຢູ່.”

‘‘Nīlā atha lohitikā, mañjiṭṭhā pītakā phalikavaṇṇāyo;

Aṅgīrasassa kāye, anekavaṇṇā acciyo honti.

“ແປວໄຟສີຂຽວເຂັ້ມ, ສີແດງ, ສີແດງເຂັ້ມ (ສີມັງຈິດຖະ), ສີເຫຼືອງ ແລະສີແກ້ວຜລຶກ ອັນມີສີສັນຕ່າງໆ ປາກົດອອກມາຈາກພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະອັງຄີຣົດ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ).”

‘‘Pattamhi odahitvā, ahināgaṃ brāhmaṇassa dassesi;

Ayaṃ te kassapa nāgo, pariyādinno assa tejasā tejo’’ti.

“ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໃສ່ພະຍານາກນັ້ນໄວ້ໃນບາດ ແລ້ວຊົງສະແດງແກ່ພຣາມ (ອຸຣຸເວລະກັດສະປະ) ວ່າ ‘ດູກ່ອນກັດສະປະ, ນີ້ຄືພະຍານາກຂອງທ່ານ, ລິດເດດຂອງມັນຖືກລິດເດດຂອງເຮົາກຳຈັດຮາບຄາບແລ້ວ’.”

Atha [Pg.278] kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato iminā iddhipāṭihāriyena abhippasanno bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idheva, mahāsamaṇa, vihara, ahaṃ te dhuvabhattenā’’ti.

ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເລື່ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພາະອິດທິປະຕິຫານນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ຂໍພຣະອົງຈົ່ງປະທັບຢູ່ ນະ ທີ່ນີ້ເຖີດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບຳລຸງພຣະອົງດ້ວຍພັດຕາຫານເປັນນິດ”.

Paṭhamaṃ pāṭihāriyaṃ.

ປະຕິຫານທີໜຶ່ງ.

Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa assamassa avidūre aññatarasmiṃ vanasaṇḍe vihāsi. Atha kho cattāro mahārājāno abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu seyyathāpi mahantā aggikkhandhā. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, te nu kho te, mahāsamaṇa, abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu seyyathāpi mahantā aggikkhandhā’’ti. Ete kho, kassapa, cattāro mahārājāno yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma cattāropi mahārājāno upasaṅkamissanti dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ປະທັບຢູ່ ນະ ປ່າແຫ່ງໜຶ່ງ ບໍ່ໄກຈາກອາສົມຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອລາຕີຜ່ານໄປ ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ ມີວັນນະອັນງົດງາມ ຍັງປ່າທັງສິ້ນໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຢືນຢູ່ທັງສີ່ທິດ ປຽບເໝືອນກອງໄຟກອງໃຫຍ່. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອລ່ວງລາຕີນັ້ນໄປ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ໄດ້ເວລາແລ້ວ ພັດຕາຫານກຽມພ້ອມແລ້ວ. ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີວັນນະອັນງົດງາມ ຍັງປ່າທັງສິ້ນໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວ ໃນເວລາລາຕີຜ່ານໄປ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະອົງເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ຖວາຍອະພິວາດພຣະອົງ ແລ້ວຢືນຢູ່ທັງສີ່ທິດ ປຽບເໝືອນກອງໄຟກອງໃຫຍ່, ພວກເຂົາແມ່ນໃຜນໍ?” “ດູກ່ອນກັດສະປະ, ພວກນັ້ນຄືທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ ເຂົ້າມາຫາເຮົາເພື່ອຟັງທັມ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີລິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍແທ້ໆ, ເພາະແມ່ນແຕ່ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ ກໍຍັງເຂົ້າໄປຫາເພື່ອຟັງທັມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອໍຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະເຫວີຍພັດຕາຫານຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນແລ້ວ ກໍປະທັບຢູ່ ນະ ປ່າແຫ່ງນັ້ນເອງ.

Dutiyaṃ pāṭihāriyaṃ.

ປະຕິຫານທີສອງ.

Atha kho sakko devānamindo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro ca. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, ko nu kho so, mahāsamaṇa, abhikkantāya [Pg.279] rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā’’ti. Eso kho, kassapa, sakko devānamindo yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma sakkopi devānamindo upasaṅkamissati dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ເມື່ອລາຕີຜ່ານໄປ ມີວັນນະອັນງົດງາມ ຍັງປ່າທັງສິ້ນໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຢືນຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ้างໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນກອງໄຟກອງໃຫຍ່ ມີວັນນະອັນງົດງາມກວ່າ ແລະປະນີດກວ່າວັນນະຂອງທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ໃນກ່ອນ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອລ່ວງລາຕີນັ້ນໄປ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ໄດ້ເວລາແລ້ວ ພັດຕາຫານກຽມພ້ອມແລ້ວ. ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ມີວັນນະອັນງົດງາມ ຍັງປ່າທັງສິ້ນໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວ ໃນເວລາລາຕີຜ່ານໄປ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະອົງເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ຖວາຍອະພิວາດພຣະອົງ ແລ້ວຢືນຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ้างໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນກອງໄຟກອງໃຫຍ່ ມີວັນນະອັນງົດງາມກວ່າ ແລະປະນີດກວ່າວັນນະໃນກ່ອນ, ເຂົາແມ່ນໃຜນໍ?” “ດູກ່ອນກັດສະປະ, ນັ້ນຄືທ້າວສັກກະເທວະລາດ ເຂົ້າມາຫາເຮົາເພື່ອຟັງທັມ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີລິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍແທ້ໆ, ເພາະແມ່ນແຕ່ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ກໍຍັງເຂົ້າໄປຫາເພື່ອຟັງທັມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອໍຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະεຫວີຍພັດຕາຫານຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນແລ້ວ ກໍປະທັບຢູ່ ນະ ປ່າແຫ່ງນັ້ນເອງ.

Tatiyaṃ pāṭihāriyaṃ.

ປະຕິຫານທີສາມ.

Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro ca. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, ko nu kho so, mahāsamaṇa, abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā’’ti. Eso kho, kassapa, brahmā sahampati yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma brahmāpi sahampati upasaṅkamissati dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວມະຫາພຣົມສະຫັມບໍດີ ເມື່ອລາຕີຜ່ານໄປ ມີວັນນະອັນງົດງາມ ຍັງປ່າທັງສິ້ນໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຢືນຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ้างໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນກອງໄຟກອງໃຫຍ່ ມີວັນນະອັນງົດງາມກວ່າ ແລະປະນີດກວ່າວັນນະໃນກ່ອນ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອລ່ວງລາຕີນັ້ນໄປ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ໄດ້ເວລາແລ້ວ ພັດຕາຫານກຽມພ້ອມແລ້ວ. ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ມີວັນນະອັນງົດງາມ ຍັງປ່າທັງສິ້ນໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວ ໃນເວລາລາຕີຜ່ານໄປ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະອົງເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ຖວາຍອະພິວາດພຣະອົງ ແລ້ວຢືນຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ้างໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນกອງໄຟກອງໃຫຍ່ ມີວັນນະອັນງົດງາມກວ່າ ແລະປະນີດກວ່າວັນນະໃນກ່ອນ, ເຂົາແມ່ນໃຜນໍ?” “ດູກ່ອນກັດສະປະ, ນັ້ນຄືທ້າວມະຫາພຣົມສະຫັມບໍດີ ເຂົ້າມາຫາເຮົາເພື່ອຟັງທັມ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີລິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍແທ້ໆ, ເພາະແມ່ນແຕ່ທ້າວມະຫາພຣົມສະຫັມບໍດີ ກໍຍັງເຂົ້າໄປຫາເພື່ອຟັງທັມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອໍຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະເຫວີຍພັດຕາຫານຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນແລ້ວ ກໍປະທັບຢູ່ ນະ ປ່າແຫ່ງນັ້ນເອງ.

Catutthaṃ pāṭihāriyaṃ.

ປະຕິຫານທີສີ່.

Tena kho pana samayena uruvelakassapassa jaṭilassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ [Pg.280] ādāya abhikkamitukāmā honti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito, kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti, sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissati, mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati, mama lābhasakkāro parihāyissati, aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā’’ti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa cetasā cetoparivitakkamaññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsi. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, kiṃ nu kho, mahāsamaṇa, hiyyo nāgamāsi, apica mayaṃ taṃ sarāma, ‘kiṃ nu kho mahāsamaṇo nāgacchatī’ti, khādanīyassa ca bhojanīyassa ca te paṭivīso ṭhapito’’ti. Nanu te, kassapa, etadahosi – ‘‘etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti, sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissati, mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati, mama lābhasakkāro parihāyissati, aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā’’ti, so kho ahaṃ, kassapa, tava cetasā cetoparivitakkamaññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsinti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma cetasāpi cittaṃ pajānissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ສະໄໝນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນມີງານມະຫາຢັນ (ພິທີບູຊາໄຟຄັ້ງໃຫຍ່) ໃກ້ຈະມາເຖິງ, ປະຊາຊົນຊາວອັງຄະ ແລະມະຄົດທັງໝົດ ຕ່າງກໍປາດຖະໜາຈະຖືເອົາຂອງຂົບຄ້ຽວ ແລະຂອງບໍລິໂພກເປັນຈຳນວນຫຼາຍມາຮ່ວມງານ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ບັດນີ້ ງານມະຫາຢັນຂອງເຮົາໃກ້ຈະມາເຖິງແລ້ວ, ປະຊາຊົນຊາວອັງຄະ ແລະມະຄົດທັງໝົດ ກໍຈະຖືເອົາຂອງຂົບຄ້ຽວ ແລະຂອງບໍລິໂພກເປັນຈຳນວນຫຼາຍມາຮ່ວມງານ. ຖ້າພຣະມະຫາສະມະນະສະແດງອິດທິປະຕິຫານໃນທ່າມກາງມະຫາຊົນ, ລາບສັກກາລະຂອງພຣະມະຫາສະມະນະກໍຈະຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນ, ສ່ວນລາບສັກກາລະຂອງເຮົາກໍຈະເສື່ອມຖອຍໄປ. ໂອ້! ເຮັດແນວໃດນໍ ພຣະມະຫາສະມະນະຈະບໍ່ສະເດັດມາໃນມື້ອື່ນ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບຄວາມດຳຣິໃນໃຈຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນດ້ວຍພຣະທັຍແລ້ວ ຈຶ່ງສະເດັດໄປຍັງອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ຊົງບິນທະບາດໄດ້ພັດຕາຫານຈາກທີ່ນັ້ນ ແລ້ວນຳມາສະເຫວີຍ ນະ ແຄມສະອະໂນດາດ ແລ້ວຊົງພັກຜ່ອນກາງເວັນ ນະ ທີ່ນັ້ນເອງ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອລ່ວງລາຕີນັ້ນໄປ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖິງທີ່ປະທັບ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ໄດ້ເວລາແລ້ວ ພັດຕາຫານກຽມພ້ອມແລ້ວ. ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ, ເປັນຫຍັງມື້ວານນີ້ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ສະເດັດມາ? ພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍຄິດຮອດພຣະອົງຢູ່ ແລະຖາມກັນວ່າ ເປັນຫຍັງພຣະມະຫາສະມະນະຈຶ່ງບໍ່ສະເດັດມາ, ສ່ວນແບ່ງຂອງຂົບຄ້ຽວ ແລະຂອງບໍລິໂພກສຳລັບພຣະອົງ ພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ຈັດກຽມໄວ້ແລ້ວ.” “ດູກ່ອນກັດສະປະ, ທ່ານໄດ້ມີຄວາມດຳຣິໃນໃຈບໍ່ແມ່ນບໍວ່າ: ບັດນີ້ ງານມະຫາຢັນຂອງເຮົາໃກ້ຈະມາເຖິງແລ້ວ, ປະຊາຊົນຊາວອັງຄະ ແລະມະຄົດທັງໝົດ ກໍຈະຖືເອົາຂອງຂົບຄ້ຽວ ແລະຂອງບໍລິໂພກເປັນຈຳນວນຫຼາຍມາຮ່ວມງານ. ຖ້າພຣະມະຫາສະມະນະສະແດງອິດທິປະຕິຫານໃນທ່າມກາງມະຫາຊົນ, ລາບສັກກາລະຂອງພຣະມະຫາສະມະນະກໍຈະຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນ, ສ່ວນລາບສັກກາລະຂອງເຮົາກໍຈະເສື່ອມຖອຍໄປ. ໂອ້! ເຮັດແນວໃດນໍ ພຣະມະຫາສະມະນະຈະບໍ່ສະເດັດມາໃນມື້ອື່ນ. ດູກ່ອນກັດສະປະ, ເຮົາຊາບຄວາມດຳຣິໃນໃຈຂອງທ່ານດ້ວຍໃຈແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ໄປຍັງອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ນຳເອົາພັດຕາຫານມາສະເຫວີຍ ນະ ແຄມສະອະໂນດາດ ແລ້ວພັກຜ່ອນກາງເວັນ ນະ ທີ່ນັ້ນເອງ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີລິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍແທ້ໆ, ເພາະແມ່ນແຕ່ຄວາມດຳຣິໃນໃຈກໍຍັງຊົງຊາບໄດ້ດ້ວຍພຣະທັຍ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອໍຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະເຫວີຍພັດຕາຫານຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນແລ້ວ ກໍປະທັບຢູ່ ນະ ປ່າແຫ່ງນັ້ນເອງ.

Pañcamaṃ pāṭihāriyaṃ.

ປະຕິຫານທີຫ້າ.

Tena kho pana samayena bhagavato paṃsukūlaṃ uppannaṃ hoti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya [Pg.281] pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ dhovatū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ parimaddatū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ ālambitvā uttareyya’’nti? Atha kho kakudhe adhivatthā devatā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi – ‘‘idha, bhante bhagavā, ālambitvā uttaratū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ vissajjetū’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, kiṃ nu kho, mahāsamaṇa, nāyaṃ pubbe idha pokkharaṇī sāyaṃ idha pokkharaṇī, nayimā silā pubbe upanikkhittā, kenimā silā upanikkhittā, nayimassa kakudhassa pubbe sākhā onatā, sāyaṃ sākhā onatā’’ti? Idha me, kassapa, paṃsukūlaṃ uppannaṃ ahosi, tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā maṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ dhovatū’’ti. Sāyaṃ, kassapa, amanussena pāṇinā khaṇitā pokkharaṇī. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ parimaddatū’’ti? Sāyaṃ, kassapa, amanussena upanikkhittā silā. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ ālambitvā uttareyya’’nti? Atha kho, kassapa, kakudhe adhivatthā devatā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi – ‘‘idha, bhante bhagavā, ālambitvā uttaratū’’ti? Svāyaṃ āharahattho kakudho. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya [Pg.282] mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ vissajjetū’’ti? Sāyaṃ, kassapa, amanussena upanikkhittā silāti. Atha kho uruvelakassapassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma sakkopi devānamindo veyyāvaccaṃ karissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ໃນສະໄໝນັ້ນແລ ຜ້າບັງສະກຸນໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ມີພຣະດຳຣິວ່າ “ເຮົາຈະຊັກຜ້າບັງສະກຸນນີ້ຢູ່ໃສໜໍ?” ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະຈອມເທບພະຍະດາ ຊົງຊາບພຣະດຳຣິໃນພຣະທັຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກດ້ວຍພຣະທັຍຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຊົງໃຊ້ພຣະຫັດຂຸດສະໂບກຂະຣະນີ ແລ້ວກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງຊັກຜ້າບັງສະກຸນໃນສະໂບກຂະຣະນີນີ້ເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ມີພຣະດຳຣິວ່າ “ເຮົາຈະขະຫຍີ້ຜ້າບັງສະກຸນນີ້ຢູ່ໃສໜໍ?” ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະຈອມເທບພະຍະດາ ຊົງຊາບພຣະດຳຣິໃນພຣະທັຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກດ້ວຍພຣະທັຍຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຊົງວາງແຜ່ນຫີນໃຫຍ່ໄວ້ໃກ້ໆ ແລ້ວກາບທູນວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງຂະຫຍີ້ຜ້າບັງສະກຸນເທິງແຜ່ນຫີນນີ້ເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ມີພຣະດຳຣິວ່າ “ເຮົາຈະໜ່ຽວຈັບສິ່ງໃດແລ້ວບິດ (ຜ້າ) ໜໍ?” ຄັ້ງນັ້ນ ເທວະດາຜູ້ສຖິດຢູ່ທີ່ຕົ້ນຂັນທົດ ຊົງຊາບພຣະດຳຣິໃນພຣະທັຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກດ້ວຍພຣະທັຍຂອງຕົນ ຈຶ່ງໂນ້ມກິ່ງໄມ້ລົງມາ ແລ້ວກາບທູນວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງໜ່ຽວກິ່ງໄມ້ນີ້ແລ້ວບິດ (ຜ້າ) ເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໄດ້ມີພຣະດຳຣິວ່າ “ເຮົາຈະຜຶ່ງຜ້າບັງສະກຸນນີ້ໄວ້ຢູ່ໃສໜໍ?” ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະຈອມເທບພະຍະດາ ຊົງຊາບພຣະດຳຣິໃນພຣະທັຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກດ້ວຍພຣະທັຍຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຊົງວາງແຜ່ນຫີນໃຫຍ່ໄວ້ໃກ້ໆ ແລ້ວກາບທູນວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງຜຶ່ງຜ້າບັງສະກຸນເທິງແຜ່ນຫີນນີ້ເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອສິ້ນຣາຕຣີນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຖິງທີ່ປະທັບ ແລ້ວກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກວ່າ “ຂ້າແຕ່ມະຫາສະມະນະ ໄດ້ເວລາແລ້ວ ພັດຕາຫານສຳເລັດແລ້ວ. ຂ້າແຕ່ມະຫາສະມະນະ ແຕ່ກ່ອນສະໂບກຂະຣະນີນີ້ບໍ່ມີຢູ່ທີ່ນີ້ ບັດນີ້ສະໂບກຂະຣະນີນີ້ມີຢູ່ທີ່ນີ້ໄດ້ແນວໃດ? ແຕ່ກ່ອນແຜ່ນຫີນເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ໄດ້ວາງໄວ້ທີ່ນີ້ ໃຜໜໍມາວາງແຜ່ນຫີນເຫຼົ່ານີ້ໄວ້? ແຕ່ກ່ອນກິ່ງຕົ້ນຂັນທົດນີ້ບໍ່ໄດ້ໂນ້ມລົງມາ ບັດນີ້ກິ່ງໄມ້ນີ້ໂນ້ມລົງມາແລ້ວ?” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດວ່າ “ກັດສະປະ ຜ້າບັງສະກຸນໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາໃນທີ່ນີ້ ເຮົານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ ‘ເຮົາຈະຊັກຜ້າບັງສະກຸນນີ້ຢູ່ໃສໜໍ?’ ກັດສະປະ ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະຈອມເທບພະຍະດາ ຊົງຊາບຄວາມດຳຣິໃນໃຈຂອງເຮົາດ້ວຍໃຈຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຊົງໃຊ້ພຣະຫັດຂຸດສະໂບກຂະຣະນີ ແລ້ວກ່າວກັບເຮົາວ່າ ‘ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງຊັກຜ້າບັງສະກຸນໃນສະໂບກຂະຣະນີນີ້ເຖີດ.’ ກັດສະປະ ສະໂບກຂະຣະນີນັ້ນ ອະມະນຸດໄດ້ຂຸດດ້ວຍມື. ກັດສະປະ ເຮົານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ ‘ເຮົາຈະຂະຫຍີ້ຜ້າບັງສະກຸນນີ້ຢູ່ໃສໜໍ?’ ກັດສະປະ ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະຈອມເທບພະຍະດາ ຊົງຊາບຄວາມດຳຣິໃນໃຈຂອງເຮົາດ້ວຍໃຈຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຊົງວາງແຜ່ນຫີນໃຫຍ່ໄວ້ໃກ້ໆ ແລ້ວກ່າວກັບເຮົາວ່າ ‘ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງຂະຫຍີ້ຜ້າບັງສະກຸນເທິງແຜ່ນຫີນນີ້ເຖີດ.’ ກັດສະປະ ແຜ່ນຫີນນັ້ນ ອະມະນຸດໄດ້ນຳມາວາງໄວ້. ກັດສະປະ ເຮົານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ ‘ເຮົາຈະໜ່ຽວຈັບສິ່ງໃດແລ້ວບິດ (ຜ້າ) ໜໍ?’ ກັດສະປະ ຄັ້ງນັ້ນ ເທວະດາຜູ້ສຖິດຢູ່ທີ່ຕົ້ນຂັນທົດ ຊົງຊາບຄວາມດຳຣິໃນໃຈຂອງເຮົາດ້ວຍໃຈຂອງຕົນ ຈຶ່ງໂນ້ມກິ່ງໄມ້ລົງມາ ແລ້ວກ່າວກັບເຮົາວ່າ ‘ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງໜ່ຽວກິ່ງໄມ້ນີ້ແລ້ວບິດ (ຜ້າ) ເຖີດ.’ ຕົ້ນຂັນທົດນັ້ນຈຶ່ງປຽບເໝືອນຍື່ນມືເຂົ້າມาຊ່ວຍ. ກັດສະປະ ເຮົານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ ‘ເຮົາຈະຜຶ່ງຜ້າບັງສະກຸນນີ້ໄວ້ຢູ່ໃສໜໍ?’ ກັດສະປະ ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວສັກກະຈອມເທບພະຍະດາ ຊົງຊາບຄວາມດຳຣິໃນໃຈຂອງເຮົາດ້ວຍໃຈຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຊົງວາງແຜ່ນຫີນໃຫຍ່ໄວ້ໃກ້ໆ ແລ້ວກ່າວກັບເຮົາວ່າ ‘ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈົ່ງຊົງຜຶ່ງຜ້າບັງສະກຸນເທິງແຜ່ນຫີນນີ້ເຖີດ.’ ກັດສະປະ ແຜ່ນຫີນນັ້ນ ອະມະນຸດໄດ້ນຳມາວາງໄວ້.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ທ້າວສັກກະຈອມເທບພະຍະດາກໍຍັງຊົງເຮັດໄວຍາຈັກກອນໃຫ້, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອະຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະເຫວີຍພັດຕາຫານຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນແລ້ວ ກໍຊົງປະທັບຢູ່ທີ່ປ່າຊັດນັ້ນແລ.

Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. ‘‘Gaccha tvaṃ, kassapa, āyāmaha’’nti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamena tvaṃ, mahāsamaṇa, maggena āgato, ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto, so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, kassapa, taṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno. Idaṃ kho, kassapa, jambuphalaṃ vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ rasasampannaṃ, sace ākaṅkhasi paribhuñjā’’ti. ‘‘Alaṃ, mahāsamaṇa, tvaṃyeva taṃ arahasi, tvaṃyeva taṃ paribhuñjā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອສิ້ນຣາຕຣີນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຖິງທີ່ປະທັບ ແລ້ວກາບທູນພັດຕາຫານວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ ໄດ້ເວລາແລ້ວ ພັດຕາຫານສຳເລັດແລ້ວ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດວ່າ “ກັດສະປະ ທ່ານຈົ່ງໄປກ່ອນເຖີດ ເຮົາຈະຕາມໄປ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສົ່ງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄປແລ້ວ ກໍຊົງສະເດັດໄປຍັງຕົ້ນຫວ້າ ທີ່ປາກົດຊື່ວ່າເປັນແດນເກີດແຫ່ງຊົມພູທະວີບ ຊົງເກັບເອົາໝາກຫວ້າຈາກຕົ້ນນັ້ນ ແລ້ວສະເດັດກັບມາກ່ອນ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟ. ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟແລ້ວ ຈຶ່ງກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກວ່າ “ຂ້າແຕ່ມະຫາສະມະນະ ພຣະອົງສະເດັດມາທາງໃດ? ຂ້ານ້ອຍອອກມາກ່ອນພຣະອົງ ແຕ່ພຣະອົງກັບມາຮອດກ່ອນ ແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟນີ້.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດວ່າ “ກັດສະປະ ເຮົາສົ່ງທ່ານໄປແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປຍັງຕົ້ນຫວ້າ ທີ່ປາກົດຊື່ວ່າເປັນແດນເກີດແຫ່ງຊົມພູທະວີບ ເກັບເອົາໝາກຫວ້າຈາກຕົ້ນນັ້ນ ແລ້ວກັບມາກ່ອນ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟນີ້. ກັດສະປະ ໝາກຫວ້ານີ້ສົມບູນດ້ວຍສີ ສົມບູນດ້ວຍກິ່ນ ສົມບູນດ້ວຍຣົດ ຖ້າທ່ານປາຖະໜາ ກໍຈົ່ງສະເຫວີຍເຖີດ.” ກັດສະປະຊະດິນກາບທູນວ່າ “ຢ່າເລີຍ ມະຫາສະມະນະ ພຣະອົງນັ້ນແລຄວນຈະສະເຫວີຍ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງສະເຫວີຍເອງເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຣະອົງສົ່ງເຮົາໄປກ່ອນ ແລ້ວສະເດັດໄປຍັງຕົ້ນຫວ້າ ທີ່ປາກົດຊື່ວ່າເປັນແດນເກີດແຫ່ງຊົມພູທະວີບ ເກັບເອົາໝາກຫວ້າຈາກຕົ້ນນັ້ນ ແລ້ວກັບມາຮອດກ່ອນ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອະຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະເຫວີຍພັດຕາຫານຂອງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນແລ້ວ ກໍຊົງປະທັບຢູ່ທີ່ປ່າຊັດນັ້ນແລ.

Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. ‘‘Gaccha tvaṃ, kassapa, āyāmaha’’nti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tassā avidūre ambo…pe… tassā avidūre āmalakī…pe… [Pg.283] tassā avidūre harītakī…pe… tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamena tvaṃ, mahāsamaṇa, maggena āgato, ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto, so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, kassapa, taṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno. Idaṃ kho, kassapa, pāricchattakapupphaṃ vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ, sace ākaṅkhasi gaṇhā’’ti. ‘‘Alaṃ, mahāsamaṇa, tvaṃyeva taṃ arahasi, tvaṃyeva taṃ gaṇhā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອສິ້ນຣາຕຣີນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຖິງທີ່ປະທັບ ແລ້ວກາບທູນພັດຕາຫານວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ ໄດ້ເວລາແລ້ວ ພັດຕາຫານສຳເລັດແລ້ວ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດວ່າ “ກັດສະປະ ທ່ານຈົ່ງໄປກ່ອນເຖີດ ເຮົາຈະຕາມໄປ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສົ່ງອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄປແລ້ວ ກໍຊົງສະເດັດໄປຍັງຕົ້ນຫວ້າ ທີ່ປາກົດຊື່ວ່າເປັນແດນເກີດແຫ່ງຊົມພູທະວີບ, ຕົ້ນມ່ວງທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກຈາກຕົ້ນຫວ້ານັ້ນ... ຕົ້ນໝາກຂາມປ້ອມທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກຈາກຕົ້ນຫວ້ານັ້ນ... ຕົ້ນໝາກສົ້ມມໍທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກຈາກຕົ້ນຫວ້ານັ້ນ... ຊົງສະເດັດໄປຍັງດາວະດຶງເທວະໂລກ ເກັບເອົາດອກປາຣິຊາດ ແລ້ວສະເດັດກັບມາກ່ອນ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟ. ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟແລ້ວ ຈຶ່ງກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກວ່າ “ຂ້າແຕ່ມະຫາສະມະນະ ພຣະອົງສະເດັດມາທາງໃດ? ຂ້ານ້ອຍອອກມາກ່ອນພຣະອົງ ແຕ່ພຣະອົງກັບມາຮອດກ່ອນ ແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟນີ້.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດວ່າ “ກັດສະປະ ເຮົາສົ່ງທ່ານໄປແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປຍັງດາວະດຶງເທວະໂລກ ເກັບເອົາດອກປາຣິຊາດ ແລ້ວກັບມາກ່ອນ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟນີ້. ກັດສະປະ ດອກປາຣິຊາດນີ້ສົມບູນດ້ວຍສີ ສົມບູນດ້ວຍກິ່ນ ຖ້າທ່ານປາຖະໜາ ກໍຈົ່ງຮັບເອົາເຖີດ.” ກັດສະປະຊະດິນກາບທູນວ່າ “ຢ່າເລີຍ ມະຫາສະມະນະ ພຣະອົງນັ້ນແລຄວນຈະຮັບເອົາ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຮັບເອົາເອງເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຣະອົງສົ່ງເຮົາໄປກ່ອນ ແລ້ວສະເດັດໄປຍັງດາວະດຶງເທວະໂລກ ເກັບເອົາດອກປາຣິຊາດ ແລ້ວກັບມາຮອດກ່ອນ ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງໄຟ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອະຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.”

Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti kaṭṭhāni phāletuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma kaṭṭhāni phāletu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘phāliyantu, kassapa, kaṭṭhānī’’ti. ‘‘Phāliyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca kaṭṭhasatāni phāliyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma kaṭṭhānipi phāliyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

ໃນສະໄໝນັ້ນແລ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນປາຖະໜາຈະບູຊາໄຟ ແຕ່ບໍ່ສາມາດຜ່າຟືນໄດ້. ຄັ້ງນັ້ນ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ນີ້ຄົງເປັນອານຸພາບແຫ່ງຣິດຂອງພຣະມະຫາສະມະນະຢ່າງແນ່ນອນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາບໍ່ສາມາດຜ່າຟືນໄດ້.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດກັບອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນວ່າ “ກັດສະປະ ໃຫ້ຜ່າຟືນໄດ້ຫຼືບໍ່?” ກັດສະປະຊະດິນກາບທູນວ່າ “ຂໍໃຫ້ຜ່າໄດ້ເຖີດ ມະຫາສະມະນະ.” ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ຟືນຫ້າຮ້ອຍທ່ອນກໍໄດ້ຜ່າອອກພ້ອມກັນ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ຟືນກໍຍັງຜ່າໄດ້ເອງ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອະຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.”

Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti aggiṃ ujjaletuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃ ujjaletu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘ujjaliyantu, kassapa, aggī’’ti. ‘‘Ujjaliyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca aggisatāni ujjaliyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma aggīpi ujjaliyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

ໃນສະໄໝນັ້ນແລ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນປາຖະໜາຈະບູຊາໄຟ ແຕ່ບໍ່ສາມາດດັງໄຟໃຫ້ຕິດໄດ້. ຄັ້ງນັ້ນ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ນີ້ຄົງເປັນອານຸພາບແຫ່ງຣິດຂອງພຣະມະຫາສະມະນະຢ່າງແນ່ນອນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາບໍ່ສາມາດດັງໄຟໃຫ້ຕິດໄດ້.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດກັບອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນວ່າ “ກັດສະປະ ໃຫ້ໄຟຕິດໄດ້ຫຼືບໍ່?” ກັດສະປະຊະດິນກາບທູນວ່າ “ຂໍໃຫ້ໄຟຕິດໄດ້ເຖີດ ມະຫາສະມະນະ.” ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ກອງໄຟຫ້າຮ້ອຍກອງກໍໄດ້ຕິດຂຶ້ນພ້ອມກັນ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ໄຟກໍຍັງຕິດໄດ້ເອງ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອະຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.”

Tena [Pg.284] kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritvā na sakkonti aggiṃ vijjhāpetuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃ vijjhāpetu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘vijjhāyantu, kassapa, aggī’’ti. ‘‘Vijjhāyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca aggisatāni vijjhāyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma aggīpi vijjhāyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

ໃນສະໄໝນັ້ນແລ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນບູຊາໄຟແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ສາມາດມອດໄຟໄດ້. ຄັ້ງນັ້ນ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ນີ້ຄົງເປັນອານຸພາບແຫ່ງຣິດຂອງພຣະມະຫາສະມະນະอย่างແນ່ນອນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາບໍ່ສາມາດມອດໄຟໄດ້.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດກັບອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນວ່າ “ກັດສະປະ ໃຫ້ໄຟມອດໄດ້ຫຼືບໍ່?” ກັດສະປະຊະດິນກາບທູນວ່າ “ຂໍໃຫ້ໄຟມອດໄດ້ເຖີດ ມະຫາສະມະນະ.” ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ກອງໄຟຫ้าຮ້ອຍກອງກໍໄດ້ມອດລົງພ້ອມກັນ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ໄຟກໍຍັງມອດໄດ້ເອງ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອະຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.”

Tena kho pana samayena te jaṭilā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye najjā nerañjarāya ummujjantipi nimujjantipi ummujjananimujjanampi karonti. Atha kho bhagavā pañcamattāni mandāmukhisatāni abhinimmini yattha te jaṭilā uttaritvā visibbesuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathayimā mandāmukhiyo nimmitā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma tāva bahū mandāmukhiyopi abhinimminissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

ໃນສະໄໝນັ້ນແລ ໃນຄືນລະດູໜາວອັນເຢືອກເຢັນ ໃນລະຫວ່າງແປດວັນກາງລະດູໜາວ (ລະຫວ່າງເດືອນສາມຫາເດືອນສີ່) ເວລາທີ່ຫິມະຕົກ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນພາກັນດຳຜຸດດຳໂຜ່ ແລະ ເຮັດການດຳຜຸດດຳໂຜ່ໃນແມ່ນ້ຳເນຣັນຊະຣາ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງເນຣະມິດເຕົາໄຟປະມານຫ້າຮ້ອຍເຕົາ ເພື່ອໃຫ້ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນຂຶ້ນຈາກນ້ຳແລ້ວມາຜີງໄຟ. ຄັ້ງນັ້ນ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ນີ້ຄົງເປັນອານຸພາບແຫ່ງຣິດຂອງພຣະມະຫາສະມະນະຢ່າງແນ່ນອນ ທີ່ເນຣະມິດເຕົາໄຟເຫຼົ່ານີ້ຂຶ້ນມາ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມດຳຣິວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຣະອົງເນຣະມິດເຕົາໄຟຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍປານນີ້ໄດ້, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອະຣະຫັນເໝືອນເຮົາ.”

Tena kho pana samayena mahā akālamegho pāvassi, mahā udakavāhako sañjāyi, yasmiṃ padese bhagavā viharati so padeso udakena na otthaṭo hoti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkameyya’’nti. Atha kho bhagavā samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkami. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo ‘‘māheva kho mahāsamaṇo udakena vūḷho ahosī’’ti nāvāya sambahulehi jaṭilehi saddhiṃ yasmiṃ padese bhagavā viharati, taṃ padesaṃ agamāsi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkamantaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu tvaṃ, mahāsamaṇā’’ti. ‘‘Ayamahamasmi, kassapā’’ti bhagavā vehāsaṃ abbhuggantvā nāvāya paccuṭṭhāsi. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo[Pg.285], yatra hi nāma udakampi na pavāhissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

ໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ້ວ ຝົນຫ່າໃຫຍ່ນອກລະດູການໄດ້ຕົກລົງມາ, ຫ້ວຍນ້ຳໃຫຍ່ໄດ້ເກີດມີຂຶ້ນ, ໃນສະຖານທີ່ໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ ສະຖານທີ່ນັ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກນ້ຳຖ້ວມເລີຍ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ມີພຣະດຳຣິວ່າ “ທາງທີ່ດີ ເຮົາຄວນຈະໄລ່ນ້ຳອອກໄປໂດຍຮອບ ແລ້ວຈົ່ງເດີນຈົງກົມໃນທ່າມກາງພື້ນດິນທີ່ປາສະຈາກຝຸ່ນ (ດິນແຫ້ງ).” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ໄລ່ນ້ຳອອກໄປໂດຍຮອບ ແລ້ວໄດ້ເດີນຈົງກົມໃນທ່າມກາງພື້ນດິນທີ່ປາສະຈາກຝຸ່ນ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນຄິດວ່າ “ຂໍຢ່າໃຫ້ພຣະມະຫາສະມະນະຖືກນ້ຳພັດໄປເລີຍ” ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງລົງເຮືອໄປກັບຊະດິນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ໄປຍັງສະຖານທີ່ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່. ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກຳລັງເດີນຈົງກົມຢູ່ທ່າມກາງພື້ນດິນທີ່ປາສະຈາກຝຸ່ນ ໂດຍໄລ່ນ້ຳອອກໄປໂດຍຮອບ, ຄັນເຫັນແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດັ່ງນີ້ວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາສະມະນະ ທ່ານຢືນຢູ່ທີ່ນີ້ຫຼື?” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ກັດສະປະ ເຮົາຢູ່ທີ່ນີ້ແລ້ວ” ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຊົງເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດ ໄປປະທັບຢືນຢູ່ເທິງເຮືອ. ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ມີຄວາມຄິດວ່າ “ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ນ້ຳກໍບໍ່ສາມາດພັດພຣະອົງໄປໄດ້, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອໍຣະຫັນເໝືອນດັ່ງເຮົາເລີຍ”.

Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘cirampi kho imassa moghapurisassa evaṃ bhavissati ‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, na tveva ca kho arahā yathā aha’nti, yaṃnūnāhaṃ imaṃ jaṭilaṃ saṃvejeyya’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘neva ca kho tvaṃ, kassapa, arahā, nāpi arahattamaggasamāpanno, sāpi te paṭipadā natthi, yāya tvaṃ arahā vā assasi arahattamaggaṃ vā samāpanno’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Tvaṃ khosi, kassapa, pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako vināyako aggo pamukho pāmokkho, tepi tāva apalokehi, yathā te maññissanti, tathā te karissantī’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo yena te jaṭilā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te jaṭile etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bho, mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carituṃ, yathā bhavanto maññanti tathā karontū’’ti. ‘‘Cirapaṭikā mayaṃ, bho, mahāsamaṇe abhippasannā, sace bhavaṃ mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissati, sabbeva mayaṃ mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissāmā’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ມີພຣະດຳຣິວ່າ “ຄວາມຄິດຂອງໂມຄະບຸຣຸດຜູ້ນີ້ ຈະຍັງຄົງມີຢູ່ຕະຫຼອດການລະນານວ່າ ‘ພຣະມະຫາສະມະນະມີຣິດຫຼາຍ ມີອານຸພາບຫຼາຍ ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ທັນເປັນພຣະອໍຣະຫັນເໝືອນດັ່ງເຮົາເລີຍ’ ທາງທີ່ດີ ເຮົາຄວນຈະເຮັດໃຫ້ຊະດິນຜູ້ນີ້ເກີດຄວາມສັງເວດ (ສະດຸ້ງຢ້ານ) ເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດກັບອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນດັ່ງນີ້ວ່າ “ກັດສະປະ ຕົວທ່ານເອງກໍບໍ່ແມ່ນພຣະອໍຣະຫັນ ແລະທັງບໍ່ແມ່ນຜູ້ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກເລີຍ, ແມ່ນແຕ່ຂໍ້ປະຕິບັດໃດໆ ທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ທ່ານເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຫຼື ບັນລຸອໍຣະຫັດຕະມັກນັ້ນ ກໍບໍ່ມີແກ່ທ່ານເລີຍ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ຊົບສີສະລົງແທບພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນດັ່ງນີ້ວ່າ “ข້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະອົງຂໍໄດ້ຮັບການບັນພະຊາ ແລະອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖີດ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ກັດສະປະ ທ່ານເປັນຜູ້ນຳ ເປັນຜູ້ສັ່ງສອນ ເປັນຍອດ ເປັນຫົວໜ້າ ເປັນປະທານຂອງຊະດິນຫ້າຮ້ອຍຄົນ, ທ່ານຈົ່ງໄປບອກກ່າວແກ່ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນກ່ອນ ເພື່ອໃຫ້ພວກເຂົາເຂົ້າໃຈ ແລະປະຕິບັດຕາມທີ່ພວກເຂົາເຫັນສົມຄວນເຖີດ.” ຄັ້ງນັ້ນ ອຸຣຸເວລະກັດສະປະຊະດິນໄດ້ເຂົ້າໄປຫາຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄັນເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວກັບຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນດັ່ງນີ້ວ່າ “ທ່ານທັງຫຼາຍ ເຮົາປາດຖະໜາຈະປະພຶດພຣົມມະຈັນໃນພຣະມະຫາສະມະນະ, ພວກທ່ານເຫັນສົມຄວນປະການໃດ ກໍຈົ່ງເຮັດຢ່າງນັ້ນເຖີດ.” ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວວ່າ “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພວກຂ້ານ້ອຍມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະມະຫາສະມະນະມາເປັນເວລາດົນນານແລ້ວ, ຖ້າທ່ານຈະປະພຶດພຣົມມະຈັນໃນພຣະມະຫາສະມະນະ ພວກຂ້ານ້ອຍທັງໝົດກໍຈະປະພຶດພຣົມມະຈັນໃນພຣະມະຫາສະມະນະຄືກັນ.” ຄັ້ງນັ້ນ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ລອຍຜົມ, ຊະດາ, ຄານຫາບ, ແລະເຄື່ອງບູຊາໄຟທັງໝົດລົງໃນນ້ຳ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ຊົບສີສະລົງແທບພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນດັ່ງນີ້ວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພວກຂ້ານ້ອຍຂໍໄດ້ຮັບການບັນພະຊາ ແລະອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖີດ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງມາເປັນພິກຂຸເຖີດ, ທຳອັນເຮົາກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ພວກເຈົ້າຈົ່ງປະພຶດພຣົມມະຈັນ ເພື່ອເຮັດຄວາມສິ້ນສຸດແຫ່ງທຸກໂດຍຊອບເຖີດ.” ພຣະດຳຣັດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ເປັນການອຸປະສົມບົດຂອງພຣະຜູ້ມີອາຍຸເຫຼົ່ານັ້ນ.

Addasā kho nadīkassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne, disvānassa etadahosi – ‘‘māheva me bhātuno upasaggo ahosī’’ti, jaṭile pāhesi – ‘‘gacchatha me bhātaraṃ jānāthā’’ti, sāmañca tīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu kho, kassapa, seyyo’’ti? ‘‘Āmāvuso, idaṃ seyyo’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ [Pg.286] udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

ນະທີກັດສະປະຊະດິນໄດ້ເຫັນຜົມ, ຊະດາ, ຄານຫາບ, ແລະເຄື່ອງບູຊາໄຟ ລອຍມາຕາມນ້ຳ, ຄັນເຫັນແລ້ວຈຶ່ງມີຄວາມຄິດວ່າ “ຂໍຢ່າໃຫ້ມີອັນຕະລາຍໃດໆ ເກີດຂຶ້ນແກ່ພີ່ຊາຍຂອງເຮົາເລີຍ” ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງສົ່ງຊະດິນທັງຫຼາຍໄປໂດຍສັ່ງວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປສືບເບິ່ງຂ່າວຄາວຂອງພີ່ຊາຍເຮົາເຖີດ” ສ່ວນຕົນເອງພ້ອມດ້ວຍຊະດິນສາມຮ້ອຍຄົນ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະ, ຄັນເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ໄດ້ຖາມພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະດັ່ງນີ້ວ່າ “ກັດສະປະ ການເປັນພິກຂຸນີ້ປະເສີດກວ່າຫຼື?” ພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະຕອບວ່າ “ແມ່ນແລ້ວ ອາວຸໂສ ການເປັນພິກຂຸນີ້ປະເສີດກວ່າ.” ຄັ້ງນັ້ນ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ລອຍຜົມ, ຊະດາ, ຄານຫາບ, ແລະເຄື່ອງບູຊາໄຟລົງໃນນ້ຳ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ຊົບສີສະລົງແທບພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນດັ່ງນີ້ວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພວກຂ້ານ້ອຍຂໍໄດ້ຮັບການບັນພະຊາ ແລະອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖີດ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງມາເປັນພິກຂຸເຖີດ, ທຳອັນເຮົາກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ພວກເຈົ້າຈົ່ງປະພຶດພຣົມມະຈັນ ເພື່ອເຮັດຄວາມສິ້ນສຸດແຫ່ງທຸກໂດຍຊອບເຖີດ.” ພຣະດຳຣັດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ເປັນການອຸປະສົມບົດຂອງພຣະຜູ້ມີອາຍຸເຫຼົ່ານັ້ນ.

Addasā kho gayākassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne, disvānassa etadahosi – ‘‘māheva me bhātūnaṃ upasaggo ahosī’’ti, jaṭile pāhesi – ‘‘gacchatha me bhātaro jānāthā’’ti, sāmañca dvīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu kho, kassapa, seyyo’’ti? ‘‘Āmāvuso, idaṃ seyyo’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti, bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

ຄະຍາກັດສະປະຊະດິນໄດ້ເຫັນຜົມ, ຊະດາ, ຄານຫາບ, ແລະເຄື່ອງບູຊາໄຟ ລອຍມາຕາມນ້ຳ, ຄັນເຫັນແລ້ວຈຶ່ງມີຄວາມຄິດວ່າ “ຂໍຢ່າໃຫ້ມີອັນຕະລາຍໃດໆ ເກີດຂຶ້ນແກ່ພວກພີ່ຊາຍຂອງເຮົາເລີຍ” ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງສົ່ງຊະດິນທັງຫຼາຍໄປໂດຍສັ່ງວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປສືບເບິ່ງຂ່າວຄາວຂອງພວກພີ່ຊາຍເຮົາເຖີດ” ສ່ວນຕົນເອງພ້ອມດ້ວຍຊະດິນສອງຮ້ອຍຄົນ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະ, ຄັນເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ໄດ້ຖາມພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະດັ່ງນີ້ວ່າ “ກັດສະປະ ການເປັນພິກຂຸນີ້ປະເສີດກວ່າຫຼື?” ພຣະອຸຣຸເວລະກັດສະປະຕອບວ່າ “ແມ່ນແລ້ວ ອາວຸໂສ ການເປັນພິກຂຸນີ້ປະເສີດກວ່າ.” ຄັ້ງນັ້ນ ຊະດິນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ລອຍຜົມ, ຊະດາ, ຄານຫາບ, ແລະເຄື່ອງບູຊາໄຟລົງໃນນ້ຳ ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ຄັນເຂົ້າໄປເຝົ້າແລ້ວ ໄດ້ຊົບສີສະລົງແທບພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວກາບທູນດັ່ງນີ້ວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພວກຂ້ານ້ອຍຂໍໄດ້ຮັບການບັນພະຊາ ແລະອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຖີດ.” ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ “ພວກເຈົ້າຈົ່ງມາເປັນພິກຂຸເຖີດ, ທຳອັນເຮົາກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ພວກເຈົ້າຈົ່ງປະພຶດພຣົມມະຈັນ ເພື່ອເຮັດຄວາມສິ້ນສຸດແຫ່ງທຸກໂດຍຊອບເຖີດ.” ພຣະດຳຣັດນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ເປັນການອຸປະສົມບົດຂອງພຣະຜູ້ມີອາຍຸເຫຼົ່ານັ້ນ.

‘‘Bhagavato adhiṭṭhānena pañca kaṭṭhasatāni na phāliyiṃsu, phāliyiṃsu, aggī na ujjaliyiṃsu, ujjaliyiṃsu, na vijjhāyiṃsu, vijjhāyiṃsu, pañca mandāmukhisatāni abhinimmini, etena nayena aḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassāni honti.

ດ້ວຍການອະທິຖານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຟືນຫ້າຮ້ອຍດຸ້ນກໍຜ່າບໍ່ໄດ້ (ແລະ) ຜ່າໄດ້, ໄຟກໍຈູດບໍ່ຕິດ (ແລະ) จູດຕິດ, ໄຟກໍມອດບໍ່ໄດ້ (ແລະ) ມອດໄດ້, ຊົງເນລະມິດເຕົາໄຟຫ້າຮ້ອຍເຕົາ, ໂດຍທຳນອງນີ້ ປາຕິຫານຈຶ່ງມີເຖິງສາມພັນຫ້າຮ້ອຍປະການ.

‘‘Atha kho bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena gayāsīsaṃ tena cārikaṃ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ sahassena sabbeheva purāṇajaṭilehi. Tatra sudaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse saddhiṃ bhikkhusahassena. Tatra kho bhagavā bhikkhu āmantesi (saṃ. ni. 4.28) – ‘sabbaṃ, bhikkhave, ādittaṃ, kiñca, bhikkhave, sabbaṃ ādittaṃ, cakkhu, bhikkhave, ādittaṃ, rūpā ādittā, cakkhuviññāṇaṃ [Pg.287] ādittaṃ, cakkhusamphasso āditto, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ, rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi? Sotaṃ ādittaṃ, saddā ādittā…pe… ghānaṃ ādittaṃ, gandhā ādittā…pe… jivhā ādittā, rasā ādittā…pe… kāyo āditto, phoṭṭhabbā ādittā…pe… mano āditto, dhammā ādittā, manoviññāṇaṃ ādittaṃ, manosamphasso āditto, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ, rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi āditta’’’nti vadāmi.

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ທີ່ຕຳບົນອຸຣຸເວລະຕາມພຣະອັດທະຍາໄສແລ້ວ ໄດ້ຊົງຈາຣິກໄປຍັງຄະຍາສີສະ ພ້ອມດ້ວຍພິກຂຸສົງໝູ່ໃຫຍ່ໜຶ່ງພັນຮູບ ເຊິ່ງລ້ວນແຕ່ເປັນອະດີດຊະດິນທັງໝົດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ທີ່ຄະຍາສີສະ ໃກ້ແມ່ນ້ຳຄະຍານັ້ນ ພ້ອມດ້ວຍພິກຂຸໜຶ່ງພັນຮູບ. ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍມາວ່າ ‘ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສິ່ງທັງປວງເປັນຂອງຮ້ອນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍສິ່ງທັງປວງທີ່ວ່າຮ້ອນນັ້ນຄືຫຍັງ? ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຈັກຂຸ (ຕາ) ເປັນຂອງຮ້ອນ, ຮູບທັງຫຼາຍເປັນຂອງຮ້ອນ, ຈັກຂຸວິນຍານເປັນຂອງຮ້ອນ, จັກຂຸສຳຜັດເປັນຂອງຮ້ອນ, ແມ່ນແຕ່ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຈັກຂຸສຳຜັດເປັນປັດໄຈ ເປັນສຸກກໍດີ ເປັນທຸກກໍດີ ບໍ່ແມ່ນທຸກບໍ່ແມ່ນສຸກກໍດີ ເວທະນານັ້ນກໍເປັນຂອງຮ້ອນ. ຮ້ອນເພາະຫຍັງ? ເຮົາກ່າວວ່າ ຮ້ອນເພາະໄຟຄືຣາຄະ ໄຟຄືໂທສະ ໄຟຄືໂມຫະ, ຮ້ອນເພາະຄວາມເກີດ (ຊາດ) ຄວາມແກ່ (ຊະລາ) ຄວາມຕາຍ (ມໍຣະນະ) ເພາະຄວາມໂສກ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພັນ ຄວາມທຸກກາຍ ຄວາມໂທມະນັດ (ເສຍໃຈ) ແລະຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ. ໂສຕະ (ຫູ) ເປັນຂອງຮ້ອນ, ສຽງທັງຫຼາຍເປັນຂອງຮ້ອນ...ເປ... ຄານະ (ດັງ) ເປັນຂອງຮ້ອນ, ກິ່ນທັງຫຼາຍເປັນຂອງຮ້ອນ...ເປ... ຊິວຫາ (ລີ້ນ) ເປັນຂອງຮ້ອນ, ລົດທັງຫຼາຍເປັນຂອງຮ້ອນ...ເປ... ກາຍເປັນຂອງຮ້ອນ, ໂຜດຖັບພະ (ສິ່ງສຳຜັດກາຍ) ເປັນຂອງຮ້ອນ...ເປ... ມະໂນ (ໃຈ) ເປັນຂອງຮ້ອນ, ທຳມາຣົມທັງຫຼາຍເປັນຂອງຮ້ອນ, ມະໂນວິນຍານເປັນຂອງຮ້ອນ, ມະໂນສຳຜັດເປັນຂອງຮ້ອນ, ແມ່ນແຕ່ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະມະໂນສຳຜັດເປັນປັດໄຈ ເປັນສຸກກໍດີ ເປັນທຸກກໍດີ ບໍ່ແມ່ນທຸກບໍ່ແມ່ນສຸກກໍດີ ເວທະນານັ້ນກໍເປັນຂອງຮ້ອນ. ຮ້ອນເພາະຫຍັງ? ເຮົາກ່າວວ່າ ຮ້ອນເພາະໄຟຄືຣາຄະ ໄຟຄືໂທສະ ໄຟຄືໂມຫະ, ຮ້ອນເພາະຄວາມເກີດ ຄວາມແກ່ ຄວາມຕາຍ ເພາະຄວາມໂສກ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພັນ ຄວາມທຸກກາຍ ຄວາມໂທມະນັດ ແລະຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ’.

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Sotasmimpi nibbindati, saddesupi nibbindati…pe… ghānasmimpi nibbindati, gandhesupi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati…pe… kāyasmimpi nibbindati, phoṭṭhabbesupi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti, ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

‘ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອເຫັນຢ່າງນີ້ ອະລິຍະສາວົກຜູ້ໄດ້ສະດັບແລ້ວ ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນຈັກຂຸ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນຮູບທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນຈັກຂຸວິນຍານ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນຈັກຂຸສຳຜັດ, ແມ່ນແຕ່ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຈັກຂຸສຳຜັດເປັນປັດໄຈ ເປັນສຸກກໍດີ ເປັນທຸກກໍດີ ບໍ່ແມ່ນທຸກບໍ່ແມ່ນສຸກກໍດີ ກໍຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນເວທະນານັ້ນ. ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນໂສຕະ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນສຽງທັງຫຼາຍ...ເປ... ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນຄານະ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນກິ່ນທັງຫຼາຍ...ເປ... ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນຊິວຫາ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນລົດທັງຫຼາຍ...ເປ... ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນກາຍ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນໂຜດຖັບພະທັງຫຼາຍ...ເປ... ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນມະໂນ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນທຳມາຣົມທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນມະໂນວິນຍານ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນມະໂນສຳຜັດ, ແມ່ນແຕ່ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະມະໂນສຳຜັດເປັນປັດໄຈ ເປັນສຸກກໍດີ ເປັນທຸກກໍດີ ບໍ່ແມ່ນທຸກບໍ່ແມ່ນສຸກກໍດີ ກໍຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນເວທະນານັ້ນ. ເມື່ອເບື່ອໜ່າຍ ຍ່ອມຄາຍຄວາມກຳໜັດ, ເພາະຄາຍຄວາມກຳໜັດ ຈຶ່ງຫຼຸດພົ້ນ, ເມື່ອຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ຍ່ອມມີຍານຢັ່ງຮູ້ວ່າ “ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ”, ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ “ຊາດສິ້ນແລ້ວ, ພຣົມມະຈັນຢູ່ຈົບແລ້ວ, ກິດທີ່ຄວນເຮັດໄດ້ເຮັດສຳເລັດແລ້ວ, ກິດອື່ນເພື່ອຄວາມເປັນຢ່າງນີ້ບໍ່ມີອີກແລ້ວ”’.

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhusahassassa anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.

ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກຳລັງຕັດພຣະທຳມະເທດສະໜານີ້ຢູ່ ຈິດຂອງພິກຂຸໜຶ່ງພັນຮູບນັ້ນ ກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນດ້ວຍອຸປະທານ.

29. Evaṃ ādittapariyāyadesanaṃ sutvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ sampatto nadīkassapo thero somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ [Pg.288] pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Tattha aggaphalanti uttamaphalaṃ, attanā ropitaambarukkhassa ādimhi gahitaphalaṃ vā. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໒໙. ພຣະນະທີກັດສະປະເຖຣະ ຄັນໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາອາດິດຕະປະຣິຍາຍະສູດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາສີ່, ເປັນຜູ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ປາດຖະໜາຈະປະກາດອະປະທານ (ປະຫວັດໃນອະດີດ) ຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Padumuttarassa bhagavato' (ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າປະທຸມຸດຕະຣະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'aggaphala' ໝາຍເຖິງ ຜົນອັນເລີດ (ໝາກໄມ້ທີ່ດີເລີດ) ຫຼື ໝາກໄມ້ທຳອິດທີ່ເກັບໄດ້ຈາກຕົ້ນມ່ວງທີ່ຕົນເອງປູກໄວ້. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ.

Nadīkassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະນະທີກັດສະປະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

3. Gayākassapattheraapadānavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຄະຍາກັດສະປະເຖຣະ

Tatiyāpadāne ajinacammavatthohantiādikaṃ āyasmato gayākassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito ekatiṃsakappe sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane assamaṃ māpetvā vanamūlaphalāhāro vasati. Tena ca samayena bhagavā eko adutiyo tassa assamasamīpenāgacchi, so bhagavantaṃ disvā pasannamānaso upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhito velaṃ olokento manoharāni kolaphalāni satthu upanesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā dvīhi tāpasasatehi saddhiṃ gayāya viharati. Gayāya vasanato hissa kassapagottatāya ca gayākassapoti samaññā ahosi. So bhagavato saddhiṃ parisāya ehibhikkhūpasampadaṃ datvā nadīkassapassa vuttanayena ādittapariyāya desanāya ovadiyamāno arahatte patiṭṭhāsi.

ໃນອະປະທານທີສາມ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ajinacammavatthohaṃ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະຄະຍາກັດສະປະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສົມບຸນຍາທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສ້າງສົມກຸສົນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວิວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນກັປທີສາມສິບເອັດແຕ່ກັປນີ້ ໃກ້ສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າສິຂີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມີຊື່ສຽງ ຄັນຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ມີຄວາມປາດຖະໜາຈະຫຼຸດພົ້ນຈາກວັດຕະສົງສານ ຈຶ່ງໄດ້ລະຄະລາວາດອອກບວດເປັນດາບົດ ສ້າງອາສົມຢູ່ໃນປ່າໃຫຍ່ ລ້ຽງຊີບດ້ວຍຮາກໄມ້ແລະໝາກໄມ້ໃນປ່າ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະເດັດໄປພຣະອົງດຽວ ບໍ່ມີເພື່ອນສອງ ໄດ້ສະເດັດໄປໃກ້ອາສົມຂອງດາບົດນັ້ນ, ດາບົດນັ້ນເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ມີຈິດເລື່ອມໃສ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ ກາບໄຫວ້ ແລ້ວຢືນຢູ່ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ຄອຍເບິ່ງເວລາອັນສົມຄວນ ແລ້ວໄດ້ນ້ອມຖວາຍໝາກພຸດທາ (ໝາກຊິ້ງ) ອັນໜ້າພໍໃຈແດ່ພຣະສາດສະດາ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ທ່ານໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກ, ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ (ສະໄໝພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງນີ້) ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ຄັນຈະເລີນໄວແລ້ວ ເພາະມີຄວາມປາດຖະໜາຈະຫຼຸດພົ້ນຈາກວັດຕະສົງສານ ຈຶ່ງໄດ້ລະຄະລາວາດອອກບວດເປັນດາບົດ ອາໄສຢູ່ໃກ້ແມ່ນ້ຳຄະຍາ ພ້ອມດ້ວຍດາບົດສອງຮ້ອຍຄົນ. ເພາະຄວາມທີ່ທ່ານອາໄສຢູ່ໃກ້ແມ່ນ້ຳຄະຍາ ແລະເພາະຄວາມທີ່ທ່ານມີໂຄດຕະກູນກັດສະປະ ທ່ານຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ 'ຄະຍາກັດສະປະ'. ພຣະຄະຍາກັດສະປະນັ້ນ ຄັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າชົງປະທານເອຫິພິກຂຸອຸປະສຳປະທາພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານແລ້ວ, ເມື່ອພຣະອົງຊົງສັ່ງສອນດ້ວຍພຣະທຳມະເທດສະໜາອາດິດຕະປະຣິຍາຍະສູດ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງຂອງພຣະນະທີກັດສະປະ, ກໍໄດ້ດຳຣົງຢູ່ໃນພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

35. So arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajinacammavatthohantiādimāha. Tattha ajinacammavatthoti tāpasapabbajitattā ajinacammanivāsanapāvuraṇoti attho. Khāribhāradharoti tāpasakāle tāpasaparikkhāraparipuṇṇakājadharoti attho. Khārikatāpasaparikkhāre pūretvā. Kolaṃ ahāsi assamanti kolaphalaṃ assame pūretvā assame nisinnoti attho. Agopayinti [Pg.289] pāṭhe kolaphalaṃ pariyesitvā assamaṃ gopesiṃ rakkhinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

໓໕. ພະເຖລະນັ້ນ ບັນລຸພະອໍລະຫັດແລ້ວ ມີຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນບາລະມີໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Ajinacammavatthohi' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ajinacammavatthohi' ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບວດເປັນລືສີ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີໜັງເສືອໂຄ່ງເປັນເຄື່ອງນຸ່ງແລະເຄື່ອງຫົ່ມ. ຄຳວ່າ 'Khāribhāradharo' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສະໄໝເປັນລືສີ ເປັນຜູ້ຫາບຫາບທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍບໍລິຂານຂອງລືສີ, ຄືຍັງບໍລິຂານຂອງລືສີມີປະມານເທົ່າຄານຫາບໃຫ້ເຕັມແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'Kolaṃ ahāsi assamaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເກັບໝາກພຸດທາ (ໝາກໜອດ) ໃຫ້ເຕັມອາສົມ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ແລ້ວໃນອາສົມ. ໃນບົດວ່າ 'Agopayiṃ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ສະແຫວງຫາໝາກພຸດທາແລ້ວ ປົກປັກຮັກສາອາສົມໃຫ້ປອດໄພ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Gayākassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະຄຍາກັດສະປະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

4. Kimilattheraapadānavaṇṇanā

໔. การພັນລະນາອະປະທານຂອງພະກິມິລະເຖລະ

Catutthāpadāne nibbute kakusandhamhītiādikaṃ āyasmato kimilattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kakusandhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto parinibbute satthari tassa dhātuyo uddissa salalamālāhi maṇḍapaṃ kāretvā pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena tāvatiṃsesu uppajjitvā aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare sakyarājakule nibbattitvā kimiloti tassa nāmaṃ akāsi. So vayappatto bhogasampattiyā pamatto viharati. Tassa ñāṇaparipākaṃ ñatvā saṃvegajananatthaṃ anupiyāyaṃ viharanto satthā paṭhamayobbane ṭhitaṃ ramaṇīyaṃ itthirūpaṃ abhinimminitvā purato dassetvā puna anukkamena yathā jarārogavipattīhi abhibhūtā dissati, tathā akāsi. Taṃ disvā kimilakumāro ativiya saṃvegajāto attano saṃvegaṃ pakāsento bhagavato pākaṭaṃ katvā laddhānusāsano arahattaṃ pāpuṇi.

ໃນອະປະທານທີສີ່ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nibbute kakusandhamhi' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພະກິມິລະεຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພະເຖລະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ບຳເພັນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ກກຸສັນທະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະລຶຫັດ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ເມື່ອພະศาสດາສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນິບພານແລ້ວ ເພື່ອອຸທິດεຖິງພະບໍຣົມມະສາລີຣິກະທາດຂອງພະອົງ ໄດ້ໃຫ້ສ້າງມົນທົບດ້ວຍດອກສົນ (ດອກສະລະລະ) ແລ້ວທຳການບູຊາ. ເຂົາດ້ວຍບຸນຍາກຳນັ້ນ ໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ ທ່ອງທ່ຽວໄປມາໃນລະຫວ່າງເທວະດາແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນກະສັດສາກະຍະ ໃນກຸງກະບິນລະພັດ ໄດ້ມີນາມວ່າ 'ກິມິລະ'. ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ເປັນຜູ້ປະໝາດເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍໂພຄະສົມບັດ ຈຶ່ງໃຊ້ຊີວິດຢູ່. ພະศาสດາຊົງຊາບຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງຍານຂອງເພິ່ນ ເພື່ອຈະໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດ ພະศาสດາເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ອະນຸປິຍະນິຄົມ ຊົງເນລະມິດຮູບສະຕີອັນໜ້າຮັກໃຜ່ຊົມເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນໄວປະຖົມມະໄວ ແລ້ວສະແດງໃຫ້ເຫັນຕໍ່ໜ້າ ແລ້ວຊົງເຮັດໃຫ້ຮູບນັ້ນປ່ຽນແປງໄປຕາມລຳດັບ ຈົນປະກົດວ່າຖືກຄວາມແກ່ແລະຄວາມເຈັບໄຂ້ບຽດບຽນ. ກິມິລະກຸມານເຫັນຮູບນັ້ນແລ້ວ ກໍເກີດຄວາມສັງເວດເປັນຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຈະປະກາດຄວາມສັງເວດຂອງຕົນ ໃຫ້ປະກົດແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກ ໄດ້ຮັບພະໂອວາດແລ້ວ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດ.

42. So arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute kakusandhamhītiādimāha. Brāhmaṇamhi vusīmatīti pañcahi vasitāhi vasippattamhi bhagavati. Brāhmaṇassa sabbaguṇagaṇehi maṇḍitattā abhivūḷhītattā brāhmaṇamhi kakusandhe bhagavati parinibbuteti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānamevāti.

໔໒. ພະεຖລະນັ້ນ ບັນລຸພະອໍລະຫັດແລ້ວ ມີຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນບາລະມີໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Nibbute kakusandhamhi' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Brāhmaṇamhi vusīmati' ໝາຍເຖິງ ພະຜູ້ມີພະພາກຜູ້ຊົງບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານດ້ວຍວະສີ 5 ປະການ. ຄຳວ່າ 'Brāhmaṇamhi kakusandhe bhagavati parinibbute' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະນາມວ່າ ກກຸສັນທະ ຜູ້ເປັນພຣາມ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ປະດັບປະດາດ້ວຍຄຸນທັງປວງ ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ລອຍບາບທັງປວງແລ້ວ ສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນິບພານແລ້ວ. ເນື້ອຄວາມທີ່εຫຼືອທັງໝົດແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Kimilattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາอະປະທານຂອງພະກິມິລະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

5. Vajjiputtattheraapadānavaṇṇanā

໕. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະວັດຊີບຸດຕະເຖລະ

Sahassaraṃsī [Pg.290] bhagavātiādikaṃ āyasmato vajjiputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavutikappe ekaṃ paccekabuddhaṃ bhikkhāya gacchantaṃ disvā pasannamānaso kadaliphalāni adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ licchavirājakumāro hutvā nibbatti, vajjirājaputtattā vajjiputtotvevassa samaññā. So daharo hutvā hatthisippādisikkhanakālepi hetusampannatāya nissaraṇajjhāsayova hutvā vicaranto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ katvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā aparabhāge aciraparinibbute satthari dhammaṃ saṅgāyituṃ saṅketaṃ katvā mahātheresu tattha tattha viharantesu ekadivasaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ sekhaṃyeva samānaṃ mahatiyā parisāya parivutaṃ dhammaṃ desentaṃ disvā tassa uparimaggādhigamāya ussāhaṃ janento –

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Sahassaraṃsī bhagavā' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພະວັດຊີບຸດຕະεຖລະຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ພະεຖລະຮູບນີ້ ກໍໄດ້ບຳເພັນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກະລັບທີ 94 ແຕ່ກະລັບນີ້ ໄດ້ເຫັນພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າອົງໜຶ່ງກຳລັງສະເດັດບິນທະບາດ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ໄດ້ຖວາຍໝາກກ້ວຍທັງຫຼາຍ. ເຂົາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດาແລະມະນຸດດ້ວຍບຸນຍາກຳນັ້ນ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນລິດຈະວີກຸມານ ໃນກຸງເວສາລີ ເພາະຄວາມເປັນໂອຣົດຂອງພະເຈົ້າວັດຊີ ຈຶ່ງມີນາມປະກົດວ່າ 'ວັດຊີບຸດຕະ'. ເມື່ອເພິ່ນຍັງເຍົາໄວ ແມ້ໃນເວລາຮຽນສິລະປະວິຊາການມີຫັດຖີສິບເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍເຫດ (ປັດໄຈແຫ່ງພະອໍລະຫັດ) ຈຶ່ງມີອັດທະຍາໄສນ້ອມໄປໃນການສະຫຼັດອອກ (ຈາກທຸກ) ທ່ຽວໄປຢູ່ ໄດ້ຟັງພະທັມມະເທດສະໜາຂອງພະศาสດາແລ້ວ ໄດ້ຮັບສັດທາ ໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພະศาสດາ ບຳເພັນວິປັດສະນາກຳມະຖານ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາ 6. ເມື່ອໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາ 6 ແລ້ວ ໃນການຕໍ່ມາ ເມື່ອພະศาสດາສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນິບພານໄດ້ບໍ່ດົນ ເມື່ອພະມະຫາເຖລະທັງຫຼາຍກຳນົດໝາຍເພື່ອຈະທຳສັງຄາຍະນາພະທຳວິນັຍ ແລ້ວພັກຢູ່ຕາມສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ມື້ໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນພະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ເຊິ່ງຍັງເປັນພະເສຂະບຸກຄົນຢູ່ ແວດລ້ອມດ້ວຍບໍລິສັດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ກຳລັງສະແດງທຳຢູ່ ເພື່ອຈະຍັງຄວາມອຸດສາຫະໃຫ້ເກີດແກ່ພະອານົນນັ້ນ ເພື່ອບັນລຸມັກຊັ້ນສູງ

‘‘Rukkhamūlagahanaṃ pasakkiya, nibbānaṃ hadayasmiṃ opiya;

Jhāya gotama mā ca pamādo, kiṃ te biḷibiḷikā karissatī’’ti. (theragā. 119) – gāthaṃ abhāsi;

ໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ: 'ຈົ່ງເຂົ້າໄປສູ່ປ່າອັນເປັນໂຄນໄມ້, ຍັງພະນິບພານໃຫ້ຕັ້ງໄວ້ໃນໃຈ; ຈົ່ງເພັ່ງພິນິດεຖີດ ທ່ານໂຄຕະມະ ແລະທ່ານຢ່າໄດ້ປະໝາດເລີຍ, ການເວົ້າຈາພຶມພຳຈະຊ່ວຍຫຍັງທ່ານໄດ້?'

Tattha rukkhamūlagahananti rukkhamūlabhūtaṃ gahanaṃ, gahanañhi atthi, na rukkhamūlaṃ, rukkhamūlañca atthi, na gahanaṃ, tesu rukkhamūlaggahaṇena ṭhānassa chāyāya sampannatāya vātātapaparissayābhāvaṃ dīpeti, gahanaggahaṇena nivātabhāvena vātaparissayābhāvaṃ janasambādhābhāvañca dasseti, tadubhayena ca bhāvanāyogyataṃ. Pasakkiyāti upagantvā. Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyāti ‘‘evaṃ mayā paṭipajjitvā nibbānaṃ adhigantabba’’nti nibbutiṃ hadaye ṭhapetvā citte katvā. Jhāyāti tilakkhaṇūpanijjhānena jhāya, vipassanābhāvanāsahitaṃ maggabhāvanaṃ bhāvehi. Gotamāti dhammabhaṇḍāgārikaṃ gottenālapati. Mā ca pamādoti adhikusalesu dhammesu mā pamādaṃ āpajji. Idāni yādiso [Pg.291] therassa pamādo, taṃ paṭikkhepavasena dassento ‘‘kiṃ te biḷibiḷikā karissatī’’ti āha. Tattha biḷibiḷikāti biḷibiḷikiriyā, biḷibiḷitisaddapavatti yathā niratthakā, evaṃ biḷibiḷikāsadisā janapaññatti. Kiṃ te karissatīti kīdisaṃ atthaṃ tuyhaṃ sādhessati, tasmā janapaññattiṃ pahāya sadatthapasuto hohīti ovādaṃ adāsi.

ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'rukkhamūlagahanaṃ' ໝາຍεຖິງ ປ່າອັນເປັນໂຄນໄມ້. ດ້ວຍວ່າ ປ່າບາງແຫ່ງມີຢູ່ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໂຄນໄມ້, ແລະໂຄນໄມ້ບາງແຫ່ງມີຢູ່ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນປ່າ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ດ້ວຍການກ່າວεຖິງ 'ໂຄນໄມ້' ຊົງສະແດງεຖິງຄວາມບໍ່ມີອັນຕະລາຍຈາກລົມແລະແດດ ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຮົ່ມໄມ້ຂອງສະຖານທີ່ນັ້ນ. ດ້ວຍການກ່າວεຖິງ 'ປ່າ' ຊົງສະແດງεຖິງຄວາມບໍ່ມີອັນຕະລາຍຈາກລົມ ເພາະຄວາມເປັນສະຖານທີ່ອັບລົມ ແລະຄວາມບໍ່ມີຄວາມແອອັດດ້ວຍຜູ້ຄົນ. ແລະດ້ວຍຄຳທັງສອງນັ້ນ ຊົງສະແດງεຖິງຄວາມເໝາະສົມແກ່ການຈະເລີນພາວະນາ. ຄຳວ່າ 'pasakkiya' ໝາຍεຖິງ ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'nibbānaṃ hadayasmiṃ opiya' ໝາຍεຖິງ ຍັງພະນິບພານໃຫ້ຕັ້ງໄວ້ໃນໃຈ ຄືທຳໄວ້ໃນໃຈວ່າ 'ເຮົາປະຕິບັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວນບັນລຸພະນິບພານ'. ຄຳວ່າ 'jhāya' ໝາຍεຖິງ ຈົ່ງເພັ່ງພິນິດດ້ວຍການພິຈາລະນາໄຕລັກ, ຄືຈົ່ງຈະເລີນມັກຄະພາວະນາອັນປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາພາວະນາ. ຄຳວ່າ 'Gotama' ເປັນການຮ້ອງເອີ້ນພະອານົນຜູ້ເປັນພະທຳມະພັນດາຄາຣິກໂດຍໂຄດ. ຄຳວ່າ 'mā ca pamādo' ໝາຍεຖິງ ຢ່າεຖິງຄວາມປະໝາດໃນທຳອັນຍິ່ງທັງຫຼາຍ (ຄືສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ). ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມປະໝາດຂອງພະເຖລະວ່າມີລັກສະນະແນວໃດ ໂດຍທຳນອງການຫ້າມປາມ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'kiṃ te biḷibiḷikā karissati'. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'biḷibiḷikā' ໝາຍεຖິງ ການກະທຳພຶມພຳ, ການອອກສຽງພຶມພຳນັ້ນບໍ່ມີປະໂຫຍດສັນໃດ, ການເວົ້າຈາປາໄສກັບຄົນທົ່ວໄປກໍເປັນຄືກັນສັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'kiṃ te karissati' ໝາຍεຖິງ ຈະຍັງປະໂຫຍດອັນໃດໃຫ້ສຳເລັດແກ່ທ່ານ? ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈົ່ງລະການເວົ້າຈາປາໄສກັບຄົນທົ່ວໄປ ແລ້ວເປັນຜູ້ຂະຫຍັນໃນປະໂຫຍດຂອງຕົນεຖີດ, ພະເຖລະໄດ້ໃຫ້ໂອວາດຢ່າງນີ້.

Taṃ sutvā aññehi vuttena vissagandhavāyanavacanena saṃvegajāto bahudeva rattiṃ caṅkamena vītināmento vipassanaṃ ussukkāpetvā senāsanaṃ pavisitvā mañcake nisinnamattova ‘‘kiñci sayāmī’’ti sīsaṃ bimbohanamasampattaṃ pādaṃ bhūmito uggataṃ sarīrassa ākāsagatakkhaṇeyeva arahattaṃ pāpuṇi.

ພະອານົນໄດ້ຟັງຄຳໂອວາດນັ້ນແລ້ວ ເກີດຄວາມສັງເວດເພາະຄຳເວົ້າຂອງພະເຖລະຮູບອື່ນທີ່ກ່າວວ່າ 'ກິ່ນຄາວເນື້ອດິບປາກົດຢູ່' (ຄືກິ່ນກິເລດ) ຈຶ່ງຍັງລາຕີເປັນອັນຫຼາຍໃຫ້ລ່ວງເລີຍໄປດ້ວຍການεດີນຈົງກົມ ຍັງວິປັດສະນາໃຫ້ຈະເລີນແກ່ກ້າແລ້ວ ເຂົ້າໄປສູ່ເສນາສະນະ ແລ້ວນັ່ງລົງເທິງຕຽງ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະນອນຈັກໜ້ອຍໜຶ່ງ' ໃນຂະນະທີ່ສີສະ (ຫົວ) ຍັງບໍ່ທັນເຖິງໝອນ ແລະເທົ້າທັງສອງພົ້ນຈາກພື້ນດິນແລ້ວ ຄືໃນຂະນະທີ່ກາຍລອຍຢູ່ໃນອາກາດນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດ.

49. Vajjiputtatthero aparabhāge somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sahassaraṃsī bhagavātiādimāha. Tattha sahassaraṃsīti ettha ‘‘anekasatasahassaraṃsī’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘sahassaraṃsī’’ti vuttanti veditabbaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

໔໙. ໃນການຕໍ່ມາ ພະວັດຊີບຸດຕະεຖລະ ມີຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນບາລະມີໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Sahassaraṃsī bhagavā' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'sahassaraṃsī' ນີ້ ຄວາມຈິງຄວນກ່າວວ່າ 'anekasatasahassaraṃsī' ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'sahassaraṃsī' ດັ່ງນີ້ ພຶງຊາບ. ເນື້ອຄວາມທີ່εຫຼືອທັງໝົດແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

Vajjiputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະວັດຊີບຸດຕະເຖລະ ຈົບແລ້ວ.

6. Uttarattheraapadānavaṇṇanā

໖. ການພັນລະນາອະປະທານຂອງພະອຸດຕະຣະເຖລະ

Chaṭṭhāpadāne sumedho nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato uttarasāmaṇerassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena vicarati. Tena ca samayena satthā tasseva anuggaṇhanatthaṃ vanantare aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento. So antalikkhena gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ākāsato oruyha suvisuddhehi vipulehi kaṇikārapupphehi bhagavantaṃ pūjesi, pupphāni buddhānubhāvena satthu upari chattākārena aṭṭhaṃsu, so tena bhiyyosomattāya pasannacitto hutvā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavanto yāvatāyukaṃ tattha ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā [Pg.292] nibbatti, uttarotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ gantvā jātiyā rūpena vijjāya vayena sīlācārena ca lokassa sambhāvanīyo jāto.

ໃນອະປະທານທີຫົກ ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Sumedho nāma sambuddho' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພະອຸດຕະຣະສາມະເນນຜູ້ມີອາຍຸ. ແມ່ນແຕ່ສາມະເນນຮູບນີ້ ກໍໄດ້ບຳເພັນບາລະມີໄວ້ໃນພະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ວິວັດຕະໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພະຜູ້ມີພະພากເຈົ້າພະນາມວ່າ ສຸເມທະ ໄດ້ເປັນວິຊາທອນ ເຫາະໄປໃນອາກາດ. ກໍໃນສະໄໝນັ້ນ ພະศาสດາເພື່ອຈະຊ່ວຍສົງເຄາະວິຊາທອນນັ້ນ ຈຶ່ງປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຄນໄມ້ແຫ່ງໜຶ່ງໃນປ່າ ຊົງເປັ່ງພະສັດພັນນະຣັງສີ. ວິຊາທອນນັ້ນເຫາະໄປໃນອາກາດ ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກແລ້ວ ມີຈິດεຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ລົງຈາກອາກາດ ແລ້ວບູຊາພະຜູ້ມີພະພາກດ້ວຍດອກກັນນິກາອັນບໍລິສຸດແລະໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍໄດ້ຕັ້ງຢູ່ເໜືອພະສຽນຂອງພະศาสດາເປັນຮູບສະຕັດ (ຄັນຮົ່ມ) ດ້ວຍພຸດທານຸພາບ. ເຂົາມີຈິດεຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍບຸນນັ້ນ ໃນການຕໍ່ມາ ໄດ້ທຳກາລະແລ້ວ ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ ສະເຫວີຍທິບພະສົມບັດ ດຳລົງຢູ່ໃນສະຫວັນຊັ້ນນັ້ນຕະຫຼອດອາຍຸ ຈຸຕິຈາກຊັ້ນນັ້ນແລ້ວ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນບຸດຂອງພຣາມມະຫາສານ ໃນກຸງຣາຊະຄຶ ໄດ້ມີນາມວ່າ 'ອຸດຕະຣะ'. ເມື່ອເຂົາຮູ້ດຽງສາແລ້ວ ໄດ້ຮຽນຈົບວິຊາຂອງພຣາມ ເປັນຜູ້ທີ່ຊາວໂລກຍົກຍ້ອງສັນເສີນ ໂດຍຊາດ, ຮູບກາຍ, ວິຊາຄວາມຮູ້, ໄວ ແລະສີລາຈາຣິວັດ.

Tassa taṃ sampattiṃ disvā vassakāro magadhamahāmatto attano dhītaraṃ dātukāmo hutvā attano adhippāyaṃ pavedesi. So nissaraṇajjhāsayatāya taṃ paṭikkhipitvā kālena kālaṃ dhammasenāpatiṃ payirupāsanto tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vattasampanno hutvā theraṃ upaṭṭhahati.

ວັດສະກາຣະພຣາມ ມະຫາອຳມາດແຫ່ງມະຄົດ ເຫັນຄວາມເຖິງພ້ອມນັ້ນຂອງເຂົາ ມີຄວາມປະສົງຈະຍົກລູກສາວຂອງຕົນໃຫ້ ຈຶ່ງໄດ້ແຈ້ງຄວາມປະສົງຂອງຕົນໃຫ້ຊາບ. ແຕ່ອຸດຕະຣະລູກຊາຍພຣາມນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີອັດທະຍາໄສນ້ອມໄປໃນການສະຫຼັດອອກ ຈຶ່ງໄດ້ປະຕິເສດຄວາມປະສົງນັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາພະທຳມະເສນາບໍດີ (ພະສາຣີບຸດ) ເປັນປະຈຳ ໄດ້ຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພະເຖລະນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ຮັບສັດທา ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ຄອຍອຸປະຖາກພະເຖລະຢູ່.

Tena ca samayena therassa aññataro ābādho uppanno, tassa bhesajjatthāya uttaro sāmaṇero pātova pattacīvaramādāya vihārato nikkhanto antarāmagge taḷākassa samīpe pattaṃ ṭhapetvā udakasamīpaṃ gantvā mukhaṃ dhovati. Atha aññataro umaṅgacoro katakammo ārakkhapurisehi anubaddho aggamaggena nagarato nikkhamitvā palāyanto attanā gahitaṃ ratanabhaṇḍitaṃ sāmaṇerassa patte pakkhipitvā palāyi. Sāmaṇeropi pattasamīpaṃ upagato. Coraṃ anubandhantā rājapurisā sāmaṇerassa patte bhaṇḍikaṃ disvā ‘‘ayaṃ coro, iminā coriyaṃ kata’’nti sāmaṇeraṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vassakārassa brāhmaṇassa dassesuṃ. Vassakāro ca tadā rañño vinicchaye niyutto hutvā chejjabhejjaṃ anusāsati, so ‘‘pubbe mama vacanaṃ nādiyi, suddhapāsaṇḍiyesu pabbajī’’ti (theragā. aṭṭha. 1.uttarattheragāthāvaṇṇanā) kammaṃ asodhetvā ghātukāmattāva jīvantameva taṃ sūle uttāsesi.

ກໍໃນສະໄໝນັ້ນ ພະεຖລະ (ພະສາຣີບຸດ) ໄດ້ເກີດອາການອາພາດຢ່າງໜຶ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຢາຮັກສາໂລກຂອງພະεຖລະນັ້ນ ອຸດຕະຣະສາມະເນນຈຶ່ງຖືບາດແລະຈີວອນອອກຈາກວິຫານແຕ່ເຊົ້າຕູ່ ໃນລະຫວ່າງທາງ ໄດ້ວາງບາດໄວ້ໃກ້ສະນ້ຳ ແລ້ວເຂົ້າໄປໃກ້ນ້ຳເພື່ອລ້າງໜ້າ. ຄັ້ງນັ້ນ ມີໂຈນຂຸດອຸມົງຄົນໜຶ່ງ ທຳການໂຈລະກຳແລ້ວ ຖືກພວກເຈົ້າໜ້າທີ່ໄລ່ຕິດຕາມມາ ໄດ້ອອກຈາກເມືອງທາງປະຕູໃຫຍ່ແລ້ວແລ່ນໜີໄປ ໄດ້ໂຍນຫໍ່ເຄື່ອງປະດັບມີຄ່າທີ່ຕົນລັກມາໃສ່ລົງໃນບາດຂອງສາມະເນນ ແລ້ວແລ່ນໜີໄປ. ຝ່າຍສາມະເນນກໍກັບມາທີ່ບາດ. ພວກລາຊະບຸລຸດທີ່ໄລ່ຕິດຕາມໂຈນມາ ເຫັນຫໍ່ຂອງມີຄ່າໃນບາດຂອງສາມະເນນ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ສາມະເນນນີ້ເປັນໂຈນ, ສາມະເນນນີ້ທຳການໂຈລະກຳແລ້ວ' ຈຶ່ງມັດສາມະເນນໄພ່ຫຼັງ ແລ້ວນຳໄປສະແດງແກ່ວັດສະກາຣະພຣາມ. ກໍໃນເວລານັ້ນ ວັດສະກາຣະພຣາມໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນຜູ້ຕັດສິນຄະດີຂອງພະລາຊາ ຄອຍສັ່ງລົງໂທດຕັດມືຕັດຕີນເປັນຕົ້ນ ວັດສະກາຣະພຣາມນັ້ນຄິດວ່າ 'ເມື່ອກ່ອນ ເຂົາບໍ່ເຊື່ອຟັງຄຳເວົ້າຂອງເຮົາ, ແຕ່ກັບໄປບວດໃນພວກນັກບວດລ້ວນໆ' ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ໄຕ່ສວນຄະດີ ເພາະຄວາມຢາກຂ້າຢູ່ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ເອົາສາມະເນນທັງທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ນັ້ນສຽບຫຼາວ.

Athassa bhagavā ñāṇaparipākaṃ oloketvā taṃ ṭhānaṃ gantvā vipphurantahatthanakhamaṇimayūkhasambhinnasitābhatāya paggharantajātihiṅgulakasuvaṇṇarasadhāraṃ viya jālāguṇṭhitamudutalunadīghaṅgulihatthaṃ uttarassa sīse ṭhapetvā ‘‘uttara, idaṃ te purimakammassa phalaṃ uppannaṃ, tattha tayā paccavekkhaṇabalena adhivāsanā kātabbā’’ti vatvā ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. Uttaro amatābhisekasadisena satthu hatthasamphassena sañjātappasādasomanassatāya uḷārapītipāmojjaṃ paṭilabhitvā yathāparicitaṃ vipassanāmaggaṃ samārūḷho ñāṇassa paripākaṃ gatattā satthu ca desanāvilāsena tāvadeva maggapaṭipāṭiyā sabbe kilese khepetvā chaḷabhiñño [Pg.293] ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā sūlato uṭṭhahitvā parānuddayāya ākāse ṭhatvā pāṭihāriyaṃ dassesi. Mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi. Tāvadevassa vaṇo saṃrūḷhi, so bhikkhūhi, ‘‘āvuso, tādisadukkhaṃ anubhavanto kathaṃ tvaṃ vipassanaṃ anuyuñjituṃ asakkhī’’ti puṭṭho, ‘‘pageva me, āvuso, saṃsāre ādīnavo, saṅkhārānañca sabhāvo sudiṭṭho, evāhaṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavantopi asakkhiṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ adhigantu’’nti āha. ‘‘Pubbajātiyā daharakāle makkhikaṃ gahetvā nimbasūlakaṃ gahetvā sūlāropanakīḷaṃ paṭicca evaṃ anekajātisatesu sūlāropanadukkhamanubhavitvā imāya pariyosānajātiyā evarūpaṃ dukkhamanubhūta’’nti āha.

ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງເລັງເຫັນຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງຍານຂອງສາມະເນນນັ້ນ ຈຶ່ງສະεດັດໄປທີ່ນັ້ນ ຊົງວາງພະຫັດອັນມີລັກສະນະມີຕາໜ່າງຫຸ້ມຫໍ່ ແລະມີພະອັງຄຸລີອັນອ່ອນນຸ້ມ, ຍາວ, ຮຽວ ເຊິ່ງມີລັງສີແຫ່ງພະນະຂາອັນຮຸ່ງເຮືອງ ປະສົມປະສານກັບລັງສີແຫ່ງແກ້ວມະນີແລະແສງສີຂາວອັນບໍລິສຸດ ປຽບເໝືອນກະແສນ້ຳແຫ່ງຊາດິຫິງກຸລັກແລະນ້ຳຄຳອັນຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາ ໄວ້ເທິງສີສະຂອງອຸດຕະຣະສາມະເນນ ແລ້ວຕັດວ່າ 'ອຸດຕະຣະ, ນີ້ແມ່ນຜົນແຫ່ງກຳເກົ່າຂອງເຈົ້າເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ໃນຜົນກຳນັ້ນ ເຈົ້າຄວນມີຄວາມອົດກັ້ນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງການພິຈາລະນາ' ແລ້ວຊົງສະແດງທຳອັນສົມຄວນແກ່ອັດທະຍາໄສຂອງສາມະເນນ. ອຸດຕະຣະສາມະເນນ ເພາະຄວາມມີຄວາມεຫຼື້ອມໃສແລະຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍການສຳຜັດພະຫັດຂອງພະศาสດา ອັນປຽບເໝືອນການຫົດສົງດ້ວຍນ້ຳອຳມະລິດ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບປີຕິແລະປາໂມດຢ່າງແຮງກ້າ ໄດ້ກ້າວຂຶ້ນສູ່ເສັ້ນທາງວິປັດສະນາຕາມທີ່ຕົນເຄີຍຝຶກຝົນມາ ເພາະຄວາມທີ່ຍານແກ່ກ້າແລ້ວ ແລະເພາະຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງພະศาสດາ ໃນຂະນະນັ້ນεອງ ກໍໄດ້ກຳຈັດກິເລດທັງປວງໃຫ້ສິ້ນໄປຕາມລຳດັບແຫ່ງມັກ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາ 6. ເມື່ອໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາ 6 ແລ້ວ ກໍຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກຫຼາວ ເຫາະຂຶ້ນໄປສະແດງປາຕິຫານໃນອາກາດ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຜູ້ນັ້ນ ມະຫາຊົນກໍເກີດຄວາມອັດສະຈັນໃຈຢ່າງຍິ່ງ. ໃນຂະນະນັ້ນεອງ ບາດແຜຂອງສາມະເນນກໍຫາຍສະໜິດ ສາມະເນນນັ້ນ ຖືກພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍຖາມວ່າ 'ອາວຸໂສ, ເມື່ອທ່ານສະເຫວີຍທຸກປານນັ້ນ ທ່ານສາມາດຈະເລີນວິປັດສະນາໄດ້ແນວໃດ?' ຈຶ່ງຕອບວ່າ 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ, ເຮົາໄດ້εຫັນໂທດໃນສັງສາລະ ແລະສະພາວະຂອງສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນຢ່າງດີແຕ່ກ່ອນແລ້ວ, ເຮົາເຖິງຈະສະເຫວີຍທຸກປານນັ້ນ ກໍຍັງສາມາດຈະເລີນວິປັດສະນາໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ ແລ້ວບັນລຸຄຸນວິເສດໄດ້' ແລະກ່າວວ່າ 'ໃນອະດີດຕະຊາດ ເມື່ອເຮົາຍັງເດັກ ໄດ້ຈັບແມງວັນແລ້ວເອົາຫຼາວໄມ້ສະເດົາສຽບຫຼິ້ນ ເພາະອາໄສການຫຼິ້ນສຽບຫຼາວນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງໄດ້ສະເຫວີຍທຸກຄືການຖືກສຽບຫຼາວໃນຫຼາຍຮ້ອຍຊາດ ແລະໃນຊາດສຸດທ້າຍນີ້ ກໍໄດ້ມາສະເຫວີຍທຸກປານນີ້'.

55. Atha aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha anuttānapadavaṇṇanameva karissāma.

໕໕. ໃນການຕໍ່ມາ ພະεຖລະລະນຶກεຖິງກຳເກົ່າຂອງຕົນແລ້ວ ມີຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດປະຫວັດການບຳເພັນບາລະມີໃນອະດີດຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'Sumedho nāma sambuddho' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະທິບາຍນັ້ນ ເຮົາຈະທຳການພັນລະນາສະເພາະບົດທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ.

57. Vijjādharo tadā āsinti bāhirakamantādivijjāsiddhiyā ākāsagāmisamattho hutvā caraṇavasena taṃ vijjaṃ rakkhitvā avināsetvā pariharaṇavasena vijjādharayoni āsiṃ ahosinti attho. Antalikkhacaro ahanti antaṃ pariyosānaṃ koṭiṃ likhate saṃkarissatīti antalikkhaṃ. Atha vā antaṃ pariyosānaṃ likhyate olokiyate etenāti antalikkhaṃ, tasmiṃ antalikkhe, ākāse caraṇasīlo ahanti attho. Tisūlaṃ sukataṃ gayhāti tikhiṇaṃ sūlaṃ, aggaṃ āvudhaṃ. Tisūlaṃ sundaraṃ kataṃ, koṭṭanaghaṃsanamaddanapaharaṇavasena suṭṭhu kataṃ sūlāvudhaṃ gayha gahetvā ambarato gacchāmīti attho. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattāva nayānuyogena suviññeyyamevāti.

໕໗. ຄຳວ່າ 'Vijjādharo tadā āsi' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງວິຊາມີມົນພາຍນອກເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ສາມາດໄປໃນອາກາດໄດ້, ໂດຍການປະພຶດ ໄດ້ຮັກສາວິຊານັ້ນໄວ້ບໍ່ໃຫ້ເສື່ອມເສຍ, ໂດຍການບໍລິຫານ ຈຶ່ງໄດ້ເກີດໃນກຳເນີດແຫ່ງວິຊາທອນ. ຄຳວ່າ 'antalikkhacaro ahaṃ' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຊື່ວ່າ ອັນຕະຣິກຂະ (ອາກາດ) ເພາະຂຽນ (ຫຼື ເຮັດໃຫ້ເບົາບາງ) ເຖິງທີ່ສຸດ ຄືປາຍຍອດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ອັນຕະຣິກຂະ ເພາະເປັນທີ່ມຸງເບິ່ງທີ່ສຸດດ້ວຍອາກາດນັ້ນ, ໃນອັນຕະຣິກຂະນັ້ນ ຄືໃນອາກາດ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ 'Tisūlaṃ sukataṃ gayha' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຖືເອົາຫອກສາມງ່າມອັນຄົມກ້າ ເຊິ່ງເປັນອາວຸດອັນປະເສີດ. ຫອກສາມງ່າມທີ່ເຮັດໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ຄືຫອກສາມງ່າມທີ່ເຮັດໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ດ້ວຍການທຸບຕີ, ການຂັດສີ, ການບົດຂຍີ້ ແລະການປະຫານ ຖືເອົາແລ້ວ ຍ່ອມໄປຈາກອາກາດ. ຄຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ້ວ.

Uttarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸຕຕະຣະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

7. Aparauttarattheraapadānavaṇṇanā

໗. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸຕຕະຣະເຖຣະອົງອື່ນ

Sattamāpadāne [Pg.294] nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato aparassa uttarattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ito catunnavutikappe siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā vayappatto viññutaṃ patvā sāsane laddhappasādo hutvā upāsakattaṃ nivedesi. So satthari parinibbute attano ñātake sannipātetvā bahupūjāsakkāraṃ saṃharitvā dhātupūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sākete brāhmaṇakule nibbattitvā uttaroti laddhanāmo vayappatto kenacideva karaṇīyena sāvatthiṃ gato kaṇḍambamūle kataṃ yamakapāṭihāriyaṃ disvā pasīditvā puna kāḷakārāmasuttadesanāya abhivaḍḍhamānasaddho pabbajitvā satthārā saddhiṃ rājagahaṃ gantvā upasampadaṃ labhitvā tatheva caranto vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā satthari sāvatthiyaṃ viharante buddhupaṭṭhānatthaṃ rājagahato sāvatthiṃ upagato bhikkhūhi – ‘‘kiṃ, āvuso, pabbajjākiccaṃ tayā matthakaṃ pāpita’’nti puṭṭho aññaṃ byākāsi.

ໃນອະປະທານທີ 7 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'nibbute lokanāthamhi' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະອຸຕຕະຣະເຖຣະອົງອື່ນ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນກະລັບທີ 94 ແຕ່ກະລັບນີ້ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມີຊື່ສຽງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາສະໜา ຈຶ່ງໄດ້ປະກາດຕົນເປັນອຸປາສົກ. ເມື່ອພຣະສາດສະດາສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານແລ້ວ ເພິ່ນໄດ້ຮວບຮວມຍາດຕິພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ ຈັດແຈງເຄື່ອງສັກກາລະບູຊາຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ແລ້ວໄດ້ເຮັດການບູຊາພຣະບໍຣົມມະสาຣີຣິກະທາດ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດาແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງສາເກດ ໄດ້ຮັບນາມວ່າ ອຸຕຕະຣະ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ໄປເມືອງສາວັດຖີດ້ວຍກິດຈະການບາງຢ່າງ ໄດ້ເຫັນຍົມມະກະປະຕິຫານທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງ ທີ່ໂຄນຕົ້ນມ່ວງກັນທຳພະ ກໍມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ແລະດ້ວຍການສະແດງພຣະທຳເທດສະໜາ ກາລະກາຣາມະສູດ ກໍມີສັດທາຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງຂຶ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ແລະໄດ້ໄປເມືອງຣາຊະຄຶຮ່ວມກັບພຣະສາດສະດາ ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດ ເມື່ອປະພຶດປະຕິບັດຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ໄດ້ຕັ້ງໝັ້ນໃນວິປັດສະນາ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາ 6. ເມື່ອໄດ້ບັນລຸອະພິນຍາ 6 ແລ້ວ ໃນເວລາທີ່ພຣະສາດສະດາປະທັບຢູ່ເມືອງສາວັດຖີ ເພິ່ນໄດ້ເດີນທາງຈາກເມືອງຣາຊະຄຶໄປເມືອງສາວັດຖີ ເພື່ອບຳລຸງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຖືກພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຖາມວ່າ 'ອາວຸໂສ ທ່ານໄດ້ເຮັດກິດແຫ່ງການບວດໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດແລ້ວຫຼືບໍ່?' ຈຶ່ງໄດ້ພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນ.

93. Arahattaṃ pana patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

໙໓. ແຕ່ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'nibbute lokanāthamhi' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

Aparauttarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

La ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸຕຕະຣະເຖຣະອົງອື່ນ ຈົບແລ້ວ.

8. Bhaddajittheraapadānavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພັດທະຊິເຖຣະ

Aṭṭhamāpadāne ogayhāhaṃ pokkharaṇintiādikaṃ āyasmato bhaddajittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu pāraṃ gantvā kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane assamaṃ [Pg.295] kāretvā vasanto ekadivasaṃ satthāraṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Satthā tassa ajjhāsayaṃ disvā ākāsato otari. Otiṇṇassa pana bhagavato madhuñca bhisamuḷālañca sappikhīrañca upanāmesi, tassa taṃ bhagavā anukammaṃ upādāya paṭiggahetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi. So tena puññakammena tusitesu nibbatto tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato kāle mahaddhano seṭṭhi hutvā aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ bhojetvā ticīvarena acchādesi.

ໃນອະປະທານທີ 8 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະພັດທະຊິເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣenameວ່າ ປະທຸມຸຕຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນpຣາມ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ໄດ້ຮຽນຈົບສິລະປະວິຊາຂອງພວກພຣາມ ໄດ້ລະກາມຄຸນທັງຫຼາຍແລ້ວອອກບວດເປັນດາບົດ ໄດ້ສ້າງອາສົມຢູ່ໃນປ່າອາໄສຢູ່ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາສະເດັດໄປໃນອາກາດ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ປະນົມມືຢືນຢູ່. ພຣະສາດສະດາຊົງຊາບອັດທະຍາໄສຂອງເພິ່ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດລົງມາຈາກອາກາດ. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດລົງມາແລ້ວ ເພິ່ນໄດ້ນ້ອມຖວາຍນ້ຳເຜິ້ງ, ເຫງົ້າບົວ, ສາຍບົວ, ເນີຍໃສ ແລະນ້ຳນົມ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອາໄສຄວາມອະນຸເຄາະ ຈຶ່ງຊົງຮັບເຄື່ອງໄທຍະທານນັ້ນແລ້ວ ຊົງເຮັດອະນຸໂມທະນາ ແລ້ວສະເດັດຫຼີກໄປ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດ ໄດ້ສະຖິດຢູ່ໃນຊັ້ນດຸສິດນັ້ນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ເມື່ອຈຸຕິຈາກຊັ້ນນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພົບເທົ່ານັ້ນ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ເປັນເສດຖີຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ ໄດ້ຖວາຍທານແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ 68 ແສນຮູບ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍຜ້າໄຕຈີວອນ.

Evaṃ bahuṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbatti. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā manussalokesu uppanno buddhasuññe loke pañca paccekabuddhasatāni catūhi paccayehi upaṭṭhahitvā tato cuto rājakule nibbattitvā rajjaṃ anusāsanto attano puttaṃ paccekabodhiṃ adhigantvā ṭhitaṃ upaṭṭhahitvā tassa parinibbutassa dhātuyo gahetvā cetiyaṃ katvā pūjesi. Evaṃ tattha tattha tāni tāni puññāni katvā imasmiṃ buddhuppāde bhaddiyanagare asītikoṭivibhavassa bhaddiyaseṭṭhissa ekaputtako hutvā nibbatti, bhaddajītissa nāmaṃ ahosi. Tassa kira issariyabhogaparivārasampatti carimabhave bodhisattassa viya ahosi.

ເມື່ອໄດ້ເຮັດກຸສົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ. ໄດ້ສະຖິດຢູ່ໃນເທວະໂລກນັ້ນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ເມື່ອຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກທັງຫຼາຍ ໃນໂລກທີ່ວ່າງເວັ້ນຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບຳລຸງພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ 500 ພຣະອົງ ດ້ວຍປັດໄຈ 4 ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນກະສັດ ໄດ້ຄອງຣາດຊະສົມບັດ ໄດ້ບຳລຸງພຣະຣາຊະໂອຣົດຂອງຕົນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ ເມື່ອພຣະຣາຊະໂອຣົດນັ້ນດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານແລ້ວ ໄດ້ອັນເຊີນພຣະບໍຣົມມະສາຣີຣິກະທາດມາສ້າງພຣະເຈດີແລ້ວເຮັດການບູຊາ. ເມື່ອໄດ້ເຮັດບຸນນັ້ນໆ ໃນພົບນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດເປັນບຸດຄົນດຽວຂອງພັດທິຍະເສດຖີ ຜູ້ມີຊັບ 80 ໂກດ ໃນເມືອງພັດທິຍະ ໄດ້ມີນາມວ່າ ພັດທະຊິ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍົດ, ໂພຄະສົມບັດ ແລະບໍລິວານຂອງເພິ່ນ ໃນພົບສຸດທ້າຍນີ້ ໄດ້ເປັນເໝືອນດັ່ງຂອງພຣະໂພທິສັດ.

Tadā satthā sāvatthiyaṃ vasitvā bhaddajikumāraṃ saṅgaṇhanatthāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ bhaddiyanagaraṃ gantvā jātiyāvane vasi tassa ñāṇaparipākaṃ āgamayamāno. Sopi uparipāsāde nisinno sīhapañjaraṃ vivaritvā olokento bhagavato santike dhammaṃ sotuṃ gacchantaṃ mahājanaṃ disvā, ‘‘katthāyaṃ mahājano gacchatī’’ti pucchitvā taṃ kāraṇaṃ sutvā sayampi mahatā parivārena satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto sabbābharaṇapaṭimaṇḍitova sabbakilese khepetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahatte pana tena adhigate satthā bhaddiyaseṭṭhiṃ āmantesi – ‘‘tava putto alaṅkatapaṭiyatto dhammaṃ suṇanto arahatte patiṭṭhāsi, tenassa idāneva pabbajituṃ yuttaṃ, no ce pabbajissati, parinibbāyissatī’’ti. Seṭṭhi ‘‘na mayhaṃ puttassa daharasseva sato parinibbānena kiccaṃ atthi, pabbājetha na’’nti āha. Taṃ satthā pabbājetvā upasampādetvā tattha sattāhaṃ vasitvā koṭigāmaṃ pāpuṇi, so ca gāmo gaṅgātīre ahosi[Pg.296]. Koṭigāmavāsino ca buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesuṃ. Bhaddajitthero satthārā anumodanāya āraddhamattāya bahigāmaṃ gantvā ‘‘gaṅgātīre maggasamīpe satthu āgatakāle vuṭṭhahissāmī’’ti kālaparicchedaṃ katvā aññatarasmiṃ rukkhamūle samāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi. Mahātheresu āgacchantesupi avuṭṭhahitvā satthu āgatakāleyeva vuṭṭhāsi. Puthujjanā bhikkhū – ‘‘ayaṃ adhunā pabbajito, mahātheresu āgacchantesu mānathaddho hutvā na vuṭṭhāsī’’ti ujjhāyiṃsu.

ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະສາດສະດາປະທັບຢູ່ເມືອງສາວັດຖີ ເພື່ອຈະຊົງສົງເຄາະພັດທະຊິກຸມານ ຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດໄປເມືອງພັດທິຍະ ພ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງໝູ່ໃຫຍ່ ແລ້ວປະທັບຢູ່ທີ່ປ່າຊາດิຍະວັນ ເພື່ອຊົງລໍຖ້າຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງຍານຂອງເພິ່ນ. ພັດທະຊິກຸມານນັ້ນ ນັ່ງຢູ່ເທິງຜາສາດ ເປີດປ່ອງຢ້ຽມສີຫະບັນຊອນຫຼຽວເບິ່ງ ໄດ້ເຫັນມະຫາຊົນເດີນທາງໄປຟັງທຳໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ມະຫາຊົນເຫຼົ່ານີ້ພາກັນໄປໃສ?' ເມື່ອໄດ້ຍິນເຫດຜົນນັ້ນແລ້ວ ຕົນເອງກໍມີບໍລິວານເປັນອັນຫຼາຍ ໄດ້ໄປສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ເມື່ອຟັງທຳຢູ່ ທັງທີ່ຍັງປະດັບປະດາດ້ວຍເຄື່ອງອາພອນທັງປວງ ກໍໄດ້ເຮັດກິເລດທັງໝົດໃຫ້ສິ້ນໄປ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ເມື່ອເພິ່ນໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ພຣະສາດສະດາໄດ້ຕັດກັບພັດທິຍະເສດຖີວ່າ 'ບຸດຂອງທ່ານປະດັບປະດາຮ່າງກາຍແລ້ວ ຟັງທຳຢູ່ ໄດ້ຕັ້ງໝັ້ນໃນພຣະອໍຣະຫັດແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ການທີ່ເພິ່ນຈະບວດໃນຕອນນີ້ຈຶ່ງສົມຄວນ ຫາກບໍ່ບວດ ເພິ່ນກໍຈະດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານ.' ເສດຖີກາບທູນວ່າ 'ການດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານຂອງບຸດຂ້ານ້ອຍຜູ້ຍັງໜຸ່ມຢູ່ ບໍ່ມີປະໂຫຍດເລີຍ ຂໍພຣະອົງຊົງໂປດໃຫ້ເພິ່ນບວດເຖີ້ນ.' ພຣະສາດສະດາຊົງໃຫ້ເພິ່ນບວດແລະໃຫ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ ປະທັບຢູ່ທີ່ເມືອງພັດທິຍະນັ້ນ 7 ວັນ ແລ້ວສະເດັດເຖິງໂກຕິຄາມ ເຊິ່ງບ້ານນັ້ນຕັ້ງຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ. ຊາວບ້ານໂກຕິຄາມໄດ້ຖວາຍມະຫາທານແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ. ພຣະພັດທະຊິpre-ເຖຣະ ເມື່ອພຣະສາດສະດາຊົງເລີ່ມເຮັດອະນຸໂມທະນາເທົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ອອກໄປນອກບ້ານ ຕັ້ງກຳນົດເວລາໄວ້ວ່າ 'ເຮົາຈະລຸກຂຶ້ນໃນເວລາທີ່ພຣະສາດສະດາສະເດັດມາຮອດໃກ້ທາງແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ' ແລ້ວນັ່ງເຂົ້າສະມາບັດຢູ່ທີ່ໂຄນຕົ້ນໄມ້ແຫ່ງໜຶ່ງ. ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະມະຫາເຖຣະທັງຫຼາຍຈະເດີນທາງມາຮອດ ເພິ່ນກໍບໍ່ໄດ້ລຸກຂຶ້ນ ແຕ່ໄດ້ລຸກຂຶ້ນສະເພາະໃນເວລາທີ່ພຣະສາດສະດາສະເດັດມາຮອດເທົ່ານັ້ນ. ພຣະพິກຂຸຜູ້ເປັນປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍກໍພາກັນຕິຕຽນວ່າ 'ພຣະພິກຂຸອົງນີ້ຫາກໍບວດໃໝ່ ເມື່ອພຣະມະຫາເຖຣະທັງຫຼາຍເດີນທາງມາ ກໍມີມານະກະດ້າງ ບໍ່ຍອມລຸກຂຶ້ນຕ້ອນຮັບ.'

Koṭigāmavāsino satthu bhikkhusaṅghassa ca bahū nāvāsaṅghāṭe bandhiṃsu. Satthā ‘‘bhaddajissānubhāvaṃ pakāsemī’’ti nāvāya ṭhatvā ‘‘kahaṃ bhaddajī’’ti pucchi. Bhaddajitthero – ‘‘sohaṃ, bhante’’ti satthāraṃ upasaṅkamitvā añjaliṃ katvā aṭṭhāsi. Satthā ‘‘ehi, bhaddaji, amhehi saddhiṃ ekanāvaṃ abhiruhā’’ti. So uppatitvā satthu ṭhitanāvāyaṃ aṭṭhāsi. Satthā gaṅgāya majjhe gatakāle, ‘‘bhaddaji, tayā mahāpanādakāle ajjhāvuṭṭharatanapāsādo kaha’’nti āha. ‘‘Imasmiṃ ṭhāne nimuggo, bhante’’ti. ‘‘Tena hi, bhaddaji, sabrahmacārīnaṃ kaṅkhaṃ chindā’’ti. Tasmiṃ khaṇe thero satthāraṃ vanditvā iddhibalena gantvā pāsādathūpikaṃ pādaṅgulantarena sannirujjhitvā pañcavīsatiyojanaṃ pāsādaṃ gahetvā ākāse uppati, uppatanto ca paññāsayojanāni ukkhipi. Athassa purimabhave ñātakā pāsādagatena lobhena macchakacchapamaṇḍūkā hutvā nibbattā tasmiṃ pāsāde uṭṭhahante parivattitvā patiṃsu. Satthā te sampatante disvā ‘‘ñātakā te, bhaddaji, kilamantī’’ti āha. Thero satthu vacanena pāsādaṃ vissajjesi. Pāsādo yathāṭhāneyeva patiṭṭhahi. Satthā pāraṅgato bhikkhūhi – ‘‘kadā, bhante, bhaddajittherena ayaṃ pāsādo ajjhāvuṭṭho’’ti puṭṭho mahāpanādajātakaṃ (jā. 1.3.40 ādayo) kathetvā bahujanaṃ dhammāmataṃ pāyesi.

ຊາວບ້ານໂກຕິຄາມໄດ້ຜູກແພເຮືອເປັນອັນຫຼາຍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາດສະດາແລະພຣະພິກຂຸສົງ. ພຣະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຈະສະແດງອານຸພາບຂອງພັດທະຊິ' ຈຶ່ງປະທັບຢືນຢູ່ເທິງເຮືອແລ້ວຕັດຖາມວ່າ 'ພັດທະຊິຢູ່ໃສ?' ພຣະພັດທະຊິເຖຣະກາບທູນວ່າ 'ข້ານ້ອຍຢູ່ທີ່ນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ' ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ປະນົມມືຢືນຢູ່. ພຣະສາດສະດາຕັດວ່າ 'ມາເຖີ້ນ ພັດທະຊິ ຈົ່ງຂຶ້ນເຮືອລຳດຽວກັບພວກເຮົາ.' ເພິ່ນກໍເຫາະຂຶ້ນໄປຢືນຢູ່ເທິງເຮືອທີ່ພຣະສາດສະດາປະທັບຢູ່. ເມື່ອເຮືອໄປເຖິງເຄິ່ງກາງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ພຣະສາດສະດາຕັດຖາມວ່າ 'ພັດທະຊິ ຜາສາດແກ້ວທີ່ເຈົ້າເຄີຍຢູ່ອາໄສໃນສະໄໝເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາປະນາດະ ຢູ່ໃສ?' ເພິ່ນກາບທູນວ່າ 'ຈົມຢູ່ໃນບ່ອນນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ.' ພຣະສາດສະດາຕັດວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ພັດທະຊິ ຈົ່ງຕັດຄວາມສົງໄສຂອງເພື່ອນພຣະພິກຂຸຮ່ວມພຣົມມະຈັນເຖີ້ນ.' ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະເຖຣະໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະສາດສະດາ ແລ້ວໄປດ້ວຍອິດທິຣິດ ໃຊ້ງ່າມໂປ້ຕີນໜີບຍອດຜາສາດ ຍົກຜາສາດທີ່ມີຂະໜາດ 25 ໂຍດ ຂຶ້ນສູ່ອາກາດ ແລະໃນຂະນະທີ່ເຫາະຂຶ້ນໄປນັ້ນ ໄດ້ຍົກຂຶ້ນສູງເຖິງ 50 ໂຍດ. ຄັ້ງນັ້ນ ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງຂອງເພິ່ນໃນພົບປາງກ່ອນ ເພາະຄວາມໂລບໃນຜາສາດ ຈຶ່ງໄດ້ເກີດເປັນປາ, ເຕົ່າ ແລະຂຽດ ອາໄສຢູ່ໃນຜາສາດນັ້ນ ເມື່ອຜາສາດນັ້ນຖືກຍົກຂຶ້ນ ກໍພາກັນພັດຕົນຕົກລົງມາ. ພຣະສາດສະດາຊົງເຫັນສັດເຫຼົ່ານັ້ນຕົກລົງມາ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ພັດທະຊິ ພວກຍາດຂອງເຈົ້າພາກັນລຳບາກແລ້ວ.' ພຣະເຖຣະຈຶ່ງໄດ້ປ່ອຍຜາສາດນັ້ນຕາມພຣະດຳຣັດຂອງພຣະສາດສະດາ. ຜາສາດກໍກັບໄປຕັ້ງຢູ່ບ່ອນເດີມ. ເມື່ອພຣະສາດສະດາສະເດັດເຖິງຝັ່ງແລ້ວ ຖືກພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍທູນຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພຣະພັດທະຊິເຖຣະເຄີຍຢູ່ອາໄສໃນຜາສາດນີ້ໃນສະໄໝໃດ?' ຈຶ່ງຊົງສະແດງ ມະຫາປະນາດະຊາດົກ ແລ້ວຊົງໃຫ້ມະຫາຊົນໄດ້ດື່ມນ້ຳອຳມະລິດຄືພຣະທຳ.

98. Thero pana arahattaṃ patto pubbasambhāraṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsetuṃ ogayhāhaṃ pokkharaṇintiādimāha. Tattha ogayhāhaṃ pokkharaṇinti puthunānāanekamahoghehi khaṇitattā ‘‘pokkharaṇī’’ti laddhanāmaṃ jalāsayaṃ ogayha ogahetvā pavisitvā ajjhogāhetvā ghāsahetukhādanatthāya tattha pokkharaṇiyaṃ pavisitvā [Pg.297] bhisaṃ padumapuṇḍarīkamūlaṃ uddharāmīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānapadatthattā ca nayānusārena suviññeyyamevāti.

໙໘. ສ່ວນພຣະເຖຣະ ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງບຸນສົມພານໃນປາງກ່ອນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ລົງສູ່ອ່າງເກັບນ້ຳທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ໂບກຂະຣະນີ (ສະບົວ) ເພາະເປັນແຫຼ່ງນ້ຳທີ່ຂຸດໄວ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງດ້ວຍກະແສນ້ຳຫຼາກຫຼາຍຫຼວງຫຼາຍ, ຄືລົງໄປ ເຂົ້າໄປ ດຳລົງໄປ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກິນເພາະເຫດແຫ່ງອາຫານ ເຂົ້າໄປໃນສະໂບກຂະຣະນີນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຖອນເອົາເຫງົ້າບົວ ຄືຮາກຂອງບົວຫຼວງແລະບົວຂາວ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ເພາະມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ້ວ ແລະເພາະເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງຫຼາຍມີຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ ໂດຍການທຽບຄຽງຕາມແນວທາງນັ້ນ.

Bhaddajittheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະພັດທະຊິເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

9. Sivakattheraapadānavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສີວະກະເຖຣະ

Navamāpadāne esanāya carantassātiādikaṃ āyasmato sivakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso pattaṃ ādāya kummāsassa pūretvā adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakulagehe nibbattitvā sivakotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto vijjāsippesu nipphattiṃ gato nekkhammajjhāsayatāya kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vicaranto satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

ໃນອະປະທານທີ 9 ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'esanāya carantassa' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນອະປະທານຂອງພຣະສີວະກະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ເມື່ອໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າອົງກ່ອນໆ ໄດ້ສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແກ່ພຣະນິບພານໃນພົບນັ້ນໆ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ວິປັດສີ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນອັນມີຊື່ສຽງ ເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດບິນທະບາດ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ຮັບບາດແລ້ວຖວາຍເຂົ້າໜົມຈີ່ຈົນເຕັມບາດ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງຣາຊະຄຶ ໄດ້ມີນາມວ່າ ສີວະກະ. ເພິ່ນເມື່ອຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໄດ້ຮຽນຈົບສິລະປະວິຊາທັງຫຼາຍ ເພາະເປັນຜູ້ມີອັດທະຍາໄສໃນການອອກບວດ ຈຶ່ງໄດ້ລະກາມຄຸນທັງຫຼາຍແລ້ວອອກບວດເປັນດາບົດ ເມື່ອທ່ຽວໄປຢູ່ ໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ໄດ້ຟັງທຳແລ້ວມີສັດທາ ຈຶ່ງໄດ້ບວດ ເມື່ອຈະເລີນວິປັດສະນາກຳມະຖານຢູ່ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ.

117. Arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento esanāya carantassātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

໑໑໗. ເມື່ອໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'esanāya carantassa' ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

Sivakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະສີວະກະເຖຣະ ຈົບແລ້ວ.

10. Upavānattheraapadānavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸປະວານະເຖຣະ

Dasamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato upavānattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kenaci kammacchiddena padumuttarassa bhagavato kāle dalliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷayakkhakumbhaṇḍagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate [Pg.298] tattha sudhotaṃ attano uttarāsaṅgaṃ veḷagge ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi. Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi. Taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso ahosi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavānoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Athāyasmā upavāno bhagavato upaṭṭhāko ahosi. Tena ca samayena bhagavato vātābādho uppajji. Therassa gihisahāyo devahito nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. So theraṃ catūhi paccayehi pavāresi. Athāyasmā upavāno nivāsetvā pattacīvaraṃ gahetvā tassa brāhmaṇassa nivesanaṃ upagañchi. Brāhmaṇo ‘‘kenaci maññe payojanena thero āgato bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘vadeyyātha, bhante, kenattho’’ti āha. Thero tassa brāhmaṇassa payojanaṃ ācikkhanto –

ໃນອະປະທານທີສິບ, ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ" ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາອຸປະວານະເຖຣະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມອະທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ, ດ້ວຍກຳອັນບົກພ່ອງບາງຢ່າງ ຈຶ່ງໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄົນຍາກຈົນ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ. ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາແລ້ວ, ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພພານແລ້ວ, ເພິ່ນໄດ້ອັນເຊີນພຣະບໍຣົມສາຣີຣິກະທາດຂອງພຣະອົງ. ເມື່ອພວກມະນຸດ, ເທວະດາ, ນາກ, ຄຣຸດ, ຍັກ, ກຸມພັນ ແລະ ຄັນທັບພະ ໄດ້ຮ່ວມກັນສ້າງສະຖູບສູງ 7 ໂຍດ ທີ່ປະດັບດ້ວຍຣັດຕະນະ 7 ປະການ, ເພິ່ນໄດ້ເອົາຜ້າອຸຕຕະຣາສົງຂອງຕົນອັນຊັກຟອກດີແລ້ວ ຜູກໃສ່ປາຍໄມ້ໄຜ່ ເຮັດເປັນທຸງບູຊາໄວ້ ທີ່ສະຖູບນັ້ນ. ຍັກເສນາບໍດີຊື່ວ່າ ອະພິສັມມະຕະກະ ຜູ້ທີ່ພວກເທວະດາຕັ້ງໄວ້ເພື່ອຮັກສາການບູຊາພຣະສະຖູບ ໄດ້ແປງກາຍບໍ່ໃຫ້ປາກົດຮ່າງກາຍ ຖືເອົາທຸງນັ້ນເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດ ເຮັດປະທັກສິນອ້ອມພຣະສະຖູບສາມຮອບ. ເພິ່ນເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ. ດ້ວຍກຸສົນກຳນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ, ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນພຣາມ ໃນເມືອງສາວັດຖີ ໄດ້ຮັບນາມວ່າ "ອຸປະວານະ". ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ໄດ້ເຫັນພຣະພຸດທະອານຸພາບໃນຄາວທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮັບພຣະເຊຕະວັນມະຫາວິຫານ ຈຶ່ງເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ແລະໄດ້ອຸປະສົມບົດ ເມື່ອຈະເລີນວິປັດສະນາກຳມະຖານ ກໍໄດ້ບັນລຸອະພິຍາ 6. ຕໍ່ມາ ພຣະອາຍັສມາອຸປະວານະ ໄດ້ເປັນພຣະອຸປັດຖາກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະຊວນດ້ວຍໂຣກລົມ. ພຣາມຊື່ວ່າ ເທວະຫິຕະ ຜູ້ເປັນສະຫາຍຄາວເປັນຄະລຶຫັດຂອງພຣະເຖຣະ ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງສາວັດຖີ. ພຣາມນັ້ນໄດ້ປະວໍຣະນາພຣະເຖຣະດ້ວຍປັດໄຈ 4. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະອາຍັສມາອຸປະວານະນຸ່ງສະບົງຊົງຈີວອນຖືບາດ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາເຮືອນຂອງພຣາມນັ້ນ. ພຣາມຄິດວ່າ "ພຣະເຖຣະຄົງຈະມີກິດຈະທຸຣະບາງຢ່າງຈຶ່ງມາ" ຈຶ່ງຮຽນຖາມວ່າ "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍຈົ່ງກ່າວເຖີດ ທ່ານຕ້ອງການສິ່ງໃດ?". ພຣະເຖຣະເມື່ອຈະບອກຄວາມຕ້ອງການແກ່ພຣາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni;

Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.

"ພຣະມຸນີຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ສະເດັດໄປດີແລ້ວໃນໂລກ ຊົງປະຊວນດ້ວຍລົມ, ຂ້າແຕ່ພຣາມ ຖ້ານ້ຳຮ້ອນມີຢູ່ ຂໍທ່ານຈົ່ງຖວາຍນ້ຳຮ້ອນແກ່ພຣະມຸນີເຖີດ."

‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato;

Apacitopaceyyānaṃ, tassa icchāmi hātave’’ti. (theragā. 185-186) –

"ອາຕະມາປາດຖະໜາຈະນຳນ້ຳຮ້ອນນັ້ນໄປຖວາຍພຣະອົງ ຜູ້ອັນບຸກຄົນທີ່ຄວນບູຊາຊົງບູຊາແລ້ວ, ຜູ້ອັນບຸກຄົນທີ່ຄວນສັກກາຣະຊົງສັກກາຣະແລ້ວ, ຜູ້ອັນບຸກຄົນທີ່ຄວນເຄົາຣົບຊົງເຄົາຣົບແລ້ວ."

Gāthādvayaṃ abhāsi.

ພຣະເຖຣະໄດ້ກ່າວຄາຖาທັງສອງນີ້ແລ້ວ.

Tassattho – yo imasmiṃ loke pūjaneyyānaṃ pūjetabbehi sakkādīhi devehi mahābrahmādīhi ca brahmehi pūjito, sakkareyyānaṃ sakkātabbehi bimbisārakosalarājādīhi sakkato, apaceyyānaṃ apacāyitabbehi mahesīhi khīṇāsavehi apacito, kilesehi ārakattādinā arahaṃ, sobhanagamanādinā sugato sabbaññū muni mayhaṃ satthā devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā, so dāni vātehi vātahetu vātakkhobhanimittaṃ ābādhiko jāto. Sace[Pg.299], brāhmaṇa, uṇhodakaṃ atthi, tassa vātābādhavūpasamanatthaṃ taṃ hātave upanetuṃ icchāmīti.

ອະທິບາຍຄວາມວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງໃດ ໃນໂລກນີ້ ອັນເທວະດາທັງຫຼາຍມີທ້າວສັກກະເປັນຕົ້ນ ແລະພຣົມທັງຫຼາຍມີມະຫາພຣົມເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຄວນບູຊາ ໄດ້ບູຊາແລ້ວ, ອັນພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍມີພຣະເຈົ້າພިມພິສານແລະພຣະເຈົ້າໂກສົນເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຄວນສັກກາຣະ ໄດ້ສັກກາຣະແລ້ວ, ອັນພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຜູ້ແສຫວັງຄຸນມີສີລະຂັນເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຄວນເຄົາຣົບ ໄດ້ເຄົາຣົບແລ້ວ, ຊື່ວ່າ ພຣະອໍຣະຫັນ ເພາະຫ່າງໄກຈາກກິເລດທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ພຣະສຸຄົດ ເພາະສະເດັດໄປດີແລ້ວເປັນຕົ້ນ, ພຣະມຸນີຜູ້ຊົງຮູ້ທຳທັງປວງ ຜູ້ເປັນພຣະສາດສະດາຂອງອາຕະມາ ຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາ ເປັນທ້າວສັກກະເໜືອທ້າວສັກກະ ເປັນພຣົມເໜືອພຣົມ, ພຣະອົງນັ້ນໃນບັດນີ້ ຊົງປະຊວນດ້ວຍລົມ ມີລົມເປັນສະໝຸດຖານ ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງລົມເປັນເຫດ. ຂ້າແຕ່ພຣາມ ຖ້ານ້ຳຮ້ອນມີຢູ່ແກ່ທ່ານ ອາຕະມາປາດຖະໜາຈະນຳນ້ຳຮ້ອນນັ້ນໄປຖວາຍ ເພື່ອບັນເທົາໂຣກລົມຂອງພຣະອົງ.

Taṃ sutvā brāhmaṇo uṇhodakaṃ tadanurūpaṃ vātaharañca bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi. Tena ca satthu rogo vūpasami. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

ພຣາມໄດ້ຟັງຄຳນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ນ້ອມຖວາຍນ້ຳຮ້ອນ ແລະຢາແກ້ໂຣກລົມອັນສົມຄວນແກ່ນ້ຳຮ້ອນນັ້ນ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ດ້ວຍຢານັ້ນ ໂຣກຂອງພຣະສາດສະດາກໍໄດ້ສະຫງົບລະງັບໄປ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງກະທຳອະນຸໂມທະນາແກ່ພຣາມນັ້ນ.

122. Athāyasmā upavāno aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha padumuttarotiādīni pubbe vuttatthāneva.

໑໒໒. ຕໍ່ມາ ພຣະອາຍັສມາອຸປະວານະ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້g່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປທຸມuຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ປທຸມuຕ຺ຕໂຣ" ເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມເໝືອນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

123. Mahājanā samāgammāti sakalajambudīpavāsino rāsibhūtāti attho. Citakaṃ katvāti yojanubbedhaṃ candanarāsicitakaṃ katvā bhagavato sarīraṃ tattha abhiropayiṃsūti sambandho.

໑໒໓. ຄຳວ່າ "ມຫາຊນາ ສມາຄມມ" ມີອະທິບາຍວ່າ ປະຊາຊົນຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຊົມພູທະວີບທັງໝົດມາປະຊຸມກັນເປັນກຸ່ມກ້ອນ. ຄຳວ່າ "ຈິຕກໍ ກຕວາ" ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ໄດ້ສ້າງຈິດຕະກາທານໄມ້ຈັນອັນສູງໄດ້ 1 ໂຍດ ແລ້ວອັນເຊີນພຣະສະຣີຣະຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂຶ້ນສູ່ຈິດຕະກາທານນັ້ນ.

124. Sarīrakiccaṃ katvānāti ādahanāti agginā dahanakiccaṃ katvāti attho.

໑໒໔. ຄຳວ່າ "ສຣີຣກິຈຈໍ ກຕວານ" ຄື ການຖວາຍພຣະເພີງ ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ກະທຳກິດຈະກຳໃນການເຜົາດ້ວຍໄຟແລ້ວ.

127-28. Jaṅghā maṇimayā āsīti manussehi katathūpe jaṅghā pupphavāhatthaṃ caritaṭṭhānaṃ maṇimayā indanīlamaṇinā katāti attho. Mayampīti sabbe devā thūpaṃ karissāmāti attho.

໑໒໗-໒໘. ຄຳວ່າ "ຊງຄາ ມນິມຍາ ອາສິ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຖານພຣະເຈດີທີ່ມະນຸດສ້າງຂຶ້ນນັ້ນ ເປັນບ່ອນວາງດອກໄມ້ ປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີ ຄື ເຮັດດ້ວຍແກ້ວອິນທະນິນ. ຄຳວ່າ "ມຍມປິ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເທວະດາທັງປວງກໍຄິດວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະສ້າງພຣະສະຖູບຄືກັນ".

129. Dhātu āveṇikā natthīti devamanussehi visuṃ visuṃ cetiyaṃ kātuṃ āveṇikā visuṃ dhātu natthi, taṃ dassento sarīraṃ ekapiṇḍitanti āha. Adhiṭṭhānabalena sakalasarīradhātu ekaghanasilāmayapaṭimā viya ekameva ahosīti attho. Imamhi buddhathūpamhīti sakalajambudīpavāsīhi katamhi imamhi suvaṇṇathūpamhi mayaṃ sabbe samāgantvā kañcukathūpaṃ karissāmāti attho.

໑໒໙. ຄຳວ່າ "ທາຕຸ ອາເວນິກາ นຕຖິ" ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣະບໍຣົມສາຣີຣິກະທາດສ່ວນຕົວທີ່ຈະແຍກກັນໄປສ້າງພຣະເຈດີສະເພາະຂອງແຕ່ລະຄົນໃນລະຫວ່າງເທວະດາແລະມະນຸດນັ້ນບໍ່ມີ, ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສຣີຣໍ ເອກປິຓ຺ຑິຕໍ". ມີອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພຣະອະທິຖານ ພຣະບໍຣົມສາຣີຣິກະທາດທັງໝົດໄດ້ຮວມກັນເປັນກ້ອນດຽວ ເໝືອນກັບພຣະພຸດທະຮູບຫີນອັນແໜ້ນໜາອັນດຽວ. ຄຳວ່າ "ອິມມຫິ ພຸທ຺ທຖູປມ຺ຫິ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນພຣະສຸວັນນະເຈດີນີ້ ທີ່ຊາວຊົມພູທະວີບທັງປວງຮ່ວມກັນສ້າງຂຶ້ນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າທັງໝົດຈະມາປະຊຸມກັນ ແລ້ວສ້າງພຣະເຈດີຄອບໄວ້.

133. Indanīlaṃ mahānīlanti indīvarapupphavaṇṇābhaṃ maṇi indanīlamaṇi. Tato adhikavaṇṇatā mahāmaṇi indanīlamaṇayo ca mahānīlamaṇayo ca jotirasamaṇijātiraṅgamaṇayo ca ekato sannipātetvā rāsī katvā suvaṇṇathūpe kañcukathūpaṃ katvā achādayunti sambandho.

໑໓໓. ຄຳວ່າ "ອິນ຺ທນີລໍ ມຫານີລໍ" ໄດ້ແກ່ ແກ້ວມະນີທີ່ມີສີເໝືອນດອກອິນທະວາຣີ ຊື່ວ່າ ແກ້ວອິນທະນິນ. ແກ້ວມະນີທີ່ມີສີງາມກວ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມະຫາສະໝຸດມະນີ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ໄດ້ຮວບຮວມເອົາແກ້ວອິນທະນິນ, ແກ້ວມະຫານິນ, ແກ້ວໂຊຕິຣົດ ແລະແກ້ວຊາຕິຣັງ ມາຮວມກັນເປັນກອງ ແລ້ວສ້າງພຣະເຈດີຄອບຄຸມພຣະສຸວັນນະເຈດີນັ້ນໄວ້.

144. Paccekaṃ [Pg.300] buddhaseṭṭhassāti buddhuttamassa pati ekaṃ visuṃ uparichadanena thūpaṃ akaṃsūti attho.

໑໔໔. ຄຳວ່າ "ປຈ຺ເຈກໍ ພຸທ຺ທເສຏ຺ຐສ຺ສ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ສ້າງພຣະເຈດີສະເພາະແຕ່ລະສ່ວນ ເພື່ອບູຊາພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ ດ້ວຍການມຸງຫຼັງຄາປົກຄຸມໄວ້ທາງເທິງ.

147. Kumbhaṇḍā guyhakā tathāti kumbhamattāni aṇḍāni yesaṃ devānaṃ te kumbhaṇḍā, paṭicchādetvā niguhitvā paṭicchādanato garuḷā guyhakā nāma jātā, te kumbhaṇḍā guyhakāpi thūpaṃ akaṃsūti attho.

໑໔໗. ຄຳວ່າ "ກຸມ຺ພຓ຺ຑາ ຄຸຍ຺ຫກາ ຕຖາ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເທວະດາທັງຫຼາຍທີ່ມີອັນທະໃຫຍ່ເທົ່າກັບໝໍ້ນ້ຳ ຊື່ວ່າ ກຸມພັນ. ພວກຄຣຸດທີ່ຊື່ວ່າ ຄຸຍຫະກະ ເພາະມັກປົກປິດຊ້ອນຮ່າງກາຍໄວ້. ພວກກຸມພັນ ແລະພວກຄຸຍຫະກະເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ຮ່ວມກັນສ້າງພຣະສະຖູບນັ້ນ.

151. Atibhonti na tassābhāti tassa cetiyassa pabhaṃ candasūriyatārakānaṃ pabhā na atibhonti, na ajjhottharantīti attho.

໑໕໑. ຄຳວ່າ "ອຕິໂພນ຺ຕិ ນ ຕສ຺ສາພາ" มีອະທິບາຍວ່າ ແສງສະຫວ່າງຂອງດວງຈັນ, ດວງອາທິດ ແລະດວງດາວທັງຫຼາຍ ບໍ່ອາດຄອບງຳ ບໍ່ອາດບົດບັງແສງສະຫວ່າງຂອງພຣະເຈດີນັ້ນໄດ້.

158. Ahampi kāraṃ kassāmīti tādino lokanāthassa thūpasmiṃ ahampi kāraṃ puññakiriyaṃ kusalakammaṃ dhajapaṭākapūjaṃ karissāmīti attho.

໑໕໘. ຄຳວ່າ "ອຫມ຺ປิ ກາຣໍ ກສ຺ສາມິ" ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ອາຕະມາກໍຈະກະທຳການບູຊາ ຄື ກະທຳບຸນກຸສົນ ກຸສົນລະກຳ ດ້ວຍການບູຊາດ້ວຍທຸງແລະແຜ່ນຜ້າ ທີ່ພຣະສະຖູບຂອງພຣະໂລກະນາດ ຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ.

Upavānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະອຸປະວານະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

11. Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā

໑໑. ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຣັດຖະປາລະເຖຣະ

Ekādasamāpadāne padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato raṭṭhapālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle tassa uppattito puretarameva haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattitvā vayappatto pitu accayena gharāvāse patiṭṭhito ratanakoṭṭhāgārakammikena dassitaṃ aparimāṇaṃ kulavaṃsānugataṃ dhanaṃ disvā ‘‘imaṃ ettakaṃ dhanarāsiṃ mayhaṃ ayyakapayyakādayo attanā saddhiṃ gahetvā gantuṃ nāsakkhiṃsu, mayā pana gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kapaṇaddhikādīnaṃ mahādānaṃ deti. So abhiññālābhiṃ ekaṃ tāpasaṃ upaṭṭhahanto tena devalokādhipacce uyyojito yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cuto devo hutvā nibbatti. So tattha devaloke devarajjaṃ karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto manussaloke bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthassa kulassa ekaputto hutvā nibbatti. Tena ca samayena padumuttaro nāma bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko veneyyasattaṃ nibbānamahānagarasaṅkhātakhemantabhūmiṃ sampāpesi. Atha so kulaputto anukkamena viññutaṃ patto ekadivasaṃ upāsakehi [Pg.301] saddhiṃ vihāraṃ gato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pasannacitto parisapariyante nisīdi.

ໃນອະປະທານທີສິບເອັດ, ຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ພຄວໂຕ" ເປັນຕົ້ນ ເປັນອະປະທານຂອງພຣະອາຍັສມາຣັດຖະປາລະເຖຣະ. ແມ້ນພຣະເຖຣະຮູບນີ້ ກໍເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມອະທິການໄວ້ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ, ເມື່ອສັ່ງສົມບຸນທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະນິໄສແຫ່ງພຣະນິພພານໃນພົບນັ້ນໆ, ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ກ່ອນການບັງເກີດຂຶ້ນຂອງພຣະອົງ, ເພິ່ນໄດ້ບັງເກີດໃນຕະກູນຄະລຶຫັດມະຫາສານໃນເມືອງຫົງສາວະດີ. ເມື່ອຈະເລີນໄວແລ້ວ ພາຍຫຼັງການລ່ວງລັບໄປຂອງບິດາ ກໍໄດ້ຄອງເຮືອນ. ເມື່ອໄດ້ເຫັນຊັບອັນມາກມາຍອັນສືບທອດມາຈາກຕະກູນ ທີ່ນາຍຄັງຣັດຕະນະສະແດງໃຫ້ເຫັນ ແລ້ວຄິດວ່າ "ຊັບສົມບັດມີປະມານເທົ່ານີ້ ປູ່ຍ່າຕາຍາຍຂອງເຮົາບໍ່ອາດຖືເອົາໄປນຳຕົນໄດ້, ແຕ່ສ່ວນເຮົາຄວນຈະຖືເອົາໄປໃຫ້ໄດ້" ຈຶ່ງໄດ້ຖວາຍມະຫາທານແກ່ຄົນຍາກຈົນ, ຄົນເດີນທາງ ແລະຄົນອານາຖາທັງຫຼາຍ. ເພິ່ນໄດ້ອຸປະຖາກພຣະດາບົດຮູບໜຶ່ງຜູ້ໄດ້ອະພິຍາ, ພຣະດາບົດນັ້ນໄດ້ຊັກຊວນເພິ່ນໃນຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນເທວະໂລກ, ເພິ່ນໄດ້ສ້າງສົມບຸນຕະຫຼອດຊີວິດ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ໄປບັງເກີດເປັນເທວະດາ. ເທວະດານັ້ນໄດ້ສະເຫວີຍຣາຊສົມບັດໃນເທວະໂລກນັ້ນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍ ເມື່ອຈຸຕິຈາກເທວະໂລກນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ມາບັງເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ ເປັນບຸດຄົນດຽວໃນຕະກູນທີ່ສາມາດປະສານຮອຍລ້າວແຫ່ງແວ່ນແຄວ້ນທີ່ແຕກແຍກໄດ້. ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ ຊົງສະແດງພຣະທຳມະຈັກອັນປະເສີດ ໃຫ້ເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍບັນລຸເຖິງແດນອັນກະເສມ ຄື ພຣະມຫານະຄອນນິພພານ. ຄັ້ງນັ້ນ ກຸນລະບຸດນັ້ນ ເມື່ອຈະເລີນໄວຮູ້ດຽງສາໂດຍລຳດັບ ວັນໜຶ່ງໄດ້ໄປສູ່ພຣະວິຫານຮ່ວມກັບອຸປາສົກທັງຫຼາຍ ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງພຣະທຳເທດສະໜາ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຈຶ່ງນັ່ງຢູ່ທີ່ສຸດຮອບແຫ່ງບໍລິສັດ.

Tena ca samayena satthā ekaṃ bhikkhuṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, taṃ disvā pasannamānaso tadatthāya cittaṃ ṭhapetvā satasahassabhikkhuparivārassa bhagavato mahatā sakkārena sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyena ijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘anāgate gotamassa nāma sammāsambuddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So satthāraṃ bhikkhusaṅghañca vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvānavutikappe phussassa bhagavato kāle satthu vemātikabhātikesu tīsu rājaputtesu satthāraṃ upaṭṭhahantesu tesaṃ puññakiriyāya sahāyakiccaṃ akāsi. Evaṃ tattha tattha bhave taṃ taṃ bahuṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kururaṭṭhe thullakoṭṭhikanigame raṭṭhapālaseṭṭhigehe nibbatti, tassa bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthe kule nibbattattā raṭṭhapāloti vaṃsānugatameva nāmaṃ ahosi. So mahatā parivārena vaḍḍhanto anukkamena yobbanaṃ patto mātāpitūhi patirūpena dārena saṃyojetvā mahante ca yase patiṭṭhāpito dibbasampattisadisaṃ sampattiṃ paccanubhoti. Atha bhagavā kururaṭṭhe janapadacārikaṃ caranto thullakoṭṭhikaṃ anupāpuṇi. Taṃ sutvā raṭṭhapālo kulaputto satthāraṃ upasaṅkamitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sattavāre bhattacchede katvā kicchena kasirena mātāpitaro anujānāpetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yācitvā satthu āṇattiyā aññatarassa therassa santike pabbajitvā yonisomanasikārena kammaṃ karonto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນ ພຣະສາດສະດາໄດ້ຊົງສະຖາປະນາພຣະພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນເລີດຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ບວດດ້ວຍສັດທາ. ເພິ່ນເຫັນເຫດການນັ້ນແລ້ວ ກໍມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ຕັ້ງຈິດໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕຳແໜ່ງນັ້ນ ໄດ້ຖວາຍມະຫາທານຕະຫຼອດ 7 ວັນ ດ້ວຍສັກກາຣະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີພຣະພິກຂຸແສນຮູບເປັນບໍລິວານ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜา. ພຣະສາດສະດາຊົງເລັງເຫັນຄວາມສຳເລັດອັນປາສະຈາກອຸປະສັກຂອງເພິ່ນ ຈຶ່ງຊົງພະຍາກອນວ່າ "ໃນອະນາຄົດຕະການ ໃນສາສະໜາຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂຄຕະມະ ທ່ານຈັກໄດ້ເປັນຜູ້ເລີດກວ່າພວກພິກຂຸຜູ້ບວດດ້ວຍສັດທາທັງຫຼາຍ". ເພິ່ນໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະສາດສະດາແລະພຣະພິກຂຸສົງແລ້ວ ລຸກຈາກອາສະນະຫຼີກໄປ. ເພິ່ນໄດ້ສ້າງສົມບຸນຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍໃນພົບນັ້ນ ເມື່ອຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດาແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ. ໃນກັປທີ່ 92 ແຕ່ກັປນີ້ ໃນສະໄໝຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ປຸດສະ, ເມື່ອພຣະຣາຊະກຸມານ 3 ພຣະອົງ ຜູ້ເປັນພີ່ນ້ອງຕ່າງມານດາຂອງພຣະສາດສະດາ ຊົງອຸປະຖາກພຣະສາດສະດາຢູ່, ເພິ່ນໄດ້ຊ່ວຍເຫຼືອໃນການບຳເພັນບຸນຂອງພຣະຣາຊະກຸມານເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພິ່ນໄດ້ສັ່ງສົມກຸສົນນັ້ນໆ ໄວ້ເປັນອັນມາກໃນພົບນັ້ນໆ ດ້ວຍປະການສະນີ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສຸຄະຕິພົບເທົ່ານັ້ນ, ໃນພຸດທຸບາດກອນນີ້ ໄດ້ມາບັງເກີດໃນເຮືອນຂອງຣັດຖະປາລະເສດຖີ ໃນຖຸນລະໂກດຖິຕະນิຄົມ ໃນແຄວ້ນກຸຣຸ. ເພາະບັງເກີດໃນຕະກູນທີ່ສາມາດປະສານຮອຍລ້າວແຫ່ງແວ່ນແຄວ້ນທີ່ແຕກແຍກໄດ້ ເພິ່ນຈຶ່ງມີນາມຕາມຕະກູນວ່າ "ຣັດຖະປາລະ". ເພິ່ນໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນດ້ວຍບໍລິວານອັນມາກມາຍ ເມື່ອຈະເລີນໄວສູ່ຄວາມເປັນໜຸ່ມ ບິດາມານດາໄດ້ຈັດຫາຄູ່ຄອງອັນສົມຄວນໃຫ້ ແລະໄດ້ຕັ້ງໄວ້ໃນຍົດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ສະເຫວີຍສົມບັດອັນປານດັ່ງທິບພະຍະສົມບັດ. ຕໍ່ມາ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງສະເດັດຈາຣິກໄປໃນຊົນນະບົດໃນແຄວ້ນກຸຣຸ ໄດ້ສະເດັດເຖິງຖຸນລະໂກດຖິຕະນິຄົມ. ກຸນລະບຸດຣັດຖະປາລະໄດ້ຟັງຂ່າວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຟັງພຣະທຳເທດສະໜາໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ ກໍໄດ້ສັດທາ, ໄດ້ອົດອາຫານເຖິງ 7 ຄັ້ງ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກບິດາມານດາດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ, ແລ້ວເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະສາດສະດາ ທູນຂໍການບັນພະຊາ. ດ້ວຍພຣະບໍຣົມພຸດທານຸຍາດ ເພິ່ນໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະເຖຣະຮູບໜຶ່ງ ເມື່ອກະທຳຄວາມເພຍນດ້ວຍໂຍນિໂສມະນະສິການ ກໍໄດ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ ຈົນໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ.

179-180. Athāyasmā aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Sunāgo so mayā dinnoti tadā mahādhanaseṭṭhi hutvā sabbaṃ sāpateyyaṃ dānamukhe vissajjanasamaye sattappatiṭṭho sundaro nāgo [Pg.302] hatthirājā mayā dinno ahosi. Taṃ dassento īsādantotiādimāha. Īsādanto rathaīsappamāṇadanto, so mayā dinno hatthināgo. Urūḷhavāti rājāvahanayoggasamattho, rājāraho vā. Setacchattoti alaṅkāratthāya upaṭṭhahanasetacchattasahitoti attho. Pasobhitoti ārohapariṇāhavā rūpasobhāhi sampannoti attho. Sakappano sahatthipoti hatthialaṅkārasahito hatthigopakasahitoti attho. Itthambhūto hatthināgo padumuttarassa bhagavato mayā dinnoti attho.

໑໗໙-໑໘໐. ຕໍ່ມາ ພຣະອາຍັສມາ ລະນຶກເຖິງປຸບເພກຳຂອງຕົນ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ເມື່ອຈະປະກາດອະປະທານທີ່ຕົນໄດ້ປະພຶດມາໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ພຄວໂຕ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ສຸນາໂຄ ໂສ ມຍາ ທິນ຺ໂນ" ມີອະທિບາຍວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ເປັນມະຫາທະນະເສດຖີ ໄດ້ສະຫຼະຊັບສົມບັດທັງປວງໃນການໃຫ້ທານ, ໃນຄາວທີ່ສະຫຼະທານນັ້ນ ເພິ່ນໄດ້ຖວາຍພະຍາຊ້າງຕົວປະເສີດ ຊື່ວ່າ ນາກະ ຜູ້ຢືນຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍອະໄວຍະວະທັງ 7. ເມື່ອຈະສະແດງເຖິງການຖວາຍນັ້ນ ເພิ່ນຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "ອີສານທນ຺ໂຕ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອີສານທນ຺ໂຕ" ໝາຍເຖິງ ຊ້າງທີ່ມີງາໃຫຍ່ເທົ່າກັບງອນລົດ, ພະຍາຊ້າງນັ້ນອັນອາຕະມາໄດ້ຖວາຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ອຸຣູຬ຺ຫາ" ໝາຍເຖິງ ຊ້າງທີ່ສົມຄວນແກ່ການເປັນພາຫະນະຊົງຂອງພຣະຣາຊາ ຫຼື ຄວນແກ່ພຣະຣາຊາ. ຄຳວ່າ "ເສຕຈ຺ຎຉຕ຺ໂຕ" ມີອະທિບາຍວ່າ ຊ້າງທີ່ປະກອບດ້ວຍສັດກັ້ນອັນກັ້ນໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປະດັບຕົກແຕ່ງ. ຄຳວ່າ "ປະໂສພິໂຕ" ມີອະທિບາຍວ່າ ຊ້າງທີ່ສົມບູນດ້ວຍຄວາມສູງແລະຄວາມໃຫຍ່ ແລະຄວາມງາມແຫ່ງຮູບຮ່າງ. ຄຳວ່າ "ສກປ຺ປໂນ ສຫຕ຺ຖິໂປ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຊ້າງທີ່ປະກອບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຊ້າງ ແລະປະກອບດ້ວຍຄົນລ້ຽງຊ້າງ. ມີອະທિບາຍວ່າ ພະຍາຊ້າງທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ອັນອາຕະມາໄດ້ຖວາຍແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທຸມຸດຕະຣະແລ້ວ.

181. Mayā bhattaṃ kāretvānāti mayā kārāpitavihāre vasantānaṃ koṭisaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapetvā mahesino niyyādesinti sambandho.

໑໘໑. ຄຳວ່າ "ມຍາ ພຕ຺ຕໍ ກາເຣຕ຺ວານ" ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ອາຕະມາໄດ້ຕັ້ງນິດຈະພັດຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍມີຈຳນວນເປັນໂກດ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນວິຫານທີ່ອາຕະມາສ້າງຂຶ້ນ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍແດ່ພຣະມະເຫສີເຈົ້າ.

183. Jalajuttamanāmakoti jalato jāto jalajo, kiṃ taṃ? Padumaṃ, padumena samānanāmattā uttamattā ca padumuttaro nāma bhagavāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

໑໘໓. ຄຳວ່າ "ຊລຊຸຕ຺ຕມນາມໂກ" ມີອະທિບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກນ້ຳ ຊື່ວ່າ ຊະລັດສະ, ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ດອກບົວ, ເພາະມີພຣະນາມສະເໝີດ້ວຍດອກບົວ ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງມີພຣະນາມວ່າ ປະທຸມຸດຕະຣະ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມອັນງ່າຍທັງນັ້ນ.

Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

Consolidated translation: ການອະທິບາຍອະປະທານຂອງພຣະຣັດຖະປາລະເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນ.

Chappaññāsamamahāvaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍມະຫາວັກ ທີຫ້າສิບຫົກ ຈົບບໍລິບູນ.

Iti visuddhajanavilāsiniyā apadāna-aṭṭhakathāya

ດ້ວຍປະການສະນີ ໃນວິສຸດທະຊະນະວິລາສິນີ ອັດຖະກະຖາອະປະທານ

Ettāvatā buddhapaccekabuddhasāvakattherāpadāna-aṭṭhakathā samattā.

ອັດຖະກະຖາອະປະທານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະສາວົກເຖຣະ ຈົບບໍລິບູນພຽງເທົ່ານີ້.

Nigamanakathā

ນິກະມະນະກະຖາ (ຄຳລົງທ້າຍ)

Sīhaḷadīpake [Pg.303] appicchatādiguṇavantānaṃ theravaṃsappadīpānaṃ ānandattherādīnaṃ sabbasattānaṃ taṇhāmānadiṭṭhādayo chedananiggahavivecanādyatthaṃ sattahi māsehi ativiya ārādhanena laddhakosallena bodhisambhāraṃ gavesantena satidhitigativīriyaparakkamantena mahāsamantaguṇasobhanena tipiṭakadharena paṇḍitena ābhataṃ imaṃ apadāna-aṭṭhakathaṃ sabbo sadevaloko jānātūti.

ຂໍໂລກທັງປວງ ພ້ອມທັງເທວະດາ ຈົ່ງຮັບຮູ້ ເຊິ່ງອັດຖະກະຖາອະປະທານນີ້ ອັນພະບັນດິດເຖລະ ຜູ້ຊົງພະໄຕປິດົກ ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍຄຸນອັນປະເສີດໂດຍຮອບ ຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງບໍ່ຫຼຸດລະດ້ວຍສະຕິ ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ປັນຍາ ແລະຄວາມພາກພຽນ ຜູ້ສະແຫວງຫາໂພທິສົມພານ ຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມຊ່ຽວຊານ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ສໍາເລັດຢ່າງຮີບດ່ວນຍິ່ງ ດ້ວຍເວລາພຽງ 7 ເດືອນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕັດ ການຂົ່ມ ແລະການສະຫງົບລະງັບ ເຊິ່ງຕັນຫາ ມານະ ແລະທິດຖິເປັນຕົ້ນ ຂອງສັດທັງຫຼາຍທັງປວງ, ຜູ້ເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງເຊື້ອສາຍແຫ່ງພະເຖລະທັງຫຼາຍ ມີພະອານົນທະເຖລະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນມີຄວາມມັກນ້ອຍເປັນຕົ້ນ ໃນເກາະສີຫົນ ນໍາສະເໜີມາແລ້ວ ເທີ້ນ.

Anena lobhādimalā pajānaṃ, cakkhādirogā vividhā ca dukkhā;

Kalahādibhayā dukkhitā jātā, corādayonatthakarā ca loke.

ດ້ວຍທຳມະທານນີ້ ຂໍໃຫ້ກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງມີໂລພະເປັນຕົ້ນ ຂອງສັດທັງຫຼາຍ, ໂລກໄພຕ່າງໆ ມີໂລກຕາເປັນຕົ້ນ, ຄວາມທຸກທັງຫຼາຍອັນຫຼាកຫຼາຍ, ໄພມີການທະເລາະວິວາດເປັນຕົ້ນ ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກຍາກລໍາບາກ, ແລະໂຈນເປັນຕົ້ນ ຜູ້ສ້າງຄວາມເສຍຫາຍໃນໂລກ ຈົ່ງຈິບຫາຍປາສະຈາກໄປເທີ້ນ.

Nassantu me pañca verā ca pāpā, nassantu gimhe yathā vuṭṭhivātā;

Aṭṭhaṅgikamaggavarena patvā, nibbānapuraṃ paṭipādayāmi.

ຂໍໄພເວນທັງ 5 ອັນຊົ່ວຊ້າຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງຈິບຫາຍປາສະຈາກໄປ ປຽບເໝືອນພາຍຸຝົນໃນລະດູຮ້ອນ ທີ່ຍ່ອມອັນຕະລະທານໄປສັນນັ້ນ, ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າບັນລຸເຖິງເມືອງພະນິພານ ດ້ວຍມັກມີອົງ 8 ອັນປະເສີດແລ້ວ ຂໍນໍາພາສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ບັນລຸເຖິງນໍາເທີ້ນ.

Sabbadiṭṭhiñca maddanto, rāgadosādipāpake;

Saṃsāravaṭṭaṃ chinditvā, upemi saggamokkhake.

ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ ຂົ່ມກໍາຈັດມິດສາທິດຖິທັງປວງ ແລະບາບທໍາທັງຫຼາຍມີລາຄະແລະໂທສະເປັນຕົ້ນ, ຕັດຂາດສັງສາລະວັດແລ້ວ ເຂົ້າເຖິງສຸຂະຕິສະຫວັນແລະພະນິພານອັນເປັນເຄື່ອງຫຼຸດພົ້ນເທີ້ນ.

Āṇākhettamhi sabbattha, avīcimhi bhavaggato;

Sabbe dhammānuyāyantu, tayo lokā utupi cāti.

ໃນທົ່ວອານາເຂດ ຕັ້ງແຕ່ອະເວຈີມະຫານະລົກ ຈົນເຖິງພະວັກຄະພູມ ຂໍພະທໍາທັງປວງຈົ່ງແຜ່ໄປເຖິງ, ແລະຂໍໃຫ້ໂລກທັງສາມ ພ້ອມທັງລະດູການທັງຫຼາຍ ຈົ່ງດໍາເນີນໄປດ້ວຍດີເທີ້ນ.

Apadāna-aṭṭhakathā samattā.

ອັດຖະກະຖາອະປະທານ ຈົບບໍລິບູນແລ້ວ.