နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

"ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා."

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

"ඛුද්දක නිකාය."

အပဒါန-အဋ္ဌကထာ

"අපදාන අටුවාව."

(ဒုတိယော ဘာဂေါ)

"(දෙවන කොටස)."

ထေရာပဒါနံ

"ථේරාපදානය."

၂. သီဟာသနိယဝဂ္ဂေါ

2. "සීහාසනිය වර්ගය."

၁. သီဟာသနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. "සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව."

နိဗ္ဗုတေ [Pg.1] လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သီဟာသနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ သဒ္ဓါသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, ဓရမာနေ ဘဂဝတိ ဒေဝလောကေ ဝသိတွာ နိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတော သာရီရိကစေတိယံ ဒိသွာ ‘‘အဟော မေ အလာဘာ, ဘဂဝတော ဓရမာနေ ကာလေ အသမ္ပတ္တော’’တိ စိန္တေတွာ စေတိယေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သောမနဿဇာတော သဗ္ဗရတနမယံ ဒေဝတာနိမ္မိတသဒိသံ ဓမ္မာသနေ သီဟာသနံ ကာရေတွာ ဇီဝမာနကဗုဒ္ဓဿ ဝိယ ပူဇေသိ. တဿုပရိ ဂေဟမ္ပိ ဒိဗ္ဗဝိမာနမိဝ ကာရေသိ, ပါဒဋ္ဌပနပါဒပီဌမ္ပိ ကာရေသိ. ဧဝံ ယာဝဇီဝံ ဒီပဓူပပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိ အနေကဝိဓံ ပူဇံ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဆ ကာမသဂ္ဂေ အပရာပရံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ [Pg.2] အနေကက္ခတ္တုံ အနုဘဝိတွာ သင်္ချာတိက္ကန္တံ ပဒေသရဇ္ဇသမ္ပတ္တိဉ္စ အနုဘဝိတွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဧတ္ထန္တရေ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනාදිය ආයුෂ්මත් සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ කෙනෙකි. සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ධනවත් ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලයක ඉපදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කල දේව ලෝකයෙහි වාසය කර බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසුව මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික චෛත්‍යය දැක, 'අහෝ මට අලාභයකි, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කල මම නොපැමිණියෙමි' යි සිතා චෛත්‍යය කෙරෙහි සිත පහදාගෙන සතුටට පත්ව සියලු රත්නයෙන් කළ දිව්‍ය විමානයක් බඳු ධර්මාසනයක් (සිංහාසනයක්) කරවා ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙන් පූජා කළේය. ඒ මතුපිට දිව්‍ය විමානයක් බඳු මන්දිරයක් ද පා තැබීම සඳහා පා පීඨයක් ද කරවීය. මෙසේ දිවි හිමියෙන් පහන්, සුවඳ දුම්, මල් ආදියෙන් අනේක විධ පූජා පවත්වා එතැනින් චුතව දෙව්ලෝකයේ උපත ලබා සදිව්‍ය ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මනුෂ්‍යයන් අතර ද බොහෝ වාරයක් සක්විති රජ සම්පත් අනුභව කොට, අප්‍රමාණ වාරයක් ප්‍රාදේශීය රජ සම්පත් ද අනුභව කොට, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව මහණ දම් පුරා දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා ධනවත් කුලයක ඉපදී වියපත් වූ කල ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව උපසම්පදාව ලබා කමටහන් ගෙන උත්සාහ කරමින් නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණියේය."

၁. ဧဝံ ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ လောကဿ နာထော ပဓာနောတိ လောကနာထော, လောကတ္တယသာမီတိ အတ္ထော. လောကနာထေ သိဒ္ဓတ္ထမှိ နိဗ္ဗုတေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိတ္ထာရိတေ ပါဝစနေတိ ပါဝစနေ ပိဋကတ္တယေ ဝိတ္ထာရိတေ ပတ္ထဋေ ပါကဋေတိ အတ္ထော. ဗာဟုဇညမှိ သာသနေတိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတေ ဗုဒ္ဓသာသနေ အနေကသတသဟဿကောဋိခီဏာသဝသင်္ခါတေဟိ ဗဟုဇနေဟိ ဉာတေ အဓိဂတေတိ အတ္ထော.

1. "මෙසේ අර්හත් ඵලයට පැමිණ තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර සතුටට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'ලෝකනාථයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි' යනාදිය පැවසීය. එහි ලෝකයට නාථ වූ හෙයින් ද ප්‍රධාන වූ හෙයින් ද 'ලෝකනාථ' නම් වේ, ලෝකත්‍රයටම ස්වාමියා යන්න අර්ථයයි. සිද්ධත්ථ ලෝකනාථයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'ප්‍රකාශ කරන ලද ශාසනය' යනු ත්‍රිපිටක ධර්මය පැතිරී ප්‍රකට වූ කල්හි යන්න අර්ථයයි. 'මහජනයා දන්නා ශාසනය' යනු ශික්ෂාත්‍රයෙන් සංගෘහිත බුද්ධ ශාසනය අනේක ලක්ෂ කෝටි සංඛ්‍යාත රහතන් වහන්සේලා විසින් අවබෝධ කරන ලද කල්හි යන්න අර්ථයයි."

၂-၃. ပသန္နစိတ္တော သုမနောတိ တဒါ အဟံ ဗုဒ္ဓဿ ဓရမာနကာလေ အသမ္ပတ္တော နိဗ္ဗုတေ တသ္မိံ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ မနုဿလောကံ ဥပပန္နော တဿ ဘဂဝတော သာရီရိကဓာတုစေတိယံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပယုတ္တမနော သုန္ဒရမနော ‘‘အဟော မမာဂမနံ သွာဂမန’’န္တိ သဉ္ဇာတပသာဒဗဟုမာနော ‘‘မယာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဧကံ ပုညံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဘဂဝတော စေတိယသမီပေ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဟိရညသုဝဏ္ဏရတနာဒီဟိ အလင်္ကရိတွာဝ သီဟာသနံ အကာသိ. တတြ နိသိန္နဿ ပါဒဋ္ဌပနတ္ထာယ ပါဒပီဌဉ္စ ကာရေသိ. သီဟာသနဿ အတေမနတ္ထာယ တဿုပရိ ဃရဉ္စ ကာရေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သီဟာသနမကာသဟံ…ပေ… ဃရံ တတ္ထ အကာသဟ’’န္တိ. တေန စိတ္တပ္ပသာဒေနာတိ ဓရမာနဿ ဝိယ ဘဂဝတော သီဟာသနံ မယာ ကတံ, တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန. တုသိတံ ဥပပဇ္ဇဟန္တိ တုသိတဘဝနေ ဥပပဇ္ဇိန္တိ အတ္ထော.

2-3. "පසන්නචිත්තො සුමනො" යනු ඒ අවස්ථාවෙහි මම බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයෙහි (මිනිස් ලොවට) නොපැමිණ, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි දෙව්ලොවින් චුතව මිනිස් ලොව උපන්නෙමි. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතුන් වහන්සේලා තැන්පත් කළ චෛත්‍යය දැක පැහැදුණු සිතැතිව, ශ්‍රද්ධා සහගත සිතින් හා සොම්නස් සිතින් යුක්තව "අහෝ, මාගේ පැමිණීම ඉතා යහපත් පැමිණීමෙකැයි" ඉමහත් ප්‍රසාදයක් හා ගෞරවයක් ඇති කර ගත්තෙමි. "මා විසින් නිවන අවබෝධ කරගනු පිණිස එක් පින්කමක් කටයුතුය" යි සිතා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ චෛත්‍යය සමීපයෙහි උන්වහන්සේ උදෙසා රන් රිදී මැණික් ආදියෙන් සරසා සිංහාසනයක් කළෙමි. එහි වැඩසිටින්නා වූ උත්තමයාගේ පා තැබීම පිණිස පා පීඨයක් ද කරවූවෙමි. සිංහාසනය වැස්සෙන් නොතෙමෙනු පිණිස ඒ මත මණ්ඩපයක් ද කරවූවෙමි. එහෙයින් "සීහාසනමකාසහං... පෑ... ඝරං තත්ථ අකාසහං" යැයි කියන ලදී. "තේන චිත්තප්පසාදේන" යනු ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙන් මා විසින් සිංහාසනය කරවන ලදී, ඒ සිතේ පැහැදීමෙනි. "තුසිතං උපපජ්ජහං" යනු තුසිත භවනයෙහි උපන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

၄. အာယာမေန စတုဗ္ဗီသာတိ တတြုပပန္နဿ ဒေဝဘူတဿ သတော မယှံ သုကတံ ပုညေန နိဗ္ဗတ္တိတံ ပါတုဘူတံ အာယာမေန ဥစ္စတော စတုဗ္ဗီသယောဇနံ ဝိတ္ထာရေန တိရိယတော စတုဒ္ဒသယောဇနံ တာဝဒေဝ နိဗ္ဗတ္တိက္ခဏေယေဝ အာသိ အဟောသီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

4. "ආයාමේන චතුබ්බීසා" යනු එහි උපන්, දෙවියෙකු වූ මා හට සුකෘත වූ පින් බලයෙන් පහළ වූ, දිස් වන්නා වූ විමානය දිගින් හා උසින් යොදුන් විසි හතරක් ද, පළලින් හා හරහට යොදුන් දහහතරක් ද විය. එය උපන් කෙණෙහිම පහළ විය යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

၉. စတုန္နဝုတေ [Pg.3] ဣတော ကပ္ပေတိ ဣတော ကပ္ပတော စတုနဝုတေ ကပ္ပေ ယံ ကမ္မံ အကရိံ အကာသိံ, တဒါ တတော ပဋ္ဌာယ ပုညဗလေန ကဉ္စိ ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, န အနုဘူတပုဗ္ဗာ ကာစိ ဒုဂ္ဂတီတိ အတ္ထော.

9. "චතුන්නවුතේ ඉතො කප්පේ" යනු මෙයින් කල්ප අනූ හතරකට පෙර යම් කර්මයක් කළෙම් ද, එතැන් පටන් ඒ පින් බලයෙන් මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි, කිසිදු දුගතියක අත්දැකීමක් පෙර නොවූයේය යනු අර්ථයයි.

၁၀. တေသတ္တတိမှိတော ကပ္ပေတိ ဣတော ကပ္ပတော တေသတ္တတိကပ္ပေ. ဣန္ဒနာမာ တယော ဇနာတိ ဣန္ဒနာမကာ တယော စက္ကဝတ္တိရာဇာနော ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ တီသု ဇာတီသု ဣန္ဒော နာမ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ဒွေသတ္တတိမှိတော ကပ္ပေတိ ဣတော ဒွေသတ္တတိကပ္ပေ. သုမနနာမကာ တယော ဇနာ တိက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တိရာဇာနော အဟေသုံ.

10. "තේසත්තතිම්හිතෝ කප්පේ" යනු මෙයින් කල්ප හැත්තෑ තුනකට පෙරය. "ඉන්දනාමා තයෝ ජනා" යනු ඉන්ද නම් වූ තිදෙනෙකු වන සක්විති රජවරු එක් කල්පයකදී භවයන් තුනකදී ඉන්ද නම් වූ සක්විති රජවරු වූහ යන්න අර්ථයයි. "ද්වේසත්තතිම්හිතෝ කප්පේ" යනු මෙයින් කල්ප හැත්තෑ දෙකකට පෙරය. සුමන නම් වූ ජනයෝ තිදෙනෙක් තෙවරක් සක්විති රජවරු වූහ.

၁၁. သမသတ္တတိတော ကပ္ပေတိ ဣတော ကပ္ပတော အနူနာဓိကေ သတ္တတိမေ ကပ္ပေ ဝရုဏနာမကာ ဝရုဏော စက္ကဝတ္တီတိ ဧဝံနာမကာ တယော စက္ကဝတ္တိရာဇာနော စက္ကရတနသမ္ပန္နာ စတုဒီပမှိ ဣဿရာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

11. "සමසත්තතීතෝ කප්පේ" යනු මෙයින් අඩු වැඩි නැති හැත්තෑවැනි කල්පයෙහි වරුණ නම් වූ සක්විති රජවරු තිදෙනෙක් සක් රුවනින් යුක්තව සතර මහා දීපයෙහිම අධිපති වූහ යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သီဟာသနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සීහාසනදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. ဧကတ္ထမ္ဘိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. ඒකත්ථම්භිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဧကတ္ထမ္ဘဒါယကထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝနကမ္မိကော ဟုတွာ ဧကသ္မိံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. တသ္မိံ သမယေ သဗ္ဗေ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဥပါသကာ ဧကစ္ဆန္ဒာ ‘‘ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနသာလံ ကရောမာ’’တိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရတ္ထာယ ဝနံ ပဝိသိတွာ တံ ဥပါသကံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ ဧကံ ထမ္ဘံ ဒေထာ’’တိ ယာစိံသု. သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ တေ သဗ္ဗေ ဥယျောဇေတွာ ဧကံ သာရမယံ ထမ္ဘံ ဂဟေတွာ သတ္ထု ဒဿေတွာ တေသံယေဝ အဒါသိ. သော တေနေဝ သောမနဿဇာတော တဒေဝ မူလံ ကတွာ အညာနိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ ဆသု ကာမာဝစရေသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ အဂ္ဂစက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ အနေကဝါရံ အနုဘဝိတွာ အသင်္ချေယျံ ပဒေသရဇ္ဇသမ္ပတ္တိဉ္စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သဒ္ဓါသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ [Pg.4] ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော မာတာပိတူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ မနသိကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඒකත්ථම්භදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වනයෙහි වැඩ කරන කම්කරුවෙක්ව එක්තරා ධනවත් කුලයක උපන්නේය. ඒ සමයෙහි ශ්‍රද්ධා සම්පන්න වූ, රතනත්‍රයෙහි පැහැදුණා වූ සියලු උපාසකයෝ එක්සිත්ව "භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන ශාලාවක් කරමු" යි දැව සපයා ගනු පිණිස වනයට පිවිස, ඒ උපාසකයා දැක "අපට එක ටැඹක් දෙන්න" යැයි ඉල්ලූහ. ඔහු ඒ පුවත අසා "ඔබලා ඒ ගැන කල්පනා නොකරන්න" යැයි පවසා ඔවුන් සියල්ලන් පිටත් කර යවා, එක් අරටු සහිත ටැඹක් ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට පෙන්වා ඔවුන්ටම දුන්නේය. ඔහු ඒ පිනින්ම සොම්නසට පත්ව ඒ පිනම මූලික කරගෙන අනෙකුත් දානාදී පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. පිළිවෙළින් සදිව්‍ය ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට මිනිස් ලොවෙහි ද අග්‍ර වූ සක්විති රජ සැප අනේක වාරයක් අනුභව කොට, අප්‍රමාණ ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය සම්පත් ද විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලයක උපත ලැබීය. මව්පියන් සමග භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව උපසම්පදාව ලබා කමටහන් ගෙන මෙනෙහි කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၁၃. သော ဧဝံ ပတ္တအရဟတ္တော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ဘဂျသမ္ပန္နဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. မဟာပူဂဂဏောတိ မဟာဥပါသကသမူဟော အဟု အဟောသီတိ အတ္ထော. သရဏံ ဂတာ စ တေ ဗုဒ္ဓန္တိ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏ’’န္တိ ဂတာ ဘဇိံသု ဇာနိံသု ဝါ တေ ဥပါသကာ. တထာဂတံ သဒ္ဒဟန္တိ ဗုဒ္ဓဂုဏံ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ဌပေန္တီတိ အတ္ထော.

13. රහත් බවට පත් වූ ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස" යනාදිය පැවසූහ. එහි "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනු භාග්‍යවන්ත වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා යන්නයි. "මහාපූගගණෝ" යනු මහා උපාසක පිරිසක් වූහ යන්න අර්ථයයි. "සරණං ගතා ච තේ බුද්ධං" යනු "බුදුන් සරණ යමි" යි ඒ උපාසකයෝ සරණ ගියහ, ඇසුරු කළහ හෝ දැන ගත්තහ යන්නයි. එමෙන්ම "සද්දහන්ති" යනු බුදුගුණය තමන්ගේ චිත්ත සන්තානයෙහි තැන්පත් කරති යන්න අර්ථයයි.

၁၄. သဗ္ဗေ သင်္ဂမ္မ မန္တေတွာတိ သဗ္ဗေ သမာဂမ္မ သန္နိပတိတွာ မန္တေတွာ အညမညံ သညာပေတွာ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဟုတွာ မာဠံ ဥပဋ္ဌာနသာလံ သတ္ထုနော အတ္ထာယ ကုဗ္ဗန္တိ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေသု ဧကတ္ထမ္ဘံ အလဘန္တာ ဗြဟာဝနေ မဟာဝနေ ဝိစိနန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

14. "සබ්බේ සංගම්ම මන්තෙත්වා" යනු සියලු උපාසකයෝ එක්ව රැස්ව සාකච්ඡා කොට එකිනෙකා දැනුවත් කරමින් එක්සිත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා මණ්ඩපයක් හෙවත් උපස්ථාන ශාලාවක් කරති යන්න අර්ථයයි. දැව දඬු අතරින් එක් ටැඹක් සොයාගත නොහැකිව "බ්‍රහාවනේ" හෙවත් මහා වනයෙහි සොයති යන්න සම්බන්ධයයි.

၁၅. တေဟံ အရညေ ဒိသွာနာတိ အဟံ တေ ဥပါသကေ အရညေ ဒိသွာန ဂဏံ သမူဟံ ဥပဂမ္မ သမီပံ ဂန္တွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန ဒသင်္ဂုလိသမောဓာနံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ အဟံ ဂဏံ ဥပါသကသမူဟံ ‘‘တုမှေ ဣမံ ဝနံ ကိမတ္ထံ အာဂတတ္ထာ’’တိ တဒါ တသ္မိံ ကာလေ ပရိပုစ္ဆိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

15. "තේහං අරඤ්ඤේ දිස්වානා" යනු මම ඒ උපාසකයන් වනයෙහි දැක, ඒ පිරිස වෙත ගොස් ඇඟිලි දහයම එක්කොට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, මම ඒ උපාසක පිරිසගෙන් "ඔබලා කුමන කරුණක් සඳහා මේ වනයට පැමිණියහුද?" යැයි ඒ අවස්ථාවෙහි විමසීමි යන්න සම්බන්ධයයි.

၁၆. တေ သီလဝန္တော ဥပါသကာ မေ မယာ ပုဋ္ဌာ ‘‘မာဠံ မယံ ကတ္တုကာမာ ဟုတွာ ဧကတ္ထမ္ဘော အမှေဟိ န လဗ္ဘတီ’’တိ ဝိယာကံသု ဝိသေသေန ကထယိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော.

16. ඒ සීලවන්ත උපාසකයෝ මා විසින් විමසන ලදුව, "අපි මණ්ඩපයක් කිරීමට කැමැත්තෙමු, නමුත් අපට එක් ටැඹක් සොයාගත නොහැකිය" යි ප්‍රකාශ කළහ, විශේෂයෙන් පැවසූහ යන්න සම්බන්ධයයි.

၁၇. မမံ မယှံ ဧကတ္ထမ္ဘံ ဒေထ, အဟံ တံ ဒဿာမိ သတ္ထုနော သန္တိကံ အဟံ ထမ္ဘံ အာဟရိဿာမိ, တေ ဘဝန္တော ထမ္ဘဟရဏေ အပ္ပောဿုက္ကာ ဥဿာဟရဟိတာ ဘဝန္တူတိ သမ္ဗန္ဓော.

17. "මට ඒ එක් ටැඹක් දෙන්න, මම එය ලබා දෙන්නෙමි, ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත මම ඒ ටැඹ ගෙන එන්නෙමි, ඔබ වහන්සේලා ටැඹ ගෙන ඒම පිළිබඳව උත්සාහ රහිතව හෙවත් වෙහෙස නොවී සිටින්න" යන්න සම්බන්ධයයි.

၂၄. ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမီတိ ယံ ယံ ယောနိံ ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ ဥပဂစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ, ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဒေဝလောကေ ဝါ မနုဿလောကေ ဝါတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

24. "යං යං යෝනුපපජ්ජාමි" යනු යම් යම් උපතකදී දිව්‍ය භවයක හෝ මිනිස් භවයක හෝ කවර වූ උපතකට පැමිණෙම් ද යන්න අර්ථයයි. මෙය සත්තමී අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තියකි, එනම් යම් යම් දෙව්ලොවක හෝ මනුෂ්‍ය ලෝකයක උපදින කල්හි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဧကတ္ထမ္ဘိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඒකත්ථම්භිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. နန္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. නන්දත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဿ [Pg.5] ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော နန္ဒတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယံ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပူဇာသက္ကာရဗဟုလံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အနာဂတေ တုမှာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ ဧဝရူပေါ သာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပဏိဓာနံ အကာသိ.

ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානය 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදී ලෙස ආරම්භ වේ. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් දහම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය පුණ්‍යයන් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර එක්තරා කුලයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ, බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ අසමින් සිටියදී, එක්තරා භික්ෂුවක ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කරගත් භික්ෂූන් අතරින් අගතැන් තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින්, බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහත් පූජා සත්කාර සහිත වූ මහා දානයක් පවත්වා, 'ස්වාමීනි, මම අනාගතයෙහි ඔබ වහන්සේ වැනි බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ මෙබඳු ශ්‍රාවකයෙක් වෙම්වා' යි ප්‍රාර්ථනා කළේය.

သော တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဓမ္မတာယ နာမ နဒိယာ မဟန္တော ကစ္ဆပေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ နဒိံ တရိတုံ တီရေ ဌိတံ ဒိသွာ သယံ ဘဂဝန္တံ တာရေတုကာမော သတ္ထု ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိ. သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟိ. သော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဝေဂေန သောတံ ဆိန္ဒန္တော သီဃတရံ ပရတီရံ ပါပေသိ. ဘဂဝါ တဿ အနုမောဒနံ ဝဒန္တော ဘာဝိနိံ သမ္ပတ္တိံ ကထေတွာ ပက္ကာမိ.

ඔහු එතැන් පටන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ධම්මතා නම් නදියෙහි මහා ඉබ්බෙක්ව ඉපදුණි. එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නදියෙන් එතෙර වීමට ඉවුරෙහි වැඩ සිටිනු දැක, තමා විසින්ම බුදුන් වහන්සේව එතෙර කරවනු රිසියෙන්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පාමුල වැතිරුණේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ අදහස දැන පිට මතට වැඩම කළ සේක. ඔහු මහත් සතුටින් යුතුව ජල පහර කපමින් ඉතා වේගයෙන් එතර ඉවුරට බුදුන් වහන්සේව වැඩම කරවීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව පවත්වා, අනාගතයේ ඔහු ලබන සම්පත් ගැන දේශනා කොට වැඩම කළ සේක.

သော တေန ပုညကမ္မေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော, တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဉာတိသံဃံ နန္ဒယန္တော ဇာတောတိ ‘‘နန္ဒော’’တွေဝ နာမံ အကံသု. တဿ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဘဂဝါ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော အနုက္ကမေန ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ ဉာတိသမာဂမေ ပေါက္ခရဝဿံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဝေဿန္တရဇာတကံ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၅၅ အာဒယော) ကထေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၆၈) ဂါထာယ ပိတရံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ နိဝေသနံ ဂန္တွာ ‘‘ဓမ္မဉ္စရေ သုစရိတ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁၆၉) ဂါထာယ မဟာပဇာပတိံ သောတာပတ္တိဖလေ ရာဇာနံ သကဒါဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတိယဒိဝသေ နန္ဒကုမာရဿ အဘိသေကဂေဟပဝေသနအာဝါဟမင်္ဂလေသု ဝတ္တမာနေသု ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. သတ္ထာ နန္ဒကုမာရဿ ဟတ္ထေ ပတ္တံ ဒတွာ မင်္ဂလံ ဝတွာ တဿ ဟတ္ထတော ပတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာဝ ဝိဟာရံ ဂတော[Pg.6], တံ ပတ္တဟတ္ထံ ဝိဟာရံ အာဂတံ အနိစ္ဆမာနံယေဝ ပဗ္ဗာဇေတွာ တထာပဗ္ဗာဇိတတ္တာယေဝ အနဘိရတိယာ ပီဠိတံ ဉတွာ ဥပါယေန တဿ တံ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ. သော ယောနိသော ပဋိသင်္ခါယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ထေရော ပုန ဒိဝသေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယံ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါနံ, မုဉ္စာမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ. ဘဂဝါပိ ‘‘ယဒေဝ တေ, နန္ဒ, အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ, တဒါဟံ မုတ္တော ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ အာဟ. အထဿ ဘဂဝါ သဝိသေသံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတံ ဉတွာ တံ ဂုဏံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ ယဒိဒံ နန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉, ၂၃၀) ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရဘာဝေန နံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ထေရော ဟိ ‘‘ဣန္ဒြိယာသံဝရံ နိဿာယ ဣမံ ဝိပ္ပကာရံ ပတ္တော, တမဟံ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဥဿာဟဇာတော ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပော တတ္ထ စ ကတာဓိကာရတ္တာ ဣန္ဒြိယသံဝရေ ဥက္ကံသပါရမိံ အဂမာသိ.

ඔහු ඒ පින්කමින් සුගතිගාමීව සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කපිලවස්තු පුර සුද්ධෝදන මහරජුගේ අග්‍රමහේසිකාව වූ මහාපජාපතී ගෝතමියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහුගේ නම් තබන දිනයෙහි නෑදෑ පිරිස සතුටු කරමින් උපන් බැවින් 'නන්ද' යනුවෙන් ම නම් තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කාලයෙහි, බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුම් දම්සක් පවත්වා ලෝකයාට අනුග්‍රහ කරමින් අනුපිළිවෙලින් කපිලවස්තු පුරයට වැඩම කළ සේක. එහිදී ඥාති සමාගමෙහිදී පොක්ඛරවස්ස වැස්ස නිමිති කරගෙන වෙස්සන්තර ජාතකය දේශනා කළ සේක. දෙවන දිනයෙහි පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කර 'උත්තිට්ඨේ නප්පමජ්ජෙය්‍ය' යන ගාථාවෙන් පිය රජු සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා, රජ මාලිගයට වැඩම කර 'ධම්මඤ්චරේ සුචරිතං' යන ගාථාවෙන් මහාපජාපතී ගෝතමිය සෝවාන් ඵලයෙහි ද, රජතුමා සකෘදාගාමී ඵලයෙහි ද පිහිටුවූ සේක. තුන්වන දිනයෙහි නන්ද කුමරුගේ අභිෂේක මංගල්‍යය, ගෘහ ප්‍රවේශ මංගල්‍යය හා විවාහ මංගල්‍යය යන මංගල්‍යයන් පවතිද්දී බුදුරජාණන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ නන්ද කුමරුගේ අතට පාත්‍රය දී මංගල දේශනාව පවත්වා, ඔහුගේ අතින් පාත්‍රය නැවත නොගෙනම විහාරයට වැඩම කළහ. පාත්‍රය අතැතිව විහාරයට පැමිණි ඔහු අකමැත්තෙන් වුව ද පැවිදි කරවා, එලෙස පැවිදි වූ බැවින් මහණදම්හි නොඇලීමෙන් පීඩා විඳින බව දැන, උපාවකින් ඔහුගේ ඒ නොඇලීම දුරු කළ සේක. ඔහු නුවණින් විමසා විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය. තෙරුන් වහන්සේ පසු දින බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසුවෝය: 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ මට පරෙවි පාදයන් බඳු රතු පැහැ පාද ඇති දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියයක් ලබා දෙන බවට වූ යම් පොරොන්දුවක් වී ද, ස්වාමීනි, මම ඔබ වහන්සේව ඒ පොරොන්දුවෙන් නිදහස් කරමි.' බුදුරජාණන් වහන්සේ ද 'නන්ද, යම් කලක නුඹේ සිත කිසිවක නොඇලී ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ද, එවිට මම ඒ පොරොන්දුවෙන් නිදහස් වීමි' යි වදාළහ. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු ඉන්ද්‍රියයන් පිළිබඳව දක්වන විශේෂිත සංවරය දැන, ඒ ගුණය ප්‍රකාශ කරමින් 'මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ භික්ෂූන් අතර මේ නන්ද අග්‍ර වන්නේය' යි පවසා ඔහු අගතැන්පත් කළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ 'මම ඉන්ද්‍රිය අසංවරය නිසා මේ විපතට පත් වීමි, එබැවින් මම එය මැනවින් මර්දනය කරමි' යි උත්සාහවත් වූහ. බලවත් හිරිඔතප් ඇතිව, ඒ සඳහා පෙර කළ පින් ද ඇති බැවින් ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙහි උත්කර්ෂවත් පාරමිතාවට පැමිණියහ.

၂၇. ဧဝံ သော ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. ဝတ္ထံ ခေါမံ မယာ ဒိန္နန္တိ ခေါမရဋ္ဌေ ဇာတံ ဝတ္ထံ ဘဂဝတိ စိတ္တပ္ပသာဒေန ဂါရဝဗဟုမာနေန မယာ ပရမသုခုမံ ခေါမဝတ္ထံ ဒိန္နန္တိ အတ္ထော. သယမ္ဘုဿာတိ သယမေဝ ဘူတဿ ဇာတဿ အရိယာယ ဇာတိယာ နိဗ္ဗတ္တဿ. မဟေသိနောတိ မဟန္တေ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ ဧသိ ဂဝေသီတိ မဟေသိ, တဿ မဟေသိနော သယမ္ဘုဿ စီဝရတ္ထာယ ခေါမဝတ္ထံ မယာ ဒိန္နန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

27. මෙසේ ඔහු අගතැන් තනතුරට පැමිණ තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින්, සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදිය පැවසූහ. 'වත්ථං ඛෝමං මයා දින්නං' යනු ඛෝම රටෙහි උපන් වස්ත්‍රයක් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිතින්, ගෞරව බහුමානයෙන් මා විසින් ඉතා සූක්ෂ්ම වූ ඛෝම වස්ත්‍රයක් පූජා කරන ලද බව අර්ථයයි. 'සයම්භුස්ස' යනු කිසිවෙකුගේ උපදෙසක් නොමැතිව තමා විසින්ම චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත් තැනැත්තාට යන්නයි. 'මහේසිනෝ' යනු මහත් වූ සීල, සමාධි, ප්‍රඥා, විමුක්ති, විමුක්තිඥානදර්ශන යන ගුණස්කන්ධයන් සොයන බැවින් 'මහේසි' නම් වේ. ඒ මහේසි වූ, ස්වයංභූ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිවුරු පිණිස ඛෝම වස්ත්‍රයක් මා විසින් පූජා කරන ලදැයි සම්බන්ධය කළ යුතුය.

၂၈. တံ မေ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယာကာသီတိ ဧတ္ထ တန္တိ သာမျတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, တဿ ဝတ္ထဒါယကဿ မေ ဒါနဖလံ ဝိသေသေန အကာသိ ကထေသိ ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. ဇလဇုတ္တမနာမကောတိ ပဒုမုတ္တရနာမကော. ‘‘ဇလရုတ္တမနာယကော’’တိပိ ပါဌော, တဿ ဇလမာနာနံ ဒေဝဗြဟ္မာနံ ဥတ္တမနာယကော ပဓာနောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဝတ္ထဒါနေနာတိ ဣမိနာ ဝတ္ထဒါနဿ နိဿန္ဒေန တွံ အနာဂတေ ဟေမဝဏ္ဏော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဘဝိဿသိ.

28. 'තං මේ බුද්ධෝ වියාකාසි' යන මෙහි 'තං' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ වස්ත්‍ර පූජා කළ ඒ මාගේ දානයෙහි විපාකය බුදුරජාණන් වහන්සේ විශේෂයෙන් ප්‍රකාශ කළ සේක යන්නයි. 'ජලජුත්තමනාමකෝ' යනු පදුමුත්තර යන නාමය ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්නයි. 'ජලජුත්තමනායකෝ' කියා ද පාඨයක් ඇත. එහි තේරුම නම්, බබළන්නා වූ දෙවි බඹුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ නායකයා යන්නයි. 'ඉමිනා වත්ථදානේන' යනු මේ වස්ත්‍ර දානයෙහි විපාකයෙන් ඔබ අනාගතයෙහි රන්වන් පැහැති ශරීරයක් ඇත්තෙකු වන්නෙහිය යන්නයි.

၂၉. ဒွေ [Pg.7] သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာတိ ဒိဗ္ဗမနုဿသင်္ခါတာ ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ. ကုသလမူလေဟိ စောဒိတောတိ ကုသလာဝယဝေဟိ ကုသလကောဋ္ဌာသေဟိ စောဒိတော ပေသိတော, ‘‘တွံ ဣမိနာ ပုညေန သတ္ထု ကုလံ ပသဝါဟီ’’တိ ပေသိတော ဝိယာတိ အတ္ထော. ‘‘ဂေါတမဿ ဘဂဝတော ကနိဋ္ဌော တွံ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကာသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

29. 'ද්වේ සම්පත්තිං අනුභොත්වා' යනු දිව්‍ය හා මනුෂ්‍ය යන සම්පත් දෙක අනුභව කර යන්නයි. 'කුසලමූලේහි චෝදිතෝ' යනු තමා කළ කුසල් මූලයන් විසින් පෙළඹවුණු, මෙහෙයවන ලද, එනම් 'ඔබ මේ පිනෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කුලයෙහි උපදින්න' යි මෙහෙයවන්නාක් වැනි යනු අර්ථයයි. 'ඔබ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කනිටු සොහොයුරා වන්නෙහිය' යි වියාකරණය කළ සේක යන්න සම්බන්ධයයි.

၃၀. ရာဂရတ္တော သုခသီလောတိ ကိလေသကာမေဟိ ရတ္တော အလ္လီနော ကာယသုခစိတ္တသုခါနုဘဝနသဘာဝေါ. ကာမေသု ဂေဓမာယုတောတိ ဝတ္ထုကာမေသု ဂေဓသင်္ခါတာယ တဏှာယ အာယုတော ယောဇိတောတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓေန စောဒိတော သန္တော, တဒါ တွန္တိ ယသ္မာ ကာမေသု ဂေဓိတော, တဒါ တသ္မာ တွံ အတ္တနော ဘာတုကေန ဂေါတမဗုဒ္ဓေန စောဒိတော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥယျောဇိတော တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

30. 'රාගරත්තෝ සුඛසීලෝ' යනු ක්ලේශ කාමයන්හි ඇලුණු, ඇලී ගැලී සිටින, කායික හා චෛතසික සැප අනුභව කරන ස්වභාවය ඇති යන්නයි. 'කාමේසු ගේධමායුතෝ' යනු වස්තු කාමයන්හි 'ගේධ' නම් වූ දැඩි තණ්හාවෙන් බැඳුණු යනු අර්ථයයි. 'බුද්ධේන චෝදිතෝ සන්තෝ, තදා ත්වං' යනු යම් හෙයකින් කාමයන්හි දැඩි සේ ඇලී සිටියේ ද, එවිට ඒ නිසා ඔබ ඔබේ සහෝදර වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙහෙයවන ලදුව, පැවිද්ද සඳහා උනන්දු කරවන ලදුව, උන්වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙහිය යන්න සම්බන්ධයයි.

၃၁. ပဗ္ဗဇိတွာန တွံ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဂေါတမဿ ဘဂဝတော သာသနေ တွံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုသလမူလေန မူလဘူတေန ပုညသမ္ဘာရေန စောဒိတော ဘာဝနာယံ နိယောဇိတော သဗ္ဗာသဝေ သကလာသဝေ ပရိညာယ ဇာနိတွာ ပဇဟိတွာ အနာမယော နိဒ္ဒုက္ခော နိဗ္ဗာယိဿသိ အဒဿနံ ပါပေဿသိ, အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂမိဿသီတိ အတ္ထော.

31. "එහි පැවිදි වී ඔබ" යනු, ඒ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ඔබ පැවිදි වී, මූලික පදනම වූ පින් රැස් කිරීම් සංඛ්‍යාත කුසල් මූලයන්ගෙන් මෙහෙයවන ලද්දේ, භාවනාවෙහි යෙදුණේ, සියලු ආශ්‍රවයන් පිරිසිඳ දැන ප්‍රහාණය කොට, රෝග රහිත වූයේ, දුක් රහිත වූයේ, පිරිනිවන් පාන්නෙහිය, (නැවත) නොපෙනී යාමට පැමිණෙන්නෙහිය, පැනවීමක් නැති (අප්‍රඥප්ත) භාවයට පැමිණෙන්නෙහිය යනු අර්ථයයි.

၃၂. သတကပ္ပသဟဿမှီတိ ဣတော ကပ္ပတော ပုဗ္ဗေ သတကပ္ပာဓိကေ သဟဿမေ ကပ္ပမှိ စေဠနာမကာ စတ္တာရော စက္ကဝတ္တိရာဇာနော အဟေသုန္တိ အတ္ထော. သဋ္ဌိ ကပ္ပသဟဿာနီတိ ကပ္ပသဟဿာနိ သဋ္ဌိ စ အတိက္ကမိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ စတ္တာရော ဇနာ ဥပစေဠာ နာမ စက္ကဝတ္တိရာဇာနော စတူသု ဇာတီသု အဟေသုန္တိ အတ္ထော.

32. "කල්ප ලක්ෂයකට පෙර" යනු මෙයින් කල්පයන්ට පෙර, කල්ප සියයකින් අධික වූ දහසක් වන (එනම් එක් ලක්ෂ එක් දහසක් වන) කල්පයෙහි 'චේළ' නම් වූ සක්විති රජවරු සතර දෙනෙක් වූහ යනු අර්ථයයි. "කල්ප සැට දහසක්" යනු කල්ප සැට දහසක් ඉක්මවා ගිය පසු, පහත එක් කල්පයක 'උපචේළ' නම් වූ සක්විති රජවරු සතර දෙනෙක් සතර ජාතියක වූහ යනු අර්ථයයි.

၃၃. ပဉ္စကပ္ပသဟဿမှီတိ ပဉ္စကပ္ပာဓိကေ သဟဿမေ ကပ္ပမှိ စေဠာ နာမ စတ္တာရော ဇနာ စက္ကဝတ္တိရာဇာနော သတ္တဟိ ရတနေဟိ သမ္ပန္နာ သမင်္ဂီဘူတာ ဇမ္ဗုဒီပအပရဂေါယာနဥတ္တရကုရုပုဗ္ဗဝိဒေဟဒီပသင်္ခါတေ စတုဒီပမှိ ဣဿရာ ပဓာနာ ဝိသုံ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

33. "කල්ප පන්දහසකට පෙර" යනු කල්ප පහකින් අධික වූ දහසක් වන (එනම් එක් දහස් පන්සියයක් වන) කල්පයෙහි 'චේළ' නම් වූ සතර දෙනෙක් සක්විති රජවරුන් වී, සත් රුවනින් යුක්ත වූවාහු, ජම්බුදීපය, අපරගෝයානය, උත්තරකුරු සහ පූර්වවිදේහ යන සතර මහා දීපයන්හි අධිපති වූවාහු, ප්‍රධාන වූවාහු, වෙන් වෙන්ව උපන්හ යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පෙර කියූ පරිදිම වේ.

နန္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නන්ද ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. စူဠပန္ထကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. චූළපන්ථක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရော [Pg.8] နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော စူဠပန္ထကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယဒေတ္ထ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အဋ္ဌကနိပါတေ မဟာပန္ထကဝတ္ထုသ္မိံ (ထေရဂါ. ၅၁၀ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – မဟာပန္ထကတ္ထေရော အရဟတ္တံ ပတွာ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော စိန္တေသိ – ‘‘ကထံ နု ခေါ သက္ကာ စူဠပန္ထကမ္ပိ ဣမသ္မိံ သုခေ ပတိဋ္ဌာပေတု’’န္တိ. သော အတ္တနော အယျကံ ဓနသေဋ္ဌိံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘သစေ, မဟာသေဋ္ဌိ, အနုဇာနာထ, အဟံ စူဠပန္ထကံ ပဗ္ဗာဇေယျ’’န္တိ. ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ, ဘန္တေ’’တိ. ထေရော တံ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော ဒသသု သီလေသု ပတိဋ္ဌိတော ဘာတု သန္တိကေ –

"පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යන මෙයින් ඇරඹෙන්නේ ආයුෂ්මත් චූළපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා (අධිකාර) ඇත්තෙක් වී, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටෝපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මෙහි යම් කරුණක් ප්‍රකාශ කළ යුතු ද, එය අට්ඨක නිපාතයෙහි මහාපන්ථක වස්තුවෙහි කියන ලද්දක්මය. මේ වනාහි විශේෂයයි – මහාපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේ අර්හත්වයට පැමිණ ඵලසමාපත්ති සැපයෙන් කාලය ගත කරමින්, "චූළපන්ථකව ද මේ සැපයෙහි කෙසේ පිහිටුවිය හැකිදැ"යි සිතූහ. උන්වහන්සේ තමන්ගේ මුත්තණුවන් වූ ධනසෙට්ඨි සිටුතුමා වෙත ගොස් මෙසේ කීහ: "මහා සිටුතුමනි, ඉදින් ඔබ අවසර දෙන්නේ නම් මම චූළපන්ථකව පැවිදි කරවන්නෙමි." "ස්වාමීනී, පැවිදි කරවනු මැනව"යි සිටුතුමා කීවේය. ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඔහු පැවිදි කළහ. ඔහු දස සීලයෙහි පිහිටා සහෝදරයා සමීපයෙහි –

‘‘ပဒုမံ ယထာ ကောကနဒံ သုဂန္ဓံ, ပါတော သိယာ ဖုလ္လမဝီတဂန္ဓံ;

အင်္ဂီရသံ ပဿ ဝိရောစမာနံ, တပန္တမာဒိစ္စမိဝန္တလိက္ခေ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၂၃;

အ. နိ. ၅.၁၉၅) –

"උදෑසන පිපුණු, නොගිය සුවඳ ඇති, සුවඳවත් රතු පියුමක් යම් සේද, අහසෙහි බබළන සූර්යයා මෙන් බබළන්නා වූ, ශරීරාලෝකයෙන් යුත් (අංගීරස) බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙස බලන්න."

ဂါထံ ဥဂ္ဂဏှန္တော စတူဟိ မာသေဟိ ဥဂ္ဂဟေတုံ နာသက္ခိ, ဂဟိတမ္ပိ ဟဒယေ န တိဋ္ဌတိ. အထ နံ မဟာပန္ထကော, ‘‘စူဠပန္ထက, တွံ ဣမသ္မိံ သာသနေ အဘဗ္ဗော, စတူဟိ မာသေဟိ ဧကံ ဂါထမ္ပိ ဂဟေတုံ န သက္ကောသိ, ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ ပန တွံ ကထံ မတ္ထကံ ပါပေဿသိ, နိက္ခမ ဣတော’’တိ သော ထေရေန ပဏာမိကော ဒွါရကောဋ္ဌကသမီပေ ရောဒမာနော အဋ္ဌာသိ.

ගාථාව ඉගෙන ගනිද්දී මාස හතරකින් එය ඉගෙන ගැනීමට නොහැකි විය. ඉගෙන ගත් දේ ද සිතෙහි රැඳුණේ නැත. එකල්හි මහාපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඔහුට මෙසේ කීහ: "චූළපන්ථක, ඔබ මේ ශාසනයට අභව්‍යයෙකි. මාස හතරකින් එක ගාථාවක්වත් ඉගෙන ගැනීමට ඔබට නොහැකිය. එසේ නම් මහණකමෙහි කෙළවරට ඔබ කෙසේ පැමිණෙන්නේද? මෙයින් පිටව යන්න." මෙසේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් නෙරපා හරින ලද ඔහු වෙහෙර දොරටුව අසල හඬමින් සිටියේය.

တေန စ သမယေန သတ္ထာ ဇီဝကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတိ. အထ ဇီဝကော ပုရိသံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထာရံ နိမန္တေဟီ’’တိ. တေန စ သမယေန အာယသ္မာ မဟာပန္ထကော ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဟောတိ. သော ‘‘ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ဘိက္ခံ ပဋိစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘စူဠပန္ထကံ ဌပေတွာ သေသာနံ ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ စူဠပန္ထကော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော အဟောသိ. သတ္ထာ တဿ စိတ္တက္ခေဒံ ဉတွာ ‘‘စူဠပန္ထကော မယာ ကတေန ဥပါယေန ဗုဇ္ဈိဿတီ’’တိ တဿ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘ကိံ, ပန္ထက, ရောဒသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘာတာ မံ, ဘန္တေ, ပဏာမေတီ’’တိ အာဟ. ‘‘ပန္ထက, မာ စိန္တယိ, မမ သာသနေ [Pg.9] တုယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဧဟိ ဣမံ ဂဟေတွာ ‘ရဇောဟရဏံ, ရဇောဟရဏ’န္တိ မနသိ ကရောဟီ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သုဒ္ဓံ စောဠက္ခဏ္ဍံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဒါသိ. သော သတ္ထာရာ ဒိန္နံ စောဠက္ခဏ္ဍံ ‘‘ရဇောဟရဏံ, ရဇောဟရဏ’’န္တိ ဟတ္ထေန ပရိမဇ္ဇန္တော နိသီဒိ. တဿ တံ ပရိမဇ္ဇန္တဿ ကိလိဋ္ဌဓာတုကံ ဇာတံ, ပုန ပရိမဇ္ဇန္တဿ ဥက္ခလိပရိပုဉ္ဆနသဒိသံ ဇာတံ. သော ဉာဏပရိပါကတ္တာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ စောဠက္ခဏ္ဍံ ပကတိယာ ပရိသုဒ္ဓံ, ဣမံ ဥပါဒိဏ္ဏကသရီရံ နိဿာယ ကိလိဋ္ဌံ အညထာ ဇာတံ, တသ္မာ အနိစ္စံ ယထာပေတံ, ဧဝံ စိတ္တမ္ပီ’’တိ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ တသ္မိံယေဝ နိမိတ္တေ ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တပတ္တဿေဝဿ တေပိဋကံ ပဉ္စာဘိညာ စ အာဂမိံသု.

ඒ සමයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවකගේ අඹ වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ජීවක තෙමේ පුරුෂයකු යවමින්, "යන්න, භික්ෂූන් වහන්සේ පන්සියයක් සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේට ආරාධනා කරන්න"යි කීවේය. ඒ සමයෙහි ආයුෂ්මත් මහාපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේ දන් පිළියෙල කරන්නා (භත්තද්දේසක) වූහ. උන්වහන්සේ, "භික්ෂූන් පන්සිය නමකට දානය පිළිගන්න"යි කී කල්හි, "චූළපන්ථක හැර සෙසු පිරිස සඳහා පිළිගනිමි"යි කීහ. එය අසා චූළපන්ථක තෙමේ බෙහෙවින් දොම්නසට පත් විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ සිතේ විඩාව දැන, "චූළපන්ථක මා විසින් කරන ලද උපක්‍රමයකින් අවබෝධ කරගනු ඇතැ"යි ඔහුට නුදුරු තැනක තමන් වහන්සේ පෙනී සිට, "පන්ථක, ඇයි හඬන්නේ?" යි ඇසූ සේක. "ස්වාමීනී, මගේ සහෝදරයා මාව නෙරපා හරිනවා"යි ඔහු කීවේය. "පන්ථක, කල්පනා නොකරන්න, මගේ ශාසනයෙහි ඔබට පැවිද්ද ඇත්තේය, එන්න මෙය ගෙන 'රජෝහරණං, රජෝහරණං' (කුණු ඉවත් කිරීම) කියා මෙනෙහි කරන්න"යි සෘද්ධියෙන් මවන ලද පිරිසිදු රෙදි කැබැල්ලක් දුන් සේක. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ දුන් ඒ රෙදි කැබැල්ල "රජෝහරණං, රජෝහරණං" යයි කියමින් අතින් පිරිමදිමින් හුන්නේය. ඔහු එය පිරිමදිද්දී එය කිලුටු ස්වභාවයට පත් විය. නැවත පිරිමදිද්දී එය කුණු පිසදමන රෙද්දක් වැනි විය. ඔහු ප්‍රඥාව මෝරා තිබූ බැවින් මෙසේ සිතුවේය: "මේ රෙදි කැබැල්ල ස්වභාවයෙන්ම පිරිසිදුය. මේ උපාදින්නක ශරීරය නිසා එය කිලුටු වී වෙනස් විය. එබැවින් මෙය අනිත්‍ය වන්නා සේම සිත ද අනිත්‍යය"යි උදයව්‍යය (ඇතිවීම හා නැතිවීම) පිහිටුවා, ඒ නිමිත්තෙහිම ධ්‍යානයන් උපදවා, ධ්‍යානය පදනම් කරගෙන විදර්ශනාව වඩා සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පැමිණියේය. අර්හත්වයට පැමිණීමත් සමඟම ඔහුට ත්‍රිපිටකය සහ පංච අභිඥාවන් ද වැටහුණේය.

သတ္ထာ ဧကူနေဟိ ပဉ္စဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဇီဝကဿ နိဝေသနေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. စူဠပန္ထကော ပန အတ္တနော ဘိက္ခာယ အပ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ဧဝ န ဂတော. ဇီဝကော ယာဂုံ ဒါတုံ အာရဘိ. သတ္ထာ ဟတ္ထေန ပတ္တံ ပိဒဟိ. ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝိဟာရေ ဧကော ဘိက္ခု အတ္ထိ, ဇီဝကာ’’တိ. သော ပုရိသံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, ဘဏေ, ဝိဟာရေ နိသိန္နံ အယျံ ဂဟေတွာ ဧဟီ’’တိ. စူဠပန္ထကတ္ထေရောပိ ရူပေန ကိရိယာယ စ ဧကမ္ပိ ဧကေန အသဒိသံ ဘိက္ခုသဟဿံ နိမ္မိနိတွာ နိသီဒိ. သော ပုရိသော ဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဘာဝံ ဒိသွာ ဂန္တွာ ဇီဝကဿ ကထေသိ – ‘‘ဣမသ္မာ ဘိက္ခုသံဃာ ဝိဟာရေ ဘိက္ခုသံဃော ဗဟုတရော, ပက္ကောသိတဗ္ဗံ အယျံ န ဇာနာမီ’’တိ. ဇီဝကော သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကော နာမော, ဘန္တေ, ဝိဟာရေ နိသိန္နော ဘိက္ခူ’’တိ? ‘‘စူဠပန္ထကော နာမ, ဇီဝကာ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ, ဘဏေ, ‘စူဠပန္ထကော နာမ ကတရော’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ အာနေဟီ’’တိ. သော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘စူဠပန္ထကော နာမ ကတရော, ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ စူဠပန္ထကော, အဟံ စူဠပန္ထကော’’တိ ဧကပ္ပဟာရေန ဘိက္ခုသဟဿမ္ပိ ကထေသိ. သော ပုနာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ဇီဝကဿ အာရောစေသိ ဇီဝကော ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စတ္တာ ‘‘ဣဒ္ဓိမာ မညေ, အယျော’’တိ နယတော ဉတွာ ‘‘ဂစ္ဆ, ဘဏေ, ပဌမံ ကထေန္တံ အယျမေဝ ‘တုမှေ သတ္ထာ ပက္ကောသတီ’တိ ဝတွာ စီဝရကဏ္ဏေ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ. သော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တထာ အကာသိ. တာဝဒေဝ နိမ္မိတဘိက္ခူ အန္တရဓာယိံသု. သော ထေရံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ.

ශාස්තෘන් වහන්සේ පන්සියයකට එක් නමක් අඩු (එනම් හාරසිය අනූනව නමක්) භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වැඩම කර ජීවකගේ නිවසේ පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. චූළපන්ථක තෙරණුවෝ තමන්ට ලැබෙන දානය පිළි නොගත් හෙයින් එහි වැඩම නොකළහ. ජීවක තෙමේ කැඳ පූජා කිරීමට පටන් ගත්තේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ අතින් පාත්‍රය වැසූ සේක. “ස්වාමීනී, කුමක් හෙයින් (දානය) පිළි නොගන්නා සේක්ද?” යි ඇසූ විට, “ජීවකය, විහාරයෙහි එක් භික්ෂූ නමක් වැඩ සිටියි” යි වදාළ සේක. ඔහු පුරුෂයෙකු කැඳවා, “අමුවෙල, ගොස් විහාරයෙහි වැඩ සිටින ස්වාමීන් වහන්සේ කැඳවාගෙන එන්න” යැයි යැවීය. චූළපන්ථක තෙරණුවෝ ද රූපයෙන් හා ක්‍රියාවෙන් එකිනෙකාට සමාන නොවන භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසක් මවාගෙන වැඩ සිටියහ. ඒ පුරුෂයා විහාරයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ පිරිසක් සිටිනු දැක, නැවත ගොස් ජීවකයාට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනී, මේ භික්ෂු සංඝයාට වඩා විහාරයෙහි වැඩ සිටින භික්ෂු සංඝයා බොහෝය. මා කැඳවිය යුතු ස්වාමීන් වහන්සේ කවුරුන්දැයි මම නොදනිමි.” ජීවක තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන්, “ස්වාමීනී, විහාරයෙහි වැඩ සිටින ඒ භික්ෂූන් වහන්සේගේ නම කුමක්ද?” යි ඇසීය. “ජීවකය, උන්වහන්සේගේ නම චූළපන්ථක ය” යි වදාළ සේක. “අමුවෙල, ගොස් ‘චූළපන්ථක නමැත්තා කවරෙක්ද’ යි විමසා උන්වහන්සේ කැඳවාගෙන එන්න” යැයි (ජීවක) කීවේය. ඔහු විහාරයට ගොස්, “ස්වාමීනී, චූළපන්ථක නමැති හිමියන් කවුද?” යි ඇසීය. එකෙණෙහිම භික්ෂූන් දහසම “මම චූළපන්ථක, මම චූළපන්ථක” යි එකවරම කීහ. ඔහු නැවත පැමිණ ඒ පුවත ජීවකයාට සැළ කළේය. සත්‍යය අවබෝධ කරගත් ජීවක තෙමේ, “ස්වාමීන් වහන්සේ සැබවින්ම සෘද්ධිමතෙකු විය යුතුය” යි නිවැරදිව දැන, “අමුවෙල, ගොස් පළමුවෙන්ම කතා කරන ස්වාමීන් වහන්සේට ‘ස්වාමීනී, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට ඇරයුම් කරන සේක’ යැයි පවසා සිවුරු කොණෙන් අල්ලා ගන්න” යැයි කීවේය. ඔහු විහාරයට ගොස් එසේ කළේය. එකෙණෙහිම මවන ලද භික්ෂූන් වහන්සේලා අතුරුදහන් වූහ. ඔහු තෙරුන් වහන්සේ කැඳවාගෙන පැමිණියේය.

သတ္ထာ [Pg.10] တသ္မိံ ခဏေ ယာဂုဉ္စ ခဇ္ဇကာဒိဘေဒဉ္စ ပဋိဂ္ဂဏှိ. ကတဘတ္တကိစ္စော ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ စူဠပန္ထကံ အာဏာပေသိ ‘‘အနုမောဒနံ ကရောဟီ’’တိ. သော ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေါ သိနေရုံ ဂဟေတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ မန္ထေန္တော ဝိယ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သင်္ခေါဘေန္တော သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဏှန္တော အနုမောဒနံ အကာသိ. ဒသဗလေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂတေ ဓမ္မသဘာယံ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ စတ္တာရော မာသေ ဧကဂါထံ ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တမ္ပိ လဟုကေန ခဏေနေဝ ဧဝံ မဟိဒ္ဓိကံ အကံသူ’တိ, တထာ ဟိ ဇီဝကဿ နိဝေသနေ နိသိန္နော ဘဂဝါ ‘ဧဝံ စူဠပန္ထကဿ စိတ္တံ သမာဟိတံ, ဝီထိပဋိပန္နာ ဝိပဿနာ’တိ ဉတွာ ယထာနိသိန္နောယေဝ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ, ‘ပန္ထက, နေဝါယံ ပိလောတိကာ ကိလိဋ္ဌာ ရဇာနုကိဏ္ဏာ, ဣတော ပန အညောပိ အရိယဿ ဝိနယေ သံကိလေသော ရဇော’တိ ဒဿေန္တော –

ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ මොහොතේ කැඳ සහ කැවිලි ආදී විවිධ දෑ පිළිගත් සේක. දන් වළඳා අවසන් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් චූළපන්ථක තෙරුන්ට “අනුමෝදනාව පවත්වන්න” යැයි අණ කළ සේක. ප්‍රතිසම්භිදාලාභී වූ ඒ තෙරණුවෝ, මහා මේරු පර්වතය ගෙන මහා සාගරය කළඹන්නාක් මෙන් ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනය ගම්භීර ලෙස දේශනා කරමින්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අභිප්‍රාය පරිදි අනුමෝදනාව කළහ. දසබලයන් වහන්සේ දන් වළඳා විහාරයට වැඩි කල්හි, ධර්ම සභාවෙහි මෙබඳු කතාවක් ඇති විය: “අහෝ, බුදුවරුන්ගේ ආනුභාවය පුදුම සහගතය! මක්නිසාද යත්, මාස හතරක් තිස්සේ එක් ගාථාවක්වත් පාඩම් කරගත නොහැකි වූ චූළපන්ථකයන් පවා සුළු මොහොතකින් මෙතරම් මහා සෘද්ධිමතෙකු කළ සේක.” එලෙසම, ජීවකගේ නිවසේ වැඩ සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “දැන් චූළපන්ථකගේ සිත සමාහිත වී ඇත, විදර්ශනාව මාර්ගයට පිළිපන්නාය” යි දැන, වැඩ සිටි ඉරියව්වෙන්ම තමන් වහන්සේව දක්වමින්, “පන්ථක, මේ රෙදි කඩ කිලුටු වූවක් හෝ දූවිල්ලෙන් ගැවසුණක් නොවේ. එහෙත් ආර්ය විනයෙහි මීට වඩා වෙනස් වූ, සංක්ලේශය නම් වූ රජස් (දූවිලි) ඇත්තේය” යි පෙන්වා වදාරමින් මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ရာဂေါ ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတိ, ရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ ရဇောတိ;

ဧတံ ရဇံ ဝိပ္ပဇဟိတွာ ဘိက္ခဝေါ, ဝိဟရန္တိ တေ ဝိဂတရဇဿ သာသနေ.

“රාගය රජස් (දූවිල්ලකි). සාමාන්‍ය දූවිල්ල රජස් යැයි නොකියනු ලැබේ. මේ ‘රජස්’ යනු රාගයට යෙදෙන නමකි. ඒ රජස් (කෙලෙස්) ප්‍රහීණ කළ භික්ෂූහු, පහ වූ කෙලෙස් රජස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වෙසෙති.”

‘‘ဒေါသော ရဇော…ပေ… ဝိဂတရဇဿ သာသနေ.

“ද්වේෂය රජස් (දූවිල්ලකි)... (පෙ)... පහ වූ කෙලෙස් රජස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වෙසෙති.”

‘‘မောဟော ရဇော…ပေ… ဝိဂတရဇဿ သာသနေ’’တိ. (မဟာနိ. ၂၀၉;

စူဠနိ. ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၇၄) –

“මෝහය රජස් (දූවිල්ලකි)... (පෙ)... පහ වූ කෙලෙස් රජස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වෙසෙති.”

ဣမာ တိဿော ဂါထာယော အဘာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ စူဠပန္ထကော သဟပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ. သတ္ထာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ အာဂန္တွာ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ကိံ ဝဒေထ, ဘိက္ခဝေ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမံ နာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခဝေ, စူဠပန္ထကေန ဣဒါနိ မယှံ ဩဝါဒေ ဌတွာ လောကုတ္ထရဒါယဇ္ဇံ လဒ္ဓံ, ပုဗ္ဗေ ပန လောကိယဒါယဇ္ဇံ လဒ္ဓ’’န္တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော စူဠသေဋ္ဌိဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁.၄) ကထေသိ. အပရဘာဂေ နံ သတ္ထာ အရိယဂဏပရိဝုတော ဓမ္မာသနေ နိသိန္နော မနောမယံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနန္တာနံ ဘိက္ခူနံ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလာနဉ္စ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

උන්වහන්සේ මෙම ගාථා තුන වදාළ සේක. ගාථා අවසානයේ චූළපන්ථක තෙරණුවෝ සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ භික්ෂූන්ගේ කතාබහ අසා, එහි වැඩම කර බුද්ධාසනයෙහි වැඩ සිට, “මහණෙනි, කුමක් ගැන කතා කරමින් සිටියහුද?” යි විමසා, “ස්වාමීනී, මේ මේ කරුණ ගැන” යැයි පැවසූ කල්හි, “මහණෙනි, චූළපන්ථක දැන් මාගේ අවවාදයෙහි පිහිටා ලෝකෝත්තර දායාදය ලැබුවේය, පෙර ලෞකික දායාදයන් ලැබුවේය” යි පවසා, එම භික්ෂූන්ගේ ආරාධනයෙන් චූළසෙට්ඨි ජාතකය වදාළ සේක. පසු කාලයකදී ශාස්තෘන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝයා පිරිවරා ධර්මාසනයෙහි වැඩ සිටිමින්, මනෝමය රූප මවන භික්ෂූන් අතර ද, චිත්ත සමාධිය මෙහෙයවීමෙහි දක්ෂ භික්ෂූන් අතර ද උන්වහන්සේව අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

၃၅. ဧဝံ သော ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ပီတိသောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပုရိမပဒဒွယံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဂဏမှာ ဝူပကဋ္ဌော [Pg.11] သောတိ သော ပဒုမုတ္တရော နာမ သတ္ထာ ဂဏမှာ မဟတာ ဘိက္ခုသမူဟတော ဝူပကဋ္ဌော ဝိသုံ ဘူတော ဝိဝေကံ ဥပဂတော. တဒါ မမ တာပသကာလေ ဟိမဝန္တေ ဟိမာလယပဗ္ဗတသမီပေ ဝသိ ဝါသံ ကပ္ပေသိ, စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ဝိဟာသီတိ အတ္ထော.

35. මෙසේ ඒ ඒතදග්ග පදවියට පත් වූ ඒ චූළපන්ථක තෙරණුවෝ, තමන්ගේ පෙර පින්කම් සිහිපත් කරමින්, ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “පදුමුත්තර නමැති ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ” යනාදිය වදාළහ. එහි මුල් පද දෙකෙහි අර්ථය ඉහත කී පරිදිම වේ. “ගණම්හා වූපකට්ඨෝ සෝ” යනු ඒ පදුමුත්තර නම් ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සමූහයාගෙන් වෙන්ව හුදෙකලා වූ විවේකී ස්ථානයකට පැමිණි සේක යන්නයි. එකල්හි මා තපස් රක්නා කාලයේ, උන්වහන්සේ හිමාලය පර්වතය අසල වාසය කළ සේක. සතර ඉරියව්වෙන් යුතුව කල් ගෙවූ සේක යනු අර්ථයයි.

၃၆. အဟမ္ပိ…ပေ… တဒါတိ ယဒါ သော ဘဂဝါ ဟိမဝန္တံ ဥပဂန္တွာ ဝသိ, တဒါ အဟမ္ပိ ဟိမဝန္တသမီပေ ကတအဿမေ အာ သမန္တတော ကာယစိတ္တပီဠာသင်္ခါတာ ပရိဿယာ သမန္တိ ဧတ္ထာတိ အဿမောတိ လဒ္ဓနာမေ အရညာဝါသေ ဝသာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. အစိရာဂတံ မဟာဝီရန္တိ အစိရံ အာဂတံ မဟာဝီရိယဝန္တံ လောကနာယကံ ပဓာနံ တံ ဘဂဝန္တံ ဥပေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော, အာဂတက္ခဏေယေဝ ဥပါဂမိန္တိ အတ္ထော.

36. “අහම්පි... පෙ... තදා” යනු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිමාලයට පැමිණ වාසය කළ ඒ කාලයෙහි, මම ද හිමාලය අසල සාදන ලද අසපුවක, එනම් කයෙහි හා සිතෙහි පීඩාවන් දුරු කරන බැවින් ‘අසපුව’ යන නම ලත් ආරණ්‍ය වාසස්ථානයක වාසය කළෙමි යන්නයි. “අචිරාගතං මහාවීරං” යනු මෑතකදී වැඩම කළා වූ ද, මහා වීර්යවන්ත වූ ද, ලෝකනායක වූ ද ඒ උතුම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියෙමි යන්නයි. වැඩම කළ මොහොතේම උන්වහන්සේ වෙත පැමිණියෙමි යනු අර්ථයයි.

၃၇. ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဂဟေတွာနာတိ ဧဝံ ဥပဂစ္ဆန္တော စ ပဒုမုပ္ပလပုပ္ဖာဒီဟိ ဆာဒိတံ ပုပ္ဖမယံ ဆတ္တံ ဂဟေတွာ နရာသဘံ နရာနံ သေဋ္ဌံ ဘဂဝန္တံ ဆာဒေန္တော ဥပဂစ္ဆိံ သမီပံ ဂတောသ္မီတိ အတ္ထော. သမာဓိံ သမာပဇ္ဇန္တန္တိ ရူပါဝစရသမာဓိဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ အန္တရာယံ အဟံ အကာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

37. “පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වානා” යනු එසේ උන්වහන්සේ වෙත පැමිණෙන්නා වූ මම, පියුම් සහ උපුල් ආදී මල්වලින් වැසුණු මල් කුඩයක් ගෙන, නරෝත්තම වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මල් කුඩයෙන් සෙවන කරමින් උන්වහන්සේ අසලට පැමිණියෙමි යන්නයි. “සමාධිං සමාපජ්ජන්තං” යනු රූපාවචර සමාධි ධ්‍යානයට සමවැදී වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මම කිසිදු බාධාවක් නොකළෙමි යන්නයි.

၃၈. ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှာတိ တံ သုသဇ္ဇိတံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဥက္ခိပိတွာ အဟံ ဘဂဝတော အဒါသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပဋိဂ္ဂဟေသီတိ တံ မယာ ဒိန္နံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ သမ္ပဋိစ္ဆိ, သာဒရံ သာဒိယီတိ အတ္ထော.

38. “උභෝ හත්ථෙහි පග්ගය්හා” යනු මැනවින් පිළියෙල කරන ලද ඒ මල් කුඩය දෑතින්ම ඔසවා මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්නයි. “පටිග්ගහේසී” යනු මා විසින් පූජා කරන ලද ඒ මල් කුඩය පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සාදරයෙන් පිළිගත් සේක යනු අර්ථයයි.

၄၁. သတပတ္တဆတ္တံ ပဂ္ဂယှာတိ ဧကေကသ္မိံ ပဒုမပုပ္ဖေ သတသတပတ္တာနံ ဝသေန သတပတ္တေဟိ ပဒုမပုပ္ဖေဟိ ဆာဒိတံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ပကာရေန အာဒရေန ဂဟေတွာ တာပသော မမ အဒါသီတိ အတ္ထော. တမဟံ ကိတ္တယိဿာမီတိ တံ တာပသံ အဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ပါကဋံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. မမ ဘာသတော ဘာသမာနဿ ဝစနံ သုဏောထ မနသိ ကရောထ.

41. “සතපත්තඡත්තං පග්ගය්හා” යනු එක් එක් පියුම් මලෙහි පෙති සියය බැගින් වූ පියුම් මල්වලින් වැසුණු ඒ මල් කුඩය මහත් වූ ගෞරවයෙන් ගෙන ඒ තපස්වියා මට පූජා කළේය යන්නයි. “තමහං කිත්තයිස්සාමී” යනු මම ඒ තපස්වියා ගැන පසසා ප්‍රකාශ කරන්නෙමි, ඔහුගේ ගුණය ප්‍රකට කරන්නෙමි යන්නයි. මා පවසන ඒ පැසසුම් වචන මැනවින් ශ්‍රවණය කරන්න, සිතෙහි ධාරණය කරගන්න.

၄၂. ပဉ္စဝီသတိကပ္ပာနီတိ ဣမိနာ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တဒါနေန ပဉ္စဝီသတိဝါရေ တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကော ဟုတွာ ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စတုတ္တိံသတိက္ခတ္တုဉ္စာတိ စတုတ္တိံသတိဝါရေ မနုဿလောကေ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဘဝိဿတိ.

42. "පඤ්චවීසතිකප්පානී" යනු, මෙම පුෂ්ප ඡත්‍ර දානයෙහි ආනිශංස වශයෙන් පස්විසි වාරයක් (විසිපස් වතාවක්) තව්තිසා භවයෙහි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රව දිව්‍ය රාජ්‍යය කරවන්නේය යන්න හා සම්බන්ධ වේ. "චතුත්තිංසතික්ඛත්තුඤ්ච" යනු, තිස්හතර වාරයක් මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සක්විති රජු වන්නේය යන්නයි.

၄၃. ယံ [Pg.12] ယံ ယောနိန္တိ မနုဿယောနိအာဒီသု ယံ ယံ ဇာတိံ သံသရတိ ဂစ္ဆတိ ဥပပဇ္ဇတိ. တတ္ထ တတ္ထ ယောနိယံ အဗ္ဘောကာသေ သုညဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌန္တံ နိသိန္နံ ဌိတံ ဝါ ပဒုမံ ဓာရယိဿတိ ဥပရိ ဆာဒယိဿတီတိ အတ္ထော.

43. "යං යං යෝනිං" යනු, මනුෂ්‍ය යෝනිය ආදී වූ යම් යම් ජාතීන්හි සැරිසරන, යන, උපදින අවස්ථාවන්හිදී ය. ඒ ඒ උපන් තැන්හිදී එළිමහන් තැන්වල හෝ ශුන්‍ය ස්ථානයන්හි වැඩ සිටිනා කල්හි, හිඳගෙන හෝ සිටගෙන සිටියත්, පද්මයක් (නෙළුම් මලක්) ඔහුට ඉහළින් දරා සිටින්නේය, සෙවන කරන්නේය යනු අර්ථයයි.

၄၅. ပကာသိတေ ပါဝစနေတိ တေန ဘဂဝတော သကလပိဋကတ္တယေ ပကာသိတေ ဒီပိတေ မနုဿတ္တံ မနုဿဇာတိံ လဘိဿတိ ဥပပဇ္ဇိဿတိ. မနောမယမှိ ကာယမှီတိ မနေန ဈာနစိတ္တေန နိဗ္ဗတ္တောတိ မနောမယော, ယထာ စိတ္တံ ပဝတ္တတိ, တထာ ကာယံ ပဝတ္တေတိ စိတ္တဂတိကံ ကရောတီတိ အတ္ထော. တမှိ မနောမယေ ကာယမှိ သော တာပသော စူဠပန္ထကော နာမ ဟုတွာ ဥတ္တမော အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ဥတ္တာနတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝ.

45. "පකාසිතේ පාවචනේ" යනු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සකල පිටකත්‍රයම ප්‍රකාශ කරන ලද, පැහැදිලි කරන ලද කල්හි, මනුෂ්‍යත්වය හෙවත් මනුෂ්‍ය ජාතිය ලබන්නේය, උපදින්නේය යන්නයි. "මනෝමයම්හි කායම්හි" යනු, මනසින් හෙවත් ධ්‍යාන සිතින් උපන් බැවින් 'මනෝමය' නම් වේ. සිත පවතින අයුරින් කය පවත්වන බැවින්, සිත අනුව පවතින කයක් කරන්නේය යනු අර්ථයයි. ඒ මනෝමය කයෙහි ඒ චූළපන්ථක නම් තාපස තෙමේ උත්තම වූ, අග්‍ර වූ කෙනෙකු වන්නේය යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස යට පවසා ඇති බැවින් හා පැහැදිලි බැවින් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

၅၂. သရိံ ကောကနဒံ အဟန္တိ အဟံ ဘဂဝတော နိမ္မိတစောဠကံ ပရိမဇ္ဇန္တော ကောကနဒံ ပဒုမံ သရိန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ တသ္မိံ ကောကနဒေ ပဒုမေ မယှံ စိတ္တံ အဓိမုစ္စိ အလ္လီနော, တတော အဟံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

52. "සරී කොකනදං අහං" යනු, මා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මවන ලද රෙදි කඩ පිරිමදිමින් සිටියදී 'කොකනද' නම් පද්මය සිහිපත් කළෙමි යනු අර්ථයයි. "තත්ථ චිත්තං විමුච්චි මේ" යනු, ඒ කොකනද පද්මය කෙරෙහි මාගේ සිත තදින් ඇලුණේය, බැඳුණේය, ඒ ඇලීම හේතුවෙන් මම අර්හත් භාවයට පැමිණියෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၅၃. အဟံ မနောမယေသု စိတ္တဂတိကေသု ကာယေသု သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗေသု ပါရမိံ ပရိယောသာနံ ဂတော ပတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

53. මම සියලු මනෝමය වූ, සිත අනුව පවතින ශරීරයන්හි සර්වප්‍රකාරයෙන් කෙළවරට (පාරමී ප්‍රාප්ත වීමට) පැමිණියෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරි කොටස කලින් පවසා ඇති පරිදිම වේ.

စူဠပန္ထကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

චූළපන්ථකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၅. ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. පිළින්දවච්ඡත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒေဝတာနံ ပိယမနာပဘာဝေန အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော. ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ တဿ ထူပံ ပူဇေတွာ သံဃဿ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိယော [Pg.13] အနုဘဝိတွာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဟုတွာ မဟာဇနံ ပဉ္စသီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ သဂ္ဂပရာယနံ အကာသိ. သော အနုပ္ပန္နေယေဝ အမှာကံ ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ပိလိန္ဒောတိဿ နာမံ အကံသု. ဝစ္ဆောတိ ဂေါတ္တံ. သော အပရဘာဂေ ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိ ပညာယိတ္ထ. သံသာရေ ပန သံဝေဂဗဟုလတာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ စူဠဂန္ဓာရံ နာမ ဝိဇ္ဇံ သာဓေတွာ တာယ ဝိဇ္ဇာယ အာကာသစာရီ ပရစိတ္တဝိဒူ စ ဟုတွာ ရာဇဂဟေ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော ပဋိဝသတိ.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි මහාභෝග ඇති කුලයක ඉපිද, යට සඳහන් කළ පරිදි ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසන කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක දෙවියන්ට ප්‍රියමනාප වූවන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කොට, දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එයින් චුතව දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, උන්වහන්සේගේ ස්තූපය පූජා කොට සංඝයාට මහා දානයක් පවත්වා, එයින් චුතව දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහිම සම්පත් අනුභව කොට, බුදුවරුන් ලොව පහළ නොවූ කාලයක සක්විති රජව මහා ජනයා පංචශීලයෙහි පිහිටුවා ස්වර්ග පරායනය කළේය. ඔහු අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළ වීමට පෙර සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය, ඔහුට 'පිළින්ද' යයි නම් තැබූහ. 'වච්ඡ' යනු ඔහුගේ ගෝත්‍රයයි. ඔහු පසු කාලයක 'පිළින්දවච්ඡ' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. සංසාරයෙහි ඇති වූ දැඩි සංවේගය නිසා පරිබ්‍රාජක පැවිද්දෙන් පැවිදිව 'චූළගාන්ධාරී' නම් විද්‍යාව ප්‍රගුණ කොට, ඒ විද්‍යාවෙන් අහසින් යාමට හා පරසිත් දැනගැනීමට සමර්ථව, රජගහ නුවර අග්‍ර ලාභී හා අග්‍ර යසස් ඇත්තෙකු ලෙස වාසය කළේය.

အထ အမှာကံ ဘဂဝါ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ဥပဂတော. တတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန တဿ သာ ဝိဇ္ဇာ န သမ္ပဇ္ဇတိ, အတ္တနော ကိစ္စံ န သာဓေတိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘သုတံ ခေါ ပနေတံ အာစရိယပါစရိယာနံ ဘာသမာနာနံ ‘ယတ္ထ မဟာဂန္ဓာရဝိဇ္ဇာ ဓရတိ, တတ္ထ စူဠဂန္ဓာရဝိဇ္ဇာ န သမ္ပဇ္ဇတီ’တိ သမဏဿ ပန ဂေါတမဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ နာယံ မမ ဝိဇ္ဇာ သမ္ပဇ္ဇတိ, နိဿံသယံ သမဏော ဂေါတမော မဟာဂန္ဓာရဝိဇ္ဇံ ဇာနာတိ, ယံနူနာဟံ တံ ပယိရုပါသိတွာ တဿ သန္တိကေ တံ ဝိဇ္ဇံ ပရိယာပုဏေယျ’’န္တိ. သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ, မဟာသမဏ, တဝ သန္တိကေ ဧကံ ဝိဇ္ဇံ ပရိယာပုဏိတုကာမော, ဩကာသံ မေ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇာဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဝိဇ္ဇာယ ပရိကမ္မံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ မညမာနော ပဗ္ဗဇိ. တဿ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ကထေတွာ စရိတာနုကူလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ඉක්බිති අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්බුද්ධත්වයට පත්ව අනුපිළිවෙලින් රජගහ නුවරට වැඩම කළ සේක. එතැන් සිට බුද්ධානුභාවය නිසා ඔහුගේ ඒ විද්‍යාව සිද්ධ නොවීය, තමන්ගේ කාර්යය සාධනය කර ගැනීමට නොහැකි විය. ඔහු මෙසේ සිතීය - "මහා ගාන්ධාරී විද්‍යාව පවතින තැන චූළ ගාන්ධාරී විද්‍යාව සිද්ධ නොවන බවට ආචාර්ය පරම්පරාවේ කියමනක් මා අසා ඇත. ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වැඩම කළ දා සිට මාගේ මේ විද්‍යාව සිද්ධ නොවේ. නිසැකවම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහා ගාන්ධාරී විද්‍යාව දන්නා සේක. මම උන්වහන්සේ කරා ගොස් ඒ විද්‍යාව ඉගෙන ගත්තොත් මැනවි." ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසීය - "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මම ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි එක් විද්‍යාවක් ඉගෙන ගැනීමට කැමැත්තෙමි, මට ඒ සඳහා අවකාශ ලබා දෙනු මැනවි." එවිට "එසේ නම් මා සමීපයෙහි පැවිදි වන්න" යැයි වදාළ සේක. ඔහු "පැවිද්ද යනු විද්‍යාව ඉගෙනීමේ පූර්ව කර්මයකි" යි සිතා පැවිදි විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට දහම් දෙසා චරිතයට අනුකූල කමටහන් ලබා දුන් සේක. ඔහු උපනිශ්‍රය සම්පන්න වූ බැවින් නොබෝ කලකින්ම විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය.

၅၅. ယာ ပန ပုရိမဇာတိယံ တဿောဝါဒေ ဌတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာ ဒေဝတာ, တာ ကတညုတံ နိဿာယ တသ္မိံ သဉ္ဇာတဗဟုမာနာ သာယံ ပါတံ ထေရံ ပယိရုပါသိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ နံ ဘဂဝါ ဒေဝတာနံ အတိဝိယ ပိယမနာပဘာဝေန အဂ္ဂဘာဝေ ဌပေသိ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဒေဝတာနံ ပိယမနာပါနံ ယဒိဒံ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉, ၂၁၅). ဧဝံ သော ပတ္တအဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ အနုဿရိတွာ ပီတိသောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ.

55. පෙර භවයන්හි ඔහුගේ අවවාදයෙහි පිහිටා ස්වර්ගයෙහි උපන් යම් දේවතාවෝ වෙත්ද, ඔවුහු කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් ඒ තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි හටගත් මහත් ගෞරවයෙන් උදේ සවස තෙරුන් වහන්සේ බැහැදැකීමට පැමිණෙති. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේවතාවන්ට අතිශයින්ම ප්‍රියමනාප වූ භික්ෂූන් අතර ඔහු අග්‍රස්ථානයෙහි තබමින්, "මහණෙනි, දේවතාවන්ට ප්‍රියමනාප වූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ පිළින්දවච්ඡ තෙමේ අග්‍ර වන්නේය" යි වදාළ සේක. මෙසේ අග්‍රස්ථානයට පත් ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, ඇති වූ ප්‍රීති සෝමනස්සය හේතුවෙන් පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය වදාළ සේක.

တတ္ထ [Pg.14] ကာမရူပါရူပလောကဿ နာထော ပဓာနောတိ လောကနာထော. မေဓာ ဝုစ္စန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏအနာဝရဏဉာဏာဒယော, သုန္ဒရာ, ပသဋ္ဌာ ဝါ မေဓာ ယဿ သော သုမေဓော, အဂ္ဂေါ စ သော ပုဂ္ဂလော စာတိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော, တသ္မိံ သုမေဓေ လောကနာယကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလေ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတေ သတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပသန္နစိတ္တော သုမနောတိ သဒ္ဓါယ ပသာဒိတစိတ္တော သောမနဿေန သုန္ဒရမနော အဟံ တဿ သုမေဓဿ ဘဂဝတော ထူပပူဇံ စေတိယပူဇံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

එහි කාම, රූප, අරූප යන ලෝකත්‍රයට නාථ වූ, ප්‍රධාන වූ බැවින් 'ලෝකනාථ' නම් වේ. සර්වඥතා ඥානය, අනාවරණ ඥානය ආදිය 'මේධා' නම් වේ. උන්වහන්සේට යහපත් වූ හෙවත් ප්‍රශංසනීය වූ මේධාවන් ඇති බැවින් 'සුමේධ' නම් වේ. අග්‍ර වූ ද පුද්ගලයෙකු වූ ද බැවින් 'අග්ගපුග්ගල' නම් වේ. ඒ සුමේධ නම් ලෝකනායක අග්‍ර පුද්ගලයාණන් වහන්සේ ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවන් පෑ කල්හි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. "පසන්නචිත්තෝ සුමනෝ" යනු, ශ්‍රද්ධාවෙන් පහන් වූ සිත් ඇති, සෝමනස්සයෙන් යුක්ත වූ යහපත් මනසක් ඇති මම, ඒ සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ස්තූප පූජාව හෙවත් චෛත්‍ය පූජාව කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၅၆. ယေ စ ခီဏာသဝါ တတ္ထာတိ တသ္မိံ သမာဂမေ ယေ စ ခီဏာသဝါ ပဟီနကိလေသာ ဆဠဘိညာ ဆဟိ အဘိညာဟိ သမန္နာဂတာ မဟိဒ္ဓိကာ မဟန္တေဟိ ဣဒ္ဓီဟိ သမန္နာဂတာ သန္တိ, တေ သဗ္ဗေ ခီဏာသဝေ အဟံ တတ္ထ သမာနေတွာ သုဋ္ဌု အာဒရေန အာနေတွာ သံဃဘတ္တံ သကလသံဃဿ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ အကာသိံ တေသံ ဘောဇေသိန္တိ အတ္ထော.

56. "යේ ච ඛීණාසවා තත්ථ" යනු, ඒ සමාගමයෙහි (රැස්වීමෙහි) කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කළ, ෂඩ් අභිඥාවන්ගෙන් සමන්විත වූ, මහත් වූ සෘද්ධි බලයෙන් යුක්ත වූ යම් රහතන් වහන්සේලා වැඩසිටි සේක් ද, ඒ සියලු රහතන් වහන්සේලා එහි රැස් කරවා, ඉතා ගෞරවයෙන් වඩමවාගෙන විත්, මුළුමනින්ම මහා සංඝයා උදෙසා දිය යුතු 'සංඝභක්තය' පිළියෙල කොට උන්වහන්සේලාට වළඳවන ලදී යනු අර්ථයයි.

၅၇. ဥပဋ္ဌာကော တဒါ အဟူတိ တဒါ မမ သံဃဘတ္တဒါနကာလေ သုမေဓဿ ဘဂဝတော နာမေန သုမေဓော နာမ ဥပဋ္ဌာကသာဝကော အဟု အဟောသီတိ အတ္ထော. သော သာဝကော မယှံ ပူဇာသက္ကာရံ အနုမောဒိတ္ထ အနုမောဒိတော အာနိသံသံ ကထေသီတိ အတ္ထော.

57. "එකල උපස්ථායකයෙක් වූයේය" යනු, මාගේ සඟසතු දන් පිරිනැමූ කාලයෙහි, සුමේධ නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සුමේධ නමින්ම උපස්ථායක ශ්‍රාවකයෙක් වූයේය යන අර්ථයයි. ඒ ශ්‍රාවකයා මාගේ පූජා සත්කාරය අනුමෝදන් වූයේය. අනුමෝදන් වී එහි ආනිශංස දේශනා කළේය යනු අර්ථයයි.

၅၈. တေန စိတ္တပ္ပသာဒေနာတိ တေန ထူပပူဇာကရဏဝသေန ဥပ္ပန္နေန စိတ္တပ္ပသာဒေန ဒေဝလောကေ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇိံ ဥပဂတော အသ္မီတိ အတ္ထော, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တောမှီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဆဠာသီတိသဟဿာနီတိ တသ္မိံ ဝိမာနေ ဆ အသီတိသဟဿာနိ ဒေဝစ္ဆရာယော မေ မယှံ စိတ္တံ ရမိံသု ရမာပေသုန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

58. "එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන්" යනු චෛත්‍ය පූජාව කිරීමේ බලයෙන් හටගත් ඒ පහන් වූ සිතින් දෙව්ලොව දිව්‍ය විමානයකට පැමිණියේය, එහි උපන්නේය යනු අර්ථයයි. "අසූහය දහසක්" යනු ඒ විමානයෙහි අසූහය දහසක් දිව්‍යාප්සරාවෝ මාගේ සිත සතුටු කළහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၅၉. မမေဝ အနုဝတ္တန္တီတိ တာ အစ္ဆရာယော သဗ္ဗကာမေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပါဒိဝတ္ထုကာမေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိယော မမံ ဧဝ အနုဝတ္တန္တိ မမ ဝစနံ အနုကရောန္တိ သဒါ နိစ္စကာလန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

59. "මා පසුපසම එන්නාහු" යනු සියලු දිව්‍ය රූප ආදී වස්තු කාමයන්ගෙන් උපස්ථාන කරන්නා වූ ඒ දිව්‍යාප්සරාවෝ මා අනුවම හැසිරෙති, නිරන්තරයෙන් මාගේ වචනයට කීකරුව කටයුතු කරති යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පිළින්දවච්ඡ තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၆. ရာဟုလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. රාහුල තේර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဿ [Pg.15] ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ရာဟုလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ အာယသ္မာ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သိက္ခာကာမာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော သေနာသနဝိသောဓနဝိဇ္ဇောတနာဒိကံ ဥဠာရံ ပုညံ ကတွာ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သော တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တံ ပဋိစ္စ ယသောဓရာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ရာဟုလောတိ လဒ္ဓနာမော မဟတာ ခတ္တိယပရိဝါရေန ဝဍ္ဎိ. တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၁၀၅) အာဂတမေဝ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ သုလဒ္ဓေါဝါဒေါ ပရိပက္ကဉာဏော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟာ ပန ဟုတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

"පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් රාහුල තේරයන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මත් තෙමේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසමින් සිටියදී, ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් අතරින් එක් භික්ෂුවක් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද ඒ තනතුර පතමින් සේනාසන පිරිසිදු කිරීම හා ඒ ප්‍රදේශය ආලෝකවත් කිරීම ආදී උදාර පින්කම් කොට ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සැප විඳ, අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයෙහි අප මහා බෝධිසත්වයන් නිසා යසෝධරා දේවියගේ කුසෙහි පිළිසිඳගෙන, "රාහුල" යන නම ලබා මහා ක්ෂත්‍රිය පිරිවර මැද හැදී වැඩුණේය. ඔහුගේ පැවිදි වීම ඛන්ධකයෙහි (මහාවග්ගපාලියෙහි) සඳහන් පරිදිම සිදු විය. ඔහු පැවිදි වී ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙන් බොහෝ සූත්‍ර පදයන්ගෙන් යුත් අවවාද ලබා, මුහුකුරා ගිය ඥානය ඇත්තෙක්ව විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය. රහත් වී තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් තම රහත් බව ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙසේය –

‘‘ဥဘယေနေဝ သမ္ပန္နော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါတိ မံ ဝိဒူ;

ယဉ္စမှိ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿ, ယဉ္စ ဓမ္မေသု စက္ခုမာ.

"මම දෙවැදෑරුම් සම්පත්තියෙන්ම යුක්ත වූයෙමි, මා 'රාහුලභද්‍ර' යැයි සබ්‍රහ්මචාරීහු හඳුනති; මම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයා ද වෙමි, ධර්මයන්හි ඇස (ඥානය) ඇත්තෙක් ද වෙමි."

‘‘ယဉ္စ မေ အာသဝါ ခီဏာ, ယဉ္စ နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါ;

အရဟာ ဒက္ခိဏေယျောမှိ, တေဝိဇ္ဇော အမတဒ္ဒသော.

"මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ, නැවත උපතක් නැත; මම දක්ෂිණෙය්‍ය වූ, ත්‍රිවිද්‍යාධාරී වූ, අමෘතය (නිවන) දුටු රහතන් වහන්සේ නමකිමි."

‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလပစ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ;

ပမတ္တဗန္ဓုနာ ဗန္ဓာ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာ မုခေ.

"සත්වයන් කාමයෙන් අන්ධ වී, තණ්හා නමැති දැලෙන් වැසී, තණ්හා නමැති සෙවිල්ලෙන් ආවරණය වී, ප්‍රමාදයාගේ බන්ධනයෙන් බැඳී සිටිති; ඔවුන් කෙමිනක මුවවිට හසු වූ මසුන් වැන්න."

‘‘တံ ကာမံ အဟမုဇ္ဈိတွာ, ဆေတွာ မာရဿ ဗန္ဓနံ;

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, သီတိဘူတောသ္မိ နိဗ္ဗုတော’’တိ. (ထေရဂါ. ၂၉၅-၂၉၈);

"මම ඒ කාමය අත්හැර, මාරයාගේ බැඳීම කපා දමා, මුල් සහිත තණ්හාව උදුරා දමා, කෙලෙස් නිවා සැනසුණෙක් (ශීතීභූත) වීමි."

စတဿော ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ ဥဘယေနေဝ သမ္ပန္နောတိ ဇာတိသမ္ပဒါ ပဋိပတ္တိသမ္ပဒါတိ ဥဘယသမ္ပတ္တိယာပိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော. ရာဟုလဘဒ္ဒေါတိ မံ ဝိဒူတိ ‘‘ရာဟုလဘဒ္ဒေါ’’တိ မံ သဗြဟ္မစာရိနော သဉ္ဇာနန္တိ. တဿ ဟိ ဇာတသာသနံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တေန, ‘‘ရာဟု, ဇာတော, ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တဝစနံ ဥပါဒါယ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ‘‘ရာဟုလော’’တိ နာမံ [Pg.16] ဂဏှိ. တတ္ထ အာဒိတော ပိတရာ ဝုတ္တပရိယာယမေဝ ဂဟေတွာ အာဟ – ‘‘ရာဟုလဘဒ္ဒေါတိ မံ ဝိဒူ’’တိ. ဘဒ္ဒေါတိ ပသံသာဝစနမေဝ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ တံ သိက္ခာကာမဘာဝေန အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာကာမာနံ ယဒိဒံ ရာဟုလော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉).

ගාථා හතරක් වදාළහ. එහි "දෙවැදෑරුම් සම්පත්තියෙන් යුක්ත" යනු ජාති සම්පත්තිය හා ප්‍රතිපත්ති සම්පත්තිය යන දෙකෙන්ම යුක්ත වීමයි. "රාහුලභද්‍ර යැයි හඳුනති" යනු සබ්‍රහ්මචාරීහු මා රාහුලභද්‍ර නමින් දනිති යන්නයි. ඔහු උපන් පුවත අසා බෝධිසත්වයන් වහන්සේ "රාහු (බාධාවක්) උපන්නේය, බන්ධනයක් උපන්නේය" යැයි වදාළ වචනය මුල් කරගෙන සුද්ධෝදන මහාරාජයා "රාහුල" යන නම තැබුවේය. එහි මුල සිට පියාණන් වහන්සේ වදාළ ඒ අර්ථයම ගෙන "රාහුලභද්‍ර යැයි මා හඳුනති" යැයි පැවසූහ. "භද්‍ර" යන්න ප්‍රශංසා වචනයකි. පසුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු ශික්ෂාකාමී බැවින් "මහණෙනි, මාගේ ශික්ෂාකාමී ශ්‍රාවකයන් අතර රාහුල අග්‍ර වන්නේය" යැයි අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූහ.

၆၈. ဧဝံ သော ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. သတ္တဘူမိမှိ ပါသာဒေတိ ပသာဒံ သောမနဿံ ဇနေတီတိ ပါသာဒေါ. ဥပရူပရိ ဌိတာ သတ္တ ဘူမိယော ယသ္မိံ ပါသာဒေ သောယံ သတ္တဘူမိ, တသ္မိံ သတ္တဘူမိမှိ ပါသာဒေ. အာဒါသံ သန္ထရိံ အဟန္တိ အာဒါသတလံ နိပ္ဖာဒေတွာ လောကဇေဋ္ဌဿ ဘဂဝတော တာဒိနော အဟံ သန္ထရံ အဒါသိံ, သန္ထရိတွာ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

68. මෙසේ ඒ ඒතදග්ග පදවිය ලැබූ රාහුල තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ පෙර කර්මය සිහි කර සතුටු වී, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ" යනාදිය පැවසූහ. "සප්ත භූමික ප්‍රාසාදයෙහි" යනු ප්‍රසාදය හෙවත් සතුට උපදවන බැවින් ප්‍රාසාදය නම් වේ. යම් ප්‍රාසාදයක එක මත එක පිහිටි තට්ටු හතක් ඇත්ද, එය සප්ත භූමික ප්‍රාසාදයයි. ඒ සප්ත භූමික ප්‍රාසාදයෙහි "කැඩපත් ඇතුරුවෙමි" යනු කැඩපත් තල නිමවා ලෝකජේෂ්ඨ වූ තාදී ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේට මම ඒ ඇතිරිය පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၆၉. ခီဏာသဝသဟဿေဟီတိ အရဟန္တသဟဿေဟိ ပရိကိဏ္ဏော ပရိဝုတော. ဒွိပဒိန္ဒော ဒွိပဒါနံ ဣန္ဒော သာမိ နရာသဘော မဟာမုနိ ဂန္ဓကုဋိံ တေဟိ သဟ ဥပါဂမိ ပါဝိသီတိ အတ္ထော.

69. "ක්ෂීණාශ්‍රව දහසක් සමඟ" යනු රහතන් වහන්සේලා දහසක් පිරිවරා ගත් යන්නයි. දෙපා ඇත්තන් අතර උතුම් වූ නරාසභ වූ මහා මුණිවරයාණන් වහන්සේ ඔවුන් සමඟ ගන්ධකුටියට වැඩම කළහ, ඇතුළු වූහ යනු අර්ථයයි.

၇၀. ဝိရောစေန္တော ဂန္ဓကုဋိန္တိ တံ ဂန္ဓကုဋိံ သောဘယမာနော ဒေဝါနံ ဒေဝေါ ဒေဝဒေဝေါ နရာနံ အာသဘော နရာသဘော ဇေဋ္ဌော သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဣမာ ဗျာကရဏဂါထာယော အဘာသထ ကထေသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

70. "ගන්ධකුටිය බබුළුවමින්" යනු ඒ ගන්ධකුටිය අලංකාර කරමින්, දේවාතිදේව වූ නරාසභ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි වැඩසිටිමින් මේ ව්‍යාකරණ ගාථාවන් දේශනා කළහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၇၁. ယေနာယံ ဇောတိတာ သေယျာတိ ယေန ဥပါသကေန အယံ ပါသာဒသင်္ခါတာ သေယျာ ဇောတိတာ ပဘာသိတာ ပဇ္ဇလိတာ. အာဒါသောဝ ကံသလောဟမယံ အာဒါသတလံ ဣဝ သုဋ္ဌု သမံ ကတွာ သန္ထတာ. တံ ဥပါသကံ ကိတ္တယိဿာမိ ပါကဋံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

71. "යම් උපාසකයෙකු විසින් මෙය බබුළුවන ලද්දේ ද" යනු යම් උපාසකයෙකු විසින් ප්‍රාසාදය නම් වූ මේ සේනාසනය ආලෝකවත් කරන ලද ද යන්නයි. ලෝකඩවලින් කළ කැඩපත් තලයක් මෙන් මනාව සමතල කොට අතුරන ලදී. ඒ උපාසකයා ගැන වර්ණනා කරන්නෙමි, ප්‍රකට කරන්නෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

၈၁. အဋ္ဌာနမေတံ ယံ တာဒီတိ ယံ ယေန ကာရဏေန တာဒီ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အကမ္ပိယသဘာဝတ္တာ တာဒီ အဂါရေ ဃရာဝါသေ ရတိံ အလ္လီနဘာဝံ အဇ္ဈဂါ ပါပုဏိ, ဧတံ ကာရဏံ အဋ္ဌာနံ အကာရဏန္တိ အတ္ထော.

81. "තාදී ගුණැති උතුමෙකුට එය නොගැලපෙන්නකි" යනු, යම් හෙයකින් ඉෂ්ට අනිෂ්ට අරමුණුවලදී කම්පා නොවන ස්වභාවය නිසා තාදී නම් වූ ඒ උතුමාණන් ගිහිගෙයෙහි ඇලීමකට පැමිණියේ නම්, එය සිදු විය නොහැකි කරුණකි (අස්ථානයකි) යනු අර්ථයයි.

၈၂. နိက္ခမိတွာ [Pg.17] အဂါရသ္မာတိ ဃရာဝါသတော နိက္ခမိတွာ တံ တိဏဒလမိဝ ပရိစ္စဇိတွာ သုဗ္ဗတော သုသိက္ခိတော ပဗ္ဗဇိဿတိ. ရာဟုလော နာမ နာမေနာတိ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇေန ပေသိတံ ကုမာရဿ ဇာတသာသနံ သုတွာ ပိတရာ သိဒ္ဓတ္ထေန, ‘‘ရာဟု ဇာတော, ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တနာမတ္တာ ရာဟုလော နာမာတိ အတ္ထော. ‘‘ယထာ စန္ဒသူရိယာနံ ဝိမာနပဘာယ ကိလိဋ္ဌကရဏေန ရာဟု အသုရိန္ဒော ဥပေတိ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝါယံ မမ အဘိနိက္ခမနပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနံ အန္တရာယံ ကရောန္တောရိဝ ဇာတော’’တိ အဓိပ္ပာယေန, ‘‘ရာဟု ဇာတောတိ အာဟာ’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အရဟာ သော ဘဝိဿတီတိ သော တာဒိသော ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဝိပဿနာယံ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော အရဟာ ခီဏာသဝေါ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော.

82. "ගිහිගෙයින් නික්ම" යනු ගිහිගෙය තණකොළ කැබැල්ලක් මෙන් අතහැර, යහපත් ව්‍රත ඇති, මනාව හික්මුණු රාහුල තෙමේ පැවිදි වන්නේය. "රාහුල යන නමින්" යනු සුද්ධෝදන රජු එවූ කුමරු උපන් පුවත අසා පියාණන් වූ සිද්ධාර්ථයන් "රාහු උපන්නේය, බන්ධනයක් උපන්නේය" යැයි වදාළ නිසා රාහුල නම් විය. "යම්සේ සඳ හිරුගේ විමාන ආලෝකය කිලිටි කරමින් රාහු අසුරේන්ද්‍රයා පැමිණේද, එමෙන්ම මොහුද මාගේ අභිනිෂ්ක්‍රමණයට හා පැවිද්දට බාධාවක් කරමින් උපන්නේය" යන අදහසින් "රාහු උපන්නේය" යැයි වදාළ බව දත යුතුය. "ඔහු රහතන් වහන්සේ නමක් වන්නේය" යනු ඒ තාක් වූ උපනිශ්‍රය සම්පත් ඇති ඔහු විදර්ශනාවෙහි යෙදී ක්ෂීණාශ්‍රව රහතන් වහන්සේ නමක් වන්නේය යනු අර්ථයයි.

၈၃. ကိကီဝ အဏ္ဍံ ရက္ခေယျာတိ အဏ္ဍံ ဗီဇံ ရက္ခမာနာ ကိကီ သကုဏီ ဣဝ အပ္ပမတ္တော သီလံ ရက္ခေယျ, စာမရီ ဝိယ ဝါလဓိန္တိ ဝါလံ ရက္ခမာနာ ကဏ္ဍကေသု ဝါလေ လဂ္ဂန္တေ ဘိန္ဒနဘယေန အနာကဍ္ဎိတွာ မရမာနာ စာမရီ ဝိယ ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ သီလံ အဘိန္ဒိတွာ ရက္ခေယျ. နိပကော သီလသမ္ပန္နောတိ နေပက္ကံ ဝုစ္စတိ ပညာ, တေန နေပက္ကေန သမန္နာဂတော နိပကော ခဏ္ဍဆိဒ္ဒါဒိဘာဝံ အပါပေတွာ ရက္ခဏတော သီလသမ္ပန္နော ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ သော ဘဂဝါ ဗျာကရဏမကာသိ. သော ဧဝံ ပတ္တအရဟတ္တဖလော ဧကဒိဝသံ ဝိဝေကဋ္ဌာနေ နိသိန္နော သောမနဿဝသေန ဧဝံ ရက္ခိံ မဟာမုနီတိအာဒိမာဟ. တံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

83. කිකී පක්ෂිණියක් තමාගේ බිත්තරය රකින්නාක් මෙන් අප්‍රමාදීව ශීලය රැකිය යුතුය. චාමරී මුවෙකු තමාගේ වල්ගය කටු පඳුරක පැටලුණු විට එය කැඩී යතැයි බියෙන්, එය ඇද නොගෙන මරණයට පවා පත්වන්නා සේ තමාගේ ජීවිතය වුවද පරිත්‍යාග කොට ශීලය නොබිඳ රැකිය යුතුය. 'නිපකෝ සීලසම්පන්නෝ' යන්නෙහි 'නේපක්ක' යනු ප්‍රඥාවට නමකි. ඒ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා ශීලය කැඩීම්, සිදුරු වීම් ආදියට පත් වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කරන බැවින් 'ශීල සම්පන්න' වන්නේය. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ විවරණය කළ සේක. මෙලෙස අරහත් ඵලයට පත් වූ ඒ රාහුල මහ රහතන් වහන්සේ එක් දිනක් විවේකීව වැඩ වසන අතරතුර මහත් සෝමනස්සයෙන් 'මහා මුනිවරයන් වහන්සේ මෙසේ මා රැක ගත් සේක' යන ආදී වශයෙන් මේ ගාථාවන් වදාළ සේක. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

ရာဟုလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රාහුල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව සමාප්තයි.

၇. ဥပသေနဝင်္ဂန္တပုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. උපසේන වංගන්තපුත්ත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥပသေနဝင်္ဂန္တပုတ္တတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သမန္တပါသာဒိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္ထု အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ [Pg.18] ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ နာလကဂါမေ ရူပသာရီ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ, ဥပသေနောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဒါယ ဧကဝဿိကော ‘‘အရိယဂဗ္ဘံ ဝဍ္ဎေမီ’’တိ ဧကံ ကုလပုတ္တံ အတ္တနော သန္တိကေ ဥပသမ္ပာဒေတွာ တေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂတော. သတ္ထာရာ စဿ တဿ အဝဿိကဿ ဘိက္ခုနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကဘာဝံ သုတွာ ‘‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ, မောဃပုရိသ, ဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော’’တိ (မဟာဝ. ၇၅) ဂရဟိတော ‘‘ဣဒါနာဟံ ယဒိ ပရိသံ နိဿာယ သတ္ထာရာ ဂရဟိတော, ပရိသံယေဝ ပန နိဿာယ သတ္ထု ပသာဒံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟာ ပန ဟုတွာ သယမ္ပိ သဗ္ဗေ ဓုတင်္ဂဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တတိ, အညေပိ တဒတ္ထာယ သမာဒပေသိ, တေန နံ ဘဂဝါ သမန္တပါသာဒိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သော အပရေန သမယေန ကောသမ္ဗိယံ ကလဟေ ဥပ္ပန္နေ ဘိက္ခုသံဃေ စ ဒွိဓာဘူတေ ဧကေန ဘိက္ခုနာ တံ ကလဟံ ပရိဝဇ္ဇိတုကာမေန ‘‘ဧတရဟိ ခေါ ကလဟော ဥပ္ပန္နော, ဘိက္ခုသံဃော စ ဒွိဓာဘူတော, ကထံ နု ခေါ မယာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ဝိဝေကဝါသတော ပဋ္ဌာယ တဿ ပဋိပတ္တိံ ကထေသိ. ဧဝံ ထေရော တဿ ဘိက္ခုနော ဩဝါဒဒါနာပဒေသေန အတ္တနော တထာ ပဋိပန္နဘာဝံ ဒီပေန္တော အညံ ဗျာကာသိ.

'පදුමුත්තරං භගවන්තං' යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උපසේන වංගන්තපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයේ කුලගෙයක ඉපදී, වයසින් වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් බණ අසන්නේ, හාත්පසින්ම ප්‍රසාදජනක වූ භික්ෂූන් අතරින් එක් භික්ෂුවක අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා මහත් පින්කම් කොට ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළේය. ජීවිත කාලය පුරා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි නාලක ග්‍රාමයේ රූපසාරී බැමිණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහුට උපසේන යන නම ලැබුණි. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ පසු වේදත්‍රය උගෙන, ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි විය. උපසම්පදාවෙන් එක් වසක් ලත් කල්හි 'ආර්ය ගැබ වඩවන්නෙමි' යි සිතා එක් කුලපුත්‍රයෙකු තම සමීපයෙහි උපසම්පදා කරවා ඔහු සමග ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගියේය. වස් නොලත් එම භික්ෂුව මොහුගේ ශිෂ්‍යයෙකු බව අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ, 'මෝඝ පුරුෂය, ඔබ ඉතා ඉක්මනින් පිරිස් වැඩීමට යොමු වී ඇතැ' යි ගර්හා කළ සේක. 'පිරිස නිසා ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් මට මෙසේ ගර්හාවක් ලැබුණේ නම්, පිරිස ඇසුරෙන්ම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ප්‍රසාදය දිනා ගන්නෙමි' යි අධිෂ්ඨාන කොට විපස්සනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත් ඵලයට පත් විය. අරහත් වූ පසු තමන්ද සියලු ධුතාංග ධර්ම සමාදන්ව හැසිරුණු අතර අන් අයවද ඒ සඳහා සමාදන් කරවීය. ඒ හේතුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හාත්පසින්ම ප්‍රසාදජනක භික්ෂූන් අතරින් මොහු අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. පසුව කොසඹෑ නුවර කලහයක් ඇති වී භික්ෂු සංඝයා දෙකඩ වූ කල්හි, එම කලහයෙන් වැළකී සිටීමට කැමති වූ එක්තරා භික්ෂුවක් විසින්, 'දැන් කලහයක් හටගෙන ඇත, සංඝයාද දෙකඩ වී ඇත, මා කෙසේ පිළිපැදිය යුතුදැ' යි විමසූ කල්හි විවේකීව වාසය කිරීමේ පටන් ගත යුතු පිළිවෙත ඔහුට දේශනා කළේය. මෙසේ ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ එම භික්ෂුවට අවවාද දෙන මුවාවෙන් තමන්ගේ පිළිවෙත පෙන්වා දෙමින් අරහත්වය ප්‍රකාශ කළ සේක.

၈၆. သော ဧဝံ ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တန္တိအာဒိမာဟ. ပဗ္ဘာရမှိ နိသီဒန္တန္တိ ပုရတော ဘာရံ နမိတံ ဩနမိတန္တိ ပဗ္ဘာရံ ဝိဝေကကာမံ ဝနမဇ္ဈေ သယံဇာတပဗ္ဗတပဗ္ဘာရေ နိသိန္နံ နရုတ္တမံ ဘဂဝန္တံ အဟံ ဥပဂစ္ဆိံ သမီပံ ဂတောတိ အတ္ထော.

86. මෙසේ ඒ ඒතදග්ග පාලියට පත් වූ ඒ උපසේන ස්ථවිරයන් වහන්සේ තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරං භගවන්තං' යනාදිය වදාළ සේක. 'පබ්භාරම්හි නිසීදන්තං' යනු ඉදිරියට නැඹුරු වූ, පහත් වූ බෑවුමක් ඇති පර්වත ප්‍රදේශය 'පබ්භාර' නම් වේ. විවේකය කැමති වනාන්තරය මධ්‍යයෙහි ඉබේ පිහිටි ගල් ලෙනක (පර්වත බෑවුමක) වැඩසිටි නරෝත්තම වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයට මම ගියෙමි යනු අර්ථයයි.

၈၇. ကဏိကာရပုပ္ဖ ဒိသွာတိ တထာ ဥပဂစ္ဆန္တော တသ္မိံ ပဒေသေ သုပုပ္ဖိတံ ကဏိကာရံ ဒိသွာ. ဝဏ္ဋေ ဆေတွာနဟံ တဒါတိ တသ္မိံ တထာဂတဿ ဒိဋ္ဌကာလေ တံ ပုပ္ဖံ ဝဏ္ဋေ ဝဏ္ဋသ္မိံ ဆေတွာန ဆိန္ဒိတွာန. အလင်္ကရိတွာ ဆတ္တမှီတိ တေန ပုပ္ဖေန ဆတ္တံ ဆာဒေတွာ. ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိန္တိ ပဗ္ဘာရေ နိသိန္နဿ ဗုဒ္ဓဿ မုဒ္ဓနိ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

87. 'කණිකාරපුප්ඵං දිස්වා' යනු එසේ වඩිනා කල්හි ඒ ප්‍රදේශයෙහි මනාව පිපුණු කිණිහිරි මලක් දැක යන්නයි. 'වණ්ටේ ඡෙත්වානහං තදා' යනු තථාගතයන් වහන්සේ දුටු ඒ වෙලාවෙහි ඒ මල එහි නැට්ටෙන් කඩා ගෙන යන්නයි. 'අලංකරිත්වා ඡත්තම්හි' යනු ඒ මලෙන් කුඩයක් සාදා (සරසා), 'බුද්ධස්ස අභිරෝපයිං' යනු පර්වත බෑවුමෙහි වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හිස මත්තෙහි පිදුවෙමි යනු අර්ථයයි.

၈၈. ပိဏ္ဍပါတဉ္စ [Pg.19] ပါဒါသိန္တိ တသ္မိံယေဝ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ပိဏ္ဍပါတံ ပကာရေန အဒါသိံ ဘောဇေသိန္တိ အတ္ထော. ပရမန္နံ သုဘောဇနန္တိ သုန္ဒရဘောဇနသင်္ခါတံ ပရမန္နံ ဥတ္တမာဟာရံ. ဗုဒ္ဓေန နဝမေ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဝိဝေကဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓေန သဟ နဝမေ အဋ္ဌ သမဏေ သမိတပါပေ ခီဏာသဝဘိက္ခူ ဘောဇေသိန္တိ အတ္ထော.

88. 'පිණ්ඩපාතඤ්ච පාදාසිං' යනු එහිම වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රණීත ලෙස පිණ්ඩපාතය පූජා කළෙමි, වළඳවන ලදී යනු අර්ථයයි. 'පරමන්නං සුභෝජනං' යනු යහපත් භෝජනයක් ලෙස සැලකෙන උතුම් ආහාරයයි. 'බුද්ධේන නවමේ තත්ථ' යනු ඒ විවේකී ස්ථානයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟ නව වැන්නා වූ, පාපයන් සංසිඳුවූ රහතන් වහන්සේලා අට නමකට දානය පිළිගැන්වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

ယံ ဝဒန္တိ သုမေဓောတိ ယံ ဂေါတမသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဘူရိပညံ ပထဝိသမာနံ ပညံ သုမေဓံ သုန္ဒရံ သဗ္ဗညုတာဒိပညဝန္တံ. သုမေဓော ဣတိ သုန္ဒရပညော ဣတိ ဝဒန္တိ ပဏ္ဍိတာ ဣတော ကပ္ပတော သတသဟဿေ ကပ္ပေ ဧသော ဂေါတမော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

'යං වදන්ති සුමේධෝ' යනු මහ පොළොව වැනි මහත් ප්‍රඥා ඇති, යහපත් ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත, සර්වඥතාඥානය ආදී ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ යම් ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ගැනද, පණ්ඩිතයෝ 'සුමේධ' හෙවත් 'යහපත් ප්‍රඥාව ඇත්තා' යැයි පවසත්ද, මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව ඒ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වන්නාහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

ဥပသေနဝင်္ဂန္တပုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උපසේන වංගන්තපුත්ත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව සමාප්තයි.

၈. ရဋ္ဌပါလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. රට්ඨපාල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဟံသဝတီနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပိတု အစ္စယေန ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ရတနကောဋ္ဌာဂါရကမ္မိကေန ဒဿိတံ အပရိမာဏံ ဝံသာနုဂတံ ဓနံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ ဧတ္တကံ ဓနရာသိံ မယှံ ပိတုအယျကပယျကာဒယော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ နာသက္ခိံသု, မယာ ပန ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ မဟာဒါနံ အဒါသိ. သော အဘိညာလာဘိံ ဧကံ တာပသံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေန ဒေဝလောကာဓိပစ္စေ နိယောဇိတော ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော မနုဿလောကေ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထဿ ကုလဿ ဧကပုတ္တကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တေန သမယေန ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ဝေနေယျသတ္တေ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရသင်္ခါတံ ခေမန္တဘူမိံ သမ္ပာပေသိ. အထ သော ကုလပုတ္တော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ပရိသပရိယန္တေ နိသီဒိ.

පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ සිට ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් රට්ඨපාල තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට පෙර සිටම හංසවතී නගරයේ මහාසාල සිටු පවුලක ඉපදී වයසට පත් වූහ. පියාගේ ඇවෑමෙන් ගිහිගෙයි පිහිටා සිටි ඔහු, රත්න ගබඩා භාරකරු විසින් පෙන්වන ලද පරම්පරාවෙන් පැවත එන අපරිමාණ ධනය දැක, "මගේ පියා, මුත්තා, මීමුත්තා ආදීහු මේ සා විශාල ධනරාශියක් තමන් සමඟ රැගෙන යාමට අපොහොසත් වූහ, නමුත් මා මෙය රැගෙන යාම (පින් දීමෙන්) සුදුසුය"යි සිතා දිළිඳු මගීන්ට මහා දානයක් දුන්නේය. ඔහු අභිඥාලාභී එක් තාපසයෙකු වෙත එළඹ, ඔහු විසින් දෙව්ලොව අධිපති බවෙහි යොදවන ලද්දේ, ජීවිතාන්තය දක්වා පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙව්ලොව ඉපදී දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළේය. එහි ආයු කෙළවර චුතව මිනිස් ලොවෙහි බිඳී ගිය රාජ්‍යයක් එක්සත් කිරීමට සමර්ථ කුලයක ඒකපුත්‍රයාව උපන්නේය. ඒ සමයෙහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් දම්සක් පවත්වා වේනෙය්‍ය සත්වයන් නිවන් නැමති මහා නගරය වන නිර්භය භූමියට පමුණුවන ලදහ. එකල ඒ කුලපුත්‍රයා අනුපිළිවෙළින් වියපත් වී දිනක් උපාසකයන් සමඟ විහාරයට ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ දම් දෙසනු දැක පැහැදුණු සිතින් පිරිස කෙළවර අසුන් ගත්තේය.

တေန [Pg.20] ခေါ ပန သမယေန သတ္ထာ ဧကံ ဘိက္ခုံ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သော တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သတသဟဿဘိက္ခုပရိဝုတဿ ဘဂဝတော သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ တံ ဌာနံ ပတ္ထေသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အယံ အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော သတ္ထာရံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. သော ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဒွေနဝုတေ ကပ္ပေ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ သတ္ထု ဝေမာတိကေသု တီသု ရာဇပုတ္တေသု သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌဟန္တေသု တေသံ ပုညကိရိယာသု သဟာယကိစ္စံ အကာသိ. ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဗဟုံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုရုရဋ္ဌေ ထုလ္လကောဋ္ဌိကနိဂမေ ရဋ္ဌပါလသေဋ္ဌိနော ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထကုလေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ရဋ္ဌပါလောတိ ဝံသာနုဂတမေဝ နာမံ အဟောသိ. သော မဟတာ ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎန္တော အနုက္ကမေန ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တော မာတာပိတူဟိ ပတိရူပေန ဒါရေန သံယောဇိတော မဟန္တေ စ ယသေ ပတိဋ္ဌာပိတော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသဒိသသမ္ပတ္တိံ ပစ္စနုဘောတိ.

එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ භික්ෂූන් අතර එක් භික්ෂුවක අග්‍රස්ථානයේ තැබූ සේක. එය දැක පැහැදුණු සිතින් යුත් ඒ කුලපුත්‍රයා ලක්ෂයක් භික්ෂූන් පිරිවරා සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සත් දිනක් මහා දානය දී ඒ තනතුර පැතීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව එය සමෘද්ධිමත් වන බව දැක, "මොහු අනාගතයෙහි ගෞතම නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වන්නේය"යි වදාළ සේක. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ සහ මහා සංඝරත්නය වැඳ ආසනයෙන් නැගිට නික්ම ගියේය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මෙයින් කල්ප අනූ දෙකකට පෙර ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සුළු මවගේ පුතුන් වූ කුමාරවරුන් තිදෙනෙකු බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන කල්හි, ඔවුන්ගේ පින්කම්වලට සහයෝගය දැක්වීය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි බොහෝ කුසල් රැස් කොට සුගතිවලම සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුරු රට ථුල්ලකොට්ඨික නියම්ගමෙහි රට්ඨපාල සිටුවරයාගේ නිවසෙහි උපන්නේය. බිඳී ගිය රාජ්‍යයක් එක්සත් කිරීමට සමර්ථ කුලයක උපන් බැවින් "රට්ඨපාල" යනුවෙන් පරම්පරාවෙන් ආ නමම ඔහුට ලැබුණි. ඔහු මහත් පිරිවරින් යුතුව හැදී වැඩී අනුපිළිවෙළින් යොවුන් වියට පත් වූ කල, මව්පියන් විසින් සුදුසු භාර්යාවක හා සම්බන්ධ කරවන ලදුව, මහත් වූ යස පිරිවරෙහි පිහිටුවනු ලැබ දිව්‍ය සම්පත් බඳු සම්පත් අනුභව කළේය.

အထ ဘဂဝါ ကုရုရဋ္ဌေ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ထုလ္လကောဋ္ဌိကံ အနုပါပုဏိ. တံ သုတွာ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတုကာမော သတ္တာဟံ ဘတ္တစ္ဆေဒံ ကတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ သတ္ထု အာဏတ္တိယာ အညတရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ယောနိသောမနသိကာရေန ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထာရံ အနုဇာနာပေတွာ မာတာပိတရော ပဿိတုံ ထုလ္လကောဋ္ဌိကံ ဂန္တွာ တတ္ထ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ပိတု နိဝေသနေ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ လဘိတွာ တံ အမတံ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပိတရာ နိမန္တိတော သွာတနာယ အဓိဝါသေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပိတု နိဝေသနေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဣတ္ထာဂါရဇနေ ဥပဂန္တွာ ‘‘ကီဒိသာ နာမ တာ, အယျပုတ္တ, အစ္ဆရာယော, ယာသံ တွံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရသီ’’တိအာဒီနိ (မ. နိ. ၂.၃၀၁) ဝတွာ ပလောဘနကမ္မံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေ တဿာဓိပ္ပာယံ ဝိပရိဝတ္တေတွာ အနိစ္စတာဒိပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ ကထေန္တော –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුරු රටෙහි ජනපද චාරිකාවේ වඩින සේක් ථුල්ලකොට්ඨික නියම්ගමට පැමිණි සේක. එය ඇසූ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙන් දහම් අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වනු කැමතිව, සත් දිනක් නිරාහාරව සිට මහත් දුකෙන් මව්පියන්ගෙන් අවසර ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නියමයෙන් එක්තරා භික්ෂුවක සමීපයෙහි පැවිදිව යෝනිසෝමනසිකාරයෙන් කමටහන් වඩා විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය. අර්හත් භාවයට පැමිණි පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අවසර ගෙන මව්පියන් දැකීමට ථුල්ලකොට්ඨිකයට ගොස් එහි අනුපිළිවෙළින් පිඬු සිඟා වඩින්නේ, පියාගේ නිවසෙහි ඉතිරි වූ පැරණි යාගු (කුම්මාස) ලැබ එය අමෘතයක් මෙන් වළඳමින් සිටින කල්හි පියා විසින් ආරාධනා කරන ලදුව පසු දිනට එය පිළිගත්තේය. දෙවන දිනයෙහි පියාගේ නිවසෙහි පිණ්ඩපාතය වළඳා, අලංකාර ලෙස සැරසුණු අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් වෙත එළඹ, "හිමිපුතණුවනි, ඔබ වහන්සේ යම් දිව්‍ය අප්සරාවන් උදෙසා බඹසර රකින්නේ ද, ඒ අප්සරාවෝ කෙබඳු ද?" යනාදී ලෙස පවසමින් වසඟ කිරීමට උත්සාහ කළ කල්හි, ඇයගේ අදහස වෙනස් කරමින් අනිත්‍යාදී දහම් කරුණු පවසමින් මෙසේ වදාළහ -

‘‘ပဿ [Pg.21] စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ, အရုကာယံ သမုဿိတံ;

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ, ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတိ.

"ඇට තිසකින් සැදුණු, වණ සමූහයක් වූ, නිතර රෝගී වූ, බාලයන් විසින් බොහෝ කොට සිතන ලද, කිසිදු ස්ථිර පැවැත්මක් නැති, චිත්‍රයක් මෙන් විසිතුරු කරන ලද මේ ශරීරය දෙස බලන්න."

‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ရူပံ, မဏိနာ ကုဏ္ဍလေန စ;

အဋ္ဌိံ တစေန ဩနဒ္ဓံ, သဟ ဝတ္ထေဟိ သောဘတိ.

"මැණික්වලින් හා කුණ්ඩලාභරණයෙන් විසිතුරු කරන ලද, සමින් වැසුණු ඇට සලකක් වූ මේ රූපය දෙස බලන්න. මෙය වස්ත්‍ර සමඟින් බබළයි."

‘‘အလတ္တကကတာ ပါဒါ, မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ;

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော.

"ලාකඩ පොඟවන ලද පාද ද පවුඩර් තවරා ගන්නා ලද මුහුණ ද අඥානයා මුළා කිරීමට සමත් වුවත් නිවන් සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ."

‘‘အဋ္ဌာပဒကတာ ကေသာ, နေတ္တာ အဉ္ဇနမက္ခိတာ;

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော.

"අට ආකාරයකට සරසන ලද කෙස් ද අඳුන් ගාන ලද දෑස ද අඥානයා මුළා කිරීමට සමත් වුවත් නිවන් සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ."

‘‘အဉ္ဇနီဝ နဝါ စိတ္တာ, ပူတိကာယော အလင်္ကတော;

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော.

"අලුත් වූ විසිතුරු අඳුන් බඳුනක් මෙන් සරසන ලද මේ කුණු කය අඥානයා මුළා කිරීමට සමත් වුවත් නිවන් සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ."

‘‘ဩဒဟိ မိဂဝေါ ပါသံ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ;

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ, ကန္ဒန္တေ မိဂဗန္ဓကေ.

"වැද්දා මලපත ඇටවීය. එහෙත් මුවා ඒ දැලට හසු නොවීය. අපි වැද්දා හඬද්දී ඇම කෑම කා නික්ම යමු."

‘‘ဆိန္နော ပါသော မိဂဝဿ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ;

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ, သောစန္တေ မိဂလုဒ္ဒကေ’’တိ. (မ. နိ. ၂.၃၀၂;

ထေရဂါ. ၇၆၉-၇၇၅);

"වැද්දාගේ මලපත සිඳුණි. මුවා දැලට හසු නොවීය. වැද්දා ශෝක වෙද්දී අපි ඇම කෑම කා නික්ම යමු."

ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ. ဣမာ ဂါထာ ဝတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ရညော ကောရဗျဿ မိဂါဇိနဝနုယျာနေ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ နိသီဒိ. ထေရဿ ကိရ ပိတာ သတ္တသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အဂ္ဂဠံ ဒါပေတွာ မလ္လေ အာဏာပေသိ ‘‘နိက္ခမိတုံ မာ ဒေထ, ကာသာယာနိ အပနေတွာ သေတကာနိ နိဝါသာပေထာ’’တိ. တသ္မာ ထေရော အာကာသေန အဂမာသိ. အထ ရာဇာ ကောရဗျော ထေရဿ တတ္ထ နိသိန္နဘာဝံ သုတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ‘‘ဣဓ, ဘော ရဋ္ဌပါလ, ပဗ္ဗဇန္တော ဗျာဓိပါရိဇုညံ ဝါ ဇရာဘောဂဉာတိပါရိဇုညံ ဝါ ပတ္တော ပဗ္ဗဇတိ, တွံ ပန ကိဉ္စိပိ ပါရိဇုညံ အနုပဂတော ဧဝ ကသ္မာ ပဗ္ဗဇသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အထဿ ထေရော ‘‘ဥပနိယျတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ, အတာဏော လောကော အနဘိဿရော, အသရဏော လောကော သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယံ, ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၀၅) ဣမေသံ စတုန္နံ ဓမ္မုဒ္ဒေသာနံ အတ္တနာ ဝိဒိတဘာဝံ ကထေတွာ တဿာ ဒေသနာယ အနုဂီတိံ ကထေန္တော –

මෙම ගාථාවන් දේශනා කළ සේක. මෙම ගාථා වදාරා අහසට පැනනැඟී කෝරබ්‍ය රජුගේ මිගාජින වන උද්‍යානයෙහි මංගල ශෛලමය ආසනයෙහි වැඩසිටි සේක. තෙරුන් වහන්සේගේ පියාණන් දොරටු සතක් ලා අගුල් දම්මවා 'නික්ම යාමට ඉඩ නොදෙන්න, කසාය වස්ත්‍ර ඉවත් කර සුදු වස්ත්‍ර අන්දවන්න' යි මල්ලවයින්ට අණ කළ බව කියවේ. එබැවින් තෙරුන් වහන්සේ අහසින් වැඩි සේක. ඉක්බිති කෝරබ්‍ය රජු තෙරුන් වහන්සේ එහි වැඩසිටින බව අසා, උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතාවෙහි යෙදී 'භවත් රට්ඨපාලයෙනි, මේ ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නා ව්‍යාධියෙන් පිරිහීම හෝ ජරා, භෝග, ඥාති පිරිහීමට පත්ව පැවිදි වෙයි. ඔබ වනාහි කිසිදු පිරිහීමකට පත් නොවී කුමක් නිසා පැවිදි වූයෙහිද?' යි විමසීය. එවිට තෙරුන් වහන්සේ 'ලෝකය (ජරා මරණ වෙත) ඇදගෙන යනු ලබයි, එය අනිත්‍යය. ලෝකය ආරක්ෂාවක් රහිතය, අධිපතියෙකු රහිතය. ලෝකය සරණක් රහිතය, සියල්ල අතැර යා යුතුය. ලෝකය අසම්පූර්ණය, අතෘප්තිමත්ය, තෘෂ්ණාවට දාසයෙකි' යන මේ ධර්ම උද්දේශ සතර තමන් වහන්සේ දන්නා බව පවසා එම දේශනාවට අනුකූලව ගාථා දේශනා කරන්නට වූහ -

‘‘ပဿာမိ [Pg.22] လောကေ သဓနေ မနုဿေ, လဒ္ဓါန ဝိတ္တံ န ဒဒန္တိ မောဟာ;

လုဒ္ဓါ ဓနံ သန္နိစယံ ကရောန္တိ, ဘိယျောဝ ကာမေ အဘိပတ္ထယန္တိ.

''ලෝකයෙහි ධනය ඇති මිනිසුන් මම දකිමි. ඔවුන් වස්තුව ලබා මෝහය නිසා දන් නොදෙති. ලෝභී වූ ඔවුහු ධනය රැස් කරති, තව තවත් කාමයන්ම ප්‍රාර්ථනා කරති.

‘‘ရာဇာ ပသယှပ္ပထဝိံ ဝိဇေတွာ, သသာဂရန္တံ မဟိမာဝသန္တော;

ဩရံ သမုဒ္ဒဿ အတိတ္တရူပေါ, ပါရံ သမုဒ္ဒဿပိ ပတ္ထယေထ.

''රජ තෙමේ බලයෙන් පෘථිවිය ජයගෙන, සාගරය කෙළවර කොට ඇති පොළොව පාලනය කරමින් වුවද, මුහුදේ මෙතෙරින් සෑහීමකට පත් නොවී එතෙරද ප්‍රාර්ථනා කරයි.

‘‘ရာဇာ စ အညေ စ ဗဟူ မနုဿာ, အဝီတတဏှာ မရဏံ ဥပေန္တိ;

ဦနာဝ ဟုတွာန ဇဟန္တိ ဒေဟံ, ကာမေဟိ လောကမှိ န ဟတ္ထိ တိတ္တိ.

''රජු ද වෙනත් බොහෝ මිනිස්සු ද තෘෂ්ණාව නොසිඳී මරණයට පත් වෙති. ඔවුහු (ආශාවන්ගෙන්) අසම්පූර්ණවම ශරීරය අත්හරිති. ලෝකයෙහි කාමයන්ගෙන් තෘප්තියක් නම් නැත.

‘‘ကန္ဒန္တိ နံ ဉာတီ ပကိရိယ ကေသေ, ‘အဟော ဝတာ နော အမရာ’တိ စာဟု;

ဝတ္ထေန နံ ပါရုတံ နီဟရိတွာ, စိတံ သမောဓာယ တတော ဍဟန္တိ.

''හිසකෙස් විසුරුවා ගත් නෑයෝ ඔහු වෙනුවෙන් හඬති. 'අහෝ අපේ නෑයා අමරණීය වූවා නම් මැනවැ' යි පවසති. වස්ත්‍රයකින් එතූ ඒ මළසිරුර බැහැරට ගෙන ගොස් දර සෑයක තබා දවති.

‘‘သော ဍယှတိ သူလေဟိ တုဇ္ဇမာနော, ဧကေန ဝတ္ထေန ပဟာယ ဘောဂေ;

န မီယမာနဿ ဘဝန္တိ တာဏာ, ဉာတီ စ မိတ္တာ အထ ဝါ သဟာယာ.

''දර සූලවලින් ඇන ඇන ඔහු දවනු ලබයි. සියලු භෝගයන් අතැර එකම වස්ත්‍රයකින් යුතුව ඔහු යයි. මියයන්නාට නෑයන් හෝ මිතුරන් හෝ යහළුවන් ආරක්ෂාවක් නොවේ.

‘‘ဒါယာဒကာ တဿ ဓနံ ဟရန္တိ, သတ္တော ပန ဂစ္ဆတိ ယေန ကမ္မံ;

န မီယမာနံ ဓနမနွေတိ ကိဉ္စိ, ပုတ္တာ စ ဒါရာ စ ဓနဉ္စ ရဋ္ဌံ.

''දායාද හිමියෝ ඔහුගේ ධනය ගෙන යති. සත්වයා වනාහි තමන් කළ කර්මය අනුව යයි. මියයන්නා පසුපස කිසිදු ධනයක් හෝ පුතුන්, බිරින්දෑවරුන්, වස්තුව හෝ රාජ්‍යය ලුහුබැඳ නොඑයි.

‘‘န ဒီဃမာယုံ လဘတေ ဓနေန, န စာပိ ဝိတ္တေန ဇရံ ဝိဟန္တိ;

အပ္ပံ ဟိဒံ ဇီဝိတမာဟု ဓီရာ, အသဿတံ ဝိပ္ပရိဏာမဓမ္မံ.

''ධනයෙන් දීර්ඝායුෂ නොලැබේ. වස්තුවෙන් ජරාව ද දුරු කළ නොහැක. මේ ජීවිතය ස්වල්ප වූවක් බවත්, අනිත්‍ය බවත්, වෙනස් වන සුළු බවත් ප්‍රඥාවන්තයෝ පවසති.

‘‘အဍ္ဎာ [Pg.23] ဒလိဒ္ဒါ စ ဖုသန္တိ ဖဿံ, ဗာလော စ ဓီရော စ တထေဝ ဖုဋ္ဌော;

ဗာလော ဟိ ဗာလျာ ဝဓိတောဝ သေတိ, ဓီရော စ နော ဝေဓတိ ဖဿဖုဋ္ဌော.

''පොහොසතා මෙන්ම දිළින්දා ද (මරණීය) ස්පර්ශය ලබති. මෝඩයා මෙන්ම පණ්ඩිතයා ද එසේම ස්පර්ශ කරනු ලැබෙති. මෝඩයා වනාහි තම මෝඩකම නිසාම පීඩාවට පත්ව වැතිර සිටියි. ප්‍රඥාවන්තයා ඒ ස්පර්ශයෙන් කම්පා නොවේ.

‘‘တသ္မာ ဟိ ပညာဝ ဓနေန သေယျာ, ယာယ ဝေါသာနမိဓာဓိဂစ္ဆတိ;

အဗျောသိတတ္တာ ဟိ ဘဝါဘဝေသု, ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရောတိ မောဟာ.

''එබැවින් යම් ප්‍රඥාවකින් මේ ජීවිතයේ කෙළවර (අර්හත්වය) ලබා ගන්නේ ද, ඒ ප්‍රඥාවම ධනයට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. මෝහය නිසා මේ අරමුණට පත් නොවීමෙන් සත්වයා භවයෙන් භවයට පව්කම් කරයි.

‘‘ဥပေတိ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ, သံသာရမာပဇ္ဇပရမ္ပရာယ;

တဿပ္ပပညော အဘိသဒ္ဒဟန္တော, ဥပေတိ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ.

''ඔහු මව්කුසට ද පරලොවට ද යමින් සසරෙහි දිගින් දිගටම සැරිසරයි. මඳ නුවණැති මෝඩයා එවැනි ක්‍රියාවලම යෙදෙමින් නැවත නැවතත් මව්කුසට හා පරලොවට පැමිණෙයි.

‘‘စောရော ယထာ သန္ဓိမုခေ ဂဟီတော, သကမ္မုနာ ဟညတိ ပါပဓမ္မော;

ဧဝံ ပဇာ ပေစ္စ ပရမှိ လောကေ, သကမ္မုနာ ဟညတိ ပါပဓမ္မော.

''කඩපිලකදී අසු වූ සොරෙකු තම පව්කාර ක්‍රියාව නිසාම වධ බන්ධනයට පත් වන්නාක් මෙන්ම, පව්කාර සත්වයෝ ද පරලොවදී තමන් කළ අකුසල් නිසාම දුකට පත් වෙති.

‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ, ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တံ;

အာဒီနဝံ ကာမဂုဏေသု ဒိသွာ, တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ.

''කාමයෝ වනාහි විසිතුරුය, මිහිරිය, මනරම්ය. ඔවුහු විවිධ ස්වරූපයෙන් සිත කළඹති. මහරජාණෙනි, කාමගුණයන්හි ආදීනව දැක මම පැවිදි වීමි.

‘‘ဒုမပ္ဖလာနီဝ ပတန္တိ မာဏဝါ, ဒဟရာ စ ဝုဍ္ဎာ စ သရီရဘေဒါ;

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ, အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျော.

''ගස්වල ගෙඩි වැටෙන්නාක් මෙන් බාල මහලු සත්වයෝ ශරීරය බිඳී මරණයට පත් වෙති. මහරජාණෙනි, මෙය දැක මම පැවිදි වීමි. නිවැරදි වූ ශ්‍රමණ භාවයම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.

‘‘သဒ္ဓါယာဟံ ပဗ္ဗဇိတော, ဥပေတော ဇိနသာသနေ;

အဝဉ္ဈာ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, အနဏော ဘုဉ္ဇာမိ ဘောဇနံ.

''මම ශ්‍රද්ධාවෙන් බුද්ධ ශාසනයෙහි පැවිදි වීමි. මාගේ පැවිදි බව නිෂ්ඵල නැත. මම (කෙලෙස්) ණය නැතිව දානය වළඳමි.

‘‘ကာမေ အာဒိတ္တတော ဒိသွာ, ဇာတရူပါနိ သတ္ထတော;

ဂဗ္ဘာဝေါက္ကန္တိတော ဒုက္ခံ, နိရယေသု မဟဗ္ဘယံ.

''කාමයන් ගින්නක් ලෙසත්, රන් රිදී ආදිය අවි ආයුධ ලෙසත්, මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීම දුකක් ලෙසත්, නිරයෙහි ඇති මහත් බියත් මම දිටිමි.

‘‘ဧတမာဒီနဝံ [Pg.24] ဉတွာ, သံဝေဂံ အလဘိံ တဒါ;

သောဟံ ဝိဒ္ဓေါ တဒါ သန္တော, သမ္ပတ္တော အာသဝက္ခယံ.

''මේ ආදීනවය දැන මම එකල්හි සංවේගය ලැබීමි. කෙලෙස් හීයෙන් ඇනුණු මම දැන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමට පැමිණ සිටිමි.

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

''මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදු සසුනෙහි කළ යුතු දේ නිම කළෙමි. බර වූ කෙලෙස් බර බිම තැබුවෙමි. භවයට පමුණුවන තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දැමුවෙමි.

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော’’တိ. (ထေရဂါ. ၇၇၆-၇၉၃) –

''යම් අරමුණක් උදෙසා ගිහිගෙය අතැර මහණ වූයෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම නම් වූ ඒ අරමුණ මා විසින් සාක්ෂාත් කර ගන්නා ලදී.

ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ. ဧဝံ ထေရော ရညော ကောရဗျဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သတ္ထု သန္တိကမေဝ ဂတော. သတ္ထာ စ အပရဘာဂေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක. මෙලෙස රට්ඨපාල තෙරුන් වහන්සේ කෝරබ්‍ය රජුට ධර්මය දේශනා කොට ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතම වැඩි සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද පසු කලෙක ආර්ය මහා සංඝයා මැද වැඩසිටිමින්, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූවන් අතරින් තෙරුන් වහන්සේව අග්‍රස්ථානයෙහි (ඒතදග්ග පාලියෙහි) තැබූ සේක.

၉၇-၈. ဧဝံ သော ထေရော ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. ဝရနာဂေါ မယာ ဒိန္နောတိ တဿ ဘဂဝတော ရူပကာယေ ပသီဒိတွာ ဝရော ဥတ္တမော သေဋ္ဌော ဤသာဒန္တော ရထီသာသဒိသဒန္တော ဥရူဠှဝါ ဘာရဝဟော ရာဇာရဟော ဝါ. သေတစ္ဆတ္တောပသောဘိတောတိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ ဥဿာပိတသေတစ္ဆတ္တေန ဥပသေဝိတော သောဘမာနော. ပုနပိ ကိံ ဝိသိဋ္ဌော ဝရနာဂေါ? သကပ္ပနော ဟတ္ထာလင်္ကာရသဟိတော. သံဃာရာမံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝသနတ္ထာယ အာရာမံ ဝိဟာရံ အကာရယိံ ကာရေသိံ.

97-8. මෙලෙස ඒතදග්ග ප්‍රාප්ත වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළහ. 'මම උතුම් ඇත් රජෙකු පූජා කළෙමි' යන්නෙන් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රූප කාය කෙරෙහි පැහැදී, අතිශය ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, රිය සකක් බඳු දළ ඇති, ශක්තිමත් වූ, බර දැරිය හැකි, රජුට සුදුසු ඇතෙකු පූජා කළ බව අදහස් වේ. 'සෙතච්ඡත්තෝපසෝභිතෝ' යනු ඇතු පිට ඔසවන ලද සුදු කුඩයකින් අලංකාරවත් වූ බවයි. නැවතත් ඒ ඇත් රජුගේ විශේෂත්වය කුමක්ද? සියලු ආභරණවලින් සැරසුණු බවයි. බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට වැඩසිටීම පිණිස විහාරයක් ද කරවූහ.

၉၉. စတုပညာသသဟဿာနီတိ တသ္မိံ ကာရာပိတေ ဝိဟာရဗ္ဘန္တရေ စတုပညာသသဟဿာနိ ပါသာဒါနိ စ အဟံ အကာရယိံ ကာရေသိန္တိ အတ္ထော. မဟောဃဒါနံ ကရိတွာနာတိ သဗ္ဗပရိက္ခာရသဟိတံ မဟောဃသဒိသံ မဟာဒါနံ သဇ္ဇေတွာ မဟေသိနော မုနိနော နိယျာဒေသိန္တိ အတ္ထော.

99. 'චතුපඤ්ඤාස සහස්සානි' යනු ඒ කරවූ විහාරය තුළ ප්‍රාසාද පනස් හතර දහසක් ද මම කරවූයෙමි යන්නයි. 'මහොඝදානං කරිත්වාන' යනු සියලු පිරිකර සහිතව, මහා ජල ප්‍රවාහයක් බඳු වූ මහා දානයක් පිළියෙළ කොට මහේසී වූ මුණින්ද්‍රයන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්නයි.

၁၀၀. အနုမောဒိ မဟာဝီရောတိ စတုရာသင်္ချေယျသတသဟဿေသု ကပ္ပေသု အဗ္ဗောစ္ဆိန္နဥဿာဟသင်္ခါတေန ဝီရိယေန မဟာဝီရော သယမ္ဘူ သယမေဝ ဘူတော ဇာတော လဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ပုဂ္ဂလော အနုမောဒိ ဝိဟာရာနုမောဒနံ အကာသိ. သဗ္ဗေ ဇနေ ဟာသယန္တောတိ သကလာနန္တာပရိမာဏေ ဒေဝမနုဿေ ဟာသယန္တော သန္တုဋ္ဌေ [Pg.25] ကုရုမာနော အမတနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တံ စတုသစ္စဓမ္မဒေသနံ ဒေသေသိ ပကာသေသိ ဝိဝရိ ဝိဘဇိ ဥတ္တာနီ အကာသီတိ အတ္ထော.

100. 'අනුමෝදි මහාවීරෝ' යනු සතර අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලේ නොපසුබස්නා වීර්යයෙන් යුක්ත වූ, ස්වයංභූ වූ, සර්වඥතා ඥානය ලත්, ශ්‍රේෂ්ඨ උත්තමයාණන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විහාරය පිළිගැනීමේ අනුමෝදනාව කළ සේක. 'සබ්බේ ජනේ හාසයන්තෝ' යනු අපරිමාණ වූ සියලු දෙවි මිනිසුන් පිනවමින්, අමෘත මහා නිර්වාණය හා සම්බන්ධ සතර සත්‍ය ධර්මය දේශනා කළ සේක, ප්‍රකාශ කළ සේක, විවෘත කළ සේක, බෙදා දැක්වූ සේක, මැනවින් පැහැදිලි කළ සේක යනු අර්ථයයි.

၁၀၁. တံ မေ ဝိယာကာသီတိ တံ မယှံ ကတပုညံ ဗလံ ဝိသေသေန ပါကဋံ အကာသိ. ဇလဇုတ္တမနာမကောတိ ဇလေ ဇာတံ ဇလဇံ ပဒုမံ, ပဒုမုတ္တရနာမကောတိ အတ္ထော. ‘‘ဇလနုတ္တမနာယကော’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထ အတ္တနော ပဘာယ ဇလန္တီတိ ဇလနာ, စန္ဒိမသူရိယဒေဝဗြဟ္မာနော, တေသံ ဇလနာနံ ဥတ္တမောတိ ဇလနုတ္တမော. သဗ္ဗသတ္တာနံ နာယကော ဥတ္တမောတိ နာယကော, သမ္ဘာရဝန္တေ သတ္တေ နိဗ္ဗာနံ နေတိ ပါပေတီတိ ဝါ နာယကော, ဇလနုတ္တမော စ သော နာယကော စာတိ ဇလနုတ္တမနာယကော. ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာတိ ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ ပါကဋံ ကတွာ ကထေသီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

101. "එය මට ප්‍රකාශ කළේය" (Taṃ me viyākāsī) යනු මා කළා වූ පිනෙහි බලය මා හට විශේෂයෙන් පැහැදිලි කර දුන් බවයි. "ජලජුත්තම" (ජලයෙන් උපන් උතුම් පියුම) යන නම ඇති පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු එහි අර්ථයයි. "ජලනුත්තමනායක" යනුවෙන් ද පාඨයක් තිබේ. එහි අර්ථය නම්, තමාගේ ප්‍රභාවෙන් බබළන්නා වූ සඳ, හිරු, දෙවි, බඹුන් යන තේජවන්තයන් අතර උතුම් වූ තැනැත්තා යන්නයි. එසේම පාරමී ධර්මයන් සම්පූර්ණ කළ සත්ත්වයන් නිවන කරා පමුණුවන බැවින් උන්වහන්සේ "නායක" නම් වන සේක. "භික්ෂු සංඝයා මැද වැඩ හිඳ" යනු භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි වැඩ හිඳිමින් මෙම ගාථාවන් පැහැදිලිව දේශනා කළ බවයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

ရဋ္ဌပါလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රට්ඨපාල තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၉. သောပါကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. සෝපාක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ပဗ္ဘာရံ သောဓယန္တဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သောပါကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ အညတရဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဗီဇပူရဖလာနိ သတ္ထု ဥပနေသိ, ပရိဘုဉ္ဇိ ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ. သော ဘိက္ခု သတ္ထရိ သံဃေ စ အဘိပ္ပသန္နော သလာကဘတ္တံ ပဋ္ဌပေတွာ သံဃုဒ္ဒေသဝသေန တိဏ္ဏံ ဘိက္ခူနံ ယာဝတာယုကံ ခီရဘတ္တံ အဒါသိ. သော တေဟိ ပုညေဟိ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝန္တော ဧကဒါ မနုဿယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ခီရဘတ္တံ အဒါသိ.

"පබ්භාරං සෝධයන්තස්ස" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සෝපාක තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, භවයෙන් භවයට නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතරතුර සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා සිටුවරයෙකුගේ පුත්‍රයෙකුව උපත ලැබීය. දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේව දැක උන්වහන්සේට ලොකු නාරං (බීජපූර) ඵල පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එය වැළඳූ සේක. ඔහු බුදුන් වහන්සේ සහ සංඝයා කෙරෙහි ඉතා පැහැදී, සලාක බත් පවත්වා, සංඝයා උදෙසා භික්ෂූන් වහන්සේලා තිදෙනෙකුට දිවි හිමියෙන් කිරි පිඬු දානය පූජා කළේය. ඔහු එම පිනෙන් නැවත නැවතත් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, එක් කලෙක මනුෂ්‍ය භවයක ඉපිද එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ද කිරි පිඬු දානයක් පූජා කළේය.

ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ပုညာနိ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ ပရိဗ္ဘမန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ပုရိမကမ္မနိဿန္ဒေန သာဝတ္ထိယံ အညတရာယ ဒုဂ္ဂတိတ္ထိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သာ တံ ဒသမာသေ ကုစ္ဆိနာ ပရိဟရိတွာ ပရိပက္ကေ ဂဗ္ဘေ ဝိဇာယနကာလေ ဝိဇာယိတုံ အသက္ကောန္တီ မုစ္ဆံ အာပဇ္ဇိတွာ ဗဟုဝေလံ မတာ ဝိယ နိပဇ္ဇိ. ဉာတကာ ‘‘မတာ’’တိ သညာယ သုသာနံ နေတွာ စိတကံ အာရောပေတွာ [Pg.26] ဒေဝတာနုဘာဝေန ဝါတဝုဋ္ဌိယာ ဥဋ္ဌိတာယ အဂ္ဂိံ အဒတွာ ပက္ကမိံသု. ဒါရကော ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ ဒေဝတာနုဘာဝေနေဝ အရောဂေါ ဟုတွာ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. မာတာ ပန ကာလမကာသိ. ဒေဝတာ မနုဿရူပေနုပဂမ္မ တံ ဂဟေတွာ သုသာနဂေါပကဿ ဂေဟေ ဌပေတွာ ကတိပါဟံ ကာလံ ပတိရူပေန အာဟာရေန ပေါသေသိ. တတော ပရံ သုသာနဂေါပကော အတ္တနော ပုတ္တံ ကတွာ ဝဍ္ဎေသိ. သော တထာ ဝဍ္ဎေန္တော တဿ ပုတ္တေန သုပ္ပိယေန နာမ ဒါရကေန သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော ဝိစရိ. တဿ သုသာနေ ဇာတသံဝဍ္ဎဘာဝတော သောပါကောတိ သမညာ အဟောသိ.

මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි පින්කම් කොට සුගති ලෝකවල සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි පෙර කර්මයක විපාකයක් ලෙස සාවත්ථි නුවර එක්තරා දිළිඳු කාන්තාවකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඇය දස මසක් ඔහුව කුසෙහි දරා සිටි නමුත්, දරුවා බිහි කරන අවස්ථාවේදී එයට අපහසු වී සිහිසන් නැතිව බොහෝ වේලාවක් මළ තැනැත්තියක මෙන් වැතිර සිටියාය. නෑදෑයෝ "ඇය මිය ගියාය" යන සිතුවිල්ලෙන් ඇයව සොහොනට ගෙන ගොස් දර සෑයක තැබූහ. එහෙත් දේවතානුභාවයෙන් මහා වැසි සුළඟක් ඇති වූ බැවින් ගිනි නොදල්වාම ඔවුහු නික්ම ගියහ. මෙම දරුවා පශ්චිමභවික (මෙය අවසන් භවය වූ) කෙනෙකු බැවින් දේවතානුභාවයෙන්ම කිසිදු පීඩාවක් නොවී මව් කුසින් පිටතට පැමිණියේය. මව මරණයට පත් විය. එක් දේවතාවෙක් මනුෂ්‍ය වේශයෙන් පැමිණ එම දරුවාව ගෙන සොහොන් පල්ලාගේ නිවසේ තබා, දින කිහිපයක් සුදුසු ආහාරවලින් පෝෂණය කළේය. ඉන්පසු සොහොන් පල්ලා ඔහු තම පුත්‍රයෙකු ලෙස හදාවඩා ගත්තේය. ඔහු එසේ වැඩෙන අතරතුර සොහොන් පල්ලාගේ පුත් සුප්පිය නම් දරුවා සමඟ සෙල්ලම් කරමින් හැසිරුණි. ඔහු සොහොනෙහි ඉපිද හැදී වැඩුණු බැවින් "සෝපාක" යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

အထေကဒိဝသံ သတ္တဝဿိကံ တံ ဘဂဝါ ပစ္စူသဝေလာယံ ဉာဏဇာလံ ပတ္ထရိတွာ ဝေနေယျဗန္ဓဝေ ဩလောကေန္တော ဉာဏဇာလဿ အန္တောဂတံ ဒိသွာ သုသာနဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. ဒါရကော ပုဗ္ဗဟေတုနာ စောဒိယမာနော ပသန္နမာနသော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တဿ ဓမ္မံ ကထေသိ. သော ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပိတရာ ‘‘အနုညာတောသီ’’တိ ဝုတ္တော ပိတရံ သတ္ထု သန္တိကံ အာနေသိ. တဿ ပိတာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣမံ ဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေထ, ဘန္တေ’’တိ အနုဇာနိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘဂဝါ မေတ္တာဘာဝနာယ နိယောဇေသိ. သော မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သုသာနေ ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. အရဟာ ဟုတွာပိ အညေသံ သောသာနိကဘိက္ခူနံ မေတ္တာဘာဝနာဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာပိ ဧကပုတ္တသ္မိ’’န္တိ (ထေရဂါ. ၃၃) ဂါထံ အဘာသိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဧကပုတ္တကေ ပိယေ မနာပေ မာတာ ပိတာ စ ကုသလီ ဧကန္တဟိတေသီ ဘဝေယျ, ဧဝံ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါသု သဗ္ဗာသု ဒိသာသု ကာမဘဝါဒိဘေဒေသု ဝါ သဗ္ဗေသု ဘဝေသု ဒဟရာဒိဘေဒါသု သဗ္ဗာသု အဝတ္ထာသုပိ ဌိတေသု သဗ္ဗေသု သတ္တေသု ဧကန္တဟိတေသိတာယ ကုသလီ ဘဝေယျ ‘‘မိတ္တော, ဥဒါသိနော, ပစ္စတ္ထိကော’’တိ သီမံ အကတွာ သီမာယ သမ္ဘေဒဝသေန သဗ္ဗတ္ထ ဧကရသံ မေတ္တံ ဘာဝေယျာတိ ဣမံ ပန ဂါထံ ဝတွာ ‘‘သစေ တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ မေတ္တံ ဘာဝေယျာထ, ယေ တေ ဘဂဝတာ ‘သုခံ သုပတီ’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၁၁.၁၅; ပရိ. ၃၃၁; မိ. ပ. ၄.၄.၆) ဧကာဒသ မေတ္တာနိသံသာ စ ဝုတ္တာ, ဧကံသေန တေသံ ဘာဂိနော ဘဝထာ’’တိ ဩဝါဒံ အဒါသိ.

පසුව එක් දිනක, ඔහු සත් හැවිරිදි වියේදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ අලුයම් කාලයෙහි මහා කරුණා සමාපත්තියෙන් ලොව බලන සේක්, මොහු දමනය කළ යුතු තැනැත්තන් අතර සිටිනු දැක සොහොනට වැඩම කළ සේක. දරුවා පෙර පිනෙන් පොළඹවනු ලැබ පැහැදුණු සිතින් යුතුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ වැඳ නමස්කාර කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඔහු ධර්මය අසා පැවිදි වීමට අවසර ඉල්ලා, පියාගෙන් අවසර ලැබුණු පසු පියාව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගෙන ආවේය. ඔහුගේ පියා බුදුන් වැඳ "ස්වාමීනි, මේ දරුවා පැවිදි කරවනු මැනවි" යි කියා අවසර දුන්නේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුව පැවිදි කරවා මෙත්තා භාවනාවෙහි යෙදවූ සේක. එම සාමණේරයන් වහන්සේ මෙත්තා කර්මස්ථානය ගෙන සොහොනෙහි වාසය කරමින් නොබෝ කලකින්ම මෙත්තා ධ්‍යානය පාදක කරගෙන විදර්ශනා වඩා අර්හත් ඵලයට පත් වූහ. රහතන් වහන්සේ නමක් වී වුවද, අනෙකුත් සොහොන්වාසී භික්ෂූන්ට මෙත්තා භාවනාවේ ක්‍රමය පෙන්වා දෙනු පිණිස "යථාපි ඒකපුත්තස්මිං" යන ගාථාව දේශනා කළහ. එහි අර්ථය නම් - යම් සේ මවක සහ පියෙකු තම එකම ප්‍රියමනාප පුත්‍රයා කෙරෙහි සැපත කැමති වෙමින් ඒකාන්තයෙන් හිතෛෂී වෙත්ද, එසේම සියලු දිශාවන්හි ද සියලු භවයන්හි ද සියලු අවස්ථාවන්හි සිටින සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි ඒකාන්ත හිතෛෂී භාවයෙන් යුතුව සැපත ප්‍රාර්ථනා කළ යුතුය. "මිතුරෙකි, මැදහත් අයෙකි, සතුරෙකි" යනුවෙන් සීමා පැනවීමක් නොකොට, සීමාවන් බිඳ දමමින් සියල්ලන් කෙරෙහි එකම ආකාර වූ මෙත්තා භාවනාව වැඩිය යුතුය යන්නයි. මෙම ගාථාව දේශනා කොට "ආයුෂ්මතුනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේලා මෙසේ මෙත්තා භාවනාව වඩන්නේ නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාළ 'සුවසේ නිදයි' යනුවෙන් ඇරඹෙන මෙත්තානිසංස එකොළොසෙහි හිමිකරුවන් වනු ඒකාන්තය" යනුවෙන් අවවාද කළහ.

၁၁၂. ဧဝံ [Pg.27] သော ပတ္တဖလာဓိဂမော အတ္တနော ကတပုညံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဒဿေန္တော ပဗ္ဘာရံ သောဓယန္တဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဗ္ဘာရန္တိ သိလာပဗ္ဗတဿ ဝိဝေကဋ္ဌာနံ, တံ ပဗ္ဗဇိတာနုရူပတ္တာ ဣဋ္ဌကပါကာရံ ကတွာ ဒွါရကဝါဋံ ယောဇေတွာ ဘိက္ခူနံ ဝသနတ္ထာယ အဒါသိ, ပကာရေန ဘရော ပတ္ထေတဗ္ဗောတိ ပဗ္ဘာရော, တံ သောဓယန္တဿ မမ သန္တိကံ သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဘဂဝါ အာဂစ္ဆိ ပါပုဏိ.

112. මෙසේ අර්හත් ඵලය ලබන ලද ඒ සෝපාක සාමණේරයන් වහන්සේ තමා කළ පින සිහිපත් කරමින් සතුටට පත්ව පෙර චරිතාපදානය පෙන්වා දෙමින් "පබ්භාරං සෝධයන්තස්ස" යනාදිය වදාළහ. එහි "පබ්භාර" යනු ගල් පර්වතයක ඇති විවේකී ස්ථානයකි. එය පැවිද්දන්ට සුදුසු බැවින් ගඩොලින් පවුරු බඳවා, දොරවල් සවිකොට භික්ෂූන්ගේ වාසය පිණිස පූජා කළේය. එය පිරිසිදු කරමින් සිටි මා වෙත සිද්ධත්ථ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ සේක.

၁၁၃. ဗုဒ္ဓံ ဥပဂတံ ဒိသွာတိ ဧဝံ မမ သန္တိကံ အာဂတံ ဒိသွာ တာဒိနော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အကမ္ပိယသဘာဝတ္တာ တာဒိဂုဏယုတ္တဿ လောကဇေဋ္ဌဿ ဗုဒ္ဓဿ သန္ထရံ တိဏပဏ္ဏာဒိသန္ထရံ ကဋ္ဌတ္ထရံ ပညာပေတွာ နိဋ္ဌာပေတွာ ပုပ္ဖာသနံ ပုပ္ဖမယံ အာသနံ အဟံ အဒါသိံ.

113. "බුද්ධං උපගතං දිස්වා" යනු මා වෙත වැඩම කළ ඒ අෂ්ට ලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන ගුණයෙන් යුත්, ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, තණකොළ, කොළ රොඩු හා දර කැබලිවලින් අසුනක් පනවා නිම කොට, පසුව මල්වලින් කළ අසුනක් (මල් අසුනක්) පූජා කළෙමි යන්නයි.

၁၁၄. ပုပ္ဖာသနေ နိသီဒိတွာတိ တသ္မိံ ပညတ္တေ ပုပ္ဖာသနေ နိသီဒိတွာ လောကနာယကော သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါ. မမဉ္စ ဂတိမညာယာတိ မယှံ ဂတိံ အာယတိံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ အညာယ ဇာနိတွာ အနိစ္စတံ အနိစ္စဘာဝံ ဥဒါဟရိ ကထေသိ.

114. "මල් අසුනෙහි වැඩ හිඳ" යනු පනවන ලද එම මල් අසුනෙහි වැඩ සිටි ලෝකනායක සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ මගේ මතු උපත දැනගෙන, අනිත්‍ය භාවය ගැන දේශනා කළහ යන්නයි.

၁၁၅. အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ ဝတ ဧကန္တေန သင်္ခါရာ ပစ္စယေဟိ သမေစ္စ သမာဂန္တွာ ကရီယမာနာ သဗ္ဗေ သပ္ပစ္စယဓမ္မာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ. ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနောတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိနဿနသဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပါတုဘဝိတွာ ဧတေ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝိနဿန္တီတိ အတ္ထော. တေသံ ဝူပသမော သုခေါတိ တေသံ သင်္ခါရာနံ ဝိသေသေန ဥပသမော သုခေါ, တေသံ ဝူပသမကရံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဧကန္တသုခန္တိ အတ္ထော.

115. සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන්ම අනිත්‍යයහ. හේතූන්ගේ එකතුවෙන් හටගන්නා වූ සියලු සංස්කාර ධර්මයෝ හටගෙන නැති වී යන ස්වභාවයෙන් යුක්ත බැවින් හා නිරුද්ධ වන බැවින් අනිත්‍ය වෙති. 'උප්පාදවයධම්මිනෝ' යනු හටගෙන විනාශ වන ස්වභාවයයි. මේ සංස්කාරයෝ හටගෙන ප්‍රකට වී, පසුව විනාශ වෙති, නිරුද්ධ වෙති යනු අර්ථයයි. 'තේසං වූපසමෝ සුඛෝ' යනු එම සංස්කාරයන්ගේ සන්සිඳීම සුවයක් බවයි. සංස්කාරයන්ගේ සන්සිඳීම ඇති කරන්නා වූ නිවනම ඒකාන්ත සුවය වන්නේය යනු අර්ථයයි.

၁၁၆. ဣဒံ ဝတွာန သဗ္ဗညူတိ သဗ္ဗဓမ္မဇာနနကော ဘဂဝါ လောကာနံ ဇေဋ္ဌော ဝုဍ္ဎော နရာနံ အာသဘော ပဓာနော ဝီရော ဣဒံ အနိစ္စပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မဒေသနံ ဝတွာန ကထေတွာ အမ္ဗရေ အာကာသေ ဟံသရာဇာ ဣဝ နဘံ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

116. සියලු ධර්මයන් දන්නා වූ, ලෝකයාට වඩා උතුම් වූ, මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අනිත්‍යතාවය හා සම්බන්ධ වූ මෙම ධර්ම දේශනාව පවසා, හංස රාජයෙකු මෙන් අහසට පැන නැඟී වැඩි සේක.

၁၁၇. သကံ ဒိဋ္ဌိံ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ခန္တိံ ရုစိံ အဇ္ဈာသယံ ဇဟိတွာန ပဟာယ. ဘာဝယာနိစ္စသညဟန္တိ အနိစ္စေ အနိစ္စန္တိ ပဝတ္တသညံ အဟံ ဘာဝယိံ ဝဍ္ဎေသိံ မနသိ အကာသိံ. တတ္ထ ကာလံ ကတော အဟန္တိ တတ္ထ တိဿံ ဇာတိယံ တတော ဇာတိတော အဟံ ကာလံ ကတော မတော.

117. තමාගේම දෘෂ්ටිය, රුචිය හා අභිප්‍රාය අත්හැර 'මම අනිත්‍ය සංඥාව වැඩුවෙමි' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අනිත්‍ය දේ කෙරෙහි 'අනිත්‍යය' යන සංඥාව මම වැඩුවෙමි, සිතෙහි පුහුණු කළෙමි යන්නයි. 'එහි මම කළුරිය කළෙමි' යනු ඒ භවයෙහි මිය ගියෙමි යන්නයි.

၁၁၈. ဒွေ [Pg.28] သမ္ပတ္တီ အနုဘောတွာတိ မနုဿသမ္ပတ္တိဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသင်္ခါတာ ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ. သုက္ကမူလေန စောဒိတောတိ ပုရာဏကုသလမူလေန, မူလဘူတေန ကုသလေန ဝါ စောဒိတော သဉ္စောဒိတော. ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေတိ ပရိယောသာနေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ ပါပုဏိတေ. သပါကယောနုပါဂမိန္တိ သကံ ပစိတဘတ္တံ သပါကံ ယောနိံ ဥပါဂမိံ. ယဿ ကုလဿ အတ္တနော ပစိတဘတ္တံ အညေဟိ အဘုဉ္ဇနီယံ, တသ္မိံ စဏ္ဍာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တောသ္မီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သာ ဝုစ္စတိ သုနခေါ, သုနခေါစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တဘုဉ္ဇနကစဏ္ဍာလကုလေ ဇာတောတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

118. 'සම්පත් දෙකක් අනුභව කොට' යනු මනුෂ්‍ය සම්පත් හා දිව්‍ය සම්පත් යන දෙවර්ගයම අනුභව කොට යන්නයි. 'කුසල් මූලයෙන් පෙලඹී' යනු පෙර කරන ලද පරණ කුසල් හේතුවෙන් උනන්දු කරවන ලදුව යන්නයි. 'අන්තිම භවය පැමිණි කල්හි' යනු කෙළවර භවය උදා වූ විටයි. 'සපාක යෝනියට පැමිණියෙමි' යනු තමා විසින්ම ආහාර පිස ගන්නා වූ හෙවත් අන් අය අනුභව නොකරන පහත් කුලයක උපත ලැබීමයි. එසේත් නැතහොත් බල්ලන්ගේ ඉඳුල් ආහාරයට ගන්නා චණ්ඩාල කුලයක උපත ලැබීමයි යනු අර්ථයයි. සෙසු පද පැහැදිලි අර්ථ ඇති ඒවාය.

သောပါကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සෝපාක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. သုမင်္ဂလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. සුමංගල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

အာဟုတိံ ယိဋ္ဌုကာမောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုမင်္ဂလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပိယဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ နှတွာ ဧကစီဝရံ ဌိတံ ဒိသွာ သောမနဿပ္ပတ္တော အပ္ဖောဋေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဂါမကေ တာဒိသေန ကမ္မနိဿန္ဒေန ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ သုမင်္ဂလောတိ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ခုဇ္ဇကာသိတနင်္ဂလကုဒ္ဒါလပရိက္ခာရော ဟုတွာ ကသိယာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. သော ဧကဒိဝသံ ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ မဟာဒါနေ ပဝတ္တိယမာနေ ဒါနူပကရဏာနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တေဟိ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဒဓိဃဋံ ဂဟေတွာ အာဂတော ဘိက္ခူနံ သက္ကာရသမ္မာနံ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ သုခုမဝတ္ထနိဝတ္ထာ သုဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ နိဝါတေသု သေနာသနေသု ဝိဟရန္တိ, ယံနူနာဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ အညတရံ မဟာထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ပဗ္ဗဇာဓိပ္ပာယံ နိဝေဒေသိ. သော တံ ကရုဏာယန္တော ပဗ္ဗာဇေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. သော အရညေ [Pg.29] ဝိဟရန္တော ဧကကဝိဟာရေ နိဗ္ဗိန္နော ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟုတွာ ဝိဗ္ဘမိတုကာမော ဉာတိဂါမံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ခေတ္တံ ကသန္တေ ကိလိဋ္ဌဝတ္ထနိဝတ္ထေ သမန္တတော ရဇောကိဏ္ဏသရီရေ ဝါတာတပေန သုဿန္တေ ခေတ္တံ ကဿကေ မနုဿေ ဒိသွာ ‘‘မဟန္တံ ဝတိမေ သတ္တာ ဇီဝိကနိမိတ္တံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တီ’’တိ သံဝေဂံ ပဋိလဘိ. ဉာဏဿ ပရိပါကဂတတ္တာ စဿ ယထာဂဟိတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော အညတရံ ရုက္ခမူလံ ဥပဂန္တွာ ဝိဝေကံ လဘိတွာ ယောနိသောမနသိကရောန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

'ආහුතිං යිට්ඨුකාමෝ' යනාදී ගාථාව ආයුෂ්මත් සුමංගල තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කුසල් කළ අයෙකි. පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ රුක් දෙවියකුව ඉපිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක සතුටට පත්ව අත් පොළසන් දුන්නේය. එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර අසල දිළිඳු පවුලක ඉපදුණි. ඔහුගේ නම සුමංගල විය. ඔහු නගුල්, කැති, උදලු ආදී උපකරණ ගෙන ගොවිතැන් කරමින් ජීවත් විය. දිනක් කොසොල් රජු බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට දෙන මහා දානය දැක, එහි යන එන මිනිසුන් සමඟ ගොස් භික්ෂූන් වහන්සේලා සුවසේ වසන අයුරු දැක තමා ද පැවිදි වීමට කැමති විය. පසුව මහා තෙරනමකගෙන් පැවිද්ද ලබා කර්මස්ථාන ඉගෙන ගත්තේය. ආරණ්‍යගතව වසද්දී තනිකම නිසා කලකිරී සිවුරු හැර යාමට සිතා ගමට යද්දී, මඟ දෙපස මහත් දුක සේ කුඹුරු කොටන ගොවියන් දැක මහත් සංවේගයක් ඇති විය. ඥානය මේරූ බැවින් කර්මස්ථානය මනාව වැටහී, රුක් මුලක විවේකීව විදර්ශනා වඩා රහත් බවට පත් විය.

၁၂၄. ဧဝံ သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အာဟုတိံ ယိဋ္ဌုကာမောဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာဟုတိန္တိ အန္နပါနာဒိအနေကဝိဓံ ပူဇာသက္ကာရူပကရဏံ. ယိဋ္ဌုကာမောတိ ယဇိတုကာမော, ဒါနံ ဒါတုကာမော အဟံ. ပဋိယာဒေတွာန ဘောဇနန္တိ အာဟာရံ ပဋိယာဒေတွာ နိပ္ဖာဒေတွာ. ဗြာဟ္မဏေ ပဋိမာနေန္တောတိ ပဋိဂ္ဂါဟကေ သုဒ္ဓပဗ္ဗဇိတေ ပရိယေသန္တော. ဝိသာလေ မာဠကေ ဌိတောတိ ပရိသုဒ္ဓပဏ္ဍရပုလိနတလာဘိရာမေ ဝိပုလေ မာဠကေ ဌိတော.

124. මෙලෙස රහත් බව ලැබූ ඒ තෙරුන් තමාගේ පෙර කර්මයන් සිහි කරමින් ප්‍රීතියෙන් තමාගේ අපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'ආහුතිං යිට්ඨුකාමෝ' යනාදිය පැවසූහ. එහි 'ආහුති' යනු පූජා පිණිස පිළියෙළ කළ නානාප්‍රකාර ආහාර පානයන්ය. 'යිට්ඨුකාමෝ' යනු පූජා කිරීමට හෙවත් දන් දීමට කැමති වූ මම යන්නයි. 'භෝජනය පිළියෙළ කොට' යනු ආහාර සකස් කොට නිමවා යන්නයි. 'බ්‍රාහ්මණයන් බලාපොරොත්තුවෙන්' යනු පිරිසිදු සිල්වත් පැවිද්දන් සොයමින් යන්නයි. 'විශාල මණ්ඩපයක සිටි' යනු සුදු වැලි ඇතිරූ මනරම් වූත් පුළුල් වූත් මණ්ඩපයක සිටිමින් යන්නයි.

၁၂၅-၇. အထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒီသု မဟာယသံ မဟာပရိဝါရံ သဗ္ဗလောကံ သကလသတ္တလောကံ ဝိနေတာနံ ဝိသေသေန နေတာရံ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကံ သယမ္ဘုံ သယမေဝ ဘူတံ အနာစရိယကံ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ သေဋ္ဌပုဂ္ဂလံ ဘဂဝန္တံ ဘဂျဝန္တာဒိဂုဏယုတ္တံ ဇုတိမန္တံ နီလပီတာဒိပဘာသမ္ပန္နံ သာဝကေဟိ ပုရက္ခတံ ပရိဝါရိတံ အာဒိစ္စမိဝ သူရိယမိဝ ရောစန္တံ သောဘမာနံ ရထိယံ ဝီထိယံ ပဋိပန္နကံ ဂစ္ဆန္တံ ပိယဒဿိံ နာမ သမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာနာတိ ဗန္ဓဉ္ဇလိပုဋံ သိရသိ ကတွာ သကံ စိတ္တံ အတ္တနော စိတ္တံ ပသာဒယိံ ဣတ္ထမ္ဘူတဿ ဘဂဝတော ဂုဏေ ပသာဒေသိံ ပသန္နမကာသိန္တိ အတ္ထော. မနသာဝ နိမန္တေသိန္တိ စိတ္တေန ပဝါရေသိံ. အာဂစ္ဆတု မဟာမုနီတိ မဟိတော ပူဇာရဟော မုနိ ဘဂဝါ မမ နိဝေသနံ အာဂစ္ဆတု.

125-7. 'ඉන්පසු මම බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි' යනාදී පදවලින් පැවසෙන්නේ: මහත් පිරිවර ඇති, සියලු සත්ව ලෝකය හික්මවන්නා වූ, නිවනට මඟ පෙන්වන්නා වූ, ස්වයම්භූ වූ, අසහාය වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, භාග්‍යවත් වූ, රශ්මි මාලාවන්ගෙන් බබළන්නා වූ, ශ්‍රාවකයන් පිරිවරා ගත් හිරු මෙන් බබළමින් වීදියේ වඩින්නා වූ පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටු බවයි. 'දොහොත් මුදුන් දී' යනු හිස මත දෑත් තබා සිත පහදවා ගත් බවයි. එබඳු ගුණ ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පැහැදවීමු යනු අර්ථයයි. 'මනසින් ආරාධනා කළෙමි' යනු සිතින් ආරාධනා කිරීමයි. 'මහා මුණිඳුන් වඩිනා සේක්වා' යනු පූජනීය වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ නිවසට වඩිනා සේක්වා යන්නයි.

၁၂၈. မမ သင်္ကပ္ပမညာယာတိ မယှံ စိတ္တသင်္ကပ္ပံ ဉတွာ လောကေ သတ္တလောကေ အနုတ္တရော ဥတ္တရဝိရဟိတော သတ္ထာ ခီဏာသဝသဟဿေဟိ အရဟန္တသဟဿေဟိ [Pg.30] ပရိဝုတော မမ ဒွါရံ မယှံ ဂေဟဒွါရံ ဥပါဂမိ သမ္ပာပုဏိ.

128. 'මාගේ අදහස දැන' යනු මාගේ සිතේ අභිප්‍රාය තේරුම් ගෙන යන්නයි. ලෝකයාට අනුත්තර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා දහසක් පිරිවරා මාගේ නිවෙස් දොරකඩට වැඩි සේක.

၁၂၉. တဿ သမ္ပတ္တဿ သတ္ထုနော ဧဝံ နမက္ကာရမကာသိံ. ပုရိသာဇည ပုရိသာနံ အာဇည, သေဋ္ဌ, မမ နမက္ကာရော တေ တုယှံ အတ္ထု ဘဝတု. ပုရိသုတ္တမ ပုရိသာနံ ဥတ္တမ အဓိကဂုဏဝိသိဋ္ဌ တေ တုယှံ မမ နမက္ကာရော အတ္ထု. ပါသာဒံ ပသာဒဇနကံ မမ နိဝေသနံ အဘိရုဟိတွာ သီဟာသနေ ဥတ္တမာသနေ နိသီဒတန္တိ အာယာစိန္တိ အတ္ထော.

129. එසේ වැඩම කළා වූ ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේට මෙසේ නමස්කාර කළෙමි. “පුරුෂාජානීය වූ, පුරුෂයන් අතුරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මාගේ නමස්කාරය ඔබ වහන්සේට වේවා. පුරුෂෝත්තම වූ, පුරුෂයන් අතුරින් උත්තම වූ, අධික ගුණයෙන් විශිෂ්ට වූ භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මාගේ නමස්කාරය ඔබ වහන්සේට වේවා. සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ මාගේ නිවස නමැති ප්‍රාසාදයට වැඩම කොට, උතුම් අසුනක් වූ සිංහාසනයෙහි වැඩ සිටිනු මැනව” යි ආරාධනා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၁၃၀. ဒန္တော ဒန္တပရိဝါရောတိ သယံ ဒွါရတ္တယေန ဒန္တော တထာ ဒန္တာဟိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီဥပါသကဥပါသိကာသင်္ခါတာဟိ စတူဟိ ပရိသာဟိ ပရိဝါရိတော. တိဏ္ဏော တာရယတံ ဝရောတိ သယံ တိဏ္ဏော သံသာရတော ဥတ္တိဏ္ဏော နိက္ခန္တော တာရယတံ တာရယန္တာနံ ဝိသိဋ္ဌပုဂ္ဂလာနံ ဝရော ဥတ္တမော ဘဂဝါ မမာရာဓနေန ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ပဝရာသနေ ဥတ္တမာသနေ နိသီဒိ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေသိ.

130. “දන්තො දන්තපරිවාරො” යනු තමන් වහන්සේ ද්වාරත්‍රයෙන් ම දැමුණු සිත් ඇති සේක, එසේම දැමුණු සිත් ඇති භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකා යන සිව්වනක් පිරිසෙන් පිරිවරන ලද්දේය යන්නයි. “තිණ්ණො තාරයතං වරො” යනු තමන් වහන්සේ සසර සයුරෙන් එතෙර වූ, සසරින් නික්මුණු, එතෙර වන්නා වූ විශිෂ්ට පුද්ගලයන් අතුරින් උතුම් වූ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ආරාධනයෙන් ප්‍රාසාදයට වැඩම කොට උතුම් වූ අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක, වැඩ සිටීම කළ සේක යන්නයි.

၁၃၁. ယံ မေ အတ္ထိ သကေ ဂေဟေတိ အတ္တနော ဂေဟေ ယံ အာမိသံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ သမ္ပာဒိတံ ရာသိကတံ အတ္ထိ. တာဟံ ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါသိန္တိ ဗုဒ္ဓဿ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ တံ အာမိသံ ပါဒါသိံ ပ-ကာရေန အာဒရေန ဝါ အဒါသိန္တိ အတ္ထော. ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘီတိ အတ္တနော ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဿန္နစိတ္တော ဂဟေတွာ ပါဒါသိန္တိ အတ္ထော.

131. “යං මෙ අත්ථි සකෙ ගෙහෙ” යනු තමාගේ නිවසෙහි පිළියෙළ කරන ලද, රැස් කරන ලද යම් ආමිසයක් ඇද්ද යන්නයි. “තාහං බුද්ධස්ස පාදාසිං” යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ඒ ආමිසය ප්‍රකාරව (විවිධ අයුරින්) හෝ ආදරයෙන් පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. “පසන්නො සෙහි පාණිභි” යනු පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ තමාගේ දෑතින්ම ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၁၃၂. ပသန္နစိတ္တော ပသာဒိတမနသင်္ကပ္ပော သုမနော သုန္ဒရမနော. ဝေဒဇာတော ဇာတဝေဒေါ ဥပ္ပန္နသောမနဿော ကတဉ္ဇလီ သိရသိ ဌပိတအဉ္ဇလိပုဋော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ နမဿာမိ သေဋ္ဌဿ ဗုဒ္ဓဿ ပဏာမံ ကရောမီတိ အတ္ထော. အဟော ဗုဒ္ဓဿုဠာရတာတိ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဿ သတ္ထုနော ဥဠာရတာ မဟန္တဘာဝေါ အဟော အစ္ဆရိယန္တိ အတ္ထော.

132. “පසන්නචිත්තො” යනු ප්‍රසන්න වූ මනෝ සංකල්ප ඇති, යහපත් මනසක් ඇති තැනැත්තායි. “වේදජාතො” යනු හටගත් සොම්නස ඇති, “කතඤ්ජලී” යනු හිස මත තබාගත් දොහොත් මුදුන් දී වැඳීම ඇතිව ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරමි, උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේට ප්‍රණාමය කරමි යනු අර්ථයයි. “අහෝ බුද්ධස්සුළාරතා” යනු සිවුසච්ච ධර්මය අවබෝධ කළා වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ උදාර බව හෙවත් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයයි, අහෝ! ආශ්චර්යයකි යනු අර්ථයයි.

၁၃၃. အဋ္ဌန္နံ ပယိရူပါသတန္တိ ပယိရုပါသန္တာနံ ဘုဉ္ဇံ ဘုဉ္ဇန္တာနံ အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ အန္တရေ ခီဏာသဝါ အရဟန္တောဝ ဗဟူတိ အတ္ထော. တုယှေဝေသော အာနုဘာဝေါတိ ဧသော အာကာသစရဏဥမ္မုဇ္ဇနနိမုဇ္ဇနာဒိအာနုဘာဝေါ တုယှေဝ တုယှံ ဧဝ အာနုဘာဝေါ, နာညေသံ. သရဏံ တံ ဥပေမဟန္တိ တံ ဣတ္ထမ္ဘူတံ တုဝံ သရဏံ တာဏံ လေဏံ ပရာယနန္တိ ဥပေမိ ဂစ္ဆာမိ ဇာနာမိ ဝါတိ အတ္ထော.

133. “අට්ඨන්නං පයිරුපාසතං” යනු දානය වළඳන්නා වූ අෂ්ට ආර්ය පුද්ගලයන් අතර ක්ෂීණාශ්‍රව රහතන් වහන්සේලා ම බොහෝ වූහ යනු අර්ථයයි. “තුය්හෙවෙසො ආනුභාවො” යනු අහසෙහි හැසිරීම, දියෙහි කිමිදීම හා මතුවීම ආදී වූ මේ ආනුභාවය ඔබ වහන්සේගේ ම ආනුභාවයකි, අන්‍යයන්ගේ නොවෙයි. “සරණං තං උපෙමහං” යනු එවන් ගුණ ඇති ඔබ වහන්සේ සරණ යමි, ආරක්ෂාව, පිළිසරණ හා පරායනය කොට ඇසුරු කරමි, එසේත් නැත්නම් නුවණින් දැන අදහමි යනු අර්ථයයි.

၁၃၄. လောကဇေဋ္ဌော [Pg.31] နရာသဘော ပိယဒဿီ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဣမာ ဗျာကရဏဂါထာ အဘာသထ ကထေသီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

134. ලෝකජේෂ්ඨ වූ, නරාසභ වූ පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි වැඩ හිඳ මේ ව්‍යාකරණ ගාථාවන් දේශනා කළ සේක යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သုမင်္ဂလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුමංගල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

ဒုတိယဿ သီဟာသနဝဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දෙවන සීහාසන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၃. သုဘူတိဝဂ္ဂေါ

3. සුභූති වර්ගය

၁. သုဘူတိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. සුභූති ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုဘူတိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ အနုပ္ပန္နေယေဝ ပဒုမုတ္တရေ ဘဂဝတိ လောကနာထေ ဟံသဝတီနဂရေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ဧကပုတ္တကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ နန္ဒမာဏဝေါတိ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော အတ္တနော ပရိဝါရဘူတေဟိ စတုစတ္တာလီသာယ မာဏဝသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတပါဒေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စာဘိညာယော စ နိဗ္ဗတ္တေသိ. အန္တေဝါသိကာနမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. တေပိ နစိရဿေဝ ဈာနလာဘိနော အဟေသုံ.

“හිමවන්තස්සා විදූරෙ” යනාදිය ආයුෂ්මත් සුභූති තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට මත්තෙන් ලෝකනාථ වූ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට පෙර හංසවතී නගරයෙහි එක්තරා මහාසාල බ්‍රාහ්මණ කුලයක එකම පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහුට “නන්ද මාණවක” යැයි නම් තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ පසු වේදත්‍රය හදාරා එහි සාරයක් නොදැක, තමාගේ පිරිවර වූ හතළිස් හතර දහසක් මාණවකයන් සමඟ පර්වත පාමුලක සෘෂි ප්‍රවෘජ්‍යාවෙන් පැවිදි වී අෂ්ට සමාපත්ති හා පංච අභිඥාවන් උපදවා ගත්තේය. අතේවාසිකයන්ට ද කමටහන් කියා දුන්නේය. ඔවුහු ද නොබෝ කලකින් ධ්‍යාන ලාභීහු වූහ.

တေန စ သမယေန ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဟံသဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော နန္ဒတာပသဿ အန္တေဝါသိကဇဋိလာနံ အရဟတ္တူပနိဿယံ, နန္ဒတာပသဿ စ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ သာဝကဋ္ဌာနန္တရဿ ပတ္ထနံ ဒိသွာ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အညံ ကဉ္စိ အနာမန္တေတွာ သီဟော ဝိယ ဧကစရော နန္ဒတာပသဿ အန္တေဝါသိကေသု ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေသု ‘‘ဗုဒ္ဓဘာဝံ မေ ဇာနာတူ’’တိ ပဿန္တဿေဝ နန္ဒတာပသဿ အာကာသတော ဩတရိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. နန္ဒတာပသော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဉ္စေဝ လက္ခဏပါရိပူရိဉ္စ ဒိသွာ လက္ခဏမန္တေ သမ္မသိတွာ ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော နာမ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ, ပဗ္ဗဇန္တော လောကေ ဝိဝဋစ္ဆေဒေါ [Pg.32] သဗ္ဗညူ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ, အယံ ပုရိသာဇာနီယော နိဿံသယံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဉတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နန္ဒတာပသောပိ အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တသ္မိံ သမယေ စတုစတ္တာလီသသဟဿဇဋိလာ ပဏီတပဏီတာနိ ဩဇဝန္တာနိ ဖလာဖလာနိ ဂဟေတွာ အာစရိယဿ သန္တိကံ သမ္ပတ္တာ ဗုဒ္ဓါနဉ္စေဝ အာစရိယဿ စ နိသိန္နာကာရံ ဩလောကေတွာ အာဟံသု – ‘‘အာစရိယ, မယံ ‘ဣမသ္မိံ လောကေ တုမှေဟိ မဟန္တတရော နတ္ထီ’တိ ဝိစရာမ, အယံ ပန ပုရိသော တုမှေဟိ မဟန္တတရော မညေ’’တိ. နန္ဒတာပသော – ‘‘တာတာ, ကိံ ဝဒေထ, တုမှေ သာသပေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓံ သိနေရုံ ဥပမေတုံ ဣစ္ဆထ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ မာ မံ ဥပမိတ္ထာ’’တိ အာဟ. အထ တေ တာပသာ – ‘‘သစေ အယံ ဩရကော အဘဝိဿ, န အမှာကံ အာစရိယော ဧဝံ ဥပမံ အာဟရေယျ. ယာဝ မဟာဝတာယံ ပုရိသာဇာနီယော’’တိ ပါဒေသု နိပတိတွာ သိရသာ ဝန္ဒိံသု. အထ တေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘တာတာ, အမှာကံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကော ဒေယျဓမ္မော နတ္ထိ, ဘဂဝါ စ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ဣဓာဂတော, တသ္မာ မယံ ယထာဗလံ ဒေယျဓမ္မံ ဒဿာမ, တုမှေဟိ ယံ ယံ ပဏီတံ ဖလာဖလံ အာဘတံ, တံ တံ အာဟရထာ’’တိ အာဟရာပေတွာ သဟတ္ထေနေဝ ဓောဝိတွာ သယံ တထာဂတဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သတ္ထာရာ ဖလာဖလေ ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တေ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. တာပသော ဥဒကမ္ပိ သယမေဝ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ. တတော ဘောဇနကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ နိသိန္နေ သတ္ထရိ သဗ္ဗေ အန္တေဝါသိကေ ပက္ကောသိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ သာရဏီယံ ကထံ ကထေန္တော နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထု စိတ္တံ ဉတွာ သတသဟဿမတ္တာ ခီဏာသဝါ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု.

ඒ  සමයෙහි  පදුමුත්තර  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  ලොව  පහළ  වී  හංසවතී  නගරය  ඇසුරු  කොට  වැඩවසන  සේක.  එක්  දිනක  අලුයම්  කාලයෙහි  ලොව  දෙස  බලන  විට,  නන්ද  තාපසයාගේ  අතේවාසික  ජටිලයන්ගේ  අර්හත්  ඵලය  ලැබීමට  ඇති  උපනිශ්‍රය  ද,  අංග  දෙකකින්  යුත්  නන්ද  තාපසයාගේ  ශ්‍රාවක  තනතුරක්  සඳහා  වූ  ප්‍රාර්ථනාව  ද  දැක,  උදෑසනම  ශරීර  කෘත්‍යයන්  නිමවා,  පෙරවරු  කාලයෙහි  පා  සිවුරු  ගෙන,  වෙනත්  කිසිවකුටත්  නොදන්වා,  සිංහයෙකු  මෙන්  හුදකලාව  හැසිරෙන  සේක්,  නන්ද  තාපසයාගේ  අතේවාසිකයන්  පළාපල  සොයා  ගිය  කල්හි,  "මගේ  බුදු  බව  මොහු  දැනගනීවා"  යි  නන්ද  තාපසයා  බලා  සිටියදීම  අහසින්  බැස  පොළොවෙහි  පිහිටි  සේක.  නන්ද  තාපසයා  බුද්ධානුභාවය  ද  ලක්ෂණ  සම්පත්තිය  ද  දැක,  ලක්ෂණ  මන්ත්‍රයන්  මෙනෙහි  කර,  "මෙබඳු  ලක්ෂණයන්ගෙන්  යුක්ත  වූ  තැනැත්තා  ගිහිගෙයි  වසන්නේ  නම්  සක්විති  රජෙක්  වන්නේය,  පැවිදි  වන්නේ  නම්  ලොව  කෙලෙස්  වැස්ම  ඉවත්  කළ  සර්වඥ  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  නමක්  වන්නේය.  මේ  මහා  පුරුෂයා  ඒකාන්තයෙන්ම  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  නමකි"  යි  දැන,  පෙරගමන්  කොට  පසඟ  පිහිටුවා  වැඳ  අසුනක්  පනවා  පිළිගැන්වීය.  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  පනවන  ලද  අසුනෙහි  වැඩසිටි  සේක.  නන්ද  තාපසයා  ද  තමන්ට  සුදුසු  අසුනක්  ගෙන  එකත්පස්ව  වාඩි  විය.  ඒ  අවස්ථාවෙහි  සතළිස්  හාරදහසක්  ජටිලයෝ  ඉතා  ප්‍රණීත  වූ  රසවත්  පළාපල  ගෙන  තම  ගුරුතුමා  වෙත  පැමිණියහ.  බුදුරජාණන්  වහන්සේගේ  සහ  තම  ගුරුතුමාගේ  වැඩසිටින  ආකාරය  දැක  ඔවුන්  මෙසේ  කීහ:  "ගුරුතුමනි,  අපි  මේ  ලෝකයෙහි  ඔබ  වහන්සේට  වඩා  උතුම්  කෙනෙකු  නැතැයි  සිතා  සැරිසැරුවෙමු.  එහෙත්  මේ  පුරුෂයා  ඔබ  වහන්සේට  වඩා  උතුම්  යැයි  මට  සිතේ."  නන්ද  තාපසයා,  "දරුවෙනි,  කුමක්  පවසන්නහුද?  තොප  අබ  ඇටයක්  සමඟින්  යොදුන්  එක්ලක්ෂ  හැට  අටදහසක්  උසැති  මහා  මේරු  පර්වතය  සැසඳීමට  කැමති  වන්නහුද?  සර්වඥ  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  සමඟ  මා  සැසඳීමට  එපා"  යි  කීවේය.  එවිට  ඒ  තාපසයෝ,  "ඉදින්  මේ  තැනැත්තා  පහත්  අයෙකු  වූයේ  නම්,  අපේ  ගුරුතුමා  මෙවැනි  උපමාවක්  නොදක්වන්නේය.  ඒකාන්තයෙන්ම  මේ  මහා  පුරුෂයා  ඉතා  ශ්‍රේෂ්ඨ  වන්නේය"  යි  පවසා  උන්වහන්සේගේ  ශ්‍රී  පාද  පද්මය  අසල  වැටී  හිසින්  නමස්කාර  කළහ.  ඉන්පසු  ගුරුතුමා  එම  තාපසයන්ට  මෙසේ  කීවේය:  "දරුවෙනි,  අප  සතුව  බුදුරජාණන්  වහන්සේට  පූජා  කිරීමට  සුදුසු  දානයක්  නැත.  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  පිණ්ඩපාත  වේලාවෙහි  මෙහි  වැඩම  කළ  සේක.  එබැවින්  අපි  ශක්ති  පමණින්  දානයක්  පූජා  කරමු.  ඔබලා  විසින්  ගෙනෙන  ලද  යම්  ප්‍රණීත  පළාපල  වේද,  ඒවා  ගෙනෙන්න."  එසේ  ගෙන්වා  ගෙන  තමන්ගේම  අතින්  සෝදා  බුදුරජාණන්  වහන්සේගේ  පාත්‍රයෙහි  පිළිගැන්වීය.  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  පළාපල  පිළිගත්  කෙණෙහිම  දේවතාවෝ  දිව්‍ය  ඕජාවන්  එහි  දැමූහ.  තාපසයා  පැන්  ද  තමා  විසින්ම  පෙර  ලබා  දුන්නේය.  ඉන්පසු  දානමය  කටයුතු  අවසන්  කර  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  වැඩසිටි  කල්හි,  සියලු  අතේවාසිකයන්  කැඳවා  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  සමීපයෙහි  සතුටු  සාමීචි  කථාවෙහි  යෙදෙමින්  වාඩි  විය.  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  "භික්ෂු  සංඝයා  මෙහි  පැමිණේවා"  යි  අධිෂ්ඨාන  කළ  සේක.  ශාස්තෘන්  වහන්සේගේ  අදහස  දැන  ලක්ෂයක්  පමණ  රහතන්  වහන්සේලා  වැඩම  කොට  ශාස්තෘන්  වහන්සේට  වැඳ  එකත්පස්ව  සිටියහ."}, {"id": 1804, "translation": "ඉක්බිති  නන්ද  තාපසයා  අතේවාසිකයන්  අමතා  මෙසේ  කීවේය:  "දරුවෙනි,  බුදුරජාණන්  වහන්සේලා  වැඩසිටින  මේ  අසුන  ඉතා  පහත්  ය.  ලක්ෂයක්  භික්ෂූන්  වහන්සේලාට  ද  අසුන්  මෙහි  නැත.  අද  ඔබලා  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේටත්  භික්ෂු  සංඝයාටත්  උදාර  වූ  පූජාවක්  පැවැත්විය  යුතුය.  එබැවින්  පර්වත  පාදයෙන්  වර්ණ  ගන්ධයෙන්  යුත්  මල්  රැගෙන  එන්න."  සෘද්ධි  විෂයයෙහි  ඇති  අචින්ත්‍ය  බව  නිසා  ඔවුන්  මොහොතකින්  වර්ණ,  ගන්ධ,  රසයෙන්  යුත්  මල්  ගෙනවිත්  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  උදෙසා  යොදුනක්  පමණ  විශාල  මල්  අසුනක්  පිළියෙළ  කළහ.  අග්‍රශ්‍රාවකයන්  වහන්සේලා  උදෙසා  ගාවුත්  තුනක  අසුන්  ද,  සෙසු  භික්ෂූන්  වහන්සේලාට  අඩ  යොදුනක්  පමණ  වූ  අසුන්  ද,  නවක  භික්ෂූන්  වහන්සේලාට  උසභයක්  පමණ  වූ  අසුන්  ද  පිළියෙළ  කළහ.  මෙසේ  පනවන  ලද  අසුන්  අසල  නන්ද  තාපසයා  තථාගතයන්  වහන්සේ  ඉදිරියෙහි  දොහොත්  මුදුන්  දී  සිට,  "ස්වාමීනී,  අපට  බොහෝ  කල්  හිතසුව  පිණිස  මේ  මල්  අසුනෙහි  වැඩසිටිනු  මැනව"  යි  ආරාධනා  කළේය.  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  මල්  අසුනෙහි  වැඩසිටි  සේක.  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  වැඩසිටින  ආකාරය  දැන  භික්ෂූන්  වහන්සේලා  ද  තම  තමන්ට  ලැබුණු  අසුන්වල  වැඩසිටියහ.  නන්ද  තාපසයා  විශාල  මල්  කුඩයක්  ගෙන  තථාගතයන්  වහන්සේගේ  සිරසට  ඉහළින්  දරාගෙන  සිටියේය.  "තාපසයන්ගේ  මේ  පූජාව  මහා  ඵල  මහානිසංස  වේවා"  යි  ඉටා  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  නිරෝධ  සමාපත්තියට  සම  වැදුණු  සේක.  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  සමාපත්තියට  සමවැදී  සිටින  බව  දැන  භික්ෂූන්  වහන්සේලා  ද  සමාපත්තියට  සමවැදුණහ.  තථාගතයන්  වහන්සේ  සත්  දිනක්  පුරා  නිරෝධ  සමාපත්තියෙන්  වැඩසිටියදී,  අතේවාසිකයෝ  පිණ්ඩපාත  වේලාව  පැමිණි  කල්හි  වනයේ  මුල්  හා  පළාපල  අනුභව  කොට,  ඉතිරි  කාලයෙහි  බුදුරජාණන්  වහන්සේලාට  දොහොත්  මුදුන්  දී  වැඳ  සිටියහ.  නන්ද  තාපසයා  වනාහි  පිණ්ඩපාතය  සඳහා  ද  නොගොස්,  මල්  කුඩය  දරාගෙනම  සත්  දිනක්  පුරා  ප්‍රීති  සුඛයෙන්  කාලය  ගත  කළේය."}]```Of course! Here's the translation of the provided Pali text into Modern Sinhala, formatted as a JSON array:     ```json   [     {      

အထ နန္ဒတာပသော အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ, ဗုဒ္ဓါနံ နိသိန္နာသနမ္ပိ နီစံ, သမဏသတသဟဿဿပိ အာသနံ နတ္ထိ. တုမှေဟိ အဇ္ဇ ဥဠာရံ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ သက္ကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပဗ္ဗတပါဒတော ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖာနိ အာဟရထာ’’တိ အာဟ. အစိန္တေယျတ္တာ ဣဒ္ဓိဝိသယဿ တေ မုဟုတ္တေနေဝ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖာနိ အာဟရိတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ယောဇနပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖာသနံ ပညာပေသုံ. အဂ္ဂသာဝကာနံ တိဂါဝုတံ, သေသဘိက္ခူနံ [Pg.33] အဍ္ဎယောဇနာဒိဘေဒံ, သံဃနဝကဿ ဥသဘမတ္တံ ပညာပေသုံ. ဧဝံ ပညတ္တေသု အာသနေသု နန္ဒတာပသော တထာဂတဿ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဌိတော, ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဣမံ ပုပ္ဖာသနံ အာရုယှ နိသီဒထာ’’တိ အာဟ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပုပ္ဖာသနေ. ဧဝံ နိသိန္နေ သတ္ထရိ သတ္ထု အာကာရံ ဉတွာ ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိံသု. နန္ဒတာပသော မဟန္တံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဂဟေတွာ တထာဂတဿ မတ္ထကေ ဓာရေန္တော အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ ‘‘တာပသာနံ အယံ သက္ကာရော မဟပ္ဖလော ဟောတူ’’တိ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ. သတ္ထု သမာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဘိက္ခူပိ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိံသု. တထာဂတေ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ အန္တေဝါသိကာ ဘိက္ခာစာရကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝနမူလဖလာဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သေသကာလေ ဗုဒ္ဓါနံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌံသု. နန္ဒတာပသော ပန ဘိက္ခာစာရမ္ပိ အဂန္တွာ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဓာရေန္တောယေဝ သတ္တာဟံ ပီတိသုခေနေဝ ဝီတိနာမေသိ.

ඉක්බිති නන්ද තාපස තෙමේ සිය අතවැසි ශිෂ්‍යයන් අමතා මෙසේ කීවේය: "දරුවෙනි, බුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩසිටින අසුන පවා ඉතා මද වේ, ලක්ෂයක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද මෙහි අසුන් පනවා නොමැත. එබැවින් අද ඔබ සැම බුදුරජාණන් වහන්සේටත්, මහා භික්ෂු සංඝයාටත් උදාර වූ පූජා සත්කාර කළ යුතුය. එහෙයින් කන්ද පාමුලින් වර්ණයෙන් හා ගන්ධයෙන් යුත් මල් රැගෙන එන්න." සෘද්ධි විෂයය අචින්ත්‍ය බැවින්, එම තාපසවරු ක්ෂණයකින් වර්ණ, ගන්ධ, රසයෙන් යුත් මල් රැගෙන විත් බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා යොදුනක් පමණ වූ මල් අසුනක් පිළියෙළ කළහ. අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ගාවුත් තුනක් ද, සෙසු භික්ෂූන්ට අඩ යොදුනක් ආදී වශයෙන් ද, නවක භික්ෂූන්ට උසභයක් පමණ වූ ද මල් අසුන් පිළියෙළ කළහ. මෙසේ පනවන ලද අසුන් අබියස නන්ද තාපස තෙමේ තථාගතයන් වහන්සේ ඉදිරියේ දොහොත් මුදුන් දී සිටගෙන, "ස්වාමීනි, අපගේ බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස මේ මල් අසුනට වැඩම කොට වැඩසිටින සේක්වා" යි ආරාධනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ මල් අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටි කල්හි, උන්වහන්සේගේ අදහස දැන භික්ෂූන් වහන්සේලා ද තමන්ට නියමිත අසුන්වල වැඩසිටියහ. නන්ද තාපස තෙමේ විශාල මල් කුඩයක් ගෙන තථාගතයන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් එය දරාගෙන සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ "තාපසයන්ගේ මේ පූජා සත්කාරය මහාපල වේවා" යි අදිටන් කරමින් නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදුණු සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ සමාපත්තියට සමවැදුණු බව දැන භික්ෂූන් වහන්සේලා ද සමාපත්තියට සමවැදුණහ. තථාගතයන් වහන්සේ සත් දිනක් නිරෝධ සමාපත්තියෙන් වැඩසිටින කල්හි, තාපස ශිෂ්‍යයෝ පිඬුසිඟා යන වේලාව පැමිණි විට වනයේ පලවැළ වැළඳ, සෙසු කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ දොහොත් මුදුන් දී සිටියහ. නන්ද තාපස තෙමේ නම් පිඬුසිඟා පවා නොවැඩ, මල් කුඩය දරාගෙන ම සත් දිනක් මුළුල්ලේ ප්‍රීති සුඛයෙන් ම කාලය ගත කළේය.

သတ္ထာ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာယ အရဏဝိဟာရိအင်္ဂေန ဒက္ခိဏေယျင်္ဂေန စာတိ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဧကံ သာဝကံ ‘‘ဣသိဂဏဿ ပုပ္ဖာသနာနုမောဒနံ ကရောဟီ’’တိ အာဏာပေသိ. သော စက္ကဝတ္တိရညော သန္တိကာ ပဋိလဒ္ဓမဟာလာဘော မဟာယောဓော ဝိယ တုဋ္ဌမာနသော အတ္တနော ဝိသယေ ဌတွာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သမ္မသိတွာ အနုမောဒနမကာသိ. တဿ ဒေသနာဝသာနေ သတ္ထာ သယံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သတ္ထု ဒေသနာဝသာနေ သဗ္ဗေပိ စတုစတ္တာလီသသဟဿတာပသာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ – ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေသံ တာဝဒေဝ ကေသမဿူ အန္တရဓာယိံသု. အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ သရီရေ ပဋိမုက္ကာဝ အဟေသုံ. တေ သဋ္ဌိဝဿိကတ္ထေရာ ဝိယ သတ္ထာရံ ပရိဝါရယိံသု. နန္ဒတာပသော ပန ဝိက္ခိတ္တစိတ္တတာယ ဝိသေသံ နာဓိဂဉ္ဆိ. တဿ ကိရ အရဏဝိဟာရိတ္ထေရဿ ဓမ္မံ သောတုံ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဣမိနာ သာဝကေန လဒ္ဓဂုဏံ လဘေယျ’’န္တိ စိတ္တံ ဥဒပါဒိ. သော တေန ဝိတက္ကေန မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓံ ကာတုံ နာသက္ခိ. တထာဂတံ ပန ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သမ္မုခေ ဌိတော ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ယေန ဘိက္ခုနာ ဣသိဂဏဿ ပုပ္ဖာသနာနုမောဒနာ ကတာ, ကော နာမာယံ တုမှာကံ သာသနေ’’တိ? ‘‘အရဏဝိဟာရိအင်္ဂေန စ ဒက္ခိဏေယျင်္ဂေန စ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ ပတ္တော ဧသော ဘိက္ခူ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, ယွာယံ မယာ သတ္တာဟံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဓာရေန္တေန [Pg.34] သက္ကာရော ကတော, တေန အဓိကာရေန အညံ သမ္ပတ္တိံ န ပတ္ထေမိ, အနာဂတေ ပန ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အယံ ထေရော ဝိယ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ.

ශාස්තෘන් වහන්සේ නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට, අරණවිහාරී (කෙලෙස් රහිතව වාසය කිරීමේ) අංගයෙන් හා දක්ෂිණෙය්‍ය (දන් ලැබීමට සුදුසු) අංගයෙන් යන අංග දෙකකින් යුක්ත වූ එක් ශ්‍රාවකයෙකුට, "සෘෂි පිරිසට මල් අසුන් පූජාවේ අනුමෝදනාව සිදු කරන්න" යැයි නියම කළ සේක. ඔහු සක්විති රජෙකුගෙන් මහා ලාභ ලැබූ මහා සෙන්පතියෙකු මෙන් සතුටු වූ සිත් ඇතිව, තමන්ගේ විෂයයෙහි පිහිටා තෙපිටක බුද්ධ වචනය මෙනෙහි කරමින් අනුමෝදනාව සිදු කළේය. ඒ දේශනාව අවසානයේ ශාස්තෘන් වහන්සේම ධර්මය දේශනා කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දේශනාව අවසානයේ සියලුම හතළිස් හතර දහසක් වූ තාපසවරු අරිහත් භාවයට පත් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න" යැයි වදාරා දෑත දිගු කළ සේක. ඒ මොහොතේම ඔවුන්ගේ කෙස් හා රවුල් අතුරුදහන් විය. අට පිරිකර ශරීරයෙහි දැරූවාක් මෙන් පහළ විය. ඔවුහු හැට වස් පිරුණු මහා තෙරවරුන් මෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිවරා ගත්හ. නන්ද තාපසයා වනාහි විසිරුණු සිත් ඇති බව නිසා විශේෂත්වයක් (මගඵලයක්) නොලැබීය. ඒ අරණවිහාරී තෙරුන්ගේ ධර්මය ඇසීමට පටන් ගත් මොහොතේ සිට ඔහුට මෙවැනි සිතක් ඇති විය: "අහෝ! මමත් අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයක මේ ශ්‍රාවකයා ලැබූ ගුණය ලබන්නෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද?" ඔහු ඒ විතර්කය නිසා මගඵල අවබෝධ කර ගැනීමට අපොහොසත් විය. ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ වැඳ, දොහොත් මුදුන් දී ඉදිරියේ සිට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, යම් භික්ෂුවක් සෘෂි පිරිසට මල් අසුන් පූජාවේ අනුමෝදනාව සිදු කළේද, ඔබ වහන්සේගේ ශාසනයේ මේ භික්ෂුව කවරෙක්ද?" "මහණ, මොහු අරණවිහාරී අංගයෙන් හා දක්ෂිණෙය්‍ය අංගයෙන් ඒතදග්ග තනතුරට පත් වූ භික්ෂුවයි" යැයි වදාළ සේක. "ස්වාමීනි, මා විසින් සත් දිනක් පුරා මල් කුඩයක් දරාගෙන කරන ලද මේ සත්කාරයේ ආනුභාවයෙන් මම අන් කිසිදු සම්පතක් ප්‍රාර්ථනා නොකරමි. අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයේ මේ තෙරුන් වහන්සේ මෙන් අංග දෙකකින් යුක්ත ශ්‍රාවකයෙක් වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය.

သတ္ထာ ‘‘သမိဇ္ဈိဿတိ နု ခေါ ဣမဿ တာပသဿ ပတ္ထနာ’’တိ အနာဂတံသဉာဏံ ပေသေတွာ ဩလောကေန္တော ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကမိတွာ သမိဇ္ဈနကဘာဝံ ဒိသွာ, ‘‘တာပသ, န တေ အယံ ပတ္ထနာ မောဃံ ဘဝိဿတိ, အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ သန္တိကေ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. နန္ဒတာပသော ယာဝ စက္ခုပထံ န သမတိက္ကမတိ, တာဝ သတ္ထု ဘိက္ခုသံဃဿ စ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. သော အပရဘာဂေ ကာလေန ကာလံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏိတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနောဝ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. တတော ပန စုတော အပရာနိပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပဗ္ဗဇိတွာ အာရညကောဝ အဟောသိ, ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေပိ ပဗ္ဗဇိတွာ အာရညကော ဟုတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေသိ. ဧတံ ကိရ ဝတ္တံ အပရိပူရေတွာ မဟာသာဝကဘာဝံ ပါပုဏန္တာ နာမ နတ္ထိ, ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပန အာဂမဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

"මේ තාපසයාගේ ප්‍රාර්ථනාව ඉටු වේද?" යැයි ශාස්තෘන් වහන්සේ අනාගත අංශ ඥානය මෙහෙයවා බලන සේක්, කල්ප ලක්ෂයකට පසු එය ඉටු වන බව දැක, "තාපසය, ඔබගේ මේ ප්‍රාර්ථනාව නිෂ්ඵල නොවනු ඇත. අනාගතයේ කල්ප ලක්ෂයකට පසු ගෞතම නමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් උපදින්නාහ. උන්වහන්සේගේ සමීපයේදී මෙය ඉටු වනු ඇත" යැයි ධර්ම කථාවක් දේශනා කර භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා අහසට පැන නැංගහ. නන්ද තාපසයා ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇස් පෙනෙන මානයෙන් ඔබ්බට යන තුරු උන්වහන්සේටත් භික්ෂු සංඝයාටත් දොහොත් මුදුන් දී බලා සිටියේය. ඔහු පසුව කලින් කලට ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ ධර්මය අසා, නොපිරිහුණු ධ්‍යාන ඇත්තෙකුම වී කළුරිය කර බඹලොව උපන්නේය. එතැනින් චුත වී අනෙක් ජාති පන්සියයක් පුරා පැවිදි වී ආරණ්‍යවාසීවම වාසය කළේය. කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහිද පැවිදි වී ආරණ්‍යවාසීව සිටිමින් ගතපච්චාගත වත පිරුවේය. මේ වත සම්පූර්ණ නොකර මහා ශ්‍රාවක භාවයට පත් වන්නෝ නැතැයි කියනු ලැබේ. ගතපච්චාගත වත පිළිබඳව ආගම අටුවාවල සඳහන් ක්‍රමයටම දත යුතුය. ඔහු වසර විසි දහසක් ගතපච්චාගත වත පුරා කළුරිය කර තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයේ උපන්නේය.

ဧဝံ သော တာဝတိံသဘဝနေ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတော မနုဿလောကေ အနေကသတက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တိရာဇာ ပဒေသရာဇာ စ ဟုတွာ ဥဠာရံ မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နကာလေ သာဝတ္ထိယံ သုမနသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကနိဋ္ဌော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သုဘူတီတိဿ နာမံ အဟောသိ.

මෙසේ ඔහු තව්තිසා භවයෙහි නැවත නැවත උපදිමින් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සිය ගණනක් වාර සක්විති රජව හා පදේස රජව ඉපිද උදාර මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කර, අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ කාලයේ සාවත්ථි නුවර සුමන සිටුවරයාගේ නිවසේ අනාථපිණ්ඩික සිටුවරයාගේ බාල සහෝදරයා ලෙස උපන්නේය. ඔහුට "සුභූති" යනුවෙන් නම් තැබීය.

တေန စ သမယေန အမှာကံ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝေဠုဝနပဋိဂ္ဂဟဏာဒိနာ လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ သီတဝနေ ဝိဟာသိ. တဒါ အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ သာဝတ္ထိယံ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အတ္တနော သဟာယဿ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ သုတွာ သတ္ထာရံ သီတဝနေ ဝိဟရန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဌမဒဿနေနေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ [Pg.35] သတ္ထာရံ သာဝတ္ထိံ အာဂမနတ္ထာယ ယာစိတွာ တတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနေ မဂ္ဂေ ယောဇနေ ယောဇနေ သတသဟဿပရိစ္စာဂေန ဝိဟာရေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သာဝတ္ထိယံ အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏံ ဇေတဿ ကုမာရဿ ဥယျာနဘူမိံ ကောဋိသန္ထာရေန ကိဏိတွာ တတ္ထ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အဒါသိ. ဝိဟာရမဟဒိဝသေ အယံ သုဘူတိကုဋုမ္ဗိကော အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ ပဗ္ဗဇိ. သော ဥပသမ္ပန္နော ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏာ ကတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ အရညေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော မေတ္တာဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ඒ කාලයෙහි අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී, උතුම් ධර්ම චක්‍රය පවත්වා, පිළිවෙළින් රජගහ නුවරට වැඩම කර එහිදී වේළුවනාරාමය පිළිගැනීම ආදියෙන් ලෝකයාට අනුග්‍රහ කරමින් රජගහ නුවර ඇසුරු කරගෙන සීතවනයෙහි වාසය කළ සේක. එකල අනාථපිණ්ඩික සිටුවරයා සාවත්ථි නුවරින් රැස් කරගත් වෙළඳ බඩු රැගෙන තම මිතුරු රජගහ සිටුගේ නිවසට ගොස්, බුද්ධෝත්පාදය ගැන අසා සීතවනයෙහි වසන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, පළමු දැකීමෙන්ම සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටා, ශාස්තෘන් වහන්සේට සාවත්ථි නුවරට වැඩම කරන ලෙස ආරාධනා කර, එතැන් සිට යොදුන් හතළිස් පහක් වූ මාර්ගයෙහි යොදුනෙන් යොදුනට ලක්ෂයක් බැගින් වියදම් කර විහාරස්ථාන පිහිටුවා, සාවත්ථි නුවරදී අටකරිසක් පමණ වූ ජේත කුමාරයාගේ උයන රන් කහවණු අතුරා මිලදී ගෙන, එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා විහාරයක් කරවා පූජා කළේය. විහාර පූජා මහෝත්සව දිනෙහි මේ සුභූති සිටු පුත්‍රයා අනාථපිණ්ඩික සිටු සමඟ ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි විය. උපසම්පදා වූ ඒ සුභූති තෙරණුවෝ උභය ප්‍රාතිමෝක්ෂය මැනවින් හදාරා, කර්මස්ථාන අසාගෙන වනයෙහි ශ්‍රමණ ධර්මයේ යෙදෙමින් මෛත්‍රී ධ්‍යානය උපදවා, එය පාදක කරගෙන විදර්ශනා වඩා අරිහත් භාවයට පත් වූහ.

သော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ယသ္မာ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေန အနောဒိဿကံ ကတွာ ဒေသေတိ, တသ္မာ အရဏဝိဟာရီနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ယသ္မာ စ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဃရေ ဃရေ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဘိက္ခံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ‘‘ဧဝံ ဒါယကာနံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ, တသ္မာ ဒက္ခိဏေယျာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. တေန နံ ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ အရဏဝိဟာရီနံ ဒက္ခိဏေယျာနဉ္စ ယဒိဒံ သုဘူတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၈, ၂၀၁) ဒွယင်္ဂသမန္နာဂတေ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ဧဝမယံ မဟာထေရော အတ္တနာ ပူရိတပါရမီနံ ဖလဿ မတ္ထကံ အရဟတ္တံ ပတွာ လောကေ အဘိညာတော အဘိလက္ခိတော ဟုတွာ ဗဟုဇနဟိတာယ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ အဂမာသိ.

උන්වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන විට, ශාස්තෘන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිද්දෙන්ම සීමා රහිතව දේශනා කරන හෙයින්, අරණවිහාරී භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වූහ. තවද උන්වහන්සේ පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන විට, ගෙයක් ගෙයක් පාසා මෛත්‍රී සමාපත්තියට සමවැදී එයින් නැගී සිට "මෙසේ දායකයන්ට මහා ඵල ලැබේවා" යි අදහසින් පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නා හෙයින්, දක්ෂිණෙය්‍ය භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වූහ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ අරණවිහාරී භික්ෂූන් අතරත්, දක්ෂිණෙය්‍ය භික්ෂූන් අතරත් මේ සුභූති අග්‍ර වන්නේය" යි වදාරා අංග දෙකකින් යුක්ත වූ ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක. මෙසේ ඒ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ තමන් පිරූ පාරමිතාවන්ගේ ඵලයේ අග්‍රයට පත් වෙමින් අරිහත් භාවයට පත් වී, ලෝකයා අතර ප්‍රකටව හා සම්භාවනාවට පාත්‍ර වී බොහෝ ජනයාගේ හිතසුව පිණිස ජනපද චාරිකාවේ හැසිරෙමින් පිළිවෙළින් රජගහ නුවරට වැඩම කළ සේක.

ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော ထေရဿ အာဂမနံ သုတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထ, ဝသနဋ္ဌာနံ ဝေါ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကန္တော ဝိဿရိ. ထေရော သေနာသနံ အလဘန္တော အဗ္ဘောကာသေ ဝီတိနာမေသိ. ထေရဿာနုဘာဝေန ဒေဝေါ န ဝဿတိ. မနုဿာ အဝုဋ္ဌိတာယ ဥပဒ္ဒုတာ ရညော နိဝေသနဒွါရေ ဥက္ကုဋ္ဌိံ အကံသု. ရာဇာ ‘‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန ဒေဝေါ န ဝဿတီ’’တိ ဝီမံသန္တော ‘‘ထေရဿ အဗ္ဘောကာသဝါသေန မညေ န ဝဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ တဿ ပဏ္ဏကုဋိံ ကာရာပေတွာ ‘‘ဣမိဿံ, ဘန္တေ, ပဏ္ဏကုဋိယံ ဝသထာ’’တိ ဝတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ထေရော ကုဋိံ ပဝိသိတွာ တိဏသန္ထာရကေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. တဒါ ဒေဝေါ ထောကံ ထောကံ ဖုသာယတိ, န သမ္မာဓာရံ အနုပဝေစ္ဆတိ. အထ ထေရော လောကဿ အဝုဋ္ဌိကဘယံ ဝိဓမိတုကာမော [Pg.36] အတ္တနော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝတ္ထုကဿ ပရိဿယဿ အဘာဝံ ပဝေဒေန္တော ‘‘ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ’’တိ (ထေရဂါ. ၁) ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော ထေရဂါထာယံ ဝုတ္တောယေဝ.

බිම්බිසාර රජතුමා මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ වැඩමවීම අසා, උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ නමස්කාර කොට, “ස්වාමීනි, මෙහිම වැඩ වසනු මැනව. මම ඔබවහන්සේ වෙනුවෙන් වාසස්ථානයක් කරවන්නෙමි” යි පවසා පිටත්ව ගියත්, එය අමතක විය. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ සෙනසුනක් නොලැබ එළිමහනේ කාලය ගත කළහ. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් වැසි නොවැසීය. වැසි නොවැසීම නිසා පීඩාවට පත් මිනිස්සු රජමාලිගා ද්වාරය අසල ඝෝෂා කළහ. රජතුමා “වැසි නොවස්නේ කුමන කරුණක් නිසාදැයි” විමසන්නේ, “මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ එළිමහනේ වැඩ වසන නිසා වැසි නොවස්නේ යැයි සිතමි” යි සිතා, උන්වහන්සේ වෙනුවෙන් පන්සලක් කරවා, “ස්වාමීනි, මේ පන්සලෙහි වැඩ වසනු මැනව” යි පවසා වැඳ පිටත්ව ගියේය. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ පන්සලට වැඩම කර තණ ඇතිරියක පර්යංකයෙන් වැඩ සිටියහ. එවිට වැසි ස්වල්ප වශයෙන් පොද ගැසූ නමුත් තද වැසි නොවැසීය. ඉක්බිති මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ලෝකයාගේ වැසි රහිත බිය (දුර්භික්ෂ බිය) දුරු කරනු කැමතිව, තමන් වහන්සේගේ ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර වස්තූන් පිළිබඳව කිසිදු අන්තරායක් නොමැති බව හඟවමින් “චන්නා මේ කුටිකා” (මගේ කුටිය සෙවිලි කර ඇත) යන ගාථාව දේශනා කළහ. එහි අර්ථය ථේරගාථාවෙහි දක්වා ඇති පරිදිම වේ.

ကသ္မာ ပနေတေ မဟာထေရာ အတ္တနော ဂုဏေ ပကာသေန္တီတိ? ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အနဓိဂတပုဗ္ဗံ ပရမဂမ္ဘီရံ အတိဝိယ သန္တံ ပဏီတံ အတ္တနာ အဓိဂတလောကုတ္တရဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိဝေဂသမုဿာဟိတဥဒါနဒီပနတ္ထံ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝဝိဘာဝနတ္ထဉ္စ ပရမပ္ပိစ္ဆာ အရိယာ အတ္တနော ဂုဏေ ပကာသေန္တိ. ယထာ တံ လောကနာထော ဗောဓနေယျာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒေါ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၁၀.၂၁; မ. နိ. ၁. ၁၄၈ အတ္ထတော သမာနံ) အတ္တနော ဂုဏေ ပကာသေတိ. ဧဝမယံ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာပိ အဟောသီတိ.

එසේ වුවත්, මේ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා තමන්ගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරන්නේ මන්ද? බොහෝ කලක් තිස්සේ පෙර නොවූ විරූ ලෙස අවබෝධ කරගත්, ඉතා ගැඹුරු වූ ද, අතිශයින් ශාන්ත වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, තමන් විසින් අවබෝධ කරගත් ලෝකෝත්තර ධර්මය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට, ප්‍රීති වේගයෙන් පැන නැගුණු උදානයන් ප්‍රකාශ කිරීම පිණිසත්, ශාසනයේ නෛර්යාණික භවය (සංසාරයෙන් නික්මවන ස්වභාවය) විස්තර කිරීම පිණිසත්, අතිශය අල්පේච්ඡ වූ ආර්යයන් වහන්සේලා තමන්ගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරති. ලෝකනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අවබෝධය ලැබිය හැකි සත්ත්වයන්ගේ අදහස්වලට අනුකූලව “මහණෙනි, දස බලයෙන් යුක්ත වූ තථාගතයන් වහන්සේ සිව්වැදෑරුම් වෛශාරද්‍ය ඥානයෙන් විශාරද වන සේක” යනාදී වශයෙන් තමන් වහන්සේගේ ගුණ ප්‍රකාශ කළාක් මෙනි. මෙසේ මේ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ රහත් භාවය ප්‍රකාශ කරන ගාථාවද විය.

၁. ဧဝံ သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော စ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟိမဝန္တဿာတိ ဟိမာလယပဗ္ဗတဿ အဝိဒူရေ အာသန္နေ သမီပေ ပဗ္ဗတပါဒေ မနုဿာနံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နေ သဉ္စရဏဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. နိသဘော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ပဗ္ဗတာနံ ဇေဋ္ဌတ္တာ နာမေန နိသဘော နာမ သေလမယပဗ္ဗတော အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဿမော သုကတော မယှန္တိ တတ္ထ ပဗ္ဗတေ မယှံ ဝသနတ္ထာယ အဿမော အရညာဝါသော သုဋ္ဌု ကတော. ကုဋိရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနဝတိပရိက္ခေပါဒိဝသေန သုန္ဒရာကာရေန ကတောတိ အတ္ထော. ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာတိ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒိတာ သာလာ မယှံ နိဝါသနတ္ထာယ သုဋ္ဌု မာပိတာ နိဋ္ဌာပိတာတိ အတ္ထော.

1. මෙසේ රහත් ඵලයට පත් වූ, ඒතදග්ග තනතුරට පත් වූ ඒ සුභූති මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය පැවසූහ. එහි “හිමවන්තස්ස” යනු හිමාල පර්වතයට නුදුරු වූ, ආසන්න වූ පර්වත පාමුලෙහි මිනිසුන්ගේ ගමනාගමනය පවතින සක්මන් කරන ස්ථානයක යනු අර්ථයයි. “නිසභෝ නාම පබ්බතෝ” යනු පර්වතයන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ බැවින් නමින් ‘නිසභ’ නම් වූ ශෛලමය පර්වතයක් විය යන්න සම්බන්ධයයි. “අස්සමෝ සුකතෝ මය්හං” යනු එම පර්වතයෙහි මාගේ වාසය පිණිස ආශ්‍රමයක් හෙවත් ආරණ්‍ය වාසස්ථානයක් මැනවින් කරවන ලද්දේය යන්නයි. කුටිය, රාත්‍රී ස්ථානය, දිවා ස්ථානය, වැටකඩොලු ආදියෙන් යුක්තව මනා ලෙස කරවන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. “පණ්ණසාලා සුමාපිතා” යනු කොළවලින් සෙවිලි කරන ලද ශාලාව මාගේ වාසය පිණිස මැනවින් නිර්මාණය කරන ලද්දේය, නිම කරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි.

၂. ကောသိယော နာမ နာမေနာတိ မာတာပိတူဟိ ကတနာမဓေယျေန ကောသိယော နာမ. ဥဂ္ဂတာပနော ပါကဋတပေါ ဃောရတပေါ. ဧကာကိယော အညေသံ အဘာဝါ အဟံ ဧဝ ဧကော. အဒုတိယော ဒုတိယတာပသရဟိတော ဇဋိလော ဇဋာဓာရီ တာပသော တဒါ တသ္မိံ ကာလေ နိသဘေ ပဗ္ဗတေ ဝသာမိ ဝိဟရာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

2. “කෝසියෝ නාම නාමේන” යනු මවුපියන් විසින් තබන ලද නමින් ‘කෝසිය’ නම් විය. “උග්ගතපනෝ” යනු ප්‍රකට වූ තපස් ඇති, දරුණු තපස් ඇති (කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති) තාපසයා යන්නයි. “ඒකාකියෝ” යනු අනෙකෙකුගේ නොමැතිකම නිසා මම පමණක් තනිවම වූවෙමි. “අදුතියෝ” යනු දෙවැනි තාපසයෙකුගෙන් තොර වූ, ජටාධාරී වූ තාපස තෙමේ එකල්හි ඒ නිසභ පර්වතයෙහි වාසය කරමි යන්න සම්බන්ධයයි.

၃. ဖလံ မူလဉ္စ ပဏ္ဏဉ္စ, န ဘုဉ္ဇာမိ အဟံ တဒါတိ တဒါ တသ္မိံ နိသဘပဗ္ဗတေ ဝသနကာလေ တိဏ္ဍုကာဒိဖလံ မုဠာလာဒိမူလံ, ကာရပဏ္ဏာဒိပဏ္ဏဉ္စ ရုက္ခတော [Pg.37] ဩစိနိတွာ န ဘုဉ္ဇာမီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သတိ ကထံ ဇီဝတီတိ တံ ဒဿေန္တော ပဝတ္တံဝ သုပါတာဟန္တိ အာဟ. တတ္ထ ပဝတ္တံ သယမေဝ ဇာတံ သုပါတံ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ပတိတံ ပဏ္ဏာဒိကံ နိဿာယ အာဟာရံ ကတွာ အဟံ တာဝဒေ တသ္မိံ ကာလေ ဇီဝါမိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဝတ္တပဏ္ဍုပဏ္ဏာနီ’’တိ ဝါ ပါဌော, တဿ သယမေဝ ပတိတာနိ ပဏ္ဍုပဏ္ဏာနိ ရုက္ခပတ္တာနိ ဥပနိဿာယ ဇီဝါမီတိ အတ္ထော.

3. “ඵලං මූලඤ්ච පණ්ණඤ්ච, න භුඤ්ජාමි අහං තදා” යනු එකල්හි ඒ නිසභ පර්වතයෙහි වසන කාලයේදී තිඹිරි ආදී ගෙඩි වර්ගද, නෙළුම් අල ආදී අල වර්ගද, කර කොළ ආදී කොළ වර්ගද ගසින් නෙළාගෙන අනුභව නොකළෙමි යනු අර්ථයයි. එසේ නම් කෙසේ ජීවත් වූයේද යන්න දක්වමින් “පවත්තංව සුපාතාහං” යන්න පැවසූහ. එහි ‘පවත්තං’ යනු තමන් විසින්ම හටගත්, ‘සුපාතං’ යනු ස්වභාවයෙන්ම ගසින් ගිලිහී වැටුණු කොළ ආදිය ඇසුරු කොට ආහාර ගෙන මම ඒ කාලයේ ජීවත් වුණෙමි, ජීවිකාව කළෙමි යන්න සම්බන්ධයයි. “පවත්තපණ්ඩුපණ්ණානි” යනුද පාඨයකි, එහි අර්ථය නම් තමන් විසින්ම වැටුණු පඬු පැහැති ගස් පත්‍ර ඇසුරු කොට ජීවත් වෙමි යන්නයි.

၄. နာဟံ ကောပေမိ အာဇီဝန္တိ အဟံ ဇီဝိတံ စဇမာနောပိ ပရိစ္စာဂံ ကုရုမာနောပိ တဏှာဝသေန ဖလမူလာဒိအာဟာရပရိယေသနာယ သမ္မာ အာဇီဝံ န ကောပေမိ န နာသေမီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာရာဓေမိ သကံ စိတ္တန္တိ သကံ စိတ္တံ အတ္တနော မနံ အပ္ပိစ္ဆတာယ သန္တုဋ္ဌိယာ စ အာရာဓေမိ ပသာဒေမိ. ဝိဝဇ္ဇေမိ အနေသနန္တိ ဝေဇ္ဇကမ္မဒူတကမ္မာဒိဝသေန အနေသနံ အယုတ္တပရိယေသနံ ဝိဝဇ္ဇေမိ ဒူရံ ကရောမိ.

4. “නාහං කෝපේමි ආජීවං” යනු මම ජීවිතය අත්හරින්නට සිදු වුවද, තෘෂ්ණාව නිසා ගෙඩි හෝ අල වර්ග සෙවීමේ මගින් මාගේ සම්‍යග් ආජීවය කිලිටි නොකරමි, විනාශ නොකරමි යන්න සම්බන්ධයයි. “ආරාධේමි සකං චිත්තං” යනු මාගේ සිත හෙවත් මනස අල්පේච්ඡතාවයෙන් සතුටු කරමි, පහදවමි. “විවජ්ජේමි අනේසනං” යනු වෙදකම් කිරීම, දූත මෙහෙවර කිරීම ආදියෙන් වන අධාර්මික සෙවීම් හෙවත් නොසුදුසු සෙවීම් දුරු කරමි, මගහරිමි.

၅. ရာဂူပသံဟိတံ စိတ္တန္တိ ယဒါ ယသ္မိံ ကာလေ မမ ရာဂေန သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ သယမေဝ အတ္တနာယေဝ ပစ္စဝေက္ခာမိ ဉာဏေန ပဋိဝေက္ခိတွာ ဝိနောဒေမိ. ဧကဂ္ဂေါ တံ ဒမေမဟန္တိ အဟံ ဧကသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ အဂ္ဂေါ သမာဟိတော တံ ရာဂစိတ္တံ ဒမေမိ ဒမနံ ကရောမိ.

5. “රාගූපසංහිතං චිත්තං” යනු යම් කාලයක මා හට රාගයෙන් යුක්ත වූ සිතක් උපදීද, එකල්හි මම විසින්ම එය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමි, ඥානයෙන් විමසා බලා එය දුරු කරමි. “ඒකග්ගෝ තං දමේමහං” යනු මම එක් කමටහන් අරමුණක මැනවින් පිහිටා ඒ රාගී සිත දමනය කරමි, දමනය සිදු කරමි.

၆. ရဇ္ဇသေ ရဇ္ဇနီယေ စာတိ ရဇ္ဇနီယေ အလ္လီယိတဗ္ဗေ ရူပါရမ္မဏာဒိဝတ္ထုသ္မိံ ရဇ္ဇသေ အလ္လီနော အသိ ဘဝသိ. ဒုဿနီယေ စ ဒုဿသေတိ ဒူသိတဗ္ဗေ ဒေါသကရဏဝတ္ထုသ္မိံ ဒူသကော အသိ. မုယှသေ မောဟနီယေ စာတိ မောဟိတဗ္ဗေ မောဟကရဏဝတ္ထုသ္မိံ မောယှသိ မူဠှော အသိ ဘဝသိ. တသ္မာ တုဝံ ဝနာ ဝနတော အရညဝါသတော နိက္ခမဿု အပဂစ္ဆာဟီတိ ဧဝံ အတ္တာနံ ဒမေမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

6. “රජ්ජසේ රජ්ජනීයේ ච” යනු ඇලිය යුතු රූපාරම්මණාදී වස්තූන්හි ඇලෙන්නෙහිද, “දුස්සනීයේ ච දුස්සසේ” යනු ද්වේෂ කළ යුතු වස්තූන් කෙරෙහි ද්වේෂ කරන්නෙහිද, “මුය්හසේ මෝහනීයේ ච” යනු මුළා විය යුතු වස්තූන් කෙරෙහි මුළා වන්නෙහිද, එබැවින් තා මේ වනයෙන් හෙවත් ආරණ්‍ය වාසයෙන් නික්ම යව, ඉවත් වව යනුවෙන් මෙසේ තමා විසින්ම තමා දමනය කරමි යන්න සම්බන්ධයයි.

၂၄. တိမ္ဗရူသကဝဏ္ဏာဘောတိ သုဝဏ္ဏတိမ္ဗရူသကဝဏ္ဏာဘော, ဇမ္ဗောနဒသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

24. “තිම්බරූසකවණ්ණාභෝ” යනු රන්වන් වූ ඉදුණු තිඹිරි ගෙඩියක වර්ණය බඳු වූ ආභා ඇති හෙවත් ජම්බෝනද රන්වන් පැහැති යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැක. මෙසේ අර්ථ විවරණය අවසන් වේ.

သုဘူတိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුභූති තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. ဥပဝါနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. උපවාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရော [Pg.38] နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥပဝါနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ဓာတုံ ဂဟေတွာ မနုဿဒေဝနာဂဂရုဠကုမ္ဘဏ္ဍယက္ခဂန္ဓဗ္ဗေဟိ သတ္တရတနမယေ သတ္တယောဇနိကေ ထူပေ ကတေ တတ္ထ သုဓောတံ အတ္တနော ဥတ္တရသာဋကံ ဝေဠဂ္ဂေ လဂ္ဂေတွာ အာဗန္ဓိတွာ ဓဇံ ကတွာ ပူဇံ အကာသိ. တံ ဂဟေတွာ အဘိသမ္မတကော နာမ ယက္ခသေနာပတိ ဒေဝေဟိ စေတိယပူဇာရက္ခဏတ္ထံ ဌပိတော အဒိဿမာနကာယော တံ အာကာသေ ဓာရေန္တော စေတိယံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ အကာသိ. သော တံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နမာနသော ဟုတွာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပဝါနောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ. ယဒါ ဘဂဝတော အဖာသု အဟောသိ, တဒါ ထေရော ဥဏှောဒကံ တထာရူပံ ပါနကဉ္စ ဘေသဇ္ဇံ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ. တေနဿ သတ္ထုနော ရောဂေါ ဝူပသမိ. တဿ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ အကာသိ.

‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් මිදීමට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි දිළිඳු පවුලක ඉපදී වියපත් වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කොට මිනිස්, දෙව්, නාග, ගුරුළ, කුම්භාණ්ඩ, යක්ෂ සහ ගාන්ධර්වයන් විසින් සත් රුවනින් කළ යොදුන් හතක් උසැති ස්තූපයක් කළ කල්හි, එහිදී තමන්ගේ මැනවින් සෝදා පිරිසිදු කළ උතුරු සළුව උණ බටයක අග රඳවා, ධජයක් කොට බැඳ පූජා කළහ. ස්තූප පූජාව ආරක්ෂා කරනු පිණිස දෙවියන් විසින් පත් කරන ලද, අදෘශ්‍යමාන ශරීරයක් ඇති අභිසම්මතක නම් වූ යක්ෂ සේනාධිපතියා එම ධජය අහසේ රඳවාගෙන ස්තූපය වටා තෙවරක් පැදකුණු කළේය. ඔහු එය දැක අතිශයින්ම ප්‍රසන්න වූ සිතැතිව, එම පුණ්‍ය කර්මයෙන් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී ‘උපවාන’ යන නම ලැබීය. වියපත් වූ පසු, ජේතවනාරාමය පිළිගැනීමේ පූජෝත්සවයේදී බුද්ධානුභාවය දැක ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි විය. විදර්ශනා වඩා රහත් බවට පැමිණ සවැදෑරුම් අභිඥාලාභියෙකු විය. යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේට රෝගාතුර තත්ත්වයක් ඇති වූයේද, එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ උණු පැන් ද, එවැනිම පානයන් ද, බෙහෙත් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිගැන්වූහ. එයින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ රෝගය සන්සිඳුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වෙනුවෙන් තෙරුන් වහන්සේට අනුමෝදනාව කළ සේක.

၅၂. ဧဝံ သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော အဓိဂတဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗေသံ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာနံ ပါရဂူ ပရိယောသာနံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော ပတ္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော ဇိတပဉ္စမာရော ဘဂဝါ အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဣဝ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရံသိယော ဇလိတွာ သဗ္ဗလောကံ ဓမ္မပဇ္ဇောတေန ဩဘာသေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ သုဋ္ဌု ဗုဒ္ဓေါ အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒူပဂတာယ ပဇာယ သဝါသနာယ ကိလေသနိဒ္ဒါယ ပဋိဗုဒ္ဓေါ ဝိကသိတနေတ္တပင်္ကဇော ပရိနိဗ္ဗုတော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော အဒဿနံ ဂတောတိ သမ္ဗန္ဓော.

52. මෙසේ අර්හත් ඵලයට පත් වූ, ඒ පිළිබඳව එතදග්ග තනතුර ලැබූ ඒ උපවාන තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කම් සිහිපත් කරමින්, සොම්නස් සහගතව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය වදාළහ. එහි සියලු ලෝකීය ලෝකෝත්තර ධර්මයන්ගේ පරතෙරට පැමිණි, කෙළවර වූ නිවනට පැමිණි පදුමුත්තර නම් වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ, පස්මරුන් පරාජය කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ගිනි කඳක් මෙන් සවණක් රැස් විහිදුවා මුළු ලෝකයම ධර්මාලෝකයෙන් ඒකාලෝක කොට, මැනවින් අවබෝධ කළ බැවින් ‘සම්බුද්ධ’ නම් වූ සේක. අවිද්‍යාව නැමති නින්දට පත් සත්ව ප්‍රජාව කෙරෙහි, වාසනා ගුණයන් සහිතවම කෙලෙස් නින්දෙන් පිබිදුණු සේක. පිපුණු පියුමක් බඳු නෙත් ඇති උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ සේක, එනම් ස්කන්ධ පිරිනිවනින් නිවී ගිය සේක, නොපෙනී ගිය සේක යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

၅၇. ဇင်္ဃာတိ စေတိယကရဏကာလေ ဥပစိနိတဗ္ဗာနံ ဣဋ္ဌကာနံ ဌပနတ္ထာယ, နိဗန္ဓိယမာနသောပါနပန္တိ.

57. ‘ජංඝා’ යනු ස්තූපය ඉදිකරන කාලයෙහි ගඩොල් ඇසිරීම සඳහා ස්ථිරව තනන ලද පියගැට පෙළයි.

၈၈. သုဓောတံ [Pg.39] ရဇကေနာဟန္တိ ဝတ္ထဓောဝကေန ပုရိသေန သုဋ္ဌု ဓောဝိတံ သုဝိသုဒ္ဓကတံ, ဥတ္တရေယျပဋံ မမ ဥတ္တရသာဋကံ အဟံ ဝေဠဂ္ဂေ လဂ္ဂိတွာ ဓဇံ ကတွာ ဥက္ခိပိံ, အမ္ဗရေ အာကာသေ ဥဿာပေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

88. ‘සුධෝතං රජකේනාහං’ යනු රජකයා (රෙදි සෝදන්නා) ලවා මැනවින් සෝදවන ලද, ඉතා පිරිසිදු කරන ලද උතුරු සළුව වූ මාගේ උතුරු සළුව, මම උණ බට අගක රඳවා ධජයක් කොට අහසෙහි එසවූයෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဥပဝါနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උපවාන තෙර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. တိသရဏဂမနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. තිසරණගමනීය තෙර අපදාන වර්ණනාව

နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တိသရဏဂမနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အန္ဓမာတာပိတရော ဥပဋ္ဌာသိ. သော ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ မာတာပိတရော ဥပဋ္ဌဟန္တော ပဗ္ဗဇိတုံ န လဘာမိ, ယံနူနာဟံ တီဏိ သရဏာနိ ဂဏှိဿာမိ, ဧဝံ ဒုဂ္ဂတိတော မောစေဿာမီ’’တိ နိသဘံ နာမ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကံ ဥပသင်္ကမိတွာ တီဏိ သရဏာနိ ဂဏှိ. သော တာနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ရက္ခိတွာ တေနေဝ ကမ္မေန တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တော, တတော ပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိနဂရေ မဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္တဝဿိကောဝ ဒါရကေဟိ ပရိဝုတော ဧကံ သံဃာရာမံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဧကော ခီဏာသဝတ္ထေရော တဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သရဏာနိ အဒါသိ. သော တာနိ ဂဟေတွာ ပုဗ္ဗေ အတ္တနော ရက္ခိတာနိ သရဏာနိ သရိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တံ အရဟတ္တပ္ပတ္တံ ဘဂဝါ ဥပသမ္ပာဒေသိ.

‘නගරේ බන්ධුමතියා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් තිසරණගමනීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බන්ධුමතී නුවර කුලගෙයක ඉපදී, අන්ධ වූ මවුපියන්ට උපස්ථාන කළේය. ඔහු දිනක් මෙසේ සිතුවේය: ‘මම මවුපියන්ට උපස්ථාන කරන නිසා පැවිදි වීමට අවස්ථාවක් නොලබමි. මම තෙරුවන් සරණ ගියහොත් මැනවි, එවිට දුගතියෙන් මිදිය හැකි වනු ඇත.’ මෙසේ සිතා විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක වූ නිසභ නම් තෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ තිසරණ සමාදන් විය. ඔහු වසර ලක්ෂයක් එම තිසරණය ආරක්ෂා කොට, එම පිනින් තව්තිසා භවයෙහි උපන්නේය. ඉන්පසු දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහාසාල කුලයක ඉපදී, නුවණ මුහුකුරා ගිය පසු සත් හැවිරිදි වියේදීම දරුවන් පිරිවරාගෙන එක් සංඝාරාමයකට ගියේය. එහිදී එක් රහතන් වහන්සේ නමක් ඔහුට ධර්ම දේශනා කොට තිසරණය ලබා දුන් සේක. ඔහු එය ගෙන පෙර තමන් ආරක්ෂා කළ තිසරණය සිහිපත් කරමින් විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය. රහත් වූ ඒ දරුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උපසම්පදා කළ සේක.

၁၀၆. သော အရဟတ္တပ္ပတ္တော ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မာတု ဥပဋ္ဌာကော အဟုန္တိ အဟံ မာတာပိတူနံ ဥပဋ္ဌာကော ဘရကော ဗန္ဓုမတီနဂရေ အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

106. අර්හත් භාවයට හා උපසම්පදාවට පත් ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින්, සොම්නසින් යුතුව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘නගරේ බන්ධුමතියා’ යනාදිය වදාළහ. එහි ‘මාතු උපට්ඨාකෝ අහුං’ යනු මම මවුපියන් උපස්ථාන කරන්නෙකු හා පෝෂණය කරන්නෙකු ලෙස බන්ධුමතී නුවර විසීමි යන්නයි.

၁၀၈. တမန္ဓကာရပိဟိတာတိ [Pg.40] မောဟန္ဓကာရေန ပိဟိတာ ဆာဒိတာ. တိဝိဓဂ္ဂီဟိ ဍယှရေတိ ရာဂဂ္ဂိဒေါသဂ္ဂိမောဟဂ္ဂိသင်္ခါတေဟိ တီဟိ အဂ္ဂီဟိ ဍယှရေ ဍယှန္တိ သဗ္ဗေ သတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော.

108. ‘තමන්ධකාර පිහිතා’ යනු මෝහය නැමති අන්ධකාරයෙන් වසන ලද, වැසුණු යන්නයි. ‘තිවිධග්ගීහි ඩය්හරේ’ යනු රාග ගින්න, ද්වේෂ ගින්න හා මෝහ ගින්න යන ගිනි තුනෙන් සියලු සත්වයෝ දැවෙති යන සම්බන්ධයයි.

၁၁၄. အဋ္ဌ ဟေတူ လဘာမဟန္တိ အဋ္ဌ ကာရဏာနိ သုခဿ ပစ္စယဘူတာနိ ကာရဏာနိ လဘာမိ အဟန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

114. ‘අට්ඨ හේතූ ලභාමහං’ යනු මම සැපයට හේතු වන්නා වූ කරුණු අටක් ලබමි යන අර්ථයයි. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

တိသရဏဂမနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිසරණගමනීය තෙර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. ပဉ္စသီလသမာဒါနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. පංචසීලසමාදානීය තෙර අපදාන වර්ණනාව

နဂရေ စန္ဒဝတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဉ္စသီလသမာဒါနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပုရိမဘဝေ ကတာကုသလကမ္မာနုရူပေန ဒလိဒ္ဒေါ ဟုတွာ အပ္ပန္နပါနဘောဇနော ပရေသံ ဘတိံ ကတွာ ဇီဝန္တော သံသာရေ အာဒီနဝံ ဉတွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနော အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော သာဝကဿ နိသဘတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒိယိ. ဒီဃာယုကကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဝဿသတသဟဿာနိ သီလံ ပရိပါလေသိ. တေန ကမ္မေန သော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝေသာလိယံ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. မာတာပိတရော သီလံ သမာဒိယန္တေ ဒိသွာ အတ္တနော သီလံ သရိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပဗ္ဗဇိ.

‘නගරේ චන්දවතියා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් පංචසීලසමාදානීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදී, පෙර භවයක කරන ලද අකුසල කර්මයකට අනුරූපව දිළිඳුව උපත ලැබීය. කෑම බීම හිඟ වූ ඔහු අනුන්ගේ කුලී වැඩ කරමින් ජීවත් වෙද්දී සංසාරයේ ආදීනව දැක පැවිදි වීමට කැමති වුවත්, එයට අවස්ථාවක් නොලැබී අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ නිසභ තෙරුන් හමුවේ පංච ශීලය සමාදන් විය. මිනිසුන් දීර්ඝායුෂ විඳි ඒ යුගයෙහි ඔහු වසර ලක්ෂයක් පංච ශීලය ආරක්ෂා කළේය. ඒ පිනින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි විශාලා මහනුවර මහා භෝග ඇති කුලයක උපත ලැබීය. මවුපියන් සිල් සමාදන් වනු දැක තමන්ගේ පෙර සීලය සිහිපත් කරමින් විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත්ව පැවිදි විය.

၁၃၄. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ဥဒါနဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နဂရေ စန္ဒဝတိယာတိအာဒိမာဟ. ဘတကော အာသဟံ တဒါတိ တဒါ မမ ပုညကရဏကာလေ အဟံ ဘတကော ဘတိယာ ကမ္မကာရကော အာသိံ အဟောသိံ. ပရကမ္မာယနေ ယုတ္တောတိ ဘတိယာ ပရေသံ ကမ္မကရဏေ အာယုတ္တော ယောဇိတော ဩကာသာဘာဝေန သံသာရတော မုစ္စနတ္ထာယ အဟံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘာမိ.

134. එම තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින්, සොම්නසට පත්ව උදානයක් වශයෙන් පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නගරේ චන්දවතියා" යනාදිය පැවසූහ. "භතකො ආසහං තදා" යනු, එකල මාගේ පින්කම් සිදු කළ කාලයෙහි මම කුලියට වැඩ කරන සේවකයෙක්ව සිටියෙමි යන්නයි. "පරකම්මායනේ යුත්තෝ" යනු, කුලියට අනුන්ගේ වැඩ කිරීමෙහි යෙදී සිටි නිසාත්, අවස්ථාවක් නොලැබුණු නිසාත් සසරින් මිදීම පිණිස මට පැවිද්ද ලබාගත නොහැකි විය.

၁၃၅. မဟန္ဓကာရပိဟိတာတိ မဟန္တေဟိ ကိလေသန္ဓကာရေဟိ ပိဟိတာ သံဝုတာ ထကိတာ. တိဝိဓဂ္ဂီဟိ ဍယှရေတိ နရကဂ္ဂိပေတဂ္ဂိသံသာရဂ္ဂိသင်္ခါတေဟိ တီဟိ [Pg.41] အဂ္ဂီဟိ ဍယှန္တိ. အဟံ ပန ကေန ဥပါယေန ကေန ကာရဏေန ဝိသံယုတ္တော ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော.

135. "මහන්ධකාරපිහිතා" යනු මහා කෙලෙස් අන්ධකාරයෙන් වැසුණු, අවහිර වූ සහ වසා දමන ලද යන්නයි. "තිවිධග්ගීහි ඩය්හරේ" යනු නරකාග්නිය, ප්‍රේතාග්නිය සහ සංසාරාග්නිය යන ගිනි තුනෙන් දැවෙන්නාහු යන්නයි. මා කවර උපක්‍රමයකින්, කවර හේතුවකින් සසරින් වෙන් වූවෙක් (නොඇලුණෙක්) වන්නෙම්ද යනු අර්ථයයි.

၁၃၆. ဒေယျဓမ္မော အန္နပါနာဒိဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝတ္ထု မယှံ နတ္ထိ, တဿာဘာဝေန အဟံ ဝရာကော ဒုက္ခိတော ဘတကော ဘတိယာ ဇီဝနကော ယံနူနာဟံ ပဉ္စသီလံ ရက္ခေယျံ ပရိပူရယန္တိ ပဉ္စသီလံ သမာဒိယိတွာ ပရိပူရေန္တော ယံနူန ရက္ခေယျံ သာဓုကံ ဘဒ္ဒကံ သုန္ဒရံ ကတွာ ပရိပါလေယျန္တိ အတ္ထော.

136. දානයක් ලෙස දිය යුතු ආහාර පාන ආදී දේයධර්ම මා සතු නැත. එම දේයධර්ම නොමැති බැවින් මම අසරණ වූ, දුක්ඛිත වූ, කුලියෙන් ජීවත් වන්නෙක් වෙමි. 'යංනූනාහං පඤ්චසීලං රක්ඛෙය්‍යං පරිපූරයං' යනු පංච ශීලය සමාදන් වී එය සම්පූර්ණ කරමින්, මම එය මැනවින් ආරක්ෂා කරන්නේ නම් ඉතා මැනවි යනු අර්ථයයි.

၁၄၈. သွာဟံ ယသမနုဘဝိန္တိ သော အဟံ ဒေဝမနုဿေသု မဟန္တံ ယသံ အနုဘဝိံ တေသံ သီလာနံ ဝါဟသာ အာနုဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ကပ္ပကောဋိမ္ပိ တေသံ သီလာနံ ဖလံ ကိတ္တေန္တော ဧကကောဋ္ဌာသမေဝ ကိတ္တယေ ပါကဋံ ကရေယျန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

148. "ස්වාහං යසමනුභවිං" යනු ඒ මම දෙවි මිනිසුන් අතර මහත් වූ යසසක් අනුභව කළෙමි; ඒ ශීලයන්ගේ අනුභාවයෙන් යනු අර්ථයයි. "කප්පකෝටිම්පි" යනු කල්ප කෝටි ගණනක් මුළුල්ලේ ඒ ශීලයන්ගේ ඵලය වර්ණනා කළත් ඉන් එක කොටසක් පමණක් ප්‍රකාශ කළ හැකි වනු ඇත යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ပဉ္စသီလသမာဒါနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පඤ්චසීලසමාදානීය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၅. အန္နသံသာဝကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. අන්නසංසාවක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော အန္နသံသာဝကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဗျာမပ္ပဘာမဏ္ဍလောပသောဘိတံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဂေဟံ နေတွာ ဝရအန္နပါနေန သန္တပ္ပေတွာ သမ္ပဝါရေတွာ ဘောဇေသိ. သော တေနေဝ စိတ္တပ္ပသာဒေန တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စဝိတွာ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော အပရာပရံ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သာသနေ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ပုဗ္ဗေ ကတပုညနာမဝသေန အန္နသံသာဝကတ္ထေရောတိ ပါကဋနာမော အဟောသိ.

"සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් අන්නසංසාවක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් සිදු කොට ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. පිණ්ඩපාතයේ වඩින්නා වූ, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සහ ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලයෙන් බබළන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආරාධනා කොට නිවසට වැඩම කරවා ප්‍රණීත ආහාර පානයෙන් සතප්පා වැළඳවූයේය. ඔහු එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන් එයින් චුතව දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලොව ඉපිද මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මෙසේ දෙවි මිනිස් සම්පත් මාරුවෙන් මාරුවට අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද සසුනෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත් විය. ඔහු පෙර කළ පිනේ නාමයෙන් "අන්නසංසාවක තෙරණුවෝ" යැයි ප්‍රකට නාමයක් ඇති වූහ.

၁၅၅-၆. သော [Pg.42] အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ‘‘ဧဝံ မယာ ဣမိနာ ပုညသမ္ဘာရာနုဘာဝေန ပတ္တံ အရဟတ္တ’’န္တိ အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဥဒါနဝသေန ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဝဏ္ဏဿ ဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ ဘဂဝတော သောယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, တံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ သိဒ္ဓတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဂစ္ဆန္တံ အန္တရာပဏေတိ ဝေဿာနံ အာပဏပန္တီနံ အန္တရဝီထိယံ ဂစ္ဆမာနံ. ကဉ္စနဂ္ဃိယသံကာသန္တိ သုဝဏ္ဏတောရဏသဒိသံ ဗာတ္တိံသဝရလက္ခဏံ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏေဟိ သမ္ပန္နံ လောကပဇ္ဇောတံ သကလလောကဒီပဘူတံ အပ္ပမေယျံ ပမာဏဝိရဟိတံ အနောပမံ ဥပမာဝိရဟိတံ ဇုတိန္ဓရံ ပဘာဓာရံ နီလပီတာဒိဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသိယော ဓာရကံ သိဒ္ဓတ္ထံ ဒိသွာ ပရမံ ဥတ္တမံ ပီတိံ အလတ္ထံ အလဘိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

155-6. පසුව ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව "මෙලෙස මා විසින් මෙම පින් රැස් කිරීමේ අනුභාවයෙන් අර්හත්වය පසක් කර ගන්නා ලදී" යැයි පවසමින් තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය උදානයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරමින් "සුවණ්ණවණ්ණං" යනාදී ගාථාව පැවසූහ. එහි "සුවණ්ණවණ්ණං" යනු රත්තරන් පැහැයට සමාන පැහැයක් ඇති ඒ සිද්ධත්ථ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේටයි. "ගච්ඡන්තං අන්තරාපණේ" යනු වෙළඳුන්ගේ වෙළඳ වීදියේ ဈේසල් අතරින් වඩින්නා වූ යන්නයි. "කඤ්චනග්ඝියසංකාසං" යනු රන් තොරණක් බඳු වූ, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ලෝකයට ප්‍රදීපයක් බඳු වූ, ප්‍රමාණ කළ නොහැකි, උපමා රහිත වූ, රැස් වළල්ලක් දරන්නා වූ, නිල් කහ ආදී ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මීන් දරන්නා වූ ඒ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පරම උත්තරීතර ප්‍රීතියක් ලැබීමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

အန္နသံသာဝကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අන්නසංසාවක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၆. ဓူပဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. ධූපදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဓူပဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သိဒ္ဓတ္ထေ ဘဂဝတိ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ တဿ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိယံ စန္ဒနာဂရုကာဠာနုသာရိအာဒိနာ ကတေဟိ အနေကေဟိ ဓူပေဟိ ဓူပပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝန္တော နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဘဝေ ပူဇနီယော ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ပုညသမ္ဘာရာနုဘာဝေန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ကတဓူပပူဇာပုညတ္တာ နာမေန ဓူပဒါယကတ္ထေရောတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော. သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဒဿေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. သိဒ္ဓေါ ပရိပုဏ္ဏော သဗ္ဗညုတညာဏာဒိဂုဏသင်္ခါတော အတ္ထော ပယောဇနံ ယဿ ဘဂဝတော သောယံ သိဒ္ဓတ္ထော, တဿ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ဘဂျာဒိဂုဏဝန္တဿ လောကဇေဋ္ဌဿ သကလလောကုတ္တမဿ တာဒိနော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု [Pg.43] တာဒိသဿ အစလသဘာဝဿာတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ධූපදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් සිදු කර ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහදවාගෙන, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ගන්ධකුටියෙහි සඳුන්, අගිල්, කළු අගිල් ආදී බොහෝ සුවඳ දුම් වර්ගයන්ගෙන් ධූප පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව යන දෙලොවම සම්පත් අනුභව කරමින් උපන් උපන් තැන පූජනීයයෙක් වී, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද පින් බලයෙන් සසුනෙහි පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත් විය. සුවඳ දුම් පූජාව කළ පින නිසා "ධූපදායක තෙරණුවෝ" යැයි සෑම තැනම ප්‍රකට වූහ. අර්හත් ඵලයට පත් ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව පෙර චරිතාපදානය දක්වමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය පැවසූහ. සර්වඥතා ඥානය ආදී ගුණ සමූහය නම් වූ අර්ථය (පරමාර්ථය) යම් භාග්‍යවතෙක් විසින් මැනවින් නිම කරන ලද්දේද ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ "සිද්ධත්ථ" නම් වෙති. භාග්‍යවත් වූ, ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, සකල ලෝකෝත්තම වූ, අෂ්ටලෝක ධර්මයෙහි කම්පා නොවන තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဓူပဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ධූපදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၇. ပုလိနပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. පුලිනපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဝိပဿိဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပုလိနပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သာသနေ ပသန္နစိတ္တော စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏေသု ပုရာဏဝါလုကံ အပနေတွာ နဝံ မုတ္တာဒလသဒိသပဏ္ဍရပုလိနံ ဩကိရိတွာ မာဠကံ အလင်္ကရိ. တေန ကမ္မေန သော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဒိဗ္ဗေဟိ ရတနေဟိ ဝိဇ္ဇောတမာနေ အနေကယောဇနေ ကနကဝိမာနေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတော မနုဿလောကေ သတ္တရတနသမ္ပန္နော စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဟုတွာ မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အပရာပရံ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သာသနေ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော အတ္တနော ကတပုညနာမသဒိသေန နာမေန ပုလိနပူဇကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"විපස්සිස්ස භගවතෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පුලිනපූජක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා උසස් කුලයක උපත ලැබීය. ශාසනයෙහි පැහැදුණු සිත් ඇතිව, චෛත්‍ය අංගණයන්හි හා බෝධි අංගණයන්හි පැරණි වැලි ඉවත් කර, මුතු කැට හා සමාන ධවල වූ අලුත් වැලි ඉස මළුව අලංකාර කළේය. ඒ කර්මය හේතුවෙන් ඔහු දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලැබීය. එහි දිව්‍යමය රත්නයන්ගෙන් බැබළෙන, යොදුන් ගණනාවක් විශාල වූ රන් විමනක දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, ඉන් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සත්රුවනින් යුත් සක්විති රජව මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් නැවත නැවතත් සංසාරයෙහි සැරිසරද්දී, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල වූ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය. ඔහු තමා කළ පින්කමේ නාමයට අනුරූප නාමයකින් "පුලිනපූජක ස්ථවිර" යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

၁၆၅. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဒဿေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိဝိဓံ ပဿတီတိ ဝိပဿီ, ဝိဝိစ္စ ပဿတီတိ ဝါ ဝိပဿီ, ဝိဝိဓေ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒေ အတ္ထေ ပဿတီတိ ဝါ ဝိပဿီ, ဝိဝိဓေ ဝေါဟာရပရမတ္ထာဒိဘေဒေ ပဿတီတိ ဝါ ဝိပဿီ, တဿ ဝိပဿိဿ ဗောဓိယာ ပါဒပုတ္တမေ ဥတ္တမေ ဗောဓိရုက္ခမဏ္ဍလမာဠကေ ပုရာဏပုလိနံ ဝါလုကံ ဆဍ္ဍေတွာ သုဒ္ဓံ ပဏ္ဍရံ ပုလိနံ အာကိရိံ သန္ထရိံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

165. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය දක්වනු කැමැත්තෙන් "විපස්සිස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළහ. එහි විවිධ වූ අර්ථයන් දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. නැතහොත් කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන්ව බලන බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. එසේත් නැතහොත් තමාගේ අර්ථය හා පරර්ථය ආදී විවිධ භේද ඇති අර්ථයන් දක්නා බැවින් හෝ විවිධ වූ සම්මුති හා පරමාර්ථ ආදී භේදයන් දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. ඒ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂ මූලයෙහි, උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂ මණ්ඩපයෙහි පැරණි වැලි ඉවත් කර, පිරිසිදු ධවල වැලි අතුරා පිදුවෙමි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

ပုလိနပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පුලිනපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၈. ဥတ္တိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. උත්තිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိကံ [Pg.44] အာယသ္မတော ဥတ္တိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ စန္ဒဘာဂါနဒိယံ သုသုမာရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော နဒီတီရံ ဥပဂတံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ပါရံ နေတုကာမော တီရသမီပေယေဝ နိပဇ္ဇိ. ဘဂဝါ တဿ အနုကမ္ပာယ ပိဋ္ဌိယံ ပါဒေ ဌပေသိ. သော တုဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါ ပီတိဝေဂေန မဟုဿာဟော ဟုတွာ သောတံ ဆိန္ဒန္တော သီဃေန ဇဝေန ဘဂဝန္တံ ပရတီရံ နေသိ. ဘဂဝါ တဿ စိတ္တပ္ပသာဒံ ဉတွာ ‘‘အယံ ဣတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, တတော ပဋ္ဌာယ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣတော စတုန္နဝုတိကပ္ပေ အမတံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

"චන්දභාගා නදීතීරේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උත්තිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි චන්දභාගා නදියෙහි කිඹුලෙකු වී උපත ලැබීය. නදී තීරයට වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින්, උන්වහන්සේව එතෙර කරවනු කැමැත්තෙන් ගං ඉවුර අසල වැතිරුණේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඔහුගේ පිට මත ශ්‍රී පාදයන් තැබූහ. ඔහු සතුටට පත්ව, උද්‍යෝගයෙන් හා ප්‍රීති වේගයෙන් මහා උත්සාහයක් දරා, ජල ප්‍රවාහය කපමින් ඉතා වේගයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේව අනෙක් ඉවුරට වැඩම කරවීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ චිත්ත ප්‍රසාදය දැන, "මොහු මෙයින් චුතව දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපදින්නේය, එතැන් සිට සුගතිගාමීව පමණක් සැරිසරමින් මෙයින් අනූහතර වන කපෙහිදී අමෘත මහා නිර්වාණයට පැමිණෙන්නේය" යි ව්‍යාකරණය (විවරණය) දී වැඩම කළ සේක.

သော တထာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဥတ္တိယောတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော ‘‘အမတံ ပရိယေသိဿာမီ’’တိ ပရိဗ္ဗာဇကော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ဟုတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သီလဒိဋ္ဌီနံ အဝိသောဓိတတ္တာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော အညံ ဘိက္ခုံ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အညံ ဗျာကရောန္တံ ဒိသွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ သင်္ခေပေန ဩဝါဒံ ယာစိ. သတ္ထာပိ တဿ, ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ, ဥတ္တိယ, အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၃၈၂) သင်္ခေပေနေဝ ဩဝါဒံ အဒါသိ. သော သတ္ထု ဩဝါဒေ ဌတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိ. တဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဥပ္ပန္နေ အာဗာဓေ ဇာတသံဝေဂေါ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုံ ဉတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ඔහු එලෙසම සුගතිගාමීව පමණක් සංසාරයෙහි සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ පුත්‍රයෙකු වී උපත ලැබීය. ඔහුට "උත්තිය" යයි නම් තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත්ව "මම අමෘතය සොයන්නෙමි" යි පරිබ්‍රාජකයෙකු විය. එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, ධර්මය ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව ලබා ශාසනයෙහි පැවිදි විය. එහෙත් ශීලය හා දෘෂ්ටිය පිරිසිදු කර නොගත් බැවින් විශේෂාධිගමයක් ලැබීමට අපොහොසත් විය. වෙනත් භික්ෂුවක් විශේෂාධිගමයක් ලබා එය ප්‍රකාශ කරනු දැක, ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් කෙටියෙන් අවවාදයක් ඉල්ලා සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඔහුට "උත්තිය, එසේ නම් තෝ පළමුවෙන්ම (ශීලාදී) කුසල ධර්මයන් පිරිසිදු කරව" යනාදී වශයෙන් කෙටි අවවාදයක් ලබා දුන්හ. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පිහිටා විදර්ශනා ආරම්භ කළේය. එසේ විදර්ශනා වඩන ඔහුට රෝගාබාධයක් හටගත්තේය. රෝගය හටගත් කල්හි සංවේගයට පත්ව, වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ කරුණු වටහාගෙන විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය.

၁၆၉. ဧဝံ သော ကတသမ္ဘာရာနုရူပေန ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိ ပရိသုဒ္ဓပဏ္ဍရပုလိနတလေဟိ စ ပဘာသမ္ပန္နပသန္နမဓုရောဒကပရိပုဏ္ဏတာယ စ စန္ဒပ္ပဘာကိရဏသဿိရီကာဘာ နဒမာနာ သဒ္ဒံ ကုရုမာနာ ဂစ္ဆတီတိ စန္ဒဘာဂါနဒီ, တဿာ စန္ဒဘာဂါနဒိယာ တီရေ သုသုမာရော အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ [Pg.45] သုသုမာရောတိ ခုဒ္ဒကမစ္ဆဂုမ္ဗေ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကရောန္တော မာရေတီတိ သုသုမာရော, စဏ္ဍမစ္ဆော ကုမ္ဘီလောတိ အတ္ထော. သဘောဇနပသုတောဟန္တိ အဟံ သဘောဇနေ သကဂေါစရေ ပသုတော ဗျာဝဋော. နဒီတိတ္ထံ အဂစ္ဆဟန္တိ ဘဂဝတော အာဂမနကာလေ အဟံ နဒီတိတ္ထံ အဂစ္ဆိံ ပတ္တောမှိ.

169. මෙසේ රැස් කළ පින් සම්භාරයන්ට අනුරූපව අර්හත් ඵලයට පැමිණි ඒ උත්තිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ, තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු කැමැත්තෙන් "චන්දභාගා නදීතීරේ" යනාදිය වදාළහ. එහි පිරිසිදු ධවල වැලි තලාවන්ගෙන් යුක්ත වූ ද, ආලෝකයෙන් බැබළෙන පිරිසිදු මිහිරි ජලයෙන් පිරි පූර්ණ වූ ද, චන්ද්‍ර ප්‍රභා කිරණ මෙන් මනරම් වූ ද, නද දෙමින් ගලා බසින්නා වූ ද නදිය චන්දභාගා නම් වේ. ඒ චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කිඹුලෙක් වීමි යනු සම්බන්ධයයි. එහි 'සුසුමාර' යනු කුඩා මත්ස්‍ය සමූහයන් කැබලි කර මරා දමන බැවින් සුසුමාර නම් වේ, චණ්ඩ මත්ස්‍යයෙකු වූ කිඹුලා යනු අර්ථයයි. 'සභෝජනපසුතෝහං' යනු මම මාගේ ගොදුරු බිමෙහි ආහාර සෙවීමේ නිරතව සිටියෙමි යන්නයි. 'නදීතිත්ථං අගච්ඡහං' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කරන වේලාවෙහි මම නදී තොටට පැමිණියෙමි යන්නයි.

၁၇၀. သိဒ္ဓတ္ထော တမှိ သမယေတိ တသ္မိံ မမ တိတ္ထဂမနကာလေ သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသတ္တေသု ဇေဋ္ဌော သေဋ္ဌော သယမ္ဘူ သယမေဝ ဘူတော ဇာတော ဗုဒ္ဓဘူတော သော ဘဂဝါ နဒိံ တရိတုကာမော နဒီတီရံ ဥပါဂမိ.

170. 'සිද්ධත්ථෝ තම්හි සමයේ' යනු මා තොටුපළට ගිය ඒ අවස්ථාවෙහි, සියලු සත්ත්වයන්ට අග්‍ර වූ, ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ස්වයම්භූ වූ, තමන් වහන්සේම බුද්ධත්වයට පත් වූ සිද්ධත්ථ නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නදියෙන් එතෙර වනු කැමැත්තෙන් නදී තීරයට වැඩම කළ සේක.

၁၇၂. ပေတ္တိကံ ဝိသယံ မယှန္တိ မယှံ ပိတုပိတာမဟာဒီဟိ ပရမ္ပရာနီတံ, ယဒိဒံ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တမဟာနုဘာဝါနံ တရဏန္တိ အတ္ထော.

172. 'පෙත්තිකං විසයං මය්හං' යනු මාගේ පිය පාර්ශ්වයෙන් හා මුත්තණුවන්ගේ පාර්ශ්වයෙන් පරම්පරාගතව උරුම වූවකි. එනම් මෙසේ වැඩම කළා වූ මහානුභාව සම්පන්න බුදුවරුන් එතෙර කරවීම මාගේ උරුමයකි යනු අර්ථයයි.

၁၇၃. မမ ဥဂ္ဂဇ္ဇနံ သုတွာတိ မယှံ ဥဂ္ဂဇ္ဇနံ အာရာဓနံ သုတွာ မဟာမုနိ ဘဂဝါ အဘိရုဟီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

173. 'මමඋග්ගජ්ජනං සුත්වා' යනු මාගේ ආරාධනාත්මක හඬ (ඝෝෂාව) අසා මහාමුනි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මා පිටට නැඟී වදාළ සේක යන්න සම්බන්ධයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဥတ္တိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උත්තිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၉. ဧကဉ္ဇလိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. ඒකඤ්ජලික ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဧကဉ္ဇလိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ပူဇနီယော ဟုတွာ ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာသနေ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. ပုဗ္ဗေ ကတပုညဝသေန ဧကဉ္ဇလိကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"සුවණ්ණවණ්ණං" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ඒකඤ්ජලික ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහු වියපත් වූ පසු රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණේය. පිඬු සිඟා වඩින්නා වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, ප්‍රසන්න වූ මනසින් යුතුව දොහොත් මුදුන් දී වැඳගෙන සිටියේය. ඔහු ඒ පින්කම හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින් සෑම තැනකම පිදුම් ලබන්නෙකු වී, දෙලොව සම්පත් අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වත්පොහොසත්කම් ඇති කුලයක උපත ලබා, ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයෙහි පිහිටියේය. පෙර කරන ලද පින්කමේ බලයෙන් ඔහු "ඒකඤ්ජලික ස්ථවිර" නමින් ප්‍රකට විය.

၁၈၀. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ တံ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ဒိသွာ ဥဒါနဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏန္တိအာဒိမာဟ. ဝိပဿိံ သတ္ထဝါဟဂ္ဂန္တိ ဝါဏိဇေ ကန္တာရာ ဝဟတိ တာရေတီတိ သတ္ထဝါဟော[Pg.46]. ဝါဠကန္တာရာ စောဠကန္တာရာ ဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရာ နိရုဒကကန္တာရာ ယက္ခကန္တာရာ အပ္ပဘက္ခကန္တာရာ စ တာရေတိ ဥတ္တာရေတိ ပတာရေတိ နိတ္တာရေတိ ခေမန္တဘူမိံ ပါပေတီတိ အတ္ထော. ကော သော? ဝါဏိဇဇေဋ္ဌကော. သတ္ထဝါဟသဒိသတ္တာ အယမ္ပိ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော. တထာ ဟိ သော တိဝိဓံ ဗောဓိံ ပတ္ထယန္တေ ကတပုညသမ္ဘာရေ သတ္တေ ဇာတိကန္တာရာ ဇရာကန္တာရာ ဗျာဓိကန္တာရာ မရဏကန္တာရာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသကန္တာရာ စ သဗ္ဗသ္မာ သံသာရကန္တာရာ စ တာရေတိ ဥတ္တာရေတိ ပတာရေတိ နိတ္တာရေတိ နိဗ္ဗာနထလံ ပါပေတီတိ အတ္ထော. သတ္ထဝါဟော စ သော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ပဓာနော စာတိ သတ္ထဝါဟဂ္ဂေါ, တံ သတ္ထဝါဟဂ္ဂံ ဝိပဿိံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော. နရဝရံ ဝိနာယကန္တိ နရာနံ အန္တရေ အသိထိလပရက္ကမောတိ နရဝီရော, တံ. ဝိသေသေန ကတပုညသမ္ဘာရေ သတ္တေ နေတိ နိဗ္ဗာနပုရံ ပါပေတီတိ ဝိနာယကော, တံ.

180. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට, එය අල්ල මත තැබූ නෙල්ලි ගෙඩියක් මෙන් පැහැදිලිව දැක, උදාන වශයෙන් සිය පෙර සිරිත හෙළි කරමින් 'සුවණ්ණවණ්ණං' යනාදිය වදාළ සේක. 'විපස්සිං සත්ථවාහග්ගං' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: වෙළඳුන් කාන්තාරවලින් එතෙර කරවන බැවින් 'සත්ථවාහ' (සර්ථාභවහ) නම් වේ. සිංහ ආදී වනසතුන් ඇති කාන්තාරවලින් ද, සොරුන් ඇති කාන්තාරවලින් ද, දුර්භික්ෂ කාන්තාරවලින් ද, ජලය රහිත කාන්තාරවලින් ද, යක්ෂයන් ඇති කාන්තාරවලින් ද, ආහාර හිඟ කාන්තාරවලින් ද සත්ත්වයන් එතෙර කරවයි, මුදවයි, බේරා ගනී, සුරක්ෂිත භූමියට පමුණුවයි යන අර්ථයයි. ඒ කවුද? ඔහු වෙළඳ නායකයෙකි. වෙළඳ නායකයෙකුට සමාන වන බැවින් මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද 'සත්ථවාහ' නම් වන සේක. එසේම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ත්‍රිවිධ බෝධිය ප්‍රාර්ථනා කරන්නා වූ, රැස් කළ පින් ඇති සත්ත්වයන් ජාති කාන්තාරයෙන් ද, ජරා කාන්තාරයෙන් ද, ව්‍යාධි කාන්තාරයෙන් ද, මරණ කාන්තාරයෙන් ද, ශෝක-පරිදේව-දුක්ඛ-දෝමනස්ස-උපායාස යන කාන්තාරවලින් ද, මුළුමහත් සංසාර කාන්තාරයෙන් ද එතෙර කරවන සේක, මුදවන සේක, නිවන් නමැති ගොඩබිමට පමුණුවන සේක යන අර්ථයයි. උන්වහන්සේ සර්ථාභවාහකයෙකි, අග්‍ර වූ සේක, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සේක, ප්‍රධාන වූ සේක, එබැවින් 'සත්ථවාහග්ග' නම් වන සේක. ඒ සත්ථවාහග්ග වූ විපස්සී සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය දත යුතුය. 'නරවරං විනායකං' යන්නෙහි අර්ථය: මිනිසුන් අතර නොපසුබට උත්සාහය ඇති බැවින් 'නරවීර' නම් වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට යනුයි. විශේෂයෙන් පින් රැස් කළ සත්ත්වයන් නිවන් පුරයට පමුණුවන බැවින් 'විනායක' නම් වන සේක.

၁၈၁. အဒန္တဒမနံ တာဒိန္တိ ရာဂဒေါသမောဟာဒိကိလေသသမ္ပယုတ္တတ္တာ ကာယဝစီမနောဒွါရေဟိ အဒန္တေ သတ္တေ ဒမေတီတိ အဒန္တဒမနော, တံ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အကမ္ပိယတာဒိဂုဏယုတ္တောတိ တာဒီ, တံ. မဟာဝါဒိံ မဟာမတိန္တိ သကသမယပရသမယဝါဒီနံ အန္တရေ အတ္တနာ သမဓိကပုဂ္ဂလဝိရဟိတတ္တာ မဟာဝါဒီ, မဟတီ ပထဝိသမာနာ မေရုသမာနာ စ မတိ ယဿ သော မဟာမတိ, တံ မဟာဝါဒိံ မဟာမတိံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ တုလျာဓိကရဏံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

181. 'අදන්තදමනං තාදිං' යන්නෙහි අර්ථය: රාග, ද්වේෂ, මෝහ ආදී කෙලෙසුන්ගෙන් යුක්ත වූ බැවින් කය, වචනය හා සිත යන ද්වාරයන්ගෙන් අදමිත (නොදැමුණු) සත්ත්වයන් දමනය කරන බැවින් 'අදන්තදමන' නම් වන සේක, උන්වහන්සේට යනුයි. ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු ඉදිරියේ අකම්පිත වූ 'තාදි' ගුණයෙන් යුක්ත වූ බැවින් 'තාදි' නම් වන සේක, උන්වහන්සේට යනුයි. 'මහාවාදිං මහාමතිං' යනු: ස්වකීය මතය හා පර මතය දරන්නන් අතර තමන්ට වඩා උසස් අයෙකු නොමැති බැවින් 'මහාවාදී' නම් වන සේක. යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට පොළොවට සමාන වූ, මහා මේරු පර්වතයට සමාන වූ මහා ප්‍රඥාවක් ඇද්ද, උන්වහන්සේ 'මහාමති' නම් වන සේක. ඒ මහාවාදී වූ මහාමති වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට යනුවෙන් මෙයින් සමානාධිකරණ ලෙස දත යුතුය. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဧကဉ္ဇလိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඒකඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. ခေါမဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. ඛෝමදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ခေါမဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝယပ္ပတ္တော သာသနေ အဘိပ္ပသန္နော ရတနတ္တယမာမကော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ခေါမဒုဿေန ပူဇံ အကာသိ. သော တဒေဝ မူလံ ကတွာ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. ဆသု ဒေဝေသု အပရာပရံ ဒိဗ္ဗသုခံ [Pg.47] အနုဘဝိတွာ တတော စဝိတွာ မနုဿလောကေ စက္ကဝတ္တိအာဒိအနေကဝိဓမနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ပရိပါကဂတေ ပုညသမ္ဘာရေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ကတပုညနာမေန ခေါမဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

'නගරේ බන්ධුමතියා' යනාදිය ආයුෂ්මත් ඛෝමදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘත්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ කල ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී තෙරුවන් සරණ ගොස්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙන් ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතැතිව, ඛෝම (හණ) වස්ත්‍රයකින් පූජාවක් කළේය. ඔහු එම පිනම මූලික කරගෙන ජීවිතාන්තය දක්වා පින්කම් කොට, එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. දිව්‍ය ලෝක සයෙහි නැවත නැවතත් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සක්විති රජකම ආදී නොයෙක් මානුෂික සම්පත් අනුභව කළේය. පින් සම්භාරයන් මෝරා ගිය කල්හි, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙන් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා, පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය. කළ පිනේ නාමයෙන් 'ඛෝමදායක තෙරණුවෝ' යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

၁၈၄. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဒဿေန္တော နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗန္ဓု ဝုစ္စတိ ဉာတကော, တေ ဗန္ဓူ ယသ္မိံ နဂရေ အညမညံ သံဃဋိတာ ဝသန္တိ, တံ နဂရံ ‘‘ဗန္ဓုမတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ရောပေမိ ဗီဇသမ္ပဒန္တိ ဒါနသီလာဒိပုညဗီဇသမ္ပတ္တိံ ရောပေမိ ပဋ္ဌပေမီတိ အတ္ထော.

184. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට, හටගත් සොම්නස් ඇතිව පෙර සිරිත දක්වමින් 'නගරේ බන්ධුමතියා' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'බන්ධු' යනු නෑයාට කියනු ලැබේ. යම් නගරයක ඒ නෑයන් එකිනෙකා හා එක්ව වාසය කරද්ද, එම නගරය 'බන්ධුමතී' නමින් හැඳින්වේ. 'රෝපේමි බීජසම්පදං' යනු දාන සීලාදී පින් නමැති බීජ සම්පත්තිය රෝපණය කරමි, ආරම්භ කරමි යන අර්ථයයි.

ခေါမဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඛෝමදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

တတိယဿ သုဘူတိဝဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තෙවන සුභූති වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

စတုဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සිවුවන භාණවාර වර්ණනාව අවසන් විය.

၄. ကုဏ္ဍဓာနဝဂ္ဂေါ

4. කුණ්ඩධාන වර්ගය

၁. ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. කුණ්ඩධාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သတ္တာဟံ ပဋိသလ္လီနန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုတ္တနယေန ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ တဒနုရူပံ ပုညံ ကရောန္တော ဝိစရိ. သော ဧကဒိဝသံ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ မနောသိလာစုဏ္ဏပိဉ္ဇရံ မဟန္တံ ကဒလိဖလကဏ္ဏိကံ ဥပနေသိ, တံ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဧကာဒသက္ခတ္တုံ ဒေဝေသု ဒေဝရဇ္ဇံ ကာရေသိ. စတုဝီသတိဝါရေ စ ရာဇာ အဟောသိ စက္ကဝတ္တီ.

'සත්තාහං පටිසල්ලීනං' යනාදිය ආයුෂ්මත් කුණ්ඩධාන තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නගරයේ කුලගෙයක උපත ලැබීය. කලින් කී පරිදිම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ප්‍රථමයෙන් සලාක ලබාගන්නා භික්ෂූන් අතර අගතැන් තබනු දැක, ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කරමින් ඊට අනුරූප පින්කම් කරමින් හැසිරුණේය. දිනක් ඔහු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට වැඩසිටින කල්හි, මනෝසීල කුඩු (සේදන්) මෙන් රන්වන් වූ විශාල කෙසෙල් කැනක් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය පිළිගෙන පරිභෝජනය කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් එකොළොස් වතාවක් දෙවියන් අතර දේවේන්ද්‍ර පදවිය දැරීය. විසිහතර වතාවක් සක්විති රජකම ද දැරීය.

သော [Pg.48] ဧဝံ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဘုမ္မဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉ္စ နာမ န အနွဒ္ဓမာသိကော ဥပေါသထော ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဆဗ္ဗဿန္တရေ ဆဗ္ဗဿန္တရေ ဥပေါသထော အဟောသိ, ကဿပဒသဗလော ပန ဆဋ္ဌေ ဆဋ္ဌေ မာသေ ပါတိမောက္ခံ ဩသာရေသိ, တဿ ပါတိမောက္ခဿ ဩသာရဏကာလေ ဒိသာဝါသိကာ ဒွေ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ‘‘ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ ဂစ္ဆန္တိ. အယံ ဘုမ္မဒေဝတာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ မေတ္တိ အတိဝိယ ဒဠှာ, ကိံ နု ခေါ ဘေဒကေ သတိ ဘိဇ္ဇေယျ, န ဘိဇ္ဇေယျာ’’တိ. တေသံ ဩကာသံ ဩလောကယမာနာ တေသံ အဝိဒူရေ ဂစ္ဆတိ.

ඔහු මෙලෙස නැවත නැවතත් පින් කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් කාශ්‍යප බුද්ධ කාලයේ භූමාටු දේවතාවක වී උපන්නේය. දීර්ඝායුෂ ඇති බුදුවරුන්ට සති දෙකකට වරක් (අඩ මසකින්) කෙරෙන උපෝසථයක් නැත. ඒ අනුව විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ වසර හයකට වරක් උපෝසථය පැවැත්විණි. කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේ වනාහි සෑම හය මසකට වරක් පාතිමොක්ඛය දේශනා කළ සේක. ඒ පාතිමොක්ඛය දේශනා කරන කාලයේදී විවිධ පළාත්වල වසන යහළු භික්ෂූන් වහන්සේ දෙනමක් 'අපි උපෝසථය කරමු' යැයි සිතා වඩිති. මෙම භූමාටු දේවතාවා මෙසේ සිතීය: 'මේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙදෙනාගේ මෛත්‍රිය ඉතා තද එකකි. බේදයක් කළහොත් මෙය බිඳෙයි ද, නැතහොත් නොබිඳෙයි ද?' මෙලෙස සිතා උන්වහන්සේලාට අවස්ථාවක් බලමින් නුදුරින් ගමන් කරයි.

အထေကော ထေရော ဧကဿ ဟတ္ထေ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ သရီရဝဠဉ္ဇနတ္ထံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဓောတဟတ္ထပါဒေါ ဟုတွာ ဂုမ္ဗသမီပတော နိက္ခမတိ. ဘုမ္မဒေဝတာ တဿ ထေရဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဥတ္တမရူပါ ဣတ္ထီ ဟုတွာ ကေသေ ဝိဓုနိတွာ သံဝိဓာယ ဗန္ဓန္တီ ဝိယ ပိဋ္ဌိယံ ပံသုံ ပုဉ္ဆမာနာ ဝိယ သာဋကံ သံဝိဓာယ နိဝါသယမာနာ ဝိယ စ ဟုတွာ ထေရဿ ပဒါနုပဒိကာ ဟုတွာ ဂုမ္ဗတော နိက္ခန္တာ. ဧကမန္တေ ဌိတော သဟာယကတ္ထေရော တံ ကာရဏံ ဒိသွာဝ ဒေါမနဿဇာတော ‘‘နဋ္ဌော ဒါနိ မေ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဒီဃရတ္တာနုဂတော သိနေဟော, သစာဟံ ဧဝံဝိဓဘာဝံ ဇာနေယျံ, ဧတ္တကံ ကာလံ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ န ကရေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တံယေဝ နံ ‘‘ဂဏှာဟာဝုသော, တုယှံ ပတ္တစီဝရံ, တာဒိသေန ပါပေန သဒ္ဓိံ ဧကမဂ္ဂေန န ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. တံ ကထံ သုတွာ တဿ လဇ္ဇိဘိက္ခုနော ဟဒယံ တိခိဏသတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝိဒ္ဓံ ဝိယ အဟောသိ. တတော နံ အာဟ – ‘‘အာဝုသော, ကိန္နာမေတံ ဝဒသိ, အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဒုက္ကဋမတ္တမ္ပိ အာပတ္တိံ န ဇာနာမိ, တွံ ပန မံ အဇ္ဇ ‘ပါပေါ’တိ ဝဒသိ, ကိံ တေ ဒိဋ္ဌန္တိ, ကိံ အညေန ဒိဋ္ဌေန, ကိံ တွံ ဧဝံဝိဓေန အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဟုတွာ နိက္ခန္တော’’တိ? ‘‘နတ္ထေတံ, အာဝုသော, မယှံ, နာဟံ ဧဝရူပံ မာတုဂါမံ ပဿာမီ’’တိ တဿ ယာဝတတိယံ ကထေန္တဿာပိ ဣတရော ထေရော ကထံ အသဒ္ဒဟိတွာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံယေဝ ဘူတတ္တံ ကတွာ ဂဏှန္တော တေန သဒ္ဓိံ ဧကမဂ္ဂေန အဂန္တွာ အညေန မဂ္ဂေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂတော. ဣတရောပိ ဘိက္ခု အညေန မဂ္ဂေန သတ္ထု သန္တိကံယေဝ ဂတော.

එකල එක්තරා තෙරනමක් තවත් තෙරනමකගේ අතට තමාගේ පාත්‍ර සිවුරු දී, ඇඟපත සෝදා ගැනීම සඳහා ජලය ඇති පහසු ස්ථානයකට ගොස්, දෑත් දෙපා සෝදා පඳුරක් අසලින් පිටතට පැමිණියේය. එක් භූමාටු දේවතාවියක් එම තෙරුන් වහන්සේ පිටුපසින් අතිශයින්ම රූප සම්පන්න ස්ත්‍රියකගේ වෙසක් මවාගෙන, කෙස් කළඹ විසුරුවා නැවත සකසා බඳින්නාක් මෙන් ද, පිටේ තිබූ වැලි පිසදමන්නාක් මෙන් ද, වස්ත්‍රය සකසා අඳින්නාක් මෙන් ද වෙමින්, තෙරුන් වහන්සේගේ පියවර ලුහුබඳිමින් පඳුරෙන් මතු වූවාය. පසෙක සිටි යහළු තෙරනම මේ සිදුවීම දැක බලවත් දොම්නසට පත්ව, "දැන් ඉතින් මේ භික්ෂුව සමඟ මා පැවැත්වූ දීර්ඝකාලීන මිත්‍රත්වය විනාශ විය. මෙවැනි තත්ත්වයක් ගැන මා දැන සිටියේ නම්, මෙපමණ කලක් මොහු සමඟ ඇසුරක් නොපවත්වන්නෙමි" යි සිතා, තමා වෙත එන එම භික්ෂුවට, "ඇවැත්නි, ඔබේ පාත්‍ර සිවුරු ගන්න. මෙවැනි පවිටු පුද්ගලයෙකු සමඟ මම එකම මාවතක නොයන්නෙමි" යි පැවසීය. ඒ වචනය ඇසූ විනයගරුක භික්ෂුවගේ හදවත මුවහත් හෙල්ලකින් ඇන්නාක් මෙන් විය. ඉන්පසු ඔහු මෙසේ කීවේය: "ඇවැත්නි, ඔබ ඔය කියන්නේ කුමක්ද? මෙපමණ කලක් මම දුක්කටාපත්තියක් තරම්වත් වරදක් කර නැති බව දනිමි. එසේ තිබියදී ඔබ අද මට 'පවිටෙක්' යැයි පවසනවා. ඔබ දුටුවේ කුමක්ද?" එවිට අනෙක් තෙරනම, "වෙනත් දැකීමකින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඔබ මෙතරම් අලංකාර ලෙස සැරසුණු ස්ත්‍රියක සමඟ එකම තැනක සිට පැමිණියේ ඇයි?" යැයි ඇසීය. "ඇවැත්නි, මගේ එවැනි වරදක් නැත. මම එවැනි ස්ත්‍රියක නුදුටුවෙමි" යි එම තෙරනම තෙවරක්ම පැවසුවද, අනෙක් තෙරනම එය විශ්වාස නොකළේය. තමා දුටු දේම සත්‍ය යැයි සලකා, ඔහු සමඟ එකම මාවතක නොගොස් වෙනත් මාවතකින් බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගියේය. අනෙක් භික්ෂුව ද වෙනත් මාවතකින් බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙතම ගියේය.

တတော [Pg.49] ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထာဂါရံ ပဝိသနဝေလာယ သော ဘိက္ခု တံ ဘိက္ခုံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဧဝရူပေါ နာမ ပါပဘိက္ခု အတ္ထိ, နာဟံ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ အဋ္ဌာသိ. အထ ဘုမ္မဒေဝတာ ‘‘ဘာရိယံ မယာ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ မဟလ္လကဥပါသကဝဏ္ဏေန တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, အယျော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော’’တိ အာဟ. ‘‘ဥပါသက, ဣမံ ဥပေါသထဂ္ဂံ ဧကော ပါပဘိက္ခု ပဝိဋ္ဌော, ‘အဟံ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ န ကရောမီ’တိ ဗဟိ ဌိတောမှီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, မာ ဧဝံ ဂဏှထ, ပရိသုဒ္ဓသီလော ဧသ ဘိက္ခု, တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌမာတုဂါမော နာမ အဟံ. မယာ တုမှာကံ ဝီမံသနတ္ထာယ ‘ဒဠှာ နု ခေါ ဣမေသံ ထေရာနံ မေတ္တိ, နော ဒဠှာ’တိ ဘိဇ္ဇနာဘိဇ္ဇနဘာဝံ ဩလောကေန္တေန တံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ. ‘‘ကော ပန တွံ, သပ္ပုရိသာ’’တိ? ‘‘အဟံ ဧကာ ဘုမ္မဒေဝတာ, ဘန္တေ’’တိ. ဒေဝပုတ္တော ကထေန္တောယေဝ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန ဌတွာ ထေရဿ ပါဒမူလေ ပတိတွာ ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, ခမထ, ထေရဿ ဧသော ဒေါသော နတ္ထိ, ဥပေါသထံ ကရောထာ’’တိ ထေရံ ယာစိတွာ ဥပေါသထဂ္ဂံ ပဝေသေသိ. သော ထေရော ဥပေါသထံ တာဝ ဧကဋ္ဌာနေ အကာသိ. မိတ္တသန္ထဝဝသေန ပန ပုန တေန သဒ္ဓိံ န ဧကဋ္ဌာနေ ဝသိ. ဣမဿ ထေရဿ ဒေါသံ န ကထေသိ. အပရဘာဂေ စုဒိတကတ္ထေရော ပန ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ඉන්පසු භික්ෂු සංඝයා උපෝසථාගාරයට ඇතුළු වන වේලාවේදී, චෝදනා කළ භික්ෂුව අනෙක් භික්ෂුව උපෝසථාගාරයේදී දැක හඳුනාගෙන, "මෙම උපෝසථාගාරය තුළ මෙවැනි පවිටු භික්ෂුවක් සිටියි. මම ඔහු සමඟ උපෝසථ කර්මය සිදු නොකරමි" යි පවසා පිටතට පැමිණියේය. එවිට භූමාටු දේවතාවිය, "මා විසින් ඉතා බැරෑරුම් අකුසලයක් කරන ලදී" යි සිතා, මහලු උපාසකයෙකුගේ වෙසින් එම තෙරනම වෙත ගොස්, "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කුමන හේතුවක් නිසා මෙහි රැඳී සිටිනවාද?" යැයි ඇසුවාය. "උපාසකය, මේ උපෝසථාගාරයට එක් පවිටු භික්ෂුවක් ඇතුළු වී සිටිනවා. ඔහු සමඟ උපෝසථය නොකරමියි සිතා මම පිටතට වී සිටිමි" යැයි පැවසීය. "ස්වාමීනී, එසේ නොසිතන්න. මේ භික්ෂුව පිරිසිදු සිල් ඇත්තෙකි. ඔබ වහන්සේ දුටු ඒ ස්ත්‍රිය මම වෙමි. 'මේ තෙරුන් වහන්සේලාගේ මිත්‍රත්වය දැඩිද නැද්ද' කියාත්, එය බිඳිය හැකිද නැද්ද කියාත් පරීක්ෂා කර බැලීමට මා විසින් ඒ දේ කරන ලදී" යැයි පැවසුවාය. "පින්වත, ඔබ කවුද?" යැයි ඇසූ විට, "ස්වාමීනී, මම එක්තරා භූමාටු දේවතාවෙක්මි" යි පිළිතුරු දුන්නාය. දේවපුත්‍රයා එසේ පවසමින්ම දිව්‍ය අනුභාවයෙන් අහසේ සිට තෙරුන් වහන්සේගේ පාමුල වැටී, "ස්වාමීනී, මට සමාව දෙනු මැනව. තෙරුන් වහන්සේගේ කිසිදු වරදක් නැත. උපෝසථය සිදු කරන සේක්වා" යි ආයාචනා කරමින් තෙරුන් වහන්සේව උපෝසථාගාරයට ඇතුළු කරවීය. එම තෙරනම එවර පමණක් එකම ස්ථානයක සිට උපෝසථය කළේය. එහෙත් මිත්‍රත්වයේ අනුභාවය බිඳී ගිය නිසා නැවත ඔහු සමඟ එකම තැන වාසය නොකළේය. මෙම තෙරනමගේ වරදක් ගැන ද ඔහු පැවසුවේ නැත. පසු කලෙක, චෝදනා ලැබූ එම තෙරනම විදර්ශනා වඩා අරහත් භාවයට පත් විය.

ဘုမ္မဒေဝတာ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အပါယတော န မုစ္စိတ္ထ. သစေ ပန ကာလေန ကာလံ မနုဿတ္တံ အာဂစ္ဆတိ, အညေန ယေန ကေနစိ ကတော ဒေါသော တဿေဝ ဥပရိ ပတတိ. သော အမှာကံ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နကာလေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဓာနမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ မဟလ္လကကာလေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သာသနေ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ဥပသမ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဧကာ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ ဣတ္ထီ တသ္မိံ ဂါမံ ပဝိသန္တေ သဒ္ဓိံယေဝ ပဝိသတိ, နိက္ခမန္တေ နိက္ခမတိ, ဝိဟာရံ ပဝိသန္တေပိ သဒ္ဓိံ ပဝိသတိ, တိဋ္ဌန္တေပိ တိဋ္ဌတီတိ ဧဝံ နိစ္စာနုဗန္ဓာ ပညာယတိ. ထေရော တံ န ပဿတိ. တဿ ပန ပုရိမကမ္မဿ နိဿန္ဒေန သာ အညေသံ ဥပဋ္ဌာသိ.

භූමාටු දේවතාවිය එම කර්මයේ විපාක වශයෙන් බුද්ධාන්තරයක් පුරා අපායෙන් මිදීමට නොහැකි වූවාය. යම් හෙයකින් කලින් කලට මිනිසත් බවක් ලැබුවද, වෙනත් ඕනෑම අයෙකු විසින් කරන ලද වරදක් ඔහු පිටටම පැමිණෙයි. ඒ දේවතාවිය අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයේදී සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබුවාය. ඔහුට 'ධාන' යන නම තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත්ව වේද තුන හදාරා, මහලු වියේදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාවක් අසා ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන ශාසනයෙහි පැවිදි විය. ඔහු උපසම්පදා වූ දින සිට මනාව සැරසුණු එක් ස්ත්‍රියක්, ඔහු ගමට ඇතුළු වන විට ඔහු සමඟම ඇතුළු වන බවත්, පිටවන විට ඔහු සමඟම පිටවන බවත්, විහාරයට ඇතුළු වන විට හා එහි රැඳී සිටින විටත් ඔහු අසලම සිටින බවත් පෙනෙන්නට විය. මෙසේ ඇය නිරන්තරයෙන්ම ඔහු පසුපස ලුහුබඳින්නාක් මෙන් පෙනුණි. තෙරනමට එම ස්ත්‍රිය නොපෙනුණත්, ඔහුගේ පෙර අකුසල කර්මයේ විපාකයක් ලෙස අනෙක් අයට ඇය පෙනුණාය.

ဂါမေ [Pg.50] ယာဂုဘိက္ခံ ဒဒမာနာ ဣတ္ထိယော, ‘‘ဘန္တေ, အယံ ဧကော ယာဂုဥဠုင်္ကော တုမှာကံ, ဧကော ဣမိဿာ အမှာကံ သဟာယိကာယာ’’တိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. ထေရဿ မဟတီ ဝိဟေသာ ဟောတိ. ဝိဟာရဂတမ္ပိ နံ သာမဏေရာ စေဝ ဒဟရဘိက္ခူ စ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ဓာနော ကောဏ္ဍော ဇာတော’’တိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. အထဿ တေနေဝ ကာရဏေန ကုဏ္ဍဓာနော ထေရောတိ နာမံ ဇာတံ. သော ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ တေဟိ ကရိယမာနံ ကေဠိံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဥမ္မာဒံ ဂဟေတွာ ‘‘တုမှေ ကောဏ္ဍာ, တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော ကောဏ္ဍော, အာစရိယော ကောဏ္ဍော’’တိ ဝဒတိ. အထ နံ သတ္ထု အာရောစေသုံ – ‘‘ကုဏ္ဍဓာနော, ဘန္တေ, ဒဟရသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝံ ဖရုသဝါစံ ဝဒတီ’’တိ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဓာန, ဒဟရသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဖရုသဝါစံ ဝဒသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေန ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ဝဒသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘန္တေ, နိဗဒ္ဓံ ဝိဟေသံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဧဝံ ကထေမီ’’တိ. ‘‘တွံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဇီရာပေတုံ န သက္ကောသိ, ပုန ဧဝံ ဖရုသဝါစံ မာ ဝဒ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

ගමේ කැඳ පූජා කරන ස්ත්‍රීන්, "ස්වාමීනී, මේ කැඳ හැන්ද ඔබ වහන්සේටයි, මේ අනෙක් කැඳ හැන්ද අපේ යෙහෙළියටයි" කියා සමච්චල් කළහ. මෙයින් තෙරනම බලවත් පීඩාවට පත් විය. විහාරයට පැමිණි විටත් සාමණේරවරු සහ තරුණ භික්ෂූන් වහන්සේලා මොහු වට කරගෙන, "ධාන තෙරණුවෝ ස්ත්‍රී ලෝලියෙකු වී ඇත" කියා විහිළු කළහ. ඒ හේතුවෙන්ම ඔහුට "කුණ්ඩධාන තෙරණුවෝ" යන නම ලැබුණි. ඔහු නැවත නැවතත් එල්ල වන එම සමච්චල් කිරීම් ඉවසාගත නොහැකිව, උමතු වූවෙකු මෙන් වී, "ඔබලා ස්ත්‍රී ලෝලීන්ය, ඔබලාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලා හා ආචාර්යවරුන් වහන්සේලාත් ස්ත්‍රී ලෝලීන්ය" යි පැවසීය. පසුව මේ ගැන භික්ෂූන් වහන්සේලා බුදුරජාණන් වහන්සේට දැනුම් දුන්හ. "ස්වාමීනී, කුණ්ඩධාන තෙරණුවෝ සාමණේරවරුන් සමඟ මෙසේ පරුෂ වචනයෙන් කතා කරති" යි කීහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුව කැඳවා, "ධානය, ඔබ සාමණේරවරුන් සමඟ පරුෂ වචනයෙන් කතා කරන බව සැබෑද?" යැයි ඇසූහ. "එසේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ" යි ඔහු පැවසූ විට, "ඇයි ඔබ එසේ පවසන්නේ?" යැයි ඇසූහ. "ස්වාමීනී, නිරන්තරයෙන් සිදුවන හිරිහැර ඉවසාගත නොහැකිව මම එසේ කීවෙමි" යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. "මහණ, ඔබ පෙර කරන ලද කර්මය අද වන තුරුත් ගෙවා අවසන් කිරීමට නොහැකි වී ඇත. නැවත කිසිදා මෙසේ පරුෂ වචන කතා නොකරන්න" යැයි පවසා මේ ගාථාව දේශනා කළහ:

‘‘မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စိ, ဝုတ္တာ ပဋိဝဒေယျု တံ;

ဒုက္ခာ ဟိ သာရမ္ဘကထာ, ပဋိဒဏ္ဍာ ဖုသေယျု တံ.

"කිසිවෙකුට පරුෂ වචන නොකියන්න. එසේ පවසනු ලැබූවෝ ඔබට පෙරළා පිළිතුරු දෙන්නාහ. ක්‍රෝධයෙන් කරන කතා දුක් ගෙන දෙන සුළුය. එවිට ප්‍රතිදඬුවම් ද ඔබටම පැමිණෙන්නේය."

‘‘သစေ နေရေသိ အတ္တာနံ, ကံသော ဥပဟတော ယထာ;

ဧသ ပတ္တောသိ နိဗ္ဗာနံ, သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၃၃-၁၃၄) –

"මුවවිට කැඩුණු ලෝහ තලියක් (පහර දුන්නත්) ශබ්දයක් නොකරන්නා සේ, ඔබත් ඔබව හික්මවා ගන්නේ නම්, ඔබ නිවනට පත් වූවෙකු වන්නෙහිය. එවිට ඔබ තුළ ක්‍රෝධ සහගත සිතුවිලි නොපවතියි."

ဣမဉ္စ ပန တဿ ထေရဿ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဝိစရဏဘာဝံ ကောသလရညောပိ ကထယိံသု. ရာဇာ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, နံ ဝီမံသထာ’’တိ ပေသေတွာ သယမ္ပိ မန္ဒေနေဝ ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧကမန္တေ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ထေရော သူစိကမ္မံ ကရောန္တော နိသိန္နော ဟောတိ. သာပိ ဣတ္ထီ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဌိတာ ဝိယ ပညာယတိ.

තවද, ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ කාන්තාවක සමඟ මෙසේ හැසිරෙන බව කොසොල් රජතුමාට ද සැළ කළහ. රජතුමා, "එම්බා පුරුෂයෙනි, ගොස් ඒ ගැන විමසා බලන්න" යැයි පවසා ඔවුන් පිටත් කර හැර, තමා ද ස්වල්ප වූ පිරිසක් සමඟ ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත ගොස් එකත්පසෙක සිට නිරීක්ෂණය කරමින් සිටියේය. ඒ මොහොතේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ මැහුම් කටයුත්තක නිරත වෙමින් වැඩ සිටියහ. එම කාන්තාව ද නුදුරින් සිටින්නාක් මෙන් පෙනෙන්නට විය.

ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘အတ္ထိ တံ ကာရဏ’’န္တိ တဿာ ဌိတဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. သာ တသ္မိံ အာဂစ္ဆန္တေ ထေရဿ ဝသနပဏ္ဏသာလံ ပဝိဋ္ဌာ ဝိယ အဟောသိ. ရာဇာပိ တာယ သဒ္ဓိံ ဧဝ ပဏ္ဏသာလာယံ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဩလောကေန္တော အဒိသွာ ‘‘နာယံ မာတုဂါမော, ထေရဿ ဧကော ကမ္မဝိပါကော’’တိ သညံ ကတွာ ပဌမံ ထေရဿ သမီပေန ဂစ္ဆန္တောပိ ထေရံ အဝန္ဒိတွာ တဿ ကာရဏဿ အဘူတဘာဝံ ဉတွာ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တေ [Pg.51] နိသိန္နော ‘‘ကစ္စိ, ဘန္တေ, ပိဏ္ဍကေန န ကိလမထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော ‘‘ဝဋ္ဋတိ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဇာနာမဟံ, ဘန္တေ, အယျဿ ကထံ, ဧဝရူပေနုပက္ကိလေသေန သဒ္ဓိံ စရန္တာနံ တုမှာကံ ကေ နာမ ပသီဒိဿန္တိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝေါ ကတ္ထစိ ဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ. အဟံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ, တုမှေ ယောနိသောမနသိကာရေ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ နိဗဒ္ဓဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသိ. ထေရော ရာဇာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ လဘိတွာ ဘောဇနသပ္ပာယေန ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ ဣတ္ထီ အန္တရဓာယိ.

රජතුමා එය දැක, "එහි කිසියම් හේතුවක් තිබේ" යැයි සිතා ඇය සිටි තැනට ගියේය. රජු එන විට ඇය ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩසිටින පන්සලට ඇතුළු වන්නාක් මෙන් පෙනිණි. රජතුමා ද ඇය සමඟම පන්සලට ඇතුළු වී සෑම තැනම සෙවුවත් ඇයව දැකගත නොහැකි විය. "මෑ ස්ත්‍රියක නොව, ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ කර්ම විපාකයකි" යි වටහා ගත් රජතුමා, පළමුව ස්ථවිරයන් වහන්සේ අසලින් යන විට වඳින්නේ නැතිව ගියත්, දැන් ඒ කරුණ අසත්‍යයක් බව දැන, පන්සලෙන් නික්ම ස්ථවිරයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක හිඳ, "ස්වාමීනි, පිණ්ඩපාතයෙන් කිසිදු අපහසුවක් නැද්ද?" යැයි විමසීය. ස්ථවිරයන් වහන්සේ, "මහාරාජයෙනි, යැපෙනවා" යැයි වදාළහ. "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ කතාව මම දනිමි. මෙවැනි කිලුටක් සමඟ හැසිරෙන ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි කවුරුන් නම් පැහැදෙන්න ද? අද පටන් ඔබ වහන්සේලාට කොහේවත් වැඩීමට අවශ්‍ය නැත. මම සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරන්නෙමි. ඔබ වහන්සේලා යෝනිසෝ මනසිකාරයෙහි නොපමාව යෙදෙන්න" යැයි පවසා නිරන්තර දානය නියම කළේය. ස්ථවිරයන් වහන්සේ රජුගේ උපකාරය ලැබ, යෝග්‍ය වූ භෝජනය ලැබීම නිසා ඒකාග්‍ර වූ සිතින් යුතුව විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත් වූහ. එතැන් පටන් ඒ ස්ත්‍රී රූපය අතුරුදන් විය.

တဒါ မဟာသုဘဒ္ဒါ ဥဂ္ဂနဂရေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလေ ဝသမာနာ ‘‘သတ္ထာ မံ အနုကမ္ပတူ’’တိ ဥပေါသထင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာယ နိရာမဂန္ဓာ ဟုတွာ ဥပရိပါသာဒတလေ ဌိတာ ‘‘ဣမာနိ ပုပ္ဖာနိ အန္တရေ အဋ္ဌတွာ ဒသဗလဿ မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တု, ဒသဗလော ဣမာယ သညာယ သွေ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှတူ’’တိ သစ္စကိရိယံ ကတွာ အဋ္ဌ သုမနပုပ္ဖမုဋ္ဌိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပုပ္ဖာနိ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ သတ္ထု မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. သတ္ထာ တံ သုမနပုပ္ဖဝိတာနံ ဒိသွာ စိတ္တေနေဝ သုဘဒ္ဒါယ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေတွာ ပုနဒိဝသေ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘အာနန္ဒ, မယံ အဇ္ဇ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿာမ, ပုထုဇ္ဇနာနံ အဒတွာ အရိယာနံယေဝ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော ဘိက္ခူနံ အာရောစေသိ – ‘‘အာဝုသော, သတ္ထာ အဇ္ဇ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿတိ. ပုထုဇ္ဇနာ မာ ဂဏှန္တု, အရိယာဝ သလာကံ ဂဏှန္တူ’’တိ. ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော – ‘‘အာဟရာဝုသော, သလာက’’န္တိ ပဌမံယေဝ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. အာနန္ဒော ‘‘သတ္ထာ တာဒိသာနံ ဘိက္ခူနံ သလာကံ န ဒါပေတိ, အရိယာနံယေဝ ဒါပေတီ’’တိ ဝိတက္ကံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘အာဟရာပေန္တဿ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ကုဏ္ဍဓာနဿ သလာကာ ဒါတုံ န ယုတ္တာ, အထ သတ္ထာ ပဋိဗာဟေယျ, ဘဝိဿတိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ‘‘ကုဏ္ဍဓာနဿ သလာကံ ဒဿာမီ’’တိ ဂမနံ အဘိနီဟရိ. ကုဏ္ဍဓာနော တဿ ပုရာဂမနာ ဧဝ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘အာဟရာဝုသော အာနန္ဒ, သတ္ထာ မံ ဇာနာတိ, မာဒိသံ ဘိက္ခုံ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တံ န သတ္ထာ ဝါရေတီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ သလာကံ ဂဏှိ. သတ္ထာ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ယသ္မာ [Pg.52] အယံ ထေရော ရာဇာနံ ဥပတ္ထမ္ဘံ လဘိတွာ သပ္ပာယာဟာရပဋိလာဘေန သမာဟိတစိတ္တော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဆဠဘိညော အဟောသိ. ဧဝံဘူတဿာပိ ဣမဿ ထေရဿ ဂုဏေ အဇာနန္တာ ယေ ပုထုဇ္ဇနာ ဘိက္ခူ ‘‘အယံ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှတိ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဝိမတိံ ဥပ္ပာဒေန္တိ. တေသံ တံ ဝိမတိဝိဓမနတ္ထံ ထေရော အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ အညာပဒေသေန အညံ ဗျာကရောန္တော ‘‘ပဉ္စ ဆိန္ဒေ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

එකල්හි උග්ග නගරයෙහි මිත්‍යාදෘෂ්ටික පවුලක වාසය කරන මහා සුභද්‍රාව, "ශාස්තෘන් වහන්සේ මට අනුකම්පා කරන සේක්වා" යි උපෝසථ අංග සමාදන් වී, පිරිසිදු තැනැත්තියක වී, ප්‍රාසාද තලයට නැඟ, "මේ මල් අතරමඟ නොරැඳී දසබලයන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් වියනක් මෙන් රැඳේවා! දසබලයන් වහන්සේ මේ සංඥාවෙන් හෙට පන්සියයක් මහා සංඝයා වහන්සේ සමඟ මාගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා!" යැයි සත්‍ය ක්‍රියා කොට සමන් මල් අට මිටක් අහසට මුදා හැරියාය. ඒ මල් ගොස් ධර්ම දේශනා අවස්ථාවේදී ශාස්තෘන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් වියනක් මෙන් රැඳුණි. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ සමන් මල් වියන දැක සිතින්ම සුභද්‍රාවගේ දානය පිළිගෙන, පසුදින අරුණෝදයේදී ආනන්ද තෙරුන් අමතා, "ආනන්ද, අපි අද ඈතකට පිණ්ඩපාතය පිණිස යන්නෙමු. පෘථග්ජනයන්ට නොදී ආර්යයන් වහන්සේලාට පමණක් සලාක පත්‍ර දෙන්න" යැයි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට දැන්වූයේ, "ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ අද ඈතකට පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩිනවා. පෘථග්ජනයන් සලාක නොගනිත්වා, ආර්යයන් වහන්සේලා පමණක් සලාක ගනිත්වා" යනුවෙනි. කුණ්ඩධාන තෙරුන් වහන්සේ, "ඇවැත්නි, සලාකය දෙන්න" යැයි පවසා පළමුවෙන්ම අත දිගු කළහ. ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ, "ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙබඳු භික්ෂූන්ට සලාක නොදෙන්නැයි කියා තිබියදී, ආර්යයන්ට පමණක් දෙනු ලබද්දී..." යැයි විතර්කයක් ඇති කරගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට එය සැළ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ, "සලාකය ලබාගන්නට තැත් කරන්නාට එය දෙන්න" යැයි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ සිතූහ: "ඉදින් කුණ්ඩධානට සලාකය දීම නුසුදුසු නම්, ශාස්තෘන් වහන්සේ එය වළක්වනවා ඇත. මෙහි කිසියම් හේතුවක් තිබිය යුතුයි" යැයි සිතා "කුණ්ඩධානට සලාකය දෙමි" යි ගියහ. කුණ්ඩධාන තෙරුන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුන් තමන් අසලට එන්නට පෙරම අභිඥාපාදක චතුර්ථ ධ්‍යානයට සමවැදී සෘද්ධියෙන් අහසෙහි සිට, "ඇවැත්නි ආනන්ද, සලාකය දෙන්න. ශාස්තෘන් වහන්සේ මා ගැන දන්නවා. මා වැනි භික්ෂුවක් පළමුව සලාකය ගන්නා විට ශාස්තෘන් වහන්සේ වළක්වන්නේ නැත" යැයි අත දිගු කොට සලාකය ගත්හ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිති කරගෙන ස්ථවිරයන් වහන්සේව මේ ශාසනයෙහි පළමුව සලාක ලබන්නන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූහ. යම් හෙයකින් මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ රජුගේ උපකාරය ලැබ සුදුසු ආහාර පාන ලැබීමෙන් එකඟ වූ සිතින් යුතුව විදර්ශනා භාවනාවෙහි යෙදෙන විට, උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය ඇති බැවින් ෂඩභිඥාලාභී වූහ. එසේ වුවද මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ගුණ නොදත් යම් පෘථග්ජන භික්ෂූහු, "මොහු පළමුව සලාකය ගනියි, මෙය කුමක්ද?" යැයි සැක පහළ කළහ. ඔවුන්ගේ ඒ සැකය දුරු කරනු පිණිස ස්ථවිරයන් වහන්සේ අහසට පැන නැඟ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දක්වා, වෙනත් කරුණක් මුවාවෙන් තමන්ගේ අර්හත් භාවය ප්‍රකාශ කරමින් "පඤ්ච ඡින්දේ" යන ගාථාව දේශනා කළහ.

၁. ဧဝံ သော ပူရိတပုညသမ္ဘာရာနုရူပေန အရဟာ ဟုတွာ ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သတ္တာဟံ ပဋိသလ္လီနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သတ္ထာဟံ သတ္တဒိဝသံ နိရောဓသမာပတ္တိဝိဟာရေန ပဋိသလ္လီနံ ဝိဝေကဘူတန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

1. මෙසේ ඒ කුණ්ඩධාන තෙරුන් වහන්සේ තමන් රැස් කළ පුණ්‍ය සම්භාරයට අනුරූපව රහත් බවට පත්ව, ඒ අග්‍රස්ථානය ද ලබා, තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සත්තාහං පටිසල්ලීනං" යනාදිය වදාළහ. එහි "සත්තාහං" යනු සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි නිරෝධ සමාපත්ති විහරණයෙන් හුදෙකලාව හෙවත් විවේකීව වාසය කිරීම යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කුණ්ඩධාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၂. သာဂတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. සාගත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

သောဘိတော နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သာဂတတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော နာမေန သောဘိတော နာမ ဟုတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ပဒကော ဝေယျာကရဏော လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနဝယော. သော ဧကဒိဝသံ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသိရိယာ သောဘမာနံ ဥယျာနဒွါရေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အတီဝ ပသန္နမာနသော အနေကေဟိ ဥပါယေဟိ အနေကေဟိ ဂုဏဝဏ္ဏေဟိ ထောမနံ အကာသိ. ဘဂဝါ တဿ ထောမနံ သုတွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ ဘဂဝတော သာသနေ သာဂတော နာမ သာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရဏံ အဒါသိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ပုညာနိ ကရောန္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. ကပ္ပသတသဟဿဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော. တဿ မာတာပိတရော [Pg.53] သောမနဿံ ဝဍ္ဎေန္တော သုဇာတော အာဂတောတိ သာဂတောတိ နာမံ ကရိံသု. သော သာသနေ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော.

"සෝභිතෝ නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් සාගත තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, 'සෝභිත' යන නමින් ප්‍රකටව, නිඝණ්ඩු, කේටුභ, ශික්ෂා, නිරුක්ති සහ පස්වැන්න වූ ඉතිහාසය සහිත ත්‍රිවේදයේ පරතෙරට පත් වූයේය. හෙතෙම පද දන්නා වූ (පදක), ව්‍යාකරණ දන්නා වූ (වෛය්‍යාකරණ), ලෝකායත හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ විද්‍යාවන්හි නිපුණ වූයේ විය. දිනක් ඔහු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් බබළන්නා වූ, උයන දොරටුවෙන් වඩින්නා වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, අතිශය පැහැදුණු සිතැතිව නොයෙක් උපක්‍රමයන්ගෙන් හා නොයෙක් ගුණ වර්ණනාවන්ගෙන් ස්තූති ගායනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ ස්තූතිය අසා, "මතු අනාගතයෙහි ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි සාගත නම් ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය" යි විවරණ දුන් සේක. හෙතෙම එතැන් පටන් පින්කම් කරමින් ආයු කෙළවර දෙව්ලොව උපන්නේය. කල්ප ලක්ෂයක් පුරා දෙවි මිනිසුන් අතර උභය සම්පත්තීන් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහුගේ මවුපියෝ, "සතුට වඩවමින් මැනවින් උපන්නේය, මැනවින් පැමිණියේය" යන අර්ථයෙන් 'සාගත' යැයි ඔහුට නම් තැබූහ. ඔහු ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත් විය.

၁၇. ဧဝံ သော ပုညသမ္ဘာရာနုရူပေန ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သောဘိတော နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တဒါ ပုညသမ္ဘာရဿ ပရိပူရဏသမယေ နာမေန သောဘိတော နာမ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

17. මෙලෙස පින් සම්භාරයට අනුරූපව අර්හත් ඵලයට පත් වූ ඒ සාගත තෙරුන් වහන්සේ තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සෝභිතෝ නාම නාමෙන" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'සෝභිතෝ නාම නාමෙන' යනාදියෙහි, එකල පින් සම්භාරය පිරුණු සමයෙහි මම නමින් සෝභිත නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් වීමි යනු සම්බන්ධයයි.

၂၁. ဝိပထာ ဥဒ္ဓရိတွာနာတိ ဝိရုဒ္ဓပထာ ကုမဂ္ဂါ, ဥပ္ပထာ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ အပနေတွာ. ပထံ အာစိက္ခသေတိ, ဘန္တေ, သဗ္ဗညု တုဝံ ပထံ သပ္ပုရိသမဂ္ဂံ နိဗ္ဗာနာဓိဂမနုပါယံ အာစိက္ခသေ ကထေသိ ဒေသေသိ ဝိဘဇိ ဥတ္တာနိံ အကာသီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

21. 'විපථා උද්ධරිත්වාන' යනු විරුද්ධ මාවතින් හෙවත් කුමාර්ගයෙන් (වැරදි මඟින්) මුදවා ගෙන යන්නයි. 'පථං ආචික්ඛසෙ' යනු "ස්වාමීනි, සර්වඥයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ නිවැරදි මාවත වූ සත්පුරුෂ මාර්ගය හෙවත් නිවන් අවබෝධ කරගැනීමේ මඟ පෙන්වා දෙන සේක, වදාරන සේක, දේශනා කරන සේක, බෙදා දක්වන සේක, පැහැදිලි කරන සේක" යන අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သာဂတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සාගත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၃. မဟာကစ္စာနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. මහා කච්චාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရနာထဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကစ္စာနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဇ္ဇာဓရော ဟုတွာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ဧကသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကဏိကာရပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ.

"පදුමුත්තරනාථස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් කච්චාන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවතින පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහා ධනවත් ගැහැවි කුලයක උපත ලබා වැඩුණේය. දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතින් බණ අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද ධර්මයේ අර්ථය විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වන්නන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමන් ද ඒ තනතුර පතමින් දානාදී පින්කම් කොට දෙව් මිනිසුන් අතර සැරිසැරුවේය. සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි විද්‍යාධරයෙක්ව ඉපිද, අහසින් යන කල ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා වනාන්තරයක වැඩසිටිනු දැක පැහැදුණු සිතින් කිණිහිරි මල්වලින් පූජාවක් කළේය.

သော တေန ပုညကမ္မေန အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ ပရိဝတ္တေတွာ ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ သုဝဏ္ဏစေတိယကရဏဋ္ဌာနံ ဒသသဟဿဂ္ဃနိကာယ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာယ ပူဇံ ကတွာ ‘‘ဘဂဝါ မယှံ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထရံ အကာသိ. တတော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု [Pg.54] သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဥဇ္ဇေနိယံ ရညော စဏ္ဍပဇ္ဇောတဿ ပုရောဟိတဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ မာတာပိတရော ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ ကဉ္စနမာဏဝေါတွေဝ နာမံ ကရိံသု. သော ဝုဒ္ဓိမနွာယ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပိတု အစ္စယေန ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ လဘိ. သော ဂေါတ္တဝသေန ကစ္စာနောတိ ပညာယိတ္ထ.

හෙතෙම ඒ පින්කමේ බලයෙන් නැවත නැවත සුගති ලෝකයන්හිම සැරිසරා, කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස කුලගෙයක ඉපදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි රන් සෑය කරවන ස්ථානයෙහි දසදහසක් අගනා රන් ගඩොලකින් පූජාවක් කොට, "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මා උපදින උපදින තැන මගේ ශරීරය රන්වන් පැහැති වේවා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඉන්පසු දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එක් බුද්ධාන්තරයක් දෙව් මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උජ්ජේනි නුවර චණ්ඩපජ්ජෝත රජුගේ පුරෝහිතයාගේ නිවසේ උපත ලැබීය. ඔහුගේ නම් තබන දිනයේ මවුපියෝ, "අපගේ පුත්‍රයා රන්වන් පැහැතිව තම නම රැගෙනම ආවේය" යි පවසමින් 'කඤ්චන මාණවක' යැයිම නම් තැබූහ. හෙතෙම වැඩුණු පසු ත්‍රිවේදය හදාරා පියාගේ ඇවෑමෙන් පුරෝහිත තනතුර ලැබීය. ඔහු ගෝත්‍රය අනුව 'කච්චාන' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

ရာဇာ စဏ္ဍပဇ္ဇောတော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ သုတွာ, ‘‘အာစရိယ, တွံ တတ္ထ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဣဓာနေဟီ’’တိ ပေသေသိ. သော အတ္တဋ္ဌမော သတ္ထု သန္တိကံ ဥပဂတော. တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သော သတ္တဟိ ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ သဟပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. အထ သတ္ထာ ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေ တာဝဒေဝ ဒွင်္ဂုလမတ္တကေသမဿုကာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ. ဧဝံ ထေရော သဒတ္ထံ နိပ္ဖာဒေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ရာဇာ ပဇ္ဇောတော တုမှာကံ ပါဒေ ဝန္ဒိတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ သတ္ထု အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘တွံယေဝ ဘိက္ခု တတ္ထ ဂစ္ဆ, တယိ ဂတေပိ ရာဇာ ပသီဒိဿတီ’’တိ အာဟ. ထေရော အတ္တဋ္ဌမော တတ္ထ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ပသာဒေတွာ အဝန္တီသု သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုန သတ္ထု သန္တိကမေဝ ဂတော.

චණ්ඩපජ්ජෝත රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව අසා, "ආචාර්යතුමනි, ඔබ එහි ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්න" යැයි පවසා ඔහුව පිටත් කළේය. හෙතෙම තමා ඇතුළු අටදෙනෙකුගෙන් යුක්තව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයේ හෙතෙම ඒ සත්දෙනා සමඟ සිව්පිළිසිඹියාවන් ද සහිතව අර්හත් භාවයෙහි පිහිටියේය. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ "මහණෙනි, එන්න" යැයි හස්තය දිගු කළ සේක. එකෙණෙහිම ඔවුහු අඟල් දෙකක් පමණ වූ කෙස් හා රැවුල් ඇතිව, සෘද්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දරා වස් සැටක් පිරුණු මහා තෙරුන් වහන්සේලා මෙන් වූහ. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ අර්ථය සාධනය කරගෙන, "ස්වාමීනි, පජ්ජෝත රජතුමා ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වන්දනා කිරීමට හා ධර්මය ඇසීමට කැමති වන්නේය" යි ශාස්තෘන් වහන්සේට දැන්වූ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මහණ, ඔබම එහි යන්න, ඔබ ගිය විට ද රජතුමා පැහැදෙන්නේය" යි වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ තමන් අටවැන්නා කොට ඇති පිරිස සමඟ එහි ගොස් රජු පැහැදවා අවන්ති ජනපදයෙහි ශාසනය පිහිටුවා නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතම වැඩම කළ සේක.

၃၁. ဧဝံ သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကစ္စာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈, ၁၉၇) ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရနာထဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဒုမံ နာမ စေတိယန္တိ ပဒုမေဟိ ဆာဒိတတ္တာ ဝါ ပဒုမာကာရေဟိ ကတတ္တာ ဝါ ဘဂဝတော ဝသနဂန္ဓကုဋိဝိဟာရောဝ ပူဇနီယဘာဝေန စေတိယံ, ယထာ ‘‘ဂေါတမကစေတိယံ, အာဠဝကစေတိယ’’န္တိ ဝုတ္တေ တေသံ ယက္ခာနံ နိဝသနဋ္ဌာနံ ပူဇနီယဋ္ဌာနတ္တာ စေတိယန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဒံ ဘဂဝတော ဝသနဋ္ဌာနံ စေတိယန္တိ ဝုစ္စတိ, န ဓာတုနိဓာယကစေတိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ အပရိနိဗ္ဗုတဿ ဘဂဝတော သရီရဓာတူနံ အဘာဝါ ဓာတုစေတိယံ အကရိ. သိလာသနံ ကာရယိတွာတိ တဿာ ပဒုမနာမိကာယ ဂန္ဓကုဋိယာ ပုပ္ဖာဓာရတ္ထာယ ဟေဋ္ဌာ ဖလိကမယံ သိလာသနံ ကာရေတွာ. သုဝဏ္ဏေနာဘိလေပယိန္တိ တံ သိလာသနံ ဇမ္ဗောနဒသုဝဏ္ဏေန အဘိဝိသေသေန လေပယိံ ဆာဒေသိန္တိ အတ္ထော.

31. මෙසේ අර්හත් ඵලයට පැමිණි ඒ මහා කච්චායන තෙරණුවෝ, "මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතර සැකෙවින් වදාළ ධර්මය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන්නන් කෙරෙහි මේ මහා කච්චායන තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය" යි මෙසේ ඒ ඒතදග්ග ස්ථානයට පැමිණ, තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "පදුමුත්තරනාථස්ස" යනාදී ගාථාව වදාළහ. එහි 'පදුම' නම් වූ චෛත්‍යය යනු, පද්මයන්ගෙන් (නෙළුම් මල්වලින්) වැසුණු බැවින් හෝ පද්මයන්ගේ ආකාරයෙන් කළ බැවින් හෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටි විහාරයම පූජනීය භාවයෙන් චෛත්‍යය නම් විය. "ගෝතමක චේතිය, ආළවක චේතිය" යයි වදාළ කල්හි ඒ යක්ෂයන්ගේ වාසස්ථාන පූජනීය ස්ථාන වූ බැවින් චෛත්‍යය යයි කියනු ලබන්නාක් මෙන්, මෙහිදී ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ වාසස්ථානය චෛත්‍යය යයි කියනු ලැබේ. මෙය ධාතුන් වහන්සේලා නිදන් කළ ධාතු චෛත්‍යයක් ලෙස නොදත යුතුය. පිරිනිවන් නොපෑ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතුන් වහන්සේලා නොමැති බැවින් ධාතු චෛත්‍යයක් නොකළහ. 'සිලාසනං කාරයිත්වා' යනු, පදුම නම් වූ ඒ ගන්ධකුටි විහාරයෙහි මල් තැබීමේ පීඨයක් සඳහා පළිඟුමය ශෛලාසනයක් (ගල් අසුනක්) කරවා යන්නයි. 'සුවණ්ණේනාභිලේපයිං' යනු, ඒ ශෛලාසනය ජම්බෝනද ස්වර්ණයෙන් විශේෂ කොට ආලේප කළෙමි, හෙවත් රන් ආලේප කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၃၂. ရတနာမယံ [Pg.55] သတ္တဟိ ရတနေဟိ ကတံ ဆတ္တံ ပဂ္ဂယှ မုဒ္ဓနိ ဓာရေတွာ ဝါဠဗီဇနိဉ္စ သေတပဝရစာမရိဉ္စ ပဂ္ဂယှ ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ. လောကဗန္ဓုဿ တာဒိနောတိ သကလလောကဗန္ဓုသဒိသဿ တာဒိဂုဏသမင်္ဂိဿ ဗုဒ္ဓဿ ဓာရေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

32. සප්ත රත්නයෙන් කළ රත්නමය ඡත්‍රයක් (කුඩයක්) ඔසවා හිස මත දරාගෙන, වාලබීජනිය ද ශ්වේත පවර චාමරය ද ඔසවා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි. 'ලෝකබන්ධුස්ස තාදිනෝ' යනු, මුළු ලෝකයාගේම බන්ධුහු හා සමාන වූ, අෂ්ටලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන ගුණයෙන් යුක්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට දරා සිටියෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස අර්ථයෙන් පැහැදිලිය.

မဟာကစ္စာနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මහා කච්චායන තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. ကာဠုဒါယိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. කාළුදායී තේර අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကာဠုဒါယိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တဇ္ဇံ အဘိနီဟာရံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ.

"පදුමුත්තරබුද්ධස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් කාළුදායී තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පෙර පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි කුලගෙයක උපන්නේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කරමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් එක්තරා භික්ෂුවක කුලයන් ප්‍රසාදයට පත්කරන (කුලප්පසාදක) භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, ඊට අදාළ අභිනීහාර (ප්‍රාර්ථනා) කොට ඒ තනතුර පැතීය.

သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံယေဝ အမစ္စဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဧကဒိဝသံယေဝ ဇာတောတိ တံ ဒိဝသံယေဝ နံ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနတ္ထာယ နယိံသု. ဗောဓိသတ္တေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဗောဓိရုက္ခော, ရာဟုလမာတာ, စတ္တာရော နိဓီ, အာရောဟနဟတ္ထီ, အဿကဏ္ဍကော, အာနန္ဒော, ဆန္နော, ကာဠုဒါယီတိ ဣမေ သတ္တ ဧကဒိဝသေ ဇာတတ္တာ သဟဇာတာ နာမ အဟေသုံ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ သကလနဂရဿ ဥဒဂ္ဂစိတ္တဒိဝသေ ဇာတတ္တာ ဥဒါယိတွေဝ နာမံ အကံသု. ထောကံ ကာဠဓာတုကတ္တာ ပန ကာဠုဒါယီတိ ပညာယိတ္ထ. သော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကုမာရကီဠံ ကီဠန္တော ဝုဒ္ဓိံ အဂမာသိ.

ඔහු දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින්, අපගේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ මවුකුස පිළිසිඳගත් දිනයෙහිම කපිලවස්තු පුරයෙහිම අමාත්‍ය නිවසක පිළිසිඳ ගත්තේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සමඟ එකම දිනක උපන් බැවින්, එදිනම එම දරුවා සේද රෙදි කඩක තබා බෝධිසත්වයන් වහන්සේට උපස්ථාන පිණිස වැඩම කරවූහ. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සමඟ බෝධි වෘක්ෂය, රාහුල මාතාව, සතර මහා නිධානයන්, මංගල හස්තියා, කණ්ඨක අශ්වයා, ආනන්ද කුමාරයා, ඡන්න ඇමති සහ කාළුදායී යන මොහු සත් දෙනා එකම දිනයක උපන් බැවින් 'සහජාත' නම් වූහ. ඉන්පසු ඔහුගේ නම් තැබීමේ දිනයේදී මුළු නගරයම ප්‍රබෝධමත් වූ සිත් ඇති දිනයක උපන් බැවින් 'උදායී' යනුවෙන්ම නම් තැබූහ. මදක් කළු පැහැති වූ බැවින් 'කාළුදායී' නමින් ප්‍රකට විය. ඔහු බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සමඟ කුමාර ක්‍රීඩා කරමින් වැඩුණේය.

အပရဘာဂေ လောကနာထေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ အနုက္ကမေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုရိသသဟဿပရိဝါရံ ဧကံ [Pg.56] အမစ္စံ ‘‘ပုတ္တံ မေ ဣဓာနေဟီ’’တိ ပေသေသိ. သော ဓမ္မဒေသနာဝေလာယံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နေ သတ္ထာ ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. သဗ္ဗေ တင်္ခဏညေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ. အရဟတ္တပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ပန အရိယာ မဇ္ဈတ္တာဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ရညာ ပဟိတသာသနံ ဒသဗလဿ န ကထေသိ. ရာဇာ ‘‘နေဝ ဂတော အာဂစ္ဆတိ, န သာသနံ သုယျတီ’’တိ အပရံ အမစ္စံ ပုရိသသဟဿေဟိ ပေသေသိ. တသ္မိမ္ပိ တထာ ပဋိပန္နေ အပရမ္ပိ ပေသေသီတိ ဧဝံ နဝဟိ ပုရိသသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ နဝ အမစ္စေ ပေသေသိ. သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပတွာ တုဏှီ အဟေသုံ.

පසු කලෙක ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට පිළිවෙළින් සර්වඥතා ඥානය ලබා උතුම් දම්සක් පවත්වා රජගහ නුවර ඇසුරු කොට වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන කල්හි, සුද්ධෝදන මහාරාජයා ඒ පුවත අසා දහසක් පිරිවර සහිත එක් අමාත්‍යයකු "මාගේ පුත්‍රයා මෙහි කැඳවාගෙන එන්න" යයි පවසා පිටත් කළේය. ඔහු ධර්ම දේශනා කරන වේලාවෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසා පිරිවර සමඟ රහත් භාවයට පැමිණියේය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ "මහණෙනි, එව" යයි හස්තය දිගු කළ සේක. සියල්ලෝම ඒ මොහොතේම සෘද්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දරා සැට වස් පිරුණු තෙරවරුන් මෙන් වූහ. රහත් වූ තැන් සිට ආර්යයන් වහන්සේලා මධ්‍යස්ථ ස්වභාවයෙන් යුක්ත වෙති. එබැවින් රජු එවූ පණිවිඩය දසබලයන් වහන්සේට ඉදිරිපත් නොකළහ. රජතුමා "ගිය අය ආපසු එන්නේ නැත, පණිවිඩයක් ද ඇසෙන්නේ නැත" යයි පවසා තවත් ඇමතියකු දහසක් පිරිවර සමඟ පිටත් කළේය. ඔහු ද එලෙසම වූ කල්හි, තවත් අයකු ද පිටත් කළේය. මෙලෙස නව දහසක් පිරිවර සමඟ අමාත්‍යවරුන් නව දෙනෙකුම පිටත් කළේය. සියල්ලෝම රහත් වී නිශ්ශබ්ද වූහ.

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧတ္တကာ ဇနာ မယိ သိနေဟာဘာဝေန ဒသဗလဿ ဣဓာဂမနတ္ထာယ န ကိဉ္စိ ကထယိံသု, အယံ ခေါ ဥဒါယိ ဒသဗလေန သမဝယော, သဟပံသုကီဠိကော, မယိ စ သိနေဟော အတ္ထိ, ဣမံ ပေသေဿာမီ’’တိ တံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘တာတ, တွံ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဒသဗလံ ဣဓာနေဟီ’’တိ ဝတွာ ပေသေသိ. သော ပန ဂစ္ဆန္တော ‘‘သစာဟံ, ဒေဝ, ပဗ္ဗဇိတုံ လဘိဿာမိ, ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဣဓာနေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ မမ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနဝေလာယံ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော အရဟတ္တံ ပတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေ ပတိဋ္ဌာသိ. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘န တာဝါယံ ဒသဗလဿ ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ကာလော, ဝသန္တေ ပန ဥပဂတေ ပုပ္ဖိတေ ဝနသဏ္ဍေ ဟရိတတိဏသဉ္ဆန္နာယ ဘူမိယာ ဂမနကာလော ဘဝိဿတီ’’တိ ကာလံ ပဋိမာနေန္တော ဝသန္တေ သမ္ပတ္တေ သတ္ထု ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ဂမနမဂ္ဂဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေန္တော –

එවිට රජතුමා මෙසේ සිතීය - "මෙපමණ පිරිසක් මා කෙරෙහි ඇති ස්නේහය නැතිකම නිසා බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කරවීමට කිසිවක් නොකීහ. මේ උදායී වනාහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟ වයසින් සමානය, කුඩා කල එකට වැලි සෙල්ලම් කළ යහළුවෙකි, මා කෙරෙහි ද සෙනෙහස ඇත්තෙකි. මොහු පිටත් කරන්නෙමි" යි ඔහු කැඳවා, "පුත, ඔබ දහසක් පිරිවර සමඟ රජගහ නුවරට ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්න" යයි කියා පිටත් කළේය. ඔහු යන අතරතුර, "දේවයන් වහන්ස, මම පැවිදි වීමට අවසර ලබන්නේ නම්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්නෙමි" යි පැවසීය. "යම් කිසිවක් කොට මාගේ පුත්‍රයාව පෙන්වන්න" යයි රජු පැවසූ කල්හි ඔහු රජගහ නුවරට ගොස්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා වේලාවෙහි පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසා පිරිවර සමඟ රහත් වී ඒහි භික්ෂු භාවයෙහි පිහිටියේය. රහත් වූ පසු, "දසබලයන් වහන්සේට තම නෑයන්ගේ නගරයට වැඩම කිරීමට තවම කාලය නොවේ. වසන්තය පැමිණි කල්හි, වනය මල්වලින් පිරී ගිය කල්හි, පොළොව නිල් තණකොළවලින් වැසී ගිය කල්හි වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලය වනු ඇත" යි කාලය බලමින් සිටියේය. වසන්තය පැමිණි කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේට ස්වකීය නගරයට වැඩම කිරීම සඳහා මාර්ගයෙහි ගුණ වර්ණනා කරමින් මෙසේ කීවේය -

‘‘အင်္ဂါရိနော ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ, ဖလေသိနော ဆဒနံ ဝိပ္ပဟာယ;

တေ အစ္စိမန္တောဝ ပဘာသယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ ဘာဂီ ရထာနံ.

ස්වාමීනි, දැන් වෘක්ෂයෝ ගිනි අඟුරු මෙන් රතු දලු ලා ඇත, ඵල අපේක්ෂාවෙන් පරණ පත්‍ර හළා ඇත. මහා වීරයන් වහන්ස, ඒවා ගිනි දැල් මෙන් බබළයි. භගීරථ රජුගේ වංශයෙහි වූවන්ට අනුග්‍රහ කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဒုမာနိ ဖုလ္လာနိ မနောရမာနိ, သမန္တတော သဗ္ဗဒိသာ ပဝန္တိ;

ပတ္တံ ပဟာယ ဖလမာသသာနာ, ကာလော ဣတော ပက္ကမနာယ ဝီရ.

මනරම් ලෙස මල් පිපුණු වෘක්ෂයෝ හාත්පසින්ම සියලු දිශාවන්හි සුවඳ විහිදුවති. වීරයන් වහන්ස, පරණ පත්‍ර හළා ඵල අපේක්ෂාවෙන් සිටින මේ කාලය මෙයින් පිටත්ව වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘နေဝါတိသီတံ [Pg.57] န ပနာတိဥဏှံ, သုခါ ဥတု အဒ္ဓနိယာ ဘဒန္တေ;

ပဿန္တု တံ သာကိယာ ကောဠိယာ စ, ပစ္ဆာမုခံ ရောဟိနိယံ တရန္တံ.

ස්වාමීනි, අධික ශීතලක් හෝ අධික උෂ්ණත්වයක් නැත. මේ ඍතුව මග ගෙවා වැඩම කිරීමට සැපදායකය. රෝහිණී නදිය තරණය කරමින් බටහිර දෙසට මුහුණ ලා වඩින්නා වූ ඔබ වහන්සේව ශාක්‍යයෝ සහ කෝළියෝ දකිත්වා.

‘‘အာသာယ ကသတေ ခေတ္တံ, ဗီဇံ အာသာယ ဝပ္ပတိ;

အာသာယ ဝါဏိဇာ ယန္တိ, သမုဒ္ဒံ ဓနဟာရကာ;

ယာယ အာသာယ တိဋ္ဌာမိ, သာ မေ အာသာ သမိဇ္ဈတု. (ထေရဂါ. ၅၂၇-၅၃၀);

ගොවියා අස්වැන්න අපේක්ෂාවෙන් කුඹුරු සීසායි, බීජ වපුරයි. වෙළෙන්දෝ ධනය අපේක්ෂාවෙන් නැවෙන් සාගරයට යති. මා යම් බලාපොරොත්තුවකින් මෙහි සිටිම් ද, මාගේ ඒ බලාපොරොත්තුව ඉටු වේවා.

‘‘နာတိသီတံ နာတိဥဏှံ, နာတိဒုဗ္ဘိက္ခဆာတကံ;

သဒ္ဒလာ ဟရိတာ ဘူမိ, ဧသ ကာလော မဟာမုနိ. (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၂၅);

මහා මුණිවරයාණන් වහන්ස, (දැන්) අධික ශීතල නැත, අධික රශ්නය ද නැත. ආහාර දුර්ලභ වූ සාගින්නෙන් පීඩිත කාලයක් ද නොවේ. පොළොව නිල් පැහැති තණකොළවලින් ගැවසී බබළයි. ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ ජන්ම භූමියට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි.

‘‘ပုနပ္ပုနဉ္စေဝ ဝပန္တိ ဗီဇံ, ပုနပ္ပုနံ ဝဿတိ ဒေဝရာဇာ;

ပုနပ္ပုနံ ခေတ္တံ ကသန္တိ ကဿကာ, ပုနပ္ပုနံ ဓညမုပေတိ ရဋ္ဌံ.

ගොවියෝ නැවත නැවතත් බීජ වපුරති. වැසි වළාහක දෙවි රජු නැවත නැවතත් වැසි වස්වයි. ගොවියෝ නැවත නැවතත් කුඹුරු සීසාති. ධාන්‍ය සම්පත්තිය නැවත නැවතත් රටට (ගබඩාවන්ට) ලැබේ.

‘‘ပုနပ္ပုနံ ယာစနကာ စရန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ဒါနပ္ပတီ ဒဒန္တိ;

ပုနပ္ပုနံ ဒါနပ္ပတီ ဒဒိတွာ, ပုနပ္ပုနံ သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာနံ.

යාචකයෝ නැවත නැවතත් (සිඟමනේ) හැසිරෙති. දානපතියෝ නැවත නැවතත් දන් දෙති. දානපතියෝ නැවත නැවතත් දන් දී නැවත නැවතත් ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණෙති.

‘‘ဝီရော ဟဝေ သတ္တယုဂံ ပုနေတိ, ယသ္မိံ ကုလေ ဇာယတိ ဘူရိပညော;

မညာမဟံ သက္ကတိ ဒေဝဒေဝေါ, တယာ ဟိ ဇာတော မုနိ သစ္စနာမော.

යම් කුලයක මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ වීර්යවන්ත පුරුෂයෙක් උපදී ද, ඔහු ඒකාන්තයෙන්ම තම පරම්පරා හතක් පිරිසිදු කරයි. මම සිතන පරිදි දෙවාතිදේව වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ (එසේ කිරීමට) සමර්ථ වන්නාහ. මක්නිසාද යත්, ඔබ වහන්සේගෙන් උපන් මේ මුනිවරයා (මම) සැබවින්ම ඒ නමටම සුදුසු බැවිනි.

‘‘သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ပိတာ မဟေသိနော, ဗုဒ္ဓဿ မာတာ ပန မာယနာမာ;

ယာ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိယ ကုစ္ဆိနာ, ကာယဿ ဘေဒါ တိဒိဝမှိ မောဒတိ.

මහා සෘෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියාණන් වහන්සේ ශුද්ධෝදන නම් වන අතර, මෑණියන් වහන්සේ මායා නම් වන්නාහ. යම් මෑණියන් වහන්සේ නමක් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ කුස දරා සිට, කය බිඳී මරණයෙන් පසු දෙව්ලොව සතුටින් වෙසෙන්නාහ.

‘‘သာ ဂေါတမီ ကာလကတာ ဣတော စုတာ, ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမေဟိ သမင်္ဂိဘူတာ;

သာ မောဒတိ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ, ပရိဝါရိတာ ဒေဝဂဏေဟိ တေဟီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၃၁-၅၃၅);

කළුරිය කළ ඒ ගෝතමී දේවිය මෙලොවින් චුත වී දිව්‍යමය කාම ගුණයන්ගෙන් යුක්තව, දෙවි පිරිස පිරිවරා ඒ පංච කාම ගුණයන්ගෙන් සතුටු වන්නීය.

ဣမာ [Pg.58] ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ အင်္ဂါရိနောတိ အင်္ဂါရာနိ ဝိယာတိ အင်္ဂါရာနိ. အင်္ဂါရာနိ ရတ္တပဝါဠဝဏ္ဏာနိ ရုက္ခာနံ ပုပ္ဖဖလာနိ, တာနိ ဧတေသံ သန္တီတိ အင်္ဂါရိနော, အဘိလောဟိတကုသုမကိသလယေဟိ အင်္ဂါရဝုဋ္ဌိသမ္ပရိကိဏ္ဏာ ဝိယာတိ အတ္ထော. ဒါနီတိ ဣမသ္မိံ ကာလေ. ဒုမာတိ ရုက္ခာ. ဘဒန္တေတိ ဘဒ္ဒံ အန္တေ ဧတဿာတိ, ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ဧကဿ ဒ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ဝုစ္စတိ. ဂုဏဝိသေသယုတ္တော, ဂုဏဝိသေသယုတ္တာနဉ္စ အဂ္ဂဘူတော သတ္ထာ. တသ္မာ, ဘဒန္တေတိ သတ္ထု အာလပနမေဝ, ပစ္စတ္တဝစနဉ္စေတံ ဧကာရန္တံ ‘‘သုဂတေ ပဋိကမ္မေ သုခေ ဒုက္ခေ ဇီဝေ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဣဓ ပန သမ္ဗောဓနဋ္ဌေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ, ‘‘ဘဒန္တေတိ အာလပန’’န္တိ. ‘‘ဘဒ္ဒသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ပဒန္တရမေက’’န္တိ ကေစိ. ဖလာနိ ဧသန္တီတိ ဖလေသိနော. အစေတနေပိ ဟိ သစေတနကိရိယံ အာဟ. ဧဝံ ထေရေန ယာစိတော ဘဂဝါ တတ္ထ ဂမနေ ဗဟူနံ ဝိသေသာဓိဂမနံ ဒိသွာ ဝီသတိသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော ရာဇဂဟတော အတုရိတစာရိကာဝသေန ကပိလဝတ္ထုဂါမိမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ထေရော ဣဒ္ဓိယာ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ ရညော ပုရတော အာကာသေ ဌိတောဝ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဝေသံ ဒိသွာ ရညာ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘အမစ္စပုတ္တံ တယာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ပေသိတံ မံ န ဇာနာသိ, တွံ ဧဝံ ပန ဇာနာဟီ’’တိ ဒဿေန္တော –

මේ ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි 'අංගාරිනෝ' යනු ගිනි අඟුරු වැනි වූ යන්නයි. ගිනි අඟුරු වැනි රතු පැහැති පබළු වැනි පැහැයක් ඇති ගස්වල මල් හා ඵලයන් ඒ ගස්වල ඇති හෙයින් 'අංගාරිනෝ' යැයි කියනු ලැබේ. ඉතා රතු පැහැති මල් සහ දලු නිසා ගිනි අඟුරු වැස්සකින් ගැවසුණාක් මෙනි යනු අදහසයි. 'දානී' යනු මේ කාලයෙහි යන්නයි. 'දුමා' යනු වෘක්ෂයෝ ය. 'භදන්තේ' යනු මොහුගේ සන්තානයෙහි යහපත් වූ සීලාදි ගුණ ධර්ම ඇති හෙයින් 'භදන්ත' නම් වේ. ගුණ විශේෂයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ගුණවතුන් අතර අග්‍ර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේට කරන ආමන්ත්‍රණයකි. තවද 'ඵලේසිනෝ' යනු ඵලයන් සොයන්නා වූ යන්නයි. මෙසේ කාලුදායී තෙරුන්ගේ ඇරයුම පරිදි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වැඩම කිරීමෙන් බොහෝ දෙනාට විශේෂ අවබෝධයක් ලැබෙන බව දැක, විසි දහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා රජගහ නුවර සිට සෙමින් චාරිකාවේ වඩිමින් කපිලවස්තු පුරයට යන මාර්ගයට පිළිපන් සේක. තෙරණුවෝ සෘද්ධියෙන් කපිලවස්තු පුරයට ගොස් රජු ඉදිරියෙහි අහසේ රැඳී සිටියහ. පෙර නොදුටු වෙස් ඇති මොහු දැක රජු 'ඔබ කවුද?' යි ඇසූ විට, 'ඔබ වහන්සේ විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යැවූ ඇමති පුත්‍රයා මා බව ඔබ නොදන්නෙහි ද? එසේ නම් මෙසේ දැනගන්න' යැයි පවසමින් -

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှိ အသယှသာဟိနော, အင်္ဂီရသဿပ္ပဋိမဿ တာဒိနော;

ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသိ သက္က, ဓမ္မေန မေ ဂေါတမ အယျကောသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၃၆) –

මම අසමසම වූ, අකම්පිත වූ, ශරීරයෙන් රශ්මිය විහිදුවන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයෙක් වෙමි. ශාක්‍ය රජතුමනි, ධර්මානුකූලව ඔබ මගේ පියාණන්ගේ පියා වන බැවින් මාගේ මුත්තණුවන් වන්නෙහිය.

ဂါထမာဟ.

යනුවෙන් මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ဩရဿ ပုတ္တော အမှိ. အသယှသာဟိနောတိ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေ ဌပေတွာ မဟာဗောဓိသတ္တံ အညေဟိ သဟိတုံ ဝဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှဿ သကလဿ ဗောဓိသမ္ဘာရဿ မဟာကာရုဏိကာဓိကာရဿ စ သဟနတော ဝဟနတော, တတော ပရမ္ပိ အညေဟိ သဟိတုံ အဘိဘဝိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှာနံ ပဉ္စန္နံ မာရာနံ သဟနတော အဘိဘဝနတော, အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒိဝိဘာဂါဝဗောဓနေန ယထာရဟံ ဝေနေယျာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ အနုသာသနီသင်္ခါတဿ အညေဟိ အသယှဿ ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ [Pg.59] သဟနတော, တတ္ထ ဝါ သာဓုကာရိဘာဝတော အသယှသာဟိနော. အင်္ဂီရသဿာတိ အင်္ဂီကတသီလာဒိသမ္ပတ္တိကဿ. အင်္ဂမင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏကဩဘာသဿာတိ အပရေ. ကေစိ ပန ‘‘အင်္ဂီရသော, သိဒ္ဓတ္ထောတိ ဒွေ နာမာနိ ပိတရာယေဝ ဂဟိတာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပ္ပဋိမဿာတိ အနူပမဿ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒိနော. ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသီတိ အရိယဇာတိဝသေန မယှံ ပိတု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကဝေါဟာရေန တွံ ပိတာ အသိ. သက္ကာတိ ဇာတိဝသေန ရာဇာနံ အာလပတိ. ဓမ္မေနာတိ သဘာဝေန အရိယဇာတိ လောကိယဇာတီတိ ဒွိန္နံ ဇာတီနံ သဘာဝသမောဓာနေန. ဂေါတမာတိ ရာဇာနံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ. အယျကောသီတိ ပိတာမဟော အသိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တော ထေရော အညံ ဗျာကာသိ.

එහි 'බුද්ධස්ස පුත්තෝම්හි' යනු සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයෙක් වෙමි යන්නයි. 'අසය්හසාහිනෝ' යනු සම්බුද්ධත්වයට පෙර මහා බෝධිසත්වයන් හැර අන් කිසිවෙකුට දැරිය නොහැකි වූ පාරමිතා ධර්මයන් දරා සිටීම සහ පංච මාරයන් පරාජය කිරීම නිසාත්, අන් අයට කළ නොහැකි බුද්ධ කෘත්‍යයන් මැනවින් සිදු කරන නිසාත් බුදුරජාණන් වහන්සේට කියන නමකි. 'අංගීරසස්ස' යනු ශරීරයෙන් විහිදෙන රශ්මිය ඇති හෝ ශීලාදී ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. ඇතැම් ආචාර්යවරුන් පවසන්නේ 'අංගීරස' සහ 'සිද්ධත්ථ' යන නම් දෙකම පිය රජු විසින්ම තබන ලද බවයි. 'අප්පටිමස්ස' යනු උපමාවක් නොමැති අසමසම වූ යන්නයි. 'තාදිනෝ' යනු ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු හමුවේ නොසැලෙන ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. 'පිටුපිතා මය්හං තුවංසි' යනු ආර්ය ජාතියේ වශයෙන් මගේ පියාණන් වන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියා ඔබ වන බැවින් ලෝක ව්‍යවහාරයට අනුව ඔබ මගේ මුත්තණුවන් වේ යන්නයි. 'සක්කා' සහ 'ගෝතම' යනුවෙන් රජුගේ ජාතිය සහ ගෝත්‍රය අනුව ආමන්ත්‍රණය කරන ලදී. මෙහි 'බුද්ධස්ස පුත්තෝම්හි' යනාදී ලෙස පැවසීමෙන් තෙරුන් වහන්සේ තමන් රහත් භාවයට පත් වූ බව ද ප්‍රකාශ කළ සේක.

ဧဝံ ပန အတ္တာနံ ဇာနာပေတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေန ရညာ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနော ပဋိယာဒိတဿ နာနဂ္ဂရသဘောဇနဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒိန္နေ ဂမနာကာရံ ဒဿေသိ. ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, ဂန္တုကာမတ္ထ, ဘုဉ္ဇထာ’’တိ စ ဝုတ္တေ, ‘‘သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကဟံ ပန သတ္ထာ’’တိ? ‘‘ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော’’တိ. ‘‘တုမှေ ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇထ, အညံ ဘဂဝတော ဟရိဿထ. ယာဝ စ မမ ပုတ္တော ဣမံ နဂရံ သမ္ပာပုဏာတိ, တာဝဿ ဣတော ပိဏ္ဍပါတံ ဟရထာ’’တိ ဝုတ္တေ ထေရော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ရညော ပရိသာယ စ ဓမ္မံ ကထေတွာ သတ္ထု အာဂမနတော ပုရေတရမေဝ သကလရာဇနိဝေသနံ ရတနတ္တယေ အဘိပ္ပသန္နံ ကရောန္တော သဗ္ဗေသံ ပဿန္တာနံယေဝ သတ္ထု အာဟရိတဗ္ဗဘတ္တပုဏ္ဏံ ပတ္တံ အာကာသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သယမ္ပိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနာမေတွာ သတ္ထု ဟတ္ထေ ဌပေသိ. သတ္ထာ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဧဝံ သဋ္ဌိယောဇနမဂ္ဂေ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တဿ ဘဂဝတော ရာဇဂေဟတောယေဝ ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘အယံ မယှံ ပိတုနော သကလနိဝေသနံ ပသာဒေတီ’’တိ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ ဘိက္ခူနံ ယဒိဒံ ကာဠုဒါယီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉, ၂၂၅) ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

මෙසේ තමන් කවුදැයි හඳුන්වා දුන් පසු, රජු ඉතා සතුටට පත්ව තෙරුන් වහන්සේව උතුම් පල්ලැක්කියක වඩා හිඳුවා තමන් වෙනුවෙන් පිළියෙළ කළ නානාප්‍රකාර රසැති භෝජනයෙන් පාත්‍රය පුරවා පූජා කළේය. තෙරුන් වහන්සේ වැඩම කරන ඉරියව්වක් පෑහ. 'ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කොහි වැඩම කරන්නේද? මෙහිම වළඳනු මැනව' යැයි රජු පැවසූ විට, 'මම ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් වළඳන්නෙමි' යි පැවසූහ. 'ශාස්තෘන් වහන්සේ කොහිද?' යැයි ඇසූ විට, 'උන්වහන්සේ විසි දහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා ඔබ සැම දැකීම පිණිස මාර්ගයට පිළිපන් සේක' යැයි වදාළහ. එවිට රජු, 'ඔබ වහන්සේ මේ දානය වළඳා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වෙනත් දානයක් ගෙන යනු මැනව. මාගේ පුත්‍රයා මේ නගරයට පැමිණෙන තෙක් මෙතැන් සිට දානය රැගෙන යනු මැනව' යැයි පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ දන් වළඳා රජුගේ පිරිසට ධර්මය දේශනා කොට, බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කිරීමට ප්‍රථම මුළු රජ මැදුරම තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදීමට පත් කරමින්, සියල්ලන් බලා සිටියදීම ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා ගෙන යා යුතු දානය පිරවූ පාත්‍රය අහසේ පා කර යවා, තමන් වහන්සේ ද අහසට පැන නැඟී දානය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අතටම පත් කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ දානය වැළඳූ සේක. මෙසේ යොදුන් හැටක් වූ මාර්ගයෙහි දිනපතා යොදුන බැගින් වඩින බුදුරජාණන් වහන්සේට රජ මැදුරෙන් දානය ගෙන ගොස් පූජා කළහ. පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මේ කාලුදායී තෙරුන් මාගේ පියාණන්ගේ මුළු මාලිගයම පැහැදවූයේය' යැයි වදාරා, 'මහණෙනි, කුලයන් පැහැදවූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ කාලුදායී තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය' යැයි පවසා උන්වහන්සේව කුලප්‍රසාදකයන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

၄၈-၉. ဧဝံ သော ကတပုညသမ္ဘာရာနုရူပေန အရဟတ္တံ ပတွာ ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ [Pg.60] ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. အဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နဿာတိ အပရရဋ္ဌံ ဂမနတ္ထာယ ဒူရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇန္တဿ. စရတော စာရိကံ တဒါတိ အန္တောမဏ္ဍလံ မဇ္ဈေမဏ္ဍလံ ဗဟိမဏ္ဍလန္တိ တီဏိ မဏ္ဍလာနိ တဒါ စာရိကံ စရတော စရန္တဿ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သုဖုလ္လံ သုဋ္ဌု ဖုလ္လံ ပဗောဓိတံ ဂယှ ဂဟေတွာ န ကေဝလမေဝ ပဒုမံ, ဥပ္ပလဉ္စ မလ္လိကံ ဝိကသိတံ အဟံ ဂယှ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ပူရေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပရမန္နံ ဂဟေတွာနာတိ ပရမံ ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ မဓုရံ သဗ္ဗသုပက္ကံ သာလိဩဒနံ ဂဟေတွာ သတ္ထုနော အဒါသိံ ဘောဇေသိန္တိ အတ္ထော.

48-9. මෙසේ ඒ කාලුදායී තෙරුන් වහන්සේ තමන් රැස් කළ පින්කම්වලට අනුකූලව අර්හත් ඵලයට පැමිණ, ඒ ඒ අංශවලින් අග්‍රස්ථානය ලැබූ සේක. උන්වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින්, ඉමහත් සෝමනස්සයකින් යුතුව තමන් පෙර කරන ලද චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'පදුමුත්තරස්ස බුද්ධස්ස' යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි 'අද්ධානං පටිපන්නස්සා' යනු වෙනත් රටකට වැඩම කිරීම සඳහා දුර මාර්ගයකට පිළිපන් යන්නයි. 'චරතො චාරිකං තදා' යනු එකල්හි අන්තෝමණ්ඩලය, මජ්ඣිම මණ්ඩලය හා බහිමණ්ඩලය යන තුන් මණ්ඩලයන්හි චාරිකාවේ හැසිරෙන්නා වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා යන්නයි. 'සුඵුල්ලං' යනු මැනවින් පිපුණු හෙවත් විකසිත වූ පද්මයක් දෑතින්ම ගෙන පූජා කළ බවයි. එය පද්මයක් පමණක් නොව, පිපුණු නිල් උපුල් මල් සහ සමන් පිච්ච මල් ද දෑතින්ම ගෙන පූජා කළ බව මෙහි සම්බන්ධයයි. 'පරමන්නං ගහෙත්වානා' යනු ඉතා උතුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, මධුර වූ, මැනවින් පිසින ලද ඇල් හාල් බතක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කොට වැළඳවූහ යන අර්ථයයි.

၉၇. သကျာနံ နန္ဒိဇနနောတိ သကျရာဇကုလာနံ ဘဂဝတော ဉာတီနံ အာရောဟပရိဏာဟရူပယောဗ္ဗနဝစနာလပနသမ္ပတ္တိယာ နန္ဒံ တုဋ္ဌိံ ဇနေန္တော ဥပ္ပာဒေန္တော. ဉာတိဗန္ဓု ဘဝိဿတီတိ ဉာတော ပါကဋော ဗန္ဓု ဘဝိဿတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

97. 'සක්‍යානං නන්දිජනනො' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඥාති වූ ශාක්‍ය රජකුලයට උස මහතින් හා රූප ශෝභාවෙන් ද, තාරුණ්‍යයෙන් ද, මධුර කතාබහෙන් ද සතුට හා ප්‍රීතිය උපදවන්නා වූ යන්නයි. 'ඥාතිබන්ධු භවිස්සතී' යනු ප්‍රකට වූ ඥාතිවරයෙකු වන්නේය යන්නයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ကာဠုဒါယိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කාලුදායී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. မောဃရာဇတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. මොඝරාජ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

အတ္ထဒဿီ တု ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မောဃရာဇတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ အာကင်္ခန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ပုန ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဧကဒိဝသံ အတ္ထဒဿိံ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ရထိယံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ ‘‘ယာဝတာ ရူပိနော သတ္ထာ’’တိအာဒီဟိ ဆဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိတွာ ဘာဇနံ ပူရေတွာ မဓုံ ဥပနေသိ. သတ္ထာ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဘဂဝတော ကာလေ ကဋ္ဌဝါဟနဿ နာမ ရညော အမစ္စော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော တေန သတ္ထု အာနယနတ္ထာယ [Pg.61] ပေသိတော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကတွာ တတော စုတော ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သုဂတီသုယေဝ ပရိဝတ္တေန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မောဃရာဇာတိ လဒ္ဓနာမော ဗာဝရီယဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပော သံဝေဂဇာတော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တာပသသဟဿပရိဝါရော အဇိတာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ပေသိတော တေသံ ပန္နရသမော ဟုတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထလူခံ သုတ္တလူခံ ရဇနလူခန္တိ ဝိသေသေန တိဝိဓေနပိ လူခေန သမန္နာဂတံ ပံသုကူလံ ဓာရေသိ. တေန နံ သတ္ထာ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

'අත්ථදස්සී තු භගවා' යනාදිය ආයුෂ්මත් මොඝරාජ තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වූයේ, එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ අසල ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක රළු සිවුරු දරන භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, එම තනතුර කැමති වන්නේ ප්‍රාර්ථනා තැබීය. ඉන්පසු ඒ ඒ භවයන්හි පින් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි නැවත බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි කෙළපැමිණියේය. දිනක් අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වීථියෙහි වඩිනු දැක, පැහැදුණු සිතැතිව පංච ප්‍රතිෂ්ඨිතයෙන් වැඳ, හිස මත ඇඳිලි බැඳ 'යාවතා රූපිනො සත්ථා' යනාදී ගාථා සයකින් අභිස්තුති කොට, බඳුනක් පුරා මී පැණි පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය පිළිගෙන අනුමෝදනාව කළ සේක. ඔහු එම පින්කමින් දේව මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින්, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කට්ඨවාහන නම් රජුගේ ඇමතියෙකුව ඉපිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කරවනු පිණිස රජු විසින් යවනු ලැබීය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව, වසර විසි දහසක් ශමණ ධර්මයේ යෙදී, ඉන් චුතව එක් බුද්ධාන්තරයක් මුළුල්ලේ සුගති ලෝකවලම සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද මොඝරාජ යන නම ලැබීය. බාවරී බ්‍රාහ්මණයා වෙතින් ශිල්ප හදාරා, පසුව සංවේගයට පත්ව තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව දහසක් තවුසන් පිරිවරා අජිත ආදීන් සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත යවන ලදී. ඔවුන් අතර පහළොස්වැන්නා වී ප්‍රශ්න විමසා, පිළිතුරු අවසානයෙහි අර්හත් ඵලයට පැමිණියේය. අර්හත් ඵලයට පැමිණි පසු ආයුධයකින් කපන ලද, නූලෙන් මසන ලද, සායම් පෙවූ යන විශේෂ වූ තුන් ආකාර රළු බවින් යුක්ත පාංශුකූල සිවුරු දැරීය. ඒ හේතුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ උන්වහන්සේව රළු සිවුරු දරන භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

၆၄. ဧဝံ သော ပဏိဓာနာနုရူပေန အရဟတ္တဖလံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗသမ္ဘာရံ ဒိသွာ ပုဗ္ဗကမ္မာပဒါနံ ပကာသေန္တော အတ္ထဒဿီ တု ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

64. මෙසේ ඒ තෙරුන් වහන්සේ ප්‍රාර්ථනාවට අනුකූලව අර්හත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර පින් දැක, පූර්ව කර්මයන් ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සී තු භගවා' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

၇၃. ပုဋကံ ပူရယိတွာနာတိ ပုဋကံ ဝုစ္စတိ ဝါရကံ, ဃဋံ ဝါ. အနေဠကံ နိဒ္ဒေါသံ မက္ခိကဏ္ဍဝိရဟိတံ ခုဒ္ဒမဓုနာ ဃဋံ ပူရေတွာ တံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ ပကာရေန အာဒရေန ဂဟေတွာ မဟေသိနော ဘဂဝတော ဥပနေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

73. 'පුටකං පූරයිත්වානා' යනු බඳුනක් හෝ කළයක් පුරවා යන්නයි. 'අනේළකං' යනු නිර්දෝෂී වූ, මැසි කුණු ආදියෙන් තොර වූ, කුඩා මී මැස්සන්ගේ මී පැණිවලින් කළයක් පුරවා, එය දෑතින්ම ඔසවා ගෙන, ඉතා ගෞරවයෙන් යුතුව මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

မောဃရာဇတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මොඝරාජ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. အဓိမုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အဓိမုတ္တတ္ထေရဿ အပဒါနံ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.အဓိမုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ). အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိမှိ လောကနာထေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ ဥစ္ဆူဟိ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ပရိယောသာနေ သန္တိပဒံ ပဏိဓေသိ. သော တတော စုတော ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သာသနေ ပသီဒိတွာ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ အဓိမုတ္တတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

'නිබ්බුතෙ ලෝකනාථම්හී' යනාදිය ආයුෂ්මත් අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතර, අත්ථදස්සී ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී භික්ෂු සංඝයාට ආරාධනා කොට උක් දඬුවලින් මණ්ඩපයක් කරවා මහා දානයක් පවත්වා, අවසානයෙහි ශාන්ත පදය (නිවන) ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු ඉන් චුතව දෙව් මිනිස් ලෝකවල සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී ශ්‍රද්ධාවෙහි පිහිටි බැවින් 'අධිමුත්ත තෙරණුවෝ' යැයි ප්‍රකට විය.

၈၄. ဧဝံ [Pg.62] ကတသမ္ဘာရဝသေန အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

84. මෙසේ කරන ලද පින්කම්වල බලයෙන් අර්හත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'නිබ්බුතෙ ලෝකනාථම්හී' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

အဓိမုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. လသုဏဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. ලසුණදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော လသုဏဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. ဧသောပါယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဂေဟံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တံ နိဿာယ ဝနေ ဝသန္တော ဗဟူနိ လသုဏာနိ ရောပေတွာ တဒေဝ ဝနမူလဖလဉ္စ ခါဒန္တော ဝိဟာသိ. သော ဗဟူနိ လသုဏာနိ ကာဇေနာဒါယ မနုဿပထံ အာဟရိတွာ ပသန္နော ဒါနံ ဒတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဒတွာ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သော ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တေနေဝ ပုညဗလေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ကမေန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဥပ္ပန္နော ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော ပုဗ္ဗကမ္မဝသေန လသုဏဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදී මෙම ගාථාව ආයුෂ්මත් ලසුණදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වූ කල ගිහිගෙයි දොස් දැක, ගිහිගෙය අතහැර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලය ඇසුරු කරමින් වනයෙහි වාසය කළහ. එහි බොහෝ ලසුණු (සුදු ලූනු) වවා, ඒ වනයෙහි ම හටගන්නා අල සහ පලතුරු අනුභව කරමින් විසූහ. ඒ තවුසා බොහෝ ලසුණු කාවඩියකින් ගෙන මිනිසුන් ගැවසෙන මාවතට පැමිණ, පැහැදුණු සිතින් යුතුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ඖෂධ පිණිස දන් දී යයි. මෙසේ ඒ තවුසා දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, ඒ පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උපත ලබා, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් ම අරිහත් භාවයට පත් වූහ. පෙර කළ ඒ කර්මය නිසා උන්වහන්සේ "ලසුණදායක" තෙරුන් නමින් ප්‍රකට වූහ.

၈၉. အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟိမာလယပဗ္ဗတဿ ပရိယောသာနေ မနုဿာနံ သဉ္စရဏဋ္ဌာနေ ယဒါ ဝိပဿီ ဘဂဝါ ဥဒပါဒိ, တဒါ အဟံ တာပသော အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. လသုဏံ ဥပဇီဝါမီတိ ရတ္တလသုဏံ ရောပေတွာ တဒေဝ ဂေါစရံ ကတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေမီတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘လသုဏံ မယှဘောဇန’’န္တိ.

89. තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය වදාළහ. එහි "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනු හිමාලය පර්වතය කෙළවර මිනිසුන් ගැවසෙන ස්ථානයෙහි යම් කලෙක විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක් ද, එකල මම තවුසෙකු වීමි යන සම්බන්ධයයි. "ලසුණං උපජීවාමී" යනු රතු ලූනු වවා, ඒ කඳුකරයම සිය ගෝචර භූමිය කරගෙන ජීවත් වීමි යන්න අර්ථයයි. එහෙයින් "ලසුණු මාගේ භෝජනය විය" (ලසුණං මය්හභෝජනං) යැයි වදාරන ලදී.

၉၀. ခါရိယော ပူရယိတွာနာတိ တာပသဘာဇနာနိ လသုဏေန ပူရယိတွာ ကာဇေနာဒါယ သံဃာရာမံ သံဃဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဟေမန္တာဒီသု တီသု ကာလေသု သံဃဿ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ဝသနဝိဟာရံ အဂစ္ဆိံ အဂမာသိန္တိ အတ္ထော. ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေနာတိ အဟံ သန္တုဋ္ဌော သောမနဿယုတ္တစိတ္တေန သံဃဿ လသုဏံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

90. "ඛාරියෝ පූරයිත්වානා" යනු තවුස් බඳුන් ලසුණුවලින් පුරවා කාවඩියකින් ගෙන සංඝාරාමයට, එනම් සංඝයා වහන්සේ වැඩසිටින ස්ථානයට, හේමන්ත ආදී තුන් කාලයන්හි සංඝයා වහන්සේ සිව් ඉරියව්වෙන් වාසය කරන විහාරයට ගියෙමි යන්න අර්ථයයි. "හට්ඨෝ හට්ඨේන චිත්තේනා" යනු මම අතිශයින් සතුටු වූ, සෝමනස්සයෙන් යුත් සිතින් සංඝයා වහන්සේට ලසුණු පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၉၁. ဝိပဿိဿ…ပေ… [Pg.63] နိရတဿဟန္တိ နရာနံ အဂ္ဂဿ သေဋ္ဌဿ အဿ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သာသနေ နိရတော နိဿေသေန ရတော အဟန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သံဃဿ…ပေ… မောဒဟန္တိ အဟံ သံဃဿ လသုဏဒါနံ ဒတွာ သဂ္ဂမှိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂသ္မိံ ဒေဝလောကေ အာယုကပ္ပံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော မောဒိံ, သန္တုဋ္ဌော ဘဝါမီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

91. "විපස්සිස්ස...පෙ... නිරතස්සහං" යනු නරෝත්තම වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි මම අතිශයින් ඇලුනේ, සම්පූර්ණයෙන්ම රමණය කළේ වීමි යන සම්බන්ධයයි. "සංඝස්ස...පෙ... මෝදහං" යනු මම සංඝයා වහන්සේට ලසුණු දන් දී, ස්වර්ගයෙහි ඉතා උතුම් වූ දිව්‍ය ලෝකයෙහි ආයු කල්පයක් මුළුල්ලේ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් සතුටු වීමි, සන්තෝෂයට පත් වීමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

လသုဏဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ලසුණදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. အာယာဂဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. ආයාගදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အာယာဂဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သာသနေ ပသန္နော ဝဍ္ဎကီနံ မူလံ ဒတွာ အတိမနောဟရံ ဒီဃံ ဘောဇနသာလံ ကာရာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ ပဏီတေနာဟာရေန ဘောဇေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ စိတ္တံ ပသာဒေသိ. သော ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသုယေဝ သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ပုဗ္ဗေ ကတပုညဝသေန အာယာဂတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් ආයාගදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී, වඩුවන්හට කුලී දී, ඉතා මනෝඥ වූ දිගු භෝජන ශාලාවක් කරවා, භික්ෂු සංඝයා නිමන්ත්‍රණය කොට ප්‍රණීත ආහාරයෙන් වළඳවා මහා දානයක් දී සිත පැහැදවා ගත්තේය. ඔහු දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, දෙව් මිනිස් ලොව පමණක් සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි වී, වීර්යය කරමින් උත්සාහ කරමින් විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අරිහත් භාවයට පත් විය. පෙර කළ ඒ පින් බලයෙන් "ආයාග" තෙරුන් නමින් ප්‍රකට විය.

၉၄. ဧဝံ သော ကတပုညသမ္ဘာရဝသေန အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနာ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိဗ္ဗုတေတိ ဝဒတံ ‘‘မယံ ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဝဒန္တာနံ အန္တရေ ဝရေ ဥတ္တမေ သိခိမှိ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ အတ္ထော. ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေနာတိ သဒ္ဓတာယ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော သောမနဿယုတ္တစိတ္တတာယ ပဟဋ္ဌေန စိတ္တေန ဥတ္တမံ ထူပံ သေဋ္ဌံ စေတိယံ အဝန္ဒိံ ပဏာမယိန္တိ အတ္ထော.

94. මෙසේ ඒ තෙරුන් වහන්සේ රැස් කළ පින් බලයෙන් අරිහත් භාවයට පත් වී, තමන් පෙර කළ කුසල් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය වදාළහ. එහි "නිබ්බුතේ" යනු "අපි බුදුවරු වෙමු" යැයි කියන්නන් මැද, උත්තම වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යන්න අර්ථයයි. "හට්ඨෝ හට්ඨේන චිත්තේනා" යනු ශ්‍රද්ධාවන්ත බැවින් අතිශයින් ප්‍රමෝදයට පත් වූ, සෝමනස්ස සහගත සිතින් යුක්ත වූ බැවින් ප්‍රබෝධවත් වූ සිතින් උත්තම වූ ස්තූපයට, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ චෛත්‍යයට වැන්දෙමි, නමස්කාර කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၉၅. ဝဍ္ဎကီဟိ ကထာပေတွာတိ ‘‘ဘောဇနသာလာယ ပမာဏံ ကိတ္တက’’န္တိ ပမာဏံ ကထာပေတွာတိ အတ္ထော. မူလံ ဒတွာနဟံ တဒါတိ တဒါ တသ္မိံ ကာလေ အဟံ ကမ္မကရဏတ္ထာယ တေသံ ဝဍ္ဎကီနံ မူလံ ဒတွာ အာယာဂံ [Pg.64] အာယတံ ဒီဃံ ဘောဇနသာလံ အဟံ သန္တုဋ္ဌော သောမနဿစိတ္တေန ကာရပေသဟံ ကာရာပေသိံ အဟန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

95. "වඩ්ඪකීහි කථාපෙත්වා" යනු "භෝජන ශාලාවේ ප්‍රමාණය කෙතරම්දැයි" මැනීම (ප්‍රමාණය) කථා කරවා යන්න අර්ථයයි. "මූලං දත්වානහං තදා" යනු එකල මම වැඩ නිම කිරීම පිණිස ඒ වඩුවන්ට කුලිය දී, ඉතා දිගු වූ භෝජන ශාලාවක් මම සතුටින් සෝමනස්ස සිතින් කරවීමි යන්න අර්ථයයි. "කාරාපේසහං" යන්න "කාරාපේසිං අහං" ලෙස පද බෙදිය යුතුය. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

၉၇. အာယာဂဿ ဣဒံ ဖလန္တိ ဘောဇနသာလဒါနဿ ဣဒံ ဝိပါကန္တိ အတ္ထော.

97. "ආයාගස්ස ඉදං ඵලං" යනු භෝජන ශාලා දානයෙහි මේ විපාකයයි යන්න අර්ථයයි.

အာယာဂဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ආයාගදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၉. ဓမ္မစက္ကိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. ධම්මචක්කික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဓမ္မစက္ကိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ပုတ္တဒါရေဟိ ဝဍ္ဎိတော ဝိဘဝသမ္ပန္နော မဟာဘောဂေါ, သော ရတနတ္တယေ ပသန္နော သဒ္ဓါဇာတော ဓမ္မသဘာယံ ဓမ္မာသနဿ ပိဋ္ဌိတော ရတနမယံ ဓမ္မစက္ကံ ကာရေတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေသု သက္ကသမ္ပတ္တိံ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိဉ္စ အနုဘဝိတွာ ကမေန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ ဥပ္ပန္နော ဝိဘဝသမ္ပန္နော သဉ္ဇာတသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလနာမသဒိသနာမေန ဓမ္မစက္ကိကတ္ထေရောတိ ပါကဋော ဇာတော အဟောသိ.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ධම්මචක්කික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල අඹුදරුවන් සමඟ පවුල් ජීවිතය ගත කරමින්, ඉසුරුමත් වූ මහත් භෝග ඇති අයෙකු විය. ඔහු තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන ධර්ම සභාවෙහි ධර්මාසනය පිටුපස රත්නයෙන් නිම කළ ධර්ම චක්‍රයක් කරවා පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කම හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව උපන් උපන් තැන්හි සක්විති සම්පත් ද සක් දෙවි සම්පත් ද අනුභව කොට, පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, සම්පත්වලින් පිරිපුන්ව, මහත් ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අරිහත් භාවයට පත් විය. පෙර කළ ඒ කුසලයට අනුරූප නාමයකින් "ධම්මචක්කික" තෙරුන් නමින් ප්‍රකට වූහ.

၁၀၂. သော ပုညသမ္ဘာရာနုရူပေန ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. သီဟာသနဿ သမ္မုခါတိ သီဟဿ ဘဂဝတော နိသိန္နဿ သမ္မုခါ ဗုဒ္ဓါသနဿ အဘိမုခဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော, ဓမ္မစက္ကံ မေ ဌပိတန္တိ မယာ ဓမ္မစက္ကာကာရေန ဥဘတော သီဟရူပံ ဒဿေတွာ မဇ္ဈေ အာဒါသသဒိသံ ကာရေတွာ ကတံ ဓမ္မစက္ကံ ဌပိတံ ပူဇိတံ. ကိံ ဘူတံ? ဝိညူဟိ မေဓာဝီဟိ ‘‘အတီဝ သုန္ဒရ’’န္တိ ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတံ သုကတံ ဓမ္မစက္ကန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

102. එම තෙරුන් වහන්සේ රැස් කළ පින්වල අනුරූපව රහත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් හටගත් සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. "සීහාසනස්ස සම්මුඛා" යනු සිංහයෙකු බඳු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින ආසනය ඉදිරියෙහි, බුද්ධාසනයට අභිමුඛ ස්ථානයෙහි යන්න අර්ථයයි. "ධම්මචක්කං මේ ඨපිතං" යනු මා විසින් ධර්ම චක්‍රයක ආකාරයෙන් දෙපස සිංහ රූප දක්වා මැද කණ්ණාඩියක් බඳු කොට කරවන ලද ධර්ම චක්‍රයක් පූජා පිණිස තබන ලදී. කෙබඳු වූද? විඥයන් විසින් හා ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් "ඉතා සුන්දරයි" කියා වර්ණනා කරන ලද, ප්‍රශංසා කරන ලද, මැනවින් කරන ලද ධර්ම චක්‍රය යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၁၀၃. စာရုဝဏ္ဏောဝ [Pg.65] သောဘာမီတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဣဝ သောဘာမိ ဝိရောစာမီတိ အတ္ထော. ‘‘စတုဝဏ္ဏေဟိ သောဘာမီ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒဇာတိသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ ဝဏ္ဏေဟိ သောဘာမိ ဝိရောစာမီတိ အတ္ထော. သယောဂ္ဂဗလဝါဟနောတိ သုဝဏ္ဏသိဝိကာဒီဟိ ယောဂ္ဂေဟိ စ သေနာပတိမဟာမတ္တာဒီဟိ သေဝကေဟိ ဗလေဟိ စ ဟတ္ထိအဿရထသင်္ခါတေဟိ ဝါဟနေဟိ စ သဟိတောတိ အတ္ထော. ဗဟုဇ္ဇနာ ဗဟဝေါ မနုဿာ အနုယန္တာ မမာနုဝတ္တန္တာ နိစ္စံ နိစ္စကာလံ ပရိဝါရေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

103. "චාරුවණ්ණෝව සෝභාමි" යනු රන්වන් පැහැය ඇත්තෙකු මෙන් බබළමි, විරාජමාන වෙමි යන්න අර්ථයයි. "චතුවණ්ණේහි සෝභාමි" කියාද පාඨයක් ඇත. එහි අර්ථය නම් ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යන කුල සතරින් යුක්ත වූවන් අතර බබළන සේක, විරාජමාන වන සේක යන්නයි. "සයොග්ගබලවාහනෝ" යනු රන් සිවිකා ආදී වාහනවලින්ද, සේනාපති හා මහාමාත්‍ය ආදී සේවක බළඇණිවලින්ද, ඇත්, අස්, රිය යන වාහනවලින්ද යුක්ත වූ බවයි. බොහෝ මිනිසුන් මා පසුපස අනුගමනය කරමින් නිරතුරුවම පිරිවරා සිටිති යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဓမ္မစက္ကိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ධර්මචක්කිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၁၀. ကပ္ပရုက္ခိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. කප්පරුක්ඛියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကပ္ပရုက္ခိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.၅၇၆). အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တေသု တေသု ဘဝေသု နိဗ္ဗာနာဓိဂမူပါယဘူတာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ သတ္ထရိ ပသန္နော သတ္တဟိ ရတနေဟိ ဝိစိတ္တံ သုဝဏ္ဏမယံ ကပ္ပရုက္ခံ ကာရေတွာ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော စေတိယဿ သမ္မုခေ ဌပေတွာ ပူဇေသိ. သော ဧဝရူပံ ပုညံ ကတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ကမေန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ရတနတ္တယေ ပသန္နော ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္ထု အာရာဓေတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလနာမေန ကပ္ပရုက္ခိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කප්පරුක්ඛිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ධනවත් කුලගෙයක උපත ලැබීය. මහා ධනවතෙකු වූ ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, සත් රුවනින් විචිත්‍ර වූ රන්මය කල්ප වෘක්ෂයක් කරවා, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ චෛත්‍යය ඉදිරිපිට තබා පූජා කළේය. ඔහු මෙබඳු පින්කම් කොට ආයු කෙළවර මියගොස්, සුගති ලෝකවල සැරිසරමින් පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය හැර දමා රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී, ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් ඵලයට පැමිණියේය. පෙර කරන ලද කුසලයේ නාමයෙන් "කප්පරුක්ඛිය තෙරණුවෝ" නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

၁၀၈. သော ဧဝံ ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. ထူပသေဋ္ဌဿ သမ္မုခါတိ သေဋ္ဌဿ ဥတ္တမဿ ဓာတုနိဟိတထူပဿ စေတိယဿ သမ္မုခဋ္ဌာနေ ဝိစိတ္တဒုဿေ အနေကဝဏ္ဏေဟိ ဝိသမေန ဝိသဒိသေန စိတ္တေန မနောဟရေ စိနပဋ္ဋသောမာရပဋ္ဋာဒိကေ ဒုဿေ[Pg.66]. လဂေတွာ ဩလဂ္ဂေတွာ ကပ္ပရုက္ခံ ဌပေသိံ အဟံ ပတိဋ္ဌပေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

108. එම තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ රහත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. "ථූපසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා" යනු උතුම් වූ ධාතු නිදන් කළ ස්තූපය නම් වූ චෛත්‍යය ඉදිරිපිටදීය. විවිධ වර්ණයෙන් යුත්, අසමාන වූ, විචිත්‍ර වූ, මනස්කාන්ත වූ චීන පට සහ සෝමාර පට ආදී වස්ත්‍රයන් එල්ලා කල්ප වෘක්ෂය තැබුවෙමි, පිහිටෙව්වෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ကပ္ပရုက္ခိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කප්පරුක්ඛියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සතරවන වග වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၅. ဥပါလိဝဂ္ဂေါ

5. උපාලි වර්ගය

၁. ဘာဂိနေယျုပါလိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ခီဏာသဝသဟဿေဟီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥပါလိတ္ထေရဿ ဘာဂိနေယျုပါလိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. ဧသော ဟိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဂေဟံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ဟုတွာ ဟိမဝန္တေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တသ္မိံ သမယေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဝိဝေကကာမော ဟိမဝန္တံ ပါဝိသိ. တာပသော ဘဂဝန္တံ ပုဏ္ဏစန္ဒမိဝ ဝိရောစမာနံ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အဇိနစမ္မံ အံသေ ကတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဝန္ဒိတွာ ဌိတကောဝ ဒသနခသမောဓာနဉ္ဇလိံ သိရသိ ပတိဋ္ဌပေတွာ အနေကာဟိ ဥပမာဟိ အနေကေဟိ ထုတိဝစနေဟိ ဘဂဝန္တံ ထောမေသိ. တံ သုတွာ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ တာပသော အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိနယေ တိခိဏပညာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရဏမဒါသိ. သော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ ဥပါလိတ္ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ကမေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော မာတုလဿ ဥပါလိတ္ထေရသ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. သော အတ္တနော အာစရိယဿ သမီပေ ဝသိတတ္တာ ဝိနယပဉှေ တိခိဏဉာဏော အဟောသိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိနယပဉှေ တိခိဏပညာနံ ဘိက္ခူနံ ယဒိဒံ ဘာဂိနေယျုပါလီ’’တိ တံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

"ඛීණාසවසහස්සේහි" යනාදිය ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන්ගේ බෑණනුවන් වූ උපාලි තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙයි දොස් දැක නිවස හැර දමා ඉසිපැවිද්දෙන් පැවිදිව, පංච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති ලාභියෙකු වී හිමාලයෙහි වාසය කළේය. එකල පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව හිමාලයට වැඩි සේක. තාපසයාණෝ පුන් සඳක් මෙන් බබළන භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුරදීම දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව අඳුන් දිවි සම උරහිස මත තබාගෙන, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, සිටි ඉරියව්වෙන්ම දස නිය පෙළ එක් කොට හිස මත තබා නොයෙක් උපමා හා ප්‍රශංසා වචනවලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ස්තුති කළේය. එය අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මේ තාපසයා අනාගතයෙහි ගෞතම නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව විනයෙහි තියුණු ප්‍රඥාව ඇත්තන් අතර අග්‍ර වන්නේය" කියා විවරණ දුන් සේක. ඔහු ආයු කෙළවර නොවූ ධ්‍යානයෙන් යුතුව බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබීය. එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කපිලවස්තු පුරයෙහි උපාලි තෙරුන්ගේ බෑණනුවන් ලෙස උපත ලැබීය. ඔහු පිළිවෙළින් වැඩී සිය මයිල්නුවන් වූ උපාලි තෙරුන් සමීපයෙහි පැවිදිව, කමටහන් ගෙන විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. ඔහු තමන්ගේ ආචාර්යයන් වහන්සේ සමීපයේ විසූ බැවින් විනය ප්‍රශ්න කෙරෙහි තියුණු ඥානයක් ඇත්තෙකු විය. පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි තියුණු ප්‍රඥාව ඇති මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ භාගිනෙය්‍යුපාලි අග්‍ර වන්නේය" කියා ඔහුව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

၁. သော [Pg.67] ဧဝံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ခီဏာသဝသဟဿေဟီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာ သမန္တတော ယာဝဘဝဂ္ဂါ သဝန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ အာသဝါ. ကာမာသဝါဒယော စတ္တာရော အာသဝါ, တေ ခီဏာ သောသိတာ ဝိသောသိတာ ဝိဒ္ဓံသိတာ ယေဟိ တေတိ ခီဏာသဝါ, တေယေဝ သဟဿာ ခီဏာသဝသဟဿာ, တေဟိ ခီဏာသဝသဟဿေဟိ. ပရေတော ပရိဝုတော လောကနာယကော လောကဿ နိဗ္ဗာနပါပနကော ဝိဝေကံ အနုယုတ္တော ပဋိသလ္လိတုံ ဧကီဘဝိတုံ ဂစ္ဆတေတိ သမ္ဗန္ဓော.

1. ඔහු මෙසේ ඒතදග්ග තනතුරට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඛීණාසවසහස්සේහි" යනාදිය වදාළ සේක. එහි හාත්පසින් භවග්ගය දක්වා පවතින බැවින් "ආසව" නම් වේ. කාමාසව ආදී සතර ආශ්‍රවයන්ය. යම් රහතන් වහන්සේලා විසින් ඒ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කරන ලද්දේද, එබැවින් ඔවුහු "ඛීණාසව" නම් වෙති. දහසක් වූ එම රහතන් වහන්සේලා පිරිවරාගත්, ලෝ වැසියන් නිවනට පමුණුවන ලෝකනායකයන් වහන්සේ විවේකය පිණිසත්, හුදෙකලා වීම පිණිසත් වඩින සේක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၂. အဇိနေန နိဝတ္ထောဟန္တိ အဟံ အဇိနမိဂစမ္မေန ပဋိစ္ဆန္နော, အဇိနစမ္မဝသနောတိ အတ္ထော. တိဒဏ္ဍပရိဓာရကောတိ ကုဏ္ဍိကဋ္ဌပနတ္ထာယ တိဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဓာရေန္တောတိ အတ္ထော. ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဗျူဠှံ ပရိဝါရိတံ လောကနာယကံ အဒ္ဒသန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

2. "අජිනේන නිවත්ථෝහං" යනු මම අඳුන් දිවි සමින් වැසුණු, අඳුන් දිවි සම වස්ත්‍ර කොට ඇත්තෙක් වීමි යන්න අර්ථයයි. "තිදණ්ඩපරිධාරකෝ" යනු පැන් කෙණ්ඩිය තබා ගැනීම පිණිස දඬු තුනක් ගෙන දරා සිටින්නා යන්න අර්ථයයි. භික්ෂු සංඝයා විසින් පිරිවරා ගන්නා ලද ලෝකනායකයන් වහන්සේව දුටුවෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဘာဂိနေယျုပါလိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၂. သောဏကောဠိဝိသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. සෝණකෝලිවිසත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

အနောမဒဿိဿ မုနိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကောဠိဝိသတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝယပ္ပတ္တော ပုတ္တဒါရေဟိ ဝဍ္ဎိတော ဝိဘဝသမ္ပန္နော ဘဂဝတော စင်္ကမနတ္ထာယ သောဘနံ စင်္ကမံ ကာရေတွာ သုဓာပရိကမ္မံ ကာရေတွာ အာဒါသတလမိဝ သမံ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ကတွာ ဒီပဓူပပုပ္ဖာဒီဟိ သဇ္ဇေတွာ ဘဂဝတော နိယျာဒေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေနာဟာရေန ပူဇေသိ. သော ဧဝံ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. တတ္ထ ပါဠိယာ ဝုတ္တနယေန ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အန္တရာ ဩက္ကာကကုလပ္ပသုတောတိ တံ သဗ္ဗံ ပါဠိယာ ဝုတ္တာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္ဆိမဘဝေ ပန ကောလိယရာဇဝံသေ ဇာတော ဝယပ္ပတ္တော ကောဋိအဂ္ဃနကဿ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနဿ ဓာရိတတ္တာ ကောဋိကဏ္ဏောတိ, ကုဋိကဏ္ဏောတိ စ ပါကဋော အဟောသိ. သော ဘဂဝတိ ပသန္နော [Pg.68] ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"අනොමදස්සිස්ස මුනිනෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කෝළිවිස තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩිවියට පත්ව, අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී, මහත් වූ ධන සම්පත් ඇතිව සිටියේය. උන්වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේට සක්මන් කරනු පිණිස අලංකාර සක්මනක් කරවා, එහි බදාම කර්මාන්තය කරවා, එය කැඩපත් තලයක් මෙන් සමතලව හා බැබළෙන සේ සකසා, පහන්, සුවඳ දුම් හා මල් ආදියෙන් සරසා, බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කොට, බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ප්‍රණීත ආහාරයෙන් පූජා කළේය. ඔහු මෙසේ දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට, එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. එහිදී පාලියෙහි සඳහන් වන පරිදි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, අතරතුර කාලයේදී ඔක්කාක රාජ වංශයෙහි උපන් බව යනාදී ඒ සියල්ල පාලියෙහි දැක්වෙන අනුසාරයෙන් දත යුතුය. අවසන් භවයෙහි කෝළිය රාජ වංශයෙහි ඉපදී, වැඩිවියට පත් වූ කල කෝටියක් වටිනා කර්ණාභරණ පැළඳි බැවින් 'කෝටිකණ්ණ' යනුවෙන් ද 'කුටිකණ්ණ' යනුවෙන් ද ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා, ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වී, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

၂၅. သော အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အနောမဒဿိဿ မုနိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနောမဒဿိဿာတိ အနောမံ အလာမကံ သုန္ဒရံ ဒဿနံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတတ္တာ ဗျာမပ္ပဘာမဏ္ဍလောပသောဘိတတ္တာ အာရောဟပရိဏာဟေန သမန္နာဂတတ္တာ စ ဒဿနီယံ သရီရံ ယဿ ဘဂဝတော သော အနောမဒဿီ, တဿ အနောမဒဿိဿ မုနိနောတိ အတ္ထော. တာဒိနောတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အကမ္ပိယသဘာဝဿ. သုဓာယ လေပနံ ကတွာတိ သုဓာယ အဝလိတ္တံ ကတွာ ဒီပဓူပပုပ္ဖဓဇပဋာကာဒီဟိ စ အလင်္ကတံ စင်္ကမံ ကာရယိံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသဂါထာနံ အတ္ထော ပါဠိယာ အနုသာရေန သုဝိညေယျောဝ.

25. ඒ රහතන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, සෝමනස්සයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අනොමදස්සිස්ස මුනිනෝ" යනාදිය වදාළහ. එහි "අනොමදස්සිස්ස" යනු - හීන නොවන, උතුම් වූ, ශෝභන වූ දර්ශනයක් ඇති, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සැරසුණු බැවින් ද, බඹයක් පමණ වූ රශ්මි මාලාවෙන් බබළන බැවින් ද, උස මහතින් යුක්ත වූ බැවින් ද, දැකිය යුතු රූප කායයක් යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ඇද්ද, උන්වහන්සේ අනෝමදස්සී නම් වෙති. ඒ අනෝමදස්සී මුනීන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. "තාදිනො" යනු - ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු හමුවේ කම්පා නොවන ස්වභාවය ඇති තැනැත්තාට යන්නයි. "සුධාය ලේපනං කත්වා" යනු - බදාමයෙන් ආලේප කොට, පහන්, සුවඳ දුම්, මල්, ධජ පතාක ආදියෙන් අලංකාර කරන ලද සක්මනක් කරවා පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු ගාථාවල අර්ථය පාලියට අනුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

၃၅. ပရိဝါရသမ္ပတ္တိဓနသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ယသံ ဓာရေတီတိ ယသောဓရော, သဗ္ဗေ ဧတေ သတ္တသတ္တတိစက္ကဝတ္တိရာဇာနော ယသောဓရနာမေန ဧကနာမကာတိ သမ္ဗန္ဓော.

35. පිරිවර සම්පත් හා ධන සම්පත් සංඛ්‍යාත යසස (කීර්තිය) දරන බැවින් "යසෝධර" නම් වේ. මේ හැත්තෑ හත් දෙනෙකු වූ සියලු සක්විති රජවරු යසෝධර යන නමින්ම යුක්ත වූවෝය යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

၅၂. အင်္ဂီရသောတိ အင်္ဂတော သရီရတော နိဂ္ဂတာ ရသ္မိ ယဿ သော အင်္ဂီရသော, ဆန္ဒဒေါသမောဟဘယာဂတီဟိ ဝါ ပါပါစာရဝသေန ဝါ စတုရာပါယံ န ဂစ္ဆတီတိ နာဂေါ, မဟန္တော ပူဇိတော စ သော နာဂေါ စေတိ မဟာနာဂေါ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

52. "අංගීරසෝ" යනු - යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශරීරයේ අංගයන්ගෙන් රශ්මිය විහිදේ ද, උන්වහන්සේ අංගීරස නම් වෙති. ඡන්ද, දෝස, මෝහ, භය යන අගතියෙන් හෝ පාපී හැසිරීම් හේතුවෙන් සතර අපායට නොයන බැවින් "නාග" නම් වෙති. ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, පිදිය යුතු වූ ද ඒ උතුමා නාගයෙකු ද වන බැවින් "මහානාග" නම් වෙති. ඉතිරි කොටසෙහි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

ကောဠိဝိသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කෝළිවිස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၃. ကာဠိဂေါဓာပုတ္တဘဒ္ဒိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရသမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဘဒ္ဒိယဿ ကာဠိဂေါဓာပုတ္တတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ပုတ္တဒါရေဟိ ဝဍ္ဎိတော နဂရဝါသိနော ပုညာနိ ကရောန္တေ ဒိသွာ သယမ္ပိ ပုညာနိ ကာတုကာမော [Pg.69] ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ ထူလပဋလိကာဒိအနေကာနိ မဟာရဟာနိ သယနာနိ ပညာပေတွာ တတ္ထ နိသိန္နေ ဘဂဝတိ သသံဃေ ပဏီတေနာဟာရေန ဘောဇေတွာ မဟာဒါနံ အဒါသိ. သော ဧဝံ ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကာဠိဂေါဓာယ နာမ ဒေဝိယာ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော အာရောဟပရိဏာဟဟတ္ထပါဒရူပသမ္ပတ္တိယာ ဘဒ္ဒတ္တာ စ ကာဠိဂေါဓာယ ဒေဝိယာ ပုတ္တတ္တာ စ ဘဒ္ဒိယော ကာဠိဂေါဓာပုတ္တောတိ ပါကဋော. သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ မာတာပိတရော အာရာဓေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"පදුමුත්තරසම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සම්පත් ඇති එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව, අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී, නගර වැසියන් පින්කම් කරනු දැක තමා ද පින් කිරීමට කැමතිව, බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය ආරාධනා කොට, ඝන ඇතිරිලි සහිත වූ බොහෝ වටිනා ආසන පනවා, එහි වැඩසිටි සංඝයා සහිත බුදුරජාණන් වහන්සේට ප්‍රණීත ආහාරයෙන් වළඳවා මහා දානයක් පූජා කළේය. ඔහු මෙසේ දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට දෙවි මිනිස් දෙලොවම සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කාළිගෝධා නම් දේවියගේ පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහු වියපත් වූ කල ශරීර ස්වභාවය, අත් පා හා රූප සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූ බැවින් ද, කාළිගෝධා දේවියගේ පුත්‍රයා වූ බැවින් ද 'කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, මවුපියන් සතුටු කරවා පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၅၄. သော အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရသမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. မေတ္တစိတ္တန္တိ မိဇ္ဇတိ သိနေဟတိ နန္ဒတိ သဗ္ဗသတ္တေတိ မေတ္တာ, မေတ္တာယ သဟဂတံ စိတ္တံ မေတ္တစိတ္တံ, တံ ယဿ ဘဂဝတော အတ္ထီတိ မေတ္တစိတ္တော, တံ မေတ္တစိတ္တံ. မဟာမုနိန္တိ သကလဘိက္ခူနံ မဟန္တတ္တာ မဟာမုနိ, တံ ပဒုမုတ္တရံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဇနတာ သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗော ဇနကာယော, သဗ္ဗနဂရဝါသိနောတိ အတ္ထော. သဗ္ဗလောကဂ္ဂနာယကန္တိ သကလလောကဿ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနဿ နယနတော ပါပနတော နာယကံ ပဒုမုတ္တရသမ္ဗုဒ္ဓံ ဇနတာ ဥပေတိ သမီပံ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

54. ඒ රහතන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරසම්බුද්ධං" යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. "මෙත්තචිත්තං" යනු - සියලු සත්වයන් කෙරෙහි සෙනෙහස දක්වන, සතුටු වන බැවින් මෙත්තා (මෛත්‍රිය) නම් වේ. මෛත්‍රියෙන් යුක්ත වූ සිත මෙත්තචිත්තයයි. යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ඒ මෙත්තචිත්තය ඇද්ද, උන්වහන්සේ මෙත්තචිත්ත නම් වෙති. එවැනි මෛත්‍රී සහගත සිත් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. "මහාමුනින්" යනු - සියලු භික්ෂූන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේට යනු සම්බන්ධයයි. "ජනතා සබ්බා" යනු - සියලු ජනයා හෙවත් නගර වැසියන් යන්න අර්ථයයි. "සබ්බලෝකග්ගනායකං" යනු - මුළු ලොවටම අග්‍ර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, නිවනට පමුණුවන බැවින් නායක වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ජනයා පැමිණෙති යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

၅၅. သတ္တုကဉ္စ ဗဒ္ဓကဉ္စာတိ ဗဒ္ဓသတ္တုအဗဒ္ဓသတ္တုသင်္ခါတံ အာမိသံ. အထ ဝါ ဘတ္တပူပခဇ္ဇဘောဇ္ဇယာဂုအာဒယော ယာဝကာလိကတ္တာ အာမိသံ ပါနဘောဇနဉ္စ ဂဟေတွာ ပုညက္ခေတ္တေ အနုတ္တရေ သတ္ထုနော ဒဒန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

55. "සත්තුකඤ්ච බද්ධකඤ්ච" යනු - ගුළි කළ සහ ගුළි නොකළ පිටි කෑම (අග්ගලා ආදිය) නම් වූ ආමිසයයි. එසේත් නැතහොත් බත්, කැවිලි, කෑයුතු දෑ, බොන දෑ හා කැඳ ආදී යාවකාලික වූ ආහාර පාන රැගෙන, අනුත්තර පින්කෙත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කරති යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

၅၈. အာသနံ ဗုဒ္ဓယုတ္တကန္တိ ဗုဒ္ဓယောဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓါရဟံ ဗုဒ္ဓါနုစ္ဆဝိကံ သတ္တရတနမယံ အာသနန္တိ အတ္ထော. သေသံ နယာနုယောဂေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

58. "ආසනං බුද්ධයුත්තකං" යනු - බුදුරජාණන් වහන්සේට සුදුසු වූ, උන්වහන්සේට ගැළපෙන, සත්රුවනින් නිම කරන ලද ආසනය යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පාලි ක්‍රමානුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

ကာဠိဂေါဓာပုတ္တဘဒ္ဒိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. သန္နိဋ္ဌာပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. සන්නිට්ඨාපක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

အရညေ [Pg.70] ကုဋိကံ ကတွာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သန္နိဋ္ဌာပကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ ပဟာယ ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ ပဗ္ဗတန္တရေ အရညဝါသံ ကပ္ပေသိ. တသ္မိံ ကာလေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဝိဝေကကာမတာယ တံ ဌာနံ ပါပုဏိ. အထ သော တာပသော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ နိသီဒနတ္ထာယ တိဏသန္ထရံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. တတ္ထ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ အနေကေဟိ မဓုရေဟိ တိဏ္ဍုကာဒီဟိ ဖလာဖလေဟိ သန္တပ္ပေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တတော စုတော ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ အပရာပရံ သံသရန္တော ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ပဗ္ဗဇိတော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. ခုရဂ္ဂေ အရဟတ္တဖလပ္ပတ္တိယံ ဝိယ နိရုဿာဟေနေဝ သန္တိပဒသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ သုဋ္ဌု ဌိတတ္တာ သန္နိဋ္ဌာပကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"අරඤ්ඤේ කුටිකං කත්වා" යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සන්නිට්ඨාපක තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා (අධිකාර) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා ධනවත් කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පත්ව, ගිහිගෙයි බැඳීම්වලින් බැඳී සිටියදී ගිහිගෙයි ආදීනව දැක, වස්තු කාම හා ක්ලේශ කාමයන් අත්හැර හිමවන්තයට නුදුරු පර්වත අන්තරයක අරණ්‍යවාසයට පැමිණියේය. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව එම ස්ථානයට වැඩම කළ සේක. එකල්හි ඒ තාපසයා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් යුතුව වැඳ, වැඩ සිටීම සඳහා තණ අතුරක් පනවා දුන්නේය. එහි වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මිහිරි වූ තිඹිරි ආදී නොයෙක් පලවැලවලින් සංග්‍රහ කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් මිය ගොස් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව මාරුවෙන් මාරුවට සැරිසරමින් දිව්‍ය මානුෂික යන ද්විවිධ සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. කරණවෑමි අතින් කෙස් බෑම අවසානයේදීම රහත් ඵලයට පත් වූවාක් මෙන් කිසිදු වෙහෙසකින් තොරව ශාන්ති පදය නම් වූ නිවනෙහි මැනවින් පිහිටි බැවින් 'සන්නිට්ඨාපක තේර' නමින් ප්‍රකට විය.

၇၀. အရဟာ ပန ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အရညေ ကုဋိကံ ကတွာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အရညေတိ သီဟဗျဂ္ဃာဒီနံ ဘယေန မနုဿာ ဧတ္ထ န ရဇ္ဇန္တိ န ရမန္တိ န အလ္လီယန္တီတိ အရညံ, တသ္မိံ အရညေ. ကုဋိကန္တိ တိဏစ္ဆဒနကုဋိကံ ကတွာ ပဗ္ဗတန္တရေ ဝသာမိ ဝါသံ ကပ္ပေသိန္တိ အတ္ထော. လာဘေန စ အလာဘေန စ ယသေန စ အယသေန စ သန္တုဋ္ဌော ဝိဟာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

70. රහත් බවට පත් වී තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අරඤ්ඤේ කුටිකං කත්වා" යනාදිය පැවසීය. එහි 'අරඤ්ඤේ' යනු සිංහ ව්‍යාඝ්‍රාදීන්ගේ බිය නිසා මිනිසුන් එහි ඇලුම් නොකරන, සතුටු නොවන, වාසය නොකරන බැවින් 'අරණ්‍ය' නම් වේ; එවැනි වනයක යනුයි. 'කුටිකං' යනු තණ සෙවිලි කළ කුටියක් සාදා පර්වත අන්තරයේ වසමි, වාසය කළෙමි යනු අර්ථයයි. ලාභයෙහි ද අලාභයෙහි ද යසසෙහි ද අයසෙහි ද සතුටු වූයේ වාසය කළෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

၇၂. ဇလဇုတ္တမနာမကန္တိ ဇလေ ဇာတံ ဇလဇံ, ပဒုမံ, ဇလဇံ ဥတ္တမံ ဇလဇုတ္တမံ, ဇလဇုတ္တမေန သမာနံ နာမံ ယဿ သော ဇလဇုတ္တမနာမကော, တံ ဇလဇုတ္တမနာမကံ ဗုဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. သေသံ ပါဠိနယာနုယောဂေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

72. 'ජලජුත්තමනාමකං' යනු ජලයෙහි උපන් බැවින් 'ජලජ' නම් වේ, එනම් පද්මයයි. උතුම් වූ ජලජය 'ජලජුත්තම' නම් වේ. ඒ උතුම් පද්මයකට සමාන නාමයක් යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ඇද්ද, ඒ 'ජලජුත්තම' නම් වූ නාමයක් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පාලි ක්‍රමයට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သန္နိဋ္ဌာပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සන්නිට්ඨාපක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၅. ပဉ္စဟတ္ထိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. පඤ්චහත්ථිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သုမေဓော [Pg.71] နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဉ္စဟတ္ထိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ ရတနတ္တယေ ပသန္နော ဝိဟာသိ. တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စဥပ္ပလဟတ္ထာနိ အာနေသုံ. သော တေဟိ ပဉ္စဥပ္ပလဟတ္ထေဟိ ဝီထိယံ စရမာနံ သုမေဓံ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. တာနိ ဂန္တွာ အာကာသေ ဝိတာနံ ဟုတွာ ဆာယံ ကုရုမာနာနိ တထာဂတေနေဝ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆိံသု. သော တံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော ပီတိယာ ဖုဋ္ဌသရီရော ယာဝဇီဝံ တဒေဝ ပုညံ အနုဿရိတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. ကတကုသလနာမေန ပဉ္စဟတ္ထိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"සුමේධෝ නාම සම්බුද්ධෝ" යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පඤ්චහත්ථිය තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා (අධිකාර) ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී වාසය කළේය. එකල (යම් කිසිවෙක්) උපුල් මල් මිටි පහක් ගෙන ආවේය. හෙතෙම ඒ උපුල් මල් මිටි පහෙන් වීථියේ වැඩම කරමින් සිටි සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් අහසේ වියනක් මෙන් රැඳී සෙවන දෙමින් තථාගතයන් වහන්සේ සමඟම ගමන් කළේය. හෙතෙම එය දැක සෝමනස්සයට පත්ව ප්‍රීතියෙන් පිනා ගිය ශරීරයක් ඇත්තෙක් වී දිවි හිමියෙන් ඒ පින්කම සිහිපත් කර, එයින් චුතව දෙව්ලොව ඉපිද නැවත නැවත සංසාරයේ සැරිසරා මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. කරන ලද පින්කමේ නාමයෙන් 'පඤ්චහත්ථිය තේර' (මල් මිටි පහක් පූජා කළ තෙරණුවෝ) නමින් ප්‍රකට විය.

၇၇. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ပစ္စက္ခတော ပညာယ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုမေဓော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုမေဓောတိ သုန္ဒရာ မေဓာ စတုသစ္စပဋိဝေဓပဋိသမ္ဘိဒါဒယော ပညာ ယဿ သော ဘဂဝါ သုမေဓော သမ္ဗုဒ္ဓေါ အန္တရာပဏေ အန္တရဝီထိယံ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဩက္ခိတ္တစက္ခူတိ အဓောခိတ္တစက္ခု. မိတဘာဏီတိ ပမာဏံ ဉတွာ ဘဏနသီလော, ပမာဏံ ဇာနိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

77. හෙතෙම තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට ප්‍රඥාවෙන් දැක පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමේධෝ නාම සම්බුද්ධෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි 'සුමේධෝ' යනු යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට චතුරාර්ය සත්‍යාවබෝධය, පටිසම්භිදා ආදී වූ සුන්දර වූ ප්‍රඥාවක් ඇද්ද, ඒ සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ වීථි අන්තරයෙහි වැඩම කරති යනු සම්බන්ධයයි. 'ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ' යනු පහතට යොමු කළ ඇස් ඇති බවයි. 'මිතභාණී' යනු පමණ දැන කතා කරන ස්වභාවය ඇති බවයි, පමණ දැන ධර්මය දේශනා කළ සේක යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ပဉ္စဟတ္ထိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පඤ්චහත්ථිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၆. ပဒုမစ္ဆဒနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. පදුමච්ඡදනිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဒုမစ္ဆဒနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတပုညသမ္ဘာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော စိတကံ ပဒုမပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ. သော တေနေဝ [Pg.72] စိတ္တပ္ပသာဒေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ မနုဿသမ္ပတ္တိဉ္စာတိ ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနေကက္ခတ္တုံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ အမှာကံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. တဿ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟရန္တဿ ဝိဟာရော ပဒုမပုပ္ဖေဟိ ဆာဒီယတိ, တေန သော ပဒုမစ္ဆဒနိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පදුමච්ඡදනිය තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කළ පින් ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී පිරිනිවන් පෑ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේහය තැන්පත් කළ සෑයට පද්ම පුෂ්පයන්ගෙන් පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ චිත්ත ප්‍රසාදයෙන්ම ආයු කෙළවර තෙක් සිට එයින් චුතව සුගතිවලම සැරිසරමින් දිව්‍ය සම්පත් හා මනුෂ්‍ය සම්පත් යන ද්විවිධ සම්පත්තීන් බොහෝ වාරයක් අනුභව කර අපගේ මේ සම්මා සම්බුද්ධ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ශාසනයෙහි පැවිදිව උත්සාහ කරමින් වීර්ය කරමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. රාත්‍රී ස්ථාන දිවා ස්ථාන ආදී ඒ ඒ තැන්වල වැඩ වසන විට ඔහුගේ විහාරය (වැඩ සිටින කුටිය) පද්ම පුෂ්පයන්ගෙන් වැසී යයි, එබැවින් ඔහු 'පදුමච්ඡදනිය තේර' (පියුමෙන් වැසුණු විහාර ඇති තෙරණුවෝ) නමින් ප්‍රකට විය.

၈၃. အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိဗ္ဗုတေတိ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ, ဝိပဿိဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သရီရေ စိတမာနိယမာနေ စိတကေ အာရောပိတေ သုဖုလ္လံ ပဒုမကလာပံ အဟံ ဂဟေတွာ စိတကံ အာရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသဂါထာသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

83. තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයෙන් යුතුව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි 'නිබ්බුතේ' යනු ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවන් පෑ ශාස්තෘන් වහන්සේ, එනම් විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරය සෑය කරා ගෙන යන කල්හි, සෑයෙහි තැන්පත් කළ කල්හි, මැනවින් පිපුණු පද්ම මිටියක් මම ගෙන සෑය මත තබා පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි ගාථාවල අර්ථය යට කියන ලද ක්‍රමයට අනුව පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဒုမစ္ဆဒနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පදුමච්ඡදනිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၇. သယနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. සයනදායක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သယနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ အညတရသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ဟတ္ထိဒဏ္ဍသုဝဏ္ဏာဒီဟိ သယနတ္ထာယ မဉ္စံ ကာရေတွာ အနဂ္ဃေဟိ ဝိစိတ္တတ္ထရဏေဟိ အတ္ထရိတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သော ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုဘဝိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒိဗ္ဗမနုဿသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သာသနေ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. ပုဗ္ဗေ ကတပုညနာမေန သယနဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සයනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ඇත්දළ, රන් ආදියෙන් සැතපීම සඳහා ඇඳක් කරවා, අගනා විසිතුරු ඇතිරිලි අතුරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගෙන පරිභෝජනය කළ සේක. ඔහු ඒ පින්කමින් දිව්‍ය මානුෂික සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. පෙර කරන ලද පින් අනුව 'සයනදායක' තෙරුන් නමින් ප්‍රකට විය.

၈၈. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ပါဠိနယာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

88. ඔහු එක් දිනක් තම පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පාලි ක්‍රමයට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သယနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සයනදායක තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၈. စင်္ကမနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. චංකමනදායක තේර අපදාන වර්ණනාව.

အတ္ထဒဿိဿ [Pg.73] မုနိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော စင်္ကမနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တေသု တေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ဥစ္စဝတ္ထုကံ သုဓာပရိကမ္မကတံ ရဇတရာသိသဒိသံ သောဘမာနံ စင်္ကမံ ကာရေတွာ မုတ္တဒလသဒိသံ သေတပုလိနံ အတ္ထရိတွာ ဘဂဝတော အဒါသိ. ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ, စင်္ကမံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စ ပန သုခံ ကာယစိတ္တသမာဓိံ အပ္ပေတွာ ‘‘အယံ အနာဂတေ ဂေါတမဿ ဘဂဝတော သာသနေ သာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု အပရာပရံ သံသရန္တော ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ကတပုညနာမေန စင်္ကမနဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ.

'අත්ථදස්සිස්ස මුනිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් චංකමනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී උස් වූ බිමක කළ, හුණු පිරියම් කරන ලද, රිදී රැසක් වැනි වූ, ශෝභමාන සක්මන් මළුවක් කරවා, මුතු පෙති වැනි වූ සුදු වැලි අතුරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය පිළිගත් සේක. සක්මන් මළුව පිළිගෙන සැපවත් වූ කාය චිත්ත සමාධියට සමවැදී, 'මොහු අනාගතයෙහි ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය' යි ව්‍යාකරණ (නියත විවරණ) දුන් සේක. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. පෙර කළ පින් අනුව 'චංකමනදායක' තෙරුන් නමින් ප්‍රකට විය.

၉၃. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနာ ပုဗ္ဗေ ကတပုညကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အတ္ထဒဿိဿ မုနိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္ထဒဿိဿာတိ အတ္ထံ ပယောဇနံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ နိဗ္ဗာနံ ဒက္ခတိ ပဿတီတိ အတ္ထဒဿီ, အထ ဝါ အတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ဒဿနသီလော ဇာနနသီလောတိ အတ္ထဒဿီ, တဿ အတ္ထဒဿိဿ မုနိနော မောနေန ဉာဏေန သမန္နာဂတဿ ဘဂဝတော မနောရမံ မနလ္လီနံ ဘာဝနီယံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ စင်္ကမံ ကာရေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

93. ඔහු එක් දිනක් තමා පෙර කරන ලද පින්කම සිහිපත් කොට සෝමනසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සිස්ස මුනිනෝ' යනාදිය පැවසීය. එහි 'අත්ථදස්සිස්ස' යනු - අර්ථය වූ, ප්‍රයෝජනය වූ, වෘද්ධිය වූ, නිවන දකින බැවින් 'අත්ථදස්සී' නම් වේ. නැතහොත් අර්ථය වූ නිවන දැකීමේ ස්වභාවය ඇති, දන්නා ස්වභාවය ඇති බැවින් 'අත්ථදස්සී' නම් වේ. ඒ අත්ථදස්සී මුණිවරයාණන් හට, එනම් මෝන නම් වූ ඥාණයෙන් සමන්නාගත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා මනෝරම්‍ය වූ, සිත ඇලෙන්නා වූ, වඩන ලද සිත් ඇති, මෙනෙහි කළ යුතු සක්මන් මළුවක් කරවූයෙමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම තේරුම් ගත හැකිය.

စင်္ကမနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

චංකමනදායක තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၉. သုဘဒ္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. සුභද්ද තේර අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုဘဒ္ဒတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ နိဗ္ဗာနာဓိဂမနတ္ထာယ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ [Pg.74] သဒ္ဓါသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတော ဝိညုတံ ပတွာ ဃရဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ ရတနတ္တယေ ပသန္နော ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နံ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ သန္နိပတိတာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာယော စ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော နိဂ္ဂုဏ္ဍိကေဋကနီလကာသောကာသိတာဒိအနေကေဟိ သုဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စဝိတွာ တုသိတာဒီသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ တတော မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေသု စ သုဂန္ဓေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇိတော အဟောသိ. ဣမသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာပိ ယာဝ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနကာလော တာဝ အလဒ္ဓဗုဒ္ဓဒဿနော ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နကာလေယေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ပုဗ္ဗေ ကတပုညနာမေန သုဘဒ္ဒေါတိ ပါကဋော အဟောသိ.

'පදුමුත්තරෝ ලෝකවිදූ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සුභද්ද තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් අවබෝධය පිණිස පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ වෛභව සම්පන්න වූ, ශ්‍රද්ධා සම්පන්න වූ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් බවට පත්ව ගිහි ගෙයි බැඳීම්වලින් බැඳී සිටි ඔහු, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි සැතපී සිටි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, එසේම රැස්ව සිටි දසදහසක් සක්වළ දේවතාවුන් ද දැක, පැහැදුණු සිතින් යුක්තව නික, වැටකේ, නිල් මහනෙල්, අශෝක ආදී නොයෙක් සුවඳ මල්වලින් පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් ආයු කෙළවර දක්වා සිට එතැනින් චුතව, තුසිතය ආදී භවයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, ඉන් පසු මිනිස් ලොව උපන් උපන් තැන්වල සුවඳ මල්වලින් පූජාවට ලක් වූවෙක් විය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා වෛභව සම්පන්න කුලයක ඉපදී වැඩී, කාමයන්හි ආදීනව දුටුවද, යම් තාක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් කාලය පැමිණෙන තෙක් බුදුන් දැකීමට නොලැබුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි සැතපී සිටි කාලයේදීම පැවිදි වී රහත් බවට පත් විය. පෙර කරන ලද පින් අනුව 'සුභද්ද' නමින් ප්‍රකට විය.

၁၀၁. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဝသေန ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူတိအာဒိမာဟ. တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သုဏာထ မမ ဘာသတော…ပေ… နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါတိ ဣဒံ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နောဝ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဗျာကာသိ.

101. ඔහු තම පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනසින් යුතුව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ ලෝකවිදූ' යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පැහැදිලිය. 'සුණාථ මම භාසතෝ...පෙ... නිබ්බායිස්සති'නාසවෝ' යන මෙය පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි සැතපී සිටියදීම පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ව්‍යාකරණ (ප්‍රකාශ) කළ සේක.

ပဉ္စမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පස්වන භාණවාර වර්ණනාව නිමවාය.

၁၁၅. သော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ဒဿေန္တော ပုဗ္ဗကမ္မေန သံယုတ္တောတိအာဒိမာဟ. ဧကဂ္ဂေါတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော. သုသမာဟိတောတိ သုဋ္ဌု သမာဟိတော, သန္တကာယစိတ္တောတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓဿ ဩရသော ပုတ္တောတိ ဗုဒ္ဓဿ ဥရသာ ဟဒယေန နိဂ္ဂတဩဝါဒါနုသာသနိံ သုတွာ ပတ္တအရဟတ္တဖလောတိ အတ္ထော. ဓမ္မဇောမှိ သုနိမ္မိတောတိ ဓမ္မတော ကမ္မဋ္ဌာနဓမ္မတော ဇာတော အရိယာယ ဇာတိယာ သုနိမ္မိတော သုဋ္ဌု နိပ္ဖာဒိတသဗ္ဗကိစ္စော အမှိ ဘဝါမီတိ အတ္ထော.

115. ඔහු තම පිළිවෙත දක්වමින් 'පුබ්බකම්මේන සංයුත්තෝ' යනාදිය පැවසීය. 'ඒකග්ගෝ' යනු එකඟ වූ සිත් ඇති බවයි. 'සුසමාහිතෝ' යනු මැනවින් සමාහිත වූ, ශාන්ත වූ කාය චිත්ත ඇති බවයි. 'බුද්ධස්ස ඕරසෝ පුත්තෝ' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ළයෙහි (හදවතෙහි) උපන්, එනම් උන්වහන්සේගේ මුවින් නික්මුණු අවවාද අනුශාසනා අසා ලැබූ රහත් ඵලය ඇති බවයි. 'ධම්මජෝම්හි සුනිම්මිතෝ' යනු ධර්මයෙන්, එනම් කර්මස්ථාන ධර්මයෙන් උපන්, ආර්ය ජාතියෙන් මැනවින් නිර්මාණය වූ, මැනවින් නිමවන ලද සියලු මග කිස (කෘත්‍යයන්) ඇතිව සිටිමි යන්න අර්ථයයි.

၁၁၆. ဓမ္မရာဇံ ဥပဂမ္မာတိ ဓမ္မေန သဗ္ဗသတ္တာနံ ရာဇာနံ ဣဿရဘူတံ ဘဂဝန္တံ ဥပဂန္တွာ သမီပံ ဂန္တွာတိ အတ္ထော. အပုစ္ဆိံ ပဉှမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ ခန္ဓာယတနဓာတုသစ္စသမုပ္ပာဒါဒိပဋိသံယုတ္တံ ပဉှံ အပုစ္ဆိန္တိ အတ္ထော. ကထယန္တော စ မေ ပဉှန္တိ ဧသော အမှာကံ ဘဂဝါ မေ မယှံ ပဉှံ ကထယန္တော ဗျာကရောန္တော. ဓမ္မသောတံ ဥပါနယီတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုသင်္ခါတံ ဓမ္မသောတံ ဓမ္မပဝါဟံ ဥပါနယိ ပါဝိသီတိ အတ္ထော.

116. 'ධම්මරාජං උපගම්මා' යනු ධර්මයෙන් සියලු සත්ත්වයන්ට රජ වූ (ඊශ්වර වූ) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, සමීපයට ගොස් යන්න අර්ථයයි. 'අපුච්ඡිං පඤ්හමුත්තමං' යනු උතුම් වූ ස්කන්ධ, ආයතන, ධාතු, සත්‍ය, ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාද ආදිය හා සම්බන්ධ වූ ප්‍රශ්න විමසූ බවයි. 'කථයන්තෝ ච මේ පඤ්හං' යනු ඒ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ප්‍රශ්නය විස්තර කරමින් (විසඳමින්) යන්නයි. 'ධම්මසෝතං උපේනයි' යනු අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුව නම් වූ ධර්ම ප්‍රවාහයට පමුණුවන ලදී, ඇතුළු කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

၁၁၈. ဇလဇုတ္တမနာယကောတိ [Pg.75] ပဒုမုတ္တရနာမကော မ-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ ကတဝေါဟာရော. နိဗ္ဗာယိ အနုပါဒါနောတိ ဥပါဒါနေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အဂ္ဂဟေတွာ နိဗ္ဗာယိ န ပညာယိ အဒဿနံ အဂမာသိ, မနုဿလောကာဒီသု ကတ္ထစိပိ အပတိဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော. ဒီပေါဝ တေလသင်္ခယာတိ ဝဋ္ဋိတေလာနံ သင်္ခယာ အဘာဝါ ပဒီပေါ ဣဝ နိဗ္ဗာယီတိ သမ္ဗန္ဓော.

118. "ජලජුත්තමනායක" යනු පදුමුත්තර යන නාමයෙහි 'ම' අකුර වෙනුවට 'ය' අකුර යොදා ව්‍යවහාර කළ නාමයකි. "නිබ්බායි අනුපාදානො" යනු උපාදාන වූ පංචස්කන්ධයන් ග්‍රහණය නොකොට පිරිනිවී ගියහ, ප්‍රකට නොවූහ, දැකගත නොහැකි බවට පත්වූහ, මිනිස්ලොව ආදී කිසිදු භවයක පිහිටා නොසිටියහ යන්න අර්ථයයි. "දීපොව තේලසංඛයා" යනු වැටි හා තෙල් අවසන් වීමෙන් පහනක් නිවී යන්නාක් මෙන් (පිරිනිවී ගියහ) යන්න සබඳතාවයි.

၁၁၉. သတ္တယောဇနိကံ အာသီတိ တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ရတနမယံ ထူပံ သတ္တယောဇနုဗ္ဗေဓံ အာသိ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဓဇံ တတ္ထ အပူဇေသိန္တိ တတ္ထ တသ္မိံ စေတိယေ သဗ္ဗဘဒ္ဒံ သဗ္ဗတော ဘဒ္ဒံ သဗ္ဗသော မနောရမံ ဓဇံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

119. "සත්තයෝජනිකං ආසි" යනු පිරිනිවන් පෑ එම පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් කරවන ලද සත් රුවනින් නිමිත ස්තූපය උසින් යොදුන් හතක් විය යන්න අර්ථයයි. "ධජං තත්ථ අපූජේසිං" යනු එම චෛත්‍යයෙහි සියලු අතින් යහපත් වූ, මනරම් වූ ධජයක් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၁၂၀. ကဿပဿ စ ဗုဒ္ဓဿာတိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလတော ပဋ္ဌာယ အာဂတဿ ဒေဝမနုဿေသု သံသရတော မေ မယှံ ဩရသော ပုတ္တော တိဿော နာမ ကဿပဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကော ဇိနသာသနေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဒါယာဒေါ အာသိ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

120. "කස්සපස්ස ච බුද්ධස්ස" යන්නෙහි අර්ථය: පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ සිට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරන්නා වූ මාගේ ඖරස පුත්‍ර වූ තිස්ස නම් වූ ඔහු, කස්සප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අග්‍රශ්‍රාවකයා ද බුද්ධ ශාසනයෙහි දායාදයා ද වූහ යන්න සබඳතාවයි.

၁၂၁. တဿ ဟီနေန မနသာတိ တဿ မမ ပုတ္တဿ တိဿဿ အဂ္ဂသာဝကဿ ဟီနေန လာမကေန မနသာ စိတ္တေန အဘဒ္ဒကံ အသုန္ဒရံ အယုတ္တကံ ‘‘အန္တကော ပစ္ဆိမော’’တိ ဝါစံ ဝစနံ အဘာသိံ ကထေသိန္တိ အတ္ထော. တေန ကမ္မဝိပါကေနာတိ တေန အရဟန္တဘက္ခာနသင်္ခါတဿ အကုသလကမ္မဿ ဝိပါကေန. ပစ္ဆိမေ အဒ္ဒသံ ဇိနန္တိ ပစ္ဆိမေ ပရိယောသာနေ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ မလ္လာနံ ဥပဝတ္တနေ သာလဝနေ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နံ ဇိနံ ဇိတသဗ္ဗမာရံ အမှာကံ ဂေါတမသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသံ အဟန္တိ အတ္ထော. ‘‘ပစ္ဆာ မေ အာသိ ဘဒ္ဒက’’န္တိပိ ပါဌော. တဿ ပစ္ဆာ တဿ ဘဂဝတော အဝသာနကာလေ နိဗ္ဗာနာသန္နကာလေ မေ မယှံ ဘဒ္ဒကံ သုန္ဒရံ စတုသစ္စပဋိဝိဇ္ဈနံ အာသိ အဟောသီတိ အတ္ထော.

121. "තස්ස හීනේන මනසා" යනු මාගේ පුත් වූ ඒ තිස්ස අග්‍රශ්‍රාවකයාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ලාමක වූ සිතින්, අශෝභන වූ, අයෝග්‍ය වූ, "මොහු අන්තිමයාය, පහත් තැනැත්තාය" යන වචනය පැවසුවෙමි යන්න අර්ථයයි. "තේන කම්මවිපාකේන" යනු රහතන් වහන්සේ නමකට අභූත චෝදනා කිරීම නම් වූ එම අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් (පීඩා වින්දෙමි) යන්නයි. "පච්ඡිමේ අද්දසං ජිනං" යනු අවසාන කාලයෙහි හෙවත් පිරිනිවන් පානා අවස්ථාවෙහි මල්ල රජදරුවන්ගේ උපවත්තන සල් උයනේ පිරිනිවන් මංචකයෙහි සැතපී වදන්නා වූ, සියලු මරුන් පරාජය කළ අපගේ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව මම දුටුවෙමි යන්න අර්ථයයි. "පච්ඡා මේ ආසි භද්දකං" යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත. එහි අර්ථය නම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පානා අවසාන කාලයෙහි මට යහපත් වූ සතර සත්‍ය අවබෝධය උදා විය යන්නයි.

၁၂၂. ပဗ္ဗာဇေသိ မဟာဝီရောတိ မဟာဝီရိယော သဗ္ဗသတ္တဟိတော ကရုဏာယုတ္တော ဇိတမာရော မုနိ မလ္လာနံ ဥပဝတ္တနေ သာလဝနေ ပစ္ဆိမေ သယနေ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ သယိတောဝ မံ ပဗ္ဗာဇေသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

122. "පබ්බාජේසි මහාවීරො" යනු මහා වීරිය ඇති, සියලු සත්ත්වයන්ට හිතැති, කරුණාවෙන් යුත්, මරු පරාජය කළ මුණිවරයාණන් වහන්සේ මල්ල රජදරුවන්ගේ උපවත්තන සල් උයනේ අවසන් සයනයෙහි හෙවත් පිරිනිවන් මංචකයෙහි සැතපී වදාරමින්ම මාව පැවිදි කළ සේක යන්න සබඳතාවයි.

၁၂၃. အဇ္ဇေဝ [Pg.76] ဒါနိ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အဇ္ဇ ဧဝ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေယေဝ မမ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, တထာ အဇ္ဇ ဧဝ ဥပသမ္ပဒါ, အဇ္ဇ ဧဝ ဒွိပဒုတ္တမဿ သမ္မုခါ ပရိနိဗ္ဗာနံ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

123. "අජ්ජේව දානි පබ්බජ්ජා" යනු අදම හෙවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන දිනයෙහිම මාගේ පැවිද්ද සිදු විය. එමෙන්ම අදම මාගේ උපසම්පදාව ද සිදු විය. අදම දෙපා ඇත්තන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි පිරිනිවන් පෑම සිදු විය යන්න සබඳතාවයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහාගත හැකිය.

သုဘဒ္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුභද්ද තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවිය.

၁၀. စုန္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. චුන්ද තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော စုန္ဒတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတပုညသမ္ဘာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ သတ္တရတနမယံ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိယံ ကာရေတွာ သုမနပုပ္ဖေဟိ ဆာဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. တာနိ ပုပ္ဖာနိ အာကာသံ သမုဂ္ဂန္တွာ ဝိတာနာကာရေန အဋ္ဌံသု. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ ဘဂဝတော သာသနေ စုန္ဒော နာမ သာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တတော စုတော ဒေဝလောကေ ဥပပန္နော ကမေန ဆသု ကာမာဝစရဒေဝေသု သုခံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ရူပသာရိယာ ပုတ္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ကနိဋ္ဌော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ ဝိညုတံ ပတ္တဿ အာရောဟပရိဏာဟရူပဝယာနံ သုန္ဒရတာယ သကာရဿ စကာရံ ကတွာ စုန္ဒောတိ နာမံ ကရိံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ ဘာတုတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"සිද්ධත්ථස්ස භාග්‍යවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් චුන්ද තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් රැස් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින්කම් සිදු කරමින් සිට සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහත් සම්පත් ඇති කුලයක උපත ලැබීය. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී සත් රුවනින් නිම වූ රන් ස්තූපයක් කරවා සුමන මල් වලින් එය වසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් අහසට පැන නැගී වියනක් ලෙස රැඳී පැවතියේය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "අනාගතයෙහි ගෞතම නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි චුන්ද නම් ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය" යි විවරණ දුන් සේක. ඔහු ඒ පින්කමින් චුතව දෙව්ලොව ඉපදී, පිළිවෙළින් සදෙව් ලොව සැප අනුභව කොට, මිනිස් ලොව සක්විති රජකම් ආදී සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක රූපසාරියගේ පුත්‍රයා ලෙසත්, සාරිපුත්ත තෙරුන්ගේ මලනුවන් ලෙසත් උපත ලැබීය. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කල රූප ස්වභාවයේ අලංකාර බව නිසා 'ස' කාරය වෙනුවට 'ච' කාරය යොදා 'චුන්ද' යැයි නම් කළහ. ඔහු ගිහිගෙයි ආදීනව ද පැවිද්දේ ආනිශංස ද දැක තම සොහොයුරු තෙරුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බව ලැබීය.

၁၂၅. သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အဂ္ဃိယန္တိအာဒယောပိ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ.

125. රහත් ඵලයට පත් වූ ඒ චුන්ද තෙරුන් වහන්සේ දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "සිද්ධත්ථස්ස භාග්‍යවතෝ" යනාදී ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි අර්ථය පෙර සඳහන් කළ පරිදිමය. "අග්ඝිය" යනාදී කොටස්වල අර්ථය ද පැහැදිලිය.

၁၂၈. ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝိသေသေန မဂ္ဂါဓိဂမေန ဝိစိကိစ္ဆာယ ခေပိတတ္တာ ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ အသံသယော သမ္ဗုဒ္ဓေါ. တိဏ္ဏောဃေဟိ ပုရက္ခတောတိ ကာမောဃာဒီနံ စတုန္နံ ဩဃာနံ တိဏ္ဏတ္တာ အတိက္ကန္တတ္တာ ဩဃတိဏ္ဏေဟိ [Pg.77] ခီဏာသဝေဟိ ပုရက္ခတော ပရိဝါရိတောတိ အတ္ထော. ဗျာကရဏဂါထာ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ.

128. "විතිණ්ණකංඛෝ සම්බුද්ධො" යනු සුවිශේෂ වූ මාර්ගාවබෝධය තුළින් විචිකිච්ඡාව දුරු කළ බැවින් සැක දුරු කළා වූ, නිසැක වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේය. "තිණ්ණෝඝේහි පුරක්ඛතෝ" යනු කාම ඕඝාදී සිව් ඕඝයන් තරණය කළ බැවින්, ඕඝයන් තරණය කළ රහතන් වහන්සේලා විසින් පිරිවරන ලද යන්න අර්ථයයි. විවරණ ගාථාවල අර්ථය ද පැහැදිලිය.

၁၃၉. ဥပဋ္ဌဟိံ မဟာဝီရန္တိ ဥတ္တမတ္ထဿ နိဗ္ဗာနဿ ပတ္တိယာ ပါပုဏနတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကေသု စတုရာသင်္ချေယျေသု ကပ္ပေသု ပါရမိယော ပူရေန္တေန ကတဝီရိယတ္တာ မဟာဝီရံ ဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟိံ ဥပဋ္ဌာနံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. အညေ စ ပေသလေ ဗဟူတိ န ကေဝလမေဝ ဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟိံ, ပေသလေ ပိယသီလေ သီလဝန္တေ အညေ စ ဗဟုအဂ္ဂပ္ပတ္တေ သာဝကေ, မေ မယှံ ဘာတရံ သာရိပုတ္တတ္ထေရဉ္စ ဥပဋ္ဌဟိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

139. "උපට්ඨහිං මහාවීරං" යනු උතුම් වූ නිවන ලබාගනු පිණිස සතර අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයකට අධික කාලයක් පුරා පාරමී පුරමින් වීර්යය කළ මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි යන්න අර්ථයයි. "අඤ්ඤේ ච පේසලේ බහූ" යනු බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් නොව, සීලයට ලැදි ගුණවත් වූ, වෙනත් බොහෝ අග්‍රස්ථානප්‍රාප්ත ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ද, මාගේ සොහොයුරු සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේට ද උපස්ථාන කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၁၄၀. ဘာတရံ မေ ဥပဋ္ဌဟိတွာတိ မယှံ ဘာတရံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ တဿ ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ဘဂဝတော ပဌမံ ပရိနိဗ္ဗုတတ္တာ တဿ ဓာတုယော ဂဟေတွာ ပတ္တမှိ ဩကိရိတွာ လောကဇေဋ္ဌဿ နရာနံ အာသဘဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပနာမေသိံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

140. "භාතරං මේ උපට්ඨහිත්වා" යනු මාගේ සොහොයුරාට උපස්ථාන කොට, වත්පිළිවෙත් ඉටු කොට, උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ අවස්ථාවෙහි (භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පෙර පිරිනිවන් පෑ බැවින්) උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන පාත්‍රයක බහා ලෝකජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පිළිගැන්වූයෙමි යන්න අර්ථයයි.

၁၄၁. ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှာတိ တံ မဟာ ဒိန္နံ ဓာတုံ သော ဘဂဝါ အတ္တနော ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပကာရေန ဂဟေတွာ တံ ဓာတုံ သံသုဋ္ဌု ဒဿယန္တော အဂ္ဂသာဝကံ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ ကိတ္တယိ ပကာသေသီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

141. "උභෝ හත්ථේහි පග්ගය්හ" යනු මා විසින් දෙන ලද ඒ ධාතූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ දෑතින්ම පිළිගෙන, ඒ ධාතූන් වහන්සේලා මැනවින් පෙන්වමින් අග්‍රශ්‍රාවක සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ ගුණ වර්ණනා කළ සේක යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

စုန္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

චුන්ද තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවිය.

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමාවිය.

၆. ဗီဇနိဝဂ္ဂေါ

6. බීජනි වර්ගය

၁. ဝိဓူပနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. විධූපනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝိဓူပနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ပူရိတပုညသမ္ဘာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဝိဘဝသမ္ပန္နော သဒ္ဓါဇာတော ဘဂဝတိ ပသန္နော ဂိမှကာလေ သုဝဏ္ဏရဇတမုတ္တာမဏိမယံ ဗီဇနိံ ကာရေတွာ ဘဂဝတော အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တော [Pg.78] ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမဿ အမှာကံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပန္နကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရဗန္ဓနေန ဗန္ဓိတွာ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ သဒ္ဓါသမ္ပန္နော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් විධූපනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, පුණ්‍ය සම්භාරයක් රැස් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් සිටි මොහු, පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු මනා සිහියෙන් හා ධන සම්පත්වලින් යුක්ත වූ ඔහු බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් පැහැදී, ගිම්හාන කාලයෙහි රන්, රිදී, මුතු හා මැණික්වලින් නිම කරන ලද වටාපතක් කරවා බුදුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ පින්කමෙහි බලයෙන් දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දිව්‍ය හා මානුෂික සම්පත් අනුභව කර, අපගේ මේ සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ගිහිගෙයි බැඳීම් හා එහි ආදීනව ද, පැවිද්දෙහි ආනිසංස ද දැක, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව සසුනෙහි පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၁. သော ‘‘ကေန မယာ ပုညကမ္မေန အယံ လောကုတ္တရသမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ အနုဿရန္တော တံ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဗီဇနိကာ မယာ ဒိန္နာတိ ဝိသေသေန သန္တာပယန္တာနံ သတ္တာနံ သန္တာပံ နိဗ္ဗာပေန္တိ သီတလံ ဝါတံ ဇနေတီတိ ဗီဇနီ, ဗီဇနီယေဝ ဗီဇနိကာ, သာ သတ္တရတနမယာ ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဗီဇနိကာ မယာ ကာရာပေတွာ ဒိန္နာတိ အတ္ထော.

1. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ‘මා විසින් කිනම් පින්කමකින් මේ ලෝකෝත්තර සම්පත්තිය ලබන ලද්දේ දැයි’ තමාගේ අතීත පින්කම සිහි කරමින්, එය ප්‍රත්‍යක්ෂව දැන අතීත චරිතය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට පවසන ලද පරිදිමය. ‘බීජනිකා මයා දින්නා’ යන්නෙහි විශේෂ අර්ථය නම්, දැඩි සේ දැවෙන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පීඩාව නිවන, සිහිල් සුළඟ ජනනය කරන බැවින් ‘බීජනී’ (වටාපත) නම් වේ. සප්ත රත්නයෙන් නිම කළ, බබළන්නා වූ ඒ වටාපත මා විසින් කරවා පූජා කරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි.

ဝိဓူပနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විධූපනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

၂. သတရံသိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. සතරංසි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဥစ္စိယံ သေလမာရုယှာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သတရံသိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သက္ကဋဗျာကရဏေ ဝေဒတ္တယေ စ ပါရင်္ဂတော ဃရာဝါသံ ပဟာယ အရညံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တသ္မိံ သမယေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဝိဝေကကာမတာယ ဥစ္စံ ဧကံ ပဗ္ဗတံ အာရုယှ ဇလိတဂ္ဂိက္ခန္တော ဝိယ နိသီဒိ. တံ တထာနိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ တာပသော သောမနဿဇာတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ ထောမေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တတော စုတော ဆသု ကာမာဝစရဒေဝေသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော မနုဿလောကေ သတရံသီ နာမ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တမ္ပိ သမ္ပတ္တိံ အနေကက္ခတ္တုံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ပုဗ္ဗပုညသမ္ဘာရဝသေန ဉာဏဿ ပရိပက္ကတ္တာ သတ္တဝဿိကောဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

‘උච්චියං සේලමාරුය්හ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් සතරංසි තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ ඔහු සංස්කෘත ව්‍යාකරණයෙහි හා වේදත්‍රයෙහි කෙළ පැමිණි අයකු වී, ගිහිගෙය හැර දමා වනයට වැදී ඍෂි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලයෙහි වාසය කළේය. ඒ කාලයෙහි පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව එක්තරා උස් පර්වතයකට වැඩම කොට, දිළිසෙන ගිනි කඳක් මෙන් වැඩසිටි සේක. එසේ වැඩසිටි බුදුන් වහන්සේ දැක ඒ තපස්වරයා සතුටට පත්ව, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ නොයෙක් කරුණුවලින් උන්වහන්සේට ස්තුති කළේය. ඒ පින්කමෙන් ඔහු මියගොස් සය වැදෑරුම් කාමාවචර දෙව්ලොව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මිනිස් ලොව ‘සතරංසි’ නමින් සක්විති රජව උපන්නේය. එම සම්පත් බොහෝ වාරයක් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක් කුලගෙයක උපත ලැබ, පෙර පින් බලයෙන් හා ඥානය මේරූ බැවින් සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී අර්හත් භාවයට පත් විය.

၈-၉. သော [Pg.79] ‘‘အဟံ ကေန ကမ္မေန သတ္တဝဿိကောဝ သန္တိပဒံ အနုပ္ပတ္တောသ္မီ’’တိ သရမာနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဉာဏေန ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဥဒါနဝသေန ပကာသေန္တော ဥစ္စိယံ သေလမာရုယှာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥစ္စိယန္တိ ဥစ္စံ သေလမယံ ပဗ္ဗတံ အာရုယှ နိသီဒိ ပဒုမုတ္တရောတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဗ္ဗတဿာဝိဒူရမှီတိ ဘဂဝတော နိသိန္နဿ ပဗ္ဗတဿ အာသန္နဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူတိ မန္တသင်္ခါတဿ ဝေဒတ္တယဿ ပါရံ ပရိယောသာနံ ကောဋိံ ဂတော ဧကော ဗြာဟ္မဏောတိ အတ္ထော, အညံ ဝိယ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ အယံ မန္တပါရဂူတိ. ဥပဝိဋ္ဌံ မဟာဝီရန္တိ တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ နိသိန္နံ ဝီရဝန္တံ ဇိနံ, ကိံ ဝိသိဋ္ဌံ? ဒေဝဒေဝံ သကလဆကာမာဝစရဗြဟ္မဒေဝါနံ အတိဒေဝံ နရာသဘံ နရာနံ အာသတံ သေဋ္ဌံ လောကနာယကံ သကလသတ္တလောကံ နယန္တံ နိဗ္ဗာနံ ပါပေန္တံ အဟံ အဉ္ဇလိံ ဒသနခသမောဓာနဉ္ဇလိပုဋံ သိရသိ မုဒ္ဓနိ ပဂ္ဂဟေတွာန ပတိဋ္ဌပေတွာ သန္ထဝိံ သုဋ္ဌုံ ထောမေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

8-9. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ‘මම කිනම් කර්මයකින් සත් හැවිරිදි වියේදීම ශාන්ත පදය වූ නිවනට පත් වූයෙම් දැයි’ සිහි කරමින්, අතීත කර්මය ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂව දැක, සතුටට පත්ව අතීත චරිතය උදාන වශයෙන් ප්‍රකාශ කරමින් ‘උච්චියං සේලමාරුය්හ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘උච්චියං’ යනු උස් වූ ශෛලමය පර්වතයකට නැගී පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක යන්නයි. ‘පබ්බතස්සා විදූරම්හි’ යනු බුදුන් වහන්සේ වැඩසිටි පර්වතයට නුදුරු ස්ථානයක යන්නයි. ‘බ්‍රාහ්මණෝ මන්තපාරගූ’ යනු මන්ත්‍ර නම් වූ වේදත්‍රයේ පරතෙරට පත් වූ එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් යන්නයි. මෙහි තමා ගැන පවසන්නේ අන් අයෙකු ගැන පවසන්නාක් මෙනි. ‘උපවිට්ඨං මහාවීරං’ යනු ඒ පර්වතයෙහි වැඩසිටි වීර්යවන්ත වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේයි. උන්වහන්සේ කවරෙක්ද? සියලු කාමාවචර හා බ්‍රහ්ම දෙවියන්ට අධිපති වූ දෙවි දේව වූ, මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ලෝක නායක වූ, සකල සත්ත්ව ලෝකය නිවන කරා පමුණුවන්නා වූ බුදුන් වහන්සේට මම දස නිය එකතු කර දොහොත් මුදුන් දී, එම අඤ්ජලිය හිස මත තබා මැනවින් ස්තුති කළෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၁၂. အဘာသထာတိ ‘‘ယေနာယံ အဉ္ဇလီ ဒိန္နော…ပေ… အရဟာ သော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

12. ‘අභාසථා’ යනු ‘යමෙකු විසින් මේ අඤ්ජලිය පූජා කරන ලද්දේ ද... (පෙ)... ඔහු රහත් බවට පත් වන්නේය’ යි වදාළ සේක යන්නයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

သတရံသိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සතරංසි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

၃. သယနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. සයනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သယနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ သုခမနုဘဝန္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သတ္ထရိ ပသန္နော ဒန္တသုဝဏ္ဏရဇတမုတ္တမဏိမယံ မဟာရဟံ မဉ္စံ ကာရာပေတွာ စီနပဋ္ဋကမ္ဗလာဒီနိ အတ္ထရိတွာ သယနတ္ထာယ ဘဂဝတော အဒါသိ. ဘဂဝါ တဿ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော တတ္ထ သယိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော တဒနုရူပံ အာကာသဂမနသုခသေယျာဒိသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပါပုဏိတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් සයනදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වී ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන සුවසේ වෙසෙමින්, බුදුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා උන්වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ඇත්දත්, රන්, රිදී, මුතු හා මැණික්වලින් කළ ඉතා වටිනා ඇඳක් කරවා, චීන පට රෙදි හා කම්බිලි ආදිය අතුරා බුදුන් වහන්සේට සැතපීම පිණිස පූජා කළේය. බුදුන් වහන්සේ ඔහුට අනුග්‍රහ දක්වමින් එහි සැතපුණු සේක. ඔහු ඒ පින්කමෙන් දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, ඊට අනුරූප වූ අහසින් යාම හා සුවසේ සැතපීම ආදී සැප සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ ධනවත් කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වී බුදුන්ගේ ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතින් පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၂၀. သော [Pg.80] အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

20. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ අතීත පින්කම සිහි කොට, සතුටට පත්ව අතීත චරිතය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට පවසන ලද පරිදිමය.

၂၁. သုခေတ္တေ ဗီဇသမ္ပဒါတိ ယထာ တိဏကစဝရရဟိတေ ကဒ္ဒမာဒိသမ္ပန္နေ သုခေတ္တေ ဝုတ္တဗီဇာနိ သာဒုဖလာနိ နိပ္ဖာဒေန္တိ, ဧဝမေဝ ရာဂဒေါသာဒိဒိယဍ္ဎသဟဿကိလေသသင်္ခါတတိဏကစဝရရဟိတေ သုဒ္ဓသန္တာနေ ပုညက္ခေတ္တေ ဝုတ္တဒါနာနိ အပ္ပာနိပိ သမာနာနိ မဟပ္ဖလာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

21. ‘සුඛෙත්තේ බීජසම්පදා’ යනු තණකොළ හා කුණු කසළ නැති, මඩ ආදියෙන් පොහොසත් සාරවත් කුඹුරක වපුරන ලද බීජ රසවත් ඵල ලබා දෙන්නාක් මෙනි. එලෙසම රාග ද්වේෂාදී එක්දහස් පන්සියයක් කෙලෙස් නමැති තණකොළ හා කුණු කසළවලින් තොර වූ, පිරිසිදු සන්තානයක් ඇති මහා පින්කෙතෙහි කරන ලද දානය ස්වල්ප වුවද එය මහත්ඵල මහානිසංස වන්නේය යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

သယနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සයනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

၄. ဂန္ဓောဒကိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. ගන්ධෝදකිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဂန္ဓောဒကိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမမုနိဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ နဂရဝါသိနော ဗောဓိပူဇံ ကုရုမာနေ ဒိသွာ ဝိစိတ္တဃဋေ စန္ဒနကပ္ပုရာဂရုအာဒိမိဿကသုဂန္ဓောဒကေန ပူရေတွာ ဗောဓိရုက္ခံ အဘိသိဉ္စိ. တသ္မိံ ခဏေ ဒေဝေါ မဟာဓာရာဟိ ပဝဿိ. တဒါ သော အသနိဝေဂေန ကာလံ ကတော. တေနေဝ ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, တတ္ထေဝ ဌိတော ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓေါ, အဟော ဓမ္မော’’တိအာဒိဂါထာယော အဘာသိ. ဧဝံ သော ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ သဗ္ဗပရိဠာဟဝိပ္ပမုတ္တော နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သီတိဘာဝမုပဂတော သုခိတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာရဘိတွာ ဝိပဿန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ပုဗ္ဗေ ကတပုညေန ဂန္ဓောဒကိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ.

'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් ගන්ධෝදකීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, නුවර වැසියන් බෝධි පූජා පවත්වනු දැක, විසිතුරු කළසක් සඳුන්, කපූරු, අගිල් ආදිය මිශ්‍ර කළ සුවඳ පැන්වලින් පුරවා බෝධි වෘක්ෂය අභිෂේක කළේය. එම මොහොතේම මහා වර්ෂාවක් ඇද හැළුණි. එකල්හි ඔහු අකුණු සැර වැදීමෙන් කළුරිය කළේය. එම පින්කම හේතුවෙන් දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලැබූ අතර, එහි සිටම 'අහෝ බුද්ධෝ, අහෝ ධම්මෝ' යනාදී ගාථාවන් පැවසීය. මෙසේ ඔහු දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, සියලු දාහයන්ගෙන් මිදී උපන් උපන් තැන්හි සිහිල් බවට හා සුවපත් බවට පත්ව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, කමටහන් වඩා විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත් භාවයට පත් විය. පෙර කළ පින් හේතුවෙන් ගන්ධෝදකීය තෙරුන් නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

၂၅. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတရဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. မဟာဗောဓိမဟော အဟူတိ မဟာဗောဓိရုက္ခဿ ပူဇာ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဝိစိတ္တံ ဃဋမာဒါယာတိ အနေကေဟိ စိတ္တကမ္မသုဝဏ္ဏကမ္မေဟိ ဝိစိတ္တံ သောဘမာနံ ဂန္ဓောဒကပုဏ္ဏံ ဃဋံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော[Pg.81]. ဂန္ဓောဒကမဒါသဟန္တိ ဂန္ဓောဒကံ အဒါသိံ, အဟံ ဂန္ဓောဒကေန အဘိသိဉ္စိန္တိ အတ္ထော.

25. එම තෙරුන් වහන්සේ එක් දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. 'මහාබෝධිමහෝ අහූ' යනු මහා බෝධි වෘක්ෂයට පූජාවක් පවත්වන ලදී යන අර්ථයයි. 'විචිත්තං ඝටමාදාය' යනු විවිධ චිත්‍ර කර්ම හා රන් ආලේපිත කර්මවලින් විසිතුරු වූ, බබළන්නා වූ, සුවඳ පැන් පිරවූ කළසක් ගෙන යන අර්ථයයි. 'ගන්ධෝදකමදාසහං' යනු මම සුවඳ පැන් පූජා කළෙමි, සුවඳ පැන්වලින් අභිෂේක කළෙමි යන අර්ථයයි.

၂၆. နှာနကာလေ စ ဗောဓိယာတိ ဗောဓိယာ ပူဇာကရဏသမယေတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

26. 'න්හානකාලේ ච බෝධියා' යනු බෝධීන් වහන්සේට පූජා පවත්වන අවස්ථාවේදී යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහුමය.

ဂန္ဓောဒကိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ගන්ධෝදකීය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ဩပဝယှတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. ඕපවය්හ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဩပဝယှတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဇိနာဒိစ္စေ လောကေ ပါတုဘူတေ ဧကသ္မိံ ဝိဘဝသမ္ပန္နကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ဃရာဝါသံ ဝသမာနော သာသနေ ပသန္နော သတ္ထရိ ပသာဒဗဟုမာနော အာဇာနီယေန သိန္ဓဝေန ပူဇံ အကာသိ, ပူဇေတွာ စ ပန ‘‘ဗုဒ္ဓါဒီနံ သမဏာနံ ဟတ္ထိအဿာဒယော န ကပ္ပန္တိ, ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ အဂ္ဃာပေတွာ တဒဂ္ဃနကေန ကဟာပဏေန ကပ္ပိယံ ကပ္ပာသိကကမ္ဗလကောဇဝါဒိကံ စီဝရံ ကပ္ပူရတက္ကောလာဒိကံ ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဉ္စ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ ဟတ္ထိအဿာဒိအနေကဝါဟနသမ္ပန္နော သုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ, ပုဗ္ဗေ ကတပုညသမ္ဘာရဝသေန ဩပဝယှတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ.

'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් ඕපවය්හ තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ලෝකයෙහි පහළ වූ කල්හි, එක්තරා වත්පොහොසත් කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු මහා ධන සම්පත් හා භෝග සම්පත් ඇත්තෙක්ව ගිහිගෙය වසන්නේ ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ඉමහත් ගෞරවයෙන් යුක්තව, ආජානීය සින්ධව අශ්වයෙකු පූජා කළේය. එසේ පූජා කොට 'බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට ඇතුන් අසුන් ආදිය අකැපය, එබැවින් කැප වූ භාණ්ඩ පූජා කරමි' යි සිතා, එම අශ්වයාගේ වටිනාකම තක්සේරු කරවා ඒ හා සමාන වටිනාකමින් යුත් කහවණුවලින්, කපු පිළි, කම්බිලි, පලස් ආදී සිවුරු ද, කපූරු, තක්කෝල ආදී බෙහෙත් පිරිකර ද පූජා කළේය. ඔහු එම පින්කමින් ආයු කෙළවර තෙක් ජීවත් වී එයින් චුතව දෙව් මිනිස් ලෝකයන්හි ඇතුන් අසුන් ආදී බොහෝ යාන වාහන සම්පත් ඇතිව සුව අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ශාසනයෙහි පැවිදිව කමටහන් ගෙන විදර්ශනා වඩා පිළිවෙළින් රහත් බවට පත් විය. පෙර කළ පුණ්‍ය සම්භාරයන්ගේ වසයෙන් ඕපවය්හ තෙරුන් නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

၃၃. သော ‘‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန ဣဒံ မယာ သန္တိပဒံ အဓိဂတ’’န္တိ ဥပဓာရေန္တော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဉာဏေန ပစ္စက္ခတော ဉတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဥဒါနဝသေန ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အာဇာနီယမဒါသဟန္တိ အာဇာနီယံ ဥတ္တမဇာတိသိန္ဓဝံ အဟံ အဒါသိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

33. එම තෙරුන් වහන්සේ 'මා විසින් කිනම් කරුණක් නිසා මේ ශාන්ත පදය (නිවන) ලබන ලද ද?' යි සලකා බලන්නේ, තමන්ගේ පූර්ව කර්මය ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දැක, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය උදානයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය ඉහත පරිදිම වේ. 'ආජානීයමදාසහං' යනු උතුම් ජාතියේ සින්ධව අශ්වයෙකු මම පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

၃၅. သပတ္တဘာရောတိ သဿ အတ္တနော ပတ္တာနိ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာနိ ဘာရာနိ ယဿ သော သပတ္တဘာရော, အဋ္ဌပရိက္ခာရယုတ္တောတိ အတ္ထော.

35. 'සපත්තභාරෝ' යනු තමන්ට ලැබිය යුතු අටපිරිකර ම බර (භාරය) කොට ඇති තැනැත්තා සපත්තභාර නම් වේ, එනම් අටපිරිකරින් යුක්ත වූ යන අර්ථයයි.

၃၆. ခမနီယမဒါသဟန္တိ [Pg.82] ခမနီယယောဂ္ဂံ စီဝရာဒိကပ္ပိယပရိက္ခာရန္တိ အတ္ထော.

36. 'ඛමනීයමදාසහං' යනු සිවුරු ආදී ප්‍රසන්න වූ කැප පිරිකර පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

၄၀. စရိမောတိ ပရိယောသာနော ကောဋိပ္ပတ္တော ဘဝေါတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

40. 'චරිමෝ' යනු අවසාන වූ, කෙළවරට පත් වූ භවයයි යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැක්කේමය.

ဩပဝယှတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඕපවය්හ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. သပရိဝါရာသနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. සපරිවාරාසන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သပရိဝါရာသနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော သာသနေ ပသန္နော ဒါနဖလံ သဒ္ဒဟန္တော နာနဂ္ဂရသဘောဇနေန ဘဂဝတော ပိဏ္ဍပါတံ အဒါသိ, ဒတွာ စ ပန ဘောဇနသာလာယံ ဘောဇနတ္ထာယ နိသိန္နာသနံ ဇာတိသုမနမလ္လိကာဒီဟိ အလင်္ကရိ. ဘဂဝါ စ ဘတ္တာနုမောဒနမကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အနေကဝိဓံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ န စိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් සපරිවාරාසන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ ඇත්තෙක්ව ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපදී, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවන්තව ශාසනයෙහි පැහැදී දාන ඵලය විශ්වාස කරමින් නානාවිධ ප්‍රණීත භෝජනයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේට පිණ්ඩපාතය පූජා කළේය. පූජා කොට භෝජන ශාලාවෙහි වළඳනු පිණිස වැඩ සිටින ආසනය දෑසමන් හා මලී මල් ආදියෙන් අලංකාර කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බත් අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු එම පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලෝකයන්හි සැරිසරමින් නානාවිධ සම්පත් අනුභව කරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၄၃. သော ဧဝံ ပတ္တသန္တိပဒေါ ‘‘ကေန နု ခေါ ပုညေန ဣဒံ သန္တိပဒံ အနုပ္ပတ္တ’’န္တိ ဉာဏေန ဥပဓာရေန္တော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ပိဏ္ဍပါတံ အဒါသဟန္တိ တတ္ထ တတ္ထ လဒ္ဓါနံ ပိဏ္ဍာနံ ကဗဠံ ကဗဠံ ကတွာ ပါတဗ္ဗတော ခါဒိတဗ္ဗတော အာဟာရော ပိဏ္ဍပါတော, တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘဂဝတော အဒါသိံ, ဘဂဝန္တံ ဘောဇေသိန္တိ အတ္ထော.

43. මෙසේ ශාන්ත පදයට පත් වූ ඔහු 'කිනම් පින්කමක් නිසා මේ ශාන්ත පදයට පත් වූයෙම් ද?' යි ඥානයෙන් සලකා බලන්නේ පූර්ව කර්මය දැක සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය ඉහත පරිදිම වේ. 'පිණ්ඩපාතං අදාසහං' යනු ඒ ඒ තැනින් ලැබුණු බත් ගුලි ගුලි කොට වැටිය යුතු බැවින් හා අනුභව කළ යුතු බැවින් ආහාරය පිණ්ඩපාත නම් වේ, එම පිණ්ඩපාතය බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේට වළඳවා ලූයෙමි යන අර්ථයයි.

၄၄. အကိတ္တယိ ပိဏ္ဍပါတန္တိ မယာ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတဿ ဂုဏံ အာနိသံသံ ပကာသေသီတိ အတ္ထော.

44. 'අකිත්තයි පිණ්ඩපාතං' යනු මා විසින් පූජා කරන ලද පිණ්ඩපාතයේ ගුණය හා ආනිසංස ප්‍රකාශ කළ සේක යන අර්ථයයි.

၄၈. သံဝုတော ပါတိမောက္ခသ္မိန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေန သံဝုတော ပိဟိတော ပဋိစ္ဆန္နောတိ အတ္ထော. ဣန္ဒြိယေသု စ ပဉ္စသူတိ စက္ခုန္ဒြိယာဒီသု ပဉ္စသု [Pg.83] ဣန္ဒြိယေသု ရူပါဒီဟိ ဂေါပိတော ဣန္ဒြိယသံဝရသီလဉ္စ ဂေါပိတောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

48. 'සංවුතෝ පාතිමොක්ඛස්මිං' යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් සංවර වූ, අකුසල් පියවන ලද හා වසන ලද යන අර්ථයයි. 'ඉන්ද්‍රියෙසු ච පඤ්චසු' යනු ඇස ආදී පස් ඉන්ද්‍රියයන් රූප ආදියෙන් ආරක්ෂා කරන ලද, ඉන්ද්‍රිය සංවර ශීලය රකින ලද යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සුඛාවබෝධ වේ.

သပရိဝါရာသနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සපරිවාරාසන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. ပဉ္စဒီပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. පඤ්චදීපක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဉ္စဒီပကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသေ ဝသန္တော ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယံ ပတိဋ္ဌိတော သဒ္ဓေါ ပသန္နော မဟာဇနေဟိ ဗောဓိပူဇံ ကယိရမာနံ ဒိသွာ သယမ္ပိ ဗောဓိံ ပရိဝါရေတွာ ဒီပံ ဇာလေတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိအာဒယော အနုဘဝိတွာ သဗ္ဗတ္ထေဝ ဥပ္ပန္နဘဝေ ဇလမာနော ဇောတိသမ္ပန္နဝိမာနာဒီသု ဝသိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ, ဒီပပူဇာနိဿန္ဒေန ဒီပကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"පදුමුත්තරබුද්ධස්සාති" යනාදිය ආයුෂ්මත් පංචදීපකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වූ අතර, උපන් උපන් භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදුණි. වැඩුණු පසු ගිහිගෙයි වසන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා සම්මා දිට්ඨියෙහි පිහිටා ශ්‍රද්ධා සම්පන්නව පැහැදුණේය. මහා ජනයා විසින් බෝධි පූජා පවත්වනු දැක තමා ද බෝධිය වටා පහන් දල්වා පූජා කළේය. ඔහු එම පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සක්විති සැප ආදිය අනුභව කරමින්, උපන් උපන් සෑම භවයකම බැබළෙන්නෙකු වී දීප්තිමත් විමානයන්හි වසමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා වෛභව සම්පන්න කුලගෙයක ඉපදුණි. නිසි වයසට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය. පහන් පූජාවේ අනිසංසයෙන් ඔහු 'දීපකත්ථේර' නමින් ප්‍රකට විය.

၅၀. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဥဇုဒိဋ္ဌိ အဟောသဟန္တိ ဝင်္ကံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဆဍ္ဍေတွာ ဥဇု အဝင်္ကံ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ ပါပုဏနသမ္မာဒိဋ္ဌိ အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

50. එක් දිනක් ඔහු තමාගේ පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරබුද්ධස්සා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර කියන ලද්දක්මය. "උජුදිට්ඨි අහෝසහං" යනු ඇද වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හැර, ඍජු වූ, ඇද නැති, නිවනට අභිමුඛ වූ සම්මා දිට්ඨිය ඇති වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

၅၁. ပဒီပဒါနံ ပါဒါသိန္တိ ဧတ္ထ ပကာရေန ဒိဗ္ဗတိ ဇောတတီတိ ပဒီပေါ, တဿ ဒါနံ ပဒီပဒါနံ, တံ အဒါသိံ ပဒီပပူဇံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

51. "පදීපදානං පාදාසිං" යන්නෙහි විවිධ ආකාරයෙන් බබළන හෙයින් පහන 'පදීප' නම් වේ. එම පහන් දීම පදීප දානයයි. එය ලබා දුන්නෙමි, පහන් පූජාව කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဉ္စဒီပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පංචදීපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၈. ဓဇဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. ධජදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ [Pg.84] အာယသ္မတော ဓဇဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ သုန္ဒရေဟိ အနေကေဟိ ဝတ္ထေဟိ ဓဇံ ကာရာပေတွာ ဓဇပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ဥစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပူဇနိယော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ပုတ္တဒါရေဟိ ဝဍ္ဎိတွာ မဟာဘောဂေါ ယသဝါ သဒ္ဓါဇာတော သတ္ထရိ ပသန္နော ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"පදුමුත්තරබුද්ධස්සාති" යනාදිය ආයුෂ්මත් ධජදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වූ අතර, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදුණි. වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී උතුම් වූ බොහෝ වස්ත්‍රවලින් ධජයන් කරවා ධජ පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් උපන් උපන් භවයන්හි උසස් කුලවල ඉපදී පිදිය යුත්තෙකු විය. පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, නිසි වයසට පත්ව අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී, මහා භෝග සම්පත් ඇති, යස පිරිවර ඇති, ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකු වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၅၇. သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တောယေဝ. ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေနာတိ သောမနဿသဟဂတစိတ္တယုတ္တတ္တာ ဟဋ္ဌော ပရိပုဏ္ဏရူပကာယော သဒ္ဓါသမ္ပယုတ္တစိတ္တတာယ ဟဋ္ဌေန စိတ္တေန သန္တုဋ္ဌေန စိတ္တေနာတိ အတ္ထော. ဓဇမာရောပယိံ အဟန္တိ ဓုနာတိ ကမ္ပတိ စလတီတိ ဓဇံ, တံ ဓဇံ အာရောပယိံ ဝေဠဂ္ဂေ လဂ္ဂေတွာ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

57. අර්හත් ඵලයට පත් වූ ඔහු පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරබුද්ධස්සා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර පවසන ලද්දක්මය. "හට්ඨෝ හට්ඨේන චිත්තේන" යනු සෝමනස්ස සහගත සිතින් යුක්ත වූ හෙයින් ප්‍රීතිමත් වූ, පරිපූර්ණ රූප කාය ඇති, ශ්‍රද්ධා සම්ප්‍රයුක්ත සිතින් යුක්ත වූ හෙයින් ප්‍රීතිමත් වූ සිතින් යුක්තව සතුටු වූ සිතින් යනු අර්ථයයි. "ධජමාරෝපයිං අහං" යනු සැලෙන හෙයින් 'ධජ' නම් වේ. එම ධජය ඔසවා තැබුවෙමි, උණ බම්බු අග රඳවා පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၅၈-၉. ပတိတပတ္တာနိ ဂဏှိတွာတိ ပတိတာနိ ဗောဓိပတ္တာနိ ဂဟေတွာ အဟံ ဗဟိ ဆဍ္ဍေသိန္တိ အတ္ထော. အန္တောသုဒ္ဓံ ဗဟိသုဒ္ဓန္တိ အန္တော စိတ္တသန္တာနနာမကာယတော စ ဗဟိ စက္ခုသောတာဒိရူပကာယတော စ သုဒ္ဓိံ အဓိ ဝိသေသေန မုတ္တံ ကိလေသတော ဝိမုတ္တံ အနာသဝံ သမ္ဗုဒ္ဓံ ဝိယ သမ္မုခါ ဥတ္တမံ ဗောဓိံ အဝန္ဒိံ ပဏာမမကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

58-9. "පතිතපත්තානි ගණ්හිත්වා" යනු වැටුණු බෝ පත් ගෙන මම පිටතට බැහැර කළෙමි යනු අර්ථයයි. "අන්තෝසුද්ධං බහිසුද්ධං" යනු ඇතුළත වූ චිත්ත සන්තානය නැමති නාමකායෙන් ද, පිටත වූ ඇස කන ආදී රූපකායෙන් ද පිරිසිදු වූ, විශේෂයෙන් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු, ආශ්‍රව රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙන් සම්මුඛයේ වැඩ සිටින උතුම් බෝධියට වැඳ නමස්කාර කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဓဇဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ධජදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၉. ပဒုမတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. පදුමථේර අපදාන වර්ණනාව

စတုသစ္စံ ပကာသေန္တောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဒုမတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတကုသလသမ္ဘာရော ပဒုမုတ္တရမုနိနာ ဓမ္မပဇ္ဇောတေ ဇောတမာနေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ [Pg.85] ဘောဂသမ္ပန္နောတိ ပါကဋော. သော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဓမ္မံ သုဏန္တော ဓဇေန သဟ ပဒုမကလာပံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ, သဓဇံ တံ ပဒုမကလာပံ အာကာသမုက္ခိပိံ, တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အတိဝိယ သောမနဿဇာတော အဟောသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော ဓဇမိဝ ဆကာမာဝစရေ ပါကဋော ပူဇိတော စ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ သဒ္ဓါသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော ပဉ္စဝဿိကောဝ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ ကတပုညနာမေန ပဒုမတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"චතුසච්චං පකාසෙන්තෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පදුමථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වූ අතර, පදුමුත්තර මුනිඳුන් දහම් පහන දල්වද්දී එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී ගිහිගෙය පිහිටුවා භෝග සම්පත් ඇති අයෙකු ලෙස ප්‍රකට විය. ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී මහා ජනයා සමඟ ධර්මය අසමින් ධජයක් සමඟ පද්ම කලාපයක් (නෙළුම් මිටියක්) ගෙන සිටියේය. ධජය සහිත ඒ පද්ම කලාපය අහසට නැංවීය. ඒ අසිරිය දැක අතිශයින් සෝමනස්සයට පත් විය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට ආයුෂ කෙළවර දිව්‍ය ලෝකයේ උපන්නේය. ධජයක් මෙන් සවැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය ලෝකයන්හි ප්‍රකටව හා පිදුම් ලැබ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මිනිස් ලොව සක්විති සැප විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛභව සම්පන්න ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලගෙයක ඉපදුණි. නිසි වයසට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් පස් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය. තමා කළ පුණ්‍යකර්මයේ නාමයෙන් ඔහු 'පදුමථේර' නමින් ප්‍රකට විය.

၆၇. အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော စတုသစ္စံ ပကာသေန္တောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သစ္စန္တိ တထံ အဝိတထံ အဝိပရီတံ သစ္စံ, ဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂဝသေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ သမာဟဋာနီတိ စတုသစ္စံ, တံ စတုသစ္စံ ပကာသေန္တော လောကေ ပါကဋံ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ဝရဓမ္မပ္ပဝတ္တကောတိ ဥတ္တမဓမ္မပ္ပဝတ္တကော ပကာသကောတိ အတ္ထော. အမတံ ဝုဋ္ဌိန္တိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဝုဋ္ဌိဓာရံ ပဝဿန္တော ပဂ္ဃရန္တော သဒေဝကံ လောကံ တေမေန္တော သဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပေန္တော ဓမ္မဝဿံ ဝဿတီတိ အတ္ထော.

67. තමාගේ පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "චතුසච්චං පකාසෙන්තෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි "සච්චං" යනු සත්‍ය වූ, අවිතථ වූ, පෙරළියක් නැති සත්‍යයයි. දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග වශයෙන් සත්‍ය හතරක් එක්රැස් වූ හෙයින් "චතුසච්චං" නම් වේ. ඒ චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කරමින් ලෝකයේ ප්‍රකට කරමින් යනු අර්ථයයි. "වරධම්මප්පවත්තකෝ" යනු උතුම් ධර්මය පවත්වන්නා වූ, ප්‍රකාශ කරන්නා වූ යනු අර්ථයයි. "අමතං වුට්ඨිං" යනු අමෘත මහා නිර්වාණ සංඛ්‍යාත වර්ෂාධාරාව වස්වමින්, වැගිරෙමින්, දෙවියන් සහිත ලෝකය තෙමමින්, සියලු කෙලෙස් දැවිලි නිවමින් ධර්ම වර්ෂාව වස්වයි යනු අර්ථයයි.

၆၈. သဓဇံ ပဒုမံ ဂယှာတိ ဓဇေန သဟ ဧကတော ကတွာ ပဒုမံ ပဒုမကလာပံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. အဍ္ဎကောသေ ဌိတော အဟန္တိ ဥဘော ဥက္ခိပိတွာ ဌိတော အဟန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

68. "සධජං පදුමං ගය්හා" යනු ධජය සමඟ එක්කොට පද්මය හෙවත් නෙළුම් මල් මිටිය ගෙන යනු අර්ථයයි. "අඩ්ඪකෝසේ ඨිතෝ අහං" යනු දෑත් ඔසවා සිටි මම යනු අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဒုမတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පදුමථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. အသနဗောဓိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. අසනබෝධියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဇာတိယာ သတ္တဝဿောဟန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော အသနဗောဓိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ အညတရသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သုခပ္ပတ္တော သာသနေ ပသန္နော [Pg.86] အသနဗောဓိတော ဖလံ ဂဟေတွာ တတော ဝုဋ္ဌိတဗောဓိတရုဏေ ဂဟေတွာ ဗောဓိံ ရောပေသိ, ယထာ န ဝိနဿတိ တထာ ဥဒကာသိဉ္စနာဒိကမ္မေန ရက္ခိတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ပရိပက္ကသမ္ဘာရတ္တာ သတ္တဝဿိကောဝ သမာနော ပဗ္ဗဇိတွာ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ, ပုရာကတပုညနာမေန အသနဗောဓိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"ජාතියෙන් සත් අවුරුද්දක් වූ මම" යනාදිය ආයුෂ්මත් අසනබෝධියත්ථේරයන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, සැපයට පත්ව, ශාසනයෙහි පැහැදී, අසන බෝධියෙන් (පියල් ගසෙන්) ගෙඩියක් ගෙන, එයින් හටගත් බෝධි පැළය ගෙන බෝධියක් රෝපණය කළේය. එය විනාශ නොවන පරිදි පැන් ඉසීම ආදී කටයුතු වලින් ආරක්ෂා කොට පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, පරිපූර්ණ වූ පින් ඇති බැවින් සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී, කෙස් බෑමේ අගදීම (කෙස් බා අවසන් වන විටම) අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය. පෙර කළ පින්කමේ නාමයෙන් 'අසනබෝධියත්ථේර' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

၇၈. သော ပုဗ္ဗသမ္ဘာရမနုဿရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဇာတိယာ သတ္တဝဿောဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇာတိယာတိ မာတုဂဗ္ဘတော နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော. သတ္တဝဿော ပရိပုဏ္ဏသရဒေါ အဟံ လောကနာယကံ တိဿံ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပသန္နစိတ္တော သုမနောတိ ပကာရေန ပသန္နအနာလုဠိတအဝိကမ္ပိတစိတ္တော, သုမနော သုန္ဒရမနော သောမနဿသဟဂတစိတ္တောတိ အတ္ထော.

78. හෙතෙම පෙර කළ පින්කම් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ජාතියෙන් සත් අවුරුද්දක් වූ මම" යනාදිය පැවසීය. එහි 'ජාතියා' යනු මවු කුසින් නික්මුණු කාලයේ සිට යන්න අර්ථයයි. සත් හැවිරිදි වූ, සම්පූර්ණ වර්ෂ (සැරද) ඇති මම ලෝකනායක වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'පසන්නචිත්තො සුමනො' යනු විවිධ අයුරින් පැහැදුණු, නොකැළඹුණු, නොසැලෙන සිතක් ඇති, යහපත් මනසක් ඇති, සෝමනස්සය සහිත සිතක් ඇති යන්න අර්ථයයි.

၇၉. တိဿဿာဟံ ဘဂဝတောတိ တိက္ခတ္တုံ ဇာတောတိ တိဿော, သော မာတုဂဗ္ဘတော, မနုဿဇာတိတော, ပဉ္စက္ခန္ဓတော စ မုတ္တော ဟုတွာ ဇာတော နိဗ္ဗတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ အတ္ထော. တဿ တိဿဿ ဘဂဝတော တာဒိနော, လောကဇေဋ္ဌဿ အသနဗောဓိံ ဥတ္တမံ ရောပယိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

79. "තිස්සස්සාහං භගවතො" යනු තෙවරක් උපන් හෙයින් 'තිස්ස' නම් වේ. ඒ තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ මවු කුසින් ද, මනුෂ්‍ය ජාතියෙන් ද, පංචස්කන්ධයෙන් ද මිදී උපන් (පහළ වූ) බුදුරජාණන් වහන්සේය යන්න අර්ථයයි. ඒ තාදී ගුණයෙන් යුතු, ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උත්තම වූ අසන බෝධිය රෝපණය කළෙමි යන්න සම්බන්ධ කළ යුතුය.

၈၀. အသနော နာမဓေယျေနာတိ နာမပညတ္တိယာ နာမသညာယ အသနော နာမ အသနရုက္ခော ဗောဓိ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဓရဏီရုဟပါဒပေါတိ ဝလ္လိရုက္ခပဗ္ဗတဂင်္ဂါသာဂရာဒယော ဓာရေတီတိ ဓရဏီ, ကာ သာ? ပထဝီ, တဿံ ရုဟတိ ပတိဋ္ဌဟတီတိ ဓရဏီရုဟော, ပါဒေန ပိဝတီတိ ပါဒပေါ, ပါဒသင်္ခါတေန မူလေန သိဉ္စိတောဒကံ ပိဝတိ အာပေါရသံ သိနေဟံ ဓာရေတီတိ အတ္ထော. ဓရဏီရုဟော စ သော ပါဒပေါ စာတိ ဓရဏီရုဟပါဒပေါ, တံ ဥတ္တမံ အသနံ ဗောဓိံ ပဉ္စ ဝဿာနိ ပရိစရိံ ပေါသေသိန္တိ အတ္ထော.

80. "අසනො නාමධෙය්‍යෙන" යනු නාම පැනවීමෙන් හෝ නාම සංඥාවෙන් 'අසන' නම් වූ, පියල් වෘක්ෂය බෝධිය වූයේය යන්න අර්ථයයි. "ධරණීරුහපාදපො" යනු වැල්, ගස්, පර්වත, ගංගා, සාගර ආදිය දරන බැවින් 'ධරණී' නම් වේ. ඒ කවුද? පොළොවයි. එහි හටගන්නා වූ, පිහිටා තිබෙන්නා වූ බැවින් 'ධරණීරුහ' නම් වේ. පාදයෙන් (මුලෙන්) බොන බැවින් 'පාදප' නම් වේ. පාදය යැයි කියනු ලබන මුලෙන් වක්කළ පැන් බොන, ජල රසය හා ස්නේහය දරන බැවින් පාදප නම් වේ යන්න අර්ථයයි. ධරණීරුහ වූ ද ඒ පාදප වූ ද ගස 'ධරණීරුහපාදප' නම් වේ. ඒ උත්තම වූ අසන බෝධිය පස් වසරක් මුළුල්ලේ පෝෂණය කළෙමි (උපස්ථාන කළෙමි) යන්න අර්ථයයි.

၈၁. ပုပ္ဖိတံ ပါဒပံ ဒိသွာတိ တံ မယာ ပေါသိတံ အသနဗောဓိရုက္ခံ ပုပ္ဖိတံ အစ္ဆရယောဂ္ဂဘူတပုပ္ဖတ္တာ အဗ္ဘုတံ လောမဟံသကရဏံ ဒိသွာ သကံ [Pg.87] ကမ္မံ အတ္တနော ကမ္မံ ပကိတ္တေန္တော ပကာရေန ကထယန္တော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကံ အဂမာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

81. "පුප්ඵිතං පාදපං දිස්වා" යනු මා විසින් පෝෂණය කරන ලද ඒ අසන බෝධි වෘක්ෂය පුෂ්පිත වූ (මල් පිපුණු), මල් පිපීම නිසා අතිශයින් පුදුම සහගත වූ, අද්භූත වූ, ලොමුඩැහැගන්වන සුළු වූයේ දැක, තමාගේම පින්කම පසසමින්, නන් අයුරින් පවසමින් බුද්ධශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ වෙත ගියෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම අර්ථය පැහැදිලිය.

အသနဗောဓိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අසනබෝධියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

හයවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. သကစိန္တနိယဝဂ္ဂေါ

7. සකචින්තනිය වර්ගය

၁. သကစိန္တနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. සකචින්තනියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ပဝနံ ကာနနံ ဒိသွာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သကစိန္တနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ တဿ ဘဂဝတော အာယုပရိယောသာနေ ဥပ္ပန္နော ဓရမာနံ ဘဂဝန္တံ အပါပုဏိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော ဝိဝေကံ ရမဏီယံ ဧကံ ဝနံ ပတွာ တတ္ထေဝေကာယ ကန္ဒရာယ ပုလိနစေတိယံ ကတွာ ဘဂဝတိ သညံ ကတွာ သဓာတုကသညဉ္စ ကတွာ ဝနပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ နမဿမာနော ပရိစရိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဒွီသု အဂ္ဂံ အဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အဂ္ဂဉ္စ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိဘဝသမ္ပန္နော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟာ ဆဠဘိညော အဟောသိ.

"පවනං කානනං දිස්වා" යනාදිය ආයුෂ්මත් සකචින්තනියත්ථේරයන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය අවසානයෙහි ඉපදී, ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේව හමු නොවී, පිරිනිවන් පෑ කල්හි සෘෂි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමවන්තයෙහි වසමින්, විවේකී වූ රමණීය වූ එක් වනයකට පැමිණ, එහිම එක් ගිරි ගුහාවක් අසල වැලි සෑයක් (පුලින චේතියක්) කර, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සංඥාව තබා, ධාතුන් වහන්සේලා සහිත සෑයක් ලෙස සංඥාව උපදවා වල් මල් වලින් පූජා කොට නමස්කාර කරමින් උපස්ථාන කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, දෙතැනෙහිම උතුම් වූ ස්වර්ග සම්පත් හා උතුම් සක්විති සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපදී, මහා වස්තුවෙන් හා ශ්‍රද්ධාවෙන් පිරී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී සළභිඥා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් වූයේය.

၁. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဝနံ ကာနနံ ဒိသွာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဝနန္တိ ပကာရေန ဝနံ ပတ္ထဋံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ဂဟနဘူတန္တိ ပဝနံ. ကာနနံ အဝကုစ္ဆိတံ အာနနံ အဝဟနံ သတတံ သီဟဗျဂ္ဃယက္ခရက္ခသမဒ္ဒဟတ္ထိအဿသုပဏ္ဏဥရဂေဟိ ဝိဟင်္ဂဂဏသဒ္ဒကုက္ကုဋကောကိလေဟိ ဝါ ဗဟလန္တိ ကာနနံ, တံ ကာနနသင်္ခါတံ ပဝနံ မနုဿသဒ္ဒဝိရဟိတတ္တာ အပ္ပသဒ္ဒံ နိဿဒ္ဒန္တိ အတ္ထော. အနာဝိလန္တိ န အာဝိလံ ဥပဒ္ဒဝရဟိတန္တိ အတ္ထော. ဣသီနံ အနုစိဏ္ဏန္တိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓအရဟန္တခီဏာသဝသင်္ခါတာနံ ဣသီနံ အနုစိဏ္ဏံ နိသေဝိတန္တိ အတ္ထော. အာဟုတီနံ [Pg.88] ပဋိဂ္ဂဟန္တိ အာဟုနံ ဝုစ္စတိ ပူဇာသက္ကာရံ ပဋိဂ္ဂဟံ ဂေဟသဒိသန္တိ အတ္ထော.

1. හෙතෙම තමාගේ පෙර පින්කම සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පවනං කානනං දිස්වා" යනාදිය පැවසීය. එහි 'පවනං' යනු නන් අයුරින් පැතිරුණු, විශාල වූ, ඝන වූ වනයයි. 'කානනං' යනු පිළිකුල් කටයුතු වූ, (සිංහ ව්‍යාඝ්‍රාදීන්ගෙන්) බියකරු වූ, නිරන්තරයෙන් සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර, යක්ෂ, රක්ෂසයන්ගෙන් හා නසන සුළු අලි ඇතුන්, අසුන්, ගුරුළන්, නාගයන්ගෙන් ද පක්ෂි සමූහයාගේ හඬින් හා වල් කුකුළන්, කොවුලන්ගෙන් ද ගහන වූ (පිරුණු) වනයයි. ඒ කානන යැයි කියනු ලබන පවනය මනුෂ්‍ය ශබ්දයෙන් තොර බැවින් අල්ප ශබ්ද ඇති, නිහඬ වූ යන්න අර්ථයයි. 'අනාවිලං' යනු කැළඹීමක් නැති, උපද්‍රව රහිත යන්න අර්ථයයි. 'ඉසීනං අනුචිණ්ණං' යනු බුදු, පසේබුදු, රහත් යන ඛීණාශ්‍රව සෘෂිවරුන් විසින් පුරුදු කරන ලද, සේවනය කරන ලද යන්න අර්ථයයි. 'ආහුතීනං පටිග්ගහං' යනු පූජා සක්කාරයන් පිළිගන්නා වූ, ගෙයක් හා සමාන වූ සෑය යන්න අර්ථයයි.

၂. ထူပံ ကတွာန ဝေဠုနာတိ ဝေဠုပေသိကာဟိ စေတိယံ ကတွာတိ အတ္ထော. နာနာပုပ္ဖံ သမောကိရိန္တိ စမ္ပကာဒီဟိ အနေကေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သမောကိရိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သမ္မုခါ ဝိယ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သဇီဝမာနဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ ဣဝ နိမ္မိတံ ဥပ္ပာဒိတံ စေတိယံ အဟံ အဘိ ဝိသေသေန ဝန္ဒိံ ပဏာမမကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

2. "ථූපං කත්වාන වේළුනා" යනු උණ බට පතුරු වලින් සෑයක් කොට යන්න අර්ථයයි. "නානාපුප්ඵං සමෝකිරිං" යනු සපු මල් ආදී නොයෙක් මල් වර්ග විසිරුවා පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. "සම්මුඛා විය සම්බුද්ධං" යනු ජීවමාන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි මෙන් මවා ගන්නා ලද සෑයට මම විශේෂයෙන් වන්දනා කළෙමි, නමස්කාර කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သကစိန္တနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සකචින්තනියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. အဝေါပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. අවෝපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဝိဟာရာ အဘိနိက္ခမ္မာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အဝေါပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ဓမ္မံ သုတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော နာနာပုပ္ဖာနိ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဗုဒ္ဓဿ ဥပရိ အဗ္ဘုက္ကိရိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဂ္ဂသမ္ပတ္တိဉ္စ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိဉ္စ အနုဘဝိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သာသနေ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. အာ သမန္တတော ကာသတိ ဒိပ္ပတီတိ အာကာသော, တသ္မိံ အာကာသေ ပုပ္ဖာနံ အဝကိရိတတ္တာ အဝေါပုပ္ဖိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"විහාරා අභිනික්ඛම්ම" යනාදිය ආයුෂ්මත් අවෝපුප්ඵියත්ථේරයන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ධර්මය අසා සෝමනස්සයට පත්ව, නොයෙක් මල් වර්ග දෑතින්ම ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට ඉහළින් විසිරුවා පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් ස්වර්ග සම්පත් හා සක්විති සම්පත් අනුභව කොට සෑම තැනකම පූජිතයෙක්ව, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. හාත්පසින් බබළන බැවින් 'ආකාශ' නම් වේ. ඒ ආකාශයෙහි (අහසෙහි) මල් විසිරවූ බැවින් 'අවෝපුප්ඵියත්ථේර' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

၇. ဧဝံ ပတ္တသန္တိပဒေါ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိဟာရာ အဘိနိက္ခမ္မာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိဟာရာတိ ဝိသေသေန ဟရတိ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ အပတန္တံ အတ္တဘာဝံ အာဟရတိ ပဝတ္တေတိ ဧတ္ထာတိ ဝိဟာရော, တသ္မာ ဝိဟာရာ အဘိ ဝိသေသေန နိက္ခမ္မ နိက္ခမိတွာ. အဗ္ဘုဋ္ဌာသိ စ စင်္ကမေတိ စင်္ကမနတ္ထာယ သဋ္ဌိရတနေ စင်္ကမေ အဘိဝိသေသေန ဥဋ္ဌာသိ, အဘိရုဟီတိ အတ္ထော. စတုသစ္စံ [Pg.89] ပကာသေန္တောတိ တသ္မိံ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တော ဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂသစ္စသင်္ခါတံ စတုသစ္စံ ပကာသေန္တော ပါကဋံ ကရောန္တော အမတံ ပဒံ နိဗ္ဗာနံ ဒေသေန္တော ဝိဘဇန္တော ဥတ္တာနီကရောန္တော တသ္မိံ စင်္ကမေတိ သမ္ဗန္ဓော.

7. මෙසේ ශාන්ත පදය වූ නිවන් ලැබූ (පත්තසන්තිපදෝ) ඒ රහතන් වහන්සේ, තමන්ගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කරමින්, සතුටට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විහාරා අභිනික්ඛම්ම" යනාදී ගාථාව වදාළහ. එහි "විහාරා" යනු සතර ඉරියව්වලින් නොවටෙන ලෙසට විශේෂයෙන් ආත්මභාවය පවත්වාගෙන යන බැවින් විහාරය නම් වේ. එවැනි විහාරයෙන් "අභි" යනු විශේෂයෙන්, "නික්ඛම්ම" යනු නික්ම ගොස් ය. "අබ්භුට්ඨාසි ච චංකමේ" යනු සක්මන් කරනු පිණිස රියන් හැටක් දිගැති සක්මනට විශේෂයෙන් නැගී සිටියහ (පැමිණියහ) යන්න අර්ථයයි. "චතුසච්චං පකාසෙන්තෝ" යනු එම සක්මනෙහි සක්මන් කරමින් දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග යන සත්‍ය සතර ප්‍රකාශ කරමින්, ප්‍රකට කරමින්, අමෘත පදය වූ නිවන දේශනා කරමින්, බෙදා දක්වමින්, පැහැදිලි කරමින් එම සක්මනෙහි (සිටි සේක) යන්න සම්බන්ධයයි.

၈. သိခိဿ ဂိရမညာယ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ တာဒိနောတိ သေဋ္ဌဿ တာဒိဂုဏသမင်္ဂိဿ သိခိဿ ဗုဒ္ဓဿ ဂိရံ သဒ္ဒံ ဃောသံ အညာယ ဇာနိတွာ. နာနာပုပ္ဖံ ဂဟေတွာနာတိ နာဂပုန္နာဂါဒိအနေကာနိ ပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ အာဟရိတွာ. အာကာသမှိ သမောကိရိန္တိ စင်္ကမန္တဿ ဘဂဝတော မုဒ္ဓနိ အာကာသေ ဩကိရိံ ပူဇေသိံ.

8. "සිඛිස්ස ගිරමඤ්ඤාය, බුද්ධසෙට්ඨස්ස තාදිනෝ" යනු ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, තාදි ගුණයෙන් යුක්ත වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය, හඬ, ඝෝෂාව අසා දැනගෙන යන්නයි. "නානාපුප්ඵං ගහෙත්වාන" යනු නා, පුන්නාග ආදී නොයෙක් මල් ගෙන, රැගෙනවිත් යන්නයි. "ආකාසම්හි සමෝකිරිං" යනු සක්මන් කරන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් අහසේ මල් විසිරුවා පූජා කළෙමි යන්නයි.

၉. တေန ကမ္မေန ဒွိပဒိန္ဒာတိ ဒွိပဒါနံ ဒေဝဗြဟ္မမနုဿာနံ ဣန္ဒ ပဓာနဘူတ. နရာသဘ နရာနံ အာသဘဘူတ. ပတ္တောမှိ အစလံ ဌာနန္တိ တုမှာကံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အစလံ ဌာနံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တော အမှိ ဘဝါမိ. ဟိတွာ ဇယပရာဇယန္တိ ဒိဗ္ဗမနုဿသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ဇယဉ္စ စတုရာပါယဒုက္ခသင်္ခါတံ ပရာဇယဉ္စ ဟိတွာ ဆဍ္ဍေတွာ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တောသ္မီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

9. "තේන කම්මේන ද්විපදින්ද" යනු එම කර්මයෙන් දෙපා ඇති දෙවි, බඹ, මිනිසුන්ට අධිපති වූ (ප්‍රධාන වූ) යන්නයි. "නරාසභ" යනු මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ (බුදුරජාණන් වහන්ස) යන්නයි. "පත්තෝම්හි අචලං ඨානං" යනු ඔබවහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී, අචල ස්ථානය වූ නිවනට පැමිණියෙමි යන්නයි. "හිත්වා ජයපරාජයං" යනු දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් යන 'ජය' ද, සතර අපා දුක යන 'පරාජය' ද අත්හැර දමා නිවනට පැමිණියෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

အဝေါပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တော.

අවෝපුප්ඵිය (ආපෝපුප්ඵිය) ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၃. ပစ္စာဂမနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. පච්චාගමනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

သိန္ဓုယာ နဒိယာ တီရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပစ္စာဂမနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ သိန္ဓုယာ ဂင်္ဂါယ သမီပေ စက္ကဝါကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ပုဗ္ဗသမ္ဘာရယုတ္တတ္တာ ပါဏိနော အခါဒန္တော သေဝါလမေဝ ဘက္ခယန္တော စရတိ. တသ္မိံ သမယေ ဝိပဿိဘဂဝါ သတ္တာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော တတ္ထ အဂမာသိ. တသ္မိံ ခဏေ သော စက္ကဝါကော ဝိဇ္ဇောတမာနံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တုဏ္ဍေန သာလရုက္ခတော သာလပုပ္ဖံ ဆိန္ဒိတွာ အာဂမ္မ ပူဇေသိ. သော တေနေဝ စိတ္တပ္ပသာဒေန တတော စုတော ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နော အပရာပရံ ဆကာမာဝစရသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတော မနုဿလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိအာဒယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ [Pg.90] နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ပုဗ္ဗစရိတဝသေန သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ, စက္ကဝါကော ဟုတွာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ကတ္ထစိ ဂန္တွာ ပုပ္ဖမာဟရိတွာ ပူဇိတတ္တာ ပုဗ္ဗပုညနာမေန ပစ္စာဂမနိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"සින්ධුයා නදියා තීරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පච්චාගමනීය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සින්ධු නදිය (ගංගාව) අසල චක්‍රවාක (සක්වා) යෝනියෙහි උපන්නේය. පෙර කරන ලද පින් ඇති බැවින්, අන්‍ය සතුන් නොකා පෙඳ (සෙවල) පමණක් අනුභව කරමින් හැසිරෙයි. එම අවස්ථාවේදී විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්වයන්ට අනුග්‍රහ කරමින් එතැනට වැඩම කළ සේක. ඒ මොහොතේ එම සක්වා පක්ෂියා බැබළෙන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතැතිව, හොටයෙන් සල් ගසකින් සල් මලක් කඩාගෙන අවුත් පූජා කළේය. ඔහු එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන් එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන් අතර, පිළිවෙළින් සදිව්‍ය ලෝක සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව මිනිස් ලෝකයෙහි උපත ලබා සක්විති රජ සැප ආදිය විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී පෙර පුරුදු කුසල බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ. සක්වා පක්ෂියෙකුව සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, යම් තැනකට ගොස් මලක් රැගෙන විත් (පච්චාගම්ම) පූජා කළ බැවින් පෙර කළ ඒ පිනේ නාමයෙන් "පච්චාගමනීය ස්ථවිර" යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

၁၃. အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိန္ဓုယာ နဒိယာ တီရေတိအာဒိမာဟ. သီတိ သဒ္ဒံ ကုရုမာနာ ဓုနာတိ ကမ္ပတီတိ သိန္ဓု, နဒတိ သဒ္ဒံ ကရောန္တော ဂစ္ဆတီတိ နဒိ. စက္ကဝါကော အဟံ တဒါတိ စက္ကံ သီဃံ ဂစ္ဆန္တံ ဣဝ ဥဒကေ ဝါ ထလေ ဝါ အာကာသေ ဝါ သီဃံ ဝါတိ ဂစ္ဆတီတိ စက္ကဝါကော. တဒါ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနကာလေ အဟံ စက္ကဝါကော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. သုဒ္ဓသေဝါလဘက္ခောဟန္တိ အညဂေါစရအမိဿတ္တာ သုဒ္ဓသေဝါလမေဝ ခါဒန္တော အဟံ ဝသာမိ. ပါပေသု စ သုသညတောတိ ပုဗ္ဗဝါသနာဝသေန ပါပကရဏေ သုဋ္ဌု သညတော တီဟိ ဒွါရေဟိ သညတော သုသိက္ခိတော.

13. තමන්ගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කරමින්, සතුටට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සින්ධුයා නදියා තීරේ" යනාදිය වදාළහ. 'සී' යන ශබ්දය නගමින් සැලෙන බැවින් (කම්පනය වන බැවින්) 'සින්ධු' නම් වේ. හඬ නගමින් ගලා යන බැවින් 'නදී' නම් වේ. "චක්කවාකෝ අහං තදා" යනු වේගයෙන් යන සක් අවියක් මෙන් ජලයෙහි හෝ ගොඩෙහි හෝ අහසෙහි හෝ වේගයෙන් පියාසර කරන බැවින් 'චක්‍රවාක' (සක්වා) නම් වේ. එකල විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින වේලාවෙහි මම සක්වා පක්ෂියෙක්ව සිටියෙමි යනු අර්ථයයි. "සුද්ධසේවාලභක්ඛෝහං" යනු වෙනත් ගොදුරු හා ආමිසයන් හා මිශ්‍ර නොවූ බැවින් පිරිසිදු පෙඳ (සෙවල) ම අනුභව කරමින් මම වාසය කළෙමි. "පාපේසු ච සුසඤ්ඤතෝ" යනු පෙර වාසනා ගුණයෙන් පව්කම් කිරීමෙහිලා මනාව සංවර වූයෙමි, ද්වාරත්‍රයෙන්ම මනාව හික්මුණෙමි යන්නයි.

၁၄. အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓန္တိ ရာဂဒေါသမောဟဝိရဟိတတ္တာ ဝိရဇံ နိက္ကိလေသံ ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသံ အဒ္ဒက္ခိံ. ဂစ္ဆန္တံ အနိလဉ္ဇသေတိ အနိလဉ္ဇသေ အာကာသပထေ ဂစ္ဆန္တံ ဗုဒ္ဓံ. တုဏ္ဍေန မယှံ မုခတုဏ္ဍေန တာလံ သာလပုပ္ဖံ ပဂ္ဂယှ ပဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿိဿာဘိရောပယိံ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

14. "අද්දසං විරජං බුද්ධං" යනු රාග, ද්වේෂ, මෝහයන්ගෙන් තොර බැවින් පිරිසිදු වූ (විරජ වූ), කෙලෙස් රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි යන්නයි. "ගච්ඡන්තං අනිලඤ්ජසේ" යනු අහස් මඟින් වඩින්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්නයි. "තුණ්ඩේන" යනු මාගේ හොටයෙන්, "සාලං" යනු සල් මලක්, "පග්ගය්හ" යනු ඔසවාගෙන විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේට "අභිරෝපයිං" හෙවත් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ပစ္စာဂမနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පච්චාගමනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. ပရပ္ပသာဒကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. පරප්පසාදක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

ဥသဘံ ပဝရံ ဝီရန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပရပ္ပသာဒကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ပဒကော ဝေယျာကရဏော သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနဝယော နာမေန သေလဗြာဟ္မဏောတိ ပါကဋော သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနေဟိ စာတိ သယံ သောဘမာနံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ [Pg.91] အနေကာဟိ ဥပမာဟိ ထောမနံ ပကာသေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ သက္ကမာရာဒယော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဆဠဘိညပ္ပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ အဟောသိ, ဗုဒ္ဓဿ ထုတိယာ သတ္တာနံ သဗ္ဗေသံ စိတ္တပ္ပသာဒကရဏတော ပရပ္ပသာဒကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"උසභං පවරං වීරං" යනාදිය ආයුෂ්මත් පරප්පසාදක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, වේදත්‍රයෙහි කෙළවරට පත් වූ, ඉතිහාසය පස්වැනි කොට ඇති (පංචම වේදය), පද දන්නා වූ, ව්‍යාකරණ දන්නා වූ, නිඝණ්ඩු-කේටුභ-අක්ෂර ප්‍රභේද ඇතුළු ශික්ෂා නිරුක්ති ආදියෙහි ද ලෝකායත හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ විද්‍යාවෙහි ද අඩුවක් නැතිව (දැනුමෙන් පිරිපුන්) "සේල බ්‍රාහ්මණ" යන නමින් ප්‍රකට වූවෙක් විය. ඔහු සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා අසීති අනුව්‍යඤ්ජනයන්ගෙන් බබළන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ තමාම දැක, පැහැදුණු සිතැතිව නොයෙක් කරුණුවලින් හා නොයෙක් උපමාවලින් (බුදුරජාණන් වහන්සේට) ස්තුති ප්‍රකාශ කළේය. ඔහු එම පින්කම හේතුවෙන් දේව ලෝකයෙහි සක්-මරු ආදී සදිව්‍ය ලෝක සම්පත් ද, මිනිසුන් අතර සක්විති රජ සැප ද අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ඉතා ධනවත් කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් හා ෂඩභිඥාලාභී මහා රහතන් වහන්සේ නමක් වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේට කළ ස්තුතිය මගින් සියලු සත්වයන්ගේ සිත් පැහැදවීමට කටයුතු කළ බැවින් (පරප්පසාදක) "පරප්පසාදක ස්ථවිර" යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

၂၀. ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဥသဘံ ပဝရံ ဝီရန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥသဘန္တိ ဝသဘော နိသဘော ဝိသဘော အာသဘောတိ စတ္တာရော ဇေဋ္ဌပုင်္ဂဝါ. တတ္ထ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဝသဘော, ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော နိသဘော, ဂဝသတသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝိသဘော, ဂဝကောဋိသတသဟဿဇေဋ္ဌကော အာသဘောတိ စ ယဿ ကဿစိ ထုတိံ ကရောန္တာ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ ဗဟုဿုတာ အတ္တနော အတ္တနော ပညာဝသေန ထုတိံ ကရောန္တိ, ဗုဒ္ဓါနံ ပန သဗ္ဗာကာရေန ထုတိံ ကာတုံ သမတ္ထော ဧကောပိ နတ္ထိ. အပ္ပမေယျော ဟိ ဗုဒ္ဓေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

20. එක් දිනක් තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත් වී, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උසභං පවරං වීරං" යනාදිය වදාළහ. එහි "උසභ" යනු වසභ, නිසභ, විසභ, ආසභ යන ශ්‍රේෂ්ඨ වෘෂභයන් සිව්දෙනාය. එහි ගවයන් සියයකට නායකයා වසභය, දහසකට නායකයා නිසභය, ලක්ෂයකට නායකයා විසභය, කෙළ ලක්ෂයකට නායකයා ආසභය යැයි කියනු ලැබේ. බහුශ්‍රුත වූ බ්‍රාහ්මණ පණ්ඩිතයෝ තමන් තමන්ගේ ප්‍රඥා මහිමයෙන් යම් කිසිවෙකුට ස්තුති ප්‍රශංසා කරති. එහෙත් බුදුරජාණන් වහන්සේලාට සියලු ආකාරයෙන් ස්තුති කිරීමට සමත් වූ කිසිවෙකු නැත. බුදුරජාණන් වහන්සේ අප්‍රමෙය වන බැවිනි. මෙය මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ, ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော;

ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ, ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၀၄;

၃.၁၄၁;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၅;

ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃) –

"බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් තවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ගුණ වර්ණනාව, වෙනත් කිසිදු ධර්මයක් දේශනා නොකර කල්පයක් මුළුල්ලෙහි වදාළත්, ඒ ඉතා දීර්ඝ කල්පය ගෙවී යනු ඇත. එහෙත් තථාගතයන් වහන්සේගේ ගුණ වර්ණනාව අවසන් නොවන්නේය."

အာဒိကံ. အယမ္ပိ ဗြာဟ္မဏော မုခါရူဠှဝသေန ဧကပသီဒနဝသေန ‘‘အာသဘ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဥသဘ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဝရိတဗ္ဗော ပတ္ထေတဗ္ဗောတိ ဝရော. အနေကေသု ကပ္ပသတသဟဿေသု ကတဝီရိယတ္တာ ဝီရော. မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓာဒိကံ ဧသတိ ဂဝေသတီတိ မဟေသီ, တံ မဟေသိံ ဗုဒ္ဓံ. ဝိသေသေန ကိလေသခန္ဓမာရာဒယော မာရေ ဇိတဝါတိ ဝိဇိတာဝီ, တံ ဝိဇိတာဝိနံ သမ္ဗုဒ္ဓံ. သုဝဏ္ဏဿ ဝဏ္ဏော ဣဝ ဝဏ္ဏော ယဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, တံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ကော နာမ သတ္တော နပ္ပသီဒတီတိ.

යනාදියයි. මෙම බ්‍රාහ්මණයා ද මුඛපාඨ වශයෙන් හෝ ඒකාන්ත ප්‍රසාදය හේතුවෙන් හෝ "ආසභ" යැයි කිව යුතු තැන "උසභ" යනාදිය පැවසීය. පැතිය යුතු හෙයින් "වර" නම් වේ. කල්ප ලක්ෂ ගණනක් මුළුල්ලෙහි වීර්යය කළ බැවින් "වීර" නම් වේ. මහා ශීලස්කන්ධාදිය සොයන බැවින් "මහේසී" නම් වේ, එම මහා සෘෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේටයි. විශේෂයෙන් කෙලෙස් මාර, ස්කන්ධ මාරාදී මාරයන් ජයගත් බැවින් "විජිතාවී" නම් වේ, එම විජිතාවී වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේටයි. රන්වන් පැහැයට බඳු පැහැයක් ඇති බැවින් "සුවණ්ණවණ්ණ" නම් වේ, එවන් ස්වර්ණ වර්ණ වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක කවර සත්වයෙක් නම් ප්‍රසාදයට පත් නොවන්නේද?

ပရပ္ပသာဒကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පරප්පසාදකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ဘိသဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. භිසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဝေဿဘူ [Pg.92] နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဘိသဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တသ္မိံ ဟတ္ထိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော တသ္မိံ ပဋိဝသတိ. တသ္မိံ သမယေ ဝေဿဘူ ဘဂဝါ ဝိဝေကကာမော ဟိမဝန္တမဂမာသိ. တံ ဒိသွာ သော ဟတ္ထိနာဂေါ ပသန္နမာနသော ဘိသမုဠာလံ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဘောဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဟတ္ထိယောနိတော စုတော ဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿတ္တမာဂတော မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိအာဒယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ မဟာဘောဂေ အညတရသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပုဗ္ဗဝါသနာဗလေန သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ, သော ပုဗ္ဗေ ကတကုသလနာမေန ဘိသဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"වෙස්සභූ නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් භිසදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමාලයෙහි ඇතෙකු වී උපත ලබා එහි වාසය කළේය. එකල වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව හිමාලයට වැඩම කළහ. උන්වහන්සේ දැක ඒ ඇතා පැහැදුණු සිතින් යුතුව නෙළුම් අල හා නෙළුම් දඬු (භිසමුළාල) ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඔහු එම පින්කමෙන් ඇත් යෝනියෙන් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා, එහි සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කර, මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණ සක්විති රජ සම්පත් ආදිය විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මහා ධනවත් කුලයක උපත ලැබීය. පූර්ව වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය. ඔහු පෙර කළ කුසලයට අනුව "භිසදායක තෙරුන්" නමින් ප්‍රකට විය.

၂၉. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဒဿေန္တော ဝေဿဘူ နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေဿဘူတိ ဝေဿံ ဘုနာတိ အတိက္ကမတီတိ ဝေဿဘူ. အထ ဝါ ဝေဿေ ဝါဏိဇကမ္မေ ဝါ ကာမရာဂါဒိကေ ဝါ ကုသလာဒိကမ္မေ ဝါ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ ဝါ ဘုနာတိ အဘိဘဝတီတိ ဝေဿဘူ, သော နာမေန ဝေဿဘူ နာမ ဘဂဝါ. ဣသီနံ တတိယော အဟူတိ ကုသလဓမ္မေ ဧသတိ ဂဝေသတီတိ ဣသိ, ‘‘ဝိပဿီ, သိခီ, ဝေဿဘူ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တတိယော ဣသိ တတိယော ဘဂဝါ အဟု အဟောသီတိ အတ္ထော. ကာနနံ ဝနမောဂ္ဂယှာတိ ကာနနသင်္ခါတံ ဝနံ ဩဂယှ ဩဂဟေတွာ ပါဝိသီတိ အတ္ထော.

29. ඔහු තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර පෙර චරිතාපදානය දක්වමින් "වෙස්සභූ නාම නාමෙන" යනාදිය වදාළහ. එහි "වෙස්සභූ" යනු වෛශ්‍ය (ගොවි වෙළඳ) කුලය ඉක්මවා ගිය හෙයින් වෙස්සභූ නම් වේ. නැතහොත් ගොවිතැන් වෙළඳාම් කටයුතු ද, කාමරාගාදිය ද, කුසලාදී කර්මයන් ද, වස්තු කාම ක්ලේශ කාමයන් ද මැඩපවත්වන (අභිභවනය කරන) බැවින් වෙස්සභූ නම් වේ. ඔහු නමින් වෙස්සභූ නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේය. "ඉසීනං තතියෝ අහූ" යනු කුසල් දහම් සොයන බැවින් "ඉසි" (සෘෂි) නම් වේ. විපස්සී, සිඛී, වෙස්සභූ යැයි වදාළ බැවින් තුන්වන සෘෂි වූ තුන්වන බුදුරජාණන් වහන්සේ වූහ යනු අර්ථයයි. "කානනං වනමොග්ගය්හ" යනු වනය නම් වූ ඝන කැලෑවට පිවිස යනු අර්ථයයි.

၃၀. ဘိသမုဠာလံ ဂဏှိတွာတိ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ ဆာတကံ ဘိသတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ ဘိသံ, ကော သော? ပဒုမကန္ဒော, ဘိသဉ္စ မုဠာလဉ္စ ဘိသမုဠာလံ, တံ ဘိသမုဠာလံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော.

30. "භිසමුළාලං ගණ්හිත්වා" යනු දෙපා සිව්පා සතුන්ගේ කුසගින්න නසන (භිසති) බැවින් "භිස" නම් වේ. ඒ කුමක්ද? නෙළුම් අලයයි. භිස ද (නෙළුම් අල) මුළාල ද (නෙළුම් දඬු) භිසමුළාල නම් වේ. ඒ භිසමුළාල ගෙන යනු අර්ථයයි.

၃၁. ကရေန စ ပရာမဋ္ဌောတိ တံ မယာ ဒိန္နဒါနံ, ဝေဿဘူဝရဗုဒ္ဓိနာ ဥတ္တမဗုဒ္ဓိနာ ဝေဿဘုနာ ကရေန ဟတ္ထတလေန ပရာမဋ္ဌော ကတသမ္ဖဿော အဟောသိ. သုခါဟံ နာဘိဇာနာမိ, သမံ တေန ကုတောတ္တရိန္တိ တေန သုခေန [Pg.93] သမံ သုခံ နာဘိဇာနာမိ, တတော ဥတ္တရိံ တတော ပရံ တတော အဓိကံ သုခံ ကုတောတိ အတ္ထော. သေသံ နယာနုသာရေန သုဝိညေယျန္တိ.

31. "කරේන ච පරාමට්ඨෝ" යනු මා විසින් දෙන ලද ඒ දානය, උත්තම බුද්ධි ඇති වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රී හස්තයෙන් (අත්ලෙන්) ස්පර්ශ කරන ලදී. "සුඛාහං නාභිජානාමි, සමං තේන කුතොත්තරිං" යනු ඒ සැපයට සමාන සැපයක් මම නොදනිමි, එයට වඩා උසස් වූ, එයට වඩා වැඩි වූ සැපයක් කොහින්ද යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය නයානුසාරයෙන් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဘိသဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

භිසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. သုစိန္တိတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. සුචින්තිතත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဂိရိဒုဂ္ဂစရော အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုစိန္တိတတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ နေသာဒကုလေ ဥပ္ပန္နော မိဂသူကရာဒယော ဝဓိတွာ ခါဒန္တော ဝိဟရတိ. တဒါ လောကနာထော လောကာနုဂ္ဂဟံ သတ္တာနုဒ္ဒယတဉ္စ ပဋိစ္စ ဟိမဝန္တမဂမာသိ. တဒါ သော နေသာဒေါ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အတ္တနော ခါဒနတ္ထာယ အာနီတံ ဝရမဓုရမံသံ အဒါသိ. ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ, တံ ဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သော တေနေဝ ပုညေန တေနေဝ သောမနဿေန တတော စုတော သုဂတီသု သံသရန္တော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိအာဒယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"ගිරිදුග්ගචරෝ ආසි" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුචින්තිත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමාල ප්‍රදේශයෙහි වැදි කුලයක උපත ලබා මුවන්, ඌරන් ආදීන් මරා කමින් වාසය කළේය. එකල ලෝකනාථයන් වහන්සේ ලෝකයාට අනුග්‍රහ පිණිසත්, සත්වයන් කෙරෙහි වූ අනුකම්පාව නිසාත් හිමාලයට වැඩම කළහ. එකල ඒ වැද්දා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව, තමාගේ ආහාරය පිණිස ගෙන ආ උත්තම වූ මධුර මාංශ පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පා පිණිස එය පිළිගත්හ. එය වළඳා අනුමෝදනාව වදාරා වැඩම කළහ. ඔහු එම පිනෙන් හා ඒ සෝමනස්සයෙන්ම එතැනින් චුතව සුගතිවල සැරිසරමින් සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කර, මනුෂ්‍යයන් අතර සක්විති රජ සම්පත් ආදිය විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය.

၃၆. စတုပဋိသမ္ဘိဒါပဉ္စာဘိညာဒိဘေဒံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဂိရိဒုဂ္ဂစရော အာသိန္တိအာဒိမာဟ. ဂိရတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ဂိရိ, ကော သော? သိလာပံသုမယပဗ္ဗတော, ဒုဋ္ဌု ဒုက္ခေန ဂမနီယံ ဒုဂ္ဂံ, ဂိရီဟိ ဒုဂ္ဂံ ဂိရိဒုဂ္ဂံ, ဒုဂ္ဂမောတိ အတ္ထော. တသ္မိံ ဂိရိဒုဂ္ဂေ ပဗ္ဗတန္တရေ စရော စရဏသီလော အာသိံ အဟောသိံ. အဘိဇာတောဝ ကေသရီတိ အဘိ ဝိသေသေန ဇာတော နိဗ္ဗတ္တော ကေသရီဝ ကေသရသီဟော ဣဝ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ စရာမီတိ အတ္ထော.

36. සිව්පිළිසිඹියා හා පංච අභිඥාදී ප්‍රභේදයන්ට පැමිණ, තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත් වී, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ආසි" යනාදිය වදාළහ. ශබ්ද පවත්වන බැවින් (ප්‍රතිරාව දෙන බැවින්) "ගිරි" නම් වේ. ඒ කුමක්ද? ගල් හා පස්වලින් හෙබි පර්වතයයි. ඉතා දුක සේ යා යුතු බැවින් "දුග්ග" නම් වේ. පර්වතයන් නිසා ගමනාගමනය අපහසු වූ ස්ථානය "ගිරිදුග්ග" (ගිරි දුර්ග) නම් වේ, දුර්ගම ස්ථානය යනු අර්ථයයි. ඒ ගිරි දුර්ග වූ පර්වත අන්තරයෙහි සැරිසරන්නෙක් (හැසිරෙන ස්වභාවය ඇත්තෙක්) වීමි. "අභිජාතෝව කේසරී" යනු සුවිශේෂීව උපන් කේසර සිංහයෙකු මෙන් ගිරි දුර්ගයෙහි හැසිරෙමි යනු අර්ථයයි.

၄၀. ဂိရိဒုဂ္ဂံ ပဝိသိံ အဟန္တိ အဟံ တဒါ တေန မံသဒါနေန ပီတိသောမနဿဇာတော ပဗ္ဗတန္တရံ ပါဝိသိံ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

40. "ගිරිදුග්ගං පවිසිං අහං" යනු මම එකල ඒ මාංශ දානයෙන් ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත් වී පර්වත අන්තරයට පිවිසුණෙමි යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သုစိန္တိတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුචින්තිත තෙරුන්ගේ අපදාන අට්ඨකථාව නිමවා ඇත.

၇. ဝတ္ထဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. වත්ථදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ပက္ခိဇာတော [Pg.94] တဒါ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝတ္ထဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ သုပဏ္ဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ ဂစ္ဆန္တံ အတ္ထဒဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သုပဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ မာဏဝကဝဏ္ဏံ နိမ္မိနိတွာ မဟဂ္ဃံ ဒိဗ္ဗဝတ္ထံ အာဒါယ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သောပိ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သော တေနေဝ သောမနဿေန ဝီတိနာမေတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ အပရာပရံ သံသရန္တော ပုညာနိ အနုဘဝိတွာ တတော မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိန္တိ သဗ္ဗတ္ထ မဟဂ္ဃံ ဝတ္ထာဘရဏံ လဒ္ဓံ, တတော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ဝတ္ထစ္ဆာယာယ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဝသန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညပ္ပတ္တခီဏာသဝေါ အဟောသိ, ပုဗ္ဗေ ကတပုညနာမေန ဝတ္ထဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"පක්ඛිජාතෝ තදා ආසි" යනාදිය ආයුෂ්මත් වත්ථදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සුපර්ණ (ගුරුළු) යෝනියෙහි උපන්නේය. ගන්ධමාදන පර්වතයට වැඩම කරන්නා වූ අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ, ගුරුළු වෙස අත්හැර මානවක වෙසක් මවාගෙන, මහාර්ඝ වූ දිව්‍ය වස්ත්‍රයක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද එය පිළිගෙන අනුමෝදනාවක් වදාරා වැඩම කළ සේක. ඔහු ද එම සෝමනස්සයෙන් යුතුව කාලය ගෙවා, ආයු කෙළවර සිට එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. එහි නැවත නැවතත් සංසාරයෙහි සැරිසරමින් පින් අනුභව කොට, ඉන් පසු මිනිසුන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙසේ ඔහු විසින් සෑම භවයකදීම මහාර්ඝ වූ වස්ත්‍රාභරණ ලබන ලදී. ඉන්පසු උපන් උපන් භවයන්හි වස්ත්‍ර සෙවණ ඇති තැන්වල වාසය කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, නොබෝ කලකින්ම ෂඩභිඥාලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් විය. පෙර කරන ලද පින් නාමයෙන් "වත්ථදායකත්ථේර" යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය.

၄၅. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပက္ခိဇာတော တဒါ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပက္ခိဇာတောတိ ပက္ခန္ဒတိ ဥပလဝတိ သကုဏော ဧတေနာတိ ပက္ခံ, ပက္ခမဿ အတ္ထီတိ ပက္ခီ, ပက္ခိယောနိယံ ဇာတော နိဗ္ဗတ္တောတိ အတ္ထော. သုပဏ္ဏောတိ သုန္ဒရံ ပဏ္ဏံ ပတ္တံ ယဿ သော သုပဏ္ဏော, ဝါတဂ္ဂါဟသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဇလမာနပတ္တမဟာဘာရောတိ အတ္ထော. ဂရုဠာဓိပေါတိ နာဂေ ဂဏှနတ္ထာယ ဂရုံ ဘာရံ ပါသာဏံ ဂိဠန္တီတိ ဂရုဠာ, ဂရုဠာနံ အဓိပေါ ရာဇာတိ ဂရုဠာဓိပေါ, ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသာဟန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

45. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පක්ඛිජාතෝ තදා ආසි" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "පක්ඛිජාතෝ" යනු, මෙයින් පක්ෂියා පියාඹයි යන අර්ථයෙන් පියාපත් 'පක්ඛ' නම් වේ, පියාපත් ඇත්තේ 'පක්ඛී' නම් වේ, පක්ෂි යෝනියෙහි උපන්නේ යන අර්ථයයි. "සුපණ්ණෝ" යනු යමෙකුට ශෝභන වූ පියාපත් ඇද්ද ඔහු සුපර්ණ නම් වේ. සුළඟ හසු කරගන්නා වූ, රන්වන් පැහැයෙන් බබළන්නා වූ පියාපත් ඇති මහා බරක් දරන්නා වූ යන අර්ථයයි. "ගරුළාධිපෝ" යනු නාගයන් අල්ලා ගැනීම පිණිස බර වූ ගල් ගිලින්නාහු 'ගරුළා' නම් වෙති, ගරුළන්ගේ අධිපති වූ රජු බැවින් 'ගරුළාධිපෝ' නම් වේ. කෙලෙස් රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව මම දිටිමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

ဝတ္ထဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වත්ථදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၈. အမ္ဗဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. අම්බදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

အနောမဒဿီ ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အမ္ဗဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝါနရယောနိယံ [Pg.95] နိဗ္ဗတ္တော ဟိမဝန္တေ ကပိရာဇာ ဟုတွာ ပဋိဝသတိ. တသ္မိံ သမယေ အနောမဒဿီ ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ ဟိမဝန္တမဂမာသိ. အထ သော ကပိရာဇာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သုမဓုရံ အမ္ဗဖလံ ခုဒ္ဒမဓုနာ အဒါသိ. အထ ဘဂဝါ တဿ ပဿန္တဿေဝ တံ သဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ဝတွာ ပက္ကာမိ. အထ သော သောမနဿသမ္ပန္နဟဒယော တေနေဝ ပီတိသောမနဿေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခမနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညပ္ပတ္တော အဟောသိ. ပုဗ္ဗပုညနာမေန အမ္ဗဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"අනෝමදස්සී භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් අම්බදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වානර යෝනියෙහි ඉපිද හිමාලයෙහි වඳුරු රජෙක්ව වාසය කළේය. එකල අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමාලයට වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති ඒ වඳුරු රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ, ඉතා මිහිරි අඹ ඵලයක් වන මී පැණි සමඟ පූජා කළේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු බලා සිටියදීම ඒ සියල්ල වළඳා අනුමෝදනාවක් වදාරා වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති සෝමනස්සයෙන් පිරි හදවත් ඇති ඒ වඳුරා එම ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් යුතුව දිවි ඇති තෙක් සිට එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. එහි නැවත නැවතත් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛභව සම්පන්න එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම ෂඩභිඥාලාභී බවට පැමිණියේය. පෙර කරන ලද පින් නාමයෙන් "අම්බදායකත්ථේර" යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය.

၅၃. သော အပရဘာဂေ အတ္တနာ ကတကုသလဗီဇံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အနောမဒဿီ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. မေတ္တာယ အဖရိ လောကေ, အပ္ပမာဏေ နိရူပဓီတိ သော ဘဂဝါ သဗ္ဗလောကေ အပ္ပမာဏေ သတ္တေ ‘‘သုခီ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နိရုပဓိ ဥပဓိဝိရဟိတံ ကတွာ မေတ္တာယ မေတ္တစိတ္တေန အဖရိ ပတ္ထရိ ဝဍ္ဎေသီတိ အတ္ထော.

53. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන් විසින් වපුරන ලද කුසල බීජය දැක සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අනෝමදස්සී භගවා" යනාදිය වදාළ සේක. "මෙත්තාය අඵරි ලෝකේ, අප්පමාණේ නිරූපධී" යනු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුළු ලෝකයෙහිම අප්‍රමාණ වූ සත්ත්වයන් කෙරෙහි "සුවපත් වෙත්වා" යනාදී වශයෙන් මෛත්‍රී සිතින්, උපධි රහිත වූ මෛත්‍රිය පැතිරවූ සේක, වර්ධනය කළ සේක යන අර්ථයයි.

၅၄. ကပိ အဟံ တဒါ အာသိန္တိ တဒါ တဿာဂမနကာလေ ကပိရာဇာ အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

54. "කපි අහං තදා ආසිං" යනු, එකල උන්වහන්සේ වැඩම කළ කාලයෙහි මම වඳුරු රජෙක්ව සිටියෙමි යන අර්ථයයි.

အမ္ဗဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අම්බදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၉. သုမနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. සුමනත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သုမနော နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုမနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ မာလာကာရဿ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော ဘဂဝတိ ပသန္နမာနသော သုမနမာလာမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ပုတ္တဒါရေဟိ ဝဍ္ဎိတွာ သုမနနာမေန [Pg.96] ပါကဋော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"සුමනෝ නාම නාමේන" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුමනත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මල්කරුවෙකුගේ කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පැමිණි පසු ශ්‍රද්ධා ඇතිව බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිත් ඇතිව, සමන් මල් මිටි ගෙන දෑතින්ම පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහි සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී "සුමන" යන නමින් ප්‍රසිද්ධව, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පැමිණියේය.

၆၂. သော အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုမနော နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. သုန္ဒရံ မနံ စိတ္တံ ယဿ သော သုမနော. သဒ္ဓါပသာဒဗဟုမာနေန ယုတ္တော နာမေန သုမနော နာမ မာလာကာရော တဒါ အဟံ အဟောသိံ.

62. ඒ රහතන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමනෝ නාම නාමේන" යනාදිය වදාළ සේක. යමෙකුගේ සිත යහපත් වේද ඔහු 'සුමන' නම් වේ. ශ්‍රද්ධා ප්‍රසාදය හා බහුමානයෙන් යුක්ත වූ, නාමයෙන් සුමන නම් වූ මල්කරුවා එකල මම වීමි.

၆၃. သိခိနော လောကဗန္ဓုနောတိ သိခါ မုဒ္ဓါ ကာသတီတိ သိခီ. အထ ဝါ သမ္ပယုတ္တသမ္ပယောဂေ ခါဒတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ သိခီ, ကာ သာ? အဂ္ဂိသိခါ, အဂ္ဂိသိခါ ဝိယ သိခါယ ဒိပ္ပနတော သိခီ. ယထာ အဂ္ဂိသိခါ ဇောတတိ ပါကဋာ ဟောတိ, သိခီ ပတ္တတိဏကဋ္ဌပလာသာဒိကေ ဒဟတိ, ဧဝမယမ္ပိ ဘဂဝါ နီလပီတာဒိရံသီဟိ ဇောတတိ သကလလောကသန္နိဝါသေ ပါကဋော ဟောတိ. သကသန္တာနဂတသဗ္ဗကိလေသေ သောသေတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ ဈာပေတီတိ ဝေါဟာရနာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ, တဿ သိခိနော. သကလလောကဿ ဗန္ဓုဉာတကောတိ လောကဗန္ဓု, တဿ သိခိနော လောကဗန္ဓုနော ဘဂဝတော သုမနပုပ္ဖံ အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

63. "සිඛිනෝ ලෝකබන්ධුනෝ" යනු, සිඛා (හිසෙහි මස්තකය) බබළන බැවින් 'සිඛී' නම් වේ. එසේත් නැතහොත්, කෙලෙස් ධර්මයන් නසන බැවින් 'සිඛී' නම් වේ. ඒ කුමක් වැනිද? ගිනි සිළුවක් වැනි ය. ගිනි සිළුවක් මෙන් සිඛාවෙන් (රශ්මියෙන්) බබළන බැවින් සිඛී නම් වේ. ගිනි සිළුව යම් සේ බබළයි ද ප්‍රකට වේ ද, ගින්න තණකොළ, දර, කොළ රොඩු ආදිය යම් සේ දවාලයි ද, එමෙන්ම මෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද නිල් මහණ ආදී රශ්මි මාලාවන්ගෙන් බබළන සේක, මුළු ලෝකයෙහිම ප්‍රකට වන සේක. තම සන්තානයෙහි පවතින සියලු කෙලෙසුන් වියළා දමන බැවින්, විනාශ කරන බැවින්, දවාලන බැවින් 'සිඛී' යන ව්‍යවහාර නාමය ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට ලැබුණි. මුළු ලෝකයාගේම ඥාතියෙකු වැනි බැවින් 'ලෝකබන්ධු' නම් වේ. ඒ සිඛී ලෝකබන්ධු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සමන් මල් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

သုမနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුමනත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. ပုပ္ဖစင်္ကောဋိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. පුප්ඵචංකෝටියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

အဘီတရူပံ သီဟံ ဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပုပ္ဖစင်္ကောဋိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော မဟာဝိဘဝသမ္ပန္နော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပသန္နာကာရံ ဒဿေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ အနောဇပုပ္ဖမောစိနိတွာ စင်္ကောဋကံ ပူရေတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ‘‘ဘဂဝါ, ဣမဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ပူဇနီယော ဟုတွာ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏေယျ’’န္တိ ပတ္ထနမကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တော သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော [Pg.97] သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အဘိရူပေါ အဟောသိ. သော အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'අභීතරූපං සීහං වා' යනාදිය ආයුෂ්මත් පුප්ඵචංකෝටිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ, මහා විභව සම්පත්තියෙන් යුක්තව සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ඒ පැහැදුණු ස්වභාවය පෙන්වමින් රන්වන් වූ අශෝක මල් නෙළා, මල් වට්ටියක් පුරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කොට, "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ පින්කමේ අනුසසින් උපන් උපන් තැන රන්වන් පැහැතිව, සැමට පූජනීය වී නිවන් දකිම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව්මිනිස් ලොව ඉපිද සෑම තැනකදීම පූජිතව, රන්වන් පැහැති අභිරූපී කෙනෙක් විය. ඔහු පසුව මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၆၈-၉. သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အဘီတရူပံ သီဟံ ဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီဟန္တိ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါဒယော သတ္တေ အဘိဘဝတိ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ သီဟော, အဘီတရူပေါ အဘီတသဘာဝေါ, တံ အဘီတရူပံ သီဟံ ဣဝ နိသိန္နံ ပူဇေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပက္ခီနံ အဂ္ဂံ ဂရုဠရာဇံ ဣဝ ပဝရံ ဥတ္တမံ ဗျဂ္ဃရာဇံ ဣဝ အဘိ ဝိသေသေန ဇာတံ သဗ္ဗသီဟာနံ ဝိသေသံ ကေသရသီဟံ ဣဝ တိလောကဿ သရဏံ သိခိံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ကိံ ဘူတံ? အနေဇံ နိက္ကိလေသံ ခန္ဓမာရာဒီဟိ အပရာဇိတံ နိသိန္နံ သိခိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မာရဏာနဂ္ဂန္တိ သဗ္ဗကိလေသာနံ မာရဏေ သောသနေ ဝိဒ္ဓံသနေ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ကိလေသေ မာရေန္တာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝိဇ္ဇမာနာနမ္ပိ တေသံ အဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ ပရိဝါရိတံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နံ သိခိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

68-9. රහත් ඵලයට පැමිණි ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අභීතරූපං සීහං වා" යනාදිය වදාළහ. එහි 'සීහං' යනු දෙපාවුන් සිව්පාවුන් ආදී සත්ත්වයන් මැඩපවත්වා සිටින බැවින් සිංහයා නම් වේ. 'අභීතරූපෝ' යනු නිර්භීත ස්වභාවය ඇති තැනැත්තායි. ඒ නිර්භීත සිංහයෙකු මෙන් වැඩසිටින උන්වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු සම්බන්ධයයි. පක්ෂීන් අතර අග්‍ර වූ ගුරුළු රජු මෙන්ද, උතුම් වූ ව්‍යාඝ්‍ර රාජයෙකු මෙන්ද, සියලු සිංහයන්ට වඩා විශේෂ වූ කේසර සිංහයෙකු මෙන්ද, තිලෝකයට සරණ වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට (පූජා කළෙමි). කෙසේ වූ (බුදුරජාණන් වහන්සේ) ද? 'අනේජං' යනු තෘෂ්ණාව රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, 'අපරාජිතං' යනු ස්කන්ධ මාරාදීන් විසින් පරාජය නොකළ හැකිව වැඩසිටින සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේය යන්න සම්බන්ධයයි. 'මාරණානග්ගං' යනු සියලු කෙලෙසුන් නැසීමෙහි, වියළීමෙහි සහ විනාශ කිරීමෙහි අග්‍ර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, කෙලෙස් නසන්නා වූ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා සහ බුද්ධ ශ්‍රාවකයන් සිටියද ඔවුන්ට වඩා අග්‍ර වූ යන අර්ථයයි. 'භික්ඛුසංඝපුරක්ඛතං' යනු භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩසිටින සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න සම්බන්ධයයි.

၇၀. စင်္ကောဋကေ ဌပေတွာနာတိ ဥတ္တမံ အနောဇပုပ္ဖံ ကရဏ္ဍကေ ပူရေတွာ သိခီသမ္ဗုဒ္ဓံ သေဋ္ဌံ သမောကိရိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

70. 'චංකෝටකේ ඨපෙත්වානා' යනු උතුම් වූ අශෝක මල් මල් කරඬුවක පුරවා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සිඛී සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට ඉස පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

ပုပ္ဖစင်္ကောဋိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පුප්ඵචංකෝටිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

သတ္တမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සත්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၈. နာဂသမာလဝဂ္ဂေါ

8. නාගසමාල වර්ගය.

၁. နာဂသမာလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. නාගසමාල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

အာပါဋလိံ အဟံ ပုပ္ဖန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော နာဂသမာလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ တထာရူပသဇ္ဇနသံသဂ္ဂဿ [Pg.98] အလာဘေန သတ္ထရိ ဓရမာနကာလေ ဒဿနသဝနပူဇာကမ္မမကရိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ တဿ ဘဂဝတော သာရီရိကဓာတုံ နိဒဟိတွာ ကတစေတိယမှိ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ပါဋလိပုပ္ဖံ ပူဇေတွာ သောမနဿံ ဥပ္ပာဒေတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တေနေဝ သောမနဿေန တတော ကာလံ ကတော တုသိတာဒီသု ဆသု ဒေဝလောကေသု သုခမနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော နာဂရုက္ခပလ္လဝကောမဠသဒိသသရီရတ္တာ နာဂသမာလောတိ မာတာပိတူဟိ ကတနာမဓေယျော ဘဂဝတိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'ආපාටලිං අහං පුප්ඵං' යනාදිය ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වූ කල ගිහිගෙය පිහිටුවා ගත්තේය. එවැනි වූ සත්පුරුෂ ඇසුරක් නොලැබීම නිසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටින කාලයෙහි උන්වහන්සේ දැකීමට, බණ ඇසීමට හෝ පූජා කිරීමට නොලැබුණි. උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් නිදන් කොට කළ චෛත්‍යයෙහි සිත පැහැදවාගෙන, පලොල් මල් පූජා කොට සතුටු සිතක් උපදවාගෙන, ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඒ සොම්නසින්ම කළුරිය කළේය. ඔහු තුසිතය ආදී සදෙව් ලොව සැප අනුභව කොට, පසුව මිනිස් ලොව මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වූ කල නා දල්ලක මුදු බව වැනි ශරීරයක් ඇති බැවින් මවුපියන් විසින් 'නාගසමාල' යයි නම් තබන ලදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၁. သော ပစ္ဆာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အာပါဋလိံ အဟံ ပုပ္ဖန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာပါဋလိန္တိ အာ သမန္တတော, အာဒရေန ဝါ ပါဋလိပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ အဟံ ထူပမှိ အဘိရောပေသိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. ဥဇ္ဈိတံ သုမဟာပထေတိ သဗ္ဗနဂရဝါသီနံ ဝန္ဒနပူဇနတ္ထာယ မဟာပထေ နဂရမဇ္ဈေ ဝီထိယံ ဥဇ္ဈိတံ ဥဋ္ဌာပိတံ, ဣဋ္ဌကကမ္မသုဓာကမ္မာဒီဟိ နိပ္ဖာဒိတန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

1. ඔහු පසුව තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ආපාටලිං අහං පුප්ඵං" යනාදිය වදාළේය. එහි 'ආපාටලිං' යනු හාත්පසින් වූ හෝ ගෞරවයෙන් යුතුව පලොල් මල් ගෙන මම ස්තූපයට පිදුවෙමි යන අර්ථයයි. 'උජ්ඣිතං සුමහාපථේ' යනු සියලු නගරවාසීන්ට වන්දනා පූජා පිණිස මහා මාර්ගයෙහි, නගර මධ්‍යයේ වීථියෙහි ඉදිකරන ලද, ගඩොල් කර්මාන්ත සහ බදාම කර්මාන්ත ආදියෙන් නිමවන ලද ස්තූපය යන අර්ථයයි. සෙසු කොටස යට කියන ලද ක්‍රමයට මෙන්ම පැහැදිලි අර්ථ ඇති බැවින් පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

နာဂသမာလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නාගසමාල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. ပဒသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. පදසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

အက္ကန္တဉ္စ ပဒံ ဒိသွာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဒသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ သဒ္ဓါသမ္ပန္နေ ဥပါသကဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော ဘဂဝတာ တဿ အနုကမ္ပာယ ဒဿိတံ ပဒစေတိယံ ဒိသွာ ပသန္နော လောမဟဋ္ဌဇာတော ဝန္ဒနပူဇနာဒိဗဟုမာနမကာသိ. သော တေနေဝ သုခေတ္တေ သုကတေန ပုညေန တတော စုတော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခမနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ မနုဿေသု ဇာတော မနုဿသမ္ပတ္တိံ သဗ္ဗမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော [Pg.99] ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ, ပုရာကတပုညနာမေန ပဒသညကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

'අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වා' යනාදිය ආයුෂ්මත් පදසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, උපන් උපන් භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසක ගෙදරක ඉපිද, වියපත් වූ කල රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් දැක්වූ සිරිපා සටහන දැක පැහැදී, ලොමුඩැහැගැනීම් ඇතිව වන්දනා පූජාදී බොහෝ ගරුබුහුමන් කළේය. ඔහු ඒ උතුම් පින්කෙතෙහි කරන ලද පිනෙන් එතැනින් චුතව ස්වර්ගයෙහි උපත ලැබීය. එහි දිව්‍ය සැප අනුභව කොට, පසුව මිනිස් ලොව ඉපිද සියලු මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලයක ඉපිද, වැඩුණු කල ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. පෙර කරන ලද පිනෙහි නාමයෙන් 'පදසඤ්ඤක තෙරුන්' යයි ප්‍රකට විය.

၅. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အက္ကန္တဉ္စ ပဒံ ဒိသွာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အက္ကန္တန္တိ အက္ကမိတံ ဒဿိတံ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗဒါ စတုရင်္ဂုလောပရိယေဝ ဂမနံ, အယံ ပန တဿ သဒ္ဓါသမ္ပန္နတံ ဉတွာ ‘‘ဧသော ဣမံ ပဿတူ’’တိ ပဒစေတိယံ ဒဿေသိ, တသ္မာ သော တသ္မိံ ပသီဒိတွာ ဝန္ဒနပူဇနာဒိသက္ကာရမကာသီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

5. ඔහු දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වා" යනාදිය වදාළේය. එහි 'අක්කන්තං' යනු පෑගූ, පෙන්වන ලද සිරිපා සටහන යන්නයි. සියලු බුදුවරුන්ගේ ගමන සැමවිටම පොළොවෙන් සතරඟුලක් උඩින් සිදු වේ. එහෙත් මේ තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ශ්‍රද්ධාවන්ත බව දැන "මොහු මේ සිරිපා සටහන දකීවා" යි පදචේතිය දැක්වූහ. එබැවින් ඔහු උන්වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී වන්දනා පූජාදී සත්කාර කළේය යන අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဒသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පදසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. ဗုဒ္ဓသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. බුද්ධසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ဒုမဂ္ဂေ ပံသုကူလိကန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ဒုမဂ္ဂေ လဂ္ဂိတံ ဘဂဝတော ပံသုကူလစီဝရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ‘‘အရဟဒ္ဓဇ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဝန္ဒနပူဇနာဒိသက္ကာရမကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“දුමග්ගේ පංසුකූලිකං” යනාදිය ආයුෂ්මත් බුද්ධසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ හෙතෙම ගසක් අග රැඳී තිබූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පංසුකූල සිවුරක් දැක, පැහැදුණු සිතැතිව, “මෙය රහතන් වහන්සේලාගේ ධජයකි” යි සිතා වැඳීම පිදීම ආදි සත්කාර කළේය. ඔහු එම පුණ්‍යකර්මයෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၉. သော ပတ္တအရဟတ္တာဓိဂမော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဒုမဂ္ဂေ ပံသုကူလိကန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဓုနာတိ ကမ္ပတီတိ ဒုမော. ဒုဟတိ ပူရေတိ အာကာသတလန္တိ ဝါ ဒုမော, ဒုမဿ အဂ္ဂေါ ကောဋီတိ ဒုမဂ္ဂေါ, တသ္မိံ ဒုမဂ္ဂေ. ပံသုမိဝ ပဋိက္ကူလဘာဝံ အမနုညဘာဝံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပံသုကူလံ, ပံသုကူလမေဝ ပံသုကူလိကံ, သတ္ထုနော ပံသုကူလံ ဒုမဂ္ဂေ လဂ္ဂိတံ ဒိသွာ အဟံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ တံ ပံသုကူလံ အဝန္ဒိံ ပဏာမမကာသိန္တိ အတ္ထော. တန္တိ နိပါတမတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

9. රහත් බවට පත් වූ හෙතෙම තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “දුමග්ගේ පංසුකූලිකං” යනාදිය පැවසීය. එහි ‘දුම’ යනු සෙලවෙන බැවින් හෝ අහස් තලය පුරවන බැවින් ගසට නමකි. ගසෙහි අග්‍රය හෙවත් කෙළවර ‘දුමග්ග’ නම් වේ. එම ගස මුදුනෙහි යන්න එහි අර්ථයයි. දූවිලි මෙන් පිළිකුල් බවට හෝ අමනාප බවට පැමිණෙන බැවින් ‘පංසුකූල’ නම් වේ. පංසුකූලයම ‘පංසුකූලික’ නම් වේ. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගසක් අග රැඳී තිබූ පංසුකූල සිවුර දැක මම දොහොත් මුදුන් දී වැඳ නමස්කාර කළෙමි යනු අර්ථයයි. ‘තං’ යනු නිපාත මාත්‍රයකි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဗုဒ္ဓသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බුද්ධසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. ဘိသာလုဝဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. භිසාලුවදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවයි.

ကာနနံ [Pg.100] ဝနမောဂ္ဂယှာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဘိသာလုဝဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တဿ သမီပေ အရညာဝါသေ ဝသန္တော ဝနမူလဖလာဟာရော ဝိဝေကဝသေနာဂတံ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပဉ္စဘိသာလုဝေ အဒါသိ. ဘဂဝါ တဿ စိတ္တံ ပသာဒေတုံ ပဿန္တဿေဝ ပရိဘုဉ္ဇိ. သော တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန ကာလံ ကတွာ တုသိတာဒီသု သမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ ပစ္ဆာ မနုဿသမ္ပတ္တိဉ္စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိဘဝသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော တံ ပဟာယ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

“කානනං වනමොග්ගය්හ” යනාදිය ආයුෂ්මත් භිසාලුවදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමාලය සමීපයෙහි ආරණ්‍යවාසයක වසමින්, වනයේ අල මුල් ආදිය ආහාර කොට ගනිමින් වෙසෙන කල, විවේකය පිණිස වැඩම කළ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව නෙළුම් අල පහක් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ සිත ප්‍රසන්න කරනු පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ඒවා වැළඳූ සේක. ඔහු එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන් කලුරිය කොට තුසිතාදි දෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වස්තු සම්පත් ලබා, එය අතහැර සාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၁၃. သော တတော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ကာနနံ ဝနမောဂ္ဂယှာတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဝသာမိ ဝိပိနေ အဟန္တိ ဝိဝေကဝါသော အဟံ ဝသာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

13. ඉන්පසු හෙතෙම තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “කානනං වනමොග්ගය්හ” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. “වසාමි විපිනේ අහං” යන්නෙන් විවේකී වාසය ඇති මම වසමි යන්න සබැඳියි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဘိသာလုဝဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

භිසාලුවදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

ဆဋ္ဌဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

හයවන භාණවාර වර්ණනාව නිමවන ලදි.

၅. ဧကသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. ඒකසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවයි.

ခဏ္ဍော နာမာသိ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဧကသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နမာနသော တဿ သတ္ထုနော ခဏ္ဍံ နာမ အဂ္ဂသာဝကံ ဘိက္ခာယ စရမာနံ ဒိသွာ သဒ္ဒဟိတွာ ပိဏ္ဍပါတမဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ ပိဏ္ဍပါတဿ သညံ မနသိကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓဝိသေသတ္တာ ဧကသညကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

“ඛණ්ඩෝ නාමාසි නාමේන” යනාදිය ආයුෂ්මත් ඒකසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියත් බවට පත්ව රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණු සිතැතිව, එම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ඛණ්ඩ නම් අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩිනු දැක, ශ්‍රද්ධාවෙන් පිණ්ඩපාතයක් පූජා කළේය. ඔහු එම පුණ්‍යකර්මයෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියත් බවට පත්ව, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. හෙතෙම එක් දිනක පිණ්ඩපාතය පිළිබඳ සඤ්ඤාව මෙනෙහි කොට විශේෂාධිගමයක් ලැබූ බැවින් ‘ඒකසඤ්ඤක තෙරණුවෝ’ යැයි ප්‍රකට වූහ.

၁၈. သော [Pg.101] အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ခဏ္ဍော နာမာသိ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တဿ အဂ္ဂသာဝကတ္ထေရဿ ကိလေသာနံ ခဏ္ဍိတတ္တာ ခဏ္ဍောတိ နာမံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

18. හෙතෙම පසුව තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “ඛණ්ඩෝ නාමාසි නාමේන” යනාදිය පැවසීය. එහි එම අග්‍රශ්‍රාවක තෙරුන් වහන්සේ කෙලෙසුන් සිඳ දමන ලද බැවින් ‘ඛණ්ඩ’ නම් විය. සෙසු කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဧကသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඒකසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၆. တိဏသန္ထရဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. තිණසන්ථරදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවයි.

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တိဏသန္ထရဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒတော ပဂေဝ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ ဧကံ သရံ နိဿာယ ပဋိဝသတိ. တသ္မိံ သမယေ တိဿော ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ အာကာသေန အဂမာသိ. အထ ခေါ သော တာပသော အာကာသတော ဩရုယှ ဌိတံ တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တိဏံ လာယိတွာ တိဏသန္ထရံ ကတွာ နိသီဒါပေတွာ ဗဟုမာနာဒရေန ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပဋိကုဋိကော ဟုတွာ ပက္ကာမိ. သော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အနေကဝိဓသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය ආයුෂ්මත් තිණසන්ථරදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, බුද්ධෝත්පාදයට පෙර සිටම උපන් බැවින් ගිහිගෙය හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමාලය අසල එක්තරා විලක් ඇසුරු කොට වාසය කළේය. එකල තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අහසින් වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති එම තාපසයා අහසින් බැස වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව, තණකොළ කපා තණ ඇතිරියක් පිළියෙළ කොට එහි වැඩහිඳුවා මහත් ගෞරවයෙන් පඤ්චප්‍රතිෂ්ඨිතයෙන් වැඳ, පසුපසට ගොස් නික්ම ගියේය. ඔහු ආයු කෙළවර තෙක් එහි සිට එයින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් අනේකවිධ සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၂၂. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. မဟာဇာတဿရောတိ ဧတ္ထ ပန သရန္တိ ဧတ္ထ ပါနီယတ္ထိကာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါဒယော သတ္တာတိ သရံ, အထ ဝါ သရန္တိ ဧတ္ထ နဒီကန္ဒရာဒယောတိ သရံ, မဟန္တော စ သော သယမေဝ ဇာတတ္တာ သရော စေတိ မဟာဇာတဿရော. အနောတတ္တဆဒ္ဒန္တဒဟာဒယော ဝိယ အပါကဋနာမတ္တာ ‘‘မဟာဇာတဿရော’’တိ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သတပတ္တေဟိ သဉ္ဆန္နောတိ ဧကေကသ္မိံ ပုပ္ဖေ သတသတပတ္တာနံ ဝသေန သတပတ္တော, သတပတ္တသေတပဒုမေဟိ [Pg.102] သဉ္ဆန္နော ဂဟနီဘူတောတိ အတ္ထော. နာနာသကုဏမာလယောတိ အနေကေ ဟံသကုက္ကုဋကုက္ကုဟဒေဏ္ဍိဘာဒယော ဧကတော ကုဏန္တိ သဒ္ဒံ ကရောန္တီတိ သကုဏာတိ လဒ္ဓနာမာနံ ပက္ခီနံ အာလယော အာဓာရဘူတောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

22. හෙතෙම පසුව තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. “මහාජාතස්සරෝ” යන්නෙහි පැහැදිලි කිරීම මෙසේය: මෙහි පැන් පිණිස දෙපාවුන් සිව්පාවුන් ආදි සත්ත්වයන් පැමිණෙන බැවින් ‘සර’ (විල) නම් වේ. නොහොත් මෙහි ගංගා ඇළ දොළ ආදියෙන් ජලය ගලා එන බැවින් ‘සර’ නම් වේ. එය විශාල වූ ද ස්වභාවයෙන්ම හටගත් වූ ද විලක් බැවින් ‘මහාජාතස්සර’ නම් වේ. අනවතප්ත, ඡද්දන්ත ආදි විල් මෙන් ප්‍රකට නමක් නොමැති බැවින් ‘මහාජාතස්සර’ යැයි කියන ලද්දේ යැයි දත යුතුය. “සතපත්තේහි සඤ්ඡන්නෝ” යනු එක් එක් මලක පෙති සියය බැගින් වූ සුදු නෙළුම් මල්වලින් වැසී ගිය හෙවත් ගැවසී ගත් යනු අර්ථයයි. “නානාසකුණමාලයෝ” යනු හංස, කුකුළා, දියකාවා ආදි බොහෝ පක්ෂීන් එකට හඬ නගන පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථානය වූ හෙවත් ඇසුර වූ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියලු පද පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

တိဏသန္ထရဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිණසන්ථරදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. သူစိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. සූචිදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

တိံသကပ္ပသဟဿမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သူစိဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကာတုံ ပဉ္စ သူစိယော အဒါသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု ပုညမနုဘဝိတွာ ဝိစရန္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ တိက္ခပညော ဟုတွာ ပါကဋော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇန္တော တိက္ခပညတာယ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"තිංසකප්පසහස්සම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් සූචිදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (ප්‍රාර්ථනා) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත් වූ පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සිවුරු මැසීම සඳහා ඉඳිකටු පහක් පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැප විඳිමින් සැරිසරන්නේ, උපන් උපන් සෑම භවයකදීම තියුණු ප්‍රඥා ඇත්තෙකු වී ප්‍රසිද්ධියට පත්ව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වන්නට ආශා ඇති විය. තියුණු ප්‍රඥාවන්ත බව නිසාම හිසකෙස් බෑම අවසානයේදීම අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය.

၃၀. သော အပရဘာဂေ ပုညံ ပစ္စဝေက္ခန္တော တံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော တိံသကပ္ပသဟဿမှီတိအာဒိမာဟ. အန္တရန္တရံ ပနေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

30. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පින ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින්, එය දැක සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිංසකප්පසහස්සම්හි" යනාදිය වදාළ සේක. මෙහි අතරින් පතර එන පදයන්ගේ අර්ථය පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිමය.

၃၁. ပဉ္စသူစီ မယာ ဒိန္နာတိ ဧတ္ထ သူစတိ ဆိဒ္ဒံ ကရောတိ ဝိဇ္ဈတီတိ သူစိ, ပဉ္စမတ္တာ သူစီ ပဉ္စသူစီ မယာ ဒိန္နာတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

31. "පඤ්චසූචී මයා දින්නා" යන්නෙහි - සිදුරු කරයි ද, විදියි ද එහෙයින් 'සූචි' (ඉඳිකටු) නම් වේ. ප්‍රමාණයෙන් පහක් වූ ඉඳිකටු පහක් මා විසින් දෙන ලදී යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

သူစိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සූචිදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၈. ပါဋလိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. පාටලිපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပါဋလိပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ [Pg.103] ကုလဂေဟေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ကုသလာကုသလညူ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပါဋလိပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ သတ္ထု ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဗဟုဓာ သုခသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝန္တော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් පාටලිපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා සිටු කුලයක සිටු පුත්‍රයකුව ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව කුසල් අකුසල් පිළිබඳ දැනුම ඇතිව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පළොල් මලක් (පාටලි පුෂ්පයක්) ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් බොහෝ සැප සම්පත් අනුභව කරමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၃၆. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အန္တရာပဏေတိ အာ သမန္တတော ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိကံ ဘဏ္ဍံ ပဏေန္တိ ဝိက္ကိဏန္တိ ပတ္ထရန္တိ ဧတ္ထာတိ အာပဏံ, အာပဏဿ အန္တရံ ဝီထီတိ အန္တရာပဏံ, တသ္မိံ အန္တရာပဏေ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ကဉ္စနဂ္ဃိယသံကာသံ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပါဋလိပုပ္ဖံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

36. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පූර්ව කර්මය සිහි කරමින් සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'අන්තරාපණේ' යනු - හාත්පසින් රන් රිදී ආදී භාණ්ඩ වෙළඳාම් කරන, පතුරුවා තබන ස්ථානය 'ආපණය' (වෙළඳසැල) නම් වේ. ආපණයන් අතර වූ වීදිය අන්තරාපණයයි. ඒ අන්තරාපණයෙහි රන්වන් පැහැති වූ, රන් තොරණක් බඳු වූ, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් යුත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පළොල් මලක් පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි වචනයන්ගේ අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

ပါဋလိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පාටලිපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၉. ဌိတဉ္ဇလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. ඨිතඤ්ජලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဌိတဉ္ဇလိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထုပ္ပန္နဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ပုရာကတေန ဧကေန ကမ္မစ္ဆိဒ္ဒေန နေသာဒယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော မိဂသူကရာဒယော မာရေတွာ နေသာဒကမ္မေန အရညေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တသ္မိံ သမယေ တိဿော ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ ဟိမဝန္တံ အဂမာသိ. သော တံ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏေဟိ အသီတာနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာဟိ စ ဇလမာနံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော ပဏာမံ ကတွာ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသန္ထရေ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ဒေဝေါ ဂဇ္ဇန္တော အသနိ ပတိ, တတော မရဏသမယေ ဗုဒ္ဓမနုဿရိတွာ ပုနဉ္ဇလိမကာသိ. သော တေန ပုညေန သုခေတ္တေ ကတကုသလတ္တာ အကုသလဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ပုရာကတဝါသနာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඨිතඤ්ජලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ උපන් භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි පෙර කරන ලද එක්තරා අකුසල කර්මයක බලපෑමෙන් වැදි කුලයක ඉපිද, වටහා ගැනීමේ නුවණ ලැබ මුවන් ඌරන් ආදීන් මරමින් වැදි කර්මයෙන් වනයෙහි වාසය කළේය. ඒ සමයෙහි තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් හිමවතට වැඩම කළ සේක. ඔහු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් හා අසූවක් අනුව්‍යඤ්ජනයන්ගෙන් ද, ව්‍යාමප්‍රභාවෙන් ද බබළන්නා වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක සොම්නසට පත්ව, වැඳ නමස්කාර කොට ගොස් පන් අතු සෙවනක (කොළ අතු අසුනක) ඉඳගත්තේය. ඒ මොහොතේ අහස ගුගුරා හෙණයක් පතිත විය. ඉක්බිති මරණාසන්න මොහොතෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහි කරමින් නැවතත් දොහොත් මුදුන් දී වැන්දේය. ඔහු ඒ පිනෙන්, බුදුරජාණන් වහන්සේ නමැති උතුම් පින්කෙතෙහි කරන ලද කුසල් ඇති බැවින් අකුසල විපාකයන් වළක්වා ස්වර්ගයෙහි ඉපිද, කාමාවචර සම්පත් අනුභව කර, මිනිසුන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කර, පසු කලෙක මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු පූර්ව වාසනාවෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၄၂. သော [Pg.104] တတော ပရံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိဂလုဒ္ဒေါတိ မိဂါနံ မာရဏံ ဥပဂစ္ဆတီတိ မိဂလုဒ္ဒေါ. မိဂန္တိ သီဃံ ဝါတဝေဂေန ဂစ္ဆန္တိ ဓာဝန္တီတိ မိဂါ, တေသံ မိဂါနံ မာရဏေ လုဒ္ဒေါ ဒါရုဏော လောဘီတိ မိဂလုဒ္ဒေါ. သော အဟံ ပုရေ ဘဂဝတော ဒဿနသမယေ မိဂလုဒ္ဒေါ အာသိံ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. အရညေ ကာနနေတိ အရတိ ဂစ္ဆတိ မိဂသမူဟော ဧတ္ထာတိ အရညံ, အထ ဝါ အာ သမန္တတော ရဇ္ဇန္တိ တတ္ထ ဝိဝေကာဘိရတာ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒယော မဟာသာရပ္ပတ္တာ သပ္ပုရိသာတိ အရညံ. ကာ ကုစ္ဆိတာကာရေန ဝါ ဘယာနကာကာရေန ဝါ နဒန္တိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ, အာနန္တိ ဝိန္ဒန္တီတိ ဝါ ကာနနံ, တသ္မိံ အရညေ ကာနနေ မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အဒ္ဒသံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ တတ္ထ တသ္မိံ အရညေ ဥပဂတံ သမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသံ အဒ္ဒက္ခိန္တိ အတ္ထော. ဒဿနံ ပုရေ အဟောသိ အဝိဒူရေ, တသ္မာ မနောဒွါရာနုသာရေန စက္ခုဝိညာဏံ ပုရေစာရိကံ ကာယဝိညာဏသမင်္ဂိံ ပါပေတိ အပ္ပေတီတိ အတ္ထော.

42. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඉන්පසු තම පූර්ව කර්මය සිහි කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'මිගලුද්ධෝ' යනු - මුවන් මැරීමට එළඹෙන්නේ ය යන අර්ථයෙන් මුව වැද්දා නම් වේ. සුළඟේ වේගයෙන් වේගයෙන් දුවන හෙයින් 'මිග' (මුවන්) නම් වේ. ඒ මුවන් මැරීමෙහි ක්‍රෑර වූ හෝ ගිජු වූයේ 'මිගලුද්ධ' නම් වේ. ඒ මා පෙර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින අවස්ථාවෙහි මුව වැද්දෙකු වී සිටියෙමි යනු අර්ථයයි. 'අරඤ්ඤේ කානනේ' යන මෙහි - මුව සමූහයා හැසිරෙන්නේ ය යන අර්ථයෙන් 'අරණ්‍ය' නම් වේ. නැතහොත්, විවේකයෙහි ඇලුම් කරන බුදු පසේබුදු ආදී උත්තමයෝ හාත්පසින් එහි ඇලුම් කරති යන අර්ථයෙන් 'අරණ්‍ය' නම් වේ. පිළිකුල් සහගත ආකාරයෙන් හෝ බියජනක ආකාරයෙන් ගොරවන ශබ්ද පවත්වන හෙයින් හෝ 'කානන' නම් වේ. ඒ අරණ්‍ය සංඛ්‍යාත වනයෙහි පෙර මුව වැද්දෙකු වී සිටියෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'තත්ථ අද්දසං සම්බුද්ධං' යනු - ඒ වනයට වැඩම කළ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි යනු අර්ථයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම පෙර මෙන්ම නුදුරෙහි සිදු විය. එබැවින් මනෝද්වාරානුසාරයෙන් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පෙරටු කොට ගෙන මරණාසන්න මොහොතේ වැඳීම නමැති කායවිඤ්ඤාණය හා එක්ව සිත් ඇති වූයේය යනු අර්ථයයි.

၄၄. တတော မေ အသနီပါတောတိ အာ သမန္တတော သနန္တော ဂဇ္ဇန္တော ပတတီတိ အသနိ, အသနိယာ ပါတော ပတနံ အသနီပါတော, ဒေဝဒဏ္ဍောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

44. "තතෝ මේ අසනීපාතෝ" යන්නෙහි - හාත්පසින් ගුගුරමින් පතිත වන බැවින් 'අසනි' (හෙණය) නම් වේ. හෙණයක් වැටීම 'අසනීපාත' නම් වේ. මෙය 'දේවදණ්ඩය' (දෙවියන් විසින් දෙන දඬුවමක් බඳු වූවක්) යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

ဌိတဉ္ဇလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඨිතඤ්ජලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. တိပဒုမိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. තිපදුමිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တိပဒုမိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတိယံ မာလာကာရကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော မာလာကာရကမ္မံ ကတွာ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ အနေကဝိဓာနိ ဇလဇထလဇပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တုကာမော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ ဣမာနိ တာဝ ပုပ္ဖာနိ ဒိသွာ ပသန္နော သဟဿံ ဝါ ဓနံ ဂါမာဒိကံ ဝါ ဒဒေယျ, လောကနာထံ ပန ပူဇေတွာ နိဗ္ဗာနာမတဓနံ လဘာမိ, ကိံ မေ ဧတေသု သုန္ဒရ’’န္တိ တေန ‘‘ဘဂဝန္တံ [Pg.105] ပူဇေတွာ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိယော နိပ္ဖာဒေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဝဏ္ဏဝန္တံ အတီဝ ရတ္တပုပ္ဖတ္တယံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. တာနိ ဂန္တွာ အာကာသံ ဆာဒေတွာ ပတ္ထရိတွာ အဋ္ဌံသု. နဂရဝါသိနော အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ စေလုက္ခေပသဟဿာနိ ပဝတ္တယိံသု. တံ ဒိသွာ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ အကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් තිපදුමිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පුණ්‍යධර්මයන් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර මාලාකාර (මල්කරු) කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත් වූ පසු මල්කරු රැකියාව කරමින් වසන අතර එක් දිනක් විවිධ වූ දියෙහි සහ ගොඩෙහි හටගන්නා මල් වර්ග ගෙන රජු වෙත යාමට අදහස් කර මෙසේ සිතුවේය: “රජතුමා මේ මල් දැක පැහැදී කහවනු දහසක ධනයක් හෝ ගම්වරයක් හෝ දිය හැකිය. එහෙත් ලෝකනාථයන් වහන්සේට පූජා කිරීමෙන් මම නිවන් නම් වූ අමෘත ධනය ලබන්නෙමි. මොවුන් දෙදෙනා අතරින් මට කවරෙකුට පූජා කිරීම යහපත් වේද?” මෙසේ සිතා “භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කොට ස්වර්ග මෝක්ෂ සම්පත් සිද්ධ කරගැනීමම වටින්නේය” යි සිතා, ඉතා වර්ණවත් වූ අතිශයින් රතු පැහැති මල් තුනක් ගෙන පූජා කළේය. ඒ මල් අහසට ගොස් මුළු අහසම වසා පැතිරී රැඳී සිටියේය. නගරවාසීහු මේ අසිරිමත් ප්‍රාතිහාර්යය දැක මවිතයට පත්ව, දහස් ගණන් සළු උඩ දමමින් ප්‍රීති ඝෝෂා පැවැත්වූහ. එය දැක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၄၈. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူတိ သဗ္ဗေသံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မာနံ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော ပစ္စက္ခံ ကတောတိ အတ္ထော. ဒန္တော ဒန္တပရိဝုတောတိ သယံ ကာယဝါစာဒီဟိ ဒန္တော ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတေဟိ သာဝကေဟိ ပရိဝုတောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓဝသေန ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

48. ඒ තෙරණුවෝ තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ” යනාදිය පැවසූහ. එහි අර්ථය යට දක්වන ලදී. “සබ්බධම්මාන පාරගූ” යනු සියලු නවලෝකෝත්තර ධර්මයන්ගේ පරතෙරට හෙවත් නිවනට පැමිණි, එය ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යන අර්ථයයි. “දන්තෝ දන්තපරිවුතෝ” යනු තමන් වහන්සේම කය වචනාදියෙන් දැමුණු බැවින්, අග තනතුරු ලැබූ දැමුණු ශ්‍රාවකයන් පිරිවරා සිටින යන අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන්හි සම්බන්ධ වන අයුරින් අර්ථය පැහැදිලිය.

တိပဒုမိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිපදුමිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

အဋ္ဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අටවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවාය.

၉. တိမိရဝဂ္ဂေါ

9. තිමිර වර්ගය

၁. တိမိရပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. තිමිරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တိမိရပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ သမီပေ ဝသတိ, ဝိဝေကကာမတာယ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ နိသိန္နံ သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ တဿ ဂုဏံ ပသီဒိတွာ တိမိရပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ [Pg.106] သမ္ပတ္တိမနုဘဝန္တော သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“චන්දභාගානදීතීරේ” යනාදිය ආයුෂ්මත් තිමිරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේද? මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා වසමින් සිට කාමයන්හි ආදීනව දැක ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව චන්දභාගා නදිය අසල වාසය කළේය. හුදෙකලාව හා විවේකය කැමැත්තෙන් හිමවතට ගොස්, එහි වැඩසිටින සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක වැඳ, උන්වහන්සේගේ ගුණයන් කෙරෙහි පැහැදී තිමිර මල් ගෙන පූජා කළේය. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින් සංසාරයේ සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၁. သော အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. အနုဘောတံ ဝဇာမဟန္တိ ဂင်္ဂါယ အာသန္နေ ဝသနဘာဝေန သဗ္ဗတ္ထ ရမ္မဘာဝေန ဂင်္ဂါတော ဟေဋ္ဌာ သောတာနုသာရေန အဟံ ဝဇာမိ ဂစ္ဆာမိ တတ္ထ တတ္ထ ဝသာမီတိ အတ္ထော. နိသိန္နံ သမဏံ ဒိသွာတိ သမိတပါပတ္တာ သောသိတပါပတ္တာ သမဏသင်္ခါတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာတိ အတ္ထော.

1. ඔහු පසු කලෙක පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “චන්දභාගානදීතීරේ” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර දක්වන ලදී. “අනුභෝතං වජාමහං” යනු ගංගා නදිය අසන්නයේ වාසය කිරීම නිසාත්, සෑම තැනම රමණීය බැවින් ද, ගඟට පහළින් දිය වැලට අනුකූලව මම යමි, ගමන් කරමි, ඒ ඒ තන්හි වාසය කරමි යන අර්ථයයි. “නිසින්නං සමණං දිස්වා” යනු පව් සන්සිඳවූ බැවින් හා පව් ක්ෂය කළ බැවින් “ශ්‍රමණ” නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක යන අර්ථයයි.

၂. ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါတိ အယံ ဘဂဝါ သယံ တိဏ္ဏော သဗ္ဗသတ္တေ တာရယိဿတိ သံသာရတော ဥတ္တာရေတိ သယံ ကာယဒွါရာဒီဟိ ဒမိတော အယံ ဘဂဝါ ပရေ ဒမေတိ.

2. “ඒවං චින්තේසහං තදා” යනු “මෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම සසරින් එතෙර වී සියලු සත්වයන් එතෙර කරවන සේක, සංසාරයෙන් මුදවන සේක; තමන් වහන්සේම කායද්වාරාදියෙන් දැමුණු සේක් අන් අයව දමනය කරවන සේක” යන්නයි.

၃. သယံ အဿတ္ထော အဿာသမ္ပတ္တော, ကိလေသပရိဠာဟတော မုတ္တော သဗ္ဗသတ္တေ အဿာသေတိ, သန္တဘာဝံ အာပါပေတိ. သယံ သန္တော သန္တကာယစိတ္တော ပရေသံ သန္တကာယစိတ္တံ ပါပေတိ. သယံ မုတ္တော သံသာရတော မုစ္စိတော ပရေ သံသာရတော မောစယိဿတိ. သော အယံ ဘဂဝါ သယံ နိဗ္ဗုတော ကိလေသဂ္ဂီဟိ နိဗ္ဗုတော ပရေသမ္ပိ ကိလေသဂ္ဂီဟိ နိဗ္ဗာပေဿတီတိ အဟံ တဒါ ဧဝံ စိန္တေသိန္တိ အတ္ထော.

3. “තමන් වහන්සේම අස්වැසිල්ලට පත් වූ සේක්, කෙලෙස් දැවිල්ලෙන් මිදුණු සේක්, සියලු සත්වයන් අස්වස්වන සේක, ශාන්ත භාවයට පත් කරවන සේක. තමන් වහන්සේම ශාන්ත වූ ශාන්ත කය හා සිත ඇති සේක්, අන් අයවද ශාන්තභාවයට පත් කරවන සේක. තමන් වහන්සේම සංසාරයෙන් මිදුණු සේක්, අන් අයවද සංසාරයෙන් මුදවන සේක. මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවුණු සේක්, අන් අයවත් කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවන සේක” යි මම එකල්හි මෙසේ සිතුවෙමි යනු අර්ථයයි.

၄. ဂဟေတွာ တိမိရပုပ္ဖန္တိ သကလံ ဝနန္တံ နီလကာဠရံသီဟိ အန္ဓကာရံ ဝိယ ကုရုမာနံ ခါယတီတိ တိမိရံ ပုပ္ဖံ တံ ဂဟေတွာ ကဏ္ဏိကာဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ မတ္ထကေ သီသဿ ဥပရိ အာကာသေ ဩကိရိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

4. “ගහෙත්වා තිමිරපුප්ඵං” යනු මුළු වනාන්තරයම නිල්-කළු පැහැති රශ්මියෙන් අන්ධකාරයක් මෙන් කරන්නාක් බඳු යැයි පෙනෙන “තිමිර” නම් මල ගෙන, එහි නටුවෙන් අල්ලා “මත්ථකේ” හෙවත් හිසට ඉහළින් අහසේ “ඕකිරිං” හෙවත් පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

တိမိရပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිමිරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၂. ဂတသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. ගතසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဇာတိယာ သတ္တဝဿောဟန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဂတသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ [Pg.107] ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ပုရာကတဝါသနာဝသေန သဒ္ဓါဇာတော သတ္တဝဿိကကာလေယေဝ ပဗ္ဗဇိတော ဘဂဝတော ပဏာမကရဏေနေဝ ပါကဋော အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ အတီဝ နီလမဏိပ္ပဘာနိ နင်္ဂလကသိတဋ္ဌာနေ ဥဋ္ဌိတသတ္တပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ အာကာသေ ပူဇေသိ. သော ယာဝတာယုကံ သမဏဓမ္မံ ကတွာ တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“ජාතියා සත්තවස්සෝහං” යනාදිය ආයුෂ්මත් ගතසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, පෙර කළ පුරුද්දේ බලයෙන් ශ්‍රද්ධාවන්තව සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳීමෙන් පමණක්ම ඔහු ප්‍රකට විය. ඔහු එක් දිනක් ඉතා නිල් මැණික් පැහැති, නගුලෙන් හාන ලද තැන්වල පැනනැගි මල් හතක් ගෙන අහසට පූජා කළේය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් ශ්‍රමණ ධර්ම පුරා එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වියපත් වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၁၀. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဇာတိယာ သတ္တဝဿောဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇာတိယာ သတ္တဝဿောတိ မာတုဂဗ္ဘတော နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိပုဏ္ဏသတ္တဝဿိကောတိ အတ္ထော. ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယန္တိ အဂါရဿ ဟိတံ အာဂါရိယံ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ နတ္ထိ အာဂါရိယန္တိ အနဂါရိယံ, ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိံ အဟန္တိ အတ္ထော.

10. ඔහු පසු කලෙක තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “ජාතියා සත්තවස්සෝහං” යනාදිය පැවසීය. එහි “ජාතියා සත්තවස්සෝ” යනු මව් කුසින් බිහි වූ දින සිට සම්පූර්ණ අවුරුදු හතක් ඇති යන අර්ථයයි. “පබ්බජිං අනගාරියං” යනු ගොවිතැන් වෙළඳාම් ආදී ගෘහස්ථ කටයුතු නොමැති බුද්ධ ශාසනයෙහි මම පැවිදි වීමි යන අර්ථයයි.

၁၂. သုဂတာနုဂတံ မဂ္ဂန္တိ ဗုဒ္ဓေန ဂတံ မဂ္ဂံ. အထ ဝါ သုဂတေန ဒေသိတံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိပူရဏဝသေန ဟဋ္ဌမာနသော တုဋ္ဌစိတ္တော ပူဇေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

12. “සුගතානුගතං මග්ගං” යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ ගමන් කළ මාර්ගයයි. එසේත් නැතහොත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවන් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් හටගත් ප්‍රීතිමත් සිතින් යුතුව පූජා කොට යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဂတသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ගතසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. နိပန္နဉ္ဇလိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. නිපන්නඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ရုက္ခမူလေ နိသိန္နောဟန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော နိပန္နဉ္ဇလိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ ပူရယမာနော အရညေ ဝိဟရတိ. တသ္မိံ သမယေ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, တေန ပီဠိတော ပရမကာရုညပ္ပတ္တော အဟောသိ. တဒါ ဘဂဝါ တဿ ကာရုညေန တတ္ထ အဂမာသိ. အထ သော နိပန္နကောဝ ဥဋ္ဌိတုံ အသက္ကောန္တော သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ ဘဂဝတော ပဏာမံ အကာသိ. သော တတော စုတော တုသိတဘဝနေ ဥပ္ပန္နော တတ္ထ သမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ ဧဝံ ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ [Pg.108] ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ, ပုရာကတပုညဝသေန နိပန္နဉ္ဇလိကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"රුක්ඛමූලේ නිසින්නෝහං" යනාදිය ආයුෂ්මත් නිපන්නඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි පැවිදිව වෘක්ෂමූලිකාංගය පුරමින් වනයේ වාසය කළේය. එකල ඔහුට දරුණු රෝගාබාධයක් ඇති විය. එයින් පෙළුණු ඔහු අතිශය කරුණාපාත්‍ර (අසරණ) තත්ත්වයකට පත් විය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එම ආරණ්‍යයට වැඩම කළ සේක. එකල ඒ තෙරුන් වහන්සේ වැතිර සිටි ඉරියව්වෙන්ම නැගිටීමට නොහැකිව, හිස මත දොහොත් මුදුන් දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නමස්කාර කළ සේක. ඔහු එතැනින් චුතව තුසිත භවනයෙහි උපත ලබා එහි සම්පත් අනුභව කොට, මෙසේ කාමාවචර දිව්‍යලෝක හයක සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය. පෙර කරන ලද පින් බලයෙන් "නිපන්නඤ්ජලික තෙරණුවෝ" යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

၁၆. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုညသမ္ပတ္တိယော ဩလောကေတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ရုက္ခမူလေ နိသိန္နောဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရုဟတိ ပဋိရုဟတိ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ အာရောဟတီတိ ရုက္ခော, တဿ ရုက္ခဿ မူလေ သမီပေတိ အတ္ထော. ဗျာဓိတော ပရမေန စာတိ ပရမေန အဓိကေန ခရေန ကက္ခဠေန ဗျာဓိနာ ရောဂေန ဗျာဓိတော, ဗျာဓိနာ အဟံ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ပရမကာရုညပ္ပတ္တောမှီတိ ပရမံ အဓိကံ ကာရုညံ ဒီနဘာဝံ ဒုက္ခိတဘာဝံ ပတ္တောမှိ အရညေ ကာနနေတိ သမ္ဗန္ဓော.

16. ඔහු පසු කලෙක තමන්ගේ පුණ්‍ය සම්පත් දැක සොම්නසට පත්වී, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "රුක්ඛමූලේ නිසින්නෝහං" යනාදිය පැවසූහ. එහි ඉහළට වැඩෙන (වෘද්ධියට පත්වන) බැවින් "රුක්ඛ" (වෘක්ෂය) නම් වේ. එම වෘක්ෂයේ මුල හෙවත් සමීපයෙහි යනු අර්ථයයි. "පරමේන ච" යන්නෙන් අතිශය දරුණු වූ, රළු වූ ව්‍යාධියකින් හෙවත් රෝගයකින් පෙළුණු මම එම ව්‍යාධියෙන් යුක්ත වූයෙමි යනු අර්ථයයි. "පරමකාරුඤ්ඤප්පත්තොම්හි" යන්නෙන් වනාන්තරයෙහි අතිශය ශෝචනීය වූ ද, දීන වූ ද, දුක්ඛිත වූ ද තත්ත්වයට පත් වූයෙමි යන්න සම්බන්ධ කළ යුතුය.

၂၀. ပဉ္စေဝါသုံ မဟာသိခါတိ သိရသိ ပိဠန္ဓနတ္ထေန သိခါ ဝုစ္စတိ စူဠာ. မဏီတိ ဇောတမာနံ မကုဋံ တဿ အတ္ထီတိ သိခေါ, စက္ကဝတ္တိနော ဧကနာမကာ ပဉ္စေဝ စက္ကဝတ္တိနော အာသုံ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

20. "පඤ්චේවාසුං මහාසිඛා" යන්නෙහි - හිසෙහි පළඳින බැවින් සිඛාව හෙවත් කෙස් කළඹ "සිකා" නම් වේ. මැණික්වලින් බබළන මකුටයක් (ඔටුන්නක්) ඔහුට ඇති බැවින් "සිඛ" නම් වේ. "සිඛ" යන එකම නම ඇති සක්විති රජවරු පස්දෙනෙක්ම වූහ යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

နိပန္နဉ္ဇလိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නිපන්නඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. အဓောပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

အဘိဘူ နာမ သော ဘိက္ခူတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အဓောပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ အပရဘာဂေ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ တံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီဘာဝံ ပတွာ ဟိမဝန္တသ္မိံ ပဋိဝသတိ. တဿ သိခိဿ ဘဂဝတော အဘိဘူ နာမ အဂ္ဂသာဝကော ဝိဝေကာဘိရတော ဟိမဝန္တမဂမာသိ. အထ သော တာပသော တံ အဂ္ဂသာဝကတ္ထေရံ ဒိသွာ ထေရဿ ဌိတပဗ္ဗတံ အာရုဟန္တော ပဗ္ဗတဿ ဟေဋ္ဌာတလတော သုဂန္ဓာနိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာနိ သတ္တ ပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. အထ သော ထေရော တဿာနုမောဒနမကာသိ. သောပိ တာပသော သကဿမံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဧကေန အဇဂရေန ပီဠိတော အပရဘာဂေ အပရိဟီနဇ္ဈာနော [Pg.109] တေနေဝ ဥပဒ္ဒဝေန ဥပဒ္ဒုတော ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယနော ဟုတွာ ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ဆကာမာဝစရသမ္ပတ္တိဉ္စ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိယော စ ခေပေတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ကတပုညနာမေန အဓောပုပ္ဖိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"අභිභූ නාම සෝ භික්ඛු" යනාදිය ආයුෂ්මත් අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව බොහෝ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන, පසුව කාමයන්ගේ ආදීනව දැක එය අතහැර ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදිව පඤ්ච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති ලාභියෙකු වී, සෘද්ධීන් කෙරෙහි වශීභාවයට පත්ව හිමවන්තයෙහි වාසය කළේය. ඒ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ "අභිභූ" නම් අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ විවේකීව වාසය කරනු කැමැත්තෙන් හිමවතට වැඩම කළ සේක. එකල ඒ තාපසයා එම අග්‍රශ්‍රාවක තෙරුන් දැක, තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි පර්වතයට නගිමින් පර්වතය පාමුල තිබූ සුවඳවත්, වර්ණවත් මල් හතක් ගෙන පූජා කළේය. එවිට ඒ තෙරුන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව කළ සේක. ඒ තාපසයා ද සිය අසපුවට ගියේය. එහිදී එක් පිඹුරෙකු විසින් ඔහු වෙළා ගන්නා ලදී. පසුව නොපිරිහුණු ධ්‍යාන ඇතිව එම උපද්‍රවයෙන්ම මියගොස් බ්‍රහ්ම ලෝකය පරායනය කොට, බ්‍රහ්ම සම්පත් ද සදෙව් ලොව සම්පත් ද අනුභව කරමින්, මිනිසුන් අතර මිනිස් සම්පත් ද අනුභව කොට අවසන් කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතින් යුතුව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය. ඔහු පසු කලෙක තමා කළ පින්කමේ නාමයෙන් "අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්" යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

၂၂. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အဘိဘူ နာမ သော ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီလသမာဓီဟိ ပရေ အဘိဘဝတီတိ အဘိဘူ, ခန္ဓမာရာဒိမာရေ အဘိဘဝတိ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ ဝါ အဘိဘူ, သသန္တာနပရသန္တာနဂတကိလေသေ အဘိဘဝတိ ဝိဟေသေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ဝါ အဘိဘူ. ဘိက္ခနသီလော ယာစနသီလောတိ ဘိက္ခု, ဆိန္နဘိန္နပဋဓရောတိ ဝါ ဘိက္ခု. အဘိဘူ နာမ အဂ္ဂသာဝကော သော ဘိက္ခူတိ အတ္ထော, သိခိဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကောတိ သမ္ဗန္ဓော.

22. ඔහු එක් දවසක් තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්වී, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අභිභූ නාම සෝ භික්ඛු" යනාදිය පැවසූහ. එහි ශීල සමාධීන්ගෙන් අනුන් අභිබවා යන බැවින් "අභිභූ" නම් වේ. එසේත් නැතහොත් ඛන්ධ මාරාදී මාරයන් අභිබවා යන බැවින්, මර්දනය කරන බැවින් "අභිභූ" නම් වේ. එසේත් නැතහොත් තමාගේ හා අනුන්ගේ සන්තානයෙහි පවත්නා ක්ලේශයන් අභිබවා යන බැවින්, පෙළන බැවින්, විනාශ කරන බැවින් "අභිභූ" නම් වේ. සිඟා කෑමේ ස්වභාවය ඇති බැවින් හෙවත් යැදීමේ ස්වභාවය ඇති බැවින් "භික්ඛු" (භික්ෂු) නම් වේ. එසේත් නැතහොත් සිඳුණු බිඳුණු වස්ත්‍ර දරන බැවින් භික්ෂු නම් වේ. අභිභූ නම් වූ අග්‍රශ්‍රාවක වූ ඒ භික්ෂුව යනු මෙහි අර්ථයයි. සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවකයා යන්න මෙයට සම්බන්ධ කළ යුතුය.

၂၇. အဇဂရော မံ ပီဠေသီတိ တထာရူပံ သီလသမ္ပန္နံ ဈာနသမ္ပန္နံ တာပသံ ပုဗ္ဗေ ကတပါပေန ဝေရေန စ မဟန္တော အဇဂရသပ္ပော ပီဠေသိ. သော တေနေဝ ဥပဒ္ဒဝေန ဥပဒ္ဒုတော အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အာသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

27. "අජගරෝ මං පීළේසි" යන්නෙන් - එබඳු වූ ශීල සම්පන්න, ධ්‍යාන සම්පන්න තාපසයාව පෙර කරන ලද අකුසල කර්මයක් හා වෛරයක් නිසා විශාල පිඹුරෙක් වෙළා ගත්තේය (පීඩා කළේය). ඔහු එම උපද්‍රවයෙන්ම පීඩිතව, නොපිරිහුණු ධ්‍යාන ඇතිව මියගොස් බ්‍රහ්ම ලෝකය පරායනය කළේය. ඉතිරි කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

အဓောပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ရံသိသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ရံသိသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တေသု တေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဇိနစမ္မဓရော ဟိမဝန္တမှိ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တသ္မိံ သမယေ ဝိပဿီ ဘဂဝါ ဟိမဝန္တမဂမာသိ. အထ သော တာပသော တမုပဂတံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ တဿ ဘဂဝတော [Pg.110] သရီရတော နိက္ခန္တဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသီသု ပသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ပဉ္စင်္ဂေန နမက္ကာရမကာသိ. သော တေနေဝ ပုညေန ဣတော စုတော တုသိတာဒီသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ မနုဿသမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ တတ္ထာဒီနဝံ ဒိသွာ ဂေဟံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"පබ්බතේ හිමවන්තම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන, පසුව කාමයන්ගේ ආදීනව දැක ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව, අඳුන් දිවි සම් දරමින් හිමවන්තයෙහි වාසය කළේය. එකල විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිමවතට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ තාපසයා වැඩම කළා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, එම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මෙන ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මීන් කෙරෙහි පැහැදී දොහොත් මුදුන් දී පඤ්චාංග ස්පර්ශයෙන් නමස්කාර කළේය. ඔහු එම පිනෙන් මෙයින් චුතව තුසිතාදී භවයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසු කාලයක මානුෂික සම්පත් ද අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන එහි ආදීනව දැක ගෙය අතහැර පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

၃၀. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဗ္ဗတေတိ ပကာရေန ဗြူဟတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ပဗ္ဗတော, ဟိမော အဿ အတ္ထီတိ ဟိမဝန္တော, ဟိမဝန္တော စ သော ပဗ္ဗတော စာတိ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော. ဟိမဝန္တပဗ္ဗတေတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဝစနသုခတ္ထံ ‘‘ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မိံ ဟိမဝန္တမှိ ပဗ္ဗတေ ဝါသံ ကပ္ပေသိံ ပုရေ အဟန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ နယာနုသာရေန ဥတ္တာနမေဝါတိ.

30. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. එහි 'pabbate' යනු නොයෙක් ආකාරයෙන් වැඩෙන බැවින් 'පර්වත' නම් වේ. හිම සහිත බැවින් 'හිමවන්ත' නම් වේ. හිම සහිත වූ ඒ පර්වතය 'හිමවන්ත පර්වත' නම් වේ. 'හිමවන්ත පර්වතයෙහි' යයි කිය යුතු වුවත්, ගාථාව ගායනා කිරීමේ පහසුව පිණිස 'pabbate himavantamhī' (හිමවන්ත පර්වතයෙහි) යයි වදාරන ලදී. 'පෙර මම ඒ හිමවන්ත පර්වතයෙහි වාසය කළෙමි' යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු සියලු පදවල අර්ථය ක්‍රමානුකූලව පැහැදිලි වේ.

ရံသိသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၆. ဒုတိယရံသိသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. ද්විතීය රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဒုတိယရံသိသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတကုသလော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ တတ္ထ ဒေါသံ ဒိသွာ တံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတေ ဝသန္တော ဝါကစီရနိဝသနော ဝိဝေကသုခေန ဝိဟရတိ. တသ္မိံ သမယေ သော ဖုဿံ ဘဂဝန္တံ တံ ပဒေသံ သမ္ပတ္တံ ဒိသွာ တဿ သရီရတော နိက္ခန္တဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသိယော ဣတော စိတော ဝိဓာဝန္တိယော ဒဏ္ဍဒီပိကာနိက္ခန္တဝိပ္ဖုရန္တမိဝ ဒိသွာ တသ္မိံ ပသန္နော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဝန္ဒိတွာ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ တေနေဝ ပီတိသောမနဿေန ကာလံ ကတွာ တုသိတာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ မနုဿသမ္ပတ္တိယော စ [Pg.111] အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ပုဗ္ဗဝါသနာဝသေန ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'pabbate himavantamhī' යනාදිය ආයුෂ්මත් ද්විතීය රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කුසල් කළ කෙනෙකි. උපන් උපන් භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ගෘහ ජීවිතයක් ගත කළේය. එහි දෝෂ දැක එය අත්හැර, තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමවන්ත පර්වතයෙහි වාසය කරමින්, වල්කල ඇඳුම් හැඳ විවේකී සුවයෙන් කල් ගෙවීය. එකල ඒ තාපසයා ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම ප්‍රදේශයට වැඩම කරනු දැක, උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මෙන, දණ්ඩක පහනකින් විහිදෙන ආලෝකය මෙන් දසත විහිදෙන සවනක් රැස් මාලාවන් දැක, ඒ කෙරෙහි පැහැදී දොහොත් මුදුන් දී වැඳ සිත පහදවා ගත්තේය. ඒ ප්‍රීති සොම්නසින්ම මියගොස් තුසිත ආදී දෙව්ලොව ඉපදී, එහි සදෙව් ලොව සැප සම්පත් අනුභව කළේය. පසුව මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු පූර්ව වාසනා බලයෙන් පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၃၅. သော အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

35. උන්වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ලෙහි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

ဒုတိယရံသိသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ද්විතීය රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. ဖလဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဖလဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတကုသလသမ္ဘာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သုခပ္ပတ္တော တံ သဗ္ဗံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ခရာဇိနစမ္မဓာရီ ဟုတွာ ဝိဟရတိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ ဖုဿံ ဘဂဝန္တံ တတ္ထ သမ္ပတ္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော မဓုရာနိ ဖလာနိ ဂဟေတွာ ဘောဇေသိ. သော တေနေဝ ကုသလေန ဒေဝလောကာဒီသု ပုညသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'pabbate himavantamhī' යනාදිය ආයුෂ්මත් ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කළ කෙනෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, සැප සම්පත් ලැබ සිටියත්, ඒ සියල්ල අත්හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී අඳුන් දිවි සම් ආදිය දරමින් වාසය කළේය. එකල ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වැඩම කළ බව දැක, පැහැදුණු සිතින් මිහිරි පලතුරු ගෙන පූජා කළේය. ඔහු ඒ කුසලයෙන් දෙව්ලොව ආදී තැන්හි පින් සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၃၉. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ အနုဿရိတွာ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

39. උන්වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර පින්කම් සිහි කර, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල පෙර දැක්වූ ක්‍රමයටම අර්ථය පැහැදිලිය.

ဖလဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၈. သဒ္ဒသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. සද්දසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သဒ္ဒသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ [Pg.112] နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တမှိ အရညာဝါသေ ဝသန္တော အတ္တနော အနုကမ္ပာယ ဥပဂတဿ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ဓမ္မေသု စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တုသိတာဒီသု ဆသု ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော စ မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

'pabbate himavantamhī' යනාදිය ආයුෂ්මත් සද්දසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමවන්ත පර්වතයෙහි අරණ්‍ය වාසයක ජීවත් විය. තමන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් වැඩම කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා, ධර්මය කෙරෙහි සිත පහදවා ගෙන, ජීවිතාන්තය දක්වා සිට මියගොස්, මතු කාලයෙහි තුසිතය ආදී සදෙව් ලොව දෙව් සැප ද, මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි මනුෂ්‍ය සැප ද අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා රහත් විය.

၄၃. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

43. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ලෙහි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

သဒ္ဒသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සද්දසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၉. ဗောဓိသိဉ္စကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. බෝධිසිඤ්චක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဝိပဿိဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဗောဓိသိဉ္စကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကာသု ဇာတီသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ သာသနံ သောဘယန္တော မဟာဇနေ ဗောဓိပူဇံ ကုရုမာနေ ဒိသွာ အနေကာနိ ပုပ္ဖာနိ သုဂန္ဓောဒကာနိ စ ဂါဟာပေတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'vipassissa bhagavato' යනාදිය ආයුෂ්මත් බෝධිසිඤ්චක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කරමින් නොයෙක් ජාතිවල නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, ශාසනයෙහි පැවිදි වී වත්පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය බැබළවීය. මහා ජනයා බෝධි පූජා පවත්වනු දැක, නොයෙක් මල් සහ සුවඳ පැන් ගෙන්වා පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව ඉපිද සදෙව් ලොව සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၄၆. သော အရဟာ ဟုတွာ ဈာနဖလသုခေန ဝီတိနာမေတွာ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိသေသံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပဿတီတိ ဝိပဿီ, ဝိသေသေန ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဇနေ ပဿတီတိ ဝါ ဝိပဿီ, ဝိပဿန္တော စတုသစ္စံ ပဿနဒက္ခနသီလောတိ ဝါ ဝိပဿီ, တဿ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော မဟာဗောဓိမဟော [Pg.113] အဟူတိ သမ္ဗန္ဓော. တတြာပိ မဟာဗောဓီတိ ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ, တမေတ္ထ နိသိန္နော ဘဂဝါ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ကဏိကာရပါဒပရုက္ခောပိ ဗောဓိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ, မဟိတော စ သော ဒေဝဗြဟ္မနရာသုရေဟိ ဗောဓိ စေတိ မဟာဗောဓိ, မဟတော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဗောဓီတိ ဝါ မဟာဗောဓိ, တဿ မဟော ပူဇာ အဟောသီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

46. උන්වහන්සේ රහත් වී ධ්‍යාන හා ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් කල් ගෙවා, පසුව තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව 'vipassissa bhagavato' යනාදිය වදාළහ. එහි විශේෂ වූ පරමාර්ථය වන නිවන දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. නොහොත් විශේෂයෙන් හික්මවිය හැකි හා නොහැකි ජනයා දකින බැවින් ද 'විපස්සී' නම් වේ. නැතහොත් විවිධාකාරයෙන් සතර සත්‍යය දකින සුලු බැවින් ද 'විපස්සී' නම් වේ. ඒ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මහා බෝධි පූජාවක් විය යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. එහි 'මහා බෝධි' යනු සතර මඟ ඥානය 'බෝධි' නම් වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩහිඳිමින් එය අවබෝධ කළ නිසා කිණිහිරි වෘක්ෂය ද 'බෝධි' යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. දෙව්, බඹ, මිනිස්, අසුරයන් විසින් පුදන ලද්දා වූ ද එය බෝධියක් ද වන බැවින් 'මහා බෝධි' නම් වේ. නැතහොත් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධිය බැවින් ද 'මහා බෝධි' නම් වේ. ඒ බෝධිය උදෙසා කෙරෙන පූජාව 'මහ' (උත්සවය) නම් වේ. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම අර්ථය පැහැදිලිය.

ဗောဓိသိဉ္စကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බෝධිසිඤ්චක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. ပဒုမပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. පදුමපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပေါက္ခရဝနံ ပဝိဋ္ဌောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဒုမပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ပဒုမသမ္ပန္နံ ဧကံ ပေါက္ခရဏိံ ပဝိသိတွာ ဘိသမုဠာလေ ခါဒန္တော ပေါက္ခရဏိယာ အဝိဒူရေ ဂစ္ဆမာနံ ဖုဿံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တတော ပဒုမာနိ ဩစိနိတွာ အာကာသေ ဥက္ခိပိတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ, တာနိ ပုပ္ဖာနိ အာကာသေ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. သော ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိသာရော သမဏဓမ္မံ ပူရေတွာ တတော စုတော တုသိတဘဝနမလံ ကုရုမာနော ဝိယ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ကမေန ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော စ မနုဿသမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"පොක්ඛරවනං පවිට්ඨෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පදුමපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල (පින්) කළ අයෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි පද්මයන්ගෙන් පිරුණු එක්තරා පොකුණකට පිවිස, නෙළුම් දඬු හා අල කමින් සිටියදී, පොකුණට නුදුරින් වැඩම කරවන ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව, ඒ පොකුණෙන් නෙළුම් මල් නෙළා අහසට දමා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් අහසේ වියනක් මෙන් රැඳී තිබුණි. ඔහු අතිශයින්ම පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව, පැවිදි වී වත්පිළිවෙත් සාරය කොට ඇති ශ්‍රමණ ධර්මය පුරා, එයින් චුතව තුසිත භවනයට යන්නාක් මෙන් එහි උපත ලබා, පිළිවෙළින් සשת කාමාවචර සම්පත්තීන් හා මනුෂ්‍ය සම්පත්තීන් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၅၁. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပေါက္ခရဝနံ ပဝိဋ္ဌောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပကာရေန နဠဒဏ္ဍပတ္တာဒီဟိ ခရန္တီတိ ပေါက္ခရာ, ပေါက္ခရာနံ သမုဋ္ဌိတဋ္ဌေန သမူဟန္တိ ပေါက္ခရဝနံ, ပဒုမဂစ္ဆသဏ္ဍေဟိ မဏ္ဍိတံ မဇ္ဈံ ပဝိဋ္ဌော အဟန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

51. හෙතෙම පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පොක්ඛරවනං පවිට්ඨෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි විවිධ ආකාරයෙන් බට දඬු, කොළ ආදියෙන් විනාශ වන හෙයින් 'පොක්ඛරා' (නෙළුම්) නම් වේ. නෙළුම් හටගන්නා ස්ථානය යන අර්ථයෙන් හෝ නෙළුම් සමූහය යන අර්ථයෙන් 'පොක්ඛරවනං' නම් වේ. පද්ම පඳුරු සමූහයෙන් සැරසුණු මැදට මම පිවිසුණෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဒုမပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පදුමපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

နဝမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. သုဓာဝဂ္ဂေါ

10. සුධා වර්ගය

၁. သုဓာပိဏ္ဍိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. සුධාපිණ්ඩිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပူဇာရဟေ [Pg.114] ပူဇယတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုဓာပိဏ္ဍိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဘဂဝတိ ဓရမာနေ ပုညံ ကာတုမသက္ကောန္တော ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ တဿ ဓာတုံ နိဒဟိတွာ စေတိယေ ကရီယမာနေ သုဓာပိဏ္ဍမဒါသိ. သော တေန ပုညေန စတုန္နဝုတိကပ္ပတော ပဋ္ဌာယ ဧတ္ထန္တရေ စတုရာပါယမဒိသွာ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"පූජාරහේ පූජයතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුධාපිණ්ඩිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල කළ අයෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටින සමයේ පින් කිරීමට නොහැකිව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි උන්වහන්සේගේ ධාතූන් නිදන් කර චෛත්‍යය කරවන විට, හුණු ගුලියක් (බදාම පිණ්ඩයක්) පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් අනූහතර කල්පයක් පුරා මේ අතරතුර සතර අපායක නොවැටී, දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၁-၂. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပူဇာရဟေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပူဇာရဟာ နာမ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓအရိယသာဝကာစရိယုပဇ္ဈာယမာတာပိတုဂရုအာဒယော, တေသု ပူဇာရဟေသု မာလာဒိပဒုမဝတ္ထာဘရဏစတုပစ္စယာဒီဟိ ပူဇယတော ပူဇယန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပုညကောဋ္ဌာသံ သဟဿသတသဟဿာဒိဝသေန သင်္ချံ ကာတုံ ကေနစိ မဟာနုဘာဝေနာပိ န သက္ကာတိ အတ္ထော. န ကေဝလမေဝ ဓရမာနေ ဗုဒ္ဓါဒယော ပူဇယတော, ပရိနိဗ္ဗုတဿာပိ ဘဂဝတော စေတိယပဋိမာဗောဓိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

1-2. හෙතෙම පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පූජාරහේ" යනාදිය පැවසීය. එහි 'පූජාරහ' නම් බුදු, පසේබුදු, ආර්ය ශ්‍රාවක, ආචාර්ය, උපාධ්‍යාය, මව්පියන් සහ ගුරුවරුන් ආදීන්ය. ඒ පූජාර්හයන් විෂයෙහි මල්, පද්ම, වස්ත්‍ර, ආභරණ, සිව්පසය ආදියෙන් පූජා කරන පුද්ගලයාගේ පිනේ ප්‍රමාණය දහස්, ලක්ෂ ආදී වශයෙන් ගණන් කිරීමට කිසිදු මහානුභාව සම්පන්න අයෙකුට වුවද නොහැකිය යනු අර්ථයයි. වැඩසිටින බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ පූජාර්හයන්ට පූජා කිරීමේදී පමණක් නොව, පිරිනිවන් පෑ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍ය, ප්‍රතිමා, බෝධි ආදියෙහි පූජා කිරීමේදී ද මේ ක්‍රමයම දත යුතුය.

၃. တံ ဒီပေတုံ စတုန္နမပိ ဒီပါနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတုန္နမပိ ဒီပါနန္တိ ဇမ္ဗုဒီပအပရဂေါယာနဥတ္တရကုရုပုဗ္ဗဝိဒေဟသင်္ခါတာနံ စတုန္နံ ဒီပါနံ တဒနုဂတာနံ ဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပါနဉ္စ ဧကတော ကတွာ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ ဣဿရံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ကရေယျာတိ အတ္ထော. ဧကိဿာ ပူဇနာယေတန္တိ ဓာတုဂဗ္ဘေ စေတိယေ ကတာယ ဧကိဿာ ပူဇာယ ဧတံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ သတ္တရတနာဒိကံ သကလံ ဓနံ. ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိန္တိ စေတိယေ ကတပူဇာယ သောဠသက္ခတ္တုံ ဝိဘတ္တဿ သောဠသမကောဋ္ဌာသဿ န အဂ္ဃတီတိ အတ္ထော.

3. එය පැහැදිලි කිරීමට "චතුන්නමපි දීපානං" යනාදිය පැවසීය. එහි 'චතුන්නමපි දීපානං' යනු ජම්බුදීප, අපරගෝයාන, උත්තරකුරු, පූර්වවිදේහ යන සතර මහා ද්වීපයන් හා ඒවාට අයත් දෙදහසක් වූ පරිවාර ද්වීපයන් ද එකට ගෙන මුළු සක්වළ ගැබෙහිම ආධිපත්‍යය දරන සක්විති රජකම කළත් යනු අර්ථයයි. 'ඒකිස්සා පූජනායෙතං' යනු ධාතු ගර්භය සහිත චෛත්‍යයක කරන ලද එක් පූජාවකට, මුළු දඹදිව පවතින සත් රුවන ආදී මේ සියලු ධනය (සමාන නොවේ). 'කලං නාග්ඝති සෝළසිං' යනු චෛත්‍යයක කරන ලද පූජාව සොළොස් වරක් බෙදා වෙන් කළ කොටසින් සොළොස්වන කලාවකටවත් (සක්විති රජකමේ ධනය) අගනේ නොවේ යනු අර්ථයයි.

၄. သိဒ္ဓတ္ထဿ…ပေ… [Pg.115] ဖလိတန္တရေတိ နရာနံ အဂ္ဂဿ သေဋ္ဌဿ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော စေတိယေ ဓာတုဂဗ္ဘမှိ သုဓာကမ္မေ ကရီယမာနေ ပရိစ္ဆေဒါနံ ဥဘိန္နမန္တရေ ဝေမဇ္ဈေ, အထ ဝါ ပုပ္ဖဒါနဋ္ဌာနာနံ အန္တရေ ဖလန္တိယာ မယာ သုဓာပိဏ္ဍော ဒိန္နော မက္ခိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

4. "සිද්ධත්ථස්ස...පෙ... ඵලිතන්තරේ" යනු මිනිසුන් අතර අග්‍ර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයේ ධාතු ගර්භයෙහි හුණු (කර්මාන්ත) වැඩ කරන කල්හි, කොටස් දෙකක් අතර මැද හෝ මල් පූජා කරන ස්ථාන අතර පැළී ඇති තැනක මා විසින් හුණු පිණ්ඩයක් (බදාම පිණ්ඩයක්) දෙන ලදී, ආලේප කරන ලදී යනු සම්බන්ධයයි. සෙසු සියල්ල හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သုဓာပိဏ္ဍိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුධාපිණ්ඩිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. သုစိန္တိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. සුචින්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

တိဿဿ လောကနာထဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုစိန္တိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကာသု ဇာတီသု နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပုညံ ဥပစိနိတွာ တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ သတ္ထု နိသီဒနတ္ထာယ ပရိသုဒ္ဓံ သိလိဋ္ဌံ ကဋ္ဌမယမနဂ္ဃပီဌမဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန သုဂတိသုခမနုဘဝိတွာ တတ္ထ တတ္ထ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"තිස්සස්ස ලෝකනාථස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුචින්තික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල කර, බොහෝ ජාතීන්හි නිවන් අවබෝධය පිණිස පින් රැස් කර, තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ශාස්තෘන් වහන්සේට වැඩසිටීම පිණිස ඉතා පිරිසිදු, සිනිඳු, ලීයෙන් කළ අනගි පීඨයක් (ආසනයක්) පූජා කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මයෙන් සුගති සැප අනුභව කර, ඒ ඒ භවයන්හි සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၈. သော ပတ္တအရဟတ္တဖလော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော တိဿဿ လောကနာထဿာတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

8. අර්හත් ඵලයට පත් වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සස්ස ලෝකනාථස්ස" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သုစိန္တိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුචින්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. အဍ္ဎစေဠကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. අඩ්ඪචේළක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

တိဿဿာဟံ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အဍ္ဎစေဠကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကေနာကုသလေန ကမ္မေန ဒုဂ္ဂတကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓမ္မဒေသနံ ဉတွာ ပသန္နမာနသော စီဝရတ္ထာယ အဍ္ဎဘာဂံ ဧကံ ဒုဿမဒါသိ. သော [Pg.116] တေနေဝ ပီတိသောမနဿေန ကာလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ တတော စုတော မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တီနံ အဂ္ဂဘူတံ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ အဒ္ဓကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"තිස්සස්සාහං භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් අඩ්ඪචේළක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල කර, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී එක්තරා අකුසල කර්මයක් හේතුවෙන් දිළිඳු කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩුණු කල්හි සද්ධර්ම දේශනාව අසා, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව, සිවුරු පිණිස අඩක් වූ එක් වස්ත්‍රයක් පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන්ම කළුරිය කර ස්වර්ගයේ උපත ලැබීය. සවැදෑරුම් කාමාවචර සම්පත් අනුභව කර, එයින් චුතව මනුෂ්‍යයන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත්තීන්ගෙන් අග්‍ර වූ සක්විති සම්පත්තිය අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා ධනවත් කුලයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၁၄. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော တိဿဿာဟံ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

14. පසු කලෙක ඒ රහතන් වහන්සේ තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව, ස්වකීය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සස්සාහං භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

အဍ္ဎစေဠကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අඩ්ඪචේළකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. သူစိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. සූචිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ကမ္မာရောဟံ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော သူစိဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အန္တရန္တရာ ကုသလဗီဇာနိ ပူရေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ အန္တရန္တရာ ကတေန ဧကေန ကမ္မစ္ဆိဒ္ဒေန ကမ္မာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သကသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော စီဝရသိဗ္ဗနတ္ထာယ သူစိဒါနမဒါသိ, တေန ပုညေန ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ မနုဿေသု ဥပ္ပန္နော စက္ကဝတ္တာဒယော သမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝန္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ တိက္ခပညော ဝဇီရဉာဏော အဟောသိ. သော ကမေန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော မဟဒ္ဓနော သဒ္ဓါဇာတော တိက္ခပညော အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဓမ္မာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ နိသိန္နာသနေယေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"කම්මාරෝහං පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් සූචිදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, වරින් වර කුසල් බීජයන් පුරවමින් සිටින අතර, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී අතරතුර කරන ලද එක් කර්ම දෝෂයක් (අඩුවක්) හේතුවෙන් කම්මල්කරුවෙකුගේ කුලයක උපන්නේය. ඔහු වැඩිවියට පත්ව තම ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදුණු සිතැතිව සිවුරු මැසීම පිණිස ඉදිකටු පූජාවක් කළේය. ඒ පින්කමින් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසු කලෙක මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ඉපදී සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කරමින්, උපන් උපන් භවයන්හි තීක්ෂණ ප්‍රඥා ඇත්තෙකු ද වජ්‍රඥානය ඇත්තෙකු ද විය. ඔහු පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ඉපදී, වැඩී, මහත් ධන සම්පත් ඇති, ශ්‍රද්ධාවන්ත, තීක්ෂණ ප්‍රඥාවන්තයෙකු විය. ඔහු එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා, ධර්මානුකූලව ඥානය මෙහෙයවා වැඩසිටි ආසනයේදීම රහත් බවට පත් විය.

၁၉. သော အရဟာ သမာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ကမ္မာရောဟံ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကမ္မာရောတိ အယောကမ္မလောဟကမ္မာဒိနာ ကမ္မေန ဇီဝတိ ရုဟတိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ အာပဇ္ဇတီတိ ကမ္မာရော, ပုဗ္ဗေ ပုညကရဏကာလေ ကမ္မာရော အာသိံ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

19. ඒ රහතන් වහන්සේ රහත් වූ පසු තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "කම්මාරෝහං පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'කම්මාරෝ' යනු යකඩ වැඩ, ලෝහ වැඩ ආදී කර්මාන්තයන්ගෙන් ජීවත් වන, දියුණු වන, වර්ධනයට පත්වන බැවින් 'කම්මල්කරු' (පසින්දම් කරන්නා) නම් වේ. පෙර පින්කම් කරන කාලයේදී කම්මල්කරුවෙකු වූයෙමි යනු එහි අර්ථයයි. සෙසු කොටස් හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သူစိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සූචිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ဂန္ဓမာလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. ගන්ධමාලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ [Pg.117] ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဂန္ဓမာလိယတ္ထေရဿ အပဒါန. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ အဟောသိ. သော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ စန္ဒနာဂရုကပ္ပူရကဿတုရာဒီနိ အနေကာနိ သုဂန္ဓာနိ ဝဍ္ဎေတွာ သတ္ထု ဂန္ဓထူပံ ကာရေသိ. တဿုပရိ သုမနပုပ္ဖေဟိ ဆာဒေသိ, ဗုဒ္ဓဉ္စ အဋ္ဌင်္ဂနမက္ကာရံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ගන්ධමාලිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී මහත් ධන සම්පත් හා භෝග සම්පත් ඇත්තෙකු විය. ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී සඳුන්, අගිල්, කපූරු, කස්තුරි ආදී නොයෙක් සුගන්ධ ද්‍රව්‍යයන් පූජා කරමින් ශාස්තෘන් වහන්සේට ගන්ධ ස්තූපයක් කරවීය. එහි මතුපිට සමන් පිච්ච මල්වලින් වැසීය. බුදුරජාණන් වහන්සේට අෂ්ටාංග නමස්කාරයෙන් වැන්දේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛභව සම්පන්න එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၂၄. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

24. ඒ රහතන් වහන්සේ පසු කාලයකදී තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဂန္ဓမာလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ගන්ධමාලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. တိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. තිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော တိပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အန္တရာ ကေနစိ အကုသလစ္ဆိဒ္ဒေန ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ နေသာဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တော မိဂလုဒ္ဒေါ ဟုတွာ အရညေ ဝိဟရတိ. တဒါ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ပါဋလိဗောဓိံ သမ္ပုဏ္ဏပတ္တပလ္လဝံ ဟရိတဝဏ္ဏံ နီလောဘာသံ မနောရမံ ဒိသွာ တီဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပုရာဏပတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဝိယ ပါဋလိမဟာဗောဓိံ ဝန္ဒိ. သော တေန ပုညေန တတော စုတော ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အပရာပရံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတော မနုဿေသု ဇာတော တတ္ထ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိအာဒယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသောမနဿဟဒယော ဂေဟံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් තිපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, අතරතුර එක්තරා අකුසල දෝෂයක් හේතුවෙන් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ මුව වැද්දෙකුගේ කුලයක ඉපදී වනයෙහි වාසය කළේය. එකල විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පත්‍ර හා දළු වලින් පිරුණු, හරිත වර්ණයෙන් යුත්, නිල් පැහැ විහිදෙන, මනරම් වූ පළොල් (පාටලී) බෝධිය දැක, මල් තුනකින් පූජා කොට, පැරණි පත්‍ර ඉවත් කර බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ මෙන් ඒ පාටලී මහා බෝධීන් වහන්සේට වැන්දේය. ඔහු ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් නැවත නැවතත් අනුභව කොට, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ඉපදී එහි සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ලැබූ සොම්නස් හදවතින් යුතුව ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၃၁. သော [Pg.118] ဧဝံ သိဒ္ဓိပ္ပတ္တော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မရဏာယ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတီတိ မိဂေါ, အထ ဝါ မဂယမာနော ဣဟတိ ပဝတ္တတီတိ မိဂေါ, မိဂါနံ မာရဏေ လုဒ္ဒေါ လောဘီ ဂေဓောတိ မိဂလုဒ္ဒေါ, ပုရေ မယှံ ပုညကရဏသမယေ ကာနနသင်္ခါတေ မဟာအရညေ မိဂလုဒ္ဒေါ အာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပါဋလိံ ဟရိတံ ဒိသွာတိ တတ္ထ ပကာရေန တလေန ရတ္တဝဏ္ဏေန ဘဝတီတိ ပါဋလိ, ပုပ္ဖာနံ ရတ္တဝဏ္ဏတာယ ပါဋလီတိ ဝေါဟာရော, ပတ္တာနံ ဟရိတတာယ ဟရိတံ နီလဝဏ္ဏံ ပါဋလိဗောဓိံ ဒိသွာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

31. ඒ රහතන් වහන්සේ මෙසේ රහත් බවට පත්ව තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'මිග' (මෘග) යනු මරණය කරා යන, එසේත් නැතිනම් ඒ මේ අත ඇවිදිමින් සොයන බැවින් 'මෘග' නම් වේ. මෘගයන් මැරීමෙහි ක්‍රූර වූ, ලෝභී වූ, ඇලුණු තැනැත්තා 'මිගලුද්ද' (මුව වැද්දා) නම් වේ. පෙර මාගේ පින්කම් කරන කාලයේදී මහා අරණ්‍යයෙහි මුව වැද්දෙකු වූයෙමි යනු සම්බන්ධයයි. 'පාටලිං හරිතං දිස්වා' යන්නෙහි රතු පැහැයෙන් යුත් මතුපිටක් ඇති බැවින් 'පාටලී' නම් වේ. මල්වල රතු පැහැය නිසා 'පාටලී' යයි ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. පත්‍රවල හරිත බව නිසා හරිත වූ (සිලුටු), නිල් පැහැති පළොල් බෝධිය දැක යනු එහි අර්ථයයි. සෙසු කොටස් හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

တိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. မဓုပိဏ္ဍိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. මධුපිණ්ඩිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဝိဝနေ ကာနနေ ဒိသွာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဓုပိဏ္ဍိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ နေသာဒယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော မဟာအရညေ ပဋိဝသတိ. တဒါ ဝိဝေကာဘိရတိယာ သမ္ပတ္တံ သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ သမာဓိတော ဝုဋ္ဌိတဿ တဿ သုမဓုရံ မဓုမဒါသိ. တတ္ထ စ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. သော တေနေဝ ပုညေန သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"විවනේ කානනේ දිස්වා" යනාදිය ආයුෂ්මත් මධුපිණ්ඩික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතර, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි යෝනියක ඉපදී මහා වනයෙහි වාසය කළේය. එකල විවේකයෙන් වැඩසිටීමට පැමිණි සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, සමාධියෙන් නැගී සිටි ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට ඉතා මිහිරි මී පැණි පූජා කළේය. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිතින් යුතුව වැඳ නික්ම ගියේය. ඔහු ඒ පිනෙන්ම සැප සම්පත් අනුභව කරමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၃၇. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိဝနေ ကာနနေ ဒိသွာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိဝနေတိ ဝိသေသေန ဝနံ ပတ္ထဋံ ဝိဝနံ, ဟတ္ထိအဿရထသဒ္ဒေဟိ ဘေရိသဒ္ဒေဟိ စ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေဟိ စ ဝိဂတံ ဗျာပဂတန္တိ အတ္ထော, ကာနနသင်္ခါတေ မဟာအရညေ ဝိဝနေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဩသဓိံဝ ဝိရောစန္တန္တိ ဘဝဝဍ္ဎကိဇနာနံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ နိပ္ဖာဒေတီတိ ဩသဓံ. ဩဇာနိဗ္ဗတ္တိကာရဏံ ပဋိစ္စ ယာယ တာရကာယ ဥဂ္ဂတာယ ဥဒ္ဓရန္တိ ဂဏှန္တီတိ သာ ဩသဓိ. ဩသဓိတာရကာ [Pg.119] ဣဝ ဝိရောစန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ‘‘ဩသဓိံဝ ဝိရောစန္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

37. එම මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසුව තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර විසූ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'විවනෙ කානනෙ දිස්වා' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'විවනෙ' යනු විශේෂයෙන් පැතිරුණු වනයයි. හස්ති, අශ්ව, රථ ශබ්දයන්ගෙන් ද, බෙර හඬින් ද, වස්තු කාම සහ ක්ලේශ කාමයන්ගෙන් ද පහ වූයේ හෝ ඉවත් වූයේ යන අර්ථයයි. 'කානන' යයි කියනු ලබන මහා වනාන්තරයෙහි, විවනයෙහි (ජනශූන්‍ය වනයෙහි) ලෙස මෙහි සම්බන්ධය කළ යුතුය. 'ඔසධිංව විරෝචන්තං' යනු භවය වර්ධනය කරන්නා වූ ජනයාගේ (ලෝකවාසීන්ගේ) කැමති කැමති දේ නිෂ්පන්න කරන්නේද, එබැවින් එය 'ඔසධ' (ඖෂධ) නම් වේ. ඕජා ගුණය උපදවන කාරණය නිසා යම් තාරකාවක් උදා වූ කල්හි (ඖෂධ) නෙළා ගනිත්ද, එබැවින් එම තාරකාව 'ඔසධී' නම් වේ. 'ඔසධී තාරකාව මෙන් බබළන' යනුවෙන් පැවසිය යුතු තැන ගාථා බන්ධනයෙහි පහසුව සඳහා 'ඔසධිංව විරෝචන්තං' ලෙස වදාරන ලදී. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

မဓုပိဏ္ဍိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මධුපිණ්ඩික ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. သေနာသနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. සේනාසනදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သေနာသနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဝနန္တရံ သမ္ပတ္တဿ ဘဂဝတော ပဏာမံ ကတွာ ပဏ္ဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ အဒါသိ. ဘဂဝတော နိသိန္နဋ္ဌာနဿ သမန္တတော ဘိတ္တိပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ပုပ္ဖပူဇမကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සේනාසනදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, තමන් වසන ස්ථානය වූ වනාන්තරයට පැමිණි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නමස්කාර කොට, පන් අතු ඇතිරියක් අතුරා පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැන අවට බිත්ති සීමා මෙන් සකස් කොට මල් පූජාවක් ද කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၄၅. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ဒဿေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

45. එම ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය දක්වමින් 'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල යට දැක්වුණු ක්‍රමයම බැවින් අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

သေနာသနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සේනාසනදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၉. ဝေယျာဝစ္စကရတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. වෙය්‍යා වච්චකර ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဝိပဿိဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝေယျာဝစ္စကရတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တဿ ဥပ္ပတ္တိအာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

'විපස්සිස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් වෙය්‍යා වච්චකර ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුගේ උත්පත්තිය ආදිය යට දැක්වුණු නියාමයෙන්ම දත යුතුය.

ဝေယျာဝစ္စကရတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වෙය්‍යා වච්චකර ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၁၀. ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. බුද්ධුපට්ඨාක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဝိပဿိဿ [Pg.120] ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ သင်္ခဓမကကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ အတ္တနော သိပ္ပေ သင်္ခဓမနေ ဆေကော အဟောသိ, နိစ္စကာလံ ဘဂဝတော သင်္ခံ ဓမေတွာ သင်္ခသဒ္ဒေနေဝ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော မဟာဃောသော မဟာနာဒီ မဓုရဿရော အဟောသိ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ပါကဋကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော မဓုရဿရောတိ ပါကဋော, သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ, အပရဘာဂေ မဓုရဿရတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

'විපස්සිස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් බුද්ධුපට්ඨාක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හක්ගෙඩි පිඹින්නන්ගේ (සංඛධමක) කුලයක ඉපදී, වැඩුණු පසු තමන්ගේ ශිල්පය වූ හක්ගෙඩි පිඹීමෙහි දක්ෂයෙක් විය. හෙතෙම නිරන්තරයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා හක්ගෙඩිය පිඹ, එම හක්ගෙඩි හඬින්ම පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම තැනකදීම ප්‍රකට වූ, මහත් හඬක් ඇති, ගම්භීර නාදයක් ඇති, මධුර ස්වරයක් ඇත්තෙක් විය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා ප්‍රකට කුලයක ඉපදී, වැඩුණු පසු 'මධුරස්වර' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. පසු කාලයක 'මධුරස්වර තෙරුන්' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

၅၁. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အဟောသိံ သင်္ခဓမကောတိ သံ သုဋ္ဌု ခနန္တော ဂစ္ဆတီတိ သင်္ခေါ, သမုဒ္ဒဇလပရိယန္တေ စရမာနော ဂစ္ဆတိ ဝိစရတီတိ အတ္ထော. တံ သင်္ခံ ဓမတိ ဃောသံ ကရောတီတိ သင်္ခဓမကော, သောဟံ သင်္ခဓမကောဝ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

51. එම ස්ථවිරයන් වහන්සේ දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'විපස්සිස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළ සේක. එය යට දැක්වුණු පරිදිමය. 'අහෝසිං සංඛධමකෝ' යනු මැනවින් කණිමින් (විදහා දක්වමින්) යන බැවින් 'සංඛ' (හක්ගෙඩිය) නම් වේ. මුහුදු ජලය කෙළවර හැසිරෙමින් සැරිසරන යන අර්ථයයි. එම හක්ගෙඩිය පිඹින්නේය, ශබ්ද කරන්නේය යන අර්ථයෙන් 'සංඛධමක' නම් වේ. එම මම හක්ගෙඩි පිඹින්නෙක් වුයෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම ඉතා පැහැදිලිය.

ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බුද්ධුපට්ඨාක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

ဒသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දසවන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၁၁. ဘိက္ခဒါယိဝဂ္ဂေါ

11. භික්ඛදායි වග්ගය

၁. ဘိက္ခာဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. භික්ඛාදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဘိက္ခာဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဝိဘဝသမ္ပန္နော သဒ္ဓါဇာတော ဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနံ သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အာဟာရမဒါသိ. ဘဂဝါ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ ဝတွာ [Pg.121] ပက္ကာမိ. သော တေနေဝ ကုသလေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ မနုဿသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං' යනාදිය ආයුෂ්මත් භික්ඛාදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු මහා සම්පත් ඇත්තෙක් වූයේ, ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක්ව විහාරයෙන් නික්ම පිඬු සිඟා වඩිනා සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතින් යුක්තව ආහාර (පිණ්ඩපාතය) පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය පිළිගෙන අනුමෝදනාවක් වදාරා වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ කුසලයෙන්ම ආයුෂ ඇති තාක් ජීවත් වී, ආයුෂ අවසානයේ දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර මිනිස් සම්පත් ද අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක්ව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၁. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ အနုဿရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ပဝရာ အဘိနိက္ခန္တန္တိ ပကာရေန ဝရိတဗ္ဗံ ပတ္ထေတဗ္ဗန္တိ ပဝရံ, ရမ္မဘူတတော ဝိဝေကဘူတတော သကဝိဟာရတော အဘိ ဝိသေသေန နိက္ခန္တန္တိ အတ္ထော. ဝါနာ နိဗ္ဗာနမာဂတန္တိ ဝါနံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, တတော နိက္ခန္တတ္တာ နိဗ္ဗာနံ, ဝါနနာမံ တဏှံ ပဓာနံ ကတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ပဟာယ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော.

1. එම ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය අනුස්මරණය කර සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල යට දැක්වුණු ක්‍රමයම වේ. 'පවරා අභිනික්ඛන්තං' යන තන්හි ආකාරයෙන් පැතිය යුතු බැවින් 'පවර' නම් වේ. රම්‍ය වූ ද, විවේකී වූ ද තමන්ගේ විහාරයෙන් විශේෂයෙන් නික්මුණු යන අර්ථයයි. 'වානා නිබ්බානමාගතං' යනු තණ්හාවට 'වාන' යයි කියනු ලැබේ. එයින් නික්මුණු බැවින් 'නිබ්බාන' (නිර්වාණය) නම් වේ. 'වාන' නම් වූ තණ්හාව ප්‍රධාන කොට ඇති සියලු කෙලෙසුන් ප්‍රහාණය කර නිර්වාණයට පැමිණි යන අර්ථයයි.

၂. ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာနာတိ ကရတလေန ဂဟေတဗ္ဗာ ဒဗ္ဗိ ကဋစ္ဆု, ဘိက္ခီယတိ အာယာစီယတီတိ ဘိက္ခာ, အဘိ ဝိသေသေန ခါဒိတဗ္ဗာ ဘက္ခိတဗ္ဗာတိ ဝါ ဘိက္ခာ, ကဋစ္ဆုနာ ဂဟေတဗ္ဗာ ဘိက္ခာ ကဋစ္ဆုဘိက္ခာ, ဒဗ္ဗိယာ ဘတ္တံ ဒတွာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

2. 'කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන' යනු අත්ලෙන් ගත යුතු හැන්ද 'කටච්ඡු' (කටච්ඡු) නම් වේ. යාචනා කරනු ලබන බැවින් 'භික්ඛා' (භික්ෂාව) නම් වේ. එසේත් නැතහොත් විශේෂයෙන් අනුභව කළ යුතු බැවින් 'භික්ඛා' නම් වේ. හැන්දෙන් ගත හැකි භික්ෂාව (බත්) 'කටච්ඡුභික්ඛා' නම් වේ. හැන්දෙන් බත් පූජා කොට යන අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဘိက္ခာဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

භික්ඛාදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၂. ဉာဏသညိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. ඤාණසඤ්ඤික ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဉာဏသညိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော သဒ္ဓမ္မဿဝနေ သာဒရော သာလယော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ဃောသပမာဏတ္တာ ဘဂဝတော ဉာဏေ ပသန္နော ပဉ္စင်္ဂအဋ္ဌင်္ဂနမက္ကာရဝသေန ပဏာမံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော တတော စုတော ဒေဝလောကေသု ဥပ္ပန္နော တတ္ထ ဆ ကာမာဝစရေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိမနုဘဝန္တော တတော စဝိတွာ မနုဿလောကေ ဇာတော တတ္ထဂ္ဂဘူတာ စက္ကဝတ္တိသမ္ပဒါဒယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ [Pg.122] ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

ස්වර්ණවර්ණ වූ සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි උත්පත්ති කථාව කෙසේ ද? මෙම තේරණුවන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබූහ. ක්‍රමයෙන් වැඩෙන්නා වූ මොහු ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක්ව, සද්ධර්ම ශ්‍රවණයෙහි ගෞරව සහිතව හා ඇලීමක් ඇතිව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාවට අනුව සිය ඤාණය මෙහෙයවා, දේශනාවේ ශබ්දය ප්‍රමාණය කොට ගෙන (ශබ්දයට පැහැදී) භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඤාණය කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූහ. පඤ්චාංග හා අෂ්ටාංග නමස්කාර විලසින් වැඳුම් පිදුම් කොට නික්ම ගියහ. ඔහු එම භවයෙන් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපත ලැබූහ. එහි සදිව්‍ය ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලැබූහ. එහිදී උතුම් වූ සක්විති රජ සැප ආදිය අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබූහ. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ.

၇. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. နိသဘာဇာနိယံ ယထာတိ ဂဝသတသဟဿဇေဋ္ဌော နိသဘော, နိသဘော စ သော အာဇာနိယော သေဋ္ဌော ဥတ္တမော စေတိ နိသဘာဇာနိယော. ယထာ နိသဘာဇာနိယော, တထေဝ ဘဂဝါတိ အတ္ထော. လောကဝိသယသညာတံ ပညတ္တိဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. အနုပမေယျော ဟိ ဘဂဝါ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

7. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. 'නිසභාජානියං යථා' යනු ගවයන් ලක්ෂයකට අධිපති වූ වෘෂභයා 'නිසභ' නම් වේ. ඒ වෘෂභයා ආජානීය වූ ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, උත්තම වූ ද බැවින් 'නිසභාජානීය' නම් වේ. යම් සේ ආජානීය වෘෂභ රාජයෙක් වේ ද, එලෙසම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද වේ යන අර්ථයයි. ලෝක සම්මුතියට අනුව පවතින ප්‍රඥප්ති වසයෙන් මෙසේ වදාරන ලදී. මන්ද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අසමසම වන බැවිනි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

ဉာဏသညိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. ဥပ္ပလဟတ္ထိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. උප්පලහත්ථියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

တိဝရာယံ နိဝါသီဟန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥပ္ပလဟတ္ထကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတကုသလော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ မာလာကာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ မာလာကာရကမ္မေန အနေကာနိ ပုပ္ဖာနိ ဝိက္ကိဏန္တော ဇီဝတိ. အထေကဒိဝသံ ပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ စရန္တော ဘဂဝန္တံ ရတနဂ္ဃိကမိဝ စရမာနံ ဒိသွာ ရတ္တုပ္ပလကလာပေန ပူဇေသိ. သော တတော စုတော တေနေဝ ပုညေန သုဂတီသု ပုညမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

තිවරා නම් නුවර වැසියා වූ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් උප්පලහත්ථකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද කුසල් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මල්කරුවෙකුගේ පවුලක උපත ලැබූහ. වැඩිවියට පත්ව මල්කරුවෙකු ලෙස රැකියාව කරමින් නොයෙක් මල් වර්ග විකුණමින් ජීවත් වූහ. ඉක්බිති එක් දිනක් මල් ගෙන වීථියෙහි යන්නා වූ මොහු, රත්න තොරණක් බඳු වූ ශෝභාවෙන් වඩින්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, රතු නෙළුම් මිටියකින් පූජා කළේය. ඔහු එම භවයෙන් චුතව එම පින් බලයෙන් සුගති ලෝකයන්හි සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාව උපදවා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၁၃. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော တိဝရာယံ နိဝါသီဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တိဝရာတိ တီဟိ ဝါရေဟိ ကာရိတံ သဉ္စရိတံ ပဋိစ္ဆန္နံ နဂရံ, တဿံ တိဝရာယံ နိဝါသီ, ဝသနသီလော နိဝါသနဋ္ဌာနဂေဟေ ဝါ ဝသန္တော အဟန္တိ အတ္ထော. အဟောသိံ မာလိကော တဒါတိ တဒါ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ပုညသမ္ဘာရကရဏသမယေ မာလိကော မာလာကာရောဝ ပုပ္ဖာနိ ကယဝိက္ကယံ ကတွာ ဇီဝန္တော အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

13. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'තිවරායං නිවාසීහං' යනාදිය වදාළහ. එහි 'තිවරා' යනු ප්‍රාකාර හෝ වටරවුම් තුනකින් ආරක්ෂිත වූ, ආවරණය වූ නුවරකි. 'තස්සං තිවරායං නිවාසී' යනු එම තිවරා නුවර පදිංචිව සිටි, නොහොත් සිය වාසස්ථානයෙහි වාසය කළ මම යන අර්ථයයි. 'අහෝසිං මාලිකෝ තදා' යනු එකල නිවන් පිණිස පින් රැස් කරන සමයෙහි, මල්කරුවෙකුම වී මල් වෙළඳාම් කරමින් ජීවත් වූයෙමි යන අර්ථයයි.

၁၄. ပုပ္ဖဟတ္ထမဒါသဟန္တိ [Pg.123] သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဥပ္ပလကလာပံ အဒါသိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

14. 'පුප්ඵහත්ථමදාසහං' යනු සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක නෙළුම් මල් මිටක් පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

ဥပ္ပလဟတ္ထကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උප්පලහත්ථකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. ပဒပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. පදපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဒပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသန္နော သုမနပုပ္ဖေန ပါဒမူလေ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သက္ကသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් පදපූජකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පිච්ච මලින් (සමන මලින්) උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි පූජා කළේය. ඔහු එම පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සක් දෙවිඳු ලෙස සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, විපස්සනා වඩා රහත් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

၁၉. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. ဇာတိပုပ္ဖမဒါသဟန္တိ ဇာတိသုမနပုပ္ဖံ အဒါသိံ အဟန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ သုမနသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဇာတိယာ နိဗ္ဗတ္တော ဝိကသမာနောယေဝ သုမနံ ဇနာနံ သောမနဿံ ကရောတီတိ သုမနံ, ပုပ္ဖနဋ္ဌေန ဝိကသနဋ္ဌေန ပုပ္ဖံ, သုမနဉ္စ တံ ပုပ္ဖဉ္စာတိ သုမနပုပ္ဖံ, တာနိ သုမနပုပ္ဖာနိ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော အဟံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

19. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළහ. 'ජාතිපුප්ඵමදාසහං' යනු පිච්ච මල් (සමන මල්) පූජා කළෙමි යන්න පද්‍ය බන්ධනයට පහසු වනු පිණිස 'සුමන' යන වචනය ලොප් කොට මෙසේ පවසා ඇත. එහි පිච්ච ගසෙහි හටගත්, විකසිත වන කල්හිම මිනිසුන්ගේ සිත් සතුටු කරන (සෝමනස්සය ඇති කරන) බැවින් 'සුමන' නම් වේ. පිපීම යන අර්ථයෙන් 'පුප්ඵ' නම් වේ. සුමන ද වූ එම මල ද වන බැවින් 'සුමනපුප්ඵ' නම් වේ. එම පිච්ච මල් මම සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

ပဒပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පදපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. မုဋ္ဌိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သုဒဿနော နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မုဋ္ဌိပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ မာလာကာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သကသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ [Pg.124] ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဇာတိသုမနပုပ္ဖာနိ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ဩကိရိတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ကုသလသမ္ဘာရေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘော သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ပုဗ္ဗဝါသနာဝသေန သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

සුදස්සන නම් වූ නාමය ඇති යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මල්කරුවෙකුගේ පවුලක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව තම ශිල්පයෙහි දක්ෂතාවයට පත්ව, එක් දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව, පිච්ච මල් දෑතින්ම ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි ඉස පූජා කළේය. ඔහු එම කුසල් සම්භාරය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව පෙර වාසනා ගුණයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၁၄-၂၅. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ အနုဿရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဒဿနော နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဒဿနောတိ အာရောဟပရိဏာဟရူပသဏ္ဌာနယောဗ္ဗညသောဘနေန သုန္ဒရော ဒဿနောတိ သုဒဿနော, နာမေန သုဒဿနော နာမ မာလာကာရော ဟုတွာ ဇာတိသုမနပုပ္ဖေဟိ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

14-25. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුදස්සනෝ නාම නාමේන' යනාදිය වදාළහ. එහි 'සුදස්සන' යනු සිරුරේ උස මහත, රූප සටහන හා යොවුන් වියේ පවතින ශෝභාව නිසා දැකීමට ප්‍රිය වූ බැවින් 'සුදස්සන' නම් වේ. නමින් සුදස්සන නම් වූ මල්කරුවෙකු වී පිච්ච මලින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

မုဋ္ဌိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. ဥဒကပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. උදකපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥဒကပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ပူရိတကုသလသဉ္စယော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ပရိပူရိယမာနော ပုဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ကုသလာကုသလံ ဇာနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော အာကာသေ ဂစ္ဆတော နိက္ခန္တဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသီသု ပသန္နော ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. တေန ပူဇိတံ ဥဒကံ ရဇတဗုဗ္ဗုလံ ဝိယ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. သော အဘိပ္ပသန္နော တေနေဝ သောမနဿေန တုသိတာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ မနုဿသမ္ပတ္တိယော စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් උදකපූජක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් සම්පූර්ණ කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබූහ. වැඩුණු පසු කුසල් අකුසල් හඳුනාගන්නා ඔහු, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ අහසින් වඩිනා කල්හි නික්මුණු ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය දැක පැහැදී, දෑතින් පැන් ගෙන පූජා කළේය. ඔහු පූජා කළ ඒ පැන් රිදී බුබුළක් මෙන් අහසේ රැඳී තිබුණි. ඒ පිළිබඳව අතිශයින් පැහැදුණු ඔහු එම සෝමනස්සයෙන්ම තුසිත ආදී දෙව්ලොව උපත ලැබීය. දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මනුෂ්‍ය සම්පත් ද විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

၂၉. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဃတာသနံဝ ဇလိတန္တိ ဃတံ ဝုစ္စတိ သပ္ပိ, ဃတဿ အာသနံ အာဓာရန္တိ ဃတာသနံ, အဂ္ဂိ, အထ ဝါ တံ အသတိ ဘုဉ္ဇတီတိ ဃတာသနံ[Pg.125], အဂ္ဂိယေဝ. ယထာ ဃတေ အာသိတ္တေ အဂ္ဂိမှိ အဂ္ဂိသိခါ အတီဝ ဇလတိ, ဧဝံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဣဝ ဇလမာနံ ဘဂဝန္တန္တိ အတ္ထော. အာဒိတ္တံဝ ဟုတာသနန္တိ ဟုတံ ဝုစ္စတိ ပူဇာသက္ကာရေ, ဟုတဿ ပူဇာသက္ကာရဿ အာသနန္တိ ဟုတာသနံ, ဇလမာနံ သူရိယံ ဣဝ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ဗျာမပ္ပဘာမဏ္ဍလေဟိ ဝိဇ္ဇောတမာနံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ အနိလဉ္ဇသေ အာကာသေ ဂစ္ဆန္တံ အဒ္ဒသန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

29. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය යට පවසන ලදී. "ඝතාසනංව ජලිතං" යන්නෙහි 'ඝත' යනු ගිතෙල් ය. 'ඝතස්ස ආසනං ආධාරං' යනු ඝතාසන හෙවත් ගින්නයි. එසේත් නැතිනම් ඒ ගිතෙල් අනුභව කරන (දවන) බැවින් 'ඝතාසන' නම් වේ, එය ගින්නමයි. ගිතෙල් වත් කළ විට ගින්නෙහි ගිනි සිළුව අතිශයින් ඇවිළෙන්නාක් මෙන්, ගිනි කඳක් මෙන් බැබළෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. "ආදිත්තංව හුතාසනං" යන්නෙහි 'හුත' යනු පූජා සක්කාරයන්ට නමකි. පූජා සක්කාරයන්ගේ ස්ථානය (පිළිගන්නා ස්ථානය) වූ බැවින් 'හුතාසන' නම් වේ. බැබළෙන සූර්යයා මෙන් දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලයෙන් බබළන්නා වූ, රන්වන් පැහැති සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අහස් ගැබෙහි වඩිනවා දුටුවෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු පද සියලු තැන්හි පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဥဒကပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උදකපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၇. နဠမာလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. නළමාලිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော နဠမာလိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. ဧသောပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော အနေကာသု ဇာတီသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ကုသလကမ္မာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ကာမေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဂေဟံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော တတ္ထာဂတံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နော ဝန္ဒိတွာ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော နဠမာလေဟိ ဗီဇနိံ ကတွာ ဗီဇေတွာ အဒါသိ. ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ, အနုမောဒနဉ္စ အကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ပရိဠာဟသန္တာပဝိဝဇ္ဇိတော ကာယစိတ္တစေတသိကသုခပ္ပတ္တော အနေကသုခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ပုဗ္ဗဝါသနာဗလေန သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"පදුමුත්තර බුද්ධස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් නළමාලිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, බොහෝ ජාතිවල විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන, කාමයන්හි ආදීනව දැක ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවත වාසය කළේය. එහි වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදී, වැඳ නමස්කාර කොට තණ ඇතිරියක් පනවා, එහි වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට නළ (බට) මල්වලින් පවන් පතක් සාදා පවන් සැලීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගෙන අනුමෝදනාව සිදු කළහ. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින්, උපන් උපන් භවයන්හි දැවිලි හා තැවීම්වලින් තොරව, කායික හා චෛතසික සුවයට පත්ව බොහෝ සැප විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී වියපත් වූ පසු පෙර වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

၃၆. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

36. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරබුද්ධස්ස" යනාදිය වදාළහ. එය යට පවසන ලදී.

၃၇. နဠမာလံ ဂဟေတွာနာတိ နဠတိ အသာရော နိဿာရော ဟုတွာ ဝေဠုဝံသတောပိ တနုကော သလ္လဟုကော ဇာတောတိ နဠော, နဠဿ မာလာ [Pg.126] ပုပ္ဖံ နဠမာလံ, တေန နဠမာလေန ဗီဇနိံ ကာရေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဗီဇိဿတိ ဇနိဿတိ ဝါတော အနေနာတိ ဗီဇနီ, တံ ဗီဇနိံ ဗုဒ္ဓဿ ဥပနာမေသိံ, ပဋိဂ္ဂဟေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

37. "නළමාලං ගහෙත්වාන" යනු, අසාර වූ නිස්සාර වූ ද, උණ බටයකටත් වඩා සිහින් වූ ද සැහැල්ලු වූ ද බැවින් 'නළ' (බට) නම් වේ. නළ ගසෙහි මල 'නළමාල' නම් වේ. ඒ නළ මල්වලින් පවන් පතක් කරවූයෙමි යනු සම්බන්ධයයි. මෙයින් හුළඟ ජනිත වන බැවින් 'බීජනී' (පවන් පත) නම් වේ. ඒ පවන් පත බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි, උන්වහන්සේ පිළිගත්හ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

နဠမာလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නළමාලිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

သတ္တမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සත්වැනි භාණවාර වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. အာသနုပဋ္ဌာဟကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. ආසනුපට්ඨාහක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ကာနနံ ဝနမောဂ္ဂယှာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အာသနုပဋ္ဌာဟကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော တတ္ထ ဒေါသံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော တတ္ထ သမ္ပတ္တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နော သီဟာသနံ အဒါသိ, တတ္ထ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ မာလာကလာပံ ဂဟေတွာ ပူဇေတွာ တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဘဝေ ဥစ္စကုလိကော ဝိဘဝသမ္ပန္နော အဟောသိ. သော ကာလန္တရေန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"කානනං වනමොග්ගය්හ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ආසනුපට්ඨාහක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ගිහිගෙයි වසන ඔහු එහි දොස් දැක, ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවත වාසය කරන කල්හි, එහි වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදී සිංහාසනයක් පූජා කළේය. එහි වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මල් මිටියක් ගෙන පූජා කොට, උන්වහන්සේ පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින් උපන් උපන් භවයන්හි උසස් කුල ඇත්තෙක් හා මහා සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු කලකට පසු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

၄၇. သော အရဟာ သမာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ကာနနံ ဝနမောဂ္ဂယှာတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝါတိ.

47. ඒ තෙරුන් වහන්සේ අර්හත් වූ පසු තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "කානනං වනමොග්ගය්හ" යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල යට පවසන ලද අර්ථ ඇත්තේමය.

အာသနုပဋ္ဌာဟကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ආසනුපට්ඨාහක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၉. ဗိဠာလိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. බිළාලිදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဗိဠာလိဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ [Pg.127] နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော တတ္ထာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော အတီဝ အပ္ပိစ္ဆသန္တုဋ္ဌော အာလုဝါဒီဟိ ယာပေန္တော ဝသတိ. တဒါ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ တဿ အနုကမ္ပာယ တံ ဟိမဝန္တံ အဂမာသိ. တံ ဒိသွာ ပသန္နော ဝန္ဒိတွာ ဗိဠာလိယော ဂဟေတွာ ပတ္တေ ဩကိရိ. တံ တထာဂတော တဿာနုကမ္ပာယ သောမနဿုပ္ပာဒယန္တော ပရိဘုဉ္ဇိ. သော တေန ကမ္မေန တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသန္နော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් බිළාලිදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ගිහිගෙයි වසමින් එහි ආදීනව දැක, ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවත වාසය කරමින්, අතිශයින්ම අප්පිච්ඡ සන්තොස ගුණයෙන් යුක්තව බිළාලි (අල වර්ගයක්) ආදියෙන් යැපෙමින් වාසය කළේය. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාව පිණිස ඒ හිමවතට වැඩම කළහ. උන්වහන්සේ දැක පැහැදී, වැඳ නමස්කාර කොට බිළාලි අල ගෙන පාත්‍රයට පූජා කළේය. තථාගතයන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාව පිණිස ඔහු තුළ සෝමනස්සයක් ඇති කරවමින් ඒවා වළඳා වදාළහ. ඔහු ඒ කර්මයෙන් එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

၅၃. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ကုသလကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. အာလုဝကရမ္ဘာဒယော တေသံ တေသံ ကန္ဒဇာတီနံ နာမာနေဝါတိ.

53. පසුව ඒ මථේරයන් වහන්සේ තමන්ගේ කුසල කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්වූවාහු, සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල කලින් පවසන ලද ක්‍රමයට ම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය. ආලුව, කරම්භ ආදිය ඒ ඒ අල වර්ගවල නම් ම වේ.

ဗိဠာလိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බිළාලිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. ရေဏုပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. රේණුපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ရေဏုပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသန္နော ဝိညုတံ ပတ္တော အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော နာဂပုပ္ဖကေသရံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. အထ ဘဂဝါ အနုမောဒနမကာသိ.

“සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං” යනාදිය ආයුෂ්මත් රේණුපූජක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා හමුවේ අධිකාරී පුණ්‍ය කර්ම කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පැමිණ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, නුවණැති බවට පත්ව, ගිනි කඳක් මෙන් බබළන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව නාග පුෂ්ප කේසර (කෑල මල් රේණු) ගෙන පූජා කළේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

၆၂-၃. သော တေန ပုညေန တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ပုဗ္ဗဝါသနာဗလေန သတ္ထရိ ပသန္နော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. သတရံသိံဝ ဘာဏုမန္တိ သတမတ္တာ သတပ္ပမာဏာ ရံသိ ပဘာ ယဿ သူရိယဿ [Pg.128] သော သတရံသိ, ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ သတရံသီတိ ဝုတ္တံ, အနေကသတဿ အနေကသတသဟဿရံသီတိ အတ္ထော. ဘာဏု ဝုစ္စတိ ပဘာ, ဘာဏု ပဘာ ယဿ သော ဘာဏုမာ, ဘာဏုမသင်္ခါတံ သူရိယံ ဣဝ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ သကေသရံ နာဂပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

62-3. ඔහු ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව, දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, උපන් උපන් සෑම භවයකදීම පූජිතයෙකු වී, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. නුවණැති බවට පත්ව, පෙර පුරුදු වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. දිවැසින් තමන්ගේ පූර්ව කර්මය දැක, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය. “සතරංසිංව භාණුමන්ති” යනු සියයක් පමණ (අසංඛ්‍යාත) කිරණ ඇති සූර්යයා මෙනි. ගාථා බන්ධනයේ පහසුව පිණිස “සතරංසී” යැයි කියන ලදී. එහි අර්ථය නම් නොයෙක් සිය දහස් ගණන් කිරණ ඇති සූර්යයා යන්නයි. ආලෝකයට “භාණු” යැයි කියනු ලැබේ. ආලෝකය ඇත්තේ යන අර්ථයෙන් “භාණුමා” නම් වේ. භාණුමා නම් වූ සූර්යයා මෙන් බබළන විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, රේණු සහිත නාග පුෂ්ප ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

ရေဏုပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රේණුපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဧကာဒသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

එකොළොස්වන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၂. မဟာပရိဝါရဝဂ္ဂေါ

12. මහාපරිවාර වග්ගය

၁. မဟာပရိဝါရကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. මහාපරිවාරකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဝိပဿီ နာမ ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဟာပရိဝါရကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နသမယေ ယက္ခယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော အနေကယက္ခသတသဟဿပရိဝါရော ဧကသ္မိံ ခုဒ္ဒကဒီပေ ဒိဗ္ဗသုခမနုဘဝန္တော ဝိဟရတိ. တသ္မိဉ္စ ဒီပေ စေတိယာဘိသောဘိတော ဝိဟာရော အတ္ထိ, တတ္ထ ဘဂဝါ အဂမာသိ. အထ သော ယက္ခသေနာဓိပတိ တံ ဘဂဝန္တံ တတ္ထ ဂတဘာဝံ ဒိသွာ ဒိဗ္ဗဝတ္ထာနိ ဂဟေတွာ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဒိဗ္ဗဝတ္ထေဟိ ပူဇေသိ, သပရိဝါရော သရဏမဂမာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ဆ ကာမာဝစရသုခမနုဘဝိတွာ တတော စုတော မနုဿေသု အဂ္ဂစက္ကဝတ္တိအာဒိသုခမနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“විපස්සී නාම භගවා” යනාදිය ආයුෂ්මත් මහාපරිවාරක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සමයෙහි යක්ෂ යෝනියෙහි උපන්නේය. ලක්ෂ සංඛ්‍යාත යක්ෂ පිරිවර ඇතිව එක් කුඩා දූපතක දිව්‍ය සැප අනුභව කරමින් වාසය කළේය. ඒ දූපතෙහි චෛත්‍යයකින් අතිශයින් ශෝභමාන වූ විහාරයක් තිබුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එතැනට වැඩම කළ සේක. එකල්හි ඒ යක්ෂ සේනාධිපති තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එතැනට වැඩි බව දැක, දිව්‍ය වස්ත්‍ර ගෙන ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ දිව්‍ය වස්ත්‍රවලින් පූජා කළේය. පිරිවර සමඟ සරණාගමනයෙහි පිහිටියේය. ඔහු ඒ පුණ්‍ය කර්මයෙන් එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා එහි සවැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය සැප අනුභව කොට, එයින් චුතව මිනිසුන් අතර අග්‍ර චක්‍රවර්ති සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. නුවණැති බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၁-၂. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိပဿီ နာမ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိသေသံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပဿတီတိ ဝိပဿီ, ဝိဝိဓေ သတိပဋ္ဌာနာဒယော သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ပဿတီတိ ဝါ ဝိပဿီ, ဝိဝိဓေ [Pg.129] အနေကပ္ပကာရေ ဗောဓနေယျသတ္တေ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဿတီတိ ဝါ ဝိပဿီ, သော ဝိပဿီ ဘဂဝါ ဒီပစေတိယံ ဒီပေ ပူဇနီယဋ္ဌာနံ ဝိဟာရမဂမာသီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1-2. පසුව ඒ මතේරයන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “විපස්සී නාම භගවා” යනාදිය වදාළහ. එහි ‘විපස්සී’ යනු විශේෂ වූ පරමාර්ථ වූ නිවන් දකින හෙයින් ‘විපස්සී’ නම් වේ. නැතහොත් සතිපට්ඨාන ආදී වූ සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් දකින හෙයින් ‘විපස්සී’ නම් වේ. නැතහොත් නොයෙක් ආකාර වූ අවබෝධ කළ යුතු සත්ත්වයන් වෙන් වෙන්ව දකින බැවින් ‘විපස්සී’ නම් වේ. ඒ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දූපතේ චෛත්‍යය ඇති පූජනීය ස්ථානය වූ විහාරයට වැඩම කළ සේක යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

မဟာပရိဝါရကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මහාපරිවාරකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. သုမင်္ဂလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. සුමංගලත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

အတ္ထဒဿီ ဇိနဝရောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုမင်္ဂလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ တဠာကသမီပေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ ဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ နဟာယိတုကာမော တဿ တဠာကဿ တီရံ ဂန္တွာ တတ္ထ နှတွာ ဧကစီဝရော ဇလမာနော ဗြဟ္မာ ဝိယ သူရိယော ဝိယ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗံ ဝိယ အဋ္ဌာသိ. အထ သော ဒေဝပုတ္တော သောမနဿဇာတော ပဉ္ဇလိကော ထောမနမကာသိ, အတ္တနော ဒိဗ္ဗဂီတတူရိယေဟိ ဥပဟာရဉ္စ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“අත්ථදස්සී ජිනවරෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් සුමංගල තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා හමුවේ අධිකාරී පින් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් තටාකයක් අසල වෘක්ෂ දේවතාවෙක්ව උපන්නේය. ඒ සමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විහාරයෙන් නික්ම පැන් සැනසීමට කැමතිව ඒ තටාක තීරයට වැඩම කොට එහි පැන් සනා, එකම සිවුරක් ඇතිව බැබළෙමින් බ්‍රහ්මයෙකු මෙන් ද, සූර්යයා මෙන් ද, රන් පිළිමයක් මෙන් ද වැඩ සිටි සේක. එකල්හි ඒ දේවපුත්‍රයා සොම්නසට පත්ව ඇඳිලි බැඳ ස්තුති ප්‍රශංසා කළේය. තමාගේ දිව්‍ය ගීත හා තූර්ය වාදනයෙන් පූජාවන් ද කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍ය කර්මයෙන් දෙවි මිනිස් සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, නුවණැති බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၁၁. သော ပစ္ဆာ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အတ္ထဒဿီ ဇိနဝရောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ဒက္ခတိ ပဿတီတိ အတ္ထဒဿီ, အထ ဝါ သဗ္ဗသတ္တာနံ စတုရာရိယသစ္စသင်္ခါတံ အတ္ထပယောဇနံ ဒဿနသီလောတိ အတ္ထဒဿီ, ကိလေသေ အဇိနိ ဇိနာတိ ဇိနိဿတီတိ ဇိနော. ဝရိတဗ္ဗော ပတ္ထေတဗ္ဗော သဗ္ဗသတ္တေဟီတိ ဝရော, အတ္ထဒဿီ ဇိနော စ သော ဝရော စာတိ အတ္ထဒဿီ ဇိနဝရော. လောကဇေဋ္ဌောတိ လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ လောကော, လောကီယတိ ပဿီယတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပါရပ္ပတ္တောတိ ဝါ လောကော, လောကော စ လောကော စ လောကော စာတိ လောကော. ဧကသေသသမာသဝသေန ‘‘လောကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘လောကော’’တိ ဝုတ္တော. လောကဿ ဇေဋ္ဌော လောကဇေဋ္ဌော, သော လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

11. පසුව ඔහු පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “අත්ථදස්සී ජිනවරෝ” යනාදිය වදාළේය. එහි පරමාර්ථ වූ නිවන දකින බැවින් ‘අත්ථදස්සී’ නම් වේ. නැතහොත් සියලු සත්ත්වයන්ගේ සිවුසස් දහම් සංඛ්‍යාත අර්ථ ප්‍රයෝජනය දැකීමේ ස්වභාවය ඇති බැවින් ‘අත්ථදස්සී’ නම් වේ. කෙලෙසුන් ජයගත් බැවින් ‘ජින’ නම් වේ. සියලු සත්ත්වයන් විසින් පැතිය යුතු බැවින් ‘වර’ නම් වේ. අත්ථදස්සී ද වූ, ජින ද වූ, ඒ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු ‘අත්ථදස්සී ජිනවරෝ’ යන්නෙහි අර්ථයයි. ලුජ්ජති පලුජ්ජති (වැනසෙන) යන අර්ථයෙන් ‘ලෝක’ නම් වේ. තවද බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් දකිනු ලබන බැවින් ද ලෝක නම් වේ. ඒ ලෝකය වනාහි සංඛාර ලෝක, සත්ත ලෝක සහ ඕකාස ලෝක වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ. ඒ ලෝකයන්ට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ බැවින් ‘ලෝකජේට්ඨ’ නම් වේ. ඒ ලෝකජේට්ඨ වූ නරාසභයන් (මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨයා) වහන්සේ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

သုမင်္ဂလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුමංගලත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. သရဏဂမနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. සරණගමනියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဥဘိန္နံ [Pg.130] ဒေဝရာဇူနန္တျာဒိကံ အာယသ္မတော သရဏဂမနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရေ ဘဂဝတိ ဥပ္ပန္နေ အယံ ဟိမဝန္တေ ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တသ္မိံ အပရေန ယက္ခဒေဝရညာ သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမတ္ထာယ ဥပဋ္ဌိတေ ဒွေ အနေကယက္ခသဟဿပရိဝါရာ ဖလကာဝုဓာဒိဟတ္ထာ သင်္ဂါမတ္ထာယ သမုပဗျူဠှာ အဟေသုံ. တဒါ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ တေသု သတ္တေသု ကာရုညံ ဥပ္ပာဒေတွာ အာကာသေန တတ္ထ ဂန္တွာ သပရိဝါရာနံ ဒွိန္နံ ဒေဝရာဇူနံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဒါ တေ သဗ္ဗေ ဖလကာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဘဂဝန္တံ ဂါရဝဗဟုမာနေန ဝန္ဒိတွာ သရဏမဂမံသု. တေသံ အယံ ပဌမံ သရဏမဂမာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"උභින්නං දෙවරාජූනං" යනාදිය ආයුෂ්මත් සරණගමනීය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, උපන් උපන් භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතරතුර පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයෙහි හිමවන්තයෙහි දෙව්රජෙකු වී උපන්නේය. පසුව එම දෙව්රජු තවත් යක්ෂ දේවරාජයෙකු සමඟ යුද්ධ කිරීම පිණිස සූදානම් වූ කල්හි, දහස් ගණන් පිරිවර සහිත පලිහ හා ආයුධ අතැති ඒ දෙදෙනා යුද බිමෙහි සූදානම් වී සිටියහ. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ එම සත්ත්වයන් කෙරෙහි කරුණාව උපදවා අහසින් එම ස්ථානයට වැඩම කර, පිරිවර සහිත ඒ දෙව්රජවරුන් දෙදෙනාට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එකල ඔවුන් සියල්ලෝම තම පලිහ හා ආයුධ අත්හැර බුදුරජාණන් වහන්සේට මහත් ගෞරව සම්මානයෙන් වැඳ සරණ ගියහ. මෙය ඔවුන්ගේ ප්‍රථම සරණාගමනය විය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

၂၀. သော အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗကုသလံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဥဘိန္နံ ဒေဝရာဇူနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုစိလောမခရလောမအာဠဝကကုမ္ဘီရကုဝေရာဒယော ဝိယ နာမဂေါတ္တေန အပါကဋာ ဒွေ ယက္ခရာဇာနော အညာပဒေသေန ဒဿေန္တော ‘‘ဥဘိန္နံ ဒေဝရာဇူန’’န္တိအာဒိမာဟ. သင်္ဂါမော သမုပဋ္ဌိတောတိ သံ သုဋ္ဌု ဂါမော ကလဟတ္ထာယ ဥပဂမနန္တိ သင်္ဂါမော, သော သင်္ဂါမော သံ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတော, ဧကဋ္ဌာနေ ဥပဂန္တွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. အဟောသိ သမုပဗျူဠှောတိ သံ သုဋ္ဌု ဥပသမီပေ ရာသိဘူတောတိ အတ္ထော.

20. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසුව තම පෙර පින සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උභින්නං දෙවරාජූනං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි සුචිලෝම, ඛරලෝම, ආළවක, කුම්භීර, කුවේර ආදීන් මෙන් නාම ගෝත්‍රවලින් ප්‍රකට නොවන යක්ෂ රජවරුන් දෙදෙනෙකු අන්‍ය අයුරකින් (නම් නොකියා) දැක්වීමට "උභින්නං දෙවරාජූනං" යනාදිය වදාළහ. "සංගාමො සමුපට්ඨිතො" යනු මැනවින් කලහ කිරීම සඳහා ගමනය (පැමිණීම) සංග්‍රාමයයි. එම සංග්‍රාමය මැනවින් එළඹි (සමුපට්ඨිත), එනම් එක් තැනකට පැමිණ සිටි යන අර්ථයයි. "අහොසි සමුපබ්‍යූළ්හො" යනු මැනවින් සමීපයෙහි රැස් වූ යන අර්ථයයි.

၂၁. သံဝေဇေသိ မဟာဇနန္တိ တေသံ ရာသိဘူတာနံ ယက္ခာနံ အာကာသေ နိသိန္နော ဘဂဝါ စတုသစ္စဓမ္မဒေသနာယ သံ သုဋ္ဌု ဝေဇေသိ, အာဒီနဝဒဿနေန ဂဏှာပေသိ ဝိညာပေသိ ဗောဓေသီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

21. "සංවේජේසි මහාජනං" යනු ඒ රැස්ව සිටි යක්ෂයන්ට අහසෙහි වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ සිවුසච්ච ධර්ම දේශනාවෙන් මැනවින් සංවේගය ඇති කළ සේක. ආදීනව පෙන්වා දීමෙන් (කුසලයෙහි) ග්‍රහණය කරවූහ, දන්වා වදාළහ, අවබෝධ කරවූහ යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

သရဏဂမနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සරණගමනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. ဧကာသနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. ඒකාසනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဝရုဏော [Pg.131] နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဧကာသနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝရုဏော နာမ ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ဂီတဝါဒိတေဟိ စ ဥပဋ္ဌယမာနော သပရိဝါရော ပူဇေသိ. တတော အပရဘာဂေ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ မဟာဗောဓိရုက္ခံ ဗုဒ္ဓဒဿနံ ဝိယ သဗ္ဗတူရိယတာဠာဝစရေဟိ သပရိဝါရော ဥပဟာရမကာသိ. သော တေန ပုညေန တတော ကာလင်္ကတွာ နိမ္မာနရတိဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဧဝံ ဒေဝသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ မနုဿဘူတော စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"වරුණො නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඒකාසනීය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වරුණ නම් දෙව්රජෙකු වී උපන්නේය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව සුවඳ මල් ආදියෙන් ද, ගීත වාදිතයන්ගෙන් ද පිරිවර සමඟ උවැටන් කරමින් පූජා කළේය. ඉන්පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, උන්වහන්සේගේ මහා බෝධි වෘක්ෂය බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින්නාක් මෙන් සියලු තූර්ය වාදනයන්ගෙන් පිරිවර සහිතව පූජා උපහාර පැවැත්වීය. ඔහු ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව නිම්මාණරතී දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නේය. මෙසේ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මිනිසුන් අතර ඉපදී සක්විති සම්පත් ද අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘ ශාසනයෙහි පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၃၁. သော ပစ္ဆာ သကကမ္မံ သရိတွာ တံ တထတော ဉတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝရုဏော နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဒါ အဟံ သမ္ဗောဓနတ္ထာယ ဗုဒ္ဓံ ဗောဓိဉ္စ ပူဇေသိံ, တဒါ ဝရုဏော နာမ ဒေဝရာဇာ အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

31. ඔහු පසුව තමා කළ කර්මය සිහිපත් කර, එය තත්ත්වාකාරයෙන් දැන සොම්නසට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "වරුණො නාම නාමෙන" යනාදිය පැවසීය. එහි, "යම් කලක මම සත්‍යාවබෝධය පිණිස බුදුරජාණන් වහන්සේට සහ බෝධියට පූජා කළෙම්ද, එකල මම වරුණ නම් දෙව්රජු වීමි" යනුවෙන් සම්බන්ධය කළ යුතුය.

၃၄. ဓရဏီရုဟပါဒပန္တိ ဧတ္ထ ရုက္ခလတာပဗ္ဗတသတ္ထရတနာဒယော ဓာရေတီတိ ဓရဏီ, တသ္မိံ ရုဟတိ ပတိဋ္ဌဟတီတိ ဓရဏီရုဟော. ပါဒေန ပိဝတီတိ ပါဒပေါ, သိဉ္စိတသိဉ္စိတောဒကံ ပါဒေန မူလေန ပိဝတိ ရုက္ခက္ခန္ဓသာခါဝိဋပေဟိ အာပေါရသံ ပတ္ထရိယတီတိ အတ္ထော, တံ ဓရဏီရုဟပါဒပံ ဗောဓိရုက္ခန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

34. "ධරණීරුහපාදපං" යන්නෙහි වෘක්ෂ, ලතා, පර්වත සහ සප්ත රත්නයන් දරන බැවින් "ධරණී" (පොළොව) නම් වේ. එහි හටගන්නා බැවින් "ධරණීරුහ" නම් වේ. පාදයෙන් (මුල්වලින්) පානය කරන බැවින් "පාදප" නම් වේ. වත් කරන ලද ජලය මුල් මගින් පානය කරන බවත්, වෘක්ෂ ස්කන්ධය, අතු සහ රිකිලි මගින් ජල සාරය පතුරුවන බවත් අර්ථයයි. ඒ ධරණීරුහපාදප නම් වූ බෝධි වෘක්ෂය ලෙස මෙහි සම්බන්ධය කළ යුතුය.

၃၅. သကကမ္မာဘိရဒ္ဓေါတိ အတ္တနော ကုသလကမ္မေန အဘိရဒ္ဓေါ ပသန္နော ဥတ္တမေ ဗောဓိမှိ ပသန္နောတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

35. "සකකම්මාභිරද්ධො" යනු තමාගේ කුසල කර්මය කෙරෙහි සතුටු වූ, පැහැදුණු, උතුම් බෝධිය කෙරෙහි පැහැදුණු යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

ဧကာသနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඒකාසනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. သုဝဏ္ဏပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. ස්වර්ණපුෂ්පිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဝိပဿီ [Pg.132] နာမ ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုဝဏ္ဏပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဘူမဋ္ဌကဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော တဿ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော စတူဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ. တာနိ ပုပ္ဖာနိ အာကာသေ သုဝဏ္ဏဝိတာနံ ဟုတွာ ဆာဒေသုံ, သုဝဏ္ဏပဘာ စ ဗုဒ္ဓဿ သရီရပဘာ စ ဧကတော ဟုတွာ မဟာဩဘာသော အဟောသိ. သော အတိရေကတရံ ပသန္နော သကဘဝနံ ဂတောပိ သရတိယေဝ. သော တေန ပုညကမ္မေန တုသိတဘဝနာဒိသုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"විපස්සී නාම භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් ස්වර්ණපුෂ්පිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා ස්ථානයක භූමාටු දේවපුත්‍රයෙකුව ඉපිද, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතැතිව රන් මල් හතරකින් පූජා කළේය. ඒ මල් අහසෙහි රන් වියනක් මෙන් විය. රන්වන් පැහැය සහ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීර ප්‍රභාව එක්ව මහා ආලෝකයක් ඇති විය. ඔහු අතිශයින් පැහැදී තම දිව්‍ය භවනයට ගිය ද එයම සිහි කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මයෙන් තුසිත භවනය ආදී සුගතිවලම සැරිසරමින් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශාසනයට මහත් උනන්දුවෙන් යොමු වී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၄၀. သော အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိပဿီ နာမ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

40. ඔහු පසුව පෙර පින සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විපස්සී නාම භගවා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ අයුරුමය.

၄၄. ပါမောဇ္ဇံ ဇနယိတွာနာတိ ဗလဝပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘ပါမောဇ္ဇံ အာမောဒနာ ပမောဒနာ ဟာသော ပဟာသော ဝိတ္တိ ဩဒဂျံ အတ္တမနတာ စိတ္တဿာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၉, ၈၆; မဟာနိ. ၁) ဝိယ အတ္တမနတာ သကဘာဝံ ဥပ္ပာဒေတွာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

44. "පාමොජ්ජං ජනයිත්වාන" යනු බලවත් ප්‍රීතියක් උපදවා, "පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා..." යනාදී තැන්වල මෙන් සතුටු වූ සිතැති බව නිසා තමාගේ අභිප්‍රාය (සතුට) ඇති කරගෙන යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

သုဝဏ္ဏပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ස්වර්ණපුෂ්පිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. စိတကပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. චිතකපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဝသာမိ ရာဇာယတနေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော စိတကပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတော ပရံ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ရာဇာယတနရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော အန္တရန္တရာ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ ဓမ္မံ [Pg.133] သုတွာ ပသန္နော ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သပရိဝါရော ဂန္ဓဒီပဓူပပုပ္ဖဘေရိအာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ဘဂဝတော အာဠဟနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဒီပါဒီနိ ပူဇေတွာ အနေကေဟိ တူရိယေဟိ အနေကေဟိ ဝါဒိတေဟိ တံ ပူဇေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သကဘဝနံ ဥပဝိဋ္ဌောပိ ဘဂဝန္တမေဝ သရိတွာ သမ္မုခါ ဝိယ ဝန္ဒတိ. သော တေနေဝ ပုညေန တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန ရာဇာယတနတော ကာလံ ကတော တုသိတာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ ဥပ္ပန္နစိတ္တပ္ပသာဒေါ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'වසාමි රාජායතනේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් චිතකපූජක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඉන්පසු උපන් උපන් භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි රාජායතන (කිරිපලු) වෘක්ෂයට අධිගෘහිත දේවතාවෙක්ව ඉපදුණහ. අතරින් පතර අනෙකුත් දේවතාවන් සමග ධර්මය අසා පැහැදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි පිරිවර සමග සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන්, සුවඳ දුම්, මල් සහ බෙර ආදිය ගෙන්වාගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආදාහන පූජාව සිදුකළ ස්ථානයට ගොස් පහන් ආදියෙන් පූජා පවත්වා, නොයෙකුත් තූර්ය වාදනයන්ගෙන් සහ වැයීම්වලින් එම ධාතූන් වහන්සේලාට පූජා කළේය. එතැන් පටන් සිය භවනයට පැමිණ සිටින විට ද බුදුරජාණන් වහන්සේවම සිහිපත් කරමින් බුදුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි සිටින්නාක් මෙන් වන්දනා කරයි. ඔහු එම පින් බලයෙන් හා සිතේ පැහැදීමෙන් රාජායතන වෘක්ෂය අසලදීම කළුරිය කොට තුසිතාදී දිව්‍ය ලෝකයන්හි උපත ලබා දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළේය. ඉන්පසු මිනිස්ලොව උපත ලබා මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීමෙන් ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၄၉. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝသာမိ ရာဇာယတနေတိအာဒိမာဟ. ရာဇာယတနေတိ ဒေဝရာဇူနံ အာယတနံ ရာဇာယတနံ, တဿ ရုက္ခဿ နာမဓေယျော ဝါ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတီတိ ပရိသမန္တတော ကိဉ္စိ အနဝသေသေတွာ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ ပရိနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တဿ သိခိနော လောကဗန္ဓုနောတိ သမ္ဗန္ဓော.

49. ඒ තේරෙන්නාන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'වසාමි රාජායතනේ' යනාදිය වදාළ සේක. 'රාජායතන' යනු දේවරාජයන්ගේ වාසස්ථානයයි, නැතහොත් එම වෘක්ෂයේ නාමයයි. 'පරිනිබ්බුතේ භගවතී' යනු හාත්පසින් කිසිවක් ඉතිරි නොවන සේ ස්කන්ධ පරිනිර්වාණය සිදුකළ කාලයෙහි, පරිනිර්වාණයට පත්වූ ලෝකබන්ධු වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය විය යුතුය.

၅၀. စိတကံ အဂမာသဟန္တိ စန္ဒနာဂရုဒေဝဒါရုကပ္ပူရတက္ကောလာဒိသုဂန္ဓဒါရူဟိ စိတံ ရာသိဂတန္တိ စိတံ, စိတမေဝ စိတကံ, ဗုဒ္ဓဂါရဝေန စိတကံ ပူဇနတ္ထာယ စိတကဿ သမီပံ အဟံ အဂမာသိန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဂန္တွာ ကတကိစ္စံ ဒဿေန္တော တူရိယံ တတ္ထ ဝါဒေတွာတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

50. 'චිතකං අගමාසහං' යන්නෙන් සඳුන්, අගිල්, දේවදාර, කපුරු, කලාඳුරු ආදී සුවඳ දරවලින් ගොඩගසන ලද යන අර්ථයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි වූ ගෞරවය නිසා ආදාහන චිතකය වැඳීම පිණිස මම එම චිතකය සමීපයට ගියෙමි යනු අර්ථයයි. එහි ගොස් කරන ලද පූජාවන් දැක්වීමට 'තූරියං තත්ථ වාදෙත්වා' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිමය.

စိတကပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

චිතකපූජක තේරගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၇. ဗုဒ္ဓသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. බුද්ධසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

ယဒါ ဝိပဿီ လောကဂ္ဂေါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ဘူမဋ္ဌကဝိမာနေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ ဝိပဿီ ဘဂဝါ အာယုသင်္ခါရံ ဝေါဿဇ္ဇိ. အထ သကလဒသသဟဿိလောကဓာတု သသာဂရပဗ္ဗတာ ပကမ္ပိတ္ထ. တဒါ တဿ ဒေဝပုတ္တဿ ဘဝနမ္ပိ ကမ္ပိတ္ထ. တသ္မိံ ခဏေ သော ဒေဝပုတ္တော [Pg.134] သံသယဇာတော – ‘‘ကိံ နု ခေါ ပထဝီကမ္ပာယ နိဗ္ဗတ္တီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗုဒ္ဓဿ အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇဘာဝံ ဉတွာ မဟာသောကံ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေသိ. တဒါ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ အာဂန္တွာ ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ အဿာသေသိ. သော ဒေဝပုတ္တော တတော စုတော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'යදා විපස්සී ලෝකග්ගෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් බුද්ධසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි පොළොවෙහි පිහිටි එක්තරා විමානයක දේවපුත්‍රයෙක්ව උපත ලැබීය. එකල විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ ආයු සංස්කාරය අත්හළ සේක. එවිට සයුර හා පර්වත සහිත මුළු දසදහසක් ලෝකධාතුවම කම්පා විය. එවිට එම දේවපුත්‍රයාගේ විමානය ද කම්පා විය. එම මොහොතේ එම දේවපුත්‍රයා සැක උපදවා, 'මේ පොළොව කම්පා වීමට හේතුව කුමක්ද?' කියා සිතා, බුදුරජාණන් වහන්සේ ආයු සංස්කාරය අත්හළ බව දැනගෙන මහත් සෝකයට හා දොම්නසට පත් විය. එකල වෛශ්‍රවණ මහාරාජයා පැමිණ 'සෝක නොකරන්න' යැයි පවසා ඔහු අස්වැසීය. ඒ දේවපුත්‍රයා එතැනින් චුතව ඒ පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය හැර පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၅၇. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ယဒါ ဝိပဿီ လောကဂ္ဂေါတိအာဒိမာဟ. အာယုသင်္ခါရမောဿဇ္ဇီတိ အာ သမန္တတော ယုနောတိ ပါလေတိ သတ္တေတိ အာယု, အာယုဿ သင်္ခါရော ရာသိဘာဝေါ အာယုသင်္ခါရော, တံ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇ္ဇိ ပရိစ္စဇိ ဇဟာသီတိ အတ္ထော. တသ္မိံ အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေ. ဇလမေခလာသာဂရောဒကမေခလာသဟိတာ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠပထဝီ ကမ္ပိတ္ထာတိ သမ္ဗန္ဓော.

57. ඒ තේරෙන්නාන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'යදා විපස්සී ලෝකග්ගෝ' යනාදිය වදාළ සේක. 'ආයුසංඛාරමොස්සජ්ජි' යනු සත්ත්වයන් ආරක්ෂා කරන ජීවිත ඉන්ද්‍රිය වූ ආයුෂයයි. ආයුෂයෙහි පැවැත්ම වූ ආයු සංස්කාරය අත්හළේය, පරිත්‍යාග කළේය යනු අර්ථයයි. ඒ ආයු සංස්කාරය අත්හරින අවස්ථාවෙහි, සාගර ජලය නැමැති මේඛලාව සහිත වූ මුළු දසදහසක් සක්වළ පොළොවම කම්පා විය යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය.

၅၈. ဩတတံ ဝိတ္ထတံ မယှန္တိ မယှံ ဘဝနံ ဩတတံ ဝိတ္ထတံ စိတ္တံ ဝိစိတ္တံ သုစိ သုပရိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ အနေကေဟိ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ဝိစိတ္တံ သောဘမာနံ ပကမ္ပိတ္ထ ပကာရေန ကမ္ပိတ္ထာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

58. 'ඕතතං විත්ථතං මය්හං' යන්නෙන් මගේ විමානය අතිශයින් විස්තෘත වූ, විසිතුරු වූ, අති පිරිසිදු වූ, නොයෙකුත් සප්ත රත්නයෙන් විසිතුරු වූ, බැබළෙන්නා වූ විමානය විවිධාකාරයෙන් කම්පා විය යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

ဗုဒ္ဓသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බුද්ධසඤ්ඤක තේරගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. မဂ္ဂသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. මග්ගසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဂ္ဂသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတော ဩရံ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော အရညံ ဂန္တွာ မဂ္ဂမူဠှာနံ မဂ္ဂံ ဂဝေသန္တာနံ တဿ သာဝကာနံ ဘောဇေတွာ မဂ္ဂံ အာစိက္ခိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ သဗ္ဗတ္ထ အမူဠှော သညဝါ အဟောသိ. အထ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသေ အနလ္လီနော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'පදුමුත්තරබුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් මග්ගසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඉන්පසු ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවන්තයෙහි දේවපුත්‍රයෙක්ව ඉපදුණහ. වනයට ගොස් මංමුළා වී මග සොයමින් සිටි එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට දානය පිළිගන්වා මග පෙන්වා දුන්නේය. ඔහු ඒ පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින් උපන් උපන් භවයන්හි කිසි තැනක මංමුළා නොවන, යහපත් සිහිය ඇති අයෙක් විය. ඉන්පසු මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය කෙරෙහි නොඇලී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၆၆. သော [Pg.135] အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. သာဝကာ ဝနစာရိနောတိ ဘဂဝတော ဝုတ္တဝစနံ သမ္မာ အာဒရေန သုဏန္တီတိ သာဝကာ, အထ ဝါ ဘဂဝတော ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ သဒ္ဓမ္မံ သုဏန္တီတိ သာဝကာ. ဝနစာရိနော ဝနေ ဝိစရဏကာ သာဝကာ ဝိပ္ပနဋ္ဌာ မဂ္ဂမူဠှာ မဟာအရညေ အန္ဓာဝ စက္ခုဝိရဟိတာဝ အနုသုယျရေ ဝိစရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

66. ඒ තේරෙන්නාන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරබුද්ධස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. 'සාවකා වනචාරිනෝ' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය මැනවින් ආදරයෙන් අසන බැවින් 'ශ්‍රාවකයෝ' නම් වෙති. නැතහොත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවට අනුව ඥානය මෙහෙයවා සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කරන බැවින් 'ශ්‍රාවකයෝ' නම් වෙති. වනයෙහි හැසිරෙන ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා මංමුළා වී මහා වනයෙහි ඇස් නොපෙනෙන අන්ධයන් මෙන් සැරිසරති යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය විය යුතුය. ඉතිරිය හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

မဂ္ဂသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මග්ගසඤ්ඤක තේරගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၉. ပစ္စုပဋ္ဌာနသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

အတ္ထဒဿိမှိ သုဂတေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပစ္စုပဋ္ဌာနသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယက္ခယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဘဂဝတိ ဓရမာနေ ဒဿနဿ အလဒ္ဓတ္တာ ပစ္ဆာ ပရိနိဗ္ဗုတေ မဟာသောကပ္ပတ္တော ဝိဟာသိ. တဒါ ဟိဿ ဘဂဝတော သာဂတော နာမ အဂ္ဂသာဝကော အနုသာသန္တော ဘဂဝတော သာရီရိကဓာတုပူဇာ ဘဂဝတိ ဓရမာနေ ကတပူဇာ ဝိယ စိတ္တပ္ပသာဒဝသာ မဟပ္ဖလံ ဘဝတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ထူပံ ကရောဟီ’’တိ နိယောဇိတော ထူပံ ကာရေသိ, တံ ပူဇေတွာ တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု သက္ကစက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි 'සුගත' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ (නිවනට උපනිශ්‍රය වන) පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි යක්ෂ යෝනියක උපත ලැබූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටින කාලයෙහි උන්වහන්සේව දැකගැනීමට අවස්ථාවක් නොලැබුණු බැවින්, පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි මහත් ශෝකයට පත්ව වාසය කළහ. එකල ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සාගත නම් අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ අනුශාසනා කරමින්, 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා පිදීම, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටියදී කරන ලද පූජාව හා සමානවම සිතේ පැහැදීමේ බලයෙන් මහත්ඵල වන්නේය' යි පවසා, 'ස්තූපයක් කරවන්න' යැයි උනන්දු කරවන ලද්දේ ස්තූපයක් කරවීය. එය පුදා, එම භවයෙන් චුතව දෙව්මිනිසුන් අතර සක්දෙව් සැප හා සක්විති රජ සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් වියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၇၂. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုညကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အတ္ထဒဿိမှိ သုဂတေတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ယက္ခယောနိံ ဥပပဇ္ဇိန္တိ ဧတ္ထ ပန အတ္တနော သကာသံ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တေ ခါဒန္တာ ယန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ ယက္ခာ, ယက္ခာနံ ယောနိ ဇာတီတိ ယက္ခယောနိ, ယက္ခယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တောတိ အတ္ထော.

72. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පින්කම සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සිම්හි සුගතේ' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. 'යක්ඛයෝනිං උපපජ්ජිං' යන මෙහි තමන් සමීපයට පැමිණෙන සත්වයන් කා දමමින් සැරිසරන බැවින් 'යක්ඛ' (යක්ෂයෝ) නම් වෙති. යක්ෂයන්ගේ ජාතිය (උත්පත්තිය) 'යක්ඛයෝනි' නම් වේ. යක්ෂ යෝනියෙහි උපන් තැනැත්තා යනු එහි අර්ථයයි.

၇၃. ဒုလ္လဒ္ဓံ ဝတ မေ အာသီတိ မေ မယာ လဒ္ဓယသံ ဒုလ္လဒ္ဓံ, ဗုဒ္ဓဘူတဿ သတ္ထုနော သက္ကာရံ အကတတ္တာ ဝိရာဓေတွာ လဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ဒုပ္ပဘာတန္တိ ဒုဋ္ဌု [Pg.136] ပဘာတံ ရတ္တိယာ ပဘာတကရဏံ, မယှံ န သုဋ္ဌုံ ပဘာတန္တိ အတ္ထော. ဒုရုဋ္ဌိတန္တိ ဒုဥဋ္ဌိတံ, သူရိယဿ ဥဂ္ဂမနံ မယှံ ဒုဥဂ္ဂမနန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

73. 'දුල්ලද්ධං වත මේ ආසි' යනු 'මා විසින් ලබන ලද යසස (පෙර භවයේදී) මැනවින් නොලබන ලද්දක් විය' යන්නයි. බුදු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේට සත්කාර පූජා නොකළ බැවින් එම අවස්ථාව ගිලිහී ගියේය යනු අර්ථයයි. 'දුප්පභාතං' යනු අයහපත් ලෙස පහන් වීමයි; එනම් රාත්‍රිය පහන් වීමයි. 'එය මට යහපත් පහන් වීමක් නොවීය' යනු අර්ථයයි. 'දුරුට්ඨිතං' යනු අයහපත් පිබිදීමකි; හිරු උදාවීම මට අයහපත් උදාවීමක් විය යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස් සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

ပစ္စုပဋ္ဌာနသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. ဇာတိပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. ජාතිපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဇာယံ တဿ ဝိပဿိဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဇာတိပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော နက္ခတ္တပါဌကေဟိ ဝိပဿိဗောဓိသတ္တဿ ဝုတ္တလက္ခဏနိမိတ္တံ သုတွာ ‘‘အယံ ကိရ ကုမာရော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သကလလောကဿ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော သုတွာ သဗ္ဗသတ္တေ သံသာရတော ဥဒ္ဓရိဿတီ’’တိ သုတွာ တံ ဘဂဝန္တံ ကုမာရကာလေယေဝ ဗုဒ္ဓဿ ဝိယ မဟာပူဇမကာသိ. ပစ္ဆာ ကမေန ကုမာရကာလံ ရာဇကုမာရကာလံ ရဇ္ဇကာလန္တိ ကာလတ္တယမတိက္ကမ္မ ဗုဒ္ဓေ ဇာတေပိ မဟာပူဇံ ကတွာ တတော စုတော တုသိတာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော ဒိဗ္ဗသုခမနုဘဝိတွာ ပစ္ဆာ မနုဿေသု စက္ကဝတ္တာဒိမနုဿသုခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္တဋ္ဌဝဿကာလေယေဝ ဘဂဝတိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'ජායං තස්ස විපස්සිස්සා' යනාදිය ආයුෂ්මත් ජාතිපූජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබූහ. බුද්ධිමත් වියට පත්ව, නැකැත් පවසන්නන්ගෙන් විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේගේ ලක්ෂණ හා නිමිති අසා, 'මේ කුමාරයා ඒකාන්තයෙන්ම බුදු වී මුළු ලොවටම අග්‍ර හා ශ්‍රේෂ්ඨ වී සියලු සත්වයන් සංසාරයෙන් මුදවා ගනු ඇතැයි' අසා, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමාර කාලයෙහිම වැඩසිටියදී බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට මෙන් මහා පූජාවක් කළහ. පසුව ක්‍රමයෙන් කුමාර කාලය, යුවරාජ කාලය හා රාජ්‍ය කාලය යන කාලත්‍රයම ඉක්මවා ගිය පසු, බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කල්හි ද මහා පූජාවක් කොට එතැනින් චුතව තුසිතාදී දෙව්ලොව උපත ලැබ දිව්‍ය සැප අනුභව කළහ. පසුව මිනිස් ලොව සක්විති රජ සැප ආදී මිනිස් සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබ හත් අට හැවිරිදි වියේදීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ.

၈၂. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဇာယံ တဿ ဝိပဿိဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

82. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තම පූර්ව පින්කම සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'ජායං තස්ස විපස්සිස්සා' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය.

၈၄. နေမိတ္တာနံ သုဏိတွာနာတိ ဧတ္ထ နိမိတ္တံ ကာရဏံ သုခဒုက္ခပ္ပတ္တိဟေတုံ ဇာနန္တီတိ နေမိတ္တာ, တေသံ နေမိတ္တာနံ နက္ခတ္တပါဌကာနံ ဝစနံ သုဏိတွာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

84. 'නෙමිත්තානං සුණිත්වාන' යන මෙහි නිමිත්ත යනු හේතුවයි; සැප දුක් ලැබීමට හේතුව දන්නා බැවින් ඔවුහු 'නෙමිත්තා' (නිමිති දන්නෝ) නම් වෙති. ඒ නැකැත් ශාස්ත්‍රය දන්නා අයගේ වචනය අසා යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස් සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

ဇာတိပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ජාතිපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဒွါဒသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දොළොස්වන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၃. သေရေယျဝဂ္ဂေါ

13. සේරෙය්‍ය වග්ගය

၁. သေရေယျကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. සේරෙය්‍යක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

အဇ္ဈာယကော [Pg.137] မန္တဓရောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သေရေယျကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတော ပရေသု အတ္တဘာဝသဟဿေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂန္တွာ ဣတိဟာသာဒိသကလဗြာဟ္မဏဓမ္မေသု ကောဋိပ္ပတ္တော ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ အဗ္ဘောကာသေ သပရိဝါရော ဌိတော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သေရေယျပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ခိပန္တော ပူဇေသိ. တာနိ ပုပ္ဖာနိ အာကာသေ ဝိတာနံ ဟုတွာ သတ္တာဟံ ဌတွာ ပစ္ဆာ အန္တရဓာယိံသု. သော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အတီဝ ပသန္နမာနသော တေနေဝ ပီတိသောမနဿေန ကာလံ ကတွာ တုသိတာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခမနုဘဝိတွာ တတော မနုဿသုခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပါပုဏိတွာ ပုဗ္ဗဝါသနာဗလေန သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'අජ්ඣායකෝ මන්තධරෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සේරෙය්‍යක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඉන් පසුව ගත වූ ආත්ම භාව දහස් ගණනක නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් වියට පත්ව වේද තුනෙහි පරතෙරට පත්ව ඉතිහාසය ඇතුළු සියලු බ්‍රාහ්මණ ධර්මයන්හි අග්‍රගන්‍ය බුද්ධියක් ලැබූවෙක් විය. දිනක් එළිමහනේ පිරිවර සමඟ සිටින කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව සේරෙය්‍ය මල් (සිරිස මල් විශේෂයක්) ගෙන අහසට දමමින් පිදීය. ඒ මල් අහසෙහි වියනක් සේ සත් දිනක් රැඳී තිබී පසුව අතුරුදන් විය. ඔහු ඒ ආශ්චර්යය දැක අතිශයින් පැහැදුණු සිතැතිව එම ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන්ම මියගොස් තුසිතාදී දෙව්ලොව උපත ලැබීය. එහි දිව්‍ය සැප විඳ පසුව මිනිස් සැප විඳ මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් වියට පත්ව පෙර වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၁. သော အပရဘာဂေ ပုရာကတကုသလံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အဇ္ဈာယကော မန္တဓရောတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

1. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව පෙර කළ කුසල් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අජ්ඣායකෝ මන්තධරෝ' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් කියන ලද පරිදිමය.

၃. သေရေယျကံ ဂဟေတွာနာတိ သိရိသေ ဘဝံ ဇာတိပုပ္ဖံ သေရေယျံ, သေရေယျမေဝ သေရေယျကံ, တံ သေရေယျကံ ဂဟေတွာနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဂဝတိ ပသန္နော ဇာတိသုမနမကုဠစမ္ပကာဒီနိ ပုပ္ဖာနိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ပူဇေတုံ ကာလံ နတ္ထိတာယ တတ္ထ သမ္ပတ္တံ တံ သေရေယျကံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

3. 'සේරෙය්‍යකං ගහෙත්වාන' යනු සිරිස ගසෙහි හටගන්නා මලකි. 'සේරෙය්‍ය' යන්නටම 'සේරෙය්‍යක' යැයි කියනු ලැබේ. ඒ සේරෙය්‍ය මල ගෙන යනු සම්බන්ධයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී දෑසමන් මල්, චම්පක මල් ආදිය පූජා කිරීමට අවස්ථාවක් (කාලයක්) නොතිබූ බැවින්, එහිදී තමන්ට හමු වූ ඒ සේරෙය්‍ය මල් ගෙන පිදීය යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස් සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

သေရေယျကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සේරෙය්‍යක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. ပုပ္ဖထူပိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. පුප්ඵථූපිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ [Pg.138] အာယသ္မတော ပုပ္ဖထူပိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သကသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ဂေဟံ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ အတ္တနာ သဟဂတေဟိ ပဉ္စသိဿသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ကုက္ကုရနာမပဗ္ဗတသမီပေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ ပဋိဝသတိ. တဒါ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒဘာဝံ သုတွာ သိဿေဟိ သဟ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကံ ဂန္တုကာမော ကေနစိ ဗျာဓိနာ ပီဠိတော ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ သိဿသန္တိကာ ဗုဒ္ဓဿာနုဘာဝံ လက္ခဏဉ္စ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဟိမဝန္တတော စမ္ပကာသောကတိလကကေဋကာဒျနေကေ ပုပ္ဖေ အာဟရာပေတွာ ထူပံ ကတွာ ဗုဒ္ဓံ ဝိယ ပူဇေတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ. အထ တေ သိဿာ တဿ အာဠဟနံ ကတွာ ဗုဒ္ဓသန္တိကံ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. အထ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဩလောကေတွာ အနာဂတံသဉာဏေန ပါကဋီကရဏမကာသိ. သော အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ပုဗ္ဗဝါသနာဗလေန သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“හිමවන්තස්සාවිදූරෙ” යනාදිය ආයුෂ්මත් පුප්ඵථූපියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ තම ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණත්වයට පත්විය. එහි සාරයක් නොදැක ගිහිගෙය හැර දමා හිමාලයට වැදී, තමා සමඟ පැමිණි පන්දහසක් ශිෂ්‍යයන් සමඟ පඤ්ච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන, කුක්කුර නම් පර්වතය සමීපයෙහි පන්සලක් කරවාගෙන වාසය කළේය. එකල්හි බුදුන් වහන්සේ ලොව උපන් බව අසා ශිෂ්‍යයන් සමඟ බුදුන් වෙත යනු කැමති වූ නමුත්, යම් ව්‍යාධියකින් පීඩිතව පන්සලට වී ශිෂ්‍යයන්ගෙන් බුද්ධානුභාවය හා බුදු සිරුරෙහි ලක්ෂණ අසා පහන් වූ සිතැතිව, හිමාලයෙන් සපු, අසෝක, තිලක, වැටකේ ආදී බොහෝ මල් ගෙන්වාගෙන (මල්) ස්තූපයක් කොට බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙන් පූජා කොට කළුරිය කර බ්‍රහ්මලෝකයෙහි උපන්නේය. ඉක්බිති ඒ ශිෂ්‍යයෝ ඔහුගේ ආදාහනය සිදුකොට බුදුන් වෙත ගොස් ඒ පුවත සැළකළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුදු ඇසින් බලා අනාගතංස ඥානයෙන් එය ප්‍රකට කළ සේක. ඔහු මෑත භාගයෙහි මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සාවත්ථි නුවර කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී පෙර පුරුදු වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

၁၀. အထ သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကုသလံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကုက္ကုရော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ပဗ္ဗတဿ သိခရံ ကုက္ကုရာကာရေန သုနခါကာရေန သဏ္ဌိတတ္တာ ‘‘ကုက္ကုရပဗ္ဗတော’’တိ သင်္ချံ ဂတော, တဿ သမီပေ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ပဉ္စတာပသသဟဿေဟိ သဟ ဝသမာနောတိ အတ္ထော. နယာနုသာရေန သေသံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

10. ඉක්බිති ඒ තෙරුන් වහන්සේ ස්වකීය පූර්ව කුසලය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ “හිමවන්තස්සාවිදූරෙ” යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. “කුක්කුරො නාම පබ්බතො” යනු පර්වතයේ මුදුන බල්ලෙකුගේ හැඩයෙන් යුක්ත වූ බැවින් “කුක්කුර පර්වතය” යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. ඒ පර්වතය අසල පන්සලක් කොට පන්දහසක් තාපසයන් සමඟ වාසය කළේය යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල නයානුසාරයෙන් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပုပ္ဖထူပိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පුප්ඵථූපියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၃. ပါယသဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. පායසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပါယသဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ [Pg.139] ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဟတ္ထိအဿဓနဓညသတ္တရတနာဒိဝိဘဝသမ္ပန္နော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ကမ္မဖလံ သဒ္ဒဟိတွာ သဟဿမတ္တာ သုဝဏ္ဏပါတိယော ကာရေတွာ တသ္မိံ ခီရပါယသသဟဿဿ ပူရေတွာ တာ သဗ္ဗာ ဂါဟာပေတွာ သိမ္ဗလိဝနံ အဂမာသိ. တသ္မိံ သမယေ ဝိပဿီ ဘဂဝါ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ အာကာသေ စင်္ကမံ မာပေတွာ စင်္ကမတိ. သော ပန သေဋ္ဌိ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အတီဝ ပသန္နော ပါတိယော ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ အာရောစေသိ ပဋိဂ္ဂဟဏာယ. အထ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ပဋိဂ္ဂဟေသိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စ ပန တဿ သောမနုဿုပ္ပာဒနတ္ထံ သဟဿမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသံဃေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဘုဉ္ဇိ, တဒဝသေသံ အနေကသဟဿဘိက္ခူ ပရိဘုဉ္ဇိံသု. သော တေန ပုညေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධො” යනාදිය ආයුෂ්මත් පායසදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා ධනවත් කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ගිහිගෙයි වසන්නේ ඇත්, අස්, ධන ධාන්‍ය, සප්ත රත්නයෙන් යුත් සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව කර්මඵල විශ්වාස කොට රන් තැටි දහසක් පමණ කරවා එහි කිරිපිඬු දන් පුරවා ඒ සියල්ල ගෙන්වාගෙන නිම්බ වන (ඇට්ටේරියා වනය) වෙත ගියේය. එම අවස්ථාවෙහි විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවනක් රැස් විහිදුවමින් අහසෙහි සක්මනක් මවා සක්මන් කරමින් සිටි සේක. ඒ සිටුතුමා ඒ ආශ්චර්යය දැක අතිශයින් පැහැදී තැටි තබා වන්දනා කොට (දන්) පිළිගැනීම සඳහා ආරාධනා කළේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගත් සේක. පිළිගෙන ඒ සිටුතුමාට සෝමනස්සය උපදවනු පිණිස දහසක් පමණ වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැළඳූ සේක. එහි ශේෂ වූ කොටස තවත් දහස් ගණන් භික්ෂූන් වැළඳූහ. ඔහු ඒ පින්කමින් සුගතිවලම සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

၂၆. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ကုသလံ ပစ္စဝေက္ခမာနော တံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

26. ඔහු මෑත භාගයෙහි තමාගේ කුසලය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් එය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ “සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධො” යනාදිය වදාළහ. එය යට කියන ලද්දේමය.

၂၈. စင်္ကမံ သုသမာရူဠှောတိ စဒိနန္တော ပဒဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ကမတိ ဂစ္ဆတီတိ စင်္ကမံ, စင်္ကမဿ ပဒဝိက္ခေပဿ အာဓာရဘူတပထဝိပဒေသော စင်္ကမံ နာမာတိ အတ္ထော, ဧတံ စင်္ကမံသု ဝိသေသေန အာရူဠှောတိ သမ္ဗန္ဓော. အမ္ဗရေ အနိလာယနေတိ ဝရီယတိ ဆာဒိယတိ အနေနာတိ ဝရံ, န ဗရန္တိ အမ္ဗရံ, သေတဝတ္ထသဒိသံ အာကာသန္တိ အတ္ထော. နတ္ထိ နိလီယနံ ဂေါပနံ ဧတ္ထာတိ အနိလံ, အာ သမန္တတော ယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ အနေန ဣဒ္ဓိမန္တောတိ အာယနံ, အနိလဉ္စ တံ အာယနဉ္စေတိ အနိလာယနံ, တသ္မိံ အမ္ဗရေ အနိလာယနေ စင်္ကမံ မာပယိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

28. “සංකමං සුසමාරූළ්හො” යනු ඒ මේ අත ඇවිදිමින් පියවර තබමින් යන්නේද එය සක්මනයි. සක්මනට හෙවත් පියවර තැබීමට ආධාර වූ භූමි ප්‍රදේශය සක්මන නම් වේ යනු අර්ථයයි. මෙම සක්මනට විශේෂයෙන් නැඟී සිටියේය යනු සම්බන්ධයයි. “අම්බරෙ අනිලායනෙ” යනු මෙයින් ආවරණය කරනු ලබන බැවින් “වර” නම් වේ. “බර” නොවේ. “අම්බර” යනු සුදු වස්ත්‍රයක් වැනි වූ ආකාශය යන අර්ථයයි. මෙහි සැඟවී සිටීමක් හෝ ආරක්ෂාවක් නැති බැවින් “අනිල” නම් වේ. හාත්පසින් ඉද්ධිමන්තයන් යන එන බැවින් “අයන” නම් වේ. එය අනිල ද වන අතර අයන ද වන බැවින් “අනිලායන” නම් වේ. එබඳු වූ ආවරණයක් රහිත හා හාත්පසින් ගමන් කළ හැකි ආකාශයෙහි සක්මනක් මවා ගත්තේය යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම ප්‍රකට අර්ථ ඇත්තේමය.

ပါယသဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පායසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. ဂန္ဓောဒကိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. ගන්ධෝදකියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

နိသဇ္ဇ ပါသာဒဝရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဂန္ဓောဒကိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ နိဗ္ဗာနူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿီဘဂဝတော ကာလေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော [Pg.140] ဝိညုတံ ပတွာ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ဒိဗ္ဗသုခမနုဘဝန္တော ဝိယ မနုဿသုခမနုဘဝန္တော ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ပါသာဒဝရေ နိသိန္နော ဟောတိ. တဒါ ဘဂဝါ သုဝဏ္ဏမဟာမေရု ဝိယ ဝီထိယာ ဝိစရတိ, တံ ဝိစရမာနံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ သုဂန္ဓောဒကေန ဘဂဝန္တံ ဩသိဉ္စမာနော ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသေန အနလ္လီနော သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“නිසජ්ජ පාසාදවරෙ” යනාදිය ආයුෂ්මත් ගන්ධෝදකියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සිටු කුලයක ඉපිද වියපත් වී මහා ධන සම්පත් ඇත්තෙක්ව, දිව්‍ය සැප අනුභව කරන්නෙකු මෙන් මිනිස් සැප අනුභව කරමින් දිනක් උතුම් ප්‍රාසාදයක වැඩසිටියේය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රන් මහා මේරු පර්වතය මෙන් වීථියෙහි වඩින සේක. එසේ වඩිනා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව ගොස් වන්දනා කොට සුවඳ පැණින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නහවමින් පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ගිහිගෙයෙහි නොඇලී ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදිව කමටහන් ගෙන විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

၃၅. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကုသလံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိသဇ္ဇ ပါသာဒဝရေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါသာဒေါတိ ပသာဒံ သောမနဿံ ဇနေတိ ဥပ္ပာဒေတီတိ ပါသာဒေါ, မာလာကမ္မစိတ္တကမ္မသုဝဏ္ဏကမ္မာဒျနေကဝိစိတ္တံ ဒိသွာ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနံ ဇနာနံ ပသာဒံ ဇနယတီတိ အတ္ထော. ပါသာဒေါ စ သော ပတ္ထေတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝရော စာတိ ပါသာဒဝရော, တသ္မိံ ပါသာဒဝရေ နိသဇ္ဇ နိသီဒိတွာ ဝိပဿိံ ဇိနဝရံ အဒ္ဒသန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

35. ඔහු මෑත භාගයෙහි ස්වකීය පූර්ව කුසලය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “නිසජ්ජ පාසාදවරෙ” යනාදිය වදාළහ. එහි “ප්‍රාසාද” යනු ප්‍රසාදය හා සෝමනස්සය ඇති කරන බැවින් ප්‍රාසාද නම් වේ. මල්කම්, විසිතුරු සිතුවම්, රන්වැඩ ආදී වූ නේකවිධ විසිතුරු දැක එහි ඇතුළු වන ජනයාට ප්‍රසාදය ඇති කරයි යනු අර්ථයයි. ප්‍රාසාදය ද වූ එය ප්‍රාර්ථනා කළ යුතු බැවින් උතුම් ද වන බැවින් ප්‍රාසාදවර (උතුම් ප්‍රාසාදය) නම් වේ. ඒ උතුම් ප්‍රාසාදයෙහි හිඳ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවේය යනු සම්බන්ධයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනම ප්‍රකට අර්ථ ඇත්තේමය.

ဂန္ဓောဒကိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ගන්ධෝදකියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၅. သမ္မုခါထဝိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. සම්මුඛාථවිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဇာယမာနေ ဝိပဿိမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သမ္မုခါထဝိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္တဝဿိကကာလေယေဝ သကသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တော ဝိပဿိမှိ ဗောဓိသတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ လက္ခဏာနိ ဝေဒတ္တယေ ဒိဿမာနာနိ တာနိ ရာဇပ္ပမုခဿ ဇနကာယဿ ဝိပဿီဗောဓိသတ္တဿ လက္ခဏဉ္စ ဗုဒ္ဓဘာဝဉ္စ ဗျာကရိတွာ ဇနာနံ မာနသံ နိဗ္ဗာပေသိ, အနေကာနိ စ ထုတိဝစနာနိ နိဝေဒေသိ. သော တေန ကုသလကမ္မေန ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ. ကတကုသလနာမေန သမ္မုခါထဝိကတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

“ජායමානේ විපස්සිම්හි” යනාදිය ආයුෂ්මත් සම්මුඛාථවික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රිත (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බමුණු කුලයක උපත ලැබීය. සත් හැවිරිදි වියේදීම තමාගේ ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණත්වයට පැමිණ, ගිහි ගෙය පිහිටුවාගෙන වසන්නේ, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේ උපන් කල්හි සකල බුදුවරුන්ගේ ලක්ෂණයන් වේදත්‍රයෙහි දක්නට ලැබෙන බැවින්, රජු ප්‍රමුඛ ජනකායට විපස්සී බෝධිසත්වයන්ගේ ලක්ෂණ ද බුදු බව ද ප්‍රකාශ කොට ජනයාගේ සිත් නිවාලීය; බොහෝ ස්තුති වචන ද පැවසීය. ඔහු එම කුසල කර්මයෙන් සදෙව් ලොව සැප අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර සක්විති සැප ද අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ කල ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. කළා වූ කුසලයේ නාමයෙන් “සම්මුඛාථවික තේර” නමින් ප්‍රකට විය.

၄၁. သော [Pg.141] အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဇာယမာနေ ဝိပဿိမှီတိအာဒိမာဟ. ဝိပဿိမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဇာယမာနေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တေ အဟံ ပါတုဘူတံ နိမိတ္တံ ကာရဏံ ဗုဒ္ဓဘာဝဿ ဟေတုံ ဗျာကရိံ ကထေသိံ, အနေကာနိ အစ္ဆရိယာနိ ပါကဋာနိ အကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

41. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “ජායමානේ විපස්සිම්හි” යනාදිය පැවසූහ. විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මව්කුසින් බිහිවන කල්හි, මම බුදු බවට හේතු වූ පහළ වූ නිමිත්ත ප්‍රකාශ කළෙමි, බොහෝ ආශ්චර්යයන් ප්‍රකට කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

သမ္မုခါထဝိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සම්මුඛාථවික තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၆. ကုသုမာသနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. කුසුමාසනිය තේර අපදාන වර්ණනාව

နဂရေ ဓညဝတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကုသုမာသနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂတော ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု ကောဋိပ္ပတ္တော သကပရသမယကုသလော မာတာပိတရော ပူဇေတုကာမော ပဉ္စ ဥပ္ပလကလာပေ အတ္တနော သမီပေ ဌပေတွာ နိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ နီလပီတာဒိဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော စ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အာသနံ ပညာပေတွာ တတ္ထ တာနိ ပုပ္ဖာနိ သန္ထရိတွာ ဘဂဝန္တံ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ သကဃရေ မာတု အတ္ထာယ ပဋိယတ္တာနိ သဗ္ဗာနိ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ ဂဟေတွာ သပရိဝါရံ ဘဂဝန္တံ သဟတ္ထေန သန္တပ္ပေန္တော ဘောဇေသိ. ဘောဇနာဝသာနေ ဧကံ ဥပ္ပလဟတ္ထံ အဒါသိ. တေန သောမနဿဇာတော ပတ္ထနံ အကာသိ. ဘဂဝါပိ အနုမောဒနံ ကတွာ ပကာမိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု ဒွေ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘောဂယသေဟိ ဝဍ္ဎိတော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“නගරේ ධඤ්ඤවතියා” යනාදිය ආයුෂ්මත් කුසුමාසනිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රිත පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බමුණු කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල මහත් ධන ධාන්‍ය ඇත්තෙකු වී, වේදත්‍රයේ පරතෙරට පැමිණ, බ්‍රාහ්මණ ශිල්පයන්හි කෙළපැමිණි, ස්වකීය හා පරසමයෙහි දක්ෂයෙකු විය. මව්පියන්ට පූජා කරනු කැමතිව උපුල් මල් මිටි පහක් තමා අසල තබාගෙන සිටියේ, භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩම කරන විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, නිල් කහ ආදී ඝන බුද්ධ රශ්මි මාලාවන් ද දැක, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ අසුනක් පනවා, එහි ඒ මල් අතුරා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වඩා හිඳුවා, තම නිවසේ මව උදෙසා පිළියෙළ කරන ලද සියලු කෑ යුතු බෝ යුතු දෑ ගෙන පිරිවර සහිත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ස්වහස්තයෙන් වළඳවා සතුටු කළේය. වළඳා අවසානයේ එක් උපුල් මල් මිටක් පූජා කළේය. එයින් සෝමනස්සයට පත්ව ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද අනුමෝදනාව සිදු කොට වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර ධනවත් කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල භෝග සම්පත් හා යසසින් වැඩී, කාමයන්ගේ ආදීනව දැක ගිහි ගෙය හැර පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၆၅. သော အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန သရိတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နဂရေ ဓညဝတိယာတိအာဒိမာဟ. ဓညာနံ ပုညဝန္တာနံ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိမဟာသာလာနံ အနေကေသံ ကုလာနံ အာကရတ္တာ ဓညဝတီ, အထ ဝါ မုတ္တာမဏိအာဒိသတ္တရတနာနံ [Pg.142] သတ္တဝိဓဓညာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂါနံ အာကရတ္တာ ဓညဝတီ, အထ ဝါ ဓညာနံ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါနံ ဝသနဋ္ဌာနံ အာရာမဝိဟာရာဒီနံ အာကရတ္တာ ဓညဝတီ, တဿာ ဓညဝတိယာ. နဂရန္တိ ပတ္ထေန္တိ ဧတ္ထ ဥပဘောဂပရိဘောဂတ္ထိကာ ဇနာတိ နဂရံ, န ဂစ္ဆတီတိ ဝါ နဂံ, ရာဇယုဝရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ ဝသနဋ္ဌာနံ. နဂံ ရာတိ အာဒဒါတိ ဂဏှာတီတိ နဂရံ, ရာဇာဒီနံ ဝသနဋ္ဌာနသမူဟဘူတံ ပါကာရပရိခါဒီဟိ ပရိက္ခိတ္တံ ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနံ နဂရံ နာမာတိ အတ္ထော. နဂရေ ယဒါ အဟံ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဗျာကရဏံ အလဘိံ, တဒါ တသ္မိံ ဓညဝတိယာ နဂရေ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

65. ඔහු පසු කලෙක පෙර කරන ලද කුසලය පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානයෙන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “නගරේ ධඤ්ඤවතියා” යනාදිය පැවසීය. පින්වන්ත වූ ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, ගෘහපති මහාසාල ආදී බොහෝ කුලයන්ට උල්පතක් බඳු වූ බැවින් “ධඤ්ඤවතී” නම් වේ. නැතහොත් මුතු මැණික් ආදී සප්ත රත්නයන්ගේ ද, සත් වැදෑරුම් ධාන්‍ය වර්ගයන්ගේ ද, උපභෝග පරිභෝග වස්තූන්ගේ ද උල්පතක් බැවින් “ධඤ්ඤවතී” නම් වේ. එසේ නැතහොත් පින්වන්ත වූ බුද්ධ, පසේබුද්ධ, රහතන් වහන්සේලාගේ වැඩසිටින ආරාම විහාරාදියට වාසස්ථානයක් බැවින් “ධඤ්ඤවතී” නම් වේ. ඒ ධන්‍යවතී නගරයෙහි යන්නයි. “නගර” යනු මෙහි උපභෝග පරිභෝග සම්පත් කැමති ජනයා එය පතන බැවින් “නගර” නම් වේ. නොයන බැවින් (අචල බැවින්) “නග” නම් වේ, එය රජ, යුවරාජ, මහාමාත්‍ය ආදීන්ගේ වාසස්ථානයයි. රජුන් ආදීන්ගේ වාසස්ථානයන් ගන්නා (දරන) බැවින් “නගර” නම් වේ. රජුන් ආදීන්ගේ වාසස්ථාන සමූහයක් වූ, ප්‍රාකාර අගල් ආදියෙන් වට වූ, වෙන් කරන ලද ස්ථානය “නගර” නම් වන බව අර්ථයයි. ඒ නගරයෙහි යම් කලෙක මම විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි නියත විවරණ ලැබුවෙම් ද, එකල ඒ ධන්‍යවතී නගරයෙහි බ්‍රාහ්මණයෙක් වීමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ကုသုမာသနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කුසුමාසනිය තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. ဖလဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. ඵලදායක තේර අපදාන වර්ණනාව

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဖလဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ ဝေဒတ္တယာဒိသကသိပ္ပေသု ပါရပ္ပတ္တော အနေကေသံ ဗြာဟ္မဏသဟဿာနိံ ပါမောက္ခော အာစရိယော သကသိပ္ပာနံ ပရိယောသာနံ အဒိသွာ တတ္ထ စ သာရံ အပဿန္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ အဿမံ ကာရေတွာ သဟ သိဿေဟိ ဝါသံ ကပ္ပေသိ, တသ္မိံ သမယေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဘိက္ခာယ စရမာနော တဿာနုကမ္ပာယ တံ ပဒေသံ သမ္ပာပုဏိ. တာပသော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အတ္တနော အတ္ထာယ ပုဋကေ နိက္ခိပိတွာ ရုက္ခဂ္ဂေ လဂ္ဂိတာနိ မဓုရာနိ ပဒုမဖလာနိ မဓုနာ သဟ အဒါသိ. ဘဂဝါ တဿ သောမနဿုပ္ပာဒနတ္ထံ ပဿန္တဿေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အာကာသေ ဌိတော ဖလဒါနာနိသံသံ ကထေတွာ ပက္ကာမိ.

“අජ්ඣායකෝ මන්තධරෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තෙකු වී, බොහෝ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රිත පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බමුණු කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල වේදත්‍රය ආදී ස්වකීය ශිල්පයන්හි පරතෙරට පත් විය. දහස් ගණන් බමුණන්ට ප්‍රධාන ආචාර්යවරයෙක් වී, ස්වකීය ශිල්පයන්හි කෙළවරක් නොදැක, එහි සාරයක් ද නොදැක, ගිහි ගෙය හැර ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලය අසල අසපුවක් කරවා සිසුන් සමඟ වාසය කළේය. ඒ සමයෙහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩිනා සේක්, ඔහුට අනුකම්පා පිණිස ඒ ප්‍රදේශයට වැඩම කළ සේක. තාපසයාණෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, තමා ප්‍රයෝජනය පිණිස කොළ ගොටුවල බහා ගසක් මුදුනේ එල්ලා තිබූ පියුම් ඵලයන් මී පැණි සමඟ පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට සෝමනස්සය උපදවනු පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ඒවා වළඳා, අහසෙහි රැඳී සිටිමින් ඵල දානයෙහි අනිසංස දේශනා කොට වැඩම කළ සේක.

၇၅. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္တဝဿိကောယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလကမ္မံ [Pg.143] သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အဇ္ဈာယကော မန္တဓရောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈေတိ စိန္တေတီတိ အဇ္ဈာယိ, အဇ္ဈာယိယေဝ အဇ္ဈာယကော. ဧတ္ထ ဟိ အကာရော ‘‘ပဋိသေဓေ ဝုဒ္ဓိတဗ္ဘာဝေ…ပေ… အကာရော ဝိရဟပ္ပကေ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဒသသု အတ္ထေသု တဗ္ဘာဝေ ဝတ္တတိ. သိဿာနံ သဝနဓာရဏာဒိဝသေန ဟိတံ အဇ္ဈေတိ စိန္တေတိ သဇ္ဈာယံ ကရောတီတိ အဇ္ဈာယကော, စိန္တကောတိ အတ္ထော. အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတံ သဗ္ဗံ မန္တံ မနေန ဓာရေတိ ပဝတ္တေတီတိ မန္တဓရော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူတိ ဝေဒံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, ဝေဒေန ဝေဒိတဗ္ဗာ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာတိ ဝေဒါ, ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒသင်္ခါတာ တယော ဂန္ထာ, တေသံ ဝေဒါနံ ပါရံ ပရိယောသာနံ ကောဋိံ ဂတော ပတ္တောတိ ပါရဂူ. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ

75. හෙතෙම එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් (දිව්‍ය හා මනුෂ්‍ය) අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, සත් හැවිරිදි වියේදීම අරහත් ඵලයට පැමිණ, පෙර කරන ලද කුසල කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අජ්ඣායතෝ මන්තධරෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි 'අජ්ඣේති චින්තේති' යනු අජ්ඣායි වේ; අජ්ඣායි යනුම අජ්ඣායකයි. මෙහි 'අ' අක්ෂරය 'පටිසේධේ වුද්ධිතබ්භාවේ...' යනාදී වශයෙන් පැවසෙන අර්ථ දසය අතරින් තබ්භාව (එම භාවය) යන අර්ථයෙහි වැටේ. සිසුන්ගේ ශ්‍රවණ ධාරණාදිය (ඇසීම හා මතක තබා ගැනීම) මගින් හිත සුව පිණිස මෙනෙහි කරන බැවින් (අජ්ඣේති චින්තේති), සජ්ඣායනා කරන බැවින් 'අජ්ඣායක' නම් වේ; චින්තක (සිතන්නා) යනු අර්ථයයි. ආචාර්යවරයා සමීපයෙන් උගත් සියලු මන්ත්‍රයන් සිතින් දරන බැවින් හා පවත්වන බැවින් 'මන්තධර' නම් වේ. 'තිණ්ණං වේදාන පාරගූ' යනු, වේදය යනු ඤාණයයි, ඤාණයෙන් දත යුතු අවබෝධ කළ යුතු බැවින් වේද නම් වේ. එනම් ඉරු වේදය, යජු වේදය හා සාම වේදය යන ග්‍රන්ථ තුනයි. එම වේදයන්හි පරතෙරට, අවසානයට හෙවත් කූටප්‍රාප්තියට පත් වූ බැවින් 'පාරගූ' නම් වේ. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

ဖလဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඵලදායකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

၈. ဉာဏသညိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව

ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဉာဏသညိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တသ္မိံ တသ္မိံ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ ပဗ္ဗတန္တရေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ ပရိသုဒ္ဓံ ပဏ္ဍရံ ပုလိနတလံ ဒိသွာ ‘‘ဤဒိသာ ပရိသုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓါ, ဤဒိသံဝ ပရိသုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓဉာဏ’’န္တိ ဗုဒ္ဓဉ္စ တဿ ဉာဏဉ္စ အနုဿရိ ထောမေသိ စ.

"පබ්බතේ හිමවන්තම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඤාණසඤ්ඤික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ උපන් භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි විය. හිමවන්තයට නුදුරු පර්වත අන්තරයක පන්සලක් කරවා, පංච අභිඤ්ඤා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන වසන්නේ, එක් දිනක් ඉතා පිරිසිදු සුදු පැහැති වැලි තලාවක් දැක, "බුදුරජාණන් වහන්සේලා මෙබඳුම පිරිසිදුය, බුද්ධ ඤාණය ද මෙබඳුම පිරිසිදුය"යි බුදුරජාණන් වහන්සේවද උන්වහන්සේගේ ඤාණයද සිහිපත් කරමින් ප්‍රශංසා කළේය.

၈၄. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော ပုဗ္ဗေ ကတပုညံ အနုဿရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ‘‘ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီ’’တိအာဒိမာဟ. ပုလိနံ သောဘနံ ဒိသွာတိ ပရိပုဏ္ဏကတံ ဝိယ ပုလာကာရေန ပရိသောဓိတာကာရေန ပဝတ္တံ ဌိတန္တိ ပုလိနံ, သောဘနံ [Pg.144] ဝါလုကံ ဒိသွာ သေဋ္ဌံ ဗုဒ္ဓံ အနုဿရိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

84. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපිද, නුවණැති වියට පැමිණ ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත් ඵලයට පැමිණියේය. පෙර කළ පින් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පබ්බතේ හිමවන්තම්හි" යනාදිය පැවසීය. "පුලිනං සෝභනං දිස්වා" යනු, මැනවින් සකස් කරන ලද්දක් මෙන්, පිරුණු ස්වභාවයෙන් යුත්, පිරිසිදු කරන ලද ආකාරයෙන් පවතින බැවින් 'පුලින' නම් වේ. එවැනි සුන්දර වැලි තලාව දැක උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව සිහිපත් කළ බව අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဉာဏသညိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

၉. ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကာသု ဇာတီသု ကတပုညသဉ္စယော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဥပဘောဂပရိဘောဂေဟိ အနူနော ဧကဒိဝသံ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ သဂဏံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော လာဇာပဉ္စမေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ. သော တေနေဝ စိတ္တပ္ပသာဒေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အပရဘာဂေ မနုဿေသု မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"සුවණ්ණවණ්ණෝ සම්බුද්ධෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ගණ්ඨිපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, බොහෝ ජාතීන්හි පින් රැස් කොට විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපිද, පරිභෝග වස්තූන්ගෙන් අඩුවක් නොවී, දිනක් පිරිවර සහිත විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේව දැක ප්‍රසන්න වූ සිතින් විලඳ පස්වනුව ඇති මල් වලින් පූජා කළේය. හෙතෙම එම සිතේ පැහැදීමෙන්ම ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඉන් චුතව දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මනුෂ්‍යයන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදිව නොබෝ කලකින් අරහත් ඵලයට පැමිණියේය.

၉၁. သော ဧကဒိဝသံ ပုဗ္ဗေ ကတပုညံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ‘‘ဣမိနာ ကုသလေနာဟံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တော’’တိ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

91. ඔහු දිනක් පෙර කළ පින් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව "මෙම කුසලයෙන් මම නිවනට පැමිණියෙමි"යි පවසමින් පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "සුවණ්ණවණ්ණෝ සම්බුද්ධෝ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල කලින් පැවසූ ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. ပဒုမပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. පදුමපූජකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဒုမပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သကသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပတ္တိတော ပုရေတရံ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဩဝါဒါနုသာသနံ အလဘိတွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ ဂေါတမကံ [Pg.145] နာမ ပဗ္ဗတံ နိဿာယ အဿမံ ကာရေတွာ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနသုခေနေဝ ဝိဟာသိ. တဒါ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သတ္တေ သံသာရတော ဥဒ္ဓရန္တော တဿာနုကမ္ပာယ ဟိမဝန္တံ အဂမာသိ. တာပသော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သကသိဿေ သမာနေတွာ တေဟိ ပဒုမပုပ္ဖာနိ အာဟရာပေတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"හිමවන්තස්ස අවිදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පදුමපූජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, තරුණ වියට පැමිණ සිය ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත් විය. එහි සාරයක් නොදැක, බුද්ධෝත්පාදයට පෙර උපන් බැවින් අවවාද අනුශාසනා නොලැබ ගිහිගෙය හැර දමා ඉසිපැවිද්දෙන් පැවිදි විය. හිමවන්තයට නුදුරු 'ගෝතමක' නම් පර්වතය ඇසුරු කොට අසපුවක් කරවා, පංච අභිඤ්ඤා හා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන ධ්‍යාන සුවයෙන්ම වාසය කළේය. එකල්හි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ බුදු වී සත්වයන් සසරින් එතෙර කරවමින් ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමවන්තයට වැඩම කළ සේක. තාපසයාණෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක ප්‍රසන්න සිතින් තම සිසුන් රැස් කරවා ඔවුන් ලවා පියුම් මල් ගෙන්වා පූජා කළහ. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින් රහත් වූහ.

၉၇. သော အတ္တနော ပုညကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. ဂေါတမော နာမ ပဗ္ဗတောတိ အနေကေသံ ယက္ခဒေဝတာနံ အာဝါသဘာဝေန အဓိဋ္ဌာနဝသေန ဂေါတမဿ ဘဝနတ္တာ ဂေါတမောတိ ပါကဋော အဟောသိ. ပဝတ္တတိ တိဋ္ဌတီတိ ပဗ္ဗတော. နာဂရုက္ခေဟိ သဉ္ဆန္နောတိ ရုဟတိ တိဋ္ဌတီတိ ရုက္ခော. အထ ဝါ ပထဝိံ ခနန္တော ဥဒ္ဓံ ရုဟတီတိ ရုက္ခော, နာနာ အနေကပ္ပကာရာ စမ္ပကကပ္ပူရနာဂအဂရုစန္ဒနာဒယော ရုက္ခာတိ နာနာရုက္ခာ, တေဟိ နာနာရုက္ခေဟိ သဉ္ဆန္နော ပရိကိဏ္ဏော ဂေါတမော ပဗ္ဗတောတိ သမ္ဗန္ဓော. မဟာဘူတဂဏာလယောတိ ဘဝန္တိ ဇာယန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ စာတိ ဘူတာ, မဟန္တာ စ တေ ဘူတာ စာတိ မဟာဘူတာ, မဟာဘူတာနံ ဂဏော သမူဟောတိ မဟာဘူတဂဏော, မဟာဘူတဂဏဿ အာလယော ပတိဋ္ဌာတိ မဟာဘူတဂဏာလယော.

97. ඔහු තමන්ගේ පුණ්‍ය කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්ස අවිදූරේ" යනාදිය පැවසීය. 'ගෝතමක' නම් පර්වතය යනු බොහෝ යක්ෂ දේවතාවන්ගේ වාසස්ථානයක් වූ බැවින්ද, අධිෂ්ඨාන වශයෙන් ගෝතම නම් යක්ෂයාගේ භවනය වූ බැවින්ද 'ගෝතම' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. පවතින බැවින් හා පිහිටා ඇති බැවින් 'පබ්බත' නම් වේ. වැඩෙන බැවින් හා පවතින බැවින් 'රුක්ඛ' නම් වේ. එසේත් නැතහොත් පොළොව විදගෙන ඉහළට වැඩෙන බැවින් 'රුක්ඛ' නම් වේ. නානාප්‍රකාර වූ සපු, කපුරු, නා, අගිල්, සඳුන් ආදී ගස් 'නානා රුක්ඛ' නම් වේ. එම විවිධ ගස්වලින් ගැවසී ගත් ගෝතම පර්වතය යනු සම්බන්ධයයි. 'මහාභූතගණාලයෝ' යනු - පවතින, ජනිත වන, උපදින හා වැඩෙන බැවින් 'භූත' නම් වේ, ඔවුහු විශාල බැවින් හා එම සත්ත්වයන්ම වන බැවින් 'මහාභූත' නම් වේ. මහාභූතයන්ගේ සමූහය 'මහාභූතගණ' නම් වේ. මහාභූත සමූහයාගේ වාසස්ථානය හෝ පිහිට 'මහාභූතගණාලය' නම් වේ.

၉၈. ဝေမဇ္ဈမှိ စ တဿာသီတိ တဿ ဂေါတမဿ ပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈေ အဗ္ဘန္တရေ အဿမော အဘိနိမ္မိတော နိပ္ဖာဒိတော ကတောတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

98. "Vemajjhamhi ca tassāsī" යන්නෙහි අර්ථය නම්, එම ගෝතම පර්වතය මැද, එහි අභ්‍යන්තරයෙහි අසපුවක් මවන ලද්දේය, නිමවන ලද්දේය, කරන ලද්දේය යන්නයි. ඉතිරි පද පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဒုမပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පදුමපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

တေရသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දහතුන්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමා විය.

၁၄. သောဘိတဝဂ္ဂေါ

14. සෝභිත වර්ගය

၁. သောဘိတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. සෝභිත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရော [Pg.146] နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သောဘိတတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ သောမနဿေန ပသန္နမာနသော နာနပ္ပကာရေဟိ ထောမေသိ. သော တေနေဝ သောမနဿေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ မနုဿသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္တဝဿိကောဝ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အရဟာ အဟောသိ.

"Padumuttaro nāma jino" යනාදිය ආයුෂ්මත් සෝභිත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය (නිවන) සඳහා උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහු වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන වසන්නේ, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ දහම් දෙසන කල්හි හටගත් සොම්නසින් යුතුව පැහැදුණු සිත් ඇතිව, නන් අයුරින් බුදුගුණ වර්ණනා කළේය. හෙතෙම එම සොම්නසින් යුතුවම කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සැප අනුභව කර, මිනිස් ලොවද මිනිස් සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලැබීය. සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් රහතන් වහන්සේ නමක් බවට පත් විය.

၁. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

1. එම තෙරුන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පෙරකම් සිහිපත් කර හටගත් සොම්නසින් යුතුව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "Padumuttaro nāma jino" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පෙර කියන ලද ක්‍රමයටම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

သောဘိတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සෝභිත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

၂. သုဒဿနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. සුදස්සන ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဝိတ္ထတာယ နဒီတီရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုဒဿနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကတပုညူပစယော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တော ဝိတ္ထတာယ နာမ ဂင်္ဂါယ သမီပေ ပိလက္ခုဖလိတံ ပရိယေသန္တော တဿာ တီရေ နိသိန္နံ ဇလမာနအဂ္ဂိသိခံ ဣဝ သိခိံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကေတကီပုပ္ဖံ ဝဏ္ဋေနေဝ ဆိန္ဒိတွာ ပူဇေန္တော ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ယေန ဉာဏေန တွံ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ ဇာတော, တံ ဉာဏံ အဟံ ပူဇေမီ’’တိ. အထ ဘဂဝါ အနုမောဒနမကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု ဇာတော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"Vitthatāya nadītīre" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුදස්සන තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන වසන්නේ, විත්තතා නම් ගඟ අසල පිලක්ඛු ඵල සොයමින් යද්දී, එම ගංතීරයෙහි වැඩ සිටින, දිළිසෙන ගිනි සිළුවක් වැනි වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව, වැටකේ මලක් නටුවෙන්ම කඩා පූජා කරමින් මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, යම් ඥානයකින් ඔබ වහන්සේ මෙබඳු මහානුභාව ඇති සර්වඥ බුද්ධත්වයට පත් වූ සේක්ද, මම ඒ ඥානයට පූජා කරමි"යි පැවසීය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු එම පින්කමෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර ඉපිද, දෙලොව සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၁၀. [Pg.147] သော အတ္တနော ကတကုသလံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိတ္ထတာယ နဒီတီရေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိတ္ထတာယာတိ ဝိတ္ထရတိ ပတ္ထရတိ ဝိတ္ထိဏ္ဏာ ဟောတီတိ ဝိတ္ထတာ, နဒန္တိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ ဣတာ ဂတာ ပဝတ္တာတိ နဒီ, နဒိံ တရန္တာ ဧတံ ပတွာ တိဏ္ဏာ နာမ ဟောန္တီတိ တီရံ, တဿာ ဝိတ္ထတာယ နဒိယာ တီရေ တီရသမီပေတိ အတ္ထော. ကေတကိံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာတိ ကုစ္ဆိတာကာရေန ဂဏှန္တာနံ ဟတ္ထံ ကဏ္ဍကော ဆိန္ဒတိ ဝိဇ္ဈတီတိ ကေတံ, ကေတဿ ဧသာ ကေတကီပုပ္ဖံ, တံ ဒိသွာ ဝဏ္ဋံ ဆိန္ဒိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော.

10. එම තෙරුන් වහන්සේ තමන් කළ පින්කම සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "Vitthatāya nadītīre" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "vitthatāya" යනු විස්තර වන, පැතිරෙන, විශාල වූ යන අර්ථයෙන් "විත්තතා" නම් වේ. ශබ්ද කරන බැවින්, ගලා යන බැවින් "නදී" නම් වේ. ගඟෙන් එතෙර වන්නන් එයට පැමිණ එතෙර වූවන් වන බැවින් "තීර" නම් වේ. ඒ විශාල වූ ගඟේ ඉවුරෙහි, ඉවුර සමීපයෙහි යනු අර්ථයයි. වැටකේ මල් පිපී තිබෙනු දැක, පිළිකුල් සහගත ලෙස ගන්නවුන්ගේ අත කටු මගින් සිදුරු කරන බැවින් "කේත" නම් වේ, එය වැටකේ මලයි. එය දැක නටුවෙන් කපා පූජා කළෙමි යන්න සම්බන්ධයයි.

၁၁. သိခိနော လောကဗန္ဓုနောတိ သိခီ ဝုစ္စတိ အဂ္ဂိ, သိခီသဒိသာ နီလပီတာဒိဘေဒါ ဇလမာနာ ဆဗ္ဗဏ္ဏဃနရံသိယော ယဿ သော သိခီ, လောကဿ သကလလောကတ္တယဿ ဗန္ဓု ဉာတကောတိ လောကဗန္ဓု, တဿ သိခိနော လောကဗန္ဓုနော ကေတကီပုပ္ဖံ ဝဏ္ဋေ ဆိန္ဒိတွာ ပူဇေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

11. "Sikhino lokabandhuno" යන්නෙහි "සිඛී" යනු ගින්නට කියන නමකි. ගින්නට සමාන වූ නිල්, රන්වන් ආදී වශයෙන් බෙදුණු, බබළන්නා වූ සවැදෑරුම් ඝන බුද්ධ රශ්මි මාලාවන් යමෙකුට ඇත්ද, ඔහු සිඛී නම් වේ. මුළු ලොවටම, එනම් තුන් ලොවටම බන්දු වූ හෙයින් (ඥාතියා වැනි වූ හෙයින්) "ලෝකබන්දු" නම් වේ. ඒ ලෝකබන්දු වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට වැටකේ මලක් නටුවෙන් කපා පූජා කළෙමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သုဒဿနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුදස්සන ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

၃. စန္ဒနပူဇနကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. චන්දනපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော စန္ဒနပူဇနကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တေ စန္ဒဘာဂါနဒိယာ သမီပေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ပုပ္ဖဘက္ခော ပုပ္ဖနိဝသနော စန္ဒနအဂရုအာဒီသု ဂန္ဓဝိဘူသိတော ဟိမဝန္တေ ဘုမ္မဒေဝတာ ဝိယ ဥယျာနကီဠဇလကီဠာဒိအနေကသုခံ အနုဘဝန္တော ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဒါ အတ္ထဒဿီ ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ အာကာသတော ဩရုယှ သံဃာဋိံ ပညာပေတွာ နိသီဒိ. သော ကိန္နရော တံ ဘဂဝန္တံ ဝိဇ္ဇောတမာနံ တတ္ထ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သုဂန္ဓစန္ဒနေန ပူဇေသိ. တဿ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ အကာသိ.

"Candabhāgānadītīre" යනාදිය ආයුෂ්මත් චන්දනපූජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය සඳහා උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවත් පෙදෙසෙහි චන්දභාගා නදිය අසල කින්නර යෝනියෙහි උපත ලැබීය. ඔහු මල් ආහාරයට ගනිමින්, මල් ඇඳුම් කොට අඳිමින්, සඳුන් අගිල් ආදියෙන් සුවඳවත් වූයේ, හිමවතෙහි භූමාටු දේවතාවකු මෙන් උයන් කෙළි, ජල කෙළි ආදී අනේකවිධ සැප අනුභව කරමින් වාසය කළේය. එකල්හි අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමවතට වැඩම කර, අහසින් බැස සඟළ සිවුර පනවා වැඩ සිටි සේක. ඒ කින්නරයා බබළමින් එහි වැඩ සිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව, සුවඳ සඳුන්වලින් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

၁၇. သော တေန ပုညေန တေန သောမနဿေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇပဒေသရဇ္ဇသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ [Pg.148] ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စန္ဒံ မနံ ရုစိံ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ ဝိယ ဇာတောတိ စန္ဒော. စန္ဒမဏ္ဍလေန ပသန္နနိမ္မလောဒကေန ဥဘောသု ပဿေသု မုတ္တာဒလသဒိသသန္ထရဓဝလပုလိနတလေန စ သမန္နာဂတတ္တာ စန္ဒေန ဘာဂါ သဒိသာတိ စန္ဒဘာဂါ, တဿာ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ သမီပေတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

17. ඔහු එම පිනෙන් හා එම සොම්නසින් ආයු කෙළවර තෙක් ජීවත් වී, එයින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලැබීය. පිළිවෙළින් සය කාමාවචර සම්පත් අනුභව කරමින්, මිනිසුන් අතර සක්විති රජ සම්පත් හා ප්‍රාදේශීය රජ සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, තේරුම් ගත හැකි වයසට පත්ව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. ඔහු තම පෙරකම් සිහිපත් කර හටගත් සොම්නසින් යුතුව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "Candabhāgānadītīre" යනාදිය වදාළේය. එහි සිත, රුචිය, අදහස දැනගත්තාක් මෙන් උපන් බැවින් "චන්ද" නම් වේ. චන්ද්‍ර මණ්ඩලය හා සමාන වූ, ප්‍රසන්න වූ නිර්මල ජලයෙන් යුක්ත බැවින්ද, දෙපස මුතු පටක් වැනි සුදු වැලි තලාවෙන් යුක්ත බැවින්ද, සඳට සමාන කොටසක් ඇති බැවින් "චන්දභාගා" නම් වේ. එම චන්දභාගා නදී තීරයෙහි, ඒ අසල යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පෙර කියන ලද ක්‍රමයටම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

စန္ဒနပူဇနကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

චන්දනපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

အဋ္ဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අටවන භාණවාර වර්ණනාව නිමා විය.

၄. ပုပ္ဖစ္ဆဒနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. පුප්ඵච්ඡදනිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

သုနန္ဒော နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပုပ္ဖစ္ဆဒနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သကသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော မဟာဘောဂေါ မဟာယသော ဒါနာဘိရတော အဟောသိ. ဧကဒိဝသံ သော ‘‘သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဣမေ ယာစကာ နာမ ‘အဟံ ဒါနံ န လဒ္ဓေါသ္မီ’တိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူ’’တိ မဟာဒါနံ သဇ္ဇေသိ. တဒါ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ သပရိဝါရော အာကာသေန ဂစ္ဆတိ. ဗြာဟ္မဏော တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော သကသိဿေ ပက္ကောသာပေတွာ ပုပ္ဖာနိ အာဟရာပေတွာ အာကာသေ ဥက္ခိပိတွာ ပူဇေသိ. တာနိ သကလနဂရံ ဆာဒေတွာ သတ္တ ဒိဝသာနိ အဋ္ဌံသု.

'සුනන්දෝ නාම නාමේන' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පුප්ඵඡදනීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝව, නොයෙක් භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබූහ. වියපත් බවට පත්ව සියලු ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණත්වය ලබා, මහා භෝග සම්පත් හා මහා කීර්තියක් ඇතිව, දන් දීමෙහි ඇලුනු කෙනෙක් වූහ. දිනක් ඒ බමුණා "මුළු දඹදිවෙහිම මේ යාචකයෝ 'මට දානයක් ලැබුණේ නැත' යි නොකියත්වා" යි සිතා මහා දානයක් සූදානම් කළේය. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිවර සහිතව අහසින් වැඩම කළහ. බමුණා උන්වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව, තම ශිෂ්‍යයන් කැඳවා, මල් ගෙන්වා ගෙන, අහසට විසි කරමින් පූජා කළේය. ඒ මල් මුළු නගරයම වසාගෙන සත් දවසක් පුරා පැවතුණි.

၂၆. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုနန္ဒော နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

26. ඒ බමුණා එම පින්කම නිසා දෙව්මිනිස් ලොව සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදි වී, කෙස් බා අවසන් වනවාත් සමඟම අර්හත්වයට පත්ව, තම පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුනන්දෝ නාම නාමේන' යනාදිය පැවසූහ. එය යට කී ක්‍රමය නිසා පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ပုပ္ဖစ္ဆဒနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පුප්ඵඡදනීය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ရဟောသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. රහසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ [Pg.149] အာယသ္မတော ရဟောသညကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓသုညကာလေ မဇ္ဈိမဒေသေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သကသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ကေဝလံ ဥဒရံ ပူရေတွာ ကောဓမဒမာနာဒယော အကုသလေယေဝ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အနေကတာပသသတပရိဝါရော ဝသဘပဗ္ဗတသမီပေ အဿမံ မာပေတွာ တီဏိ ဝဿသဟဿာနိ ဟိမဝန္တေယေဝ ဝသမာနော ‘‘အဟံ ဧတ္တကာနံ သိဿာနံ အာစရိယောတိ သမ္မတော ဂရုဋ္ဌာနိယော ဂရုကာတဗ္ဗော ဝန္ဒနီယော, အာစရိယော မေ နတ္ထီ’’တိ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော တေ သဗ္ဗေ သိဿေ သန္နိပါတေတွာ ဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝေ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာဘာဝံ ပကာသေတွာ သယံ ဧကကော ရဟော ဝိဝေကဋ္ဌာနေဝ နိသိန္နော ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ နိသိန္နော ဝိယ ဗုဒ္ဓသညံ မနသိ ကရိတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ သာလာယံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နော ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් රහසඤ්ඤක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ පින් ඇත්තෝව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, එක්තරා බුද්ධ ශුන්‍ය කාලයක මධ්‍ය දේශයේ බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබූහ. වියපත් වූ පසු තමා උගත් ශිල්පයන්හි කිසිදු හරයක් නොදැක, හුදෙක් බඩ වියත රැක ගැනීම සඳහා පමණක් වන ක්‍රෝධය, මදය හා මානය ආදී අකුසල්ම දැක, ගිහිගෙය අත්හැර හිමවතට වැදී ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදි වූහ. සිය ගණන් තවුසන් පිරිවරාගෙන වසභ පර්වතය අසල අසපුවක් තනාගෙන, වසර තුන්දහසක් හිමවතෙහිම වසමින් "මම මෙපමණ ශිෂ්‍ය පිරිසකගේ ආචාර්යවරයා වශයෙන් සම්මත වූවෙමි, ගරු කටයුතු කෙනෙක්මි, ගෞරව කළ යුත්තෙක්මි, වන්දනීය කෙනෙක්මි; එහෙත් මට ආචාර්යවරයෙක් නැත" යි සිතා දොම්නසට පත් වූහ. සියලු ශිෂ්‍යයන් රැස් කරවා, බුදුවරුන් නැති කාලයක නිවන් ලැබිය නොහැකි බව පවසා, තමා තනිවම රහසිගත විවේකී ස්ථානයක හිඳ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ හිඳින්නාක් මෙන් බුද්ධ සංඥාව සිතෙහි ඇති කරගෙන, බුද්ධාරම්මණ ප්‍රීතිය උපදවාගෙන, ශාලාවෙහි පර්යංකයෙන් හිඳ, කළුරිය කොට බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබූහ.

၃၄. သော တတ္ထ ဈာနသုခေန စိရံ ဝသိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ကာမေသု အနလ္လီနော သတ္တဝဿိကော ပဗ္ဗဇိတွာ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဆဠဘိညော ဟုတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. ဝသဘော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတံ ဝိနာ သေသပဗ္ဗတာနံ ဥစ္စတရဘာဝေန သေဋ္ဌတရဘာဝေန ဝသဘောတိ သင်္ခံ ဂတော ပဗ္ဗတောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

34. ඔහු එහි දීර්ඝ කාලයක් ධ්‍යාන සැපයෙන් වාසය කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, කාමයන්හි නොඇලී සත් හැවිරිදි වියේදී පැවිදි වී, කෙස් බා අවසන් වනවාත් සමඟම අර්හත්වයට පත්ව ෂඩභිඥාලාභී වූහ. පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානයෙන් තම පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදිය පැවසූහ. වසභ නම් පර්වතය යනු හිමවත හැර සෙසු පර්වතයන්ට වඩා උසින් හා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් වැඩි බැවින් 'වසභ' යන නමින් හඳුන්වන ලද පර්වතයයි. ඉතිරි කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ရဟောသညကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රහසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. စမ္ပကပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. චම්පකපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ကဏိကာရံဝ ဇောတန္တန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော စမ္ပကပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ [Pg.150] နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သကသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝနန္တရေ ဝသန္တော ဝေဿဘုံ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ သိဿေဟိ အာနီတေဟိ စမ္ပကပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ အနုမောဒနံ အကာသိ. သော တေနေဝ ကုသလေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပါပုဏိတွာ ပုဗ္ဗဝါသနာဗလေန ဃရာဝါသေ အနလ္လီနော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'කණිකාරංව ජෝතන්තං' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් චම්පකපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ පින් ඇත්තෝව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබූහ. වියපත් වූ පසු සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, එහි කිසිදු හරයක් නොදැක ගිහිගෙය අත්හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වූහ. වනාන්තරයෙහි වසන අතරතුර වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා තම ශිෂ්‍යයන් ගෙන ආ සපු මල්වලින් පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළහ. ඔහු එම පිනෙන්ම දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු පෙර වාසනා බලයෙන් ගිහිගෙයෙහි නොඇලී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහතන් වහන්සේ නමක් වූහ.

၄၁. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗပုညကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ကဏိကာရံဝ ဇောတန္တန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကဏိကာရန္တိ သကလပတ္တပလာသာနိ ပရိဘဇ္ဇ ပါတေတွာ ပုပ္ဖဂဟဏသမယေ ကဏ္ဏိကာဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပုပ္ဖမကုဠာနံ ဂဟဏတော ကဏ္ဏိကာကာရေန ပကတောတိ ကဏိကာရော, ‘‘ကဏ္ဏိကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိရုတ္တိနယေန ဧကဿ ပုဗ္ဗ ဏ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ကဏိကာရ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံ ပုပ္ဖိတံ ကဏိကာရရုက္ခံ ဣဝ ဇောတန္တံ ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

41. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තම පෙර පින්කම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'කණිකාරංව ජෝතන්තං' යනාදිය පැවසූහ. එහි 'කණිකාර' යනු: සියලු පරණ කොළ හැලී ගොස් මල් පිපෙන කාලයේදී මුදුනක හැඩයට මල් පොහොට්ටු හටගන්නා බැවින් 'කණිකාර' නම් වේ. 'කණ්ණිකාර' යැයි පැවසිය යුතු වුවත් නිරුක්ති ක්‍රමයට අනුව එක් 'ණ' කාරයක් ලෝප කොට 'කණිකාර' යැයි පවසන ලදැයි දත යුතුය. පිපුණු කිණිහිරිය ගසක් මෙන් බැබළෙන බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවේය යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

စမ္ပကပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

චම්පකපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. အတ္ထသန္ဒဿကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. අත්ථසන්දස්සක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဝိသာလမာဠေ အာသီနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အတ္ထသန္ဒဿကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု အတ္တဘာဝေသု ကတပုညူပစယော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သကသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ဂေဟံ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ရမဏီယေ ဌာနေ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ပဋိဝသတိ, တဒါ သတ္တာနုကမ္ပာယ ဟိမဝန္တမာဂတံ ပဒုမုတ္တရဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတော ဝန္ဒိတွာ ထုတိဝစနေဟိ ထောမေသိ. သော တေန ပုညေန ယာဝတာယုကံ ကတွာ ကာလင်္ကတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ. သော အပရဘာဂေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

'විසාලමාළේ ආසීනෝ' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් අත්ථසන්දස්සක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, නොයෙක් ආත්මභවයන්හි පින් රැස් කළ කෙනෙක් වූහ. පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, එහි සාරයක් නොදැක ගිහිගෙය අත්හැර හිමවතට ගොස් රමණීය ස්ථානයක පන්සලක් තනාගෙන වාසය කළහ. එකල සත්ත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමවතට වැඩම කළ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු මනසින් යුතුව පංචාංග ස්පර්ශයෙන් වැඳ ප්‍රශංසා වචනයෙන් ස්තුති කළේය. ඔහු එම පිනෙන් ආයුෂ කෙළවර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්නේය. පසුව ඔහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි වී අර්හත්වයට පත් විය.

၄၇. သော [Pg.151] အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိသာလမာဠေ အာသီနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိသာလမာဠေတိ ဝိသာလံ ပတ္ထဋံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ မဟန္တံ မာဠံ ဝိသာလမာဠံ, တသ္မိံ ဝိသာလမာဠေ အာသီနော နိသိန္နော အဟံ လောကနာယကံ အဒ္ဒသန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

47. ඔහු තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විසාලමාළේ ආසීනො" යනාදිය පැවසීය. එහි 'විසාලමාළේ' යනු විශාල වූ, පැතිරුණු, පෘථුල වූ, මහත් වූ මළුවක් හෙවත් මණ්ඩපයකි. ඒ විශාල මළුවෙහි අසුන්ගෙන සිටි මම ලෝකනායකයන් වහන්සේව දුටුවෙමි යනු පද සම්බන්ධයයි. එහි අර්ථය පහසුවෙන් දත හැකිය.

အတ္ထသန္ဒဿကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අත්ථසන්දස්සක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၈. ဧကပသာဒနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. ඒකපසාදනිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

နာရဒေါ ဣတိ မေ နာမန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဧကပသာဒနိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကာသု ဇာတီသု ကတကုသလော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ကေသဝေါတိ ပါကဋော ဟုတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အတိဝိယ ပီတိသောမနဿဇာတော ပက္ကာမိ. သော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တေနေဝ သောမနဿေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု ဥပ္ပန္နော တတ္ထ သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အညတရသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"නාරදො ඉති මේ නාමං" යනුවෙන් ආරම්භ වන කථා පුවත ආයුෂ්මත් ඒකපසාදනිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, බොහෝ ජාතීන්හි කුසල් කළ තැනැත්තෙකි. අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක ඉපිද 'කේසව' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ඔහු වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය හැරපියා පැවිදිව වෙසෙන්නේ, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, දොහොත් මුදුන් දී අතිශයින්ම ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත්ව නික්ම ගියේය. ඔහු ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඒ සෝමනස්සයෙන්ම කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නේය. එහි සැප සම්පත් අනුභව කරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၅၅. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ကတကုသလကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နာရဒေါ ဣတိ မေ နာမန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နာရဒေါတိ ဇာတိဝသေန သုဒ္ဓသရီရတ္တာ နတ္ထိ ရဇော ဓူလိ မလံ ဧတဿာတိ နာရဒေါ, ဇ-ကာရဿ ဒ-ကာရံ ကတွာ နာရဒေါတိ ကုလဒတ္တိကံ နာမံ. ကေသဝေါတိ ကိသဝစ္ဆဂေါတ္တေ ဇာတတ္တာ ကေသဝေါ နာရဒကေသဝေါ ဣတိ မံ ဇနာ ဝိဒူ ဇာနန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

55. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කාලයක තමා කළ කුසල් කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නාරදො ඉති මේ නාමං" යනාදිය පැවසූහ. එහි 'නාරද' යනු ජාති වශයෙන් පිරිසිදු ශරීරයක් ඇති බැවින් මොහුට රජස් (දූවිලි), ධූලි හෝ මල (කිළිටි) නැත යන අර්ථයෙන් 'නාරද' නම් විය. 'ජ' අකුරට 'ද' අකුර ආදේශ කර නාරද යනුවෙන් කුලයෙන් දෙන ලද නාමයයි. 'කේසව' යනු කිසවච්ඡ ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් 'කේසව' නම් විය. මිනිසුන් මා නාරද-කේසව යනුවෙන් දනිති යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය ප්‍රකටය.

ဧကပသာဒနိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඒකපසාදනිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၉. သာလပုပ္ဖဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. සාලපුප්ඵදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

မိဂရာဇာ [Pg.152] တဒါ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော သာလပုပ္ဖဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကတကုသလသဉ္စယော ကေနစိ ကမ္မစ္ဆိဒ္ဒေန ဟိမဝန္တေ သီဟယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော အနေကသီဟပရိဝါရော ဝိဟာသိ. တဒါ သိခီ ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ ဟိမဝန္တံ အဂမာသိ. သီဟော တံ ဥပဂတံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သာခါဘင်္ဂေန သကဏ္ဏိကသာလပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ တဿ အနုမောဒနံ အကာသိ.

"මිගරාජා තදා ආසිං" යනුවෙන් ආරම්භ වන කථා පුවත ආයුෂ්මත් සාලපුප්ඵදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කළ තැනැත්තෙකි. යම් කර්ම දෝෂයක් නිසා හිමාලයෙහි සිංහයෙකුව ඉපිද බොහෝ සිංහ පිරිවර ඇතිව වාසය කළේය. එකල්හි සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් හිමාලයට වැඩම කළ සේක. සිංහයා තමා වෙත වැඩි ඒ සිඛී බුදුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව අතු කඩා කර්ණිකාව (මල් ගැබ) සහිත සල් මලක් ගෙන පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

၆၀. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော မိဂရာဇာ တဒါ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မရဏံ ဂစ္ဆန္တီတိ မိဂါ, အထ ဝါ ဃာသံ မဂ္ဂန္တိ ဂဝေသန္တီတိ မိဂါ, မိဂါနံ ရာဇာ မိဂရာဇာ. သကလစတုပ္ပဒါနံ ရာဇဘာဝေ သတိပိ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ မိဂေ အာဒိံ ကတွာ မိဂရာဇာတိ ဝုတ္တံ. ယဒါ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ သပုပ္ဖံ သာလသာခံ ဘဉ္ဇိတွာ ပူဇေသိံ, တဒါ အဟံ မိဂရာဇာ အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

60. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව අරිහත් භාවයට පත් විය. තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගරාජා තදා ආසිං" යනාදිය පැවසීය. එහි මරණයට යන බැවින් 'මිග' (මෘග) නම් වේ. එසේත් නැතිනම් ගොදුරු සොයන බැවින් 'මිග' නම් වේ. මෘගයන්ගේ රජු බැවින් 'මිගරාජ' (සිංහ රාජයා) නම් වේ. සියලු සිවුපාවුන්ට රජ වුවද, ගාථා බන්ධනයෙහි පහසුව සඳහා 'මෘග' යන්න මුල් කරගෙන 'මිගරාජ' යැයි කියන ලදී. යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක මල් සහිත සල් අත්තක් කඩා පූජා කළෙම්ද, එකල්හි මම සිංහ රාජයෙක් වීමි යනු අර්ථයයි.

၆၂. သကောသံ ပုပ္ဖမာဟရိန္တိ သကဏ္ဏိကံ သာလပုပ္ဖံ အာဟရိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

62. 'සකෝසං පුප්ඵමාහරිං' යනු කර්ණිකාව සහිත සල් මලක් ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

သာလပုပ္ဖဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සාලපුප්ඵදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. ပိယာလဖလဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. පියාලඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပရောဓကော တဒါ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပိယာလဖလဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ နေသာဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဟိမဝန္တေ ဧကသ္မိံ ပဗ္ဘာရေ မိဂေ ဝဓိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ ဝသတိ. တသ္မိံ ကာလေ တတ္ထ ဂတံ သိခိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သာယံ ပါတံ နမဿမာနော ကဉ္စိ ဒေယျဓမ္မံ အပဿန္တော မဓုရာနိ [Pg.153] ပိယာလဖလာနိ ဥစ္စိနိတွာ အဒါသိ. ဘဂဝါ တာနိ ပရိဘုဉ္ဇိ. သော နေသာဒေါ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏာယ ပီတိယာ နိရန္တရံ ဖုဋ္ဌသရီရော ပါပကမ္မေ ဝိရတ္တစိတ္တော မူလဖလာဟာရော နစိရဿေဝ ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

"පරෝධකෝ තදා ආසිං" යනුවෙන් ආරම්භ වන කථා පුවත ආයුෂ්මත් පියාලඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි කුලයක ඉපිද හිමාලයෙහි එක් ගිරි ගුහාවක සතුන් මරමින් ජීවත් විය. ඒ කාලයෙහි එහි වැඩම කළ සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව, සවස් කාලයෙහි හා උදෑසන කාලයෙහි වඳිමින් සිටින ඔහුට පූජා කිරීමට කිසිදු දේයක් නොදැක මිහිරි වූ 'පියල්' (ලොවි වැනි පලතුරක්) ගෙඩි නෙළා පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒවා වළඳනු ලැබූ සේක. ඒ වැද්දා බුද්ධාරම්මණ ප්‍රීතියෙන් නිරන්තරයෙන් ස්පර්ශ වූ ශරීරයක් ඇත්තේ, පාප කර්මයෙන් වෙන් වූ සිත් ඇත්තේ, අල මුල් ආදිය ආහාරයට ගනිමින් සිට නොබෝ කලකින් කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නේය.

၆၆. သော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ အနေကဝိဓသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ တတ္ထ အနဘိရတော ဂေဟံ ပဟာယ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော အတ္တနော ကတဖလဒါနကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပရောဓကော တဒါ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဒါ အဟံ ပိယာလဖလံ ဒတွာ စိတ္တံ ပသာဒေသိံ, တဒါ အဟံ ပရောဓကော အာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပရောဓကောတိ ပရသတ္တရောဓကော ဝိဟေသကော. ‘‘ပရရောဓကော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပုဗ္ဗဿ ရ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ပရောဓကော’’တိ ဝုတ္တံ.

66. ඔහු එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර මිනිසුන් අතර ද නොයෙක් ආකාරයේ සම්පත් අනුභව කරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවා එහි නොඇලී නිවස හැරපියා ශාස්තෘන් වහන්සේ හමුවේ පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අරිහත් භාවයට පත් විය. තමා කළ පලතුරු පූජා කිරීමේ කුසලය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පරෝධකෝ තදා ආසිං" යනාදිය පැවසීය. එහි යම් කලෙක මම පියල් පලතුරු පූජා කර සිත පහදවා ගත්තෙම්ද, එකල්හි මම වැද්දෙක් වීමි යනු අර්ථ සම්බන්ධයයි. 'පරෝධක' යනු අන්‍ය සතුන් රඳවන්නා වූ, පෙළන්නා වූ වැද්දාය. 'පරරෝධක' යනුවෙන් පැවසිය යුතු තැන මුල් 'ර' යන්න ලොප් කර 'පරෝධක' යැයි කියන ලදී.

၆၉. ပရိစာရိံ ဝိနာယကန္တိ တံ နိဗ္ဗာနပါပကံ သတ္ထာရံ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမံ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ပဝါရိံ နိမန္တေသိံ အာရာဓေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

69. 'පරිචාරිං විනායකං' යනු නිවනට පමුණුවන්නා වූ ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේට "ස්වාමීනි, මේ පලතුරු වළඳනු මැනවි" යයි ඇරයුම් කළෙමි, ආරාධනා කළෙමි, සතුටු කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් දත හැකිය.

ပိယာလဖလဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පියාලඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

စုဒ္ဒသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දහහතරවන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၅. ဆတ္တဝဂ္ဂေါ

15. ඡත්ත වර්ගය

၁. အတိဆတ္တိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. අතිඡත්තිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အတိဆတ္တိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဓရမာနဿ ဘဂဝတော အဒိဋ္ဌတ္တာ ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ‘‘အဟော မမ ပရိဟာနီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မမ ဇာတိံ သဖလံ ကရိဿာမီ’’တိ ကတသန္နိဋ္ဌာနော ဆတ္တာဓိဆတ္တံ ကာရေတွာ တဿ ဘဂဝတော သရီရဓာတုံ နိဟိတဓာတုဂဗ္ဘံ ပူဇေသိ. အပရဘာဂေ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ကာရေတွာ တမေဝ ဓာတုဂဗ္ဘံ [Pg.154] ပူဇေသိ. သော တေနေဝ ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"පරිනිබ්බුතේ භගවතී" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් අතිඡත්තියත්ථේර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කළ කෙනෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකගන්නට නොලැබුණු බැවින්, උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ අවස්ථාවේදී "අහෝ මට මහත් වූ හානියක් (අහිමි වීමක්) සිදු වූයේය" යැයි සිතා, "මාගේ මේ උපත සාර්ථක කරගන්නෙමි" යි අධිෂ්ඨානයක් කොට, කුඩයකට උඩින් තවත් කුඩයක් (ඡත්තාධිඡත්ත) කරවා ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතු තැන්පත් කළ ධාතු ගර්භයට පූජා කළේය. පසුව මල් කුඩයක් ද කරවා එම ධාතු ගර්භයටම පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සිටු පවුලක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, කමටහන් ගෙන වීර්ය වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

၁. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဆတ္တာတိဆတ္တန္တိ ဆာဒိယတိ သံဝရိယတိ အာတပါဒိန္တိ ဆတ္တံ, ဆတ္တဿ အတိဆတ္တံ ဆတ္တဿ ဥပရိ ကတဆတ္တံ ဆတ္တာတိဆတ္တံ, ဆတ္တဿ ဥပရူပရိ ဆတ္တန္တိ အတ္ထော. ထူပမှိ အဘိရောပယိန္တိ ထူပိယတိ ရာသိကရီယတီတိ ထူပေါ, အထ ဝါ ထူပတိ ထိရဘာဝေန ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇမာနော ပတိဋ္ဌာတီတိ ထူပေါ, တသ္မိံ ထူပမှိ မယာ ကာရိတံ ဆတ္တံ ဥပရူပရိ ဌပနဝသေန အဘိ ဝိသေသေန အာရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

1. හෙතෙම තමා පෙර කළ කර්මය සිහි කර සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පරිනිබ්බුතේ භගවතී" යනාදිය පැවසීය. එහි "ඡත්තාතිඡත්තං" යනු අව්ව ආදියෙන් වළක්වන (ආවරණය කරන) බැවින් ඡත්ත (කුඩය) නම් වේ. කුඩයට ඉහළින් කළ කුඩය ඡත්තාතිඡත්තයි. එනම් කුඩයකට ඉහළින් තවත් කුඩයක් යනු අර්ථයයි. "ථූපම්හි අභිරෝපයිං" යනු; ගොඩගසන ලද බැවින් ථූප (ස්තූප) නම් වේ. එසේත් නැතිනම් ස්ථිර භාවයෙන් යුක්තව වර්ධනයට, බහුලත්වයට හා විපුලත්වයට පත්ව පිහිටන බැවින් ථූප නම් වේ. එම ස්තූපයෙහි මා විසින් කරවන ලද කුඩය එක පිට එක තැබීමේ ක්‍රමයෙන් විශේෂයෙන්ම ඔසවා තැබුවෙමි (පූජා කළෙමි) යනු අර්ථයයි.

၂. ပုပ္ဖစ္ဆဒနံ ကတွာနာတိ ဝိကသိတေဟိ သုဂန္ဓေဟိ အနေကေဟိ ဖုပ္ဖေဟိ ဆဒနံ ဆတ္တုပရိ ဝိတာနံ ကတွာ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

2. "පුප්ඵච්ඡදනං කත්වාන" යනු පිපුණු සුවඳවත් බොහෝ මල්වලින් කුඩයට ඉහළින් වියනක් කොට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

အတိဆတ္တိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අතිඡත්තියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၂. ထမ္ဘာရောပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. ථම්භාරෝපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ထမ္ဘာရောပကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဓမ္မဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ တဿ ဘဂဝတော ဓာတုဂဗ္ဘမာဠကေ ထမ္ဘံ နိခနိတွာ ဓဇံ အာရောပေသိ. ဗဟူနိ ဇာတိသုမနပုပ္ဖာနိ ဂန္ထိတွာ နိဿေဏိယာ အာရောဟိတွာ ပူဇေသိ.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ථම්භාරෝපකත්ථේර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, භවයෙන් භවය නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් ධම්මදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක ඉපදී, ශ්‍රද්ධාවන්තව පැහැදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතු ගර්භය පිහිටි මළුවෙහි ටැඹක් (කුළුණක්) සිටුවා ධජයක් එසවීය. බොහෝ සමන් මල් අමුණා ඉණිමඟකින් නැග පූජා කළේය.

၅. သော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ကာလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဒဟရကာလတော ပဘုတိ ပူဇနီယော သာသနေ ဗဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တော [Pg.155] အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိ သကလလောကဿ နာထေ ပဓာနဘူတေ ပဋိသရဏေ စ သတ္ထရိ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတေ နိဗ္ဗုတဒီပသိခါ ဝိယ အဒဿနံ ဂတေတိ အတ္ထော. ဓမ္မဒဿီနရာသဘေတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဿတီတိ ဓမ္မဒဿီ, အထ ဝါ သတိပဋ္ဌာနာဒိကေ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဒဿနသီလော ပဿနသီလောတိ ဓမ္မဒဿီ, နရာနံ အာသဘော ပဝရော ဥတ္တမောတိ နရာသဘော, ဓမ္မဒဿီ စ သော နရာသဘော စေတိ ဓမ္မဒဿီနရာသဘော, တသ္မိံ ဓမ္မဒဿီနရာသဘေ. အာရောပေသိံ ဓဇံ ထမ္ဘန္တိ စေတိယမာဠကေ ထမ္ဘံ နိခနိတွာ တတ္ထ ဓဇံ အာရောပေသိံ ဗန္ဓိတွာ ဌပေသိန္တိ အတ္ထော.

5. හෙතෙම ආයු කාලය අවසානය තෙක් සිට කළුරිය කොට දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කර සෑම තැනකදීම පිදුම් ලැබුවේය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී කුඩා කල සිටම පිදුම් ලැබීමට සුදුස්සෙකු විය. ශාසනය කෙරෙහි බැඳුණු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත්වයට පත් විය. හෙතෙම තම පෙර කර්මය සිහි කර සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනු මුළු ලෝකයාගේම නාථ වූ, ප්‍රධාන වූ ද පිහිට වූ ද ශාස්තෘන් වහන්සේ ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවී කල්හි, නිවුණු පහන් සිළක් මෙන් නොපෙනී ගිය කල්හි යනු අර්ථයයි. "ධම්මදස්සීනරාසභේ" යනු; සිවුසච්ච ධර්මය දක්නා බැවින් ධම්මදස්සී නම් වේ. එසේත් නැතිනම් සතිපට්ඨානාදී සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් දක්නා සුළු බැවින් ධම්මදස්සී නම් වේ. මිනිසුන් අතර උතුම් වූ බැවින් නරාසභ නම් වේ. ඒ ධම්මදස්සී වූ ද නරාසභ වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි යනු අර්ථයයි. "ආරෝපේසිං ධජං ථම්භං" යනු චෛත්‍ය මළුවෙහි ටැඹක් සිටුවා එහි ධජයක් බැඳ එසවූයෙමි යනු අර්ථයයි.

၆. နိဿေဏိံ မာပယိတွာနာတိ နိဿာယ တံ ဣဏန္တိ ဂစ္ဆန္တိ အာရောဟန္တိ ဥပရီတိ နိဿေဏိ, တံ နိဿေဏိံ မာပယိတွာ ကာရေတွာ ဗန္ဓိတွာ ထူပသေဋ္ဌံ သမာရုဟိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဇာတိပုပ္ဖံ ဂဟေတွာနာတိ ဇာယမာနမေဝ ဇနာနံ သုန္ဒရံ မနံ ကရောတီတိ ဇာတိသုမနံ, ဇာတိသုမနမေဝ ပုပ္ဖံ ‘‘ဇာတိသုမနပုပ္ဖ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ သုမနသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ဇာတိပုပ္ဖ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဇာတိသုမနပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ဂန္ထိတွာ ထူပမှိ အာရောပယိံ, အာရောပေတွာ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

6. "නිස්සේණිං මාපයිත්වාන" යනු එය ඇසුරු කොට ගෙන මිනිසුන් ඉහළට යන (නගින) බැවින් නිස්සේණි (ඉණිමඟ) නම් වේ. එම ඉණිමඟ මවවා (කරවා) බැඳ උතුම් වූ ස්තූපයට නැග්ගෙමි යනු අර්ථයයි. "ජාතිපුප්ඵං ගහෙත්වාන" යනු හටගන්නා අවස්ථාවේදීම මිනිසුන්ගේ සිත මනාප කරන බැවින් ජාතිසුමන (සමන් මල්) නම් වේ. ජාතිසුමන යනු මල් වර්ගයකි. "ජාතිසුමනපුප්ඵං" යනුවෙන් කිව යුතු වුවත් ගාථා බන්ධනයේ පහසුව සඳහා 'සුමන' යන ශබ්දය ලොප් කොට "ජාතිපුප්ඵං" යනුවෙන් වදාරන ලදී. එම සමන් මල් ගෙන අමුණා ස්තූපයෙහි එසවූයෙමි, පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් දත හැකිය.

ထမ္ဘာရောပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ථම්භාරෝපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၃. ဝေဒိကာရကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. වේදිකාරකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝေဒိကာရကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပိယဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ နိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ ပသန္နော တဿ စေတိယေ ဝလယံ ကာရေသိ, သတ္တဟိ ရတနေဟိ ပရိပူရေတွာ မဟာပူဇံ ကာရေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု ပူဇနီယော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ဥဘယသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိဘဝသမ္ပန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් වේදිකාරකත්ථේර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ වෛභව සම්පන්න එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන සිටියදී ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි පැහැදී, උන්වහන්සේගේ චෛත්‍යයෙහි වේදිකාවක් (රේල් පීල්ලක් වැනි වටයක්) කරවීය. එය සත් රුවනින් පුරවා මහා පූජාවක් පැවැත්වීය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් අනේක ජාති ලක්ෂ ගණනක පිදුම් ලබන්නෙකු විය. මහා ධනවතෙකු හා මහා භෝග ඇත්තෙකු වී දෙලොව සැප අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කුලගෙයක උපත ලබා වෛභව සම්පන්නව සිට පැවිදිව වීර්ය කර නොබෝ කලකින්ම අරහත් විය.

၁၀. သော [Pg.156] ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗေ ကတကုသလံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ပိယဒဿီနရုတ္တမေတိ ပိယံ သောမနဿာကာရံ ဒဿနံ ယဿ သော ပိယဒဿီ, အာရောဟပရိဏာဟဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတာနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာမဏ္ဍလေဟိ သာဓု မဟာဇနပ္ပသာဒံ ဇနယနာကာရဒဿနောတိ အတ္ထော. နရာနံ ဥတ္တမောတိ နရုတ္တမော, ပိယဒဿီ စ သော နရုတ္တမော စေတိ ပိယဒဿီနရုတ္တမော, တသ္မိံ ပိယဒဿီနရုတ္တမေ နိဗ္ဗုတေ ဓာတုဂဗ္ဘမှိ မုတ္တဝေဒိံ အဟံ အကာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပုပ္ဖာဓာရတ္ထာယ ပရိယောသာနေ ဝေဒိကာဝလယံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

10. හෙතෙම එක් දිනක් තමා පෙර කළ පින සිහි කර සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර සඳහන් කරන ලදී. "පියදස්සීනරුත්තමේ" යන මෙහි; යමකුගේ දැකීම ප්‍රියජනක ද සතුටු උපදවන්නේ ද හෙතෙම පියදස්සී නම් වේ. උසින් හා මහතින් යුත් දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ, අසූවක් අනුව්‍යඤ්ජන සහ ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලයෙන් යුක්තව මැනවින් මහා ජනයාගේ පැහැදීම උපදවන අයුරින් පෙනී සිටින බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. මිනිසුන් අතර උත්තම වූ බැවින් නරුත්තම නම් වේ. පියදස්සී වූ ද ඒ නරුත්තම වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවී කල්හි ධාතු ගර්භයෙහි මා විසින් මුතු වේදිකාවක් කරන ලදී යනු සම්බන්ධයයි. මල් තැබීම පිණිස අවසානයේ වේදිකා වළල්ලක් කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၁၁. မဏီဟိ ပရိဝါရေတွာတိ မဏတိ ဇောတတိ ပဘာသတီတိ မဏိ, အထ ဝါ ဇနာနံ မနံ ပူရေန္တော သောမနဿံ ကရောန္တော ဣတော ဂတော ပဝတ္တောတိ မဏိ, ဇာတိရင်္ဂမဏိဝေဠုရိယမဏိအာဒီဟိ အနေကေဟိ မဏီဟိ ကတဝေဒိကာဝလယံ ပရိဝါရေတွာ ဥတ္တမံ မဟာပူဇံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

11. "මණීහි පරිවාරෙත්වා" යනු: බබළන හෙයින් 'මණි' (මිණි) නම් වේ. නැතහොත් මිනිසුන්ගේ සිත් සතුටින් පුරවන හෙයින් ද, සෝමනස්සය ඇති කරන හෙයින් ද 'මණි' නම් වේ. උසස් ජාතිරංග මැණික්, වෛදූර්ය මැණික් ආදී බොහෝ මැණික් වර්ගවලින් කරවන ලද වේදිකා වළල්ලක් වටා උතුම් වූ මහා පූජාවක් කළ බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဝေဒိကာရကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වේදිකාරක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. သပရိဝါရိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. සපරිවාරිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သပရိဝါရိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကာသု ဇာတီသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ အဟောသိ. အထ ပဒုမုတ္တရေ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ မဟာဇနော တဿ ဓာတုံ နိဒဟိတွာ မဟန္တံ စေတိယံ ကာရေတွာ ပူဇေသိ. တသ္မိံ ကာလေ အယံ ဥပါသကော တဿုပရိ စန္ဒနသာရေန စေတိယဃရံ ကရိတွာ မဟာပူဇံ အကာသိ. သော တေနေဝ ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ကုသလံ ကတွာ သဒ္ဓါယ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සපරිවාරිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, බොහෝ ජාතීන්හි සසරින් එතෙර වීමට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව මහා ධනවත් මහා භෝග සම්පත් ඇති අයෙක් විය. එකල්හි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, මහා ජනයා උන්වහන්සේගේ ධාතූන් නිදන් කොට මහා සෑයක් කරවා පූජා කළහ. ඒ අවස්ථාවේ මේ උපාසක තෙමේ එම සෑය මත්තෙහි සඳුන් හරයෙන් සෑ ගෙයක් කරවා මහා පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන්ම දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දිව්‍ය හා මානුෂික යන උභය සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩෙත්ම කුසල් කොට ශ්‍රද්ධාවෙන් ශාසනයෙහි පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၁၅-၈. သော [Pg.157] အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဩမတ္တန္တိ လာမကဘာဝံ နီစဘာဝံ ဒုက္ခိတဘာဝံ ဝါ န ပဿာမိ န ဇာနာမိ, န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော မယာ နီစဘာဝေါတိ အတ္ထော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

15-8. ඒ රහතන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'ඕමත්තං' යනු ලාමක බව, පහත් බව හෝ දුක්ඛිත බව මා නොදකිමි, නොදනිමි යන්නයි. මා විසින් කිසි කලක එවැනි පහත් බවක් නොදකින ලද බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය ප්‍රකට අර්ථ ඇත්තේය.

သပရိဝါရိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සපරිවාරිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ဥမာပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. උමාපුප්ඵිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကမဟိတေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥမာပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တော နိဗ္ဗုတဿ ဘဂဝတော စေတိယမဟေ ဝတ္တမာနေ ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏံ ဥမာပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဒိဗ္ဗမာနုသသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ဗဟုလံ နီလဝဏ္ဏော ဇာတိသမ္ပန္နော ဝိဘဝသမ္ပန္နော အဟောသိ. သော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"නිබ්බුතේ ලෝකමහිතේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උමාපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා වසන කල්හි, පිරිනිවන් පෑ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවෙන් කෙරෙන සෑ පූජාවක් පවතින අවස්ථාවක ඉන්ද්‍රනීල මැණික් වන් පැහැ ඇති උමා මලක් (නිල් කටරොළු වැනි මලක්) ගෙන පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් සුගතිගාමීවම සසර සැරිසරමින් දිව්‍ය හා මානුෂික සම්පත් අනුභව කර, උපන් උපන් සෑම භවයකම බොහෝ සෙයින් නිල් පැහැති සිරුරක් ඇතිව, උසස් ජාතියකින් හා සම්පත්වලින් යුක්ත වූයේය. ඔහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපදී, නුවණැති බවට පත්ව ශ්‍රද්ධා උපදවා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၂၁. သော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကမဟိတေတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ လောကမဟိတေတိ လောကေဟိ မဟိတော ပူဇိတောတိ လောကမဟိတော, တသ္မိံ လောကမဟိတေ သိဒ္ဓတ္ထမှိ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ သမ္ဗန္ဓော. အာဟုတီနံပဋိဂ္ဂဟေတိ အာဟုတိနော ဝုစ္စန္တိ ပူဇာသက္ကာရာ, တေသံ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ အရဟတီတိ အာဟုတီနံပဋိဂ္ဂဟော, အလုတ္တကိတန္တသမာသော, တသ္မိံ အာဟုတီနံပဋိဂ္ဂဟေ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ အတ္ထော.

21. ඒ රහතන් වහන්සේ පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකමහිතේ" යනාදිය වදාළහ. එහි 'ලෝකමහිතේ' යනු ලෝකයා විසින් පිදුම් ලැබූ යන්නයි. ලෝකයා විසින් පිදුම් ලැබූ ඒ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. 'ආහුතීනංපටිග්ගහේ' යනු පූජා සත්කාරයන්ට 'ආහුති' යයි කියනු ලැබේ. එම ආහුතීන් පිළිගැනීමට සුදුසු වන බැවින් 'ආහුතීනංපටිග්ගහ' නම් වේ. මෙය විභක්ති ලොප් නොවූ සමාසයකි. දුර සිට ගෙනෙන ලද පූජා වස්තූන් පිළිගැනීමට සුදුසු වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනු මෙහි අර්ථයයි.

၂၂. ဥမာပုပ္ဖန္တိ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ နီလပဘံ မုဉ္စမာနံ ပုပ္ဖတိ ဝိကသတီတိ ဥမာပုပ္ဖံ, တံ ဥမာပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ စေတိယေ ပူဇံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

22. 'උමාපුප්ඵං' යනු උඩින් උඩට නිල් පැහැති රශ්මියක් විහිදුවමින් පිපෙන්නා වූ මලකි. ඒ උමා මල ගෙන සෑයට පූජා කළ බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဥမာပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උමාපුප්ඵිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. အနုလေပဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. අනුලේපදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

အနောမဒဿီမုနိနောတိအာဒိကံ [Pg.158] အာယသ္မတော အနုလေပဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ တဿ ဘဂဝတော ဗောဓိရုက္ခဿ ဝေဒိကာဝလယံ ကာရေတွာ သုဓာကမ္မဉ္စ ကာရေတွာ ဝါလုကသန္ထရဏံ ဒဒ္ဒဠှမာနံ ရဇတဝိမာနမိဝ ကာရေသိ. သော တေန ပုညေန သုခပ္ပတ္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ရဇတဝိမာနရဇတဂေဟရဇတပါသာဒေသု သုခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနမနုယုတ္တော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"අනෝමදස්සීමුනිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් අනුලේපදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, මහා ධනවත් මහා භෝග සම්පත් ඇතිව, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධි වෘක්ෂය වටා වේදිකා වළල්ලක් කරවා, හුණු පිරියම් ද කරවා, වැලි අතුරා එය දිදුලන රිදී විමානයක් මෙන් කරවීය. ඔහු ඒ පිනෙන් සැපයට පත්ව, උපන් උපන් භවයන්හි රිදී විමාන, රිදී නිවාස හා රිදී ප්‍රාසාදයන්හි සුව විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, නුවණැති බවට පත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၂၆. သော အပရဘာဂေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကုသလံ ကတွာ မယာ အယံ ဝိသေသော အဓိဂတော’’တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ပဋိပါဋိယာ အနုဿရိတွာ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလံ ဇာနိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အနောမဒဿီမုနိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနောမံ အလာမကံ ဒဿနံ ဒဿနီယံ သရီရံ ယဿ သော အနောမဒဿီ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတာနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာသမုဇ္ဇလဝိရာဇိတသရီရတ္တာ သုန္ဒရဒဿနောတိ အတ္ထော. သုဓာယ ပိဏ္ဍံ ဒတွာနာတိ ဗောဓိဃရေ ဝေဒိကာဝလယံ ကာရေတွာ သကလေ ဗောဓိဃရေ သုဓာလေပနံ ကတွာတိ အတ္ထော. ပါဏိကမ္မံ အကာသဟန္တိ သာရကဋ္ဌေန ဖလကပါဏိယော ကတွာ တာဟိ ပါဏီဟိ မဋ္ဌကမ္မံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

26. ඒ රහතන් වහන්සේ පසු කාලයක, "මා විසින් කිනම් කුසලයක් කිරීමෙන් මේ විශේෂාධිගමය ලබන ලද්දේ ද" යි පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානයෙන් පිළිවෙළින් මෙනෙහි කර, පෙර කළ කුසල් දැන සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය දක්වමින් "අනෝමදස්සීමුනිනෝ" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'අනෝමදස්සී' යනු උතුම් වූ, ලාමක නොවන, දැකීමට ප්‍රිය වූ ශරීරයක් ඇති තැනැත්තා ය. දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා අසූවක් අනුබ්‍යංජනයන්ගෙන් ද, බ්‍යාමප්‍රභාවෙන් ද බබළන විරාජිත ශරීරයක් ඇති බැවින් ඉතා මනහර දර්ශනයක් ඇත්තේය යනු අර්ථයයි. 'සුධාය පිණ්ඩං දත්වාන' යනු බෝධිඝරයෙහි වේදිකා වළල්ල කරවා මුළු බෝධිඝරයෙහිම හුණු ආලේප කළ බවයි. 'පාණිකම්මං අකාසහං' යනු සාරවත් දැවයෙන් ලී අච්චු සාදා, එම ලී අත් මඟින් පිරිමැදීම් කටයුතු (මටසිලුටු කිරීම්) කළ බවයි. ඉතිරිය ඉතා පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

အနုလေပဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අනුලේපදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. မဂ္ဂဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. මග්ගදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

ဥတ္တရိတွာန နဒိကန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဂ္ဂဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု နိဗ္ဗာနာဓိဂမတ္ထာယ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ လောကသမ္မတေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ဧကံ နဒိံ ဥတ္တရိတွာ ဝနန္တရံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ‘‘ဣဒါနိ မယာ ဘဂဝတော မဂ္ဂံ သမံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ကုဒါလဉ္စ ပိဋကဉ္စ [Pg.159] အာဒါယ ဘဂဝတော ဂမနမဂ္ဂံ သမံ ကတွာ ဝါလုကံ ဩကိရိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမိနာ မဂ္ဂါလင်္ကာရကရဏေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ပူဇနီယော ဘဝေယျံ, နိဗ္ဗာနဉ္စ ပါပုဏေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ဘဂဝါ ‘‘ယထာဓိပ္ပာယံ သမိဇ္ဈတူ’’တိ အနုမောဒနံ ဝတွာ ပက္ကာမိ.

"උත්තරිත්වාන නදිකං" යන පදය ආයුෂ්මත් මග්ගදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් අවබෝධ කරගැනීම පිණිස පින් රැස් කරමින්, සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ලෝක සම්මත උසස් කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය වසන්නේ, එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා ගඟකින් එතෙර වී වනාන්තරයක් මැදින් වැඩම කරනු දැක, පැහැදුණු සිතැතිව, "දැන් මා විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා මාවත සමතලා කිරීම සුදුසු ය"යි සිතා, උදැල්ලක් සහ කූඩයක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කරන මාවත සමතලා කොට, වැලි අතුරා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැඳ, "ස්වාමීනි, මෙම මාවත අලංකාර කිරීමේ පිනෙන් උපන් උපන් තැන්හි පිදිය යුත්තෙකු වෙම්වා, නිවනට ද පැමිණෙම්වා"යි ප්‍රාර්ථනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද "ඔබගේ අදහස පරිදිම ඉටු වේවා"යි අනුමෝදනාව වදාරා වැඩම කළ සේක.

၃၂-၃. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော အဟောသိ. ဣမသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ပါကဋေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဥတ္တရိတွာန နဒိကန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နဒတိ သဒ္ဒံ ကရောတိ ဂစ္ဆတီတိ နဒီ, နဒီယေဝ နဒိကာ, တံ နဒိကံ ဥတ္တရိတွာ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. ကုဒါလပိဋကမာဒါယာတိ ကု ဝုစ္စတိ ပထဝီ, တံ ဝိဒါလနေ ပဒါလနေ ဆိန္ဒနေ အလန္တိ ကုဒါလံ, ပိဋကံ ဝုစ္စတိ ပံသုဝါလိကာဒိဝါဟကံ, တာလပဏ္ဏဝေတ္တလတာဒီဟိ ကတဘာဇနံ, ကုဒါလဉ္စ ပိဋကဉ္စ ကုဒါလပိဋကံ, တံ အာဒါယ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

32-3. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම තැනකදීම පිදුම් ලැබුවේය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ප්‍රසිද්ධ එක්තරා කුලයක ඉපිද, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණ, තමාගේ පෙර කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂව දැන සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උත්තරිත්වාන නදිකං" යනාදිය වදාළහ. එහි 'නදති' යනු ශබ්ද නගයි, ශබ්ද කරයි, ගලා යයි යන අර්ථයෙන් 'නදී' (ගඟ) නම් වේ. නදියම 'නදිකා' නම් වේ. එයින් එතෙර වී යනු අර්ථයයි. 'කුදාලපිටකමාදාය' යන්නෙහි 'කු' යනු පොළොවයි. එය හෑරීමට, කැපීමට සමත් බැවින් 'කුදාල' (උදැල්ල) නම් වේ. 'පිටකය' යනු පස්, වැලි ආදිය ගෙනයන උපකරණයයි. තල කොළ, වේවැල් ආදියෙන් කළ භාජනයකි (කූඩයකි). උදැල්ල සහ කූඩය 'කුදාලපිටකය'යි. එය ගෙන යනු අර්ථයයි. සෙසු පද පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

မဂ္ဂဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මග්ගදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. ဖလကဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. ඵලකදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ယာနကာရော ပုရေ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဖလကဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု အတ္တဘာဝေသု ကတပုညသမ္ဘာရော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝဍ္ဎကိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော စန္ဒနေန အာလမ္ဗနဖလကံ ကတွာ ဘဂဝတော အဒါသိ. ဘဂဝါ တဿာနုမောဒနံ အကာသိ.

"යානකාරෝ පුරේ ආසිං" යන පදය ආයුෂ්මත් ඵලකදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, බොහෝ ආත්මයන්හි පින් රැස් කොට, සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වඩු කුලයක ඉපිද, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී සඳුන් ලීයෙන් ආලම්බන පුවරුවක් (හේත්තු වන ලෑල්ලක්) සාදා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව කළ සේක.

၃၇. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ကာလေ စိတ္တသုခပီဏိတော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော [Pg.160] ယာနကာရော ပုရေ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယာနကာရောတိ ယန္တိ ဧတေန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနန္တိ ယာနံ, တံ ကရောတီတိ ယာနကာရော, ပုရေ ဗုဒ္ဓဒဿနသမယေ အဟံ ယာနကာရော အာသိံ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. စန္ဒနံ ဖလကံ ကတွာတိ စန္ဒတိ ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတီတိ စန္ဒနံ. အထ ဝါ စန္ဒန္တိ သုဂန္ဓဝါသနတ္ထံ သရီရံ ဝိလိမ္ပန္တိ ဧတေနာတိ စန္ဒနံ, တံ အာလမ္ဗနဖလကံ ကတွာ. လောကဗန္ဓုနောတိ သကလလောကဿ ဗန္ဓု ဉာတိဘူတောတိ လောကဗန္ဓု, တဿ လောကဗန္ဓုနော သတ္ထုဿ အဒါသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

37. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම කල්හිම සිතේ සතුටින් පිරී ඉතිරී යමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, තරුණ වියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා හටගත් ප්‍රසාදය ඇතිව පැවිදිව, උත්සාහ කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පැමිණ, තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "යානකාරෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළහ. එහි 'යානකාරෝ' යනු, මෙයින් කැමති කැමති තැනට යන්නාහුය යන අර්ථයෙන් 'යානය' (රථය) නම් වේ. එය සාදන්නා 'යානකාර' (රථ සාදන්නා) නම් වේ. 'පුරේ' යනු පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින සමයෙහි මම රථ සාදන්නෙකු වීමි යන්නයි. 'සඳුන් ලීයෙන් පුවරුවක් සාදා' යන්නෙහි 'චන්දන' (සඳුන්) යනු දැවිල්ල සංසිඳුවන බැවින් සඳුන් නම් වේ. එසේත් නැතහොත් සුවඳවත් වීම පිණිස මෙයින් ශරීරය ආලේප කරන බැවින් 'චන්දන' නම් වේ. එයින් ආලම්බන පුවරුවක් සාදා යන්නයි. 'ලෝකබන්ධුනෝ' යනු මුළු ලෝකයාගේම බන්ධුවෙකු, නෑයෙකු බඳු වූ බැවින් ලෝකබන්ධු නම් වේ. ඒ ලෝකබන්ධු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

ဖလကဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඵලකදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၉. ဝဋံသကိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. වටංසකිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သုမေဓော နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝဋံသကိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမမုနိန္ဒေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဂေဟံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟာဝနေ ဝိဟာသိ. တသ္မိံ သမယေ သုမေဓော ဘဂဝါ ဝိဝေကကာမတာယ တံ ဝနံ သမ္ပာပုဏိ. အထ သော တာပသော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝိကသိတံ သဠလပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ဝဋံသကာကာရေန ဂန္ထေတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ တဿ စိတ္တပ္ပသာဒတ္ထာယ အနုမောဒနမကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ ဇာတော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"සුමේධෝ නාම නාමේන" යන පදය ආයුෂ්මත් වටංසකිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, තරුණ වියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා එහි දොස් දැක ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව මහ වනයෙහි විසීය. එකල්හි සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමති බැවින් ඒ වනයට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ තාපසයා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව, පිපුණු සලල මලක් ගෙන හිස පළඳින මලක් ලෙස සකසා (ගොතා) බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල තබා පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ සිත පැහැදවීම පිණිස අනුමෝදනාව කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මහා විභව සම්පත් ඇති කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ප්‍රසාදයෙන් පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

၄၃. သော အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုမေဓော နာမ နာမေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိဝေကမနုဗြူဟန္တောတိ ဇနာကိဏ္ဏတံ ပဟာယ ဇနဝိဝေကံ စိတ္တဝိဝေကဉ္စ အနုဗြူဟန္တော ဝဍ္ဎေန္တော ဗဟုလီကရောန္တော မဟာဝနံ အဇ္ဈောဂါဟိ ပါဝိသီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

43. ඔහු පසුව පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සතුටට පත්ව පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමේධෝ නාම නාමේන" යනාදිය වදාළහ. 'විවේකමනුබ්‍රූහන්තෝ' යනු ජන සමූහයාගෙන් තොර වීම, ජන විවේකය හා චිත්ත විවේකය වඩමින්, දියුණු කරමින් මහ වනයට පිවිසි සේක යන්නයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

ဝဋံသကိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වටංසකිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၁၀. ပလ္လင်္ကဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. පල්ලංකදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

သုမေဓဿ [Pg.161] ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပလ္လင်္ကဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု နိဗ္ဗာနာဓိဂမတ္ထာယ ကတပုညူပစယော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ မဟာဘောဂသမ္ပန္နော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ တဿ သတ္ထုနော သတ္တရတနမယံ ပလ္လင်္ကံ ကာရေတွာ မဟန္တံ ပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော အဟောသိ. သော အနုက္ကမေန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုဗ္ဗေ ကတပုညနာမေန ပလ္လင်္ကဒါယကတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ. ဟေဋ္ဌာ ဝိယ ဥပရိပိ ပုဗ္ဗေ ကတပုညနာမေန ထေရာနံ နာမာနိ ဧဝမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

"සුමේධස්ස භගවතෝ" යන පදය ආයුෂ්මත් පල්ලංකදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් අවබෝධය පිණිස පින් රැස් කොට, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව මහත් සම්පත් ඇතිව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා, ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේට සත්රුවනින් කළ පල්ලක්කයක් (ආසනයක්) කරවා මහත් පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම තැනකදීම පිදුම් ලැබුවේය. ඔහු පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි විභව සම්පත් ඇති එක්තරා කුලයක ඉපිද, තරුණ වියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා, පසුව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණ, පෙර කළ පිනේ නාමයෙන් 'පල්ලංකදායක තෙරණුවෝ' යැයි ප්‍රසිද්ධ වූහ. පෙර පරිදිම මතුෙහි ද පෙර කළ පින් නාමයෙන් තෙරුන් වහන්සේලාගේ නම් මෙසේම දත යුතුය.

၄၇. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. ပလ္လင်္ကော ဟိ မယာ ဒိန္နောတိ ပလ္လင်္ကံ ဦရုဗဒ္ဓါသနံ ကတွာ ယတ္ထ ဥပဝီသန္တိ နိသီဒန္တိ, သော ပလ္လင်္ကောတိ ဝုစ္စတိ, သော ပလ္လင်္ကော သတ္တရတနမယော မယာ ဒိန္နော ပူဇိတောတိ အတ္ထော. သဥတ္တရသပစ္ဆဒေါတိ သဟ ဥတ္တရစ္ဆဒေန သဟ ပစ္ဆဒေန သဥတ္တရသပစ္ဆဒေါ, ဥပရိဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ အာသနံ ဥတ္တမဝတ္ထေဟိ အစ္ဆာဒေတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

47. ඒ තෙරණුවෝ එක් දිනක් තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘සුමේධස්ස භගවතෝ’ යනාදිය වදාළහ. ‘පල්ලංකෝ හි මයා දින්නෝ’ යනු - දණහිස් නමා පර්යංකයෙන් හිඳගන්නා ආසනයක් වන යම් තැනක හිඳගනිත් ද, එය පර්යංකය (ආසනය) යැයි කියනු ලැබේ. සත්රුවනින් නිම වූ ඒ පර්යංකය මා විසින් පූජා කරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. ‘සඋත්තරසපච්ඡදෝ’ යනු - උඩු වියනක් සහ ඇතිරිල්ලක් සහිත වූ යන්නයි. ආසනයට ඉහළින් වියනක් බැඳ, උතුම් වස්ත්‍රවලින් ආසනය වැසූ බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

ပလ္လင်္ကဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පල්ලංකදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

ပန္နရသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පසළොස්වන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၆. ဗန္ဓုဇီဝကဝဂ္ဂေါ

16. බන්ධුජීවක වර්ගය

၁. ဗန္ဓုဇီဝကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. බන්ධුජීවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

စန္ဒံဝ ဝိမလံ သုဒ္ဓန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဗန္ဓုဇီဝကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော [Pg.162] ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ရူပကာယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ တဿ စိတ္တပ္ပသာဒဝဍ္ဎနတ္ထာယ အနုမောဒနမကာသိ. သော ယာဝတာယုတံ ဌတွာ တေနေဝ ပုညေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမဿ အမှာကံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပန္နကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ရူပဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဒ္ဓါဇာတော ဂေဟံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

‘චන්දංව විමලං සුද්ධං’ යනාදිය ආයුෂ්මත් බන්ධුජීවක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝ ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබූහ. ඔහු වියපත් වී ගිහිගෙය පවත්වාගෙන වසන කල්හි සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රූපකාය සම්පත්තිය දැක පැහැදුණු සිත් ඇති ව, බන්ධුජීවක (වද) මල් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ චිත්ත ප්‍රසාදය වැඩීම පිණිස අනුමෝදනාවක් කළ සේක. ඔහු ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඒ පිනින් ම දෙව්ලොව උපත ලබා, සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජ ආදී සම්පත් අනුභව කොට, අපගේ මේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් කාලයෙහි සිටු කුලයක උපත ලැබීය. රූප ශෝභාවෙන් හා කීර්තියෙන් අගතැන්පත් වූ ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ඇති ව ගිහිගෙය හැර පැවිදි ව නොබෝ කලකින් ම අර්හත්වයට පත් විය.

၁. သော ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ပုဗ္ဗေ ကတကုသလကမ္မံ အနုဿရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော စန္ဒံဝ ဝိမလံ သုဒ္ဓန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စန္ဒံဝ ဝိမလံ သုဒ္ဓန္တိ အဗ္ဘာ, မဟိကာ, ဓုမော, ရဇော, ရာဟူတိ ဣမေဟိ ဥပက္ကိလေသမလေဟိ ဝိမုတ္တံ စန္ဒံ ဣဝ ဒိယဍ္ဎသဟဿုပက္ကိလေသမလာနံ ပဟီနတ္တာ ဝိမလံ နိက္ကိလေသတ္တာ သုဒ္ဓံ ပသန္နံ သိခိံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကိလေသကဒ္ဒမာနံ အဘာဝေန အနာဝိလံ. နန္ဒီဘဝသင်္ခါတာယ ဗလဝသ္နေဟာယ ပရိသမန္တတော ခီဏတ္တာ နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏံ. တိဏ္ဏံ လောကေတိ လောကတ္တယတော တိဏ္ဏံ ဥတ္တိဏ္ဏံ အတိက္ကန္တံ. ဝိသတ္တိကန္တိ ဝိသတ္တိကံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, နိတ္တဏှန္တိ အတ္ထော.

1. ඒ තෙරණුවෝ පූර්වෙ නිවාසනුස්සති ඥානයෙන් තමන් පෙර කළ කුසල් කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘චන්දංව විමලං සුද්ධං’ යනාදිය වදාළහ. එහි ‘චන්දංව විමලං සුද්ධං’ යනු - වලාකුළු, මීදුම, දුම, දූවිලි සහ රාහු යන උපක්ලේෂයන්ගෙන් මිදුණු චන්ද්‍රයා මෙන්, එක්දහස් පන්සියයක් කෙලෙස් මල පහා කළ බැවින් විමල වූ ද, කෙලෙස් රහිත බැවින් ශුද්ධ වූ ද, ප්‍රසන්න වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න හා සම්බන්ධ වේ. කෙලෙස් මඩ නැති බැවින් ‘අනාවිලං’ (නොකැලඹුණු/ප්‍රසන්න) නම් වේ. නන්දි නම් වූ භව තෘෂ්ණාව හා බැඳුණු බලවත් ස්නේහය සර්වප්‍රකාරයෙන් ක්ෂය කළ බැවින් ‘නන්දීභවපරික්ඛීණං’ නම් වේ. ‘තිණ්ණං ලෝකේ’ යනු - තුන් ලොවින් ම එතෙර වූ, ඉක්මවා ගිය යන්නයි. ‘විසත්තිකා’ යනු තෘෂ්ණාවට නමකි; ‘නින්තණ්හං’ යනු තෘෂ්ණාව රහිත වූ යන්න අර්ථයයි.

၂. နိဗ္ဗာပယန္တံ ဇနတန္တိ ဓမ္မဝဿံ ဝဿန္တော ဇနတံ ဇနသမူဟံ ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန နိဗ္ဗာပယန္တံ ဝူပသမေန္တံ. သယံ သံသာရတော တိဏ္ဏံ, သဗ္ဗသတ္တေ သံသာရတော တာရယန္တံ အတိက္ကမေန္တံ စတုန္နံ သစ္စာနံ မုနနတော ဇာနနတော မုနိံ သိခိံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝနသ္မိံ ဈာယမာနန္တိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေဟိ ဈာယန္တံ စိန္တေန္တံ စိတ္တေန ဘာဝေန္တံ ဝနမဇ္ဈေတိ အတ္ထော. ဧကဂ္ဂံ ဧကဂ္ဂစိတ္တံ သုသမာဟိတံ သုဋ္ဌု အာရမ္မဏေ အာဟိတံ ဌပိတစိတ္တံ သိခိံ မုနိံ ဒိသွာတိ သမ္ဗန္ဓော.

2. ‘නිබ්බාපයන්තං ජනතං’ යනු - දහම් වැසි වස්වමින් ජන සමූහයාගේ කෙලෙස් දාහය නිවාලන, සන්සිඳුවන යන්නයි. තමන් වහන්සේ සංසාරයෙන් එතෙර වී, සියලු සත්වයන් සංසාරයෙන් එතෙර කරවන්නා වූ ද, සතර ආර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ කළ බැවින් ‘මුනි’ නම් වූ ද සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න හා සම්බන්ධ වේ. ‘වනස්මිං ඣායමානං’ යනු - ආරම්මණූපනිජ්ඣාන හා ලක්ඛණූපනිජ්ඣානයෙන් යුක්ත ව වන මැද මෙනෙහි කරමින්, සිතින් භාවනා කරමින් සිටි යන්න අර්ථයයි. ‘ඒකග්ගං’ යනු ඒකාග්‍ර වූ සිතින් යුක්ත ව, ‘සුසමාහිතං’ යනු අරමුණෙහි මැනවින් පිහිටුවන ලද සිතින් යුක්ත ව වැඩසිටි සිඛී මුනිඳුන් දැක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၃. ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖာနီတိ ဗန္ဓူနံ ဉာတီနံ ဇီဝကံ ဇီဝိတနိဿယံ ဟဒယမံသလောဟိတံ ဗန္ဓုဇီဝကံ ဟဒယမံသလောဟိတသမာနဝဏ္ဏံ ပုပ္ဖံ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ သိခိနော လောကဗန္ဓုနော ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

3. ‘බන්ධුජීවකපුප්ඵානී’ යනු - ඥාතීන්ගේ පණ වැනි වූ හෘදය මාංශයේ ලේ වැනි පැහැයක් ඇති බන්ධුජීවක (වද) මල් ගෙන, ලෝකයාට බන්ධුවකු වැනි වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

ဗန္ဓုဇီဝကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බන්ධුජීවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၂. တမ္ဗပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. තම්බපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ပရကမ္မာယနေ [Pg.163] ယုတ္တောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တမ္ဗပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ အာယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပိယဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကေနစိ ပုရေ ကတေန အကုသလကမ္မေန ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ပရေသံ ကမ္မံ ကတွာ ဘတိယာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. သော ဧဝံ ဒုက္ခေန ဝသန္တော ပရေသံ အပရာဓံ ကတွာ မရဏဘယေန ပလာယိတွာ ဝနံ ပါဝိသိ. တတ္ထ ဂတဋ္ဌာနေ ပါဋလိဗောဓိံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဧကသ္မိံ ရုက္ခေ တမ္ဗဝဏ္ဏံ ပုပ္ဖံ ဒိသွာ တံ သဗ္ဗံ ကဏ္ဏိကေ ဩစိနိတွာ ဗောဓိပူဇံ အကာသိ. တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ဝန္ဒိတွာ ပလ္လင်္ကမာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ တေ မနုဿာ ပဒါနုပဒိကံ အနုဗန္ဓိတွာ တတ္ထ အဂမံသု. သော တေ ဒိသွာ ဗောဓိံ အာဝဇ္ဇေန္တောဝ ပလာယိတွာ ဘယာနကေ ဂီရိဒုဂ္ဂပပါတေ ပတိတွာ မရိ.

‘පරකම්මායනේ යුත්තෝ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් තම්බපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝ ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින් සිටියහ. පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි, පෙර කළ යම් අකුසල් කර්මයක් හේතුවෙන් දිළිඳු කුලයක උපත ලැබ, වැඩුණු පසු අනුන්ගේ වැඩ කරමින් වැටුපට ජීවත් විය. ඔහු මෙසේ දුකසේ වසමින් සිටිය දී, අනුන්ට කළ වරදක් නිසා මරණ බියෙන් පලා ගොස් වනයට ඇතුළු විය. එහි දී තමන් ගිය තැන තිබූ පාටලී බෝධීන් වහන්සේ නමක් දැක, වැඳ පුදා, මළුව ඇමද, එක් ගසක තිබූ තඹවන් (රතු) මල් දැක, ඒ සියල්ල නෙළාගෙන බෝධි පූජාවක් කළේය. එහි දී සිත පැහැදවාගෙන වැඳ පුදා පර්යංකයක් බැඳ හිඳගත්තේය. ඒ මොහොතේ අර මිනිසුන් අඩිපාර දිගේ ඔහු පසුපස ලුහුබැඳ එතැනට පැමිණියහ. ඔහු ඔවුන් දැක බෝධිය ම සිහි කරමින් ම පලා යද්දී, බියකරු කඳු බෑවුමකින් පහළට වැටී මියගියේය.

၇. သော ဗောဓိပူဇာယ အနုဿရိတတ္တာ တေနေဝ ပီတိသောမနဿေန တာဝတိံသာဒီသု ဥပပန္နော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပရကမ္မာယနေ ယုတ္တောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရေသံ ကမ္မာနိ ပရကမ္မာနိ, ပရကမ္မာနံ အာယနေ ကရဏေ ဝါဟနေ ဓာရဏေ ယုတ္တော ယောဇိတော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

7. ඔහු බෝධි පූජාව සිහිපත් කරමින් සිටි බැවින්, ඒ ප්‍රීති සොම්නසින් ම තව්තිසා ආදී දෙව්ලොව උපත ලබා, සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජ ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට පැහැදුණු සිත් ඇති ව පැවිදි වී, නොබෝ කලකින් ම රහත් බවට පත් විය. තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත් ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පරකම්මායනේ යුත්තෝ’ යනාදිය වදාළහ. එහි ‘පරකම්මායනේ යුත්තෝ’ යනු - අනුන්ගේ වැඩ කටයුතු කිරීමෙහි, ඉටු කිරීමෙහි හා ඒවා ඉසිලීමෙහි යෙදුණෙක් වූයෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

တမ္ဗပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තම්බපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၃. ဝီထိသမ္မဇ္ဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. වීථිසම්මජ්ජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဥဒေန္တံ သတရံသိံ ဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝီထိသမ္မဇ္ဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဇာတိသတေသု ကတပုညသဉ္စယော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော နဂရဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ ဝီထိံ သဇ္ဇေတွာ နီယမာနံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝီထိံ သမံ ကတွာ ဓဇံ တတ္ထ ဥဿာပေသိ.

‘උදෙන්තං සතරංසිං ව’ යනාදිය ආයුෂ්මත් වීථිසම්මජ්ජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝ ව, බොහෝ ජාති සිය ගණනක පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී ගිහිගෙය වසන කල්හි, නගර වැසියන් සමඟ එක්ව වීථිය සරසා වඩම්මවනු ලබන බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක ප්‍රසන්න වූ සිත් ඇති ව, වීථිය සමතලා කොට එහි ධජයක් එසවීය.

၁၅. သော [Pg.164] တေနေဝ ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ဗဟုမာနဟဒယော ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ အနုဿရန္တော ပစ္စက္ခတော ဇာနိတွာ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဥဒေန္တံ သတရံသိံ ဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဒေန္တံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တံ သတရံသိံ သတပဘံ. သတရံသီတိ ဒေသနာသီသမတ္တံ, အနေကသတသဟဿပဘံ သူရိယံ ဣဝါတိ အတ္ထော. ပီတရံသိံဝ ဘာဏုမန္တိ ပီတရံသိံ သံကုစိတပဘံ ဘာဏုမံ ပဘာဝန္တံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဣဝ သမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

15. ඔහු එම කුසල් බලයෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින්, උභය සම්පත්තීන් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට, ශ්‍රද්ධාව ලබා, බෙහෙවින් පැහැදුණු සිතැතිව පැවිදි වී, උපසම්පදාව ලබා, නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත්විය. ස්වකීය පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින්, එය ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දැන, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උදෙන්තං සතරංසිං" යනාදී ගාථාවන් වදාළේය. එහි "උදෙන්තං" යනු උදාවන්නා වූ යන්නයි. "සතරංසිං" යනු සියයක් රැස් ඇති (චන්ද්‍රයා) යන්නයි. "සතරංසී" යනු දේශනාවේ මාතෘකාව පමණක් වන අතර, එහි අර්ථය සිය දහස් ගණන් රැස් විහිදුවන සූර්යයා මෙන් යන්නයි. "පීතරංසිංව භාණුමං" යනු රන්වන් රැස් ඇති, බැබළෙන්නා වූ චන්ද්‍ර මණ්ඩලය වැනි බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဝီထိသမ္မဇ္ဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වීථිසම්මජ්ජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. ကက္ကာရုပုပ္ဖပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. කක්කාරුපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဒေဝပုတ္တော အဟံ သန္တောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကက္ကာရုပုပ္ဖပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကတပုညသဉ္စယော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဘုမ္မဋ္ဌကဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော သိခိံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ဒိဗ္ဗကက္ကာရုပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ.

"දේවපුත්තෝ අහං සන්තෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කක්කාරුපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කළ පින් ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කොට, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි භූම්‍යස්ථ (භූමාටු) දේවපුත්‍රයෙකුව ඉපදී, සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, දිව්‍යමය කක්කාරු මල් ගෙන පූජා කළේය.

၂၁. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဧကတိံသကပ္ပဗ္ဘန္တရေ ဥဘယသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဒေဝပုတ္တော အဟံ သန္တောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဗ္ဗန္တိ ကီဠန္တိ ပဉ္စဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမဂုဏေဟီတိ ဒေဝါ, ဒေဝါနံ ပုတ္တော, ဒေဝေါ ဧဝ ဝါ ပုတ္တော ဒေဝပုတ္တော, အဟံ ဒေဝပုတ္တော သန္တော ဝိဇ္ဇမာနော ဒိဗ္ဗံ ကက္ကာရုပုပ္ဖံ ပဂ္ဂယှ ပကာရေန, ဂဟေတွာ သိခိဿ ဘဂဝတော အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

21. ඔහු ඒ කුසල් බලයෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින්, කල්ප තිස් එකක් මුළුල්ලෙහි උභය සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී, නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත්විය. ස්වකීය පූර්ව කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැන, සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "දේවපුත්තෝ අහං සන්තෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි "දිබ්බන්ති කීළන්ති" යනු පංචකාම ගුණයෙන් ක්‍රීඩා කරති යන අර්ථයෙන් "දේවා" නම් වේ. දෙවියන්ගේ පුත්‍රයා හෝ දෙවියාම වූ පුත්‍රයා "දේවපුත්ත" නම් වේ. "අහං දේවපුත්තෝ සන්තෝ" යනු මම දේවපුත්‍රයෙකුව සිටියදී යන්නයි. "දිව්‍ය කක්කාරු පුෂ්පයක් ගෙන" යනු විවිධ ආකාරයෙන් ගෙන සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ကက္ကာရုပုပ္ဖပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කක්කාරුපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၅. မန္ဒာရဝပုပ္ဖပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. මන්දාරවපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဒေဝပုတ္တော [Pg.165] အဟံ သန္တောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မန္ဒာရဝပုပ္ဖပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဘုမ္မဋ္ဌကဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော သိခိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဒိဗ္ဗမန္ဒာရဝပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ.

"දේවපුත්තෝ අහං සන්තෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මන්දාරවපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තේරණුවන් ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කුසල් කළ කෙනෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි භූම්‍යස්ථ දේවපුත්‍රයෙකුව ඉපදී, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතැතිව දිව්‍යමය මන්දාරව මල්වලින් පූජා කළේය.

၂၅. သော တေန ပုညေနာတိအာဒိကံ သဗ္ဗံ အနန္တရတ္ထေရဿ အပဒါနဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

25. "සෝ තේන පුඤ්ඤේන" යනාදී සියල්ලම මීට පෙර සඳහන් වූ (කක්කාරුපුප්ඵපූජක) තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවෙහි කී පරිද්දෙන්ම දත යුතුය.

မန္ဒာရဝပုပ္ဖပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මන්දාරවපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၆. ကဒမ္ဗပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. කදම්බපුප්ඵිය තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကဒမ္ဗပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တသမီပေ ကုက္ကုဋေ နာမ ပဗ္ဗတေ အဿမံ ကတွာ ဝိဟာသိ. သော တတ္ထ သတ္တ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပုပ္ဖိတံ ကဒမ္ဗပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပူဇေသိ. တေပိ ‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတ’’န္တိအာဒိနာ အနုမောဒနံ အကံသု.

"හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කදම්බපුප්ඵිය තේරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ කෙනෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සම්මා සම්බුදුවරයන්ගෙන් ශුන්‍ය වූ ලෝකයක එක්තරා කුලයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ගිහිගෙයි වසමින් එහි ආදීනව දැක, ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලය අසල කුක්කුට නම් පර්වතයෙහි අසපුවක් කරගෙන වාසය කළේය. ඔහු එහිදී පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සත් නමක දැක, පැහැදුණු සිතැතිව පිපී තිබුණු කදම්බ මල් නෙළාගෙන එම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට පූජා කළේය. උන්වහන්සේලා ද "ඉච්ඡිතං පත්ථිතං" යනාදී වශයෙන් අනුමෝදනාව සිදු කළහ.

၃၀. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကုက္ကုဋော နာမ ပဗ္ဗတောတိ တဿ ဥဘောသု ပဿေသု ကုက္ကုဋစူဠာကာရေန ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ကုက္ကုဋောတိ သင်္ခံ ဂတော. ပကာရေန တိရော ဟုတွာ ပတိဋ္ဌဟတီတိ ပဗ္ဗတော. တမှိ ပဗ္ဗတပါဒမှီတိ တသ္မိံ ပဗ္ဗတသမီပေ. သတ္တ ဗုဒ္ဓါ ဝသန္တီတိ သတ္တ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တသ္မိံ ကုက္ကုဋပဗ္ဗတပါဒေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝသန္တီတိ အတ္ထော.

30. ඔහු ඒ කුසල් බලයෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින්, උභය සම්පත්තීන් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට, ශ්‍රද්ධාව ලැබ පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත්විය. පෙර කළ කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය වදාළේය. එහි අර්ථය කලින් කී පරිදිමය. "කුක්කුට" නම් පර්වතය යනු එහි දෙපසෙහි කුකුළු කරමලක හැඩය ඇති පර්වත කූටයන් ඇති බැවින් "කුක්කුට" යන නම ලැබී ඇත. විවිධ ලෙසින් විහිදී පවතින බැවින් "පර්වත" නම් වේ. "තම්හි පබ්බතපාදම්හි" යනු එම පර්වතය අසල යන්නයි. "සත්ත බුද්ධා වසන්ති" යනු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සත් නමක එම කුක්කුට පර්වත පාමුල පන්සලක වාසය කරති යන අර්ථයයි.

၃၁. ဒီပရာဇံဝ [Pg.166] ဥဂ္ဂတန္တိ ဒီပါနံ ရာဇာ ဒီပရာဇာ, သဗ္ဗေသံ ဒီပါနံ ဇလမာနာနံ တာရကာနံ ရာဇာ စန္ဒောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သဗ္ဗေသု ဇမ္ဗုဒီပပုဗ္ဗဝိဒေဟအပရဂေါယာနဥတ္တရကုရုသင်္ခါတေသု စတူသု ဒီပေသု ဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပေသု စ ရာဇာ အာလောကဖရဏတော စန္ဒော ဒီပရာဇာတိ ဝုစ္စတိ, တံ နဘေ ဥဂ္ဂတံ စန္ဒံ ဣဝ ပုပ္ဖိတံ ဖုလ္လိတံ ကဒမ္ဗရုက္ခံ ဒိသွာ တတော ပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ ပကာရေန ဂဟေတွာ သတ္တ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သမောကိရိံ သုဋ္ဌု ဩကိရိံ, အာဒရေန ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

31. "දීපරාජංව උග්ගතං" යනු ආලෝකයන්ට රජ වූ "දීපරාජ" නම් වූ, සියලු බබළන තාරකාවන්ට රජ වූ චන්ද්‍රයා වැනි යන අර්ථයයි. එසේත් නැතහොත් ජම්බුද්වීපය, පූර්වවිදේහය, අපරගෝයානය සහ උත්තරකුරු යන සතර මහා ද්වීපයන්ට හා දෙදහසක් වූ පරිවාර ද්වීපයන්ට ආලෝකය පතුරුවන බැවින් චන්ද්‍රයාට "දීපරාජ" යැයි කියනු ලැබේ. අහසෙහි උදා වූ එම චන්ද්‍රයා මෙන් පිපී බබළන කදම්බ වෘක්ෂය දැක, එයින් මල් නෙළා දෑතින්ම ගෙන විවිධ ආකාරයෙන් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සත් නම උදෙසා විසිරුවා, බෙහෙවින් ආදරයෙන් පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ကဒမ္ဗပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කදම්බපුප්ඵිය තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. တိဏသူလကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. තිණසූලක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တိဏသူလကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဇိနဝရေသု ကတပုညသမ္ဘာရော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ ကုသလာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ တတ္ထ ဒေါသံ ဒိသွာ တံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝသန္တော ဟိမဝန္တသမီပေ ဘူတဂဏေ နာမ ပဗ္ဗတေ ဝသန္တံ ဧကတံ ဝိဝေကမနုဗြူဟန္တံ သိခိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တိဏသူလပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပါဒမူလေ ပူဇေသိ. ဗုဒ္ဓေါပိ တဿ အနုမောဒနံ အကာသိ.

"හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් තිණසූලක තේරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තේරණුවන් ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ කෙනෙකි. උපන් උපන් භවයන්හි කුසල් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, පවුල් ජීවිතයක් ගත කරමින් එහි දෝෂ දැක, එය අත්හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී වසන්නේ, හිමාලය අසල භූතගණ නම් පර්වතයෙහි වාසය කරන, හුදෙකලාව විවේකය වඩන්නා වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතැතිව තිණසූල මල් ගෙන ශ්‍රී පාද මූලයෙහි පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළහ.

၃၅. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သာသနေ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. ဘူတဂဏော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ဘူတဂဏာနံ ဒေဝယက္ခသမူဟာနံ အာဝါသဘူတတ္တာ ဘဝနသဒိသတ္တာ အဝိရူဠှဘာဝေန ပဝတ္တတ္တာ စ ဘူတဂဏော နာမ ပဗ္ဗတော, တသ္မိံ ဧကော အဒုတိယော ဇိနော ဇိတမာရော ဗုဒ္ဓေါ ဝသတေ ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဣရိယာပထဝိဟာရေဟိ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော.

35. ඒ තැනැත්තා එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් (දිව්‍ය හා මනුෂ්‍ය) අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහා විභව සම්පන්න එක්තරා කුලයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, බලවත් උපනිශ්‍රය සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූ බැවින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. පෙර කළ කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය පැවසීය. "භූතගණෝ නාම පබ්බතෝ" යනු, භූතගණ නම් වූ දිව්‍ය හා යක්ෂ සමූහයාගේ වාසස්ථානය වූ බැවින්ද, භවනයක් (මාළිගයක්) වැනි වූ බැවින්ද, කිසිදු වෘක්ෂලතාවක් නොවැඩුණු (නිසරු) ස්වභාවයෙන් පවතින බැවින්ද එම පර්වතය භූතගණ නම් වේ. එම පර්වතයෙහි එකල තනිවම, අද්විතීය වූ, පංච මාරයන් පරාජය කළ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක. උන්වහන්සේ දිව්‍ය විහාර, බ්‍රහ්ම විහාර සහ අරිය විහාර යන ඉරියව් පැවැත්මෙන් යුක්තව වැඩසිටි සේක යනු අර්ථයයි.

၃၆. ဧကူနသတသဟဿံ[Pg.167], ကပ္ပံ န ဝိနိပါတိကောတိ တေန တိဏသူလပုပ္ဖပူဇာကရဏဖလေန နိရန္တရံ ဧကူနသတသဟဿကပ္ပာနံ အဝိနိပါတကော စတုရာပါယဝိနိမုတ္တော သဂ္ဂသမ္ပတ္တိဘဝမေဝ ဥပပန္နောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

36. "ඒකූනසතසහස්සං" යනාදියෙන් අදහස් වන්නේ, එම තිණසූල පුෂ්ප පූජාව සිදු කිරීමේ පලයෙන් නිරන්තරයෙන් කල්ප එක්ලක්ෂ අනූනව දහසක් (99,000ක්) මුළුල්ලෙහි දුගතියකට පත් නොවී, සතර අපායෙන් මිදී, ස්වර්ග සම්පත් සහිත භවයන්හිම උපත ලැබූ බවයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

တိဏသူလကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිණසූලකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၈. နာဂပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သုဝစ္ဆော နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော နာဂပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဇိနနိသဘေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဝေဒတ္တယာဒီသု သကသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ တတ္ထ သာရံ အဒိသွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေသိ. တသ္မိံ သမယေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ တတ္ထ အဂမာသိ. သော တာပသော တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ လက္ခဏသတ္ထေသု ဆေကတ္တာ ဘဂဝတော လက္ခဏရူပသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နော ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. အာကာသတော အနောတိဏ္ဏတ္တာ ပူဇာသက္ကာရေ အကတေယေဝ အာကာသေနေဝ ပက္ကာမိ. အထ သော တာပသော သသိဿော နာဂပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာ တေန ပုပ္ဖေန ဘဂဝတော ဂတဒိသာဘာဂမဂ္ဂံ ပူဇေသိ.

"සුවච්ඡෝ නාම නාමේන" යනාදිය ආයුෂ්මත් නාගපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පූර්ව බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබා වැඩිවියට පත්වූහ. වේදත්‍රය ඇතුළු ස්වකීය ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව එහි හරයක් නොදැක හිමවතට වැදී තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව ධ්‍යාන සමාපත්ති සුවයෙන් කාලය ගත කළහ. එකල පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එහි වැඩම කළ සේක. එම තාපසයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂ බැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ සහ රූප සම්පත්තිය කෙරෙහි පැහැදී වැඳ පසැඟිලි බැඳ සිටියේය. උන්වහන්සේ අහසින් නොබැසම, පූජා සත්කාර නොලැබම අහසින්ම වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති එම තාපසයා සිය අතවැසියන් සමඟ නාග පුෂ්ප (නා මල්) නෙළාගෙන එම මල්වලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ දිශාභාගයෙහි මාර්ගය පූජා කළේය.

၃၉. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝန္တော သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ သာသနံ သောဘယမာနော နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ ‘‘ကေန နု ခေါ ကုသလကမ္မေန မယာ အယံ လောကုတ္တရသမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ အတီတကမ္မံ သရန္တော ပုဗ္ဗကမ္မံ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုဝစ္ဆော နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝစ္ဆဂေါတ္တေ ဇာတတ္တာ ဝစ္ဆော, သုန္ဒရော စ သော ဝစ္ဆော စေတိ သုဝစ္ဆော. နာမေန သုဝစ္ဆော နာမ ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူ ဝေဒတ္တယာဒိသကလမန္တသတ္ထေ ကောဋိပ္ပတ္တောတိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

39. ඔහු එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් උභය සම්පත් අනුභව කරමින් සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබන්නෙකු විය. මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව පැවිදි වී වත් පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය ඒකාලෝක කරමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. "මා විසින් කිනම් කුසල කර්මයකින් මේ ලෝකෝත්තර සම්පත්තිය ලබන ලද්දේ ද?" යි අතීත කර්මය සිහි කරද්දී පූර්ව කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැක හටගත් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුවච්ඡෝ නාම නාමේන" යනාදිය පැවසීය. එහි වච්ඡ ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් 'වච්ඡ' නම් වේ, ඔහු සුන්දර වූ ද එම වච්ඡ ගෝත්‍රිකයා ද වන බැවින් 'සුවච්ඡ' නම් වේ. නාමයෙන් සුවච්ඡ නම් වූ එම බ්‍රාහ්මණයා මන්ත්‍රයන්හි කෙළපැමිණි, වේදත්‍රය ඇතුළු සියලු මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රයන්හි අග්‍රප්‍රාප්ත වූවෙකැයි අර්ථය. සෙසු කොටස යට දැක්වුණු ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

နာဂပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၉. ပုန္နာဂပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. පුන්නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ကာနနံ [Pg.168] ဝနမောဂယှာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပုန္နာဂပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ နေသာဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တော မဟာဝနံ ပဝိဋ္ဌော တတ္ထ သုပုပ္ဖိတပုန္နာဂပုပ္ဖံ ဒိသွာ ဟေတုသမ္ပန္နတ္တာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏပီတိဝသေန ဘဂဝန္တံ သရိတွာ တံ ပုပ္ဖံ သဟ ကဏ္ဏိကာဟိ ဩစိနိတွာ ဝါလုကာဟိ စေတိယံ ကတွာ ပူဇေသိ.

"කානනං වනමෝගය්හ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පුන්නාගපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පූර්ව බුදුවරුන් හමුවෙහි පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි කුලයක උපත ලැබීය. මහා වනයට පිවිසි කල්හි එහි මැනවින් පිපුණු පුන්නාග (පုန်းညක්) මල් දැක, හේතු සම්පන්න වූ බැවින් බුද්ධාළම්බන ප්‍රීතියෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිහිපත් කොට එම මල් රේණු හා නටු සමඟ නෙළාගෙන වැලිවලින් චෛත්‍යයක් සාදා පූජා කළේය.

၄၆. သော တေန ပုညေန ဒွေနဝုတိကပ္ပေ နိရန္တရံ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယောယေဝ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ပုဗ္ဗဝါသနာဗလေန သာသနေ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ကာနနံ ဝနမောဂယှာတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

46. ඔහු එම පිනෙන් කල්ප අනූ දෙකක් පුරා නිරන්තරයෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ධනවත් කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව පූර්ව වාසනා බලයෙන් ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව වීර්යය වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. පෙර කළ කුසලය සිහි කොට උපන් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "කානනං වනමෝගය්හ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පෙර සඳහන් වූ බැවින් අර්ථය පැහැදිලිය.

ပုန္နာဂပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පුන්නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၁၀. ကုမုဒဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. කුමුදදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကုမုဒဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တဿ အာသန္နေ မဟန္တေ ဇာတဿရေ ကုကုတ္ထော နာမ ပက္ခီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ကေနစိ အကုသလေန ပက္ခီ သမာနောပိ ပုဗ္ဗေ ကတသမ္ဘာရေန ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော ပုညာပုညေသု ဆေကော သီလဝါ ပါဏဂေါစရတော ပဋိဝိရတော အဟောသိ. တသ္မိံ သမယေ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ အာကာသေနာဂန္တွာ တဿ သမီပေ စင်္ကမတိ. အထ သော သကုဏော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကုမုဒပုပ္ဖံ ဍံသိတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ တဿ သောမနဿုပ္ပာဒနတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနမကာသိ.

"හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කුමුදදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පූර්ව බුදුවරුන් හමුවෙහි පින් කළ අයෙකු වී, බොහෝ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවතට ආසන්නව පිහිටි මහා ජාතස්සර විල්තෙර 'කුකුත්ථ' නම් පක්ෂියෙකුව ඉපදුණි. කිසියම් අකුසල කර්මයක් හේතුවෙන් පක්ෂියෙකු වුවද, පෙර කරන ලද පින් පිරුණු බැවින් බුද්ධිමත් විය, පින් පව් හඳුනන සුළු විය, සිල්වත් විය, සතුන් දඩයම් කිරීමෙන් වැළකුණේ විය. එකල පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අහසින් වැඩම කොට එම පක්ෂියා අසල සක්මන් කළ සේක. එවිට එම පක්ෂියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් කුමුදු මලක් කටින් ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම පක්ෂියාගේ සොම්නස පිණිස එය පිළිගෙන අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

၅၁. သော [Pg.169] တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ရတနတ္တယေ ပသန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. ပဒုမုပ္ပလသဉ္ဆန္နောတိ ဧတ္ထ သတပတ္တေဟိ သမ္ပုဏ္ဏော သေတပဒုမော စ တီဏိ နီလရတ္တသေတုပ္ပလာနိ စ ပဒုမုပ္ပလာနိ တေဟိ သဉ္ဆန္နော ဂဟနီဘူတော သမ္ပုဏ္ဏော မဟာဇာတဿရော အဟူတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုဏ္ဍရီကသမောတ္ထဋောတိ ပုဏ္ဍရီကေဟိ ရတ္တပဒုမေဟိ ဩတ္ထဋော သမ္ပုဏ္ဏောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

51. ඔහු එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව මහා ධනවත් මහා භෝගී සම්පත් ඇත්තෙකු වී රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. සිය පූර්ව කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැන උපන් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය පැවසීය. "පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නෝ" යන මෙහි පෙති සියයකින් පිරි සුදු පියුම් ද, නිල්, රතු, සුදු යන තෙවැදෑරුම් උප්පල ද යන පදුම හා උප්පලයන්ගෙන් ගැවසී ගත්, පිරී ගිය මහා ජාතස්සර විලක් වූයේය යන්න සම්බන්ධයයි. "පුණ්ඩරීකසමොත්ථටෝ" යනු පුණ්ඩරීක නම් වූ සුදු පියුම්වලින් වැසුණු, පිරි ගිය යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

ကုမုဒဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කුමුදදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

သောဠသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සොළොස්වන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၁၇. သုပါရိစရိယဝဂ္ဂေါ

17. සුපාරිචරිය වග්ගය

၁. သုပါရိစရိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. සුපාරිචරියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမော နာမ နာမေနာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုပါရိစရိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမမုနိပုင်္ဂဝေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယက္ခယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဟိမဝတိ ယက္ခသမာဂမံ ဂတော ဘဂဝတော ဒေဝယက္ခဂန္ဓဗ္ဗနာဂါနံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဥဘော ဟတ္ထေ အာဘုဇိတွာ အပ္ဖောဋေသိ နမဿိ စ. သော တေန ပုညေန တတော စုတော ဥပရိ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတိအာဒိသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ရတနတ္တယေ ပသန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"පදුමො නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුපාරිචරියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපනිශ්‍රය වූ) පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි යක්ෂ යෝනියෙහි උපන්නේය. හිමවන්තයෙහි යක්ෂ සමාගමකට ගිය ඔහු, බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවියන්ට, යක්ෂයන්ට, ගාන්ධර්වයන්ට සහ නාගයන්ට දේශනා කළ ධර්මය ශ්‍රවණය කර, පැහැදුණු සිතැතිව දෙඅත් එක්කොට අත්පොළසන් දී වන්දනා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් තව භවයකින් චුතව මතු දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සැප අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ගෘහපති කුලයක උපන්නේය. හෙතෙම මහා ධනවත් මහා භෝග ඇති රත්නත්‍රයෙහි පැහැදුණු තැනැත්තෙක් විය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව උපදවා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණියේය.

၁. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမော နာမ နာမေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ [Pg.170] ပဒုမောတိ ယဿ ပါဒနိက္ခေပသမယေ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ပဒုမံ ဥဂ္ဂန္တွာ ပါဒတလံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တေန သညာဏေန သော ဘဂဝါ ပဒုမောတိ သင်္ခံ ဂတော, ဣဓ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ အဓိပ္ပေတော. သော ဘဂဝါ ပဝနာ ဝသနဝိဟာရာ အဘိနိက္ခမ္မ ဝနမဇ္ဈံ ပဝိသိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

1. ඔහු එක් දිනක් තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමා පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමො නාම නාමෙන" යනාදිය පැවසීය. එහි "පදුමො" යනු - යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ පා තබන අවස්ථාවෙහි පොළොව පලාගෙන නෙළුම් මලක් පැන නැගී පාතලය පිළිගන්නේද, ඒ සලකුණ හේතුවෙන් ඒ භගවතුන් වහන්සේ "පදුම" යන නමට පැමිණි සේක. මෙහි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ අදහස් කරනු ලැබේ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ආරණ්‍ය සේනාසනයෙන් නික්ම වනය මැදට වැඩම කොට ධර්මය දේශනා කරති යනුවෙන් සම්බන්ධය දත යුතුය.

ယက္ခာနံ သမယောတိ ဒေဝါနံ သမာဂမော အာသိ အဟောသီတိ အတ္ထော. အဇ္ဈာပေက္ခိံသု တာဝဒေတိ တသ္မိံ ဒေသနာကာလေ အဓိအပေက္ခိံသု, ဝိသေသေန ပဿနသီလာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

"යක්ඛානං සමයො" යනු - දෙවියන්ගේ/යක්ෂයන්ගේ රැස්වීමක් වූයේය යන්න අර්ථයයි. "අජ්ඣාපෙක්ඛිංසු තාවදෙ" යනු - ඒ දේශනා අවස්ථාවෙහි බලා සිටියහ, විශේෂයෙන් බැලීමේ ස්වභාවය ඇත්තෝ වූහ යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

သုပါရိစရိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සුපාරිචරියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. ကဏဝေရပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. කණවේරපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကဏဝေရပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ သုဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ရညော အန္တေပုရပါလကော အဟောသိ. တသ္မိံ သမယေ သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ရာဇဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇိ. အထ သော အန္တေပုရပါလကော စရမာနံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဟုတွာ ကဏဝေရပုပ္ဖေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ. သော တေန ပုညေန သုဂတိသမ္ပတ္တိယောယေဝ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"සිද්ධත්ථො නාම භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් කණවේරපුප්ඵියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ශුද්‍ර කුලයක උපත ලබා වැඩිවිය පැමිණි පසු රජුගේ අන්තඃපුරය රකින්නෙකු විය. ඒ අවස්ථාවෙහි සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා රජවීථියට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ අන්තඃපුර පාලකයා වඩින්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව කණවේර මලින් බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කර වන්දනා කරමින් සිටියේය. හෙතෙම ඒ පින්කමෙන් සුගති සම්පත් පමණක් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၇. သော ပတ္တအဂ္ဂဖလော ပုဗ္ဗေ ကတကုသလံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

7. අග්‍ර ඵලයට පැමිණි හෙතෙම පෙර කළ පින්කම සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථො නාම භගවා" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල යට සඳහන් වූ බැවින් අර්ථය පැහැදිලිය.

ကဏဝေရပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කණවේරපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၃. ခဇ္ဇကဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. ඛජ්ජකදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

တိဿဿ ခေါ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ခဇ္ဇကဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ [Pg.171] သုဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အမ္ဗဇမ္ဗုအာဒိမနေကံ မဓုရဖလာဖလံ နာဠိကေရံ ပူဝခဇ္ဇကဉ္စ အဒါသိ. ဘဂဝါ တဿ ပသာဒဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပဿန္တဿေဝ ပရိဘုဉ္ဇိ. သော တေန ပုညေန သုဂတိသမ္ပတ္တိယောယေဝ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဉ္ဇာတသဒ္ဓေါ ပသာဒဗဟုမာနော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ သာသနံ သောဘေန္တော သီလာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"තිස්සස්ස ඛො භගවතො" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඛජ්ජකදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපන්නේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව අඹ, ජම්බු ආදී නොයෙක් මිහිරි පලතුරු ද, පොල් ද, කැවිලි වර්ග ද පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ පැහැදීම වැඩි දියුණු කිරීම පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ඒවා වැළඳූ සේක. හෙතෙම ඒ පින්කමෙන් සුගති සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, බුද්ධිමත් බවට පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව හා පැහැදීම උපදවා පැවිදිව, වත්පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය බබළවමින්, සීල නමැති ආභරණයෙන් සැරසී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණියේය.

၁၃. သော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရန္တော ‘‘ပုဗ္ဗေ မယာ သုခေတ္တေ ကုသလံ ကတံ သုန္ဒရ’’န္တိ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော တိဿဿ ခေါ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တိဿောပိ ဘဝသမ္ပတ္တိယော ဒဒမာနော ဇာတောတိ မာတာပိတူဟိ ကတနာမဝသေန တိဿော. အထ ဝါ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ အဿာသေန္တော ဩဝဒန္တော ဟေတုသမ္ပန္နပုဂ္ဂလေ သဂ္ဂမောက္ခဒွယေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ တိဿော. သမာပတ္တိဂုဏာဒီဟိ ဘဂေဟိ ယုတ္တောတိ ဘဂဝါ, တဿ တိဿဿ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗေ အဟံ ဖလံ အဒါသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. နာဠိကေရဉ္စ ပါဒါသိန္တိ နာဠိကာကာရေန ပဝတ္တံ ဖလံ နာဠိကေရံ, တဉ္စ ဖလံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော. ခဇ္ဇကံ အဘိသမ္မတန္တိ ခါဒိတဗ္ဗံ ခဇ္ဇကံ အဘိ ဝိသေသေန မဓုသက္ကရာဒီဟိ သမ္မိဿံ ကတွာ နိပ္ဖာဒိတံ သုန္ဒရံ မဓုရန္တိ သမ္မတံ ဉာတံ အဘိသမ္မတံ ခဇ္ဇကဉ္စ အဒါသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

13. ඔහු පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් "පෙර මා විසින් පින්කෙතෙහි (බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි) යහපත් කුසලයක් කරන ලදි" යනුවෙන් සෝමනස්සයට පත්ව තමා පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සස්ස ඛො භගවතො" යනාදිය පැවසීය. එහි "තිස්ස" යනු - භව සම්පත්තීන් දෙමින් උපන් බැවින් මවුපියන් විසින් තබන ලද නාමය අනුව "තිස්ස" නම් වේ. එසේත් නැතහොත් - තෙරුවන් සරණ යාමෙන් අස්වසමින්, අවවාද කරමින්, හේතු සම්පන්න පුද්ගලයන් ස්වර්ග මෝක්ෂ දෙකෙහි පිහිටුවමින් උපන් බුදුරජාණන් වහන්සේ බැවින් "තිස්ස" නම් වන සේක. සමාපත්ති ගුණාදියෙන් හා භග්‍යයෙන් යුක්ත බැවින් "භගවා" නම් වන සේක. ඒ තිස්ස භගවතුන් වහන්සේට පෙර මා විසින් පලතුරු පූජා කරන ලදි යනුවෙන් සම්බන්ධය දත යුතුය. "නාළිකේරඤ්ච පාදාසිං" යනු - නළයක හැඩයෙන් යුත් ගෙඩියක් (පොල්) පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. "ඛජ්ජකං අභිසම්මතං" යනු - අනුභව කළ යුතු, විශේෂයෙන් මී පැණි, සක්කරා ආදියෙන් මිශ්‍ර කර සාදන ලද ඉතා මිහිරි වූ කැවිලි වර්ග පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් දත හැකිය.

ခဇ္ဇကဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඛජ්ජකදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄. ဒေသပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. දේශපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

အတ္ထဒဿီ တု ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဒေသပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဗုဒ္ဓမာမကော ဓမ္မမာမကော သံဃမာမကော အဟောသိ. တဒါ အတ္ထဒဿီ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ အာကာသေန ဂစ္ဆတိ. သော ဥပါသကော ဘဂဝတော ဂတဒိသာဘာဂံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေန္တော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ.

"අත්ථදස්සී තු භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් දේශපූජකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවන්තව, පැහැදුණු සිතැතිව, බුදුන් කෙරෙහි, දහම් කෙරෙහි හා සඟුන් කෙරෙහි ඇලුම් ඇත්තෙක් විය. එකල අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා චන්ද්‍රයා මෙන් ද සූර්යයා මෙන් ද අහසින් වැඩම කළ සේක. ඒ උපාසක තෙමේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කළ දිසාව දෙස බලා සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා කරමින් දොහොත් මුදුන් දී වන්දනා කරමින් සිටියේය.

၁၈. သော [Pg.172] တေန ပုညေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဥပဘောဂပရိဘောဂသမ္ပန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဃရာဝါသေ အနလ္လီနော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တသမ္ပန္နော နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အတ္ထဒဿီ တု ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အနိလဉ္ဇသေတိ ‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယန’’န္တိ (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁) ပရိယာယဿ ဝုတ္တတ္တာ အနိလဿ ဝါတဿ အဉ္ဇသံ ဂမနမဂ္ဂေါတိ အနိလဉ္ဇသံ, တသ္မိံ အနိလဉ္ဇသေ, အာကာသေတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

18. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිස් ලොවද මිනිස් සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වැඩී, අඹුදරුවන් හා භෝග සම්පත්වලින් සමෘද්ධිමත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, ගිහිගෙය කෙරෙහි නොඇලී මහණ වී වත්පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සී තු භගවා' යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය. 'අනිලඤ්ජස' යනු 'මග, මාවත, පාර' යනාදී පර්යාය වචන කියැවුණු බැවින් අනිල හෙවත් සුළඟේ ගමන් මාර්ගයයි. ඒ අනිලඤ්ජසයෙහි එනම් ආකාශයෙහි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဒေသပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දේසපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ကဏိကာရဆတ္တိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. කණිකාරඡත්තියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဝေဿဘူ နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကဏိကာရဆတ္တိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော အဟောသိ. တသ္မိံ သမယေ ဝေဿဘူ ဘဂဝါ ဝိဝေကကာမော မဟာဝနံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ. အထ သောပိ ဥပါသကော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တတ္ထ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ ဇလမာနံ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကဏိကာရပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာ ဆတ္တံ ကတွာ ဘဂဝတော နိသိန္နဋ္ဌာနေ ဝိတာနံ ကတွာ ပူဇေသိ, တံ ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန သတ္တာဟံ အမိလာတံ ဟုတွာ တထေဝ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါပိ ဖလသမာပတ္တိံ နိရောဓသမာပတ္တိဉ္စ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝိဟာသိ, သော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဝိဟာရမေဝ အဂမာသိ.

'වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් කණිකාරඡත්තිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වූයේ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත විය. එකල වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව මහා වනයට වැද වැඩසිටි සේක. ඉක්බිති ඒ උපාසක තෙමේද කිසියම් කටයුත්තකට එහි ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ ගිනි කඳක් මෙන් බබළමින් වැඩසිටිනු දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, කණිකාර මල් නෙළා කුඩයක් කොට බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි තැන වියනක් කොට පූජා කළේය. ඒ මල බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් සත් දිනක් මුළුල්ලේ නොමිලිනව එලෙසම පැවතුණි. බුදුරජාණන් වහන්සේද ඵලසමාපත්තියට හා නිරෝධසමාපත්තියට සමවැදී වැඩසිටි සේක. ඔහු ඒ ආශ්චර්යය දැක සොම්නසට පත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ ඇඳිලි බැඳගෙන සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ සමාපත්තියෙන් නැගී විහාරයටම වැඩම කළ සේක.

၂၃. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓါသမ္ပန္နော သတ္ထု [Pg.173] ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဃရာဝါသေ အနလ္လီနော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ ဇိနသာသနံ သောဘေန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝေဿဘူ နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေဿဘူတိ ဝေဿေ ဝေဿဇနေ ဘုနာတိ အဘိဘဝတီတိ ဝေဿဘူ. အထ ဝါ ဝေဿေ ပဉ္စဝိဓမာရေ အဘိဘုနာတိ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ ဝေဿဘူ. သာမံယေဝ ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, နာမေန ဝေဿဘူ နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. ဒိဝါဝိဟာရာယ မုနီတိ ဒိဗ္ဗတိ ပကာသေတိ တံ တံ ဝတ္ထုံ ပါကဋံ ကရောတီတိ ဒိဝါ. သူရိယုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အတ္ထင်္ဂမော, တာဝ ပရိစ္ဆိန္နကာလော, ဝိဟရဏံ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပဝတ္တနံ ဝိဟာရော, ဒိဝါယ ဝိဟာရော ဒိဝါဝိဟာရော, တဿ ဒိဝါဝိဟာရာယ လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော ဗုဒ္ဓမုနိ မဟာဝနံ ဩဂါဟိတွာ ပဝိသိတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

23. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සම්පත් අනුභව කොට මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ගිහිගෙය කෙරෙහි නොඇලී මහණ වී වත්පිළිවෙත් පුරමින් ජින ශාසනය බබළවමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධෝ' යනාදිය පැවසීය. එහි 'වෙස්සභූ' යනු වෛශ්‍ය ජනයා අභිබවා සිටින බැවින් වෙස්සභූ නම් වේ. නැතහොත් පඤ්චවිධ මාරයන් අභිබවා සිටින බැවින් වෙස්සභූ නම් වේ. තමාම සත්‍යයන් අවබෝධ කළ බැවින් 'සම්බුද්ධ' නම් වේ, නාමයෙන් වෙස්සභූ නම් වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. 'දිවාවිහාරාය මුනී' යන්නෙහි ඒ ඒ වස්තුව ප්‍රකාශ කරන බැවින්, ප්‍රකට කරන බැවින් 'දිවා' නම් වේ. සූර්යෝදයේ සිට හිරු බැස යන තෙක් කාලය 'දිවා' කාලයයි. සතර ඉරියව්වෙන් පවතින පැවැත්ම 'විහාර' නම් වේ. දහවල් කාලයෙහි විහරණය කිරීම 'දිවාවිහාර' නම් වේ. ඒ දිවා විහරණය පිණිස ලෝකජ්‍යෙෂ්ඨ වූ නරාසභ වූ බුද්ධ මුනිවරයා මහා වනයට පිවිසි සේක යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ကဏိကာရဆတ္တိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කණිකාරඡත්තියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. သပ္ပိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. සප්පිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဖုဿော နာမာထ ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သပ္ပိဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အဟောသိ. တဒါ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဝီထိယံ စရမာနော တဿ ဥပါသကဿ ဂေဟဒွါရံ သမ္ပာပုဏိ. အထ သော ဥပါသကော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ ပတ္တပူရံ သပ္ပိတေလံ အဒါသိ, ဘဂဝါ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော တေနေဝ သောမနဿေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော တေန ပုညေန ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ နိဗ္ဗတ္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒိမဓုရာဟာရသမင်္ဂီ သုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တသမ္ပန္နော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

'ඵුස්සෝ නාමාථ භගවා' යනාදිය ආයුෂ්මත් සප්පිදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව බොහෝ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදුණි. එකල බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වීථියෙහි වඩිනා සේක් ඒ උපාසකයාගේ නිවස අසලට පැමිණි සේක. එකල ඒ උපාසක තෙමේ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ වැඳ පාත්‍රය පිරෙන්නට ගිතෙල් පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදුකොට වැඩි සේක. ඔහු ඒ සොම්නසින්ම දිවි හිමියෙන් සිට එතැනින් චුතව ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට මිනිස් ලොව ඉපදී උපන් උපන් භවයන්හි ගිතෙල්, තෙල්, මීපැණි, උක්සකුරු ආදී මධුර ආහාරයන්ගෙන් යුක්තව සැප අනුභව කොට මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලයක ඉපිද වියපත් වූයේ ශ්‍රද්ධාවන්තව බුද්ධිසම්පන්නව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ මහණ වී වත්පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින් රහත් බවට පත් විය.

၂၈. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဖုဿော နာမာထ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဖုဿောတိ [Pg.174] ဖုဿနက္ခတ္တယောဂေန ဇာတတ္တာ မာတာပိတူဟိ ကတနာမဓေယျေန ဖုဿော. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဖုသိ ပဿိ သစ္ဆိ အကာသီတိ ဖုဿော. အထ ဝါ သမတိံသပါရမိတာသတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ သကလေ စ တေပိဋကေ ပရိယတ္တိဓမ္မေ ဖုသိ ပဿိ အညာသီတိ ဖုဿော. ဘဂ္ဂဝါ ဘဂျဝါ ယုတ္တောတိအာဒိပုညကောဋ္ဌာသသမင်္ဂိတာယ ဘဂဝါ. အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟောတိ အာဟုတိနော ဝုစ္စန္တိ ပူဇာသက္ကာရာ, တေသံ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ အရဟတီတိ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော. မဟာဇနံ နိဗ္ဗာပေန္တော ဝီရော ဖုဿော နာမ ဘဂဝါ ဝီထိယံ အထ တဒါ ဂစ္ဆတေတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

28. ඔහු තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'ඵුස්සෝ නාමාථ භගවා' යනාදිය පැවසීය. එහි 'ඵුස්ස' යනු ඵුස්ස නැකතින් උපන් බැවින් මවුපියන් විසින් තබන ලද නාමය නිසා ඵුස්ස නම් වේ. නැතහොත් නිවන ස්පර්ශ කළ, දුටු, සාක්ෂාත් කළ බැවින් ඵුස්ස නම් වේ. නැතහොත් සමතිස් පෙරුම් දම් හා සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ද, සකල ත්‍රිපිටක පර්යාප්ති ධර්මයන්ද ස්පර්ශ කළ, දුටු, දැනගත් බැවින් ඵුස්ස නම් වේ. භාග්‍යවත් බැවින් හා පුණ්‍ය කොටස්වලින් යුක්ත බැවින් 'භගවා' නම් වේ. 'ආහුතීනං පටිග්ගහ' යනු පූජා සත්කාරයන්ට 'ආහුති' යයි කියනු ලැබේ, ඒ ආහුතීන් පිළිගැනීමට සුදුසු බැවින් 'ආහුතීනං පටිග්ගහ' නම් වේ. මහා ජනයා නිවන්නා වූ වීර වූ ඵුස්ස නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ එකල වීථියෙහි වඩිනා සේක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය ප්‍රකටමය.

သပ္ပိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සප්පිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. ယူထိကာပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. යූථිකාපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ယူထိကာပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ အာယသ္မာ ပုရိမမုနိန္ဒေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု စ ဇာတိသတေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဖုဿဿေဝ ဘဂဝတော ကာလေ သုဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အနုသောတံ စရမာနော ဖုဿံ ဘဂဝန္တံ နှာယိတုကာမံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ ဇလမာနံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော တတ္ထ ဇာတံ ယူထိကာပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ တဿ အနုမောဒနမကာသိ.

'චන්දභාගානදීතීරේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් යූථිකාපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව බොහෝ ජාති සිය ගණනක විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ශුද්‍ර කුලයක ඉපිද වැඩී, චන්ද්‍රභාගා නදිය අසල කිසියම් කටයුත්තකට සැරිසරන්නේ, පැන් සනා වනු කැමති ගිනි කඳක් මෙන් බබළන ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක සොම්නසට පත්ව එහි වූ යූථිකා මල් (සිහින් මල්) නෙළා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

၃၃. သော တတ္ထ တေန ပုညကောဋ္ဌာသေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ သာသနံ သောဘေန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

33. ඔහු ඒ පින් කොටස නිසා දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ මහණ වී, වත්පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය බබළවමින් නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය. හෙතෙම තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් පෙර කරන ලද චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ "චන්දභාගානදීතීරෙ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ယူထိကာပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

යූථිකාපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၈. ဒုဿဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. දුස්සදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

တိဝရာယံ [Pg.175] ပုရေ ရမ္မေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဒုဿဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တကာလေ ယုဝရာဇဘာဝံ ပတွာ ပါကဋော ဧကံ ဇနပဒံ လဘိတွာ တတြာဓိပတိဘူတော သကလဇနပဒဝါသိနော ဒါနပိယဝစနအတ္ထစရိယာသမာနတ္ထတာသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဏှာတိ. တသ္မိံ သမယေ သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါ တံ ဇနပဒံ သမ္ပာပုဏိ. အထ သော ယုဝရာဇာ ပဏ္ဏာကာရံ လဘိတွာ တတ္ထ သုခုမဝတ္ထေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ တံ ဝတ္ထံ ဟတ္ထေန ပရာမသိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. တမ္ပိ ဝတ္ထံ ဘဂဝန္တမေဝ အနုဗန္ဓိ. အထ သော ယုဝရာဇာ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အတီဝ ပသန္နော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝတော သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တဋ္ဌာနေ သဗ္ဗေ ဇနာ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌံသု. ဘဂဝါ ဝိဟာရမေဝ အဂမာသိ. ယုဝရာဇာ တေနေဝ ကုသလကမ္မေန တတော စုတော ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ရတနတ္တယေ ပသန္နော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"තිවරායං පුරේ රම්මේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් දුස්සදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තාහු, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි රජකුලයක උපත ලැබූහ. වැඩුණු කල්හි යුවරාජ තනතුරට පත්ව ප්‍රසිද්ධව, එක් ජනපදයක් ලබා එහි අධිපතිව, සියලු ජනපදවාසීන් දානය, ප්‍රිය වචනය, අර්ථ චර්යාව සහ සමානාත්මතාව යන සතර සංග්‍රහ වස්තුවෙන් සංග්‍රහ කළහ. එකල සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ජනපදයට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ යුවරාජ තෙමේ පඬුරු ලබා එහි තිබූ සියුම් වස්ත්‍රයකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වස්ත්‍රය අතින් පිරිමැද අහසට පැන නැඟුණු සේක. ඒ වස්ත්‍රය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපසම ගියේය. එවිට ඒ යුවරාජ තෙමේ ඒ ආශ්චර්යය දැක අතිශයින් පැහැදී දොහොත් මුදුන් දී සිටියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ සෑම ස්ථානයකදීම සියලු මිනිස්සු ඒ ආශ්චර්යය දැක අසිරිමත් වූ සිත් ඇතිව දොහොත් මුදුන් දී සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විහාරයටම වැඩම කළ සේක. යුවරාජ තෙමේ ඒ කුසල කර්මය නිසාම එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපත ලබා එහි දිව්‍ය සම්පත් විඳ, මිනිසුන් අතර සක්විති රජකම් ආදී සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වත්පොහොසත්කම් ඇති එක් කුලයක උපත ලබා, වියපත් වූ කල ගෘහ වාසය පිහිටුවා තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව ලබා මහණ වී වීර්ය කරමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

၃၈. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော တိဝရာယံ ပုရေ ရမ္မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တိဝရနာမကေ နဂရေ ရမဏီယေ အဟံ ရာဇပုတ္တော ဟုတွာ သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ဝတ္ထေန ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

38. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ එක් දිනක් තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් පෙර කරන ලද චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ "තිවරායං පුරේ රම්මේ" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය නම් "තිවරා නම් රම්‍ය නගරයෙහි මම රාජකුමාරයෙක්ව සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වස්ත්‍රයකින් පූජා කළෙමි" යන්නයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဒုဿဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දුස්සදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၉. သမာဒပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. සමාදපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သမာဒပကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ကတကုသလသမ္ဘာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော [Pg.176] ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ပုညာနိ ကရောန္တော ဝသမာနော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဗဟူ ဥပါသကေ သန္နိပါတေတွာ ဂဏဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ ‘‘မာဠကံ ကရိဿာမာ’’တိ တေ သဗ္ဗေ သမာဒပေတွာ ဧကံ မာဠကံ သမံ ကာရေတွာ ပဏ္ဍရပုလိနံ ဩကိရိတွာ ဘဂဝတော နိယျာဒေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ ပသန္နော ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ သီလသမ္ပန္နော ဝတ္တသမ္ပန္နော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය ආයුෂ්මත් සමාදපක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කළාහු, බොහෝ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින් විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබූහ. වැඩුණු කල්හි ගෘහ වාසය පිහිටුවා පින්කම් කරමින් වසන්නේ, ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිතින් යුතුව බොහෝ උපාසකයන් රැස් කර කණ්ඩායම් නායකයෙකු වී "අපි මළුවක් කරමු" යැයි ඒ සියලු දෙනා පොළඹවා එක් මළුවක් සමව කරවා, සුදු වැලි අතුරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දේව ලෝකයෙහි උපත ලබා සවැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය සම්පත් විඳ, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජකම් ආදී සම්පත් විඳ මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා පැහැදුණු සිත් ඇතිව, උපන් ශ්‍රද්ධාවෙන් මහණ වී සිල්වත්ව වත්පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

၄၄. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ကတကုသလံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗန္ဓန္တိ ဉာတိဂေါတ္တာဒိဝသေန ဧကသမ္ဗန္ဓာ ဟောန္တိ သကလနဂရဝါသိနောတိ ဗန္ဓူ, ဗန္ဓူ ဧတသ္မိံ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ဗန္ဓုမတီ, တဿာ ဗန္ဓုမတိယာ နာမ နဂရေ မဟာပူဂဂဏော ဥပါသကသမူဟော အဟောသီတိ အတ္ထော. မာဠံ ကဿာမ သံဃဿာတိ ဧတ္ထ မာတိ ဂဏှာတိ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တဇနာနံ စိတ္တန္တိ မာဠံ, အထ ဝါ သမ္ပတ္တယတိဂဏာနံ စိတ္တဿ ဝိဝေကကရဏေ အလန္တိ မာဠံ, မာဠမေဝ မာဠကံ, ဘိက္ခုသံဃဿ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ မာဠကံ ကရိဿာမာတိ အတ္ထော. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

44. ඔහු පසුව තමන් කරන ලද කුසලය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ "නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය: නෑ සහ ගෝත්‍ර ආදිය අනුව සියලු නගරවාසීහු එකම සබඳතාවයකින් බැඳී සිටින හෙයින් 'බන්ධු' නම් වෙති. එවැනි බන්ධූන් සිටින හෙයින් 'බන්ධුමතී' නම් වේ. ඒ බන්ධුමතී නම් නගරයෙහි මහා පූගයක් හෙවත් උපාසක සමූහයක් සිටියේය යනුයි. "මාළං කස්සාම සංඝස්ස" යන්නෙහි - පැමිණෙන පැමිණෙන ජනයාගේ සිත් ගන්නා බැවින් 'මාළ' නම් වේ. නැතහොත් පැමිණෙන යතිවරුන්ගේ සිත් විවේකී කිරීමට සමත් බැවින් 'මාළ' නම් වේ. මළුවම 'මාළක' නම් වේ. භික්ෂු සංඝයාගේ පහසු විහරණය පිණිස මළුවක් කරමු යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

သမာဒပကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සමාදපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. ပဉ္စင်္ဂုလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. පඤ්චංගුලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

တိဿော နာမာသိ ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပဉ္စင်္ဂုလိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရေ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝိဘဝသမ္ပန္နော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဝီထိတော ဝိဟာရံ ပဋိပန္နံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဇာတိသုမနာဒိအနေကာနိ သုဂန္ဓပုပ္ဖာနိ စန္ဒနာဒီနိ စ ဝိလေပနာနိ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂတော ပုပ္ဖေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ဝိလေပနေဟိ ဘဂဝတော သရီရေ ပဉ္စင်္ဂုလိကံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ.

"තිස්සෝ නාමාසි භාග්‍යවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් පඤ්චංගුලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළාහු, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින් තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලයක උපත ලබා, වැඩුණු කල්හි ගෘහ වාසය පිහිටුවා, වත්පොහොසත්කම් ඇතිව, ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිතින් යුතුව වීථියෙහි විහාරයට වඩින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, සමන් පිච්ච ආදී නොයෙක් සුවඳ මල් ද සඳුන් ආදී ආලේපන ද ගෙන්වා ගෙන විහාරයට ගොස් මල්වලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පූජා කර, සුවඳ විලවුන්වලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි පඤ්චංගුලික පූජාවක් (පස් ඇඟිලි සටහනින් කළ ආලේපනයක්) කර වන්දනා කර පිටත්ව ගියේය.

၅၀. သော [Pg.177] တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရန္တော ပစ္စက္ခတော ဉတွာ ‘‘ဣမံ နာမ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဤဒိသံ လောကုတ္တရသမ္ပတ္တိံ ပတ္တောမှီ’’တိ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော တိဿော နာမာသိ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

50. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙව්මිනිස් ලොව දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වත්පොහොසත්කම් ඇති එක් කුලයක උපත ලබා, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර පැහැදුණු සිත් ඇත්තෙකුව මහණ වී, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. හෙතෙම පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දැන, "මම මෙබඳු කුසල් කර්මයක් කර මෙබඳු ලෝකෝත්තර සම්පතකට පැමිණියෙමි" යි තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සෝ නාමාසි භාග්‍යවා" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဉ္စင်္ဂုလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පඤ්චංගුලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

သတ္တရသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දහහත්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၈. ကုမုဒဝဂ္ဂေါ

18. කුමුද වර්ගය.

၁. ကုမုဒမာလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. කුමුදමාලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကုမုဒမာလိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတသမီပေ ဇာတဿရဿ အာသန္နေ ရက္ခသော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော အတ္ထဒဿိံ ဘဂဝန္တံ တတ္ထ ဥပဂတံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကုမုဒပုပ္ဖာနိ ဩစိနိတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. ဘဂဝါ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

“පබ්බතේ හිමවන්තම්හි” යනාදිය ආයුෂ්මත් කුමුදමාලියත්ථෙර අපදානයයි. මෙම ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තාහු, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘත්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවන්ත පර්වතය සමීපයෙහි වූ ජාතස්සර නම් විලක් අසල රක්ෂසයෙක්ව උපන්නාහ. එහි වැඩම කළ අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තාහු, කුමුදු මල් නෙළා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාවක් කොට වැඩම කළ සේක.

၁. သော တေန ပုညေန တတော စဝိတွာ ဒေဝလောကံ ဥပပန္နော ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါယမန္တော ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဗ္ဗတေ ဟိမဝန္တမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထဇော ရက္ခသော အာသိန္တိ တသ္မိံ ဇာတဿရသမီပေ ဇာတော နိဗ္ဗတ္တော ရက္ခသော ပရရုဓိရမံသခါဒကော နိဒ္ဒယော ဃောရရူပေါ ဘယာနကသဘာဝေါ မဟာဗလော မဟာထာမော ကက္ခဠော ယက္ခော အာသိံ အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

1. ඒ තෙමේ ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. සය වැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතරද සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව වීර්ය කරමින් බඹසර කෙළවර වූ අරහත් ඵලයට පැමිණියේය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස “පබ්බතේ හිමවන්තම්හි” යනාදිය වදාළේය. එහි “රක්ඛසෝ ආසිං” යනු ඒ ජාතස්සර විල සමීපයෙහි උපන් රක්ෂසයෙක් වූයෙමි යන්නයි. අනුන්ගේ ලේ මස් අනුභව කරන, නිර්දය වූ, බියකරු රූපයක් ඇති, බියජනක ස්වභාවයක් ඇති, මහා බලයක් ඇති, මහා වීර්යයක් ඇති, රළු වූ යක්ෂයෙක් වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

ကုမုဒံ [Pg.178] ပုပ္ဖတေ တတ္ထာတိ တသ္မိံ မဟာသရေ သူရိယရံသိယာ အဘာဝေ သတိ သာယနှေ မကုဠိတံ ကုဉ္စိတာကာရေန နိပ္ပဘံ အဝဏ္ဏံ ဟောတီတိ ‘‘ကုမုဒ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ ပုပ္ဖံ ပုပ္ဖတေ ဝိကသတီတိ အတ္ထော. စက္ကမတ္တာနိ ဇာယရေတိ တာနိ ပုပ္ဖာနိ ရထစက္ကပမာဏာနိ ဟုတွာ ဇာယန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

“කුමුදං පුප්ඵතේ තත්ථා” යනු ඒ මහා විලෙහි සූර්ය රශ්මිය නොමැති කල්හි සන්ධ්‍යා කාලයෙහි පොහොට්ටුවක් සේ ඇකුණු ස්වභාවයෙන් කාන්තිය රහිතව, පැහැය රහිතව පවතින බැවින් “කුමුද” යන නම ලත් මල පිපෙයි (විකසිත වෙයි) යනු අර්ථයයි. “චක්කමත්තානි ජායරේ” යනු ඒ මල් රිය සකක ප්‍රමාණයට සමානව හටගනී යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් වටහාගත හැකිය.

ကုမုဒမာလိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කුමුදමාලියත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၂. နိဿေဏိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. නිස්සේණිදායකත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

ကောဏ္ဍညဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော နိဿေဏိဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော အနေကာသု ဇာတီသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကောဏ္ဍညဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝဍ္ဎကိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဘဂဝတော ဝသနပါသာဒဿာရောဟနတ္ထာယ သာရကဋ္ဌမယံ နိဿေဏိံ ကတွာ ဥဿာပေတွာ ဌပေသိ. ဘဂဝါ တဿ ပသာဒသံဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပဿန္တဿေဝ ဥပရိပါသာဒံ အာရုဟိ. သော အတီဝ ပသန္နော တေနေဝ ပီတိသောမနဿေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု ဇာယမာနော နိဿေဏိဒါနနိဿန္ဒေန ဥစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တော မနုဿသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

“කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් නිස්සේණිදායකත්ථෙර අපදානයයි. මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පින් ඇත්තාහු, බොහෝ ජාතිවල නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින්, කොණ්ඩඤ්ඤ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වඩුවකුගේ කුලයෙහි ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවන්තව හා ප්‍රසන්නව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාවක් අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ප්‍රාසාදයට නැඟීම පිණිස හර ලීයෙන් කළ ඉණිමඟක් සාදා සවිකොට තැබීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රසාදය වැඩි දියුණු කරනු පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ප්‍රාසාදයේ උඩ මහලට වැඩම කළ සේක. ඒ තෙමේ අතිශයින් පැහැදුණේ, ඒ ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන්ම කලුරිය කොට දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට මිනිසුන් අතර උපදින කල්හි ඉණිමඟ පූජා කිරීමේ විපාකයෙන් උසස් කුලයක උපන්නේය. මිනිස් සැප අනුභව කොට මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

၉. သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ကောဏ္ဍညဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကောဏ္ဍညဿာတိ ကုစ္ဆိတော ဟုတွာ ဍေတိ ပဝတ္တတီတိ ကောဏ္ဍော, လာမကသတ္တော, ကောဏ္ဍတော အညောတိ ကောဏ္ဍညော, အလာမကော ဥတ္တမပုရိသောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဗြာဟ္မဏဂေါတ္တေသု ကောဏ္ဍညဂေါတ္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘‘ကောဏ္ဍညော’’တိ ဂေါတ္တဝသေန တဿ နာမံ, တဿ ကောဏ္ဍညဿ. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

9. ඒ තෙමේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස “කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතෝ” යනාදිය වදාළේය. එහි “කොණ්ඩඤ්ඤස්ස” යනු ලාමක (කුච්ඡිත) වී පවතින බැවින් “කොණ්ඩ” නම් වෙයි, එනම් ලාමක සත්වයාය. ඒ “කොණ්ඩ” හෙවත් ලාමක සත්වයාට වඩා වෙනස් වූ බැවින් “කොණ්ඩඤ්ඤ” නම් වෙයි. එනම් ලාමක නොවන උතුම් පුරුෂයා යනු අර්ථයයි. නැතහොත් බ්‍රාහ්මණ ගෝත්‍ර අතුරින් කොණ්ඩඤ්ඤ ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් ගෝත්‍රය අනුව “කොණ්ඩඤ්ඤ” යන නම ලැබුණි. ඒ කොණ්ඩඤ්ඤ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලිමය.

နိဿေဏိဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නිස්සේණිදායකත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၃. ရတ္တိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. රත්තිපුප්ඵියත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

မိဂလုဒ္ဒေါ [Pg.179] ပုရေ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ရတ္တိပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ နေသာဒကုလေ ဥပ္ပန္နော မိဂဝဓာယ အရညေ ဝိစရမာနော တဿ ကာရုညေန အရညေ စရမာနံ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပုပ္ဖိတံ ရတ္တိကံ နာမ ပုပ္ဖံ ကုဋဇပုပ္ဖဉ္စ သဟ ဝဏ္ဋေန ဩစိနိတွာ သောမနဿစိတ္တေန ပူဇေသိ. ဘဂဝါ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

“මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං” යනාදිය ආයුෂ්මත් රත්තිපුප්ඵියත්ථෙර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පින් ඇත්තාහු, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි කුලයක ඉපිද, මුවන් මැරීම පිණිස වනයෙහි හැසිරෙන කල්හි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි උපන් කරුණාවෙන් යුතුව වනයෙහි හැසිරෙන විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, පිපුණු “රත්තික” නම් මල් සහ කිඹුල්පැණි මල් (කුටජ) නටු සහිතව නෙළා සෝමනස්ස සහගත සිතින් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාවක් කොට වැඩම කළ සේක.

၁၃. သော တေနေဝ ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ‘‘နေသာဒဘူတေန မယာ ကတကုသလံ သုန္ဒရ’’န္တိ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိဂါနံ လုဒ္ဒေါ သာဟသိကော မာရကောတိ မိဂလုဒ္ဒေါ, မိဂေသု ဝါ လုဒ္ဒေါ လောဘီတိ မိဂလုဒ္ဒေါ, နေသာဒေါ အာသိံ ပုရေတိ အတ္ထော.

13. ඒ තෙමේ ඒ පිනෙන්ම දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, නුවණැති බවට පැමිණ රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා කාමයන්ගේ ආදීනව දැක පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත් ඵලයට පැමිණියේය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහි කොට “වැද්දෙකුව සිටි මා විසින් කරන ලද පින ඉතා යහපත්ය” කියා සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස “මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං” යනාදිය වදාළේය. එහි “මිගලූද්ධෝ” යනු මුවන් පෙළන, සාහසික වූ, මරන්නා වූ මුව වැද්දාය. නැතහොත් මුවන් කෙරෙහි දැඩි ලෝභයක් ඇති බැවින් “මිගලූද්ධෝ” නම් වෙයි. පෙර වැද්දෙක් වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

၁၄. ရတ္တိကံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာတိ ပဒုမပုပ္ဖာဒီနိ အနေကာနိ ပုပ္ဖာနိ သူရိယရံသိသမ္ဖဿေန ဒိဝါ ပုပ္ဖန္တိ ရတ္တိယံ မကုဠိတာနိ ဟောန္တိ. ဇာတိသုမနမလ္လိကာဒီနိ အနေကာနိ ပုပ္ဖာနိ ပန ရတ္တိယံ ပုပ္ဖန္တိ နော ဒိဝါ. တသ္မာ ရတ္တိယံ ပုပ္ဖနတော ရတ္တိပုပ္ဖနာမကာနိ အနေကာနိ သုဂန္ဓပုပ္ဖာနိ စ ကုဋဇပုပ္ဖာနိ စ ဂဟေတွာ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

14. “රත්තිකං පුප්ඵිතං දිස්වා” යනු නෙළුම් මල් ආදී නොයෙක් මල් සූර්ය රශ්මිය ස්පර්ශ වීමෙන් දහවල් කාලයෙහි පිපෙයි, රාත්‍රී කාලයෙහි හැකිළෙයි. ජාතිසුමන, මල්ලිකා ආදී නොයෙක් මල් රාත්‍රී කාලයෙහි පිපෙන අතර දහවල් කාලයෙහි නොපිපෙයි. එබැවින් රාත්‍රියෙහි පිපෙන බැවින් “රත්තිපුප්ඵ” (රාත්‍රී මල්) නම් වූ නොයෙක් සුවඳ මල් ද කිඹුල්පැණි (කුටජ) මල් ද ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය ඉතා පැහැදිලිමය.

ရတ္တိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රත්තිපුප්ඵියත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၄. ဥဒပါနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. උදපානදායකත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

ဝိပဿိနော ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥဒပါနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမမုနိဝရေသု ကတာဓိကာရော အနေကေသု ဘဝေသု ကတပုညသဉ္စယော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ [Pg.180] နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ‘‘ပါနီယဒါနံ မယာ ဒါတဗ္ဗံ, တဉ္စ နိရန္တရံ ကတွာ ပဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧကံ ကူပံ ခနာပေတွာ ဥဒကသမ္ပတ္တကာလေ ဣဋ္ဌကာဟိ စိနာပေတွာ ထိရံ ကတွာ တတ္ထ ဥဋ္ဌိတေန ဥဒကေန ပုဏ္ဏံ တံ ဥဒပါနံ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော နိယျာဒေသိ. ဘဂဝါ ပါနီယဒါနာနိသံသဒီပကံ အနုမောဒနံ အကာသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ပေါက္ခရဏီဥဒပါနပါနီယာဒိသမ္ပန္နော သုခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"විපස්සිනෝ භාගවතෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උදපානදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇති, බොහෝ භවයන්හි රැස් කරන ලද පින් ඇත්තෝ ය. විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත් වූ පසු "මා විසින් පැන් දන් දිය යුතුය, එය නිරන්තරයෙන් සිදු කිරීම වටින්නේ ය" යි සිතා, එක් ළිඳක් හාරවා, ජලය ලැබුණු කල්හි ගඩොලින් බඳවා, ස්ථිර කොට, එහි පැන නැඟුණු ජලයෙන් පිරුණු ඒ ළිඳ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේ ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැන් දීමේ අනිසංස දක්වමින් අනුමෝදනාවක් කළ සේක. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, උපන් උපන් ස්ථානයන්හි පොකුණු, ළිං හා පැන් ආදියෙන් සමෘද්ධිමත් ව සුව විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් හා පැහැදීමෙන් පැවිදි වී නොබෝ කලකින් ම රහත් බවට පත් විය.

၁၈. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိပဿိနော ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဒပါနော ကတော မယာတိ ဥဒကံ ပိဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥဒပါနော, ကူပပေါက္ခရဏီတဠာကာနမေတံ အဓိဝစနံ. သော ဥဒပါနော ကူပေါ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော အတ္ထာယ ကတော ခနိတောတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

18. හෙතෙම පසු කලෙක තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විපස්සිනෝ භාගවතෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි "උදපානෝ කතෝ මයා" යන්නෙහි තේරුම නම්; මෙහි ජලය පානය කරති යන අර්ථයෙන් "උදපාන" (ළිඳ) නම් වේ. මෙය ළිඳ, පොකුණ, තටාකය යන වචනවලට නමකි. ඒ උදපාන නම් වූ ළිඳ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස කරන ලද්දේය, හාරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

ဥဒပါနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උදපානදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၅. သီဟာသနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သီဟာသနဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ နိဗ္ဗာနာဓိဂမတ္ထာယ ကတပုညူပစယော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ရတနတ္တယေ ပသန္နော တသ္မိံ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ခစိတံ သီဟာသနံ ကာရာပေတွာ ဗောဓိရုက္ခံ ပူဇေသိ, ဗဟူဟိ မာလာဂန္ဓဓူပေဟိ စ ပူဇေသိ.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සීහාසනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් අවබෝධ කරගනු පිණිස රැස් කළ පින් ඇතිව, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි සත් රුවනින් විසිතුරු කළ සිංහාසනයක් කරවා බෝධි වෘක්ෂය පිදුවේ ය. බොහෝ මල්, සුවඳ සහ දූපයන්ගෙන් ද පිදුවේ ය.

၂၁. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဉာတိဝဂ္ဂံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ [Pg.181] ပုဗ္ဗူပစိတကုသလသမ္ဘာရံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီဟာသနမဒါသဟန္တိ သီဟရူပဟိရညသုဝဏ္ဏရတနေဟိ ခစိတံ အာသနံ သီဟာသနံ, သီဟဿ ဝါ အဘီတဿ ဘဂဝတော နိသိန္နာရဟံ, သီဟံ ဝါ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ အာသနန္တိ သီဟာသနံ, တံ အဟံ အဒါသိံ, ဗောဓိရုက္ခံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

21. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, හැම තැනකදීම පිදුම් ලබා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙයි වසන කල ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදුණු සිතැතිව නෑ පිරිස අතහැර පැවිදි විය. නොබෝ කලකින් රහත් බවට පත්ව පෙර රැස් කළ කුසල් සම්භාරය සිහිපත් කොට හටගත් සෝමනස්ස ඇත්තේ, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි "සීහාසනමදාසහං" යන්නෙහි සිංහ රූප, රන්, රිදී හා රත්නයෙන් විසිතුරු කරන ලද ආසනය සිංහාසනයයි. නොහොත් නිර්භීත වූ සිංහයෙකු වැනි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඩසිටීමට සුදුසු වූ, නොහොත් සිංහයෙකු මෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ උතුම් ආසනය සිංහාසනයයි. එය මම දුන්නෙමි, බෝධි වෘක්ෂය පිදුවෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකි ය.

သီဟာသနဒါယကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၆. မဂ္ဂဒတ္တိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. මග්ගදත්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

အနောမဒဿီ ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဂ္ဂဒတ္တိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တော အနောမဒဿိံ ဘဂဝန္တံ အာကာသေ စင်္ကမန္တံ ပါဒုဒ္ဓါရေ ပါဒုဒ္ဓါရစင်္ကမနဋ္ဌာနေ ပုပ္ဖာနံ ဝိကိရဏံ အစ္ဆရိယဉ္စ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပုပ္ဖာနိ အာကာသေ ဥက္ခိပိ, တာနိ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု.

"අනෝමදස්සී භාගවා" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මග්ගදත්තික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ගෘහ ජීවිතයක් පිහිටුවාගෙන වසන කල, අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අහසෙහි සක්මන් කරන සේක්, පාද එසවීමේදී සහ සක්මන් කරන ස්ථානයෙහි මල් ඉහිරී යාම නම් වූ ආශ්චර්යය දැක, පැහැදුණු සිතින් මල් අහසට දැමුවේ ය. ඒවා වියනක් වී අහසෙහි රැඳුණි.

၂၆. သော တေန ပုညေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော သုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ကမေန ယောဗ္ဗညံ ပါပုဏိတွာ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တသမ္ပန္နော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော စင်္ကမနဿ ပူဇိတတ္တာ မဂ္ဂဒတ္တိကတ္ထေရောတိ ပါကဋော. သော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အနောမဒဿီ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခတ္ထာယာတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ စင်္ကမနေန သရီရသလ္လဟုကာဒိသုခံ ပဋိစ္စာတိ အတ္ထော. အဗ္ဘောကာသမှိ စင်္ကမီတိ အဗ္ဘောကာသေ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ စင်္ကမိ, ပဒဝိက္ခေပံ ပဒသဉ္စာရံ အကာသီတိ အတ္ထော.

26. හෙතෙම ඒ පිනෙන් සුගති භවයන්හි ම සැරිසරමින් හැම තැනකදීම පිදුම් ලබා සුව විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, පිළිවෙළින් යොවුන් වියට පත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී වත් පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින් අරහත් බවට පත් විය. සක්මන් මළුව පූජා කළ බැවින් "මග්ගදත්තික" තෙරුන් ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. හෙතෙම පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අනෝමදස්සී භාගවා" යනාදිය පැවසීය. එහි "දිට්ඨධම්මසුඛත්ථායා" යනු මේ ආත්මයෙහි සක්මන් කිරීමෙන් ශරීරය සැහැල්ලු වීම ආදී සුවය නිසා යනු අර්ථයයි. "අබ්භෝකාසම්හි චංකමී" යනු එළිමහන් මළුවෙහි සක්මන් කළේය, පා සටහන් තබමින් ගමන් කළේය යනු අර්ථයයි.

ဥဒ္ဓတေ ပါဒေ ပုပ္ဖာနီတိ စင်္ကမန္တေန ပါဒေ ဥဒ္ဓတေ ပဒုမုပ္ပလာဒီနိ ပုပ္ဖာနိ ပထဝိတော ဥဂ္ဂန္တွာ စင်္ကမေ ဝိကိရိံသူတိ အတ္ထော. သောဘံ မုဒ္ဓနိ တိဋ္ဌရေတိ ဗုဒ္ဓဿ [Pg.182] မုဒ္ဓနိ သီသေ သောဘယမာနာ တာနိ တိဋ္ဌန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

"උද්ධතේ පාදේ පුප්ඵානී" යනු සක්මන් කරන කල පාදය ඔසවන විට පියුම් මහනෙල් ආදී මල් පොළොවෙන් පැන නැඟී සක්මන් මළුවෙහි විසුරුණේය යනු අර්ථයයි. "සෝභං මුද්ධනි තිට්ඨරේ" යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශීර්ෂයෙහි ඒ මල් බබළමින් රැඳී පවතී යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකි ය.

မဂ္ဂဒတ္တိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මග්ගදත්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. ဧကဒီပိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. ඒකදීපිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဒုမုတ္တရဿ မုနိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဧကဒီပိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဇိနသေဋ္ဌေသု ကတကုသလသမ္ဘာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဘဂဝတော သလလမဟာဗောဓိမှိ ဧကပဒီပံ ပူဇေသိ, ထာဝရံ ကတွာ နိစ္စမေကပဒီပပူဇနတ္ထာယ တေလဝဋ္ဋံ ပဋ္ဌပေသိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ဇလမာနော ပသန္နစက္ခုကော ဥဘယသုခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ရတနတ္တယေ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဒီပပူဇာယ လဒ္ဓဝိသေသာဓိဂမတ္တာ ဧကဒီပိယတ္ထေရောတိ ပါကဋော.

"පදුමුත්තරස්ස මුනිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ඒකදීපිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද කුසල් සම්භාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිතින් යුතුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මුළු මහත් මහා බෝධියෙහි එක ම පහනක් පූජා කළේය. එය ස්ථිර කොට තබා නිරන්තරයෙන් ම පහන් පූජාව පැවැත්වීම පිණිස තෙල් හා තිර පිළියෙළ කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් හැම තැනදීම බබළන ශරීර ඇතිව, පැහැදුණු නෙත් ඇතිව දෙලොව සුව අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහා සම්පත් ඇති එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින් අරහත් බවට පත් විය. පහන් පූජාවෙන් විශේෂ අධිගමයන් ලබා ගත් බැවින් "ඒකදීපිය" තෙරුන් ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය.

၃၀. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ မုနိနောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

30. හෙතෙම පසු කලෙක තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරස්ස මුනිනෝ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් වටහා ගත හැකි අර්ථ ඇත්තේ ය.

ဧကဒီပိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ඒකදීපිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၈. မဏိပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. මණිපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဩရေန ဟိမဝန္တဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဏိပူဇကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ တတ္ထာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တဩရဘာဂေ ဧကိဿာ နဒိယာ သမီပေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ ဝသန္တော ဝိဝေကကာမတာယ တဿာနုကမ္ပာယ စ တတ္ထ ဥပဂတံ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော မဏိပလ္လင်္ကံ [Pg.183] ဘဂဝတော ပူဇေသိ. ဘဂဝါ တဿ ပသာဒဝဍ္ဎနတ္ထာယ တတ္ထ နိသီဒိ. သော ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နော နိဗ္ဗာနာဓိဂမတ္ထာယ ပတ္ထနံ အကာသိ. ဘဂဝါ အနုမောဒနံ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော သုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ.

"ඕරේන හිමවන්තස්ස" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මණිපූජක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදී, ගිහිගෙය පිහිටුවා එහි ආදීනව දැක, ගිහි වාසය අත්හැර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වූහ. උන්වහන්සේ හිමාලයේ මෙපිට භාගයෙහි එක්තරා නදියක් සමීපයේ පන්සලක් කරවාගෙන වසන කල, උන්වහන්සේගේ විවේකී බවට ඇති කැමැත්ත නිසා ද, උන්වහන්සේ කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ද එහි වැඩම කළ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇතිව බුදුරජාණන් වහන්සේට මැණික් පල්ලංකයක් පූජා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ තවුසාගේ ප්‍රසාදය වැඩි දියුණු කරනු පිණිස ඒ මැණික් පල්ලංකයෙහි වැඩසිටි සේක. ඔහු අතිශයින්ම පැහැදී නිවන් අවබෝධය පිණිස ප්‍රාර්ථනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමෝදනාව වදාරා වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සෑම තැනම පිදුම් ලබමින් සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහා සම්පත් ඇති කුලයක ඉපදී, ගිහිගෙය වසන්නේ දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ.

၃၄. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနာ ကတကုသလံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဩရေန ဟိမဝန္တဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဩရေနာတိ ဟိမဝန္တဿ အပရံ ဘာဂံ ဝိဟာယ ဩရေန, ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ဩရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေတိ အတ္ထော. နဒိကာ သမ္ပဝတ္တထာတိ အပါကဋနာမဓေယျာ ဧကာ နဒီ သံသုဋ္ဌု ပဝတ္တာနီ ဝဟာနီ သန္ဒမာနာ အဟောသီတိ အတ္ထော. တဿာ စာနုပခေတ္တမှီတိ တဿာ နဒိယာ အနုပခေတ္တမှိ တီရသမီပေတိ အတ္ထော. သယမ္ဘူ ဝသတေ တဒါတိ ယဒါ အဟံ မဏိပလ္လင်္ကံ ပူဇေသိံ, တဒါ အနာစရိယကော ဟုတွာ သယမေဝ ဗုဒ္ဓဘူတော ဘဂဝါ ဝသတေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော.

34. ඒ තෙරුන් වහන්සේ එක් දිනක් තමන් කළ කුසල් සිහිපත් කර හටගත් සෝමනස්ස ඇතිව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඕරේන හිමවන්තස්ස" යනාදිය වදාළහ. එහි "ඕරේන" යනු හිමාල පර්වතයේ අනෙක් කොටස හැර මෙපිට යන්නයි. මෙහි සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි තෘතීයා විභක්තිය යෙදී ඇති බැවින්, "මෙපිට දිශා භාගයෙහි" යනු අර්ථයයි. "නදිකා සම්පවත්තථා" යනු ප්‍රකට නොවන නාමයක් ඇති එක්තරා නදියක් මනාව ගලා බසින්නීය, ගලන්නීය යන අර්ථයයි. "තස්සා චානුපඛෙත්තම්හි" යනු ඒ නදියේ අනුපඛෙත්තයෙහි හෙවත් ඉවුර සමීපයෙහි යන්නයි. "සයම්භූ වසතේ තදා" යනු යම් කලෙක මම මැණික් පල්ලංකය පූජා කළෙම් ද, එකල ගුරුවරයෙකු නොමැතිව තමන්ම බුදු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක යනු අර්ථයයි.

၃၅. မဏိံ ပဂ္ဂယှ ပလ္လင်္ကန္တိ မဏိန္တိ စိတ္တံ အာရာဓေတိ သောမနဿံ ကရောတီတိ မဏိ, အထ ဝါ မာတိ ပမာဏံ ကရောတိ အာဘရဏန္တိ မဏိ, အထ ဝါ မရန္တာပိ ရာဇယုဝရာဇာဒယော တံ န ပရိစ္စဇန္တိ တဒတ္ထာယ သင်္ဂါမံ ကရောန္တီတိ မဏိ, တံ မဏိံ မဏိမယံ ပလ္လင်္ကံ မနောရမံ သာဓု စိတ္တံ သုဋ္ဌု ဝိစိတ္တံ ပဂ္ဂယှ ဂဟေတွာ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

35. "මණිං පග්ගය්හ පල්ලංකං" යන්නෙහි, "මණි" (මැණික) යනු සිත සතුටු කරන, සෝමනස්සය ඇති කරන බැවින් මණි නම් වේ. නැතහොත් ප්‍රමාණය කරන හෙවත් ආභරණයක් වන බැවින් මණි නම් වේ. එසේත් නැතහොත් රජ යුවරජාදීන් මිය ගියත් එය අත් නොහරින, ඒ වෙනුවෙන් යුද්ධ කරන බැවින් මණි නම් වේ. ඒ මැණික්මය වූ, මනරම් වූ, ඉතා විසිතුරු වූ පල්ලංකය ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

မဏိပူဇကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මණිපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၉. တိကိစ္ဆကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. තිකිච්ඡකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တိကိစ္ဆကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပာယသ္မာ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဝေဇ္ဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဗဟုဿုတော သုသိက္ခိတော ဝေဇ္ဇကမ္မေ ဆေကော [Pg.184] ဗဟူ ရောဂိနော တိကိစ္ဆန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကဿ အသောကနာမတ္ထေရဿ ရောဂံ တိကိစ္ဆိ. သော တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု အပရာပရံ သုခံ အနုဘဝန္တော နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဘဝေ အရောဂေါ ဒီဃာယုကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏသရီရော အဟောသိ.

"නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් තිකිච්ඡක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බන්ධුමතී නගරයෙහි වෛද්‍ය කුලයක උපන්හ. උන්වහන්සේ බහුශ්‍රැත වූ, වෛද්‍ය කර්මයෙහි මනාව හික්මුණු, දක්ෂයෙකු වී බොහෝ රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කරමින් සිටියදී, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපස්ථායක වූ අසෝක නම් තෙරුන් වහන්සේගේ රෝගයකට ප්‍රතිකාර කළහ. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සැප අනුභව කරමින් උපනුපන් සෑම භවයකදීම නිරෝගී වූ, දීර්ඝායුෂ ඇති, රන්වන් ශරීර ඇති කෙනෙකු වූහ.

၃၉. သော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော အရောဂေါ သုခိတော ဝိဘဝသမ္ပန္နော ရတနတ္တယေ ပသန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

39. ඔහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ගෘහපති කුලයක ඉපදී, වැඩෙත්ම සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණතාවයට පත් විය. නිරෝගී වූ, සැපවත් වූ, සම්පත් ඇති ඔහු තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා ගිහිගෙය හැර පැවිදි විය. නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වී තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහි කර හටගත් සෝමනස්ස ඇතිව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල කලින් පවසන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

တိကိစ္ဆကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිකිච්ඡකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. သံဃုပဋ္ဌာကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. සංඝුපට්ඨාකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဝေဿဘုမှိ ဘဂဝတီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သံဃုပဋ္ဌာကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတကုသလသမ္ဘာရော အနေကေသု ဘဝေသု ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ တဿာရာမိကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဝိဟာရေသု အာရာမိကကမ္မံ ကရောန္တော သက္ကစ္စံ သံဃံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော တေနေဝ ကုသလကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဝိဘဝသမ္ပန္နော သုခပ္ပတ္တော ပါကဋော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သာသနေ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တသမ္ပန္နော သာသနံ သောဘယမာနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဆဠဘိညော ပုဗ္ဗေ ကတကုသလကမ္မဝသေန သံဃုပဋ္ဌာကတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ.

"වෙස්සභුම්හි භගවති" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සංඝුපට්ඨාක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද කුසල් සම්භාර ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ ආරාම පාලකයාගේ පුත්‍රයාව ඉපදුණහ. තරුණ වියට පත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවන්තව, පැහැදුණු සිතින් විහාරයන්හි ආරාමික කටයුතු කරමින් ගෞරවයෙන් සංඝයා වහන්සේට උපස්ථාන කළහ. ඔහු ඒ කුසල් කර්මයෙන්ම දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් උභය සම්පත්තිය අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ගෘහපති කුලයක ඉපදී, වැඩී සම්පත් ඇතිව, සැපවත්ව, ප්‍රකටව සිටි අතර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වූහ. වත්සම්පන්නව ශාසනය බබළවමින් විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ රහත් බවට පත් වූහ. අභිඥා හයක් ඇති උන්වහන්සේ පෙර කරන ලද කුසල් කර්මයේ බලයෙන් "සංඝුපට්ඨාක තෙරුන්" නමින් ප්‍රකට වූහ.

၄၅. သော ဧကဒိဝသံ ‘‘ပုဗ္ဗေ မယာ ကိံ နာမ ကမ္မံ ကတွာ အယံ လောကုတ္တရသမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ ပစ္စက္ခတော ဇာနိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပါကဋံ ကရောန္တော ဝေဿဘုမှိ ဘဂဝတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဟောသာရာမိကော အဟန္တိ အဟံ [Pg.185] ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော သာသနေ အာရာမိကော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

45. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ද එක් දිනක් "මම පෙර කිනම් කර්මයක් කර මේ ලෝකෝත්තර සම්පත්තිය ලැබුවෙම්දැයි" තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහි කර ප්‍රත්‍යක්ෂව දැන හටගත් සෝමනස්ස ඇතිව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකට කරමින් "වෙස්සභුම්හි භගවති" යනාදිය වදාළහ. එහි "අහෝසාරාමිකෝ අහං" යනු මම වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ආරාමිකයෙක් වීමි යන්නයි. සෙසු කොටස් කලින් පවසන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇති බැවින් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သံဃုပဋ္ဌာကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සංඝුපට්ඨාකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

အဋ္ဌာရသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දහඅටවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၉. ကုဋဇပုပ္ဖိယဝဂ္ဂေါ

19. කුටජපුප්ඵිය වර්ගය

၁-၁၀. ကုဋဇပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. කුටජපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဣတော ပရမ္ပိ ဧကူနဝီသတိမဝဂ္ဂေ အာဂတာနံ ဣမေသံ ကုဋဇပုပ္ဖိယတ္ထေရာဒီနံ ဒသန္နံ ထေရာနံ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ. တေသဉှိ ထေရာနံ ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ကတပုညသမ္ဘာရာနံ ဝသေန ပါကဋနာမာနိ စေဝ နိဝါသနဂရာဒီနိ စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ တံ သဗ္ဗံ အပဒါနံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

මෙහි සිට ඉදිරියට දහනවවන වර්ගයෙහි එන මේ කුටජපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේ ආදී දස නමක් වූ තෙරුන් වහන්සේලාගේ අමුතු විස්තරයක් නැත. ඒ තෙරුන් වහන්සේලා පෙර බුදුවරුන් හමුවේ රැස් කරන ලද පින්වල බලයෙන් ප්‍රකට වූ නාමයන් ද, පදිංචි නගර ආදිය ද කලින් පවසන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය. ඒ සියලු අපදානයන් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဧကူနဝီသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දහනවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၂၀. တမာလပုပ္ဖိယဝဂ္ဂေါ

20. තමාලපුප්ඵිය වර්ගය

၁-၁၀. တမာလပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. තමාලපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဝီသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမတ္ထေရာပဒါနံ ဥတ္တာနမေဝ.

විසිවන වර්ගයෙහි පළමු තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

၆. ဒုတိယတ္ထေရာပဒါနေ ယံ ဒါယဝါသိကော ဣသီတိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝနေ ဝသနဘာဝေန ဒါယဝါသိကော ဣသီတိ သင်္ခံ ဂတော, အတ္တနော အနုကမ္ပာယ တံ ဝနံ ဥပဂတဿ သိဒ္ဓတ္ထဿ သတ္ထုနော ဝသနမဏ္ဍပစ္ဆာဒနတ္ထာယ ယံ တိဏံ, တံ လာယတိ ဆိန္ဒတီတိ အတ္ထော. ဒဗ္ဗဆဒနံ ကတွာ အနေကေဟိ ခုဒ္ဒကဒဏ္ဍကေဟိ မဏ္ဍပံ ကတွာ တံ တိဏေန ဆာဒေတွာ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော အဟံ အဒါသိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

6. දෙවන තෙරුන්ගේ අපදානයෙහි 'දායවාසික ඉසි' යනු, ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී වනයෙහි වාසය කරන බැවින් 'දායවාසික ඉසි' යන නමට පැමිණියේය. තමා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඒ වනයට වැඩම කළා වූ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාසය සඳහා මණ්ඩපයක් සෙවිලි කරනු පිණිස යම් තණකොළයක් ඇද්ද, එය කපයි යන්න අදහසයි. දබ්බ තණවලින් සෙවිලි කර, බොහෝ කුඩා ලී දඬුවලින් මණ්ඩපයක් සාදා, එය තණකොළවලින් සෙවිලි කොට සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේට මම පූජා කළෙමි යනු මෙහි අර්ථයයි.

၈. သတ္တာဟံ ဓာရယုံ တတ္ထာတိ တံ မဏ္ဍပံ တတ္ထ ဌိတာ ဒေဝမနုဿာ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နဿ သတ္ထုနော ဓာရယုံ ဓာရေသုန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

8. එහි 'සත් දිනක් දරා සිටියහ' යනු, ඒ මණ්ඩපයෙහි වැඩසිටිමින් නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදී සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවෙන් එහි සිටි දෙවි මිනිසුන් සත් දිනක් මුළුල්ලේ එය දරා සිටි බවයි. ඉතිරි කොටසෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

တတိယတ္ထေရဿ [Pg.186] အပဒါနေ ခဏ္ဍဖုလ္လိယတ္ထေရောတိ ဧတ္ထ ခဏ္ဍန္တိ ကဋ္ဌာနံ ဇိဏ္ဏတ္တာ ဆိန္နဘိန္နဋ္ဌာနံ, ဖုလ္လန္တိ ကဋ္ဌာနံ ဇိဏ္ဏဋ္ဌာနေ ကဏ္ဏကိတမဟိစ္ဆတ္တကာဒိပုပ္ဖနံ, ခဏ္ဍဉ္စ ဖုလ္လဉ္စ ခဏ္ဍဖုလ္လာနိ, ခဏ္ဍဖုလ္လာနံ ပဋိသင်္ခရဏံ ပုနပ္ပုနံ ထိရကရဏန္တိ ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏံ. ဣမဿ ပန ထေရဿ သမ္ဘာရပူရဏကာလေ ဖုဿဿ ဘဂဝတော စေတိယေ ဆိန္နဘိန္နဋ္ဌာနေ သုဓာပိဏ္ဍံ မက္ခေတွာ ထိရကရဏံ ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏံ နာမ. တသ္မာ သော ခဏ္ဍဖုလ္လိယော ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ. တတိယံ.

තුන්වන තෙරුන්ගේ අපදානයෙහි 'ඛණ්ඩඵුල්ලිය' තෙරුන් යන්නෙහි 'ඛණ්ඩ' යනු ලී දිරාපත් වීම නිසා බිඳුණු හෝ කැඩුණු ස්ථානයයි. 'ඵුල්ල' යනු ලී දිරාගිය තැන්වල හතු ආදිය පිපුණු ස්ථානයයි. බිඳුණු තැන් සහ හතු පිපුණු තැන් 'ඛණ්ඩඵුල්ල' නම් වේ. ඛණ්ඩඵුල්ල ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම යනු නැවත නැවතත් ශක්තිමත් කිරීමයි. මේ තෙරුන් පාරමී පුරන කාලයෙහි ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයෙහි බිඳුණු ස්ථානවල හුණු පිඬු ගා ශක්තිමත් කිරීම 'ඛණ්ඩඵුල්ල පටිසංඛරණ' නම් වේ. එබැවින් ඒ තෙරුන් වහන්සේ 'ඛණ්ඩඵුල්ලිය' තෙරුන් නමින් ප්‍රකට වූහ. තුන්වන අපදානයයි.

၁၇. စတုတ္ထတ္ထေရဿာပဒါနေ ရညော ဗဒ္ဓစရော အဟန္တိ ရညော ပရိစာရကော ကမ္မကာရကော အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

17. හතරවන තෙරුන්ගේ අපදානයෙහි 'රජුගේ මෙහෙකරුවෙක් වූයෙමි' යනු රජුගේ උපස්ථායකයෙකු හෝ සේවකයෙකු වූ බවයි.

၁၉. ဇလဇုတ္တမနာမိနောတိ ဇလေ ဥဒကေ ဇာတံ ဇလဇံ, ကိံ တံ ပဒုမံ, ပဒုမေန သမာနနာမတ္တာ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိ အတ္ထော. ဥတ္တမပဒုမနာမဿ ဘဂဝတောတိ ဝါ အတ္ထော. စတုတ္ထံ.

19. ජලජුත්තමනාමිනෝ යනු ජලයෙහි හටගත් පියුමයි. ඒ පියුමට සමාන නමක් ඇති පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. එසේත් නැතහොත් උතුම් පියුම යන නම ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්නයි. හතරවන අපදානයයි.

ပဉ္စမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

පස්වන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

၂၈. ဆဋ္ဌေ နဂရေ ဒွါရဝတိယာတိ မဟာဒွါရဝါတပါနကဝါဋဖလကာဟိ ဝတိပါကာရဋ္ဋာလဂေါပုရကဒ္ဒမောဒကပရိခါဟိ စ သမ္ပန္နံ နဂရန္တိ ဒွါရဝတီနဂရံ, ဒွါရံ ဝတိဉ္စ ပဓာနံ ကတွာ နဂရဿ ဥပလက္ခိတတ္တာ ‘‘ဒွါရဝတီ နဂရ’’န္တိ ဝေါဟရန္တီတိ နဂရေ ဒွါရဝတိယာတိ ဝုတ္တံ. မာလာဝစ္ဆော ပုပ္ဖာရာမော မမ အဟောသီတိ အတ္ထော.

28. හයවන අපදානයෙහි ද්වාරවතී නගරයෙහි යනු, මහා ද්වාර, කවුළු, දොරවල්, වැටවල්, ප්‍රාකාර, අට්ටාල, ගෝපුර සහ දිය අගල්වලින් සමන්විත නගරයයි. දොරටු සහ වැටවල් ප්‍රධාන කොට නගරය හඳුන්වන බැවින් 'ද්වාරවතී නගරය' යැයි කියනු ලැබේ. මට මල් උයනක් තිබුණි යන්න අදහසයි.

၃၁. တေ ကိသလယာတိ တေ အသောကပလ္လဝါ. ဆဋ္ဌံ.

31. ඒ ලා දලු යනු අසෝක ගසේ ලා දලුය. හයවන අපදානයයි.

သတ္တမဋ္ဌမနဝမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. ဒသမေပိ အပုဗ္ဗံ နတ္ထီတိ.

හත්වන, අටවන සහ නවවන අපදානවල අර්ථය පැහැදිලිය. දසවන අපදානයෙහි ද අමුත්තක් නැත.

ဝီသတိမဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විසිවන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂၁-၂၃. ကဏိကာရပုပ္ဖိယာဒိဝဂ္ဂေါ

21-23. කණිකාරපුප්ඵිය වග්ගය

၁-၃၀. ကဏိကာရပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-30. කණිකාරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဣတော ပရံ သဗ္ဗတ္ထ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ. ဧကဝီသတိမေ ဗာဝီသတိမေ တေဝီသတိမေ စ ဝဂ္ဂေ သဗ္ဗေသံ ထေရာနံ သယံကတေန ပုညေန လဒ္ဓနာမာနိ, ကတပုညာနဉ္စ နာနတ္တံ တေသံ ဗျာကရဏဒါယကာနံ ဗုဒ္ဓါနံ နာမာနိ [Pg.187] ဝသိတနဂရာနိ စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သဗ္ဗာနိပိ ဥတ္တာနာနေဝ. အပဒါနဂါထာနမတ္ထော စ နယာနုယောဂေန သုဝိညေယျောယေဝါတိ.

ම මෙතැන් සිට හැම තැනකම නොපැහැදිලි පදවල අර්ථ විවරණය කරන්නෙමු. විසි එක්වන, විසි දෙවන සහ විසි තුන්වන වග්ගයන්හි සියලු තෙරුන් තමන් කළ පින්කම්වලින් ලැබූ නම්, කළ පින්කම්වල විවිධත්වය, තමන්ට විවරණ ලබා දුන් බුදුවරුන්ගේ නම් සහ ඔවුන් වාසය කළ නගර ආදිය මීට පෙර පවසන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි බැවින් ඒවා සියල්ල සුගම වේ. අපදාන ගාථාවන්ගේ අර්ථය ද එම ක්‍රමය අනුවම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

၂၄. ဥဒကာသနဝဂ္ဂေါ

24. උදකාසන වග්ගය

၁-၁၀.ဥဒကာသနဒါယကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. උදකාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

စတုဝီသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမဒုတိယာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

විසි හතරවන වග්ගයෙහි පළමු සහ දෙවන අපදානවල අර්ථය පැහැදිලිය.

၉. တတိယာပဒါနေ အရုဏဝတိယာ နဂရေတိ အာ သမန္တတော အာလောကံ ကရောန္တော ဥဏတိ ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ အရုဏော, သော တသ္မိံ ဝိဇ္ဇတီတိ အရုဏဝတီ, တသ္မိံ နဂရေ အာလောကံ ကရောန္တော သူရိယော ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သေသနဂရေသုပိ သူရိယုဂ္ဂမနေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဝိသေသဝစနံ သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနံ မဟိယံ သယနေပိ သတိ မဟိယံ သယတီတိ မဟိံသောတိ ဝစနံ ဝိယ ရူဠှိဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပါကာရပါသာဒဟမ္မိယာဒီသု သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိသတ္တရတနပဘာဟိ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝိယ ပဘာဝတီ အရုဏဝတီ နာမ, တသ္မိံ အရုဏဝတိယာ နဂရေ, ပူပိကော ပူပဝိက္ကယေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

9. තුන්වන අපදානයෙහි 'අරුණවතී නගරය' යනු, සෑම දෙසින්ම ආලෝකය පතුරුවමින් උදා වන බැවින් අරුණ නම් වේ. ඒ අරුණය ඇති බැවින් අරුණවතී නම් වේ. ඒ නගරයෙහි ආලෝකය පතුරුවමින් සූර්යයා උදා වේ යනු අර්ථයයි. සෙසු නගරවල ද සූර්යයා උදාවීම තිබුණ ද, මෙය විශේෂ නාමයකින් හඳුන්වනුයේ පොළොවෙහි නිදාගන්නා සියලු සිවුපා සතුන් සිටියත්, පොළොවෙහි නිදාගන්නා නිසා මී හරකාට 'මහිංස' යැයි කියන්නා සේ රූඪි වශයෙන් යෙදුණු බව දත යුතුය. එසේත් නැතහොත් ප්‍රාකාර, ප්‍රාසාද ආදියෙහි ඇති රන් රිදී මුතු මැණික් ආදී සත් රුවනෙහි ප්‍රභාව නිසා අරුණෝදය මෙන් දීප්තිමත් බැවින් අරුණවතී නම් වේ. ඒ අරුණවතී නගරයෙහි මම කැවුම් විකුණා ජීවත් වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

၁၄. စတုတ္ထာပဒါနေ တိဝရာယံ ပုရေ ရမ္မေတိ တီဟိ ပါကာရေဟိ ပရိဝါရိတာ ပရိက္ခိတ္တာတိ တိဝရာ, ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒိဥပဘောဂဝတ္ထာဘရဏာဒိနစ္စဂီတာဒီဟိ ရမဏီယန္တိ ရမ္မံ, တသ္မိံ တိဝရာယံ ပုရေ နဂရေ ရမ္မေ နဠကာရော အဟံ အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

14. හතරවන අපදානයෙහි 'තිවරා' නම් රම්‍ය නගරයෙහි යනු, ප්‍රාකාර තුනකින් වට වූ බැවින් තිවරා නම් වේ. ආහාර පාන ආදී පරිභෝජන ද්‍රව්‍යවලින් ද, වස්ත්‍ර ආභරණවලින් ද, නැටුම් ගැයුම්වලින් ද රම්‍ය වූ බැවින් රම්‍ය නම් වේ. ඒ රම්‍ය වූ තිවරා නගරයෙහි මම බට වැඩ කරන්නෙකු (කුළුපොතු සාදන්නෙකු) වූයෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

ပဉ္စမာပဒါနံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

පස්වන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

၂၃. ဆဋ္ဌာပဒါနေ ဝဏ္ဏကာရော အဟံ တဒါတိ နီလပီတရတ္တာဒိဝဏ္ဏဝသေန ဝတ္ထာနိ ကရောတိ ရဉ္ဇေတီတိ ဝဏ္ဏကာရော. ဝတ္ထရဇကော ဟုတွာ စေတိယေ ဝတ္ထေဟိ အစ္ဆာဒနသမယေ နာနာဝဏ္ဏေဟိ ဒုဿာနိ ရဉ္ဇေသိန္တိ အတ္ထော.

23. හයවන අපදානයෙහි 'එකල මම වර්ණ සාදන්නෙකු වූයෙමි' යනු නිල්, කහ, රතු ආදී වර්ණවලින් වස්ත්‍ර සායම් කරන්නෙකු වීමයි. වස්ත්‍ර සායම් කරන්නෙකු වී චෛත්‍යය වස්ත්‍රවලින් වසන කාලයේ දී විවිධ වර්ණයෙන් රෙදි සායම් කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၂၇. သတ္တမာပဒါနေ ပိယာလံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာတိ သုပုပ္ဖိတံ ပိယာလရုက္ခံ ဒိသွာ. ဂတမဂ္ဂေ ခိပိံ အဟန္တိ အဟံ မိဂလုဒ္ဒေါ နေသာဒေါ ဟုတွာ ပိယာလပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာ ဗုဒ္ဓဿ ဂတမဂ္ဂေ ခိပိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

27. හත්වන අපදානයෙහි 'පිපුණු පියල මල් දැක' යනු මැනවින් පිපුණු පියල ගස දැක යන්නයි. 'මම වඩින මාවතෙහි ඉසීමි' යනු, වැද්දෙකු වූ මම පියල මල් නෙළාගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වඩින මාවතෙහි ඉස පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၃၀. အဋ္ဌမာပဒါနေ [Pg.188] သကေ သိပ္ပေ အပတ္ထဒ္ဓေါတိ အတ္တနော တက္ကဗျာကရဏာဒိသိပ္ပသ္မိံ အပတ္ထဒ္ဓေါ ပတိဋ္ဌိတော ဆေကော အဟံ ကာနနံ အဂမံ ဂတော သမ္ဗုဒ္ဓံ ယန္တံ ဒိသွာနာတိ ဝနန္တရေ ဂစ္ဆန္တံ ဝိပဿိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿိတွာ. အမ္ဗယာဂံ အဒါသဟန္တိ အဟံ အမ္ဗဒါနံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

30. අටවන අපදානයෙහි 'තමාගේ ශිල්පයෙහි අතිමානයක් නැති' යනු තමා දත් තර්ක ශාස්ත්‍ර, ව්‍යාකරණ ආදී ශිල්පයන්හි දක්ෂව පිහිටා සිටි මම වනයට ගොස්, වනාන්තරයෙහි වඩිනා වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, අඹ පල පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၃၃. နဝမာပဒါနေ ဇဂတီ ကာရိတာ မယှန္တိ အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော သရီရဓာတုနိဓာပိတစေတိယေ ဇဂတိ ဆိန္နဘိန္နအာလိန္ဒပုပ္ဖာဓာနသင်္ခါတာ ဇဂတိ မယာ ကာရိတာ ကာရာပိတာတိ အတ္ထော.

33. නවවන අපදානයෙහි 'මම පේසාවලල්ලක් කරවීමි' යනු අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් නිදන් කළ චෛත්‍යයෙහි, බිඳුණු තැන් පිළිසකර කර මල් පූජා කරන පේසාවලල්ලක් මා විසින් කරවන ලදී යනු අර්ථයයි.

ဒသမာပဒါနံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

දසවන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

စတုဝီသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විසි හතරවන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂၅. တုဝရဒါယကဝဂ္ဂေါ

25. තුවරදායක වග්ගය

၁-၁၀. တုဝရဒါယကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. තුවරදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

၁. ပဉ္စဝီသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ဘရိတွာ တုဝရမာဒါယာတိ တုဝရအဋ္ဌိံ မုဂ္ဂကလယသဒိသံ တုဝရဋ္ဌိံ ဘဇ္ဇိတွာ ပုပ္ဖေတွာ ဘာဇနေန အာဒါယ သံဃဿ ဝနမဇ္ဈောဂါဟကဿ အဒဒိံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

1. විසි පස්වන වග්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි 'පුරවා ගත් තුවර ඇට ගෙන' යනු මුං, කඩල වැනි තුවර ඇට බැද, පුෂ්ප කර, භාජනයක දමාගෙන වනය මැදට වැඩම කළ සංඝයා වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၄-၅. ဒုတိယာပဒါနေ ဓနုံ အဒွေဇ္ဈံ ကတွာနာတိ မိဂါဒီနံ မာရဏတ္ထာယ ဓနုံ သန္နယှိတွာ စရမာနော ကေသရံ ဩဂတံ ဒိသွာတိ သုပုပ္ဖိတံ ခုဒ္ဒကသရံ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပေသိန္တိ အဟံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ဝနံ သမ္ပတ္တဿ တိဿဿ ဘဂဝတော အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

4-5. දෙවන අපදානයෙහි 'දුන්න දෙකට නොවන සේ (ස්ථිරව) තබා' යනු මුවන් මැරීම පිණිස දුන්න සූදානම් කරගෙන ඇවිදින කල, පිපුණු නා මල් (වක්සන්) දැක, සිත පහදවාගෙන වනයට වැඩම කළ තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

၉-၁၀. တတိယာပဒါနေ ဇလကုက္ကုဋောတိ ဇာတဿရေ စရမာနကုက္ကုဋော. တုဏ္ဍေန ကေသရိံ ဂယှာတိ ပဒုမပုပ္ဖံ မုခတုဏ္ဍေန ဍံသိတွာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တဿ တိဿဿ ဘဂဝတော အဘိရောပေသိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

9-10. තුන්වන අපදානයෙහි (නළිනකේසරිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'ජලකුක්කුටෝ' යනු ජාතස්සර විලෙහි හැසිරෙන දියකුකුළා ය. 'තුණ්ඩේන කේසරී ගය්හාති' යනු පියුම් මලක් තම හොටයෙන් ඩැහැගෙන, ආකාශයෙන් වඩින්නා වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၁၄. စတုတ္ထာပဒါနေ ဝိရဝပုပ္ဖမာဒါယာတိ ဝိဝိဓံ ရဝတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ဝိရဝံ, သဒ္ဒကရဏဝေလာယံ ဝိကသနတော ‘‘ဝိရဝ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ ပုပ္ဖသမူဟံ အာဒါယ ဂဟေတွာ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

14. සිව්වන අපදානයෙහි (විරවපුප්ඵිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'විරවපුප්ඵමාදායා' යනු විවිධ හඬ නගන බැවින් 'විරව' නම් වේ. ශබ්ද නගන වේලාවෙහි පිපෙන බැවින් 'විරව' යන නම ලද මල් සමූහය ගෙන සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၁၇. ပဉ္စမာပဒါနေ ကုဋိဂေါပကောတိ သေနာသနပါလကော. ကာလေန ကာလံ ဓူပေသိန္တိ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တကာလာနုကာလေ ဓူပေသိံ, ဓူပေန သုဂန္ဓံ အကာသိန္တိ [Pg.189] အတ္ထော. သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိကာလာနုသာရိဓူပေန ဓူပေသိံ ဝါသေသိန္တိ အတ္ထော.

17. පස්වන අපදානයෙහි (කූටීධූපක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'කුටිගෝපකෝ' යනු සේනාසන පාලකයා හෙවත් ගන්ධකුටි රකින්නා ය. 'කාලේන කාලං ධූපේසිං' යනු ඒ ඒ අවස්ථාවලට අනුකූලව ධූපයෙන් සුවඳ කළෙමි, ධූපයෙන් යුක්ත කළෙමි යන්න අර්ථයයි. සිද්ධාර්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ගන්ධකුටිය කාලානුරූපව ධූපයෙන් සුවඳවත් කළෙමි, වාසය කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

ဆဋ္ဌသတ္တမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

හයවන සහ හත්වන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිමය.

၂၇. အဋ္ဌမာပဒါနေ သတ္တ သတ္တလိပုပ္ဖာနီတိ သတ္တလိသင်္ခါတာနိ, သတ္တ ပုပ္ဖာနိ သီသေနာဒါယ ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော အဘိရောပေသိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

27. අටවන අපදානයෙහි (සත්තලිපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'සත්ත සත්තලිපුප්ඵානී' යනු සත්තලි නම් වූ මල් හතක් හිසින් ගෙන වෙස්සභූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၃၁. နဝမာပဒါနေ ဗိမ္ဗိဇာလကပုပ္ဖာနီတိ ရတ္တင်္ကုရဝကပုပ္ဖာနိ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

31. නවවන අපදානයෙහි (බිම්බිජාලිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'බිම්බිජාලකපුප්ඵානී' යනු රතු පැහැති අංකුර සහිත බබළන මල් ය. ඒවා සිද්ධාර්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි යන්න අර්ථයයි.

၃၅. ဒသမာပဒါနေ ဥဒ္ဒါလကံ ဂဟေတွာနာတိ ဇာတဿရေ ဝိဟင်္ဂသောဗ္ဘေ ဇာတံ ဥဒ္ဒါလကပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာ ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

35. දසවන අපදානයෙහි (උද්දාලකදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'උද්දාලකං ගහෙත්වානා' යනු ජාතස්සර විලෙහි පක්ෂි බෙනයක හටගත් උද්දාලක මල් නෙළාගෙන කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් දත හැකිය.

ပဉ္စဝီသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විසිපස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂၆. ထောမကဝဂ္ဂေါ

26. තෝමක වර්ගය

၁-၁၀. ထောမကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. තෝමකත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

ဆဗ္ဗီသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနံ ဥတ္တာနမေဝ.

විසිහයවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය (තෝමක තේරුන්ගේ කථාපුවත) පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

၅-၆. ဒုတိယာပဒါနေ ဝိဇဟိတွာ ဒေဝဝဏ္ဏန္တိ ဒေဝတာ သရီရံ ဝိဇဟိတွာ ဆဍ္ဍေတွာ, မနုဿသရီရံ နိမ္မိနိတွာတိ အတ္ထော. အဓိကာရံ ကတ္တုကာမောတိ အဓိကကိရိယံ ပုညသမ္ဘာရံ ကတ္တုကာမော ဒေဝရော နာမ အဟံ ဒေဝရာဇာ ဘရိယာယ သဟ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သာသနေ သာဒရတာယ ဣဓ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ အာဂမိံ အာဂတောတိ အတ္ထော. တဿ ဘိက္ခာ မယာ ဒိန္နာတိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ယော နာမေန ဒေဝလော နာမ သာဝကော အဟောသိ, တဿ သာဝကဿ မယာ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဘိက္ခာ ဒိန္နာ ပိဏ္ဍပါတော ဒိန္နောတိ အတ္ထော.

5-6. දෙවන අපදානයෙහි (ඒකාසනදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'විජහිත්වා දේවවණ්ණං' යනු දේවතාවා තම ශරීරය අත්හැර, මිනිස් සිරුරක් මවාගෙන යන්න අර්ථයයි. 'අධිකාරං කත්තූකාමෝ' යනු උතුම් පින් රැස්කිරීමේ කැමැත්ත ඇති දේවර නම් වූ ඒ දේවේන්ද්‍රයා බිරිඳ සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය කෙරෙහි ඇති ගෞරවය නිසා මේ මිනිස් ලොවට පැමිණියෙමි යන්න අර්ථයයි. 'තස්ස භික්ඛා මයා දින්නා' යනු පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේවල නම් වූ යම් ශ්‍රාවකයෙක් වූයේ ද, ඒ ශ්‍රාවකයාට මා විසින් ප්‍රසන්න සිතින් දන් දෙන ලදී, පිණ්ඩපාතය පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

၉-၁၀. တတိယာပဒါနေ အာနန္ဒော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အာနန္ဒံ တုဋ္ဌိံ ဇနနတော အာနန္ဒော နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. အမနုဿမှိ ကာနနေတိ အမနုဿပရိဂ္ဂဟေ ကာနနေ မဟာအရညေ ပရိနိဗ္ဗာယိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာ [Pg.190] အန္တရဓာယိ, အဒဿနံ အဂမာသီတိ အတ္ထော. သရီရံ တတ္ထ ဈာပေသိန္တိ အဟံ ဒေဝလောကာ ဣဓာဂန္တွာ တဿ ဘဂဝတော သရီရံ တတ္ထ အရညေ ဈာပေသိံ ဒဟနံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

9-10. තුන්වන අපදානයෙහි (චිතකපූජක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'ආනන්දෝ නාම සම්බුද්ධෝ' යනු සතුට ඇති කරන බැවින් ආනන්ද නම් වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. 'අමනුස්සම්හි කානනේ' යනු අමනුෂ්‍යයන් විසින් අරක්ගත් මහ වනයෙහි පිරිනිවන් පෑ සේක, අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් අතුරුදන් වූ සේක, නොපෙනී ගිය සේක යන්න අර්ථයයි. 'සරීරං තත්ථ ඣාපේසිං' යනු මම දෙව්ලොවින් මෙහි පැමිණ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරය ඒ වනයෙහි ආදාහනය කළෙමි, ආදාහන කටයුතු කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

စတုတ္ထပဉ္စမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

හතරවන සහ පස්වන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිය.

၂၀. ဆဋ္ဌာပဒါနေ အဟောသိံ စန္ဒနော နာမာတိ နာမေန ပဏ္ဏတ္တိဝသေန စန္ဒနော နာမ. သမ္ဗုဒ္ဓဿတြဇောတိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓဘူတတော ပုဗ္ဗေ တဿ အတြဇော ပုတ္တော အဟံ. ဧကောပါဟနော မယာ ဒိန္နောတိ ဧကံ ဥပါဟနယုဂံ မယာ ဒိန္နံ. ဗောဓိံ သမ္ပဇ္ဇ မေ တုဝန္တိ တေန ဥပါဟနယုဂေန မေ မယှံ သာဝကဗောဓိံ တုဝံ သမ္ပဇ္ဇ နိပ္ဖာဒေဟီတိ အတ္ထော.

20. හයවන අපදානයෙහි (උපාහනදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'අහෝසිං චන්දනෝ නාම' යනු නාම පඤ්ඤත්තිය වශයෙන් මම චන්දන නම් වීමි. 'සම්බුද්ධස්සත්‍රජෝ' යනු පසේබුදු වීමට පෙර ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයා වීමි. 'ඒකෝපාහනෝ මයා දින්නෝ' යනු එක් පාවහන් යුවළක් මා විසින් දෙන ලදී. 'බෝධිං සම්පජ්ජ මේ තුවං' යනු ඒ පාවහන් යුවළ පූජා කළ පිනෙන් මාගේ ශ්‍රාවක බෝධිය සම්පූර්ණ කරත්වා, සාක්ෂාත් කරත්වා යන්න අර්ථයයි.

၂၃-၂၄. သတ္တမာပဒါနေ မဉ္ဇရိကံ ကရိတွာနာတိ မဉ္ဇေဋ္ဌိပုပ္ဖံ ဟရိတစင်္ကောဋကံ ဂဟေတွာ ရထိယံ ဝီထိယာ ပဋိပဇ္ဇိံ အဟံ တထာ ပဋိပန္နောဝ ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဝုတံ သမဏာနဂ္ဂံ သမဏာနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိန္တိ ဒိသွာ စ ပန တံ ပုပ္ဖံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ ဥက္ခိပိတွာ ဗုဒ္ဓဿ ဖုဿဿ ဘဂဝတော အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

23-24. හත්වන අපදානයෙහි (මඤ්ජරීපූජක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'මඤ්ජරිකං කරිත්වානා' යනු රතු පැහැති මල් සහිත කොළ පැහැති මල් වට්ටියක් ගෙන වීථියෙහි පිළිපන්නෙමි. එලෙස යන්නා වූ මම භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගත්, ශ්‍රමණයන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'බුද්ධස්ස අභිරෝපයිං' යනු දැක ඒ මල් දෑතින් ඔසවා ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၂၈-၂၉. အဋ္ဌမာပဒါနေ အလောဏပဏ္ဏဘက္ခောမှီတိ ခီရပဏ္ဏာဒီနိ ဥဉ္ဆာစရိယာယ အာဟရိတွာ လောဏဝိရဟိတာနိ ပဏ္ဏာနိ ပစိတွာ ဘက္ခာမိ, အလောဏပဏ္ဏဘက္ခော အမှိ ဘဝါမီတိ အတ္ထော. နိယမေသု စ သံဝုတောတိ နိယမသညိတေသု ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီသု နိစ္စပဉ္စသီလေသု သံဝုတော ပိဟိတောတိ အတ္ထော. ပါတရာသေ အနုပ္ပတ္တေတိ ပုရေဘတ္တကာလေ အနုပ္ပတ္တေ. သိဒ္ဓတ္ထော ဥပဂစ္ဆိ မန္တိ မမ သမီပံ သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါ ဥပဂဉ္ဆိ သမ္ပာပုဏိ. တာဟံ ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါသိန္တိ အဟံ တံ အလောဏပဏ္ဏံ တဿ ဗုဒ္ဓဿ အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

28-29. අටවන අපදානයෙහි (පණ්ණදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'අලෝණපණ්ණභක්ඛොම්හී' යනු කිරි සහිත කොළ ආදිය සිඟා වැඩමවා, ලුණු රහිත ඒ කොළ තම්බා අනුභව කරමි, ලුණු රහිත පලා අනුභව කරන්නෙක් වීමි යන්න අර්ථයයි. 'නියමේසු ච සංවුතෝ' යනු පඤ්චශීලයෙහි සංවර වූවෙමි යන්න අර්ථයයි. 'පාතරාසේ අනුප්පත්තේ' යනු උදෑසන දන් වේලාව පැමිණි කල්හි ය. 'සිද්ධත්ථෝ උපගච්ඡි මං' යනු සිද්ධාර්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා වෙත වැඩම කළ සේක. 'තාහං බුද්ධස්ස පාදාසිං' යනු මම ඒ ලුණු රහිත පලා වෑංජනය ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

နဝမာပဒါနံ ဥတ္တာနမေဝ.

නවවන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

၃၇-၃၈. ဒသမာပဒါနေ သိခိနံ သိခိနံ ယထာတိ သရီရတော နိက္ခန္တဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီဟိ ဩဘာသယန္တံ ဇလန္တံ သိခီနံ သိခီဘဂဝန္တံ သိခီနံ ယထာ ဇလမာနအဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ. အဂ္ဂဇံ ပုပ္ဖမာဒါယာတိ အဂ္ဂဇနာမကံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ဗုဒ္ဓဿ သိခိဿ ဘဂဝတော အဘိရောပယိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

37-38. දසවන අපදානයෙහි (අග්ගපුප්ඵිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'සිඛිනං සිඛිනං යථා' යනු ශරීරයෙන් නික්මෙන ෂඩ්වර්ණ රශ්මි මාලාවෙන් බබළන්නා වූ සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, දිලිසෙන ගිනි කඳක් මෙන් යන්න අර්ථයයි. 'අග්ගජං පුප්ඵමාදායා' යනු අග්ගජ නම් මලක් ගෙන සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

ဆဗ္ဗီသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විසිහයවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၂၇. ပဒုမုက္ခိပဝဂ္ဂေါ

27. පදුමුක්ඛිප වර්ගය

၁-၁၀. အာကာသုက္ခိပိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. ආකාසුක්ඛිපියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

၁-၂. သတ္တဝီသတိမေ [Pg.191] ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ဇလဇဂ္ဂေ ဒုဝေ ဂယှာတိ ဇလေ ဥဒကေ ဇာတေ အဂ္ဂေ ဥပ္ပလာဒယော ဒွေ ပုပ္ဖေ ဂဟေတွာ ဗုဒ္ဓဿ သမီပံ ဂန္တွာ ဧကံ ပုပ္ဖံ ပါဒေသု နိက္ခိပိံ ပူဇေသိံ, ဧကံ ပုပ္ဖံ အာကာသေ ခိပိန္တိ အတ္ထော.

1-2. විසිහත්වන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයේ (ආකාසුක්ඛිපිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'ජලජග්ගේ දුවේ ගය්හා' යනු ජලයෙහි හටගත් උතුම් වූ උපුල් මල් දෙකක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් එක් මලක් ශ්‍රී පාද මූලයෙහි තබා පිදුවෙමි, එක් මලක් අහසට දමා පිදුවෙමි යන්න අර්ථයයි.

ဒုတိယာပဒါနံ ပါကဋမေဝ.

දෙවන අපදානය ප්‍රකටමය.

၁၀. တတိယာပဒါနေ ဗောဓိယာ ပါဒပုတ္တမေတိ ဥတ္တမေ ဗောဓိပါဒပေ. အဍ္ဎစန္ဒံ မယာ ဒိန္နန္တိ တသ္မိံ ဗောဓိမူလေ အဍ္ဎစန္ဒာကာရေန မယာ အနေကပုပ္ဖာနိ ပူဇိတာနီတိ အတ္ထော. ဓရဏီရုဟပါဒပေတိ ရုက္ခပဗ္ဗတရတနာဒယော ဓာရေတီတိ ဓရဏီ, ပထဝီ, ဓရဏိယာ ရုဟတိ ပတိဋ္ဌဟတီတိ ဓရဏီရုဟော, ပါဒသင်္ခါတေန မူလေန ဥဒကံ ပိဝတိ ခန္ဓဝိဋပါဒီသု ပတ္ထရိယတီတိ ပါဒပေါ, ဓရဏီရုဟော စ သော ပါဒပေါ စေတိ ဓရဏီရုဟပါဒပေါ, တသ္မိံ ဓရဏီရုဟပါဒပေ ပုပ္ဖံ မယာ ပူဇိတန္တိ အတ္ထော.

10. තුන්වන අපදානයෙහි (අඩ්ඪචන්දිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'බෝධියා පාදපුත්තමේ' යනු උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂයෙහි යන්නයි. 'අඩ්ඪචන්දං මයා දින්නං' යනු ඒ බෝධි මූලයෙහි අඩ සඳක හැඩයට මා විසින් බොහෝ මල් පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි. 'ධරණීරුහපාදපේ' යනු වෘක්ෂ, පර්වත, රත්නාදිය දරා සිටින බැවින් 'ධරණී' හෙවත් පෘථිවිය නම් වේ. පෘථිවියෙහි හටගන්නා බැවින් 'ධරණීරුහ' නම් වේ. පාද නම් වූ මුල්වලින් ජලය බොන බැවින් 'පාදප' නම් වේ. ඒ බෝධි වෘක්ෂයෙහි මා විසින් මල් පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

စတုတ္ထာပဒါနံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

හතරවන අපදානය පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

၁၈-၁၉. ပဉ္စမာပဒါနေ ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိ ဟိမဝန္တဿ အာသန္နေ. ရောမသော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ရုက္ခလတာဂုမ္ဗာဘာဝါ ကေဝလံ ဒဗ္ဗတိဏာဒိသဉ္ဆန္နတ္တာ ရောမသော နာမ ပဗ္ဗတော အဟောသိ. တမှိ ပဗ္ဗတပါဒမှီတိ တသ္မိံ ပဗ္ဗတပရိယန္တေ. သမဏော ဘာဝိတိန္ဒြိယောတိ သမိတပါပေါ ဝူပသန္တကိလေသော သမဏော ဝဍ္ဎိတဣန္ဒြိယော, ရက္ခိတစက္ခုန္ဒြိယာဒိဣန္ဒြိယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဝဍ္ဎိတဣန္ဒြိယော ဝဍ္ဎိတသဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဣန္ဒြိယောတိ အတ္ထော. တဿ သမဏဿ အဟံ ဗိဠာလိအာလုဝေ ဂဟေတွာ အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

18-19. පස්වන අපදානයෙහි 'හිමවන්තස්සාවිදූරේ' යනු හිමවන්ත පර්වතයට ආසන්නයෙහි යන්නයි. 'රෝමසෝ නාම පබ්බතෝ' යනු ගස්, වැල්, පඳුරු නොමැති වීම නිසාත්, හුදෙක් දබ්බ තණ ආදියෙන් වැසී තිබීම නිසාත් 'රෝමස' නම් වූ පර්වතයකි. 'තම්හි පබ්බත පාදම්හි' යනු ඒ පර්වතය කෙළවරෙහි යන්නයි. 'සමණෝ භාවිතින්ද්‍රියෝ' යනු පව් සන්සිඳුවා ගත්, කෙලෙස් සන්සිඳුවා ගත්, ඉන්ද්‍රියයන් වැඩූ, ඇස ආදී ඉන්ද්‍රියයන් ආරක්‍ෂා කළ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම් වැඩූ ශ්‍රද්ධෙන්ද්‍රිය ආදී ඉන්ද්‍රියයන් ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. 'තස්ස සමණස්ස අහං බිළාලිආලුවේ ගහෙත්වා අදාසිං' යනු ඒ ශ්‍රමණයන් වහන්සේට මම බිළාලි සහ අල වර්ග ගෙන පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

ဆဋ္ဌသတ္တမဋ္ဌမနဝမဒသမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝါတိ.

හයවන, හත්වන, අටවන, නවවන සහ දසවන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သတ္တဝီသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විසිහත්වන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၂၈. သုဝဏ္ဏဗိဗ္ဗောဟနဝဂ္ဂေါ

28. සුවණ්ණබිබ්බෝහන වර්ගය

၁-၁၀. သုဝဏ္ဏဗိဗ္ဗောဟနိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. සුවණ්ණබිබ්බෝහනියත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

အဋ္ဌဝီသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနံ ဥတ္တာနမေဝ.

විසිඅටවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

၅. ဒုတိယာပဒါနေ မနောမယေန ကာယေနာတိ ယထာ စိတ္တဝသေန ပဝတ္တကာယေနာတိ အတ္ထော.

5. දෙවන අපදානයෙහි 'මනෝමයේන කායේන' යනු සිතේ බලයට අනුව පවත්වන ලද (ඍද්ධිමය) කයෙන් යන්න අර්ථයයි.

၁၀. တတိယာပဒါနေ [Pg.192] မဟာသမုဒ္ဒံ နိဿာယာတိ မဟာသာဂရာသန္နေ ဌိတဿ ပဗ္ဗတဿ အန္တရေ ပဗ္ဗတလေဏေတိ အတ္ထော. သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါ ဝိဝေကကာမတာယ ဝသတိ ပဋိဝသတီတိ အတ္ထော. ပစ္စုဂ္ဂန္တွာနကာသဟန္တိ အဟံ တဿ ဘဂဝတော ပဋိဥဂ္ဂန္တွာ သမီပံ ဂန္တွာ ဝန္ဒနာဒိပုညံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. စင်္ကောဋကမဒါသဟန္တိ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော အဟံ ပုပ္ဖဘရိတံ စင်္ကောဋကံ ကဒမ္ဗံ အဒါသိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

10. තුන්වන අපදානයෙහි 'මහාසමුද්දං නිස්සාය' යනු මහා සාගරයට සමීපයෙහි පිහිටි පර්වත අතර වූ ලෙනක යන්න අර්ථයයි. සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවේකය කැමති බැවින් එහි වාසය කළ සේක. 'පච්චුග්ගන්ත්වානකාසහං' යනු මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පෙරගමන් කොට, උන්වහන්සේ සමීපයට ගොස් වන්දනාමාන ආදී පින්කම් කළෙමි යන්න අර්ථයයි. 'චංකෝටකමදාසහං' යනු සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මම මල් පිරවූ මල් වට්ටියක් (පූජාධාරකයක්) පූජා කළෙමි, පුද කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၁၄. စတုတ္ထာပဒါနေ အကက္ကသစိတ္တဿာထာတိ အဖရုသစိတ္တဿ, အထ-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏေ.

14. හතරවන අපදානයෙහි 'අකක්කසචිත්තස්සාථ' යනු රළු නොවන (මෘදු) සිතක් ඇති තැනැත්තාට යන්නයි. මෙහි 'අථ' යන්න පද පූරණය පිණිස යෙදුණකි.

၁၉. ပဉ္စမာပဒါနေ ဥဒုမ္ဗရေ ဝသန္တဿာတိ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခမူလေ ရုက္ခစ္ဆာယာယ ဝသန္တဿ တိဿဿ ဘဂဝတော. နိယတေ ပဏ္ဏသန္ထရေတိ နိယာမိတေ ပဋိဗဒ္ဓေ ပဏ္ဏသန္ထရေ သာခါဘင်္ဂါသနေ နိသိန္နဿ. ဝုတ္ထောကာသော မယာ ဒိန္နောတိ ဝိဝိတ္တောကာသေ မဏ္ဍပဒွါရာဒီဟိ ပိဟိတောကာသော မယာ ဒိန္နော သမ္ပာဒိတောတိ အတ္ထော.

19. පස්වන අපදානයෙහි 'උදුම්බරේ වසන්තස්ස' යනු දිඹුල් ගසක් මුල, වෘක්ෂ සෙවණෙහි වාසය කරන තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට යන්නයි. 'නියතේ පණ්ණසන්ථරේ' යනු පිළියෙළ කරන ලද, කොළ අතුවලින් කරන ලද අසුනක වැඩසිටිනා කල්හිය. 'වුත්තෝකාසෝ මයා දින්නෝ' යනු විවේකී ස්ථානයක මණ්ඩප, දොරටු ආදියෙන් ආවරණය කරන ලද ස්ථානයක් මා විසින් පූජා කරන ලදී, සම්පාදනය කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

၂၄. ဆဋ္ဌာပဒါနေ ပေါတ္ထဒါနံ မယာ ဒိန္နန္တိ ပေါတ္ထဝဋ္ဋိံ ပေါတ္ထဆလ္လိံ တာဠေတွာ ကတံ သာဋကံ ဝိသမံ ဂေါဖာသုကေန ဃံသိတွာ နိမ္မိတံ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ကန္တိတွာ တေန သုတ္တေန နိသီဒနတ္ထာယ ဝါ ဘူမတ္ထရဏတ္ထာယ ဝါ သာဋကံ ဝါယာပေတွာ တံ သာဋကံ မယာ ရတနတ္တယဿ ဒိန္နန္တိ အတ္ထော.

24. හයවන අපදානයෙහි 'පොත්ථදානං මයා දින්නං' යනු හණ වැහැරි හෝ පට නූල් තලා සකස් කරන ලද රළු වස්ත්‍රයක්, ගව ඇටයකින් මැද සිනිඳු කොට නූල් ගෙන, ඒවා කටින ලද නූල් බවට පත් කර, එම නූලෙන් හිඳ ගැනීම පිණිස හෝ බිමට එලීම පිණිස වස්ත්‍රයක් වියන්නට සලස්වා, එම වස්ත්‍රය මා විසින් තෙරුවන් උදෙසා පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

၂၇. သတ္တမာပဒါနေ စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေတိ စန္ဒဘာဂါယ နာမ နဒိယာ တီရတော, နိဿက္ကေ ဘုမ္မဝစနံ. အနုသောတန္တိ သောတဿ အနု ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂံ ဝဇာမိ ဂစ္ဆာမိ အဟန္တိ အတ္ထော. သတ္တ မာလုဝပုပ္ဖာနိ, စိတမာရောပယိံ အဟန္တိ အဟံ မာလုဝပုပ္ဖာနိ သတ္တ ပတ္တာနိ ဂဟေတွာ စိတကေ ဝါလုကရာသိမှိ ဝါလုကာဟိ ထူပံ ကတွာ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

27. හත්වන අපදානයෙහි 'චන්දභාගානදීතීරේ' යනු චන්දභාගා නම් නදියේ ඉවුරේ සිට යන්නයි. මෙහි සප්තමී විභක්තිය පංචමී විභක්ති අර්ථයෙහි යෙදී ඇත. 'අනුසෝතං' යනු දිය පහරට අනුකූලව ගඟ දිගේ පහළට මම යමි යන්න අර්ථයයි. 'සත්ත මාලුවපුප්ඵානි, චිතමාරෝපයීං අහං' යනු මම මාලුව මල් සතක් ගෙන, වැලි ගොඩක වැලි ස්තූපයක් කොට එයට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၃၁-၃၂. အဋ္ဌမာပဒါနေ မဟာသိန္ဓု သုဒဿနာတိ သုန္ဒရဒဿနသုန္ဒရောဒကဓဝလပုလိနောပသောဘိတတ္တာ သုဋ္ဌု မနောဟရာ မဟာသိန္ဓု နာမ ဝါရိနဒီ အဟောသိ. တတ္ထ တိဿံ သိန္ဓုဝါရိနဒိယံ သပ္ပဘာသံ ပဘာယ သဟိတံ သုဒဿနံ သုန္ဒရရူပံ ပရမောပသမေ ယုတ္တံ ဥတ္တမေ ဥပသမေ ယုတ္တံ သမင်္ဂီဘူတံ ဝီတရာဂံ အဟံ အဒ္ဒသန္တိ အတ္ထော. ဒိသွာဟံ ဝိမှိတာသယောတိ [Pg.193] ‘‘ဧဝရူပံ ဘယာနကံ ဟိမဝန္တံ ကထံ သမ္ပတ္တော’’တိ ဝိမှိတအဇ္ဈာသယော အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တောတိ အတ္ထော. အာလုဝံ တဿ ပါဒါသိန္တိ တဿ အရဟတော အဟံ ပသန္နမာနသော အာလုဝကန္ဒံ ပါဒါသိံ အာဒရေန အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

31-32. අටවන අපදානයෙහි 'මහාසින්ධු සුදස්සනා' යනු ඉතා දැකුම්කලු වූ, යහපත් ජලය සහ සුදු වැලි තලාවන්ගෙන් ශෝභමාන වූ, ඉතා මනෝහර වූ මහාසින්ධු නම් නදියක් විය. 'තත්ථ තිස්සං සින්ධුවාරිනදියං' යනු ඒ සින්ධු නදියෙහි, ප්‍රභාවෙන් යුත්, ශෝභමාන රූපයක් ඇති, උතුම් වූ උපසමයෙන් (ශාන්තියෙන්) යුත්, රාග රහිත වූ රහතන් වහන්සේ නමක් මම දුටුවෙමි යන්න අර්ථයයි. 'දිස්වාහං විම්හිතාසයෝ' යනු මෙවැනි බියකරු හිමවන්තයට කෙසේ නම් වැඩි සේක්දැයි මවිතයට පත් වූ සිතක් ඇතිව, පුදුමයට පත් වූයේ යන්න අර්ථයයි. 'ආලුවං තස්ස පාදාසිං' යනු ඒ රහතන් වහන්සේට මම ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුක්තව අල ගෙඩියක් ගෞරවයෙන් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

နဝမဒသမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝါတိ.

නවවන සහ දසවන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

အဋ္ဌဝီသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විසිඅටවන වර්ගයෙහි වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၂၉. ပဏ္ဏဒါယကဝဂ္ဂေါ

29. පණ්ණදායක වර්ගය

၁-၁၀. ပဏ္ဏဒါယကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. පණ්ණදායකත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

၁-၂. ဧကူနတိံသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ပဏ္ဏဘောဇနဘောဇနောတိ ခီရပဏ္ဏာဒိဘောဇနဿ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ပဏ္ဏသာလာယ နိသိန္နော အမှိ ဘဝါမီတိ အတ္ထော. ဥပဝိဋ္ဌဉ္စ မံ သန္တန္တိ ပဏ္ဏသာလာယံ ဥပဝိဋ္ဌံ သန္တံ ဝိဇ္ဇမာနံ မံ. ဥပါဂစ္ဆိ မဟာဣသီတိ မဟန္တေ သီလာဒိခန္ဓေ ဧသနတော မဟာဣသိ. လောကပဇ္ဇောတော လောကပဒီပေါ သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါ ဥပဂစ္ဆိ, မမ သမီပံ အဂမာသီတိ အတ္ထော. နိသိန္နဿ ပဏ္ဏသန္ထရေတိ ဥပဂန္တွာ ပဏ္ဏသန္ထရေ နိသိန္နဿ ခါဒနတ္ထာယ သေဒိတံ ပဏ္ဏံ မယာ ဒိန္နန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

1-2. විසිනවවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි 'පණ්ණභෝජනභෝජනෝ' යනු කිරි සහිත කොළ ආදී ආහාර අනුභව කිරීම පිණිස පන්සලෙහි (කොළ සෙවිලි කළ කුටියක) හිඳගෙන සිටියෙමි යන්න අර්ථයයි. 'උපවිට්ඨඤ්ච මං සන්තං' යනු පන්සලෙහි හිඳගෙන සිටි මා වෙත. 'උපාගච්ඡි මහාඉසී' යනු උතුම් වූ සීලාදී ගුණයන් සොයන බැවින් 'මහා ඉසි' නම් වූ, ලෝකයට පහනක් බඳු වූ සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා වෙත වැඩි සේක යන්න අර්ථයයි. 'නිසින්නස්ස පණ්ණසන්ථරේ' යනු වැඩම කොට කොළ අතු අසුනෙහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැළඳීම පිණිස තම්බන ලද පලා වර්ගයක් මා විසින් පූජා කරන ලදී යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය.

၅-၇. ဒုတိယာပဒါနေ သိနေရုသမသန္တောသော ဓရဏီသမသာဒိသော သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝုဋ္ဌဟိတွာ သမာဓိမှာတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဝိသုံ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဘိက္ခာယ မမုပဋ္ဌိတောတိ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ‘‘အဇ္ဇ မမ ယော ကောစိ ကိဉ္စိ ဒါနံ ဒဒါတိ, တဿ မဟပ္ဖလ’’န္တိ စိန္တေတွာ နိသိန္နဿ မမ သန္တိကံ သမီပံ ဥပဋ္ဌိတော သမီပမာဂတောတိ အတ္ထော. ဟရီတကံ…ပေ… ဖာရုသကဖလာနိ စာတိ ဧဝံ သဗ္ဗံ တံ ဖလံ သဗ္ဗလောကာနုကမ္ပိနော တဿ သိဒ္ဓတ္ထဿ မဟေသိဿ မယာ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဒိန္နန္တိ အတ္ထော.

5-7. දෙවන අපදානයෙහි 'සිනේරුසමසන්තෝසෝ' මහා මේරු පර්වතය වැනි සතුටක් (සන්තුෂ්ටියක්) ඇති, මහා පොළොව වැනි ඉවසීමක් ඇති සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය. 'වුට්ඨහිත්වා සමාධිම්හා' යනු නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට හුදෙකලා වූවක්ව යන්න අර්ථයයි. 'භික්ඛාය මමුපට්ඨිතෝ' යනු පිණ්ඩපාත වේලාවෙහි 'අද මට යමෙක් යම් දානයක් දෙන්නේ නම් එය ඔහුට මහත් ඵල වේවා' යි සිතා සිටි මා වෙත පැමිණි යන්න අර්ථයයි. 'හරීතකං...පෙ... ඵාරුසකඵලානි ච' යනු මෙසේ ඒ සියලු ඵල වර්ගයන් මුළු ලෝකයාටම අනුකම්පා කරන ඒ මහා ඉසි වූ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේට මා විසින් ප්‍රසන්න වූ සිතින් පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

၁၁-၁၂. တတိယာပဒါနေ သီဟံ ယထာ ဝနစရန္တိ ဝနေ စရမာနံ သီဟရာဇံ ဣဝ စရမာနံ သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. နိသဘာဇာနိယံ ယထာတိ ဝသဘော, နိသဘော, ဝိသဘော, အာသဘောတိ စတ္တာရော ဂဝဇေဋ္ဌကာ. တေသု ဂဝသတဿ ဇေဋ္ဌကော ဝသဘော, ဂဝသဟဿဿ ဇေဋ္ဌကော နိသဘော, ဂဝသတသဟဿဿ ဇေဋ္ဌကော ဝိသဘော, ဂဝကောဋိသတသဟဿဿ [Pg.194] ဇေဋ္ဌကော အာသဘော. ဣဓ ပန အာသဘော ‘‘နိသဘော’’တိ ဝုတ္တော, အာဇာနီယံ အဘီတံ နိစ္စလံ ဥသဘရာဇံ ဣဝါတိ အတ္ထော. ကကုဓံ ဝိလသန္တံဝါတိ ပုပ္ဖပလ္လဝေဟိ သောဘမာနံ ကကုဓရုက္ခံ ဣဝ နရာသဘံ နရာနံ အာသဘံ ဥတ္တမံ အာဂစ္ဆန္တံ သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ သဒ္ဓါယ သမ္ပယုတ္တတ္တာ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

11-12. තුන්වන අපදානයෙහි 'සීහං යථා වනචරං' යනු වනයෙහි හැසිරෙන සිංහ රාජයෙකු මෙන් හැසිරෙන සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය. 'නිසභාජානියං යථා' යනු වසභ, නිසභ, විසභ, ආසභ කියා ගව ප්‍රධානීන් හතර දෙනෙකි. ඔවුන් අතරින් ගවයන් සියයකට ප්‍රධානියා වසභ වේ, දහසකට ප්‍රධානියා නිසභ වේ, ලක්ෂයකට ප්‍රධානියා විසභ වේ, කෝටි ලක්ෂයකට ප්‍රධානියා ආසභ වේ. මෙහිදී 'නිසභ' යන්නෙන් අදහස් කළේ උතුම් වූ, බිය රහිත වූ, නොසැලෙන වෘෂභ රාජයෙකු වැනි වූ යන්න අර්ථයයි. 'කකුධං විලසන්තංව' යනු මල් ලියලමින් බබළන කුඹුක් ගසක් වැනි වූ, මනුෂ්‍යයන් අතර උතුම් වූ (නරාසභ), වඩින්නා වූ සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ප්‍රසන්න සිතින් පෙරගමන් කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

စတုတ္ထာပဒါနာဒီနိ ဒသမာဝသာနာနိ သုဝိညေယျာနေဝါတိ.

හතරවන අපදානයේ සිට දසවන අපදානය දක්වා සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဧကူနတိံသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

විසිනවවන වර්ගයෙහි වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၃၀. စိတကပူဇကဝဂ္ဂေါ

30. චිතකපූජක වර්ගය

၁-၁၀. စိတကပူဇကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. චිතකපූජකත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

၁-၂. တိံသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ အာဟုတိံ ယိဋ္ဌုကာမောဟန္တိ ပူဇာသက္ကာရံ ကာရေတုကာမော အဟံ. နာနာပုပ္ဖံ သမာနယိန္တိ နာနာ အနေကဝိဓံ စမ္ပကသလလာဒိပုပ္ဖံ သံ သုဋ္ဌု အာနယိံ, ရာသိံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. သိခိနော လောကဗန္ဓုနောတိ သကလလောကတ္တယဗန္ဓုဿ ဉာတကဿ သိခိဿ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗုတဿ စိတကံ အာဠာဟနစိတကံ ဒါရုရာသိံ ဇလန္တံ အာဒိတ္တံ ဒိသွာ တဉ္စ မယာ ရာသီကတံ ပုပ္ဖံ ဩကိရိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

1-2. තිස්වන වර්ගයේ (වග්ගයේ) පළමු අපදානයෙහි, ‘ආහුතිං යිට්ඨුකාමෝහන්ති’ යනු පූජා සත්කාර කරවනු කැමති වූ මම යන්නයි. ‘නානාපුප්ඵං සමානයින්ති’ යනු නානාවිධ වූ හෙවත් අනේකප්‍රකාර වූ සපු, දේවදාර ආදී මල් මනාව රැගෙන ආවෙමි, රැස් කළෙමි යන අර්ථයයි. ‘සිඛිනෝ ලෝකබන්ධුනෝති’ යනු මුළු ලෝකත්‍රයටම නෑයෙකු බඳු වූ, පිරිනිවන් පෑ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආදාහන සෑයෙහි දිලිසෙමින් ඇවිළෙන දර සෑය දැක, මා විසින් රැස් කරන ලද ඒ මල් එහි ඉස පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

၆-၇. ဒုတိယာပဒါနေ အဇိနုတ္တရဝါသနောတိ အဇိနမိဂစမ္မံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ နိဝါသိနော အစ္ဆာဒနောတိ အတ္ထော. အဘိညာ ပဉ္စ နိဗ္ဗတ္တာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒယော ပဉ္စ အဘိညာယော ပဉ္စ ဉာဏာနိ နိဗ္ဗတ္တာ ဥပ္ပာဒိတာ နိပ္ဖာဒိတာ. စန္ဒဿ ပရိမဇ္ဇကောတိ စန္ဒမဏ္ဍလဿ သမန္တတော မဇ္ဇကော, ဖုဋ္ဌော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ဝိပဿိံ လောကပဇ္ဇောတန္တိ သကလလောကတ္တယေ ပဒီပသဒိသံ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ မမ သန္တိကံ အဘိဂတံ ဝိသေသေန သမ္ပတ္တံ အာဂတံ. ဒိသွာ ပါရိစ္ဆတ္တကပုပ္ဖာနီတိ ဒေဝလောကတော ပါရိစ္ဆတ္တကပုပ္ဖာနိ အာဟရိတွာ ဝိပဿိဿ သတ္ထုနော မတ္ထကေ ဆတ္တာကာရေန အဟံ ဓာရေသိန္တိ အတ္ထော.

6-7. දෙවන අපදානයෙහි ‘අජිනුත්තරවාසනෝ’ යනු අඳුන් දිවි සම උතුරු සළුවක් කොට පෙරවා ගත් යන අර්ථයයි. ‘අභිඤ්ඤා පඤ්ච නිබ්බත්තාති’ යනු ඉද්ධිවිධ ආදී පංච අභිඥාවන් හෙවත් ඥාන පහ උපදවන ලද්දේය, නිපදවන ලද්දේය යන්නයි. ‘සන්දස්ස පරිමජ්ජකෝති’ යනු චන්ද්‍ර මණ්ඩලය හාත්පසින් පිරිමැදිය හැකි හෙවත් ස්පර්ශ කළ හැකි තැනැත්තෙකු වීමි යන අර්ථයයි. ‘විපස්සිං ලෝකපජ්ජෝතන්ති’ යනු මුළු ලෝකත්‍රයටම පහනක් බඳු වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ මා වෙත වැඩම කළ කල්හි යන්නයි. ‘දිස්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානීති’ යනු දෙව්ලොවින් පරසතු මල් ගෙනැවිත් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශීර්ෂයෙහි කුඩයක ආකාරයෙන් දරා සිටියෙමි යන අර්ථයයි.

၁၁-၁၃. တတိယာပဒါနေ ပုတ္တော မမ ပဗ္ဗဇိတောတိ မယှံ ပုတ္တော သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတော. ကာသာယဝသနော တဒါတိ တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတကာလေ ကာသာယနိဝတ္ထော, န ဗာဟိရကပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတောတိ အတ္ထော. သော [Pg.195] စ ဗုဒ္ဓတ္တံ သမ္ပတ္တောတိ သော မယှံ ပုတ္တော စတူသု ဗုဒ္ဓေသု သာဝကဗုဒ္ဓဘာဝံ သံ သုဋ္ဌု ပတ္တော, အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗုတော လောကပူဇိတောတိ သကလလောကေဟိ ကတသက္ကာရော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထော. ဝိစိနန္တော သကံ ပုတ္တန္တိ အဟံ တဿ ဂတဒေသံ ပုစ္ဆိတွာ သကံ ပုတ္တံ ဝိစိနန္တော ပစ္ဆတော အဂမံ, အနုဂတော အသ္မီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗုတဿ မဟန္တဿာတိ မဟန္တေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ ယုတ္တတ္တာ မဟန္တဿ တဿ မမ ပုတ္တဿ အရဟတော အာဒဟနဋ္ဌာနေ စိတကံ စိတကဋ္ဌာနံ အဟံ အဂမာသိန္တိ အတ္ထော. ပဂ္ဂယှ အဉ္ဇလိံ တတ္ထာတိ တသ္မိံ အာဒဟနဋ္ဌာနေ အဉ္ဇလိံ ဒသင်္ဂုလိသမောဓာနံ ပဂ္ဂဟေတွာ သိရသိ ကတွာ အဟံ စိတကံ ဒဟနဒါရုရာသိံ ဝန္ဒိတွာ ပဏာမံ ကတွာ သေတစ္ဆတ္တဉ္စ ပဂ္ဂယှာတိ န ကေဝလမေဝ ဝန္ဒိတွာ ဓဝလစ္ဆတ္တဉ္စ ပဂ္ဂယှ ဥက္ခိပိတွာ အဟံ အာရောပေသိံ ပတိဋ္ဌပေသိန္တိ အတ္ထော.

11-13. තෙවන අපදානයෙහි ‘පුත්තෝ මම පබ්බජිතෝති’ යනු මාගේ පුත්‍රයා ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි විය යන්නයි. ‘කාසායවසනෝ තදා’ යනු ඒ පැවිදි වූ කාලයෙහි ඔහු කසට පෙවූ වස්ත්‍ර හැඳ සිටියේය, ශාසනයෙන් බැහැර පැවිද්දෙකු නොවීය යන අර්ථයයි. ‘සෝ ච බුද්ධත්තං සම්පත්තෝති’ යනු මාගේ ඒ පුත්‍රයා සිව් වැදෑරුම් බුදුවරුන් අතරින් ශ්‍රාවක බුද්ධ භාවයට හෙවත් අර්හත්ත්වයට පත් විය යන අර්ථයයි. ‘නිබ්බුතෝ ලෝකපූජිතෝති’ යනු ලෝකයාගේ පූජා සත්කාර ලැබ, ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවන් පෑවේය යන අර්ථයයි. ‘විචිනන්තෝ සකං පුත්තන්ති’ යනු මම ඔහු ගිය දිශාව විමසමින් මාගේ පුත්‍රයා සොයමින් පසුපස ගියෙමි යන අර්ථයයි. ‘නිබ්බුතස්ස මහන්තස්සාති’ යනු මහා සීලාදී ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ, රහතන් වහන්සේ නමක වූ මාගේ ඒ පුත්‍රයාගේ ආදාහන භූමියෙහි වූ දර සෑය වෙත මම ගියෙමි යන අර්ථයයි. ‘පග්ගය්හ අඤ්ජලිං තත්ථාති’ යනු ඒ ආදාහන භූමියෙහි දස ඇඟිලි එක්කොට දෝත මුදුන් දී වැඳ, දර සෑයට නමස්කාර කොට, ‘සීතච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හ’ යනු වැඳීම පමණක් නොව සුදු කුඩයක් ද ඔසවා එහි පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

၁၇-၁၈. စတုတ္ထာပဒါနေ အနုဂ္ဂတမှိ အာဒိစ္စေတိ သူရိယေ အနုဂ္ဂတေ အနုဋ္ဌိတေ ပစ္စူသကာလေတိ အတ္ထော. ပသာဒေါ ဝိပုလော အဟူတိ ရောဂပီဠိတဿ မယှံ စိတ္တပ္ပသာဒေါ ဝိပုလော အတိရေကော ဗုဒ္ဓါနုဿရဏေန အဟု အဟောသိ. မဟေသိနော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ လောကမှိ ပါတုဘာဝေါ ပါကဋဘာဝေါ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဃောသမဿောသဟံ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပါတုဘာဝေ သတိ ‘‘အဟံ ဂိလာနော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဃောသံ အဿောသိံ. န စ ပဿာမိ တံ ဇိနန္တိ တံ ဇိတပဉ္စမာရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ န ပဿာမိ, ဗာဠှဂိလာနတ္တာ ဂန္တွာ ပဿိတုံ န သက္ကောမီတိ အတ္ထော. မရဏဉ္စ အနုပ္ပတ္တောတိ မရဏာသန္နကာလံ အနုပ္ပတ္တော, အာသန္နမရဏော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓသညမနုဿရိန္တိ ဗုဒ္ဓေါတိနာမံ အနုဿရိံ, ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ မနသိ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

17-18. සිව්වන අපදානයෙහි ‘අනුග්ගතම්හි ආදිච්චේති’ යනු හිරු නොනැඟුණු අළුයම් කාලයෙහි යන අර්ථයයි. ‘පසාදෝ විපුලෝ අහූති’ යනු රෝගීව පීඩා විඳිමින් සිටි මට බුද්ධානුස්සතිය නිසා මහත් වූ චිත්ත ප්‍රසාදයක් ඇති විය යන්නයි. මහේසී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව ප්‍රකට විය යන අර්ථයයි. ‘ඝෝසමස්සෝසහං තත්ථාති’ යනු ඒ පහළ වීම සිදු වූ කල්හි, “මම ගිලන්ව සිටිමි, බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක” යන හඬ ඇසුවෙමි යන්නයි. ‘න ච පස්සාමි තං ජිනන්ති’ යනු පංච මාරයන් ජයගත් ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින්නට මට නොහැකි විය, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටි බැවින් එහි ගොස් වැඳපුදා ගැනීමට නොහැකි විය යන අර්ථයයි. ‘මරණඤ්ච අනුප්පත්තෝති’ යනු මරණයට ආසන්න වූ තැනැත්තෙකු වී යන අර්ථයයි. ‘බුද්ධසඤ්ඤමනුස්සරින්ති’ යනු බුද්ධ යන නාමය සිහි කළෙමි, බුද්ධාරම්මණය සිතෙහි ඇති කර ගත්තෙමි යන අර්ථයයි.

၂၁-၂၃. ပဉ္စမာပဒါနေ အာရာမဒွါရာ နိက္ခမ္မာတိ အာရာမဒွါရတော သံဃဿ နိက္ခမနဒွါရမဂ္ဂေဟိ အတ္ထော. ဂေါသီသံ သန္ထတံ မယာတိ တသ္မိံ နိက္ခမနဒွါရမဂ္ဂေ ‘‘ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပါဒါ မာ ကဒ္ဒမံ အက္ကမန္တူ’’တိ အက္ကမနတ္ထာယ ဂေါသီသဋ္ဌိံ မယာ သန္ထရိတန္တိ အတ္ထော. အနုဘောမိ သကံ ကမ္မန္တိ အတ္တနော ဂေါသီသအတ္ထရဏကမ္မဿ ဗလေန အာဇာနီယာ ဝါတဇဝါ သိန္ဓဝါ သီဃဝါဟနာဒီနိ ဝိပါကဖလာနိ အနုဘောမီတိ အတ္ထော. အဟော [Pg.196] ကာရံ ပရမကာရန္တိ သုခေတ္တေ သံဃေ မယာ သုဋ္ဌု ကတံ ကာရံ အပ္ပကမ္ပိ ကိစ္စံ မဟပ္ဖလဒါနတော ပရမကာရံ ဥတ္တမကိစ္စံ အဟော ဝိမှယန္တိ အတ္ထော. ယထာ တိဏဒေါသာဒိဝိရဟိတေသု ခေတ္တေသု ဝပ္ပိတံ သာလိဗီဇံ မဟပ္ဖလံ ဒေတိ, ဧဝမေဝ ရာဂဒေါသာဒိဒေါသရဟိတေ ပရိသုဒ္ဓကာယဝစီသမာစာရေ သံဃခေတ္တေ ဂေါသီသအတ္ထရဏကမ္မံ မယာ ကတံ, ဣဒံ မဟပ္ဖလံ ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န အညံ ကလမဂ္ဃတီတိ အညံ ဗာဟိရသာသနေ ကတံ ကမ္မံ သံဃေ ကတဿ ကာရဿ ပူဇာသက္ကာရဿ ကလံ သောဠသိံ ကလံ ကောဋ္ဌာသံ န အဂ္ဃတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

21-23. පස්වන අපදානයෙහි ‘ආරාමද්වාරා නික්ඛම්මාති’ යනු ආරාම ද්වාරයෙන් මහා සංඝයා වහන්සේලා වැඩම කරන මාවතෙහි යන අර්ථයයි. ‘ගෝසීසං සන්ථතං මයාති’ යනු ඒ මාවතෙහි, “භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හා මහා සංඝයා වහන්සේගේ ශ්‍රී පතුල් මඩෙහි නොතැවරේවා” යන අදහසින් පෑගීම සඳහා ගව හිස් කබල් ඇතුරුවෙමි යන අර්ථයයි. ‘අනුභෝමි සකං කම්මන්ති’ යනු මාගේ ඒ ගව හිස් කබල් ඇතිරීමේ කර්ම බලයෙන් වාත වේගයෙන් දිවෙන ආජානීය සින්ධව අශ්වයන් සහ වේගවත් වාහන ආදී විපාක ඵල භුක්ති විඳිමි යන අර්ථයයි. ‘අහෝ කාරං පරමකාරන්ති’ යනු පින්කෙතක් බඳු වූ මහා සංඝයා කෙරෙහි මා විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූත් පින්කම, මහත්ඵල දෙන උතුම් පින්කමක් වූයේය, එය පුදුමයකි යන අර්ථයයි. නිසරු තෘණාදියෙන් තොර වූ සාරවත් කෙතක වපුරන ලද වී බීජයක් මහත් අස්වැන්නක් ලබා දෙන්නාක් මෙන්, රාග ද්වේෂාදී දොස්වලින් තොර වූ පිරිසිදු කාය වාග් සමාචාර ඇති මහා සංඝයා නැමති පින්කෙතෙහි මා විසින් කරන ලද මේ පින්කම මහත්ඵල ලබා දෙයි යන්න මින් අදහස් වේ. ‘න අඤ්ඤං කලමග්ඝතීති’ යනු බුද්ධ ශාසනයෙන් බැහැරව කරන ලද වෙනත් කිසිදු කර්මයක්, මහා සංඝයා කෙරෙහි කරන ලද පූජා සත්කාරයකින් දහසයෙන් පංගුවක් තරම්වත් නොවටී යන අර්ථයයි.

ဆဋ္ဌသတ္တမဋ္ဌမနဝမဒသမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝါတိ.

හයවන, හත්වන, අටවන, නවවන සහ දසවන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

တိံသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිම විය.

၃၁. ပဒုမကေသရဝဂ္ဂေါ

31. පදුමකේසර වර්ගය.

၁-၁၀. ပဒုမကေသရိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. පදුමකේසරියත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව.

၁-၂. ဧကတိံသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ဣသိသံဃေ အဟံ ပုဗ္ဗေတိ အဟံ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသမ္ဘာရပူရဏကာလေ ဣသိသံဃေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသိသမူဟေ တေသံ သမီပေ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတေ မာတင်္ဂဟတ္ထိကုလေ ဝါရဏော စဏ္ဍဟတ္ထီ အဟောသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မနုဿာဒယော ဝါရေတီတိ ဝါရဏော, အထ ဝါ ဝါစာယ ရဝတိ ကောဉ္စနာဒံ နဒတီတိ ဝါရဏော. မဟေသီနံ ပသာဒေနာတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓမဟေသီနံ ပသာဒေန. ပစ္စေကဇိနသေဋ္ဌေသု, ဓုတရာဂေသု တာဒိသူတိ လောကဓမ္မေဟိ နိစ္စလေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု ပဒ္မကေသရံ ပဒုမရေဏုံ ဩကိရိံ အဝသိဉ္စိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

1-2. තිස් එක්වන වර්ගයේ පළමු අපදානයෙහි, ‘ඉසිසංඝේ අහං පුබ්බේති’ යනු මම පෙර බෝධි සම්භාර පුරන කාලයෙහි හිමාලය පර්වතයෙහි මාතංග ඇත් කුලයේ වාරණ නම් වූ රෞද්‍ර හස්තියෙකු වීමි යන්නයි. මිනිසුන් ආදීන් වළක්වන බැවින් හෝ හොඬවැලෙන් කුංචනාද පවත්වන බැවින් ‘වාරණ’ නම් වේ. ‘මහේසීනං පසාදේනාති’ යනු පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා කෙරෙහි ඇති කරගත් ප්‍රසාදයෙන් යන්නයි. ලෝක ධර්මයන්ගෙන් කම්පා නොවන ඒ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා කෙරෙහි පියුම් රේණු ඉස පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

ဒုတိယတတိယာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနိ.

දෙවන සහ තෙවන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

၁၃-၁၆. စတုတ္ထာပဒါနေ မဟာဗောဓိမဟော အဟူတိ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော စတုမဂ္ဂဉာဏာဓာရဘာဝတော ‘‘ဗောဓီ’’တိ လဒ္ဓနာမဿ ရုက္ခဿ ပူဇာ အဟောသီတိ အတ္ထော. ရုက္ခဋ္ဌဿေဝ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အဿ ဗောဓိပူဇာသမယေ သန္နိပတိတဿ မဟာဇနဿ သမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော ရုက္ခဋ္ဌော ဣဝ ရုက္ခေ ဌိတော ဝိယ ပညာယတီတိ အတ္ထော. ဘဂဝါ တမှိ သမယေတိ တသ္မိံ ဗောဓိပူဇာကရဏကာလေ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတော ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဝုတော. ဝါစာသဘိမုဒီရယန္တိ မုဒုသိလိဋ္ဌမဓုရဥတ္တမဃောသံ ဥဒီရယံ ကထယန္တော နိစ္ဆာရေန္တော စတုသစ္စံ ပကာသေသိ, ဒေသေသီတိ အတ္ထော. သံခိတ္တေန [Pg.197] စ ဒေသေန္တောတိ ဝေနေယျပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယာနုရူပေန ဒေသေန္တော သံခိတ္တေန စ ဝိတ္ထာရေန စ ဒေသယီတိ အတ္ထော. ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါတိ ရာဂေါ ဆဒနံ, ဒေါသော ဆဒနံ, မောဟော ဆဒနံ, သဗ္ဗကိလေသာ ဆဒနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဆဒနာ ဝိဝဋာ ဥဂ္ဃာဋိတာ ဝိဒ္ဓံသိတာ အနေနာတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ. တံ မဟာဇနံ ဒေသနာဝသေန နိဗ္ဗာပေသိ ပရိဠာဟံ ဝူပသမေသီတိ အတ္ထော. တဿာဟံ ဓမ္မံ သုတွာနာတိ တဿ ဘဂဝတော ဒေသေန္တဿ ဓမ္မံ သုတွာ.

13-16. හතරවන අපදානයෙහි 'මහාබෝධිමහෝ අහූ' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සතර මාර්ග ඥානයට ආධාරක වූ බැවින් 'බෝධි' යන නාමය ලත් වෘක්ෂයට පූජාවක් පවත්වන ලද බවයි. 'රුක්ඛට්ඨස්සේව සම්බුද්ධෝ' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ බෝධි පූජා අවස්ථාවේදී රැස්ව සිටි මහජනයාට ලෝකජ්‍යෙෂ්ඨ වූ නරාසභ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෘක්ෂයක් ඇසුරු කොට වැඩසිටින්නාක් මෙන් පෙනී ගිය බවයි. 'භගවා තම්හි සමයේ' යනු එම බෝධි පූජාව පවත්වන අවස්ථාවේදී භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේයි. 'වාචාසභිමුදීරයන්ති' යනු මෘදු වූ, මොළොක් වූ, මධුර වූ උතුම් ස්වරයෙන් යුක්තව දේශනා කරමින්, ප්‍රකාශ කරමින් සතර සත්‍යය දේශනා කළ සේක යන්නයි. 'සංඛිත්තේන ච දේසෙන්තෝ' යනු විනේය ජනයාගේ අදහස්වලට අනුකූලව දේශනා කරන සේක්, සංක්ෂිප්තව මෙන්ම විස්තරාත්මකව ද දේශනා කළ සේක යන්නයි. 'විවට්ටච්ඡදෝ' යනු රාගය නමැති වැස්ම, ද්වේෂය නමැති වැස්ම, මෝහය නමැති වැස්ම යන සියලු කෙලෙස් වැසුම් විවෘත කළ, ඉවත් කළ, විනාශ කළ හෙයින් උන්වහන්සේ 'විවට්ටච්ඡද' නම් වන සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කෙළවර එම මහජනයාගේ කෙලෙස් දැවිලි සන්සිඳුවා නිවීමට පත් කළ සේක. 'තස්සාහං ධම්මං සුත්වානා' යනු දේශනා කරන්නා වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය ශ්‍රවණය කොට යන්නයි.

၂၀. ပဉ္စမာပဒါနေ ဖလဟတ္ထော အပေက္ခဝါတိ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ မဓုရာနိ ဖလာနိ ဂဟေတွာ အပေက္ခဝါ အတုရိတော သဏိကံ အဿမံ ဂဉ္ဆိန္တိ အတ္ထော.

20. පස්වන අපදානයෙහි 'ඵලහත්ථෝ අපෙක්ඛවා' යනු විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක මධුර ඵලයන් ගෙන, ඒ කෙරෙහි අපේක්ෂාවෙන් (ගෞරවයෙන්) කලබල නොවී සෙමෙන් අසපුවට ගියේය යන්නයි.

ဆဋ္ဌသတ္တမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

හයවන සහ හත්වන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

၄၀. အဋ္ဌမာပဒါနေ နိဋ္ဌိတေ နဝကမ္မေ စာတိ သီမာယ နဝကမ္မေ နိဋ္ဌံ ဂတေ သတိ. အနုလေပမဒါသဟန္တိ အနုပစ္ဆာ သုဓာလေပံ အဒါသိံ, သုဓာယ လေပါပေသိန္တိ အတ္ထော.

40. අටවන අපදානයෙහි 'නිට්ඨිතේ නවකම්මේ ච' යනු සීමාවෙහි නවකම් කටයුතු නිම වූ කල්හිය. 'අනුලේපමදාසහං' යනු පසුව සුධා ලේපයක් (හුණු ආලේපයක්) පූජා කළෙමි හෙවත් හුණු පිරියම් කරවූයෙමි යන්නයි.

နဝမဒသမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနိယေဝါတိ.

නවවන සහ දසවන අපදාන ද පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

ဧကတိံသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිස්එක්වන වග්ග වර්ණනාව නිම විය.

၃၂. အာရက္ခဒါယကဝဂ္ဂေါ

32. ආරක්ඛදායක වර්ගය

၁-၁၀. အာရက္ခဒါယကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. ආරක්ඛදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

ဗာတ္တိံသတိမဝဂ္ဂေ ပဌမဒုတိယတတိယာပဒါနာနိ သုဝိညေယျာနေဝ.

තිස්දෙවන වර්ගයෙහි පළමු, දෙවන හා තෙවන අපදාන පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

၁၆. စတုတ္ထာပဒါနေ ဇလဇဂ္ဂေဟိ ဩကိရိန္တိ ဇလဇေဟိ ဥတ္တမေဟိ ဥပ္ပလပဒုမာဒီဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဩကိရိံ ပူဇေသိန္တိ အတ္ထော.

16. හතරවන අපදානයෙහි 'ජලජග්ගේහි ඕකිරිං' යනු ජලයෙහි හටගත් උතුම් වූ උපුල් පියුම් ආදී මල්වලින් ඉස පූජා කළෙමි යන්නයි.

ပဉ္စမာပဒါနံ ဥတ္တာနမေဝ.

පස්වන අපදානය පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

၂၆-၂၇. ဆဋ္ဌာပဒါနေ စေတိယံ ဥတ္တမံ နာမ, သိခိနော လောကဗန္ဓုနောတိ သကလလောကတ္တယဿ ဗန္ဓုနော ဉာတကဿ သိခိဿ ဘဂဝတော ဥတ္တမံ စေတိယံ. ဣရီဏေ ဇနသဉ္စရဝိရဟိတေ ဝနေ မနုဿာနံ ကောလာဟလဝိရဟိတေ မဟာအရညေ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော. အန္ဓာဟိဏ္ဍာမဟံ တဒါတိ တသ္မိံ ကာလေ ဝနေ မဂ္ဂမူဠှဘာဝေန အန္ဓော, န စက္ခုနာ [Pg.198] အန္ဓော, အဟံ အာဟိဏ္ဍာမိ မဂ္ဂံ ပရိယေသာမီတိ အတ္ထော. ပဝနာ နိက္ခမန္တေနာတိ မဟာဝနတော နိက္ခမန္တေန မယာ သီဟာသနံ ဥတ္တမာသနံ, သီဟဿ ဝါ ဘဂဝတော အာသနံ ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ဧကံသံ အဉ္ဇလိံ ကတွာတိ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. သန္ထဝိံ လောကနာယကန္တိ သကလလောကတ္တယနယံ တံ နိဗ္ဗာနံ ပါပေန္တံ ထောမိတံ ထုတိံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

26-27. හයවන අපදානයෙහි 'සිඛිනෝ ලෝකබන්ධුනෝ' යනු සකල ලෝකත්‍රයටම බන්ධුවූ හෙවත් නෑයෙකු බඳු වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් වූ චෛත්‍යය යන්නයි. 'ඉරීණේ' යනු ජන සංචාරයෙන් තොර වූ, මිනිසුන්ගේ ඝෝෂාවෙන් තොර වූ මහ වනයෙහි චෛත්‍යය පිහිටා තිබුණේය යන්නයි. 'අන්ධාහිණ්ඩාමහං තදා' යනු එම කාලයෙහි මා වනයෙහි මාර්ගය නොදැන අතරමං වූ හෙයින් අන්ධයෙකු මෙන් මග සොයමින් හැසුරුණෙමි, මිස ඇස් අන්ධ වූවෙකු නොවූයෙමි යන්නයි. 'පවනා නික්ඛමන්තේන' යනු මහ වනයෙන් නික්මෙන්නා වූ මා හට සිංහාසනයක් බඳු වූ උතුම් ආසනයක් හෙවත් සිංහයෙකු බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආසනය දක්නට ලැබුණි යන්නයි. 'ඒකංසං අඤ්ජලිං කත්වා' යනු සළුව ඒකාංශ කොට උරහිස මත තබා හිස මුදුනෙහි දොහොත් මුදුන් තබා යන්නයි. 'සන්ථවිං ලෝකනායකං' යනු සකල ලෝකයට මග පෙන්වන්නා වූ, නිවනට පමුණුවන්නා වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට ස්තුති ප්‍රශංසා කළෙමි යන්නයි.

၃၄. သတ္တမာပဒါနေ သုဒဿနော မဟာဝီရောတိ သုန္ဒရဒဿနော ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသမ္ပန္နသရီရတ္တာ မနောဟရဒဿနော မဟာဝီရိယော သိဒ္ဓတ္ထော ဘဂဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝသတိဃရမုတ္တမေတိ ဥတ္တမေ ဝိဟာရေ ဝသတီတိ အတ္ထော.

34. හත්වන අපදානයෙහි 'සුදස්සනෝ මහාවීරෝ' යනු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත බැවින් මනෝඥ වූ දර්ශනයක් ඇති, මහත් වීර්යය ඇති සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳවයි. 'වසතිඝරමුත්තමේ' යනු උතුම් විහාරයක වැඩවසන සේක යන්නයි.

အဋ္ဌမနဝမဒသမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝါတိ.

අටවන, නවවන හා දසවන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

ဗာတ္တိံသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිස්දෙවන වග්ග වර්ණනාව නිම විය.

၃၃. ဥမာပုပ္ဖိယဝဂ္ဂေါ

33. උමාපුප්ඵිය වර්ගය

၁-၁၀. ဥမာပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. උමාපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

တေတ္တိံသတိမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမဒုတိယတတိယစတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနိယေဝ.

තිස්තුන්වන වර්ගයෙහි පළමු, දෙවන, තෙවන, හතරවන, පස්වන හා හයවන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

၅၅. သတ္တမာပဒါနေ သမယံ အဂမာသဟန္တိ သမူဟံ သမာဂမဋ္ဌာနံ အဟံ အဂမာသိန္တိ အတ္ထော.

55. හත්වන අපදානයෙහි 'සමයං අගමාසහං' යනු මම පිරිසක් රැස්ව සිටි ස්ථානයට ගියෙමි යන්නයි.

၆၂. အဗ္ဗုဒနိရဗ္ဗုဒါနီတိ ‘‘ပကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ အဗ္ဗုဒံ, အဗ္ဗုဒသတသဟဿာနံ သတံ နိရဗ္ဗုဒ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အာယုနာ အဗ္ဗုဒနိရဗ္ဗုဒါနိ ဂတမဟာအာယုဝန္တာ မနုဇာဓိပါ စက္ကဝတ္တိနော ခတ္တိယာ အဋ္ဌ အဋ္ဌ ဟုတွာ ကပ္ပာနံ ပဉ္စဝီသသဟဿမှိ အာသိံသု အဟေသုန္တိ အတ္ထော. အဋ္ဌမနဝမဒသမာပဒါနာနိ ပါကဋာနေဝါတိ.

62. ඇබ්බුද හා නිරබ්බුද යනු සංඛ්‍යා නාමයන් වේ. පකෝටි ලක්ෂයකින් සියයක් ඇබ්බුදයක් වන අතර, ඇබ්බුද ලක්ෂයකින් සියයක් නිරබ්බුදයක් වේ. මෙතරම් දීර්ඝ ආයුෂ විඳිමින් මනුෂ්‍යයන්ට අධිපති වූ සක්විති රජවරුන් ලෙස අසූ අට වතාවක් උපත ලැබ, කල්ප විසිපන්දහසක් මුළුල්ලෙහි වාසය කළහ යන්න මෙහි අර්ථයයි. අටවන, නවවන හා දසවන අපදාන ප්‍රකට අර්ථ සහිතයි.

တေတ္တိံသတိမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිස්තුන්වන වග්ග වර්ණනාව නිම විය.

၃၄-၃၈. ဂန္ဓောဒကာဒိဝဂ္ဂေါ

34-38. ගන්ධෝදකාදි වර්ගය

၁-၅၀. ဂန္ဓဓူပိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-50. ගන්ධධූපියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

စတုတိံသတိမဝဂ္ဂပဉ္စတိံသတိမဝဂ္ဂဆတ္တိံသတိမဝဂ္ဂသတ္တတိံသတိမဝဂ္ဂအဋ္ဌတိံသတိမဝဂ္ဂါ [Pg.199] ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ.

තිස්හතරවන, තිස්පස්වන, තිස්හයවන, තිස්හත්වන හා තිස්අටවන වර්ගයන් පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

ဧကူနစတ္တာလီသမဝဂ္ဂေပိ ပဌမာပဒါနာဒီနိ အဋ္ဌမာပဒါနန္တာနိ ဥတ္တာနာနေဝါတိ.

තිස්නවවන වර්ගයෙහි ද පළමු අපදානයේ සිට අටවන අපදානය දක්වා සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

၃၉. အဝဋဖလဝဂ္ဂေါ

39. අවටඵල වර්ගය

၉. သောဏကောဋိဝီသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. සෝණකෝටිවීසත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

နဝမာပဒါနေ ပန ဝိပဿိနော ပါဝစနေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သောဏဿ ကောဋိဝီသတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ မဟာဝိဘဝေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သေဋ္ဌိ ဟုတွာ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဘဂဝတော စင်္ကမနဋ္ဌာနေ သုဓာယ ပရိကမ္မံ ကာရေတွာ ဧကဉ္စ လေဏံ ကာရေတွာ နာနာဝိရာဂဝတ္ထေဟိ လေဏဘူမိယာ သန္ထရိတွာ ဥပရိ ဝိတာနဉ္စ ကတွာ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ နိယျာဒေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနုမောဒနံ အကာသိ. သော တေန ကုသလကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ကဿပဒသဗလေ အနုပ္ပန္နေ အမှာကံ ဘဂဝတိ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ ကရိတွာ ဝသန္တံ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ တေမာသံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဝုဋ္ဌဝဿော ပရိပုဏ္ဏပရိက္ခာရော ဂန္ဓမာဒနမေဝ အဂမာသိ. သောပိ ကုလပုတ္တော ယာဝဇီဝံ တတ္ထ ပုညာနိ ကတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ စမ္ပာနဂရေ အဂ္ဂသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိဿ မဟာဘောဂက္ခန္ဓော အဘိဝဍ္ဎိ. တဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနဒိဝသေ သကလနဂရေ မဟာလာဘသက္ကာရသမ္မာနော အဟောသိ, တဿ ပုဗ္ဗေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ သတသဟဿဂ္ဃနိကရတ္တကမ္ဗလပရိစ္စာဂေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သုခုမာလတရော စ အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ, တေနဿ သောဏောတိ နာမံ အကံသု. သော [Pg.200] မဟတာ ပရိဝါရေန အဘိဝဍ္ဎိ. တဿ ဟတ္ထပါဒတလာနိ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖဝဏ္ဏာနိ အဟေသုံ, တေသံ သတဝါရံ ဝိဟတကပ္ပာသံ ဝိယ မုဒုသမ္ဖဿော အဟောသိ. ပါဒတလေသု မဏိကုဏ္ဍလာဝဋ္ဋဝဏ္ဏလောမာနိ ဇာယိံသု. ဝယပ္ပတ္တဿ တဿ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေ တယော ပါသာဒေ ကာရာပေတွာ နာဋကိတ္ထိယော ဥပဋ္ဌာပေသုံ. သော တတ္ထ မဟတိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဒေဝကုမာရော ဝိယ ပဋိဝသတိ.

නවවැනි අපදානයෙහි, 'විපස්සිනෝ පාවචනේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සෝණ කෝටිවීස තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘතෝපනිශ්‍රය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහත් වත්කම් ඇති සිටු පවුලක ඉපදී, වැඩුණු පසු සිටුවරයෙකු බවට පත් විය. උපාසකවරුන් සමඟ විහාරයට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර පැහැදුණු සිත් ඇතිව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සක්මන් මළුවෙහි හුණු බදාමෙන් පිරියම් කරවා, එක් ලෙනක් ද කරවා, විවිධ වර්ණයෙන් යුත් වස්ත්‍ර ලෙනෙහි බිම අතුරා, ඉහළින් වියනක් ද බඳවා, සිව් දෙසින් වඩිනා මහා සංඝරත්නය උදෙසා පූජා කර සත් දිනක් මුළුල්ලේ මහා දානයක් දී ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු ඒ කුසල් කර්මයෙන් දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර, මේ කල්පයෙහි කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට පෙර බාරාණසී නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ගංගා තීරයෙහි පන්සලක් කරවා වසන්නා වූ එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට තෙමසක් මුළුල්ලේ සිවුපසයෙන් ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළේය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වස් වැස නිමවා, පිරිකර සම්පූර්ණ කරගෙන ගන්ධමාදන පර්වතයටම වැඩම කළ සේක. ඒ කුලපුත්‍රයා ද දිවි හිමියෙන් එහි පින්කම් කොට, එයින් චුතව දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි චම්පා නගරයේ අග්‍ර සිටුවරයාගේ නිවසේ පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහු පිළිසිඳ ගත් දින සිට සිටුවරයාගේ මහා භෝග සම්පත් දියුණු විය. ඔහු මව් කුසින් බිහි වූ දිනයේ මුළු නගරයෙහිම මහා ලාභ සත්කාර සම්මාන ඇති විය. ඔහු පෙර පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට ලක්ෂයක් වටිනා රතු පලසක් පූජා කිරීමේ හේතුවෙන්, රන්වන් පැහැති වූත් ඉතා සුකොමල වූත් ආත්මභාවයක් ඔහුට ලැබුණි. එබැවින් ඔහුට 'සෝණ' යැයි නම් තැබූහ. ඔහු මහත් පිරිවර සහිතව හැදී වැඩුණි. ඔහුගේ අත්ලේ සහ පතුල්වල පැහැය බන්දුජීවක (වද) මල් වැනි විය. ඒවා සිය වරක් පොලු ගැසූ පුළුන් මෙන් මෘදු ස්පර්ශයකින් යුක්ත විය. පා පතුල්වල මැණික් කුණ්ඩලාභරණ මෙන් කැරකී ගිය රෝම හටගත්තේය. ඔහු වියපත් වූ පසු, ඔහු වෙනුවෙන් තුන් ऋतुවට සරිලන පරිදි ප්‍රාසාද තුනක් කරවා, නිළියන් ලවා උපස්ථාන කරවන ලදී. ඔහු එහි දෙවඟනන් පිරිවරාගත් දිව්‍ය කුමාරයෙකු මෙන් මහත් සම්පත් අනුභව කරමින් වාසය කළේය.

အထ အမှာကံ ဘဂဝတိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေ ဗိမ္ဗိသာရရညာ ပက္ကောသာပိတော တေဟိ အသီတိယာ ဂါမိကသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟံ အာဂတော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဇနသံသဂ္ဂပရိဟရဏတ္ထံ သီတဝနေ ဝိဟာသိ. သော တတ္ထ ဝသန္တော ‘‘မမ သရီရံ သုခုမာလံ, န စ သက္ကာ သုခေနေဝ သုခံ အဓိဂန္တုံ, ကာယံ ကိလမေတွာပိ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာယ ပဓာနမနုယုဉ္ဇန္တော ပါဒတလေသု ဖောဋေသု ဥဋ္ဌိတေသုပိ ဝေဒနံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဒဠှံ ဝီရိယံ ကရောန္တော အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ဧဝံ အဟံ ဝါယမန္တောပိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ မေ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ, ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇာမိ, ပုညာနိ စ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. အထ သတ္ထာ တဿ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝီဏောပမောဝါဒေန (မဟာဝ. ၂၄၃) ဩဝဒိတွာ ဝီရိယသမတာယောဇနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋံ ဂတော. သောဏောပိ ခေါ သတ္ထု သန္တိကာ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ.

ඉන්පසු අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ලබා උතුම් දම්සක් පැවතුම් කොට රජගහ නුවර ඇසුරු කරමින් වසන කල්හි, බිම්බිසාර රජු විසින් කැඳවන ලද අසූ දහසක් ගම් ප්‍රධානීන් සමඟ රජගහ නුවරට පැමිණි සෝණ කුමාරයා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා, මව්පියන්ගෙන් අවසර ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී උපසම්පදාව ලබා ගත්තේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් කමටහන් ලබාගෙන ජන සංසර්ගයෙන් මිදීම පිණිස සීතවනයෙහි වාසය කළේය. ඔහු එහි වසමින්, ''මාගේ ශරීරය ඉතා සුකොමලය, සැපයෙන්ම සැපය ලබාගත නොහැකිය, ශරීරය වෙහෙසවා හෝ ශ්‍රමණ ධර්මයෙහි යෙදිය යුතුය'' යි සිතා, සිටගෙන සිටීම හා සක්මන් කිරීමම අධිෂ්ඨාන කරගෙන ප්‍රධාන වීර්යයෙහි යෙදෙන කල්හි, පා පතුල්වල බිබිලි මතු වුවද ඒ වේදනාව ඉවසා තදින් වීර්යය කළේය. අතිශයින් තදින් කළ වීර්යය නිසා සුවිශේෂී ධර්මයක් උපදවා ගැනීමට නොහැකි වූ ඔහු, ''මෙලෙස මා වෙහෙස වුවද මඟපල උපදවා ගැනීමට නොහැකිය, මාගේ පැවිද්දෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කිම? නැවත ගිහි වී සම්පත් අනුභව කරමින් පින්කම් ද කරන්නෙමි'' යි සිතුවේය. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ සිතිවිලි දැන එහි වැඩම කර, වීණාව උපමා කොට ගත් අවවාදයෙන් (වීණොපමාවාදයෙන්) අවවාද කර, වීර්යය සමාන ලෙස (මධ්‍යස්ථව) පවත්වා ගන්නා ආකාරය පෙන්වා දී, කමටහන් පිරිසිදු කර දී ගිජුකුළු පර්වතයට වැඩම කළ සේක. සෝණ තෙරුන් ද ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් අවවාද ලබා වීර්යය සමව පවත්වා ගනිමින් විදර්ශනාව වඩා අරහත්වයට පත් විය.

၄၉. သော အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဝိပဿိနော ပါဝစနေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိပဿီတိ ဝိသေသေန, ဝိဝိဓံ ဝါ ပဿတီတိ ဝိပဿီ. ပါဝစနေတိ ပကာရေန ဝုစ္စတီတိ ပါဝစနံ, ပိဋကတ္တယံ. တဿ ဝိပဿိနော တသ္မိံ ပါဝစနေတိ အတ္ထော. လေဏန္တိ လိနန္တေ နိလီယန္တေ ဧတ္ထာတိ လေဏံ ဝိဟာရံ. ဗန္ဓုမာရာဇဓာနိယာတိ ဗန္ဓန္တိ ကုလပရမ္ပရာယ ဝသေန အညမညံ သမ္ဗဇ္ဈန္တီတိ ဗန္ဓူ, ဉာတကာ. တေ ဧတ္ထ ပဋိဝသန္တီတိ ဗန္ဓုမာ, ဗန္ဓု အဿ အတ္ထီတိ [Pg.201] ဝါ ဗန္ဓုမာ. ရာဇူနံ ဝသနဋ္ဌာနန္တိ ရာဇဓာနီ, ဗန္ဓုမာ စ သာ ရာဇဓာနီ စေတိ ဗန္ဓုမာရာဇဓာနီ, တဿာ ဗန္ဓုမာရာဇဓာနိယာ, လေဏံ မယာ ကတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

49. ඒ සෝණ තෙරුන් රහතන් වහන්සේ නමක් වී තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'විපස්සිනෝ පාවචනේ' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'විපස්සී' යනු විශේෂයෙන් හෝ විවිධාකාරයෙන් දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. 'පාවචන' යනු ප්‍රකාරයෙන් කියවෙන බැවින් පාවචනයයි, එනම් ත්‍රිපිටකයයි. 'ඒ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි' යනු එහි අර්ථයයි. 'ලේණං' යනු මෙහි සැඟවෙන බැවින් (වාසය කරන බැවින්) ලෙන නම් වූ විහාරයයි. 'බන්ධුමාරාජධානියා' යනු - පරම්පරා වශයෙන් එකිනෙකා බැඳෙන බැවින් 'බන්ධු' නම් වූ නෑයන්ය. ඔවුන් මෙහි වාසය කරන බැවින් බන්ධුමතී නම් වේ, නැතහොත් බන්ධූන් (නෑයන්) ඔහුට සිටින බැවින් බන්ධුමත් නම් වේ. රජවරුන්ගේ වාසස්ථානය බැවින් 'රාජධානී' නම් වේ. ඒ බන්ධුමතී වූ රාජධානිය 'බන්ධුමාරාජධානී' නම් වේ. ඒ බන්ධුමතී රාජධානියෙහි මා විසින් ලෙනක් කරවන ලදී යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

သောဏကောဋိဝီသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සෝණ කෝටිවීස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. ပုဗ္ဗကမ္မပိလောတိကဗုဒ္ဓအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. පුබ්බකම්මපිලෝතික බුද්ධ අපදාන වර්ණනාව

၆၄. ဒသမာပဒါနေ အနောတတ္တသရာသန္နေတိ ပဗ္ဗတကူဋေဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ စန္ဒိမသူရိယာနံ သန္တာပေဟိ ဩတတ္တံ ဥဏှံ ဥဒကံ ဧတ္ထ နတ္ထီတိ အနောတတ္တော. သရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဘဝန္တိ သန္ဒန္တိ ဧတသ္မာ မဟာနဒိယောတိ သရော. သီဟမုခါဒီဟိ နိက္ခန္တာ မဟာနဒိယော တိက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ နိက္ခန္တနိက္ခန္တဒိသာဘာဂေန သရန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. အနောတတ္တော စ သော သရော စာတိ အနောတတ္တသရော. တဿ အာသန္နံ သမီပဋ္ဌာနန္တိ အနောတတ္တသရာသန္နံ, တသ္မိံ အနောတတ္တသရာသန္နေ, သမီပေတိ အတ္ထော. ရမဏီယေတိ ဒေဝဒါနဝဂန္ဓဗ္ဗကိန္နရောရဂဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီဟိ ရမိတဗ္ဗံ အလ္လီယိတဗ္ဗန္တိ ရမဏီယံ, တသ္မိံ ရမဏီယေ. သိလာတလေတိ ဧကဂ္ဃနပဗ္ဗတသိလာတလေတိ အတ္ထော. နာနာရတနပဇ္ဇောတေတိ ပဒုမရာဂဝေဠုရိယာဒိနာနာအနေကေဟိ ရတနေဟိ ပဇ္ဇောတေ ပကာရေန ဇောတမာနေ. နာနာဂန္ဓဝနန္တရေတိ နာနပ္ပကာရေဟိ စန္ဒနာဂရုကပ္ပူရတမာလတိလကာသောကနာဂပုန္နာဂကေတကာဒီဟိ အနေကေဟိ သုဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ ဂဟနီဘူတဝနန္တရေ သိလာတလေတိ သမ္ဗန္ဓော.

64. දසවැනි අපදානයෙහි 'අනෝතත්තසරාසන්නේ' යන්නෙහි - පර්වත කූටයන්ගෙන් වැසී ඇති බැවින් ඉර හඳ දෙකේ රශ්මියෙන් රත් නොවන බැවින් 'අනෝතත්ත' (අනවතප්ත) නම් වේ. මෙයින් මහා ගංගාවන් ගලා යන බැවින්, ප්‍රභවය වන බැවින් 'සර' (විල) නම් වේ. සිංහ මුඛ ආදියෙන් නික්මුණු මහා ගංගාවන් තෙවරක් පැදකුණු කර නික්මුණු නික්මුණු දිශාභාගයෙන් ගලා යන්නේය යනු අර්ථයයි. එය අනෝතත්ත වූ විලක් බැවින් 'අනෝතත්ත සර' (අනවතප්ත විල) නම් වේ. එහි ආසන්න වූ සමීප ස්ථානය 'අනෝතත්තසරාසන්න' නම් වේ. 'රමණීයේ' යනු දෙවියන්, අසුරයන්, ගාන්ධර්වයන්, කින්නරයන්, නාගයන්, බුදුවරුන් හා පසේබුදුවරුන් ආදීන් විසින් ඇලුම් කටයුතු වූ, ඇසුරු කටයුතු වූ බැවින් 'රමණීය' නම් වේ. 'සිලාතලේ' යනු එක් ඝන පර්වතයක ගල්තලාවෙහි යන්නයි. 'නානාරතනපජ්ජෝතේ' යනු පද්මරාග, වෛඪූර්ය ආදී නොයෙක් රත්නයන්ගෙන් විවිධ ලෙස බබළන්නා වූ යන්නයි. 'නානාගන්ධවනන්තරේ' යනු නොයෙක් ප්‍රකාර වූ සඳුන්, අගිල්, කපුරු, තමාල, තිලක, අසෝක, නා, පුන්නාග, වැටකේ ආදී බොහෝ සුවඳැති මල්වලින් ගහණ වූ වනාන්තරයෙහි වූ ගල්තලාවෙහි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၆၅. ဂုဏမဟန္တတာယ သင်္ချာမဟန္တတာယ စ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန, ပရေတော ပရိဝုတော လောကနာယကော လောကတ္တယသာမိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တတ္ထ သိလာသနေ နိသိန္နော အတ္တနော ပုဗ္ဗာနိ ကမ္မာနိ ဗျာကရီ ဝိသေသေန ပါကဋမကာသီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဗုဒ္ဓါပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁.၁ အာဒယော) ဝုတ္တတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝ. ဗုဒ္ဓါပဒါနေ အန္တောဂဓမ္ပိ ဣဓာပဒါနေ ကုသလာကုသလံ ကမ္မသံသူစကတ္တာ ဝဂ္ဂသင်္ဂဟဝသေန ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရာ သင်္ဂါယိံသူတိ.

65. ගුණ මහත්භාවයෙන් ද සංඛ්‍යා මහත්භාවයෙන් (පිරිසගේ බහුලත්වයෙන්) ද යුත් මහා භික්ෂු සංඝයා විසින් පිරිවරන ලද, ලෝකනායක වූ, තුන් ලොවට අධිපති වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ එම ශෛලාසනයෙහි වැඩ හිඳ තමන් වහන්සේගේ පෙර කර්මයන් ප්‍රකාශ කළ සේක, විශේෂයෙන් පැහැදිලි කළ සේක යනු අර්ථයයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පහත බුද්ධාපදානයෙහි (අප. තේර 1.1.1 ආදී) සඳහන් කර ඇති බැවින් ද, අර්ථය පැහැදිලි බැවින් ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. බුද්ධාපදානයෙහි අන්තර්ගත වුවද, මෙම අපදානයෙහි කුසලාකුසල කර්මයන් ප්‍රකාශ වන බැවින්, වර්ග වශයෙන් සංග්‍රහ කිරීමේ අනුපිළිවෙළ අනුව ධර්ම සංගායකාචාර්ය මහරහතන් වහන්සේලා මෙය සංගායනා කළහ.

ပုဗ္ဗကမ္မပိလောတိကဗုဒ္ဓအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පූර්වකර්මපිලෝතික බුද්ධාපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဧကူနစတ္တာလီသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

තිස්නවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄၀. ပိလိန္ဒဝစ္ဆဝဂ္ဂေါ

40. පිලින්දවච්ඡ වර්ගය

၁. ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. පිලින්දවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

စတ္တာလီသမဝဂ္ဂေ [Pg.202] အပဒါနေ နဂရေ ဟံသဝတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဒေါဝါရိကကုလေ နိဗ္ဗတ္တော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ အဟောသိ. သော ကောဋိသန္နိစိတဓနရာသိံ ဩလောကေတွာ ရဟော နိသိန္နော ‘‘ဣမံ သဗ္ဗဓနံ မယာ သမ္မာ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သဗ္ဗပရိက္ခာရဒါနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဆတ္တသတသဟဿံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗပရိဘောဂပရိက္ခာရာနိပိ သတသဟဿဝသေန ကာရေတွာ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ. ဧဝံ သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ ပရိယောသာနဒိဝသေ နိဗ္ဗာနာဓိဂမံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဆ ကာမာဝစရေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ မနုဿေသု စ စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော ဂေါတ္တဝသေန ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိ ပါကဋော အဟောသိ.

සතළිස්වන වර්ගයෙහි (පළමු) අපදානය වන 'නගරේ හංසවතියා' යනාදිය ආයුෂ්මත් පිලින්දවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය (නිවන) පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි ද්වාරපාලක (දොරටුපාල) කුලයක ඉපිද, මහා ධනවත් වූ මහා භෝග සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු කෝටි ගණනින් රැස් කරන ලද ධන රාශිය දෙස බලා හුදෙකලාව හිඳ, 'මා විසින් මේ සියලු ධනය මැනවින් රැගෙන යාම (පරලොවට ගෙනයාම) වටින්නේය' යි සිතා, 'බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට සියලු පිරිකර දානය දීම සුදුසුය' යි තීරණය කොට, ධවල ජත්‍ර (කුඩ) ලක්ෂයක් ආදී කොට ඇති සියලු පරිභෝග පිරිකර ද ලක්ෂය බැගින් කරවා, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආරාධනා කොට බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට මහා දානයක් දුන්නේය. මෙසේ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි දන් දී අවසාන දිනයෙහි නිවන් අවබෝධය ප්‍රාර්ථනා කොට, දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට ජීවිතය කෙළවර දෙව්ලොව උපන්නේය. සවැදෑරුම් කාමාවචර දේව ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව ගෝත්‍රය අනුව 'පිලින්දවච්ඡ' යන නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

၁. သော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ဥဒါနဝသေန တံ ပကာသေန္တော နဂရေ ဟံသဝတိယာတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. အာသိံ ဒေါဝါရိကော အဟန္တိ အဟံ ဟံသဝတီနဂရေ ရညော ဂေဟဒွါရေ ဒွါရပါလကော အာသိံ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. အက္ခောဘံ အမိတံ ဘောဂန္တိ ရညော ဝလ္လဘတ္တာ အညေဟိ ခေါဘေတုံ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျံ အမိတံ အပရိမာဏဘောဂံ ဓနံ မမ ဃရေ သန္နိစိတံ ရာသီကတံ အဟောသီတိ အတ္ထော.

1. ඔහු එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට, ලබන ලද ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෙක්ව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්ව, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව උදානයක් වශයෙන් එය ප්‍රකාශ කරමින් 'නගරේ හංසවතියා' යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් පවසන ලද්දක්මය. 'ආසිං දෝවාරිකෝ අහං' යනු, මම හංසවතී නගරයෙහි රජුගේ මාලිගා ද්වාරයෙහි දොරටුපාලකයෙක් වීමි යන්න අර්ථයයි. 'අක්ඛෝභං අමිතං භෝගං' යනු, රජුට ප්‍රිය වූ අයෙකු වූ නිසා අන්‍යන්ට කම්පා කළ නොහැකි, සොලවාලිය නොහැකි වූ අප්‍රමාණ වූ භෝග සම්පත් හා ධනය මාගේ නිවසෙහි රැස් කර තිබුණේය යන්න අර්ථයයි.

၃. ဗဟူ မေဓိဂတာ ဘောဂါတိ အနေကာ ဘောဂါ မေ မယာ အဓိဂတာ ပတ္တာ ပဋိလဒ္ဓါတိ အတ္ထော. သတ္ထဝါသိအာဒီနံ ပရိက္ခာရာနံ နာမာနိ နယာနုယောဂေန သုဝိညေယျာနိ. ပရိက္ခာရဒါနာနိသံသာနိ စ သုဝိညေယျာနေဝါတိ.

3. 'බහූ මේධිගතා භෝගා' යනු, මා විසින් බොහෝ භෝග සම්පත් අධිගමනය කරන ලදී, පමුණුවා ගන්නා ලදී, ලබන ලදී යන්න අර්ථයයි. සැත, වෑ ආදී පිරිකරයන්ගේ නම් ක්‍රමානුකූලව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. පිරිකර දානයෙහි ආනිශංස ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පිලින්දවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပဉ္စမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝါတိ.

දෙවන, තෙවන, සිව්වන හා පස්වන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

၆. ဗာကုလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. බාකුල තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဆဋ္ဌာပဒါနေ [Pg.203] ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ ဗာကုလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယံ ကိရ ထေရော အတီတေ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကဿ အသင်္ချေယျဿ မတ္ထကေ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ‘‘သမ္ပရာယိကတ္ထံ ဂဝေသိဿာမီ’’တိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိဟရန္တော ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တီနံ လာဘီ ဟုတွာ ဝိဟရန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော သတ္ထု ဝါတာဗာဓေ ဥပ္ပန္နေ အရညတော ဘေသဇ္ဇာနိ အာနေတွာ တံ ဝူပသမေတွာ တံ ပုညံ အာရောဂျတ္ထာယ ပရိဏာမေတွာ တတော စုတော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဧကံ အသင်္ချေယျံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ အပ္ပာဗာဓာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယံ တံ ဌာနန္တရံ အာကင်္ခန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနာဘိညာလာဘီ ဟုတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ တိဏပုပ္ဖကရောဂေ ဥပ္ပန္နေ တံ ဝူပသမေတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကံ ဇိဏ္ဏံ ဝိနဿမာနံ မဟာဝိဟာရံ ဒိသွာ တတ္ထ ဥပေါသထာဂါရာဒိကံ သဗ္ဗံ အာဝသထံ ကာရာပေတွာ တတ္ထ ဘိက္ခုသံဃဿ သဗ္ဗံ ဘေသဇ္ဇံ ပဋိယာဒေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ကောသမ္ဗိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ.

හයවන අපදානයෙහි 'හිමවන්තස්සාවිදූරේ' යනාදිය බාකුල තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ අතීතයෙහි මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට අධික වූ අසංඛ්‍යයකට පෙර අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පහළ වීමට ද පෙර සිටම බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, වයසට පැමිණි කල්හි වේදත්‍රය උගෙන එහි සාරයක් නොදැක, 'පරලොව යහපත සොයන්නෙමි' යි සිතා ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදිව පර්වත පාදයක වාසය කරමින් පංච අභිඥා අෂ්ට සමාපත්ති ලාභියෙක්ව වසන අතරතුර බුද්ධෝත්පාදය ගැන අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ධර්මය අසා සරණාගමනයෙහි පිහිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේට වාත රෝගයක් හටගත් කල්හි වනයෙන් බෙහෙත් ගෙනවුත් එය සුවපත් කරවා, එම පින නිරෝගීභාවය පිණිස ප්‍රාර්ථනා කොට එතැනින් චුතව බඹලොව උපන්නේය. එක් අසංඛ්‍යයක් දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් පදුමුත්තර බුද්ධ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි එක් කුලයක ඉපිද, වියත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක් භික්ෂුවක් අල්පබාධ (නිරෝගී) භික්ෂූන් අතර අගතැන් තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් ප්‍රාර්ථනා කොට දිවි හිමියෙන් කුසල් රැස් කර සුගති ලෝකයන්හිම සැරිසරමින් විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළ වීමට පෙර බන්ධුමතී නගරයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව එහි සාරයක් නොදැක ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදිව ධ්‍යාන අභිඥා ලාභියෙක්ව පර්වත පාදයක වසමින් බුද්ධෝත්පාදය අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් සරණාගමනයෙහි පිහිටා, භික්ෂූන් වහන්සේලාට තණ මල් නිසා හටගත් රෝගයක් හටගත් කල්හි එය සුවපත් කොට, එහි ආයු පමණින් වාසය කොට එතැනින් චුතව බඹලොව ඉපිද, එතැන් සිට අනූඑක්වන කල්පයෙහි දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බාරාණසී නුවර කුල ගෙයක ඉපිද ගිහිගෙයි වසන අතරතුර එක් ජරාවට පත් වූ, විනාශ වෙමින් පවතින මහා විහාරයක් දැක එහි උපෝසථාගාර ආදී සියලු ආවාසයන් කරවා, එහි භික්ෂු සංඝයා උදෙසා සියලු බෙහෙත් පිරිකර පිළියෙළ කොට දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එක් බුද්ධාන්තරයක් දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපත ලැබීමට පෙර කොසඹෑ නුවර සිටු කුලයක උපන්නේය.

သော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ ဓာတီဟိ အရောဂဘာဝါယ ယမုနာယံ နှာပိယမာနော တာသံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ မစ္ဆေန ဂိလိတော အဟောသိ. ကေဝဋ္ဋာ တံ မစ္ဆံ ဇာလာယ ဂဟေတွာ ဗာရာဏသိယံ သေဋ္ဌိဘရိယာယ ဝိက္ကိဏိံသု. သာ တံ ဂဟေတွာ ဖာလယမာနာ ပုဗ္ဗေ ကတပုညဖလေန အရောဂံ [Pg.204] ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘ပုတ္တော မေ လဒ္ဓေါ’’တိ ဂဟေတွာ ပေါသေသိ. သော ဇနကေဟိ မာတာပိတူဟိ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ အာဂန္တွာ ‘‘အယံ အမှာကံ ပုတ္တော, ဒေထ နော ပုတ္တ’’န္တိ အနုယောဂေ ကတေ ရညာ ‘‘ဥဘယေသမ္ပိ သာဓာရဏော ဟောတူ’’တိ ဒွိန္နံ ကုလာနံ ဒါယာဒဘာဝေန ဝိနိစ္ဆယံ ကတွာ ဌပိတတ္တာ ဗာကုလောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဒွီသု သေဋ္ဌိကုလေသု ဧကေကသ္မိံ ဆမာသံ ဆမာသံ ဝသတိ. တေ အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ နာဝါသံဃာဋံ ဗန္ဓိတွာ တတြူပရိ ရတနမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယေ နိပ္ဖာဒေတွာ ကုမာရံ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ ဥဘယနဂရမဇ္ဈဋ္ဌာနံ ဂင်္ဂါယ အာဂစ္ဆန္တိ, အပရသေဋ္ဌိမနုဿာပိ ဧဝမေဝ သဇ္ဇေတွာ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ ကုမာရံ တတ္ထ အာရောပေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. သော ဧဝံ ဝဍ္ဎမာနော အာသီတိကော ဟုတွာ ဥဘယသေဋ္ဌိပုတ္တောတိ ပါကဋော. သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တာဟံ ဝါယမန္တော အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါယ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ඔහු මවුකුසින් නික්ම උපත ලද පසුව, කිරිමව්වරුන් විසින් නිරෝගීභාවය පිණිස යමුනා නදියේ නහවනු ලබන කල්හි, ඔවුන්ගේ අතින් ගිලිහී මත්ස්‍යයෙකු විසින් ගිලිනු ලැබීය. මසුන් මරන්නෝ ඒ මත්ස්‍යයා දැලකින් අල්ලා බරණැස සිටු බිරිඳකට විකුණූහ. ඇය ඒ මත්ස්‍යයා ගෙන පලන කල්හි, පෙර කළ පින් බලයෙන් නිරෝගී වූ දරුවෙකු දැක, ''මට පුතෙකු ලැබුණි'' යයි පවසා දරුවා ගෙන ඇතිදැඩි කළාය. ඔහුගේ ජනක මවුපියන් ඒ පුවත අසා පැමිණ, ''මොහු අපේ පුතා ය, අපේ පුතා අපට දෙන්න'' යයි විවාද කළ කල්හි, රජු විසින් ''දෙපාර්ශවයටම සාධාරණ උරුමය හිමිවේවා'' යි පවසා පවුල් දෙකටම දායාද උරුමය ඇතිව තීන්දුව ලබා දී තැබූ බැවින්, 'බකුල' යන නම ලැබූ ඔහු, වයසින් වැඩී මහා සම්පත් අනුභව කරමින් සිටු පවුල් දෙකෙහි එක් පවුලක මාස හය බැගින් වාසය කරයි. ඒ පවුල් දෙකේ අය තමන්ගේ වාරය පැමිණි කල්හි, පාරු දෙකක් එක්කර බැඳ ඒ මත රත්න මණ්ඩපයක් කරවා, පංචාංගික තූර්ය නාද පවත්වා, කුමරු එහි වඩා හිඳුවා නගර දෙක අතර ගංගාව ඔස්සේ පැමිණෙති. අනෙක් සිටු පවුලේ මිනිස්සු ද එලෙසම සරසා ඒ ස්ථානයට පැමිණ කුමරු එහි නංවාගෙන යති. මෙසේ හැදී වැඩුණු ඔහු අසූ වියට පත්ව සිටු පවුල් දෙකටම අයත් සිටු පුත්‍රයෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ මහණ වී, සත් දවසක් වීර්ය කොට අටවන දිනයේ සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය.

၃၈၆. သော အရဟာ ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. အပဒါနပါဠိအတ္ထောပိ သုဝိညေယျောဝ. သော အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝိဟရန္တော သဋ္ဌိဝဿသတာယုကော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ.

386. ඒ රහතන් වහන්සේ අර්හත් වී තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට දක්වන ලද්දේමය. අපදාන පාළියේ අර්ථය ද පහසුවෙන් දත හැකිය. ඒ තේරුන් වහන්සේ අර්හත්ත්වයට පත්ව විමුක්ති සුවයෙන් වෙසෙමින්, වසර එකසිය සැටක් ආයු වළඳා පිරිනිවන් පෑ සේක.

ဗာကုလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බකුලත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. ဂိရိမာနန္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. ගිරිමානන්දත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

သတ္တမာပဒါနေ ဘရိယာ မေ ကာလင်္ကတာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဂိရိမာနန္ဒတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တော အတ္တနော ဘရိယာယ စ ပုတ္တေ စ ကာလင်္ကတေ သောကသလ္လသမပ္ပိတော အရညံ ပဝိသိတွာ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ရုက္ခမူလေ ဝိဟာသိ. တဒါ သုမေဓော ဘဂဝါ တဿာနုကမ္ပာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သောကသလ္လံ အဗ္ဗူဠှေသိ. သော ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော သုဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ အဘိတ္ထဝိ.

සත්වන අපදානයේ 'භරියා මේ කාලකතා' යනාදිය ආයුෂ්මත් ගිරිමානන්ද තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක උපත ලැබීය. වයසට පැමිණ ගිහිගෙය පිහිටුවා වසන කල්හි, තමන්ගේ බිරිඳ සහ පුතුන් මියගිය විට ශෝක හුලෙන් පෙළුණේ අරණ්‍යයට වැදී, ඉබේ වැටුණු ඵලවැල අනුභව කරමින් රුක්මුල්හි වාසය කළේය. එකල සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එහි වැඩම කොට ධර්මය දේශනා කොට ශෝක හුල උදුරා දැමූ සේක. ඔහු ධර්මය අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ සුවඳ මල්වලින් බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කොට, පස්වණක් පිහිටුවා වැඳ, හිසෙහි දොහොත් මුදුන් දී ස්තුති කළේය.

သော [Pg.205] တေန ပုညေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယတ္ထ သုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဗိမ္ဗိသာရရညော ပုရောဟိတဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဂိရိမာနန္ဒောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ရာဇဂဟာဂမနေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ကတိပယံ ဒိဝသံ ဂါမကာဝါသေ ဝသိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ ရာဇဂဟံ အဂမာသိ. ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇာ တဿ အာဂမနံ သုတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထ, အဟံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟာမီ’’တိ သမ္ပဝါရေတွာ ဂတောပိ ဗဟုကိစ္စတ္တာ တံ န သရိ. ‘‘ထေရော အဗ္ဘောကာသေယေဝ ဝသတီ’’တိ. ဒေဝတာ ထေရဿ တေမနဘယေန ဝဿဓာရံ ဝါရေသုံ. ရာဇာ အဝဿနကာရဏံ ဥပဓာရေတွာ ဉတွာ ထေရဿ ကုဋိကံ ကာရာပေသိ. ထေရော ကုဋိကာယံ ဝသန္တော သေနာသနသပ္ပာယလာဘေန စိတ္တသမာဓာနံ လဘိတွာ ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොවම සැප අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ රජගහනුවර බිම්බිසාර රජුගේ පුරෝහිතයාගේ පුත්‍රයා වී උපත ලැබීය, ඔහුට 'ගිරිමානන්ද' යනු නම විය. ඔහු වියපත් වී බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහනුවරට වැඩම කළ අවස්ථාවේ බුද්ධානුභාවය දැක ශ්‍රද්ධාව ලැබ මහණ වී, මහණදම් පුරමින් දින කිහිපයක් ගම්බද ආවාසයක වාසය කොට බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳීමට රජගහනුවරට ගියේය. බිම්බිසාර මහරජු උන්වහන්සේගේ වැඩමවීම අසා, උන්වහන්සේ වෙත එළඹ, ''ස්වාමීනි, මෙහිම වැඩ වසනු මැනවි, මම සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරන්නෙමි'' යයි ආරාධනා කළ ද, බොහෝ රාජකාරි බහුල වූ බැවින් ඒ ගැන අමතක විය. 'තේරුන් වහන්සේ එළිමහනේම වෙසෙති' යි දේවතාවෝ උන්වහන්සේ තෙමීම කෙරෙහි ඇති බියෙන් වර්ෂා ධාරාවන් වැළැක්වූහ. රජතුමා වැසි නොවැසීමට හේතුව විමසා බලා කරුණු දැනගෙන තේරුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් කුටියක් කරවීය. තේරුන් වහන්සේ කුටියෙහි වෙසෙමින් සෙනසුන් සප්පාය ලැබීමෙන් සිතේ සමාධිය ලබා වීර්යය සම කොට විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයට පැමිණි සේක.

၄၁၉. သော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဘရိယာ မေ ကာလင်္ကတာတိအာဒိမာဟ. တံ ဘဂဝတော နိဝေဒနဉ္စ ဘဂဝတာ ကတာနုသာသနဉ္စ မဂ္ဂံ ဖလာဓိဂမာပဒါနဉ္စ ပါဌာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

419. උන්වහන්සේ අර්හත්ත්වයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට මහත් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'භරියා මේ කාලකතා' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට දැන්වීම ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් කළ අනුශාසනය ද, මාර්ගය හා ඵල ලැබීමේ අපදානය ද පාළියට අනුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

ဂိရိမာနန္ဒတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ගිරිමානන්දත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

အဋ္ဌမနဝမဒသမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝါတိ.

අටවන, නවවන හා දසවන අපදානයන් ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

စတ္တာလီသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සතළිස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄၁. မေတ္တေယျဝဂ္ဂေါ

41. මෙත්තෙය්‍ය වර්ගය

၁. တိဿမေတ္တေယျတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. තිස්සමෙත්තෙය්‍යත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

၁. ဧကစတ္တာလီသမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ပဗ္ဘာရကူဋံ နိဿာယာတိအာဒိကံ တိဿမေတ္တေယျတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော အဇိနစမ္မံ နိသီဒနတ္ထာယ ဒိန္နမေဝ နာနံ. သေသံ အပဒါနပါဠိယာ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

1. එක්සතළිස්වන වර්ගයේ පළමු අපදානය වූ 'පබ්භාරකූටං නිස්සාය' යනාදිය තිස්සමෙත්තෙය්‍ය තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඩ හිඳීම පිණිස අඳුන් දිවි සමක් දීම පමණක් විශේෂ වේ. ඉතිරි කොටස අපදාන පාළියෙන් පහසුවෙන් දත හැකිය.

၂. ပုဏ္ဏကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. පුණ්ණකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

၂၉. ဒုတိယာပဒါနေ [Pg.206] ပဗ္ဘာရကူဋံ နိဿာယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထ ဟိမဝန္တေ ယက္ခသေနာပတိ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ အာဠဟနကရဏမေဝ နာနတ္တံ. သေသံ ပါဌာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝ.

29. දෙවන අපදානය වූ 'පබ්භාරකූටං නිස්සාය' යනාදිය ආයුෂ්මත් පුණ්ණක තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි හිමවතෙහි යක්ෂ සේනාපතියෙකු වී පිරිනිවන් පෑ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ආදාහන කටයුතු කිරීම පමණක් වෙනස් වේ. ඉතිරි කොටස පාළියට අනුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

၄၅. တတိယာပဒါနေ ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မေတ္တဂုတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထ ဟိမဝန္တသမီပေ အသောကပဗ္ဗတေ သော တာပသော ဟုတွာ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝသန္တော သုမေဓသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပ္ပိပူရဏံ ဝိသေသော. သေသံ ပုညဖလာနိ စ သုဝိညေယျာနေဝ. အပဒါနဂါထာနံ အတ္ထော စ ပါကဋောယေဝ.

45. තෙවන අපදානය වූ 'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් මෙත්තගූ තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි හිමවන්ත සමීපයෙහි අසෝක පර්වතයෙහි ඒ තේරුන් වහන්සේ තාපසයෙකු වී පන්සලක වසන කල්හි සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පාත්‍රය ගෙන ගිතෙලින් පිරවීම විශේෂයකි. ඉතිරි පින්ඵලයන් සහ අපදාන ගාථාවල අර්ථය ද ඉතා පැහැදිලිය.

၇၂. စတုတ္ထာပဒါနေ ဂင်္ဂါ ဘာဂီရထီ နာမာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဓောတကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတြာပိ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ ဘာဂီရထီဂင်္ဂါယ တရမာနေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သေတုံ ကာရာပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒိတဘာဝေါယေဝ ဝိသေသော. ပုညဖလပရိဒီပနဂါထာနံ အတ္ထော နယာနုသာရေန သုဝိညေယျောဝ.

72. සිව්වන අපදානය වූ 'ගංගා භාගීරථී නාම' යනාදිය ආයුෂ්මත් ධෝතක තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි ද බ්‍රාහ්මණයෙකු වී භාගීරථී ගඟින් එතෙර වන භික්ෂූන් දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව පාලමක් කරවා බුදු ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට පූජා කිරීමම විශේෂයකි. පින්ඵල දක්වන ගාථාවල අර්ථය පාළි නයට අනුව පහසුවෙන් දත හැකිය.

၁၀၀. ပဉ္စမာပဒါနေ ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥပသိဝတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော သာလပုပ္ဖပူဇံ အကာသီတိ အယံ ဝိသေသော, သေသမုတ္တာနမေဝ.

100. පස්වන අපදානයෙහි "හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් උපසීව තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය අතහැර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව, හිමවන්තයෙහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැක, තණ ඇතිරියක් අතුරා එහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සල් මල් පූජාවක් කළේය. මෙය මෙහි විශේෂයයි. සෙසු පුවත් පැහැදිලිය.

၁၆၁. ဆဋ္ဌာပဒါနေ မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော နန္ဒကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကရဝိကသကုဏော ဟုတွာ မဓုရကူဇိတံ ကရောန္တော သတ္ထာရံ ပဒက္ခိဏံ အကာသိ. အပရဘာဂေ မယူရော ဟုတွာ အညတရဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဝသနဂုဟာဒွါရေ ပသန္နမာနသော ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ မဓုရေန ဝဿိတံ ဝဿိ. ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော နန္ဒကောတိ လဒ္ဓနာမော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ [Pg.207] သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ မဏ္ဍပံ ကတွာ ပဒုမပုပ္ဖေဟိ ဆဒနမေဝ ဝိသေသော.

161. හයවන අපදානයෙහි "මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් නන්දක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මොහු කරවිික පක්ෂියෙක්ව ඉපදී මධුර හඬින් නාද කරමින් ශාස්තෘන් වහන්සේට පැදකුණු කළ බව කියනු ලැබේ. පසුව මයුරෙක්ව (මොනරෙක්ව) ඉපදී එක්තරා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ වාසස්ථානය වූ ගුහා ද්වාරයෙහි පැහැදුණු සිතින් යුතුව දිනකට තුන් වරක් මධුර හඬින් නාද කළේය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි පින්කම් කොට අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලැබීය. "නන්දක" යන නම ලබා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි බණ අසා පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත් විය. ඔහු පසුව තම පූර්ව කර්මය සිහි කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය පැවසීය. එහි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට මණ්ඩපයක් කර පියුම් මල්වලින් සෙවිලි කිරීම විශේෂත්වයයි.

၁၈၃. သတ္တမာပဒါနေ ပဗ္ဘာရကူဋံ နိဿာယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဟေမကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထာပိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော ပိယဒဿိံ ဘဂဝန္တံ ဥပဂတံ ဒိသွာ ရတနမယံ ပီဌံ အတ္ထရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တတ္ထ နိသိန္နဿ ကုမ္ဘမတ္တံ ဇမ္ဗုဖလံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. ဘဂဝါ တဿ စိတ္တပ္ပသာဒတ္ထာယ တံ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဧတ္တကမေဝ ဝိသေသော.

183. හත්වන අපදානයෙහි "පබ්භාරකූටං නිස්සාය" යනාදිය ආයුෂ්මත් හේමක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි ද තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවන්තයෙහි වසන්නේ පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ බව දැක රත්නමය පීඨයක් පනවා තැබීය. එහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කළයක් පමණ වූ දඹ ගෙඩියක් ගෙනවිත් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ චිත්ත ප්‍රසාදය පිණිස එම ඵලය පරිභෝජනය කළ සේක. මෙපමණක් මෙහි විශේෂයයි.

၂၂၄. အဋ္ဌမာပဒါနေ ရာဇာသိ ဝိဇယော နာမာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော တောဒေယျတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထ ရာဇာသိ ဝိဇယော နာမာတိ ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗသင်္ဂါမေသု ဇိနတော, စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ ရဉ္ဇနတော အလ္လီယနတော ဝိဇယော နာမ ရာဇာ အဟောသီတိ အတ္ထော. ကေတုမတီပုရုတ္တမေတိ ကေတု ဝုစ္စန္တိ ဓဇပဋာကာ. အထ ဝါ နဂရသောဘနတ္ထာယ နဂရမဇ္ဈေ ဥဿာပိတရတနတောရဏာနိ, တေ ကေတူ နိစ္စံ ဥဿာပိတာ သောဘယမာနာ အဿာ အတ္ထီတိ ကေတုမတီ. ပူရေတိ ဓနဓညေဟိ သဗ္ဗဇနာနံ မနန္တိ ပုရံ. ကေတုမတီ စ သာ ပုရဉ္စ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဥတ္တမဉ္စေတိ ကေတုမတီပုရုတ္တမံ, တသ္မိံ ကေတုမတီပုရုတ္တမေ. သူရော ဝိက္ကမသမ္ပန္နောတိ အဘီတော ဝီရိယသမ္ပန္နော ဝိဇယော နာမ ရာဇာ အဇ္ဈာဝသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတ္ထံ ဘူတံ ပုရဉ္စ သဗ္ဗဝတ္ထုဝါဟနဉ္စ ဆဍ္ဍေတွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝသန္တော သုမေဓဘဂဝန္တံ ဒိသွာ သောမနဿံ ဥပ္ပာဒေတွာ စန္ဒနေန ပူဇာကရဏမေဝ ဝိသေသော.

224. අටවන අපදානයෙහි "රාජාසි විජයෝ නාම" යනාදිය ආයුෂ්මත් තෝදෙය්‍ය තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි "රාජාසි විජයෝ නාම" යනු කුඩා කල පටන් සියලු යුද්ධයන් ජයගත් නිසා ද, සතර සංග්‍රහ වස්තුවෙන් ජනයා සතුටු කළ නිසා ද, ජනයා ඔහු වෙත ඇලුම් කළ නිසා ද "විජය" නම් වූ රජෙක් විය යන අර්ථයයි. "කේතුමතී පුරුත්තම" යනු ධජ පතාකයන්ට 'කේතු' යයි කියනු ලැබේ. එසේ නැතහොත් නගරයේ ශෝභාව පිණිස නගර මධ්‍යයෙහි ඔසවන ලද රත්නමය තොරණ හා ධජයන් නිරන්තරයෙන් බබළමින් පවතින බැවින් එය "කේතුමතී" නම් වේ. ධන ධාන්‍යයෙන් සියලු ජනයාගේ මන පිරවන බැවින් "පුර" නම් වේ. කේතුමතී වූ ඒ උතුම් නගරයෙහි යන්නයි. "සූරෝ වික්කම සම්පන්නෝ" යනු නිර්භීත වූ වීර්ය සම්පන්න විජය නම් රජෙක් අණසක පතුරුවා වාසය කළේය යන්නයි. මෙසේ සම්බන්ධ කළ යුතුය. මෙබඳු වූ නගරය ද සියලු වස්තු වාහන ද අතහැර හිමවන්තයට වැදී තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව වසන්නේ සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක සෝමනස්සය උපදවා සඳුන්වලින් පූජා කිරීම මෙහි විශේෂයයි.

၂၇၆. နဝမာပဒါနေ နဂရေ ဟံသဝတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဇတုကဏ္ဏိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ သုဝဏ္ဏပါသာဒေ ဝသနဘာဝေါ စ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမင်္ဂီ ဟုတွာ ဝသနဘာဝေါ စ သဗ္ဗဒေသဝါသီနံ သဗ္ဗသိပ္ပဝိညူနဉ္စ အာဂန္တွာ သေဝနဘာဝေါ စ ဝိသေသော.

276. නවවන අපදානයෙහි "නගරේ හංසවතියා" යනාදිය ආයුෂ්මත් ජතුකණ්ණි තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි සිටු පුත්‍රයෙක්ව රන් ප්‍රාසාදයක විසීම ද, පංච කාම ගුණයෙන් යුක්තව විසීම ද, සියලු දේශවාසීන් හා සියලු ශිල්පයන් දන්නවුන් පැමිණ සේවනය කිරීම ද විශේෂත්වයයි.

၃၃၀. ဒသမာပဒါနေ ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥဒေနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထ ဟိမဝန္တသမီပေ ပဒုမပဗ္ဗတံ နိဿာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ [Pg.208] ပဗ္ဗဇိတွာ ဝသန္တေန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပဒုမပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပူဇိတဘာဝေါဝ ဝိသေသော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

330. දසවන අපදානයෙහි "හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් උදේන තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි හිමවන්තය සමීපයෙහි පදුම පර්වතය ඇසුරු කොට තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව වසන තාපසයා පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පියුම් මලක් ගෙන පූජා කිරීමම විශේෂත්වයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලිය.

ဧကစတ္တာလီသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

එක්සාළිස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄၂. ဘဒ္ဒါလိဝဂ္ဂေါ

42. භද්දාලි වර්ගය

၁-၁၀. ဘဒ္ဒါလိတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. භද්දාලි තේර අපදාන ආදි වර්ණනාව

ဗာစတ္တာလီသမဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနဉ္စ ဒုတိယာပဒါနဉ္စ တတိယာပဒါနဉ္စ နယာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝ.

හතළිස් දෙවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය ද, දෙවන අපදානය ද, තෙවන අපදානය ද පෙළ දහමට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

၁၀၆. စတုတ္ထာပဒါနေ နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဓုမံသဒါယကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တတ္ထ သူကရိကောတိ သူကရမံသံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော. ဥက္ကောဋကံ ရန္ဓယိတွာတိ ပိဟကပပ္ဖာသမံသံ ပစိတွာ မဓုမံသမှိ ဩကိရိံ ပက္ခိပိံ. တေန မံသေန ပတ္တံ ပူရေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒတွာ တေန ပုညကမ္မေန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိန္တိ အတ္ထော.

106. හතරවන අපදානයෙහි "නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය ආයුෂ්මත් මධුමංසදායක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි "සූකරිකෝ" යනු ඌරු මස් විකුණා ජීවත් වන්නා යන්නයි. "උක්කෝටකං රන්ධයිත්වා" යනු අක්මාව හා පෙනහළු මස් පිස මධුර වූ මස්වලට එක් කොට දැමීමයි. එම මස්වලින් පාත්‍රය පුරවා භික්ෂු සංඝයාට පූජා කොට, ඒ පින්කමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි අර්හත්වයට පත් වූයේය යනු අර්ථයයි.

နာဂပလ္လဝတ္ထေရဿ ပဉ္စမာပဒါနမ္ပိ ဧကဒီပိယတ္ထေရဿ ဆဋ္ဌာပဒါနမ္ပိ ဥစ္ဆင်္ဂပုပ္ဖိယတ္ထေရဿ သတ္တမာပဒါနမ္ပိ ယာဂုဒါယကတ္ထေရဿ အဋ္ဌမာပဒါနမ္ပိ ပတ္ထောဒနဒါယကတ္ထေရဿ နဝမာပဒါနမ္ပိ မဉ္စဒါယကတ္ထေရဿ ဒသမာပဒါနမ္ပိ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

නාගපල්ලව තේරණුවන්ගේ පස්වන අපදානය ද, ඒකදීපිය තේරණුවන්ගේ හයවන අපදානය ද, උච්ඡංගපුප්ඵිය තේරණුවන්ගේ හත්වන අපදානය ද, යාගුදායක තේරණුවන්ගේ අටවන අපදානය ද, පත්තෝදනදායක තේරණුවන්ගේ නවවන අපදානය ද, මඤ්චදායක තේරණුවන්ගේ දසවන අපදානය ද යන සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဗာစတ္တာလီသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

හතළිස් දෙවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၄၃-၄၈. သကိံသမ္မဇ္ဇကာဒိဝဂ္ဂေါ

43-48. සකිංසම්මජ්ජකාදි වර්ගය

၁-၆၀. သကိံသမ္မဇ္ဇကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-60. සකිංසම්මජ්ජක තේර අපදාන ආදි වර්ණනාව

တေစတ္တာလီသမဝဂ္ဂေ သဗ္ဗထေရာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝ. ကေဝလံ ထေရာနံ နာမနာနတ္တံ ပုညနာနတ္တဉ္စ ဝိသေသော.

හතළිස් තුන්වන වර්ගයෙහි සියලු තේර අපදානයන් පැහැදිලිය. හුදෙක් තේරණුවන්ගේ නම්වල වෙනස හා පින්කම්වල වෙනස පමණක් මෙහි විශේෂයයි.

စတုစတ္တာလီသမေ ဝဂ္ဂေပိ သဗ္ဗာနိ အပဒါနာနိ ပါကဋာနေဝ. ကေဝလံ ပုညနာနတ္တံ ဖလနာနတ္တဉ္စ ဝိသေသော.

හතළිස් හතරවන වර්ගයෙහි ද සියලු අපදානයන් පැහැදිලිය. හුදෙක් පින්කම්වල වෙනස හා ප්‍රතිඵලයන්හි වෙනස පමණක් මෙහි විශේෂයයි.

၁. ပဉ္စစတ္တာလီသမဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ကကုသန္ဓော မဟာဝီရောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝိဘီဋကမိဉ္ဇိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ.

1. හතළිස් පස්වන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි "කකුසන්ධෝ මහාවීරෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් විභීටකමිඤ්ජිය තේරණුවන්ගේ අපදානයයි.

၂. တတ္ထ [Pg.209] ဗီဇမိဉ္ဇမဒါသဟန္တိ ဝိဘီဋကဖလာနိ ဖာလေတွာ ဗီဇာနိ မိဉ္ဇာနိ ဂဟေတွာ မဓုသက္ကရာဟိ ယောဇေတွာ ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော အဒါသိန္တိ အတ္ထော. ဒုတိယာပဒါနာဒီနိ သဗ္ဗာနိ သုဝိညေယျာနေဝ, ထေရာနံ နာမနာနတ္တာဒီနိပိ ပါဌာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

2. එහි "බීජමිඤ්ජමදාසහං" යනු බුළු (විභීටක) ගෙඩි පලා එහි බීජ හා මද ගෙන මී පැණි හා සකුරු සමඟ මිශ්‍ර කොට කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. දෙවන අපදානය ආදී සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. තේරණුවන්ගේ නම්වල වෙනස ආදිය ද පෙළ දහමට අනුව දත යුතුය.

၁. ဆစတ္တာလီသမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ဇဂတိံ ကာရယိံ အဟန္တိ ဥတ္တမဗောဓိရုက္ခဿ သမန္တတော အာဠိန္ဒံ အဟံ ကာရယိန္တိ အတ္ထော. သေသာနိ ဒုတိယာပဒါနာဒီနိ သဗ္ဗာနိပိ ဥတ္တာနာနေဝ.

1. හතළිස් හයවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි "ජගතිං කාරයිං අහං" යනු උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂය වටා අලින්දයක් කරවූයෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු දෙවන අපදානය ආදී සියල්ලම පැහැදිලිය.

သတ္တစတ္တာလီသမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနာဒီနိ ပါဠိအနုသာရေန သုဝိညေယျာနေဝ.

හතළිස් හත්වන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය ආදිය පෙළ දහමට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

အဋ္ဌစတ္တာလီသမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမဒုတိယာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

හතළිස් අටවන වර්ගයෙහි පළමු හා දෙවන අපදාන පැහැදිලිය.

၃၀. တတိယာပဒါနေ ကောသိယော နာမ ဘဂဝါတိ ကောသိယဂေါတ္တေ ဇာတတ္တာ ကောသိယော နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. စိတ္တကူဋေတိ စိတ္တကူဋကေလာသကူဋသာနုကူဋာဒီသု အနောတတ္တဒဟံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတပဗ္ဗတကူဋေသု နာနာရတနဩသဓာဒီဟိ ဝိစိတ္တေ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတေ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဝသီတိ အတ္ထော.

30. තෙවන අපදානයෙහි 'කෝසිය නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ' යනු කෝසිය ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් කෝසිය නම් වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. 'චිත්තකූටයෙහි' යනු චිත්තකූට, කේලාසකූට, සානුකූට ආදී වූ අනවතප්ත විල වටා පිහිටි පර්වත කූටයන් අතුරින් විවිධ රත්නයන් හා ඖෂධයන්ගෙන් විසිතුරු වූ චිත්තකූට පර්වතයෙහි ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක යන්න අර්ථයයි.

စတုတ္ထပဉ္စမာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

හතරවන හා පස්වන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිය.

၅၆. ဆဋ္ဌာပဒါနေ ကုသဋ္ဌကမဒါသဟန္တိ ပက္ခိကဘတ္တဥပေါသထိကဘတ္တဓုရဘတ္တသလာကဘတ္တာဒီသု ကုသပဏ္ဏဝသေန ဒါတဗ္ဗံ အဋ္ဌသလာကဘတ္တံ အဟံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော.

56. හයවන අපදානයෙහි 'කුසට්ඨකමදාසහං' යනු පක්ෂික බත, උපෝසථික බත, ධුර බත, සලාක බත ආදිය අතුරින් සලාක පත්‍ර මගින් දිය යුතු අටවැදෑරුම් සලාක බතක් මම දුන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

၆၁. သတ္တမာပဒါနေ သောဘိတော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အာရောဟပရိဏာဟဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဗျာမပ္ပဘာဒီဟိ သောဘမာနသရီရတ္တာ သောဘိတော နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော.

61. හත්වන අපදානයෙහි 'සෝභිත නම් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ' යනු උස මහතින් යුත් දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා ව්‍යාමප්‍රභා ආදියෙන් බබළන්නා වූ ශරීරයක් ඇති බැවින් සෝභිත නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි.

၆၆. အဋ္ဌမာပဒါနေ တက္ကရာယံ ဝသီ တဒါတိ တံ ဒသပုညကိရိယဝတ္ထုံ ကရောန္တာ ဇနာ ပဋိဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ တက္ကရာ, ရာဇဓာနီ. တိဿံ တက္ကရာယံ, တဒါ ဝသီတိ အတ္ထော.

66. අටවන අපදානයෙහි 'එකල තක්කරායෙහි විසූහ' යනු යම් පුරවරයක දස පින්කිරිවත්හි නිරත ජනයා වාසය කරද්ද එය තක්කරා නම් රාජධානියයි. ඒ තක්කරා නම් රාජධානියෙහි එකල විසූ සේක යන්න අර්ථයයි.

၇၂. နဝမာပဒါနေ [Pg.210] ပါနဓိံ သုကတံ ဂယှာတိ ဥပါဟနယုဂံ သုန္ဒရာကာရေန နိပ္ဖာဒိတံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဒသမာပဒါနံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

72. නවවන අපදානයෙහි 'මනාව කරන ලද පාවහන් ගෙන' යනු මනාව නිමවන ලද පාවහන් යුවළක් ගෙන යන්න අර්ථයයි. දසවන අපදානය වටහා ගැනීම පහසුය.

အဋ္ဌစတ္တာလီသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

හතළිස් අටවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၄၉. ပံသုကူလဝဂ္ဂေါ

49. පාංශුකූල වර්ගය.

၁-၁၀. ပံသုကူလသညကတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. පාංශුකූලසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව ආදියයි.

ဧကူနပညာသမဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနံ သုဝိညေယျမေဝ.

හතළිස් නවවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය වටහා ගැනීම පහසුය.

၁၄. ဒုတိယာပဒါနေ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိကာ ဗုဒ္ဓါတိ အဓိစ္စေန အကာရဏေန ဥပ္ပတ္တိကာ သယမ္ဘူတာ, အညေဟိ ဒေဝဗြဟ္မမာရာဒီဟိ ဥပဒေသဒါယကေဟိ ရဟိတာ သယမ္ဘူဉာဏေန ဥပ္ပန္နာ ဇာတာ ပါတုဘူတာတိ အတ္ထော.

14. දෙවන අපදානයෙහි 'අධිච්චුප්පත්තික බුදුවරු' යනු කිසිදු බාහිර හේතුවකින් තොරව ස්වයංභූව පහළ වූ, දෙව් බඹ මරුන් ආදී අන්‍ය උපදෙස් දෙන්නන්ගෙන් තොරව ස්වයංභූ ඥානයෙන් උපන්, පහළ වූ බුදුවරු යන්න අර්ථයයි.

၁၆. ဩဒုမ္ဗရိကပုပ္ဖံ ဝါတိ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခေ ပုပ္ဖံ ဒုလ္လဘံ ဒုလ္လဘုပ္ပတ္တိကံ ဣဝ. စန္ဒမှိ သသကံ ယထာတိ စန္ဒမဏ္ဍလေ သသလေခါယ ရူပံ ဒုလ္လဘံ ယထာ. ဝါယသာနံ ယထာ ခီရန္တိ ကာကာနံ နိစ္စံ ရတ္တိန္ဒိဝံ ခုဒ္ဒါပီဠိတဘာဝေန ခီရံ ဒုလ္လဘံ ယထာ, ဧဝံ ဒုလ္လဘံ လောကနာယကံ စတုရာသင်္ချေယျံ ဝါ အဋ္ဌာသင်္ချေယျံ ဝါ သောဠသာသင်္ချေယျံ ဝါ ကပ္ပသတသဟဿံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝတော ဒုလ္လဘော လောကနာယကောတိ အတ္ထော.

16. 'දිඹුල් මලක් මෙන්' යනු දිඹුල් ගසෙහි මලක් ලැබීම දුර්ලභ වන්නා සේම බුදුවරුන්ගේ පහළ වීම ද දුර්ලභය. 'සඳෙහි හාවකු මෙන්' යනු චන්ද්‍ර මණ්ඩලයෙහි හාවකුගේ රූපය ලැබීම දුර්ලභ වන්නා සේමය. 'කපුටන්ට කිරි මෙන්' යනු නිරන්තරයෙන්ම සා පිපාසයෙන් පීඩිත වූ කපුටන්ට කිරි ලැබීම දුර්ලභ වන්නා සේමය. එලෙසම සතර අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් හෝ අට අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් හෝ සොළොස් අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් පාරමිතාවන් පුරා බුදුවන බැවින් ලෝකනායක බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ලැබීම අතිශයින් දුර්ලභය යන්න අර්ථයයි.

၃၀. တတိယာပဒါနေ မဓုံ ဘိသေဟိ သဝတီတိ ပေါက္ခရမဓုပဒုမကေသရေဟိ သဝတိ ပဂ္ဃရတိ. ခီရံ သပ္ပိံ မုဠာလိဘီတိ ခီရဉ္စ သပ္ပိရသဉ္စ ပဒုမမုဠာလေဟိ သဝတိ ပဂ္ဃရတိ. တသ္မာ တဒုဘယံ မမ သန္တကံ ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဂ္ဂဏှတူတိ အတ္ထော.

30. තෙවන අපදානයෙහි 'නෙළුම් අලවලින් මී පැණි වැගිරෙයි' යනු නෙළුම් රේණු මගින් මී පැණි වැගිරෙයි, ගලා යයි. 'නෙළුම් දඬුවලින් කිරි සහ ගිතෙල් වැගිරෙයි' යනු නෙළුම් දඬු හා මුල්වලින් කිරි සහ ගිතෙල් රස වැගිරෙයි. එබැවින් මා සතු ඒ දෑ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිගන්නා සේක්වා යන්න අර්ථයයි.

စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌာပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

හතරවන, පස්වන සහ හයවන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිය.

၁၁၉. သတ္တမာပဒါနေ စတ္တာလီသဒိဇာပိ စာတိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဇာတာတိ ဒိဇာ. ကုမာရဝယေ ဥဋ္ဌိတဒန္တာနံ ပတိတတ္တာ ပုန ဥဋ္ဌိတဒန္တာ ဒိဇာ, တေ စ ဒန္တာ. ဗျာကရဏဉ္စ ဟေဋ္ဌာ နိဒါနကထာယံ ဝုတ္တမေဝ.

119. හත්වන අපදානයෙහි 'සතළිස් දත්' යනු දෙවරක් උපදින බැවින් 'දිජ' නම් වේ. ළදරු වියෙහි හටගත් දත් වැටී නැවත හටගන්නා බැවින් දත්වලට 'දිජ' යයි කියනු ලැබේ. මේ පිළිබඳ විවරණය කලින් නිදාන කථාවෙහි පවසන ලද්දේමය.

အဋ္ဌမာပဒါနံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

අටවන අපදානය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

၁၇၁. နဝမာပဒါနေ တဒါဟံ မာဏဝေါ အာသိန္တိ ယဒါ သုမေဓပဏ္ဍိတော ဒီပင်္ကရဘဂဝတော သန္တိကာ ဗျာကရဏံ လဘိ, တဒါ အဟံ မေဃော နာမ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ [Pg.211] ဟုတွာ သုမေဓတာပသေန သဟ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခိတော ကေနစိ ပါပသဟာယေန သံသဋ္ဌော သံသဂ္ဂဒေါသေန ပါပဝိတက္ကာဒိဝသံ ဂတော မာတုဃာတကမ္မဝသေန နရကေ အဂ္ဂိဇာလာဒိဒုက္ခမနုဘဝိတွာ တတော စုတော သမုဒ္ဒေ တိမိင်္ဂလမဟာမစ္ဆော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဂစ္ဆန္တံ မဟာနာဝံ ဂိလိတုကာမော ဂတော. ဒိသွာ မံ ဝါဏိဇာ ဘီတာ ‘‘အဟော ဂေါတမော ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဒမကံသု. အထ မဟာမစ္ဆော ပုဗ္ဗဝါသနာဝသေန ဗုဒ္ဓဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေတွာ တတော စုတော သာဝတ္ထိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓေါ ပသန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သရမာနော ဝန္ဒတိ. တဒါ ဘဂဝါ ‘‘စိရံ ဓမ္မရုစီ’’တိ မံ အာဟ.

171. නවවන අපදානයෙහි 'එකල මම මාණවකයෙක් වීමි' යනු යම් කලෙක සුමේධ පණ්ඩිතයන් වහන්සේ දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් නියත විවරණ ලැබූ සේක් ද, එකල මම මේඝ නම් වූ බ්‍රාහ්මණ මාණවකයෙක්ව සුමේධ තාපසයන් වහන්සේ සමඟ ඍෂි පැවිද්දෙන් පැවිදිව, සික්ඛාපදයන්හි හික්මුණෙමි. පසුව කිසියම් පාපී මිත්‍රයෙකු හා එක්ව, ඒ ඇසුරේ දොසින් පාපී විතර්කයන්ට වසඟව, මව් මැරීමේ කර්මය හේතුවෙන් නිරයෙහි ගිනිදැල් ආදී දුක් අනුභව කොට, එතැනින් චුතව සමුද්‍රයෙහි තිමිංගල නම් මහා මත්ස්‍යයෙකුව උපන්නෙමි. මුහුද මැද යන මහා නැවක් ගිලිනු රිසියෙන් එහි ගියෙමි. මා දැක බියපත් වූ වෙළෙන්දෝ ''අහෝ ගෞතම භාග්‍යවතුන් වහන්ස'' යැයි හඬ නගන්නට වූහ. එකල ඒ මහා මත්ස්‍යයා පෙර පුරුදු වාසනා බලයෙන් බුද්ධ ගෞරවය උපදවා ගෙන, ඒ මත්ස්‍ය භවයෙන් චුතව සැවැත් නුවර ධනවත් බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ප්‍රසාදයෙන් යුතුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට පැවිදිව සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත්වයට පැමිණ, දිනකට තෙවරක් බුදුන් වැඳීමට ගොස් සිහිකරමින් වඳියි. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ''බොහෝ කලක් ධර්මයෙහි රුචි කළ තැනැත්තා'' (චිරං ධම්මරුචි) යැයි වදාළ සේක.

၁၈၄. အထ သော ထေရော ‘‘သုစိရံ သတပုညလက္ခဏ’’န္တိအာဒီဟိ ဂါထာဟိ ထောမေသိ. ဘန္တေ, သတပုညလက္ခဏဓရ ဂေါတမ. ပတိပုဗ္ဗေန ဝိသုဒ္ဓပစ္စယန္တိ ပုဗ္ဗေ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ပရိပုဏ္ဏပါရမီပစ္စယသမ္ဘာရော သုဋ္ဌု စိရံ ကာလံ မယာ န ဒိဋ္ဌော အသီတိ အတ္ထော. အဟမဇ္ဇသုပေက္ခနန္တိ အဇ္ဇ ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ အဟံ သုပေက္ခနံ သုန္ဒရဒဿနံ, သုန္ဒရဒိဋ္ဌံ ဝါ နိရုပမံ ဝိဂ္ဂဟံ ဥပမာရဟိတသရီရံ ဂေါတမံ ဝတ ဧကန္တေန ပဿာမိ ဒက္ခာမီတိ အတ္ထော.

184. ඉක්බිති ඒ තෙරුන් වහන්සේ ''සුචිරං සතපුඤ්ඤලක්ඛණං'' ආදී ගාථාවලින් ප්‍රශංසා කළහ. ''පින් සියයකින් උපන් ලක්ෂණ දරන්නා වූ ගෞතමයන් වහන්ස, පෙර දීපංකර පාද මූලයේදී පාරමී ධර්මයන් සම්පූර්ණ කළ ඔබ වහන්සේ බොහෝ කලක් මා විසින් නොදක්නා ලද්දේය.'' 'අද මම මැනවින් දකිමි' යනු අද දින මම මනහර දර්ශනයක් ඇති හෙවත් මැනවින් දැකගත හැකි, අසමසම ශරීරයක් ඇති, උපමා රහිත වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේව ඒකාන්තයෙන්ම දකිමි යන්න අර්ථයයි.

၁၈၅-၁၈၆. သုစိရံ ဝိဟတတမော မယာတိ ဝိသေသေန ဟတတမော ဝိဒ္ဓံသိတမောဟော တွံ မယာပိ သုဋ္ဌု စိရံ ထောမိတောတိ အတ္ထော. သုစိရက္ခေန နဒီ ဝိသောသိတာတိ ဧသာ တဏှာနဒီ သုန္ဒရရက္ခေန ဂေါပနေန ဝိသေသေန သောသိတာ, အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကတာ တယာတိ အတ္ထော. သုစိရံ အမလံ ဝိသောဓိတန္တိ သုဋ္ဌု စိရံ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အမလံ နိဗ္ဗာနံ ဝိသေသေန သောဓိတံ, သုဋ္ဌု ကတံ အဓိဂတံ တယာတိ အတ္ထော. နယနံ ဉာဏမယံ မဟာမုနေ. စိရကာလသမင်္ဂိတောတိ မဟာမုနေ မဟာသမဏ ဉာဏမယံ နယနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ စိရကာလံ သမဓိဂတော သမ္ပတ္တော တွန္တိ အတ္ထော. အဝိနဋ္ဌော ပုနရန္တရန္တိ အဟံ ပုန အန္တရံ အန္တရာဘဝေ မဇ္ဈေ ပရိနဋ္ဌော ပရိဟီနော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ပုနရဇ္ဇသမာဂတော တယာတိ အဇ္ဇ ဣမသ္မိံ ကာလေ တယာ သဒ္ဓိံ ပုနပိ သမာဂတော ဧကီဘူတော သဟ ဝသာမီတိ အတ္ထော. န ဟိ နဿန္တိ ကတာနိ ဂေါတမာတိ ဂေါတမ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ, တယာ သဒ္ဓိံ ကတာနိ သမာဂမာဒီနိ [Pg.212] န ဟိ နဿန္တိ ယာဝ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနာ န ဝိနာ ဘဝိဿန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

185-186. 'මා විසින් බොහෝ කලක් මෝහ අන්ධකාරය දුරු කරන ලදී' යනු මැනවින් මෝහය විනාශ කළ ඔබ වහන්සේ මා විසින් බොහෝ කලක් පටන් පසසන ලදහ. 'තණ්හා නදිය වියළා දමන ලදී' යනු මේ තණ්හා නදිය සීල සංවරය මගින් මැනවින් වියළා දමන ලදී. ඔබ වහන්සේ විසින් නැවත ඉපදීමක් නොවන ලෙස කටයුතු කරන ලදී. 'බොහෝ කලක් අමල වූ නිවන පිරිසිදු කරන ලදී' යනු දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ නිර්මල වූ නිවන සොයා පිරිසිදු කරන ලදී, ඔබ වහන්සේ විසින් එය මැනවින් සාක්ෂාත් කරන ලදී. 'මහා මුණීන්ද්‍රයන් වහන්ස, ඥානමය ඇසක් ඇති ඔබ වහන්සේ' යනු මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දිව්‍ය චක්ෂුස නම් වූ ඥානමය ඇස දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සාක්ෂාත් කළ සේක. 'අතරතුර නට නොවී' යනු මම නැවතත් අන්තරාභවයෙහි අතරමං නොවී පිරිහී නොගොස් සිටියෙමි. 'අද ඔබ සමඟ නැවත එක් විය' යනු අද මේ කාලයෙහි ඔබ වහන්සේ සමඟ නැවත මුණගැසී එක්ව වෙසෙමි. 'ගෞතමයන් වහන්ස, කළ දෑ විනාශ නොවේ' යනු සර්වඥ වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ සමඟ කළා වූ ඒ හමුවීම් ආදිය ස්කන්ධ පරිනිර්වාණය දක්වාම විනාශ නොවී පවතින්නේය. ඉතිරි කොටස පැහැදිලිය.

ဓမ္မရုစိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ධම්මරුචි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

ဒသမာပဒါနံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

දසවන අපදානය වටහා ගැනීම පහසුය.

ဧကူနပညာသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

හතළිස් නවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၅၀-၅၃. ကိင်္ကဏိပုပ္ဖာဒိဝဂ္ဂေါ

50-53. කිංකණිපුප්ඵාදි වර්ගය.

၁-၄၀. ကိင်္ကဏိပုပ္ဖိယတ္ထေရအပဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

1-40. කිංකණිපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව ආදියයි.

ပညာသမဝဂ္ဂေ စ ဧကပညာသမဝဂ္ဂေ စ ဒွေပညာသမဝဂ္ဂေ စ တေပညာသမဝဂ္ဂေ စ သဗ္ဗာနိ အပဒါနာနိ ဥတ္တာနာနေဝါတိ.

පනස්වන වර්ගයෙහි ද, පනස් එක්වන වර්ගයෙහි ද, පනස් දෙවන වර්ගයෙහි ද, පනස් තුන්වන වර්ගයෙහි ද යන සියලු අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

၅၄. ကစ္စာယနဝဂ္ဂေါ

54. කච්චායන වර්ගය.

၁. မဟာကစ္စာယနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. මහාකච්චායනත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

စတုပညာသမဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာယနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိယမာနံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဇ္ဇာဓရော ဟုတွာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဧကသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကဏိကာရပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ.

පනස් හතරවන වග්ගයේ පළමු අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදියෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහාසාල ගෘහපති කුලයක ඉපිද වැඩුණේය. එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂිප්තව දේශනා කරන ලද ධර්මයක අර්ථය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන්නා වූ භික්ෂූන් අතරින් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු ලබන එක්තරා භික්ෂුවක දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් ප්‍රාර්ථනා කොට දානාදී පින්කම් සිදු කළේය. දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි විද්‍යාධරයෙකු වී අහසින් යන්නේ, එක්තරා වනාන්තරයක වැඩසිටින බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ කිණිහිරියා මල්වලින් පූජා කළේය.

သော တေန ပုညေန အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ ပရိဝတ္တေန္တော ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ သုဝဏ္ဏစေတိယကမ္မဋ္ဌာနေ သတသဟဿဂ္ဃနိကာယ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာယ ပူဇံ ကတွာ ‘‘ဣမဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရံ မေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဟောတူ’’တိ [Pg.213] ပတ္ထနံ အကာသိ. တတော ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဥဇ္ဇေနိယံ ရညော စဏ္ဍပဇ္ဇောတဿ ပုရောဟိတဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ မာတာ ‘‘မယှံ ပုတ္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ ကဉ္စနမာဏဝေါတွေဝ နာမံ အကာသိ. သော ဝုဒ္ဓိမနွာယ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပိတု အစ္စယေန ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ လဘိ. သော ဂေါတ္တဝသေန ကစ္စာယနောတိ ပညာယိတ္ထ. အထ ရာဇာ စဏ္ဍပဇ္ဇောတော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ သုတွာ, ‘‘အာစရိယ, တုမှေ တတ္ထ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဣဓာနေထာ’’တိ ပေသေသိ. သော အတ္တဋ္ဌမော သတ္ထု သန္တိကံ ဥပဂတော တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ သတ္တဟိ ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ.

ඔහු ඒ පිනෙන් නැවත නැවත සුගති ලෝකයන්හිම සැරිසරමින් කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස කුලගෙයක ඉපිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි රන් සෑය කරවන ස්ථානයෙහි ලක්ෂයක් වටිනා රන් ගඩොලකින් පූජා කොට 'මෙම පිනේ විපාකයෙන් උපන් උපන් සෑම තැනකම මාගේ ශරීරය රන්වන් පැහැ වේවා' යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඉන්පසු දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එක් බුද්ධාන්තරයක් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උජ්ජේනි නුවර චණ්ඩපජ්ජෝත රජුගේ පුරෝහිත ගෘහයෙහි උපන්නේය. ඔහුට නම් තබන දිනයෙහි මව, 'මාගේ පුත්‍රයා රන්වන් පැහැතිය, තමාගේ නම රැගෙනම ආවේය' යි පවසා 'කඤ්චන මාණවක' යනුවෙන්ම නම් තැබීය. ඔහු වැඩුණු පසු වේදත්‍රය උගෙන පියාගේ ඇවෑමෙන් පුරෝහිත තනතුර ලැබීය. ඔහු ගෝත්‍රය අනුව 'කච්චායන' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. එකල චණ්ඩපජ්ජෝත රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව අසා, 'ආචාර්යතුමනි, ඔබ වහන්සේ එහි ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්න' යි පවසා පිටත් කළේය. ඔහු අටවැන්නා වී ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹි කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයෙහි සෙසු සත් දෙනා හා සමග සිව්පිළිසිඹියාපත් මහරහත් භාවයෙහි පිහිටියේය.

၁. သော ဧဝံ ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အထ သတ္ထာ ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေ တာဝဒေဝ ဒွင်္ဂုလမတ္တကေသမဿုဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ. ဧဝံ ထေရော သဒတ္ထံ နိပ္ဖာဒေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ရာဇာ ပဇ္ဇောတော တုမှာကံ ပါဒေ ဝန္ဒိတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘တွံယေဝ, ကစ္စာန, တတ္ထ ဂစ္ဆ, တယိ ဂတေ ရာဇာ ပသီဒိဿတီ’’တိ အာဟ. ထေရော သတ္ထု အာဏာယ အတ္တဋ္ဌမော တတ္ထ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ပသာဒေတွာ အဝန္တီသု သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုန သတ္ထု သန္တိကမေဝ အာဂတော. အတ္တနော ပုဗ္ဗပတ္ထနာဝသေန ကစ္စာယနပ္ပကရဏံ မဟာနိရုတ္တိပ္ပကရဏံ နေတ္တိပ္ပကရဏန္တိ ပကရဏတ္တယံ သံဃမဇ္ဈေ ဗျာကာသိ. အထ သန္တုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကစ္စာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈, ၁၉၇) ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော အဂ္ဂဖလသုခေန ဝိဟာသီတိ.

1. මෙසේ අරහත් ඵලයට පත් වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය පැවසූහ. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ 'එන්න භික්ෂූනි' යැයි හස්තය දිගු කළ සේක. ඒ මොහොතේම ඔවුහු අඟල් දෙකක් පමණ වූ කෙස් හා රැවුල් ඇති, සෘද්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දැරූ, සැට වස් පිරුණු මහා තෙරුන් වහන්සේලා මෙන් වූහ. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ අභිප්‍රාය ඉටු කරගෙන, 'ස්වාමීනි, පජ්ජෝත රජු ඔබ වහන්සේගේ පාද වන්දනා කිරීමටත් ධර්මය ඇසීමටත් කැමැත්තෙන් සිටී' යි සැළ කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ 'කච්චායන, ඔබම එහි යන්න, ඔබ ගිය විට රජු පහදිනු ඇත' යි වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අණින් අටනමකගෙන් යුතුව එහි වැඩම කොට රජු පැහැදවා අවන්තියෙහි ශාසනය පිහිටුවා නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතම පැමිණියහ. තමාගේ පූර්ව ප්‍රාර්ථනා බලයෙන් කච්චායනප්පකරණය, මහානිරුත්තිප්පකරණය, නෙත්තිප්පකරණය යන ප්‍රකරණ තුන සංඝයා මධ්‍යයෙහි ප්‍රකාශ කළහ. එකල සතුටට පත් භගවතුන් වහන්සේ 'මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතරින් සංක්ෂිප්තව දේශනා කරන ලද ධර්මයේ අර්ථය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන්නන් අතර මේ මහා කච්චායන තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය' යි පවසා ඒ අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. ඒ මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ අග්‍ර ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් වැඩසිටි සේක.

မဟာကစ္စာယနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මහාකච්චායනත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

၂. ဝက္ကလိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. වක්කලිතේර අපදාන වණ්ණනාව

ဒုတိယာပဒါနေ [Pg.214] ဣတော သတသဟဿမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝက္ကလိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ထေရော ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တေဟိ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရာ ဧကံ ဘိက္ခုံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ဗျာကရိ.

දෙවන අපදානයෙහි 'ඉතෝ සතසහස්සම්හි' යනාදිය ආයුෂ්මත් වක්කලි තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ කෙනෙකු වී ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපිද බුද්ධිමත් බවට පත් විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත යන උපාසකයන් සමග විහාරයට ගොස් පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසද්දී, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ශ්‍රද්ධාධිමුක්ත භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් සත් දිනක් බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට මහා දානයක් දී ප්‍රාර්ථනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ අනාගතයෙහි අන්තරායක් නැති බව දැක විවරණය දුන් සේක.

သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဝက္ကလီတိ နာမံ ကရိံသု. တတ္ထ ကလီတိ အပရာဓတိလကာဠကာဒိဒေါသဿ အဓိဝစနံ. နိဒ္ဓန္တသုဝဏ္ဏပိဏ္ဍသဒိသတာယ အပဂတော ဗျပဂတော ကလိ ဒေါသော အဿာတိ ဝ-ကာရာဂမံ ကတွာ ဝက္ကလီတိ ဝုစ္စတိ. သော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော, သတ္ထာရံ ဒိသွာ ရူပကာယသမ္ပတ္တိဒဿနေန အတိတ္တော သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိစရတိ. ‘‘အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တော နိစ္စကာလံ သတ္ထု ဒဿနံ န လဘိဿာမီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဌပေတွာ ဘောဇနကာလံ သရီရကိစ္စကာလဉ္စ သေသကာလေ ယတ္ထ ဌိတေန သက္ကာ ဒသဗလံ ပဿိတုံ, တတ္ထ ဌိတော အညံ ကိစ္စံ ပဟာယ ဘဂဝန္တံ ဩလောကေန္တောယေဝ ဝိဟရတိ. သတ္ထာ တဿ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမေန္တော ဗဟုကာလံ တသ္မိံ ရူပဒဿနေနေဝ ဝိစရန္တေ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပုနေကဒိဝသံ – ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန? ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတိ; ယော မံ ပဿတိ, သော ဓမ္မံ ပဿတိ. ဓမ္မဉှိ, ဝက္ကလိ, ပဿန္တော မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇) အာဟ. သတ္ထရိ ဧဝံ ဝဒန္တေပိ ထေရော သတ္ထု ဒဿနံ ပဟာယ အညတ္ထ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ. တတော သတ္ထာ, ‘‘နာယံ ဘိက္ခု သံဝေဂံ အလဘိတွာ ဗုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ – ‘‘အပေဟိ, ဝက္ကလီ’’တိ ထေရံ ပဏာမေသိ. သော သတ္ထာရာ ပဏာမိတော သတ္ထု သမ္မုခေ ဌာတုံ အသက္ကောန္တော – ‘‘ကိံ မယှံ ဇီဝိတေန, ယောဟံ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုံ န လဘာမီ’’တိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ပပါတဋ္ဌာနံ [Pg.215] အဘိရုဟိ? သတ္ထာ တဿ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု မမ သန္တိကာ အဿာသံ အလဘန္တော မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယံ နာသေယျာ’’တိ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော –

ඔහු ජීවිතාන්තය දක්වා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය. ඔහුට ‘වක්කලී’ යන නාමය තැබූහ. එහි ‘කලී’ යනු වරදක් නිසා වූ තිලකයක් හෝ කළු ලපයක් වැනි දෝෂයකට නමකි. මනාව උණු කරන ලද රන් පිඩක් බඳු වූ බැවින්, ඔහුගෙන් එවැනි කිසිදු ‘කලී’ හෙවත් දෝෂයක් ඉවත්ව ගිය (අපගත වූ) හෙයින් ‘ව’ අකුර ආගම වීමෙන් ‘වක්කලී’ යයි කියනු ලැබේ. වැඩිවියට පත් වූ ඔහු වේදත්‍රය ඉගෙන බමුණු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්විය. දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක උන්වහන්සේගේ රූපකාය සම්පත්තිය දර්ශනය කිරීමෙන් නොතැවී බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟම හැසිරෙයි. ‘ගිහි ගෙයි වසන්නේ නම් නිරන්තරයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබේ’ යයි සිතා බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී, ආහාර ගන්නා කාලය සහ ශරීර කෘත්‍ය කරන කාලය හැර ඉතිරි කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීමට හැකි තැනක සිට, වෙනත් සියලු කටයුතු අත්හැර බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙසම බලා සිටිමින් වසයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඥානය මෝරන තෙක් බලා සිටිමින් බොහෝ කලක් ඔහු රූපය දෙසම බලා හැසිරෙද්දී කිසිවක් වදාළේ නැත. පසුව එක් දිනක, ‘වක්කලී, දිරාපත් වන මේ ශරීරය දෙස බැලීමෙන් ඔබට ඇති ඵලය කිම? වක්කලී, යමෙක් ධර්මය දකියි ද, ඔහු මා දකියි. යමෙක් මා දකියි ද, ඔහු ධර්මය දකියි. වක්කලී, ධර්මය දකින්නා මාව දකියි’ යයි වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ එසේ වදාළත් ඒ තෙරුන් වහන්සේට බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙස බලා සිටීම අත්හැර වෙනත් තැනකට යාමට නොහැකි විය. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මෙම භික්ෂුව සංවේගයක් නොලබා අවබෝධය නොලබනු ඇතැයි’ සිතා වස් එළඹෙන දිනයේ ‘වක්කලී, මෙතැනින් යන්න’ යයි තෙරුන්ව පලවා හැරිය සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පලවා හරින ලද ඒ වක්කලී තෙරුන් වහන්සේට බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ සිටීමට නොහැකි වී, ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීමට නොලැබෙන මට මේ ජීවිතයෙන් ඇති ඵලය කිම?’ යයි සිතා ගිජුකුළු පර්වතයේ ප්‍රපාතයකට නැඟුණේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ පුවත දැන, ‘මේ භික්ෂුව මා සමීපයෙන් සහනයක් නොලබන්නේ නම් මඟඵල ලැබීමේ උපනිශ්‍රය නැති කර ගනු ඇතැයි’ තමන් වහන්සේ පෙනී සිටිමින් රශ්මිය විහිදුවා-

‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘိက္ခု, ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ;

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၈၁) –

‘බුද්ධ ශාසනයෙහි පැහැදුණු, ප්‍රමුදිත වූ භික්ෂුව, සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම වූ, සැපදායක වූ ශාන්ත පදයට (නිවනට) පැමිණෙන්නේය.’

ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဧဟိ, ဝက္ကလီ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၁) ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ထေရော ‘‘ဒသဗလော မေ ဒိဋ္ဌော, ‘ဧဟီ’တိ အဝှာယနမ္ပိ လဒ္ဓ’’န္တိ ဗလဝပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘ကုတော ဂစ္ဆာမီ’’တိ အတ္တနော ဂမနဘာဝံ အဇာနိတွာဝ သတ္ထု သမ္မုခေ အာကာသေ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဌမေန ပါဒေန ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝ သတ္ထာရာ ဝုတ္တဂါထာယော အာဝဇ္ဇေန္တော အာကာသေယေဝ ပီတိံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၀၈) ဓမ္မပဒဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၁ ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု) အာဂတံ.

යන ගාථාව වදාරා ‘වක්කලී, මෙහි එන්න’ යයි අත දිගු කළ සේක. ‘මම බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි, ‘එන්න’ යන කැඳවීම ද මට ලැබුණේය’ යි තෙරුන් වහන්සේ බලවත් ප්‍රීති සෝමනස්සයක් උපදවාගෙන, ‘කොහේ යන්නද’ යයි තමන් යන දිසාව පවා නොදැනම බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ අහසට පැන නැඟී, පළමු පියවර පර්වතය මත තබද්දීම බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ගාථාවන් සිහි කරමින් අහසේදීම ප්‍රීතිය යටපත් කර පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පැමිණි බව අංගුත්තර අට්ඨකථාවෙහි සහ ධම්මපද වර්ණනාවෙහි සඳහන් වේ.

ဣဓ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလီ’’တိအာဒိနာ သတ္ထာရာ ဩဝဒိတော ဂိဇ္ဈကူဋေ ဝိဟရန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, တဿ သဒ္ဓါယ ဗလဝဘာဝတော ဧဝ ဝိပဿနာ ဝီထိံ န ဩတရတိ? ဘဂဝါ တံ ဉတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ အဒါသိ. သော ပုန ဝိပဿနံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ နာသက္ခိယေဝ. အထဿ အာဟာရဝေကလ္လေန ဝါတာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, တံ ဝါတာဗာဓေန ပီဠိယမာနံ ဉတွာ ဘဂဝါ တတ္ထ ဂန္တွာ ပုစ္ဆန္တော –

මෙහිදී නම් මෙසේ දත යුතුය: ‘වක්කලී, ඔබට කිම?’ යනාදී වශයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අවවාද ලැබූ වක්කලී තෙරණුවෝ ගිජුකුළු පර්වතයෙහි වසමින් විදර්ශනාව ආරම්භ කළහ. උන්වහන්සේගේ ශ්‍රද්ධාව බලවත් වූ බැවින්ම විදර්ශනාව මාර්ග ඵල වීථියට නොබැස්සේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය දැන කමටහන් පිරිසිදු කර දුන් සේක. උන්වහන්සේට නැවතත් විදර්ශනාව කෙළවරට පැමිණවීමට නොහැකි විය. එකල උන්වහන්සේට ආහාර හිඟකම නිසා වාත රෝගයක් ඇති විය. උන්වහන්සේ වාත රෝගයෙන් පීඩාවට පත් වන බව දැන බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි වැඩම කර මෙසේ ප්‍රශ්න කළ සේක.

‘‘ဝါတရောဂါဘိနီတော တွံ, ဝိဟရံ ကာနနေ ဝနေ;

ပဝိဒ္ဓဂေါစရေ လူခေ, ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၃၅၀) –

‘භික්ෂුව, වාත රෝගයෙන් පීඩිත වූ, ජන ශුන්‍ය වූ, රළු වූ මේ වනාන්තරයෙහි වසන ඔබ කෙසේ නම් කල් ගෙවන්නෙහිද?’

အာဟ. တံ သုတွာ ထေရော –

යනුවෙන් වදාළ සේක. එය අසා තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ:

‘‘ပီတိသုခေန ဝိပုလေန, ဖရမာနော သမုဿယံ;

လူခမ္ပိ အဘိသမ္ဘောန္တော, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ.

‘මම විපුල වූ ප්‍රීති සුඛයෙන් ශරීරය පිනවමින්, රළු (පහසුකම් රහිත) බව ද විඳ දරා ගනිමින් වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.

‘‘ဘာဝေန္တော သတိပဋ္ဌာနေ, ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ စ;

ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ စ ဘာဝေန္တော, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ.

සතිපට්ඨානයන් වඩමින්, ඉන්ද්‍රියයන් හා බලයන් ද, බොජ්ඣංගයන් ද වඩමින් මම වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေ;

သမဂ္ဂေ သဟိတေ ဒိသွာ, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ.

අරඹන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට යොමු වූ සිත් ඇති, නිරන්තරයෙන් දැඩි උත්සාහය ඇති, සාමග්‍රීයෙන් යුත් සබ්‍රහ්මචාරීන් දැක මම වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.

‘‘အနုဿရန္တော [Pg.216] သမ္ဗုဒ္ဓံ, အဂ္ဂံ ဒန္တံ သမာဟိတံ;

အတန္ဒိတော ရတ္တိန္ဒိဝံ, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ’’တိ. (ထေရဂါ. ၃၅၁-၃၅၄) –

දමනය වූ, සමාහිත වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව රෑ දවල් දෙකෙහිම නොපමාව සිහි කරමින් මම වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.’

စတဿော ဂါထာယော အဘာသိ. တာသံ အတ္ထော ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာယံ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.၃၅၁-၃၅၄) ဝုတ္တောယေဝ. ဧဝံ ထေရော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

යනුවෙන් ගාථා සතරක් වදාළහ. ඒවායේ අර්ථය තේරගාථා වර්ණනාවෙහි වදාරන ලද්දේමය. මෙලෙස තෙරුන් වහන්සේ විදර්ශනාව උත්සාහයෙන් වර්ධනය කර අර්හත් භාවයට පැමිණියහ.

၂၈. သော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဣတော သတသဟဿမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣတောတိ ကကုသန္ဓာဒီနံ ဥပ္ပန္နဘဒ္ဒကပ္ပတော ဟေဋ္ဌာ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေတိ အတ္ထော.

28. ඒ තෙරුන් වහන්සේ අර්හත් භාවයට පැමිණ තම පෙර කර්මයන් සිහි කර සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘ඉතෝ සතසහස්සම්හි’ යනාදිය පැවසූහ. එහි ‘ඉතෝ’ යනු කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේලා උපන් මේ භද්‍ර කල්පයට පෙර වූ කල්ප ලක්ෂයකට මත්තෙන් යන්න අර්ථයයි.

၂၉. ပဒုမာကာရဝဒနောတိ သုပုပ္ဖိတပဒုမသဿိရီကမုခေါ. ပဒုမပတ္တက္ခောတိ သေတပဒုမပုပ္ဖပဏ္ဏသဒိသအက္ခီတိ အတ္ထော.

29. ‘පදුමාකාරවදනෝ’ යනු මනාව පිපුණු පියුමක් බඳු ශෝභා සම්පන්න මුහුණක් ඇති බවයි. ‘පදුමපත්තක්ඛෝ’ යනු සුදු නෙළුම් පෙති බඳු ඇස් ඇති බවයි.

၃၀. ပဒုမုတ္တရဂန္ဓောဝါတိ ပဒုမဂန္ဓမုခေါတိ အတ္ထော.

30. ‘පදුමුත්තරගන්ධෝ වා’ යනු පියුම් සුවඳ හමන මුඛයක් ඇති බවයි.

၃၁. အန္ဓာနံ နယနူပမောတိ စက္ခုဝိရဟိတာနံ သတ္တာနံ နယနသဒိသော, ဓမ္မဒေသနာယ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပညာစက္ခာဒိစက္ခုဒါယကောတိ အတ္ထော. သန္တဝေသောတိ သန္တသဘာဝေါ သန္တဣရိယာပထော. ဂုဏနိဓီတိ ဂုဏာနံ နိဓိ, သဗ္ဗဂုဏဂဏာနံ နိဓာနဋ္ဌာနဘူတောတိ အတ္ထော. ကရုဏာမတိအာကရောတိ သာဓူနံ စိတ္တကမ္ပနသင်္ခါတာယ ကရုဏာယ စ အတ္ထာနတ္ထမိနနပရိစ္ဆိန္နမတိယာ စ အာကရော အာဓာရဘူတော.

31. ‘අන්ධානං නයනූපමෝ’ යනු ඇස් නොපෙනෙන සත්වයන්ට ඇසක් වැනි වූ, ධර්ම දේශනාව මඟින් සියලු සත්වයන්ට ප්‍රඥා ඇස ලබා දෙන බවයි. ‘සන්තවේසෝ’ යනු ශාන්ත ස්වභාවය හා ශාන්ත ඉරියව් ඇති බවයි. ‘ගුණනිධී’ යනු ගුණයන්ට නිධානයක් වූ හෙවත් සියලු ගුණ සමූහයන් රැඳී පවතින තැන වූ බවයි. ‘කරුණාමතිආකරෝ’ යනු සත්පුරුෂයන්ගේ සිත් කම්පා කරවන කරුණාවට හා වැඩකට නැති දේ වෙන් කොට හඳුනා ගන්නා ප්‍රඥාවට ආධාරයක් (උල්පතක්) වූ බවයි.

၃၂. ဗြဟ္မာသုရသုရစ္စိတောတိ ဗြဟ္မေဟိ စ အသုရေဟိ စ ဒေဝေဟိ စ အစ္စိတော ပူဇိတောတိ အတ္ထော.

32. ‘බ්‍රහ්මාසුරසුරච්චිතෝ’ යනු බ්‍රහ්මයන්, අසුරයන් හා දෙවියන් විසින් පුදන ලද්දේ යන අර්ථයයි.

၃၃. မဓုရေန ရုတေန စာတိ ကရဝီကရုတမဓုရေန သဒ္ဒေန သကလံ ဇနံ ရဉ္ဇယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သန္ထဝီ သာဝကံ သကန္တိ အတ္တနော သာဝကံ မဓုရဓမ္မဒေသနာယ သန္ထဝီ, ထုတိံ အကာသီတိ အတ္ထော.

33. ‘මධුරේන රුතේන ච’ යනු කරවීක පක්ෂියෙකුගේ හඬ මෙන් මධුර වූ හඬින් සියලු ජනයා ප්‍රබෝධමත් කරමින් යන්න සමඟ සම්බන්ධ වේ. ‘සන්ථවී සාවකං සකං’ යනු තම ශ්‍රාවකයාට මධුර ධර්ම දේශනාවකින් ප්‍රශංසා කළේය යන අර්ථයයි.

၃၄. သဒ္ဓါဓိမုတ္တောတိ သဒ္ဒဟနသဒ္ဓါယ သာသနေ အဓိမုတ္တော ပတိဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော. မမ ဒဿနလာလသောတိ မယှံ ဒဿနေ ဗျာဝဋော တပ္ပရော.

34. ‘සද්ධාධිමුත්තෝ’ යනු ඇදහිලිවන්ත ශ්‍රද්ධාවෙන් ශාසනයෙහි ස්ථාවරව පිහිටි තැනැත්තා යන්නයි. ‘මම දස්සනලාලසෝ’ යනු මා දැකීම සඳහා උනන්දුවෙන් හා උත්සාහයෙන් පසුවූයේ යන්නයි.

၃၅. တံ [Pg.217] ဌာနမဘိရောစယိန္တိ တံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တဋ္ဌာနန္တရံ အဘိရောစယိံ, ဣစ္ဆိံ ပတ္ထေသိန္တိ အတ္ထော.

35. ‘තං ඨානමභිරෝචයිං’ යනු ඒ ශ්‍රද්ධාධිමුක්ත තනතුරට ඉතා කැමති වුණෙමි, එය ප්‍රාර්ථනා කළෙමි යන අර්ථයයි.

၄၀. ပီတမဋ္ဌနိဝါသနန္တိ သိလိဋ္ဌသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဝတ္ထေ နိဝတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဟေမယညောပစိတင်္ဂန္တိ သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂလဂ္ဂိတဂတ္တန္တိ အတ္ထော.

40. "පීතමට්ඨනිවාසනං" යනු සිනිඳු වූ රන්වන් පැහැති වස්ත්‍ර හැඳි යන අර්ථයයි. "හේමයඤ්ඤෝපචිතංගං" යනු රන් මාලාවන්ගෙන් (සලුවලින්) සැරසුණු ශරීරයක් ඇති හෙවත් රන් සලුවක් පැළඳි ශරීරයක් ඇති යන අර්ථයයි.

၄၇-၄၈. နောနီတသုခုမာလံ မန္တိ နဝနီတမိဝ မုဒုတလုဏဟတ္ထပါဒံ. ဇာတပလ္လဝကောမလန္တိ အသောကပလ္လဝပတ္တကောမလမိဝ မုဒုကန္တိ အတ္ထော. ပိသာစီဘယတဇ္ဇိတာတိ တဒါ ဧဝံဘူတံ ကုမာရံ မံ အညာ ပိသာစီ ဧကာ ရက္ခသီ ဘယေန တဇ္ဇေသိ ဘိံသာပေသီတိ အတ္ထော. တဒါ မဟေသိဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ မံ သာယေသုံ နိပဇ္ဇာပေသုံ. ဒီနမာနသာ ဘီတစိတ္တာ မမ မာတာပိတရော ဣမံ ဒါရကံ တေ ဒဒါမ, ဣမဿ သရဏံ ပတိဋ္ဌာ ဟောတု နာထ နာယကာတိ သမ္ဗန္ဓော.

47-48. "නොනීතසුඛුමාලං මං" යනු වෙඬරු මෙන් මෘදු වූ ද ළපටි වූ ද අත්පා ඇති මාව (කුමාරයාව) යන්නයි. "ජාතපල්ලවකෝමලං" යනු අශෝක දල්ලක ඇති මෘදු බව මෙන් වූ මොළොක් බව යන අර්ථයයි. "පිසාචීභයතජ්ජිතා" යන්නෙන් එකල එසේ උඩුකුරුව නිදා සිටි බිළිඳු කුමාරයෙකු වූ මාව, එක්තරා යක්ෂණියක් බියකරු අරමුණකින් තැතිගැන්වූවාය, බියට පත් කළාය යන අර්ථයයි. එකල සීලාදී ගුණයන් සොයන්නා වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාද මූලයෙහි මාව නිදි කරවූහ. බියට පත් සිත් ඇති මගේ මව්පියෝ "නාථයන් වහන්ස, ලෝක නායකයන් වහන්ස, මේ දරුවා ඔබ වහන්සේට පූජා කරමු, ඔබ වහන්සේ මොහුට සරණ ද පිහිට ද වන සේක්වා" යි මෙසේ සම්බන්ධය දැක්විය යුතුය.

၄၉. တဒါ ပဋိဂ္ဂဟိ သော မန္တိ သော ဘဂဝါ တဒါ တသ္မိံ မမ မာတုယာ ဒိန္နကာလေ ဇာလိနာ ဇာလယုတ္တေန သင်္ခါလကေန စက္ကလက္ခဏာဒီဟိ လက္ခိတေန မုဒုကောမလပါဏိနာ မုဒုကေန ဝိသုဒ္ဓေန ဟတ္ထတလေန မံ အဂ္ဂဟေသီတိ အတ္ထော.

49. "තදා පටිග්ගහි සෝ මං" යනු මගේ මව විසින් පූජා කරන ලද ඒ අවස්ථාවෙහි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැලක් වැනි වූ ඇඟිලිවලින් ද, හක්ගෙඩියක දඟර වැනි වූ රේඛා (සංඛාලක) හා චක්‍ර ලක්ෂණයන්ගෙන් ද යුත්, මෘදු වූ ද පිරිසිදු වූ ද ශ්‍රී හස්තයෙන් මාව පිළිගත්හ යන අර්ථයයි.

၅၂. သဗ္ဗပါရမိသမ္ဘူတန္တိ သဗ္ဗေဟိ ဒါနပါရမိတာဒီဟိ သမ္ဘူတံ ဇာတံ. နီလက္ခိနယနံ ဝရံ ပုညသမ္ဘာရဇံ ဥတ္တမနီလအက္ခိဝန္တံ. သဗ္ဗသုဘာကိဏ္ဏံ သဗ္ဗေန သုဘေန ဝဏ္ဏေန သဏ္ဌာနေန အာကိဏ္ဏံ ဂဟနီဘူတံ ရူပံ ဘဂဝတော ဟတ္ထပါဒသီသာဒိရူပံ ဒိသွာတိ အတ္ထော, တိတ္တိံ အပတ္တော ဝိဟရာမိ အဟန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

52. "සබ්බපාරමීසම්භූතං" යනු දාන පාරමිතාදී වූ සියලු පාරමිතාවන්ගෙන් හටගත් යන්නයි. "නීලක්ඛිනයනං වරං" යනු පින් රැස් කිරීමෙන් උපන් උතුම් නිල් පැහැති නෙත් ඇති යන්නයි. "සබ්බසුභාකිණ්ණං" යනු සියලු සුන්දර වර්ණයන්ගෙන් හා හැඩතලවලින් යුක්ත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හස්ත, පාද, හිස ආදී රූපකාය දැක, මම තෘප්තියකට පත් නොවී (නැවත නැවත බලමින්) වාසය කරමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၆၁. တဒါ မံ စရဏန္တဂေါတိ တသ္မိံ မယှံ အရဟတ္တံ ပတ္တကာလေ သီလာဒိပန္နရသန္နံ စရဏဓမ္မာနံ အန္တဂေါ, ပရိယောသာနပ္ပတ္တော ပရိပူရကာရီတိ အတ္ထော. ‘‘မရဏန္တဂေါ’’တိပိ ပါဌော. တဿ မရဏဿ အန္တံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တောတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂံ ပညပေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. အထ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ ယဒိဒံ, ဝက္ကလီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၈, ၂၀၈) မံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

61. "තදා මං චරණන්තගෝ" යනු මම අරහත් ඵලයට පත් වූ ඒ කාලයෙහි, සීලාදී වූ පහළොස් චරණ ධර්මයන්ගේ කෙළවරට පත් වූ, නිමාවට පත් වූ, සම්පූර්ණ කළා වූ (මහා ප්‍රඥාවන්තයාණන් වහන්සේ) යන අර්ථයයි. "මරණන්තගෝ" කියා ද පාඨයක් ඇත. එහි අර්ථය නම් මරණයෙහි කෙළවර වූ නිවනට පත් වූ යන්නයි. ශ්‍රද්ධාධිමුත්ත (ශ්‍රද්ධාවෙන් මිදුණු) ශ්‍රාවකයන් අතරින් මාව අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක යන්න සම්බන්ධයයි. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මැද වැඩ හිඳිමින්, "මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් මිදුණු මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතර යම් මේ වක්කලියෙක් වේ ද, මොහු අග්‍ර වන්නේය" යි පවසා මාව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

ဝက္ကလိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වක්කලී තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၃. မဟာကပ္ပိနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. මහාකප්පින තේර අපදාන වර්ණනාව.

ပဒုမုတ္တရော [Pg.218] နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကပ္ပိနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ.

"පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කප්පින තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පින් ඇත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්ම ශ්‍රවණය කරන්නේ, ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් අවවාද දෙන්නා වූ භික්ෂූන් අතරින් එක්තරා භික්ෂුවක අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, විශේෂ කුසල් සිදු කොට ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළේය.

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဗာရာဏသိတော အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ပေသကာရဂါမေ ဇေဋ္ဌပေသကာရဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော တဒါ သဟဿမတ္တာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟိမဝန္တေ အဋ္ဌ မာသေ ဝသိတွာ ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ ဇနပဒေ ဝသန္တိ. တေ ဧကဝါရံ ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ ဩတရိတွာ ‘‘သေနာသနံ ကရဏတ္ထာယ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစထာ’’တိ ရညော သန္တိကံ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပဟိဏိံသု. တဒါ ပန ရညော ဝပ္ပမင်္ဂလံ အဟောသိ. သော ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ကိရ အာဂတာ’’တိ သုတွာ နိက္ခမိတွာ အာဂတကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ဩကာသော နတ္ထိ သွေ အမှာကံ ဝပ္ပမင်္ဂလံ, တတိယဒိဝသေ ကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အနိမန္တေတွာဝ ပါဝိသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ‘‘အညံ ဂါမံ ပဝိသိဿာမာ’’တိ ပက္ကမိံသု.

ඔහු එහි ජීවිතාන්තය දක්වා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරන්නේ, බරණැසට නුදුරු එක්තරා පේෂකාර ගමක පේෂකාර ප්‍රධානියාගේ නිවසේ උපත ලැබීය. එකල දහසක් පමණ වූ පසේබුදුවරු හිමවතෙහි අට මාසයක් වැඩ වසමින්, වැසි කාලයේ සතර මාසයක් ජනපදයන්හි වාසය කරති. උන්වහන්සේලා එක් අවස්ථාවක බරණැසට නුදුරු ස්ථානයකට වැඩම කොට, "සෙනසුන් කරනු පිණිස ශ්‍රම දායකත්වය ඉල්ලන්න" යි පසේබුදුවරුන් අට නමක් රජු වෙත යැවූහ. එකල රජුගේ වප් මංගල්‍යය පැවතිණි. රජු "පසේබුදුවරුන් වැඩම කර ඇති බව" අසා, පිටතට පැමිණ වැඩම කළ හේතුව විමසා, "ස්වාමීනි, අද අවකාශයක් නැත, හෙට අපගේ වප් මංගල්‍යයයි, තුන්වන දිනයේදී කරමු" යි පවසා පසේබුදුවරුන්ට ආරාධනා නොකරම ඇතුළට ගියේය. පසේබුදුවරු "වෙනත් ගමකට යමු" යි සිතා නික්ම ගියහ.

တသ္မိံ သမယေ ဇေဋ္ဌပေသကာရဿ ဘရိယာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆန္တီ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အဝေလာယ အယျာ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကထေသုံ. တံ သုတွာ သဒ္ဓါသမ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာ ဣတ္ထီ ‘‘သွေ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေသိ. ‘‘ဗဟုကာ မယံ, ဘဂိနီ’’တိ. ‘‘ကိတ္တကာ, ဘန္တေ’’တိ? ‘‘သဟဿမတ္တာ, ဘဂိနီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ နော ဂါမေ သဟဿမတ္တာ ဝသိမှာ, ဧကေကော ဧကေကဿ ဘိက္ခံ ဒဿတိ, ဘိက္ခံ အဓိဝါသေထ, အဟမေဝ ဝေါ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရာပေဿာမီ’’တိ အာဟ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဓိဝါသေသုံ.

එම අවස්ථාවෙහි පේෂකාර ප්‍රධානියාගේ බිරිඳ කිසියම් කටයුත්තකට බරණැස් නුවරට යන්නේ, ඒ පසේබුදුවරුන් දැක වැඳ, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා අකාලයේ වැඩම කළේ කුමන හේතුවක් නිසාද?" යි විමසුවාය. උන්වහන්සේලා මුල සිට සියල්ල පැවසූහ. එය ඇසූ ශ්‍රද්ධාවන්ත, බුද්ධිමත් ඒ ස්ත්‍රිය, "ස්වාමීනි, හෙට දින අපගෙන් දානය පිළිගනු මැනව" යි ආරාධනා කළාය. "නැගණියනි, අපි බොහෝ පිරිසක් වෙමු" යි උන්වහන්සේලා පැවසූහ. "ස්වාමීනි, කී දෙනෙක්ද?" යි ඇය ඇසුවාය. "නැගණියනි, දහසක් පමණ වේ" යි උන්වහන්සේලා වදාළහ. "ස්වාමීනි, අපේ මේ ගමේ දහසක් පමණ මිනිසුන් වසනවා, එක් අයෙකු බැගින් එක් එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට දානය පිරිනමනු ඇත, දානය පිළිගනු මැනව, මමම ඔබ වහන්සේලාට වාසස්ථාන කරවා දෙන්නෙමි" යි පැවසුවාය. පසේබුදුවරු එය පිළිගත්හ.

သာ ဂါမံ ပဝိသိတွာ ဥဂ္ဃောသေသိ – ‘‘အမ္မတာတာ, အဟံ သဟဿမတ္တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ နိမန္တေသိံ, အယျာနံ နိသီဒနဋ္ဌာနံ သံဝိဒဟထ, ယာဂုဘတ္တာဒီနိ သမ္ပာဒေထာ’’တိ ဂါမမဇ္ဈေ မဏ္ဍပံ ကာရာပေတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ပုနဒိဝသေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နိသီဒါပေတွာ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ တသ္မိံ ဂါမေ သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော [Pg.219] အာဒါယ တာဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဝန္ဒိတွာ တေမာသံ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဏှိတွာ ပုန ဂါမေ ဥဂ္ဃောသေသိ – ‘‘အမ္မတာတာ, ဧကေကကုလတော ဧကေကပုရိသော ဝါသိဖရသုအာဒီနိ ဂဟေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ အာဟရိတွာ အယျာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ကရောတူ’’တိ. ဂါမဝါသိနော တဿာယေဝ ဝစနံ သုတွာ ဧကေကော ဧကေကံ ကတွာ သဒ္ဓိံ ရတ္တိဒိဝါဋ္ဌာနေဟိ ပဏ္ဏသာလသဟဿံ နိဋ္ဌာပေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ပဏ္ဏသာလာယံ ဥပဂတံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ‘‘အဟံ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ, အဟံ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. သာ ဝဿံဝုဋ္ဌကာလေ ‘‘အတ္တနော အတ္တနော ပဏ္ဏသာလာယ ဝဿံဝုဋ္ဌာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ စီဝရသာဋကေ သဇ္ဇေထာ’’တိ သမာဒပေတွာ ဧကေကဿ သဟဿ သဟဿမူလံ စီဝရံ ဒါပေသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌဝဿာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကမိံသု. ဂါမဝါသိနောပိ ဣဒံ ပုညကမ္မံ ကတွာ တတော စုတော တာဝတိံသဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဂဏဒေဝတာ နာမ အဟေသုံ.

ඇය ගමට ගොස් මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය: "මව්වරුනි, පියවරුනි, මම දහසක් පසේබුදුවරුන් දැක ආරාධනා කළෙමි, උන්වහන්සේලාට වැඩ හිඳීමට ස්ථාන සූදානම් කරමු, කැඳ බත් ආදිය පිළියෙළ කරමු." ගම මැද මණ්ඩපයක් කරවා, අසුන් පනවා, පසුදින පසේබුදුවරුන් වැඩම කරවා හිඳුවා, ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යවලින් සංග්‍රහ කළාය. දානය අවසානයෙහි ගමේ සියලු කාන්තාවන් කැඳවාගෙන ඔවුන් සමඟ පසේබුදුවරුන් වැඳ, වස් තුන් මාසයෙහි වැඩ සිටීමට පොරොන්දුව ලබාගෙන, නැවතත් ගමෙහි මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය: "මව්වරුනි, පියවරුනි, එක් එක් නිවසකින් එක් පිරිමියෙකු බැගින් වෑ, පොරෝ ආදිය රැගෙන වනයට ගොස්, ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය රැගෙනවිත් පසේබුදුවරුන්ට වාසස්ථාන සාදන්න." ගම්වැසියෝ ඇගේ වචනය අසා, එක් අයෙකු එක් කුටිය බැගින්, රෑ දවල් වාසය කළ හැකි පරිදි පන්සල් (කොළ සෙවිලි කළ කුටි) දහසක් නිමවා, තමන්ගේ කුටියට වැඩම කළ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට "මම ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කරමි" යි පවසා උපස්ථාන කළහ. ඇය වස් අවසානයෙහි, "තමන් උපස්ථාන කළ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා සිවුරු පිළියෙළ කරන්න" යි සමාදන් කරවා, එක් නමකට දහසක් බැගින් වටිනා සිවුරු පූජා කරවූවාය. වස් විසූ පසේබුදුවරු අනුමෝදනාව සිදු කොට වැඩම කළහ. ගම්වැසියෝ ද මෙම පින්කම කොට එයින් චුතව තාවතිංස දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලබා 'ගණ දේවතාවෝ' නම් වූහ.

တေ တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ကုဋုမ္ဗိကဂေဟေသု နိဗ္ဗတ္တိံသု. ပုဗ္ဗေ ဇေဋ္ဌကပေသကာရော ဇေဋ္ဌကကုဋုမ္ဗိကဿ ပုတ္တော အဟောသိ. ဘရိယာပိဿ ဧကဿ ဇေဋ္ဌကကုဋုမ္ဗိကဿ ဓီတာ အဟောသိ. သေသာနံ ဘရိယာယော သေသကုဋုမ္ဗိကာနံ ဓီတရော အဟေသုံ, တာ သဗ္ဗာပိ ဝယပ္ပတ္တာ ပရကုလံ ဂစ္ဆန္တိယော တေသံ တေသံယေဝ ဂေဟာနိ အဂမံသု. အထေကဒိဝသံ ဝိဟာရေ ဓမ္မဿဝနေ သံဃုဋ္ဌေ ‘‘သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေဿတီ’’တိ သုတွာ တေ သဗ္ဗေပိ ကုဋုမ္ဗိကာ ‘‘ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ ဘရိယာဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ အဂမံသု. တေသံ ဝိဟာရမဇ္ဈံ ပဝိဋ္ဌက္ခဏေ ဝဿံ ဝဿိ. ယေသံ ကုလူပကာ ဝါ ဉာတိသာမဏေရာဒယော ဝါ အတ္ထိ, တေ တေသံ ပရိဝေဏာဒီနိ ပဝိသိံသု. တေ ပန တထာရူပါနံ နတ္ထိတာယ ကတ္ထစိ ပဝိသိတုံ အဝိသဟန္တာ ဝိဟာရမဇ္ဈေယေဝ အဋ္ဌံသု. အထ နေ ဇေဋ္ဌကကုဋုမ္ဗိကော အာဟ – ‘‘ပဿထ, ဘော, အမှာကံ ဝိပ္ပကာရံ, ကုလပုတ္တေဟိ နာမ ဧတ္တကေန လဇ္ဇိတုံ ယုတ္တ’’န္တိ. ‘‘အယျ, ကိံ ကရောမာ’’တိ? ‘‘မယံ ဝိဿာသိကဋ္ဌာနဿ အဘာဝေန ဣမံ ဝိပ္ပကာရံ ပတ္တာ, သဗ္ဗေ ဓနံ သံဟရိတွာ ပရိဝေဏံ ကရိဿာမာ’’တိ. ‘‘သာဓု, အယျာ’’တိ ဇေဋ္ဌကော သဟဿံ အဒါသိ. သေသာ ပဉ္စ ပဉ္စ သတာနိ. ဣတ္ထိယော အဍ္ဎတေယျာနိ အဍ္ဎတေယျာနိ သတာနိ. တေ တံ ဓနံ အာဟရိတွာ သဟဿကူဋာဂါရပရိဝါရံ သတ္ထု ဝသနတ္ထာယ မဟာပရိဝေဏံ နာမ [Pg.220] ကာရာပေသုံ. နဝကမ္မဿ မဟန္တတာယ ဓနေ အပ္ပဟောန္တေ ပုဗ္ဗေ ဒိန္နဓနတော ပုန ဥပဍ္ဎူပဍ္ဎံ အဒံသု. နိဋ္ဌိတေ ပရိဝေဏေ ဝိဟာရမဟံ ကရောန္တာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဝီသတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ စီဝရာနိ သဇ္ဇယိံသု.

ඔවුහු එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට කස්සප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සිටු පවුල්වල උපන්නාහ. අතීතයෙහි ප්‍රධාන රෙදි වියන්නා ප්‍රධාන සිටුවරයාගේ පුත්‍රයා විය. ඔහුගේ බිරිඳ ද එක්තරා ප්‍රධාන සිටුවරයෙකුගේ දියණියක් වූවාය. සෙසු අයගේ භාර්යාවෝ ද සෙසු සිටුවරුන්ගේ දියණියෝ වූහ. ඒ සියලු ස්ත්‍රීහු ද වැඩිවියට පත්ව අන් කුලයන් කරා යන්නාහු, ඒ ඒ සිටුවරුන්ගේම නිවෙස්වලට (ඔවුන්ගේ බිරින්දෑවරුන් ලෙස) ගියහ. ඉක්බිති එක් දිනක් විහාරයෙහි ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා ප්‍රකාශ කළ කල්හි, 'ශාස්තෘන් වහන්සේ දහම් දෙසන සේකැ'යි අසා ඒ සියලු සිටුවරු 'අපි දහම් අසන්නෙමු'යි පවසමින් බිරින්දෑවරුන් සමග විහාරයට ගියහ. ඔවුන් විහාරය මැදට පිවිසි මොහොතේ මහා වැස්සක් වැස්සේය. යම් පිරිසකට තමන් ඇසුරු කරන හිතවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා හෝ නෑදෑ සාමණේරයන් වහන්සේලා ආදීන් සිටියාහු ද, ඔවුහු ඒ උන්වහන්සේලාගේ ආරාම සහ පරිවේණාදියට පිවිසුණහ. එහෙත් මේ සිටු පිරිසට එවැනි හිතවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා නොසිටි බැවින්, කිසිදු තැනකට පිවිසීමට නොහැකිව විහාරය මැදම රැඳී සිටියහ. එවිට ප්‍රධාන සිටුවරයා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: 'පින්වතුනි, අපගේ මේ අසරණකම බලන්න. කුලපුත්‍රයන් වූ කලී මෙවැනි කරුණකින් ලැජ්ජාවට පත්වීම සුදුසුය.' 'ස්වාමීනි, අපි කුමක් කරමුද?'යි ඔවුන් ඇසූහ. 'අපට විශ්වාසවන්ත හිතවත් ස්ථානයක් නොමැති නිසා අපි මේ අසරණකමට පත් වීමු. අපි සියල්ලෝම ධනය රැස් කර පරිවේණයක් (ආරාම සංකීර්ණයක්) කරවන්නෙමු'යි ඔහු කීවේය. 'යහපති ස්වාමීනි'යි පවසා ප්‍රධාන සිටුවරයා කහවණු දහසක් දුන්නේය. සෙසු පිරිස පන්සියය බැගින් ද, ස්ත්‍රීහු දෙසිය පනහ බැගින් ද ලබා දුන්හ. ඔවුහු ඒ ධනය ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වැඩසිටීම පිණිස දහසක් කූටාගාරයන්ගෙන් පිරිවරා ගත් 'මහා පරිවේණය' නම් වූ විහාරය කරවූහ. එම කර්මාන්තයේ විශාලත්වය නිසා ධනය ප්‍රමාණවත් නොවූ කල්හි, කලින් දුන් මුදලෙන් අඩක් බැගින් නැවතත් ලබා දුන්හ. පරිවේණයේ වැඩ නිම වූ පසු විහාර පූජෝත්සවය පවත්වමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට සත් දිනක් මුළුල්ලේ මහා දන් දී විසිදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිවුරු පිළියෙල කළහ.

ဇေဋ္ဌကကုဋုမ္ဗိကဿ ပန ဘရိယာ အတ္တနော ပညာယ ဌိတာ အဟံ တေဟိ သမကံ အကတွာ အတိရေကတရံ ကတွာ ‘‘သတ္ထာရံ ပူဇေဿာမီ’’တိ အနောဇပုပ္ဖဝဏ္ဏေန သဟဿမူလေန သာဋကေန သဒ္ဓိံ အနောဇပုပ္ဖစင်္ကောဋကံ ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ အနောဇပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ တံ သာဋကံ သတ္ထု ပါဒမူလေ ဌပေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ အနောဇပုပ္ဖဝဏ္ဏံယေဝ မေ သရီရံ ဟောတု, အနောဇာတွေဝ စ နာမံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ အနုမောဒနံ အကာသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ ဇေဋ္ဌကော ကုက္ကုဋဝတီနဂရေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော မဟာကပ္ပိနရာဇာ နာမ အဟောသိ. သေသာ အမစ္စကုလေသု နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဇေဋ္ဌကဿ ဘရိယာ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာကလနဂရေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ အနောဇပုပ္ဖဝဏ္ဏမေဝဿာ သရီရံ အဟောသိ, တေန အနောဇာတွေဝဿာ နာမံ အကံသု, သာ ဝယပ္ပတ္တာ မဟာကပ္ပိနရညော ဂေဟံ ဂန္တွာ အနောဇာဒေဝီတိ ပါကဋာ အဟောသိ.

ප්‍රධාන සිටුවරයාගේ බිරිඳ වනාහි තමන්ගේ නුවණින් මෙසේ සිතුවාය: 'මම ඔවුන් හා සමානව නොවී, ඔවුන්ට වඩා විශේෂ කොට ශාස්තෘන් වහන්සේ පූජා කරන්නෙමි'යි සිතා අනෝජා (ලိပ်සූරිය) මල් පැහැති, කහවණු දහසක් අගනා වස්ත්‍රයක් සමග අනෝජා මල් වට්ටියක් ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට අනෝජා මල්වලින් පූජා කළාය. ඒ වස්ත්‍රය ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි තබා, 'ස්වාමීනි, මා උපූපන් සෑම තැනකම මාගේ සිරුර අනෝජා මල් පැහැතිම වේවා, මගේ නම 'අනෝජා' යන්නම වේවා'යි ප්‍රාර්ථනා කළාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ 'එසේම වේවා'යි වදාරා අනුමෝදනා කළ සේක. ඒ සියලු දෙනාම දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට එයින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නාහ. ඔවුහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි දෙව්ලොවින් චුතව, එහි ප්‍රධාන සිටුවරයා කුක්කුටවතී නගරයෙහි රජ පවුලක ඉපදී, වියපත් වූ පසු 'මහා කප්පින' නම් රජු බවට පත් විය. සෙසු පිරිස ඇමති පවුල්වල උපන්නාහ. ප්‍රධාන සිටුවරයාගේ බිරිඳ මද්ද රට සාකල නගරයේ රජ පවුලක උපන්නාය. ඇගේ ශරීරය අනෝජා මල් පැහැති වූ බැවින් ඇයට 'අනෝජා' යන නම තැබූහ. ඇය වැඩිවියට පත් වූ පසු මහා කප්පින රජුගේ අන්තඃපුරයට ගොස් 'අනෝජා දේවිය' නමින් ප්‍රසිද්ධ වූවාය.

သေသိတ္ထိယောပိ အမစ္စကုလေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ တေသံယေဝ အမစ္စပုတ္တာနံ ဂေဟာနိ အဂမံသု. တေ သဗ္ဗေပိ ရညော သမ္ပတ္တိသဒိသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိံသု. ယဒါ ဟိ ရာဇာ အလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ ဝိစရတိ, တဒါပိ တေ တထေဝ ဝိစရန္တိ. တသ္မိံ အဿေန ဝါ ရထေန ဝါ ဝိစရန္တေ တေပိ တထေဝ ဝိစရန္တိ. ဧဝံ တေ ဧကတော ဟုတွာ ကတာနံ ပုညာနံ ဗလေန ဧကတောဝ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိံသု. ရညော ပန ဝါလော, ဝါလဝါဟနော, ပုပ္ဖော, ပုပ္ဖဝါဟနော, သုပတ္တောတိ ပဉ္စေဝ အဿာ ဟောန္တိ. တေသု ရာဇာ သုပတ္တံ အဿံ သယံ အာရောဟတိ, ဣတရေ စတ္တာရော အဿေ အဿာရောဟာနံ သာသနာဟရဏတ္ထာယ အဒါသိ. ရာဇာ တေ ပါတောဝ ဘောဇေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ယောဇနာနိ အာဟိဏ္ဍိတွာ ဗုဒ္ဓဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ ဥပ္ပန္နဘာဝံ သုတွာ မယှံ သုခသာသနံ [Pg.221] အာရောစေထာ’’တိ ပေသေသိ. တေ စတူဟိ ဒွါရေဟိ နိက္ခမိတွာ ဒွေ တီဏိ ယောဇနာနိ အာဟိဏ္ဍိတွာ ကိဉ္စိ သာသနံ အလဘိတွာဝ ပစ္စာဂမိံသု.

සෙසු ස්ත්‍රීන් ද ඇමති පවුල්වල ඉපදී, වැඩිවියට පත් වූ පසු ඒ ඇමති පුත්‍රයන්ගේම නිවෙස්වලට ගියහ. ඒ සියල්ලෝම රජුගේ සම්පත් හා සමාන සම්පත් අනුභව කළහ. රජතුමා අබරණින් සැරසී ඇතෙකු පිට නැගී සංචාරය කරන සෑම විටකම ඔවුහු ද එලෙසම සංචාරය කරති. රජු අශ්වයෙකු පිට හෝ රථයකින් හෝ යන විට ඔවුහු ද එලෙසම අනුගමනය කරති. මෙසේ ඔවුහු එක්ව කළ පින්වල බලයෙන් එකටම සම්පත් අනුභව කළහ. රජුට වාල, වාලවාහන, පුප්ඵ, පුප්ඵවාහන සහ සුපත්ත යන නමින් අශ්වයෝ පස් දෙනෙක් සිටියහ. ඔවුන් අතුරින් රජු 'සුපත්ත' නම් අශ්වයා පිට තෙමේම නැගී යයි. සෙසු අශ්වයන් හතර දෙනා පණිවුඩ ගෙන ඒම පිණිස අස්සාරෝහකයන්ට ලබා දුන්නේය. රජු උදෑසනම ඔවුන්ට ආහාර පාන දී, 'එම්බා පුරුෂයෙනි, තොප ගොස් යොදුන් දෙකක් හෝ තුනක් පමණ සැරිසරා, බුදුන් වහන්සේ හෝ ධර්මය හෝ මහා සංඝයා හෝ ලොව පහළ වී ඇත්දැයි අසා දැනගෙන, මට ඒ සුබ පණිවුඩය දන්වන්න'යි පවසා පිටත් කර හැරියේය. ඔවුහු දොරටු සතරින් පිටවී යොදුන් දෙක තුනක් පමණ ඇවිද ගියත් කිසිදු පණිවුඩයක් නොලැබී ආපසු පැමිණියහ.

အထေကဒိဝသံ ရာဇာ သုပတ္တံ အာရုဟိတွာ အမစ္စသဟဿပရိဝုတော ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော ကိလန္တရူပေ ပဉ္စသတမတ္တေ ဝါဏိဇကေ နဂရံ ပဝိသန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ အဒ္ဓါနကိလန္တာ, အဒ္ဓေါ ဣမေသံ သန္တိကာ ဧကံ ဘဒ္ဒကံ သာသနံ သောဿာမီ’’တိ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အတ္ထိ, ဒေဝ, ဣတော ဝီသတိယောဇနသတမတ္ထကေ သာဝတ္ထိ နာမ နဂရံ, တတော အာဂတမှာ’’တိ. ‘‘အတ္ထိ ပန ဝေါ ဒေသေ ကိဉ္စိ သာသနံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ‘‘ဒေဝ, အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ. ရာဇာ တာဝဒေဝ ဗလဝပီတိယာ ဖုဋ္ဌသရီရော ကိဉ္စိ သလ္လက္ခေတုံ အသက္ကောန္တော မုဟုတ္တံ ဝီတိနာမေတွာ ပန, ‘‘တာတာ, ကိံ ဝဒေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗုဒ္ဓေါ, ဒေဝ, ဥပ္ပန္နော’’တိ. ရာဇာ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ တထေဝ ဝီတိနာမေတွာ စတုတ္ထဝါရေ ‘‘ကိံ ဝဒေထ, တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘တာတာ, သုခသာသနသဝနာယ သတသဟဿံ ဝေါ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အပရမ္ပိ ကိဉ္စိ သာသနံ အတ္ထိ, တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အတ္ထိ, ဒေဝ, ဓမ္မော ဥပ္ပန္နော’’တိ. ရာဇာ တမ္ပိ သုတွာ ပုရိမနယေနေဝ တယော ဝါရေ ဝီတိနာမေတွာ စတုတ္ထဝါရေ ‘‘ဓမ္မော ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဣဓာပိ ဝေါ သတသဟဿံ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အပရမ္ပိ ကိဉ္စိ သာသနံ အတ္ထိ, တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အတ္ထိ, ဒေဝ, သံဃော ဥပ္ပန္နော’’တိ. ရာဇာ တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ တယော ဝါရေ ဝီတိနာမေတွာ စတုတ္ထဝါရေ ‘‘သံဃော ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဣဓာပိ ဝေါ သတသဟဿံ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ အမစ္စသဟဿံ ဩလောကေတွာ, ‘‘တာတာ, ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ, တုမှေ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ‘‘အဟံ, တာတာ, ‘ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော ဓမ္မော ဥပ္ပန္နော သံဃော ဥပ္ပန္နော’တိ သုတွာ န ပုန နိဝတ္တိဿာမိ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဂန္တွာ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. ‘‘မယမ္ပိ, ဒေဝ, တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ. ရာဇာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ အက္ခရာနိ လိခါပေတွာ ဝါဏိဇကာနံ ဒတွာ ‘‘ဣမံ အနောဇာယ နာမ ဒေဝိယာ ဒေထ, သာ တုမှာကံ တီဏိ သတသဟဿာနိ ဒဿတိ, ဧဝဉ္စ ပန နံ ဝဒေယျာထ ‘ရညာ ကိရ တေ ဣဿရိယံ ဝိဿဋ္ဌံ, ယထာသုခံ သမ္ပတ္တိံ ပရိဘုဉ္ဇာဟီ’တိ, သစေ ပန ‘ဝေါ ရာဇာ ကဟ’န္တိ ပုစ္ဆတိ, ‘သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ ဝတွာ ဂတောတိ အာရောစေယျာထာ’’တိ အာဟ. အမစ္စာပိ အတ္တနော အတ္တနော ဘရိယာနံ တထေဝ [Pg.222] သာသနံ ပဟိဏိံသု. ရာဇာ ဝါဏိဇကေ ဥယျောဇေတွာ အဿံ အဘိရုယှ အမစ္စသဟဿပရိဝုတော တံခဏညေဝ နိက္ခမိ.

එක් දිනක් මහාකප්පින රජතුමා සුපත්ත නම් අශ්වයා පිට නැගී, ඇමතියන් දහසක් පිරිවරා උයනට යන්නේ, වෙහෙසට පත් ස්වරූපයක් ඇති නගරයට ඇතුළු වන්නා වූ පන්සියයක් පමණ වෙළඳුන් දැක, "මොවුහු දුර කතර ගෙවා පැමිණ වෙහෙසට පත්ව සිටිති. ඒකාන්තයෙන්ම මොවුන්ගෙන් කිසියම් සුබ ආරංචියක් ඇසීමට ලැබෙනු ඇත"යි සිතා, ඔවුන් කැඳවා, "පින්වතුනි, ඔබලා කොහේ සිට පැමිණියේද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, මෙතැන් සිට යොදුන් එකසිය විස්සක් පමණ දුරින් සැවැත් නුවර නමින් නගරයක් ඇත, අපි එතැන් සිට පැමිණියෙමු"යි ඔවුහු පැවසූහ. "ඔබලාගේ දේශයේ අලුතින් පහළ වූ කිසියම් ආරංචියක් තිබේද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, වෙනත් විශේෂ දෙයක් නැත, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා එම මොහොතේම බලවත් පීතියෙන් මුළු සිරුරම শিහිරි යද්දී, කිසිවක් සිතා ගැනීමට නොහැකිව මොහොතක් නිහඬව සිට, නැවතත් "පින්වතුනි, ඔබලා කුමක් කීවෙහිද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා දෙවනුවත් තෙවනුවත් එසේම පීතියෙන් සිට, සිව්වන වතාවේදී "පින්වතුනි, කුමක් කීවෙහිද?"යි අසා, "බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක"යි කී කල්හි, "පින්වතුනි, මෙවැනි සුබ ආරංචියක් ඇසීමට ලැබීම වෙනුවෙන් මම ඔබට කහවනු ලක්ෂයක් දෙමි"යි පවසා, "පින්වතුනි, තව කිසියම් ආරංචියක් තිබේද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, ධර්ම රත්නය ලොව පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා එය ද අසා පෙර පරිදිම තුන් වතාවක් නිහඬව සිට, සිව්වන වතාවේදී "ධර්මය පහළ වූ සේක"යි කී කල්හි, "මෙහිදී ද මම ඔබට ලක්ෂයක් දෙමි"යි පවසා, "පින්වතුනි, තවත් ආරංචියක් තිබේද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, සංඝ රත්නය ලොව පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා එය ද අසා එසේම තුන් වතාවක් නිහඬව සිට, සිව්වන වතාවේදී "සංඝයා වහන්සේ පහළ වූ සේක"යි කී කල්හි, "මෙහිදී ද මම ඔබට ලක්ෂයක් දෙමි"යි පවසා, ඇමතියන් දහස දෙස බලා, "පින්වතුනි, දැන් අපි කුමක් කරමුද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කුමක් කරන්නෙහිද?"යි ඔවුහු පෙරළා ඇසූහ. "පින්වතුනි, බුදුන් පහළ වූ බව, දහම් පහළ වූ බව සහ සඟුන් පහළ වූ බව අසා මම නැවත ආපසු නොයමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා ගොස් උන්වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමි"යි කීවේය. "දේවයන් වහන්ස, අපි ද ඔබ වහන්සේ සමඟම පැවිදි වන්නෙමු"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා රන් පතක අකුරු ලියවා, එය වෙළඳුන්ට දී, "මෙය අනෝජා නම් බිසවට දෙන්න. ඇය ඔබට කහවනු ලක්ෂ තුනක් ලබා දෙනු ඇත. තවද ඇයට මෙසේ කියන්න: 'රජතුමා තමා සතු සියලු අයිතිවාසිකම් ඔබ වෙනුවෙන් අත්හැර ඇත, ඔබ කැමති පරිදි සම්පත් පරිභෝජනය කරන්න' යනුවෙනි. ඉදින් ඇය 'ඔබේ රජු කොහේද?' කියා ඇසුවහොත්, 'ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වීමට ගියේය' කියා පවසන්න" යැයි කීය. ඇමතියෝ ද තම තමන්ගේ භාර්යාවන්ට ඒ ආකාරයෙන්ම පණිවිඩ යැවූහ. රජතුමා වෙළඳුන් පිටත් කර යවා, අශ්වයා පිට නැගී, ඇමතියන් දහසක් පිරිවරා එම මොහොතේම නගරයෙන් නික්මුණේය.

သတ္ထာပိ တံဒိဝသံ ပစ္စူသကာလေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော မဟာကပ္ပိနရာဇာနံ သပရိဝါရံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မဟာကပ္ပိနော ဝါဏိဇကာနံ သန္တိကာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ သုတွာ တေသံ ဝစနံ တီဟိ သတသဟဿေဟိ ပူဇေတွာ ရဇ္ဇံ ပဟာယ အမစ္စသဟဿပရိဝုတော မံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတုကာမော သွေ နိက္ခမိဿတိ, သော သပရိဝါရော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ, ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရိဿာမီ’’တိ ပုနဒိဝသေ စက္ကဝတ္တီ ဝိယ ခုဒ္ဒကဂါမဘောဇကံ ရာဇာနံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝီသယောဇနသတံ မဂ္ဂံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ. ရာဇာပိ အာဂစ္ဆန္တော ဧကံ နဒိံ ပတွာ ‘‘ကာ နာမာယ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အပရစ္ဆာ နာမ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကိမဿာ ပရိမာဏံ, တာတာ’’တိ? ‘‘ဂမ္ဘီရတော ဂါဝုတံ, ပုထုလတော ဒွေ ဂါဝုတာနိ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘အတ္ထိ ပနေတ္ထ နာဝါ ဝါ ဥဠုမ္ပော ဝါ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘နာဝါဒီနိ ဩလောကေန္တေ အမှေ ဇာတိ ဇရံ ဥပနေတိ, ဇရာ မရဏံ. အဟံ နိဗ္ဗေမတိကော ဟုတွာ တီဏိ ရတနာနိ ဥဒ္ဒိဿ နိက္ခန္တော, တေသံ မေ အာနုဘာဝေန ‘ဣဒံ ဥဒကံ ဥဒကံ ဝိယ မာ ဟောတူ’တိ ရတနတ္တယဿ ဂုဏံ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’’တိ ဗုဒ္ဓဂုဏံ အနုဿရန္တော သပရိဝါရော အဿသဟဿေန ဥဒကပိဋ္ဌေ ပက္ခန္ဒိ. သိန္ဓဝါ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ ဝိယ ပက္ခန္ဒိံသု. ခုရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေဝ တေမိံသု.

ශාස්තෘන් වහන්සේ ද එදින අලුයම් කාලයෙහි ලොව බලන සේක්, පිරිවර සමඟ එන මහාකප්පින රජතුමා දැක මෙසේ සිතූ සේක: "මෙම මහාකප්පින රජතුමා වෙළඳුන්ගෙන් තෙරුවන් පහළ වූ බව අසා, ඔවුන්ගේ වචනයට කහවනු ලක්ෂ තුනකින් සංග්‍රහ කොට, රජසිරුර අතහැර, ඇමතියන් දහසක් පිරිවරා මා උදෙසා පැවිදි වනු පිණිස හෙට දින නික්මෙන්නේය. පිරිවර සමඟ ඔහු සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ රහත් භාවයට පත් වනු ඇත. මම ඔහු ඉදිරියට ගොස් පිළිගන්නෙමි"යි සිතා, පසුදින සක්විති රජෙකු කුඩා ගම්වැසියකු පිළිගන්නාක් මෙන්, තමන් වහන්සේම පාත්‍ර සිවුරු ගෙන යොදුන් එකසිය විස්සක් මග ගෙවා, චන්දභාගා නදී තීරයෙහි නුග රුකක් මුල වැඩහිඳ, ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය විහිදුවමින් සිටි සේක. රජතුමා ද එන අතරතුර එක් නදියක් හමු වී, "මෙය කුමන නදියක්ද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, මෙයට අපරච්ඡා නදිය යැයි කියති"යි කීහ. "පින්වතුනි, මෙහි ප්‍රමාණය කොපමණද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, ගැඹුර ගාවුතයකි, පළල ගාවුත දෙකකි"යි කීහ. "මෙහි ඔරු හෝ පාලම් තිබේද?"යි ඇසූ විට, "නැත, දේවයන් වහන්ස"යි කීහ. "ඔරු පාරු සොයමින් සිටින අපව ජාතිය විසින් ජරාවටත්, ජරාව විසින් මරණයටත් පමුණුවනු ලැබේ. මම කිසිදු සැකයකින් තොරව තෙරුවන් උදෙසා නික්මුණෙමි, එම තෙරුවන්ගේ ආනුභාවයෙන් මේ ජලය සාමාන්‍ය ජලය මෙන් නොවී පථයක් වේවා"යි තෙරුවන් ගුණ මෙනෙහි කොට, 'ඉතිපි සෝ භගවා අරහං සම්මා සම්බුද්ධෝ' යන බුද්ධ ගුණය සිහි කරමින්, පිරිවර සමඟ අශ්වයන් දහස ද සමඟ ජලය මතුපිටින් පැන්නේය. අශ්වයෝ ගල් තලාවක් මත යන්නාක් මෙන් ජලය මතුපිටින් ගියහ. අශ්වයන්ගේ කුර අග පමණක් තෙත් විය.

သော တံ ဥတ္တရိတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော အပရမ္ပိ နဒိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ကာ နာမာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘နီလဝါဟာ နာမ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကိမဿာ ပရိမာဏ’’န္တိ? ‘‘ဂမ္ဘီရတောပိ ပုထုလတောပိ အဍ္ဎယောဇနံ, ဒေဝါ’’တိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. တံ ပန နဒိံ ဒိသွာ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိ ဓမ္မာနုဿတိံ အနုဿရန္တော ပက္ခန္ဒိ. တမ္ပိ အတိက္ကမိတွာ ဂစ္ဆန္တော အပရမ္ပိ နဒိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ကာ နာမာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘စန္ဒဘာဂါ နာမ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကိမဿာ ပရိမာဏ’’န္တိ? ‘‘ဂမ္ဘီရတောပိ ပုထုလတောပိ ယောဇနံ, ဒေဝါ’’တိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. တံ ပန နဒိံ ဒိသွာ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိ သံဃာနုဿတိံ အနုဿရန္တော [Pg.223] ပက္ခန္ဒိ. တမ္ပိ နဒိံ အတိက္ကမိတွာ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထု သရီရတော နိက္ခန္တာ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော နိဂြောဓရုက္ခဿ သာခါဝိဋပပလာသာနိ ဩဘာသယမာနာ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဩဘာသော နေဝ စန္ဒဿ, န သူရိယဿ, န ဒေဝမာရဗြာဟ္မဏသုပဏ္ဏနာဂါနံ အညတရဿ, အဒ္ဓါ အဟံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ အာဂစ္ဆန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒိဋ္ဌော ဘဝိဿာမီ’’တိ. သော တာဝဒေဝ အဿပိဋ္ဌိတော ဩတရိတွာ ဩနတသရီရော ရသ္မိယာနုသာရေန သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ မနောသိလာရသေ နိမုဇ္ဇန္တော ဝိယ ဗုဒ္ဓရသ္မီနံ အန္တော ပါဝိသိ. သော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန. သတ္ထာ တေသံ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သပရိဝါရော ရာဇာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

ඔහු එම නදියෙන් එතෙර වී ඉදිරියට යන විට තවත් නදියක් දැක, "මෙය කුමන නදියක්ද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, නිලවාහා නදියයි" කීහ. "මෙහි ප්‍රමාණය කොපමණද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, ගැඹුරින් හා පළලින් අඩ යොදුනකි"යි කීහ. ඉතිරි විස්තර පෙර පරිදිමය. ඔහු ඒ නදිය දැක 'ස්වාක්ඛාතෝ භගවතා ධම්මෝ' යන ධර්මානුස්සතිය මෙනෙහි කරමින් ජලය මතුපිටින් ගියේය. එය ද පසු කර යන විට තවත් නදියක් දැක, "මෙය කුමන නදියක්ද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, චන්දභාගා නදියයි" කීහ. "මෙහි ප්‍රමාණය කොපමණද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, ගැඹුරින් හා පළලින් යොදුනකි"යි කීහ. ඉතිරි විස්තර පෙර පරිදිමය. ඒ නදිය දැක 'සුප්පටිපන්නෝ භගවතෝ සාවකසංඝෝ' යන සංඝානුස්සතිය මෙනෙහි කරමින් ජලය මතුපිටින් පැන්නේය. එම නදිය ද පසු කර යන විට, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මුණා වූ ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය නුග ගසේ අතු පතර හා පත්‍ර බබළවනු දැක මෙසේ සිතීය: "මේ කාන්තිය සඳෙහි හෝ හිරුගේ හෝ නොවෙයි. දෙවි, මරු, බඹු, ගුරුළන් හෝ නාගයන් යන කිසිවෙකුගේ ද නොවෙයි. ඒකාන්තයෙන්ම මම ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා එන ගමනේදී මට සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මුණගැසුණා විය යුතුය." ඔහු එසැණින් අශ්වයා පිටින් බැස, ශරීරය මඳක් නමාගෙන, රශ්මි මාලාව ඔස්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹී, මනෝසීල දියෙහි ගිලෙන්නාක් මෙන් බුද්ධ රශ්මි මාලාවන් අතරට ඇතුළු විය. ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේට වන්දනා කොට ඇමතියන් දහස සමඟ එක් පසෙක වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ට අනුපුබ්බී කතාව දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයෙහි පිරිවර සමඟ රජතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

အထ သဗ္ဗေ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု. သတ္ထာ ‘‘အာဂမိဿတိ နု ခေါ ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနံ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရ’’န္တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ဣမေ ကုလပုတ္တာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသဟဿာနံ စီဝရသဟဿံ အဒံသု, ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဝီသတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ ဝီသတိစီဝရသဟဿာနိပိ အဒံသု, အနစ္ဆရိယံ ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနံ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရာဂမန’’န္တိ ဉတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ, စရထ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ အာဟ. တေ တာဝဒေဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ ဟုတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပစ္စောရောဟိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု.

එවිට ඒ සියල්ලෝම නැගී සිට පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මේ කුලපුත්‍රයන්ට සෘද්ධියෙන් හටගත් පාත්‍ර සිවුරු ලැබේදෝ" යි විමසා බලන සේක්, "මේ කුලපුත්‍රයෝ පසේබුදුන් වහන්සේලා දහසකට සිවුරු දහසක් පූජා කළහ. කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ දී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසිදහසකට සිවුරු විසිදහසක් ද පූජා කළහ. එබැවින් මේ කුලපුත්‍රයන්ට සෘද්ධියෙන් පාත්‍ර සිවුරු ලැබීම පුදුමයක් නොවේ" යයි දැනගෙන, දකුණු ශ්‍රී හස්තය දිගු කොට, "මහණෙනි, මෙහි එන්න, දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. ඔවුහු එකෙණෙහිම අටපිරිකර දැරූ හැට වසක් පිරුණු මහලු තෙරවරුන් මෙන් වී, අහසට පැන නැගී, නැවත බිමට බැස ශාස්තෘන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ.

တေ ပန ဝါဏိဇကာ ရာဇဂေဟံ ဂန္တွာ ဒေဝိယာ ရညာ ပဟိတသာသနံ အာရောစေတွာ ဒေဝိယာ ‘‘အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝိသိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. အထ နေ ဒေဝီ ပုစ္ဆိ – ‘‘တာတာ, ကိံကာရဏာ အာဂတတ္ထာ’’တိ? ‘‘မယံ ရညာ တုမှာကံ သန္တိကံ ပေသိတာ, တီဏိ ကိရ နော သတသဟဿာနိ ဒေထာ’’တိ. ‘‘ဗဟုံ, ဘဏေ, ဘဏထ, ကိံ တုမှေဟိ ရညော သန္တိကေ ကတံ, ကိသ္မိံ ဝေါ ရာဇာ ပသန္နော ဧတ္တကံ ဓနံ ဒါပေတီ’’တိ? ‘‘ဒေဝိ, န အညံ ကိဉ္စိ ကတံ, ဧကံ ပန သာသနံ အာရောစယိမှာ’’တိ. ‘‘သက္ကာ ပန, တာတာ, မယှမ္ပိ တံ အာရောစေတု’’န္တိ. ‘‘သက္ကာ, ဒေဝီ’’တိ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ‘‘ဒေဝိ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ. သာပိ တံ သုတွာ ပီတိယာ ဖုဋ္ဌသရီရာ တိက္ခတ္တုံ ကိဉ္စိ အသလ္လက္ခေတွာ စတုတ္ထဝါရေ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ‘‘ကိံ, တာတာ, ဣမသ္မိံ ပဒေ ရညာ ဒိန္န’’န္တိ? ‘‘သတသဟဿံ, ဒေဝီ’’တိ. ‘‘တာတာ, အနနုစ္ဆဝိကံ ရညာ ကတံ ဧဝရူပံ သာသနံ [Pg.224] သုတွာ တုမှာကံ သတသဟဿဒဒမာနေန, အဟံ ဝေါ မမ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရေ တီဏိ သတသဟဿာနိ ဒမ္မိ. အပရံ ကိဉ္စိ တုမှေဟိ အာရောစိတ’’န္တိ? တေ ဣဒဉ္စ ဣဒဉ္စာတိ ဣတရာနိပိ ဒွေ သာသနာနိ အာရောစေသုံ. ဒေဝီ ပုရိမနယေနေဝ တယော တယော ဝါရေ အသလ္လက္ခေတွာ စတုတ္ထစတုတ္ထဝါရေ တီဏိ တီဏိ သတသဟဿာနိ အဒါသိ. ဧဝံ တေ သဗ္ဗာနိ ဒွါဒသသတသဟဿာနိ လဘိံသု.

ඒ වෙළෙන්දෝ ද රජමාලිගයට ගොස්, රජතුමා එවූ පණිවිඩය බිසවට දන්වා, බිසව විසින් "එන්න" යයි කී කල්හි මාලිගයට වැදී එකත්පසෙක සිටගත්හ. එවිට බිසව ඔවුන්ගෙන් මෙසේ ඇසුවාය: "දරුවෙනි, කුමන කරුණක් නිසා පැමිණියහුද?" "අපි රජතුමා විසින් ඔබ වහන්සේ වෙත එවනු ලැබුවෙමු. අපට ලක්ෂ තුනක් ලබා දෙන්නැයි වදාළ සේක." "එම්බා පුරුෂයෙනි, ඔබලා බොහෝ දේ කියන්නහුය. රජතුමා ඉදිරියේ ඔබලා කළේ කුමක්ද? රජතුමා ඔබලා කෙරෙහි පැහැදී මෙපමණ ධනයක් ලබා දෙන්නේ කිනම් කරුණක් නිසාද?" "දේවියනි, වෙනත් කිසිවක් නොකළෙමු, එක් පණිවිඩයක් පමණක් සැළ කළෙමු" යයි කීහ. "දරුවෙනි, මට ද එය පැවසිය හැකිද?" "දේවියනි, පැවසිය හැකිය" යයි පවසා, රන් කෙණ්ඩියකින් මුඛය සෝදාගෙන, "දේවියනි, ලොව බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් උපන් සේක" යයි පැවසූහ. ඇය ද එය අසා පීතියෙන් පිනා ගිය සිරුරු ඇතිව, තෙවරක් යනතුරු කිසිවක් වටහාගත නොහැකිව, සිවුවැනි වර "බුදු කෙනෙක් උපන්හ" යන්න අසා, "දරුවෙනි, රජතුමා මේ වචනය වෙනුවෙන් කුමක් දුන්නේද?" යි ඇසුවාය. "දේවියනි, ලක්ෂයක් දුන්නේය." "දරුවෙනි, මෙබඳු පණිවිඩයක් අසා ඔබට ලක්ෂයක් දීමෙන් රජතුමා කළේ නුසුදුසු දෙයකි. මම මගේ දිළිඳු පඬුරක් ලෙස ඔබට ලක්ෂ තුනක් දෙමි. තවදුරටත් ඔබලා විසින් පවසන ලද වෙනත් දෙයක් තිබේද?" ඔවුහු "මෙය ද මෙය ද" යනුවෙන් ඉතිරි පණිවිඩ දෙක ද සැළ කළහ. බිසව පෙර පරිදිම තෙවර බැගින් වටහාගත නොහැකිව, සිවුවැනි වර ලක්ෂ තුන බැගින් පිරිනැමුවාය. මෙසේ ඔවුන්ට මුළුමනින්ම ලක්ෂ දොළහක් ලැබුණි.

အထ နေ ဒေဝီ ပုစ္ဆိ – ‘‘ရာဇာ ကဟံ, တာတာ’’တိ? ‘‘ဒေဝိ, ရာဇာ ‘သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ ဝတွာ ဂတော’’တိ. ‘‘မယှံ တေန ကိံ သာသနံ ဒိန္န’’န္တိ? ‘‘သဗ္ဗံ ကိရ ဣဿရိယံ တုမှာကံ ဝိဿဋ္ဌံ, ‘တုမှေ ကိရ ယထာသုခံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝထာ’’’တိ. ‘‘အမစ္စာ ပန ကုဟိံ, တာတာ’’တိ? ‘‘တေပိ ရညာ သဒ္ဓိံ ‘ပဗ္ဗဇိဿာမာ’တိ ဂတာ, ဒေဝီ’’တိ. သာ တေသံ ဘရိယာယော ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘အမ္မာ, တုမှာကံ သာမိကာ ရညာ သဒ္ဓိံ ‘ပဗ္ဗဇိဿာမာ’တိ ဂတာ, တုမှေ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ‘‘ကိံ ပန တေဟိ အမှာကံ သာသနံ ပဟိတံ, ဒေဝီ’’တိ? ‘‘တေဟိ ကိရ အတ္တနော သမ္ပတ္တိ တုမှာကံ ဝိဿဋ္ဌာ ‘တုမှေ ကိရ သမ္ပတ္တိံ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’’တိ. ‘‘တုမှေ ပန, ဒေဝိ, ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ‘‘အမှာကံ သော တာဝ ရာဇာ မဂ္ဂေ ဌိတော တီဟိ သတသဟဿေဟိ တီဏိ ရတနာနိ ပူဇေတွာ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ ‘ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ နိက္ခန္တော, မယာပိ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ သာသနံ သုတွာ တာနိ နဝဟိ သတသဟဿေဟိ ပူဇိတာနိ, န ခေါ ပနေသာ သမ္ပတ္တိ နာမ ရညောယေဝ ဒုက္ခာ, မယှမ္ပိ ဒုက္ခာ ဧဝ. ကော ရညာ ဆဍ္ဍိတခေဠပိဏ္ဍံ ဇဏ္ဏုကေဟိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ မုခေန ဂဏှိဿတိ, န မယှံ သမ္ပတ္တိယာ အတ္ထော, သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဒေဝိ, မယမ္ပိ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ. ‘‘သစေ သက္ကောထ, သာဓူ’’တိ. ‘‘သက္ကောမ, ဒေဝီ’’တိ. တေန ဟိ ‘‘ဧထာ’’တိ ရထသဟဿံ ယောဇာပေတွာ ရထံ အာရုယှ တာဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ပဌမံ နဒိံ ဒိသွာ ယထာ ရညာ ပဌမံ ပုစ္ဆိတာ, တထေဝ ပုစ္ဆိတွာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘ရညာ ဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သိန္ဓဝါနံ ပဒဝလဉ္ဇံ န ပဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာ ‘‘တီဏိ ရတနာနိ ဥဒ္ဒိဿ နိက္ခန္တောသ္မီ’’တိ သစ္စကိရိယံ ကရိတွာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏေ အနုဿရိတွာ ဂတော ဘဝိဿတိ, အဟမ္ပိ တီဏိ ရတနာနိ ဥဒ္ဒိဿ နိက္ခန္တာ, တေသံ မေ အာနုဘာဝေန ‘‘ဣဒံ ဥဒကံ ဥဒကံ ဝိယ မာ ဟောတူ’’တိ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏေ အနုဿရန္တီ ရထသဟဿံ [Pg.225] ပေသေသိ. ဥဒကံ ပိဋ္ဌိပါသာဏသဒိသံ အဟောသိ, စက္ကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေဝ တေမိံသု. ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဣတရာ ဒွေပိ နဒိယော ဥတ္တရိံသု.

එවිට බිසව ඔවුන්ගෙන් ඇසුවාය - "දරුවෙනි, රජතුමා කොහිද?" "දේවියනි, රජතුමා 'ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වෙමි' යි පවසා නික්ම ගියේය." "මට උන්වහන්සේ විසින් එවන ලද පණිවිඩය කුමක්ද?" "සෑම ඓශ්චර්යයක්ම ඔබ වහන්සේට පවරා, 'ඔබලා කැමති පරිදි සැප සම්පත් අනුභව කරන්න' යයි කීහ." "දරුවෙනි, ඇමතිවරු කොහිද?" "දේවියනි, ඔවුහු ද රජු සමග 'පැවිදි වන්නෙමු' යි නික්ම ගියහ." ඇය ඔවුන්ගේ භාර්යාවන් කැඳවා, "මෑණියෙනි, ඔබේ ස්වාමිවරු රජු සමග පැවිදි වන්නට ගියහ. ඔබලා කුමක් කරන්නහුද?" යි ඇසුවාය. "දේවියනි, ඔවුන් අපට එවූ පණිවිඩය කුමක්ද?" "ඔවුන් තම සම්පත් ඔබලාට පවරා, 'සැප සේ සම්පත් පරිභෝජනය කරන්න' යයි කීහ." "එහෙත් දේවියනි, ඔබ වහන්සේ කුමක් කරන්නෙහිද?" "අපගේ ඒ රජතුමා මග රැඳී සිටිමින් ලක්ෂ තුනක් වැය කොට තෙරුවන් පූජා කර, කෙළ පිඬක් මෙන් සම්පත් අතහැර 'පැවිදි වෙමි' යි නික්ම ගියේය. මම ද තෙරුවන් ගැන අසා ලක්ෂ නවයකින් තෙරුවන් පූජා කළෙමි. ඇත්තෙන්ම මේ සම්පත් රජුට පමණක් නොව මට ද දුකකි. රජු විසින් අත්හළ කෙළ පිඬක්, බිම දණ ගසා කටින් ගන්නේ කවුද? මට සම්පත්වලින් පලක් නැත. මම ද ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වෙමි." "දේවියනි, අපි ද ඔබ සමග පැවිදි වන්නෙමු." "හැකියාව තිබේ නම් යහපති." "දේවියනි, අපට හැකිය." "එසේ නම් එන්න" යයි පවසා රථ දහසක් සූදානම් කරවා, රථයට නැගී ඔවුන් සමග නික්ම ගොස්, අතරමගදී පළමු ගඟ දැක, රජු මුලින් ඇසූ පරිදිම විමසා සියලු තොරතුරු අසා, "රජු ගිය මග බලන්න" යයි කී කල, "අසුන්ගේ පියසටහන් නොපෙනේ" යයි කීහ. රජතුමා "තෙරුවන් උදෙසා නික්මුණෙමි" යයි සත්‍යක්‍රියා කොට තෙරුවන් ගුණ සිහි කරමින් යන්නට ඇත. මම ද තෙරුවන් උදෙසා නික්මුණෙමි. ඒ තෙරුවන්ගේ ආනුභාවයෙන් "මේ ජලය ජලයක් මෙන් නොවැලැක්වේවා" යි තෙරුවන් ගුණ මෙනෙහි කරමින් රථ දහස ඉදිරියට මෙහෙයවූවාය. ජලය ගල්තලාවක් මෙන් විය. රථ රෝදවල අග කොටස් පමණක් තෙමුණි. මේ අයුරින්ම ඉතිරි ගංගා දෙක ද තරණය කළහ.

သတ္ထာ တာသံ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ယထာ တာ အတ္တနော သန္တိကေ နိသိန္နေ သာမိကေ ဘိက္ခူ န ပဿန္တိ, တထာ အဓိဋ္ဌာသိ. ဒေဝီပိ အာဂစ္ဆန္တီ သတ္ထု သရီရတော နိက္ခန္တာ ရသ္မိယော ဒိသွာ တထေဝ စိန္တေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ, မဟာကပ္ပိနော ရာဇာ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ နိက္ခမိတွာ ဂတော, ကဟံ နု ခေါ သော, အမှာကံ တံ ဒဿေထာ’’တိ. ‘‘နိသီဒထ တာဝ, ဣဓေဝ နံ ပဿိဿထာ’’တိ. တာ သဗ္ဗာပိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ‘‘ဣဓေဝ ကိရ နိသိန္နာ သာမိကေ နော ပဿိဿာမာ’’တိ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ. အနောဇာဒေဝီ ဒေသနာပရိယောသာနေ တာဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိ. မဟာကပ္ပိနော ထေရော တာသံ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သပရိဝါရော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တသ္မိံ ခဏေ သတ္ထာ တာသံ တေ ဘိက္ခူ ဒဿေသိ. တာသဉှိ အာဂတက္ခဏေယေဝ အတ္တနော သာမိကေ ကာသာဝဓရေ မုဏ္ဍသီသေ ဒိသွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဘဝေယျ, မဂ္ဂဖလံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကာ န ဘဝေယျ. တသ္မာ အစလသဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ တာသံ တေ ဘိက္ခူ အရဟတ္တပ္ပတ္တေ ဒဿေသိ. တာပိ တေ ဒိသွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကပ္ပတ္တ’’န္တိ ဝတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု.

ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ පැමිණීම දැන, ඔවුන්ට තම අසල වාඩි වී සිටින ස්වාමිපුරුෂයන් වන භික්ෂූන් වහන්සේලාව නොපෙනෙන සේ අධිෂ්ඨාන කළ සේක. බිසව ද පැමිණෙන විට ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මුණු රශ්මි මාලාවන් දැක, පෙර පරිදිම සිතා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වැඳ, එකත්පසක සිට මෙසේ විමසුවාය: "ස්වාමීනි, මහාකප්පින රජතුමා ඔබ වහන්සේ උදෙසා නික්ම ගියේය, ඔහු කොහිද? අපට ඔහුව පෙන්වා වදාරනු මැනවි." "පළමුව වාඩි වන්න, මෙහිදීම ඔහුව දකින්නහුය" යි වදාළ සේක. ඔවුන් සියල්ලෝම අතිශය සතුටට පත්ව, "මෙහි සිටියදීම අපගේ ස්වාමිපුරුෂයන් දකින්නෙමු" යි සිතා වාඩි වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුපූර්වික කථාව වදාළ සේක. දේශනාව අවසානයේ අනෝජා දේවිය ඇතුළු පිරිස සෝවාන් ඵලයට පත් වූහ. මහාකප්පින තෙරුන් වහන්සේ ඔවුන්ට දේශනා කරනු ලබන එම ධර්ම දේශනාව අසා, පිරිස සමඟින් සිව්පිළිසිඹියාපත් රහත් ඵලයට පත් වූහ. ඒ මොහොතේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ට එම භික්ෂූන් වහන්සේලාව පෙන්වා වදාළ සේක. මන්ද, ඔවුන් පැමිණි විගසම කාෂාය වස්ත්‍ර දැරූ, හිස මුඩු කළ තම ස්වාමිපුරුෂයන් දුටුවේ නම්, ඔවුන්ගේ සිත එකඟ නොවිය හැකිය, මඟපල උපදවා ගැනීමට නොහැකි විය හැකිය. එබැවින් අචල ශ්‍රද්ධාවෙහි පිහිටි අවස්ථාවේ පටන්, රහත් භාවයට පත් වූ එම භික්ෂූන් වහන්සේලාව ඔවුන්ට පෙන්වූ සේක. ඔවුන්ද ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාව දැක, පසඟ පිහිටුවා වැඳ, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ පැවිදි කිස මුදුන් පත් විය" යි පවසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසක සිට පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියහ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ သတ္ထာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာယ ထေရိယာ အာဂမနံ စိန္တေသိ. သာ သတ္ထု စိန္တိတက္ခဏေယေဝ အာကာသေနာဂန္တွာ တာ သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော ဂဟေတွာ အာကာသေန ဘိက္ခုနုပဿယံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. တာ သဗ္ဗာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ ဘိက္ခုသဟဿံ အာဒါယ အာကာသေန ဇေတဝနံ အဂမာသိ. တတြ သုဒံ အာယသ္မာ မဟာကပ္ပိနော ရတ္တိဋ္ဌာနာဒီသု ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ဝိစရတိ. ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ – ‘‘ဘန္တေ, မဟာကပ္ပိနော ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ဝိစရတိ, အတ္တနော ရဇ္ဇသုခံ အာရဗ္ဘ ဥဒါနေတိ မညေ’’တိ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ကပ္ပိန, ကာမသုခံ အာရဗ္ဘ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ? ‘‘ဘဂဝါ မေ, ဘန္တေ, တံ အာရဗ္ဘ ဥဒါနဘာဝံ ဝါ အညံ အာရဗ္ဘ ဥဒါနဘာဝံ ဝါ ဇာနာတီ’’တိ. အထ သတ္ထာ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, မမ ပုတ္တော ကာမသုခံ ရဇ္ဇသုခံ အာရဗ္ဘ ဥဒါနံ ဥဒါနေတိ, ပုတ္တဿ [Pg.226] ပန မေ ဓမ္မံ စရတော ဓမ္မပီတိ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော အမတမဟာနိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ဧဝံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

මෙසේ කී කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ උප්පලවණ්ණා තෙරණියගේ පැමිණීම සිහි කළ සේක. ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේ සිතූ සැණින් අහසින් පැමිණ, ඒ සියලු ස්ත්‍රීන් කැඳවාගෙන අහසින් භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් ඔවුන්ව පැවිදි කළාය. ඔවුන් සියල්ලෝම නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ අහසින් ජේතවනයට වැඩම කළ සේක. එහිදී ආයුෂ්මත් මහාකප්පින තෙරුන් වහන්සේ රාත්‍රී කාලයේ වාසය කරන ස්ථාන ආදියේදී "අහෝ සැපයකි, අහෝ සැපයකි" යි උදන් අනමින් හැසිරෙති. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: "ස්වාමීනි, මහාකප්පින තෙරුන් 'අහෝ සැපයකි, අහෝ සැපයකි' යි උදන් අනමින් හැසිරෙයි, උන්වහන්සේ තමන්ගේ රජ සැපය අරඹයා මෙසේ උදන් අනන්නේ යැයි සිතමු." ශාස්තෘන් වහන්සේ උන්වහන්සේව කැඳවා, "කප්පින, ඔබ කාම සැපය අරඹයා මෙසේ උදන් අනන බව සැබෑද?" යි විමසූ සේක. "ස්වාමීනි, මා එය අරඹයා උදන් අනන්නේද නැතහොත් වෙනත් රහත් ඵල සැපයක් අරඹයා උදන් අනන්නේද යන්න භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දන්නා සේකැ" යි උන්වහන්සේ සැල කළහ. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මහණෙනි, මාගේ පුත්‍ර කප්පින තෙරුන් කාම සැපය හෝ රජ සැපය අරඹයා උදන් අනන්නේ නොවේ, ධර්මයෙහි හැසිරෙන මාගේ පුත්‍රයාට ධර්ම ප්‍රීතිය උපදියි, ඔහු අමා මහ නිවන අරඹයා මෙසේ උදන් ඇනුවේය" යි කරුණු ගළපා ධර්මය දේශනා කරමින් මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

‘‘ဓမ္မပီတိ သုခံ သေတိ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ;

အရိယပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မေ, သဒါ ရမတိ ပဏ္ဍိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၇၉);

"ධර්ම ප්‍රීතිය ඇත්තා ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුතුව සැපසේ වෙසෙයි. පණ්ඩිත තෙමේ ආර්යයන් වහන්සේලා විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මයෙහි නිරතුරුව ඇලෙන්නේය."

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပိနော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ? ‘‘အပ္ပောဿုက္ကော, ဘန္တေ, ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ, ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေတီ’’တိ. သတ္ထာ ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ကပ္ပိန, အန္တေဝါသိကာနံ ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေသီ’’တိ? ‘‘သစ္စံ, ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ, မာ ဧဝံ အကာသိ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဥပဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ ထေရော ဘဂဝတော ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကောဝါဒေနေဝ သမဏသဟဿံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေန နံ သတ္ထာ ပဋိပါဋိယာ အတ္တနော သာဝကေ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ ယဒိဒံ မဟာကပ္ပိနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉, ၂၃၁) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

ඉක්බිති එක් දිනක ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා, "මහණෙනි, කප්පින භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නේද?" යි විමසූ සේක. "ස්වාමීනි, උන්වහන්සේ දැඩි උත්සාහයකින් තොරව වර්තමාන භවයේ සැප විහරණය වූ ඵල සමාපත්තියට සමවැදී වෙසෙති, අවවාදයක් පවා නොදෙති" යි සැල කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ තෙරුන් වහන්සේව කැඳවා, "කප්පින, ඔබ අතේවැසි භික්ෂූන්ට අවවාදයක් පවා නොදෙන බව සැබෑද?" යි විමසූ සේක. "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, එය සැබෑවකැ" යි සැල කළහ. "බ්‍රාහ්මණය, එසේ නොකරන්න, අද පටන් ඔබ වෙත පැමිණෙන භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කරන්න" යි වදාළ සේක. "මැනවි ස්වාමීනි" යි තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය හිස් මුදුනින් පිළිගෙන, එකම අවවාදයකින් දහසක් ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාව රහත් භාවයෙහි පිහිටුවූ සේක. ඒ හේතුවෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ පිළිවෙළින් තම ශ්‍රාවකයන් තනතුරුවල පිහිටුවන කල්හි, "මහණෙනි, භික්ෂූන්ට අවවාද කරන මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතරින් මේ මහාකප්පින අග්‍ර වන්නේය" යි පවසා උන්වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි පිහිටුවූ සේක.

၆၆. ဧဝံ ထေရော ပတ္တအရဟတ္တဖလော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. ဥဒိတော အဇဋာကာသေတိ သကလာကာသေ ဥဒိတော ဥဋ္ဌိတော ပါကဋဘူတော. သရဒမ္ဗရေ သရဒကာလေ အာကာသေ ရဝီဝ သူရိယော ဣဝါတိ အတ္ထော.

66. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ රහත් ඵලයට පත්ව, තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ අපදානයන් ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදී ගාථාව වදාළ සේක. 'උදිතෝ අජටාකාසේ' යනු මුළු අහසෙහිම උදා වූ, ප්‍රකට වූ යන්නයි. 'සරදම්බරේ' යනු සරත් සමයේ අහසෙහි හිරු මෙන් යන්න අර්ථයයි.

၇၀. အက္ခဒဿော တဒါ အာသိန္တိ တသ္မိံ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာရဒဿီ ဟိတဒဿီ အာစရိယော ပါကဋော အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

70. 'අක්ඛදස්සෝ තදා ආසිං' යනු ඒ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ හරය දකින්නා වූ, හිතවැඩ දකින්නා වූ ප්‍රකට ආචාර්යවරයෙක් වූයෙමි යන්න අර්ථයයි.

၇၁. သာဝကဿ ကတာဝိနောတိ တဿ ဘဂဝတော မေ မနံ မမ စိတ္တံ, တပ္ပယန္တဿ တောသယန္တဿ သာဝကဿ ဩဝါဒကဿ ဂုဏံ ပကာသယတော အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တဿ ကတာဝိနော သာတစ္စကိစ္စယုတ္တဿ ဝစနံ သုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော.

71. 'ශ්‍රාවකස්ස කතාවිනෝ' යනු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ, මාගේ සිත සතුටු කරන්නා වූ, අවවාද කරන්නා වූ ශ්‍රාවකයාගේ ගුණය ප්‍රකාශ කරමින් අග්‍ර තනතුරෙහි පිහිටුවන්නා වූ, මඟ කිස නිම කළා වූ, නිරන්තර උත්සාහයෙන් යුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අසා යන්න සමඟ සම්බන්ධ කළ යුතුය.

၇၃. ဟံသသမဘာဂေါတိ [Pg.227] ဟံသသဒိသဂါမိ. ဟံသဒုန္ဒုဘိနိဿနောတိ ဟံသရဝေါ ဒုန္ဒုဘိဘေရိသဒ္ဒသဒိသဝစနော ‘‘ဧတံ မဟာမတ္တံ ပဿထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ အာဟာတိ သမ္ဗန္ဓော.

73. 'හංසසමභාගෝ' යනු හංස රාජයෙකුගේ ගමනට සමාන ගමනක් ඇති යන්නයි. 'හංසදුන්දුභිනිස්සනෝ' යනු හංස නාදය වැනි වූ, බෙර හඬ වැනි වූ හඬක් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මේ මහාමාත්‍යයා දෙස බලන්න" යි වදාළ සේක යන්න සමඟ සම්බන්ධයයි.

၇၄. သမုဂ္ဂတတနူရုဟန္တိ သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂတလောမံ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမံ, ဥဒဂျမနံ ဝါ. ဇီမူတဝဏ္ဏန္တိ မုတ္တဖလသမာနဝဏ္ဏံ သုန္ဒရသရီရပဘန္တိ အတ္ထော. ပီဏံသန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ အံသံ. ပသန္နနယနာနနန္တိ ပသန္နအက္ခိပသန္နမုခန္တိ အတ္ထော.

74. 'සමුග්ගතතනූරුහං' යනු මැනවින් උඩු අතට නැඟුණු ලොම් ඇති, නැතහොත් උද්‍යෝගිමත් සිතක් ඇති යන්නයි. 'ජීමූතවණ්ණං' යනු මුතු ඇටයක් බඳු පැහැයක් ඇති, සුන්දර ශරීර ප්‍රභාවක් ඇති යන්න අර්ථයයි. 'පීණංසං' යනු පිරුණු උරහිස් ඇති යන්නයි. 'පසන්නනයනානනං' යනු ප්‍රසන්න ඇස් සහ ප්‍රසන්න මුහුණක් ඇති යන්න අර්ථයයි.

၇၅. ကတာဝိနောတိ ကတာဓိကာရဿ ဧတဒဂ္ဂေ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဌာနံ သော ဧသော မုဒိတာယ ပဟဋ္ဌစိတ္တတာယ ပတ္ထေတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

75. 'කතාවිනෝ' යනු කුසල් සම්පාදනය කළා වූ, ඒතදග්ග තනතුරෙහි සිටි භික්ෂුවකගේ තනතුර ඒ මේ මහාමාත්‍යයා මුදිතාවෙන් හා ප්‍රමුදිත සිතින් යුතුව ප්‍රාර්ථනා කරයි යන්න සමඟ සම්බන්ධයයි.

၈၁. သတသော အနုသာသိယာတိ ဓမ္မေန သမေန ဝစနေန ကာရဏဝသေန အနုသာသိတွာတိ အတ္ထော. ဗာရာဏသိယမာသန္နေတိ ဗာရာဏသိယာ သမီပေ ပေသကာရဂါမေ. ဇာတော ကေနိယဇာတိယန္တိ တန္တဝါယဇာတိယာ ပေသကာရကုလေ ဇာတောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

81. 'සතසෝ අනුසාසියා' යනු ධර්මයෙන් යුක්තව සාධාරණව කරුණු සහිත වචනයෙන් අනුශාසනා කර යන්න අර්ථයයි. 'බාරාණසියමාසන්නෙ' යනු බාරාණසි නුවරට නුදුරු රෙදි වියන්නන්ගේ ගමෙහි යන්නයි. 'ජාතෝ කේනියජාතියා' යනු රෙදි වියන්නන්ගේ කුලයෙහි උපන්නේය යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

မဟာကပ္ပိနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මහාකප්පින තෙර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. දබ්බමල්ලපුත්ත තෙර අපදාන වර්ණනාව.

စတုတ္ထာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ ဇာတော ဝိဘဝသမ္ပန္နော အဟောသိ, သတ္ထရိ ပသန္နော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သေနာသနပညာပကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တာဟစ္စယေန ဘဂဝတော ပါဒမူလေ နိပတိတွာ တံ ဌာနံ ပတ္ထေသိ. ဘဂဝါပိဿ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဉတွာ ဗျာကာသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတော တုသိတာဒီသု ဒေဝေသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော အသပ္ပုရိသသံသဂ္ဂေန တဿ သာဝကံ ဘိက္ခုံ အရဟာတိ ဇာနန္တောပိ အဗ္ဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခိ. တဿေဝ သာဝကာနံ ခီရသလာကဘတ္တံ အဒါသိ. သော ယာဝတာယုကံ [Pg.228] ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဩသာနကာလေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ သကလလောကေ ကောလာဟလေ ဇာတေ သတ္တ ဘိက္ခဝေါ ပဗ္ဗဇိတော ပစ္စန္တဇနပဒေ ဝနမဇ္ဈေ ဧကံ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘ဇီဝိတာသာ ဩရောဟန္တု နိရာလယာ နိသီဒန္တူ’’တိ နိဿေဏိံ ပါတေသုံ. တေသံ ဩဝါဒဒါယကော ဇေဋ္ဌကတ္ထေရော သတ္ထာဟဗ္ဘန္တရေ အရဟာ အဟောသိ. တဒနန္တရတ္ထေရော အနာဂါမီ, ဣတရေ ပဉ္စ ပရိသုဒ္ဓသီလာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. တတ္ထ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ပုက္ကုသာတိ (မ. နိ. ၃.၃၄၂), သဘိယော (သု. နိ. သဘိယသုတ္တ), ဗာဟိယော (ဥဒါ. ၁၀), ကုမာရကဿပေါတိ (မ. နိ. ၁.၂၄၉) ဣမေ စတ္တာရော တတ္ထ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိံသု. အယံ ပန မလ္လရဋ္ဌေ အနုပိယနဂရေ နိဗ္ဗတ္တိ. တသ္မိံ မာတုကုစ္ဆိတော အနိက္ခန္တေယေဝ မာတာ ကာလမကာသိ, အထေကော တဿာ သရီရံ ဈာပနတ္ထာယ စိတကသ္မိံ အာရောပေတွာ ကုမာရံ ဒဗ္ဗန္တရေ ပတိတံ ဂဟေတွာ ဇဂ္ဂါပေသိ. ဒဗ္ဗေ ပတိတတ္တာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တောတိ ပါကဋော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗသမ္ဘာရဝသေန ပဗ္ဗဇိ, သော ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုတ္တော နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

හතරවන අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදියෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාර වෘත්තයෙන් මිදීම පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි සිටු පුත්‍රයෙකු වී ඉපදී මහා සම්පත් ඇතිව සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කරන කල්හි, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක සේනාසන පනවන්නන් (සෙනසුන් පනවන භික්ෂූන්) අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට ආරාධනා කොට සත් දිනක් පුරා මහා දානයක් පවත්වා, සත් දින අවසානයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාමුල වැඳ වැටී එම තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද ඔහුගේ එම ප්‍රාර්ථනාව සමෘද්ධිමත් වන බව දැන ඒ පිළිබඳව විවරණ ලබා දුන් සේක. ඔහු දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට එයින් චුතව තුසිතාදී දෙව්ලොව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදුණි. එහිදී අසත්පුරුෂ ඇසුර නිසා එම බුදුන්ගේ ශ්‍රාවක භික්ෂුවක රහතන් වහන්සේ නමකැයි දැන දැනත් අභූත චෝදනාවෙන් නින්දා කළේය. එම බුදුන්ගේම ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ක්ෂීර සලාකභත්ත (කිරි පිඬු සලාක දානය) පූජා කළේය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, කස්සප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ශාසනයේ අවසාන කාලයෙහි පැවිදි වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු මුළු ලෝකයෙහිම මහත් කලබලයක් ඇති වූ කල්හි, භික්ෂූන් වහන්සේලා හත් නමක් පැවිදි වී පසල් දනව්වක වනාන්තරයක් මැද වූ එක්තරා පර්වතයකට නැගී, 'ජීවිතාශාව ඇති අය බසිත්වා, අල්පේච්ඡ අය මෙහි හිඳිත්වා' යැයි පවසා ඉනිමඟ පෙරළා දැමූහ. ඔවුන්ට අවවාද දුන් ජ්‍යෙෂ්ඨ තෙරණුවෝ සත් දිනක් ඇතුළත රහත් වූහ. දෙවන තෙරණුවෝ අනාගාමී වූහ. ඉතිරි පස් නම පිරිසිදු සිල් ඇතිව මියගොස් දෙව්ලොව උපන්හ. එහි එක් බුද්ධාන්තරයක් පුරා දිව්‍ය සුඛ අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි පුක්කුසාති, සභිය, බාහිය සහ කුමාරකස්සප යන හතර දෙනා සමඟ ඒ ඒ තැන්වල උපත ලැබූහ. මොහු මල්ල රට අනුපිය නගරයෙහි උපත ලැබීය. මොහු මව්කුසින් බිහිවන්නටත් පෙරම මව මියගිය අතර, මළ සිරුර ආදාහනය කිරීම සඳහා දර සෑය මත තබා ගිනි දැල්වූ විට, දර සෑය (දබ්බ) අතර වැටී සිටි දරුවා එක් අයෙකු විසින් ගෙන ඇති දැඩි කළේය. දර සෑය (දර) මැද වැටුණු බැවින් 'දබ්බ මල්ලපුත්ත' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. පසුව පෙර කළ පින් බලයෙන් පැවිදි වූ ඔහු, කමටහන් වැඩීමෙහි යෙදී නොබෝ කලකින්ම සතර පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් විය.

အထ နံ သတ္ထာ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန အာနုဘာဝသမ္ပန္နဘာဝေန စ ဘိက္ခူနံ သေနာသနံ ပညာပနေ ဘတ္တုဒ္ဒေသနေ စ နိယောဇေသိ. သဗ္ဗော စ ဘိက္ခုသံဃော တံ သမန္နေသိ. တံ ဝိနယခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၁၈၉-၁၉၀) အာဂတမေဝ. အပရဘာဂေ ထေရော ဧကဿ ဝရသလာကဒါယကဿ သလာကဘတ္တံ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒိသိ. တေ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ‘‘သွေ မယှံ မုဂ္ဂဃတမဓုမိဿကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ ဥဿာဟဇာတာ အဟေသုံ. သော ပန ဥပါသကော တေသံ ဝါရပ္ပတ္တဘာဝံ သုတွာ ဒါသိံ အာဏာပေသိ – ‘‘ယေ, ဇေ, ဘိက္ခူ သွေ ဣဓ အာဂမိဿန္တိ, တေ ကဏာဇကေန ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ပရိဝိသာဟီ’’တိ. သာပိ တထေဝ တေ ဘိက္ခူ အာဂတေ ကောဋ္ဌကပမုခေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေသိ. တေ ဘိက္ခူ အနတ္တမနာ ကောပေန တဋတဋာယန္တာ ထေရေ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘မဓုရဘတ္တဒါယကံ အမှာကံ အမဓုရဘတ္တံ ဒါပေတုံ ဧသောဝ နိယောဇေသီ’’တိ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ နိသီဒိံသု. အထ တေ မေတ္တိယာ နာမ ဘိက္ခုနီ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ဒုမ္မနာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ, ‘‘ဘဂိနိ, ကိံ အမှေ ဒဗ္ဗေန [Pg.229] မလ္လပုတ္တေန ဝိဟေဌိယမာနေ အဇ္ဈုပေက္ခသီ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, မယာ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ? ‘‘တဿ ဒေါသံ အာရောပေဟီ’’တိ. သာ တတ္ထ တတ္ထ ထေရဿ အဘူတာရောပနံ အကာသိ. တံ သုတွာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. အထ ဘဂဝါ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဒဗ္ဗ, မေတ္တိယာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝိပ္ပကာရမကာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ယထာ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ. ‘‘န ခေါ, ဒဗ္ဗ, ဒဗ္ဗာ ဧဝံ နိဗ္ဗေဌေန္တိ, ကာရကဘာဝံ ဝါ အကာရကဘာဝံ ဝါ ဝဒေဟီ’’တိ. ‘‘အကာရကော အဟံ, ဘန္တေ’’တိ. ဘဂဝါ – ‘‘မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေတွာ တေ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ. ဥပါလိတ္ထေရပ္ပမုခါ ဘိက္ခူ တံ ဘိက္ခုနိံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေတွာ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇိတွာ တေဟိ ‘‘အမှေဟိ နိယောဇိတာ သာ ဘိက္ခုနီ’’တိ ဝုတ္တေ ဘဂဝတော ဧကမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ အမူလကသံဃာဒိသေသံ ပညပေသိ.

එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ මොහුගේ මධ්‍යස්ථභාවය සහ මහානුභාවය නිසා භික්ෂූන් වහන්සේලාට සෙනසුන් පැනවීමෙහිත්, බත් බෙදීමෙහි (සලාක දානය බෙදීමෙහි) තනතුරෙහිත් යෙදවූ සේක. මුළු භික්ෂු සංඝයාම එය පිළිගත්හ. එම කරුණ විනයෙහි ඛන්ධකයන්හි ද සඳහන් වේ. පසු කාලයක තෙරණුවෝ එක්තරා උතුම් සලාක දානයක් පූජා කරන දායකයෙකුගේ දානය මෙත්තිය-භුම්මජක භික්ෂූන්ට නියම කළහ. ඔවුහු ඉතා සතුටට පත්ව 'හෙට අපට මුං ඇට, ගිතෙල් සහ මී පැණි මිශ්‍ර රසවත් භෝජනයක් ලැබෙන්නේය' යැයි මහත් උනන්දුවෙන් සිටියහ. එම උපාසක තෙමේ තමන්ගේ දානයට එම භික්ෂූන්ගේ වාරය පැමිණි බව අසා, තම දැස්සට 'එම්බා දැස්ස, හෙට මෙහි වඩින භික්ෂූන්ට කාඩි හොදි සමඟ නිවුඩු හාල් බතින් සංග්‍රහ කරව' යැයි නියෝග කළේය. ඇයද එම සිටු දායකයා පැවසූ පරිදිම වැඩම කළ භික්ෂූන්ව දොරටුව අසල වාඩි කරවා එම ආහාරයෙන් සංග්‍රහ කළාය. එම භික්ෂූහු අසතුටට පත්ව ක්‍රෝධයෙන් දැවෙමින් තෙරුන් කෙරෙහි වෛර බැඳ, 'අපට රසවත් භෝජන දෙන දායකයා ලවා මෙවැනි නරක ආහාරයක් දෙවන්නට කටයුතු කළේ මේ දබ්බ තෙරුන්මය' යැයි පවසමින් දුකෙන් හා නොසතුටින් වැඩසිටියහ. එකල්හි මෙත්තියා නම් මෙහෙණිය 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා මන්ද අමනාපයෙන් සිටින්නේ?' යැයි විමසුවාය. 'නැගණියනි, දබ්බ මල්ලපුත්තයා අපට මෙසේ හිරිහැර කරද්දී ඔබ බලා සිටින්නේ මන්ද?' යැයි ඔවුහු පැවසූහ. 'ස්වාමීනි, මා කුමක් කරන්නද?' යැයි ඇය ඇසූ විට, 'ඔහුට වරදක් පටවන්න' යැයි ඔවුහු කීහ. ඇය ඒ ඒ තැන තෙරුන් කෙරෙහි අභූත චෝදනා නැඟුවාය. එය අසා භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් කැඳවා, 'දබ්බ, ඔබ මෙත්තියා මෙහෙණිය කෙරෙහි මෙවැනි වරදක් කළ බව සැබෑද?' යැයි විමසූහ. 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා ගැන දන්නා පරිදිම සලකනු මැනවි' යැයි ඔහු කීවේය. 'දබ්බ, ප්‍රඥාවන්තයෝ මෙසේ පිළිතුරු නොදෙති, ඔබ එය කළේද නැද්ද යන්න පවසන්න' යැයි වදාළ කල්හි, 'ස්වාමීනි, මම එය නොකළෙමි' යැයි සැළ කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මෙත්තියා මෙහෙණිය ශාසනයෙන් නෙරපා එම භික්ෂූන්ගෙන් විමසන්න' යැයි වදාළහ. උපාලි තෙරුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇයව සසුනෙන් නෙරපා, මෙත්තිය-භුම්මජක භික්ෂූන්ගෙන් විමසූ විට, 'අප විසින් එම මෙහෙණිය මෙහෙයවන ලදී' යැයි ඔවුන් පැවසූ පසු එම කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙත්තිය-භුම්මජක භික්ෂූන්ට අමූලක සංඝාදිසේස ඇවත පැනවූ සේක.

တေန စ သမယေန ဒဗ္ဗတ္ထေရော ဘိက္ခူနံ သေနာသနံ ပညာပေန္တော ဝေဠုဝနဝိဟာရဿ သာမန္တာ အဋ္ဌာရသမဟာဝိဟာရေ သဘာဂေ ဘိက္ခူ ပေသေန္တော ရတ္တိဘာဂေ အန္ဓကာရေ အင်္ဂုလိယာ ပဒီပံ ဇာလေတွာ တေနေဝါလောကေန အနိဒ္ဓိမန္တေ ဘိက္ခူ ပေသေသိ. ဧဝံ ထေရဿ သေနာသနပညာပနဘတ္တုဒ္ဒေသနကိစ္စေ ပါကဋေ ဇာတေ သတ္ထာ အရိယဂဏမဇ္ဈေ ဒဗ္ဗတ္ထေရံ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သေနာသနပညာပကာနံ ယဒိဒံ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉, ၂၁၄) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

එම කාලයෙහි දබ්බ තෙරණුවෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සෙනසුන් පනවන කල්හි, වේළුවන විහාරය අවට වූ මහා විහාර දහඅටකට සමාන අදහස් ඇති භික්ෂූන් යොමු කරමින්, රාත්‍රී කාලයේ අඳුරෙහි තමන්ගේ ඇඟිල්ලෙන් ආලෝකය විහිදුවා, එම ආලෝකය උපකාරයෙන් ඍද්ධි බලයක් නොමැති භික්ෂූන්ව ඒ ඒ සෙනසුන් වෙත යැවූහ. මෙසේ තෙරුන්ගේ සෙනසුන් පැනවීමේ සහ දානය බෙදීමේ කටයුතු ප්‍රසිද්ධ වූ කල්හි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝයා මැද දබ්බ තෙරුන්ව අග්‍ර තනතුරෙහි තබනු කැමතිව, 'මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ සේනාසන පනවන්නන් (සෙනසුන් පනවන භික්ෂූන්) අතර මේ දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙමේ අග්‍ර වන්නේය' යැයි වදාරා එතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

၁၀၈. ထေရော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဝိပဿီ နာမ နာယကော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ သမ္ဗန္ဓော.

108. තෙරණුවෝ තමන්ගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය වදාළහ. එහි සියලු අර්ථ ඉහත දැක්වූ පරිදිම වේ. මෙයින් කල්ප අනූ එකකට පෙර විපස්සී නම් ලෝනාහිමි බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၁၂၅. ဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဒူသိတစိတ္တော အသာဓုသင်္ဂမေန အပသန္နစိတ္တောတိ အတ္ထော. ဥပဝဒိံ သာဝကံ တဿာတိ တဿ ဘဂဝတော ခီဏာသဝံ သာဝကံ ဥပဝဒိံ, ဥပရိ အဘူတံ ဝစနံ အာရောပေသိံ, အဗ္ဘက္ခာနံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

125. 'දුට්ඨචිත්තෝ' යනු අසත්පුරුෂ ඇසුර නිසා දූෂිත වූ සිත ඇති, අප්‍රසන්න සිතක් ඇති යන්නයි. 'උපවදිං සාවකං තස්සා' යනු එම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ක්ෂීණාශ්‍රව ශ්‍රාවකයාට දෝෂාරෝපණය කළෙමි, බොරු චෝදනා නැඟුවෙමි, අභූත චෝදනා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

၁၃၂. ဒုန္ဒုဘိယောတိ [Pg.230] ဒုန္ဒုံ ဣတိ သဒ္ဒါယနတော ဒုန္ဒုဘိသင်္ခါတာ ဘေရိယော. နာဒယိံသူတိ သဒ္ဒံ ကရိံသု. သမန္တတော အသနိယောတိ သဗ္ဗဒိသာဘာဂတော အသနေ ဝိနာသနေ နိယုတ္တောတိ အသနိယော, ဒေဝဒဏ္ဍာ ဘယာဝဟာ ဖလိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော.

132. දුන්දුභියො යනු 'දුන්දුම්' යන ශබ්දය කරන බැවින් දුන්දුභි යයි කියනු ලබන මහා බෙරයන් ය. නාදයිංසු යනු (ඒවා) ශබ්දය ඇති කළහ යන්නයි. සමන්තතො අසනියො යනු සියලු දිශාවන්ගෙන් විනාශය පිණිස පවත්නා වූ, භය උපදවන දේව දණ්ඩනයන් හෙවත් හෙණ හඬවල් පුපුරා ගියහ යනුයි. මෙසේ සම්බන්ධය කටයුතුය.

၁၃၃. ဥက္ကာ ပတိံသု နဘသာတိ အာကာသတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ စ ပတိံသူတိ အတ္ထော. ဓူမကေတု စ ဒိဿတီတိ ဓူမရာဇိသဟိတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော စ ဒိဿတိ ပညာယတီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

133. උක්කා පතිංසු නභසා යනු අහසින් ගිනි පිඬු හා ගිනි දලු වැටුණාහ යනු අර්ථයයි. ධූමකේතු ච දිස්සති යනු දුම් සහිත ගිනි පිඬු ද (ධූමකේතු) පෙනෙන්නට තිබුණාහ, ප්‍රකට වූවාහ යනු අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථ පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

දබ්බමල්ලපුත්තත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ကုမာရကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. කුමාරකස්සපත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

ပဉ္စမာပဒါနေ ဣတော သတသဟဿမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကုမာရကဿပတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ စိတ္တကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ တဒနုရူပါနိ ပုညာနိ ကရောန္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော တဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဒိဗ္ဗသုခံ မာနုသသုခဉ္စ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဧကိဿာ သေဋ္ဌိဓီတာယ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော. သာ ကိရ ကုမာရိကာကာလေယေဝ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ မာတာပိတရော ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ ပတိကုလံ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိတွာ တံ အဇာနိတွာ ‘‘သာမိကံ အာရာဓေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. သာ သာမိကံ အာရာဓေန္တီ, အယျပုတ္တ –

පස්වන අපදානයෙහි 'ඉතෝ සතසහස්සම්හි' යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කුමාරකස්සප තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, නුවණැති බවට පත්ව, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසමින් සිටියදී, චිත්තකථික (මනහර ලෙස ධර්ම දේශනා කරන) භික්ෂූන් අතර එක් භික්ෂුවක් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් අධිෂ්ඨාන කොට, ඊට අනුරූප පින්කම් කරමින් දිවි ඇති තෙක් සිට එතැනින් චුතව දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, එම බුදු සසනෙහි පැවිදිව මහණදම් පුරා සුගතිවලම සැරිසරමින් දිව්‍ය සුඛ හා මානුෂික සුඛ අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර එක් සිටු දියණියකගේ කුසෙහි උපන්නේය. ඇය කුමරියකව සිටි කාලයේ සිටම පැවිදි වීමට කැමැත්තෙන් සිටියත් මවුපියන්ගෙන් අවසර නොලැබ, විවාහ වී ස්වාමියාගේ නිවසට ගොස් ගැබක් පිහිටි බව නොදැන 'ස්වාමියා සතුටු කොට පැවිදි වීමට අවසර ගන්නෙමි' යි සිතුවාය. ඇය ස්වාමියා සතුටු කරමින්, 'හිමියනි' -

‘‘သစေ ဣမဿ ကာယဿ, အန္တော ဗာဟိရကော သိယာ;

ဒဏ္ဍံ နူန ဂဟေတွာန, ကာကေ သောဏေ နိဝါရယေ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၂) –

“ඉදින් මේ ශරීරයේ ඇතුළත ඇති දෑ පිටතට පෙනෙන්නට තිබුණේ නම්, සැබවින්ම දණ්ඩක් ගෙන කපුටන් සහ බල්ලන් එලවා දැමීමට සිදුවනු ඇත” යනුවෙන් -

အာဒိနာ သရီရဿ ဒေါသံ ဒဿေန္တီ တံ အာရာဓေသိ.

ආදී වශයෙන් ශරීරයේ දොස් පෙන්වා දෙමින් ඇය ඔහුව සතුටු කළාය.

သာ [Pg.231] သာမိကေန အနုညာတာ ဂဗ္ဘိနိဘာဝံ အဇာနန္တီ ဒေဝဒတ္တပက္ခိယာသု ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိ. တဿာ ဂဗ္ဘိနိဘာဝံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု. သော ‘‘အဿမဏီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘နာဟံ ဒေဝဒတ္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတာ, ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဒသဗလံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသိ. ထေရော သာဝတ္ထိနဂရဝါသီနိ ကုလာနိ ဝိသာခဉ္စ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ သရာဇိကာယ ပရိသာယ တံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ‘‘ပုရေ လဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘော, အရောဂါ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘သာဓု သုဝိနိစ္ဆိတံ ဥပါလိနာ အဓိကရဏ’’န္တိ ထေရဿ သာဓုကာရံ အဒါသိ.

ඇය ස්වාමියාගේ අවසරය ලැබ, තමා ගැබ්ගෙන ඇති බව නොදැන දේවදත්ත පාර්ශ්වයේ මෙහෙණින් වහන්සේලා අතර පැවිදි වූවාය. ඇය ගැබ්ගෙන ඇති බව දැක මෙහෙණින් වහන්සේලා දේවදත්තගෙන් ඒ ගැන විමසූහ. ඔහු 'ඇය ශ්‍රමණියක් නොවේ' යැයි කීවේය. එවිට ඇය 'මම දේවදත්ත උදෙසා පැවිදි වූවක් නොවෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසාම පැවිදි වූවෙමි' යි පවසා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ ගැන විමසුවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම කරුණ උපාලි තෙරුන් වහන්සේට භාර කළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර වැසි කුලවතුන් හා විශාඛා උපාසිකාව කැඳවා රජු ඇතුළු පිරිස මැද එම ප්‍රශ්නය විසඳමින්, 'ගැබ පිහිටා ඇත්තේ පැවිදි වීමට පෙර ගිහි කාලයේදීමය, එබැවින් පැවිද්ද නිදොස්ය' යි පැවසූහ. එය ඇසූ බුදුරජාණන් වහන්සේ 'උපාලි විසින් අදිකරණය මැනවින් විසඳන ලදී' යි පවසමින් තෙරුන් වහන්සේට සාධුකාර දුන් සේක.

သာ ဘိက္ခုနီ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ‘‘ဒါရကပရိဟရဏံ ဘိက္ခုနီနံ ပလိဗောဓော’’တိ ဓာတီနံ ဒါပေတွာ ပေါသာပေသိ, ကဿပေါတိဿ နာမံ ကရိံသု. အပရဘာဂေ အလင်္ကရိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ကုမာရကာလေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပန ဘဂဝတာ ‘‘ကဿပံ ပက္ကောသထ, ဣဒံ ဖလံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ကဿပဿ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကတရကဿပဿာ’’တိ ‘‘ကုမာရကဿပဿာ’’တိ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာ ရညာ ပေါသာဝနီယပုတ္တတ္တာ စ ဝုဒ္ဓကာလေပိ ကုမာရကဿပေါတွေဝ ပညာယိတ္ထ.

එම මෙහෙණින් වහන්සේ රන් පිළිමයක් වැනි පුතෙකු බිහි කළාය. පසේනදි කොසොල් රජු 'ළමයින් ඇති දැඩි කිරීම භික්ෂුණීන්ට බාධාවකි' යි සිතා කිරි මවුවරුන්ට දී ඔහු ඇති දැඩි කරවීය. ඔවුහු ඔහුට 'කස්සප' යයි නම් තැබූහ. පසුව ඔහුව සරසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පමුණුවා පැවිදි කරවනු ලැබීය. කුමාර අවධියේදීම පැවිදි වූ බැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ 'කස්සප කැඳවන්න, මේ පලතුර හෝ කැවිලි කස්සපට දෙන්න' යැයි වදාළ කල්හි, 'කිනම් කස්සපටද?' යි විමසූ විට 'කුමාර කස්සපට' යයි වදාළ බැවින් ද, රජු විසින් ඇති දැඩි කළ පුත්‍රයෙකු වූ බැවින් ද වැඩිමහලු වූ පසුත් 'කුමාර කස්සප' යන නමින්ම ප්‍රකට විය.

သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ, ဗုဒ္ဓဝစနဉ္စ ဥဂ္ဂဏှာတိ. အထ တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တမဟာဗြဟ္မာ ‘‘ဝိပဿနာယ မုခံ ဒဿေတွာ မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိယာ ဥပါယံ ကရိဿာမီ’’တိ ပဉ္စဒသပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အန္ဓဝနေ ဝသန္တဿ ထေရဿ ‘‘ဣမေ ပဉှေ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆေယျာသီ’’တိ အာစိက္ခိ. တတော သော တေ ပဉှေ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါပိဿ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ထေရော ဘဂဝတာ ကထိတနိယာမေနေဝ တေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝိပဿနံ ဂဗ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

උන්වහන්සේ පැවිදි වූ දින සිට විදර්ශනා භාවනාවෙහි නිරත වූහ, බුද්ධ වචනය ද උගත්තාහ. එවිට උන්වහන්සේ සමඟ පෙර භවයක කඳු මුදුනක මහණදම් පුරා අනාගාමී වී සුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපන් මහා බ්‍රහ්මයා 'විදර්ශනාව පිළිබඳ ඉඟියක් ලබා දී මඟපල ලැබීමට මඟක් සලසන්නෙමි' යි සිතා ප්‍රශ්න පහළොවක් පිළියෙළ කොට අන්ධවනයෙහි වාසය කළ තෙරුන් වහන්සේට 'මේ ප්‍රශ්න ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් විමසන්න' යි පැවසීය. පසුව උන්වහන්සේ එම ප්‍රශ්න බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් විමසූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඒවා විසඳා වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදිම ඒවා උගෙන, විදර්ශනාව මැනවින් පුරුදු කොට අරිහත් ඵලයට පැමිණි සේක.

၁၅၀. သော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဣတော သတသဟဿမှီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယဉ္စ ဥတ္တာနတ္ထဉ္စ, တံ သဗ္ဗံ န ဝဏ္ဏယိဿာမ. အနုတ္တာနပဒမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

150. උන්වහන්සේ අරිහත් ඵලයට පැමිණ තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු කැමැත්තෙන් 'ඉතෝ සතසහස්සම්හි' යනාදිය වදාළහ. එහි පෙර සඳහන් වූ ක්‍රමය හා පැහැදිලි අර්ථ ඇති පද සියල්ල වර්ණනා නොකරන්නෙමු. අපැහැදිලි පද පමණක් වර්ණනා කරන්නෙමු.

၁၆၉. အာပန္နသတ္တာ မေ မာတာတိ မယှံ မာတာ ဂရုဂဗ္ဘာ ဂဗ္ဘိနီ ပသုတာသန္နဂဗ္ဘာတိ အတ္ထော.

169. “ආපන්නසත්තා මේ මාතා” යනු මාගේ මව බර වූ ගැබක් ඇති, ගර්භණී වූ, ප්‍රසූතිය ආසන්න වූ ගැබක් ඇත්තියක වූවාය යන අර්ථයයි.

၁၇၃. ဝမ္မိကသဒိသံ [Pg.232] ကာယန္တိ သရီရံ နာမ ဝမ္မိကသဒိသံ ယထာ ဝမ္မိကော ဣတော စိတော စ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒေါ ဃရဂေါဠိကဥပစိကာဒီနံ အာသယော, ဧဝမေဝ အယံ ကာယော နဝဆိဒ္ဒေါ ဓုဝဿဝေါတိ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒေသိတံ ပကာသိတံ တံ သုတွာ မေ စိတ္တံ အာသဝေ အဂ္ဂဟေတွာ အသေသေတွာ ကိလေသတော ဝိမုစ္စိ, အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော. အပရဘာဂေ တတ္ထ တတ္ထ ဘိက္ခူနံ ဝိစိတ္တဓမ္မကထိကဘာဝံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တကထိကာနံ ယဒိဒံ ကုမာရကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉, ၂၁၇) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသီတိ.

173. “වම්මිකසදිසං කායං” යනු ශරීරය නම් හුඹසක් වැනිය. හුඹස එහෙන් මෙහෙන් විවිධ සිදුරු සහිතව හූනන් හා වේයන්ගේ වාසස්ථානය වන්නාක් මෙන්, මේ ශරීරය ද සිදුරු නවයක් ඇති, නිරතුරුව අපවිත්‍ර දෑ වැගිරෙන රුවක් බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළහ. එය ඇසූ මාගේ සිත ආශ්‍රවයන් ග්‍රහණය නොකොට කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී අරිහත් ඵලයෙහි පිහිටියේය යනු අර්ථයයි. පසුව විවිධ ස්ථානවලදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මනහර ලෙස ධර්ම දේශනා කරන බව අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ “මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ චිත්තකථික භික්ෂූන් අතර මේ කුමාර කස්සප අග්‍ර වන්නේය” යි පවසමින් ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

ကုမာရကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කුමාර කස්සපත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. ဗာဟိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. බාහියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

ဆဋ္ဌာပဒါနေ ဣတော သတသဟဿမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ ဝေဒင်္ဂေသု အနဝယော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော ပသန္နမာနသော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ခိပ္ပာဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနံ ပတ္တုကာမော သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန ဘဂဝတော ပါဒမူလေ နိပန္နော ‘‘ဘဂဝါ, ဘန္တေ, ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ယံ ဘိက္ခုံ ခိပ္ပာဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, သော ဝိယ အဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ခိပ္ပာဘိညာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ဘဂဝါ အနာဂတံသဉာဏေန ဩလောကေတွာ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ခိပ္ပာဘိညာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ဆ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ပုန မနုဿေသု စက္ကဝတ္တိအာဒိသမ္ပတ္တိယော အနေကကပ္ပကောဋိသတေသု အနုဘဝိတွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ပဗ္ဗဇိတော ယဒါ သာသနေ ဩသက္ကမာနေ သတ္တ ဘိက္ခူ စတုန္နံ ပရိသာနံ အဇ္ဈာစာရံ [Pg.233] ဒိသွာ သံဝေဂပ္ပတ္တာ အရညံ ပဝိသိတွာ ‘‘ယာဝ သာသနဿ အန္တရဓာနံ န ဟောတိ, တာဝ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ ကရိဿာမာ’’တိ သုဝဏ္ဏစေတိယံ ဝန္ဒိတွာ တတ္ထ အရညေ ဧကံ ပဗ္ဗတံ ဒိသွာ ‘‘ဇီဝိတသာလယာ နိဝတ္တန္တု, နိရာလယာ ဣမံ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟန္တူ’’တိ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ သဗ္ဗေ တံ ပဗ္ဗတံ အဘိရုယှ နိဿေဏိံ ပါတေတွာ သမဏဓမ္မံ ကရိံသု. တေသု သံဃတ္ထေရော ဧကရတ္တာတိက္ကမေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော အနောတတ္တဒဟေ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ တေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘အာဝုသော, ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ. တေ အာဟံသု – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အမှေဟိ ဧဝံ ကတိကာ ကတာ ‘ယော ပဌမံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တေနာဘတံ ပိဏ္ဍပါတံ အဝသေသာ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’တိ. ‘‘တေန ဟိ သစေ မယမ္ပိ တုမှေ ဝိယ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမ, သယံ အာဟရိတွာ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ န ဣစ္ဆိံသု.

හයවන අපදානයෙහි "ඉතො සතසහස්සම්හි" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් බාහිය දාරුචීරිය මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානය (ජීවිත පුවත) යි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇති, ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස්කළ අයෙකි. පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක උපත ලබා, බ්‍රාහ්මණ ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව වේදාංගයන්හි පරතෙරට ගියේය. එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය ශ්‍රවණය කරන අතරතුර පහන් වූ සිත් ඇතිව, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ක්ෂිප්පාභිඥ (වහා අවබෝධ කරගන්නා) භික්ෂූන් අතර අගතැන් තබනු දැක, එම තනතුර ලැබීමට කැමති විය. සත් දිනක් බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට මහා දානයක් දී, සත් දිනක් ඇවෑමෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල වැතිර, "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙයින් සත්වන දින ඔබ වහන්සේ යම් භික්ෂුවක ක්ෂිප්පාභිඥයන් අතර අගතැන් තැබූ සේක් ද, මම ද අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි එලෙසින්ම ක්ෂිප්පාභිඥයන් අතර අගතැන්පත් වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනාගතංස ඥානයෙන් බලා, එම ප්‍රාර්ථනාව සමෘද්ධිමත් වන බව දැන, "අනාගතයේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී ක්ෂිප්පාභිඥයන් අතර අගතැන්පත් වන්නෙහිය" යි ව්‍යාකරණය වදාළ සේක. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට එයින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි සය වැදෑරුම් කාමාවචර සම්පත් විඳ, කල්ප කෝටි සිය ගණනක් පුරා චක්‍රවර්ති රාජ්‍යය ආදී සම්පත් අනුභව කොට, කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, ශාසනය පිරිහී යන කල්හි භික්ෂූන් සත් දෙනෙක් සිව්වනක් පිරිසගේ අනාචාරයන් දැක සංවේගයට පත්ව, "යම් තාක් ශාසනය අතුරුදන් නොවේද, ඒ තාක් අපගේ පිහිට සලසා ගනිමු" යි කියා රන් චෛත්‍යය වැඳ, වනාන්තරයේ වූ එක් පර්වතයක් දැක, "ජීවිතය කෙරෙහි ආශා ඇත්තෝ හැරෙත්වා, ආශා රහිත වූවෝ මෙම පර්වතයට නගිත්වා" යි පවසා ඉණිමඟක් සාදා පර්වතයට නැග, ඉණිමඟ පහතට හෙළා මහණ දම් පිරූහ. ඔවුන් අතර සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ එක් රැයක් ඇවෑමෙන් අර්හත් භාවයට පත් වූ සේක. උන්වහන්සේ අනෝතත්ත විලෙන් දැහැටි අනුභව කොට, මුහුණ සෝදා, උතුරුකුරු දිවයිනෙන් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් එම භික්ෂූන්ට පැවසුවේ, "ඇවැත්නි, මෙම පිණ්ඩපාතය වළඳන්න" යනුවෙනි. එවිට ඔවුහු, "ස්වාමීනි, 'යමෙකු පළමුව අර්හත් භාවයට පත්වේ ද, ඔහු රැගෙන එන පිණ්ඩපාතය ඉතිරි අය වළඳන්නෙමු' යි අප අතර කතිකාවක් වූයේ ද?" යි ඇසූහ. "ඇවැත්නි, එවැන්නක් නැත" යි කී විට, "එසේ නම් අපි ද ඔබ වහන්සේ මෙන් විශේෂ අධිගමයක් ලබන්නෙමු නම්, අපම සොයාගෙන වළඳන්නෙමු" යි පවසා එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ.

ဒုတိယဒိဝသေ ဒုတိယတ္ထေရော အနာဂါမီ ဟုတွာ တထေဝ ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ ဣတရေ နိမန္တေသိ. တေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကိံ ပနာဝုသော, ကတိကာ ကတာ, ‘မဟာထေရေန အာဘတံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘုဉ္ဇိတွာ အနုထေရေန အာဘတံ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ တုမှေ ဝိယ မယမ္ပိ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ပုရိသကာရေန ဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကောန္တာ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ န ဣစ္ဆိံသု. တေသု အရဟတ္တပ္ပတ္တတ္ထေရော ပရိနိဗ္ဗာယိ, ဒုတိယော အနာဂါမီ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဣတရေ ပဉ္စ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ သုဿိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ တတော စဝိတွာ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသု ဧကော ပုက္ကုသာတိ ရာဇာ အဟောသိ, ဧကော ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလာယံ ကုမာရကဿပေါ, ဧကော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော, ဧကော ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော, ဧကော သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကောတိ. တေသု အယံ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော သုပ္ပာရကပဋ္ဋနေ ဝါဏိဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝါဏိဇကမ္မေ နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ, သော သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဂစ္ဆန္တေဟိ ဝါဏိဇေဟိ သဒ္ဓိံ နာဝမာရုယှ ဝိဒေသံ ဂစ္ဆန္တော ကတိပါဟံ ဂန္တွာ ဘိန္နာယ နာဝါယ သေသေသု မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခေသု ဇာတေသု ဧကောယေဝ အဝသိဋ္ဌော ဧကံ ဖလကံ ဂဟေတွာ ဝါယမန္တော သတ္တမေ ဒိဝသေ သုပ္ပာရကပဋ္ဋနတီရံ ဩက္ကမိ. တဿ နိဝါသနပါရုပနံ နတ္ထိ, သော အညံ ကိဉ္စိ အပဿန္တော သုက္ခကဋ္ဌဒဏ္ဍကေ ဝါကေဟိ [Pg.234] ပလိဝေဌေတွာ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ဒေဝကုလတော ကပါလံ ဂဟေတွာ သုပ္ပာရကပဋ္ဋနံ အဂမာသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ဒတွာ ‘‘အယံ ဧကော အရဟာ’’တိ သမ္ဘာဝေသုံ. သော ဝတ္ထေသု ဥပနီတေသု ‘‘သစာဟံ နိဝါသေမိ, ပါရုပါမိ ဝါ, လာဘသက္ကာရော မေ ပရိဟာယိဿတီ’’တိ တာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒါရုစီရာနေဝ ပရိဟရိ.

දෙවන දිනයෙහි දෙවන ස්ථවිරයන් වහන්සේ අනාගාමී වූ සේක. උන්වහන්සේ ද පෙර පරිදිම පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් අන් අයට ආරාධනා කළහ. ඔවුහු, "ඇවැත්නි, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ගෙනා පිණ්ඩපාතය නොවළඳා, අනු ස්ථවිරයන් වහන්සේ ගෙනා දෑ වළඳන්නෙමු යි කතිකාවක් කළෙමුද?" යි ඇසූහ. "ඇවැත්නි, එවැන්නක් නැත" යි කී විට, "එසේ නම් අපි ද ඔබ වහන්සේ මෙන් විශේෂ ගුණධර්ම උපදවාගෙන අපගේම පුරුෂ වීර්යයෙන් වළඳන්නට හැකි වූ විට වළඳන්නෙමු" යි පවසා එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඔවුන් අතර අර්හත් භාවයට පත් ස්ථවිරයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ අතර, දෙවැන්නා අනාගාමී වී බඹලොව උපන්නේය. ඉතිරි පස් දෙනා විශේෂ අධිගමයක් ලැබීමට නොහැකිව සිරුරු වියළී ගොස් සත්වන දිනයේ මියගොස් දෙව්ලොව උපන්හ. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එයින් චුතව මිනිස් ලොව උපත ලැබූහ. ඔවුන් අතරින් එක් අයෙක් පුක්කුසාති රජු විය, එක් අයෙක් ගන්ධාර දේශයේ තක්සලාවෙහි කුමාර කස්සප විය, එක් අයෙක් බාහිය දාරුචීරිය විය, එක් අයෙක් මල්ල පුත්‍ර දබ්බ විය, එක් අයෙක් සභිය පරිබ්‍රාජකයා විය. ඔවුන් අතරින් මේ බාහිය දාරුචීරිය තෙමේ සුප්පාරක පටුනෙහි වෙළඳ කුලයක උපන්නේය. වෙළඳ කටයුතුවල නිරතව මහා ධනවතෙක් හා මහා සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු ස්වර්ණභූමියට යන වෙළඳුන් සමඟ නැවකට නැග විදේශගත වීමට යන අතරතුර, දින කිහිපයකට පසු නැව බිඳී ගියේය. සෙසු අය මසුන් හා කැස්බෑවන්ට ගොදුරු වෙද්දී ඔහු පමණක් ඉතිරිව, ලෑල්ලක් ආධාරයෙන් උත්සාහ කොට සත්වන දිනයෙහි සුප්පාරක පටුනෙහි වෙරළට ළඟා විය. ඔහුට හැඳීමට හෝ පෙරවීමට වස්ත්‍රයක් නොවීය. ඔහු වෙනත් කිසිවක් නොදැක වියළි ලී කැබලි පට්ටා වලින් වෙළා හැඳ සහ පොරවා ගත්තේය. අනතුරුව දේවස්ථානයකින් කබලක් ගෙන සුප්පාරක පටුනට ගියේය. මිනිස්සු මොහු දැක කැඳ බත් ආදිය දී "මොහු එක්තරා රහතන් වහන්සේ නමකැ" යි සම්භාවනා කළහ. වස්ත්‍ර ගෙනා දුන් කල්හි ඔහු සිතුවේ "ඉදින් මම මේවා අඳින්නෙමි නම්, පොරවන්නෙමි නම්, මාගේ ලාභ සත්කාර පිරිහී යන්නේය" යනුවෙනි. එබැවින් ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කර දාරුචීරය (ලී පට්ටා) ම පරිහරණය කළේය.

အထဿ ‘‘အရဟာ, အရဟာ’’တိ ဗဟူဟိ သမ္ဘာဝိယမာနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ယေ ကေစိ လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ, အဟံ တေသံ အညတရော’’တိ သော တေန နိယာမေန ကုဟနကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ.

ඉක්බිති බොහෝ දෙනා "රහතන් වහන්සේ නමකි, රහතන් වහන්සේ නමකි" යි පසසන කල්හි, "ලොව යම් රහත් කෙනෙක් හෝ අර්හත් මාර්ගයට පිළිපන් කෙනෙක් වෙත් නම්, මම ද ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක්මි" යි ඔහුගේ සිතෙහි මෙවැනි අදහසක් ඇති විය. හෙතෙම ඒ ආකාරයෙන් වූ කපටි ක්‍රියාවෙන් සිය ජීවිකාව ගෙන ගියේය.

ကဿပဒသဗလဿ သာသနေ သတ္တသု ဇနေသု ပဗ္ဗတံ အာရုယှ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တေသု ဧကော အနာဂါမီ ဟုတွာ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အတ္တနော ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော အာဂတဋ္ဌာနံ အာဝဇ္ဇေန္တော ပဗ္ဗတမာရုယှ သမဏဓမ္မံ ကရဏဋ္ဌာနံ ဒိသွာ သေသာနံ နိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌာနံ အာဝဇ္ဇေန္တော ဧကဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဣတရေသဉ္စ ပဉ္စန္နံ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဉတွာ တေ ကာလာနုကာလံ အာဝဇ္ဇေသိ ‘‘ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ ကဟံ နု ခေါ တေ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဒါရုစီရိယံ သုပ္ပာရကပဋ္ဋနံ နိဿာယ ကုဟနကမ္မေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘နဋ္ဌော ဝတာယံ ဗာလော, ပုဗ္ဗေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော အတိဥက္ကဋ္ဌဘာဝေန အရဟတာပိ အာဘတံ ပိဏ္ဍပါတံ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဣဒါနိ ဥဒရဟေတု အနာရဟာဝ သမာနော အရဟတ္တံ ပဋိဇာနိတွာ လောကံ ဝဉ္စေန္တော ဝိစရတိ, ဒသဗလဿ ဥပ္ပန္နဘာဝံ န ဇာနာတိ, ဂစ္ဆာမိ နံ သံဝေဇေတွာ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ ခဏေနေဝ ဗြဟ္မလောကတော ဩတရိတွာ သုပ္ပာရကပဋ္ဋနေ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဒါရုစီရိယဿ သမ္မုခေ ပါတုရဟောသိ. သော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ မဟာဗြဟ္မာနံ ဒိသွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘ကေ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ တုမှာကံ ပေါရာဏကသဟာယော အနာဂါမိဖလံ ပတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, အမှာကံ သဗ္ဗဇေဋ္ဌကော အရဟာ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော, တုမှေ ပန ပဉ္စဇနာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. သွာဟံ ဒါနိ တံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကုဟနကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တံ ဒိသွာ ဒမိတုံ အာဂတော’’တိ ဝတွာ ဣဒံ ကာရဏံ အာဟ – ‘‘နေဝ ခေါ တွံ, ဗာဟိယ, အရဟာ နာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော, သာပိ တေ ပဋိပဒါ နတ္ထိ, ယာယ တွံ အရဟာ ဝါ အဿ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ. အထဿ သတ္ထု ဥပ္ပန္နဘာဝံ သာဝတ္ထိယံ ဝသနဘာဝဉ္စ [Pg.235] အာစိက္ခိတွာ ‘‘သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆာ’’တိ တံ ဥယျောဇေတွာ ဗြဟ္မလောကမေဝ အဂမာသိ.

කස්සප දසබලයන් වහන්සේගේ ශාසන කාලයෙහි මහණ පිරිසක් වූ සත් දෙනෙකු කන්දකට නැග මහණ දම් පුරන කල්හි, ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු අනාගාමී වී සුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබීය. ඔහු තමාගේ බ්‍රහ්ම සම්පත්තිය දෙස බලමින් සහ තමා පැමිණි ස්ථානය සිහි කරමින්, කන්දට නැග මහණ දම් පිරූ ස්ථානය දැක, ඉතිරි පිරිස උපන් ස්ථානය සොයා බැලීය. එහිදී එක් අයෙකු පිරිනිවන් පා ඇති බවත්, ඉතිරි පස් දෙනා කාමාවචර දිව්‍ය ලෝකවල උපත ලබා ඇති බවත් දැනගත් ඔහු, කලින් කලට ඔවුන් පිළිබඳව විමසිලිමත් වෙමින් ‘‘මේ කාලයෙහි ඒ පස් දෙනා කොහි සිටිත්දැ’’යි බැලීය. එසේ සොයා බලන කල්හි බාහිය දාරුචීරිය සුප්පාරක වරාය ඇසුරු කරමින් කෛරාටික ක්‍රියාවන් මගින් (බොරු රහත් බවක් පෙන්වමින්) ජීවිකාව ගෙන යන බව දැක, ‘‘අහෝ! මේ මෝඩයා විනාශයට පත් විය. පෙර මහණ දම් පුරන කාලයෙහි අති උතුම් ගුණයෙන් යුක්තව රහතන් වහන්සේලා විසින් පවා ගෙනෙන ලද පිණ්ඩපාතය වළඳන්නේ නැතිව, දැන් හුදෙක් කුස පිරවීම උදෙසා රහත් නොවී ම රහත් බව පවසමින් ලෝකය රවටමින් හැසිරෙයි. දසබලයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව ද මොහු නොදනියි. මම ගොස් මොහු සංවේගයට පත් කර බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව මොහුට දන්වන්නෙමි’’ යි සිතා, එම මොහොතේම බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් බැස සුප්පාරක වරායෙහි රාත්‍රියේ අවසාන භාගයෙහි බාහිය දාරුචීරිය ඉදිරියේ පෙනී සිටියේය. ඔහු (බාහිය) තමා වසන ස්ථානයෙහි ආලෝකයක් දැක, පිටතට පැමිණ මහා බ්‍රහ්මයා දැක දොහොත් මුදුන් දී වැඳ ‘‘නුඹලා කවුදැ’’යි ඇසීය. ‘‘මම ඔබගේ පැරණි යහළුවෙක් වෙමි, අනාගාමී ඵලයට පැමිණ බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපත ලැබූවෙමි. අප අතරින් ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ ස්වාමීන් වහන්සේ රහත් වී පිරිනිවන් පෑ සේක. ඔබ ඇතුළු පස් දෙනා දිව්‍ය ලෝකයේ උපත ලැබුවාහුය. මම දැන් ඔබ මෙහි කෛරාටික කම් කරමින් ජීවත් වන බව දැක ඔබ දමනය කිරීම සඳහා පැමිණියෙමි’’ යි පවසා මේ කාරණය පැවසීය: ‘‘බාහිය, ඔබ රහතන් වහන්සේ නමක් නොවේ, රහත් මාර්ගයට හෝ පැමිණි අයෙකු නොවේ. ඔබ රහත් වන හෝ රහත් මාර්ගයට පැමිණෙන ආකාරයේ පිළිවෙතක් ද ඔබට නැත.’’ ඉන්පසු ඔහුට බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වී ඇති බවත් උන්වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන බවත් දන්වා, ‘‘බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත යන්න’’ යැයි ඔහු පිටත් කර යවා නැවත බ්‍රහ්ම ලෝකයටම වැඩම කළේය.

ဗာဟိယော ပန အာကာသေ ဌတွာ ကထေန္တံ မဟာဗြဟ္မာနံ ဩလောကေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟော ဘာရိယံ ကမ္မံ မယာ ကတံ, အနရဟံ အရဟာ အဟန္တိ စိန္တေသိံ, အယဉ္စ မံ ‘န တွံ အရဟာ, နာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာသီ’တိ ဝဒတိ, အတ္ထိ နု ခေါ လောကေ အညော အရဟာ’’တိ. အထ နံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အထ ကေ စရဟိ သဒေဝကေ လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ’’တိ. အထဿ ဒေဝတာ အာစိက္ခိ – ‘‘အတ္ထိ, ဗာဟိယ, ဥတ္တရေသု ဇနပဒေသု သာဝတ္ထိ နာမ နဂရံ, တတ္ထ သော ဘဂဝါ ဧတရဟိ ဝိဟရတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ, ဗာဟိယ, ဘဂဝါ အရဟာ စေဝ အရဟတ္တာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိ. ဗာဟိယော ရတ္တိဘာဂေ ဒေဝတာယ ကထံ သုတွာ သံဝိဂ္ဂမာနသော တံခဏံယေဝ သုပ္ပာရကာ နိက္ခမိတွာ ဧကရတ္တိဝါသေန သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ, ဂစ္ဆန္တော စ ပန ဒေဝတာနုဘာဝေန ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန စ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော, တသ္မိံ ခဏေ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော ဟောတိ. သော ဇေတဝနံ ပဝိသိတွာ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တေ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကုဟိံ ဧတရဟိ သတ္ထာ’’တိ? ဘိက္ခူ ‘‘သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ ‘‘တွံ ပန ကုတော အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘သုပ္ပာရကာ အာဂတောမှီ’’တိ. ‘‘ကဒါ နိက္ခန္တောသီ’’တိ? ‘‘ဟိယျော သာယနှသမယေ နိက္ခန္တောမှီ’’တိ. ‘‘ဒူရတောပိ အာဂတော, နိသီဒ တာဝ ပါဒေ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ထောကံ ဝိဿမာဟိ, အာဂတကာလေ သတ္ထာရံ ဒက္ခိဿတီ’’တိ အာဟံသု. ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သတ္ထု ဝါ အတ္တနော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယံ န ဇာနာမိ, ကတ္ထစိ အဋ္ဌတွာ အနိသီဒိတွာ ဧကရတ္တေနေဝ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ အာဂတော, သတ္ထာရံ ပဿိတွာဝ ဝိဿမိဿာမီ’’တိ အာဟ. သော ဧဝံ ဝတွာ တရမာနရူပေါ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝန္တံ အနောပမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ စရန္တံ ဒိသွာ ‘‘စိရဿံ ဝတ မေ ဂေါတမော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒိဋ္ဌော’’တိ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩနတသရီရော ဂန္တွာ အန္တရဝီထိယံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဒေသေတု, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ, ဒေသေတု သုဂတော ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ဗာဟိယ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ ပဋိက္ခိပိ.

එවිට බාහිය අහසෙහි සිට කතා කරන මහා බ්‍රහ්මයා දෙස බලා මෙසේ සිතීය: ‘‘අහෝ! මා විසින් කරන ලද්දේ බරපතල කර්මයකි. මම රහත් නොවී ම ‘මම රහතෙක්මි’ යි සිතුවෙමි. මේ බ්‍රහ්මයා ද ‘ඔබ රහතෙක් නොවේ, රහත් මගට පිළිපන් අයෙක් ද නොවේ’ යැයි පවසයි. ලෝකයෙහි වෙනත් රහතන් වහන්සේලා සිටිත්ද?’’ ඉන්පසු ඔහු එම බ්‍රහ්මයාගෙන් මෙසේ ඇසීය: ‘‘එසේ නම්, දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි රහතන් වහන්සේලා හෝ රහත් මගට පිළිපන් අය කවුරුන් ද?’’ එවිට දේවතාවා (බ්‍රහ්මයා) ඔහුට මෙසේ පැවසීය: ‘‘බාහිය, උතුරු ජනපදයන්හි සැවැත් නුවර නමින් නගරයක් ඇත. පූජනීය වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් එහි වැඩවසන සේක. බාහිය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමකි, රහත් වීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක.’’ බාහිය රාත්‍රියෙහි දේවතාවාගේ වචනය අසා සංවේගයට පත් සිත් ඇතිව, එම මොහොතේම සුප්පාරක වරායෙන් නික්ම එක් රැයකින් සැවැත් නුවරට පැමිණියේය. ඔහු යන කල්හි දේවතානුභාවයෙන් හා බුද්ධානුභාවයෙන් යොදුන් එකසිය විස්සක මාර්ගය ඉක්මවා සැවැත් නුවරට ළඟා විය. එම අවස්ථාවෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කර තිබුණි. ඔහු ජේතවනයට ඇතුළු වී එළිමහනේ සක්මන් කරමින් සිටි බොහෝ භික්ෂූන්ගෙන් ‘‘දැන් බුදුරජාණන් වහන්සේ කොහේද?’’ යැයි ඇසීය. භික්ෂූන් වහන්සේලා ‘‘උන්වහන්සේ සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළ සේක’’ යැයි පවසා, ‘‘ඔබ කොහේ සිට පැමිණියේද?’’ යැයි විමසූහ. ‘‘මම සුප්පාරක වරායේ සිට පැමිණියෙමි’’ යි ඔහු කීවේය. ‘‘කවදා ද නික්මුණේ?’’ යැයි ඇසූ විට, ‘‘ඊයේ සවස් කාලයේ නික්මුණෙමි’’ යි පැවසීය. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙසේ කීහ: ‘‘ඔබ ඉතා දුර සිට පැමිණි බැවින් පළමුව වාඩි වන්න, පා සෝදා තෙල් ගා මඳක් විවේක ගන්න. බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කළ පසු උන්වහන්සේව දැකගත හැකිය.’’ එවිට බාහිය මෙසේ කීවේය: ‘‘ස්වාමීනි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හෝ මාගේ හෝ ජීවිතයට සිදුවන අනතුර මම නොදනිමි. මම කොතැනකවත් නොනැවතී, වාඩි නොවී එක් රැයකින්ම යොදුන් එකසිය විස්සක මග ගෙවා පැමිණියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකීමෙන් පසුවම මම විවේක ගන්නෙමි.’’ ඔහු මෙසේ පවසා ඉතා ඉක්මනින් සැවැත් නුවරට ඇතුළු වී, අසමසම බුදු සිරියෙන් යුක්තව වඩිනා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, ‘‘අහෝ! බොහෝ කලකට පසු මම ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි’’ යි දුටු තැන සිටම නැමුණු සිරුරින් යුතුව ගොස්, වීදිය මධ්‍යයෙහි පසඟ පිහිටුවා වැඳ, උන්වහන්සේගේ මාලිගාස්ථි (වළලුකර) තදින් අල්ලාගෙන මෙසේ කීවේය: ‘‘ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කළ මැනව. සුගතයන් වහන්ස, ධර්මය දේශනා කළ මැනව. එය මට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.’’ එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘‘බාහිය, තවම කාලය නොවේ, අපි පිණ්ඩපාතය සඳහා නගරයට ඇතුළු වී සිටිමු’’ යි පවසමින් එය ප්‍රතික්ෂේප කළ සේක.

တံ [Pg.236] သုတွာ ဗာဟိယော, ‘‘ဘန္တေ, သံသာရေ သံသရန္တေန ကဗဠီကာရာဟာရော န အလဒ္ဓပုဗ္ဗော, တုမှာကံ ဝါ မယှံ ဝါ ဇီဝိတန္တရာယံ န ဇာနာမိ, ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ, ဒေသေတု သုဂတော ဓမ္မ’’န္တိ ပုန ယာစိ. သတ္ထာ ဒုတိယမ္ပိ တထေဝ ပဋိက္ခိပိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ သကလသရီရံ ပီတိယာ နိရန္တရံ အဇ္ဈောတ္ထဋံ ဟောတိ, ဗလဝပီတိဝေဂေါ ဓမ္မံ သုတွာပိ န သက္ခိဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ, မဇ္ဈတ္တုပေက္ခာယ တာဝ တိဋ္ဌတု, ဧကရတ္တေနေဝ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ အာဂတဿပိ စဿ ဒရထော ဗလဝါ သောပိ တာဝ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတူ’’တိ. တသ္မာ ဒွိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပိတွာ တတိယံ ယာစိတော အန္တရဝီထိယံ ဌိတောဝ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ဗာဟိယ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဥဒါ. ၁၀) နယေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော သတ္ထု ဓမ္မံ သုဏန္တောယေဝ သဗ္ဗာသဝေ ခေပေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

එය අසා බාහිය, ‘‘ස්වාමීනි, සංසාරයෙහි සැරිසරන සත්වයා විසින් කබලීකාරාහාරය පෙර නොලැබූවක් නොවේ, ඔබ වහන්සේගේ හෝ මාගේ හෝ ජීවිතයට සිදුවන අනතුර මම නොදනිමි. ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කළ මැනව. සුගතයන් වහන්ස, ධර්මය දේශනා කළ මැනව’’ යි දෙවනුව ද අයැද සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවන වර ද එලෙසම ප්‍රතික්ෂේප කළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: ‘‘මොහු බුදුන් දුටු වේලාවේ සිට මුළු ශරීරයම ප්‍රීතියෙන් නිරන්තරයෙන් පිරී පවතී. ප්‍රබල ප්‍රීති වේගයක් ඇති මොහු ධර්මය ඇසුවත් එය අවබෝධ කර ගැනීමට සමත් නොවේ. එබැවින් මොහු මධ්‍යස්ථ උපේක්ෂාවකට පැමිණෙන තෙක් සිටිය යුතුය. තවද එක් රැයකින් යොදුන් එකසිය විස්සක මග ගෙවා පැමිණි මොහුගේ විඩාව ද ප්‍රබල බැවින්, එය ද මඳක් සංසිඳෙන තෙක් සිටිය යුතුය.’’ එබැවින් දෙවරක් ප්‍රතික්ෂේප කර තෙවන වර ඉල්ලා සිටි කල්හි, වීදිය මධ්‍යයෙහි සිටම, ‘‘බාහිය, එසේ නම් ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: දක්නා ලද්දේ දැක්කක් පමණක් විය යුතුය...’’ ආදී වශයෙන් විවිධ ක්‍රම මගින් ධර්මය දේශනා කළ සේක. බාහිය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසමින් සිටියදීම සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කර සිව්පිළිසිඹියාවන් සමග රහත් භාවයට පැමිණියේය.

၁၇၈. သော အရဟတ္တံ ပတ္တက္ခဏေယေဝ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဣတော သတသဟဿမှီတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနမေဝ ကရိဿာမ.

178. ඔහු රහත් භාවයට පැමිණි විගසම තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර, හටගත් මහත් සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමා පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘‘ඉතො සතසහස්සම්හි...’’ ආදී ගාථාවන් පැවසීය. එම කරුණු පෙර සඳහන් කළ ක්‍රමයටම පැහැදිලි බැවින්, මෙහිදී කරනු ලබන්නේ අපැහැදිලි පදයන් විවරණය කිරීම පමණි.

၁၈၁. ဟသနံ ပစ္စဝေက္ခဏန္တိ ပရိပုဏ္ဏသောမနဿဇာတံ ပစ္စဝေက္ခဏံ, ကောမာရဝဏ္ဏံ အတိကောမလန္တိ အတ္ထော.

181. "හසනං පච්චවෙක්ඛණං" යනු සම්පූර්ණ සොම්නසින් උපන් ප්‍රත්‍යවේක්ෂාවයි. එය තාරුණ්‍යයේ පැහැය ඇති හෙවත් ඉතා නිරෝගී ලාලිත්‍යවත් වූ, අතිශයින් මෘදු මොළොක් වූවක් යන අර්ථයයි.

၁၈၂. ဟေမယညောပစိတင်္ဂန္တိ သုဝဏ္ဏသုတ္တယညောပစိတသုတ္တအဝယဝံ သရီရံ ဒေဟန္တိ အတ္ထော. ပလမ္ဗဗိမ္ဗတမ္ဗောဋ္ဌန္တိ ဩလမ္ဗိတဗိမ္ဗဖလသဒိသံ ရတ္တဝဏ္ဏံ ဩဋ္ဌဒွယသမန္နာဂတန္တိ အတ္ထော. သေတတိဏှသမံ ဒိဇန္တိ သုနိသိတတိခိဏအယလောဟဃံသနေန ဃံသိတွာ သမံ ကတံ ဝိယ သမဒန္တန္တိ အတ္ထော.

182. "හේමයඤ්ඤෝපචිතංගං" යනු රන් නූලින් කළ යජ්ඤෝපවීතයක් වැනි අවයව සහිත ශරීරයක් ඇති යන අර්ථයයි. "පලම්බබිම්බතම්බෝට්ඨං" යනු පහළට එල්ලෙන ඉදුණු කෝවක්කා ඵලයක් බඳු රත් පැහැති තොල් සඟලකින් යුක්ත වූ යන අර්ථයයි. "සෙතතිණ්හසමං දිජං" යනු මැනවින් මුවහත් කළ තියුණු ලෝහයකින් පිරිමැද සමාන කළාක් වැනි වූ සම දත් ඇති යන අර්ථයයි.

၁၈၃. ပီတိသမ္ဖုလ္လိတာနနန္တိ ပီတိယာ သုဋ္ဌု ဖုလ္လိတံ ဝိကသိတံ အာနနံ မုခံ အာဒါသတလသဒိသမုခဝန္တန္တိ အတ္ထော.

183. "පීතිසම්ඵුල්ලිතානනං" යනු ප්‍රීතියෙන් මැනවින් පිපී ගිය මුහුණක් ඇති, කැඩපත් තලයක් බඳු පියකරු මුහුණක් ඇති යන අර්ථයයි.

၁၈၄. ခိပ္ပာဘိညဿ ဘိက္ခုနောတိ ခိပ္ပံ ဒေသနာယ သမုဂ္ဃာဋိတက္ခဏေယေဝ အဘိဝိသေသေန ဉာတုံ သမတ္ထဿ ဘိက္ခုနောတိ အတ္ထော.

184. "ඛිප්පාභිඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො" යනු දේශනාව ප්‍රකාශ කළ සැණින් ම ඉතා ඉක්මනින් විශේෂයෙන් අවබෝධ කර ගැනීමට සමර්ථ වූ භික්ෂුව යන අර්ථයයි.

၁၈၆. သဂ္ဂံ အဂံ သဘဝနံ ယထာတိ အတ္တနော ဂေဟံ ဝိယ သဂ္ဂံ လောကံ အဂမာသိန္တိ အတ္ထော.

186. "සග්ගං අගං සභවනං යථා" යනු තමන්ගේ නිවසට යන්නාක් මෙන් ඉතා පහසුවෙන් ස්වර්ග ලෝකයට ගියේය යන අර්ථයයි.

၁၉၆. န [Pg.237] တွံ ဥပါယမဂ္ဂညူတိ တွံ နိဗ္ဗာနာဓိဂမူပါယဘူတမဂ္ဂညူ န အဟောသီတိ အတ္ထော.

196. "න ත්වං උපායමග්ගඤ්ඤූ" යනු ඔබ නිවන් අවබෝධ කර ගැනීමේ උපාය මාර්ගය දන්නෙකු නොවූයේය යන අර්ථයයි.

၂၀၀. သတ္ထုနော သဒါ ဇိနန္တိ သဒါ သဗ္ဗကာလံ ဇိနံ ဇိနန္တော ပရာဇိတကောပေါ သတ္ထုနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝိမလာနနံ အာဒါသတလသဒိသမုခံ ပဿိဿာမိ ပဿိတုံ နိက္ခမာမီတိ ယောဇနာ. ဒိဇေ အပုစ္ဆိံ ကုဟိံ လောကနန္ဒနောတိ ကုဟိံ ဌာနေ လောကပသာဒကရော သတ္ထာတိ ဒိဇေ ဗြာဟ္မဏေ အဟံ ဘိက္ခူ အပုစ္ဆိန္တိ အတ္ထော.

200. "සත්ථුනෝ සදා ජිනං" යන්නෙන්, සෑම කල්හි ම කෙලෙසුන් දිනූ, සියලු පරාජයන් හා ක්‍රෝධයන් මැඩලූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නිර්මල වූ, කැඩපත් තලයක් බඳු මුහුණ බලන්නෙමි, බැලීම පිණිස නික්මෙන්නෙමි යනු සම්බන්ධයයි. "දිජේ අපුච්ඡිං කුහිං ලෝකනන්දනෝ" යන්නෙන්, ලෝකයා ප්‍රසාදයට පත් කරන ශාස්තෘන් වහන්සේ කොතැනක වැඩ වසන සේක්දැයි රහත් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් විමසීමි යන අර්ථයයි.

၂၀၁. သသောဝ ခိပ္ပံ မုနိဒဿနုဿုကောတိ မုနိဒဿနေ တထာဂတဒဿနေ ဥဿုကော ဥဿာဟဇာတော သသော ဣဝ ခိပ္ပံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော.

201. "සසෝව ඛිප්පං මුනිදස්සනුස්සුකෝ" යනු මුනිවරයාණන් දැකීමට හෙවත් තථාගතයන් වහන්සේ දැකීමට උනන්දු වූයේ, හාවෙකු මෙන් ඉතා ඉක්මනින් පැමිණෙයි යන අර්ථයයි.

၂၀၂. တုဝဋံ ဂန္တွာတိ သီဃံ ဂန္တွာ. ပိဏ္ဍတ္ထံ အပိဟာဂိဓန္တိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိစ္စ အပိဟံ အပဂတပိဟံ အဂိဓံ နိတ္တဏှံ.

202. "තුවටං ගන්ත්වා" යනු ඉක්මනින් ගොස් යන්නයි. "පිණ්ඩත්ථං අපිහාගිධං" යනු පිණ්ඩපාතය කෙරෙහි ඇලීමක් නැති, පහ වූ තෘෂ්ණාව ඇති, ගිජු බවක් හෝ තෘෂ්ණාවක් නැති යන අර්ථයයි.

၂၀၃. အလောလက္ခန္တိ ဣတော စိတော စ အနောလောကယမာနံ ဥတ္တမေ သာဝတ္ထိနဂရေ ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တံ အဒက္ခိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သိရီနိလယသင်္ကာသန္တိ သိရိယာ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသောဘာယ နိလယံ သင်္ကာသံ ဇလမာနတောရဏသဒိသံ. ရဝိဒိတ္တိဟရာနနန္တိ ဝိဇ္ဇောတမာနသူရိယမဏ္ဍလံ ဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနမုခမဏ္ဍလံ.

203. "අලෝලක්ඛං" යනු එහා මෙහා නොබලමින් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සැවැත් නුවර පිඬුසිඟා වඩිනා බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි යනු සම්බන්ධයයි. "සිරීනිලයසංකාසං" යනු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසීති අනුව්‍යඤ්ජන ශෝභාවෙන් යුත් ශ්‍රීයේ නිවහනක් බඳු වූ, බැබළෙන තොරණක් බඳු වූ යන අර්ථයයි. "රවිදිත්තිහරානනං" යනු බබළන සූර්ය මණ්ඩලය මෙන් බබළන මුව මණ්ඩලයක් ඇති යන අර්ථයයි.

၂၀၄. ကုပထေ ဝိပ္ပနဋ္ဌဿာတိ ကုစ္ဆိတပထေ သောပဒ္ဒဝမဂ္ဂေ မူဠှဿ မိစ္ဆာပဋိပန္နဿ မေ သရဏံ ဟောဟိ ပတိဋ္ဌာ ဟောဟိ. ဂေါတမာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ.

204. "කුපථේ විප්පනට්ඨස්ස" යනු නරක මාර්ගයෙහි හෙවත් උවදුරු සහිත මගක අතරමං වූ, වැරදි ලෙස පිළිපන් මට සරණ වන්න, පිහිට වන්න යන්නයි. "ගෝතමා" යනු බුදුරජාණන් වහන්සේට ගෝත්‍ර නාමයෙන් ඇමතීමයි.

၂၁၈. န တတ္ထ သုက္ကာ ဇောတန္တီတိ သုက္ကပဘာသမ္ပန္နာ ဇောတမာနဩသဓိတာရကာဒယော န ဇောတန္တိ နပ္ပဘာသန္တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သော ဧဝံ ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေတွာ တာဝဒေဝ စ ဘဂဝန္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. ‘‘ပရိပုဏ္ဏံ တေ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ စ ပုဋ္ဌော ‘‘န ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘တေန ဟိ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသာဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သော ကိရ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ‘‘ဘိက္ခုနာ နာမ အတ္တနာ ပစ္စယေ လဘိတွာ အညံ အနောလောကေတွာ သယမေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဧကဘိက္ခုဿာပိ ပတ္တေန ဝါ စီဝရေန ဝါ သင်္ဂဟံ နာကာသိ, ‘‘န တေနဿ [Pg.238] ဣဒ္ဓိမယံ ပတ္တစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝါ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ နာဒါသိ. တမ္ပိ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသမာနမေဝ သင်္ကာရဋ္ဌာနတော စောဠက္ခဏ္ဍာနိ သံကဍ္ဎေန္တံ ပုဗ္ဗဝေရိကော အမနုဿော ဧကိဿာ တရုဏဝစ္ဆာယ ဂါဝိယာ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဝါမဦရုမှိ ပဟရိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. သတ္ထာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမန္တော ဗာဟိယဿ သရီရံ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ပတိတံ ဒိသွာ ‘‘ဂဏှထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတံ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယန္တိ ဧကသ္မိံ ဂေဟဒွါရေ ဌတွာ မဉ္စကံ အာဟရာပေတွာ ဣမံ သရီရံ နဂရဒွါရတော နီဟရိတွာ ဈာပေတွာ ဓာတုယော ဂဟေတွာ ထူပံ ကရောထာ’’တိ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ.

218. "න තත්ථ සුක්කා ජෝතින්ති" යනු එහි සුදු පැහැති දීප්තියෙන් යුත් දීප්තිමත් ඔෂධී තාරකා ආදිය බබළන්නේ නැත, ආලෝකය විහිදුවන්නේ නැත යන්නයි. සෙස්ස පැහැදිලි අර්ථ ඇති පද වේ. මෙසේ ඒ බාහිය තෙමේ තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කොට එකෙණෙහි ම බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. "ඔබේ පාත්‍ර සිවුරු සම්පූර්ණද?" යි ඇසූ විට "සම්පූර්ණ නැතැ" යි පැවසීය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ "එසේ නම් පාත්‍ර සිවුරු සොයා ගන්න" යි පවසා වැඩම කළ සේක. ඔහු වසර විසි දහසක් මහණ දම් පුරන කාලයේ "මහණෙකු නම් තමා විසින් ම පත්‍යයන් ලබාගෙන අන් අය දෙස නොබලා තමා ම පරිභෝජනය කළ යුතුය" යි පවසා එකදු භික්ෂුවකටවත් පාත්‍රයකින් හෝ සිවුරකින් සංග්‍රහයක් නොකළේලු. "ඒ නිසා ඔහුට සෘද්ධියෙන් පහළ වන පාත්‍ර සිවුරු පහළ නොවේ යැ" යි දැන බුදුරජාණන් වහන්සේ "ඒහි භික්ඛු" භාවයෙන් පැවිද්ද ලබා නොදුන් සේක. ඔහු පාත්‍ර සිවුරු සොයමින් ම කසල ගොඩකින් රෙදි කඩවල් එකතු කරමින් සිටියදී, පෙර වෛරක්කාර අමනුෂ්‍යයෙක් තරුණ වස්සෙකු සිටින දෙනකගේ ශරීරයට වැහී ඔහුගේ වම් කලවයට ඇන මරණයට පත් කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ පිඬුසිඟා වැඩ දන් වැළඳීමෙන් පසු බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ නික්මෙන විට කසල ගොඩේ වැටී තිබුණු බාහියගේ සිරුර දැක, "මහණෙනි, දාරුචීරිය ඇඳි මේ බාහියව ගන්න. එක් නිවසක් ඉදිරිපිට තබා ඇඳක් ගෙන්වා මේ සිරුර නගර ද්වාරයෙන් පිටතට ගෙන ගොස් ආදාහනය කොට ධාතූන් ගෙන ස්තූපයක් කරන්න" යි භික්ෂූන්ට අණ කළ සේක.

တေ ဘိက္ခူ ဓာတုံ မဟာပထေ ထူပံ ကာရေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ကတကမ္မံ အာရောစေသုံ. တတော သံဃမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘တထာဂတော ဘိက္ခုသံဃေန သရီရဈာပနကိစ္စံ ကာရေသိ, ဓာတုယော စ ဂါဟာပေတွာ စေတိယံ ကာရာပေသိ, ကတရမဂ္ဂေါ နု ခေါ တေန သမဓိဂတော, သာမဏေရော နု ခေါ သော, ဘိက္ခု နု ခေါ’’တိ. သတ္ထာ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ‘‘ပတိဋ္ဌိတော, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော အရဟတ္တော’’တိ ဥပရိ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎေတိ. တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝဉ္စ အာစိက္ခိတွာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ခိပ္ပာဘိညာနံ ယဒိဒံ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉, ၂၁၆) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

එම භික්ෂූන් වහන්සේලා මහ මාවතෙහි ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර සෑයක් කරවා, ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹ තමන් කළ කටයුත්ත සැලකර සිටියහ. එකල සංඝයා මැද මෙබඳු කථාවක් හටගත්තේය – "තථාගතයන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ලවා ශරීරය ආදාහනය කරවා, ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන්වා සෑයක් කරවූ සේක. ඔහු කවර මාර්ගයක් ප්‍රත්‍යක්ෂ කළේද? ඔහු සාමණේර නමක ද? නැතහොත් භික්ෂුවක ද?" යනුවෙනි. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන, "මහණෙනි, බාහිය දාරුචීරිය රහත් බවෙහි පිහිටියේය" යැයි වදාරා ඉන් මතු ධර්ම දේශනාව පවත්වන සේක. ඔහුගේ පිරිනිවන් පෑම පිළිබඳව ද ප්‍රකාශ කොට, "මහණෙනි, වහා අවබෝධ කරගන්නා වූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ බාහිය දාරුචීරිය අග්‍ර වන්නේය" යැයි පවසා උන්වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

အထ နံ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, ‘ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော အရဟတ္တံ ပတ္တော’တိ ဝဒေထ, ကဒါ သော အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ? ‘‘မမ ဓမ္မံ သုတကာလေ, ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘ကဒါ ပနဿ, ဘန္တေ, တုမှေဟိ ဓမ္မော ကထိတော’’တိ? ‘‘ဘိက္ခာယ စရန္တေန အန္တရဝီထိယံ ဌိတေနာ’’တိ. ‘‘အပ္ပမတ္တကော, ဘန္တေ, တုမှေဟိ အန္တရဝီထိယံ ဌတွာ ကထိတဓမ္မော; ကထံ သော တာဝတ္တကေန ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေသီ’’တိ? အထ နေ သတ္ထာ, ‘‘ဘိက္ခဝေ, မမ ဓမ္မံ ‘အပ္ပံ’ ဝါ ‘ဗဟုံ ဝါ’တိ မာ စိန္တယိတ္ထ. အနေကာနိပိ ဟိ အနတ္ထပဒသံဟိတာနိ ဂါထာသဟဿာနိ န သေယျော, အတ္ထနိဿိတံ ပန ဧကမ္ပိ ဂါထာပဒံ သေယျော’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

ඉක්බිති භික්ෂූන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ – "ස්වාමීනි, 'බාහිය දාරුචීරිය රහත් බවට පත් වූයේය' යැයි ඔබ වහන්සේ වදාරන සේක. ඔහු කවදා රහත් බවට පත් වූයේද?" "මහණෙනි, මාගේ ධර්මය ශ්‍රවණය කළ අවස්ථාවෙහිදීය." "එහෙත් ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළේ කවදාද?" "පිණ්ඩපාතයෙහි වඩින අතරතුර වීථියෙහි සිටියදීය." "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ වීථියෙහි සිටියදී දේශනා කළ ධර්මය ඉතා ස්වල්පයකි; ඔහු එපමණකින් කෙසේ නම් විශේෂ අවබෝධයක් ලැබුවේද?" එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මහණෙනි, මාගේ ධර්මය ස්වල්පය කියා හෝ බොහෝය කියා හෝ නොසිතන්න. මන්දයත්, අර්ථයක් නැති පදවලින් යුත් ගාථා දහසකට වඩා, අර්ථය ඇසුරු කළ එකම ගාථා පදයක් වුවද උතුම් වන්නේය" යැයි වදාරා අනුසන්ධි ගළපා ධර්මය දේශනා කරමින් මෙම ගාථාව වදාළ සේක –

‘‘သဟဿမပိ စေ ဂါထာ, အနတ္ထပဒသံဟိတာ;

ဧကံ ဂါထာပဒံ သေယျော, ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၁) –

"අර්ථ විරහිත පදවලින් සමන්විත ගාථා දහසක් වුව ද, යමක් ඇසීමෙන් කෙලෙස් සංසිඳේ ද එවන් එකම ගාථා පදය උතුම් වන්නේය."

ဒေသနာပရိယောသာနေ [Pg.239] စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသီတိ.

දේශනාව අවසානයේ අසූ හතර දහසක් ප්‍රාණීන් හට ධර්මාවබෝධය විය.

ဗာဟိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

බාහිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. මහා කොට්ඨිත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

သတ္တမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော မာတာပိတူနံ အစ္စယေန ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဟံသဝတီနဂရဝါသိနော ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထေ ယေန ဗုဒ္ဓေါ ယေန ဓမ္မော ယေန သံဃော, တန္နိန္နေ တပ္ပောဏေ တပ္ပဗ္ဘာရေ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂေါ, ယံနူနာဟမ္ပိ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အယံ ဝိယ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ သတ္ထု ဒေသနာပရိယောသာနေ ဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, သွေ မယှံ ဂေဟေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေသိ. သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ. သော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သကနိဝေသနံ ဂန္တွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဗုဒ္ဓဿ စ ဘိက္ခုသံဃဿ စ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ အလင်္ကရိတွာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကနိဝေသနေ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရံ သတ္ထာရံ ဝိဝိဓယာဂုခဇ္ဇကပရိဝါရံ သသူပဗျဉ္ဇနံ ဂန္ဓသာလိဘောဇနံ ဘောဇာပေတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ စိန္တေသိ – ‘‘မဟန္တံ ခေါ အဟံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေမိ, န ပန ယုတ္တံ မယာ ဧကဒိဝသမေဝ ဒါနံ ဒတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတုံ, အနုပဋိပါဋိယာ သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ ပတ္ထေဿာမီ’’တိ. သော တေနေဝ နိယာမေန သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရံ ဝိဝရာပေတွာ ဥတ္တမံ တိစီဝရပ္ပဟောနကံ သုခုမဝတ္ထံ ဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿဿ စ တိစီဝရံ ဒတွာ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ယော သော ဘိက္ခု တုမှေဟိ ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသမတ္ထကေ [Pg.240] ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော, အဟမ္ပိ သော ဘိက္ခု ဝိယ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ သတ္ထု ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အနာဂတေ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ သာသနေ တဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု ပရိဗ္ဘမိ.

හත්වන අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේ ද? මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් දහම් ඇත්තෙක් වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර මහා සම්පත් ඇති කුලයක ඉපිද, වියපත් වූ කල මවුපියන්ගේ ඇවෑමෙන් පවුලේ දේපළ පාලනය කරමින් ගෘහස්ථව වසන්නේ, එක් දිනක් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන කල්හි, හංසවතී නුවර වැසියන් සුවඳ මල් ආදිය අතැතිව බුදුන් වහන්සේ, ධර්මය සහ සංඝයා කෙරෙහි නැඹුරු වූ සිත් ඇතිව යනු දැක, ඔවුන් සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස්, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, "මම ද අනාගතයෙහි එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි මෙම තෙරුන් මෙන් පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍ර වන්නෙම් නම් මැනවැ"යි සිතා, දේශනාව අවසානයේ පිරිස නැගී සිටි කල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ, "ස්වාමීනි, හෙට දින මාගේ නිවසේ දානය පිළිගනු මැනව"යි ආරාධනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය පිළිගත්හ. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට තම නිවසට ගොස්, මුළු රාත්‍රිය පුරා බුදුන් වහන්සේට සහ මහා සංඝයා වහන්සේට වැඩසිටීමට සුදුසු ස්ථානය සුවඳ මල් ආදියෙන් අලංකාර කොට, රසවත් ආහාර පාන පිළියෙල කරවා, පසුදින සිය නිවසේදී ලක්ෂයක් භික්ෂූන් පිරිවරා වැඩසිටි ශාස්තෘන් වහන්සේට විවිධ කැඳ වර්ග, කැවිලි පෙවිලි සහ සුවඳැති හැල් බත් සහිත දානය පූජා කොට, දන් වැළඳීම අවසානයේ මෙසේ සිතීය: "මම මහත් වූ තනතුරක් ප්‍රාර්ථනා කරමි. එබැවින් එක් දිනක් පමණක් දන් දී එම තනතුර ප්‍රාර්ථනා කිරීම සුදුසු නොවේ. අනුපිළිවෙලින් සත් දිනක් දන් දී එය ප්‍රාර්ථනා කරන්නෙමි"යි සිතීය. ඔහු එම ක්‍රමයටම සත් දිනක් මහා දානය පූජා කොට, දන් වැළඳීම අවසානයේ වස්ත්‍ර ගබඩාව විවෘත කරවා, උතුම් වූ තුන් සිවුරකට සෑහෙන සියුම් වස්ත්‍ර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල තබා, ලක්ෂයක් භික්ෂූන්ට ද තුන් සිවුරු පූජා කොට, තථාගතයන් වහන්සේ වෙත එළඹ, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ විසින් අදින් සත්වන දිනට පෙර යම් භික්ෂුවක පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබන ලද්දේ ද, මම ද ඒ භික්ෂුව මෙන් අනාගතයෙහි පහළ වන බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍ර වන්නෙම්වා"යි ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පාමුල වැටී ප්‍රාර්ථනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාව සමෘද්ධිමත් වන බව දැන, "අනාගතයෙහි මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට මත්තෙන් ගෞතම නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වන්නාහ. උන්වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ඔබේ ප්‍රාර්ථනාව ඉටු වනු ඇතැ"යි වදාළහ. හෙතෙම එහි දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට, එයින් චුතව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසැරුවේය.

ဧဝံ သော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညဉာဏသမ္ဘာရေ သမ္ဘရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ကောဋ္ဌိကောတိဿ နာမံ အကံသု. ကသ္မာ မာတုယာ ဝါ အယျကပယျကာဒီနံ ဝါ နာမံ အဂ္ဂဟေတွာ ဧဝံ နာမံ ကရိံသူတိ စေ? အတ္တနော ပညဝန္တတာယ ဝေဒင်္ဂေသု သတက္ကပရတက္ကေသု သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘေသု သာက္ခရပ္ပဘေဒေသု သကလဗျာကရဏေသု စ ဆေကဘာဝေန စ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေ ဇနေ မုခသတ္တီဟိ ကောဋ္ဌေန္တော ပက္ကောဋ္ဌေန္တော ဝိတုဒန္တော ဝိစရတီတိ အနွတ္ထနာမံ ကရိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါသု စိဏ္ဏဝသီ ဟုတွာ အဘီတော မဟာထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တောပိ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါသုယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ဧဝမယံ ထေရော တတ္ထ ကတာဓိကာရတာယ တတ္ထ စိဏ္ဏဝသီဘာဝေန စ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂေါ ဇာတော. အထ နံ သတ္ထာ မဟာဝေဒလ္လသုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကောဋ္ဌိကော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉, ၂၁၈).

මෙසේ ඔහු දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් ඒ ඒ භවයන්හි පින් සහ ඥාන සම්භාරයන් රැස් කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහාසාල බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය. ඔහුට "කොට්ඨික" යයි නම් තැබූහ. මවගේ හෝ මුතුන් මිත්තන්ගේ නමක් නොගෙන මෙසේ නම් තැබුවේ කුමක් නිසා ද යත්? තමන්ගේ නුවණැති බව නිසාත්, වේදාංග, තර්ක ශාස්ත්‍රය, ශබ්ද ශාස්ත්‍රය සහ ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂ වූ නිසාත්, දකින දකින ජනයා මුඛ නමැති ආයුධයෙන් (වාදයෙන්) විදින බැවින්, එය අර්ථවත් නාමයක් ලෙස තබන ලද බව දත යුතුය. ඔහු වියපත් වූ කල වේදත්‍රය හදාරා බ්‍රාහ්මණ ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත් විය. එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය අසා පැහැදී පැවිදි විය. උපසම්පදා වූ දින සිට විදර්ශනා වඩා පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් වී පටිසම්භිදාවන්හි කෙළ පැමිණියෙක් විය. හෙතෙම කිසිදු බියක් නැතිව මහා තෙරණුවරුන් වෙත එළඹ ප්‍රශ්න විචාරමින් ද, දසබලධාරී බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ පටිසම්භිදාවන් පිළිබඳවම ප්‍රශ්න විචාරමින් ද සිටියේය. මෙසේ මෙම තෙරුන් වහන්සේ ඒ පටිසම්භිදා විෂයෙහි පෙර කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇති බැවින් ද, එහි පුහුණුව ඇති බැවින් ද පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍ර බවට පත් විය. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ මහා වේදල්ල සූත්‍රය නිමිති කරගෙන, පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබමින් මෙසේ වදාළහ, "මහණෙනි, පටිසම්භිදාලාභී මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර යම් මේ මහා කොට්ඨිකයෙක් වේ ද, මොහු අග්‍ර වන්නේය."

၂၂၁. သော အပရေန သမယေန ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တော သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

221. පසුව එම මහා කොට්ඨික තෙරුන් වහන්සේ විමුක්ති සුව විඳිමින් සතුටට පත්ව, තමන්ගේ පෙර සිරිත ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල යට සඳහන් කළ ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဣတ္ထံ [Pg.241] သုဒမာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကောတိ ဧတ္ထ သုဒန္တိ နိဒဿနေ နိပါတော. အာယသ္မာတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ, ယထာ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောတိ.

'ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාකොට්ඨිකෝ' යන්නෙහි 'සුදං' යනු නිදර්ශන අර්ථයෙහි වැටෙන නිපාතයකි. 'ආයස්මා' යනු 'ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානෝ' යන්නෙහි මෙන් ගෞරව දැක්වීම සඳහා යෙදෙන වචනයකි.

မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මහාකොට්ඨික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. උරුවේල කාශ්‍යප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

အဋ္ဌမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ မဟာပရိဝါရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဏိဓာနံ အကာသိ. ဘဂဝါ စဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာသနေ မဟာပရိဝါရာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဒွေနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ဝေမာတိကကနိဋ္ဌဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, အညေပိဿ ဒွေ ကနိဋ္ဌဘာတရော အဟေသုံ. တေ တယော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ ပရမာယ ပူဇာယ ပူဇေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗာရာဏသိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ တယော ဘာတရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂေါတ္တဝသေန တယောပိ ကဿပါတိ ဧဝံ နာမကာ အဟေသုံ. တေ တယော ဝယပ္ပတ္တာ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိံသု. တေသံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ပဉ္စမာဏဝကသတာနိ ပရိဝါရာ, မဇ္ဈိမဿ တီဏိ, ကနိဋ္ဌဿ ဒွေ, တေ အတ္တနော ဂန္ထေသု သာရံ ဩလောကေန္တာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမေဝ အတ္ထံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ရောစေသုံ. တေသု ဇေဋ္ဌဘာတာ အတ္တနော ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥရုဝေလကဿပေါ နာမ ဇာတော, မဇ္ဈိမော ဂင်္ဂါနဒီဝင်္ကေ ပဗ္ဗဇိတော နဒီကဿပေါ နာမ ဇာတော, ကနိဋ္ဌော ဂယာသီသေ ပဗ္ဗဇိတော ဂယာကဿပေါ နာမ ဇာတော. ဧဝံ တေသု ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဝသန္တေသု ဗဟူနံ ဒိဝသာနံ အစ္စယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ [Pg.242] ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော အနုက္ကမေန ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယသကုလပုတ္တပ္ပမုခေ ပဉ္စပညာသဇနေ သဟာယကေ ဝိနေတွာ သဋ္ဌိ အရဟန္တေ ‘‘စရထ, ဘိက္ခဝေ, စာရိက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၂) ဝိဿဇ္ဇေတွာ တိံသဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ ဝိနေတွာ ဥရုဝေလကဿပဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝသနတ္ထာယ အဂျာဂါရံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ဂတနာဂဒမနာဒီဟိ အဍ္ဎုဍ္ဎသဟဿေဟိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဥရုဝေလကဿပံ သပရိဝါရံ ဝိနေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနဉ္စ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယကရဏဉ္စ သဗ္ဗံ နဒီကဿပဿ အပဒါနဋ္ဌကထာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ ဣတရေပိ ဒွေ ဘာတရော သပရိသာ အာဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. သဗ္ဗေဝ တေ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဧဟိဘိက္ခုကာ အဟေသုံ. သတ္ထာ တံ သမဏသဟဿံ အာဒါယ ဂယာသီသံ ဂန္တွာ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသိန္နော အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနာယ (မဟာဝ. ၅၄) တေ သဗ္ဗေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

අටවැනි අපදානයෙහි ‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො’ යනාදිය ආයුෂ්මත් උරුවේල කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක මහා පිරිවර ඇති භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් මහා දානයක් පවත්වා ප්‍රාර්ථනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඔහුට කිසිදු බාධාවක් නොවන බව දැක, “අනාගතයෙහි ගෞතම බුද්ධ ශාසනයෙහි මහා පිරිවර ඇත්තන් අතර අග්‍ර වන්නේය” යි විවරණ දුන් සේක. ඔහු එහි දිවි ඇති තෙක් පින් දහම් කොට, එයින් චුතව දෙවි මිනිස් ලෝකයෙහි සැරිසරමින් මෙයින් අනූ දෙකක් වූ කල්පයට පෙර ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ සුළු මවගේ පුත්‍රයෙකු (සොහොයුරෙකු) වී උපත ලැබීය. ඔහුට තවත් කණිටු සොහොයුරන් දෙදෙනෙකු සිටියහ. ඒ තිදෙනා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට ආරාධනා කොට ශ්‍රේෂ්ඨ පූජාවන්ගෙන් පිදුම් කර, ජීවිත කාලය පුරා කුසල් රැස් කොට දෙවි මිනිස් ලෝකයෙහි සැරිසරමින් අප බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට මඳ කලකට පෙර බරණැස් නුවර බමුණු කුලයක සොහොයුරන් තිදෙනෙකු ලෙස උපත ලැබූහ. ගෝත්‍රය අනුව ඔවුන් තිදෙනාම ‘කාශ්‍යප’ යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබූහ. ඔවුහු වැඩිවියට පත් වූ පසු වේදත්‍රයම හදාළහ. ඔවුන් අතරින් වැඩිමහල් සොහොයුරාට පන්සියයක් ශිෂ්‍ය පිරිස ද, මැද සොහොයුරාට තුන්සියයක් ද, බාල සොහොයුරාට දෙසියයක් ද පිරිවර වූහ. ඔවුහු තමන්ගේ වේද ග්‍රන්ථයන්හි සාරය සොයන කල ඉන් ලැබෙන්නේ මෙලොව අභිවෘද්ධිය පමණක් බව දැක මහණ වීමට රුචි කළහ. ඒ සොහොයුරන් තිදෙනා අතරින් වැඩිමහල් සොහොයුරා තම පිරිස සමඟ උරුවේල දනව්වට ගොස් ඉසිපැවිද්දෙන් පැවිදිව ‘උරුවේල කාශ්‍යප’ නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. මැද සොහොයුරා ගංගා නදී තීරයෙහි මහණ වී ‘නදී කාශ්‍යප’ නම් විය. බාල සොහොයුරා ගයාසීසයෙහි මහණ වී ‘ගයා කාශ්‍යප’ නම් විය. මෙසේ ඔවුන් ඒ ඒ ස්ථානවල වසන කල, බොහෝ දින ඇවෑමෙන් අප බෝසතාණන් වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට සර්වඥතා ඥානය අවබෝධ කරගෙන, අනුපිළිවෙලින් ධර්ම චක්‍රය පවත්වා පස්වග මහණුන් රහත් බවෙහි පිහිටුවා, යස කුලපුත්‍රයා ප්‍රමුඛ පනස් පස් දෙනෙකු දමනය කර, රහතන් වහන්සේලා හැට නමක් “මහණෙනි, චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්න” යැයි පිටත් කර හැර, තිස් නමක් වූ භද්‍රවර්ගීය කුමාරවරුන් දමනය කර, උරුවේල කාශ්‍යප වසන තැනට වැඩම කළහ. එහිදී වසනු පිණිස ගිනි හලට වැදී, එහි සිටි නාගරාජයා දමනය කිරීම ආදී තුන්දහස් පන්සියයක් පමණ වූ ප්‍රාතිහාර්යයන් පෙන්වා උරුවේල කාශ්‍යප පිරිවර සමඟ දමනය කොට පැවිදි කළ සේක. ඔහුගේ පැවිදි වීම සහ ප්‍රාතිහාර්ය පෑම පිළිබඳ සියලු විස්තර නදී කාශ්‍යප අපදාන අටුවාවෙහි පැහැදිලි වනු ඇත. ඔහු මහණ වූ බව අසා අනෙක් සොහොයුරන් දෙදෙනා ද පිරිස සමඟ පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවේ පැවිදි වූහ. ඒ සියල්ලෝම සෘද්ධියෙන් ලද පාත්‍ර සිවුරු දරන ‘ඒහි භික්ෂු’ පැවිද්ද ලැබූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දහසක් පමණ වූ භික්ෂූන් පිරිස රැගෙන ගයාසීසයට වැඩම කර, ගල්තලාවක් මත වැඩහිඳ ‘ආදිත්තපරියාය සූත්‍ර’ දේශනාවෙන් ඔවුන් සියලු දෙනා රහත් බවෙහි පිහිටුවූ සේක.

၂၅၁. သော ဧဝံ အရဟတ္တံ ပတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. အနုတ္တာနပဒမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

251. මෙසේ රහත් බවට පත් ඒ උරුවේල කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ සතුටට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො’ යනාදිය වදාළ සේක. මෙහි අපැහැදිලි පද පමණක් විස්තර කරමු.

၂၆၈. သော စ သဗ္ဗံ တမံ ဟန္တွာတိ သော ဖုဿော ဘဂဝါ ရာဂဒေါသမောဟာဒိကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ. ဝိဇဋေတွာ မဟာဇဋန္တိ တဏှာမာနာဒီဟိ ဒိယဍ္ဎသဟဿေဟိ ကိလေသဂဏေဟိ မဟာဗျာကုလံ ဇဋံ ဝိဇဋေတွာ ပဒါလေတွာ ဖာလေတွာတိ အတ္ထော. သဒေဝကံ ဒေဝလောကသဟိတံ သကလံ လောကသန္နိဝါသံတပ္ပယန္တော သန္တပ္ပယန္တော ပီဏေန္တော အမတံ ဝုဋ္ဌိံ မဟာနိဗ္ဗာနဝုဋ္ဌိဓာရံ ဝဿတေ ပဂ္ဃရာပေတီတိ ယောဇနာ.

268. ‘සො ච සබ්බං තමං හන්ත්වා’ යනු: ඒ ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ රාග, දෝෂ, මෝහ ආදී කෙලෙස් අන්ධකාරය විනාශ කොට යන්නයි. ‘විජටෙත්වා මහාජටං’ යනු: තණ්හා, මාන ආදී එක්දහස් පන්සියයක් කෙලෙස් සමූහයෙන් අතිශය වියවුල් වූ තණ්හා නමැති ජටාව ලිහා දමා, සිඳ බිඳ දමා යන අර්ථයයි. ‘සදේවකං’ යනු දෙවියන් සහිත මුළු ලෝක සන්නිවාසයම තෘප්තිමත් කරමින්, ප්‍රීති කරවමින් ‘අමතං වුට්ඨිං’ එනම් මහා නිර්වාණ නමැති වැසි දහර වස්වති යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၂၆၉. တဒါ ဟိ ဗာရာဏသိယန္တိ ‘‘ဗာရသ မနုဿာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဗာရသ ဒွါဒသရာသီ ဟုတွာ ပုရာ, ဟိမဝန္တတော ဣသယော စ ပစ္စေကမုနိသင်္ခါတာ ဣသယော စ ဂန္ဓမာဒနတော အာကာသေနာဂန္တွာ ဧတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ ဩတရန္တိ ပဝိသန္တီတိ ဗာရာဏသီ, အထ ဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသင်္ခါတာနံ အနေကသတသဟဿာနံ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနတ္ထာယ ဩတရဋ္ဌာနံ နဂရံ လိင်္ဂဝိပလ္လာသံ ကတွာ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဗာရာဏသီတိ ဝုစ္စတိ, တိဿံ ဗာရာဏသိယံ.

269. ‘තදා හි බාරාණසියං’ යනු: ‘බාරස මනුස්සා’ යනාදියෙහි මෙන් රාශි දොළසකින් යුක්ත වූ පුරයක් වූ බැවින් ද, හිමාලයේ සිට ඍෂිවරුන් හා ගන්ධමාදන පර්වතයේ සිට පසේබුදුවරුන් අහසින් මෙහි පැමිණෙන, බසින, ඇතුළු වන ස්ථානයක් බැවින් ද ‘බාරාණසී’ නම් වේ. එසේත් නැතහොත්, අසංඛ්‍යාත සම්මා සම්බුදුවරුන් ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වීම පිණිස බැස ගන්නා නගරය බැවින්, ලිංග විපර්යාසයෙන් ස්ත්‍රී ලිංගව ‘බාරාණසී’ යයි කියනු ලැබේ. ඒ බරණැස් නුවරෙහි යන්නයි.

၂၇၃. နိက္ခိတ္တသတ္ထံ [Pg.243] ပစ္စန္တန္တိ ဆဍ္ဍိတသတ္ထံ ပါတိတအာဝုဓံ ပစ္စန္တဇနပဒံ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ ပုနရုပစ္စတန္တိ ပုနရပိ တံ နဂရံ ဥပေစ္စ ဥပဂမ္မ သမ္ပတ္တာတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

273. ‘නික්ඛිත්තසත්ථං පච්චන්තං’ යනු: අත්හළ ආයුධ ඇති, සතුරන් රහිත කරන ලද ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයයි. ‘පුනරුපච්චතං’ යනු: නැවතත් ඒ නගරයට පැමිණි යන්නයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උරුවේල කාශ්‍යප ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၉. ရာဓတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. රාධ ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

၂၉၆. နဝမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ရာဓတ္ထေရဿ အပဒါနံ. တံ သဗ္ဗံ ပါဌာနုသာရေန နယာနုစိန္တနေန ဝိညူဟိ သုဝိညေယျမေဝ. ကေဝလံ ပုညနာနတ္တမေဝါတိ.

296. නවවැනි අපදානයෙහි ‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො’ යනාදිය ආයුෂ්මත් රාධ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. ඒ සියල්ල පෙළ දහමට අනුව ද, නුවණින් විමසීමෙන් ද පණ්ඩිතයන්ට පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ පිනෙහි ඇති විවිධත්වය පමණකි.

ရာဓတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රාධ ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

ဒသမံ မောဃရာဇတ္ထေရအပဒါနံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

දසවැනි මොඝරාජ ස්ථවිර අපදානය ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

စတုပညာသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පනස් හතරවැනි වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවාය.

၅၅. ဘဒ္ဒိယဝဂ္ဂေါ

55. භද්දිය වර්ගය.

၁. လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. ලකුණ්ටක භද්දිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

ပဉ္စပညာသမဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မံ သုဏန္တော နိသိန္နော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ မဉ္ဇုဿရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သပ္ပိသက္ခရာဒိမဓုရရသသမ္မိဿံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ‘‘အဟမ္ပိ, ဘန္တေ, အနာဂတေ အယံ ဘိက္ခု ဝိယ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ မဉ္ဇုဿရာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပဏိဓာနံ အကာသိ. ဘဂဝါ တဿ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

පස්පණස්වන වර්ගයේ පළමු අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදියෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ලකුණ්ඨකභද්දිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නුවර මහා සම්පත් ඇති කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් භික්ෂුවක් මිහිරි හඬ ඇති භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, තමාද එම තනතුර පතමින් බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට ගිතෙල්, සක්කරා ආදී මිහිරි රස මුසු මහා දානයක් දී, "ස්වාමීනි, මමද අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි මිහිරි හඬ ඇති භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ ප්‍රාර්ථනයට බාධාවක් නැති බව දැක විවරණ දී වැඩම කළහ.

သော [Pg.244] ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဖုဿဘဂဝတော ကာလေ စိတြကောကိလော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ရာဇုယျာနတော မဓုရံ အမ္ဗဖလံ တုဏ္ဍေနာဒါယ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ‘‘ဒဿာမိ ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. သတ္ထာ တဿ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသီဒိ. ကောကိလော ဒသဗလဿ ပတ္တေ အမ္ဗပက္ကံ ဌပေသိ. သတ္ထာ တဿ သောမနဿုပ္ပာဒနတ္ထံ တဿ ပဿန္တဿေဝ တံ ပရိဘုဉ္ဇိ. အထ သော ကောကိလော ပသန္နမာနသော တေနေဝ ပီတိသုခေန သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ. တေနေဝ ပုညကမ္မေန ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဘဝေ မဉ္ဇုဿရော အဟောသိ. ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဝဍ္ဎကိကုလေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဇေဋ္ဌကဝဍ္ဎကီ ဟုတွာ ပါကဋော အဟောသိ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ တဿ သရီရဓာတုယော နိဒဟိတုံ သတ္တယောဇနပ္ပမာဏေ ထူပေ အာရဒ္ဓေ သော အာဟ – ‘‘ယောဇနာဝဋ္ဋံ ယောဇနုဗ္ဗေဓံ ကရောမာ’’တိ. တေ သဗ္ဗေ တဿ ဝစနေ အဋ္ဌံသု. ဣတိ အပ္ပမာဏဿ ဗုဒ္ဓဿ ဩရပ္ပမာဏံ စေတိယံ ကာရေသိ, တေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ အညေဟိ ဟီနပ္ပမာဏော အဟောသိ. သော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အတိရဿတာယ စ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ သုန္ဒရသရီရတာယ စ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယောတိ ပညာယိတ္ထ. သော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော ဟုတွာ မဓုရေန သရေန ပရေသံ ဓမ္မံ ကထေသိ.

ඒ පින්වතා ආයුෂ කෙළවර පින් කොට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරා සම්පත් අනුභව කොට, ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ විසිතුරු කොවුලෙකු වී ඉපදුණි. දිනක් රජ උයනෙන් මිහිරි අඹ ගෙඩියක් හොටින් ගෙන යද්දී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් "මෙය බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කරමි" යි සිතක් උපදවා ගත්තේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ අදහස දැන පාත්‍රය ගෙන වැඩසිටියහ. කොවුලා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාත්‍රයෙහි ඉදුණු අඹ ගෙඩිය තැබීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ සතුට පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම එම අඹ ගෙඩිය වැළඳූහ. ඉක්බිති ඒ කොවුලා පහන් සිතින් යුතුව ඒ ප්‍රීති සුඛයෙන්ම සත් දිනක් ගත කළේය. ඒ පින්කමේ බලයෙන් ඔහු උපන් උපන් සෑම භවයකම මිහිරි හඬක් ඇත්තෙකු විය. කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ වඩු කුලයක ඉපදී ප්‍රධාන වඩුවා ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කිරීම පිණිස සත් යොදුන් උස ස්තූපයක් ඉදි කිරීමට ආරම්භ කළ විට, ඔහු "යොදුනක් වට ප්‍රමාණය ඇති, යොදුනක් උස ඇති ස්තූපයක් කරමු" යි කීවේය. සියල්ලෝම ඔහුගේ වචනයට එකඟ වූහ. මෙසේ අප්‍රමාණ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා කුඩා ප්‍රමාණයේ ස්තූපයක් කරවූ නිසා, ඒ කර්මයේ බලයෙන් උපන් සෑම තැනකම අන් අයට වඩා මිටි සිරුරක් ඇත්තෙකු විය. ඔහු අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක ඉපදී, ඉතා මිටි නිසාත්, රන් පිළිමයක් බඳු ලස්සන සිරුරක් ඇති නිසාත් 'ලකුණ්ඨක භද්දිය' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ මහණ වී, බහුශ්‍රුත ධර්ම කථිකයෙකු වී මිහිරි හඬින් අන් අයට ධර්මය දේශනා කළහ.

အထေကသ္မိံ ဥဿဝဒိဝသေ ဧကေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ ရထေန ဂစ္ဆန္တီ ဧကာ ဂဏိကာ ထေရံ ဒိသွာ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသိ. ထေရော တဿာ ဒန္တဋ္ဌိကေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမီ အဟောသိ, သော အဘိဏှံ ကာယဂတာယ သတိယာ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ အာယသ္မတာ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဩဝဒိယမာနော အနုသာသိယမာနော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ စ သာမဏေရာ စ တဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တဘာဝံ အဇာနန္တော ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ ကဍ္ဎန္တိ, သီသေ ဗာဟာယ ဟတ္ထပါဒါဒီသု ဝါ ဂဟေတွာ စာလေတွာ ကီဠန္တာ ဝိဟေဌေသုံ. အထ ဘဂဝါ သုတွာ – ‘‘မာ, ဘိက္ခဝေ, မမ ပုတ္တံ ဝိဟေဌေထာ’’တိ အာဟ. တတော ပဋ္ဌာယ တံ ‘‘အရဟာ’’တိ ဇာနိတွာ န ဝိဟေဌေသုံ.

එක් උත්සව දවසක බමුණෙකු සමඟ රියකින් යන එක් ගණිකාවක් තෙරුන් වහන්සේ දැක දසන් දක්වා සිනාසුණාය. තෙරුන් වහන්සේ ඇගේ දත් පෙළ අරමුණු කොට (අසුභ වශයෙන්) ධ්‍යාන උපදවා, එය පාදක කරගෙන විපස්සනා වඩා අනාගාමී ඵලයට පත් වූහ. උන්වහන්සේ නිතර කායගතා සතියෙන් වසමින්, එක් දිනක ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගෙන් අවවාද අනුශාසනා ලබද්දීම අර්හත් භාවයට පත් වූහ. ඇතැම් භික්ෂූන් සහ සාමණේරයන් උන්වහන්සේ රහත් වූ බව නොදැන, කන්වලින් අල්ලා ඇදීම, හිසෙන්, බාහුවලින් හෝ අත්පාවලින් අල්ලා සෙලවීම ආදිය කරමින් කෙළි සෙල්ලම් පිණිස හිරිහැර කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය අසා "මහණෙනි, මාගේ පුත්‍රයාට හිරිහැර නොකරන්න" යි වදාළහ. එතැන් සිට උන්වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමකැයි දැන හිරිහැර නොකළහ.

၁၂. သော [Pg.245] အရဟာ ဟုတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. မဉ္ဇုနာဘိနိကူဇဟန္တိ မဓုရေန ပေမနိယေန သရေန အဘိနိကူဇိံ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိံ အဟန္တိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

12. උන්වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමක් වී උපන් සොම්නසින් යුතුව තමන්ගේ පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදිය වදාළහ. "මඤ්ජුනාභිනිකූජහං" යන්නෙහි අර්ථය නම් මිහිරි වූ ප්‍රියමනාප හඬින් මම නාද කළෙමි, හඬ පැතිරවූයෙමි යන්නයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ලකුණ්ඨකභද්දිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

၂. ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. කංඛාරේවත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

၃၄. ဒုတိယာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, တံ သဗ္ဗံ ပါဌာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

34. දෙවන අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් කංඛාරේවත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදුණි. ඒ සියල්ල පාළි පාඨයට අනුකූලව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කංඛාරේවත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

၃. သီဝလိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. සීවලී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

တတိယာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သီဝလိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသာယ ပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ လာဘီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမိနာ အဓိကာရကမ္မေန န အညံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေမိ, အနာဂတေ ပန ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အဟမ္ပိ တုမှေဟိ သော ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတဘိက္ခု ဝိယ လာဘီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ ‘‘အယံ တေ ပတ္ထနာ အနာဂတေ ဂေါတမဿ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. သော ကုလပုတ္တော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဝိပဿိဿ [Pg.246] ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရတော အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ နိဗ္ဗတ္တိ, တသ္မိံ သမယေ ဗန္ဓုမတီနဂရဝါသိနော ရညာ သဒ္ဓိံ သာကစ္ဆိတွာ ဒသဗလဿ ဒါနံ အဒံသု.

තුන්වන අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සීවලී තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක ඉපදුණි. කලින් කී පරිදිම විහාරයට ගොස් පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් භික්ෂුවක් ලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, "මමද අනාගතයේ මෙබඳු කෙනෙකු විය යුතුය" යි සිතා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා නිමන්තනය කොට සත් දිනක් මහා දානයක් දී, "ස්වාමීනි, මේ පින්කමෙන් මම අන් කිසිදු සම්පත්තියක් නොපතමි. අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි මමද ඔබ වහන්සේ විසින් ඒ අග්‍රස්ථානයේ තැබූ භික්ෂුව මෙන් ලාභීන් අතර අග්‍ර වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රාර්ථනයෙහි බාධාවක් නැති බව දැක "ඔබේ මේ ප්‍රාර්ථනය අනාගතයේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවේ ඉටු වනු ඇතැයි" විවරණ දී වැඩම කළහ. ඒ කුලපුත්‍රයා දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරා සම්පත් අනුභව කොට, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ බන්ධුමතී නුවරට නුදුරු එක් ගමක ඉපදුණි. ඒ අවධියේ බන්ධුමතී නුවර වැසියෝ රජු සමඟ සාකච්ඡා කොට බුදුරජාණන් වහන්සේට දන් දුන්හ.

ဧကဒိဝသံ သဗ္ဗေ ဧကတော ဟုတွာ ဒါနံ ဒေန္တာ ‘‘ကိံ နု ခေါ အမှာကံ ဒါနဂ္ဂေ နတ္ထီ’’တိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၀၇; ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၅၉ သီဝလိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ဩလောကေန္တာ မဓုဉ္စ ဂုဠဒဓိဉ္စ နာဒ္ဒသံသု. တေ ‘‘ယတော ကုတောစိ အာဟရိဿာမာ’’တိ ဇနပဒတော နဂရပဝိသနမဂ္ဂေသု ပုရိသေ ဌပေသုံ. တဒါ ဧသ ကုလပုတ္တော အတ္တနော ဂါမတော ဂုဠဒဓိဝါရကံ ဂဟေတွာ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ အာဟရိဿာမီ’’တိ နဂရံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘မုခံ ဓောဝိတွာ ဓောတဟတ္ထပါဒေါ ပဝိသိဿာမီ’’တိ ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တော နင်္ဂလသီသပ္ပမာဏံ နိမ္မက္ခိကဒဏ္ဍကမဓုံ ဒိသွာ ‘‘ပုညေန မေ ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဂဟေတွာ နဂရံ ပါဝိသိ. နာဂရေဟိ ဌပိတပုရိသော တံ ဒိသွာ, ‘‘မာရိသ, ကဿ ဣမံ ဟရသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘န ကဿစိ, သာမိ, ဝိက္ကာယိကံ မေ ဣဒ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ ဣမံ ကဟာပဏံ ဂဟေတွာ ဧတံ မဓုဉ္စ ဂုဠဒဓိဉ္စ ဒေဟီ’’တိ.

එක් දිනක් සියලු දෙනා එක්ව දන් දෙන අතරතුර, "අපගේ දාන ශාලාවෙහි අඩු වී ඇත්තේ කුමක්ද?" යි සොයා බලන විට මී පැණි සහ හකුරු මිශ්‍ර දීකිරි නොදැක්කාහ. ඔවුහු "යම් කිසි තැනකින් මේවා රැගෙන එන්නෙමු" යි පවසා, ජනපදයෙන් නගරයට ඇතුළු වන මාවත්වල මිනිසුන් රැකවල් ලෑහ. එකල්හි මෙම කුලපුත්‍රයා තමාගේ ගමෙන් හකුරු මිශ්‍ර දීකිරි කළයක් ගෙන, "යමක් විකුණා මුදලක් රැගෙන එන්නෙමි" යි සිතා නගරයට යන අතර, "මුහුණ සෝදා අත් පා පිරිසිදු කරගෙන නගරයට ඇතුළු වන්නෙමි" යි සිතා පහසු ස්ථානයක් සොයන විට, නගුල් හිසක් පමණ වූ, මැස්සන් රහිත දණ්ඩක බැඳි මී වදයක් දැක, "මාගේ පිනෙන් මෙය පහළ විය" යි සිතා එය ද රැගෙන නගරයට ඇතුළු විය. නගරවාසීන් විසින් මඟ රැකවල් ලෑමට යෙදවූ පුරුෂයා මොහු දැක, "පින්වත, මෙය කා සඳහා රැගෙන යන්නෙහිද?" යි ඇසීය. "ස්වාමීනි, මෙය කිසිවෙකුට නොවේ, මෙය මා විකිණීම සඳහා ගෙන යන්නකි" යි කීවේය. "එසේ නම්, මෙම කහාපණය ගෙන ඒ මී පැණි සහ හකුරු මිශ්‍ර දීකිරි ලබා දෙන්න" යි ඔහු කීවේය.

သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ မေ န ဗဟုံ အဂ္ဃတိ, အယဉ္စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဗဟုံ ဒေတိ, ဝီမံသိဿာမီ’’တိ. တတော နံ အာဟ – ‘‘နာဟံ ဧကကဟာပဏေန ဒေမီ’’တိ. ‘‘ယဒိ ဧဝံ ဒွေ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ဒေဟီ’’တိ. ‘‘ဒွီဟိပိ န ဒေမီ’’တိ. ဧတေနုပါယေန ဝဍ္ဎေတွာ ယာဝ သဟဿံ ပါပုဏိ, သော စိန္တေသိ – ‘‘အတိအဉ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဟောတု တာဝ ဣမိနာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ. အထ နံ အာဟ – ‘‘န ဣဒံ ဗဟုအဂ္ဃနကံ, တွံ ပန ဗဟုံ ဒေသိ, ကေန ကမ္မေန ဣဒံ ဂဏှသီ’’တိ. ‘‘ဣဓ, ဘော, နဂရဝါသိနော ရညာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈိတွာ ဝိပဿိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒါနံ ဒေန္တာ ဣဒံ ဒွယံ ဒါနဂ္ဂေ အပဿန္တာ မံ ပရိယေသာပေန္တိ. သစေ ဣဒံ ဒွယံ န လဘိဿန္တိ, နာဂရာနံ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ. တသ္မာ သဟဿံ ဒတွာ ဂဏှာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပနေတံ နာဂရာနံ ဧဝ ဝဋ္ဋတိ, ဥဒါဟု အညေသမ္ပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘ယဿ ကဿစိ ဒါတုံ အဝါရိတမေတ’’န္တိ. ‘‘အတ္ထိ ပန ကောစိ နာဂရာနံ ဒါနေ ဧကဒိဝသံ သဟဿံ ဒါတာ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ, သမ္မာ’’တိ. ‘‘ဣမေသံ မေ ဒွိန္နံ သဟဿဂ္ဃနကဘာဝံ ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘အာမ, ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆ, နာဂရာနံ အာရောစေဟိ – ‘ဧကော ပုရိသော ဣမာနိ ဒွေ မူလေန န ဒေတိ, တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ သဟတ္ထေနေဝ ဒါတုကာမော, တုမှေ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ကာရဏာ နိဗ္ဗိတက္ကာ ဟောထာ’’တိ. ‘‘တွံ ဣမသ္မိံ ဒါနေ ဇေဋ္ဌကဘာဂဿ [Pg.247] ကာယသက္ခီ ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ ဂတော. သော ပန ကုလပုတ္တော ဂါမတော ပရိဗ္ဗယတ္ထံ ဂဟိတကဟာပဏေန ပဉ္စကဋုကံ ဂဟေတွာ စုဏ္ဏံ ကတွာ ဒဓိတော ကဉ္စိယံ ဝါဟေတွာ တတ္ထ မဓုပဋလံ ပီဠေတွာ ပဉ္စကဋုကစုဏ္ဏေန ယောဇေတွာ ပဒုမိနိပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ တံ သံဝိဒဟိတွာ အာဒါယ ဒသဗလဿ အဝိဒူရေ နိသီဒိ. မဟာဇနေဟိ အာဟရိယမာနဿ သက္ကာရဿ အန္တရေ အတ္တနော ပတ္တဝါရံ ဩလောကေန္တော ဩကာသံ ဉတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဘန္တေ, အယံ မေ ဒုဂ္ဂတသက္ကာရော, ဣမံ မေ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ ပဋိဂ္ဂဏှထာ’’တိ. သတ္ထာ တဿာနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ စတုမဟာရာဇေဟိ ဒတ္တိယေန သေလမယပတ္တေန တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ယထာ အဋ္ဌသဋ္ဌိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿဿ ဒိယျမာနံ န ခီယတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌာသိ.

ඔහු මෙසේ සිතීය - "මෙය මට එතරම් වටින්නේ නැත, නමුත් මොහු එකවරම වැඩි මුදලක් දෙයි, එබැවින් මෙය විමසා බැලිය යුතුය." පසුව ඔහු ඒ පුරුෂයාට මෙසේ කීවේය - "මම එක කහාපණයකට මෙය ලබා නොදෙමි." "එසේ නම් කහාපණ දෙකක් ගෙන මෙය දෙන්න." "කහාපණ දෙකකට ද නොදෙමි." මේ අයුරින් මිල ඉහළ නංවා කහාපණ දහස දක්වා පැමිණි විට ඔහු සිතුවේ, "මීට වඩා මිල ඉහළ දැමීම සුදුසු නැත, මොහු මෙයින් කිරීමට බලාපොරොත්තු වන දේ විමසා බලන්නෙමි" කියාය. ඉක්බිති ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසීය - "මෙය මෙතරම් වටිනා දෙයක් නොවේ, නමුත් ඔබ විශාල මුදලක් ලබා දෙයි. කුමන කරුණක් නිසා ඔබ මෙය මිලදී ගන්නේද?" "පින්වත, මෙහි නගරවාසීන් රජු සමඟ තරගයට විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට දන් පිරිනමන අතරතුර, මෙම ද්‍රව්‍ය දෙක දාන ශාලාවෙහි නොදැකීම නිසා ඒවා සොයා එන්නැයි මට නියම කළහ. ඉදින් මේ දෙක නොලැබුණහොත් නගරවාසීන්ට පරාජය අත්වනු ඇත. එබැවින් දහසක් දී මෙය මිලදී ගනිමි." එවිට කුලපුත්‍රයා ඇසුවේ "මෙම දානය පිරිනැමීම නගරවාසීන්ට පමණක් සුදුසු දෙයක්ද? නැතහොත් අන් අයටත් දිය හැකිද?" කියාය. "ඕනෑම අයෙකුට දීම තහනම් නැත" යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. "නගරවාසීන්ගේ දානයෙහි දිනකදී දහසක් වියදම් කරන වෙනත් අයෙක් සිටීද?" "මිත්‍රය, නැත." "මාගේ මේ වස්තු දෙකේ වටිනාකම කහාපණ දහසක් බව ඔබ දන්නේද?" "එසේය, මම දනිමි." "එසේ නම් ඔබ ගොස් නගරවාසීන්ට මෙසේ කියන්න - 'එක් පුරුෂයෙක් මේ ද්‍රව්‍ය දෙක මුදලට ලබා නොදෙයි, ඔහු ඔබ සැම සමඟ එක්ව තමාගේ අතින්ම මෙය පූජා කිරීමට කැමති වෙයි. එබැවින් මේවා පිළිබඳව සැක රහිත වන්න' යනුවෙනි. ඔබ මෙම දානයෙහි ප්‍රධාන කොටසට සාක්ෂිකරුවෙකු වන්න" යි පවසා ඔහු පිටව ගියේය. ඒ කුලපුත්‍රයා ද ගමෙන් ගෙනෙන ලද කහාපණයෙන් පංචකටුක ද්‍රව්‍ය රැගෙන ඒවා කුඩු කොට, දීකිරිවලින් දියරය පෙරා, එහි මී වදය මිරිකා, පංචකටුක කුඩු සමඟ මිශ්‍ර කොට නෙළුම් පතක බහා පිළියෙල කරගෙන දසබලයන් වහන්සේට නුදුරින් වාඩි විය. මහා ජනයා පූජා පවත්වන අතරතුර තමාගේ වාරය එනතෙක් බලා සිටි ඔහු, අවස්ථාව දැන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස්, "ස්වාමීනි, මෙය මා වැනි දිළිඳු අයෙකුගේ පූජාවකි, මා කෙරෙහි අනුකම්පා කර මෙය පිළිගන්නා සේක්වා" යි අයැද සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පා කර, සතර වරම් දෙවිවරුන් විසින් පූජා කළ ශෛලමය පාත්‍රයෙන් එය පිළිගෙන, හැට අට ලක්ෂයක් මහා සංඝරත්නයට බෙදා දුන්නද ක්ෂය නොවන ලෙස අධිෂ්ඨාන කළ සේක.

သော ကုလပုတ္တော နိဋ္ဌိတဘတ္တကိစ္စံ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌော မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, အဇ္ဇ ဗန္ဓုမတီနဂရဝါသီဟိ တုမှာကံ သက္ကာရော အာဟရိယမာနော, အဟမ္ပိ ဣမဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဘဝေ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ဘဝေယျ’’န္တိ. သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ ဟောတု ကုလပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ တဿ စ နဂရဝါသီနဉ္စ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော ကုလပုတ္တော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သုပ္ပဝါသာယ ရာဇဓီတုယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သာယံ ပါတဉ္စ ပဉ္စပဏ္ဏာကာရသတာနိ သုပ္ပဝါသာယ ဥပနီယန္တိ. အထဿ သာ ပုညဝီမံသနတ္ထံ ဟတ္ထေန ဗီဇပစ္ဆိံ ဖုသာပေန္တီ အဋ္ဌာသိ. ဧကေကဗီဇတော သလာကသတံ သလာကသဟဿမ္ပိ နိဂ္ဂစ္ဆတိ, ဧကေကကရီသခေတ္တတော ပဏ္ဏာသမ္ပိ သဋ္ဌိပိ သကဋပမာဏာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကောဋ္ဌပူရဏကာလေပိဿာ ကောဋ္ဌဒွါရံ ဟတ္ထေန ဖုသန္တိယာ ရာဇဓီတာယ ပုညေန ဂဏှန္တာနံ ဂဟိတဂဟိတံ ပုန ပူရတိ. ပရိပုဏ္ဏဘတ္တကုမ္ဘိတောပိ ‘‘ရာဇဓီတာယ ပုည’’န္တိ ဝတွာ ယဿ ကဿစိ ဒေန္တာ နံ ယာဝ န ဥက္ကဍ္ဎန္တိ, န တာဝ ဘတ္တံ ခီယတိ. ဒါရကေ ကုစ္ဆိဂတေယေဝ သတ္တ ဝဿာနိ အတိက္ကမိံသု.

ඒ කුලපුත්‍රයා වළඳා අවසන් කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳ මෙසේ කීවේය - "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අද බන්ධුමතී නගරවාසීන් ඔබ වහන්සේ උදෙසා පවත්වන මහා සත්කාරය මා විසින් දකින ලදී. මෙම පින්කමේ අනුසසින් මම ද උපදින උපදින සෑම භවයකදීම අග්‍ර වූ ලාභ සහ අග්‍ර වූ යසසට පත්වේවා!" ශාස්තෘන් වහන්සේ "කුලපුත්‍රය, එය එසේම වේවා!" යි වදාරා ඔහුට සහ නගරවාසීන්ට දන් අනුමෝදනාව සිදු කොට වැඩි සේක. ඒ කුලපුත්‍රයා ජීවිතාන්තය දක්වා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සුප්පවාසා රජකුමරියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහු පිළිසිඳ ගත් දින සිට සවස් කාලයේත් උදෑසනත් පන්සියයක් බැගින් පඬුරු සුප්පවාසා කුමරිය වෙත ගෙන එන ලදී. ඉක්බිති ඇය ඔහුගේ පින පරීක්ෂා කරනු පිණිස බීජ කූඩයක් අතින් ස්පර්ශ කරවූවාය. එවිට එක් එක් බීජයකින් කරල් සියයක් දහසක් බැගින් නික්මුණි. එක් එක් කුඹුරු යායකින් කරත්ත පනහක් හැටක් පමණ අස්වනු ලැබුණි. අටුකොටු පුරවන අවස්ථාවලදී ද කුමරිය අතින් අටු දොර ස්පර්ශ කරන විට, ඇයගේ පින නිසා ධාන්‍ය ලබා ගන්නා තරමටම ඒවා නැවත පිරී ගියේය. පිරුණු බත් හැළියකින් වුවද "මෙය කුමරියගේ පිනයි" පවසමින් ඕනෑම අයෙකුට බෙදා දෙන විට, බෙදන තැනැත්තා නැගී නොසිටින තාක් බත් අවසන් නොවීය. දරුවා කුසෙහි සිටියදීම වසර හතක් ඉක්ම ගියේය.

ဂဗ္ဘေ ပန ပရိပက္ကေ သတ္တာဟံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘောသိ. သာ သာမိကံ အာမန္တေတွာ – ‘‘ပုရေ မရဏာ ဇီဝမာနာ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကံ [Pg.248] ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, သာမိ, ဣမံ ပဝတ္တိံ သတ္ထု အာရောစေတွာ သတ္ထာရံ နိမန္တေဟိ, ယဉ္စ သတ္ထာ ဝဒတိ, တံ သာဓုကံ ဥပလက္ခေတွာ အာဂန္တွာ မယှံ ကထေဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ တဿာ သာသနံ သတ္ထု အာရောစေသိ – ‘‘သတ္ထု ဘန္တေ, ကောဠိယဓီတာ ပါဒေ ဝန္ဒတီ’’တိ. သတ္ထာ တဿာ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ – ‘‘သုခိနီ ဟောတု သုပ္ပဝါသာ ကောဠိယဓီတာ အရောဂါ, အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယတူ’’တိ အာဟ. သော တံ သုတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဂါမာဘိမုခေါ ပါယာသိ. တဿ ပုရေ အာဂမနာယေဝ သုပ္ပဝါသာယ ကုစ္ဆိတော ဓမ္မကရဏတော ဥဒကံ ဝိယ ဂဗ္ဘော နိက္ခမိ, ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နဇနော အဿုမုခေါ ရောဒိတုံ အာရဒ္ဓေါ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌောဝ တဿာ သာမိကဿ တုဋ္ဌိသာသနံ အာရောစေတုံ အဂမာသိ. သော တေသံ ဣင်္ဂိတံ ဒိသွာ – ‘‘ဒသဗလေန ကထိတကထာ နိပ္ဖန္နာ ဘဝိဿတိ မညေ’’တိ စိန္တေသိ. သော အာဂန္တွာ သတ္ထု ကထံ ရာဇဓီတာယ ကထေသိ. ရာဇဓီတာ တယာ နိမန္တိတံ ဇီဝဘတ္တမေဝ မင်္ဂလဘတ္တံ ဘဝိဿတိ, ဂစ္ဆ သတ္တာဟံ ဒသဗလံ နိမန္တေဟီတိ. သော တထာ အကာသိ. သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ပဝတ္တယိံသု. သော ဒါရကော ဉာတီနံ သန္တတ္တစိတ္တံ နိဗ္ဗာပေန္တော သီတလဘာဝံ ကုရုမာနော ဇာတောတိ, သီဝလိတွေဝ နာမံ ကရိံသု. သော သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘေ ဝသိတတ္တာ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကမ္မက္ခမော အဟောသိ. ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သတ္တမေ ဒိဝသေ တေန သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပမကာသိ. သတ္ထာပိ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

ගර්භය මෝරා ගිය පසුව ඈ සත් දිනක් පුරා මහා දුකක් වින්දාය. ඇය තම ස්වාමියා කැඳවා, "මා මිය යාමට පෙර ජීවත්ව සිටියදීම දානයක් පූජා කරන්නෙමි" යි පවසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පිටත් කළාය. "ස්වාමීනි, ගොස් මේ පුවත ශාස්තෘන් වහන්සේට දන්වා උන්වහන්සේට ආරාධනා කරන්න. ශාස්තෘන් වහන්සේ යමක් වදාරන සේක් ද, එය මැනවින් මතක තබාගෙන පැමිණ මට කියන්න" යි කීවාය. ඔහු ගොස් ඇයගේ පණිවිඩය ශාස්තෘන් වහන්සේට මෙසේ දැන්වීය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, කෝලිය දියණිය ඔබ වහන්සේගේ පාද පද්ම නමස්කාර කරයි." ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇය කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන්, "කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා සුඛිත වෙත්වා, නිරෝගී වෙත්වා, නිරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කරත්වා" යි වදාළ සේක. ඔහු එය අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ තම ගම දෙසට පිටත් විය. ඔහු පැමිණීමටත් පෙරම, පැන් පෙරහනකින් ජලය වැගිරෙන්නාක් මෙන්, සුප්පවාසාගේ කුසින් දරුවා බිහි විය. ඇය පිරිවරාගෙන කඳුළු පිරුණු දෑසින් හැඬීමට සූදානම්ව සිටි පිරිස, ඉමහත් ප්‍රීතියට පත්ව ඇයගේ ස්වාමියාට මේ සතුටු පණිවිඩය දන්වන්නට ගියහ. ඔහු ඔවුන්ගේ ඉරියව් දැක, "දසබලයන් වහන්සේ වදාළ වචනය සැබෑ වී ඇතැයි සිතමි" යි සිතුවේය. ඔහු පැමිණ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනය කුමරියට කීවේය. කුමරිය පැවසුවාය, "ඔබ ආරාධනා කළ ඒ ආයුෂ පිණිස වන දානයම මංගල දානය වනු ඇත. ගොස් සත් දිනක් පුරා දසබලයන් වහන්සේට ආරාධනා කරන්න." ඔහු එසේ කළේය. සත් දිනක් පුරා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහා දානයක් පැවැත්වූහ. ඒ දරුවා නෑයන්ගේ දැවෙන සිත් නිවමින්, සිසිලස ගෙන දෙමින් උපන් බැවින් 'සීවලී' යනුවෙන් නම් තැබූහ. ඔහු සත් වසරක් මවු කුසෙහි සිටි බැවින් උපන් දා සිටම සියලු වැඩකටයුතු කිරීමට සමත් විය. ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ සත්වන දින ඔහු සමඟ කතාබහ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද මෙම ගාථාව වදාළ සේක:

‘‘ယောမံ ပလိပထံ ဒုဂ္ဂံ, သံသာရံ မောဟမစ္စဂါ;

တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ဈာယီ, အနေဇော အကထံကထီ;

အနုပါဒါယ နိဗ္ဗုတော, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၄၁၄;

သု. နိ. ၆၄၃);

"යමෙක් කෙලෙස් නමැති මඩ පිරුණු දුෂ්කර මඟ ද, මෝහය ද, සංසාරය ද තරණය කළේ ද, සතර ඕඝයන්ගෙන් එතර වූ, නිවනට පැමිණි, ධ්‍යාන වඩන, තෘෂ්ණා රහිත, සැක දුරු කළ, කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන කෙලෙස් නිවා දැමූ ඒ තැනැත්තා මම 'බ්‍රාහ්මණ' යයි කියමි."

အထ နံ ထေရော ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ ပန တယာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ အနုဘဝိတွာ ပဗ္ဗဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘လဘန္တော ပဗ္ဗဇေယျံ, ဘန္တေ’’တိ. သုပ္ပဝါသာ တံ ထေရေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တံ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ပုတ္တော ဓမ္မသေနာပတိနာ ကထေတီ’’တိ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘မယှံ ပုတ္တော တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကိံ ကထေတိ, ဘန္တေ’’တိ? အတ္တနာ အနုဘုတ္တဂဗ္ဘဝါသဒုက္ခံ ကထေတွာ – ‘‘တုမှေဟိ အနုညာတော ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဝဒတီတိ. ‘‘သာဓု ဘန္တေ, ပဗ္ဗာဇေထ န’’န္တိ. ထေရော တံ ဝိဟာရံ နေတွာ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေန္တော, ‘‘သီဝလိ[Pg.249], တုယှံ အညေန ဩဝါဒေန ကမ္မံ နတ္ထိ, တယာ သတ္တ ဝဿာနိ အနုဘုတ္တဒုက္ခမေဝ ပစ္စဝေက္ခာဟီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယေဝ တုမှာကံ ဘာရော, ယံ ပန မယာ သက္ကာ ကာတုံ, တမဟံ ဇာနိဿာမီ’’တိ. သော ပန ပဌမကေသဝဋ္ဋိယာ ဩရောပိတက္ခဏေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, ဒုတိယာယ ဩရောပိတက္ခဏေ သကဒါဂါမိဖလေ, တတိယာယ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သဗ္ဗေသံယေဝ ကေသာနံ ဩရောပနဉ္စ အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာ စ အပုရေ အပစ္ဆာ အဟောသိ.

ඉක්බිති තෙරුන් වහන්සේ ඔහුට මෙසේ වදාළ සේක: "මෙවැනි දුකක් විඳි ඔබ පැවිදි වීම සුදුසු නොවේද?" "ස්වාමීනි, අවස්ථාව ලැබෙන්නේ නම් පැවිදි වන්නෙමි" යි ඔහු කීවේය. සුප්පවාසා තම පුතු තෙරුන් වහන්සේ සමඟ කතා කරනු දැක, "මගේ පුතා ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සමඟ කුමක් කතා කරන්නේදැයි" තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ ඇසුවාය: "ස්වාමීනි, මගේ පුතා ඔබ වහන්සේ සමඟ කුමක් කතා කරන්නේද?" තෙරුන් වහන්සේ ඔහු තමා විඳි මවු කුසෙහි දුක පවසා, "ඔබ වහන්සේලා අවසර දෙන්නේ නම් පැවිදි වන්නෙමි" යි පවසන බව වදාළහ. "මැනවි ස්වාමීනි, මොහුව පැවිදි කරවනු මැනවි" යි ඇය කීවාය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහු වෙහෙරට කැඳවාගෙන ගොස් තචපංචක කර්මස්ථානය ලබා දී පැවිදි කරමින්, "සීවලී, ඔබට වෙනත් අවවාදයකින් වැඩක් නැත. ඔබ සත් වසරක් තිස්සේ විඳි ඒ දුකම නැවත නැවත මෙනෙහි කරන්න" යි වදාළහ. "ස්වාමීනි, පැවිදි කිරීම පමණක් ඔබ වහන්සේගේ වගකීමකි. මා කළ යුතු දේ මම දන්නෙමි" යි ඔහු කීවේය. ඔහු පළමු කෙස් වැටිය බාන අවස්ථාවේදීම සෝවාන් ඵලයට පත් විය. දෙවන කෙස් වැටිය බාන විට සකෘදාගාමී ඵලයට ද, තුන්වන කෙස් වැටිය බාන විට අනාගාමී ඵලයට ද පත් විය. සියලු කෙස් බා අවසන් වීමත් අර්හත් ඵලය සාක්ෂාත් කිරීමත් එකවිටම සිදු විය.

အထ ဘိက္ခုသံဃေ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘အဟော ဧဝံ ပုညဝါပိ ထေရော သတ္တမာသာဓိကာနိ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ မာတုဂဗ္ဘေ ဝသိတွာ သတ္တ ဒိဝသာနိ မူဠှဂဗ္ဘေ ဝသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ – ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣမိနာ ကုလပုတ္တေန ဣမာယ ဇာတိယာ ကတကမ္မ’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိတွာ အတီတေ, ဘိက္ခဝေ, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒတော ပုရေတရမေဝ ဧသ ကုလပုတ္တော ဗာရာဏသိယံ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ဝိဘဝသမ္ပန္နော ပါကဋော အဟောသိ. တဒါ ဧကော ပစ္စန္တရာဇာ ‘‘ရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ နဂရံ ဥပရုန္ဓိတွာ ခန္ဓာဝါရံ ကာရေတွာ ဝိဟာသိ. အထ ရာဇာ မာတုယာ သဒ္ဓိံ သမာနစ္ဆန္ဒော ဟုတွာ သတ္တာဟံ ခန္ဓာဝါရနဂရေ စတူသု ဒိသာသု ဒွါရံ ပိဓာပေသိ, နိက္ခမန္တာနံ ပဝိသန္တာနဉ္စ ဒွါရမူဠှံ အဟောသိ. အထ မိဂဒါယဝိဟာရေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဥဂ္ဃောသေသုံ. ရာဇာ သုတွာ ဒွါရံ ဝိဝရာပေသီတိ. ပစ္စန္တရာဇာပိ ပလာယိ. သော တေန ကမ္မဝိပါကေန နရကာဒီသု ဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တောပိ မာတုယာ သဒ္ဓိံ ဣမံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခမနုဘဝိ. တဿ ပန ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုသံဃဿ စတ္တာရော ပစ္စယာ ယဒိစ္ဆကံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ဧတ္ထ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ.

ඉක්බිති භික්ෂු සංඝයා අතර මෙවැනි කථාවක් ඇති විය: "අහෝ, මෙතරම් පින්වන්ත තෙරනමකු වුවත් සත් වසරකුත් සත් මාසයක් මවු කුසෙහි වාසය කර, සත් දිනක් මවු කුසෙහි අතරමංව සිටීමට සිදු විය." ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩම කර, "මහණෙනි, දැන් ඔබ කුමන කථාවකින් යුතුව රැස්ව සිටින්නේද?" යි විමසා, ඒ පුවත කී කල්හි, "මහණෙනි, මේ කුලපුත්‍රයා විසින් මේ ආත්මයේදී කරන ලද කර්මයක් නොවේ" යයි පවසා අතීත කථාව වදාළ සේක: "මහණෙනි, අතීතයේ බුදුවරයෙකු ලොව පහළ වීමට පෙර, මේ කුලපුත්‍රයා බරණැස රජ පවුලක උපන්නේය. පියාගේ ඇවෑමෙන් රාජ්‍යයට පත්ව මහා සම්පත් ඇති රජෙකු විය. එකල එක් පසල් රජෙක් 'රාජ්‍යය අල්ලා ගන්නෙමි' යි පැමිණ නගරය වට කළේය. එවිට රජතුමා මව සමඟ එකඟ වී සත් දිනක් පුරා නගරයේ සිවු දොරටු වසා දැමුවේය. එවිට පිටතට යන අයට හා ඇතුළට එන අයට දොරටු මං අහුරුණි. පසුව මිගදාය විහාරයේ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා ශබ්ද කළහ. රජු එය අසා දොරටු විවෘත කරවීය. පසල් රජු ද පලා ගියේය. ඔහු ඒ කර්ම විපාකයෙන් නිරය ආදියෙහි දුක් විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී රජ පවුලක උපන්නද මව සමඟ එක්ව මෙවැනි දුක් වින්දේය. ඔහු පැවිදි වූ දා පටන් භික්ෂු සංඝයාට අසීමිතව සතර පසය ලැබුණි. මෙය මෙහි වස්තු වෘත්තාන්තයයි."

အပရဘာဂေ သတ္ထာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ထေရော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, မယှံ ပုညဗလံ ဝီမံသိဿာမိ, ပဉ္စဘိက္ခုသတာနိ ဒေထာ’’တိ. ‘‘ဂဏှ, သီဝလီ’’တိ. သော ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ဟိမဝန္တာဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တော အဋဝိမဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ. တဿ ပဌမံ ဒိဋ္ဌနိဂြောဓေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဒါနံ အဒါသိ. ဣတိ သော –

පසු කලෙක ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවරට වැඩි සේක. තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, "ස්වාමීනි, මම මගේ පින් බලය පරීක්ෂා කරනු පිණිස රහතන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් සමඟ වැඩම කරමි. මට පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා ලබා දෙන්න" යි ඉල්ලූහ. "සීවලී, කැඳවාගෙන යන්න" යි බුදුන් වහන්සේ වදාළහ. ඔහු පන්සියයක් භික්ෂූන් කැටුව හිමාලය දෙසට වනාන්තර මාර්ගයෙන් වඩිනා කල්හි, පළමුව හමු වූ නුග රුකක අරක්ගත් දේවතාවිය සත් දිනක් පුරා දානය පූජා කළාය. මෙසේ ඔහු -

‘‘နိဂြောဓံ ပဌမံ ပဿိ, ဒုတိယံ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတံ;

တတိယံ အစိရဝတိယံ, စတုတ္ထံ ဝရသာဂရံ.

පළමුව නුග රුක දුටුවේය, දෙවනුව පණ්ඩව පර්වතය ද, තෙවනුව අචිරවතී නදිය ද, සිව්වනුව වර සමුද්‍රය ද දුටුවේය.

‘‘ပဉ္စမံ [Pg.250] ဟိမဝန္တံ သော, ဆဋ္ဌံ ဆဒ္ဒန္တုပါဂမိ;

သတ္တမံ ဂန္ဓမာဒနံ, အဋ္ဌမံ အထ ရေဝတ’’န္တိ. (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၀၇;

ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၅၉ သီဝလိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) –

පස්වනුව හිමාලය ද දුටු ඔහු, හයවනුව ඡද්දන්ත විලට ද, සත්වනුව ගන්ධමාදන පර්වතයට ද, අටවනුව රේවත තෙරුන්ගේ ආරණ්‍යයට ද පැමිණියේය.

သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု သတ္တ သတ္တ ဒိဝသာနေဝ ဒါနံ အဒံသု. ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ ပန နာဂဒတ္တဒေဝရာဇာ သတ္တသု ဒိဝသေသု ဧကဒိဝသံ ခီရပိဏ္ဍပါတံ အဒါသိ, ဧကဒိဝသံ သပ္ပိပိဏ္ဍပါတံ အဒါသိ. အထ နံ ဘိက္ခုသံဃော အာဟ – ‘‘အာဝုသော, ဣမဿ ဒေဝရညော နေဝ ဓေနုယော ဒုယှမာနာ ပညာယန္တိ, န ဒဓိနိမ္မထနံ, ကုတော တေ, ဒေဝရာဇ, ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ? ‘‘ဘန္တေ, ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ခီရသလာကဘတ္တဒါနဿေတံ ဖလ’’န္တိ ဒေဝရာဇာ အာဟ.

සියලු ස්ථානයන්හි සත් දින බැගින් දන් පූජා කළහ. එහෙත් ගන්ධමාදන පර්වතයේදී නාගදත්ත දිව්‍යරාජයා සත් දිනක් මුළුල්ලේ එක් දිනක කිරිපිඬු දානයක් ද, තවත් දිනක ගිතෙල් මිශ්‍ර බත් දානයක් ද පූජා කළේය. එවිට භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ඒ දිව්‍යරාජයාගෙන් මෙසේ විමසූහ: "ඇවැත්නි, මේ දිව්‍යරාජයාගේ කිරි දොවන දෙනුන් හෝ කිරි මෝරු ඉසිනු හෝ දක්නට නැත. දිව්‍යරාජය, ඔබට මේවා කොහෙන් ලැබෙන්නේද?" එවිට දිව්‍යරාජයා මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනී, මේ වනාහි කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී පූජා කරන ලද කිරි සලාක දානයෙහි විපාකයයි."

အပရဘာဂေ သတ္ထာ ခဒိရဝနိယရေဝတတ္ထေရဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကာသိ. ကထံ? အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, မယှံ ကိရ ကနိဋ္ဌဘာတာ ရေဝတော ပဗ္ဗဇိတော, သော အဘိရမေယျ ဝါ န ဝါ, ဂန္တွာ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ. ဘဂဝါ ရေဝတဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဘာဝံ ဉတွာ ဒွေ ဝါရေ ပဋိက္ခိပိတွာ တတိယဝါရေ ယာစိတော အရဟတ္တပ္ပတ္တဘာဝံ ဉတွာ – သာရိပုတ္တ, အဟမ္ပိ ဂမိဿာမိ ဘိက္ခူနံ အာရောစေဟီတိ. ထေရော ဘိက္ခူ သန္နိပါတာပေတွာ – ‘‘အာဝုသော, သတ္ထာ စာရိကံ စရိတုကာမော, ဂန္တုကာမာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ သဗ္ဗေသံယေဝ အာရောစေသိ. ဒသဗလဿ စာရိကတ္ထာယ ဂမနကာလေ ဩဟိယျမာနကဘိက္ခူ နာမ အပ္ပကာ ဟောန္တိ, ‘‘သတ္ထု သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သရီရံ ပဿိဿာမ, မဓုရဓမ္မကထံ ဝါ သုဏိဿာမာ’’တိ ယေဘုယျေန ဂန္တုကာမာ ဗဟုတရာဝ ဟောန္တိ. ဣတိ သတ္ထာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ‘‘ရေဝတံ ပဿိဿာမာ’’တိ နိက္ခန္တော.

පසුව, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඛදිරවනීය රේවත තෙරුන් වහන්සේව පිළිගැනීම පිණිස වැඩම කළහ. ඒ කෙසේද? එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, මගේ බාල සොහොයුරු රේවත මහණ වී සිටී. ඔහු එහි සතුටින් සිටියත් නැතත්, මම ගොස් ඔහු බලා එන්නෙමි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රේවත තෙරුන්ගේ විදර්ශනා වඩා තිබීම සහ අරහත්වයට පත්වී සිටීම දැන, තෙවරක් ඇයැදීමෙන් පසු, "සාරිපුත්තය, මම ද වඩින්නෙමි, භික්ෂූන්ට ද දන්වන්න" යි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂූන් රැස් කරවා, "ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ චාරිකාවේ වැඩම කිරීමට කැමති සේක, යන අය පැමිණෙත්වා" යි සැමටම දැන්වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ චාරිකාවට වඩින විට ඉතිරි වන භික්ෂූහු ඉතා අල්ප වූහ. "ශාස්තෘන් වහන්සේගේ රන්වන් ශරීරය දකිමු, මිහිරි දහම් කතා අසමු" යි බොහෝ භික්ෂූහු උන්වහන්සේ සමඟ වැඩම කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටියහ. මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා "රේවත බලන්නට යමු" යැයි පිටත්ව වැඩි සේක.

အထေကသ္မိံ ပဒေသေ အာနန္ဒတ္ထေရော ဒွေဓာပထံ ပတွာ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒွေဓာပထော, ကတရမဂ္ဂေန ဘိက္ခုသံဃော ဂစ္ဆတူ’’တိ? ‘‘ကတရမဂ္ဂေါ, အာနန္ဒ, ဥဇုကော’’တိ? ‘‘ဘန္တေ, ဥဇုမဂ္ဂေါ တိံသယောဇနိကော အမနုဿပထော. ပရိဟာရမဂ္ဂေါ ပန သဋ္ဌိယောဇနိကော ခေမော သုဘိက္ခော’’တိ. ‘‘အာနန္ဒ, သီဝလိ, အမှေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂတော’’တိ? ‘‘အာမ, ဘန္တေ, အာဂတော’’တိ. ‘‘တေန ဟိ သံဃော ဥဇုမဂ္ဂမေဝ ဂစ္ဆတု, သီဝလိဿ ပုညံ ဝီမံသိဿာမာ’’တိ. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော သီဝလိတ္ထေရဿ ပုညဝီမံသနတ္ထံ တိံသယောဇနမဂ္ဂံ အဘိရုဟိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၀၃).

ඉන්පසු එක් ප්‍රදේශයකදී ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ මංසන්ධියකට පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ: "ස්වාමීනී, මෙතැන මංසන්ධියකි, භික්ෂු සංඝයා කිනම් මඟකින් වැඩම කළ යුතුද?" "ආනන්ද, කිනම් මඟක් සෘජු ද?" "ස්වාමීනී, සෘජු මඟ යොදුන් තිසකි, එහෙත් එය අමනුෂ්‍යයන් ගැවසෙන මඟකි. මඟ හැර යන මඟ යොදුන් සැටකි, එය සුරක්ෂිතය, ආහාර පාන සුලභය." "ආනන්ද, සීවලී අප සමඟ පැමිණියේද?" "එසේය ස්වාමීනී, පැමිණ සිටී." "එසේ නම් සංඝයා සෘජු මඟින්ම වඩිත්වා, සීවලීගේ පින විමසා බලමු" යි වදාළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා සීවලී තෙරුන්ගේ පින විමසනු පිණිස යොදුන් තිසක මාර්ගයට පිවිසි සේක.

မဂ္ဂံ [Pg.251] အဘိရုဟနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသံဃော ယောဇနေ ယောဇနေ ဌာနေ နဂရံ မာပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝသနတ္ထာယ ဝိဟာရေ ပဋိယာဒေသိ. ဒေဝပုတ္တာ ရညာ ပေသိတကမ္မကာရာ ဝိယ ဟုတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဂဟေတွာ – ‘‘ကဟံ, အယျော သီဝလီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. ထေရော သက္ကာရသမ္မာနံ ဂါဟာပေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဣမိနာဝ နိယာမေန သတ္ထာ သက္ကာရံ အနုဘဝန္တော ဒေဝသိကံ ယောဇနပရမံ ဂန္တွာ တိံသယောဇနိကံ ကန္တာရံ အတိက္ကမ္မ ခဒိရဝနိယရေဝတတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပတ္တော, ထေရော သတ္ထု အာဂမနံ ဉတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ပဟောနကဝိဟာရေ ဒသဗလဿ ဂန္ဓကုဋိံ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ စ ဣဒ္ဓိယာ မာပေတွာ တထာဂတဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ဂတော. သတ္ထာ အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မဂ္ဂေန ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. အထ တထာဂတေ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိဋ္ဌေ ဘိက္ခူ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနာနိ ပဝိသိံသု. ဒေဝတာ ‘‘အကာလော အာဟာရဿာ’’တိ အဋ္ဌဝိဓံ ပါနကံ အာဟရိံသု. သတ္ထာ သံဃေန သဒ္ဓိံ ပါနကံ ပိဝိ. ဣမိနာ နိယာမေနေဝ တထာဂတဿ သက္ကာရသမ္မာနံ အနုဘဝန္တဿေဝ အဒ္ဓမာသော အတိက္ကန္တော.

එම මඟට පිවිසි තැන සිට දෙවිවරු යොදුනෙන් යොදුන නගර මවා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාගේ වාසය සඳහා විහාරස්ථාන පිළියෙළ කළහ. දේවපුත්‍රයෝ රජෙකු විසින් එවූ සේවකයන් මෙන් කැඳ සහ කැවිලි ආදිය ගෙන "ස්වාමී පින්වත් සීවලී තෙරුන් කොහේද?" යි විමසමින් හැසිරෙති. තෙරුන් වහන්සේ එම සත්කාර සම්මාන පිළිගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත වඩිති. ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ ඒවා වැළඳූහ. මේ අයුරින්ම ශාස්තෘන් වහන්සේ සත්කාර ලබමින් දිනපතා යොදුන බැගින් වැඩම කර යොදුන් තිසක දුෂ්කර මාර්ගය පසු කොට ඛදිරවනීය රේවත තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණි සේක. රේවත තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වැඩමවීම දැන තමන් වහන්සේ වැඩසිටින තැන බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට ප්‍රමාණවත් විහාර ද, බුදුරජාණන් වහන්සේට ගන්ධකුටියක් ද, රැය සහ දහවල වැඩසිටින තැන් ද ඍද්ධියෙන් මවා තථාගතයන් වහන්සේ පෙරගමන් කොට පිළිගත්හ. ශාස්තෘන් වහන්සේ මැනවින් සරසන ලද මඟින් විහාරයට වැඩම කළහ. තථාගතයන් වහන්සේ ගන්ධකුටියට වැඩි පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා ද උපසම්පදා වයස් අනුපිළිවෙලින් තමන්ට ලැබුණු සේනාසනයන්ට වැඩිහිටියහ. දෙවියෝ ආහාර වේලාව නොවන බැවින් අටවැදෑරුම් පාන වර්ග රැගෙන ආහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ සංඝයා සමඟ එම පැන් වැළඳූහ. මේ අයුරින් තථාගතයන් වහන්සේ සත්කාර සම්මාන ලබමින් සිටියදීම අඩ මසක් ගත විය.

အထေကစ္စေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခူ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသီဒိတွာ ကထံ ဥပ္ပာဒယိံသု – ‘‘ဒသဗလော ‘မယှံ အဂ္ဂသာဝကဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ’တိ ဝတွာ ဧဝရူပံ နဝကမ္မိကံ ဘိက္ခုံ ပဿိတုံ အာဂတော, ဣမဿ ဝိဟာရဿ သန္တိကေ ဇေတဝနဝိဟာရော ဝါ ဝေဠုဝနဝိဟာရာဒယော ဝါ ကိံ ကရိဿန္တိ? အယမ္ပိ ဘိက္ခု ဧဝရူပဿ နဝကမ္မဿ ကာရကော, ကိံ နာမ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ? အထ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘မယိ ဣဓ စိရံ ဝသန္တေ ဣဒံ ဌာနံ အာကိဏ္ဏံ ဘဝိဿတိ, အာရညကာ နာမ ဘိက္ခူ ပဝိဝေကတ္ထိကာ ဟောန္တိ, ရေဝတဿ ဖာသုဝိဟာရော န ဘဝိဿတီ’’တိ. တတော ထေရဿ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော. ထေရောပိ ဧကကောဝ စင်္ကမနကောဋိယံ အာလမ္ဗနဖလကံ နိဿာယ ပါသာဏဖလကေ နိသိန္နော သတ္ထာရံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိ.

එකල්හි කලකිරුණු ඇතැම් භික්ෂූහු එක් තැනක රැස්ව මෙසේ කතා කළහ: "බුදුරජාණන් වහන්සේ 'මගේ අග්‍රශ්‍රාවකයාගේ මල්ලි' යැයි පවසා මෙබඳු කර්මාන්ත කරන මහණෙකු බලන්නට වැඩම කළහ. මේ විහාරය අසල ජේතවන විහාරය හෝ වේළුවන විහාරය හෝ තිබුණා නම් කුමක් වේද? මේ මහණා ද මෙබඳු අලුත් වැඩ කරන්නෙකි. ඔහු කවදා නම් මහණ දම් පුරන්නේද?" එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේ සිතූහ: "මම මෙහි බොහෝ කල් වැඩසිටියහොත් මේ ස්ථානය මිනිසුන්ගෙන් ගැවසී ගනු ඇත. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂූහු විවේකය කැමති වෙති. එවිට රේවතට පහසුවෙන් වාසය කිරීමට නොහැකි වනු ඇත." පසුව උන්වහන්සේ තෙරුන් වහන්සේගේ දහවල් වැඩසිටින තැනට වැඩි සේක. තෙරුන් වහන්සේ ද තනිවම සක්මන් කෙළවර ආධාරක පුවරුවට බර වී ගල් තලාවක වැඩසිටියදී ශාස්තෘන් වහන්සේ දුරදීම වඩිනු දැක පෙරගමන් කොට වැඳ නමස්කාර කළහ.

အထ နံ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ရေဝတ, ဣဒံ ဝါဠမိဂဋ္ဌာနံ, စဏ္ဍာနံ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ သဒ္ဒံ သုတွာ ကိံ ကရောသီ’’တိ? ‘‘တေသံ မေ, ဘန္တေ, သဒ္ဒံ သုဏတော အရညပီတိ နာမ ဥပ္ပန္နာ’’တိ. သတ္ထာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရေဝတတ္ထေရဿ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ အရညာနိသံသံ နာမ ကထေတွာ ပုနဒိဝသေ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ [Pg.252] စရိတွာ ရေဝတတ္ထေရံ အာမန္တေတွာ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ထေရဿ အဝဏ္ဏော ကထိတော, တေသံ ကတ္တရယဋ္ဌိဥပါဟနတေလနာဠိဆတ္တာနံ ပမုဿနဘာဝမကာသိ. တေ အတ္တနော ပရိက္ခာရတ္ထာယ နိဝတ္တာ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ဂစ္ဆန္တာပိ တံ ဌာနံ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောန္တိ. ပဌမဉှိ တေ အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မဂ္ဂေန ဂန္တွာ, တံဒိဝသံ ပန ဝိသမမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒန္တာ ဇဏ္ဏုကေဟိ ဂစ္ဆန္တိ. တေ ဂုမ္ဗေ စ ဂစ္ဆေ စ ကဏ္ဍကေ စ မဒ္ဒန္တာ အတ္တနာ ဝသိတသဘာဂဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တသ္မိံ တသ္မိံ ခဒိရခါဏုကေ လဂ္ဂိတံ အတ္တနော ဆတ္တံ သဉ္ဇာနန္တိ, ဥပါဟနံ ကတ္တရယဋ္ဌိံ တေလနာဠိဉ္စ သဉ္ဇာနန္တိ. တေ တသ္မိံ သမယေ ‘‘ဣဒ္ဓိမာ အယံ ဘိက္ခူ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ပရိက္ခာရမာဒါယ ‘‘ဒသဗလဿ ပဋိယတ္တသက္ကာရော နာမ ဧဝရူပေါ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တာ အဂမံသု.

එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගෙන් මෙසේ විමසූහ: "රේවත, මෙය වනමෘගයන් ගහණ තැනකි. චණ්ඩ වූ ඇතුන්, අසුන් ආදීන්ගේ ශබ්ද ඇසෙන විට ඔබ කුමක් කරන්නේද?" "ස්වාමීනී, මට ඒ ශබ්ද ඇසෙන විට ආරණ්‍යය කෙරෙහි ඇති වන ප්‍රීතියක් ඇති වේ" යැයි පැවසීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම ස්ථානයේදී රේවත තෙරුන් හට ගාථා පන්සියයකින් ආරණ්‍යවාසී වීමේ ආනිසංස දේශනා කොට, පසු දින නොදුරු තැනක පිඬු සිඟා වැඩම කළහ. රේවත තෙරුන්ව අමතා, තෙරුන්ට අකීර්ති පැවසූ එම භික්ෂූන්ට ඔවුන්ගේ සැරයටි, වහන්, තෙල් නළ සහ කුඩ අමතක කරවූහ. ඔවුහු තම පිරිකර ගැනීම සඳහා ආපසු හැරී පැමිණි මඟින්ම යන විටත් ඒ ස්ථානය හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වූහ. මක්නිසාද යත්, මුලින් ඔවුන් මැනවින් සැරසූ මඟින් ගිය නමුත්, එදින විෂම වූ මඟින් යන විට තැනින් තැන උකුටියෙන් හිඳිමින් දණහිස් වලින් යාමට සිදු විය. ඔවුහු පඳුරු, ගස් සහ කටු පාගමින් තමන් කලින් විසූ ස්ථානයට ගොස්, ඒ ඒ ඛදිර කොටවල එල්ලා තිබූ තම කුඩ ද, පාවහන් ද, සැරයටි සහ තෙල් නළ ද හඳුනා ගත්හ. ඔවුහු ඒ අවස්ථාවේදී "මේ භික්ෂුව ඍද්ධිමත් කෙනෙකි" යි දැන, තම පිරිකර ගෙන "බුදුරජාණන් වහන්සේට කරන ලද සත්කාරය මෙබඳු එකකි" යි පවසමින් නික්ම ගියහ.

ပုရတော အာဂတေ ဘိက္ခူ, ဝိသာခါ ဥပါသိကာ, အတ္တနော ဂေဟေ နိသိန္နကာလေ ပုစ္ဆိ – ‘‘မနာပံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ရေဝတဿ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ? ‘‘မနာပံ, ဥပါသိကေ, နန္ဒဝနစိတ္တလတာဝနပဋိဘာဂံ တံ သေနာသန’’န္တိ. အထ တေသံ ပစ္ဆတော အာဂတေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ – ‘‘မနာပံ, အယျာ, ရေဝတဿ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ? ‘‘မာ ပုစ္ဆ, ဥပါသိကေ, ကထေတုံ အယုတ္တဋ္ဌာနံ, ဧတံ ဥဇ္ဇင်္ဂလသက္ခရပါသာဏဝိသမခဒိရဝနံ ဧဝ, တတ္ထ သော ဘိက္ခု ဝသတီ’’တိ.

පෙර වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන්, විශාඛා උපාසිකාව තමන්ගේ නිවසේ වැඩසිටින අවස්ථාවක මෙසේ විමසුවාය: “ස්වාමීනි, රේවත හිමියන්ගේ වාසස්ථානය ප්‍රියමනාප ද?” එවිට ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා, “උපාසිකාවෙනි, ඒ සේනාසනය නන්දන වනය හා චිත්තලතා වනය හා සමානව ඉතා රමණීයයි” කියා පැවසූහ. ඉන්පසුව ඊට පසුව වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් ඇය මෙසේ ඇසුවාය: “ආර්යයන් වහන්ස, රේවත හිමියන්ගේ වාසස්ථානය ප්‍රියමනාප ද?” “උපාසිකාවෙනි, ඒ ගැන නම් අසන්න එපා. එය කතා කිරීමට පවා නුසුදුසු ස්ථානයකි. රේවත හිමියන්ගේ ඒ වාසස්ථානය ඉතා රළු වූ, ගල් බොරළු සහිත, විසම වූ කිහිරි වනයක්ම පමණි. උන්වහන්සේ වාසය කරන්නේ එතැනයි” කියා ඔවුහු පැවසූහ.

ဝိသာခါ ပုရိမာနံ ပစ္ဆိမာနဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကထံ သုတွာ, ‘‘ကေသံ နု ခေါ ကထာ သစ္စာ’’တိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ ဒသဗလဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ, ရေဝတတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဧကစ္စေ အယျာ ဝဏ္ဏေန္တိ, ဧကစ္စေ နိန္ဒန္တိ, ကိမေတံ, ဘန္တေ’’တိ? ‘‘ဝိသာခေ, ရမဏိယံ ဝါ ဟောတု မာ ဝါ, ယသ္မိံ ဌာနေ အရိယာနံ စိတ္တံ ရမတိ, တဒေဝ ဌာနံ ရမဏိယံ နာမာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

විශාඛාව පෙර පැමිණි සහ පසුපසින් පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඒ කතා අසා, “මීන් කාගේ වචන සැබෑ දැයි” සිතා, සවස් කාලයේ සුවඳ විලවුන් හා මල් රැගෙන දසබලයන් වහන්සේ වෙත උපස්ථානය පිණිස ගොස්, වැඳ එකත්පසක හිඳගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසුවාය: “ස්වාමීනි, රේවත තෙරුන්ගේ වාසස්ථානය සමහර ආර්යයන් වහන්සේලා වර්ණනා කරති, සමහරු නින්දා කරති. ස්වාමීනි, මෙයට හේතුව කුමක්ද?” “විශාඛාවෙනි, එය රමණීය වුවත් නැතත්, යම් ස්ථානයක ආර්යයන්ගේ සිත ඇලේද (සතුටු වේද), ඒ ස්ථානයම රමණීය නම් වේ” යැයි වදාරා මෙම ගාථාව දේශනා කළ සේක:

‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ, နိန္နေ ဝါ ယဒိ ဝါ ထလေ;

ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ, တံ ဘူမိရာမဏေယျက’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၉၈;

ထေရဂါ. ၉၉၁;

သံ. နိ. ၁.၂၆၁);

“ගමක වේවා, අරණ්‍යයක වේවා, මිටියාවතක වේවා, ගොඩබිමක වේවා, යම් තැනක රහතන් වහන්සේලා වාසය කරත් ද, ඒ භූමිය ඉතා රමණීය ස්ථානයකි.”

အပရဘာဂေ ဘဂဝါ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ လာဘီနံ ယဒိဒံ, သီဝလီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၈, ၂၀၇) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

මින් පසු කාලයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝ රත්නය මැද වැඩසිටිමින්, “මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ ප්‍රත්‍ය ලාභීන් අතර මේ සීවලී තෙරුන් වහන්සේ අග්‍ර වන්නේය” යැයි පවසා සීවලී තෙරුන් වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

၅၄. အထာယသ္မာ သီဝလိတ္ထေရော အရဟတ္တံ ပတွာ ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော [Pg.253] ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. အနုတ္တာနတ္ထပဒဝဏ္ဏနမေဝ ကရိဿာမ.

54. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සීවලී තෙරුන් වහන්සේ අර්හත් ඵලයට පැමිණ, ඒතදග්ග තනතුරද ලබා, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ” යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක. අප මෙහිදී අපැහැදිලි අර්ථ ඇති පදයන්ගේ විස්තරය පමණක් කරන්නෙමු.

၅၅. သီလံ တဿ အသင်္ခေယျန္တိ တဿ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော သီလံ အသင်္ခေယျံ.

55. “සීලං තස්ස අසංඛෙය්‍යං” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ඒ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සීලය ප්‍රමාණය කළ නොහැකි (අසංඛෙය්‍ය) බවයි.

‘‘နဝ ကောဋိသဟဿာနိ, အသီတိသတကောဋိယော;

ပညာသသတသဟဿာနိ, ဆတ္တိံသာ စ ပုနာပရေ.

“කෝටි නවදහසක් ද, කෝටි එකසිය අසූවක් ද, ලක්ෂ පන්සියයක් ද, නැවතත් තවත් තිස් හය දහස් තිස් හයක් ද වේ.”

‘‘ဧတေ သံဝရဝိနယာ, သမ္ဗုဒ္ဓေန ပကာသိတာ;

ပေယျာလမုခေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, သိက္ခာဝိနယသံဝရေ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၀;

ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၃၇) –

“සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද මේ සංවර විනයෝ (හික්මීම්), සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා විසින් විනය සංවරයෙහි ශික්ෂාපද වශයෙන් සංක්ෂේපයෙන් (පෙය්‍යාල මුඛයෙන්) පෙන්වා දෙන ලදී.”

ဧဝံ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ ဘိက္ခူနံ သာဝကပညတ္တိဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဘဂဝတော ပန သီလံ အသင်္ခေယျမေဝ သံခါတုံ ဂဏေတုံ အသက္ကုဏေယျန္တိ အတ္ထော. သမာဓိဝဇိရူပမော ယထာ ဝဇိရံ ဣန္ဒနီလမဏိဝေဠုရိယမဏိဖလိကမသာရဂလ္လာဒီနိ ရတနာနိ ဝိဇ္ဈတိ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော လောကုတ္တရမဂ္ဂသမာဓိ ပဋိပက္ခပစ္စနီကဓမ္မေ ဝိဇ္ဈတိ ဘိန္ဒတိ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ အတ္ထော. အသင်္ခေယျံ ဉာဏဝရံ တဿ ဗုဒ္ဓဿ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မေ စ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထံ သယမ္ဘူဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏာဒိဉာဏသမူဟံ အသင်္ခေယျံ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာဒိဘေဒေန သံခါဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော. ဝိမုတ္တိ စ အနောပမာတိ သံကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သောတာပတ္တိဖလာဒိကာ စတဿော ဝိမုတ္တိယော အနုပမာ ဥပမာရဟိတာ ‘‘ဣမာ ဝိယ ဘူတာ’’တိ ဥပမေတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

මෙසේ සඳහන් කරන ලද ශික්ෂාපදයන් භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා පනවන ලද ඒවාය. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සීලය නම් මෙපමණ යැයි ගණනය කළ නොහැකි තරම් අසංඛෙය්‍ය වේ. “සමාධිවජිරූපමෝ” යනු වජ්‍රායුධයක් (දියමන්තියක්) විසින් නිල් මිණි, වෛදූර්ය මිණි, පළිඟු හා මසාරගල්ල ආදී රත්නයන් විදින්නා සේ, එලෙසම පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ලෝකෝත්තර මාර්ග සමාධිය ප්‍රතිපක්ෂ සතුරු ධර්මයන් (කෙලෙසුන්) විද දමයි, බිඳ දමයි, සහමුලින්ම සිඳලයි යන අර්ථයයි. “අසංඛෙය්‍යං ඤාණවරං” යනු ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චතුරාර්ය සත්‍යය, තිස් හතක් වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් සහ සංඛත අසංඛත ධර්මයන් දැනගැනීමට හා අවබෝධ කරගැනීමට සමර්ථ වූ, ස්වයංභූ ඤාණය සහ සර්වඥතා ඤාණය ආදී ඤාණ සමූහය ගණනය කළ නොහැකි බවයි. එය අතීත, අනාගත, වර්තමාන ආදී වශයෙන් ප්‍රමාණ කළ නොහැකිය. “විමුක්ති ච අනුපමා” යනු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු බැවින් සෝවාන් ඵල ආදී සතර විමුක්තීන් උපමා කළ නොහැකි බවයි. “මේ වගේ දෙයක්” යැයි උපමා කිරීමට කිසිවක් නැත. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහ.

သီဝလိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සීවලී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၄. ဝင်္ဂီသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. වංගීස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

စတုတ္ထာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝင်္ဂီသတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဓမ္မံ သောတုံ [Pg.254] ဂစ္ဆန္တေဟိ နဂရဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကဘိက္ခုံ ပဋိဘာနဝန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္ထု အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ – ‘‘အဟမ္ပိ အနာဂတေ ပဋိဘာနဝန္တာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ သတ္ထာရာ ဗျာကတော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု ဥဘယသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မာတု ပရိဗ္ဗာဇိကာဘာဝေန အပရဘာဂေ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ပါကဋော ဝင်္ဂီသောတိ စ လဒ္ဓနာမော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတော အာစရိယံ အာရာဓေတွာ ဆဝသီသဇာနနမန္တံ နာမ သိက္ခိတွာ ဆဝသီသံ နခေန အာကောဋေတွာ – ‘‘အယံ သတ္တော အသုကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဇာနာတိ.

හතරවන අපදානය වන “පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් වංගීස තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නගරයේ මහා භෝග ඇති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව, ධර්මය ඇසීමට යන නගර වැසියන් සමඟ විහාරයට ගොස් ධර්මය අසමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේ නමක ප්‍රතිභාන සම්පන්න භික්ෂූන් අතර අග්‍ර තනතුරෙහි තබනු දැක, ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා විශේෂ පින්කම් කොට, “මමත් අනාගතයේදී ප්‍රතිභාන සම්පන්න භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වෙම්වා” යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් නියත විවරණ ලබා, දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. මෑණියන් පරිබ්‍රාජිකාවක වූ බැවින් පසුව මොහු ‘පරිබ්‍රාජක’ නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ අතර ‘වංගීස’ යන නමද ලැබීය. ත්‍රිවේදය හදාරා, පසුව ගුරුවරයෙකු සතුටු කර “ඡවසීසජානන” නම් මන්ත්‍රය ඉගෙන ගත්තේය. එය මියගිය අයගේ හිස් කබලට නියපොත්තෙන් තට්ටු කර ඔවුන් උපන් ස්ථානය දැනගත හැකි විද්‍යාවකි. “මේ සත්වයා අසවල් යෝනියේ ඉපදුණා” යැයි ඔහුට දැනගත හැකිය.

ဗြာဟ္မဏာ ‘‘အယံ အမှာကံ ဇိဝိကာယ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝင်္ဂီသံ ဂဟေတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဝိစရိံသု. ဝင်္ဂီသော တိဝဿမတ္ထကေ မတာနမ္ပိ သီသံ အာဟရာပေတွာ နခေန အာကောဋေတွာ – ‘‘အယံ သတ္တော အသုကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဝတွာ မဟာဇနဿ ကင်္ခါစ္ဆေဒနတ္ထံ တေ တေ ဇနေ အာဝါဟေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဂတိံ ကထာပေတိ. တေန တသ္မိံ မဟာဇနော အဘိပ္ပသီဒတိ. သော တံ နိဿာယ မဟာဇနဿ ဟတ္ထတော သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ လဘတိ. ဗြာဟ္မဏာ ဝင်္ဂီသံ အာဒါယ ယထာရုစိ ဝိစရိံသု. ဝင်္ဂီသော သတ္ထု ဂုဏေ သုတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတုကာမော အဟောသိ. ဗြာဟ္မဏာ ‘‘သမဏော ဂေါတမော မာယာယ တံ အာဝဋ္ဋေဿတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိံသု.

“මොහු අපේ ජීවිකාවට මඟක්” යැයි සිතූ බ්‍රාහ්මණයෝ වංගීසව රැගෙන ගම් නියම්ගම් හා රාජධානිවල සැරිසැරූහ. වංගීස මියගොස් වසර තුනක් ඉක්මවූවන්ගේ පවා හිස් කබල් ගෙන්වා ගෙන, නියපොත්තෙන් තට්ටු කර, “මේ සත්වයා අසවල් ස්ථානයේ ඉපදුණා” යැයි පවසා, මිනිසුන්ගේ සැක දුරු කිරීම සඳහා ඒ ඒ අයගේ උපත ගැන ප්‍රකාශ කළේය. එයින් බොහෝ දෙනා ඔහු කෙරෙහි පැහැදුණහ. ඔහු ඒ මන්ත්‍රය නිසා මිනිසුන්ගෙන් සිය ගණනින් දහස් ගණනින් මුදල් ලැබීය. බ්‍රාහ්මණයෝ වංගීසව කැමති කැමති තැන්වල කැඳවාගෙන ගියහ. වංගීස ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගුණ අසා උන්වහන්සේ වෙත යාමට කැමති විය. නමුත් බ්‍රාහ්මණයෝ, “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මායාවෙන් ඔබව මුළා කරාවි” යැයි පවසා එය වැළැක්වූහ.

ဝင်္ဂီသော တေသံ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ, သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ, ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ, ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဝင်္ဂီသ, ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာတီ’’တိ? ‘‘အာမ, ဘော ဂေါတမ, ဆဝသီသမန္တံ နာမေကံ ဇာနာမိ, တေန တိဝဿမတ္ထကေ မတာနမ္ပိ သီသံ နခေန အာကောဋေတွာ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ဇာနာမီ’’တိ. အထ သတ္ထာ တဿ ဧကံ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တဿ သီသံ, ဧကံ မနုဿေသု, ဧကံ ဒေဝေသု, ဧကံ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သီသံ အာဟရာပေတွာ ဒဿေသိ. သော ပဌမသီသံ အာကောဋေတွာ, ‘‘ဘော ဂေါတမ, အယံ သတ္တော နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အာဟ. သာဓု ဝင်္ဂီသ, သုဋ္ဌု တယာ ဒိဋ္ဌံ, ‘‘အယံ သတ္တော ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မနုဿလောကေ’’တိ. ‘‘အယံ ကုဟိ’’န္တိ? ‘‘ဒေဝလောကေ’’တိ. တိဏ္ဏန္နမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ကထေသိ. ပရိနိဗ္ဗုတဿ ပန သီသံ နခေန အာကောဋေန္တော နေဝ [Pg.255] အန္တံ န ကောဋိံ ပဿိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘န သက္ကောသိ, ဝင်္ဂီသာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပဿထ, ဘော ဂေါတမ, ဥပပရိက္ခာမိ တာဝါတိ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေတွာပိ ဗာဟိရကမန္တေန ခီဏာသဝဿ သီသံ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ. အထဿ မတ္ထကတော သေဒေါ မုစ္စိ. သော လဇ္ဇိတွာ တုဏှီ အဟောသိ’’. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ကိလမသိ, ဝင်္ဂီသာ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ, ဘော ဂေါတမ, ဣမဿ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ဇာနိတုံ န သက္ကောမိ. သစေ တုမှေ ဇာနာထ, ကထေထာ’’တိ. ‘‘ဝင်္ဂီသ, အဟံ ဧတမ္ပိ ဇာနာမိ, ဣတော ဥတ္တရိပိ ဇာနာမီ’’တိ ဝတွာ –

වංගීස ඒ බමුණන්ගේ වචනය නොපිළිගෙන, ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස්, පිළිසඳර කතා පවත්වා, එක් පසෙක වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසූ සේක: “වංගීස, ඔබ යම් ශිල්පයක් දන්නෙහිද?” “එසේය, ගෞතමයන් වහන්ස, මම මළ සිරුරක හිස් කබලට තට්ටු කර උපත ලබන ස්ථානය පවසන ‘ඡවසීස’ නම් එක් මන්ත්‍රයක් දනිමි. ඒ මන්ත්‍රයෙන් තුන් වසරකට පෙර මළවුන්ගේ පවා හිස් කබලට නියපොත්තෙන් තට්ටු කර, ඔවුන් උපන් ස්ථානය මම දනිමි”යි කීවේය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට නිරයේ උපන් අයෙකුගේ එක් හිස් කබලක් ද, මිනිස් ලොව උපන් අයෙකුගේ එක් හිස් කබලක් ද, දෙව්ලොව උපන් අයෙකුගේ එක් හිස් කබලක් ද, පිරිනිවන් පෑ රහතන් වහන්සේ නමකගේ එක් හිස් කබලක් ද ගෙන්වා පෙන්වූ සේක. ඔහු පළමු හිස් කබලට තට්ටු කර, “ගෞතමයන් වහන්ස, මේ සත්වයා නිරයේ උපන්නේය”යි කීවේය. “වංගීස, සාධුයි, ඔබ මැනවින් දකින ලදී. මේ සත්වයා කොහේ උපන්නේද?”යි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇසූ සේක. “මිනිස් ලොව” යැයි කීවේය. “මොහු කොහේද?”යි ඇසූ විට, “දෙව්ලොව” යැයි කීවේය. මෙසේ ඔහු තිදෙනාගේම උපන් ස්ථාන පැවසීය. පිරිනිවන් පෑ අයගේ හිස් කබලට නියපොත්තෙන් තට්ටු කරද්දී එහි කෙළවරක් හෝ පටන් ගැන්මක් ඔහුට නොපෙනුණි. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ, “වංගීස, ඔබට නොහැකිද?”යි ඇසූ සේක. “ගෞතමයන් වහන්ස, බලන්න, මම මඳක් විමසා බලන්නෙමි”යි කියා නැවත නැවතත් පිරික්සා බැලුවද, ශාසනයෙන් පිටත මන්ත්‍රයකින් ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේගේ හිස පිළිබඳ විස්තර දැන ගැනීමට ඔහුට නොහැකි විය. එවිට ඔහුගේ හිසෙන් දහදිය පිට විය. ඔහු ලජ්ජාවට පත්ව නිහඬ විය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ, “වංගීස, ඔබ වෙහෙසට පත්වූයෙහිද?”යි ඇසූ සේක. “එසේය ගෞතමයන් වහන්ස, මෙයා උපන් තැන දැන ගැනීමට මම අසමත් වෙමි. ඉදින් ඔබ වහන්සේ දන්නේ නම්, මට පවසන්න”යි කීවේය. “වංගීස, මම මෙයත් දනිමි, මෙයට වඩා ඉහළ දෙයත් දනිමි”යි වදාරා -

‘‘စုတိံ ယော ဝေဒိ သတ္တာနံ, ဥပပတ္တိဉ္စ သဗ္ဗသော;

အသတ္တံ သုဂတံ ဗုဒ္ဓံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

“යමෙක් සත්වයන්ගේ චුතිය ද, සියලු ආකාරයෙන්ම උප්පත්තිය ද දන්නේද; කෙලෙස්වල නොඇලුණු, යහපත් ගමන් ඇති ඒ බුදුන් වහන්සේ මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.”

‘‘ယဿ ဂတိံ န ဇာနန္တိ, ဒေဝါ ဂန္ဓဗ္ဗမာနုသာ;

ခီဏာသဝံ အရဟန္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၄၁၉-၄၂၀;

သု. နိ. ၆၄၈-၆၄၉) –

“යම් රහතන් වහන්සේ නමකගේ ගතිය (මරණින් පසු උපත) දෙවිවරු, ගාන්ධර්වයෝ හෝ මිනිසුන් නොදන්නාහු ද, ඒ ක්ෂීණාශ්‍රව රහතන් වහන්සේ මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.”

ဣမာ ဒွေ ဂါထာယော အဘာသိ. သော တေန ဟိ, ဘော ဂေါတမ, တံ ဝိဇ္ဇံ မေ ဒေထာတိ အပစိတိံ ဒဿေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘အမှေဟိ သမာနလိင်္ဂဿ ဒေမာ’’တိ အာဟ. ဝင်္ဂီသော ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ မယာ ဣမံ မန္တံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏေ ဥပဂန္တွာ အာဟ – ‘‘တုမှေ မယိ ပဗ္ဗဇန္တေ မာ စိန္တယိတ္ထ, အဟံ မန္တံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဇေဋ္ဌကော ဘဝိဿာမိ, တုမှာကမ္ပိ တေန ဘဒ္ဒမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ သော မန္တတ္ထာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တဒါ စ ထေရော နိဂြောဓကပ္ပော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဌိတော ဟောတိ, တံ ဘဂဝါ အာဏာပေသိ – ‘‘နိဂြောဓကပ္ပ, ဣမံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. ထေရော သတ္ထု အာဏာယ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ‘‘မန္တပရိဝါရံ တာဝ ဥဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ အာစိက္ခိ. သော ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ သဇ္ဈာယန္တောဝ ဝိပဿနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပဋ္ဌပေသိ. ဗြာဟ္မဏာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘ကိံ, ဘော ဝင်္ဂီသ, သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘အာမ သိက္ခိတံ’’. ‘‘တေန ဟိ ဧဟိ ဂမိဿာမာ’’တိ. ‘‘ကိံ သိပ္ပသိက္ခနေန, ဂစ္ဆထ တုမှေ န မယှံ တုမှေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ. ဗြာဟ္မဏာ ‘‘တွမ္ပိ ဒါနိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝသံ အာပန္နော, မာယာယ အာဝဋ္ဋိတော, ကိံ မယံ တဝ သန္တိကေ ကရိဿာမာ’’တိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပက္ကမိံသု. ဝင်္ဂီသော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක. එවිට වංගීස, “ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නම් මට ඒ විද්‍යාව ලබා දෙන්න”යි ගෞරව දක්වා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ “අපි අප හා සමාන වෙස් ඇත්තන්ට (භික්ෂූන්ට) එය ලබා දෙමු”යි වදාළ සේක. වංගීස “මම කුමක් හෝ කර මෙම මන්ත්‍රය ඉගෙන ගත යුතුය”යි සිතා, බමුණන් වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: “මා පැවිදි වන විට ඔබලා ඒ ගැන කනස්සලු නොවන්න. මම මන්ත්‍රය ඉගෙන ගෙන මුළු දඹදිවෙහිම අග්‍රවන්නෙමි. එයින් ඔබලාට ද යහපතක්ම සිදුවනු ඇත.” ඔහු මන්ත්‍රය ඉගෙනීමේ අරමුණින් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. ඒ අවස්ථාවේ නිග්‍රෝධකප්ප තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයේ වැඩ සිටි අතර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “නිග්‍රෝධකප්ප, මොහු පැවිදි කරවන්න”යි අණ කළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අණ පරිදි ඔහුව පැවිදි කර, “පළමුව මන්ත්‍රයට අදාළ දේ ඉගෙන ගන්න”යි පවසා දෙතිස් කුණප කමටහන හා විදර්ශනා කමටහන ඉගැන්වූ සේක. ඔහු දෙතිස් කුණප කමටහන සජ්ඣායනා කරමින්ම විදර්ශනා කමටහනෙහි නිරත විය. බමුණන් ඔහු වෙත පැමිණ, “වංගීස, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමීපයේ ශිල්පය ඉගෙන ගත්තෙහිද?”යි ඇසූහ. “එසේය, ඉගෙන ගන්නා ලදී.” “එසේ නම් එන්න, යමු”යි කී විට, “ශිල්ප ඉගෙනීමෙන් ඇති පලය කුමක්ද? ඔබලා යන්න, මට ඔබලාගෙන් ඉටු කරගත යුතු කාර්යයක් නැත”යි කීවේය. බමුණන් “දැන් ඔබත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ වසඟයට පත්වී ඇත, මායාවෙන් මුළා වී ඇත, අප ඔබ වෙතින් කුමක් කරමුද?”යි කියා ආ මගින්ම නික්ම ගියහ. වංගීස තෙරණුවෝ විදර්ශනා වඩා අර්හත්වය සාක්ෂාත් කළහ.

၉၆. ဧဝံ [Pg.256] ထေရော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. အနုတ္တာနတ္ထမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

96. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ අර්හත්වයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි අපැහැදිලි අර්ථ පමණක් විස්තර කරන්නෙමු.

၉၉. ပဘာဟိ အနုရဉ္ဇန္တောတိ သော ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ နီလပီတာဒိဆဗ္ဗဏ္ဏပဘာဟိ ရံသီဟိ အနုရဉ္ဇန္တော ဇလန္တော သောဘယမာနော ဝိဇ္ဇောတမာနောတိ အတ္ထော. ဝေနေယျပဒုမာနိ သောတိ ပဒုမုတ္တရသူရိယော အတ္တနော ဝစနသင်္ခါတေန သူရိယရံသိယာ ဝေနေယျဇနသင်္ခါတပဒုမာနိ ဝိသေသေန ဗောဓေန္တော ပဗောဓေန္တော အရဟတ္တမဂ္ဂါဓိဂမေန ဖုလ္လိတာနိ ကရောတီတိ အတ္ထော.

99. ‘පභාහි අනුරඤ්ජන්තෝ’ යනු ඒ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිල්, කහ ආදී සවණක් රැස් විහිදුවමින්, බබළමින්, ශෝභමාන වෙමින් විරාජමාන වන බවයි. ‘වේනෙය්‍යපදුමානි සෝ’ යනු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ නමැති සූර්යයා තමන් වහන්සේගේ වචන සංඛ්‍යාත සූර්ය රශ්මියෙන්, විනෙය ජනයන් නමැති පද්මයන් විශේෂයෙන් පුබුදුවාලමින්, අර්හත් මාර්ගය ලබා දීමෙන් විකසිත කරවන බවයි.

၁၀၀. ဝေသာရဇ္ဇေဟိ သမ္ပန္နောတိ –

100. ‘වේසාරජ්ජේහි සම්පන්නෝ’ යනු -

‘‘အန္တရာယေ စ နိယျာနေ, ဗုဒ္ဓတ္တေ အာသဝက္ခယေ;

ဧတေသု စတုဋ္ဌာနေသု, ဗုဒ္ဓေါ သုဋ္ဌု ဝိသာရဒေါ’’တိ. –

“අන්තරායික ධර්මයන්හි ද, නික්මයාම (නිර්වාණය) පිළිබඳව ද, බුද්ධත්වය පිළිබඳව ද, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිළිබඳව ද යන මෙම සතර කරුණෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ මැනවින් විශාරද (නිර්භීත) වන සේක.”

ဧဝံ ဝုတ္တစတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏေဟိ သမ္ပန္နော သမင်္ဂီဘူတော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော.

මෙසේ වදාරන ලද සතර වෛශාරද්‍ය ඤාණයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ, යුක්ත වූ යන අර්ථයයි.

၁၀၅. ဝါဂီသော ဝါဒိသူဒနောတိ ဝါဒီနံ ပဏ္ဍိတဇနာနံ ဤသော ပဓာနော ‘‘ဝါဒီသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဒ-ကာရဿ ဂ-ကာရံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သကတ္ထပရတ္ထဝါဒံ သူဒတိ ပဂ္ဃရာပေတိ ပါကဋံ ကရောတီတိ ဝါဒိသူဒနော.

105. ‘වාගීසෝ වාදිසූදනෝ’ යනු වාද කරන්නා වූ පණ්ඩිත ජනයන්ට අධිපති වූ, ප්‍රධාන වූ බැවින් ‘වාදීසෝ’ යැයි කිය යුතු තැන ‘ද’ අකුරට ‘ග’ අකුර යොදා ‘වාගීසෝ’ යැයි කියන ලදී. තමාගේ හා පරවාදයන් වගුරුවන හෙවත් ඒවා ප්‍රකට කරන බැවින් ‘වාදිසූදන’ නම් වේ.

၁၁၀. မာရမသနာတိ ခန္ဓမာရာဒယော ပဉ္စမာရေ မသတိ ပရာမသတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ မာရမသနော. ဒိဋ္ဌိသူဒနာတိ ဝေါဟာရပရမတ္ထသင်္ခါတံ ဒိဋ္ဌိဒဿနံ သူဒတိ ပဂ္ဃရံ ဒီပေတီတိ ဒိဋ္ဌိသူဒနော.

110. ‘මාරමසනෝ’ යනු ස්කන්ධ මාරාදී පංච මාරයන් මඩින, විනාශ කරන බැවින් මාරමසන නම් වේ. ‘දිට්ඨිසූදනෝ’ යනු ව්‍යවහාර හා පරමාර්ථ සංඛ්‍යාත දෘෂ්ටි දර්ශනයන් පෙන්වා දෙන බැවින් දිට්ඨිසූදන නම් වේ.

၁၁၁. ဝိဿာမဘူမိ သန္တာနန္တိ သကလသံသာရသာဂရေ သန္တာနံ ကိလမန္တာနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒိအဓိဂမာပနေန ဝိဿမဘူမိ ဝိဿမဋ္ဌာနံ ဝူပသမနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော.

111. ‘විස්සාමභූමි සන්තානං’ යනු මුළු මහත් සංසාර සාගරයෙහි වෙහෙසට පත් සත්වයන්ට සෝවාන් මග ආදිය ලබා දීමෙන් විවේක ස්ථානයක්, සැනසුම් ස්ථානයක්, සංසිඳෙන ස්ථානයක් වන බවයි.

၁၃၂. တတောဟံ ဝိဟတာရမ္ဘောတိ တတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ သရီရဒဿနေန အဟံ ဝိဟတာရမ္ဘော ဝိနဋ္ဌသာရမ္ဘော, ဝိနဋ္ဌမာနော နိမ္မဒေါ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သံ သုဋ္ဌု ယာစိံ သံယာစိံ အာရောစေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

132. ‘තතෝහං විහතාරම්භෝ’ යනු ඉන්පසු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරය දැකීමෙන් මාගේ ලෞකික උත්සාහය විනාශ විය, මානය බිඳී ගොස් මත් බව නැති වූවෙක් වී පැවිද්ද මැනවින් ඉල්ලා සිටියෙමි, අයැද සිටියෙමි යන අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဝင်္ဂီသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වංගීස තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. နန္ဒကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. නන්දක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ပဉ္စမာပဒါနေ [Pg.257] ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော နန္ဒကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရောတိအာဒိ သဗ္ဗံ ပါဌာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

පස්වන අපදානයෙහි ‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් නන්දක තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ අයෙකි. මේ සියල්ල පෙළ දහමට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

နန္ဒကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නන්දක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. ကာဠုဒါယိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. කාළුදායී තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

ဆဋ္ဌာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကာဠုဒါယိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တဇ္ဇံ အဘိနီဟာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သတ္ထာပိ ဗျာကာသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံယေဝ အမစ္စကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဗောဓိသတ္တေန သဟ ဧကဒိဝသေယေဝ ဇာတော, တံဒိဝသံယေဝ နံ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ နယိံသု. ဗောဓိသတ္တေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဗောဓိရုက္ခော, ရာဟုလမာတာ, စတ္တာရော နိဓီ, အာရောဟနိယဟတ္ထီ, ကဏ္ဍကော, ဆန္နော, ကာဠုဒါယီတိ ဣမေ သတ္တ ဧကဒိဝသေ ဇာတတ္တာ သဟဇာတာ နာမ အဟေသုံ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ သကလနဂရဿ ဥဒဂ္ဂစိတ္တဒိဝသေ ဇာတတ္တာ ဥဒါယီတွေဝ နာမံ ကရိံသု. ထောကံ ကာဠဓာတုကတ္တာ ပန ကာဠုဒါယီတိ ပညာယိတ္ထ. သော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကုမာရကီဠံ ကီဠန္တော ဝုဒ္ဓိံ အဂမာသိ.

හයවැනි අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරො නාම ජිනො' යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කාලුදායී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ කාලුදායී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාර පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘත (නිවන්) මඟට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක උපත ලැබූහ. ඔහු වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කරමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් 'කුලයන් ප්‍රසාදයට පත්කරන' (කුලප්පසාදක) භික්ෂූන් අතරින් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, ඒ සඳහා සුදුසු වූ අභිනීහාර කර්ම (පින්කම්) කොට එම තනතුර පැතූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද ඒ සඳහා විවරණ ලබා දුන්හ. උන්වහන්සේ දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, අප මහ බෝසතාණන් වහන්සේ මව්කුස පිළිසිඳගත් දිනයෙහිම දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වී කපිලවස්තු පුරයෙහිම අමාත්‍ය කුලයක පිළිසිඳ ගත්හ. බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ එකම දිනයක උපන් අතර, එදිනම එම දරුවා සිනිඳු සළු පිළියෙන් සැදූ යහනක නිදි කරවා බෝසතාණන් වහන්සේට උපස්ථාන පිණිස රැගෙන ගියහ. බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ බෝධි වෘක්ෂය, රාහුල මාතාව (යසෝධරා), සතර මහා නිධානයන්, මංගල හස්තියා, කන්ථක අශ්වයා, ඡන්න අමාත්‍යවරයා සහ කාලුදායී යන මොවුන් සත්දෙනා එකම දිනයක උපන් බැවින් 'සහජාත' නම් වූහ. ඉන්පසු ඔහුට නම් තබන දිනයෙහි මුළු නුවරම ප්‍රීතියෙන් උද්‍යෝගිමත් වූ බැවින් 'උදායී' යනුවෙන් නම් තැබූහ. ශරීර වර්ණය මඳක් අඳුරු (කළු) පැහැති වූ බැවින් 'කාලුදායී' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ඔහු බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ කුමාර ක්‍රීඩාවන්හි නිරත වෙමින් වැඩුණේය.

အပရဘာဂေ လောကနာထေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ အနုက္ကမေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုရိသသဟဿပရိဝါရံ ဧကံ အမစ္စံ ‘‘ပုတ္တံ မေ ဣဓာနေဟီ’’တိ ပေသေသိ. သော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော [Pg.258] အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နေ သတ္ထာ ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. သဗ္ဗေ တံခဏံယေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ. အရဟတ္တပ္ပတ္တတော ပဋ္ဌာယ အရိယာ နာမ မဇ္ဈတ္တာဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ရညာ ပေသိတသာသနံ ဒသဗလဿ နာရောစေသိ. ရာဇာ နေဝ ဂတော အာဂစ္ဆတိ, န သာသနံ သုယျတီတိ အပရမ္ပိ အမစ္စံ ပုရိသသဟဿပရိဝါရံ ပေသေသိ. တသ္မိမ္ပိ တထာ ပဋိပန္နေ အပရမ္ပီတိ ဧတေန နယေန နဝပုရိသသဟဿပရိဝါရေ နဝ အမစ္စေ ပေသေသိ. သဗ္ဗေ ဂန္တွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တုဏှီဘူတာ အဟေသုံ.

පසු කලෙක ලෝකනාථයන් වහන්සේ මහා අභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට, පිළිවෙළින් සර්වඥතා ඥානය ලබා, උතුම් වූ ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය දේශනා කොට රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි, ශුද්ධෝදන මහරජතුමා ඒ පුවත අසා දහසක් පිරිවර සහිත එක් අමාත්‍යවරයෙකු කැඳවා, 'මගේ පුතණුවන් මෙහි කැඳවාගෙන එන්න' යැයි පවසා පිටත් කර හැරියේය. ඒ අමාත්‍යවරයා ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා කරන වේලාවෙහි උන්වහන්සේ සමීපයට ගොස්, පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය ශ්‍රවණය කොට පිරිවර සමඟම අර්හත් ඵලයට පැමිණියේය. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ 'මහණෙනි, එන්න' (එහි භික්ෂු) යැයි පවසා දෑත් දිගු කළ සේක. ඒ මොහොතෙහිම ඔවුන් සියල්ලෝ ඉර්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දැරූ සැට වසක් වූ මහා ස්ථවිරවරුන් මෙන් වූහ. අර්හත් ඵලයට පැමිණි දා සිට ආර්යයන් වහන්සේලා මධ්‍යස්ථ ස්වභාවයක් ගනිති; එබැවින් රජු එවූ පණිවුඩය දසබලයන් වහන්සේට දැන්වූයේ නැත. 'ගිය අමාත්‍යවරයා ආපසු එන්නේත් නැත, පණිවුඩයක් ලැබෙන්නේත් නැත' යැයි සිතා රජතුමා තවත් දහසක් පිරිවර සහිත අමාත්‍යවරයෙකු පිටත් කර හැරියේය. ඔහුට ද එසේම වූ බැවින්, මේ අයුරින් නව දහසක් පිරිවර සහිත අමාත්‍යවරුන් නව දෙනෙකුම පිටත් කර හැරියේය. ඔවුන් සියල්ලෝම ගොස් අර්හත් ඵලයට පැමිණ නිහඬ වූහ.

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧတ္တကာ ဇနာ မယိ သိနေဟာဘာဝေန ဒသဗလဿ ဣဓာဂမနတ္ထာယ န ကိဉ္စိ ကထယိံသု, အယံ ခေါ ပန ဥဒါယီ ဒသဗလေန သမဝယော သဟပံသုကီဠိကော, မယိ စ သိနေဟဝါ, ဣမံ ပေသေဿာမီ’’တိ. အထ တံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘တာတ, တွံ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ဂန္တွာ ဒသဗလံ ဣဓာနေဟီ’’တိ ဝတွာ ပေသေသိ. သော ပန ဂစ္ဆန္တော ‘‘သစာဟံ, ဒေဝ, ပဗ္ဗဇိတုံ လဘိဿာမိ, ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဣဓာနေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ရညာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတောပိ မမ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော အရဟတ္တံ ပတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေ ပတိဋ္ဌာသိ. သော အရဟတ္တံ ပတွာ – ‘‘န တာဝါယံ ဒသဗလဿ ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ကာလော, ဝဿန္တေ ပန ဥပဂတေ ပဗ္ဗတေသု ဝနသဏ္ဍေသု ဟရိတတိဏသဉ္ဆန္နာယ ဘူမိယာ ဂမနကာလော ဘဝိဿတီ’’တိ ဂမနကာလံ အာဂမေန္တော ဝဿန္တေ သမ္ပတ္တေ သတ္ထု ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ဂမနဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေသိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ထေရဂါထာယ (ထေရဂါ. ၅၂၇-၅၃၀) –

එවිට රජතුමා මෙසේ සිතීය: 'මෙපමණ පිරිසක් මා කෙරෙහි ඇති ස්නේහය අඩුකම නිසා දසබලයන් වහන්සේ මෙහි කැඳවාගෙන ඒමට කිසිවක් නොකීහ. එහෙත් මේ උදායී දසබලයන් වහන්සේ හා සමාන වයසේ පසු වූ, කුඩා කල එකට වැලි කෙළියේ නිරත වූ, මා කෙරෙහි ස්නේහය ඇති අයෙකි; මොහු යවන්නෙමි.' ඉන්පසු ඔහු කැඳවා, 'පුතණුවනි, ඔබ දහසක් පිරිවර සමඟ ගොස් දසබලයන් වහන්සේ මෙහි කැඳවාගෙන එන්න' යැයි කියා පිටත් කළේය. ඔහු යන අතරතුර, 'දේවයන් වහන්ස, මට පැවිදි වීමට අවසර ලැබේ නම්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි කැඳවාගෙන එන්නෙමි' යැයි කීවේය. 'පැවිදි වී හෝ මගේ පුතණුවන් මට පෙන්වන්න' යැයි රජු කී පසු ඔහු රජගහ නුවරට ගොස්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා වේලාවෙහි පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසා පිරිවර සමඟම අර්හත් ඵලයට පැමිණ එහි භික්ෂු භාවයෙහි පිහිටියේය. ඔහු අර්හත් ඵලයට පැමිණ, 'දසබලයන් වහන්සේට සිය කුල නගරයට වැඩම කිරීමට තවම කාලය නොවේ; වසන්තය පැමිණි පසු, කඳු පන්ති හා වනාන්තර හරිත තණකොළින් වැසී ඇති කල වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලය වන්නේය' යැයි සිතා, සුදුසු කාලය එනතෙක් රැඳී සිටියේය. වසන්තය පැමිණි කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේට සිය කුල නගරයට වැඩම කරන ලෙස ඇරයුම් කරමින් ගමන් මඟෙහි සුන්දරත්වය වර්ණනා කළේය. ඒ බව තේරගාථාවන්හි මෙසේ සඳහන් වේ:

‘‘အင်္ဂါရိနော ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ, ဖလေသိနော ဆဒနံ ဝိပ္ပဟာယ;

တေ အစ္စိမန္တောဝ ပဘာသယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ ဘာဂီ ရသာနံ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් වෘක්ෂයෝ පරණ කොළ හළා ඵල දැරීමට සූදානම්ව, ගිනි අඟුරු මෙන් රතු පැහැයෙන් බබළති. මහා වීරයන් වහන්ස, රේණු හා මල්වලින් පිරි මේ ගස් දීප්තිමත් සිරියක් විහිදුවයි. ධර්ම රසයෙහි කොටස්කරුවාණන් වහන්ස, නෑයන් දැකීමට දැන් සුදුසු කාලයයි.”

‘‘ဒုမာနိ ဖုလ္လာနိ မနောရမာနိ, သမန္တတော သဗ္ဗဒိသာ ပဝန္တိ;

ပတ္တံ ပဟာယ ဖလမာသသာနာ, ကာလော ဣတော ပက္ကမနာယ ဝီရ.

“වෘක්ෂයෝ මල්වලින් පිරී මනරම්ව පවතිති, හැම දිශාවකින්ම සුවඳ විහිදේ. පරණ පත්‍ර හළා අලුත් ඵල බලාපොරොත්තු වන මේ කාලය, මහා වීරයන් වහන්ස, මෙතැනින් පිටත් වීමට සුදුසුම කාලයයි.”

‘‘နေဝါတိသီတံ [Pg.259] န ပနာတိဥဏှံ, သုခါ ဥတု အဒ္ဓနိယာ ဘဒန္တေ;

ပဿန္တု တံ သာကိယာ ကောဠိယာ စ, ပစ္ဆာမုခံ ရောဟိနိယံ တရန္တံ.

“ස්වාමීනි, දැන් කාලගුණය අධික සීතලත් නැත, අධික රශ්නයත් නැත. ගමනට සුවදායක මේ උතුම් සෘතුවයි. රෝහිණී නදිය තරණය කරමින් බටහිර දෙසට වඩිනා ඔබ වහන්සේ දෙස ශාක්‍යයෝ ද කෝලියයෝ ද බලා සිටිත්වා.”

‘‘အာသာယ ကသတေ ခေတ္တံ, ဗီဇံ အာသာယ ဝပ္ပတိ;

အာသာယ ဝါဏိဇာ ယန္တိ, သမုဒ္ဒံ ဓနဟာရကာ;

ယာယ အာသာယ တိဋ္ဌာမိ, သာ မေ အာသာ သမိဇ္ဈတု.

“ගොවියා අස්වැන්න බලාපොරොත්තුවෙන් කෙත සායි, බලාපොරොත්තුවෙන් බීජ වපුරයි. වෙළෙන්දෝ ධනය සොයා බලාපොරොත්තුවෙන් මුහුදු යති. මා යම් බලාපොරොත්තුවකින් (ඔබ වහන්සේට ඇරයුම් කරමින්) සිටී ද, මගේ ඒ බලාපොරොත්තුව ඉටු වේවා!”

‘‘နာတိသီတံ နာတိဥဏှံ, နာတိဒုဗ္ဘိက္ခဆာတကံ;

သဒ္ဒလာ ဟရိတာ ဘူမိ, ဧသ ကာလော မဟာမုနိ. (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၂၅);

“කාලගුණය අධික සීතල නැත, අධික රශ්නය නැත, දුර්භික්ෂ බියක් හෝ සාගින්නක් නැත. පොළොව නිල් තණකොළින් පිරී පවතී. මහා මුණීන්ද්‍රයන් වහන්ස, වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි.”

‘‘ပုနပ္ပုနဉ္စေဝ ဝပန္တိ ဗီဇံ, ပုနပ္ပုနံ ဝဿတိ ဒေဝရာဇာ;

ပုနပ္ပုနံ ခေတ္တံ ကသန္တိ ကဿကာ, ပုနပ္ပုနံ ဓညမုပေတိ ရဋ္ဌံ.

“ගොවියෝ නැවත නැවතත් බීජ වපුරති, වැසි වලාහක දෙවිඳු නැවත නැවතත් වැසි වස්වයි, ගොවියෝ නැවත නැවතත් කෙත් සාති, එවිට රටට නැවත නැවතත් ධාන්‍ය සම්පත ලැබේ.”

‘‘ပုနပ္ပုနံ ယာစနကာ စရန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒန္တိ;

ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒိတွာ, ပုနပ္ပုနံ သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာနံ.

“යාචකයෝ නැවත නැවතත් (දන්දෙන) කුලයන් වෙත යති, දානපතියෝ නැවත නැවතත් දන් දෙති, එසේ නැවත නැවතත් දන් දී ඔවුහු නැවත නැවතත් ස්වර්ගයට පැමිණෙති.”

‘‘ဝီရော ဟဝေ သတ္တယုဂံ ပုနေတိ;

ယသ္မိံ ကုလေ ဇာယတိ ဘူရိပညော;

မညာမဟံ သက္ကတိ ဒေဝဒေဝေါ, တယာ ဟိ ဇာတော မုနိ သစ္စနာမော.

“යම් කුලයක මහා ප්‍රඥාවන්තයෙකු උපදී ද, ඒ වීරයා සත් පරම්පරාවක්ම පාරිශුද්ධියට පත් කරයි. මම සිතන පරිදි දෙවාතිදේව වූ ඔබ වහන්සේට එය කළ හැකිය; මක්නිසාද යත් සැබෑ මුනිවරයෙකු වන ඔබ වහන්සේ උපන්නේ ඒ (ශාක්‍ය) කුලයෙහි බැවිනි.”

‘‘သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ပိတာ မဟေသိနော, ဗုဒ္ဓဿ မာတာ ပန မာယနာမာ;

ယာ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိယ ကုစ္ဆိနာ, ကာယဿ ဘေဒါ တိဒိဝမှိ မောဒတိ.

“මහා සෘෂීන්ද්‍රයන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියාණන් ශුද්ධෝදන නම් වේ, මෑණියන් මායා නම් වේ. ඇය බෝසතාණන් වහන්සේව කුසින් දරා සිට, කය බිඳී මියගිය පසු දැන් තව්තිසා දෙව්ලොව සතුටින් වසන්නීය.”

‘‘သာ ဂေါတမီ ကာလကတာ ဣတော စုတာ, ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမေဟိ သမင်္ဂိဘူတာ;

သာ မောဒတိ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ, ပရိဝါရိတာ ဒေဝဂဏေဟိ တေဟိ.

“එම ගෝතමී දේවිය මෙලොවින් චුත වී, දිව්‍යමය කාම ගුණයන්ගෙන් සමන්විතව, පංච කාම ගුණයන් භුක්ති විඳිමින් දේව සමූහයා පිරිවරා සතුටින් වසන්නීය.”

‘‘ဗုဒ္ဓဿ [Pg.260] ပုတ္တောမှိ အသယှသာဟိနော, အင်္ဂီရသဿပ္ပဋိမဿ တာဒိနော;

ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသိ သက္က, ဓမ္မေန မေ ဂေါတမ အယျကောသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၃၁-၅၃၆);

“අන් අයට දරාගත නොහැකි දේ දරාගත්, අසමසම වූ, තාදී ගුණයෙන් යුත් අංගීරස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයා මම වෙමි. ශාක්‍ය රජතුමනි (ශුද්ධෝදන), ඔබ මගේ පියාගේ පියා (සීයා) වන්නෙහිය. ගෝතම රජතුමනි, ධර්මානුකූලව ඔබ මගේ මුත්තණුවන් වන්නෙහිය.” මෙසේ තේරණන් වහන්සේ ශුද්ධෝදන රජුට පැවසූහ.

‘‘အမ္ဗာ ပနသာ ကပိဋ္ဌာ စ, ပုပ္ဖပလ္လဝလင်္ကတာ;

ဓုဝပ္ဖလာနိ သဝန္တိ, ခုဒ္ဒါမဓုကကူပမာ;

သေဝမာနော ဥဘော ပဿေ, ဂန္တုကာလော မဟာယဿ.

“මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ, මල් හා දළු වලින් සැරසුණු අඹ, පින්න හා දිවුල් ගස් මී වද මෙන් අතු පතර පල දරා නැමී පවතී. මඟ දෙපස එවැනි සෙවණැති ගස් ඇසුරු කරමින් වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි.”

‘‘ဇမ္ဗူ သုမဓုရာ နီပါ, မဓုဂဏ္ဍိဒိဝပ္ဖလာ;

တာ ဥဘောသု ပဇ္ဇောတန္တိ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

“මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, ඉතා මිහිරි වූ ජම්බු (මාදම්) හා නීප (දොඹ) ගස් මී වද මෙන් පොකුරු පිටින් පල දරා ඇත. මඟ දෙපස එම ගස් බබළමින් පවතී, දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසුම කාලයයි.”

‘‘တိဏ္ဍုကာနိ ပိယာလာနိ, သောဏ္ဏဝဏ္ဏာ မနောရမာ;

ခုဒ္ဒကပ္ပဖလာ နိစ္စံ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

“රන්වන් පැහැති මනරම් තිඹිරි හා පියල පලතුරු ද කුඩා වුවත් නිරන්තරයෙන් පල දරා ඇත. මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසුම කාලයයි.”

‘‘ကဒလီ ပဉ္စမောစ္စိ စ, သုပက္ကဖလဘူသိတာ;

ဥဘောပဿေသု လမ္ဗန္တိ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මනාව ඉදුණු ඵලවලින් සැරසුණු, වල් කෙසෙල් සහ ගම් කෙසෙල් යන පස් වැදෑරුම් කෙසෙල් ගස් මඟ දෙපස පහළට නැමී තිබේ. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘မဓုပ္ဖလဓရာ နိစ္စံ, မောရရုက္ခာ မနောရမာ;

ခုဒ္ဒကပ္ပဖလာ နိစ္စံ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, නිරතුරුව ම මිහිරි පල දරන්නා වූ මනරම් වූ මොර ගස්, මී පැණි වැනි මිහිරි ඵලයෙන් නිතර යුක්ත වේ. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဟိန္တာလတာလပန္တီ စ, ရဇတက္ခန္ဓောဝ ဇောတရေ;

သုပက္ကဖလသဉ္ဆန္နာ, ခုဒ္ဒကပ္ပာ မဓုဿဝါ;

ဖလာနိ တာနိ ခါဒန္တေ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, රිදී කඳන් මෙන් බැබළෙන හීන්තාල හා තල් ගස් පේළි, මී පැණි වැනි රසැති මනාව ඉදුණු ඵලවලින් බර වී තිබේ. භික්ෂූන් වහන්සේලා එම ඵල අනුභව කරති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဥဒုမ္ဗရာရုဏာဝဏ္ဏာ, သဒါသုမဓုရပ္ဖလာ;

ဥဘောပဿေသု လမ္ဗန္တိ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, අරුණුවන් පැහැති, නිරතුරුව ම ඉතා මිහිරි ඵල දරන්නා වූ දිඹුල් ගස් මඟ දෙපස ඵල බරව පහළට එල්ලී තිබේ. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဣတ္ထမ္ဘူတာ အနေကာ တေ, နာနာဖလဓရာ ဒုမာ;

ဥဘောပဿေသု လမ္ဗန္တိ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මෙබඳු වූ නොයෙක් ඵල දරන්නා වූ බොහෝ වෘක්ෂයෝ මඟ දෙපස ඵලයෙන් බරව පහළට නැමී තිබෙත්. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘စမ္ပကာ သလဠာ နာဂါ, သုဂန္ဓာ မာလုတေရိတာ;

သုပုပ္ဖိတဂ္ဂါ ဇောတန္တိ, သုဂန္ဓေနာဘိပူဇယုံ;

သာဒရာ ဝိနတာနေဝ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මද පවනින් සැලෙන සුවඳවත් සපු, පයින් (සලළ) සහ නා ගස්වල අතු අග මල් පිපී බබළයි. ඒවා මහත් ගෞරවයෙන් යුතුව පහළට නැමී තමන්ගේ සුවඳින් ඔබ වහන්සේට පුද පූජා පවත්වති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ပုန္နာဂါ ဂိရိပုန္နာဂါ, ပုပ္ဖိတာ ဓရဏီရုဟာ;

သုပုပ္ဖိတဂ္ဂါ ဇောတန္တိ, သုဂန္ဓေနာဘိပူဇယုံ;

သာဒရာ ဝိနတုဂ္ဂဂ္ဂါ, ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මල් පිපුණු දොඹ සහ කඳු දොඹ ගස් මනාව පිපුණු මල් අතුවලින් බබළයි. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව පහළට නැමී ඉහළට එසවුණු අතු අගින් යුතු ව, සිය සුවඳින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වයි. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘အသောကာ [Pg.261] ကောဝိဠာရာ စ, သောမနဿကရာ ဝရာ;

သုဂန္ဓာ ကဏ္ဏိကာ ဗန္ဓာ, ရတ္တဝဏ္ဏေဟိ ဘူသိတာ;

သာဒရာ ဝိနတုဂ္ဂဂ္ဂါ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සතුට උපදවන, උතුම් වූ, සුවඳවත් වූ අසෝක සහ කොබෝලිල ගස් රතු පැහැති මල්වලින් සැරසී තිබේ. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව අතු අග පහළට නමාගෙන සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ကဏ္ဏိကာရာ ဖုလ္လိတာ နိစ္စံ, သောဝဏ္ဏရံသိဇောတကာ;

ဒိဗ္ဗဂန္ဓာ ပဝါယန္တိ, ဒိသာ သဗ္ဗာနိ သောဘယံ;

သာဒရာ ဝိနတာနေဝ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, රන්වන් රැස් විහිදුවමින් නිරතුරුව පිපී තිබෙන කිණිහිරියා මල් දිව්‍යමය සුවඳ විහිදුවමින් දසත බබළවයි. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ නැමී සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘သုပတ္တာ ဂန္ဓသမ္ပန္နာ, ကေတကီ ဓနုကေတကီ;

သုဂန္ဓာ သမ္ပဝါယန္တိ, ဒိသာ သဗ္ဗာဘိဂန္ဓိနော;

သာဒရာ ပူဇယန္တာဝ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මනාව වැඩුණු පත්‍ර ඇති, සුවඳින් පිරි වැටකේ සහ වල් වැටකේ ගස්වල සුවඳ දසත විහිදෙයි. ඒවා ගෞරවයෙන් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වන්නාක් මෙනි. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘မလ္လိကာ ဇာတိသုမနာ, သုဂန္ဓာ ခုဒ္ဒမလ္လိကာ;

ဒိသာ သဗ္ဗာ ပဝါယန္တိ, ဥဘော မဂ္ဂေ ပသောဘယံ;

သာဒရာ တေ ပလမ္ဗန္တိ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මල්ලිකා, සමන් පිච්ච සහ කුඩා මල්ලිකා මල්වල සුවඳ දසත විහිදෙමින් මඟ දෙපස අලංකාර කරයි. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව මඟ දෙපස පහළට එල්ලී තිබේ. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘သိန္ဓုဝါရာ သီတဂန္ဓာ, သုဂန္ဓာ မာလုတေရိတာ;

ဒိသာ သဗ္ဗာဘိပူဇေန္တာ, ဥဘော မဂ္ဂေ ပသောဘယံ;

သာဒရာ ဝိနတုဂ္ဂဂ္ဂါ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සිසිල් සුවඳක් ඇති, මද පවනින් සැලෙන නික ගස්වල සුවඳින් දසත පිරී පවතියි. මඟ දෙපස අලංකාර කරමින්, ගෞරවයෙන් අතු අග පහළට නමාගෙන තිබෙන මේ වෘක්ෂයෝ ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘သီဟာ ကေသရသီဟာ စ, စတုပ္ပဒနိသေဝိတာ;

အစ္ဆမ္ဘီတာ သုရာပါနေ, မိဂရာဇာ ပတာပိနော.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සිව්පාවුන් ගැවසෙන වනාන්තරයෙහි සතුරන්ට තාපය ගෙන දෙන, කිසිවකටත් බිය නොවන සිංහයෝ ද කේසර සිංහයෝ ද යන මෘග රාජයෝ වෙසෙති.

‘‘သီဟနာဒေန ပူဇေန္တိ, သာဒရာ တေ မိဂါဘိဘူ;

မဂ္ဂမှိ ဥဘတော ဝူဠှာ, သမယော တေ မဟာယသ.

මෘගයන් මැඬලන ඒ සිංහයෝ පාර දෙපස පෙළගැසී ගෞරවයෙන් යුතුව සිංහ නාද පවත්වමින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဗျဂ္ဃာ သိန္ဓဝါ နကုလာ, သာဓုရူပါ ဘယာနကာ;

အာကာသေ သမ္ပတန္တာဝ, နိဗ္ဘီတာ ယေန ကေနစိ;

တေဟိ တေ သာဒရာ နတာ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, රූපයෙන් මනහර වූ ද බියකරු වූ ද ව්‍යාඝ්‍රයෝ, සින්ධව අශ්වයෝ සහ මුගටියෝ කිසිවකුටත් බිය නැතිව අහසෙහි පවා පනින්නාක් මෙන් හැසිරෙති. ඔවුහු ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ ගෞරවයෙන් යුතුව හිස නමා සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘တိဓာ ပဘိန္နာ ဆဒ္ဒန္တာ, သုရူပါ သုဿရာ သုဘာ;

သတ္တပ္ပတိဋ္ဌိတင်္ဂါ တေ, ဥဘော မဂ္ဂေသု ကူဇိနော;

သာဒရာ ဟာသမာနာဝ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, ස්ථාන තුනකින් මද වගුරුවන්නා වූ, මනහර රූපයක් හා මිහිරි හඬක් ඇති, සප්තප්පතිට්ඨිත අංගයන්ගෙන් යුත් ශෝභන ඡද්දන්ත ඇත්තු මඟ දෙපස සිට මිහිරි හඬින් නද දෙති. ඔවුහු සතුටින් හා ගෞරවයෙන් ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ සිටිති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘မိဂါ ဝရာဟာ ပသဒါ, စိတြာသာဝယဝါ သုဘာ;

အာရောဟပရိဏာဟေန, သုရူပါ အင်္ဂသံယုတာ;

ဥဘော မဂ္ဂေ ဂါယမာနာဝ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, ශරීර ප්‍රමාණයෙන් මනහර වූ ද විවිධ අවයවයන්ගෙන් ශෝභන වූ ද මුවෝ, වල් ඌරෝ සහ මීමින්නෝ මඟ දෙපස ගී ගයන්නාක් මෙන් හඬ නඟති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဂေါကဏ္ဏာ [Pg.262] သရဘာ ရုရူ, အာရောဟပရိဏာဟိနော;

သုရူပါ အင်္ဂသမ္ပန္နာ, သေဝမာနာဝ အစ္ဆရုံ;

သေဝမာနာ တေဟိ တဒါ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මනහර සිරුරු ඇති, පරිපූර්ණ අවයව ඇති ගෝකණ්ණ, සරභ සහ රුරු මුවෝ ඔබ වහන්සේට පිරිවරාගෙන සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ စ, တုဒရာ ဝရုဏာ သဒါ;

တေ ဒါနိ သိက္ခိတာ သဗ္ဗေ, မေတ္တာယ တဝ တာဒိနော;

တေ ပစ္စသေဝကာ အဒ္ဓါ, သမယော တေ မဟာယသ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, නිරතුරුව ම රෞද්‍ර වූ දිවියෝ, වලසුන් සහ කරබා වලසුන් තාදි ගුණයෙන් යුතු ඔබ වහන්සේගේ මෛත්‍රිය නිසා දැන් ශික්ෂිත වී සිටිති. ඔවුහු ඒකාන්තයෙන් ම ඔබ වහන්සේට සේවය කරති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘သသာ သိင်္ဂါလာ နကုလာ, ကလန္ဒကာဠကာ ဗဟူ;

ကသ္တုရာ သူရာ ဂန္ဓာ တေ, ကေဝလာ ဂါယမာနာဝ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, හාවෝ, හිවලුන්, මුගටියන්, කළු ලේනුන් සහ බොහෝ වූ කස්තුරි මුවෝ ද යන මේ සියලු සත්ත්වයෝ සතුටින් තමන්ගේ හඬින් ගී ගයන්නාක් මෙන් හඬ නඟති.

သမယော တေ မဟာယသ;

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘မယူရာ နီလဂီဝါ တေ, သုသိခါ သုဘပက္ခိကာ;

သုပိဉ္ဆာ တေ သုနာဒါ စ, ဝေဠုရိယမဏိသန္နိဘာ;

နာဒံ ကရောန္တာ ပူဇေန္တိ, ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, නිල්වන් ගෙල ඇති, මනහර සිළු හා පියාපත් ඇති, වෛරෝඩි මැණික් වැනි සිරුරු ඇති මොනරු මිහිරි හඬ පතුරුවමින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘သုဝဏ္ဏစိတြဟံသာ စ, ဇဝဟံသာ ဝိဟာစရာ;

တေ သဗ္ဗေ အာသယာ ဆုဒ္ဓါ, ဇိနဒဿနဗျာဝဋာ;

မဓုရဿရေန ကူဇန္တိ, ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

රන්වන් වූ ද, වේගයෙන් පියාසර කරන්නා වූ ද හංසයෝ තමන්ගේ වාසස්ථානවලින් නික්ම ඔබ වහන්සේව දැක බලා ගැනීමේ රුචියෙන් යුතුව මිහිරි හඬින් නද දෙති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာ သုနဒါ တေ, စက္ကဝါကာ နဒီစရာ;

ဗကာ ဗလာကာ ရုစိရာ, ဇလကာကာ သရကုက္ကုဋာ;

သာဒရာဘိနာဒိနော ဧတေ, ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

හංසයෝ, කොක්කු, චක්‍රවාකයෝ, බක පක්ෂීහු, වළාකුළු කොක්කු, දිය කාවෝ සහ දිය කුකුළෝ යන මොවුහු ගෞරවයෙන් යුතුව මිහිරි හඬ නඟති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘စိတြာ သုရူပါ သုဿရာ, သာဠိကာ သုဝတဏ္ဍိကာ;

ရုက္ခဂ္ဂါ သမ္ပတန္တာ တေ, ဥဘော မဂ္ဂေသု ကူဇိနော;

တေသု တေသု နိကူဇန္တိ, ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

විසිතුරු වූ, ලස්සන රූප ඇති, මිහිරි හඬ ඇති සැළලිහිණියෝ සහ ගිරා පක්ෂීහු ගස් අගින් අගට පියඹා යමින් මඟ දෙපස මිහිරි ලෙස නද දෙති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ကောကိလာ သကလာ စိတြာ, သဒါ မဉ္ဇုဿရာ ဝရာ;

ဝိမှာပိတာ တေ ဇနတံ, သဒ္ဓိမိတ္တာဒိကေ သုရာ;

သရေဟိ ပူဇယန္တာဝ, ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

නිතර ම මිහිරි හඬ නඟන විසිතුරු කොවුලෝ මිනිසුන් පුදුමයට පත් කරමින් තමන්ගේ යහළුවන් ද කැඳවාගෙන විවිධ හඬින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဘိင်္ကာ ကုရရာ သာရာ, ပူရိတာ ကာနနေ သဒါ;

နိန္နာဒယန္တာ ပဝနံ, အညမညသမင်္ဂိနော;

ဂါယမာနာ သရေနေဝ, ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

වනාන්තරය පුරා ගැවසෙන කුඩා ඇතුන් සහ වන්ලෝ පක්ෂීන් වනය සිසාරා හඬ පතුරවමින් එකිනෙකා සමඟ එක්ව ගී ගයන්නාක් මෙන් හඬ නඟති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘တိတ္တိရာ [Pg.263] သုသရာ သာရာ, သုသရာ ဝနကုက္ကုဋာ;

မဉ္ဇုဿရာ ရာမဏေယျာ, ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

මිහිරි හඬ ඇති වටු පක්ෂීහු ද මිහිරි හඬ ඇති වල් කුකුළෝ ද මනරම් වූ හඬින් යුතුව නද දෙති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

‘‘သေတဝါလုကသဉ္ဆန္နာ, သုပတိတ္ထာ မနောရမာ;

မဓုရောဒကသမ္ပုဏ္ဏာ, သရာ ဇောတန္တိ တေ သဒါ;

တတ္ထ နှတွာ ပိဝိတွာ စ, သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සුදු වැලිවලින් ගැවසුණු, මනරම් තොටුපළවල් ඇති, මිහිරි පැන් පිරුණු විල් නිරතුරුව ම බබළයි. ඒවායින් ස්නානය කොට පැන් වැළඳීමෙන් පසු, ඔබ වහන්සේගේ නෑදෑයන් දැක බලා ගැනීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

‘‘ကုမ္ဘီရာမကရာကိဏ္ဏာ, ဝလယာ မုဉ္ဇရောဟိတာ;

မစ္ဆကစ္ဆပဗျာဝိဒ္ဓါ, သရာ သီတောဒကာ သုဘာ;

කිඹුලන්ගෙන් හා මකරන්ගෙන් පිරී පවතින, රෝහිත මසුන් හා විවිධ මසුන්ගෙන් ද ඉබ්බන්ගෙන් ද ගැවසී ගත්, සිසිල් ජලය ඇති ඒ විල් ඉතා ශෝභන ය.

တတ္ထ နှတွာ ပိဝိတွာ စ, သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

එහි (එම පොකුණුවල) ස්නානය කොට පැන් පානය කොට, ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

‘‘နီလုပ္ပလသမာကိဏ္ဏာ, တထာ ရတ္တုပ္ပလေဟိ စ;

ကုမုဒုပ္ပလသံကိဏ္ဏာ, သရာ သောဘန္တိနေကဓာ;

တတ္ထ သီတလကာ တောယာ, သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

නිල් මානෙල් මලින් ගැවසී ගත්තා වූ, එමෙන්ම රතු මානෙල් මලින් හා සුදු මානෙල් මලින් (කුමුදු) පිරී පවතින්නා වූ නොයෙක් ආකාර වූ විල් බබළති. එහි ජලය ඉතා සිසිල් ය. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

‘‘ပုဏ္ဍရီကေဟိ သဉ္ဆန္နာ, ပဒုမေဟိ သမောဟတာ;

ဥဘော မဂ္ဂေသု သောဘန္တိ, ပေါက္ခရညော တဟိံ တဟိံ;

တတ္ထောဒကာနိ နှာယန္တိ, သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

සුදු පියුමෙන් වැසුණා වූ ද රතු පියුමෙන් ගැවසී ගත්තා වූ ද පොකුණු මාවත දෙපස තැනින් තැන බබළයි. භික්ෂූන් වහන්සේලාට එහි ජලයෙන් ස්නානය කළ හැකිය. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

‘‘သေတပုလိနသံကိဏ္ဏာ, သုပတိတ္ထာ မနောရမာ;

သီတောဒကမဟောဃေဟိ, သမ္ပုဏ္ဏာ တာ နဒီ သုဘာ;

ဥဘော မဂ္ဂေဟိ သန္ဒန္တိ, သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

සුදු වැල්ලෙන් ගැවසී ගත්තා වූ, මනා තොටුපළවල් ඇති, මනරම් වූ, සිසිල් දිය දහරින් පිරුණු ඒ සුන්දර ගංගාවෝ මාවත දෙපසින් ගලා බසිති. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

‘‘မဂ္ဂဿ ဥဘတောပဿေ, ဂါမနိဂမသမာကုလာ;

သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဇနတာ, ရတနတ္တယမာမကာ;

တေသံ သမ္ပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော, သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

මාවත දෙපස ගම් නියම්ගම්වලින් පිරී පවතී. එහි වසන ජනයා සැදැහැවත් ය, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදුණාහු ය. ඔවුන්ගේ අභිප්‍රායන් ඉටු වන පරිදි ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

‘‘တေသု တေသု ပဒေသေသု, ဒေဝါ မာနုဿကာ ဥဘော;

ဂန္ဓမာလာဘိပူဇေန္တိ, သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ’’တိ.

ඒ ඒ ප්‍රදේශයන්හි දෙවිමිනිස් යන දෙපිරිසම සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා පවත්වති. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

ဧဝံ ထေရော သဋ္ဌိမတ္တာဟိ ဂါထာဟိ သတ္ထု ဂမနဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ‘‘ကာဠုဒါယီ မမ ဂမနံ ပတ္ထေတိ, ပူရေဿာမိဿ သင်္ကပ္ပ’’န္တိ တတ္ထ ဂမနေ ဗဟူနံ ဝိသေသာဓိဂမံ ဒိသွာ ဝီသတိသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော ရာဇဂဟတော အတုရိတစာရိကာဝသေန ဝုတ္တပ္ပကာရဖလာဖလေ အနုဘဝန္တော ဒွိပဒစတုပ္ပဒါဒိသမူဟာနံ သေဝနပူဇာယ ပူဇိယမာနော ဝုတ္တပ္ပကာရသုဂန္ဓပုပ္ဖဂန္ဓေဟိ ဂန္ဓိယမာနော ဂါမနိဂမဝါသီနံ သင်္ဂဟံ ကုရုမာနော ကပိလဝတ္ထုဂါမိမဂ္ဂံ [Pg.264] ပဋိပဇ္ဇိ. ထေရော ဣဒ္ဓိယာ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ ရညော ပုရတော အာကာသေ ဌိတော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဝေသံ ဒိသွာ, ရညာ – ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘သစေ အမစ္စပုတ္တံ တယာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပေသိတံ န ဇာနာသိ, ဧဝံ ဇာနာဟီ’’တိ ဝဒန္တော –

මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ ගාථා සැටකින් පමණ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගමනේ ගුණ වර්ණනා කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "කාළුදායී මාගේ ගමන අපේක්ෂා කරයි, මම ඔහුගේ අදහස සම්පූර්ණ කරන්නෙමි" යි සලකා, එම ගමනේදී බොහෝ දෙනාට මාර්ගඵල අවබෝධය වන බව දැක, විසිදහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා රජගහ නුවරින් නික්ම නොපමාව වඩින ගමනින්, වදාළා වූ විවිධ පලවැල වළඳමින්, දෙපා සිවුපා සත්ත්වයන්ගේ ඇප උපස්ථාන හා පූජා ලබමින්, විවිධ සුවඳ මල් සුවඳින් සුවඳවත් වෙමින්, ගම් නියම්ගම් වැසියන්ට සංග්‍රහ කරමින් කිඹුල්වත් පුරයට යන මාවතට පිළිපන් සේක. තෙරුන් වහන්සේ සෘද්ධියෙන් කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කොට රජු ඉදිරියෙහි අහසේ වැඩසිටි සේක. මීට පෙර කිසිදා නොදුටු විරූ ඒ ස්වරූපය දැක රජු විසින් "ඔබ කවුද?" යි විමසන ලදුව, "ඔබ විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යවන ලද අමාත්‍ය පුත්‍රයා බව ඔබ නොදන්නේ නම්, මෙසේ දැනගන්න" යැයි පවසමින් -

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှိ အသယှသာဟိနော, အင်္ဂီရသဿပ္ပဋိမဿ တာဒိနော;

ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသိ သက္က, ဓမ္မေန မေ ဂေါတမ အယျကောသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၃၆) – ဂါထမာဟ;

"අන් අයට දරාගත නොහැකි දෑ දරන්නා වූ ද, ශරීරයෙන් රශ්මිය විහිදෙන්නා වූ ද, අසමසම වූ ද, තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයා මම වෙමි. ශාක්‍ය රජතුමනි, මාගේ පියාණන් වන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියා ඔබ වන බැවින්, ධර්මානුකූලව ගෝතම රජතුමනි, ඔබ මගේ මුත්තණුවන් වන්නේ ය" යන ගාථාව වදාළහ.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဟိ ဓမ္မဒေသနာဟိ ဇာတတာယ ဩရသပုတ္တော အမှိ. အသယှသာဟိနောတိ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေ ဌပေတွာ မဟာဗောဓိသတ္တံ အညေဟိ သဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှဿ သကလဗောဓိသမ္ဘာရဿ, မဟာကရုဏာကရဿ စ သဟနတော တတော ပရမ္ပိ အညေဟိ သဟိတုံ အဘိဘဝိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှာနံ ပဉ္စန္နံ မာရာနံ သဟနတော အဘိဘဝနတော အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒိဝိဘာဂါဝဗောဓေန ယထာရဟံ ဝေနေယျာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ အနုသာသနီသင်္ခါတဿ အညေဟိ အသယှဿ ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ သဟနတော တတ္ထ ဝါ သာဓုကာရီဘာဝတော အသယှသာဟိနော. အင်္ဂီရသဿာတိ အင်္ဂီကတသီလာဒိသမ္ပတ္တိကဿ. ‘‘အင်္ဂမင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏကဩဘာသဿာ’’တိ အပရေ. ကေစိ ပန ‘‘အင်္ဂီရသော သိဒ္ဓတ္ထောတိ ဣမာနိ ဒွေ နာမာနိ ပိတရာယေဝ ဂဟိတာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပ္ပဋိမဿာတိ အနုပမဿ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိလခဏသမ္ပတ္တိယာ တာဒိနော. ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသီတိ အရိယဇာတိဝသေန မယှံ ပိတု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကဝေါဟာရဝသေန တွံ ပိတာ အသိ. သက္ကာတိ ဝံသေန ရာဇာနံ အာလပတိ. ဓမ္မေနာတိ သဘာဝေန အရိယဇာတိလောကိယဇာတီဟိ ဒွိန္နံ ဇာတီနံ သဘာဝသမောဓာနေန. ဂေါတမာတိ ဂေါတ္တေန ရာဇာနံ အာလပတိ. အယျကောသီတိ ပိတာမဟော အဟောသိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တော ထေရော အညံ ဗျာကာသိ.

එහි 'බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි' යනු සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛ දේශනාවන්ගෙන් උපන් බැවින් මම ඖරස පුත්‍රයෙක් වෙමි. 'අසය්හසාහිනො' යනු සම්බුද්ධත්වය ලැබීමට පෙර මහා බෝධිසත්ත්වයන් හැර අන් අයට දරාගත නොහැකි වූ සමස්ත බෝධි සම්භාරයන් හා මහා කරුණාව දරා සිටි බැවින් ද, ඉන් පසුව ද අන් අයට මැඩපැවැත්විය නොහැකි පංච මාරයන් මැඩපැවැත්වූ බැවින් ද, ආශයානුසය චරිතාධිමුක්ති ආදිය වෙන් වෙන් වශයෙන් අවබෝධ කරගෙන විනේය ජනයාට මෙලොව පරලොව හා පරමාර්ථ වැඩ පිණිස අන් අයට කළ නොහැකි බුද්ධ කෘත්‍යයන් මැනවින් ඉටු කරන බැවින් 'අසය්හසාහී' නම් වන සේක. 'අංගීරසස්ස' යනු ශරීරයේ අවයවයන් මෙන් සීලාදී සම්පත්වලින් යුක්ත වූ බැවිනි. "අවයවයන්ගෙන් විහිදෙන රශ්මිය ඇති බැවින්" යැයි ද සමහරෙක් පවසති. සමහරෙක් පවසනුයේ "අංගීරස හා සිද්ධත්ථ යන නම් දෙකම පියාණන් විසින්ම තබන ලද්දක්" බවයි. 'අප්පටිමස්ස' යනු උපමා රහිත වූ යන්නයි. තාදී ලක්ෂණයෙන් යුක්ත බැවින් 'තාදිනො' නම් වේ. 'පිටුපිතා මය්හං තුවංසි' යනු ආර්ය ජාතියේ වශයෙන් මාගේ පියාණන් වන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ලෝක සම්මුතිය අනුව ඔබ පියාණන් වන බැවිනි. 'සක්ක' යනු වංශයෙන් ඇමතීමකි. 'ධම්මේන' යනු ස්වභාවයෙනි. 'ගෝතම' යනු ගෝත්‍රයෙන් ඇමතීමකි. 'අය්යකොසි' යනු මුත්තණුවන් වූ බවයි. මෙහිදී තෙරුන් වහන්සේ තමන් අරහත් ඵලයට පත් වූ බව ප්‍රකාශ කළහ.

ဧဝံ [Pg.265] ပန အတ္တာနံ ဇာနာပေတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေန ရညာ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနော ပဋိယာဒိတဿ နာနဂ္ဂရသဘောဇနဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ပတ္တေ ဒိန္နေ ဂမနာကာရံ ဒဿေသိ. ‘‘ကသ္မာ ဂန္တုကာမတ္ထ, ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝုတ္တေ, သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ. ကဟံ ပန သတ္ထာတိ? ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နောတိ. တုမှေ ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇထ, အညံ ဘဂဝတော ဟရထ. ယာဝ စ မမ ပုတ္တော ဣမံ နဂရံ ပါပုဏာတိ, တာဝဿ ဣတောယေဝ ပိဏ္ဍပါတံ ဟရထာတိ. ထေရော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ရညော စ ပရိသာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သတ္ထု အာဂမနတော ပုရေတရမေဝ ရာဇနိဝေသနံ ရတနတ္တယဂုဏေသု အဘိပ္ပသန္နံ ကရောန္တော သဗ္ဗေသံ ပဿန္တာနံယေဝ သတ္ထု အာဟရိတဗ္ဗဘတ္တပုဏ္ဏံ ပတ္တံ အာကာသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သယမ္ပိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနေတွာ သတ္ထု ဟတ္ထေ ဌပေသိ. သတ္ထာပိ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဧဝံ သဋ္ဌိယောဇနံ မဂ္ဂံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တဿ ဘဂဝတော ရာဇဂေဟတော ဘတ္တံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. ဘဂဝါ ကမေန ကပိလဝတ္ထုနဂရံ ပတွာ ပုနဒိဝသေ ရာဇဝီထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရတိ. တံ သုတွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ တတ္ထ ဂန္တွာ, ‘‘မာ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ မညိ, နယိဒံ ရာဇဝံသပ္ပဝေဏီ’’တိ. ‘‘အယံ တုမှာကံ, မဟာရာဇ, ဝံသော, ဤဒိသော အမှာကံ ပန ဗုဒ္ဓဝံသော’’တိ ဝတွာ –

මෙසේ තමන් හඳුන්වා දුන් පසු, සතුටට පත් රජතුමා මහාර්හ ආසනයක තෙරුන් වහන්සේ වඩා හිඳුවා, තමන් වෙනුවෙන් පිළියෙළ කළ ප්‍රණීත භෝජනයෙන් පාත්‍රය පුරවා පිළිගැන්වූ විට තෙරුන් වහන්සේ වැඩම කරන ඉරියව්වක් දැක්වූහ. "ඇයි වැඩම කරන්නේ, මෙහිම වළඳන්න" යැයි කී විට, "ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් වළඳන්නෙමි" යි පැවසූහ. "ශාස්තෘන් වහන්සේ කොහේද?" යි විමසූ විට, "විසිදහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා ඔබ දැකීම පිණිස වැඩම කරති" යැයි පැවසූහ. "ඔබ වහන්සේ මෙම පිණ්ඩපාතය වළඳන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වෙනත් දානයක් ගෙනයන්න. මාගේ පුත්‍රයා මේ නගරයට පැමිණෙන තෙක් මෙතැනින්ම දානය ගෙනයන්න" යැයි රජු පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ දන් වළඳා රජුට හා පිරිසට දහම් දෙසා, ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩම කිරීමට පෙර සිටම රජ මාලිගය තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදීමට පත් කරමින්, සියල්ලන් බලා සිටියදීම ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙනුවෙන් ගෙන යා යුතු දානයෙන් පිරුණු පාත්‍රය අහසට මුදා හැර තමන් ද අහසට පැන නැගී, පිණ්ඩපාතය ගෙන ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අතට පත් කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද එම පිණ්ඩපාතය වැළඳූ සේක. මෙසේ යොදුන් සැටක් මාවත දිනකට යොදුන බැගින් වඩිනා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දිනපතා රජ මාලිගයෙන් දානය ගෙන ගොස් පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිවෙළින් කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කොට පසු දින රජවීදියේ පිඬුසිඟා වැඩියහ. එය ඇසූ සුද්ධෝදන රජු එහි ගොස්, "මෙසේ නොකළ මැනවි, මෙය අපේ රාජ වංශයේ සිරිත නොවේ" යැයි පැවසීය. "මහාරාජය, මෙය ඔබගේ වංශයයි, මෙබඳු පිඬුසිඟා වැඩීම අපගේ බුද්ධ වංශයේ සිරිතයි" වදාරා -

‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျ, ဓမ္မံ သုစရိတံ စရေ;

ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ, အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ.

"පිණ්ඩපාතයෙහි (වෑයමෙහි) නොපමා විය යුතුය. සුචරිත ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය. ධර්මයේ හැසිරෙන්නා මෙලොව පරලොව දෙකෙහිම සුවසේ වෙසෙයි."

‘‘ဓမ္မံ စရေ သုစရိတံ, န နံ ဒုစ္စရိတံ စရေ;

ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ, အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၆၈-၁၆၉) –

"සුචරිත ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය, දුශ්චරිතයෙහි නොහැසිරිය යුතුය. ධර්මයේ හැසිරෙන්නා මෙලොව පරලොව දෙකෙහිම සුවසේ වෙසෙයි."

ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ရာဇာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တတော ရာဇာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ သကမန္ဒိရေ ဘောဇေတွာ သမ္ပဝါရေတွာ ဘောဇနာဝသာနေ ဓမ္မပါလဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၀.၉၂ အာဒယော) သုတွာ သပရိသော အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. အပရဘာဂေ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ နိပန္နောဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

මෙසේ ධර්මය දේශනා කළ සේක. රජතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. ඉන්පසු රජතුමා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ආරාධනා කොට තම මාලිගයෙහි දන් වළඳවා, දානය අවසානයෙහි ධර්මපාල ජාතකය ශ්‍රවණය කොට පිරිස සමඟ අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. පසුව ශ්වේතච්ඡත්‍රය යට සැතපී සිටියදීම අරහත් ඵලයට පත්ව පිරිනිවන් පෑවේය.

တတော ဘဂဝါ ရာဟုလမာတုယာ ဗိမ္ဗာဒေဝိယာ ပါသာဒံ ဂန္တွာ တဿာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သောကံ ဝိနောဒေတွာ စန္ဒကိန္နရီဇာတကဒေသနာယ (ဇာ. ၁.၁၄.၁၈ အာဒယော) ပသာဒံ ဇနေတွာ နိဂြောဓာရာမံ အဂမာသိ. အထ ဗိမ္ဗာဒေဝီ ပုတ္တံ ရာဟုလကုမာရံ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆ, တဝ ပိတု သန္တကံ ဓနံ ယာစာဟီ’’တိ. ကုမာရော ‘‘ဒါယဇ္ဇံ[Pg.266], မေ သမဏ, ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ, ‘‘သုခါ, တေ သမဏ, ဆာယာ’’တိ ဝဒန္တော ဂစ္ဆတိ. တံ ဘဂဝါ နိဂြောဓာရာမံ နေတွာ ‘‘လောကုတရဒါယဇ္ဇံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. အထ ဘဂဝါ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ ယဒိဒံ ကာဠုဒါယီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉, ၂၂၅) ထေရံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාහුල මාතාව වූ බිම්බා දේවියගේ ප්‍රාසාදයට වැඩම කර, ඇයට ධර්මය දේශනා කොට, ඇයගේ ශෝකය දුරු කර, චන්දකින්නරී ජාතක දේශනාවෙන් පැහැදීම ඇති කරවා නිග්‍රෝධාරාමයට වැඩම කළ සේක. එකල බිම්බා දේවිය සිය පුත් රාහුල කුමරුට මෙසේ කීවාය: "යන්න, ඔබගේ පියා සතු ධනය ඉල්ලා ගන්න." කුමාරයා "මහණෙනි, මට දායාදය දෙන්න" යයි පවසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපස ගොස්, "මහණෙනි, ඔබගේ සෙවණ සැපදායකයි" කියමින් ගමන් කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුව නිග්‍රෝධාරාමයට කැඳවාගෙන ගොස් "ලෝකෝත්තර දායාදය ලබා ගන්න" යයි පවසා පැවිදි කළ සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝයා මැද වැඩසිටිමින් "මහණෙනි, මගේ ශ්‍රාවක වූ කුලයන් කෙරෙහි පැහැදීම ඇති කරන භික්ෂූන් අතර මේ කාලුදායී තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය" යයි පවසා තෙරුන් වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

၁၆၅. ထေရော ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိဂါထာယော အဘာသိ. တတ္ထ အနုတ္တာနပဒမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

165. ඒතදග්ග තනතුර ලැබූ තෙරුන් වහන්සේ තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යනාදී ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි අපැහැදිලි පද පමණක් විස්තර කරන්නෙමු.

၁၆၆. ဂုဏာဂုဏဝိဒူတိ ဂုဏဉ္စ အဂုဏဉ္စ ဂုဏာဂုဏံ, ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏံ, ကုသလာကုသလံ ဝါ တံ ဇာနာတီတိ ဂုဏာဂုဏဝိဒူ. ကတညူတိ အညေဟိ ကတဂုဏံ ဇာနာတီတိ ကတညူ, ဧကဒိဝသမ္ပိ ဘတ္တဒါနာဒိနာ ကတူပကာရဿ ရဇ္ဇမ္ပိ ဒါတုံ သမတ္ထတ္တာ ကတညူ. ကတဝေဒီတိ ကတံ ဝိန္ဒတိ အနုဘဝတိ သမ္ပဋိစ္ဆတီတိ ကတဝေဒီ. တိတ္ထေ ယောဇေတိ ပါဏိနေတိ သဗ္ဗသတ္တေ နိဗ္ဗာနပဝေသနုပါယေ ကုသလပထေ မဂ္ဂေ ဓမ္မဒေသနာယ ယောဇေတိ သမ္ပယောဇေတိ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဂမနဝဏ္ဏနဂါထာနမတ္ထော ထေရဂါထာယံ ဝုတ္တောယေဝါတိ.

166. 'ගුණාගුණවිදූ' යනු ගුණය සහ අගුණය හෙවත් ගුණාගුණයද, වර්ණනාව සහ අවර්ණනාව (ප්‍රශංසාව හා නින්දාව) ද, නැතහොත් කුසල් හා අකුසල් ද යන එය දන්නා බැවින් ගුණාගුණවිදූ නම් වේ. 'කතඤ්ඤූ' යනු අන් අය විසින් කරන ලද ගුණ දන්නා බැවින් කතඤ්ඤූ නම් වේ. එක දවසක් හෝ දන් දීම ආදියෙන් කරන ලද උපකාරයට රාජ්‍යය පවා දීමට සමත් බැවින් කතඤ්ඤූ නම් වේ. 'කතවේදී' යනු කරන ලද උපකාරය විඳින, අනුභව කරන, පිළිගන්නා බැවින් කතවේදී නම් වේ. 'තිත්ථෙ යොජෙති පාණිනෙ' යනු සියලු සත්වයන් නිර්වාණයට පිවිසීමේ උපක්‍රමය වූ කුසල් මග නම් වූ මාර්ගයෙහි ධර්ම දේශනාවෙන් යොදවයි, මැනවින් යොදවයි, පිහිටුවයි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. ගමන් වර්ණනා ගාථාවල අර්ථය ථේරගාථාවෙහි කියන ලද්දේමය.

ကာဠုဒါယိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කාලුදායී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၇. အဘယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. අභය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

သတ္တမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အဘယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဇိနဝရေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိပဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. သော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဝေဒင်္ဂပါရဂေါ သကပရသမယကုသလော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဘဂဝန္တံ ဂါထာဟိ ထောမေသိ. သော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝံ [Pg.267] သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဗိမ္ဗိသာရရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, အဘယောတွေဝဿ နာမံ ကရိံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော နိဂဏ္ဌေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသိကော ဟုတွာ စရန္တော ဧကဒိဝသံ နိဂဏ္ဌေန နာဋပုတ္တေန သတ္ထု ဝါဒါရောပနတ္ထာယ ပေသိတော နိပုဏပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ နိပုဏဗျာကရဏံ သုတွာ ပသန္နော သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနာနုရူပံ ဉာဏံ ပေသေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

සත්වන අපදානයෙහි එන "පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් අභය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය. ඔහු වැඩිවියට පත්ව වේදාංගයන්හි පරතෙරට පත් වූයේ, ස්වසමය පරසමයෙහි දක්ෂයෙක්ව, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ ගාථාවලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ස්තුති කළේය. ඔහු එහි ආයුෂ පවතින තාක් සිට පින්කම් කොට, එයින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලැබීය. නැවත නැවත සුගතිවලම සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහ නුවර බිම්බිසාර රජුගේ පුත්‍රයෙකුව උපන්නේය. ඔහුට 'අභය' යනුවෙන්ම නම තැබූහ. ඔහු වයසට පත්ව නිගණ්ඨයන් සමග විශ්වාසවන්තව හැසිරෙද්දී, එක් දිනක් නිගණ්ඨ නාතපුත්ත විසින් ශාස්තෘන් වහන්සේට වාදාරෝපණය කරනු පිණිස යවන ලද්දේ, සූක්ෂ්ම ප්‍රශ්නයක් විමසා, සූක්ෂ්ම පිළිතුරක් අසා පැහැදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී, කර්මස්ථානයට අනුරූපව ඥානය මෙහෙයවා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

၁၉၅. သော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

195. ඒ අභය තෙරුන් වහන්සේ අරහත්වයට පත්ව තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

အဘယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අභය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၈. လောမသကင်္ဂိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. ලෝමසකංගිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

အဋ္ဌမာပဒါနေ ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော လောမသကင်္ဂိယတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ. အပရော စန္ဒနော နာမ တဿ သဟာယော စာသိ. တေ ဒွေပိ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသာ ပဗ္ဗဇိတွာ ယာဝဇီဝံ သီလံ ရက္ခိတွာ သုပရိသုဒ္ဓသီလာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိံသု. တေသု အယံ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာကိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရော စန္ဒနော ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ. အထ သော သကျကုလပ္ပသာဒကေန ကာဠုဒါယိနာ အာရာဓိတေန ဘဂဝတာ သကျရာဇူနံ မာနမဒ္ဒနာယ ကတံ ဝေဿန္တရဓမ္မဒေသနာယံ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၅၅ အာဒယော) ပေါက္ခရဝဿဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပဗ္ဗဇိတွာ မဇ္ဈိမနိကာယေ ဝုတ္တံ ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန္တဒေသနံ သုတွာ အရညဝါသံ ဝသန္တော ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန္တဒေသနာနုသာသနံ (မ. နိ. ၃.၂၈၆ အာဒယော) သရိတွာ တဒနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

අටවන අපදානයෙහි එන "මේ භද්‍ර කල්පයෙහි" යනාදිය ආයුෂ්මත් ලෝමසකංගිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිත් ඇත්තෙක් විය. ඔහුට 'චන්දන' නමින් තවත් යහළුවෙක් සිටියේය. ඒ දෙදෙනාම ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා පැහැදී පැවිදි වී, දිවි හිමියෙන් සීලය ආරක්ෂා කොට, ඉතා පිරිසිදු සීලයක් ඇතිව එයින් චුතව දෙව්ලොව ඉපදී එක් බුද්ධාන්තරයක් මුළුල්ලේ දිව්‍ය සැප අනුභව කළහ. ඔවුන් අතරින් මොහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ශාක්‍ය කුලයෙහි උපත ලැබූ අතර, අනෙක් තැනැත්තා වූ චන්දන දෙව්පුත් වී තව්තිසා භවනයෙහි උපන්නේය. ඉක්බිති ඔහු, ශාක්‍ය කුලයන් පැහැද වූ කාලුදායී තෙරුන් විසින් ආරාධනා කරන ලද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය රජවරුන්ගේ මානය මර්දනය කරනු පිණිස කළා වූ වෙස්සන්තර ධර්ම දේශනාවෙහිදී පොක්ඛරවස්ස නම් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ පැවිදි වී, මජ්ඣිම නිකායෙහි වදාළ භද්දේකරත්ත සූත්‍ර දේශනාව අසා ආරණ්‍යවාසීව වසමින්, භද්දේකරත්ත සූත්‍ර දේශනාවෙහි අනුශාසනාව සිහිපත් කරමින් ඒ අනුව ඥානය මෙහෙයවා කර්මස්ථානය මෙනෙහි කොට අරහත්වයට පත් විය.

၂၂၅. အရဟတ္တံ [Pg.268] ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကပ္ပော တာဝ စတုဗ္ဗိဓော – သာရကပ္ပော, ဝရကပ္ပော, မဏ္ဍကပ္ပော, ဘဒ္ဒကပ္ပောတိ. တေသု ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဧကော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ သာရကပ္ပော နာမ. ယသ္မိံ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အယံ ဝရကပ္ပော နာမ. ယသ္မိံ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အယံ မဏ္ဍကပ္ပော နာမ. ယသ္မိံ ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အယံ ဘဒ္ဒကပ္ပော နာမ. အညတ္ထ ပန –

225. අරහත්වයට පත්ව තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් මහත් වූ සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මේ භද්‍ර කල්පයෙහි" යනාදිය වදාළ සේක. එහි කල්පය සතර වැදෑරුම් වේ; එනම්: සාර කල්පය, වර කල්පය, මණ්ඩ කල්පය සහ භද්‍ර කල්පය යනුයි. ඔවුන් අතුරින් යම් කල්පයක එක් බුදුවරයෙක් උපදීද, මෙය සාර කල්පය නම් වේ. යමක බුදුවරුන් දෙදෙනෙක් හෝ තිදෙනෙක් උපදිත්ද, මෙය වර කල්පය නම් වේ. යමක බුදුවරුන් සතර දෙනෙක් උපදිත්ද, මෙය මණ්ඩ කල්පය නම් වේ. යමක බුදුවරුන් පස් දෙනෙක් උපදිත්ද, මෙය භද්‍ර කල්පය නම් වේ. වෙනත් තැනක නම් -

‘‘သာရကပ္ပော မဏ္ဍကပ္ပော, သာရမဏ္ဍကပ္ပော တထာ;

ဝရကပ္ပော ဘဒ္ဒကပ္ပော, ကပ္ပာ ပဉ္စဝိဓာ သိယုံ.

"සාර කල්පය, මණ්ඩ කල්පය, එසේම සාරමණ්ඩ කල්පය, වර කල්පය සහ භද්‍ර කල්පය යයි කල්පයෝ පස් වැදෑරුම් වෙති."

‘‘ဧကော ဒွေ တယော စတ္တာရော, ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ယထာက္ကမံ;

ဧတေသု ပဉ္စကပ္ပေသု, ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝိနာယကာ’’တိ. –

"පිළිවෙළින් එක් නමක්, දෙනමක්, තුන්නමක්, සිව්නමක් හා පස්නමක් බුදුවරුන් වහන්සේලා මෙම කල්ප පහෙහි උපදින සේක."

ဧဝံ ပဉ္စ ကပ္ပာ ဝုတ္တာ. တေသု အယံ ကပ္ပော ‘‘ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော ကဿပေါ ဂေါတမော မေတ္တေယျော’’တိ ပဉ္စဗုဒ္ဓပဋိမဏ္ဍိတတ္တာ ဘဒ္ဒကပ္ပော နာမ ဇာတော.

මෙසේ කල්ප පහක් දක්වන ලදහ. ඒ අතරින් මෙම කල්පය "කකුසඳ, කෝණාගමන, කාශ්‍යප, ගෞතම, මෛත්‍රී" යන බුදුවරුන් පස්නමකගෙන් අලංකාරවත් වන බැවින් 'භද්‍ර කල්පය' නම් විය.

တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဘဒ္ဒကပ္ပမှိ ကဿပေါ နာယကော ဥပ္ပဇ္ဇီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

එබැවින් "මේ භද්‍ර කල්පයෙහි කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක" යන්න සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

လောမသကင်္ဂိယတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ලෝමසකංගිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၉. ဝနဝစ္ဆတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. වනවච්ඡ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

နဝမာပဒါနေ ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဒ္ဓါဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, တတော စုတော အရညာယတနေ ဘိက္ခူနံ သမီပေ ကပေါတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော. တေသု မေတ္တစိတ္တော ဓမ္မံ သုတွာ တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ မာတုကုစ္ဆိဂတကာလေယေဝ မာတု ဒေါဟဠော ဥဒပါဒိ ဝနေ ဝသိတုံ ဝနေ ဝိဇာယိတုံ[Pg.269]. တတော ဣစ္ဆာနုရူပဝသေန ဝနေ ဝသန္တိယာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. ဂဗ္ဘတော နိက္ခန္တဉ္စ နံ ကာသာဝခဏ္ဍေန ပဋိဂ္ဂဟေသုံ. တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပ္ပန္နကာလော, ရာဇာ တံ ကုမာရံ အာဟရာပေတွာ သဟေဝ ပေါသေသိ. အထ ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆဗ္ဗသာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာ ဗုဒ္ဓေ ဇာတေ သော မဟာကဿပဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တဿောဝါဒေ ပသန္နော တဿ သန္တိကာ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒဘာဝံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အရဟာ အဟောသိ.

නවවැනි අපදානයෙහි "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් වනවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී, පිරිසිදු බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිර, එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. එයින් චුතව වනාන්තරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා සමීපයෙහි පරෙවි යෝනියෙහි උපන්නේය. ඒ භික්ෂූන් කෙරෙහි මෙත් සිතැතිව ධර්මය අසා එයින් චුතව දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කපිලවස්තු පුරයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. මොහු මවුකුස පිළිසිඳගත් කාලයේදීම මවට වනයෙහි වාසය කිරීමටත්, වනයෙහිදීම ප්‍රසූත කිරීමටත් දොළදුකක් ඇති විය. ඉන්පසු එම කැමැත්ත පරිදි වනයෙහි වසන්නා වූ ඇයට දරු ප්‍රසූතිය සිදු විය. කුසින් බිහි වූ මොහුව කසාය වස්ත්‍ර කැබැල්ලකින් පිළිගන්නා ලදී. එකල බෝධිසත්වයන් වහන්සේ උපන් කාලයයි. රජතුමා ඒ කුමාරයාව ගෙන්වාගෙන (බෝධිසත්වයන් සමග) එක්ව ඇති දැඩි කළේය. ඉක්බිති බෝධිසත්වයන් වහන්සේ මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට, පැවිදිව, සය වසක් දුෂ්කර ක්‍රියා කොට බුද්ධත්වයට පත් වූ කල්හි, ඒ වනවච්ඡ තෙරුන් මහා කාශ්‍යප රහතන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් උන්වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පැහැදී, උන්වහන්සේගෙන් බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව අසා, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ධර්මය අසා පැවිදිව, නොබෝ කලකින්ම ෂඩ් අභිඥා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් වූහ.

၂၅၁. သော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသောတိ ဧတ္ထ ဗြာဟ္မဏာနံ ဗန္ဓု ဉာတကောတိ ဗြာဟ္မဏဗန္ဓူတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ‘‘ဗြဟ္မဗန္ဓူ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. လောကတ္တယဗျာပကယသတ္တာ မဟာယသော. သေသံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

251. උන්වහන්සේ අර්හත්වයට පත්ව තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදිය වදාළහ. එහි "බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසෝ" යන්නෙහි, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ බන්ධු හෙවත් නෑයා බැවින් "බ්‍රාහ්මණබන්ධු" යයි කිව යුතු වුවත්, ගාථා බන්ධනයෙහි පහසුව පිණිස "බ්‍රහ්මබන්ධූ" යයි පවසන ලද බව දත යුතුය. ලෝකත්‍රයෙහිම පැතිරුණු කීර්තිය ඇති බැවින් "මහායසෝ" නම් වේ. සෙසු සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဝနဝစ္ဆတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වනවච්ඡ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. စူဠသုဂန္ဓတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. චූළසුගන්ධ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ဒသမာပဒါနေ ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သုဂန္ဓတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သဗ္ဗဒါ နမဿမာနော မဟာဒါနံ ဒဒမာနော မာသဿ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိယာ စတုဇ္ဇာတိဂန္ဓေန ဝိလိမ္ပေသိ. ‘‘မမ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရတော သုဂန္ဓဂန္ဓော နိဗ္ဗတ္တတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ဘဂဝါ တံ ဗျာကာသိ. သော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ပုညာနိ ကရောန္တော တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ကာမာဝစရလောကံ သရီရဂန္ဓေန သုဂန္ဓံ ကုရုမာနော သုဂန္ဓဒေဝပုတ္တောတိ ပါကဋော အဟောသိ. သော ဒေဝလောကသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ တတော စုတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ မဟာဘောဂကုလေ [Pg.270] နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ မာတုကုစ္ဆိဂတဿေဝ မာတုယာ သရီရဂန္ဓေန သကလဂေဟံ သကလနဂရဉ္စ သုဂန္ဓေန ဧကဂန္ဓံ အဟောသိ, ဇာတက္ခဏေ သကလံ သာဝတ္ထိနဂရံ သုဂန္ဓကရဏ္ဍကော ဝိယ အဟောသိ, တေနဿ သုဂန္ဓောတိ နာမံ ကရိံသု. သော ဝုဒ္ဓိံ အဂမာသိ. တဒါ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ပတွာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရံ ပဋိဂ္ဂဟေသိ, တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တဿ ဥပ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ဧတ္ထန္တရေ နိပန္နဋ္ဌာနာဒီသု သုဂန္ဓမေဝ ဝါယိ. ဒေဝါပိ ဒိဗ္ဗစုဏ္ဏဒိဗ္ဗဂန္ဓပုပ္ဖာနိ ဩကိရန္တိ.

දසවැනි අපදානයෙහි "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සුගන්ධ තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස් නුවර විභව සම්පත් සහිත කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා, නිරතුරුව වඳිමින් පුදමින් මහා දාන පවත්වමින්, මසකට සත් වරක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ගන්ධකුටිය සිවු වර්ගයක සුවඳ විලවුන්වලින් ආලේප කළේය. "මා උපනුපන් තැන මාගේ ශරීරයෙන් සුගන්ධය වහනය වේවා" යි ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සම්බන්ධයෙන් ව්‍යාකරණය (පුරෝකථනය) කළ සේක. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. ශරීර ගන්ධයෙන් කාමාවචර ලෝකය සුවඳවත් කරමින් "සුගන්ධ දේවපුත්ත" යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ඔහු දේව ලෝක සම්පත් අනුභව කොට එයින් චුතව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මහා භෝග සම්පත් ඇති කුලයක උපත ලැබීය. ඔහු මවුකුස පිළිසිඳගත් කල සිටම ඔහුගේ මවගේ ශරීර ගන්ධයෙන් මුළු නිවසත්, මුළු නගරයත් එක්ම සුවඳක් විය. උපන් මොහොතෙහි මුළු සැවැත් නුවරම සුවඳ කරඬුවක් වැනි විය. එබැවින් ඔහුට "සුගන්ධ" යනුවෙන් නම තැබූහ. ඔහු වැඩෙන්නට විය. එකල ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවරට වැඩි වැඩම කොට ජේතවන මහා විහාරය පිළිගත් සේක. උන්වහන්සේව දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදිව, නොබෝ කලකින්ම සිව්පිළිසිඹියාපත් මහරහතන් වහන්සේ නමක් විය. උන්වහන්සේ රහත් වූ දින පටන් පිරිනිවන් පාන තෙක්ම ඒ අතර කාලයෙහි උන්වහන්සේ වැඩ සිටි තැන් ආදියෙහි සුගන්ධයම හැමීය. දෙවියෝද දිව්‍යමය සුවඳ කුඩු සහ දිව්‍යමය මල් ඉසූහ.

၂၇၂. သောပိ ထေရော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝ, ကေဝလံ ပုညနာနတ္တံ နာမနာနတ္တဉ္စ ဝိသေသော.

272. ඒ තෙරුන් වහන්සේද අර්හත්වයට පත්ව තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල යට සඳහන් කළ ක්‍රමයටම සහ අර්ථය පැහැදිලි බැවින් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. පිනෙහි සහ නාමයෙහි ඇති වෙනස පමණක් විශේෂයකි.

စူဠသုဂန္ဓတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

චූළසුගන්ධ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ပဉ္စပညာသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පනස් පස්වැනි වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅၆. ယသဝဂ္ဂေါ

56. යස වර්ගය.

၁. ယသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

1. යස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ဆပ္ပညာသမေ ဝဂ္ဂေ ပဌမာပဒါနေ မဟာသမုဒ္ဒံ ဩဂ္ဂယှာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ယသတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ အတ္တနော ဘဝနံ နေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ, ဘဂဝန္တံ မဟဂ္ဃေန တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေသိ, ဧကေကဉ္စ ဘိက္ခုံ မဟဂ္ဃေနေဝ ပစ္စေကဒုဿယုဂေန သဗ္ဗေန စ သမဏပရိက္ခာရေန. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍလံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ပူဇေသိ. ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ. ဧဝံ သော သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဗာရာဏသိယံ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ပုတ္တော [Pg.271] ဟုတွာ သုဇာတာယ ဘဂဝတော ခီရပါယာသံ ဒိန္နာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ, ယသော နာမ နာမေန ပရမသုခုမာလော. တဿ တယော ပါသာဒါ ဟောန္တိ – ဧကော ဟေမန္တိကော, ဧကော ဂိမှိကော, ဧကော ဝဿိကောတိ. သော ဝဿိကေ ပါသာဒေ ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ နိပ္ပုရိသေဟိ တူရိယေဟိ ပရိစာရယမာနော ဝသတိ, ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ န ဩတရတိ. ဟေမန္တိကေ ပါသာဒေ စတ္တာရော မာသေ သုဖုသိတဝါတပါနကဝါဋေ တတ္ထေဝ ပဋိဝသတိ. ဂိမှိကေ ပါသာဒေ ဗဟုကဝါဋဝါတပါနဇာလာဟိ သမ္ပန္နေ တတ္ထေဝ ဝသတိ. ဟတ္ထပါဒါနံ သုခုမာလတာယ ဘူမိယံ နိသဇ္ဇာဒိကိစ္စံ နတ္ထိ. သိမ္ဗလိတုလာဒိပုဏ္ဏသဘာဝေ အတ္ထရိတွာ တတ္ထ ဥပဓာနာနိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ. ဧဝံ ဒေဝလောကေ ဒေဝကုမာရော ဝိယ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတဿ သမင်္ဂီဘူတဿ ပရိစာရယမာနဿ ပဋိကစ္စေဝ နိဒ္ဒါ ဩက္ကမိ, ပရိဇနဿာပိ နိဒ္ဒါ ဩက္ကမိ, သဗ္ဗရတ္တိယော စ တေလပဒီပေါ ဈာယတိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော ပဋိကစ္စေဝ ပဗုဇ္ဈိတွာ အဒ္ဒသ သကံ ပရိဇနံ သုပန္တံ အညိဿာ ကစ္ဆေ ဝီဏံ, အညိဿာ ကဏ္ဌေ မုဒိင်္ဂံ, အညိဿာ ကစ္ဆေ အာဠမ္ဗရံ, အညံ ဝိကေသိကံ, ဝိက္ခေဠိကံ, အညာ ဝိပ္ပလပန္တိယော ဟတ္ထပတ္တံ သုသာနံ မညေ, ဒိသွာနဿ အာဒီနဝေါ ပါတုရဟောသိ, နိဗ္ဗိဒါယ စိတ္တံ သဏ္ဌာသိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘ဥပဒ္ဒုတံ ဝတ ဘော, ဥပဿဋ္ဌံ ဝတ ဘော’’တိ.

පනස් හයවන වග්ගයේ පළමු අපදානය වන 'මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හ' යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් යස තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්දහම් කර ඇති අධිකාර ඇති අයෙකු ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ මහා ආනුභාව සම්පන්න නාග රාජයෙකු වී ඉපිද, බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නය තමන්ගේ භවනයට වැඩම කරවා මහා දානයක් පැවැත්වීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මහා අගනා තුන් සිවුරක් පූජා කළ අතර, එක් එක් භික්ෂුවකට ද ඉතා අගනා වස්ත්‍ර යුගල බැගින් සහ සියලුම ශ්‍රමණ පරිෂ්කාර පූජා කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ සිටු පුත්‍රයෙකු වී ඉපිද, මහා බෝධි මණ්ඩලය සත් රුවනින් පූජා කළේය. කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී ශ්‍රමණ ධර්මය පිරුවේය. මෙසේ ඔහු සුගතිගාමී වෙමින් සැරිසරා අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බරණැස් නුවර මහා සම්පත් ඇති සිටුවරයෙකුගේ පුත්‍රයෙකු ව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කිරිපිඬු දානය පිළිගැන්වූ සුජාතා සිටු දියණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. නමින් යස නම් වූ ඔහු අතිශයින්ම සුකුමාර දරුවෙකු විය. ඔහුට හේමන්ත, ගිම්හාන සහ වස්සාන යන සෘතු තුනට ගැලපෙන පරිදි මාලිගා තුනක් තිබුණි. ඔහු වස්සාන කාලයට උචිත මාලිගයෙහි වස්සාන සෘතුවේ මාස හතර පුරාම පුරුෂයන් රහිත ස්ත්‍රී තූර්ය වාදිකාවන් පිරිවරා පංචකාම සැප විඳිමින් වාසය කළේය. ඔහු මාලිගයේ පහළ මාලයට පවා බැස නොගියේය. හේමන්ත සෘතුවට උචිත, මනාව සකස් කළ කවුළු සහිත මාලිගයෙහි මාස හතරක් වාසය කළේය. ගිම්හාන සෘතුවට උචිත, බොහෝ දොර කවුළු හා දැල් සහිත මාලිගයෙහි එම කාලයේ වාසය කළේය. ඔහුගේ අත් පා ඉතා සිනිඳු බැවින් බිම වාඩි වීම වැනි දෙයක් සිදු නොවුණි. ඉලුක් සහ පුළුන් පිරවූ ඇතිරිලි මත සියලු කටයුතු සිදු කළේය. මෙසේ දිව්‍ය ලෝකයේ දිව්‍ය කුමාරයෙකු මෙන් පංච කාම ගුණයෙන් පිනා ගිය, එම සම්පත් අනුභව කළ යස කුලපුත්‍රයාට එක් දිනක වේලාසනින්ම නින්ද ගියේය. ඔහුගේ පිරිවරට ද එසේම නින්ද ගියේය. මුළු රාත්‍රිය පුරා තෙල් පහන් දැල්වෙමින් තිබුණි. එවිට වේලාසනින්ම අවදි වූ යස කුලපුත්‍රයා, තම පිරිවර නිදා සිටින ආකාරය දැකීය. එක් තැනැත්තියකගේ කිහිල්ලේ වීණාව ද, තවත් තැනැත්තියකගේ බෙල්ලේ මෘදංගය ද, තවත් අයෙකුගේ කිහිල්ලේ ආළම්බරය (බෙරය) ද තිබෙනු දැකීය. තවත් අයෙකුගේ කෙස් වැටි අවුල් වී, තවත් අයෙකුගේ කටින් කෙළ වැගිරෙමින්, තවත් සමහරුන් නින්දෙන් විකාර දොඩවන ආකාරය දැක තම මාලිගය සොහොන් පිටියක් මෙන් පෙනුණි. මෙය දැකීමෙන් ඔහුට මෙහි ආදීනව වැටහුණු අතර, කළකිරීම (නිබ්බිදාව) ඇති විය. එකල්හි යස කුලපුත්‍රයා, "භවත්නි, පීඩිතයි! භවත්නි, උපද්‍රව සහිතයි!" යනුවෙන් උදන් ඇනීය.

အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော သုဝဏ္ဏပါဒုကာယော အာရောဟိတွာ ယေန နိဝေသနဒွါရံ တေနုပသင်္ကမိ, အမနုဿာ ဒွါရံ ဝိဝရိံသု – ‘‘မာ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ ကောစိ အန္တရာယမကာသိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော ယေန နဂရဒွါရံ တေနုပသင်္ကမိ, အမနုဿာ ဒွါရံ ဝိဝရိံသု – ‘‘မာ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ ကောစိ အန္တရာယမကာသိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော ယေန ဣသိပတနံ မိဂဒါယော တေနုပသင်္ကမိ.

ඉන්පසු යස කුලපුත්‍රයා රන් මිරිවැඩි සඟල පැළඳ නිවසේ දොරටුව අසලට පැමිණියේය. "යස කුලපුත්‍රයාට ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වීම සඳහා කිසිවෙක් බාධා නොකෙරේවා" යි සිතූ අමනුෂ්‍යයෝ (දෙවිවරු) දොර විවෘත කළහ. ඉන්පසු යස කුලපුත්‍රයා නගර ද්වාරය වෙත පැමිණි අතර, අමනුෂ්‍යයෝ ඒ දොර ද විවෘත කර දුන්හ. පසුව යස කුලපුත්‍රයා ඉසිපතන මිගදාය වෙත ගියේය.

တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ အဇ္ဈောကာသေ စင်္ကမတိ, အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ယသံ ကုလပုတ္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ, ဒိသွာန စင်္ကမာ ဩရောဟိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘ဥပဒ္ဒုတံ ဝတ ဘော, ဥပဿဋ္ဌံ ဝတ ဘော’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယသံ ကုလပုတ္တံ [Pg.272] ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ ခေါ, ယသ, အနုပဒ္ဒုတံ, ဣဒံ အနုပဿဋ္ဌံ, ဧဟိ, ယသ, နိသီဒ, ဓမ္မံ တေ ဒေသေဿာမီ’’တိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော, ‘‘ဣဒံ ကိရ အနုပဒ္ဒုတံ, ဣဒံ အနုပဿဋ္ဌ’’န္တိ ဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါ သုဝဏ္ဏပါဒုကာဟိ ဩရောဟိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ, ဧကမန္တံ နိသိန္နဿ ခေါ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ, သေယျထိဒံ, ဒါနကထံ သီလကထံ သဂ္ဂကထံ ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ. ယဒါ ဘဂဝါ အညာသိ ယသံ ကုလပုတ္တံ ကလ္လစိတ္တံ မုဒုစိတ္တံ ဝိနီဝရဏစိတ္တံ ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ ပသန္နစိတ္တံ, အထ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာ, တံ ပကာသေသိ ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂံ. သေယျထာပိ နာမ သုဒ္ဓံ ဝတ္ထံ အပဂတကာဠကံ သမ္မဒေဝ ရဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ, ဧဝမေဝ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ တသ္မိံယေဝ အာသနေ ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ.

ඒ අවස්ථාවේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අලුයම් කාලයේ අවදි වී එළිමහනේ සක්මන් කරමින් සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම එන යස කුලපුත්‍රයාව දැක, සක්මනින් බැස පනවන ලද අසුනක වැඩ සිටියහ. එකල්හි යස කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින්, "භවත්නි, පීඩිතයි, භවත්නි, උපද්‍රව සහිතයි" කියා උදන් ඇනීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යස කුලපුත්‍රයාට මෙසේ වදාළහ: "යස, මෙය පීඩිත නැත, මෙය උපද්‍රව රහිතය. යස, මෙහි එන්න, වාඩි වන්න. මම ඔබට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි." එවිට යස කුලපුත්‍රයා, "මෙය පීඩිත නැතිලු, මෙය උපද්‍රව රහිතලු" කියා සතුටු වී, රන් මිරිවැඩි සඟල ගලවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, වහන්සේට ආභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ යස කුලපුත්‍රයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුපිළිවෙල කතාව දේශනා කළහ. එනම්, දාන කථාව, සීල කථාව, සග්ග කථාව, කාමයන්ගේ ආදීනව හා එහි ලාමක බව, කෙලෙස් සහිත බව සහ නෙක්ඛම්මයේ (පැවිදි වීමේ) ආනිසංස පැහැදිලි කළහ. යස කුලපුත්‍රයාගේ සිත ධර්මය පිළිගැනීමට සුදුසු වූ, මෘදු වූ, නීවරණ රහිත වූ, ප්‍රමුදිත වූ, ප්‍රසන්න වූ සිතක් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දත් සේක. එවිට බුදුවරුන්ගේ සාමුක්කංසික ධර්ම දේශනාව වූ දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග යන සතර අරිය සච්ච ධර්මය දේශනා කළහ. කිලුටු රහිත පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් මනාව සායම් උරාගන්නාක් මෙන්, ඒ අසුනේදීම යස කුලපුත්‍රයාට කෙලෙස් මල රහිත වූ ධර්ම චක්ෂුස (සෝවාන් ඵලය) පහළ විය. එනම්, "යමක් හටගන්නා ස්වභාව ඇත්ද, ඒ සියල්ල විනාශ වීමේ ස්වභාවයෙන් යුක්තය" යන වැටහීමයි.

အထ ခေါ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ယသံ ကုလပုတ္တံ အပဿန္တီ ယေန သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ သေဋ္ဌိံ ဂဟပတိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပုတ္တော တေ ဂဟပတိ ယသော န ဒိဿတီ’’တိ. အထ ခေါ, သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ, စတုဒ္ဒိသာ အဿဒူတေ ဥယျောဇေတွာ သာမံယေဝ ယေန ဣသိပတနံ မိဂဒါယော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ, သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ, သုဝဏ္ဏပါဒုကာနံ နိက္ခေပံ, ဒိသွာန တံယေဝ အနုဂမာသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သေဋ္ဌိံ ဂဟပတိံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ, ဒိသွာန ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရေယျံ, ယထာ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ ဣဓ နိသိန္နော ဣဓ နိသိန္နံ ယသံ ကုလပုတ္တံ န ပဿေယျာ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရေသိ. အထ ခေါ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အပိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပဿေယျာ’’တိ. တေန ဟိ ဂဟပတိ နိသီဒ, အပ္ပေဝ နာမ ဣဓ နိသိန္နော ဣဓ နိသိန္နံ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပဿေယျာသီတိ. အထ ခေါ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ ‘‘ဣဓေဝ ကိရာဟံ နိသိန္နော ဣဓ နိသိန္နံ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ, ဧကမန္တံ နိသိန္နဿ ခေါ သေဋ္ဌိဿ ဂဟပတိဿ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ…ပေ… အပရပ္ပစ္စယော အတ္ထု သာသနေ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ ဘန္တေ, အဘိက္ကန္တံ ဘန္တေ, သေယျထာပိ[Pg.273], ဘန္တေ, နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ ‘စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီ’တိ, ဧဝမေဝံ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ, ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. သောဝ လောကေ ပဌမံ ဥပါသကော အဟောသိ တေဝါစိကော.

ඉක්බිති යස කුලපුත්‍රයාගේ මෑණියෝ ප්‍රාසාදයට නැඟ යස කුලපුත්‍රයා නොදැක, සිටු ගෘහපතියා සිටි තැනට ගොස් මෙසේ කීවාය: "ගෘහපතිය, ඔබගේ පුත් යස දක්නට නැත." ඉක්බිති සිටු ගෘහපතියා සතර දිසාවට අස් දූතයන් පිටත් කර යවා, තෙමේ ම ඉසිපතන මිගදාය යම් තැනක ද එතැනට ගියේය. සිටු ගෘහපතියා (යස කුලපුත්‍රයාගේ) ස්වර්ණ පාදුකාවන් තැබූ (පියවර) සලකුණු දැක, ඒ අනුව ම ගියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම එන්නා වූ සිටු ගෘහපතියා දැක, මෙසේ සිතූ සේක: "මෙතැන වාඩි වී සිටින සිටු ගෘහපතියාට, මෙතැන ම වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා නොපෙනෙන පරිදි මම යම් ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කළහොත් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි වූ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කළ සේක. ඉක්බිති සිටු ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, යස කුලපුත්‍රයා දුටු සේක් ද?" "ගෘහපතිය, එසේ නම් මෙහි වාඩි වෙන්න. මෙතැන වාඩි වී සිටින ඔබට මෙතැන ම වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා පෙනෙන්නට පුළුවන." එවිට සිටු ගෘහපතියා, "මෙතැන ම වාඩි වී සිටින මට මෙතැන ම වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා පෙනෙන්නේ ලු" යි සතුටට හා ප්‍රමෝදයට පත් ව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ සිටු ගෘහපතියාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුපූර්විකා කථාව දේශනා කළ සේක... (පෙ)... හෙතෙම ශාසනයෙහි අන්‍යයන් කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය යුතු නොවන (තමා ම අවබෝධ කරගත්) තත්ත්වයට පත් ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, යම්සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කර දක්වන්නාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කර දක්වන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, 'ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා' යි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දරන්නාක් මෙන් ද, එලෙස ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලද්දේ ය. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා ද සරණ යමි. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා පිළිගන්නා සේක්වා." ඔහු ලෝකයෙහි තෙරුවන් සරණ ගිය (තේවාචික) ප්‍රථම උපාසකයා විය.

အထ ခေါ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ ပိတုနော ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာဝိဒိတံ ဘူမိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အနုပါဒါယ အာယဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယသဿ ခေါ ကုလပုတ္တဿ ပိတုနော ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာဝိဒိတံ ဘူမိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ, အဘဗ္ဗော ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတော, ယံနူနာဟံ တံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ ယသံ ကုလပုတ္တံ နိသိန္နံ, ဒိသွာန ယသံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မာတာ တေ တာတ, ယသ, ပရိဒေဝသောကသမာပန္နာ, ဒေဟိ မာတုယာ ဇီဝိတ’’န္တိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဥလ္လောကေသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သေဋ္ဌိံ ဂဟပတိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဂဟပတိ, ယဿ သေက္ခေန ဉာဏေန သေက္ခေန ဒဿနေန ဓမ္မော ဒိဋ္ဌော ဝိဒိတော သေယျထာပိ တယာ, တဿ ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာဝိဒိတံ ဘူမိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော, ဂဟပတိ, ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတော’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယသဿ ခေါ, ဂဟပတိ, ကုလပုတ္တဿ သေက္ခေန ဉာဏေန သေက္ခေန ဒဿနေန ဓမ္မော ဒိဋ္ဌော ဝိဒိတော သေယျထာပိ တယာ, တဿ ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာဝိဒိတံ ဘူမိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ, အဘဗ္ဗော ခေါ, ဂဟပတိ, ယသော ကုလပုတ္တော ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတော’’တိ. ‘‘လာဘာ, ဘန္တေ, ယသဿ ကုလပုတ္တဿ, သုလဒ္ဓံ, ဘန္တေ, ယသဿ ကုလပုတ္တဿ, ယထာ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ, အဓိဝါသေတု မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, အဇ္ဇတနာယ ဘတ္တံ ယသေန ကုလပုတ္တေန ပစ္ဆာသမဏေနာ’’တိ. ‘‘အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန’’. အထ ခေါ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ[Pg.274], ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ ယသော ကုလပုတ္တော အစိရပက္ကန္တေ သေဋ္ဌိမှိ ဂဟပတိမှိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘လဘေယျာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘သွာက္ခာတော ဓမ္မော, စရ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ, သာဝ တဿ အာယသ္မတော ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ.

ඉක්බිති යස කුලපුත්‍රයාගේ පියාට ධර්මය දේශනා කරනු ලබන කල්හි, (ධර්මය අසමින් සිටි යස කුලපුත්‍රයා) තමා කලින් දුටු හා දැනගත් ධර්ම භූමිය (සත්‍ය හතර) ඉතිරි මඟ ත්‍රයෙන් මෙනෙහි කරද්දී, ඔහුගේ සිත උපාදාන රහිත ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "යස කුලපුත්‍රයාගේ පියාට ධර්මය දේශනා කරද්දී, කලින් දුටු හා දැනගත් ධර්මය මෙනෙහි කළ යස කුලපුත්‍රයාගේ සිත අල්ලා ගැනීමකින් තොරව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. යස කුලපුත්‍රයා නැවත ගිහි බවට පත් ව පෙර ගිහියකුව සිටියදී මෙන් කාම සම්පත් අනුභව කිරීමට නොහැක්කේ ය. එබැවින් මා කළ ඒ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යය ඉවත් කළහොත් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යය ඉවත් කළ සේක. එවිට සිටු ගෘහපතියා එහි වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා දැක, ඔහුට මෙසේ කීවේය: "පින්වත් යස, ඔබගේ මෑණියෝ වැලපෙමින් සෝකයෙන් පෙළෙන්නාහ. මෑණියන්ට ජීවිතය ලබා දෙන්න (නැවත එන්න)." එවිට යස කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙස බැලුවේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිටු ගෘහපතියාට මෙසේ වදාළ සේක: "ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ඔබ මෙන් ම ශෛක්ෂ ඥානයෙන් හා ශෛක්ෂ දර්ශනයෙන් ධර්මය දැක අවබෝධ කරගත් යමෙකුගේ සිත, ඒ දුටු හා දැනගත් ධර්මය මෙනෙහි කරද්දී ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ නම්, ගෘහපතිය, ඔහු නැවත ගිහි බවට පත් ව පෙර පරිදි කාම සම්පත් අනුභව කිරීමට සුදුසු වේ ද?" "ස්වාමීනි, එය සිදු විය නොහැක්කකි." "ගෘහපතිය, යස කුලපුත්‍රයා ඔබ මෙන් ම ශෛක්ෂ ඥානයෙන් හා ශෛක්ෂ දර්ශනයෙන් ධර්මය දැක අවබෝධ කරගත්තේ ය. ඒ දුටු හා දැනගත් ධර්මය මෙනෙහි කරන ඔහුගේ සිත ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. ගෘහපතිය, යස කුලපුත්‍රයා නැවත ගිහි බවට පත් ව පෙර පරිදි කාම සම්පත් අනුභව කිරීමට අභව්‍යය." "ස්වාමීනි, යස කුලපුත්‍රයාට ලාභයකි! ස්වාමීනි, යස කුලපුත්‍රයා (මනුෂ්‍යත්වය) මනාව ලබා ගත්තේ ය! යස කුලපුත්‍රයාගේ සිත උපාදාන රහිත ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යස කුලපුත්‍රයා ද පසුසමණ පසඟ කොට ගෙන අද දවසේ මගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක. ඉක්බිති සිටු ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිළිගැනීම දැන, අස්නෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය. සිටු ගෘහපතියා නික්ම ගිය නොබෝ වේලාවකින් යස කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබනු කැමැත්තෙමි." "මහණ, මෙහි එව," යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. "ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේ ය. මනා කොට දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස බඹසර හැසිරෙන්න." එය ම ඒ ආයුෂ්මතුන්ගේ උපසම්පදාව විය.

၁. အရဟာ ပန ဟုတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော မဟာသမုဒ္ဒံ ဩဂ္ဂယှာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမုဒ္ဒန္တိ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒါယ သံ သုဋ္ဌု ဒဿေတဗ္ဗတော သမုဒ္ဒေါ, အထ ဝါ သံ သုဋ္ဌု ဥဒိယတိ ခေါဘိယတိ ပသောဓိယတိ ဃောသနံ ကရောန္တော အာလုဠိယတီတိ သမုဒ္ဒေါ, မဟန္တော စ သော သမုဒ္ဒေါ စာတိ မဟာသမုဒ္ဒေါ, တံ မဟာသမုဒ္ဒံ. ဩဂ္ဂယှာတိ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အဗ္ဘန္တရံ ပဝိသိတွာ တဿ မဟာသမုဒ္ဒဿ အန္တော ပဝိသိတွာ, သာမျတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘဝနံ မေ သုမာပိတန္တိ ဧတ္ထ ဘဝန္တိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ နိဝသန္တိ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ဝါသံ ကပ္ပေန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘဝနံ, မယှံ တံ ဘဝနံ တံ ဝိမာနံ တံ ပါသာဒံ ပဉ္စပါကာရကူဋာဂါရေဟိ သံ သုဋ္ဌု မာပိတံ နဂရံ, အတ္တနော ဗလေန သုဋ္ဌု နိမ္မိတန္တိ အတ္ထော. သုနိမ္မိတာ ပေါက္ခရဏီတိ သုမဟန္တာ ဟုတွာ ဘူတာ ဣတာ ဂတာ ပဝတ္တာ ခဏိတာ ကတာတိ ပေါက္ခရဏီ, မစ္ဆကစ္ဆပပုပ္ဖပုလိနတိတ္ထမဓုရောဒကာဒီဟိ သုဋ္ဌု နိဗ္ဗတ္တာ နိမ္မိတာတိ အတ္ထော. စက္ကဝါကူပကူဇိတာတိ စက္ကဝါကကုက္ကုဋဟံသာဒီဟိ ကူဇိတာ ဃောသိတာ နာဒိတာ သာ ပေါက္ခရဏီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတော ပရံ နဒီဝနဒွိပဒစတုပ္ပဒပါဒပပက္ခီနံ ဝဏ္ဏဉ္စ သုမေဓဿ ဘဂဝတော ဒဿနဉ္စ နိမန္တေတွာ သုမေဓဿ ဘဂဝတော ဒါနက္ကမဉ္စ သုဝိညေယျမေဝ.

1. රහත් බවට පත්ව සොම්නසට පත් වූ ඒ රහතන් වහන්සේ තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හාති" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'සමුද්ද' යනු ඇඟිලි මුද්‍රාවෙන් මනාව පෙන්විය යුතු බැවින් සමුද්‍රය නම් වේ. එසේත් නැතහොත් මනාව කැලඹෙන, පිරිසිදු වන, ශබ්ද පවත්වන බැවින් සමුද්‍රය නම් වේ. විශාල වූ ද සමුද්‍රය වූ ද බැවින් මහා සමුද්‍රය නම් වේ. 'ඔග්ගය්හාති' යනු බැස, ඇතුළට පිවිස, ඒ මහා සමුද්‍රය තුළට පිවිස යන්නයි. 'භවනං මෙ සුමාපිතං' යන්නෙහි 'භවන' යනු සතර ඉරියව්වෙන් වාසය කරන ස්ථානයයි. මගේ ඒ භවනය, ඒ විමානය, ඒ ප්‍රාසාදය පවුරු පහකින් හා කූටාගාරවලින් මනාව නිර්මාණය කරන ලද නගරයක් බඳු වූ, තම බලයෙන් මනාව මවන ලද ස්ථානයක් යන අර්ථයයි. 'සුනිම්මිතා පොක්ඛරණී' යනු ඉතා විශාල වූ, මනාව කනින ලද හෝ කරන ලද පොකුණකි. මසුන්, ඉබ්බන්, මල්, වැලි තලා, තොටුපළවල් හා මිහිරි ජලයෙන් යුක්තව මනාව හටගත් පොකුණ යන අර්ථයයි. 'චක්කවාකූපකූජිතා' යනු චක්‍රවාක, කුකුළන්, හංසයන් ආදී පක්ෂීන්ගේ නාදයෙන් ගිගුම් දෙන ඒ පොකුණ යන අර්ථයයි. මෙයින් පසු ගංගා, වනාන්තර, දෙපා සිවුපා සතුන් හා පක්ෂීන්ගේ වර්ණයන් ගැන ද, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම ගැන ද, උන්වහන්සේට ආරාධනා කර දන් දුන් පිළිවෙළ ගැන ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

လောကာဟုတိပဋိဂ္ဂဟန္တိ ဧတ္ထ လောကေ အာဟုတိ လောကာဟုတိ, ကာမရူပါရူပသင်္ခါတဿ လောကဿ အာဟုတိံ ပူဇာသက္ကာရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ လောကာဟုတိပဋိဂ္ဂဟံ, သုမေဓံ ဘဂဝန္တန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဗျာကရဏဒါနဉ္စ အရဟတ္တပ္ပတ္တဖလဉ္စ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

'ලෝකාහුතිපටිග්ගහං' යන්නෙහි ලෝකයෙහි ගෙනවුත් පිදිය යුතු වස්තුව 'ලෝකාහුති' නම් වේ. කාම, රූප, අරූප සංඛ්‍යාත ලෝකයාගේ දුර සිට ගෙන එන පූජා සත්කාර පිළිගන්නා බැවින් 'ලෝකාහුතිපටිග්ගහ' නම් වේ. එය සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ යන අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස වන ව්‍යාකරණ දීම (නියත විවරණ දීම) හා අර්හත් ඵලයට පැමිණීම යන කරුණු පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ယသတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

යස තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၂. နဒီကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

2. නදී කාශ්‍යප තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ဒုတိယာပဒါနေ [Pg.275] ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော နဒီကဿပတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အတ္တနာ ရောပိတဿ အမ္ဗရုက္ခဿ ပဌမုပ္ပန္နံ မနောသိလာဝဏ္ဏံ ဧကံ အမ္ဗဖလံ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥရုဝေလကဿပဿ ဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဝယပ္ပတ္တော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ အနိစ္ဆန္တော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဟိ တာပသသတေဟိ သဒ္ဓိံ နေရဉ္ဇရာယ နဒိယာ တီရေ အဿမံ မာပေတွာ ဝိဟရတိ. နဒီတီရေ ဝသနတော ကဿပဂေါတ္တတာယ စ နဒီကဿပေါတိ သမညာ အဟောသိ. တဿ ဘဂဝါ သပရိသဿ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ဥပသမ္ပဒံ အဒါသိ. သော ဘဂဝတော ဂယာသီသေ အာဒိတ္တပရိယာယ ဒေသနာယ (မဟာဝ. ၅၄; သံ. နိ. ၄.၂၈) အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ.

දෙවන අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් නදී කාශ්‍යප තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩිනු දැක පැහැදුණු සිතින්, තමා විසින්ම රෝපණය කරන ලද අඹ ගසක හටගත් මනෝසීල වර්ණ ඇති පළමු අඹ ගෙඩිය පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මගධ රට බමුණු කුලයක උරුවෙල කාශ්‍යපයන්ගේ සහෝදරයා වී උපන්නේය. වැඩිවියට පත් වූ පසු නිවන කෙරෙහි ඇති ලැදියාව නිසා ගිහිගෙය අපේක්ෂා නොකර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වී, තවුසන් තුන්සියයක් සමඟ නේරංජරා නදිය අසල අසපුවක් කරගෙන වාසය කළේය. නදී තීරයෙහි වාසය කළ බැවින් හා කාශ්‍යප ගෝත්‍රයට අයත් වූ බැවින් 'නදී කාශ්‍යප' යන නම ලැබුණි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට පිරිස සමඟ 'ඒහි භික්ෂු' භාවයෙන් පැවිද්ද ලබා දුන් සේක. ඒ නදී කාශ්‍යප තෙරණුවෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ ගයාසීසයෙහිදී දේශනා කළ ආදිත්තපරියාය සූත්‍ර දේශනාව අවසානයේ අර්හත් ඵලයෙහි පිහිටියහ.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – သတ္ထာ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥရုဝေလာယံ တယော ဘာတိကဇဋိလေ ဒမေတုံ ယေန ဥရုဝေလာ တဒဝသရိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဥရုဝေလာယံ တယော ဇဋိလာ ပဋိဝသန္တိ ဥရုဝေလကဿပေါ နဒီကဿပေါ ဂယာကဿပေါတိ, တေသု ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ပဉ္စန္နံ ဇဋိလသတာနံ နာယကော ဟောတိ ဝိနာယကော အဂ္ဂေါ ပမုခေါ ပါမောက္ခော, နဒီကဿပေါ ဇဋိလော တိဏ္ဏံ ဇဋိလသတာနံ နာယကော ဟောတိ ဝိနာယကော အဂ္ဂေါ ပမုခေါ ပါမောက္ခော, ဂယာကဿပေါ ဇဋိလော ဒွိန္နံ ဇဋိလသတာနံ နာယကော ဟောတိ ဝိနာယကော အဂ္ဂေါ ပမုခေါ ပါမောက္ခော. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ အဿမော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစေ တေ, ကဿပ, အဂရု, ဝသေယျာမ ဧကရတ္တံ အဂျာဂါရေ’’တိ. န ခေါ မေ, မဟာသမဏ, ဂရု, စဏ္ဍေတ္ထ နာဂရာဇာ ဣဒ္ဓိမာ အာသိဝိသော ဃောရဝိသော, သော တံ မာ ဝိဟေဌေသီတိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ…ပေ… တတိယမ္ပိ…ပေ… သော တံ မာ ဝိဟေဌေသီတိ. အပ္ပေဝ မံ န ဝိဟေဌေယျ, ဣင်္ဃ တွံ, ကဿပ, အနုဇာနာဟိ အဂျာဂါရန္တိ[Pg.276]. ဝိဟရ, မဟာသမဏ, ယထာသုခန္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အဂျာဂါရံ ပဝိသိတွာ တိဏသန္ထာရကံ ပညပေတွာ နိသီဒိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

එහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය: ශාස්තෘන් වහන්සේ යස කුලපුත්‍රයා පැවිදි කරවා, උරුවෙලෙහි සිටින ජටිල සොහොයුරන් තිදෙනා දමනය කරනු පිණිස උරුවෙලට වැඩම කළ සේක. ඒ අවසථාවෙහි උරුවෙලෙහි උරුවෙල කාශ්‍යප, නදී කාශ්‍යප සහ ගයා කාශ්‍යප යන ජටිලයන් තිදෙනා වාසය කළහ. ඔවුන් අතරින් උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා පන්සියයක් ජටිලයන්ට නායකයා, විනයායකයා, අග්‍රයා, ප්‍රමුඛයා හා නායකයා විය. නදී කාශ්‍යප ජටිලයා තුන්සියයක් ජටිලයන්ට නායකයා, විනයායකයා, අග්‍රයා, ප්‍රමුඛයා හා නායකයා විය. ගයා කාශ්‍යප ජටිලයා දෙසියයක් ජටිලයන්ට නායකයා, විනයායකයා, අග්‍රයා, ප්‍රමුඛයා හා නායකයා විය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ අසපුව වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඉදින් ඔබට ගරු කාරණයක් නොවන්නේ නම්, අපි එක් රැයක් ගිනි හලෙහි වාසය කරන්නෙමු." "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට ගරු කාරණයක් නැත. එහෙත් එහි දරුණු වූ, ඉර්ධිමත් වූ, වහා විෂ පැතිරෙන, භයානක විෂ ඇති නාග රාජයෙක් සිටී. ඔහු ඔබට පීඩා නොකෙරේවා!" යැයි උරුවෙල කාශ්‍යප කීවේය. දෙවනුවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට එයම වදාළ සේක...පෙ... තෙවනුවත් වදාළ සේක...පෙ... "ඔහු ඔබට පීඩා නොකෙරේවා!" යැයි කීවේය. "කාශ්‍යපය, ඔහු මට පීඩා නොකරනු ඇත. ඔබ මට ගිනි හල අනුමත කරන්න" යැයි වදාළ සේක. "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, සැප සේ වාසය කරනු මැනව" යැයි කීවේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගිනි හලට පිවිස, තණ ඇතිරියක් පනවා ගෙන, පර්යංකයෙන් හිඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය එළඹවාගෙන වැඩ සිටි සේක.

အဒ္ဒသာ ခေါ သော နာဂေါ ဘဂဝန္တံ ပဝိဋ္ဌံ, ဒိသွာ ဒုမ္မနော ပဓူပါယိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ဣမဿ နာဂဿ အနုပဟစ္စ ဆဝိဉ္စ စမ္မဉ္စ မံသဉ္စ နှာရုဉ္စ အဋ္ဌိဉ္စ အဋ္ဌိမိဉ္ဇဉ္စ တေဇသာ တေဇံ ပရိယာဒိယေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရိတွာ ပဓူပါယိ. အထ ခေါ သော နာဂေါ မက္ခံ အသဟမာနော ပဇ္ဇလိ. ဘဂဝါပိ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပဇ္ဇလိ. ဥဘိန္နံ သဇောတိဘူတာနံ အဂျာဂါရံ အာဒိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ. အထ ခေါ တေ ဇဋိလာ အဂျာဂါရံ ပရိဝါရေတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အဘိရူပေါ ဝတ, ဘော, မဟာသမဏော နာဂေန ဝိဟေဌိယတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန တဿ နာဂဿ အနုပဟစ္စ ဆဝိဉ္စ စမ္မဉ္စ မံသဉ္စ နှာရုဉ္စ အဋ္ဌိဉ္စ အဋ္ဌိမိဉ္ဇဉ္စ တေဇသာ တေဇံ ပရိယာဒိယိတွာ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဒဿေသိ – ‘‘အယံ တေ, ကဿပ, နာဂေါ ပရိယာဒိန္နော အဿ တေဇသာ တေဇော’’တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ စဏ္ဍဿ နာဂရာဇဿ ဣဒ္ဓိမတော အာသိဝိသဿ ဃောရဝိသဿ တေဇသာ တေဇံ ပရိယာဒိယိဿတိ, န တွေဝ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ.

ඒ නාගයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇතුළු වූවා දැක, නොසතුටු සිතින් දුම් පිට කළේය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "මම මේ නාගයාගේ සිවියට, සමට, මසට, නහරවලට, ඇටවලට හෝ ඇට මිදුළු වලට හානි නොකර, මාගේ තේජසින් මොහුගේ තේජස මැඩ පවත්වන්නෙමි." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි වූ ඉර්ධිමය බලයක් මවා දුම් පිට කළ සේක. එවිට ඒ නාගයා ක්‍රෝධය ඉවසාගත නොහැකිව ගිනිදැල් පිට කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද තේජෝ ධාතු සමාපත්තියට සමවැදී ගිනිදැල් පිට කළ සේක. දෙදෙනාගේම ගිනිදැල් නිසා ගිනි හල ගිනි ගත්තාක් මෙන් ඉතා දීප්තිමත් විය. එකල්හි ඒ ජටිලයෝ ගිනි හල වට කරගෙන, "භවත්නි, අභිරූපී මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නාගයා විසින් පෙළනු ලබන්නේය!" යැයි පැවසූහ. ඉන්පසු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ නාගයාගේ සිවියට, සමට, මසට, නහරවලට, ඇටවලට හෝ ඇට මිදුළු වලට හානි නොකර, තමන් වහන්සේගේ තේජසින් නාගයාගේ තේජස මැඩ පවත්වා, නාගයා පාත්‍රයට දමාගෙන උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට පෙන්වා, "කාශ්‍යපය, මේ ඔබේ නාගයාය. මගේ තේජසින් මොහුගේ තේජස මැඩ පවත්වන ලදී" යැයි වදාළ සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ සිතුණි: "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහා ඉර්ධිමත්ය, මහා ආනුභාව සම්පන්නය. දරුණු වූ, ඉර්ධිමත් වූ, වහා විෂ පැතිරෙන, භයානක විෂ ඇති නාග රාජයාගේ තේජස පවා තමන්ගේ තේජසින් මැඩ පැවැත්වූයේය. එසේ වුවත් උන්වහන්සේ මා වැනි රහතන් වහන්සේ නමක් නම් නොවේ."

‘‘နေရဉ္ဇရာယံ ဘဂဝါ, ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ အဝေါစ;

သစေ တေ ကဿပ အဂရု, ဝိဟရေမု အဇ္ဇဏှော အဂ္ဂိသာလမှီ’’တိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නේරංජරා නදිය අසලදී උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඉදින් ඔබට කරදරයක් නැති නම්, අපි අද එක් රැයකට ඔබේ ගිනිහල් ගෙයෙහි (ගිනි තැන්පත් කරන කුටියෙහි) වාසය කරමු."

‘‘န ခေါ မေ မဟာသမဏ ဂရု, ဖာသုကာမောဝ တံ နိဝါရေမိ;

စဏ္ဍေတ္ထ နာဂရာဇာ, ဣဒ္ဓိမာ အာသိဝိသော ဃောရဝိသော;

သော တံ မာ ဝိဟေဌေသီ’’တိ.

"මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට එයින් කිසිදු අපහසුවක් නැත. මම ඔබ වහන්සේගේ යහපත පතාම එය වළක්වමි. එහි ඉතා දරුණු වූ, මහත් සෘද්ධි ඇති, මාරාන්තික විෂ සහිත නාග රාජයෙක් වෙසෙයි. ඔහු ඔබ වහන්සේට පීඩාවක් නොකෙරේවා!"

‘‘အပ္ပေဝ [Pg.277] မံ န ဝိဟေဌေယျ, ဣင်္ဃ တွံ ကဿပ အနုဇာနာဟိ အဂျာဂါရန္တိ;

ဒိန္နန္တိ နံ ဝိဒိတွာ, အဘီတော ပါဝိသိ ဘယမတီတော.

"කාශ්‍යපය, ඔහු මට පීඩාවක් නොකරන්නට පුළුවන. එබැවින් මට ඒ ගිනිහල් ගෙයෙහි වාසය කිරීමට අවසර දෙන්න." තමන් වහන්සේට අවසර ලැබුණු බව දැන, සියලු බිය ඉක්මවා සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිදු තැතිගැනීමකින් තොරව එහි ඇතුළු වූ සේක.

‘‘ဒိသွာ ဣသိံ ပဝိဋ္ဌံ, အဟိနာဂေါ ဒုမ္မနော ပဓူပါယိ;

သုမနမနသော အဓိမနော, မနုဿနာဂေါပိ တတ္ထ ပဓူပါယိ.

ඍෂිවරයාණන් (බුදුරදුන්) ඇතුළු වූ බව දැක, කෝපයට පත් නාගයා දුම් පිට කරන්නට විය. ශාන්ත වූ උතුම් සිත් ඇති මනුෂ්‍ය නාගයාණන් (බුදුරදුන්) ද එහි දුම් පිට කළ සේක.

‘‘မက္ခဉ္စ အသဟမာနော, အဟိနာဂေါ ပါဝကောဝ ပဇ္ဇလိ;

တေဇောဓာတုသုကုသလော, မနုဿနာဂေါပိ တတ္ထ ပဇ္ဇလိ.

තම ක්‍රෝධය ඉවසාගත නොහැකි වූ නාගයා ගින්නක් මෙන් ඇවිළී ගියේය. තේජෝ ධාතුවෙහි නිපුණ වූ මනුෂ්‍ය නාගයාණන් ද එහි තේජෝ බලයෙන් ගින්නක් මෙන් ඇවිළී ගිය සේක.

‘‘ဥဘိန္နံ သဇောတိဘူတာနံ,အဂျာဂါရံ အာဒိတ္တံ ဟောတိ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ;

ဥဒိစ္ဆရေ ဇဋိလာ, အဘိရူပေါ ဝတ ဘော မဟာသမဏော;

နာဂေန ဝိဟေဌိယတီတိ ဘဏန္တိ.

දෙදෙනාම ගින්නෙන් ඇවිළෙන කල්හි, මුළු ගිනිහල් ගෙයම හාත්පසින්ම මහත් ආලෝකයෙන් ඒකාලෝක විය. ජටිලයෝ ඒ දෙස බලා මෙසේ කීහ: "පින්වත්නි, අහෝ! රූපසම්පන්න වූ ඒ මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නාගයා විසින් පීඩාවට පත් කරනු ලබන සේකැයි" පවසති.

‘‘အထ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန, ဟတာ နာဂဿ အစ္စိယော ဟောန္တိ;

ဣဒ္ဓိမတော ပန ဌိတာ, အနေကဝဏ္ဏာ အစ္စိယော ဟောန္တိ.

ඉන්පසු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන්, නාගයාගේ ගිනිසිළු නිවී ගියේය. එහෙත් සෘද්ධිමත් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් විවිධ වර්ණ ඇති රශ්මි මාලාවෝ විහිදෙමින් පැවතුණහ.

‘‘နီလာ အထ လောဟိတိကာ, မဉ္ဇိဋ္ဌာ ပီတကာ ဖလိကဝဏ္ဏာယော;

အင်္ဂီရသဿ ကာယေ, အနေကဝဏ္ဏာ အစ္စိယော ဟောန္တိ.

ආංගීරස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නිල්, රතු, ලේ පැහැති, රන්වන් සහ ස්ඵටික වර්ණ ඇති නොයෙක් වර්ණවල රශ්මි මාලාවෝ විහිදුණහ.

‘‘ပတ္တမှိ ဩဒဟိတွာ, အဟိနာဂံ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿေသိ;

အယံ တေ ကဿပ နာဂေါ, ပရိယာဒိန္နော အဿ တေဇသာ တေဇော’’တိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම නාගයාව පාත්‍රයට දමා ගෙන කාශ්‍යප බමුණාට පෙන්වා මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, මෙන්න ඔබේ නාගයා. මාගේ තේජසින් ඔහුගේ තේජස සම්පූර්ණයෙන්ම මැඩපැවැත්වූවෙමි."

အထ [Pg.278] ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ဘဂဝတော ဣမိနာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန အဘိပ္ပသန္နော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓေဝ, မဟာသမဏ, ဝိဟရ, အဟံ တေ ဓုဝဘတ္တေနာ’’တိ.

එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය කෙරෙහි පැහැදී මෙසේ කීවේය: "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මෙහිම වැඩ වසනු මැනව. මම ඔබ වහන්සේට නිරන්තරයෙන් දන් පිළිගන්වන්නෙමි."

ပဌမံ ပါဋိဟာရိယံ.

මෙය පළමු ප්‍රාතිහාර්යයයි.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ အဿမဿ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ. အထ ခေါ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဝနသဏ္ဍံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ စတုဒ္ဒိသာ အဋ္ဌံသု သေယျထာပိ မဟန္တာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာလော, မဟာသမဏ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တံ, တေ နု ခေါ တေ, မဟာသမဏ, အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဝနသဏ္ဍံ ဩဘာသေတွာ ယေန တွံ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ အဘိဝါဒေတွာ စတုဒ္ဒိသာ အဋ္ဌံသု သေယျထာပိ မဟန္တာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ’’တိ. ဧတေ ခေါ, ကဿပ, စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိံသု ဓမ္မဿဝနာယာတိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော ဥပသင်္ကမိဿန္တိ ဓမ္မဿဝနာယ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ අසපුවට නුදුරු එක්තරා වනයක වැඩ විසූ සේක. එසමයෙහි සතර වරම් මහරජවරු රාත්‍රිය අවසාන භාගයේදී ඉතා මනහර සිරුරින් යුතුව මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, සතර දිශාවෙන් මහත් ගිනි කඳන් මෙන් පෙනී සිටියහ. පසුදින උදෑසන උරුවෙල කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය: "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දානයට කාලයයි, දානය සූදානම්ය. මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඊයේ රාත්‍රියේ ඉතා අලංකාර වර්ණයෙන් මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින්, සතර දිශාවෙන් මහත් ගිනි කඳන් මෙන් ඔබ වහන්සේ අසල සිටි ඒ අය කවුද?" එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යපය, ඒ සතර වරම් මහරජවරුයි. ඔවුන් මා වෙත පැමිණියේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමටයි" වදාළ සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යපට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති කෙනෙකි. මක්නිසාද යත්, සතර වරම් මහරජවරු පවා ධර්මය ඇසීමට මෙහි පැමිණෙති. එහෙත් මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මා මෙන් රහත් වූ කෙනෙකු නම් නොවේ." ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යපගේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩ විසූ සේක.

ဒုတိယံ ပါဋိဟာရိယံ.

මෙය දෙවන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဝနသဏ္ဍံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ သေယျထာပိ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပုရိမာဟိ ဝဏ္ဏနိဘာဟိ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာလော, မဟာသမဏ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တံ, ကော နု ခေါ သော, မဟာသမဏ, အဘိက္ကန္တာယ [Pg.279] ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဝနသဏ္ဍံ ဩဘာသေတွာ ယေန တွံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ သေယျထာပိ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပုရိမာဟိ ဝဏ္ဏနိဘာဟိ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိ. ဧသော ခေါ, ကဿပ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ ဓမ္မဿဝနာယာတိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ သက္ကောပိ ဒေဝါနမိန္ဒော ဥပသင်္ကမိဿတိ ဓမ္မဿဝနာယ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ.

ඉන්පසු දෙවියන්ට අධිපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා රාත්‍රියේදී ඉතා මනහර සිරුරින් යුතුව මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, පෙර පැමිණි අයටත් වඩා පැහැපත් වූ ද, උසස් වූ ද ආලෝකයෙන් යුත් මහත් ගිනි කඳක් මෙන් පසෙක සිටියේය. පසුවදා උදෑසන උරුවෙල කාශ්‍යප පැමිණ, "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඊයේ රැයෙහි ඔබ වහන්සේ අසල ඒ අයුරින් සිටි තැනැත්තා කවුද?" කියා විමසීය. "කාශ්‍යපය, ඒ දෙවිවරුන්ට අධිපති ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයායි. ඔහු මා වෙත පැමිණියේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමටයි" භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. එවිට ද උරුවෙල කාශ්‍යපට, "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් සෘද්ධි හා ආනුභාව ඇති සේක. එහෙත් මා මෙන් රහත් කෙනෙක් නම් නොවේ" යැයි සිතක් ඇති විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩ විසූ සේක.

တတိယံ ပါဋိဟာရိယံ.

මෙය තුන්වන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

အထ ခေါ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဝနသဏ္ဍံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ သေယျထာပိ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပုရိမာဟိ ဝဏ္ဏနိဘာဟိ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာလော, မဟာသမဏ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တံ, ကော နု ခေါ သော, မဟာသမဏ, အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဝနသဏ္ဍံ ဩဘာသေတွာ ယေန တွံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ သေယျထာပိ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပုရိမာဟိ ဝဏ္ဏနိဘာဟိ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိ. ဧသော ခေါ, ကဿပ, ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ ဓမ္မဿဝနာယာတိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ ဗြဟ္မာပိ သဟမ္ပတိ ဥပသင်္ကမိဿတိ ဓမ္မဿဝနာယ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ.

ඉන්පසු සහම්පතී බ්‍රහ්මයා රාත්‍රියේදී ඉතා මනහර සිරුරින් යුතුව මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, පෙර පැමිණි අයටත් වඩා ප්‍රභාමත් වූ ආලෝකයක් සහිත මහත් ගිනි කඳක් මෙන් පසෙක සිටියේය. පසුදින උදෑසන උරුවෙල කාශ්‍යප පැමිණ ඒ කවුදැයි විමසූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යපය, ඒ සහම්පතී බ්‍රහ්මයායි. ඔහු මා වෙත පැමිණියේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමටයි" වදාළ සේක. එවිට ද උරුවෙල කාශ්‍යපට, "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් සෘද්ධි හා ආනුභාව ඇති සේක. එහෙත් මා මෙන් රහත් කෙනෙක් නම් නොවේ" යැයි සිතක් ඇති විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩ විසූ සේක.

စတုတ္ထံ ပါဋိဟာရိယံ.

මෙය හතරවන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

တေန ခေါ ပန သမယေန ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ မဟာယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ, ကေဝလကပ္ပာ စ အင်္ဂမဂဓာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ [Pg.280] အာဒါယ အဘိက္ကမိတုကာမာ ဟောန္တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဧတရဟိ ခေါ မေ မဟာယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော, ကေဝလကပ္ပာ စ အင်္ဂမဂဓာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ အဘိက္ကမိဿန္တိ, သစေ မဟာသမဏော မဟာဇနကာယေ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, မဟာသမဏဿ လာဘသက္ကာရော အဘိဝဍ္ဎိဿတိ, မမ လာဘသက္ကာရော ပရိဟာယိဿတိ, အဟော နူန မဟာသမဏော သွာတနာယ နာဂစ္ဆေယျာ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ဥတ္တရကုရုံ ဂန္တွာ တတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ အနောတတ္တဒဟေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ ဒိဝါဝိဟာရံ အကာသိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာလော, မဟာသမဏ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တံ, ကိံ နု ခေါ, မဟာသမဏ, ဟိယျော နာဂမာသိ, အပိစ မယံ တံ သရာမ, ‘ကိံ နု ခေါ မဟာသမဏော နာဂစ္ဆတီ’တိ, ခါဒနီယဿ စ ဘောဇနီယဿ စ တေ ပဋိဝီသော ဌပိတော’’တိ. နနု တေ, ကဿပ, ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဧတရဟိ ခေါ မေ မဟာယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ကေဝလကပ္ပာ စ အင်္ဂမဂဓာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ အဘိက္ကမိဿန္တိ, သစေ မဟာသမဏော မဟာဇနကာယေ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရိဿတိ, မဟာသမဏဿ လာဘသက္ကာရော အဘိဝဍ္ဎိဿတိ, မမ လာဘသက္ကာရော ပရိဟာယိဿတိ, အဟော နူန မဟာသမဏော သွာတနာယ နာဂစ္ဆေယျာ’’တိ, သော ခေါ အဟံ, ကဿပ, တဝ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ဥတ္တရကုရုံ ဂန္တွာ တတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ အနောတတ္တဒဟေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ ဒိဝါဝိဟာရံ အကာသိန္တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနိဿတိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ.

එසමයෙහි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ මහා යාගයක් පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණි. මුළු අංග සහ මගධ වැසියෝ බොහෝ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ද්‍රව්‍ය රැගෙන පැමිණීමට කැමැත්තෙන් සිටියහ. එකල්හි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් පහළ විය. "දැන් මාගේ මහා යාගය පැවැත්වීමට ආසන්නය. මුළු අංග මගධ වැසියෝ බොහෝ කෑම බීම රැගෙන පැමිණෙනු ඇත. ඉදින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මේ මහා ජනකාය මැද සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෑවොත්, උන්වහන්සේගේ ලාභ සත්කාර වැඩි වනු ඇත, මාගේ ලාභ සත්කාර පිරිහී යනු ඇත. එබැවින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ හෙට දින මෙහි නොපැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි." ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ සිතේ හටගත් ඒ අදහස තම සිතින් දැන, උත්තරකුරු දිවයිනට වැඩම කොට එතැනින් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් අනෝතප්ත විල අසලදී වළඳා, එදින දිවා කාලය එහිම ගත කළ සේක. ඉන්පසු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය. "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දැන් කාලය පැමිණ ඇත, ආහාර පිළියෙල කර තිබේ. මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ඊයේ දින වැඩම නොකළේ මන්ද? අපි ඔබ වහන්සේ ගැන විමසා බැලුවෙමු. 'මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වැඩම නොකරන්නේ මන්දැ'යි අපට සිතුණි. ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන් ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ද්‍රව්‍ය කොටසක් ඉතිරි කර තැබුවෙමු." "කාශ්‍යප, ඔබට මෙබඳු සිතක් ඇති වූවා නොවේද? 'දැන් මාගේ මහා යාගය පැවැත්වීමට ආසන්නය, මුළු අංග මගධ වැසියෝ බොහෝ කෑම බීම රැගෙන පැමිණෙනු ඇත, ඉදින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මේ මහා ජනකාය මැද සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෑවොත් උන්වහන්සේගේ ලාභ සත්කාර වැඩි වනු ඇත, මාගේ ලාභ සත්කාර පිරිහී යනු ඇත, එබැවින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ හෙට දින මෙහි නොපැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි' කියාය. කාශ්‍යප, මම ඔබේ ඒ අදහස සිතින් දැන උත්තරකුරු දිවයිනට වැඩම කර, එතැනින් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් අනෝතප්ත විල අසලදී වළඳා, එදින දිවා කාලය එහිම ගත කළෙමි." එකල්හි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් පහළ විය. "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සැබවින්ම මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති කෙනෙකි. උන්වහන්සේ සිතින් අනුන්ගේ සිත පවා දැනගන්නා සේක. එහෙත් උන්වහන්සේ මා මෙන් රහත් වූ කෙනෙක් නම් නොවේ." ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා දුන් ආහාර වළඳා, ඒ වන ලැහැබෙහිම වැඩසිටි සේක.

ပဉ္စမံ ပါဋိဟာရိယံ.

පස්වන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝတော ပံသုကူလံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ အဟံ ပံသုကူလံ ဓောဝေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဘဂဝတော စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ [Pg.281] ပါဏိနာ ပေါက္ခရဏိံ ခဏိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပံသုကူလံ ဓောဝတူ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိမှိ နု ခေါ အဟံ ပံသုကူလံ ပရိမဒ္ဒေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဘဂဝတော စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ မဟတိံ သိလံ ဥပနိက္ခိပိ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပံသုကူလံ ပရိမဒ္ဒတူ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိမှိ နု ခေါ အဟံ အာလမ္ဗိတွာ ဥတ္တရေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ ကကုဓေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ သာခံ ဩနာမေသိ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, အာလမ္ဗိတွာ ဥတ္တရတူ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိမှိ နု ခေါ အဟံ ပံသုကူလံ ဝိဿဇ္ဇေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဘဂဝတော စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ မဟတိံ သိလံ ဥပနိက္ခိပိ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပံသုကူလံ ဝိဿဇ္ဇေတူ’’တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာလော, မဟာသမဏ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တံ, ကိံ နု ခေါ, မဟာသမဏ, နာယံ ပုဗ္ဗေ ဣဓ ပေါက္ခရဏီ သာယံ ဣဓ ပေါက္ခရဏီ, နယိမာ သိလာ ပုဗ္ဗေ ဥပနိက္ခိတ္တာ, ကေနိမာ သိလာ ဥပနိက္ခိတ္တာ, နယိမဿ ကကုဓဿ ပုဗ္ဗေ သာခါ ဩနတာ, သာယံ သာခါ ဩနတာ’’တိ? ဣဓ မေ, ကဿပ, ပံသုကူလံ ဥပ္ပန္နံ အဟောသိ, တဿ မယှံ, ကဿပ, ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ အဟံ ပံသုကူလံ ဓောဝေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ, ကဿပ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော မမ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ပါဏိနာ ပေါက္ခရဏိံ ခဏိတွာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပံသုကူလံ ဓောဝတူ’’တိ. သာယံ, ကဿပ, အမနုဿေန ပါဏိနာ ခဏိတာ ပေါက္ခရဏီ. တဿ မယှံ, ကဿပ, ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိမှိ နု ခေါ အဟံ ပံသုကူလံ ပရိမဒ္ဒေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ, ကဿပ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော မမ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ မဟတိံ သိလံ ဥပနိက္ခိပိ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပံသုကူလံ ပရိမဒ္ဒတူ’’တိ? သာယံ, ကဿပ, အမနုဿေန ဥပနိက္ခိတ္တာ သိလာ. တဿ မယှံ, ကဿပ, ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိမှိ နု ခေါ အဟံ အာလမ္ဗိတွာ ဥတ္တရေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ, ကဿပ, ကကုဓေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ မမ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ သာခံ ဩနာမေသိ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, အာလမ္ဗိတွာ ဥတ္တရတူ’’တိ? သွာယံ အာဟရဟတ္ထော ကကုဓော. တဿ မယှံ, ကဿပ, ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိမှိ နု ခေါ အဟံ ပံသုကူလံ ဝိဿဇ္ဇေယျ’’န္တိ? အထ ခေါ, ကဿပ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော မမ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ [Pg.282] မဟတိံ သိလံ ဥပနိက္ခိပိ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပံသုကူလံ ဝိဿဇ္ဇေတူ’’တိ? သာယံ, ကဿပ, အမနုဿေန ဥပနိက္ခိတ္တာ သိလာတိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ သက္ကောပိ ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေယျာဝစ္စံ ကရိဿတိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පංසුකූල සිවුරක් ලැබුණි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම මේ පංසුකූල සිවුර කොතැනක සෝදන්නෙම්ද?’ එකල්හි සක් දෙවිඳුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, අතින් පොකුණක් හාරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි පංසුකූල සිවුර සෝදන සේක්වා’යි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම මේ පංසුකූල සිවුර කුමක පිරිමදින්නෙම්ද (අතුල්ලන්නෙම්ද)?’ එකල්හි සක් දෙවිඳුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, විශාල ගල් පුවරුවක් එතැන තබා මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර පිරිමදින සේක්වා’යි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කුමක එල්ලී (පොකුණෙන්) ගොඩවන්නෙම්ද?’ එකල්හි කුඹුක් ගසක වැඩසිටි දේවතාවෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, අත්තක් පහත් කර ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි එල්ලී ගොඩවන සේක්වා’යි පැවසීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම මේ පංසුකූල සිවුර කුමක වනන්නෙම්ද (වියළන්නෙම්ද)?’ එකල්හි සක් දෙවිඳුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, විශාල ගල් පුවරුවක් තබා මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර වනන සේක්වා’යි. ඉන්පසු උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා එදින රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දානයට කාලයයි, ආහාර පිළියෙළ කර තිබේ. මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, පෙර මෙහි පොකුණක් නොතිබුණි, දැන් මෙහි පොකුණක් ඇත. පෙර මේ ගල් පුවරු මෙහි නොතිබුණි, මේවා කවුරුන් විසින් තබන ලද්දක්ද? මේ කුඹුක් ගසේ අත්ත පෙර පහත් වී නොතිබුණි, දැන් මෙම අත්ත පහත් වී තිබේ.’ ‘කාශ්‍යපය, අද මට පංසුකූල සිවුරක් ලැබුණි. එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කොතැනක පංසුකූල සිවුර සෝදන්නෙම්ද?’ කියායි. එවිට කාශ්‍යපය, සක් දෙවිඳුන් මාගේ සිතුවිල්ල දැන අතින් පොකුණක් හාරා මට මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර සෝදන සේක්වා’ කියායි. කාශ්‍යපය, ඒ පොකුණ අමනුෂ්‍යයෙකු (දෙවියකු) විසින් අතින් හාරන ලද්දකි. කාශ්‍යපය, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කොතැනක පංසුකූල සිවුර පිරිමදින්නෙම්ද?’ එවිට සක් දෙවිඳුන් මාගේ සිතුවිල්ල දැන විශාල ගල් පුවරුවක් තබා, ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර පිරිමදින සේක්වා’යි කීවේය. කාශ්‍යපය, ඒ ගල් පුවරුව අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් තබන ලද්දකි. කාශ්‍යපය, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කුමක එල්ලී ගොඩවන්නෙම්ද?’ එවිට කුඹුක් ගසෙහි අරක්ගත් දේවතාවා මාගේ සිතුවිල්ල දැන අත්තක් පහත් කර, ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි එල්ලී ගොඩවන සේක්වා’යි කීවේය. කාශ්‍යපය, ඒ කුඹුක් ගස අත දිගු කරන්නාක් මෙන් අත්ත පහත් කර දුන්නේය. කාශ්‍යපය, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කොතැනක පංසුකූල සිවුර වනන්නෙම්ද?’ එවිට සක් දෙවිඳුන් මාගේ සිතුවිල්ල දැන විශාල ගල් පුවරුවක් තබා, ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර වනන සේක්වා’යි කීවේය. කාශ්‍යපය, ඒ ගල් පුවරුව ද අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් තබන ලද්දකි.’ එවිට උරුවේල කාශ්‍යප හට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘සක් දෙවිඳුන් පවා යම් ශ්‍රමණයෙකුට උපස්ථාන කරන්නේද, ඒ මහා ශ්‍රමණයා සැබවින්ම මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. එහෙත් මා මෙන් රහත් වූවෙක් නම් නොවේ.’ ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩසිටි සේක.

အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစေသိ – ‘‘ကာလော, မဟာသမဏ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ကဿပ, အာယာမဟ’’န္တိ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဥယျောဇေတွာ ယာယ ဇမ္ဗုယာ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပညာယတိ, တတော ဖလံ ဂဟေတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသီဒိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ဘဂဝန္တံ အဂျာဂါရေ နိသိန္နံ, ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတမေန တွံ, မဟာသမဏ, မဂ္ဂေန အာဂတော, အဟံ တယာ ပဌမတရံ ပက္ကန္တော, သော တွံ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသိန္နော’’တိ? ‘‘ဣဓာဟံ, ကဿပ, တံ ဥယျောဇေတွာ ယာယ ဇမ္ဗုယာ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပညာယတိ, တတော ဖလံ ဂဟေတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသိန္နော. ဣဒံ ခေါ, ကဿပ, ဇမ္ဗုဖလံ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ ဂန္ဓသမ္ပန္နံ ရသသမ္ပန္နံ, သစေ အာကင်္ခသိ ပရိဘုဉ္ဇာ’’တိ. ‘‘အလံ, မဟာသမဏ, တွံယေဝ တံ အရဟသိ, တွံယေဝ တံ ပရိဘုဉ္ဇာ’’တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ မံ ပဌမတရံ ဥယျောဇေတွာ ယာယ ဇမ္ဗုယာ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပညာယတိ, တတော ဖလံ ဂဟေတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသီဒိဿတိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ.

ඉන්පසු උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා එදින රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දාන වේලාව දැනුම් දුන්නේය: ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දානයට කාලයයි, ආහාර පිළියෙළ කර තිබේ’යි පැවසීය. ‘කාශ්‍යපය, ඔබ යන්න, මම එන්නම්’ යැයි උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා පිටත් කර යවා, යම් දඹ ගසක් නිසා දඹදිව යන නම ප්‍රකට වූයේද, එම දඹ ගසෙන් දඹ ගෙඩියක් ගෙන (කාශ්‍යපට) වඩා පළමුව වැඩම කොට ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටි සේක. උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටිනු දැක, උන්වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කුමන මාවතකින් වැඩම කළ සේක්ද? මම ඔබ වහන්සේට පෙර පිටත් වූවෙමි, එහෙත් ඔබ වහන්සේ මට පෙර පැමිණ ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටින සේක.’ ‘කාශ්‍යපය, මම ඔබ පිටත් කර යවා, යම් දඹ ගසක් නිසා දඹදිව යන නම ප්‍රකට වූයේද, එම දඹ ගසෙන් දඹ ගෙඩියක් ගෙන පළමුව පැමිණ ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටියෙමි. කාශ්‍යපය, වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් පිරිපුන් වූ මේ දඹ ගෙඩිය බලන්න. ඔබට අවශ්‍ය නම් මෙය වළඳන්න.’ ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, කමක් නැත (එය අවශ්‍ය නැත). ඔබ වහන්සේටම එය සුදුසුය. ඔබ වහන්සේම එය වැළඳුව මැනව.’ එවිට උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මා මුලින් පිටත් කර යවා, දඹදිව යන නම ප්‍රකට වීමට හේතු වූ ඒ දඹ ගසෙන් දඹ ගෙඩියක් ද රැගෙන මට පෙර පැමිණ මෙහි වැඩ සිටීමට තරම් මේ මහා ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. එහෙත් මා මෙන් රහත් වූවෙක් නම් නොවේ.’ ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩසිටි සේක.

အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစေသိ – ‘‘ကာလော, မဟာသမဏ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ကဿပ, အာယာမဟ’’န္တိ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဥယျောဇေတွာ ယာယ ဇမ္ဗုယာ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပညာယတိ, တဿာ အဝိဒူရေ အမ္ဗော…ပေ… တဿာ အဝိဒူရေ အာမလကီ…ပေ… [Pg.283] တဿာ အဝိဒူရေ ဟရီတကီ…ပေ… တာဝတိံသံ ဂန္တွာ ပါရိစ္ဆတ္တကပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသီဒိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ဘဂဝန္တံ အဂျာဂါရေ နိသိန္နံ, ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတမေန တွံ, မဟာသမဏ, မဂ္ဂေန အာဂတော, အဟံ တယာ ပဌမတရံ ပက္ကန္တော, သော တွံ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသိန္နော’’တိ? ‘‘ဣဓာဟံ, ကဿပ, တံ ဥယျောဇေတွာ တာဝတိံသံ ဂန္တွာ ပါရိစ္ဆတ္တကပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသိန္နော. ဣဒံ ခေါ, ကဿပ, ပါရိစ္ဆတ္တကပုပ္ဖံ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ ဂန္ဓသမ္ပန္နံ, သစေ အာကင်္ခသိ ဂဏှာ’’တိ. ‘‘အလံ, မဟာသမဏ, တွံယေဝ တံ အရဟသိ, တွံယေဝ တံ ဂဏှာ’’တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ မံ ပဌမတရံ ဥယျောဇေတွာ တာဝတိံသံ ဂန္တွာ ပါရိစ္ဆတ္တကပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အဂျာဂါရေ နိသီဒိဿတိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ.

ඉන්පසු උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කාලය දැනුම් දුන්නේය. "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, කාලය පැමිණ ඇත, බත පිළියෙළ කර අවසන්" යැයි පැවසීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යප, ඔබ යන්න, මම පසුව එන්නෙමි" යි පවසා උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා පිටත් කර හැරියහ. යම් දඹ ගසක් හේතුවෙන් ජම්බුද්වීපය යන නම ප්‍රකට වූයේද, ඒ ගසට නුදුරින් වූ අඹ ගසක් වෙතද... අමලක (නෙල්ලි) ගසක් වෙතද... හරීතක (අරළු) ගසක් වෙතද වැඩම කොට, තව්තිසා දෙව්ලොවට ගොස් පාරිජාතක මලක් ද රැගෙන කාශ්‍යපට පෙර වැඩම කොට අග්ගිශාලාවෙහි (ගිනිහල් ගෙයි) වැඩ සිටියහ. උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා අග්ගිශාලාවෙහි වැඩ සිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක මෙසේ කීවේය: "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කිනම් මගකින් වැඩම කළ සේක්ද? මම ඔබ වහන්සේට පෙර පිටත් වූයෙමි. එහෙත් ඔබ වහන්සේ මට පෙර පැමිණ අග්ගිශාලාවෙහි අසුන් ගෙන සිටින සේක." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යප, මම ඔබ පිටත් කර හැර, තව්තිසා දෙව්ලොවට ගොස් පාරිජාතක මලක් ද රැගෙන ඔබට පෙර පැමිණ මෙහි වැඩ සිටියෙමි. කාශ්‍යප, වර්ණයෙන් හා සුවඳින් සපිරි මේ පාරිජාතක මල මෙහි ඇත. ඉදින් ඔබ කැමති නම් මෙය ගන්න" යි වදාළහ. එවිට කාශ්‍යප, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, එය ප්‍රමාණවත්ය. ඔබ වහන්සේම එයට සුදුසුය, ඔබ වහන්සේම එය තබා ගන්න" යි කීවේය. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. මට පෙර පිටත් කර හැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගොස් පාරිජාතක මලක් ද රැගෙන මට පෙර පැමිණ අග්ගිශාලාවෙහි වැඩ සිටින්නේය. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

တေန ခေါ ပန သမယေန တေ ဇဋိလာ အဂ္ဂိံ ပရိစရိတုကာမာ န သက္ကောန္တိ ကဋ္ဌာနိ ဖာလေတုံ. အထ ခေါ တေသံ ဇဋိလာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ မဟာသမဏဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ ယထာ မယံ န သက္ကောမ ကဋ္ဌာနိ ဖာလေတု’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဖာလိယန္တု, ကဿပ, ကဋ္ဌာနီ’’တိ. ‘‘ဖာလိယန္တု, မဟာသမဏာ’’တိ. သကိဒေဝ ပဉ္စ ကဋ္ဌသတာနိ ဖာလိယိံသု. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ ကဋ္ဌာနိပိ ဖာလိယိဿန္တိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ ගිනි පිදීමට කැමතිව දර පැලීමට උත්සාහ කළත් දර පැලීමට නොහැකි වූහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මේ මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවය නිසා අපට දර පැලීමට නොහැකිය" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යප, දර පැලේවාද?" එවිට කාශ්‍යප, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දර පැලේවා" යි කීවේය. එවිට එක්වරම දර පන්සියයක් පෑළී ගියේය. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. දර පවා මෙසේ පෑළෙයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

တေန ခေါ ပန သမယေန တေ ဇဋိလာ အဂ္ဂိံ ပရိစရိတုကာမာ န သက္ကောန္တိ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇလေတုံ. အထ ခေါ တေသံ ဇဋိလာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ မဟာသမဏဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ ယထာ မယံ န သက္ကောမ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇလေတု’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဥဇ္ဇလိယန္တု, ကဿပ, အဂ္ဂီ’’တိ. ‘‘ဥဇ္ဇလိယန္တု, မဟာသမဏာ’’တိ. သကိဒေဝ ပဉ္စ အဂ္ဂိသတာနိ ဥဇ္ဇလိယိံသု. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ အဂ္ဂီပိ ဥဇ္ဇလိယိဿန္တိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ ගිනි පිදීමට කැමතිව ගිනි දැල්වීමට උත්සාහ කළත් ගිනි දැල්වීමට නොහැකි වූහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවය නිසා අපට ගිනි දැල්වීමට නොහැකිය" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යප, ගිනි දැල්වේවාද?" එවිට ඔහු, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ගිනි දැල්වේවා" යි කීවේය. එවිට එක්වරම ගිනි පන්සියයක් දැල්වුණි. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. ගිනි පවා මෙසේ දැල්වෙයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

တေန [Pg.284] ခေါ ပန သမယေန တေ ဇဋိလာ အဂ္ဂိံ ပရိစရိတွာ န သက္ကောန္တိ အဂ္ဂိံ ဝိဇ္ဈာပေတုံ. အထ ခေါ တေသံ ဇဋိလာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ မဟာသမဏဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ ယထာ မယံ န သက္ကောမ အဂ္ဂိံ ဝိဇ္ဈာပေတု’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝိဇ္ဈာယန္တု, ကဿပ, အဂ္ဂီ’’တိ. ‘‘ဝိဇ္ဈာယန္တု, မဟာသမဏာ’’တိ. သကိဒေဝ ပဉ္စ အဂ္ဂိသတာနိ ဝိဇ္ဈာယိံသု. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ အဂ္ဂီပိ ဝိဇ္ဈာယိဿန္တိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ ගිනි පුදා අවසන්ව ගිනි නිවීමට උත්සාහ කළත් ගිනි නිවීමට නොහැකි වූහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවය නිසා අපට ගිනි නිවීමට නොහැකිය" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යප, ගිනි නිවේවාද?" එවිට ඔහු, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ගිනි නිවේවා" යි කීවේය. එවිට එක්වරම ගිනි පන්සියයක් නිවී ගියේය. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. ගිනි පවා මෙසේ නිවී යයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

တေန ခေါ ပန သမယေန တေ ဇဋိလာ သီတာသု ဟေမန္တိကာသု ရတ္တီသု အန္တရဋ္ဌကာသု ဟိမပါတသမယေ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ ဥမ္မုဇ္ဇန္တိပိ နိမုဇ္ဇန္တိပိ ဥမ္မုဇ္ဇနနိမုဇ္ဇနမ္ပိ ကရောန္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပဉ္စမတ္တာနိ မန္ဒာမုခိသတာနိ အဘိနိမ္မိနိ ယတ္ထ တေ ဇဋိလာ ဥတ္တရိတွာ ဝိသိဗ္ဗေသုံ. အထ ခေါ တေသံ ဇဋိလာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ မဟာသမဏဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ ယထယိမာ မန္ဒာမုခိယော နိမ္မိတာ’’တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ တာဝ ဗဟူ မန္ဒာမုခိယောပိ အဘိနိမ္မိနိဿတိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ සීතල හේමන්ත සෘතුවෙහි, හිම පතන සමයෙහි, රෑ අටවක දිනවල නෙරංජරා නදියෙහි දියේ ගිලෙමින්ද මතුවෙමින්ද ජලයේ ස්නානය කරති. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ජටිලයන්ට ජලයෙන් ගොඩ අවුත් ගිනි තැපීම පිණිස මඳගිනි කබල් පන්සියයක් මවන ලදහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවයෙන් මේ මඳගිනි කබල් මවා ඇත" යනුවෙනි. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. මෙතරම් බොහෝ මඳගිනි කබල් පවා මවයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

တေန ခေါ ပန သမယေန မဟာ အကာလမေဃော ပါဝဿိ, မဟာ ဥဒကဝါဟကော သဉ္ဇာယိ, ယသ္မိံ ပဒေသေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ သော ပဒေသော ဥဒကေန န ဩတ္ထဋော ဟောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ သမန္တာ ဥဒကံ ဥဿာရေတွာ မဇ္ဈေ ရေဏုဟတာယ ဘူမိယာ စင်္ကမေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သမန္တာ ဥဒကံ ဥဿာရေတွာ မဇ္ဈေ ရေဏုဟတာယ ဘူမိယာ စင်္ကမိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ‘‘မာဟေဝ ခေါ မဟာသမဏော ဥဒကေန ဝူဠှော အဟောသီ’’တိ နာဝါယ သမ္ဗဟုလေဟိ ဇဋိလေဟိ သဒ္ဓိံ ယသ္မိံ ပဒေသေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ, တံ ပဒေသံ အဂမာသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ဘဂဝန္တံ သမန္တာ ဥဒကံ ဥဿာရေတွာ မဇ္ဈေ ရေဏုဟတာယ ဘူမိယာ စင်္ကမန္တံ, ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ နု တွံ, မဟာသမဏာ’’တိ. ‘‘အယမဟမသ္မိ, ကဿပါ’’တိ ဘဂဝါ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ နာဝါယ ပစ္စုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ[Pg.285], ယတြ ဟိ နာမ ဥဒကမ္ပိ န ပဝါဟိဿတိ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ.

එසමයෙහි මහත් අකාල මේඝයක් වැසි වැස වැටුණි, මහා ජල ප්‍රවාහයක් හටගත්තේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි ප්‍රදේශය පමණක් ජලයෙන් යට නොවීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මම අවට ජලය ඉවත් කර මැද වියළි දූවිලි සහිත පොළොවෙහි සක්මන් කරන්නෙම් නම් මැනවි" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවට ජලය ඉවත් කර මැද වියළි පොළොවෙහි සක්මන් කළ සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ ජලයට හසු වී ගසාගෙන නොයත්වා" යි සිතා බොහෝ ජටිලයන් සමඟ ඔරුවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ප්‍රදේශයට ගියේය. උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවට ජලය ඉවත් කර මැද වියළි පොළොවෙහි සක්මන් කරනු දැක, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ මෙහි සිටින සේක්ද?" යි ඇසීය. "කාශ්‍යප, මේ මම වෙමි" යි වදාරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අහසට පැන නැඟ ඔරුව මත පෙනී සිටි සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. ජලය පවා ඔහු ගසාගෙන නොයයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘စိရမ္ပိ ခေါ ဣမဿ မောဃပုရိသဿ ဧဝံ ဘဝိဿတိ ‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ, န တွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’န္တိ, ယံနူနာဟံ ဣမံ ဇဋိလံ သံဝေဇေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလကဿပံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နေဝ စ ခေါ တွံ, ကဿပ, အရဟာ, နာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမာပန္နော, သာပိ တေ ပဋိပဒါ နတ္ထိ, ယာယ တွံ အရဟာ ဝါ အဿသိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘လဘေယျာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. ‘‘တွံ ခေါသိ, ကဿပ, ပဉ္စန္နံ ဇဋိလသတာနံ နာယကော ဝိနာယကော အဂ္ဂေါ ပမုခေါ ပါမောက္ခော, တေပိ တာဝ အပလောကေဟိ, ယထာ တေ မညိဿန္တိ, တထာ တေ ကရိဿန္တီ’’တိ. အထ ခေါ ဥရုဝေလကဿပေါ ဇဋိလော ယေန တေ ဇဋိလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဇဋိလေ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘော, မဟာသမဏေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ, ယထာ ဘဝန္တော မညန္တိ တထာ ကရောန္တူ’’တိ. ‘‘စိရပဋိကာ မယံ, ဘော, မဟာသမဏေ အဘိပ္ပသန္နာ, သစေ ဘဝံ မဟာသမဏေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိဿတိ, သဗ္ဗေဝ မယံ မဟာသမဏေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိဿာမာ’’တိ. အထ ခေါ တေ ဇဋိလာ ကေသမိဿံ ဇဋာမိဿံ ခါရိကာဇမိဿံ အဂ္ဂိဟုတမိဿံ ဥဒကေ ပဝါဟေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘လဘေယျာမ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျာမ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘သွာက္ခာတော ဓမ္မော, စရထ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ. သာဝ တေသံ အာယသ္မန္တာနံ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ හිස් පුරුෂයාට බොහෝ කලක් යනතුරුත් 'මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් ඉද්ධි ඇති සේක, මහත් ආනුභාව ඇති සේක, එසේ වුවත් උන්වහන්සේ මා මෙන් රහත් නමකැයි' සිතෙනු ඇත. මම මේ ජටිලයා සංවේගයට පත් කරන්නෙම් නම් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඔබ සැබැවින්ම රහතෙක් නොවේ. රහත් මඟට පිළිපන්නෙකු ද නොවේ. යම් පිළිවෙතකින් ඔබ රහතෙකු වන්නේ ද, එසේත් නැත්නම් රහත් මඟට පිළිපන්නෙකු වන්නේ ද, එවැනි පිළිවෙතක් පවා ඔබට නැත." එකල්හි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි හිස තබා වැඳ වැටී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලබන්නෙම් නම් මැනවි, උපසම්පදාව ලබන්නෙම් නම් මැනවි." එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඔබ පන්සියයක් ජටිලයන්ගේ නායකයාය, මඟපෙන්වන්නාය, අග්‍රවූ ද, ප්‍රධාන වූ ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද නායකයාය. එබැවින් පළමුව ඔවුන්ගෙන් ද විමසන්න. ඔවුන් යම් සේ සිතන්නාහු ද ඒ අයුරින් කටයුතු කරත්වා." ඉක්බිති උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ ඒ ජටිලයන් සිටි තැනට ගොස් ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: "පින්වතුනි, මම මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සමීපයෙහි බඹසර හැසිරීමට කැමැත්තෙමි. ඔබලා යම් සේ සිතන්නාහු ද ඒ අයුරින් කරත්වා." එවිට ඔවුහු මෙසේ කීහ: "පින්වත, අපි බොහෝ කලක සිට මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී සිටිමු. ඉදින් ඔබ වහන්සේ මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කෙරෙහි බඹසර වසන්නේ නම්, අපි සියල්ලෝම මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සමීපයෙහි බඹසර වසන්නෙමු." ඉක්බිති ඒ ජටිලයන් තම කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ ආදී සියලු පිරිකර දියෙහි පාකර හැර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි හිස තබා වැඳ වැටී මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනී, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලබමු, උපසම්පදාව ලබමු." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න, ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය. දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. එයම ඒ ආයුෂ්මත්න් වහන්සේලාගේ උපසම්පදාව විය.

အဒ္ဒသာ ခေါ နဒီကဿပေါ ဇဋိလော ကေသမိဿံ ဇဋာမိဿံ ခါရိကာဇမိဿံ အဂ္ဂိဟုတမိဿံ ဥဒကေ ဝုယှမာနေ, ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မာဟေဝ မေ ဘာတုနော ဥပသဂ္ဂေါ အဟောသီ’’တိ, ဇဋိလေ ပါဟေသိ – ‘‘ဂစ္ဆထ မေ ဘာတရံ ဇာနာထာ’’တိ, သာမဉ္စ တီဟိ ဇဋိလသတေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ ဥရုဝေလကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဥရုဝေလကဿပံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ နု ခေါ, ကဿပ, သေယျော’’တိ? ‘‘အာမာဝုသော, ဣဒံ သေယျော’’တိ. အထ ခေါ တေ ဇဋိလာ ကေသမိဿံ ဇဋာမိဿံ ခါရိကာဇမိဿံ အဂ္ဂိဟုတမိဿံ [Pg.286] ဥဒကေ ပဝါဟေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘လဘေယျာမ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျာမ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘သွာက္ခာတော ဓမ္မော, စရထ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ. သာဝ တေသံ အာယသ္မန္တာနံ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ.

නදී කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ දියෙහි ගසාගෙන එන කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ දැක මෙසේ සිතුවේය: "මාගේ සොහොයුරාට කිසිදු උවදුරක් නොවන්නට ඇතැයි සිතමි." ඔහු ජටිලයන් පිටත් කර යවමින් "ගොස් මාගේ සොහොයුරා පිළිබඳව තොරතුරු සොයා බලන්න" යැයි පැවසීය. ඔහු ද ජටිලයන් තුන්සියයක් සමඟ ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේ සිටි තැනට ගියේය. එහි ගොස් ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "කාශ්‍යපය, මේ (ශ්‍රමණ භාවය) වඩාත් ශ්‍රේෂ්ඨ ද?" "එසේය ඇවැත්නි, මෙයම ශ්‍රේෂ්ඨය" යැයි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ඉක්බිති ඒ ජටිලයන් ද තම කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ දියෙහි පාකර හැර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාමුල වැඳ වැටී මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනී, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද සහ උපසම්පදාව ලබමු." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න, ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය. දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. එයම ඒ ආයුෂ්මතුන්ගේ උපසම්පදාව විය.

အဒ္ဒသာ ခေါ ဂယာကဿပေါ ဇဋိလော ကေသမိဿံ ဇဋာမိဿံ ခါရိကာဇမိဿံ အဂ္ဂိဟုတမိဿံ ဥဒကေ ဝုယှမာနေ, ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မာဟေဝ မေ ဘာတူနံ ဥပသဂ္ဂေါ အဟောသီ’’တိ, ဇဋိလေ ပါဟေသိ – ‘‘ဂစ္ဆထ မေ ဘာတရော ဇာနာထာ’’တိ, သာမဉ္စ ဒွီဟိ ဇဋိလသတေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ ဥရုဝေလကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဥရုဝေလကဿပံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ နု ခေါ, ကဿပ, သေယျော’’တိ? ‘‘အာမာဝုသော, ဣဒံ သေယျော’’တိ. အထ ခေါ တေ ဇဋိလာ ကေသမိဿံ ဇဋာမိဿံ ခါရိကာဇမိဿံ အဂ္ဂိဟုတမိဿံ ဥဒကေ ပဝါဟေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘လဘေယျာမ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျာမ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ, ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘သွာက္ခာတော ဓမ္မော, စရထ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ. သာဝ တေသံ အာယသ္မန္တာနံ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ.

ගයා කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ ද දියෙහි ගසාගෙන එන කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ දැක මෙසේ සිතුවේය: "මාගේ සොහොයුරන්ට කිසිදු උවදුරක් නොවන්නට ඇතැයි සිතමි." ඔහු ජටිලයන් පිටත් කර යවමින් "ගොස් මාගේ සොහොයුරන් පිළිබඳව සොයා බලන්න" යැයි කීවේය. ඔහු ද ජටිලයන් දෙසියයක් සමඟ ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේ සිටි තැනට ගියේය. එහි ගොස් ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: "කාශ්‍යපය, මේ (ශ්‍රමණ භාවය) වඩාත් ශ්‍රේෂ්ඨ ද?" "එසේය ඇවැත්නි, මෙයම ශ්‍රේෂ්ඨය" යැයි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ඉක්බිති ඒ ජටිලයන් ද තම කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ සියල්ල දියෙහි පාකර හැර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාමුල වැඳ වැටී මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනී, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද සහ උපසම්පදාව ලබමු." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න, ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය. දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. එයම ඒ ආයුෂ්මතුන්ගේ උපසම්පදාව විය.

‘‘ဘဂဝတော အဓိဋ္ဌာနေန ပဉ္စ ကဋ္ဌသတာနိ န ဖာလိယိံသု, ဖာလိယိံသု, အဂ္ဂီ န ဥဇ္ဇလိယိံသု, ဥဇ္ဇလိယိံသု, န ဝိဇ္ဈာယိံသု, ဝိဇ္ဈာယိံသု, ပဉ္စ မန္ဒာမုခိသတာနိ အဘိနိမ္မိနိ, ဧတေန နယေန အဍ္ဎုဍ္ဎပါဋိဟာရိယသဟဿာနိ ဟောန္တိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අධිෂ්ඨානය නිසා (ජටිලයන්ට) දර පන්සියයක් පලන්නට නොහැකි විය, පසුව ඒවා පැළුණේය. ගිනි දල්වන්නට නොහැකි විය, පසුව ඒවා දැල්වුණේය. ගිනි නිවන්නට නොහැකි විය, පසුව ඒවා නිවුණේය. උන්වහන්සේ ගිනි බඳුන් පන්සියයක් මවා වදාළ සේක. මෙසේ ක්‍රමානුකූලව තුන්දහස් පන්සියයක් ප්‍රාතිහාර්යයන් සිදු විය.

‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ယေန ဂယာသီသံ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ သဟဿေန သဗ္ဗေဟေဝ ပုရာဏဇဋိလေဟိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဂယာယံ ဝိဟရတိ ဂယာသီသေ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသဟဿေန. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခု အာမန္တေသိ (သံ. နိ. ၄.၂၈) – ‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တံ, ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗံ အာဒိတ္တံ, စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တံ, ရူပါ အာဒိတ္တာ, စက္ခုဝိညာဏံ [Pg.287] အာဒိတ္တံ, စက္ခုသမ္ဖဿော အာဒိတ္တော, ယမိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တမ္ပိ အာဒိတ္တံ. ကေန အာဒိတ္တံ, ရာဂဂ္ဂိနာ ဒေါသဂ္ဂိနာ မောဟဂ္ဂိနာ အာဒိတ္တံ, ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ အာဒိတ္တန္တိ ဝဒါမိ? သောတံ အာဒိတ္တံ, သဒ္ဒါ အာဒိတ္တာ…ပေ… ဃာနံ အာဒိတ္တံ, ဂန္ဓာ အာဒိတ္တာ…ပေ… ဇိဝှာ အာဒိတ္တာ, ရသာ အာဒိတ္တာ…ပေ… ကာယော အာဒိတ္တော, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ အာဒိတ္တာ…ပေ… မနော အာဒိတ္တော, ဓမ္မာ အာဒိတ္တာ, မနောဝိညာဏံ အာဒိတ္တံ, မနောသမ္ဖဿော အာဒိတ္တော, ယမိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တမ္ပိ အာဒိတ္တံ. ကေန အာဒိတ္တံ, ရာဂဂ္ဂိနာ ဒေါသဂ္ဂိနာ မောဟဂ္ဂိနာ အာဒိတ္တံ, ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ အာဒိတ္တ’’’န္တိ ဝဒါမိ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වෙහි කැමති තාක් කල් වැඩසිට, දහසක් පමණ වූ සියලුම පැරණි ජටිල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් යුත් මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ ගයාසීසය දෙසට චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගයා නදිය අසල ගයාසීසයෙහි ඒ දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වැඩසිටි සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, සියල්ල ඇවිළී පවතී. මහණෙනි, ඇවිළී පවතින ඒ සියල්ල කුමක්ද? මහණෙනි, ඇස ඇවිළී පවතී, රූප ඇවිළී පවතී, චක්ඛු විඤ්ඤාණය ඇවිළී පවතී, චක්ඛු සම්ඵස්සය ඇවිළී පවතී. චක්ඛු සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එයද ඇවිළී පවතී. එය කුමකින් ඇවිළී පවතීද? රාග ගින්නෙන්, ද්වේෂ ගින්නෙන්, මෝහ ගින්නෙන් ඇවිළී පවතී; ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයෙන්, දෝමනස්සයෙන් හා උපායාසයෙන් ඇවිළී පවතී යැයි මම වදාරමි. කන ඇවිළී පවතී, ශබ්ද ඇවිළී පවතී... නාසය ඇවිළී පවතී, ගන්ධයන් ඇවිළී පවතී... දිව ඇවිළී පවතී, රසයන් ඇවිළී පවතී... කය ඇවිළී පවතී, ස්පර්ශයන් ඇවිළී පවතී... මනස ඇවිළී පවතී, ධර්මයන් ඇවිළී පවතී, මනෝ විඤ්ඤාණය ඇවිළී පවතී, මනෝ සම්ඵස්සය ඇවිළී පවතී. මනෝ සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එයද ඇවිළී පවතී. එය කුමකින් ඇවිළී පවතීද? රාග ගින්නෙන්, ද්වේෂ ගින්නෙන්, මෝහ ගින්නෙන් ඇවිළී පවතී; ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයෙන්, දෝමනස්සයෙන් හා උපායාසයෙන් ඇවිළී පවතී යැයි මම වදාරමි.”

‘‘ဧဝံ ပဿံ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော စက္ခုသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ရူပေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, စက္ခုဝိညာဏေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, စက္ခုသမ္ဖဿေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ယမိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ. သောတသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သဒ္ဒေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ဃာနသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဂန္ဓေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ဇိဝှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ရသေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ကာယသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… မနသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဓမ္မေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, မနောဝိညာဏေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, မနောသမ္ဖဿေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ယမိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ. နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ, ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා වූ ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඇස කෙරෙහිද කලකිරෙයි, රූපයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි, චක්ඛු විඤ්ඤාණය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, චක්ඛු සම්ඵස්සය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. චක්ඛු සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. කන කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ශබ්දයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... නාසය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ගන්ධයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... දිව කෙරෙහිද කලකිරෙයි, රසයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... කය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ස්පර්ශයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... මනස කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ධර්මයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි, මනෝ විඤ්ඤාණය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, මනෝ සම්ඵස්සය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. මනෝ සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නා වූ ඔහු නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැ’යි ඔහු දැනගනියි.”

ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိံ ဘညမာနေ တဿ ဘိက္ခုသဟဿဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသု.

මෙම දේශනාව පවත්වනු ලබන කල්හි, ඒ දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සිත් කිසිවක් කෙරෙහි උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය.

၂၉. ဧဝံ အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနံ သုတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ သမ္ပတ္တော နဒီကဿပေါ ထေရော သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ [Pg.288] ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဂ္ဂဖလန္တိ ဥတ္တမဖလံ, အတ္တနာ ရောပိတအမ္ဗရုက္ခဿ အာဒိမှိ ဂဟိတဖလံ ဝါ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

29. මෙසේ ආදිත්තපරියාය දේශනාව අසා සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් නදී කස්සප තෙරුන් වහන්සේ සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් වහන්සේගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘අග්ගඵලං’ යනු උත්තම ඵලයයි, එනම් තමා විසින් සිටුවන ලද අඹ ගසෙහි මුලින්ම හටගත් ඵලයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

နဒီကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

නදී කස්සප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၃. ဂယာကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

3. ගයා කස්සප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

တတိယာပဒါနေ အဇိနစမ္မဝတ္ထောဟန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဂယာကဿပတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညာယတနေ အဿမံ မာပေတွာ ဝနမူလဖလာဟာရော ဝသတိ. တေန စ သမယေန ဘဂဝါ ဧကော အဒုတိယော တဿ အဿမသမီပေနာဂစ္ဆိ, သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ဝေလံ ဩလောကေန္တော မနောဟရာနိ ကောလဖလာနိ သတ္ထု ဥပနေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒွီဟိ တာပသသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂယာယ ဝိဟရတိ. ဂယာယ ဝသနတော ဟိဿ ကဿပဂေါတ္တတာယ စ ဂယာကဿပေါတိ သမညာ အဟောသိ. သော ဘဂဝတော သဒ္ဓိံ ပရိသာယ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒံ ဒတွာ နဒီကဿပဿ ဝုတ္တနယေန အာဒိတ္တပရိယာယ ဒေသနာယ ဩဝဒိယမာနော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ.

තුන්වන අපදානය වන ‘අජිනචම්මවත්ථොහං’ යනාදිය ආයුෂ්මත් ගයා කස්සප තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන කුසල් රැස් කරමින්, මෙයින් කප් තිස් එකකට පෙර සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහු තේරුම් ගත හැකි වයසට පත් වූ කල, සංසාරයෙන් එතෙර වීමේ අදහසින් ගිහිගෙය හැර දමා තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව, ආරණ්‍යයක අසපුවක් කරවාගෙන වනයෙහි අල, මුල්, ගෙඩි ආහාරයට ගනිමින් වාසය කළේය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හුදෙකලාවම එම තවුසාගේ අසපුව අසලින් වැඩි සේක. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, එකත්පස්ව සිට කාලය බලා මනහර වූ මහදං (කෝල) පලතුරු ශාස්තෘන් වහන්සේට පිළිගැන්වීය. ඔහු ඒ පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බමුණු කුලයක උපත ලබා, වයසට පත් වූ කල නික්ම යාමේ අදහසින් ගිහිගෙය හැර දමා තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව, තවුසන් දෙසියයක් සමඟ ගයා නදිය අසල වාසය කළේය. ගයා නදිය අසල වාසය කිරීම නිසාත්, කස්සප ගෝත්‍රයට අයත් වීම නිසාත් ‘ගයා කස්සප’ යන නම විය. ඒ ගයා කස්සප තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් පිරිස සමඟ ඒහි භික්ෂු පැවිද්ද ලබා, නදී කස්සප තෙරුන්ගේ වස්තුවෙහි සඳහන් වූ පරිදි ආදිත්තපරියාය දේශනාවෙන් අවවාද ලබමින් අර්හත්වයෙහි පිහිටියේය.

၃၅. သော အရဟတ္တံ ပတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော အဇိနစမ္မဝတ္ထောဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇိနစမ္မဝတ္ထောတိ တာပသပဗ္ဗဇိတတ္တာ အဇိနစမ္မနိဝါသနပါဝုရဏောတိ အတ္ထော. ခါရိဘာရဓရောတိ တာပသကာလေ တာပသပရိက္ခာရပရိပုဏ္ဏကာဇဓရောတိ အတ္ထော. ခါရိကတာပသပရိက္ခာရေ ပူရေတွာ. ကောလံ အဟာသိ အဿမန္တိ ကောလဖလံ အဿမေ ပူရေတွာ အဿမေ နိသိန္နောတိ အတ္ထော. အဂေါပယိန္တိ [Pg.289] ပါဌေ ကောလဖလံ ပရိယေသိတွာ အဿမံ ဂေါပေသိံ ရက္ခိန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

35. උන්වහන්සේ අර්හත්වයට පත්ව සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් වහන්සේගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘අජිනචම්මවත්ථොහං’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘අජිනචම්මවත්ථො’ යනු තවුස් පැවිද්ද ලැබූ බැවින් අඳුන් දිවි සම් හැඳ පෙරවූ තැනැත්තා යන අර්ථයයි. ‘ඛාරීභාරධරෝ’ යනු තවුස් කාලයෙහි තවුස් පිරිකරින් පිරුණු මල්ලක් කර තබා ගත් තැනැත්තා යන අර්ථයයි. ‘කෝලං අහාසි අස්සමං’ යනු මහදං පලතුරු අසපුවෙහි පුරවා අසපුවෙහි සිටියේය යන්නයි. ‘අගෝපයී’ යන පාඨයෙහි අර්ථය නම්, කෝල පලතුරු සොයාගෙන අසපුව ආරක්ෂා කළේය යන්නයි. ඉතිරි සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

ဂယာကဿပတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ගයා කස්සප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၄. ကိမိလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

4. කිමිල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

စတုတ္ထာပဒါနေ နိဗ္ဗုတေ ကကုသန္ဓမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကိမိလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ တဿ ဓာတုယော ဥဒ္ဒိဿ သလလမာလာဟိ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကိမိလောတိ တဿ နာမံ အကာသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ ပမတ္တော ဝိဟရတိ. တဿ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ သံဝေဂဇနနတ္ထံ အနုပိယာယံ ဝိဟရန္တော သတ္ထာ ပဌမယောဗ္ဗနေ ဌိတံ ရမဏီယံ ဣတ္ထိရူပံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ပုရတော ဒဿေတွာ ပုန အနုက္ကမေန ယထာ ဇရာရောဂဝိပတ္တီဟိ အဘိဘူတာ ဒိဿတိ, တထာ အကာသိ. တံ ဒိသွာ ကိမိလကုမာရော အတိဝိယ သံဝေဂဇာတော အတ္တနော သံဝေဂံ ပကာသေန္တော ဘဂဝတော ပါကဋံ ကတွာ လဒ္ဓါနုသာသနော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

හතරවන අපදානය වන 'නිබ්බුතේ කකුසන්ධම්හි' යනාදිය ආයුෂ්මත් කිමිල තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාර කටයුතු (පින්කම්) කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා සලල මල්වලින් මණ්ඩපයක් කරවා පූජා කළේය. ඒ පින්කම නිසා තව්තිසා දෙව්ලොව උපත ලබා දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කිඹුල්වත් නුවර ශාක්‍ය රජකුලයෙහි ඉපිද 'කිමිල' යන නම ලැබීය. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ පසු භෝග සම්පත්තිය නිසා ප්‍රමාද වී (නොසැලකිලිමත්ව) වාසය කළේය. ඔහුගේ ඥානය මෝරා ඇති බව දැන, ඔහු තුළ සංවේගය ඇති කරනු පිණිස අනුපිය නුවර වැඩසිටි ශාස්තෘන් වහන්සේ, ප්‍රථම යෞවනයෙහි සිටි රමණීය ස්ත්‍රී රූපයක් මවා පෙන්වා, පසුව පිළිවෙළින් ජරා රෝග ආදියෙන් අභිභූත වී විනාශ වන අයුරු දැක්වීය. එය දැක කිමිල කුමාරයා අතිශයින් සංවේගයට පත්ව තමාගේ සංවේගය ප්‍රකාශ කරමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් අනුශාසනා ලබා අරහත් ඵලයට පත් විය.

၄၂. သော အရဟတ္တံ ပတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ ကကုသန္ဓမှီတိအာဒိမာဟ. ဗြာဟ္မဏမှိ ဝုသီမတီတိ ပဉ္စဟိ ဝသိတာဟိ ဝသိပ္ပတ္တမှိ ဘဂဝတိ. ဗြာဟ္မဏဿ သဗ္ဗဂုဏဂဏေဟိ မဏ္ဍိတတ္တာ အဘိဝူဠှီတတ္တာ ဗြာဟ္မဏမှိ ကကုသန္ဓေ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

42. ඔහු අරහත් ඵලයට පත්ව සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිත අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'නිබ්බුතේ කකුසන්ධම්හි' යනාදිය පැවසීය. 'බ්‍රාහ්මණම්හි වුසීමතී' යනු වසීභාවයන් පහෙන් වසීප්‍රාප්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි යන්නයි. සියලු ගුණ සමූහයන්ගෙන් සැරසුණු හෙයින් සහ කෙලෙස් බැහැර කළ හෙයින් බ්‍රාහ්මණ නම් වූ කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනු එහි අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ကိမိလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

කිමිල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. ဝဇ္ဇိပုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

5. වජ්ජිපුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

သဟဿရံသီ [Pg.290] ဘဂဝါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဝဇ္ဇိပုတ္တတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော ဣတော စတုနဝုတိကပ္ပေ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဘိက္ခာယ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကဒလိဖလာနိ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝေသာလိယံ လိစ္ဆဝိရာဇကုမာရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဝဇ္ဇိရာဇပုတ္တတ္တာ ဝဇ္ဇိပုတ္တောတွေဝဿ သမညာ. သော ဒဟရော ဟုတွာ ဟတ္ထိသိပ္ပာဒိသိက္ခနကာလေပိ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ နိဿရဏဇ္ဈာသယောဝ ဟုတွာ ဝိစရန္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ. ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အပရဘာဂေ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ ဓမ္မံ သင်္ဂါယိတုံ သင်္ကေတံ ကတွာ မဟာထေရေသု တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟရန္တေသု ဧကဒိဝသံ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ သေခံယေဝ သမာနံ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ တဿ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမာယ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော –

'සහස්සරංසී භගවා' යනාදිය ආයුෂ්මත් වජ්ජිපුත්ත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය පින් රැස් කරමින්, මෙයින් කල්ප අනූහතරකට පෙර පිඬුසිඟා වැඩිය එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් දැක පැහැදුණු සිතින් කෙසෙල් ගෙඩි පූජා කළේය. ඒ පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛශාලී නුවර ලිච්ඡවී රජකුමාරයෙකු ලෙස උපත ලැබීය. වජ්ජි රජුගේ පුත්‍රයෙකු වූ බැවින් ඔහු 'වජ්ජිපුත්ත' යන නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහු තරුණ වියෙහි ඇත් සිප්පම් ආදිය උගෙන ගන්නා කාලයෙහි පවා, හේතු සම්පන්න වූ බැවින් සංසාරයෙන් මිදීමේ අදහසින්ම යුක්තව හැසිරෙමින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ලබා, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයේ පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම ෂඩභිඥාලාභී විය. ෂඩභිඥාලාභී වූ පසු, ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා නොබෝ කලකින් ධර්මය සංගායනා කිරීමට නියම කරගත් කල්හි, මහා තෙරවරුන් ඒ ඒ තැන්වල වාසය කරද්දී, එක් දිනක් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් තවමත් ශෛක්ෂයෙකු ව සිටියදී විශාල පිරිසක් පිරිවරා ධර්ම දේශනා කරනු දැක, උන්වහන්සේට මතු මඟ ලබා ගැනීමට උත්සාහය ඇති කරනු පිණිස -

‘‘ရုက္ခမူလဂဟနံ ပသက္ကိယ, နိဗ္ဗာနံ ဟဒယသ္မိံ ဩပိယ;

ဈာယ ဂေါတမ မာ စ ပမာဒေါ, ကိံ တေ ဗိဠိဗိဠိကာ ကရိဿတီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၁၁၉) – ဂါထံ အဘာသိ;

“ගෞතමයෙනි, රුක්මුල් සෙනසුනකට පිවිස, නිවන හදවතෙහි තබාගෙන ධ්‍යාන වඩන්න, ප්‍රමාද නොවන්න, ඔබේ මේ හිස් වචනවලින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” යන ගාථාව දේශනා කළේය.

တတ္ထ ရုက္ခမူလဂဟနန္တိ ရုက္ခမူလဘူတံ ဂဟနံ, ဂဟနဉှိ အတ္ထိ, န ရုက္ခမူလံ, ရုက္ခမူလဉ္စ အတ္ထိ, န ဂဟနံ, တေသု ရုက္ခမူလဂ္ဂဟဏေန ဌာနဿ ဆာယာယ သမ္ပန္နတာယ ဝါတာတပပရိဿယာဘာဝံ ဒီပေတိ, ဂဟနဂ္ဂဟဏေန နိဝါတဘာဝေန ဝါတပရိဿယာဘာဝံ ဇနသမ္ဗာဓာဘာဝဉ္စ ဒဿေတိ, တဒုဘယေန စ ဘာဝနာယောဂျတံ. ပသက္ကိယာတိ ဥပဂန္တွာ. နိဗ္ဗာနံ ဟဒယသ္မိံ ဩပိယာတိ ‘‘ဧဝံ မယာ ပဋိပဇ္ဇိတွာ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ နိဗ္ဗုတိံ ဟဒယေ ဌပေတွာ စိတ္တေ ကတွာ. ဈာယာတိ တိလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန ဈာယ, ဝိပဿနာဘာဝနာသဟိတံ မဂ္ဂဘာဝနံ ဘာဝေဟိ. ဂေါတမာတိ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကံ ဂေါတ္တေနာလပတိ. မာ စ ပမာဒေါတိ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု မာ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိ. ဣဒါနိ ယာဒိသော [Pg.291] ထေရဿ ပမာဒေါ, တံ ပဋိက္ခေပဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ကိံ တေ ဗိဠိဗိဠိကာ ကရိဿတီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဗိဠိဗိဠိကာတိ ဗိဠိဗိဠိကိရိယာ, ဗိဠိဗိဠိတိသဒ္ဒပဝတ္တိ ယထာ နိရတ္ထကာ, ဧဝံ ဗိဠိဗိဠိကာသဒိသာ ဇနပညတ္တိ. ကိံ တေ ကရိဿတီတိ ကီဒိသံ အတ္ထံ တုယှံ သာဓေဿတိ, တသ္မာ ဇနပညတ္တိံ ပဟာယ သဒတ္ထပသုတော ဟောဟီတိ ဩဝါဒံ အဒါသိ.

එහි 'රුක්ඛමූලගහනං' යනු රුක්මුල පිහිටි වන ලැහැබයි. 'රුක්ඛමූල' යන්නෙන් සෙවණ ඇති බැවින් අව් සුළං පීඩා නැති බවත්, 'ගහන' යන්නෙන් සුළං පීඩා නැති බව සහ ජන පීඩා නැති බවත් පෙන්වයි. ඒ දෙකෙන්ම භාවනාවට සුදුසු බව කියවේ. 'පසක්කිය' යනු එළඹ (ගොස්). 'නිබ්බානං හදයස්මිං ඕපිය' යනු 'මම මෙසේ පිළිපැද නිවන ලැබිය යුතුය' කියා නිවන හදවතෙහි තබාගෙන සිහිපත් කිරීමයි. 'ජාය' යනු ත්‍රිලක්ෂණ භාවනාවෙන් යුක්තව විදර්ශනා සහ මාර්ග භාවනාව වැඩීමයි. 'ගෝතම' යනු ධර්ම භාණ්ඩාගාරික වූ ආනන්ද තෙරුන්ගේ ගෝත්‍ර නාමයෙන් ඇමතීමයි. 'මා ච පමාදෝ' යනු අධිකුසල ධර්මයන්හි ප්‍රමාදයට පත් නොවීමයි. දැන් තෙරුන්ගේ යම් ප්‍රමාදයක් ඇත්ද, එය බැහැර කරනු පිණිස 'කිං තේ බිළිබිළිකා කරිස්සති' යැයි පැවසීය. එහි 'බිළිබිළිකා' යනු ප්‍රයෝජනයක් නැති හිස් ශබ්දයක් සේ මිනිසුන් සමඟ කරන නිශ්ඵල කතාවයි. එයින් ඔබට ලැබෙන අර්ථය කුමක්ද? එබැවින් ජන සම්ප්‍රයෝග බැහැර කොට තමාගේ යහපත පිණිස වීරිය වඩන්නැයි අවවාද දුන්නේය.

တံ သုတွာ အညေဟိ ဝုတ္တေန ဝိဿဂန္ဓဝါယနဝစနေန သံဝေဂဇာတော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ စင်္ကမေန ဝီတိနာမေန္တော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ မဉ္စကေ နိသိန္နမတ္တောဝ ‘‘ကိဉ္စိ သယာမီ’’တိ သီသံ ဗိမ္ဗောဟနမသမ္ပတ္တံ ပါဒံ ဘူမိတော ဥဂ္ဂတံ သရီရဿ အာကာသဂတက္ခဏေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

එය අසා, අනෙක් තෙරවරුන් විසින් පවසන ලද විස්සගන්ධ වැනි වචන නිසා සංවේගයට පත්ව, බොහෝ රැය පුරා සක්මන් කරමින් විදර්ශනා වඩවා, සෙනසුනට පිවිස ඇඳෙහි වාඩි වී 'මදක් සැතපෙමි' යි සිතන විට හිස කොට්ටයට නොපැමිණි මොහොතේත්, පය බිමෙන් ඉවත් වූ මොහොතේත් අරහත් ඵලයට පත් විය.

၄၉. ဝဇ္ဇိပုတ္တတ္ထေရော အပရဘာဂေ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သဟဿရံသီ ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဟဿရံသီတိ ဧတ္ထ ‘‘အနေကသတသဟဿရံသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ‘‘သဟဿရံသီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

49. වජ්ජිපුත්ත තෙරුන් පසුව සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිත අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සහස්සරංසී භගවා' යනාදිය පැවසීය. එහි 'සහස්සරංසී' යන්නෙන් 'අනේක ශත සහස්සරංසී' යන්න අදහස් කරන මුත් ගාථා බන්ධනය පහසු වනු පිණිස මෙසේ පැවසූ බව දත යුතුය. සෙසු සියල්ල පහසුවෙන් දත හැකිය.

ဝဇ္ဇိပုတ္တတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

වජ්ජිපුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. ဥတ္တရတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

6. උත්තර තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ဆဋ္ဌာပဒါနေ သုမေဓော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥတ္တရသာမဏေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဇ္ဇာဓရော ဟုတွာ အာကာသေန ဝိစရတိ. တေန စ သမယေန သတ္ထာ တဿေဝ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ ဝနန္တရေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တော. သော အန္တလိက္ခေန ဂစ္ဆန္တော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အာကာသတော ဩရုယှ သုဝိသုဒ္ဓေဟိ ဝိပုလေဟိ ကဏိကာရပုပ္ဖေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ, ပုပ္ဖာနိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သတ္ထု ဥပရိ ဆတ္တာကာရေန အဋ္ဌံသု, သော တေန ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နစိတ္တော ဟုတွာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ယာဝတာယုကံ တတ္ထ ဌတွာ တတော စုတော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ပုတ္တော ဟုတွာ [Pg.292] နိဗ္ဗတ္တိ, ဥတ္တရောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ ဇာတိယာ ရူပေန ဝိဇ္ဇာယ ဝယေန သီလာစာရေန စ လောကဿ သမ္ဘာဝနီယော ဇာတော.

හයවන අපදානය වන "සුමේධො නාම සම්බුද්ධො" යන ගාථාවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ අධිකාර ඇති, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කළ කෙනෙකි. සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ විද්‍යාධරයෙකු වී අහසින් සැරිසැරුවේය. එකල ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට අනුග්‍රහ පිණිස එක්තරා වනාන්තරයක රුක් මුලක සවනක් බුදුරැස් විහිදුවමින් වැඩසිටි සේක. ඔහු අහසින් යන කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් අහසින් බැස ඉතා පිරිසිදු වූත් මහත් වූත් කණිකාර පුෂ්පයන්ගෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් බුද්ධානුභාවයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේට ඉහළින් කුඩයක ආකාරයෙන් පිහිටියේය. ඔහු එම පිනෙන් බොහෝ සෙයින් පහන් සිත් ඇත්තෙකු වී පසුව කාලක්‍රියා කොට තව්තිසා දෙව්ලොව ඉපදී දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් ආයුෂ කෙළවර වනතුරු එහි සිට ඉන් චුතව දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහ නුවර බ්‍රාහ්මණ මහාසාල කුලයක පුත්‍රයෙකු වී උපන්නේය. ඔහුට උත්තර යයි නම් තැබීය. ඔහු වැඩුණු පසු බ්‍රාහ්මණ විද්‍යාවන්හි නිපුණත්වයට පත්ව ජාතියෙන්, රූපයෙන්, විද්‍යාවෙන්, වයසින් හා සීලාචාරයෙන් ලෝකයාගේ සම්භාවනාවට (ගෞරවයට) පාත්‍ර වූවෙක් විය.

တဿ တံ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဝဿကာရော မဂဓမဟာမတ္တော အတ္တနော ဓီတရံ ဒါတုကာမော ဟုတွာ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ပဝေဒေသိ. သော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ တံ ပဋိက္ခိပိတွာ ကာလေန ကာလံ ဓမ္မသေနာပတိံ ပယိရုပါသန္တော တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တသမ္ပန္နော ဟုတွာ ထေရံ ဥပဋ္ဌဟတိ.

ඔහුගේ එම සම්පත්තිය දැක මගධ මහා අමාත්‍ය වස්සකාර තමාගේ දියණිය ඔහුට ලබා දීමට කැමති වී තම අභිප්‍රාය දන්වා සිටියේය. ඒ උත්තර ලුහුඹුවා සංසාරයෙන් මිදීමේ (නිස්සරණ) අදහස ඇති බැවින් එය ප්‍රතික්ෂේප කර, කලින් කලට ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වෙත එළඹ ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වී වත් සම්පන්නව තෙරුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළේය.

တေန စ သမယေန ထေရဿ အညတရော အာဗာဓော ဥပ္ပန္နော, တဿ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဥတ္တရော သာမဏေရော ပါတောဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝိဟာရတော နိက္ခန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ တဠာကဿ သမီပေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ဥဒကသမီပံ ဂန္တွာ မုခံ ဓောဝတိ. အထ အညတရော ဥမင်္ဂစောရော ကတကမ္မော အာရက္ခပုရိသေဟိ အနုဗဒ္ဓေါ အဂ္ဂမဂ္ဂေန နဂရတော နိက္ခမိတွာ ပလာယန္တော အတ္တနာ ဂဟိတံ ရတနဘဏ္ဍိတံ သာမဏေရဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ပလာယိ. သာမဏေရောပိ ပတ္တသမီပံ ဥပဂတော. စောရံ အနုဗန္ဓန္တာ ရာဇပုရိသာ သာမဏေရဿ ပတ္တေ ဘဏ္ဍိကံ ဒိသွာ ‘‘အယံ စောရော, ဣမိနာ စောရိယံ ကတ’’န္တိ သာမဏေရံ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ ဝဿကာရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿေသုံ. ဝဿကာရော စ တဒါ ရညော ဝိနိစ္ဆယေ နိယုတ္တော ဟုတွာ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ အနုသာသတိ, သော ‘‘ပုဗ္ဗေ မမ ဝစနံ နာဒိယိ, သုဒ္ဓပါသဏ္ဍိယေသု ပဗ္ဗဇီ’’တိ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.ဥတ္တရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ကမ္မံ အသောဓေတွာ ဃာတုကာမတ္တာဝ ဇီဝန္တမေဝ တံ သူလေ ဥတ္တာသေသိ.

එකල තෙරුන් වහන්සේට එක්තරා අසනීපයක් වැළඳුණි. ඒ සඳහා බෙහෙත් පිණිස උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේ උදෑසනම පා සිවුරු ගෙන විහාරයෙන් නික්ම මඟ අතරතුර පොකුණක් අසල පාත්‍රය තබා ජලය අසලට ගොස් මුහුණ සේදූහ. එකල එක්තරා උමං සොරෙකු සොරකම් කොට ආරක්ෂකයන් විසින් ලුහුබඳිනු ලැබ, අතුරු මාර්ගයකින් නගරයෙන් පිටවී පලායමින් තමා ගත් රත්න මල්ල සාමණේරයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයට දමා පලාගියේය. සාමණේරයන් වහන්සේ ද පාත්‍රය අසලට වැඩියහ. සොරාව ලුහුබැඳ ආ රාජපුරුෂයෝ සාමණේරයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයේ රත්න මල්ල දැක, "මොහු සොරාය, මොහු සොරකම කළේය" යි සාමණේරයන් වහන්සේගේ දෑත් පසුපසට තබා බැඳ වස්සකාර බ්‍රාහ්මණයා වෙත පමුණුවනු ලැබූහ. වස්සකාර ද එකල රජුගේ විනිශ්චයෙහි නියුක්තව දඬුවම් නියම කරමින් සිටියේය. ඔහු, "මීට පෙර මොහු මාගේ වචනය පිළිගත්තේ නැත, ශුද්ධ පාෂණ්ඩයන් (මහණුන්) අතර පැවිදි විය" යි කියා සොරකම ගැන විමර්ශනය නොකර මරා දැමීමේ කැමැත්තෙන්ම පණපිටින්ම ඒ උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේව උල තැබවීය.

အထဿ ဘဂဝါ ဉာဏပရိပါကံ ဩလောကေတွာ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ ဝိပ္ဖုရန္တဟတ္ထနခမဏိမယူခသမ္ဘိန္နသိတာဘတာယ ပဂ္ဃရန္တဇာတိဟိင်္ဂုလကသုဝဏ္ဏရသဓာရံ ဝိယ ဇာလာဂုဏ္ဌိတမုဒုတလုနဒီဃင်္ဂုလိဟတ္ထံ ဥတ္တရဿ သီသေ ဌပေတွာ ‘‘ဥတ္တရ, ဣဒံ တေ ပုရိမကမ္မဿ ဖလံ ဥပ္ပန္နံ, တတ္ထ တယာ ပစ္စဝေက္ခဏဗလေန အဓိဝါသနာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဥတ္တရော အမတာဘိသေကသဒိသေန သတ္ထု ဟတ္ထသမ္ဖဿေန သဉ္ဇာတပ္ပသာဒသောမနဿတာယ ဥဠာရပီတိပါမောဇ္ဇံ ပဋိလဘိတွာ ယထာပရိစိတံ ဝိပဿနာမဂ္ဂံ သမာရူဠှော ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ သတ္ထု စ ဒေသနာဝိလာသေန တာဝဒေဝ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗေ ကိလေသေ ခေပေတွာ ဆဠဘိညော [Pg.293] အဟောသိ. ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ သူလတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပရာနုဒ္ဒယာယ အာကာသေ ဌတွာ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ. မဟာဇနော အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော အဟောသိ. တာဝဒေဝဿ ဝဏော သံရူဠှိ, သော ဘိက္ခူဟိ, ‘‘အာဝုသော, တာဒိသဒုက္ခံ အနုဘဝန္တော ကထံ တွံ ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇိတုံ အသက္ခီ’’တိ ပုဋ္ဌော, ‘‘ပဂေဝ မေ, အာဝုသော, သံသာရေ အာဒီနဝေါ, သင်္ခါရာနဉ္စ သဘာဝေါ သုဒိဋ္ဌော, ဧဝါဟံ တာဒိသံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တောပိ အသက္ခိံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝိသေသံ အဓိဂန္တု’’န္တိ အာဟ. ‘‘ပုဗ္ဗဇာတိယာ ဒဟရကာလေ မက္ခိကံ ဂဟေတွာ နိမ္ဗသူလကံ ဂဟေတွာ သူလာရောပနကီဠံ ပဋိစ္စ ဧဝံ အနေကဇာတိသတေသု သူလာရောပနဒုက္ခမနုဘဝိတွာ ဣမာယ ပရိယောသာနဇာတိယာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခမနုဘူတ’’န္တိ အာဟ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ ඥානය මෝරා ඇති බව දැක එම ස්ථානයට වැඩම කළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ දිලිසෙන නියපොතු රශ්මියෙන් හා රන්වන් පැහැති දියරයක් වැනි වූත්, දැලකින් වෙළුණු මෘදු වූත්, දිගැඟිලි සහිත වූත් ශ්‍රී හස්තය උත්තර සාමණේරයන්ගේ හිස මත තබා, "උත්තර, මෙය තොපගේ පෙර කර්මයක විපාකයකි, එහිදී තොප ප්‍රත්‍යවේක්ෂා බලයෙන් ඉවසීම කළ යුතුය" යි වදාරා අභිප්‍රායට අනුකූලව ධර්මය දේශනා කළ සේක. උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේ අමෘත අභිෂේකයක් බඳු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ හස්ත ස්පර්ශයෙන් හටගත් ප්‍රසාදය හා සෝමනස්සය නිසා උදාර පීති ප්‍රාමෝද්‍යයක් ලබා, පුරුදු කළ විපස්සනා මාර්ගයට නැඟී ඥානය මෝරා තිබීම නිසාත් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දේශනා විලාසය නිසාත් එම ක්ෂණයෙහිම මාර්ග පිළිවෙළින් සියලු කෙලෙසුන් නසා සළභිඥා ලාභී වූහ. සළභිඥා ලාභී වී උලෙන් නැගිට අනුන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අහසෙහි සිට ප්‍රාතිහාර්ය දැක්වූහ. මහා ජනයා මවිතයට පත් වූහ. එකෙණෙහිම ඔහුගේ තුවාලය සුව විය. ඔහුගෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා, "ඇවැත්නි, එවැනි දුකක් විඳිමින් ඔබ කෙසේ නම් විපස්සනා වැඩීමට සමත් වූයෙහිද?" යි විමසූහ. "ඇවැත්නි, මම කලින්ම සංසාරයේ ආදීනව හා සංස්කාරයන්ගේ ස්වභාවය මැනවින් දැක තිබුණෙමි. එබැවින් එවැනි දුකක් විඳිමින් වුවද විපස්සනා වඩා සුවිශේෂී මාර්ග ඵල අවබෝධ කරගැනීමට සමත් වුණෙමි" යි පැවසූහ. "පෙර ජාතියක බාල කාලයේදී මැස්සෙකු අල්ලා කොහොඹ උලක් ගෙන උල තබා කළ ක්‍රීඩාව හේතුවෙන් මෙලෙස සිය ගණන් ජාතිවල උල තැබීමේ දුක විඳ, මේ අවසාන ජාතියේදී මෙවැනි දුකක් අනුභව කළෙමි" යි ද පැවසූහ.

၅၅. အထ အပရဘာဂေ ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော သုမေဓော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနမေဝ ကရိဿာမ.

55. ඉක්බිති පසු කාලයකදී තමාගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමේධො නාම සම්බුද්ධො" යනාදිය වදාළහ. එහි අපැහැදිලි පදයන්ගේ විවරණය පමණක් කරන්නෙමු.

၅၇. ဝိဇ္ဇာဓရော တဒါ အာသိန္တိ ဗာဟိရကမန္တာဒိဝိဇ္ဇာသိဒ္ဓိယာ အာကာသဂါမိသမတ္ထော ဟုတွာ စရဏဝသေန တံ ဝိဇ္ဇံ ရက္ခိတွာ အဝိနာသေတွာ ပရိဟရဏဝသေန ဝိဇ္ဇာဓရယောနိ အာသိံ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. အန္တလိက္ခစရော အဟန္တိ အန္တံ ပရိယောသာနံ ကောဋိံ လိခတေ သံကရိဿတီတိ အန္တလိက္ခံ. အထ ဝါ အန္တံ ပရိယောသာနံ လိချတေ ဩလောကိယတေ ဧတေနာတိ အန္တလိက္ခံ, တသ္မိံ အန္တလိက္ခေ, အာကာသေ စရဏသီလော အဟန္တိ အတ္ထော. တိသူလံ သုကတံ ဂယှာတိ တိခိဏံ သူလံ, အဂ္ဂံ အာဝုဓံ. တိသူလံ သုန္ဒရံ ကတံ, ကောဋ္ဋနဃံသနမဒ္ဒနပဟရဏဝသေန သုဋ္ဌု ကတံ သူလာဝုဓံ ဂယှ ဂဟေတွာ အမ္ဗရတော ဂစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာဝ နယာနုယောဂေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

57. "විජ්ජාධරො තදා ආසිං" යනු බාහිර මන්ත්‍ර ආදී විද්‍යාවන් සිද්ධ කර ගැනීමෙන් අහසින් යාමට සමත් වී, එම විද්‍යාව විනාශ නොකර රකිමින් විද්‍යාධර යෝනියෙහි උපන්නේය යන්නයි. "අන්තලික්ඛචරො අහං" යන්නෙහි අන්තලික්ඛ යනු අහසයි. එම අහසෙහි හැසිරෙන ස්වභාව ඇති වීමයි. "තිසූලං සුකතං ගය්හ" යනු තියුණු වූ, උතුම් වූ ආයුධයක් වූ, මැනවින් සාදන ලද උලක් ගෙන අහසින් යමි යන්නයි. සෙසු සියල්ල යට දැක්වූ ක්‍රමයට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැක.

ဥတ္တရတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උත්තර තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. အပရဥတ္တရတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

7. අපර උත්තර තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

သတ္တမာပဒါနေ [Pg.294] နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိကံ အာယသ္မတော အပရဿ ဥတ္တရတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော စတုန္နဝုတိကပ္ပေ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ သာသနေ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ ဟုတွာ ဥပါသကတ္တံ နိဝေဒေသိ. သော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အတ္တနော ဉာတကေ သန္နိပါတေတွာ ဗဟုပူဇာသက္ကာရံ သံဟရိတွာ ဓာတုပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာကေတေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥတ္တရောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သာဝတ္ထိံ ဂတော ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ကတံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသီဒိတွာ ပုန ကာဠကာရာမသုတ္တဒေသနာယ အဘိဝဍ္ဎမာနသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ တထေဝ စရန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ. ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ သတ္ထရိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနတ္ထံ ရာဇဂဟတော သာဝတ္ထိံ ဥပဂတော ဘိက္ခူဟိ – ‘‘ကိံ, အာဝုသော, ပဗ္ဗဇ္ဇာကိစ္စံ တယာ မတ္ထကံ ပါပိတ’’န္တိ ပုဋ္ဌော အညံ ဗျာကာသိ.

හත්වැනි අපදානයෙහි 'නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි' යනාදී වශයෙන් දැක්වෙන්නේ ආයුෂ්මත් වෙනත් උත්තර තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ (නිවනට උපකාර වන) පින් රැස්කරමින්, මෙයින් කල්ප අනූහතරකට පෙර සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වයසින් මුහුකුරා ගිය පසු බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාසනයෙහි පැහැදී උපාසක භාවය ප්‍රකාශ කළේය. ඒ තැනැත්තා ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි තම ඥාතීන් රැස් කරවා, බොහෝ පූජා සත්කාර සම්පාදනය කොට ධාතු පූජාවන් සිදු කළේය. ඔහු එම පින්කම හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සාකේත නුවර බමුණු කුලයක ඉපදී 'උත්තර' යන නම ලැබීය. ඔහු වැඩිවියට පත්ව කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සැවැත් නුවරට ගොස් කණ්ඩම්බ රුක් මූලයේදී සිදු කළ යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය දැක පැහැදී, නැවත කාලකාරාම සූත්‍ර දේශනාව මගින් අතිශයින් වැඩුණු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමග රජගහ නුවරට ගොස් උපසම්පදාව ලබා පෙර පරිදිම පිළිවෙත් පුරමින් විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම ෂඩ් අභිඥාලාභී විය. ෂඩ් අභිඥාලාභී වී, ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන කල්හි බුද්ධ උපස්ථානය පිණිස රජගහ නුවර සිට සැවැත් නුවරට පැමිණියේය. එහිදී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් "ඇවැත්නි, ඔබ පැවිදි කිස මුදුන් පමුණුවා ගත්තෙහිද?" යි විමසන ලදුව රහත් බව ප්‍රකාශ කළේය.

၉၃. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှီတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

93. රහත් බවට පත්වීමෙන් පසු සෝමනස්සයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල යට සඳහන් කළ ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

အပရဥတ္တရတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

අපර උත්තර තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

၈. ဘဒ္ဒဇိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

8. භද්දජි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

အဋ္ဌမာပဒါနေ ဩဂယှာဟံ ပေါက္ခရဏိန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဘဒ္ဒဇိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု ပါရံ ဂန္တွာ ကာမေ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညာယတနေ အဿမံ [Pg.295] ကာရေတွာ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဒိသွာ အာကာသတော ဩတရိ. ဩတိဏ္ဏဿ ပန ဘဂဝတော မဓုဉ္စ ဘိသမုဠာလဉ္စ သပ္ပိခီရဉ္စ ဥပနာမေသိ, တဿ တံ ဘဂဝါ အနုကမ္မံ ဥပါဒါယ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တုသိတေသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ မဟဒ္ဓနော သေဋ္ဌိ ဟုတွာ အဋ္ဌသဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿံ ဘောဇေတွာ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေသိ.

අටවැනි අපදානයෙහි 'ඕගය්හාහං පොක්ඛරණිං' යනාදී වශයෙන් දැක්වෙන්නේ ආයුෂ්මත් භද්දජි තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක ඉපදී, බුද්ධිමත් බවට පත්ව බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි පරතෙරට පැමිණ, කාමයන් හැරදා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී වනාන්තරයක අසපුවක් කරවාගෙන වසන්නේ එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ අහසින් වඩිනු දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව දොහොත් මුදුන් දී වැඳ සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ අදහස දැන අහසින් බැස වදාළ සේක. වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේට මී පැණි ද, නෙළුම් අල හා දඬු ද, ගිතෙල් හා කිරි ද පිළිගැන්වීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ දානය අනුකම්පාවෙන් පිළිගෙන අනුමෝදනාවක් සිදු කොට වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ පින්කම හේතුවෙන් තුසිත දෙව්ලොව ඉපදී එහි ආයු කෙළවර වනතුරු සිට එතැනින් චුතව නැවත නැවත සුගති ලොවෙහිම සැරිසරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහා ධනවත් සිටුවරයෙක් වී එක්ලක්ෂ සැට අටදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට දන් දී තුන් සිවුරෙන් පූජා කළේය.

ဧဝံ ဗဟုံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စဝိတွာ မနုဿလောကေသု ဥပ္ပန္နော ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသတာနိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိတွာ တတော စုတော ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ရဇ္ဇံ အနုသာသန္တော အတ္တနော ပုတ္တံ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂန္တွာ ဌိတံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ကတွာ ပူဇေသိ. ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ တာနိ တာနိ ပုညာနိ ကတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ အသီတိကောဋိဝိဘဝဿ ဘဒ္ဒိယသေဋ္ဌိဿ ဧကပုတ္တကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဘဒ္ဒဇီတိဿ နာမံ အဟောသိ. တဿ ကိရ ဣဿရိယဘောဂပရိဝါရသမ္ပတ္တိ စရိမဘဝေ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိယ အဟောသိ.

මෙලෙස බොහෝ කුසල් කොට දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි ආයු කෙළවර වනතුරු සිට එතැනින් චුතව මිනිස් ලොව ඉපදී බුදුන් රහිත කාලයක පසේබුදුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකට සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කළේය. එතැනින් චුතව රජ කුලයක ඉපදී රාජ්‍ය අනුශාසනා කරමින්, පසේබුද්ධත්වයට පත් තම පුතණුවන්ට උපස්ථාන කොට පිරිනිවන් පෑ එම පුතණුවන්ගේ ධාතු ගෙන චෛත්‍යයක් කරවා පූජා කළේය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි එම පින්කම් කොට මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි භද්දිය නුවර අසූ කෝටියක් ධනය ඇති භද්දිය සිටුතුමාගේ එකම පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහුට 'භද්දජි' යන නම විය. ඔහුගේ ඓශ්චර්යය, භෝග සම්පත් හා පිරිවර සම්පත්තිය අවසන් භවයේ සිටින බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ කෙනෙකුගේ මෙන් වූයේ යැයි කියනු ලැබේ.

တဒါ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ဝသိတွာ ဘဒ္ဒဇိကုမာရံ သင်္ဂဏှနတ္ထာယ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဘဒ္ဒိယနဂရံ ဂန္တွာ ဇာတိယာဝနေ ဝသိ တဿ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနော. သောပိ ဥပရိပါသာဒေ နိသိန္နော သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုံ ဂစ္ဆန္တံ မဟာဇနံ ဒိသွာ, ‘‘ကတ္ထာယံ မဟာဇနော ဂစ္ဆတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ကာရဏံ သုတွာ သယမ္ပိ မဟတာ ပရိဝါရေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတောဝ သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တေ ပန တေန အဓိဂတေ သတ္ထာ ဘဒ္ဒိယသေဋ္ဌိံ အာမန္တေသိ – ‘‘တဝ ပုတ္တော အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဓမ္မံ သုဏန္တော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ, တေနဿ ဣဒါနေဝ ပဗ္ဗဇိတုံ ယုတ္တံ, နော စေ ပဗ္ဗဇိဿတိ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ. သေဋ္ဌိ ‘‘န မယှံ ပုတ္တဿ ဒဟရဿေဝ သတော ပရိနိဗ္ဗာနေန ကိစ္စံ အတ္ထိ, ပဗ္ဗာဇေထ န’’န္တိ အာဟ. တံ သတ္ထာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတွာ တတ္ထ သတ္တာဟံ ဝသိတွာ ကောဋိဂါမံ ပါပုဏိ, သော စ ဂါမော ဂင်္ဂါတီရေ အဟောသိ[Pg.296]. ကောဋိဂါမဝါသိနော စ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသုံ. ဘဒ္ဒဇိတ္ထေရော သတ္ထာရာ အနုမောဒနာယ အာရဒ္ဓမတ္တာယ ဗဟိဂါမံ ဂန္တွာ ‘‘ဂင်္ဂါတီရေ မဂ္ဂသမီပေ သတ္ထု အာဂတကာလေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ. မဟာထေရေသု အာဂစ္ဆန္တေသုပိ အဝုဋ္ဌဟိတွာ သတ္ထု အာဂတကာလေယေဝ ဝုဋ္ဌာသိ. ပုထုဇ္ဇနာ ဘိက္ခူ – ‘‘အယံ အဓုနာ ပဗ္ဗဇိတော, မဟာထေရေသု အာဂစ္ဆန္တေသု မာနထဒ္ဓေါ ဟုတွာ န ဝုဋ္ဌာသီ’’တိ ဥဇ္ဈာယိံသု.

එකල ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩසිට භද්දජි කුමාරයාට සංග්‍රහ කරනු පිණිස මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ භද්දිය නුවරට වැඩම කොට ජාතීය වනයෙහි වැඩසිටිමින් ඔහුගේ ඥානය මෝරා එනතුරු බලා සිටි සේක. ඒ භද්දජි කුමාරයා ද ප්‍රාසාදය මත්තෙහි හිඳ සිංහ පංජරය (කවුළුව) විවෘත කොට බලන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට බණ ඇසීමට යන මහා ජනකාය දැක, "මේ මහා ජනයා කොහේ යන්නේදැ"යි විමසා ඒ කරුණ දැන තෙමේ ද මහත් වූ පිරිවර සමඟ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් බණ අසන්නේ සියලු අබරණින් සැරසී සිටියදීම සියලු කෙලෙසුන් නසා රහත් බවට පත් විය. ඔහු රහත් භාවයට පත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ භද්දිය සිටුතුමා අමතා "ඔබේ පුත්‍රයා අලංකාරව සැරසී සිටියදීම ධර්මය අසා අර්හත්වයට පත් විය. එබැවින් ඔහුට දැන්ම පැවිදි වීම සුදුසුය. ඉදින් පැවිදි නොවන්නේ නම් පිරිනිවන් පානු ඇත" යි වදාළ සේක. සිටුතුමා "මගේ පුතා කුඩා කලදීම පිරිනිවන් පෑමෙන් මට පලක් නැත, එබැවින් ඔහු පැවිදි කරනු මැනවැ"යි පැවසීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුව පැවිදි කරවා උපසම්පදා කොට එහි සත් දිනක් වැඩසිට කෝටිගාමයට වැඩම කළ සේක. ඒ ගම්මානය ගංගා තීරයෙහි පිහිටියේ විය. කෝටිගාම වැසියෝ බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට මහා දානයක් පැවැත්වූහ. භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුමෝදනාව ආරම්භ කරනවාත් සමඟම ගමෙන් පිටතට ගොස් ගංගා තීරයෙහි මග අසල "ශාස්තෘන් වහන්සේ වඩිනා වෙලාවට නැගිටින්නෙමි"යි කාලය නියම කරගෙන එක්තරා රුක් මූලයක සමවතට සම වැදී වැඩසිටියහ. මහා තෙරුන් වහන්සේලා වඩිනා කල්හි ද නොනැගිට ශාස්තෘන් වහන්සේ වඩිනා වේලාවේදීම නැගී සිටියහ. පෘථග්ජන භික්ෂූන් වහන්සේලා "මොහු ඊයේ පෙරේදා පැවිදි වූ කෙනෙකි, මහා තෙරුන් වහන්සේලා වඩිනා කල්හි ද මානයෙන් තද වී නොනැගිට සිටියේය"යි දොස් නැගූහ.

ကောဋိဂါမဝါသိနော သတ္ထု ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဗဟူ နာဝါသံဃာဋေ ဗန္ဓိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဘဒ္ဒဇိဿာနုဘာဝံ ပကာသေမီ’’တိ နာဝါယ ဌတွာ ‘‘ကဟံ ဘဒ္ဒဇီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘဒ္ဒဇိတ္ထေရော – ‘‘သောဟံ, ဘန္တေ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဉ္ဇလိံ ကတွာ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ ‘‘ဧဟိ, ဘဒ္ဒဇိ, အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကနာဝံ အဘိရုဟာ’’တိ. သော ဥပ္ပတိတွာ သတ္ထု ဌိတနာဝါယံ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ ဂင်္ဂါယ မဇ္ဈေ ဂတကာလေ, ‘‘ဘဒ္ဒဇိ, တယာ မဟာပနာဒကာလေ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌရတနပါသာဒေါ ကဟ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိမုဂ္ဂေါ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, ဘဒ္ဒဇိ, သဗြဟ္မစာရီနံ ကင်္ခံ ဆိန္ဒာ’’တိ. တသ္မိံ ခဏေ ထေရော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒ္ဓိဗလေန ဂန္တွာ ပါသာဒထူပိကံ ပါဒင်္ဂုလန္တရေန သန္နိရုဇ္ဈိတွာ ပဉ္စဝီသတိယောဇနံ ပါသာဒံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိ, ဥပ္ပတန္တော စ ပညာသယောဇနာနိ ဥက္ခိပိ. အထဿ ပုရိမဘဝေ ဉာတကာ ပါသာဒဂတေန လောဘေန မစ္ဆကစ္ဆပမဏ္ဍူကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ တသ္မိံ ပါသာဒေ ဥဋ္ဌဟန္တေ ပရိဝတ္တိတွာ ပတိံသု. သတ္ထာ တေ သမ္ပတန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဉာတကာ တေ, ဘဒ္ဒဇိ, ကိလမန္တီ’’တိ အာဟ. ထေရော သတ္ထု ဝစနေန ပါသာဒံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပါသာဒေါ ယထာဌာနေယေဝ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခူဟိ – ‘‘ကဒါ, ဘန္တေ, ဘဒ္ဒဇိတ္ထေရေန အယံ ပါသာဒေါ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌော’’တိ ပုဋ္ဌော မဟာပနာဒဇာတကံ (ဇာ. ၁.၃.၄၀ အာဒယော) ကထေတွာ ဗဟုဇနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ.

කෝටිගාම වැසියෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසාත් භික්ෂු සංඝයා උදෙසාත් බොහෝ ඔරු පාලම් බැන්දහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ "භද්දජිගේ ආනුභාවය ප්‍රකාශ කරමි" යි සිතා ඔරුවක වැඩසිටිමින් "භද්දජි කොහේද?" යි විමසූහ. භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ "ස්වාමීනි, මම මෙහිය" යි පවසා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසක සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ "භද්දජි, එන්න, අප සමඟ එකම ඔරුවට නඟින්න" යි වදාළහ. උන්වහන්සේ අහසට පැන නැඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ඔරුවෙහි සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ගංගා නදිය මැදට පැමිණි කල්හි, "භද්දජි, ඔබ මහාපනාද රජු වූ කාලයෙහි වාසය කළ සප්ත රත්නමය ප්‍රාසාදය කොහේද?" යි විමසූහ. "ස්වාමීනි, මේ ස්ථානයෙහි ගිලී පවතී" යි උන්වහන්සේ පැවසූහ. "එසේ නම් භද්දජි, සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සැකය දුරු කරන්න" යි වදාළහ. එම මොහොතෙහි තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ සෘද්ධි බලයෙන් ගොස් ප්‍රාසාදයේ කොත පා ඇඟිලි අතරින් ගෙන යොදුන් විසිපහක් වන ප්‍රාසාදය අහසට එසවූහ. එය අහසට එසවීමේදී යොදුන් පනහක් පමණ ඉහළට එසවිණි. එකල්හි උන්වහන්සේගේ පෙර භවයේ නෑයෝ ප්‍රාසාදය කෙරෙහි වූ ලෝභය නිසා මසුන්, ඉබ්බන් හා මැඩියන් වී ඉපදී සිටි අතර ප්‍රාසාදය ඉහළට එසවෙන විට පෙරළී පහළට වැටුණහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔවුන් වැටෙනු දැක "භද්දජි, ඔබේ නෑයෝ පීඩාවට පත්වෙති" යි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනයෙන් ප්‍රාසාදය අත හැරියහ. ප්‍රාසාදය තිබූ තැනම පිහිටියේය. එතෙරට වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා "ස්වාමීනි, භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ කවදා මේ ප්‍රාසාදයේ වාසය කළේද?" යි විමසූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මහාපනාද ජාතකය දේශනා කර බොහෝ ජනයාට අමෘත ධර්මය පානය කරවූහ.

၉၈. ထေရော ပန အရဟတ္တံ ပတ္တော ပုဗ္ဗသမ္ဘာရံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေတုံ ဩဂယှာဟံ ပေါက္ခရဏိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဩဂယှာဟံ ပေါက္ခရဏိန္တိ ပုထုနာနာအနေကမဟောဃေဟိ ခဏိတတ္တာ ‘‘ပေါက္ခရဏီ’’တိ လဒ္ဓနာမံ ဇလာသယံ ဩဂယှ ဩဂဟေတွာ ပဝိသိတွာ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဃာသဟေတုခါဒနတ္ထာယ တတ္ထ ပေါက္ခရဏိယံ ပဝိသိတွာ [Pg.297] ဘိသံ ပဒုမပုဏ္ဍရီကမူလံ ဥဒ္ဓရာမီတိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနပဒတ္ထတ္တာ စ နယာနုသာရေန သုဝိညေယျမေဝါတိ.

98. තෙරුන් වහන්සේ රහත් භාවයට පත්ව පෙර පින් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'ඔගය්හාහං පොක්ඛරණිං' යනාදිය වදාළහ. එහි 'ඔගය්හාහං පොක්ඛරණිං' යනු විවිධ වූ බොහෝ ජල ප්‍රවාහයන්ගෙන් හෑරුණු බැවින් 'පොක්ඛරණී' (පොකුණ) යැයි නම ලත් ජලාශයට බැස, ඇතුළු වී ආහාර පිණිස එහි ඇති නෙළුම් අල හා මුල් උදුරා ගනිමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පෙර කී ක්‍රමයට හා පැහැදිලි පද ඇති බැවින් ඒ අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဘဒ္ဒဇိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

භද්දජිත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၉. သိဝကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

9. සිවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

နဝမာပဒါနေ ဧသနာယ စရန္တဿာတိအာဒိကံ အာယသ္မတော သိဝကတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပတ္တံ အာဒါယ ကုမ္မာသဿ ပူရေတွာ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သိဝကောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယတာယ ကာမေ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိစရန္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

නවවන අපදානයෙහි 'එසනාය චරන්තස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් සිවක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී වියපත් වූ පසු, දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතයේ වඩිනු දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව පාත්‍රය ගෙන යව මණ්ඩල වලින් පුරවා පූජා කළේය. ඔහු එම පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී 'සිවක' යන නම ලැබීය. ඔහු වයසට පත් වූ පසු විද්‍යා ශිල්පයන්හි නිපුණව, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය අදහස් ඇති බැවින් කාමයන් අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හැසිරෙන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ දහම් අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය.

၁၁၇. အရဟတ္တံ ပတွာ သောမနဿဇာတော အတ္တနော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ဧသနာယ စရန္တဿာတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

117. රහත් බවට පත්ව සොම්නසට පත්ව තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'එසනාය චරන්තස්ස' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သိဝကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

සිවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. ဥပဝါနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

10. උපවානත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

ဒသမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ဥပဝါနတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယံ ကိရ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကေနစိ ကမ္မစ္ဆိဒ္ဒေန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဒလ္လိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ဓာတုံ ဂဟေတွာ မနုဿဒေဝနာဂဂရုဠယက္ခကုမ္ဘဏ္ဍဂန္ဓဗ္ဗေဟိ သတ္တရတနမယေ သတ္တယောဇနိကေ ထူပေ ကတေ [Pg.298] တတ္ထ သုဓောတံ အတ္တနော ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝေဠဂ္ဂေ အာဗန္ဓိတွာ ဓဇံ ကတွာ ပူဇံ အကာသိ. တံ ဂဟေတွာ အဘိသမ္မတကော နာမ ယက္ခသေနာပတိ ဒေဝေဟိ စေတိယပူဇာရက္ခဏတ္ထံ ဌပိတော အဒိဿမာနကာယော အာကာသေ ဓာရေန္တော စေတိယံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ အကာသိ. တံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နမာနသော အဟောသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပဝါနောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဆဠဘိညော အဟောသိ. အထာယသ္မာ ဥပဝါနော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ. တေန စ သမယေန ဘဂဝတော ဝါတာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ထေရဿ ဂိဟိသဟာယော ဒေဝဟိတော နာမ ဗြာဟ္မဏော သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသတိ. သော ထေရံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပဝါရေသိ. အထာယသ္မာ ဥပဝါနော နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နိဝေသနံ ဥပဂဉ္ဆိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကေနစိ မညေ ပယောဇနေန ထေရော အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဝဒေယျာထ, ဘန္တေ, ကေနတ္ထော’’တိ အာဟ. ထေရော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပယောဇနံ အာစိက္ခန္တော –

දසවන අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, එක්තරා කර්ම දෝෂයක් නිසා පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි දිළිඳු පවුලක ඉපදී වියපත් විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කර මිනිස්, දෙව්, නාග, ගුරුළු, යක්ෂ, කුම්භාණ්ඩ හා ගාන්ධර්වයන් විසින් සත්රුවනින් නිම කළ සත් යොදුන් උසැති ස්තූපයක් කළ කල්හි, එහි තම හොඳින් සේදූ උත්තරාසංගය උණ දණ්ඩක අග බැඳ ධජයක් කොට පූජා කළේය. එය ගෙන අභිසම්මතක නම් යක්ෂ සේනාධිපතියා දෙවියන් විසින් චෛත්‍ය පූජාව ආරක්ෂා කිරීම පිණිස තබන ලදුව, නොපෙනෙන කයකින් යුක්තව අහසේ දරාගෙන චෛත්‍යය තෙවරක් පැදකුණු කළේය. එය දැක ඔහු අතිශයින් පැහැදුණු සිත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු එම පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත්නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී 'උපවාන' යන නම ලැබීය. වියපත් වූ කල ජේතවනාරාමය පිළිගන්නා අවස්ථාවේ බුද්ධානුභාවය දැක ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව විදර්ශනා වඩා සළභිඥා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් විය. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයෙක් වූහ. එම කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේට වාත රෝගයක් වැළඳුණි. තෙරුන් වහන්සේගේ ගිහි කල යහළුවෙකු වූ දේවහිත නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් සැවැත්නුවර වාසය කළේය. ඔහු තෙරුන් වහන්සේට සිව්පසයෙන් ආරාධනා කර තිබුණි. එවිට ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන් වහන්සේ සිවුරු හැඳ පාත්‍රය ගෙන ඒ බ්‍රාහ්මණයාගේ නිවසට වැඩම කළහ. බ්‍රාහ්මණයා "තෙරුන් වහන්සේ යම්කිසි අවශ්‍යතාවයකට වඩින්නට ඇතැයි" සිතා "ස්වාමීනි, වදාරනු මැනවි, කුමක් අවශ්‍යද?" යි ඇසීය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ බ්‍රාහ්මණයාට අවශ්‍යතාවය පවසමින් -

‘‘အရဟံ သုဂတော လောကေ, ဝါတေဟာဗာဓိကော မုနိ;

သစေ ဥဏှောဒကံ အတ္ထိ, မုနိနော ဒေဟိ ဗြာဟ္မဏ.

"බ්‍රාහ්මණය, ලෝකයෙහි අරහත් වූ සුගත වූ මුනිවරයාණන් වහන්සේ වාත රෝගයකින් පීඩා විඳිති. ඉදින් උණු පැන් තිබේ නම්, මුනිවරයාණන් වහන්සේට පූජා කරන්න.

‘‘ပူဇိတော ပူဇနေယျာနံ, သက္ကရေယျာန သက္ကတော;

အပစိတောပစေယျာနံ, တဿ ဣစ္ဆာမိ ဟာတဝေ’’တိ. (ထေရဂါ. ၁၈၅-၁၈၆) –

පිදිය යුත්තන් විසින් පුදන ලද, සත්කාර කළ යුත්තන් විසින් සත්කාර කරන ලද, ගරු කළ යුත්තන් විසින් ගරු කරන ලද උන්වහන්සේට (ඒ උණු පැන්) ගෙන යාමට මම කැමැත්තෙමි."

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ.

යැයි ගාථා දෙකක් වදාළහ.

တဿတ္ထော – ယော ဣမသ္မိံ လောကေ ပူဇနေယျာနံ ပူဇေတဗ္ဗေဟိ သက္ကာဒီဟိ ဒေဝေဟိ မဟာဗြဟ္မာဒီဟိ စ ဗြဟ္မေဟိ ပူဇိတော, သက္ကရေယျာနံ သက္ကာတဗ္ဗေဟိ ဗိမ္ဗိသာရကောသလရာဇာဒီဟိ သက္ကတော, အပစေယျာနံ အပစာယိတဗ္ဗေဟိ မဟေသီဟိ ခီဏာသဝေဟိ အပစိတော, ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာဒိနာ အရဟံ, သောဘနဂမနာဒိနာ သုဂတော သဗ္ဗညူ မုနိ မယှံ သတ္ထာ ဒေဝဒေဝေါ သက္ကာနံ အတိသက္ကော ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မာ, သော ဒါနိ ဝါတေဟိ ဝါတဟေတု ဝါတက္ခောဘနိမိတ္တံ အာဗာဓိကော ဇာတော. သစေ[Pg.299], ဗြာဟ္မဏ, ဥဏှောဒကံ အတ္ထိ, တဿ ဝါတာဗာဓဝူပသမနတ္ထံ တံ ဟာတဝေ ဥပနေတုံ ဣစ္ဆာမီတိ.

එහි අර්ථය මෙසේය - මේ ලෝකයෙහි පූජා ලැබිය යුත්තන් අතර පූජා ලැබීමට සුදුසු වූ ශක්‍රයා ආදී දෙවියන් විසින් ද මහා බ්‍රහ්මයා ආදී බ්‍රහ්මයන් විසින් ද පුදන ලද්දා වූ, සත්කාර ලැබීමට සුදුසු වූ බිම්බිසාර සහ කොසොල් ආදී රජවරුන් විසින් සත්කාර කරන ලද්දා වූ, ගරු බුහුමන් ලැබීමට සුදුසු වූ ශීලාදී ගුණයන් සොයන්නා වූ රහතන් වහන්සේලා විසින් ගරු කරන ලද්දා වූ, කෙලෙසුන්ගෙන් දුරු වූ බැවින් 'අරහං' වන, යහපත් ගමන් ඇති බැවින් 'සුගත' වන, සියල්ල දන්නා වූ, මුනිවරයෙකු වූ, මාගේ ශාස්තෘ වූ, දෙවියන්ටත් දෙවියකු වූ, ශක්‍රයන් අබිබවා ගිය ශක්‍රයකු වැනි වූ, බ්‍රහ්මයන් අබිබවා ගිය බ්‍රහ්මයකු වැනි වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් වාතය හේතුවෙන් හටගත් වාත කෝපය නිසා රෝගාතුරව සිටින සේක. බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් උණු පැන් තිබේ නම්, උන්වහන්සේගේ වාත රෝගය සන්සිඳුවීම සඳහා එය ස්නානය පිණිස රැගෙන ඒමට මම කැමැත්තෙමි.

တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော ဥဏှောဒကံ တဒနုရူပံ ဝါတဟရဉ္စ ဘေသဇ္ဇံ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ. တေန စ သတ္ထု ရောဂေါ ဝူပသမိ. တဿ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ အကာသိ.

එය ඇසූ බ්‍රාහ්මණයා උණු පැන් ද ඊට අනුරූප වූ වාතය නසන ඖෂධ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිගැන්වීය. එමගින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ රෝගය සන්සිඳුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ බ්‍රාහ්මණයාට පින් අනුමෝදන් කළ සේක.

၁၂၂. အထာယသ္မာ ဥပဝါနော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဒုမုတ္တရောတိအာဒီနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

122. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරණුවෝ පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදිය වදාළහ. එහි "පදුමුත්තරෝ" යනාදී වචනවල අර්ථය පෙර සඳහන් කළ ස්ථානයන්හි විස්තර වූ පරිදිම වේ.

၁၂၃. မဟာဇနာ သမာဂမ္မာတိ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ရာသိဘူတာတိ အတ္ထော. စိတကံ ကတွာတိ ယောဇနုဗ္ဗေဓံ စန္ဒနရာသိစိတကံ ကတွာ ဘဂဝတော သရီရံ တတ္ထ အဘိရောပယိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော.

123. “මහාජනා සමාගම්ම” යන්නෙන් මුළු දඹදිව වැසියන් එක් රැස් වූහ යන්න අර්ථයයි. “චිතකං කත්වා” යන්නෙන් යොදුනක් උසැති සඳුන් දර සෑයක් කරවා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය එහි තැන්පත් කළහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၁၂၄. သရီရကိစ္စံ ကတွာနာတိ အာဒဟနာတိ အဂ္ဂိနာ ဒဟနကိစ္စံ ကတွာတိ အတ္ထော.

124. “සරීරකිච්චං කත්වාන” යන්නෙන් ආදාහනය කිරීම, එනම් ගින්නෙන් දහනය කිරීමේ කටයුතු සිදු කිරීම යන්න අර්ථයයි.

၁၂၇-၂၈. ဇင်္ဃာ မဏိမယာ အာသီတိ မနုဿေဟိ ကတထူပေ ဇင်္ဃာ ပုပ္ဖဝါဟတ္ထံ စရိတဋ္ဌာနံ မဏိမယာ ဣန္ဒနီလမဏိနာ ကတာတိ အတ္ထော. မယမ္ပီတိ သဗ္ဗေ ဒေဝါ ထူပံ ကရိဿာမာတိ အတ္ထော.

127-28. “ජංඝා මණිමයා ආසි” යන්නෙන් මිනිසුන් විසින් කරවන ලද සෑයෙහි මල් පූජා කිරීම සඳහා වූ පද්ම පීඨය (මල් තබන වේදිකාව) ඉන්ද්‍රනීල මැණික්වලින් කරන ලද්දක් විය යන්න අර්ථයයි. “මයම්පි” යන්නෙන් “අපි සියලු දෙවියෝ ද සෑයක් කරන්නෙමු” යන්න අර්ථයයි.

၁၂၉. ဓာတု အာဝေဏိကာ နတ္ထီတိ ဒေဝမနုဿေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ စေတိယံ ကာတုံ အာဝေဏိကာ ဝိသုံ ဓာတု နတ္ထိ, တံ ဒဿေန္တော သရီရံ ဧကပိဏ္ဍိတန္တိ အာဟ. အဓိဋ္ဌာနဗလေန သကလသရီရဓာတု ဧကဃနသိလာမယပဋိမာ ဝိယ ဧကမေဝ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဣမမှိ ဗုဒ္ဓထူပမှီတိ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသီဟိ ကတမှိ ဣမမှိ သုဝဏ္ဏထူပမှိ မယံ သဗ္ဗေ သမာဂန္တွာ ကဉ္စုကထူပံ ကရိဿာမာတိ အတ္ထော.

129. “ධාතු ආවේණිකා නත්ථි” යන්නෙන් දෙවි මිනිසුන්ට වෙන් වෙන් වශයෙන් චෛත්‍ය කිරීමට තරම් වෙන් වූ ධාතුන් වහන්සේලා නැත යන්නයි. එය පෙන්වීම පිණිස “සරීරං ඒකපිණ්ඩිතං” (ශරීරය එක පිණ්ඩයක්ව පැවතුණි) යයි වදාළහ. අධිෂ්ඨාන බලයෙන් මුළු ශරීර ධාතුවම එකම ඝන ශෛලමය පිළිමයක් මෙන් එකක්ව පැවතුණි යන්න අර්ථයයි. “ඉමම්හි බුද්ධථූපම්හි” යන්නෙන් මුළු දඹදිව වැසියන් විසින් කරවන ලද මේ ස්වර්ණ චෛත්‍යයෙහි අපි සැවොම එක්ව කංචුක චෛත්‍යයක් කරන්නෙමු යන්න අර්ථයයි.

၁၃၃. ဣန္ဒနီလံ မဟာနီလန္တိ ဣန္ဒီဝရပုပ္ဖဝဏ္ဏာဘံ မဏိ ဣန္ဒနီလမဏိ. တတော အဓိကဝဏ္ဏတာ မဟာမဏိ ဣန္ဒနီလမဏယော စ မဟာနီလမဏယော စ ဇောတိရသမဏိဇာတိရင်္ဂမဏယော စ ဧကတော သန္နိပါတေတွာ ရာသီ ကတွာ သုဝဏ္ဏထူပေ ကဉ္စုကထူပံ ကတွာ အဆာဒယုန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

133. “ඉන්දනීලං මහානීලං” යන්නෙහි නිල් මහනෙල් මලක පැහැය ඇති මැණික ඉන්ද්‍රනීල මැණිකයි. ඊට වඩා වැඩි පැහැයක් ඇති බැවින් මහා මැණික නම් වේ. ඉන්ද්‍රනීල මැණික් ද, මහානීල මැණික් ද, ජෝතිරස හා ජාතිරංග මැණික් ද එක්තැන් කොට රැස් කර, ස්වර්ණ චෛත්‍යය මත කංචුක චෛත්‍යයක් කොට එය වැසූහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

၁၄၄. ပစ္စေကံ [Pg.300] ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿာတိ ဗုဒ္ဓုတ္တမဿ ပတိ ဧကံ ဝိသုံ ဥပရိဆဒနေန ထူပံ အကံသူတိ အတ္ထော.

144. “පච්චේකං බුද්ධසෙට්ඨස්ස” යන්නෙන් උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් ඉහළින් ආවරණය කරමින් සෑයක් කළහ යන්න අර්ථයයි.

၁၄၇. ကုမ္ဘဏ္ဍာ ဂုယှကာ တထာတိ ကုမ္ဘမတ္တာနိ အဏ္ဍာနိ ယေသံ ဒေဝါနံ တေ ကုမ္ဘဏ္ဍာ, ပဋိစ္ဆာဒေတွာ နိဂုဟိတွာ ပဋိစ္ဆာဒနတော ဂရုဠာ ဂုယှကာ နာမ ဇာတာ, တေ ကုမ္ဘဏ္ဍာ ဂုယှကာပိ ထူပံ အကံသူတိ အတ္ထော.

147. “කුම්භණ්ඩා ගුය්හකා තථා” යන්නෙන් කළයක් බඳු මහත් වූ අණ්ඩයන් ඇති බැවින් කුම්භාණ්ඩ නම් වේ. වසාගෙන සැඟවී සිටින බැවින් ගරුඬයන් 'ගුය්හක' නම් විය. ඒ කුම්භාණ්ඩයන් සහ ගුය්හකයන් ද සෑය කළහ යන්න අර්ථයයි.

၁၅၁. အတိဘောန္တိ န တဿာဘာတိ တဿ စေတိယဿ ပဘံ စန္ဒသူရိယတာရကာနံ ပဘာ န အတိဘောန္တိ, န အဇ္ဈောတ္ထရန္တီတိ အတ္ထော.

151. “අතිභොන්ති න තස්සාභා” යන්නෙන් ඒ චෛත්‍යයේ රැස් විහිදීම චන්ද්‍රයාගේ, සූර්යයාගේ හෝ තාරකාවන්ගේ ආලෝකයට අභිබවා යා නොහැක, එය මැඩපැවැත්විය නොහැක යන්න අර්ථයයි.

၁၅၈. အဟမ္ပိ ကာရံ ကဿာမီတိ တာဒိနော လောကနာထဿ ထူပသ္မိံ အဟမ္ပိ ကာရံ ပုညကိရိယံ ကုသလကမ္မံ ဓဇပဋာကပူဇံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော.

158. “අහම්පි කාරං කස්සාමි” යන්නෙන් එවන් වූ ලෝකනාථයන් වහන්සේගේ සෑයෙහි මම ද පින්කමක්, කුසල කර්මයක් ලෙස ධජ පතාක පූජාවක් කරන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

ဥပဝါနတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

උපවාන තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

၁၁. ရဋ္ဌပါလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

11. රට්ඨපාල තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

ဧကာဒသမာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ တဿ ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဟံသဝတီနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပိတု အစ္စယေန ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ရတနကောဋ္ဌာဂါရကမ္မိကေန ဒဿိတံ အပရိမာဏံ ကုလဝံသာနုဂတံ ဓနံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ ဧတ္တကံ ဓနရာသိံ မယှံ အယျကပယျကာဒယော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ နာသက္ခိံသု, မယာ ပန ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ မဟာဒါနံ ဒေတိ. သော အဘိညာလာဘိံ ဧကံ တာပသံ ဥပဋ္ဌဟန္တော တေန ဒေဝလောကာဓိပစ္စေ ဥယျောဇိတော ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တတ္ထ ဒေဝလောကေ ဒေဝရဇ္ဇံ ကရောန္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော မနုဿလောကေ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထဿ ကုလဿ ဧကပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တေန စ သမယေန ပဒုမုတ္တရော နာမ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ဝေနေယျသတ္တံ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရသင်္ခါတခေမန္တဘူမိံ သမ္ပာပေသိ. အထ သော ကုလပုတ္တော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဥပါသကေဟိ [Pg.301] သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂတော သတ္ထာရံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ပရိသပရိယန္တေ နိသီဒိ.

එකොළොස්වන අපදානයෙහි “පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් රට්ඨපාල තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ උපතටත් පෙර හංසවතී නගරයෙහි මහාසාල ගෘහපති කුලයක ඉපදී, වයසට පැමිණි කල්හි පියාගේ ඇවෑමෙන් ගෘහ ජීවිතයෙහි ස්ථාවර විය. එහිදී රත්නාගාර භාරකරු විසින් පෙන්වන ලද, කුල පරම්පරාවෙන් පැවත එන්නා වූ අප්‍රමාණ ධනය දැක, “මාගේ මුත්තණුවන් ආදීන් මේ සා විශාල ධන රාශියක් තමන් සමඟ රැගෙන යාමට සමත් නොවූහ, එහෙත් මා විසින් මෙය පින් ලෙස රැගෙන යාම වටින්නේය” යි සිතා, දිළිඳු මගීන්ට මහ දන් දුන්නේය. හෙතෙම අභිඥා ලාභී එක් තාපසයකුට උපස්ථාන කරමින්, ඔහු විසින් දෙව්ලොව අධිපති බව සඳහා උනන්දු කරවනු ලැබ, ජීවිතාන්තය දක්වා පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙවියකුව උපන්නේය. ඔහු ඒ දෙව්ලොව දිව්‍ය රාජ්‍යය කරමින් ආයු කෙළවර එතැනින් චුතව, මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි බෙදී ගිය රාජ්‍යයක් එක්සේසත් කිරීමට සමත් වූ කුලයක එකම පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඒ සමයෙහි පදුමුත්තර නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපත ලබා, උතුම් වූ ධර්ම චක්‍රය පවත්වමින් විනෙය ජනයා නිවන් නම් වූ ක්ෂේම භූමියට පමුණුවන සේක. ඉක්බිති ඒ කුලපුත්‍රයා අනුපිළිවෙළින් නුවණැත්තකු බවට පත්ව, එක් දිනක් උපාසකවරුන් සමඟ විහාරයට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරනු දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව පිරිස කෙළවරෙහි වාඩි විය.

တေန စ သမယေန သတ္ထာ ဧကံ ဘိက္ခုံ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တဒတ္ထာယ စိတ္တံ ဌပေတွာ သတသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရဿ ဘဂဝတော မဟတာ သက္ကာရေန သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယေန ဣဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော သတ္ထာရံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. သော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဒွါနဝုတိကပ္ပေ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ သတ္ထု ဝေမာတိကဘာတိကေသု တီသု ရာဇပုတ္တေသု သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌဟန္တေသု တေသံ ပုညကိရိယာယ သဟာယကိစ္စံ အကာသိ. ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ တံ တံ ဗဟုံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုရုရဋ္ဌေ ထုလ္လကောဋ္ဌိကနိဂမေ ရဋ္ဌပါလသေဋ္ဌိဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ရဋ္ဌပါလောတိ ဝံသာနုဂတမေဝ နာမံ အဟောသိ. သော မဟတာ ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎန္တော အနုက္ကမေန ယောဗ္ဗနံ ပတ္တော မာတာပိတူဟိ ပတိရူပေန ဒါရေန သံယောဇေတွာ မဟန္တေ စ ယသေ ပတိဋ္ဌာပိတော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသဒိသံ သမ္ပတ္တိံ ပစ္စနုဘောတိ. အထ ဘဂဝါ ကုရုရဋ္ဌေ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ထုလ္လကောဋ္ဌိကံ အနုပါပုဏိ. တံ သုတွာ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္တဝါရေ ဘတ္တစ္ဆေဒေ ကတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ သတ္ထု အာဏတ္တိယာ အညတရဿ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ယောနိသောမနသိကာရေန ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූවන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. එය දැක පහන් වූ සිත් ඇති ඒ කුලපුත්‍රයා එම තනතුර පතා ලක්ෂයක් භික්ෂූන් පිරිවරා සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මහත් සත්කාරයෙන් සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි මහා දානයක් පවත්වා ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාව බාධාවකින් තොරව ඉටු වන බව දැක, "මතු අනාගතයෙහි ගෞතම නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූවන් අතර මොහු අග්‍ර වන්නේය" යි ව්‍යාකරණ (නියත විවරණ) දුන් සේක. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේටත් භික්ෂු සංඝයාටත් වැඳ අසුනින් නැගිට නික්ම ගියේය. ඔහු එම භවයෙහි දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙයින් කල්ප අනූ දෙකකට පෙර ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මව්පියන් වෙනස් වූ (වෙමාතික) සොහොයුරන් තිදෙනෙකු වූ රාජකුමාරවරුන් බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන කල්හි, ඔවුන්ගේ පින්කම්වලදී සහායකයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි බොහෝ වූ ඒ ඒ කුසල් රැස් කොට, සුගතිගාමීව සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුරු රට ථුල්ලකෝට්ඨික නියම්ගමෙහි රට්ඨපාල සිටු නිවසෙහි උපන්නේය. ඔහුගේ බිඳී ගිය රට එක්සත් කිරීමට (දරන්නට) සමත් කුලයක උපන් බැවින් පරම්පරානුගතව 'රට්ඨපාල' යන නම ම විය. ඔහු මහත් පිරිවරින් වැඩෙමින් අනුපිළිවෙළින් යොවුන් වියට පත් වූ විට, මව්පියන් විසින් සුදුසු භාර්යාවක හා සම්බන්ධ කරවා මහා යසසෙහි පිහිටුවන ලද්දේ දිව්‍ය සම්පත් බඳු සම්පත් අනුභව කරයි. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ කුරු රටෙහි ජනපද චාරිකාවේ වඩින සේක් ථුල්ලකෝට්ඨිකයට වැඩම කළ සේක. එය ඇසූ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ, සත් වරක් ආහාර වර්ජනය කොට ඉතා දුකසේ මව්පියන් ලවා අවසර ගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ පැවිද්ද ඉල්ලා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නියමයෙන් එක්තරා මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ නමක් සමීපයෙහි පැවිදි වී, යෝනිසෝමනසිකාරයෙන් කමටහන් වඩමින් විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත් විය.

၁၇၉-၁၈၀. အထာယသ္မာ အပရဘာဂေ အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတောတိအာဒိမာဟ. သုနာဂေါ သော မယာ ဒိန္နောတိ တဒါ မဟာဓနသေဋ္ဌိ ဟုတွာ သဗ္ဗံ သာပတေယျံ ဒါနမုခေ ဝိဿဇ္ဇနသမယေ သတ္တပ္ပတိဋ္ဌော သုန္ဒရော နာဂေါ [Pg.302] ဟတ္ထိရာဇာ မယာ ဒိန္နော အဟောသိ. တံ ဒဿေန္တော ဤသာဒန္တောတိအာဒိမာဟ. ဤသာဒန္တော ရထဤသပ္ပမာဏဒန္တော, သော မယာ ဒိန္နော ဟတ္ထိနာဂေါ. ဥရူဠှဝါတိ ရာဇာဝဟနယောဂ္ဂသမတ္ထော, ရာဇာရဟော ဝါ. သေတစ္ဆတ္တောတိ အလင်္ကာရတ္ထာယ ဥပဋ္ဌဟနသေတစ္ဆတ္တသဟိတောတိ အတ္ထော. ပသောဘိတောတိ အာရောဟပရိဏာဟဝါ ရူပသောဘာဟိ သမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. သကပ္ပနော သဟတ္ထိပေါတိ ဟတ္ထိအလင်္ကာရသဟိတော ဟတ္ထိဂေါပကသဟိတောတိ အတ္ထော. ဣတ္ထမ္ဘူတော ဟတ္ထိနာဂေါ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော မယာ ဒိန္နောတိ အတ္ထော.

179-180. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ පසුව තම පෙර කර්ම සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ" යනාදිය පැවසූහ. "සුනාගෝ සෝ මයා දින්නෝ" යන්නෙන් - එකල මහා ධන සිටුවරයෙකු වී සියලු වස්තුව දාන මුඛයෙහි පරිත්‍යාග කරන අවස්ථාවෙහි, (අත්, පා, වලිගය, ලිංගය හා හොඬවැල යන) අංග හතක් පොළොවෙහි ස්පර්ශ වන, මනහර වූ 'නාග' නම් ඇත් රජෙකු මා විසින් දෙන ලදී. එය දක්වමින් "ඊසාදන්තෝ" යනාදිය පැවසූහ. 'ඊසාදන්ත' යනු රිය ඊසක් (වියගහක්) වැනි දළ ඇති ඇතාය. මා විසින් දෙන ලද්දේ එවැනි ඇත් රජෙකි. 'උරුළ්හවා' යනු රජු වැඩම කරවීමට සුදුසු ශක්තිය ඇති හෝ රජුට සුදුසු වූ යන්නයි. 'සෙතච්ඡත්තෝ' යනු අලංකාරය පිණිස ඔසවන ලද සුදු කුඩයක් සහිත වූ යනු අර්ථයයි. 'පසෝභිතෝ' යනු ශරීර ප්‍රමාණයෙන් හා රූප ශෝභාවෙන් සම්පූර්ණ වූ යනු අර්ථයයි. 'සකප්පනෝ සහත්ථිපෝ' යනු ඇතුගේ ආභරණවලින් හා ඇත් ගොව්වාගෙන් සහිත වූ යනු අර්ථයයි. මෙබඳු වූ ඇත් රජෙකු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේට මා විසින් පූජා කරන ලදී යනු අර්ථයයි.

၁၈၁. မယာ ဘတ္တံ ကာရေတွာနာတိ မယာ ကာရာပိတဝိဟာရေ ဝသန္တာနံ ကောဋိသင်္ခါနံ ဘိက္ခူနံ နိစ္စဘတ္တံ ပဋ္ဌပေတွာ မဟေသိနော နိယျာဒေသိန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

181. "මයා භත්තං කාරෙත්වානා" යන්නෙන් - මා විසින් කරවන ලද විහාරයෙහි වසන්නා වූ කෝටියක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා නිත්‍ය බත් පනවා මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න සම්බන්ධයයි.

၁၈၃. ဇလဇုတ္တမနာမကောတိ ဇလတော ဇာတော ဇလဇော, ကိံ တံ? ပဒုမံ, ပဒုမေန သမာနနာမတ္တာ ဥတ္တမတ္တာ စ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဘဂဝါတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

183. "ජලජුත්තමනාමකෝ" යනු ජලයෙන් උපන් බැවින් 'ජලජ' (මල්) නම් වේ. ඒ කුමක්ද? පියුමයි. පියුම හා සමාන නාමයක් ඇති බැවින්ද, උතුම් බැවින්ද 'පදුමුත්තර' නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. මෙය අර්ථ වර්ණනාවේ අවසානයයි.

ရဋ္ဌပါလတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

රට්ඨපාල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဆပ္ပညာသမမဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

පනස් හයවන මහා වග්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဣတိ ဝိသုဒ္ဓဇနဝိလာသိနိယာ အပဒါန-အဋ္ဌကထာယ

මෙසේ විශුද්ධජනවිලාසිනී නම් වූ අපදාන අටුවාවෙහි;

ဧတ္တာဝတာ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကတ္ထေရာပဒါန-အဋ္ဌကထာ သမတ္တာ.

මෙපමණකින් බුද්ධ, පසේබුද්ධ සහ ශ්‍රාවක ස්ථවිර අපදාන අටුවාව නිමවා ඇත.

နိဂမနကထာ

නිගමන කථාව

သီဟဠဒီပကေ [Pg.303] အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏဝန္တာနံ ထေရဝံသပ္ပဒီပါနံ အာနန္ဒတ္ထေရာဒီနံ သဗ္ဗသတ္တာနံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌာဒယော ဆေဒနနိဂ္ဂဟဝိဝေစနာဒျတ္ထံ သတ္တဟိ မာသေဟိ အတိဝိယ အာရာဓနေန လဒ္ဓကောသလ္လေန ဗောဓိသမ္ဘာရံ ဂဝေသန္တေန သတိဓိတိဂတိဝီရိယပရက္ကမန္တေန မဟာသမန္တဂုဏသောဘနေန တိပိဋကဓရေန ပဏ္ဍိတေန အာဘတံ ဣမံ အပဒါန-အဋ္ဌကထံ သဗ္ဗော သဒေဝလောကော ဇာနာတူတိ.

ලංකාද්වීපයෙහි අල්පේච්ඡාදී ගුණයෙන් යුත්, ස්ථවිර වංශය ප්‍රදීපයක් මෙන් ඒකාලෝක කළ ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ආදී සියලු සත්වයන්ගේ තණ්හා, මාන, දිට්ඨි ආදිය සිඳලීම, මර්දනය කිරීම හා විවේකය පිණිස සත් මසකින් ඉතා ඉක්මනින් නිමවා, ලත් නිපුණත්වය ඇති, බෝධි සම්භාර සොයන්නා වූ, සිහි නුවණ, ස්ථීරභාවය, ප්‍රඥාව හා වීර්යය ඇති, සතර දිගින් ම උතුම් ගුණයෙන් බබළන්නා වූ, ත්‍රිපිටකධර පණ්ඩිතයන් වහන්සේ නමක් විසින් ගෙන එන ලද මේ අපදාන අටුවාව දෙවියන් සහිත ලෝකයා දැනගනිත්වා.

အနေန လောဘာဒိမလာ ပဇာနံ, စက္ခာဒိရောဂါ ဝိဝိဓာ စ ဒုက္ခာ;

ကလဟာဒိဘယာ ဒုက္ခိတာ ဇာတာ, စောရာဒယောနတ္ထကရာ စ လောကေ.

ලෝකයෙහි මෙම (ධර්ම දානය) කරණකොට ගෙන සත්වයන්ගේ ලෝභාදී මලකඩද, ඇස් රෝග ආදී විවිධ දුක්ද, කලහ ආදී බියෙන් හටගත් දුක්ද, ලෝකයෙහි අනර්ථකාරී සොරුන් ආදී උවදුරුද වැනසෙත්වා!

နဿန္တု မေ ပဉ္စ ဝေရာ စ ပါပါ, နဿန္တု ဂိမှေ ယထာ ဝုဋ္ဌိဝါတာ;

အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝရေန ပတွာ, နိဗ္ဗာနပုရံ ပဋိပါဒယာမိ.

මාගේ පංච මහා වෛරයන් සහ පාපයන්, ගිම්හාන කාලයේ වැසි සුළඟින් මෙන් වැනසී යේවා! උතුම් වූ අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන් නිවන් පුරයට පැමිණ (ලෝකයා) පමුණුවමි.

သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဉ္စ မဒ္ဒန္တော, ရာဂဒေါသာဒိပါပကေ;

သံသာရဝဋ္ဋံ ဆိန္ဒိတွာ, ဥပေမိ သဂ္ဂမောက္ခကေ.

සියලු මිථ්‍යා දෘෂ්ටි මර්දනය කරමින්, රාග දෝස ආදී පාපයන් නසාලමින්, සංසාර චක්‍රය සිඳලමින්, ස්වර්ග හා මෝක්ෂයට (නිවනට) පැමිණෙමි.

အာဏာခေတ္တမှိ သဗ္ဗတ္ထ, အဝီစိမှိ ဘဝဂ္ဂတော;

သဗ္ဗေ ဓမ္မာနုယာယန္တု, တယော လောကာ ဥတုပိ စာတိ.

ආඥා ක්ෂේත්‍රයෙහි සෑම තැනකම, අවීචියේ සිට භවාග්‍රය දක්වා සියලු ධර්මයෝ පවතිත්වා! තුන් ලෝකය හා සෘතුහුද මනාව පවතිත්වා! මෙය නිගමන ප්‍රාර්ථනාවයි.

အပဒါန-အဋ္ဌကထာ သမတ္တာ.

අපදාන අටුවාව නිමවා ඇත.