නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ඛුද්දකනිකායෙ

小部

අපදාන-අට්ඨකථා

长老传义注

(පඨමො භාගො)

第一部分

ගන්ථාරම්භකථා

序言

වන්දිත්වා [Pg.1] සිරසා සෙට්ඨං, බුද්ධමප්පටිපුග්ගලං;

ඤෙය්‍යසාගරමුත්තිණ්ණං, තිණ්ණං සංසාරසාගරං.

稽首礼至上，无匹之佛陀，已渡所知海，已越轮回洋。

තථෙව පරමං සන්තං, ගම්භීරං දුද්දසං අණුං;

භවාභවකරං සුද්ධං, ධම්මං සම්බුද්ධපූජිතං.

亦复如是礼，至上寂静法，甚深难见微，清净造诸有，为诸佛所敬。

තථෙව අනඝං සඞ්ඝං, අසඞ්ගං සඞ්ඝමුත්තමං;

උත්තමං දක්ඛිණෙය්‍යානං, සන්තින්ද්‍රියමනාසවං.

亦复如是礼，无瑕无著僧，最上福田尊，诸根已寂静，诸漏皆已尽。

කතෙන තස්ස එතස්ස, පණාමෙන විසෙසතො;

රතනත්තයෙ විසෙසෙන, විසෙසස්සාදරෙන මෙ.

我以特别恭敬心，特于此三宝，作此殊胜礼敬。

ථෙරෙහි ධීරධීරෙහි, ආගමඤ්ඤූහි විඤ්ඤුභි;

‘‘අපදානට්ඨකථා භන්තෙ, කාතබ්බා’’ති විසෙසතො.පුනප්පුනාදරෙනෙව, යාචිතොහං යසස්සිභි;

තස්මාහං සාපදානස්ස, අපදානස්සසෙසතො.

为诸长老、具大智慧者、通晓圣典者、明智者，及诸有名望者，以敬意再三请求：“尊者，请务必造《譬喻义注》(Apadānaṭṭhakathā)！”是故，我将为《本行》(Apadāna)及其事迹作圆满解释。

විසෙසනයදීපස්ස, දීපිස්සං පිටකත්තයෙ;

යථා පාළිනයෙනෙව, අත්ථසංවණ්ණනං සුභං.

我将为能开显殊胜法门的《本行》，仅依巴利圣典之法，于三藏中，阐明其善妙的义理释义。

කෙන [Pg.2] කත්ථ කදා චෙතං, භාසිතං ධම්මමුත්තමං;

කිමත්ථං භාසිතඤ්චෙතං, එතං වත්වා විධිං තතො.

此最上法，由谁、于何处、于何时所说？又为何义而说？宣说此等方法之后……

නිදානෙසු කොසල්ලත්ථං, සුඛුග්ගහණධාරණං;

තස්මා තං තං විධිං වත්වා, පුබ්බාපරවිසෙසිතං.

为善巧于诸缘起说，为易于受持；是故，宣说种种方法，辨明其前后次第。

පුරා සීහළභාසාය, පොරාණට්ඨකථාය ච;

ඨපිතං තං න සාධෙති, සාධූනං ඉච්ඡිතිච්ඡිතං.

古昔以锡兰语及于古义注中所确立者，未能满足贤善者之所求。

තස්මා තමුපනිස්සාය, පොරාණට්ඨකථානයං;

විවජ්ජෙත්වා විරුද්ධත්ථං, විසෙසත්ථං පකාසයං;

විසෙසවණ්ණනං සෙට්ඨං, කරිස්සාමත්ථවණ්ණනන්ති.

是故，我将依据古义注之法，舍弃相违之义，开显殊胜之义，造此最为殊胜的义理释义。

නිදානකථා

缘起说

‘‘කෙන කත්ථ කදා චෙතං, භාසිතං ධම්මමුත්තම’’න්ති ච, ‘‘කරිස්සාමත්ථවණ්ණන’’න්ති ච පටිඤ්ඤාතත්තා සා පනායං අපදානස්සත්ථවණ්ණනා දූරෙනිදානං, අවිදූරෙනිදානං, සන්තිකෙනිදානන්ති ඉමානි තීණි නිදානානි දස්සෙත්වා වණ්ණියමානා යෙ නං සුණන්ති, තෙහි සමුදාගමතො පට්ඨාය විඤ්ඤාතත්තා යස්මා සුට්ඨු විඤ්ඤාතා නාම හොති, තස්මා නං තානි නිදානානි දස්සෙත්වාව වණ්ණයිස්සාම.

如前所承诺：“此最上法，由谁、于何处、于何时所说？”及“我将作义理释义”，是故，此《本行》(Apadāna)的义理释义，在开示了远缘起、不远缘起、近缘起此三缘起后，方得解释。因为听者从缘起说开始听闻，便能善为通晓，所以，我们需先开示彼等缘起，然后再作解释。

තත්ථ ආදිතො තාව තෙසං නිදානානං පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. දීපඞ්කරපාදමූලස්මිඤ්හි කතාභිනීහාරස්ස මහාසත්තස්ස යාව වෙස්සන්තරත්තභාවා චවිත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්ති, තාව පවත්තො කථාමග්ගො දූරෙනිදානං නාම. තුසිතභවනතො පන චවිත්වා යාව බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතප්පත්ති, තාව පවත්තො කථාමග්ගො අවිදූරෙනිදානං නාම. සන්තිකෙනිදානං පන තෙසු තෙසු ඨානෙසු විහරතො තස්මිං තස්මිංයෙව ඨානෙ ලබ්භතීති.

于此，首先当知此等因缘的划分。从在燃灯佛(Dīpaṅkara)足下发愿的大士，直到从韦桑达拉(Vessantara)之身命终而生于兜率天(Tusita)，此间的叙述过程名为“远因缘”。再者，从兜率天命终，直到在菩提座(bodhimaṇḍa)证得一切智，此间的叙述过程名为“不远因缘”。至于“近因缘”，则是在(世尊)于各处安住时，就在其所在之处可得。

1. දූරෙනිදානකථා

1. 远因缘记

තත්‍රිදං දූරෙනිදානං නාම – ඉතො කිර කප්පසතසහස්සාධිකානං චතුන්නං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං මත්ථකෙ අමරවතී නාම නගරං අහොසි. තත්ථ සුමෙධො [Pg.3] නාම බ්‍රාහ්මණො පටිවසති, උභතො සුජාතො මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා, අක්ඛිත්තො අනුපකුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො. සො අඤ්ඤං කම්මං අකත්වා බ්‍රාහ්මණසිප්පමෙව උග්ගණ්හි. තස්ස දහරකාලෙයෙව මාතාපිතරො කාලමකංසු. අථස්ස රාසිවඩ්ඪකො අමච්චො ආයපොත්ථකං ආහරිත්වා සුවණ්ණරජතමණිමුත්තාදිභරිතෙ ගබ්භෙ විවරිත්වා ‘‘එත්තකං තෙ, කුමාර, මාතු සන්තකං, එත්තකං පිතු සන්තකං, එත්තකං අය්‍යකපය්‍යකාන’’න්ති යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා ධනං ආචික්ඛිත්වා ‘‘එතං පටිපජ්ජාහී’’ති ආහ. සුමෙධපණ්ඩිතො චින්තෙසි – ‘‘ඉමං ධනං සංහරිත්වා මය්හං පිතුපිතාමහාදයො පරලොකං ගච්ඡන්තා එකකහාපණම්පි ගහෙත්වා න ගතා, මයා පන ගහෙත්වා ගමනකාරණං කාතුං වට්ටතී’’ති, සො රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා මහාජනස්ස දානං දත්වා තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජි. ඉමස්ස පනත්ථස්ස ආවිභාවත්ථං ඉමස්මිං ඨානෙ සුමෙධකථා කථෙතබ්බා. සා පනෙසා කිඤ්චාපි බුද්ධවංසෙ නිරන්තරං ආගතායෙව, ගාථාබන්ධෙන පන ආගතත්තා න සුට්ඨු පාකටා, තස්මා තං අන්තරන්තරා ගාථාසම්බන්ධදීපකෙහි වචනෙහි සද්ධිං කථෙස්සාම.

此处名为远因缘（dūrenidāna）——据说，在距今四阿僧祇劫又十万大劫之前，有一座名为不死城（Amaravatī）的城市。那里住着一位名叫善慧（Sumedha）的婆罗门，他父母双方出身高贵，家族七代以来清净无染，未因出身而受指责，相貌端正，令人喜爱，具足极致的肤色光彩。他不从事其他行业，只学习婆罗门之学。他年少时父母便已去世。之后，掌管财产的大臣拿来财产登记簿，打开装满金银珠宝等的库房，对他说：“孩儿，这些是你母亲的财产，这些是你父亲的财产，这些是你祖辈的财产。”如此，他将家族七代以来的所有财产都告知善慧，并说：“这些都交给你了。”善慧智者心想：“我的祖辈们积聚了这些财富，但去世时连一枚钱币也未带走。我应当做些能够带往后世的事。”于是他禀告国王，在城中击鼓宣告，向民众布施，随后便出家为苦行者（tāpasa）。为了让此事的意义更加明了，在此处应当讲述善慧的故事。虽然这个故事已经在《佛史》（Buddhavaṃsa）中完整地流传下来，但由于是以偈颂形式呈现，故不甚明了。因此，我们将结合阐明偈颂关联的词句来讲述它。

සුමෙධකථා

善慧的故事

කප්පසතසහස්සාධිකානඤ්හි චතුන්නං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං මත්ථකෙ දසහි සද්දෙහි අවිවිත්තං ‘‘අමරවතී’’ති ච ‘‘අමර’’න්ති ච ලද්ධනාමං නගරං අහොසි, යං සන්ධාය බුද්ධවංසෙ වුත්තං –

确实，在四阿僧祇劫又十万大劫之末，有一座名为“不死城”与“阿摩罗（Amara）”的城市，不绝于十种声音。关于此，在《佛史》中曾有言——

‘‘කප්පෙ ච සතසහස්සෙ, චතුරො ච අසඞ්ඛියෙ;

අමරං නාම නගරං, දස්සනෙය්‍යං මනොරමං;

දසහි සද්දෙහි අවිවිත්තං, අන්නපානසමායුත’’න්ති. (බු. වං. 2.1-2);

“十万劫又四阿僧祇劫，有名为不死城(Amara)，悦意可观，不绝于十种声音，饮食丰足。”(bu. vaṃ. 2.1-2)

තත්ථ දසහි සද්දෙහි අවිවිත්තන්ති හත්ථිසද්දෙන අස්සසද්දෙන රථසද්දෙන භෙරිසද්දෙන මුදිඞ්ගසද්දෙන වීණාසද්දෙන ගීතසද්දෙන සඞ්ඛසද්දෙන සම්මසද්දෙන තාළසද්දෙන ‘‘අස්නාථ පිවථ ඛාදථා’’ති දසමෙන සද්දෙනාති [Pg.4] ඉමෙහි දසහි සද්දෙහි අවිවිත්තං අහොසි. තෙසං පන සද්දානං එකදෙසමෙව ගහෙත්වා –

在那里，不绝于十种声音，即是：象声、马声、车声、鼓声、姆丁伽鼓声(mudiṅga)、琴声、歌声、海螺声、铙钹声(sammassa)、拍击声(tāḷa)，以及第十种“吃吧！喝吧！嚼吧！”的声音。如此，城中不绝于这十种声音。然而，仅仅选取这些声音中的一部分，便有——

‘‘හත්ථිසද්දං අස්සසද්දං, භෙරිසඞ්ඛරථානි ච;

ඛාදථ පිවථ චෙව, අන්නපානෙන ඝොසිත’’න්ති. –

“象声马声，鼓螺车声；“吃喝”之声，饮食喧腾。”

බුද්ධවංසෙ (බු. වං. 2.3-5) ඉමං ගාථං වත්වා –

在《佛史》(Buddhavaṃsa)中（bu. vaṃ. 2.3-5）说了此偈后——

‘‘නගරං සබ්බඞ්ගසම්පන්නං, සබ්බකම්මමුපාගතං;

සත්තරතනසම්පන්නං, නානාජනසමාකුලං;

සමිද්ධං දෙවනගරංව, ආවාසං පුඤ්ඤකම්මිනං.

“城郭一切圆满，诸事皆具足；七宝具足，诸民杂沓其间；繁盛犹如天都，乃福业者之居所。”

‘‘නගරෙ අමරවතියා, සුමෙධො නාම බ්‍රාහ්මණො;

අනෙකකොටිසන්නිචයො, පහූතධනධඤ්ඤවා.

“于不死城(Amaravatī)中，有名为善慧(Sumedha)的婆罗门；积聚亿万财宝，财富谷物丰饶。”

‘‘අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ;

ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච, සධම්මෙ පාරමිං ගතො’’ති. – වුත්තං;

“诵习圣典持真言，三吠陀已达彼岸；相术与史传皆通晓，于己法已臻圆满。”——如是说。

අථෙකදිවසං සො සුමෙධපණ්ඩිතො උපරිපාසාදවරතලෙ රහොගතො හුත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො එවං චින්තෙසි – ‘‘පුනබ්භවෙ, පණ්ඩිත, පටිසන්ධිග්ගහණං නාම දුක්ඛං, තථා නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරස්ස භෙදනං, අහඤ්ච ජාතිධම්මො, ජරාධම්මො, බ්‍යාධිධම්මො, මරණධම්මො, එවංභූතෙන මයා අජාතිං අජරං අබ්‍යාධිං අමරණං අදුක්ඛං සුඛං සීතලං අමතමහානිබ්බානං පරියෙසිතුං වට්ටති. අවස්සං භවතො මුච්චිත්වා නිබ්බානගාමිනා එකෙන මග්ගෙන භවිතබ්බ’’න්ති. තෙන වුත්තං –

于是，一日，彼善慧智者在胜殿顶层独自一人，结跏趺坐，如是思惟：“智者，于再生中，结生(paṭisandhi)实是苦；同样，于每一生起之处，身体之坏灭。我亦具生法、老法、病法、死法。如此之我，应当寻求彼无生、无老、无病、无死、无苦、安乐、清凉、不死之大涅槃(mahānibbāna)。必应从有(bhava)中解脱，必有一条通往涅槃的道路。”因此，彼如是说：

‘‘රහොගතො නිසීදිත්වා, එවං චින්තෙසහං තදා;

දුක්ඛො පුනබ්භවො නාම, සරීරස්ස ච භෙදනං.

“独自安坐时，我如是思惟：再生(punabbhava)确为苦，身体坏灭亦是苦。”

‘‘ජාතිධම්මො ජරාධම්මො, බ්‍යාධිධම්මො සහං තදා;

අජරං අමරං ඛෙමං, පරියෙසිස්සාමි නිබ්බුතිං.

我于当时，自有生法、老法、病法；我将寻求无老、无死、安稳之涅槃。

‘‘යංනූනිමං පූතිකායං, නානාකුණපපූරිතං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍යං, අනපෙක්ඛො අනත්ථිකො.

此腐朽之身，充满诸般尸秽；我当舍弃离去，无所顾恋，无所希求。

‘‘අත්ථි හෙහිති සො මග්ගො, න සො සක්කා න හෙතුයෙ;

පරියෙසිස්සාමි තං මග්ගං, භවතො පරිමුත්තියා’’ති.

确有此道，岂可不有；吾将寻觅此道，为从有得解脱。

තතො [Pg.5] උත්තරිපි එවං චින්තෙසි – ‘‘යථා හි ලොකෙ දුක්ඛස්ස පටිපක්ඛභූතං සුඛං නාම අත්ථි, එවං භවෙ සති තප්පටිපක්ඛෙන විභවෙනාපි භවිතබ්බං. යථා ච උණ්හෙ සති තස්ස වූපසමභූතං සීතලම්පි අත්ථි, එවං රාගග්ගිආදීනං වූපසමෙන නිබ්බානෙනාපි භවිතබ්බං. යථා නාම පාපස්ස ලාමකස්ස ධම්මස්ස පටිපක්ඛභූතො කල්‍යාණො අනවජ්ජභූතො ධම්මොපි අත්ථියෙව, එවමෙව පාපිකාය ජාතියා සති සබ්බජාතිඛෙපනතො අජාතිසඞ්ඛාතෙන නිබ්බානෙනාපි භවිතබ්බමෙවා’’ති. තෙන වුත්තං –

他又更进一步这样思考：“就像世间有作为痛苦对立面的快乐一样，既然有存在，也必然有作为其对立面的不存在。就像有炎热，也有作为平息炎热的清凉一样，既然有贪欲之火等，也必然有通过平息它们而达到的涅槃。就像有邪恶低劣的法，也必然有作为其对立面的善良无罪的法一样，既然有罪恶的出生，也必然有通过灭尽一切出生而被称为不生的涅槃。”因此说——

‘‘යථාපි දුක්ඛෙ විජ්ජන්තෙ, සුඛං නාමපි විජ්ජති;

එවං භවෙ විජ්ජමානෙ, විභවොපිච්ඡිතබ්බකො.

譬如苦存在，亦有名为乐；如是有存在，亦当求无有。

‘‘යථාපි උණ්හෙ විජ්ජන්තෙ, අපරං විජ්ජති සීතලං;

එවං තිවිධග්ගි විජ්ජන්තෙ, නිබ්බානම්පිච්ඡිතබ්බකං.

譬如暑热既存在，清凉实亦得见；三火若然现前，涅槃亦当求觅。

‘‘යථාපි පාපෙ විජ්ජන්තෙ, කල්‍යාණමපි විජ්ජති;

එවමෙව ජාති විජ්ජන්තෙ, අජාතිපිච්ඡිතබ්බක’’න්ති.

譬如邪恶既存在，善法实亦得见；出生若然现前，不生亦当求觅。

අපරම්පි චින්තෙසි – ‘‘යථා නාම ගූථරාසිම්හි නිමුග්ගෙන පුරිසෙන දූරතොව පඤ්චවණ්ණපදුමසඤ්ඡන්නං මහාතළාකං දිස්වා ‘කතරෙන නු ඛො මග්ගෙන එත්ථ ගන්තබ්බ’න්ති තං තළාකං ගවෙසිතුං යුත්තං. යං තස්ස අගවෙසනං, න සො තළාකස්ස දොසො, පුරිසස්සෙව දොසො. එවං කිලෙසමලධොවනෙ අමතමහානිබ්බානතළාකෙ විජ්ජන්තෙ යං තස්ස අගවෙසනං, න සො අමතමහානිබ්බානතළාකස්ස දොසො, පුරිසස්සෙව දොසො. යථා ච චොරෙහි සම්පරිවාරිතො පුරිසො පලායනමග්ගෙ විජ්ජමානෙපි සචෙ න පලායති, න සො මග්ගස්ස දොසො, පුරිසස්සෙව දොසො. එවමෙව කිලෙසෙහි පරිවාරෙත්වා ගහිතස්ස පුරිසස්ස විජ්ජමානෙයෙව නිබ්බානගාමිම්හි සිවෙ මග්ගෙ මග්ගස්ස අගවෙසනං නාම න මග්ගස්ස දොසො, පුරිසස්සෙව දොසො. යථා ච බ්‍යාධිපීළිතො පුරිසො විජ්ජමානෙ බ්‍යාධිතිකිච්ඡකෙ වෙජ්ජෙ සචෙ තං වෙජ්ජං ගවෙසිත්වා බ්‍යාධිං න තිකිච්ඡාපෙති, න සො වෙජ්ජස්ස දොසො, පුරිසස්සෙව දොසො. එවමෙව යො කිලෙසබ්‍යාධිපීළිතො කිලෙසවූපසමමග්ගකොවිදං විජ්ජමානමෙව ආචරියං න ගවෙසති, තස්සෙව දොසො, න කිලෙසවිනාසකස්ස ආචරියස්ස දොසො’’ති. තෙන වුත්තං –

他又思惟：“譬如有人陷于粪堆(gūtharāsi)，遥见五色莲花所覆之大池，心想：‘当由何路前往彼处？’理应去寻找那个池塘。其若不寻，非池之过，实乃彼人之过。如是，有能洗涤烦恼(kilesa)污垢的甘露大涅槃池(amatamahānibbānataḷāka)存在，其若不寻，非甘露大涅槃池之过，实乃彼人之过。又如有人为盗贼所围，纵有逃生之路而不逃，非道路之过，实乃彼人之过。如是，为烦恼所围困之人，纵有通往涅槃(nibbāna)的安稳之道现前，而不去寻找此道，非道路之过，实乃彼人之过。又如有人为疾病所苦，纵有能治病之良医(vejja)，而不去寻找医生治疗其病，非良医之过，实乃彼人之过。如是，为烦恼之病所苦者，纵有精通止息烦恼之道的导师(ācariya)现前，而不去寻找，实乃彼人之过，非灭除烦恼之导师的过错。”因此说——

‘‘යථා [Pg.6] ගූථගතො පුරිසො, තළාකං දිස්වාන පූරිතං;

න ගවෙසති තං තළාකං, න දොසො තළාකස්ස සො.

“如人身陷粪堆中，遥见清池水盈盈；却不求觅彼清池，非彼清池之过失。

‘‘එවං කිලෙසමලධොවෙ, විජ්ජන්තෙ අමතන්තළෙ;

න ගවෙසති තං තළාකං, න දොසො අමතන්තළෙ.

“如是能涤烦恼垢，甘露之池既存在；若人不寻觅彼池，非是甘露池之过。

‘‘යථා අරීහි පරිරුද්ධො, විජ්ජන්තෙ ගමනම්පථෙ;

න පලායති සො පුරිසො, න දොසො අඤ්ජසස්ස සො.

“犹如被敌所环绕，逃脱之路本存在；彼人若然不逃离，非彼道路之过失。

‘‘එවං කිලෙසපරිරුද්ධො, විජ්ජමානෙ සිවෙ පථෙ;

න ගවෙසති තං මග්ගං, න දොසො සිවමඤ්ජසෙ.

“如是烦恼所缠绕，安稳之道已存在；彼人若不寻彼道，非彼安稳道之过失。

‘‘යථාපි බ්‍යාධිතො පුරිසො, විජ්ජමානෙ තිකිච්ඡකෙ;

න තිකිච්ඡාපෙති තං බ්‍යාධිං, න දොසො සො තිකිච්ඡකෙ.

“犹如患病之人，医者既已存在；彼不求医治其病，非是医者之过失。

‘‘එවං කිලෙසබ්‍යාධීහි, දුක්ඛිතො පරිපීළිතො;

න ගවෙසති තං ආචරියං, න දොසො සො විනායකෙ’’ති.

如是为烦恼病所困，为苦所逼迫；不求阿阇梨，非调伏者之过失。

අපරම්පි චින්තෙසි – ‘‘යථා මණ්ඩනකජාතිකො පුරිසො කණ්ඨෙ ආසත්තං කුණපං ඡඩ්ඩෙත්වා සුඛං ගච්ඡෙය්‍ය, එවං මයාපි ඉමං පූතිකායං ඡඩ්ඩෙත්වා අනපෙක්ඛෙන නිබ්බානනගරං පවිසිතබ්බං. යථා ච නරනාරියො උක්කාරභූමියං උච්චාරපස්සාවං කත්වා න තං උච්ඡඞ්ගෙන වා ආදාය, දුස්සන්තෙන වා වෙඨෙත්වා ගච්ඡන්ති, ජිගුච්ඡමානා පන අනපෙක්ඛාව, ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති, එවං මයාපි ඉමං පූතිකායං අනපෙක්ඛෙන ඡඩ්ඩෙත්වා අමතනිබ්බානනගරං පවිසිතුං වට්ටති. යථා ච නාවිකා නාම ජජ්ජරං නාවං අනපෙක්ඛාව ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති, එවං අහම්පි ඉමං නවහි වණමුඛෙහි පග්ඝරන්තං කායං ඡඩ්ඩෙත්වා අනපෙක්ඛො නිබ්බානපුරං පවිසිස්සාමි. යථා ච පුරිසො නානාරතනානි ආදාය චොරෙහි සද්ධිං මග්ගං ගච්ඡන්තො අත්තනො රතනනාසභයෙන තෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ඛෙමං මග්ගං ගණ්හාති, එවං අයම්පි කරජකායො රතනවිලොපකචොරසදිසො. සචාහං එත්ථ තණ්හං කරිස්සාමි, අරියමග්ගකුසලධම්මරතනං මෙ නස්සිස්සති, තස්මා මයා ඉමං චොරසදිසං කායං ඡඩ්ඩෙත්වා අමතමහානිබ්බානනගරං පවිසිතුං වට්ටතී’’ති. තෙන වුත්තං –

他又思惟：“譬如饰身之人，弃舍系于颈上之死尸而安乐行去；我亦应如是，无所顾恋，舍此腐臭之身，而入于涅槃城。又譬如男女于粪扫堆上大小便已，不以怀抱之，亦不以衣角裹之而去，唯厌恶而无所顾恋，弃之而去；我亦应如是，无所顾恋，舍此腐臭之身，而入于不死涅槃城。又譬如舟人，无所顾恋，舍弃朽坏之舟而去；我亦应如是，无所顾恋，舍此九窍流不净身，而入于涅槃城。又譬如有人，携种种宝，与盗贼同行，惧失其宝，遂舍离彼等，取安稳道；此业生身亦复如是，犹如劫宝之贼。我若于此身生爱，则圣道善法之宝，必将毁失。是故我应舍此贼身，而入于不死大涅槃城。”是故说：

‘‘යථාපි [Pg.7] කුණපං පුරිසො, කණ්ඨෙ බද්ධං ජිගුච්ඡිය;

මොචයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍ය, සුඛී සෙරී සයංවසී.

犹如一人，颈系腐尸，心生厌恶；解脱之而离去，安乐、自由、自主。

‘‘තථෙවිමං පූතිකායං, නානාකුණපසඤ්චයං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍යං, අනපෙක්ඛො අනත්ථිකො.

如是此臭秽身，种种腐尸积聚；我当舍弃而离去，无所系恋，无所求。

‘‘යථා උච්චාරට්ඨානම්හි, කරීසං නරනාරියො;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡන්ති, අනපෙක්ඛා අනත්ථිකා.

犹如男女于便溺处，舍粪而去，无所系恋，无所求。

‘‘එවමෙවාහං ඉමං කායං, නානාකුණපපූරිතං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡිස්සං, වච්චං කත්වා යථා කුටිං.

我此身亦复如是，为种种腐尸所充满；我当舍弃而离去，犹如排泄已出孤邸。

‘‘යථාපි ජජ්ජරං නාවං, පලුග්ගං උදගාහිනිං;

සාමී ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති, අනපෙක්ඛා අනත්ථිකා.

“譬如腐朽之舟，渗水而破败，船主无所顾恋，舍之而去。”

‘‘එවමෙවාහං ඉමං කායං, නවච්ඡිද්දං ධුවස්සවං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡිස්සං, ජිණ්ණනාවංව සාමිකා.

“我此身亦复如是，九孔恒流不净物；我当弃之而去，犹如船主弃朽舟。”

‘‘යථාපි පුරිසො චොරෙහි, ගච්ඡන්තො භණ්ඩමාදිය;

භණ්ඩච්ඡෙදභයං දිස්වා, ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡති.

“譬如有人携财与盗贼同行，见财物有被劫之危，遂舍弃盗贼而去。”

‘‘එවමෙව අයං කායො, මහාචොරසමො විය;

පහායිමං ගමිස්සාමි, කුසලච්ඡෙදනා භයා’’ති.

“此身亦复如是，犹如大盗贼；为惧善法被劫，我当舍此身而去。”

එවං සුමෙධපණ්ඩිතො නානාවිධාහි උපමාහි ඉමං නෙක්ඛම්මූපසංහිතං අත්ථං චින්තෙත්වා සකනිවෙසනෙ අපරිමිතභොගක්ඛන්ධං හෙට්ඨා වුත්තනයෙන කපණද්ධිකාදීනං විස්සජ්ජෙත්වා මහාදානං දත්වා වත්ථුකාමෙ ච කිලෙසකාමෙ ච පහාය අමරනගරතො නික්ඛමිත්වා එකකොව හිමවන්තෙ ධම්මිකං නාම පබ්බතං නිස්සාය අස්සමං කත්වා තත්ථ පණ්ණසාලඤ්ච චඞ්කමඤ්ච මාපෙත්වා පඤ්චහි නීවරණදොසෙහි වජ්ජිතං ‘‘එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ’’තිආදිනා නයෙන වුත්තෙහි අට්ඨහි කාරණගුණෙහි සමුපෙතං අභිඤ්ඤාසඞ්ඛාතං බලං ආහරිතුං තස්මිං අස්සමපදෙ නවදොසසමන්නාගතං සාටකං පජහිත්වා, ද්වාදසගුණසමන්නාගතං වාකචීරං නිවාසෙත්වා, ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. එවං පබ්බජිතො අට්ඨදොසසමාකිණ්ණං තං පණ්ණසාලං පහාය දසගුණසමන්නාගතං රුක්ඛමූලං උපගන්ත්වා සබ්බං ධඤ්ඤවිකතිං පහාය පවත්තඵලභොජනො හුත්වා නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමනවසෙනෙව [Pg.8] පධානං පදහන්තො සත්තාහබ්භන්තරෙයෙව අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං පඤ්චන්නඤ්ච අභිඤ්ඤානං ලාභී අහොසි. එවං තං යථාපත්ථිතං අභිඤ්ඤාබලං පාපුණි. තෙන වුත්තං –

如是，善慧智者以种种譬喻思惟此一趣向出离之义后，于其住处，将无量财宝依前所述之方式，布施予贫困者、乞丐等，行大布施。舍离事欲与烦恼欲，自不死城(Amaranagara)出离，独自一人前往雪山(Himavanta)，依止名为法山(Dhammika)的山峰，建造茅蓬。于彼处，建造叶庵与经行处，远离五盖，以及由“如是心已善正定”等语所说之八种因缘功德具足，为引生神通力，于彼茅蓬中，舍弃具九过患的布衣，披上具十二功德的树皮衣，出家为仙人。如是出家后，舍弃那具八过患的叶庵，前往具十功德的树下，舍弃一切谷物制品，以自然落果为食，仅以坐、立与经行的方式精勤，即在七日之内，证得八等至与五神通。如是，他即达到如所希求的神通力。因此有此偈颂：

‘‘එවාහං චින්තයිත්වාන, නෙකකොටිසතං ධනං;

නාථානාථානං දත්වාන, හිමවන්තමුපාගමිං.

“如是我思惟，施予无数亿财富，予有依无依者，而后我往雪山去。”

‘‘හිමවන්තස්සාවිදූරෙ, ධම්මිකො නාම පබ්බතො;

අස්සමො සුකතො මය්හං, පණ්ණසාලා සුමාපිතා.

“离雪山不远处，有山名为法山；我之净修处善造，叶庵亦善建成。”

‘‘චඞ්කමං තත්ථ මාපෙසිං, පඤ්චදොසවිවජ්ජිතං;

අට්ඨගුණසමුපෙතං, අභිඤ්ඤාබලමාහරිං.

我于彼处造经行处，远离五过患；具足八功德，引生神通力。

‘‘සාටකං පජහිං තත්ථ, නවදොසමුපාගතං;

වාකචීරං නිවාසෙසිං, ද්වාදසගුණමුපාගතං.

我于彼处舍弃具九过患之布衣，穿上具十二功德之树皮衣。

‘‘අට්ඨදොසසමාකිණ්ණං, පජහිං පණ්ණසාලකං;

උපාගමිං රුක්ඛමූලං, ගුණෙ දසහුපාගතං.

我舍弃充满八过患之叶庵，前往具足十功德之树下。

‘‘වාපිතං රොපිතං ධඤ්ඤං, පජහිං නිරවසෙසතො;

අනෙකගුණසම්පන්නං, පවත්තඵලමාදියිං.

我尽舍播种与种植之谷物，食用具足众多功德之自落果。

‘‘තත්ථප්පධානං පදහිං, නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙ;

අබ්භන්තරම්හි සත්තාහෙ, අභිඤ්ඤාබල පාපුණි’’න්ති.

我于彼处，于坐、立、经行中精勤修行；于七日之内，我证得神通之力。

තත්ථ ‘‘අස්සමො සුකතො මය්හං, පණ්ණසාලා සුමාපිතා’’ති ඉමාය පන පාළියා සුමෙධපණ්ඩිතෙන අස්සමපණ්ණසාලචඞ්කමා සහත්ථා මාපිතා විය වුත්තා. අයං පනෙත්ථ අත්ථො – මහාසත්තඤ්හි ‘‘හිමවන්තං අජ්ඣොගාහෙත්වා අජ්ජ ධම්මිකපබ්බතං පවිසිස්සතී’’ති දිස්වා සක්කො විස්සකම්මදෙවපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘තාත, අයං සුමෙධපණ්ඩිතො ‘පබ්බජිස්සාමී’ති නික්ඛන්තො, එතස්ස වසනට්ඨානං මාපෙහී’’ති. සො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා රමණීයං අස්සමං, සුගුත්තං පණ්ණසාලං, මනොරමං චඞ්කමඤ්ච මාපෙසි. භගවා පන තදා අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවෙන නිප්ඵන්නං තං අස්සමපදං සන්ධාය ‘‘සාරිපුත්ත, තස්මිං ධම්මිකපබ්බතෙ –

于此，“我之茅蓬善建造，叶庵善筑成”此句巴利，犹如是说善慧智者(Sumedhapaṇḍita)亲手建造了茅蓬、叶庵与经行处。此中义理为：帝释(Sakka)见大士“将深入雪山，今日进入法山(Dhammikapabbata)”，便召见毗首羯磨天子(Vissakammadevaputta)说：“孩子，这位善慧智者为求出家而离家，你为他建造住处吧。”他领命后，便建造了悦意的茅蓬、守护周全的叶庵，以及赏心悦目的经行处。然世尊当时是就由自身福德威力所成之茅蓬处而言，对舍利弗说：“舍利弗，于彼法山上——”

‘‘අස්සමො [Pg.9] සුකතො මය්හං, පණ්ණසාලා සුමාපිතා;

චඞ්කමං තත්ථ මාපෙසිං, පඤ්චදොසවිවජ්ජිත’’’න්ති. –

“我之茅蓬善建造，叶庵善筑成；我于彼处造经行处，远离五过患。”

ආහ. තත්ථ සුකතො මය්හන්ති සුට්ඨු කතො මයා. පණ්ණසාලා සුමාපිතාති පණ්ණච්ඡදනසාලාපි මෙ සුමාපිතා අහොසි.

此中，“sukato mayhaṃ”（善建造）意即“suṭṭhu kato mayā”（由我善巧所造）。“Paṇṇasālā sumāpitā”（叶庵善筑成）意即“paṇṇacchadanasālāpi me sumāpitā ahosi”（我之覆叶茅舍亦善筑成）。

පඤ්චදොසවිවජ්ජිතන්ති පඤ්චිමෙ චඞ්කමදොසා නාම ථද්ධවිසමතා, අන්තොරුක්ඛතා, ගහනච්ඡන්නතා, අතිසම්බාධතා, අතිවිසාලතාති. ථද්ධවිසමභූමිභාගස්මිඤ්හි චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තස්ස පාදා රුජ්ජන්ති, ඵොටා උට්ඨහන්ති, චිත්තං එකග්ගතං න ලභති, කම්මට්ඨානං විපජ්ජති. මුදුසමතලෙ පන ඵාසුවිහාරං ආගම්ම කම්මට්ඨානං සම්පජ්ජති. තස්මා ථද්ධවිසමභූමිභාගතා එකො දොසොති වෙදිතබ්බො. චඞ්කමස්ස අන්තො වා මජ්ඣෙ වා කොටියං වා රුක්ඛෙ සති පමාදමාගම්ම චඞ්කමන්තස්ස නලාටං වා සීසං වා පටිහඤ්ඤතීති අන්තොරුක්ඛතා දුතියො දොසො. තිණලතාදිගහනච්ඡන්නෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තො අන්ධකාරවෙලායං උරගාදිකෙ පාණෙ අක්කමිත්වා වා මාරෙති, තෙහි වා දට්ඨො දුක්ඛං ආපජ්ජතීති ගහනච්ඡන්නතා තතියො දොසො. අතිසම්බාධෙ චඞ්කමෙ විත්ථාරතො රතනිකෙ වා අඩ්ඪරතනිකෙ වා චඞ්කමන්තස්ස පරිච්ඡෙදෙ පක්ඛලිත්වා නඛාපි අඞ්ගුලියොපි භිජ්ජන්තීති අතිසම්බාධතා චතුත්ථො දොසො. අතිවිසාලෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තස්ස චිත්තං විධාවති, එකග්ගතං න ලභතීති අතිවිසාලතා පඤ්චමො දොසො. පුථුලතො පන දියඩ්ඪරතනං ද්වීසු පස්සෙසු රතනමත්තං අනුචඞ්කමං දීඝතො සට්ඨිහත්ථං මුදුතලං සමවිප්පකිණ්ණවාලුකං චඞ්කමං වට්ටති චෙතියගිරිම්හි දීපප්පසාදකමහාමහින්දත්ථෙරස්ස චඞ්කමං විය, තාදිසං තං අහොසි. තෙනාහ – ‘‘චඞ්කමං තත්ථ මාපෙසිං, පඤ්චදොසවිවජ්ජිත’’න්ති.

“远离五种过患”是指这五种经行处的过患：坚硬不平、中间有树、杂草丛生、过于狭窄、过于宽广。在坚硬不平的地面经行时，脚会疼痛，会起水泡，心无法专注，业处也会退失。而在柔软平坦的地面，则能安适而住，依此业处也能成就。因此，坚硬不平的地面应被视为第一种过患。如果经行道的内部、中间或边缘有树，经行者可能会因疏忽而撞到额头或头部，因此，中间有树是第二种过患。在被草、藤等覆盖的经行道上经行，在昏暗时可能会踩到蛇等有情而将其杀死，或者被它们咬伤而遭受痛苦，因此，杂草丛生是第三种过患。在过于狭窄的经行道上经行，若其宽度为一肘或半肘，经行者在边缘滑倒时，指甲甚至手指都可能折断，因此，过于狭窄是第四种过患。在过于宽广的经行道上经行时，心会散乱，无法获得专注，因此，过于宽广是第五种过患。适宜的经行道，其宽度为一肘半，两侧各有约一肘的环行道，长度六十肘，地面柔软，并均匀铺有细沙，就像在支提山（Cetiyagiri）上为岛屿带来光明的摩哂陀大长老的经行道一样；（他所造的）经行道就是那样的。因此（经中）说：“我在那里建造了经行处，远离了五种过患”。

අට්ඨගුණසමුපෙතන්ති අට්ඨහි සමණසුඛෙහි උපෙතං. අට්ඨිමානි සමණසුඛානි නාම ධනධඤ්ඤපරිග්ගහාභාවො, අනවජ්ජපිණ්ඩපාතපරියෙසනභාවො, නිබ්බුතපිණ්ඩපාතභුඤ්ජනභාවො, රට්ඨං පීළෙත්වා ධනසාරං වා සීසකහාපණාදීනි වා ගණ්හන්තෙසු රාජකුලෙසු රට්ඨපීළනකිලෙසාභාවො, උපකරණෙසු නිච්ඡන්දරාගභාවො, චොරවිලොපෙ නිබ්භයභාවො, රාජරාජමහාමත්තෙහි අසංසට්ඨභාවො, චතූසු දිසාසු අප්පටිහතභාවොති[Pg.10]. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘යථා තස්මිං අස්සමෙ වසන්තෙන සක්කා හොන්ති ඉමානි අට්ඨ සුඛානි වින්දිතුං, එවං අට්ඨගුණසමුපෙතං තං අස්සමං මාපෙසි’’න්ති.

“具足八种功德”是指具足八种沙门安乐：一、无有财谷之积蓄；二、寻求无过之食；三、受用寂静之食；四、于压榨国土、夺取财宝或征收人头税等之王族中，无有压迫国民之烦恼；五、于资具无欲贪；六、于盗贼劫掠时无所畏惧；七、不与国王、大臣交往；八、于四方无有障碍。此言：“为令居住于彼茅舍者能得此八种安乐，故彼建造了具足八种功德之茅舍。”

අභිඤ්ඤාබලමාහරින්ති පච්ඡා තස්මිං අස්සමෙ වසන්තො කසිණපරිකම්මං කත්වා අභිඤ්ඤානඤ්ච සමාපත්තීනඤ්ච උප්පාදනත්ථාය අනිච්චතො ච දුක්ඛතො ච විපස්සනං ආරභිත්වා ථාමප්පත්තං විපස්සනාබලං ආහරිං. යථා තස්මිං වසන්තො තං බලං ආහරිතුං සක්කොමි, එවං තං අස්සමං අභිඤ්ඤත්ථාය විපස්සනාබලස්ස අනුච්ඡවිකං කත්වා මාපෙසින්ති අත්ථො.

“我引生了胜知力”：其后，我住于彼茅舍，作遍处预备，为生起诸胜知(abhiññā)与等至(samāpatti)，而从无常、苦二相修习观(vipassanā)，引生了坚固的观力。此义为：“我建造彼茅舍，使其适合于胜知与观力，以便我住于彼处时，能引生彼力。”

සාටකං පජහිං තත්ථ, නවදොසමුපාගතන්ති එත්ථායං අනුපුබ්බිකථා. තදා කිර කුටිලෙණචඞ්කමාදිපටිමණ්ඩිතං පුප්ඵූපගඵලූපගරුක්ඛසඤ්ඡන්නං රමණීයං මධුරසලිලාසයං අපගතවාළමිගභිංසනකසකුණං පවිවෙකක්ඛමං අස්සමං මාපෙත්වා අලඞ්කතචඞ්කමස්ස උභොසු අන්තෙසු ආලම්බනඵලකං සංවිධාය නිසීදනත්ථාය චඞ්කමවෙමජ්ඣෙ සමතලං මුග්ගවණ්ණසිලං මාපෙත්වා අන්තො පණ්ණසාලාය ජටාමණ්ඩලවාකචීරතිදණ්ඩකුණ්ඩිකාදිකෙ තාපසපරික්ඛාරෙ මණ්ඩපෙ පානීයඝටපානීයසඞ්ඛපානීයසරාවානි, අග්ගිසාලායං අඞ්ගාරකපල්ලදාරුආදීනීති එවං යං යං පබ්බජිතානං උපකාරාය සංවත්තති, තං සබ්බං මාපෙත්වා පණ්ණසාලාය භිත්තියං – ‘‘යෙ කෙචි පබ්බජිතුකාමා ඉමෙ පරික්ඛාරෙ ගහෙත්වා පබ්බජන්තූ’’ති අක්ඛරානි ඡින්දිත්වා දෙවලොකමෙව ගතෙ විස්සකම්මදෙවපුත්තෙ සුමෙධපණ්ඩිතො හිමවන්තපාදෙ ගිරිකන්දරානුසාරෙන අත්තනො නිවාසානුරූපං ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො නදීනිවත්තනෙ විස්සකම්මනිම්මිතං සක්කදත්තියං රමණීයං අස්සමං දිස්වා චඞ්කමනකොටිං ගන්ත්වා පදවළඤ්ජං අපස්සන්තො ‘‘ධුවං පබ්බජිතා ධුරගාමෙ භික්ඛං පරියෙසිත්වා කිලන්තරූපා ආගන්ත්වා පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිසින්නා භවිස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා ථොකං ආගමෙත්වා ‘‘අතිවිය චිරායන්ති, ජානිස්සාමී’’ති පණ්ණසාලද්වාරං විවරිත්වා අන්තො පවිසිත්වා ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො මහාභිත්තියං අක්ඛරානි වාචෙත්වා ‘‘මය්හං කප්පියපරික්ඛාරා එතෙ, ඉමෙ ගහෙත්වා පබ්බජිස්සාමී’’ති අත්තනා නිවත්ථපාරුතං සාටකයුගං පජහි. තෙනාහ ‘‘සාටකං පජහිං තත්ථා’’ති. එවං පවිට්ඨො අහං, සාරිපුත්ත, තස්සං පණ්ණසාලායං සාටකං පජහිං.

“我在那里舍弃了衣服，因其具足九种过患”：此处是其次第解说。据说当时，天子毗首羯磨（Vissakamma）化现了一座净修处，它装饰有孤邸、洞窟、经行处等，覆盖着开花结果的树木，有甘甜的水池，远离了猛兽与骇人的鸟类，适合于独住。他在装饰好的经行处两端设置了扶手，为了坐下而在经行处中间化现了平坦的绿豆色石板。在叶茅屋内部，有发髻、树皮衣、三支杖、水罐等苦行者的用具；在凉亭里，有饮水罐、饮水螺、饮水钵；在火堂里，有炭盆、柴薪等。就这样，凡是对出家人有益之物，他都一一化现齐全。他在叶茅屋的墙壁上刻下文字：“任何想要出家的人，都可以拿走这些用具出家。”当毗首羯磨天子前往天界后，善慧智者（Sumedha-paṇḍita）沿着喜马拉雅山脚的山谷，寻找适合自己居住的舒适地方时，在河湾处看见了由毗首羯磨所造、帝释天所赠的宜人净修处。他走到经行处的一端，没有看到脚印，心想：“必定是有出家人到附近的村里乞食，疲惫归来后进入叶茅屋坐下了。”他稍等片刻，又想：“他们离开太久了，我当去看个究竟。”于是打开叶茅屋的门，进入里面四处察看，在大墙上读到那些文字：“这些是适合我的资具，我要拿走它们出家。”于是他便舍弃了自己所穿的一对衣物。因此说：“我在那里舍弃了衣服。”舍利弗，我就是这样进入那座叶茅屋，舍弃了衣服。

නවදොසමුපාගතන්ති [Pg.11] සාටකං පජහන්තො නව දොසෙ දිස්වා පජහින්ති දීපෙති. තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිතානඤ්හි සාටකස්මිං නව දොසා උපට්ඨහන්ති. මහග්ඝභාවො එකො දොසො, පරපටිබද්ධතාය උප්පජ්ජනභාවො එකො, පරිභොගෙන ලහුං කිලිස්සනභාවො එකො, කිලිට්ඨො හි ධොවිතබ්බො ච රජිතබ්බො ච හොති, පරිභොගෙන ජීරණභාවො එකො, ජිණ්ණස්ස හි තුන්නං වා අග්ගළදානං වා කාතබ්බං හොති, පුන පරියෙසනාය දුරභිසම්භවභාවො එකො, තාපසපබ්බජ්ජාය අසාරුප්පභාවො එකො, පච්චත්ථිකානං සාධාරණභාවො එකො, යථා හි නං පච්චත්ථිකා න ගණ්හන්ති, එවං ගොපෙතබ්බො හොති, පරිභුඤ්ජන්තස්ස විභූසනට්ඨානභාවො එකො, ගහෙත්වා විචරන්තස්ස ඛන්ධභාරමහිච්ඡභාවො එකොති.

“具足九种过患”：此句是为了说明，舍弃衣服者是因见到此九种过患才舍弃的。对于修苦行出家者而言，衣服有九种过患：价格昂贵是一过患；依靠他人而生起是一过患；穿着后易脏污是一过患，因为脏污了就必须洗涤与染色；穿着后易破旧是一过患，因为破旧了就必须缝补或打补丁；再次寻觅难以获得是一过患；与修苦行出家不相称是一过患；为敌者所共有是一过患，因为必须守护它，以免被敌者夺取；穿着时成为装饰品是一过患；携带行走时成为肩上重负，并引起大欲是一过患。

වාකචීරං නිවාසෙසින්ති තදාහං, සාරිපුත්ත, ඉමෙ නව දොසෙ දිස්වා සාටකං පහාය වාකචීරං නිවාසෙසිං, මුඤ්ජතිණං හීරං හීරං කත්වා ගන්ථෙත්වා කතං වාකචීරං නිවාසනපාරුපනත්ථාය ආදියින්ති අත්ථො.

“我穿上了树皮衣”：舍利弗，那时我见到这九种过患后，便舍弃了那件衣服而穿上了树皮衣。其义是：我将文珠草（muñja）撕成纤维，编结成树皮衣，取来作为下衣与上衣之用。

ද්වාදස ගුණමුපාගතන්ති ද්වාදසහි ආනිසංසෙහි සමන්නාගතං. වාකචීරස්මිඤ්හි ද්වාදස ආනිසංසා – අප්පග්ඝං සුන්දරං කප්පියන්ති අයං තාව එකො ආනිසංසො, සහත්ථා කාතුං සක්කාති අයං දුතියො, පරිභොගෙන සණිකං කිලිස්සති, ධොවියමානෙපි පපඤ්චො නත්ථීති අයං තතියො, පරිභොගෙන ජිණ්ණෙපි සිබ්බිතබ්බාභාවො චතුත්ථො, පුන පරියෙසන්තස්ස සුඛෙන කරණභාවො පඤ්චමො, තාපසපබ්බජ්ජාය සාරුප්පභාවො ඡට්ඨො, පච්චත්ථිකානං නිරුපභොගභාවො සත්තමො, පරිභුඤ්ජන්තස්ස විභූසනට්ඨානාභාවො අට්ඨමො, ධාරණෙ සල්ලහුකභාවො නවමො, චීවරපච්චයෙ අප්පිච්ඡභාවො දසමො, වාකුප්පත්තියා ධම්මිකඅනවජ්ජභාවො එකාදසමො, වාකචීරෙ නට්ඨෙපි අනපෙක්ඛභාවො ද්වාදසමොති.

“具足十二种功德”，即具足十二种利益。树皮衣有十二种利益：价格低廉、美观且适宜是一利益；可以亲手制作是第二利益；穿着后缓慢脏污，即使洗涤也没有繁琐是第三利益；穿着后即使破旧也无需缝补是第四利益；再次寻觅时容易制作是第五利益；适合修苦行出家是第六利益；不为敌者所用是第七利益；穿着时不会成为装饰品是第八利益；携带轻便是第九利益；对衣物资具少欲是第十利益；树皮衣的获得如法且无过失是第十一利益；树皮衣遗失也不会有牵挂是第十二利益。

අට්ඨදොසසමාකිණ්ණං, පජහිං පණ්ණසාලකන්ති කථං පජහිං? සො කිර වරසාටකයුගං ඔමුඤ්චන්තො චීවරවංසෙ ලග්ගිතං අනොජපුප්ඵදාමසදිසං රත්තං වාකචීරං ගහෙත්වා නිවාසෙත්වා තස්සූපරි අපරං සුවණ්ණවණ්ණං වාකචීරං පරිදහිත්වා පුන්නාගපුප්ඵසන්ථරසදිසං සඛුරං අජිනචම්මං එකංසං කත්වා ජටාමණ්ඩලං [Pg.12] පටිමුඤ්චිත්වා චූළාය සද්ධිං නිච්චලභාවකරණත්ථං සාරසූචිං පවෙසෙත්වා මුත්තාජාලසදිසාය සික්කාය පවාළවණ්ණං කුණ්ඩිකං ඔදහිත්වා තීසු ඨානෙසු වඞ්කං කාජං ආදාය එකිස්සා කාජකොටියා කුණ්ඩිකං, එකිස්සා අඞ්කුසපච්ඡිතිදණ්ඩකාදීනි ඔලග්ගෙත්වා ඛාරිකාජං අංසෙ කත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන කත්තරදණ්ඩං ගහෙත්වා පණ්ණසාලතො නික්ඛමිත්වා සට්ඨිහත්ථෙ මහාචඞ්කමෙ අපරාපරං චඞ්කමන්තො අත්තනො වෙසං ඔලොකෙත්වා – ‘‘මය්හං මනොරථො මත්ථකං පත්තො, සොභති වත මෙ පබ්බජ්ජා, බුද්ධපච්චෙකබුද්ධාදීහි සබ්බෙහි ධීරපුරිසෙහි වණ්ණිතා ථොමිතා අයං පබ්බජ්ජා නාම, පහීනං මෙ ගිහිබන්ධනං, නික්ඛන්තොස්මි නෙක්ඛම්මං, ලද්ධා මෙ උත්තමපබ්බජ්ජා, කරිස්සාමි සමණධම්මං, ලභිස්සාමි මග්ගඵලසුඛ’’න්ති උස්සාහජාතො ඛාරිකාජං ඔතාරෙත්වා චඞ්කමවෙමජ්ඣෙ මුග්ගවණ්ණසිලාපට්ටෙ සුවණ්ණපටිමා විය නිසින්නො දිවසභාගං වීතිනාමෙත්වා සායන්හසමයං පණ්ණසාලං පවිසිත්වා බිදලමඤ්චකපස්සෙ කට්ඨත්ථරිකාය නිපන්නො සරීරං උතුං ගාහාපෙත්වා බලවපච්චූසෙ පබුජ්ඣිත්වා අත්තනො ආගමනං ආවජ්ජෙසි – ‘‘අහං ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා අමිතභොගං අනන්තයසං පහාය අරඤ්ඤං පවිසිත්වා නෙක්ඛම්මගවෙසකො හුත්වා පබ්බජිතො. ඉතො දානි පට්ඨාය පමාදචාරං චරිතුං න වට්ටති, පවිවෙකඤ්හි පහාය විචරන්තං මිච්ඡාවිතක්කමක්ඛිකා ඛාදන්ති, ඉදානි මයා විවෙකමනුබ්‍රූහෙතුං වට්ටති, අහඤ්හි ඝරාවාසං පලිබොධතො දිස්වා නික්ඛන්තො, අයඤ්ච මනාපා පණ්ණසාලා, බෙලුවපක්කවණ්ණා පරිභණ්ඩකතා භූමි, රජතවණ්ණා සෙතභිත්තියො, කපොතපාදවණ්ණං පණ්ණච්ඡදනං, විචිත්තත්ථරණවණ්ණො බිදලමඤ්චකො, නිවාසඵාසුකං වසනට්ඨානං, න එත්තො අතිරෙකතරා විය මෙ ගෙහසම්පදා පඤ්ඤායතී’’ති පණ්ණසාලාය දොසෙ විචිනන්තො අට්ඨ දොසෙ පස්සි.

“我舍弃了充满八种过患的叶屋。”——如何舍弃呢？据说，他解下华美的衣裳，从衣架上取下如阿诺嘉(Anojā)花环般鲜红的树皮衣穿上，又在其上披了一件金色的树皮衣，将如龙花树(punnāga)花铺般、连着蹄子的黑羚羊皮(ajinacamma)斜披于一肩，束起环状的发髻，为使其固定，用一支心木发针穿过顶髻，将珊瑚色的水瓶(kuṇḍika)放入珍珠网般的提网中，拿起三处弯曲的扁担，一端挂着水瓶，另一端挂着钩、篮、杖等物，将扁担扛在肩上，右手拿着手杖，走出叶屋。在六十肘长的大经行处来回经行，审视自己的装束后想道：“我的心愿已达顶峰，我的出家生活多么庄严！此出家乃为诸佛、独觉佛等一切贤智者所称赞、赞颂。我已舍弃居家束缚，出离世俗，获得了最上的出家。我将修习沙门之法，必证道果之乐。”他精神振奋，放下扁担，在经行处中央的豆绿色石板上如金像般静坐，度过白日。傍晚时分，他进入叶屋，躺在竹床边的木板铺上，让身体适应气候。黎明时分醒来，他回想自己前来之事：“我因见到在家的过患，舍弃了无量的财富与无尽的声誉，进入森林寻求出离而出家。自今而后，不应放逸而行。舍离独处而游荡者，必为邪思之蝇所叮咬。如今我应增长独处。我正是因为见到在家的束缚才出离的。而这叶屋如此赏心悦目，地面平整，呈熟木橘色；墙壁洁白，犹如白银；叶盖屋顶，色如鸽足；竹床铺设有缤纷的垫褥；此住处安稳舒适。我俗家的财富似乎也未曾胜过此处。”他如此审视叶屋的过失，见到了八种过患。

පණ්ණසාලපරිභොගස්මිඤ්හි අට්ඨ ආදීනවා – මහාසමාරම්භෙන දබ්බසම්භාරෙ සමොධානෙත්වා කරණපරියෙසනභාවො එකො ආදීනවො, තිණපණ්ණමත්තිකාසු පතිතාසු තාසං පුනප්පුනං ඨපෙතබ්බතාය නිබද්ධජග්ගනභාවො දුතියො, සෙනාසනං නාම මහල්ලකස්ස පාපුණාති, අවෙලාය වුට්ඨාපියමානස්ස චිත්තෙකග්ගතා න හොතීති උට්ඨාපනීයභාවො තතියො, සීතුණ්හාදිපටිඝාතෙන කායස්ස සුඛුමාලකරණභාවො චතුත්ථො[Pg.13], ගෙහං පවිට්ඨෙන යංකිඤ්චි පාපං සක්කා කාතුන්ති ගරහාපටිච්ඡාදනභාවො පඤ්චමො, ‘‘මය්හ’’න්ති පරිග්ගහකරණභාවො ඡට්ඨො, ගෙහස්ස අත්ථිභාවො නාමෙස සදුතියකවාසො වියාති සත්තමො, ඌකාමඞ්ගුලඝරගොළිකාදීනං සාධාරණතාය බහුසාධාරණභාවො අට්ඨමො. ඉති ඉමෙ අට්ඨ ආදීනවෙ දිස්වා මහාසත්තො පණ්ණසාලං පජහි. තෙනාහ – ‘‘අට්ඨදොසසමාකිණ්ණං, පජහිං පණ්ණසාලක’’න්ති.

享用叶茅篷(paṇṇasāla)有八种过患：一、须大费周章，筹集材料，寻求建造；二、草、叶、泥土掉落，须时常修补，持续清扫维护；三、住处通常归于长老，若被非时唤起，则心不得专注，有此须应召而起之患；四、因抵御寒暑等而令身体娇弱；五、进入屋中，可为任何恶行，得以遮蔽应受谴责之事；六、生起“我所”之执取；七、拥有屋舍，犹如与伴侣共住；八、与虱、蠼螋、壁虎等众多生物共用。大士见此八种过患，遂舍弃叶茅篷。是故说：“充满八种过失，我舍弃叶茅篷。”

උපාගමිං රුක්ඛමූලං, ගුණෙ දසහුපාගතන්ති ඡන්නං පටික්ඛිපිත්වා දසහි ගුණෙහි උපෙතං රුක්ඛමූලං උපගතොස්මීති වදති. තත්‍රිමෙ දස ගුණා – අප්පසමාරම්භතා එකො ගුණො, උපගමනමත්තකමෙව හි තත්ථ හොතීති. අප්පටිජග්ගනතා දුතියො, තඤ්හි සම්මට්ඨම්පි අසම්මට්ඨම්පි පරිභොගඵාසුකං හොතියෙව. අනුට්ඨාපනීයභාවො තතියො. ගරහං නප්පටිච්ඡාදෙති, තත්ථ හි පාපං කරොන්තො ලජ්ජතීති ගරහාය අප්පටිච්ඡන්නභාවො චතුත්ථො. අබ්භොකාසවාසො විය කායං න සන්ථම්භෙතීති කායස්ස අසන්ථම්භනභාවො පඤ්චමො, පරිග්ගහකරණාභාවො ඡට්ඨො, ගෙහාලයපටික්ඛෙපො සත්තමො. බහුසාධාරණෙ ගෙහෙ විය ‘‘පටිජග්ගිස්සාමි නං, නික්ඛමථා’’ති නීහරණකාභාවො අට්ඨමො, වසන්තස්ස සප්පීතිකභාවො නවමො, රුක්ඛමූලසෙනාසනස්ස ගතගතට්ඨානෙ සුලභතාය අනපෙක්ඛභාවො දසමොති ඉමෙ දසගුණෙ දිස්වා රුක්ඛමූලං උපගතොස්මීති වදති.

“我已至树下，具足十种功德”——此谓舍弃遮蔽，我来到具足十种功德的树下。此十种功德为：一、少事务，仅需前往即可。二、不需照料，其地无论扫洒与否，皆适宜使用。三、不需请离。四、不覆过失，于彼处行恶者会感羞耻。五、身不僵硬，犹如住于露地。六、不执为己有。七、舍离对屋舍之贪著。八、不驱离他人，不像在众人共住的屋舍中说：“我来照料，你们出去！”。九、住者有喜。十、无所顾念，因树下住处随处易得。见此十种功德，故说“我已至树下”。

ඉමානි හි එත්තකානි කාරණානි සල්ලක්ඛෙත්වා මහාසත්තො පුනදිවසෙ භික්ඛාය ගාමං පාවිසි. අථස්ස සම්පත්තගාමෙ මනුස්සා මහන්තෙන උස්සාහෙන භික්ඛං අදංසු. සො භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා අස්සමං ආගම්ම නිසීදිත්වා චින්තෙසි – ‘‘නාහං ‘ආහාරං ලභාමී’ති පබ්බජිතො, සිනිද්ධාහාරො නාමෙස මානමදපුරිසමදෙ වඩ්ඪෙති, ආහාරමූලකස්ස ච දුක්ඛස්ස අන්තො නත්ථි, යංනූනාහං වාපිතරොපිතධඤ්ඤනිබ්බත්තකං ආහාරං පජහිත්වා පවත්තඵලභොජනො භවෙය්‍ය’’න්ති. සො තතො පට්ඨාය තථා කත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො සත්තාහබ්භන්තරෙයෙව අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්ච ච අභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙසි. තෙන වුත්තං –

大士思惟此等缘由后，于翌日为乞食而进入村庄。抵达村庄时，人们以极大的热情供养他食物。他用完餐，回到茅蓬坐下，心想：“我出家并非为求食物，精美食物只会增长慢憍与士夫憍，且以食物为根源的痛苦永无止境。我何不舍弃由播种、种植谷物而得的食物，改为食用自然生长的果实呢？”他从那时起便如此实行，努力精进，于七日之内即证得八等至与五神通。因此而说：

‘‘වාපිතං රොපිතං ධඤ්ඤං, පජහිං නිරවසෙසතො;

අනෙකගුණසම්පන්නං, පවත්තඵලමාදියිං.

播种耕耘之谷物，我已尽弃无余；具足众多功德之自然果实，我已采食。

‘‘තත්ථප්පධානං [Pg.14] පදහිං, නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙ;

අබ්භන්තරම්හි සත්තාහෙ, අභිඤ්ඤාබල පාපුණි’’න්ති.

于宴坐、站立与经行中，我勤奋精进；于七日之内，证得神通之力。

දීපඞ්කරො බුද්ධො

燃灯佛

එවං අභිඤ්ඤාබලං පත්වා සුමෙධතාපසෙ සමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙන්තෙ දීපඞ්කරො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි. තස්ස පටිසන්ධිජාතිබොධි ධම්මචක්කප්පවත්තනෙසු සකලාපි දසසහස්සිලොකධාතු සඞ්කම්පි සම්පකම්පි සම්පවෙධි, මහාවිරවං රවි, ද්වත්තිංස පුබ්බනිමිත්තානි පාතුරහෙසුං. සුමෙධතාපසො සමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො නෙව තං සද්දමස්සොසි, න ච තානි නිමිත්තානි අද්දස. තෙන වුත්තං –

如是证得神通力后，当善慧（Sumedha）苦行者安住于禅定之乐时，名为燃灯（Dīpaṅkara）的导师出现于世间。当他结生、出生、觉悟、转法轮时，整个一万个世界体系皆震动、大震动、遍动，发出巨大的声响，三十二种前兆显现。善慧苦行者因安住于禅定之乐，既未听到那声响，也未见到那些前兆。是故说：

‘‘එවං මෙ සිද්ධිප්පත්තස්ස, වසීභූතස්ස සාසනෙ;

දීපඞ්කරො නාම ජිනො, උප්පජ්ජි ලොකනායකො.

如是我已证得成就，已于教法中获得自在；名为燃灯的胜者，世间导师出现。

‘‘උප්පජ්ජන්තෙ ච ජායන්තෙ, බුජ්ඣන්තෙ ධම්මදෙසනෙ;

චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දසං, ඣානරතිසමප්පිතො’’ති.

当他入胎、出生、觉悟、宣说正法时，我因沉浸于禅悦，未曾见到此四种征兆。

තස්මිං කාලෙ දීපඞ්කරදසබලො චතූහි ඛීණාසවසතසහස්සෙහි පරිවුතො අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො රම්මං නාම නගරං පත්වා සුදස්සනමහාවිහාරෙ පටිවසති. රම්මනගරවාසිනො ‘‘දීපඞ්කරො කිර සමණිස්සරො පරමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො අම්හාකං රම්මනගරං පත්වා සුදස්සනමහාවිහාරෙ පටිවසතී’’ති සුත්වා සප්පිනවනීතාදීනි චෙව භෙසජ්ජානි වත්ථච්ඡාදනානි ච ගාහාපෙත්වා ගන්ධමාලාදිහත්ථා යෙන බුද්ධො, යෙන ධම්මො, යෙන සඞ්ඝො, තන්නින්නා තප්පොණා තප්පබ්භාරා හුත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ගන්ධමාලාදීහි පූජෙත්වා එකමන්තං නිසින්නා ධම්මදෙසනං සුත්වා ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු.

那时，燃灯十力者被四十万位漏尽者围绕，次第游行，抵达名为兰马（Ramma）的城市，住在善见（Sudassana）大精舍。兰马城的居民听说：“据说沙门之主燃灯已证得无上正等觉，转动殊胜法轮，次第游行来到我们的兰马城，住在善见大精舍。”便命人备妥酥油、生酥等药品和衣物，手持香与花鬘等，心向佛、法、僧，以此为归趣、以此为倾向、以此为目标，前往拜见导师，顶礼后用香与花鬘等供养，然后坐于一旁。听闻说法后，他们邀请佛陀明日受供，便从座位起身离开。

තෙ පුනදිවසෙ මහාදානං සජ්ජෙත්වා නගරං අලඞ්කරිත්වා දසබලස්ස ආගමනමග්ගං අලඞ්කරොන්තා උදකභින්නට්ඨානෙසු පංසුං පක්ඛිපිත්වා සමං භූමිතලං කත්වා රජතපට්ටවණ්ණං වාලුකං ආකිරන්ති, ලාජෙ චෙව පුප්ඵානි ච විකිරන්ති, නානාවිරාගෙහි වත්ථෙහි ධජපටාකෙ උස්සාපෙන්ති, කදලියො චෙව පුණ්ණඝටපන්තියො ච පතිට්ඨාපෙන්ති. තස්මිං කාලෙ සුමෙධතාපසො අත්තනො අස්සමපදා ආකාසං උග්ගන්ත්වා, තෙසං මනුස්සානං උපරිභාගෙන ආකාසෙන ගච්ඡන්තො තෙ හට්ඨතුට්ඨෙ මනුස්සෙ දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති [Pg.15] ආකාසතො ඔරුය්හ එකමන්තං ඨිතො මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘අම්භො, කස්ස තුම්හෙ ඉධ විසමං මග්ගං අලඞ්කරොථා’’ති? තෙන වුත්තං –

次日，他们准备大布施，装饰城市，也装饰十力者(dasabala)将要行经的道路。他们在有水坑的地方填土，使地面平整，撒上银色的沙，散布炒米和鲜花，升起各种颜色的布幡和旗帜，并安置了香蕉树和一排排满水瓶。那时，善慧(Sumedha)苦行者从自己的修行处升到空中，从那些人的上方经由空中行进时，看见这些欣喜满足的人们，心想：“究竟是何缘故？”便从空中降下，站在一旁问众人道：“诸位，你们在此为谁装饰这条不平的道路？”因此说：

‘‘පච්චන්තදෙසවිසයෙ, නිමන්තෙත්වා තථාගතං;

තස්ස ආගමනං මග්ගං, සොධෙන්ති තුට්ඨමානසා.

“于边远地区，既已邀请如来；彼等心怀喜悦，清扫其未来之道。

‘‘අහං තෙන සමයෙන, නික්ඛමිත්වා සකස්සමා;

ධුනන්තො වාකචීරානි, ගච්ඡාමි අම්බරෙ තදා.

“其时我正离开自己的茅舍，抖动着树皮衣，行于空中。

‘‘වෙදජාතං ජනං දිස්වා, තුට්ඨහට්ඨං පමොදිතං;

ඔරොහිත්වාන ගගනා, මනුස්සෙ පුච්ඡි තාවදෙ.

“看见众人欣喜、满足、快乐，我从空中降下，即刻询问他们。

‘‘‘තුට්ඨහට්ඨො පමුදිතො, වෙදජාතො මහාජනො;

කස්ස සොධීයති මග්ගො, අඤ්ජසං වටුමායන’’’න්ති.

“‘大众欣喜满足，满心欢悦；此笔直之道，是为谁而清扫？’”

මනුස්සා ආහංසු – ‘‘භන්තෙ සුමෙධ, න ත්වං ජානාසි, දීපඞ්කරො දසබලො සම්මාසම්බුද්ධො සම්බොධිං පත්වා පවත්තවරධම්මචක්කො චාරිකං චරමානො අම්හාකං නගරං පත්වා සුදස්සනමහාවිහාරෙ පටිවසති. මයං තං භගවන්තං නිමන්තයිම්හ, තස්සෙතං බුද්ධස්ස භගවතො ආගමනමග්ගං අලඞ්කරොමා’’ති. අථ සුමෙධතාපසො චින්තෙසි – ‘‘බුද්ධොති ඛො ඝොසමත්තකම්පි ලොකෙ දුල්ලභං, පගෙව බුද්ධුප්පාදො, මයාපි ඉමෙහි මනුස්සෙහි සද්ධිං දසබලස්ස මග්ගං අලඞ්කරිතුං වට්ටතී’’ති. සො තෙ මනුස්සෙ ආහ – ‘‘සචෙ, භො, තුම්හෙ එතං මග්ගං බුද්ධස්ස අලඞ්කරොථ, මය්හම්පි එකං ඔකාසං දෙථ, අහම්පි තුම්හෙහි සද්ධිං මග්ගං අලඞ්කරිස්සාමී’’ති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘සුමෙධතාපසො ඉද්ධිමා’’ති ජානන්තා උදකභින්නොකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා – ‘‘ත්වං ඉමං ඨානං අලඞ්කරොහී’’ති අදංසු. සුමෙධො බුද්ධාරම්මණං පීතිං ගහෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං ඉමං ඔකාසං ඉද්ධියා අලඞ්කරිතුං පහොමි, එවං අලඞ්කතො න මං පරිතොසෙස්සති, අජ්ජ මයා කායවෙය්‍යාවච්චං කාතුං වට්ටතී’’ති පංසුං ආහරිත්වා තස්මිං පදෙසෙ පක්ඛිපි.

人们说：“尊者须弥陀(Sumedha)，您不知道吗？燃灯(Dīpaṅkara)十力者、正自觉者已证得正觉，转动殊胜法轮，正在游行，已来到我们的城市，住在善见大精舍(Sudassanamahāvihāra)。我们已邀请了那位世尊，正在为佛陀世尊到来的道路进行庄严。”于是，须弥陀苦行者心想：“仅仅是‘佛陀’之声在世间也难得听闻，更何况佛陀出世呢！我也应当和这些人一起去庄严十力者的道路。”他便对那些人说：“诸位，如果你们要为佛陀庄严道路，也请分给我一处，我愿与你们一起庄严道路。”他们应允道：“善哉！”因知须弥陀苦行者有神通，便留意到一处泥泞之处，交给他并说：“你来庄严此处吧。”须弥陀生起以佛陀为所缘的喜悦，心想：“我虽能以神通庄严此处，但如此庄严并不能使我满足，今日我应当亲身劳作。”于是他运来泥土，填入那个地方。

තස්ස තස්මිං පදෙසෙ අනිට්ඨිතෙයෙව දීපඞ්කරදසබලො මහානුභාවානං ඡළභිඤ්ඤානං ඛීණාසවානං චතූහි සතසහස්සෙහි පරිවුතො දෙවතාසු දිබ්බගන්ධමාලාදීහි පූජයන්තාසු දිබ්බතුරියෙහි වජ්ජන්තාසු දිබ්බසඞ්ගීතෙසු පවත්තෙන්තෙසු මනුස්සෙසු මානුසකෙහි ගන්ධමාලාදීහි චෙව තුරියෙහි [Pg.16] ච පූජයන්තෙසු අනොපමාය බුද්ධලීලාය මනොසිලාතලෙ විජම්භමානො සීහො විය තං අලඞ්කතපටියත්තං මග්ගං පටිපජ්ජි. සුමෙධතාපසො අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා අලඞ්කතමග්ගෙන ආගච්ඡන්තස්ස දසබලස්ස ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතං අසීතියා අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි අනුරඤ්ජිතං බ්‍යාමප්පභාය සම්පරිවාරිතං මණිවණ්ණගගනතලෙ නානප්පකාරා විජ්ජුලතා විය ආවෙළාවෙළභූතා චෙව යුගළයුගළභූතා ච ඡබ්බණ්ණඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තං රූපසොභග්ගප්පත්තං අත්තභාවං ඔලොකෙත්වා – ‘‘අජ්ජ මයා දසබලස්ස ජීවිතපරිච්චාගං කාතුං වට්ටති, මා භගවා කලලං අක්කමි, මණිඵලකසෙතුං පන අක්කමන්තො විය සද්ධිං චතූහි ඛීණාසවසතසහස්සෙහි මම පිට්ඨිං මද්දමානො ගච්ඡතු, තං මෙ භවිස්සති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති කෙසෙ මොචෙත්වා අජිනචම්මජටාමණ්ඩලවාකචීරානි කාළවණ්ණෙ කලලෙ පත්ථරිත්වා මණිඵලකසෙතු විය කලලපිට්ඨෙ නිපජ්ජි. තෙන වුත්තං –

在那地方尚未完工之时，燃灯(Dīpaṅkara)十力者，为四十万具大威德、六神通、诸漏已尽的阿罗汉所围绕。天人以天界香花等供养，天界乐器鸣响，天界歌咏回荡；众人亦以人间香花及乐器等供养。世尊以无与伦比的佛陀威仪，犹如雄狮于红识石台上漫步，踏上那条装饰妥善的道路。善慧(Sumedha)苦行者睁开双眼，看见十力者正沿着装饰好的道路前来，其身由三十二大士相所庄严，由八十种随好所点缀，周身环绕一寻之光，于宝石色的天空中，放射出六色佛光，犹如种种电光，不时闪现，成双成对，其身形已达色相之妙。他看后心想：“今日我应为十力者献出生命。勿令世尊践踏泥泞，愿他与四十万漏尽阿罗汉，如履宝石桥般，踩踏我背而行。此举于我，将有长夜之义利安乐。”于是他解开头发，将羚皮衣、结发与树皮衣铺于黑色泥泞之上，如宝石桥般，俯卧于泥泞地面。是故说——

‘‘තෙ මෙ පුට්ඨා වියාකංසු, ‘බුද්ධො ලොකෙ අනුත්තරො;

දීපඞ්කරො නාම ජිනො, උප්පජ්ජි ලොකනායකො;

තස්ස සොධීයති මග්ගො, අඤ්ජසං වටුමායනං’.

我问他们，他们为我解说：“佛陀于世间，乃是无上者；名为燃灯(Dīpaṅkara)之胜者，世间之导师，已经出世。为他所行的笔直大道，正在被清理。”

‘‘බුද්ධොතිවචනං සුත්වාන, පීති උප්පජ්ජි තාවදෙ;

බුද්ධො බුද්ධොති කථයන්තො, සොමනස්සං පවෙදයිං.

一闻“佛陀”之名，喜悦即刻生起；口诵“佛陀，佛陀”，我感受到了欢欣。

‘‘තත්ථ ඨත්වා විචින්තෙසිං, තුට්ඨො සංවිග්ගමානසො;

‘ඉධ බීජානි රොපිස්සං, ඛණො වෙ මා උපච්චගා’.

我站在那里思量，心满意足而又警觉；“我当在此播种，莫让时机空过。”

‘‘යදි බුද්ධස්ස සොධෙථ, එකොකාසං දදාථ මෙ;

අහම්පි සොධයිස්සාමි, අඤ්ජසං වටුමායනං.

若你们为佛陀清扫道路，请给我一处地方；我也将清扫这笔直的大道。

‘‘අදංසු තෙ මමොකාසං, සොධෙතුං අඤ්ජසං තදා;

බුද්ධො බුද්ධොති චින්තෙන්තො, මග්ගං සොධෙමහං තදා.

那时，他们给了我一处地方来清扫大道；我当时心念“佛陀，佛陀”，清扫着道路。

‘‘අනිට්ඨිතෙ මමොකාසෙ, දීපඞ්කරො මහාමුනි;

චතූහි සතසහස්සෙහි, ඡළභිඤ්ඤෙහි තාදිහි;

ඛීණාසවෙහි විමලෙහි, පටිපජ්ජි අඤ්ජසං ජිනො.

我负责之处尚未终了，大仙燃灯(Dīpaṅkara)，彼胜者与四十万六通、不动、漏尽、无垢者，一同踏上此笔直大道。

‘‘පච්චුග්ගමනා [Pg.17] වත්තන්ති, වජ්ජන්ති භෙරියො බහූ;

ආමොදිතා නරමරූ, සාධුකාරං පවත්තයුං.

迎候正在进行，许多鼓声响起；人与天神皆欢喜，发出善哉之声。

‘‘දෙවා මනුස්සෙ පස්සන්ති, මනුස්සාපි ච දෙවතා;

උභොපි තෙ පඤ්ජලිකා, අනුයන්ති තථාගතං.

天神看见世人，世人亦见天神；彼等皆合掌，追随如来。

‘‘දෙවා දිබ්බෙහි තුරියෙහි, මනුස්සා මානුසෙහි ච;

උභොපි තෙ වජ්ජයන්තා, අනුයන්ති තථාගතං.

天神以天乐，世人以人乐；彼等皆演奏着，追随如来。

‘‘දිබ්බං මන්දාරවං පුප්ඵං, පදුමං පාරිඡත්තකං;

දිසොදිසං ඔකිරන්ති, ආකාසනභගතා මරූ.

居于虚空之天神，于十方遍撒天界曼陀罗花、莲花与波利质多罗花。

‘‘දිබ්බං චන්දනචුණ්ණඤ්ච, වරගන්ධඤ්ච කෙවලං;

දිසොදිසං ඔකිරන්ති, ආකාසනභගතා මරූ.

居于虚空之天神，于十方遍撒天界旃檀末与纯净殊胜之香。

‘‘චම්පකං සලලං නීපං, නාගපුන්නාගකෙතකං;

දිසොදිසං උක්ඛිපන්ති, භූමිතලගතා නරා.

地上的人们，于十方抛洒瞻波花(campaka)、娑罗罗花(salala)、尼波花(nīpa)、龙华树花(nāga)、普那伽花(punnāga)与露兜树花(ketaka)。

‘‘කෙසෙ මුඤ්චිත්වාහං තත්ථ, වාකචීරඤ්ච චම්මකං;

කලලෙ පත්ථරිත්වාන, අවකුජ්ජො නිපජ්ජහං.

我于彼处解开头发，将树皮衣与兽皮铺于泥泞之上，俯身而卧。

‘‘අක්කමිත්වාන මං බුද්ධො, සහ සිස්සෙහි ගච්ඡතු;

මා නං කලලෙ අක්කමිත්ථ, හිතාය මෙ භවිස්සතී’’ති.

愿佛陀与弟子们一同踩着我走过去，愿他不要踏入泥泞。这必将为我带来长远利益。

සො පන කලලපිට්ඨෙ නිපන්නකොව පුන අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා දීපඞ්කරදසබලස්ස බුද්ධසිරිං සම්පස්සමානො එවං චින්තෙසි – ‘‘සචෙ අහං ඉච්ඡෙය්‍යං, සබ්බකිලෙසෙ ඣාපෙත්වා සඞ්ඝනවකො හුත්වා රම්මනගරං පවිසෙය්‍යං, අඤ්ඤාතකවෙසෙන පන මෙ කිලෙසෙ ඣාපෙත්වා නිබ්බානප්පත්තියා කිච්චං නත්ථි, යංනූනාහං දීපඞ්කරදසබලො විය පරමාභිසම්බොධිං පත්වා ධම්මනාවං ආරොපෙත්වා මහාජනං සංසාරසාගරා උත්තාරෙත්වා පච්ඡා පරිනිබ්බායෙය්‍යං, ඉදං මය්හං පතිරූප’’න්ති. තතො අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා බුද්ධභාවාය අභිනීහාරං කත්වා නිපජ්ජි. තෙන වුත්තං –

当时，他躺在泥泞的地上，再次睁开眼睛，瞻望燃灯(Dīpaṅkara)十力世尊的佛陀威光，心中思惟：“如果我愿意，可以烧尽一切烦恼，作为僧团中最年轻的一员进入悦见城。然而，以不为人知的身份烧尽烦恼而证得涅槃，于我无益。我何不像燃灯十力世尊一样，证得无上正等觉，让大众登上法船，将他们从轮回的海洋中渡脱出来，之后再般涅槃，这才是适合我的。”于是，他汇集八法，为成就佛果而发下大愿，然后躺下。因此说——

‘‘පථවියං නිපන්නස්ස, එවං මෙ ආසි චෙතසො;

‘ඉච්ඡමානො අහං අජ්ජ, කිලෙසෙ ඣාපයෙ මම.

我躺卧在地，心中如是思惟：“我若愿意，今日便可烧尽我的烦恼。”

‘‘‘කිං [Pg.18] මෙ අඤ්ඤාතවෙසෙන, ධම්මං සච්ඡිකතෙනිධ;

සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා, බුද්ධො හෙස්සං සදෙවකෙ.

“于此，我以不为人知的身份实证圣法，又有何用？我当证得一切知，成为天人世间的佛陀。

‘‘‘කිං මෙ එකෙන තිණ්ණෙන, පුරිසෙන ථාමදස්සිනා;

සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා, සන්තාරෙස්සං සදෙවකං.

“我一人独自度脱，作为有大能之人，又有何用？我当证得一切知，度脱包括天人在内的世间。

‘‘‘ඉමිනා මෙ අධිකාරෙන, කතෙන පුරිසුත්තමෙ;

සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා, තාරෙමි ජනතං බහුං.

“凭借我在至上之人前所立下的此番志愿，我将证得一切知，度脱众多民众。

‘‘‘සංසාරසොතං ඡින්දිත්වා, විද්ධංසෙත්වා තයො භවෙ;

ධම්මනාවං සමාරුය්හ, සන්තාරෙස්සං සදෙවක’’’න්ති.

“截断轮回之流，摧毁三有，登上法船，我将度脱包括天人在内的世间。”

යස්මා පන බුද්ධත්තං පත්ථෙන්තස්ස –

因为，对于发愿证得佛果者而言——

‘‘මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතී’’ති.

“生为人身，性别具足，有解脱之因，得见导师，出家，功德具足，有大志愿，以及强烈的意乐；此八法汇集，大愿方能成就。”

මනුස්සත්තභාවස්මිංයෙව හි ඨත්වා බුද්ධත්තං පත්ථෙන්තස්ස පත්ථනා සමිජ්ඣති, නාගස්ස වා සුපණ්ණස්ස වා දෙවතාය වා සක්කස්ස වා පත්ථනා නො සමිජ්ඣති. මනුස්සත්තභාවෙපි පුරිසලිඞ්ගෙ ඨිතස්සෙව පත්ථනා සමිජ්ඣති, ඉත්ථියා වා පණ්ඩකනපුංසකඋභතොබ්‍යඤ්ජනකානං වා නො සමිජ්ඣති. පුරිසස්සපි තස්මිං අත්තභාවෙ අරහත්තප්පත්තියා හෙතුසම්පන්නස්සෙව පත්ථනා සමිජ්ඣති, නො ඉතරස්ස. හෙතුසම්පන්නස්සාපි ජීවමානබුද්ධස්සෙව සන්තිකෙ පත්ථෙන්තස්සෙව පත්ථනා සමිජ්ඣති, පරිනිබ්බුතෙ බුද්ධෙ චෙතියසන්තිකෙ වා බොධිමූලෙ වා පත්ථෙන්තස්ස න සමිජ්ඣති. බුද්ධානං සන්තිකෙ පත්ථෙන්තස්සපි පබ්බජ්ජාලිඞ්ගෙ ඨිතස්සෙව සමිජ්ඣති, නො ගිහිලිඞ්ගෙ ඨිතස්ස. පබ්බජිතස්සපි පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තිලාභිනොයෙව සමිජ්ඣති, න ඉමාය ගුණසම්පත්තියා විරහිතස්ස. ගුණසම්පන්නෙනපි යෙන අත්තනො ජීවිතං බුද්ධානං පරිච්චත්තං හොති, තස්සෙව ඉමිනා අධිකාරෙන අධිකාරසම්පන්නස්ස සමිජ්ඣති, න ඉතරස්ස. අධිකාරසම්පන්නස්සාපි යස්ස බුද්ධකාරකධම්මානං අත්ථාය මහන්තො ඡන්දො ච උස්සාහො ච වායාමො ච පරියෙට්ඨි ච, තස්සෙව සමිජ්ඣති, න ඉතරස්ස.

唯有处于人身而发愿成佛者，其愿望才能实现；龙、金翅鸟、天神或帝释的愿望则不能实现。即使是人身，也必须是具足男性身份者，其愿望才能实现；女性、黄门、无性者、双性人的愿望则不能实现。即使是男性，也必须是在此生中具足证得阿罗汉之因者，其愿望才能实现；非此者则不能。即使具足此因，也必须是在住世佛陀的面前发愿者，其愿望才能实现；在已般涅槃的佛陀的塔庙前或菩提树下发愿，则不能实现。即使在佛陀面前发愿，也必须是具足出家身份者，其愿望才能实现；具足在家身份者则不能。即使是出家者，也必须是证得五神通与八等至者，其愿望才能实现；缺少此功德者则不能。即使具足此功德，也必须是曾为诸佛献出自己生命，由此具足殊胜之愿者，其愿望才能实现；非此者则不能。即使具足殊胜之愿，也必须是为成就佛果之法而有大欲乐、大勤勉、大努力、大寻求者，其愿望才能实现；非此者则不能。

තත්‍රිදං [Pg.19] ඡන්දමහන්තතාය ඔපම්මං – සචෙ හි එවමස්ස යො සකලචක්කවාළගබ්භං එකොදකීභූතං අත්තනො බාහුබලෙන උත්තරිත්වා පාරං ගන්තුං සමත්ථො, සො බුද්ධත්තං පාපුණාති. යො වා පන සකලචක්කවාළගබ්භං වෙළුගුම්බසඤ්ඡන්නං වියූහිත්වා මද්දිත්වා පදසා ගච්ඡන්තො පාරං ගන්තුං සමත්ථො, සො බුද්ධත්තං පාපුණාති. යො වා පන සකලචක්කවාළගබ්භං සත්තියො ආකොටෙත්වා නිරන්තරං සත්තිඵලසමාකිණ්ණං පදසා අක්කමමානො පාරං ගන්තුං සමත්ථො, සො බුද්ධත්තං පාපුණාති. යො වා පන සකලචක්කවාළගබ්භං වීතච්චිතඞ්ගාරභරිතං පාදෙහි මද්දමානො පාරං ගන්තුං සමත්ථො, සො බුද්ධත්තං පාපුණාතීති. යො එතෙසු එකම්පි අත්තනො දුක්කරං න මඤ්ඤති, ‘‘අහං එතම්පි තරිත්වා වා ගන්ත්වා වා පාරං ගමිස්සාමී’’ති එවං මහන්තෙන ඡන්දෙන ච උස්සාහෙන ච වායාමෙන ච පරියෙට්ඨියා ච සමන්නාගතො හොති, එතස්සෙව පත්ථනා සමිජ්ඣති, න ඉතරස්ස. තස්මා සුමෙධතාපසො ඉමෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වාව බුද්ධභාවාය අභිනීහාරං කත්වා නිපජ්ජි.

于此，关于宏大之欲，有此譬喻——假使整个轮围世界遍成一水，若有人能以一己之臂力游至彼岸，彼人即能证得佛果。或假使整个轮围世界遍布竹林，若有人能芟除踩踏，徒步而行至彼岸，彼人即能证得佛果。或于整个轮围世界遍植长矛，使其矛刃相接，无有间隙，若有人能于其上徒步而行至彼岸，彼人即能证得佛果。或假使整个轮围世界遍满无烟炭火，若有人能以双足踩踏而行至彼岸，彼人即能证得佛果。于此等事，若有人不以任何一件为难行，作是念：“我必将渡过或行过此事，抵达彼岸。”如是具足宏大之欲、宏大之勤、宏大之精进、宏大之求觅者，唯此人之所愿方能成就，非为他人。是故，善慧(Sumedha)苦行者，正是集齐此八法后，为成就佛果而发无上之愿，而后卧倒。

දීපඞ්කරොපි භගවා ආගන්ත්වා සුමෙධතාපසස්ස සීසභාගෙ ඨත්වා මණිසීහපඤ්ජරං උග්ඝාටෙන්තො විය පඤ්චවණ්ණපසාදසම්පන්නානි අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා කලලපිට්ඨෙ නිපන්නං සුමෙධතාපසං දිස්වා ‘‘අයං තාපසො බුද්ධත්තාය අභිනීහාරං කත්වා නිපන්නො, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො එතස්ස පත්ථනා, උදාහු නො’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා උපධාරෙන්තො – ‘‘ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි අතික්කමිත්වා අයං ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ඨිතකොව පරිසමජ්ඣෙ බ්‍යාකාසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ ඉමං උග්ගතපං තාපසං කලලපිට්ඨෙ නිපන්න’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති. අයං බුද්ධත්තාය අභිනීහාරං කත්වා නිපන්නො, සමිජ්ඣිස්සති ඉමස්ස පත්ථනා. අයඤ්හි ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකානං චතුන්නං අසඞ්ඛයෙය්‍යානං මත්ථකෙ ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සති. තස්මිං පනස්ස අත්තභාවෙ කපිලවත්ථු නාම නගරං නිවාසො භවිස්සති, මායා නාම දෙවී මාතා, සුද්ධොදනො නාම රාජා පිතා, අග්ගසාවකො උපතිස්සො නාම ථෙරො, දුතියසාවකො කොලිතො නාම, බුද්ධුපට්ඨාකො ආනන්දො නාම, අග්ගසාවිකා ඛෙමා නාම ථෙරී, දුතියසාවිකා උප්පලවණ්ණා [Pg.20] නාම ථෙරී භවිස්සති. අයං පරිපක්කඤාණො මහාභිනික්ඛමනං කත්වා මහාපධානං පදහිත්වා නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ පායාසං පටිග්ගහෙත්වා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ පරිභුඤ්ජිත්වා බොධිමණ්ඩං ආරුය්හ අස්සත්ථරුක්ඛමූලෙ අභිසම්බුජ්ඣිස්සතීති. තෙන වුත්තං –

燃灯(Dīpaṅkara)世尊也前来，立于善慧苦行者的头顶上方，如同开启珠宝狮子窗一般，睁开具足五色净相(pañcavaṇṇapasādasampannāni)的双眼，看见卧于泥泞(kalalapiṭṭhe)之上的善慧苦行者，思惟道：“这位苦行者为成佛而发愿(abhinīhāra)躺卧，他的愿望究竟能否实现呢？”便以未来智(anāgataṃsañāṇaṃ)审察，了知：“从此再过四阿僧祇又十万劫，此人将成为名为乔达摩的佛陀。”了知后，他便站立于大众之中授记道：“你们看见这位卧于泥泞之上、精勤苦行(uggatapaṃ)的苦行者了吗？”“是的，世尊。”“此人是为成佛而发愿躺卧，他的愿望将会实现。因为，从此再过四阿僧祇又十万劫，他将成为名为乔达摩的佛陀。在他那一世，其住处将是迦毗罗卫(Kapilavatthu)城，母亲为摩耶(Māyā)天女，父亲为净饭(Suddhodana)王；上首弟子为伍巴谛萨(Upatissa)长老，第二弟子为拘律陀(Kolita)长老，侍者为阿难(Ānanda)；上首女弟子为谶摩(Khemā)长老尼，第二女弟子为莲花色(Uppalavaṇṇā)长老尼。他智慧圆熟后，将行大出离(mahābhinikkhamanaṃ)，修大精进(mahāpadhānaṃ)，在榕树(nigrodha)下接受乳糜(pāyāsaṃ)，在尼连禅河(Nerañjarā)畔食用，登上菩提座(bodhimaṇḍaṃ)，于菩提树(assattha)下圆满觉悟。”因此说：

‘‘දීපඞ්කරො ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

උස්සීසකෙ මං ඨත්වාන, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

“燃灯(Dīpaṅkara)，世间解(lokavidū)，应受供养(āhutīnaṃ paṭiggaho)；他立于我头顶(ussīsake)，说出此言：”

‘‘‘පස්සථ ඉමං තාපසං, ජටිලං උග්ගතාපනං;

අපරිමෙය්‍යෙ ඉතො කප්පෙ, බුද්ධො ලොකෙ භවිස්සති.

“‘汝等看此苦行者，结发(jaṭilaṃ)而精勤苦行(uggatāpanaṃ)；从此无量(aparimeyye)劫后，他将于世间成佛。’”

‘‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා, නික්ඛමිත්වා තථාගතො;

පධානං පදහිත්වාන, කත්වා දුක්කරකාරිකං.

“‘如来(tathāgato)已从可喜的迦毗罗卫(Kapilavatthu)城出离(nikkhamitvā)；勤修精进(padhānaṃ)，行难行之事(dukkarakārikaṃ)。’”

‘‘‘අජපාලරුක්ඛමූලෙ, නිසීදිත්වා තථාගතො;

තත්ථ පායාසං පග්ගය්හ, නෙරඤ්ජරමුපෙහිති.

“‘于阿阇波罗(Ajapāla)树下，如来安坐；于彼处领受乳糜，走向尼连禅河(Nerañjarā)。

‘‘‘නෙරඤ්ජරාය තීරම්හි, පායාසං අද සො ජිනො;

පටියත්තවරමග්ගෙන, බොධිමූලමුපෙහිති.

“‘于尼连禅河(Nerañjarā)岸，彼胜者(jino)享用乳糜；循已严饰之胜道，走向菩提树下。

‘‘‘තතො පදක්ඛිණං කත්වා, බොධිමණ්ඩං අනුත්තරො;

අස්සත්ථරුක්ඛමූලම්හි, බුජ්ඣිස්සති මහායසො.

“‘其后，无上者(anuttaro)右绕菩提座(bodhimaṇḍaṃ)，于菩提树(Assattha)下，彼大名称者(mahāyaso)将证正觉。

‘‘‘ඉමස්ස ජනිකා මාතා, මායා නාම භවිස්සති;

පිතා සුද්ධොදනො නාම, අයං හෙස්සති ගොතමො.

“‘其生母将名为摩耶(Māyā)，其父将名为净饭(Suddhodana)；而此人将是乔达摩。

‘‘‘අනාසවා වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

කොලිතො උපතිස්සො ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවකා;

ආනන්දො නාමුපට්ඨාකො, උපට්ඨිස්සති තං ජිනං.

“‘无漏(anāsavā)、离贪(vītarāgā)、心寂静(santacittā)、心等持(samāhitā)；拘利陀(Kolita)与伍巴谛萨将为上首弟子；名为阿难之侍者，将侍奉于彼胜者(jinaṃ)。

‘‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවිකා;

අනාසවා වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

බොධි තස්ස භගවතො, අස්සත්ථොති පවුච්චතී’’’ති. (බු. වං. 2.60-68);

“‘翅摩(Khemā)与莲花色将为上首女弟子；无漏、离贪、心寂静、心等持；彼世尊之菩提树，被称为阿说他(Assattha)。’

තං සුත්වා සුමෙධතාපසො – ‘‘මය්හං කිර පත්ථනා සමිජ්ඣිස්සතී’’ති සොමනස්සප්පත්තො අහොසි. මහාජනො දීපඞ්කරදසබලස්ස වචනං සුත්වා ‘‘සුමෙධතාපසො කිර බුද්ධබීජං බුද්ධඞ්කුරො’’ති හට්ඨතුට්ඨො [Pg.21] අහොසි. එවඤ්චස්ස අහොසි – ‘‘යථා නාම මනුස්සා නදිං තරන්තා උජුකෙන තිත්ථෙන උත්තරිතුං අසක්කොන්තා හෙට්ඨාතිත්ථෙන උත්තරන්ති, එවමෙව මයම්පි දීපඞ්කරදසබලස්ස සාසනෙ මග්ගඵලං අලභමානා අනාගතෙ යදා ත්වං බුද්ධො භවිස්සසි, තදා තව සම්මුඛා මග්ගඵලං සච්ඡිකාතුං සමත්ථා භවෙය්‍යාමා’’ති පත්ථනං ඨපයිංසු. දීපඞ්කරදසබලොපි බොධිසත්තං පසංසිත්වා අට්ඨපුප්ඵමුට්ඨීහි පූජෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. තෙපි චතුසතසහස්සසඞ්ඛා ඛීණාසවා බොධිසත්තං ගන්ධෙහි ච මාලාහි ච පූජෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමිංසු. දෙවමනුස්සා පන තථෙව පූජෙත්වා වන්දිත්වා පක්කන්තා.

闻此言已，善慧(Sumedha)苦行者心生欢喜：“我之所愿，必将圆满。”大众闻燃灯(Dīpaṅkara)十力世尊所言，欢喜踊跃：“善慧苦行者，实乃佛种、佛芽！”彼等如是思惟并发愿：“譬如渡河之人，不能从径直渡口渡过，则从下游渡口而渡；我等亦然，若于燃灯十力世尊教法中未得道果，愿于未来汝成佛时，得于汝前亲证道果。”燃灯十力世尊亦赞叹菩萨，以八掬鲜花供养，右绕而去。彼四十万漏尽阿罗汉众，亦以香、华鬘供养菩萨，右绕而去。天人众亦如是供养、礼拜后离去。

බොධිසත්තො සබ්බෙසං පටික්කන්තකාලෙ සයනා වුට්ඨාය ‘‘පාරමියො විචිනිස්සාමී’’ති පුප්ඵරාසිමත්ථකෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. එවං නිසින්නෙ බොධිසත්තෙ සකලදසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවතා සාධුකාරං දත්වා ‘‘අය්‍ය සුමෙධතාපස, පොරාණකබොධිසත්තානං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා ‘පාරමියො විචිනිස්සාමා’ති නිසින්නකාලෙ යානි පුබ්බනිමිත්තානි නාම පඤ්ඤායන්ති, තානි සබ්බානිපි අජ්ජ පාතුභූතානි, නිස්සංසයෙන ත්වං බුද්ධො භවිස්සසි. මයමෙතං ජානාම ‘යස්සෙතානි නිමිත්තානි පඤ්ඤායන්ති, එකන්තෙන සො බුද්ධො හොති’, ත්වං අත්තනො වීරියං දළ්හං කත්වා පග්ගණ්හා’’ති බොධිසත්තං නානප්පකාරාහි ථුතීහි අභිත්ථවිංසු. තෙන වුත්තං –

菩萨于众人退去时，从卧榻起身，心想：“我当审察诸波罗蜜。”便在花堆顶上结跏趺坐。菩萨如是坐时，整个一万世界体系的天神皆发善哉之声，赞叹道：“贤者善慧苦行者，昔时诸菩萨结跏趺坐，心想‘我等当审察诸波罗蜜’时所现之前兆，今日已全部出现，汝无疑将成佛。我等知晓：“谁现此等征相，谁就必定成佛。”汝当坚定精进，努力向前！”天神们以种种赞美之词称赞菩萨。是故说——

‘‘ඉදං සුත්වාන වචනං, අසමස්ස මහෙසිනො;

ආමොදිතා නරමරූ, බුද්ධබීජං කිර අයං.

闻此无等大仙言，人天欢喜而鼓舞：“此实乃是佛陀种！”

‘‘උක්කුට්ඨිසද්දා වත්තන්ති, අප්ඵොටෙන්ති හසන්ති ච;

කතඤ්ජලී නමස්සන්ති, දසසහස්සී සදෙවකා.

欢呼之声处处起，彼等击掌亦欢笑，合掌顶礼齐致敬，万千世界与天人。

‘‘යදිමස්ස ලොකනාථස්ස, විරජ්ඣිස්සාම සාසනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං.

“我等若错过此世间怙主之教法，于未来世，亦将面见此世尊。”

‘‘යථා මනුස්සා නදිං තරන්තා, පටිතිත්ථං විරජ්ඣිය;

හෙට්ඨා තිත්ථෙ ගහෙත්වාන, උත්තරන්ති මහානදිං.

“犹如众人渡河时，错过对岸之渡口，便在下游寻得渡口，以此渡过大江河。”

‘‘එවමෙව මයං සබ්බෙ, යදි මුඤ්චාමිමං ජිනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං.

“同样，我等所有人，若错过此胜者(Jina)，于未来世，亦将面见此世尊。”

‘‘දීපඞ්කරො [Pg.22] ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

මම කම්මං පකිත්තෙත්වා, දක්ඛිණං පාදමුද්ධරි.

“燃灯(Dīpaṅkara)世间解，堪受诸供养，称扬我之业后，举其右足起。”

‘‘යෙ තත්ථාසුං ජිනපුත්තා, සබ්බෙ පදක්ඛිණමකංසු මං;

නරා නාගා ච ගන්ධබ්බා, අභිවාදෙත්වාන පක්කමුං.

“彼时胜者之子等，悉皆向我行右绕；人、龙与乾闼婆(gandhabba)，敬礼之后便离去。”

‘‘දස්සනං මෙ අතික්කන්තෙ, සසඞ්ඝෙ ලොකනායකෙ;

හට්ඨතුට්ඨෙන චිත්තෙන, ආසනා වුට්ඨහිං තදා.

“世间导师与僧团，自视野中远去后，我心欢喜且满足，彼时即从座起身。”

‘‘සුඛෙන සුඛිතො හොමි, පාමොජ්ජෙන පමොදිතො;

පීතියා ච අභිස්සන්නො, පල්ලඞ්කං ආභුජිං තදා.

“我因安乐而安乐，因欣喜而欣喜，为喜悦所遍满，彼时我结跏趺坐。”

‘‘පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා, එවං චින්තෙසහං තදා;

‘වසීභූතො අහං ඣානෙ, අභිඤ්ඤාපාරමිං ගතො.

“结跏趺坐已，我作如是思：‘我于禅定得自在，已达神通波罗蜜。’”

‘‘‘දසසහස්සිලොකම්හි, ඉසයො නත්ථි මෙ සමා;

අසමො ඉද්ධිධම්මෙසු, අලභිං ඊදිසං සුඛං’.

“於一萬世界中，無有仙人能及我；神通法門無與等，我已獲得如是樂。”

‘‘පල්ලඞ්කාභුජනෙ මය්හං, දසසහස්සාධිවාසිනො;

මහානාදං පවත්තෙසුං, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“我結跏趺坐時，一萬世界諸住民，發出巨大呐喊聲：‘汝定成佛！’”

‘‘යා පුබ්බෙ බොධිසත්තානං, පල්ලඞ්කවරමාභුජෙ;

නිමිත්තානි පදිස්සන්ති, තානි අජ්ජ පදිස්සරෙ.

“往昔諸菩薩，坐於勝跏趺，所現諸徵相，今日亦復現。

‘‘සීතං බ්‍යාපගතං හොති, උණ්හඤ්ච උපසම්මති;

තානි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“寒冷已然離去，酷熱亦得平息；此等徵相今日現，汝定成佛。

‘‘දසසහස්සී ලොකධාතූ, නිස්සද්දා හොන්ති නිරාකුලා;

තානි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“一萬世界，寂靜無聲無紛擾；此等徵相今日現，汝定成佛。

‘‘මහාවාතා න වායන්ති, න සන්දන්ති සවන්තියො;

තානි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“大風不再吹，奔流諸河亦不淌；此等徵相今日現，汝定成佛。

‘‘ථලජා දකජා පුප්ඵා, සබ්බෙ පුප්ඵන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ පුප්ඵිතා සබ්බෙ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“陸生水生諸花，彼時皆已綻放；今日此等亦皆盛開，汝定成佛。

‘‘ලතා වා යදි වා රුක්ඛා, ඵලභාරා හොන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ ඵලිතා සබ්බෙ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“或是藤蔓或是樹，彼時皆已果實纍纍；今日此等亦皆結果，汝定成佛。

‘‘ආකාසට්ඨා [Pg.23] ච භූමට්ඨා, රතනා ජොතන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ රතනා ජොතන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“空中與地上，珍寶皆於彼時放光；今日此等珍寶亦放光，汝定成佛。

‘‘මානුසකා ච දිබ්බා ච, තුරියා වජ්ජන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජුභො අභිරවන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“人間與天界，樂器皆於彼時齊鳴；今日兩者亦皆齊鳴，汝定成佛。

‘‘විචිත්තපුප්ඵා ගගනා, අභිවස්සන්ති තාවදෙ;

තෙපි අජ්ජ පවස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“種種妙花自虛空，彼時繽紛如雨下；今日此等亦如雨降，汝定成佛。

‘‘මහාසමුද්දො ආභුජති, දසසහස්සී පකම්පති;

තෙපජ්ජුභො අභිරවන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“大海翻騰，一萬世界亦震動；今日兩者亦皆轟鳴，汝定成佛。

‘‘නිරයෙපි දසසහස්සෙ, අග්ගී නිබ්බන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ නිබ්බුතා අග්ගී, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“一萬世界之地獄中，烈火皆於彼時熄滅；今日諸火亦皆熄滅，汝定成佛。

‘‘විමලො හොති සූරියො, සබ්බා දිස්සන්ති තාරකා;

තෙපි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“太陽變得清淨無垢，所有星辰皆得見；今日此等亦皆顯現，汝定成佛。

‘‘අනොවට්ඨෙන උදකං, මහියා උබ්භිජ්ජි තාවදෙ;

තම්පජ්ජුබ්භිජ්ජතෙ මහියා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“無雨之水，於彼時從地湧出；今日亦從地湧出，汝定成佛。

‘‘තාරාගණා විරොචන්ති, නක්ඛත්තා ගගනමණ්ඩලෙ;

විසාඛා චන්දිමායුත්තා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

“群星閃耀，星宿莊嚴虛空界；毘舍佉(Visākhā)與月相應，汝定成佛。”

‘‘බිලාසයා දරීසයා, නික්ඛමන්ති සකාසයා;

තෙපජ්ජ ආසයා ඡුද්ධා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

穴居者与洞居者，皆从其居所而出；今日彼等亦离其居所，你定将成为佛陀。

‘‘න හොති අරති සත්තානං, සන්තුට්ඨා හොන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ සබ්බෙ සන්තුට්ඨා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

众生无有不乐，彼时皆得满足；今日一切亦皆满足，你定将成为佛陀。

‘‘රොගා තදුපසම්මන්ති, ජිඝච්ඡා ච විනස්සති;

තානිපජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

诸病于彼时平息，饥饿亦随之消亡；今日此等亦皆显现，你定将成为佛陀。

‘‘රාගො තදා තනු හොති, දොසො මොහො විනස්සති;

තෙපජ්ජ විගතා සබ්බෙ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

彼时贪欲变得微薄，瞋恚与愚痴亦消亡；今日此等亦皆离去，你定将成为佛陀。

‘‘භයං තදා න භවති, අජ්ජපෙතං පදිස්සති;

තෙන ලිඞ්ගෙන ජානාම, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

彼时无有怖畏，今日此相亦显现；我等以此征相而知，你定将成为佛陀。

‘‘රජො [Pg.24] නුද්ධංසති උද්ධං, අජ්ජපෙතං පදිස්සති;

තෙන ලිඞ්ගෙන ජානාම, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

尘埃不向上扬，今日此相亦显现；我等以此征相而知，你定将成为佛陀。

‘‘අනිට්ඨගන්ධො පක්කමති, දිබ්බගන්ධො පවායති;

සොපජ්ජ වායති ගන්ධො, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

不悦之气味离去，天界妙香飘扬；今日此香亦飘扬，你定将成为佛陀。

‘‘සබ්බෙ දෙවා පදිස්සන්ති, ඨපයිත්වා අරූපිනො;

තෙපජ්ජ සබ්බෙ දිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

除无色界诸天外，所有天神皆显现；今日一切亦皆得见，你定将成为佛陀。

‘‘යාවතා නිරයා නාම, සබ්බෙ දිස්සන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ සබ්බෙ දිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

所有名为地狱者，皆于彼时得见；今日此等亦皆得见，你定将成为佛陀。

‘‘කුට්ටා කවාටා සෙලා ච, න හොන්තාවරණා තදා;

ආකාසභූතා තෙපජ්ජ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

墙壁、门扇与山岩，彼时不再是障碍；今日彼等亦皆如虚空，你定将成为佛陀。

‘‘චුතී ච උපපත්ති ච, ඛණෙ තස්මිං න විජ්ජති;

තානිපජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

死亡与再生，于彼刹那不复存在；今日此等亦皆显现，你定将成为佛陀。

‘‘දළ්හං පග්ගණ්හ වීරියං, මා නිවත්ත අභික්කම;

මයම්පෙතං විජානාම, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.70-107);

坚定地把握精进，莫退转，勇往直前；我等亦知晓此事，你定将成为佛陀。

බොධිසත්තො දීපඞ්කරදසබලස්ස ච දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානඤ්ච වචනං සුත්වා භිය්‍යොසොමත්තාය සඤ්ජාතුස්සාහො හුත්වා චින්තෙසි – ‘‘බුද්ධා නාම අමොඝවචනා, නත්ථි බුද්ධානං කථාය අඤ්ඤථත්තං. යථා හි ආකාසෙ ඛිත්තලෙඩ්ඩුස්ස පතනං ධුවං, ජාතස්ස මරණං, රත්තික්ඛයෙ සූරියුග්ගමනං, ආසයා නික්ඛන්තසීහස්ස සීහනාදනදනං, ගරුගබ්භාය ඉත්ථියා භාරමොරොපනං ධුවං අවස්සම්භාවී, එවමෙව බුද්ධානං වචනං නාම ධුවං අමොඝං, අද්ධා අහං බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති. තෙන වුත්තං –

菩萨听闻燃灯十力佛以及一万个世界（dasasahassacakkavāḷa）诸天神的话语后，更加生起勇猛精进，心想：“诸佛之言真实不虚，佛语绝无谬误。犹如抛向空中的土块必定坠落，有生者必定死亡，黑夜消逝后太阳必定升起，从居所（āsaya）出来的狮子必定发出狮吼，身怀重孕的女子必定卸下重担，此乃确定不移之事。同样地，诸佛之言也确定不虚，我确实将会成佛。”是故说此偈——

‘‘බුද්ධස්ස වචනං සුත්වා, දසසහස්සීන චූභයං;

තුට්ඨහට්ඨො පමොදිතො, එවං චින්තෙසහං තදා.

“我听闻佛陀之言，以及万千世界（dasasahassī）诸天神之言，此二者之言后，心满意足，极其欢喜，我于尔时如是思惟。

‘‘අද්වෙජ්ඣවචනා බුද්ධා, අමොඝවචනා ජිනා;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

“诸佛之言无二，诸胜者之言不虚；诸佛之言无虚妄，我必将成佛。

‘‘යථා ඛිත්තං නභෙ ලෙඩ්ඩු, ධුවං පතති භූමියං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

“犹如土块掷向空中，必定坠落于地；如是最胜佛陀之语，真实恒常。诸佛之言无虚妄，我必将成佛。

‘‘යථාපි [Pg.25] සබ්බසත්තානං, මරණං ධුවසස්සතං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං.

“犹如一切有情之死亡，真实恒常；如是最胜佛陀之语，真实恒常。

‘‘යථා රත්තික්ඛයෙ පත්තෙ, සූරියුග්ගමනං ධුවං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං.

“犹如夜尽之时，旭日必定升起；如是最胜佛陀之语，真实恒常。

‘‘යථා නික්ඛන්තසයනස්ස, සීහස්ස නදනං ධුවං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං.

“犹如狮子出其卧处，其吼声必定发出；如是最胜佛陀之语，真实恒常。

‘‘යථා ආපන්නසත්තානං, භාරමොරොපනං ධුවං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සත’’න්ති. (බු. වං. 2.108-114);

“犹如怀胎有情者，必定卸下重担；如是最胜佛陀之语，真实恒常。”

සො ‘‘ධුවාහං බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති එවං කතසන්නිට්ඨානො බුද්ධකාරකෙ ධම්මෙ උපධාරෙතුං – ‘‘කහං නු ඛො බුද්ධකාරකා ධම්මා, කිං උද්ධං, උදාහු අධො, දිසාවිදිසාසූ’’ති අනුක්කමෙන සකලං ධම්මධාතුං විචිනන්තො පොරාණකබොධිසත්තෙහි ආසෙවිතනිසෙවිතං පඨමං දානපාරමිං දිස්වා එවං අත්තානං ඔවදි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය පඨමං දානපාරමිං පූරෙය්‍යාසි. යථා හි නික්කුජ්ජිතො උදකකුම්භො නිස්සෙසං කත්වා උදකං වමතියෙව, න පච්චාහරති, එවමෙව ධනං වා යසං වා පුත්තදාරං වා අඞ්ගපච්චඞ්ගං වා අනොලොකෙත්වා සම්පත්තයාචකානං සබ්බං ඉච්ඡිතිච්ඡිතං නිස්සෙසං කත්වා දදමානො බොධිමූලෙ නිසීදිත්වා බුද්ධො භවිස්සසී’’ති පඨමං දානපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

于是他立下“我必将成佛”的决意，为思择成佛之法，便思惟：“成佛之法究竟在何处？是在上方，或在下方，或在各方维？”他依次遍寻整个法界，首先见到往昔诸菩萨所亲行、实践的第一布施波罗蜜，便如此告诫自己：“智者善慧(Sumedhapaṇḍita)，你从今起，应先圆满布施波罗蜜。犹如倒置的水罐，必将水毫无保留地倾泻而出，不再收回；你也应如此，不顾惜财富、名声、妻儿，乃至身体支分，对前来乞求者，将他们所希求的一切，毫无保留地施舍出去，如此才能坐于菩提树下，成就佛道。”于是他坚定地立下了圆满第一布施波罗蜜的决意。是故说：

‘‘හන්ද බුද්ධකරෙ ධම්මෙ, විචිනාමි ඉතො චිතො;

උද්ධං අධො දස දිසා, යාවතා ධම්මධාතුයා.

“我今当于此彼处，遍寻能成佛之法；上方下方及十方，乃至一切法界中。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, පඨමං දානපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, අනුචිණ්ණං මහාපථං.

“彼时我寻觅，得见第一布施波罗蜜，乃往昔诸大仙所常行之大道。”

‘‘ඉමං ත්වං පඨමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

දානපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

“汝应先坚定受持此（波罗蜜），若欲证得菩提，当圆满布施波罗蜜。”

‘‘යථාපි කුම්භො සම්පුණ්ණො, යස්ස කස්සචි අධොකතො;

වමතෙවුදකං නිස්සෙසං, න තත්ථ පරිරක්ඛති.

“犹如一满罐，一旦被倒置，必倾尽其水，无丝毫保留。”

‘‘තථෙව [Pg.26] යාචකෙ දිස්වා, හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමෙ;

දදාහි දානං නිස්සෙසං, කුම්භො විය අධොකතො’’ති. (බු. වං. 2.115-119);

“如是见乞者，不分下上中，施予尽所有，犹如倒置罐。”

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො දුතියං සීලපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය සීලපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි. යථා හි චමරී මිගො නාම ජීවිතං අනොලොකෙත්වා අත්තනො වාලමෙව රක්ඛති, එවං ත්වම්පි ඉතො පට්ඨාය ජීවිතම්පි අනොලොකෙත්වා සීලමෙව රක්ඛමානො බුද්ධො භවිස්සසී’’ති දුතියං සීලපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

其后，他思惟：“成佛之法不应只有这些。”当他进一步思惟时，见到了第二项‘戒波罗蜜’，于是他想：“善慧贤者啊，从今以后，你也应当圆满戒波罗蜜。诚如名为‘ चमरी (camarī)’的野牛，不顾惜生命而只守护自己的尾巴；同样地，从今以后，你也应当不顾惜生命而只守护戒，如此你将成为佛陀。”于是他坚定地立下了第二项戒波罗蜜的决意。是故经中说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成佛之法，必定不仅止于此；我将再寻觅，其他成熟菩提之法。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, දුතියං සීලපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

“当我寻觅时，便见到第二戒波罗蜜，为往昔诸大仙所行、所习。”

‘‘ඉමං ත්වං දුතියං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

සීලපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

“你首先应坚定地受持这第二项（波罗蜜）；若欲证得菩提，当行持戒波罗蜜。”

‘‘යථාපි චමරී වාලං, කිස්මිඤ්චි පටිලග්ගිතං;

උපෙති මරණං තත්ථ, න විකොපෙති වාලධිං.

“犹如野牛的尾巴，一旦在何处被缠住，它宁可就地死去，也不毁坏其尾。”

‘‘තථෙව චතූසු භූමීසු, සීලානි පරිපූරය;

පරිරක්ඛ සදා සීලං, චමරී විය වාලධි’’න්ති. (බු. වං. 2.120-124);

“同样地，你应于四地中圆满诸戒行；恒常守护戒，犹如野牛守护其尾。”

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො තතියං නෙක්ඛම්මපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය නෙක්ඛම්මපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි. යථා හි චිරං බන්ධනාගාරෙ වසමානො පුරිසො න තත්ථ සිනෙහං කරොති, අථ ඛො උක්කණ්ඨතියෙව, අවසිතුකාමො හොති, එවමෙව ත්වම්පි සබ්බභවෙ බන්ධනාගාරසදිසෙ කත්වා සබ්බභවෙහි උක්කණ්ඨිතො මුච්චිතුකාමො හුත්වා නෙක්ඛම්මාභිමුඛොව හොහි. එවං බුද්ධො භවිස්සසී’’ති තතියං නෙක්ඛම්මපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

其后，他思惟：“成佛之法不应只有这些。”当他进一步思惟时，见到了第三项‘出离波罗蜜’，于是他想：“善慧贤者啊，从今以后，你也应当圆满出离波罗蜜。诚如长久身处牢狱之人，他对那里不会生起爱恋，反而只会感到厌离，意欲离去；同样地，你也应当将一切‘有’视为牢狱，对一切‘有’感到厌离，希求解脱，唯向出离。如此你将成为佛陀。”于是他坚定地立下了第三项出离波罗蜜的决意。是故经中说：

‘‘න [Pg.27] හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成佛之法，必定不仅止于此；我将再寻觅，其他成熟菩提之法。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, තතියං නෙක්ඛම්මපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

那时我探寻时，得见第三出离波罗蜜；此为往昔诸大仙所修习、亲近者。

‘‘ඉමං ත්වං තතියං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

නෙක්ඛම්මපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

你应首先坚定地受持此第三（波罗蜜）；若欲证得菩提，当行出离波罗蜜。

‘‘යථා අන්දුඝරෙ පුරිසො, චිරවුත්ථො දුඛට්ටිතො;

න තත්ථ රාගං ජනෙති, මුත්තිමෙව ගවෙසති.

犹如有人久住牢狱，为苦所逼；于彼处不生爱染，唯求得解脱。

‘‘තථෙව ත්වං සබ්බභවෙ, පස්ස අන්දුඝරං විය;

නෙක්ඛම්මාභිමුඛො හොහි, භවතො පරිමුත්තියා’’ති. (බු. වං. 2.125-129);

如是，你应将一切有，视如牢狱；当一心向于出离，以求从有中解脱。

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො චතුත්ථං පඤ්ඤාපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය පඤ්ඤාපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි. හීනමජ්ඣිමුක්කට්ඨෙසු කඤ්චි අවජ්ජෙත්වා සබ්බෙපි පණ්ඩිතෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යාසි. යථා හි පිණ්ඩපාතිකො භික්ඛු හීනාදිභෙදෙසු කුලෙසු කිඤ්චි අවජ්ජෙත්වා පටිපාටියා පිණ්ඩාය චරන්තො ඛිප්පං යාපනං ලභති, එවං ත්වම්පි සබ්බපණ්ඩිතෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තො බුද්ධො භවිස්සසී’’ති චතුත්ථං පඤ්ඤාපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

于是他心想：“成佛之法不应仅限于此。”他进一步观察，见到了第四项智慧波罗蜜，便如此思惟：‘善慧贤者，从今以后你应该圆满智慧波罗蜜。对于下、中、上等的智者，不要轻视任何一位，应该亲近所有智者并请教问题。正如托钵的比丘，不轻视任何卑下等类的家庭，依次乞食便能迅速获得所需，同样地，你亲近所有智者并请教问题，就能成为佛陀。’他如此坚定地确立了第四项智慧波罗蜜，并作此决意。故说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

成就佛道之法，必非仅此；我将探寻其他能令菩提成熟之法。

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, චතුත්ථං පඤ්ඤාපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

那时我探寻时，得见第四项智慧波罗蜜；此为往昔诸大仙所修习、亲近者。

‘‘ඉමං ත්වං චතුත්ථං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

පඤ්ඤාපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

你应首先坚定地受持此第四（波罗蜜）；若欲证得菩提，当行智慧波罗蜜。

‘‘යථාපි භික්ඛු භික්ඛන්තො, හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමෙ;

කුලානි න විවජ්ජෙන්තො, එවං ලභති යාපනං.

正如比丘乞食时，不避下、中、上等家庭；如是便能获得所需。

‘‘තථෙව [Pg.28] ත්වං සබ්බකාලං, පරිපුච්ඡං බුධං ජනං;

පඤ්ඤාපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.130-134);

如是，你应恒常遍询贤智之人；行智慧波罗蜜，终将证得正等正觉。

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො පඤ්චමං වීරියපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය වීරියපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි, යථා හි සීහො මිගරාජා සබ්බිරියාපථෙසු දළ්හවීරියො හොති, එවං ත්වම්පි සබ්බභවෙසු සබ්බිරියාපථෙසු දළ්හවීරියො අනොලීනවීරියො සමානො බුද්ධො භවිස්සසී’’ති පඤ්චමං වීරියපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

于是他思惟：“成佛之法不应仅限于此。”他进一步观察，见到第五精进波罗蜜，便如此思惟：“善慧贤者，从今以后，你应当圆满精进波罗蜜。犹如兽王狮子于一切威仪中恒具坚固精进，你也应于一切有、一切威仪中，具足坚固精进、不退转精进，如此方能成佛。”他如此坚定第五精进波罗蜜，并立此决意。故说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成佛之法不只此等；我将继续探寻，能令菩提成熟之法。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, පඤ්චමං වීරියපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

“那时我探寻时，得见第五精进波罗蜜；此乃往昔诸大仙所恒常修习者。”

‘‘ඉමං ත්වං පඤ්චමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

වීරියපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

“你应首先坚定地受持此第五波罗蜜；若欲证得菩提，当行精进波罗蜜。”

‘‘යථාපි සීහො මිගරාජා, නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙ;

අලීනවීරියො හොති, පග්ගහිතමනො සදා.

“犹如兽王狮子，于坐、立、经行时，恒常精进不退，心志恒常策励。”

‘‘තථෙව ත්වං සබ්බභවෙ, පග්ගණ්හ වීරියං දළ්හං;

වීරියපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.135-139);

“如是，你应于一切有中，坚固地策励精进；行精进波罗蜜，终将证得正等正觉。”

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො ඡට්ඨං ඛන්තිපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය ඛන්තිපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි, සම්මානනෙපි අවමානනෙපි ඛමොව භවෙය්‍යාසි. යථා හි පථවියං නාම සුචිම්පි නික්ඛිපන්ති අසුචිම්පි, න තෙන පථවී සිනෙහං පටිඝං කරොති, ඛමති සහති අධිවාසෙතියෙව, එවමෙව ත්වම්පි සම්මානනෙපි අවමානනෙපි ඛමොව සමානො බුද්ධො භවිස්සසී’’ති ඡට්ඨං ඛන්තිපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

于是他思惟：“成佛之法不应仅限于此。”他进一步观察，见到第六忍辱波罗蜜，便如此思惟：“善慧贤者，从今以后，你应当圆满忍辱波罗蜜。于尊敬或毁辱，你皆应忍耐。犹如大地，人们于其上丢弃净与不净之物，大地亦不生喜爱或厌恶，只是忍受、承受、容忍。你也应如是，于尊敬或毁辱皆能忍耐，如此方能成佛。”他如此坚定第六忍辱波罗蜜，并立此决意。故说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成佛之法不只此等；我将继续探寻，能令菩提成熟之法。”

‘‘විචිනන්තො [Pg.29] තදා දක්ඛිං, ඡට්ඨමං ඛන්තිපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

“那时我寻察时，见到了第六忍辱波罗蜜；此乃往昔诸大仙所屡屡修习者。”

‘‘ඉමං ත්වං ඡට්ඨමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තත්ථ අද්වෙජ්ඣමානසො, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

“你当先坚定受持此第六（波罗蜜）；于此行中，心无二意，必将证得正觉。”

‘‘යථාපි පථවී නාම, සුචිම්පි අසුචිම්පි ච;

සබ්බං සහති නික්ඛෙපං, න කරොති පටිඝං තයා.

“譬如大地，无论洁净或不净之物，凡弃掷于其上者，悉能承受，不生抗拒。”

‘‘තථෙව ත්වම්පි සබ්බෙසං, සම්මානාවමානක්ඛමො;

ඛන්තිපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.140-144);

“如是，你亦当于一切尊敬与轻慢，皆能忍受；圆满忍辱波罗蜜，必将证得正觉。”

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො සත්තමං සච්චපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය සච්චපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි, අසනියා මත්ථකෙ පතමානායපි ධනාදීනං අත්ථාය ඡන්දාදීනං වසෙන සම්පජානමුසාවාදං නාම මා භාසි. යථා හි ඔසධී තාරකා නාම සබ්බඋතූසු අත්තනො ගමනවීථිං ජහිත්වා අඤ්ඤාය වීථියා න ගච්ඡති, සකවීථියාව ගච්ඡති, එවමෙව ත්වම්පි සච්චං පහාය මුසාවාදං නාම අවදන්තොයෙව බුද්ධො භවිස්සසී’’ති සත්තමං සච්චපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

于是他心想：“成佛之法不应仅限于此。”他进一步寻察，见到了第七谛波罗蜜(saccapāramī)，便如此思惟：“善慧贤者，你从今以后，亦当圆满谛波罗蜜。纵使闪电落于头顶，亦不得为财物等，或因贪欲等而故意说妄语。譬如名为‘药’之星（启明星），于一切时节，从不舍弃自身轨道而行于他途，唯循己道而行；如是，你亦当不说妄语，唯此方能成佛。”他如此坚定地确立了第七谛波罗蜜，并作此决意。是故说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成就佛陀之法，必不仅止于此；我当继续寻察，其他能令菩提成熟之法。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, සත්තමං සච්චපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

“那时我寻察时，见到了第七谛波罗蜜；此乃往昔诸大仙所屡屡修习者。”

‘‘ඉමං ත්වං සත්තමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තත්ථ අද්වෙජ්ඣවචනො, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

“你当先坚定受持此第七（波罗蜜）；于此行中，言语无二，必将证得正觉。”

‘‘යථාපි ඔසධී නාම, තුලාභූතා සදෙවකෙ;

සමයෙ උතුවස්සෙ වා, න වොක්කමති වීථිතො.

“譬如名为‘药’之星（启明星），为含括天神在内之世间的准衡，无论于何季节或雨季，从不偏离其轨道。”

‘‘තථෙව ත්වම්පි සච්චෙසු, මා වොක්කමසි වීථිතො;

සච්චපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.145-149);

“如是，你亦当于诸谛理中，不偏离正道；圆满谛波罗蜜，必将证得正觉。”

අථස්ස [Pg.30] ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො අට්ඨමං අධිට්ඨානපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය අධිට්ඨානපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි, යං අධිට්ඨාසි, තස්මිං අධිට්ඨානෙ නිච්චලොව භවෙය්‍යාසි. යථා හි පබ්බතො නාම සබ්බාසු දිසාසු වාතෙහි පහටො න කම්පති න චලති, අත්තනො ඨානෙයෙව තිට්ඨති, එවමෙව ත්වම්පි අත්තනො අධිට්ඨානෙ නිච්චලො හොන්තොව බුද්ධො භවිස්සසී’’ති අට්ඨමං අධිට්ඨානපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

尔时，他思惟：“成就佛陀之法不应仅止于此。”他进一步审察，见到第八决意(adhiṭṭhāna)波罗蜜，便生此念：“善慧贤者，汝自今始，亦当圆满决意波罗蜜。汝所决意者，当于彼决意中坚定不动。犹如山岳，虽为各方之风所击，然不摇不动，安住其处。如是，汝亦当于自身之决意中坚定不动，方能成佛。”他如是坚定地受持第八决意波罗蜜，并作了决意。是故说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成就佛陀之法，实非仅此而已；我当更遍寻觅，能令菩提成熟之法。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, අට්ඨමං අධිට්ඨානපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

“彼时我寻思时，得见第八决意波罗蜜，此乃往昔诸大仙所恒常修习者。”

‘‘ඉමං ත්වං අට්ඨමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තත්ථ ත්වං අචලො හුත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

“汝当先善受持，此第八决意波罗蜜，令其坚固；于彼处汝当不动，必将证得正等觉。”

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

න කම්පති භුසවාතෙහි, සකට්ඨානෙව තිට්ඨති.

“犹如岩石之山，不动而善安住；虽为强风所袭，亦不摇动，安住其处。”

‘‘තථෙව ත්වම්පි අධිට්ඨානෙ, සබ්බදා අචලො භව;

අධිට්ඨානපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.150-154);

“如是，汝亦当于决意中，恒常不动摇；行至决意波罗蜜彼岸，必将证得正等觉。”

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො නවමං මෙත්තාපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය මෙත්තාපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි, හිතෙසුපි අහිතෙසුපි එකචිත්තො භවෙය්‍යාසි. යථා හි උදකං නාම පාපජනස්සපි කල්‍යාණජනස්සපි සීතභාවං එකසදිසං කත්වා ඵරති, එවමෙව ත්වම්පි සබ්බෙසු සත්තෙසු මෙත්තචිත්තෙන එකචිත්තොව හොන්තො බුද්ධො භවිස්සසී’’ති නවමං මෙත්තාපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

尔时，他思惟：“成就佛陀之法不应仅止于此。”他进一步审察，见到第九慈(mettā)波罗蜜，便生此念：“善慧贤者，汝自今始，亦当圆满慈波罗蜜，于有益者与无益者，皆当住于平等心。犹如水，于恶人善人，平等施予清凉，无有差别；如是，汝亦当以慈心于一切有情住于平等，方能成佛。”他如是坚定地受持第九慈波罗蜜，并作了决意。是故说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成佛之法不只此等；我将更搜寻，那些能令觉悟成熟之法。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, නවමං මෙත්තාපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

“那时我搜寻时，得见第九慈波罗蜜；此为往昔诸大仙所修习、亲近者。”

‘‘ඉමං [Pg.31] ත්වං නවමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

මෙත්තාය අසමො හොහි, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

“你当先坚定受持此第九（慈波罗蜜）；若欲证得正觉，当于慈无有等同者。”

‘‘යථාපි උදකං නාම, කල්‍යාණෙ පාපකෙ ජනෙ;

සමං ඵරති සීතෙන, පවාහෙති රජොමලං.

“犹如水，于善人与恶人，平等地遍及清凉，并洗涤尘垢。”

‘‘තථෙව ත්වම්පි හිතාහිතෙ, සමං මෙත්තාය භාවය;

මෙත්තාපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.155-159);

“如是，汝亦当于有益者与无益者，平等修习慈心；圆满慈波罗蜜，将证得正觉。”

අථස්ස ‘‘න එත්තකෙහෙව බුද්ධකාරකධම්මෙහි භවිතබ්බ’’න්ති උත්තරිම්පි උපධාරයතො දසමං උපෙක්ඛාපාරමිං දිස්වා එතදහොසි – ‘‘සුමෙධපණ්ඩිත, ත්වං ඉතො පට්ඨාය උපෙක්ඛාපාරමිම්පි පූරෙය්‍යාසි, සුඛෙපි දුක්ඛෙපි මජ්ඣත්තොව භවෙය්‍යාසි. යථා හි පථවී නාම සුචිම්පි අසුචිම්පි පක්ඛිපමානෙ මජ්ඣත්තාව හොති, එවමෙව ත්වම්පි සුඛදුක්ඛෙසු මජ්ඣත්තොව හොන්තො බුද්ධො භවිස්සසී’’ති දසමං උපෙක්ඛාපාරමිං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

于是他思惟道：“成佛之法不应仅限于此。”他进一步观察，见到了第十舍波罗蜜(upekkhāpāramiṃ)，便如此思惟：“善慧贤者(Sumedhapaṇḍita)，你从今以后，应当圆满舍波罗蜜，于乐与苦，皆当保持中立。犹如大地，无论人们丢弃洁净之物或不净之物，皆保持中立；如是，汝亦当于乐与苦中保持中立，如此方能成佛。”他如此坚定地决意圆满第十舍波罗蜜。故说：

‘‘න හෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා.

“成佛之法，必非仅此；我将再寻，其他能令菩提成熟之法。”

‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, දසමං උපෙක්ඛාපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

“我于寻觅时，得见第十舍波罗蜜；此为往昔诸佛所恒常修习者。”

‘‘ඉමං ත්වං දසමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තුලාභූතො දළ්හො හුත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

“你当先坚定受持此第十（舍波罗蜜）；当如秤般稳固，将证得正觉。”

‘‘යථාපි පථවී නාම, නික්ඛිත්තං අසුචිං සුචිං;

උපෙක්ඛති උභොපෙතෙ, කොපානුනයවජ්ජිතා.

“犹如大地，无论被丢弃不净之物或洁净之物，对两者皆保持舍心，远离瞋怒与爱染。”

‘‘තථෙව ත්වම්පි සුඛදුක්ඛෙ, තුලාභූතො සදා භව;

උපෙක්ඛාපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසී’’ති. (බු. වං. 2.160-164);

“如是，汝亦当于苦乐中，恒常如秤般；圆满舍波罗蜜，将证得正觉。”

තතො චින්තෙසි – ‘‘ඉමස්මිං ලොකෙ බොධිසත්තෙහි පූරෙතබ්බා බොධිපරිපාචනා බුද්ධකාරකධම්මා එත්තකායෙව, දස පාරමියො ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙ නත්ථි. ඉමාපි දස පාරමියො උද්ධං ආකාසෙපි නත්ථි, හෙට්ඨා පථවියම්පි, පුරත්ථිමාදීසු දිසාසුපි නත්ථි, මය්හංයෙව පන හදයබ්භන්තරෙ පතිට්ඨිතා’’ති. එවං තාසං හදයෙ පතිට්ඨිතභාවං දිස්වා සබ්බාපි තා දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාය [Pg.32] පුනප්පුනං සම්මසන්තො අනුලොමපටිලොමං සම්මසති, පරියන්තෙ ගහෙත්වා ආදිං පාපෙති, ආදිම්හි ගහෙත්වා පරියන්තං පාපෙති, මජ්ඣෙ ගහෙත්වා උභතො කොටිං පාපෙත්වා ඔසාපෙති, උභතො කොටීසු ගහෙත්වා මජ්ඣං පාපෙත්වා ඔසාපෙති. බාහිරකභණ්ඩපරිච්චාගො දානපාරමී නාම, අඞ්ගපරිච්චාගො දානඋපපාරමී නාම, ජීවිතපරිච්චාගො දානපරමත්ථපාරමී නාමාති දස පාරමියො දස උපපාරමියො දස පරමත්ථපාරමියොති සමත්තිංස පාරමියො තෙලයන්තං විනිවට්ටෙන්තො විය මහාමෙරුං මත්ථං කත්වා චක්කවාළමහාසමුද්දං ආලුළෙන්තො විය ච සම්මසති. තස්සෙවං දස පාරමියො සම්මසන්තස්ස ධම්මතෙජෙන චතුනහුතාධිකද්වියොජනසතසහස්සබහලා අයං මහාපථවී හත්ථිනා අක්කන්තනළකලාපො විය, පීළියමානං උච්ඡුයන්තං විය ච මහාවිරවං විරවමානා සඞ්කම්පි සම්පකම්පි සම්පවෙධි. කුලාලචක්කං විය තෙලයන්තචක්කං විය ච පරිබ්භමි. තෙන වුත්තං –

于是他思惟：“在这世间，菩萨所应圆满、能令菩提圆熟、成就佛果之法，仅此而已，舍十波罗蜜外，别无其他。这十波罗蜜，上不在虚空，下不在大地，亦不在东方等诸方，而只是安住于我的心腑之内。”他如此见到诸波罗蜜安住于心中后，便坚定决意，反复审察，顺逆推究，从末端推究至开端，从开端推究至末端，从中间推究至两端，从两端推究至中间。舍弃外在资财，名为布施波罗蜜；舍弃身体支分，名为布施近波罗蜜；舍弃生命，名为布施胜义波罗蜜。如是，十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，总共三十波罗蜜，他犹如旋转油压机一般，又犹如以大须弥山为搅杵搅拌轮围大海一般地审察。当他如此审察十波罗蜜时，以法之威力，这二十四万由旬厚的大地，犹如被大象踩踏的芦苇丛，犹如被挤压的甘蔗机一般，发出巨响，震动、摇动、颤动。大地犹如陶轮，犹如油压机之轮般旋转。故说：

‘‘එත්තකායෙව තෙ ලොකෙ, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා;

තදුද්ධං නත්ථි අඤ්ඤත්‍ර, දළ්හං තත්ථ පතිට්ඨහ.

“世间只有这些法能使菩提成熟；此外再无其他，你当于此坚固安住。

‘‘ඉමෙ ධම්මෙ සම්මසතො, සභාවරසලක්ඛණෙ;

ධම්මතෙජෙන වසුධා, දසසහස්සී පකම්පථ.

“当他审察此等法，其自性、作用与特相时；以法之威力，十千世界之大地皆震动。

‘‘චලති රවති පථවී, උච්ඡුයන්තංව පීළිතං;

තෙලයන්තෙ යථා චක්කං, එවං කම්පති මෙදනී’’ති. (බු. වං. 2.165-167);

“大地震动轰鸣，如被压榨的甘蔗机；如油磨的轮子，大地亦如是震颤。”

මහාපථවියා කම්පමානාය රම්මනගරවාසිනො සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තා යුගන්තවාතබ්භාහතා මහාසාලා විය මුච්ඡිතා පපතිංසු. ඝටාදීනි කුලාලභාජනානි පවට්ටන්තානි අඤ්ඤමඤ්ඤං පහරන්තානි චුණ්ණවිචුණ්ණානි අහෙසුං. මහාජනො භීතතසිතො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කිං නු ඛො භගවා නාගාවට්ටො අයං, භූතයක්ඛදෙවතාසු අඤ්ඤතරාවට්ටො වාති න හි මයං එතං ජානාම, අපිච ඛො සබ්බොපි අයං මහාජනො උපද්දුතො, කිං නු ඛො ඉමස්ස ලොකස්ස පාපකං භවිස්සති, උදාහු කල්‍යාණං, කථෙථ නො එතං කාරණ’’න්ති ආහ. අථ සත්ථා තෙසං කථං සුත්වා ‘‘තුම්හෙ [Pg.33] මා භායථ, මා චින්තයිත්ථ, නත්ථි වො ඉතොනිදානං භයං. යො සො මයා අජ්ජ ‘සුමෙධපණ්ඩිතො අනාගතෙ ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සතී’ති බ්‍යාකතො, සො ඉදානි දස පාරමියො සම්මසති, තස්ස සම්මසන්තස්ස විලොළෙන්තස්ස ධම්මතෙජෙන සකලදසසහස්සී ලොකධාතු එකප්පහාරෙන කම්පති චෙව රවති චා’’ති ආහ. තෙන වුත්තං –

大地震动时，悦喜城（Rammanagara）的居民无法站立，犹如被劫末之风吹倒的大娑罗树般，昏厥倒地。陶罐等器皿滚动碰撞，互相击打，粉身碎骨。大众惊恐万分，前往世尊处请示：“世尊，这究竟是龙的搅扰，还是鬼、夜叉或天神中某一位的搅扰？我们实在不知。而且所有大众都遭受灾厄，这世间将会是凶是吉呢？请为我们说明原因。”于是世尊听了他们的话，说道：“你们不要害怕，不要担忧，此事不会给你们带来危险。我今天授记‘苏弥陀贤者（Sumedhapaṇḍita）未来将成为名为乔达摩的佛陀’，他现在正在思察十波罗蜜。当他思察、审度时，因法的威力，整个一万世界都瞬间震动轰鸣。”因此说：

‘‘යාවතා පරිසා ආසි, බුද්ධස්ස පරිවෙසනෙ;

පවෙධමානා සා තත්ථ, මුච්ඡිතා සෙසි භූමියා.

“所有在佛陀供养处的会众，都在那里颤抖着，昏厥倒卧于地。

‘‘ඝටානෙකසහස්සානි, කුම්භීනඤ්ච සතා බහූ;

සඤ්චුණ්ණමථිතා තත්ථ, අඤ්ඤමඤ්ඤං පඝට්ටිතා.

“成千的陶罐，以及数百个大瓮，在那里互相碰撞，被碾碎成末。

‘‘උබ්බිග්ගා තසිතා භීතා, භන්තා බ්‍යථිතමානසා;

මහාජනා සමාගම්ම, දීපඞ්කරමුපාගමුං.

“惊骇、恐惧、畏惧、迷乱、内心苦恼的大众，聚集起来，来到燃灯佛面前。

‘‘කිං භවිස්සති ලොකස්ස, කල්‍යාණමථ පාපකං;

සබ්බො උපද්දුතො ලොකො, තං විනොදෙහි චක්ඛුම.

“世间将会是吉是凶？整个世间都遭受灾厄，具眼者啊，请为我们消除这灾厄！

‘‘තෙසං තදා සඤ්ඤාපෙසි, දීපඞ්කරො මහාමුනි;

විස්සත්ථා හොථ මා භාථ, ඉමස්මිං පථවිකම්පනෙ.

“那时，燃灯大牟尼让他们知晓：‘你们要放心，不要害怕这大地震动。

‘‘යමහං අජ්ජ බ්‍යාකාසිං, ‘බුද්ධො ලොකෙ භවිස්සති’;

එසො සම්මසති ධම්මං, පුබ්බකං ජිනසෙවිතං.

“我今天授记‘将于世间成佛’的那位，他正在思察往昔诸佛所行之法。

‘‘තස්ස සම්මසතො ධම්මං, බුද්ධභූමිං අසෙසතො;

තෙනායං කම්පිතා පථවී, දසසහස්සී සදෙවකෙ’’ති. (බු. වං. 2.168-174);

“因他无余地思察作为佛地之法，故此包含诸天的一万世界大地都震动了。’

මහාජනො තථාගතස්ස වචනං සුත්වා හට්ඨතුට්ඨො මාලාගන්ධවිලෙපනං ආදාය රම්මනගරා නික්ඛමිත්වා බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා මාලාගන්ධාදීහි පූජෙත්වා වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා රම්මනගරමෙව පාවිසි. බොධිසත්තොපි දස පාරමියො සම්මසිත්වා වීරියං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාය නිසින්නාසනා වුට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

大众听闻如来之言，欢喜踊跃，持花鬘、香与涂香，出悦喜城，来到菩萨跟前，以花鬘、香等供养、礼拜、右绕之后，复入悦喜城。菩萨亦思察十波罗蜜，坚定精进，决意已，从座而起。是故说：

‘‘බුද්ධස්ස වචනං සුත්වා, මනො නිබ්බායි තාවදෙ;

සබ්බෙ මං උපසඞ්කම්ම, පුනාපි අභිවන්දිසුං.

“听闻佛陀之言，我心当下清凉；众人前来近我，再度向我敬礼。

‘‘සමාදියිත්වා [Pg.34] බුද්ධගුණං, දළ්හං කත්වාන මානසං;

දීපඞ්කරං නමස්සිත්වා, ආසනා වුට්ඨහිං තදා’’ති. (බු. වං. 2.175-176);

“受持佛陀功德，我心已作坚固；礼敬燃灯佛后，我时从座而起。”

අථ බොධිසත්තං ආසනා වුට්ඨහන්තං සකලදසසහස්සචක්කවාළදෙවතා සන්නිපතිත්වා දිබ්බෙහි මාලාගන්ධෙහි පූජෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘අය්‍ය සුමෙධතාපස, තයා අජ්ජ දීපඞ්කරදසබලස්ස පාදමූලෙ මහතී පත්ථනා පත්ථිතා, සා තෙ අනන්තරායෙන සමිජ්ඣතු, මා තෙ භයං වා ඡම්භිතත්තං වා අහොසි, සරීරෙ අප්පමත්තකොපි රොගො මා උප්පජ්ජතු, ඛිප්පං පාරමියො පූරෙත්වා සම්මාසම්බොධිං පටිවිජ්ඣ. යථා පුප්ඵූපගඵලූපගරුක්ඛා සමයෙ පුප්ඵන්ති චෙව ඵලන්ති ච, තථෙව ත්වම්පි තං සමයං අනතික්කමිත්වා ඛිප්පං සම්බොධිමුත්තමං ඵුසස්සූ’’තිආදීනි ථුතිමඞ්ගලානි පයිරුදාහංසු. එවඤ්ච පයිරුදාහිත්වා අත්තනො අත්තනො දෙවට්ඨානමෙව අගමංසු. බොධිසත්තොපි දෙවතාහි අභිත්ථවිතො – ‘‘අහං දස පාරමියො පූරෙත්වා කප්පසතසහස්සාධිකානං චතුන්නං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං මත්ථකෙ බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති වීරියං දළ්හං කත්වා අධිට්ඨාය නභං අබ්භුග්ගන්ත්වා හිමවන්තමෙව අගමාසි. තෙන වුත්තං –

其时，菩萨从座而起，所有一万轮围世界的天神皆来集会，以天上之花鬘与香供养、礼拜后说道：“尊者善慧苦行者，您今日于十力燃灯佛足下立此大愿，愿您此愿无有障碍，得以实现！愿您无有恐惧、惊慌，愿您身不生起微少疾病，愿您迅速圆满诸波罗蜜，证得正等觉智。犹如能开花结果之树，时节至则开花结果，同样地，愿您亦不越其时，迅速触证无上正觉。”他们说了诸如此类的赞颂与祝福。如是祝福后，他们各自返回自己的天界。菩萨亦为诸天神所赞叹，坚定精进，决意：“我将圆满十波罗蜜，于四阿僧祇又十万劫之上成佛。”遂腾空而起，往雪山而去。是故说：

‘‘දිබ්බං මානුසකං පුප්ඵං, දෙවා මානුසකා උභො;

සමොකිරන්ති පුප්ඵෙහි, වුට්ඨහන්තස්ස ආසනා.

“天花与人花，天人二者俱；以花散其身，正从座起时。

‘‘වෙදයන්ති ච තෙ සොත්ථිං, දෙවා මානුසකා උභො;

මහන්තං පත්ථිතං තුය්හං, තං ලභස්සු යථිච්ඡිතං.

“天人二众皆为你祝福：‘汝已发下大宏愿，愿汝所求皆如意。’

‘‘සබ්බීතියො විවජ්ජන්තු, සොකො රොගො විනස්සතු;

මා තෙ භවන්ත්වන්තරායා, ඵුස ඛිප්පං බොධිමුත්තමං.

“愿一切灾厄远离，愿忧愁疾病消亡；愿汝无有诸障碍，迅速触证无上觉。

‘‘යථාපි සමයෙ පත්තෙ, පුප්ඵන්ති පුප්ඵිනො දුමා;

තථෙව ත්වං මහාවීර, බුද්ධඤාණෙන පුප්ඵසු.

“犹如时节已至，花树绽放其华；如是，大雄，愿汝以佛智而开敷。

‘‘යථා යෙ කෙචි සම්බුද්ධා, පූරයුං දස පාරමී;

තථෙව ත්වං මහාවීර, පූරය දස පාරමී.

“犹如一切正自觉者，皆已圆满十波罗蜜；如是，大雄，汝亦当圆满十波罗蜜。

‘‘යථා යෙ කෙචි සම්බුද්ධා, බොධිමණ්ඩම්හි බුජ්ඣරෙ;

තථෙව ත්වං මහාවීර, බුජ්ඣස්සු ජිනබොධියං.

“犹如一切正自觉者，皆于菩提座处觉悟；如是，大雄，汝亦当于胜者菩提树下觉悟。

‘‘යථා [Pg.35] යෙ කෙචි සම්බුද්ධා, ධම්මචක්කං පවත්තයුං;

තථෙව ත්වං මහාවීර, ධම්මචක්කං පවත්තය.

“犹如一切正自觉者，皆已转动法轮；如是，大雄，汝亦当转动法轮。

‘‘පුණ්ණමායෙ යථා චන්දො, පරිසුද්ධො විරොචති;

තථෙව ත්වං පුණ්ණමනො, විරොච දසසහස්සියං.

“犹如满月之日，明月清净光耀；如是，汝以圆满之心，光照一万世界。

‘‘රාහුමුත්තො යථා සූරියො, තාපෙන අතිරොචති;

තථෙව ලොකා මුච්චිත්වා, විරොච සිරියා තුවං.

“犹如日轮脱离罗睺，以其热力而大放光明；如是，汝既解脱于世间，亦当以祥瑞而照耀。

‘‘යථා යා කාචි නදියො, ඔසරන්ති මහොදධිං;

එවං සදෙවකා ලොකා, ඔසරන්තු තවන්තිකෙ.

“犹如一切江河，皆流入于大海；如是，愿天人世间，皆归向于汝前。

‘‘තෙහි ථුතප්පසත්ථො සො, දස ධම්මෙ සමාදිය;

තෙ ධම්මෙ පරිපූරෙන්තො, පවනං පාවිසී තදා’’ති. (බු. වං. 2.177-187);

“彼为众人所赞颂，受持十法后，为圆满此等法，当时即进入林中。”

සුමෙධකථා නිට්ඨිතා.

善慧品终。

රම්මනගරවාසිනොපි ඛො නගරං පවිසිත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදංසු. සත්ථා තෙසං ධම්මං දෙසෙත්වා මහාජනං සරණාදීසු පතිට්ඨපෙත්වා රම්මනගරා නික්ඛමි. තතො උද්ධම්පි යාවතායුකං තිට්ඨන්තො සබ්බං බුද්ධකිච්චං කත්වා අනුක්කමෙන අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. තත්ථ යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං බුද්ධවංසෙ වුත්තනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. වුත්තඤ්හි තත්ථ –

悦喜城(Rammanagara)的居民进入城市后，亦向以佛陀为首的比丘僧团作了大布施。导师为他们说法，使大众安立于皈依等后，便离开了悦喜城。此后，其住世寿尽之间，完成了所有佛陀的事业，次第以无余涅槃界而般涅槃。于此，凡所应言，皆当依《佛史》中所说之理而广说。诚如彼处所言：

‘‘තදා තෙ භොජයිත්වාන, සසඞ්ඝං ලොකනායකං;

උපගච්ඡුං සරණං තස්ස, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

“尔时，彼等供养了世间导师及其僧团，复归依彼燃灯导师。

‘‘සරණගමනෙ කඤ්චි, නිවෙසෙසි තථාගතො;

කඤ්චි පඤ්චසු සීලෙසු, සීලෙ දසවිධෙ පරං.

如来令一些人安立于皈依，一些人安立于五戒，另一些人则安立于十种戒。

‘‘කස්සචි දෙති සාමඤ්ඤං, චතුරො ඵලමුත්තමෙ;

කස්සචි අසමෙ ධම්මෙ, දෙති සො පටිසම්භිදා.

彼赐予一些人沙门性与四种胜果；赐予一些人无与伦比之法，即无碍解。

‘‘කස්සචි [Pg.36] වරසමාපත්තියො, අට්ඨ දෙති නරාසභො;

තිස්සො කස්සචි විජ්ජායො, ඡළභිඤ්ඤා පවෙච්ඡති.

人中之雄赐予一些人八种胜等至；赐予一些人三明，并授予六神通。

‘‘තෙන යොගෙන ජනකායං, ඔවදති මහාමුනි;

තෙන විත්ථාරිකං ආසි, ලොකනාථස්ස සාසනං.

大牟尼以此方便教诫众人，是故世间怙主之教法得以广传。

‘‘මහාහනූසභක්ඛන්ධො, දීපඞ්කරසනාමකො;

බහූ ජනෙ තාරයති, පරිමොචෙති දුග්ගතිං.

其名为燃灯佛，具大颚与牛王肩，度脱众多有情，令其解脱恶趣。

‘‘බොධනෙය්‍යං ජනං දිස්වා, සතසහස්සෙපි යොජනෙ;

ඛණෙන උපගන්ත්වාන, බොධෙති තං මහාමුනි.

大牟尼见到可教化之人，即便远在十万由旬，亦能于刹那间前去，令其觉悟。

‘‘පඨමාභිසමයෙ බුද්ධො, කොටිසතමබොධයි;

දුතියාභිසමයෙ නාථො, නවුතිකොටිමබොධයි.

佛陀于初次证法时，令一百俱胝众生觉悟；怙主于二次证法时，令九十俱胝众生觉悟。

‘‘යදා ච දෙවභවනම්හි, බුද්ධො ධම්මමදෙසයි;

නවුතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

佛陀于天界说法时，有九万俱胝众生，此为第三次证法。

‘‘සන්නිපාතා තයො ආසුං, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

燃灯导师有三次集会，初次集会者有十万俱胝。

‘‘පුන නාරදකූටම්හි, පවිවෙකගතෙ ජිනෙ;

ඛීණාසවා වීතමලා, සමිංසු සතකොටියො.

复次，胜者于那罗达(Nārada)峰独处时，一百俱胝漏尽无垢者前来集会。

‘‘යම්හි කාලෙ මහාවීරො, සුදස්සනසිලුච්චයෙ;

නවුතිකොටිසහස්සෙහි, පවාරෙසි මහාමුනි.

大雄于善见(Sudassana)石山上，大牟尼与九万俱胝众举行自恣。

‘‘අහං තෙන සමයෙන, ජටිලො උග්ගතාපනො;

අන්තලික්ඛම්හි චරණො, පඤ්චාභිඤ්ඤාසු පාරගූ.

我于彼时，为结发苦行者，能行于空中，通达五神通。

‘‘දසවීසසහස්සානං, ධම්මාභිසමයො අහු;

එකද්වින්නං අභිසමයා, ගණනතො අසඞ්ඛියා.

有数万众生证悟佛法，而一二人之证悟，则多至不可胜数。

‘‘විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං, ඉද්ධං ඵීතං අහූ තදා;

දීපඞ්කරස්ස භගවතො, සාසරං සුවිසොධිතං.

彼时，燃灯世尊之教法，流布广远，为众所知，繁荣昌盛，极为清净。

‘‘චත්තාරි [Pg.37] සතසහස්සානි, ඡළභිඤ්ඤා මහිද්ධිකා;

දීපඞ්කරං ලොකවිදුං පරිවාරෙන්ති සබ්බදා.

四十万具六神通、大威神力之阿罗汉，恒常围绕知世间者燃灯佛。

‘‘යෙ කෙචි තෙන සමයෙන, ජහන්ති මානුසං භවං;

අප්පත්තමානසා සෙඛා, ගරහිතා භවන්ති තෙ.

彼时，任何有学弟子，若心未圆满而命终者，彼等则受诃责。

‘‘සුපුප්ඵිතං පාවචනං, අරහන්තෙහි තාදිභි;

ඛීණාසවෙහි විමලෙහි, උපසොභති සබ්බදා.

教言善妙如花，由彼等阿罗汉——如是者、漏尽者、无垢者——恒常庄严。

‘‘නගරං රම්මවතී නාම, සුදෙවො නාම ඛත්තියො;

සුමෙධා නාම ජනිකා, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

燃灯(Dīpaṅkara)导师之城，名为悦意城(Rammavatī)；其父为刹帝利，名善天(Sudevo)；其母名善慧(Sumedhā)。

‘‘දසවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

හංසා කොඤ්චා මයූරා ච, තයො පාසාදමුත්තමා.

彼于俗家住一万年，有三座殊胜宫殿，名为天鹅(Haṃsa)、白鹤(Koñca)与孔雀(Mayūra)。

‘‘තීණි සතසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

පදුමා නාම සා නාරී, උසභක්ඛන්ධො අත්‍රජො.

有三十万盛装女子；其妻名为莲花(Padumā)，其子名为牛肩(Usabhakkhandha)。

‘‘නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, හත්ථියානෙන නික්ඛමි;

අනූනදසමාසානි, පධානෙ පදහී ජිනො.

见四相后，乘象车出离；彼胜者精勤修行，为时不少于十月。

‘‘පධානචාරං චරිත්වාන, අබුජ්ඣි මානසං මුනි;

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, දීපඞ්කරො මහාමුනි.

行精进后，牟尼已觉悟；受梵天之请，燃灯(Dīpaṅkara)大牟尼，

‘‘වත්ති චක්කං මහාවීරො, නන්දාරාමෙ සිරීඝරෙ;

නිසින්නො සිරීසමූලම්හි, අකාසි තිත්ථියමද්දනං.

大雄于难陀园(Nandārāma)之吉祥屋(Sirīghara)中转动法轮；彼坐于合欢树(Sirīsa)下，摧伏外道。

‘‘සුමඞ්ගලො ච තිස්සො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සාගතො නාමුපට්ඨාකො, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

善祥(Sumaṅgala)与帝沙（Tissa）为上首弟子；燃灯导师之侍者，名为萨咖达(Sāgata)。

සුනන්දා ච‘‘නන්දා චෙව සුනන්දා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, පිප්ඵලීති පවුච්චති.

难陀(Nandā)与善喜(Sunandā)为上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为毕波离树(Pipphalī)。

‘‘තපුස්සභල්ලිකා නාම, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

සිරිමා කොණා උපට්ඨිකා, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

提婆须(Tapussa)与跋利迦(Bhallika)为上首优婆塞；尸利摩(Sirimā)与拘纳(Koṇā)为燃灯导师之上首优婆夷。

‘‘අසීතිහත්ථමුබ්බෙධො, දීපඞ්කරො මහාමුනි;

සොභති දීපරුක්ඛොව, සාලරාජාව ඵුල්ලිතො.

燃灯大牟尼身高八十肘；彼如灯树般庄严，如盛开的娑罗王树(Sālarāja)。

‘‘පභා [Pg.38] විධාවති තස්ස, සමන්තා ද්වාදස යොජනෙ;

සතසහස්සවස්සානි, ආයු තස්ස මහෙසිනො;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

彼之光芒遍照周围十二由旬；彼大仙之寿为十万年；住世如是久，度脱众多人。

‘‘ජොතයිත්වාන සද්ධම්මං, සන්තාරෙත්වා මහාජනං;

ජලිත්වා අග්ගිඛන්ධොව, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

照亮正法，度脱大众；如火聚般炽燃，彼与诸弟子同入涅槃。

‘‘සා ච ඉද්ධි සො ච යසො, තානි ච පාදෙසු චක්කරතනානි;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරාති.

彼神通与彼声誉，以及足下诸轮宝，一切皆已消失，诚然，诸行皆空！

‘‘දීපඞ්කරො ජිනො සත්ථා, නන්දාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙතස්ස ජිනථූපො, ඡත්තිංසුබ්බෙධයොජනො’’ති. (බු. වං. 3.1-31);

燃灯胜者导师，于难陀园(Nandārāma)涅槃；彼处有其胜者塔，高达三十六由旬。

කොණ්ඩඤ්ඤො බුද්ධො

憍陈如佛

දීපඞ්කරස්ස පන භගවතො අපරභාගෙ එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා කොණ්ඩඤ්ඤො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා අහෙසුං. පඨමසන්නිපාතෙ කොටිසතසහස්සං, දුතියෙ කොටිසහස්සං, තතියෙ නවුතිකොටියො. තදා බොධිසත්තො විජිතාවී නාම චක්කවත්තී හුත්වා කොටිසතසහස්සස්ස බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. සත්ථා බොධිසත්තං ‘‘බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා ධම්මං දෙසෙසි. සො සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා රජ්ජං නිය්‍යාතෙත්වා පබ්බජි. සො තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො ච පඤ්ච අභිඤ්ඤායො ච උප්පාදෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති. කොණ්ඩඤ්ඤබුද්ධස්ස පන රම්මවතී නාම නගරං, සුනන්දො නාම ඛත්තියො පිතා, සුජාතා නාම දෙවී මාතා, භද්දො ච සුභද්දො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, අනුරුද්ධො නාමුපට්ඨාකො, තිස්සා ච උපතිස්සා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, සාලකල්‍යාණිරුක්ඛො බොධි, අට්ඨාසීතිහත්ථුබ්බෙධං සරීරං, වස්සසතසහස්සං ආයුප්පමාණං අහොසි.

燃灯世尊之后，经过一阿僧祇劫，有名为憍陈如的导师出世。彼佛亦有三次声闻集会：第一次集会，有十万俱胝比丘；第二次，有一千俱胝比丘；第三次，有九十俱胝比丘。当时，菩萨为一名为胜军(Vijitāvī)的转轮王，向以佛陀为首的十万俱胝比丘僧团行大布施。导师为菩萨授记“汝将成佛”后，宣说正法。菩萨闻法后，舍弃王位而出家。他通晓三藏，生起八种等至与五种神通，禅定不退，命终后生于梵天界。憍陈如佛以悦意城为都城，父为刹帝利善喜，母为王后善生。贤(Bhadda)与善贤(Subhadda)为其二上首弟子，阿那律为其侍者，帝须(Tissā)与伍巴谛萨为其二上首女弟子。菩提树为娑罗吉祥树(Sālakalyāṇi)，佛身高达八十八肘，寿量十万年。

‘‘දීපඞ්කරස්ස අපරෙන, කොණ්ඩඤ්ඤො නාම නායකො;

අනන්තතෙජො අමිතයසො, අප්පමෙය්‍යො දුරාසදො’’.

燃灯之后憍陈如，为世间尊作导师；威光无量誉无边，难测难胜大丈夫。

තස්ස අපරභාගෙ එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා එකස්මිං කප්පෙයෙව චත්තාරො බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු – මඞ්ගලො, සුමනො, රෙවතො, සොභිතොති. මඞ්ගලස්ස භගවතො තීසු සාවකසන්නිපාතෙසු පඨමසන්නිපාතෙ කොටිසතසහස්සං [Pg.39] භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ කොටිසතසහස්සං, තතියෙ නවුටිකොටියො. වෙමාතිකභාතා කිරස්ස ආනන්දකුමාරො නාම නවුතිකොටිසඞ්ඛාය පරිසාය සද්ධිං ධම්මස්සවනත්ථාය සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. සත්ථා තස්ස අනුපුබ්බිකථං කථෙසි. සො සද්ධිං පරිසාය සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සත්ථා තෙසං කුලපුත්තානං පුබ්බචරිතං ඔලොකෙන්තො ඉද්ධිමයපත්තචීවරස්ස උපනිස්සයං දිස්වා දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති ආහ. සබ්බෙ තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා සට්ඨිවස්සිකථෙරා විය ආකප්පසම්පන්නා හුත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පරිවාරයිංසු. අයමස්ස තතියො සාවකසන්නිපාතො අහොසි.

其后又经过一个阿僧祇劫，在一个劫中出现了四位佛陀——曼伽罗(Maṅgala)佛、须摩那(Sumana)佛、瑞瓦达(Revata)佛与苏毗多(Sobhita)佛。曼伽罗世尊的三次弟子集会中，第一次集会有十万俱胝比丘，第二次有一千俱胝比丘，第三次有九十俱胝比丘。据说，他名为阿难(Ānanda)王子的异母兄弟，与九十俱胝大众一同为听闻法要，前往世尊之处。世尊为他次第说法。他与大众一同证得具无碍解的阿罗汉果。世尊观察这些良家子的过去行持，见到他们有获得神通所成衣钵的因缘，便伸出右手说：“来，诸比丘！”他们全都立即变成持有神通所成衣钵、仪容具足如六十夏长老的比丘，向世尊行礼并围绕着他。这是他的第三次弟子集会。

යථා පන අඤ්ඤෙසං බුද්ධානං සමන්තා අසීතිහත්ථප්පමාණායෙව සරීරප්පභා අහොසි, න එවං තස්ස. තස්ස පන භගවතො සරීරප්පභා නිච්චකාලං දසසහස්සිලොකධාතුං ඵරිත්වා අට්ඨාසි. රුක්ඛපථවීපබ්බතසමුද්දාදයො අන්තමසො උක්ඛලියාදීනි උපාදාය සුවණ්ණපට්ටපරියොනද්ධා විය අහෙසුං. ආයුප්පමාණං පනස්ස නවුතිවස්සසහස්සානි අහොසි. එත්තකං කාලං චන්දිමසූරියාදයො අත්තනො පභාය විරොචිතුං නාසක්ඛිංසු, රත්තින්දිවපරිච්ඡෙදො න පඤ්ඤායිත්ථ. දිවා සූරියාලොකෙන විය සත්තා නිච්චං බුද්ධාලොකෙනෙව විචරිංසු. සායං පුප්ඵිතකුසුමානං පාතො ච රවනකසකුණාදීනඤ්ච වසෙන ලොකො රත්තින්දිවපරිච්ඡෙදං සල්ලක්ඛෙසි.

他方诸佛身光，通常仅遍及八十肘范围，然此世尊并非如此。此世尊身光恒常遍照一万世界。树木、大地、山岩、海洋，乃至锅釜之属，皆犹如金箔所覆。其寿量长达九万年。于此期间，日月无法以其光芒照耀，昼夜之分亦不显现。众生恒于佛光中活动，犹如白昼处于日光之下。世间唯凭傍晚花开与清晨鸟鸣，方能辨别昼夜。

කිං පන අඤ්ඤෙසං බුද්ධානං අයමානුභාවො නත්ථීති? නො නත්ථි. තෙපි හි ආකඞ්ඛමානා දසසහස්සිලොකධාතුං වා තතො වා භිය්‍යො ආභාය ඵරෙය්‍යුං. මඞ්ගලස්ස පන භගවතො පුබ්බපත්ථනාවසෙන අඤ්ඤෙසං බ්‍යාමප්පභා විය සරීරප්පභා නිච්චමෙව දසසහස්සිලොකධාතුං ඵරිත්වා අට්ඨාසි. සො කිර බොධිසත්තචරියචරණකාලෙ වෙස්සන්තරසදිසෙ අත්තභාවෙඨිතො සපුත්තදාරො වඞ්කපබ්බතසදිසෙ පබ්බතෙ වසි. අථෙකො ඛරදාඨිකො නාම යක්ඛො මහාපුරිසස්ස දානජ්ඣාසයතං සුත්වා බ්‍රාහ්මණවණ්ණෙන උපසඞ්කමිත්වා මහාසත්තං ද්වෙ දාරකෙ යාචි. මහාසත්තො ‘‘දදාමි, බ්‍රාහ්මණ, පුත්තකෙ’’ති වත්වා හට්ඨපහට්ඨො උදකපරියන්තං මහාපථවිං කම්පෙන්තො ද්වෙපි දාරකෙ අදාසි. යක්ඛො චඞ්කමනකොටියං ආලම්බනඵලකං නිස්සාය ඨත්වා පස්සන්තස්සෙව මහාසත්තස්ස මුලාලකලාපං විය දාරකෙ [Pg.40] ඛාදි. මහාපුරිසස්ස යක්ඛං ඔලොකෙත්වා මුඛෙ විවටමත්තෙ අග්ගිජාලං විය ලොහිතධාරං උග්ගිරමානං තස්ස මුඛං දිස්වාපි කෙසග්ගමත්තම්පි දොමනස්සං න උප්පජ්ජි. ‘‘සුදින්නං වත මෙ දාන’’න්ති චින්තයතො පනස්ස සරීරෙ මහන්තං පීතිසොමනස්සං උදපාදි. සො ‘‘ඉමස්ස මෙ දානස්ස නිස්සන්දෙන අනාගතෙ ඉමිනාව නීහාරෙන සරීරතො රස්මියො නික්ඛමන්තූ’’ති පත්ථනං අකාසි. තස්ස තං පත්ථනං නිස්සාය බුද්ධභූතස්ස සරීරතො රස්මියො නික්ඛමිත්වා එත්තකං ඨානං ඵරිංසු.

难道其他佛陀就没有这样的威德吗？并非没有。他们如果愿意，也能让光明遍照一万个世界或者更多。但曼伽罗世尊由于过去所发愿力的缘故，他的身光不像其他佛陀的一寻光，而是恒常遍照一万个世界。据说菩萨在行菩萨道时，曾有一世如韦桑达拉（Vessantara），带着妻儿住在弯卡（Vaṅka）山上。当时有个名叫凶牙（Kharadāṭhika）的夜叉，听说大士乐善好施，便化作婆罗门的样子前来乞讨两个孩子。大士说：“婆罗门，我把孩子给你。”他满心欢喜，令大地为之震动，将两个孩子布施出去。夜叉靠着经行处的栏杆，当着大士的面，像啃食一束莲藕一样吃掉了两个孩子。大士看到夜叉张开的嘴里喷出火焰般的血流，心中却未生起丝毫忧恼。他反而想着“我的布施多么圆满”，心中生起极大的喜悦。于是他发愿：“愿以我此次布施的果报，未来我的身体也能如此放射光明！”由于此宿愿，当他成佛后，身光便放射出来遍照如此广大的范围。

අපරම්පිස්ස පුබ්බචරියං අත්ථි. සො කිර බොධිසත්තකාලෙ එකස්ස බුද්ධස්ස චෙතියං දිස්වා ‘‘ඉමස්ස බුද්ධස්ස මයා ජීවිතං පරිච්චජිතුං වට්ටතී’’ති දණ්ඩකදීපිකාවෙඨනනියාමෙන සකලසරීරං වෙඨාපෙත්වා රතනමත්තමකුළං සතසහස්සග්ඝනිකං සුවණ්ණපාතිං සප්පිස්ස පූරාපෙත්වා තත්ථ සහස්සවට්ටියො ජාලෙත්වා තං සීසෙනාදාය සකලසරීරං ජාලාපෙත්වා චෙතියං පදක්ඛිණං කරොන්තො සකලරත්තිං වීතිනාමෙති. එවං යාව අරුණුග්ගමනා වායමන්තස්සාපිස්ස ලොමකූපමත්තම්පි උසුමං න ගණ්හි. පදුමගබ්භං පවිට්ඨකාලො විය අහොසි. ධම්මො හි නාමෙස අත්තානං රක්ඛන්තං රක්ඛති. තෙනාහ භගවා –

他还有另一件过去的事迹。据说他在行菩萨道时，见到一尊佛的塔，心想：“我应当为这位佛陀舍弃生命。”于是，他以缠绕灯柱之法，让人将自己全身缠裹起来，又让人将一个价值十万的金钵盛满酥油，在钵中点燃一千支灯芯，然后用头顶着金钵，并点燃自己的全身，通宵右绕佛塔。即使如此精进直到黎明，他的身体也未感受到毛孔般的热度，犹如进入莲花胎藏一般。法，确实会守护护法之人。因此世尊说：

‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති;

එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී’’ති. (ථෙරගා. 303;

ජා. 1.10.102) –

法确实保护行法者，善修之法带来安乐。此乃善修之法的利益，行法者不堕恶趣。

ඉමස්සපි කම්මස්ස නිස්සන්දෙන තස්ස භගවතො සරීරොභාසො දසසහස්සිලොකධාතුං ඵරිත්වා අට්ඨාසි.

由于此业的果报，那位世尊的身光恒常遍照一万个世界体系。

තදා අම්හාකං බොධිසත්තො සුරුචි නාම බ්‍රාහ්මණො හුත්වා ‘‘සත්ථාරං නිමන්තෙස්සාමී’’ති උපසඞ්කමිත්වා මධුරධම්මකථං සුත්වා ‘‘ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථ, භන්තෙ’’ති ආහ. ‘‘බ්‍රාහ්මණ, කිත්තකෙහි තෙ භික්ඛූහි අත්ථො’’ති? ‘‘කිත්තකා පන වො, භන්තෙ, පරිවාරභික්ඛූ’’ති ආහ. තදා සත්ථු පඨමසන්නිපාතොයෙව හොති, තස්මා ‘‘කොටිසතසහස්ස’’න්ති ආහ. ‘‘භන්තෙ, සබ්බෙහිපි සද්ධිං මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සත්ථා අධිවාසෙසි. බ්‍රාහ්මණො ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා ගෙහං ගච්ඡන්තො චින්තෙසි – ‘‘අහං එත්තකානං [Pg.41] භික්ඛූනං යාගුභත්තවත්ථාදීනි දාතුං සක්කොමි, නිසීදනට්ඨානං පන කථං භවිස්සතී’’ති?

那时，我们的菩萨是一位名叫善喜(Suruci)的婆罗门。他心想：“我要去邀请导师。”于是他前去拜见，听闻了甘美的法说后，说道：“尊者，请您明天接受我的供养。”世尊问：“婆罗门，你需要多少位比丘？”他回答：“尊者，您的随行比丘有多少位呢？”当时，这正是导师的第一次集会，因此世尊说：“有十万俱胝位。”婆罗门说：“尊者，那就请您和所有比丘一同接受我的供养吧。”导师应允了。婆罗门为第二天作了邀请后，在回家的路上思忖：“我能够为这么多比丘布施粥饭、衣物等，但座位要怎么办呢？”

තස්ස සා චින්තා චතුරාසීතියොජනසහස්සමත්ථකෙ ඨිතස්ස දෙවරඤ්ඤො පණ්ඩුකම්බලසිලාසනස්ස උණ්හභාවං ජනෙසි. සක්කො ‘‘කො නු ඛො මං ඉමම්හා ඨානා චාවෙතුකාමො’’ති දිබ්බචක්ඛුනා ඔලොකෙන්තො මහාපුරිසං දිස්වා ‘‘සුරුචි නාම බ්‍රාහ්මණො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා නිසීදනට්ඨානත්ථාය චින්තෙසි, මයාපි තත්ථ ගන්ත්වා පුඤ්ඤකොට්ඨාසං ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වඩ්ඪකිවණ්ණං නිම්මිනිත්වා වාසිඵරසුහත්ථො මහාපුරිසස්ස පුරතො පාතුරහොසි. ‘‘අත්ථි නු ඛො කස්සචි භතියා කත්තබ්බකිච්ච’’න්ති ආහ. මහාපුරිසො තං දිස්වා ‘‘කිං කම්මං කරිස්සසී’’ති ආහ. ‘‘මම අජානනසිප්පං නාම නත්ථි, ගෙහං වා මණ්ඩපං වා යො යං කාරෙති, තස්ස තං කාතුං ජානාමී’’ති. ‘‘තෙන හි මය්හං කම්මං අත්ථී’’ති. ‘‘කිං, අය්‍යා’’ති? ‘‘ස්වාතනාය මෙ කොටිසතසහස්සභික්ඛූ නිමන්තිතා. තෙසං නිසීදනමණ්ඩපං කරිස්සසී’’ති? ‘‘අහං නාම කරෙය්‍යං සචෙ මෙ භතිං දාතුං සක්ඛිස්සථා’’ති. ‘‘සක්ඛිස්සාමි, තාතා’’ති. ‘‘සාධු කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා එකං පදෙසං ඔලොකෙසි. ද්වාදසතෙරසයොජනප්පමාණො පදෙසො කසිණමණ්ඩලං විය සමතලො අහොසි. සො ‘‘එත්තකෙ ඨානෙ සත්තරතනමයො මණ්ඩපො උට්ඨහතූ’’ති චින්තෙත්වා ඔලොකෙසි. තාවදෙව පථවිං භින්දිත්වා මණ්ඩපො උට්ඨහි. තස්ස සොවණ්ණමයෙසු ථම්භෙසු රජතමයා ඝටකා අහෙසුං, රජතමයෙසු සොවණ්ණමයා, මණිමයෙසු ථම්භෙසු පවාළමයා, පවාළමයෙසු මණිමයා, සත්තරතනමයෙසු ථම්භෙසු සත්තරතනමයා ඝටකා අහෙසුං. තතො ‘‘මණ්ඩපස්ස අන්තරන්තරෙ කිඞ්කණිකජාලං ඔලම්බතූ’’ති ඔලොකෙසි. සහ ඔලොකනෙනෙව ජාලං ඔලම්බි. යස්ස මන්දවාතෙරිතස්ස පඤ්චඞ්ගිකස්සෙව තූරියස්ස මධුරසද්දො නිච්ඡරති. දිබ්බසඞ්ගීතිවත්තනකාලො විය අහොසි. ‘‘අන්තරන්තරා ගන්ධදාමමාලාදාමානි ඔලම්බන්තූ’’ති චින්තෙන්තස්ස මාලාදාමානි ඔලම්බිංසු. ‘‘කොටිසතසහස්සසඞ්ඛානං භික්ඛූනං ආසනානි ච ආධාරකානි ච පථවිං භින්දිත්වා උට්ඨහන්තූ’’ති චින්තෙසි, තාවදෙව උට්ඨහිංසු. ‘‘කොණෙ කොණෙ එකෙකා උදකචාටියො උට්ඨහන්තූ’’ති චින්තෙසි, උදකචාටියො උට්ඨහිංසු.

那位婆罗门的思虑，在八万四千由旬高的天帝释所居的橙毯石座上，引起了热恼。帝释心想：“是谁想要把我从这个位置赶走？”他以天眼观察，看见了大士，便想：“有个叫苏鲁支(Suruci)的婆罗门，邀请了以佛陀为首的比丘僧团，正在为就座的地方而思虑。我也该去那里，分得一份功德。”于是化作木匠模样，手持斧凿，出现在大士面前。他问道：“可有人需要雇工做事吗？”大士看见他，便问：“你能做什么工作？”“我没有不擅长的手艺，无论是建造房屋还是殿堂，只要有人需要，我都能完成。”“那正好，我有工作要你做。”“什么事，尊者？”“我为明日邀请了十万俱胝比丘，你能为他们建造一座就座的殿堂吗？”“我当然能建，只要您能付我工钱。”“我会付的，朋友。”“很好，我会做的。”说罢，他前去察看一处地方。那地方大约十二、三个由旬，平坦如圆盘。他想：“就在这地方升起一座七宝所成的殿堂吧。”心念一动，大地随即裂开，一座殿堂拔地而起。其金柱配有银制柱饰，银柱配有金制柱饰，宝珠柱配有珊瑚制柱饰，珊瑚柱配有宝珠制柱饰，七宝柱则配有七宝制柱饰。接着他想：“让殿堂内部垂下小铃网吧。”一念之间，铃网便垂挂下来。微风吹动，如同五支乐器合奏般发出美妙的声音，就像天乐演奏的时候。他又想：“让各处垂下香鬘与花鬘吧。”心念方动，香鬘与花鬘便垂落下来。他继续思虑：“愿十万俱胝比丘的座位与钵架从地涌出！”顷刻间，座位与钵架便显现了。他又想：“每个角落都升起一座水缸吧。”水缸随即出现。

සො [Pg.42] එත්තකං මාපෙත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘එහි, අය්‍ය, තව මණ්ඩපං ඔලොකෙත්වා මය්හං භතිං දෙහී’’ති ආහ. මහාපුරිසො ගන්ත්වා මණ්ඩපං ඔලොකෙසි. ඔලොකෙන්තස්සෙව ච සකලසරීරං පඤ්චවණ්ණාය පීතියා නිරන්තරං ඵුටං අහොසි. අථස්ස මණ්ඩපං ඔලොකෙත්වා එතදහොසි – ‘‘නායං මණ්ඩපො මනුස්සභූතෙන කතො, මය්හං පන අජ්ඣාසයං මය්හං ගුණං ආගම්ම අද්ධා සක්කභවනං උණ්හං භවිස්සති. තතො සක්කෙන දෙවරඤ්ඤා අයං මණ්ඩපො කාරිතො භවිස්සතී’’ති. ‘‘න ඛො පන මෙ යුත්තං එවරූපෙ මණ්ඩපෙ එකදිවසංයෙව දානං දාතුං, සත්තාහං දස්සාමී’’ති චින්තෙසි. බාහිරකදානඤ්හි තත්තකම්පි සමානං බොධිසත්තානං තුට්ඨිං කාතුං න සක්කොති, අලඞ්කතසීසං පන ඡින්දිත්වා අඤ්ජිතඅක්ඛීනි උප්පාටෙත්වා හදයමංසං වා උබ්බට්ටෙත්වා දින්නකාලෙ බොධිසත්තානං චාගං නිස්සාය තුට්ඨි නාම හොති. අම්හාකම්පි හි බොධිසත්තස්ස සිවිරාජජාතකෙ දෙවසිකං පඤ්චකහාපණසතසහස්සානි විස්සජ්ජෙත්වා චතූසු ද්වාරෙසු නගරමජ්ඣෙ ච දානං දෙන්තස්ස තං දානං චාගතුට්ඨිං උප්පාදෙතුං නාසක්ඛි. යදා පනස්ස බ්‍රාහ්මණවණ්ණෙන ආගන්ත්වා සක්කො දෙවරාජා අක්ඛීනි යාචි, තදා තානි උප්පාටෙත්වා දදමානස්සෙව හාසො උප්පජ්ජි, කෙසග්ගමත්තම්පි චිත්තං අඤ්ඤථත්තං නාහොසි. එවං දින්නදානං නිස්සාය බොධිසත්තානං තිත්ති නාම නත්ථි. තස්මා සොපි මහාපුරිසො ‘‘සත්තාහං මයා කොටිසතසහස්සසඞ්ඛානං භික්ඛූනං දානං දාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා තස්මිං මණ්ඩපෙ නිසීදාපෙත්වා සත්තාහං ගවපානං නාම අදාසි. ගවපානන්ති මහන්තෙ මහන්තෙ කොලම්බෙ ඛීරස්ස පූරෙත්වා උද්ධනෙසු ආරොපෙත්වා ඝනපාකපක්කෙ ඛීරෙ ථොකෙ තණ්ඩුලෙ පක්ඛිපිත්වා පක්කමධුසක්කරචුණ්ණසප්පීහි අභිසඞ්ඛතභොජනං වුච්චති. මනුස්සායෙව පන පරිවිසිතුං නාසක්ඛිංසු. දෙවාපි එකන්තරිකා හුත්වා පරිවිසිංසු. ද්වාදසතෙරසයොජනප්පමාණං ඨානම්පි භික්ඛූ ගණ්හිතුං නප්පහොසියෙව, තෙ පන භික්ඛූ අත්තනො ආනුභාවෙන නිසීදිංසු. පරියොසානදිවසෙ පන සබ්බභික්ඛූනං පත්තානි ධොවාපෙත්වා භෙසජ්ජත්ථාය සප්පිනවනීතතෙලමධුඵාණිතානං පූරෙත්වා තිචීවරෙහි සද්ධිං අදාසි, සඞ්ඝනවකභික්ඛුනා ලද්ධචීවරසාටකා සතසහස්සග්ඝනිකා අහෙසුං.

他量好尺寸后，走到婆罗门跟前说：“来吧，尊者，请看看您的凉棚，然后给我工钱。”大士前去察看凉棚。就在他观看之际，全身便被五色喜悦持续遍满。他观察凉棚后心想：“这凉棚非凡人所造，想必是我的意乐与功德使帝释天宫殿发热，因此天王帝释才命人建造了此凉棚。”他又想：“在如此殊胜的凉棚里只布施一天是不合适的，我应当布施七天。”要知道，仅是外物的布施，即便再多，也无法令菩萨满足。唯有在割下装饰过的头颅、挖出涂过眼药的双眼，或取出心头肉来布施时，菩萨才会因这等舍离而生起满足。正如在《尸毗王本生》（Sivirājajātaka）中，我们的菩萨每日在四门及城中心布施五十万钱，那样的布施也未能令他生起舍离的满足。而当帝释天王化为婆罗门前来乞求双眼时，他就在挖眼布施之际生起了欢喜，心意没有丝毫动摇。如此布施，菩萨是无有满足的。因此，这位大士心想：“我应当在此为十万俱胝数的比丘们作七日布施。”于是，他请比丘们在凉棚里就座，举行了为期七天的“牛乳宴”（gavapāna）。所谓“牛乳宴”，是指将大锅装满牛乳，置于炉上，待牛乳煮至浓稠时，放入少许米，再以熟蜜、糖粉和酥油调制而成的食物。仅凭人力无法完成侍奉，天神们也轮流前来服侍。即使是十二、三由旬（yojana）的地方也不足以让比丘们坐下，但比丘们还是凭藉自己的威力入座了。到了最后一天，他命人洗净所有比丘的钵，为作药用而装满酥油、生酥（navanīta）、油、蜂蜜和石蜜（phāṇita），连同三衣（ticīvara）一起布施。僧团中最资浅的比丘所得到的衣物，价值也达十万。

සත්ථා අනුමොදනං කරොන්තො – ‘‘අයං පුරිසො එවරූපං මහාදානං අදාසි, කො නු ඛො භවිස්සතී’’ති උපධාරෙන්තො – ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාධිකානං [Pg.43] ද්වින්නං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං මත්ථකෙ ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සතී’’ති දිස්වා මහාපුරිසං ආමන්තෙත්වා ‘‘ත්වං එත්තකං නාම කාලං අතික්කමිත්වා ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකාසි. මහාපුරිසො බ්‍යාකරණං සුත්වා ‘‘අහං කිර බුද්ධො භවිස්සාමි, කො මෙ ඝරාවාසෙන අත්ථො, පබ්බජිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා තථාරූපං සම්පත්තිං ඛෙළපිණ්ඩං විය පහාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා අභිඤ්ඤායො ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා ආයුපරියොසානෙ බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති.

导师行随喜时，心中思忖：“此人行此大布施，未来将成为何人？”他审察后，见到“在未来两个阿僧祇又十万大劫之上，将有一位名叫乔达摩的佛陀出现”，于是召唤大士，对他授记道：“你经过如此漫长的时间后，将成为名叫乔达摩的佛陀。”大士听闻授记，心想：“我竟然将成佛，居家又有何益？我当出家！”于是，他将那样的财富视如唾沫般舍弃，在导师座下出家，学习佛语，成就诸神通与等至，寿命终了后投生于梵天界。

මඞ්ගලො බුද්ධො

吉祥佛

මඞ්ගලස්ස පන භගවතො නගරං උත්තරං නාම අහොසි, පිතාපි උත්තරො නාම ඛත්තියො, මාතාපි උත්තරා නාම දෙවී, සුදෙවො ච ධම්මසෙනො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, පාලිතො නාමුපට්ඨාකො, සීවලී ච අසොකා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, නාගරුක්ඛො බොධි, අට්ඨාසීතිහත්ථුබ්බෙධං සරීරං අහොසි. නවුති වස්සසහස්සානි ඨත්වා පරිනිබ්බුතෙ පන තස්මිං එකප්පහාරෙනෙව දස චක්කවාළසහස්සානි එකන්ධකාරානි අහෙසුං. සබ්බචක්කවාළෙසු මනුස්සානං මහන්තං ආරොදනපරිදෙවනං අහොසි.

吉祥(Maṅgala)世尊的都城名为优多罗(Uttara)，父亲是名为优多罗(Uttara)的刹帝利，母亲是名为优多罗(Uttarā)的王后。须提婆(Sudeva)与法军(Dhammasena)是两位上首弟子，侍者名叫巴利陀(Pālita)，西瓦莉与无忧(Asokā)是两位上首女弟子。菩提树是那伽树(nāgarukkha)，身躯高达八十八肘。住世九万年后，当他般涅槃时，仅在一瞬间，一万个轮围世界即陷入一片黑暗，所有轮围世界的人们都发出巨大的哭喊与悲叹。

‘‘කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අපරෙන, මඞ්ගලො නාම නායකො;

තමං ලොකෙ නිහන්ත්වාන, ධම්මොක්කමභිධාරයී’’ති. (බු. වං. 5.1);

憍陈如(Koṇḍañña)之后，有名为吉祥(Maṅgala)的导师；摧破世间之黑暗，高举正法之明炬。

සුමනො බුද්ධො

苏摩那佛

එවං දසසහස්සිලොකධාතුං අන්ධකාරං කත්වා පරිනිබ්බුතස්ස තස්ස භගවතො අපරභාගෙ සුමනො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ කොටිසතසහස්සභික්ඛූ අහෙසුං. දුතියෙ කඤ්චනපබ්බතම්හි නවුතිකොටිසහස්සානි, තතියෙ අසීතිකොටිසහස්සානි. තදා මහාසත්තො අතුලො නාම නාගරාජා අහොසි මහිද්ධිකො මහානුභාවො. සො ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති සුත්වා ඤාතිසඞ්ඝපරිවුතො නාගභවනා නික්ඛමිත්වා කොටිසතසහස්සභික්ඛුපරිවාරස්ස තස්ස භගවතො දිබ්බතූරියෙහි උපහාරං කාරෙත්වා මහාදානං පවත්තෙත්වා පච්චෙකං දුස්සයුගානි දත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාසි. සොපි නං සත්ථා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො නගරං මෙඛලං නාම අහොසි, සුදත්තො නාම [Pg.44] රාජා පිතා, සිරිමා නාම මාතා දෙවී, සරණො ච භාවිතත්තො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, උදෙනො නාමුපට්ඨාකො, සොණා ච උපසොණා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, නාගරුක්ඛො බොධි, නවුතිහත්ථුබ්බෙධං සරීරං අහොසි, නවුතියෙව වස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණං අහොසි.

那位使一万世界陷入黑暗而般涅槃的世尊，其后，有导师名须摩那(Sumana)出现于世。彼佛亦有三次声闻集会。初次集会有百千俱胝比丘；第二次于金山(Kañcanapabbata)有九千俱胝；第三次有八千俱胝。尔时，大士为龙王，名阿都拉(Atula)，有大神通，有大威力。彼闻“佛已出世”，为亲族众围绕，从龙宫出，以天界乐器供养彼世尊及其百千俱胝比丘眷属，行大布施，各各施予一双衣，而后于三皈依中得以安住。彼导师亦为之授记：“汝于未来，当得成佛。”彼世尊之城名美科拉(Mekhala)，父王名善施(Sudatta)，母后名尸利摩(Sirimā)。萨罗那(Saraṇa)与巴维塔(Bhāvitatta)为二上首弟子。优德纳(Udena)为侍者。须娜(Soṇā)与优波须娜(Upasoṇā)为二上首女弟子。菩提树为龙花树(Nāgarukkha)。佛身高达九十肘，寿量为九万岁。

‘‘මඞ්ගලස්ස අපරෙන, සුමනො නාම නායකො;

සබ්බධම්මෙහි අසමො, සබ්බසත්තානමුත්තමො’’ති. (බු. වං. 6.1);

明光佛(Maṅgala)之后，有导师名须摩那(Sumana)；于一切法中无有匹敌，于一切众生中最尊胜。

රෙවතො බුද්ධො

瑞瓦达佛

තස්ස අපරභාගෙ රෙවතො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ ගණනා නත්ථි, දුතියෙ කොටිසතසහස්සභික්ඛූ අහෙසුං, තථා තතියෙ. තදා බොධිසත්තො අතිදෙවො නාම බ්‍රාහ්මණො හුත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාය සිරසි අඤ්ජලිං ඨපෙත්වා තස්ස සත්ථුනො කිලෙසප්පහානෙ වණ්ණං සුත්වා උත්තරාසඞ්ගෙන පූජං අකාසි. සොපි නං ‘‘බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස පන භගවතො නගරං සුධඤ්ඤවතී නාම අහොසි, පිතා විපුලො නාම ඛත්තියො, මාතා විපුලා නාම, වරුණො ච බ්‍රහ්මදෙවො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සම්භවො නාමුපට්ඨාකො, භද්දා ච සුභද්දා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, නාගරුක්ඛො බොධි, සරීරං අසීතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, ආයු සට්ඨි වස්සසහස්සානීති.

其后有名为瑞瓦达(Revata)的导师出现。他也有三次弟子集会。第一次集会的人数无法计算，第二次集会有十万俱胝比丘，第三次集会同样如此。那时，一位名叫阿提提婆(Atideva)的婆罗门菩萨，听闻导师说法后皈依三宝，合掌于头顶，听闻导师断除烦恼的功德后，以上衣供养。导师亦为他授记：“你将成佛。”这位世尊的城名为善具城(Sudhaññavatī)，父亲名为毗富罗(Vipula)刹帝利，母亲名为毗富罗(Vipulā)，两位上首弟子名为瓦儒那(Varuṇa)和梵天(Brahmadeva)，侍者名为三跋婆(Sambhava)，两位上首女弟子名为跋陀(Bhaddā)和须跋陀(Subhaddā)，菩提树为那伽树(Nāgarukkha)，身躯高达八十肘，寿命六万年。

‘‘සුමනස්ස අපරෙන, රෙවතො නාම නායකො;

අනූපමො අසදිසො, අතුලො උත්තමො ජිනො’’ති. (බු. වං. 7.1);

“须摩那(Sumana)之后，是名瑞瓦达(Revata)的导师；无与伦比，无双无对，至上最胜者。”

සොභිතො බුද්ධො

苏毗陀佛

තස්ස අපරභාගෙ සොභිතො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ කොටිසතං භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ නවුතිකොටියො, තතියෙ අසීතිකොටියො. තදා බොධිසත්තො අජිතො නාම බ්‍රාහ්මණො හුත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාය බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. සොපි නං ‘‘බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස පන භගවතො නගරං සුධම්මං නාම අහොසි, පිතා සුධම්මො නාම රාජා, මාතාපි සුධම්මා නාම දෙවී, අසමො ච සුනෙත්තො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, අනොමො නාමුපට්ඨාකො, නකුලා ච සුජාතා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, නාගරුක්ඛො බොධි[Pg.45], අට්ඨපණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං සරීරං අහොසි, නවුති වස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණන්ති.

其后有名为苏毗陀(Sobhita)的导师出世。他也有三次弟子集会。第一次集会时有一百俱胝比丘，第二次有九十俱胝，第三次有八十俱胝。当时菩萨名为阿耆多(Ajita)婆罗门，听闻导师的说法后皈依三宝，向以佛陀为首的比丘僧团广施大供养。导师亦为他授记：“你将成佛。”这位世尊的都城名为善法城(Sudhamma)，父亲名为善法王(Sudhammo)，母亲名为善法天后(Sudhammā)，无等(Asama)和善眼(Sunetta)是两位上首弟子，侍者名为无罪(Anoma)，那拘罗(Nakulā)和善生(Sujātā)是两位上首女弟子，菩提树为那伽树(Nāgarukkha)，身高五十八肘，寿量九万年。

‘‘රෙවතස්ස අපරෙන, සොභිතො නාම නායකො;

සමාහිතො සන්තචිත්තො, අසමො අප්පටිපුග්ගලො’’ති. (බු. වං. 8.1);

瑞瓦达(Revata)之后，有名苏毗多(Sobhito)的导师；心意专注而寂静，无与伦比，无可匹敌。

අනොමදස්සී බුද්ධො

阿诺摩达悉佛

තස්ස අපරභාගෙ එකං අසඞ්ඛයෙය්‍යං අතික්කමිත්වා එකස්මිං කප්පෙ තයො බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු අනොමදස්සී, පදුමො, නාරදොති. අනොමදස්සිස්ස භගවතො තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමෙ අට්ඨ භික්ඛුසතසහස්සානි අහෙසුං, දුතියෙ සත්ත, තතියෙ ඡ. තදා බොධිසත්තො එකො යක්ඛසෙනාපති අහොසි මහිද්ධිකො මහානුභාවො, අනෙකකොටිසතසහස්සානං යක්ඛානං අධිපති. සො ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති සුත්වා ආගන්ත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. සොපි නං සත්ථා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. අනොමදස්සිස්ස පන භගවතො චන්දවතී නාම නගරං අහොසි, යසවා නාම රාජා පිතා, යසොධරා නාම මාතා දෙවී, නිසභො ච අනොමො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, වරුණො නාමුපට්ඨාකො, සුන්දරී ච සුමනා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, අජ්ජුනරුක්ඛො බොධි, අට්ඨපඤ්ඤාසහත්ථුබ්බෙධං සරීරං අහොසි, වස්සසතසහස්සං ආයුප්පමාණන්ති.

其后经过一个阿僧祇劫(asaṅkhyeyya)，在一个劫中出现了三位佛陀：阿诺摩达悉(Anomadassī)佛、莲华(Paduma)佛、那罗达(Nārada)佛。阿诺摩达悉世尊有三次声闻集会。第一次有八十万比丘，第二次有七十万，第三次有六十万。当时菩萨是一位有大神通、大威力的夜叉将领，是无数百千万夜叉的首领。他听到“佛陀已出世”的消息，就前来供养以佛陀为首的比丘僧团。导师也授记他：‘未来将会成佛。’阿诺摩达悉世尊的都城名为旃陀婆提(Candavatī)，父亲名为耶沙瓦(Yasavā)王，母亲名为耶输陀罗(Yasodharā)天后，尼萨婆(Nisabha)与阿诺摩(Anoma)是两位上首弟子，侍者名为瓦儒那(Varuṇa)，孙陀利(Sundarī)与苏摩那(Sumanā)是两位上首女弟子，菩提树是阿居那树(ajjunarukkho)，身长五十八肘，寿命十万年。

‘‘සොභිතස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

අනොමදස්සී අමිතයසො, තෙජස්සී දුරතික්කමො’’ති. (බු. වං. 9.1);

苏毗多(Sobhita)之后，两足中尊正等觉；阿诺摩达悉(Anomadassī)名闻无量，威光难越。

පදුමො බුද්ධො

莲华佛

තස්ස අපරභාගෙ පදුමො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ කොටිසතසහස්සං භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ තීණි සතසහස්සානි, තතියෙ අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ මහාවනසණ්ඩවාසීනං භික්ඛූනං ද්වෙ සතසහස්සානි. තදා බොධිසත්තො සීහො හුත්වා සත්ථාරං නිරොධසමාපත්තිං සමාපන්නං දිස්වා පසන්නචිත්තො වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පීතිසොමනස්සජාතො තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා සත්තාහං බුද්ධාරම්මණං පීතිං අවිජහිත්වා පීතිසුඛෙනෙව ගොචරාය අපක්කමිත්වා ජීවිතපරිච්චාගං කත්වා භගවන්තං පයිරුපාසමානො අට්ඨාසි. සත්ථා සත්තාහච්චයෙන නිරොධා වුට්ඨිතො සීහං [Pg.46] ඔලොකෙත්වා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝෙපි චිත්තං පසාදෙත්වා සඞ්ඝං වන්දිස්සතී’’ති ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො ආගච්ඡතූ’’ති චින්තෙසි. භික්ඛූ තාවදෙව ආගමිංසු. සීහොපි භික්ඛුසඞ්ඝෙ චිත්තං පසාදෙති. සත්ථා තස්ස මනං ඔලොකෙත්වා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. පදුමස්ස පන භගවතො චම්පකං නාම නගරං අහොසි, අසමො නාම රාජා පිතා, මාතා අසමා නාම දෙවී, සාලො ච උපසාලො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, වරුණො නාමුපට්ඨාකො, රාමා ච සුරාමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, සොණරුක්ඛො නාම බොධි, අට්ඨපණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං සරීරං අහොසි, ආයු වස්සසතසහස්සන්ති.

其后，一位名为莲华(Paduma)的导师出世。他也有三次声闻集会。第一次集会时有十万俱胝比丘，第二次有三十万，第三次在无村落的森林中，有二十万栖居于大林的比丘。当时，菩萨成为狮子，见导师已入灭尽定，心生净信，礼敬右绕，生起喜悦与欢喜，三次作狮子吼，七日不舍以佛为所缘的喜悦，不为觅食而离开，仅以喜乐为食，献出生命，侍立于世尊前。七日后，导师从灭尽定中出定，观视狮子，心想：“他亦将对僧团生起净信并礼敬僧团，让比丘僧团前来吧。”比丘们即刻到来。狮子也对比丘僧团生起净信。导师观察他的心意后授记：“未来将会成佛。”莲华世尊的都城名为瞻波迦城(Campaka)，父亲是无等王(Asamo)，母亲是无等(Asamā)天后，娑罗(Sālo)与优婆娑罗(Upasālo)是两位上首弟子，侍者名为瓦儒那(Varuṇa)，罗摩(Rāmā)与苏罗摩(Surāmā)是两位上首女弟子，菩提树名为金树(Soṇarukkha)，身高达五十八肘，寿命十万岁。

‘‘අනොමදස්සිස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

පදුමො නාම නාමෙන, අසමො අප්පටිපුග්ගලො’’ති. (බු. ව. 10.1);

于阿诺摩达西(Anomadassī)佛之后，有正自觉者、两足中尊，名为莲华(Paduma)，无等、无与伦比。

නාරදො බුද්ධො

那罗达佛

තස්ස අපරභාගෙ නාරදො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ කොටිසතසහස්සං භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ නවුතිකොටිසහස්සානි, තතියෙ අසීතිකොටිසහස්සානි. තදා බොධිසත්තො ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චසු අභිඤ්ඤාසු අට්ඨසු ච සමාපත්තීසු චිණ්ණවසී හුත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ලොහිතචන්දනෙන පූජං අකාසි. සොපි නං සත්ථා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස පන භගවතො ධඤ්ඤවතී නාම නගරං අහොසි, සුදෙවො නාම ඛත්තියො පිතා, අනොමා නාම මාතා දෙවී, භද්දසාලො ච ජිතමිත්තො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, වාසෙට්ඨො නාමුපට්ඨාකො, උත්තරා ච ඵග්ගුනී ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, මහාසොණරුක්ඛො නාම බොධි, සරීරං අට්ඨාසීතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, නවුති වස්සසහස්සානි ආයූති.

其后，一位名为那罗达(Nārada)的导师出世。他也有三次声闻集会。第一次集会时有百千俱胝比丘，第二次有九十百千俱胝，第三次有八十百千俱胝。那时，菩萨出家成为仙人，于五神通与八等至中达到自在，向以佛陀为首的比丘僧团广行布施，用赤旃檀作供养。这位导师也授记他：“未来将会成佛。”那位世尊的都城名为稻谷城(Dhaññavatī)，父亲是名为善天(Sudevo)的刹帝利，母亲名为阿诺玛王后(Anomā devī)。吉祥娑罗(Bhaddasāla)与胜友(Jitamitta)是两位上首弟子，侍者名为婆悉吒(Vāseṭṭha)，优多罗(Uttarā)与颇蜜(Phaggunī)是两位上首女弟子，菩提树是大金树(Mahāsoṇarukkha)，身高达八十八肘，寿命为九万年。

‘‘පදුමස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

නාරදො නාම නාමෙන, අසමො අප්පටිපුග්ගලො’’ති. (බු. වං. 11.1);

莲华佛(Paduma)之后，有两足中尊、正等觉者，其名为那罗达(Nārada)，无与伦比，无对匹者。

පදුමුත්තරො බුද්ධො

莲花上佛陀

නාරදබුද්ධස්ස පන අපරභාගෙ ඉතො සතසහස්සකප්පමත්ථකෙ එකස්මිං කප්පෙ එකොව පදුමුත්තරො නාම බුද්ධො උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමෙ සන්නිපාතෙ කොටිසතසහස්සං භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ [Pg.47] වෙභාරපබ්බතෙ නවුතිකොටිසහස්සානි, තතියෙ අසීතිකොටිසහස්සානි. තදා බොධිසත්තො ජටිලො නාම මහාරට්ඨියො හුත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස සචීවරං දානං අදාසි. සොපි නං සත්ථා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. පදුමුත්තරස්ස පන භගවතො කාලෙ තිත්ථියා නාම නාහෙසුං. සබ්බදෙවමනුස්සා බුද්ධමෙව සරණං අගමංසු. තස්ස නගරං හංසවතී නාම අහොසි, පිතා ආනන්දො නාම ඛත්තියො, මාතා සුජාතා නාම දෙවී, දෙවලො ච සුජාතො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සුමනො නාමුපට්ඨාකො, අමිතා ච අසමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, සාලරුක්ඛො බොධි, සරීරං අට්ඨපණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, සරීරප්පභා සමන්තතො ද්වාදසයොජනානි ගණ්හි, වස්සසතසහස්සං ආයූති.

于那罗达佛之后，从此世间过十万劫，于一劫中，有佛出世，名为莲花上佛。彼亦有三次声闻集会。初次集会有十万俱胝比丘，第二次于吠婆罗山(Vebhārapabbata)有九十万俱胝，第三次有八十万俱胝。尔时，菩萨为一大国长者，名为阇提罗(Jaṭila)，向以佛为首之比丘僧团布施僧衣。彼导师亦为之授记：“汝于未来，当得成佛。”于莲花上世尊之时，无有外道。一切天人皆归依于佛。其都城名为天鹅城(Haṃsavatī)，父为刹帝利，名曰阿难，母为王后，名曰善生。提婆罗(Devala)与善生(Sujāta)为二上首弟子，须摩那(Sumana)为侍者，阿弥多(Amitā)与阿萨玛(Asamā)为二上首女弟子。菩提树为娑罗树，佛身长五十八肘，身光遍照四周十二由旬，寿十万岁。

‘‘නාරදස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

පදුමුත්තරො නාම ජිනො, අක්ඛොභො සාගරූපමො’’ති. (බු. වං. 12.1);

那罗达之后，两足尊正觉；莲花上胜者，不动如大海。

සුමෙධො බුද්ධො

善慧佛陀

තස්ස අපරභාගෙ තිංස කප්පසහස්සානි අතික්කමිත්වා සුමෙධො ච සුජාතො චාති එකස්මිං කප්පෙ ද්වෙ බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු. සුමෙධස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ සුදස්සනනගරෙ කොටිසතං ඛීණාසවා අහෙසුං, දුතියෙ නවුතිකොටියො, තතියෙ අසීතිකොටියො. තදා බොධිසත්තො උත්තරො නාම මාණවො හුත්වා නිදහිත්වා ඨපිතංයෙව අසීතිකොටිධනං විස්සජ්ජෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ධම්මං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාය නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. සොපි නං ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සුමෙධස්ස භගවතො සුදස්සනං නාම නගරං අහොසි, සුදත්තො නාම රාජා පිතා, මාතාපි සුදත්තා නාම දෙවී, සරණො ච සබ්බකාමො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සාගරො නාමුපට්ඨාකො, රාමා ච සුරාමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, මහානීපරුක්ඛො බොධි, සරීරං අට්ඨාසීතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, ආයු නවුති වස්සසහස්සන්ති.

其后经过三万劫，在一劫中出现了善慧(Sumedho)与善生(Sujāto)两位佛陀。善慧佛陀也有三次声闻集会。第一次集会在善见城(Sudassananagara)有一百俱胝漏尽者，第二次有九十俱胝，第三次有八十俱胝。那时菩萨名为优多罗(Uttaro)的青年，舍弃了储存的八十俱胝财富，向以佛陀为首的比丘僧团作大布施，闻法后立于诸归依处，出家修行。彼佛亦为他授记：“未来将成佛。”善慧世尊的都城名为善见城，父亲是名为善施(Sudatto)的国王，母亲是名为善施(Sudattā)的王后，舍罗那(Saraṇo)与萨婆迦摩(Sabbakāmo)是两位上首弟子，娑伽罗(Sāgaro)为侍者，罗摩(Rāmā)与须罗摩(Surāmā)是两位上首女弟子，大尼帕树(mahānīpa)为菩提树，佛身高达八十八肘，寿命九万岁。

‘‘පදුමුත්තරස්ස අපරෙන, සුමෙධො නාම නායකො;

දුරාසදො උග්ගතෙජො, සබ්බලොකුත්තමො මුනී’’ති. (බු. වං. 13.1);

莲花上佛之后，善慧导师现；难近威光盛，一切世间最上牟尼。

සුජාතො බුද්ධො

善生佛陀

තස්ස [Pg.48] අපරභාගෙ සුජාතො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ සට්ඨි භික්ඛුසතසහස්සානි අහෙසුං, දුතියෙ පඤ්ඤාසං, තතියෙ චත්තාලීසං. තදා බොධිසත්තො චක්කවත්තිරාජා හුත්වා ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති සුත්වා උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සද්ධිං සත්තහි රතනෙහි චතුමහාදීපරජ්ජං දත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. සකලරට්ඨවාසිනො රට්ඨුප්පාදං ගහෙත්වා ආරාමිකකිච්චං සාධෙන්තා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිච්චං මහාදානං අදංසු. සොපි නං සත්ථා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො නගරං සුමඞ්ගලං නාම අහොසි, උග්ගතො නාම රාජා පිතා, පභාවතී නාම මාතා, සුදස්සනො ච සුදෙවො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, නාරදො නාමුපට්ඨාකො, නාගා ච නාගසමාලා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, මහාවෙළුරුක්ඛො බොධි. සො කිර මන්දච්ඡිද්දො ඝනක්ඛන්ධො උපරි නිග්ගතාහි මහාසාඛාහි මොරපිඤ්ඡකලාපො විය විරොචිත්ථ. තස්ස භගවතො සරීරං පණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, ආයු නවුති වස්සසහස්සන්ති.

其后，有名为善生(Sujāta)之导师出世。彼亦有三次声闻集会。初次集会有六万比丘，第二次有五万，第三次有四万。尔时，菩萨为转轮王，闻“佛已出世”，遂往诣闻法，后将四大洲国与七宝，施予佛为上首之比丘僧团，于导师座下出家。全国人民以国之所出，行园林事，恒常对以佛陀为首之比丘僧团作大布施。彼导师亦为彼授记曰：“汝于未来，当得成佛。”彼世尊之都城名善吉祥(Sumaṅgala)，父名优伽多(Uggata)王，母名光耀(Pabhāvatī)。善见(Sudassana)与善天(Sudeva)为二上首弟子。侍者名那罗达。龙(Nāgā)与龙鬘(Nāgasamālā)为二上首女弟子。菩提树为大竹树(Mahāveḷu)。据说彼树孔隙甚微，树干坚实，向上伸展之大枝，犹如孔雀羽束，辉煌灿烂。彼世尊身高五十肘，寿九万岁。

‘‘තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, සුජාතො නාම නායකො;

සීහහනූසභක්ඛන්ධො, අප්පමෙය්‍යො දුරාසදො’’ති. (බු. වං. 14.1);

于彼曼荼劫(Maṇḍakappa)中，有名善生导师，狮颔牛肩，无量难胜。

පියදස්සී බුද්ධො

喜见佛陀

තස්ස අපරභාගෙ ඉතො අට්ඨාරසකප්පසතමත්ථකෙ එකස්මිං කප්පෙ පියදස්සී, අත්ථදස්සී, ධම්මදස්සීති තයො බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු. පියදස්සිස්සපි භගවතො තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමෙ කොටිසතසහස්සං භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ නවුතිකොටියො, තතියෙ අසීතිකොටියො. තදා බොධිසත්තො කස්සපො නාම මාණවො තිණ්ණං වෙදානං පාරඞ්ගතො හුත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා කොටිසතසහස්සධනපරිච්චාගෙන සඞ්ඝාරාමං කාරෙත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාසි. අථ නං සත්ථා ‘‘අට්ඨාරසකප්පසතච්චයෙන බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො අනොමං නාම නගරං අහොසි, පිතා සුදින්නො නාම රාජා, මාතා චන්දා නාම, පාලිතො ච සබ්බදස්සී ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සොභිතො නාමුපට්ඨාකො, සුජාතා ච ධම්මදින්නා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, කකුධරුක්ඛො බොධි, සරීරං අසීතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, නවුති වස්සසහස්සං ආයූති.

其后，于此一百一十八劫之末，同一劫中有喜见、见义(Atthadassī)、见法(Dhammadassī)三佛出世。喜见世尊亦有三次声闻集会。初次集会有十万俱胝比丘，第二次有九十俱胝，第三次有八十俱胝。当时，菩萨为一名为迦叶的青年，通达三吠陀。听闻世尊说法后，他布施十万俱胝财，建造僧伽蓝，并安住于三皈依与诸戒。于是世尊为他授记：“过一百一十八劫后，你将成佛。”彼世尊之城名为无染(Anoma)，父王名苏定那，母名旃陀(Candā)。波利多(Pālita)与萨婆达西(Sabbadassī)为二上首弟子，须毗多(Sobhita)为侍者，善生与法施为二上首女弟子。菩提树为迦俱陀树(Kakudha)，佛身高八十肘，寿九万岁。

‘‘සුජාතස්ස [Pg.49] අපරෙන, සයම්භූ ලොකනායකො;

දුරාසදො අසමසමො, පියදස්සී මහායසො’’ති. (බු. වං. 15.1);

善生之后，自证觉者，世间导师；难近，无与伦比，喜见，盛名。

අත්ථදස්සී බුද්ධො

见义佛陀

තස්ස අපරභාගෙ අත්ථදස්සී නාම භගවා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමෙ අට්ඨනවුති භික්ඛුසතසහස්සානි අහෙසුං, දුතියෙ අට්ඨාසීතිසතසහස්සානි, තථා තතියෙ. තදා බොධිසත්තො සුසීමො නාම මහිද්ධිකො තාපසො හුත්වා දෙවලොකතො මන්දාරවපුප්ඵච්ඡත්තං ආහරිත්වා සත්ථාරං පූජෙසි, සොපි නං ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො සොභනං නාම නගරං අහොසි, සාගරො නාම රාජා පිතා, සුදස්සනා නාම මාතා, සන්තො ච උපසන්තො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, අභයො නාමුපට්ඨාකො, ධම්මා ච සුධම්මා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, චම්පකරුක්ඛො බොධි, සරීරං අසීතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, සරීරප්පභා සමන්තතො සබ්බකාලං යොජනමත්තං ඵරිත්වා අට්ඨාසි, ආයු වස්සසතසහස්සන්ති.

其后，有名为见义(Atthadassī)的世尊出世。他也有三次声闻集会。初次有九百八十万比丘，第二次有八百八十万，第三次也同样。当时，菩萨名为苏西玛(Susīma)，是一位具大神通的苦行者，他从天界取来曼陀罗花(mandārava)伞盖供养导师，导师也为他授记：“你未来将会成佛。”那位世尊的都城名为妙善(Sobhana)，父亲是海(Sāgara)王，母亲名为善见(Sudassanā)，两位上首弟子是寂静(Santo)与善静(Upasanto)，侍者是无畏(Abhayo)，两位上首女弟子是法(Dhammā)与善法(Sudhammā)，菩提树是瞻波迦(campaka)树，身躯高八十肘，身光恒时向四面八方照耀一由旬，寿命十万年。

‘‘තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, අත්ථදස්සී නරාසභො;

මහාතමං නිහන්ත්වාන, පත්තො සම්බොධිමුත්තම’’න්ති. (බු. වං. 16.1);

彼时曼达劫之中，见义人狮现于世，荡涤无边深邃暗，证得无上菩提果。

ධම්මදස්සී බුද්ධො

见法佛

තස්ස අපරභාගෙ ධම්මදස්සී නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමෙ කොටිසතං භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ නවුතිකොටියො, තතියෙ අසීතිකොටියො. තදා බොධිසත්තො සක්කො දෙවරාජා හුත්වා දිබ්බගන්ධපුප්ඵෙහි ච දිබ්බතූරියෙහි ච පූජං අකාසි, සොපි නං සත්ථා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො සරණං නාම නගරං අහොසි, පිතා සරණො නාම රාජා, මාතා සුනන්දා නාම දෙවී, පදුමො ච ඵුස්සදෙවො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සුනෙත්තො නාමුපට්ඨාකො, ඛෙමා ච සබ්බනාමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, රත්තඞ්කුරරුක්ඛො බොධි, ‘‘බිම්බිජාලො’’තිපි වුච්චති, සරීරං පනස්ස අසීතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, වස්සසතසහස්සං ආයූති.

其后，有名为见法(Dhammadassī)的导师出世。他也有三次声闻集会。第一次有一百俱胝比丘，第二次有九十俱胝，第三次有八十俱胝。那时菩萨作帝释天王，以天香、天花及天乐作供养，那位导师也为他授记：“你未来将会成佛。”这位世尊的都城名为皈依(Saraṇa)，父亲是皈依(Saraṇa)王，母亲名为善喜(Sunandā)王后，两位上首弟子是莲华(Paduma)与普萨迭瓦(Phussadeva)，侍者是善眼(Sunetta)，两位上首女弟子是谶摩(Khemā)与一切名(Sabbanāmā)，菩提树是红芽树(Rattaṅkura)，也称为‘影网’(Bimbijāla)，他的身体高达八十肘，寿命十万年。

‘‘තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, ධම්මදස්සී මහායසො;

තමන්ධකාරං විධමිත්වා, අතිරොචති සදෙවකෙ’’ති. (බු. වං. 17.1);

于彼曼陀劫(Maṇḍakappa)中，见法(Dhammadassī)佛大名扬；驱散一切诸黑暗，光耀天人世间。

සිද්ධත්ථො බුද්ධො

悉达多佛

තස්ස [Pg.50] අපරභාගෙ ඉතො චතුනවුතිකප්පමත්ථකෙ එකස්මිං කප්පෙ එකොව සිද්ධත්ථො නාම සම්මාසම්බුද්ධො උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ කොටිසතං භික්ඛූ අහෙසුං, දුතියෙ නවුතිකොටියො, තතියෙ අසීතිකොටියො. තදා බොධිසත්තො උග්ගතෙජො අභිඤ්ඤාබලසම්පන්නො මඞ්ගලො නාම තාපසො හුත්වා මහාජම්බුඵලං ආහරිත්වා තථාගතස්ස අදාසි. සත්ථා තං ඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘චතුනවුතිකප්පමත්ථකෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො නගරං වෙභාරං නාම අහොසි, පිතා ජයසෙනො නාම රාජා, මාතා සුඵස්සා නාම දෙවී, සම්බලො ච සුමිත්තො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, රෙවතො නාමුපට්ඨාකො, සීවලා ච සුරාමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, කණිකාරරුක්ඛො බොධි, සරීරං සට්ඨිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, වස්සසතසහස්සං ආයූති.

其后，于此第九十四劫，仅有一位名为悉达多(Siddhattha)的正等觉者出现于世。彼佛亦有三次声闻集会：初次集会有百俱胝比丘，第二次有九十俱胝，第三次有八十俱胝。当时，菩萨为一苦行者，名为曼伽罗(Maṅgala)，具大威力与神通力，取来一枚大阎浮果献予如来。导师食此果后，为之授记曰：“于此第九十四劫后，汝将成佛。”彼世尊之都城名为韦婆罗(Vebhāra)，父为胜军(Jayasena)王，母为苏帕萨(Suphassā)王后。商跋罗(Sambala)与须弥多(Sumitta)为二上首弟子；瑞瓦达(Revata)为侍者；西瓦莉(Sīvalā)与苏罗摩(Surāmā)为二上首女弟子。菩提树为迦尼迦罗树(kaṇikāra)，身躯高六十肘，寿十万年。

‘‘ධම්මදස්සිස්ස අපරෙන, සිද්ධත්ථො ලොකනායකො;

නිහනිත්වා තමං සබ්බං, සූරියො අබ්භුග්ගතො යථා’’ති. (බු. වං. 18.1);

见法(Dhammadassī)佛之后，悉达多(Siddhattha)世间导；扫荡一切诸黑暗，犹如旭日之升起。

තිස්සො බුද්ධො

提沙佛

තස්ස අපරභාගෙ ඉතො ද්වානවුතිකප්පමත්ථකෙ තිස්සො ඵුස්සොති එකස්මිං කප්පෙ ද්වෙ බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු. තිස්සස්ස භගවතො තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ භික්ඛූනං කොටිසතං අහොසි, දුතියෙ නවුතිකොටියො, තතියෙ අසීතිකොටියො. තදා බොධිසත්තො මහාභොගො මහායසො සුජාතො නාම ඛත්තියො හුත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මහිද්ධිකභාවං පත්වා ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති සුත්වා දිබ්බමන්දාරවපදුමපාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානි ආදාය චතුපරිසමජ්ඣෙ ගච්ඡන්තං තථාගතං පූජෙසි, ආකාසෙ පුප්ඵවිතානං අකාසි. සොපි නං සත්ථා ‘‘ඉතො ද්වෙනවුතිකප්පමත්ථකෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො ඛෙමං නාම නගරං අහොසි, පිතා ජනසන්ධො නාම ඛත්තියො, මාතා පදුමා නාම දෙවී, බ්‍රහ්මදෙවො ච උදයො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සුමනො නාමුපට්ඨාකො, ඵුස්සා ච සුදත්තා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, අසනරුක්ඛො බොධි, සරීරං සට්ඨිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, වස්සසතසහස්සං ආයූති.

其后，于此九十二劫前，在同一劫中，有名为提沙(Tisso)与弗沙(Phusso)的两位佛陀出世。提沙世尊有三次声闻集会：初次集会有百俱胝比丘，第二次有九十俱胝，第三次有八十俱胝。当时，菩萨是一位名为善生(Sujāta)的刹帝利，财富丰饶，声名远扬。他行仙人出家，证得大神通后，听闻“有佛出世”，便手持天界的曼陀罗花、莲花与巴瑞恰达树花，供养正在四众中行走的如来，并在空中化作花盖。那位导师也为他授记道：“此人将于九十二劫后成佛。”那位世尊的都城名为翅头城(Khemā)，父亲是名为迦那三达(Janasandha)的刹帝利王，母亲名为莲华(Padumā)。梵天(Brahmadeva)与优陀耶(Udayo)是两位上首弟子；侍者名为须摩那(Sumana)；弗沙(Phussā)与善施(Sudattā)是两位上首女弟子。菩提树是阿萨那树(asana)，佛身高达六十肘，寿命为十万岁。

‘‘සිද්ධත්ථස්ස අපරෙන, අසමො අප්පටිපුග්ගලො;

අනන්තතෙජො අමිතයසො, තිස්සො ලොකග්ගනායකො’’ති. (බු. වං. 19.1);

悉达多(Siddhattha)佛之后，有提沙(Tisso)佛，祂无与伦比，无人可及；具无量威力，享无量声名，是世间至上的领导者。

ඵුස්සො බුද්ධො

弗沙佛陀

තස්ස [Pg.51] අපරභාගෙ ඵුස්සො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ සට්ඨි භික්ඛුසතසහස්සානි අහෙසුං, දුතියෙ පණ්ණාස, තතියෙ ද්වත්තිංස. තදා බොධිසත්තො විජිතාවී නාම ඛත්තියො හුත්වා මහාරජ්ජං පහාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා මහාජනස්ස ධම්මකථං කථෙසි, සීලපාරමිඤ්ච පූරෙසි. සොපි නං ‘‘බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො කාසි නාම නගරං අහොසි, ජයසෙනො නාම රාජා පිතා, සිරිමා නාම මාතා, සුරක්ඛිතො ච ධම්මසෙනො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සභියො නාමුපට්ඨාකො, චාලා ච උපචාලා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, ආමලකරුක්ඛො බොධි, සරීරං අට්ඨපණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, නවුති වස්සසහස්සානි ආයූති.

其后，弗沙（Phussa）导师出世。彼佛亦有三次弟子集会。初次集会有六百万比丘，第二次有五百万，第三次有三百二十万。尔时，菩萨为刹帝利，名胜者（Vijitāvī），舍大王位，于导师座下出家，通晓三藏，为大众说法，圆满戒波罗蜜。彼导师亦授记其将成佛。彼世尊之城名迦尸（Kāsī），父王名胜军（Jayasena），母名西利玛（Sirimā）。苏罗揭多（Surakkhita）与达摩斯那（Dhammasena）为二上首弟子，萨毗亚（Sabhiya）为侍者，迦娜（Cālā）与邬巴嘉娜（Upacālā）为二上首女弟子。菩提树为庵摩罗迦（āmalaka）树，身量高五十八肘，寿九万岁。

‘‘තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, අහු සත්ථා අනුත්තරො;

අනූපමො අසමසමො, ඵුස්සො ලොකග්ගනායකො’’ති. (බු. වං. 20.1);

“于彼曼达（Maṇḍa）劫中，有无上导师出世；无可比者，无可等者，弗沙（Phussa），世间之顶导。”

විපස්සී බුද්ධො

毗婆尸佛

තස්ස අපරභාගෙ ඉතො එකනවුතිකප්පෙ විපස්සී නාම භගවා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ අට්ඨසට්ඨි භික්ඛුසතසහස්සං අහොසි, දුතියෙ එකසතසහස්සං, තතියෙ අසීතිසහස්සානි. තදා බොධිසත්තො මහිද්ධිකො මහානුභාවො අතුලො නාම නාගරාජා හුත්වා සත්තරතනඛචිතං සොවණ්ණමයං මහාපීඨං භගවතො අදාසි. සොපි නං ‘‘ඉතො එකනවුතිකප්පෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො බන්ධුමතී නාම නගරං අහොසි, බන්ධුමා නාම රාජා පිතා, බන්ධුමතී නාම මාතා, ඛණ්ඩො ච තිස්සො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, අසොකො නාමුපට්ඨාකො, චන්දා ච චන්දමිත්තා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, පාටලිරුක්ඛො බොධි, සරීරං අසීතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, සරීරප්පභා සදා සත්ත යොජනානි ඵරිත්වා අට්ඨාසි, අසීති වස්සසහස්සානි ආයූති.

其后，从此九十一劫，毗婆尸（Vipassī）世尊出世。彼佛亦有三次弟子集会。初次集会有六十八万比丘，第二次有十万，第三次有八万。尔时，菩萨为一龙王，名阿都罗（Atula），具大神通，大威力，以七宝所严饰之黄金大座供养世尊。彼佛亦为之授记：“从此九十一劫后，汝将成佛。”彼世尊之城名班度玛帝（Bandhumatī），父王名班度玛（Bandhumā），母名班度玛帝（Bandhumatī）。堪达（Khaṇḍa）与帝沙（Tissa）为二上首弟子，阿育（Asoka）为侍者，旃陀（Candā）与旃陀蜜多（Candamittā）为二上首女弟子。菩提树为波吒梨（Pāṭali）树，身量高八十肘，身光恒常遍照七由旬，寿八万岁。

‘‘ඵුස්සස්ස ච අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

විපස්සී නාම නාමෙන, ලොකෙ උප්පජ්ජි චක්ඛුමා’’ති. (බු. වං. 21.1);

弗沙佛(Phussa)之后，二足尊正觉，毗婆尸(Vipassī)具眼，出兴于世间。

සිඛී බුද්ධො

尸弃佛

තස්ස [Pg.52] අපරභාගෙ ඉතො එකත්තිංසකප්පෙ සිඛී ච වෙස්සභූචාති ද්වෙ බුද්ධා අහෙසුං. සිඛිස්සාපි භගවතො තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ භික්ඛුසතසහස්සං අහොසි, දුතියෙ අසීතිසහස්සානි, තතියෙ සත්තතිසහස්සානි. තදා බොධිසත්තො අරින්දමො නාම රාජා හුත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සචීවරං මහාදානං පවත්තෙත්වා සත්තරතනපටිමණ්ඩිතං හත්ථිරතනං දත්වා හත්ථිප්පමාණං කත්වා කප්පියභණ්ඩං අදාසි. සොපි නං සත්ථා ‘‘ඉතො එකත්තිංසකප්පෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස පන භගවතො අරුණවතී නාම නගරං අහොසි, අරුණො නාම ඛත්තියො පිතා, පභාවතී නාම මාතා, අභිභූ ච සම්භවො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, ඛෙමඞ්කරො නාමුපට්ඨාකො, සඛිලා ච පදුමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, පුණ්ඩරීකරුක්ඛො බොධි, සරීරං සත්තතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, සරීරප්පභා යොජනත්තයං ඵරිත්වා අට්ඨාසි, සත්තති වස්සසහස්සානි ආයූති.

毗婆尸佛之后，从此数起的第三十一劫中，有尸弃佛(Sikhī)与毗舍浮佛(Vessabhū)二位佛陀出世。尸弃世尊亦有三次弟子集会：第一次集会有十万比丘，第二次有八万，第三次有七万。当时，菩萨为一国王，名为阿林达摩(Arindama)，他为以佛陀为首的比丘僧团举行了包含衣物的大布施，供养了以七宝庄严的象宝，并布施了与象宝等值的合宜物品。彼佛亦为他授记道：“从此数起的第三十一劫，你将成佛。”彼世尊的城市名为阿卢那瓦提(Aruṇavatī)，父亲是名为阿卢那(Aruṇa)的刹帝利，母亲名为帕巴瓦提(Pabhāvatī)。两位上首弟子是阿毗菩(Abhibhū)与桑婆瓦(Sambhava)，侍者名为凯曼卡拉(Khemaṅkara)。两位上首女弟子是萨基拉(Sakhilā)与帕杜玛(Padumā)。菩提树是芬陀利树(Puṇḍarīka)，其身高达七十肘，身光遍照三由旬而住，寿命为七万年。

‘‘විපස්සිස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

සිඛිව්හයො ආසි ජිනො, අසමො අප්පටිපුග්ගලො’’ති. (බු. වං. 22.1);

毗婆尸后出，两足尊正觉；尸弃名胜者，无等亦无双。

වෙස්සභූ බුද්ධො

毗舍浮佛

තස්ස අපරභාගෙ වෙස්සභූ නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි තයො සාවකසන්නිපාතා. පඨමසන්නිපාතෙ අසීති භික්ඛුසහස්සානි අහෙසුං, දුතියෙ සත්තති, තතියෙ සට්ඨි. තදා බොධිසත්තො සුදස්සනො නාම රාජා හුත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සචීවරං මහාදානං දත්වා තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ආචාරගුණසම්පන්නො බුද්ධරතනෙ චිත්තීකාරපීතිබහුලො අහොසි. සොපි නං භගවා ‘‘ඉතො එකත්තිංසකප්පෙ බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස පන භගවතො අනොමං නාම නගරං අහොසි, සුප්පතීතො නාම රාජා පිතා, යසවතී නාම මාතා, සොණො ච උත්තරො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, උපසන්තො නාමුපට්ඨායො, රාමා ච සුරාමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, සාලරුක්ඛො බොධි, සරීරං සට්ඨිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, සට්ඨි වස්සසහස්සානි ආයූති.

其后，毗舍浮(Vessabhū)导师出世。彼亦有三次弟子集会。初次集会有八万比丘，第二次有七万，第三次有六万。当时，菩萨身为善见(Sudassano)王，向以佛陀为首的比丘僧团，连同衣物作大布施，并于彼处出家，具足威仪德行，于佛宝多怀崇敬与喜悦。彼世尊亦为之授记：“从此后第三十一劫，汝将成佛。”彼世尊之城名阿诺玛(Anoma)，父为善悦(Suppatīto)王，母名耶舍婆提(Yasavatī)。索纳(Soṇa)与郁多罗(Uttara)为二上首弟子，优波扇多(Upasanto)为侍者，罗摩(Rāmā)与须罗摩(Surāmā)为二上首女弟子。菩提树为娑罗树，其身高达六十肘，寿六万岁。

‘‘තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, අසමො අප්පටිපුග්ගලො;

වෙස්සභූ නාම නාමෙන, ලොකෙ උප්පජ්ජි සො ජිනො’’ති. (බු. වං. 23.1);

于彼曼陀劫(Maṇḍakappa)中，无等、无匹者，名为毗舍浮(Vessabhū)，彼胜者出兴于世。

කකුසන්ධො බුද්ධො

拘留孙佛

තස්ස [Pg.53] අපරභාගෙ ඉමස්මිං කප්පෙ චත්තාරො බුද්ධා නිබ්බත්තා කකුසන්ධො, කොණාගමනො, කස්සපො, අම්හාකං භගවාති. කකුසන්ධස්ස භගවතො එකොව සාවකසන්නිපාතො, තත්ථ චත්තාලීස භික්ඛුසහස්සානි අහෙසුං. තදා බොධිසත්තො ඛෙමො නාම රාජා හුත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සපත්තචීවරං මහාදානඤ්චෙව අඤ්ජනාදිභෙසජ්ජානි ච දත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පබ්බජි. සොපි නං සත්ථා ‘‘බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. කකුසන්ධස්ස පන භගවතො ඛෙමං නාම නගරං අහොසි, අග්ගිදත්තො නාම බ්‍රාහ්මණො පිතා, විසාඛා නාම බ්‍රාහ්මණී මාතා, විධුරො ච සඤ්ජීවො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, බුද්ධිජො නාමුපට්ඨාකො, සාමා ච චම්පා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, මහාසිරීසරුක්ඛො බොධි, සරීරං චත්තාලීසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, චත්තාලීස වස්සසහස්සානි ආයූති.

在其后，于此贤劫中有四位佛陀出世：拘留孙佛、拘那含牟尼佛、迦叶佛与我们的世尊。世尊拘留孙仅有一次弟子集会，当时有四万比丘。那时，菩萨为差摩(Khema)王，向以佛陀为首的比丘僧团作大布施，供养衣钵及眼药等药品，听闻导师说法后出家。彼导师亦为他授记：“汝未来将成佛。”世尊拘留孙的城市名为差摩城(Khema)，父亲是名为火施(Aggidatta)的婆罗门，母亲是名为毘舍佉(Visākhā)的婆罗门女。毗头罗(Vidhura)与删耆婆(Sañjīva)是两位上首弟子，侍者名为觉生(Buddhija)。萨玛(Sāmā)与瞻波(Campā)是两位上首女弟子，菩提树为大尸利沙树(Mahāsirīsa)。其身高达四十肘，寿命为四万岁。

‘‘වෙස්සභුස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

කකුසන්ධො නාම නාමෙන, අප්පමෙය්‍යො දුරාසදො’’ති. (බු. වං. 24.1);

毗舍浮佛之后，正觉两足尊；其名为拘留孙，无量亦难胜。

කොණාගමනො බුද්ධො

拘那含牟尼佛

තස්ස අපරභාගෙ කොණාගමනො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි එකොව සාවකසන්නිපාතො, තත්ථ තිංස භික්ඛුසහස්සානි අහෙසුං. තදා බොධිසත්තො පබ්බතො නාම රාජා හුත්වා අමච්චගණපරිවුතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා මහාදානං පවත්තෙත්වා පත්තුණ්ණචීනපටකොසෙය්‍යකම්බලදුකූලානි චෙව සුවණ්ණපටිකඤ්ච දත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. සොපි නං සත්ථා ‘‘බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො සොභවතී නාම නගරං අහොසි, යඤ්ඤදත්තො නාම බ්‍රාහ්මණො පිතා, උත්තරා නාම බ්‍රාහ්මණී මාතා, භිය්‍යසො ච උත්තරො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සොත්ථිජො නාමුපට්ඨාකො, සමුද්දා ච උත්තරා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, උදුම්බරරුක්ඛො බොධි, සරීරං තිංසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, තිංස වස්සසහස්සානි ආයූති.

于其之后，有导师名为拘那含牟尼(Koṇāgamana)出世。彼亦仅有一次弟子集会，其时有三万比丘。当时，菩萨为一名叫波婆多(Pabbata)的国王，在众臣的簇拥下，前往导师之处听闻法教，而后邀请以佛陀为首的比丘僧团，行大布施，供养毛织品、中国绸、丝绸、毛毯、细棉布以及金带，并于导师座下出家。那位导师亦为他授记道：“汝将成佛。”那位世尊的都城名为庄严城(Sobhavatī)，父亲是名为雅那达多的婆罗门，母亲是名为郁多罗(Uttarā)的婆罗门女。其上首弟子为毗耶娑(Bhiyyaso)与郁多罗(Uttaro)二位，侍者名为须提阁(Sotthijo)。其上首女弟子为萨目达(Samuddā)与郁多罗(Uttarā)二位。菩提树为优昙婆罗树(Udumbara)，佛身高达三十肘，寿命为三万年。

‘‘කකුසන්ධස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

කොණාගමනො නාම ජිනො, ලොකජෙට්ඨො නරාසභො’’ති. (බු. වං. 25.1);

于拘留孙佛之后，有正等觉者、两足中尊、世间最上、人中之雄，名为拘那含牟尼之胜者出世。

කස්සපො බුද්ධො

迦叶佛陀

තස්ස [Pg.54] අපරභාගෙ කස්සපො නාම සත්ථා උදපාදි. තස්සාපි එකොව සාවකසන්නිපාතො, තත්ථ වීසති භික්ඛුසහස්සානි අහෙසුං. තදා බොධිසත්තො ජොතිපාලො නාම මාණවො හුත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ භූමියඤ්චෙව අන්තලික්ඛෙ ච පාකටො ඝටිකාරස්ස කුම්භකාරස්ස මිත්තො අහොසි. සො තෙන සද්ධිං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මකථං සුත්වා පබ්බජිත්වා ආරද්ධවීරියො තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා වත්තාවත්තසම්පත්තියා බුද්ධසාසනං සොභෙසි. සොපි නං සත්ථා ‘‘බුද්ධො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තස්ස භගවතො ජාතනගරං බාරාණසී නාම අහොසි, බ්‍රහ්මදත්තො නාම බ්‍රාහ්මණො පිතා, ධනවතී නාම බ්‍රාහ්මණී මාතා, තිස්සො ච භාරද්වාජො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා, සබ්බමිත්තො නාමුපට්ඨාකො, අනුළා ච උරුවෙළා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, නිග්‍රොධරුක්ඛො බොධි, සරීරං වීසතිහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, වීසති වස්සසහස්සානි ආයූති.

其后，出现了一位名叫迦叶的导师。他仅有一次弟子集会，当时有两万比丘。那时，菩萨名为光护（Jotipāla），精通三吠陀，在地上和空中都很有名，是陶匠伽提迦罗（Ghaṭikāra）的朋友。他与陶匠一同拜见导师，听闻佛法后出家，勤行精进，学通三藏，以行持圆满庄严佛陀的教法。那位导师也为他授记说：“你将会成佛。”那位世尊的诞生城名叫波罗奈（Bārāṇasī），父亲是梵授（Brahmadatta）婆罗门，母亲是檀那婆提（Dhanavatī）婆罗门女。两位上首弟子是帝须（Tissa）和巴罗多迦（Bhāradvāja），侍者名叫一切友（Sabbamitta），两位上首女弟子是阿奴拉（Anuḷā）和优楼频螺（Uruvelā）。菩提树是尼拘律树，身量高二十肘，寿二万岁。

‘‘කොණාගමනස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

කස්සපො නාම ගොත්තෙන, ධම්මරාජා පභඞ්කරො’’ති. (බු. වං. 26.1);

继拘那含牟尼（Koṇāgamana）后，无上两足尊出世；名为迦叶的法王，光明破暗夜。

යස්මිං පන කප්පෙ දීපඞ්කරදසබලො උදපාදි, තස්මිං අඤ්ඤෙපි තයො බුද්ධා අහෙසුං. තෙසං සන්තිකෙ බොධිසත්තස්ස බ්‍යාකරණං නත්ථි, තස්මා තෙ ඉධ න දස්සිතා. අට්ඨකථායං පන තණ්හඞ්කරතො පට්ඨාය සබ්බෙපි බුද්ධෙ දස්සෙතුං ඉදං වුත්තං –

在燃灯（Dīpaṅkara）十力者出现的劫中，还有另外三位佛陀出现。菩萨在他们面前没有得到授记，因此此处没有列出他们。但在义注中，为了显示所有佛陀，从渴爱（Taṇhaṅkara）佛开始，如此说：

‘‘තණ්හඞ්කරො මෙධඞ්කරො, අථොපි සරණඞ්කරො;

දීපඞ්කරො ච සම්බුද්ධො, කොණ්ඩඤ්ඤො ද්විපදුත්තමො.

渴爱（Taṇhaṅkara）佛、弥陀（Medhaṅkara）佛，以及皈依（Saraṇaṅkara）佛；燃灯（Dīpaṅkara）正觉者，㤭陈如（Koṇḍañña）佛，两足中尊。

‘‘මඞ්ගලො ච සුමනො ච, රෙවතො සොභිතො මුනි;

අනොමදස්සී පදුමො, නාරදො පදුමුත්තරො.

吉祥（Maṅgala）佛、善意（Sumana）佛，瑞瓦达（Revata）佛、庄严（Sobhita）牟尼；无上见（Anomadassī）佛、莲华（Paduma）佛，那罗达（Nārada）佛、莲花上（Padumuttara）佛。

‘‘සුමෙධො ච සුජාතො ච, පියදස්සී මහායසො;

අත්ථදස්සී ධම්මදස්සී, සිද්ධත්ථො ලොකනායකො.

善慧（Sumedha）佛、善生（Sujāta）佛，喜见（Piyadassī）佛，具大名声；见义（Atthadassī）佛、见法（Dhammadassī）佛，悉达多（Siddhattha）佛，世间导师。

‘‘තිස්සො ඵුස්සො ච සම්බුද්ධො, විපස්සී සිඛී වෙස්සභූ;

කකුසන්ධො කොණාගමනො, කස්සපො චාපි නායකො.

帝须（Tissa）佛、弗沙（Phussa）正觉者，毗婆尸（Vipassī）佛、尸弃（Sikhī）佛、毗舍浮（Vessabhū）佛；拘留孙（Kakusandha）佛、拘那含牟尼（Koṇāgamana）佛，以及迦叶（Kassapa）导师。

‘‘එතෙ අහෙසුං සම්බුද්ධා, වීතරාගා සමාහිතා;

සතරංසීව උප්පන්නා, මහාතමවිනොදනා;

ජලිත්වා අග්ගිඛන්ධාව, නිබ්බුතා තෙ සසාවකා’’ති.

彼等是正觉者，离贪而心等持；如百道光芒般生起，驱散大黑暗；如火聚般炽燃后，与弟子们一同般涅槃。

ගොතමො බුද්ධො

乔达摩佛陀

තත්ථ [Pg.55] අම්හාකං බොධිසත්තො දීපඞ්කරාදීනං චතුවීසතියා බුද්ධානං සන්තිකෙ අධිකාරං කරොන්තො කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි ආගතො. කස්සපස්ස පන භගවතො ඔරභාගෙ ඨපෙත්වා ඉමං සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො බුද්ධො නාම නත්ථි. ඉති දීපඞ්කරාදීනං චතුවීසතියා බුද්ධානං සන්තිකෙ ලද්ධබ්‍යාකරණො පන බොධිසත්තො යෙනෙන –

于此，我等菩萨于燃灯佛(Dīpaṅkara)等二十四佛前行愿，历经四阿僧祇又十万劫。于迦叶(Kassapa)世尊之后，除此正等觉者外，实无他佛。如是，菩萨于燃灯佛等二十四佛前得授记后……

‘‘මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතී’’ති. (බු. වං. 2.59) –

得生为人，具足男身，有（阿罗汉）因，得见导师；出家，具足功德，有大行愿，及有欲乐；八法和合，誓愿方成。

ඉමෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා දීපඞ්කරපාදමූලෙ කතාභිනීහාරෙන ‘‘හන්ද බුද්ධකරෙ ධම්මෙ, විචිනාමි ඉතො චිතො’’ති උස්සාහං කත්වා ‘‘විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, පඨමං දානපාරමි’’න්ති දානපාරමිතාදයො බුද්ධකාරකධම්මා දිට්ඨා, පූරෙන්තොයෙව යාව වෙස්සන්තරත්තභාවො ආගමි. ආගච්ඡන්තො ච යෙ තෙ කතාභිනීහාරානං බොධිසත්තානං ආනිසංසා සංවණ්ණිතා –

具足此八法后，于燃灯佛(Dīpaṅkara)足下立誓，发起精进：“我今当于此彼处，遍求能成佛之法。”寻觅之时，首先得见布施波罗蜜。如是得见布施波罗蜜等成佛之法后，彼即圆满此等诸法，直至韦桑达拉(Vessantara)之生。于轮回中，彼等已立誓愿之菩萨所得功德利益，经中描述为：

‘‘එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නා, බොධියා නියතා නරා;

සංසරං දීඝමද්ධානං, කප්පකොටිසතෙහිපි.

如是，具足一切支分、志求菩提之人，纵经百俱胝劫，于漫长时劫中轮回，亦……

‘‘අවීචිම්හි නුප්පජ්ජන්ති, තථා ලොකන්තරෙසු ච;

නිජ්ඣාමතණ්හා ඛුප්පිපාසා, න හොන්ති කාලකඤ්ජිකා.

（彼等）不生于无间地狱(Avīci)，亦不生于世界中间地狱；不为恒渴饿鬼、饥渴饿鬼，亦不为迦罗乾者(Kāḷakañjika)鬼。

‘‘න හොන්ති ඛුද්දකා පාණා, උප්පජ්ජන්තාපි දුග්ගතිං;

ජායමානා මනුස්සෙසු, ජච්චන්ධා න භවන්ති තෙ.

纵生恶趣，亦不为微小众生；生于人中，亦非生而为盲者。

‘‘සොතවෙකල්ලතා නත්ථි, න භවන්ති මූගපක්ඛිකා;

ඉත්ථිභාවං න ගච්ඡන්ති, උභතොබ්‍යඤ්ජනපණ්ඩකා.

无耳根之疾，亦不为喑哑瘫痪者；不堕女身，亦非具二性者或黄门(paṇḍaka)。

‘‘න භවන්ති පරියාපන්නා, බොධියා නියතා නරා;

මුත්තා ආනන්තරිකෙහි, සබ්බත්ථ සුද්ධගොචරා.

志求菩提之人，决定不为（恶业）所摄；解脱无间业，于一切处行境清净。

‘‘මිච්ඡාදිට්ඨිං න සෙවන්ති, කම්මකිරියදස්සනා;

වසමානාපි සග්ගෙසු, අසඤ්ඤං නුපපජ්ජරෙ.

因见业行，不奉邪见；虽住天界，不生于无想有。

‘‘සුද්ධාවාසෙසු දෙවෙසු, හෙතු නාම න විජ්ජති;

නෙක්ඛම්මනින්නා සප්පුරිසා, විසංයුත්තා භවාභවෙ;

චරන්ති ලොකත්ථචරියායො, පූරෙන්ති සබ්බපාරමී’’ති.

于净居天中，无有其因；善士心向出离，于诸有不相应；为利世间而行，圆满一切波罗蜜。

තෙ [Pg.56] ආනිසංසෙ අධිගන්ත්වාව ආගතො. පාරමියො පූරෙන්තස්ස චස්ස අකිත්තිබ්‍රාහ්මණකාලෙ, සඞ්ඛබ්‍රාහ්මණකාලෙ, ධනඤ්චයරාජකාලෙ, මහාසුදස්සනරාජකාලෙ, මහාගොවින්දකාලෙ, නිමිමහාරාජකාලෙ, චන්දකුමාරකාලෙ, විසය්හසෙට්ඨිකාලෙ, සිවිරාජකාලෙ, වෙස්සන්තරරාජකාලෙති දානපාරමිතාය පූරිතත්තභාවානං පරිමාණං නාම නත්ථි. එකන්තෙන පනස්ස සසපණ්ඩිතජාතකෙ –

彼为证得此等功德而来。于其圆满波罗蜜时，如为阿基提婆罗门(Akitti-brāhmaṇa)时、商佉婆罗门(Saṅkha-brāhmaṇa)时、达难阇耶王(Dhanañcaya-rāja)时、大善见王(Mahāsudassana-rāja)时、大果文达(Mahāgovinda)时、尼弥大王(Nimi-mahārāja)时、月王子(Candakumāra)时、毗舍耶富翁(Visayha-seṭṭhi)时、尸毗王(Sivi-rāja)时、韦桑达拉王(Vessantara-rāja)时，其布施波罗蜜圆满之生，数量不可称计。尤其于兔王本生(Sasapaṇḍita-jātaka)中——

‘‘භික්ඛාය උපගතං දිස්වා, සකත්තානං පරිච්චජිං;

දානෙන මෙ සමො නත්ථි, එසා මෙ දානපාරමී’’ති. (චරියා. 1.තස්සුද්දාන) –

见有来乞者，我舍弃自身；于布施无与我等同者，此乃我之布施波罗蜜。

එවං අත්තපරිච්චාගං කරොන්තස්ස දානපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. තථා සීලවනාගරාජකාලෙ, චම්පෙය්‍යනාගරාජකාලෙ, භූරිදත්තනාගරාජකාලෙ, ඡද්දන්තනාගරාජකාලෙ, ජයද්දිසරාජපුත්තකාලෙ, අලීනසත්තුකුමාරකාලෙති සීලපාරමිතාය පූරිතත්තභාවානං පරිමාණං නාම නත්ථි. එකන්තෙන පනස්ස සඞ්ඛපාලජාතකෙ –

如是行舍身时，其布施波罗蜜即成胜义波罗蜜。同样，于为尸罗婆龙王(Sīlava-nāgarāja)时、瞻波龙王(Campeyya-nāgarāja)时、布利达多龙王(Bhūridatta-nāgarāja)时、六牙象王(Chaddanta-nāgarāja)时、阇耶迪沙王子(Jayaddisa-rājaputta)时、无倦王子(Alīnasattu-kumāra)时，其戒波罗蜜圆满之生，数量不可称计。尤其于桑喀巴拉本生(Saṅkhapāla-jātaka)中——

‘‘සූලෙහි විජ්ඣයන්තොපි, කොට්ටියන්තොපි සත්තිභි;

භොජපුත්තෙ න කුප්පාමි, එසා මෙ සීලපාරමී’’ති. (චරියා. 2.91) –

虽为丳所刺，虽为刃所割，于捕我之人，我亦不生瞋；此乃我之戒波罗蜜。

එවං අත්තපරිච්චාගං කරොන්තස්ස සීලපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. තථා සොමනස්සකුමාරකාලෙ, හත්ථිපාලකුමාරකාලෙ, අයොඝරපණ්ඩිතකාලෙති මහාරජ්ජං පහාය නෙක්ඛම්මපාරමිතාය පූරිතත්තභාවානං පරිමාණං නාම නත්ථි. එකන්තෙන පනස්ස චූළසුතසොමජාතකෙ –

如是行舍身时，其戒波罗蜜即成胜义波罗蜜。同样，于为须摩那王子(Somanassa-kumāra)时、象护王子(Hatthipāla-kumāra)时、铁室贤者(Ayoghara-paṇḍita)时，舍弃大王国，其出离波罗蜜圆满之生，数量不可称计。尤其于小须陀须摩本生(Cūḷasutasoma-jātaka)中——

‘‘මහාරජ්ජං හත්ථගතං, ඛෙළපිණ්ඩංව ඡඩ්ඩයිං;

චජතො න හොති ලග්ගනං, එසා මෙ නෙක්ඛම්මපාරමී’’ති. –

大王国已在手，我如唾沫般舍弃；舍时无执着，此乃我之出离波罗蜜。

එවං නිස්සඞ්ගතාය රජ්ජං ඡඩ්ඩෙත්වා නික්ඛමන්තස්ස නෙක්ඛම්මපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. තථා විධුරපණ්ඩිතකාලෙ, මහාගොවින්දපණ්ඩිතකාලෙ, කුද්දාලපණ්ඩිතකාලෙ, අරකපණ්ඩිතකාලෙ, බොධිපරිබ්බාජකකාලෙ, මහොසධපණ්ඩිතකාලෙති පඤ්ඤාපාරමිතාය පූරිතත්තභාවානං පරිමාණං නාම නත්ථි. එකන්තෙන පනස්ස සත්තුභස්තජාතකෙ සෙනකපණ්ඩිතකාලෙ –

如是，因无执著而舍弃王位出离，其出离波罗蜜(nekkhammapāramī)即成为胜义波罗蜜(paramatthapāramī)。同样，在维杜罗贤者(Vidhurapaṇḍita)时、大果文达贤者(Mahāgovindapaṇḍita)时、掘锄贤者(Kuddālapaṇḍita)时、阿拉咖贤者(Arakapaṇḍita)时、菩提游行者(Bodhiparibbājaka)时、以及大药贤者(Mahosadhapaṇḍita)时，其圆满智慧波罗蜜的诸有，实不可计量。尤其是在箭囊本生(Sattubhastajātaka)为塞纳咖贤者(Senaka)时——

‘‘පඤ්ඤාය [Pg.57] විචිනන්තොහං, බ්‍රාහ්මණං මොචයිං දුඛා;

පඤ්ඤාය මෙ සමො නත්ථි, එසා මෙ පඤ්ඤාපාරමී’’ති. –

“我以智慧审察，令婆罗门解脱于苦；于智慧无与我等同者，此即我之智慧波罗蜜。”

අන්තොභස්තගතං සප්පං දස්සෙන්තස්ස පඤ්ඤාපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. තථා වීරියපාරමිතාදීනම්පි පූරිතත්තභාවානං පරිමාණං නාම නත්ථි. එකන්තෙන පනස්ස මහාජනකජාතකෙ –

示现囊中之蛇时，其智慧波罗蜜即成为胜义波罗蜜。同样，精进波罗蜜(vīriyapāramī)等所圆满的诸有，亦无有量。尤其是在大迦那咖本生(Mahājanakajātaka)中——

‘‘අතීරදස්සී ජලමජ්ඣෙ, හතා සබ්බෙව මානුසා;

චිත්තස්ස අඤ්ඤථා නත්ථි, එසා මෙ වීරියපාරමී’’ති. –

“于水中不见彼岸，所有人都已死亡；我心无有异念，此即我之精进波罗蜜。”

එවං මහාසමුද්දං තරන්තස්ස වීරියපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. ඛන්තිවාදිජාතකෙ –

如是，于渡越大海时，其精进波罗蜜即成为胜义波罗蜜。于忍辱仙人本生(Khantivādijātaka)中——

‘‘අචෙතනංව කොට්ටෙන්තෙ, තිණ්හෙන ඵරසුනා මමං;

කාසිරාජෙ න කුප්පාමි, එසා මෙ ඛන්තිපාරමී’’ති. –

“迦尸王以利斧斫我身，犹如斫无情之物；我于彼时心无嗔恚，此即我之忍辱波罗蜜。”

එවං අචෙතනභාවෙන විය මහාදුක්ඛං අධිවාසෙන්තස්ස ඛන්තිපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. මහාසුතසොමජාතකෙ –

如是，犹如无情之物般忍受巨大痛苦，其忍辱波罗蜜(khantipāramī)即成为胜义波罗蜜。于大须陀须摩本生(Mahāsutasomajātaka)中——

‘‘සච්චවාචං අනුරක්ඛන්තො, චජිත්වා මම ජීවිතං;

මොචෙසිං එකසතං ඛත්තියෙ, එසා මෙ සච්චපාරමී’’ති. –

“为守护真实语，我舍弃生命，解救了一百位刹帝利；此即我之真实波罗蜜。”

එවං ජීවිතං චජිත්වා සච්චමනුරක්ඛන්තස්ස සච්චපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. මූගපක්ඛජාතකෙ –

如是，舍弃生命而守护真实，其真实波罗蜜(saccapāramī)即成为胜义波罗蜜。于哑口本生(Mūgapakkhajātaka)中——

‘‘මාතාපිතා න මෙ දෙස්සා, නපි දෙස්සං මහායසං;

සබ්බඤ්ඤුතං පියං මය්හං, තස්මා වතමධිට්ඨහි’’න්ති. (චරියා. 3.65) –

“父母非我所憎，大名声亦非我所憎；然一切智为我挚爱，是故我立此誓言。”

එවං ජීවිතම්පි චජිත්වා වතං අධිට්ඨහන්තස්ස අධිට්ඨානපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. සුවණ්ණසාමජාතකෙ –

如是，舍弃生命而受持誓言，其决意波罗蜜(adhiṭṭhānapāramī)即成为胜义波罗蜜。于睒摩本生(Suvaṇṇasāmajātaka)中——

‘‘න මං කොචි උත්තසති, නපිහං භායාමි කස්සචි;

මෙත්තාබලෙනුපත්ථද්ධො, රමාමි පවනෙ තදා’’ති. (චරියා. 3.113) –

“无人令我心惊恐，我亦不畏惧任何人；我以慈力为依止，那时我在林中安住。”

එවං ජීවිතම්පි අනොලොකෙත්වා මෙත්තායන්තස්ස මෙත්තාපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. ලොමහංසජාතකෙ –

如此，不顾生命而修习慈心，其慈波罗蜜(Mettāpāramī)方名为究竟波罗蜜。于《毫毛竖立本生》(Lomahaṃsajātaka)中——

‘‘සුසානෙ [Pg.58] සෙය්‍යං කප්පෙමි, ඡවට්ඨිකං උපනිධායහං;

ගාමණ්ඩලා උපාගන්ත්වා, රූපං දස්සෙන්තිනප්පක’’න්ති. (චරියා. 3.119) –

“我在尸陀林中铺设卧具，以尸骨为枕；村童们前来，展现各种形相。”

එවං ගාමදාරකෙසු නිට්ඨුභනාදීහි චෙව මාලාගන්ධූපහාරාදීහි ච සුඛදුක්ඛං උප්පාදෙන්තෙසුපි උපෙක්ඛං අනතිවත්තෙන්තස්ස උපෙක්ඛාපාරමිතා පරමත්ථපාරමී නාම ජාතා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරතො පනෙස අත්ථො චරියාපිටකතො ගහෙතබ්බොති. එවං පාරමියො පූරෙත්වා වෙස්සන්තරත්තභාවෙ ඨිතො –

如此，即使村童以唾弃等，以及花香供养等，令他生起苦乐，他亦不超越平等心，其舍波罗蜜(Upekkhāpāramī)方名为究竟波罗蜜。此乃简要之说。若欲详尽，当从《所行藏》(Cariyāpiṭaka)中取义。如此圆满诸波罗蜜后，他处于韦桑达拉(Vessantara)的生命状态中——

‘‘අචෙතනායං පථවී, අවිඤ්ඤාය සුඛං දුඛං;

සාපි දානබලා මය්හං, සත්තක්ඛත්තුං පකම්පථා’’ති. (චරියා. 1.124) –

“此地本是无情物，不知苦乐；然因我布施之力，它七度震动。”

එවං මහාපථවිකම්පනාදීනි මහාපුඤ්ඤානි කරිත්වා ආයුපරියොසානෙ තතො චුතො තුසිතභවනෙ නිබ්බත්ති. ඉති දීපඞ්කරපාදමූලතො පට්ඨාය යාව අයං තුසිතපුරෙ නිබ්බත්ති, එත්තකං ඨානං දූරෙනිදානං නාමාති වෙදිතබ්බං.

如此，行大地震动等广大福德后，寿命终尽，从彼处去世，投生于兜率天。因此，从燃灯佛足下开始，直至投生兜率天，此一范围应知名为远因缘(Dūrenidāna)。

දූරෙනිදානකථා නිට්ඨිතා.

远因缘论终。

2. අවිදූරෙනිදානකථා

2. 近因缘论

තුසිතපුරෙ වසන්තෙයෙව පන බොධිසත්තෙ බුද්ධකොලාහලං නාම උදපාදි. ලොකස්මිඤ්හි තීණි කොලාහලානි මහන්තානි උප්පජ්ජන්ති කප්පකොලාහලං, බුද්ධකොලාහලං, චක්කවත්තිකොලාහලන්ති. තත්ථ ‘‘වස්සසතසහස්සච්චයෙන කප්පුට්ඨානං භවිස්සතී’’ති ලොකබ්‍යූහා නාම කාමාවචරදෙවා මුත්තසිරා විකිණ්ණකෙසා රුදමුඛා අස්සූනි හත්ථෙහි පුඤ්ඡමානා රත්තවත්ථනිවත්ථා අතිවිය විරූපවෙසධාරිනො හුත්වා මනුස්සපථෙ විචරන්තා එවං ආරොචෙන්ති – ‘‘මාරිසා, ඉතො වස්සසතසහස්සච්චයෙන කප්පුට්ඨානං භවිස්සති, අයං ලොකො විනස්සිස්සති, මහාසමුද්දොපි සුස්සිස්සති, අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා උඩ්ඩය්හිස්සන්ති විනස්සිස්සන්ති, යාව බ්‍රහ්මලොකා ලොකවිනාසො භවිස්සති, මෙත්තං මාරිසා, භාවෙථ, කරුණං, මුදිතං, උපෙක්ඛං මාරිසා, භාවෙථ, මාතරං [Pg.59] උපට්ඨහථ, පිතරං උපට්ඨහථ, කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො හොථා’’ති. ඉදං කප්පකොලාහලං නාම. ‘‘වස්සසහස්සච්චයෙන පන සබ්බුඤ්ඤුබුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සතී’’ති ලොකපාලදෙවතා ‘‘ඉතො, මාරිසා, වස්සසහස්සච්චයෙන සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සතී’’ති උග්ඝොසෙන්තියො ආහිණ්ඩන්ති. ඉදං බුද්ධකොලාහලං නාම. ‘‘වස්සසතස්සච්චයෙන චක්කවත්තිරාජා උප්පජ්ජිස්සතී’’ති දෙවතායො ‘‘ඉතො මාරිසා වස්සසතච්චයෙන චක්කවත්තිරාජා ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සතී’’ති උග්ඝොසෙන්තියො ආහිණ්ඩන්ති. ඉදං චක්කවත්තිකොලාහලං නාම. ඉමානි තීණි කොලාහලානි මහන්තානි හොන්ති.

菩萨住于兜率天(Tusitapura)时，便出现了名为“佛陀宣告”之事。世间有三种大宣告出现：劫末宣告、佛陀宣告、转轮王宣告。其中，当“十万年后将发生劫坏”时，名为“世间晓示者”(lokabyūhā)的欲界天人，垂头散发，面带哭容，以手拭泪，身着红衣，化作极为丑怪之相，于人行道上周行宣告：“诸君！从今而后十万年，将发生劫坏，此世界将毁，大洋亦将干涸，此大地与须弥山王亦将被烧毁、毁灭，世界之毁灭将及于梵天界。诸君！当修习慈、悲、喜、舍，当侍奉母亲、父亲，于族中恭敬长者。”此即所谓“劫末宣告”。当“千年之后，一切知佛(sabbaññubuddha)将出现于世”时，护世天人周行宣告：“诸君！从今而后千年，一切知佛将出现于世。”此即所谓“佛陀宣告”。当“百年之后，转轮王(cakkavattirājā)将出现于世”时，诸天人周行宣告：“诸君！从今而后百年，转轮王将出现于世。”此即所谓“转轮王宣告”。此三种为世间之大宣告。

තෙසු බුද්ධකොලාහලසද්දං සුත්වා සකලදසසහස්සචක්කවාළදෙවතා එකතො සන්නිපතිත්වා ‘‘අසුකො නාම සත්තො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා ආයාචන්ති. ආයාචමානා ච පුබ්බනිමිත්තෙසු උප්පන්නෙසු ආයාචන්ති. තදා පන සබ්බාපි තා එකෙකචක්කවාළෙ චාතුමහාරාජසක්කසුයාමසන්තුසිතසුනිම්මිතවසවත්තිමහාබ්‍රහ්මෙහි සද්ධිං එකචක්කවාළෙ සන්නිපතිත්වා තුසිතභවනෙ බොධිසත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මාරිස, තුම්හෙහි දස පාරමියො පූරෙන්තෙහි න සක්කසම්පත්තිං, න මාරබ්‍රහ්මචක්කවත්තිසම්පත්තිං පත්ථෙන්තෙහි පූරිතා, ලොකනිත්ථරණත්ථාය පන සබ්බඤ්ඤුතං පත්ථෙන්තෙහි පූරිතා, සො වො දානි කාලො, මාරිස, බුද්ධත්තාය, සමයො, මාරිස, බුද්ධත්තායා’’ති යාචිංසු.

听闻佛陀出世的喧传之声后，所有一万个世界的天神们聚集一处，了知“某某有情将成佛”，便前去拜见并祈请。当诸前相出现时，他们亦前来祈请。那时，所有天神与每一世界的四大天王、帝释、苏亚马、兜率天、化乐天、他化自在天及大梵天，于一个世界集会，前往兜率天宫菩萨的住处，祈请道：“尊者，您圆满十波罗蜜，非为希求帝释之成就，亦非为希求魔王、梵天或转轮王之成就，而是为度脱世间、希求一切智而圆满。尊者，如今正是您成佛之时；尊者，正是成佛之机啊！”

අථ මහාසත්තො දෙවතානං පටිඤ්ඤං අදත්වාව කාලදීපදෙසකුලජනෙත්තිආයුපරිච්ඡෙදවසෙන පඤ්චමහාවිලොකනං නාම විලොකෙසි. තත්ථ ‘‘කාලො නු ඛො, අකාලො නු ඛො’’ති පඨමං කාලං විලොකෙසි. තත්ථ වස්සසතසහස්සතො උද්ධං වඩ්ඪිතආයුකාලො කාලො නාම න හොති. කස්මා? තදා හි සත්තානං ජාතිජරාමරණානි න පඤ්ඤායන්ති. බුද්ධානඤ්ච ධම්මදෙසනා තිලක්ඛණමුත්තා නාම නත්ථි. තෙසං ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා’’ති කථෙන්තානං ‘‘කිං නාමෙතං කථෙන්තී’’ති නෙව සොතබ්බං න සද්ධාතබ්බං මඤ්ඤන්ති, තතො අභිසමයො න හොති, තස්මිං අසති අනිය්‍යානිකං සාසනං හොති. තස්මා සො අකාලො. වස්සසතතො ඌනආයුකාලොපි කාලො නාම න හොති. කස්මා? තදා හි සත්තා උස්සන්නකිලෙසා හොන්ති, උස්සන්නකිලෙසානඤ්ච දින්නො ඔවාදො [Pg.60] ඔවාදට්ඨානෙ න තිට්ඨති, උදකෙ දණ්ඩරාජි විය ඛිප්පං විගච්ඡති. තස්මා සොපි අකාලො. වස්සසතසහස්සතො පන පට්ඨාය හෙට්ඨා, වස්සසතතො පට්ඨාය උද්ධං ආයුකාලො කාලො නාම. තදා ච වස්සසතායුකාලො, අථ මහාසත්තො ‘‘නිබ්බත්තිතබ්බකාලො’’ති කාලං පස්සි.

尔时，摩诃萨未允诺诸天，即依时、洲、国、族、母之寿限，行五大观。于此，首先观察时：“是其时耶？非其时耶？”于此，若人寿增至十万岁以上，则非成佛之时。何以故？尔时，有情不了知生、老、病、死。诸佛说法，亦不离于三相。于彼等说“无常、苦、无我”时，彼等思惟：“此说何名？”既不欲闻，亦不信受，是故不得现观。不得现观，教法即非出离道。是故，彼非其时。若人寿减至一百岁以下，亦非成佛之时。何以故？尔时，有情烦恼炽盛。于烦恼炽盛者，所授教诫不住于心，犹如以杖画水，速即消逝。是故，彼亦非其时。然自十万岁以下，及自一百岁以上，方为成佛之时。当时人寿为一百岁，于是摩诃萨观见：“此乃当生之时。”

තතො දීපං විලොකෙන්තො සපරිවාරෙ චත්තාරො දීපෙ ඔලොකෙත්වා ‘‘තීසු දීපෙසු බුද්ධා න නිබ්බත්තන්ති, ජම්බුදීපෙයෙව නිබ්බත්තන්තී’’ති දීපං පස්සි.

其后，于观察洲时，遍览四大洲及其附属岛屿后，观见：“诸佛不出于三洲，唯出于瞻部洲(Jambudīpa)。”遂确定其洲。

තතො ‘‘ජම්බුදීපො නාම මහා, දසයොජනසහස්සපරිමාණො, කතරස්මිං නු ඛො පදෙසෙ බුද්ධා නිබ්බත්තන්තී’’ති ඔකාසං විලොකෙන්තො මජ්ඣිමදෙසං පස්සි. මජ්ඣිමදෙසො නාම ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති එවං විනයෙ (මහාව. 259) වුත්තො පදෙසො. සො ආයාමතො තීණි යොජනසතානි, විත්ථාරතො අඩ්ඪතෙය්‍යානි, පරික්ඛෙපතො නව යොජනසතානීති එතස්මිං පදෙසෙ බුද්ධා, පච්චෙකබුද්ධා, අග්ගසාවකා, අසීති මහාසාවකා, චක්කවත්තිරාජානො, අඤ්ඤෙ ච මහෙසක්ඛා ඛත්තියබ්‍රාහ්මණගහපතිමහාසාලා උප්පජ්ජන්ති. ඉදඤ්චෙත්ථ කපිලවත්ථු නාම නගරං, තත්ථ මයා නිබ්බත්තිතබ්බන්ති නිට්ඨං අගමාසි.

于是他思惟：“名为瞻部洲(Jambudīpa)的大地，广达一万由旬，诸佛究竟于何处出生？”当他遍观处所时，见到了中土(Majjhimadesa)。所谓中土，即是《律藏》(Vinaya, Mahāvagga 259)中所说的区域：“东方有名为伽曾伽罗(Gajaṅgala)的市镇，其外有大沙罗(Mahāsālā)，再往外是边地，向内是中土。东南方有名为萨罗婆提(Sallavatī)的河流，其外是边地，向内是中土。南方有名为色多迦尼迦(Setakaṇṇika)的市镇，其外是边地，向内是中土。西方有名为图那(Thūṇa)的婆罗门村，其外是边地，向内是中土。北方有名为优尸罗陀阇(Usīraddhajo)的山，其外是边地，向内是中土。”此区域长三百由旬，宽二百五十由旬，周长九百由旬。诸佛、辟支佛、上首弟子、八十大声闻、转轮王以及其他有大势力的刹帝利、婆罗门、居士大富长者皆出生于此。“而在此处，有一座名为迦毗罗卫(Kapilavatthu)的城市，我当出生于彼处。”他作此决定。

තතො කුලං විලොකෙන්තො ‘‘බුද්ධා නාම වෙස්සකුලෙ වා සුද්දකුලෙ වා න නිබ්බත්තන්ති. ලොකසම්මතෙ පන ඛත්තියකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණකුලෙ වාති ද්වීසුයෙව කුලෙසු නිබ්බත්තන්ති. ඉදානි ච ඛත්තියකුලං ලොකසම්මතං, තත්ථ නිබ්බත්තිස්සාමි. සුද්ධොදනො නාම රාජා මෙ පිතා භවිස්සතී’’ති කුලං පස්සි.

其后，他观察家族：“诸佛不生于吠舍(Vessa)种姓或首陀罗(Sudda)种姓，只生于世间公认的刹帝利(Khattiya)种姓或婆罗门(Brāhmaṇa)种姓此二种姓中。如今刹帝利种姓为世间所公认，我当生于彼处。净饭(Suddhodana)王将为我父。”他如此看定了家族。

තතො [Pg.61] මාතරං විලොකෙන්තො ‘‘බුද්ධමාතා නාම ලොලා සුරාධුත්තා න හොති, කප්පසතසහස්සං පන පූරිතපාරමී ජාතිතො පට්ඨාය අඛණ්ඩපඤ්චසීලායෙව හොති. අයඤ්ච මහාමායා නාම දෙවී එදිසී, අයං මෙ මාතා භවිස්සති. කිත්තකං පනස්සා ආයූති දසන්නං මාසානං උපරි සත්ත දිවසානී’’ති පස්සි.

其后，当观察母亲时，他见到：“佛母者，非为轻浮嗜酒(lolā surādhuttā)之人，而是圆满十万劫波罗蜜，自出生以来即持守无缺五戒(pañcasīla)者。这位名为摩诃摩耶(Mahāmāyā)的天女正是如此，她将是我的母亲。那么，她的寿命还剩多少呢？尚余十个月又七天。”

ඉති ඉමං පඤ්චමහාවිලොකනං විලොකෙත්වා ‘‘කාලො මෙ, මාරිසා, බුද්ධභාවායා’’ති දෙවතානං සඞ්ගහං කරොන්තො පටිඤ්ඤං දත්වා ‘‘ගච්ඡථ, තුම්හෙ’’ති තා දෙවතා උය්‍යොජෙත්වා තුසිතදෙවතාහි පරිවුතො තුසිතපුරෙ නන්දනවනං පාවිසි. සබ්බදෙවලොකෙසු හි නන්දනවනං අත්ථියෙව. තත්ථ නං දෙවතා ‘‘ඉතො චුතො සුගතිං ගච්ඡ, ඉතො චුතො සුගතිං ගච්ඡා’’ති පුබ්බෙ කතකුසලකම්මොකාසං සාරයමානා විචරන්ති. සො එවං දෙවතාහි කුසලං සාරයමානාහි පරිවුතො තත්ථ විචරන්තොයෙව චවිත්වා මහාමායාය දෙවියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි.

如是作此五大观察(pañcamahāvilokana)后，菩萨心念：“诸位(mārisa)，我成佛之时已至。”为摄受诸天而予以承诺后，他遣散诸天说：“你们去吧！”随后，他在兜率天(Tusita)天众的围绕下，进入兜率天的欢喜园(Nandanavana)。须知一切天界皆有欢喜园。在那里，诸天行走时，不断提醒他往昔所造的善业：“从此死后，往生善趣(sugati)！从此死后，往生善趣！”他就在诸天如此提醒其善业的围绕下，于园中行走时，从兜率天逝去，于摩诃摩耶(Mahāmāyā)天女的腹中结生。

තස්ස ආවිභාවත්ථං අයං අනුපුබ්බිකථා – තදා කිර කපිලවත්ථුනගරෙ ආසාළ්හිනක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං අහොසි, මහාජනො නක්ඛත්තං කීළති. මහාමායාපි දෙවී පුරෙ පුණ්ණමාය සත්තමදිවසතො පට්ඨාය විගතසුරාපානං මාලාගන්ධවිභූතිසම්පන්නං නක්ඛත්තකීළං අනුභවමානා සත්තමෙ දිවසෙ පාතොව උට්ඨාය ගන්ධොදකෙන න්හායිත්වා චත්තාරි සතසහස්සානි විස්සජ්ජෙත්වා මහාදානං දත්වා සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතා වරභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය අලඞ්කතපටියත්තං සිරිගබ්භං පවිසිත්වා සිරිසයනෙ නිපන්නා නිද්දං ඔක්කමමානා ඉමං සුපිනං අද්දස – චත්තාරො කිර නං මහාරාජානො සයනෙනෙව සද්ධිං උක්ඛිපිත්වා හිමවන්තං නෙත්වා සට්ඨියොජනිකෙ මනොසිලාතලෙ සත්තයොජනිකස්ස මහාසාලරුක්ඛස්ස හෙට්ඨා ඨපෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. අථ නෙසං දෙවියො ආගන්ත්වා දෙවිං අනොතත්තදහං නෙත්වා මනුස්සමලහරණත්ථං න්හාපෙත්වා දිබ්බවත්ථං නිවාසාපෙත්වා ගන්ධෙහි විලිම්පාපෙත්වා දිබ්බපුප්ඵානි පිළන්ධාපෙත්වා තතො අවිදූරෙ එකො රජතපබ්බතො අත්ථි, තස්ස අන්තො කනකවිමානං අත්ථි, තත්ථ පාචීනසීසකං දිබ්බසයනං පඤ්ඤාපෙත්වා නිපජ්ජාපෙසුං. අථ බොධිසත්තො සෙතවරවාරණො හුත්වා තතො අවිදූරෙ එකො සුවණ්ණපබ්බතො අත්ථි, තත්ථ විචරිත්වා තතො ඔරුය්හ රජතපබ්බතං අභිරුහිත්වා උත්තරදිසතො ආගම්ම රජතදාමවණ්ණාය සොණ්ඩාය සෙතපදුමං ගහෙත්වා කොඤ්චනාදං නදිත්වා කනකවිමානං [Pg.62] පවිසිත්වා මාතුසයනං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා දක්ඛිණපස්සං ඵාලෙත්වා කුච්ඡිං පවිට්ඨසදිසො අහොසීති. එවං උත්තරාසාළ්හනක්ඛත්තෙන පටිසන්ධිං ගණ්හි.

为明此事，有如是次第之说：据说，当时在迦毗罗卫(Kapilavatthu)城，宣告举行萨哈(āsāḷhi)月节，大众欢庆此节。摩诃摩耶(Mahāmāyā)天后亦于满月前七日开始，远离饮酒，具足花鬘、涂香等庄严，享受节庆之乐。至第七日，清晨即起，以香汤沐浴，散四十万财，行大布施，以一切庄严具庄严其身，享用殊胜美食，受持布萨(uposatha)诸支分后，进入装饰整备之吉祥殿，卧于吉祥床。入睡时，得如是之梦：据说，四大天王将其连同卧床一同举起，带至雪山(Himavanta)，置于六十由旬(yojana)之雄黄石(manosilā)台上，于一株七由旬之大娑罗树(sālarukkha)下，立于一旁。其后，彼等之天后前来，将天后带至阿耨达池(Anotatta)，为除人垢而令其沐浴，令着天衣，令涂众香，令饰天花。离彼不远处有一银山(rajatapabbata)，其内有一金宫(kanakavimāna)。于彼处铺设头朝东方之天床，令其卧下。其时，菩萨化为一头殊胜白象(setavaravāraṇa)，于离彼不远处之一金山(suvaṇṇapabbata)上漫步，自彼处下山，登上银山，从北面而来，以色如银索之鼻，执一白莲，发出一声鸣叫，进入金宫，右绕其母之床三匝，破开右胁，如入其腹中。如是，于北萨哈(Uttarāsāḷha)月星宿时，菩萨入胎。

පුනදිවසෙ පබුද්ධා දෙවී තං සුපිනං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා චතුසට්ඨිමත්තෙ බ්‍රාහ්මණපාමොක්ඛෙ පක්කොසාපෙත්වා ගොමයහරිතූපලිත්තාය ලාජාදීහි කතමඞ්ගලසක්කාරාය භූමියා මහාරහානි ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථ නිසින්නානං බ්‍රාහ්මණානං සප්පිමධුසක්ඛරාභිසඞ්ඛතස්ස වරපායාසස්ස සුවණ්ණරජතපාතියො පූරෙත්වා සුවණ්ණරජතපාතීහියෙව පටිකුජ්ජිත්වා අදාසි, අඤ්ඤෙහි ච අහතවත්ථකපිලගාවිදානාදීහි තෙ සන්තප්පෙසි. අථ නෙසං සබ්බකාමෙහි සන්තප්පිතානං බ්‍රාහ්මණානං සුපිනං ආරොචාපෙත්වා ‘‘කිං භවිස්සතී’’ති පුච්ඡි. බ්‍රාහ්මණා ආහංසු – ‘‘මා චින්තයි, මහාරාජ, දෙවියා තෙ කුච්ඡිම්හි ගබ්භො පතිට්ඨිතො, සො ච ඛො පුරිසගබ්භො, න ඉත්ථිගබ්භො, පුත්තො තෙ භවිස්සති, සො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසිස්සති, රාජා භවිස්සති චක්කවත්තී. සචෙ අගාරා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සති, බුද්ධො භවිස්සති ලොකෙ විවටච්ඡදො’’ති.

次日，王后醒来后将此梦禀告国王。国王召集了六十四位为首的婆罗门(brāhmaṇapāmokkha)，在以鲜牛粪涂抹、用炒米等作吉祥供养的地面上，铺设贵重之座，让婆罗门们坐于其上。国王以金银钵盛满用酥油、蜂蜜、糖调制的上等乳粥，再以金银钵盖上，布施给他们，并以新衣、黄牛等其他布施使他们满足。然后，待这些婆罗门们享尽一切欲乐供养后，国王将梦境告知他们，问道：“将会如何？”婆罗门们答道：“大王，请勿忧虑！王后腹中已怀有身孕，且是男胎，非是女胎，您将得一王子。他若在家，将成为转轮王(cakkavattī)；若离家出家，将成为世间揭开覆盖的佛陀(vivaṭacchado)。”

බොධිසත්තස්ස පන මාතුකුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිග්ගහණක්ඛණෙයෙව එකප්පහාරෙනෙව සකලදසසහස්සී ලොකධාතු සඞ්කම්පි සම්පකම්පි සම්පවෙධි. ද්වත්තිංස පුබ්බනිමිත්තානි පාතුරහෙසුං – දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු අප්පමාණො ඔභාසො ඵරි. තස්ස තං සිරිං දට්ඨුකාමා විය අන්ධා චක්ඛූනි පටිලභිංසු, බධිරා සද්දං සුණිංසු, මූගා සමාලපිංසු, ඛුජ්ජා උජුගත්තා අහෙසුං, පඞ්ගුලා පදසා ගමනං පටිලභිංසු, බන්ධනගතා සබ්බසත්තා අන්දුබන්ධනාදීහි මුච්චිංසු, සබ්බනිරයෙසු අග්ගී නිබ්බායිංසු, පෙත්තිවිසයෙසු ඛුප්පිපාසා වූපසමිංසු, තිරච්ඡානානං භයං නාහොසි, සබ්බසත්තානං රොගො වූපසමි, සබ්බසත්තා පියංවදා අහෙසුං, මධුරෙනාකාරෙන අස්සා හසිංසු, වාරණා ගජ්ජිංසු, සබ්බතූරියානි සකං සකං නින්නාදං මුඤ්චිංසු, අඝට්ටිතානියෙව මනුස්සානං හත්ථූපගාදීනි ආභරණානි විරවිංසු, සබ්බා දිසා විප්පසන්නා අහෙසුං, සත්තානං සුඛං උප්පාදයමානො මුදුසීතලො වාතො වායි, අකාලමෙඝො වස්සි, පථවිතොපි උදකං උබ්භිජ්ජිත්වා විස්සන්දි, පක්ඛිනො ආකාසගමනං විජහිංසු, නදියො අසන්දමානා අට්ඨංසු, මහාසමුද්දො මධුරොදකො අහොසි, සබ්බත්ථකමෙව පඤ්චවණ්ණෙහි පදුමෙහි [Pg.63] සඤ්ඡන්නතලො අහොසි, ථලජජලජාදීනි සබ්බපුප්ඵානි පුප්ඵිංසු, රුක්ඛානං ඛන්ධෙසු ඛන්ධපදුමානි, සාඛාසු සාඛාපදුමානි, ලතාසු ලතාපදුමානි පුප්ඵිංසු, ඝනසිලාතලානි භින්දිත්වා උපරූපරි සතපත්තානි හුත්වා දණ්ඩපදුමානි නාම නික්ඛමිංසු, ආකාසෙ ඔලම්බකපදුමානි නාම නිබ්බත්තිංසු, සමන්තතො පුප්ඵවස්සානි වස්සිංසු. ආකාසෙ දිබ්බතූරියානි වජ්ජිංසු, සකලදසසහස්සී ලොකධාතු වට්ටෙත්වා විස්සට්ඨමාලාගුළො විය, උප්පීළෙත්වා බද්ධමාලාකලාපො විය, අලඞ්කතපටියත්තමාලාසනං විය ච එකමාලාමාලිනී විප්ඵුරන්තවාළබීජනී පුප්ඵධූපගන්ධපරිවාසිතා පරමසොභග්ගප්පත්තා අහොසි.

菩萨于母胎中受胎之刹那，整个一万世界立即震动、摇撼、震撼。三十二种瑞相出现——于一万轮围世界中，无量光明普照。盲者犹如欲见彼光辉，重获视力；聋者听闻声音；哑者能言；驼背者身躯挺直；跛足者能以足行走；一切被缚众生，皆从枷锁镣铐等束缚中解脱；一切地狱之火皆熄灭；饿鬼界之饥渴皆平息；畜生无有恐惧；一切众生之病皆平息；一切众生皆出爱语；马匹发出悦耳的嘶鸣；大象长鸣；一切乐器皆自行发出各自的声响；人们手上未被敲击的饰物也自行鸣响；一切方向皆清净明朗；能令众生安乐的柔和凉风吹拂；非时之云降下雨水；大地亦涌出水来流淌；飞鸟停止空中飞行；河流静止不流；大海之水变为甘甜；一切处皆被五色莲花覆盖；陆生、水生等一切花朵皆开放；树干上生出干莲，树枝上生出枝莲，藤蔓上生出蔓莲；坚硬的岩石地面也为之迸裂，层层叠叠地生出百瓣的茎莲(daṇḍapadumāni)；天空中出现悬垂之莲(olambakapadumāni)；四面八方皆降花雨。天空中奏响天乐，整个一万世界，犹如一个旋转散开的花球，犹如一束精心结扎的花环，又犹如一个装饰妥当的花座；它宛如戴上了一串花环，摇曳着拂尘(vāḷabījanī)，遍满花香、熏香与妙香，达到了无上的庄严与华美。

එවං ගහිතපටිසන්ධිකස්ස බොධිසත්තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය බොධිසත්තස්ස චෙව බොධිසත්තමාතුයා ච උපද්දවනිවාරණත්ථං ඛග්ගහත්ථා චත්තාරො දෙවපුත්තා ආරක්ඛං ගණ්හිංසු. බොධිසත්තස්ස මාතුයා පුරිසෙසු රාගචිත්තං නුප්පජ්ජි, ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තා ච අහොසි සුඛිනී අකිලන්තකායා. බොධිසත්තඤ්ච අන්තොකුච්ඡිගතං විප්පසන්නෙ මණිරතනෙ ආවුතපණ්ඩුසුත්තං විය පස්සති. යස්මා ච බොධිසත්තෙන වසිතකුච්ඡි නාම චෙතියගබ්භසදිසා හොති, න සක්කා අඤ්ඤෙන සත්තෙන ආවසිතුං වා පරිභුඤ්ජිතුං වා, තස්මා බොධිසත්තමාතා සත්තාහජාතෙ බොධිසත්තෙ කාලං කත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්ති. යථා ච අඤ්ඤා ඉත්ථියො දසමාසෙ අප්පත්වාපි අතික්කමිත්වාපි නිසින්නාපි නිපන්නාපි විජායන්ති, න එවං බොධිසත්තමාතා. සා පන බොධිසත්තං දසමාසෙ කුච්ඡිනා පරිහරිත්වා ඨිතාව විජායති. අයං බොධිසත්තමාතුධම්මතා.

菩萨如此受胎后，从受胎之时起，为防止菩萨与菩萨之母遭受灾患，有四位手持利剑的天子前来守护。菩萨之母对男子不生贪欲之心，她获得了极大利益与名声，身体安乐，无有疲劳。她看见在子宫内的菩萨，犹如穿过清澈宝珠的黄线。又因菩萨所住之胎犹如塔庙圣殿，不能为其他有情所居住或使用，是故菩萨之母于菩萨出生七日后便命终，往生于兜率天(Tusita)。其他女人或未满十月，或超过十月，或坐或卧而生产，菩萨之母并非如此。她怀胎满足十月后，是站立着生产的。此乃菩萨之母的常法。

මහාමායාපි දෙවී පත්තෙන තෙලං විය දසමාසෙ කුච්ඡිනා බොධිසත්තං පරිහරිත්වා පරිපුණ්ණගබ්භා ඤාතිඝරං ගන්තුකාමා සුද්ධොදනමහාරාජස්ස ආරොචෙසි – ‘‘ඉච්ඡාමහං, දෙව, කුලසන්තකං දෙවදහනගරං ගන්තු’’න්ති. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා කපිලවත්ථුතො යාව දෙවදහනගරා මග්ගං සමං කාරෙත්වා කදලිපුණ්ණඝටධජපටාකාදීහි අලඞ්කාරෙහි අලඞ්කාරාපෙත්වා දෙවිං සොවණ්ණසිවිකාය නිසීදාපෙත්වා අමච්චසහස්සෙන උක්ඛිපාපෙත්වා මහන්තෙන පරිවාරෙන පෙසෙසි. ද්වින්නං පන නගරානං අන්තරෙ උභයනගරවාසීනම්පි ලුම්බිනීවනං නාම මඞ්ගලසාලවනං අත්ථි. තස්මිං සමයෙ මූලතො පට්ඨාය යාව අග්ගසාඛා සබ්බං එකපාලිඵුල්ලං අහොසි, සාඛන්තරෙහි [Pg.64] චෙව පුප්ඵන්තරෙහි ච පඤ්චවණ්ණා භමරගණා නානප්පකාරා ච සකුණසඞ්ඝා මධුරස්සරෙන විකූජන්තා විචරන්ති. සකලං ලුම්බිනීවනං චිත්තලතාවනසදිසං, මහානුභාවස්ස රඤ්ඤො සුසජ්ජිතආපානමණ්ඩලං විය අහොසි. දෙවියා තං දිස්වා සාලවනෙ කීළිතුකාමතා උදපාදි. අමච්චා දෙවිං ගහෙත්වා සාලවනං පවිසිංසු. සා මඞ්ගලසාලමූලං උපගන්ත්වා සාලසාඛං ගණ්හිතුකාමා අහොසි, සාලසාඛා සුසෙදිතවෙත්තග්ගං විය ඔණමිත්වා දෙවියා හත්ථසමීපං උපගඤ්ඡි. සා හත්ථං පසාරෙත්වා සාඛං අග්ගහෙසි. තාවදෙව ච දෙවියා කම්මජවාතා චලිංසු, අථස්සා සාණිං පරික්ඛිපාපෙත්වා මහාජනො පටික්කමි, සාලසාඛං ගහෙත්වා තිට්ඨමානාය එව චස්සා ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව චත්තාරො විසුද්ධචිත්තා මහාබ්‍රහ්මානො සුවණ්ණජාලං ආදාය සම්පත්තා. තෙ තෙන සුවණ්ණජාලෙන බොධිසත්තං සම්පටිච්ඡිත්වා මාතු පුරතො ඨත්වා ‘‘අත්තමනා, දෙවි, හොහි, මහෙසක්ඛො තෙ පුත්තො උප්පන්නො’’ති ආහංසු.

摩耶王后亦如护满油之钵，小心翼翼地怀菩萨十月。孕期圆满时，她想回亲族之家，便向净饭大王禀告：“大王，我欲前往我宗族所在的提婆达诃城。”大王应允“善哉”后，即命人从迦毗罗卫(Kapilavatthu)至提婆达诃城之间修筑平坦道路，以蕉树、满瓶、旌旗、幡盖等庄严之物装饰，让王后乘坐黄金轿辇，由千名大臣护卫，率领盛大队伍出发。两城之间，有一处名为蓝毗尼(Lumbinī)的吉祥娑罗林，为两城居民所共有。其时，林中所有树木从根至梢，皆一时花开。枝叶花蕊之间，五色蜂群与各类鸟群，鸣声悦耳，四处飞翔。整座蓝毗尼园宛如天界之彩蔓园(Cittalatāvana)，又似大威德王精心布置之欢宴之处。王后见此美景，顿生于娑罗林中游赏之心。大臣们便陪同王后进入娑罗林。她走近一棵吉祥娑罗树下，意欲攀执其枝。娑罗树枝犹如柔顺的藤条尖端，自行弯曲，垂至王后手中。她伸手握住树枝。就在那时，王后的产风催动。于是众人为她围上帷幔，然后退避。王后站立执枝之时，菩萨即从母胎中降生。即于彼时，四位心净之大梵天王手持金网前来。他们以金网承接菩萨，立于母亲面前说道：“王后，请您欢喜！您所诞下的乃是具大威德之子。”

යථා පන අඤ්ඤෙ සත්තා මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමන්තා පටිකූලෙන අසුචිනා මක්ඛිතා නික්ඛමන්ති, න එවං බොධිසත්තො. සො පන ධම්මාසනතො ඔතරන්තො ධම්මකථිකො විය, නිස්සෙණිතො ඔතරන්තො පුරිසො විය ච ද්වෙ හත්ථෙ ද්වෙ ච පාදෙ පසාරෙත්වා ඨිතකොව මාතුකුච්ඡිසම්භවෙන කෙනචි අසුචිනා අමක්ඛිතො සුද්ධො විසදො කාසිකවත්ථෙ නික්ඛිත්තමණිරතනං විය ජොතෙන්තො මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. එවං සන්තෙපි බොධිසත්තස්ස ච බොධිසත්තමාතුයා ච සක්කාරත්ථං ආකාසතො ද්වෙ උදකධාරා නික්ඛමිත්වා බොධිසත්තස්ස ච බොධිසත්තමාතුයා ච සරීරෙ උතුං ගාහාපෙසුං.

又，其他有情从母胎出时，为可厌之不净所染，菩萨则不然。彼犹如说法师从法座而下，亦如人从梯而下，伸展双手双足而立，从母胎出时，未为任何母胎所生之不净所染，清净明洁，犹如置于迦尸（Kāsika）布上之摩尼宝珠，光耀焕发。虽复如是，为供养菩萨与菩萨之母故，空中现出二道水流，为菩萨与菩萨之母沐浴净身。

අථ නං සුවණ්ණජාලෙන පටිග්ගහෙත්වා ඨිතානං බ්‍රහ්මානං හත්ථතො චත්තාරො මහාරාජානො මඞ්ගලසම්මතාය සුඛසම්ඵස්සාය අජිනප්පවෙණියා ගණ්හිංසු, තෙසං හත්ථතො මනුස්සා දුකූලචුම්බටකෙන ගණ්හිංසු, මනුස්සානං හත්ථතො මුච්චිත්වා පථවියං පතිට්ඨාය පුරත්ථිමදිසං ඔලොකෙසි, අනෙකානි චක්කවාළසහස්සානි එකඞ්ගණානි අහෙසුං. තත්ථ දෙවමනුස්සා ගන්ධමාලාදීහි පූජයමානා ‘‘මහාපුරිස, ඉධ තුම්හෙහි සදිසො අඤ්ඤො නත්ථි, කුතෙත්ථ උත්තරිතරො’’ති ආහංසු. එවං චතස්සො දිසා[Pg.65], චතස්සො අනුදිසා ච හෙට්ඨා, උපරීති දසපි දිසා අනුවිලොකෙත්වා අත්තනා සදිසං කඤ්චි අදිස්වා ‘‘අයං උත්තරාදිසා’’ති සත්තපදවීතිහාරෙන අගමාසි මහාබ්‍රහ්මුනා සෙතච්ඡත්තං ධාරයමානෙන, සුයාමෙන වාළබීජනිං, අඤ්ඤාහි ච දෙවතාහි සෙසරාජකකුධභණ්ඩහත්ථාහි අනුගම්මමානො. තතො සත්තමපදෙ ඨිතො ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්සා’’තිආදිකං ආසභිං වාචං නිච්ඡාරෙන්තො සීහනාදං නදි.

尔时，四大天王从手持金网而立的诸梵天手中，以吉祥、触感舒适之羚羊皮垫接过了菩萨。人们复从四大天王手中，以细棉布垫接过。菩萨从人们手中解脱，立于大地上，环顾东方，无数千世界犹如一庭。彼处天人以香、花等供养，言：“大士（mahāpurisa），于此，无有与您等同者，何况有更超胜者？”如是遍观四方、四维、下方及上方此十方，不见有与己等同者，遂朝北方，行七步。时，大梵天持白伞，苏亚马（suyāma）持拂尘，其他天神手持其余王室仪仗，随行于后。尔后，立于第七步上，作狮子吼，说此无畏之语：“我为世间最上者……”云云。

බොධිසත්තො හි තීසු අත්තභාවෙසු මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තමත්තොව වාචං නිච්ඡාරෙසි මහොසධත්තභාවෙ, වෙස්සන්තරත්තභාවෙ, ඉමස්මිං අත්තභාවෙ චාති. මහොසධත්තභාවෙ කිරස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමන්තස්සෙව සක්කො දෙවරාජා ආගන්ත්වා චන්දනසාරං හත්ථෙ ඨපෙත්වා ගතො. සො තං මුට්ඨියං කත්වාව නික්ඛන්තො. අථ නං මාතා ‘‘තාත, කිං ගහෙත්වා ආගතොසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ඔසධං, අම්මා’’ති. ඉති ඔසධං ගහෙත්වා ආගතත්තා ‘‘ඔසධදාරකො’’ත්වෙවස්ස නාමං අකංසු. තං ඔසධං ගහෙත්වා චාටියං පක්ඛිපිංසු, ආගතාගතානං අන්ධබධිරාදීනං තදෙව සබ්බරොගවූපසමාය භෙසජ්ජං අහොසි. තතො ‘‘මහන්තං ඉදං ඔසධං, මහන්තං ඉදං ඔසධ’’න්ති උප්පන්නවචනං උපාදාය ‘‘මහොසධො’’ත්වෙවස්ස නාමං ජාතං. වෙස්සන්තරත්තභාවෙ පන මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමන්තො දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වාව ‘‘අත්ථි නු ඛො, අම්ම, කිඤ්චි ගෙහස්මිං, දානං දස්සාමී’’ති වදන්තො නික්ඛමි. අථස්ස මාතා ‘‘සධනෙ කුලෙ නිබ්බත්තොසි, තාතා’’ති පුත්තස්ස හත්ථං අත්තනො හත්ථතලෙ කත්වා සහස්සත්ථවිකං ඨපාපෙසි. ඉමස්මිං පන අත්තභාවෙ ඉමං සීහනාදං නදීති එවං බොධිසත්තො තීසු අත්තභාවෙසු මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තමත්තොව වාචං නිච්ඡාරෙසි. යථා ච පටිසන්ධිග්ගහණක්ඛණෙ තථා ජාතික්ඛණෙපිස්ස ද්වත්තිංස පුබ්බනිමිත්තානි පාතුරහෙසුං. යස්මිං පන සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො ලුම්බිනීවනෙ ජාතො, තස්මිංයෙව සමයෙ රාහුලමාතාදෙවී, ආනන්දත්ථෙරො,ඡන්නො අමච්චො, කාළුදායී අමච්චො, කණ්ඩකො අස්සරාජා, මහාබොධිරුක්ඛො, චතස්සො නිධිකුම්භියො ච ජාතා. තත්ථ එකා නිධිකුම්භී ගාවුතප්පමාණා, එකා අඩ්ඪයොජනප්පමාණා, එකා තිගාවුතප්පමාණා, එකා යොජනප්පමාණා. ගම්භීරතො පථවීපරියන්තා එව අහොසීති. ඉමෙ සත්ත සහජාතා නාම.

菩萨实于三世中，一从母胎出生便能说话：在大药(Mahosadha)那一世、韦桑达拉(Vessantara)那一世，以及此世。据说，在大药那一世，他刚从母胎出生时，天帝释(Sakko devarājā)前来，将旃檀木心放在他手中后便离去。他握着它出生。于是母亲问他：“孩子，你拿着什么来的？”“母亲，是药。”因他拿着药而来，人们便为他取名为“药童(Osadhadāraka)”。他们将那药取来放在罐中，对于前来的盲者、聋者等人，那药成了平息一切疾病的良药。由此，依据“此药甚大，此药甚大”这句话，他便得名为“大药(Mahosadha)”。而在韦桑达拉那一世，他从母胎出生时，伸出右手说道：“母亲，家中可有什么东西？我将要布施。”他便这样说着出生了。于是他的母亲说：“孩子，你生在富贵之家。”她将儿子的手放在自己的手掌上，让人放上一个千金钱袋。在此世，他则发出了这样的狮子吼。就这样，菩萨在这三世中，都是一从母胎出生便能说话。并且，如同在入胎那一刻，在他出生那一刻，也出现了三十二种前兆。当我们的菩萨在蓝毗尼(Lumbinī)园出生时，罗睺罗(Rāhula)的母亲王妃、阿难(Ānanda)长老、车匿(Channa)大臣、黑优陀夷(Kāḷudāyī)大臣、犍陟(Kaṇṭhaka)马王、大菩提树以及四个宝藏罐也同时出生。其中，一个宝藏罐有一伽浮多(gāvuta)大，一个有半由旬(yojana)大，一个有三伽浮多大，一个有一由旬大。其深度则直达地之边际。这七者被称为“同生者”。

උභයනගරවාසිනො [Pg.66] බොධිසත්තං ගහෙත්වා කපිලවත්ථුනගරමෙව අගමංසු. තං දිවසංයෙව ච ‘‘කපිලවත්ථුනගරෙ සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තො ජාතො, අයං කුමාරො බොධිමූලෙ නිසීදිත්වා බුද්ධො භවිස්සතී’’ති තාවතිංසභවනෙ හට්ඨතුට්ඨා දෙවසඞ්ඝා චෙලුක්ඛෙපාදීනි පවත්තෙන්තා කීළිංසු. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජස්ස කුලූපකො අට්ඨසමාපත්තිලාභී කාලදෙවලො නාම තාපසො භත්තකිච්චං කත්වා දිවාවිහාරත්ථාය තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා තත්ථ දිවාවිහාරං නිසින්නො තා දෙවතා තථා කීළමානා දිස්වා ‘‘කිං කාරණා තුම්හෙ එවං තුට්ඨමානසා කීළථ, මය්හම්පෙතං කාරණං කථෙථා’’ති පුච්ඡි. දෙවතා ආහංසු – ‘‘මාරිස, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තො ජාතො, සො බොධිමණ්ඩෙ නිසීදිත්වා බුද්ධො හුත්වා ධම්මචක්කං පවත්තෙස්සති, ‘තස්ස අනන්තං බුද්ධලීළං දට්ඨුං, ධම්මඤ්ච සොතුං ලච්ඡාමා’ති ඉමිනා කාරණෙන තුට්ඨාම්හා’’ති. තාපසො තාසං වචනං සුත්වා ඛිප්පං දෙවලොකතො ඔරුය්හ රාජනිවෙසනං පවිසිත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසින්නො ‘‘පුත්තො කිර තෙ, මහාරාජ, ජාතො, පස්සිස්සාමි න’’න්ති ආහ. රාජා අලඞ්කතපටියත්තං කුමාරං ආහරාපෙත්වා තාපසං වන්දාපෙතුං අභිහරි. බොධිසත්තස්ස පාදා පරිවත්තිත්වා තාපසස්ස ජටාසු පතිට්ඨහිංසු. බොධිසත්තස්ස හි තෙනත්තභාවෙන වන්දිතබ්බයුත්තකො නාම අඤ්ඤො නත්ථි. සචෙ හි අජානන්තා බොධිසත්තස්ස සීසං තාපසස්ස පාදමූලෙ ඨපෙය්‍යුං, සත්තධා තස්ස මුද්ධා ඵලෙය්‍ය. තාපසො ‘‘න මෙ අත්තානං නාසෙතුං යුත්ත’’න්ති උට්ඨායාසනා බොධිසත්තස්ස අඤ්ජලිං පග්ගහෙසි. රාජා තං අච්ඡරියං දිස්වා අත්තනො පුත්තං වන්දි.

两城居民遂迎菩萨，仅往迦毗罗卫城。当日，于三十三天(Tāvatiṃsabhavana)中，天众欢喜踊跃，挥舞天衣等而嬉戏，言：“净饭大王之子已于迦毗罗卫城诞生，此童子将于菩提树下成佛。”尔时，净饭大王有一位亲近王家、名为迦罗提婆(Kāḷadevala)的苦行者，已得八等至。彼用斋已，为日间住，前往三十三天。于彼处坐而日住时，见诸天神如是嬉戏，遂问曰：“诸君何故如此欢喜嬉戏？亦请告我其故。”诸天神言：“贤友，净饭大王之子已诞生。彼将于菩提道场(bodhimaṇḍa)成佛，转动法轮。我等将得见其无量佛陀威仪，得闻正法，缘此而喜。”苦行者闻彼等之言，疾从天界下，入王宫，坐于已设之座，言：“大王，闻说王子已诞生，我欲见之。”王命人将严饰一新之童子带来，欲令其礼拜苦行者。然菩萨之双足旋转，住于苦行者之发髻上。于此生中，实无有他人应受菩萨礼拜者。若有无知者，置菩萨之首于苦行者足下，彼之头颅当七分而裂。苦行者思：“我不应自取毁灭。”遂从座起，向菩萨合掌。王见此奇事，亦礼拜其子。

තාපසො අතීතෙ චත්තාලීස කප්පෙ, අනාගතෙ චත්තාලීසාති අසීති කප්පෙ අනුස්සරති. බොධිසත්තස්ස ලක්ඛණසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘භවිස්සති නු ඛො බුද්ධො, උදාහු නො’’ති ආවජ්ජෙත්වා උපධාරෙන්තො ‘‘නිස්සංසයෙන බුද්ධො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘අච්ඡරියපුරිසො අය’’න්ති සිතං අකාසි. තතො ‘‘අහං ඉමං අච්ඡරියපුරිසං බුද්ධභූතං දට්ඨුං ලභිස්සාමි නු ඛො, නො’’ති උපධාරෙන්තො ‘‘න ලභිස්සාමි, අන්තරායෙව කාලං කත්වා බුද්ධසතෙනපි බුද්ධසහස්සෙනපි ගන්ත්වා බොධෙතුං අසක්කුණෙය්‍යෙ අරූපභවෙ නිබ්බත්තිස්සාමී’’ති දිස්වා ‘‘එවරූපං නාම අච්ඡරියපුරිසං බුද්ධභූතං දට්ඨුං න ලභිස්සාමි, මහතී වත මෙ ජානි භවිස්සතී’’ති පරොදි.

彼苦行者能忆念过去四十劫与未来四十劫，共八十劫。他看见菩萨相好圆满，思惟“他究竟会成佛，还是不成佛？”后，审察而了知“他必成正觉”，心想“此乃奇人”，便微笑了。其后，他审察“我能否得见此奇人成佛？”，继而见到：“我将不得见，会在此（菩萨成佛）前命终，投生于无色界，纵有百佛千佛前往，亦不能令我觉悟。”见此，他便悲泣道：“我将不得见如此奇人成佛，这真是我的巨大损失啊！”

මනුස්සා [Pg.67] දිස්වා ‘‘අම්හාකං අය්‍යො ඉදානෙව හසිත්වා පුන පරොදිත්වා පතිට්ඨිතො, කිං නු ඛො, භන්තෙ, අම්හාකං අය්‍යපුත්තස්ස කොචි අන්තරායො භවිස්සතී’’ති තං පුච්ඡිංසු. ‘‘නත්ථෙතස්ස අන්තරායො, නිස්සංසයෙන බුද්ධො භවිස්සතී’’ති. ‘‘අථ කස්මා, භන්තෙ, පරොදිත්ථා’’ති? ‘‘එවරූපං පුරිසං බුද්ධභූතං දට්ඨුං න ලභිස්සාමි, ‘මහතී වත මෙ ජානි භවිස්සතී’ති අත්තානං අනුසොචන්තො රොදාමී’’ති ආහ. තතො සො ‘‘කිං නු ඛො මෙ ඤාතකෙසු කොචි එකං බුද්ධභූතං දට්ඨුං ලභිස්සතී’’ති උපධාරෙන්තො අත්තනො භාගිනෙය්‍යං නාලකදාරකං අද්දස. සො භගිනියා ගෙහං ගන්ත්වා ‘‘කහං තෙ පුත්තො නාලකො’’ති? ‘‘අත්ථි ගෙහෙ, අය්‍යා’’ති. ‘‘පක්කොසාහි න’’න්ති පක්කොසාපෙත්වා අත්තනො සන්තිකං ආගතං කුමාරං ආහ – ‘‘තාත, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස කුලෙ පුත්තො ජාතො, බුද්ධඞ්කුරො එසො, පඤ්චතිංස වස්සානි අතික්කමිත්වා බුද්ධො භවිස්සති, ත්වං එතං දට්ඨුං ලභිස්සසි, අජ්ජෙව පබ්බජාහී’’ති. සත්තාසීතිකොටිධනෙ කුලෙ නිබ්බත්තදාරකොපි ‘‘න මං මාතුලො අනත්ථෙ නියොජෙස්සතී’’ති චින්තෙත්වා තාවදෙව අන්තරාපණතො කාසායානි චෙව මත්තිකාපත්තඤ්ච ආහරාපෙත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා ‘‘යො ලොකෙ උත්තමපුග්ගලො, තං උද්දිස්ස මය්හං පබ්බජ්ජා’’ති බොධිසත්තාභිමුඛං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පත්තං ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා අංසකූටෙ ඔලග්ගෙත්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා සමණධම්මං අකාසි. සො පරමාභිසම්බොධිප්පත්තං තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා නාලකපටිපදං කථාපෙත්වා පුන හිමවන්තං පවිසිත්වා අරහත්තං පත්වා උක්කට්ඨපටිපදං පටිපන්නො සත්තෙව මාසෙ ආයුං පාලෙත්වා එකං සුවණ්ණපබ්බතං නිස්සාය ඨිතකොව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි.

人们看见后问道：“我们的尊者刚才笑了，现在却又哭泣了。尊者，我们的小主人会有什么危险吗？”他回答说：“他没有任何危险，毫无疑问他将成佛。”他们又问：“那么尊者为何哭泣呢？”他说：“我将无法见到这样一位成佛之人，想到‘我的损失真是太大了’，我为自己感到悲伤而哭泣。”接着他思忖：“我的亲属中，有谁能见到这位成佛之人呢？”他察看到自己的外甥，名为纳拉咖(Nālaka)的童子。他前往妹妹的家中问道：“你的儿子纳拉咖在哪里？”“尊者，他在家里。”“把他叫来。”他让人把童子叫来后，对来到自己身边的童子说：“孩子，净饭大王(Suddhodana Mahārāja)的家族中诞生了一位王子，他就是佛芽。三十五年后他将成佛，你将能见到他。今天就出家吧。”这位童子虽然出生在拥有八十七俱胝财富的家族，但心想：“舅舅不会指引我做无益之事。”于是立刻让人从市集取来袈裟和土钵，剃除须发，穿上袈裟，然后朝向菩萨，合掌说道：“我为世间的至上之人(uttamapuggala)而出家。”他以此行五体投地礼，之后将钵放入袋中，挂在肩上，进入雪山(Himavanta)，修习沙门之法。他前往已证得无上正等正觉的如来之处，请佛陀开示了纳拉咖的修行法，之后重返雪山，证得阿罗汉果。他奉行此至上修行法，维持了七个月的生命，最后依靠着一座金山，站立着进入无余涅槃界而般涅槃。

බොධිසත්තම්පි ඛො පඤ්චමදිවසෙ සීසං න්හාපෙත්වා ‘‘නාමග්ගහණං ගණ්හිස්සාමා’’ති රාජභවනං චතුජ්ජාතියගන්ධෙහි විලිම්පෙත්වා ලාජපඤ්චමකානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා අසම්භින්නපායාසං සම්පාදෙත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරඞ්ගතෙ අට්ඨසතං බ්‍රාහ්මණෙ නිමන්තෙත්වා රාජභවනෙ නිසීදාපෙත්වා සුභොජනං භොජාපෙත්වා මහාසක්කාරං කත්වා ‘‘කිං නු ඛො භවිස්සතී’’ති ලක්ඛණානි පරිග්ගහාපෙසුං. තෙසු –

为菩萨于第五日行沐浴礼后，（国王）心想：“我等将举行命名仪式。”于是以四种香涂抹王宫，散布炒米等五种花，备妥纯净乳粥，邀请一百零八位通晓三《吠陀》的婆罗门，请其于王宫就座，以美食款待，作大供养后，令其占相：“（此子）将来会如何？”

‘‘රාමො [Pg.68] ධජො ලක්ඛණො චාපි මන්තී, යඤ්ඤො සුභොජො සුයාමො සුදත්තො;

එතෙ තදා අට්ඨ අහෙසුං බ්‍රාහ්මණා, ඡළඞ්ගවා මන්තං වියාකරිංසූ’’ති. (ම. නි. අට්ඨ. 1.284) –

罗摩、达乔、拉克那与曼提，延若、苏波乔、苏亚马、善施；彼时有此八婆罗门，通晓六支，解说圣典。

ඉමෙ අට්ඨෙව බ්‍රාහ්මණා ලක්ඛණපරිග්ගාහකා අහෙසුං. පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ සුපිනොපි එතෙහෙව පරිග්ගහිතො. තෙසු සත්ත ජනා ද්වෙ අඞ්ගුලියො උක්ඛිපිත්වා ද්විධා නං බ්‍යාකරිංසු – ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසිස්සති, රාජා භවිස්සති චක්කවත්තී, සචෙ පබ්බජිස්සති, බුද්ධො භවිස්සතී’’ති සබ්බං චක්කවත්තිරඤ්ඤො සිරිවිභවං ආචික්ඛිංසු. තෙසං පන සබ්බදහරො ගොත්තතො කොණ්ඩඤ්ඤො නාම මාණවො බොධිසත්තස්ස වරලක්ඛණසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘ඉමස්ස අගාරමජ්ඣෙ ඨානකාරණං නත්ථි, එකන්තෙනෙස විවටච්ඡදො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති එකමෙව අඞ්ගුලිං උක්ඛිපිත්වා එකංසබ්‍යාකරණං බ්‍යාකාසි. අයඤ්හි කතාධිකාරො පච්ඡිමභවිකසත්තො පඤ්ඤාය ඉතරෙ සත්ත ජනෙ අභිභවිත්වා ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතස්ස බොධිසත්තස්ස එකන්තබුද්ධභාවසඞ්ඛාතං එකමෙව ගහිං අද්දස, තස්මා එකං අඞ්ගුලිං උක්ඛිපිත්වා එවං බ්‍යාකාසි. අථස්ස නාමං ගණ්හන්තා සබ්බලොකස්ස අත්ථසිද්ධිකරත්තා ‘‘සිද්ධත්ථො’’ති නාමං අකංසු.

这八位婆罗门都是善于观察相好者。于入胎之日，其梦亦为彼等所占解。其中七人竖起两根手指，作了两种预言：“具足这些相好者，如果住在家里，将会成为转轮圣王；如果出家，必定成佛。”并详细解说了转轮圣王的一切荣华富贵。而他们当中最年轻的，名为憍陈如（Koṇḍañña）的婆罗门青年，观察菩萨的殊胜相好后，独竖一指断言：“此人无住于家中的因缘，必定完全揭开（无明之）覆盖，成就佛陀。”这位已作誓愿的最后有者，凭借智慧超越其他七人，从具足这些相好的菩萨身上，只见其必定成佛之相，因此独竖一指作出这样的断言。其后，为他命名者，因其能成就一切世间之义利，故取名为“悉达多”（Siddhattha）。

අථ ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණා අත්තනො අත්තනො ඝරානි ගන්ත්වා පුත්තෙ ආමන්තයිංසු – ‘‘තාතා, අම්හෙ මහල්ලකා, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තං සබ්බඤ්ඤුතං පත්තං මයං සම්භාවෙය්‍යාම වා නො වා, තුම්හෙ තස්මිං කුමාරෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තෙ තස්ස සාසනෙ පබ්බජෙය්‍යාථා’’ති. තෙ සත්තපි ජනා යාවතායුකං ඨත්වා යථාකම්මං ගතා, කොණ්ඩඤ්ඤමාණවොයෙව පන අරොගො අහොසි. සො මහාසත්තෙ වුද්ධිමන්වාය මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිත්වා අනක්කමෙන උරුවෙලං ගන්ත්වා ‘‘රමණීයො වත අයං භූමිභාගො, අලං වතිදං පධානත්ථිකස්ස කුලපුත්තස්ස පධානායා’’ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා තත්ථ වාසං උපගතෙ ‘‘මහාපුරිසො පබ්බජිතො’’ති සුත්වා තෙසං බ්‍රාහ්මණානං පුත්තෙ උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො කිර [Pg.69] පබ්බජිතො, සො නිස්සංසයෙන බුද්ධො භවිස්සති. සචෙ තුම්හාකං පිතරො අරොගා අස්සු, අජ්ජ නික්ඛමිත්වා පබ්බජෙය්‍යුං. සචෙ තුම්හෙපි ඉච්ඡෙය්‍යාථ, එථ, මයං තං මහාපුරිසං අනුපබ්බජිස්සාමා’’ති. තෙ සබ්බෙ එකච්ඡන්දා භවිතුං නාසක්ඛිංසු, තෙසු තයො ජනා න පබ්බජිංසු, කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණං ජෙට්ඨකං කත්වා ඉතරෙ චත්තාරො පබ්බජිංසු. තෙ පඤ්චපි ජනා පඤ්චවග්ගියත්ථෙරා නාම ජාතා.

那时，那些婆罗门各自回家后对儿子们说：“孩子们，我们已经老了，或许无法亲眼见到净饭大王(Suddhodanamahārāja)的儿子证得一切智，你们要在那位王子证得一切智时，于他的教法中出家。”那七位婆罗门都活到寿尽，随业而去，唯有年轻的婆罗门憍陈如(Koṇḍañña)身体康健。他一直关注着大士的成长，后来也出家，并次第去到优楼频螺(Uruvelā)，心想：“此地真是令人愉悦！足以让有志精进的良家子努力修行。”于是便在那里住了下来。当他听闻“大士已出家”的消息后，便去见那些婆罗门的儿子们，对他们说：“听说悉达多王子(Siddhatthakumāra)出家了，他必将成佛，毫无疑问。倘若你们的父亲身体康健，今日也必会出家。如果你们也有此意，就来吧，我们一起追随那位大士出家。”但他们未能达成共识，其中三人没有出家。其余四人便以憍陈如婆罗门为首，一同出家。这五人便成了人称“五众长老”(Pañcavaggiyattherā)者。

තදා පන සුද්ධොදනරාජා – ‘‘කිං දිස්වා මය්හං පුත්තො පබ්බජිස්සතී’’ති පුච්ඡි. ‘‘චත්තාරි පුබ්බනිමිත්තානී’’ති. ‘‘කතරඤ්ච කතරඤ්චා’’ති? ‘‘ජරාජිණ්ණං, බ්‍යාධිතං, මතං, පබ්බජිත’’න්ති. රාජා ‘‘ඉතො පට්ඨාය එවරූපානං මම පුත්තස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමිතුං මා අදත්ථ, මය්හං පුත්තස්ස බුද්ධභාවෙන කම්මං නත්ථි, අහං මම පුත්තං ද්විසහස්සදීපපරිවාරානං, චතුන්නං මහාදීපානං, ඉස්සරියාධිපච්චං චක්කවත්තිරජ්ජං කරොන්තං ඡත්තිංසයොජනපරිමණ්ඩලාය පරිසාය පරිවුතං ගගනතලෙ විචරමානං පස්සිතුකාමො’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා ඉමෙසං චතුප්පකාරානං නිමිත්තානං කුමාරස්ස චක්ඛුපථෙ ආගමනනිවාරණත්ථං චතූසු දිසාසු ගාවුතෙ ගාවුතෙ ආරක්ඛං ඨපෙසි. තං දිවසඤ්ච මඞ්ගලට්ඨානෙ සන්නිපතිතෙසු අසීතියා ඤාතිකුලසහස්සෙසු එකමෙකො එකමෙකං පුත්තං පටිජානි – ‘‘අයං බුද්ධො වා හොතු රාජා වා, මයං එකමෙතං පුත්තං දස්සාම. සචෙපි බුද්ධො භවිස්සති, ඛත්තියසමණගණෙහෙව පරිවාරිතො විචරිස්සති. සචෙපි රාජා භවිස්සති, ඛත්තියකුමාරෙහෙව පුරක්ඛතපරිවාරිතො විචරිස්සතී’’ති. රාජාපි බොධිසත්තස්ස උත්තමරූපසම්පන්නා විගතසබ්බදොසා ධාතියො පච්චුපට්ඨාපෙසි. බොධිසත්තො මහන්තෙන පරිවාරෙන මහන්තෙන සිරිසොභග්ගෙන වඩ්ඪති.

那时，净饭王问道：“我儿看见什么才会出家？”答言：“四种前兆(pubbanimittāni)。”又问：“是哪四种？”答言：“衰老的人、生病的人、死去的人、出家人。”国王说：“从今以后，不许这类人靠近我的儿子。我儿与成佛无干，我愿看到我的儿子成为统治两千岛屿、四大洲的转轮圣王，在三十六由旬范围的随从队伍环绕下，于天空中巡游。”说完这话，为了不让这四种景象出现在王子的视野里，国王在四个方向每隔一俱卢舍(gāvuta)都设置了守卫。当日，在吉祥地聚集的八万亲族中，每家都承诺道：“无论这孩子是成佛还是为王，我们都各献上一位儿子。如果他成佛，将由刹帝利出身的沙门们围绕；如果他成为国王，将由刹帝利王子们拥戴。”国王也为菩萨安排了容貌出众、毫无缺点的乳母。菩萨在盛大的随从和无量的祥瑞庄严中成长。

අථෙකදිවසං රඤ්ඤො වප්පමඞ්ගලං නාම අහොසි. තං දිවසං සකලනගරං දෙවනගරං විය අලඞ්කරොන්ති, සබ්බෙ දාසකම්මකරාදයො අහතවත්ථනිවත්ථා ගන්ධමාලාදිපටිමණ්ඩිතා රාජකුලෙ සන්නිපතන්ති, රඤ්ඤො කම්මන්තෙ නඞ්ගලසහස්සං යොජයන්ති, තස්මිං පන දිවසෙ එකෙනූනඅට්ඨසතනඞ්ගලානි සද්ධිං බලිබද්දරස්මියොත්තෙහි රජතපරික්ඛතානි හොන්ති. රඤ්ඤො ආලම්බනනඞ්ගලං පන රත්තසුවණ්ණපරික්ඛතං හොති. බලිබද්දානං සිඞ්ගරස්මිපතොදාපි සුවණ්ණපරික්ඛතාව හොන්ති. රාජා මහාපරිවාරෙන නික්ඛමන්තො [Pg.70] පුත්තං ගහෙත්වාව අගමාසි. කම්මන්තට්ඨානෙ එකො ජම්බුරුක්ඛො බහලපලාසො සන්දච්ඡායො අහොසි. තස්ස හෙට්ඨා කුමාරස්ස සයනං පඤ්ඤාපෙත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකඛචිතවිතානං බන්ධාපෙත්වා සාණිපාකාරෙන පරික්ඛිපාපෙත්වා ආරක්ඛං ඨපෙත්වා රාජා සබ්බාලඞ්කාරං අලඞ්කරිත්වා අමච්චගණපරිවුතො නඞ්ගලකරණට්ඨානං අගමාසි. තත්ථ රාජා සුවණ්ණනඞ්ගලං ගණ්හාති, අමච්චා එකෙනූනඅට්ඨසතරජතනඞ්ගලානි, කස්සකා සෙසනඞ්ගලානි. තෙ තානි ගහෙත්වා ඉතො චිතො ච කසන්ති. රාජා පන ඔරතො වා පාරං ගච්ඡති, පාරතො වා ඔරං ආගච්ඡති.

有一日，国王举行名为“耕犁节”(vappamaṅgala)的仪式。当日，全城装饰得如天城一般，所有仆役与工匠等皆身着新衣，佩戴香与花环等饰物，聚集于王宫。国王在农耕地准备了一千张犁，其中七百九十九张犁连同其牛轭与缰绳都用银装饰，国王所用的犁则以赤金装饰。牛的角、缰绳与刺棒也都以黄金装饰。国王率领大批随从出宫，并带上王子一同前往。在耕作之处，有一棵枝叶繁茂、树荫浓密的阎浮树(jamburukkho)。国王命人于树下为王子设床，上方张挂镶金星的华盖，四周环以布幔，并派人守护。国王身着所有饰品，在群臣的簇拥下，前往耕犁之处。在那里，国王拿起金犁，大臣们拿起七百九十九张银犁，农夫们则拿起其余的犁。他们拿起这些犁，在此处彼处耕作。而国王则从此岸到彼岸，又从彼岸到此岸来回耕犁。

එතස්මිං ඨානෙ මහාසම්පත්ති අහොසි. බොධිසත්තං පරිවාරෙත්වා නිසින්නා ධාතියො ‘‘රඤ්ඤො සම්පත්තිං පස්සාමා’’ති අන්තොසාණිතො බහි නික්ඛන්තා. බොධිසත්තො ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො කඤ්චි අදිස්වාව වෙගෙන උට්ඨාය පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා ආනාපානෙ පරිග්ගහෙත්වා පඨමජ්ඣානං නිබ්බත්තෙසි. ධාතියො ඛජ්ජභොජ්ජන්තරෙ විචරමානා ථොකං චිරායිංසු. සෙසරුක්ඛානං ඡායා වීතිවත්තා, තස්ස පන ජම්බුරුක්ඛස්ස ඡායා පරිමණ්ඩලා හුත්වා අට්ඨාසි. ධාතියො ‘‘අය්‍යපුත්තො එකකො’’ති වෙගෙන සාණිං උක්ඛිපිත්වා අන්තො පවිසමානා බොධිසත්තං සයනෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නං තඤ්ච පාටිහාරියං දිස්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘දෙව, කුමාරො එවං නිසින්නො, අඤ්ඤෙසං රුක්ඛානං ඡායා වීතිවත්තා, ජම්බුරුක්ඛස්ස පන ඡායා පරිමණ්ඩලා ඨිතා’’ති. රාජා වෙගෙනාගන්ත්වා පාටිහාරියං දිස්වා ‘‘අයං තෙ, තාත, දුතියවන්දනා’’ති පුත්තං වන්දි.

此处一片盛况。乳母们围绕着菩萨坐着，心想：“我们去看看国王的盛况”，便从围帐内走到外面。菩萨向四处环顾，不见任何人，遂迅速起身，结跏趺坐，收摄心念于出入息，证得初禅。乳母们因忙于餐食之事，耽搁片刻。其余树木的影子皆已偏斜，唯独那棵阎浮树(jambu)的影子，依然圆整地停驻。乳母们心想：“王子独自一人！”便急忙掀开围帐进入，看见菩萨结跏趺坐，又见到此等奇迹，便前去禀告国王：“大王，王子正如此静坐，其他树影皆已偏斜，唯独阎浮树的影子圆整不动。”国王急速赶来，见到此奇迹后说道：“孩子，这是我对你的第二次礼拜。”随即向儿子行礼。

අථ අනුක්කමෙන බොධිසත්තො සොළසවස්සුද්දෙසිකො ජාතො. රාජා බොධිසත්තස්ස තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙ තයො පාසාදෙ කාරෙසි – එකං නවභූමිකං, එකං සත්තභූමිකං, එකං පඤ්චභූමිකං, චත්තාලීසසහස්සා ච නාටකිත්ථියො උපට්ඨාපෙසි. බොධිසත්තො දෙවො විය අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො අලඞ්කතනාටකිත්ථීහි පරිවුතො නිප්පුරිසෙහි තූරියෙහි පරිචාරියමානො මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තො උතුවාරෙන තීසු පාසාදෙසු විහාසි. රාහුලමාතා පනස්ස දෙවී අග්ගමහෙසී අහොසි.

其后，菩萨逐渐成长至十六岁。国王为菩萨建造了三座适合三时季节的宫殿：一座九层，一座七层，一座五层，并安排了四万名伎女服侍。菩萨宛如天子，为天女群所围绕，在没有男子的环境中，由盛装的伎女们簇拥，享受着众乐器的娱乐。他感受着无量的荣华富贵，按季节轮换居住于三座宫殿中。罗睺罗(Rāhula)的母亲成为了他的首席王后。

තස්සෙවං මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තස්ස එකදිවසං ඤාතිසඞ්ඝස්ස අබ්භන්තරෙ අයං කථා උදපාදි – ‘‘සිද්ධත්ථො කීළාපසුතොව විචරති, න කිඤ්චි සිප්පං සික්ඛති, සඞ්ගාමෙ පච්චුපට්ඨිතෙ කිං කරිස්සතී’’ති? රාජා බොධිසත්තං පක්කොසාපෙත්වා [Pg.71] ‘‘තාත, තව ඤාතකා ‘සිද්ධත්ථො කිඤ්චි සිප්පං අසික්ඛිත්වා කීළාපසුතොව විචරතී’ති වදන්ති, එත්ථ කිං සත්තු පත්තකාලෙ මඤ්ඤසී’’ති? ‘‘දෙව, මම සිප්පං සික්ඛනකිච්චං නත්ථි, නගරෙ මම සිප්පදස්සනත්ථං භෙරිං චරාපෙථ ‘ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ ඤාතකානං සිප්පං දස්සෙස්සාමී’’’ති. රාජා තථා අකාසි. බොධිසත්තො අක්ඛණවෙධිවාලවෙධිධනුග්ගහෙ සන්නිපාතාපෙත්වා මහාජනස්ස මජ්ඣෙ අඤ්ඤෙහි ධනුග්ගහෙහි අසාධාරණං ඤාතකානං ද්වාදසවිධං සිප්පං දස්සෙසි. තං සරභඞ්ගජාතකෙ ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. තදා තස්ස ඤාතිසඞ්ඝො නික්කඞ්ඛො අහොසි.

当菩萨享受着这巨大的财富时，有一天，在亲族众中生起了这样的议论：“悉达多只顾玩乐，不学习任何技艺，一旦战争来临，他将如何应对？”国王召见菩萨，问道：“孩子，你的亲族说‘悉达多不学任何技艺，只知道玩乐’，当敌人来犯时，你作何想？”菩萨回答说：“大王，我无需学习技艺。请您在城中击鼓宣告：‘从现在起第七天，我将向亲族们展示我的技艺’。”国王就照办了。菩萨召集了能瞬间射击和射中毫发的弓箭手，在大众之中，向亲族们展示了其他弓箭手所不具备的十二种独特技艺。此事当依《萨拉邦咖本生》（Sarabhaṅgajātaka）中所述之理而知。当时，他的亲族众都消除了疑虑。

අථෙකදිවසං බොධිසත්තො උය්‍යානභූමිං ගන්තුකාමො සාරථිං ආමන්තෙත්වා ‘‘රථං යොජෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා මහාරහං උත්තමරථං සබ්බාලඞ්කාරෙන අලඞ්කරිත්වා කුමුදපත්තවණ්ණෙ චත්තාරො මඞ්ගලසින්ධවෙ යොජෙත්වා බොධිසත්තස්ස පටිවෙදෙසි. බොධිසත්තො දෙවවිමානසදිසං රථං අභිරුහිත්වා උය්‍යානාභිමුඛො අගමාසි. දෙවතා ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරස්ස අභිසම්බුජ්ඣනකාලො ආසන්නො, පුබ්බනිමිත්තං දස්සෙස්සාමා’’ති එකං දෙවපුත්තං ජරාජිණ්ණං ඛණ්ඩදන්තං පලිතකෙසං වඞ්කං ඔභග්ගසරීරං දණ්ඩහත්ථං පවෙධමානං කත්වා දස්සෙසුං. තං බොධිසත්තො චෙව සාරථි ච පස්සන්ති. තතො බොධිසත්තො, ‘‘සම්ම, කො නාමෙස පුරිසො, කෙසාපිස්ස න යථා අඤ්ඤෙස’’න්ති මහාපදානෙ (දී. නි. 2.45) ආගතනයෙන සාරථිං පුච්ඡිත්වා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘ධිරත්ථු වත, භො, ජාති, යත්‍ර හි නාම ජාතස්ස ජරා පඤ්ඤායිස්සතී’’ති සංවිග්ගහදයො තතොව පටිනිවත්තිත්වා පාසාදමෙව අභිරුහි. රාජා ‘‘කිං කාරණා මම පුත්තො ඛිප්පං පටිනිවත්තී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ජිණ්ණපුරිසං දිස්වා, දෙවා’’ති. ‘‘ජිණ්ණකං දිස්වා පබ්බජිස්සතීති ආහංසු, කස්මා මං නාසෙථ, සීඝං පුත්තස්ස නාටකානි සජ්ජෙථ, සම්පත්තිං අනුභවන්තො පබ්බජ්ජාය සතිං න කරිස්සතී’’ති වත්වා ආරක්ඛං වඩ්ඪෙත්වා සබ්බදිසාසු අද්ධයොජනෙ අද්ධයොජනෙ ආරක්ඛං ඨපෙසි.

又一日，菩萨欲前往园林，便召唤车夫道：“准备车驾。”车夫应诺：“遵命。”随即以一切饰物庄严一辆大王乘坐的无上宝车，套上四匹色如白莲叶的吉祥信度马，然后向菩萨禀报。菩萨登上如天宫般的宝车，朝园林而去。诸天神想：“悉达多(Siddhattha)太子圆满觉悟的时机已近，我等当示现前兆。”于是化现一位天子，状为年老衰朽、牙齿掉落、头发灰白、身体伛偻、拄杖颤抖之人，并令其出现。菩萨与车夫皆见此人。于是菩萨便依《大本经》(Mahāpadāna)中所载之方式问车夫：“朋友，此人是谁？其头发亦不同于他人。”听闻车夫之言后，他心生悚惧，说道：“生，诚然可厌！凡有生者，必将显现衰老。”于是他从原地返回，径直登上宫殿。国王问道：“我儿为何这么快就回来了？”车夫答：“大王，因见一老人。”国王说：“（相师们）曾言，见老人即会出家。你们为何要毁我！速为我儿安排歌舞伎乐。彼若享受荣华富贵，便不会生起出家之念。”言毕，便增派守卫，于四方每半由旬之处皆设下岗哨。

පුනෙකදිවසං බොධිසත්තො තථෙව උය්‍යානං ගච්ඡන්තො දෙවතාභිනිම්මිතං බ්‍යාධිතං පුරිසං දිස්වා පුරිමනයෙනෙව පුච්ඡිත්වා සංවිග්ගහදයො නිවත්තිත්වා පාසාදං [Pg.72] අභිරුහි. රාජාපි පුච්ඡිත්වා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව සංවිදහිත්වා පුන වඩ්ඪෙත්වා සමන්තා තිගාවුතප්පමාණෙ පදෙසෙ ආරක්ඛං ඨපෙසි. අපරම්පි එකදිවසං බොධිසත්තො තථෙව උය්‍යානං ගච්ඡන්තො දෙවතාභිනිම්මිතං කාලඞ්කතං දිස්වා පුරිමනයෙනෙව පුච්ඡිත්වා සංවිග්ගහදයො පුන නිවත්තිත්වා පාසාදං අභිරුහි. රාජාපි පුච්ඡිත්වා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව සංවිදහිත්වා පුන වඩ්ඪෙත්වා සමන්තතො යොජනප්පමාණෙ පදෙසෙ ආරක්ඛං ඨපෙසි. අපරං පනෙකදිවසං උය්‍යානං ගච්ඡන්තො තථෙව දෙවතාභිනිම්මිතං සුනිවත්ථං සුපාරුතං පබ්බජිතං දිස්වා ‘‘කො නාමෙසො සම්මා’’හි සාරථිං පුච්ඡි. සාරථි කිඤ්චාපි බුද්ධුප්පාදස්ස අභාවා පබ්බජිතං වා පබ්බජිතගුණෙ වා න ජානාති, දෙවතානුභාවෙන පන ‘‘පබ්බජිතො නාමායං, දෙවා’’ති වත්වා පබ්බජ්ජාය ගුණෙ වණ්ණෙසි. බොධිසත්තො පබ්බජ්ජාය රුචිං උප්පාදෙත්වා තං දිවසං උය්‍යානං අගමාසි. දීඝභාණකා පනාහු – ‘‘චත්තාරිපි නිමිත්තානි එකදිවසෙනෙව දිස්වා අගමාසී’’ති.

又一日，菩萨照常前往园林，见到天神所变化的病人，如前法询问后，内心生起悚惧，返回登上了宫殿。国王也询问后，如前所说那样安排，再次增派，在周围三伽浮陀（tigāvuta）的范围内设置守卫。又另一日，菩萨照常前往园林，见到天神所变化的死人，如前法询问后，内心生起悚惧，再次返回登上了宫殿。国王也询问后，如前所说那样安排，再次增派，在周围一由旬（yojana）的范围内设置守卫。又另一日，前往园林时，照常见到天神所变化、善着衣（sunivatthaṃ）、善披覆（supārutaṃ）的出家人（pabbajitaṃ），便问车夫：“贤友，这位是谁？”车夫虽然因为佛陀尚未出世，不了解出家人或出家的功德，但因天神的威力，便说：“天子，此名出家人。”并赞叹出家的功德。菩萨对出家生起意乐，当天便前往园林。然而，长部诵者（Dīghabhāṇakā）说：“（菩萨是）于一日内见到所有四相后便离家了。”

සො තත්ථ දිවසභාගං කීළිත්වා මඞ්ගලපොක්ඛරණියං න්හායිත්වා අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිසීදි අත්තානං අලඞ්කාරාපෙතුකාමො, අථස්ස පරිචාරකපුරිසා නානාවණ්ණානි දුස්සානි නානප්පකාරා ආභරණවිකතියො මාලාගන්ධවිලෙපනානි ච ආදාය සමන්තා පරිවාරෙත්වා අට්ඨංසු. තස්මිං ඛණෙ සක්කස්ස නිසින්නාසනං උණ්හං අහොසි. සො ‘‘කො නු ඛො මං ඉමම්හා ඨානා චාවෙතුකාමොසී’’ති උපධාරෙන්තො බොධිසත්තස්ස අලඞ්කාරෙතුකාමතං ඤත්වා විස්සකම්මං ආමන්තෙසි – ‘‘සම්ම විස්සකම්ම, සිද්ධත්ථකුමාරො අජ්ජ අඩ්ඪරත්තසමයෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිස්සති, අයමස්ස පච්ඡිමො අලඞ්කාරො, ත්වං උය්‍යානං ගන්ත්වා මහාපුරිසං දිබ්බාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කරොහී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා දෙවානුභාවෙන තඞ්ඛණඤ්ඤෙව බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා තස්සෙව කප්පකසදිසො හුත්වා දිබ්බදුස්සෙන බොධිසත්තස්ස සීසං වෙඨෙසි. බොධිසත්තො හත්ථසම්ඵස්සෙනෙව ‘‘නාමං මනුස්සො, දෙවපුත්තො අය’’න්ති අඤ්ඤාසි. වෙඨනෙන වෙඨිතමත්තෙ සීසෙ මොළියං මණිරතනාකාරෙන දුස්සසහස්සං අබ්භුග්ගඤ්ඡි, පුන වෙඨෙන්තස්ස දුස්සසහස්සන්ති දසක්ඛත්තුං වෙඨෙන්තස්ස දස දුස්සසහස්සානි අබ්භුග්ගච්ඡිංසු. ‘‘සීසං ඛුද්දකං, දුස්සානි බහූනි[Pg.73], කථං අබ්භුග්ගතානී’’ති න චින්තෙතබ්බං. තෙසු හි සබ්බමහන්තං ආමලකපුප්ඵප්පමාණං, අවසෙසානි කදම්බකපුප්ඵප්පමාණානි අහෙසුං. බොධිසත්තස්ස සීසං කිඤ්ජක්ඛගවච්ඡිතං විය කුය්‍යකපුප්ඵං අහොසි.

他在那里白日嬉戏，于吉祥莲池沐浴后，待日落时，坐在吉祥石上，欲庄严自身。那时，他的侍者们手持各色衣物、各式饰品、花鬘、熏香及涂香，环立于旁。就在那时，帝释(Sakka)的座位变热了。他思惟道：“是谁想让我离开此座？”察知菩萨欲庄严自身的心意后，便召唤毗首羯磨(Vissakamma)说：“贤友毗首羯磨，悉达多太子(Siddhattha Kumāra)将于今日半夜行大出离，这是他最后的庄严。你到园林中，用天界的饰品为大士庄严。”他应诺“善哉！”后，立即以天神威力来到菩萨面前，化作菩萨的理发师，用天衣缠裹菩萨的头。菩萨仅凭手触便知：“此非凡人，乃是天子。”当天衣缠上头时，发髻上便以摩尼宝的形态涌现出千件衣物；再缠绕时，又现千件，如是缠绕十次，共涌现出万件衣物。“头小衣多，如何能生起？”此事不应思议。因为其中最大者仅如庵摩罗花大小，其余则如咖丹巴(kadamba)花大小。菩萨的头，犹如被花蕊点缀的古雅卡(kuyyaka)花。

අථස්ස සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතස්ස සබ්බතාලාවචරෙසු සකානි සකානි පටිභානානි දස්සයන්තෙසු, බ්‍රාහ්මණෙසු ‘‘ජයනන්දා’’තිආදිවචනෙහි, සුතමඞ්ගලිකාදීසු ච නානප්පකාරෙහි මඞ්ගලවචනත්ථුතිඝොසෙහි සම්භාවෙන්තෙසු සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං තං රථවරං අභිරුහි. තස්මිං සමයෙ ‘‘රාහුලමාතා පුත්තං විජාතා’’ති සුත්වා සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘පුත්තස්ස මෙ තුට්ඨිං නිවෙදෙථා’’ති සාසනං පහිණි. බොධිසත්තො තං සුත්වා ‘‘රාහු ජාතො, බන්ධනං ජාත’’න්ති ආහ. රාජා ‘‘කිං මෙ පුත්තො අවචා’’ති පුච්ඡිත්වා තං වචනං සුත්වා ‘‘ඉතො පට්ඨාය මෙ නත්තා ‘රාහුලකුමාරො’ත්වෙව නාම හොතූ’’ති ආහ.

于是，当菩萨全身饰满庄严，众乐师各展其艺，婆罗门众以“胜利、欢喜”等言辞，诵吉祥语者亦以种种吉祥赞颂之声致敬时，菩萨登上了那辆遍饰庄严的殊胜宝车。其时，净饭大王(Suddhodanamahārājā)听闻“罗睺罗之母已生下王子”，便派人传信道：“将此喜讯告知我儿。”菩萨闻讯后说道：“一个障碍(rāhu)生起了，一个束缚生起了。”国王问道：“我儿说了什么？”听闻此言后，国王说：“从今以后，我的孙儿就命名为‘罗睺罗王子(Rāhulakumāra)’吧。”

බොධිසත්තොපි ඛො රථවරං ආරුය්හ අතිමහන්තෙන යසෙන අතිමනොරමෙන සිරිසොභග්ගෙන නගරං පාවිසි. තස්මිං සමයෙ කිසාගොතමී නාම ඛත්තියකඤ්ඤා උපරිපාසාදවරතලගතා නගරං පදක්ඛිණං කුරුමානස්ස බොධිසත්තස්ස රූපසිරිං දිස්වා පීතිසොමනස්සජාතා ඉමං උදානං උදානෙසි –

菩萨亦登上殊胜宝车，以无比盛大的声誉、无比悦意的祥瑞庄严，进入都城。其时，有一位名为瘦乔达弥(Kisāgotamī)的刹帝利族少女，登上宫殿顶楼，见到菩萨右绕都城时的色身之美，心生喜悦与善意，而诵出此感兴偈：

‘‘නිබ්බුතා නූන සා මාතා, නිබ්බුතො නූන සො පිතා;

නිබ්බුතා නූන සා නාරී, යස්සායං ඊදිසො පතී’’ති. (ධ. ස. අට්ඨ. නිදානකථා);

–

有子如此，其母必清凉；有子如此，其父必清凉；有夫如此，其妻必清凉。

බොධිසත්තො තං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං එවමාහ – ‘එවරූපං අත්තභාවං පස්සන්තියා මාතු හදයං නිබ්බායති, පිතු හදයං නිබ්බායති, පජාපතියා හදයං නිබ්බායතී’ති. කිස්මිං නු ඛො නිබ්බුතෙ හදයං නිබ්බුතං නාම හොතී’’ති. අථස්ස කිලෙසෙසු විරත්තමනස්ස එතදහොසි – ‘‘රාගග්ගිම්හි නිබ්බුතෙ නිබ්බුතං නාම හොති, දොසග්ගිම්හි නිබ්බුතෙ නිබ්බුතං නාම හොති, මොහග්ගිම්හි නිබ්බුතෙ නිබ්බුතං නාම හොති, මානදිට්ඨිආදීසු සබ්බකිලෙසදරථෙසු නිබ්බුතෙසු නිබ්බුතං නාම හොතී’’ති. ‘‘අයං මෙ සුස්සවනං සාවෙති, අහඤ්හි නිබ්බානං ගවෙසන්තො විචරාමි, අජ්ජෙව මයා ඝරාවාසං ඡඩ්ඩෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිත්වා නිබ්බානං ගවෙසිතුං වට්ටති, අයං ඉමිස්සා ආචරියභාගො හොතූ’’ති [Pg.74] කණ්ඨතො ඔමුඤ්චිත්වා කිසාගොතමියා සතසහස්සග්ඝනකං මුත්තාහාරං පෙසෙසි. සා ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො මයි පටිබද්ධචිත්තො හුත්වා පණ්ණාකාරං පෙසෙතී’’ති සොමනස්සජාතා අහොසි.

菩萨听后心想：“此女言：‘见如是之身，母亲之心归于寂静，父亲之心归于寂静，妻子之心归于寂静。’然则，于何者寂灭时，心方名为‘寂灭’？”尔时，他心已厌离诸烦恼，故思：“贪火熄灭时，名为寂灭；嗔火熄灭时，名为寂灭；痴火熄灭时，名为寂灭；慢、邪见等一切烦恼热恼熄灭时，名为寂灭。”“此女为我说了这善听之言，我正寻访涅槃，今日即应舍弃居家生活，出家以求涅槃。此物当为酬谢她的师礼！”思及此，他从颈上解下价值十万的珍珠项链，送给瘦乔达弥(Kisāgotamī)。她心想：“悉达多王子(Siddhatthakumāra)对我心生爱恋，才送来礼物。”便满心欢喜。

බොධිසත්තොපි මහන්තෙන සිරිසොභග්ගෙන අත්තනො පාසාදං අභිරුහිත්වා සිරිසයනෙ නිපජ්ජි. තාවදෙව ච නං සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතා නච්චගීතාදීසු සුසික්ඛිතා දෙවකඤ්ඤා විය රූපසොභග්ගප්පත්තා නාටකිත්ථියො නානාතූරියානි ගහෙත්වා සම්පරිවාරෙත්වා අභිරමාපෙන්තියො නච්චගීතවාදිතානි පයොජයිංසු. බොධිසත්තො කිලෙසෙසු විරත්තචිත්තතාය නච්චාදීසු අනභිරතො මුහුත්තං නිද්දං ඔක්කමි. තාපි ඉත්ථියො ‘‘යස්සත්ථාය මයං නච්චාදීනි පයොජෙම, සො නිද්දං උපගතො, ඉදානි කිමත්ථං කිලමිස්සාමා’’ති ගහිතගහිතානි තූරියානි අජ්ඣොත්ථරිත්වා නිපජ්ජිංසු, ගන්ධතෙලප්පදීපා ඣායන්ති. බොධිසත්තො පබුජ්ඣිත්වා සයනපිට්ඨෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නො අද්දස තා ඉත්ථියො තූරියභණ්ඩානි අවත්ථරිත්වා නිද්දායන්තියො – එකච්චා පග්ඝරිතඛෙළා, කිලින්නගත්තා, එකච්චා දන්තෙ ඛාදන්තියො, එකච්චා කාකච්ඡන්තියො, එකච්චා විප්පලපන්තියො, එකච්චා විවටමුඛී, එකච්චා අපගතවත්ථා පාකටබීභච්ඡසම්බාධට්ඨානා. සො තාසං තං විප්පකාරං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය කාමෙසු විරත්තචිත්තො අහොසි. තස්ස අලඞ්කතපටියත්තං සක්කභවනසදිසම්පි තං මහාතලං විවිධනානාකුණපභරිතං ආමකසුසානං විය උපට්ඨාසි, තයො භවා ආදිත්තගෙහසදිසා ඛාදිංසු – ‘‘උපද්දුතං වත, භො, උපස්සට්ඨං වත, භො’’ති උදානං පවත්තෙසි, අතිවියස්ස පබ්බජ්ජාය චිත්තං නමි.

菩萨亦以极大威德庄严登上自己的宫殿，躺卧于庄严卧榻上。就在那时，那些以一切饰物庄严、精通歌舞等技艺、美貌如天女的舞女们，手持各种乐器，环绕于彼，为令其欢娱而表演歌舞伎乐。菩萨因其心于诸烦恼已离染，故不乐于歌舞等，片刻即入眠。那些女子心想：“我等为之献艺之人已然入眠，如今何必徒劳？”于是将所持乐器散置一旁而卧，香油灯依然燃着。菩萨醒来后，于床座上结跏趺坐，看见那些女子散置着乐器睡着了——有的流着涎沫，身体湿黏；有的咬着牙；有的打着鼾；有的说着梦话；有的张着嘴；有的衣衫不整，露出丑陋不堪的私密之处。他见到她们这般变异之态，其心于诸欲更加厌离。对他而言，那装饰妥帖、犹如帝释(Sakka)宫殿般的大殿，却显现为如同堆满各种尸体的尸陀林，三有亦显现为犹如燃烧的房屋。他发出感兴语：“啊，真是灾患！啊，真是逼迫！”其心极为倾向于出家。

සො ‘‘අජ්ජෙව මයා මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිතුං වට්ටතී’’ති සයනා වුට්ඨාය ද්වාරසමීපං ගන්ත්වා ‘‘කො එත්ථා’’ති ආහ. උම්මාරෙ සීසං කත්වා නිපන්නො ඡන්නො – ‘‘අහං, අය්‍යපුත්ත, ඡන්නො’’ති ආහ. ‘‘අජ්ජාහං මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිතුකාමො, එකං මෙ අස්සං කප්පෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධු, දෙවා’’ති අස්සභණ්ඩකං ගහෙත්වා අස්සසාලං ගන්ත්වා ගන්ධතෙලප්පදීපෙසු ජලන්තෙසු සුමනපට්ටවිතානස්ස හෙට්ඨා රමණීයෙ භූමිභාගෙ ඨිතං කණ්ඩකං අස්සරාජානං දිස්වා ‘‘අජ්ජ මයා ඉමමෙව කප්පෙතුං වට්ටතී’’ති කණ්ඩකං කප්පෙසි. සො කප්පියමානොව අඤ්ඤාසි ‘‘අයං කප්පනා අතිවිය ගාළ්හා, අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු උය්‍යානකීළාදිගමනකාලෙ කප්පනා විය න හොති[Pg.75], මය්හං අය්‍යපුත්තො අජ්ජ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිතුකාමො භවිස්සතී’’ති. තතො තුට්ඨමානසො මහාහසිතං හසි, සො සද්දො සකලනගරං පත්ථරිත්වා ගච්ඡෙය්‍ය. දෙවතා පන නං සන්නිරුම්භිත්වා න කස්සචි සොතුං අදංසු.

于是他想：“今天我应当作大出离。”便从床上起身，走到门边问道：“谁在那里？”车匿(Channa)正将头枕在门槛上躺着，答道：“是我，王子，我是车匿。”菩萨说：“今天我想要作大出离，你为我备一匹马吧。”车匿应道：“遵命，殿下。”便拿了马具，来到马厩。只见香油灯燃烧着，在素馨花织锦华盖下，在悦意的地面上，站着马王犍陟(Kaṇḍaka)。车匿心想：“今天我应当就备这匹马。”便为犍陟备好马鞍。当被备鞍时，犍陟便知道：“这次的备鞍非常紧，不像其他日子去园林游戏时那样，我的主人今天将要作大出离。”于是它心生欢喜，放声长嘶，那声音本可传遍全城，但天神们将它抑制住，不让任何人听到。

බොධිසත්තොපි ඛො ඡන්නං පෙසෙත්වාව ‘‘පුත්තං තාව පස්සිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා නිසින්නපල්ලඞ්කතො උට්ඨාය රාහුලමාතුයා වසනට්ඨානං ගන්ත්වා ගබ්භද්වාරං විවරි. තස්මිං ඛණෙ අන්තොගබ්භෙ ගන්ධතෙලප්පදීපො ඣායති, රාහුලමාතා සුමනමල්ලිකාදීනං පුප්ඵානං අම්බණමත්තෙන අභිප්පකිණ්ණෙ සයනෙ පුත්තස්ස මත්ථකෙ හත්ථං ඨපෙත්වා නිද්දායති. බොධිසත්තො උම්මාරෙ පාදං ඨපෙත්වා ඨිතකොව ඔලොකෙත්වා ‘‘සචාහං දෙවියා හත්ථං අපනෙත්වා මම පුත්තං ගණ්හිස්සාමි, දෙවී පබුජ්ඣිස්සති, එවං මෙ ගමනන්තරායො භවිස්සති, බුද්ධො හුත්වාව ආගන්ත්වා පුත්තං පස්සිස්සාමී’’ති පාසාදතලතො ඔතරි. යං පන ජාතකට්ඨකථායං ‘‘තදා සත්තාහජාතො රාහුලකුමාරො හොතී’’ති වුත්තං, තං සෙසට්ඨකථාසු නත්ථි, තස්මා ඉදමෙව ගහෙතබ්බං.

菩萨派遣车匿后，心想：“我且先去看看儿子。”便从座位起身，前往罗睺罗之母的住所，打开了寝室的门。其时，寝室内燃着香油灯。罗睺罗之母躺在遍撒素馨、茉莉等鲜花的床上，手置于儿子头上，正在安睡。菩萨把脚踏在门槛上，伫立观看，心想：“我若移开王妃的手去抱儿子，王妃便会醒来，如此则会耽搁我的行程。待我成佛后，再回来见儿子吧。”于是他从宫殿上走了下来。另外，关于《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)中所说“当时罗睺罗王子(Rāhulakumāra)出生七日”，此说不见于其余诸部义注，是故当以此处之说为准。

එවං බොධිසත්තො පාසාදතලා ඔතරිත්වා අස්සසමීපං ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘තාත කණ්ඩක, ත්වං අජ්ජ එකරත්තිං මං තාරය, අහං තං නිස්සාය බුද්ධො හුත්වා සදෙවකං ලොකං තාරයිස්සාමී’’ති. තතො උල්ලඞ්ඝිත්වා කණ්ඩකස්ස පිට්ඨිං අභිරුහි. කණ්ඩකො ගීවතො පට්ඨාය ආයාමෙන අට්ඨාරසහත්ථො හොති, තදනුච්ඡවිකෙන උබ්බෙධෙන සමන්නාගතො ථාමජවසම්පන්නො සබ්බසෙතො ධොතසඞ්ඛසදිසො. සො සචෙ හසෙය්‍ය වා පදසද්දං වා කරෙය්‍ය, සද්දො සකලනගරං අවත්ථරෙය්‍ය, තස්මා දෙවතා අත්තනො ආනුභාවෙන තස්ස යථා න කොචි සුණාති, එවං හසිතසද්දං සන්නිරුම්භිත්වා අක්කමනඅක්කමනපදවාරෙ හත්ථතලානි උපනාමෙසුං. බොධිසත්තො අස්සවරස්ස පිට්ඨිවෙමජ්ඣගතො ඡන්නං අස්සස්ස වාලධිං ගාහාපෙත්වා අඩ්ඪරත්තසමයෙ මහාද්වාරසමීපං පත්තො. තදා පන රාජා ‘‘එවං මම පුත්තො යාය කායචි වෙලාය නගරද්වාරං විවරිත්වා නික්ඛමිතුං න සක්ඛිස්සතී’’ති ද්වීසු ද්වාරකවාටෙසු එකෙකං පුරිසසහස්සෙන විවරිතබ්බං කාරෙසි. බොධිසත්තො පන ථාමබලසම්පන්නො හත්ථිගණනාය කොටිසහස්සහත්ථීනං බලං ධාරෙසි, පුරිසගණනාය දසකොටිසහස්සපුරිසානං [Pg.76] බලං ධාරෙසි. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ ද්වාරං න විවරිය්‍යති, අජ්ජ කණ්ඩකස්ස පිට්ඨෙ නිසින්නොව වාලධිං ගහෙත්වා ඨිතෙන ඡන්නෙන සද්ධිංයෙව කණ්ඩකං ඌරුහි නිප්පීළෙත්වා අට්ඨාරසහත්ථුබ්බෙධං පාකාරං උප්පතිත්වා අතික්කමිස්සාමී’’ති. ඡන්නොපි චින්තෙසි – ‘‘සචෙ ද්වාරං න විවරිය්‍යති, අහං අත්තනො සාමිකං අය්‍යපුත්තං ඛන්ධෙ නිසීදාපෙත්වා කණ්ඩකං දක්ඛිණෙන හත්ථෙන කුච්ඡියං පරික්ඛිපන්තො උපකච්ඡන්තරෙ කත්වා පාකාරං උප්පතිත්වා අතික්කමිස්සාමී’’ති. කණ්ඩකොපි චින්තෙසි – ‘‘සචෙ ද්වාරං න විවරිය්‍යති, අහං අත්තනො සාමිකං පිට්ඨෙ යථානිසින්නමෙව ඡන්නෙන වාලධිං ගහෙත්වා ඨිතෙන සද්ධිංයෙව උක්ඛිපිත්වා පාකාරං උප්පතිත්වා අතික්කමිස්සාමී’’ති. සචෙ ද්වාරං න විවරෙය්‍ය, යථාචින්තිතමෙව තෙසු තීසු ජනෙසු අඤ්ඤතරො සම්පාදෙය්‍ය. ද්වාරෙ පන අධිවත්ථා දෙවතා ද්වාරං විවරි.

菩萨从宫殿的台阶下来，走到犍陟(Kaṇḍaka)旁边，对它说道：“犍陟(Kaṇḍaka)啊，今天晚上请你载我，我依靠你成佛后，将救度天人世间。”说完，就跳到犍陟(Kaṇḍaka)的背上。犍陟(Kaṇḍaka)从颈部到尾部有十八肘长，身体匀称，力速具足，全身雪白，如同洗净的螺贝。它若嘶鸣或发出蹄声，声音会传遍整个城市，因此诸天神以其神力，使其嘶鸣声不被任何人听到，并在它每一步起落时，以手掌承托其足。菩萨坐在良马(assavara)背部中央，让车匿(Channa)抓住马尾，于半夜时分抵达大城门附近。当时，国王曾想：‘如此，我的儿子便不能在任何时候打开城门出去。’于是下令，大门的两扇门扉，每一扇都需千人方能开启。然而，菩萨具足强大力量，以象计算，拥有一百亿头大象之力；以人计算，拥有一千亿人的力量。他心想：‘如果城门不开，今日我便就这么坐在犍陟(Kaṇḍaka)背上，与抓着马尾站立的车匿(Channa)一起，用双腿夹紧犍陟，跃过十八肘高的城墙。’车匿(Channa)也心想：‘如果城门不开，我便让我的主人、王子(ayyaputta)坐在我肩上，以右手环抱犍陟(Kaṇḍaka)的腹部，将其夹在腋下，跃过城墙。’犍陟(Kaṇḍaka)也心想：‘如果城门不开，我便将背上的主人，连同抓住马尾的车匿(Channa)一同举起，跃过城墙。’如果城门真的不开，他们三人中任何一人都能实现其所想。然而，守护城门的天神打开了城门。

තස්මිංයෙව ඛණෙ මාරො පාපිමා ‘‘බොධිසත්තං නිවත්තෙස්සාමී’’ති ආගන්ත්වා ආකාසෙ ඨිතො ආහ – ‘‘මාරිස, මා නික්ඛමි, ඉතො තෙ සත්තමෙ දිවසෙ චක්කරතනං පාතුභවිස්සති, ද්විසහස්සපරිත්තදීපපරිවාරානං චතුන්නං මහාදීපානං රජ්ජං කාරෙස්සසි, නිවත්ත, මාරිසා’’ති. ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති? ‘‘අහං වසවත්තී’’ති. ‘‘මාර, ජානාමහං මය්හං චක්කරතනස්ස පාතුභාවං, අනත්ථිකොහං රජ්ජෙන, දසසහස්සිලොකධාතුං උන්නාදෙත්වා බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති ආහ. මාරො ‘‘ඉතො දානි තෙ පට්ඨාය කාමවිතක්කං වා බ්‍යාපාදවිතක්කං වා විහිංසාවිතක්කං වා චින්තිතකාලෙ ජානිස්සාමී’’ති ඔතාරාපෙක්ඛො ඡායා විය අනුගච්ඡන්තො අනුබන්ධි.

就在那一刻，魔罗波旬（Māra Pāpimā）心想：“我要令菩萨折返。”他来到空中，站立着说道：“贤者，请勿出走！从今日起的第七天，轮宝（cakkaratana）将为你出现，你将统领由两千小岛环绕的四大洲。回去吧，贤者！”“你是谁？”“我是自在天主（Vasavattī）。”菩萨说道：“魔罗，我知道我的轮宝将会出现，但我对王位并无所需。我将震撼万世界，成就佛道。”魔罗心想：“从现在起，你若生起欲寻、瞋寻或害寻，我必将知晓。”于是，他窥伺时机，如影随形地紧跟着菩萨。

බොධිසත්තොපි හත්ථගතං චක්කවත්තිරජ්ජං ඛෙළපිණ්ඩං විය අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩෙත්වා මහන්තෙන සක්කාරෙන නගරා නික්ඛමි. ආසාළ්හිපුණ්ණමාය උත්තරාසාළ්හනක්ඛත්තෙ වත්තමානෙ, නික්ඛමිත්වා ච පුන නගරං අපලොකෙතුකාමො ජාතො. එවඤ්ච පනස්ස චිත්තෙ උප්පන්නමත්තෙයෙව – ‘‘මහාපුරිස, න තයා නිවත්තෙත්වා ඔලොකනකම්මං කත’’න්ති වදමානා විය මහාපථවී කුලාලචක්කං විය ඡිජ්ජිත්වා පරිවත්ති. බොධිසත්තො නගරාභිමුඛො ඨත්වා නගරං ඔලොකෙත්වා තස්මිං පථවිප්පදෙසෙ කණ්ඩකනිවත්තනචෙතියට්ඨානං දස්සෙත්වා ගන්තබ්බමග්ගාභිමුඛං කණ්ඩකං කත්වා පායාසි මහන්තෙන සක්කාරෙන උළාරෙන සිරිසොභග්ගෙන. තදා කිරස්ස දෙවතා පුරතො සට්ඨි උක්කාසහස්සානි ධාරයිංසු, පච්ඡතො සට්ඨි[Pg.77], දක්ඛිණපස්සතො සට්ඨි, වාමපස්සතො සට්ඨීති. අපරා දෙවතා චක්කවාළමුඛවට්ටියං අපරිමාණා උක්කා ධාරයිංසු. අපරා දෙවතා ච නාගසුපණ්ණාදයො ච දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි මාලාහි චුණ්ණෙහි ධූපෙහි පූජයමානා ගච්ඡන්ති, පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵෙහි චෙව මන්දාරවපුප්ඵෙහි ච ඝනමෙඝවුට්ඨිකාලෙ ධාරාහි විය නභං නිරන්තරං අහොසි, දිබ්බානි සංගීතානි පවත්තිංසු, සමන්තතො අට්ඨ තූරියානි, සට්ඨි තූරියානීති අට්ඨසට්ඨි තූරියසතසහස්සානි පවත්තයිංසු. තෙසං සද්දො සමුද්දකුච්ඡියං මෙඝධනිතකාලො විය, යුගන්ධරකුච්ඡියං සාගරනිග්ඝොසකාලො විය ච වත්තති.

菩萨即使得到了唾手可得的转轮王位，也像唾弃痰块般毫不在意地舍弃，在盛大的恭敬中离开了王城。时值阿沙荼（Āsāḷhi）月圆日，北阿沙荼（Uttarāsāḷha）星宿当值，出城之后，菩萨忽然生起回望王城的念头。此念方生，大地便仿佛在说：“大士，您不应回头观望”，随即如陶轮般裂开翻转。菩萨面向王城站立，回望之后，在那片土地上指明了‘犍陟（Kaṇḍaka）回望塔’的处所，然后让犍陟马转向当行之路，在盛大的恭敬与无上的威德光辉中启程。据说，当时天神们在他前方举着六万支火炬，后方六万支，右侧六万支，左侧六万支。另有天神在轮围山（Cakkavāḷa）的山壁上举着无量火炬。还有其他天神及龙、金翅鸟等，一路以天界的香、花鬘、香粉与熏香供养随行。天空中遍满了巴瑞恰达树花与曼陀罗花，如同雨季密云降下豪雨一般连绵不绝，天界的歌乐也随之响起。四方八面乐声齐鸣，总计有六百八十万件乐器同时奏响。那声响犹如大洋深处的雷鸣，又似持双山（Yugandhara）山腹中的海潮之声。

ඉමිනා සිරිසොභග්ගෙන ගච්ඡන්තො බොධිසත්තො එකරත්තෙනෙව තීණි රජ්ජානි අතික්කම්ම තිංසයොජනමත්ථකෙ අනොමානදීතීරං පාපුණි. කිං පන අස්සො තතො පරං ගන්තුං න සක්කොතීති? නො න සක්කොති. සො හි එකං චක්කවාළගබ්භං නාභියා ඨිතචක්කස්ස නෙමිවට්ටිං මද්දන්තො විය අන්තන්තෙන චරිත්වා පුරෙපාතරාසමෙව ආගන්ත්වා අත්තනො සම්පාදිතං භත්තං භුඤ්ජිතුං සමත්ථො. තදා පන දෙවනාගසුපණ්ණාදීහි ආකාසෙ ඨත්වා ඔස්සට්ඨෙහි ගන්ධමාලාදීහි යාව ඌරුප්පදෙසා සඤ්ඡන්නසරීරං ආකඩ්ඪිත්වා ගන්ධමාලාජටං ඡින්දන්තස්ස අතිපපඤ්චො අහොසි, තස්මා තිංසයොජනමත්තමෙව අගමාසි. අථ බොධිසත්තො නදීතීරෙ ඨත්වා ඡන්නං පුච්ඡි – ‘‘කා නාම අයං නදී’’ති? ‘‘අනොමා නාම, දෙවා’’ති. ‘‘අම්හාකම්පි පබ්බජ්ජා අනොමා භවිස්සතී’’ති පණ්හියා ඝට්ටෙන්තො අස්සස්ස සඤ්ඤං අදාසි. අස්සො ච උප්පතිත්වා අට්ඨුසභවිත්ථාරාය නදියා පාරිමතීරෙ අට්ඨාසි.

菩萨借着殊胜的威德光辉，一夜之间越过三个王国，来到三十由旬外的阿诺玛河边。难道这马不能再往前走了吗？不是不能。这马有能力绕行整个轮围世界，如同碾过车轮边缘一般，在极短的时间内跑遍各地，清晨就能回来吃主人准备的食物。当时天神、龙、金翅鸟等在空中散下香花，堆积至马的大腿处，因马身披覆花鬘，穿行时多有延误，因此只走了三十由旬。菩萨站在河边问车匿（Channa）：“这条河叫什么名字？”车匿回答：“叫阿诺玛河，尊者。”菩萨说：“我的出家也将是无上的”，便用脚跟轻碰犍陟示意。那犍陟腾空而起，跃到八乌萨巴（usabha）宽的河对岸。

බොධිසත්තො අස්සපිට්ඨිතො ඔරුය්හ රජතපට්ටසදිසෙ වාළුකාපුලිනෙ ඨත්වා ඡන්නං ආමන්තෙසි – ‘‘සම්ම ඡන්න, ත්වං මය්හං ආභරණානි චෙව කණ්ඩකඤ්ච ආදාය ගච්ඡ, අහං පබ්බජිස්සාමී’’ති. ‘‘අහම්පි, දෙව, පබ්බජිස්සාමී’’ති. බොධිසත්තො ‘‘න ලබ්භා තයා පබ්බජිතුං, ගච්ඡෙව ත්ව’’න්ති තික්ඛත්තුං පටිබාහිත්වා ආභරණානි චෙව කණ්ඩකඤ්ච පටිච්ඡාපෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ මය්හං කෙසා සමණසාරුප්පා න හොන්ති, අඤ්ඤො බොධිසත්තස්ස කෙසෙ ඡින්දිතුං යුත්තරූපො නත්ථී’’ති. තතො ‘‘සයමෙව ඛග්ගෙන ඡින්දිස්සාමී’’ති දක්ඛිණෙන හත්ථෙන අසිං ගහෙත්වා වාමහත්ථෙන මොළියා සද්ධිං චූළං ගහෙත්වා ඡින්දි. කෙසා ද්වඞ්ගුලමත්තා හුත්වා දක්ඛිණතො ආවට්ටමානා සීසං [Pg.78] අල්ලීයිංසු. තෙසං යාවජීවං තදෙව පමාණං අහොසි, මස්සු ච තදනුරූපං, පුන කෙසමස්සුඔහාරණකිච්චං නාම නාහොසි. බොධිසත්තො සහ මොළියා චූළං ගහෙත්වා ‘‘සචාහං සම්බුද්ධො භවිස්සාමි, ආකාසෙ තිට්ඨතු. නො චෙ, භූමියං පතතූ’’ති අන්තලික්ඛෙ ඛිපි. සා චූළා යොජනප්පමාණං ඨානං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අට්ඨාසි. සක්කො දෙවරාජා දිබ්බචක්ඛුනා ඔලොකෙත්වා යොජනියරතනචඞ්කොටකෙන සම්පටිච්ඡිත්වා තාවතිංසභවනෙ චූළාමණිචෙතියං නාම පතිට්ඨාපෙසි.

菩萨从马背上下来，站在如银板的沙洲上，召唤车匿(Channa)道：“亲爱的车匿，你带着我的饰物和犍陟(Kaṇḍaka)回去，我将要出家。”车匿说：“主公，我也要出家。”菩萨三次制止他道：“你不可出家，你必须回去。”他交出饰物和犍陟后，心想：“我的这些头发不适合沙门，没有其他人适合为菩萨削发。”于是想：“我当亲手用剑削发。”他右手持剑，左手连同发髻一起抓住顶发，将其削断。头发剩下二指长，向右旋绕，紧贴于头。终其一生，头发都保持那个长度，胡须也与之相称，再无剃除须发之事。菩萨连同发髻一起抓住顶发，发愿道：“若我将成为正等觉者，愿它停留在空中；若非如此，愿它落于地上。”说罢便将其抛向空中。那顶发上升一由旬(yojana)之遥，停留在空中。天帝释(Sakko devarājā)以天眼看见，用一由旬大的宝匣善加承接，在三十三天(Tāvatiṃsa)界，建立了名为“朱拉摩尼塔(Cūḷāmaṇicetiya)”的塔。

‘‘ඡෙත්වාන මොළිං වරගන්ධවාසිතං, වෙහායසං උක්ඛිපි සක්‍යපුඞ්ගවො;

සහස්සනෙත්තො සිරසා පටිග්ගහි, රතනචඞ්කොටවරෙන වාසවො’’ති. (ම. නි. අට්ඨ. 1.222);

“释迦英杰削断以妙香所熏之发髻，将其抛向空中；千眼者婆娑婆(Vāsavo)用殊胜宝匣，以头顶戴承接。”

පුන බොධිසත්තො චින්තෙසි – ‘‘ඉමානි කාසිකවත්ථානි මය්හං න සමණසාරුප්පානී’’ති. අථස්ස කස්සපබුද්ධකාලෙ පුරාණසහායකො ඝටිකාරමහාබ්‍රහ්මා එකං බුද්ධන්තරං ජරං අප්පත්තෙන මිත්තභාවෙන චින්තෙසි – ‘‘අජ්ජ මෙ සහායකො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛන්තො, සමණපරික්ඛාරමස්ස ගහෙත්වා ගච්ඡිස්සාමී’’ති.

其后，菩萨想：“这些迦尸国(Kāsika)衣不适合沙门。”尔时，有一位伽狄卡罗大梵天(Ghaṭikāra-mahābrahmā)，他曾是菩萨在迦叶(Kassapa)佛时的旧友，彼此的友情历经一佛中间期也未曾衰退。他心想：“今日我的友人行大出离，我当为他带去沙门资具。”

‘‘තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, වාසී සූචි ච බන්ධනං;

පරිස්සාවනෙන අට්ඨෙතෙ, යුත්තයොගස්ස භික්ඛූනො’’ති. –

“三衣、钵、剃刀、针、腰带，以及滤水囊，此八种资具，对勤修的比丘是适宜的。”

ඉමෙ අට්ඨ පරික්ඛාරෙ ආහරිත්වා අදාසි. බොධිසතො අරහද්ධජං නිවාසෙත්වා උත්තමපබ්බජිතවෙසං ගණ්හිත්වා ‘‘ඡන්න, ත්වං මම වචනෙන මාතාපිතූනං ආරොග්‍යං වදෙහී’’ති වත්වා උය්‍යොජෙසි. ඡන්නො බොධිසත්තං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. කණ්ඩකො පන ඡන්නෙන සද්ධිං මන්තයමානස්ස බොධිසත්තස්ස වචනං සුණන්තොව ‘‘නත්ථි දානි මය්හං පුන සාමිනො දස්සන’’න්ති චින්තෙත්වා චක්ඛුපථං විජහන්තො සොකං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො හදයෙන ඵලිතෙන කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ කණ්ඩකො නාම දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. ඡන්නස්ස පඨමං එකොව සොකො අහොසි, කණ්ඩකස්ස පන කාලකිරියාය දුතියෙන සොකෙන පීළිතො රොදන්තො පරිදෙවන්තො නගරං අගමාසි.

（大梵天）带来并献上此八种资具。菩萨穿上阿罗汉之幢，执持殊胜的出家形相后，说道：“车匿(Channa)，你代我向父母问安。”如是说后，便遣他离去。车匿礼敬菩萨，右绕后离去。而犍陟(Kaṇḍaka)马，在旁听闻菩萨与车匿商议之言，心想：“如今我再也见不到我主了。”当菩萨的身影消失在视线之外时，它无法承受悲伤，心碎而死，转生于忉利天(Tāvatiṃsa)，成为名为犍陟的天子。车匿起初只有一重悲伤，但又因犍陟之死，被第二重悲伤所折磨，哭泣悲叹着返回城中。

බොධිසත්තො [Pg.79] පබ්බජිත්වා තස්මිංයෙව පදෙසෙ අනුපියං නාම අම්බවනං අත්ථි, තත්ථ සත්තාහං පබ්බජ්ජාසුඛෙන වීතිනාමෙත්වා එකදිවසෙනෙව තිංසයොජනමග්ගං පදසා ගන්ත්වා රාජගහං පාවිසි. පවිසිත්වා ච සපදානං පිණ්ඩාය චරි. සකලනගරං බොධිසත්තස්ස රූපදස්සනෙනෙව ධනපාලකෙ පවිට්ඨෙ රාජගහං විය ච, අසුරින්දෙ පවිට්ඨෙ දෙවනගරං විය ච සඞ්ඛොභං අගමාසි. රාජපුරිසා ගන්ත්වා ‘‘දෙව, එවරූපො නාම සත්තො නගරෙ පිණ්ඩාය චරති, ‘දෙවො වා මනුස්සො වා නාගො වා සුපණ්ණො වා අසුකො නාම එසො’ති න ජානාමා’’ති ආරොචෙසුං. රාජා පාසාදතලෙ ඨත්වා මහාපුරිසං දිස්වා අච්ඡරියබ්භුතචිත්තො පුරිසෙ ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, වීමංසථ, සචෙ අමනුස්සො භවිස්සති, නගරා නික්ඛමිත්වා අන්තරධායිස්සති, සචෙ දෙවතා භවිස්සති, ආකාසෙන ගච්ඡිස්සති, සචෙ නාගො භවිස්සති, පථවියං නිමුජ්ජිත්වා ගමිස්සති, සචෙ මනුස්සො භවිස්සති, යථාලද්ධං භික්ඛං පරිභුඤ්ජිස්සතී’’ති.

菩萨出家后，就在当地一处名为阿奴俾耶（Anupiya）的芒果林里，住了七天享受出家之乐。然后只用一天时间步行三十由旬，进入王舍城（Rājagaha）。进城后次第乞食。全城人因为看见菩萨的容貌，就像护财（Dhanapāla）进入王舍城、阿修罗主进入天城一样，都骚动起来。王臣们前往禀报：“大王，有这样一个众生在城里乞食，我们不知道他是天神、人类、龙还是金翅鸟。”国王立于宫殿楼阁之上，看见这位大士（Mahāpurisa）后心生奇特与稀有，就命令王臣：“去吧，查探。如果他是非人类，就会离开城市消失；如果是天神，就会从空中飞走；如果是龙，就会潜入地下；如果是人类，就会食用所获得的乞食。”

මහාපුරිසොපි ඛො මිස්සකභත්තං සංහරිත්වා ‘‘අලං මෙ එත්තකං යාපනායා’’ති ඤත්වා පවිට්ඨද්වාරෙනෙව නගරා නික්ඛමිත්වා පණ්ඩවපබ්බතච්ඡායායං පුරත්ථිමාභිමුඛො නිසීදිත්වා ආහාරං පරිභුඤ්ජිතුං ආරද්ධො. අථස්ස අන්තානි පරිවත්තිත්වා මුඛෙන නික්ඛමනාකාරප්පත්තානි අහෙසුං. තතො සො තෙන අත්තභාවෙන එවරූපස්ස ආහාරස්ස චක්ඛුනාපි අදිට්ඨපුබ්බතාය තෙන පටිකූලාහාරෙන අට්ටීයමානොපි එවං අත්තනා එව අත්තානං ඔවදි – ‘‘සිද්ධත්ථ, ත්වං සුලභඅන්නපානෙ කුලෙ තිවස්සිකගන්ධසාලිභොජනං නානග්ගරසෙහි භුඤ්ජනට්ඨානෙ නිබ්බත්තිත්වාපි එකං පංසුකූලිකං දිස්වා ‘කදා නු ඛො අහම්පි එවරූපො හුත්වා පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිස්සාමි, භවිස්සති නු ඛො මෙ සො කාලො’ති චින්තෙත්වා නික්ඛන්තො, ඉදානි කින්නාමෙතං කරොසී’’ති එවං අත්තානං ඔවදිත්වා නිබ්බිකාරො හුත්වා ආහාරං පරිභුඤ්ජි.

大士收拾好杂食，心想：“这些足够我维持生命了”，便从入城之门出城，来到畔达瓦(Paṇḍava)山的山荫下，面东而坐，开始进食。这时，他的肠子翻转，仿佛要从口中出来一般。他此生从未见过如此食物，虽然对此厌恶的食物感到作呕，他还是这样告诫自己：“悉达多(Siddhattha)啊，你出生在饮食易得的家族，享用以三年香料熏蒸的香米饭与各种上味。然而你见到一位穿粪扫衣者时，就想：‘我何时也能像他一样，为了乞食而行，然后进食呢？我会有那样的时刻吗？’你思量后才出家的。现在你这是在做什么呢？”他如此告诫自己后，便毫无异样地吃下了食物。

රාජපුරිසා තං පවත්තිං දිස්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා දූතවචනං සුත්වා වෙගෙන නගරා නික්ඛමිත්වා බොධිසත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඉරියාපථස්මිංයෙව පසීදිත්වා බොධිසත්තස්ස සබ්බං ඉස්සරියං නිය්‍යාතෙසි. බොධිසත්තො ‘‘මය්හං, මහාරාජ, වත්ථුකාමෙහි වා කිලෙසකාමෙහි වා අත්ථො නත්ථි, අහං පරමාභිසම්බොධිං පත්ථයන්තො නික්ඛන්තො’’ති ආහ. රාජා අනෙකප්පකාරං යාචන්තොපි තස්ස චිත්තං අලභිත්වා ‘‘අද්ධා ත්වං බුද්ධො භවිස්සසි[Pg.80], බුද්ධභූතෙන පන තයා පඨමං මම විජිතං ආගන්තබ්බ’’න්ති පටිඤ්ඤං ගණ්හි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන ‘‘පබ්බජ්ජං කිත්තයිස්සාමි, යථා පබ්බජි චක්ඛුමා’’ති ඉමං පබ්බජ්ජාසුත්තං (සු. නි. 407) සද්ධිං අට්ඨකථාය ඔලොකෙත්වා වෙදිතබ්බො.

国王的侍从们见到这情形，便去禀告国王。国王听了使者的话，急速出城来到菩萨跟前，仅见其威仪便心生净信，于是将全部王权都交予菩萨。菩萨说：“大王，我于事物欲或烦恼欲皆无所求，我是为求无上正等觉而出家。”国王虽以各种方式请求，仍无法使其回心转意，便让他立下承诺：“您必定会成佛，成佛之后，请首先来到我的国土。”此处为简说，详情则应查阅《出家经》(Pabbajjāsutta, Sn 407)及其义注，以了解“我将称颂出家，具眼者如何出家……”等内容。

බොධිසත්තොපි ඛො රඤ්ඤො පටිඤ්ඤං දත්වා අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො ආළාරඤ්ච කාලාමං උදකඤ්ච රාමපුත්තං උපසඞ්කමිත්වා සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘නායං මග්ගො බොධායා’’ති තම්පි සමාපත්තිභාවනං අනලඞ්කරිත්වා සදෙවකස්ස ලොකස්ස අත්තනො ථාමවීරියසන්දස්සනත්ථං මහාපධානං පදහිතුකාමො උරුවෙලං ගන්ත්වා ‘‘රමණීයො වතායං භූමිභාගො’’ති තත්ථෙව වාසං උපගන්ත්වා මහාපධානං පදහි. තෙපි ඛො කොණ්ඩඤ්ඤප්පමුඛා පඤ්චවග්ගියා ගාමනිගමරාජධානීසු භික්ඛාය චරන්තා තත්ථ බොධිසත්තං සම්පාපුණිංසු. අථ නං ඡබ්බස්සානි මහාපධානං පදහන්තං ‘‘ඉදානි බුද්ධො භවිස්සති, ඉදානි බුද්ධො භවිස්සතී’’ති පරිවෙණසම්මජ්ජනාදිකාය වත්තපටිපත්තියා උපට්ඨහමානා සන්තිකාවචරා අහෙසුං. බොධිසත්තොපි ඛො ‘‘කොටිප්පත්තං දුක්කරකාරිකං කරිස්සාමී’’ති එකතිලතණ්ඩුලාදීහිපි වීතිනාමෙසි, සබ්බසොපි ආහාරුපච්ඡෙදනං අකාසි. දෙවතාපි ලොමකූපෙහි ඔජං උපසංහරමානා පක්ඛිපිංසු.

菩萨向国王承诺后，便次第游行。他先后拜访了阿罗罗·卡拉玛（Āḷāra Kālāma）和郁陀迦·罗摩子（Uddaka Rāmaputta），生起了诸等至，却认为“此非觉悟之道”，亦不以此等至修习为饰。为了向天人世间展示自己的力量和精进，菩萨欲行大精进，便前往优楼频螺（Uruvelā），心想：“此地实是悦意之处！”于是就在那里住下，开始大精进。以憍陈如（Koṇḍañña）为首的五人，当时正在村落、城镇、王都乞食，也在那里与菩萨相遇。于是，当菩萨行大精进六年时，他们侍奉着他，心想：“他现在就要成佛了，现在就要成佛了。”他们以打扫住处等行仪侍奉，成为其近身侍者。菩萨也心想：“我将行最极致的苦行。”他甚至只以一粒芝麻或一粒米等度日，完全断绝了饮食。诸天也从其毛孔注入天食精华。

අථස්ස තාය නිරාහාරතාය පරමකසිරප්පත්තතාය සුවණ්ණවණ්ණොපි කායො කාළවණ්ණො අහොසි, ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණානි පටිච්ඡන්නානි අහෙසුං. අප්පෙකදා ආනාපානකජ්ඣානං ඣායන්තො මහාවෙදනාභිතුන්නො විසඤ්ඤීභූතො චඞ්කමනකොටියං පතති. අථ නං එකච්චා දෙවතා ‘‘කාලඞ්කතො සමණො ගොතමො’’ති වදන්ති. එකච්චා ‘‘විහාරොත්වෙවෙසො අරහත’’න්ති ච ආහංසු. තත්ථ යාසං ‘‘කාලඞ්කතො’’ති සඤ්ඤා අහොසි, තා ගන්ත්වා සුද්ධොදනමහාරාජස්ස ආරොචෙසුං – ‘‘තුම්හාකං පුත්තො කාලඞ්කතො’’ති. ‘‘මම පුත්තො බුද්ධො හුත්වා කාලඞ්කතො, අහුත්වා’’ති? ‘‘බුද්ධො භවිතුං නාසක්ඛි, පධානභූමියංයෙව පතිත්වා කාලඞ්කතො’’ති. ඉදං සුත්වා රාජා – ‘‘නාහං සද්දහාමි, මම [Pg.81] පුත්තස්ස බොධිං අප්පත්වා කාලකිරියා නාම නත්ථී’’ති පටික්ඛිපි. ‘‘කස්මා පන රාජා න සද්දහතී’’ති? කාලදෙවලතාපසවන්දාපනදිවසෙ ජම්බුරුක්ඛමූලෙ ච පාටිහාරියානං දිට්ඨත්තා.

因其不食，身体达到极度困乏，即使是金色的身体也变得黝黑，三十二大士相亦被遮蔽。有时当修习安般禅时，为剧烈苦受所逼而失去知觉，跌倒于经行处之端。这时有些天神说：“沙门乔达摩(Gotama)已经命终。”另一些则说：“此乃阿罗汉之住。”那些认为“他已命终”的天神便前往净饭大王(Suddhodana)处禀报：“您的儿子已经命终。”大王问：“我儿是已成佛而命终，还是未成佛而命终？”天神回答：“他未能成佛，在精进之地跌倒而命终。”国王听后反驳道：“我不相信！我儿未证得菩提绝无命终之事。”国王为何不信？因为他曾于令太子礼拜迦罗提婆罗(Kāladevala)仙人之日，以及在阎浮树下，亲见过种种神变。

පුන බොධිසත්තෙ සඤ්ඤං පටිලභිත්වා උට්ඨිතෙ තා දෙවතා ගන්ත්වා ‘‘අරොගො තෙ, මහාරාජ, පුත්තො’’ති ආරොචෙසුං. රාජා ‘‘ජානාමහං මම පුත්තස්ස අමරණභාව’’න්ති වදති. මහාසත්තස්ස ඡබ්බස්සානි දුක්කරකාරිකං කරොන්තස්සෙව ආකාසෙ ගණ්ඨිකරණකාලො විය අහොසි. සො ‘‘අයං දුක්කරකාරිකා නාම බොධාය මග්ගො න හොතී’’ති ඔළාරිකං ආහාරං ආහාරෙතුං ගාමනිගමෙසු පිණ්ඩාය චරිත්වා ආහාරං ආහරි. අථස්ස ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණානි පාකතිකානි අහෙසුං, කායොපි සුවණ්ණවණ්ණො අහොසි. පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ ‘‘අයං ඡබ්බස්සානි දුක්කරකාරිකං කරොන්තොපි සබ්බඤ්ඤුතං පටිවිජ්ඣිතුං නාසක්ඛි, ඉදානි ගාමනිගමාදීසු පිණ්ඩාය චරිත්වා ඔළාරිකං ආහාරං ආහරමානො කිං සක්ඛිස්සති, බාහුලිකො එස පධානවිබ්භන්තො, සීසං න්හායිතුකාමස්ස උස්සාවබින්දුතක්කනං විය අම්හාකං එතස්ස සන්තිකා විසෙසතක්කනං, කිං නො ඉමිනා’’ති මහාපුරිසං පහාය අත්තනො අත්තනො පත්තචීවරං ගහෙත්වා අට්ඨාරසයොජනමග්ගං ගන්ත්වා ඉසිපතනං පවිසිංසු.

菩萨恢复知觉并站起来后，那些天神就去禀告说：“大王，您的儿子安康无恙。”国王说：“我知我儿不会命终。”大士六年苦行，却犹如在空中打结一般。他想：“这种苦行不是觉悟的道路”，于是开始食用粗食，在村落、城镇乞食。这时他身上三十二大丈夫相自然显现，身体亦呈金色。五比丘们想：“此人苦行六年亦未能证得一切智，如今在村落、城镇乞食，食用粗食，又能有何成就？此人耽于逸乐，偏离精进，我们想从他那里获得殊胜之法，就好比想洗头的人指望一滴露水一样，要他何用？”于是舍弃了大士，各自拿着衣钵，走了十八由旬，进入仙人堕处。

තෙන ඛො පන සමයෙන උරුවෙලායං සෙනානිගමෙ සෙනානිකුටුම්බිකස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්තා සුජාතා නාම දාරිකා වයප්පත්තා එකස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛෙ පත්ථනං අකාසි – ‘‘සචාහං සමජාතිකං කුලඝරං ගන්ත්වා පඨමගබ්භෙ පුත්තං ලභිස්සාමි, අනුසංවච්ඡරං තෙ සතසහස්සපරිච්චාගෙන බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති. තස්සා සා පත්ථනා සමිජ්ඣි. සා මහාසත්තස්ස දුක්කරකාරිකං කරොන්තස්ස ඡට්ඨෙ වස්සෙ පරිපුණ්ණෙ විසාඛාපුණ්ණමායං බලිකම්මං කාතුකාමා හුත්වා පුරෙතරංයෙව ධෙනුසහස්සං ලට්ඨිමධුකවනෙ චරාපෙත්වා, තාසං ඛීරං පඤ්ච ධෙනුසතානි පායෙත්වා, තාසං ඛීරං අඩ්ඪතියානි ච සතානීති එවං යාව සොළසන්නං ධෙනූනං ඛීරං අට්ඨ ධෙනුයො පිවන්ති, තාව ඛීරස්ස බහලතඤ්ච මධුරතඤ්ච ඔජවන්තතඤ්ච පත්ථයමානා ඛීරපරිවත්තනං නාම අකාසි. සා විසාඛාපුණ්ණමදිවසෙ ‘‘පාතොව බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය තා අට්ඨ ධෙනුයො දුහාපෙසි. වච්ඡකා ධෙනූනං [Pg.82] ථනමූලං න ආගමංසු, ථනමූලෙ පන නවභාජනෙසු උපනීතමත්තෙසු අත්තනො ධම්මතාය ඛීරධාරා පග්ඝරිංසු. තං අච්ඡරියං දිස්වා සුජාතා සහත්ථෙනෙව ඛීරං ගහෙත්වා නවභාජනෙ පක්ඛිපිත්වා සහත්ථෙනෙව අග්ගිං කත්වා පචිතුං ආරභි.

那时，在优楼频螺(Uruvelā)的塞纳村(Senānigama)，一位名叫善生(Sujātā)的姑娘出生在名为塞纳(Sena)的家主家中。她到了适婚年龄，在一棵尼拘律树下许愿道：“如果我嫁入门当户对的家族，并且头胎生下儿子，我将每年花费十万为您献供。”她的愿望实现了。当大士行苦行的第六年圆满时，正值毘舍佉(Visākhā)月圆日，善生想要举行献供，于是事先让一千头母牛在杖蜜林(Laṭṭhimadhukavana)中吃草，用那一千头牛的奶喂养五百头牛，再用那五百头牛的奶喂养二百五十头牛，如此递减，直到用十六头牛的奶喂养八头牛，为求乳汁浓稠、甜美且富有营养，她进行了所谓的“转乳”。在毘舍佉月圆日那天，她心想：“我要在清晨举行献供。”于是夜里黎明时分起身，让人挤取那八头母牛的奶。牛犊们没有靠近母牛的乳房，然而当新容器被放到乳房下方时，乳汁便依其自然之性流淌而出。看到这奇特的景象，善生亲手取了牛乳，倒入新容器中，然后亲手生火，开始煮粥。

තස්මිං පායාසෙ පච්චමානෙ මහන්තා මහන්තා පුබ්බුළා උට්ඨහිත්වා දක්ඛිණාවට්ටා හුත්වා සඤ්චරන්ති. එකඵුසිතම්පි බහි න උප්පතති, උද්ධනතො අප්පමත්තකොපි ධූමො න උට්ඨහති. තස්මිං සමයෙ චත්තාරො ලොකපාලා ආගන්ත්වා උද්ධනෙ ආරක්ඛං ගණ්හිංසු, මහාබ්‍රහ්මා ඡත්තං ධාරෙසි, සක්කො අලාතානි සමානෙන්තො අග්ගිං ජාලෙසි. දෙවතා ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු දෙවමනුස්සානං උපකප්පනඔජං අත්තනො දෙවානුභාවෙන දණ්ඩකබද්ධං මධුපටලං පීළෙත්වා මධුං ගණ්හමානා විය සංහරිත්වා තත්ථ පක්ඛිපිංසු. අඤ්ඤෙසු හි කාලෙසු දෙවතා කබළෙ කබළෙ ඔජං පක්ඛිපිංසු, සම්බොධිප්පත්තදිවසෙ ච පරිනිබ්බානදිවසෙ ච උක්ඛලියංයෙව පක්ඛිපිංසු. සුජාතා එකදිවසෙයෙව තත්ථ අත්තනො පාකටානි අනෙකානි අච්ඡරියානි දිස්වා පුණ්ණං නාම දාසිං ආමන්තෙසි – ‘‘අම්ම පුණ්ණෙ, අජ්ජ අම්හාකං දෙවතා අතිවිය පසන්නා, මයා හි එත්තකෙ කාලෙ එවරූපං අච්ඡරියං නාම න දිට්ඨපුබ්බං, වෙගෙන ගන්ත්වා දෙවට්ඨානං පටිජග්ගාහී’’ති. සා ‘‘සාධු, අය්‍යෙ’’ති තස්සා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තුරිතතුරිතා රුක්ඛමූලං අගමාසි.

当那乳糜熬煮时，巨大的气泡不断涌起，并向右旋转。没有一滴溅出锅外，灶台也没有升起丝毫烟雾。那时，四大天王前来守护灶台，大梵天为之撑伞，帝释天（Sakko）拨旺了炉火。诸天神从四大洲及其两千附属岛屿上，以其天神之力，收集了供养天人所需的滋养精华，如同从蜂巢中榨取蜂蜜一般，将之投入锅中。在其他时候，天神们是将滋养精华一团一团地投入食物中，但在佛陀成道之日和般涅槃之日，他们则直接将之投入锅里。善生在一天之内亲眼看到许多如此奇异的景象，便呼唤名叫富那（Puṇṇā）的婢女说：“富那啊，今天我们的天神非常喜悦，我这么久以来从未见过这样的奇事。快去把天神所在之处打理好！”她回答：“好的，女主人。”她领了话，便急忙赶到树下。

බොධිසත්තොපි ඛො තස්මිං රත්තිභාගෙ පඤ්ච මහාසුපිනෙ (අ. නි. 5.196) දිස්වා පරිග්ගණ්හන්තො ‘‘නිස්සංසයං අජ්ජාහං බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති කතසන්නිට්ඨානො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන කතසරීරපටිජග්ගනො භික්ඛාචාරකාලං ආගමයමානො පාතොව ආගන්ත්වා තස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි, අත්තනො පභාය සකලං රුක්ඛමූලං ඔභාසයමානො. අථ ඛො සා පුණ්ණා ආගන්ත්වා අද්දස බොධිසත්තං රුක්ඛමූලෙ පාචීනලොකධාතුං ඔලොකයමානං නිසින්නං, සරීරතො චස්ස නික්ඛන්තාහි පභාහි සකලරුක්ඛං සුවණ්ණවණ්ණං. දිස්වානස්සා එතදහොසි – ‘‘අජ්ජ අම්හාකං දෙවතා රුක්ඛතො ඔරුය්හ සහත්ථෙනෙව බලිකම්මං සම්පටිච්ඡිතුං නිසින්නා මඤ්ඤෙ’’ති උබ්බෙගප්පත්තා හුත්වා වෙගෙන ආගන්ත්වා සුජාතාය එතමත්ථං ආරොචෙසි.

菩萨在那一夜见到五个大梦（增支部5.196），思量之后，他断定：“毫无疑问，我今天必将成佛。”那一夜过后，他料理完身体，等待着托钵的时刻，于清晨时分来到那棵树下坐下，自身的光芒照亮了整棵树。这时，婢女富那(Puṇṇā)前来，看见菩萨坐在树下望着东方界(pācīnalokadhātuṃ)，从他身上散发出的光芒使整棵树呈现出金色。见到此景，她心想：“想必是我们的天神今天从树上下来，要亲手接受献供了。”她激动不已，快步跑回去，将此事告知了善生(Sujātā)。

සුජාතා [Pg.83] තස්සා වචනං සුත්වා තුට්ඨමානසා හුත්වා ‘‘අජ්ජ දානි පට්ඨාය මම ජෙට්ඨධීතුට්ඨානෙ තිට්ඨාහී’’ති ධීතු අනුච්ඡවිකං සබ්බාලඞ්කාරං අදාසි. යස්මා පන බුද්ධභාවං පාපුණනදිවසෙ සතසහස්සග්ඝනිකා එකා සුවණ්ණපාති ලද්ධුං වට්ටති, තස්මා සා ‘‘සුවණ්ණපාතියං පායාසං පක්ඛිපිස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා සතසහස්සග්ඝනිකං සුවණ්ණපාතිං නීහරාපෙත්වා තත්ථ පායාසං පක්ඛිපිතුකාමා පක්කභාජනං ආවජ්ජෙසි. සබ්බො පායාසො පදුමපත්තතො උදකං විය වත්තිත්වා පාතියං පතිට්ඨාසි, එකපාතිපූරමත්තොව අහොසි. සා තං පාතිං අඤ්ඤාය පාතියා පටිකුජ්ජිත්වා ඔදාතවත්ථෙන වෙඨෙත්වා සයං සබ්බාලඞ්කාරෙහි අත්තභාවං අලඞ්කරිත්වා තං පාතිං අත්තනො සීසෙ ඨපෙත්වා මහන්තෙන ආනුභාවෙන නිග්‍රොධරුක්ඛමූලං ගන්ත්වා බොධිසත්තං දිස්වා බලවසොමනස්සජාතා ‘‘රුක්ඛදෙවතා’’ති සඤ්ඤාය දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔනතොනතා ගන්ත්වා සීසතො පාතිං ඔතාරෙත්වා විවරිත්වා සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන ගන්ධපුප්ඵවාසිතං උදකං ගහෙත්වා බොධිසත්තං උපගන්ත්වා අට්ඨාසි. ඝටිකාරමහාබ්‍රහ්මුනා දින්නො මත්තිකාපත්තො එත්තකං කාලං බොධිසත්තං අවිජහිත්වා තස්මිං ඛණෙ අදස්සනං ගතො, බොධිසත්තො පත්තං අපස්සන්තො දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා උදකං සම්පටිච්ඡි. සුජාතා සහෙව පාතියා පායාසං මහාපුරිසස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි, මහාපුරිසො සුජාතං ඔලොකෙසි. සා ආකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘අය්‍ය, මයා තුම්හාකං පරිච්චත්තා, තං ගණ්හිත්වා යථාරුචි කරොථා’’ති වන්දිත්වා ‘‘යථා මය්හං මනොරථො නිප්ඵන්නො, එවං තුම්හාකම්පි නිප්ඵජ්ජතූ’’ති වත්වා සතසහස්සග්ඝනිකම්පි සුවණ්ණපාතිං පුරාණකපණ්ණං විය පරිච්චජිත්වා අනපෙක්ඛාව පක්කාමි.

善生（Sujātā）听了她的话，心中欢喜，说道：“从今日起，你便是我长女了。”于是将适合女儿身份的所有饰品都给了她。又因在成就佛果之日，当得一价值十万的金钵，故她心生一念：“我当以金钵盛此乳糜。”便命人取来价值十万的金钵，欲将乳糜盛入其中时，她倾斜了煮锅。所有乳糜犹如莲叶上的水珠，滚落而安住于钵中，恰好满一钵。她用另一只钵盖好金钵，以白布包裹，自身佩戴所有饰品庄严其身，然后将金钵顶在头上，以大威仪前往尼拘律（Nigrodha）树下。她看见菩萨，生起强烈的喜悦，以为是树神，便从看见之处开始，一再躬身前行。她从头顶取下金钵，打开，用金瓶盛着香花熏过的水，走近菩萨，站立一旁。伽提迦罗（Ghaṭikāra）大梵天所赠的土钵，长久以来未曾离开菩萨，却于此刻消失不见。菩萨不见其钵，便伸出右手接受了水。善生将乳糜连同金钵一起放在大士手中。大士看着善生。她会其意，行礼说道：“尊者，此物我已奉献于您，请您收下，随意处置。”又说：“正如我的心愿已经成就，愿您的心愿也同样成就。”说完，便将价值十万的金钵视如一片旧叶般舍弃，毫无眷恋地离去了。

බොධිසත්තොපි ඛො නිසින්නට්ඨානා වුට්ඨාය රුක්ඛං පදක්ඛිණං කත්වා පාතිං ආදාය නෙරඤ්ජරාය තීරං ගන්ත්වා අනෙකෙසං බොධිසත්තසතසහස්සානං අභිසම්බුජ්ඣනදිවසෙ ඔතරිත්වා න්හානට්ඨානං සුපතිට්ඨිතං නාම අත්ථි, තස්සා තීරෙ පාතිං ඨපෙත්වා සුපතිට්ඨිතතිත්ථෙ ඔතරිත්වා න්හත්වා අනෙකබුද්ධසතසහස්සානං නිවාසනං අරහද්ධජං නිවාසෙත්වා පුරත්ථාභිමුඛො නිසීදිත්වා එකට්ඨිතාලපක්කප්පමාණෙ එකූනපණ්ණාසපිණ්ඩෙ කත්වා සබ්බං අප්පොදකමධුපායාසං පරිභුඤ්ජි. සොයෙවස්ස බුද්ධභූතස සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ වසන්තස්ස [Pg.84] එකූනපණ්ණාසදිවසානි ආහාරො අහොසි. එත්තකං කාලං අඤ්ඤො ආහාරො නත්ථි, න න්හානං, න මුඛධොවනං, න සරීරවළඤ්ජො, ඣානසුඛෙන ඵලසමාපත්තිසුඛෙන ච වීතිනාමෙසි. තං පන පායාසං භුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං ගහෙත්වා ‘‘සචාහං අජ්ජ බුද්ධො භවිස්සාමි, අයං පාති පටිසොතං ගච්ඡතු, නො චෙ භවිස්සාමි, අනුසොතං ගච්ඡතූ’’ති වත්වා නදීසොතෙ පක්ඛිපි. සා සොතං ඡින්දමානා නදීමජ්ඣං ගන්ත්වා මජ්ඣට්ඨානෙනෙව ජවසම්පන්නො අස්සො විය අසීතිහත්ථමත්තට්ඨානං පටිසොතං ගන්ත්වා එකස්මිං ආවට්ටෙ නිමුජ්ජිත්වා කාළනාගරාජභවනං ගන්ත්වා තිණ්ණං බුද්ධානං පරිභොගපාතියො ‘‘කිලි කිලී’’ති රවං කාරයමානා පහරිත්වා තාසං සබ්බහෙට්ඨිමා හුත්වා අට්ඨාසි. කාළො නාගරාජා ත සද්දං සුත්වා ‘‘හිය්‍යො එකො බුද්ධො නිබ්බත්ති, පුන අජ්ජ එකො නිබ්බත්තො’’ති වත්වා අනෙකෙහි පදසතෙහි ථුතියො වදමානො උට්ඨාසි. තස්ස කිර මහාපථවියා එකයොජනතිගාවුතප්පමාණං නභං පූරෙත්වා ආරොහනකාලො අජ්ජ වා හිය්‍යො වා සදිසො අහොසි.

菩萨也从坐处起身，右绕该树后，拿着钵前往尼连禅河(Nerañjarā)岸边。那里有一个名叫善安立(Supatiṭṭhita)的渡口，是成千上万的菩萨在即将证悟之日下水沐浴的地方。他将钵放在岸上，在善安立渡口下水沐浴，然后穿上成千上万佛陀所穿的阿罗汉之幢（袈裟），面向东方坐下，将那少水的蜂蜜乳糜做成四十九个饭团，每个约熟多罗果大小，然后全部吃完。这便是他成佛后，在菩提座(bodhimaṇḍa)安住七个七天、四十九日间的食物。在此期间，他没有其他食物，不沐浴，不洗脸，不理会身体所需，仅以禅那之乐与果定之乐度日。吃完乳糜后，他拿起金钵发愿道：“如果我今天能成佛，愿此钵逆流而上；如果不能，则顺流而下。”说完，便将其投入河流中。那钵划开水流，去到河中央，如一匹快马般逆流而上约八十肘，在一个漩涡中沉没，去到黑龙王(Kāḷa nāgarāja)的住所，撞击三位过去佛陀使用过的食钵，发出“kili kili”的声响，然后安住在所有钵的最下方。黑龙王听到那声音，说道：“昨天一位佛陀出世了，今天又有一位出世了！”他站起来，说了数百句偈颂来赞美。据说，他升起时，身躯充满一由旬又三伽浮陀的天空，其大小与昨天无异。

බොධිසත්තොපි නදීතීරම්හි සුපුප්ඵිතසාලවනෙ දිවාවිහාරං කත්වා සායන්හසමයං පුප්ඵානං වණ්ටතො මුච්චනකාලෙ දෙවතාහි අලඞ්කතෙන අට්ඨූසභවිත්ථාරෙන මග්ගෙන සීහො විය විජම්භමානො බොධිරුක්ඛාභිමුඛො පායාසි. නාගයක්ඛසුපණ්ණාදයො දිබ්බෙහි ගන්ධපුප්ඵාදීහි පූජයිංසු, දිබ්බසංගීතාදීනි පවත්තයිංසු, දසසහස්සී ලොකධාතු එකගන්ධා එකමාලා එකසාධුකාරා අහොසි. තස්මිං සමයෙ සොත්ථියො නාම තිණහාරකො තිණං ආදාය පටිපථෙ ආගච්ඡන්තො මහාපුරිසස්ස ආකාරං ඤත්වා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො අදාසි. බොධිසත්තො තිණං ගහෙත්වා බොධිමණ්ඩං ආරුය්හ දක්ඛිණදිසාභාගෙ උත්තරාභිමුඛො අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ දක්ඛිණචක්කවාළං ඔසීදිත්වා හෙට්ඨා අවීචිසම්පත්තං විය අහොසි. උත්තරචක්කවාළං උල්ලඞ්ඝිත්වා උපරි භවග්ගප්පත්තං විය අහොසි. බොධිසත්තො ‘‘ඉදං සම්බොධිපාපුණනට්ඨානං න භවිස්සති මඤ්ඤෙ’’ති පදක්ඛිණං කරොන්තො පච්ඡිමදිසාභාගං ගන්ත්වා පුරත්ථිමාභිමුඛො අට්ඨාසි, තතො පච්ඡිමචක්කවාළං ඔසීදිත්වා හෙට්ඨා අවීචිසම්පත්තං විය අහොසි, පුරත්ථිමචක්කවාළං උල්ලඞ්ඝිත්වා උපරි භවග්ගප්පත්තං විය අහොසි. ඨිතට්ඨිතට්ඨානෙ කිරස්ස නෙමිවට්ටිපරියන්තෙ අක්කන්තං නාභියා පතිට්ඨිතමහාසකටචක්කං විය මහාපථවී ඔනතුන්නතා [Pg.85] අහොසි. බොධිසත්තො ‘‘ඉදම්පි සම්බොධිපාපුණනට්ඨානං න භවිස්සති මඤ්ඤෙ’’ති පදක්ඛිණං කරොන්තො උත්තරදිසාභාගං ගන්ත්වා දක්ඛිණාභිමුඛො අට්ඨාසි. තතො උත්තරචක්කවාළං ඔසීදිත්වා හෙට්ඨා අවීචිසම්පත්තං විය අහොසි, දක්ඛිණචක්කවාළං උල්ලඞ්ඝිත්වා උපරි භවග්ගප්පත්තං විය අහොසි. බොධිසත්තො ‘‘ඉදම්පි සම්බොධිපාපුණනට්ඨානං න භවිස්සති මඤ්ඤෙ’’ති පදක්ඛිණං කරොන්තො පුරත්ථිමදිසාභාගං ගන්ත්වා පච්ඡිමාභිමුඛො අට්ඨාසි. පුරත්ථිමදිසාභාගෙ පන සබ්බබුද්ධානං පල්ලඞ්කට්ඨානං අහොසි, තං නෙව ඡම්භති, න කම්පති. බොධිසත්තො ‘‘ඉදං සබ්බබුද්ධානං අවිජහිතං අචලට්ඨානං කිලෙසපඤ්ජරවිද්ධංසනට්ඨාන’’න්ති ඤත්වා තානි තිණානි අග්ගෙ ගහෙත්වා චාලෙසි, තාවදෙව චුද්දසහත්ථො පල්ලඞ්කො අහොසි. තානිපි ඛො තිණානි තථාරූපෙන සණ්ඨානෙන සණ්ඨහිංසු, යථාරූපං සුකුසලො චිත්තකාරො වා පොත්ථකාරො වා ආලිඛිතුම්පි සමත්ථො නත්ථි. බොධිසත්තො බොධික්ඛන්ධං පිට්ඨිතො කත්වා පුරත්ථාභිමුඛො දළ්හමානසො හුත්වා –

菩萨亦于河畔繁花盛开的娑罗树林中度过白昼，至傍晚时分，花朵自花梗脱落之际，沿着由天神所装饰、宽达八乌萨婆（ūsabha）的道路，如狮子般威严前行，朝菩提树而去。龙、夜叉、金翅鸟等以天界的香、花等供养，天界的音乐等亦响起，一万世界充满了同一种香气、同一种花鬘、同一种善哉声。其时，有名为索提（Sotthiya）的割草人，持草迎面而来，识得大士之相，便供养了八把草。菩萨接过草，登上菩提道场，于南面朝北而立。刹那间，南方的轮围山下陷，仿佛抵达下方的无间地狱；北方的轮围山上升，仿佛抵达上方的有顶天。菩萨心想：“此处想必非证得正等觉之处。”于是右绕而行，至西面朝东而立。随即，西方的轮围山下陷，仿佛抵达下方的无间地狱；东方的轮围山上升，仿佛抵达上方的有顶天。据说，于其所立之处，大地皆有起伏，犹如巨大车轮，轮辋被踩踏，而轮毂固定不动。菩萨心想：“此处想必亦非证得正等觉之处。”于是右绕而行，至北面朝南而立。随即，北方的轮围山下陷，仿佛抵达下方的无间地狱；南方的轮围山上升，仿佛抵达上方的有顶天。菩萨心想：“此处想必亦非证得正等觉之处。”于是右绕而行，至东面朝西而立。东面乃是过去诸佛的宝座之处，此地不摇不动。菩萨了知：“此乃一切诸佛不舍离之不动处，摧毁烦恼牢笼之处。”便手持草端一抖，随即化为一个十四肘的宝座。那些草也排列成一种形状，即使是技艺精湛的画家或塑像师也无法描绘。菩萨背靠菩提树干，面向东方，心意坚定——

‘‘කාමං තචො ච න්හාරු ච, අට්ඨි ච අවසිස්සතු;

උපසුස්සතු නිස්සෙසං, සරීරෙ මංසලොහිතං. (අ. නි. 2.5;

ම. නි. 2.184) –

“纵然仅余皮、筋与骨，身上血肉亦悉皆枯干！”

‘න ත්වෙවාහං සම්මාසම්බොධිං අප්පත්වා ඉමං පල්ලඞ්කං භින්දිස්සාමී’’’ති අසනිසතසන්නිපාතෙනපි අභෙජ්ජරූපං අපරාජිතපල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි.

“‘我若未证得正等正觉(sammāsambodhi)，绝不解开此跏趺坐(pallaṅka)！’他于是结成此不败之坐(aparājitapallaṅka)，此坐纵使百雷齐下亦不可破。”

තස්මිං සමයෙ මාරො පාපිමා – ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො මය්හං වසං අතික්කමිතුකාමො, න දානිස්ස අතික්කමිතුං දස්සාමී’’ති මාරබලස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එතමත්ථං ආරොචෙත්වා මාරඝොසනං නාම ඝොසාපෙත්වා මාරබලං ආදාය නික්ඛමි. සා මාරසෙනා මාරස්ස පුරතො ද්වාදසයොජනා හොති, දක්ඛිණතො ච වාමතො ච ද්වාදසයොජනා, පච්ඡතො චක්කවාළපරියන්තං කත්වා ඨිතා, උද්ධං නවයොජනුබ්බෙධා හොති, යස්සා උන්නදන්තියා උන්නාදසද්දො යොජනසහස්සතො පට්ඨාය පථවිඋන්ද්‍රියනසද්දොවිය සූයති. අථ මාරො දෙවපුත්තො දියඩ්ඪයොජනසතිකං ගිරිමෙඛලං නාම හත්ථිං අභිරුහිත්වා බාහුසහස්සං මාපෙත්වා නානාවුධානි අග්ගහෙසි. අවසෙසායපි මාරපරිසාය ද්වෙ ජනා එකසදිසා එකසදිසං ආවුධං ගණ්හන්තා නාහෙසුං. නානාවණ්ණා නානප්පකාරමුඛා හුත්වා නානාවුධානි ගණ්හන්තා බොධිසත්තං අජ්ඣොත්ථරමානා ආගමංසු.

那时，魔王波旬心想：“悉达多(Siddhattha)太子想要超越我的势力范围，我绝不让他超越。”于是他去到魔军那里，告知此事，发出了名为“魔吼”的号令，率领魔军出发。那魔军在魔罗前方延伸十二由旬，左右两边也各延伸十二由旬，后方则直抵轮围山边缘，向上高达九由旬。他们发出的呐喊声，从一千由旬外听来，犹如大地迸裂之声。然后，天子魔罗骑上一头一百五十由旬高的、名为山带(Girimekhala)的大象，化现出一千只手臂，拿起各种武器。其余的魔军会众中，没有两人的形貌或所持的武器是相同的。他们化现出各种颜色、各种面孔，手持各种武器，向菩萨铺天盖地而来。

දසසහස්සචක්කවාළදෙවතා [Pg.86] පන මහාසත්තස්ස ථුතියො වදමානා අට්ඨංසු. සක්කො දෙවරාජා විජයුත්තරසඞ්ඛං ධමමානො අට්ඨාසි. සො කිර සඞ්ඛො වීසහත්ථසතිකො හොති, සකිං වාතං ගාහාපෙත්වා ධමියමානො චත්තාරො මාසෙ සද්දං කරිත්වා නිස්සද්දො හොති. මහාකාළනාගරාජා අතිරෙකපදසතෙන වණ්ණං වණ්ණෙන්තොව අට්ඨාසි, මහාබ්‍රහ්මා සෙතච්ඡත්තං ධාරයමානො අට්ඨාසි. මාරබලෙ පන බොධිමණ්ඩං උපසඞ්කමන්තෙ තෙසං එකොපි ඨාතුං නාසක්ඛි, සම්මුඛසම්මුඛට්ඨානෙනෙව පලායිංසු. කාළො නාම නාගරාජාපි පථවියං නිමුජ්ජිත්වා පඤ්චයොජනසතිකං මඤ්ජෙරිකනාගභවනං ගන්ත්වා උභොහි හත්ථෙහි මුඛං පිදහිත්වා නිපන්නො. සක්කො දෙවරාජාපි විජයුත්තරසඞ්ඛං පිට්ඨියං කත්වා චක්කවාළමුඛවට්ටියං අට්ඨාසි, මහාබ්‍රහ්මා සෙතච්ඡත්තං කොටියං ගහෙත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව අගමාසි. එකදෙවතාපි ඨාතුං සමත්ථා නාම නාහොසි. මහාපුරිසො පන එකකොව නිසීදි.

一万个世界体系的天神们站立着称颂大有情（mahāsatta）。天主帝释（Sakko devarājā）站立着吹响胜利法螺（Vijayuttara）。据说此螺有一百二十肘，一次充气吹响，可持续发声四个月方才寂静。大黑龙王（Mahākāḷa nāgarājā）站立着以一百多首偈颂赞美，大梵天（Mahābrahmā）则擎着白伞站立着。然而，当魔罗（Māra）的军队逼近菩提道场时，他们无一能够站立，都从各自面对着的地方逃跑了。名为黑（Kāḷa）的龙王也潜入地里，去到五百由旬之遥的曼杰利咖龙宫（Mañjerikanāgabhavana），用双手捂着脸躺下了。天主帝释也将胜利法螺背在背上，站到了轮围山的边缘；大梵天则拿着白伞的伞沿，回到了梵天世界。没有一个天神能够站立。唯有大士独自坐着。

මාරොපි අත්තනො පරිසං ආහ – ‘‘තාතා, සුද්ධොදනපුත්තෙන සිද්ධත්ථෙන සදිසො අඤ්ඤො පුරිසො නාම නත්ථි, මයං සම්මුඛා යුද්ධං දාතුං න සක්ඛිස්සාම, පච්ඡාභාගෙන දස්සාමා’’ති. මහාපුරිසොපි තීණි පස්සානි ඔලොකෙත්වා සබ්බදෙවතානං පලාතත්තා සුඤ්ඤානි අද්දස. පුන උත්තරපස්සෙන මාරබලං අජ්ඣොත්ථරමානං දිස්වා ‘‘අයං එත්තකො ජනො මං එකකං සන්ධාය මහන්තං වායාමං කරොති, ඉමස්මිං ඨානෙ මය්හං මාතා වා පිතා වා භාතා වා අඤ්ඤො වා කොචි ඤාතකො නත්ථි, ඉමා පන දස පාරමියොව මය්හං දීඝරත්තං පුට්ඨපරිජනසදිසා. තස්මා මයා පාරමියොව බලග්ගං කත්වා පාරමිසත්ථෙනෙව පහරිත්වා ඉමං බලකායං විද්ධංසෙතුං වට්ටතී’’ති දස පාරමියො ආවජ්ජමානො නිසීදි.

魔罗也对自己的部众说：“诸位，没有哪个人能像净饭王（Suddhodana）之子悉达多（Siddhattha）那样。我们无法与他正面交战，我们应从后方攻击。”大士环顾三方，看到诸天神都已逃离，空无一人。再转向北方，看见魔罗的军队正铺天盖地而来，于是想道：“这么庞大的众人正为了对付我一人而大费周章。在此处，没有我的母亲、父亲、兄弟，或任何其他亲人。然而，这十波罗蜜长期以来就像我所培育的侍从。因此，我应以波罗蜜为我的主力，以波罗蜜为武器，击溃这支军队。”他如此忆念着十波罗蜜，安坐不动。

අථ ඛො මාරො දෙවපුත්තො – ‘‘වාතෙනෙව සිද්ධත්ථං පලාපෙස්සාමී’’ති වාතමණ්ඩලං සමුට්ඨාපෙසි. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව පුරත්ථිමාදිභෙදාවාතා සමුට්ඨහිත්වා අද්ධයොජනයොජනද්වියොජනතියොජනප්පමාණානි පබ්බතකූටානි පදාලෙත්වා වනගච්ඡරුක්ඛාදීනි උද්ධංමූලානි කත්වා සමන්තා ගාමනිගමෙ චුණ්ණවිචුණ්ණෙ කාතුං සමත්ථාපි මහාපුරිසස්ස පුඤ්ඤතෙජෙන විහතානුභාවා බොධිසත්තං පත්වා බොධිසත්තස්ස චීවරකණ්ණමත්තම්පි චාලෙතුං නාසක්ඛිංසු. තතො – ‘‘උදකෙන [Pg.87] නං අජ්ඣොත්ථරිත්වා මාරෙස්සාමී’’ති මහාවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. තස්සානුභාවෙන උපරූපරි සතපටලසහස්සපටලාදිභෙදා වලාහකා උට්ඨහිත්වා වස්සිංසු. වුට්ඨිධාරාවෙගෙන පථවී ඡිද්දාවඡිද්දා අහොසි. වනරුක්ඛාදීනං උපරිභාගෙන මහාමෙඝො ආගන්ත්වා මහාසත්තස්ස චීවරෙ උස්සාවබින්දුගහණමත්තම්පි තෙමෙතුං නාසක්ඛි. තතො පාසාණවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. මහන්තානි මහන්තානි පබ්බතකූටානි ධූමායන්තානි පජ්ජලන්තානි ආකාසෙනාගන්ත්වා බොධිසත්තං පත්වා දිබ්බමාලාගුළභාවං ආපජ්ජිංසු. තතො පහරණවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. එකතොධාරා උභතොධාරා අසිසත්තිඛුරප්පාදයො ධූමායන්තා පජ්ජලන්තා ආකාසෙනාගන්ත්වා බොධිසත්තං පත්වා දිබ්බපුප්ඵානි අහෙසුං. තතො අඞ්ගාරවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. කිංසුකවණ්ණා අඞ්ගාරා ආකාසෙනාගන්ත්වා බොධිසත්තස්ස පාදමූලෙ දිබ්බපුප්ඵානි හුත්වා විකිරිංසු. තතො කුක්කුළවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. අච්චුණ්හො අග්ගිවණ්ණො කුක්කුළො ආකාසෙනාගන්ත්වා බොධිසත්තස්ස පාදමූලෙ චන්දනචුණ්ණං හුත්වා නිපතති. තතො වාලුකාවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. අතිසුඛුමා වාලුකා ධූමායන්තා පජ්ජලන්තා ආකාසෙනාගන්ත්වා මහාසත්තස්ස පාදමූලෙ දිබ්බපුප්ඵානි හුත්වා නිපතිංසු. තතො කලලවස්සං සමුට්ඨාපෙසි, තං කලලං ධූමායන්තං පජ්ජලන්තං ආකාසෙනාගන්ත්වා බොධිසත්තස්ස පාදමූලෙ දිබ්බවිලෙපනං හුත්වා නිපතති. තතො ‘‘ඉමිනා භිංසෙත්වා සිද්ධත්ථං පලාපෙස්සාමී’’ති අන්ධකාරං සමුට්ඨාපෙසි. තං චතුරඞ්ගසමන්නාගතං අන්ධකාරං විය මහාතමං හුත්වා බොධිසත්තං පත්වා සූරියප්පභාවිහතං විය අන්ධකාරං අන්තරධායි.

于是，魔罗天子心想：“我要用风把悉达多吹走”，便刮起旋风。顷刻间，从东方等方向刮来狂风，即使能摧毁半由旬、一由旬、二由旬、三由旬大小的山峰，把森林树木连根拔起，足以把周围的村庄、城镇碾成粉末，但它们的力量因大士的福德威力而被摧伏，当接触到菩萨时，连菩萨的衣角都无法撼动。于是他想：“我要用水淹没他，杀死他”，便降下暴雨。凭借他的威力，百层、千层等重重叠叠的云层升起，降下大雨。雨势凶猛，大地变得千疮百孔。大雨漫过森林树木的上方，但一来到大士之处，却连其袈裟上的一滴露水都无法沾湿。接着他降下石块雨。巨大的山峰冒着烟、燃着火从天而降，一碰到菩萨就变成了天界的华鬘。他又降下兵器雨。单刃、双刃的刀、矛、剃刀等冒着烟、燃着火从天而降，一碰到菩萨就变成了天界的鲜花。他又降下炭火雨。焰红色的炭火从天而降，在菩萨脚下变成天界的鲜花散落。接着降下热灰雨。极热的、火红色的热灰从天而降，在菩萨脚下变成旃檀粉落下。他又降下沙雨。极细的沙子冒着烟、燃着火从天而降，在大士脚下变成天界的鲜花落下。接着降下烂泥雨。那烂泥冒着烟、燃着火从天而降，在菩萨脚下变成天界的涂香落下。然后他想：“我要用这黑暗来恐吓悉达多，把他赶走”，便兴起黑暗。那如四支具足的黑暗般的极度黑暗，一来到菩萨之处，就如同被阳光驱散的黑暗一般消失了。

එවං සො මාරො ඉමාහි නවහි වාතවස්සපාසාණපහරණඅඞ්ගාරකුක්කුළවාලුකාකලලන්ධකාරවුට්ඨීහි බොධිසත්තං පලාපෙතුං අසක්කොන්තො – ‘‘කිං, භණෙ, තිට්ඨථ, ඉමං සිද්ධත්ථකුමාරං ගණ්හථ හනථ පලාපෙථා’’ති අත්තනො පරිසං ආණාපෙත්වා සයම්පි ගිරිමෙඛලස්ස හත්ථිනො ඛන්ධෙ නිසින්නො චක්කාවුධං ආදාය බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘සිද්ධත්ථ, උට්ඨෙහි එතස්මා පල්ලඞ්කා, නායං තුය්හං පාපුණාති, මය්හං එස පාපුණාතී’’ති ආහ. මහාසත්තො තස්ස වචනං සුත්වා අවොච – ‘‘මාර, නෙව තයා දස පාරමියො පූරිතා, න උපපාරමියො, න පරමත්ථපාරමියො, නාපි පඤ්ච මහාපරිච්චාගා පරිච්චත්තා, න ඤාතත්ථචරියා, න ලොකත්ථචරියා, න බුද්ධත්ථචරියා පූරිතා, සබ්බා තා මයායෙව පූරිතා, තස්මා නායං පල්ලඞ්කො තුය්හං පාපුණාති, මය්හෙවෙසො පාපුණාතී’’ති.

就这样，魔罗(Māra)用这九种暴雨——风、雨、石块、兵器、炭火、热灰、沙、烂泥和黑暗——都无法使菩萨退却，便命令其部众说：“喂，你们站着做什么？抓住这位悉达多(Siddhattha)王子，杀了他，赶走他！”他自己也骑在基里梅卡拉(Girimekhala)象的背上，手持轮刃，走近菩萨说道：“悉达多，从这个宝座上起来！它不属于你，它属于我！”大士听了他的话，说道：“魔罗，你未曾圆满十波罗蜜，未曾圆满近波罗蜜，未曾圆满胜义波罗蜜，也未曾行过五大施，未曾修习亲族利行、世间利行、佛陀利行。所有这一切都由我圆满了。因此，这个宝座不属于你，它只属于我。”

මාරො [Pg.88] කුද්ධො කොධවෙගං අසහන්තො මහාපුරිසස්ස චක්කාවුධං විස්සජ්ජෙසි. තං තස්ස දස පාරමියො ආවජ්ජෙන්තස්සෙව උපරිභාගෙ මාලාවිතානං හුත්වා අට්ඨාසි. තං කිර ඛුරධාරං චක්කාවුධං අඤ්ඤදා කුද්ධෙන විස්සට්ඨං එකග්ඝනපාසාණත්ථම්භෙ වංසකළීරෙ විය ඡින්දන්තං ගච්ඡති. ඉදානි පන තස්මිං මාලාවිතානං හුත්වා ඨිතෙ අවසෙසා මාරපරිසා ‘‘ඉදානි සිද්ධත්ථො පල්ලඞ්කතො වුට්ඨාය පලායිස්සතී’’ති මහන්තමහන්තානි සෙලකූටානි විස්සජ්ජෙසුං, තානිපි මහාපුරිසස්ස දස පාරමියො ආවජ්ජෙන්තස්ස මාලාගුළභාවං ආපජ්ජිත්වා භූමියං පතිංසු. දෙවතා චක්කවාළමුඛවට්ටියං ඨිතා ගීවං පසාරෙත්වා සීසං උක්ඛිපිත්වා ‘‘නට්ඨො වත, භො, සිද්ධත්ථකුමාරස්ස රූපග්ගප්පත්තො අත්තභාවො, කිං නු ඛො සො කරිස්සතී’’ති ඔලොකෙන්ති.

愤怒的魔罗(Māra)无法承受其怒火，向大士投掷出轮刃。当大士忆念十波罗蜜时，那轮刃就在其上方变成了花鬘华盖而住立。据说，这剃刀般锋利的轮刃，往昔被愤怒者掷出时，能像劈开竹笋一般轻易切断坚实的整块石柱。但此刻，当它变成花鬘华盖停住时，剩下的魔罗部众认为“现在悉达多(Siddhattha)一定会从宝座上起身逃走了”，便投掷出巨大无比的山峰。这些山峰在大士忆念十波罗蜜时，也都变成了花球坠落在地。诸天站在轮围世界(Cakkavāḷa)的边缘，伸长脖子，抬起头，观望着，心想：“唉！悉达多王子那已达色之顶峰的身体要被毁坏了，他究竟会怎么做呢？”

තතො බොධිසත්තො ‘‘පූරිතපාරමීනං බොධිසත්තානං සම්බුජ්ඣනදිවසෙ පත්තපල්ලඞ්කො මය්හං පාපුණාතී’’ති වත්වා ඨිතං මාරං ආහ – ‘‘මාර, තුය්හං දානස්ස දින්නභාවෙ කො සක්ඛී’’ති. මාරො ‘‘ඉමෙ එත්තකාව ජනා සක්ඛිනො’’ති මාරබලාභිමුඛං හත්ථං පසාරෙසි. තස්මිං ඛණෙ මාරපරිසාය ‘‘අහං සක්ඛි, අහං සක්ඛී’’ති පවත්තසද්දො පථවිඋන්ද්‍රියනසද්දසදිසො අහොසි. අථ මාරො මහාපුරිසං ආහ – ‘‘සිද්ධත්ථ, තුය්හං දානස්ස දින්නභාවෙ කො සක්ඛී’’ති. මහාපුරිසො ‘‘තුය්හං තාව දානස්ස දින්නභාවෙ සචෙතනා සක්ඛිනො, මය්හං පන ඉමස්මිං ඨානෙ සචෙතනො කොචි සක්ඛි නාම නත්ථි, තිට්ඨතු තාව මෙ අවසෙසඅත්තභාවෙසු දින්නදානං, වෙස්සන්තරත්තභාවෙ පන ඨත්වා මය්හං සත්තසතකමහාදානස්ස තාව දින්නභාවෙ අචෙතනාපි අයං ඝනමහාපථවී සක්ඛී’’ති චීවරගබ්භන්තරතො දක්ඛිණහත්ථං අභිනීහරිත්වා ‘‘වෙස්සන්තරත්තභාවෙ ඨත්වා මය්හං සත්තසතකමහාදානස්ස දින්නභාවෙ ත්වං සක්ඛි, න සක්ඛී’’ති මහාපථවියාභිමුඛං හත්ථං පසාරෙසි. මහාපථවී ‘‘අහං තෙ තදා සක්ඛී’’ති විරවසතෙන විරවසහස්සෙන විරවසතසහස්සෙන මාරබලං අවත්ථරමානා විය උන්නදි.

于是，菩萨说道：“此乃圆满波罗蜜的诸菩萨于证悟之日所获的宝座，必为我所得。”说完，便对魔罗说：“魔罗，你行布施时，谁为见证？”魔罗向其军队伸出手道：“这些人就是见证。”就在那一刻，魔罗的部众齐声高呼：“我是见证！我是见证！”其声如同大地崩裂。其后，魔罗问大士：“悉达多，你行布施时，谁为见证？”大士说道：“你的布施尚有有情识的见证者，而我于此地，却无任何有情识的见证者。我于其余诸生中所行布施，姑且不论，然我身为韦桑达拉(Vessantara)时，所行七百大施，这无情的坚固大地即是见证。”说着，便从袈裟内伸出右手，朝向大地问道：“我身为韦桑达拉行七百大施时，你为见证，不是吗？”大地随即发出成百、上千、乃至十万次轰鸣，仿佛要压倒魔军一般，回应道：“我当时是你的见证者！”

තතො මහාපුරිසෙ ‘‘දින්නං තෙ, සිද්ධත්ථ, මහාදානං උත්තමදාන’’න්ති වෙස්සන්තරදානං සම්මසන්තෙ දියඩ්ඪයොජනසතිකො ගිරිමෙඛලහත්ථී ජණ්ණුකෙහි පථවියං පතිට්ඨාසි, මාරපරිසා දිසාවිදිසා පලායිංසු, ද්වෙ එකමග්ගෙන ගතා නාම නත්ථි, සීසාභරණානි චෙව නිවත්ථවසනානි ච [Pg.89] ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මුඛසම්මුඛදිසාහියෙව පලායිංසු. තතො දෙවසඞ්ඝා පලායමානං මාරබලං දිස්වා ‘‘මාරස්ස පරාජයො ජාතො, සිද්ධත්ථකුමාරස්ස ජයො ජාතො, ජයපූජං කරිස්සාමා’’ති දෙවතා දෙවතානං, නාගා නාගානං, සුපණ්ණා සුපණ්ණානං, බ්‍රහ්මානො බ්‍රහ්මානං ඝොසෙත්වා ගන්ධමාලාදිහත්ථා මහාපුරිසස්ස සන්තිකං බොධිපල්ලඞ්කං ආගමංසු.

其时，大士思惟韦桑达拉(Vessantara)之布施：“悉达多(Siddhattha)，汝所行乃大施、无上施！”一百五十由旬之基里梅卡拉(Girimekhala)象双膝跪地。魔军四散奔逃，无二人同路，皆丢弃头饰与衣物，只顾朝正前方逃去。于是，天众见魔军溃逃，高呼：“魔罗已败，悉达多太子已胜，我等当行胜利之供养！”天神对天神，龙对龙，金翅鸟对金翅鸟，梵天对梵天宣告后，手持香、花鬘等，来到大士所在的菩提座前。

එවං ගතෙසු පන තෙසු –

当他们如此前来时——

‘‘ජයො හි බුද්ධස්ස සිරීමතො අයං, මාරස්ස ච පාපිමතො පරාජයො;

උග්ඝොසයුං බොධිමණ්ඩෙ පමොදිතා, ජයං තදා දෙවගණා මහෙසිනො.

“此乃具德佛陀之胜利，罪恶魔罗之失败；天众于菩提道场心怀欢喜，宣扬大仙之胜利。

‘‘ජයො හි බුද්ධස්ස සිරීමතො අයං, මාරස්ස ච පාපිමතො පරාජයො;

උග්ඝොසයුං බොධිමණ්ඩෙ පමොදිතා, ජයං තදා නාගගණා මහෙසිනො.

“此乃具德佛陀之胜利，罪恶魔罗之失败；龙众于菩提道场心怀欢喜，宣扬大仙之胜利。

‘‘ජයො හි බුද්ධස්ස සිරීමතො අයං, මාරස්ස ච පාපිමතො පරාජයො;

උග්ඝොසයුං බොධිමණ්ඩෙ පමොදිතා, ජයං තදා සුපණ්ණසඞ්ඝාපි මහෙසිනො.

“此乃具德佛陀之胜利，罪恶魔罗之失败；金翅鸟众亦于菩提道场心怀欢喜，宣扬大仙之胜利。

‘‘ජයො හි බුද්ධස්ස සිරීමතො අයං, මාරස්ස ච පාපිමතො පරාජයො;

උග්ඝොසයුං බොධිමණ්ඩෙ පමොදිතා, ජයං තදා බ්‍රහ්මගණා මහෙසිනො’’ති. –

“此乃具德佛陀之胜利，罪恶魔罗之失败；梵天众于菩提道场心怀欢喜，宣扬大仙之胜利。”

අවසෙසා දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු දෙවතා මාලාගන්ධවිලෙපනෙහි පූජයමානා නානප්පකාරා ච ථුතියො වදමානා අට්ඨංසු. එවං ධරමානෙයෙව සූරියෙ මහාපුරිසො මාරබලං විධමිත්වා චීවරූපරි පතමානෙහි බොධිරුක්ඛඞ්කුරෙහි රත්තපවාළදලෙහි විය පූජියමානො පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙත්වා පච්ඡිමයාමෙ පටිච්චසමුප්පාදෙ ඤාණං ඔතාරෙසි. අථස්ස ද්වාදසපදිකං පච්චයාකාරං වට්ටවිවට්ටවසෙන අනුලොමපටිලොමතො සම්මසන්තස්ස දසසහස්සී ලොකධාතු උදකපරියන්තං කත්වා ද්වාදසක්ඛත්තුං සඞ්කම්පි.

其余一万个世界(cakkavāḷa)的诸天，以花鬘、熏香、涂香供养，口诵种种赞颂之词而住。当太阳尚在时，大士摧伏魔军，为如红珊瑚瓣、飘落于袈裟之上的菩提树嫩芽所供养。他于初夜时忆念宿住(pubbenivāsa)，于中夜时清净天眼(dibbacakkhu)，于后夜时令智趣入缘起(paṭiccasamuppāda)。其时，当他以顺逆二法思惟十二支缘起(paccayākāra)的流转与还灭时，这一万世界，下至水际，十二次震动。

මහාපුරිසෙ [Pg.90] පන දසසහස්සිලොකධාතුං උන්නාදෙත්වා අරුණුග්ගමනවෙලාය සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිජ්ඣන්තෙ සකලා දසසහස්සී ලොකධාතු අලඞ්කතපටියත්තා අහොසි. පාචීනචක්කවාළමුඛවට්ටියං උස්සාපිතානං ධජානං පටාකා පච්ඡිමචක්කවාළමුඛවට්ටිං පහරන්ති, තථා පච්ඡිමචක්කවාළමුඛවට්ටියං උස්සාපිතානං ධජානං පටාකා පාචීනචක්කවාළමුඛවට්ටිං පහරන්ති, දක්ඛිණචක්කවාළමුඛවට්ටියං උස්සාපිතානං ධජානං පටාකා උත්තරචක්කවාළමුඛවට්ටිං පහරන්ති, උත්තරචක්කවාළමුඛවට්ටියං උස්සාපිතානං ධජානං පටාකා දක්ඛිණචක්කවාළමුඛවට්ටිං පහරන්ති, පථවිතලෙ උස්සාපිතානං ධජානං පටාකා බ්‍රහ්මලොකං ආහච්ච අට්ඨංසු, බ්‍රහ්මලොකෙ බද්ධානං ධජානං පටාකා පථවිතලෙ පතිට්ඨහිංසු, දසසහස්සෙසු චක්කවාළෙසු පුප්ඵූපගා රුක්ඛා පුප්ඵං ගණ්හිංසු, ඵලූපගා රුක්ඛා ඵලපිණ්ඩිභාරසහිතා අහෙසුං. ඛන්ධෙසු ඛන්ධපදුමානි පුප්ඵිංසු, සාඛාසු සාඛාපදුමානි, ලතාසු ලතාපදුමානි, ආකාසෙ ඔලම්බකපදුමානි, ඝනසිලාතලානි භින්දිත්වා උපරූපරි සතපත්තානි හුත්වා දණ්ඩකපදුමානි උට්ඨහිංසු. දසසහස්සී ලොකධාතු වට්ටෙත්වා විස්සට්ඨමාලාගුළා විය සුසන්ථතපුප්ඵසන්ථාරො විය ච පුප්ඵාභිකිණ්ණා අහොසි. චක්කවාළන්තරෙසු අට්ඨයොජනසහස්සා ලොකන්තරිකනිරයා සත්තසූරියප්පභාහිපිඅනොභාසිතපුබ්බා තදා එකොභාසා අහෙසුං. චතුරාසීතියොජනසහස්සගම්භීරො මහාසමුද්දො මධුරොදකො අහොසි, නදියො න පවත්තිංසු, ජච්චන්ධා රූපානි පස්සිංසු, ජාතිබධිරා සද්දං සුණිංසු, ජාතිපීඨසප්පිනො පදසා ගච්ඡිංසු, අන්දුබන්ධනාදීනි ඡිජ්ජිත්වා පතිංසු.

至于大士，当他使其一万世界轰鸣，于黎明时分彻证一切知智时，整个一万世界都装饰齐备。东方轮围山界升起的旗幡，拂及西方轮围山界；同样，西方轮围山界升起的旗幡，拂及东方轮围山界；南方轮围山界升起的旗幡，拂及北方轮围山界；北方轮围山界升起的旗幡，拂及南方轮围山界。地面上竖起的旗幡，触及梵天界而立；梵天界系缚的旗幡，垂立于地面。一万个世界中的花树皆开花，果树皆结实累累。树干上开出干莲花，树枝上开出枝莲花，藤蔓上开出蔓莲花，空中垂下悬莲花。坚硬的石面破裂，茎莲花(daṇḍakapadumāni)生起，层层向上，皆成百瓣莲花。一万世界，如散开的花环，又如善铺的花毯，遍满鲜花。轮围山之间八千由旬的界间地狱，纵然七日之光亦不能照，彼时皆成一片光明。八万四千由旬深的大海变成甜水，江河静止不流。生盲者得见色，生聋者得闻声，生跛者能以足行走，枷锁镣铐等束缚皆断裂坠落。

එවං අපරිමාණෙන සිරිවිභවෙන පූජියමානො මහාපුරිසො අනෙකප්පකාරෙසු අච්ඡරියධම්මෙසු පාතුභූතෙසු සබ්බඤ්ඤුතං පටිවිජ්ඣිත්වා සබ්බබුද්ධෙහි අවිජහිතං උදානං උදානෙසි –

如是，大士受到无量荣耀与财富的供养，于种种稀有之法显现时，彻证一切知智，发出诸佛未曾舍弃的感兴语：

‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

“我于轮回中流转多生，寻觅造屋者而未得。一再受生，实为痛苦。

‘‘ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ගහකූටං විසඞ්ඛතං;

විසඞ්ඛාරගතං චිත්තං, තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා’’ති. (ධ. ප. 153-154);

“造屋者，你已被见到！你再不能建造房屋。你所有的椽条都已折断，屋脊也已粉碎。我心已达无为，证得贪爱之灭尽。”

ඉති [Pg.91] තුසිතභවනතො පට්ඨාය යාව අයං බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතප්පත්ති, එත්තකං ඨානං අවිදූරෙනිදානං නාමාති වෙදිතබ්බං.

如是，从兜率天(Tusita)开始，直到在菩提座(bodhimaṇḍa)证得一切知智，此部分当知为“不远因缘”(Avidūrenidāna)。

අවිදූරෙනිදානකථා නිට්ඨිතා.

不远因缘论终。

3. සන්තිකෙනිදානකථා

3. 近因缘论

‘‘සන්තිකෙනිදානං පන ‘එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ’. ‘වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලාය’න්ති ච එවං තස්මිං තස්මිං ඨානෙයෙව ලබ්භතී’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි එවං වුත්තං, අථ ඛො පන තම්පි ආදිතො පට්ඨාය එවං වෙදිතබ්බං – උදානඤ්හි උදානෙත්වා ජයපල්ලඞ්කෙ නිසින්නස්ස භගවතො එතදහොසි – ‘‘අහං කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි ඉමස්ස පල්ලඞ්කස්ස කාරණා සන්ධාවිං, එත්තකං මෙ කාලං ඉමස්සෙව පල්ලඞ්කස්ස කාරණා අලඞ්කතසීසං ගීවාය ඡින්දිත්වා දින්නං, සුඅඤ්ජිතානි අක්ඛීනි හදයමංසඤ්ච උප්පාටෙවා දින්නං, ජාලීකුමාරසදිසා පුත්තා, කණ්හාජිනකුමාරිසදිසා ධීතරො, මද්දීදෙවිසදිසා භරියායො ච පරෙසං දාසත්ථාය දින්නා. අයං මෙ පල්ලඞ්කො ජයපල්ලඞ්කො ථිරපල්ලඞ්කො, එත්ථ මෙ නිසින්නස්ස සඞ්කප්පා පරිපුණ්ණා, න තාව ඉතො වුට්ඨහිස්සාමී’’ති අනෙකකොටිසතසහස්සසමාපත්තියො සමාපජ්ජන්තො සත්තාහං තත්ථෙව නිසීදි. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසීදි විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී’’ති (මහාව. 1; උදා. 1).

“就近因缘而言，有言：‘一时，世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇陀林(Jetavana)给孤独(Anāthapiṇḍika)园’；以及‘住在毗舍离(Vesālī)大林(Mahāvana)的重阁讲堂(Kūṭāgārasālā)’，如此，在各个地方都能找到这样的记述。虽说如此，但仍应从头这样理解：世尊在胜利座(jayapallaṅka)上发出自说语(udāna)时，心中生起此念：‘我为这张宝座，于四阿僧祇又十万劫中轮回。在如此长的时间里，正因此座，我将装饰好的头颅从颈上斩下布施；将涂好眼膏的眼睛与心肉挖出布施；将如阇利(Jālī)王子般的儿子、如耿哈吉那(Kaṇhājinā)公主般的女儿，以及如玛蒂(Maddī)王妃般的妻子，施予他人为奴。我的这张宝座是胜利座、稳固座，我坐于此处，诸愿已满，我将不从此座起身。’于是，他进入无数百千俱胝的等至，在那里一坐七日。针对此事而说：‘其时，世尊以一跏趺坐了七天，感受着解脱之乐。’”

අථ එකච්චානං දෙවතානං ‘‘අජ්ජාපි නූන සිද්ධත්ථස්ස කත්තබ්බකිච්චං අත්ථි, පල්ලඞ්කස්මිඤ්හි ආලයං න විජහතී’’ති පරිවිතක්කො උදපාදි. සත්ථා දෙවතානං පරිවිතක්කං ඤත්වා තාසං විතක්කවූපසමත්ථං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා යමකපාටිහාරියං දස්සෙසි. මහාබොධිමණ්ඩෙ හි කතපාටිහාරියඤ්ච ඤාතිසමාගමෙ කතපාටිහාරියඤ්ච පාථිකපුත්තසමාගමෙ කතපාටිහාරියඤ්ච සබ්බං කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ කතයමකපාටිහාරියසදිසං අහොසි.

其时，某些天神心中生起此念：“想必悉达多(Siddhattha)仍有未竟之事，因为他对宝座(pallaṅka)仍有执爱，不愿舍离。”导师了知天神们的想法后，为平息其思虑，便上升空中，示现双神变(yamakapāṭihāriya)。诚然，祂于大菩提座(Mahābodhimaṇḍa)所作的神变、于亲族集会时所作的神变，以及于跋提咖子(Pāthikaputta)集会时所作的神变，皆与在健陀芒果树(Kaṇḍamba-rukkha)下所作的双神变无异。

එවං සත්ථා ඉමිනා පාටිහාරියෙන දෙවතානං විතක්කං වූපසමෙත්වා පල්ලඞ්කතො ඊසකං පාචීනනිස්සිතෙ උත්තරදිසාභාගෙ ඨත්වා ‘‘ඉමස්මිං වත [Pg.92] මෙ පල්ලඞ්කෙ සබ්බඤ්ඤුතං පටිවිද්ධ’’න්ති චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච පූරිතානං පාරමීනං බලාධිගමට්ඨානං පල්ලඞ්කං බොධිරුක්ඛඤ්ච අනිමිසෙහි අක්ඛීහි ඔලොකයමානො සත්තාහං වීතිනාමෙසි, තං ඨානං අනිමිසචෙතියං නාම ජාතං. අථ සත්ථා පල්ලඞ්කස්ස ච ඨිතට්ඨානස්ස ච අන්තරා චඞ්කමං මාපෙත්වා පුරත්ථිමපච්ඡිමතො ආයතෙ රතනචඞ්කමෙ චඞ්කමන්තො සත්තාහං වීතිනාමෙසි. තං ඨානං රතනචඞ්කමචෙතියං නාම ජාතං.

如是，世尊以此神变平息诸天之思虑后，从宝座稍移，立于东北方，心念：“我实于此座上证得一切知智。”遂以不瞬之目，凝视此圆满四阿僧祇又十万劫波罗蜜之力所成就处的宝座与菩提树，如是度过七日。彼处即成“不瞬塔”（Animisacetiya）之名。其后，世尊于宝座与伫立处之间化现经行处，于东西向之宝经行道上经行，度过七日。彼处即成“宝经行塔”（Ratanacaṅkamacetiya）之名。

චතුත්ථෙ පන සත්තාහෙ බොධිතො පච්ඡිමුත්තරදිසාභාගෙ දෙවතා රතනඝරං මාපයිංසු. තත්ථ භගවා පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා අභිධම්මපිටකං විසෙසතො චෙත්ථ අනන්තනයසමන්තපට්ඨානං විචිනන්තො සත්තාහං වීතිනාමෙසි. ආභිධම්මිකා පනාහු – ‘‘රතනඝරං නාම න සත්තරතනමයං ගෙහං, සත්තන්නං පන පකරණානං සම්මසිතට්ඨානං ‘රතනඝර’න්ති වුච්චතී’’ති. යස්මා පනෙත්ථ උභොපෙතෙ පරියායෙන යුජ්ජන්ති, තස්මා උභයම්පෙතං ගහෙතබ්බමෙව. තතො පට්ඨාය පන තං ඨානං රතනඝරචෙතියං නාම ජාතං. එවං සත්ථා බොධිසමීපෙයෙව චත්තාරි සත්තාහානි වීතිනාමෙත්වා පඤ්චමෙ සත්තාහෙ බොධිරුක්ඛමූලා යෙන අජපාලනිග්‍රොධො තෙනුපසඞ්කමි. තත්‍රාපි ධම්මං විචිනන්තො විමුත්තිසුඛඤ්ච පටිසංවෙදෙන්තො නිසීදි.

第四七日中，诸天于菩提树西北方化现一宝屋（Ratanaghara）。世尊于彼处结跏趺坐，审察阿毗达摩藏，尤其是有无尽法门的《发趣论》（Paṭṭhāna），如是度过七日。然阿毗达摩论师言：“所谓宝屋，非七宝所成之屋，实乃审察七部论典之处，故名‘宝屋’。”以二说于此皆可善巧解释，故二者皆应采纳。自是以后，彼处即成“宝屋塔”（Ratanagharacetiya）之名。如是，世尊于菩提树附近度过四七日已，于第五七日中，从菩提树下往诣阿迦巴喇榕树（Ajapālanigrodha）。于彼处亦审察法义，感受解脱之乐而坐。

තස්මිං සමයෙ මාරො පාපිමා ‘‘එත්තකං කාලං අනුබන්ධන්තො ඔතාරාපෙක්ඛොපි ඉමස්ස න කිඤ්චි ඛලිතං අද්දසං, අතික්කන්තොදානි එස මම වස’’න්ති දොමනස්සප්පත්තො මහාමග්ගෙ නිසීදිත්වා සොළස කාරණානි චින්තෙන්තො භූමියං සොළස ලෙඛා ආකඩ්ඪි – ‘‘අහං එසො විය දානපාරමිං න පූරෙසිං, තෙනම්හි ඉමිනා සදිසො න ජාතො’’ති එකං ලෙඛං ආකඩ්ඪි. තථා ‘‘අහං එසො විය සීලපාරමිං…පෙ… නෙක්ඛම්මපාරමිං, පඤ්ඤාපාරමිං, වීරියපාරමිං, ඛන්තිපාරමිං, සච්චපාරමිං, අධිට්ඨානපාරමිං, මෙත්තාපාරමිං, උපෙක්ඛාපාරමිං න පූරෙසිං, තෙනම්හි ඉමිනා සදිසො න ජාතො’’ති දසමං ලෙඛං ආකඩ්ඪි. තථා ‘‘අහං එසො විය අසාධාරණස්ස ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තඤාණස්ස පටිවෙධාය උපනිස්සයභූතා දස පාරමියො න පූරෙසිං, තෙනම්හි ඉමිනා සදිසො න ජාතො’’ති එකාදසමං ලෙඛං ආකඩ්ඪි. තථා ‘‘අහං එසො විය අසාධාරණස්ස ආසයානුසයඤාණස්ස…පෙ… මහාකරුණාසමාපත්තිඤාණස්ස, යමකපාටිහාරියඤාණස්ස, අනාවරණඤාණස්ස, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිවෙධාය උපනිස්සයභූතා දස [Pg.93] පාරමියො න පූරෙසිං, තෙනම්හි ඉමිනා සදිසො න ජාතො’’ති සොළසමං ලෙඛං ආකඩ්ඪි. එවං මාරො ඉමෙහි කාරණෙහි මහාමග්ගෙ සොළස ලෙඛා ආකඩ්ඪිත්වා නිසීදි.

那时，魔王波旬（Māra Pāpimā）想到：“我追随了这么久，想寻找他的弱点，却连一点过失都没发现。现在他已经超越我的势力范围了。”他因此感到忧恼，坐在大路上，思索着十六个原因，在地上划了十六道线——“我没有像他那样圆满布施波罗蜜（dānapāramī），因此我没能像他一样”，他划了第一道线。同样地，“我没有像他那样圆满持戒波罗蜜（sīlapāramī）……出离波罗蜜（nekkhammapāramī）、智慧波罗蜜（paññāpāramī）、精进波罗蜜（vīriyapāramī）、忍辱波罗蜜（khantipāramī）、真实波罗蜜（saccapāramī）、决意波罗蜜（adhiṭṭhānapāramī）、慈波罗蜜（mettāpāramī）、舍波罗蜜（upekkhāpāramī），因此我没能像他一样”，他划了第十道线。同样地，“我没有像他那样圆满作为证得不共的根器胜劣智（indriyaparopariyattañāṇa）之基础的十波罗蜜，因此我没能像他一样”，他划了第十一道线。同样地，“我没有像他那样圆满作为证得不共的意乐随眠智（āsayānusayañāṇa）……大悲等至智（mahākaruṇāsamāpattiñāṇa）、双神变智（yamakapāṭihāriyañāṇa）、无碍智（anāvaraṇañāṇa）、一切知智（sabbaññutaññāṇa）之基础的十波罗蜜，因此我没能像他一样”，他划了第十六道线。就这样，魔王因这些原因，在大路上划了十六道线后坐了下来。

තස්මිඤ්ච සමයෙ තණ්හා, අරති, රගා චාති තිස්සො මාරධීතරො (සං. නි. 1.161) ‘‘පිතා නො න පඤ්ඤායති, කහං නු ඛො එතරහී’’ති ඔලොකයමානා තං දොමනස්සප්පත්තං භූමිං ලෙඛමානං නිසින්නං දිස්වා පිතු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කස්මා, තාත, ත්වං දුක්ඛී දුම්මනො’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘අම්මා, අයං මහාසමණො මය්හං වසං අතික්කන්තො, එත්තකං කාලං ඔලොකෙන්තො ඔතාරමස්ස දට්ඨුං නාසක්ඛිං, තෙනම්හි දුක්ඛී දුම්මනො’’ති. ‘‘යදි එවං මා චින්තයිත්ථ, මයමෙතං අත්තනො වසෙ කත්වා ආදාය ආගමිස්සාමා’’ති ආහංසු. ‘‘න සක්කා, අම්මා, එස කෙනචි වසෙ කාතුං, අචලාය සද්ධාය පතිට්ඨිතො එස පුරිසො’’ති. ‘‘තාත, මයං ඉත්ථියො නාම, ඉදානෙව නං රාගපාසාදීහි බන්ධිත්වා ආනෙස්සාම, තුම්හෙ මා චින්තයිත්ථා’’ති වත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘පාදෙ තෙ, සමණ, පරිචාරෙමා’’ති ආහංසු. භගවා නෙව තාසං වචනං මනසි අකාසි, න අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා ඔලොකෙසි, අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ විමුත්තියා විවෙකසුඛඤ්ඤෙව අනුභවන්තො නිසීදි.

那时，魔王的三位女儿——渴爱(Taṇhā)、不乐(Arati)和贪欲(Ragā)（《相应部》1.161），一边寻觅一边想道：“我们的父亲不见了，他现在会在哪里呢？”她们看见父亲正满怀忧愁地坐在地上画着，便走到他跟前问道：“父亲啊，您为何如此痛苦忧愁？”魔王回答：“女儿们啊，这位大沙门已经超越了我的控制。我观察了这么久，却始终找不到他的弱点，因此我痛苦忧愁。”她们说：“若是这样，父亲不必忧虑，我们会把他控制住带来。”魔王说：“女儿们啊，这是不可能的。那人已安立于不可动摇的信心之中，无人能够控制他。”她们说：“父亲啊，我们毕竟是女子，现在就用情欲的罗网将他束缚带来，您不必担心。”说完便走近世尊说：“沙门啊，让我们来服侍您的双足吧。”世尊既没有把她们的话放在心上，也没有睁眼看她们，只是安坐着，体验着无上执取灭尽解脱的远离之乐。

පුන මාරධීතරො ‘‘උච්චාවචා ඛො පුරිසානං අධිප්පායා, කෙසඤ්චි කුමාරිකාසු පෙමං හොති, කෙසඤ්චි පඨමවයෙ ඨිතාසු, කෙසඤ්චි මජ්ඣිමවයෙ ඨිතාසු, කෙසඤ්චි පච්ඡිමවයෙ ඨිතාසු, යංනූන මයං නානප්පකාරෙහි රූපෙහි පලොභෙත්වා ගණ්හෙය්‍යාමා’’ති එකමෙකා කුමාරිකවණ්ණාදිවසෙන සකං සකං අත්තභාවං අභිනිම්මිනිත්වා කුමාරිකා, අවිජාතා, සකිංවිජාතා, දුවිජාතා, මජ්ඣිමිත්ථියො, මහිත්ථියො ච හුත්වා ඡක්ඛත්තුං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘පාදෙ තෙ, සමණ, පරිචාරෙමා’’ති ආහංසු. තම්පි භගවා න මනසාකාසි, යථා තං අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ විමුත්තො. කෙචි පනාචරියා වදන්ති – ‘‘තා මහිත්ථිභාවෙන උපගතා දිස්වා භගවා – ‘එතා ඛණ්ඩදන්තා පලිතකෙසා හොන්තූ’ති අධිට්ඨාසී’’ති. තං න ගහෙතබ්බං. න හි භගවා එවරූපං අධිට්ඨානං අකාසි. භගවා පන ‘‘අපෙථ තුම්හෙ, කිං දිස්වා එවං වායමථ, එවරූපං නාම අවීතරාගාදීනං පුරතො කාතුං වට්ටති. තථාගතස්ස පන රාගො පහීනො, දොසො පහීනො, මොහො පහීනො’’ති අත්තනො කිලෙසප්පහානං ආරබ්භ –

魔女们又想：“人们的喜好各不相同，有些人喜欢少女，有些人喜欢初长成的女子，有些人喜欢中年女子，有些人喜欢老年女子。不如我们变化成各种各样的形象来引诱他。”于是她们各自变化成少女、未生育过的女子、生育一次的女子、生育两次的女子、中年女子和老年女子，这样六次来到世尊面前，对他说：“沙门，让我们来服侍您的双足吧。”但世尊依然没有放在心上，犹如已从无上执取灭尽中解脱。有些阿阇梨(ācariya)说：“世尊看到她们变成老妇的样子，就决意道：‘让她们牙齿掉落、头发变白吧。’”这种说法不可取，因为世尊不会作这样的决意。世尊反而说：“你们走开！看到什么才这样努力？这种事只适合在未离贪者面前做。如来已经断除了贪、瞋、痴。”就他自己断除烦恼一事，他说：

‘‘යස්ස [Pg.94] ජිතං නාවජීයති, ජිතමස්ස නොයාති කොචි ලොකෙ;

තං බුද්ධමනන්තගොචරං, අපදං කෙන පදෙන නෙස්සථ.

其胜不复败，世间无能及，佛陀境无边，无迹何以引？

‘‘යස්ස ජාලිනී විසත්තිකා, තණ්හා නත්ථි කුහිඤ්චි නෙතවෙ;

තං බුද්ධමනන්තගොචරං, අපදං කෙන පදෙන නෙස්සථා’’ති. (ධ. ප. 179-180) –

贪爱之罗网，无以引其行；佛陀境无边，无迹何以引？

ඉමා ධම්මපදෙ බුද්ධවග්ගෙ ද්වෙ ගාථා වදන්තො ධම්මං දෙසෙසි. තා ‘‘සච්චං කිර නො පිතා අවොච, ‘අරහං සුගතො ලොකෙ, න රාගෙන සුවානයො’’’තිආදීනි (සං. නි. 1.161) වත්වා පිතු සන්තිකං ආගමිංසු.

世尊说着《法句经》佛陀品中的这两首偈颂而开示了法。她们说了“我们的父亲确实说了实话：‘世间的阿罗汉、善逝，不易为贪欲所引诱。’”等语（相应部1.161），便回到父亲那里。

භගවාපි තත්ථෙව සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා තතො මුචලින්දමූලං අගමාසි. තත්ථ සත්තාහවද්දලිකාය උප්පන්නාය සීතාදිපටිබාහනත්ථං මුචලින්දෙන නාම නාගරාජෙන සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිත්තො අසම්බාධාය ගන්ධකුටියං විහරන්තො විය විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදියමානො සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා රාජායතනං උපසඞ්කමිත්වා තත්ථපි විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදියමානොයෙව සත්තාහං වීතිනාමෙසි. එත්තාවතා සත්ත සත්තාහානි පරිපුණ්ණානි. එත්ථන්තරෙ නෙව මුඛධොවනං, න සරීරපටිජග්ගනං, න ආහාරකිච්චං අහොසි, ඣානසුඛඵලසුඛෙනෙව ච වීතිනාමෙසි.

世尊亦于彼处度过七日，其后前往目支邻陀(Mucalinda)树下。于彼处，因七日风雨不止，为防寒故，有名为目支邻陀之龙王以身七匝环绕世尊。世尊犹如住于宽敞之香室，感受解脱之乐，度过七日。其后，世尊前往王处树(Rājāyatana)，于彼处亦感受解脱之乐，度过七日。至此，七个七日圆满。于此期间，无漱口、清理身体、进食之事，唯以禅定之乐与道果之乐而度过。

අථස්ස තස්මිං සත්තසත්තාහමත්ථකෙ එකූනපඤ්ඤාසතිමෙ දිවසෙ තත්ථ නිසින්නස්ස ‘‘මුඛං ධොවිස්සාමී’’ති චිත්තං උදපාදි. සක්කො දෙවානමින්දො අගදහරීතකං ආහරිත්වා අදාසි, සත්ථා තං පරිභුඤ්ජි, තෙනස්ස සරීරවළඤ්ජො අහොසි. අථස්ස සක්කොයෙව නාගලතාදන්තකට්ඨඤ්චෙව මුඛධොවනොදකඤ්ච අදාසි. සත්ථා තං දන්තකට්ඨං ඛාදිත්වාව අනොතත්තදහොදකෙන මුඛං ධොවිත්වා තත්ථෙව රාජායතනමූලෙ නිසීදි.

其后，于七个七日之末，即第四十九日，彼时安坐之世尊心生一念：“我当漱口。”天帝释(Sakko devānamindo)取药诃子献上，导师用讫，便有清理身体之需。其后，帝释复献上龙蔓(nāgalatā)齿木与漱口水。导师嚼过齿木，以阿耨达池(Anotatta)水漱口后，仍于彼王处树下安坐。

තස්මිං සමයෙ තපුස්ස භල්ලිකා නාම ද්වෙ වාණිජා පඤ්චහි සකටසතෙහි උක්කලා ජනපදා මජ්ඣිමදෙසං ගච්ඡන්තා පුබ්බෙ අත්තනො ඤාතිසාලොහිතාය දෙවතාය සකටානි සන්නිරුම්භිත්වා සත්ථු ආහාරසම්පාදනෙ උස්සාහිතා මන්ථඤ්ච [Pg.95] මධුපිණ්ඩිකඤ්ච ආදාය – ‘‘පටිග්ගණ්හාතු නො, භන්තෙ, භගවා ඉමං ආහාරං අනුකම්පං උපාදායා’’ති සත්ථාරං උපනාමෙත්වා අට්ඨංසු. භගවා පායාසපටිග්ගහණදිවසෙයෙව පත්තස්ස අන්තරහිතත්තා ‘‘න ඛො තථාගතා හත්ථෙසු පටිග්ගණ්හන්ති, කිම්හි නු ඛො අහං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙසි. අථස්ස චිත්තං ඤත්වා චතූහි දිසාහි චත්තාරො මහාරාජානො ඉන්දනීලමණිමයෙ පත්තෙ උපනාමෙසුං, භගවා තෙ පටික්ඛිපි. පුන මුග්ගවණ්ණසෙලමයෙ චත්තාරො පත්තෙ උපනාමෙසුං. භගවා චතුන්නම්පි මහාරාජානං සද්ධානුරක්ඛණත්ථාය චත්තාරොපි පත්තෙ පටිග්ගහෙත්වා උපරූපරි ඨපෙත්වා ‘‘එකො හොතූ’’ති අධිට්ඨාසි. චත්තාරොපි මුඛවට්ටියං පඤ්ඤායමානලෙඛා හුත්වා මජ්ඣිමප්පමාණෙන එකත්තං උපගමිංසු. භගවා තස්මිං පච්චග්ඝෙ සෙලමයෙ පත්තෙ ආහාරං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං අකාසි. තෙ ද්වෙ භාතරො වාණිජා බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච සරණං ගන්ත්වා ද්වෙවාචිකා උපාසකා අහෙසුං. අථ නෙසං ‘‘එකං නො, භන්තෙ, පරිචරිතබ්බට්ඨානං දෙථා’’ති වදන්තානං දක්ඛිණහත්ථෙන අත්තනො සීසං පරාමසිත්වා කෙසධාතුයො අදාසි. තෙ අත්තනො නගරෙ තා ධාතුයො සුවණ්ණසමුග්ගස්ස අන්තො පක්ඛිපිත්වා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසුං.

那时，有两位名叫提婆须（Tapussa）和跋利迦（Bhallika）的商人，正率领五百辆货车从郁迦罗（Ukkalā）地方前往中土。他们先前被一位曾是其亲族的天神拦下货车，并受其鼓励为导师准备食物。他们带着炒面和蜜团，走近导师，献上食物后立于一旁，说道：“尊者，请世尊出于怜悯，接受我们的这份食物吧。”世尊因为在接受乳粥那天钵就消失了，所以心想：“如来不用手接受食物，我该用什么来接受呢？”四大天王了知他的心意，便从四个方向献上蓝宝石制的钵，但世尊拒绝了。他们又献上四个豆色的石钵。为了护念四大天王的信心，世尊接受了所有四个钵，将它们叠放在一起，并决意道：“合为一体。”四个钵便合为一只中等大小的钵，只在钵口留下四道边缘线。世尊在这个崭新的石钵中接受了食物，用后为他们随喜。那两位商人兄弟皈依佛与法，成为二语优婆塞。之后，当他们说“尊者，请赐予我们一件可供礼拜之物”时，世尊用右手抚摸自己的头，赐予他们发舍利。他们回到自己的城市，将那些发舍利放在金盒里，建塔供奉。

සම්මාසම්බුද්ධො පන තතො වුට්ඨාය පුන අජපාලනිග්‍රොධමෙව ගන්ත්වා නිග්‍රොධමූලෙ නිසීදි. අථස්ස තත්ථ නිසින්නමත්තස්සෙව අත්තනා අධිගතධම්මස්ස ගම්භීරතං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස සබ්බබුද්ධානං ආචිණ්ණො – ‘‘කිච්ඡෙන අධිගතො ඛො ම්‍යායං ධම්මො’’ති පරෙසං අදෙසෙතුකාමතාකාරප්පත්තො විතක්කො උදපාදි. අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පති ‘‘නස්සති වත භො ලොකො, විනස්සති වත භො ලොකො’’ති දසහි චක්කවාළසහස්සෙහි සක්කසුයාමසන්තුසිතනිම්මානරතිවසවත්තිමහාබ්‍රහ්මානො ආදාය සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා ‘‘දෙසෙතු, භන්තෙ, භගවා ධම්ම’’න්තිආදිනා නයෙන ධම්මදෙසනං ආයාචි.

正等觉者从那里起身，再次前往阿迦巴喇榕树(ajapālanigrodha)，坐在榕树根下。他刚一坐下，反思着自己所证悟之法的深奥，便生起了所有佛陀都会有的惯常之念，即不愿为他人说法：“我此法实乃艰辛证得。”这时，娑婆主梵天(Brahmā Sahampati)想：“啊，世间要沉沦了！啊，世间要毁灭了！”便带领一万个轮围世界中的帝释天、苏亚马天(Suyāma)、兜率天、化乐天(Nimmānaratī)、他化自在天与大梵天，来到导师面前，以“尊者，请世尊说法”等方式，请求宣说正法。

සත්ථා තස්ස පටිඤ්ඤං දත්වා ‘‘කස්ස නු ඛො අහං පඨමං ධම්මං දෙසෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙන්තො ‘‘ආළාරො පණ්ඩිතො, සො ඉමං ධම්මං ඛිප්පං ආජානිස්සතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා පුන ඔලොකෙන්තො තස්ස සත්තාහකාලඞ්කතභාවං ඤත්වා උදකං ආවජ්ජෙසි. තස්සාපි අභිදොසකාලඞ්කතභාවං ඤත්වා ‘‘බහූපකාරා ඛො මෙ පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ’’ති පඤ්චවග්ගියෙ ආරබ්භ මනසි කත්වා ‘‘කහං නු ඛො තෙ එතරහි විහරන්තී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘බාරාණසියං [Pg.96] ඉසිපතනෙ මිගදායෙ’’ති ඤත්වා කතිපාහං බොධිමණ්ඩසාමන්තායෙව පිණ්ඩාය චරන්තො විහරිත්වා ‘‘ආසාළ්හිපුණ්ණමායං බාරාණසිං ගන්ත්වා ධම්මචක්කං පවත්තෙස්සාමී’’ති පක්ඛස්ස චාතුද්දසියං පච්චූසසමයෙ පච්චුට්ඨාය පභාතාය රත්තියා කාලස්සෙව පත්තචීවරමාදාය අට්ඨාරසයොජනමග්ගං පටිපන්නො අන්තරාමග්ගෙ උපකං නාම ආජීවකං දිස්වා තස්ස අත්තනො බුද්ධභාවං ආචික්ඛිත්වා තං දිවසමෙව සායන්හසමයෙ ඉසිපතනං සම්පාපුණි.

导师应允了他的请求后心想：“我应先为谁说法呢？”他生起念头：“阿罗逻(Āḷāra)是位智者，他能迅速了知此法。”但再次观察时，了知他已去世七天。他又思惟郁陀迦(Udaka)，也了知他昨夜刚去世。于是他心想：“五比丘曾对我多有助益。”便将五比丘放在心上，思惟：“他们现在住在哪里呢？”他了知他们在波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)。于是在菩提座附近乞食住了几天，心想：“我要在萨哈(Āsāḷhi)月圆日去波罗奈城转动法轮。”便在那个月的第十四天，于黎明时分起身，天一亮就拿好衣钵(pattacīvara)，踏上了十八由旬的道路。在途中，他遇见一位名叫优波迦(Upaka)的裸行顺命外道(ājīvaka)，向他说明了自己成佛之事，并于当天傍晚抵达仙人堕处。

පඤ්චවග්ගියා තථාගතං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අයං ආවුසො, සමණො ගොතමො පච්චයබාහුල්ලාය ආවත්තිත්වා පරිපුණ්ණකායො පීණින්ද්‍රියො සුවණ්ණවණ්ණො හුත්වා ආගච්ඡති. ඉමස්ස වන්දනාදීනි න කරිස්සාම, මහාකුලප්පසුතො ඛො පනෙස ආසනාභිහාරං අරහති, තෙනස්ස ආසනමත්තං පඤ්ඤාපෙස්සාමා’’ති කතිකං අකංසු. භගවා සදෙවකස්ස ලොකස්ස චිත්තාචාරජානනසමත්ථෙන ඤාණෙන ‘‘කිං නු ඛො ඉමෙ චින්තයිංසූ’’ති ආවජ්ජෙත්වා චිත්තං අඤ්ඤාසි. අථ තෙසු සබ්බදෙවමනුස්සෙසු අනොදිස්සකවසෙන ඵරණසමත්ථං මෙත්තචිත්තං සඞ්ඛිපිත්වා ඔදිස්සකවසෙන මෙත්තචිත්තෙන ඵරි. තෙ භගවතා මෙත්තචිත්තෙන සංඵුට්ඨා තථාගතෙ උපසඞ්කමන්තෙ සකාය කතිකාය සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තා පච්චුග්ගන්ත්වා අභිවාදනාදීනි සබ්බකිච්චානි අකංසු. සම්මාසම්බුද්ධභාවං පනස්ස අජානන්තා කෙවලං නාමෙන ච ආවුසොවාදෙන ච සමුදාචරිංසු.

五比丘看见如来从远处走来，便互相约定道：“贤友们，这位沙门乔达摩已退转于丰饶的资具，身体圆满，诸根饱满，肤色金黄地来了。我们不要对他行礼等。不过，他出身于大族，应得到献上座位，因此我们只为他准备一个座位吧。”世尊以能知天人世间一切众生心行的智慧，了知了他们的心念。于是，他将那能够无差别遍满一切天人的慈心收摄起来，再以有差别的慈心专门遍满他们。他们被世尊的慈心所触及，当如来走近时，便无法信守自己的约定，都起身迎接，行了礼拜等一切事务。但是，他们并不知道他已证得正等正觉，只是以名字和“贤友”之称来称呼他。

අථ නෙ භගවා – ‘‘මා, භික්ඛවෙ, තථාගතං නාමෙන ච ආවුසොවාදෙන ච සමුදාචරථ. අරහං, භික්ඛවෙ, තථාගතො සම්මාසම්බුද්ධො’’ති අත්තනො බුද්ධභාවං ඤාපෙත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො උත්තරාසාළ්හනක්ඛත්තයොගෙ වත්තමානෙ අට්ඨාරසහි බ්‍රහ්මකොටීහි පරිවුතො පඤ්චවග්ගියත්ථෙරෙ ආමන්තෙත්වා තිපරිවට්ටං ද්වාදසාකාරං ඡඤාණවිජම්භනං අනුත්තරං ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං (මහාව. 13 ආදයො; සං. නි. 5.1081) දෙසෙසි. තෙසු කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙන්තො සුත්තපරියොසානෙ අට්ඨාරසහි බ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. සත්ථා තත්ථෙව වස්සං උපගන්ත්වා පුනදිවසෙ වප්පත්ථෙරං ඔවදන්තො විහාරෙයෙව නිසීදි, සෙසා චත්තාරොපි පිණ්ඩාය චරිංසු. වප්පත්ථෙරො පුබ්බණ්හෙයෙව සොතාපත්තිඵලං පාපුණි[Pg.97]. එතෙනෙවුපායෙන පුනදිවසෙ භද්දියත්ථෙරං, පුනදිවසෙ මහානාමත්ථෙරං, පුනදිවසෙ අස්සජිත්ථෙරන්ති සබ්බෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා පඤ්චමියං පක්ඛස්ස පඤ්චපි ථෙරෙ සන්නිපාතෙත්වා අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තං (මහාව. 20 ආදයො; සං. නි. 3.59) දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ පඤ්චපි ථෙරා අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු. අථ සත්ථා යසස්ස කුලපුත්තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා තං රත්තිභාගෙ නිබ්බිජ්ජිත්වා ගෙහං පහාය නික්ඛන්තං ‘‘එහි යසා’’ති පක්කොසිත්වා තස්මිංයෙව රත්තිභාගෙ සොතාපත්තිඵලෙ, පුනදිවසෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා, අපරෙපි තස්ස සහායකෙ චතුපඤ්ඤාසජනෙ එහිභික්ඛුපබ්බජ්ජාය පබ්බාජෙත්වා අරහත්තං පාපෙසි.

那时，世尊对他们说：“诸比丘，不要以名字和贤友之称来称呼如来。诸比丘，如来是阿罗汉、正等正觉者。”世尊如此宣示自己已成佛后，便在铺设好的殊胜佛座上就坐。当时正值北阿沙陀（Uttarāsāḷha）星宿交会，世尊为十八俱胝梵天所围绕，召集五群比丘，为他们开示了三转、十二行相、六智开展的无上《转法轮经》。他们之中，憍陈如（Koṇḍañña）长老随顺教法而运心，于经文结束时与十八俱胝梵天一同证得入流果。 世尊就在那里进入雨安居。次日，世尊留在精舍教诫跋波（Vappa）长老，其余四人则外出乞食。跋波长老于当日上午即证得入流果。世尊以同样的方法，于次日令跋提（Bhaddiya）长老，再次日令摩诃男（Mahānāma）长老，又次日令阿说示（Assaji）长老，皆证得入流果。到了（该月）后半月的第五天，世尊召集所有五位长老，为他们开示《无我相经》。说法结束时，五位长老皆证得阿罗汉果。 之后，世尊见到良家子耶舍（Yasa）的增上缘，当耶舍在夜里生起厌离、舍家而出时，便呼唤他道：“来，耶舍！”并于当夜令他证得入流果，次日令他证得阿罗汉果。之后，又为他的另外五十四位同伴以“善来比丘”的方式让他们出家，并使他们证得阿罗汉果。

එවං ලොකෙ එකසට්ඨියා අරහන්තෙසු ජාතෙසු සත්ථා වුට්ඨවස්සො පවාරෙත්වා ‘‘චරථ භික්ඛවෙ චාරික’’න්ති සට්ඨිභික්ඛූ දිසාසු පෙසෙත්වා සයං උරුවෙලං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ කප්පාසිකවනසණ්ඩෙ තිංසභද්දවග්ගියකුමාරෙ විනෙසි. තෙසු සබ්බපච්ඡිමකො සොතාපන්නො, සබ්බුත්තමො අනාගාමී අහොසි. තෙපි සබ්බෙ එහිභික්ඛුභාවෙනෙව පබ්බාජෙත්වා දිසාසු පෙසෙත්වා උරුවෙලං ගන්ත්වා අඩ්ඪුඩ්ඪපාටිහාරියසහස්සානි දස්සෙත්වා උරුවෙලකස්සපාදයො සහස්සජටිලපරිවාරෙ තෙභාතිකජටිලෙ විනෙත්වා එහිභික්ඛුභාවෙන පබ්බාජෙත්වා ගයාසීසෙ නිසීදාපෙත්වා ආදිත්තපරියායදෙසනාය (මහාව. 54) අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තෙන අරහන්තසහස්සෙන පරිවුතො ‘‘බිම්බිසාරරඤ්ඤො දින්නපටිඤ්ඤං මොචෙස්සාමී’’ති රාජගහනගරූපචාරෙ ලට්ඨිවනුය්‍යානං අගමාසි. රාජා උය්‍යානපාලස්ස සන්තිකා ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා ද්වාදසනහුතෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි පරිවුතො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා චක්කවිචිත්තතලෙසු සුවණ්ණපට්ටවිතානං විය පභාසමුදයං විස්සජ්ජෙන්තෙසු තථාගතස්ස පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා එකමන්තං නිසීදි සද්ධිං පරිසාය.

如是，当世间有六十一位阿罗汉时，世尊结束雨安居并作自恣后，对六十位比丘说：“诸比丘，去游行吧。”派遣他们前往各方后，自己则动身前往优楼频螺。途中在迦波私(Kappāsika)林，他度化了三十位贤众组的童子。他们之中，最低的证得入流果，最高的证得不还果。世尊以“善来比丘”的方式让他们出家，并派遣他们前往各方。抵达优楼频螺后，他示现了三千五百种神通，度化了以优楼频螺迦叶为首、带著一千名结发众的三兄弟结发师，并以“善来比丘”的方式让他们出家。让他们在象头山坐下后，透过《燃火遍说》的开示，使他们安住于阿罗汉果。其后，世尊被这一千位阿罗汉围绕，心想：“我应履行对频婆娑罗王的承诺。”便前往王舍城郊外的杖林园(Laṭṭhivana)。国王从园林看守人处听闻“导师来了”，便与十二万婆罗门及居士一同前来拜见世尊。国王向如来那饰有轮相、如金色华盖般散发光芒的双足顶礼，然后与大众一起坐于一旁。

අථ ඛො තෙසං බ්‍රාහ්මණගහපතිකානං එතදහොසි – ‘‘කිං නු ඛො මහාසමණො උරුවෙලකස්සපෙ බ්‍රහ්මචරියං චරති, උදාහු උරුවෙලකස්සපො මහාසමණෙ’’ති. භගවා තෙසං චෙතස්සා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය උරුවෙලකස්සපං ගාථාය අජ්ඣභාසි –

尔时，彼等婆罗门与居士心生此念：“究竟是大沙门在优楼频螺迦叶座下修梵行，还是优楼频螺迦叶在大沙门座下修梵行呢？”世尊以自心了知彼等心之思念，便以偈颂对优楼频螺迦叶说：

‘‘කිමෙව [Pg.98] දිස්වා උරුවෙලවාසි, පහාසි අග්ගිං කිසකොවදානො;

පුච්ඡාමි තං කස්සප එතමත්ථං, කථං පහීනං තව අග්ගිහුත්ත’’න්ති. –

“优楼频螺住者，汝见何而舍弃事火？汝曾教人苦行，迦叶，我以此义问汝，汝之火祀因何而舍？”

ථෙරොපි භගවතො අධිප්පායං විදිත්වා –

长老了知世尊的意趣后，便以偈颂回答：

‘‘රූපෙ ච සද්දෙ ච අථො රසෙ ච, කාමිත්ථියො චාභිවදන්ති යඤ්ඤා;

එතං මලන්තී උපධීසු ඤත්වා, තස්මා න යිට්ඨෙ න හුතෙ අරඤ්ජි’’න්ති. (මහාව. 55) –

“祭祀所称扬者，乃色、声、味，以及诸欲女；既知此于诸取中为垢，是故于祭于供，我皆不乐。”

ඉමං ගාථං වත්වා අත්තනො සාවකභාවප්පකාසනත්ථං තථාගතස්ස පාදපිට්ඨෙ සීසං ඨපෙත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති වත්වා එකතාලං ද්විතාලං තිතාලන්ති යාව සත්තතාලප්පමාණං සත්තක්ඛත්තුං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ඔරුය්හ තථාගතං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. තං පාටිහාරියං දිස්වා මහාජනො ‘‘අහො මහානුභාවා බුද්ධා, එවඤ්හි ථාමගතදිට්ඨිකො නාම ‘අරහා’ති මඤ්ඤමානො උරුවෙලකස්සපොපි දිට්ඨිජාලං භින්දිත්වා තථාගතෙන දමිතො’’ති සත්ථු ගුණකථංයෙව කථෙසි. භගවා ‘‘නාහං ඉදානියෙව උරුවෙලකස්සපං දමෙමි, අතීතෙපි එස මයා දමිතො’’ති වත්වා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා මහානාරදකස්සපජාතකං (ජා. 2.22.1153 ආදයො) කථෙත්වා චත්තාරි සච්චානි පකාසෙසි. රාජා එකාදසහි නහුතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, එකනහුතං උපාසකත්තං පටිවෙදෙසි. රාජා සත්ථු සන්තිකෙ නිසින්නොයෙව පඤ්ච අස්සාසකෙ පවෙදෙත්වා සරණං ගන්ත්වා ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමි.

说完这偈颂后，为了表明自己是弟子的身份，他将头放在如来的足背上，说道：“世尊，您是我的导师，我是您的弟子。”说完便腾空而起，一多罗树高、二多罗树高、三多罗树高，乃至七多罗树高，如此七次，然后降下，礼拜如来，退坐一旁。众人见此神通，都赞叹道：“啊，诸佛真是大威德！像优楼频螺迦叶(Uruvelakassapa)这样具坚固邪见、自认为是‘阿罗汉’的人，也被如来摧毁邪见之网而调伏了！”于是众人纷纷谈论导师的功德。世尊说道：“我不是现在才调伏优楼频螺迦叶，过去也曾调伏过他。”于是就此事因缘讲述了《大那罗达迦叶本生》(Mahānāradakassapajātaka)，并开示四圣谛。国王与十一那由他的人一同证得入流果，一那由他的人宣誓成为优婆塞。国王在导师身边坐着，述说了五种夙愿，皈依三宝，邀请世尊明天应供，然后从座位起身，右绕世尊后离去。

පුනදිවසෙ යෙහි ච භගවා හිය්‍යො දිට්ඨො, යෙහි ච අදිට්ඨො, තෙ සබ්බෙපි රාජගහවාසිනො අට්ඨාරසකොටිසඞ්ඛා මනුස්සා තථාගතං දට්ඨුකාමා පාතොව රාජගහතො ලට්ඨිවනුය්‍යානං අගමංසු. තිගාවුතො මග්ගො නප්පහොසි, සකලලට්ඨිවනුය්‍යානං නිරන්තරං ඵුටං අහොසි. මහාජනො දසබලස්ස රූපසොභග්ගප්පත්තං අත්තභාවං පස්සන්තොපි තිත්තිං කාතුං නාසක්ඛි. වණ්ණභූමි නාමෙසා. එවරූපෙසු හි ඨානෙසු භගවතො ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනාදිප්පභෙදා [Pg.99] සබ්බාපි රූපකායසිරී වණ්ණෙතබ්බා. එවං රූපසොභග්ගප්පත්තං දසබලස්ස සරීරං පස්සමානෙන මහාජනෙන නිරන්තරං ඵුටෙ උය්‍යානෙ ච ගමනමග්ගෙ ච එකභික්ඛුස්සපි නික්ඛමනොකාසො නාහොසි. තං දිවසං කිර භගවතො භත්තං ඡින්නං භවෙය්‍ය, තස්මා ‘‘තං මා අහොසී’’ති සක්කස්ස නිසින්නාසනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි. සො ආවජ්ජමානො තං කාරණං ඤත්වා මාණවකවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා බුද්ධධම්මසඞ්ඝපටිසංයුත්තා ථුතියො වදමානො දසබලස්ස පුරතො ඔතරිත්වා දෙවානුභාවෙන ඔකාසං කත්වා –

次日，昨天见过世尊和没见过世尊的所有王舍城居民，共十八俱胝人，为了见到如来，一大早就从王舍城出发前往杖林园（Laṭṭhivanuyyāna）。三伽浮陀长的道路都不够用，整个杖林园挤得水泄不通。大众即使见到十力者容貌庄严的色身，也仍然无法满足。此即所谓“赞叹之地”。因为在此等处，世尊的相好等一切色身之庄严都应受到称颂。瞻仰十力者容貌庄严的色身的大众，把园林和道路挤得水泄不通，甚至连一位比丘都没有办法离开。据说那天世尊的食物可能会中断，因此为了避免这种情况发生，帝释（Sakka）的座位示现了发热之相。他省察后知道原因，就化作年轻人的样子，口诵与佛、法、僧相应的赞颂，在十力者面前降下，以天神之力开辟出道路——

‘‘දන්තො දන්තෙහි සහ පුරාණජටිලෙහි, විප්පමුත්තො විප්පමුත්තෙහි;

සිඞ්ගීනික්ඛසවණ්ණො, රාජගහං පාවිසි භගවා.

“已调伏者，与众已调伏的昔为结发者；已解脱者，与众已解脱者；身色如纯金，世尊进入王舍城。

‘‘මුත්තො මුත්තෙහි…පෙ….

“已解脱者，与众已解脱者……等……

‘‘තිණ්ණො තිණ්ණෙහි…පෙ….

“已度者，与众已度者……等……

‘‘සන්තො සන්තෙහි…පෙ… රාජගහං පාවිසි භගවා.

“寂静者，与众寂静者……等……世尊进入王舍城。

‘‘දසවාසො දසබලො, දසධම්මවිදූ දසභි චුපෙතො;

සො දසසතපරිවාරො, රාජගහං පාවිසි භගවා’’ති. (මහාව. 58) –

“住十法，具十力，知十法，备十德；彼为千众所围绕，世尊进入王舍城。”

ඉමාහි ගාථාහි සත්ථු වණ්ණං වදමානො පුරතො පායාසි. තදා මහාජනො මාණවකස්ස රූපසිරිං දිස්වා ‘‘අතිවිය අභිරූපො වතායං මාණවකො, න ඛො පන අම්හෙහි දිට්ඨපුබ්බො’’ති චින්තෙත්වා ‘‘කුතො අයං මාණවකො, කස්ස වා අය’’න්ති ආහ. තං සුත්වා මාණවො –

他一边用这些偈颂赞颂导师，一边向前走去。当时，大众看见这位年轻人的美丽容貌，心想：“这位年轻人真是太俊美了，我们以前从未见过。”于是问道：“这位年轻人从哪里来？是谁家的孩子？”年轻人听到后——

‘‘යො ධීරො සබ්බධි දන්තො, සුද්ධො අප්පටිපුග්ගලො;

අරහං සුගතො ලොකෙ, තස්සාහං පරිචාරකො’’ති. – ගාථමාහ;

“贤者于一切处已调伏，清净无匹偶；世间之应供、善逝，我为其侍者。”他说了这首偈颂。

සත්ථා [Pg.100] සක්කෙන කතොකාසං මග්ගං පටිපජ්ජිත්වා භික්ඛුසහස්සපරිවුතො රාජගහං පාවිසි. රාජා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, තීණි රතනානි විනා වසිතුං න සක්ඛිස්සාමි, වෙලාය වා අවෙලාය වා භගවතො සන්තිකං ආගමිස්සාමි, ලට්ඨිවනුය්‍යානඤ්ච නාම අතිදූරෙ, ඉදං පන අම්හාකං වෙළුවනුය්‍යානං නාතිදූරං නච්චාසන්නං ගමනාගමනසම්පන්නං බුද්ධාරහං සෙනාසනං. ඉදං මෙ, භන්තෙ, භගවා පටිග්ගණ්හාතූ’’ති සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන පුප්ඵගන්ධවාසිතං මණිවණ්ණං උදකමාදාය වෙළුවනුය්‍යානං පරිච්චජන්තො දසබලස්ස හත්ථෙ උදකං පාතෙසි. තස්මිං ආරාමෙ පටිග්ගහිතෙයෙව ‘‘බුද්ධසාසනස්ස මූලානි ඔතිණ්ණානී’’ති මහාපථවී කම්පි. ජම්බුදීපතලස්මිඤ්හි ඨපෙත්වා වෙළුවනං අඤ්ඤං මහාපථවිං කම්පෙත්වා ගහිතසෙනාසනං නාම නත්ථි. තම්බපණ්ණිදීපෙපි ඨපෙත්වා මහාවිහාරං අඤ්ඤං පථවිං කම්පෙත්වා ගහිතසෙනාසනං නාම නත්ථි. සත්ථා වෙළුවනාරාමං පටිග්ගහෙත්වා රඤ්ඤො අනුමොදනං කත්වා උට්ඨායාසනා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො වෙළුවනං අගමාසි.

世尊踏上了由帝释天（Sakka）开辟的道路，在千名比丘的簇拥下进入王舍城。国王向以佛陀为首的僧团作了大布施后，禀白道：“尊者，我若离开三宝而住，则无法生活。无论何时，我都会前来世尊之处。杖林园（Laṭṭhivanuyyāna）实在太远，而我们的竹林园不远不近，往来便利，是适合佛陀的住处。尊者，愿世尊接受我此住处。”说罢，他便以金瓶取来鲜花熏香的宝石色净水，为了舍弃竹林园，将水倒在十力（Dasabala）之手。就在此园林被接受之时，大地为之震动，仿佛宣告：“佛陀教法的根基已经奠定。”在瞻部洲，除了竹林园，没有其他住处在被接受时能令大地动摇。在铜鍱洲（Tambapaṇṇidīpa），除了大寺（Mahāvihāra），也没有其他住处在被接受时能令大地动摇。世尊接受了竹林园后，为国王随喜，然后从座而起，在比丘僧团的簇拥下前往竹林园。

තස්මිං ඛො පන සමයෙ සාරිපුත්තො ච මොග්ගල්ලානො චාති ද්වෙ පරිබ්බාජකා රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්ති අමතං පරියෙසමානා. තෙසු සාරිපුත්තො අස්සජිත්ථෙරං පිණ්ඩාය පවිට්ඨං දිස්වා පසන්නචිත්තො පයිරුපාසිත්වා ‘‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා’’තිආදිගාථං (මහාව. 60; අප. ථෙර 1.1.286) සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය අත්තනො සහායකස්ස මොග්ගල්ලානස්සපි තමෙව ගාථං අභාසි. සොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තෙ උභොපි සඤ්චයං ඔලොකෙත්වා අත්තනො පරිසාය සද්ධිං භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. තෙසු මොග්ගල්ලානො සත්තාහෙන අරහත්තං පාපුණි, සාරිපුත්තො අඩ්ඪමාසෙන. උභොපි තෙ සත්ථා අග්ගසාවකට්ඨානෙ ඨපෙසි. සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ච අරහත්තං පත්තදිවසෙයෙව සන්නිපාතං අකාසි.

那时，舍利弗（Sāriputta）和目犍连（Moggallāna）两位游行者住在王舍城（Rājagaha）附近，寻求不死。其中，舍利弗见到阿说示（Assaji）长老入城乞食，心生净信，便上前亲近，听闻“诸法从因生”等偈颂后，证得须陀洹果。他又为同伴目犍连说了同样的偈颂，目犍连也证得须陀洹果。他们两人去见了他们的老师散惹耶（Sañjaya）后，便和自己的徒众一起在世尊处出家。他们当中，目犍连于七日证得阿罗汉果，舍利弗于半月证得。世尊立他们两人为上首弟子。就在舍利弗长老证得阿罗汉果的那一天，世尊举行了集会。

තථාගතෙ පන තස්මිඤ්ඤෙව වෙළුවනුය්‍යානෙ විහරන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘පුත්තො කිර මෙ ඡබ්බස්සානි දුක්කරකාරිකං චරිත්වා පරමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තවරධම්මචක්කො රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරතී’’ති සුත්වා අඤ්ඤතරං අමච්චං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි භණෙ, ත්වං පුරිසසහස්සපරිවාරො රාජගහං ගන්ත්වා මම වචනෙන ‘පිතා තෙ සුද්ධොදනමහාරාජා දට්ඨුකාමො’ති වත්වා මම පුත්තං ගණ්හිත්වා එහී’’ති ආහ. සො [Pg.101] ‘‘එවං, දෙවා’’ති රඤ්ඤො වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරො ඛිප්පමෙව සට්ඨියොජනමග්ගං ගන්ත්වා දසබලස්ස චතුපරිසමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ධම්මදෙසනාවෙලායං විහාරං පාවිසි. සො ‘‘තිට්ඨතු තාව රඤ්ඤා පහිතසාසන’’න්ති පරිසපරියන්තෙ ඨිතො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා යථාඨිතොව සද්ධිං පුරිසසහස්සෙන අරහත්තං පත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. භගවා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙ තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා සට්ඨිවස්සිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තං පත්තකාලතො පට්ඨාය පන අරියා නාම මජ්ඣත්තාව හොන්තීති, සො රඤ්ඤා පහිතසාසනං දසබලස්ස න කථෙසි. රාජා – ‘‘නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතී’’ති ‘‘එහි භණෙ, ත්වං ගච්ඡා’’ති එතෙනෙව නියාමෙන අඤ්ඤං අමච්චං පෙසෙසි. සොපි ගන්ත්වා පුරිමනයෙනෙව සද්ධිං පරිසාය අරහත්තං පත්වා තුණ්හී අහොසි. පුන රාජා ‘‘එහි භණෙ, ත්වං ගච්ඡ, ත්වං ගච්ඡා’’ති එතෙනෙව නියාමෙන අපරෙපි සත්ත අමච්චෙ පෙසෙසි. තෙ සබ්බෙ නව පුරිසසහස්සපරිවාරා නව අමච්චා අත්තනො කිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා තුණ්හීභූතා තත්ථෙව විහරිංසු.

如来住在竹林园时，净饭（Suddhodana）大王听说：“我的儿子据说经过六年苦行，证得无上正等觉，转动了无上法轮，现正依止王舍城住在竹林园。”他便召来一位大臣说：“来，贤卿，你带一千随从前往王舍城，以我的名义说：‘你的父亲净饭大王想见你。’然后把我儿子带来。”那大臣回答：“遵命，陛下。”他恭敬地领受王命，立即率领一千随从，迅速走完六十由旬的路程，在十力（Dasabala）说法时进入精舍。他想：“国王的使命暂且搁置一旁。”便站在会众的边缘听闻导师说法，就在他站立之处，与一千名随从一同证得阿罗汉果，并请求出家。世尊伸出手说：“来，比丘们！”顷刻间，他们全都成了持有神通所成衣钵的长老，宛如已具足六十戒腊。须知，圣者们自证得阿罗汉果之时起，便住于中舍，因此，他没有向十力传达国王的讯息。国王心想：“去的人没有回来，也没有消息传来。”于是又用同样的方式派了另一位大臣。他也前去，并以同样的方式与他的随从证得阿罗汉果，默然安住。国王又以同样的方式，再派了另外七位大臣。就这样，所有九位大臣和他们的九千随从，都成就了自己的要务，静默地留在了那里。

රාජා සාසනමත්තම්පි ආහරිත්වා ආචික්ඛන්තං අලභිත්වා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකාපි ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන සාසනමත්තම්පි න පච්චාහරිංසු, කො නු ඛො මෙ සාසනං කරිස්සතී’’ති සබ්බං රාජබලං ඔලොකෙන්තො කාළුදායිං අද්දස. සො කිර රඤ්ඤො සබ්බත්ථසාධකො අබ්භන්තරිකො අතිවිය විස්සාසිකො අමච්චො බොධිසත්තෙන සද්ධිං එකදිවසෙ ජාතො සහපංසුකීළකො සහායො. අථ නං රාජා ආමන්තෙසි – ‘‘තාත කාළුදායි, අහං මම පුත්තං දට්ඨුකාමො නවපුරිසසහස්සපරිවාරෙන නව අමච්චෙ පෙසෙසිං, තෙසු එකොපි ආගන්ත්වා සාසනමත්තං ආරොචෙන්තො නාම නත්ථි. දුජ්ජානො ඛො පන මෙ ජීවිතන්තරායො, ජීවමානොයෙවාහං පුත්තං දට්ඨුකාමො. සක්ඛිස්සසි නු ඛො මෙ පුත්තං දස්සෙතු’’න්ති? ‘‘සක්ඛිස්සාමි, දෙව, සචෙ පබ්බජිතුං ලභිස්සාමී’’ති. ‘‘තාත, ත්වං පබ්බජිතො වා අපබ්බජිතො වා මය්හං පුත්තං දස්සෙහී’’ති. සො ‘‘සාධු, දෙවා’’ති රඤ්ඤො සාසනං ආදාය රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙන පබ්බජිත්වා විහාසි.

国王没有找到能带回哪怕一点消息的人，便思忖道：“这么多人对我没有情谊，连一点消息都不肯带回，还有谁会替我传达旨意呢？”他环顾所有王室部属，看见了黑优陀夷(Kāḷudāyī)。据说这位大臣是国王事事都能办妥的亲信，非常受信赖，与菩萨同一天出生，是小时候一起玩泥沙的朋友。于是国王呼唤他道：“亲爱的黑优陀夷啊，我渴望见到我的儿子，曾派遣九位大臣和九千随从前去，可是他们中没有一个人回来，哪怕是捎个口信。我的生命实难预料，活着的时候就想见儿子一面。你能让我见到我的儿子吗？”“陛下，如果我能获准出家，我就能做到。”“亲爱的，无论你出家还是不出家，都要让我见到儿子。”他回答说：“好的，陛下。”他领了国王的旨意前往王舍城(Rājagaha)，在导师说法的时候站在听众的外围听法，和他的随从一起证得了阿罗汉果，以“善来比丘”的形式出家安住。

සත්ථා [Pg.102] බුද්ධො හුත්වා පඨමං අන්තොවස්සං ඉසිපතනෙ වසිත්වා වුට්ඨවස්සො පවාරෙත්වා උරුවෙලං ගන්ත්වා තත්ථ තයො මාසෙ වසන්තො තෙභාතිකජටිලෙ විනෙත්වා භික්ඛුසහස්සපරිවාරො ඵුස්සමාසපුණ්ණමායං රාජගහං ගන්ත්වා ද්වෙ මාසෙ වසි. එත්තාවතා බාරාණසිතො නික්ඛන්තස්ස පඤ්ච මාසා ජාතා, සකලො හෙමන්තො අතික්කන්තො. කාළුදායිත්ථෙරස්ස ආගතදිවසතො සත්තට්ඨදිවසා වීතිවත්තා. ථෙරො ඵග්ගුණමාසපුණ්ණමායං චින්තෙසි – ‘‘අතික්කන්තො දානි හෙමන්තො, වසන්තසමයො අනුප්පත්තො, මනුස්සෙහි සස්සාදීනි උද්ධරිත්වා සම්මුඛසම්මුඛට්ඨානෙහි මග්ගා දින්නා, හරිතතිණසඤ්ඡන්නා පථවී, සුපුප්ඵිතා වනසණ්ඩා, පටිපජ්ජනක්ඛමා මග්ගා, කාලො දසබලස්ස ඤාතිසඞ්ගහං කාතු’’න්ති. අථ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා –

世尊成佛后，最初于仙人堕处(Isipatana)度过雨安居。雨安居结束后，举行自恣，继而前往优楼频螺(Uruvelā)，在那里住了三个月。调伏结发三兄弟后，世尊与一千比丘为随从，于哺沙月圆之日来到王舍城，住了两个月。至此，从波罗奈(Bārāṇasī)出发已过五个月，整个冬季已经过去。自黑优陀夷长老抵达之日起，已过七八日。长老于法求那月圆之日思忖：“如今冬季已过，春天已至，人们已收割庄稼，开辟了通畅的道路，大地覆盖绿草，林苑繁花盛开，道路适宜行走，正是十力者摄益亲族之时。”于是前往拜见世尊——

‘‘අඞ්ගාරිනො දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය;

තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රසානං…පෙ…. (ථෙරගා. 527);

“尊者，如今林木如火炭，舍叶而求果；彼等如火焰般闪耀。大雄啊，此乃启程之时……（等）……”

‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං;

සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනී’’ති. –

“天气不冷不热，无有饥馑；大地青葱，芳草萋萋。大牟尼啊，此正其时！”

සට්ඨිමත්තාහි ගාථාහි දසබලස්ස කුලනගරගමනවණ්ණං වණ්ණෙසි. අථ නං සත්ථා – ‘‘කිං නු ඛො, උදායි, මධුරස්සරෙන ගමනවණ්ණං වණ්ණෙසී’’ති ආහ. ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, පිතා සුද්ධොදනමහාරාජා තුම්හෙ පස්සිතුකාමො, කරොථ ඤාතකානං සඞ්ගහ’’න්ති. ‘‘සාධු, උදායි, කරිස්සාමි ඤාතකානං සඞ්ගහං, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචෙහි, ගමියවත්තං පරිපූරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ථෙරො තෙසං ආරොචෙසි.

他以六十首偈颂，赞叹十力者返回亲族之城的功德。于是导师问他：“优陀夷，你为何以甜美之声赞叹此行？”他答道：“尊者，您的父亲净饭大王渴望见到您，请您摄益亲族。”“善哉，优陀夷，我将摄益亲族。你去告知比丘僧团，他们会做好出行准备。”“善哉，尊者。”长老便告知了僧众。

භගවා අඞ්ගමගධවාසීනං කුලපුත්තානං දසහි සහස්සෙහි, කපිලවත්ථුවාසීනං දසහි සහස්සෙහීති සබ්බෙහෙව වීසතිසහස්සෙහි ඛීණාසවභික්ඛූහි පරිවුතො රාජගහා නික්ඛමිත්වා දිවසෙ දිවසෙ යොජනං ගච්ඡති. ‘‘රාජගහතො සට්ඨියොජනං කපිලවත්ථුං ද්වීහි මාසෙහි පාපුණිස්සාමී’’ති අතුරිතචාරිකං පක්කාමි. ථෙරොපි ‘‘භගවතො නික්ඛන්තභාවං රඤ්ඤො ආරොචෙස්සාමී’’ති වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා රඤ්ඤො නිවෙසනෙ පාතුරහොසි. රාජා ථෙරං දිස්වා තුට්ඨචිත්තො මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා [Pg.103] අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා අදාසි. ථෙරො උට්ඨාය ගමනාකාරං දස්සෙසි. ‘‘නිසීදිත්වා භුඤ්ජ, තාතා’’ති. ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කහං පන, තාත, සත්ථා’’ති? ‘‘වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය චාරිකං නික්ඛන්තො, මහාරාජා’’ති. රාජා තුට්ඨමානසො ආහ – ‘‘තුම්හෙ ඉමං පරිභුඤ්ජිත්වා යාව මම පුත්තො ඉමං නගරං පාපුණාති, තාවස්ස ඉතොව පිණ්ඩපාතං පරිහරථා’’ති. ථෙරො අධිවාසෙසි. රාජා ථෙරං පරිවිසිත්වා පත්තං ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා උත්තමස්ස භොජනස්ස පූරෙත්වා ‘‘තථාගතස්ස දෙථා’’ති ථෙරස්ස හත්ථෙ පතිට්ඨාපෙසි. ථෙරො සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව පත්තං ආකාසෙ ඛිපිත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථා තං පරිභුඤ්ජි. එතෙනෙව උපායෙන ථෙරො දිවසෙ දිවසෙ පිණ්ඩපාතං ආහරි. සත්ථාපි අන්තරාමග්ගෙ රඤ්ඤොයෙව පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. ථෙරොපි භත්තකිච්චාවසානෙ දිවසෙ දිවසෙ ‘‘අජ්ජ භගවා එත්තකං ආගතො, අජ්ජ එත්තක’’න්ති බුද්ධගුණපටිසංයුත්තාය ච කථාය සකලං රාජකුලං සත්ථුදස්සනං විනායෙව සත්ථරි සඤ්ජාතප්පසාදං අකාසි. තෙනෙව නං භගවා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං කුලප්පසාදකානං යදිදං කාළුදායී’’ති (අ. නි. 1.219, 225) එතදග්ගෙ ඨපෙසි.

世尊由两万名漏尽比丘围绕，其中一万名是来自鸯伽(Aṅga)和摩揭陀的良家子，另一万名来自迦毗罗卫。他从王舍城出发，每日行进一由旬。他想：“从王舍城到迦毗罗卫有六十由旬，我将在两个月内到达。”于是开始了不疾不徐的旅程。长老心想：“我应将世尊出发的消息禀告国王。”便腾空而起，现身于王宫中。国王见到长老，心中欢喜，请他在一张华丽的宝座上坐下，并将自己备好的、盛满各种美味的钵递给了他。长老起身，做出要离开的样子。国王说：“请坐下用吧，尊者。”“大王，我将到导师那里去用。”“尊者，导师现在何处？”“大王，导师为见您，已率领两万比丘众出发游行了。”国王听了满心欢喜，说：“请您先用此食。从现在起直到我儿抵达此城，请每日都从这里为他带去钵食。”长老默许了。国王侍奉长老用餐后，用香粉涂香于钵，盛满最上等的食物，说：“请将此供养如来。”然后将钵放在长老手中。长老就在众人眼前将钵抛向空中，自己也腾空而起，将食物带回，放在导师手中。世尊享用了它。长老每日都用此方法带来钵食。世尊在途中也只享用国王的钵食。长老也在每日饭后，以“今日世尊已到此处，今日已到彼处”的方式，并讲述与佛陀功德相关的话题，使整个王室在见到世尊之前，就已对导师生起了净信。因此，世尊将他置于第一位，说：“诸比丘，在我的声闻比丘中，最能令家族生起净信者，即是黑优陀夷。”（a. ni. 1.219, 225）

සාකියාපි ඛො අනුප්පත්තෙ භගවති ‘‘අම්හාකං ඤාතිසෙට්ඨං පස්සිස්සාමා’’ති සන්නිපතිත්වා භගවතො වසනට්ඨානං වීමංසමානා ‘‘නිග්‍රොධසක්කස්ස ආරාමො රමණීයො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා තත්ථ සබ්බං පටිජග්ගනවිධිං කාරෙත්වා ගන්ධපුප්ඵහත්ථා පච්චුග්ගමනං කරොන්තා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතෙ දහරදහරෙ නාගරදාරකෙ ච නාගරදාරිකායො ච පඨමං පහිණිංසු, තතො රාජකුමාරෙ ච රාජකුමාරිකායො ච, තෙසං අනන්තරා සාමං ගන්ධපුප්ඵාදීහි පූජයමානා භගවන්තං ගහෙත්වා නිග්‍රොධාරාමමෙව අගමංසු. තත්ථ භගවා වීසතිසහස්සඛීණාසවපරිවුතො පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදි. සාකියා නාම මානජාතිකා මානත්ථද්ධා, තෙ ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො අම්හෙහි දහරතරො, අම්හාකං කනිට්ඨො, භාගිනෙය්‍යො, පුත්තො, නත්තා’’ති චින්තෙත්වා දහරදහරෙ රාජකුමාරෙ ආහංසු – ‘‘තුම්හෙ වන්දථ, මයං තුම්හාකං පිට්ඨිතො නිසීදිස්සාමා’’ති.

世尊抵达后，释迦族人想道：“我们当拜见我族最尊贵之人。”于是聚集起来，寻觅世尊的住处，认为尼拘律园(Nigrodhārāma)甚是怡人，便在那里做好一切整治，手持香花前去迎接。他们首先派出城中装饰华美的童男童女，其后是王子与公主，然后他们自己也手持香花等供品，恭敬地迎请世尊进入尼拘律园。在那里，世尊于铺设好的殊胜佛座上坐下，由两万名漏尽者围绕。释迦族人生性高慢，我慢顽固，他们心想：“悉达多(Siddhattha)太子比我们年轻，是我们的弟弟、外甥、儿子、孙子。”于是对年少的王子们说：“你们去礼拜，我们坐在你们后面。”

තෙසු [Pg.104] එවං අවන්දිත්වා නිසින්නෙසු භගවා තෙසං අජ්ඣාසයං ඔලොකෙත්වා ‘‘න මං ඤාතයො වන්දන්ති, හන්ද දානි තෙ වන්දාපෙස්සාමී’’ති අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථං ඣානං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා තෙසං සීසෙ පාදපංසුං ඔකිරමානො විය කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ යමකපාටිහාරියසදිසං පාටිහාරියං අකාසි. රාජා තං අච්ඡරියං දිස්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං ජාතදිවසෙ කාලදෙවලස්ස වන්දනත්ථං උපනීතානං වොපාදෙ පරිවත්තෙත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස මත්ථකෙ පතිට්ඨිතෙ දිස්වාපි අහං තුම්හාකං පාදෙ වන්දිං, අයං මෙ පඨමවන්දනා. වප්පමඞ්ගලදිවසෙ ච ජම්බුච්ඡායාය සිරිසයනෙ නිපන්නානං වොජම්බුච්ඡායාය අපරිවත්තනං දිස්වාපි පාදෙ වන්දිං, අයං මෙ දුතියවන්දනා. ඉදානි පන ඉමං අදිට්ඨපුබ්බං පාටිහාරියං දිස්වාපි අහං තුම්හාකං පාදෙ වන්දාමි, අයං මෙ තතියවන්දනා’’ති. රඤ්ඤා පන වන්දිතෙ භගවන්තං අවන්දිත්වා ඨාතුං සමත්ථො නාම එකසාකියොපි නාහොසි, සබ්බෙ වන්දිංසුයෙව.

当他们就这样不作礼拜而坐下时，世尊观察他们的心意，想道：“我的亲族不礼拜我，好，现在我要让他们礼拜。”于是他进入作为神通基础的第四禅，从禅定中出定后，上升到空中，犹如在他们头顶上洒下脚尘一般，于健白芒果树（Kaṇḍambarukkha）下示现了等同双神变（yamakapāṭihāriya）的奇迹。国王见到这奇迹，说道：“世尊！在您出生那天，为礼拜迦罗提婆（Kāladevala）而被带去时，我看见您的双脚翻转过来，停驻在那位婆罗门的头顶上，便礼拜了您的双足，这是我的第一次礼拜。在耕犁节那天，看见您躺在阎浮树荫下的吉祥卧床上，而阎浮树的树荫没有移动，我也礼拜了您的双足，这是我的第二次礼拜。如今，看见这前所未见的神变，我再次礼拜您的双足，这是我的第三次礼拜。”国王礼拜后，没有一个释迦族人还能不礼拜世尊，所有人都礼拜了。

ඉති භගවා ඤාතයො වන්දාපෙත්වා ආකාසතො ඔතරිත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. නිසින්නෙ භගවති සිඛාපත්තො ඤාතිසමාගමො අහොසි, සබ්බෙ එකග්ගචිත්තා හුත්වා නිසීදිංසු. තතො මහාමෙඝො පොක්ඛරවස්සං වස්සි. තම්බවණ්ණං උදකං හෙට්ඨා විරවන්තං ගච්ඡති, තෙමිතුකාමොව තෙමෙති, අතෙමිතුකාමස්ස සරීරෙ එකබින්දුමත්තම්පි න පතති. තං දිස්වා සබ්බෙ අච්ඡරියබ්භුතචිත්තා ජාතා ‘‘අහො අච්ඡරියං, අහො අබ්භුත’’න්ති කථං සමුට්ඨාපෙසුං. සත්ථා ‘‘න ඉදානෙව මය්හං ඤාතිසමාගමෙ පොක්ඛරවස්සං වස්සති, අතීතෙපි වස්සී’’ති ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා වෙස්සන්තරජාතකං (ජා. 2.22.1655 ආදයො) කථෙසි. ධම්මකථං සුත්වා සබ්බෙ උට්ඨාය වන්දිත්වා පක්කමිංසු. එකොපි රාජා වා රාජමහාමත්තො වා ‘‘ස්වෙ අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති වත්වා ගතො නාම නත්ථි.

如是，世尊令亲族们礼拜后，从空中降下，坐于已铺设的座位上。世尊坐下后，亲族集会达到了顶峰，所有人都同心一意地坐着。其后，大云降下了宝莲雨（pokkharavassa）。铜色的雨水在下方作响流去，只淋湿欲湿之人，不欲湿者身上则一滴不沾。见此景象，众人皆生稀有未曾有之心，发声言：“啊，奇哉！啊，未曾有！”导师说：“非仅于今，我于亲族集会时降此宝莲雨，过去亦曾降过。”并以此事由，宣说了《韦桑达拉本生》。听闻法说后，众人皆起身礼拜，然后离去。无一国王或王家大臣言“明日请接受我等之食”而后离去者。

සත්ථා පුනදිවසෙ වීසතිභික්ඛුසහස්සපරිවුතො කපිලවත්ථුං පිණ්ඩාය පාවිසි. තං න කොචි ගන්ත්වා නිමන්තෙසි, න පත්තං වා අග්ගහෙසි. භගවා ඉන්දඛීලෙ ඨිතොව ආවජ්ජෙසි – ‘‘කථං නු ඛො පුබ්බබුද්ධා කුලනගරෙ පිණ්ඩාය චරිංසු, කිං උප්පටිපාටියා ඉස්සරජනානං ඝරානි අගමංසු, උදාහු සපදානචාරිකං චරිංසූ’’ති? තතො එකබුද්ධස්සපි උප්පටිපාටියා ගමනං අදිස්වා ‘‘මයාපි දානි අයමෙව තෙසං වංසො පග්ගහෙතබ්බො, ආයතිඤ්ච මම සාවකා [Pg.105] මමඤ්ඤෙව අනුසික්ඛන්තා පිණ්ඩචාරිකවත්තං පරිපූරෙස්සන්තී’’ති කොටියං නිවිට්ඨගෙහතො පට්ඨාය සපදානං පිණ්ඩාය චරි. ‘‘අය්‍යො කිර සිද්ධත්ථකුමාරො පිණ්ඩාය චරතී’’ති ද්විභූමිකතිභූමිකාදීසු පාසාදෙසු සීහපඤ්ජරං විවරිත්වා මහාජනො දස්සනබ්‍යාවටො අහොසි.

次日，导师为两万比丘围绕，进入迦毗罗卫(Kapilavatthu)城行乞。无人上前邀请，亦无人接过其钵。世尊立于城门柱(indakhīla)旁思惟：“往昔诸佛于亲族之城如何行乞？是无序地前往权贵之家，抑或是次第行乞呢？”其后，见无一佛曾无序行乞，心想：“如今我亦应承此传承，未来我的弟子们亦将效仿于我，圆满乞食之行。”于是，从城边第一家开始，次第行乞。“圣者悉达多王子竟然在行乞！”大众于二层、三层等楼阁中，打开狮子窗(sīhapañjara)，忙于观看。

රාහුලමාතාපි දෙවී – ‘‘අය්‍යපුත්තො කිර ඉමස්මිංයෙව නගරෙ මහන්තෙන රාජානුභාවෙන සුවණ්ණසිවිකාදීහි විචරිත්වා ඉදානි කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායවත්ථනිවාසනො කපාලහත්ථො පිණ්ඩාය චරති, සොභති නු ඛො’’ති සීහපඤ්ජරං විවරිත්වා ඔලොකයමානා භගවන්තං නානාවිරාගසමුජ්ජලාය සරීරප්පභාය නගරවීථියො ඔභාසෙත්වා බ්‍යාමප්පභාපරික්ඛෙපසමුපබ්‍යූළ්හාය අසීතානුබ්‍යඤ්ජනප්පභාසිතාය ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතාය අනොපමාය බුද්ධසිරියා විරොචමානං දිස්වා උණ්හීසතො පට්ඨාය යාව පාදතලා –

罗睺罗(Rāhula)的母亲王妃心想：“我的夫君据说就在此城中，往昔以大王威德，乘坐金轿等出游，如今却剃除须发，身穿袈裟，手持陶钵，沿街行乞，这样还庄严吗？”她于是打开狮子窗向外眺望，看见世尊以种种光彩照耀的身体光明照亮了城市的街道，为一寻光环所围绕，由八十随形好所辉映，为三十二大士相所庄严，以无与伦比的佛陀威仪大放光明，从顶髻直至足底——

‘‘සිනිද්ධනීලමුදුකුඤ්චිතකෙසො, සූරියනිම්මලතලාභිනලාටො;

යුත්තතුඞ්ගමුදුකායතනාසො, රංසිජාලවිකසිතො නරසීහො’’ති. –

“发丝绀青柔润卷，额广平正如日明；鼻梁高直而修长，人中狮子光芒盛。”

එවමාදිකාහි දසහි නරසීහගාථාහි අභිත්ථවිත්වා ‘‘තුම්හාකං පුත්තො පිණ්ඩාය චරතී’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා සංවිග්ගහදයො හත්ථෙන සාටකං සණ්ඩපෙන්තො තුරිතතුරිතො නික්ඛමිත්වා වෙගෙන ගන්ත්වා භගවතො පුරතො ඨත්වා ආහ – ‘‘කින්නු ඛො, භන්තෙ, අම්හෙ ලජ්ජාපෙථ, කිමත්ථං පිණ්ඩාය චරථ, කිං ‘එත්තකානං භික්ඛූනං න සක්කා භත්තං ලද්ධු’න්ති සඤ්ඤං කරිත්ථා’’ති? ‘‘වංසචාරිත්තමෙතං, මහාරාජ, අම්හාක’’න්ති. ‘‘නනු, භන්තෙ, අම්හාකං වංසො නාම මහාසම්මතඛත්තියවංසො, එත්ථ ච එකඛත්තියොපි භික්ඛාචරකො නාම නත්ථී’’ති. ‘‘අයං, මහාරාජ, ඛත්තියවංසො නාම තව වංසො. අම්හාකං පන ‘දීපඞ්කරො කොණ්ඩඤ්ඤො…පෙ… කස්සපො’ති අයං බුද්ධවංසො නාම. එතෙ ච අඤ්ඤෙ ච අනෙකසහස්සසඞ්ඛා බුද්ධා භික්ඛාචාරෙනෙව ජීවිකං කප්පෙසු’’න්ති අන්තරවීථියං ඨිතොව –

她如此以十首《人中狮子偈》赞叹后，禀告国王说：“您的儿子正在行乞。”国王闻言心惊，用手理着衣袍，匆忙出去，疾速赶到世尊面前，站立着说：“尊者，您为何让我们感到羞愧？为何要行乞？难道您认为无法为这么多比丘获得食物吗？”“大王，这是我们的谱系传统。”“可是，尊者，我们的谱系不是大共选王(Mahāsammata)的刹帝利谱系吗？在此谱系中，没有一个刹帝利曾行乞食。”“大王，此刹帝利谱系是您的谱系。而我们的谱系，即燃灯佛(Dīpaṅkara)、憍陈如佛(Koṇḍañña)……迦叶(Kassapa)佛，此乃诸佛之谱系。他们以及其他成千上万的佛陀，都是以行乞维持生命的。”世尊站在街道中间说道：

‘‘උත්තිට්ඨෙ [Pg.106] නප්පමජ්ජෙය්‍ය, ධම්මං සුචරිතං චරෙ;

ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි චා’’ති. (ධ. ප. 168) –

“应奋起，莫放逸，善行于法；法行者于此世、于他世，皆安乐住。”

ඉමං ගාථමාහ. ගාථාපරියොසානෙ රාජා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

世尊说了这首偈颂。偈颂结束时，国王安立于入流果。

‘‘ධම්මඤ්චරෙ සුචරිතං, න නං දුච්චරිතං චරෙ;

ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි චා’’ති. (ධ. ප. 169) –

“应行于善法，不应行于恶；法行者于此世、于他世，皆得安乐。”

ඉමං ගාථං සුත්වා සකදාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාසි, මහාධම්මපාලජාතකං (ජා. 1.10.92 ආදයො) සුත්වා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාසි, මරණසමයෙ සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා සිරිසයනෙ නිපන්නොයෙව අරහත්තං පාපුණි. අරඤ්ඤවාසෙන පධානානුයොගකිච්චං රඤ්ඤො නාහොසි. සො සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකත්වායෙව පන භගවතො පත්තං ගහෙත්වා සපරිසං භගවන්තං මහාපාසාදං ආරොපෙත්වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන පරිවිසි. භත්තකිච්චපරියොසානෙ සබ්බං ඉත්ථාගාරං ආගන්ත්වා භගවන්තං වන්දි ඨපෙත්වා රාහුලමාතරං. සා පන ‘‘ගච්ඡ, අය්‍යපුත්තං වන්දාහී’’ති පරිජනෙන වුච්චමානාපි ‘‘සචෙ මය්හං ගුණො අත්ථි, සයමෙව මම සන්තිකං අය්‍යපුත්තො ආගමිස්සති, ආගතමෙව නං වන්දිස්සාමී’’ති වත්වා න අගමාසි.

听闻此偈后，他安立于一来果；听闻《大法护本生》(Mahādhammapālajātaka)后，他安立于不还果；临终时，他躺在白伞下的御床上，证得了阿罗汉果。身为国王，他未曾于林中居住，行精勤之务。然而，他一证得入流果，就从世尊手中接过钵，将世尊及其僧团迎上大殿，用上好的嚼食与啖食供养。用餐完毕后，除了罗睺罗的母亲，所有后宫的女士都来礼拜世尊。她虽然被侍女们劝说：“去礼拜公子吧”，但她却说：“如果我有什么功德，公子自会来到我这里，他来了我再礼拜他。”因此她没有去。

භගවා රාජානං පත්තං ගාහාපෙත්වා ද්වීහි අග්ගසාවකෙහි සද්ධිං රාජධීතාය සිරිගබ්භං ගන්ත්වා ‘‘රාජධීතා යථාරුචි වන්දමානා න කිඤ්චි වත්තබ්බා’’ති වත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. සා වෙගෙනාගන්ත්වා ගොප්ඵකෙසු ගහෙත්වා පාදපිට්ඨියං සීසං පරිවත්තෙත්වා යථාජ්ඣාසයං වන්දි. රාජා රාජධීතාය භගවති සිනෙහබහුමානාදිගුණසම්පත්තිං කථෙසි – ‘‘භන්තෙ, මම ධීතා ‘තුම්හෙහි කාසායානි වත්ථානි නිවාසිතානී’ති සුත්වා තතො පට්ඨාය කාසායවත්ථනිවත්ථා ජාතා, තුම්හාකං එකභත්තිකභාවං සුත්වා එකභත්තිකාව ජාතා, තුම්හෙහි මහාසයනස්ස ඡඩ්ඩිතභාවං සුත්වා පට්ටිකාමඤ්චකෙයෙව නිපන්නා, තුම්හාකං මාලාගන්ධාදීහි විරතභාවං ඤත්වා විරතමාලාගන්ධාව ජාතා, අත්තනො ඤාතකෙහි ‘මයං පටිජග්ගිස්සාමා’ති සාසනෙ පෙසිතෙපි තෙසු එකඤාතකම්පි න ඔලොකෙසි, එවං ගුණසම්පන්නා මෙ, භන්තෙ, ධීතා’’ති. ‘‘අනච්ඡරියං, මහාරාජ, අයං ඉදානි තයා රක්ඛියමානා රාජධීතා පරිපක්කෙ ඤාණෙ අත්තානං රක්ඛෙය්‍ය, එසා පුබ්බෙ අනාරක්ඛා පබ්බතපාදෙ විචරමානා අපරිපක්කෙපි ඤාණෙ අත්තානං රක්ඛී’’ති වත්වා චන්දකින්නරීජාතකං (ජා. 1.14.18 ආදයො) කථෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

世尊让国王接过钵，与两位上首弟子一同前往王女的内宫，说道：“王女可以随自己的意愿礼拜，不要对她说什么。”然后在铺设好的座位上坐下。她急速前来，抓住世尊的双足脚踝，将头枕于其足背，辗转顶礼，以遂其愿。国王向世尊讲述王女对世尊的爱敬等功德：“尊者，我的女儿听闻您穿着袈裟色的衣服后，从此也只穿袈裟色的衣服；听闻您奉行一食，她也成为一食者；听闻您舍弃高广大床，她也只睡在矮床上；了知您远离花环、香料等，她也断绝了花环、香料。即使她的亲族派信来说‘我们会照顾她’，她也没有理会任何一个亲族。尊者，我的女儿就是如此具足功德。”“大王，这不稀奇。现在这位由您守护的王女，在智慧成熟时能守护自己；往昔她无人守护，在山脚下漫游，即使智慧尚未成熟时也能守护自己。”说完，他讲述了《月紧那罗本生》（Candakinnarījātaka），然后从座位上起身离开了。

පුනදිවසෙ [Pg.107] පන නන්දස්ස රාජකුමාරස්ස අභිසෙකගෙහප්පවෙසනවිවාහමඞ්ගලෙසු වත්තමානෙසු තස්ස ගෙහං ගන්ත්වා කුමාරං පත්තං ගාහාපෙත්වා පබ්බාජෙතුකාමො මඞ්ගලං වත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. ජනපදකල්‍යාණී කුමාරං ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘තුවටං ඛො, අය්‍යපුත්ත, ආගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති වත්වා ගීවං පසාරෙත්වා ඔලොකෙසි. සො භගවන්තං ‘‘පත්තං ගණ්හථා’’ති වත්තුං අවිසහමානො විහාරංයෙව අගමාසි. තං අනිච්ඡමානංයෙව භගවා පබ්බාජෙසි. ඉති භගවා කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා තතියදිවසෙ නන්දං පබ්බාජෙසි.

次日，难陀王子正在举行加冕、入新居与婚礼等庆典时，世尊前往他的住所，让王子接过钵，意欲度他出家。世尊说完吉祥语后，从座位起身离开。地方美女（Janapadakalyāṇī）看见王子离去，便说道：“夫君，您要快点回来呀！”并伸长脖子眺望。难陀不敢对世尊说“请拿回钵”，就直接去了精舍。世尊即使他不愿意，还是让他出了家。就这样，世尊去到迦毗罗卫，于第三天让难陀出家了。

සත්තමෙ දිවසෙ රාහුලමාතාපි කුමාරං අලඞ්කරිත්වා භගවතො සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘පස්ස, තාත, එතං වීසතිසහස්සසමණපරිවුතං සුවණ්ණවණ්ණං බ්‍රහ්මරූපවණ්ණං සමණං, අයං තෙ පිතා, එතස්ස මහන්තා නිධයො අහෙසුං ත්‍යස්ස නික්ඛමනකාලතො පට්ඨාය න පස්සාම, ගච්ඡ, නං දායජ්ජං යාචාහි – ‘අහං, තාත, කුමාරො අභිසෙකං පත්වා චක්කවත්තී භවිස්සාමි, ධනෙන මෙ අත්ථො, ධනං මෙ දෙහි. සාමිකො හි පුත්තො පිතුසන්තකස්සා’’’ති. කුමාරො ච භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වාව පිතුසිනෙහං ලභිත්වා හට්ඨචිත්තො ‘‘සුඛා තෙ, සමණ, ඡායා’’ති වත්වා අඤ්ඤඤ්ච බහුං අත්තනො අනුරූපං වදන්තො අට්ඨාසි. භගවා කතභත්තකිච්චො අනුමොදනං වත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. කුමාරොපි ‘‘දායජ්ජං මෙ, සමණ, දෙහි, දායජ්ජං මෙ, සමණ, දෙහී’’ති භගවන්තං අනුබන්ධි. න භගවා කුමාරං නිවත්තාපෙසි, පරිජනොපි භගවතා සද්ධිං ගච්ඡන්තං නිවත්තෙතුං නාසක්ඛි. ඉති සො භගවතා සද්ධිං ආරාමමෙව අගමාසි.

第七天，罗睺罗的母亲为童子打扮好后，派他去到世尊那里，说：“孩子，你看，这位被两万沙门围绕、肤色如金、形貌如梵天的沙门，他就是你的父亲。他曾经拥有巨大的宝藏，自从他出家后我们就再也没见过了。去吧，向他索要遗产——‘父亲啊，我身为王子，若得灌顶，就会成为转轮王，我需要财富，请给我财富。儿子确实是父亲财产的主人。’”童子来到世尊面前，感受到父爱，内心欢喜，说道：“沙门，您的荫凉甚为安乐。”还说了许多与自己身份相符的话，站在那里。世尊用完餐食，说了随喜后，便从座位起身离开。童子也追着世尊喊道：“沙门，给我遗产！沙门，给我遗产！”世尊没有让童子回去，随从们也无法让他回头。就这样，他跟着世尊一直走到了精舍。

තතො භගවා චින්තෙසි – ‘‘යං අයං පිතුසන්තකං ධනං ඉච්ඡති, තං වට්ටානුගතං සවිඝාතං, හන්දස්ස මෙ බොධිමණ්ඩෙ පටිලද්ධං සත්තවිධං අරියධනං දෙමි, ලොකුත්තරදායජ්ජස්ස නං සාමිකං කරොමී’’ති ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, සාරිපුත්ත, රාහුලං පබ්බාජෙහී’’ති. ථෙරො තං පබ්බාජෙසි. පබ්බජිතෙ ච පන කුමාරෙ රඤ්ඤො අධිමත්තං දුක්ඛං උප්පජ්ජි, තං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘සාධු, භන්තෙ, අය්‍යා මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතං පුත්තං න පබ්බාජෙය්‍යු’’න්ති වරං යාචි. භගවා ච තස්ස වරං දත්වා පුනෙකදිවසෙ රාජනිවෙසනෙ කතභත්තකිච්චො එකමන්තං නිසින්නෙන රඤ්ඤා ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං දුක්කරකාරිකකාලෙ එකා දෙවතා මං උපසඞ්කමිත්වා ‘පුත්තො තෙ කාලඞ්කතො’ති ආහ, තස්සා වචනං අසද්දහන්තො ‘න මය්හං පුත්තො සම්බොධිං අප්පත්වා කාලං කරොතී’ති තං [Pg.108] පටික්ඛිපි’’න්ති වුත්තෙ ‘‘තුම්හෙ ඉදානි කිං සද්දහිස්සථ, යෙ තුම්හෙ පුබ්බෙපි අට්ඨිකානි දස්සෙත්වා ‘පුත්තො තෙ මතො’ති වුත්තෙ න සද්දහිත්ථා’’ති ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා මහාධම්මපාලජාතකං කථෙසි. කථාපරියොසානෙ රාජා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨහි.

于是世尊心想：“此子所求乃父之财产，此财随轮回流转且有祸患。我当将我在菩提座下所证得的七种圣财予之，令其为出世间遗产之主。”于是世尊对具寿舍利弗说：“那么，舍利弗，你让罗睺罗出家吧。”长老便令他出家了。王子出家后，国王生起极大的忧苦，难以忍受，便去到世尊跟前请求一愿：“尊者，善哉！愿圣者们不令未经父母允许的儿子出家。”世尊应允了他此愿。又一日，世尊在王宫用膳后，国王坐于一旁说：“尊者，您修苦行时，一位天神前来告诉我：‘您的儿子死了。’我不信他的话，答道：‘我儿未证得圆满正觉，是不会死的。’便回绝了他。”世尊说：“汝等如今又能相信什么呢？往昔纵然有人出示骸骨，对你们说‘你的儿子死了’，你们尚且不信。”便以此因缘宣说了《大法护本生(Mahādhammapālajātaka)》。说法结束时，国王证得了不还果。

ඉති භගවා පිතරං තීසු ඵලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො පුනදෙව රාජගහං ගන්ත්වා සීතවනෙ විහාසි. තස්මිං සමයෙ අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති පඤ්චහි සකටසතෙහි භණ්ඩං ආදාය රාජගහං ගන්ත්වා අත්තනො පියසහායකස්ස සෙට්ඨිනො ගෙහං ගන්ත්වා තත්ථ බුද්ධස්ස භගවතො උප්පන්නභාවං සුත්වා බලවපච්චූසෙ දෙවතානුභාවෙන විවටෙන ද්වාරෙන සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය, දුතියෙ දිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය සත්ථු පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අන්තරාමග්ගෙ පඤ්චචත්තාලීසයොජනට්ඨානෙ සතසහස්සං දත්වා යොජනිකෙ යොජනිකෙ විහාරං කාරෙත්වා ජෙතවනං කොටිසන්ථාරෙන අට්ඨාරසහි හිරඤ්ඤකොටීහි කිණිත්වා නවකම්මං පට්ඨපෙසි. සො මජ්ඣෙ දසබලස්ස ගන්ධකුටිං කාරෙසි, තං පරිවාරෙත්වා අසීතියා මහාථෙරානං පාටියෙක්කං එකසන්නිවෙසනෙ ආවාසෙ එකකුටිකද්විකුටිකහංසවට්ටකදීඝරස්සසාලාමණ්ඩපාදිවසෙන සෙසසෙනාසනානි පොක්ඛරණිචඞ්කමනරත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි චාති අට්ඨාරසකොටිපරිච්චාගෙන රමණීයෙ භූමිභාගෙ මනොරමං විහාරං කාරෙත්වා දසබලස්ස ආගමනත්ථාය දූතං පාහෙසි. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො රාජගහා නික්ඛමිත්වා අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිනගරං පාපුණි.

如是，世尊令其父亲安立于三果后，在比丘僧团的围绕下，再次前往王舍城，住于寒林。当时，给孤独(Anāthapiṇḍika)长者以五百辆货车载运货物前往王舍城，到了他挚友长者的家中，在那里听闻佛陀、世尊已出现于世。他在黎明时分，因天神之威力，通过敞开的城门前去拜见导师，听闻正法后，安立于须陀洹果。第二日，他对以佛陀为首的僧团作大布施后，获得了导师前来舍卫城(Sāvatthī)的承诺。在返回的四十五由旬路途中，他每隔一由旬便布施十万，建造一座精舍。他以铺满地的钱币，用十八俱胝黄金购得祇陀林，并开始新的工程。他在园林中央为十力（世尊）建造了香室（gandhakuṭi），并围绕香室，为八十位大长老建造了各自独立的住所，以及单房、双房、雁形建筑、长厅、短厅、殿堂等其余房舍，还有莲池、经行处、夜住处与日住处。如此，他耗费十八俱胝，在这片怡人的土地上建成了庄严的精舍，然后派遣使者去迎接十力。导师听闻他的讯息后，在大比丘僧团的围绕下，从王舍城出发，次第抵达舍卫城。

මහාසෙට්ඨිපි ඛො විහාරමහං සජ්ජෙත්වා තථාගතස්ස ජෙතවනං පවිසනදිවසෙ පුත්තං සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං කත්වා අලඞ්කතපටියත්තෙහෙව පඤ්චහි කුමාරසතෙහි සද්ධිං පෙසෙසි. සො සපරිවාරො පඤ්චවණ්ණවත්ථසමුජ්ජලානි පඤ්ච ධජසතානි ගහෙත්වා දසබලස්ස පුරතො අහොසි, තෙසං පච්ඡතො මහාසුභද්දා චූළසුභද්දාති ද්වෙ සෙට්ඨිධීතරො පඤ්චහි කුමාරිකාසතෙහි සද්ධිං පුණ්ණඝටෙ ගහෙත්වා නික්ඛමිංසු, තාසං පච්ඡතො සෙට්ඨිභරියා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතා පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං පුණ්ණපාතියො ගහෙත්වා නික්ඛමි, සබ්බෙසං පච්ඡතො මහාසෙට්ඨි [Pg.109] අහතවත්ථනිවත්ථො අහතවත්ථනිවත්ථෙහෙව පඤ්චහි සෙට්ඨිසතෙහි සද්ධිං භගවන්තං අබ්භුග්ගඤ්ඡි. භගවා ඉමං උපාසකපරිසං පුරතො කත්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො අත්තනො සරීරප්පභාය සුවණ්ණරසසෙකසිඤ්චනානි විය වනන්තරානි කුරුමානො අනන්තාය බුද්ධලීලාය අපරිමාණාය බුද්ධසිරියා ජෙතවනවිහාරං පාවිසි.

大长者也准备了寺院的庆典，在如来进入祇陀林那天，他让自己的儿子穿戴所有装饰，与五百位同样装扮的少年一同前去。他与眷属手持五百面五色鲜艳的旗帜，走在十力者前面；在他们后面，大苏芭达和小苏芭达两位长者之女，与五百位少女一起手持满瓶而出；在她们后面，长者的妻子全身装饰，与五百位妇女一起手持满钵而出；在所有人后面，大长者身穿新衣，与五百位同样穿着新衣的长者一起去迎接世尊。世尊让这群在家信众走在前面，自己由大比丘僧团围绕，以自身的光芒如以金液浇灌般照亮林间，以无尽的佛陀风采和无量的佛陀荣耀，进入了祇陀林。

අථ නං අනාථපිණ්ඩිකො ආපුච්ඡි – ‘‘කථාහං, භන්තෙ, ඉමස්මිං විහාරෙ පටිපජ්ජාමී’’ති? ‘‘තෙන හි, ගහපති, ඉමං විහාරං ආගතානාගතස්ස චාතුද්දිසස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පතිට්ඨාපෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති මහාසෙට්ඨි සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආදාය දසබලස්ස හත්ථෙ උදකං පාතෙත්වා ‘‘ඉමං ජෙතවනවිහාරං ආගතානාගතස්ස චාතුද්දිසස්ස බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති අදාසි. සත්ථා විහාරං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං කරොන්තො –

于是，给孤独长者请问世尊：“尊者，关于这座寺院，我应当如何行事？”“那么，居士，你应当将此寺院奉献给四方来去的比丘僧团。”“好的，尊者。”大长者说着，拿起金瓶，在十力者的手上倒水，说道：“我将这座祇陀林布施给以佛陀为首的、四方来去的比丘僧团。”导师接受了寺院，作随喜说：

‘‘සීතං උණ්හං පටිහන්ති, තතො වාළමිගානි ච;

සරීසපෙ ච මකසෙ, සිසිරෙ චාපි වුට්ඨියො.

“寒暑能遮挡，野兽亦能防；蚊虻与蛇行，风雨亦无伤。

‘‘තතො වාතාතපො ඝොරො, සඤ්ජාතො පටිහඤ්ඤති;

ලෙණත්ථඤ්ච සුඛත්ථඤ්ච, ඣායිතුඤ්ච විපස්සිතුං.

“亦阻烈风热，生起皆得防；为庇护安乐，为禅修内观。

‘‘විහාරදානං සඞ්ඝස්ස, අග්ගං බුද්ධෙන වණ්ණිතං;

තස්මා හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්ථමත්තනො.

布施僧伽住处，为佛陀所称赞为最上；是故贤智者，当见自己之利益，

‘‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ;

තෙසං අන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච.

当建悦意住处，于中安住多闻者；于彼供饮食，衣物与卧具，

‘‘දදෙය්‍ය උජුභූතෙසු, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

තෙ තස්ස ධම්මං දෙසෙන්ති, සබ්බදුක්ඛාපනූදනං;

යං සො ධම්මං ඉධඤ්ඤාය, පරිනිබ්බාති අනාසවො’’ති. (චූළව. 295) –

以清净之心，施予正直者。彼为说正法，能除一切苦；于此知此法，无漏般涅槃。”

විහාරානිසංසං කථෙසි. අනාථපිණ්ඩිකො දුතියදිවසතො පට්ඨාය විහාරමහං ආරභි. විසාඛාය විහාරමහො චතූහි මාසෙහි නිට්ඨිතො, අනාථපිණ්ඩිකස්ස [Pg.110] පන විහාරමහො නවහි මාසෙහි නිට්ඨාසි. විහාරමහෙපි අට්ඨාරසෙව කොටියො පරිච්චාගං අගමංසු. ඉති එකස්මිංයෙව විහාරෙ චතුපණ්ණාසකොටිසඞ්ඛං ධනං පරිච්චජි.

佛陀宣说了住处的功德。给孤独（Anāthapiṇḍika）从第二天起，便着手操办精舍献呈大典。毘舍佉（Visākhā）的精舍大典，四个月即终；而给孤独的精舍大典，则九个月方终。其献呈大典亦花费了一亿八千万。如此，仅于一座精舍，他便布施了五亿四千万的财富。

අතීතෙ පන විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ පුනබ්බසුමිත්තො නාම සෙට්ඨි සුවණ්ණිට්ඨකාසන්ථාරෙන කිණිත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ යොජනප්පමාණං සඞ්ඝාරාමං කාරෙසි. සිඛිස්ස පන භගවතො කාලෙ සිරිවඩ්ඪො නාම සෙට්ඨි සුවණ්ණඵාලසන්ථාරෙන කිණිත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ තිගාවුතප්පමාණං සඞ්ඝාරාමං කාරෙසි. වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ සොත්ථියො නාම සෙට්ඨි සුවණ්ණහත්ථිපදසන්ථාරෙන කිණිත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ අඩ්ඪයොජනප්පමාණං සඞ්ඝාරාමං කාරෙසි. කකුසන්ධස්ස භගවතො කාලෙ අච්චුතො නාම සෙට්ඨි සුවණ්ණිට්ඨකාසන්ථාරෙන කිණිත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ ගාවුතප්පමාණං සඞ්ඝාරාමං කාරෙසි. කොණාගමනස්ස භගවතො කාලෙ උග්ගො නාම සෙට්ඨි සුවණ්ණකච්ඡපසන්ථාරෙන කිණිත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ අඩ්ඪගාවුතප්පමාණං සඞ්ඝාරාමං කාරෙසි. කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ සුමඞ්ගලො නාම සෙට්ඨි සුවණ්ණයට්ඨිසන්ථාරෙන කිණිත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ සොළසකරීසප්පමාණං සඞ්ඝාරාමං කාරෙසි. අම්හාකං පන භගවතො කාලෙ අනාථපිණ්ඩිකො නාම සෙට්ඨි කහාපණකොටිසන්ථාරෙන කිණිත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ අට්ඨකරීසප්පමාණං සඞ්ඝාරාමං කාරෙසි. ඉදං කිර ඨානං සබ්බබුද්ධානං අවිජහිතට්ඨානමෙව.

过去，在毗婆尸世尊之时，有一位名叫须弥多(Sumitta)的长者，用金砖铺地买下那地方，建造了一座方圆一由旬的僧伽蓝。在尸弃(Sikhī)世尊之时，有一位名叫吉祥增的长者，用金犁铧铺地买下那地方，建造了一座方圆三伽乌特(gāvuta)的僧伽蓝。在毗舍浮世尊之时，有一位名叫索提亚(Sotthiya)的长者，用金象足印铺地买下那地方，建造了一座方圆半由旬的僧伽蓝。在拘留孙世尊之时，有一位名叫阿楚塔(Accuta)的长者，用金砖铺地买下那地方，建造了一座方圆一伽乌特的僧伽蓝。在拘那含牟尼世尊之时，有一位名叫乌伽(Ugga)的长者，用金龟铺地买下那地方，建造了一座方圆半伽乌特的僧伽蓝。在迦叶世尊之时，有一位名叫须曼伽罗(Sumaṅgala)的长者，用金杖铺地买下那地方，建造了一座方圆十六卡利沙(karīsa)的僧伽蓝。而在我们世尊之时，给孤独长者用俱胝钱币铺地买下那地方，建造了一座方圆八卡利沙的僧伽蓝。据说，此地乃是诸佛所不舍离之处。

ඉති මහාබොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතප්පත්තිතො යාව මහාපරිනිබ්බානමඤ්චා යස්මිං යස්මිං ඨානෙ භගවා විහාසි, ඉදං සන්තිකෙනිදානං නාමාති වෙදිතබ්බං.

如是，从于大菩提座证得一切智，乃至大般涅槃床，凡世尊所住之处，皆应知此为近因缘。

සන්තිකෙනිදානකථා නිට්ඨිතා.

近因缘说终。

නිදානකථා නිට්ඨිතා.

因缘说终。

ථෙරාපදානං

长老本行

1. බුද්ධවග්ගො

1. 佛品

අබ්භන්තරනිදානවණ්ණනා

阿邦答勒因缘释义

5.

5.

‘‘අථ [Pg.111] බුද්ධාපදානානි, සුණාථ සුද්ධමානසා;

තිංසපාරමිසම්පුණ්ණා, ධම්මරාජා අසඞ්ඛියා’’ති. –

“诸佛本行，请净心谛听；三十波罗蜜圆满，无数法王尊。”

එත්ථ අථාති අධිකාරන්තරූපදස්සනත්ථෙ නිපාතපදං, විභත්තියුත්තායුත්තනිපාතද්වයෙසු විභත්තියුත්තනිපාතපදං. අථ වා –

此处“atha”一词，是表示另一主题的助词，在有格变化和无格变化的两种助词中，它属于有格变化的助词。或者说——

‘‘අධිකාරෙ මඞ්ගලෙ චෙව, නිප්ඵන්නත්ථෙවධාරණෙ;

අනන්තරෙපගමනෙ, අථ-සද්දො පවත්තති’’.

“于决断与吉祥，亦于已成与确定，于无间与离去，‘atha’一词转起。”

තථා හි –

诚然——

‘‘අධිකිච්චං අධිට්ඨානං, අධිඅත්ථං විභාසති;

සෙට්ඨජෙට්ඨකභාවෙන, අධිකාරො විධීයතෙ’’ති. –

“作为超胜之事、超胜之基，阐明超胜之义；以其最长最胜之故，制定为‘决断’。”

වුත්තත්තා බුද්ධානං සමත්තිංසපාරමිධම්මානං අධිකිච්චතො, සෙට්ඨජෙට්ඨතො අධිකාරට්ඨෙන අථ-සද්දෙන යුත්තමපදානානීති. තිවිධබොධිසත්තානං පූජාමඞ්ගලසභාවතො ‘‘පූජා ච පූජනෙය්‍යානං, එතං මඞ්ගලමුත්තම’’න්ති වචනතො (ඛු. පා. 5.3; සු. නි. 262) මඞ්ගලට්ඨෙන අථ-සද්දෙන යුත්තමපදානානීති. බුද්ධාදීනං භගවන්තානං සම්පත්තිකිච්චස්ස අරහත්තමග්ගෙන නිප්ඵන්නතො නිප්ඵන්නට්ඨෙන අථ-සද්දෙන යුත්තමපදානානීති. බුද්ධාදීනං අරහත්තමග්ගාදිකුසලතො අඤ්ඤකුසලානං අභාවතො අවධාරණට්ඨෙන නිවාරණට්ඨෙන අථ-සද්දෙන යුත්තමපදානානීති. ඛුද්දකපාඨසඞ්ගහානන්තරං සඞ්ගහිතන්ති අනන්තරට්ඨෙන අථ-සද්දෙන යුත්තමපදානානීති. ඉතො ඛුද්දකපාඨතො පට්ඨායාති අපගමනට්ඨෙන අථ-සද්දෙන යුත්තමපදානානීති.

如是说，因诸佛以圆满三十波罗蜜法为超胜之事，且其义最上最胜，故在“决断”的意义上，诸词与“atha”一词相应。又，因三种菩萨的自性为供养与吉祥，且如所说：“供养值得供养者，此为最上吉祥。”（《小诵》5.3；《经集》262），故在“吉祥”的意义上，诸词与“atha”一词相应。又，因诸佛等世尊的圆满事业由阿罗汉道所完成，故在“已成”的意义上，诸词与“atha”一词相应。又，因诸佛等除了阿罗汉道等善法外，别无其他善法，故在“确定”与“遮止”的意义上，诸词与“atha”一词相应。又，因其于《小诵》(Khuddakapāṭha)结集之后无间结集，故在“无间”的意义上，诸词与“atha”一词相应。又，因其义为“从此《小诵》开始”，故在“离去”的意义上，诸词与“atha”一词相应。

බුද්ධොති එත්ථ බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො, බොධෙතා පජායාති බුද්ධො, සබ්බඤ්ඤුතාය බුද්ධො, සබ්බදස්සාවිතාය බුද්ධො, අනඤ්ඤනෙය්‍යතාය බුද්ධො, විසවිතාය [Pg.112] බුද්ධො, ඛීණාසවසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, නිරුපක්කිලෙසසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, අදුතියට්ඨෙන බුද්ධො, තණ්හාපහානට්ඨෙන බුද්ධො, එකායනමග්ගං ගතොති බුද්ධො, එකො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති බුද්ධො, අබුද්ධිවිහතත්තා බුද්ධිපටිලාභා බුද්ධො, බුද්ධි බුද්ධං බොධොති අනත්ථන්තරමෙතං. යථා නීලාදිවණ්ණයොගතො පටො ‘‘නීලො පටො, රත්තො පටො’’ති වුච්චති, එවං බුද්ධගුණයොගතො බුද්ධො. අථ වා ‘‘බොධි’’වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං, තෙන ඤාණෙන සකලදියඩ්ඪසහස්සකිලෙසාරිගණෙ ඛෙපෙත්වා නිබ්බානාධිගමනතො ඤාණං ‘‘බොධී’’ති වුච්චති. තෙන සම්පයුත්තො සමඞ්ගීපුග්ගලො බුද්ධො. තෙනෙව ඤාණෙන පච්චෙකබුද්ධොපි සබ්බකිලෙසෙ ඛෙපෙත්වා නිබ්බානමධිගච්ඡති. බුද්ධානං පන චතූසු අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙසු කප්පසතසහස්සෙසු ච පාරමියො පූරෙත්වා බොධිඤාණස්සාධිගතත්තා ච ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තඤාණමහාකරුණාසමාපත්තිඤාණයමකපාටිහීරඤාණසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණ- අනාවරණආසයානුසයාදිඅසාධාරණඤාණානං සමධිගතත්තා ච එකායපි ධම්මදෙසනාය අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාසත්තනිකායෙ ධම්මාමතං පායෙත්වා නිබ්බානස්ස පාපනතො ච තදෙව ඤාණං බුද්ධානමෙවාධිකභාවතො තෙසමෙව සම්බුද්ධානං අපදානං කාරණං බුද්ධාපදානං. තඤ්හි දුවිධං කුසලාකුසලවසෙන. පච්චෙකබුද්ධා පන න තථා කාතුං සමත්ථා, අන්නාදිපච්චයදායකානං සඞ්ගහං කරොන්තාපි –

于此，“佛陀”(buddho)者：因已觉悟诸谛，故为佛陀；因能觉醒众生，故为佛陀；因具全知，故为佛陀；因具遍见，故为佛陀；因无师自通，故为佛陀；因其（德名）远扬，故为佛陀；因其被称为漏尽者，故为佛陀；因其被称为无烦恼者，故为佛陀；因其被称为出家者，故为佛陀；因其义为无双，故为佛陀；因其义为已断渴爱，故为佛陀；因其已行于唯一道，故为佛陀；因其独自圆满觉悟无上正等觉，故为佛陀；因其已破无明、获得智慧，故为佛陀。智慧(buddhi)、佛(buddha)、觉悟(bodhi)，此三者意义无别。譬如布料，因与蓝色等颜色结合而被称为“蓝布”、“红布”，同样，因具足觉悟之德，故被称为“佛陀”。又，“菩提”(bodhi)者，乃四道中之智。凭借此智，摧毁所有一千五百种烦恼敌军而证得涅槃，故此智被称为“菩提”。与此智相应、具足的个体(puggala)即是佛陀。独觉佛(paccekabuddha)亦凭借此智，断尽一切烦恼而证得涅槃。然而，诸佛于四阿僧祇又十万劫中圆满诸波罗蜜，证得菩提智，并圆满证得根上下智、大悲等至智、双神变智、一切智智、无碍智、意向随眠智等不共之智，且能以一席说法，令无数众生饮不死法露、使其到达涅槃。因此，正是此等智慧在诸佛身上最为超胜，此等正自觉者的本行(apadāna)或说缘由(kāraṇa)，即是“佛本行”(buddhāpadāna)。此本行依善与不善而分为两种。而独觉佛则无此能力，纵然他们也摄受布施食物等资具的施主——

‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිතං තුය්හං, ඛිප්පමෙව සමිජ්ඣතු;

පූරෙන්තු චිත්තසඞ්කප්පා, චන්දො පන්නරසො යථා.

汝所意欲与祈愿，愿其迅速得成就；心中一切之所思，圆满犹如十五之月。

‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිතං තුය්හං, ඛිප්පමෙව සමිජ්ඣතු;

පූරෙන්තු චිත්තසඞ්කප්පා, මණි ජොතිරසො යථා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.95 පුබ්බූපනිස්සයසම්පත්තිකථා;

අ. නි. අට්ඨ. 1.1.192;

ධ. ප. අට්ඨ. 1.සාමාවතීවත්ථු) –

“你所意欲与期盼，愿其迅速得成就；心中一切之所想，圆满犹如光明宝珠。”（《长部注》2.95，〈宿缘成就论〉；《增支部注》1.1.192；《法句经注》1，〈萨玛瓦蒂的故事〉）

ඉමාහි ද්වීහියෙව ගාථාහි ධම්මං දෙසෙන්ති. දෙසෙන්තාපි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යසත්තනිකායෙ බොධෙතුං න සක්කුණන්ති, තස්මා න සබ්බඤ්ඤුබුද්ධසදිසා හුත්වා පාටිඑක්කං විසුං බුද්ධාති පච්චෙකබුද්ධා. තෙසං අපදානං කාරණං පච්චෙකබුද්ධාපදානං.

他们仅用此二偈说法。即使如此说法，也无法使无数众生觉悟，因此他们不像全知佛（sabbaññubuddha）那样，而是各自单独觉悟，故名独觉佛（paccekabuddha）。他们的传记因缘，即是《独觉佛传》（Paccekabuddhāpadāna）。

චිරං [Pg.113] ඨිතාති ථෙරා. අථ වා ථිරතරසීලාචාරමද්දවාදිගුණෙහි යුත්තාති ථෙරා. අථ වා ථිරවරසීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනගුණෙහි යුත්තාති ථෙරා. අථ වා ථිරතරසඞ්ඛාතපණීතානුත්තරසන්තිනිබ්බානමධිගතාති ථෙරා, ථෙරානං අපදානානි ථෙරාපදානානි. තථා තාදිගුණෙහි යුත්තාති ථෙරී, ථෙරීනං අපදානානි ථෙරීපදානානි. තෙසු බුද්ධාපදානෙ පඤ්චෙව අපදානානි, පඤ්චෙව සුත්තන්තා. තෙනාහු පොරාණා –

长久住世者，是为长老（thera）。又或者，因具足更坚固的戒行、威仪、柔和等功德，是为长老。又或者，因具足坚固殊胜的戒、定、慧、解脱、解脱知见等功德，是为长老。又或者，因证得被称为“更坚固”的、精妙、无上、寂静的涅槃，是为长老。长老们的传记即《长老传》（Therāpadāna）。同样，具足此等功德者为长老尼（therī），长老尼们的传记即《长老尼传》（Therīpadāna）。在《佛陀传》（Buddhāpadāna）中，仅有五篇传记与五部经。因此古人说：

‘‘පඤ්චෙව අපදානානි, පඤ්ච සුත්තානි යස්ස ච;

ඉදං බුද්ධාපදානන්ති, පඨමං අනුලොමතො’’ති.

“五篇传记，五部经，此为《佛陀传》，依序为第一。”

පච්චෙකබුද්ධාපදානෙපි පඤ්චෙව අපදානානි, පඤ්චෙව සුත්තන්තා. තෙනාහු පොරාණා –

《独觉佛传》中亦仅有五篇传记、五部经。因此古人说：

‘‘පඤ්චෙව අපදානානි, පඤ්ච සුත්තානි යස්ස ච;

ඉදං පච්චෙකබුද්ධාපදානන්ති, දුතියං අනුලොමතො’’ති.

“五篇传记，五部经，此为《独觉佛传》，依序为第二。”

ථෙරාපදානෙසු දසාධිකපඤ්චසතාපදානානි, වග්ගතො එකපඤ්ඤාස වග්ගා. තෙනාහු පොරාණා –

《长老传》中有五百一十篇传记，分为五十一品。因此古人说：

‘‘පඤ්චසතදසපදානානි, එකපඤ්ඤාස වග්ගතො;

ඉදං ථෙරාපදානන්ති, තතියං අනුලොමතො’’ති.

“五百一十篇传记，分为五十一品；此为《长老传》，依序为第三。”

ථෙරීඅපදානෙසු චත්තාලීසං අපදානානි, වග්ගතො චතුරො වග්ගා. තෙනාහු පොරාණා –

《长老尼传》中有四十篇传记，分为四品。因此古人说：

‘‘චත්තාලීසංපදානානි, චතුවග්ගානි යස්ස ච;

ඉදං ථෙරීපදානන්ති, චතුත්ථං අනුලොමතො’’ති.

“四十篇传记，分为四品；此为《长老尼传》，依序为第四。”

අපදානන්ති එත්ථ අපදාන-සද්දො කාරණගහණඅපගමනපටිපාටිඅක්කොසනාදීසු දිස්සති. තථා හි එස ‘‘ඛත්තියානං අපදානං, බ්‍රාහ්මණානං අපදාන’’න්තිආදීසු කාරණෙ දිස්සති, ඛත්තියානං කාරණං බ්‍රාහ්මණානං කාරණන්ති අත්ථො. ‘‘උපාසකානං අපදාන’’න්තිආදීසු ගහණෙ දිස්සති, සංසුට්ඨු ගහණන්ති අත්ථො. ‘‘වාණිජානං අපදානං, සුද්දානං අපදාන’’න්තිආදීසු අපගමනෙ දිස්සති, තතො තතො තෙසං අපගමනන්ති අත්ථො. ‘‘පිණ්ඩපාතිකො [Pg.114] භික්ඛු සපදානචාරවසෙන පිණ්ඩාය චරතී’’තිආදීසු පටිපාටියා දිස්සති, ඝරපටිපාටියා චරතීති අත්ථො. ‘‘අපගතා ඉමෙ සාමඤ්ඤා, අපගතා ඉමෙ බ්‍රහ්මඤ්ඤාති අපදානෙතී’’තිආදීසු අක්කොසනෙ දිස්සති, අක්කොසති පරිභාසතීති අත්ථො. ඉධ පන කාරණෙ දිස්සති. තස්මා බුද්ධානං අපදානානි බුද්ධාපදානි, බුද්ධකාරණානීති අත්ථො. ගඞ්ගාවාලුකූපමානං අනෙකෙසං බුද්ධානං දානපාරමිතාදිසමත්තිංසපාරමිතා කාරණන්ති දට්ඨබ්බං. අථ අධිකාරාදීසු යුත්තඅපදානානි සුද්ධමානසා සුණාථාති සම්බන්ධො.

在此，“事迹”(apadāna)一词可见于因缘、领受、离去、次第、呵责等义。例如，在“刹帝利(khattiya)之事迹，婆罗门(brāhmaṇa)之事迹”等句中，可见其“因缘”义，即刹帝利之因缘、婆罗门之因缘。在“优婆塞之事迹”等句中，可见其“领受”义，即善领受之义。在“商人(vāṇija)之事迹，首陀罗(sudda)之事迹”等句中，可见其“离去”义，即他们从彼处离去之义。在“托钵比丘以次第行(sapadānacāra)的方式乞食”等句中，可见其“次第”义，即挨家挨户之义。在“‘此等沙门已离沙门性，此等婆罗门已离婆罗门性’，故为‘呵责’(apadāna)”等句中，可见其“呵责”义，即呵斥、毁骂之义。于此，则为“因缘”义。因此，诸佛之因缘事迹(buddhāpadāna)，义为诸佛之因缘。当知，其因缘即是无数如恒河沙之佛陀所圆满的布施波罗蜜(dānapāramitā)等三十波罗蜜。此后，与“具清净心者，请听与发愿等相应的因缘事迹”相连接。

තත්ථ සුද්ධමානසාති අරහත්තමග්ගඤාණෙන දියඩ්ඪකිලෙසසහස්සං ඛෙපෙත්වා ඨිතත්තා සුද්ධමානසා පරිසුද්ධචිත්තා සුද්ධහදයා පඤ්චසතා ඛීණාසවා ඉමස්මිං ධම්මසභායෙ සන්නිසින්නා සුණාථ, ඔහිතසොතා මනසි කරොථාති අත්ථො.

在此，“具清净心者”(suddhamānasā)是指：以阿罗汉道智(arahattamaggañāṇa)灭尽一千五百烦恼而住，故心清净、心纯净、意纯净的五百位漏尽者(khīṇāsava)，于此法会中集坐。其义为：你们当倾耳谛听，善思念之。

එත්ථ පන ‘‘අපදානානී’’ති අවත්වා පච්චෙකබුද්ධාපදානථෙරාපදානථෙරීඅපදානෙසු විජ්ජමානෙසුපි ‘‘අථ බුද්ධාපදානානී’’ති වචනං ඛන්ධයමකආයතනධාතුසච්චසඞ්ඛාරඅනුසයයමකෙසු විජ්ජමානෙසුපි පධානවසෙන ආදිවසෙන ච ‘‘මූලයමක’’න්ති වචනං විය, තෙරසසඞ්ඝාදිසෙසද්වෙඅනියතතිංසනිස්සග්ගියෙසු විජ්ජමානෙසුපි පධානවසෙන ආදිවසෙන ච ‘‘පාරාජිකකණ්ඩො’’ති වචනං විය ච ඉධාපි පධානවසෙන ආදිවසෙන ච වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

此处，虽有《独觉佛本行》(Paccekabuddhāpadāna)、《长老本行》(Therāpadāna)、《长老尼本行》(Therīapadāna)，却不说“诸本行”(apadānāni)，而说“诸佛本行”(buddhāpadānāni)，当知此亦是因其为首、为要而说。犹如虽有蕴双(khandhayamaka)、处双(āyatanayamaka)、界双(dhātuyamaka)、谛双(saccayamaka)、行双(saṅkhārayamaka)、随眠双(anusayayamaka)，却因其为首、为要而说《根本双》(Mūlayamaka)；又如虽有十三条僧残(saṅghādisesa)、二条不定法(aniyata)、三十条尼萨耆(nissaggiya)，却因其为首、为要而说《波罗夷篇》(Pārājikakaṇḍa)。

‘‘සම්මාසම්බුද්ධාපදානානී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘වණ්ණාගමො…පෙ… පඤ්චවිධං නිරුත්ත’’න්ති නිරුත්තිනයෙන වා ‘‘තෙසු වුද්ධිලොපාගමවිකාරවිපරීතාදෙසා චා’’ති සුත්තෙන වා තතියත්ථවාචකස්ස සම්මාතිනිපාතපදස්ස, සයංසද්දත්ථවාචකස්ස ස-න්තිඋපසග්ගපදස්ස ච ලොපං කත්වා කිතන්තවාචීබුද්ධසද්දමෙව ගහෙත්වා ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘බුද්ධාපදානානී’’ති වුත්තං. තස්මා සම්මාසම්බුද්ධාපදානානීති අත්ථො.

当应说为“诸正自觉者本行(Sammāsambuddhāpadānāni)”时，是依据“字母增添……乃至……五种释词法”的释词法，或依据“于彼等中有增、减、转、倒、替”的经则，为了偈颂的音律优美，省略了表示“完全”义的助词“sammā”与表示“自己”义的前缀“saṃ”，只取了表示“觉者”的“buddha”一词，而说为“诸佛本行(Buddhāpadānāni)”。因此，其义即是“诸正自觉者本行”。

ඉති විසුද්ධජනවිලාසිනියා අපදාන-අට්ඨකථාය

如是，于《清净者之喜悦》，即《本行》的义注中，

අබ්භන්තරනිදානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《阿邦答勒因缘释义》终。

1. බුද්ධඅපදානවණ්ණනා

1. 佛陀本行释义

ඉදානි [Pg.115] අබ්භන්තරනිදානානන්තරං අපදානට්ඨකථං කථෙතුකාමො –

现在，于《阿邦答勒因缘》之后，为欲开示《本行义注》，故说：

‘‘සපදානං අපදානං, විචිත්‍රනයදෙසනං;

යං ඛුද්දකනිකායස්මිං, සඞ්ගායිංසු මහෙසයො;

තස්ස දානි අනුප්පත්තො, අත්ථසංවණ්ණනාක්කමො’’ති.

“具因缘之《本行》(Apadāna)，含种种善巧开示，大仙人们已结集，于《小部》(Khuddakanikāya)之中。如今已次第轮到，为之作义理阐释。”

තත්ථ යං අපදානං තාව ‘‘සකලං බුද්ධවචනං එකවිමුත්තිරස’’න්ති වුත්තත්තා එකරසෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, ධම්මවිනයවසෙන ද්විධාසඞ්ගහෙ ධම්මෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමබුද්ධවචනෙසු මජ්ඣිමබුද්ධවචනෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, විනයාභිධම්මසුත්තන්තපිටකෙසු සුත්තන්තපිටකෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, දීඝනිකායමජ්ඣිමසංයුත්තඅඞ්ගුත්තරඛුද්දකනිකායෙසු පඤ්චසු ඛුද්දකනිකායෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති, සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලන්ති නවසු සාසනඞ්ගෙසු ගාථාය සඞ්ගහිතං.

于此，此《本行》(Apadāna)，首先，因有言说“一切佛语皆为一解脱味”，故摄于一味。以法与律二分，则摄于法。于初、中、后三时教中，则摄于中时教。于律藏、论藏、经藏三藏中，则摄于经藏。于长部、中部、相应部、增支部、小部五部中，则摄于小部。于九分教（契经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广）中，则被摄于偈颂。

‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙසහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීතිසහස්සානි, යෙමෙ ධම්මා පවත්තිනො’’ති. –

八万二千从佛受， 二千法从比丘学； [一共]八万四千法， 此等之法我传扬。

එවං වුත්තචතුරාසීතිසහස්සධම්මක්ඛන්ධෙසු කතිපයධම්මක්ඛන්ධසඞ්ගහිතං හොතීති.

如是，于所说的八万四千法蕴中，此《本行》被摄为若干法蕴。

ඉදානි තං අපදානං දස්සෙන්තො ‘‘තිංසපාරමිසම්පුණ්ණා, ධම්මරාජා අසඞ්ඛියා’’ති ආහ. තත්ථ දසපාරමිතාව පච්ඡිමමජ්ඣිමුක්කට්ඨවසෙන දසපාරමීදසඋපපාරමීදසපරමත්ථපාරමීනං වසෙන සමත්තිංසපාරමී. තාහි සංසුට්ඨු පුණ්ණා සම්පුණ්ණා සමන්නාගතා සමඞ්ගීභූතා අජ්ඣාපන්නා සංයුත්තාති තිංසපාරමිසම්පුණ්ණා. සකලලොකත්තයවාසිනෙ සත්තනිකායෙ මෙත්තාකරුණාමුදිතාඋපෙක්ඛාසඞ්ඛාතාහි චතූහි බ්‍රහ්මවිහාරසමාපත්තීහි වා ඵලසමාපත්තිවිහාරෙන වා එකචිත්තභාවෙන අත්තනො ච කායෙ රඤ්ජෙන්ති අල්ලීයාපෙන්තීති රාජානො, ධම්මෙන රාජානො ධම්මරාජා, ඉත්ථම්භූතා බුද්ධා. දසසතං සහස්සං දසසහස්සං සතසහස්සං දසසතසහස්සං කොටි පකොටි කොටිප්පකොටි නහුතං නින්නහුතං අක්ඛොභිණි බින්දු අබ්බුදං නිරබ්බුදං අහහං අබබං අටටං සොගන්ධිකං උප්පලං කුමුදං පුණ්ඩරිකං පදුමං කථානං මහාකථානං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං වසෙන අසඞ්ඛියා සඞ්ඛාරහිතා ධම්මරාජානො අතීතා විගතා නිරුද්ධා අබ්භත්ථං ගතාති අධිප්පායො.

现在，为开示此《本行》，而说：“圆满三十波罗蜜，法王无数不可量。”此处，十波罗蜜依下、中、上三品，分为十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，合为三十波罗蜜。因其善巧圆满、具足相应、达成并结合此等波罗蜜，故称“圆满三十波罗蜜”。能以慈、悲、喜、舍此四梵住定，或以果定之住，一心地令三界一切有情众，对自己心生欢喜与依恋，故为“王”。以法为王，故为“法王”；如是者，即是诸佛。以十、百、千……乃至阿僧祇等数亦无法计算，离于计数，故为“无数”。此意谓：过去的法王们皆已逝去、消亡、寂灭、不复存在。

6. තෙසු [Pg.116] අතීතබුද්ධෙසු කතාධිකාරඤ්ච අත්තනා බොධිසත්තභූතෙන චක්කවත්තිරඤ්ඤා හුත්වා කතසම්භාරඤ්ච ආනන්දත්ථෙරෙන පුට්ඨො භගවා ‘‘සම්බොධිං බුද්ධසෙට්ඨාන’’න්තිආදිමාහ. භො ආනන්ද, මම අපදානං සුණොහීති අධිප්පායො. ආනන්ද, අහං පුබ්බෙ බොධිසම්භාරපූරණකාලෙ චක්කවත්තිරාජා හුත්වා සෙට්ඨානං පසට්ඨානං පටිවිද්ධචතුසච්චානං බුද්ධානං සම්බොධිං චතුසච්චමග්ගඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං වා සිරසා අභිවාදයෙති සම්බන්ධො. සසඞ්ඝෙ සාවකසඞ්ඝසහිතෙ ලොකනායකෙ ලොකජෙට්ඨෙ බුද්ධෙ දසහි අඞ්ගුලීහි උභොහි හත්ථපුටෙහි නමස්සිත්වා වන්දිත්වා සිරසා සීසෙන අභිවාදයෙ ආදරෙන ථොමනං කත්වා පණාමං කරොමීති අත්ථො.

6. 当阿难长老请问世尊，关于祂在过去诸佛处所作的发愿，以及祂身为菩萨、作转轮王时所积集的资粮时，世尊便说了“诸佛最胜之正觉……”等。其意为：“阿难，请听我的本行！”其文句关联如下：“阿难，我往昔圆满菩提资粮时，曾为转轮王，以头顶礼彼等最胜、最上、已洞见四谛的诸佛之正觉——亦即四谛道智或一切知智。”其义理是：我以合掌的双手十指，礼敬、顶礼连同其声闻僧团的世间导师、世间最上首的佛陀，我以头，即以头顶礼，亦即恭敬地赞颂、致敬。

7. යාවතා බුද්ධඛෙත්තෙසූති දසසහස්සචක්කවාළෙසු බුද්ධඛෙත්තෙසු, ආකාසට්ඨා ආකාසගතා, භූමට්ඨා භූමිතලගතා, වෙළුරියාදයො සත්ත රතනා අසඞ්ඛියා සඞ්ඛාරහිතා, යාවතා යත්තකා, විජ්ජන්ති. තානි සබ්බානි මනසා චිත්තෙන සමාහරෙ, සං සුට්ඨු චිත්තෙන අධිට්ඨහිත්වා ආහරිස්සාමීති අත්ථො, මම පාසාදස්ස සාමන්තා රාසිං කරොමීති අත්ථො.

7. “所有佛土中”(yāvatā buddhakhettesu)意为，在一万个轮围世界的佛土中，所有住于虚空、行于虚空，住于大地、行于大地的无数琉璃(veḷuriya)等七宝，凡是存在的，我皆以心意汇集。其义为：我以善心决意带来它们，亦即在我的宫殿周围将它们堆积起来。

8. තත්ථ රූපියභූමියන්ති තස්මිං අනෙකභූමිම්හි පාසාදෙ රූපියමයං රජතමයං භූමිං නිම්මිතන්ති අත්ථො. අහං රතනමයං සත්තහි රතනෙහි නිම්මිතං අනෙකසතභූමිකං පාසාදං උබ්බිද්ධං උග්ගතං නභමුග්ගතං ආකාසෙ ජොතමානං මාපයින්ති අත්ථො.

8. “于彼处，于银地”(Tattha rūpiyabhūmiyaṃ)意为，在那多层宫殿中，造作出银所成的地面。其义为：我化作一座由七宝所成、有数百楼层、高耸入云、在空中闪耀的宫殿。

9. තමෙව පාසාදං වණ්ණෙන්තො ‘‘විචිත්තථම්භ’’න්ත්‍යාදිමාහ. විචිත්තෙහි අනෙකෙහි මසාරගල්ලාදිවණ්ණෙහි ථම්භෙහි උස්සාපිතං සුකතං සුට්ඨු කතං ලක්ඛණයුත්තං ආරොහපරිණාහවසෙන සුට්ඨු විභත්තං අනෙකකොටිසතග්ඝනතොරණනිම්මිතත්තා මහාරහං. පුනපි කිං විසිට්ඨං? කනකමයසඞ්ඝාටං සුවණ්ණෙහි කතතුලාසඞ්ඝාටවලයෙහි යුත්තං, තත්ථ උස්සාපිතකොන්තෙහි ච ඡත්තෙහි ච මණ්ඩිතං සොභිතං පාසාදන්ති සම්බන්ධො.

9. 为描述那座宫殿，说了“彩柱”（vicittathambha）等语。它由饰有玛瑙（masāragalla）等多种色彩的柱子支撑，造作精善，具足相好，依高度与周长而善加分割，因建有价值数百俱胝（koṭi）的门楼而极为贵重。还有何殊胜之处？它有黄金所成的斗拱（saṅghāṭa），配有黄金所造的横梁、斗拱与圆环，并以竖立的旗幡和伞盖装饰而庄严美丽。此皆与宫殿相关联。

10. පුනපි පාසාදස්සෙව සොභං වණ්ණෙන්තො ‘‘පඨමා වෙළුරියා භූමී’’ත්‍යාදිමාහ. තස්ස අනෙකසතභූමිපාසාදස්ස සුභා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා [Pg.117] අබ්භසමා වලාහකපටලසදිසා විමලා නිම්මලා වෙළුරියමණිමයා නීලවණ්ණා පඨමා භූමි අහොසීති අත්ථො. ජලජනළිනපදුමෙහි ආකිණ්ණා සමඞ්ගීභූතා වරාය උත්තමාය කඤ්චනභූමියා සුවණ්ණභූමියාව සොභතීති අත්ථො.

10. 再者，为描述宫殿的庄严，说了“第一层地为琉璃所成”（paṭhamā veḷuriyā bhūmi）等语。其义为：那数百楼层宫殿的第一层地，是美妙、悦意、可爱、怡人的，如天空，如云层，无瑕无垢，由琉璃宝所成，呈青蓝色。其上遍布水生莲、白莲、红莲，和谐一致，如最胜妙的金地（suvaṇṇabhūmi）般庄严美丽，此其义。

11. තස්සෙව පාසාදස්ස කාචි භූමි පවාළංසා පවාළකොට්ඨාසා පවාළවණ්ණා, කාචි භූමි ලොහිතකා ලොහිතවණ්ණා, කාචි භූමි සුභා මනොහරා ඉන්දගොපකවණ්ණාභා රස්මියො නිච්ඡරමානා, කාචි භූමි දස දිසා ඔභාසතීති අත්ථො.

11. 那座宫殿中，有些楼层由珊瑚构成，呈珊瑚色；有些楼层呈赤血色；有些楼层美妙悦意，散发出胭脂虫（indagopaka）般的光辉；又有些楼层光照十方。此其义。

12. තස්මිංයෙව පාසාදෙ නිය්‍යූහා නිග්ගතපමුඛසාලා ච සුවිභත්තා සුට්ඨු විභත්තා කොට්ඨාසතො විසුං විසුං කතා සීහපඤ්ජරා සීහද්වාරා ච. චතුරො වෙදිකාති චතූහි වෙදිකාවලයෙහි ජාලකවාටෙහි ච මනොරමා මනඅල්ලීයනකා ගන්ධාවෙළා ගන්ධදාමා ච ඔලම්බන්තීති අත්ථො.

12. 就在那座宫殿里，有善加分割的顶饰（niyyūha）和突出的前厅，各区划被清楚地分开，还有狮子窗（sīhapañjara）和狮子门。“四重围栏”（Caturo vedikā）意为：有四重栏楯围绕，并有悦意的格子窗，还有芬芳的花串与花环垂挂下来，此其义。

13. තස්මිංයෙව පාසාදෙ සත්තරතනභූසිතා සත්තරතනෙහි සොභිතා කූටාගාරා. කිං භූතා? නීලා නීලවණ්ණා, පීතා පීතවණ්ණා සුවණ්ණවණ්ණා, ලොහිතකා ලොහිතකවණ්ණා රත්තවණ්ණා, ඔදාතා ඔදාතවණ්ණා සෙතවණ්ණා, සුද්ධකාළකා අමිස්සකාළවණ්ණා, කූටාගාරවරූපෙතා කූටාගාරවරෙහි කණ්ණිකකූටාගාරවරෙහි උපෙතො සමන්නාගතො සො පාසාදොති අත්ථො.

13. 就在那座宫殿里，有以七宝装饰、因七宝而庄严的尖顶阁楼。是怎样的呢？有青色的，呈青色；有黄色的，呈金色；有赤色的，呈红色；有洁白的，呈雪白色；有纯黑的，呈无杂的黑色。那宫殿具备最胜阁楼的形态，拥有最胜的、带檐饰的尖顶阁楼，此其义。

14. තස්මිංයෙව පාසාදෙ ඔලොකමයා උද්ධම්මුඛා පදුමා සුපුප්ඵිතා පදුමා සොභන්ති, සීහබ්‍යග්ඝාදීහි වාළමිගගණෙහි ච හංසකොඤ්චමයූරාදිපක්ඛිසමූහෙහි ච සොභිතො සො පාසාදොති අත්ථො. අතිඋච්චො හුත්වා නභමුග්ගතත්තා නක්ඛත්තතාරකාහි ආකිණ්ණො චන්දසූරෙහි චන්දසූරියරූපෙහි ච මණ්ඩිතො සො පාසාදොති අත්ථො.

14. 于彼殿中，有供观赏、向上盛开之莲花以为庄严。其殿又为狮、虎等猛兽群，以及天鹅、白鹭、孔雀等鸟群所庄严，此其义。其殿极为高耸，上达天际，故遍布星辰，并由日月以及日月之形相所装饰，此其义。

15. සො එව චක්කවත්තිස්ස පාසාදො හෙමජාලෙන සුවණ්ණජාලෙන සඤ්ඡන්නා, සොණ්ණකිඞ්කණිකායුතො සුවණ්ණකිඞ්කණිකජාලෙහි යුතො සමන්නාගතොති අත්ථො. මනොරමා මනල්ලීයනකා සොණ්ණමාලා සුවණ්ණපුප්ඵපන්තියො වාතවෙගෙන වාතප්පහාරෙන කූජන්ති සද්දං කරොන්තීති අත්ථො.

15. 彼转轮王之殿，为金网所覆，配有金铃网，此其义。悦意之金花鬘与金花串，因风力吹拂而作鸣响，此其义。

16. මඤ්ජෙට්ඨකං [Pg.118] මඤ්ජිට්ඨවණ්ණං, ලොහිතකං ලොහිතවණ්ණං, පීතකං පීතවණ්ණං, හරිපිඤ්ජරං ජම්බොනදසුවණ්ණවණ්ණං පඤ්ජරවණ්ණඤ්ච ධජං නානාරඞ්ගෙහි අනෙකෙහි වණ්ණෙහි, සම්පීතං රඤ්ජිතං ධජං, උස්සිතං තස්මිං පාසාදෙ උස්සාපිතං. ධජමාලිනීති ලිඞ්ගවිපල්ලාසවසෙන වුත්තං, ධජමාලායුත්තො සො පාසාදොති අත්ථො.

16. 有茜草色、赤色、黄色、黄褐色、阎浮金色、金黄色之旗幡，为种种色彩所染，高竖于彼殿之上。“有旗幡鬘”（Dhajamālinī）一词，此处乃依性转换而说，其义为：彼殿配有旗幡之鬘饰。

17. තස්මිං පාසාදෙ අත්ථරණාදයො වණ්ණෙන්තො ‘‘න නං බහූ’’ත්‍යාදිමාහ. තත්ථ නං පාසාදං බහූහි අවිජ්ජමානං නාම නත්ථීති අත්ථො, නානාසයනවිචිත්තා අනෙකෙහි අත්ථරණෙහි විචිත්තා සොභිතා මඤ්චපීඨාදිසයනා අනෙකසතා අනෙකසතසඞ්ඛ්‍යා, කිං භූතා? ඵලිකා ඵලිකමණිමයා ඵලිකාහි කතා, රජතාමයා රජතෙහි කතා, මණිමයා නීලමණීහි කතා, ලොහිතඞ්ගා රත්තජාතිමණීහි කතා, මසාරගල්ලමයා කබරවණ්ණමණීහි කතා, සණ්හකාසිකසන්ථතා සණ්හෙහි සුඛුමෙහි කාසිකවත්ථෙහි අත්ථතා.

17. 为说彼殿中之铺设物等，佛言“无有不多”等句。其义为：于彼殿中，无物不丰；有为种种铺设物所庄严之床、座等卧具，成百上千，种类繁多。其质如何？有水晶（phalika）所制，白银所制，青宝石（nīlamaṇi）所制，红宝石（lohitaṅga）所制，杂色宝石（masāragalla）所制者，皆铺有柔软精细之迦尸（Kāsī）国布。

18. පාවුරාති පාවුරණා. කීදිසා? කම්බලා ලොමසුත්තෙහි කතා, දුකූලා දුකූලපටෙහි කතා, චීනා චීනපටෙහි කතා, පත්තුණ්ණා පත්තුණ්ණදෙසෙ ජාතපටෙහි කතා, පණ්ඩු පණ්ඩුවණ්ණා, විචිත්තත්ථරණං අනෙකෙහි අත්ථරණෙහි පාවුරණෙහි ච විචිත්තං, සබ්බං සයනං, මනසා චිත්තෙන, අහං පඤ්ඤපෙසින්ති අත්ථො.

18. “盖物”(pāvurā)即是覆盖物。是怎样的呢？“毛毯”(kambala)是由兽毛线所制成；“杜古罗衣”(dukūla)是由杜古罗布所制成；“支那衣”(cīnā)是由支那布所制成；“波陀那衣”(pattuṇṇā)是由产自波陀那国的布所制成；“白色的”(paṇḍu)即是白色。“五彩缤纷的铺设物”(vicittattharaṇaṃ)是指以多种铺盖物和覆盖物装饰得五彩缤纷的整个卧具。其义为：“我以心意化现(ahaṃ paññapesiṃ)”。

19. තදෙව පාසාදං වණ්ණෙන්තො ‘‘තාසු තාස්වෙව භූමීසූ’’තිආදිමාහ. තත්ථ රතනකූටලඞ්කතන්ති රතනමයකූටෙහි රතනකණ්ණිකාහි අලඞ්කතං සොභිතන්ති අත්ථො. මණිවෙරොචනා උක්කාති වෙරොචනමණීහි රත්තමණීහි කතා, උක්කා දණ්ඩපදීපා. ධාරයන්තා සුතිට්ඨරෙති ආකාසෙ සුට්ඨු ධාරයන්තා ගණ්හන්තා අනෙකසතජනා සුට්ඨු තිට්ඨන්තීති අත්ථො.

19. 在描述那同一座宫殿时，他说了“于彼彼楼层”等。于此，“以宝顶庄严”(ratanakūṭalaṅkataṃ)意为以宝石所成的顶饰和宝耳饰庄严，使其辉煌。“辉耀宝炬”(Maṇiverocanā ukkā)意为以辉耀宝石(verocanamaṇi)和红宝石(rattamaṇi)所造的火炬；“火炬”(ukkā)即是柄灯。“善持而立”(Dhārayantā sutiṭṭhare)意为数百人于空中善持之，稳固站立。

20. පුන තදෙව පාසාදං වණ්ණෙන්තො ‘‘සොභන්ති එසිකාථම්භා’’තිආදිමාහ. තත්ථ එසිකාථම්භා නාම නගරද්වාරෙ සොභනත්ථාය නිඛාතා [Pg.119] ථම්භා, සුභා ඉට්ඨා, කඤ්චනතොරණා සුවණ්ණමයා, ජම්බොනදා ජම්බොනදසුවණ්ණමයා ච, සාරමයා ඛදිරරුක්ඛසාරමයා ච රජතමයා ච තොරණා සොභන්ති, එසිකා ච තොරණා ච තං පාසාදං සොභයන්තීති අත්ථො.

20. 再次描述那同一座宫殿时，他说了“门柱庄严”等。于此，所谓“门柱”(esikāthambha)，是为庄严城门而立的柱子，美好悦意。“金门楼”(kañcanatoraṇa)是黄金所成，“阎浮檀金”(jambonada)门楼是阎浮檀金所成，还有以“心材”(sāramaya)——即佉陀罗(khadira)树心——以及白银所造的门楼，都光彩照人。其义为：这些门柱与门楼共同庄严着那座宫殿。

21. තස්මිං පාසාදෙ සුවිභත්තා අනෙකා සන්ධී කවාටෙහි ච අග්ගළෙහි ච චිත්තිතා සොභිතා සන්ධිපරික්ඛෙපා සොභයන්තීති අත්ථො, උභතොති තස්ස පාසාදස්ස උභොසු පස්සෙසු, පුණ්ණඝටා අනෙකෙහි පදුමෙහි අනෙකෙහි ච උප්පලෙහි, සංයුතා පුණ්ණා තං පාසාදං සොභයන්තීති අත්ථො.

21. 其义为：在那座宫殿中，诸多划分精妙的接合处(sandhī)与接合处周边(sandhiparikkhepā)，由彩饰的门扇(kavāṭa)和门闩(aggaḷa)所庄严，美化着宫殿。又，“两侧”(ubhato)即指在该宫殿的两侧，有盛满并饰以众多莲花(paduma)和青莲(uppala)的满瓶(puṇṇaghaṭa)，也庄严着那座宫殿。

22-23. එවං පාසාදස්ස සොභං වණ්ණෙත්වා රතනමයං පාසාදඤ්ච සක්කාරසම්මානඤ්ච පකාසෙන්තො ‘‘අතීතෙ සබ්බබුද්ධෙ චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අතීතෙති අතික්කන්තෙ විගතෙ කාලෙ ජාතෙ භූතෙ, සසඞ්ඝෙ සාවකසමූහසහිතෙ, සබ්බෙ ලොකනායකෙ බුද්ධෙ සභාවෙන පකතිවණ්ණෙන රූපෙන සණ්ඨානෙන ච, සසාවකෙ සාවකසහිතෙ, බුද්ධෙ නිම්මිනිත්වා යෙන ද්වාරෙන පාසාදො පවිසිතබ්බො හොති, තෙන ද්වාරෙන පවිසිත්වා සසාවකා සබ්බෙ බුද්ධා සබ්බසොණ්ණමයෙ සකලසුවණ්ණමයෙ, පීඨෙ නිසින්නා අරියමණ්ඩලා අරියසමූහා අහෙසුන්ති අත්ථො.

22-23. 如此称赞宫殿的庄严后，为显示宝石所成的宫殿及供养恭敬，而说“于过去一切佛”等偈。于此，“于过去”(atīte)，意指于已逝、已过的时代中，已生、已有者。其义为：化现出连同声闻众的一切世间导师——诸独觉佛(paccekabuddha)，皆具其自然色相、本有形体与姿态；化现出诸独觉佛连同其声闻，从应入宫殿之门进入后，所有独觉佛与声闻皆坐于纯金——完全由黄金——所造的座位上，成为圣者之集会、圣者之团体。

24-25. එතරහි වත්තමානෙ කාලෙ අනුත්තරා උත්තරවිරහිතා යෙ ච බුද්ධා අත්ථි සංවිජ්ජන්ති, තෙ ච පච්චෙකබුද්ධෙ අනෙකසතෙ සයම්භූ සයමෙව භූතෙ අඤ්ඤාචරියරහිතෙ, අපරාජිතෙ ඛන්ධකිලෙසාභිසඞ්ඛාරමච්චුදෙවපුත්තමාරෙහි අපරාජිතෙ, ජයමාපන්නෙ සන්තප්පෙසින්ති අත්ථො. භවනං මය්හං පාසාදං අතීතකාලෙ ච වත්තමානකාලෙ ච, සබ්බෙ බුද්ධා සමාරුහුං සං සුට්ඨු ආරුහිංසූති අත්ථො.

24-25. 其义为：我使现今存在的、无上、无有更上者的数百位独觉佛(paccekabuddha)——他们自证圆觉(sayambhū)、无师自悟、不为蕴(khandha)、烦恼(kilesa)、行(abhisaṅkhāra)、死(maccu)、天子(devaputta)等魔罗(māra)所败而获得胜利——皆得满足。其义又为：于过去及现在之时，一切诸佛皆善登上我之宫殿。

26. යෙ දිබ්බා දිවි භවා දිබ්බා දෙවලොකෙ ජාතා, යෙ ච බහූ කප්පරුක්ඛා අත්ථි. යෙ ච මානුසා මනුස්සෙ ජාතා යෙ ච බහූ කප්පරුක්ඛා අත්ථි, තතො සබ්බං දුස්සං සමාහන්ත්වා සං සුට්ඨු ආහරිත්වා තෙචීවරානි කාරෙත්වා තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ තිචීවරෙහි අච්ඡාදෙමීති සම්බන්ධො.

26. （此颂文之）关联如下：于天界——即生于天神世界——有众多如意树(kapparukkha)，于人间——即生于人类世界——亦有众多如意树。从彼处收集所有衣料，妥善取来，制成三衣，再以三衣覆盖彼等独觉佛。

27. එවං [Pg.120] තිචීවරෙහි අච්ඡාදෙත්වා පාරුපාපෙත්වා තෙසං නිසින්නානං පච්චෙකබුද්ධානං සම්පන්නං මධුරං ඛජ්ජං ඛාදිතබ්බං පූවාදි කිඤ්චි, මධුරං භොජ්ජං භුඤ්ජිතබ්බං ආහාරඤ්ච, මධුරං සායනීයං ලෙහනීයඤ්ච, සම්පන්නං මධුරං පිවිතබ්බං අට්ඨපානඤ්ච, භොජනං භුඤ්ජිතබ්බං ආහාරඤ්ච, සුභෙ සුන්දරෙ මණිමයෙ සෙලමයෙ පත්තෙ සං සුට්ඨු පූරෙත්වා අදාසිං පටිග්ගහාපෙසින්ති අත්ථො.

27. 其义为：如是以三衣覆盖、披戴已，为彼等就座之独觉佛，将圆满甜美之嚼食(khajja)（如糕饼等）、软食(bhojja)、尝食(sāyanīya)、舐食(lehanīya)、饮品(pāna)（如八种饮品）及其他食物，善满于精美之宝钵与石钵中，而作供养，令彼等领受。

28. සබ්බෙ තෙ අරියමණ්ඩලා සබ්බෙ තෙ අරියසමූහා, දිබ්බචක්ඛු සමා හුත්වා මට්ඨාති දිබ්බචක්ඛුසමඞ්ගිනො හුත්වා මට්ඨා කිලෙසෙහි රහිතත්තා සිලිට්ඨා සොභමානා චීවරසංයුතා තිචීවරෙහි සමඞ්ගීභූතා මධුරසක්ඛරාහි ච තෙලෙන ච මධුඵාණිතෙහි ච පරමන්නෙන උත්තමෙන අන්නෙන ච මයා තප්පිතා අප්පිතා පරිපූරිතා අහෙසුන්ති අත්ථො.

28. 彼等一切圣众，彼等一切圣群，皆具天眼而清净，此即是说：成为具天眼者，因远离烦恼而洁净、光滑、庄严，与衣相应，具足三衣。彼等为我以甜糖、油、蜜、糖蜜及最上美食所满足、供养、充满，此即其义。

29. තෙ එවං සන්තප්පිතා අරියමණ්ඩලා රතනගබ්භං සත්තහි රතනෙහි නිම්මිතගබ්භං ගෙහං, පවිසිත්වා ගුහාසයා ගුහායං සයමානා, කෙසරීව කෙසරසීහා ඉව, මහාරහම්හි සයනෙ අනග්ඝෙ මඤ්චෙ, සීහසෙය්‍යමකප්පයුං යථා සීහො මිගරාජා දක්ඛිණපස්සෙන සයන්තො පාදෙ පාදං අච්චාධාය දක්ඛිණහත්ථං සීසූපධානං කත්වා වාමහත්ථං උජුකං ඨපෙත්වා වාලධිං අන්තරසත්ථියං කත්වා නිච්චලො සයති, එවං සෙය්‍යං කප්පයුං කරිංසූති අත්ථො.

29. 彼等圣众如此满足后，进入以七宝所造的宝窟宫殿，卧于洞窟中，于大价、无价之床榻上，如狮子王般行狮子卧。即如兽王狮子右胁而卧，足叠于足上，以右手为枕，左手直置，尾置于双腿之间，不动而卧。彼等如是作卧，此即其义。

30. තෙ එවං සීහසෙය්‍යං කප්පෙත්වා සම්පජානා සතිසම්පජඤ්ඤසම්පන්නා. සමුට්ඨාය සං සුට්ඨු උට්ඨහිත්වා සයනෙ පල්ලඞ්කමාභුජුං ඌරුබද්ධාසනං කරිංසූති අත්ථො.

30. 彼等如是行狮子卧，具足正知，成就念与正知。彼等善起身已，于床座上结跏趺坐，即盘腿而坐，此即其义。

31. ගොචරං සබ්බබුද්ධානන්ති සබ්බෙසං අතීතානාගතානං බුද්ධානං ගොචරං ආරම්මණභූතං ඣානරතිසමප්පිතා ඣානරතියා සං සුට්ඨු අප්පිතා සමඞ්ගීභූතා අහෙසුන්ති අත්ථො, අඤ්ඤෙ ධම්මානි දෙසෙන්තීති තෙසු පච්චෙකබුද්ධෙසු අඤ්ඤෙ එකච්චෙ ධම්මෙ දෙසෙන්ති, අඤ්ඤෙ එකච්චෙ ඉද්ධියා පඨමාදිජ්ඣානකීළාය කීළන්ති රමන්ති.

31. “诸佛之行境”，此即是说：是一切过去、未来诸佛的行境，是其所缘。彼等安住于禅悦，此即是说：善于投入、具足禅定之乐，此即其义。“另一些宣说诸法”，此即是说：在那些独觉佛中，有一些宣说正法，另一些则以神通，以初禅等禅定游戏而嬉戏、享受。

32. අඤ්ඤෙ එකච්චෙ අභිඤ්ඤා පඤ්ච අභිඤ්ඤායො වසිභාවිතා වසීකරිංසු, පඤ්චසු අභිඤ්ඤාසු ආවජ්ජනසමාපජ්ජනවුට්ඨානඅධිට්ඨානපච්චවෙක්ඛණසඞ්ඛාතාහි පඤ්චවසිතාහි වසීභාවං ඉතා ගතා පත්තා අභිඤ්ඤායො[Pg.121], අප්පෙන්ති සමාපජ්ජන්ති. අඤ්ඤෙ එකච්චෙ අනෙකසහස්සියො විකුබ්බනානි එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොතීති එවමාදීනි ඉද්ධිවිකුබ්බනානි විකුබ්බන්ති කරොන්තීති අත්ථො.

32. 另有一些独觉佛，已善修五神通，使其自在；即于五神通中，以转向、入定、出定、决意、观察等五自在，已达自在，获得神通，而入于定。另有一些独觉佛，展现数千种变化，如“一身化多身，多身化一身”等神通变化，此即其义。

33. බුද්ධාපි බුද්ධෙති එවං සන්නිපතිතෙසු පච්චෙකබුද්ධෙසු සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස විසයං ආරම්මණභූතං පඤ්හං බුද්ධා බුද්ධෙ පුච්ඡන්තීති අත්ථො. තෙ බුද්ධා අත්ථගම්භීරතාය ගම්භීරං නිපුණං සුඛුමං, ඨානං කාරණං, පඤ්ඤාය විනිබුජ්ඣරෙ විසෙසෙන නිරවසෙසතො බුජ්ඣන්ති.

33. 所谓“佛亦问佛”，意即当那些独觉佛聚集时，独觉佛们会向其他独觉佛们提问关于一切知智（sabbaññutaññāṇa）所缘领域的问题，此即其义。那些独觉佛，因义理深奥，能以智慧特别地、无余地了悟那深奥、精微、细致之处，即其因缘。

34. තදා මම පාසාදෙ සන්නිපතිතා සාවකාපි බුද්ධෙ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, බුද්ධා සාවකෙ සිස්සෙ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, තෙ බුද්ධා ච සාවකා ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පඤ්හං පුච්ඡිත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති විස්සජ්ජෙන්ති.

34. 那时，聚集在我宫殿里的声闻们也向独觉佛们提问；独觉佛们也向声闻、弟子们提问。那些独觉佛与声闻互相提问，互相解释、解答。

35. පුන තෙ සබ්බෙ එකතො දස්සෙන්තො ‘‘බුද්ධා පච්චෙකබුද්ධා චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ බුද්ධා සම්මාසම්බුද්ධා, පච්චෙකබුද්ධා ච සාවකා ච සිස්සා පරිචාරකා නිස්සිතකා එතෙ සබ්බෙ, සකාය සකාය රතියා රමමානා සල්ලීනා මම පාසාදෙ අභිරමන්තීති අත්ථො.

35. 再者，为了将他们全体一并展示，他说了“诸佛与独觉佛”等语。此处，诸佛即正等正觉者，以及独觉佛、声闻、弟子、侍者、依止者，所有这些人，都各自随其所乐，于我宫殿中安然静住，极为欢喜，此即其义。

36. එවං තස්මිං වෙජයන්තපාසාදෙ පච්චෙකබුද්ධානං ආචාරසම්පත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනො ආනුභාවං දස්සෙන්තො සො තිලොකවිජයො චක්කවත්තිරාජා ‘‘ඡත්තා තිට්ඨන්තු රතනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ රතනා සත්තරතනමයා, ඡත්තා කඤ්චනාවෙළපන්තිකා සුවණ්ණජාලෙහි ඔලම්බිතා තිට්ඨන්තු. මුත්තාජාලපරික්ඛිත්තා මුත්තාජාලෙහි පරිවාරිතා, සබ්බෙ ඡත්තා මම මත්ථකෙ මුද්ධනි, ධාරෙන්තූති චින්තිතමත්තෙයෙව ඡත්තා පාතුභූතා හොන්තීති අත්ථො.

36. 如是，在胜利殿（Vejayanta）中，显示了独觉佛的德行圆满后，今为显示自身威力，那位三界征服者、转轮王说：“愿宝伞立起！”等语。此处，宝伞乃七宝所成，伞盖有金柄，垂挂金网，愿其立起。所有伞盖皆由珍珠网围绕，愿其撑持于我头顶上。仅一思惟，伞盖即出现，此即其义。

37. සොණ්ණතාරකචිත්තිතා සුවණ්ණතාරකාහි දද්දල්ලමානා චෙලවිතානා භවන්තු නිබ්බත්තන්තු. විචිත්තා අනෙකවණ්ණා, මල්‍යවිතතා පුප්ඵපත්ථටා, සබ්බෙ අනෙකවිතානා, මත්ථකෙ නිසීදනට්ඨානස්ස උපරිභාගෙ ධාරෙන්තූති අත්ථො.

37. 愿以金星庄严、金光闪耀的布质天幕生起、出现。愿所有色彩斑斓、遍布花鬘、散满鲜花的各式天幕，皆持于座位之上方。此即其义。

38-40. මල්‍යදාමෙහි අනෙකසුගන්ධපුප්ඵදාමෙහි විතතා පරිකිණ්ණා, ගන්ධදාමෙහි චන්දනකුඞ්කුමතගරාදිසුගන්ධදාමෙහි, සොභිතා පොක්ඛරණීති සම්බන්ධො[Pg.122]. දුස්සදාමෙහි පත්තුණ්ණචීනාදිඅනග්ඝදුස්සදාමෙහි, පරිකිණ්ණා සත්තරතනදාමෙහි භූසිතා අලඞ්කතා පොක්ඛරණී, පුප්ඵාභිකිණ්ණා චම්පකසළලසොගන්ධිකාදිසුගන්ධපුප්ඵෙහි අභිකිණ්ණා සුට්ඨු විචිත්තා සොභිතා. පුනරපි කිං භූතා පොක්ඛරණී? සුරභිගන්ධසුගන්ධෙහි භූසිතා වාසිතා. සමන්තතො ගන්ධපඤ්චඞ්ගුලලඞ්කතා පඤ්චහි අඞ්ගුලෙහි ලිම්පිතගන්ධෙහි අලඞ්කතා, හෙමච්ඡදනඡාදිතා සුවණ්ණඡදනෙහි සුවණ්ණවිතානෙහි ඡාදිතා, පාසාදස්ස චාතුද්දිසා පොක්ඛරණියො පදුමෙහි ච උප්පලෙහි ච සුට්ඨු සන්ථතා පත්ථටා සුවණ්ණරූපෙ සුවණ්ණවණ්ණා, ඛායන්තු, පද්මරෙණුරජුග්ගතා පදුමරෙණූහි ධූලීහි ච ආකිණ්ණා පොක්ඛරණියො සොභන්තූති අත්ථො.

38-40. 池塘为众多芬芳花环所遍布，为檀香(candana)、郁金(kuṅkuma)、多伽罗(tagara)等香串所庄严，此为关联。池塘亦为毛织品、中国丝绸等无价布饰所遍覆，为七宝串所庄严装饰。池塘遍布瞻波(campaka)花、娑罗(saḷala)花、香睡莲(sogandhika)等芬芳花朵，极为绚丽庄严。此池塘复又如何？为芬芳妙香所庄严熏染。四周以五指香印庄严，以黄金盖、黄金天幕覆盖。宫殿四面的池塘，为红莲(paduma)与青莲(uppala)善为铺满，呈现金色，焕然生辉。愿为莲花花粉与尘埃所弥漫的池塘庄严美丽。此即其义。

41. මම වෙජයන්තපාසාදස්ස සමන්තතො පාදපා චම්පකාදයො රුක්ඛා සබ්බෙ පුප්ඵන්තු එතෙ පුප්ඵරුක්ඛා. සයමෙව පුප්ඵා මුඤ්චිත්වා විගළිත්වා ගන්ත්වා භවනං ඔකිරුං, ඔකිණ්ණා පාසාදස්ස උපරි කරොන්තූති අත්ථො.

41. 愿我胜利殿四周的瞻波(campaka)等树木全都开花。愿这些花树自行脱落花朵，飘散至宫殿，将其覆盖。此即其义。

42. තත්ථ තස්මිං මම වෙජයන්තපාසාදෙ සිඛිනො මයූරා නච්චන්තූ, දිබ්බහංසා දෙවතාහංසා, පකූජරෙ සද්දං කරොන්තු, කරවීකා ච මධුරසද්දා කොකිලා ගායන්තු ගීතවාක්‍යං කරොන්තු, අපරෙ අනුත්තා ච දිජසඞ්ඝා පක්ඛිනො සමූහා පාසාදස්ස සමන්තතො මධුරරවං රවන්තූති අත්ථො.

42. 于我彼胜利殿中，愿孔雀起舞，愿天鹅鸣唱，愿迦陵频伽(karavīka)与声甜的杜鹃歌唱，愿其他无畏的鸟群于宫殿四周发出悦耳的鸣声。此即其义。

43. පාසාදස්ස සමන්තකො සබ්බා ආතතවිතතාදයො භෙරියො වජ්ජන්තු හඤ්ඤන්තු, සබ්බා තා අනෙකතන්තියො වීණා රසන්තු සද්දං කරොන්තු, සබ්බා අනෙකප්පකාරා සඞ්ගීතියො පාසාදස්ස සමන්තතො වත්තන්තු පවත්තන්තු ගායන්තූති අත්ථො.

43. 愿宫殿四周，所有单面、双面等覆皮鼓皆被敲响，所有多弦琴皆发声鸣响，所有各种音乐歌唱皆于宫殿四周流转、进行、传唱。此即其义。

44-5. යාවතා යත්තකෙ ඨානෙ බුද්ධඛෙත්තම්හි දසසහස්සිචක්කවාළෙ තතො පරෙ චක්කවාළෙ, ජොතිසම්පන්නා පභාසම්පන්නා අච්ඡින්නා මහන්තා සමන්තතො රතනාමයා සත්තහි රතනෙහි කතා ඛචිතා සොණ්ණපල්ලඞ්කා සුවණ්ණපල්ලඞ්කා තිට්ඨන්තු, පාසාදස්ස සමන්තතො දීපරුක්ඛා පදීපධාරණා තෙලරුක්ඛා ජලන්තු, පදීපෙහි පජ්ජලන්තු, දසසහස්සිපරම්පරා දසසහස්සීනං පරම්පරා දසසහස්සියො එකපජ්ජොතා එකපදීපා විය භවන්තු උජ්ජොතන්තූති අත්ථො.

44-45. 无论何处，在佛土中，在十千世界以及更远的世界体系中，愿到处都立着由七宝所成、镶嵌黄金的宝座与金座，它们光辉灿烂，光明普照，巨大无间。愿宫殿周围的灯树、灯台、油灯燃起，被灯光照亮。愿连绵的十千世界体系犹如一炬、一灯，光明普照。此即其义。

46. නච්චගීතෙසු [Pg.123] ඡෙකා ගණිකා නච්චිත්ථියො ච ලාසිකා මුඛෙන සද්දකාරිකා ච පාසාදස්ස සමන්තතො නච්චන්තු, අච්ඡරාගණා දෙවිත්ථිසමූහා නච්චන්තු, නානාරඞ්ගා අනෙකවණ්ණා නානාරඞ්ගමණ්ඩලා පාසාදස්ස සමන්තතො නච්චන්තු, පදිස්සන්තු පාකටා හොන්තූති අත්ථො.

46. 愿精于歌舞的艺妓、舞女、女演员以及口技者在宫殿四周跳舞；愿天女(accharā)群与天女众跳舞；愿各种色彩、多种样貌的舞群在宫殿四周跳舞，愿她们出现、显现。此即其义。

47. තදා අහං තිලොකවිජයො නාම චක්කවත්තිරාජා හුත්වා සකලචක්කවාළෙ දුමග්ගෙ රුක්ඛග්ගෙ පබ්බතග්ගෙ හිමවන්තචක්කවාළපබ්බතාදීනං අග්ගෙ සිනෙරූපබ්බතමුද්ධනි ච සබ්බට්ඨානෙසු විචිත්තං අනෙකවණ්ණවිචිත්තං පඤ්චවණ්ණිකං නීලපීතාදිපඤ්චවණ්ණං සබ්බං ධජං උස්සාපෙමීති අත්ථො.

47. 那时我成为名为“三界胜者”(Tilokavijayo)的转轮圣王，在整个世界体系中，于树顶、山顶、雪山(Himavanta)与轮围山(Cakkavāḷapabbata)等山顶，以及须弥山顶，在所有这些地方，升起所有色彩斑斓、五彩缤纷、青黄等五色的旗帜。此即其义。

48. නරා ලොකන්තරා නරා ච නාගලොකතො නාගා ච දෙවලොකතො ගන්ධබ්බා ච දෙවා ච සබ්බෙ උපෙන්තු උපගච්ඡන්තු, තෙ නරාදයො නමස්සන්තා මම නමක්කාරං කරොන්තා පඤ්ජලිකා කතහත්ථපුටා මම වෙජයන්තං පාසාදං පරිවාරයුන්ති අත්ථො.

48. 愿来自其他世界的人，来自龙界的龙(nāga)，以及来自天界的乾闼婆(gandhabba)与天神都前来亲近。愿这些人等向我顶礼致敬，合掌围绕我的胜利殿。此即其义。

49. එවං සො තිලොකවිජයො චක්කවත්තිරාජා පාසාදස්ස ච අත්තනො ච ආනුභාවං වණ්ණෙත්වා ඉදානි අත්තනා සම්පත්තිකතපුඤ්ඤඵලං සමාදපෙන්තො ‘‘යං කිඤ්චි කුසලං කම්ම’’න්තිආදිමාහ. යං කිඤ්චි කුසලකම්මසඞ්ඛාතං කිරියං කත්තබ්බං අත්ථි, තං සබ්බං මම මයා කායෙන වා වාචාය වා මනසා වා තීහි ද්වාරෙහි කතං තිදසෙ සුකතං සුට්ඨු කතං, තාවතිංසභවනෙ උප්පජ්ජනාරහං කතන්ති අත්ථො.

49. 三界胜利者转轮王如此赞叹其宫殿与自身的威力后，为开示其所成就的福德圆满，便说了以“凡是任何善业”开头的偈颂。其义为：凡有任何名为善业之行，皆已由我透过身、语、意三门完成；此善业乃善作、极善作于三十三天，已作成令我得生于忉利天界。

50. පුන සමාදපෙන්තො ‘‘යෙ සත්තා සඤ්ඤිනො’’තිආදිමාහ. තත්ථ යෙ සත්තා මනුස්සා වා දෙවා වා බ්‍රහ්මානො වා සඤ්ඤිනො සඤ්ඤාසහිතා අත්ථි, යෙ ච සත්තා අසඤ්ඤිනො සඤ්ඤාරහිතා අසඤ්ඤා සත්තා සන්ති, තෙ සබ්බෙ සත්තා මය්හං මයා කතං පුඤ්ඤඵලං, භාගී භවන්තු පුඤ්ඤවන්තා හොන්තූති අත්ථො.

50. 又为开示而说：“凡有想之众生……”。此处，凡有想的众生，无论是人、天人或梵天；以及无想的众生，即无想有情，愿所有这些众生都能分享我所作的福德之果，愿他们成为有福之人。

51. පුනපි සමාදපෙන්තො බොධිසත්තො ‘‘යෙසං කත’’න්තිආදිමාහ. මයා කතං පුඤ්ඤං යෙහි නරනාගගන්ධබ්බදෙවෙහි සුවිදිතං ඤාතං, තෙසං මයා දින්නං පුඤ්ඤඵලං, තස්මිං මයා කතෙ පුඤ්ඤෙ දින්නභාවං යෙ නරාදයො න ජානන්ති, දෙවා ගන්ත්වා තෙසං තං නිවෙදයුං ආරොචයුන්ති අත්ථො.

51. 菩萨又为开示而说：“我所作福……”。其义为：我所造的福德，已被人、龙、乾闼婆(gandhabba)与天神们所善知，我已将此福德之果给予他们；至于那些不知我作此福德并已布施的人等，愿天神们前去向他们宣告、告知。

52. සබ්බලොකම්හි [Pg.124] යෙ සත්තා ආහාරනිස්සිතා ජීවන්ති, තෙ සබ්බෙ සත්තා මනුඤ්ඤං භොජනං සබ්බං මම චෙතසා මම චිත්තෙන ලභන්තු, මම පුඤ්ඤිද්ධියා ලභන්තූති අත්ථො.

52. 一切世间的众生都依靠食物而活，愿所有这些众生都能以我的意念、我的心，获得所有可意的食物；其义为：愿他们因我的福德神力而获得。

53. මනසා පසන්නෙන චිත්තෙන යං දානං මයා දින්නං තස්මිං දානෙ චිත්තෙන පසාදං ආවහිං උප්පාදෙසිං. සබ්බසම්බුද්ධා ච පච්චෙකා පටිඑක්කා ජිනසාවකා ච මයා චක්කවත්තිරඤ්ඤා පූජිතා.

53. 我以虔净之心布施，并于彼布施以心生起净信。一切正等觉者、独觉佛以及诸胜者声闻，皆曾为我此转轮王所供养。

54. සුකතෙන තෙන කම්මෙන සද්දහිත්වා කතෙන කුසලකම්මෙන, චෙතනාපණිධීහි ච චිත්තෙන කතපත්ථනාහි ච, මානුසං දෙහං මනුස්සසරීරං, ජහිත්වා ඡඩ්ඩෙත්වා, අහං තාවතිංසං දෙවලොකං අගච්ඡිං අගමාසිං, සුත්තප්පබුද්ධො විය තත්ථ උප්පජ්ජින්ති අත්ථො.

54. 以彼善作业，以信所作之善业，并以思愿、以心所作之祈愿，我舍弃人身，到达忉利天界；其义为：如从睡梦中醒来一般，于彼处化生。

55. තතො තිලොකවිජයො චක්කවත්තිරාජා කාලඞ්කතො, තතො පට්ඨාය ආගතෙ දුවෙ භවෙ ද්වෙ ජාතියො පජානාමි දෙවත්තෙ දෙවත්තභාවෙ මානුසෙ මනුස්සත්තභාවෙ ච, තතො ජාතිද්වයතො අඤ්ඤං ගතිං අඤ්ඤං උපපත්තිං න ජානාමි න පස්සාමි, මනසා චිත්තෙන පත්ථනාඵලං පත්ථිතපත්ථනාඵලන්ති අත්ථො.

55. 此后，三界胜利者(Tilokavijaya)转轮王去世。从那时起，我了知未来的两种存在、两种生，即天神的存在状态与人的存在状态。除了这两种生之外，我不知、不见其他任何趣向或再生之处。此义为：这是以心意祈愿之果，是所祈愿之果报。

56. දෙවානං අධිකො හොමීති යදි දෙවෙසු ජාතො, ආයුවණ්ණබලතෙජෙහි දෙවානං අධිකො ජෙට්ඨො සෙට්ඨො අහොසින්ති අත්ථො. යදි මනුස්සෙසු ජාතො, මනුජාධිපො මනුස්සානං අධිපති ඉස්සරො භවාමි, තථා රාජභූතො අභිරූපෙන රූපසම්පත්තියා ච ලක්ඛණෙන ආරොහපරිණාහාදිලක්ඛණෙන ච සම්පන්නො සම්පුණ්ණො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ පඤ්ඤාය පරමත්ථජානනපඤ්ඤාය අසමො සමරහිතො, මයා සදිසො කොචි නත්ථීති අත්ථො.

56. 若生于天界，则以寿命、容色、力量、威光胜过诸天，成为最长者、最胜者。若生于人间，则成为人之主、人之主宰；作为国王，以美好的容貌、圆满的色身，以及身材高大匀称等相好而圆满具足，在每一生中，凭借了知究竟真理的智慧而无与伦比，无有与我相似者。

57. මයා කතපුඤ්ඤසම්භාරෙන පුඤ්ඤඵලෙන උප්පන්නුප්පන්නභවෙ සෙට්ඨං පසට්ඨං මධුරං විවිධං අනෙකප්පකාරං භොජනඤ්ච අනප්පකං බහුසත්තරතනඤ්ච විවිධානි, අනෙකප්පකාරානි පත්තුණ්ණකොසෙය්‍යාදිවත්ථානි ච නභා ආකාසතො මං මම සන්තිකං ඛිප්පං සීඝං උපෙන්ති උපගච්ඡන්ති.

57. 凭借我所作的福德资粮与福德之果，在每一生中，最胜、极妙、甘美、种种无量种类的饮食，无量的众多七宝，以及种种无量种类的毛织品(pattuṇṇa)、丝织品(koseyya)等衣物，都从天空迅速地来到我这里。

58-66. පථබ්‍යා [Pg.125] පථවියා පබ්බතෙ ච ආකාසෙ ච උදකෙ ච වනෙ ච යං යං යත්ථ යත්ථ හත්ථං පසාරෙමි නික්ඛිපාමි, තතො තතො දිබ්බා භක්ඛා දිබ්බා ආහාරා මං මම සන්තිකං උපෙන්ති උපගච්ඡන්ති, පාතුභවන්තීති අත්ථො. තථා යථාක්කමං සබ්බෙ රතනා. සබ්බෙ චන්දනාදයො ගන්ධා. සබ්බෙ යානා වාහනා. සබ්බෙ චම්පකනාගපුන්නාගාදයො මාලා පුප්ඵා. සබ්බෙ අලඞ්කාරා ආභරණා. සබ්බා දිබ්බකඤ්ඤා. සබ්බෙ මධුසක්ඛරා. සබ්බෙ පූපාදයො ඛජ්ජා ඛාදිතබ්බා මං මම සන්තිකං උපෙන්ති උපගච්ඡන්ති.

58-66. 无论在大地、山岳、天空、水中或森林的任何地方，凡我伸手之处，天上美味的食物就来到我这里显现。同样，依次是：一切珍宝；一切栴檀(candana)等香；一切车乘；一切瞻波迦(campaka)、龙华(nāga)、奔那伽(punnāga)等花鬘；一切饰品；一切天女；一切蜜糖与砂糖；一切糕饼等食物，都来到我这里。

67-68. සම්බොධිවරපත්තියාති උත්තමචතුමග්ගඤාණපත්තියා පාපුණනත්ථාය. මයා යං උත්තමදානං කතං පූරිතං, තෙන උත්තමදානෙන සෙලසඞ්ඛාතං පබ්බතං සකලං එකනින්නාදං කරොන්තො බහලං ගිරං පුථුලං ඝොසං ගජ්ජෙන්තො, සදෙවකං ලොකං සකලං මනුස්සදෙවලොකං හාසයන්තො සොමනස්සප්පත්තං කරොන්තො ලොකෙ සකලලොකත්තයෙ විවට්ටච්ඡදො බුද්ධො අහං භවාමීති අත්ථො.

67-68. “为证得殊胜菩提”，意即为获得最上四道智。“我所作的最上布施已圆满，以此最上布施，令整座石山发出同一响声，发出洪亮宽广的雷鸣之音，令包含天神在内的整个世界、整个人天世界都心生欢喜，我将成为佛陀，为三界一切世间揭开覆盖”，此即其义。

69. දිසා දසවිධා ලොකෙති චක්කවාළලොකෙ දසවිධා දසකොට්ඨාසා දිසා හොන්ති, තත්ථ කොට්ඨාසෙ යායතො යායන්තස්ස ගච්ඡන්තස්ස අන්තකං නත්ථීති අත්ථො, චක්කවත්තිකාලෙ තස්මිං මයා ගතගතට්ඨානෙ දිසාභාගෙ වා බුද්ධඛෙත්තා බුද්ධවිසයා අසඞ්ඛියා සඞ්ඛාරහිතා.

69. “世间有十方”，意即在轮围世界(cakkavāḷa)中有十种、十个部分的方向；“在那里，行者没有尽头”，此即其义。在转轮王时代，在我所去过的那些地方或方向区域，有无数、无量的佛土、佛境。

70. පභා පකිත්තිතාති තදා චක්කවත්තිරාජකාලෙ මය්හං පභා චක්කරතනමණිරතනාදීනං පභා ආලොකා යමකා යුගළයුගළා හුත්වා රංසිවාහනා රංසිං මුඤ්චමානා පකිත්තිතා පාකටා, එත්ථන්තරෙ දසසහස්සිචක්කවාළන්තරෙ රංසිජාලං රංසිසමූහං, ආලොකො විපුලො බහුතරො භවෙ අහොසීති අත්ථො.

70. “光明被显耀”，意即：那时，在转轮王时代，我的光明，以及轮宝(cakkaratana)、摩尼宝(maṇiratana)等的光明，都成双成对地放射光芒，广为人知、彰显于世。在这期间，于十千轮围世界之内，光网(raṃsijāla)、光蕴(raṃsisamūha)遍布，光明变得广大无量，此即其义。

71. එත්තකෙ ලොකධාතුම්හීති දසසහස්සිචක්කවාළෙසු සබ්බෙ ජනා මං පස්සන්තු දක්ඛන්තූති අත්ථො. සබ්බෙ දෙවා යාව බ්‍රහ්මනිවෙසනා යාව බ්‍රහ්මලොකා මං අනුවත්තන්තු අනුකූලා භවන්තු.

71. “在这世界界域中”，意即：“愿在十千轮围世界中的一切众生都看见我”。愿一切天神，上至梵居、上至梵天界，都追随我、顺从我。

72. විසිට්ඨමධුනාදෙනාති [Pg.126] විසට්ඨෙන මධුරෙන නාදෙන, අමතභෙරිමාහනින්ති අමතභෙරිං දෙවදුන්දුභිං පහරිං, එත්ථන්තරෙ එතස්මිං දසසහස්සිචක්කවාළබ්භන්තරෙ සබ්බෙ ජනා මන මධුරං ගිරං සද්දං සුණන්තු මනසි කරොන්තු.

72. “以殊胜甜美的声音”，意即以清晰甜美的声音。“我击打不死之鼓”，意即我击打了不死之鼓(amatabheri)，也就是天鼓(devadundubhi)。在这期间，于此十千轮围世界之内，愿一切众生都聆听并谨记我悦意的言语和声音。

73. ධම්මමෙඝෙන වස්සන්තෙ ධම්මදෙසනාමයෙන නාදෙන තබ්බොහාරපරමත්ථගම්භීරමධුරසුඛුමත්ථවස්සෙ වස්සන්තෙ වස්සමානෙ සම්මාසම්බුද්ධානුභාවෙන සබ්බෙ භික්ඛුභික්ඛුනීආදයො අනාසවා නික්කිලෙසා හොන්තු භවන්තු. යෙත්ථ පච්ඡිමකා සත්තාති එත්ථ එතෙසු රාසිභූතෙසු චතූසු පරිසසත්තෙසු යෙ සත්තා පච්ඡිමකා ගුණවසෙන හෙට්ඨිමකා, තෙ සබ්බෙ සොතාපන්නා භවන්තූති අධිප්පායො.

73. “法云降雨时”，即以说法之音，降下由世俗、胜义、甚深、甜美、微细之义所成之雨时，以正自觉者之威力，愿一切比丘、比丘尼等皆成无漏、无烦恼者。“此处最后的有情”，其意趣为：“于此聚集之四众有情中，凡功德最后、最低下者，愿彼等皆成入流者”。

74. තදා තිලොකවිජයචක්කවත්තිරාජකාලෙ දාතබ්බකං දාතබ්බයුත්තකං, දානං කත්වා, අසෙසතො නිස්සෙසෙන, සීලං සීලපාරමිං, පූරෙත්වා නෙක්ඛම්මෙ නෙක්ඛම්මපාරමිතාය, පාරමිං කොටිං පත්වා, උත්තමං සම්බොධිං චතුමග්ගඤාණං, පත්තො භවාමි භවෙය්‍යං.

74. 彼时，于三界征服者转轮王时，行应布施、宜布施之施，无有余地圆满戒波罗蜜，以出离波罗蜜到达波罗蜜之顶点，愿我得证最上正觉，即四道智。

75. පණ්ඩිතෙ පඤ්ඤවන්තෙ මෙධාවිනො පරිපුච්ඡිත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, කත්තබ්බං? කිං න කත්තබ්බං? කිං කුසලං? කිං අකුසලං? කිං කත්වා සග්ගමොක්ඛද්වයස්ස භාගී හොතී’’ති පුච්ඡිත්වා, එවං පඤ්ඤාපාරමිං පූරෙත්වාති අත්ථො. කත්වා වීරියමුත්තමන්ති උත්තමං සෙට්ඨං ඨානනිසජ්ජාදීසු අවිච්ඡින්නං වීරියං කත්වා, වීරියපාරමිං පූරෙත්වාති අත්ථො. සකලවිරුද්ධජනෙහි කතඅනාදරාධිවාසනාඛන්තියා පාරමිං කොටිං ගන්ත්වා ඛන්තිපාරමිං පූරෙත්වා උත්තමං සම්බොධිං උත්තමං සම්බුද්ධත්තං පත්තො භවාමි භවෙය්‍යං.

75. 请教贤者、有慧者、智者：“尊者，何者应作？何者不应作？何为善？何为不善？作何业可得天界与解脱二分？”如是圆满智慧波罗蜜，此即其义。“作最上精进”，意谓于行住坐卧中，作最上、殊胜、不间断之精进，“圆满精进波罗蜜”，此即其义。忍受一切敌对者所作之不敬，达于忍耐之顶点，圆满忍辱波罗蜜，愿我得证最上正觉、最上佛陀之位。

76. කත්වා දළ්හමධිට්ඨානන්ති ‘‘මම සරීරජීවිතෙසු විනස්සන්තෙසුපි පුඤ්ඤකම්මතො න විරමිස්සාමී’’ති අචලවසෙන දළ්හං අධිට්ඨානපාරමිං කත්වා ‘‘සීසෙ ඡිජ්ජමානෙපි මුසාවාදං න කථෙස්සාමී’’ති සච්චපාරමිතාය කොටිං පූරිය පූරෙත්වා ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛී අවෙරා’’තිආදිනා මෙත්තාපාරමිතාය කොටිං පත්වා උත්තමං සම්බොධිං පත්තොති අත්ථො.

76. “作坚固决意”，意谓：“纵然身命毁灭，我亦不中止善业”，以此不动摇之心，作坚固决意，圆满决意波罗蜜；“纵使头被斩断，我亦不言妄语”，以此圆满、具足真实波罗蜜之顶点；以“愿一切有情快乐、无怨”等语，到达慈波罗蜜之顶点，“证得最上正觉”，此即其义。

77. සජීවකාජීවකවත්ථූනං ලාභෙ ච තෙසං අලාභෙ ච කායිකචෙතසිකසුඛෙ චෙව තථා දුක්ඛෙ ච සාදරජනෙහි කතෙ, සම්මානෙ [Pg.127] චෙව ඔමානෙ, ච සබ්බත්ථ සමකො සමානමානසො උපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙත්වා උත්තමං සම්බොධිං පත්තො පාපුණෙය්‍යන්ති අත්ථො.

77. 对于有情与无情之物的获得与失去，对于身体和心意的快乐与痛苦，对于他人的尊敬与轻慢，于一切处保持平等、心意均平，如此圆满舍波罗蜜，“愿我证得最上正觉”，此即其义。

78. කොසජ්ජං කුසීතභාවං, භයතො භයවසෙන ‘‘අපායදුක්ඛභාගී’’ති දිස්වා ඤත්වා අකොසජ්ජං අකුසීතභාවං අලීනවුත්තිං, වීරියං ඛෙමතො ඛෙමවසෙන ‘‘නිබ්බානගාමී’’ති දිස්වා ඤත්වා ආරද්ධවීරියා හොථ භවථ. එසා බුද්ධානුසාසනී එසා බුද්ධානං අනුසිට්ඨි.

78. 视懈怠(kosajja)、懒惰为危殆，了知其为“堕苦趣分”；视不懈怠、不懒惰、不退缩之精进(vīriya)为安稳，了知其为“趣向涅槃”。汝等当发起精进。此是诸佛之教诫，此是诸佛之教导。

79. විවාදං භයතො දිස්වාති විවාදං කලහං භයතො දිස්වා ‘‘අපායභාගී’’ති දිස්වා ඤත්වා අවිවාදං විවාදතො විරමණං ‘‘නිබ්බානප්පත්තී’’ති, ඛෙමතො දිස්වා ඤත්වා සමග්ගා එකග්ගචිත්තා සඛිලා සිලිට්ඨා මෙත්තාය ධුරගතාය සොභමානා හොථාති අත්ථො. එසා කථා මන්තනා උදීරණා බුද්ධානං අනුසාසනී ඔවාදදානං.

79. 视争论(vivāda)、争吵(kalaha)为危殆，了知其为“堕恶趣分”；视无争（即远离争论）为安稳，了知其为“得证涅槃”。故当和合、一心、友善、亲密，以居首之慈而庄严。此是言说、商议、发表，是诸佛的教诫与劝谏。

80. පමාදං ඨානනිසජ්ජාදීසු සතිවිප්පවාසෙන විහරණං භයතො ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙසු දුක්ඛිතදුරූපඅප්පන්නපානතාදිසංවත්තනකං අපායාදිගමනඤ්චා’’ති දිස්වා ඤත්වා, අප්පමාදං සබ්බකිරියාසු සතියා විහරණං, ඛෙමතො වඩ්ඪිතො ‘‘නිබ්බානසම්පාපුණන’’න්ති දිස්වා පච්චක්ඛතො ඤත්වා අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධීති අට්ඨඅවයවං සම්මාසම්බොධියා මග්ගං අධිගමූපායං භාවෙථ වඩ්ඪෙථ මනසි කරොථ, එසා කථා භාසනා උදීරණා බුද්ධානුසාසනී බුද්ධානං අනුසිට්ඨීති අත්ථො.

80. 视放逸(pamāda)——即于行住坐卧等威仪中失念而住——为危殆，了知其“于一一再生之处，会导致痛苦、丑陋、饮食匮乏等，以及趣向恶趣”；又视不放逸(appamāda)——即于一切行为中具念而住——为安稳，并亲证了知其“能证得涅槃”后，当修习、增长、作意八支圣道(aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ)：即正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。此八支是通往正等觉的道路，是证悟的方法。此是言说、谈话、发表，是诸佛的教诫与教导，此即其义。

81. සමාගතා බහූ බුද්ධාති අනෙකසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යා පච්චෙකබුද්ධා සමාගතා රාසිභූතා, සබ්බසො සබ්බප්පකාරෙන අරහන්තා ච ඛීණාසවා අනෙකසතසහස්සා සමාගතා රාසිභූතා. තස්මා තෙ බුද්ධෙ ච අරහන්තෙ ච වන්දමානෙ වන්දනාරහෙ නමස්සථ අඞ්ගපච්චඞ්ගනමක්කාරෙන නමස්සථ වන්දථ.

81. “众多佛陀已聚集”意指：无数百千的独觉佛（paccekabuddhā）已聚集，堆积如山；以及无数百千漏尽的阿罗汉，亦从各方汇集而来，堆积如山。因此，你们当以五体投地之礼，顶礼、礼敬彼等值得礼敬的佛陀与阿罗汉。

82. එවං ඉමිනා මයා වුත්තප්පකාරෙන අචින්තියා චින්තෙතුං අසක්කුණෙය්‍යා, බුද්ධා, බුද්ධධම්මාති බුද්ධෙහි දෙසිතා චත්තාරො සතිපට්ඨානා…පෙ… අට්ඨඞ්ගිකො [Pg.128] මග්ගො, පඤ්චක්ඛන්ධා, හෙතුපච්චයො ආරම්මණපච්චයොතිආදයො ධම්මා, බුද්ධානං වා සභාවා අචින්තියා චින්තෙතුං අසක්කුණෙය්‍යා, අචින්තියෙ චින්තාවිසයාතික්කන්තෙ පසන්නානං දෙවමනුස්සානං විපාකො දෙවමනුස්සසම්පත්තිනිබ්බානසම්පත්තිසඞ්ඛාතො චින්තෙතුං අසක්කුණෙය්‍යො සඞ්ඛ්‍යාතික්කන්තො හොති භවති.

82. 如是，以此我所说的方式：诸佛是不可思议的，是无法思议的；佛法，即诸佛所说的四念处……乃至八支圣道、五蕴、因缘与所缘缘等法，或诸佛的自性，也是不可思议的，是无法思议的。对于在超越思议领域的不可思议法中具有净信的人，其果报——即所谓的天人成就与涅槃成就——也是不可思议的，超越了计数。

ඉති එත්තාවතා ච යථා අද්ධානගාමිනො ‘‘මග්ගං නො ආචික්ඛා’’ති පුට්ඨෙන ‘‘වාමං මුඤ්චිත්වා දක්ඛිණං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ තෙන මග්ගෙන ගාමනිගමරාජධානීසු කත්තබ්බකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා පුන මුඤ්චිතෙන අපරෙන වාමමග්ගෙන ගතාපි ගාමනිගමාදීසු කත්තබ්බකිච්චං නිට්ඨාපෙන්ති, එවමෙව බුද්ධාපදානං කුසලාපදානවසෙන නිට්ඨාපෙත්වා තදෙව අකුසලාපදානවසෙන විත්ථාරෙතුං ඉදං පඤ්හකම්මං –

譬如行路者询问“请为我们指示道路”，有人告知“舍左取右”。他们循此路在村庄、城镇、王都办完事后，即便再走那条当初舍弃的左道，亦能在村庄、城镇等地办完事。同样地，在以善业事迹阐述完佛陀的传记后，为能再以不善业事迹来详述，便有了此番提问：

‘‘දුක්කරඤ්ච අබ්භක්ඛානං, අබ්භක්ඛානං පුනාපරං;

අබ්භක්ඛානං සිලාවෙධො, සකලිකාපි ච වෙදනා.

苦行、诽谤、再遭诽谤、又一次诽谤、投石之害，以及碎石之痛。

‘‘නාළාගිරි සත්තච්ඡෙදො, සීසදුක්ඛං යවඛාදනං;

පිට්ඨිදුක්ඛමතීසාරො, ඉමෙ අකුසලකාරණා’’ති.

那拉吉利（醉象）、为刀所割、头痛、食马麦、背痛、腹泻——此等皆为不善业之果。

අත්ථ පඨමපඤ්හෙ – දුක්කරන්ති ඡබ්බස්සානි දුක්කරකාරිකා. අතීතෙ කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බොධිසත්තො ජොතිපාලො නාම බ්‍රාහ්මණමාණවො හුත්වා නිබ්බත්තො බ්‍රාහ්මණජාතිවසෙන සාසනෙ අප්පසන්නො තස්ස භගවතො පිලොතිකකම්මනිස්සන්දෙන ‘‘කස්සපො භගවා’’ති සුත්වා ‘‘කුතො මුණ්ඩකස්ස සමණස්ස බොධි, බොධි පරමදුල්ලභා’’ති ආහ. සො තෙන කම්මනිස්සන්දෙන අනෙකජාතිසතෙසු නරකාදිදුක්ඛමනුභවිත්වා තස්සෙව භගවතො අනන්තරං තෙනෙව ලද්ධබ්‍යාකරණෙන කම්මෙන ජාතිසංසාරං ඛෙපෙත්වා පරියොසානෙ වෙස්සන්තරත්තභාවං පත්වා තතො චුතො තුසිතභවනෙ නිබ්බත්තො. දෙවතායාචනෙන තතො චවිත්වා සක්‍යකුලෙ නිබ්බත්තො ඤාණස්ස පරිපාකත්තා සකලජම්බුදීපරජ්ජං පහාය අනොමානදීතීරෙ සුනිසිතෙනාසිනා සමකුටකෙසකලාපං ඡින්දිත්වා බ්‍රහ්මුනා ආනීතෙ ඉද්ධිමයෙ කප්පස්ස සණ්ඨානකාලෙ පදුමගබ්භෙ නිබ්බත්තෙ අට්ඨ පරික්ඛාරෙ පටිග්ගහෙත්වා පබ්බජිත්වා බොධිඤාණදස්සනස්ස තාව අපරිපක්කත්තා [Pg.129] බුද්ධභාවාය මග්ගාමග්ගං අජානිත්වා ඡබ්බස්සානි උරුවෙලජනපදෙ එකාහාරඑකාලොපඑකපුග්ගලඑකමග්ගඑකාසනභොජනවසෙන අට්ඨිචම්මනහාරුසෙසං නිම්මංසරුධිරපෙතරූපසදිසසරීරො පධානසුත්තෙ (සු. නි. 427 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව පධානං මහාවීරියං දුක්කරකාරිකං අකාසි. සො ඉමං දුක්කරකාරිකං ‘‘සම්බොධියා මග්ගං න හොතී’’ති චින්තෙත්වා ගාමනිගමරාජධානීසු පණීතාහාරං පරිභුඤ්ජිත්වා පීණින්ද්‍රියො පරිපුණ්ණද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණො කමෙන බොධිමණ්ඩමුපගන්ත්වා පඤ්ච මාරෙ ජිනිත්වා බුද්ධො ජාතොති.

第一问之义——即六年的难行苦行。往昔迦叶(Kassapa)正等觉者住世时，菩萨生为一位名叫光护(Jotipāla)的婆罗门青年。因其婆罗门出身，故于教法不净信。由于对那位世尊所作的轻蔑恶业之果报，当他听闻“世尊迦叶”时，便说：“此剃头沙门何来菩提？菩提是极其难得的。”由于此业的果报，他在数百生中经历了地狱等苦，之后，依仗着从那位世尊处所得授记之业力，穷尽了生死轮回，最终生为韦桑达拉(Vessantara)。从彼处死后，他投生于兜率天。因天神们的祈请，他从兜率天辞世，投生于释迦族中。由于智慧已经成熟，他舍弃了整个瞻部洲(Jambudīpa)的王位，在阿诺玛河(Anomānadī)畔，用利剑削去了连同王冠的发髻，接受了由梵天带来的、在劫初形成时出现于莲花胎中的八种神通所成资具而出家。由于菩提的智见尚未成熟，不知晓成就佛果的道与非道，他在优楼频螺(Uruvelā)地方进行了六年的苦行，身体变得只剩下皮、骨、筋，如同无肉无血的饿鬼之形，如《精进经》（Sutta Nipāta 427ff.）中所说，策励大精进，行此难行。后来，他思惟：“此难行非通往正觉之道。”于是便到村庄、市镇、王都食用精美的食物，待诸根丰满，三十二大士相圆满后，他次第走近菩提座，战胜五魔，终而成佛。

‘‘අවචාහං ජොතිපාලො, සුගතං කස්සපං තදා;

කුතො නු බොධි මුණ්ඩස්ස, බොධි පරමදුල්ලභා.

我名光护时，曾对迦叶善逝语：“剃头者何来菩提？菩提至极甚难得。”

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, අචරිං දුක්කරං බහුං;

ඡබ්බස්සානුරුවෙලායං, තතො බොධිමපාපුණිං.

因彼业异熟，我行诸多难行；于优楼频螺六年，其后方证得菩提。

‘‘නාහං එතෙන මග්ගෙන, පාපුණිං බොධිමුත්තමං;

කුම්මග්ගෙන ගවෙසිස්සං, පුබ්බකම්මෙන වාරිතො.

我非由此道，证得无上菩提；因往昔业所障，我曾于邪道探寻。

‘‘පුඤ්ඤපාපපරික්ඛීණො, සබ්බසන්තාපවජ්ජිතො;

අසොකො අනුපායාසො, නිබ්බායිස්සමනාසවො’’ති. (අප. ථෙර 1.39.92-95);

善恶之业已尽，远离一切热恼；无忧无恼，我此无漏者将入涅槃。

දුතියපඤ්හෙ – අබ්භක්ඛානන්ති අභි අක්ඛානං පරිභාසනං. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො සුද්දකුලෙ ජාතො අපාකටො අප්පසිද්ධො මුනාළි නාම ධුත්තො හුත්වා පටිවසති. තදා මහිද්ධිකො මහානුභාවො සුරභි නාම පච්චෙකබුද්ධො කෙනචි කරණීයෙන තස්ස සමීපට්ඨානං පාපුණි. සො තං දිස්වාව ‘‘දුස්සීලො පාපධම්මො අයං සමණො’’තිආදිනා අබ්භාචික්ඛි. සො තෙන අකුසලනිස්සන්දෙන නරකාදීසු අනෙකවස්සසහස්සානි දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ යදා තිත්ථියා පඨමතරං භගවතො තුසිතභවනෙ වසනසමයෙ ච පාකටා හුත්වා සකලජනං වඤ්චෙත්වා ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියො දීපෙත්වා විචරන්ති, තදා තුසිතපුරා චවිත්වා සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා කමෙන බුද්ධො ජාතො. තිත්ථියා සූරියුග්ගමනෙ ඛජ්ජොපනකා විය විහතලාභසක්කාරා භගවති ආඝාතං බන්ධිත්වා විචරන්ති. තස්මිං සමයෙ රාජගහසෙට්ඨි ගඞ්ගාය ජාලං බන්ධිත්වා කීළන්තො රත්තචන්දනඝටිකං දිස්වා අම්හාකං ගෙහෙ චන්දනානි බහූනි, ඉමං භමං ආරොපෙත්වා තෙන භමකාරෙහි [Pg.130] පත්තං ලිඛාපෙත්වා වෙළුපරම්පරාය ලග්ගෙත්වා ‘‘යෙ ඉමං පත්තං ඉද්ධියා ආගන්ත්වා ගණ්හන්ති, තෙසං භත්තිකො භවිස්සාමී’’ති භෙරිං චරාපෙසි.

第二问——诽谤(abbhakkhāna)即是过度的指责、辱骂。据说，在过去世，菩萨出生于一贫贱之家，默默无闻，未受教诲，成了一位名叫牟那利(Munāḷi)的浪荡子而生活。当时，有一位具大神通、大威力，名叫须罗毗(Surabhi)的独觉佛，因某事来到他附近。他一见到独觉佛，便诽谤道：“这是个破戒、行恶法的沙门”等等。由于此不善业的果报，他在地狱等处遭受了数千年的痛苦。到了这最后一世，当世尊尚住于兜率天(Tusita)时，外道们早已兴起，他们四处游荡，欺骗众人，宣扬六十二种邪见。那时，菩萨从兜率天辞世，投生于释迦王族，次第成佛。外道们犹如太阳升起时的萤火虫，失去了利养与恭敬，心怀怨恨地敌视世尊。当时，王舍城(Rājagaha)的一位长者在恒河边设网嬉戏时，发现了一块红檀木。他心想：“我家有很多檀木，我要让人用车床将这块木料制成一个钵，然后把它系在一长串竹竿的顶端，并击鼓宣告：‘谁能以神通前来取走此钵，我便终生奉养他。’”

තදා තිත්ථියා ‘‘නට්ඨම්හා දානි නට්ඨම්හා දානී’’ති මන්තෙත්වා නිගණ්ඨො නාටපුත්තො සකපරිසං එවමාහ – ‘‘අහං වෙළුසමීපං ගන්ත්වා ආකාසෙ උල්ලඞ්ගනාකාරං කරොමි, ‘තුම්හෙ ඡවදාරුමයං පත්තං පටිච්ච මා ඉද්ධිං කරොථා’ති මං ඛන්ධෙ ගහෙත්වා වාරෙථා’’ති, තෙ තථා ගන්ත්වා තථා අකංසු.

那时，外道们商议道：“我们现在完蛋了，我们完蛋了！”尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)对自己的会众说：“我要到那竹竿附近，做出要跃向空中的样子，你们就抓住我的肩膀阻止我说：‘不要为了一个烧尸木做的钵就施展神通啊！’”他们便前去，并照此行事。

තදා පිණ්ඩොලභාරද්වාජො ච මොග්ගල්ලානො ච තිගාවුතෙ සෙලපබ්බතමත්ථකෙ ඨත්වා පිණ්ඩපාතගණ්හනත්ථාය චීවරං පාරුපන්තා තං කොලාහලං සුණිංසු. තෙසු මොග්ගල්ලානො පිණ්ඩොලභාරද්වාජං ‘‘ත්වං ආකාසෙන ගන්ත්වා තං පත්තං ගණ්හාහී’’ති ආහ. සො ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙයෙව භගවතා ඉද්ධිමන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා, තුම්හෙව ගණ්හථා’’ති ආහ. තථාපි ‘‘මයා ආණත්තො ත්වමෙව ගණ්හාහී’’ති ආණත්තො අත්තනා ඨිතං තිගාවුතං සෙලපබ්බතං පාදතලෙ ලග්ගෙත්වා උක්ඛලියා පිධානං විය සකලරාජගහනගරං ඡාදෙසි, තදා නගරවාසිනො ඵළිකපබ්බතෙ ආවුතං රත්තසුත්තමිව තං ථෙරං පස්සිත්වා ‘‘භන්තෙ භාරද්වාජ, අම්හෙ රක්ඛථා’’ති උග්ඝොසයිංසු, භීතා සුප්පාදීනි සීසෙ අකංසු. තදා ථෙරො තං පබ්බතං ඨිතට්ඨානෙ විස්සජ්ජෙත්වා ඉද්ධියා ගන්ත්වා තං පත්තං අග්ගහෙසි, තදා නගරවාසිනො මහාකොලාහලමකංසු.

那时，宾头卢颇罗堕(Piṇḍolabhāradvāja)和目犍连(Moggallāna)站在一座三伽浮多高的石山顶上，正为了托钵而披上袈裟时，听到了那喧闹声。他们之中，目犍连对宾头卢颇罗堕说：“你从空中前去取那个钵吧。”他回答说：“尊者，世尊已将您置于神通第一位，您自己去取吧。”即使如此，（目犍连）还是命令道：“我已命令你，你务必去取。”奉命后，他将自己所站立的三伽浮多石山附于足底，如锅盖般遮蔽了整个王舍城(Rājagaha)。那时，城中居民看见这位长老如同水晶山上缠绕的红线，惊恐地高喊：“尊者巴罗多迦(Bhāradvāja)，请保护我们！”他们因害怕而将簸箕等物顶在头上。那时，长老将那石山放回原处，以神通前去取了那个钵。于是，城中居民发出了巨大的喧闹声。

භගවා වෙළුවනාරාමෙ නිසින්නො තං සද්දං සුත්වා ‘‘කිං එසො සද්දො’’ති ආනන්දං පුච්ඡි. ‘‘භාරද්වාජෙන, භන්තෙ, පත්තස්ස ගහිතත්තා සන්තුට්ඨා නගරවාසිනො උක්කුට්ඨිසද්දමකංසූ’’ති ආහ. තදා භගවා ආයතිං පරූපවාදමොචනත්ථං තං පත්තං ආහරාපෙත්වා භෙදාපෙත්වා අඤ්ජනුපපිසනං කත්වා භික්ඛූනං දාපෙසි, දාපෙත්වා ච පන ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිවිකුබ්බනා කාතබ්බා, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252 ථොකං විසදිසං) සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි.

世尊当时正坐在竹林(Veḷuvana)精舍，听到那个声音，就问阿难(Ānanda)：“这是什么声音？”阿难回答说：“尊者，因为巴罗多迦(Bhāradvāja)取了那个钵，受惊的城中居民发出了喧嚷声。”于是，为了将来避免他人讥嫌，世尊叫人拿来那个钵，命人将其击碎，磨成粉末，分给比丘们作为眼药。分发后，他制定了学处：“诸比丘，不应示现神通变现。若有行者，即犯恶作。”

තතො තිත්ථියා ‘‘සමණෙන කිර ගොතමෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, තෙ ජීවිතහෙතුපි තං නාතික්කමන්ති, මයං ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සාමා’’ති තත්ථ තත්ථ රාසිභූතා කොලාහලමකංසු. අථ රාජා බිම්බිසාරො තං සුත්වා භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො භගවන්තමෙවමාහ [Pg.131] – ‘‘තිත්ථියා, භන්තෙ, ‘ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සාමා’ති උග්ඝොසෙන්තී’’ති. ‘‘අහම්පි, මහාරාජ, කරිස්සාමී’’ති. ‘‘නනු, භන්තෙ, භගවතා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. ‘‘තමෙව, මහාරාජ, පුච්ඡිස්සාමි, තවුය්‍යානෙ අම්බඵලාදීනි ඛාදන්තානං ‘එත්තකො දණ්ඩො’ති දණ්ඩං ඨපෙන්තො තවාපි එකතො කත්වා ඨපෙසී’’ති. ‘‘න මය්හං, භන්තෙ, දණ්ඩො’’ති. ‘‘එවං, මහාරාජ, න මය්හං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං අත්ථී’’ති. ‘‘කත්ථ, භන්තෙ, පාටිහාරියං භවිස්සතී’’ති? ‘‘සාවත්ථියා සමීපෙ කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ, මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ, තං පස්සිස්සාමා’’ති. තතො තිත්ථියා ‘‘කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ කිර පාටිහාරියං භවිස්සතී’’ති සුත්වා නගරස්ස සාමන්තා අම්බරුක්ඛෙ ඡෙදාපෙසුං, නාගරා මහාඅඞ්ගණට්ඨානෙ මඤ්චාතිමඤ්චං අට්ටාදයො බන්ධිංසු, සකලජම්බුදීපවාසිනො රාසිභූතා පුරත්ථිමදිසායමෙව ද්වාදසයොජනානි ඵරිත්වා අට්ඨංසු. සෙසදිසාසුපි තදනුරූපෙනාකාරෙන සන්නිපතිංසු.

于是外道们说：“听说沙门乔达摩为他的弟子们制定了学处，他们即使为了性命也不会违越。我们要示现神通奇迹！”他们于是到处聚集，制造喧闹。国王频婆娑罗听到后，便去到世尊那里，礼敬后坐在一旁，对世尊说：“世尊，外道们正在宣扬要示现神通奇迹。”“大王，我也将示现。”“世尊，您不是为弟子们制定了学处吗？”“大王，我就此问你：在你的园林里，你为吃芒果等果实的人规定了惩罚，这规定也适用于你自己吗？”“世尊，这惩罚不适用于我。”“正是如此，大王，那学处也不是为我制定的。”“世尊，奇迹将在何处示现？”“大王，在舍卫城(Sāvatthī)附近的犍陀芒果树（kaṇḍambarukkha）下。”“善哉，世尊，我等将前往观看。”于是外道们听说“奇迹将在犍陀芒果树下示现”，便叫人砍掉了城周围所有的芒果树。城里的居民们则在大广场上搭建了层层叠叠的看台和高楼等。整个瞻部洲的居民都聚集而来，仅东方就绵延十二由旬。其他方向也以相应的规模聚集而来。

භගවාපි කාලෙ සම්පත්තෙ ආසාළ්හිපුණ්ණමාසියං පාතොව කත්තබ්බකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා තං ඨානං ගන්ත්වා නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ කණ්ඩො නාම උය්‍යානපාලො කිපිල්ලිකපුටෙ සුපක්කං අම්බඵලං දිස්වා ‘‘සචාහං ඉමං රඤ්ඤො දදෙය්‍යං, කහාපණාදිසාරං ලභෙය්‍යං, භගවතො උපනාමිතෙ පන ඉධලොකපරලොකෙසු සම්පත්ති භවිස්සතී’’ති භගවතො උපනාමෙසි. භගවා තං පටිග්ගහෙත්වා ආනන්දත්ථෙරං ආණාපෙසි – ‘‘ඉමං ඵලං මද්දිත්වා පානං දෙහී’’ති. ථෙරො තථා අකාසි. භගවා අම්බරසං පිවිත්වා අම්බට්ඨිං උය්‍යානපාලස්ස දත්වා ‘‘ඉමං රොපෙහී’’ති ආහ. සො වාලුකං වියූහිත්වා තං රොපෙසි, ආනන්දත්ථෙරො කුණ්ඩිකාය උදකං ආසිඤ්චි. තස්මිං ඛණෙ අම්බඞ්කුරො උට්ඨහිත්වා මහාජනස්ස පස්සන්තස්සෙව සාඛාවිටපපුප්ඵඵලපල්ලවභරිතො පඤ්ඤායිත්ථ. පතිතං අම්බඵලං ඛාදන්තා සකලජම්බුදීපවාසිනො ඛයං පාපෙතුං නාසක්ඛිංසු.

世尊亦于时机成熟时，在阿沙陀月(āsāḷhi)满月日，于清晨做完应做之事后，前往彼处坐下。其时，一名叫干达(Kaṇḍa)的园丁，见蚁穴旁有一颗熟透的芒果，心想：“我若将此果献给国王，可得钱币等财物；但若供养世尊，则于今生来世皆得福报。”于是便将芒果供养世尊。世尊接受后，命令阿难长老道：“将此果捣碎，制成果饮给我。”长老依言而行。世尊饮毕芒果汁，将果核交给园丁说：“将此种下。”他便拨开沙土种下果核，阿难长老以水瓶浇灌。刹那间，芒果苗破土而出，于众人注视之下，顿时枝、干、花、果、嫩叶具足，蔚然成树。所有瞻部洲的居民，吃着掉落的芒果，亦无法食尽。

අථ භගවා පුරත්ථිමචක්කවාළතො යාව පච්ඡිමචක්කවාළං, තාව ඉමස්මිං චක්කවාළෙ මහාමෙරුමුද්ධනි රතනචඞ්කමං මාපෙත්වා අනෙකපරිසාහි සීහනාදං නදාපෙන්තො ධම්මපදට්ඨකථායං වුත්තනයෙන මහාඉද්ධිපාටිහාරියං කත්වා තිත්ථියෙ මද්දිත්වා තෙ විප්පකාරං පාපෙත්වා පාටිහීරාවසානෙ පුරිමබුද්ධාචිණ්ණවසෙන තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා තත්ථ වස්සංවුට්ඨො නිරන්තරං තෙමාසං [Pg.132] අභිධම්මං දෙසෙත්වා මාතුප්පමුඛානං අනෙකදෙවතානං සොතාපත්තිමග්ගාධිගමනං කත්වා, වුට්ඨවස්සො දෙවොරොහනං කත්වා අනෙකදෙවබ්‍රහ්මගණපරිවුතො සඞ්කස්සපුරද්වාරං ඔරුය්හ ලොකානුග්ගහං අකාසි. තදා භගවතො ලාභසක්කාරො ජම්බුදීපමජ්ඣොත්ථරමානො පඤ්චමහාගඞ්ගා විය අහොසි.

其后，世尊于此轮围山(cakkavāḷa)的大须弥山(Mahāmeru)顶上，化现一宝石经行处，其范围自东轮围山至于西轮围山，于众多会众中作狮子吼，如《法句义注》(Dhammapadaṭṭhakathā)所载之法，行大神通神变，调伏外道，使其溃败。神变结束后，世尊依循过去诸佛惯例，前往三十三天(Tāvatiṃsa)安居，于三个月内不断宣说阿毗达摩，令以其母为首的众多天人证得入流道。安居毕，世尊于众多天神、梵天众围绕下，自桑咖萨(saṅkassa)城门降临，饶益世间。当时，世尊所得利养与恭敬，如五大河般，遍满全瞻部洲。

අථ තිත්ථියා පරිහීනලාභසක්කාරා දුක්ඛී දුම්මනා පත්තක්ඛන්ධා අධොමුඛා නිසීදිංසු. තදා තෙසං උපාසිකා චිඤ්චමාණවිකා නාම අතිවිය රූපග්ගප්පත්තා තෙ තථා නිසින්නෙ දිස්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, එවංදුක්ඛී දුම්මනා නිසින්නා’’ති පුච්ඡි. ‘‘කිං පන ත්වං, භගිනි, අප්පොස්සුක්කාසී’’ති? ‘‘කිං, භන්තෙ’’ති? ‘‘භගිනි, සමණස්ස ගොතමස්ස උප්පාදකාලතො පට්ඨාය මයං හතලාභසක්කාරා, නගරවාසිනො අම්හෙ න කිඤ්චි මඤ්ඤන්තී’’ති. ‘‘මයා එත්ථ කිං කාතබ්බ’’න්ති? ‘‘තයා සමණස්ස ගොතමස්ස අවණ්ණං උප්පාදෙතුං වට්ටතී’’ති. සා ‘‘න මය්හං භාරො’’ති වත්වා තත්ථ උස්සාහං කරොන්තී විකාලෙ ජෙතවනවිහාරං ගන්ත්වා තිත්ථියානං උපස්සයෙ වසිත්වා පාතො නගරවාසීනං ගන්ධාදීනි ගහෙත්වා භගවන්තං වන්දනත්ථාය ගමනසමයෙ ජෙතවනා විය නික්ඛන්තා, ‘‘කත්ථ සයිතා’’ති පුට්ඨා ‘‘කිං තුම්හාකං මම සයිතට්ඨානෙනා’’ති වත්වා පක්කාමි. සා කමෙන ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පුච්ඡිතා ‘‘සමණෙනාහං ගොතමෙන එකගන්ධකුටියං සයිත්වා නික්ඛන්තා’’ති ආහ. තං බාලපුථුජ්ජනා සද්දහිංසු, පණ්ඩිතා සොතාපන්නාදයො න සද්දහිංසු. එකදිවසං සා දාරුමණ්ඩලං උදරෙ බන්ධිත්වා උපරි රත්තපටං පරිදහිත්වා ගන්ත්වා සරාජිකාය පරිසාය ධම්මදෙසනත්ථාය නිසින්නං භගවන්තං එවමාහ – ‘‘භො සමණ, ත්වං ධම්මං දෙසෙසි, තුය්හං පටිච්ච උප්පන්නදාරකගබ්භිනියා මය්හං ලසුණමරිචාදීනි න විචාරෙසී’’ති? ‘‘තථාභාවං, භගිනි, ත්වඤ්චෙව පජානාසි, අහඤ්චා’’ති. සා ‘‘එවමෙව මෙථුනසංසග්ගසමයං ද්වෙයෙව ජානන්ති, න අඤ්ඤෙ’’ති ආහ.

于是，外道们失去利养与恭敬，痛苦忧愁，垂头俯首地坐着。当时，他们一位名叫战遮女（Ciñcamāṇavikā）的优婆夷，容貌极为美丽，看见他们那样坐着，便问道：“尊者们，为何如此痛苦忧愁地坐着？”他们说：“姐妹，难道你不关心吗？”她问：“什么事，尊者们？”他们说：“姐妹，自从沙门乔达摩出现以来，我们就失去了利养与恭敬，城里的人们都不把我们放在眼里了。”她问：“我在这事上能做什么呢？”他们说：“你应该去制造关于沙门乔达摩的恶名。”她说了声“这事包在我身上”，便努力去做。她傍晚时前往祇陀林，住在外道的住处，然后在清晨，当城里人带着香等要去礼敬世尊时，她便装作从祇陀林出来。当被问到“你在哪里过夜？”时，她回答说“我睡在哪里跟你们有什么关系？”然后就走开了。过了一段时间，当她再被问到时，她便说：“我和沙门乔达摩同住在一间香室（gandhakuṭi）里，刚出来。”愚痴的凡夫相信了她，但有智慧的入流者（sotāpanna）等圣者并不相信。有一天，她用一块圆木绑在肚子上，外面盖着红色的布，去到正在为包括国王在内的会众说法的世尊面前，这样说道：“喂，沙门！你只顾着说法，却不为我这个因你而怀孕的人，准备蒜、胡椒等所需之物？”世尊说：“姐妹，事情的真相，只有你和我了知。”她说：“正是如此！行淫之事，只有两个人知道，没有别人。”

තස්මිං ඛණෙ සක්කස්ස පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි. සක්කො ආවජ්ජෙන්තො තං කාරණං ඤත්වා ද්වෙ දෙවපුත්තෙ ආණාපෙසි – ‘‘තුම්හෙසු එකො මූසිකවණ්ණං මාපෙත්වා තස්සා දාරුමණ්ඩලස්ස බන්ධනං ඡින්දතු, එකො වාතමණ්ඩලං සමුට්ඨාපෙත්වා පාරුතපටං උද්ධං ඛිපතූ’’ති. තෙ ගන්ත්වා තථා අකංසු. දාරුමණ්ඩලං පතමානං තස්සා පාදපිට්ඨිං භින්දි. ධම්මසභායං සන්නිපතිතා පුථුජ්ජනා සබ්බෙ ‘‘අරෙ, දුට්ඨචොරි, ත්වං එවරූපස්ස ලොකත්තයසාමිනො [Pg.133] එවරූපං අබ්භක්ඛානං අකාසී’’ති උට්ඨහිත්වා එකෙකමුට්ඨිපහාරං දත්වා සභාය නීහරිංසු, දස්සනාතික්කන්තාය පථවී විවරමදාසි. තස්මිං ඛණෙ අවීචිතො ජාලා උට්ඨහිත්වා කුලදත්තිකෙන රත්තකම්බලෙනෙව තං අච්ඡාදෙත්වා අවීචිම්හි පක්ඛිපි, භගවතො ලාභසක්කාරො අතිරෙකතරො අහොසි. තෙන වුත්තං –

就在那一刻，帝释天(Sakka)的橙毯石座(paṇḍukambalasilāsana)现出热相。帝释天经过省察，了知其原因后，命令两位天子：“你们一位化作老鼠的样子，咬断她那个木盘的绳子；另一位掀起一阵风，把她披的布向上吹掉。”他们前去，如是而行。掉落的木盘砸断了她的脚背。聚集在法堂的所有凡夫都站起来说：“喂，你这邪恶的女贼！你竟对三界之主作出如此的诬陷！”他们一人一拳地打她，将她逐出集会。当她刚一离开视线，大地就裂开了。就在那一刻，一道火焰从无间地狱(Avīci)升起，如同一条家族所赠的红毯包裹住她，将她投入无间地狱。世尊的利养与恭敬变得更加卓著。因此，经中说道：

‘‘සබ්බාභිභුස්ස බුද්ධස්ස, නන්දො නාමාසි සාවකො;

තං අබ්භක්ඛාය නිරයෙ, චිරං සංසරිතං මයා.

“征服一切的佛陀，有位名叫难陀的声闻弟子；因诬陷于他，我长时轮回于地狱。

‘‘දසවස්සසහස්සානි, නිරයෙ සංසරිං චිරං;

මනුස්සභාවං ලද්ධාහං, අබ්භක්ඛානං බහුං ලභිං.

“一万年之久，我长时轮回于地狱；既得生为人，我亦遭受诸多诬陷。

‘‘තෙන කම්මාවසෙසෙන, චිඤ්චමාණවිකා මමං;

අබ්භාචික්ඛි අභූතෙන, ජනකායස්ස අග්ගතො’’ති. (අප. ථෙර 1.39.70-72);

“以彼业的余报，战遮女(Ciñcamāṇavikā)当着众人，以不实之言诬陷我。”（《长老《本行》》1.39.70-72）

තතියපඤ්හෙ – අබ්භක්ඛානන්ති අභි අක්ඛානං අක්කොසනං. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො අපාකටජාතියං උප්පන්නො මුනාළි නාම ධුත්තො හුත්වා දුජ්ජනසංසග්ගබලෙන සුරභිං නාම පච්චෙකබුද්ධං ‘‘දුස්සීලො පාපධම්මො අයං භික්ඛූ’’ති අක්කොසි. සො තෙන අකුසලෙන වචීකම්මෙන බහූනි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ දසපාරමිතාසංසිද්ධිබලෙන බුද්ධො ජාතො ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො අහොසි. පුන තිත්ථියා උස්සාහජාතා – ‘‘කථං නු ඛො සමණස්ස ගොතමස්ස අයසං උප්පාදෙස්සාමා’’ති දුක්ඛී දුම්මනා නිසීදිංසු. තදා සුන්දරී නාමෙකා පරිබ්බාජිකා තෙ උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ඨිතා තුණ්හීභූතෙ කිඤ්චි අවදන්තෙ දිස්වා ‘‘කිං මය්හං දොසො’’ති පුච්ඡි. ‘‘සමණෙන ගොතමෙන අම්හෙ විහෙඨියමානෙ ත්වං අප්පොස්සුක්කා විහරිස්සසි, ඉදං තව දොසො’’ති. ‘‘එවමහං තත්ථ කිං කරිස්සාමී’’ති? ‘‘ත්වං සමණස්ස ගොතමස්ස අවණ්ණං උප්පාදෙතුං සක්ඛිස්සසී’’ති? ‘‘සක්ඛිස්සාමි, අය්‍යා’’ති වත්වා තතො පට්ඨාය වුත්තනයෙන දිට්ඨදිට්ඨානං ‘‘සමණෙන ගොතමෙන එකගන්ධකුටියං සයිත්වා නික්ඛන්තා’’ති වත්වා අක්කොසති පරිභාසති. තිත්ථියාපි ‘‘පස්සථ, භො, සමණස්ස ගොතමස්ස කම්ම’’න්ති අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති. වුත්තඤ්හෙතං –

在第三个问题中——“诬陷”即是诽谤、辱骂。据说，在过去世，菩萨曾生于一个卑微的家庭，成为一个名叫牟那理(Munāḷi)的无赖，因与恶人交往，他辱骂一位名叫苏罗毗(Surabhi)的独觉佛说：“这位比丘是破戒者，品性邪恶。”由于那不善的语业，他在地狱中被烧炙了数千年。在此最后一生中，他凭借圆满十波罗蜜的力量而成为佛陀，达到了利养与声誉的顶峰。外道们又起了热心，他们悲伤忧愁地坐着想：“我们如何才能让沙门乔达摩蒙受不名誉呢？”那时，一位名叫孙达瑞咖的女遍行者走近他们，行礼后站着。看到他们沉默不语，她问道：“我有什么过错吗？”“我们正被沙门乔达摩困扰，你却漠不关心，这就是你的过错。”“那我该怎么做呢？”“你能够败坏沙门乔达摩的名声吗？”“我能，尊者们。”说完，从那时起，她便用所述的方式，对所见的每一个人说：“我与沙门乔达摩在同一芬芳孤邸(gandhakuṭi)同寝后刚出来。”如此辱骂、诽谤。外道们也辱骂、诽谤说：“诸位，请看沙门乔达摩的所作所为！”经中对此说道：

‘‘මුනාළි නාමහං ධුත්තො, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

පච්චෙකබුද්ධං සුරභිං, අබ්භාචික්ඛිං අදූසකං.

“往昔在其他生世中，我曾是名叫牟那理的无赖；我诬陷了无过失的独觉佛苏罗毗。

‘‘තෙන [Pg.134] කම්මවිපාකෙන, නිරයෙ සංසරිං චිරං;

බහූ වස්සසහස්සානි, දුක්ඛං වෙදෙසි වෙදනං.

“以彼业的果报，我长时轮回于地狱；数千年之久，我感受了痛苦的感受。

‘‘තෙන කම්මාවසෙසෙන, ඉධ පච්ඡිමකෙ භවෙ;

අබ්භක්ඛානං මයා ලද්ධං, සුන්දරිකාය කාරණා’’ති. (අප. ථෙර 1.39.67-69);

“以彼业的余报，于此最后一生中，因孙达瑞咖之故，我遭受了诬陷。”（《长老本行经》1.39.67-69）

චතුත්ථපඤ්හෙ – අබ්භක්ඛානං අභි විසෙසෙන අක්කොසනං පරිභාසනං. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො බ්‍රාහ්මණකුලෙ උප්පන්නො බහුස්සුතො බහූහි සක්කතො පූජිතො තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වනමූලඵලාහාරො බහුමාණවෙ මන්තෙ වාචෙන්තො වාසං කප්පෙසි. එකො පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තිලාභී තාපසො තස්ස සන්තිකං අගමාසි. සො තං දිස්වාව ඉස්සාපකතො තං අදූසකං ඉසිං ‘‘කාමභොගී කුහකො අයං ඉසී’’ති අබ්භාචික්ඛි, අත්තනො සිස්සෙ ච ආහ – ‘‘අයං ඉසි එවරූපො අනාචාරකො’’ති. තෙපි තථෙව අක්කොසිංසු පරිභාසිංසු. සො තෙන අකුසලකම්මවිපාකෙන වස්සසහස්සානි නිරයෙ දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ බුද්ධො හුත්වා ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො ආකාසෙ පුණ්ණචන්දො විය පාකටො ජාතො. තථෙව තිත්ථියා අබ්භක්ඛානෙනපි අසන්තුට්ඨා පුනපි සුන්දරියා අබ්භක්ඛානං කාරෙත්වා සුරාධුත්තෙ පක්කොසාපෙත්වා ලඤ්ජං දත්වා ‘‘තුම්හෙ සුන්දරිං මාරෙත්වා ජෙතවනද්වාරසමීපෙ මාලාකචවරෙන ඡාදෙථා’’ති ආණාපෙසුං. තෙ තථා කරිංසු. තතො තිත්ථියා ‘‘සුන්දරිං න පස්සාමා’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ‘‘පරියෙසථා’’ති ආහ. තෙ අත්තනා පාතිතට්ඨානතො ගහෙත්වා මඤ්චකං ආරොපෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙත්වා ‘‘පස්සථ, භො, සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකානං කම්ම’’න්ති භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච සකලනගරෙ අවණ්ණං උග්ඝොසෙන්තා විචරිංසු. සුන්දරිං ආමකසුසානෙ අට්ටකෙ ඨපෙසුං. රාජා ‘‘සුන්දරිමාරකෙ පරියෙසථා’’ති ආණාපෙසි. තදා ධුත්තා සුරං පිවිත්වා ‘‘ත්වං සුන්දරිං මාරෙසි, ත්වං මාරෙසී’’ති කලහං කරිංසු. රාජපුරිසා තෙ ධුත්තෙ ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසුං. රාජා ‘‘කිං, භණෙ, තුම්හෙහි සුන්දරී මාරිතා’’ති? ‘‘ආම, දෙවා’’ති. ‘‘කෙහි ආණත්තා’’ති? ‘‘තිත්ථියෙහි, දෙවා’’ති. රාජා තිත්ථියෙ ආහරාපෙත්වා බන්ධාපෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, ‘බුද්ධස්ස අවණ්ණත්ථාය අම්හෙහි සයමෙව සුන්දරී මාරාපිතා, භගවා තස්ස සාවකා ච අකාරකා’ති උග්ඝොසථා’’ති ආහ. තෙ තථා අකංසු[Pg.135]. සකලනගරවාසිනො නික්කඞ්ඛා අහෙසුං. රාජා තිත්ථියෙ ච ධුත්තෙ ච මාරාපෙත්වා ඡඩ්ඩාපෙති. තතො භගවතො භිය්‍යොසොමත්තාය ලාභසක්කාරො වඩ්ඪි. තෙන වුත්තං –

在第四问中，诽谤是特别的辱骂与斥责。据说，在过去，菩萨生于婆罗门家，博学多闻，备受众人恭敬供养。他出家为苦行者，在喜马拉雅山(Himavanta)中以森林的根与果为食，教导众多青年学习圣典，并安住于此。一位获得五神通与八等至的苦行者来到他那里。他一见到那位苦行者就心生嫉妒，诽谤那位无辜的仙人说：“这位仙人是纵欲者、伪善者。”他还对自己的弟子们说：“这位仙人是如此这般无德行的人。”他们也同样地辱骂、斥责他。由于那不善业的果报，他在地狱中承受了数千年的痛苦，在此最后一生中成为佛陀，达到了利得与名誉的顶峰，如同空中的满月一般声名显赫。同样地，外道们因诽谤仍不满足，又策划了对孙陀利(Sundarī)的诽谤。他们叫来一些酒鬼，给予贿赂，命令道：“你们杀了孙陀利，把她用花与垃圾覆盖在祇陀林门边。”他们照做了。然后外道们向国王禀告：“我们找不到孙陀利了。”国王说：“去寻找她。”他们从自己抛尸的地方抬起尸体，放在担架上，展示给国王，说：“看啊，诸位，这是沙门乔达摩的弟子们的所作所为！”他们走遍全城，宣扬世尊与比丘僧团的恶名。他们把孙陀利的尸体放置在弃尸场的高台上。国王下令：“去寻找杀害孙陀利的凶手。”那时，那些酒鬼喝醉了酒，争吵起来：“是你杀了孙陀利！”“是你杀的！”国王的部下逮捕了那些酒鬼，将他们呈给国王。国王问：“喂，是你们杀了孙陀利吗？”“是的，大王。”“受谁指使？”“是外道们，大王。”国王命人将外道们带来并捆绑起来，说：“去吧，你们去宣告：‘为了诋毁佛陀，是我们自己让人杀了孙陀利，世尊和他的弟子们是无辜的。’”他们照做了。全城的居民都消除了疑惑。国王下令处死那些外道和酒鬼，并抛弃了他们的尸体。从此，世尊的利得与恭敬更加增长。因此说——

‘‘බ්‍රාහ්මණො සුතවා ආසිං, අහං සක්කතපූජිතො;

මහාවනෙ පඤ්චසතෙ, මන්තෙ වාචෙමි මාණවෙ.

“我曾是博学婆罗门，备受恭敬与供养；于大林中，我教导五百青年学习圣典。”

‘‘තත්ථාගතො ඉසි භීමො, පඤ්චාභිඤ්ඤො මහිද්ධිකො;

තඤ්චාහං ආගතං දිස්වා, අබ්භාචික්ඛිං අදූසකං.

“彼处来了一位名为毗摩的仙人，具五神通，有大威力；我见他前来，便诽谤了那无辜者。”

‘‘තතොහං අවචං සිස්සෙ, කාමභොගී අයං ඉසි;

මය්හම්පි භාසමානස්ස, අනුමොදිංසු මාණවා.

“于是我告诉弟子们：‘这位仙人是纵欲者’；我这样说时，那些青年们也随声附和。”

‘‘තතො මාණවකා සබ්බෙ, භික්ඛමානං කුලෙ කුලෙ;

මහාජනස්ස ආහංසු, කාමභොගී අයං ඉසි.

“于是所有青年们，当他在各家行乞时，都对大众说：‘这位仙人是纵欲者。’”

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, පඤ්චභික්ඛුසතා ඉමෙ;

අබ්භක්ඛානං ලභුං සබ්බෙ, සුන්දරිකාය කාරණා’’ති. (අප. ථෙර 1.39.73-77);

“由于那业的果报，这五百位比丘，全都因为孙达瑞咖而遭受诽谤。”（《长老譬喻》1.39.73-77）

පඤ්චමෙ පඤ්හෙ – සිලාවෙධොති ආහතචිත්තො සිලං පවිජ්ඣි. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො ච කනිට්ඨභාතා ච එකපිතුපුත්තා අහෙසුං. තෙ පිතු අච්චයෙන දාසෙ පටිච්ච කලහං කරොන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤං විරුද්ධා අහෙසුං. බොධිසත්තො අත්තනො බලවභාවෙන කනිට්ඨභාතරං අජ්ඣොත්ථරිත්වා තස්සුපරි පාසාණං පවිජ්ඣෙසි. සො තෙන කම්මවිපාකෙන නරකාදීසු අනෙකවස්සසහස්සානි දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ බුද්ධො ජාතො. දෙවදත්තො රාහුලකුමාරස්ස මාතුලො පුබ්බෙ සෙරිවාණිජකාලෙ බොධිසත්තෙන සද්ධිං වාණිජො අහොසි, තෙ එකං පට්ටනගාමං පත්වා ‘‘ත්වං එකවීථිං ගණ්හාහි, අහම්පි එකවීථිං ගණ්හාමී’’ති ද්වෙපි පවිට්ඨා. තෙසු දෙවදත්තස්ස පවිට්ඨවීථියං ජිණ්ණසෙට්ඨිභරියා ච නත්තා ච ද්වෙයෙව අහෙසුං, තෙසං මහන්තං සුවණ්ණථාලකං මලග්ගහිතං භාජනන්තරෙ ඨපිතං හොති, තං සුවණ්ණථාලකභාවං අජානන්තී ‘‘ඉමං ථාලකං ගහෙත්වා පිළන්ධනං දෙථා’’ති ආහ. සො තං ගහෙත්වා සූචියා ලෙඛං කඩ්ඪිත්වා සුවණ්ණථාලකභාවං ඤත්වා ‘‘ථොකං දත්වා ගණ්හිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ගතො. අථ බොධිසත්තං ද්වාරසමීපං ආගතං දිස්වා ‘‘නත්තා, අය්‍යෙ[Pg.136], මය්හං කච්ඡපුටං පිළන්ධනං දෙථා’’ති. සා තං පක්කොසාපෙත්වා නිසීදාපෙත්වා තං ථාලකං දත්වා ‘‘ඉමං ගහෙත්වා මය්හං නත්තාය කච්ඡපුටං පිළන්ධනං දෙථා’’ති. බොධිසත්තො තං ගහෙත්වා සුවණ්ණථාලකභාවං ඤත්වා ‘‘තෙන වඤ්චිතා’’ති ඤත්වා අත්තනො පසිබ්බකාය ඨපිතඅට්ඨකහාපණෙ අවසෙසභණ්ඩඤ්ච දත්වා කච්ඡපුටං පිළන්ධනං කුමාරිකාය හත්ථෙ පිළන්ධාපෙත්වා අගමාසි. සො වාණිජො පුනාගන්ත්වා පුච්ඡි. ‘‘තාත, ත්වං න ගණ්හිත්ථ, මය්හං පුත්තො ඉදඤ්චිදඤ්ච දත්වා තං ගහෙත්වා ගතො’’ති. සො තං සුත්වාව හදයෙන ඵාලිතෙන විය ධාවිත්වා අනුබන්ධි. බොධිසත්තො නාවං ආරුය්හ පක්ඛන්දි. සො ‘‘තිට්ඨ, මා පලායි මා පලායී’’ති වත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ තං නාසෙතුං සමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි.

第五问——投石。过去，菩萨与幼弟是同父兄弟。父亲去世后，他们因奴隶之事发生争执，遂互相敌对。菩萨仗其力强，压制幼弟，并将一块石头掷于其身上。以此业报，菩萨于地狱等处受苦数千载，方于此最后一生觉悟成佛。提婆达多是罗睺罗的舅父，往昔为行商时，曾与菩萨同行。他们同至一个市镇，约定“你走一条街，我走一条街”，遂各入一街。提婆达多所入之街，唯有一位年老的富商之妻及其孙女。她们有一个大金盘，因满是污垢而置于他器之中，她们不知其为金盘，便说：“拿此盘换些饰品吧。”他取盘，以针刮之，知其为金盘，心想：“少给些东西即可得之。”遂离去。这时，菩萨来到门口，孙女看见了。老妇人便把他叫来，请他坐下，把那个盘子递给他，说：“请收下这个，为我的孙女换一件饰品吧。”菩萨得盘，知其为金盘，亦知她们被前一个商人欺骗了，遂将自己袋中所存的八个钱币（kahāpaṇa）及余货尽予她们，并亲手为小女孩戴上饰品后离去。那个商人复返，老妇人对他说：“先生，你没有拿走它，另一位好商人给了这些那些东西，把它拿走了。”商人闻此言，心如碎裂，急追菩萨。菩萨已登舟启程。商人呼曰：“止步！勿逃！勿逃！”并作是愿：“愿我生生世世皆能毁灭他！”

සො පත්ථනාවසෙන අනෙකෙසු ජාතිසතසහස්සෙසු අඤ්ඤමඤ්ඤං විහෙඨෙත්වා ඉමස්මිං අත්තභාවෙ සක්‍යකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා කමෙන භගවති සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා රාජගහෙ විහරන්තෙ අනුරුද්ධාදීහි සද්ධිං භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජිත්වා ඣානලාභී හුත්වා පාකටො භගවන්තං වරං යාචි – ‘‘භන්තෙ, සබ්බො භික්ඛුසඞ්ඝො පිණ්ඩපාතිකාදීනි තෙරස ධුතඞ්ගානි සමාදියතු, සකලො භික්ඛුසඞ්ඝො මම භාරො හොතූ’’ති. භගවා න අනුජානි. දෙවදත්තො වෙරං බන්ධිත්වා පරිහීනජ්ඣානො භගවන්තං මාරෙතුකාමො එකදිවසං වෙභාරපබ්බතපාදෙ ඨිතස්ස භගවතො උපරි ඨිතො පබ්බතකූටං පවිද්ධෙසි. භගවතො ආනුභාවෙන අපරො පබ්බතකූටො තං පතමානං සම්පටිච්ඡි. තෙසං ඝට්ටනෙන උට්ඨිතා පපටිකා ආගන්ත්වා භගවතො පාදපිට්ඨියං පහරි. තෙන වුත්තං –

提婆达多因其所发之愿，于无数百千生中与菩萨互相恼害，于此生投生于释迦族。其后，当世尊证得一切知智，住于王舍城(Rājagaha)时，他与阿那律(Anuruddha)等人一同到世尊之处出家，证得禅定后声名远播，便向世尊提出请求：“尊者，愿所有比丘僧团皆受持托钵等十三种头陀支，整个比丘僧团皆由我负责。”世尊不允。提婆达多因此结怨，禅定退失，意图杀害世尊。一日，世尊立于韦婆罗山(Vebhāra)山脚下时，他立于其上，推下一块山岩。因世尊之神力，另一块山岩接住了那块坠石。二者撞击后，飞溅的石片击中了世尊的脚背。是故说：

‘‘වෙමාතුභාතරං පුබ්බෙ, ධනහෙතු හනිං අහං;

පක්ඛිපිං ගිරිදුග්ගස්මිං, සිලාය ච අපිංසයිං.

我昔为财故，杀害异母弟；投之于山谷，并以石压之。

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, දෙවදත්තො සිලං ඛිපි;

අඞ්ගුට්ඨං පිංසයී පාදෙ, මම පාසාණසක්ඛරා’’ති. (අප. ථෙර 1.39.78-79);

以此业报故，提婆达多掷石；石片伤我足，压碎大脚趾。（《长老《本行》》1.39.78-79）

ඡට්ඨපඤ්හෙ – සකලිකාවෙධොති සකලිකාය ඝට්ටනං. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො දහරකාලෙ මහාවීථියං කීළමානො වීථියං පිණ්ඩාය චරමානං පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ‘‘අයං මුණ්ඩකො සමණො කුහිං ගච්ඡතී’’ති පාසාණසකලිකං ගහෙත්වා තස්ස පාදපිට්ඨියං ඛිපි[Pg.137]. පාදපිට්ඨිචම්මං ඡින්දිත්වා රුහිරං නික්ඛමි. සො තෙන පාපකම්මෙන අනෙකවස්සසහස්සානි නිරයෙ මහාදුක්ඛං අනුභවිත්වා බුද්ධභූතොපි කම්මපිලොතිකවසෙන පාදපිට්ඨියං පාසාණසකලිකඝට්ටනෙන රුහිරුප්පාදං ලභි. තෙන වුත්තං –

第六问——“为石片所伤”，即为石片所击中。据说，菩萨过去生于某家族，年幼时于大街上玩耍，见到一位独觉佛(paccekabuddha)在街上乞食，便说：‘这个光头沙门要去哪里？’于是拾起一块石片，掷向其脚背。石片划破脚背的皮肤，血流而出。他因这恶业，于地狱中承受了无数千年的巨大痛苦，即使后来成佛，也因业报的残余，脚背被石片击中而流血。是故说：

‘‘පුරෙහං දාරකො හුත්වා, කීළමානො මහාපථෙ;

පච්චෙකබුද්ධං දිස්වාන, මග්ගෙ සකලිකං ඛිපිං.

我昔为孩童，于大道嬉戏；见独觉佛于路，遂掷以石片。

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, ඉධ පච්ඡිමකෙ භවෙ;

වධත්ථං මං දෙවදත්තො, අභිමාරෙ පය්‍යොජයී’’ති. (අප. ථෙර 1.39.80-81);

以彼业报故，于此最后有；提婆达多为杀我，派遣诸刺客。

සත්තමපඤ්හෙ – නාළාගිරීති ධනපාලකො හත්ථී මාරණත්ථාය පෙසිතො. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො හත්ථිගොපකො හුත්වා නිබ්බත්තො හත්ථිං ආරුය්හ විචරමානො මහාපථෙ පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ‘‘කුතො ආගච්ඡති අයං මුණ්ඩකො’’ති ආහතචිත්තො ඛිලජාතො හත්ථිනා ආසාදෙසි. සො තෙන කම්මෙන අපායෙසු අනෙකවස්සසහස්සානි දුක්ඛං අනුභවිත්වා පච්ඡිමත්තභාවෙ බුද්ධො ජාතො. දෙවදත්තො අජාතසත්තුරාජානං සහායං කත්වා ‘‘ත්වං, මහාරාජ, පිතරං ඝාතෙත්වා රාජා හොහි, අහං බුද්ධං මාරෙත්වා බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති සඤ්ඤාපෙත්වා එකදිවසං රඤ්ඤො අනුඤ්ඤාතාය හත්ථිසාලං ගන්ත්වා – ‘‘ස්වෙ තුම්හෙ නාළාගිරිං සොළසසුරාඝටෙ පායෙත්වා භගවතො පිණ්ඩාය චරණවෙලායං පෙසෙථා’’ති හත්ථිගොපකෙ ආණාපෙසි. සකලනගරං මහාකොලාහලං අහොසි, ‘‘බුද්ධනාගෙන හත්ථිනාගස්ස යුද්ධං පස්සිස්සාමා’’ති උභතො රාජවීථියං මඤ්චාතිමඤ්චං බන්ධිත්වා පාතොව සන්නිපතිංසු. භගවාපි කතසරීරපටිජග්ගනො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. තස්මිං ඛණෙ වුත්තනියාමෙනෙව නාළාගිරිං විස්සජ්ජෙසුං. සො වීථිචච්චරාදයො විධමෙන්තො ආගච්ඡති. තදා එකා ඉත්ථී දාරකං ගහෙත්වා වීථිතො වීථිං ගච්ඡති, හත්ථී තං ඉත්ථිං දිස්වා අනුබන්ධි. භගවා ‘‘නාළාගිරි, න තං හනත්ථාය පෙසිතො, ඉධාගච්ඡාහී’’ති ආහ. සො තං සද්දං සුත්වා භගවන්තාභිමුඛො ධාවි. භගවා අපරිමාණෙසු චක්කවාළෙසු අනන්තසත්තෙසු ඵරණාරහං මෙත්තං එකස්මිංයෙව නාළාගිරිම්හි ඵරි. සො භගවතො මෙත්තාය ඵුටො [Pg.138] නිබ්භයො හුත්වා භගවතො පාදමූලෙ නිපති. භගවා තස්ස මත්ථකෙ හත්ථං ඨපෙසි. තදා දෙවබ්‍රහ්මාදයො අච්ඡරියබ්භුතජාතචිත්තා පුප්ඵපරාගාදීහි පූජෙසුං. සකලනගරෙ ජණ්ණුකමත්තා ධනරාසයො අහෙසුං. රාජා ‘‘පච්ඡිමද්වාරෙ ධනානි නගරවාසීනං හොන්තු, පුරත්ථිමද්වාරෙ ධනානි රාජභණ්ඩාගාරෙ හොන්තූ’’ති භෙරිං චරාපෙසි. සබ්බෙ තථා කරිංසු. තදා නාළාගිරි ධනපාලො නාම අහොසි. භගවා වෙළුවනාරාමං අගමාසි. තෙන වුත්තං –

第七问——关于为行杀害而放出的那拉吉利（Nāḷāgiri）象，亦名护财（Dhanapāla）。据说，于过去世，菩萨曾生为象夫，骑象巡游于大道时，见一辟支佛，心生不悦，忖道：“此剃头者从何而来？”，遂起恶念，驱象攻击。因斯恶业，彼于诸恶趣中受苦数千载，于最后生，得成佛果。提婆达多与阿闍世（Ajātasattu）王结为盟友，说服他道：“大王，汝可弑父为王，我则杀佛而自成为佛。”一日，提婆达多得国王许可，前往象厩，对象夫下令：“明日，汝等以十六瓮烈酒灌醉那拉吉利，于世尊入城行乞时放出。”全城骚动，众人言：“我等将观佛龙与象王之战。”遂于王道两侧，搭建层层看台，清晨即已聚集。世尊亦整肃其身，由比丘僧众围绕，进入王舍城（Rājagaha）乞食。其时，彼等果如所谋，放出那拉吉利。彼象毁坏街道房舍，狂奔而来。当时，有一妇人抱子从一街穿行至另一街，大象见之，即起追赶。世尊言：“那拉吉利，彼等非为害她而遣你来，到此来！”象闻其声，即转向世尊奔去。世尊将能遍满无量世界、无量众生之慈心，仅专注于那拉吉利一象而遍照之。彼为世尊慈心所触，无有怖畏，俯伏于世尊足下。世尊伸手置于其顶上。其时，天神、梵天等心生稀有、未曾有想，以花粉等作供养。全城财宝堆积及膝。国王命人击鼓宣告：“西门之财宝，归于城民；东门之财宝，归入王库。”众人皆从其命。自此，那拉吉利得名护财。世尊前往竹林（Veḷuvana）园。是故说——

‘‘හත්ථාරොහො පුරෙ ආසිං, පච්චෙකමුනිමුත්තමං;

පිණ්ඩාය විචරන්තං තං, ආසාදෙසිං ගජෙනහං.

我昔为象师，见最上辟支佛；彼为乞食而游行，我以象攻击之。

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, භන්තො නාළාගිරී ගජො;

ගිරිබ්බජෙ පුරවරෙ, දාරුණො සමුපාගමී’’ති. (අප. ථෙර 1.39.82-83);

以此业报故，狂象那拉吉利(Nāḷāgiri)；于最胜之城王舍城(Giribbaja)，凶猛地前来。

අට්ඨමපඤ්හෙ – සත්ථච්ඡෙදොති සත්ථෙන ගණ්ඩඵාලනං කුඨාරාය සත්ථෙන ඡෙදො. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො පච්චන්තදෙසෙ රාජා අහොසි. සො දුජ්ජනසංසග්ගවසෙන පච්චන්තදෙසෙ වාසවසෙන ච ධුත්තො සාහසිකො එකදිවසං ඛග්ගහත්ථො පත්තිකොව නගරෙ විචරන්තො නිරාපරාධෙ ජනෙ ඛග්ගෙන ඵාලෙන්තො අගමාසි. සො තෙන පාපකම්මවිපාකෙන බහූනි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා තිරච්ඡානාදීසු දුක්ඛමනුභවිත්වා පක්කාවසෙසෙන පච්ඡිමත්තභාවෙ බුද්ධභූතොපි හෙට්ඨා වුත්තනයෙන දෙවදත්තෙන ඛිත්තපාසාණසක්ඛලිකපහාරෙන උට්ඨිතගණ්ඩො අහොසි. ජීවකො මෙත්තචිත්තෙන තං ගණ්ඩං ඵාලෙසි. වෙරිචිත්තස්ස දෙවදත්තස්ස රුහිරුප්පාදකම්මං අනන්තරිකං අහොසි, මෙත්තචිත්තස්ස ජීවකස්ස ගණ්ඩඵාලනං පුඤ්ඤමෙව අහොසි. තෙන වුත්තං –

第八问：关于以刃器切割之业。此谓以刃器劈开肿块。过去，菩萨曾为边地之王。他因与恶人交往，又居住在边地，而变得放荡暴戾。一日，他手持利剑，步行于城中，无故以剑劈砍无辜之人。以此恶业之果报，他于地狱中受苦数千年，后又于畜生等（恶趣）中备受痛苦。以其业报之残余，于最后一世，虽已成佛，亦如前述，为提婆达多(Devadatta)所投掷之石块碎片击伤而生起肿块。耆婆(Jīvaka)以慈心切开此肿块。怀有嗔恨心的提婆达多，其令（佛陀）出血之行为乃是无间业；而怀有慈心的耆婆，其切开肿块之行为则纯粹是福德。是故说：

‘‘රාජාහං පත්තිකො ආසිං, සත්තියා පුරිසෙ හනිං;

තෙන කම්මවිපාකෙන, නිරයෙ පච්චිසං භුසං.

我昔为国王，徒步以刃杀人；以此业报故，于地狱中受剧苦。

‘‘කම්මුනො තස්ස සෙසෙන, ඉදානි සකලං මම;

පාදෙ ඡවිං පකප්පෙසි, න හි කම්මං විනස්සතී’’ති. (අප. ථෙර 1.39.84-85);

以彼恶业之残余，如今于我足之上，皮肤亦为刃所割；业实永不坏亡。

නවමෙ පඤ්හෙ – ‘‘සීසදුක්ඛන්ති සීසාබාධො සීසවෙදනා. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො කෙවට්ටගාමෙ කෙවට්ටො හුත්වා නිබ්බත්ති. සො එකදිවසං කෙවට්ටපුරිසෙහි [Pg.139] සද්ධිං මච්ඡමාරණට්ඨානං ගන්ත්වා මච්ඡෙ මාරෙන්තෙ දිස්වා තත්ථ සොමනස්සං උප්පාදෙසි, සහගතාපි තථෙව සොමනස්සං උප්පාදයිංසු. සො තෙන අකුසලකම්මෙන චතුරාපායෙ දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ තෙහි පුරිසෙහි සද්ධිං සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා කමෙන බුද්ධත්තං පත්තොපි සයං සීසාබාධං පච්චනුභොසි. තෙ ච සක්‍යරාජානො ධම්මපදට්ඨකථායං (ධ. ප. අට්ඨ. 1.විඩඩූභවත්ථු) වුත්තනයෙන විඩඩූභසඞ්ගාමෙ සබ්බෙ විනාසං පාපුණිංසු. තෙන වුත්තං –

第九问——“头痛”是指头部的疾病与疼痛。据说在过去世，菩萨(bodhisatto)出生在一个渔夫村(kevaṭṭagāme)，成为一名渔夫(kevaṭṭo)。有一天，他与渔夫们同去捕鱼之处，见他们杀鱼而心生欢喜，他的同伴们也同样心生欢喜。由于此不善业(akusalakammena)，他在四恶趣(caturāpāye)中体验了痛苦。在此最后生(pacchimattabhāve)，他与那些人一同生于释迦王族(sakyarājakule)，即使后来次第证得佛果，自己也感受了头痛。而那些释迦王(sakyarājāno)，正如《法句义注》(Dhammapada-aṭṭhakathā)中关于毗琉璃(Viḍūḍabha)的故事(vatthu)所说，在与毗琉璃的战争中悉数被毁灭。因此说——

‘‘අහං කෙවට්ටගාමස්මිං, අහුං කෙවට්ටදාරකො;

මච්ඡකෙ ඝාතිතෙ දිස්වා, ජනයිං සොමනස්සකං.

我昔在渔村，曾为渔家童；见鱼遭捕杀，心生欢喜情。

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, සීසදුක්ඛං අහූ මම;

සබ්බෙ සක්කා ච හඤ්ඤිංසු, යදා හනි විටටූභො’’ති. (අප. ථෙර 1.39.86-87);

缘于此业报，我患头痛症；释迦族尽灭，毗琉璃所害。

දසමපඤ්හෙ – යවඛාදනන්ති වෙරඤ්ජායං යවතණ්ඩුලඛාදනං. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො ජාතිවසෙන ච අන්ධබාලභාවෙන ච ඵුස්සස්ස භගවතො සාවකෙ මධුරන්නපානෙ සාලිභොජනාදයො ච භුඤ්ජමානෙ දිස්වා ‘‘අරෙ මුණ්ඩකසමණා, යවං ඛාදථ, මා සාලිභොජනං භුඤ්ජථා’’ති අක්කොසි. සො තෙන අකුසලකම්මවිපාකෙන අනෙකවස්සසහස්සානි චතුරාපායෙ දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ කමෙන බුද්ධත්තං පත්වා ලොකසඞ්ගහං කරොන්තො ගාමනිගමරාජධානීසු චරිත්වා එකස්මිං සමයෙ වෙරඤ්ජබ්‍රාහ්මණගාමසමීපෙ සාඛාවිටපසම්පන්නං පුචිමන්දරුක්ඛමූලං පාපුණි. වෙරඤ්ජබ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා අනෙකපරියායෙන භගවන්තං ජිනිතුං අසක්කොන්තො සොතාපන්නො හුත්වා ‘‘භන්තෙ, ඉධෙව වස්සං උපගන්තුං වට්ටතී’’ති ආරොචෙසි. භගවා තුණ්හීභාවෙන අධිවාසෙසි. අථ පුනදිවසතො පට්ඨාය මාරො පාපිමා සකලවෙරඤ්ජබ්‍රාහ්මණගාමවාසීනං මාරාවට්ටනං අකාසි. පිණ්ඩාය පවිට්ඨස්ස භගවතො මාරාවට්ටනවසෙන එකොපි කටච්ඡුභික්ඛාමත්තං දාතා නාහොසි. භගවා තුච්ඡපත්තොව භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො පුනාගඤ්ඡි. තස්මිං එවං ආගතෙ තත්ථෙව නිවුට්ඨා අස්සවාණිජා තං දිවසං දානං දත්වා තතො පට්ඨාය භගවන්තං පඤ්චසතභික්ඛුපරිවාරං නිමන්තෙත්වා පඤ්චන්නං අස්සසතානං භත්තතො විභාගං කත්වා යවං කොට්ටෙත්වා භික්ඛූනං පත්තෙසු පක්ඛිපිංසු[Pg.140]. සකලස්ස සහස්සචක්කවාළදෙවතා සුජාතාය පායාසපචනදිවසෙ විය දිබ්බොජං පක්ඛිපිංසු. භගවා පරිභුඤ්ජි, එවං තෙමාසං යවං පරිභුඤ්ජි. තෙමාසච්චයෙන මාරාවට්ටනෙ විගතෙ පවාරණාදිවසෙ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො සරිත්වා මහාසංවෙගප්පත්තො බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා වන්දිත්වා ඛමාපෙසි. තෙන වුත්තං –

第十问——食麦：即在维兰迦(Verañjā)食麦粒。据说在过去，菩萨出生于某一家族，因其种姓及无明愚痴，见弗沙(Phussa)世尊的弟子们食用甘美的饮食与米饭等，便辱骂道：“喂，剃头沙门，你们吃麦子吧，别吃米饭了！”彼因该不善业之果报，于四恶趣中承受了数千年的痛苦。在此最后生中，他次第证得佛果，为利益世间而游化于村庄、市镇、王都。一次，他来到维兰迦婆罗门村附近一棵枝叶繁茂的苦楝树(pucimanda)下。维兰迦(Verañja)婆罗门前来拜见世尊，虽以种种方式试图折服世尊而不得，后成为入流者，禀告道：“尊者，宜于此处度过雨安居。”世尊默然应允。然自次日起，恶魔波旬令所有维兰迦婆罗门村的村民心生魔障。世尊入村乞食时，因魔障故，无一人供养哪怕一勺之食。世尊空钵而回，由比丘僧团随行。当他如是返回时，住于当地的马商们于当日行布施，并从那天起，邀请以世尊为首的五百位比丘，从其五百匹马的口粮中分出，将麦子捣碎后放入比丘们的钵中。所有千世界的诸天，犹如善生(Sujātā)供养乳糜之日，于中注入天界精华。世尊食用了，如是食麦三月。三月之后，魔障消除，于自恣日，维兰迦婆罗门忆起此事，深感震撼，向以佛陀为首的比丘僧团作大布施，顶礼并请求宽恕。是故说：

‘‘ඵුස්සස්සාහං පාවචනෙ, සාවකෙ පරිභාසයිං;

යවං ඛාදථ භුඤ්ජථ, මා ච භුඤ්ජථ සාලයො.

我于弗沙佛的教法中，曾讥骂其声闻：“你们吃麦子吧，不要吃好米。”

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, තෙමාසං ඛාදිතං යවං;

නිමන්තිතො බ්‍රාහ්මණෙන, වෙරඤ්ජායං වසිං තදා’’ති. (අප. ථෙර 1.39.88-89);

由于那业的果报，我吃了三个月的麦子；当时我应一位婆罗门之邀，在维兰迦安居。

එකාදසමපඤ්හෙ – පිට්ඨිදුක්ඛන්ති පිට්ඨිආබාධො. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො ථාමසම්පන්නො කිඤ්චි රස්සධාතුකො අහොසි. තෙන සමයෙන එකො මල්ලයුද්ධයොධො සකලජම්බුදීපෙ ගාමනිගමරාජධානීසු මල්ලයුද්ධෙ වත්තමානෙ පුරිසෙ පාතෙත්වා ජයප්පත්තො කමෙන බොධිසත්තස්ස වසනනගරං පත්වා තස්මිම්පි ජනෙ පාතෙත්වා ගන්තුමාරද්ධො. තදා බොධිසත්තො ‘‘මය්හං වසනට්ඨානෙ එස ජයං පත්වා ගච්ඡතී’’ති තත්ථ නගරමණ්ඩලමාගම්ම අප්පොටෙත්වා ආගච්ඡ මයා සද්ධිං යුජ්ඣිත්වා ගච්ඡාති. සො හසිත්වා ‘‘අහං මහන්තෙ පුරිසෙ පාතෙසිං, අයං රස්සධාතුකො වාමනකො මම එකහත්ථස්සාපි නප්පහොතී’’ති අප්පොටෙත්වා නදිත්වා ආගච්ඡි. තෙ උභොපි අඤ්ඤමඤ්ඤං හත්ථං පරාමසිංසු, බොධිසත්තො තං උක්ඛිපිත්වා ආකාසෙ භමිත්වා භූමියං පාතෙන්තො ඛන්ධට්ඨිං භින්දිත්වා පාතෙසි. සකලනගරවාසිනො උක්කුට්ඨිං කරොන්තා අප්පොටෙත්වා වත්ථාභරණාදීහි බොධිසත්තං පූජෙසුං. බොධිසත්තො තං මල්ලයොධං උජුං සයාපෙත්වා ඛන්ධට්ඨිං උජුකං කත්වා ‘‘ගච්ඡ ඉතො පට්ඨාය එවරූපං මා කරොසී’’ති වත්වා උය්‍යොජෙසි. සො තෙන කම්මවිපාකෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ සරීරසීසාදි දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ බුද්ධභූතොපි පිට්ඨිරුජාදිදුක්ඛමනුභොසි. තස්මා කදාචි පිට්ඨිදුක්ඛෙ උප්පන්නෙ සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ ‘‘ඉතො පට්ඨාය ධම්මං දෙසෙථා’’ති වත්වා සයං සුගතචීවරං පඤ්ඤාපෙත්වා සයති, කම්මපිලොතිකං නාම බුද්ධමපි න මුඤ්චති. වුත්තඤ්හෙතං –

第十一问——背痛是指背部的疾病。据说，在过去世，菩萨出生于一个居士家庭，他体格强壮，但身材有些矮小。当时，有一位格斗士，在全瞻部洲（Jambudīpa）的村庄、乡镇和都城进行格斗，击败了所有人，获得了胜利。他按次序来到了菩萨所住的城市，也击败了那里的人们，正准备离开。那时，菩萨想：“这个人竟在我的住处获胜后离开。”于是他来到城中，拍手挑战道：“过来，与我较量后再走！”那人笑着说：“我击败过许多大汉，这个矮子连我一只手都抵挡不住。”他拍着手叫嚣着走过来。他们两人互相抓住了对方的手。菩萨将他举起，在空中旋转，然后摔在地上，折断了他的背骨。全城的居民欢呼、拍手，用衣物和饰品等供养菩萨。菩萨让那位格斗士平躺下来，扶正了他的背骨，对他说：“走吧，从今以后不要再做这样的事了。”然后送他走了。由于那个业的果报，他在一次又一次的生命中，体验到身体和头部等的痛苦。在今生这最后一世，即使已成为佛陀，也感受到了背痛等的痛苦。因此，有时当背痛生起时，他会对舍利弗和目犍连说：“从今以后由你们说法。”自己则铺好僧伽梨躺下。所谓的业报，连佛陀也不能免除。正如所说：—

‘‘නිබ්බුද්ධෙ [Pg.141] වත්තමානම්හි, මල්ලපුත්තං නිහෙඨයිං;

තෙන කම්මවිපාකෙන, පිට්ඨිදුක්ඛං අහූ මමා’’ති. (අප. ථෙර 1.39.90);

“往昔我为格斗士时，曾挫败一力士子；以此业之果报，我今感受背痛。”

ද්වාදසමපඤ්හෙ – අතිසාරොති ලොහිතපක්ඛන්දිකාවිරෙචනං. අතීතෙ කිර බොධිසත්තො ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වෙජ්ජකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙසි. සො එකං සෙට්ඨිපුත්තං රොගෙන විච්ඡිතං තිකිච්ඡන්තො භෙසජ්ජං කත්වා තිකිච්ඡිත්වා තස්ස දෙය්‍යධම්මදානෙ පමාදමාගම්ම අපරං ඔසධං දත්වා වමනවිරෙචනං අකාසි. සෙට්ඨි බහුධනං අදාසි. සො තෙන කම්මවිපාකෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ලොහිතපක්ඛන්දිකාබාධෙන විච්ඡිතො අහොසි. ඉමස්මිම්පි පච්ඡිමත්තභාවෙ පරිනිබ්බානසමයෙ චුන්දෙන කම්මාරපුත්තෙන පචිතසූකරමද්දවස්ස සකලචක්කවාළදෙවතාහි පක්ඛිත්තදිබ්බොජෙන ආහාරෙන සහ භුත්තක්ඛණෙ ලොහිතපක්ඛන්දිකාවිරෙචනං අහොසි. කොටිසතසහස්සානං හත්ථීනං බලං ඛයමගමාසි. භගවා විසාඛපුණ්ණමායං කුසිනාරායං පරිනිබ්බානත්ථාය ගච්ඡන්තො අනෙකෙසු ඨානෙසු නිසීදන්තො පිපාසිතො පානීයං පිවිත්වා මහාදුක්ඛෙන කුසිනාරං පත්වා පච්චූසසමයෙ පරිනිබ්බායි. කම්මපිලොතිකං එවරූපං ලොකත්තයසාමිම්පි න විජහති. තෙන වුත්තං –

第十二问——痢疾，即血泻。据说，在过去世，菩萨出生于一居士家，以行医为生。他为一长者子治病，治愈后，因其拖延应付的诊费，菩萨便给了他另一副药，令其上吐下泻。那位长者（因此）付了许多钱。由于此业之果报，他在每一生中，都为血泻病所困。在此最后一生，临近般涅槃时，在食用了铁匠之子纯陀(Cunda)所供养，并经所有轮围世界诸天注入天界精华的“猪肉软食”(sūkaramaddava)后，他得了血泻。相当于一万亿头大象的力量都耗尽了。世尊在毘舍佉(Visākha)月圆之日，为于古西那罗(Kusinārā)般涅槃而前行，途中在多处坐下休息，因口渴而饮水，以极大痛苦抵达古西那罗，于黎明时分般涅槃。业报的纠缠，连三界之主亦不舍离。因此说：—

‘‘තිකිච්ඡකො අහං ආසිං, සෙට්ඨිපුත්තං විරෙචයිං;

තෙන කම්මවිපාකෙන, හොති පක්ඛන්දිකා මමාති.

“我昔为医者，令富商子泻下；以此业报故，我患血痢疾。”

‘‘එවං ජිනො වියාකාසි, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අග්ගතො;

සබ්බාභිඤ්ඤාබලප්පත්තො, අනොතත්තෙ මහාසරෙ’’ති. (අප. ථෙර 1.39.91, 96);

“如是胜者已宣说，于诸比丘僧伽前；已达一切神通力，于阿耨达大池。”

එවං පටිඤ්ඤාතපඤ්හානං, මාතිකාඨපනවසෙන අකුසලාපදානං සමත්තං නාම හොතීති වුත්තං ඉත්ථං සුදන්ති ඉත්ථං ඉමිනා පකාරෙන හෙට්ඨා වුත්තනයෙන. සුදන්ති නිපාතො පදපූරණත්ථෙ ආගතො. භගවා භාග්‍යසම්පන්නො පූරිතපාරමිමහාසත්තො –

如是，通过建立纲要的方式，关于已承诺答复之诸问的《不善业譬喻》至此名为圆满。所谓“如是”(itthaṃ)，“诚然”(sudaṃ)，此中的“如是”意为“以此方式，即依下文所述之法”。“诚然”(sudaṃ)是用于补足音节的助词。世尊是具足福德者，已圆满诸波罗蜜的大有情——

‘‘භාග්‍යවා භග්ගවා යුත්තො, භගෙහි ච විභත්තවා;

භත්තවා වන්තගමනො, භවෙසු භගවා තතො’’ති. –

“具祥瑞、破诸恶，具诸德、善分法；已断三有之往来，是故名为‘世尊’。”

එවමාදිගුණයුත්තො දෙවාතිදෙවො සක්කාතිසක්කො බ්‍රහ්මාතිබ්‍රහ්මා බුද්ධාතිබුද්ධො සො මහාකාරුණිකො භගවා අත්තනො බුද්ධචරියං බුද්ධකාරණං [Pg.142] සම්භාවයමානො පාකටං කුරුමානො බුද්ධාපදානියං නාම බුද්ධකාරණපකාසකං නාම ධම්මපරියායං ධම්මදෙසනං සුත්තං අභාසිත්ථ කථෙසීති.

如是，具足此等功德，为天中之天、超帝释之帝释、超梵天之梵天、超诸佛之佛，彼大悲世尊，为显扬、阐明自身之佛行与成佛之因，宣说开示了名为“佛本行”(buddhāpadāniyaṃ)、名为“开示成佛之因”(buddhakāraṇapakāsakaṃ)的法门、法说，即此经。

ඉති විසුද්ධජනවිලාසිනියා අපදාන-අට්ඨකථාය

如是，于《清净者之喜悦》《本行经》之义注中，

බුද්ධඅපදානසංවණ්ණනා සමත්තා.

佛本行之释义终。

2.පච්චෙකබුද්ධඅපදානවණ්ණනා

2. 独觉佛本行释义

තතො අනන්තරං අපදානං සඞ්ගායන්තො ‘‘පච්චෙකබුද්ධාපදානං, ආවුසො ආනන්ද, භගවතා කත්ථ පඤ්ඤත්ත’’න්ති පුට්ඨො ‘‘අථ පච්චෙකබුද්ධාපදානං සුණාථා’’ති ආහ. තෙසං අපදානත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

其后，当他接着结集《本行经》(Apadāna)时，被问道：“贤友(āvuso)阿难(Ānanda)，世尊(Bhagavā)于何处施设了《独觉佛本行》(Paccekabuddhāpadāna)？”他答道：“那么，请听《独觉佛本行》。”此等本行之义，已于前述。

83. ‘‘සුණාථා’’ති වුත්තපදං උප්පත්තිනිබ්බත්තිවසෙන පකාසෙන්තො ‘‘තථාගතං ජෙතවනෙ වසන්ත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ ජෙතකුමාරස්ස නාමවසෙන තථාසඤ්ඤිතෙ විහාරෙ චතූහි ඉරියාපථවිහාරෙහි දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙහි වා වසන්තං විහරන්තං යථා පුරිමකා විපස්සිආදයො බුද්ධා සමත්තිංසපාරමියො පූරෙත්වා ආගතා, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතොති තථාගතො. තං තථාගතං ජෙතවනෙ වසන්තන්ති සම්බන්ධො. වෙදෙහමුනීති වෙදෙහරට්ඨෙ ජාතා වෙදෙහී, වෙදෙහියා පුත්තො වෙදෙහිපුත්තො. මොනං වුච්චති ඤාණං, තෙන ඉතො ගතො පවත්තොති මුනි. වෙදෙහිපුත්තො ච සො මුනි චෙති ‘‘වෙදෙහිපුත්තමුනී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘වණ්ණාගමො’’තිආදිනා නිරුත්තිනයෙන ඉ-කාරස්ස අත්තං පුත්ත-සද්දස්ස ච ලොපං කත්වා ‘‘වෙදෙහමුනී’’ති වුත්තං. ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං සතිමන්තානං ධිතිමන්තානං ගතිමන්තානං බහුස්සුතානං උපට්ඨාකානං යදිදං ආනන්දො’’ති (අ. නි. 1.219-223) එතදග්ගෙ ඨපිතො ආයස්මා ආනන්දො නතඞ්ගො නමනකායඞ්ගො අඤ්ජලිකො හුත්වා ‘‘භන්තෙ, පච්චෙකබුද්ධා නාම කීදිසා හොන්තී’’ති අපුච්ඡීති සම්බන්ධො. තෙ පච්චෙකබුද්ධා කෙහි හෙතුභි කෙහි කාරණෙහි භවන්ති උප්පජ්ජන්ති. වීරාති භගවන්තං ආලපති.

83. 为阐明“请听”一词的来由，（注释者）引述了“如来住于祇陀林”等句。于此，“如来”（Tathāgata）是指：正如过去毗婆尸（Vipassī）等诸佛圆满三十波罗蜜后而来，我等世尊亦如是而来。“住于祇陀林”是指住于以祇陀（Jeta）太子之名命名的精舍中，以四威仪，或以天、梵、圣住而安住。其关联即是“彼如来住于祇陀林”。“维德哈牟尼”（Vedehamuni）：生于维德哈（Vedeha）国者为维德希（Vedehī），维德希之子为韦提希子（Vedehiputta）。“牟尼”（muni）者，“默”（mona）谓之智，依此而行，故称“牟尼”。本应作“韦提希子牟尼”（Vedehiputtamuni），但依语法规则省略“子”（putta）并改变元音，故说为“维德哈牟尼”。被世尊在《增支部》中赞为“于我声闻比丘中，具念、具志、具行、多闻、侍奉第一”的具寿阿难，躬身合掌，请问道：“世尊，所谓的独觉佛是怎样的？”此乃经文之关联。那些独觉佛是因何因、何缘而有、而生起的呢？“勇者啊！”（Vīra）是（阿难）对世尊的称呼。

84-85. තතො පරං විස්සජ්ජිතාකාරං දස්සෙන්තො ‘‘තදාහ සබ්බඤ්ඤුවරො මහෙසී’’තිආදිමාහ. සබ්බං අතීතාදිභෙදං හත්ථාමලකං විය ජානාතීති [Pg.143] සබ්බඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤූ ච සො වරො උත්තමො චෙති සබ්බඤ්ඤුවරො. මහන්තං සීලක්ඛන්ධං, සමාධික්ඛන්ධං, පඤ්ඤාක්ඛන්ධං, විමුත්තික්ඛන්ධං, මහන්තං විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධං එසති ගවෙසතීති මහෙසි. ආනන්දභද්දං මධුරෙන සරෙන තදා තස්මිං පුච්ඡිතකාලෙ ආහ කථෙසීති සම්බන්ධො. භො ආනන්ද, යෙ පච්චෙකබුද්ධා පුබ්බබුද්ධෙසු පුබ්බෙසු අතීතබුද්ධෙසු කතාධිකාරා කතපුඤ්ඤසම්භාරා ජිනසාසනෙසු අලද්ධමොක්ඛා අප්පත්තනිබ්බානා. තෙ සබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධා ධීරා ඉධ ඉමස්මිං ලොකෙ සංවෙගමුඛෙන එකපුග්ගලං පධානං කත්වා පච්චෙකබුද්ධා ජාතාති අත්ථො. සුතික්ඛපඤ්ඤා සුට්ඨු තික්ඛපඤ්ඤා. විනාපි බුද්ධෙහි බුද්ධානං ඔවාදානුසාසනීහි රහිතා අපි. පරිත්තකෙනපි අප්පමත්තකෙනපි ආරම්මණෙන පච්චෙකබොධිං පටිඑක්කං බොධිං සම්මාසම්බුද්ධානන්තරං බොධිං අනුපාපුණන්ති පටිවිජ්ඣන්ති.

84-85. 其次，为显示作答之相，（注释者）引述“尔时，一切知上首、大仙说”等句。能如掌中庵摩罗迦果般了知一切过去等差别，故为“一切知”；彼一切知者亦为最上，故为“一切知上首”。寻求广大之戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴及广大之解脱知见蕴，故为“大仙”。其关联如下：于彼时，即被提问之时，以甜美之声对贤善的阿难宣说。“贤友阿难，有类众生，曾于过去诸佛出世时立下誓愿、积集福德资粮，然于胜者之教法中未得解脱、未证涅槃。彼等一切贤智者，于此世间，以悚惧为门径，作为独一个体而精勤，生成为独觉佛。”此即其义。彼等具极敏锐之慧，纵无诸佛之教导与训诫，亦能仅凭少许所缘，证得、彻悟独觉菩提——即独自之觉悟、次于正等觉之觉悟。

86. සබ්බම්හි ලොකම්හි සකලස්මිං ලොකත්තයෙ මමං ඨපෙත්වා මං විහාය පචෙකබුද්ධෙහි සමොව සදිසො එව නත්ථි, තෙසං මහාමුනීනං පච්චෙකබුද්ධානං ඉමං වණ්ණං ඉමං ගුණං පදෙසමත්තං සඞ්ඛෙපමත්තං අහං තුම්හාකං සාධු සාධුකං වක්ඛාමි කථෙස්සාමීති අත්ථො.

86. 其义为：“于一切世间，于所有三界，除我之外，实无有能与独觉佛相等或相似者。我将为汝等善说彼等大牟尼独觉佛之品德与功德，然仅为其中一部分、一纲要耳。”

87. අනාචරියකා හුත්වා සයමෙව බුද්ධානං අත්තනාව පටිවිද්ධානං ඉසීනං අන්තරෙ මහාඉසීනං මධූවඛුද්දං ඛුද්දකමධුපටලං ඉව සාධූනි මධුරානි වාක්‍යානි උදානවචනානි අනුත්තරං උත්තරවිරහිතං භෙසජං ඔසධං නිබ්බානං පත්ථයන්තා ඉච්ඡන්තා සබ්බෙ තුම්හෙ සුපසන්නචිත්තා සුප්පසන්නමනා සුණාථ මනසි කරොථාති අත්ථො.

87. 彼等乃无师而成觉者，亲身彻证之仙人，于诸大仙人中，希求无上妙药——涅槃。汝等一切人，皆应以极清净心、极清净意，谛听彼等犹如小蜂巢之蜜般甘美之言，即感兴语，并置于心中。此即其义。

88-89. පච්චෙකබුද්ධානං සමාගතානන්ති රාසිභූතානං උප්පන්නානං පච්චෙකබුද්ධානං. අරිට්ඨො, උපරිට්ඨො, තගරසිඛි, යසස්සී, සුදස්සනො, පියදස්සී, ගන්ධාරො, පිණ්ඩොලො, උපාසභො, නිථො, තථො, සුතවා, භාවිතත්තො, සුම්භො, සුභො, මෙථුලො, අට්ඨමො, සුමෙධො, අනීඝො, සුදාඨො, හිඞ්ගු, හිඞ්ගො, ද්වෙජාලිනො, අට්ඨකො, කොසලො, සුබාහු, උපනෙමිසො, නෙමිසො, සන්තචිත්තො, සච්චො, තථො, විරජො, පණ්ඩිතො, කාලො, උපකාලො, විජිතො, ජිතො, අඞ්ගො, පඞ්ගො, ගුත්තිජ්ජිතො, පස්සී, ජහී, උපධිං, දුක්ඛමූලං, අපරාජිතො, සරභඞ්ගො, ලොමහංසො[Pg.144], උච්චඞ්ගමායො, අසිතො, අනාසවො, මනොමයො, මානච්ඡිදො, බන්ධුමා, තදාධිමුත්තො, විමලො, කෙතුමා, කොතුම්බරඞ්ගො, මාතඞ්ගො, අරියො, අච්චුතො, අච්චුතගාමි, බ්‍යාමකො, සුමඞ්ගලො, දිබ්බිලො චාතිආදීනං පච්චෙකබුද්ධසතානං යානි අපදානානි පරම්පරං පච්චෙකං බ්‍යාකරණානි යො ච ආදීනවො යඤ්ච විරාගවත්ථුං අනල්ලීයනකාරණං යථා ච යෙන කාරණෙන බොධිං අනුපාපුණිංසු චතුමග්ගඤාණං පච්චක්ඛං කරිංසු. සරාගවත්ථුසූති සුට්ඨු අල්ලීයිතබ්බවත්ථූසු වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙසු විරාගසඤ්ඤී විරත්තසඤ්ඤවන්තො රත්තම්හි ලොකම්හි අල්ලීයනසභාවලොකෙ විරතචිත්තා අනල්ලීයනමනා හිත්වා පපඤ්චෙති රාගො පපඤ්චං දොසො පපඤ්චං සබ්බකිලෙසා පපඤ්චාති පපඤ්චසඞ්ඛාතෙ කිලෙසෙ හිත්වා ජිය ඵන්දිතානීති ඵන්දිතානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි ජිනිත්වා තථෙව තෙන කාරණෙන එවං බොධිං අනුපාපුණිංසු පච්චෙකබොධිඤාණං පච්චක්ඛං කරිංසූති අත්ථො.

88-89. “诸独觉佛聚集时”，即众多已出现的独觉佛。阿利陀（Ariṭṭha）、优波利陀（Upariṭṭha）、多伽罗尸弃（Tagarasikhi）、耶舍西（Yasassi）、善见（Sudassana）、喜见（Piyadassī）、犍陀罗（Gandhāra）、宾头卢（Piṇḍola）、优波萨婆（Upāsabha）、尼陀（Nitha）、陀陀（Tatha）、须陀婆（Sutavā）、婆维多（Bhāvitatta）、松跋（Sumbha）、须婆（Subha）、弥图罗（Methula）、阿陀摩（Aṭṭhama）、须弥陀（Sumedha）、阿尼伽（Anīgha）、须陀陀（Sudāṭha）、兴古（Hiṅgu）、兴伽（Hiṅga）、提阇林（Dvejālina）、阿陀迦（Aṭṭhaka）、憍萨罗（Kosala）、须婆呼（Subāhu）、优波尼弥沙（Upanemisa）、尼弥沙（Nemisa）、善寂心（Santacitta）、萨遮（Sacca）、陀陀（Tatha）、离尘（Viraja）、班智达（Paṇḍita）、迦罗（Kāla）、优波迦罗（Upakāla）、毗耆陀（Vijita）、耆陀（Jita）、鸯伽（Aṅga）、槃伽（Paṅga）、瞿帝耆陀（Guttijjita）、婆西（Passī）、阇希（Jahī），他舍弃了作为苦根的依著；不败者（Aparājito）、萨拉邦咖（Sarabhaṅga）、洛摩罕娑（Lomahaṃsa）、优昌伽摩耶（Uccaṅgamāya）、阿私陀（Asita）、无漏者（Anāsava）、意生（Manomaya）、摩那奇陀（Mānacchida）、盘陀摩（Bandhumā）、达陀提目多（Tadādhimutta）、无垢（Vimala）、计都摩（Ketumā）、拘屯婆兰伽（Koṭumbaraṅga）、摩登伽（Mātaṅga）、圣者（Ariya）、阿楚陀（Accuta）、阿楚陀伽弥（Accutagāmī）、毗耶摩迦（Byāmaka）、须曼伽罗（Sumaṅgala）、提毗罗（Dibbila）等数百位独觉佛的本行、他们次第的个别记说、过患、离贪之事、不执著之因，以及他们以何因缘证得菩提、现证四道智。“于贪染之物”：对于极应执著之物，即事物欲与烦恼欲，他们具足离贪之想。在贪染的世间，在本质为执著的世间，他们心已离染，意不执著。“舍离戏论”：贪是戏论，嗔是戏论，一切烦恼皆是戏论，即舍弃了名为戏论的诸烦恼。“已降伏诸骚动”：即已降伏六十二种见。如是，以彼因缘，他们证得了菩提，现证了独觉菩提之智。此即其义。

90-91. සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩන්ති තජ්ජනඵාලනවධබන්ධනං නිධාය ඨපෙත්වා තෙසං සබ්බසත්තානං අන්තරෙ අඤ්ඤතරං කඤ්චි එකම්පි සත්තං අවිහෙඨයං අවිහෙඨයන්තො අදුක්ඛාපෙන්තො මෙත්තෙන චිත්තෙන ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛිතා හොන්තූ’’ති මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා හිතානුකම්පී හිතෙන අනුකම්පනසභාවො. අථ වා සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩන්ති සබ්බෙසූති සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අසෙසං නිස්සෙසං පරියාදියනවචනමෙතං. භූතෙසූති භූතා වුච්චන්ති තසා ච ථාවරා ච. යෙසං තසිණා තණ්හා අප්පහීනා, යෙසඤ්ච භයභෙරවා අප්පහීනා, තෙ තසා. කිං කාරණා වුච්චන්ති තසා? තසන්ති උත්තසන්ති පරිතසන්ති භායන්ති සන්තාසං ආපජ්ජන්ති, තං කාරණා වුච්චන්ති තසා. යෙසං තසිණා තණ්හා පහීනා, යෙසඤ්ච භයභෙරවා පහීනා, තෙ ථාවරා. කිං කාරණා වුච්චන්ති ථාවරා? ථිරන්ති න තසන්ති න උත්තසන්ති න පරිතසන්ති න භායන්ති න සන්තාසං ආපජ්ජන්ති, තං කාරණා වුච්චන්ති ථාවරා.

90-91. “于一切有情(bhūtesu)放下棍杖”：即放下并舍弃了恐吓、打击、杀戮与束缚，在所有有情中，不伤害、不恼害、不令任何一个有情受苦，以慈心，以“愿一切有情快乐”的慈心相应之意，怜悯其福祉，以利益和怜悯为本性。或者，“于一切有情”：此中“一切”是完全、无余、无遗地总括之词。“有情”：有情被称为“动的”(tasā)与“不动的”(thāvarā)。凡渴爱(taṇhā)未断、怖畏(bhayabheravā)未除者，是为“动的”。为何称为“动的”？因其颤抖、惊怖、恐惧、害怕、陷入恐怖，是故称为“动的”。凡渴爱已断、怖畏已除者，是为“不动的”。为何称为“不动的”？因其稳固，不颤抖、不惊怖、不恐惧、不害怕、不陷入恐怖，是故称为“不动的”。

තයො දණ්ඩා – කායදණ්ඩො, වචීදණ්ඩො, මනොදණ්ඩොති. තිවිධං කායදුච්චරිතං කායදණ්ඩො, චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං වචීදණ්ඩො, තිවිධං මනොදුච්චරිතං මනොදණ්ඩො. සබ්බෙසු සකලෙසු භූතෙසු සත්තෙසු තං තිවිධං දණ්ඩං නිධාය නිදහිත්වා ඔරොපයිත්වා සමොරොපයිත්වා නික්ඛිපිත්වා [Pg.145] පටිප්පස්සම්භෙත්වා හිංසනත්ථං අගහෙත්වාති සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං. අවිහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙසන්ති එකමෙකම්පි සත්තං පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා අන්දුයා වා රජ්ජුයා වා අවිහෙඨයන්තො, සබ්බෙපි සත්තෙ පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා අන්දුයා වා රජ්ජුයා වා අවිහෙඨයං අවිහෙඨයන්තො අඤ්ඤතරම්පි තෙසං. න පුත්තමිච්ඡෙය්‍ය කුතො සහායන්ති නාති පටික්ඛෙපො. පුත්තන්ති චත්තාරො පුත්තා අත්‍රජො පුත්තො, ඛෙත්තජො, දින්නකො, අන්තෙවාසිකො පුත්තො. සහායන්ති සහායො වුච්චති යෙන සහ ආගමනං ඵාසු, ගමනං ඵාසු, ඨානං ඵාසු, නිසජ්ජා ඵාසු, ආලපනං ඵාසු, සල්ලපනං ඵාසු, සමුල්ලපනං ඵාසු. න පුත්තමිච්ඡෙය්‍ය කුතො සහායන්ති පුත්තම්පි න ඉච්ඡෙය්‍ය න සාදියෙය්‍ය න පත්ථෙය්‍ය න පිහයෙය්‍ය නාභිජප්පෙය්‍ය, කුතො මිත්තං වා සන්දිට්ඨං වා සම්භත්තං වා සහායං වා ඉච්ඡෙය්‍ය සාදියෙය්‍ය පත්ථෙය්‍ය පිහයෙය්‍ය අභිජප්පෙය්‍යාති න පුත්තමිච්ඡෙය්‍ය කුතො සහායං. එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො, අදුතියට්ඨෙන එකො, තණ්හාය පහානට්ඨෙන එකො, එකන්තවීතරාගොති එකො, එකන්තවීතදොසොති එකො, එකන්තවීතමොහොති එකො, එකන්තනික්කිලෙසොති එකො, එකායනමග්ගං ගතොති එකො, එකො අනුත්තරං පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො.

有三杖：身杖、语杖、意杖。三种身恶行是身杖，四种语恶行是语杖，三种意恶行是意杖。于所有一切有情众生中，放下、舍置、平息此三杖，不怀伤害之念，即是“于一切众生中放下杖”。不以手、土块、棍棒、刀刃、镣铐或绳索伤害其中任何一个众生，即是不伤害他们中的任何一个。‘不应希求儿子，何况同伴？’——“不”是拒绝之义。‘儿子’，有四种儿子：亲生子、田生子、养子、弟子。‘同伴’，是说与他共来安适，共去安适，共住安适，共坐安适，共语安适，共论安适，共谈安适。‘不应希求儿子，何况同伴？’是说不应希求、不应乐于、不应期望、不应羡慕、不应贪求儿子，何况希求、乐于、期望、羡慕、贪求朋友、相识、同食者或同伴？‘应如犀角独行’，即那位独觉佛（paccekasambuddho），因出家故为“一”，因无第二者故为“一”，因断除渴爱故为“一”，因究竟离贪故为“一”，因究竟离瞋故为“一”，因究竟离痴故为“一”，因究竟无烦恼故为“一”，因行于一趣道故为“一”，因独自证悟无上独觉菩提故为“一”。

කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො? සො හි පච්චෙකසම්බුද්ධො සබ්බං ඝරාවාසපලිබොධං ඡින්දිත්වා, පුත්තදාරපලිබොධං ඡින්දිත්වා, ඤාතිපලිබොධං, මිත්තාමච්චපලිබොධං, සන්නිධිපලිබොධං ඡින්දිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා නික්ඛම්ම අනගාරියං පබ්බජිත්වා අකිඤ්චනභාවං උපගන්ත්වා එකොව චරති විහරති ඉරියති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො.

彼独觉佛如何以出家而为独一？彼独觉佛断除一切居家之障，断除子女妻子之障，断除亲族之障、朋友僚属之障、积聚之障，剃除须发，披上袈裟，从在家出家，入于非家，达于无所有之境，独自游行、安住、行动、存续、护持、度日。如是，彼独觉佛以出家而为独一。

කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො අදුතියට්ඨෙන එකො? සො එවං පබ්බජිතො සමානො එකො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි. සො එකො තිට්ඨති, එකො ගච්ඡති, එකො නිසීදති, එකො සෙය්‍යං කප්පෙති, එකො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති, එකො පටික්කමති, එකො රහො [Pg.146] නිසීදති, එකො චඞ්කමති, එකො චරති විහරති ඉරියති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති එවං සො අදුතියට්ඨෙන එකො.

彼独觉佛如何以无伴而为独一？彼如是出家已，独自受用林野、边地之坐卧处，其处少声、少响、无人迹、离人、适于宴坐。彼独自立，独自往，独自坐，独自卧，独自入村乞食，独自返回，独自宴坐，独自经行，独自游行、安住、行动、存续、护持、度日。如是，彼以无伴而为独一。

කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තණ්හාය පහානට්ඨෙන එකො? සො එකො අදුතියො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො මහාපධානං පදහන්තො මාරං සසෙනකං නමුචිං කණ්හං පමත්තබන්ධුං විධමෙත්වා ච තණ්හාජාලිනිං විසරිතං විසත්තිකං පජහි විනොදෙසි බ්‍යන්තිං අකාසි අනභාවං ගමෙසි.

彼独觉佛如何以断除渴爱而为独一？彼独一无伴，不放逸、具热忱、心已策励而住，行大精勤，摧毁了有军之魔、那牟嗤(Namuci)、黑者、放逸之亲，并舍断、遣除、终结、令其不复存在那已蔓延、执着的渴爱之网。

‘‘තණ්හාදුතියො පුරිසො, දීඝමද්ධාන සංසරං;

ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, සංසාරං නාතිවත්තති.

以爱为伴者，长时驰轮回；或此或他有，不能越轮回。

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, තණ්හං දුක්ඛස්ස සම්භවං;

වීතතණ්හො අනාදානො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති. (ඉතිවු. 15, 105;

මහානි. 191) –

知此过患已，渴爱为苦源，无爱亦无取，比丘具念行。

එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තණ්හාය පහානට්ඨෙන එකො.

如是，彼独觉佛以断除渴爱而为独一。

කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකන්තවීතරාගොති එකො? රාගස්ස පහීනත්තා එකන්තවීතරාගොති එකො, දොසස්ස පහීනත්තා එකන්තවීතදොසොති එකො, මොහස්ස පහීනත්තා එකන්තවීතමොහොති එකො, කිලෙසානං පහීනත්තා එකන්තනික්කිලෙසොති එකො, එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකන්තවීතරාගොති එකො.

那位独觉佛如何因究竟离贪而为一？因贪已断，究竟离贪，故为一；因嗔已断，究竟离嗔，故为一；因痴已断，究竟离痴，故为一；因诸烦恼已断，究竟无染，故为一。如是，那位独觉佛因究竟离贪而为一。

කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකායනමග්ගං ගතොති එකො? එකායනමග්ගො වුච්චති චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො.

那位独觉佛如何以行于唯一之道而为一？唯一之道是指四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八支圣道。

‘‘එකායනං ජාතිඛයන්තදස්සී, මග්ගං පජානාති හිතානුකම්පී;

එතෙන මග්ගෙන තරිංසු පුබ්බෙ, තරිස්සන්ති යෙ ච තරන්ති ඔඝ’’න්ති. (සං. නි. 5.384;

මහානි. 191) –

“见生尽者，为利乐而悲悯，了知此唯一道；昔依此道渡暴流，未来将渡今正渡。”

එවං සො එකායනමග්ගං ගතොති එකො.

如是，他以行于唯一之道而为一。

කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකො අනුත්තරං පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො? බොධි වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං (මහානි. 191; චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 121). පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං [Pg.147] ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො වීමංසා විපස්සනා සම්මාදිට්ඨි. සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තෙන පච්චෙකබොධිඤාණෙන ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති බුජ්ඣි. ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණ’’න්ති බුජ්ඣි, ‘‘විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’න්ති බුජ්ඣි, ‘‘නාමරූපපච්චයා සළායතන’’න්ති බුජ්ඣි, ‘‘සළායතනපච්චයා ඵස්සො’’ති බුජ්ඣි, ‘‘ඵස්සපච්චයා වෙදනා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘වෙදනාපච්චයා තණ්හා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘තණ්හාපච්චයා උපාදාන’’න්ති බුජ්ඣි, ‘‘උපාදානපච්චයා භවො’’ති බුජ්ඣි, ‘‘භවපච්චයා ජාතී’’ති බුජ්ඣි, ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්ති බුජ්ඣි. ‘‘අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’ති බුජ්ඣි, ‘‘සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’’ති බුජ්ඣි…පෙ… ‘‘භවනිරොධා ජාතිනිරොධො’’ති බුජ්ඣි, ‘‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’ති බුජ්ඣි. ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති බුජ්ඣි, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති බුජ්ඣි, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති බුජ්ඣි, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනිපටිපදා’’ති බුජ්ඣි. ‘‘ඉමෙ ආසවා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘අයං ආසවසමුදයො’’ති බුජ්ඣි…පෙ… ‘‘පටිපදා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘ඉමෙ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘ඉමෙ ධම්මා පහාතබ්බා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘ඉමෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා’’ති බුජ්ඣි, ‘‘ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති බුජ්ඣි. ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච බුජ්ඣි, පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච…පෙ… නිස්සරණඤ්ච බුජ්ඣි, චතුන්නං මහාභූතානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච බුජ්ඣි, ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති බුජ්ඣි.

那位独觉佛如何以独自现正觉悟无上独觉菩提而为一？菩提是指四道中的智慧（《大义释》191；《小义释·犀牛角经释》121）。智慧、慧根、慧力、择法觉支、审察、观、正见。那位独觉佛以其独觉菩提智觉悟：“一切行无常”，觉悟“一切行是苦”，觉悟“一切法无我”。觉悟“无明缘行”，觉悟“行缘识”，觉悟“识缘名色”，觉悟“名色缘六处”，觉悟“六处缘触”，觉悟“触缘受”，觉悟“受缘爱”，觉悟“爱缘取”，觉悟“取缘有”，觉悟“有缘生”，觉悟“生缘老死”。觉悟“无明灭则行灭”，觉悟“行灭则识灭”……乃至……觉悟“有灭则生灭”，觉悟“生灭则老死灭”。觉悟“此是苦”，觉悟“此是苦集”，觉悟“此是苦灭”，觉悟“此是导向苦灭之道”。觉悟“此等是漏”，觉悟“此是漏集”……乃至……觉悟“此是导向漏灭之道”。觉悟“此等法应被遍知”，觉悟“此等法应被断除”，觉悟“此等法应被作证”，觉悟“此等法应被修习”。他觉悟六触处的生起、灭没、乐味、过患、出离；觉悟五取蕴的生起……乃至……出离；觉悟四大种的生起、灭没、乐味、过患、出离；觉悟“凡是集法，一切皆是灭法”。

අථ වා යං බුජ්ඣිතබ්බං අනුබුජ්ඣිතබ්බං පටිබුජ්ඣිතබ්බං සම්බුජ්ඣිතබ්බං අධිගන්තබ්බං ඵස්සිතබ්බං සච්ඡිකාතබ්බං, සබ්බං තං තෙන පච්චෙකබොධිඤාණෙන බුජ්ඣි අනුබුජ්ඣි පටිබුජ්ඣි සම්බුජ්ඣි අධිගඤ්ඡි ඵස්සෙසි සච්ඡාකාසීති, එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකො අනුත්තරං පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො.

再者，凡是应被觉知、应被随知、应被觉醒、应被遍知、应被证得、应被触达、应被作证的，所有这一切，他都以其独觉菩提智(paccekabodhiñāṇa)觉知了、随知了、觉醒了、遍知了、证得了、触达了、作证了。如此，那位独觉佛(paccekasambuddha)以独自现正觉悟无上独觉菩提(paccekasambodhi)而为“一”(eko)。

චරෙති අට්ඨ චරියායො (චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 121) – ඉරියාපථචරියා, ආයතනචරියා, සතිචරියා, සමාධිචරියා, ඤාණචරියා, මග්ගචරියා, පත්තිචරියා, ලොකත්ථචරියා. ඉරියාපථචරියාති චතූසු ඉරියාපථෙසු, ආයතනචරියාති ඡසු අජ්ඣත්තිකබාහිරෙසු ආයතනෙසු, සතිචරියාති චතූසු සතිපට්ඨානෙසු, සමාධිචරියාති චතූසු ඣානෙසු, ඤාණචරියාති චතූසු අරියසච්චෙසු, මග්ගචරියාති චතූසු අරියමග්ගෙසු, පත්තිචරියාති චතූසු [Pg.148] සාමඤ්ඤඵලෙසු, ලොකත්ථචරියාති තථාගතෙසු අරහන්තෙසු සම්මාසම්බුද්ධෙසු, පදෙසතො පච්චෙකසම්බුද්ධෙසු, පදෙසතො සාවකෙසු.

“行”(care)，即八种行(cariyā)：威仪行(iriyāpathacariyā)、处行(āyatanacariyā)、念行(saticariyā)、定行(samādhicariyā)、智行(ñāṇacariyā)、道行(maggacariyā)、得行(patticariyā)、利世行(lokatthacariyā)。威仪行，即于四威仪中；处行，即于六内外处中；念行，即于四念处中；定行，即于四禅中；智行，即于四圣谛中；道行，即于四圣道中；得行，即于四沙门果中；利世行，即于如来、阿罗汉、正等觉者中，部分在于独觉佛中，部分在于声闻中。

ඉරියාපථචරියා ච පණිධිසම්පන්නානං, ආයතනචරියා ච ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං, සතිචරියා ච අප්පමාදවිහාරීනං, සමාධිචරියා ච අධිචිත්තමනුයුත්තානං, ඤාණචරියා ච බුද්ධිසම්පන්නානං, මග්ගචරියා ච සම්මාපටිපන්නානං, පත්තිචරියා ච අධිගතඵලානං, ලොකත්ථචරියා ච තථාගතානං අරහන්තානං සම්මාසම්බුද්ධානං, පදෙසතො පච්චෙකසම්බුද්ධානං, පදෙසතො සාවකානං. ඉමා අට්ඨ චරියායො.

威仪行属于具足誓愿者，处行属于守护诸根门者，念行属于安住于不放逸者，定行属于致力于增上心者，智行属于具足智慧者，道行属于正修行者，得行属于已证得果者，利世行属于如来、阿罗汉、正等觉者，部分属于独觉佛，部分属于声闻。此为八种行。

අපරාපි අට්ඨ චරියායො – අධිමුච්චන්තො සද්ධාය චරති, පග්ගණ්හන්තො වීරියෙන චරති, උපට්ඨපෙන්තො සතියා චරති, අවික්ඛෙපං කරොන්තො සමාධිනා චරති, පජානන්තො පඤ්ඤාය චරති, විජානන්තො විඤ්ඤාණචරියාය චරති, එවං පටිපන්නස්ස කුසලා ධම්මා ආයතනන්ති ආයතනචරියාය චරති. එවං පටිපන්නො විසෙසමධිගච්ඡතීති විසෙසචරියාය චරති. ඉමා අට්ඨ චරියායො.

复有八种行：以信胜解而行，以精进策励而行，以念现起而行，以定不散乱而行，以慧了知而行，以识行辨知而行。如是修行，善法为处，故行处行；如是修行，证得殊胜，故行殊胜行。此为八种行。

අපරාපි අට්ඨ චරියායො – දස්සනචරියා ච සම්මාදිට්ඨියා, අභිනිරොපනචරියා ච සම්මාසඞ්කප්පස්ස, පරිග්ගහචරියා ච සම්මාවාචාය, සමුට්ඨානචරියා ච සම්මාකම්මන්තස්ස, වොදානචරියා ච සම්මාආජීවස්ස, පග්ගහචරියා ච සම්මාවායාමස්ස, උපට්ඨානචරියා ච සම්මාසතියා, අවික්ඛෙපචරියා ච සම්මාසමාධිස්ස. ඉමා අට්ඨ චරියායො.

复有八种行：正见之见行，正思惟之确立行，正语之把握行，正业之发起行，正命之清净行，正精进之策励行，正念之现起行，正定之不散乱行。此为八种行。

ඛග්ගවිසාණකප්පොති යථා ඛග්ගස්ස නාම විසාණං එකමෙව හොති, අදුතියං, එවමෙව සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තක්කප්පො තස්සදිසො තප්පටිභාගො. යථා අතිලොණං වුච්චති ලොණකප්පො, අතිතිත්තකං වුච්චති තිත්තකප්පො, අතිමධුරං වුච්චති මධුරකප්පො, අතිඋණ්හං වුච්චති අග්ගිකප්පො, අතිසීතං වුච්චති හිමකප්පො, මහාඋදකක්ඛන්ධො වුච්චති සමුද්දකප්පො, මහාභිඤ්ඤාබලප්පත්තො සාවකො වුච්චති සත්ථුකප්පොති. එවමෙව සො පච්චෙකසම්බුද්ධො ඛග්ගවිසාණකප්පො, ඛග්ගවිසාණසදිසො ඛග්ගවිසාණපටිභාගො එකො අදුතියො මුත්තබන්ධනො සම්මා ලොකෙ චරති විහරති ඉරියති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො. තෙනාහු පච්චෙකසම්බුද්ධා –

所谓“如犀牛角”者：犹如犀牛之角，仅一支而无双，彼独觉佛（paccekasambuddha）亦复如是，与此相似，与此等同。譬如极咸者被称为“如盐”，极苦者被称为“如苦”，极甜者被称为“如蜜”，极热者被称为“如火”，极寒者被称为“如雪”，大水聚被称为“如海”，已得大神通力之声闻被称为“如导师”。彼独觉佛亦复如是，被称为“如犀牛角”，与犀牛角相似，与犀牛角等同。他独自无双，解脱束缚，于世间正行、住、动、转、护、持、存续，故应“独行如犀牛角”。因此诸独觉佛说：

‘‘සබ්බෙසු [Pg.149] භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං, අවිහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙසං;

න පුත්තමිච්ඡෙය්‍ය කුතො සහායං, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

“于一切有情放下刀杖，不伤害其中任何一者；不应希求儿子，更何况同伴？应独行如犀牛角。”

‘‘සංසග්ගජාතස්ස භවන්ති ස්නෙහා, ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොති;

ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො;

එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

因交往而生爱染，此苦由爱染而生；省察爱染所生之过患，应独行如犀牛角。

‘‘මිත්තෙ සුහජ්ජෙ අනුකම්පමානො, හාපෙති අත්ථං පටිබද්ධචිත්තො;

එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

怜悯朋友与善友，心被束缚而失义利；省察此亲密中之怖畏，应独行如犀牛角。

‘‘වංසො විසාලොව යථා විසත්තො, පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා;

වංසෙ කළීරොව අසජ්ජමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

对子女妻室之顾念，犹如蔓延交错的竹丛；应如竹笋不执着，独行如犀牛角。

‘‘මිගො අරඤ්ඤම්හි යථා අබද්ධො, යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරාය;

විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

譬如林中无缚之鹿，随心所欲觅食而去；智者省察此自在，应独行如犀牛角。

‘‘ආමන්තනා හොති සහායමජ්ඣෙ, වාසෙ ච ඨානෙ ගමනෙ චාරිකාය;

අනභිජ්ඣිතං සෙරිතං පෙක්ඛමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

在同伴之中有邀约——为住、为立、为行、为游方；省察那无人觊觎的自在，应独行如犀牛角。

‘‘ඛිඩ්ඩා රතී හොති සහායමජ්ඣෙ, පුත්තෙසු පෙමං විපුලඤ්ච හොති;

පියවිප්පයොගං විජිගුච්ඡමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

在同伴中有嬉戏与欢愉，对子女有深厚的爱；厌离与所爱者分离，应如犀牛角独行。

‘‘චාතුද්දිසො [Pg.150] අප්පටිඝො ච හොති, සන්තුස්සමානො ඉතරීතරෙන;

පරිස්සයානං සහිතා අඡම්භී, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

遍及四方而无嗔恼，满足于任何所得；忍受诸险而无畏惧，应如犀牛角独行。

‘‘දුස්සඞ්ගහා පබ්බජිතාපි එකෙ, අථො ගහට්ඨා ඝරමාවසන්තා;

අප්පොස්සුක්කො පරපුත්තෙසු හුත්වා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

有些出家人难以相与，住家的在家人也是如此；不牵挂他人子女，应如犀牛角独行。

‘‘ඔරොපයිත්වා ගිහිබ්‍යඤ්ජනානි, සඤ්ඡින්නපත්තො යථා කොවිළාරො;

ඡෙත්වාන වීරො ගිහිබන්ධනානි, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

舍弃在家者的标志，如叶已脱落的拘毗陀罗树（koviḷāra）；勇士斩断在家束缚，应如犀牛角独行。

‘‘සචෙ ලභෙථ නිපකං සහායං, සද්ධිං චරං සාධුවිහාරිධීරං;

අභිභුය්‍ය සබ්බානි පරිස්සයානි, චරෙය්‍ය තෙනත්තමනො සතීමා.

若能觅得贤明同伴，同行者、善住者、智慧者；克服一切险难，具念、欣然地与他同行。

‘‘නො චෙ ලභෙථ නිපකං සහායං, සද්ධිං චරං සාධුවිහාරිධීරං;

රාජාව රට්ඨං විජිතං පහාය, එකො චරෙ මාතඞ්ගරඤ්ඤෙව නාගො.

若不能觅得贤明同伴，同行者、善住者、智慧者；如国王舍弃征服的国土，应如林中象独自而行。

‘‘අද්ධා පසංසාම සහායසම්පදං, සෙට්ඨා සමා සෙවිතබ්බා සහායා;

එතෙ අලද්ධා අනවජ්ජභොජී, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

我们确实赞叹同伴的幸事；应亲近更胜或同等的同伴；若未觅得此等同伴，受用无过失之食，应如犀牛角独行。

‘‘දිස්වා සුවණ්ණස්ස පභස්සරානි, කම්මාරපුත්තෙන සුනිට්ඨිතානි;

සඞ්ඝට්ටමානානි දුවෙ භුජස්මිං, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

见工匠之子善巧打造、闪耀之黄金手镯，两者于臂上相互碰撞；应如犀牛角独行。

‘‘එවං [Pg.151] දුතීයෙන සහා මමස්ස, වාචාභිලාපො අභිසජ්ජනා වා;

එතං භයං ආයතිං පෙක්ඛමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

“若与第二人共住，则有言谈或争执。”预见此未来之险，应如犀牛角独行。

‘‘කාමා හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, විරූපරූපෙන මථෙන්ති චිත්තං;

ආදීනවං කාමගුණෙසු දිස්වා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

诸欲确实多彩、甜美、悦意，以种种形态扰乱心意；见诸欲乐之过患，应如犀牛角独行。

‘‘ඊතී ච ගණ්ඩො ච උපද්දවො ච, රොගො ච සල්ලඤ්ච භයඤ්ච මෙතං;

එතං භයං කාමගුණෙසු දිස්වා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

此是灾祸、痈、不幸、疾病、箭与怖畏；见诸欲乐中此等怖畏，应如犀牛角独行。

‘‘සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච ඛුදං පිපාසං, වාතාතපෙ ඩංසසරීසපෙ ච;

සබ්බානිපෙතානි අභිබ්භවිත්වා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

寒冷与炎热，饥饿与口渴，风、日晒、虻与爬虫；克服所有这一切，应如犀牛角独行。

‘‘නාගොව යූථානි විවජ්ජයිත්වා, සඤ්ජාතඛන්ධො පදුමී උළාරො;

යථාභිරන්තං විහරං අරඤ්ඤෙ, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

如一头肩身长成、莲花般高贵之巨象，避开象群，随心所欲地在林中安住；应如犀牛角独行。

‘‘අට්ඨානතං සඞ්ගණිකාරතස්ස, යං ඵස්සයෙ සාමයිකං විමුත්තිං;

ආදිච්චබන්ධුස්ස වචො නිසම්ම, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

于乐于交际者，不可能证得暂时解脱；听闻日亲（Ādiccabandhu）之言，应如犀牛角独行。

‘‘දිට්ඨීවිසූකානි උපාතිවත්තො, පත්තො නියාමං පටිලද්ධමග්ගො;

උප්පන්නඤාණොම්හි අනඤ්ඤනෙය්‍යො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

超越诸见之纠结，达到确定，获得道；“我已生起智慧，不为他人所引导。”应如犀牛角独行。

‘‘නිල්ලොලුපො [Pg.152] නික්කුහො නිප්පිපාසො, නිම්මක්ඛ නිද්ධන්තකසාවමොහො;

නිරාසයො සබ්බලොකෙ භවිත්වා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

无贪婪，无欺诈，无渴求，无虚伪，已吹散垢秽与愚痴；于一切世间无所期望，应如犀牛角独行。

‘‘පාපං සහායං පරිවජ්ජයෙථ, අනත්ථදස්සිං විසමෙ නිවිට්ඨං;

සයං න සෙවෙ පසුතං පමත්තං, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

应远离恶友——那不见义、立于邪道者；自己不应亲近那沉溺、放逸之人，应如犀牛角独行。

‘‘බහුස්සුතං ධම්මධරං භජෙථ, මිත්තං උළාරං පටිභානවන්තං;

අඤ්ඤාය අත්ථානි විනෙය්‍ය කඞ්ඛං, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

应亲近博学、持法、高贵、具辩才之友；了知诸义，断除疑惑，应如犀牛角独行。

‘‘ඛිඩ්ඩං රතිං කාමසුඛඤ්ච ලොකෙ, අනලඞ්කරිත්වා අනපෙක්ඛමානො;

විභූසට්ඨානා විරතො සච්චවාදී, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

于世间之嬉戏、欢愉与欲乐，不加妆点，无所期求；远离饰好，言说真理，应如犀牛角独行。

‘‘පුත්තඤ්ච දාරං පිතරඤ්ච මාතරං, ධනානි ධඤ්ඤානි ච බන්ධවානි;

හිත්වාන කාමානි යථොධිකානි, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

舍弃子女、妻子、父亲、母亲、财富、谷物与亲属，以及所有相应的欲乐，应如犀牛角独行。

‘‘සඞ්ගො එසො පරිත්තමෙත්ථ සොඛ්‍යං, අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙවෙත්ථ භිය්‍යො;

ගළො එසො ඉති ඤත්වා මතිමා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

此是执著，此中乐少，味寡而苦多；此是痈。智者如是知，应如犀牛角独行。

‘‘සන්දාලයිත්වාන සංයොජනානි, ජාලංව භෙත්වා සලිලම්බුචාරී,අග්ගීව දඩ්ඪං අනිවත්තමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

粉碎诸结，如水中游鱼破网；如火不返已燃处，应如犀牛角独行。

‘‘ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ [Pg.153] න ච පාදලොලො, ගුත්තින්ද්‍රියො රක්ඛිතමානසානො;

අනවස්සුතො අපරිඩය්හමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

垂目而不躁动双足，守护诸根，善护其心；无有流漏，不被燃烧，应如犀牛角独行。

‘‘ඔහාරයිත්වා ගිහිබ්‍යඤ්ජනානි, සඤ්ඡන්නපත්තො යථා පාරිඡත්තො;

කාසායවත්ථො අභිනික්ඛමිත්වා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

舍弃在家者之相，如珊瑚树(pārichatta)叶已脱落；身着袈裟而出家，应如犀牛角独行。

‘‘රසෙසු ගෙධං අකරං අලොලො, අනඤ්ඤපොසී සපදානචාරී;

කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

不贪著于诸味，无有贪婪，不蓄养他人，行次第乞食；于家家户户心无系缚，应如犀牛角独行。

‘‘පහාය පඤ්චාවරණානි චෙතසො, උපක්කිලෙසෙ බ්‍යපනුජ්ජ සබ්බෙ;

අනිස්සිතො ඡෙජ්ජ සිනෙහදොසං, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

舍弃心之五盖，遣除一切随烦恼；无所依止，断除爱与恨，应如犀牛角独行。

‘‘විපිට්ඨිකත්වාන සුඛඤ්ච දුක්ඛං, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සං;

ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධං, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

背弃乐与苦，以及过往的喜与忧；获得清净、寂止的舍心，应如犀牛角独行。

‘‘ආරද්ධවීරියො පරමත්ථපත්තියා, අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති;

දළ්හනික්කමො ථාමබලූපපන්නො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

为达究竟义而发起精进，心不退缩，行不懈怠；坚毅精进，具足毅力与力量，应如犀牛角独行。

‘‘පටිසල්ලානං ඣානමරිඤ්චමානො, ධම්මෙසු නිච්චං අනුධම්මචාරී;

ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසු, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

不舍离独住与禅那，于诸法中恒常随法行；思惟诸有中的过患，应如犀牛角独行。

‘‘තණ්හක්ඛයං [Pg.154] පත්ථයමප්පමත්තො, අනෙළමූගො සුතවා සතීමා;

සඞ්ඛාතධම්මො නියතො පධානවා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

不放逸地希求渴爱之灭尽，不痴不哑，多闻具念；了知正法，已得决定而精勤，应如犀牛角独行。

‘‘සීහොව සද්දෙසු අසන්තසන්තො, වාතොව ජාලම්හි අසජ්ජමානො;

පදුමංව තොයෙන අලිම්පමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

如狮子不惊于声，如风不著于网，如莲花不染于水，应如犀牛角独行。

‘‘සීහො යථා දාඨබලී පසය්හ, රාජා මිගානං අභිභුය්‍ය චාරී;

සෙවෙථ පන්තානි සෙනාසනානි, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

如具牙力之狮，强力降伏群兽，为兽王而行；当受用边远之坐卧处，应如犀角独行。

‘‘මෙත්තං උපෙක්ඛං කරුණං විමුත්තිං, ආසෙවමානො මුදිතඤ්ච කාලෙ;

සබ්බෙන ලොකෙන අවිරුජ්ඣමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

于适时修习慈、舍、悲、解脱与喜，不与一切世间相逆，应如犀角独行。

‘‘රාගඤ්ච දොසඤ්ච පහාය මොහං, සන්දාලයිත්වාන සංයොජනානි;

අසන්තසං ජීවිතසඞ්ඛයම්හි, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.

舍离贪与嗔与痴，并破除诸结；于生命之灭尽无所畏，应如犀角独行。

‘‘භජන්ති සෙවන්ති ච කාරණත්ථා, නික්කාරණා දුල්ලභා අජ්ජ මිත්තා;

අත්තත්ථපඤ්ඤා අසුචීමනුස්සා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති.

交往与亲近，皆为有所图，如今无私之友，实为难得。世人皆为己利而智，且心不净，应如犀角独行。

තත්ථ සබ්බෙසු භූතෙසූති ඛග්ගවිසාණපච්චෙකබුද්ධාපදානසුත්තං. කා උප්පත්ති? සබ්බසුත්තානං චතුබ්බිධා උප්පත්ති – අත්තජ්ඣාසයතො, පරජ්ඣාසයතො, අට්ඨුප්පත්තිතො, පුච්ඡාවසිතොති. තත්ථ ඛග්ගවිසාණසුත්තස්ස අවිසෙසෙන පුච්ඡාවසිතො උප්පත්ති. විසෙසෙන පන යස්මා එත්ථ කාචි ගාථා තෙන [Pg.155] තෙන පච්චෙකබුද්ධෙන පුට්ඨෙන වුත්තා, කාචි අපුට්ඨෙන අත්තනා අධිගතමග්ගනයානුරූපං උදානංයෙව උදානෙන්තෙන, තස්මා කායචි ගාථාය පුච්ඡාවසිතො, කායචි අත්තජ්ඣාසයතො උප්පත්ති. තත්ථ යා අයං අවිසෙසෙන පුච්ඡාවසිතො උප්පත්ති, සා ආදිතො පභුති එවං වෙදිතබ්බා –

于此，[以“于一切众生中”(sabbesu bhūtesu)开头的]是《犀角独觉佛所行《本行》》(Khaggavisāṇapaccekabuddhāpadānasutta)。其缘起为何？一切经的缘起有四种：由自说意乐、由他说意乐、由事件发生、由随问而说。其中，《犀角经》(Khaggavisāṇasutta)的缘起，概言之，是随问而说。具体而言，此经中有些偈颂是某位独觉佛(paccekabuddha)被提问时所说，有些则是未被提问时，随顺于自己所证悟的道，而自说感兴语(udāna)。因此，有些偈颂的缘起是随问而说，有些是自说意乐。其中，那概言之是随问而说的缘起，应当从头开始这样了知——

එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘බුද්ධානං පත්ථනා ච අභිනීහාරො ච දිස්සති, තථා සාවකානං, පච්චෙකබුද්ධානං න දිස්සති, යංනූනාහං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති? සො පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා යථාක්කමෙන එතමත්ථං පුච්ඡි. අථස්ස භගවා පුබ්බයොගාවචරසුත්තං අභාසි –

一时，世尊住于舍卫城(Sāvatthī)。尔时，具寿阿难于静处独坐，心生此念：“诸佛之祈愿(patthanā)与誓愿(abhinīhāra)可见，诸声闻(sāvaka)亦然，而独觉佛之祈愿与誓愿则不见。我何不往诣世尊，请问此事？”于是，他从独坐而起，往诣世尊，依序请问此事。世尊便为他宣说了《过去修行者经》(Pubbayogāvacarasutta)。

‘‘පඤ්චිමෙ, ආනන්ද, ආනිසංසා පුබ්බයොගාවචරෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙ පටිකච්චෙව අඤ්ඤං ආරාධෙති. නො චෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙ පටිකච්චෙව අඤ්ඤං ආරාධෙති, අථ මරණකාලෙ අඤ්ඤං ආරාධෙති. අථ දෙවපුත්තො සමානො අඤ්ඤං ආරාධෙති. අථ බුද්ධානං සම්මුඛීභාවෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොති. අථ පච්ඡිමෙ කාලෙ පච්චෙකසම්බුද්ධො හොතී’’ති.

阿难，先前修行的行者有此五种利益：他在现法中即能证得究竟智(aññā)。若不能在现法中证得究竟智，则在临终时证得究竟智。若那时亦不能，则身为天子时证得究竟智。若那时亦不能，则在值遇诸佛时能速通达。若那时亦不能，则在最后时成为独觉佛。

එවං වත්වා පුන ආහ –

如是说后，又说：—

‘‘පච්චෙකසම්බුද්ධා නාම, ආනන්ද, අභිනීහාරසම්පන්නා පුබ්බයොගාවචරා හොන්ති, තස්මා පච්චෙකබුද්ධබුද්ධසාවකානං සබ්බෙසං පත්ථනා ච අභිනීහාරො ච ඉච්ඡිතබ්බො’’ති.

阿难，所谓的独觉佛，是具足发愿、有过去修行的行者。因此，对于一切的独觉佛、佛陀与声闻弟子，都应希求其愿求与发愿。

සො ආහ – ‘‘බුද්ධානං, භන්තෙ, පත්ථනා කීව චිරං වට්ටතී’’ති. බුද්ධානං, ආනන්ද, හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච, මජ්ඣිමපරිච්ඡෙදෙන අට්ඨ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච, උපරිමපරිච්ඡෙදෙන සොළස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච. එතෙ ච භෙදා පඤ්ඤාධිකසද්ධාධිකවීරියාධිකානං වසෙන ඤාතබ්බා. පඤ්ඤාධිකානඤ්හි සද්ධා මන්දා හොති, පඤ්ඤා තික්ඛා. සද්ධාධිකානං පඤ්ඤා මජ්ඣිමා හොති, සද්ධා තික්ඛා. වීරියාධිකානං සද්ධා පඤ්ඤා මන්දා හොති, වීරියං තික්ඛන්ති. අප්පත්වා පන චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච දිවසෙ දිවසෙ වෙස්සන්තරදානසදිසං දානං දෙන්තොපි තදනුරූපෙ සීලාදිපාරමිධම්මෙ ආචිනන්තොපි අන්තරා [Pg.156] බුද්ධො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. කස්මා? ඤාණං ගබ්භං න ගණ්හාති, වෙපුල්ලං නාපජ්ජති, පරිපාකං න ගච්ඡතීති. යථා නාම තිමාසචතුමාසපඤ්චමාසච්චයෙන නිප්ඵජ්ජනකං සස්සං තං තං කාලං අප්පත්වා දිවසෙ දිවසෙ සතක්ඛත්තුං සහස්සක්ඛත්තුං කෙළායන්තොපි උදකෙන සිඤ්චන්තොපි අන්තරා පක්ඛෙන වා මාසෙන වා නිප්ඵාදෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. කස්මා? සස්සං ගබ්භං න ගණ්හාති, වෙපුල්ලං නාපජ්ජති, පරිපාකං න ගච්ඡතීති. එවමෙවං අප්පත්වා චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච අන්තරා බුද්ධො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. තස්මා යථාවුත්තමෙව කාලං පාරමිපූරණං කාතබ්බං ඤාණපරිපාකත්ථාය. එත්තකෙනාපි ච කාලෙන බුද්ධත්තං පත්ථයතො අභිනීහාරකරණෙ අට්ඨ සම්පත්තියො ඉච්ඡිතබ්බා. අයඤ්හි –

他问道：“尊者，诸佛的发愿须持续多久？”“阿难，诸佛的发愿，以下限而言，是四阿僧祇与十万劫；以中限而言，是八阿僧祇与十万劫；以上限而言，是十六阿僧祇与十万劫。这些差别应依慧增上者、信增上者、精进增上者而了知。因为慧增上者信弱而慧利；信增上者慧中而信利；精进增上者信与慧皆弱而精进勇猛。若未满四阿僧祇与十万劫，即使日日行如韦桑达拉（Vessantara）所行之布施，积累相应的戒等波罗蜜法，也不可能于中途成佛。这是为什么？因为其智慧尚未受胎，尚未增长，尚未成熟。譬如需要三、四、五个月方能成熟的谷物，若未到其时，即使日日照看百次千次，以水浇灌，也不可能在半月或一月内令其成熟。这是为什么？因为谷物尚未受胎，尚未增长，尚未成熟。同样地，若未满四阿僧祇与十万劫，也不可能于中途成佛。因此，为令智慧成熟，必须在如前所述的时间内圆满诸波罗蜜。纵使如此，欲求佛果者在立下大愿时，也须具足八种成就。此即——”

‘‘මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣති’’. (බු. වං. 2.59);

生而为人，具足男性，宿因具足，得见导师；出家，成就功德，行增上业，志愿强烈；八法和合，宏愿得成。

අභිනීහාරොති මූලපණිධානස්සෙතං අධිවචනං. තත්ථ මනුස්සත්තන්ති මනුස්සජාති. අඤ්ඤත්‍ර හි මනුස්සජාතියා අවසෙසජාතීසු දෙවජාතියම්පි ඨිතස්ස පණිධි න ඉජ්ඣති, තත්ථ ඨිතෙන පන බුද්ධත්තං පත්ථයන්තෙන දානාදීනි පුඤ්ඤකම්මානි කත්වා මනුස්සත්තංයෙව පත්ථෙතබ්බං, තත්ථ ඨත්වා පණිධි කාතබ්බො. එවඤ්හි සමිජ්ඣති. ලිඞ්ගසම්පත්තීති පුරිසභාවො. මාතුගාමනපුංසකඋභතොබ්‍යඤ්ජනකානඤ්හි මනුස්සජාතියං ඨිතානම්පි පණිධි න ඉජ්ඣති. තත්ථ ඨිතෙන පන බුද්ධත්තං පත්ථෙන්තෙන දානාදීනි පුඤ්ඤකම්මානි කත්වා පුරිසභාවොයෙව පත්ථෙතබ්බො, තත්ථ ඨත්වා පණිධි කාතබ්බො. එවඤ්හි සමිජ්ඣති. හෙතූති අරහත්තස්ස උපනිස්සයසම්පත්ති. යො හි තස්මිං අත්තභාවෙ වායමන්තො අරහත්තං පාපුණිතුං සමත්ථො, තස්ස පණිධි සමිජ්ඣති, නො ඉතරස්ස යථා සුමෙධපණ්ඩිතස්ස. සො හි දීපඞ්කරපාදමූලෙ පබ්බජිත්වා තෙනත්තභාවෙන අරහත්තං පාපුණිතුං සමත්ථො අහොසි. සත්ථාරදස්සනන්ති බුද්ධානං සම්මුඛාදස්සනං. එවඤ්හි ඉජ්ඣති, නො අඤ්ඤථා යථා සුමෙධපණ්ඩිතස්ස. සො හි දීපඞ්කරං සම්මුඛා දිස්වා පණිධිං අකාසි. පබ්බජ්ජාති අනගාරියභාවො. සො ච ඛො සාසනෙ වා කම්මවාදිකිරියවාදිතාපසපරිබ්බාජකනිකායෙ වා වට්ටති යථා සුමෙධපණ්ඩිතස්ස. සො හි සුමෙධො නාම තාපසො හුත්වා පණිධිං අකාසි. ගුණසම්පත්තීති ඣානාදිගුණපටිලාභො[Pg.157]. පබ්බජිතස්සපි හි ගුණසම්පන්නස්සෙව ඉජ්ඣති, නො ඉතරස්ස යථා සුමෙධපණ්ඩිතස්ස. සො හි පඤ්චාභිඤ්ඤො ච අට්ඨසමාපත්තිලාභී ච හුත්වා පණිධෙසි. අධිකාරොති අධිකකාරො, පරිච්චාගොති අත්ථො. ජීවිතාදිපරිච්චාගඤ්හි කත්වා පණිදහතොයෙව ඉජ්ඣති, නො ඉතරස්ස යථා සුමෙධපණ්ඩිතස්ස. සො හි –

“大愿”（abhinīhāra）是此根本誓愿的同义词。其中，“得人身”（manussatta）是指生于人趣。在人趣之外的其他生命形态中，即使生为天神，其誓愿亦不得成就。因此，欲求佛果者，须先行布施等福业，以求生为人，在得人身之后方可立誓，如此方能成就。“根具足”（liṅgasampatti）是指身为男性。因为即使生为人，若是女性、无性者（napuṃsaka）或双性者（ubhatobyañjanaka），其誓愿亦不得成就。因此，欲求佛果者，须先行布施等福业，以求生为男性，在得男身之后方可立誓，如此方能成就。“有因”（hetu）是指具备了证得阿罗汉果的助缘。若人于此生精勤努力，能证阿罗汉果，其誓愿方能成就；反之则不然。犹如善慧（Sumedha）贤者，他若在燃灯（Dīpaṅkara）佛足下出家，即能于此生证得阿罗汉果。“得见导师”（satthāradassana）是指亲见诸佛。如此方能成就，否则不然。犹如善慧贤者，他亲见燃灯佛后方立誓愿。“出家”（pabbajjā）是指无家的状态。这可以是在佛陀的教法中，也可以是在业论者、作论者的苦行者或游行者团体中，犹如善慧贤者。他即是以善慧苦行者的身份立下誓愿。“功德具足”（guṇasampatti）是指证得禅那等功德。即使出家，也唯有具足功德者方能成就，否则不然。犹如善慧贤者，他是在证得五神通与八等至后方立誓愿。“殊胜行”（adhikāra）是指超常的行为，意即“舍弃”（pariccāga）。唯有作出舍弃生命等行为后立誓，方能成就，否则不然。犹如善慧贤者，他——

‘‘අක්කමිත්වාන මං බුද්ධො, සහ සිස්සෙහි ගච්ඡතු;

මා නං කලලෙ අක්කමිත්ථ, හිතාය මෙ භවිස්සතී’’ති. (බු. වං. 2.53);

“愿佛陀与弟子们踏过我身躯而行；莫践踏污泥，这将对我有利。”

එවං අත්තපරිච්චාගං කත්වා පණිධෙසි. ඡන්දතාති කත්තුකම්‍යතා. සා යස්ස බලවතී හොති, තස්ස ඉජ්ඣති පණිධි. සා ච සචෙ කොචි වදෙය්‍ය ‘‘කො චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච නිරයෙ පච්චිත්වා බුද්ධත්තං ඉච්ඡතී’’ති. තං සුත්වා යො ‘‘අහ’’න්ති වත්තුං උස්සහති, තස්ස බලවතීති වෙදිතබ්බා. තථා යදි කොචි වදෙය්‍ය ‘‘කො සකලචක්කවාළං වීතච්චිකානං අඞ්ගාරානං පූරං අක්කමිත්වා බුද්ධත්තං ඉච්ඡති, කො සකලචක්කවාළං සත්තිසූලෙහි ආකිණ්ණං අක්කමන්තො අතික්කමිත්වා බුද්ධත්තං ඉච්ඡති, කො සකලචක්කවාළං සමතිත්තිකං උදකපුණ්ණං උත්තරිත්වා බුද්ධත්තං ඉච්ඡති, කො සකලචක්කවාළං නිරන්තරං වෙළුගුම්බසඤ්ඡන්නං මද්දන්තො අතික්කමිත්වා බුද්ධත්තං ඉච්ඡතී’’ති, තං සුත්වා යො ‘‘අහ’’න්ති වත්තුං උස්සහති, තස්ස බලවතීති වෙදිතබ්බා. එවරූපෙන ච කත්තුකම්‍යතාඡන්දෙන සමන්නාගතො සුමෙධපණ්ඩිතො පණිධෙසීති.

如此舍弃自身后，他发下了誓愿。意欲（chanda）即是行作欲（kattukamyatā）。谁的此欲强大，谁的誓愿就能实现。如果有人说：“谁愿意在地狱中受四个阿僧祇又十万大劫的煎熬后，去证得佛果？”听到这话，谁能勇于说“我”，就应知道他的意欲是强大的。同样，如果有人说：“谁愿意踏过遍满整个轮围世界的无焰炭火，去证得佛果？谁愿意踏过并超越遍满整个轮围世界的矛与桩，去证得佛果？谁愿意游过遍满整个轮围世界的齐岸之水，去证得佛果？谁愿意踩碎并超越遍满整个轮围世界的无间竹林，去证得佛果？”听到这话，谁能勇于说“我”，就应知道他的意欲是强大的。具足了如此行作之欲的善慧（Sumedha）贤者发下了誓愿。

එවං සමිද්ධාභිනීහාරො ච බොධිසත්තො ඉමානි අට්ඨාරස අභබ්බට්ඨානානි න උපෙති. සො හි තතො පභුති න ජච්චන්ධො හොති න ජච්චපධිරො, න උම්මත්තකො, න එළමුගො, න පීඨසප්පි, න මිලක්ඛෙසු උප්පජ්ජති, න දාසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තති, න නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, නාස්ස ලිඞ්ගං පරිවත්තති, න පඤ්චානන්තරියකම්මානි කරොති, න කුට්ඨී හොති, න තිරච්ඡානයොනියං වට්ටකතො පච්ඡිමත්තභාවො හත්ථිතො අධිකත්තභාවො හොති, න ඛුප්පිපාසිකනිජ්ඣාමතණ්හිකපෙතෙසු උප්පජ්ජති, න කාලකඤ්චිකාසුරෙසු, න අවීචිනිරයෙ, න ලොකන්තරිකෙසු උප්පජ්ජති. කාමාවචරෙසු පන න මාරො හොති, රූපාවචරෙසු න අසඤ්ඤීභවෙ, න සුද්ධාවාසෙසු උප්පජ්ජති, න අරූපභවෙසු, න අඤ්ඤං චක්කවාළං සඞ්කමති.

菩萨如此圆满其愿，便不会遭遇这十八种不可能之处。从那时起，他：不会生而为盲，不会生而为聋，不会是疯癫者，不会是痴哑者，不会是瘫痪爬行者；不会生于边地；不会从婢女的子宫中出生；不会是定邪见者；性别不会改变；不造作五无间业；不会是麻风病者；在畜生道中，其身量不会小于鹌鹑或大于大象；不会生为饥渴所苦的饿鬼；不会生为黑甘肢咖（Kālakañcikā）阿修罗；不会生于无间地狱（Avīci）；不会生于界间地狱。在欲界，他不会成为魔罗；在色界，不会生于无想有，不会生于净居天，不会生于无色有；也不会迁移到其他轮围世界。

යා [Pg.158] චිමා උස්සාහො ච උම්මඞ්ගො ච අවත්ථානඤ්ච හිතචරියා චාති චතස්සො බුද්ධභූමියො, තාහි සමන්නාගතො හොති. තත්ථ –

他具足此四种佛地：精勤、巧慧、安住与利行。其中——

‘‘උස්සාහො වීරියං වුත්තං, උම්මඞ්ගො පඤ්ඤා පවුච්චති;

අවත්ථානං අධිට්ඨානං, හිතචරියා මෙත්තාභාවනා’’ති. –

“精勤即是精进，巧慧即是智慧；安住即是决意，利行即是慈心修习。”

වෙදිතබ්බා. යෙ ච ඉමෙ නෙක්ඛම්මජ්ඣාසයො, පවිවෙකජ්ඣාසයො, අලොභජ්ඣාසයො, අදොසජ්ඣාසයො, අමොහජ්ඣාසයො, නිස්සරණජ්ඣාසයොති ඡ අජ්ඣාසයා බොධිපරිපාකාය සංවත්තන්ති, යෙහි සමන්නාගතත්තා නෙක්ඛම්මජ්ඣාසයා ච බොධිසත්තා කාමෙසු දොසදස්සාවිනො, පවිවෙකජ්ඣාසයා ච බොධිසත්තා සඞ්ගණිකාය දොසදස්සාවිනො, අලොභජ්ඣාසයා ච බොධිසත්තා ලොභෙ දොසදස්සාවිනො, අදොසජ්ඣාසයා ච බොධිසත්තා දොසෙ දොසදස්සාවිනො, අමොහජ්ඣාසයා ච බොධිසත්තා මොහෙ දොසදස්සාවිනො, නිස්සරණජ්ඣාසයා ච බොධිසත්තා සබ්බභවෙසු දොසදස්සාවිනොති වුච්චන්ති, තෙහි ච සමන්නාගතො හොති.

应当知道。这六种意向——出离意向、远离意向、无贪意向、无嗔意向、无痴意向、解脱意向，能有助于菩提的圆满成熟。由于具足这些意向，具足出离意向的菩萨能见到欲乐的过患，具足远离意向的菩萨能见到群居的过患，具足无贪意向的菩萨能见到贪婪的过患，具足无嗔意向的菩萨能见到嗔恨的过患，具足无痴意向的菩萨能见到愚痴的过患，具足解脱意向的菩萨能见到所有存在的过患。而他也具足这些意向。

පච්චෙකබුද්ධානං පන කීව චිරං පත්ථනා වට්ටතීති? පච්චෙකබුද්ධානං ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච, තතො ඔරං න සක්කා, පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙවෙත්ථ කාරණං වෙදිතබ්බං. එත්තකෙනාපි ච කාලෙන පච්චෙකබුද්ධත්තං පත්ථයතො අභිනීහාරකරණෙ පඤ්ච සම්පත්තියො ඉච්ඡිතබ්බා. තෙසඤ්හි –

再者，辟支佛(Paccekabuddha)的发愿需要多久呢？辟支佛需要两大阿僧祇劫及十万劫，少于此则不可能，其原因当如前说而知。并且，以如此长时发愿成为辟支佛者，在行发愿时，应希求五种圆满。对他们而言：

‘‘මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, විගතාසවදස්සනං;

අධිකාරො ච ඡන්දතා, එතෙ අභිනීහාරකාරණා’’.

“人身，性别圆满，得见无漏者；具足资格与意乐——此等是发愿之因。”

තත්ථ විගතාසවදස්සනන්ති බුද්ධපච්චෙකබුද්ධබුද්ධසාවකානං යස්ස කස්සචි දස්සනන්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

此处“得见无漏者”，是指得见佛陀、辟支佛或佛弟子中的任何一位。其余如前所说。

අථ ‘‘සාවකානං පත්ථනා කිත්තකං වට්ටතී’’ති? ද්වින්නං අග්ගසාවකානං එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං කප්පසතසහස්සඤ්ච, අසීතිමහාසාවකානං කප්පසතසහස්සමෙව. තථා බුද්ධස්ස මාතාපිතූනං උපට්ඨාකස්ස පුත්තස්ස චාති, තතො ඔරං න සක්කා, තත්ථ කාරණං වුත්තනයමෙව. ඉමෙසං පන සබ්බෙසම්පි අධිකාරො ච ඡන්දතාති ද්වඞ්ගසමන්නාගතොයෙව අභිනීහාරො හොති.

那么“弟子的发愿需要多久呢？”两位上首弟子需要一个阿僧祇劫和十万劫，八十大弟子仅需十万劫。同样，佛陀的父母、侍者和儿子也是如此，少于此则不可能，其中的原因如前所述。然而，对所有这些人而言，其发愿仅由具足资格和意乐此二支构成。

එවං ඉමාය පත්ථනාය ඉමිනා ච අභිනීහාරෙන යථාවුත්තප්පභෙදං කාලං පාරමියො පූරෙත්වා බුද්ධා ලොකෙ උප්පජ්ජන්තා ඛත්තියකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණකුලෙ වා උප්පජ්ජන්ති, පච්චෙකබුද්ධා ඛත්තියබ්‍රාහ්මණගහපතිකුලානං අඤ්ඤතරස්මිං, අග්ගසාවකා [Pg.159] පන බුද්ධා විය ඛත්තියබ්‍රාහ්මණකුලෙස්වෙව. සබ්බබුද්ධා සංවට්ටමානෙ කප්පෙ න උප්පජ්ජන්ති, විවට්ටමානෙ කප්පෙ උප්පජ්ජන්ති, තථා පච්චෙකබුද්ධා. තෙ පන බුද්ධානං උප්පජ්ජනකාලෙ න උප්පජ්ජන්ති. බුද්ධා සයඤ්ච බුජ්ඣන්ති, පරෙ ච බොධෙන්ති. පච්චෙකබුද්ධා සයමෙව බුජ්ඣන්ති, න පරෙ බොධෙන්ති. අත්ථරසමෙව පටිවිජ්ඣන්ති, න ධම්මරසං. න හි තෙ ලොකුත්තරධම්මං පඤ්ඤත්තිං ආරොපෙත්වා දෙසෙතුං සක්කොන්ති, මූගෙන දිට්ඨසුපිනො විය වනචරකෙන නගරෙ සායිතබ්‍යඤ්ජනරසො විය ච නෙසං ධම්මාභිසමයො හොති. සබ්බං ඉද්ධිසමාපත්තිපටිසම්භිදාපභෙදං පාපුණන්ති. ගුණවිසිට්ඨතාය බුද්ධානං හෙට්ඨා සාවකානං උපරි හොන්ති, න අඤ්ඤෙ පබ්බාජෙත්වා ආභිසමාචාරිකං සික්ඛාපෙන්ති, ‘‘චිත්තසල්ලෙඛො කාතබ්බො, වොසානං නාපජ්ජිතබ්බ’’න්ති ඉමිනා උද්දෙසෙන උපොසථං කරොන්ති, අජ්ජ උපොසථොති වචනමත්තෙන වා, උපොසථං කරොන්තා ච ගන්ධමාදනෙ මඤ්ජූසකරුක්ඛමූලෙ රතනමාළෙ සන්නිපතිත්වා කරොන්තීති. එවං භගවා ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චෙකබුද්ධානං සබ්බාකාරපරිපූරං පත්ථනඤ්ච අභිනීහාරඤ්ච කථෙත්වා ඉදානි ඉමාය පත්ථනාය ඉමිනා ච අභිනීහාරෙන සමුදාගතෙ තෙ තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ කථෙතුං ‘‘සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩ’’න්තිආදිනා නයෙන ඉමං ඛග්ගවිසාණසුත්තං අභාසි. අයං තාව අවිසෙසෙන පුච්ඡාවසිතො ඛග්ගවිසාණසුත්තස්ස උප්පත්ති.

如此，依此发愿和决意，在如前所述的不同时期圆满了波罗蜜后，诸佛出现于世时，会出生在刹帝利族或婆罗门族；独觉佛则会出生在刹帝利、婆罗门或居士三族中的任何一族；而上首弟子也像诸佛一样，只会出生在刹帝利或婆罗门族。所有的佛陀都不会在坏劫时出现，只会在成劫时出现，独觉佛也是如此。但是，他们不会在诸佛出现的时期出现。佛陀自己觉悟，也使他人觉悟。独觉佛自己觉悟，却不能使他人觉悟。他们只能彻知义味，而不能彻知法味。诚然，他们不能够将超世间法安立为概念来宣说，他们对法的证悟，就像哑人所做的梦，又像林中居民尝到城里菜肴的滋味。他们能达到一切神通、等至和无碍解的种种差别。因功德殊胜，他们位在诸佛之下，声闻弟子之上。他们不为他人出家，也不教导入门的行仪，只是以“应当净除其心，不应舍弃修行”为宗旨而行布萨，或仅以“今日是布萨日”之语而行布萨，或聚集在香醉山(Gandhamādana)的曼殊沙迦树(mañjūsaka-rukkha)下、宝台上行布萨。世尊这样为具寿阿难讲述了独觉佛一切圆满的发愿和决意后，现在为了讲述依此发愿和决意而来的那些独觉佛，便以“于一切有情，放下刀杖”等方式，说了这篇《犀角经》。以上是基于提问而来的《犀角经》缘起的总说。

ඉදානි විසෙසෙන වත්තබ්බා. තත්ථ ඉමිස්සා තාව ගාථාය එවං උප්පත්ති වෙදිතබ්බා – අයං කිර පච්චෙකබුද්ධො පච්චෙකබොධිසත්තභූමිං ඔගාහන්තො ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච පාරමියො පූරෙත්වා කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා ආරඤ්ඤිකො හුත්වා ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙන්තො සමණධම්මං අකාසි. එතං කිර වත්තං අපරිපූරෙත්වා පච්චෙකබොධිං පාපුණන්තො නාම නත්ථි. කිං පනෙතං ගතපච්චාගතවත්තං නාම? හරණපච්චාහරණන්ති. තං යථා විභූතං හොති, තථා කථෙස්සාම.

现在应当详加说明。关于这首偈的缘起，应当这样理解：据说这位独觉佛在处于独觉菩萨地（paccekabodhisattabhūmi）的阶段，圆满了二阿僧祇劫和十万劫的波罗蜜，在迦叶世尊的教法下出家，成为一位林住者，奉行往返行（gatapaccāgatavatta），修习沙门法。据说，不圆满此行者，不能证得独觉菩提。那么，这所谓的往返行是什么呢？就是运送与运回。我们将清楚地加以叙述。

ඉධ එකච්චො භික්ඛු හරති න පච්චාහරති, එකච්චො පච්චාහරති න හරති, එකච්චො නෙව හරති න පච්චාහරති, එකච්චො හරති ච පච්චාහරති ච. තත්ථ යො භික්ඛු පගෙව වුට්ඨාය චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණවත්තං කත්වා බොධිරුක්ඛෙ උදකං ආසිඤ්චිත්වා පානීයඝටං පූරෙත්වා පානීයමාළෙ ඨපෙත්වා ආචරියවත්තං උපජ්ඣායවත්තං කත්වා ද්වෙඅසීති ඛන්ධකවත්තානි ච චුද්දස මහාවත්තානි සමාදාය වත්තති. සො සරීරපරිකම්මං කත්වා සෙනාසනං පවිසිත්වා යාව භික්ඛාචාරවෙලා, තාව විවිත්තාසනෙ වීතිනාමෙත්වා වෙලං [Pg.160] ඤත්වා නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා උත්තරාසඞ්ගං කත්වා සඞ්ඝාටිං ඛන්ධෙ කරිත්වා පත්තං අංසෙ ආලග්ගෙත්වා කම්මට්ඨානං මනසි කරොන්තො චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා චෙතියඤ්ච බොධිඤ්ච වන්දිත්වා ගාමසමීපෙ චීවරං පාරුපිත්වා පත්තං ආදාය ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති. එවං පවිට්ඨො ච ලාභී භික්ඛු පුඤ්ඤවා උපාසකෙහි සක්කතො ගරුකතො උපට්ඨාකකුලෙ වා පටික්කමනසාලායං වා පටික්කමිත්වා උපාසකෙහි තං තං පඤ්හං පුච්ඡියමානො තෙසං පඤ්හවිස්සජ්ජනෙන ධම්මදෙසනාවික්ඛෙපෙන ච තං මනසිකාරං ඡඩ්ඩෙත්වා නික්ඛමති. විහාරං ආගතොපි භික්ඛූහි පඤ්හං පුට්ඨො කථෙති, ධම්මං භණති, තං තං බ්‍යාපාරඤ්ච ආපජ්ජති. පච්ඡාභත්තම්පි පුරිමයාමම්පි මජ්ඣිමයාමම්පි එවං භික්ඛූහි සද්ධිං පපඤ්චෙත්වා කායදුට්ඨුල්ලාභිභූතො පච්ඡිමයාමෙපි සයති, නෙව කම්මට්ඨානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති ‘‘හරති න පච්චාහරතී’’ති.

于此，有一类比丘带去而不带回，有一类比丘带回而不带去，有一类比丘既不带去亦不带回，有一类比丘既带去亦带回。其中，若有比丘清晨早起，行持塔园与菩提园之义务后，为菩提树浇水，将水瓶注满置于饮水棚，行持对阿阇梨(ācariya)与戒师(upajjhāya)的义务后，受持八十二犍度学处与十四大戒而住。他盥洗清净后进入住处，乃至乞食时分，皆于静处度过。了知时分后，穿好内衣(antaravāsaka)，系好腰带，披上上衣(uttarāsaṅga)，将僧伽梨(saṅghāṭi)搭于肩上，将钵挂于肩上，心中作意于业处(kammaṭṭhāna)，前往塔园，礼拜佛塔与菩提树。然后在村庄附近披好衣，持钵为乞食而进入村庄。如是进入村庄后，这位具福、得利养的比丘，为优婆塞们所恭敬尊重。他在侍者家或休息堂中，被优婆塞们问及种种问题，因解答彼等提问与说法之扰，舍弃该作意而出。回到寺院后，亦回答比丘们的提问、与之交谈、说法，并从事种种杂务。饭后、初夜、中夜，亦如是与其他比丘们共同戏论，为身体的粗重所征服，至后夜时亦在睡眠，全不作意于业处。此即所谓“带去而不带回”者。

යො පන බ්‍යාධිබහුලො හොති, භුත්තාහාරො පච්චූසසමයෙ න සම්මා පරිණමති. පගෙව වුට්ඨාය යථාවුත්තං වත්තං කාතුං න සක්කොති කම්මට්ඨානං වා මනසි කාතුං, අඤ්ඤදත්ථු යාගුං වා ඛජ්ජකං වා භෙසජ්ජං වා භත්තං වා පත්ථයමානො කාලස්සෙව පත්තචීවරමාදාය ගාමං පවිසති. තත්ථ යාගුං වා ඛජ්ජකං වා භෙසජ්ජං වා භත්තං වා ලද්ධා පත්තං නීහරිත්වා භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසින්නො කම්මට්ඨානං මනසි කරිත්වා විසෙසං පත්වා වා අපත්වා වා විහාරං ආගන්ත්වා තෙනෙව මනසිකාරෙන විහරති. අයං වුච්චති ‘‘පච්චාහරති න හරතී’’ති. එදිසා හි භික්ඛූ යාගුං පිවිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා බුද්ධසාසනෙ අරහත්තං පත්තා ගණනපථං වීතිවත්තා, සීහළදීපෙයෙව තෙසු තෙසු ගාමෙසු ආසනසාලායං තං ආසනං නත්ථි, යත්ථ භික්ඛූ නිසින්නා යාගුං පිවිත්වා අරහත්තං අප්පත්තා.

又，若有比丘多病，食后至清晨仍不能很好地消化，因此无法早起履行前述的义务，或作意于业处，而只是希求粥、硬食、药品或饭食，便一早拿着衣钵进入村庄。他在那里得到粥、硬食、药品或饭食后，办好食事，在铺设好的座位上坐下，作意于业处，无论有无证得特别的境界，都返回寺院，并以同样的作意安住。这被称为“只带回而不带去”。诚然，像这样的比丘，喝了粥，增长了观（vipassanā），在佛陀的教法中证得阿罗汉果，其数量多到无法计算。就在狮子岛（Sīhaḷadīpa），于各个村庄的坐席堂中，没有一个座位是比丘曾坐在那里喝粥而未证得阿罗汉果的。

යො පන පමාදවිහාරී හොති නික්ඛිත්තධුරො, සබ්බවත්තානි භින්දිත්වා පඤ්චවිධචෙතොඛිලවිනිබන්ධනබද්ධචිත්තො විහරන්තො කම්මට්ඨානමනසිකාරමනනුයුත්තො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා ගිහීහි සද්ධිං කථාපපඤ්චෙන පපඤ්චිතො තුච්ඡකොව නික්ඛමති. අයං වුච්චති ‘‘නෙව හරති න පච්චාහරතී’’ති.

又，若有比丘住于放逸，卸下重担，毁坏一切义务，心为五种心之荒芜（cetokhila）与束缚所系缚而住，不致力于作意业处，他进入村庄托钵，与在家人进行无益的戏论而耽搁，然后空无所得地离开。这被称为“既不带去也不带回”。

යො පන පගෙව වුට්ඨාය පුරිමනයෙනෙව සබ්බවත්තානි පරිපූරෙත්වා යාව භික්ඛාචාරවෙලා, තාව පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා කම්මට්ඨානං මනසි කරොති. කම්මට්ඨානං නාම දුවිධං – සබ්බත්ථකඤ්ච පාරිහාරියඤ්ච. තත්ථ සබ්බත්ථකං නාම මෙත්තා ච මරණානුස්සති ච. තඤ්හි සබ්බත්ථ අත්ථයිතබ්බං ඉච්ඡිතබ්බන්ති ‘‘සබ්බත්ථක’’න්ති වුච්චති. මෙත්තා නාම ආවාසාදීසු සබ්බත්ථ ඉච්ඡිතබ්බා. ආවාසෙසු [Pg.161] හි මෙත්තාවිහාරී භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො හොති මනාපො, තෙන ඵාසු අසඞ්ඝට්ඨො විහරති. දෙවතාසු මෙත්තාවිහාරී දෙවතාහි රක්ඛිතගොපිතො සුඛං විහරති. රාජරාජමහාමත්තාදීසු මෙත්තාවිහාරී තෙහි මමායිතො සුඛං විහරති. ගාමනිගමාදීසු මෙත්තාවිහාරී සබ්බත්ථ භික්ඛාචරියාදීසු මනුස්සෙහි සක්කතො ගරුකතො සුඛං විහරති. මරණානුස්සතිභාවනාය ජීවිතනිකන්තිං පහාය අප්පමත්තො විහරති.

若有比丘清晨即起，如前法圆满一切行持，于乞食时间到来之前，结跏趺坐，作意业处。业处有两种：遍一切处与随护业处。其中，遍一切处是指慈心和死随念。因为它应在一切处所被希求，所以称为“遍一切处”。慈心应在住处等一切处所被希求。在住处中，住于慈心的比丘为同梵行者所喜爱与悦纳，得以安乐无碍地居住。对诸天住于慈心者，为诸天所守护与卫护，得以安乐地居住。对国王、大臣等住于慈心者，为彼等所珍爱，得以安乐地居住。对村落、城镇等住于慈心者，在一切乞食等事上为人们所恭敬与尊重，得以安乐地居住。通过修习死随念，舍弃对生命的贪爱，不放逸地居住。

යං පන සදා පරිහරිතබ්බං චරියානුකූලෙන ගහිතං. තං දසාසුභකසිණානුස්සතීසු අඤ්ඤතරං, චතුධාතුවවත්ථානමෙව වා, තං සදා පරිහරිතබ්බතො රක්ඛිතබ්බතො භාවෙතබ්බතො ච ‘‘පාරිහාරිය’’න්ති වුච්චති, මූලකම්මට්ඨානන්තිපි තදෙව. අත්ථකාමා හි කුලපුත්තා සාසනෙ පබ්බජිත්වා දසපි වීසම්පි තිංසම්පි චත්තාලීසම්පි පඤ්ඤාසම්පි සතම්පි එකතො වසන්තා කතිකවත්තං කත්වා විහරන්ති – ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ න ඉණට්ටා න භයට්ටා න ජීවිකාපකතා පබ්බජිතා, දුක්ඛා මුච්චිතුකාමා පනෙත්ථ පබ්බජිතා. තස්මා ගමනෙ උප්පන්නකිලෙසෙ ගමනෙයෙව නිග්ගණ්හථ, ඨානෙ, නිසජ්ජාය, සයනෙ උප්පන්නකිලෙසෙ සයනෙයෙව නිග්ගණ්හථා’’ති.

又，那应当恒常修持且随顺根性而受持的业处，即是十不净、十遍处、十随念中的任何一种，或是四界差别。此业处因其应被恒常修持、守护、培育，故称“随护业处”(pārihāriya)，此亦即是根本业处。诚然，为求义利的良家子(kulaputta)们于此教法中出家，或十人、二十人、三十人、四十人、五十人乃至百人共同居住，他们制定规约而住：‘贤友(āvuso)们，你们并非因负债、因恐惧、为谋生而出家，而是为欲解脱于苦，于此而出家。因此，行走时生起的烦恼，当于行走时降伏；站立、安坐与躺卧时生起的烦恼，亦当于彼时降伏。’

තෙ එවං කතිකවත්තං කත්වා භික්ඛාචාරං ගච්ඡන්තා අඩ්ඪඋසභඋසභඅඩ්ඪගාවුතගාවුතන්තරෙසු පාසාණා හොන්ති, තාය සඤ්ඤාය කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තාව ගච්ඡන්ති. සචෙ කස්සචි ගමනෙ කිලෙසො උප්පජ්ජති, සො තත්ථෙව නං නිග්ගණ්හාති. තථා අසක්කොන්තො තිට්ඨති, අථස්ස පච්ඡතො ආගච්ඡන්තොපි තිට්ඨති. සො ‘‘අයං භික්ඛු තුය්හං උප්පන්නං විතක්කං ජානාති, අනනුච්ඡවිකං තෙ එත’’න්ති අත්තානං පටිචොදෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා තත්ථෙව අරියභූමිං ඔක්කමති. තථා අසක්කොන්තො නිසීදති. අථස්ස පච්ඡතො ආගච්ඡන්තොපි නිසීදතීති. සොයෙව නයො අරියභූමිං ඔක්කමිතුං අසක්කොන්තොපි තං කිලෙසං වික්ඛම්භෙත්වා කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තොව ගච්ඡති, න කම්මට්ඨානවිප්පයුත්තෙන චිත්තෙන පාදං උද්ධරති. උද්ධරති චෙ, පටිනිවත්තිත්වා පුරිමපදෙසෙයෙව තිට්ඨති. ආලින්දකවාසී මහාඵුස්සදෙවත්ථෙරො විය.

彼等比丘如是制定规约后，在乞食途中，每隔半乌萨巴（aḍḍhausabha）、一乌萨巴（usabha）、半伽浮多（aḍḍhagāvuta）或一伽浮多（gāvuta）的距离，便有岩石，他们便以那表象作意业处而行。若有人在行走时生起烦恼，就在那里加以制伏。若不能制伏就停下来，后面来的人也会停下来。他心想：“这位比丘知道你生起的杂念，这对你是不合适的”，于是自我谴责，增长观（vipassanā），就在那里证入圣地。若不能制伏而坐下，后面来的人也会坐下。同样地，即使不能证入圣地，也要先镇伏烦恼，作意业处而行，不以脱离业处之心举步。若已举步，则转身回到原处站立。就像住在阿林达卡（Ālindaka）的大普萨迭瓦（Mahāphussadeva）长老那样。

සො කිර එකූනවීසතිවස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙන්තො එවං විහාසි. මනුස්සාපි සුදං අන්තරාමග්ගෙ කසන්තා ච වපන්තා ච මද්දන්තා ච කම්මානි කරොන්තා ච ථෙරං තථා ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අයං ථෙරො පුනප්පුනං නිවත්තිත්වා [Pg.162] ගච්ඡති, කිං නු ඛො මග්ගමූළ්හො, උදාහු කිඤ්චි පමුට්ඨො’’ති සමුල්ලපන්ති. සො තං අනාදියිත්වා කම්මට්ඨානයුත්තෙන චිත්තෙනෙව සමණධම්මං කරොන්තො වීසතිවස්සබ්භන්තරෙ අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තපත්තදිවසෙයෙවස්ස චඞ්කමනකොටියං අධිවත්ථා දෙවතා අඞ්ගුලීහි දීපං උජ්ජාලෙත්වා අට්ඨාසි, චත්තාරොපි මහාරාජානො සක්කො ච දෙවානමින්දො බ්‍රහ්මා ච සහම්පති උපට්ඨානං ආගමිංසු. තඤ්ච ඔභාසං දිස්වා වනවාසී මහාතිස්සත්ථෙරො තං දුතියදිවසෙ පුච්ඡි – ‘‘රත්තිභාගෙ ආයස්මතො සන්තිකෙ ඔභාසො අහොසි, කිං සො’’ති? ථෙරො වික්ඛෙපං කරොන්තො ‘‘ඔභාසො නාම දීපොභාසොපි හොති මණිඔභාසොපී’’ති එවමාදිමාහ. සො ‘‘පටිච්ඡාදෙථ තුම්හෙ’’ති නිබද්ධො ‘‘ආමා’’ති පටිජානිත්වා ආරොචෙසි.

据说他圆满了十九年的往返行持，如是安住。人们在中途路上耕作、播种、碾压、劳作时，看见长老如是行走，便议论道：“这位长老总是折返而行，是迷路了，还是遗忘了什么？”但他不以为意，以系念业处之心践行沙门之法，二十年内证得阿罗汉。在证得阿罗汉的当天，住于他经行处尽头的天神以手指点亮灯，站在那里；四大天王、帝释天、梵天娑婆主也都前来侍奉。林居的大帝萨(mahātissa)长老见到那光明，第二天便问：“具寿(āyasmā)昨夜身边有光明，那是什么？”长老推诿道：“所谓光明，或是灯光，或是宝珠光”如此等等。当对方坚持说“您在隐瞒”时，他只得承认“是的”，并如实告知。

කාළවල්ලිමණ්ඩපවාසී මහානාගත්ථෙරො විය ච. සොපි කිර ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙන්තො ‘‘පඨමං තාව භගවතො මහාපධානං පූජෙස්සාමී’’ති සත්ත වස්සානි ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාසි, පුන සොළස වස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. එවං කම්මට්ඨානමනුයුත්තචිත්තෙනෙව පාදං උද්ධරන්තො විප්පයුත්තෙන චිත්තෙන උද්ධටෙ පටිනිවත්තන්තො ගාමසමීපං ගන්ත්වා ‘‘ගාවී නු ඛො පබ්බජිතො නු ඛො’’ති ආසඞ්කනීයප්පදෙසෙ ඨත්වා සඞ්ඝාටිං පාරුපිත්වා පත්තං ගහෙත්වා ගාමද්වාරං පත්වා කච්ඡකන්තරතො උදකං ගහෙත්වා ගණ්ඩූසං කත්වා ගාමං පවිසති ‘‘භික්ඛං වා දාතුං වන්දිතුං වා උපගතෙ මනුස්සෙ ‘දීඝායුකා හොථා’ති වචනමත්තෙනාපි මා මෙ කම්මට්ඨානවික්ඛෙපො අහොසී’’ති. සචෙ පන නං ‘‘අජ්ජ, භන්තෙ, කිං සත්තමී, උදාහු අට්ඨමී’’ති දිවසං පුච්ඡන්ති, උදකං ගිලිත්වා ආරොචෙති. සචෙ දිවසපුච්ඡකා න හොන්ති, නික්ඛමනවෙලායං ගාමද්වාරෙ නිට්ඨුභිත්වාව යාති.

又如住在黑藤蔓亭（Kāḷavallimaṇḍapa）的大那伽（Mahānāga）长老。据说他也圆满往返行持，首先心想：“我首先要礼敬世尊的大精进”，便决意只作站立与经行七年；之后又圆满往返行持十六年而证得阿罗汉果。像这样，他以专注于业处之心抬脚，若心与业处脱离而举步，则退回原处。走到村庄附近，就在一处会引人疑惑“是牛还是出家人？”的地方站住，披上僧伽梨，拿起钵，到村口取水漱口后才进入村庄。他想：“对于前来布施或礼拜的人，即使只说一句‘愿你们长寿’，愿我的业处不因此而受到干扰。”如果有人问他：“尊者，今天是初七还是初八？”他会咽下口中的水后才告知。如果没有人问日期，他离开时就在村口把水吐掉后才走。

සීහළදීපෙ කලම්බතිත්ථවිහාරෙ වස්සූපගතා පඤ්ඤාස භික්ඛූ විය ච. තෙ කිර වස්සූපනායිකඋපොසථදිවසෙ කතිකවත්තං අකංසු – ‘‘අරහත්තං අප්පත්වා න අඤ්ඤමඤ්ඤං ආලපිස්සාමා’’ති. ගාමඤ්ච පිණ්ඩාය පවිසන්තා ගාමද්වාරෙ උදකගණ්ඩූසං කත්වා පවිසිංසු, දිවසෙ පුච්ඡිතෙ උදකං ගිලිත්වා ආරොචෙසුං, අපුච්ඡිතෙ ගාමද්වාරෙ නිට්ඨුභිත්වා විහාරං ආගමංසු. තත්ථ මනුස්සා නිට්ඨුභනට්ඨානං දිස්වා ජානිංසු – ‘‘අජ්ජ එකො ආගතො, අජ්ජ ද්වෙ’’ති. එවඤ්ච චින්තෙසුං – ‘‘කිං නු ඛො එතෙ අම්හෙහෙව සද්ධිං න සල්ලපන්ති[Pg.163], උදාහු අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි, යදි අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි න සල්ලපන්ති, අද්ධා විවාදජාතා භවිස්සන්ති, හන්ද නෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛමාපෙස්සාමා’’ති. සබ්බෙ විහාරං අගමංසු. තත්ථ පඤ්ඤාසාය භික්ඛූසු වස්සං උපගතෙසු ද්වෙ භික්ඛූ එකොකාසෙ නාද්දසංසු. තතො තෙසු යො චක්ඛුමා පුරිසො, සො එවමාහ – ‘‘න, භො, කලහකාරකානං වසනොකාසො ඊදිසො හොති, සුසම්මට්ඨං චෙතියඞ්ගණං බොධියඞ්ගණං, සුනික්ඛිත්තා සම්මජ්ජනියො, සූපට්ඨපිතං පානීයපරිභොජනීය’’න්ති, තෙ තතො නිවත්තා. තෙපි භික්ඛූ අන්තොවස්සෙයෙව විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා මහාපවාරණාය විසුද්ධිපවාරණං පවාරෙසුං.

又如在锡兰岛（Sīhaḷadīpa）伽蓝巴渡口（Kalambatittha）精舍安居的五十位比丘。据说，他们在入雨安居的布萨日制定了规约：“未证得阿罗汉果前，彼此不交谈。”他们进村乞食时，在村口含一口水后才进入。若有人问及日期，他们就咽下口中的水后告知；若无人询问，就在村口把水吐掉，然后返回精舍。村里的人看见吐水之处，就知道：“今天来了一位，今天来了两位。”他们心想：“这些比丘为何不与我们说话？莫非他们彼此之间也不说话？如果彼此都不说话，那一定是发生了争执。来，我们去为他们调解吧。”于是，所有人都来到了精舍。在那里，于五十位安居的比丘中，他们未曾见到有两位共处一处。其中一位有眼光的人说：“诸位，争执之人居住的地方不会是这样的。塔院和菩提树院都打扫得干干净净，扫帚都放得整整齐齐，饮用水和日用水也都准备妥当。”于是他们就回去了。那些比丘则在雨安居内增长观，证得阿罗汉果，并在大自恣日举行了清净自恣。

එවං කාළවල්ලිමණ්ඩපවාසී මහානාගත්ථෙරො විය කලම්බතිත්ථවිහාරෙ වස්සූපගතා භික්ඛූ විය ච කම්මට්ඨානයුත්තෙනෙව චිත්තෙන පාදං උද්ධරන්තො ගාමසමීපං ගන්ත්වා උදකගණ්ඩූසං කත්වා වීථියො සල්ලක්ඛෙත්වා යත්ථ සුරාසොණ්ඩධුත්තාදයො කලහකාරකා චණ්ඩහත්ථිඅස්සාදයො වා නත්ථි, තං වීථිං පටිපජ්ජති. තත්ථ ච පිණ්ඩාය චරන්තො න තුරිතතුරිතො ජවෙන ගච්ඡති, ජවනපිණ්ඩපාතිකධුතඞ්ගං නාම නත්ථි, විසමභූමිභාගප්පත්තං පන උදකභරිතසකටමිව නිච්චලො හුත්වා ගච්ඡති. අනුඝරං පවිට්ඨො ච දාතුකාමං වා අදාතුකාමං වා සල්ලක්ඛෙතුං තදනුරූපං කාලං ආගමෙන්තො භික්ඛං ගහෙත්වා පතිරූපෙ ඔකාසෙ නිසීදිත්වා කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තො ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤං උපට්ඨපෙත්වා අක්ඛබ්භඤ්ජනවණාලෙපනපුත්තමංසූපමාවසෙන පච්චවෙක්ඛන්තො අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං ආහාරං ආහාරෙති නෙව දවාය න මදාය…පෙ… භුත්තාවී ච උදකකිච්චං කත්වා මුහුත්තං භත්තකිලමථං විනොදෙත්වා යථා පුරෙභත්තං, එවං පච්ඡාභත්තං, පුරිමයාමං පච්ඡිමයාමඤ්ච කම්මට්ඨානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති ‘‘හරති ච පච්චාහරති චා’’ති. එවමෙතං හරණපච්චාහරණං ගතපච්චාගතවත්තන්ති වුච්චති.

如同住在黑藤蔓亭(Kāḷavallimaṇḍapa)的大那伽长老(Mahānāgatthera)，以及在伽蓝巴渡口(Kalambatittha)精舍安居的比丘们一样，以与业处相应的心举步。走到村庄附近，取水漱口后，观察街道，选择没有醉酒者、赌徒等争吵之人，也没有凶恶的象马等的街道而行。在那里托钵时，不匆忙快走——并没有所谓“速行托钵”的头陀支——当走到不平坦的路段时，则像载满水的车子一样平稳地行走。挨家挨户进入时，为了辨识人们是有意布施还是无意布施，会等待适当的时机，然后接受食物。之后在适宜之处坐下，作意于业处，对食物建立厌恶想，以如给车轴上油、如涂抹伤口、如食子肉的譬喻来省察，食用具足八支分的食物，“不为嬉戏，不为骄慢……”。食毕，用水事毕，稍作休息以消除饭后的疲劳，然后如食前时分一样，在食后时分、初夜时分和后夜时分也作意于业处。这被称为“运去与运回”。如此，这运去与运回被称为往返行持。

එතං පූරෙන්තො යදි උපනිස්සයසම්පන්නො හොති, පඨමවයෙ එව අරහත්තං පාපුණාති. නො චෙ පඨමවයෙ පාපුණාති, අථ මජ්ඣිමවයෙ පාපුණාති. නො චෙ මජ්ඣිමවයෙ පාපුණාති, අථ මරණසමයෙ පාපුණාති. නො චෙ මරණසමයෙ පාපුණාති, අථ දෙවපුත්තො හුත්වා පාපුණාති. නො චෙ දෙවපුත්තො හුත්වා පාපුණාති, අථ පච්චෙකසම්බුද්ධො හුත්වා පරිනිබ්බාති. නො චෙ පච්චෙකසම්බුද්ධො හුත්වා පරිනිබ්බාති, අථ බුද්ධානං සම්මුඛීභාවෙ [Pg.164] ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොති සෙය්‍යථාපි ථෙරො බාහියො, මහාපඤ්ඤො වා හොති සෙය්‍යථාපි ථෙරො සාරිපුත්තොති.

圆满此行者，若具足助缘，则于早年即证得阿罗汉果。若早年未证得，则于中年证得；若中年未证得，则于临终时证得；若临终时未证得，则成为天子后证得；若成为天子后未证得，则成为独觉佛而般涅槃；若未成为独觉佛而般涅槃，则于诸佛面前成为速通达者，犹如跋希亚(Bāhiya)长老，或成为大智慧者，犹如舍利弗(Sāriputta)长老。

අයං පන පච්චෙකබොධිසත්තො කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා ආරඤ්ඤිකො හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි එතං ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා කාලං කත්වා කාමාවචරදෙවලොකෙ උප්පජ්ජි. තතො චවිත්වා බාරාණසිරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං අග්ගහෙසි. කුසලා ඉත්ථියො තදහෙව ගබ්භසණ්ඨානං ජානන්ති. සා ච තාසං අඤ්ඤතරා, තස්මා එසාපි තං ගබ්භපතිට්ඨානං රඤ්ඤො නිවෙදෙසි. ධම්මතා එසා, යං පුඤ්ඤවන්තෙ සත්තෙ ගබ්භෙ උප්පන්නෙ මාතුගාමො ගබ්භපරිහාරං ලභති. තස්මා රාජා තස්සා ගබ්භපරිහාරං අදාසි. සා තතො පභුති නාච්චුණ්හං කිඤ්චි අජ්ඣොහරිතුං ලභති, නාතිසීතං නාච්චම්බිලං නාතිලොණං නාතිකටුකං නාතිතිත්තකං. අච්චුණ්හෙ හි මාතරා අජ්ඣොහටෙ ගබ්භස්ස ලොහකුම්භිවාසො විය හොති, අතිසීතෙ ලොකන්තරිකවාසො විය, අච්චම්බිලලොණකටුකතිත්තකෙසු භුත්තෙසු සත්ථෙන ඵාලෙත්වා අම්බිලාදීහි සිත්තානි විය දාරකස්ස අඞ්ගානි තිබ්බවෙදනානි හොන්ති. අතිචඞ්කමනට්ඨානනිසජ්ජසයනතොපි නං නිවාරෙන්ති ‘‘කුච්ඡිගතස්ස සඤ්චලනදුක්ඛං මා අහොසී’’ති. මුදුකත්ථරණත්ථතාය භූමියා චඞ්කමනාදීනි මත්තාය කාතුං ලභති, වණ්ණගන්ධාදිසම්පන්නං සාදුං සප්පායං අන්නපානං භුඤ්ජිතුං ලභති. පරිග්ගහෙත්වාව නං චඞ්කමාපෙන්ති නිසීදාපෙන්ති වුට්ඨාපෙන්ති.

这位独觉菩萨，曾在迦叶（Kassapa）世尊的教法中出家，成为一位林住者，在两万年间圆满了此来回行之义务，命终后投生于欲界天。从那里死后，他在波罗奈（Bārāṇasī）国王正后妃的胎中结生。有经验的女人当天就能知道胎儿的状况，而她正是其中之一，因此她也把胎儿已安住之事告知了国王。此乃常法：当有福德的众生在胎中出现时，其母亲会得到安胎的照顾。因此，国王给予她安胎的照顾。从那时起，她不得食用任何太热、太冷、太酸、太咸、太辣或太苦的东西。因为母亲若吃了太热的东西，胎儿就会感觉像住在铁锅地狱里；若吃了太冷的东西，就感觉像住在世界间地狱里；若吃了太酸、太咸、太辣、太苦的东西，孩子的肢体就会有剧烈的痛苦，如同被刀劈开再洒上酸液等物一般。他们也阻止她过度地行走、站立、安坐和躺卧，心想：“愿胎儿不会因摇动而受苦。”她可以在铺有柔软铺垫的地上适度地行走等，并得以享用色香味俱全、可口又适宜的饮食。他们搀扶着她行走，扶她坐下，扶她起来。

සා එවං පරිහරියමානා ගබ්භපරිපාකකාලෙ සූතිඝරං පවිසිත්වා පච්චූසසමයෙ පුත්තං විජායි පක්කතෙලමද්දිතමනොසිලාපිණ්ඩිසදිසං ධඤ්ඤපුඤ්ඤලක්ඛණූපෙතං. තතො නං පඤ්චමදිවසෙ අලඞ්කතපටියත්තං රඤ්ඤො දස්සෙසුං, රාජා තුට්ඨො ඡසට්ඨියා ධාතීහි උපට්ඨාපෙසි. සො සබ්බසම්පත්තීහි වඩ්ඪමානො නචිරස්සෙව විඤ්ඤුතං පාපුණි. සොළසවස්සුද්දෙසිකං නං රාජා රජ්ජෙන අභිසිඤ්චි, විවිධනාටකාහි ච උපට්ඨාපෙසි. අභිසිත්තො රාජපුත්තො රජ්ජං කාරෙසි නාමෙන බ්‍රහ්මදත්තො, සකලජම්බුදීපෙ වීසතියා නගරසහස්සෙසු. ජම්බුදීපෙ කිර පුබ්බෙ චතුරාසීති නගරසතසහස්සානි අහෙසුං, තානි පරිහායන්තානි සට්ඨි අහෙසුං, තතො පරිහායන්තානි චත්තාලීසං, සබ්බපරිහායනකාලෙ පන වීසතිසහස්සානි හොන්ති. අයඤ්ච බ්‍රහ්මදත්තො සබ්බපරිහායනකාලෙ උප්පජ්ජි, තෙනස්ස [Pg.165] වීසති නගරසහස්සානි අහෙසුං වීසති පාසාදසහස්සානි, වීසති හත්ථිසහස්සානි, වීසති අස්සසහස්සානි, වීසති රථසහස්සානි, වීසති පත්තිසහස්සානි, වීසති ඉත්ථිසහස්සානි ඔරොධා ච නාටකිත්ථියො ච, වීසති අමච්චසහස්සානි.

她如是受护持，当胎儿成熟时，便进入产房，于黎明时分生下一子，其相貌犹如涂上熟油的雄黄块，具足福德祥瑞之相。第五日，人们将装饰妥当的婴儿呈献给国王，国王欢喜，命六十六位乳母照料他。此子在一切福裕中成长，不久即达聪慧之龄。十六岁时，国王为他举行灌顶，立其为王，并以各种舞女侍奉他。这位受灌顶的王子以梵授（Brahmadatta）之名统治国家，统辖整个瞻部洲（Jambudīpa）的两万座城市。据说，往昔瞻部洲有八万四千座城市，其后渐减至六万座，再减至四万座，到了完全衰败之时，则仅余两万座。而这位梵授正是在完全衰败之时出生，因此他拥有两万座城市、两万座宫殿、两万头大象、两万匹马、两万辆战车、两万名步兵、两万名女子（包括后宫与舞女），以及两万名大臣。

සො මහාරජ්ජං කාරයමානොයෙව කසිණපරිකම්මං කත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤායො, අට්ඨ සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙසි. යස්මා පන අභිසිත්තරඤ්ඤා නාම අවස්සං අට්ටකරණෙ නිසීදිතබ්බං, තස්මා එකදිවසං පගෙව පාතරාසං භුඤ්ජිත්වා විනිච්ඡයට්ඨානෙ නිසීදි. තත්ථ උච්චාසද්දමහාසද්දං අකංසු, සො ‘‘අයං සද්දො සමාපත්තියා උපක්කිලෙසො’’ති පාසාදතලං අභිරුහිත්වා ‘‘සමාපත්තිං අප්පෙමී’’ති නිසින්නො නාසක්ඛි අප්පෙතුං රජ්ජවික්ඛෙපෙන සමාපත්ති පරිහීනා. තතො චින්තෙසි – ‘‘කිං රජ්ජං වරං, උදාහු සමණධම්මො’’ති? තතො ‘‘රජ්ජසුඛං පරිත්තං අනෙකාදීනවං, සමණධම්මසුඛං පන විපුලං අනෙකානිසංසං උත්තමපුරිසෙහි සෙවිතඤ්චා’’ති ඤත්වා අඤ්ඤතරං අමච්චං ආණාපෙසි ‘‘ඉමං රජ්ජං ධම්මෙන සමෙන අනුසාස, මා ඛො අධම්මකාරං කාරෙසී’’ති සබ්බං තස්ස නිය්‍යාතෙත්වා පාසාදං අභිරුහිත්වා සමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙසි, න කොචි උපසඞ්කමිතුං ලභති අඤ්ඤත්‍ර මුඛධොවනදන්තකට්ඨදායකභත්තනීහාරකාදීහි.

他治理大王国之际，修习遍处作意(kasiṇaparikammaṃ)，成就了五神通(pañca abhiññāyo)与八等至(aṭṭha samāpattiyo)。因为受灌顶之国王，必须坐于法庭处理政事，故一日，他用过早饭后，便坐于判决之处。那里传来巨大喧闹声，他心想：“此声是等至的染污。”于是登上宫殿，坐下欲入等至，却因王务散乱而无法进入，等至已退失。于是他思惟：“是王位殊胜，抑或沙门法殊胜？”继而了知：“王位之乐微小，具足众多过患；沙门法之乐广大，具足众多功德，且为贤哲所修习。”于是命令一位大臣：“汝当以正法公正治理此国，勿令行非法之事。”将一切皆交付于他后，登上宫殿，以等至之乐度日，除送洗脸水、齿木(dantakaṭṭha)与饭食者外，无人能接近他。

තතො අද්ධමාසමත්තෙ වීතික්කන්තෙ මහෙසී පුච්ඡි – ‘‘රාජා උය්‍යානගමනබලදස්සනනාටකාදීසු කත්ථචි න දිස්සති, කුහිං ගතො’’ති? තස්සා තමත්ථං ආරොචෙසුං. සා අමච්චස්ස පාහෙසි – ‘‘රජ්ජෙ පටිච්ඡිතෙ අහම්පි පටිච්ඡිතා හොමි, එතු මයා සද්ධිං සංවාසං කප්පෙතූ’’ති. සො උභො කණ්ණෙ ථකෙත්වා ‘‘අසවනීයමෙත’’න්ති පටික්ඛිපි. සා පුනපි ද්වත්තික්ඛත්තුං පෙසෙත්වා අනිච්ඡමානං සන්තජ්ජාපෙසි ‘‘යදි න කරොසි, ඨානාපි තං චාවෙමි. ජීවිතාපි තං වොරොපෙමී’’ති. සො භීතො ‘‘මාතුගාමො නාම දළ්හනිච්ඡයො, කදාචි එවම්පි කාරාපෙය්‍යා’’ති. එකදිවසං රහො ගන්ත්වා තාය සද්ධිං සිරිසයනෙ සංවාසං කප්පෙසි. සා පුඤ්ඤවතී සුඛසම්ඵස්සා, සො තස්සා සම්ඵස්සරාගෙන රත්තො තත්ථ අභික්ඛණං සඞ්කිතසඞ්කිතොව අගමාසි. අනුක්කමෙන අත්තනො ඝරසාමිකො විය නිබ්බිසඞ්කො පවිසිතුමාරද්ධො.

此后约半月过去，王后问道：“国王在游园、阅兵、看戏等处皆不见踪影，他去了何处？”人们将此事告知于她。她便派人告知大臣：“你既已接管王国，我也应被你接纳，来与我同住吧。”彼大臣双手掩耳，拒绝道：“此乃不应听闻之事！”王后又再三派人，见其仍不愿，便威胁道：“若汝不从，我将罢免汝之职位，甚至夺取汝之性命！”彼大臣心生怖畏，心想：“妇人决心坚定，或许真会如此行事。”于是某日他悄然前往，与她在宝床上同宿。那王后有福德，身触安乐，彼大臣因贪恋其触乐，自此便经常心怀畏惧地前往。渐渐地，他开始犹如自家主人般毫无顾忌地进出。

තතො [Pg.166] රාජමනුස්සා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා න සද්දහති. දුතියම්පි තතියම්පි ආරොචෙසුං, තතො රාජා නිලීනො සයමෙව දිස්වා සබ්බෙ අමච්චෙ සන්නිපාතාපෙත්වා ආරොචෙසි. තෙ ‘‘අයං රාජාපරාධිකො හත්ථච්ඡෙදං අරහති, පාදච්ඡෙදං අරහතී’’ති යාව සූලෙ උත්තාසනං, තාව සබ්බකම්මකාරණානි නිද්දිසිංසු. රාජා ‘‘එතස්ස වධබන්ධනතාළනෙ මය්හං විහිංසා උප්පජ්ජෙය්‍ය, ජීවිතා වොරොපනෙ පාණාතිපාතො භවෙය්‍ය, ධනහරණෙ අදින්නාදානං භවෙය්‍ය, අලං එවරූපෙහි කතෙහි, ඉමං මම රජ්ජා නික්කඩ්ඪථා’’ති ආහ. අමච්චා තං නිබ්බිසයං අකංසු. සො අත්තනො ධනසාරඤ්ච පුත්තදාරඤ්ච ගහෙත්වා පරවිසයං අගමාසි. තත්ථ රාජා සුත්වා ‘‘කිං ආගතොසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘දෙව, ඉච්ඡාමි තං උපට්ඨාතු’’න්ති. සො තං සම්පටිච්ඡි. අමච්චො කතිපාහච්චයෙන ලද්ධවිස්සාසො තං රාජානං එතදවොච – ‘‘මහාරාජ, අමක්ඛිකං මධුං පස්සාමි, තං ඛාදන්තො නත්ථී’’ති. රාජා ‘‘කිං එතං උප්පණ්ඩෙතුකාමො භණතී’’ති න සුණාති. සො අන්තරං ලභිත්වා පුනපි සුට්ඨුතරං වණ්ණෙත්වා අවොච. රාජා ‘‘කිං එත’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘බාරාණසිරජ්ජං, දෙවා’’ති. රාජා ‘‘කිං මං නෙත්වා මාරෙතුකාමොසී’’ති ආහ. සො ‘‘මා, දෙව, එවං අවච, යදි න සද්දහසි, මනුස්සෙ පෙසෙහී’’ති. සො මනුස්සෙ පෙසෙසි. තෙ ගන්ත්වා ගොපුරං ඛණිත්වා රඤ්ඤො සයනඝරෙ උට්ඨහිංසු.

于是，国王的侍从将此事禀告国王。国王不信。他们第二次、第三次禀告后，国王便亲自躲藏察看，见到实情，于是召集所有大臣告知此事。大臣们说：“此人冒犯国王，应处以断手之刑、断足之刑”，乃至处以木桩刺刑，一一列举了所有刑罚。国王说：“若对他施以杀害、捆绑、鞭打，我心中会生起害念；若夺其性命，则成杀生；若夺其财物，则成不与取。罢了，不必行此等事，将此人逐出我的王国。”大臣们便将他逐出领地。他便带着自己的资财与妻儿前往他国。那里的国王听闻后，问道：“你为何而来？”他回答：“陛下，我希望能侍奉您。”国王便接纳了他。数日后，这位大臣获得信任，对国王说：“大王，我见到无蝇之蜜，却无人享用。”国王心想：“他说这话，是想挑拨离间吗？”便不听信。他找到机会，又再次极力渲染描述。国王问：“那是什么？”“陛下，是波罗奈国。”国王说：“你是想引我前去，让我被杀吗？”他说：“陛下，请勿如此说。若不信，可派人去察看。”国王于是派人前往。他们前去挖通城门楼，出现在了国王的寝宫中。

රාජා දිස්වා ‘‘කිස්ස ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘චොරා මයං, මහාරාජා’’ති. රාජා තෙසං ධනං දාපෙත්වා ‘‘මා පුන එවං අකත්ථා’’ති ඔවදිත්වා විස්සජ්ජෙසි. තෙ ආගන්ත්වා තස්ස රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. සො පුනපි ද්වත්තික්ඛත්තුං තථෙව වීමංසිත්වා ‘‘සීලවා රාජා’’ති චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා සීමන්තරෙ එකං නගරං උපගම්ම තත්ථ අමච්චස්ස පාහෙසි ‘‘නගරං වා මෙ දෙහි, යුද්ධං වා’’ති. සො බ්‍රහ්මදත්තස්ස රඤ්ඤො තමත්ථං ආරොචාපෙසි – ‘‘ආණාපෙතු, දෙව, ‘කිං යුජ්ඣාමි, උදාහු නගරං දෙමී’’’ති. රාජා ‘‘න යුජ්ඣිතබ්බං, නගරං දත්වා ඉධාගච්ඡා’’ති පෙසෙසි. සො තථා අකාසි. පටිරාජාපි තං නගරං ගහෙත්වා අවසෙසනගරෙසුපි තථෙව දූතං පෙසෙසි. තෙපි අමච්චා තථෙව බ්‍රහ්මදත්තස්ස ආරොචෙත්වා තෙන ‘‘න යුජ්ඣිතබ්බං, ඉධාගන්තබ්බ’’න්ති වුත්තා බාරාණසිං ආගමංසු.

国王见到他们，问道：“你们来此何事？”“大王，我们是盗贼。”国王赐予他们财物，告诫道：“莫要再做此事。”然后便让他们走了。他们回去后，向他们的国王禀报了此事。那位国王又如此试探了两三次，心想：“此王具戒。”于是集结四部军，来到边境的一座城市，向那里的大臣传话道：“要么将城池给我，要么与我交战。”那位大臣将此事禀报梵授王（Brahmadatta），请示道：“天王，请下令，我是该作战，还是该献出城池？”国王传令道：“不应作战，献出城池后到这里来。”那位大臣便遵令行事。敌王取得那座城池后，也同样向其余诸城派遣使者。那些大臣也同样禀报了梵授王，奉其谕示“不应作战，应到这里来”后，他们便来到了波罗奈（Bārāṇasī）。

තතො අමච්චා බ්‍රහ්මදත්තං ආහංසු – ‘‘මහාරාජ, තෙන සහ යුජ්ඣමා’’ති. රාජා ‘‘මම පාණාතිපාතො භවිස්සතී’’ති වාරෙසි. අමච්චා [Pg.167] ‘‘මයං, මහාරාජ, තං ජීවග්ගාහං ගහෙත්වා ඉධෙව ආනෙස්සාමා’’ති නානාඋපායෙහි රාජානං සඤ්ඤාපෙත්වා ‘‘එහි, මහාරාජා’’ති ගන්තුමාරද්ධා. රාජා ‘‘සචෙ සත්තමාරණප්පහරණවිලුම්පනකම්මං න කරොථ, ගච්ඡාමී’’ති භණති. අමච්චා ‘‘න, දෙව, කරොම, භයං දස්සෙත්වා පලාපෙමා’’ති චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා ඝටෙසු දීපෙ පක්ඛිපිත්වා රත්තිං ගච්ඡිංසු. පටිරාජා තං දිවසං බාරාණසිසමීපෙ නගරං ගහෙත්වා ඉදානි කින්ති රත්තිං සන්නාහං මොචාපෙත්වා පමත්තො නිද්දං ඔක්කමි සද්ධිං බලකායෙන. තතො අමච්චා බ්‍රහ්මදත්තරාජානං ආදාය පටිරඤ්ඤො ඛන්ධාවාරං ගන්ත්වා සබ්බඝටෙහි දීපෙ නීහරාපෙත්වා එකපජ්ජොතං කත්වා උක්කුට්ඨිං අකංසු. පටිරඤ්ඤො අමච්චො මහාබලකායං දිස්වා භීතො අත්තනො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘උට්ඨෙහි අමක්ඛිකං මධුං ඛාදාහී’’ති මහාසද්දං අකාසි. තථා දුතියොපි තතියොපි. පටිරාජා තෙන සද්දෙන පටිබුජ්ඣිත්වා භයං සන්තාසං ආපජ්ජි. උක්කුට්ඨිසතානි පවත්තිංසු. සො ‘‘පරවචනං සද්දහිත්වා අමිත්තහත්ථං පත්තොම්හී’’ති සබ්බරත්තිං තං තං විප්පලපිත්වා දුතියදිවසෙ ‘‘ධම්මිකො රාජා, උපරොධං න කරෙය්‍ය ගන්ත්වා ඛමාපෙමී’’ති චින්තෙත්වා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා ජණ්ණුකෙහි පතිට්ඨහිත්වා ‘‘ඛම, මහාරාජ, මය්හං අපරාධ’’න්ති ආහ. රාජා තං ඔවදිත්වා ‘‘උට්ඨෙහි, ඛමාමි තෙ’’ති ආහ. සො රඤ්ඤා එවං වුත්තමත්තෙයෙව පරමස්සාසප්පත්තො අහොසි. බාරාණසිරඤ්ඤො සමීපෙයෙව ජනපදෙ රජ්ජං ලභි. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං සහායකා අහෙසුං.

于是，大臣们对梵授王说：“大王，我们与他作战吧。”国王阻止他们说：“我将会有杀生之过。”大臣们说：“大王，我们将活捉他，带到这里来。”他们用各种方法说服国王后，说道：“来吧，大王。”便开始出发。国王说：“如果你们不造杀生、伤害、掠夺之业，我就去。”大臣们说：“陛下，我们不做，我们只是吓唬他们，让他们逃跑。”他们集结了四部军，把灯放进罐子里，在夜里前行。敌王那天攻占了波罗奈附近的一座城池，当时大概是在夜里解除了武装，正放逸地与军队一起睡着了。于是，大臣们带着梵授王来到敌王的营地，命人从所有的罐子中取出灯，汇成一片光明，然后大声呐喊。敌王的大臣看到大军，感到害怕，来到自己的国王面前大声喊道：“起来！吃没有苍蝇的蜜！”如此喊了第二遍、第三遍。敌王被那声音惊醒，陷入恐惧和恐慌。数百声呐喊响了起来。他整夜翻来覆去地悲叹：“因为相信了别人的话，我落入了敌人手中！”第二天，他想：“那是一位如法的国王，他不会为难人，我应该去请求他原谅。”于是他来到国王面前，跪下说道：“大王，请原谅我的过错。”国王告诫他后，说道：“起来吧，我原谅你。”他一听到国王这么说，立刻获得了极大的安慰。他在波罗奈国王附近的一个地区获得了王权。他们彼此成为了朋友。

අථ බ්‍රහ්මදත්තො ද්වෙපි සෙනා සම්මොදමානා එකතො ඨිතා දිස්වා ‘‘මමෙවෙකස්ස චිත්තානුරක්ඛණාය අස්මිං මහාජනකායෙ ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතබින්දු න උප්පන්නං, අහො සාධු, අහො සුට්ඨු, සබ්බෙ සත්තා සුඛිතා හොන්තු, අවෙරා හොන්තු, අබ්‍යාපජ්ජා හොන්තූ’’ති මෙත්තාඣානං උප්පාදෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා පච්චෙකබොධිඤාණං සච්ඡිකත්වා සයම්භුතං පාපුණි. තං මග්ගඵලසුඛෙන සුඛිතං හත්ථික්ඛන්ධෙ නිසින්නං අමච්චා පණිපාතං කත්වා ආහංසු – ‘‘යානකාලො, මහාරාජ, විජිතබලකායස්ස සක්කාරො කාතබ්බො, පරාජිතබලකායස්ස භත්තපරිබ්බයො දාතබ්බො’’ති. සො ආහ – ‘‘නාහං, භණෙ, රාජා, පච්චෙකබුද්ධො නාමාහ’’න්ති. ‘‘කිං දෙවො භණති, න එදිසා පච්චෙකබුද්ධා හොන්තී’’ති. ‘‘කීදිසා, භණෙ, පච්චෙකබුද්ධා’’ති? ‘‘පච්චෙකබුද්ධා නාම ද්වඞ්ගුලකෙසමස්සූ අට්ඨපරික්ඛාරයුත්තා භවන්තී’’ති. සො දක්ඛිණහත්ථෙන [Pg.168] සීසං පරාමසි, තාවදෙව ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, පබ්බජිතවෙසො පාතුරහොසි. ද්වඞ්ගුලකෙසමස්සු අට්ඨපරික්ඛාරසමන්නාගතො වස්සසතිකත්ථෙරසදිසො අහොසි. සො චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා හත්ථික්ඛන්ධතො වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පදුමපුප්ඵෙ නිසීදි. අමච්චා වන්දිත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, කම්මට්ඨානං, කථං අධිගතොසී’’ති පුච්ඡිංසු. සො යතො අස්ස මෙත්තාඣානකම්මට්ඨානං අහොසි, තඤ්ච විපස්සනං විපස්සිත්වා අධිගතො, තස්මා තමත්ථං දස්සෙන්තො උදානගාථඤ්ච බ්‍යාකරණගාථඤ්ච ඉමංයෙව ගාථං අභාසි ‘‘සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩ’’න්ති.

于是，梵授王（Brahmadatta）看见两支军队和睦相处，聚集一处，心想：“仅为守护我一人之心，于此大众中，连一滴足令小蝇吸吮的血都未曾生起。善哉！妙哉！愿一切众生快乐，无怨，无恼害！”他生起慈心禅，以此为基础，审察诸行，证得了辟支菩提智，成就了自觉。他正享受着道与果之乐，坐在象背上时，大臣们向他行礼说：“大王，是时候了，应当奖赏胜利的军队，并为战败的军队提供食物与费用。”他说：“诸君，我不是国王，我乃辟支佛。”“天王，您在说什么？辟支佛不是这样的！”“诸君，那辟支佛是什么样的？”“所谓的辟支佛，头发和胡须长两指，具足八资具。”他用右手摸头，就在那一刻，在家相消失，出家相出现。他具足两指长的头发和胡须及八资具，宛如百岁长老。他进入第四禅，从象背上跃升至空中，坐于莲花上。大臣们顶礼后问道：“尊者，您的业处是什么？您是如何证得的？”由于他的业处是慈心禅，并且他是透过观（vipassanā）而证得的，因此，为了阐明此义，他说了这首作为自说偈和记说偈的偈颂：“于一切众生中，放下棍杖。”

තත්ථ සබ්බෙසූති අනවසෙසෙසු. භූතෙසූති සත්තෙසු. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරං පන රතනසුත්තවණ්ණනායං වක්ඛාම. නිධායාති නික්ඛිපිත්වා. දණ්ඩන්ති කායවචීමනොදණ්ඩං, කායදුච්චරිතාදීනමෙතං අධිවචනං. කායදුච්චරිතඤ්හි දණ්ඩයතීති දණ්ඩං, බාධෙති අනයබ්‍යසනං පාපෙතීති වුත්තං හොති. එවං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතඤ්ච. පහරණදණ්ඩො එව වා දණ්ඩො, තං නිධායාතිපි වුත්තං හොති. අවිහෙඨයන්ති අවිහෙඨයන්තො. අඤ්ඤතරම්පීති යංකිඤ්චි එකම්පි. තෙසන්ති තෙසං සබ්බභූතානං. න පුත්තමිච්ඡෙය්‍යාති අත්‍රජො, ඛෙත්තජො, දින්නකො, අන්තෙවාසිකොති ඉමෙසු චතූසු පුත්තෙසු යංකිඤ්චි පුත්තං න ඉච්ඡෙය්‍ය. කුතො සහායන්ති සහායං පන ඉච්ඡෙය්‍යාති කුතො එව එතං.

在此，“于一切”（sabbesū）是说于毫无遗漏者。“于众生”（bhūtesū）是说于有情。此处是简说，详说我们将在《宝经释义》（Ratanasuttavaṇṇanā）中解说。“放下”（nidhāya）即是放下。“棍杖”（daṇḍaṃ）是指身、语、意之杖，这是身恶行等的同义词。因为身恶行会惩罚（daṇḍayati），即是说会妨害、导致不幸与灾难，故称为“杖”。语恶行和意恶行也是如此。或者，“杖”就是用以击打的棍棒，“放下它”也是此意。“不伤害”（aviheṭhayaṃ）是说不加以伤害者。“任何一个”（aññataraṃ pi）是说任何一个。“于彼等”（tesaṃ）是说于所有那些众生。“不应欲求儿子”是说：在亲生子（atraja）、田生子（khettaja）、领养子（dinnaka）、弟子（antevāsika）这四种儿子中，他不应欲求任何一种儿子。“何况朋友”是说：那么，又从何会欲求朋友呢？

එකොති පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො, අදුතියට්ඨෙන එකො, තණ්හාය පහානට්ඨෙන එකො, එකන්තවිගතකිලෙසොති එකො, එකො පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො. සමණසහස්සස්සාපි හි මජ්ඣෙ වත්තමානො ගිහිසංයොජනස්ස ඡින්නත්තා එකො, එවං පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො. එකො තිට්ඨති, එකො ගච්ඡති, එකො නිසීදති, එකො සෙය්‍යං කප්පෙති, එකො ඉරියති වත්තතීති එවං අදුතියට්ඨෙන එකො.

“独一”（eko）是说：以出家（pabbajjā）的意义而为独一；以无伴（adutiya）的意义而为独一；以断除渴爱（taṇhā）的意义而为独一；以完全远离烦恼（kilesa）而为独一；以独自等觉辟支菩提（paccekasambodhi）而为独一。的确，即使身处数千沙门之中，也因切断了在家生活的结缚而为独一，这是以出家的意义而为独一。独自站立，独自行走，独自坐下，独自躺卧，独自行动、生活，这是以无伴的意义而为独一。

‘‘තණ්හාදුතියො පුරිසො, දීඝමද්ධානසංසරං;

ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, සංසාරං නාතිවත්තති.

有渴爱为伴的人，长时经历此有与他有，无法超越轮回。

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, තණ්හං දුක්ඛස්ස සම්භවං;

වීතතණ්හො අනාදානො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති. (ඉතිවු. 15, 105;

මහානි. 191;

චූළනි.පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙස 107) –

了知此过患，渴爱为苦之源；无渴爱，无执取，具念比丘应遍行。

එවං [Pg.169] තණ්හාපහානට්ඨෙන එකො. සබ්බකිලෙසාස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති එවං එකන්තවිගතකිලෙසොති එකො. අනාචරියකො හුත්වා සයම්භූ සාමංයෙව පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එවං එකො පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො.

如是，以断除渴爱之义而为一。其一切烦恼皆已断除，根已断绝，已成截顶之多罗树，已令其不存在，未来不复生起，如是，以完全远离烦恼而为一。其无师自证，独自正等觉辟支菩提，如是，以独自正等觉辟支菩提而为一。

චරෙති යා ඉමා අට්ඨ චරියායො. සෙය්‍යථිදං – පණිධිසම්පන්නානං චතූසු ඉරියාපථෙසු ඉරියාපථචරියා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං ඡසු අජ්ඣත්තිකායතනෙසු ආයතනචරියා, අප්පමාදවිහාරීනං චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සතිචරියා, අධිචිත්තමනුයුත්තානං චතූසු ඣානෙසු සමාධිචරියා, බුද්ධිසම්පන්නානං චතූසු අරියසච්චෙසු ඤාණචරියා, සම්මාපටිපන්නානං චතූසු අරියසච්චෙසු මග්ගචරියා, අධිගතප්ඵලානං චතූසු සාමඤ්ඤඵලෙසු පත්තිචරියා, තිණ්ණං බුද්ධානං සබ්බසත්තෙසු ලොකත්ථචරියා, තත්ථ පදෙසතො පච්චෙකබුද්ධබුද්ධසාවකානන්ති. යථාහ – ‘‘චරියාති අට්ඨ චරියායො ඉරියාපථචරියා’’ති (පටි. ම. 1.197; 3.28) විත්ථාරො. තාහි චරියාහි සමන්නාගතො භවෙය්‍යාති අත්ථො. අථ වා යා ඉමා අධිමුච්චන්තො සද්ධාය චරති, පග්ගණ්හන්තො වීරියෙන චරති, උපට්ඨහන්තො සතියා චරති, අවික්ඛිත්තො සමාධිනා චරති, පජානන්තො පඤ්ඤාය චරති, විජානන්තො විඤ්ඤාණෙන චරති, එවං පටිපන්නස්ස කුසලා ධම්මා ආයතන්තීති ආයතනචරියාය චරති, එවං පටිපන්නො විසෙසං අධිගච්ඡතීති විසෙසචරියාය චරතීති (පටි. ම. 1.197; 3.28) එවං අපරාපි අට්ඨ චරියායො වුත්තා, තාහිපි සමන්නාගතො භවෙය්‍යාති අත්ථො. ඛග්ගවිසාණකප්පොති එත්ථ ඛග්ගවිසාණං නාම ඛග්ගමිගසිඞ්ගං. කප්ප-සද්දස්ස අත්ථං විත්ථාරතො මඞ්ගලසුත්තවණ්ණනායං පකාසයිස්සාම, ඉධ පනායං ‘‘සත්ථුකප්පෙන වත, භො, කිර සාවකෙන සද්ධිං මන්තයමානා’’ති එවමාදීසු (ම. නි. 1.260) විය පටිභාගො වෙදිතබ්බො. ඛග්ගවිසාණකප්පොති ඛග්ගවිසාණසදිසොති වුත්තං හොති. අයං තාවෙත්ථ පදතො අත්ථවණ්ණනා.

行道，即此八种行道：具足誓愿者于四威仪（iriyāpatha）中行威仪行道；守护根门者于六内处（ajjhattikāyatana）中行处行道；住不放逸者于四念处（satipaṭṭhāna）中行念行道；致力于增上心者于四禅（jhāna）中行定行道；具足智慧者于四圣谛（ariyasacca）中行智行道；正确修行者于四圣道（ariyamagga）中行道行道；已证得果者于四沙门果（sāmaññaphala）中行获得行道；三类佛陀为一切有情行世间利行。其中，此仅部分地适用于辟支佛（paccekabuddha）与佛弟子（buddhasāvaka）。如言：“行道者，八种行道也：威仪行道……”等（《无碍解道》Paṭisambhidāmagga 1.197; 3.28），此为广说。其义为：应具足此等行道。复次，此等行道：以信胜解而行，以精进策励而行，以念现前而行，以定不乱而行，以慧了知而行，以识识别而行。如此修行者，善法增长，故名处行道；如此修行者，证得殊胜，故名殊胜行道（《无碍解道》1.197; 3.28）。如是，亦说有其他八种行道。其义为：亦应具足此等行道。于“如犀牛角”（Khaggavisāṇakappa）一句中，“犀牛角”（khaggavisāṇa）即犀牛之角。关于“kappa”一词之义，将于《吉祥经释义》（Maṅgalasuttavaṇṇanā）中详述。于此处，则应如“导师与弟子商议”（《中部》Majjhima Nikāya 1.260）等句中，理解为“相似”之义。“如犀牛角”即是说“与犀牛角相似”。此为此处之逐词释义。

අධිප්පායානුසන්ධිතො පන එවං වෙදිතබ්බො – ය්වායං වුත්තප්පකාරො දණ්ඩො භූතෙසු පවත්තියමානො අහිතො හොති, තං තෙසු අප්පවත්තනෙන තප්පටිපක්ඛභූතාය මෙත්තාය පරහිතූපසංහාරෙන ච සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං, නිහිතදණ්ඩත්තා එව ච යථා අනිහිතදණ්ඩා සත්තා භූතානි [Pg.170] දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා විහෙඨයන්ති, තථා අවිහෙඨයං, අඤ්ඤතරම්පි තෙසං ඉමං මෙත්තාකම්මට්ඨානමාගම්ම යදෙව තත්ථ වෙදනාගතං සඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණගතං තඤ්ච තදනුසාරෙනෙව තදඤ්ඤඤ්ච සඞ්ඛාරගතං විපස්සිත්වා ඉමං පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති අයං තාව අධිප්පායො.

于此，其意趣与脉络应如是知：如前所述，于诸有情所行使之刀杖，实为无益。我因不对彼等行使，反之，以与此相违之慈心，为他人带来利益，并于一切有情放下刀杖；又因已放下刀杖，故不像未放下刀杖的有情那般，以杖、以刀、以手、或以土块伤害任何有情；并且，我依此慈业处（mettākammaṭṭhāna），观照其中与受、想、行、识相应者，以及顺彼而有之其他行法，遂证得此独觉菩提（paccekabodhi）。此为（首要）意趣。

අයං පන අනුසන්ධි – එවං වුත්තෙ තෙ අමච්චා ආහංසු – ‘‘ඉදානි, භන්තෙ, කුහිං ගච්ඡථා’’ති? තතො තෙන ‘‘පුබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධා කත්ථ වසන්තී’’ති ආවජ්ජෙත්වා ඤත්වා ‘‘ගන්ධමාදනපබ්බතෙ’’ති වුත්තෙ පුන ආහංසු – ‘‘අම්හෙ දානි, භන්තෙ, පජහථ න ඉච්ඡථා’’ති. අථ පච්චෙකසම්බුද්ධො ආහ ‘‘න පුත්තමිච්ඡෙය්‍යා’’ති සබ්බං. තත්‍රාධිප්පායො – අහං ඉදානි අත්‍රජාදීසු යංකිඤ්චි පුත්තම්පි න ඉච්ඡෙය්‍යං, කුතො පන තුම්හාදිසං සහායං. තස්මා තුම්හෙසුපි යො මයා සද්ධිං ගන්තුං මාදිසො වා හොතුං ඉච්ඡති, සො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො. අථ වා තෙහි ‘‘අම්හෙ දානි, භන්තෙ, පජහථ න ඉච්ඡථා’’ති වුත්තෙ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො ‘‘න පුත්තමිච්ඡෙය්‍ය කුතො සහාය’’න්ති වත්වා අත්තනො යථාවුත්තෙනත්ථෙන එකචරියාය ගුණං දිස්වා පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො ඉමං උදානං උදානෙසි – ‘‘එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති. එවං වත්වා පෙක්ඛමානස්සෙව මහාජනස්ස ආකාසෙ උප්පතිත්වා ගන්ධමාදනං අගමාසි.

此为脉络（anusandhi）——如是说已，彼诸大臣（amacca）问道：“尊者，如今您欲往何处？”于是，彼独觉佛（paccekasambuddha）思惟：“过去诸独觉佛住于何处？”经审察了知后，答曰：“在香醉山（gandhamādanapabbata）。”彼等复言：“尊者，如今您要舍弃我等，不愿要我等了吗？”尔时，独觉佛说出“不应希求子”等全部偈颂。其意趣为：我如今连亲生子等任何儿子都不想要，何况是像你们这样的同伴？是故，你们当中若有欲与我同行，或欲如我一般者，彼应如犀角独行。又或者，当彼等言：“尊者，如今您要舍弃我等，不愿要我等了吗？”时，彼独觉佛说：“不应希求子，何况是同伴”，自见如前所说独行之功德，心生欢喜，悦乐现前，遂诵此优陀那（udāna）：“应如犀角独行。”如是说已，于大众注视下，腾身空中，往香醉山而去。

ගන්ධමාදනො නාම හිමවති චූළකාළපබ්බතං මහාකාළපබ්බතං නාගපලිවෙඨනං චන්දගබ්භං සූරියගබ්භං සුවණ්ණපස්සං හිමවන්තපබ්බතන්ති සත්ත පබ්බතෙ අතික්කම්ම හොති. තත්ථ නන්දමූලකං නාම පබ්භාරං පච්චෙකබුද්ධානං වසනොකාසො, තිස්සො ච ගුහායො – සුවණ්ණගුහා, මණිගුහා, රජතගුහාති. තත්ථ මණිගුහාද්වාරෙ මඤ්ජූසකො නාම රුක්ඛො යොජනං උබ්බෙධෙන, යොජනං විත්ථාරෙන. සො යත්තකානි උදකෙ වා ථලෙ වා පුප්ඵානි, සබ්බානි තානි පුප්ඵයති, විසෙසෙන පච්චෙකබුද්ධාගමනදිවසෙ. තස්සූපරිතො සබ්බරතනමාළො හොති. තත්ථ සම්මජ්ජනකවාතො කචවරං ඡඩ්ඩෙති, සමකරණවාතො සබ්බරතනමයවාලුකං සමං කරොති, සිඤ්චනකවාතො අනොතත්තදහතො ආනෙත්වා උදකං සිඤ්චති, සුගන්ධකරණවාතො හිමවන්තතො සබ්බෙසං සුගන්ධරුක්ඛානං ගන්ධෙ ආනෙති, ඔචිනකවාතො පුප්ඵානි ඔචිනිත්වා පාතෙති, සන්ථරකවාතො සබ්බත්ථ සන්ථරති. සදා සුපඤ්ඤත්තානෙව චෙත්ථ [Pg.171] ආසනානි හොන්ති, යෙසු පච්චෙකබුද්ධුප්පාදදිවසෙ, උපොසථදිවසෙ ච සබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධා සන්නිපතිත්වා නිසීදන්ති. අයං තත්ථ පකති. අයං පච්චෙකබුද්ධො තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදති. තතො සචෙ තස්මිං කාලෙ අඤ්ඤෙපි පච්චෙකබුද්ධා සංවිජ්ජන්ති, තෙපි තඞ්ඛණෙයෙව සන්නිපතිත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසීදන්ති. නිසීදිත්වා ච කිඤ්චිදෙව සමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහන්ති. තතො සඞ්ඝත්ථෙරො අධුනාගතපච්චෙකබුද්ධං සබ්බෙසං අනුමොදනත්ථාය ‘‘කථමධිගත’’න්ති එවං කම්මට්ඨානං පුච්ඡති, තදාපි සො තමෙව අත්තනො උදානබ්‍යාකරණගාථං භාසති. පුන භගවාපි ආයස්මතා ආනන්දෙන පුට්ඨො තමෙව ගාථං භාසති. ආනන්දොපි සඞ්ගීතියන්ති එවං එකෙකා ගාථා පච්චෙකසම්බොධිඅභිසම්බුද්ධට්ඨානෙ, මඤ්ජූසකමාළෙ, ආනන්දෙන පුච්ඡිතකාලෙ, සඞ්ගීතියන්ති චතුක්ඛත්තුං භාසිතා හොතීති.

在喜马拉雅山中，越过小迦罗山(Cūḷakāḷapabbata)、大迦罗山(Mahākāḷapabbata)、那伽盘绕山(Nāgapaliveṭhana)、月藏山(Candagabbha)、日藏山(Sūriyagabbha)、金壁山(Suvaṇṇapassa)和喜马拉雅山这七座山之后，便是名为香醉山(Gandhamādana)的地方。那里有个名叫难陀根本山窟(Nandamūlaka pabbhāra)的地方，是独觉佛(paccekabuddha)的住所，还有三个洞窟——金窟、宝窟和银窟。在宝窟门口，有棵名叫曼殊沙迦(mañjūsaka)的树，高一由旬，宽一由旬。凡是水生或陆生的花，它都能开，尤其是在独觉佛到来的日子。其上有众宝所成的华鬘。在那里，扫除风会扫掉垃圾，平整风会把各种宝石做的沙子铺平，洒水风会从阿耨达池带来水洒，赋香风会从喜马拉雅山带来各种香树的香气，采花风会摘下花朵撒落，铺设风会把花铺满各处。这里的座位总是准备好的，在独觉佛出世日和布萨日，所有的独觉佛都会聚集在这里坐下。这是那里的常规。这位独觉佛到那里后，就坐在准备好的座位上。然后，如果那时还有其他的独觉佛在，他们也会立刻聚集，坐在准备好的座位上。坐下后，他们会进入某种定境，然后出定。之后，僧团中的长老为了让大家随喜，会向新来的独觉佛询问其业处(kammaṭṭhāna)：“你是如何证得的？”这时，他也会说出自己证悟时所说的自说偈(udānabyākaraṇagāthaṃ)。同样，世尊被具寿阿难问及时，也说了同样的偈颂。阿难在结集时也是如此。这样，每一首偈颂，在证得独觉菩提之处、在曼殊沙迦树下、在被阿难提问之时，以及在结集之时，总共被诵说了四次。

පඨමගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第一偈释义终。

92. සංසග්ගජාතස්සාති ගාථා කා උප්පත්ති? අයම්පි පච්චෙකබොධිසත්තො කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ වීසති වස්සසහස්සානි පුරිමනයෙනෙව සමණධම්මං කරොන්තො කසිණපරිකම්මං කත්වා පඨමං ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා ලක්ඛණසම්මසනං කත්වා අරියමග්ගං අනධිගම්ම බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති. සො තතො චුතො බාරාණසිරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි උප්පජ්ජිත්වා පුරිමනයෙනෙව වඩ්ඪමානො යතො පභුති ‘‘අයං ඉත්ථී, අයං පුරිසො’’ති විසෙසං අඤ්ඤාසි. තදුපාදාය ඉත්ථීනං හත්ථෙ න රමති, උච්ඡාදනන්හාපනමණ්ඩනාදිමත්තම්පි න සාදියති. තං පුරිසා එව පොසෙන්ති. ථඤ්ඤපායනකාලෙ ධාතියො කඤ්චුකං පටිමුඤ්චිත්වා පුරිසවෙසෙන ථඤ්ඤං පායෙන්ති. සො ඉත්ථීනං ගන්ධං ඝායිත්වා සද්දං වා සුත්වා රොදති, විඤ්ඤුතං පත්තොපි ඉත්ථියො පස්සිතුං න ඉච්ඡති. තෙන තං අනිත්ථිගන්ධොත්වෙව සඤ්ජානිංසු.

92. “由交往所生……”这首偈颂的缘起是什么？这位独觉菩萨在迦叶世尊的教法中，如前所述修行沙门法两万年，修习遍处预备，生起初禅，辨别名色，思惟诸相，但未能证得圣道，而投生于梵天界。他从那里死后，投生到波罗奈（Bārāṇasī）国王第一王后的腹中，如前所述地成长。自从他能够分辨“这是女人，这是男人”的差别之后，就不喜欢女人的碰触，连涂香、沐浴、装饰等事也不乐意。只有男人来抚养他。喂奶的时候，奶妈们都穿上外衣，扮作男子的样子来喂他奶。他闻到女人的气味或听到女人的声音就会哭泣，即使到了懂事的年龄，也不想看见女人。因此，人们都称他为“厌女香者”（Anitthigandha）。

තස්මිං සොළසවස්සුද්දෙසිකෙ ජාතෙ රාජා ‘‘කුලවංසං සණ්ඨපෙස්සාමී’’ති නානාකුලෙහි තස්ස අනුරූපා කඤ්ඤායො ආනෙත්වා අඤ්ඤතරං අමච්චං ආණාපෙසි ‘‘කුමාරං රමාපෙහී’’ති. අමච්චො උපායෙන තං රමාපෙතුකාමො තස්ස අවිදූරෙ සාණිපාකාරං පරික්ඛිපාපෙත්වා නාටකානි පයොජාපෙසි. කුමාරො ගීතවාදිතසද්දං සුත්වා ‘‘කස්සෙසො සද්දො’’ති ආහ. අමච්චො ‘‘තවෙසො, දෙව[Pg.172], නාටකිත්ථීනං සද්දො, පුඤ්ඤවන්තානං ඊදිසානි නාටකානි හොන්ති. අභිරම, දෙව, මහාපුඤ්ඤොසි ත්ව’’න්ති ආහ. කුමාරො අමච්චං දණ්ඩෙන තාළාපෙත්වා නික්කඩ්ඪාපෙසි. සො රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා කුමාරස්ස මාතරා සහ ගන්ත්වා කුමාරං ඛමාපෙත්වා පුන අමච්චං ආණාපෙසි. කුමාරො තෙහි අතිනිප්පීළියමානො සෙට්ඨසුවණ්ණං දත්වා සුවණ්ණකාරෙ ආණාපෙසි ‘‘සුන්දරං ඉත්ථිරූපං කරොථා’’ති. තෙ විස්සකම්මුනා නිම්මිතසදිසං සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතං ඉත්ථිරූපං කරිත්වා දස්සෙසුං. කුමාරො දිස්වා විම්හයෙන සීසං චාලෙත්වා මාතාපිතූනං පෙසෙසි – ‘‘යදි ඊදිසිං ඉත්ථිං ලභිස්සාමි, ගණ්හිස්සාමී’’ති. මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො මහාපුඤ්ඤො, අවස්සං තෙන සහ කතපුඤ්ඤා කාචි දාරිකා ලොකෙ උප්පන්නා භවිස්සතී’’ති තං සුවණ්ණරූපං රථං ආරොපෙත්වා අමච්චානං අප්පෙසුං – ‘‘ගච්ඡථ, ඊදිසිං දාරිකං ගවෙසථා’’ති. තෙ තං ගහෙත්වා සොළසමහාජනපදෙ විචරන්තා තං තං ගාමං ගන්ත්වා උදකතිත්ථාදීසු යත්ථ යත්ථ ජනසමූහං පස්සන්ති, තත්ථ තත්ථ දෙවතං විය සුවණ්ණරූපං ඨපෙත්වා නානාපුප්ඵවත්ථාලඞ්කාරෙහි පූජං කත්වා විතානං බන්ධිත්වා එකමන්තං තිට්ඨන්ති ‘‘යදි කෙනචි එවරූපා දිට්ඨපුබ්බා භවිස්සති, සො කථං සමුට්ඨාපෙස්සතී’’ති? එතෙනුපායෙන අඤ්ඤත්‍ර මද්දරට්ඨා සබ්බජනපදෙ ආහිණ්ඩිත්වා තං ‘‘ඛුද්දකරට්ඨ’’න්ති අවමඤ්ඤමානා තත්ථ පඨමං අගන්ත්වා නිවත්තිංසු.

在他十六岁时，国王心想：“我要延续家族血脉”，便从各个家族为他带来相配的女子，并吩咐一位大臣：“让王子欢喜。”大臣想用计取悦他，便命人在离王子不远处围起布幕，安排戏剧表演。王子听到歌舞声，问道：“这是什么声音？”大臣答道：“殿下，这是女演员们的声音。有福德的人才有这样的戏剧。请享乐吧，殿下，您是大福德之人。”王子命人用棍棒打大臣，并将他赶走。大臣向国王报告。国王和王子的母亲一同前去向王子致歉，又再次命令那位大臣。王子被他们逼迫不过，就拿出上等黄金，命令金匠：“做一个美丽的女人像。”那些金匠造了一个如毗首羯磨（Vissakamma）所造、装饰着所有饰物的女人像给他看。王子看了，惊奇地摇着头，派人告诉父母：“如果能得到这样的女人，我就娶她。”他的父母心想：“我们的儿子有大福报，世上必定有一位曾与他共修福德的女孩出生了。”他们便把那个金像放在车上，交给大臣们说：“去吧，去寻找这样的女孩。”他们带着金像，在十六大国（soḷasamahājanapada）中游历，每到一个村庄，就在饮水处等民众聚集的地方，像对待天神一样摆放金像，用各种花朵、衣物和饰品供奉它，搭起华盖，然后站在一旁，想道：“如果有人曾见过这样相貌的女子，他就会说起此事。”他们用这种方法，走遍了除了摩陀国（Maddaraṭṭha）以外的所有国家，因为轻视其为“小国”，所以一开始没有前往那里便返回了。

තතො නෙසං එතදහොසි – ‘‘මද්දරට්ඨම්පි තාව ගච්ඡාම, මා නො බාරාණසිං පවිට්ඨෙපි රාජා පුන පෙසෙසී’’ති මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරං අගමංසු. සාගලනගරෙ ච මද්දවො නාම රාජා. තස්ස ධීතා සොළසවස්සුද්දෙසිකා අභිරූපා අහොසි. තස්සා වණ්ණදාසියො න්හානොදකත්ථාය තිත්ථං ගච්ඡන්ති. තත්ථ අමච්චෙහි ඨපිතං තං සුවණ්ණරූපං දූරතොව දිස්වා ‘‘අම්හෙ උදකත්ථාය පෙසෙත්වා රාජපුත්තී සයමෙව ආගතා’’ති භණන්තියො සමීපං ගන්ත්වා ‘‘නායං සාමිනී, අම්හාකං සාමිනී ඉතො අභිරූපතරා’’ති ආහංසු. අමච්චා තං සුත්වා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා අනුරූපෙන නයෙන දාරිකං යාචිංසු. සොපි අදාසි. තෙ බාරාණසිරඤ්ඤො පාහෙසුං – ‘‘ලද්ධා, දෙව, කුමාරිකා, සාමං ආගච්ඡථ, උදාහු අම්හෙව ආනෙමා’’ති. සො ‘‘මයි ආගච්ඡන්තෙ ජනපදපීළා භවිස්සති, තුම්හෙව නං ආනෙථා’’ති පෙසෙසි.

于是他们想：“我们先去摩陀国(Maddaraṭṭha)吧，免得我们进入波罗奈(Bārāṇasī)后，国王又派遣我们。”于是他们前往摩陀国的沙伽罗城(Sāgalanagara)。在沙伽罗城，有位国王名叫摩达婆(Maddava)。他有一位年方十六、容貌绝伦的女儿。她的侍女们为取沐浴用水而去水滨。她们远远望见大臣们所立的金像，便说道：“派我们来取水，公主自己却来了。”走近后，她们说：“这不是女主人，我们的女主人比这更美。”大臣们听后，便去觐见国王，以合宜之辞求娶公主。国王也应允了。他们便派人禀告波罗奈王：“大王，已找到那位少女，是您亲自前来，还是由我们送去？”国王回覆道：“我若前去，会扰乱地方，就由你们送来吧。”

අමච්චාපි දාරිකං ගහෙත්වා නගරා නික්ඛමිත්වා කුමාරස්ස පාහෙසුං – ‘‘ලද්ධා සුවණ්ණරූපසදිසා කුමාරිකා’’ති. කුමාරො සුත්වාව රාගෙන අභිභූතො [Pg.173] පඨමජ්ඣානා පරිහායි. සො දූතපරම්පරාය පෙසෙසි – ‘‘සීඝං ආනෙථ, සීඝං ආනෙථා’’ති. තෙ සබ්බත්ථ එකරත්තිවාසෙන බාරාණසිං පත්වා බහිනගරෙ ඨිතා රඤ්ඤො පෙසෙසුං – ‘‘අජ්ජෙව පවිසිතබ්බං, නො’’ති. රාජා ‘‘සෙට්ඨකුලා ආනීතා දාරිකා, මඞ්ගලකිරියං කත්වා මහාසක්කාරෙන පවෙසෙස්සාම, උය්‍යානං තාව නං නෙථා’’ති ආහ. තෙ තථා අකංසු. සා අච්චන්තසුඛුමාලා කුමාරිකා යානුග්ඝාටෙන උබ්බාළ්හා අද්ධානපරිස්සමෙන උප්පන්නවාතරොගා මිලාතමාලා විය හුත්වා රත්තිභාගෙ කාලමකාසි. අමච්චා ‘‘සක්කාරා පරිභට්ඨම්හා’’ති පරිදෙවිංසු. රාජා ච නාගරා ච ‘‘කුලවංසො විනට්ඨො’’ති පරිදෙවිංසු. සකලනගරං කොලාහලං අහොසි. කුමාරස්ස සුතමත්තෙයෙව මහාසොකො උදපාදි.

大臣们带着少女离开该城，派人禀告王子：“已寻得一位如金像般美丽的少女。”王子一听，便被贪欲征服，从初禅退失。他接连派遣使者：“速速带来！速速带来！”他们日夜兼程，每晚仅宿一夜，抵达波罗奈后，停留在城外，向国王禀报：“今日便可入城，还是不行？”国王说：“此女出身贵族，当举行吉祥仪式，以大礼迎入。先将她带去园林吧。”他们便遵命而行。这位极其娇嫩的少女，因车轿颠簸与长途跋涉的疲惫而得了风病，如枯萎的花环一般，于夜间去世了。大臣们哀叹：“我们错失了赏赐！”国王和城中民众都悲叹：“王室的血脉断绝了！”全城一片哗然。王子一听到消息，便生起极大的忧伤。

තතො කුමාරො සොකස්ස මූලං ඛනිතුං ආරද්ධො. සො එවං චින්තෙසි – ‘‘අයං සොකො නාම න අජාතස්ස හොති, ජාතස්ස පන හොති. තස්මා ජාතිං පටිච්ච සොකො. ජාති පන කිං පටිච්චාති? භවං පටිච්ච ජාතී’’ති. එවං පුබ්බභාවනානුභාවෙන යොනිසො මනසිකරොන්තො අනුලොමපටිලොමං පටිච්චසමුප්පාදං දිස්වා පුන අනුලොමඤ්ච සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො තත්ථෙව නිසින්නො පච්චෙකසම්බොධිං සච්ඡාකාසි. අමච්චා තං මග්ගඵලසුඛෙන සුඛිතං සන්තින්ද්‍රියං සන්තමානසං නිසින්නං දිස්වා පණිපාතං කත්වා ආහංසු – ‘‘මා සොචි, දෙව, මහන්තො ජම්බුදීපො, අඤ්ඤං තතො සුන්දරතරං කඤ්ඤං ආනෙස්සාමා’’ති. සො ආහ – ‘‘න සොචාමි, නිස්සොකො පච්චෙකබුද්ධො අහ’’න්ති. ඉතො පරං සබ්බං වුත්තපුරිමගාථාසදිසමෙව ඨපෙත්වා ගාථාවණ්ණනං.

于是王子开始探究忧愁的根源。他如此思惟：“此忧愁并非未生者所有，而是已生者所有。因此，忧愁缘于生。那么，生又缘于何者？生缘于有。”凭借往昔修习的力量，他如理作意，顺逆观察缘起，又顺观诸行，就在原地独坐证得了辟支菩提。大臣们见他安坐于道果之乐，诸根寂静、心意安宁，便顶礼说道：“殿下不必忧愁，瞻部洲（Jambudīpa）广大，我们定当为您找来更美丽的女子。”他答道：“我不忧愁，我是无忧的辟支佛。”此后一切都与前面所说的偈颂相同，此处仅提供偈颂的释义。

ගාථාවණ්ණනා පන එවං වෙදිතබ්බා – සංසග්ගජාතස්සාති ජාතසංසග්ගස්ස. තත්ථ දස්සනසවනකායසමුල්ලපනසම්භොගසංසග්ගවසෙන පඤ්චවිධො සංසග්ගො. තත්ථ අඤ්ඤමඤ්ඤං දිස්වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නරාගො දස්සනසංසග්ගො නාම. තත්ථ සීහළදීපෙ කාළදීඝවාපී ගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තං කල්‍යාණවිහාරවාසිදීඝභාණකදහරභික්ඛුං දිස්වා පටිබද්ධචිත්තා කෙනචි උපායෙන තං අලභිත්වා කාලඞ්කතා කුටුම්බියධීතා ච තස්සා නිවාසනචොළඛණ්ඩං දිස්වා ‘‘එවරූපං වත්ථං ධාරිනියා නාම සද්ධිං සංවාසං නාලභි’’න්ති ඵලිතහදයො කාලඞ්කතො. සො එව දහරො ච නිදස්සනං.

偈颂的释义应如是理解：“因交往而生”是指由交往而产生。此处的交往有五种：观看、听闻、身体接触、交谈和共享。其中，彼此相见时，通过眼识过程生起的贪欲，名为“观看交往”。于此，有如下例子：在狮子洲（Sīhaḷadīpa）的黑长池村（Kāḷadīghavāpī），一位住在善住精舍（Kalyāṇivihāra）的长部诵者（dīghabhāṇaka）年轻比丘去托钵时，一位对他心生爱恋的居士女，用尽办法都得不到他，最终死去；而那位年轻比丘看到她的一片蔽体布后心想：“唉，我竟没能与穿这种衣服的女子共住！”，于是心碎而死。这位年轻比丘也是一个例子。

පරෙහි [Pg.174] පන කථියමානං රූපාදිසම්පත්තිං අත්තනා වා හසිතලපිතගීතසද්දං සුත්වා සොතවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නරාගො සවනසංසග්ගො නාම. තත්‍රාපි ගිරිගාමවාසිකම්මාරධීතාය පඤ්චහි කුමාරිකාහි සද්ධිං පදුමස්සරං ගන්ත්වා න්හත්වා මාලං ආරොපෙත්වා උච්චාසද්දෙන ගායන්තියා සද්දං සුත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තො කාමරාගෙන විසෙසා පරිහායිත්වා බ්‍යසනං පත්තො පඤ්චග්ගළලෙණවාසී තිස්සදහරො නිදස්සනං.

再者，听闻他人所说之形色等的美好，或自己听到嬉笑、言谈、歌唱之声，循耳识心路而生起之贪，名为“听闻交往”。于此，住在五门洞(Pañcaggaḷaleṇa)的帝沙（Tissa）青年即为例证：他于空中行进时，听闻住在山村(Girigāma)的铁匠之女与五位少女共赴莲花池沐浴、戴上花环后高声歌唱之声，遂因欲贪而从神通退失，遭遇不幸。

අඤ්ඤමඤ්ඤං අඞ්ගපරාමසනෙන උප්පන්නරාගො කායසංසග්ගො නාම. ධම්මභාසනදහරභික්ඛු ච රාජධීතා චෙත්ථ නිදස්සනං. මහාවිහාරෙ කිර දහරභික්ඛු ධම්මං භාසති. තත්ථ මහාජනො ආගතො, රාජාපි අග්ගමහෙසියා රාජධීතාය ච සද්ධිං අගමාසි. තතො රාජධීතාය තස්ස රූපඤ්ච සරඤ්ච ආගම්ම බලවරාගො උප්පන්නො, තස්ස දහරස්සාපි. තං දිස්වා රාජා සල්ලක්ඛෙත්වා සාණිපාකාරෙන පරික්ඛිපාපෙසි. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පරාමසිත්වා ආලිඞ්ගිංසු. පුන සාණිපාකාරං අපනෙත්වා පස්සන්තා ද්වෙපි කාලඞ්කතෙයෙව අද්දසංසූති.

相互触摸肢体而生起的贪欲，名为“身体交往”。于此，说法的年轻比丘与王女即为例证。据说，在大寺(Mahāvihāra)，有位年轻比丘正在说法。当时群众云集，国王亦与首席王后及王女一同前往。其后，王女因该比丘的容貌与声音而生起强烈的贪欲，那位年轻比丘亦然。国王察觉此事后，便命人以帷幕将二人围起。他们在其中相互触摸、拥抱。待到移开帷幕再看时，只见二人都已命终。

අඤ්ඤමඤ්ඤං ආලපනසමුල්ලපනවසෙන උප්පන්නරාගො පන සමුල්ලපනසංසග්ගො නාම. භික්ඛු භික්ඛුනීහි සද්ධිං පරිභොගකරණෙ උප්පන්නරාගො සම්භොගසංසග්ගො නාම. ද්වීසුපි එතෙසු පාරාජිකප්පත්තො භික්ඛු ච භික්ඛුනී ච නිදස්සනං. මරිචවට්ටිනාමමහාවිහාරමහෙ කිර දුට්ඨගාමණිඅභයරාජා මහාදානං පටියාදෙත්වා උභතොසඞ්ඝං පරිවිසති. තත්ථ උණ්හයාගුයා දින්නාය සඞ්ඝනවකසාමණෙරී අනාධාරකස්ස සඞ්ඝනවකස්ස සාමණෙරස්ස දන්තවලයං දත්වා සමුල්ලපනමකාසි. තෙ උභොපි උපසම්පජ්ජිත්වා සට්ඨිවස්සා හුත්වා පරතීරං ගතා අඤ්ඤමඤ්ඤං සමුල්ලපනෙන පුබ්බසඤ්ඤං පටිලභිත්වා තාවදෙව සඤ්ජාතසිනෙහා සික්ඛාපදං වීතික්කමිත්වා පාරාජිකා අහෙසුන්ති. එවං පඤ්චවිධෙ සංසග්ගෙ යෙන කෙනචි සංසග්ගෙන ජාතසංසග්ගස්ස භවති ස්නෙහො, පුරිමරාගපච්චයො බලවරාගො උප්පජ්ජති. තතො ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොති තමෙව ස්නෙහං අනුගච්ඡන්තං සන්දිට්ඨිකසම්පරායිකං සොකපරිදෙවාදිනානප්පකාරකං ඉදං දුක්ඛං පහොති පභවති ජායති.

彼此以言语交谈而生起的贪爱，名为言语交往。比丘与比丘尼共同受用而生起的贪爱，名为共受用交往。在这两种情形中，犯波罗夷的比丘和比丘尼即是例证。据说，在名为胡椒园(Maricavaṭṭi)大精舍的庆典上，杜吒伽摩尼·无畏王(Duṭṭhagāmaṇi Abhaya)准备了大布施，供养两部僧团。当时，一位年轻的沙弥尼在被分到热粥时，对一位名为阿那陀罗迦(Anādhāraka)的年轻沙弥露齿而笑，并与他交谈。他们二人都受了具足戒，经过六十年后到了对岸，因彼此交谈而忆起往事，当下生起爱染，违越学处而犯了波罗夷。如是，于五种交往中，由任何一种交往而生起交往者，便会产生爱染；以过去的贪爱为缘，强烈的贪爱便会生起。由此，与爱染相随的此苦便得以产生。对于追逐此爱染者，现世与来世的忧、悲等种种苦，便由此而生起、源起、出现。

අපරෙ ‘‘ආරම්මණෙ චිත්තස්ස වොස්සග්ගො සංසග්ගො’’ති භණන්ති. තතො ස්නෙහො, ස්නෙහදුක්ඛමිදන්ති. එවමත්ථප්පභෙදං ඉමං අඩ්ඪගාථං වත්වා සො පච්චෙකබුද්ධො ආහ – ‘‘ස්වායං යමිදං ස්නෙහන්වයං සොකාදිදුක්ඛං පහොති, තමෙව ස්නෙහං අනුගතස්ස දුක්ඛස්ස මූලං ඛනන්තො පච්චෙකබොධිං අධිගතො’’ති.

另一些人说：“心于所缘上舍离，即是交往。”由此而有爱染，此即爱染之苦。那位独觉佛在如此分辨了义理差别后，说了这半偈，然后说道：“此爱染相随能引生忧等诸苦，我正是通过挖掘那随爱染而来的苦之根，证得了独觉菩提。”

එවං [Pg.175] වුත්තෙ තෙ අමච්චා ආහංසු – ‘‘අම්හෙහි දානි, භන්තෙ, කිං කත්තබ්බ’’න්ති? තතො සො ආහ – ‘‘තුම්හෙ වා අඤ්ඤතරො වා ඉමම්හා දුක්ඛා මුච්චිතුකාමො, සො සබ්බොපි ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති. එත්ථ ච යං තං ‘‘ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොතී’’ති වුත්තං, තදෙව සන්ධාය ‘‘ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො’’ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අථ වා යථාවුත්තෙන සංසග්ගෙන ‘සංසග්ගජාතස්ස භවති ස්නෙහො, ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොති’, එවං යථාභූතං ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො අහමධිගතොති එවං සම්බන්ධිත්වා චතුත්ථපාදො පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ස්නෙහවසෙන වුත්තොති වෙදිතබ්බො. තතො පරං සබ්බං පුරිමගාථාය වුත්තසදිසමෙවාති.

如此说后，彼大臣们问道：“尊者，我等如今应作何事？”彼答曰：“你们或其他人，凡欲从此苦中解脱者，皆应观察由情爱而生的过患，如犀角独行。”于此当知，所谓“观察由情爱而生的过患”，即是针对“此苦源于情爱”而说。又或者，（应作此联系：）“由交际而生情爱，此苦源于情爱”，我正是如此如实地观察由情爱而生的过患而证得。作此联系后，当知第四句是以前述同样的方式，依情爱而说。此后一切皆与前偈所说相同。

සංසග්ගගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

接触偈释义终。

93. මිත්තෙ සුහජ්ජෙති කා උප්පත්ති? අයං පච්චෙකබොධිසත්තො පුරිමගාථාය වුත්තනයෙනෙව උප්පජ්ජිත්වා බාරාණසියං රජ්ජං කාරෙන්තො පඨමජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘කිං සමණධම්මො වරො, රජ්ජං වර’’න්ති වීමංසිත්වා අමච්චානං රජ්ජං නිය්‍යාතෙත්වා සමණධම්මං අකාසි. අමච්චා ‘‘ධම්මෙන සමෙන කරොථා’’ති වුත්තාපි ලඤ්ජං ගහෙත්වා අධම්මෙන කරොන්ති. තෙ ලඤ්ජං ගහෙත්වා සාමිකෙ පරාජයන්තා එකදා අඤ්ඤතරං රාජවල්ලභං පරාජෙසුං. සො රඤ්ඤො භත්තකාරකෙහි සද්ධිං පවිසිත්වා සබ්බං ආරොචෙසි. රාජා දුතියදිවසෙ සයං විනිච්ඡයට්ඨානං අගමාසි. තතො මහාජනා – ‘‘අමච්චා, දෙව, සාමිකෙ අසාමිකෙ කරොන්තී’’ති උච්චාසද්දං කරොන්තා මහායුද්ධං විය අකංසු. අථ රාජා විනිච්ඡයට්ඨානා වුට්ඨාය පාසාදං අභිරුහිත්වා සමාපත්තිං අප්පෙතුං නිසින්නො. තෙන සද්දෙන වික්ඛිත්තචිත්තො න සක්කොති අප්පෙතුං. සො ‘‘කිං මෙ රජ්ජෙන, සමණධම්මො වර’’න්ති රජ්ජසුඛං පහාය පුන සමාපත්තිං නිබ්බත්තෙත්වා පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව විපස්සිත්වා පච්චෙකසම්බොධිං සච්ඡාකාසි. කම්මට්ඨානඤ්ච පුච්ඡිතො ඉමං ගාථං අභාසි.

93. “Mitte suhajje”（于友，于心善者）这首偈颂的缘起是什么？这位独觉菩萨(paccekabodhisatta)如前偈所说的方式降生，在波罗奈斯城(Bārāṇasī)为王时，证得初禅。他思忖：“是沙门之法殊胜，还是王位殊胜？”便将王权交给大臣们，自己修沙门之法。大臣们虽被告知“应依正法、平等行事”，却收受贿赂，行事不义。他们收受贿赂，使物主们败诉，有一次甚至判了一位国王的亲信败诉。那人便与国王的膳食官一同进宫，禀告了一切。第二天，国王亲自前往审判处。于是，民众高声呼喊：“天王，大臣们把物主判为非物主！”喧闹声犹如大战。其后，国王从审判处起身，登上宫殿，坐下欲入等至，但因那喧闹声而心乱，无法入定。他心想：“王位于我何用？沙门之法才更殊胜。”于是舍弃王位之乐，再次修成等至，依前述之法修行观(vipassanā)，证悟了独觉菩提。当被问及业处时，他便说了这首偈颂。

තත්ථ මෙත්තායනවසෙන මිත්තා. සුහදයභාවෙන සුහජ්ජා. කෙචි එකන්තහිතකාමතාය මිත්තාව හොන්ති න සුහජ්ජා. කෙචි ගමනාගමනට්ඨානනිසජ්ජාසමුල්ලාපාදීසු, හදයසුඛජනනෙන සුහජ්ජාව හොන්ති, න මිත්තා. කෙචි තදුභයවසෙන සුහජ්ජා චෙව මිත්තා ච හොන්ති. තෙ දුවිධා අගාරියා [Pg.176] ච අනගාරියා ච. තත්ථ අගාරියා තිවිධා හොන්ති උපකාරො සමානසුඛදුක්ඛො අනුකම්පකොති. අනගාරියා විසෙසෙන අත්ථක්ඛායිනො එව. තෙ චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා හොන්ති. යථාහ –

于此，因慈爱故，名为友(mitta)；因心善故，名为心善者(suhajja)。有些人纯因欲其得益而为友，但非心善者。有些人因在往来、站立、安坐、交谈等时能令心生愉悦而为心善者，但非友。有些人则兼具此二者，既是心善者，亦是友。此等朋友分为在家与出家二种。其中，在家朋友有三种：帮助者、同甘共苦者、有怜悯心者。出家朋友则特别是解说义利者。他们具足四种特质，正如所说：

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි උපකාරො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. පමත්තං රක්ඛති, පමත්තස්ස සාපතෙය්‍යං රක්ඛති, භීතස්ස සරණං හොති, උප්පන්නෙසු කිච්චකරණීයෙසු තද්දිගුණං භොගං අනුප්පදෙති’’ (දී. නි. 3.261).

“居士子，当知有四种情况，可辨为助益友、善心友：守护放逸者，守护放逸者之财产，为恐惧者作庇护，于有应作之事生起时，提供双倍所需之财物。”

තථා –

如是——

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි සමානසුඛදුක්ඛො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. ගුය්හමස්ස ආචික්ඛති, ගුය්හමස්ස පරිගූහති, ආපදාසු න විජහති, ජීවිතංපිස්ස අත්ථාය පරිච්චත්තං හොති’’ (දී. නි. 3.262).

“居士子，当知有四种情况，可辨为同甘共苦之善心友：告知己之秘密，守护彼之秘密，于灾厄中不舍离，乃至为彼之利益而舍命。”

තථා –

如是——

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අනුකම්පකො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. අභවෙනස්ස න නන්දති, භවෙනස්ස නන්දති, අවණ්ණං භණමානං නිවාරෙති, වණ්ණං භණමානං පසංසති’’ (දී. නි. 3.264).

“居士子，当知有四种情况，可辨为慈愍善心友：不喜其衰败，而喜其兴盛；制止说其过者，称誉说其德者。”

තථා –

如是——

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අත්ථක්ඛායී මිත්තා සුහදො වෙදිතබ්බො. පාපා නිවාරෙති, කල්‍යාණෙ නිවෙසෙති, අස්සුතං සාවෙති, සග්ගස්ස මග්ගං ආචික්ඛතී’’ති (දී. නි. 3.263).

“居士子，当知有四种情况，可辨为示益友、善心友：阻止恶行，劝令行善，令闻所未闻，指示生天之道。”

තෙස්විධ අගාරියා අධිප්පෙතා, අත්ථතො පන සබ්බෙපි යුජ්ජන්ති. තෙ මිත්තෙ සුහජ්ජෙ අනුකම්පමානොති අනුදයමානො, තෙසං සුඛං උපසංහරිතුකාමො දුක්ඛං අපහරිතුකාමො ච.

此处（经文）意指在家人，但就义理而言，则适用于一切人。所谓“慈愍”朋友与善心友，即是怜悯他们，欲为他们带来安乐、去除痛苦。

හාපෙති අත්ථන්ති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථවසෙන තිවිධං, තථා අත්තත්ථපරත්ථඋභයත්ථවසෙනාපි තිවිධං අත්ථං ලද්ධවිනාසනෙන අලද්ධානුප්පාදනෙනාති ද්විධාපි හාපෙති විනාසෙති. පටිබද්ධචිත්තොති ‘‘අහං ඉමං විනා න ජීවාමි, එස මෙ ගති, එස මෙ පරායණ’’න්ති එවං අත්තානං නීචෙ [Pg.177] ඨානෙ ඨපෙන්තොපි පටිබද්ධචිත්තො හොති. ‘‘ඉමෙ මං විනා න ජීවන්ති, අහං තෙසං ගති, අහං තෙසං පරායණ’’න්ති එවං අත්තානං උච්චෙ ඨානෙ ඨපෙන්තොපි පටිබද්ධචිත්තො හොති. ඉධ පන එවං පටිබද්ධචිත්තො අධිප්පෙතො. එතං භයන්ති එතං අත්ථහාපනභයං, අත්තනො සමාපත්තිහානිං සන්ධායාහ. සන්ථවෙති තිවිධො සන්ථවො තණ්හාදිට්ඨිමිත්තසන්ථවවසෙන. තත්ථ අට්ඨසතපභෙදාපි තණ්හා තණ්හාසන්ථවො, ද්වාසට්ඨිභෙදාපි දිට්ඨි දිට්ඨිසන්ථවො, පටිබද්ධචිත්තතාය මිත්තානුකම්පනා මිත්තසන්ථවො. තෙසු සො ඉධ අධිප්පෙතො. තෙන හිස්ස සමාපත්ති පරිහීනා. තෙනාහ – ‘‘එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානො අහං අධිගතො’’ති. සෙසං වුත්තසදිසමෙවාති.

损害利益(hāpeti atthaṃ)有三种：依现世利益(diṭṭhadhammika)、来世利益(samparāyika)、究竟利益(paramattha)而有三种；又，依自利(attattha)、他利(parattha)、自他俱利(ubhayattha)亦有三种。通过令已得者灭失、令未得者不生起此二种方式，而损害、灭除利益。所谓系缚心(paṭibaddhacitto)，是指如“我离开他活不了，他是我所依，他是我归宿”这般将自己置于卑下之处，是有系缚心；又如“他们离开我活不了，我是他们所依，我是他们归宿”这般将自己置于高上之处，亦是有系缚心。于此，则意指这般有系缚心者。此中怖畏(etaṃ bhayaṃ)，即此利益减损之怖畏，这是针对自身等至(samāpatti)的减损而说。亲近(santhava)有三种：即爱亲近(taṇhā-santhava)、见亲近(diṭṭhi-santhava)、友亲近(mitta-santhava)。其中，一百零八种爱是爱亲近；六十二种见是见亲近；因心有系缚而怜悯朋友是友亲近。于此，意指的是友亲近。因为他的等至因此而减损。故说：“我于亲近中见此怖畏而证得。”其余如前所说。

මිත්තසුහජ්ජගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

善友偈释义终。

94. වංසො විසාලොති කා උප්පත්ති? පුබ්බෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ තයො පච්චෙකබොධිසත්තා පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා දෙවලොකෙ උප්පන්නා. තතො චවිත්වා තෙසං ජෙට්ඨකො බාරාණසිරාජකුලෙ නිබ්බත්තො, ඉතරෙ ද්වෙ පච්චන්තරාජකුලෙසු. තෙ උභොපි කම්මට්ඨානං උග්ගහෙත්වා රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා අනුක්කමෙන පච්චෙකබුද්ධා හුත්වා නන්දමූලකපබ්භාරෙ වසන්තා එකදිවසං සමාපත්තිතො වුට්ඨාය ‘‘මයං කිං කම්මං කත්වා ඉමං ලොකුත්තරසුඛං අනුප්පත්තා’’ති ආවජ්ජෙත්වා පච්චවෙක්ඛමානා කස්සපබුද්ධකාලෙ අත්තනො අත්තනො චරියං අද්දසංසු. තතො ‘‘තතියො කුහි’’න්ති ආවජ්ජෙන්තා බාරාණසිරජ්ජං කාරෙන්තං දිස්වා තස්ස ගුණෙ සරිත්වා ‘‘සො පකතියාව අප්පිච්ඡතාදිගුණසමන්නාගතො හොති, අම්හාකංයෙව ඔවාදකො වත්තා වචනක්ඛමො පාපගරහී, හන්ද, නං ආරම්මණං දස්සෙත්වා ආරොචෙමා’’ති ඔකාසං ගවෙසන්තා තං එකදිවසං සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතං උය්‍යානං ගච්ඡන්තං දිස්වා ආකාසෙනාගන්ත්වා උය්‍යානද්වාරෙ වෙළුගුම්බමූලෙ අට්ඨංසු. මහාජනො අතිත්තො රාජදස්සනෙන රාජානං උල්ලොකෙති. තතො රාජා ‘‘අත්ථි නු ඛො කොචි මම දස්සනෙ බ්‍යාපාරං න කරොතී’’ති ඔලොකෙන්තො පච්චෙකබුද්ධෙ අද්දක්ඛි. සහ දස්සනෙනෙව චස්ස තෙසු සිනෙහො උප්පජ්ජි. සො හත්ථික්ඛන්ධා ඔරුය්හ සන්තෙන ආචාරෙන උපසඞ්කමිත්වා ‘‘භන්තෙ, කිං නාම තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. තෙ ‘‘මයං, මහාරාජ, අසජ්ජමානා නාමා’’ති ආහංසු[Pg.178]. ‘‘භන්තෙ, අසජ්ජමානාති එතස්ස කො අත්ථො’’ති? ‘‘අලග්ගනත්ථො, මහාරාජා’’ති. තතො වෙළුගුම්බං දස්සෙත්වා ආහංසු – ‘‘සෙය්‍යථාපි, මහාරාජ, ඉමං වෙළුගුම්බං සබ්බසො මූලඛන්ධසාඛානුසාඛාහි සංසිබ්බිත්වා ඨිතං අසිහත්ථො පුරිසො මූලෙ ඡෙත්වා ආවිඤ්ඡන්තො න සක්කුණෙය්‍ය උද්ධරිතුං, එවමෙව ත්වං අන්තො ච බහි ච ජටාය ජටිතො ආසත්තවිසත්තො තත්ථ විලග්ගො. සෙය්‍යථාපි වා පනස්ස වෙමජ්ඣගතොපි අයං වංසකළීරො අසඤ්ජාතසාඛත්තා කෙනචි අලග්ගොව ඨිතො, සක්කා ච පන අග්ගෙ වා මූලෙ වා ඡෙත්වා උද්ධරිතුං, එවමෙව මයං කත්ථචි අසජ්ජමානා සබ්බා දිසා ගච්ඡාමා’’ති තාවදෙව චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා පස්සතො එව රඤ්ඤො ආකාසෙන නන්දමූලකපබ්භාරං අගමංසු. තතො රාජා චින්තෙසි – ‘‘කදා නු ඛො අහම්පි එවං අසජ්ජමානො භවෙය්‍ය’’න්ති තත්ථෙව ඨිතො විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. පුරිමනයෙනෙව කම්මට්ඨානං පුච්ඡිතො ඉමං ගාථං අභාසි.

94. 《广竹》颂（Vaṃso visālo）的缘起为何？据说，在迦叶（Kassapa）世尊的教法时期，有三位独觉菩萨出家，圆满两万年的往返行后，生于天界。其后从彼处命终，最年长者生于波罗奈（Bārāṇasī）的王族中，其余两位则生于边地王族。他们二人都学习业处，舍弃王位而出家，依次成为独觉佛，安住在难陀山窟（Nandamūlakapabbhāra）中。一日，他们从等至出定后思惟：“我们是造了什么业，才证得此出世间之乐？”他们回顾过去，看见了自己在迦叶佛时所修的行业。接着他们思惟：“第三位在何处？”，观见他正在波罗奈治理国家，便忆起他的功德：“此人天生具足少欲等美德，堪受我等教诲，善于听受，能忍耐言说，呵责罪恶。来，我们为他开示一个法门，令其解脱吧。”他们寻觅时机，一日见国王全身饰满庄严，正前往御花园，便从空中前来，立于园门旁的竹丛下。大众对觐见国王一事犹感不足，皆仰望国王。于是国王环顾，心想：“难道有谁不专注于看我吗？”，这时他看见了诸独觉。甫一见面，他便对他们生起敬爱之心。国王从象背上下来，举止安详地走上前去，问道：“尊者，您们如何称呼？”他们回答：“大王，我们名叫‘无著’。”“尊者，‘无著’是何义？”“大王，是无所执著之义。”接着，他们指着竹丛说：“大王，譬如这丛竹子，根、干、枝、小枝相互缠结而立，一个手持利剑的人，即使在根部将其砍断，也无法拉扯着将它拔出。同样地，你被内在与外在的缠结所束缚，于其中深生爱著、染著、执著。又譬如，竹丛中这根竹笋，因未生枝节，不与任何东西纠缠而立，在顶端或根部切断后便可取出。同样地，我们于任何地方皆无所执著，故能游化于一切方向。”说罢，他们即刻进入第四禅那，在国王的注视下，凌空飞往难陀山窟。于是国王思惟：“我何时才能像这样无所执著呢？”他当下安住，修习毘婆舍那，证得了独觉菩提。后来，当他被人以同样的方式问及业处时，便说了这首偈颂。

තත්ථ වංසොති වෙළු. විසාලොති විත්ථිණ්ණො. ව-කාරො අවධාරණත්ථො, එව-කාරො වා අයං, සන්ධිවසෙන එත්ථ එ-කාරො නට්ඨා. තස්ස පරපදෙන සම්බන්ධො. තං පච්ඡා යොජෙස්සාම. යථාති පටිභාගෙ. විසත්තොති ලග්ගො ජටිතො සංසිබ්බිතො. පුත්තෙසු දාරෙසු චාති පුත්තධීතුභරියාසු. යා අපෙක්ඛාති යා තණ්හා යො සිනෙහො. වංසක්කළීරොව අසජ්ජමානොති වංසකළීරො විය අලග්ගමානො. කිං වුත්තං හොති? යථා වංසො විසාලො විසත්තො එව හොති, පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා, සාපි එවං තානි වත්ථූනි, සංසිබ්බිත්වා ඨිතත්තා විසත්තා එව. ස්වාහං තාය අපෙක්ඛාය අපෙක්ඛවා විසාලො වංසො විය විසත්තොති එවං අපෙක්ඛාය ආදීනවං දිස්වා තං අපෙක්ඛං මග්ගඤාණෙන ඡින්දන්තො අයං වංසකළීරොව රූපාදීසු වා ලාභාදීසු වා කාමභවාදීසු වා දිට්ඨාදීසු වා තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන අසජ්ජමානො පච්චෙකබොධිං අධිගතොති. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

于此，vaṃso(竹)即veḷu(竹)。Visālo(广大)即vitthiṇṇo(宽广)。Va字是决定义，或者说它是eva字，此处因连音之故，e字消失。它与后一词相连，我们稍后将连接它。Yathā(如)是譬喻义。Visatto(缠结)即laggo(黏著)、jaṭito(缠绕)、saṃsibbito(交织)。Puttesu dāresu ca(于子女妻子)即于儿子、女儿、妻子。Yā apekkhā(任何期望)指任何渴爱(taṇhā)、任何爱染(sineha)。Vaṃsakkaḷīrova asajjamāno(如竹笋不执著)即vaṃsakaḷīro viya alaggamāno(如竹笋般不黏著)。此话何意？譬如广大的竹子是缠结的，同样地，对子女妻子的期望，也因与那些事物交织而住，故是黏著的。“我因那期望而有期望，如广大的竹子般被缠结。”像这样见到期望的过患后，以道智(maggañāṇa)斩断那期望，如竹笋般不以贪、慢、见执著于色等、利得等、欲有等或见等，而证得了独觉菩提(paccekabodhi)。余者应如前述之理了知。

වංසක්කළීරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《竹笋偈》释义终。

95. මිගො අරඤ්ඤම්හීති කා උප්පත්ති? එකො කිර භික්ඛු කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ යොගාවචරො කාලං කත්වා බාරාණසියං සෙට්ඨිකුලෙ උප්පන්නො [Pg.179] අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ. සො සුභගො අහොසි, තතො පරදාරිකො හුත්වා කාලඞ්කතො නිරයෙ නිබ්බත්තො තත්ථ පච්චිත්වා පක්කාවසෙසෙන සෙට්ඨිභරියාය කුච්ඡිම්හි ඉත්ථී හුත්වා පටිසන්ධිං ගණ්හි. නිරයතො ආගතානං සත්තානං ගත්තානි උණ්හානි හොන්ති. තෙන සෙට්ඨිභරියා ඩය්හමානෙන උදරෙන කිච්ඡෙන කසිරෙන තං ගබ්භං ධාරෙත්වා කාලෙන දාරිකං විජායි. සා ජාතදිවසතො පභුති මාතාපිතූනං සෙසබන්ධුපරිජනානඤ්ච දෙස්සා අහොසි. වයප්පත්තා ච යම්හි කුලෙ දින්නා, තත්ථාපි සාමිකසස්සුසසුරානං දෙස්සාව අහොසි අප්පියා අමනාපා. අථ නක්ඛත්තෙ ඝොසිතෙ සෙට්ඨිපුත්තො තාය සද්ධිං කීළිතුං අනිච්ඡන්තො වෙසිං ආනෙත්වා කීළති. සා තං දාසීනං සන්තිකා සුත්වා සෙට්ඨිපුත්තං උපසඞ්කමිත්වා නානප්පකාරෙහි අනුනයිත්වා ච ආහ – ‘‘අය්‍යපුත්ත, ඉත්ථී නාම සචෙපි දසන්නං රාජූනං කනිට්ඨා හොති, චක්කවත්තිනො වා ධීතා, තථාපි සාමිකස්ස පෙසනකරා හොති. සාමිකෙ අනාලපන්තෙ සූලෙ ආරොපිතා විය දුක්ඛං පටිසංවෙදෙති. සචෙ අහං අනුග්ගහාරහා අනුග්ගහෙතබ්බා, නො චෙ, විස්සජ්ජෙතබ්බා. අත්තනො ඤාතිකුලං ගමිස්සාමී’’ති. සෙට්ඨිපුත්තො – ‘‘හොතු, භද්දෙ, මා සොචි කීළනසජ්ජා හොහි, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමා’’ති ආහ. සෙට්ඨිධීතා තාවත්තකෙන සල්ලාපමත්තෙන උස්සාහජාතා ‘‘ස්වෙ නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී’’ති බහුං ඛජ්ජභොජ්ජං පටියාදෙති. සෙට්ඨිපුත්තො දුතියදිවසෙ අනාරොචෙත්වාව කීළනට්ඨානං ගතො. සා ‘‘ඉදානි පෙසෙස්සති, ඉදානි පෙසෙස්සතී’’ති මග්ගං ඔලොකෙන්තී නිසින්නා උස්සූරං දිස්වා මනුස්සෙ පෙසෙසි. තෙ පච්චාගන්ත්වා ‘‘සෙට්ඨිපුත්තො ගතො’’ති ආරොචෙසුං. සා තං සබ්බං පටියාදිතං ආදාය යානං අභිරුහිත්වා උය්‍යානං ගන්තුං ආරද්ධා.

95. 《林中鹿喻》的缘起是什么？据说，一位比丘在迦叶世尊的教法中，身为精勤修行者，命终后投生于波罗奈（Bārāṇasī）城一个富裕、资财丰厚、享乐广大的长者家族。他生得俊美，后来犯邪淫罪，命终后堕入地狱，在那里受苦，待业报残余时，投生为长者妻子的胎中，成为女性。从地狱来的众生身体是炽热的。因此，长者妻子腹部灼热，艰难困苦地怀着那个胎儿，届时生下一个女儿。她从出生之日起，就令父母和其余亲属仆从厌恶。及至成年后，她被嫁到某个家族，在那里也令丈夫、公公、婆婆厌恶，不受喜爱，不合心意。那时，庆典宣布后，长者之子不愿与她一同玩乐，便带妓女去玩乐。她从婢女那里听到此事，便来到长者之子面前，以各种方式劝慰后说：“夫君，女人即使是十位国王最小的女儿，或是转轮王的女儿，也还是侍奉丈夫之人。若丈夫不与自己说话，她便感受痛苦，如同被钉在木桩上一般。如果我值得您眷顾，就请眷顾我；如果不，就请放我走，我回娘家去。”长者之子说：“好吧，贤女，不要悲伤，准备好玩乐，我们一起过节。”长者之女仅因这几句对话便生起勇气，心想“明天要一起玩乐了”，于是准备了许多食物。第二天，长者之子没有告知她就去了玩乐场所。她心想“现在会派人来叫我了，现在会派人来叫我了”，一直望着路坐着，直到太阳西斜，便派人去打探消息。那些人回来禀报说“长者之子已经去了”。她便带上所有准备好的东西，坐上车子，开始前往园林。

අථ නන්දමූලකපබ්භාරෙ පච්චෙකසම්බුද්ධො සත්තමෙ දිවසෙ නිරොධා වුට්ඨාය නාගලතාදන්තකට්ඨං ඛාදිත්වා අනොතත්තදහෙ මුඛං ධොවිත්වා ‘‘කත්ථ අජ්ජ භික්ඛං චරිස්සාමා’’ති ආවජ්ජෙන්තො තං සෙට්ඨිධීතරං දිස්වා ‘‘මයි ඉමිස්සා සද්ධාකාරං කාරෙත්වා තං කම්මං පරික්ඛයං ගමිස්සතී’’ති ඤත්වා පබ්භාරසමීපෙ සට්ඨියොජනමනොසිලාතලෙ ඨත්වා පත්තචීවරමාදාය අභිඤ්ඤාපාදකං ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ආකාසෙනාගන්ත්වා තස්සා පටිපථෙ ඔරුය්හ බාරාණසිං අභිමුඛො අගමාසි. තං දිස්වාව දාසියො සෙට්ඨිධීතාය [Pg.180] ආරොචෙසුං. සා යානා ඔරුය්හ සක්කච්චං වන්දිත්වා පත්තං සබ්බරසසම්පන්නෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන පූරෙත්වා පදුමපුප්ඵෙන පටිච්ඡාදෙත්වා හෙට්ඨාපි පදුමපුප්ඵං කත්වා පුප්ඵකලාපං හත්ථෙන ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ පත්තං දත්වා වන්දිත්වා පුප්ඵකලාපහත්ථා පත්ථනං අකාසි – ‘‘භන්තෙ, යථා ඉදං පුප්ඵං, එවාහං යත්ථ යත්ථ උපපජ්ජාමි, තත්ථ තත්ථ මහාජනස්ස පියා භවෙය්‍යං මනාපා’’ති. එවං පත්ථෙත්වා දුතියම්පි පත්ථෙසි – ‘‘භන්තෙ, දුක්ඛො ගබ්භවාසො, තං අනුපගම්ම පදුමපුප්ඵෙ එව පටිසන්ධි භවෙය්‍යා’’ති. තතියම්පි පත්ථෙසි – ‘‘භන්තෙ, ජෙගුච්ඡො මාතුගාමො, චක්කවත්තිධීතාපි පරවසං ගච්ඡති. තස්මා අහං ඉත්ථිභාවං අනුපගම්ම පුරිසො භවෙය්‍ය’’න්ති. චතුත්ථම්පි පත්ථෙසි – ‘‘භන්තෙ, ඉමං සංසාරදුක්ඛං අතික්කම්ම පරියොසානෙ තුම්හෙහි පත්තං අමතං පාපුණෙය්‍ය’’න්ති. එවං චතුරො පණිධී කත්වා තං පදුමපුප්ඵකලාපං පූජෙත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ‘‘පුප්ඵසදිසො එව මෙ ගන්ධො චෙව වණ්ණො ච හොතූ’’ති ඉමං පඤ්චමං පණිධිං අකාසි.

其时，在难陀穆拉山窟(Nandamūlakapabbhāra)，一位独觉于第七日从灭尽定起身，嚼过龙蔓齿木(Nāgalatā-dantakaṭṭha)，在阿耨达池洗口后，思惟：“今日应于何处乞食？”他作意时看见那位长者之女，了知：“若令此女对我生起信心之行，其业便将消尽。”于是，他立于山窟附近六十由旬远的红石台(manosilātala)上，取了衣钵，入神通足处禅，由空中而来，降于她的前方，面向波罗奈城走去。婢女们一见，便告知长者之女。她从车上下来，恭敬礼拜，以具足众味的嚼食与啖食装满其钵，上覆莲花，下亦垫以莲花。她手中拿着一束莲花，将钵置于独觉手中，礼拜后，手持花束发愿道：“尊者，愿我如是花，无论生于何处，皆为众人所爱所喜。”如是发愿后，她又发第二愿：“尊者，住胎是苦，愿我不再经历，而于莲花中化生。”又发第三愿：“尊者，女身可厌，纵为转轮王之女，亦受制于人。是故，愿我不再得女身，而为男子。”又发第四愿：“尊者，愿我超越此轮回之苦，于最终证得您所证之甘露。”她立此四愿，供养了那束莲花，行五体投地礼，然后立下第五个愿：“愿我的香气与容色皆如花朵。”

තතො පච්චෙකබුද්ධො පත්තඤ්ච පුප්ඵකලාපඤ්ච ගහෙත්වා ආකාසෙ ඨත්වා –

于是，独觉拿着钵与花束，立于空中——

‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිතං තුය්හං, ඛිප්පමෙව සමිජ්ඣතු;

සබ්බෙ පූරෙන්තු සඞ්කප්පා, චන්දො පන්නරසො යථා’’ති. –

汝之所愿，汝之所求，愿速成就；一切愿望，皆得圆满，犹如十五之月。

ඉමාය ගාථාය සෙට්ඨිධීතාය අනුමොදනං කත්වා ‘‘සෙට්ඨිධීතා මං ගච්ඡන්තං පස්සතූ’’ති අධිට්ඨහිත්වා ආකාසෙන නන්දමූලකපබ්භාරං අගමාසි. සෙට්ඨිධීතාය තං පස්සන්තියා මහතී පීති උප්පජ්ජි. භවන්තරෙ කතං අකුසලං කම්මං අනොකාසතාය පරික්ඛීණං චිඤ්චම්බිලධොතතම්බලොහභාජනමිව සුද්ධා ජාතා. තාවදෙවස්සා පතිකුලෙ ඤාතිකුලෙ ච සබ්බො ජනො තුට්ඨො. ‘‘කිං කරොමා’’ති පියවචනානි ච පණ්ණාකාරානි ච පෙසෙසි. සාමිකොපි මනුස්සෙ පෙසෙසි – ‘‘සෙට්ඨිධීතරං සීඝං ආනෙථ, අහං විස්සරිත්වා උය්‍යානං ආගතො’’ති. තතො පභුති ච නං උරෙ විලිත්තචන්දනං විය ආමුත්තමුත්තාහාරං විය පුප්ඵමාලා විය ච පියායන්තො පරිහරි. සා තත්ථ යාවතායුකං ඉස්සරියභොගයුත්තසුඛං අනුභවිත්වා කාලං කත්වා පුරිසභාවෙන දෙවලොකෙ පදුමපුප්ඵෙ උප්පජ්ජි. සො දෙවපුත්තො ගච්ඡන්තොපි පදුමපුප්ඵගබ්භෙ එව ගච්ඡති, තිට්ඨන්තොපි නිසීදන්තොපි සයන්තොපි පදුමපුප්ඵගබ්භෙයෙව සයති. ‘‘මහාපදුමදෙවපුත්තො’’ති ච නං වොහරිංසු. එවං [Pg.181] සො තෙන ඉද්ධානුභාවෙන අනුලොමපටිලොමං ඡ දෙවලොකෙ එව සංසරති.

诵此偈后，他对富商女做了随喜，并发愿：“愿富商女看到我离去”，便腾空飞往难陀穆拉迦(Nandamūlaka)山坡。富商女看到他离去，心生极大欢喜。往昔所造的恶业，因无机会成熟而消尽，如同铜器经罗望子擦拭般彻底清净。顿时她夫家和娘家的所有人都非常高兴，纷纷送来亲切问候与各种礼物。她的丈夫也派人来说：“快把富商女接回来，我竟忘了她，独自来了园林。”从此丈夫待她如胸前涂抹的檀香、如佩戴的珍珠项链、如头戴的花环般珍爱。她在那儿尽享天年之富贵与快乐，命终后，以男性之身，生于天界莲花之中。那位天子无论是行走、站立、坐着还是躺卧，皆在莲花胎藏中。人们称他为“大红莲(Mahāpaduma)天子”。就这样，他凭借着这种神通力，顺逆在六欲天中轮回。

තෙන ච සමයෙන බාරාණසිරඤ්ඤො වීසති ඉත්ථිසහස්සානි හොන්ති. තාසු එකාපි පුත්තං න ලභති. අමච්චා රාජානං විඤ්ඤාපෙසුං – ‘‘දෙව, කුලවංසානුපාලකො පුත්තො ඉච්ඡිතබ්බො, අත්‍රජෙ අවිජ්ජමානෙ ඛෙත්තජොපි කුලවංසධරො හොතී’’ති. අථ රාජා ‘‘ඨපෙත්වා මහෙසිං අවසෙසා ඉත්ථියො සත්තාහං ධම්මනාටකං කරොථා’’ති යථාකාමං බහි චරාපෙසි, තථාපි පුත්තං නාලත්ථ. පුන අමච්චා ආහංසු – ‘‘මහාරාජ, මහෙසී නාම පුඤ්ඤෙන ච පඤ්ඤාය ච සබ්බඉත්ථීනං අග්ගා, අප්පෙව නාම දෙවො මහෙසියා කුච්ඡිම්හි පුත්තං ලභෙය්‍යා’’ති. රාජා මහෙසියා එතමත්ථං ආරොචෙසි. සා ආහ – ‘‘මහාරාජ, යා ඉත්ථී සීලවතී සච්චවාදිනී, සා පුත්තං ලභෙය්‍ය, හිරොත්තප්පරහිතාය කුතො පුත්තො’’ති පාසාදං අභිරුහිත්වා පඤ්ච සීලානි සමාදියිත්වා පුනප්පුනං ආවජ්ජෙසි, සීලවතියා රාජධීතාය පඤ්ච සීලානි ආවජ්ජෙන්තියා පුත්තපත්ථනාචිත්තෙ උප්පන්නමත්තෙ සක්කස්ස ආසනං සංකම්පි.

那时，波罗奈（Bārāṇasī）国王有两万妃子，其中无一能得子。大臣们禀告国王：“陛下，应求一子以承继王室血脉；若无亲生子，过继子亦可承继王室血脉。”于是国王让除王后外的其余妃子随意出宫七日，表演法戏。即使如此，仍未能得子。大臣们又说：“大王，王后以福德与智慧，在所有女子中最为殊胜，或许陛下能从王后腹中得子。”国王将此事告知王后。王后说：“大王，唯有持戒、说真话的女子方能得子，无惭无愧者，何能得子？”便登上楼阁，受持五戒，反复思惟。当持戒的王后心中生起求子之愿时，帝释天的宝座震动了。

අථ සක්කො ආවජ්ජෙන්තො එතමත්ථං විදිත්වා – ‘‘සීලවතියා රාජධීතාය පුත්තවරං දෙමී’’ති ආකාසෙනාගන්ත්වා දෙවියා සම්මුඛෙ ඨිතො ‘‘කිං වරෙසි, දෙවී’’ති? ‘‘පුත්තං, මහාරාජා’’ති. ‘‘දම්මි තෙ, දෙවි, පුත්තං, මා චින්තයී’’ති වත්වා දෙවලොකං ගන්ත්වා ‘‘අත්ථි නු ඛො එත්ථ ඛීණායුකො’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘අයං මහාපදුමො උපරිදෙවලොකං ගන්තුකාමො ච භවිස්සතී’’ති ඤත්වා තස්ස විමානං ගන්ත්වා ‘‘තාත මහාපදුම, මනුස්සලොකං ගච්ඡාහී’’ති යාචි. සො ‘‘මා එවං, මහාරාජ, භණ, ජෙගුච්ඡිතො මනුස්සලොකො’’ති. ‘‘තාත, ත්වං මනුස්සලොකෙ පුඤ්ඤං කත්වා ඉධූපපන්නො, තත්ථෙව ඨත්වා පාරමියො පූරෙතබ්බා, ගච්ඡ, තාතා’’ති. ‘‘දුක්ඛො, මහාරාජ, ගබ්භවාසො, න සක්කොමි තත්ථ වසිතු’’න්ති. ‘‘තාත, තෙ ගබ්භවාසො නත්ථි, තථා හි ත්වං කම්මමකාසි, යථා පදුමගබ්භෙයෙව නිබ්බත්තිස්සසි, ගච්ඡ, තාතා’’ති පුනප්පුනං වුච්චමානො අධිවාසෙසි.

这时，帝释天观察思惟后，知晓此事——“我要赐予持戒王后一位殊胜之子”，便从空中降临，站在王后面前问道：“王后，您想要什么？”“大王，我想要一个儿子。”“王后，我将赐予您儿子，请勿忧虑。”说罢便返回天界。他观察天界中是否有将命终者，知道这位大红莲天子将欲往生更高天界，便前往他的宫殿请求道：“孩子大红莲，请你去人间投生吧。”大红莲回答：“大王，请勿如此说，人间令人厌恶。”帝释天劝道：“孩子，你因在人间行善才能生于此天界，应当在那里圆满波罗蜜，去吧，孩子。”大红莲又说：“大王，胎狱之苦甚剧，我无法忍受。”帝释天安慰道：“孩子，你不会经历胎狱之苦，因你所造之业，将直接于莲花胎藏中化生，去吧，孩子。”经过再三劝请，大红莲终于应允。

සො දෙවලොකා චවිත්වා බාරාණසිරඤ්ඤො උය්‍යානෙ සිලාපට්ටපොක්ඛරණියං පදුමගබ්භෙ නිබ්බත්තො. තඤ්ච රත්තිං පච්චූසසමයෙ මහෙසී සුපිනන්තෙන [Pg.182] වීසතිඉත්ථිසහස්සපරිවුතා උය්‍යානං ගන්ත්වා සිලාපට්ටපොක්ඛරණියං පදුමගබ්භෙ පුත්තං ලද්ධා විය අහොසි. සා පභාතාය රත්තියා සීලානි රක්ඛමානා තත්ථ ගන්ත්වා එකං පදුමපුප්ඵං අද්දස, තං නෙව තීරෙ හොති න ගම්භීරෙ. සහ දස්සනෙනෙව චස්සා තත්ථ පුත්තසිනෙහො උප්පජ්ජි. සා සයං එව ඔතරිත්වා තං පුප්ඵං අග්ගහෙසි, පුප්ඵෙ ගහිතමත්තෙයෙව පත්තානි විකසිංසු. තත්ථ සුවණ්ණපටිමං විය දාරකං අද්දස, දිස්වාව ‘‘පුත්තො මෙ ලද්ධො’’ති සද්දං නිච්ඡාරෙසි. මහාජනො සාධුකාරසහස්සානි පවත්තෙසි. රඤ්ඤො ච පෙසෙසි. රාජා සුත්වා ‘‘කත්ථ ලද්ධො’’ති පුච්ඡිත්වා ලද්ධොකාසං සුත්වා ‘‘උය්‍යානඤ්ච පොක්ඛරණියං පදුමඤ්ච අම්හාකංයෙව, තස්මා අම්හාකං ඛෙත්තෙ ජාතත්තා ඛෙත්තජො නාමායං පුත්තො’’ති වත්වා නගරං පවෙසෙත්වා වීසතිසහස්සඉත්ථියො ධාතිකිච්චං කාරෙසි. යා යා කුමාරස්ස රුචිං ඤත්වා පත්ථිතං පත්ථිතං ඛාදනීයං ඛාදාපෙති, සා සා සහස්සං ලභති. සකලබාරාණසී චලිතා, සබ්බො ජනො කුමාරස්ස පණ්ණාකාරසහස්සානි පෙසෙසි. කුමාරො තං තං අතිනෙත්වා ‘‘ඉමං ඛාද, ඉමං භුඤ්ජා’’ති වුච්චමානො භොජනෙන උබ්බාළ්හො උක්කණ්ඨිතො හුත්වා ගොපුරද්වාරං ගන්ත්වා ලාඛාගුළකෙන කීළති.

他从天界死没后，投生到波罗奈(Bārāṇasī)国王花园里石板莲池中的莲花胎藏里。那天晚上黎明时分，王后梦见自己被两万名女子围绕，来到花园的石板莲池，好像在莲花胎藏中得到儿子一样。天亮后，王后持戒来到那里，看见一朵莲花，它既不在岸边，也不在深处。她一看到这朵莲花，心中立刻生起爱子之情。她亲自下水摘取那朵花，刚一握住，花瓣就绽放了。在花中，她看到一个如黄金塑像般的男童，看到后就欢呼道：“我得到儿子了！”民众发出成千上万的善哉声，并派人禀告国王。国王听闻后，问：“在哪里得到的？”得知地点后，说：“花园、莲池和莲花都是我们的，因此这孩子生在我们的领地里，就名为‘田生(Khettaja)’。”于是将王子迎入城中，令两万名女子负责养育之事。哪个女子知道王子的喜好，给他想吃的嚼食，就能得到一千赏金。整个波罗奈城都轰动了，所有人都给王子送去成千上万的礼物。王子让人把那些礼物都拿开，又总是被告知“食此，食彼”，他对食物感到厌烦，于是走到城门口，玩起了树胶球。

තදා අඤ්ඤතරො පච්චෙකබුද්ධො බාරාණසිං නිස්සාය ඉසිපතනෙ වසති. සො කාලස්සෙව වුට්ඨාය සෙනාසනවත්තසරීරපරිකම්මමනසිකාරාදීනි සබ්බකිච්චානි කත්වා පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො ‘‘අජ්ජ කත්ථ භික්ඛං ගහෙස්සාමී’’ති ආවජ්ජෙන්තො කුමාරස්ස සම්පත්තිං දිස්වා ‘‘එස පුබ්බෙ කිං කම්මං කරී’’ති වීමංසන්තො ‘‘මාදිසස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා චතස්සො පත්ථනා පත්ථෙසි, තත්ථ තිස්සො සිද්ධා, එකා තාව න සිජ්ඣති, තස්ස උපායෙන ආරම්මණං දස්සෙමී’’ති භික්ඛාචාරවසෙන කුමාරස්ස සන්තිකං අගමාසි. කුමාරො තං දිස්වා ‘‘සමණ, මා ඉධ ආගච්ඡි, ඉමෙ හි තම්පි ‘ඉමං ඛාද, ඉමං භුඤ්ජා’ති වදෙය්‍යු’’න්ති ආහ. සො එකවචනෙනෙව තතො නිවත්තිත්වා අත්තනො සෙනාසනං අගමාසි. කුමාරො පරිජනං ආහ – ‘‘අයං සමණො මයා වුත්තමත්තොව නිවත්තො, කුද්ධො නු ඛො මමා’’ති. සො තෙහි ‘‘පබ්බජිතා නාම න කොධපරායණා හොන්ති, පරෙන පසන්නමනෙන යං දින්නං, තෙන යාපෙන්තී’’ති වුච්චමානෙපි ‘‘දුට්ඨො එවරූපො නාම [Pg.183] සමණො, ඛමාපෙස්සාමි න’’න්ති මාතාපිතූනං ආරොචෙත්වා හත්ථිං අභිරුහිත්වා මහතා රාජානුභාවෙන ඉසිපතනං ගන්ත්වා මිගයූථං දිස්වා පුච්ඡි – ‘‘කින්නාමෙතෙ’’ති? ‘‘එතෙ, සාමි, මිගා නාමා’’ති. ‘‘එතෙසං ‘ඉමං ඛාදථ, ඉමං භුඤ්ජථ, ඉමං සායථා’ති වත්වා පටිජග්ගන්තා අත්ථී’’ති? ‘‘නත්ථි, සාමි, යත්ථ තිණොදකං සුලභං තත්ථ වසන්තී’’ති.

那时，有一位独觉佛住在依靠波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处(Isipatana)。他清晨起身，做完住处、身体、作意等所有日常事务后，从宴坐中起，心想：“今日何处乞食？”当他观察到王子的福德时，思忖道：“此人过去做了何业？”随即明白：“他曾布施团食予我等之人，并发下四种愿望，其中三者已成就，一者尚未成就，我当以方便法示其缘由。”于是就通过乞食的方式来到王子附近。王子看见他后说：“沙门，莫来此处，这些人亦会叫你‘食此、食彼’。”他听到这句话，就立刻转身回到自己的住所。王子问侍从：“这位沙门听我说了一句话就回去了，是否对我生气了？”侍从们回答说：“出家者不以瞋恚为归趣，他们以他人欢喜心所施予者维生。”但王子却说：“这沙门如此可恶！我定要让他原谅我。”于是禀告父母后，骑着大象，带着盛大王威来到仙人堕处。看见一群鹿，就问：“这是什么？”侍从回答说：“主人，这些叫做鹿。”王子又问：“有没有人对它们说‘食此、食彼、尝此’，这样伺候喂养它们？”侍从回答说：“没有，主人，它们哪里有水草就住在哪里。”

කුමාරො ‘‘යථා ඉමෙ අරක්ඛියමානාව යත්ථ ඉච්ඡන්ති, තත්ථ වසන්ති, කදා නු ඛො අහම්පි එවං වසෙය්‍ය’’න්ති එතං ආරම්මණං අග්ගහෙසි. පච්චෙකබුද්ධොපි තස්ස ආගමනං ඤත්වා සෙනාසනමග්ගඤ්ච චඞ්කමනඤ්ච සම්මජ්ජිත්වා මට්ඨං කත්වා එකද්වත්තික්ඛත්තුං චඞ්කමිත්වා පදනික්ඛෙපං දස්සෙත්වා දිවාවිහාරොකාසඤ්ච පණ්ණසාලඤ්ච සම්මජ්ජිත්වා මට්ඨං කත්වා පවිසනපදනික්ඛෙපං දස්සෙත්වා නික්ඛමනපදනික්ඛෙපං අදස්සෙත්වා අඤ්ඤත්‍ර අගමාසි. කුමාරො තත්ථ ගන්ත්වා තං පදෙසං සම්මජ්ජිත්වා මට්ඨකතං දිස්වා ‘‘වසති මඤ්ඤෙ එත්ථ සො පච්චෙකබුද්ධො’’ති පරිජනෙන භාසිතං සුත්වා ආහ – ‘‘පාතොපි සො සමණො දුස්සති, ඉදානි හත්ථිඅස්සාදීහි අත්තනො ඔකාසං අක්කන්තං දිස්වා සුට්ඨුතරං දුස්සෙය්‍ය, ඉධෙව තුම්හෙ තිට්ඨථා’’ති හත්ථික්ඛන්ධා ඔරුය්හ එකකොව සෙනාසනං පවිට්ඨො වත්තසීසෙන සුසම්මට්ඨොකාසෙ පදනික්ඛෙපං දිස්වා ‘‘සො දානායං සමණො එත්ථ චඞ්කමන්තො න වණිජ්ජාදිකම්මං චින්තෙසි, අද්ධායං අත්තනො හිතමෙව චින්තෙසි මඤ්ඤෙ’’ති පසන්නමානසො චඞ්කමං අභිරුහිත්වා දූරීකතපුථුවිතක්කො ගන්ත්වා පාසාණඵලකෙ නිසීදිත්වා සඤ්ජාතඑකග්ගො හුත්වා පණ්ණසාලං පවිසිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිඤාණං අධිගන්ත්වා පුරිමනයෙනෙව පුරොහිතෙන කම්මට්ඨානං පුච්ඡිතො ගගනතලෙ නිසින්නො ඉමං ගාථමභාසි.

王子想：“此等鹿群无有守护，随心所欲，安住于意欲之处。我何时方能如此生活？”他便以此为所缘。独觉佛(Paccekabuddha)了知他将前来，便将住处与经行道打扫洁净，经行一两回以留下足迹，又将日间住处与叶庵打扫洁净，留下进入的足迹，却不留下外出的足迹，然后前往他处。王子到了那里，看见该处被打扫得干净整洁，听到随从说：“想必那位独觉佛住在这里。”便说道：“那沙门早上已然不悦，如今看到自己的地方被象马等践踏，想必会更加恼怒。你们就在此地等候。”他从象背上下来，独自一人进入住处，垂首看见清扫干净的经行处有足迹，心想：“这位沙门在此经行时，定然没有思虑买卖等事务，想必确实只思量着自身的利益。”他心生净信，走上经行道，远离种种杂念，行至一块石板上坐下，心念专一后，进入叶庵修习观，证得了独觉菩提智。之后，如前例一般，在被婆罗门祭司问及业处时，他坐于虚空中，诵出此偈。

තත්ථ මිගොති ද්වෙ මිගා – එණීමිගො ච පසදමිගො ච. අපිච සබ්බෙසං ආරඤ්ඤිකානං චතුප්පදානං එතං අධිවචනං. ඉධ පන පසදමිගො අධිප්පෙතොති වදන්ති. අරඤ්ඤම්හීති ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං අරඤ්ඤං, ඉධ පන උය්‍යානං අධිප්පෙතං, තස්මා ‘‘උය්‍යානම්හී’’ති වුත්තං හොති. යථාති පටිභාගෙ. අබද්ධොති රජ්ජුබන්ධනාදීහි අබද්ධො, එතෙන විස්සත්ථචරියං දීපෙති. යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති වොචරායාති යෙන යෙන දිසාභාගෙන ගන්තුමිච්ඡති, තෙන තෙන දිසාභාගෙන ගොචරාය ගච්ඡති. වුත්තම්පි චෙතං භගවතා –

于此，“鹿”(migo)有两种：羚鹿(eṇīmigo)与斑鹿(pasadamigo)。再者，此词也是对一切林栖四足兽的称呼。但他们说，此处意指斑鹿。“在林中”(Araññamhi)是指除去村庄和村庄附近后的其余地方。但此处意指园林，因此说成“在园林中”。“如”(Yathā)是对应之义。“无缚”(Abaddho)指不为绳索等所缚，此句显示其行止自在。“随意而行觅食”(Yenicchakaṃ gacchati vocarāya)是指它欲往何方，即往何方觅食。此亦为世尊所说：

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.184], භික්ඛවෙ, ආරඤ්ඤකො මිගො අරඤ්ඤෙ පවනෙ චරමානො විස්සත්ථො ගච්ඡති, විස්සත්ථො තිට්ඨති, විස්සත්ථො නිසීදති, විස්සත්ථො සෙය්‍යං කප්පෙති. තං කිස්ස හෙතු? අනාපාථගතො, භික්ඛවෙ, ලුද්දස්ස, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අන්තමකාසි මාරං අපදං, වධිත්වා මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතො පාපිමතො’’ති (ම. නි. 1.287; චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 125) විත්ථාරො.

“诸比丘，譬如林鹿于林中树丛间游行，行走自在，站立自在，坐卧自在。此是何因？诸比丘，因其不在猎人范围之内。诸比丘，正是如此，比丘远离诸欲……乃至……成就并安住于初禅。诸比丘，此比丘被称为：已终结魔罗，使其无迹可寻，摧毁魔眼，已脱离恶者之视线。”此为详说。

සෙරිතන්ති සච්ඡන්දවුත්තිතං අපරායත්තතං වා, ඉදං වුත්තං හොති – යථා මිගො අරඤ්ඤම්හි අබද්ධො යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරාය, තථා කදා නු ඛො අහම්පි තණ්හාබන්ධනං ඡින්දිත්වා එවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති. විඤ්ඤූ පණ්ඩිතො නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානො එකො චරෙති.

“自在”(Seritaṃ)指随心所欲而行，或不依赖于他人。此即是说——犹如林中之鹿无有系缚，为觅食而随意而行，我何时方能斩断渴爱之缚，亦能如是而行？有识之智者，见此自在，故应独行。

මිගොඅරඤ්ඤගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《如鹿在林》偈之释义终。

96. ආමන්තනා හොතීති කා උප්පත්ති? බාරාණසිරඤ්ඤො කිර මහාඋපට්ඨානසමයෙ අමච්චා උපසඞ්කමිංසු. තෙසු එකො අමච්චො ‘‘දෙව, සොතබ්බං අත්ථී’’ති එකමන්තං ගමනං යාචි. සො උට්ඨායාසනා අගමාසි. පුන එකො මහාඋපට්ඨානෙ නිසින්නං යාචි, එකො හත්ථික්ඛන්ධෙ නිසින්නං, එකො අස්සපිට්ඨියං නිසින්නං, එකො සුවණ්ණරථෙ නිසින්නං, එකො සිවිකාය නිසීදිත්වා උය්‍යානං ගච්ඡන්තං යාචි. රාජා තතො ඔරොහිත්වා අගමාසි. අපරො ජනපදචාරිකං ගච්ඡන්තං යාචි, තස්සපි වචනං සුත්වා හත්ථික්ඛන්ධතො ඔරුය්හ එකමන්තං අගමාසි. එවං සො තෙහි නිබ්බින්නො හුත්වා පබ්බජි. අමච්චා ඉස්සරියෙන වඩ්ඪන්ති. තෙසු එකො ගන්ත්වා රාජානං ආහ – ‘‘අසුකං නාම, මහාරාජ, ජනපදං මය්හං දෙහී’’ති. රාජා තං ‘‘ඉත්ථන්නාමො භුඤ්ජතී’’ති භණති. සො රඤ්ඤො වචනං අනාදියිත්වා ‘‘ගච්ඡාමහං තං ජනපදං ගහෙත්වා භුඤ්ජාමී’’ති තත්ථ ගන්ත්වා කලහං කත්වා පුන උභොපි රඤ්ඤො සන්තිකං ආගන්ත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස දොසං ආරොචෙන්ති. රාජා ‘‘න සක්කා ඉමෙ තොසෙතු’’න්ති තෙසං ලොභෙ ආදීනවං දිස්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. සො පුරිමනයෙන ඉමං උදානං අභාසි.

96. “‘有召命’此偈的缘起为何？据说，在波罗奈(Bārāṇasī)王举行大朝会时，大臣们前来觐见。其中一位大臣说：‘大王，有事禀告。’并请求到一旁说话。国王便从座位上起身离去。后来，又有一位大臣在国王于大朝会中坐着时请求，一位在国王坐于象背时请求，一位在国王坐于马背时请求，一位在国王坐于金车时请求，还有一位在国王坐着轿子前往园林时请求。国王于是下轿离去。另一位大臣在国王巡行国土时请求，国王听了他的话，也从象背上下来，去到一旁。就这样，国王因他们而感到厌烦，于是出家了。大臣们的权势日渐增长。其中一位去对国王说：‘大王，请将某个地区赐给我。’国王说：‘某某人正在享用那个地区。’那人不听国王的话，说：‘我要去占有那个地区来享用！’他便去到那里挑起争斗。之后，两人都来到国王面前，互相指责对方的过错。国王心想：‘这些人是无法满足的。’他见到他们贪婪的过患后，修习观(vipassanā)，证得了独觉菩提(paccekabodhi)。他如前例一般，说了这句自说语(udāna)。

තස්සත්ථො [Pg.185] – සහායමජ්ඣෙ ඨිතස්ස දිවාසෙය්‍යසඞ්ඛාතෙ වාසෙ ච, මහාඋපට්ඨානසඞ්ඛාතෙ ඨානෙ ච, උය්‍යානගමනසඞ්ඛාතෙ ගමනෙ ච, ජනපදචාරිකසඞ්ඛාතාය චාරිකාය ච, ‘‘ඉදං මෙ සුණ, ඉදං මෙ දෙහී’’තිආදිනා නයෙන තථා තථා ආමන්තනා හොති, තස්මා අහං තත්ථ නිබ්බිජ්ජිත්වා යායං අරියජනසෙවිතා අනෙකානිසංසා එකන්තසුඛා, එවං සන්තෙපි ලොභාභිභූතෙහි සබ්බකාපුරිසෙහි අනභිපත්ථිතා පබ්බජ්ජා, තං අනභිජ්ඣිතං පරෙසං අවසවත්තනෙන භබ්බපුග්ගලවසෙන සෙරිතඤ්ච පෙක්ඛමානො විපස්සනං ආරභිත්වා අනුක්කමෙන පච්චෙකබොධිං අධිගතොස්මි. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

其义是：身处朋友之中，或在被称为日间卧息的住处，或在被称为大集会的场所，或在被称为游园的行进中，或在被称为国土游历的游行中，常被以“听我说这个”、“给我那个”等方式如此这般地召唤。因此我对此感到厌离，念及这由圣者奉行、具无量功德、唯是安乐的出家生活，即使如此，仍不为一切被贪欲征服的卑劣之人所向往。我观察这不为他人所贪求、唯依具格的个人(puggala)而自在独行的生活，便发起观(vipassanā)，次第证得了辟支菩提(paccekabodhi)。其余如前所说。

ආමන්තනාගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《召唤偈》释义终。

97. ඛිඩ්ඩාරතීති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර එකපුත්තකබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා අහොසි. සො තස්ස එකපුත්තකො පියො අහොසි මනාපො පාණසමො, රාජා සබ්බඉරියාපථෙසු පුත්තකං ගහෙත්වාව වත්තති. සො එකදිවසං උය්‍යානං ගච්ඡන්තො තං ඨපෙත්වා ගතො. කුමාරොපි තං දිවසංයෙව උප්පන්නෙන බ්‍යාධිනා මතො. අමච්චා ‘‘පුත්තසිනෙහෙන රඤ්ඤො හදයම්පි ඵලෙය්‍යා’’ති අනාරොචෙත්වාව නං ඣාපෙසුං. රාජා උය්‍යානෙ සුරාමදෙන මත්තො පුත්තං නෙව සරති, තථා දුතියදිවසෙපි න්හානභොජනවෙලාසු. අථ භුත්තාවී නිසින්නො සරිත්වා ‘‘පුත්තං මෙ ආනෙථා’’ති ආහ. තස්ස අනුරූපෙන විධානෙන තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. තතො සොකාභිභූතො නිසින්නො එවං යොනිසො මනසාකාසි – ‘‘ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජතී’’ති. එවං අනුක්කමෙන අනුලොමපටිලොමං පටිච්චසමුප්පාදං සම්මසන්තො පච්චෙකසම්බොධිං සච්ඡාකාසි. සෙසං සංසග්ගගාථාවණ්ණනායං වුත්තසදිසමෙව ඨපෙත්වා ගාථායත්ථවණ්ණනං.

97. 《嬉戏乐偈》的缘起为何？据说在波罗奈（Bārāṇasī）城，有一位独子的国王，名叫梵授（Brahmadatta）。他那唯一的儿子，深受其喜爱，珍若生命，国王在一切行住坐卧中都将儿子带在身边。有一天，国王去御苑时，将儿子留下后才出发。而王子就在那天因突发疾病而去世。大臣们心想：“国王因爱子之情，心都可能会碎裂。”于是未加禀告，便将王子火化了。国王在御苑中因酒醉而迷乱，没有想起儿子，第二天沐浴、用餐时也是如此。之后，用完餐坐下时，他想了起来，说道：“把我的儿子带来。”大臣们便以合宜的方式将此事禀告了他。于是，国王被忧伤所压倒，他坐着如理作意：“此有故彼有，此生故彼生。”就这样，他次第地、顺逆地思惟缘起（paṭiccasamuppāda），亲证了辟支菩提（paccekabodhi）。除本偈的义释外，其余内容与《交往偈》（Saṃsaggagāthā）的释义所述相同。

අත්ථවණ්ණනා පන – ඛිඩ්ඩාති කීළනා. සා දුවිධා හොති කායිකා ච වාචසිකා ච. තත්ථ කායිකා නාම හත්ථීහිපි කීළන්ති, අස්සෙහිපි රථෙහිපි ධනූහිපි ථරූහිපීති එවමාදි. වාචසිකා නාම ගීතං සිලොකභණනං මුඛභෙරිආලම්බරභෙරීති එවමාදි. රතීති පඤ්චකාමගුණරති. විපුලන්ති යාව අට්ඨිමිඤ්ජං අහච්ච ඨානෙන සකලත්තභාවබ්‍යාපකං. සෙසං පාකටමෙව[Pg.186]. අනුසන්ධියොජනාපි චෙත්ථ සංසග්ගගාථාය වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා, තතො පරඤ්ච සබ්බං.

再者，其释义（Atthavaṇṇanā）如下：嬉戏（khiḍḍā）即是玩乐。它有两种：身的与语的。其中，所谓身的玩乐，是指用大象、马、车、弓、剑等玩耍。所谓语的玩乐，是指歌唱、偈颂、口鼓、悬鼓等。喜乐（rati）是指对五欲（pañcakāmaguṇa）的喜爱。广大（vipula）是指它遍及全身，触及并立足于骨髓。其余的则显而易见。此处的文句连结，也应依《交会偈》（Saṃsaggagāthā）中所说的方法来了知，此后的一切也是如此。

ඛිඩ්ඩාරතිගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《嬉戏喜乐偈》释义，终。

98. චාතුද්දිසොති කා උප්පත්ති? පුබ්බෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පඤ්ච පච්චෙකබොධිසත්තා පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. තතො චවිත්වා තෙසං ජෙට්ඨකො බාරාණසිරාජා අහොසි, සෙසා පාකතිකරාජානො. තෙ චත්තාරොපි කම්මට්ඨානං උග්ගණ්හිත්වා රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා අනුක්කමෙන පච්චෙකබුද්ධා හුත්වා නන්දමූලකපබ්භාරෙ වසන්තා එකදිවසං සමාපත්තිතො වුට්ඨාය වංසක්කළීරගාථායං වුත්තනයෙනෙව අත්තනො කම්මඤ්ච සහායඤ්ච ආවජ්ජෙත්වා ඤත්වා බාරාණසිරඤ්ඤො උපායෙන ආරම්මණං දස්සෙතුං ඔකාසං ගවෙසන්ති. සො ච රාජා තික්ඛත්තුං රත්තියා උබ්බිජ්ජති, භීතො විස්සරං කරොති, මහාතලෙ ධාවති. පුරොහිතෙන කාලස්සෙව වුට්ඨාය සුඛසෙය්‍යං පුච්ඡිතොපි ‘‘කුතො මෙ, ආචරිය, සුඛ’’න්ති සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙසි. පුරොහිතොපි ‘‘අයං රොගො න සක්කා යෙන කෙනචි උද්ධං විරෙචනාදිනා භෙසජ්ජකම්මෙන විනෙතුං, මය්හං පන ඛාදනූපායො උප්පන්නො’’ති චින්තෙත්වා ‘‘රජ්ජහානිජීවිතන්තරායාදීනං පුබ්බනිමිත්තං එතං, මහාරාජා’’ති රාජානං සුට්ඨුතරං උබ්බෙජෙත්වා ‘‘තස්ස වූපසමනත්ථං එත්තකෙ ච එත්තකෙ ච හත්ථිඅස්සරථාදයො හිරඤ්ඤසුවණ්ණඤ්ච දක්ඛිණං දත්වා යඤ්ඤො යජිතබ්බො’’ති යඤ්ඤයජනෙ සමාදපෙසි.

98. 《四方偈》(Cātuddisoti)的由来为何？据说，往昔迦叶(Kassapa)世尊的教法中，有五位独觉菩萨(paccekabodhisattā)出家，圆满了两万年的往返修行后，投生于天界。他们从天界死后，其中年长者成了波罗奈(Bārāṇasī)国王，其余的则为普通国王。那四位也学习了业处，舍弃王位而出家，依次成为独觉佛，住在难陀根山(Nandamūlakapabbhāra)中。一日，他们从等至中出定，依《竹笋偈》(Vaṃsakkaḷīragāthā)中所说之法，省察自己的业与同伴后，得知了波罗奈王之事，便寻找机会，欲以方便善巧为他开示所缘。而那位国王，一夜三次受到惊吓，恐惧地发出怪叫，在大殿之上奔跑。婆罗门祭司一早就起来问他是否安睡，国王答道：“师尊，我哪里安稳了？”便将那一切情况告知了他。婆罗门祭司心想：“此病非任何催吐、下泻等药物所能调伏，我倒是有个谋食之计。”于是对国王说：“大王，这是王国衰败、生命危难等的前兆啊！”他让国王更为惊恐，并劝导他举行祭祀：“为了平息它，应布施如是数量的象、马、车等，以及金银作为供奉，并举行祭祀。”

තතො පච්චෙකබුද්ධා අනෙකානි පාණසහස්සානි යඤ්ඤත්ථාය සම්පිණ්ඩියමානානි දිස්වා ‘‘එතස්මිං කම්මෙ කතෙ දුබ්බොධනෙය්‍යො භවිස්සති, හන්ද නං පටිකච්චෙව ගන්ත්වා පෙක්ඛාමා’’ති වංසක්කළීරගාථායං වුත්තනයෙන ආගන්ත්වා පිණ්ඩාය චරමානා රාජඞ්ගණෙ පටිපාටියා අගමංසු. රාජා සීහපඤ්ජරෙ ඨිතො රාජඞ්ගණං ඔලොකයමානො තෙ අද්දක්ඛි, සහ දස්සනෙනෙව චස්ස සිනෙහො උප්පජ්ජි. තතො තෙ පක්කොසාපෙත්වා ආකාසතලෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදාපෙත්වා සක්කච්චං භොජෙත්වා කතභත්තකිච්චෙ ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘මයං, මහාරාජ, චාතුද්දිසා නාමා’’ති. ‘‘භන්තෙ, චාතුද්දිසාති ඉමස්ස කො අත්ථො’’ති? ‘‘චතූසු දිසාසු කත්ථචි [Pg.187] කුතොචි භයං වා චිත්තුත්‍රාසො වා අම්හාකං නත්ථි, මහාරාජා’’ති. ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං තං භයං කිං කාරණා න හොතී’’ති? ‘‘මයං, මහාරාජ, මෙත්තං භාවෙම, කරුණං භාවෙම, මුදිතං භාවෙම, උපෙක්ඛං භාවෙම. තෙන නො තං භයං න හොතී’’ති වත්වා උට්ඨායාසනා අත්තනො වසනට්ඨානං අගමංසු.

其时，众多独觉佛看见成千上万的众生为祭祀而被聚集，心想：“若此事做成，此王将难以教化。我们应预先前往见他。”便如《竹笋偈》(Vaṃsakkaḷīragāthā)中所说的方式前来，为乞食而行，依序来到王宫广场。国王站在狮子窗(sīhapañjara)中，眺望王宫广场时看见了他们，一见之下，心中便生起喜爱之情。于是，国王命人将他们请来，让他们坐在祭祀场地上准备好的座位上，恭敬地供养饮食。用斋完毕后，国王问道：“您们是何人？”“大王，我们名叫四方(Cātuddisā)。”“尊者，这‘四方’是何义？”“大王，于四方中，我等在任何地方，对任何事，皆无恐惧或心惊。”“尊者，您们为何无有此恐惧？”“大王，因我等修习慈，修习悲，修习喜，修习舍。是故我等无有此恐惧。”说罢，他们从座起身，返回自己的住处。

තතො රාජා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ සමණා ‘මෙත්තාදිභාවනාය භයං න හොතී’ති භණන්ති, බ්‍රාහ්මණා පන අනෙකසහස්සපාණවධං වණ්ණයන්ති, කෙසං නු ඛො වචනං සච්ච’’න්ති? අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සමණා සුද්ධෙන අසුද්ධං ධොවන්ති, බ්‍රාහ්මණා පන අසුද්ධෙන අසුද්ධං. න සක්කා ඛො පන අසුද්ධෙන අසුද්ධං ධොවිතුං, පබ්බජිතානං එව වචනං සච්ච’’න්ති. සො ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛිතා හොන්තූ’’තිආදිනා නයෙන මෙත්තාදයො චත්තාරොපි බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා හිතඵරණෙන චිත්තෙන අමච්චෙ ආණාපෙසි – ‘‘සබ්බෙ පාණෙ මුඤ්චථ, සීතානි පානීයානි පිවන්තු, හරිතානි තිණානි ඛාදන්තු, සීතො ච වාතො තෙසං උපවායතූ’’ති. තෙ තථා අකංසු.

于是国王思忖：“这些沙门说‘由修习慈等而无有恐惧’，而婆罗门却称赞杀戮成千上万的生命，究竟谁的话为实？”他继而又想：“沙门以清净洗涤不净，婆罗门却以不净洗涤不净。以不净洗涤不净，实不可能，唯有出家人的话才是真实的。”于是他以“愿一切众生皆得安乐”等方式，修习慈、悲、喜、舍四梵住，然后以饶益之心命令大臣们：“释放所有生命！让它们饮清凉之水，食青翠之草，愿凉风为它们吹拂！”大臣们便遵命而行。

තතො රාජා ‘‘කල්‍යාණමිත්තානං වචනෙන පාපකම්මතො මුත්තොම්හී’’ති තත්ථෙව නිසින්නො විපස්සිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. අමච්චෙහි ච භොජනවෙලායං ‘‘භුඤ්ජ, මහාරාජ, කාලො’’ති වුත්තෙ ‘‘නාහං රාජා’’ති පුරිමනයෙනෙව සබ්බං වත්වා ඉමං උදානබ්‍යාකරණගාථං අභාසි.

此后国王心想：“因善友之言，我已从恶业中解脱。”便就地坐下修习内观，现证了独觉菩提（paccekabodhi）。大臣们在用餐时间说：“大王，请用膳，时间到了。”他仍如前一样回答：“我不是国王。”说完这一切后，便诵出此感兴偈（udānabyākaraṇagāthā）。

තත්ථ චාතුද්දිසොති චතූසු දිසාසු යථාසුඛවිහාරී, ‘‘එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා වා නයෙන බ්‍රහ්මවිහාරභාවනාය ඵරිතා චතස්සො දිසා අස්ස සන්තීති චාතුද්දිසො. තාසු චතූසු දිසාසු කත්ථචි සත්තෙ වා සඞ්ඛාරෙ වා භයෙන න පටිහනතීති අප්පටිඝො. සන්තුස්සමානොති ද්වාදසවිධස්ස සන්තොසස්ස වසෙන සන්තුස්සකො ච. ඉතරීතරෙනාති උච්චාවචෙන පච්චයෙන. පරිස්සයානං සහිතා අඡම්භීති එත්ථ පරිස්සයන්ති කායචිත්තානි, පරිහාපෙන්ති වා තෙසං සම්පත්තිං, තානි වා පටිච්ච සයන්තීති පරිස්සයා, බාහිරානං සීහබ්‍යග්ඝාදීනං අබ්භන්තරානඤ්ච කාමච්ඡන්දාදීනං කායචිත්තුපද්දවානං එතං අධිවචනං. තෙ පරිස්සයෙ අධිවාසනඛන්තියා ච වීරියාදීහි ධම්මෙහි ච සහතීති පරිස්සයානං සහිතා. ථද්ධභාවකරභයාභාවෙන අඡම්භී. කිං වුත්තං හොති? යථා තෙ චත්තාරො සමණා, එවං ඉතරීතරෙන පච්චයෙන සන්තුස්සමානො එත්ථ පටිපත්තිපදට්ඨානෙ සන්තොසෙ ඨිතො චතූසු දිසාසු මෙත්තාදිභාවනාය චාතුද්දිසො, සත්තසඞ්ඛාරෙසු [Pg.188] පටිහනනභයාභාවෙන අප්පටිඝො ච හොති. සො චාතුද්දිසත්තා වුත්තප්පකාරානං පරිස්සයානං සහිතා, අප්පටිඝත්තා අඡම්භී ච හොතීති එවං පටිපත්තිගුණං දිස්වා යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති. අථ වා තෙ සමණා විය සන්තුස්සමානො ඉතරීතරෙන වුත්තනයෙන චාතුද්දිසො හොතීති ඤත්වා එවං චාතුද්දිසභාවං පත්ථයන්තො යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා අධිගතොම්හි. තස්මා අඤ්ඤොපි ඊදිසං ඨානං පත්ථයන්තො චාතුද්දිසතාය පරිස්සයානං සහිතා අප්පටිඝතාය ච අඡම්භී හුත්වා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

此处“四向”（cātuddiso）是指在四方随心自在地生活，或者如“遍满一方而住”等方式，通过修习梵住而遍满四方，此有四方，故称“四向”。于此四方中，对任何有情或诸行，不因怖畏而抵触，故为“无碍”（appaṭigho）。“知足者”（santussamāno），即依十二种知足而为知足者。“以随缘所得”（itarītarena），即以高下之资具。于“能忍危难，无有惊慌”（parissayānaṃ sahitā achambhī）中，“危难”（parissayā）者，谓恼害身心，或令其功德退失，或依之而住，故称危难；此为对外部的狮子、老虎等，以及内部阿邦答勒（abbhantara）的欲贪等身心祸患的同义词。能以忍耐与精进等法克服彼等危难，故为“能忍危难”。因无使人僵直的怖畏，故“无有惊慌”。此是何意？犹如彼四位沙门，如此以随缘所得的资具而知足，安住于作为修行基础的知足中，于四方修习慈心等而为“四向”，于有情、诸行无有抵触之怖畏，故为“无碍”。彼以四向故，能忍受前述种种危难；以无碍故，无有惊慌。如是见到修行的功德后，如理作意地修行，我已证得独觉菩提（paccekabodhi）。又或者，了知彼等沙门如是知足，以随缘所得，依前述之理而为四向者，于是希求此等四向之境，如理作意地修行而证得。是故，其他希求此等境界者，亦应以四向故能忍危难，以无碍故无有惊慌，如犀角独行。其余如前已说。

චාතුද්දිසගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

四向偈释义终。

99. දුස්සඞ්ගහාති කා උප්පත්ති? බාරාණසිරඤ්ඤො කිර අග්ගමහෙසී කාලමකාසි. තතො වීතිවත්තෙසු සොකදිවසෙසු එකදිවසං අමච්චා ‘‘රාජූනං නාම තෙසු තෙසු කිච්චෙසු අග්ගමහෙසී අවස්සං ඉච්ඡිතබ්බා, සාධු දෙවො අඤ්ඤම්පි දෙවිං ආනෙතූ’’ති යාචිංසු. රාජා ‘‘තෙන හි, භණෙ, ජානාථා’’ති ආහ. තෙ පරියෙසන්තා සාමන්තරජ්ජෙ රාජා මතො, තස්ස දෙවී රජ්ජං අනුසාසති, සා ච ගබ්භිනී අහොසි, අමච්චා ‘‘අයං රඤ්ඤො අනුරූපා’’ති ඤත්වා තං යාචිංසු. සා ‘‘ගබ්භිනී නාම මනුස්සානං අමනාපා හොති. සචෙ ආගමෙථ, යාව විජායාමි, එවං සාධු. නො චෙ, අඤ්ඤං පරියෙසථා’’ති ආහ. තෙ රඤ්ඤොපි එතමත්ථං ආරොචෙසුං. රාජා ‘‘ගබ්භිනීපි හොතු, ආනෙථා’’ති ආහ. තෙ ආනෙසුං. රාජා තං අභිසිඤ්චිත්වා සබ්බං මහෙසියා භොගං අදාසි, තස්සා පරිජනානඤ්ච නානාවිධෙහි පණ්ණාකාරෙහි සඞ්ගණ්හාති. සා කාලෙන පුත්තං විජායි. රාජා තං අත්තනො පුත්තං විය සබ්බිරියාපථෙසු අඞ්කෙ ච උරෙ ච කත්වා විහරති. තදා දෙවියා පරිජනා චින්තෙසුං – ‘‘රාජා අතිවිය සඞ්ගණ්හාති, කුමාරෙ අතිවිස්සාසං කරොති, හන්ද, නං පරිභින්දිස්සාමා’’ති.

99. 《难摄受》的起因为何？据说，波罗奈(Bārāṇasī)国王的第一王后去世了。悲伤的日子过去后，有一天，大臣们进言：“大王处理种种事务，实需有第一王后。善哉，愿大王另迎一位王后。”他们如此请求道。国王说：“既然如此，诸位，去寻访吧。”他们寻访时，发现一个邻国的国王已逝，其王后正治理着国家，并且怀有身孕。大臣们认为“这位王后与我王相配”，便向她请求。她说道：“孕妇通常不为人们所喜。若你们能等到我生产之后，那便很好。若非如此，就请另寻他人吧。”他们也将此事禀告了国王。国王说：“纵然有孕，也迎她来吧。”于是他们将她迎来。国王为她行灌顶礼后，将第一王后的所有财富都赐予了她，并以种种礼物善待她的随从。她到期产下一子。国王待他如己出，在行住坐卧间，常将他置于膝上与胸前。那时，王后的随从们心想：“国王对她过分宠爱，对王子也过分亲信。我们定要离间他们。”

තතො කුමාරං ආහංසු – ‘‘ත්වං, තාත, අම්හාකං රඤ්ඤො පුත්තො, න ඉමස්ස රඤ්ඤො පුත්තො. මා එත්ථ විස්සාසං ආපජ්ජී’’ති. අථ කුමාරො ‘‘එහි පුත්තා’’ති රඤ්ඤා වුච්චමානොපි හත්ථෙන ආකඩ්ඪියමානොපි පුබ්බෙ [Pg.189] විය රාජානං න අල්ලීයති. රාජා ‘‘කිං කාරණ’’න්ති වීමංසන්තො තං පවත්තිං ඤත්වා ‘‘එතෙ මයා සඞ්ගහිතාපි පටික්කූලවුත්තිනො එවා’’ති නිබ්බිජ්ජිත්වා රජ්ජං පහාය පබ්බජිතො. ‘‘රාජා පබ්බජිතො’’ති අමච්චපරිජනාපි බහූ පබ්බජිංසු. සපරිජනො රාජා පබ්බජිතොපි මනුස්සා පණීතෙ පච්චයෙ උපනෙන්ති, රාජා පණීතෙ පච්චයෙ යථාවුඩ්ඪං දාපෙසි. තත්ථ යෙ සුන්දරං ලභන්ති, තෙ තුස්සන්ති. ඉතරෙ උජ්ඣායන්ති ‘‘මයං පරිවෙණාදීනි සම්මජ්ජන්තා සබ්බකිච්චානි කරොන්ති, ලූඛභත්තං ජිණ්ණවත්ථඤ්ච ලභාමා’’ති. සො තම්පි ඤත්වා ‘‘ඉමෙ යථාවුඩ්ඪං දීයමානාපි උජ්ඣායන්ති, අහො දුස්සඞ්ගහා පරිසා’’ති පත්තචීවරමාදාය එකොව අරඤ්ඤං පවිසිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. තත්ථ ආගතෙහි ච කම්මට්ඨානං පුච්ඡිතො ඉමං ගාථමභාසි. සා අත්ථතො පාකටා එව. අයං පන යොජනා – දුස්සඞ්ගහා පබ්බජිතාපි එකෙ, යෙ අසන්තොසාභිභූතා, තථාවිධා එව ච අථො ගහට්ඨා ඝරමාවසන්තා. එතාහං දුස්සඞ්ගහභාවං ජිගුච්ඡන්තො විපස්සනං ආරභිත්වා අධිගතොති. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

于是，有人对王子说：“孩子，你是我们国王的儿子，不是这个国王的儿子。不要亲信于他。”其后，即使国王喊着“来，我的儿子”并用手拉他，王子也不像从前那样亲近国王。国王寻思“是何缘故？”，在查明事情原委后，心生厌离，想：“此辈虽受我摄护，其行依然可厌。”于是舍弃王位而出家。听闻“国王出家了”，许多大臣和随从也出家了。国王与随从出家后，人们送来精美的资具，国王便按长老顺序分发。其中，得到精美资具者心生欢喜，其余人则抱怨道：“我等打扫寺院等处，做一切事务，却只得到粗食旧衣。”他了知此事后想：“即使按长老顺序分发，他们仍然抱怨，唉，此会众实难摄受！”于是独自拿了衣钵，进入森林，修习毘婆舍那(vipassanā)，证得了独觉菩提。在那里，有人前来请教业处，他便说了这首偈颂。其义自明。此为偈颂的文义：有些出家人，因被不满足所制伏而难以摄受；同样，在家的俗人亦复如是。我因厌恶此难以摄受之性，故而修习毘婆舍那并证得圣果。其余部分应如前述之理而知。

දුස්සඞ්ගහගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

难摄偈释义终。

100. ඔරොපයිත්වාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර චාතුමාසිකබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා ගිම්හානං පඨමෙ මාසෙ උය්‍යානං ගතො. තත්ථ රමණීයෙ භූමිභාගෙ නීලඝනපත්තසඤ්ඡන්නං කොවිළාරරුක්ඛං දිස්වා ‘‘කොවිළාරමූලෙ මම සයනං පඤ්ඤාපෙථා’’ති වත්වා උය්‍යානෙ කීළිත්වා සායන්හසමයං තත්ථ සෙය්‍යං කප්පෙසි. පුන ගිම්හානං මජ්ඣිමෙ මාසෙ උය්‍යානං ගතො, තදා කොවිළාරො පුප්ඵිතො හොති, තදාපි තථෙව අකාසි. පුනපි ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ ගතො, තදා කොවිළාරො සඤ්ඡින්නපත්තො සුක්ඛරුක්ඛො විය හොති, තදාපි රාජා අදිස්වාව තං රුක්ඛං පුබ්බපරිචයෙන තත්ථෙව සෙය්‍යං ආණාපෙසි. අමච්චා ජානන්තාපි රඤ්ඤො ආණත්තියා තත්ථ සයනං පඤ්ඤාපෙසුං. සො උය්‍යානෙ කීළිත්වා සායන්හසමයෙ තත්ථ සෙය්‍යං කප්පෙන්තො තං රුක්ඛං දිස්වා ‘‘අරෙ, අයං පුබ්බෙ සඤ්ඡන්නපත්තො මණිමයො විය අභිරූපදස්සනො අහොසි, තතො මණිවණ්ණසාඛන්තරෙ ඨපිතපවාළඞ්කුරසදිසෙහි පුප්ඵෙහි [Pg.190] සස්සිරිකදස්සනො අහොසි, මුත්තජාලසදිසවාලිකාකිණ්ණො චස්ස හෙට්ඨාභූමිභාගො බන්ධනා පවුත්තපුප්ඵසඤ්ඡන්නො රත්තකම්බලසන්ථතො විය අහොසි. සො නාමජ්ජ සුක්ඛරුක්ඛො විය සාඛාමත්තාවසෙසො ඨිතො, අහො ජරාය උපහතො කොවිළාරො’’ති චින්තෙත්වා ‘‘අනුපාදිණ්ණම්පි තාය ජරාය හඤ්ඤති, කිමඞ්ගං පන උපාදිණ්ණ’’න්ති අනිච්චසඤ්ඤං පටිලභි. තදනුසාරෙනෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙ දුක්ඛතො අනත්තතො ච විපස්සන්තොව ‘‘අහො වතාහම්පි සඤ්ඡින්නපත්තො කොවිළාරො විය අපගතගිහිබ්‍යඤ්ජනො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථයමානො අනුපුබ්බෙන තස්මිං සයනතලෙ දක්ඛිණෙන පස්සෙන නිපන්නොයෙව විපස්සිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. තතො ගමනකාලෙ අමච්චෙහි ‘‘කාලො, දෙව, ගන්තු’’න්ති වුත්තෙ ‘‘නාහං රාජා’’තිආදීනි වත්වා පුරිමනයෙනෙව ඉමං ගාථමභාසි.

100. “《放下》（Oropayitvā）一偈的缘起为何？据说，在波罗奈城（Bārāṇasī），有一位名叫四月梵授（Cātumāsikabrahmadatta）的国王，在夏季的第一个月去了园林。在那里，他看见一处风景优美的地方，有一棵绿叶茂密覆盖着的拘毘陀罗树（koviḷāra），便说：‘在拘毘陀罗树下给我铺床。’在园林里玩耍之后，傍晚就在那里安卧。夏季的第二个月，他又去了园林，那时拘毘陀罗树正开着花，他还是像之前一样做了。夏季的最后一个月，他又去了，那时拘毘陀罗树已经落光了叶子，像一棵枯树一样。即使这样，国王没有看到那棵树，还是因为以前的习惯，命令人在那里铺床。大臣们虽然知道，还是因为国王的命令，在那里铺了床。他在园林里玩耍之后，傍晚正要安卧时，看见了那棵树，心想：‘哎呀，这棵树以前绿叶茂密，如宝珠般庄严悦意；其后，在宝玉色的枝桠间，花朵犹如安放的珊瑚芽，甚为华丽；其下的地面遍布着如珍珠网般的沙子，从枝头脱落的花朵覆盖其上，犹如铺着红色的毛毯。而今它却像枯树一样，仅余枝干，唉，拘毘陀罗树为衰老所坏。’接着他想：‘连无执取之物都会被衰老所毁坏，何况此有执取之身呢？’于是遂生无常想。循此，他观一切诸行皆是苦、无我，并愿：‘啊，愿我亦能如彼落叶之拘毘陀罗树，脱离在家之相。’如是渐次，他于彼床榻上右胁而卧，修习观（vipassanā），证得了独觉菩提。之后，在他要离开的时候，大臣们对他说：‘陛下，是时候离开了。’他回答说：‘我非国王’等等，便依前述之由说了此偈。

තත්ථ ඔරොපයිත්වාති අපනෙත්වා. ගිහිබ්‍යඤ්ජනානීති කෙසමස්සුඔදාතවත්ථාලඞ්කාරමාලාගන්ධවිලෙපනපුත්තදාරදාසිදාසාදීනි. එතානි ගිහිභාවං බ්‍යඤ්ජයන්ති, තස්මා ‘‘ගිහිබ්‍යඤ්ජනානී’’ති වුච්චන්ති. සඤ්ඡින්නපත්තොති පතිතපත්තො. ඡෙත්වානාති මග්ගඤාණෙන ඡින්දිත්වා. වීරොති මග්ගවීරියෙන සමන්නාගතො. ගිහිබන්ධනානීති කාමබන්ධනානි. කාමා හි ගිහීනං බන්ධනානි. අයං තාව පදත්ථො. අයං පන අධිප්පායො – ‘‘අහො වතාහම්පි ඔරොපයිත්වා ගිහිබ්‍යඤ්ජනානි සඤ්ඡින්නපත්තො යථා කොවිළාරො භවෙය්‍ය’’න්ති එවං චින්තයමානො විපස්සනං ආරභිත්වා අධිගතොති. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

于此，“oropayitvā”是去除的意思。“gihibyañjanāni”指头发、胡须、白衣、饰品、花环、香、涂香、子女、妻子、男女奴仆等。这些能显示在家身份，因此被称为“gihibyañjanāni”。“sañchinnapatto”是落叶。“chetvā”是用道智斩断的意思。“vīro”是具足道之精进者。“gihibandhanāni”是欲缚，因为诸欲是在家者的束缚。此为字面义。而此中含义是：“啊！但愿我也能去除在家人的标志，像落叶的拘鞞陀罗树（koviḷāro）一般。”如此思惟，修习观而证得。其余应如前例而知。

කොවිළාරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

拘鞞陀罗树偈释义终。

පඨමවග්ගො නිට්ඨිතො.

第一品终。

101-2. සචෙ ලභෙථාති කා උප්පත්ති? පුබ්බෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ ද්වෙ පච්චෙකබොධිසත්තා පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා දෙවලොකෙ උප්පන්නා. තතො චවිත්වා තෙසං ජෙට්ඨකො බාරාණසිරඤ්ඤො පුත්තො, කනිට්ඨො පුරොහිතස්ස පුත්තො අහොසි. තෙ එකදිවසංයෙව පටිසන්ධිං ගහෙත්වා එකදිවසමෙව මාතු කුච්ඡිතො නික්ඛමිත්වා සහපංසුකීළකා සහායකා අහෙසුං. පුරොහිතපුත්තො පඤ්ඤවා අහොසි. සො රාජපුත්තං ආහ – ‘‘සම්ම, ත්වං තව [Pg.191] පිතුනො අච්චයෙන රජ්ජං ලභිස්සසි, අහං පුරොහිතට්ඨානං, සුසික්ඛිතෙන ච රජ්ජං අනුසාසිතුං සක්කා, එහි සිප්පං උග්ගණ්හිස්සාමා’’ති. තතො උභොපි යඤ්ඤොපචිතා හුත්වා ගාමනිගමාදීසු භික්ඛං චරමානා පච්චන්තජනපදගාමං ගතා. තඤ්ච ගාමං පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධා භික්ඛාචාරවෙලාය පවිසිංසු. තත්ථ මනුස්සා පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා උස්සාහජාතා ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා පණීතං ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා උපනාමෙත්වා පූජෙන්ති. තෙසං එතදහොසි – ‘‘අම්හෙහි සදිසා උච්චාකුලිකා නාම නත්ථි, අපි ච පනිමෙ මනුස්සා යදි ඉච්ඡන්ති, අම්හාකං භික්ඛං දෙන්ති, යදි නිච්ඡන්ති, න දෙන්ති, ඉමෙසං පන පබ්බජිතානං එවරූපං සක්කාරං කරොන්ති, අද්ධා එතෙ කිඤ්චි සිප්පං ජානන්ති, හන්ද, නෙසං සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හාමා’’ති. තෙ මනුස්සෙසු පටික්කන්තෙසු ඔකාසං ලභිත්වා ‘‘යං, භන්තෙ, තුම්හෙ සිප්පං ජානාථ, තං අම්හෙහි සික්ඛාපෙථා’’ති යාචිංසු. පච්චෙකබුද්ධා ‘‘න සක්කා අපබ්බජිතෙන සික්ඛිතු’’න්ති ආහංසු. තෙ පබ්බජ්ජං යාචිත්වා පබ්බජිංසු. තතො නෙසං පච්චෙකබුද්ධා ‘‘එවං වො නිවාසෙතබ්බං, එවං පාරුපිතබ්බ’’න්තිආදිනා නයෙන ආභිසමාචාරිකං ආචික්ඛිත්වා ‘‘ඉමස්ස සිප්පස්ස එකීභාවාභිරති නිප්ඵත්ති, තස්මා එකෙනෙව නිසීදිතබ්බං, එකෙන චඞ්කමිතබ්බං, එකෙන ඨාතබ්බං, එකෙන සයිතබ්බ’’න්ති පාටියෙක්කං පණ්ණසාලං අදංසු, තතො තෙ අත්තනො අත්තනො පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිසීදිංසු. පුරොහිතපුත්තො නිසින්නකාලතො පභුති චිත්තසමාධානං ලද්ධා ඣානං පටිලභි. රාජපුත්තො මුහුත්තෙනෙව උක්කණ්ඨිතො තස්ස සන්තිකං ආගතො. සො තං දිස්වා ‘‘කිං, සම්මා’’ති පුච්ඡි. ‘‘උක්කණ්ඨිතොම්හී’’ති ආහ. ‘‘තෙන හි ඉධ නිසීදා’’ති. සො තත්ථ මුහුත්තං නිසීදිත්වා ආහ – ‘‘ඉමස්ස කිර, සම්ම, සිප්පස්ස එකීභාවාභිරති නිප්ඵත්තී’’ති? පුරොහිතපුත්තො ‘‘එවං, සම්ම, තෙන හි ත්වං අත්තනො නිසින්නොකාසං එව ගච්ඡ, උග්ගණ්හිස්සාමි ඉමස්ස සිප්පස්ස නිප්ඵත්ති’’න්ති ආහ. සො ගන්ත්වා පුනපි මුහුත්තකෙනෙව උක්කණ්ඨිතො පුරිමනයෙනෙව තික්ඛත්තුං ආගතො.

101-2. 《若得》颂的缘起为何？据说，往昔迦叶(Kassapa)世尊的教法中，有两位独觉菩萨出家，圆满了两万年的往返行后，投生于天界。从天界死后，他们之中年长者成为波罗奈(Bārāṇasī)王的儿子，年幼者成为国师的儿子。他们于同一天入胎，同一天从母胎中出生，是从小一起玩耍的伙伴。国师的儿子有智慧，他对王子说：“朋友，你父亲过世后，你将得到王位，我将得到国师之位。善学者方能治理国家，来，我们去学习技艺吧。”然后他们俩装扮成婆罗门，在村庄、市镇等地乞食，去到了边境地区的村庄。当时，有五位独觉在乞食的时间进入那个村庄。村里的人们见到独觉后，生起热忱，为他们铺设座位，献上精美的嚼食或啖食来供养。他们心想：“没有谁的出身比我们更高贵了。但这些人，如果他们愿意，就给我们食物；如果不愿意，就不给。然而他们却对这些出家人如此恭敬。他们想必是懂得某种技艺，走，我们去向他们学习技艺吧。”等到人们离开后，他们得到机会，便请求道：“尊者，请将你们所知的技艺教给我们吧。”独觉们说：“未出家者不能学习。”于是他们请求出家，并得以出家。之后，独觉们教导他们：“应如是穿衣，应如是披衣”等行仪规范，并说：“这项技艺的成就在于乐于独处，因此应当独坐、独行、独住、独卧。”然后各分给他们一间叶茅屋。之后，他们各自进入自己的茅屋坐下。国师的儿子从坐下开始，便心得安定，证得禅那。王子不一会儿就感到烦躁，来到他朋友那里。他见到王子，问道：“朋友，怎么了？”王子说：“我感到烦躁。”他说：“那么，就坐在这里吧。”王子在那里坐了一会儿，问道：“朋友，这项技艺的成就，据说在于乐于独处吗？”国师的儿子说：“是的，朋友。既然如此，你回到自己坐的地方去吧。我要掌握这项技艺的要领。”他回去后，不一会儿又感到烦躁，如前一样，来了三次。

තතො නං පුරොහිතපුත්තො තථෙව උය්‍යොජෙත්වා තස්මිං ගතෙ චින්තෙසි – ‘‘අයං අත්තනො ච කම්මං හාපෙති මම ච, ඉධාභික්ඛණං ආගච්ඡතී’’ති. සො පණ්ණසාලතො නික්ඛම්ම අරඤ්ඤං පවිට්ඨො. ඉතරො අත්තනො පණ්ණසාලායෙව නිසින්නො පුනපි මුහුත්තකෙනෙව උක්කණ්ඨිතො තස්ස සන්තිකං [Pg.192] ආගන්ත්වා ඉතො චිතො ච මග්ගන්තොපි තං අදිස්වා චින්තෙසි – ‘‘යො ගහට්ඨකාලෙ පණ්ණාකාරං ආදාය ආගතොපි මං දට්ඨුං න ලභති, සො දානි මයි ආගතෙ දස්සනම්පි අදාතුකාමො අපක්කමි. අහො අරෙ, චිත්ත, න ලජ්ජසි, යං මං චතුක්ඛත්තුං ඉධානෙසි, න සො දානි තෙ වසෙ වත්තිස්සාමි, අඤ්ඤදත්ථු තංයෙව මම වසෙ වත්තාපෙස්සාමී’’ති අත්තනො සෙනාසනං පවිසිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ආකාසෙන නන්දමූලකපබ්භාරං අගමාසි. ඉතරොපි අරඤ්ඤං පවිසිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා තත්ථෙව අගමාසි. තෙ උභොපි මනොසිලාතලෙ නිසීදිත්වා පාටියෙක්කං පාටියෙක්කං ඉමා උදානගාථායො අභාසිංසු.

于是，祭司之子也同样地将他劝离。那人离去后，他心想：“此人既耽误了自己的修行，也耽误了我的，还频繁前来。”于是他走出草庵，进入了森林。另一人仍坐在自己的草庵中，片刻后又感到烦闷，便来到他那里。他四处寻找却未见其踪影，便想：“他还是在家人时，带着礼物前来都无法见到我，如今我来了，他却不愿相见而离开了。哎，心啊，你不知羞耻吗？你四次把我引到这里。如今我不会再顺从他了，反而要让他顺从我！”于是他回到自己的住处，开始修习观(vipassanā)，证得独觉菩提后，便腾空前往难陀慕拉迦山坡(Nandamūlakapabbhāra)。另一人也进入森林，开始修习观，证得独觉菩提后，也前往了那里。他们二位都坐在雄黄石板上，各自说了这些自说偈。

තත්ථ නිපකන්ති පකතිනිපකං පණ්ඩිතං කසිණපරිකම්මාදිකුසලං. සාධුවිහාරින්ති අප්පනාවිහාරෙන වා උපචාරෙන වා සමන්නාගතං. ධීරන්ති ධිතිසම්පන්නං. තත්ථ නිපකත්තෙන ධිතිසම්පදා වුත්තා. ඉධ පන ධිතිසම්පන්නමෙවාති අත්ථො. ධිති නාම අසිථිලපරක්කමතා, ‘‘කාමං තචො ච න්හාරු චා’’ති (ම. නි. 2.184; අ. නි. 2.5; මහානි. 196) එවං පවත්තවීරියස්සෙතං අධිවචනං. අපිච ධික්කතපාපොතිපි ධීරො. රාජාව රට්ඨං විජිතං පහායාති යථා පකතිරාජා ‘‘විජිතං රට්ඨං අනත්ථාවහ’’න්ති ඤත්වා රජ්ජං පහාය එකො චරති, එවං බාලසහායං පහාය එකො චරෙ. අථ වා රාජාව රට්ඨන්ති යථා සුතසොමො රාජා රට්ඨං විජිතං පහාය එකො චරි, යථා ච මහාජනකො රාජා, එවං එකො චරීති අයම්පි තස්ස අත්ථො. සෙසං වුත්තානුසාරෙන සක්කා ජානිතුන්ති න විත්ථාරිතන්ති.

其中，“聪慧者(nipaka)”是指天性聪慧、善于遍处(kasiṇa)预备作业等的贤者。“善住者(sādhuvihārin)”是指具足安止(appanā)住或近行(upacāra)住者。“坚毅者(dhīra)”是具足毅力者(dhitisampanna)。在别处，是以聪慧而说为具足毅力，但在此处，其义就是具足毅力者。所谓的“毅力(dhiti)”，是指不懈的努力，如“纵使只剩皮肤、筋腱”等句，即是如此生起之精进的同义词。此外，已呵斥罪恶者亦是“坚毅者”。“犹如国王舍弃所征服之国”一句，意思是：犹如世间国王了知“所征服之国会带来无益”后，舍弃王位而独自游行，（修行者也应）如是舍弃愚痴的同伴而独自游行。或者，“犹如国王……国”一句，意思是：犹如须陀须摩王(Sutasoma)舍弃所征服之国而独自游行，又如大迦那咖王(Mahājanaka)一般独自游行，这也是其义。其余部分可依前述而得知，故不详述。

සහායගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

同伴偈释义终。

103. අද්ධා පසංසාමාති ඉමිස්සා ගාථාය යාව ආකාසතලෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ පච්චෙකබුද්ධානං නිසජ්ජා, තාව චාතුද්දිසගාථාය උප්පත්තිසදිසා එව උප්පත්ති. අයං පන විසෙසො – යථා සො රාජා රත්තියා තික්ඛත්තුං උබ්බිජ්ජි, න තථා අයං, නෙවස්ස යඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො අහොසි. සො ආකාසතලෙ පඤ්ඤත්තෙසු ආසනෙසු පච්චෙකබුද්ධෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘මයං, මහාරාජ, අනවජ්ජභොජිනො නාමා’’ති. ‘‘භන්තෙ[Pg.193], අනවජ්ජභොජිනොති ඉමස්ස කො අත්ථො’’ති? ‘‘සුන්දරං වා අසුන්දරං වා ලද්ධා නිබ්බිකාරා භුඤ්ජාම, මහාරාජා’’ති. තං සුත්වා රඤ්ඤො එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං ඉමෙ උපපරික්ඛෙය්‍යං ‘එදිසා වා නො වා’’’ති? තං දිවසං කණාජකෙන බිලඞ්ගදුතියෙන පරිවිසි. තං පච්චෙකබුද්ධා අමතං විය නිබ්බිකාරා භුඤ්ජිංසු. රාජා ‘‘ඉමෙ පටිඤ්ඤාතත්තා එකදිවසං නිබ්බිකාරා හොන්ති, පුන ස්වෙ ජානිස්සාමී’’ති ස්වාතනාය නිමන්තෙසි. දුතියදිවසෙපි තථෙවාකාසි. තෙපි තථෙව පරිභුඤ්ජිංසු. අථ රාජා ‘‘සුන්දරං දත්වා වීමංසිස්සාමී’’ති පුනපි නිමන්තෙත්වා ද්වෙ දිවසෙ මහාසක්කාරං කත්වා පණීතෙන අතිවිචිත්‍රෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන පරිවිසි. තෙපි තථෙව නිබ්බිකාරා පරිභුඤ්ජිත්වා රඤ්ඤො මඞ්ගලං වත්වා පක්කමිංසු. රාජා අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු ‘‘අනවජ්ජභොජිනො එතෙ, අහො වතාහම්පි අනවජ්ජභොජී භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා මහාරජ්ජං පහාය පබ්බජ්ජං සමාදාය විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබුද්ධො හුත්වා මඤ්ජූසකරුක්ඛමූලෙ පච්චෙකබුද්ධානං මජ්ඣෙ අත්තනො ආරම්මණං විභාවෙන්තො ඉමං ගාථමභාසි. සා පදත්ථතො උත්තානමෙව. කෙවලං පන සහායසම්පදන්ති එත්ථ අසෙඛෙහි සීලාදික්ඛන්ධෙහි සම්පන්නා සහායා එව සහායසම්පදාති වෙදිතබ්බා.

103. 确实，这首偈颂的产生，乃至独觉佛们在虚空所设的座位上安坐，都与四方偈的产生方式相同。但此处有区别——那位国王在夜里三次惊醒，不像这位一样，他也没有准备祭祀。他在虚空所设的座位上让独觉佛们安坐后，问道：“你们是谁？”答道：“大王，我们名为‘无过失食者’。”“尊者，‘无过失食者’是什么意思？”“大王，无论是得到好的还是不好的食物，我们都无分别心地受用。”国王听后心想：“我应当亲自考察他们，看看是否真的如此。”当天，他以碎米饭配酸粥供养他们。独觉佛们像受用甘露一般，无分别心地受用了。国王心想：“他们因为有所宣称，所以今天才无分别心，明天我再观察。”于是邀请他们第二天再来。第二天，他也如是供养。他们也同样受用了。然后国王想：“我供养精美的食物来试探他们。”于是再次邀请他们，连续两天大加款待，用精致丰盛的嚼食和啖食供养。他们也同样无分别心地受用，然后为国王祝福后离去。国王见他们离开不久，心想：“他们真是‘无过失食者’，啊，愿我也能成为‘无过失食者’！”于是舍弃王位而出家，开始修习观(vipassanā)，成为独觉佛，在文殊迦树(Mañjūsakarukkha)下，于众独觉佛之中，阐明自己的所缘，并说了这首偈颂。此偈文义浅显。唯有“具足善友”(sahāyasampadam)一句，当知与具足无学之戒等蕴的同伴为伍，方为“具足善友”。

අයං පනෙත්ථ යොජනා – යා අයං වුත්තා සහායසම්පදා, තං සහායසම්පදං අද්ධා පසංසාම, එකංසෙනෙව ථොමෙමාති වුත්තං හොති. කථං? සෙට්ඨා සමා සෙවිතබ්බා සහායාති. කස්මා? අත්තනො සීලාදීහි සෙට්ඨෙ සෙවමානස්ස සීලාදයො ධම්මා අනුප්පන්නා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං පාපුණන්ති. සමෙ සෙවමානස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤං සාධාරණෙන කුක්කුච්චස්ස විනොදනෙන ච ලද්ධා න පරිහායන්ති. එතෙ පන සහායකෙ සෙට්ඨෙ ච සමෙ ච අලද්ධා කුහනාදිමිච්ඡාජීවං පහාය ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නං භොජනං භුඤ්ජන්තො තත්ථ ච පටිඝානුනයං අනුප්පාදෙන්තො අනවජ්ජභොජී හුත්වා අත්ථකාමො කුලපුත්තො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො. අහම්පි එවං චරන්තො ඉමං සම්පත්තිං අධිගතොම්හීති.

此处的释义是：对于所说的这种善友圆满，我们确实称赞，我们决然赞叹。如何？即“应亲近最胜与同等的善友”。为何？因为亲近在戒等方面比自己殊胜的善友，未生的戒等诸法得以生起，已生的则增长、发展、广大；亲近同等的善友，通过相互扶助、消除追悔，已得的善法便不退失。然而，若不得此等最胜与同等的善友，则应舍离诡诈等邪命，如法、平等地受用所得食物，且于其中不生起厌恶与贪爱，成为无过失的受食者，为求义利的良家子当如犀牛角般独自游行。我也是如此行而证得此成就。

අද්ධාපසංසාගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《确实赞叹偈》释义终。

104. දිස්වා සුවණ්ණස්සාති කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර බාරාණසියං රාජා ගිම්හසමයෙ දිවාසෙය්‍යං උපගතො අහොසි, සන්තිකෙ චස්ස [Pg.194] වණ්ණදාසී ගොසීතචන්දනං පිසති. තස්සා එකබාහාය එකං සුවණ්ණවලයං, එකබාහාය ද්වෙ. තානි සඞ්ඝට්ටෙන්ති, ඉතරං න සඞ්ඝට්ටති. රාජා තං දිස්වා ‘‘එවමෙව ගණවාසෙ සඞ්ඝට්ටනා, එකවාසෙ අසඞ්ඝට්ටනා’’ති චින්තෙත්වා පුනප්පුනං දාසිං ඔලොකෙසි. තෙන ච සමයෙන සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතා දෙවී තං බීජයන්තී ඨිතා හොති. සා ‘‘වණ්ණදාසියා පටිබද්ධචිත්තො මඤ්ඤෙ රාජා’’ති චින්තෙත්වා තං දාසිං උට්ඨාපෙත්වා සයමෙව පිසිතුමාරද්ධා. අථස්සා ච උභොසු බාහාසු අනෙකෙ සුවණ්ණවලයා, තෙ සඞ්ඝට්ටයන්තා මහාසද්දං ජනයිංසු. රාජා අතිසුට්ඨුතරං නිබ්බින්දො දක්ඛිණපස්සෙන නිපන්නොයෙව විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. තං අනුත්තරසුඛෙන සුඛිතං නිපන්නං චන්දනහත්ථා දෙවී උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ආලිම්පාමි, මහාරාජා’’ති ආහ. සො ‘‘අපෙහි, මා ආලිම්පාහී’’ති ආහ. සා ‘‘කිස්ස, මහාරාජා’’ති? සො ‘‘නාහං, රාජා’’ති. එවමෙතෙසං කථාසල්ලාපං සුත්වා අමච්චා උපසඞ්කමිංසු, තෙහිපි මහාරාජවාදෙන ආලපිතො ‘‘නාහං, භණෙ, රාජා’’ති ආහ. සෙසං පඨමගාථාය වුත්තසදිසමෙව.

104. 关于“见金手镯”一句，其缘起为何？据说，在波罗奈城(Bārāṇasī)，有位国王于夏日午睡，身边有一位美貌的婢女正在研磨牛头旃檀。她的一只手臂上戴着一个金手镯，另一只手臂上戴着两个。那两个手镯互相碰撞，而另一个则不碰撞。国王见此，心想：“诚然，群体生活有碰撞，独处则无碰撞。”于是他反复地观察那位婢女。当时，一位遍身饰品庄严的王后正为他扇风，她心想：“国王大概是迷恋上那位美貌的婢女了。”于是她让那位婢女起来，自己开始研磨。她的两只手臂上都戴着许多金手镯，它们互相碰撞，发出巨响。国王生起更强烈的厌离心，他右胁而卧，开始修习观(vipassanā)，证得了独觉菩提(paccekabodhi)。那位手持旃檀的王后走近正享受着无上之乐而卧的国王，说道：“大王，我来为您涂香。”他说：“退下，不要涂。”她问：“为何，大王？”他答：“我不是国王。”听闻他们的对话，大臣们走了过来，他们也以“大王”称呼他，他却说：“诸位，我不是国王。”其余内容与第一首偈颂所说相同。

අයං පන ගාථාවණ්ණනා – තත්ථ දිස්වාති ඔලොකෙත්වා. සුවණ්ණස්සාති කඤ්චනස්ස. ‘‘වලයානී’’ති පාඨසෙසො. සාවසෙසපදත්ථො හි අයං අත්ථො. පභස්සරානීති පභාසනසීලානි, ජුතිමන්තානීති වුත්තං හොති. සෙසං උත්තානපදත්ථමෙව. අයං පන යොජනා – දිස්වා භුජස්මිං සුවණ්ණස්ස වලයානි ‘‘ගණවාසෙ සති සඞ්ඝට්ටනා, එකවාසෙ අසඞ්ඝට්ටනා’’ති එවං චින්තෙත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා අධිගතොම්හීති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

此为偈颂释义：其中，“见(disvā)”，意为观察。“金(suvaṇṇassa)”，指纯金。“手镯(valayāni)”是补足的文句，此义是带有省略词的。“光耀(pabhassarāni)”，指有光辉的性质，即是说有光芒。其余的词义都浅显易懂。此为句义连结：“见手臂上金手镯，思惟：‘群体生活则有碰撞，独处则无碰撞’，如是发起观(vipassanā)，我已证得。”其余的都容易了知。

සුවණ්ණවලයගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

金手镯偈释义终。

105. එවං දුතියෙනාති කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර බාරාණසිරාජා දහරොව පබ්බජිතුකාමො අමච්චෙ ආණාපෙසි – ‘‘දෙවිං ගහෙත්වා රජ්ජං පරිහරථ, අහං පබ්බජිස්සාමී’’ති. අමච්චා – ‘‘මහාරාජ, අරාජකං රජ්ජං අම්හෙහි න සක්කා රක්ඛිතුං සාමන්තරාජානො ආගම්ම විලුම්පිස්සන්ති, යාව එකොපි පුත්තො උප්පජ්ජති, තාව ආගමෙහී’’ති සඤ්ඤාපෙසුං. මුදුචිත්තො රාජා අධිවාසෙසි. අථ දෙවී ගබ්භං ගණ්හි. රාජා පුන තෙ ආණාපෙසි – ‘‘දෙවී ගබ්භිනී, පුත්තං ජාතං රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිත්වා රජ්ජං පරිහරථ, අහං පබ්බජිස්සාමී’’ති. අමච්චා [Pg.195] ‘‘දුජ්ජානං, මහාරාජ, එතං, යං දෙවී පුත්තං වා විජායිස්සති, ධීතරං වාති, තාව විජායනකාලං ආගමෙහී’’ති පුනපි රාජානං සඤ්ඤාපෙසුං. අථ සා පුත්තං විජායි. තදාපි රාජා තථෙව අමච්චෙ ආණාපෙසි. අමච්චා පුනපි රාජානං – ‘‘ආගමෙහි, මහාරාජ, යාව පටිබලො හොතී’’ති බහූහි කාරණෙහි සඤ්ඤාපෙසුං. තතො කුමාරෙ පටිබලෙ ජාතෙ අමච්චෙ සන්නිපාතාපෙත්වා ‘‘පටිබලො දානි අයං, තං රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිත්වා පටිපජ්ජථා’’ති අමච්චානං ඔකාසං අදත්වා අන්තරාපණතො කාසායවත්ථාදයො සබ්බපරික්ඛාරෙ ආහරාපෙත්වා අන්තෙපුරෙ එව පබ්බජිත්වා මහාජනකො විය නික්ඛමිත්වා ගතො. සබ්බපරිජනො නානප්පකාරං පරිදෙවමානො රාජානං අනුබන්ධි. සො රාජා යාව අත්තනො රජ්ජසීමා, තාව ගන්ත්වා කත්තරදණ්ඩෙන ලෙඛං ආකඩ්ඪිත්වා – ‘‘අයං ලෙඛා නාතික්කමිතබ්බා’’ති ආහ. මහාජනො ලෙඛාය සීසං කත්වා භූමියං නිපන්නො පරිදෙවමානො ‘‘තුය්හං දානි, තාත, රඤ්ඤො ආණා, කිං කරිස්සතී’’ති කුමාරං ලෙඛං අතික්කමාපෙසි. කුමාරො ‘‘තාත, තාතා’’ති ධාවිත්වා රාජානං සම්පාපුණි. රාජා කුමාරං දිස්වා ‘‘එතං මහාජනං පරිහරන්තො රජ්ජං කාරෙසිං, කිං දානි එකං දාරකං පරිහරිතුං න සක්ඛිස්ස’’න්ති කුමාරං ගහෙත්වා අරඤ්ඤං පවිට්ඨො, තත්ථ පුබ්බපච්චෙකබුද්ධෙහි වසිතපණ්ණසාලං දිස්වා වාසං කප්පෙසි සද්ධිං පුත්තෙන.

105. 第二则（dutiya）的缘起是怎样的呢？据说波罗奈（Bārāṇasī）有一位国王，年轻时就想出家，于是命令大臣们：“你们带着王后治理国家，我要出家了。”大臣们劝说道：“大王，没有君主的国家我们难以守护，邻国的君主会来侵略抢夺，请您等到至少有一位王子出生后再说。”心肠软的国王就答应了。之后王后怀孕了。国王再次命令他们：“王后已经怀孕，等儿子出生后，为他在国中行灌顶礼，你们辅佐他治理国家，我要出家了。”大臣们又劝道：“大王，这还很难说，王后会生下王子还是公主尚未可知，请您等到生产之时吧。”他们再次以此劝说了国王。后来王后生下了一个王子。那时国王还是同样地命令大臣们。大臣们又用许多理由劝说国王：“大王，请您等到王子有能力之时吧。”之后，当王子长大成人，有了能力，国王召集大臣们说：“现在他有能力了，你们为他在国中行灌顶礼，然后辅佐他吧。”他不给大臣们机会，便命人从市集中取来袈裟等所有资具，就在王宫内出家，如大迦那咖（Mahājanaka）一般离去了。所有随从都以各种方式悲泣着，追随着国王。国王走到自己国境的边界，用刀杖划下一条线，说：“此线不可跨越。”众人以线为界，俯卧在地，悲泣着对王子说：“孩子，现在父王的命令对你又有什么用呢？”然后让王子跨过了那条线。王子喊着“父王，父王！”跑上前去，赶上了国王。国王看到王子，心想：“我当初是为了照顾这些百姓才治理国家的，难道现在连一个孩子都照顾不了吗？”于是带着王子进入森林，在那里看见了过去辟支佛（paccekabuddha）住过的叶茅屋，便与儿子一同住了下来。

තතො කුමාරො වරසයනාදීසු කතපරිචයො තිණසන්ථාරකෙ වා රජ්ජුමඤ්චකෙ වා සයමානො රොදති. සීතවාතාදීහි ඵුට්ඨො සමානො – ‘‘සීතං තාත උණ්හං තාත මකසා තාත ඩංසන්ති. ඡාතොම්හි තාත, පිපාසිතොම්හි තාතා’’ති වදති. රාජා තං සඤ්ඤාපෙන්තොයෙව රත්තිං වීතිනාමෙසි. දිවාපිස්ස පිණ්ඩාය චරිත්වා භත්තං උපනාමෙසි, කුමාරො මිස්සකභත්තං කඞ්ගුවරකමුග්ගාදිබහුලං අච්ඡාදෙන්තම්පි තං ජිඝච්ඡාවසෙන භුඤ්ජමානො කතිපාහච්චයෙන උණ්හෙ ඨපිතපදුමං විය මිලායි. රාජා පන පටිසඞ්ඛානබලෙන නිබ්බිකාරො භුඤ්ජති. තතො සො කුමාරං සඤ්ඤාපෙන්තො ආහ – ‘‘නගරෙ, තාත, පණීතාහාරො ලබ්භති, තත්ථ ගච්ඡාමා’’ති. කුමාරො ‘‘ආම, තාතා’’ති. තතො නං පුරක්ඛත්වා ආගතමග්ගෙනෙව නිවත්ති. කුමාරමාතාපි දෙවී ‘‘න දානි රාජා කුමාරං ගණ්හිත්වා අරඤ්ඤෙ චිරං වසිස්සති, කතිපාහෙනෙව නිවත්තිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා රඤ්ඤා [Pg.196] කත්තරදණ්ඩෙන ලිඛිතට්ඨානෙයෙව වතිං කාරාපෙත්වා වාසං කප්පෙසි. රාජා තස්සා වතියා අවිදූරෙ ඨත්වා ‘‘එත්ථ තෙ, තාත, මාතා නිසින්නා, ගච්ඡාහී’’ති පෙසෙසි. යාව සො තං ඨානං පාපුණාති, තාව උදික්ඛන්තො අට්ඨාසි – ‘‘මා හෙව නං කොචි විහෙඨෙය්‍යා’’ති. කුමාරො මාතු සන්තිකං ධාවන්තො අගමාසි.

于是，习惯了精致床铺的王子，睡在草垫或绳床上时便啼哭。被寒风等侵袭时，就喊着：“父王啊，好冷！父王啊，好热！父王啊，蚊子在咬我！父王啊，我饿了！父王啊，我渴了！”国王整夜都在安慰他。白天，国王乞食后把食物带给他。王子吃着那混有稗子、小米、绿豆等粗粮的饭食，因饥饿而吃了下去，但几天后就像曝晒在烈日下的莲花般枯萎了。而国王凭借省察（paṭisaṅkhāna）之力，毫无异样地吃着。后来，国王为了劝慰王子而说：“孩子，城里能得到美味的食物，我们去那里吧。”王子回答：“好的，父王。”于是，国王便带着他沿原路返回。王子的母亲，那位王后也心想：“现在国王带着王子，不会在森林里长住了，过几天就会回来的。”便在国王当初用刀杖划定的地方建好围篱，住了下来。国王在离那围篱不远的地方停下，对王子说：“孩子，你母亲就坐在那里，去吧。”并派他前去。在王子到达那个地方之前，国王一直站在那里望着，心想：“可不要有任何人伤害他。”王子跑着去到母亲身边。

ආරක්ඛපුරිසා කුමාරං ආගච්ඡන්තං දිස්වා දෙවියා ආරොචෙසි. දෙවී වීසතිනාටකිත්ථිසහස්සපරිවුතා පච්චුග්ගන්ත්වා පටිග්ගහෙසි. රඤ්ඤො ච පවත්තිං පුච්ඡි. ‘‘පච්ඡතො ආගච්ඡතී’’ති සුත්වා මනුස්සෙ පෙසෙසි. රාජාපි තාවදෙව සකවසනට්ඨානං අගමාසි. මනුස්සා රාජානං අදිස්වා නිවත්තිංසු. තතො දෙවී නිරාසාව හුත්වා පුත්තං ගහෙත්වා නගරං ගන්ත්වා රජ්ජෙ අභිසිඤ්චි. රාජාපි අත්තනො වසනට්ඨානෙ නිසින්නො විපස්සිත්වා පච්චෙකබොධිං පත්වා මඤ්ජූසකරුක්ඛමූලෙ පච්චෙකබුද්ධානං මජ්ඣෙ ඉමං උදානගාථං අභාසි. සා අත්ථතො උත්තානා එව.

守卫看见王子回来，就向王后报告。王后带着两万名舞女前去迎接，并询问国王的情况。听说“随后就到”，就派人去。而国王却直接回到了自己的住所。派去的人没见到国王就回来了。之后，王后失望地带着儿子进城，为他举行了灌顶（登基）典礼。国王在自己的住所坐着修毗婆舍那（vipassanā），证得独觉菩提，在曼殊沙迦（mañjūsaka）树下，于诸独觉佛众中宣说了这首自说偈。其义甚明。

අයං පනෙත්ථාධිප්පායො – ය්වායං එකෙන දුතියෙන කුමාරෙන සීතුණ්හාදීහි නිවෙදෙන්තෙන සහවාසෙන තං සඤ්ඤාපෙන්තස්ස මම වාචාභිලාපො තස්මිං සිනෙහවසෙන අභිසජ්ජනා වා ජාතා. සචාහං ඉමං න පරිච්චජාමි, තතො ආයතිම්පි තථෙව හෙස්සති, යථා ඉදානි, එවං දුතියෙන සහ මමස්ස වාචාභිලාපො අභිසජ්ජනා වා. ‘‘උභයම්පෙතං අන්තරායකරං විසෙසාධිගමස්සා’’ති එතං භයං ආයතිං පෙක්ඛමානො තං ඡඩ්ඩෙත්වා යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා පච්චෙකබොධිමධිගතොම්හීති. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

此处的用意是：我（原先）独自一人，后来有了王子作为第二个同伴。与他一同居住时，当他因寒冷或炎热等事向我禀告，我为了安慰他，我的言语中，或因对彼生起爱执而有所缠缚。若我不舍弃此，则未来亦将如现在一般，与第二者（dutiya）相处时，我的言语或执著亦将生起。“这两者都会成为证得殊胜境界的障碍”，像这样考虑到未来的危险，舍弃了这件事，如理作意后，我证得了独觉菩提。其余如前所述。

ආයතිභයගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

未来怖畏偈释义终。

106. කාමා හි චිත්‍රාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර සෙට්ඨිපුත්තො දහරොව සෙට්ඨිට්ඨානං ලභි. තස්ස තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකා තයො පාසාදා අහෙසුං. සො සබ්බසම්පත්තීහි දෙවකුමාරො විය පරිචාරෙති. අථ සො දහරොව සමානො ‘‘පබ්බජිස්සාමී’’ති මාතාපිතරො ආපුච්ඡි, තෙ නං නිවාරෙන්ති. සො තථෙව නිබන්ධති. පුනපි නං මාතාපිතරො ‘‘ත්වං, තාත, සුඛුමාලො, දුක්කරා පබ්බජ්ජා, ඛුරධාරාය උපරි චඞ්කමනසදිසා’’ති නානප්පකාරෙහි නිවාරෙන්ති. සො [Pg.197] තථෙව නිබන්ධති. තෙ චින්තෙසුං – ‘‘සචායං පබ්බජති, අම්හාකං දොමනස්සං හොති. සචෙ නං නිවාරෙම, එතස්ස දොමනස්සං හොති. අපිච අම්හාකං දොමනස්සං හොතු, මා ච එතස්සා’’ති අනුජානිංසු. තතො සො සබ්බං පරිජනං පරිදෙවමානං අනාදියිත්වා ඉසිපතනං ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධානං සන්තිකෙ පබ්බජි. තස්ස උළාරසෙනාසනං න පාපුණාති, මඤ්චකෙ තට්ටිකං අත්ථරිත්වා සයි. සො වරසයනෙ කතපරිචයො සබ්බරත්තිං අතිදුක්ඛිතො අහොසි. පභාතෙ සරීරපරිකම්මං කත්වා පත්තචීවරමාදාය පච්චෙකබුද්ධෙහි සද්ධිං පිණ්ඩාය පාවිසි. තත්ථ වුඩ්ඪා අග්ගාසනඤ්ච අග්ගපිණ්ඩඤ්ච ලභන්ති, නවකා යංකිඤ්චිදෙව ආසනලූඛං භොජනඤ්ච. සො තෙන ලූඛභොජනෙනාපි අතිදුක්ඛිතො අහොසි. සො කතිපාහංයෙව කිසො දුබ්බණ්ණො හුත්වා නිබ්බිජ්ජි, යථා තං අපරිපක්කගතෙ සමණධම්මෙ. තතො මාතාපිතූනං දූතං පෙසෙත්වා උප්පබ්බජි. සො කතිපාහංයෙව බලං ගහෙත්වා පුනපි පබ්බජිතුකාමො අහොසි, තතො දුතියම්පි පබ්බජිත්වා පුනපි උප්පබ්බජි. තතියවාරෙ පන පබ්බජිත්වා සම්මා පටිපන්නො විපස්සිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං වත්වා පුන පච්චෙකබුද්ධානං මජ්ඣෙ ඉමමෙව බ්‍යාකරණගාථම්පි අභාසි.

106. “诸欲实为美妙”此偈因何而起？据说在波罗奈城(Bārāṇasī)，有位长者子年纪轻轻就继承了长者之位。他有三座适合不同季节的宫殿，享受着犹如天子(devakumāra)般的生活。后来，这位少年心生出家之念，向父母请求，但父母加以劝阻。他仍旧坚持。父母再次劝说：“孩子，你娇生惯养，出家生活艰难，犹如在刀刃上行走”，用各种方法阻止他。他依然坚持。父母心想：“如果他出家，我们会忧愁；如果阻止他，他会忧愁。宁可我们忧愁，也不要让他忧愁”，于是便同意了。其后，他不顾所有家人哭泣，前往仙人堕处(Isipatana)，在辟支佛处出家。他得不到好的卧具，只能在床上铺席而睡。习惯了舒适床铺的他，整夜都非常痛苦。天亮后，他盥洗完毕，拿着衣钵(pattacīvara)，与辟支佛们一起入城乞食。在那里，年长者得到上座和上好的食物，新学的人则得到随意的座位和粗糙的食物。他因这粗糙的食物也感到非常痛苦。没过几天，他就变得瘦弱憔悴，心生厌离，因为他的沙门之法尚未成熟。于是，他派人告知父母后还俗了。过了几天，他恢复体力后，又想再次出家，于是第二次出家，然后又还俗了。到了第三次出家时，他如理修行，修习内观，证得辟支菩提，说出此自说偈，又在辟支佛众中说了这首记说偈。

තත්ථ කාමාති ද්වෙ කාමා වත්ථුකාමො ච කිලෙසකාමො ච. තත්ථ වත්ථුකාමො නාම පියරූපාදිආරම්මණධම්මො, කිලෙසකාමො නාම සබ්බො රාගප්පභෙදො. ඉධ පන වත්ථුකාමො අධිප්පෙතො. රූපාදිඅනෙකප්පකාරවසෙන චිත්‍රා. ලොකස්සාදවසෙන මධුරා. බාලපුථුජ්ජනානං මනං රමාපෙන්තීති මනොරමා. විරූපරූපෙනාති විවිධෙන රූපෙන, අනෙකවිධෙන සභාවෙනාති වුත්තං හොති. තෙ හි රූපාදිවසෙන චිත්‍රා, රූපාදීසුපි නීලාදිවසෙන විවිධරූපා. එවං තෙන තෙන විරූපරූපෙන තථා තථා අස්සාදං දස්සෙත්වා මථෙන්ති චිත්තං, පබ්බජ්ජාය අභිරමිතුං න දෙන්තීති. සෙසමෙත්ථ පාකටමෙව. නිගමනම්පි ද්වීහි තීහි වා පදෙහි යොජෙත්වා පුරිමගාථාසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

于此，所谓“欲”有两种：事物欲(vatthukāma)与烦恼欲(kilesakāma)。其中，事物欲是指可爱的色等所缘法，烦恼欲是指一切贪的种种差别。此处意指的是事物欲。它们因色等种种形态而绚丽多彩，因世间之味而甘美，能令愚痴凡夫之心沉迷，故称“悦意”(manoramā)。所谓“以种种形态”(virūparūpena)，即是说以多种形态、多种性质。它们以色等而绚丽，于色等中，又以青等而有种种色。如是，它们以种种形态，显示种种味而扰乱人心，不令人乐于出家。此中其余文义已甚明显。结语也应以二、三句相连结，并依前述诸偈之法而得知。

කාමගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

欲偈释义终。

107. ඊතී චාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර රඤ්ඤො ගණ්ඩො උදපාදි, බාළ්හා වෙදනා වඩ්ඪන්ති. වෙජ්ජා ‘‘සත්ථකම්මෙන විනා ඵාසු න හොතී’’ති භණන්ති[Pg.198]. රාජා තෙසං අභයං දත්වා සත්ථකම්මං කාරාපෙසි. තෙ තං ඵාලෙත්වා පුබ්බලොහිතං නීහරිත්වා නිවෙදනං කත්වා වණං පිලොතිකෙන බන්ධිංසු. ලූඛමංසාහාරෙසු ච නං සම්මා ඔවදිංසු. රාජා ලූඛභොජනෙන කිසසරීරො අහොසි, ගණ්ඩො චස්ස මිලායි. සො ඵාසුකසඤ්ඤී හුත්වා සිනිද්ධාහාරං භුඤ්ජි, තෙන සඤ්ජාතබලො විසයෙයෙව පටිසෙවි, තස්ස ගණ්ඩො පුරිමසභාවමෙව සම්පාපුණි. එවං යාව තික්ඛත්තුං සත්ථකම්මං කාරාපෙත්වා වෙජ්ජෙහි පරිවජ්ජිතො නිබ්බින්දිත්වා මහාරජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා සත්තහි වස්සෙහි පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං භාසිත්වා නන්දමූලකපබ්භාරං අගමාසි.

107. “Īti”此偈的缘起为何？据说，于波罗奈(Bārāṇasī)国，国王身上长一痈，剧痛增长。诸医言：“若不施以手术，则不得安乐。”国王赐予彼等无畏后，令其施行手术。彼等切开其痈，排出脓血，使创口平复后，以布包扎伤口，并善告诫王食用粗食。国王因食粗食而身体消瘦，其痈亦萎缩。王自以为痊愈，便食用肥腻之食，由此体力恢复后，复沉溺于欲乐，其痈遂恢复原状。如是，王三次施行手术，为诸医所避。王心生厌离，舍弃大国而出家，入于林中，开始修习观(vipassanā)，经七年，证得辟支菩提(paccekabodhi)，说此自说偈后，前往难陀根山窟(Nandamūlakapabbhāra)。

තත්ථ එතීති ඊති, ආගන්තුකානං අකුසලභාගීනං බ්‍යසනහෙතූනං එතං අධිවචනං. තස්මා කාමගුණාපි එතෙ අනෙකබ්‍යසනාවහට්ඨෙන අනත්ථානං සන්නිපාතට්ඨෙන ච ඊති. ගණ්ඩොපි අසුචිං පග්ඝරති, උද්ධුමාතපරිපක්කපරිභින්නො හොති. තස්මා එතෙ කිලෙසාසුචිපග්ඝරණතො උප්පාදජරාභඞ්ගෙහි උද්ධුමාතපරිපක්කපරිභින්නභාවතො ච ගණ්ඩො. උපද්දවතීති උපද්දවො, අනත්ථං ජනෙන්තො අභිභවති අජ්ඣොත්ථරතීති අත්ථො, රාගගණ්ඩාදීනමෙතමධිවචනං. තස්මා කාමගුණාපෙතෙ අවිදිතනිබ්බානත්ථාවහහෙතුතාය සබ්බුපද්දවකම්මපරිවත්ථුතාය ච උපද්දවො. යස්මා පනෙතෙ කිලෙසාතුරභාවං ජනෙන්තා සීලසඞ්ඛාතං ආරොග්‍යං ලොලුප්පං වා උප්පාදෙන්තා පාකතිකමෙව ආරොග්‍යං විලුම්පන්ති, තස්මා ඉමිනා ආරොග්‍යවිලුම්පනට්ඨෙන රොගො. අබ්භන්තරමනුපවිට්ඨට්ඨෙන පන අන්තොතුදනට්ඨෙන ච දුන්නීහරණීයට්ඨෙන ච සල්ලං. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකභයාවහනතො භයං. මෙ එතන්ති මෙතං. සෙසමෙත්ථ පාකටමෙව. නිගමනම්පි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

于此，“到来故为灾患”（etīti īti），此是外来的、属不善分、为灾祸之因的别名。是故，诸欲乐亦因带来多种灾祸、为诸无益之事的聚集处，而被称为“灾患”（īti）。痈亦流出不净，肿胀、熟烂、周遭溃破。是故，此等烦恼因流出不净，并因以生、老、坏而有肿胀、熟烂、溃破之状态，故称为“痈”（gaṇḍo）。“侵扰故为恼害”（Upaddavatīti upaddavo），其义为：产生无益之事，压制、淹没。此是贪痈等的别名。是故，诸欲乐因是引生不了知涅槃之义的因缘，且为一切恼害业的基地，故称为“恼害”（upaddavo）。又，因彼等烦恼产生病态，或生起贪婪，而毁坏名为“戒”的健康，乃至掠夺自然的健康，是故，以其有毁坏健康之义，而称为“病”（rogo）。又，因其侵入阿邦答勒（abbhantaraṃ）、于内刺痛，且难以拔除，故称为“箭”（sallaṃ）。因其带来现法与后世之怖，故称为“怖”（bhayaṃ）。“我之此”（me etaṃ）即是“此我所”（metaṃ）。其余于此已甚明显。结语亦当如前述之理而知。

ඊතිගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Īti偈释义终。

108. සීතඤ්චාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර සීතාලුකබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා අහොසි. සො පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤෙ තිණකුටිකාය විහරති. තස්මිඤ්ච පදෙසෙ සීතෙ සීතං, උණ්හෙ දණ්හමෙව හොති අබ්භොකාසත්තා පදෙසස්ස. ගොචරගාමෙ භික්ඛා යාවදත්ථං න ලබ්භති, පානීයම්පි දුල්ලභං, වාතාතපඩංසසරීසපාපි බාධෙන්ති. තස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉතො [Pg.199] අඩ්ඪයොජනමත්තෙ සම්පන්නො පදෙසො, තත්ථ සබ්බෙපි එතෙ පරිස්සයා නත්ථි, යංනූනාහං තත්ථ ගච්ඡෙය්‍යං, ඵාසුකං විහරන්තෙන සක්කා සුඛමධිගන්තු’’න්ති? තස්ස පුන අහොසි – ‘‘පබ්බජිතා නාම න පච්චයගිද්ධා හොන්ති, එවරූපඤ්ච චිත්තං අත්තනො වසෙ වත්තාපෙන්ති, න චිත්තස්ස වසෙ වත්තන්ති, නාහං ගමිස්සාමී’’ති එවං පච්චවෙක්ඛිත්වා න අගමාසි. එවං යාවතතියකං උප්පන්නචිත්තං පච්චවෙක්ඛිත්වා නිවත්තෙසි. තතො තත්ථෙව සත්ත වස්සානි වසිත්වා සම්මා පටිපජ්ජමානො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං භාසිත්වා නන්දමූලකපබ්භාරං අගමාසි.

108. 《寒冷》一偈（Sītañca）的缘起为何？据说在波罗奈（Bārāṇasī），有位名叫寒冷梵授（Sītāluka Brahmadatta）的国王。他出家后，住在森林中的一座草孤邸（tiṇakuṭikā）里。在那个地方，天寒时极冷，天热时酷热，因为那地方是空旷地。在乞食的村子里，无法获得足够的食物，饮水也难得，还受到风、晒、蚊虻和爬虫的侵扰。他心想：“离此地半由旬处有个富饶的地方，那里完全没有这些困扰。我何不去那里？安住者，易证安乐。”他又想：“出家人不应贪求资具，当令心随己意，而非随心所欲。我不去了。”他如此省察后，便没有去。就这样，他多达三次省察生起的心念，并使其退去。之后，他就在那里住了七年，如理修行，证得辟支菩提，说了这首自说偈后，便前往难陀根山窟（Nandamūlakapabbhāra）。

තත්ථ සීතඤ්චාති සීතං දුවිධං අබ්භන්තරධාතුක්ඛොභපච්චයඤ්ච බාහිරධාතුක්ඛොභපච්චයඤ්ච, තථා උණ්හම්පි. ඩංසාති පිඞ්ගලමක්ඛිකා. සරීසපාති යෙ කෙචි දීඝජාතිකා සරන්තා ගච්ඡන්ති. සෙසං පාකටමෙව. නිගමනම්පි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

于此，寒冷（sītaṃ）有两种：由内界扰动所致及由外界扰动所致。热（uṇhaṃ）也是如此。蚊虻（ḍaṃsā）是红褐色的蝇。爬虫（sarīsapā）是任何爬行的长身生物。其余的文义是显而易见的。结语也应如前述而知。

සීතාලුකගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《寒冷梵授偈》释义终。

109. නාගොවාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර අඤ්ඤතරො රාජා වීසති වස්සානි රජ්ජං කාරෙත්වා කාලඞ්කතො නිරයෙ වීසති වස්සානි එව පච්චිත්වා, හිමවන්තප්පදෙසෙ හත්ථියොනියං උප්පජ්ජිත්වා සඤ්ජාතක්ඛන්ධො පදුමවණ්ණසකලසරීරො උළාරො යූථපති මහානාගො අහොසි. තස්ස ඔභග්ගොභග්ගසාඛාභඞ්ගානි හත්ථිඡාපාව ඛාදන්ති, ඔගාහෙපි නං හත්ථිනියො කද්දමෙන විලිම්පිංසු, සබ්බං පාලිලෙය්‍යකනාගස්සෙව අහොසි. සො යූථා නිබ්බිජ්ජිත්වා පක්කාමි. තතො නං පදානුසාරෙන යූථා අනුබන්ධන්ති, එවං යාවතතියං පක්කන්තම්පි අනුබන්ධිංසුයෙව. තතො චින්තෙසි ‘‘ඉදානි මය්හං නත්තකො බාරාණසියං රජ්ජං කාරෙති, යංනූනාහං අත්තනො පුරිමජාතියා උය්‍යානං ගච්ඡෙය්‍යං. තත්‍ර සො මං රක්ඛිස්සතී’’ති. තතො රත්තියං නිද්දුපගතෙ යූථෙ යූථං පහාය තමෙව උය්‍යානං පාවිසි. උය්‍යානපාලො දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ‘‘හත්ථිං ගහෙස්සාමී’’ති සෙනාය පරිවාරෙසි. හත්ථී රාජානමෙව අභිමුඛො ගච්ඡති. රාජා ‘‘මං අභිමුඛො එතී’’ති ඛුරප්පං සන්නය්හිත්වා අට්ඨාසි. තතො හත්ථී ‘‘විජ්ඣෙය්‍යාපි මං එසො’’ති මානුසිකාය වාචාය ‘‘බ්‍රහ්මදත්ත, මා මං විජ්ඣ, අහං තෙ අය්‍යකො’’ති ආහ. රාජා ‘‘කිං භණසී’’ති සබ්බං පුච්ඡි. හත්ථීපි රජ්ජෙ ච නරකෙ ච හත්ථියොනියඤ්ච පවත්තිං සබ්බං [Pg.200] ආරොචෙසි. රාජා ‘‘සුන්දරං මා භායි, මා කඤ්චි භිංසාපෙහී’’ති හත්ථිනො වට්ටඤ්ච ආරක්ඛකෙ ච හත්ථිභණ්ඩෙ ච උපට්ඨාපෙසි.

109. “象”（Nāgo vā）的缘起是什么？据说，在波罗奈（Bārāṇasī），有一位国王为王二十年后去世，在地狱中受了二十年的煎熬，之后投生在雪山地区的象胎中，成为一头体格魁梧、全身呈莲花色、高贵非凡的象王，一头大象。小象们吃着它折断的树枝，入水时，母象们亦用泥涂抹其身，一切都如同巴力雷雅咖象（Pālileyyaka-nāga）一样。它因厌倦象群而离开。其后象群循迹追随，它如此离去三次，皆被追上。于是它想：“如今我的孙子正在波罗奈为王，我何不去我前世的御苑？在那里他必会保护我。”于是，趁着夜晚象群熟睡之际，它离开象群，进入了那座御苑。园丁见到后，禀告了国王。国王心想：“我要捕获此象。”便派军队将其包围。大象径直走向国王。国王心想：“它正朝我而来。”便备好利刃箭，肃立一旁。于是大象心想：“此人或将射我。”便以人语说道：“梵授（Brahmadatta），勿射杀我，我是你的祖父。”国王问：“汝言何意？”并询问了全部经过。大象亦将为王、堕入地狱以及投生象胎的经历全盘告知。国王说：“善哉，莫要害怕，亦勿惊扰任何人。”于是为大象安排了供养、护卫及象饰。

අථෙකදිවසං රාජා හත්ථික්ඛන්ධවරගතො ‘‘අයං වීසති වස්සානි රජ්ජං කාරෙත්වා නිරයෙ පච්චිත්වා පක්කාවසෙසෙන තිරච්ඡානයොනියං උප්පන්නො, තත්ථාපි ගණසංවාසසඞ්ඝට්ටනං අසහන්තො ඉධාගතොසි, අහො දුක්ඛොව ගණසංවාසො, එකීභාවො එව පන සුඛො’’ති චින්තෙත්වා තත්ථෙව විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. තං ලොකුත්තරසුඛෙන සුඛිතං අමච්චා උපසඞ්කමිත්වා පණිපාතං කත්වා ‘‘යානකාලො, මහාරාජා’’ති ආහංසු. තතො ‘‘නාහං, රාජා’’ති වත්වා පුරිමනයෙනෙව ඉමං ගාථමභාසි. සා පදත්ථතො පාකටා එව.

某日，国王骑着最好的象，心想：“此人曾治理国家二十年，之后在地狱受报，以剩余的业果投生为畜生。即便如此，他仍无法忍受群居的冲突，才来到此处。啊，群居实苦，独住为乐！”于是就在那里开始修习观（vipassanā），证得了辟支菩提。当他正安住于出世间之乐时，大臣们上前行礼后说道：“大王，是出发的时候了。”他回答说：“我不是国王。”然后就如先前那样说了这首偈颂。此偈颂的字面意义是显而易见的。

අයං පනෙත්ථ අධිප්පායයොජනා – සා ච ඛො යුත්තිවසෙනෙව, න අනුස්සවවසෙන. යථා අයං හත්ථී අරියකන්තෙසු සීලෙසු දන්තත්තා අදන්තභූමිං නාගච්ඡතීති වා, සරීරමහන්තතාය වා නාගො, එවං කුදාස්සු නාමාහම්පි අරියකන්තෙසු සීලෙසු දන්තත්තා අදන්තභූමිං නාගමනෙන, ආගුමකරණෙන, පුන ඉත්ථත්තං අනාගමනෙන ච ගුණසරීරමහන්තතාය වා නාගො භවෙය්‍යං. යථා චෙස යූථානි විවජ්ජයිත්වා එකචරියසුඛෙන යථාභිරන්තං විහරං අරඤ්ඤෙ එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං ගණං විවජ්ජෙත්වා එකවිහාරසුඛෙන යථාභිරන්තං විහරං අරඤ්ඤෙ අත්තනො යථා යථා සුඛං, තථා තථා යත්තකං වා ඉච්ඡාමි, තත්තකං අරඤ්ඤෙ නිවාසං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො එකො චරෙය්‍යන්ති අත්ථො. යථා චෙස සුසණ්ඨිතක්ඛන්ධමහන්තතාය සඤ්ජාතක්ඛන්ධො, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං අසෙඛසීලක්ඛන්ධමහන්තතාය සඤ්ජාතක්ඛන්ධො භවෙය්‍යං. යථා චෙස පදුමසදිසගත්තතාය වා, පදුමකුලෙ උප්පන්නතාය වා පදුමී, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං පදුමසදිසඋජුකතාය වා, අරියජාතිපදුමෙ උප්පන්නතාය වා පදුමී භවෙය්‍යං. යථා චෙස ථාමබලාදීහි උළාරො, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං පරිසුද්ධකායසමාචාරතාදීහි සීලසමාධිනිබ්බෙධිකපඤ්ඤාදීහි වා උළාරො භවෙය්‍යන්ති. එවං චින්තෙන්තො විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති.

此中义理结合如下——这仅是依据理趣，而非依据传闻。譬如，此象因于圣者所喜之戒中已调伏，故不复至未调伏之地，或因身躯巨大而名为“那伽”(nāgo)；我何时也能于圣者所喜之戒中已调伏，以不复至未调伏之地、不造罪业、不再来此世间，或因功德之身宏大而成为那伽呢？又如，它远离象群，享受独行之乐，随其所好在林中安住，如犀角独行；我何时也能这样舍离群体，享受独住之乐，随己所乐，意欲住多久，便在林中住多久，如犀角独行呢？又如，它因身蕴壮硕而蕴已成就；我何时也能因无学戒蕴(asekkhasīlakkhandha)之宏大而蕴已成就呢？又如，它因身体如莲花，或生于莲花族中，而名为“莲花”(padumī)；我何时也能因正直如莲花，或生于圣者种姓之莲花中，而名为“莲花”呢？又如，它因体力与力量等而高贵；我何时也能因身行清净等，或因戒、定、抉择慧等而高贵呢？如此思惟后，我开始修习观(vipassanā)，证得了辟支菩提(paccekabodhi)。

නාගගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

那伽偈释义终。

110. අට්ඨානතන්ති [Pg.201] කා උප්පත්ති? බාරාණසිරඤ්ඤො කිර පුත්තො දහරො එව සමානො පබ්බජිතුකාමො මාතාපිතරො යාචි. මාතාපිතරො නං නිවාරෙන්ති. සො නිවාරියමානොපි නිබන්ධතියෙව ‘‘පබ්බජිස්සාමී’’ති. තතො පුබ්බෙ වුත්තසෙට්ඨිපුත්තං විය සබ්බං වත්වා අනුජානිංසු. ‘‘පබ්බජිත්වා ච උය්‍යානෙයෙව වසිතබ්බ’’න්ති පටිජානාපෙසුං, සො තථා අකාසි. තස්ස මාතා පාතොව වීසතිසහස්සනාටකිත්ථිපරිවුතා උය්‍යානං ගන්ත්වා පුත්තං යාගුං පායෙත්වා අන්තරා ඛජ්ජකාදීනි ච ඛාදාපෙත්වා යාව මජ්ඣන්හිකසමයා තෙන සද්ධිං සමුල්ලපිත්වා නගරං පවිසති. පිතාපි මජ්ඣන්හිකෙ ආගන්ත්වා තං භොජෙත්වා අත්තනාපි භුඤ්ජිත්වා දිවසං තෙන සද්ධිං සමුල්ලපිත්වා සායන්හසමයං පටිජග්ගනකපුරිසෙ ඨපෙත්වා නගරං පවිසති. සො එවං රත්තින්දිවං අවිවිත්තො විහරති.

110. 《非处》（Aṭṭhāna）的缘起为何？据说，波罗奈（Bārāṇasī）王之子尚在年少时，便想出家，向父母请求。父母阻止他。他虽被阻止，却仍坚持道：“我定要出家。”于是，（父母）如同先前所说的长者子一般，听完他的一切陈述后，便应允了。他们让他承诺：“出家后必须只住在园林里。”他便那样做了。其母于清晨在两万名舞女的簇拥下，前往园林，让儿子喝了粥，其间又让他吃了硬食等食物，与他交谈直到中午时分，才进入城里。其父亦于中午时分前来，让他用食，自己也吃过之后，整日与他交谈，到了傍晚，留下护卫后，才进入城里。他就这样日夜不得闲静地住着。

තෙන ඛො පන සමයෙන ආදිච්චබන්ධු නාම පච්චෙකබුද්ධො නන්දමූලකපබ්භාරෙ විහරති. සො ආවජ්ජෙන්තො තං අද්දස – ‘‘අයං කුමාරො පබ්බජිතුං අසක්ඛි, ජටං ඡින්දිතුං න සක්කොතී’’ති. තතො පරං ආවජ්ජි – ‘‘අත්තනො ධම්මතාය නිබ්බිජ්ජිස්සති නු ඛො, නො’’ති. අථ ‘‘ධම්මතාය නිබ්බින්දන්තො අතිචිරං භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘තස්ස ආරම්මණං දස්සෙස්සාමී’’ති පුරිමනයෙනෙව මනොසිලාතලතො ආගන්ත්වා උය්‍යානෙ අට්ඨාසි. රාජපරිසා දිස්වා ‘‘පච්චෙකබුද්ධො ආගතො, මහාරාජා’’ති ආරොචෙසි. රාජා ‘‘ඉදානි මෙ පුත්තො පච්චෙකබුද්ධෙන සද්ධිං අනුක්කණ්ඨිතො වසිස්සතී’’ති පමුදිතමනො හුත්වා පච්චෙකබුද්ධං සක්කච්චං උපට්ඨහිත්වා තත්ථෙව වාසං යාචිත්වා පණ්ණසාලාදිවාවිහාරචඞ්කමාදිසබ්බං කාරෙත්වා වාසෙසි. සො තත්ථ වසන්තො එකදිවසං ඔකාසං ලභිත්වා කුමාරං පුච්ඡි – ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති? ‘‘අහං පබ්බජිතො’’ති. ‘‘පබ්බජිතා නාම න ඊදිසා හොන්තී’’ති. අථ ‘‘භන්තෙ, කීදිසා හොන්ති, කිං මය්හං අනනුච්ඡවික’’න්ති වුත්තෙ ‘‘ත්වං අත්තනො අනනුච්ඡවිකං න පෙක්ඛසි, නනු තෙ මාතා වීසතිසහස්සිත්ථීති සද්ධිං පුබ්බණ්හසමයෙ ආගච්ඡන්තී උය්‍යානං අවිවිත්තං කරොති, පිතා චස්ස මහතා බලකායෙන සායන්හසමයෙ ජග්ගනකපරිසා සකලං රත්තිං, පබ්බජිතා නාම තව සදිසා න හොන්ති, ඊදිසා පන හොන්තී’’ති තත්ථ ඨිතස්සෙව ඉද්ධියා හිමවන්තෙ අඤ්ඤතරං විහාරං දස්සෙසි. සො තත්ථ පච්චෙකබුද්ධෙ ආලම්බනඵලකං නිස්සාය ඨිතෙ ච චඞ්කමන්තෙ ච රජනකකම්මසූචිකම්මාදීනි කරොන්තෙ ච දිස්වා ආහ – ‘‘තුම්හෙ ඉධ නාගච්ඡථ, පබ්බජ්ජා ච තුම්හෙහි අනුඤ්ඤාතා’’ති[Pg.202]? ‘‘ආම, පබ්බජ්ජා අනුඤ්ඤාතා, පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සමණා නාම අත්තනො නිස්සරණං කාතුං, පදෙසඤ්ච ඉච්ඡිතං පත්ථිතං ගන්තුං ලභන්ති, එත්තකංව වට්ටතී’’ති වත්වා ආකාසෙ ඨත්වා අට්ඨාන තං සඞ්ගණිකාරතස්ස, යං ඵස්සයෙ සාමයිකං විමුත්තින්ති ඉමං උපඩ්ඪුගාථං වත්වා දිස්සමානොයෙව ආකාසෙන නන්දමූලකපබ්භාරං අගමාසි. එවං ගතෙ පච්චෙකබුද්ධෙ සො අත්තනො පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිපජ්ජි. ආරක්ඛපුරිසොපි ‘‘සයිතො කුමාරො, ඉදානි කුහිං ගමිස්සතී’’ති පමත්තො නිද්දං ඔක්කමි. සො තස්ස පමත්තභාවං ඤත්වා පත්තචීවරමාදාය අරඤ්ඤං පාවිසි. තත්‍ර ච ඨිතො විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා පච්චෙකබුද්ධට්ඨානං ගතො. තත්‍ර ච ‘‘කථමධිගත’’න්ති පුච්ඡිතො ආදිච්චබන්ධුනා වුත්තං උපඩ්ඪගාථං පරිපුණ්ණං කත්වා අභාසි.

那时，有一位名叫阿底迦般度(Ādiccabandhu)的独觉佛，住在难陀根山窟(Nandamūlakapabbhāra)中。他以神通观察，看到了那位王子，心想：“这位王子没能真正地出家，他无法斩断贪爱的纠缠。”接着他又思惟：“他会因自身的法性而生起厌离吗？”他知道：“若依其自性而生厌离，将耗费漫长的时间。”于是想：“我应当给他一个（修行的）所缘。”便如前述，从曼诺师罗石台前来，伫立于园中。国王的侍从看见后禀报：“大王，一位独觉佛来了！”国王心想：“如今我儿与独觉佛共住，将不再烦恼了。”他心生欢喜，恭敬地承事独觉佛，并请求他就地安住，为他建造了茅屋、日间住处、经行处等一切所需，让他住了下来。独觉佛住在那儿，一日觅得良机，问王子道：“你是谁？”“我是出家人。”“出家人并非如此。”王子问：“尊者，那该是怎样？我有何不当之处？”独觉佛说：“你难道不见自己的不当之处吗？你的母亲在上午带领一千名侍女前来，令此园林不得寂静；你的父亲在傍晚带着大批卫队前来，守卫们则整夜（在此喧扰）。出家人不像你这样，而是像这样……”说罢，他便立于原地，以神通力示现了喜马拉雅山中的一座精舍。王子看见那里的独觉佛们，有的倚着禅板而立，有的在经行，有的在做染色、缝纫等工作，便问道：“你们不来这里吗？出家是你们所允许的吗？”“是的，出家是被允许的。自出家之时起，沙门便可寻求自身的解脱，可前往任何意欲之处，仅此而已。”说罢，他伫立于空中，诵出这半首偈颂：“于乐众者，无有是处，能证暂时解脱。”说完，便在众人眼前，凌空向难陀根山窟飞去。独觉佛离去后，王子回到自己的茅屋躺下。守卫心想：“王子睡着了，现在他能去哪里呢？”便放松了警惕，沉沉睡去。王子察知他们懈怠，便拿起衣钵(pattacīvara)，进入了林中。他在那里安住，开始修习观(vipassanā)，亲证了独觉菩提，然后前往独觉佛的住处。在那里，当被问及“如何证得”时，他便将阿底迦般度所说的那半首偈颂补充完整，诵了出来。

තස්සත්ථො – අට්ඨාන තන්ති අට්ඨානං තං, අකාරණං තන්ති වුත්තං හොති. අනුනාසිකලොපො කතො ‘‘අරියසච්චාන දස්සන’’න්තිආදීසු (ඛු. පා. 5.11; සු. නි. 270) විය. සඞ්ගණිකාරතස්සාති ගණාභිරතස්ස. යන්ති කාරණවචනමෙතං ‘‘යං හිරීයති හිරීයිතබ්බෙනා’’තිආදීසු (ධ. ස. 30) විය. ඵස්සයෙති අධිගච්ඡෙ. සාමයිකං විමුත්තින්ති ලොකියසමාපත්තිං. සා හි අප්පිතප්පිතසමයෙ එව පච්චත්ථිකෙහි විමුච්චනතො ‘‘සාමයිකා විමුත්තී’’ති වුච්චති. තං සාමයිකං විමුත්තිං. අට්ඨානං තං, න තං කාරණං විජ්ජති සඞ්ගණිකාරතස්ස, යෙන කාරණෙන විමුත්තිං ඵස්සයෙ ඉති එතං ආදිච්චබන්ධුස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස වචො නිසම්ම සඞ්ගණිකාරතිං පහාය යොනිසො පටිපජ්ජන්තො අධිගතොම්හීති ආහ. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

其义——aṭṭhāna者，即aṭṭhānaṃ taṃ，是谓akāraṇaṃ（无因）。此处鼻音已脱落，犹如“ariyasaccāna dassana（见圣谛）”等句（《小诵》5.11；《经集》270）。saṅgaṇikāratassa者，谓乐于交往者。yanti是表原因之词，犹如“yaṃ hirīyati hirīyitabbenā（因可耻而耻）”等句（《法集论》30）。phassaye者，谓能证得。sāmayikaṃ vimutti（时解脱）者，谓世间定(lokiyasamāpatti)。彼仅于安止之时，从诸障法(paccatthikehi)解脱，故名“时解脱”。对乐于交往者而言，证得彼时解脱，此为非处，无有其因。此乃日亲(Ādiccabandhu)独觉佛之言，闻此言已，舍离交往之乐，如理行道，我已证得。余者如前所说。

අට්ඨානගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

非处偈释义终。

දුතියවග්ගො නිට්ඨිතො.

第二品终。

111. දිට්ඨීවිසූකානීති කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර බාරාණසිරාජා රහොගතො චින්තෙසි – ‘‘යථා සීතාදීනං පටිඝාතකානි උණ්හාදීනි අත්ථි, අත්ථි නු ඛො එවං වට්ටපටිඝාතකං විවට්ටං, නො’’ති? සො අමච්චෙ පුච්ඡි – ‘‘විවට්ටං ජානාථා’’ති? තෙ ‘‘ජානාම, මහාරාජා’’ති ආහංසු. රාජා ‘‘කිං ත’’න්ති? තතො ‘‘අන්තවා ලොකො’’තිආදිනා නයෙන සස්සතුච්ඡෙදං කථෙසුං. රාජා ‘‘ඉමෙ න ජානන්ති, සබ්බෙපිමෙ දිට්ඨිගතිකා’’ති [Pg.203] සයමෙව තෙසං විලොමතඤ්ච අයුත්තතඤ්ච දිස්වා ‘‘වට්ටපටිඝාතකං විවට්ටං අත්ථි, තං ගවෙසිතබ්බ’’න්ති චින්තෙත්වා රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. ඉමඤ්ච උදානගාථං අභාසි පච්චෙකබුද්ධානං මජ්ඣෙ බ්‍යාකරණගාථඤ්ච.

111. “见之荆棘”缘起为何？据说，波罗奈(Bārāṇasī)有王，独处静思：“犹如寒冷等有热等为对治，轮回(vaṭṭa)亦有对治之还灭(vivaṭṭa)否？”彼问诸大臣：“汝等知还灭否？”彼等答曰：“大王，我等知之。”王问：“何为还灭？”于是彼等以“世间有边”等方式，宣说常见与断见。王思：“此等无知，皆为见行者(diṭṭhigatikā)。”自见其颠倒不当，复思：“必有对治轮回之还灭，应寻觅之。”遂舍王位而出家，修习观(vipassanā)，证得独觉菩提(paccekabodhi)。彼于独觉佛众中，说此自说偈(udānagāthā)及记说偈(byākaraṇagātha)。

තස්සත්ථො – දිට්ඨීවිසූකානීති ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතානි. තානි හි මග්ගසම්මාදිට්ඨියා විසූකට්ඨෙන විජ්ඣනට්ඨෙන විලොමට්ඨෙන ච විසූකානි, එවං දිට්ඨියා විසූකානි, දිට්ඨි එව වා විසූකානි දිට්ඨිවිසූකානි. උපාතිවත්තොති දස්සනමග්ගෙන අතික්කන්තො. පත්තො නියාමන්ති අවිනිපාතධම්මතාය සම්බොධිපරායණතාය ච නියතභාවං අධිගතො, සම්මත්තනියාමසඞ්ඛාතං වා පඨමමග්ගන්ති. එත්තාවතා පඨමමග්ගකිච්චනිප්ඵත්ති ච තස්ස පටිලාභො ච වුත්තො. ඉදානි පටිලද්ධමග්ගොති ඉමිනා සෙසමග්ගපටිලාභං දස්සෙති. උප්පන්නඤාණොම්හීති උප්පන්නපච්චෙකබොධිඤාණො අම්හි. එතෙන ඵලං දස්සෙති. අනඤ්ඤනෙය්‍යොති අඤ්ඤෙහි ඉදං සච්චන්ති න නෙතබ්බො. එතෙන සයම්භුතං දස්සෙති, පත්තෙ වා පච්චෙකබොධිඤාණෙ අඤ්ඤනෙය්‍යතාය අභාවා සයංවසිතං. සමථවිපස්සනාය වා දිට්ඨිවිසූකානි උපාතිවත්තො, ආදිමග්ගෙන නියාමං පත්තො, සෙසෙහි පටිලද්ධමග්ගො, ඵලඤාණෙන උප්පන්නඤාණො, තං සබ්බං අත්තනාව අධිගතොති අනඤ්ඤනෙය්‍යොති. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

其义——“见之荆棘”(diṭṭhīvisūkāni)即六十二见。彼等因其有荆棘之义、穿刺之义、相违之义，而与道之正见(maggasammādiṭṭhi)相悖，故为“荆棘”。如是，于见为荆棘，或见即是荆棘，故名“见之荆棘”。“已超越”(upātivatto)指以见道(dassanamagga)超越了（它们）。“已得决定”(patto niyāmaṃ)指因其不堕恶趣之法性(avinipātadhammatā)及以正觉为归趣(sambodhiparāyaṇatā)，而证得决定之状态；或指名为正性决定(sammattaniyāma)的初道。至此，已说初道之功用圆满及其证得。如今，以“已得道”(paṭiladdhamaggo)显示其余诸道之证得。“我已生智”(uppannañāṇomhi)谓我已生起独觉菩提智(paccekabodhiñāṇa)。此句显示果。“不从他导”(anaññaneyyo)谓不须由他人引导说“此是真理”。此句显示自证(sayambhuta)；或谓已证得独觉菩提智，因无为他所导之性，故得自主(sayaṃvasitaṃ)。又或者，以止(samatha)观(vipassanā)超越见之荆棘，以初道得决定，以其余诸道得道，以果智生起智，这一切皆由自己证得，故为“不从他导”。其余应如前述而知。

දිට්ඨීවිසූකගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

见之荆棘偈释义终。

112. නිල්ලොලුපොති කා උප්පත්ති? බාරාණසිරඤ්ඤො කිර සූදො අන්තරභත්තං පචිත්වා උපනාමෙසි මනුඤ්ඤදස්සනං සාදුරසං ‘‘අප්පෙව නාම මෙ රාජා ධනමනුප්පාදෙය්‍යා’’ති. තං රඤ්ඤො ගන්ධෙනෙව භොත්තුකම්‍යතං ජනෙසි, මුඛෙ ඛෙළං උප්පාදෙති. පඨමකබළෙ පන මුඛෙ පක්ඛිත්තමත්තෙ සත්තරසහරණිසහස්සානි අමතෙනෙව ඵුසිතානි අහෙසුං. සූදො ‘‘ඉදානි මෙ දස්සති, ඉදානි මෙ දස්සතී’’ති චින්තෙසි. රාජාපි ‘‘සක්කාරාරහො සූදො’’ති චින්තෙසි, ‘‘රසං සායිත්වා පන සක්කරොන්තං මං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡෙය්‍ය ‘ලොලො අයං රාජා රසගරුකො’’’ති න කිඤ්චි අභණි. එවං යාව භොජනපරියොසානං, තාව සූදො ‘‘ඉදානි දස්සති, ඉදානි දස්සතී’’ති චින්තෙසි. රාජාපි අවණ්ණභයෙන න කිඤ්චි අභණි. තතො සූදො [Pg.204] ‘‘නත්ථි මඤ්ඤෙ ඉමස්ස රඤ්ඤො ජිව්හාවිඤ්ඤාණ’’න්ති. දුතියදිවසෙ අසාදුරසං උපනාමෙසි. රාජා භුඤ්ජන්තො ‘‘නිග්ගහාරහො වත, භො, අජ්ජ සූදො’’ති ජානන්තොපි පුබ්බෙ විය පච්චවෙක්ඛිත්වා අවණ්ණභයෙන න කිඤ්චි අභණි. තතො සූදො ‘‘රාජා නෙව සුන්දරං නාසුන්දරං ජානාතී’’ති චින්තෙත්වා සබ්බං පරිබ්බයං අත්තනාව ගහෙත්වා කිඤ්චිදෙව පචිත්වා රඤ්ඤො දෙති. රාජා ‘‘අහො වත ලොභො, අහං නාම වීසති නගරසහස්සානි භුඤ්ජන්තො ඉමස්ස ලොභෙන භත්තමත්තම්පි න ලභාමී’’ති නිබ්බිජ්ජිත්වා රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. පුරිමනයෙනෙව ඉමං ගාථං අභාසි.

112. “无贪”一偈的起缘为何？据说，波罗奈(Bārāṇasī)国王有一位厨师，为国王烹制了午膳，饭菜赏心悦目、滋味甜美。厨师心想：“或许国王会因此赏赐我钱财。”这饭菜的香气引得国王食欲大开，口中生津。第一口饭刚放入口中，七千味脉便如触甘露。厨师心想：“现在他会赏赐我了，现在他会赏赐我了。”国王也心想：“这厨师值得奖赏。”但他又想：“若我一尝到美味就赏赐他，恐怕会传出恶名，说‘此王贪婪，重于口味’。”于是便一言不发。就这样直到用膳结束，厨师一直想着：“现在他会赏赐我了，现在他会赏赐我了。”国王也因害怕恶名而什么也没说。于是厨师想：“看来这位国王没有舌识。”第二天，他便呈上难吃的饭菜。国王一面吃，一面心知：“今天这厨师实在该受惩罚。”但仍如前日一般思量，因害怕恶名而一言不发。于是厨师心想：“国王根本不知何为美味、何为不美味。”便将所有用度自己取走，随便做了些东西给国王。国王想：“唉，真是贪婪！我身为两万座城池的主人，竟因他的贪婪，连一顿像样的饭都吃不上。”他心生厌离，舍弃王位而出家，修习观(vipassanā)，证得了独觉菩提。他便如前述那样，说了这首偈颂。

තත්ථ නිල්ලොලුපොති අලොලුපො. යො හි රසතණ්හාභිභූතො හොති, සො භුසං ලුප්පති පුනප්පුනං ලුප්පති, තෙන ‘‘ලොලුපො’’ති වුච්චති. තස්මා එස තං පටික්ඛිපන්තො ‘‘නිල්ලොලුපො’’ති ආහ. නික්කුහොති එත්ථ කිඤ්චාපි යස්ස තිවිධං කුහනවත්ථු නත්ථි, සො ‘‘නික්කුහො’’ති වුච්චති. ඉමිස්සා පන ගාථාය මනුඤ්ඤභොජනාදීසු විම්හයමනාපජ්ජනතො නික්කුහොති අයමධිප්පායො. නිප්පිපාසොති එත්ථ පාතුමිච්ඡා පිපාසා, තස්සා අභාවෙන නිප්පිපාසො, සාදුරසලොභෙන භොත්තුකම්‍යතාවිරහිතොති අත්ථො. නිම්මක්ඛොති එත්ථ පරගුණවිනාසනලක්ඛණො මක්ඛො, තස්ස අභාවෙන නිම්මක්ඛො. අත්තනො ගිහිකාලෙ සූදස්ස ගුණමක්ඛනාභාවං සන්ධායාහ. නිද්ධන්තකසාවමොහොති එත්ථ රාගාදයො තයො කායදුච්චරිතාදීනි ච තීණීති ඡ ධම්මා යථාසම්භවං අප්පසන්නට්ඨෙන සකභාවං විජහාපෙත්වා පරභාවං ගණ්හාපනට්ඨෙන කසටට්ඨෙන ච ‘‘කසාවා’’ති වෙදිතබ්බා. යථාහ –

此处，“无贪”(nillolupo)即不贪婪(alolupo)。若为味爱(rasataṇhā)所征服，则极贪婪，一再贪婪，故称“贪婪者”(lolupo)。因此，彼为排拒此，而言“无贪”。于此，“无伪”(nikkuho)者，虽谓无有三欺骗事(kuhanavatthu)之人，然于此偈，其义为：于美味食等，心不惊奇、不喜乐，故称“无伪”。于此，“无渴”(nippipāso)者，饮欲为渴(pipāsā)，因无此欲，故为“无渴”；其义为：离于因贪美味而有之食欲。于此，“不抹煞(他人之)德”(nimmakkho)者，抹煞(makkha)为坏他人之德相，因无此，故为“不抹煞(他人之)德”。此乃就其为在家者时，不抹煞厨师之德而言。于此，“已涤烦恼垢与痴”(niddhantakasāvamoho)者，当知：贪等三者，及身恶行等三者，此六法，随其所应，以不净故，以能令舍自性而取他性故，以有垢秽故，称为“烦恼垢”(kasāva)。如所说：

‘‘තත්ථ කතමෙ තයො කසාවා? රාගකසාවො, දොසකසාවො, මොහකසාවො. ඉමෙ තයො කසාවා. තත්ථ කතමෙ අපරෙපි තයො කසාවා? කායකසාවො, වචීකසාවො, මනොකසාවො’’ති (විභ. 924).

“此中，何为三烦恼垢？贪烦恼垢、嗔烦恼垢、痴烦恼垢。此为三烦恼垢。此中，复有何为三烦恼垢？身烦恼垢、语烦恼垢、意烦恼垢。”（《分别论》924）

තෙසු මොහං ඨපෙත්වා පඤ්චන්නං කසාවානං තෙසඤ්ච සබ්බෙසං මූලභූතස්ස මොහස්ස නිද්ධන්තත්තා නිද්ධන්තකසාවමොහො. තිණ්ණං එව වා කායවචීමනොකසාවානං මොහස්ස ච නිද්ධන්තත්තා නිද්ධන්තකසාවමොහො. ඉතරෙසු නිල්ලොලුපතාදීහි [Pg.205] රාගකසාවස්ස, නිම්මක්ඛතාය දොසකසාවස්ස නිද්ධන්තභාවො සිද්ධො එව. නිරාසයොති නිත්තණ්හො. සබ්බලොකෙ භවිත්වාති සකලලොකෙ, තීසු භවෙසු ද්වාදසසු වා ආයතනෙසු භවවිභවතණ්හාවිරහිතො හුත්වාති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අථ වා තයොපි පාදෙ වත්වා එකො චරෙති එකො චරිතුං සක්කුණෙය්‍යාති එවම්පෙත්ථ සම්බන්ධො කාතබ්බො.

由于涤除了（除愚痴外的）五种烦恼垢，以及作为这一切烦恼垢之根本的愚痴，故称“已涤尽烦恼垢与愚痴者”。或者，因涤除了身、语、意三烦恼垢及愚痴，故称“已涤尽烦恼垢与愚痴者”。至于其他，由无贪等，贪烦恼垢得以涤除；由不覆藏，瞋烦恼垢得以涤除，此理已成。“无期望”(Nirāsayo)即无渴爱。“遍于一切世间”(Sabbaloke bhavitvā)是说：于所有世间，即于三有或十二处中，已离于有爱及无有爱，此为义。其余应如前述之理了知。又或者，说了全部三句之后，“独自游行”(eko care)，是说“他能够独自游行”，于此应如是建立关联。

නිල්ලොලුපගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

无贪偈释义终。

113. පාපං සහායන්ති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර අඤ්ඤතරො රාජා මහච්චරාජානුභාවෙන නගරං පදක්ඛිණං කරොන්තො මනුස්සෙ කොට්ඨාගාරතො පුරාණධඤ්ඤාදීනි බහිද්ධා නීහරන්තෙ දිස්වා ‘‘කිං, භණෙ, ඉද’’න්ති අමච්චෙ පුච්ඡි. අමච්චා ‘‘ඉදානි, මහාරාජ, නවධඤ්ඤාදීනි උප්පජ්ජිස්සන්ති, තෙසං ඔකාසං කාතුං ඉමෙ මනුස්සා පුරාණධඤ්ඤාදීනි ඡඩ්ඩෙන්තී’’ති ආහංසු. රාජා ‘‘කිං, භණෙ, ඉත්ථාගාරබලකායාදීනං වත්තං පරිපුණ්ණ’’න්ති ආහ. ‘‘ආම, මහාරාජ, පරිපුණ්ණ’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ, දානසාලං කාරෙථ, දානං දස්සාමි, මා ඉමානි ධඤ්ඤානි අනුපකාරානි විනස්සන්තූ’’ති. තතො නං අඤ්ඤතරො දිට්ඨිගතිකො අමච්චො ‘‘මහාරාජ, නත්ථි දින්න’’න්ති ආරබ්භ යාව ‘‘බාලෙ ච පණ්ඩිතෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සන්තී’’ති වත්වා නිවාරෙසි. රාජා දුතියම්පි තතියම්පි කොට්ඨාගාරෙ විලුම්පන්තෙ දිස්වා තථෙව ආණාපෙසි. සොපි තතියම්පි නං ‘‘මහාරාජ, දත්තුපඤ්ඤත්තං යදිදං දාන’’න්තිආදීනි වත්වා නිවාරෙසි. සො ‘‘අරෙ, අහං අත්තනො සන්තකම්පි න ලභාමි දාතුං, කිං මෙ ඉමෙහි පාපසහායෙහී’’ති නිබ්බින්නො රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි. තඤ්ච පාපසහායං ගරහන්තො ඉමං උදානගාථමාහ.

113. 《恶友》偈的缘起为何？据说在波罗奈城（Bārāṇasī），一位国王以盛大王威巡视都城，看见人们从粮仓里将旧谷物等搬出丢弃，便问大臣：“这是怎么回事？”大臣回答：“大王，新谷等即将出产，这些人为了给它们腾出空间，正在丢弃旧谷物等。”国王问：“后宫和军队的供给是否充足？”回答说：“是的，大王，非常充足。”“既然这样，就建造布施堂，我要行布施，不要让这些谷物无益地毁坏掉。”这时，一位持邪见（diṭṭhigatika）的大臣开始劝阻说：“大王，布施没有果报。”接着又说“愚人和智者奔波轮回，最终都会了结苦痛”之类的话来阻止他。国王第二次、第三次看见他们在粮仓里毁弃谷物，还是下了同样的命令。那位大臣也第三次用“大王，布施只是名言施设而已”之类的话来阻止他。国王心想：“咄！我连自己的东西都不能布施吗？要这些恶友何用！”于是他对王位心生厌离，舍位出家，修习观（vipassanā），证得了辟支佛果（paccekabodhi）。他在呵责那个恶友时，说了这首自说偈。

තස්සායං සඞ්ඛෙපත්ථො – ය්වායං දසවත්ථුකාය පාපදිට්ඨියා සමන්නාගතත්තා පාපො, පරෙසම්පි අනත්ථං පස්සතීති අනත්ථදස්සී, කායදුච්චරිතාදිම්හි ච විසමෙ නිවිට්ඨො, තං අත්ථකාමො කුලපුත්තො පාපං සහායං පරිවජ්ජයෙථ, අනත්ථදස්සිං විසමෙ නිවිට්ඨං. සයං න සෙවෙති අත්තනො වසෙන තං න සෙවෙය්‍ය. යදි පන පරස්ස වසො හොති, කිං සක්කා කාතුන්ති වුත්තං හොති. පසුතන්ති පසටං, දිට්ඨිවසෙන තත්ථ තත්ථ ලග්ගන්ති අත්ථො. පමත්තන්ති කාමගුණෙසු වොස්සට්ඨචිත්තං, කුසලභාවනාරහිතං වා. තං [Pg.206] එවරූපං සහායං න සෙවෙ න භජෙ න පයිරුපාසෙ, අඤ්ඤදත්ථු එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති.

此为简要义：此人因具足十事恶见(pāpadiṭṭhi)而为恶人，又见他人之不义，故为见不义者(anatthadassī)，且陷入身恶行等不正道中。求义的良家子(kulaputta)应远离此等恶友——见不义者与陷入不正道者。自己不应亲近，即不应随己意亲近彼人。然若为他人所制，又能奈何？此即其义。所谓“沉溺”(pasuta)，即是散布，义为因邪见而处处执着。所谓“放逸”(pamatta)，即心已放纵于欲乐，或无善法之修习。对此等友，不应亲近，不应交往，不应奉事，实应如犀角独行。

පාපසහායගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

恶友偈释义终。

114. බහුස්සුතන්ති කා උප්පත්ති? පුබ්බෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ අට්ඨ පච්චෙකබොධිසත්තා පබ්බජිත්වා ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා දෙවලොකෙ උප්පන්නාතිආදි සබ්බං අනවජ්ජභොජීගාථාය වුත්තසදිසමෙව. අයං පන විසෙසො – පච්චෙකබුද්ධෙ නිසීදාපෙත්වා රාජා ආහ – ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති? තෙ ආහංසු – ‘‘මයං, මහාරාජ, බහුස්සුතා නාමා’’ති. රාජා ‘‘අහං සුතබ්‍රහ්මදත්තො නාම, සුතෙන තිත්තිං න ගච්ඡාමි, හන්ද, නෙසං සන්තිකෙ විචිත්‍රනයධම්මදෙසනං සොස්සාමී’’ති අත්තමනො දක්ඛිණොදකං දත්වා පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ සඞ්ඝත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ නිසීදිත්වා ‘‘ධම්මකථං, භන්තෙ, කථෙථා’’ති ආහ. සො ‘‘සුඛිතො හොතු, මහාරාජ, රාගක්ඛයො හොතූ’’ති වත්වා උට්ඨිතො. රාජා ‘‘අයං න බහුස්සුතො, දුතියො බහුස්සුතො භවිස්සති, ස්වෙ තස්ස විචිත්‍රධම්මදෙසනං සොස්සාමී’’ති ස්වාතනාය නිමන්තෙසි. එවං යාව සබ්බෙසං පටිපාටි ගච්ඡති, තාව නිමන්තෙසි, තෙ සබ්බෙපි ‘‘දොසක්ඛයො හොතු, මොහක්ඛයො, ගතික්ඛයො, භවක්ඛයො, වට්ටක්ඛයො, උපධික්ඛයො, තණ්හක්ඛයො හොතූ’’ති එවං එකෙකපදං විසෙසෙත්වා සෙසං පඨමසදිසමෙව වත්වා උට්ඨහිංසු.

114. “多闻者”的由来是什么？据说，过去在迦叶世尊的教法中，有八位辟支菩萨出家，圆满往返行持(gatapaccāgatavatta)后生于天界等等，这一切都和《无过食者偈》(Anavajjabhojīgāthā)所说的相似。但这里有个不同之处——国王让辟支佛们坐下后，问道：‘你们是谁？’他们回答说：‘大王，我们名为多闻者。’国王心想：‘我名为闻梵授(Sutabrahmadatta)，我对听闻永不满足，好，我要在他们那里听闻种种善巧的法义开示。’他欢喜地行了献水礼(dakkhiṇodaka)并加以供养，用餐完毕后，他在僧团长老身边坐下，说道：‘尊者，请说法吧。’长老说：‘愿大王安乐，愿贪欲灭尽。’说完就起身了。国王心想：‘这位不是多闻者，第二位应该是多闻者，明天我要听他开示种种善巧的法。’于是为第二天而邀请了他。国王就这样依次邀请了所有的人，他们也都各自将一句祝福换作‘愿嗔恚灭尽’、‘愿愚痴灭尽’、‘愿趣灭尽’、‘愿有灭尽’、‘愿轮回灭尽’、‘愿所依灭尽’或‘愿渴爱灭尽’，而其余部分则与第一位所说相同，说完便起身了。

තතො රාජා – ‘‘ඉමෙ ‘බහුස්සුතා මය’න්ති භණන්ති, න ච තෙසං විචිත්‍රකථා, කිමෙතෙහි වුත්ත’’න්ති තෙසං වචනත්ථං උපපරික්ඛිතුමාරද්ධො. අථ ‘‘රාගක්ඛයො හොතූ’’ති උපපරික්ඛන්තො ‘‘රාගෙ ඛීණෙ දොසොපි මොහොපි අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙපි කිලෙසා ඛීණා හොන්තී’’ති ඤත්වා අත්තමනො අහොසි ‘‘නිප්පරියායබහුස්සුතා ඉමෙ සමණා. යථාපි හි පුරිසෙන මහාපථවිං වා ආකාසං වා අඞ්ගුලියා නිද්දිසන්තෙන න අඞ්ගුලිමත්තොව පදෙසො නිද්දිට්ඨො හොති. අපි ච ඛො පන සකලපථවී ආකාසා එව නිද්දිට්ඨා හොන්ති. එවං ඉමෙහි එකෙකං අත්ථං නිද්දිසන්තෙහි අපරිමාණා අත්ථා නිද්දිට්ඨා හොන්තී’’ති. තතො සො ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං බහුස්සුතො භවිස්සාමී’’ති තථාරූපං බහුස්සුතභාවං පත්ථෙන්තො [Pg.207] රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථමභාසි.

于是国王想：“这些人自称‘我们博学多闻’，言谈却不巧妙，他们说了些什么呢？”便开始探究他们话语的含义。当他探究“愿贪欲灭尽”时，了知“贪欲灭尽时，嗔与痴以及其他任何烦恼也都灭尽了”，便心生欢喜：“这些沙门是无需辗转解释的博学者。就如有人用手指点大地或虚空，所指出的并非仅手指大小之处，而是指出了整个大地和虚空。同样，他们指出一个义理，就等于指出了无量的义理。”于是他想：“我何时才能如此博学呢？”他渴望达到那样的博学境界，便舍弃王位而出家，修行观(vipassanā)，证得了辟支菩提(paccekabodhi)，然后说出这首自说偈(udānagāthā)。

තත්ථායං සඞ්ඛෙපත්ථො – බහුස්සුතන්ති දුවිධො බහුස්සුතො තීසු පිටකෙසු අත්ථතො නිඛිලො පරියත්තිබහුස්සුතො ච, මග්ගඵලවිජ්ජාභිඤ්ඤාපටිවෙධකො පටිවෙධබහුස්සුතො ච. ආගතාගමො ධම්මධරො. උළාරෙහි පන කායවචීමනොකම්මෙහි සමන්නාගතො උළාරො. යුත්තපටිභානො ච මුත්තපටිභානො ච යුත්තමුත්තපටිභානො ච පටිභානවා. පරියත්තිපරිපුච්ඡාධිගමවසෙන වා තිවිධො පටිභානවා වෙදිතබ්බො. යස්ස හි පරියත්ති පටිභාති, සො පරියත්තිපටිභානවා. යස්ස අත්ථඤ්ච ඤාණඤ්ච ලක්ඛණඤ්ච ඨානාට්ඨානඤ්ච පරිපුච්ඡන්තස්ස පරිපුච්ඡා පටිභාති, සො පරිපුච්ඡාපටිභානවා. යස්ස මග්ගාදයො පටිවිද්ධා හොන්ති, සො අධිගමපටිභානවා. තං එවරූපං බහුස්සුතං ධම්මධරං භජෙථ මිත්තං උළාරං පටිභානවන්තං. තතො තස්සානුභාවෙන අත්තත්ථපරත්ථඋභයත්ථභෙදතො වා දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථභෙදතො වා අනෙකප්පකාරානි අඤ්ඤාය අත්ථානි, තතො ‘‘අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධාන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) කඞ්ඛාට්ඨානියෙසු විනෙය්‍ය කඞ්ඛං විචිකිච්ඡං විනෙත්වා විනාසෙත්වා එවං කතසබ්බකිච්චො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති.

此中，此为简略义——“多闻者(bahussuta)”有二种：其一为于三藏义理完全通达的“教理多闻者(pariyattibahussuta)”，其二为通达道、果、明、神通的“通达多闻者(paṭivedhabahussuta)”。传承圣教者即是“持法者(dhammadharo)”。又，具足殊胜身、语、意业者，是为“尊贵者(uḷāra)”。具足相应辩才(yuttapaṭibhāna)、无碍辩才(muttapaṭibhāna)与相应无碍辩才(yuttamuttapaṭibhāna)者，是为“具辩才者(paṭibhānavā)”。或者，依教理(pariyatti)、遍问(paripucchā)与证悟(adhigama)，当知“具辩才者”有三种。若人于教理有辩才，是为“教理辩才者(pariyattipaṭibhānavā)”。若人于他人询问义理、智、相、处与非处时，于遍问有辩才，是为“遍问辩才者(paripucchāpaṭibhānavā)”。若人已通达道等，是为“证悟辩才者(adhigamapaṭibhānavā)”。应当亲近如是多闻、持法、尊贵、具辩才的善友。依其威力，了知自利、他利、俱利，或现法利、后世利、究竟利等种种利益，从而于‘我于过去世为曾有耶？’等诸疑惑处，调伏其疑，断除、破坏其惑。如是已办一切所作，当如犀角独行。

බහුස්සුතගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

多闻偈释义终。

115. ඛිඩ්ඩං රතින්ති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර විභූසකබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා පාතොව යාගුං වා භත්තං වා භුඤ්ජිත්වා නානාවිධවිභූසනෙහි අත්තානං විභූසාපෙත්වා මහාආදාසෙ සකලං සරීරං දිස්වා යං න ඉච්ඡති, තං අපනෙත්වා අඤ්ඤෙන විභූසනෙන විභූසාපෙති. තස්ස එකදිවසං එවං කරොන්තස්ස භත්තවෙලා මජ්ඣන්හිකා සම්පත්තා. විප්පකතවිභූසිතොව දුස්සපට්ටෙන සීසං වෙඨෙත්වා භුඤ්ජිත්වා දිවාසෙය්‍යං උපගඤ්ඡි. පුනපි උට්ඨහිත්වා තථෙව කරොතො සූරියො ඔග්ගතො. එවං දුතියදිවසෙපි තතියදිවසෙපි. අථස්ස එවං මණ්ඩනප්පසුතස්ස පිට්ඨිරොගො උදපාදි. තස්ස එතදහොසි – ‘‘අහො රෙ, අහං සබ්බථාමෙන විභූසන්තොපි ඉමස්මිං කප්පකෙ විභූසනෙ අසන්තුට්ඨො ලොභං උප්පාදෙසිං, ලොභො ච නාමෙස අපායගමනීයො [Pg.208] ධම්මො, හන්දාහං ලොභං නිග්ගණ්හාමී’’ති රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථමභාසි.

115. 《嬉戏与爱乐》的缘起为何？相传在波罗奈城(Bārāṇasiyaṃ)，有位名叫爱饰梵授(Vibhūsakabrahmadatto)的国王。他每天清晨用过粥或饭后，便以各式各样的饰品来装饰自己，然后在大镜中审视全身，凡有不满意之处，便取下换上其他饰品。有一天，他如此行事，不觉已到了正午的用餐时间。他装饰尚未完毕，便用布巾裹头，用完餐后就去午睡了。醒来后又继续如此，直到太阳西沉。第二天、第三天也是这样。后来，如此沉迷于装饰的他，背痛发作。他心想：“唉！我已竭尽全力来装饰，却仍对这手肘上的饰品不满意而生起贪欲。贪爱此法，实为趣向恶道之因，我定要断除此贪！”于是，他舍弃王位而出家，修行观(vipassanto)，证得辟支菩提(paccekabodhi)，说出此自说偈。

තත්ථ ඛිඩ්ඩා ච රති ච පුබ්බෙ වුත්තාව. කාමසුඛන්ති වත්ථුකාමසුඛං. වත්ථුකාමාපි හි සුඛස්ස විසයාදිභාවෙන ‘‘සුඛ’’න්ති වුච්චන්ති. යථාහ – ‘‘අත්ථි රූපං සුඛං සුඛානුපතිත’’න්ති (සං. නි. 3.60). එවමෙතං ඛිඩ්ඩං රතිං කාමසුඛඤ්ච ඉමස්මිං ඔකාසලොකෙ අනලඞ්කරිත්වා අලන්ති අකත්වා, එතං තප්පකන්ති වා සාරභූතන්ති වා එවං අග්ගහෙත්වා. අනපෙක්ඛමානොති තෙන අනලඞ්කරණෙන අනපෙක්ඛණසීලො අපිහාලුකො නිත්තණ්හො. විභූසට්ඨානා විරතො සච්චවාදීති තත්ථ විභූතා දුවිධා – අගාරිකවිභූසා ච අනගාරිකවිභූසා ච. සාටකවෙඨනමාලාගන්ධාදිවිභූසා අගාරිකවිභූසා නාම. පත්තමණ්ඩනාදිවිභූසා අනගාරිකවිභූසා. විභූසා එව විභූසට්ඨානං, තස්මා විභූසට්ඨානා තිවිධාය විරතියා විරතො. අවිතථවචනතො සච්චවාදීති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො.

于此，嬉戏与爱乐如前所述。欲乐(kāmasukha)是指事物欲之乐。因为事物欲也因是乐的所缘等，故被称为“乐”。如所说：“有色是乐，随顺于乐”（《相应部》3.60）。如此，对此世间的嬉戏、爱乐与欲乐不加装饰，不认为“这已足够”，或不执取其为“有益”或“是精华”。不顾念者(anapekkhamāno)，即因此不装饰而有不顾念之习性，无贪求，无渴爱。“远离装饰处，说谛语者”，于此，装饰(vibhūsā)有两种：在家装饰与非家装饰。衣、头巾、花环、香料等装饰，名为在家装饰。装饰衣钵等，为非家装饰。装饰即是装饰处，是故，以三种离远离装饰处。因言不虚妄，故为说谛语者。义应如是知。

විභූසට්ඨානගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

装饰处偈释义终。

116. පුත්තඤ්ච [Pg.209] දාරන්ති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර රඤ්ඤො පුත්තො දහරකාලෙයෙව අභිසිත්තො රජ්ජං කාරෙසි. සො පඨමගාථාය වුත්තපච්චෙකබොධිසත්තො විය රජ්ජසිරිං අනුභවන්තො එකදිවසං චින්තෙසි – ‘‘අහං රජ්ජං කාරෙන්තො බහූනං දුක්ඛං කරොමි, කිං මෙ එකභත්තත්ථාය ඉමිනා පාපෙන, හන්ද, සුඛමුප්පාදෙමී’’ති රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

116. “子与妻”是何缘起？据说，波罗奈(Bārāṇasī)国王之子，于年少时即受灌顶而治理王国。他如第一偈中所说的辟支菩萨一般，享受着王国的荣耀，一日思惟：‘我治理王国，令众多有情受苦，为我一食之故而造此恶业，于我何益？且让我生起安乐！’于是他舍弃王国而出家，修习观(vipassanā)，证得辟支菩提(paccekabodhi)后，诵此优陀那偈(udānagātha)。

තත්ථ ධනානීති මුත්තාමණිවෙළුරියසඞ්ඛසිලාපවාළරජතජාතරූපාදීනි රතනානි. ධඤ්ඤානීති සාලිවීහියවගොධුමකඞ්ගුවරකකුද්‍රූසකප්පභෙදානි සත්ත සෙසාපරණ්ණානි ච. බන්ධවානීති ඤාතිබන්ධුගොත්තබන්ධුමිත්තබන්ධුසිප්පබන්ධුවසෙන චතුබ්බිධබන්ධවෙ. යථොධිකානීති සකසකඔධිවසෙන ඨිතානියෙව. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

于此，“诸财”(dhanāni)指珍珠、宝石、琉璃、海螺、水晶、珊瑚、银、金等珍宝。“诸谷”(dhaññāni)指稻、米、大麦、小麦、黍、稗、小米等七种，以及其余豆类。“诸亲”(bandhavāni)指依血缘、宗族、朋友、技艺之故而有的四种亲属。“随所有”(yathodhikāni)指安住于各自的所有。其余如前已说。

පුත්තදාරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

子妻偈释义终。

117. සඞ්ගො එසොති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර පාදලොලබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා අහොසි. සො පාතොව යාගුං වා භත්තං වා භුඤ්ජිත්වා තීසු පාසාදෙසු තිවිධානි නාටකානි පස්සති. තිවිධා නාම නාටකා පුබ්බරාජතො ආගතං, අනන්තරරාජතො ආගතං, අත්තනො කාලෙ උට්ඨිතන්ති. සො එකදිවසං පාතොව දහරනාටකපාසාදං ගතො. තා නාටකිත්ථියො ‘‘රාජානං රමාපෙස්සාමා’’ති සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස අච්ඡරායො විය අතිමනොහරං නච්චගීතවාදිතං පයොජෙසුං. රාජා ‘‘අනච්ඡරියමෙතං දහරාන’’න්ති අසන්තුට්ඨො හුත්වා මජ්ඣිමනාටකපාසාදං ගතො, තාපි නාටකිත්ථියො තථෙව අකංසු. සො තත්ථපි තථෙව අසන්තුට්ඨො හුත්වා මහල්ලකනාටකපාසාදං ගතො, තාපි තථෙව අකංසු. රාජා ද්වෙ තයො රාජපරිවට්ටෙ අතීතානං තාසං මහල්ලකභාවෙන අට්ඨිකීළනසදිසං නච්චං දිස්වා ගීතඤ්ච අමධුරං සුත්වා පුනදෙව දහරනාටකපාසාදං, පුන මජ්ඣිමනාටකපාසාදන්ති එවම්පි විචරිත්වා කත්ථචි අසන්තුට්ඨො චින්තෙසි – ‘‘ඉමා නාටකිත්ථියො සක්කං දෙවානමින්දං අච්ඡරායො විය මං රමාපෙතුකාමා සබ්බථාමෙන නච්චගීතවාදිතං පයොජෙසුං. ස්වාහං කත්ථචි අසන්තුට්ඨො ලොභං වඩ්ඪෙමි. ලොභො ච නාමෙස අපායගමනීයො ධම්මො, හන්දාහං ලොභං නිග්ගණ්හාමී’’ති රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

117. 此颂缘起为何？据说，在波罗奈城(Bārāṇasiyaṃ)有一位名叫奔足梵授(Pādalolabrahmadatta)的国王。他清晨用过粥或饭后，便在三座宫殿中观看三种歌舞。所谓三种歌舞，即是：来自前王时代的、来自前一任国王时代的，以及在他自己时代兴起的。一日清晨，他去了青年舞女的宫殿。那些舞女们心想：“我们要让国王欢喜”，便如天主帝释(Sakka devānaminda)的天女(accharā)一般，表演了极为悦意的歌舞音乐。国王心想：“这些年轻人的表演不足为奇”，感到不满足，便去了中年舞女的宫殿，那些舞女也同样表演。他在那里也同样不满足，又去了老年舞女的宫殿，她们也同样表演。国王见到那些历经二三代王朝更迭的老年舞女，因其年迈，舞蹈有如骨骸嬉戏，歌声也不甜美，于是又回到青年舞女的宫殿，再到中年舞女的宫殿。如此来回走动，却在任何一处都不满足，他思忖道：“这些舞女们想让我欢喜，便如天女取悦天主帝释一般，竭尽全力表演歌舞音乐。而我却在任何一处都不满足，只是增长了贪欲。此贪实为导向恶趣之法，我应降伏此贪！”于是他舍弃王位而出家，修习观(vipassanā)，证得独觉菩提(paccekabodhi)后，诵出了此自说偈。

තස්සත්ථො – සඞ්ගො එසොති අත්තනො උපභොගං නිද්දිසති. සො හි සජ්ජන්ති තත්ථ පාණිනො කද්දමෙ පවිට්ඨො හත්ථී වියාති සඞ්ගො. පරිත්තමෙත්ථ සොඛ්‍යන්ති එත්ථ පඤ්චකාමගුණූපභොගකාලෙ විපරීතසඤ්ඤාය උප්පාදෙතබ්බතො කාමාවචරධම්මපරියාපන්නතො වා ලාමකට්ඨෙන සොඛ්‍යං පරිත්තං, විජ්ජුප්පභාය ඔභාසිතනච්චදස්සනසුඛං ඉව ඉත්තරං, තාවකාලිකන්ති වුත්තං හොති. අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙවෙත්ථ භිය්‍යොති එත්ථ ච ය්වායං ‘‘යං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ පඤ්ච කාමගුණෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං කාමානං අස්සාදො’’ති (ම. නි. 1.166) වුත්තො, සො යමිදං ‘‘කො ච, භික්ඛවෙ, කාමානං ආදීනවො, ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො යෙන සිප්පට්ඨානෙන ජීවිකං කප්පෙති, යදි මුද්දාය යදි ගණනායා’’ති එවමාදිනා (ම. නි. 1.167) නයෙනෙත්ථ දුක්ඛං වුත්තං, තං උපනිධාය අප්පො උදකබින්දුමත්තො හොති, අථ ඛො දුක්ඛමෙව භිය්‍යො බහු, චතූසු සමුද්දෙසු උදකසදිසං හොති. තෙන වුත්තං ‘‘අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙවෙත්ථ [Pg.210] භිය්‍යො’’ති. ගළො එසොති අස්සාදං දස්සෙත්වා ආකඩ්ඪනවසෙන බළිසො විය එසො, යදිදං පඤ්චකාමගුණා. ඉති ඤත්වා මතිමාති එවං ජානිත්වා බුද්ධිමා පණ්ඩිතො පුරිසො සබ්බමෙතං පහාය එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති.

其义——“此为缚”，是指自身的享用。诚然，众生于彼执着，如象陷入泥沼，故为“缚”。“此处乐少”，是因在享受五欲时，由颠倒想而生，或因其仅属欲界法，本质下劣，故乐为少，如闪电光中所见舞蹈之乐般，短暂而片刻。此即所谓“少”。“此中味少苦更多”，于此，如所说：“诸比丘，缘此五欲而生起乐与喜，此为诸欲之味。”（《中部》1.166）此味，与“诸比丘，诸欲有何过患？于此，诸比丘，有良家子以治印、计算等技艺谋生……”（《中部》1.167）等经文中所说之苦相比，则少如一滴水。然而，苦实为更多、广大，如四大海之水。故说：“味少苦更多于此”。“此为钩”，是说此五欲先示其味，后以其力牵引，犹如鱼钩。“智者如是知”，即如是了知后，有慧的贤智之人，应舍此一切，如犀角独行。

සඞ්ගගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

缚偈释义终。

118. සන්දාලයිත්වානාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර අනිවත්තබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා අහොසි. සො සඞ්ගාමං ඔතිණ්ණො අජිනිත්වා අඤ්ඤං වා කිච්චං ආරද්ධො අනිට්ඨපෙත්වා න නිවත්තති, තස්මා නං එවං සඤ්ජානිංසු. සො එකදිවසං උය්‍යානං ගච්ඡති. තෙන ච සමයෙන දවඩාහො උට්ඨාසි. සො අග්ගි සුක්ඛානි චෙව හරිතානි ච තිණාදීනි දහන්තො අනිවත්තමානො එව ගච්ඡති. රාජා තං දිස්වා තප්පටිභාගනිමිත්තං උප්පාදෙසි. ‘‘යථායං දවඩාහො, එවමෙව එකාදසවිධො අග්ගි සබ්බෙ සත්තෙ දහන්තො අනිවත්තමානො ගච්ඡති මහාදුක්ඛං උප්පාදෙන්තො, කුදාස්සු නාමාහම්පි ඉමස්ස දුක්ඛස්ස නිවත්තනත්ථං අයං අග්ගි විය අරියමග්ගඤාණග්ගිනා කිලෙසෙ දහන්තො අනිවත්තමානො ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති? තතො මුහුත්තං ගන්ත්වා කෙවට්ටෙ අද්දස නදියං මච්ඡෙ ගණ්හන්තෙ. තෙසං ජාලන්තරෙ පවිට්ඨො එකො මහාමච්ඡො ජාලං භෙත්වා පලායි. තෙ ‘‘මච්ඡො ජාලං භෙත්වා ගතො’’ති සද්දමකංසු. රාජා තම්පි වචනං සුත්වා තප්පටිභාගනිමිත්තං උප්පාදෙසි – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි අරියමග්ගඤාණෙන තණ්හාදිට්ඨිජාලං භෙත්වා අසජ්ජමානො ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති? සො රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡාකාසි, ඉමඤ්ච උදානගාථමභාසි.

118. 关于“破除”这句偈颂的由来是什么？据说在波罗奈(Bārāṇasī)，有位名叫不退转梵授(Anivattabrahmadatta)的国王。他一旦投入战争，若不获胜，或开始做其他事，若不完成，便不退回，因此人们如此认识他。有一天，他前往御苑。就在那时，林中大火燃起。那火焚烧着干枯与青绿的草木等，毫不退转地蔓延。国王见到此景，便生起了相应的影像：“正如这场林火，十一种火亦如是焚烧一切众生，毫不退转地蔓延，生起大苦。我何时才能为了平息此苦，像这火一样，以圣道智火焚烧诸烦恼，毫不退转地前进呢？”其后，前行片刻，他看见渔夫在河中捕鱼。一条大鱼进入他们的网中，却冲破渔网逃走了。他们便喊道：“鱼破网跑了！”国王听到此话，也生起了相应的影像：“我何时才能以圣道智冲破贪爱与邪见之网，毫无挂碍地前进呢？”于是他舍弃王位而出家，修习观(vipassanā)，亲证了独觉菩提，并诵出了这首自说偈。

තස්සා දුතියපාදෙ ජාලන්ති සුත්තමයං වුච්චති. අම්බූති උදකං, තත්ථ චරතීති අම්බුචාරී, මච්ඡස්සෙතං අධිවචනං. සලිලෙ අම්බුචාරී සලිලම්බුචාරී. තස්මිං නදීසලිලෙ ජාලං භෙත්වා ගතඅම්බුචාරීවාති වුත්තං හොති. තතියපාදෙ දඩ්ඪන්ති දඩ්ඪට්ඨානං වුච්චති. යථා අග්ගි දඩ්ඪට්ඨානං පුන න නිවත්තති, න තත්ථ භිය්‍යො ආගච්ඡති, එවං මග්ගඤාණග්ගිනා දඩ්ඪකාමගුණට්ඨානං අනිවත්තමානො තත්ථ භිය්‍යො අනාගච්ඡන්තොති වුත්තං හොති. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

在该偈颂的第二句中，“网”(jālaṃ)指的是由线所成者。“水”(ambu)即是水(udakaṃ)，“在其中游行”(tattha carati)故称“水中游行者”(ambucārī)，此为鱼的异名。在水中(salile)的游行者(ambucārī)，即是“水中游行者”(salilambucārī)。此句意为：如在彼河水中冲破罗网而去的“水中游行者”。在第三句中，“已烧”(daḍḍhaṃ)指的是已烧之处。犹如火不再返回已烧之处，不再重临其地，同样地，（圣者）以道智之火焚烧了欲乐之处后，便不再退转，不再去到那里。其余的解释方法如前所述。

සන්දාලගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

商陀罗偈释义终。

119. ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති [Pg.211] කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර චක්ඛුලොලබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා පාදලොලබ්‍රහ්මදත්තො විය නාටකදස්සනං අනුයුත්තො හොති. අයං පන විසෙසො – සො අසන්තුට්ඨො තත්ථ තත්ථ ගච්ඡති. අයං තං තං නාටකං දිස්වා අතීව අභිනන්දිත්වා නාටකදස්සනපරිවත්තනෙන තණ්හං වඩ්ඪෙන්තො විචරති. සො කිර නාටකදස්සනත්ථං ආගතං අඤ්ඤතරං කුටුම්බියභරියං දිස්වා රාගං උප්පාදෙසි. තතො සංවෙගං ආපජ්ජිත්වා පුන ‘‘අරෙ, අහං ඉමං තණ්හං වඩ්ඪෙන්තො අපායපරිපූරකො භවිස්සාමි, හන්ද, නං නිග්ගණ්හාමී’’ති පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා අත්තනො පුරිමපටිපත්තිං ගරහන්තො තප්පටිපක්ඛගුණදීපිකං ඉමං උදානගාථං අභාසි.

119. “垂目”一偈的缘起为何？据说，在波罗奈(Bārāṇasī)，有一位名叫眼贪梵授(Cakkhulolabrahmadatta)的国王，他像足贪梵授(Pādalolabrahmadatta)一样，沉迷于观看戏剧。但不同的是，他不知满足，到处观戏。他每看一场戏都极为喜爱，因沉浸于观戏而增长贪欲，四处游荡。据说，他看到一位为观戏而来的有家室的妇女，便生起了贪欲。其后，他生起悚惧之心，心想：“唉，我若如此增长贪欲，将会充满恶趣。我当制伏它！”于是他出家修行观(vipassanā)，证得独觉菩提，为呵责自己先前的行径，并彰显对治之功德，而诵此自说偈。

තත්ථ ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති හෙට්ඨාඛිත්තචක්ඛු, සත්තගීවට්ඨිකානි පටිපාටියා ඨපෙත්වා පරිවජ්ජනගහෙතබ්බදස්සනත්ථං යුගමත්තං පෙක්ඛමානොති වුත්තං හොති. න තු හනුකට්ඨිනා හදයට්ඨිං සඞ්ඝට්ටෙන්තො. එවඤ්හි ඔක්ඛිත්තචක්ඛුතා න සමණසාරුප්පා හොති. න ච පාදලොලොති එකස්ස දුතියො, ද්වින්නං තතියොති එවං ගණමජ්ඣං පවිසිතුකාමතාය කණ්ඩූයමානපාදො විය අභවන්තො, දීඝචාරිකඅනිවත්තචාරිකවිරතො. ගුත්තින්ද්‍රියොති ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු ඉධ මනින්ද්‍රියස්ස විසුං වුත්තත්තා වුත්තාවසෙසවසෙන ච ගොපිතින්ද්‍රියො. රක්ඛිතමානසානොති මානසං එව මානසානං, තං රක්ඛිතමස්සාති රක්ඛිතමානසානො. යථා කිලෙසෙහි න විලුප්පති, එවං රක්ඛිතචිත්තොති වුත්තං හොති. අනවස්සුතොති ඉමාය පටිපත්තියා තෙසු තෙසු ආරම්මණෙසු කිලෙසඅන්වස්සවවිරහිතො. අපරිඩය්හමානොති කිලෙසග්ගීහි අපරිඩය්හමානො. බහිද්ධා වා අනවස්සුතො, අජ්ඣත්තං අපරිඩය්හමානො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

于此颂中，“垂目”指目往下垂，七节颈骨次第安立，为见当舍当取之境而观前方一轭之地。而非以颔骨抵于胸骨，如此垂目不符沙门威仪。“不躁动于足”指不为进入众人之中，如足痒者般躁动，如一人欲先于另一人，二人欲先于他们。远离长途跋涉与无定游行。“守护诸根”指于六根中，此处意根已由“善护心意”单独说明，故此句意为守护其余诸根。“善护心意”即善护自心，心为彼所护，故称“善护心意”。此谓守护其心，不为诸烦恼所侵夺。“无漏”指依此行道，于种种境，远离烦恼之漏。“不燃”指不为烦恼之火所燃烧。或为外无漏，内不燃。其余如已说之理。

ඔක්ඛිත්තචක්ඛුගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

垂目偈颂释义终。

120. ඔහාරයිත්වාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර අඤ්ඤොපි චාතුමාසිකබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා චතුමාසෙ චතුමාසෙ උය්‍යානකීළං ගච්ඡති. සො එකදිවසං ගිම්හානං මජ්ඣිමමාසෙ උය්‍යානං පවිසන්තො උය්‍යානද්වාරෙ පත්තසඤ්ඡන්නං පුප්ඵාලඞ්කතසාඛාවිටපං පාරිච්ඡත්තකකොවිළාරං දිස්වා එකං පුප්ඵං ගහෙත්වා උය්‍යානං පාවිසි. තතො ‘‘රඤ්ඤා අග්ගපුප්ඵං ගහිත’’න්ති අඤ්ඤතරොපි අමච්චො හත්ථික්ඛන්ධෙ ඨිතො එකමෙව පුප්ඵං අග්ගහෙසි. එතෙනෙවුපායෙන සබ්බො [Pg.212] බලකායො අග්ගහෙසි. පුප්ඵෙහි අනස්සාදෙන්තා පත්තම්පි ගණ්හිංසු. සො රුක්ඛො නිප්පත්තපුප්ඵො ඛන්ධමත්තොව අහොසි. රාජා සායන්හසමයෙ උය්‍යානා නික්ඛමන්තො තං දිස්වා ‘‘කිං කතො අයං රුක්ඛො, මමාගමනවෙලාය මණිවණ්ණසාඛන්තරෙසු පවාළසදිසපුප්ඵාලඞ්කතො අහොසි, ඉදානි නිප්පත්තපුප්ඵො ජාතො’’ති චින්තෙන්තො තස්සෙව අවිදූරෙ අපුප්ඵිතරුක්ඛං සඤ්ඡන්නපලාසං අද්දස. දිස්වා චස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං රුක්ඛො පුප්ඵභරිතසාඛත්තා බහුජනස්ස ලොභනීයො අහොසි, තෙන මුහුත්තෙනෙව බ්‍යසනං පත්තො. අයං පනඤ්ඤො අලොභනීයත්තා තථෙව ඨිතො. ඉදඤ්චාපි රජ්ජං පුප්ඵිතරුක්ඛො විය ලොභනීයං, භික්ඛුභාවො පන අපුප්ඵිතරුක්ඛො විය අලොභනීයො. තස්මා යාව ඉදම්පි අයං රුක්ඛො විය න විලුප්පති, තාව අයමඤ්ඤො සඤ්ඡන්නපත්තො යථා පාරිච්ඡත්තකො, එවං කාසාවෙන සඤ්ඡන්නො හුත්වා පබ්බජෙය්‍ය’’න්ති. සො රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

120. 所谓“舍弃”是何因缘？据说在波罗奈（Bārāṇasī）城，另有一位名叫四月梵授（Cātumāsikabrahmadatta）的国王，每四个月便去园林游玩。有一次，在盛夏时节，他进入园林时，在园林门口看见一棵巴瑞恰达树（pāricchattaka），其枝条为树叶所覆盖、为花朵所庄严，便摘了一朵花进入园林。之后，一位站在象背上的大臣见国王摘了顶上的花，也摘了一朵。以此方式，全军都摘了花。他们不满足于花，连叶子也摘了。那棵树变得无叶无花，只剩下树干。傍晚时分，国王从园林出来，看到此景，心想：“这棵树怎么了？我来的时候，它在宝石色的枝条间还点缀着珊瑚般的花朵，现在却花叶全无了。”他思索着，在不远处看到一棵没有开花的树，枝叶茂盛。看到这棵树，他心生此念：“这棵树因为枝上开满了花，为众人所贪爱，所以片刻间就遭此灾祸。而另一棵树因为不引人贪爱，所以安然无恙。这王位也像开花的树一样，引人贪爱；而比丘的生活则像没有开花的树一样，不引人贪爱。因此，趁着这王位还没有像这棵树一样被毁坏，我应当像那棵枝叶繁茂的巴瑞恰达树一样，身披袈裟而出家。”于是，他舍弃王位出家，修习毘婆舍那（vipassanā），证得辟支菩提（paccekabodhi），说了此自说偈（udānagāthā）。

තත්ථ කාසායවත්ථො අභිනික්ඛමිත්වාති ඉමස්ස පාදස්ස ගෙහා නික්ඛමිත්වා කාසායවත්ථනිවත්ථො හුත්වාති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති න විත්ථාරිතන්ති.

此处“身着袈裟而出家”（kāsāyavattho abhinikkhamitvā）此句之义，应理解为：从家中出来，成为身着袈裟之人。其余部分可以依照前述方法得知，故不详述。

පාරිච්ඡත්තකගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

巴瑞恰达树偈颂释义终。

තතියවග්ගො නිට්ඨිතො.

第三品终。

121. රසෙසූති කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර බාරාණසිරාජා උය්‍යානෙ අමච්චපුත්තෙහි පරිවුතො සිලාපට්ටපොක්ඛරණියං කීළති. තස්ස සූදො සබ්බමංසානං රසං ගහෙත්වා අතීව සුසඞ්ඛතං අමතකප්පං අන්තරභත්තං පචිත්වා උපනාමෙසි. සො තත්ථ ගෙධමාපන්නො කස්සචි කිඤ්චි අදත්වා අත්තනාව භුඤ්ජි. උදකං කීළන්තො අතිවිකාලෙ නික්ඛන්තො සීඝං සීඝං භුඤ්ජි. යෙහි සද්ධිං පුබ්බෙ භුඤ්ජති, න තෙසං කඤ්චි සරි. අථ පච්ඡා පටිසඞ්ඛානං උප්පාදෙත්වා ‘‘අහො! මයා පාපං කතං, ය්වායං රසතණ්හාභිභූතො සබ්බජනං විස්සරිත්වා එකකොව භුඤ්ජිං, හන්ද, නං රසතණ්හං නිග්ගණ්හාමී’’ති රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා අත්තනො පුරිමපටිපත්තිං ගරහන්තො තප්පටිපක්ඛගුණදීපිකං ඉමං උදානගාථං අභාසි.

121. 《诸味》的缘起为何？据说，某位波罗奈（Bārāṇasī）王为大臣之子们所围绕，在御苑的石板池中戏水。他的厨师取各种肉之精华，烹调了如甘露般极其美味的餐间食物（antarabhatta）献上。国王对它生起贪着，不分给任何人，唯独自己享用。他戏水到很晚才出来，匆匆地进食。他甚至不曾忆起任何一位过去与他共餐的人。其后，他生起反省之心：“啊！我造了恶业，我被味爱（rasataṇhā）所征服，忘却众人而独自进食。好！我当降伏这味爱！”于是他舍弃王位而出家，修行观（vipassanā）而亲证了独觉（paccekabodhi），并呵责自己先前的行径，为开示与此相反的功德，诵出了此自说偈（udānagāthā）。

තත්ථ [Pg.213] රසෙසූති අම්බිලමධුරතිත්තකකටුකලොණඛාරිකකසාවාදිභෙදෙසු සායනීයෙසු. ගෙධං අකරන්ති ගිද්ධිං අකරොන්තො, තණ්හං අනුප්පාදෙන්තොති වුත්තං හොති. අලොලොති ‘‘ඉදං සායිස්සාමි, ඉදං සායිස්සාමී’’ති එවං රසවිසෙසෙසු අනාකුලො. අනඤ්ඤපොසීති පොසෙතබ්බකසද්ධිවිහාරිකාදිවිරහිතො. කායසන්ධාරණමත්තෙන සන්තුට්ඨොති වුත්තං හොති. යථා වා පුබ්බෙ උය්‍යානෙ රසෙසු ගෙධකරණසීලො අඤ්ඤපොසී ආසිං, එවං අහුත්වා යාය තණ්හාය ලොලො හුත්වා රසෙසු ගෙධං කරොති, තං තණ්හං හිත්වා ආයතිං තණ්හාමූලකස්ස අඤ්ඤස්ස අත්තභාවස්සානිබ්බත්තාපනෙන අනඤ්ඤපොසීති වුත්තං හොති. අථ වා අත්ථභඤ්ජනකට්ඨෙන කිලෙසා ‘‘අඤ්ඤෙ’’ති වුච්චන්ති, තෙසං අපොසනෙන අනඤ්ඤපොසීති අයමෙත්ථ අත්ථො. සපදානචාරීති අවොක්කම්මචාරී අනුපුබ්බචාරී, ඝරපටිපාටිං අඡඩ්ඩෙත්වා අඩ්ඪකුලඤ්ච දලිද්දකුලඤ්ච නිරන්තරං පිණ්ඩාය පවිසමානොති අත්ථො. කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තොති ඛත්තියකුලාදීසු යත්ථ කත්ථචි කිලෙසවසෙන අලග්ගචිත්තො, චන්දොපමො නිච්චනවකො හුත්වාති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

此处“于诸味”是指酸、甜、苦、辣、咸、碱、涩等各种可尝之味。“不起贪着”即是不起贪求，不令渴爱生起之义。“不贪求”是指于各种味，不生起“我将尝此，我将尝此”之念，心无扰乱。“不依他活”是指没有应被扶养的弟子等，仅为维持身体而知足。又或者说，如我过去在园林中对诸味生起贪着，依他活命，如今我已断除彼贪欲，未来不再因贪欲而生起其他自体，故被称为“不依他活”。又或者，以有毁坏自身之义，烦恼被称为“他”，因不滋养彼等，故此处的含义是“不依他活”。“次第行”即不跳越而行，次第行乞，不舍弃房屋的次第，持续不断地进入富裕之家与贫困之家行乞之义。“于诸家心无系缚”是指对刹帝利(Khattiya)等任何家庭，不因烦恼而心生执着，如月亮般恒常新颖。其余如前已说。

රසගෙධගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

味贪偈颂释义终。

122. පහාය පඤ්චාවරණානීති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර අඤ්ඤතරො රාජා පඨමජ්ඣානලාභී අහොසි. සො ඣානානුරක්ඛණත්ථං රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං පත්වා අත්තනො පටිපත්තිසම්පදං දීපෙන්තො ඉමං උදානගාථං අභාසි.

122. “舍断五盖”的生起因缘是什么？据说在波罗奈(Bārāṇasī)，有位国王获得初禅。他为了守护禅那而舍弃王位而出家，修习观，证得辟支菩提，为了阐明自己行道的圆满，说了此自说偈。

තත්ථ පඤ්චාවරණානීති පඤ්ච නීවරණානි එව, තානි උරගසුත්තෙ (සු. නි. 1 ආදයො) අත්ථතො වුත්තානි. තානි පන යස්මා අබ්භාදයො විය චන්දසූරියෙ චෙතො ආවරන්ති, තස්මා ‘‘ආවරණානි චෙතසො’’ති වුත්තානි. තානි උපචාරෙන වා අප්පනාය වා පහාය විජහිත්වාති අත්ථො. උපක්කිලෙසෙති උපගම්ම චිත්තං විබාධෙන්තෙ අකුසලධම්මෙ, වත්ථොපමාදීසු (ම. නි. 1.70 ආදයො) වුත්තෙ අභිජ්ඣාදයො වා. බ්‍යපනුජ්ජාති පනුදිත්වා, විපස්සනාමග්ගෙන පජහිත්වාති අත්ථො. සබ්බෙති අනවසෙසෙ. එවං සමථවිපස්සනාසම්පන්නො පඨමමග්ගෙන දිට්ඨිනිස්සයස්ස පහීනත්තා අනිස්සිතො, සෙසමග්ගෙහි ඡෙත්වා තෙධාතුකං [Pg.214] සිනෙහදොසං, තණ්හාරාගන්ති වුත්තං හොති. සිනෙහො එව හි ගුණපටිපක්ඛතො සිනෙහදොසොති වුත්තො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

此处“五盖(pañcāvaraṇāni)”即是五种障碍(nīvaraṇāni)，彼等在《蛇经》(Uragasutta)中已从义理上说明。彼等之所以被称为“心的障碍”，是因为它们犹如云等遮蔽日月般遮蔽心。彼等通过近行定(upacāra)或安止定(appanā)而舍弃、断除。烦恼(upakkilesa)是指那些趋近并扰乱心的不善法，或者是指在《衣喻经》(Vatthopamasutta)等中所说的贪欲(abhijjhā)等。驱除(byapanujja)是指排除、以观(vipassanā)道舍弃的意思。一切(sabba)是指无余。如是具足止观者，因通过初道断除了见之依止而无所依，又通过其余诸道断除了三界的爱染(sinehadosa)，此即所说的贪爱(taṇhārāga)。爱(sineha)因与功德相违，故称为爱之过患(sinehadosa)。其余如前已说。

ආවරණගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

障盖偈释义终。

123. විපිට්ඨිකත්වානාති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර අඤ්ඤතරො රාජා චතුත්ථජ්ඣානලාභී අහොසි. සොපි ඣානානුරක්ඛණත්ථං රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා අත්තනො පටිපත්තිසම්පදං දීපෙන්තො ඉමං උදානගාථං අභාසි.

123. “背弃(Vipiṭṭhikatvāna)”一句的由来为何？据说在波罗奈(Bārāṇasī)，某位国王是第四禅(catutthajjhāna)的获得者。他为了守护禅那，舍弃王位而出家，修习观(vipassanā)而亲证了辟支菩提(paccekabodhi)，为阐明自身行持的圆满，诵此自说偈(udānagātha)。

තත්ථ විපිට්ඨිකත්වානාති පිට්ඨිතො කත්වා, ඡඩ්ඩෙත්වා විජහිත්වාති අත්ථො. සුඛඤ්ච දුක්ඛන්ති කායිකං සාතාසාතං. සොමනස්සදොමනස්සන්ති චෙතසිකං සාතාසාතං. උපෙක්ඛන්ති චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛං. සමථන්ති චතුත්ථජ්ඣානසමාධිං එව. විසුද්ධන්ති පඤ්චනීවරණවිතක්කවිචාරපීතිසුඛසඞ්ඛාතෙහි නවහි පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා අතිසුද්ධං, නිද්ධන්තසුවණ්ණමිව විගතූපක්කිලෙසන්ති අත්ථො.

于此，“背弃(vipiṭṭhikatvāna)”是置于身后、舍弃、断除之意。“乐与苦(sukhañca dukkhañca)”指身体的适意与不适意。“喜与忧(somanassañca domanassañca)”指心的适意与不适意。“舍(upekkhā)”指第四禅之舍。“止(samatha)”即是第四禅的等持(samādhi)。“清净(visuddha)”是指从被称为五盖(pañcanīvaraṇa)、寻(vitakka)、伺(vicāra)、喜(pīti)、乐(sukha)的九种敌对法中解脱，故而极其清净，犹如已去除杂质的黄金，远离了随烦恼(upakkilesa)，此为句意。

අයං පන යොජනා – විපිට්ඨිකත්වාන සුඛඤ්ච දුක්ඛඤ්ච පුබ්බෙව, පඨමජ්ඣානූපචාරෙයෙව දුක්ඛං තතියජ්ඣානූපචාරෙයෙව සුඛන්ති අධිප්පායො. පුන ආදිතො වුත්තං ච-කාරං පරතො නෙත්වා ‘‘සොමනස්සං දොමනස්සඤ්ච විපිට්ඨිකත්වාන පුබ්බෙවා’’ති අධිකාරො. තෙන සොමනස්සං චතුත්ථජ්ඣානූපචාරෙ, දොමනස්සඤ්ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙයෙවාති දීපෙති. එතානි හි එතෙසං පරියායතො පහානට්ඨානානි. නිප්පරියායතො පන දුක්ඛස්ස පඨමජ්ඣානං, දොමනස්සස්ස දුතියජ්ඣානං, සුඛස්ස තතියජ්ඣානං, සොමනස්සස්ස චතුත්ථජ්ඣානං පහානට්ඨානං. යථාහ – ‘‘පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති එත්ථුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’තිආදිකං (සං. නි. 5.510) සබ්බං අට්ඨසාලිනියා ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 165) වුත්තං. යථා පුබ්බෙවාති තීසු පඨමජ්ඣානාදීසු දුක්ඛදොමනස්සසුඛානි විපිට්ඨිකත්වා එවමෙත්ථ චතුත්ථජ්ඣානෙ සොමනස්සං විපිට්ඨිකත්වා ඉමාය පටිපදාය ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධං එකො චරෙති. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

此处的释义是：“预先舍弃苦与乐”，意指在初禅近行定中舍弃苦，在第三禅近行定中舍弃乐。再者，将开头的“与”字（ca-kāra）移到后面，应理解为“预先舍弃喜与忧”。由此说明，喜在第四禅近行定中舍弃，忧则在第二禅近行定中舍弃。这些是它们间接的舍弃之处。直接而言，初禅舍弃苦，第二禅舍弃忧，第三禅舍弃乐，第四禅舍弃喜。如言：“他进入并安住于初禅，于此生起的苦根被无余断除”等（《相应部》5.510），这一切都在《含义阐明》（法集论义注，165）中说过。如同“预先”是指在初禅等前三禅中舍弃了苦、忧、乐，同样地，在此第四禅中舍弃了喜，依此行道，已得此舍、寂止与清净，当独自修行。其余如前已说。

විපිට්ඨිගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

背弃偈颂释义终。

124. ආරද්ධවීරියොති [Pg.215] කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර පච්චන්තරාජා සහස්සයොධබලකායො රජ්ජෙන ඛුද්දකො, පඤ්ඤාය මහන්තො අහොසි. සො එකදිවසං ‘‘කිඤ්චාපි අහං ඛුද්දකො රජ්ජෙන, පඤ්ඤවතා පන සක්කා සකලජම්බුදීපං ගහෙතු’’න්ති චින්තෙත්වා සාමන්තරඤ්ඤො දූතං පාහෙසි – ‘‘සත්තාහබ්භන්තරෙ මෙ රජ්ජං වා දෙතු යුද්ධං වා’’ති. තතො සො අත්තනො අමච්චෙ සන්නිපාතාපෙත්වා ආහ – ‘‘මයා තුම්හෙ අනාපුච්ඡායෙව සාහසං කම්මං කතං, අමුකස්ස රඤ්ඤො එවං පෙසිතං, කිං කාතබ්බ’’න්ති? තෙ ආහංසු – ‘‘සක්කා, මහාරාජ, සො දූතො නිවත්තෙතු’’න්ති. ‘‘න සක්කා, ගතො භවිස්සතී’’ති. ‘‘යදි එවං විනාසිතම්හා තයා, තෙන හි දුක්ඛං අඤ්ඤස්ස සත්ථෙන මරිතුං, හන්ද, මයං අඤ්ඤමඤ්ඤං පහරිත්වා මරාම, අත්තානං පහරිත්වා මරාම, උබ්බන්ධාම, විසං ඛාදාමා’’ති. එවං එතෙසු එකමෙකො මරණමෙව සංවණ්ණෙති. තතො රාජා ‘‘කිං මෙ ඉමෙහි, අත්ථි, භණෙ, මය්හං යොධා’’ති ආහ. අථ ‘‘අහං මහාරාජ යොධො, අහං මහාරාජ යොධො’’ති යොධසහස්සං උට්ඨහි.

124. 《已发精进》的生起因缘是什么？据说，曾有一位边地国王，国土虽小，但智慧广大，拥有一千名勇士的军力。有一天，他心想：“我虽然国土小，但凭着我的智慧，应该可以征服整个瞻部洲(Jambudīpa)。”于是，他派使者去见邻国国王，说：“七日之内，要么将国土予我，要么就开战。”之后，他召集其大臣们，说：“我未与汝等商议便做了件鲁莽之事，已如此派遣使者去某国王那里，当如何是好？”大臣们说：“大王，或许能召回彼使者。”国王说：“不可能了，他已离去。”大臣们就说：“若如此，我等已被您毁灭了！被他人兵器所杀是痛苦的，那么，来吧，我们宁可互相残杀而死，或自戕而死，或上吊，或服毒。”就这样，他们各自称扬死亡。于是国王说：“我要这些人何用？我说，我难道没有勇士吗？”那时，有一千名勇士站起来，说：“大王，我是勇士！大王，我是勇士！”

රාජා ‘‘එතෙ උපපරික්ඛිස්සාමී’’ති මහන්තං චිතකං සජ්ජාපෙත්වා ආහ – ‘‘මයා, භණෙ, ඉදං සාහසං කතං, තං මෙ අමච්චා පටික්කොසන්ති, ස්වාහං චිතකං පවිසිස්සාමි. කො මයා සද්ධිං පවිසිස්සති, කෙන මය්හං ජීවිතං පරිච්චත්ත’’න්ති? එවං වුත්තෙ පඤ්චසතා යොධා උට්ඨහිංසු ‘‘මයං, මහාරාජ, පවිසිස්සාමා’’ති. තතො රාජා ඉතරෙ පඤ්චසතෙ ආහ – ‘‘තුම්හෙ දානි, තාතා, කිං කරිස්සථා’’ති? තෙ ආහංසු – ‘‘නායං, මහාරාජ, පුරිසකාරො, ඉත්ථිචරියා එසා, අපිච මහාරාජෙන පටිරඤ්ඤො දූතො පෙසිතො, තෙ මයං තෙන රඤ්ඤා සද්ධිං යුජ්ඣිත්වා මරිස්සාමා’’ති. තතො රාජා ‘‘පරිච්චත්තං තුම්හෙහි මම ජීවිත’’න්ති චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා තෙන යොධසහස්සෙන පරිවුතො ගන්ත්වා රජ්ජසීමාය නිසීදි.

国王心想：“我当考验他们。”便命人备妥一个巨大的柴堆，说道：“诸位，我做了这件鲁莽之事，大臣们都反对我，我将投入此柴堆。谁愿与我同入？谁愿为我舍命？”此言一出，五百名勇士起身道：“大王，我等愿入。”于是国王对另外五百人说：“诸位，你们现在打算如何？”他们答道：“大王，此非大丈夫所为，实乃妇人之行。况且，大王已派遣使者至敌国国王处，我等将与彼王作战至死。”国王于是说：“你们也为我舍弃了生命。”遂集结四部军，由那一千名勇士簇拥，前往国境驻扎。

සොපි පටිරාජා තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘අරෙ, සො ඛුද්දකරාජා මම දාසස්සාපි නප්පහොතී’’ති දුස්සිත්වා සබ්බං බලකායං ආදාය යුජ්ඣිතුං නික්ඛමි. ඛුද්දකරාජා තං අබ්භුය්‍යාතං දිස්වා බලකායං ආහ – ‘‘තාතා, තුම්හෙ න බහුකා, සබ්බෙ සම්පිණ්ඩිත්වා අසිචම්මං ගහෙත්වා සීඝං ඉමස්ස රඤ්ඤො පුරතො උජුකං එව ගච්ඡථා’’ති. තෙ තථා අකංසු. අථස්ස [Pg.216] සා සෙනා ද්විධා භින්දිත්වා අන්තරමදාසි. තෙ තං රාජානං ජීවග්ගාහං ගහෙත්වා අත්තනො රඤ්ඤො ‘‘තං මාරෙස්සාමී’’ති ආගච්ඡන්තස්ස අදංසු. පටිරාජා තං අභයං යාචි. රාජා තස්ස අභයං දත්වා සපථං කාරාපෙත්වා අත්තනො වසෙ කත්වා තෙන සහ අඤ්ඤං රාජානං අබ්භුග්ගන්ත්වා තස්ස රජ්ජසීමාය ඨත්වා පෙසෙසි – ‘‘රජ්ජං වා මෙ දෙතු යුද්ධං වා’’ති. සො ‘‘අහං එකයුද්ධම්පි න සහාමී’’ති රජ්ජං නිය්‍යාදෙසි. එතෙනුපායෙන සබ්බෙ රාජානො ගහෙත්වා අන්තෙ බාරාණසිරාජානම්පි අග්ගහෙසි.

那位敌王听闻此事，轻蔑地说道：“呵，那个小国王连做我的奴隶都不配！”于是率领全军出征。小国王见敌军来袭，便对部下说：“诸位，你们人数不多，全体集结起来，手持刀盾，迅速径直冲向敌王前方。”他们依计行事。敌军阵势随即被破开为二，让出一条通道。他们活捉了敌王，交给了正赶来要将其处死的己方国王。敌王请求饶命。国王赐其不死，令其立誓，收为己臣，然后与他一同进攻另一位国王。驻扎于其国境之上，派遣使者传话道：“或将王国与我，或与我一战！”那位国王说：“我连一战之力也无！”于是献出了王国。小国王以此计策收服了所有国王，最终连波罗奈（Bārāṇasī）王也被其降服。

සො එකසතරාජපරිවුතො සකලජම්බුදීපරජ්ජං අනුසාසන්තො චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ ඛුද්දකො අහොසිං, සොම්හි ඉදානි අත්තනො ඤාණසම්පත්තියා සකලජම්බුදීපමණ්ඩලස්ස ඉස්සරො රාජා ජාතො. තං ඛො පන මෙ ඤාණං ලොකියවීරියසම්පයුත්තං, නෙව නිබ්බිදාය න විරාගාය සංවත්තති, යංනූනාහං ඉමිනා ඤාණෙන ලොකුත්තරධම්මං ගවෙසෙය්‍ය’’න්ති. තතො බාරාණසිරඤ්ඤො රජ්ජං දත්වා පුත්තදාරඤ්ච සකජනපදෙයෙව ඨපෙත්වා සබ්බං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා අත්තනො වීරියසම්පත්තිං දීපෙන්තො ඉමං උදානගාථං අභාසි.

他被一百零一位国王围绕，统治着整个瞻部洲(jambudīpa)的王国，心想：“我以前是个小人物，如今依靠自己的智慧成就，成为了整个瞻部洲的统治之王。然而，我的这种智慧只与世间的努力相应，不能导向厌离与离欲，我何不用此智慧去寻求出世间法呢？”于是，他将王位交予波罗奈斯(Bārāṇasī)国王，把妻儿安置在自己的国土，舍弃一切而出家，发起观(vipassanā)的修习，证悟了辟支菩提，为彰显自己精进的成就，诵出此感兴偈：

තත්ථ ආරද්ධං වීරියං අස්සාති ආරද්ධවීරියො. එතෙන අත්තනො මහාවීරියතං දස්සෙති. පරමත්ථො වුච්චති නිබ්බානං, පරමත්ථස්ස පත්ති පරමත්ථපත්ති, තස්සා පරමත්ථපත්තියා. එතෙන වීරියාරම්භෙන පත්තබ්බං ඵලං දස්සෙති. අලීනචිත්තොති එතෙන වීරියූපත්ථම්භානං චිත්තචෙතසිකානං අලීනතං දස්සෙති. අකුසීතවුත්තීති එතෙන ඨානචඞ්කමාදීසු කායස්ස අනවසීදනං දස්සෙති. දළ්හනික්කමොති එතෙන ‘‘කාමං තචො ච න්හාරු චා’’ති (ම. නි. 2.184; අ. නි. 2.5; මහානි. 196) එවං පවත්තං පදහනවීරියං දස්සෙති, යං තං අනුපුබ්බසික්ඛාදීසු පදහන්තො ‘‘කායෙන චෙව පරමත්ථසච්චං සච්ඡිකරොතී’’ති වුච්චති. අථ වා එතෙන මග්ගසම්පයුත්තං වීරියං දස්සෙති. තම්පි දළ්හඤ්ච භාවනාපාරිපූරිගතත්තා, නික්කමො ච සබ්බසො පටිපක්ඛා නික්ඛන්තත්තා, තස්මා තංසමඞ්ගීපුග්ගලොපි දළ්හො නික්කමො අස්සාති ‘‘දළ්හනික්කමො’’ති වුච්චති. ථාමබලූපපන්නොති මග්ගක්ඛණෙ කායථාමෙන ච ඤාණබලෙන ච උපපන්නො. අථ වා ථාමභූතෙන බලෙන [Pg.217] උපපන්නො, ථිරඤාණබලූපපන්නොති වුත්තං හොති. එතෙන තස්ස වීරියස්ස විපස්සනාඤාණසම්පයොගං දීපෙන්තො යොගපධානභාවං සාධෙති. පුබ්බභාගමජ්ඣිමඋක්කට්ඨවීරියවසෙන වා තයොපි පාදා යොජෙතබ්බා. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

于此，有已发起之精进，故为“已发精进者”(āraddhavīriyo)。以此显示其大精进。胜义(paramattha)被称为涅槃，到达胜义即为胜义之到达(paramatthapatti)，为了此胜义之到达。以此显示由发起精进而应达之果。“心不退缩”(alīnacitto)，以此显示由精进所资助之心与心所的不退缩。“行不懈怠”(akusītavutti)，以此显示于站立、经行等中身体的不沉滞。“坚固出离”(daḷhanikkamo)，以此显示如“纵使皮、腱……”(ma. ni. 2.184; a. ni. 2.5; mahāni. 196)所说而持续生起的策励精进，即于次第学等中精勤者，被称为“以身亲证胜义谛”。又或者，以此显示与道相应的精进。彼亦因修习圆满而坚固，且因完全出离敌对法而为出离，是故具足此法之人，有坚固之出离，故被称为“坚固出离者”。“具足体力与能力”(thāmabalūpapanno)，即于道之刹那，具足身之体力与智之能力。又或者，具足已成之力，即是说具足坚固之智力。以此开显其精进与观智(vipassanāñāṇa)相应，成就了作为瑜伽精勤的状态。又或者，此三句亦可依前分、中、胜三品精进加以配合。其余如已说之理。

ආරද්ධවීරියගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《已发精进偈》释义终。

125. පටිසල්ලානන්ති කා උප්පත්ති? ඉමිස්සා ගාථාය ආවරණගාථාය විය උප්පත්ති, නත්ථි කොචි විසෙසො. අත්ථවණ්ණනාය පනස්සා පටිසල්ලානන්ති තෙහි තෙහි සත්තසඞ්ඛාරෙහි පටිනිවත්තිත්වා සල්ලානං, එකමන්තසෙවිතා එකීභාවො කායවිවෙකොති අත්ථො. ඣානන්ති පච්චනීකඣාපනතො ආරම්මණලක්ඛණූපනිජ්ඣානතො ච චිත්තවිවෙකො වුච්චති. තත්ථ අට්ඨ සමාපත්තියො නීවරණාදිපච්චනීකඣාපනතො කසිණාදිආරම්මණූපනිජ්ඣානතො ච ‘‘ඣාන’’න්ති වුච්චති. විපස්සනාමග්ගඵලානි සත්තසඤ්ඤාදිපච්චනීකඣාපනතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානතො ච ‘‘ඣාන’’නි වුච්චති. ඉධ පන ආරම්මණූපනිජ්ඣානමෙව අධිප්පෙතං. එවමෙතං පටිසල්ලානඤ්ච ඣානඤ්ච අරිඤ්චමානො අජහමානො අනිස්සජ්ජමානො. ධම්මෙසූති විපස්සනූපගෙසු පඤ්චක්ඛන්ධාදිධම්මෙසු. නිච්චන්ති සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං. අනුධම්මචාරීති තෙ ධම්මෙ ආරබ්භ පවත්තනෙන අනුගතං විපස්සනාධම්මං චරමානො. අථ වා ධම්මෙසූති එත්ථ ධම්මාති නවලොකුත්තරධම්මා, තෙසං ධම්මානං අනුලොමො ධම්මොති අනුධම්මො, විපස්සනායෙතං අධිවචනං. තත්ථ ‘‘ධම්මානං නිච්චං අනුධම්මචාරී’’ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං විභත්තිබ්‍යත්තයෙන ‘‘ධම්මෙසූ’’ති වුත්තං සියා. ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසූති තාය අනුධම්මචාරිතාසඞ්ඛාතාය විපස්සනාය අනිච්චාකාරාදිදොසං තීසු භවෙසු සමනුපස්සන්තො එවං ඉමාය කායචිත්තවිවෙකසිඛාපත්තවිපස්සනාසඞ්ඛාතාය පටිපදාය අධිගතොති වත්තබ්බො එකො චරෙති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා.

125. “独处”(Paṭisallāna)的缘起为何？此偈的缘起与遮障偈(āvaraṇagāthā)相似，无有任何差别。然而，就其义释而言，“独处”是指从种种有情行中退离，安坐于僻静处，独一而住，此为身远离(kāyaviveka)之义。所谓“禅那”(jhāna)，因能烧尽敌对法，以及能审察所缘与相，故称心远离(cittaviveka)。于此，八等至(samāpatti)因能烧尽诸盖(nīvaraṇa)等敌对法，以及能审察遍处(kasiṇa)等所缘，故称“禅那”。观(vipassanā)、道与果，因能烧尽有情想(sattasaññā)等敌对法，以及能审察诸相，故称“禅那”。然于此处，仅意指审察所缘。如是不舍弃此独处与禅那。“于诸法中”(dhammesu)，指于有助于观的五蕴(pañcakkhandha)等法中。“恒常”(niccaṃ)，即持续、相续、不间断。“随法行者”(anudhammacārī)，即缘于彼等诸法而行，行于随顺的观法。或者，“于诸法中”(dhammesu)的“法”(dhamma)是九出世间法；随顺彼等诸法的法，即是“随法”(anudhammo)，此为观的同义词。此处当说“于诸法恒常随法行”(dhammānaṃ niccaṃ anudhammacārī)，然为偈颂构文之便，以变格的方式说为“于诸法中”(dhammesu)。“于诸有中思惟过患”(ādīnavaṃ sammasitā bhavesu)，即以彼名为随法行的观，于三有中善见无常相等过失。如是，应知此偈的句义结合为：以名为“已达身心远离顶点的观”的此一行道而证得，是故“一人独行”(eko care)。

පටිසල්ලානගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

独处偈释义终。

126. තණ්හක්ඛයන්ති [Pg.218] කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර බාරාණසිරාජා මහච්චරාජානුභාවෙන නගරං පදක්ඛිණං කරොති. තස්ස සරීරසොභාය ආවජ්ජිතහදයා සත්තා පුරතො ගච්ඡන්තාපි නිවත්තිත්වා තමෙව උල්ලොකෙන්ති, පච්ඡතො ගච්ඡන්තාපි, උභොහි පස්සෙහි ගච්ඡන්තාපි. පකතියා එව හි බුද්ධදස්සනෙ පුණ්ණචන්දසමුද්දරාජදස්සනෙ ච අතිත්තො ලොකො. අථ අඤ්ඤතරා කුටුම්බියභරියාපි උපරිපාසාදගතා සීහපඤ්ජරං විවරිත්වා ඔලොකයමානා අට්ඨාසි. රාජා තං දිස්වා පටිබද්ධචිත්තො හුත්වා අමච්චං ආණාපෙසි – ‘‘ජානාහි තාව, භණෙ, ‘අයං ඉත්ථී සසාමිකා වා අසාමිකා වා’’’ති? සො ඤත්වා ‘‘සසාමිකා, දෙවා’’ති ආරොචෙසි. අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘ඉමා වීසතිසහස්සනාටකිත්ථියො දෙවච්ඡරායො විය මං එව එකං අභිරමාපෙන්ති, සො දානාහං එතාපි අතුස්සිත්වා පරස්ස ඉත්ථියා තණ්හං උප්පාදෙසිං. සා උප්පන්නා අපායමෙව ආකඩ්ඪතී’’ති තණ්හාය ආදීනවං දිස්වා ‘‘හන්ද, නං නිග්ගණ්හාමී’’ති රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

126. 贪爱灭尽有何因缘？据说，有位波罗奈(Bārāṇasī)国王以盛大王威绕城巡行。众生为其身姿庄严所吸引，走在前面的人也回头看他，走在后面和两旁的人也都看着他。世人见到佛陀、满月、大海与国王，向来不会满足。当时，有一位居士之妻也登上楼阁，打开狮子窗站着观看。国王看见她，心生爱慕，于是命令大臣：“喂，你去查一下，这女子有丈夫还是没有丈夫？”他查明后禀告：“大王，她有丈夫。”于是国王心想：“这二万名舞女，如同天女般使我一人欢娱，如今我竟对她们不知足，而对别人的妻子生起贪爱。此贪爱一旦生起，必将我拖入恶道。”他见到贪爱的过患后，心想：“好了，我应降伏它！”于是舍弃王位而出家，修习观(vipassanā)，证得辟支菩提(paccekabodhi)，诵此自说偈。

තත්ථ තණ්හක්ඛයන්ති නිබ්බානං, එවං දිට්ඨාදීනවාය වා තණ්හාය අප්පවත්තිං. අප්පමත්තොති සාතච්චකාරී, සක්කච්චකාරී. අනෙළමූගොති අලාලාමුඛො. අථ වා අනෙළො ච අමූගො ච, පණ්ඩිතො බ්‍යත්තොති වුත්තං හොති. හිතසුඛසම්පාපකං සුතමස්ස අත්ථීති සුතවා, ආගමසම්පන්නොති වුත්තං හොති. සතීමාති චිරකතාදීනං අනුස්සරිතා. සඞ්ඛාතධම්මොති ධම්මූපපරික්ඛාය පරිඤ්ඤාතධම්මො. නියතොති අරියමග්ගෙන නියතභාවප්පත්තො. පධානවාති සම්මප්පධානවීරියසම්පන්නො. උප්පටිපාටියා එස පාඨො යොජෙතබ්බො. එවමෙව තෙහි අප්පමාදාදීහි සමන්නාගතො නියාමසම්පාපකෙන පධානෙන පධානවා, තෙන පධානෙන සම්පත්තනියාමතො නියතො, තතො අරහත්තප්පත්තියා සඞ්ඛාතධම්මො. අරහා හි පුන සඞ්ඛාතබ්බාභාවතො ‘‘සඞ්ඛාතධම්මො’’ති වුච්චති. යථාහ – ‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, යෙ ච සෙඛා පුථූ ඉධා’’ති (සු. නි. 1044; චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 7). සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

于此，“贪尽”(taṇhakkhaya)即是涅槃(nibbāna)，或如是见到过患而使贪爱不生起。“不放逸者”(appamatta)是持续努力、认真行事者。“不痴哑者”(aneḷamūga)是不流涎者。或者说，不痴亦不哑，此即是说为智者、善巧者。拥有能带来利益与安乐的听闻，故为“多闻”(sutavā)；此即是说具足圣典(āgama)。“具念者”(satīmā)是能忆念长久所作等事。“善解法者”(saṅkhātadhamma)是透过法的审察而遍知法者。“决定者”(niyata)是透过圣道而达到决定状态者。“精进者”(padhānavā)是具足正勤精进者。此段文句应以逆序来组合。亦即，具足不放逸等，以能达成决定的精进，故为“精进者”；以彼精进达成决定，故为“决定者”；由此证得阿罗汉果，故为“善解法者”。实则，阿罗汉因无须再审察诸法，故被称为“善解法者”。如言：“诸善解法者，以及此地众多有学人。”其余如前已说。

තණ්හක්ඛයගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

贪尽偈释义终。

127. සීහොවාති [Pg.219] කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරස්ස කිර බාරාණසිරඤ්ඤො දූරෙ උය්‍යානං හොති, සො පගෙව උට්ඨාය උය්‍යානං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ යානා ඔරුය්හ උදකට්ඨානං උපගතො ‘‘මුඛං ධොවිස්සාමී’’ති. තස්මිඤ්ච පදෙසෙ සීහී සීහපොතකං ජනෙත්වා ගොචරාය ගතා. රාජපුරිසො තං දිස්වා ‘‘සීහපොතකො, දෙවා’’ති ආරොචෙසි. රාජා ‘‘සීහො කිර කස්සචි න භායතී’’ති තං උපපරික්ඛිතුං භෙරිආදීනි ආකොටාපෙසි, සීහපොතකො තං සද්දං සුත්වාපි තථෙව සයි. අථ යාවතතියං ආකොටාපෙසි. සො තතියවාරෙ සීසං උක්ඛිපිත්වා සබ්බං පරිසං ඔලොකෙත්වා තථෙව සයි. අථ රාජා ‘‘යාවස්ස මාතා නාගච්ඡති, තාව ගච්ඡාමා’’ති වත්වා ගච්ඡන්තො චින්තෙසි – ‘‘තදහුජාතොපි සීහපොතකො න සන්තසති න භායති, කුදාස්සු නාමාහම්පි තණ්හාදිට්ඨිපරිතාසං ඡඩ්ඩෙත්වා න සන්තසෙය්‍යං න භායෙය්‍ය’’න්ති? සො තං ආරම්මණං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො පුන කෙවට්ටෙහි මච්ඡෙ ගහෙත්වා සාඛාසු බන්ධිත්වා පසාරිතෙ ජාලෙ වාතං අසඞ්ගංයෙව ගච්ඡමානං දිස්වා තස්මිං නිමිත්තං අග්ගහෙසි – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි තණ්හාදිට්ඨිමොහජාලං ඵාලෙත්වා එවං අසජ්ජමානො ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති?

127. 关于“如狮子”偈的缘起是什么？据说，某位波罗奈(Bārāṇasī)王在远处有一座园林。他清晨起身前往园林，在半路上从车上下来，来到水边，想道：“我要洗脸。”其时，一只母狮在彼处产下幼狮后，外出觅食。王的侍从看见后，禀告道：“陛下，是只幼狮。”国王想：“据说狮子无所畏惧。”为了试探它，便命人敲击大鼓等。幼狮听到那声音，依然躺卧不动。国王又命人敲击，乃至第三次。第三次时，幼狮抬起头，环顾众人，然后依然躺卧不动。于是国王说：“趁它母亲还没回来，我们走吧。”说着便离去，在路上他想：“即使是当天出生的幼狮也不惊慌、不畏惧，我何时才能舍弃由贪爱与邪见(diṭṭhi)所生的怖畏，而不惊慌、不畏惧呢？”他执取此相而行，又看见风毫无滞碍地穿过渔夫们张开的网，便于此取相：“我何时才能也像这样，冲破贪爱、邪见、愚痴(moha)之网，无所执著而行呢？”

අථ උය්‍යානං ගන්ත්වා සිලාපට්ටපොක්ඛරණියා තීරෙ නිසින්නො වාතබ්භාහතානි පදුමානි ඔනමිත්වා උදකං ඵුසිත්වා වාතවිගමෙ පුන යථාඨානෙ ඨිතානි උදකෙන අනුපලිත්තානි දිස්වා තස්මිං නිමිත්තං අග්ගහෙසි – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි යථා එතානි උදකෙ ජාතානි උදකෙන අනුපලිත්තානි තිට්ඨන්ති. එවං ලොකෙ ජාතො ලොකෙන අනුපලිත්තො තිට්ඨෙය්‍ය’’න්ති. සො පුනප්පුනං ‘‘යථා සීහො වාතො පදුමානි, එවං අසන්තසන්තෙන අසජ්ජමානෙන අනුපලිත්තෙන භවිතබ්බ’’න්ති චින්තෙත්වා රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

于是他前往园林，坐在石板莲池(pokkharaṇī)畔。他看见莲花被风吹拂而低垂触水，风止后又恢复原状，不为水所沾染，便于此取相：“我何时才能像这些生于水中而不为水所染的莲花一样，生于世间而不为世间所染呢？”他反复思惟：“应当如狮子般不惊慌，如风般不执著，如莲花般不沾染。”于是舍弃王位而出家，修习观(vipassanā)，证得辟支佛果(paccekabodhi)，诵此自说偈(udāna-gāthā)。

තත්ථ සීහොති චත්තාරො සීහා – තිණසීහො, පණ්ඩුසීහො, කාළසීහො, කෙසරසීහොති. තෙසං කෙසරසීහො අග්ගමක්ඛායති. සො ඉධ අධිප්පෙතො. වාතො පුරත්ථිමාදිවසෙන අනෙකවිධො. පදුමං රත්තසෙතාදිවසෙන. තෙසු යො කොචි වාතො යං කිඤ්චි පදුමඤ්ච වට්ටතියෙව. තත්ථ යස්මා සන්තාසො නාම අත්තසිනෙහෙන හොති, අත්තසිනෙහො [Pg.220] ච නාම තණ්හාලෙපො, සොපි දිට්ඨිසම්පයුත්තෙන වා දිට්ඨිවිප්පයුත්තෙන වා ලොභෙන හොති, සොපි ච තණ්හායෙව. සජ්ජනං පන තත්ථ උපපරික්ඛාදිවිරහිතස්ස මොහෙන හොති, මොහො ච අවිජ්ජා. තත්ථ සමථෙන තණ්හාය පහානං, විපස්සනාය අවිජ්ජාය. තස්මා සමථෙන අත්තසිනෙහං පහාය සීහොව සද්දෙසු අනිච්චදුක්ඛාදීසු අසන්තසන්තො, විපස්සනාය මොහං පහාය වාතොව ජාලම්හි ඛන්ධායතනාදීසු අසජ්ජමානො, සමථෙනෙව ලොභං ලොභසම්පයුත්තදිට්ඨිඤ්ච පහාය, පදුමංව තොයෙන සබ්බභවභොගලොභෙන අලිප්පමානො. එත්ථ ච සමථස්ස සීලං පදට්ඨානං, සමථො සමාධිස්ස, සමාධි විපස්සනායාති එවං ද්වීසු ධම්මෙසු සිද්ධෙසු තයො ඛන්ධා සිද්ධාව හොන්ති. තත්ථ සීලක්ඛන්ධෙන සූරො හොති. සො සීහොව සද්දෙසු ආඝාතවත්ථූසු කුජ්ඣිතුකාමතාය න සන්තසති, පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන පටිවිද්ධසභාවො වාතොව ජාලම්හි ඛන්ධාදිධම්මභෙදෙ න සජ්ජති, සමාධික්ඛන්ධෙන වීතරාගො පදුමංව තොයෙන රාගෙන න ලිප්පති. එවං සමථවිපස්සනාහි සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධෙහි ච යථාසම්භවං තණ්හාවිජ්ජානං තිණ්ණඤ්ච අකුසලමූලානං පහානවසෙන අසන්තසන්තො අසජ්ජමානො අලිප්පමානො ච වෙදිතබ්බො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

此中，所谓“狮子”(sīha)有四种：草狮(tiṇasīha)、黄狮(paṇḍusīho)、黑狮(kāḷasīho)、鬃毛狮(kesarasīho)。其中，鬃毛狮被称为最胜者，此处即指此狮。风，依东方等而有多种；莲花，依红色、白色等而有多种。于此，任何风、任何莲花皆可适用。此中，所谓“惊慌”(santāsa)，是由我爱(attasineha)而有；我爱即是渴爱(taṇhā)之染污，此染污是由与见(diṭṭhi)相应或不相应的贪(lobha)而有，而此贪亦即是渴爱。至于“执著”(sajjana)，于缺乏审察等者，是由愚痴(moha)而有，而愚痴即是无明(avijjā)。此中，以奢摩他(samatha)断除渴爱，以观(vipassanā)断除无明。是故，以奢摩他断除我爱，如狮子于音声不惊慌般，于无常、苦等不惊慌；以观断除愚痴，如风于罗网不执著般，于蕴(khandha)、处(āyatana)等不执著；亦复以奢摩他断除贪以及与贪相应的见，如莲花不为水所染般，不为对一切有与受用之贪所染。于此，戒(sīla)是奢摩他之基石，奢摩他是定(samādhi)之基石，定是观之基石。如是，二法成就时，三蕴亦即成就。此中，由戒蕴而成勇者，彼如狮子于音声般，于诸恚处不因欲嗔而惊慌；由慧蕴(paññākkhandha)而彻见自性，如风于罗网般，于蕴等诸法差别不执著；由定蕴而离贪，如莲花不为水所染般，不为贪欲所染。如是，当知由奢摩他与观，以及戒、定、慧三蕴，如其所应，以断除渴爱、无明及三不善根(akusalamūla)故，而有不惊慌、不执著、不染污。余如前说。

සීහාදිගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

狮子等偈颂释义终。

128. සීහො යථාති කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර බාරාණසිරාජා පච්චන්තං කුපිතං වූපසමෙතුං ගාමානුගාමිමග්ගං ඡඩ්ඩෙත්වා උජුං අටවිමග්ගං ගහෙත්වා මහතියා සෙනාය ගච්ඡති. තෙන ච සමයෙන අඤ්ඤතරස්මිං පබ්බතපාදෙ සීහො බාලසූරියාතපං තප්පමානො නිපන්නො හොති. තං දිස්වා රාජපුරිසා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ‘‘සීහො කිර න සන්තසතී’’ති භෙරිපණවාදිසද්දං කාරාපෙසි, සීහො තථෙව නිපජ්ජි. දුතියම්පි කාරාපෙසි, සීහො තථෙව නිපජ්ජි. තතියම්පි කාරාපෙසි, තදා ‘‘සීහො මම පටිසත්තු අත්ථී’’ති චතූහි පාදෙහි සුප්පතිට්ඨිතං පතිට්ඨහිත්වා සීහනාදං නදි. තං සුත්වා හත්ථාරොහාදයො හත්ථිආදීහි ඔරොහිත්වා තිණගහනානි පවිට්ඨා, හත්ථිඅස්සගණා දිසාවිදිසා පලාතා. රඤ්ඤො හත්ථීපි රාජානං ගහෙත්වා වනගහනානි පොථයමානො පලායි[Pg.221]. රාජා තං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො රුක්ඛසාඛාය ඔලම්බිත්වා පථවිං පතිත්වා එකපදිකමග්ගෙන ගච්ඡන්තො පච්චෙකබුද්ධානං වසනට්ඨානං පාපුණි. තත්ථ පච්චෙකබුද්ධෙ පුච්ඡි – ‘‘අපි, භන්තෙ, සද්දමස්සුත්ථා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. ‘‘කස්ස සද්දං, භන්තෙ’’ති? ‘‘පඨමං භෙරිසඞ්ඛාදීනං, පච්ඡා සීහස්සා’’ති. ‘‘න භායිත්ථ, භන්තෙ’’ති. ‘‘න මයං, මහාරාජ, කස්සචි සද්දස්ස භායාමා’’ති. ‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, මය්හම්පි එදිසං කාතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, මහාරාජ, සචෙ පබ්බජිස්සසී’’ති. ‘‘පබ්බජාමි, භන්තෙ’’ති. තතො නං පබ්බාජෙත්වා පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ආභිසමාචාරිකං සික්ඛාපෙසුං. සොපි පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

128. “如狮子”一偈的缘起为何？据说，一位波罗奈(Bārāṇasī)国王为平息边境动乱，舍弃村落间的道路，取道笔直的林间小径，率大军前行。当时，在某座山脚下，有一头狮子正躺着晒初升的太阳。国王的侍卫看见后，便禀告国王。国王心想：“据说狮子不会被声音惊吓”，便命人敲响大鼓、小鼓等，但狮子依旧躺卧不动。国王第二次命人敲响，狮子依旧躺卧不动。第三次命人敲响时，狮子心想：“我的敌人来了”，便四足稳立，发出了狮子吼。听到这吼声，象师等人从大象等坐骑上下来，躲入草丛中，象群、马群也四散奔逃。国王的坐骑大象也载着国王，冲破林木，奔逃而去。国王无法控制住大象，便抓住一根树枝，从象背上落下，坠于地面。他沿着一条仅容一人通行的小径，来到辟支佛(paccekabuddha)的住处。他在那里问辟支佛们：“尊者们，你们可曾听到声响？”“听到了，大王。”“尊者们，是什么声音？”“先是大鼓和海螺等的声音，然后是狮子的声音。”“尊者们，你们不害怕吗？”“大王，我们不害怕任何声音。”“那么，尊者们，我是否也能做到这样？”“大王，如果你出家，就能做到。”“尊者们，我愿出家。”于是，他们便让他出家，并如前文所述，教导他应遵行的威仪。他也如前文所述，修习观(vipassanā)，证得辟支佛菩提，于是诵出此自说偈。

තත්ථ සහනා ච හනනා ච සීඝජවත්තා ච සීහො. කෙසරසීහොව ඉධ අධිප්පෙතො. දාඨා බලමස්ස අත්ථීති දාඨබලී. පසය්හ අභිභුය්‍යාති උභයං චාරී-සද්දෙන සහ යොජෙතබ්බං පසය්හචාරී අභිභුය්‍යචාරීති. තත්ථ පසය්හ නිග්ගහෙත්වා චරණෙන පසය්හචාරී, අභිභවිත්වා සන්තාසෙත්වා වසීකත්වා චරණෙන අභිභුය්‍යචාරී. ස්වායං කායබලෙන පසය්හචාරී, තෙජසා අභිභුය්‍යචාරී, තත්ථ සචෙ කොචි වදෙය්‍ය – ‘‘කිං පසය්හ අභිභුය්‍ය චාරී’’ති, තතො මිගානන්ති සාමිවචනං උපයොගත්ථෙ කත්වා ‘‘මිගෙ පසය්හ අභිභුය්‍ය චාරී’’ති පටිවත්තබ්බං. පන්තානීති දූරානි. සෙනාසනානීති වසනට්ඨානානි. සෙසං වුත්තනයෙනෙව සක්කා ජානිතුන්ති න විත්ථාරිතන්ති.

于此，因能忍耐、能搏杀、行动迅速，故为狮子(sīho)。此处特指鬃毛狮。其齿即是其力，故为“具齿力者”(dāṭhabalī)。“强行”(pasayha)、“征服”(abhibhuyya)二者，皆应与“行”(cārī)字相连，作“强行者”(pasayhacārī)、“征服者”(abhibhuyyacārī)。其中，以力强行制伏而行，是为“强行者”；以威势压倒、震慑、降伏而行，是为“征服者”。此狮以身力为“强行者”，以威力为“征服者”。于此，若有人问：“强行、征服什么而行？”，则应将属格“诸兽的”(migānaṃ)转为业格义，回答：“强行、征服诸兽而行”。“边鄙”(pantāni)即遥远。“坐卧处”(senāsanāni)即居住处。余者可以前述之理得知，故不详述。

දාඨබලීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

具齿力偈颂释义终。

129. මෙත්තං උපෙක්ඛන්ති කා උප්පත්ති? අඤ්ඤතරො කිර රාජා මෙත්තාදිඣානලාභී අහොසි. සො ‘‘ඣානසුඛන්තරායො රජ්ජ’’න්ති ඣානානුරක්ඛණත්ථං රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

129. 《慈与舍》偈的缘起为何？据说，曾有一位国王，证得慈等禅那。他思惟：“王位是禅乐的障碍。”，为守护禅那，便舍弃王位而出家。修习观(vipassanā)后，证悟了独觉菩提(paccekabodhi)，于是诵此自说偈(udānagātha)。

තත්ථ ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛිතා භවන්තූ’’තිආදිනා නයෙන හිතසුඛූපනයනකාමතා මෙත්තා. ‘‘අහො වත ඉමම්හා දුක්ඛා මුච්චෙය්‍යු’’න්තිආදිනා නයෙන අහිතදුක්ඛාපනයනකාමතා කරුණා. ‘‘මොදන්ති වත භොන්තො සත්තා, මොදන්ති සාධු සුට්ඨූ’’තිආදිනා නයෙන හිතසුඛාවිප්පයොගකාමතා මුදිතා. ‘‘පඤ්ඤායිස්සන්ති සකෙන කම්මෙනා’’ති සුඛදුක්ඛඅජ්ඣුපෙක්ඛනතා උපෙක්ඛා. ගාථාබන්ධසුඛත්ථං පන උප්පටිපාටියා මෙත්තං වත්වා උපෙක්ඛා [Pg.222] වුත්තා, මුදිතා ච පච්ඡා. විමුත්තින්ති චතස්සොපි එතා අත්තනො පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා විමුත්තියො. තෙන වුත්තං – ‘‘මෙත්තං උපෙක්ඛං කරුණං විමුත්තිං, ආසෙවමානො මුදිතඤ්ච කාලෙ’’ති.

于此，如“愿一切有情皆得安乐”等，希求为有情带来利益安乐，是为慈(mettā)。如“善哉！愿彼等脱离此苦”等，希求为有情去除不益与痛苦，是为悲(karuṇā)。如“诸有情实喜，善哉善哉！”等，希求有情不离其利益安乐，是为喜(muditā)。如“[有情]将由自己的业而有别”，对有情的苦乐处之以平，是为舍(upekkhā)。然为偈颂编组之便，次第错乱，说慈之后，即说舍，而喜则在后。所谓“解脱”(vimutti)，此四者皆因从各自的敌对法中解脱，故称为“诸解脱”(vimuttiyo)。是故说：“修习慈、舍、悲等解脱，并适时修习喜。”

තත්ථ ආසෙවමානොති තිස්සො තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන, උපෙක්ඛං චතුත්ථජ්ඣානවසෙන භාවයමානො. කාලෙති මෙත්තං ආසෙවිත්වා තතො වුට්ඨාය කරුණං, තතො වුට්ඨාය මුදිතං, තතො ඉතරතො වා නිප්පීතිකජ්ඣානතො වුට්ඨාය උපෙක්ඛං ආසෙවමානො එව ‘‘කාලෙ ආසෙවමානො’’ති වුච්චති, ආසෙවිතුං වා ඵාසුකකාලෙ. සබ්බෙන ලොකෙන අවිරුජ්ඣමානොති දසසු දිසාසු සබ්බෙන සත්තලොකෙන අවිරුජ්ඣමානො. මෙත්තාදීනඤ්හි භාවිතත්තා සත්තා අප්පටිකූලා හොන්ති, සත්තෙසු ච විරොධිභූතො පටිඝො වූපසම්මති. තෙන වුත්තං – ‘‘සබ්බෙන ලොකෙන අවිරුජ්ඣමානො’’ති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන මෙත්තාදිකථා අට්ඨසාලිනියා ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 251) වුත්තා. සෙසං වුත්තසදිසමෙවාති.

其中，“修习”(āsevamāno)是指依初、二、三禅修习（慈、悲、喜），依第四禅修习舍。“适时”(kāle)是指修习慈心后出定再修悲心，从悲心出定后修喜心，或者从离喜禅出定后修舍心，这样依次修习就称为“适时修习”，或者是指在适宜的时间修习。“不与一切世间争”(sabbena lokena avirujjhamāno)是指在十方不与一切有情世间(sattaloka)相争。因为修习慈等心的缘故，有情不会对（行者）感到厌恶，而（他人心中）敌对的瞋恚也会平息。因此说“不与一切世间争”。此处为纲要，至于详述，关于慈等的论述，已在《含义阐明》（法集论义注）中说明。其余部分与前述相同。

අප්පමඤ්ඤාගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

无量偈颂释义终。

130. රාගඤ්ච දොසඤ්චාති කා උප්පත්ති? රාජගහං කිර නිස්සාය මාතඞ්ගො නාම පච්චෙකබුද්ධො විහරති සබ්බපච්ඡිමො පච්චෙකබුද්ධානං. අථ අම්හාකං බොධිසත්තෙ උප්පන්නෙ දෙවතායො බොධිසත්තස්ස පූජනත්ථාය ආගච්ඡන්තියො තං දිස්වා ‘‘මාරිසා, මාරිසා, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො’’ති භණිංසු. සො නිරොධා වුට්ඨහන්තො තං සුත්වා අත්තනො ජීවිතක්ඛයං දිස්වා හිමවන්තෙ මහාපපාතො නාම පබ්බතො පච්චෙකබුද්ධානං පරිනිබ්බානට්ඨානං. තත්ථ ආකාසෙන ගන්ත්වා පුබ්බෙ පරිනිබ්බුතපච්චෙකබුද්ධස්ස අට්ඨිසඞ්ඝාතං පපාතෙ පක්ඛිපිත්වා සිලාතලෙ නිසීදිත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

130. “贪与瞋”等（偈颂）的生起因缘是什么？据说，在王舍城(Rājagaha)附近，有一位名叫摩腾伽(Mātaṅga)的独觉佛居住，他是所有独觉佛中的最后一位。之后，当我们的菩萨出世时，诸天为了供养菩萨前来，看见他后说道：‘贤友们，贤友们，佛陀已出现于世！’他从灭尽定(nirodha)中出定，听到此言，又预见自己寿命将尽，便前往雪山(Himavanta)中名为‘大断崖’(Mahāpapāta)的山，那是独觉佛们般涅槃(parinibbāna)之处。他以神通飞往那里，将先前已般涅槃的独觉佛的遗骨投下断崖，然后在石板上坐下，诵出此自说偈(udānagātha)。

තත්ථ රාගදොසමොහා උරගසුත්තෙ වුත්තාව. සංයොජනානීති දස සංයොජනානි, තානි ච තෙන තෙන මග්ගෙන සන්දාලයිත්වා. අසන්තසං ජීවිතසඞ්ඛයම්හීති ජීවිතසඞ්ඛයො වුච්චති චුතිචිත්තස්ස පරිභෙදො. තස්මිඤ්ච ජීවිතසඞ්ඛයෙ ජීවිතනිකන්තියා පහීනත්තා අසන්තසන්ති. එත්තාවතා සොපාදිසෙසං [Pg.223] නිබ්බානධාතුං අත්තනො දස්සෙත්වා ගාථාපරියොසානෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායීති.

于此，贪、瞋、痴已在《蛇经》(Uragasutta)中说过。所谓诸结(saṃyojanāni)，即十结，且以各各之道断除彼等。所谓“于寿命灭尽时无有恐怖”，寿命灭尽，即是死心(cuticitta)的坏灭。于彼寿命灭尽时，因对生命的欲求已断，故无恐怖。至此，显示了自身的有余依涅槃界(sopādisesa nibbānadhātu)，并于偈颂终了时，以无余依涅槃界(anupādisesa nibbānadhātu)而般涅槃。

ජීවිතසඞ්ඛයගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《寿命灭尽偈》释义终。

131. භජන්තීති කා උප්පත්ති? බාරාණසියං කිර අඤ්ඤතරො රාජා ආදිගාථාය වුත්තප්පකාරමෙව ඵීතං රජ්ජං සමනුසාසති. තස්ස ඛරො ආබාධො උප්පජ්ජි, දුක්ඛා වෙදනා පවත්තන්ති. වීසතිසහස්සිත්ථියො තං පරිවාරෙත්වා හත්ථපාදසම්බාහනාදීනි කරොන්ති. අමච්චා ‘‘න දානායං රාජා ජීවිස්සති, හන්ද, මයං අත්තනො සරණං ගවෙසාමා’’ති චින්තෙත්වා අඤ්ඤතරස්ස රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා උපට්ඨානං යාචිංසු. තෙ තත්ථ උපට්ඨහන්තියෙව, න කිඤ්චි ලභන්ති. රාජා ආබාධා වුට්ඨහිත්වා පුච්ඡි – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ච ඉත්ථන්නාමො ච කුහි’’න්ති? තතො තං පවත්තිං සුත්වාව සීසං චාලෙත්වා තුණ්හී අහොසි. තෙපි අමච්චා ‘‘රාජා වුට්ඨිතො’’ති සුත්වා තත්ථ කිඤ්චි අලභමානා පරමෙන පාරිජුඤ්ඤෙන පීළිතා පුනදෙව ආගන්ත්වා රාජානං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. තෙන ච රඤ්ඤා ‘‘කුහිං, තාතා, තුම්හෙ ගතා’’ති වුත්තා ආහංසු – ‘‘දෙවං දුබ්බලං දිස්වා ආජීවිකභයෙනම්හා අසුකං නාම ජනපදං ගතා’’ති. රාජා සීසං චාලෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘යංනූනාහං තමෙව ආබාධං දස්සෙස්සං, කිං පුනපි එවං කරෙය්‍යුං, නො’’ති? සො පුබ්බෙ රොගෙන ඵුට්ඨො විය බාළ්හං වෙදනං දස්සෙන්තො ගිලානාලයං අකාසි. ඉත්ථියො සම්පරිවාරෙත්වා පුබ්බසදිසමෙව සබ්බං අකංසු. තෙපි අමච්චා තථෙව පුන බහුතරං ජනං ගහෙත්වා පක්කමිංසු. එවං රාජා යාවතතියං සබ්බං පුබ්බසදිසං අකාසි, තෙපි තථෙව පක්කමිංසු. තතො චතුත්ථම්පි තෙ ආගතෙ දිස්වා රාජා – ‘‘අහො! ඉමෙ දුක්කරං අකංසු, යෙ මං බ්‍යාධිතං පහාය අනපෙක්ඛා පක්කමිංසූ’’ති නිබ්බින්නො රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකත්වා ඉමං උදානගාථං අභාසි.

131. “亲近”（bhajanti）的生起因缘是什么？据说在波罗奈（Bārāṇasī），有一位国王如同最初的偈颂所说，治理着繁荣的王国。他突然得了重病，痛苦的感受不断生起。两万名女子围绕着他，为他按摩手足等。大臣们心想：‘这位国王恐怕活不成了，我们得为自己寻找依怙。’于是前往另一位国王那里请求侍奉。他们在那里侍奉着，却什么也没得到。国王病好后询问：‘某某和某某在哪里？’听闻事情经过后，只是摇头沉默。那些大臣听说‘国王康复了’，因为在那里毫无所得，且极度困窘，只好又返回向国王顶礼后站在一旁。国王问：‘诸位，你们去了何处？’他们回答：‘见到大王身体虚弱，我们因为生计之惧去了某某地方。’国王摇头心想：‘我何不再次示现同样的病痛，他们还会这样做吗？还是不会呢？’于是他装作之前被疾病折磨的样子，表现出强烈的痛苦，布置了病床。女众围绕着他，如先前一样做着所有的事情。那些大臣也像那样再次带着更多的人离开了。这样国王一连三次做了所有与先前相同之事，他们也像那样离开了。之后国王第四次看到他们来时说：‘唉！这些人做了难为之事，他们抛弃生病的我，毫不顾念地离去。’于是他心生厌离，舍弃王位而出家，修习观（vipassanā）证得独觉菩提，说出此感兴偈。

තත්ථ භජන්තීති සරීරෙන අල්ලීයන්තා පයිරුපාසන්ති. සෙවන්තීති අඤ්ජලිකම්මාදීහි කිංකාරපටිස්සාවිතාය ච පරිචරන්ති. කාරණං අත්ථො එතෙසන්ති කාරණත්ථා, භජනාය ච සෙවනාය ච නාඤ්ඤං කාරණමත්ථි, අත්ථො එව නෙසං කාරණං, අත්ථහෙතු සෙවන්තීති වුත්තං හොති. නික්කාරණා [Pg.224] දුල්ලභා අජ්ජ මිත්තාති ‘‘ඉතො කිඤ්චි ලච්ඡාමා’’ති එවං අත්තපටිලාභකාරණෙන නික්කාරණා, කෙවලං –

于此，所谓“亲近”(bhajanti)，是指身体上的依附与侍奉。所谓“侍奉”(sevanti)，是指以合掌等行为，并听候差遣地服侍。“为利者”(kāraṇatthā)是“他们的因缘即是利益”之义；其亲近与侍奉并无他因，利益即是其因缘，是说他们为利益而侍奉。所谓“如今不为私利的朋友难得”，（而世俗的朋友）仅是出于“我能从此得到些什么”这样获得自身利益的因缘，纯粹是——

‘‘උපකාරො ච යො මිත්තො, යො මිත්තො සුඛදුක්ඛකො;

අත්ථක්ඛායී ච යො මිත්තො, යො මිත්තො අනුකම්පකො’’ති. (දී. නි. 3.265) –

“能助益者是友，能同甘共苦者是友；能说利益者是友，能慈悲者是友。”

එවං වුත්තෙන අරියෙන මිත්තභාවෙන සමන්නාගතා දුල්ලභා අජ්ජ මිත්තා. අත්තට්ඨපඤ්ඤාති අත්තනි ඨිතා එතෙසං පඤ්ඤා. අත්තානමෙව ඔලොකෙති, න අඤ්ඤන්ති අත්ථො. ‘‘අත්තත්ථපඤ්ඤා’’තිපි පාඨො, තස්ස අත්තනො අත්ථමෙව ඔලොකෙති, න පරත්ථන්ති අත්ථො. ‘‘දිට්ඨත්ථපඤ්ඤා’’ති අයම්පි කිර පොරාණපාඨො, තස්ස සම්පති දිට්ඨෙයෙව අත්ථෙ එතෙසං පඤ්ඤා, න ආයතින්ති අත්ථො. දිට්ඨධම්මිකත්ථංයෙව ඔලොකෙති, න සම්පරායිකත්ථන්ති වුත්තං හොති. අසුචීති අසුචිනා අනරියෙන කායවචීමනොකම්මෙන සමන්නාගතා.

如是说，具足圣友之情者，如今难得。所谓“自住慧”(attaṭṭhapaññā)，是指他们的智慧安住于自身，意思是只关注自己，不关注他人。亦有读作“自利慧”(attatthapaññā)，意思是只关注自己的利益，不关注他人的利益。“现见利慧”(diṭṭhatthapaññā)据说也是古代读法，意思是他们的智慧只在于当下可见的利益，不顾及未来；也就是说，只关注现世的利益，不关注来世的利益。所谓“不净”(asuci)，是指具足不清净、非圣的身语意业。

ඛග්ගවිසාණකප්පොති ඛග්ගෙන රුක්ඛාදයො ඡින්දන්තො විය සකසිඞ්ගෙන පබ්බතාදයො චුණ්ණවිචුණ්ණං කුරුමානො විචරතීති ඛග්ගවිසාණො. විසසදිසා ආණාති විසාණා. ඛග්ගං වියාති ඛග්ගං. ඛග්ගං විසාණං යස්ස මිගස්ස සොයං මිගො ඛග්ගවිසාණො, තස්ස ඛග්ගවිසාණස්ස කප්පො ඛග්ගවිසාණකප්පො. ඛග්ගවිසාණසදිසො පච්චෙකබුද්ධො එකො අදුතියො අසහායො චරෙය්‍ය විහරෙය්‍ය වත්තෙය්‍ය යපෙය්‍ය යාපෙය්‍යාති අත්ථො.

所谓“如犀角”(Khaggavisāṇakappo)：它犹如用剑(khagga)砍伐树木，用自己的角(siṅga)粉碎山岩，如此游走，故名“犀牛”(khaggavisāṇo)。又，其威力(āṇā)如毒(visa)，故名“角”(visāṇā)。又，拥有剑一般角的野兽即是犀牛(khaggavisāṇo)，如彼犀牛，即是“如犀角”。其义为：独觉佛(paccekabuddho)应如犀角般，独自一人，无有第二者，无有同伴，而行、住、活动、维持生命。

132. විසුද්ධසීලාති විසෙසෙන සුද්ධසීලා, චතුපාරිසුද්ධියා සුද්ධසීලා. සුවිසුද්ධපඤ්ඤාති සුට්ඨු විසුද්ධපඤ්ඤා, රාගාදිවිරහිතත්තා පරිසුද්ධමග්ගඵලපටිසම්භිදාදිපඤ්ඤා. සමාහිතාති සං සුට්ඨු ආහිතා, සන්තිකෙ ඨපිතචිත්තා. ජාගරියානුයුත්තාති ජාගරණං ජාගරො, නිද්දාතික්කමොති අත්ථො. ජාගරස්ස භාවො ජාගරියං, ජාගරියෙ අනුයුත්තා ජාගරියානුයුත්තා. විපස්සකාති ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා’’ති විසෙසෙන පස්සනසීලා, විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා විහරන්තීති අත්ථො. ධම්මවිසෙසදස්සීති දසකුසලධම්මානං [Pg.225] චතුසච්චධම්මස්ස නවලොකුත්තරධම්මස්ස වා විසෙසෙන පස්සනසීලා. මග්ගඞ්ගබොජ්ඣඞ්ගගතෙති සම්මාදිට්ඨාදීහි මග්ගඞ්ගෙහි සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදීහි බොජ්ඣඞ්ගෙහි ගතෙ සම්පයුත්තෙ අරියධම්මෙ. විජඤ්ඤාති විසෙසෙන ජඤ්ඤා, ජානන්තාති අත්ථො.

132. “净戒”(Visuddhasīla)，即特别清净之戒，以四遍净(catupārisuddhi)而清净之戒。“极净慧”(Suvisuddhapaññā)，即极为清净之智慧，因远离贪等而清净的道果(magga-phala)、无碍解(paṭisambhidā)等智慧。“等持”(Samāhita)，即善安置，心已安住。“勤修觉醒”(Jāgariyānuyutta)，觉醒(jāgaraṇa)即超越睡眠之义；觉醒的状态为觉醒性(jāgariya)，勤修觉醒者即勤行于觉醒性。“观者”(Vipassaka)，即以“无常、苦、无我”作特别观察为常，确立观(vipassanā)而住之义。“见法殊胜”(Dhammavisesadassī)，即以特别观察十善法(dasakusaladhamma)、四圣谛法(catusaccadhamma)或九种出世间法(navalokuttaradhamma)为常。“已达道支觉支”(Maggaṅgabojjhaṅgagata)，指于圣法中，与正见(sammādiṭṭhi)等道支(maggaṅga)、念觉支(satisambojjhaṅga)等觉支(bojjhaṅga)相应。“应了知”(Vijaññā)，即特别了知，其义为了知。

133. සුඤ්ඤතාප්පණිහිතඤ්චානිමිත්තන්ති අනත්තානුපස්සනාවසෙන සුඤ්ඤතවිමොක්ඛඤ්ච දුක්ඛානුපස්සනාවසෙන අප්පණිහිතවිමොක්ඛඤ්ච, අනිච්චානුපස්සනාවසෙන අනිමිත්තවිමොක්ඛඤ්ච. ආසෙවයිත්වාති වඩ්ඪෙත්වා. යෙ කතසම්භාරා ධීරා ජනා ජිනසාසනම්හි සාවකත්තං සාවකභාවං න වජන්ති න පාපුණන්ති, තෙ ධීරා කතසම්භාරා සයම්භූ සයමෙව භූතා පච්චෙකජිනා පච්චෙකබුද්ධා භවන්ති.

133. 所谓“空、无愿与无相”(Suññata-appaṇihita-animitta)，即以无我随观(anattānupassanā)成就空解脱(suññatavimokkha)，以苦随观(dukkhānupassanā)成就无愿解脱(appaṇihitavimokkha)，以无常随观(aniccānupassanā)成就无相解脱(animittavimokkha)。所谓“修习”(Āsevayitvā)，即是增长。若有已积集资粮(sambhāra)之智者(dhīra)，于胜者(jina)之教(sāsana)中，不趣向、不证得声闻性(sāvakabhāva)，彼等已积集资粮之智者，则成为自成者(Sayambhū)、独胜者(paccekajina)、独觉佛(paccekabuddha)。

134. කිං භූතා? මහන්තධම්මා පූරිතමහාසම්භාරා බහුධම්මකායා අනෙකධම්මසභාවසරීරා. පුනපි කිං භූතා? චිත්තිස්සරා චිත්තගතිකා ඣානසම්පන්නාති අත්ථො. සබ්බදුක්ඛොඝතිණ්ණා සකලසංසාරඔඝං තිණ්ණා අතික්කන්තා උදග්ගචිත්තා කොධමානාදිකිලෙසවිරහිතත්තා සොමනස්සචිත්තා සන්තමනාති අත්ථො. පරමත්ථදස්සී පඤ්චක්ඛන්ධද්වාදසායතනද්වත්තිංසාකාරසච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිවසෙන පරමත්ථං උත්තමත්ථං දස්සනසීලා. අචලාභීතට්ඨෙන සීහොපමා සීහසදිසාති අත්ථො. ඛග්ගවිසාණකප්පා ඛග්ගවිසාණමිගසිඞ්ගසදිසා ගණසඞ්ගණිකාභාවෙනාති අත්ථො.

134. 他们是怎样的？具足广大之法(mahantadhammā)、圆满广大资粮(pūritamahāsambhārā)、拥有众多法身(bahudhammakāyā)、具备种种法性之体(anekadhammasabhāvasarīrā)。他们又是怎样的？是心自在(cittissarā)、心行敏捷(cittagatikā)、具足禅定(jhānasampannā)之义。已渡脱一切苦之瀑流(sabbadukkhoghatiṇṇā)，即已渡脱、已超越整个轮回瀑流(saṃsāraogha)。心意高昂(udaggacittā)，即因远离瞋(kodha)、慢(māna)等烦恼(kilesa)而心怀喜悦(somanassacittā)、内心寂静(santamanā)之义。见胜义者(paramatthadassī)，即以五蕴(pañcakkhandha)、十二处(dvādasāyatana)、三十二身分(dvattiṃsākāra)、谛(sacca)、缘起(paṭiccasamuppāda)等方式，惯于见最胜义。因不动(acala)、无畏(abhīta)之故而如狮子(sīhopamā)，犹如狮子(sīha)之义。如犀牛角(khaggavisāṇakappā)，即如犀牛之角，因不乐群体交际之义。

135. සන්තින්ද්‍රියාති චක්ඛුන්ද්‍රියාදීනං සකසකාරම්මණෙ අප්පවත්තනතො සන්තසභාවඉන්ද්‍රියා. සන්තමනාති සන්තචිත්තා, නික්කිලෙසභාවෙන සන්තසභාවචිත්තසඞ්කප්පාති අත්ථො. සමාධීති සුට්ඨු එකග්ගචිත්තා. පච්චන්තසත්තෙසු පතිප්පචාරාති පච්චන්තජනපදෙසු සත්තෙසු දයාකරුණාදීහි පතිචරණසීලා. දීපා පරත්ථ ඉධ විජ්ජලන්තාති සකලලොකානුග්ගහකරණෙන පරලොකෙ ච ඉධලොකෙ ච විජ්ජලන්තා දීපා පදීපසදිසාති අත්ථො. පච්චෙකබුද්ධා සතතං හිතාමෙති ඉමෙ පච්චෙකබුද්ධා සතතං සබ්බකාලං සකලලොකහිතාය පටිපන්නාති අත්ථො.

135. “诸根寂静(santindriyā)”，指眼根(cakkhundriya)等对其各自的境界不生起，故诸根自性寂静。“意寂静(santamanā)”，指心寂静(santacittā)，因无烦恼(nikkilesa)之故，心与思惟(cittasaṅkappa)自性寂静之义。“心安定(samāhitā)”，指心极善一境(suṭṭhu ekaggacittā)。“于边地有情中行(paccantasattesu paṭipacārā)”，指于边地(paccantajanapada)的有情(satta)中，惯于以慈悲(dayākaruṇā)等而行。“于此世他世为明灯(dīpā)而照耀”，指因饶益一切世间，故于他世与此世皆能照耀，如灯(padīpa)之义。“独觉恒常为利益(paccekabuddhā satataṃ hitāya)”，指此等独觉恒常为一切世间之利益而行道(paṭipannā)之义。

136. පහීනසබ්බාවරණා [Pg.226] ජනින්දාති තෙ පච්චෙකබුද්ධා ජනානං ඉන්දා උත්තමා කාමච්ඡන්දනීවරණාදීනං සබ්බෙසං පඤ්චාවරණානං පහීනත්තා පහීනසබ්බාවරණා. ඝනකඤ්චනාභාති රත්තසුවණ්ණජම්බොනදසුවණ්ණපභා සදිසආභාවන්තාති අත්ථො. නිස්සංසයං ලොකසුදක්ඛිණෙය්‍යාති එකන්තෙන ලොකස්ස සුදක්ඛිණාය අග්ගදානස්ස පටිග්ගහෙතුං අරහා යුත්තා, නික්කිලෙසත්තා සුන්දරදානපටිග්ගහණාරහාති අත්ථො. පච්චෙකබුද්ධා සතතප්පිතාමෙති ඉමෙ පච්චෙකඤාණාධිගමා බුද්ධා සතතං නිච්චකාලං අප්පිතා සුහිතා පරිපුණ්ණා, සත්තාහං නිරාහාරාපි නිරොධසමාපත්තිඵලසමාපත්තිවසෙන පරිපුණ්ණාති අත්ථො.

136. 诸独觉佛(paccekabuddha)已断一切障，是众人之主、至高无上者。因断除欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)等所有五盖，故名“已断一切障者”。其光辉犹如纯金，意指其身色光耀，如同赤金与阎浮檀金(jambonada)。“无疑是世间最上福田”，意指其必定堪为世间最上供养的接受者，因无烦恼，故堪受善妙布施。诸独觉佛恒常满足，意指此等证得独觉智(paccekañāṇa)之佛陀，恒常安乐圆满，纵使七日无食，亦因趣入灭尽定(nirodhasamāpatti)与果定(phalasamāpatti)而得圆满。

137. පතිඑකා විසුං සම්මාසම්බුද්ධතො විසදිසා අඤ්ඤෙ අසාධාරණබුද්ධා පච්චෙකබුද්ධා. අථ වා –

137. 独一(paṭieka)、分离(visuṃ)，异于正自觉者(sammāsambuddha)，是不与他人共通之佛，故名独觉佛。又或者——

‘‘උපසග්ගා නිපාතා ච, පච්චයා ච ඉමෙ තයො;

නෙකෙනෙකත්ථවිසයා, ඉති නෙරුත්තිකාබ්‍රවු’’න්ති. –

“前缀(upasagga)、小品词(nipāta)与词缀(paccaya)，此三者具众多义，语源学家如是说。”

වුත්තත්තා පතිසද්දස්ස එකඋපසග්ගතා පති පධානො හුත්වා සාමිභූතො අනෙකෙසං දායකානං අප්පමත්තකම්පි ආහාරං පටිග්ගහෙත්වා සග්ගමොක්ඛස්ස පාපුණනතො. තථා හි අන්නභාරස්ස භත්තභාගං පටිග්ගහෙත්වාපස්සන්තස්සෙව භුඤ්ජිත්වා දෙවතාහි සාධුකාරං දාපෙත්වා තදහෙව තං දුග්ගතං සෙට්ඨිට්ඨානං පාපෙත්වා කොටිසඞ්ඛධනුප්පාදනෙන ච, ඛදිරඞ්ගාරජාතකෙ (ජා. අට්ඨ. 1.1.ඛදිරඞ්ගාරජාතකවණ්ණනා) මාරෙන නිම්මිතඛදිරඞ්ගාරකූපොපරිඋට්ඨිතපදුමකණ්ණිකං මද්දිත්වා බොධිසත්තෙන දින්නං පිණ්ඩපාතං පටිග්ගහෙත්වා තස්ස පස්සන්තස්සෙව ආකාසගමනෙන සොමනස්සුප්පාදනෙන ච, පදුමවතීඅග්ගමහෙසීපුත්තානං මහාජනකරඤ්ඤො දෙවියා ආරාධනෙන ගන්ධමාදනතො ආකාසෙන ආගම්ම දානපටිග්ගහණෙන මහාජනකබොධිසත්තස්ස ච දෙවියා ච සොමනස්සුප්පාදනෙන ච, තථා අබුද්ධුප්පාදෙ ඡාතකභයෙ සකලජම්බුදීපෙ උප්පන්නෙ බාරාණසිසෙට්ඨිනො ඡාතකභයං පටිච්ච පූරෙත්වා රක්ඛිතෙ සට්ඨිසහස්සකොට්ඨාගාරෙ වීහයො ඛෙපෙත්වා භූමියං නිඛාතධඤ්ඤානි ච චාටිසහස්සෙසු පූරිතධඤ්ඤානි ච ඛෙපෙත්වා සකලපාසාදභිත්තීසු මත්තිකාහි මද්දිත්වා ලිම්පිතධඤ්ඤානි ච ඛෙපෙත්වා තදා නාළිමත්තමෙවාවසිට්ඨං ‘‘ඉදං භුඤ්ජිත්වා අජ්ජ මරිස්සාමා’’ති [Pg.227] චිත්තං උප්පාදෙත්වා සයන්තස්ස ගන්ධමාදනතො එකො පච්චෙකබුද්ධො ආගන්ත්වා ගෙහද්වාරෙ අට්ඨාසි. සෙට්ඨි තං දිස්වා පසාදං උප්පාදෙත්වා ජීවිතං පරිච්චජමානො පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ ඔකිරි. පච්චෙකබුද්ධො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා අත්තනො ආනුභාවෙන පස්සන්තස්සෙව සෙට්ඨිස්ස පඤ්චපච්චෙකබුද්ධසතෙහි සහ පරිභුඤ්ජි. තදා භත්තපචිතඋක්ඛලිං, පිදහිත්වා ඨපෙසුං.

由于“pati”一词作为单一前缀，具有主导、主人之义，通过接受众多施主哪怕微少的食物，能使施主们得以达到天界与解脱。诚然，如在运食(annabhāra)的公案中，[独觉佛]接受了他的一份食物，当着他的面飞升而起，使天神们发出赞叹，并于当日使那贫穷者达到富商的地位，获得了一俱胝的财富。又如在《卡迪兰伽拉本生》(Khadiraṅgāra Jātaka)中，[独觉佛]接受了菩萨所施予的、由魔罗(Māra)所造的合欢炭火坑上生起的莲花花蕊捣碎而成的团食，并在菩萨注视下，于空中行走，使其心生喜悦。又如，在莲花王后(Padumavatī)的儿子们[的公案中]，以及应大迦那咖(Mahājanaka)王后之请，从香醉山(Gandhamādana)乘空而来接受布施，使大迦那咖菩萨与王后心生喜悦。同样，在无佛出世的时代，全瞻部洲(Jambudīpa)发生饥荒，波罗奈(Bārāṇasī)城的一位富商因恐惧饥荒，耗尽了其储藏于六万座谷仓的稻谷，又耗尽了埋于地下的谷物和数千瓮装满的谷物，乃至耗尽了以泥土混合涂抹于所有殿宇墙壁上的谷物，当时仅剩下一那利(nāḷi)的量。他心想：“吃完这些，我们今日就要死了。”正当他躺下时，一位独觉佛从香醉山(Gandhamādana)来到他家门前站立。富商见到后心生净信，舍弃生命将食物倒入独觉佛的钵中。独觉佛以其神力，让富商亲眼见到他与五百位独觉佛一同享用。当时，他们将煮饭的锅盖上并放置一旁。

නිද්දමොක්කන්තස්ස සෙට්ඨිනො ඡාතත්තෙ උප්පන්නෙ සො වුට්ඨහිත්වා භරියං ආහ – ‘‘භත්තෙ ආචාමකභත්තමත්තං ඔලොකෙහී’’ති. සුසික්ඛිතා සා ‘‘සබ්බං දින්නං නනූ’’ති අවත්වා උක්ඛලියා පිධානං විවරි. සා උක්ඛලි තඞ්ඛණෙව සුමනපුප්ඵමකුළසදිසස්ස සුගන්ධසාලිභත්තස්ස පූරිතා අහොසි. සා ච සෙට්ඨි ච සන්තුට්ඨා සයඤ්ච සකලගෙහවාසිනො ච සකලනගරවාසිනො ච භුඤ්ජිංසු. දබ්බියා ගහිතගහිතට්ඨානං පුන පූරිතං. සකලසට්ඨිසහස්සකොට්ඨාගාරෙසු සුගන්ධසාලියො පූරෙසුං. සකලජම්බුදීපවාසිනො සෙට්ඨිස්ස ගෙහතොයෙව ධඤ්ඤබීජානි ගහෙත්වා සුඛිතා ජාතා. එවමාදීසු අනෙකසත්තනිකායෙසු සුඛොතරණපරිපාලනසග්ගමොක්ඛපාපනෙසු පති සාමිභූතො බුද්ධොති පච්චෙකබුද්ධො. පච්චෙකබුද්ධානං සුභාසිතානීති පච්චෙකබුද්ධෙහි ඔවාදානුසාසනීවසෙන සුට්ඨු භාසිතානි කථිතානි වචනානි. චරන්ති ලොකම්හි සදෙවකම්හීති දෙවලොකසහිතෙ සත්තලොකෙ චරන්ති පවත්තන්තීති අත්ථො. සුත්වා තථා යෙ න කරොන්ති බාලාති තථාරූපං පච්චෙකබුද්ධානං සුභාසිතවචනං යෙ බාලා ජනා න කරොන්ති න මනසි කරොන්ති, තෙ බාලා දුක්ඛෙසු සංසාරදුක්ඛෙසු පුනප්පුනං උප්පත්තිවසෙන චරන්ති පවත්තන්ති, ධාවන්තීති අත්ථො.

长者入睡后，饥饿感生起，他便起身对妻子说：“去看看饭食，哪怕只有些许米汤也好。”其妻训练有素，未言“不是全都施舍完了吗？”，仅是揭开锅盖。那口锅当即盛满了如素馨(sumana)花蕾般芳香的米饭。她与长者心生满足，自己与全家人皆得以饱食。用勺屡屡舀取之处，复又填满。所有六万座谷仓皆充满了香米。整个瞻部洲(Jambudīpa)的居民，皆从长者家取得谷种而得安乐。如此于无量有情众中，引导其至安乐，守护之，令其达天界与解脱，堪为主，故名独觉佛(Paccekabuddha)。所谓“独觉佛之善说”，即独觉佛以教诫、训示的方式所善巧宣说、开示的言辞。所谓“于天人世间行走”，意指于包含天界在内的有情世间中流传。所谓“愚人闻而不行”，意指彼等愚人听闻独觉佛如此善说之语，却不实行、不作意，此等愚人便在轮回诸苦中，因一再投生而流转、奔走。

138. පච්චෙකබුද්ධානං සුභාසිතානීති සුට්ඨු භාසිතානි චතුරාපායතො මුච්චනත්ථාය භාසිතානි වචනානි. කිං භූතානි? අවස්සවන්තං පග්ඝන්තං ඛුද්දං මධුං යථා මධුරවචනානීති අත්ථො. යෙ පටිපත්තියුත්තා පණ්ඩිතජනාපි පටිපත්තීසු වුත්තානුසාරෙන පවත්තන්තා තථාරූපං මධුරවචනං සුත්වා වචනකරා භවන්ති, තෙ පණ්ඩිතජනා සච්චදසා චතුසච්චදස්සිනො සපඤ්ඤා පඤ්ඤාසහිතා භවන්තීති අත්ථො.

138. 所谓“独觉佛的善说”，即为从四恶趣解脱而善巧宣说的言辞。是何等言辞？意指其言辞甜美，犹如滴落流淌的甘醇蜂蜜。那些具足实践、依循所说而行的智者，听闻如此甜美之言后，便能依教奉行。意指此等智者，是见谛者、见四圣谛者，具足智慧、与慧相应。

139. පච්චෙකබුද්ධෙහි [Pg.228] ජිනෙහි භාසිතාති කිලෙසෙ ජිනන්ති ජිනිංසූති ජිනා, තෙහි ජිනෙහි පච්චෙකබුද්ධෙහි වුත්තා භාසිතා කථිතා. කථා උළාරා ඔජවන්තා පාකටා සන්ති පවත්තන්ති. තා, කථා සක්‍යසීහෙන සක්‍යරාජවංසසීහෙන ගොතමෙන තථාගතෙන අභිනික්ඛමිත්වා බුද්ධභූතෙන නරුත්තමෙන නරානං උත්තමෙන සෙට්ඨෙන පකාසිතා පාකටීකතා දෙසිතාති සම්බන්ධො. කිමත්ථන්ති ආහ ‘‘ධම්මවිජානනත්ථ’’න්ති. නවලොකුත්තරධම්මං විසෙසෙන ජානාපනත්ථන්ති අත්ථො.

139. “由诸独觉佛胜者所说”，是说：征服、已征服诸烦恼，故为“胜者”(jinā)。由彼等胜者独觉佛所说、所言、所讲。此言教崇高、有力、显明而存在、流传。彼等言教，由释迦狮子(sakyasīha)、释迦王族之狮、乔达摩(gotama)、如来(tathāgata)，出家而成佛者，人中之上者(naruttama)——即众人中之最上者、最胜者——所阐明、显露、教导。此为（前后）关联。（问：）为了何义？答曰：“为了了知法。”义即：为了使人特别了知九种出世间法。

140. ලොකානුකම්පාය ඉමානි තෙසන්ති ලොකානුකම්පතාය ලොකස්ස අනුකම්පං පටිච්ච ඉමානි වචනානි ඉමා ගාථායො. තෙසං පච්චෙකබුද්ධානං විකුබ්බිතානි විසෙසෙන කුබ්බිතානි භාසිතානීති අත්ථො. සංවෙගසඞ්ගමතිවඩ්ඪනත්ථන්ති පණ්ඩිතානං සංවෙගවඩ්ඪනත්ථඤ්ච අසඞ්ගවඩ්ඪනත්ථං එකීභාවවඩ්ඪනත්ථඤ්ච මතිවඩ්ඪනත්ථං පඤ්ඤාවඩ්ඪනත්ථඤ්ච සයම්භුසීහෙන අනාචරියකෙන හුත්වා සයමෙව භූතෙන ජාතෙන පටිවිද්ධෙන සීහෙන අභීතෙන ගොතමෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන ඉමානි වචනානි පකාසිතානි, ඉමා ගාථායො පකාසිතා විවරිතා උත්තානීකතාති අත්ථො. ඉතීති පරිසමාපනත්ථෙ නිපාතො.

140. “为了悲悯世间而有此等（言教）”，即缘于对世间的悲悯，而有此等言语、此等偈颂。义即：是彼等独觉佛所化现、特别造作、宣说的。“为了增长悚惧、无执、理解力”，即为了增长智者们的悚惧(saṃvega)、无执(asaṅga)、独处(ekībhāva)、理解力(mati)与慧(paññā)。由自存(sayambhu)之狮、无师(anācariyaka)而自成、真实(bhūta)、已生(jāta)、已通达(paṭividdha)之狮、无畏(abhīta)者、乔达摩(gotama)正等觉者，阐明了此等言语，阐明、开显、明示了此等偈颂，此为其义。`Iti`（此）是不变词，用于结束语。

ඉති විසුද්ධජනවිලාසිනියා අපදාන-අට්ඨකථාය

如是，于《本行》义注《清净者之悦》中，

පච්චෙකබුද්ධාපදානසංවණ්ණනා සමත්තා.

独觉佛譬喻释义终。

3-1. සාරිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-1. 舍利弗长老譬喻释义

තදනන්තරං ථෙරාපදානසඞ්ගහගාථායො සංවණ්ණෙතුං ‘‘අථ ථෙරාපදානං සුණාථා’’ති ආහ. අථ-අපදාන-සද්දානමත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. එත්ථ ථෙර-සද්දො පනායං කාලථිරපඤ්ඤත්තිනාමධෙය්‍යජෙට්ඨාදීසු අනෙකෙසු අත්ථෙසු වත්තති. තථා හි ‘‘ථෙරොවස්සිකානි පූතීනි චුණ්ණකජාතානී’’තිආදීසු (දී. නි. 2.379; ම. නි. 1.112) කාලෙ, ථෙරොවස්සිකානි චිරකාලං ඔවස්සිකානීති අත්ථො. ‘‘ථෙරොපි තාව මහා’’ඉච්චාදීසු ථිරෙ ථිරසීලොති අත්ථො. ‘‘ථෙරකො අයමායස්මා මහල්ලකො’’තිආදීසු පඤ්ඤත්තියං[Pg.229], ලොකපඤ්ඤත්තිමත්තොති අත්ථො. ‘‘චුන්දත්ථෙරො ඵුස්සත්ථෙරො’’තිආදීසු නාමධෙය්‍යෙ, එවං කතනාමොති අත්ථො. ‘‘ථෙරො චායං කුමාරො මම පුත්තෙසූ’’තිආදීසු ජෙට්ඨෙ, ජෙට්ඨො කුමාරොති අත්ථො. ඉධ පනායං කාලෙ ච ථිරෙ ච වත්තති. තස්මා චිරං කාලං ඨිතොති ථෙරො, ථිරතරසීලාචාරමද්දවාදිගුණාභියුත්තො වා ථෙරොති වුච්චති. ථෙරො ච ථෙරො චෙති ථෙරා, ථෙරානං අපදානං කාරණං ථෙරාපදානං, තං ථෙරාපදානං සුණාථාති සම්බන්ධො. හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ, ලම්බකො නාම පබ්බතොතිආදි ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං, තස්සායස්මතො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස ච වත්ථු එවං වෙදිතබ්බං –

其后，为解释《长老譬喻》的摄颂，而说：“今说长老譬喻，汝等谛听”。“atha”与“apadāna”二词之义，如前已说。此中，“thera”（长老）一词，有时间、坚固、施设、名称、年长等多种含义。例如，于“经年之物已腐朽成粉末”等句（长部2.379；中部1.112）中，指时间，“therovassikāni”意为“久经风雨之物”。于“坚固者亦伟大”等句中，指坚固，意为“具坚固戒者”。于“此具寿为长老、年迈者”等句中，指施设，意为仅是世俗的施设。于“纯陀(Cunda)长老、弗沙(Phussa)长老”等句中，指名称，意为“如是得名者”。于“此王子于我诸子中为长”等句中，指年长，意为“最年长的王子”。于此（《长老譬喻》中），此词则用于时间与坚固二义。是故，长时安住者，称为长老；或具足更为坚固的戒行、柔和等功德者，亦称为长老。长老与长老合为诸长老，诸长老的譬喻（即其伟业），是为《长老譬喻》。应如是连接文义：“请听闻彼《长老譬喻》”。“雪山不远处，有名岚波（Lambaka）山”等，是具寿舍利弗(Sāriputta)长老的譬喻；关于具寿大目犍连(Mahāmoggallāna)长老的故事，亦应如是了知。

අතීතෙ කිර ඉතො කප්පතො සතසහස්සකප්පාධිකෙ එකඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යමත්ථකෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා නාමෙන සරදමාණවො නාම අහොසි. මහාමොග්ගල්ලානො ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා නාමෙන සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බිකො නාම අහොසි. තෙ උභොපි සහපංසුකීළනසහායා අහෙසුං. තෙසු සරදමාණවො පිතු අච්චයෙන කුලසන්තකං ධනං පටිපජ්ජිත්වා එකදිවසං රහොගතො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසං සත්තානං මරණං නාම එකන්තිකං, තස්මා මයා එකං පබ්බජ්ජං උපගන්ත්වා විමොක්ඛමග්ගො ගවෙසිතබ්බො’’ති සහායං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘සම්ම, අහං පබ්බජිතුකාමො. කිං ත්වං පබ්බජිතුං සක්ඛිස්සසී’’ති වත්වා තෙන ‘‘න සක්ඛිස්සාමී’’ති වුත්තෙ ‘‘හොතු අහමෙව පබ්බජිස්සාමී’’ති රතනකොට්ඨාගාරානි විවරාපෙත්වා කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං දත්වා පබ්බතපාදං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තස්ස පබ්බජිතස්ස අනුපබ්බජ්ජං පබ්බජිතා චතුසත්තතිසහස්සමත්තා බ්‍රාහ්මණපුත්තා අහෙසුං. සො පඤ්ච අභිඤ්ඤායො අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තෙසම්පි ජටිලානං කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. තෙ සබ්බෙපි පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තිසුං.

据说在过去一阿僧祇劫又十万大劫之前，具寿舍利弗(Sāriputta)出生在一个婆罗门大富豪家族，名叫萨拉达童子(Saradamāṇava)；大目犍连(Mahāmoggallāna)出生在一个居士大富豪家族，名叫吉祥增家主(Sirivaḍḍhanakuṭumbika)。他们两人从小就是一起玩沙子的好朋友。萨拉达童子在父亲去世后继承了家产，有一天独自思考：“这些众生终究难逃一死，因此我应该出家去寻找解脱的道路。”他去拜访朋友说：“朋友，我想出家，你能一起出家吗？”朋友回答说：“我不能。”他说：“那好吧，我独自出家。”于是打开宝库，给予贫穷的人们大量布施，然后走到山脚下，出家为仙人。跟随他一起出家的婆罗门子弟大约有七万四千人。他成就了五神通和八定，也教导那些结发修行者遍处业处。他们所有人都成就了五神通和八定。

තෙන සමයෙන අනොමදස්සී නාම සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො සත්තෙ සංසාරමහොඝතො තාරෙත්වා එකදිවසං සරදතාපසස්ස ච අන්තෙවාසිකානඤ්ච සඞ්ගහං කත්තුකාමො එකො [Pg.230] අදුතියො පත්තචීවරමාදාය ආකාසෙන ගන්ත්වා ‘‘බුද්ධභාවං මෙ ජානාතූ’’ති තාපසස්ස පස්සන්තස්සෙව ආකාසතො ඔතරිත්වා පථවියං පතිට්ඨාසි. සරදතාපසො සත්ථු සරීරෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි උපධාරෙත්වා ‘‘සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොයෙවාය’’න්ති නිට්ඨං ගන්ත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. සරදතාපසො සත්ථු සන්තිකෙ එකමන්තං නිසීදි.

那时，阿诺摩达西(Anomadassī)正等觉者出现于世，转殊胜法轮，度诸有情出离轮回大流。一日，佛欲摄受娑罗陀(Sarada)苦行者及其弟子，便独自持衣钵，经由空中而来，心念：“当令彼知我已成佛。”遂于苦行者眼前从空而降，立于地上。娑罗陀苦行者观察导师身上的大士相，断定：“此实为一切知佛。”便前去迎接，敷设座位供养。世尊于所设座上就座。娑罗陀苦行者在导师一旁坐下。

තස්මිං සමයෙ තස්ස අන්තෙවාසිකා චතුසත්තතිසහස්සමත්තා ජටිලා පණීතපණීතානි ඔජවන්තානි ඵලාඵලානි ගහෙත්වා ආගතා සත්ථාරං දිස්වා සඤ්ජාතපසාදා අත්තනො ආචරියස්ස සත්ථු ච නිසින්නාකාරං ඔලොකෙත්වා ‘‘ආචරිය, මයං පුබ්බෙ ‘තුම්හෙහි මහන්තතරො කොචි නත්ථී’ති මඤ්ඤාම, අයං පන පුරිසො තුම්හෙහි මහන්තතරො මඤ්ඤෙ’’ති ආහංසු. කිං වදෙථ, තාතා, සාසපෙන සද්ධිං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධං සිනෙරුං සමං කාතුං ඉච්ඡථ, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන මං තුලං මා කරිත්ථාති. අථ තෙ තාපසා ආචරියස්ස වචනං සුත්වා ‘‘යාව මහා වතායං පුරිසුත්තමො’’ති සබ්බෙව පාදෙසු නිපතිත්වා සත්ථාරං වන්දිංසු.

其时，娑罗陀的七万四千名结发(jaṭila)弟子带着各种精美且富有营养的果实前来。他们见到世尊，心生净信，观察自己老师与世尊同坐之状，便说道：“老师，我们先前认为无人比您更伟大，但此人看来比您更为伟大。”娑罗陀说道：“孩子们，你们说什么呢？你们想拿一粒芥子与高达十六万八千由旬的须弥山相比吗？切莫将我与一切知佛相提并论！”听了老师的话，那些苦行者心想：“这位大丈夫何其伟大！”便全都俯伏于佛足下，顶礼世尊。

අථ තෙ ආචරියො ආහ – ‘‘තාතා, සත්ථු අනුච්ඡවිකො නො දෙය්‍යධම්මො නත්ථි, සත්ථා ච භික්ඛාචරවෙලාය ඉධාගතො, හන්ද, මයං දෙය්‍යධම්මං යථාබලං දස්සාම. තුම්හෙහි යං යං පණීතං ඵලාඵලං ආභතං, තං තං ආහරථා’’ති ආහරාපෙත්වා හත්ථෙ ධොවිත්වා සයං තථාගතස්ස පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථාරා ඵලාඵලෙ පටිග්ගහිතමත්තෙ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපිංසු. තාපසො උදකම්පි සයමෙව පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො භොජනකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා සත්ථරි නිසින්නෙ සබ්බෙ අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකෙ සාරණීයං කථං කථෙන්තො නිසීදි. සත්ථා ‘‘ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තූ’’ති චින්තෙසි. තාවදෙව සතසහස්සඛීණාසවපරිවාරා අග්ගසාවකා ආගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු.

于是那位老师说道：“孩子们，我们没有适合供养世尊的供品，而世尊恰于乞食之时来到此处。来，让我们尽力供养。你们将所带来的种种上好果实都拿来。”他命人取来果实，洗净双手，亲自放入如来的钵中。世尊刚一接过果实，诸天便为之注入天食之味。苦行者也亲自滤水供养。用食完毕，世尊就座后，苦行者召集所有弟子，在世尊面前坐下，作亲切交谈。世尊心想：“愿两位上首弟子与比丘僧团一同前来。”即刻，由十万漏尽者围绕的两位上首弟子前来，顶礼世尊后，立于一旁。

තතො සරදතාපසො අන්තෙවාසිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පුප්ඵාසනෙන පූජා කාතබ්බා, තස්මා පුප්ඵානි ආහරථා’’ති. තෙ තාවදෙව ඉද්ධියා වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරිත්වා බුද්ධස්ස යොජනප්පමාණං පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙසුං, උභින්නං අග්ගසාවකානං තිගාවුතං[Pg.231], සෙසභික්ඛූනං අඩ්ඪයොජනිකාදිභෙදං, සඞ්ඝනවකස්ස උසභමත්තං පඤ්ඤාපෙසුං. එවං පඤ්ඤත්තෙසු ආසනෙසු සරදතාපසො තථාගතස්ස පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘භන්තෙ, මය්හං අනුග්ගහත්ථාය ඉමං පුප්ඵාසනං අතිරුහථා’’ති ආහ. නිසීදි භගවා පුප්ඵාසනෙ. සත්ථරි නිසින්නෙ ද්වෙ අග්ගසාවකා සෙසභික්ඛූ ච අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදිංසු. සත්ථා ‘‘තෙසං මහප්ඵලං හොතූ’’ති නිරොධං සමාපජ්ජි. සත්ථු සමාපන්නභාවං ඤත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකාපි සෙසභික්ඛූපි නිරොධං සමාපජ්ජිංසු. තාපසො සත්තාහං නිරන්තරං සත්ථු පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තො අට්ඨාසි. ඉතරෙ වනමූලඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සෙසකාලෙ අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨංසු. සත්ථා සත්තාහස්ස අච්චයෙන නිරොධතො වුට්ඨහිත්වා අග්ගසාවකං නිසභත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘තාපසානං පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති. ථෙරො සාවකපාරමීඤාණෙ ඨත්වා තෙසං පුප්ඵාසනානුමොදනං අකාසි. තස්ස දෙසනාවසානෙ සත්ථා දුතියං අග්ගසාවකං අනොමත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘ත්වම්පි ඉමෙසං ධම්මං දෙසෙහී’’ති. සොපි තෙපිටකං බුද්ධවචනං සම්මසිත්වා තෙසං ධම්මං කථෙසි. ද්වින්නම්පි දෙසනාය ධම්මාභිසමයො නාහොසි. අථ සත්ථා බුද්ධවිසයෙ ඨත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි. දෙසනාවසානෙ ඨපෙත්වා සරදතාපසං අවසෙසා සබ්බෙපි චතුසත්තතිසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා තෙ ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙ තාවදෙව අන්තරහිතතාපසවෙසා අට්ඨපරික්ඛාරධරා සට්ඨිවස්සිකත්ථෙරො විය අහෙසුං.

于是沙罗陀(Sarada)苦行者对弟子们说：“贤者们，应当以花座供养世尊和比丘僧团，因此，去取花来吧。”他们立刻以神通取来色香具足的鲜花，为世尊铺设一由旬长的花座，为两位上首弟子铺设三伽浮陀长的花座，其余比丘则铺设半由旬等不同规格的花座，为僧团新进者铺设如牛身大小的花座。花座铺设完毕后，沙罗陀苦行者在如来面前合掌说道：“尊者，为慈愍我等，请登上此花座吧。”世尊便坐在花座上。世尊入座后，两位上首弟子及其他比丘也各自坐在自己的座位上。世尊心念“愿他们获得大果报”，便进入灭尽定。得知世尊已入定，两位上首弟子及其他比丘也相继入灭尽定。苦行者连续七日为世尊持花伞侍立，其他人则食用林中根果，于其余时间合掌而立。七日后，世尊从灭尽定出定，对上首弟子尼沙跋(Nisabha)长老说：“你当为苦行者们随喜花座功德。”长老安住于声闻波罗蜜智，为他们随喜花座功德。说法结束时，世尊又对第二上首弟子阿诺摩(Anoma)长老说：“你也应当为他们说法。”他也审察三藏佛语后为他们说法。经此二位说法，仍无人证法。于是世尊安住于佛境，开始说法。说法结束时，除了沙罗陀苦行者外，其余七万四千名结发苦行者全都证得阿罗汉果。世尊向他们伸手说：“来，比丘们！”他们苦行者的形相即刻消失，身披八资具，犹如六十戒腊的长老。

සරදතාපසො පන ‘‘අහො වතාහම්පි අයං නිසභත්ථෙරො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති දෙසනාකාලෙ උප්පන්නපරිවිතක්කතාය අඤ්ඤවිහිතො හුත්වා මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣිතුං නාසක්ඛි. අථ සත්ථාරං වන්දිත්වා තථා පණිධානං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායෙන සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකං එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා ගොතමස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස අග්ගසාවකො සාරිපුත්තො නාම භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා ධම්මකථං වත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ආකාසං පක්ඛන්දි. සරදතාපසොපි සහායස්ස සිරිවඩ්ඪස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘සම්ම, මයා අනොමදස්සිස්ස භගවතො පාදමූලෙ අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස ගොතමසම්මාසම්බුද්ධස්ස අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථිතං, ත්වම්පි තස්ස දුතියසාවකට්ඨානං [Pg.232] පත්ථෙහී’’ති. සිරිවඩ්ඪො තං උපදෙසං සුත්වා අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙ අට්ඨකරීසමත්තං ඨානං සමතලං කාරෙත්වා ලාජපඤ්චමානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා නීලුප්පලච්ඡදනං මණ්ඩපං කාරෙත්වා බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා භික්ඛූනම්පි ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා මහන්තං සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙත්වා සරදතාපසෙන සත්ථාරං නිමන්තාපෙත්වා සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං මහාරහෙහි වත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වා දුතියසාවකභාවාය පණිධානං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායෙන සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා වුත්තනයෙන බ්‍යාකරිත්වා භත්තානුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සිරිවඩ්ඪො හට්ඨපහට්ඨො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා දුතියචිත්තවාරෙ කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. සරදතාපසො චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති.

然而沙罗陀隐士(Saradatāpasa)在听法时，因心中生起“但愿未来我也能像这位尼萨巴长老(Nisabha thera)一样，成为某佛的声闻弟子”之念而心不在焉，故未能证得道与果。于是他向导师顶礼，发下如是誓愿。导师见到他此愿毫无阻碍必能成就，便授记说：“从现在起经过一阿僧祇又十万劫后，将有名为乔达摩的正等觉者出世，你将成为他的上首弟子，名为舍利弗。”授记之后，又说了一番法，然后带领比丘僧团腾空而去。沙罗陀隐士前往朋友吉祥增处，说道：“朋友，我已在阿诺摩达西世尊(Anomadassī Bhagavā)座前发愿，愿来世成为乔达摩正等觉者的上首弟子，你也应当发愿成为他的第二上首弟子。”吉祥增听了此番指点，就在自家门前平整了八羯利沙(aṭṭhakarīsa)大小的场地，撒上以炒米为第五的鲜花，搭建以青莲华覆盖的亭子，铺设佛座，也为诸比丘准备好座位，准备了盛大的供养，请沙罗陀隐士去迎请导师，举行了为期七天的大布施，用珍贵的衣物覆盖以佛陀为首的僧团，并发愿成为第二弟子。导师看到他此愿毫无阻碍必能成就，依照之前的方式授记，作了斋食随喜后，便离去了。吉祥增欢喜踊跃，一生行善，在第二心识生起时，就转生到欲界天界。沙罗陀隐士修习四梵住，转生到梵天界。

තතො පට්ඨාය තෙසං උභින්නම්පි අන්තරා කම්මං න කථිතං. අම්හාකං පන භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව සරදතාපසො රාජගහස්ස අවිදූරෙ උපතිස්සාගාමෙ රූපසාරියා බ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. තංදිවසමෙවස්ස සහායොපි රාජගහස්සෙව අවිදූරෙ කොලිතගාමෙ මොග්ගලියා බ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්මා මොග්ගල්ලානො මොග්ගලියා බ්‍රාහ්මණියා පුත්තොති මොග්ගල්ලානො. මොග්ගලිගොත්තෙන ජාතොති වා මොග්ගල්ලානො. අථ වා මාතුකුමාරිකකාලෙ තස්සා මාතාපිතූහි වුත්තං – ‘‘මා උග්ගලි මා උග්ගලී’’ති වචනමුපාදාය ‘‘මුග්ගලී’’ති නාමං. තස්සා මුග්ගලියා පුත්තොති මොග්ගල්ලානො. අථ වා සොතාපත්තිමග්ගාදිමග්ගස්ස ලාභෙ ආදානෙ පටිවිජ්ඣනෙ අලං සමත්ථොති මොග්ගල්ලානොති. තානි කිර ද්වෙ කුලානි යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා ආබද්ධසහායානෙව. තෙසං ද්වින්නං එකදිවසමෙව ගබ්භපරිහාරමදංසු. දසමාසච්චයෙන ජාතානම්පි තෙසං ඡසට්ඨි ධාතියො පට්ඨපෙසුං. නාමග්ගහණදිවසෙ රූපසාරීබ්‍රාහ්මණියා පුත්තස්ස උපතිස්සගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා උපතිස්සොති නාමං කරිංසු. ඉතරස්ස කොලිතගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා කොලිතොති නාමං කරිංසු. තෙ උභොපි මහතා පරිවාරෙන වඩ්ඪන්තා වුද්ධිමන්වාය සබ්බසිප්පානං පාරං අගමංසු.

从那时起，他们二者之间的业行便未被述说。而在我们的世尊出世前，萨罗陀(Sarada)隐士已先在王舍城附近的伍巴谛萨村(Upatissagāma)，于名为鲁巴萨利(Rūpasārī)的婆罗门女腹中结生。就在同一天，他的朋友也在王舍城附近的拘利陀村(Kolitagāma)，于名为目犍利(Moggalī)的婆罗门女腹中结生。因此，（他）是目犍利婆罗门女之子，故名“目犍连”；或因生于目犍利种姓(Moggaligotta)，故名“目犍连”。又或者，当其母为少女时，她的父母曾告诫说：“莫失足，莫失足(mā uggali)”，由此得名“目犍利”。他是此目犍利之子，故名“目犍连”。又或者，于须陀洹道(sotāpattimagga)等道的获得、领受与通达，他是有能力、有才能的，故名“目犍连”。据说，那两个家族直到第七代都是世代交好。他们（的家人）在同一天为（两位母亲）举行了护胎仪式。十月期满生产后，他们也为（两个孩子）各安排了六十六位乳母。在命名日，鲁巴萨利婆罗门女之子，因是伍巴谛萨村首要家族之子，故取名为“伍巴谛萨”。另一位，因是拘利陀村首要家族之子，故取名为“拘利陀”(Kolita)。他们二人在众多随从的簇拥下成长，随着年岁增长，通达了一切技艺的彼岸。

අථෙකදිවසං [Pg.233] තෙ රාජගහෙ ගිරග්ගසමජ්ජං පස්සන්තා මහාජනං සන්නිපතිතං දිස්වා ඤාණස්ස පරිපාකං ගතත්තා යොනිසො උම්මුජ්ජන්තා ‘‘සබ්බෙපිමෙ ඔරං වස්සසතාව මච්චුමුඛං පවිසන්තී’’ති සංවෙගං පටිලභිත්වා ‘‘අම්හෙහි මොක්ඛධම්මො පරියෙසිතබ්බො, තඤ්ච පරියෙසන්තෙහි එකා පබ්බජ්ජා ලද්ධුං වට්ටතී’’ති නිච්ඡයං කත්වා පඤ්චමාණවකසතෙහි සද්ධිං සඤ්චයස්ස පරිබ්බාජකස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. තෙසං පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සඤ්චයො ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො අහොසි. තෙ කතිපාහෙනෙව සබ්බං සඤ්චයස්ස සමයං පරිමජ්ජිත්වා තත්ථ සාරං අදිස්වා තතො නිබ්බිජ්ජිත්වා තත්ථ තත්ථ පණ්ඩිතසම්මතෙ සමණබ්‍රාහ්මණෙ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, තෙ තෙහි පුට්ඨා න සම්පාදෙන්ති. අඤ්ඤදත්ථු තෙයෙව තෙසං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්ති. එවං තෙ මොක්ඛං පරියෙසන්තා කතිකං අකංසු – ‘‘අම්හෙසු යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ඉතරස්ස ආරොචෙතූ’’ති.

有一天，他们在王舍城(Rājagaha)看见山顶节，见到大众聚集，因智慧成熟而如理作意，生起悚惧感：“所有这些人都会在百年之内进入死亡之口。”于是他们决定：“我们必须寻求解脱法，而寻求此法者应当出家。”便与五百位青年一同在散惹耶(Sañcaya)游行者处出家。自从他们出家之后，散惹耶获得了极大的利养与名声。没过几天，他们就彻底通达了散惹耶的全部教义，发现其中并无核心要义，于是心生厌离，转而到处向那些被公认为智者的沙门、婆罗门提问，那些被问者都不能解答，反而是他们解答了那些人的问题。就这样，他们在寻求解脱的过程中彼此约定：“我们之中谁先证得不死，就要告知另一人。”

තෙන ච සමයෙන අම්හාකං සත්ථරි පඨමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුපුබ්බෙන උරුවෙලකස්සපාදිකෙ සහස්සජටිලෙ දමෙත්වා රාජගහෙ විහරන්තෙ එකදිවසං උපතිස්සො පරිබ්බාජකො පරිබ්බාජකාරාමං ගච්ඡන්තො ආයස්මන්තං අස්සජිත්ථෙරං රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා ‘‘න මයා එවරූපො ආකප්පසම්පන්නො පබ්බජිතො දිට්ඨපුබ්බො, සන්තධම්මෙන නාම එත්ථ භවිතබ්බ’’න්ති සඤ්ජාතපසාදො පඤ්හං පුච්ඡිතුං ආයස්මන්තං උදික්ඛන්තො පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධි. ථෙරොපි ලද්ධපිණ්ඩපාතො පරිභුඤ්ජිතුං පතිරූපං ඔකාසං ගතො. පරිබ්බාජකො අත්තනො පරිබ්බාජකපීඨං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. භත්තකිච්චපරියොසානෙ චස්ස අත්තනො කුණ්ඩිකාය උදකං අදාසි. එවං සො ආචරියවත්තං කත්වා කතභත්තකිච්චෙන ථෙරෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා – ‘‘කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’ති පුච්ඡි. ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධං අපදිසි. පුන තෙන ‘‘කිං වාදී පනායස්මතො සත්ථා’’ති පුට්ඨො ‘‘ඉමස්ස සාසනස්ස ගම්භීරතං දස්සෙස්සාමී’’ති අත්තනො නවකභාවං පවෙදෙත්වා සඞ්ඛෙපවසෙන චස්ස සාසනධම්මං කථෙන්තො ‘‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා’’ති (මහාව. 60; අප. ථෙර 1.1.286) ගාථමාහ. පරිබ්බාජකො පඨමපදද්වයමෙව සුත්වා සහස්සනයසම්පන්නෙ සොතාපත්තිමග්ගඵලෙ පතිට්ඨහි. ඉතරං පදද්වයං සොතාපන්නකාලෙ නිට්ඨාසි. ගාථාපරියොසානෙ පන සොතාපන්නො හුත්වා උපරිවිසෙසෙ අපවත්තන්තෙ ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා [Pg.234] ථෙරං ආහ – ‘‘මා, භන්තෙ, උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪයිත්ථ, එත්තකමෙව අලං, කහං අම්හාකං සත්ථා වසතී’’ති? ‘‘වෙළුවනෙ’’ති. ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ පුරතො ගච්ඡථ, අහං මය්හං සහායස්ස කතපටිඤ්ඤං මොචෙත්වා තං ගහෙත්වා ආගමිස්සාමී’’ති පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා ථෙරං උය්‍යොජෙත්වා පරිබ්බාජකාරාමං අගමාසි.

其时，我等之师初成无上正等觉，转无上法轮，次第调伏优楼频螺迦叶(Uruvelakassapa)等一千名结发外道后，住于王舍城。一日，外游者伍巴谛萨前往外游者园林，见具寿阿说示长老于王舍城行乞，心想：“我从未见过威仪如此具足的出家人，此人身上必有寂静之法。”于是生起净信，为请教故，他观察着具寿，于其身后紧随不舍。长老乞得食物后，去往一适宜之处用餐。外游者便铺设自己的坐具奉上。长老食毕，他又以自己的水瓶奉上净水。如此行弟子之礼后，他与用完餐的长老相互问候，问道：“您的导师是谁？您信乐谁的教法？”长老答其师为正等觉者。他又问：“具寿，您的导师宣说何法？”长老心想：“我当向他开示此教法之甚深。”便说明自己出家未久，为他简要地宣说教法，诵出此偈：“诸法从因生，如来说其因；诸法因缘灭，大沙门如是说。”外游者仅听闻前两句，便安住于具足千种理趣的须陀洹道果。其余两句，则于证得须陀洹时究竟通达。偈颂诵毕，他已成须陀洹，然更高的殊胜法并未现前，他思惟：“此处必有因缘。”便对长老说：“尊者，请勿再多说法，这些已足够了。我等之师住于何处？”答曰：“竹林。”“尊者，您请先行，我需先解除与友人之约，再带他前来。”说罢，便以五体投地礼拜，右绕三匝，辞送长老后，返回外游者园林。

කොලිතපරිබ්බාජකො තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘මුඛවණ්ණො න අඤ්ඤදිවසෙසු විය අද්ධානෙන අමතං අධිගතං භවිස්සතී’’ති තෙනෙවස්ස විසෙසාධිගමං සම්භාවෙත්වා අමතාධිගමං පුච්ඡි. සොපිස්ස ‘‘ආවුසො, අමතමධිගත’’න්ති පටිජානිත්වා තමෙව ගාථං අභාසි. ගාථාපරියොසානෙ කොලිතො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිත්වා ආහ – ‘‘කහං නො සත්ථා’’ති? ‘‘වෙළුවනෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, ආවුසො, ආයාම, සත්ථාරං පස්සිස්සාමා’’ති. උපතිස්සො සබ්බකාලම්පි ආචරියපූජකොව, තස්මා සඤ්චයස්ස සත්ථු ගුණෙ පකාසෙත්වා තම්පි සත්ථු සන්තිකං නෙතුකාමො අහොසි. සො ලාභාසාපකතො අන්තෙවාසිකභාවං අනිච්ඡන්තො ‘‘න සක්කොමි චාටි හුත්වා උදකසිඤ්චනං හොතු’’න්ති පටික්ඛිපි. තෙ අනෙකෙහි කාරණෙහි තං සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තා අත්තනො ඔවාදෙ වත්තමානෙහි අඩ්ඪුතෙය්‍යසතෙහි අන්තෙවාසිකෙහි සද්ධිං වෙළුවනං අගමංසු. සත්ථා තෙ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘එතං මෙ සාවකයුගං භවිස්සති, අග්ගං භද්දයුග’’න්ති වත්වා තෙසං පරිසාය චරියවසෙන ධම්මං දෙසෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා එහිභික්ඛුභාවෙන උපසම්පදං අදාසි. යථා තෙසං එවං අග්ගසාවකානම්පි ඉද්ධිමයපත්තචීවරං ආගතමෙව. උපරිමග්ගත්තයකිච්චං පන න නිට්ඨාසි. කස්මා? සාවකපාරමීඤාණස්ස මහන්තතාය.

拘利多（Kolita）游行者远远看见他走来，仅从其面色便推知他已获殊胜证悟，于是询问其是否证得不死。他答道：“贤友，已证得不死。”并为他诵出那首偈颂。偈颂结束时，拘利多安住于须陀洹果，问道：“我们的导师在何处？”“在竹林。”“那么，贤友，我们走吧，去拜见导师。”伍巴谛萨（Upatissa）一向恭敬师长，因此想先去其旧师散惹耶（Sañcaya）处，向他宣说佛陀的功德，也想带他去见佛陀。但散惹耶因贪着利养，不愿再为人之弟子，推辞说：“我已为大瓮，不能再为小瓶。”他们用种种理由劝说，仍无法令其信服，便与听从他们教导的二百五十名弟子一同前往竹林。世尊远远看见他们走来，说道：“这将是我的声闻弟子双，是贤善的上首双。”然后依其会众的根器为他们说法，使他们安住于阿罗汉果，并以“来，比丘”的方式授予他们具足戒。这两位上首弟子也同样获得了神通所成的衣钵。然而，上三道果之事尚未完成。是何缘故？因其声闻波罗蜜智之广大。

තෙසු ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පබ්බජිතතො සත්තමෙ දිවසෙ මගධරට්ඨෙ කල්ලවාලගාමෙ සමණධම්මං කරොන්තො ථිනමිද්ධෙ ඔක්කමන්තෙ සත්ථාරා සංවෙජිතො ථිනමිද්ධං විනොදෙත්වා ධාතුකම්මට්ඨානං සුණන්තො එව උපරිමග්ගත්තයං අධිගන්ත්වා සාවකපාරමීඤාණස්ස මත්ථකං පාපුණි. ආයස්මා සාරිපුත්තො පබ්බජ්ජාය අද්ධමාසං අතික්කමිත්වා සත්ථාරා සද්ධිං රාජගහෙ සූකරඛතලෙණෙ විහරන්තො අත්තනො භාගිනෙය්‍යස්ස දීඝනඛපරිබ්බාජකස්ස [Pg.235] වෙදනාපරිග්ගහසුත්තන්තෙ (ම. නි. 2.201 ආදයො) දෙසියමානෙ දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා පරස්ස වඩ්ඪිතං භත්තං භුඤ්ජන්තො විය සාවකපාරමීඤාණස්ස මත්ථකං පාපුණි. ඉති ද්වින්නං අග්ගසාවකානං සත්ථු සමීපෙ එව සාවකපාරමීඤාණං මත්ථකං පත්තං.

他们之中，具寿大目犍连(Mahāmoggallāna)出家后第七天，在摩揭陀国(Magadharaṭṭha)的迦罗瓦罗村(Kallavālagāma)修行沙门法时，因昏沉睡眠来袭而为导师所警策。他驱除昏沉睡眠后，听闻界业处，随即证得上三道，达到声闻究竟智的顶峰。具寿舍利弗出家半个月后，与导师一同住在王舍城(Rājagaha)的猪掘窟(Sūkarakhataleṇa)时，在导师为他的外甥长爪(Dīghanakha)游行者讲说《受遍取经》(Vedanāpariggaha Sutta)之际，他随顺教说而运展智慧，犹如享用他人端上的饭食一般，达到了声闻究竟智的顶峰。就这样，两位上首弟子都在导师身边达到了声闻究竟智的顶峰。

එවං පත්තසාවකපාරමීඤාණො ආයස්මා සාරිපුත්තො ‘‘කෙන කම්මෙන අයං සම්පත්ති ලද්ධා’’ති ආවජ්ජෙන්තො තං ඤත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන උදානං උදානෙන්තො ‘‘හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ’’තිආදිමාහ. තෙන වුත්තං –

如是证得声闻究竟智的具寿舍利弗，在思惟“此成就是由何业而得？”并了知之后，满怀喜悦，发出自说语：“雪山不远处……”等。是故说——

141.

141.

‘‘හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ, ලම්බකො නාම පබ්බතො;

අස්සමො සුකතො මය්හං, පණ්ණසාලා සුමාපිතා’’ති.

雪山之不远，山名蓝帕迦(Lambaka)；我善建精舍，亦善造茅屋。

තත්ථ හිමවන්තස්සාති හිමො අස්ස අත්ථීති හිමවා, තස්ස හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ සමීපෙ, හිමාලයපටිබද්ධවනෙහි අත්ථො. ලම්බකො නාම පබ්බතොති එවංනාමකො පංසුමිස්සකපබ්බතො. අස්සමො සුකතො මය්හන්ති තස්මිං ලම්බකෙ පබ්බතෙ මය්හං මමත්ථාය කතො අස්සමො අරඤ්ඤවාසො ආසමන්තතො සමොති අස්සමො. නත්ථි පවිට්ඨානං සමො පරිස්සමො එත්ථාති වා අස්සමො, සො ඉත්ථම්භූතො අරඤ්ඤවාසො සුට්ඨු කතො, රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානකුටිමණ්ඩපාදිවසෙන සුන්දරෙනාකාරෙන කතොති අත්ථො. පණ්ණසාලාති උසීරපබ්බජාදීහි පණ්ණෙහි ඡාදිතා නිවසනපණ්ණසාලාති අත්ථො.

于此，“雪山(himavanta)”者：谓此山有雪(hima)，故名“雪山(himavā)”。“雪山之不远”，即其附近，义为与喜马拉雅山脉相连的森林。“山名蓝帕迦(Lambako nāma pabbato)”者：即此山名为蓝帕迦，是一座土石混合之山。“我已善建修行处(Assamo sukato mayhaṃ)”者：是说在那蓝帕迦山上，我为自己建造了修行处，即林中住处。“修行处(assamo)”，或因其“周遭平整(āsamantato samo)”而得名；或因“进入此处者，无有与之相比的疲劳(natthi paviṭṭhānaṃ samo parissamo ettha)”而得名。如是林中住处“善建”，是说以优美的方式建造，具备夜住处、日住处、孤邸(kuṭi)、棚屋等。‘茅屋(paṇṇasālā)’者，义为以香根草等树叶覆盖的住处。

142.

142.

‘‘උත්තානකූලා නදිකා, සුපතිත්ථා මනොරමා;

සුසුද්ධපුලිනාකිණ්ණා, අවිදූරෙ මමස්සමං’’.

“小河岸浅，渡口良好，令人心悦；遍布洁净细沙，离我茅舍不远。”

තත්ථ උත්තානකූලාති අගම්භීරා නදී. සුපතිත්ථාති සුන්දරපතිත්ථා. මනොරමා මනල්ලීනා මනාපා. සුසුද්ධපුලිනාකිණ්ණාති සුට්ඨු ධවලමුත්තාදලසදිසවාලුකාකිණ්ණා ගහනීභූතාති අත්ථො. සා ඉත්ථම්භූතා නදිකා කුන්නදී මමස්සමං මය්හං අස්සමස්ස අවිදූරෙ සමීපෙ අහොසීති අත්ථො. ‘‘අස්සම’’න්ති ච සත්තම්‍යත්ථෙ උපයොගවචනන්ති වෙදිතබ්බං.

此处“浅岸”（uttānakūlā）指不深的河。“善渡口”（supatitthā）指美好的渡口。“令人心悦”（manoramā）指愉悦心意。“遍布洁净细沙”（susuddhapulinākiṇṇā）意指遍布着极其洁白、犹如珍珠般的细沙，厚厚地铺成一片。那样的溪流，即小河，在我的茅舍不远处、附近。又，应知“茅舍”（assamaṃ）一词，虽为业格，但作处所格之义。

143.

143.

‘‘අසක්ඛරා අපබ්භාරා, සාදු අප්පටිගන්ධිකා;

සන්දතී නදිකා තත්ථ, සොභයන්තා මමස්සමං’’.

“无卵石，无陡岸，水甜无异味；溪流彼处流淌，庄严我茅舍。”

තත්ථ [Pg.236] අසක්ඛරාති ‘‘පුලිනාකිණ්ණා’’ති වුත්තත්තා අසක්ඛරා සක්ඛරවිරහිතා. අපබ්භාරාති පබ්භාරවිරහිතා, අගම්භීරකූලාති අත්ථො. සාදු අප්පටිගන්ධිකාති සාදුරසොදකා දුග්ගන්ධරහිතා මය්හං අස්සමපදං සොභයන්තී නදිකා ඛුද්දකනදී සන්දති පවත්තතීති අත්ථො.

此处“无卵石”（asakkharā），因前文已说“遍布细沙”，故为无卵石、离于卵石。“无陡岸”（apabbhārā）指离于陡岸，意即河岸不深。“水甜无异味”（sādu appaṭigandhikā）指水味甘美、无有臭气。其义为：小河（nadikā, khuddakanadī）流淌着，庄严着我的茅舍。

144.

144.

‘‘කුම්භීලා මකරා චෙත්ථ, සුසුමාරා ච කච්ඡපා;

සන්දති නදිකා තත්ථ, සොභයන්තා මමස්සමං’’.

“此处有鳄鱼、摩伽罗，亦有江豚与龟；溪流彼处流淌，庄严我茅舍。”

තත්ථ කුම්භීලමච්ඡා මකරමච්ඡා ච සුසුමාරා චණ්ඩමච්ඡා ච කච්ඡපමච්ඡා ච එත්ථ එතිස්සං නදියං කීළන්තා අහෙසුන්ති සම්බන්ධො. මමස්සමං සොභයන්තා නදිකා ඛුද්දකනදී සන්දති පවත්තතීති සම්බන්ධො.

此处，鳄鱼、摩伽罗鱼、江豚、恶鱼及龟，于此河中嬉戏——这是（与前颂的）关联。小河（nadikā, khuddakanadī）流淌着，庄严着我的茅舍——这是（与后半颂的）关联。

145.

145.

‘‘පාඨීනා පාවුසා මච්ඡා, බලජා මුඤ්ජරොහිතා;

වග්ගළා පපතායන්තා, සොභයන්ති මමස්සමං’’.

“鲥鱼（pāṭhīna）、pāvusa鱼、balaja鱼、muñja鱼、rohita鱼，以及vaggaḷa鱼，跳跃着，庄严我茅舍。”

පාඨීනමච්ඡා ච පාවුසා මච්ඡා ච බලජමච්ඡා ච මුඤ්ජමච්ඡා රොහිතමච්ඡා ච වග්ගළමච්ඡා ච එතෙ සබ්බෙ මච්ඡජාතිකා ඉතො චිතො ච පපතායන්තා නදියා සද්ධිං පවත්තන්තා මම අස්සමපදං සොභයන්තීති අත්ථො.

其义为：鲥鱼（pāṭhīna）、pāvusa鱼、balaja鱼、muñja鱼、rohita鱼及vaggaḷa鱼，所有这些种类的鱼，在此处彼处跳跃，随河而行，庄严着我的茅舍。

146.

146.

‘‘උභො කූලෙසු නදියා, පුප්ඵිනො ඵලිනො දුමා;

උභතො අභිලම්බන්තා, සොභයන්ති මමස්සමං’’.

“河流两岸，树木开花结果；枝条垂悬两边，庄严我茅舍。”

තත්ථ උභො කූලෙසූති තස්සා නදියා උභොසු පස්සෙසු ධුවපුප්ඵිනො ධුවඵලිනො රුක්ඛා උභතො අභිලම්බන්තා නදියා උභො තීරෙ හෙට්ඨා ඔනමන්තා මම අස්සමං සොභයන්තීති අත්ථො.

此中，“于两岸”者，意谓：于彼河之两岸，有常花常果之树，从两边垂下，于河之两岸低垂，庄严我之精舍。此是其义。

147.

147.

‘‘අම්බා සාලා ච තිලකා, පාටලී සින්දුවාරකා;

දිබ්බගන්ධා සම්පවන්ති, පුප්ඵිතා මම අස්සමෙ’’.

“芒果(amba)、娑罗(sāla)、帝罗迦(tilaka)、波吒梨(pāṭalī)与辛度婆罗(sinduvāraka)；于我精舍中盛开，散发天香。”

තත්ථ අම්බාති මධුපිණ්ඩිඅම්බා ච සාලරුක්ඛා ච තිලකරුක්ඛා ච පාටලිරුක්ඛා ච සින්දුවාරකරුක්ඛා ච එතෙ රුක්ඛා නිච්චකාලං පුප්ඵිතා පුප්ඵන්තා. දිබ්බා ගන්ධා ඉව මම අස්සමෙ සුගන්ධා සම්පවන්ති සමන්තතො පවායන්තීති අත්ථො.

此中，“芒果”者，谓蜜团芒果(madhupiṇḍi-amba)、娑罗树、帝罗迦树、波吒梨树与辛度婆罗树。此等树木恒时开花、绽放。如天界之香，妙香于我精舍中四溢，周遍飘散。此是其义。

148.

148.

‘‘චම්පකා [Pg.237] සළලා නීපා, නාගපුන්නාගකෙතකා;

දිබ්බගන්ධා සම්පවන්ති, පුප්ඵිතා මම අස්සමෙ’’.

“瞻波(campaka)、娑罗罗(saḷala)、尼波(nīpa)、龙花(nāga)、胡桐(punnāga)与计答迦(ketaka)；于我精舍中盛开，散发天香。”

තත්ථ චම්පකරුක්ඛා ච සළලරුක්ඛා ච සුවණ්ණවට්ටලසදිසපුප්ඵා නීපරුක්ඛා ච නාගරුක්ඛා ච පුන්නාගරුක්ඛා ච සුගන්ධයන්තා කෙතකරුක්ඛා ච එතෙ සබ්බෙ රුක්ඛා දිබ්බා ගන්ධාරිව මම අස්සමෙ පුප්ඵිතා ඵුල්ලිතා සම්පවන්ති සුගන්ධං සුට්ඨු පවායන්තීති අත්ථො.

此中，有瞻波树、娑罗罗树、花如金球之尼波树、龙花树、胡桐树与散发芳香之计答迦树。此等一切树木，于我精舍中开花绽放，如天界之香，妙香四溢，善妙飘散。此是其义。

149.

149.

අසොකා ච‘‘අධිමුත්තා අසොකා ච, භගිනීමාලා ච පුප්ඵිතා;

අඞ්කොලා බිම්බිජාලා ච, පුප්ඵිතා මම අස්සමෙ’’.

“阿地目多(adhimutta)、无忧树(asoka)与婆耆尼摩罗(bhaginīmālā)已开花；鸯拘罗(aṅkola)与频毗阇罗(bimbijāla)亦于我精舍中盛开。”

තත්ථ පුප්ඵිතා අධිමුත්තකරුක්ඛා ච පුප්ඵිතා අසොකරුක්ඛා ච පුප්ඵිතා භගිනීමාලා ච පුප්ඵිතා අඞ්කොලා ච පුප්ඵිතා බිම්බිජාලා ච එතෙ රුක්ඛා මම අස්සමෙ ඵුල්ලිතා සොභයන්තීති සම්බන්ධො.

此中，已开花之阿地目多树、已开花之无忧树、已开花之婆耆尼摩罗、已开花之鸯拘罗、已开花之频毗阇罗，此等树木于我精舍中绽放，使其庄严。句义应如是连结。

150.

150.

‘‘කෙතකා කන්දලි චෙව, ගොධුකා තිණසූලිකා;

දිබ්බගන්ධං සම්පවන්තා, සොභයන්ති මමස්සමං’’.

“计答迦(ketaka)、建陀利(kandali)、瞿昙迦(godhukā)与底那须利迦(tiṇasūlikā)；散发天香，庄严我精舍。”

තත්ථ කෙතකාති සුගන්ධකෙතකගච්ඡා ච. කන්දලිරුක්ඛා ච ගොධුකරුක්ඛා ච තිණසූලිකගච්ඡා ච එතෙ සබ්බෙ රුක්ඛජාතිකා දිබ්බගන්ධං පවායමානා මම අස්සමං සකලං සොභයන්තීති අත්ථො.

此中，“计答迦”者，谓芳香之计答迦丛、建陀利树、瞿昙迦树与底那须利迦丛。此等一切种类的树木，散发天香，庄严我之整个精舍。此是其义。

151.

151.

‘‘කණිකාරා කණ්ණිකා ච, අසනා අජ්ජුනා බහූ;

දිබ්බගන්ධං සම්පවන්තා, සොභයන්ති මමස්සමං’’.

“迦尼迦罗(kaṇikāra)、迦尼迦(kaṇṇikā)、阿萨那(asana)与阿周那(ajjuna)甚多；彼等散发天香，庄严我之精舍。”

එතෙ කණිකාරාදයො රුක්ඛා මම අස්සමං සකලං සොභයන්තා දිබ්බගන්ධං සම්පවායන්තීති සම්බන්ධො.

这些迦尼迦罗(kaṇikāra)等树木，庄严我整个净修处，并散发天香，（句义）应如是关联。

152.

152.

‘‘පුන්නාගා ගිරිපුන්නාගා, කොවිළාරා ච පුප්ඵිතා;

දිබ්බගන්ධං සම්පවන්තා, සොභයන්ති මමස්සමං’’.

“龙华树(punnāga)、山龙华树(giripunnāga)，以及红花楹(koviḷāra)盛开；散发天香，庄严我净修处。”

පුන්නාගාදයො රුක්ඛා දිබ්බගන්ධං පවායමානා මම අස්සමං සොභයන්තීති අත්ථො.

龙华树(punnāga)等树木，散发天香，庄严我净修处，此其义。

153.

153.

‘‘උද්දාලකා ච කුටජා, කදම්බා වකුලා බහූ;

දිබ්බගන්ධං සම්පවන්තා, සොභයන්ති මමස්සමං’’.

“众多乌达拉咖(uddālaka)、矩吒(kuṭaja)、咖丹巴(kadamba)与婆拘罗(vakula)；散发天香，庄严我净修处。”

උද්දාලකාදයො [Pg.238] රුක්ඛා දිබ්බගන්ධං වායමානා මම අස්සමං සොභයන්තීති සම්බන්ධො.

乌达拉咖(uddālaka)等树木，散发天香，庄严我净修处，（句义）应如是关联。

154.

154.

‘‘ආළකා ඉසිමුග්ගා ච, කදලිමාතුලුඞ්ගියො;

ගන්ධොදකෙන සංවඩ්ඪා, ඵලානි ධාරයන්ති තෙ’’.

“阿罗迦(āḷaka)与仙人豆(isimugga)，芭蕉(kadali)及香橼(mātuluṅga)；彼等以香水滋养，结出累累果实。”

තත්ථ එතෙ ආළකාදයො ගච්ඡා චන්දනාදිසුගන්ධගන්ධොදකෙන වඩ්ඪිත්වා සුවණ්ණඵලානි ධාරෙන්තා මම අස්සමං සොභයන්තීති අත්ථො.

于此，此等阿罗迦(āḷaka)等树木，以旃檀(candana)等芳香之水灌溉而生长，结出金色之果，庄严我净修处，此其义。

155.

155.

‘‘අඤ්ඤෙ පුප්ඵන්ති පදුමා, අඤ්ඤෙ ජායන්ති කෙසරී;

අඤ්ඤෙ ඔපුප්ඵා පදුමා, පුප්ඵිතා තළාකෙ තදා’’.

“彼时于池塘，莲花(paduma)正盛开：其一些绽放，其一些现蕊，其一些花落。”

තත්ථ අඤ්ඤෙ පුප්ඵන්ති පදුමාති මම අස්සමස්ස අවිදූරෙ තළාකෙ අඤ්ඤෙ එකච්චෙ පදුමා පුප්ඵන්ති, එකච්චෙ කෙසරී පදුමා ජායන්ති නිබ්බත්තන්ති, එකච්චෙ පදුමා ඔපුප්ඵා විගලිතපත්තකෙසරාති අත්ථො.

于此，“一些莲花绽放”者，其义为：于我净修处不远之池塘，一些莲花(paduma)正在绽放，一些莲花现出花蕊而生，一些莲花则花瓣、花蕊已凋落。

156.

156.

‘‘ගබ්භං ගණ්හන්ති පදුමා, නිද්ධාවන්ති මුළාලියො;

සිඞ්ඝාටිපත්තමාකිණ්ණා, සොභන්ති තළාකෙ තදා’’.

“莲花(paduma)结成莲蓬，莲藕(muḷāli)蔓延而出；彼时莲丛叶密，庄严于池塘。”

තත්ථ ගබ්භං ගණ්හන්ති පදුමාති තදා තාපසෙන හුත්වා මම වසනසමයෙ එකච්චෙ පදුමා තළාකබ්භන්තරෙ මකුළපුප්ඵාදයො ගණ්හන්ති. මුළාලියො පදුමමූලා නිද්ධාවන්ති ඉතො කද්දමබ්භන්තරතො හත්ථිදාඨා විය ගච්ඡන්තීති අත්ථො. පත්තපුප්ඵමාකිණ්ණා ගහනීභූතා සිඞ්ඝාටියො සොභයන්තීති අත්ථො.

于此，“莲花结蓬”者，其义为：彼时我为苦行者，于居住之时，一些莲花(paduma)在池塘中结成花蕾、花朵等。“莲藕蔓延而出”者，其义为：莲藕(muḷāli)即莲之根，从淤泥中伸出，犹如象牙。“莲丛叶密，庄严”者，其义为：莲丛因花叶繁茂而成簇，庄严池塘。

157.

157.

‘‘නයිතා අම්බගන්ධී ච, උත්තලී බන්ධුජීවකා;

දිබ්බගන්ධා සම්පවන්ති, පුප්ඵිතා තළාකෙ තදා’’.

“那伊陀(nayitā)、芒果香(ambagandhī)，优多罗(uttalī)与槃陀耆婆(bandhujīvaka)；彼时于池塘盛开，散发天界妙香。”

තදා මම වසනසමයෙ තළාකස්ස සමීපෙ නයිතා ච ගච්ඡා අම්බගන්ධී ච ගච්ඡා උත්තලී නාම ගච්ඡා ච බන්ධුජීවකා ච එතෙ සබ්බෙ ගච්ඡා පුප්ඵිතා පුප්ඵධාරිතා සුගන්ධවාහකා තළාකං සොභයන්තීති අත්ථො.

那时，在我居住期间，池塘附近的那伊伽(nayitā)丛、芒果香(ambagandhī)丛、名为乌达利(uttalī)的丛林，以及红萼花(bandhujīvaka)丛，所有这些丛林都已开花，花朵盛开，香气四溢，庄严着池塘。此为义。

158.

158.

‘‘පාඨීනා පාවුසා මච්ඡා, බලජා මුඤ්ජරොහිතා;

සංගුලා මග්ගුරා චෙව, වසන්ති තළාකෙ තදා’’.

“帕提那鱼(Pāṭhīnā)与帕乌萨鱼(pāvusā)，强壮的门伽罗希陀鱼(muñjarohitā)；桑古拉鱼(Saṃgulā)与马古拉鱼(maggurā)，那时皆栖息于池塘中。”

තදා [Pg.239] මම වසනසමයෙ නිබ්භීතා පාඨීනාදයො මච්ඡා තළාකෙ වසන්තීති සම්බන්ධො.

那时，在我居住期间，帕提那(Pāṭhīna)等鱼类无畏地栖息在池塘中。此为关联。

159.

159.

‘‘කුම්භීලා සුසුමාරා ච, තන්තිගාහා ච රක්ඛසා;

ඔගුහා අජගරා ච, වසන්ති තළාකෙ තදා’’.

“鳄鱼(Kumbhīla)与蛟龙(susumāra)，以及坦提伽哈鱼(tantigāhā)与罗刹鱼(rakkhasā)；水蛇(oguhā)与巨蟒(ajagarā)，那时皆栖息于池塘中。”

තදා මම වසනසමයෙ මම අස්සමසමීපෙ තළාකෙ එතෙ කුම්භීලාදයො මච්ඡා නිබ්භීතා නිරූපද්දවා වසන්තීති සම්බන්ධො.

那时，在我居住期间，于我修行处附近的池塘中，鳄鱼(kumbhīla)等这些水族无所畏惧、无有灾患地栖息着。此为关联。

160.

160.

‘‘පාරෙවතා රවිහංසා, චක්කවාකා නදීචරා;

කොකිලා සුකසාළිකා, උපජීවන්ති තං සරං’’.

“鸠鸽(Pārevatā)与日鹅(ravihaṃsā)，以及游于河川的赤雁(cakkavāka)；杜鹃(kokilā)、鹦鹉(suka)与八哥(sāḷikā)，皆依此湖维生。”

තත්ථ මම අස්සමසමීපෙ සරං නිස්සාය පාරෙවතාපක්ඛී ච රවිහංසාපක්ඛී ච නදීචරා චක්කවාකපක්ඛී ච කොකිලාපක්ඛී ච සුකපක්ඛී ච සාළිකාපක්ඛී ච තං සරං උපනිස්සාය ජීවන්තීති සම්බන්ධො.

于彼处，在我修行处附近，鸠鸽鸟(pārevatāpakkhī)、日鹅鸟(ravihaṃsāpakkhī)、游于河川的赤雁鸟(nadīcarā cakkavākapakkhī)、杜鹃鸟(kokilāpakkhī)、鹦鹉鸟(sukapakkhī)与八哥鸟(sāḷikāpakkhī)，皆依止该湖而生活。此为关联。

161.

161.

‘‘කුකුත්ථකා කුළීරකා, වනෙ පොක්ඛරසාතකා;

දින්දිභා සුවපොතා ච, උපජීවන්ති තං සරං’’.

“野鸡(kukutthaka)与水鸟(kuḷīraka)，林中的白鹭(pokkharasātaka)；鹡鸰(diṇḍibha)与鹦鹉雏(suvapota)，皆依此湖维生。”

තත්ථ කුකුත්ථකාති එවංනාමිකා පක්ඛී ච. කුළීරකාති එවංනාමිකා පක්ඛී ච. වනෙ පොක්ඛරසාතකා පක්ඛී ච දින්දිභා පක්ඛී ච සුවපොතා පක්ඛී ච එතෙ සබ්බෙ පක්ඛිනො තං මම අස්සමසමීපෙ සරං නිස්සාය ජීවන්තීති සම්බන්ධො.

于彼颂中，所谓“野鸡(kukutthaka)”者，是此类鸟；所谓“水鸟(kuḷīraka)”者，亦是此类鸟。林中的白鹭鸟(pokkharasātaka)、鹡鸰鸟(diṇḍibha)与鹦鹉雏(suvapota)，所有这些禽鸟，皆依止我修行处附近的湖泊而生存。此为关联。

162.

162.

‘‘හංසා කොඤ්චා මයූරා ච, කොකිලා තම්බචූළකා;

පම්මකා ජීවංජීවා ච, උපජීවන්ති තං සරං’’.

“天鹅(haṃsa)与白鹤(koñca)，孔雀(mayūra)与杜鹃(kokilā)，红冠鸡(tambacūḷaka)、帕玛卡鸟(pammaka)与命命鸟(jīvaṃjīva)，皆依此湖维生。”

සබ්බෙ එතෙ හංසාදයො පක්ඛිනො තං සරං උපනිස්සාය ජීවන්ති ජීවිකං පාලෙන්තීති අත්ථො.

所有这些天鹅(haṃsa)等禽鸟，皆依止此湖而生活，维持生计。此为义。

163.

163.

‘‘කොසිකා පොට්ඨසීසා ච, කුරරා සෙනකා බහූ;

මහාකාළා ච සකුණා, උපජීවන්ති තං සරං’’.

“猫头鹰(kosika)与波塔西萨鸟(poṭṭhasīsa)，以及众多鱼鹰(kurara)与猎鹰(senakā)；大黑鸟(mahākāḷa)等禽鸟，皆依此湖维生。”

තත්ථ කොසිකා ච පක්ඛී පොට්ඨසීසා ච පක්ඛී කුරරා ච පක්ඛී සෙනකා ච පක්ඛී මහාකාළා ච පක්ඛී ථලෙ බහූ පක්ඛිනො තං සරං තස්ස සරස්ස සමීපෙ ජීවන්ති ජීවිකං කප්පෙන්තීති අත්ථො.

其义为：于彼处，有鸱鸮、冠鸟、鱼鹰、隼、大黑鸟等鸟，以及陆地上的众多禽鸟，皆于彼湖及其附近生存，维持生计。

164.

164.

‘‘පසදා [Pg.240] ච වරාහා ච, චමරා ගණ්ඩකා බහූ;

රොහිච්චා සුකපොතා ච, උපජීවන්ති තං සරං’’.

斑鹿(pasada)与野猪(varāha)，众多牦牛(camara)与犀牛(gaṇḍaka)，赤鹿(rohicca)与野牛(sukapota)，皆依此湖而生。

තත්ථ පසදාදයො එතෙ මිගා තං සරං තස්මිං සරසමීපෙ, භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනං, ජීවිතං පරිපාලෙන්තා විහරන්තීති අත්ථො.

其义为：彼处，此等斑鹿等走兽，为保护生命而居住于彼湖附近。此处（颂中）宾格“taṃ saraṃ”应理解为处格之意。

165.

165.

‘‘සීහබ්‍යග්ඝා ච දීපී ච, අච්ඡකොකතරච්ඡකා;

තිධා පභින්නමාතඞ්ගා, උපජීවන්ති තං සරං’’.

狮(sīha)、虎(byaggha)与豹(dīpī)，熊(accha)、狼(koka)与鬣狗(taracchaka)；三处流液之发情象(mātaṅga)，皆依此湖而生。

එතෙ සීහාදයො චතුප්පදා සරසමීපෙ උපද්දවරහිතා ජීවන්තීති සම්බන්ධො.

此乃关联：此等狮子等四足兽，于湖边无灾无患而活。

166.

166.

‘‘කින්නරා වානරා චෙව, අථොපි වනකම්මිකා;

චෙතා ච ලුද්දකා චෙව, උපජීවන්ති තං සරං’’.

紧那罗(kinnara)与猿猴(vānara)，以及林中作业者(vanakammika)；猎人(ceta)与猎户(luddaka)，皆依此湖而生。

එත්ථ එතෙ එවංනාමිකා කින්නරාදයො සත්තා තස්මිං සරසමීපෙ වසන්තීති අත්ථො.

其义为：于此，此等名为紧那罗等之有情，皆居住于彼湖附近。

167.

167.

‘‘තින්දුකානි පියාලානි, මධුකෙකා සුමාරියො;

ධුවං ඵලානි ධාරෙන්ති, අවිදූරෙ මමස්සමං’’.

丁度迦树(tinduka)、皮亚拉树(piyāla)、摩度迦树(madhuka)与苏摩梨树(sumāriya)，于我净修处不远处，恒常结出果实。

තත්ථ එතෙ තින්දුකාදයො රුක්ඛා ධුවං හෙමන්තගිම්හවස්සානසඞ්ඛාතෙ කාලත්තයෙ මම අස්සමතො අවිදූරෙ ඨානෙ මධුරඵලානි ධාරෙන්තීති සම්බන්ධො.

此乃关联：彼处，此等丁度迦树等树木，于名为冬、夏、雨的三时中，在我净修处不远处，恒常结出甜美果实。

168.

168.

‘‘කොසම්බා සළලා නිම්බා, සාදුඵලසමායුතා;

ධුවං ඵලානි ධාරෙන්ති, අවිදූරෙ මමස්සමං’’.

憍赏弥树(kosamba)、松树(saḷala)与印楝树(nimba)，皆具甜美果实；于我净修处不远处，恒常结出果实。

තත්ථ එතෙ කොසම්බාදයො රුක්ඛා සාරඵලා මධුරඵලා උත්තමඵලා සමායුතා සං සුට්ඨු ආයුතා සමඞ්ගීභූතා නිච්චං ඵලධාරිනො මම අස්සමසමීපෙ සොභන්තීති අත්ථො.

其义为：彼处，此等憍赏弥树等树木，具足精华之果、甜美之果、无上之果，且“samāyutā”（圆满具备）是“saṃ”（善）与“āyutā”（具备）的结合；它们恒常结果，令我净修处附近增添光彩。

169.

169.

‘‘හරීතකා ආමලකා, අම්බජම්බුවිභීතකා;

කොලා භල්ලාතකා බිල්ලා, ඵලානි ධාරයන්ති තෙ’’.

诃梨勒(harītaka)与庵摩罗(āmalaka)，芒果(amba)、阎浮(jambu)与毗醯勒(vibhītaka)；枣(kola)、跋罗多迦(bhallātaka)与毗罗(billa)，此等树木皆结果实。

තෙ හරීතකාදයො රුක්ඛා මම අස්සමසමීපෙ ජාතා නිච්චං ඵලානි ධාරයන්තීති සම්බන්ධො.

此乃关联：彼等诃梨勒等树木，生于我净修处附近，恒常结出果实。

170.

170.

‘‘ආලුවා [Pg.241] ච කළම්බා ච, බිළාලීතක්කළානි ච;

ජීවකා සුතකා චෙව, බහූකා මම අස්සමෙ’’.

薯蓣(āluva)与空心菜(kaḷamba)，比拉利(biḷālī)与塔卡拉(takkaḷa)；耆婆(jīvaka)与苏塔迦(sutaka)，在我净修处中为数众多。

එතෙ ආලුවාදයො මූලඵලා ඛුද්දා මධුරසා මම අස්සමසමීපෙ බහූ සන්තීති සම්බන්ධො.

这些薯蓣(āluva)等根果，小而味甜，在我的精舍(assama)附近有很多，此为文句的关联。

171.

171.

‘‘අස්සමස්සාවිදූරම්හි, තළාකාසුං සුනිම්මිතා;

අච්ඡොදකා සීතජලා, සුපතිත්ථා මනොරමා’’.

在我的精舍(assama)不远处，有善造的池塘；水清澈、水清凉，有良好的渡口(supatittha)，令人心旷神怡。

තත්ථ අස්සමස්සාවිදූරම්හි අස්සමස්ස සමීපෙ සුනිම්මිතා සුට්ඨු ආරොහනඔරොහනක්ඛමං කත්වා නිම්මිතා අච්ඡොදකා විප්පසන්නොදකා සීතජලා සීතොදකා සුපතිත්ථා සුන්දරතිත්ථා මනොරමා සොමනස්සකරා තළාකා ආසුං අහෙසුන්ති අත්ථො.

在此，“精舍(assama)不远处”即精舍附近。“善造”即建造得便于上下。“水清澈”(acchodaka)即水质澄净。“水清凉”(sītajala)即凉水。“有善渡口”(supatittha)即有美好的渡口。“令人愉悦”(manorama)即令人喜悦。当时有这样的池塘，此为义。

172.

172.

‘‘පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නා, පුණ්ඩරීකසමායුතා;

මන්දාලකෙහි සඤ්ඡන්නා, දිබ්බගන්ධොපවායති’’.

遍布红莲(paduma)与青莲(uppala)，白莲(puṇḍarīka)点缀其间；曼陀罗花(mandālaka)亦遍布，天界妙香四处飘散。

තත්ථ පදුමෙහි ච උප්පලෙහි ච සඤ්ඡන්නා පරිපුණ්ණා පුණ්ඩරීකෙහි සමායුතා සමඞ්ගීභූතා මන්දාලකෙහි ච සඤ්ඡන්නා ගහනීභූතා තළාකා දිබ්බගන්ධානි උපවායන්ති සමන්තතො වායන්තීති අත්ථො.

在此，池塘被红莲(paduma)和青莲(uppala)所覆盖，即充满；与白莲(puṇḍarīka)具足，即具备；被曼陀罗花(mandālaka)覆盖，即变得茂密；“散发天界妙香”，即香气向四方飘散，此为义。

173.

173.

‘‘එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නෙ, පුප්ඵිතෙ ඵලිතෙ වනෙ;

සුකතෙ අස්සමෙ රම්මෙ, විහරාමි අහං තදා’’.

如此，于万象具足、花果繁盛之林中，于善造怡人之精舍(assama)，我于当时安住。

තත්ථ එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නෙති අබ්බෙහි නදිකාදිඅවයවෙහි සම්පන්නෙ පරිපුණ්ණෙ පුප්ඵඵලරුක්ඛෙහි ගහනීභූතෙ වනෙ සුකතෙ රමණීයෙ අස්සමෙ අරඤ්ඤාවාසෙ තදා තාපසභූතකාලෙ අහං විහරාමීති අත්ථො.

在此，所谓“如此样样具足”，是指在具备河流等其他部分、圆满具足、花果树木丛生的林中，在善造、怡人的精舍(assama)——即森林住处里，我于当时作为苦行者而居住，此为义。

එත්තාවතා අස්සමසම්පත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනො සීලාදිගුණසම්පත්තිං දස්සෙන්තො –

至此，展示了精舍(assama)的圆满，如今为展示自身戒(sīla)等功德的圆满，便说——

174.

174.

‘‘සීලවා වතසම්පන්නො, ඣායී ඣානරතො සදා;

පඤ්චාභිඤ්ඤාබලප්පත්තො, සුරුචි නාම තාපසො’’ති. – ආහ;

“具足戒行(sīla)与誓愿(vata)，常为禅修者(jhāyī)、乐于禅定(jhāna)；已达五神通(pañcābhiññā)之力，名为苏卢智(Suruci)之苦行者。”——他如是说。

තත්ථ [Pg.242] සීලවාති ඣානසම්පයුත්තචතුපාරිසුද්ධිසීලසදිසෙහි පඤ්චහි සීලෙහි සම්පුණ්ණොති අත්ථො. වතසම්පන්නොති ‘‘ඉතො පට්ඨාය ඝරාවාසං පඤ්ච කාමගුණෙ වා න සෙවිස්සාමී’’ති වතසමාදානෙන සම්පන්නො. ඣායීති ලක්ඛණූපනිජ්ඣානආරම්මණූපනිජ්ඣානෙහි ඣායී ඣායනසීලො. ඣානරතොති එතෙසු ඣානෙසු රතො අල්ලීනො සදා සම්පුණ්ණො. පඤ්චාභිඤ්ඤාබලප්පත්තොති ඉද්ධිවිධදිබ්බසොතපරචිත්තවිජානනපුබ්බෙනිවාසානුස්සතිදිබ්බචක්ඛුසඞ්ඛාතාහි පඤ්චහි අභිඤ්ඤාහි විසෙසපඤ්ඤාහි බලසම්පන්නො, පරිපුණ්ණොති අත්ථො. නාමෙන සුරුචි නාම තාපසො හුත්වා විහරාමීති සම්බන්ධො.

于此，“具戒者”(sīlavā)之义为：具足与禅那相应的、等同四遍净戒的五戒而圆满。“具行者”(vatasampanno)是：通过“从今以后，我将不享受在家生活或五种欲乐”这般受持行愿而具足。“禅修者”(jhāyī)是：通过相遍察智(lakkhaṇūpanijjhāna)与所缘遍察智(ārammaṇūpanijjhāna)而禅修，有禅修的习性。“乐于禅定者”(jhānarato)是：于此等禅那中喜乐、沉浸，恒时具足。“已达五神通力者”(pañcābhiññābalappatto)之义为：具足神变通(iddhividha)、天耳通(dibbasota)、他心通(paracittavijānana)、宿住随念通(pubbenivāsānussati)与天眼通(dibbacakkhu)这五种神通，即五种殊胜智慧之力而圆满。其关联为：“我作为名为苏卢支(Suruci)的苦行者而住”。

එත්තකෙන අත්තනො ගුණසම්පත්තිං දස්සෙත්වා පරිසසම්පත්තිං දස්සෙන්තො –

以此开示了自身的功德具足后，为开示其会众之具足——

175.

175.

‘‘චතුවීසසහස්සානි, සිස්සා මය්හං උපට්ඨහුං;

සබ්බෙ මං බ්‍රාහ්මණා එතෙ, ජාතිමන්තො යසස්සිනො’’ති. – ආදිමාහ;

“二万四千弟子，前来侍奉于我；彼等皆为婆罗门，出身高贵，声名显赫。”——他如是说。

තත්ථ එතෙ සබ්බෙ චතුවීසතිසහස්සබ්‍රාහ්මණා මය්හං සිස්සා ජාතිමන්තො ජාතිසම්පන්නා යසස්සිනො පරිවාරසම්පන්නා මං උපට්ඨහුන්ති සම්බන්ධො.

于此偈中，其关联为：所有此等二万四千婆罗门，皆为我弟子；“出身高贵”(jātimanto)即种姓具足；“声名显赫”(yasassino)即眷属具足；他们侍奉我。

176.

176.

‘‘ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච, සනිඝණ්ඩුසකෙටුභෙ;

පදකා වෙය්‍යාකරණා, සධම්මෙ පාරමිං ගතා’’.

于相术(lakkhaṇa)与古史(itihāsa)，及词汇学(nighaṇḍu)与释义学(keṭubha)；精通词法(padaka)与文法(veyyākaraṇa)，于其自法(sadhamma)已达究竟。

තත්ථ ලක්ඛණෙති ලක්ඛණසත්ථෙ. සබ්බලොකියානං ඉත්ථිපුරිසානං ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා දුක්ඛිතා භවන්ති, ඉමෙහි සුඛිතා භවන්තී’’ති ලක්ඛණං ජානාති. තප්පකාසකො ගන්ථො ලක්ඛණං, තස්මිං ලක්ඛණෙ ච. ඉතිහාසෙති ‘‘ඉතිහ ආස ඉතිහ ආසා’’ති වුත්තවචනපටිදීපකෙ ගන්ථෙ. ලක්ඛණෙ ච ඉතිහාසෙ ච පාරමිං පරියොසානං ගතාති සම්බන්ධො. රුක්ඛපබ්බතාදීනං නාමප්පකාසකගන්ථං ‘‘නිඝණ්ඩූ’’ති වුච්චති. කෙටූභෙති කිරියාකප්පවිකප්පානං කවීනං උපකාරකො ගන්ථො. නිඝණ්ඩුයා සහ වත්තතීති සනිඝණ්ඩු, කෙටුභෙන සහ වත්තතීති සකෙටුභං, තස්මිං සනිඝණ්ඩුසකෙටුභෙ වෙදත්තයෙ පාරමිං ගතාති සම්බන්ධො. පදකාති නාමපදසමාසතද්ධිතාඛ්‍යාතකිතකාදිපදෙසු ඡෙකා[Pg.243]. වෙය්‍යාකරණානි චන්දපාණිනීයකලාපාදිබ්‍යාකරණෙ ඡෙකා. සධම්මෙ පාරමිං ගතාති අත්තනො ධම්මෙ බ්‍රාහ්මණධම්මෙ වෙදත්තයෙ පාරමිං පරියොසානං ගතා පත්තාති අත්ථො.

此处，“相术”（lakkhaṇa）指相术之经典。阐明“世间男女具足此等相者受苦，具足彼等相者享乐”之理的典籍，称为相术，并且于此相术中已达究竟。所谓“历史”（itihāsa），是指阐明“如是曾有”（iti-ha-āsa）之往昔言教的典籍。于相术与历史中已达究竟，此为关联。阐明树木、山岳等名称的典籍，称为“词汇学”（nighaṇḍu）。“仪轨学”（keṭubha）是助益诗人创作、构思与变化的典籍。与词汇学并存，故称“含词汇学”（sanighaṇḍu）；与仪轨学并存，故称“含仪轨学”（sakeṭubha）。于此含词汇学、含仪轨学之三吠陀（vedattaya）中已达究竟，此为关联。“词句学者”（padaka）指精通名词、复合词、派生词、动词、分词等词句者。“语法学者”（veyyākaraṇa）指精通旃陀（Canda）、波你尼（Pāṇini）、迦拉波（Kalāpa）等语法者。“于自法中已达究竟”，意指于自己的法，即婆罗门之法——三吠陀中，已达最终、抵达究竟。

177.

177.

‘‘උප්පාතෙසු නිමිත්තෙසු, ලක්ඛණෙසු ච කොවිදා;

පථබ්‍යා භූමන්තලික්ඛෙ, මම සිස්සා සුසික්ඛිතා’’.

我的弟子们善学有素，于异变、征兆及诸相，于地上、空中皆善巧。

තත්ථ උක්කාපාතභූමිකම්පාදිකෙසු උප්පාතෙසු ච සුභනිමිත්තාසුභනිමිත්තෙසු ච ඉත්ථිලක්ඛණපුරිසලක්ඛණමහාපුරිසලක්ඛණෙසු ච කොවිදා ඡෙකා. පථවියා ච භූමියා ච සකලලොකෙ ච අන්තලික්ඛෙ ආකාසෙ චාති සබ්බත්ථ මම සිස්සා සුසික්ඛිතා.

此处，于流星坠落、地震等异变，于吉相与凶相，以及于女人相、男人相、大士（mahāpurisa）相，我的弟子们皆为精通、善巧。于大地、地面、一切世间及空中，于一切处，我的弟子们皆善学有素。

178.

178.

‘‘අප්පිච්ඡා නිපකා එතෙ, අප්පාහාරා අලොලුපා;

ලාභාලාභෙන සන්තුට්ඨා, පරිවාරෙන්ති මං සදා’’.

彼等少欲而具慧，少食而无贪；于得与失皆知足，恒常围绕于我。

තත්ථ අප්පිච්ඡාති අප්පකෙනාපි යාපෙන්තා. නිපකාති නෙපක්කසඞ්ඛාතාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතා. අප්පාහාරාති එකාහාරා එකභත්තිකාති අත්ථො. අලොලුපාති ලොලුපතණ්හාය අප්පවත්තනකා. ලාභාලාභෙනාති ලාභෙන අලාභෙන ච සන්තුට්ඨා සොමනස්සා එතෙ මම සිස්සා සදා නිච්චකාලං මං පරිවාරෙන්ති උපට්ඨහන්තීති අත්ථො.

此处，“少欲”（appiccha）是指即使仅以少量（资具）也能维持生活。“具智”（nipaka）是指具足名为“明辨”（nepakka）的智慧。“少食”（appāhāra）是指一天只吃一餐饭。“无贪”（alolupa）是指不生起贪婪之欲。“于利得与非利得”（lābhālābha）是指我的这些弟子无论获得利得或非利得都感到满足与喜悦，他们恒常、一直围绕我、侍奉我。

179.

179.

‘‘ඣායී ඣානරතා ධීරා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

ආකිඤ්චඤ්ඤං පත්ථයන්තා, පරිවාරෙන්ති මං සදා’’.

禅修者、乐于禅定者、贤智者，心寂静、心专注；希求无所有（处），恒常围绕我。

තත්ථ ඣායීති ලක්ඛණූපනිජ්ඣානආරම්මණූපනිජ්ඣානෙහි සමන්නාගතා. ඣායනසීලා වා. ඣානරතාති තෙසු ච ඣානෙසු රතා අල්ලීනා. ධීරාති ධිතිසම්පන්නා. සන්තචිත්තාති වූපසන්තමනා. සමාහිතාති එකග්ගචිත්තා. ආකිඤ්චඤ්ඤන්ති නිප්පලිබොධභාවං. පත්ථයන්තාති ඉච්ඡන්තා. ඉත්ථම්භූතා මෙ සිස්සා සදා මං පරිවාරෙන්තීති සම්බන්ධො.

此处，“禅修者”（jhāyī）是指具足观照诸相（lakkhaṇūpanijjhāna）与观照所缘（ārammaṇūpanijjhāna）的人，或有禅修习惯者。“乐于禅定”（jhānaratā）是指喜爱并沉浸于彼等禅定中。“贤智者”（dhīra）是指具足坚毅力者。“心寂静”（santacitta）是指心意止息平静。“心专注”（samāhita）是指心一境性。“无所有”（ākiñcañña）是指无障碍的状态。“希求”（patthayanta）是指意欲。其关联为：“我这些具足如是特质的弟子，恒常围绕于我。”

180.

180.

‘‘අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තා, පෙත්තිකෙ ගොචරෙ රතා;

අන්තලික්ඛචරා ධීරා, පරිවාරෙන්ති මං සදා’’.

已达神通波罗蜜，乐于如父业行境；虚空行者、贤智者，恒常围绕我。

තත්ථ අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තාති පඤ්චසු අභිඤ්ඤාසු පාරමිං පරියොසානං පත්තා පූරිතාති අත්ථො. පෙත්තිකෙ ගොචරෙ රතාති බුද්ධානුඤ්ඤාතාය අවිඤ්ඤත්තියා [Pg.244] ලද්ධෙ ආහාරෙ රතාති අත්ථො. අන්තලික්ඛචරාති අන්තලික්ඛෙන ආකාසෙන ගච්ඡන්තා ආගච්ඡන්තා චාති අත්ථො. ධීරාති ථිරභූතා සීහබ්‍යග්ඝාදිපරිස්සයෙ අච්ඡම්භිතසභාවාති අත්ථො. එවංභූතා මම තාපසා සදා මං පරිවාරෙන්තීති අත්ථො.

此处，“已达神通波罗蜜”（abhiññāpāramippatta）是指于五种神通（pañca abhiññā）中，已达究竟圆满之义。“乐于如父业行境”（pettike gocare rata）是指乐于食用无需乞求而得、为佛所许的食物之义。“虚空行者”（antalikkhacara）是指能于空中来去自如之义。“贤智者”（dhīra）是指心性坚定，于狮虎等危难中亦无所畏惧之义。此谓：“我这些具足如是特质的苦行者（tāpasa），恒常围绕于我。”

181.

181.

‘‘සංවුතා ඡසු ද්වාරෙසු, අනෙජා රක්ඛිතින්ද්‍රියා;

අසංසට්ඨා ච තෙ ධීරා, මම සිස්සා දුරාසදා’’.

于六门中防护，无渴爱，守护诸根；贤智的他们不混杂，我的弟子们难以亲近。

තත්ථ චක්ඛාදීසු ඡසු ද්වාරෙසු රූපාදීසු ඡසු ආරම්මණෙසු සංවුතා පිහිතා පටිච්ඡන්නා, රක්ඛිතගොපිතද්වාරාති අත්ථො. අනෙජා නිත්තණ්හා රක්ඛිතින්ද්‍රියා ගොපිතචක්ඛාදිඉන්ද්‍රියා අසංසට්ඨා ඤාතීහි ගහට්ඨෙහි අමිස්සීභූතාති අත්ථො. දුරාසදාති දුට්ඨු ආසදා, ආසාදෙතුං ඝට්ටෙතුං අසක්කුණෙය්‍යා අයොග්ගාති අත්ථො.

于此，于眼等六门及色等六境中，（诸根）已防护、已遮蔽、已关闭，义为守护看管诸门。“无动摇”(aneja)即无渴爱；“守护诸根”(rakkhitindriya)即守护眼等诸根；“不混杂”(asaṃsaṭṭha)即不与亲属、在家人混杂。“难以亲近”(durāsada)即极难亲近，难以触恼、冲击，义为不适合（这样做）。

182.

182.

‘‘පල්ලඞ්කෙන නිසජ්ජාය, ඨානචඞ්කමනෙන ච;

වීතිනාමෙන්ති තෙ රත්තිං, මම සිස්සා දුරාසදා’’.

以跏趺坐、坐姿，以及站立与经行，彼等度过夜晚；我诸弟子难以亲近。

තත්ථ මම සිස්සා පල්ලඞ්කෙන ඌරුබද්ධාසනෙන සෙය්‍යං විහාය නිසජ්ජාය ච ඨානෙන ච චඞ්කමෙන ච සකලං රත්තිං විසෙසෙන අතිනාමෙන්ති අතික්කාමෙන්තීති සම්බන්ධො.

于此，我诸弟子舍弃卧姿，以跏趺坐、坐姿、站立与经行，特别地度过整个夜晚，此为关联。

183.

183.

‘‘රජනීයෙ න රජ්ජන්ති, දුස්සනීයෙ න දුස්සරෙ;

මොහනීයෙ න මුය්හන්ති, මම සිස්සා දුරාසදා’’.

于可贪染者不贪染，于可嗔恨者不嗔恨；于可迷惑者不迷惑，我诸弟子难以亲近。

තෙ ඉත්ථම්භූතා මම සිස්සා තාපසා රජනීයෙ රජ්ජිතබ්බෙ වත්ථුස්මිං න රජ්ජන්ති රජ්ජං න උප්පාදෙන්ති. දුස්සනීයෙ දුස්සිතබ්බෙ දොසං උප්පාදෙතුං යුත්තෙ වත්ථුම්හි න දුස්සරෙ දොසං න කරොන්ති. මොහනීයෙ මොහිතුං යුත්තෙ වත්ථුම්හි න මුය්හන්ති මොහං න කරොන්ති, පඤ්ඤාසම්පයුත්තා භවන්තීති අත්ථො.

我此等如是成就的弟子、苦行者，于可贪染之事，不贪染，不生起贪欲。于可嗔恨、适于生起嗔恚之事，不嗔恨，不作嗔恚。于可迷惑、适于迷惑之事，不迷惑，不作愚痴，义为与慧相应。

184.

184.

‘‘ඉද්ධිං වීමංසමානා තෙ, වත්තන්ති නිච්චකාලිකං;

පථවිං තෙ පකම්පෙන්ති, සාරම්භෙන දුරාසදා’’.

彼等探究神通，恒常行持；彼等震动大地，以争执难以亲近。

තෙ මම සිස්සා ‘‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොතී’’තිආදිකං (පටි. ම. 1.102) ඉද්ධිවිකුබ්බනං නිච්චකාලිකං වීමංසමානා වත්තන්තීති [Pg.245] සම්බන්ධො. තෙ මම සිස්සා ආකාසෙපි උදකෙපි පථවිං නිම්මිනිත්වා ඉරියාපථං පකම්පෙන්තීති අත්ථො. සාරම්භෙන යුගග්ගාහෙන කලහකරණෙන න ආසාදෙතබ්බාති අත්ථො.

我诸弟子恒常探究“一能变多，多能变一”等（《无碍解道》Paṭi I 102）神通变化而行持，此为关联。我诸弟子能在空中、水中化现大地，并于其上震动威仪，此为其义。“以争执难以亲近”(sārambhena durāsadā)者，义为不应以争执、固执己见、争吵而亲近（彼等）。

185.

185.

‘‘කීළමානා ච තෙ සිස්සා, කීළන්ති ඣානකීළිතං;

ජම්බුතො ඵලමානෙන්ති, මම සිස්සා දුරාසදා’’.

我诸弟子嬉戏时，乃以禅定为戏；彼等从阎浮树取来果实，我诸弟子难以亲近。

තෙ මම සිස්සා කීළමානා පඨමජ්ඣානාදිකීළං කීළන්ති ලළන්ති රමන්තීති අත්ථො. ජම්බුතො ඵලමානෙන්තීති හිමවන්තම්හි සතයොජනුබ්බෙධජම්බුරුක්ඛතො ඝටප්පමාණං ජම්බුඵලං ඉද්ධියා ගන්ත්වා ආනෙන්තීති අත්ථො.

我的这些弟子们嬉戏时，是以初禅等禅定为嬉戏，他们玩乐、享受，此即是义。“从阎浮树带来果实”是指，他们以神通前往雪山(Himavanta)中高达百由旬的阎浮树，取来罐子大小的阎浮果，此即是义。

186.

186.

‘‘අඤ්ඤෙ ගච්ඡන්ති ගොයානං, අඤ්ඤෙ පුබ්බවිදෙහකං;

අඤ්ඤෙ ච උත්තරකුරුං, එසනාය දුරාසදා’’.

有些人前往西牛货洲(Aparagoyāna)，有些人前往东胜身洲(Pubbavideha)；有些人前往北俱卢洲(Uttarakuru)，因寻求（资具）而难以亲近。

තෙසං මම සිස්සානං අන්තරෙ අඤ්ඤෙ එකච්චෙ ගොයානං අපරගොයානං දීපං ගච්ඡන්ති, එකච්චෙ පුබ්බවිදෙහකං දීපං ගච්ඡන්ති, එකච්චෙ උත්තරකුරුං දීපං ගච්ඡන්ති, තෙ දුරාසදා එතෙසු ඨානෙසු එසනාය ගවෙසනාය පච්චයපරියෙසනාය ගච්ඡන්තීති සම්බන්ධො.

我的这些弟子中，有些人前往西牛货洲(Aparagoyāna)洲，有些人前往东胜身洲(Pubbavideha)洲，有些人前往北俱卢洲(Uttarakuru)洲。他们是难以亲近的，为了寻求、探求、追求资具而前往这些地方，此即是关联。

187.

187.

‘‘පුරතො පෙසෙන්ති ඛාරිං, පච්ඡතො ච වජන්ති තෙ;

චතුවීසසහස්සෙහි, ඡාදිතං හොති අම්බරං’’.

他们将担子送往前方，他们随后而行；天空被二万四千（人）所遮蔽。

තෙ මම සිස්සා ආකාසෙන ගච්ඡමානා ඛාරිං තාපසපරික්ඛාරභරිතං කාජං පුරතො පෙසෙන්ති පඨමං අභිමුඛඤ්ච තං පෙසෙත්වා සයං තස්ස පච්ඡතො ගච්ඡන්තීති අත්ථො. එවං ගච්ඡමානෙහි චතුවීසසහස්සෙහි තාපසෙහි අම්බරං ආකාසතලං ඡාදිතං පටිච්ඡන්නං හොතීති සම්බන්ධො.

我的这些弟子们于空中行走时，先将装满苦行者用具的担子送往前方，送出后，自己再跟随其后，此即是义。当此二万四千苦行者如此行进时，天空，即天空的表面，被其遮蔽、覆盖，此即是关联。

188.

188.

‘‘අග්ගිපාකී අනග්ගී ච, දන්තොදුක්ඛලිකාපි ච;

අස්මෙන කොට්ටිතා කෙචි, පවත්තඵලභොජනා’’.

有些用火烹煮，有些不用火；有些用牙齿（咀嚼），有些用臼（捣碎）；有些用石头敲碎，有些食用自行掉落的果实。

තත්ථ කෙචි එකච්චෙ මම සිස්සා අග්ගිපාකී ඵලාඵලපණ්ණාදයො පචිත්වා ඛාදන්ති, එකච්චෙ අනග්ගී අග්ගීහි අපචිත්වා ආමකමෙව ඛාදන්ති, එකච්චෙ දන්තිකා දන්තෙහියෙව තචං උප්පාටෙත්වා ඛාදන්ති. එකච්චෙ උදුක්ඛලිකා උදුක්ඛලෙහි කොට්ටෙත්වා ඛාදන්ති. එකච්චෙ අස්මෙන කොට්ටිතා පාසාණෙන කොට්ටෙත්වා ඛාදන්ති. එකච්චෙ සයංපතිතඵලාහාරාති සම්බන්ධො.

其中，我的有些弟子用火烹煮大小果实、树叶等后食用；有些不用火煮，直接生食；有些仅用牙齿剥去果皮后食用；有些用臼捣碎后食用；有些用石头敲碎后食用；有些则食用自行掉落的果实，此即是关联。

189.

189.

‘‘උදකොරොහණා [Pg.246] කෙචි, සායං පාතො සුචීරතා;

තොයාභිසෙචනකරා, මම සිස්සා දුරාසදා’’.

有些乐于清净，早晚入水沐浴；有些举行浇水灌顶；我的弟子们难以亲近。

දුරාසදා මම සිස්සා කෙචි සුචීරතා සුද්ධිකාමා සායං පාතො ච උදකොරොහණා උදකපවෙසකාති අත්ථො. කෙචි තොයාභිසෙචනකරා උදකෙන අත්තනි අභිසිඤ්චනකරාති අත්ථො.

我的难以亲近的弟子中，有些乐于清净、欲求清净，于晨于夕入水，此即“进入水中”之义。有些行灌水仪式，此即以水浇灌自身之义。

190.

190.

‘‘පරූළ්හකච්ඡනඛලොමා, පඞ්කදන්තා රජස්සිරා;

ගන්ධිතා සීලගන්ධෙන, මම සිස්සා දුරාසදා’’.

腋毛、指甲、毛发长长，牙齿污秽，头顶尘垢；以戒香熏染，我的弟子们难以亲近。

තත්ථ තෙ දුරාසදා මම සිස්සා කච්ඡෙසු උභයකච්ඡෙසු ච හත්ථපාදෙසු ච පරූළ්හා සඤ්ජාතා, දීඝනඛලොමාති අත්ථො. ඛුරකම්මරහිතත්තා අමණ්ඩිතා අපසාධිතාති අධිප්පායො. පඞ්කදන්තාති ඉට්ඨකචුණ්ණඛීරපාසාණචුණ්ණාදීහි ධවලමකතත්තා මලග්ගහිතදන්තාති අත්ථො. රජස්සිරාති තෙලමක්ඛනාදිරහිතත්තා ධූලීහි මක්ඛිතසීසාති අත්ථො. ගන්ධිතා සීලගන්ධෙනාති ඣානසමාධිසමාපත්තීහි සම්පයුත්තසීලෙන සමඞ්ගීභූතත්තා ලොකියසීලගන්ධෙන සබ්බත්ථ සුගන්ධීභූතාති අත්ථො. මම සිස්සා දුරාසදාති ඉමෙහි වුත්තප්පකාරගුණෙහි සමන්නාගතත්තා ආසාදෙතුං ඝට්ටෙතුං අසක්කුණෙය්‍යා මම සිස්සාති සම්බන්ධො.

此处，我的那些难以亲近的弟子们，腋下、双手双足都长满了毛发，意即他们的指甲和毛发都很长。其意是，因为不行剃除之事，所以他们没有修饰、没有装饰。“牙齿污秽”是指因为不用砖粉、乳石粉等物使之洁白，所以牙齿上沾满了污垢，此是其义。“头顶尘垢”是指他们因为没有涂油等，所以头上沾满了灰尘，此是其义。“以戒香熏染”是指他们具足与禅定、三昧、等至相应的戒行，因此以世间戒香遍熏各处，此是其义。“我的弟子们难以亲近”是指我的弟子们因为具足上述所说的功德，所以是他人无法侵犯和触碰的，此是其关联。

191.

191.

‘‘පාතොව සන්නිපතිත්වා, ජටිලා උග්ගතාපනා;

ලාභාලාභං පකිත්තෙත්වා, ගච්ඡන්ති අම්බරෙ තදා’’.

清晨集会后，结发苦行者、精进苦行者；宣告利得与非利得后，那时他们便在空中行走。

තත්ථ පාතොව සන්නිපතිත්වාති සත්තම්‍යත්ථෙ තොපච්චයො, පාතරාසකාලෙයෙව මම සන්තිකෙ රාසිභූතාති අත්ථො. උග්ගතාපනා පාකටතපා පත්ථටතපා ජටිලා ජටාධාරිනො තාපසා. ලාභාලාභං පකිත්තෙත්වා ඛුද්දකෙ ච මහන්තෙ ච ලාභෙ පාකටෙ කත්වා තදා තස්මිං කාලෙ අම්බරෙ ආකාසතලෙ ගච්ඡන්තීති සම්බන්ධො.

此处，“清晨集会”（pātova sannipatitvā）中的“to”后缀表示第七格意义，意即清晨用早餐时就聚集在我这里。“精进苦行者”是指苦行精进、苦行显著、苦行广布的结发苦行者，这些苦行者。“宣告利得与非利得”是指将微小和巨大的利得都公开宣布后，那时他们便在空中行走，此是其关联。

192. පුන තෙසංයෙව ගුණෙ පකාසෙන්තො එතෙසං පක්කමන්තානන්තිආදිමාහ. තත්ථ ආකාසෙ වා ථලෙ වා පක්කමන්තානං ගච්ඡන්තානං එතෙසං තාපසානං වාකචීරජනිතො මහාසද්දො පවත්තතීති අත්ථො. මුදිතා හොන්ති දෙවතාති එවං මහාසද්දං පවත්තෙත්වා ගච්ඡන්තානං අජිනචම්මසද්දෙන [Pg.247] සන්තුට්ඨා ‘‘සාධු සාධු, අය්‍යා’’ති සොමනස්සජාතා දෙවතා මුදිතා සන්තුට්ඨා හොන්තීති සම්බන්ධො.

192. 又，为显扬彼等之功德，（世尊）说“彼等离去时”等语。于此，义为：彼等苦行者于空中或陆地行走时，由树皮衣所生之大音声传扬开来。“诸天神欢喜”，其关联为：如是发出大音声而行，诸天神因鹿皮衣之声而满足，心生喜悦而言“善哉，善哉，尊者！”，故诸天神欢喜满足。

193. දිසොදිසන්ති තෙ ඉසයො අන්තලික්ඛචරා ආකාසචාරිනො දක්ඛිණාදිසානුදිසං පක්කමන්ති ගච්ඡන්තීති සම්බන්ධො. සකෙ බලෙනුපත්ථද්ධාති අත්තනො සරීරබලෙන වා ඣානබලෙන වා සමන්නාගතා යදිච්ඡකං යත්ථ යත්ථ ගන්තුකාමා, තත්ථ තත්ථෙව ගච්ඡන්තීති සම්බන්ධො.

193. “他们四处”是说，那些在空中行走的仙人，朝着南方等各个方向离开而去。“以自己的力量支持”是说，他们具备自身的力量或禅定的力量，随自己的意愿，想去哪里，就能去哪里。

194. පුන තෙසමෙවානුභාවං පකාසෙන්තො පථවීකම්පකා එතෙතිආදිමාහ. තදා එතෙ සබ්බත්ථ ඉච්ඡාචාරා පථවීකම්පකා මෙදනීසඤ්චලනජාතිකා නභචාරිනො ආකාසචාරිනො. උග්ගතෙජාති උග්ගතතෙජා පත්ථටතෙජා දුප්පසහා පසය්හ අභිභවිත්වා පවත්තිතුං අසක්කුණෙය්‍යාති දුප්පසහා. සාගරොව අඛොභියාති අඤ්ඤෙහි අඛොභියො අනාලුළිතො සාගරො ඉව සමුද්දො විය අඤ්ඤෙහි අඛොභියා කම්පෙතුං අසක්කුණෙය්‍යා හොන්තීති සම්බන්ධො.

194. 又，为显扬彼等之威力，（世尊）说“彼等是地动者”等语。当时，此等随心所欲之地动者，能令大地摇动，能于空中行走。“有大威力”者，谓其威力增盛、威力广布。“难以降伏”者，谓其难以被强力压制屈服，故名“难以降伏”。“如海不摇”，其关联为：犹如大海不为他者所动摇、所扰乱，彼等亦不为他者所动摇。

195. ඨානචඞ්කමිනො කෙචීති තෙසං මම සිස්සානං අන්තරෙ එකච්චෙ ඉසයො ඨානිරියාපථචඞ්කමනිරියාපථසම්පන්නා, එකච්චෙ ඉසයො නෙසජ්ජිකා නිසජ්ජිරියාපථසම්පන්නා, එකච්චෙ ඉසයො පවත්තභොජනා සයංපතිතපණ්ණාහාරා එවරූපෙහි ගුණෙහි යුත්තත්තා දුරාසදාති සම්බන්ධො.

195. “有些经行”，其关联为：在我诸弟子中，有些仙人具足站立与经行之威仪；有些仙人修持常坐（不卧），具足坐之威仪；有些仙人食用现成之食，或以自行掉落之树叶为食。因具足如是功德，故难以为他者所接近。

196. තෙ සබ්බෙ ථොමෙන්තො මෙත්තාවිහාරිනොතිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘අපරිමාණෙසු චක්කවාළෙසු අපරිමාණා සත්තා සුඛී හොන්තූ’’තිආදිනා සිනෙහලක්ඛණාය මෙත්තාය ඵරිත්වා විහරන්ති, අත්තභාවං පවත්තෙන්තීති මෙත්තාවිහාරිනො එතෙ මම සිස්සාති අත්ථො. සබ්බෙ තෙ ඉසයො සබ්බපාණිනං සබ්බෙසං සත්තානං හිතෙසී හිතගවෙසකා. අනත්තුක්කංසකා අත්තානං න උක්කංසකා අමානිනො කස්සචි කඤ්චි පුග්ගලං න වම්භෙන්ති නීචං කත්වා න මඤ්ඤන්තීති අත්ථො.

196. （世尊）赞叹彼等，说“慈住者”等语。于此，“愿无量世界中无量众生皆得安乐”等，以具爱念相之慈心遍满而住，维持生命，是为慈住者。此义为：彼等是我弟子。彼诸仙人，皆为一切有情之利益者、福利寻求者。不自赞叹，不抬举自己，无有我慢，不毁谤任何个人(puggala)，不轻贱、不认为其下劣。

197. තෙ මම සිස්සා සීලසමාධිසමාපත්තිගුණයුත්තත්තා සීහරාජා ඉව අච්ඡම්භීතා නිබ්භයා, ගජරාජා ඉව හත්ථිරාජා විය ථාමවා සරීරබලඣානබලසම්පන්නා බ්‍යග්ඝරාජා ඉව, දුරාසදා ඝට්ටෙතුමසක්කුණෙය්‍යා මම සන්තිකෙ ආගච්ඡන්තීති සම්බන්ධො.

197. 我此诸弟子，因具足戒、定、等至之功德，故如狮子王，无有惊怖，无所畏惧；如象王，强健有力，具足身力与禅定之力；如虎王，难以接近，不可冒犯。彼等来至我所。

198. තතො [Pg.248] අත්තනො ආනුභාවස්ස දස්සනලෙසෙන පකාසෙන්තො විජ්ජාධරාතිආදිමාහ. තත්ථ මන්තසජ්ඣායාදිවිජ්ජාධරා ච රුක්ඛපබ්බතාදීසු වසන්තා භුම්මදෙවතා ච භූමට්ඨථලට්ඨා නාගා ච ගන්ධබ්බදෙවා ච චණ්ඩා රක්ඛසා ච කුම්භණ්ඩා දෙවා ච දානවා දෙවා ච ඉච්ඡිතිච්ඡිතනිම්මානසමත්ථා ගරුළා ච තං සරං උපජීවන්තීති සම්බන්ධො, තස්මිං සරෙ සරස්ස සමීපෙ වසන්තීති අත්ථො.

198. 其后，为略示己之威力，（世尊）说“持明者”等语。于此，持咒等持明者(vijjādhara)、住于树木山岩等地居天(bhummadevatā)、地居与陆居之龙(nāga)、乾闼婆天(gandhabba)、凶恶罗刹(rakkhāsa)、鸠槃荼天(kumbhaṇḍa)、陀那婆天(dānava)，以及能随意化现之金翅鸟(garuḷa)，皆依彼湖而活。此义为：彼等住于彼湖之畔。

199. පුනපි තෙසංයෙව අත්තනො සිස්සතාපසානං ගුණෙ වණ්ණෙන්තො තෙ ජටා ඛාරිභරිතාතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙව. ඛාරිභාරන්ති උදඤ්චනකමණ්ඩලුආදිකං තාපසපරික්ඛාරං.

199. 复次，为称赞彼等弟子苦行者之功德，（世尊）说“彼等结发，肩担行囊”等语。此等皆义白易晓。所谓“肩担行囊”(khāribhāra)，是指水杓、滤水壶等苦行者之资具。

207. පුනපි අත්තනො ගුණෙ පකාසෙන්තො උප්පාතෙ සුපිනෙ චාපීතිආදිමාහ. තත්ථ බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතත්තා නක්ඛත්තපාඨෙ ච ඡෙකත්තා ‘‘ඉමස්ස රාජකුමාරස්ස උප්පන්නනක්ඛත්තං සුභං අසුභ’’න්ති උප්පාතලක්ඛණෙ ච සුපිනෙ ච පවත්තිං පුච්ඡිතෙන ‘‘ඉදං සුපිනං සුභං, ඉදං අසුභ’’න්ති සුපිනනිප්ඵත්තිකථනෙ ච සබ්බෙසං ඉත්ථිපුරිසානං හත්ථපාදලක්ඛණකථනෙ ච සුට්ඨු සික්ඛිතො සකලජම්බුදීපෙ පවත්තමානං මන්තපදං ලක්ඛණමන්තකොට්ඨාසං සබ්බං අහං තදා මම තාපසකාලෙ ධාරෙමීති සම්බන්ධො.

207. 又为宣说自身功德，（世尊）说“于灾变、梦境……”等偈。于此，因通晓婆罗门诸艺，且善于星宿之学，故当被问及“此王子的生辰星宿为吉为凶”时，能解说灾变之相；当被问及梦兆时，能解说“此梦为吉，此梦为凶”；于一切男女手足之相的解说，亦极为娴熟。我于彼时，为苦行者期间，已掌握流传于全瞻部洲（Jambudīpa）的一切咒句与相术之要义。应作如是理解。

208. අත්තනො බ්‍යාකරණං බුද්ධගුණපුබ්බඞ්ගමං පකාසෙන්තො අනොමදස්සීතිආදිමාහ. තත්ථ න ඔමකන්ති අනොමං. මංසචක්ඛුදිබ්බචක්ඛුසමන්තචක්ඛුධම්මචක්ඛුබුද්ධචක්ඛූහි සබ්බසත්තානං පස්සනං දස්සනං නාම, අනොමං දස්සනං යස්ස භගවතො සො භගවා අනොමදස්සී. භාග්‍යවන්තතාදීහි කාරණෙහි භගවා ලොකස්ස ජෙට්ඨසෙට්ඨත්තා ලොකජෙට්ඨො උසභො නිසභො ආසභොති තයො ගවජෙට්ඨකා. තත්ථ ගවසතජෙට්ඨකො උසභො, ගවසහස්සජෙට්ඨකො නිසභො, ගවසතසහස්සජෙට්ඨකො ආසභො, නරානං ආසභො නරාසභො පටිවිද්ධසබ්බධම්මො, සම්බුද්ධො විවෙකකාමො එකීභාවං ඉච්ඡන්තො හිමවන්තං හිමාලයපබ්බතං උපාගමීති සම්බන්ධො.

208. 为宣说以佛陀功德为先导之自身授记，（世尊）说“无劣见者（Anomadassī）……”等偈。于此，“无劣”（anoma）即非低劣（na omakaṃ）之义。以肉眼、天眼、遍一切眼、法眼、佛眼见一切有情，名为“见”（dassanaṃ）；世尊之见无劣，故名无劣见者。世尊（bhagavā）因具足祥瑞等因而成就；于世间为最长、最胜，故为世间最胜者（lokajeṭṭho）。优沙婆（usabho）、尼沙婆（nisabho）、阿沙婆（āsabho）为三种牛王：百牛之首为优沙婆，千牛之首为尼沙婆，十万牛之首为阿沙婆。人中之牛王为人雄（narāsabho），已彻见一切法，为正等觉者，乐于远离，欲求独住，遂往雪山（Himavanta），即喜马拉雅山。应作如是理解。

209. අජ්ඣොගාහෙත්වා හිමවන්තන්ති හිමවන්තසමීපං ඔගාහෙත්වා පවිසිත්වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

209. “潜入雪山”（Ajjhogāhetvā himavantaṃ）意思是靠近并进入雪山附近。其余部分意思显而易懂。

210-1. ජලිතං [Pg.249] ජලමානං ඉන්දීවරපුප්ඵං ඉව, හුතාසනං හොමස්ස ආසනං, ආදිත්තං ආභායුතං අග්ගික්ඛන්ධං ඉව, ගගනෙ ආකාසෙ ජොතමානං විජ්ජු ඉව, සුට්ඨු ඵුල්ලං සාලරාජං ඉව, නිසින්නං ලොකනායකං අද්දසන්ති සම්බන්ධො.

210-1. 他们看见安坐的世间导师，他犹如燃烧闪耀的青莲花，犹如作为祭祀之座的火焰，犹如炽燃辉煌的火聚，犹如闪耀于天空的电光，犹如全然盛开的娑罗树王。应作如是理解。

213. දෙවානං දෙවො දෙවදෙවො, තං දෙවදෙවං දිස්වාන තස්ස ලක්ඛණං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසඤ්ජානනකාරණං. ‘‘බුද්ධො නු ඛො න වා බුද්ධො’’ති උපධාරයිං විචාරෙසිං. චක්ඛුමං පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමන්තං ජිනං කෙන කාරණෙන පස්සාමීති සම්බන්ධො.

213. 天中之天，天神中的天神，见到那位天神之天，是为了辨识其三十二大丈夫相的缘故。“到底是佛不是佛呢？”我观察、我思索。具眼者啊，我以何因缘得见具五眼的胜者呢？

214. චරණුත්තමෙ උත්තමපාදතලෙ සහස්සාරානි චක්කලක්ඛණානි දිස්සන්ති, අහං තස්ස භගවතො තානි ලක්ඛණානි දිස්වා තථාගතෙ නිට්ඨං ගච්ඡිං සන්නිට්ඨානං අගමාසි, නිස්සන්දෙහො ආසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

214. 于最胜足、最上足底，得见千辐轮相。我见到那位世尊的那些相后，于如来得究竟信，达至决断，意即成为无疑者。其余文句义理明显。

218. සයම්භූ සයමෙව භූතා. අමිතොදය අමිතානං අපරිමාණානං ගුණානං උදය උට්ඨානට්ඨාන, ඉදං පදද්වයං ආලපනමෙව. ඉමං ලොකං ඉමං සත්තලොකං සං සුට්ඨු උද්ධරසි සංසාරතො උද්ධරිත්වා නිබ්බානථලං පාපෙසීති අත්ථො. තෙ සබ්බෙ සත්තා තව දස්සනං ආගම්ම ආගන්ත්වා කඞ්ඛාසොතං විචිකිච්ඡාමහොඝං තරන්ති අතික්කමන්තීති සම්බන්ධො.

218. 自生者（Sayambhū），即是自身成就。无量 उदय（Amitodaya），即无量功德生起之处，此二词仅是称呼。你善于救拔此世间、此有情世间，将其从轮回中救拔而出，令其到达涅槃之地，此即其义。所有那些有情，因得见你而来此，从而渡过疑惑之流，超越犹豫的大暴流。此为文句之关联。

219. භගවන්තං ථොමෙන්තො තාපසො තුවං සත්ථාතිආදිමාහ. තත්ථ, භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු තුවං සදෙවකස්ස ලොකස්ස සත්ථා ආචරියො උත්තමට්ඨෙන ත්වමෙව කෙතු උච්චො, සකලලොකෙ පකාසනට්ඨෙන ත්වමෙව ධජො, ලොකත්තයෙ උග්ගතත්තා ත්වමෙව යූපො උස්සාපිතථම්භසදිසො, පාණිනං සබ්බසත්තානං ත්වමෙව පරායණො උත්තමගමනීයට්ඨානං ත්වමෙව පතිට්ඨා පතිට්ඨට්ඨානං ලොකස්ස මොහන්ධකාරවිධමනතො ත්වමෙව දීපො තෙලපදීපො විය, ද්විපදුත්තමො ද්විපදානං දෙවබ්‍රහ්මමනුස්සානං උත්තමො සෙට්ඨොති සම්බන්ධො.

219. 苦行者赞叹世尊而说：“汝为导师”等。于此，“尊者，汝为一切知者，天人世间之导师、阿阇梨。因具最上义，唯汝为高幢；因遍照一切世间，唯汝为旗帜；因超显于三界，唯汝为祭柱，如已竖立之柱。于有生命之一切有情，唯汝为最终归趣，为最上归宿处；唯汝为依止，为安立处。因能驱散世间痴暗，唯汝为明灯，犹如油灯。汝为两足中尊，于天、梵、人等两足众生中，最为殊胜、最为卓越。”此为文句之关联。

220. පුන භගවන්තංයෙව ථොමෙන්තො සක්කා සමුද්දෙ උදකන්තිආදිමාහ. තත්ථ චතුරාසීතියොජනසහස්සගම්භීරෙ සමුද්දෙ උදකං ආළ්හකෙන [Pg.250] පමෙතුං මිනිතුං සක්කා භවෙය්‍ය, භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු තව ඤාණං ‘‘එත්තකං පමාණ’’න්ති පමෙතවෙ මිනිතුං න ත්වෙව සක්කාති අත්ථො.

220. 复次，（苦行者）赞叹世尊，说了“大海之水”等等。于此，深达八万四千由旬的大海之水，或许可以用阿罗迦（āḷhaka）量器测量；然而，尊者，遍知者啊，要测量您的智慧，说“有如此分量”，那是绝不可能的，此即其义。

221. තුලමණ්ඩලෙ තුලපඤ්ජරෙ ඨපෙත්වා පථවිං මෙදනිං ධාරෙතුං සක්කා, භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු තව ඤාණං ධාරෙතුං න තු එව සක්කාති සම්බන්ධො.

221. 尊者，将大地置于秤盘或秤笼中尚可称量，然全知者，您的智慧实不可称量。此为关联。

222. භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු ආකාසො සකලන්තලික්ඛං රජ්ජුයා වා අඞ්ගුලෙන වා මිනිතුං සක්කා භවෙය්‍ය, තව පන ඤාණං ඤාණාකාසං න තු එව පමෙතවෙ මිනිතුං සක්කාති අත්ථො.

222. 尊者，遍知者，整个天空、整个太空或许可以用绳索或手指来测量，但您的智慧天空却不能那样测量，此即其义。

223. මහාසමුද්දෙ උදකන්ති චතුරාසීතියොජනසහස්සගම්භීරෙ සාගරෙ අඛිලං උදකඤ්ච, චතුනහුතාධිකද්වියොජනසතසහස්සබහලං අඛිලං පථවිඤ්ච ජහෙ ජහෙය්‍ය අතික්කමෙය්‍ය සමං කරෙය්‍ය බුද්ධස්ස ඤාණං උපාදාය ගහෙත්වා තුලෙය්‍ය සමං කරෙය්‍ය. උපමාතො උපමාවසෙන න යුජ්ජරෙ න යොජෙය්‍යුං. ඤාණමෙව අධිකන්ති අත්ථො.

223. 所谓“大海之水”，即八万四千由旬深海中之全部水，以及二十四万由旬厚之全部地。纵能舍弃、超越、等同此等事物，然若欲执取佛智而称量、等同之，则譬喻亦不相应。唯智慧最为超胜，此即其义。

224. චක්ඛුම පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමන්ත, ආලපනමෙතං. සහ දෙවෙහි පවත්තස්ස ලොකස්ස, භුම්මත්ථෙ සාමිවචනං. සදෙවකෙ ලොකස්මිං අන්තරෙ යෙසං යත්තකානං සත්තානං චිත්තං පවත්තති. එතෙ තත්තකා සචිත්තකා සත්තා තව ඤාණම්හි අන්තොජාලගතා ඤාණජාලස්මිං අන්තො පවිට්ඨාති සම්බන්ධො, ඤාණජාලෙන සබ්බසත්තෙ පස්සසීති අත්ථො.

224. “具眼者”是具有五种眼的人，此为称呼。“与天神共同运转的世间”（saha devehi pavattassa lokassa），此处属格（lokassa）为处所义。于有天神之世间中，凡有心念活动之众生，彼等一切有心众生，皆入于您的智网之内，此为关联。其义为：您以智网观见一切众生。

225. භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු සබ්බධම්මජානනක, ත්වං යෙන ඤාණෙන චතුමග්ගසම්පයුත්තෙන සකලං උත්තමං බොධිං නිබ්බානං පත්තො අධිගතො අසි භවසි, තෙන ඤාණෙන පරතිත්ථියෙ අඤ්ඤතිත්ථියෙ මද්දසී අභිභවසීති සම්බන්ධො.

225. 尊者，遍知者，一切法了知者，您以与四道相应的智慧，证得、成就圆满无上之菩提涅槃。以此智慧，您调伏、胜越其他外道，此为关联。

226. තෙන තාපසෙන ථොමිතාකාරං පකාසෙන්තා ධම්මසඞ්ගාහකා ථෙරා ඉමා ගාථා ථවිත්වානාති ආහංසු. තත්ථ ඉමා ගාථාති එත්තකාහි ගාථාහි ථවිත්වාන ථොමනං කත්වාන නාමෙන සුරුචි නාම තාපසො සෙසට්ඨකථාසු (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.189-190; ධ. ප. අට්ඨ. 1.සාරිපුත්තත්ථෙරවත්ථු) පන ‘‘සරදමාණවො’’ති ආගතො. සො අට්ඨකථානයතො පාඨොයෙව පමාණං, අථ වා සුන්දරා රුචි අජ්ඣාසයො නිබ්බානාලයො අස්සාති සුරුචි. සරති ගච්ඡති ඉන්ද්‍රියදමනාය [Pg.251] පවත්තතීති සරදො, ඉති ද්වයම්පි තස්සෙව නාමං. සො සුරුචිතාපසො අජිනචම්මං පත්ථරිත්වාන පථවියං නිසීදි, අච්චාසන්නාදයො ඡ නිසජ්ජදොසෙ වජ්ජෙත්වා සරදො නිසීදීති අත්ථො.

226. 为彰显那位苦行者的赞叹之情，结集法的长老们说了这些偈颂。此处“这些偈颂”是指，用如此多的偈颂赞叹后，那位名为苏卢支(Suruci)的苦行者——在其他义注（如《增支部义注》1.1.189-190；《法句经义注》1.舍利弗长老事）中则作“萨拉达青年(Saradamāṇava)”。此说应以义注的传承文句为准。又或者，“苏卢支”是因其有“美好的(sundarā)意趣(ruci)”，即对涅槃的向往。“萨拉达(Sarada)”是因其“行于(sarati)调伏诸根”。因此，两者都是他的名字。那位苏卢支苦行者在地上铺开黑羚羊皮而坐，即是说，萨拉达避开了过近等六种坐姿的过失后坐下。

227. තත්ථ නිසින්නො තාපසො තස්ස භගවතො ඤාණමෙව ථොමෙන්තො චුල්ලාසීතිසහස්සානීතිආදිමාහ. තත්ථ චුල්ලාසීතිසහස්සානීති චතුරාසීතිසහස්සානි, ගිරිරාජා මෙරුපබ්බතරාජා, මහණ්ණවෙ සාගරෙ අජ්ඣොගාළ්හො අධිඔගාළ්හො පවිට්ඨො, තාවදෙව තත්තකානි චතුරාසීතිසහස්සානි අච්චුග්ගතො අතිඋග්ගතො ඉදානි පවුච්චතීති සම්බන්ධො.

227. 坐在那里的苦行者，为赞叹那位世尊的智慧，说了“八万四千”等偈颂。其中，“八万四千(cullāsītisahassāni)”即八万四千（由旬）；“山王(girirājā)”即须弥山王；它在“大海洋(mahaṇṇave)”中“沉入(ajjhogāḷho)”，即浸入、进入。其沉入部分有多深，其“高出(accuggato)”海面也同样有那么高，即八万四千（由旬），此即现在所说之义，是为此关联。

228. තාව අච්චුග්ගතො තථා අතිඋග්ගතො නෙරු, සො මහානෙරු ආයතො උච්චතො ච විත්ථාරතො ච එවං මහන්තො නෙරුරාජා කොටිසතසහස්සියො සඞ්ඛාණුභෙදෙන චුණ්ණිතො චුණ්ණවිචුණ්ණං කතො අසි.

228. 须弥山如此高耸，如此巍峨。那伟大的须弥山，其长、高、宽皆如此巨大。须弥山王啊，你被分成百千俱胝份，被碾成粉末，碎为微尘。

229. භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු තව ඤාණං ලක්ඛෙ ඨපියමානම්හි ඤාණෙ සතං වා සහස්සං වා සතසහස්සං වා එකෙකං බින්දුං කත්වා ඨපිතෙ තදෙව මහානෙරුස්ස චුණ්ණං ඛයං ගච්ඡෙය්‍ය, තව ඤාණං පමෙතවෙ පමාණං කාතුං එව න සක්කාති සම්බන්ධො.

229. 尊者，一切知者！若为衡量您的智慧，而将大须弥山的粉末，或以百、或以千、或以十万为一单位作一个计数点，即便如此，大须弥山的粉末尚会穷尽，而您的智慧却无法估量。此即为关联。

230. සුඛුමච්ඡිකෙන සුඛුමච්ඡිද්දෙන ජාලෙන යො සකලමහාසමුද්දෙ උදකං පරික්ඛිපෙ සමන්තතො පරික්ඛං කරෙය්‍ය, එවං පරික්ඛිතෙ යෙ කෙචි පාණා උදකෙ ජාතා සබ්බෙ තෙ අන්තොජාලගතා සියුං භවෙය්‍යුන්ති අත්ථො.

230. 此偈义为：犹如有人用网眼细密的网，将整个大海洋的水周遍围绕，如此围绕之后，所有生于水中的有情，都会被网罗其中。

231. තමුපමෙය්‍යං දස්සෙන්තො තථෙව හීතිආදිමාහ. තත්ථ යථා උදජා පාණා අන්තොජාලගතා හොන්ති, තථෙව මහාවීර මහාබොධිඅධිගමාය වීරියකර. යෙ කෙචි පුථු අනෙකා තිත්ථියා මිච්ඡා තිත්ථකරා දිට්ඨිගහනපක්ඛන්දා දිට්ඨිසඞ්ඛාතගහනං පවිට්ඨා පරාමාසෙන සභාවතො පරතො ආමසනලක්ඛණාය දිට්ඨියා මොහිතා පිහිතා සන්ති.

231. 为示彼喻，（世尊）说“诚然如是”等语。于此，犹如水生有情落入网中，如是，大雄，您为证得大菩提而作精进。任何众多外道、邪说导师，陷入见之密林者，皆因执取，为以触及自性或他性为特征之见所迷惑、所覆盖。

232. තව [Pg.252] සුද්ධෙන නික්කිලෙසෙන ඤාණෙන අනාවරණදස්සිනා සබ්බධම්මානං ආවරණරහිතදස්සනසීලෙන එතෙ සබ්බෙ තිත්ථියා අන්තොජාලගතා ඤාණජාලස්සන්තො පවෙසිතා වා තථෙවාති සම්බන්ධො. ඤාණං තෙ නාතිවත්තරෙති තව ඤාණං තෙ තිත්ථියා නාතික්කමන්තීති අත්ථො.

232. 以您清净无染、无碍照见一切法的智慧，此等外道皆已落入网中，或已进入智慧之网。“彼等不能超越您的智慧”，意即：彼等外道不能超越您的智慧。

233. එවං වුත්තථොමනාවසානෙ භගවතො අත්තනො බ්‍යාකරණාරබ්භං දස්සෙතුං භගවා තම්හි සමයෙතිආදිමාහ. තත්ථ යස්මිං සමයෙ තාපසො භගවන්තං ථොමෙසි, තස්මිං ථොමනාය පරියොසානකාලෙ සඞ්ඛ්‍යාතික්කන්තපරිවාරතාය මහායසො අනොමදස්සී භගවා කිලෙසමාරාදීනං ජිතත්තා ජිනො. සමාධිම්හා අප්පිතසමාධිතො වුට්ඨහිත්වා සකලජම්බුදීපං දිබ්බචක්ඛුනා ඔලොකෙසීති සම්බන්ධො.

233. 如是赞叹结束后，为开示关于自身的授记，世尊说了“彼时”等语。于此，当苦行者赞叹世尊时，于彼赞叹结束之际，具足超越数量之眷属、大名声的阿诺摩达西(Anomadassī)世尊，因战胜烦恼魔等故为“胜者”。他从安止定中出定，以天眼遍观整个瞻部洲(Jambudīpa)，应如是连结。

234-5. තස්ස අනොමදස්සිස්ස භගවතො මුනිනො මොනසඞ්ඛාතෙන ඤාණෙන සමන්නාගතස්ස නිසභො නාම සාවකො සන්තචිත්තෙහි වූපසන්තකිලෙසමානසෙහි තාදීහි ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවත්තා, තාදිභි ඛීණාසවෙහි සුද්ධෙහි පරිසුද්ධකායකම්මාදියුත්තෙහි ඡළභිඤ්ඤෙහි තාදීහි අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි අකම්පනසභාවෙහි සතසහස්සෙහි පරිවුතො බුද්ධස්ස චිත්තං, අඤ්ඤාය ජානිත්වා ලොකනායකං උපෙසි, තාවදෙව සමීපං අගමාසීති සම්බන්ධො.

234-5. 彼阿诺摩达西(Anomadassī)世尊，是具足“牟尼智”的牟尼。其弟子名尼萨婆(Nisabho)，为十万漏尽者所围绕，彼等内心寂静，烦恼与慢已息，于可意、不可意境不动摇，身业等清净，具足六神通，不为八世间法所动。尼萨婆了知佛陀心意后，即刻前来亲近这位世间导师，抵达其身边。

236. තෙ තථා ආගතා සමානා තත්ථ භගවතො සමීපෙ. අන්තලික්ඛෙ ආකාසෙ ඨිතා භගවන්තං පදක්ඛිණං අකංසු. තෙ සබ්බෙ පඤ්ජලිකා නමස්සමානා ආකාසතො බුද්ධස්ස සන්තිකෙ ඔතරුං ඔරොහිංසූති සම්බන්ධො.

236. 彼等如是来到世尊附近，安住于虚空中，右绕世尊。彼等皆合掌礼敬，从空中降下，来到佛陀面前。

237. පුන බ්‍යාකරණදානස්ස පුබ්බභාගකාරණං පකාසෙන්තො සිතං පාතුකරීතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙව.

237. 复次，为开示授记之前分因缘，（世尊）宣说了以“现微笑”等开头的文句。此等文义皆是显而易见。

241. යො මං පුප්ඵෙනාති යො තාපසො මයි චිත්තං පසාදෙත්වා අනෙකපුප්ඵෙන මං පූජෙසි, ඤාණඤ්ච මෙ අනු පුනප්පුනං ථවි ථොමෙසි, තමහන්ති තං තාපසං අහං කිත්තයිස්සාමි පාකටං කරිස්සාමි, මම භාසතො භාසන්තස්ස වචනං සුණොථ සවනවිසයං කරොථ මනසි කරොථ.

241. “彼以花供我”者，谓彼苦行者于我心生净信，以众多花供养于我，并再三称颂我之智慧。我将称扬彼苦行者，令其声名显赫。汝等当听我言，谛听且铭记于心。

250. පච්ඡිමෙ [Pg.253] භවසම්පත්තෙති බ්‍යාකරණං දදමානො භගවා ආහ. තත්ථ පච්ඡිමෙ පරියොසානභූතෙ භවෙ සම්පත්තෙ සති. මනුස්සත්තං මනුස්සජාතිං ගමිස්සති, මනුස්සලොකෙ උප්පජ්ජිස්සතීති අත්ථො. රූපසාරධනසාරවයසාරකුලසාරභොගසාරපුඤ්ඤසාරාදීහි සාරෙහි සාරවන්තතාය සාරී නාම බ්‍රාහ්මණී කුච්ඡිනා ධාරයිස්සති.

250. 世尊授记时说：“于最后有成就时”。其中，“于最后有”，意指当轮回终结之有来临时。其义为：将得人身，生于人界。有名为舍利（Sārī）之婆罗门女，因具足色、财、年、氏、福等诸精华而富有精华，她将以腹怀胎。

253. බ්‍යාකරණමූලමාරභි අපරිමෙය්‍යෙ ඉතො කප්පෙති. එත්ථ ද්වින්නං අග්ගසාවකානං එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං කප්පසතසහස්සඤ්ච පාරමී පූරිතා, තථාපි ගාථාබන්ධසුඛත්ථං අන්තරකප්පානි උපාදාය එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

253. 就“于无量劫前”句，（佛）开始宣说授记之根本。于此，两位上首弟子已圆满一阿僧祇又十万劫之波罗蜜，虽然如此，当知此说是为偈颂之构作便利，含摄了中间劫。

254. ‘‘සාරිපුත්තොති නාමෙන, හෙස්සති අග්ගසාවකො’’ති බ්‍යාකරණමදාසි, බ්‍යාකරණං දත්වා තං ථොමෙන්තො සො භගවා අයං භාගීරථීතිආදිමාහ. ගඞ්ගා, යමුනා, සරභූ, මහී, අචිරවතීති ඉමාසං පඤ්චන්නං ගඞ්ගානං අන්තරෙ අයං භාගීරථී නාම පඨමමහාගඞ්ගා හිමවන්තා පභාවිතා හිමවන්තතො ආගතා අනොතත්තදහතො පභවා, මහොදධිං මහාඋදකක්ඛන්ධං අප්පයන්ති පාපුණන්ති, මහාසමුද්දං මහාසාගරං අප්පෙති උපගච්ඡති යථා, තථා එව අයං සාරිපුත්තො සකෙ තීසු විසාරදො අත්තනො කුලෙ පවත්තමානෙසු තීසු වෙදෙසු විසාරදො අපක්ඛලිතඤාණො පත්ථටඤාණො. පඤ්ඤාය පාරමිං ගන්ත්වා අත්තනො සාවකඤාණස්ස පරියොසානං ගන්ත්වා, පාණිනෙ සබ්බසත්තෙ තප්පයිස්සති සන්තප්පෙස්සති සුහිත්තභාවං කරිස්සතීති අත්ථො.

254. 世尊授记道：“彼将名为舍利弗，成为上首弟子。”授记后，世尊为赞叹他而说：“此跋吉罗替……”等。正如恒河(Gaṅgā)、亚穆纳(Yamunā)、萨拉布(Sarabhū)、摩醯河(Mahī)与阿致罗筏底(Aciravatī)这五条大河中，名为跋吉罗替(Bhāgīrathī)的第一大河，源自雪山(Himavanta)，从阿耨达池(Anotatta)流出，汇入大海；同样，这位舍利弗于其家族传承的三吠陀(veda)善巧通达，智慧无误而广博。他将以智慧到达彼岸，抵达其声闻智之究竟，令一切有情满足、喜悦。此即其义。

257. හිමවන්තමුපාදායාති හිමාලයපබ්බතං ආදිං කත්වා මහොදධිං මහාසමුද්දං උදකභාරං සාගරං පරියොසානං කත්වා එත්ථන්තරෙ එතෙසං ද්වින්නං පබ්බතසාගරානං මජ්ඣෙ යං පුලිනං යත්තකා වාලුකරාසි අත්ථි, ගණනාතො ගණනවසෙන අසඞ්ඛියං සඞ්ඛ්‍යාතික්කන්තං.

257. “以雪山为起始”，是指以喜马拉雅山(Himālaya)为始，以大海为终，于此山海之间，所有沙洲与沙堆，其数量不可计数，超越算数。

258. තම්පි සක්කා අසෙසෙනාති තං පුලිනම්පි නිසෙසෙන සඞ්ඛාතුං සක්කා සක්කුණෙය්‍ය භවෙය්‍ය, සා ගණනා යථා හොතීති සම්බන්ධො. තථා සාරිපුත්තස්ස පඤ්ඤාය අන්තො පරියොසානං න ත්වෙව භවිස්සතීති අත්ථො.

258. “即使那沙也能被完全数尽”，是指那沙洲尚能被彻底数尽，此种计数或有可能。同样，舍利弗的智慧实无边际与终点。此即其义。

259. ලක්ඛෙ…පෙ… [Pg.254] භවිස්සතීති ලක්ඛෙ ඤාණලක්ඛෙ ඤාණස්ස එකස්මිං කලෙ ඨපියමානම්හි ඨපිතෙ සති ගඞ්ගාය වාලුකා ඛීයෙ පරික්ඛයං ගච්ඡෙය්‍යාති අත්ථො.

259. “于目标……”者，谓于智慧之目标，当确立其智慧之一分时，恒河之沙或已穷尽。此即其义。

260. මහාසමුද්දෙති චතුරාසීතියොජනසහස්සගම්භීරෙ චතුමහාසාගරෙ ඌමියො ගාවුතාදිභෙදා තරඞ්ගරාසයො ගණනාතො අසඞ්ඛියා සඞ්ඛ්‍යාවිරහිතා යථා හොන්ති, තථෙව සාරිපුත්තස්ස පඤ්ඤාය අන්තො පරියොසානං න හෙස්සති න භවිස්සතීති සම්බන්ධො.

260. “于大海中”者，谓正如于深八万四千由旬之四大海中，其波浪有伽乌陀(gāvuta)等差别，浪涛堆积，从数量上说不可计数、超越算数；同样，舍利弗之智慧亦无边际与终点。此即其关联。

261. සො එවං පඤ්ඤවා සාරිපුත්තො ගොතමගොත්තත්තා ගොතමං සක්‍යකුලෙ ජෙට්ඨකං සක්‍යපුඞ්ගවං සම්බුද්ධං ආරාධයිත්වා වත්තපටිපත්තිසීලාචාරාදීහි චිත්තාරාධනං කත්වා පඤ්ඤාය සාවකඤාණස්ස පාරමිං පරියොසානං ගන්ත්වා තස්ස භගවතො අග්ගසාවකො හෙස්සතීති සම්බන්ධො.

261. 具智慧的舍利弗，因其为乔达摩(Gotama)族姓，故承事于乔达摩——释迦族中的尊长、释迦牛王、正自觉者，以义务、行道、戒行等令其心生欢喜，以智慧抵达声闻智波罗蜜的终点，将成为那位世尊的上首弟子。应如是贯通文义。

262. සො එවං අග්ගසාවකට්ඨානං පත්තො සක්‍යපුත්තෙන භගවතා ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවෙන පවත්තිතං පාකටං කතං ධම්මචක්කං සද්ධම්මං අනුවත්තෙස්සති අවිනස්සමානං ධාරෙස්සති. ධම්මවුට්ඨියො ධම්මදෙසනාසඞ්ඛාතා වුට්ඨියො වස්සෙන්තො දෙසෙන්තො පකාසෙන්තො විවරන්තො විභජන්තො උත්තානීකරොන්තො පවත්තිස්සතීති අත්ථො.

262. 像这样获得上首弟子地位的舍利弗，将随顺释迦子世尊所转动的、对可爱与不可爱皆不动摇的明显法轮，持续护持正法，使其不灭。他将像降下法雨一般，通过说法、宣讲、阐明、解释、分析、揭示佛法，使其流传开来。此是其义。

263. ගොතමො සක්‍යපුඞ්ගවො භගවා එතං සබ්බං අභිඤ්ඤාය විසෙසෙන ඤාණෙන ජානිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝෙ අරියපුග්ගලමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා අග්ගට්ඨානෙ සකලපඤ්ඤාදිගුණගණාභිරමෙ උච්චට්ඨානෙ ඨපෙස්සතීති සම්බන්ධො.

263. 乔达摩，释迦牛王，世尊，以殊胜智遍知这一切后，坐于比丘僧团、圣弟子众之中，将（舍利弗）安置于至高之位——一个因具足智慧等一切功德而令人喜乐的崇高地位。应如是贯通文义。

264. එවං සො ලද්ධබ්‍යාකරණො සොමනස්සප්පත්තො පීතිසොමනස්සවසෙන උදානං උදානෙන්තො අහො මෙ සුකතං කම්මන්තිආදිමාහ. තත්ථ අහොති විම්හයත්ථෙ නිපාතො. අනොමදස්සිස්ස භගවතො සත්ථුනො ගරුනො සුකතං සුට්ඨු කතං සද්දහිත්වා කතං කම්මං පුඤ්ඤකොට්ඨාසං අහො විම්හයං අචින්තෙය්‍යානුභාවන්ති අත්ථො. යස්ස භගවතො අහං කාරං පුඤ්ඤසම්භාරං කත්වා සබ්බත්ථ සකලගුණගණෙ පාරමිං පරියොසානං ගතො පරමං කොටිං සම්පත්තො, සො භගවා අහො විම්හයොති සම්බන්ධො.

264. 如此获得授记，（舍利弗）心生喜悦，因欢喜踊跃而发出感叹：“啊！我的善业真好啊！”等。其中“aho”是表示惊叹的不变词。其义为：于阿那律示(Anomadassī)世尊、导师、上师，我以信心所作的善业，此福德之分，啊，稀有！具不可思议之威力！其文句关联应理解为：“我为彼世尊承事、积集福德资粮，于一切功德皆达波罗蜜之究竟，已至最高顶点，彼世尊，啊，稀有！”

265. අපරිමෙය්‍යෙති [Pg.255] සඞ්ඛ්‍යාතික්කන්තකාලස්මිං කතං කුසලකම්මං, මෙ මය්හං ඉධ ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභාවෙ ඵලං විපාකං දස්සෙසි. සුමුත්තො සුට්ඨු විමුත්තො ඡෙකෙන ධනුග්ගහෙන ඛිත්තො සරවෙගො ඉව අහං තෙන පුඤ්ඤඵලෙන කිලෙසෙ ඣාපයිං ඣාපෙසින්ති අත්ථො.

265. “于无量劫中”者，谓于超越计数之时间所作的善业，于我此最后有中，显示了其果报。我犹如被善巧弓手所射出的箭，善被释放，完全射出，以彼福德之果，烧尽了诸烦恼。此是其义。

266. අත්තනො එව වීරියං පකාසෙන්තො අසඞ්ඛතන්තිආදිමාහ. තත්ථ අසඞ්ඛතන්ති න සඞ්ඛතං, පච්චයෙහි සමාගම්ම න කතන්ති අත්ථො. තං අසඞ්ඛතං නිබ්බානං කිලෙසකාලුස්සියාභාවෙන අචලං කතසම්භාරානං පතිට්ඨට්ඨෙන පදං ගවෙසන්තො පරියෙසන්තො සබ්බෙ තිත්ථියෙ සකලෙ තිත්ථකරෙ දිට්ඨුප්පාදකෙ පුග්ගලෙ විචිනං උපපරික්ඛන්තො එසාහං එසො අහං භවෙ කාමභවාදිකෙ භවෙ සංසරිං පරිබ්භමින්ති සම්බන්ධො.

266. 为显示自己的精进，他宣说了“无为”(asaṅkhata)等。于此，“无为”意为非被造作，非由诸缘聚合而成。我寻求、探究那无为之境，其因无烦恼之污浊而不动摇，作为诸有为法之依处；我审察一切外道、所有宗派创立者及生起邪见的个人(puggala)，于此欲有等诸有中轮回流转——此为（句义之）关联。

267-8. අත්තනො අධිප්පායං පකාසෙන්තො යථාපි බ්‍යාධිතො පොසොතිආදිමාහ. තත්ථ බ්‍යාධිතොති බ්‍යාධිනා පීළිතො පොසො පුරිසො ඔසධං පරියෙසෙය්‍ය යථා, තථා අහං අසඞ්ඛතං අමතං පදං නිබ්බානං ගවෙසන්තො අබ්බොකිණ්ණං අවිච්ඡින්නං නිරන්තරං, පඤ්චසතං ජාතිපඤ්චසතෙසු අත්තභාවෙසු ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජින්ති සම්බන්ධො.

267-8. 为阐明己意，他说了“犹如病者求药”等。于此，“病者”指为疾病所折磨之人，正如其寻求药物；同样地，我寻求无为、不死之境涅槃，持续不间断地，于五百生中出家为仙人——此为（句义之）关联。

271. කුතිත්ථෙ සඤ්චරිං අහන්ති ලාමකෙ තිත්ථෙ ගමනමග්ගෙ අහං සඤ්චරිං.

271. “我曾于卑劣的宗派(Kutitthe)中徘徊”——即我曾于错误的道路上游走。

272. සාරත්ථිකො පොසො සාරගවෙසී පුරිසො. කදලිං ඡෙත්වාන ඵාලයෙති කදලික්ඛන්ධං ඡෙත්වා ද්වෙධා ඵාලෙය්‍ය. න තත්ථ සාරං වින්දෙය්‍යාති ඵාලෙත්වා ච පන තත්ථ කදලික්ඛන්ධෙ සාරං න වින්දෙය්‍ය න ලභෙය්‍ය, සො පුරිසො සාරෙන රිත්තකො තුච්ඡොති සම්බන්ධො.

272. 寻求精华的人(sāratthiko poso)是指寻求精华的人。砍倒芭蕉树并劈开，是指砍倒芭蕉树干并将其劈成两半。找不到精华，是指劈开芭蕉树干后，却找不到精华，也得不到精华，那个人是空无实质的，是空虚的——此为（句义之）关联。

273. යථා කදලික්ඛන්ධො සාරෙන රිත්තො තුච්ඡො, තථෙව තථා එව ලොකෙ තිත්ථියා නානාදිට්ඨිගතිකා බහුජ්ජනා අසඞ්ඛතෙන නිබ්බානෙන රිත්තා තුච්ඡාති සම්බන්ධො. සෙති නිපාතමත්තං.

273. 犹如芭蕉树干空无心髓，同样地，世间持种种异见之诸多外道，于无为涅槃亦是空无所有、虚妄不实——此为（句义之）关联。“是”(Seti)字仅为助词。

274. පච්ඡිමභවෙ පරියොසානජාතියං බ්‍රහ්මබන්ධු බ්‍රාහ්මණකුලෙ ජාතො අහං අහොසින්ති අත්ථො. මහාභොගං ඡඩ්ඩෙත්වානාති මහන්තං භොගක්ඛන්ධං [Pg.256] ඛෙළපිණ්ඩං ඉව ඡඩ්ඩෙත්වා, අනගාරියං කසිවාණිජ්ජාදිකම්මවිරහිතං තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිං පටිපජ්ජින්ති අත්ථො.

274. “于最后有、最终生，我生为婆罗门”(Pacchimabhave pariyosānajātiyaṃ brahmabandhu brāhmaṇakule jāto ahaṃ ahosiṃ)之义为：我于最后一生中，出生于婆罗门族姓之家。“舍弃大财富后”(Mahābhogaṃ chaḍḍetvāna)之义为：舍弃如唾沫团般的大量财富，而行于无家，即实践远离农耕、商贸等事务的苦行出家生活。

පඨමභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා.

第一诵品之释义终。

275-7. අජ්ඣායකො…පෙ… මුනිං මොනෙ සමාහිතන්ති මොනං වුච්චති ඤාණං, තෙන මොනෙන සමන්නාගතො මුනි, තස්මිං මොනෙ සම්මා ආහිතං ඨපිතං සමාහිතං චිත්තන්ති අත්ථො. ආගුසඞ්ඛාතං පාපං න කරොතීති නාගො, අස්සජිත්ථෙරො, තං මහානාගං සුට්ඨු ඵුල්ලං විකසිතපදුමං යථා විරොචමානන්ති අත්ථො.

275-7. 诵读者（Ajjhāyako）……乃至……“安住于寂默之牟尼”（muniṃ mone samāhitaṃ）：寂默（mona）被称为智慧，具足此寂默者为牟尼（muni），其心于此寂默中被正确地安立、放置，即为安住，此即其义。不造作名为“罪过”（āgu）之恶，故为“龙”（nāgo），此指阿说示（Assaji）长老。那位大龙犹如全然盛开的莲花般光辉照耀，此即其义。

278-281. දිස්වා මෙ…පෙ… පුච්ඡිතුං අමතං පදන්ති උත්තානත්ථමෙව.

278-281. “见我”（Disvā me）……乃至……“询问不死之道”（pucchituṃ amataṃ padaṃ）：其义自明。

282. වීථින්තරෙති වීථිඅන්තරෙ අනුප්පත්තං සම්පත්තං උපගතං තං ථෙරං උපගන්ත්වාන සමීපං ගන්ත්වා අහං පුච්ඡින්ති සම්බන්ධො.

282. “于巷中”（Vīthintare）：意为，我走近已到达、抵达、来到巷中的那位长老，然后询问。此乃文句之关联。

284. කීදිසං තෙ මහාවීරාති සකලධිතිපුරිසසාසනෙ අරහන්තානමන්තරෙ පඨමං ධම්මචක්කපවත්තනෙ, අරහත්තප්පත්තමහාවීර, අනුජාතපරිවාරබහුලතාය මහායස තෙ තව බුද්ධස්ස කීදිසං සාසනං ධම්මං ධම්මදෙසනාසඞ්ඛාතං සාසනන්ති සම්බන්ධො. සො භද්‍රමුඛ, මෙ මය්හං සාධු භද්දකං සාසනං කථයස්සු කථෙහීති අත්ථො.

284. “大雄，汝之教如何？”（Kīdisaṃ te mahāvīra）：此言“大雄”（mahāvīra），指于首次转法轮时，在为一切智者所设之教法中，于诸阿罗汉（arahanta）中证得阿罗汉果者。（问曰：）汝（te）之佛陀，因随学弟子众多而具大名声，其教法（sāsanaṃ），亦即名为“法”或“说法”之教，是何等（kīdisaṃ）之教？此乃文句之关联。又，贤者（bhadramukha），请为我善说、讲说此善妙之教，此即其义。

285. තතො කථිතාකාරං දස්සෙන්තො සො මෙ පුට්ඨොතිආදිමාහ. තත්ථ සොති අස්සජිත්ථෙරො, මෙ මයා පුට්ඨො ‘‘සාසනං කීදිස’’න්ති කථිතො සබ්බං කථං කථෙසි. සබ්බං සාසනං සත්ථගම්භීරතාය ගම්භීරං දෙසනාධම්මපටිවෙධගම්භීරතාය ගම්භීරං පරමත්ථසච්චවිභාවිතාදිවසෙන නිපුණං පදං නිබ්බානං තණ්හාසල්ලස්ස හන්තාරං විනාසකරං සබ්බස්ස සංසාරදුක්ඛස්ස අපනුදනං ඛෙපනකරං ධම්මන්ති සම්බන්ධො.

285. 其后，为示所说之貌，（优波提舍）言“我为彼所问”（so me puṭṭho）等。其中，“彼”（so）指阿说示（Assaji）长老，为我所问“教法为何”后，他讲述了全部教说。其教法，因导师之深奥而深奥，因教说与证悟之深奥而深奥，因阐明究竟真实等而精妙，是导向涅槃之道，能摧毁、灭除爱欲之箭，能驱散、灭尽一切轮回之苦。此乃文句之关联。

286. තෙන කථිතාකාරං දස්සෙන්තො යෙ ධම්මාතිආදිමාහ. හෙතුප්පභවා හෙතුතො කාරණතො උප්පන්නා ජාතා භූතා සඤ්ජාතා නිබ්බත්තා අභිනිබ්බත්තා, යෙ ධම්මා යෙ සප්පච්චයා සභාවධම්මා සන්ති සංවිජ්ජන්ති උපලභන්තීති [Pg.257] සම්බන්ධො. තෙසං ධම්මානං හෙතුං කාරණං තථාගතො ආහ කථෙසි. තෙසඤ්ච යො නිරොධොති තෙසං හෙතුධම්මානං යො නිරොධො නිරුජ්ඣනසභාවො, එවංවාදී මහාසමණොති සීලසමාධිපඤ්ඤාදිගුණපරිවාරමහන්තතාය සමිතපාපත්තා විද්ධංසිතපාපත්තා ච මහාසමණො භගවා එවංවාදී හෙතුවූපසමනාදිවදනසීලො කථෙතාති අත්ථො.

286. 为显示其所说之方式，（阿说示）说“诸法”等偈。‘从因生’(Hetuppabhavā)者，即从因(hetuto)、从缘(kāraṇato)而生(uppannā)、已生(jātā)、已成(bhūtā)、已生起(sañjātā)、已出现(nibbattā)、已完全出现(abhinibbattā)。凡是有因缘(sappaccayā)的自性法(sabhāvadhammā)，它们存在(santi)、现有(saṃvijjanti)、可得(upalabhanti)，此为关联。‘如来宣说其因’者，即如来(tathāgato)宣说(āha, kathesi)了那些法(tesaṃ dhammānaṃ)的因(hetuṃ)、缘(kāraṇaṃ)。‘以及彼等之灭’者，即那些从因所生之法的灭(nirodho)，是其寂灭的自性(nirujjhanasabhāvo)。‘大沙门如是说’者，谓世尊(bhagavā)因具足戒、定、慧等功德而伟大，又因平息与摧毁诸恶而为大沙门，有宣说因之止息等的特质。此即其义。

287. තතො වුත්තධම්මං සුත්වා අත්තනා පච්චක්ඛකතප්පකාරං දස්සෙන්තො සොහන්තිආදිමාහ. තං උත්තානමෙව.

287. 之后，听闻所说之法，为显示自己亲证的方式，（他）说了以“我如此”开头的偈颂。其义浅显。

289. එසෙව ධම්මො යදිතාවදෙවාති සචෙපි ඉතො උත්තරිං නත්ථි, එත්තකමෙව ඉදං සොතාපත්තිඵලමෙව පත්තබ්බං. තථා එසො එව ධම්මොති අත්ථො. පච්චබ්‍යථ පටිවිද්ධථ තුම්හෙ අසොකං පදං නිබ්බානං. අම්හෙහි නාම ඉදං පදං බහුකෙහි කප්පනහුතෙහි අදිට්ඨමෙව අබ්භතීතං.

289. “此即是法，若仅此而已”者，意谓：即使没有比这更高的法，仅此就应证得须陀洹果。如是，此即是法的意义。你们当通达、洞见那无忧之境——涅槃。此境实为我等在许多那由他劫中未曾得见而虚度。

290. ය්වාහං ධම්මං ගවෙසන්තොති යො අහං ධම්මං සන්තිපදං ගවෙසන්තො පරියෙසන්තො කුතිත්ථෙ කුච්ඡිතතිත්ථෙ නින්දිතබ්බතිත්ථෙ සඤ්චරිං පරිබ්භමින්ති අත්ථො. සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තොති සො පරියෙසිතබ්බො අත්ථො මයා අනුප්පත්තො සම්පත්තො, ඉදානි පන මෙ මය්හං නප්පමජ්ජිතුං අප්පමාදෙන භවිතුං කාලොති අත්ථො.

290. “我寻求法时”者，意谓：我为寻求法，即寂静之境，而于恶劣、鄙陋、应受谴责的外道学说中徘徊流浪。“我已达彼义”者，意谓：我已达到、证得所应寻求之义，现在对我而言，是应住于不放逸之时了。

291. අහං අස්සජිනා ථෙරෙන තොසිතො කතසොමනස්සො, අචලං නිච්චලං නිබ්බානපදං, පත්වාන පාපුණිත්වා සහායකං කොලිතමාණවං ගවෙසන්තො පරියෙසන්තො අස්සමපදං අගමාසින්ති අත්ථො.

291. 我因阿说示(Assaji)长老而满足、心生喜悦，在证得不动、不变的涅槃之境后，为寻找同伴拘利多青年(Kolitamāṇava)，而前往净修林。此即其义。

292. දූරතොව මමං දිස්වාති අස්සමපදතො දූරතොව ආගච්ඡන්තං මමං දිස්වා සුසික්ඛිතො මෙ මම සහායො ඨානනිසජ්ජාදිඉරියාපථෙහි සම්පන්නො සමඞ්ගීභූතො ඉදං උපරි වුච්චමානවචනං අබ්‍රවි කථෙසීති අත්ථො.

292. “从远处看见我”者，意谓：我那善受教、具足行住坐卧等威仪的同伴，从净修林远处看见我走来，便说了以上这番话。此即其义。

293. භො සහාය, පසන්නමුඛනෙත්තාසි පසන්නෙහි සොභනෙහි දද්දල්ලමානෙහි මුඛනෙත්තෙහි සමන්නාගතො අසි. මුනිභාවො ඉව තෙ දිස්සති පඤ්ඤායති. ඉත්ථම්භූතො ත්වං අමතාධිගතො අමතං නිබ්බානං අධිගතො අසි, කච්චි අච්චුතං නිබ්බානපදං අධිගතො අධිගච්ඡීති පුච්ඡාමීති අත්ථො.

293. “朋友，你的面容与眼睛清净，你具有清净、庄严且闪耀的面容与眼睛。你看起来像一位牟尼。像你这样，是否已证得不死，即涅槃？我问的是：你是否已达到那不朽的涅槃境界？这就是其义。”

294. සුභානුරූපො [Pg.258] ආයාසීති සුභස්ස පසන්නවණ්ණස්ස අනුරූපො හුත්වා ආයාසි ආගච්ඡසි. ආනෙඤ්ජකාරිතො වියාති තොමරාදීහි කාරිතො ආනෙඤ්ජො හත්ථී විය දන්තොව තීහි මාසෙහි සුසික්ඛිතො ඉව බාහිතපාපත්තා, බ්‍රාහ්මණ දන්තදමථො සික්ඛිතසික්ඛො නිබ්බානපදෙ උපසන්තො අසීති පුච්ඡි.

294. “‘你以相称的美丽而来’，即以与清净悦意的容貌相称的姿态而来。‘犹如被制伏而变得不动摇’，即犹如被矛枪等制伏而变得不动摇的大象，又如经过三个月善加训练而被调伏的大象，因已遣除诸恶。（他）问道：婆罗门，你已调伏自制，学完所学，于涅槃境界中寂静了吗？”

295. තෙන පුට්ඨො අමතං මයාතිආදිමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව.

295. 被他如此问后，（对方）说了“我已得不死……”等偈颂。其义浅显。

299. අපරියොසිතසඞ්කප්පොති ‘‘අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස අග්ගසාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථිතපත්ථනාය කොටිං අප්පත්තසඞ්කප්පොති අත්ථො. කුතිත්ථෙ අගන්තබ්බමග්ගෙ අහං සඤ්චරිං පරිබ්භමිං. භන්තෙ ගොතම, ලොකජෙට්ඨ තව දස්සනං ආගම්ම පත්වා, මම සඞ්කප්පො මය්හං පත්ථනා පූරිතො අරහත්තමග්ගාධිගමෙන සාවකපාරමීඤාණස්ස පාපුණනෙන පරිපුණ්ණොති අධිප්පායො.

299. “‘意愿未究竟’(Apariyositasaṅkappo)义为：‘愿我未来成为某位佛陀的上首弟子’，此所愿之愿尚未达究竟之意愿。我曾于邪道、于不应行之路上徘徊、流转。尊者乔达摩(Gotama)，世间最上者！得见您之后，我的意愿、我的愿望，以证得阿罗汉道、到达声闻波罗蜜智而得以圆满。此为意趣。”

300. පථවියං පතිට්ඨායාති පථවියං නිබ්බත්තා සමයෙ හෙමන්තකාලෙ පුප්ඵන්ති විකසන්ති, දිබ්බගන්ධා සුගන්ධා සුට්ඨු පවන්ති පවායන්ති, සබ්බපාණිනං සබ්බෙ දෙවමනුස්සෙ තොසෙන්ති සොමනස්සයුත්තෙ කරොන්ති යථා.

300. “‘立足于大地’，即如（花）生于大地，于冬季时节开花、绽放，天香、妙香飘散，令一切有情、一切天人喜悦、满足。”

301. තථෙවාහං මහාවීරාති මහාවීරියවන්තසක්‍යකුලපසුතමහාපරිවාර තෙ තව සාසනෙ පතිට්ඨාය අහං පතිට්ඨහිත්වා පුප්ඵිතුං අරහත්තමග්ගඤාණෙන විකසිතුං සමයං කාලං එසාමි ගවෙසාමි තථෙවාති සම්බන්ධො.

301. “‘大英雄，我亦如是’，（此中‘大英雄’指）具大精进、生于释迦族、有大眷属的您。我于您的教法中安住后，寻求以阿罗汉道智开花、绽放的时机。‘如是’，是这样关联的。”

302. විමුත්තිපුප්ඵන්ති සබ්බකිලෙසෙහි විමුච්චනතො විමොචනතො වා විමුත්ති අරහත්තඵලවිමුත්තිසඞ්ඛාතං පුප්ඵං එසන්තො ගවෙසෙන්තො, තඤ්ච ඛො භවසංසාරමොචනං කාමභවාදිභවෙසු සංසරණං ගමනං භවසංසාරං, තතො මොචනං භවසංසාරමොචනං. විමුත්තිපුප්ඵලාභෙනාති විමුච්චනං විමුච්චන්ති වා කතසම්භාරා එතායාති විමුත්ති, අග්ගඵලං. පුප්ඵන්ති විකසන්ති වෙනෙය්‍යා එතෙනාති පුප්ඵං. විමුත්ති එව පුප්ඵං විමුත්තිපුප්ඵං. ලභනං ලාභො, විමුත්තිපුප්ඵස්ස ලාභො විමුත්තිපුප්ඵලාභො. තෙන විමුත්තිපුප්ඵලාභෙන අධිගමනෙන සබ්බපාණිනං සබ්බසත්තෙ තොසෙමි සොමනස්සං පාපෙමීති අත්ථො.

302. “解脱花（Vimuttipuppha）者，因从一切烦恼中解脱（vimuccanato）或能使之解脱（vimocanato），故为‘解脱’（vimutti）；寻求名为阿罗汉果解脱（arahattaphalavimutti）之花。而此即是从生死轮回中解脱。于欲有等诸有中流转、行走，是为‘生死轮回’（bhavasaṃsāra）；从彼解脱，是为‘生死轮回之解脱’（bhavasaṃsāramocanaṃ）。‘以获得解脱花’（Vimuttipupphalābhena）者，解脱，或已积集资粮者由此而解脱，故为‘解脱’（vimutti），即最上之果。所化者（veneyyā）由此而开显（vikasanti），故为‘花’（pupphaṃ）。解脱即是花，故为‘解脱花’（vimuttipupphaṃ）。获得（labhanaṃ）即是‘得’（lābho），获得解脱花即是‘解脱花之得’（vimuttipupphalābho）。其义为：‘我以此解脱花之获得，即通过证得，使一切生灵、一切有情（sabbapāṇinaṃ sabbasatte）欣悦，令得喜乐。’”

303. ‘‘යාවතා [Pg.259] බුද්ධඛෙත්තම්හී’’තිආදීසු චක්ඛුම පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමන්ත යත්තකෙ ඨානෙ රතනසුත්තාදීනං පරිත්තානං ආණා ආනුභාවො පවත්තති, තත්තකෙ සතසහස්සකොටිචක්කවාළසඞ්ඛාතෙ බුද්ධඛෙත්තෙ ඨපෙත්වාන මහාමුනිං සම්මාසම්බුද්ධං වජ්ජෙත්වා අවසෙසෙසු සත්තෙසු අඤ්ඤො කොචි තව පුත්තස්ස තුය්හං පුත්තෙන මයා පඤ්ඤාය සදිසො සමො නත්ථීති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානමෙව.

303. “于‘Yāvatā buddhakhettamhī’（遍及佛土）等句中，‘具眼者’（cakkhuma）谓具足五眼者。于《宝经》（Ratanasutta）等护卫经（paritta）之教令威力（āṇā ānubhāvo）所及之处，即于数达十万亿世界（satasahassakoṭicakkavāḷa）之佛土中，除去大牟尼（mahāmuni）、正等觉者（sammāsambuddha），于其余有情中，无有任何他者于智慧上，能与汝子我相比拟。此为文句之关联。余者自明。”

308. පටිපන්නාති චතුමග්ගසමඞ්ගිනො ච ඵලට්ඨා අරහත්තඵලෙ ඨිතා ච සෙඛා ඵලසමඞ්ගිනො හෙට්ඨිමෙහි තීහි ඵලෙහි සමන්නාගතා ච එතෙ අට්ඨ අරියභික්ඛූ, උත්තමත්ථං නිබ්බානං ආසීසකා ගවෙසකා, තං පඤ්ඤවන්තං පරිවාරෙන්ති සදා සබ්බකාලං සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්තීති අත්ථො.

308. “行道者（Paṭipanna）谓：四道相应者、住立于阿罗汉果之果住者，以及具足下三果之有学果相应者，此等八圣比丘，希求、寻觅最上义——涅槃（nibbāna）。其义为：彼等恒常围绕、亲近、侍奉、承事（parivārenti, sevanti, bhajanti, payirupāsanti）彼具慧者。”

310. කායවෙදනාචිත්තධම්මානුපස්සනාසඞ්ඛාතානං චතුන්නං සතිපට්ඨානානං කුසලා ඡෙකා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදීනං සත්තන්නං සම්බොජ්ඣඞ්ගානං භාවනායවඩ්ඪනාය රතා අල්ලීනා.

310. “于身、受、心、法随观（kāyavedanācittadhammānupassanā）所摄之四念处（satipaṭṭhāna）善巧、练达（kusalā chekā）；于念觉支（satisambojjhaṅga）等七觉支（sambojjhaṅga）之修习与增长，心生喜乐、专注不懈（ratā allīnā）。”

314

314

. උළුරාජාව තාරකරාජා ඉව ච සොභසි.

“汝如月王（Uḷurājā），亦如星王（tārakarājā），焕然照耀。”

315. රුක්ඛපබ්බතරතනසත්තාදයො ධාරෙතීති ධරණී, ධරණියං රුහා සඤ්ජාතා වඩ්ඪිතා චාති ධරණීරුහා රුක්ඛා. පථවියං පතිට්ඨාය රුහන්ති වඩ්ඪන්ති වුද්ධිං විරූළ්හිං ආපජ්ජන්ති. වෙපුල්ලතං විපුලභාවං පරිපූරභාවං පාපුණන්ති, තෙ රුක්ඛා කමෙන ඵලං දස්සයන්ති ඵලධාරිනො හොන්ති.

315. 能持守树木、山、宝石、有情等，故称大地(dharaṇī)；于其上生长、出生、增广者，故称地生(dharaṇīruha)，即是树木(rukkha)。它们立足于地(pathavi)而生长、增广，获得成长与繁茂，达到广阔、丰满、圆满的状态。这些树木依次结出果实，成为持果者。

317-9. පුනපි භගවන්තමෙව ථොමෙන්තො සින්ධු සරස්සතීතිආදිමාහ. තත්ථ සින්ධුවාදි නාම ගඞ්ගා ච සරස්සතී නාම ගඞ්ගා ච නන්දියගඞ්ගා ච චන්දභාගාගඞ්ගා ච ගඞ්ගා නාම ගඞ්ගා ච යමුනා නාම ගඞ්ගා ච සරභූ නාම ගඞ්ගා ච මහී නාම ගඞ්ගා ච. සන්දමානානං ගච්ඡන්තීනං එතාසං ගඞ්ගානං සාගරොව සමුද්දො එව සම්පටිච්ඡති පටිග්ගණ්හාති ධාරෙති. තදා එතා සබ්බගඞ්ගා පුරිමං නාමං සින්ධුවාදිගඞ්ගාත්‍යාදිකං පුරිමං නාමපඤ්ඤත්තිවොහාරං ජහන්ති ඡඩ්ඩෙන්ති සාගරොතෙව සාගරො ඉති එව ඤායති පාකටා භවති යථා. තථෙව තථා එව ඉමෙ [Pg.260] චතුබ්බණ්ණා ඛත්තියබ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දසඞ්ඛාතා චත්තාරො කුලා තවන්තිකෙ තව අන්තිකෙ සමීපෙ පබ්බජිත්වා පත්තකාසායචීවරධාරිනො පරිචරන්තා පුරිමං නාමං ඛත්තියාදිනාමධෙය්‍යං පඤ්ඤත්තිවොහාරං ජහන්ති චජන්ති, බුද්ධපුත්තාති බුද්ධස්ස ඔරසාති ඤායරෙ පාකටා භවෙය්‍යුං.

317-9. 为再次赞叹世尊，而说“信度河、萨拉洒蒂河”等偈。此处，所谓信度河等，即信度河(Sindhu)、萨拉洒蒂河(Sarassatī)、南迪亚河(Nandiya)、月分河(Candabhāgā)、恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河(Yamunā)、萨拉布河(Sarabhū)与摩醯河(Mahī)。这些奔流不息的河流，唯有大海(sāgara)能接纳、容受、持守它们。那时，所有这些河流都舍弃了先前的名称，如信度河等，舍弃了先前的名言概念，唯以“大海”之名被认知、显现。同样地，这四种种姓——刹帝利(khattiya)、婆罗门(brāhmaṇa)、吠舍(vessa)、首陀罗(sudda)，在您座下出家，披持袈裟与钵而行道，亦舍弃其先前的名称，如刹帝利等名言概念，唯以“佛之嫡子”(buddhassa orasa)之名被认知、显现。

320-4. චන්දො චන්දමණ්ඩලො අබ්භා මහිකා රජො ධුමො රාහූති පඤ්චහි උපක්කිලෙසෙහි විරහිතත්තා විමලො විගතමලො නිම්මලො, ආකාසධාතුයා ආකාසගබ්භෙ ගච්ඡං ගච්ඡන්තො, සබ්බෙ තාරකසමූහෙ ආභාය මද්දමානො ලොකෙ අතිරොචති දද්දල්ලති යථා. තථෙව තථා එව ත්වං…පෙ….

320-4. 正如月亮(Canda)，即月轮(candamaṇḍala)，远离云(abbha)、雾(mahikā)、尘埃(rajo)、烟(dhūmo)、罗睺(Rāhu)这五种障垢(upakkilesa)，故而无垢、离垢、清净；其于虚空界(ākāsadhātu)的苍穹(ākāsagabbha)中运行，以光辉盖过一切星群，照耀、闪耀于世间。同样地，您……（pe）。

325-7. උදකෙ ජාතා උදකෙ සංවඩ්ඪා කුමුදා මන්දාලකා ච බහූ සඞ්ඛාතික්කන්තා, තොයෙන උදකෙන කද්දමකලලෙන ච උපලිම්පන්ති අල්ලීයන්ති යථා, තථෙව බහුකා සත්තා අපරිමාණා සත්තා ලොකෙ ජාතා සංවඩ්ඪා රාගෙන ච දොසෙන ච අට්ටිතා බන්ධිතා විරූහරෙ විරුහන්ති. කද්දමෙ කුමුදං යථා විරුහති සඤ්ජායති. කෙසරීති පදුමං.

325-7. 生于水中、长于水中的睡莲与白莲，数量众多，不可胜数。它们被水与淤泥所沾染、黏附；正如世间众多无量有情，生于世、长于世，却因贪与嗔而苦恼、被束缚，不正地生长。犹如睡莲在淤泥中生长、生起。此处的“kesarī”是指莲花。

329-30. රම්මකෙ මාසෙති කත්තිකමාසෙ ‘‘කොමුදියා චාතුමාසිනියා’’ති වුත්තත්තා. වාරිජා පදුමපුප්ඵාදයො බහූ පුප්ඵා පුප්ඵන්ති විකසන්ති, තං මාසං තං කත්තිකමාසං නාතිවත්තන්ති වාරිජාති සම්බන්ධො. සමයො පුප්ඵනාය සොති සො කත්තිකමාසො පුප්ඵනාය විකසනාය සමයො කාලොති අත්ථො. යථා පුප්ඵන්ති තථෙව ත්වං, සක්‍යපුත්ත, පුප්ඵිතො විකසිතො අසි. පුප්ඵිතො තෙ විමුත්තියාති තෙ තුය්හං සිස්සා කතසම්භාරා භික්ඛූ විමුත්තියා අරහත්තඵලඤාණෙන පුප්ඵිතො විකසිතො. යථා වාරිජං පදුමං පුප්ඵනසමයං නාතික්කමති, තථා තෙ සාසනං ඔවාදානුසාසනිං නාතිවත්තන්ති නාතික්කමන්තීති අත්ථො.

329-30. “于悦意月(Rammake māse)”即于迦提月(Kattikamāse)，因为经中说“在四月节的珂牟提节(komudiyā cātumāsiniyā)”。水生花，如莲花等众多花朵，于此时开花、绽放，它们不逾越那个月，即迦提月，此与“水生花”相关联。“彼乃开花之时节”，意为此迦提月是开花、绽放的季节、时候。正如花朵绽放，释迦子，你也同样开花、绽放。“你的解脱已开花”意为：你那些已积集资粮的弟子比丘们，藉由解脱，即阿罗汉果智，而开花、绽放。犹如水生莲花不逾越其开花时节，他们也不逾越你的教诫，即教诲与训诫。

333-4. යථාපි සෙලො හිමවාති හිමවා නාම සෙලමයපබ්බතො. සබ්බපාණිනං සබ්බෙසං බ්‍යාධිතානං සත්තානං ඔසධො ඔසධවන්තො සබ්බනාගානං සබ්බඅසුරානං සබ්බදෙවානඤ්ච ආලයො අගාරභූතො යථා, තථෙව ත්වං, මහාවීර, සබ්බපාණිනං ජරාබ්‍යාධිමරණාදීහි පමොචනතො ඔසධො විය. යථා සො හිමවා නාගාදීනං ආලයො, තථා [Pg.261] තෙවිජ්ජාය ච ඡළභිඤ්ඤාය ච ඉද්ධියා ච පාරමිං පරියොසානං ගතා පත්තා තුවං නිස්සාය වසන්තීති සම්බන්ධො. හෙට්ඨා වා උපරි වා උපමාඋපමෙය්‍යවසෙන ගාථානං සම්බන්ධනයා සුවිඤ්ඤෙය්‍යාව.

333-4. “犹如雪山(Himavā)岩”，意为名为雪山、由岩石构成的山。它对于一切有情、一切为疾病所苦的有情而言，是良药、具药草；对于一切龙、一切阿修罗及一切天神而言，是住所、是家。大雄(Mahāvīra)啊！你亦如是，因能使一切有情解脱老、病、死等，而犹如良药。正如那雪山是龙等的住所，同样地，那些已达三明(tevijjā)、六神通(chaḷabhiññā)及神变(iddhi)之究竟圆满者，他们依你而住。此为关联。以上下文，或以譬喻及被譬喻之法，诸偈颂的关联方式是易于了知的。

342. ආසයානුසයං ඤත්වාති එත්ථ ආසයොති අජ්ඣාසයො චරියා, අනුසයොති ථාමගතකිලෙසො. ‘‘අයං රාගචරිතො, අයං දොසචරිතො, අයං මොහචරිතො’’තිආදිනා ආසයඤ්ච අනුසයං කිලෙසපවත්තිඤ්ච ජානිත්වාති අත්ථො. ඉන්ද්‍රියානං බලාබලන්ති සද්ධින්ද්‍රියාදීනං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං තික්ඛින්ද්‍රියො මුදින්ද්‍රියො ස්වාකාරො ද්වාකාරො සුවිඤ්ඤාපයො දුවිඤ්ඤාපයොති එවං බලාබලං ජානිත්වා. භබ්බාභබ්බෙ විදිත්වානාති ‘‘මයා දෙසිතං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං අයං පුග්ගලො භබ්බො සමත්ථො, අයං පුග්ගලො අභබ්බො’’ති විදිත්වා පච්චක්ඛං කත්වා, භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු ත්වං චාතුද්දීපිකමහාමෙඝො විය ධම්මදෙසනාසීහනාදෙන අභීතනාදෙන ගජ්ජසි සකලං චක්කවාළං එකනින්නාදං කරොසි.

342. 了知意乐与随眠：此处“意乐”(āsaya)指意向、行为；“随眠”(anusaya)指已达坚固的烦恼。如“此人是贪行者，此人是嗔行者，此人是痴行者”等，即是了知其意向、随眠以及烦恼的生起之义。诸根的强弱：即了知信根等五根，是利根或钝根，是善相或恶相，是易教导或难教导，如此了知其强弱。了知堪能与不堪能：即了知“此人堪能、有能力通达我所说之法，此人不堪能”，亲见之后。世尊，您是一切知者，犹如遍覆四大洲(cātuddīpika)的大云，以说法狮子吼(dhammadesanāsīhanāda)作无畏之吼，您发出咆哮，使整个轮围世界(cakkavāḷa)发出同一回响。

343-4. චක්කවාළපරියන්තාති සමන්තා චක්කවාළගබ්භං පූරෙත්වා පරිසා නිසින්නා භවෙය්‍ය. තෙ එවං නිසින්නා නානාදිට්ඨී අනෙකදස්සනගාහිනො විවදමානා ද්වෙළ්හකජාතා විවදන්ති, තං තෙසං විමතිච්ඡෙදනාය දුබුද්ධිඡින්දනත්ථාය සබ්බෙසං සත්තානං චිත්තමඤ්ඤාය චිත්තාචාරං ඤත්වා ඔපම්මකුසලො උපමාඋපමෙය්‍යෙසු දක්ඛො ත්වං, මුනි, එකං පඤ්හං කථෙන්තොව එකෙනෙව පඤ්හකථනෙන සකලචක්කවාළගබ්භෙ නිසින්නානං පාණීනං විමතිං සංසයං ඡින්දසි නික්කඞ්ඛං කරොතීති අත්ථො.

343-4. 轮围世界的边际：是指会众坐满周遭的轮围世界之内。他们如是而坐，是具种种见、执持多种见解、争论不休、心怀二意者，他们互相争论。为了断除他们的疑惑，为了斩断他们的错误见解，您了知一切众生的心与心行，是譬喻的善巧者，精通于譬喻和被譬喻者。牟尼啊！您仅以阐述一个问题，仅凭这一问的阐述，便能断除坐于整个轮围世界之内的所有众生的疑惑与犹豫，使他们无有疑虑。此即其义。

345. උපදිසසදිසෙහෙවාති එත්ථ උදකස්ස උපරි දිස්සන්ති පාකටා හොන්තීති උපදිසා, සෙවාලා. උපදිසෙහි සදිසා උපදිසසදිසා, මනුස්සා. යථා හි උපදිසා සෙවාලා උදකං අදිස්සමානං කත්වා තස්සුපරි පත්ථරිත්වා ඨිතා හොන්ති, තථා වසුධා පථවී තෙහි උපදිසසදිසෙහි එව මනුස්සෙහි නිරන්තරං පත්ථරිත්වා ඨිතෙහි පූරිතා භවෙය්‍ය. තෙ සබ්බෙව පථවිං පූරෙත්වා ඨිතා මනුස්සා පඤ්ජලිකා සිරසි අඤ්ජලිං පග්ගහිතා කිත්තයුං ලොකනායකං ලොකනායකස්ස බුද්ධස්ස ගුණං කථෙය්‍යුං.

345. 于“如藻类者”（Upadisasadisehevāti）一句中，“藻类”（upadisā）者，因其清晰显现于水面，故名“藻类”，即浮萍（sevālā）。“与藻类相似者”（upadisasadisā），是指人类（manussā）。犹如浮萍铺展于水面之上，使水不可见，如是，大地（vasudhā pathavī）亦会被这些与藻类相似的人们持续不断地铺满。所有遍满大地的这些人，皆会头顶合掌（pañjalikā sirasi añjaliṃ paggahitā），称颂世间导师（lokanāyaka），宣说世间导师佛陀的功德。

346. තෙ [Pg.262] සබ්බෙ දෙවමනුස්සා කප්පං වා සකලං කප්පං කිත්තයන්තා ගුණං කථෙන්තාපි නානාවණ්ණෙහි නානප්පකාරෙහි ගුණෙහි කිත්තයුං. තථාපි තෙ සබ්බෙ පරිමෙතුං ගුණපමාණං කථෙතුං න පප්පෙය්‍යුං න සම්පාපුණෙය්‍යුං න සක්කුණෙය්‍යුං. අප්පමෙය්‍යො තථාගතො සම්මාසම්බුද්ධො අපරිමෙය්‍යො ගුණාතිරෙකො. එතෙන ගුණමහන්තතං දීපෙති.

346. 所有天人（devamanussā），即便用一劫或一整劫的时间，以种种言辞、种种方式来称颂（佛陀的）功德，即便如此，他们所有人都无法测度、宣说其功德的限量，无法达到，也无法办到。如来（tathāgato）、正自觉者（sammāsambuddho）是不可测量的，其功德超胜，无可限量。此即开示其功德之伟大。

347. සකෙන ථාමෙන අත්තනො බලෙන හෙට්ඨා උපමාඋපමෙය්‍යවසෙන ජිනො ජිතකිලෙසො බුද්ධො මයා කිත්තිතො ථොමිතො යථා අහොසි, එවමෙව සබ්බෙ දෙවමනුස්සා කප්පකොටීපි කප්පකොටිසතෙපි කිත්තෙන්තා පකිත්තයුං කථෙය්‍යුන්ති අත්ථො.

347. 其义为：正如我已凭藉自己的能力（thāmena）、自己的力量（balena），依循下文的譬喻与所喻之法，称颂、赞叹了征服者（jino）、已战胜烦恼的佛陀；同样地，所有天人（devamanussā）即便于俱胝（koṭi）劫乃至百俱胝劫中不断称颂，也只能如是称颂、如是宣说。

348. පුනපි ගුණානං අප්පමාණතං දීපෙතුං සචෙ හි කොචි දෙවො වාතිආදිමාහ. පූරිතං පරිකඩ්ඪෙය්‍යාති මහාසමුද්දෙ පූරිතඋදකං සමන්තතො ආකඩ්ඪෙය්‍ය. සො පුග්ගලො විඝාතං දුක්ඛමෙව ලභෙය්‍ය පාපුණෙය්‍යාති අත්ථො.

348. 再者，为开示诸功德的无量，（世尊）说了“若有天人……”（sace hi koci devo vā）等偈颂。其中“遍引满水”（Pūritaṃ parikaḍḍheyyāti）一句的意思是：他想从四面八方舀尽大海洋中充满的水。其义为：该个体（puggala）只会得到疲乏与痛苦。

350. වත්තෙමි ජිනසාසනන්ති ජිනෙන භාසිතං සකලං පිටකත්තයං වත්තෙමි පවත්තෙමි රක්ඛාමීති අත්ථො. ධම්මසෙනාපතීති ධම්මෙන පඤ්ඤාය භගවතො චතුපරිසසඞ්ඛාතාය පරිසාය පති පධානොති ධම්මසෙනාපති. සක්‍යපුත්තස්ස භගවතො සාසනෙ අජ්ජ ඉමස්මිං වත්තමානකාලෙ චක්කවත්තිරඤ්ඤො ජෙට්ඨපුත්තො විය සකලං බුද්ධසාසනං පාලෙමීති අත්ථො.

350. “我住持胜者教法”（Vattemi jinasāsananti）的义理是：我住持、弘扬、守护征服者（jina）所说的一切三藏（piṭakattayaṃ）。“法将”（Dhammasenāpati）的义理是：以法，即以智慧，作为世尊（bhagavato）四众（catuparisā）之主、之首，故为“法将”。其义为：于释迦子（Sakyaputta）世尊的教法中，于今此时，我犹如转轮王（cakkavattirañño）的长子，守护着全部的佛陀教法。

352-3. අත්තනො සංසාරපරිබ්භමං දස්සෙන්තො යො කොචි මනුජො භාරන්තිආදිමාහ. යො කොචි මනුජො මානුසො භාරං සීසභාරං මත්ථකෙ සීසෙ ඨපෙත්වා ධාරෙය්‍ය වහෙය්‍ය, සදා සබ්බකාලං සො මනුජො තෙන භාරෙන දුක්ඛිතො පීළිතො අතිභූතො අස්ස භවෙය්‍ය. භාරො භරිතභාරො භරිතො අතීව භාරිතො. තථා තෙන පකාරෙන අහං රාගග්ගිදොසග්ගිමොහග්ගිසඞ්ඛාතෙහි තීහි අග්ගීහි ඩය්හමානො, ගිරිං උද්ධරිතො යථා මහාමෙරුපබ්බතං උද්ධරිත්වා උක්ඛිපිත්වා සීසෙ ඨපිතො භවභාරෙන භවසංසාරුප්පත්තිභාරෙන, භරිතො දුක්ඛිතො භවෙසු සංසරිං පරිබ්භමින්ති සම්බන්ධො.

352-3. 为示自己在轮回中的流转，（舍利弗长老）说：“任何人若负重担”等。任何人，若将重担，即头上的重担，置于头顶而荷负、运载，那么此人将恒常被那重担所苦、所逼、所压服。重担，即所负之担，是沉重之担，是极沉重之担。同样地，我被那称为贪火、嗔火、痴火的三火所燃烧，犹如举起大须弥山（Mahāmerupabbata）置于头顶，因有之重担，因轮回中生起之重担，而负重受苦，于诸有中轮回、流转。

354. ඔරොපිතො [Pg.263] ච මෙ භාරොති ඉදානි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සො භවභාරො මයා ඔරොපිතො නික්ඛිත්තො. භවා උග්ඝාටිතා මයාති සබ්බෙ නව භවා මයා විද්ධංසිතා. සක්‍යපුත්තස්ස භගවතො සාසනෙ යං කරණීයං කත්තබ්බං මග්ගපටිපාටියා කිලෙසවිද්ධංසනකම්මං අත්ථි, තං සබ්බං මයා කතන්ති අත්ථො.

354. “我担已卸”，即从出家时起，那有之重担已被我卸下、放置。“诸有已拔”，即所有九种有皆已被我摧毁。在释迦子世尊的教法中，凡应以道次第行之、摧毁烦恼之事，我皆已完成。此即其义。

355. පුන අත්තනො විසෙසං දස්සෙන්තො යාවතා බුද්ධඛෙත්තම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ යාවතා යත්තකෙ දසසහස්සචක්කවාළසඞ්ඛාතෙ බුද්ධඛෙත්තෙ සක්‍යපුඞ්ගවං සක්‍යකුලජෙට්ඨකං භගවන්තං ඨපෙත්වා අවසෙසසත්තෙසු කොචිපි පඤ්ඤාය මෙ මයා සමො නත්ථීති දීපෙති. තෙනාහ – ‘‘අහං අග්ගොම්හි පඤ්ඤාය, සදිසො මෙ න විජ්ජතී’’ති.

355. 为再示自己之殊胜，（长老）说：“于一切佛土中”等。即在多达一万个世界（dasasahassacakkavāḷa）的佛土中，除释迦族之英杰（Sakyapuṅgava）、释迦族中最尊贵的世尊外，于其余有情中，无有任何一人于智慧上与我相等。此即阐明之义。是故说：“我于智慧为第一，无有与我等同者。”

356. පුන අත්තනො ආනුභාවං පකාසෙන්තො සමාධිම්හීත්‍යාදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

356. 为再示自己之威力，（长老）说：“于定中”等。此义甚易了知。

360. ඣානවිමොක්ඛානඛිප්පපටිලාභීති පඨමජ්ඣානාදීනං ඣානානං ලොකතො විමුච්චනතො ‘‘විමොක්ඛ’’න්ති සඞ්ඛං ගතානං අට්ඨන්නං ලොකුත්තරවිමොක්ඛානඤ්ච ඛිප්පලාභී සීඝං පාපුණාතීති අත්ථො.

360. “速得禅那与解脱者”，意指能迅速获得初禅等禅那（此等禅那因能从世间解脱而得“解脱”之名），以及八种出世间解脱。此即其义。

362. එවං මහානුභාවස්සාපි අත්තනො සබ්‍රහ්මචාරීසු ගාරවබහුමානතං පකාසෙන්තො උද්ධතවිසොවාතිආදිමාහ. තත්ථ උද්ධතවිසො උප්පාටිතඝොරවිසො සප්පො ඉව ඡින්නවිසාණොව ඡින්දිතසිඞ්ගො උසභො ඉව අහං ඉදානි නික්ඛිත්තමානදප්පොව ඡඩ්ඩිතගොත්තමදාදිමානදප්පොව ගණං සඞ්ඝස්ස සන්තිකං ගරුගාරවෙන ආදරබහුමානෙන උපෙමි උපගච්ඡාමි.

362. 如此大威德者，为显示自己对同梵行者（sabrahmacārī）的恭敬尊重，而说“毒已拔除”等语。于此，“毒已拔除”，犹如剧毒已除之蛇，或如犄角已断之牛。我今已舍我慢与骄逸，已弃由种姓等（gottamadādi）所生之慢，以极大的恭敬尊重，趋诣僧团。

363. ඉදානි අත්තනො පඤ්ඤාය මහත්තතං පකාසෙන්තො යදිරූපිනීතිආදිමාහ. එවරූපා මෙ මහතී පඤ්ඤා අරූපිනී සමානා යදි රූපිනී භවෙය්‍ය, තදා මෙ මම පඤ්ඤා වසුපතීනං පථවිස්සරානං රාජූනං සමෙය්‍ය සමා භවෙය්‍යාති අධිප්පායො. එවං අත්තනො පඤ්ඤාය මහත්තභාවං දස්සෙත්වා තතො පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන පුබ්බෙ කම්මං සරිත්වා අනොමදස්සිස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ අනොමදස්සිස්ස භගවතො මයා කතාය ඤාණථොමනාය ඵලං එතං මම පඤ්ඤාමහත්තන්ති අත්ථො.

363. 如今，为显示自身智慧之伟大，而说“若有形”等语。其义为：我此广大智慧，虽是无形，若其有形，则堪能等同于财富之主、大地之主——诸位国王。如是显示自身智慧之伟大后，继而以宿命通智（pubbenivāsānussatiñāṇa）忆念过去之业，而说“于阿诺摩达西”等语。于此，其义为：我此智慧之伟大，乃是我昔日赞叹阿诺摩达西（Anomadassi）世尊智慧之果报。

364. පවත්තිතං [Pg.264] ධම්මචක්කන්ති එත්ථ චක්ක-සද්දො පනායං ‘‘චතුචක්කයාන’’න්තිආදීසු වාහනෙ වත්තති. ‘‘පවත්තිතෙ ච පන භගවතා ධම්මචක්කෙ’’තිආදීසු (මහාව. 17; සං. නි. 5.1081) දෙසනායං. ‘‘චක්කං වත්තය සබ්බපාණින’’න්තිආදීසු (ජා. 1.7.149) දානමයපුඤ්ඤකිරියායං. ‘‘චක්කං වත්තෙති අහොරත්ත’’න්තිආදීසු ඉරියාපථෙ. ‘‘ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’තිආදීසු (ජා. 1.1.104; 1.5.103) ඛුරචක්කෙ ‘‘රාජා චක්කවත්තී චක්කානුභාවෙන වත්තනකො’’තිආදීසු (ඉතිවු. 22; දී. නි. 1.258) රතනචක්කෙ. ඉධ පනායං දෙසනායං. තාදිනා තාදිගුණසමන්නාගතෙන සක්‍යපුත්තෙන ගොතමසම්බුද්ධෙන පවත්තිතං දෙසිතං පිටකත්තයසඞ්ඛාතං ධම්මචක්කං අහං සම්මා අවිපරීතෙන අනුවත්තෙමි අනුගන්ත්වා වත්තෙමි, දෙසෙමි දෙසනං කරොමි. ඉදං අනුවත්තනං දෙසිතස්ස අනුගන්ත්වා පච්ඡා දෙසනං පුරිමබුද්ධානං කතාය ඤාණථොමනාය ඵලන්ති සම්බන්ධො.

364. 在“已转的法轮(Pavattitaṃ dhammacakkaṃ)”中，“轮(cakka)”一词有多种含义：在“四轮车(catucakkayāna)”等词中指运载工具；在“世尊已转法轮时(Pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke)”等句（《大品》17；《相应部》5.1081）中指教导；在“为一切有情转动轮(Cakkaṃ vattaya sabbapāṇinaṃ)”等句（《本生》1.7.149）中指布施所成的福业；在“日夜转动轮(Cakkaṃ vatteti ahorattaṃ)”等句中指威仪路(iriyāpatha)；在“为欲所击之人，轮于其首旋转(Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake)”等句（《本生》1.1.104；1.5.103）中指剃刀轮(khuracakka)；在“转轮王(rājā cakkavattī)以轮宝之威力而转动”等句（《如是语》22；《长部》1.258）中指宝轮(ratanacakka)。而在此处，“轮”字指的是教导。我以正确无误的方式，随顺、遵循、宣说那由具足如是功德的释迦子乔达摩(Gotama)正等觉者所转动、开示，名为三藏的法轮。这种随顺宣说，是追随已开示的教法，也是赞叹过去诸佛智慧的果报——此为关联。

365. තතො සප්පුරිසූපනිස්සයයොනිසොමනසිකාරාදිපුඤ්ඤඵලං දස්සෙන්තො මා මෙ කදාචි පාපිච්ඡොතිආදිමාහ. තත්ථ පාපිච්ඡො ලාමකාය ඉච්ඡාය සමන්නාගතො පාපචාරී පුග්ගලො ච ඨානනිසජ්ජාදීසු වත්තපටිවත්තකරණෙ කුසීතො ච ඣානසමාධිමග්ගභාවනාදීසු හීනවීරියො ච ගන්ථධුරවිපස්සනාධුරවිරහිතත්තා අප්පස්සුතො ච ආචරියුපජ්ඣායාදීසු ආචාරවිරහිතත්තා අනාචාරො ච පුග්ගලො කදාචි කාලෙ කත්ථචි ඨානෙ මෙ මයා සහ සමෙතො සමාගතො මා අහු මා භවතූති සම්බන්ධො.

365. 接着，为显示亲近善士、如理作意等福业的果报，说了“愿我永不与恶欲者为伍”等句。于此：“恶欲者(pāpiccha)”是指具足卑劣欲望的恶行之人；“懈怠者(kusīta)”是指在行住坐卧等事务上懒惰之人；“精进低劣者(hīnavīriya)”是指在禅定、三昧、道之修行上精进低劣之人；“寡闻者(appassuta)”是指因远离教理之务(ganthadhura)与观(vipassanā)之务而少闻之人；“行为不端者(anācāra)”是指在对待阿阇梨(ācariya)、戒师(upajjhāya)等方面，因缺乏行仪而行为不端之人——愿在任何时候、任何地方，我都不要与这样的人相遇、聚合——此为关联。

366. බහුස්සුතොති පරියත්තිපටිවෙධවසෙන දුවිධො බහුස්සුතො ච පුග්ගලො. මෙධාවීති මෙධාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතො ච. සීලෙසු සුසමාහිතොති චතුපාරිසුද්ධිසීලමග්ගසම්පයුත්තසීලඅට්ඨඞ්ගුපොසථසීලාදීසු සුට්ඨු ආහිතො ඨපිතචිත්තො ච. චෙතොසමථානුයුත්තොති චිත්තස්ස එකීභාවමනුයුත්තො ච පුග්ගලො. අපි මුද්ධනි තිට්ඨතු එවරූපො පුග්ගලො මය්හං මුද්ධනි සිරසි අපි තිට්ඨතූති අත්ථො.

366. “多闻者(Bahussuto)”，是依教理(pariyatti)与通达(paṭivedha)二者而为多闻之人。“具慧者(Medhāvī)”，是具足智慧(medhā paññā)之人。“于诸戒善安住者(Sīlesu susamāhito)”，是于四遍净戒(catupārisuddhisīla)、道相应戒(maggasampayuttasīla)、八支布萨戒(aṭṭhaṅguposathasīla)等诸戒中，善安立其心之人。“勤修心止者(Cetosamathānuyutto)”，是勤修心一境性(cittassa ekībhāva)之人。“亦立于顶上”，其义为：如是之人，亦可立于我顶上、头上。

367. අත්තනො ලද්ධඵලානිසංසං වත්වා තත්ථඤ්ඤෙ නියොජෙන්තො තං වො වදාමි භද්දන්තෙතිආදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

367. 宣说自己所获果报之利益后，又于此中劝导他人，故说“贤者们，我跟你们说”等语。此义甚为易知。

368-9. යමහන්ති [Pg.265] යං අස්සජිත්ථෙරං අහං පඨමං ආදිම්හි දිස්වා සොතාපත්තිමග්ගපටිලාභෙන සක්කායදිට්ඨාදීනං කිලෙසානං පහීනත්තා විමලො මලරහිතො අහුං අහොසි, සො අස්සජිත්ථෙරො මෙ මය්හං ආචරියො ලොකුත්තරධම්මසික්ඛාපකො අහුං. අහං තස්ස සවනාය අනුසාසනෙන අජ්ජ ධම්මසෙනාපති අහුං. සබ්බත්ථ සබ්බෙසු ගුණෙසු පාරමිං පත්තො පරියොසානං පත්තො අනාසවො නික්කිලෙසො විහරාමි.

368-9. 我最初见到阿说示(Assaji)长老，因证得入流道(sotāpattimagga)，断除身见(sakkāyadiṭṭhi)等诸烦恼，而成为无垢、离尘之人。彼阿说示长老是我的老师(ācariyo)，是出世间法的教导者。我因听闻他的教诫，今日成为法将(dhammasenāpati)。于一切功德中，我已达彼岸、臻于究竟，无漏、无烦恼而住。

370. අත්තනො ආචරියෙ සගාරවං දස්සෙන්තො යො මෙ ආචරියොතිආදිමාහ. යො අස්සජි නාම ථෙරො සත්ථු සාවකො මෙ මය්හං ආචරියො ආසි අහොසි, සො ථෙරො යස්සං දිසායං යස්මිං දිසාභාගෙ වසති, අහං තං දිසාභාගං උස්සීසම්හි සීසුපරිභාගෙ කරොමීති සම්බන්ධො.

370. 为示对师长之恭敬，而说“彼是我师”等语。其文句关联如下：“名为阿说示(Assaji)的长老，是导师的声闻，曾为我师。彼长老住于何方，我即朝彼方置首。”

371. තතො අත්තනො ඨානන්තරප්පත්තභාවං දස්සෙන්තො මම කම්මන්තිආදිමාහ. ගොතමො භගවා සක්‍යපුඞ්ගවො සක්‍යකුලකෙතු සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන මම පුබ්බෙ කතකම්මං සරිත්වාන ඤත්වා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො අග්ගට්ඨානෙ අග්ගසාවකට්ඨානෙ මං ඨපෙසීති සම්බන්ධො.

371. 其后，为示自己已达更高位阶，（尊者）说“我之业”等语。其文句关联如下：“乔达摩(Gotama)世尊(Bhagavā)，释迦族之雄，释迦族之旗帜，以一切知智忆念并了知我过去所造之业后，坐于比丘(bhikkhu)僧团中，将我置于第一位，即上首弟子之位。”

374. අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මපටිසම්භිදා, නිරුත්තිපටිසම්භිදා, පටිභානපටිසම්භිදාති ඉමා චතස්සො පටිසම්භිදා ච, තාසං භෙදො පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.76; විභ. 718) වුත්තොයෙව. චතුමග්ගචතුඵලවසෙන වා රූපාරූපඣානවසෙන වා අට්ඨ විමොක්ඛා සංසාරවිමුච්චනධම්මා ච ඉද්ධිවිධාදයො ඡ අභිඤ්ඤායො ච සච්ඡිකතා පච්චක්ඛං කතා. කතං බුද්ධස්ස සාසනන්ති බුද්ධස්ස අනුසිට්ඨි ඔවාදසඞ්ඛාතං සාසනං කතං අරහත්තමග්ගඤාණෙන නිප්ඵාදිතන්ති අත්ථො.

374. 义无碍解(atthapaṭisambhidā)、法无碍解(dhammapaṭisambhidā)、词无碍解(niruttipaṭisambhidā)、辩才无碍解(paṭibhānapaṭisambhidā)，此四无碍解及其区别，已在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中宣说。又，或由四道四果，或由色界、无色界禅，八解脱(vimokkha)、解脱轮回之法，以及神足通(iddhividha)等六神通(abhiññā)，皆已亲证、现前作证。“已作佛所教”，其义为：佛陀的教诫，即教导与训诫，已由阿罗汉道智所完成。

ඉත්ථං සුදන්ති එත්ථ ඉත්ථන්ති නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො, ඉමිනා පකාරෙනාති අත්ථො. තෙන සකලසාරිපුත්තාපදානං නිදස්සෙති. සුදන්ති පදපූරණෙ නිපාතො. ආයස්මාති ගරුගාරවාධිවචනං. සාරිපුත්තොති මාතු නාමවසෙන කතනාමධෙය්‍යො ථෙරො. ඉමා ගාථායොති ඉමා සකලා [Pg.266] සාරිපුත්තත්ථෙරාපදානගාථායො අභාසි කථෙසි. ඉතිසද්දො පරිසමාපනත්ථෙ නිපාතො, සකලං සාරිපුත්තාපදානං නිට්ඨිතන්ති අත්ථො.

于“Itthaṃ sudaṃ”中，“itthaṃ”是表指示义的不变词，意为“以如是方式”，以此指示全部的舍利弗(Sāriputta)本行传。“sudaṃ”是补足音节的不变词。“具寿”(Āyasmā)是表尊敬的称呼。“舍利弗”是依其母之名而得名的长老。“此诸偈”(Imā gāthāyo)是指：舍利弗长老诵说了其全部本行传的偈颂。“iti”一词是表结束义的不变词，意为：全部的舍利弗本行传终。

සාරිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

舍利弗长老本行传释义终。

3-2. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-2. 大目犍连长老本行传释义

අනොමදස්සී භගවාත්‍යාදිකං ආයස්මතො මොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයඤ්ච ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙතිආදි සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ධම්මසෙනාපතිනො වත්ථුම්හි වුත්තමෙව. ථෙරො හි පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය සත්තමෙ දිවසෙ මගධරට්ඨෙ කල්ලවාලගාමකං උපනිස්සාය සමණධම්මං කරොන්තො ථිනමිද්ධෙ ඔක්කමන්තෙ සත්ථාරා ‘‘මොග්ගල්ලාන, මා තුච්ඡො තව වායාමො’’තිආදිනා සංවෙජිතො ථිනමිද්ධං විනොදෙත්වා භගවතා වුච්චමානං ධාතුකම්මට්ඨානං සුණන්තො එව විපස්සනාපටිපාටියා උපරිමග්ගත්තයං අධිගන්ත්වා අග්ගඵලක්ඛණෙ සාවකඤාණස්ස මත්ථකං පාපුණි.

“无等见(Anomadassī)世尊”等语，是具寿目犍连长老的本生故事。这位长老曾在过去诸佛座下立下誓愿，于生生世世中积集导向解脱之福德，此事已于无等见世尊时，在法将舍利弗长老的故事中述及。长老自出家第七日起，于摩揭陀国(Magadharaṭṭha)迦罗婆罗村(Kallavāḷagāmaka)附近修行沙门法，当为昏沉所袭时，导师以“目犍连，莫让你的精进白费”等语警策之。长老受策励后，驱散昏沉，听闻世尊所说的界作意，依观(vipassanā)之次第证得上位三道，于顶果（阿罗汉果）之际，达到了声闻智的顶峰。

375. එවං දුතියසාවකභාවං පත්වා ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරියං අපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සී භගවාතිආදිමාහ. තත්ථ න ඔමං අලාමකං දස්සනං පස්සනං අස්සාති අනොමදස්සී. තස්ස හි ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතසරීරත්තා සකලං දිවසං සකලං මාසං සකලං සංවච්ඡරං සංවච්ඡරසතසහස්සම්පි පස්සන්තානං දෙවමනුස්සානං අතිත්තිකරං දස්සනන්ති, අනොමං අලාමකං නිබ්බානං දස්සනසීලොති වා ‘‘අනොමදස්සී’’ති ලද්ධනාමො භාග්‍යවන්තතාදීහි කාරණෙහි භගවා. ලොකජෙට්ඨොති සකලසත්තලොකස්ස ජෙට්ඨො පධානො. ආසභසදිසත්තා ආසභො, නරානං ආසභො නරාසභො. සො ලොකජෙට්ඨො නරාසභො අනොමදස්සී භගවා දෙවසඞ්ඝපුරක්ඛතො දෙවසමූහෙහි පරිවාරිතො. හිමවන්තම්හි විහාසීති සම්බන්ධො.

375. 证得第二上首弟子之位后，具寿大目犍连长老忆起过去之业，以喜悦之心宣说其往昔行谊事迹，说道：“无等见(Anomadassī)世尊”等等。于此，“无等见”之义为“见无劣”：因其身相为三十二大士相(dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇa)所庄严，天人纵然瞻视十万年亦不厌足；又或因其有见无上涅槃之性，故得“无等见”之名。因具足祥瑞等功德，故称“世尊”(Bhagavā)。“世间最尊”(Lokajeṭṭho)者，为一切有情世间之最尊、最主要者。“人中牛王”(narāsabho)者，为人之最，犹如牛王。彼世间最尊、人中牛王、无等见世尊，为天众所拥护、天神所围绕，住于雪山(Himavanta)。

376. යදා [Pg.267] දුතියසාවකභාවාය දුතියවාරෙ පත්ථනං අකාසි, තදා නාමෙන වරුණො නාම අහං නාගරාජා හුත්වා නිබ්බත්තො අහොසින්ති අත්ථො. තෙන වුත්තං – ‘‘වරුණො නාම නාමෙන, නාගරාජා අහං තදා’’ති. කාමරූපීති යදිච්ඡිතකාමනිම්මානසීලො. විකුබ්බාමීති විවිධං ඉද්ධිවිකුබ්බනං කරොමි. මහොදධිනිවාසහන්ති මඤ්ජෙරිකා නාගා, භූමිගතා නාගා, පබ්බතට්ඨා නාගා, ගඞ්ගාවහෙය්‍යා නාගා, සාමුද්දිකා නාගාති ඉමෙසං නාගානං අන්තරෙ සාමුද්දිකනාගො අහං මහොදධිම්හි සමුද්දෙ නිවාසිං, වාසං කප්පෙසින්ති අත්ථො.

376. 其义为：当我第二次为求第二弟子位而发愿时，我生为名为瓦儒那的龙王。是故说：“我名瓦儒那，彼时为龙王。”“随欲成色（Kāmarūpī）”，意为能随己所欲化现色身。“我能变化（Vikubbāmi）”，意为我能作种种神通变化。“住于大洋”，其义为：在曼遮利迦龙（mañjerikā nāgā）、地行龙、山住龙、恒河龙、海龙等诸龙之中，我作为海龙，住于大洋大海之中。

377. සඞ්ගණියං ගණං හිත්වාති නිච්චපරිවාරභූතං සකපරිවාරං නාගසමූහං හිත්වා විනා හුත්වා. තූරියං පට්ඨපෙසහන්ති අහං තූරියං පට්ඨපෙසිං, වජ්ජාපෙසින්ති අත්ථො. සම්බුද්ධං පරිවාරෙත්වාති අනොමදස්සිසම්බුද්ධං සමන්තතො සෙවමානා අච්ඡරා නාගමාණවිකා වාදෙසුං දිබ්බවාදෙහි ගීතා වාක්‍යාදීහි වාදෙසුං ලද්ධානුරූපතො වජ්ජෙසුං තදාති අත්ථො.

377. “舍离会众（Saṅgaṇiyaṃ gaṇaṃ hitvā）”，意为舍离恒为侍从的自家龙族眷属。“我令奏乐（Tūriyaṃ paṭṭhapesahaṃ）”，其义为：我使人击奏天乐。“围绕于佛（Sambuddhaṃ parivāretvā）”，其义为：天女与龙女从四方侍奉阿那摩达西（Anomadassi）佛，以天乐、歌咏等，如其所宜而演奏。

378. වජ්ජමානෙසු තූරෙසූති මනුස්සනාගතූරියෙසු පඤ්චඞ්ගිකෙසු වජ්ජමානෙසු. දෙවා තූරානි වජ්ජයුන්ති චාතුමහාරාජිකා දෙවා දිබ්බතූරියානි වජ්ජිංසු වාදෙසුන්ති අත්ථො. උභින්නං සද්දං සුත්වානාති උභින්නං දෙවමනුස්සානං භෙරිසද්දං සුත්වා. තිලොකගරුසමානොපි බුද්ධො සම්පබුජ්ඣථ ජානාති සුණාතීති අත්ථො.

378. “当诸乐器被演奏时（Vajjamānesu tūriyesu）”，指人与龙的五支乐器被演奏时。“诸天奏天乐（Devā tūriyāni vajjayuṃ）”，其义为：四大王天的天神们演奏天乐。“闻二者声（Ubhinnaṃ saddaṃ sutvāna）”，指听闻天、人二者的鼓声。其义为：即使是三界导师的佛陀，亦完全觉醒，能知能闻。

379. නිමන්තෙත්වාන සම්බුද්ධන්ති සසාවකසඞ්ඝං සම්බුද්ධං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පරිවාරෙත්වා. සකභවනන්ති අත්තනො නාගභවනං උපාගමිං. ගන්ත්වා ච ආසනං පඤ්ඤපෙත්වානාති රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානකුටිමණ්ඩපසයනනිසීදනට්ඨානානි පඤ්ඤාපෙත්වා සජ්ජෙත්වාති අත්ථො. කාලමාරොචයිං අහන්ති එවං කතපුබ්බවිධානො අහං ‘‘කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති කාලං ආරොචයිං විඤ්ඤාපෙසිං.

379. “已邀请佛（Nimantetvāna sambuddhaṃ）”，指邀请佛陀及其弟子僧团于明日受食，并加以侍奉。“于己住处（Sakabhavanaṃ）”，指我回到自己的龙宫。“去后设座（Gantvā ca āsanaṃ paññapetvāna）”，其义为：准备并布置好夜住处、日住处、孤邸、帐亭、床、座等处所。“我已告时（Kālamārocayiṃ ahaṃ）”，指我如是预作准备后，便告知、禀报时至：“尊者，时至矣，食已终。”

380. ඛීණාසවසහස්සෙහීති තදා සො භගවා අරහන්තසහස්සෙහි පරිවුතො ලොකනායකො සබ්බා දිසා ඔභාසෙන්තො මෙ භවනං උපාගමි සම්පත්තොති අත්ථො.

380. 其时，那位世尊、世间导师，为千位漏尽阿罗汉所围绕，普照一切方向，来到我的住所。

381. අත්තනො [Pg.268] භවනං පවිට්ඨං භගවන්තං භොජනාකාරං දස්සෙන්තො උපවිට්ඨං මහාවීරන්තිආදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

381. 为显示供养已进入其住所的世尊之仪，他说了“大雄已坐”等语。此义甚易了知。

386. ඔක්කාකකුලසම්භවොති ඔක්කාකරඤ්ඤො පරම්පරාගතරාජකුලෙ උප්පන්නො සකලජම්බුදීපෙ පාකටරාජකුලෙ උප්පන්නො වා ගොත්තෙන ගොත්තවසෙන ගොතමො නාම සත්ථා මනුස්සලොකෙ භවිස්සති.

386. 所谓“出自奥嘎咖(Okkāka)王族”，即是生于奥嘎咖王世代相传的王族，或生于全瞻部洲(Jambudīpa)的著名王族。依其氏族，一位名为乔达摩(Gotama)的导师将出现于人世间。

388. සො පච්ඡා පබ්බජිත්වානාති සො නාගරාජා පච්ඡා පච්ඡිමභවෙ කුසලමූලෙන පුඤ්ඤසම්භාරෙන චොදිතො උය්‍යොජිතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා ගොතමස්ස භගවතො දුතියො අග්ගසාවකො හෙස්සතීති බ්‍යාකරණමකාසි.

388. 所谓“他后来出家”，即是那位龙王在后世，因善根与福德资粮的激励推动，于教法中出家，并将成为乔达摩(Gotama)世尊的第二上首弟子——佛陀作了如此授记。

389. ආරද්ධවීරියොති ඨානනිසජ්ජාදීසු ඉරියාපථෙසු වීරියවා. පහිතත්තොති නිබ්බානෙ පෙසිතචිත්තො. ඉද්ධියා පාරමිං ගතොති ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො’’ති (අ. නි. 1.180, 190) අධිට්ඨානිද්ධිවිකුබ්බනිද්ධිකම්මවිපාකජිද්ධිආදීසු පාරමිං පරියොසානං ගතො පත්තො. සබ්බාසවෙති ආ සමන්තතො සවනතො පවත්තනතො ‘‘ආසවා’’ති ලද්ධනාමෙ කාමභවදිට්ඨිඅවිජ්ජාධම්මෙ සබ්බෙ පරිඤ්ඤාය සමන්තතො අඤ්ඤාය ජානිත්වා පජහිත්වා අනාසවො නික්කිලෙසො. නිබ්බායිස්සතීති කිලෙසඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බායිස්සතීති සම්බන්ධො.

389. 精进者：于行住坐卧等威仪中具足精进。有决意者：其心已趣向涅槃。已达神通波罗蜜者：如经言：“诸比丘，我声闻弟子中，神通第一者，即大目犍连(Mahāmoggallāna)。”此谓已于决意神通、变化神通、业报神通等达到究竟圆满。一切漏：对于从各方面流出故名为“漏”的欲漏、有漏、见漏、无明漏等诸法，完全遍知、了知并舍断，成为无漏、无烦恼者。将般涅槃：将以烦恼的般涅槃与五蕴的般涅槃而证入般涅槃。

390. එවං ථෙරො අත්තනො පුඤ්ඤවසෙන ලද්ධබ්‍යාකරණං වත්වා පුන පාපචරියං පකාසෙන්තො පාපමිත්තොපනිස්සායාතිආදිමාහ. තත්ථ පාපමිත්තෙ පාපකෙ ලාමකෙ මිත්තෙ උපනිස්සාය නිස්සයෙ කත්වා තෙහි සංසග්ගො හුත්වාති අත්ථො.

390. 长老这样说了自己因福德而获得的授记后，为了阐明恶行，再次说道“以恶友为依止”等。这里，“以恶友为依止”的意思是：以恶劣、下劣的朋友为依靠，与他们交往，与他们为伍。

තත්‍රායමනුපුබ්බී කථා – එකස්මිං සමයෙ තිත්ථියා සන්නිපතිත්වා මන්තෙසුං – ‘‘ජානාථාවුසො, කෙන කාරණෙන සමණස්ස ගොතමස්ස ලාභසක්කාරො මහා හුත්වා නිබ්බත්තො’’ති? ‘‘න ජානාම’’. ‘‘තුම්හෙ පන න ජානාථා’’ති? ‘‘ආම, ජානාම’’ – මොග්ගල්ලානං නාම එකං භික්ඛුං නිස්සාය උප්පන්නො[Pg.269]. සො හි දෙවලොකං ගන්ත්වා දෙවතාහි කතකම්මං පුච්ඡිත්වා ආගන්ත්වා මනුස්සානං කථෙසි – ‘‘ඉදං නාම කත්වා එවරූපං සම්පත්තිං ලභන්තී’’ති. නිරයෙ නිබ්බත්තානම්පි කම්මං පුච්ඡිත්වා ආගන්ත්වා මනුස්සානං කථෙසි – ‘‘ඉදං නාම කත්වා එවරූපං දුක්ඛං අනුභවන්තී’’ති. මනුස්සා තස්ස කථං සුත්වා මහන්තං ලාභසක්කාරං අභිහරන්ති. සචෙ තං මාරෙතුං සක්ඛිස්සාම, සො ලාභසක්කාරො අම්හාකං නිබ්බත්තිස්සති, අත්ථෙසො උපායොති සබ්බෙ එකච්ඡන්දා හුත්වා ‘‘යංකිඤ්චි කත්වා තං මාරෙස්සාමා’’ති අත්තනො උපට්ඨාකෙ සමාදපෙත්වා කහාපණසහස්සං ලභිත්වා පුරිසඝාතකෙ චොරෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො නාම සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකො කාළසිලායං වසති, තුම්හෙ තත්ථ ගන්ත්වා තං මාරෙථා’’ති තෙසං තං සහස්සං අදංසු. චොරා ධනලාභෙන සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘ථෙරං මාරෙස්සාමා’’ති ගන්ත්වා තස්ස වසනට්ඨානං පරිවාරෙසුං. ථෙරො තෙහි පරික්ඛිත්තභාවං ඤත්වා කුඤ්චිකච්ඡිද්දෙන නික්ඛමිත්වා පක්කාමි. චොරා තං දිවසං ථෙරං අදිස්වා පුනෙකදිවසං තස්ස වසනට්ඨානං පරික්ඛිපිංසු. ථෙරො ඤත්වා කණ්ණිකාමණ්ඩලං භින්දිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. එවං තෙ පඨමමාසෙපි, මජ්ඣිමමාසෙපි ථෙරං ගහෙතුං නාසක්ඛිංසු. පච්ඡිමමාසෙ පන සම්පත්තෙ ථෙරො අත්තනා කතකම්මස්ස ආකඩ්ඪනභාවං ඤත්වා න අපගච්ඡි. චොරා තං පහරන්තා තණ්ඩුලකමත්තානි අට්ඨීනි කරොන්තා භින්දිංසු. අථ නං ‘‘මතො’’ති සඤ්ඤාය එකස්මිං ගුම්බපිට්ඨෙ ඛිපිත්වා පක්කමිංසු.

此事之始末如下：某个时候，外道们聚在一起商议道：“贤友们，你们可知沙门乔达摩的利养与恭敬为何如此丰厚？”有人答道：“我们不知。”又有人问：“你们当真不知？”另一些人答道：“啊，我们知道，这是因为一位名叫目犍连的比丘。他前往天界，询问天神们造作了何种业，返回后便告知人们：‘造作了某种业，便能获得如此的福报。’他也前往地狱，询问那里的众生造作了何种业，返回后便告知人们：‘造作了某种业，便会遭受如此的痛苦。’”人们听闻此言，便对他行广大的利养与恭敬。“倘若我们能杀死他，那份利养与恭敬便会归于我们。”他们中有人说：“这个方法可行。”于是众人同心合意，说道：“不惜一切代价，定要将他杀死！”于是，他们说服自己的侍者们，筹集了一千钱币(kahāpaṇa)，然后召来杀人凶贼，对他们说：“沙门乔达摩有位名叫大目犍连的弟子，住在黑岩山(Kāḷasilā)，你们去那里将他杀死。”说完，便将那一千钱币交给了凶贼。那些凶贼为得钱财，便应承下来，前去包围了长老的住处。长老察知自己被包围，便从钥匙孔中脱身离去。凶贼们那日未见到长老，另一日又去包围了他的住处。长老察知后，便打破屋顶，跃入空中而去。就这样，在第一个月和第二个月里，他们都未能抓住长老。待到后一个月，长老了知自己所造之业力已成熟，便不再躲避。凶贼们上前击打他，将其骨骸尽皆摧碎，犹如米粒大小。之后，他们以为长老已死，便将他抛于一灌木丛中，然后离去。

ථෙරො, ‘‘සත්ථාරං පස්සිත්වා වන්දිත්වාව පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති අත්තභාවං ඣානවෙඨනෙන වෙඨෙත්වා ආකාසෙන සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා ‘‘භන්තෙ, පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති ආහ. ‘‘පරිනිබ්බායිස්සසි, මොග්ගල්ලානා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘කත්ථ ගන්ත්වා පරිනිබ්බායිස්සසී’’ති? ‘‘කාළසිලාපදෙසං, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මොග්ගල්ලාන, මය්හං ධම්මං කථෙත්වා යාහි. තාදිසස්ස හි මෙ සාවකස්ස න දානි දස්සනං අත්ථී’’ති. සො ‘‘එවං කරිස්සාමි, භන්තෙ’’ති සත්ථාරං වන්දිත්වා ආකාසං උප්පතිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරො විය පරිනිබ්බානදිවසෙ නානප්පකාරා ඉද්ධියො කත්වා ධම්මං කථෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා කාළසිලාපදෙසං ගන්ත්වා පරිනිබ්බායි. ‘‘ථෙරං කිර චොරා මාරෙසු’’න්ති අයං කථා සකලජම්බුදීපෙ පත්ථරි.

长老决意：“我要见到导师并礼拜后才入灭。”于是他以禅定之力稳固其身，腾空前往导师之处，礼拜导师后说：“尊者，我将入灭。”“目犍连，你要入灭了吗？”“是的，尊者。”“你要去哪里入灭呢？”“尊者，去黑岩(Kāḷasilā)之地。”“那么，目犍连，你先为我说法再去吧。像你这样的弟子，我以后再也见不到了。”他回答说：“遵命，尊者。”礼拜导师后，他腾空而起，如舍利弗长老入灭之日一般，展现各种神通，说法后，礼拜导师，前往黑岩之地入灭。“据说盗贼杀害了长老”——此话传遍了整个瞻部洲。

රාජා [Pg.270] අජාතසත්තු චොරෙ පරියෙසනත්ථාය චරපුරිසෙ පයොජෙසි. තෙසු චොරෙසු සුරාපානෙ සුරං පිවන්තෙසු මද්දෙසු එකො එකස්ස පිට්ඨිං පහරිත්වා පාතෙසි. සො තං සන්තජ්ජෙන්තො ‘‘අම්භො දුබ්බිනීත ත්වං, කස්මා මෙ පිට්ඨිං පහරිත්වා පාතෙසි, කිං පන, අරෙ දුට්ඨචොර, තයා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො පඨමං පහතො’’ති ආහ. ‘‘කිං පන ත්වං මයා පඨමං පහතභාවං න ජානාසී’’ති? එවං එතෙසං ‘‘මයා පහතො, මයා පහතො’’ති වදන්තානං සුත්වා තෙ චරපුරිසා සබ්බෙ තෙ චොරෙ ගහෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා තෙ චොරෙ පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘තුම්හෙහි ථෙරො මාරිතො’’ති? ‘‘ආම, දෙවා’’ති. ‘‘කෙහි තුම්හෙ උය්‍යොජිතා’’ති? ‘‘නග්ගසමණෙහි, දෙවා’’ති. රාජා පඤ්චසතෙ නග්ගසමණෙ ගාහාපෙත්වා පඤ්චසතෙහි චොරෙහි සද්ධිං රාජඞ්ගණෙ නාභිපමාණෙසු ආවාටෙසු නිඛණාපෙත්වා පලාලෙහි පටිච්ඡාදෙත්වා අග්ගිං දාපෙසි. අථ නෙසං ඣාමභාවං ජානිත්වා අයනඞ්ගලෙහි කසාපෙත්වා සබ්බෙ ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කාරාපෙසි. තදා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං – ‘‘මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො අත්තනො අනනුරූපමරණං පත්තො’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘මොග්ගල්ලානස්ස, භික්ඛවෙ, ඉමස්සෙව අත්තභාවස්ස අනනුරූපං මරණං, පුබ්බෙ පන තෙන කතකම්මස්ස අනුරූපමෙවා’’ති වත්වා ‘‘කිං පනස්ස, භන්තෙ, පුබ්බකම්ම’’න්ති පුට්ඨො තං විත්ථාරෙත්වා කථෙසි.

阿闍世王(Ajātasattu)为搜捕盗贼而派遣密探。那些盗贼在酒馆饮酒，酩酊大醉时，其中一人击打另一人的背部，将其打倒。被打者怒斥道：“喂，你这无礼之徒，为何打我后背，将我打倒？怎么，你这恶贼，难道是你第一个出手殴打大目犍连尊者(Mahāmoggallāna)的吗？”对方反问：“怎么，你不知道是我第一个出手打他的吗？”他们就这样争论着“是我打的，是我打的”，密探们听闻后，便将所有盗贼悉数逮捕，报告国王。国王召来盗贼们审问：“是你们杀了长老吗？”他们答道：“是的，大王。”“是谁指使你们的？”“是裸行沙门，大王。”国王于是命人逮捕五百名裸行沙门，将他们与五百名盗贼一同带到王家庭院，命人掘了深及肚脐的坑，把他们置于坑中，覆以干草，然后放火焚烧。待确认他们皆已烧焦后，又命人用铁犁耕过，将他们全部碾成碎片。当时，比丘们在法堂中议论：“大目犍连长老遭遇了与他身份不相称的死亡。”世尊前来问道：“诸位比丘，你们现在聚于此处，正在谈论什么？”他们回答：“世尊，是关于此事。”世尊说：“诸位比丘，目犍连于此生所遭遇的死亡，确实与此生不相称，但与他往昔所造之业却是相应的。”比丘们问：“世尊，他往昔所造是何业？”世尊便详细地讲述了此事。

අතීතෙ, භික්ඛවෙ, බාරාණසියං එකො කුලපුත්තො සයමෙව කොට්ටනපචනාදීනි කරොන්තො මාතාපිතරො පටිජග්ගි. අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘තාත, ත්වං එකකොව ගෙහෙ ච අරඤ්ඤෙ ච කම්මං කරොන්තො කිලමසි, එකං තෙ කුමාරිකං ආනෙස්සාමා’’ති වත්වා ‘‘අම්මතාතා, යාව තුම්හෙ ජීවථ, තාව වො සහත්ථා උපට්ඨහිස්සාමී’’ති තෙන පටික්ඛිත්තාපි පුනප්පුනං යාචිත්වා කුමාරිකං ආනෙසුං. සා කතිපාහමෙව තෙ උපට්ඨහිත්වා පච්ඡා තෙසං දස්සනමපි අනිච්ඡන්තී – ‘‘න සක්කා තව මාතාපිතූහි සද්ධිං එකට්ඨානෙ වසිතු’’න්ති උජ්ඣායිත්වා තස්මිං අත්තනො කථං අග්ගණ්හන්තෙ තස්ස බහිගතකාලෙ මකචිවාකඛණ්ඩානි ච යාගුඵෙණකෙ ච ගහෙත්වා තත්ථ තත්ථ ආකිරිත්වා තෙනාගන්ත්වා ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුට්ඨා ‘‘ඉමෙසං [Pg.271] මහල්ලකඅන්ධානං එතං කම්මං, සබ්බං ගෙහං කිලිට්ඨා කරොන්තා විචරන්ති, න සක්කා එතෙහි සද්ධිං එකට්ඨානෙ වසිතු’’න්ති එවං තාය පුනප්පුනං කථියමානාය එවරූපොපි පූරිතපාරමී සත්තො මාතාපිතූහි සද්ධිං භිජ්ජි. සො ‘‘හොතු, ජානිස්සාමි නෙසං කත්තබ්බකම්ම’’න්ති තෙ භොජෙත්වා ‘‘අම්මතාතා, අසුකට්ඨානෙ නාම තුම්හාකං ඤාතකා ආගමනං පච්චාසීසන්ති, තත්ථ ගමිස්සාමා’’ති තෙ යානකං ආරොපෙත්වා ආදාය ගච්ඡන්තො අටවිමජ්ඣං පත්තකාලෙ ‘‘තාත, රස්මියො ගණ්හථ, ගොණා දණ්ඩසඤ්ඤාය ගමිස්සන්ති, ඉමස්මිං ඨානෙ චොරා වසන්ති, අහං ඔතරිත්වා චරාමී’’ති පිතු හත්ථෙ රස්මියො දත්වා ඔතරිත්වා ගච්ඡන්තො සද්දං පරිවත්තෙත්වා චොරානං උට්ඨිතසද්දමකාසි. මාතාපිතරො සද්දං සුත්වා ‘‘චොරා උට්ඨිතා’’ති සඤ්ඤාය ‘‘තාත, චොරා උට්ඨිතා, මහල්ලකා මයං, ත්වං අත්තානමෙව රක්ඛාහී’’ති ආහංසු. සො මාතාපිතරො විරවන්තෙපි චොරසද්දං කරොන්තො කොට්ටෙත්වා මාරෙත්වා අටවියං ඛිපිත්වා පච්චාගමි.

过去，诸位比丘，在波罗奈城(Bārāṇasī)有一位良家子，亲自舂米、炊煮等，以奉养失明的父母。后来，他的父母对他说：“孩子，你独自一人，既要操持家务，又要下田劳作，实在太过劳累。我们为你娶一位姑娘来吧。”他回答说：“父亲，母亲，只要二位在世一日，我便会亲手奉养你们。”虽然他拒绝了，但父母再三请求，最终还是为他娶了一位姑娘。那女子只侍奉了数日，之后便连见他们一面也不愿，抱怨道：“实在无法与你的父母同住一处。”当丈夫不听她的话时，她便趁他外出之际，将猴粪与粥沫四处抛洒。待他回来问道：“这是怎么回事？”她便答道：“这是你那两个老瞎子干的，他们到处走动，把整个家都弄脏了。实在无法与他们同住一处。”由于她如此这般地再三言说，即便是这样一位已圆满波罗蜜的众生，也与父母产生了嫌隙。他想：“罢了，我自会处置他们。”于是，他让父母吃过饭后，对他们说：“父亲，母亲，在某某地方有亲戚正盼着你们，我们到那里去吧。”他让父母坐上车，行至森林中央时，便对父亲说：“父亲，请拿着缰绳，牛会凭着棍棒的信号前行。此地有盗贼出没，我下车步行。”他将缰绳交到父亲手中，下车走动，然后变声模仿盗贼蜂起之声。父母听到声音，以为盗贼真的来了，便说道：“孩子，盗贼来了！我们年事已高，你务必保全自己。”尽管父母哭喊着，他仍一边模仿盗贼的声音，一边将他们殴打致死，抛尸林中，然后返回。

සත්ථා ඉදං තස්ස පුබ්බකම්මං කථෙත්වා ‘‘භික්ඛවෙ, මොග්ගල්ලානො එත්තකං කම්මං කත්වා අනෙකවස්සසතසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා තාව පක්කාවසෙසෙන අත්තභාවසතෙ එවමෙව කොට්ටෙත්වා සංචුණ්ණො මරණං පත්තො, එවං මොග්ගල්ලානෙන අත්තනො කම්මානුරූපමෙව මරණං ලද්ධං. පඤ්චහි චොරසතෙහි සද්ධිං පඤ්චතිත්ථියසතානිපි මම පුත්තං අප්පදුට්ඨං දුස්සෙත්වා අනුරූපමෙව මරණං ලභිංසු. අප්පදුට්ඨෙසු හි පදුස්සන්තො දසහි කාරණෙහි අනයබ්‍යසනං පාපුණාතියෙවා’’ති අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමා ගාථා අභාසි –

世尊讲述了他这过去之业后说：“诸比丘，目犍连造作此业后，在地狱中受苦许多百千年，后以剩余的果报，于百世生命中，皆如此被捣成粉末而死。如此，目犍连获得了与其业相应的死亡。五百盗贼与五百外道，亦因加害我无过之子，而获得了相应的死亡。因为，加害无过之人者，必将因十种缘由而遭遇不幸与灾祸。”世尊以此连接前后，说法时宣说了这些偈颂：

‘‘යො දණ්ඩෙන අදණ්ඩෙසු, අප්පදුට්ඨෙසු දුස්සති;

දසන්නමඤ්ඤතරං ඨානං, ඛිප්පමෙව නිගච්ඡති.

若以惩罚加于不应受罚者，伤害于无过之人，彼将迅速遭遇十种境遇之一。

‘‘වෙදනං ඵරුසං ජානිං, සරීරස්ස ව භෙදනං;

ගරුකං වාපි ආබාධං, චිත්තක්ඛෙපං ව පාපුණෙ.

或感受剧烈痛苦，或遭受财产损失，或身体遭毁坏，或患上重病，或心意狂乱。

‘‘රාජතො වා උපසග්ගං, අබ්භක්ඛානං ව දාරුණං;

පරික්ඛයං ව ඤාතීනං, භොගානං ව පභඞ්ගුනං.

或来自国王的灾难，或严厉的诬陷；或亲族的灭亡，或财富的毁灭。

‘‘අථවස්ස [Pg.272] අගාරානි, අග්ගි ඩහති පාවකො;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, නිරයං සොපපජ්ජතී’’ති. (ධ. ප. 137-140);

或其家宅为烈火所焚；身坏命终后，愚者生于地狱。

393. පවිවෙකමනුයුත්තොති පකාරෙන විවෙකං එකීභාවං අනුයුත්තො යොජිතො යුත්තප්පයුත්තො. සමාධිභාවනාරතොති පඨමජ්ඣානාදිභාවනාය රතො අල්ලීනො ච. සබ්බාසවෙ සකලකිලෙසෙ, පරිඤ්ඤාය ජානිත්වා පජහිත්වා, අනාසවො නික්කිලෙසො විහරාමීති සම්බන්ධො.

393. “致力于远离”（Pavivekamanuyutto），即以各种方式致力于远离、独处，恒常相应。“乐于修习禅定”（Samādhibhāvanārato），即乐于并沉浸于初禅等禅修。其关联如下：通过遍知并断除一切漏、所有烦恼，（行者）成为无漏、无烦恼者而住。

394. ඉදානි අත්තනො පුඤ්ඤසම්භාරවසෙන පුබ්බචරිතස්ස ඵලං දස්සෙන්තො ධරණිම්පි සුගම්භීරන්තිආදිමාහ.

394. 如今，为显示依于自身福德资粮，过去所行之果，（尊者）说了以“大地亦甚深”等为开首的偈颂。

තත්‍රායමනුපුබ්බීකථා – බුද්ධෙන චොදිතොති සම්මාසම්බුද්ධෙන චොදිතො උය්‍යොජිතො. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පෙක්ඛතොති මහතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පස්සන්තස්ස. මිගාරමාතුපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයීති පුබ්බාරාමෙ විසාඛාය මහාඋපාසිකාය කාරිතං සහස්සත්ථම්භපටිමණ්ඩිතං මහාපාසාදං අත්තනො පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පෙසිං. එකස්මිඤ්හි සමයෙ පුබ්බාරාමෙ යථාවුත්තපාසාදෙ භගවති විහරන්තෙ සම්බහුලා නවකතරා භික්ඛූ උපරිපාසාදෙ නිසින්නා සත්ථාරම්පි අචින්තෙත්වා තිරච්ඡානකථං කථෙතුමාරද්ධා. තං සුත්වා භගවා තෙ සංවෙජෙත්වා අත්තනො ධම්මදෙසනාය භාජනභූතෙ කාතුකාමො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සසි ත්වං, මොග්ගල්ලාන, නවෙ භික්ඛූ තිරච්ඡානකථමනුයුත්තෙ’’ති තං සුත්වා ථෙරො සත්ථු අජ්ඣාසයං ඤත්වා අභිඤ්ඤාපාදකං ආපොකසිණාරම්මණං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය ‘‘පාසාදස්ස පතිට්ඨිතොකාසං උදකං හොතූ’’ති අධිට්ඨාය පාසාදමත්ථකෙ ථුපිකං පාදඞ්ගුට්ඨෙන පහරි, පාසාදො ඔනමිත්වා එකෙන පස්සෙන අට්ඨාසි. පුනපි පහරි, අපරෙනපි පස්සෙන අට්ඨාසි. තෙ භික්ඛූ භීතා සංවිග්ගා පාසාදස්ස පතනභයෙන තතො නික්ඛමිත්වා භගවතො සමීපෙ අට්ඨංසු. සත්ථා තෙසං අජ්ඣාසයං ඔලොකෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා තෙසු කෙචි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු, කෙචි සකදාගාමිඵලෙ, කෙචි අනාගාමිඵලෙ, කෙචි අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. ස්වායමත්ථො පාසාදකම්පනසුත්තෙන දීපෙතබ්බො.

于此，其次第说是：“被佛陀督促”，即是被正等觉者所激励。“比丘僧众观看时”，即是大众比丘僧观看的时候。“以足趾撼动鹿母讲堂”，是指在东园(Pubbārāma)，由大优婆夷(mahāupāsikā)毘舍佉(Visākhā)所造，以千柱庄严的大讲堂，他以自己的足趾撼动了它。有一次，世尊住在东园上述的讲堂里，众多年轻比丘坐在上层，对导师毫不顾念，开始谈论畜生论。世尊听闻后，想要使他们警醒，成为堪受正法的根器，便对具寿大目犍连长老说：“目犍连，你看到那些年轻比丘正沉溺于畜生论吗？”长老听后，了知世尊的意趣，便入以神通为基础、以水遍为所缘的第四禅，出定后，决意道：“愿此讲堂的地基化为水！”然后以足趾敲击讲堂顶上的尖塔，讲堂便向一侧倾斜。再次敲击，又向另一侧倾斜。那些比丘恐惧悚惧，因害怕讲堂倒塌，便从里面出来，站到世尊跟前。导师观察他们的意乐后，为他们说法。听闻此法后，他们当中，有的安住于须陀洹果，有的安住于斯陀含果，有的安住于阿那含果，有的安住于阿罗汉果。此义当由《震动讲堂经》(Pāsādakampanasutta)阐明。

වෙජයන්තපාසාදන්ති [Pg.273] සො වෙජයන්තපාසාදො තාවතිංසභවනෙ යොජනසහස්සුබ්බෙධො අනෙකසහස්සනිය්‍යූහකූටාගාරපටිමණ්ඩිතො දෙවාසුරසඞ්ගාමෙ අසුරෙ ජිනිත්වා සක්කෙ දෙවානමින්දෙ නගරමජ්ඣෙ ඨිතෙ උට්ඨිතො විජයන්තෙන නිබ්බත්තත්තා ‘‘වෙජයන්තො’’ති ලද්ධනාමො පාසාදො, තං සන්ධායාහ – ‘‘වෙජයන්තපාසාද’’න්ති, තම්පි අයං ථෙරො පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පෙති. එකස්මිඤ්හි සමයෙ භගවන්තං පුබ්බාරාමෙ විහරන්තං සක්කො දෙවරාජා උපසඞ්කමිත්වා තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තිං පුච්ඡි. තස්ස භගවා විස්සජ්ජෙසි. සො තං සුත්වා අත්තමනො පමුදිතො අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා අත්තනො දෙවලොකමෙව ගතො. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එවං චින්තෙසි – ‘‘අයං සක්කො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එවරූපං ගම්භීරනිබ්බානපටිසංයුත්තං පඤ්හං පුච්ඡි, භගවතා ච පඤ්හො විස්සජ්ජිතො, කිං නු ඛො ජානිත්වා ගතො, උදාහු අජානිත්වා. යංනූනාහං දෙවලොකං ගන්ත්වා තමත්ථං ජානෙය්‍ය’’න්ති? සො තාවදෙව තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා සක්කං දෙවානමින්දං තමත්ථං පුච්ඡි. සක්කො දිබ්බසම්පත්තියා පමත්තො හුත්වා වික්ඛෙපං අකාසි. ථෙරො තස්ස සංවෙගජනනත්ථං වෙජයන්තපාසාදං පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පෙසි. තෙන වුත්තං –

胜利殿(Vejayantapāsāda)：那座胜利殿位于三十三天(Tāvatiṃsa)，高一千由旬，以无数千计的尖顶楼阁庄严。在天神与阿修罗之战中，天帝释(Sakka)战胜阿修罗后，立于城中，此殿因由胜利者建成而得名“胜利殿”。这位长老也用脚趾撼动了它。实则，有一次世尊住在东园(Pubbārāma)时，天帝释前来请教关于贪爱灭尽解脱的问题。世尊为他解答。他听后心生欢喜，非常愉悦，顶礼右绕后便返回自己的天界。那时，具寿大目犍连(Mahāmoggallāna)心想：“这位天帝释前来向世尊请教如此深奥、与涅槃相应的问题，世尊也为他解答了。他究竟是明白了才走的，还是不明白呢？我何不到天界去，了解此事？”于是他即刻前往三十三天，向天帝释询问此事。天帝释因沉溺于天界的成就而放逸，心不在焉。长老为了让他生起悚惧感，便用脚趾撼动了胜利殿。因此说——

‘‘යො වෙජයන්තපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයි;

ඉද්ධිබලෙනුපත්ථද්ධො, සංවෙජෙසි ච දෙවතා’’ති. (ම. නි. 1.513);

“具神通力者，以足趾动摇胜利殿，亦令诸天神悚惧。”（中部1.513）

අයං පනත්ථො – චූළතණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තිසුත්තෙන (ම. නි. 1.390 ආදයො) දීපෙතබ්බො. කම්පිතාකාරො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව. ‘‘සක්කං සො පරිපුච්ඡතී’’ති (ම. නි. 1.513) යථාවුත්තමෙව ථෙරස්ස තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තිපුච්ඡං සන්ධාය වුත්තං. තෙනාහ – ‘‘අපාවුසො, ජානාසි, තණ්හක්ඛයවිමුත්තියො’’ති? තස්ස සක්කො වියාකාසි. ඉදං ථෙරෙන පාසාදකම්පනෙ කතෙ සංවිග්ගහදයෙන පමාදං පහාය යොනිසො මනසි කරිත්වා පඤ්හස්ස බ්‍යාකතභාවං සන්ධාය වුත්තං. සත්ථාරා දෙසිතනියාමෙනෙව හි සො තදා කථෙසි. තෙනාහ – ‘‘පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථ’’න්ති (ම. නි. 1.513). තත්ථ සක්කං සො පරිපුච්ඡතීති සක්කං දෙවරාජං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො සත්ථාරා දෙසිතාය තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තියා සම්මදෙව ගහිතභාවං පුච්ඡි. අතීතත්ථෙ හි ඉදං වත්තමානවචනං. අපාවුසො, ජානාසීති ආවුසො, අපි ජානාසි, කිං ජානාසි? තණ්හක්ඛයවිමුත්තියොති (ම. නි. 1.513) තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තියො සත්ථාරා තුය්හං දෙසිතා, තථා ‘‘කිං [Pg.274] ජානාසී’’ති පුච්ඡති. තණ්හක්ඛයවිමුත්තියොති වා තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තිසුත්තස්ස දෙසනං පුච්ඡති.

此义应当用《小渴爱灭尽解脱经》(Cūḷataṇhāsaṅkhayavimuttisutta)（《中部》1.390等）来阐明。震动的样子已在前面说过。“他询问帝释(Sakka)”（《中部》1.513），是针对长老如前所述关于渴爱灭尽解脱的提问而说。因此说：“贤友(āvuso)，你了知渴爱灭尽解脱吗？”帝释为他作了解释。这是指长老使宫殿震动时，帝释心怀悚惧，舍离放逸，如理作意后回答了问题的情况。因为他当时确实是依循世尊所教导的准则而说。因此说：“所问如实答”（《中部》1.513）。此处“他询问帝释”是指大目犍连(Mahāmoggallāna)长老向天主帝释询问，他是否已正确领会世尊所教导的渴爱灭尽解脱。此处的现在时态词用于表达过去之义。“贤友，你了知吗？”是问：“贤友，你是否了知？了知什么？”“渴爱灭尽解脱”（《中部》1.513）是问：“世尊为你宣说了渴爱灭尽解脱，你是否如实了知？”或者说，是问关于《渴爱灭尽解脱经》的教导。

බ්‍රහ්මානන්ති මහාබ්‍රහ්මානං. සුධම්මායාභිතො සභන්ති (ම. නි. 1.513) සුධම්මාය සභාය. අයං පන බ්‍රහ්මලොකෙ සුධම්මා සභා, න තාවතිංසභවනෙ. සුධම්මාසභාවිරහිතො දෙවලොකො නාම නත්ථි. ‘‘අජ්ජාපි තෙ, ආවුසො, සා දිට්ඨි, යා තෙ දිට්ඨි පුරෙ අහූ’’ති ඉමං බ්‍රහ්මලොකං උපගන්තුං සමත්ථො නත්ථි කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා. සත්ථු ඉධාගමනතො පුබ්බෙ යා තුය්හං දිට්ඨි අහොසි, කිං අජ්ජාපි ඉදානිපි සා දිට්ඨි න විගතාති? පස්සසි වීතිවත්තන්තං බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරන්ති බ්‍රහ්මලොකෙ වීතිපතන්තං මහාකප්පිනමහාකස්සපාදීහි සාවකෙහි පරිවාරිතස්ස තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නස්ස සසාවකස්ස භගවතො ඔකාසං පස්සසීති අත්ථො. එකස්මිඤ්හි සමයෙ භගවා බ්‍රහ්මලොකෙ සුධම්මාය සභාය සන්නිපතිත්වා සන්නිසින්නස්ස ‘‘අත්ථි නු ඛො කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා එවංමහිද්ධිකො, සො ඉධ ආගන්තුං සක්කුණෙය්‍යා’’ති චින්තෙන්තස්ස බ්‍රහ්මුනො චිත්තමඤ්ඤාය තත්ථ ගන්ත්වා බ්‍රහ්මුනො මත්ථකෙ ආකාසෙ නිසින්නො තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා ඔභාසං මුඤ්චන්තො මහාමොග්ගල්ලානාදීනං ආගමනං චින්තෙසි. සහ චින්තනෙන තෙපි තත්ථ ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා සත්ථු අජ්ඣාසයං ඤත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා පච්චෙකදිසාසු නිසීදිත්වා ඔභාසං විස්සජ්ජෙසුං. සකලබ්‍රහ්මලොකො එකොභාසො අහොසි. සත්ථා බ්‍රහ්මුනො කල්ලචිත්තතං ඤත්වා චතුසච්චපකාසනං ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ අනෙකානි බ්‍රහ්මසහස්සානි මග්ගඵලෙසු පතිට්ඨහිංසු. තං සන්ධාය චොදෙන්තො අජ්ජාපි තෙ, ආවුසො, සා දිට්ඨීති ගාථමාහ. අයං පනත්ථො බකබ්‍රහ්මසුත්තෙන (සං. නි. 1.175) දීපෙතබ්බො. වුත්තං හෙතං (සං. නි. 1.176) –

“梵天众”（Brahmānaṃ）是指大梵天众（mahābrahmānaṃ）。“于善法堂旁之集会”（Sudhammāyābhito sabhaṃ），即善法堂（sudhammāya sabhāya）。（参考《中部》1.513）此善法堂是在梵天界，而非在忉利天（Tāvatiṃsa）。无善法堂者，不名为天界。“贤友，汝昔所持之见，今仍有耶？”此见解即：无有任何沙门或婆罗门能至此梵天界。导师未来此地前，汝所持有之见，难道至今仍未舍离吗？“汝见遍照梵界光”者，义为：汝见世尊为大劫宾那（Mahākappina）、大迦叶（Mahākassapa）等声闻所围绕，与诸声闻弟子同入火界定而坐，见其光明否？诚然，曾于一时，诸梵天集于梵天界之善法堂。世尊了知其中一位梵天心想：“是否有沙门或婆罗门有如此大神通，能来此处？”，便前往彼处，坐于该梵天顶上之虚空中，入火界定，放射光明，并忆念大目犍连（Mahāmoggallāna）等前来。随其忆念，彼等亦至彼处，礼敬导师，了知导师意向后，即入火界定，于各方坐已，放射光明。整个梵天界成为一片光明。导师知梵天心已柔软，便开示阐明四谛之法。说法结束时，数千梵天证得道果。缘于此事而呵责，故说偈言：“贤友，汝昔所持之见，今仍有耶？”此义当由《婆伽梵天经》（Baka-brahma Sutta, 相应部1.175）阐明。诚如经言（相应部1.176）：

‘‘එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රහ්මුනො එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති – ‘නත්ථි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා යො ඉධ ආගච්ඡෙය්‍යා’ති. අථ ඛො භගවා තස්ස බ්‍රහ්මුනො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය[Pg.275], පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය; එවමෙව ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො භගවා තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසීදි තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා.

有一次，世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇陀林(Jetavana)的给孤独(Anāthapiṇḍika)园。当时，某位梵天生起了这样的恶见：“没有沙门或婆罗门能来到这里。”于是，世尊以心了知那位梵天的心念，犹如强壮之人屈伸手臂一般，就在祇陀林隐没，而于彼梵界显现。然后，世尊在那位梵天的上方虚空中，入火界定而结跏趺坐。

‘‘අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස එතදහොසි ‘කහං නු ඛො භගවා එතරහි විහරතී’ති? අද්දස ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවන්තං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසින්නං තෙජොධාතුං සමාපන්නං. දිස්වාන සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය; එවමෙව ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පුරත්ථිමං දිසං නිස්සාය තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසීදි තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා නීචතරං භගවතො.

那时，具寿大目犍连(Mahāmoggallāna)心想：“现在世尊住在哪里呢？”具寿大目犍连以清净、超人之天眼，看见世尊在那位梵天的上方虚空中结跏趺坐，已入火界定。看见之后，犹如强壮之人屈伸手臂一般，就在祇陀林(Jetavana)隐没，而于彼梵界显现。然后，具寿大目犍连面向东方，在那位梵天的上方虚空中，入于火界定而结跏趺坐，位置比世尊更低。

‘‘අථ ඛො ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස එතදහොසි – ‘කහං නු ඛො භගවා එතරහි විහරතී’ති? අද්දස ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො භගවන්තං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසින්නං තෙජොධාතුං සමාපන්නං. දිස්වාන සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො…පෙ… එවමෙව ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො දක්ඛිණං දිසං නිස්සාය තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසීදි තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා නීචතරං භගවතො.

那时，具寿摩诃迦叶(Mahākassapa)心想：“世尊现在安住何处？”具寿摩诃迦叶以清净、超人之天眼，看见世尊于那位梵天的上方虚空中结跏趺坐，已入火界定。见后，犹如力士屈伸臂顷，于祇陀林(Jetavana)隐没，现身于彼梵天界。其后，具寿摩诃迦叶朝向南方，于那位梵天的上方虚空中结跏趺坐，入火界定，坐于世尊下方。

‘‘අථ ඛො ආයස්මතො මහාකප්පිනස්ස එතදහොසි – ‘කහං නු ඛො භගවා එතරහි විහරතී’ති? අද්දස ඛො ආයස්මා මහාකප්පිනො භගවන්තං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසින්නං තෙජොධාතුං සමාපන්නං. දිස්වාන සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො…පෙ… එවමෙව ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ [Pg.276] පාතුරහොසි. අථ ඛො ආයස්මා මහාකප්පිනො පච්ඡිමං දිසං නිස්සාය තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසීදි තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා නීචතරං භගවතො.

那时，具寿摩诃劫宾那(Mahākappina)心想：“世尊现在安住何处？”具寿摩诃劫宾那以清净、超人之天眼，看见世尊于那位梵天的上方虚空中结跏趺坐，已入火界定。见后，犹如力士屈伸臂顷，于祇陀林(Jetavana)隐没，现身于彼梵天界。其后，具寿摩诃劫宾那朝向西方，于那位梵天的上方虚空中结跏趺坐，入火界定，坐于世尊下方。

‘‘අථ ඛො ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස එතදහොසි – ‘කහං නු ඛො භගවා එතරහි විහරතී’ති? අද්දස ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො භගවන්තං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසින්නං තෙජොධාතුං සමාපන්නං. දිස්වාන සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො…පෙ… එවමෙව ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො උත්තරං දිසං නිස්සාය තස්ස බ්‍රහ්මුනො උපරිවෙහාසං පල්ලඞ්කෙන නිසීදි තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා නීචතරං භගවතො’’.

那时，具寿阿那律(Anuruddha)心想：“世尊现在安住何处？”具寿阿那律以清净、超人之天眼，看见世尊于那位梵天的上方虚空中结跏趺坐，已入火界定。见后，犹如力士屈伸臂顷，于祇陀林(Jetavana)隐没，现身于彼梵天界。其后，具寿阿那律朝向北方，于那位梵天的上方虚空中结跏趺坐，入火界定，坐于世尊下方。

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං බ්‍රහ්මානං ගාථාය අජ්ඣභාසි –

于是，具寿大目犍连以偈颂对那位梵天说道：

‘‘අජ්ජාපි තෙ ආවුසො සා දිට්ඨි, යා තෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සසි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සර’’න්ති.

“贤友，你今日还持有你往昔所持的见解吗？你看见在梵天界中，有光辉超越其上吗？”

‘‘න මෙ මාරිස සා දිට්ඨි, යා මෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සාමි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං;

ස්වාහං අජ්ජ කථං වජ්ජං, අහං නිච්චොම්හි සස්සතො’’ති.

“尊者，我已不持有我往昔所持的见解。我看见在梵天界中，有光辉超越其上。今日我怎能还说‘我是常，我是恒’呢？”

‘‘අථ ඛො භගවා තං බ්‍රහ්මානං සංවෙජෙත්වා සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො…පෙ… එවමෙව තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො ජෙතවනෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො සො බ්‍රහ්මා අඤ්ඤතරං බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජං ආමන්තෙසි – ‘එහි ත්වං, මාරිස, යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කම, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එවං වදෙහි – ‘‘අත්ථි නු ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, අඤ්ඤෙපි තස්ස භගවතො සාවකා එවංමහිද්ධිකා එවංමහානුභාවා සෙය්‍යථාපි භවං මොග්ගල්ලානො කස්සපො කප්පිනො අනුරුද්ධො’’ති? ‘එවං, මාරිසා’ති ඛො සො බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජො තස්ස බ්‍රහ්මුනො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං [Pg.277] එතදවොච – ‘අත්ථි නු ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, අඤ්ඤෙපි තස්ස භගවතො සාවකා එවංමහිද්ධිකා එවංමහානුභාවා සෙය්‍යථාපි භවං මොග්ගල්ලානො කස්සපො කප්පිනො අනුරුද්ධො’ති? අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජං ගාථාය අජ්ඣභාසි –

那时，世尊使那位梵天悚然之后，犹如一位强壮的人……就在那样，他在那个梵天界隐没，而出现在祇陀林。然后，那位梵天对一位梵众天人说：“来，贤者，你到具寿大目犍连那里去。去了之后，对具寿大目犍连这样说：‘贤者目犍连，世尊的弟子中，是否还有其他像您目犍连、迦叶、劫宾那、阿那律这样有大神通、大威力的呢？’”“是的，贤者。”那位梵众天人回答了那位梵天后，就到具寿大目犍连那里去。去了之后，对具寿大目犍连说了这番话：“贤者目犍连，世尊的弟子中，是否还有其他像您目犍连、迦叶、劫宾那、阿那律这样有大神通、大威力的呢？”于是，具寿大目犍连以偈颂对那位梵众天人说：

‘‘තෙවිජ්ජා ඉද්ධිපත්තා ච, චෙතොපරියායකොවිදා;

ඛීණාසවා අරහන්තො, බහූ බුද්ධස්ස සාවකා’’ති.

“佛陀的弟子中，有许多是具足三明、已达神通、善巧于他心智、漏尽的阿罗汉。”

‘‘අථ ඛො සො බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා යෙන සො බ්‍රහ්මා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං බ්‍රහ්මානං එතදවොච – ‘ආයස්මා මාරිස මහාමොග්ගල්ලානො එවමාහ –

那时，那位梵众天人对具寿大目犍连所说的话感到欢喜、随喜后，便去到那位梵天那里。去了之后，对那位梵天这样说：“贤者，具寿大目犍连这样说——

‘‘‘තෙවිජ්ජා ඉද්ධිපත්තා ච, චෙතොපරියායකොවිදා;

ඛීණාසවා අරහන්තො, බහූ බුද්ධස්ස සාවකා’’’ති. –

“‘佛陀的弟子中，有许多是具足三明、已达神通、善巧于他心智、漏尽的阿罗汉。’”

ඉදමවොච සො බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජො. අත්තමනො ච සො බ්‍රහ්මා තස්ස බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජස්ස භාසිතං අභිනන්දීති (සං. නි. 1.176).

那位梵众天人说了这番话。那位梵天心满意足，对那位梵众天人所说的话感到欢喜。

ඉදං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අයං පනත්ථො බකබ්‍රහ්මසුත්තෙන දීපෙතබ්බො’’ති.

这是针对此而说：“此义当由《婆迦梵天经》阐明。”

මහානෙරුනො කූටන්ති (ම. නි. 1.513) කූටසීසෙන සකලමෙව සිනෙරුපබ්බතරාජං වදසි. විමොක්ඛෙන අපස්සයීති (ම. නි. 1.513) ඣානවිමොක්ඛෙන නිස්සයෙන අභිඤ්ඤායෙන පස්සයීති අධිප්පායො. වනන්ති (ම. නි. 1.513) ජම්බුදීපං. සො හි වනබාහුල්ලතාය ‘‘වන’’න්ති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘ජම්බුමණ්ඩස්ස ඉස්සරො’’ති. පුබ්බවිදෙහානන්ති (ම. නි. 1.513) පුබ්බවිදෙහට්ඨානඤ්ච පුබ්බවිදෙහන්ති අත්ථො. යෙ ච භූමිසයා නරාති (ම. නි. 1.513) භූමිසයා නරා නාම අපරගොයානඋත්තරකුරුකා ච මනුස්සා. තෙ හි ගෙහාභාවතො ‘‘භූමිසයා’’ති වුත්තා. තෙපි සබ්බෙ අපස්සයීති සම්බන්ධො. අයං පනත්ථො නන්දොපනන්දදමනෙන දීපෙතබ්බො – එකස්මිං කිර සමයෙ අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා ‘‘ස්වෙ, භන්තෙ, පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මය්හං ගෙහෙ භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙත්වා පක්කාමි. තංදිවසඤ්ච භගවතො පච්චූසසමයෙ දසසහස්සිලොකධාතුං ඔලොකෙන්තස්ස නන්දොපනන්දො නාම [Pg.278] නාගරාජා ඤාණමුඛෙ ආපාථං ආගච්ඡි. භගවා ‘‘අයං නාගරාජා මය්හං ඤාණමුඛෙ ආපාථං ආගච්ඡති, කිං නු ඛො භවිස්සතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො සරණගමනස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘අයං මිච්ඡාදිට්ඨිකො තීසු රතනෙසු අප්පසන්නො, කො නු ඛො ඉමං මිච්ඡාදිට්ඨිකො විමොචෙය්‍යා’’ති ආවජ්ජෙන්තො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං අද්දස. තතො පභාතාය රත්තියා සරීරපටිජග්ගනං කත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආනන්ද, පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං ආරොචෙහි – ‘තථාගතො දෙවචාරිකං ගච්ඡතී’’’ති. තංදිවසඤ්ච නන්දොපනන්දස්ස ආපානභූමිං සජ්ජයිංසු. සො දිබ්බරතනපල්ලඞ්කෙ දිබ්බෙන සෙතච්ඡත්තෙන ධාරියමානො තිවිධනාටකෙහි චෙව නාගපරිසාය ච පරිවුතො දිබ්බභාජනෙසු උපට්ඨාපිතඅන්නපානං ඔලොකයමානො නිසින්නො හොති. අථ ඛො භගවා යථා නාගරාජා පස්සති, තථා කත්වා තස්ස විමානමත්ථකෙනෙව පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං තාවතිංසදෙවලොකාභිමුඛො පායාසි.

“大须弥山之顶”（《中部》1.513）：以峰顶之首，称呼整座须弥山王。“以解脱而观察”（《中部》1.513）：意思是，以禅定解脱为依，以神通智观察。“森林”（《中部》1.513）：指瞻部洲。因其森林繁茂，故称‘森林’。因此说‘瞻部洲的主人’。“东胜身洲人”（《中部》1.513）：意思是东胜身洲之地与东胜身洲之人。“睡在地上的人”（《中部》1.513）：所谓睡在地上的人，是指西牛货洲和北俱卢洲的人。因他们没有房屋，故称‘睡在地上的人’。他们也全都被观察到，这是上下文的关联。这个义理应当以调伏难陀优波难陀（Nandopananda）的故事来阐明——据说有一次，给孤独居士听了世尊的说法后，邀请道：‘世尊，请于明日与五百位比丘一同到我家中接受供养。’说完便离开了。那天黎明时分，世尊在观察一万世界时，一位名叫难陀优波难陀（Nandopananda）的龙王进入其智见范围。世尊思惟：‘这位龙王进入我的智见范围，将有何事发生呢？’在省察时，他看见了对方有皈依的助缘，‘此人是邪见者，于三宝无净信，谁能使这位邪见者解脱呢？’如此省察时，他看见了大目犍连长老。天亮之后，他洗漱完毕，对具寿阿难说：‘阿难，去告知五百位比丘：如来将要天界游行。’那天，他们为难陀优波难陀（Nandopananda）准备了宴饮之地。他坐在天界的宝座上，由天界的白伞盖为他撑持，被三类伎乐和龙众围绕，观看着陈设在天界器皿中的饮食。那时，世尊为了让龙王看见，便与五百位比丘一起，从其宫殿上方，朝三十三天界（Tāvatiṃsa）而去。

තෙන ඛො පන සමයෙන නන්දොපනන්දස්ස නාගරාජස්ස එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති ‘‘ඉමෙ හි නාම මුණ්ඩසමණකා අම්හාකං උපරිභවනෙන දෙවානං තාවතිංසානං භවනං පවිසන්තිපි නික්ඛමන්තිපි, න දානි ඉතො පට්ඨාය ඉමෙසං අම්හාකං මත්ථකෙ පාදපංසුං ඔකිරන්තානං ගන්තුං දස්සාමී’’ති උට්ඨාය සිනෙරුපාදං ගන්ත්වා තං අත්තභාවං විජහිත්වා සිනෙරුං සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිපිත්වා උපරි ඵණං කත්වා තාවතිංසභවනං අවකුජ්ජෙන ඵණෙන පරිග්ගහෙත්වා අදස්සනං ගමෙසි.

尔时，龙王难陀优波难陀(Nandopananda)生起此等恶见：“此等剃头沙门，竟从我等上方，出入三十三天(Tāvatiṃsa)天神之殿。自今而后，我决不容此辈于我等头顶撒下足尘而过！”于是，他起身前往须弥山脚，舍弃己身，以其身躯七匝缠绕须弥山，于其上展开头罩，以倒覆之头罩笼罩三十三天之殿，使其隐没不见。

අථ ඛො ආයස්මා රට්ඨපාලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පුබ්බෙ, භන්තෙ, ඉමස්මිං පදෙසෙ ඨිතො සිනෙරුං පස්සාමි, සිනෙරුපරිභණ්ඩං පස්සාමි, තාවතිංසං පස්සාමි, වෙජයන්තං පස්සාමි, වෙජයන්තස්ස පාසාදස්ස උපරිධජං පස්සාමි. කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යං එතරහි නෙව සිනෙරුං පස්සාමි…පෙ… න වෙජයන්තස්ස පාසාදස්ස උපරිධජං පස්සාමී’’ති. ‘‘අයං, රට්ඨපාල, නන්දොපනන්දො නාම නාගරාජා තුම්හාකං කුපිතො සිනෙරුං සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිපිත්වා උපරි ඵණෙන පටිච්ඡාදෙත්වා අන්ධකාරං කත්වා ඨිතො’’ති. ‘‘දමෙමි නං, භන්තෙ’’ති. න භගවා නං අනුජානි. අථ ඛො ආයස්මා භද්දියො, ආයස්මා රාහුලොති අනුක්කමෙන සබ්බෙපි භික්ඛූ උට්ඨහිංසු. භගවා අනුජානි.

于是，具寿护国对世尊说此言：“世尊，往昔我立于此处，得见须弥山，得见须弥山之庄严，得见三十三天，得见胜利殿，得见胜利殿顶之幢幡。世尊，是何因何缘，如今我既不见须弥山……亦不见胜利殿顶之幢幡？”“护国，此乃龙王难陀优波难陀对汝等生瞋，以其身七匝缠绕须弥山，于其上以头罩覆盖，制造黑暗而住。”“世尊，我愿调伏彼！”世尊不允。其后，具寿跋提(Bhaddiya)、具寿罗睺罗，乃至所有比丘皆依次起身。世尊亦不允。

අවසානෙ [Pg.279] මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො – ‘‘අහං, භන්තෙ, දමෙමි න’’න්ති ආහ. ‘‘දමෙහි, මොග්ගල්ලානා’’ති භගවා අනුජානි. ථෙරො අත්තභාවං විජහිත්වා මහන්තං නාගරාජවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා නන්දොපනන්දං චුද්දසක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිපිත්වා තස්ස ඵණමත්ථකෙ අත්තනො ඵණං ඨපෙත්වා සිනෙරුනා සද්ධිං අභිනිප්පීළෙසි. නාගරාජා ධූමායි. ථෙරොපි ‘‘න තුය්හංයෙව සරීරෙ ධූමො අත්ථි, මය්හම්පි අත්ථී’’ති ධූමායි. නාගරාජස්ස ධූමො ථෙරං න බාධති, ථෙරස්ස පන ධූමො නාගරාජං බාධති. තතො නාගරාජා පජ්ජලි, ථෙරොපි ‘‘න තුය්හංයෙව සරීරෙ අග්ගි අත්ථි, මය්හම්පි අත්ථී’’ති පජ්ජලි. නාගරාජස්ස තෙජො ථෙරං න බාධති, ථෙරස්ස පන තෙජො නාගරාජානං බාධති. නාගරාජා – ‘‘අයං මං සිනෙරුනා අභිනිප්පීළෙත්වා ධූමායති චෙව පජ්ජලති චා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘භො, තුවං කොසී’’ති පටිපුච්ඡි. ‘‘අහං ඛො, නන්ද, මොග්ගල්ලානො’’ති. ‘‘භන්තෙ, අත්තනො භික්ඛුභාවෙන තිට්ඨාහී’’ති.

最后，大目犍连长老说：“世尊，我来调伏他。”世尊允许道：“目犍连，你去调伏他吧。”长老舍弃自身，化作巨大的龙王之相，用身体缠绕龙王难陀优波难陀(Nandopananda)十四匝，将自己的头置于其头顶之上，连同须弥山一起挤压。龙王冒出烟。长老也说：“不只你的身体有烟，我也有。”于是也冒出烟。龙王的烟不能伤害长老，而长老的烟却能伤害龙王。接着龙王燃起火，长老也说：“不只你的身体有火，我也有。”于是也燃起火。龙王的火力不能伤害长老，而长老的火力却能伤害龙王。龙王心想：“此人以须弥山挤压我，自己还冒烟燃火。”于是反问道：“喂，你是谁？”“难陀，我实是目犍连。”“尊者，请安住于您本来的比丘之身吧。”

ථෙරො තං අත්තභාවං විජහිත්වා තස්ස දක්ඛිණකණ්ණසොතෙන පවිසිත්වා වාමකණ්ණසොතෙන නික්ඛමි, වාමකණ්ණසොතෙන පවිසිත්වා දක්ඛිණකණ්ණසොතෙන නික්ඛමි. තථා දක්ඛිණනාසසොතෙන පවිසිත්වා වාමනාසසොතෙන නික්ඛමි, වාමනාසසොතෙන පවිසිත්වා දක්ඛිණනාසසොතෙන නික්ඛමි. තතො නාගරාජා මුඛං විවරි, ථෙරො මුඛෙන පවිසිත්වා අන්තොකුච්ඡියං පාචීනෙන ච පච්ඡිමෙන ච චඞ්කමති. භගවා – ‘‘මොග්ගල්ලාන, මනසි කරොහි, මහිද්ධිකො නාගො’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘මය්හං ඛො, භන්තෙ, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, තිට්ඨතු, භන්තෙ, නන්දොපනන්දො, අහං නන්දොපනන්දසදිසානං නාගරාජානං සතම්පි සහස්සම්පි දමෙය්‍ය’’න්තිආදිමාහ.

长老舍弃了那个化身，从龙王的右耳孔进入，自左耳孔出来；又从左耳孔进入，自右耳孔出来。同样地，从右鼻孔进入，自左鼻孔出来；又从左鼻孔进入，自右鼻孔出来。然后龙王张开嘴，长老从其口中进入，于其腹中东西经行。世尊说：“目犍连，要留心，此龙神通广大。”长老说：“世尊，我的四神足(iddhipādā)已修习、多作、已作车乘、已作基础、已建立、已熟练、善巧发起。世尊，且不说这难陀优波难陀，即便有百个、千个像他一样的龙王，我也能调伏。”

නාගරාජා චින්තෙසි – ‘‘පවිසන්තො තාව මෙ න දිට්ඨො, නික්ඛමනකාලෙ දානි නං දාඨන්තරෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘නික්ඛමථ, භන්තෙ, මා මං අන්තොකුච්ඡියං අපරාපරං චඞ්කමන්තො බාධයිත්ථා’’ති ආහ. ථෙරො නික්ඛමිත්වා බහි අට්ඨාසි. නාගරාජා ‘‘අයං සො’’ති දිස්වා නාසවාතං විස්සජ්ජි, ථෙරො චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජි, ලොමකූපම්පිස්ස වාතො චාලෙතුං නාසක්ඛි. අවසෙසා භික්ඛූ කිර ආදිතො පට්ඨාය සබ්බපාටිහාරියානි කාතුං සක්කුණෙය්‍යුං, ඉමං පන ඨානං පත්වා එවං ඛිප්පනිසන්තිනො [Pg.280] හුත්වා සමාපජ්ජිතුං න සක්ඛිස්සන්තීති නෙසං භගවා නාගරාජදමනං නානුජානි.

龙王心忖：“他进来时我未见到，今其出去时，我当置其于獠牙间嚼食。”如是思已，便言：“尊者，请出去吧，勿于我腹中往返经行，恼乱于我。”长老出，立于外。龙王见“此即是彼”，遂喷鼻息，长老入第四禅，此风甚至不能动其一毛孔。据说其余比丘，从始即能施展各种神通，然至此境，因彼等不能如是迅速入定，故世尊不允彼等调伏龙王。

නාගරාජා ‘‘අහං ඉමස්ස සමණස්ස නාසවාතෙන ලොමකූපම්පි චාලෙතුං නාසක්ඛි, මහිද්ධිකො සො සමණො’’ති චින්තෙසි. ථෙරො අත්තභාවං විජහිත්වා සුපණ්ණරූපං අභිනිම්මිනිත්වා සුපණ්ණවාතං දස්සෙන්තො නාගරාජානං අනුබන්ධි. නාගරාජා තං අත්තභාවං විජහිත්වා මාණවකවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමී’’ති වදන්තො ථෙරස්ස පාදෙ වන්දි. ථෙරො ‘‘සත්ථා, නන්ද, ආගතො, එහි ගමිස්සාමා’’ති නාගරාජානං දමෙත්වා නිබ්බිසං කත්වා ගහෙත්වා භගවතො සන්තිකං අගමාසි. නාගරාජා භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමී’’ති ආහ. භගවා ‘‘සුඛී හොහි, නාගරාජා’’ති වත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො අනාථපිණ්ඩිකස්ස නිවෙසනං අගමාසි.

龙王心忖：“我竟不能以鼻息动此沙门一毛孔，此沙门神通广大。”长老舍弃自身，幻化为金翅鸟之相，示金翅鸟之威势，追逐龙王。龙王亦舍弃自身，幻化为少年之相，向长老顶礼，言：“尊者，我皈依于您。”长老言：“难陀，导师已至，我们去吧。”遂调伏龙王，令其驯服，携之往世尊处。龙王礼拜世尊后，言：“世尊，我皈依于您。”世尊言：“龙王，愿你安乐。”言毕，便与比丘僧团一同前往给孤独的住所。

අනාථපිණ්ඩිකො ‘‘කිං, භන්තෙ, අතිදිවා ආගතත්ථා’’ති ආහ. ‘‘මොග්ගල්ලානස්ස ච නන්දොපනන්දස්ස ච සඞ්ගාමො අහොසී’’ති. ‘‘කස්ස පන, භන්තෙ, ජයො, කස්ස පරාජයො’’ති? ‘‘මොග්ගල්ලානස්ස ජයො, නන්දස්ස පරාජයො’’ති. අනාථපිණ්ඩිකො ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා සත්තාහං එකපටිපාටියා භත්තං සත්තාහං ථෙරස්ස සක්කාරං කරිස්සාමී’’ති වත්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛානං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං මහාසක්කාරං අකාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘නන්දොපනන්දදමනෙන දීපෙතබ්බො’’ති.

给孤独(Anāthapiṇḍika)说：“世尊，为何这么晚才来？”“目犍连(Moggallāna)与难陀优波难陀(Nandopananda)之间发生了一场战斗。”“世尊，那么谁胜谁负呢？”“目犍连胜，难陀优波难陀负。”给孤独说：“世尊，请世尊应允我连续七日供食，我将在这七日中供养长老。”说完，他便在七日中，对以佛陀为首的五百位比丘作了大供养。是故说：“当以调伏难陀优波难陀之事而宣说。”

එකස්මිඤ්හි සමයෙ පුබ්බාරාමෙ විසාඛාය මහාඋපාසිකාය කාරිතසහස්සගබ්භපටිමණ්ඩිතෙ පාසාදෙ භගවති විහරන්තෙ…පෙ… සංවෙජෙසි ච දෙවතාති. තෙන වුත්තං –

实有一时，世尊住在东园(Pubbārāma)，即大优婆夷毘舍佉(Visākhā)所建、饰有千间房舍的殿堂中时……乃至……并震动了诸天。是故说：

‘‘ධරණිම්පි සුගම්භීරං, බහලං දුප්පධංසියං;

වාමඞ්ගුට්ඨෙන ඛොභෙය්‍යං, ඉද්ධියා පාරමිං ගතො’’ති.

“我已达神通究竟，即便是这甚深、厚实、难毁坏的大地，我也能用左足大拇趾令其震动。”

තත්ථ ඉද්ධියා පාරමිං ගතොති විකුබ්බනිද්ධිආදිඉද්ධියා පරියොසානං ගතො පත්තො.

此中，“神通已达究竟”，是指已到达、证得神变等神通的最终圆满。

395. අස්මිමානන්ති අහමස්මි පඤ්ඤාසීලසමාධිසම්පන්නොතිආදි අස්මිමානං න පස්සාමි න අක්ඛාමීති අත්ථො. තදෙව දීපෙන්තො මානො මය්හං න විජ්ජතීති ආහ. සාමණෙරෙ උපාදායාති සාමණෙරෙ ආදිං [Pg.281] කත්වා සකලෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ගරුචිත්තං ගාරවචිත්තං ආදරබහුමානං අහං කරොමීති අත්ථො.

395. “我慢(asmimāna)”者，谓“我具足慧、戒、定”等慢心。其义为：我未见、未说有此我慢。为阐明此义，而说“我无我慢”。“于诸沙弥”者，谓从沙弥(sāmaṇera)开始，我对全体比丘僧团，皆生起敬重、恭敬、尊重、崇敬之心。

396. අපරිමෙය්‍යෙ ඉතො කප්පෙති ඉතො අම්හාකං උප්පන්නකප්පතො අන්තරකප්පාදීහි අපරිමෙය්‍යෙ එකඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යස්ස උපරි සතසහස්සකප්පමත්ථකෙති අත්ථො. යං කම්මමභිනීහරින්ති අග්ගසාවකභාවස්ස පදං පුඤ්ඤසම්පත්තිං පූරෙසිං. තාහං භූමිමනුප්පත්තොති අහං තං සාවකභූමිං අනුප්පත්තො ආසවක්ඛයසඞ්ඛාතං නිබ්බානං පත්තො අස්මි අම්හීති අත්ථො.

396. “于无量劫前”者，谓从我们此生之劫起，历经无量之中间劫等，超过一阿僧祇又十万劫。“我所发起之业”者，谓我已圆满作为上首弟子之基础的福德资粮。“我已证得彼地”者，谓我已证得该弟子地，并已证得名为“诸漏已尽”的涅槃。

397. අත්ථපටිසම්භිදාදයො චතස්සො පටිසම්භිදා සොතාපත්තිමග්ගාදයො අට්ඨ විමොක්ඛා ඉද්ධිවිධාදයො ඡ අභිඤ්ඤායො මෙ මයා සච්ඡිකතා පච්චක්ඛං කතා. බුද්ධස්ස භගවතො ඔවාදානුසාසනීසඞ්ඛාතං සාසනං මයා කතං සීලපටිපත්තිනිප්ඵාදනවසෙන පරියොසාපිතන්ති අත්ථො.

397. 义无碍解等四无碍解、须陀洹道等（诸道果）、八解脱、神变等六神通，此等我皆已亲证。我已通过圆满戒行，完成了被称为教诫与教诲的世尊之教法。此为义。

ඉත්ථන්ති ඉමිනා පකාරෙන හෙට්ඨා වුත්තක්කමෙන. එවං සො එකස්සෙව අනොමදස්සීබුද්ධස්ස සන්තිකෙ ද්වික්ඛත්තුං බ්‍යාකරණං ලභි. කථං? හෙට්ඨා වුත්තනයෙන සෙට්ඨි හුත්වා තස්ස භගවතො සන්තිකෙ ලද්ධබ්‍යාකරණො තතො චුතො සාමුද්දිකෙ නාගභවනෙ නිබ්බත්තො තස්සෙව භගවතො සන්තිකෙ දීඝායුකභාවෙන උපහාරං කත්වා නිමන්තෙත්වා භොජෙත්වා මහාපූජං අකාසි. තදාපි භගවා බ්‍යාකරණං කථෙසි. සුදන්ති පදපූරණෙ නිපාතො. ආයස්මාති පියවචනං ගරුගාරවාධිවචනං. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ඉමා අපදානගාථායො අභාසිත්ථ කථෙසි. ඉතීති පරිසමාපනත්ථෙ නිපාතො.

“如是”(itthaṃ)，依此方式，如前所述。他即于阿那牟达西(Anomadassī)佛处，两次获得授记。其经过如何？如前所述，他先为长者，于彼世尊处获得授记；从彼处去世后，转生于海中龙宫，以长寿之故于彼世尊处献上供养，邀请并供养食物，作盛大供养。彼时，世尊亦为之授记。“sudaṃ”是为满足音节的助词。“具寿”是爱语，是表示尊重恭敬之语。大目犍连长老说此等譬喻偈。“iti”是表结束义的助词。

මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

大目犍连长老譬喻释义终。

3-3. මහාකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-3. 大迦叶长老譬喻释义

පදුමුත්තරස්ස [Pg.282] භගවතොත්‍යාදිකං ආයස්මතො මහාකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤසම්භාරානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරභගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ වෙදෙහො නාම අසීතිකොටිවිභවො කුටුම්බිකො අහොසි. සො බුද්ධමාමකො, ධම්මමාමකො, සඞ්ඝමාමකො, උපාසකො හුත්වා විහරන්තො එකස්මිං උපොසථදිවසෙ පාතොව සුභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය ගන්ධපුප්ඵාදීනි ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං පූජෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි.

“于莲花上佛(Padumuttara)……”等语，是具寿大迦叶长老的譬喻。他亦曾在过去诸佛处立下誓愿，于一一有生中，积累作为出离轮回之依止的福德资粮。于莲花上佛世尊之时，他在天鹅城(Haṃsavatī)中，生为一位名为维德哈(Vedeha)、拥有八十俱胝财富的家长。他敬爱佛、法、僧，作为一名优婆塞而住。在一个布萨日，他清晨用过美食，受持布萨诸支后，手持香、花等物前往寺院，在供养、礼敬导师后，坐于一旁。

තස්මිඤ්ච ඛණෙ සත්ථා මහානිසභත්ථෙරං නාම තතියසාවකං ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ධුතවාදානං යදිදං නිසභො’’ති එතදග්ගෙ ඨපෙසි. උපාසකො තං සුත්වා පසන්නො ධම්මකථාවසානෙ මහාජනෙ උට්ඨාය ගතෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා ‘‘ස්වෙ, භන්තෙ, මය්හං භික්ඛං අධිවාසෙථා’’ති නිමන්තෙසි. ‘‘මහා ඛො, උපාසක, භික්ඛුසඞ්ඝො’’ති. ‘‘කිත්තකො, භන්තෙ’’ති? ‘‘අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්ස’’න්ති. ‘‘භන්තෙ, එකං සාමණෙරම්පි විහාරෙ අසෙසෙත්වා මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සත්ථා අධිවාසෙසි. උපාසකො සත්ථු අධිවාසනං ඤත්වා ගෙහං ගන්ත්වා මහාදානං සජ්ජෙත්වා පුනදිවසෙ සත්ථු කාලං ආරොචාපෙසි. සත්ථා පත්තචීවරමාදාය භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපාසකස්ස ඝරං ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසින්නො දක්ඛිණොදකාවසානෙ යාගුආදීනි සම්පටිච්ඡන්තො භත්තවිස්සග්ගං අකාසි. උපාසකොපි සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි.

其时，导师将名为大尼萨跋（Mahānisabha）的第三位声闻弟子，置于头陀行者之首位，宣告道：“诸比丘，于我修持头陀行之比丘声闻中，此尼萨跋（Nisabha）为第一。”优婆塞闻言心生净信，待法说结束，大众起身离去后，便顶礼导师，邀请道：“尊者，恳请明日接受我的供养。”“优婆塞，比丘僧团人数众多。”“尊者，有多少呢？”“有六百八十万比丘。”“尊者，即便寺院中不留下一位沙弥，也请接受我的供养。”导师默然受之。优婆塞得知导师应允，便回家准备大布施，并于次日派人禀告导师时至。导师取衣钵，由比丘僧团围绕，前往优婆塞家，坐于所设之座。献净水毕，接受粥等食物，并主持了斋食。该优婆塞亦坐于导师近旁。

තස්මිං අන්තරෙ මහානිසභත්ථෙරො පිණ්ඩාය චරන්තො තමෙව වීථිං පටිපජ්ජි. උපාසකො දිස්වා උට්ඨාය ගන්ත්වා ථෙරං වන්දිත්වා ‘‘පත්තං, භන්තෙ, දෙථා’’ති ආහ. ථෙරො පත්තං අදාසි. ‘‘භන්තෙ, ඉධෙව පවිසථ, සත්ථාපි ගෙහෙ නිසින්නො’’ති. ‘‘න වට්ටිස්සති, උපාසකා’’ති. සො ථෙරස්ස පත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩපාතස්ස පූරෙත්වා අදාසි. තතො ථෙරං අනුගන්ත්වා නිවත්තො සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වා එවමාහ – ‘‘මහානිසභත්ථෙරො, භන්තෙ, ‘සත්ථාපි ගෙහෙ නිසින්නො’ති වුත්තෙපි පවිසිතුං න ඉච්ඡි. අත්ථි නු ඛො එතස්ස තුම්හාකං ගුණෙහි අතිරෙකගුණො’’ති? බුද්ධානඤ්ච වණ්ණමච්ඡෙරං නාම නත්ථි, තස්මා සත්ථා එවමාහ – ‘‘උපාසක, මයං භික්ඛං ආගමයමානා ගෙහෙ නිසීදාම, සො භික්ඛු න එවං නිසීදිත්වා භික්ඛං [Pg.283] උදික්ඛති. මයං ගාමන්තසෙනාසනෙ වසාම, සො අරඤ්ඤෙයෙව වසති. මයං ඡන්නෙ වසාම, සො අබ්භොකාසෙයෙව වසතී’’ති භගවා ‘‘අයඤ්ච අයඤ්චෙතස්ස ගුණො’’ති මහාසමුද්දං පූරයමානො විය තස්ස ගුණං කථෙසි.

其时，大尼沙跋长老为乞食而行，走上同一条街道。优婆塞看见后，起身前去礼拜长老，说道：“尊者，请把钵给我。”长老便将钵递给他。“尊者，请进来吧，导师也在屋里坐着。”“不合适，优婆塞。”于是，他接过长老的钵，盛满食物后奉上。随后送了长老一程，返回到导师跟前坐下，如此说道：“世尊，当我说了‘导师也在屋里坐着’时，大尼沙跋长老也不愿进来。难道他有超越您的功德吗？”诸佛实无称誉之悭吝，因此导师说道：“优婆塞，我们是坐在屋里等待食物，而那位比丘却不这样坐着盼望食物。我们住在村落附近的僧房，他却只住在森林里。我们住在有遮盖处，他却只住在露天处。”世尊就像注满大海一般，称说其功德道：“此是其功德，此亦是其功德。”

උපාසකොපි පකතියා ජලමානදීපො තෙලෙන ආසිත්තො විය සුට්ඨුතරං පසන්නො හුත්වා චින්තෙසි – ‘‘කිං මය්හං අඤ්ඤාය සම්පත්තියා, යංනූනාහං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ ධුතවාදානං අග්ගභාවත්ථාය පත්ථනං කරිස්සාමී’’ති. සො පුනපි සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා තෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසෙ මහාදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස තිචීවරානි දත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ, සත්ත දිවසෙ දානං දෙන්තස්ස මෙත්තං කායකම්මං මෙත්තං වචීකම්මං මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං, ඉමිනාහං න අඤ්ඤං දෙවසම්පත්තිං වා සක්කමාරබ්‍රහ්මසම්පත්තිං වා පත්ථෙමි, ඉදං පන මෙ කම්මං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ මහානිසභත්ථෙරෙන පත්තට්ඨානන්තරං පාපුණනත්ථාය තෙරසධුතඞ්ගධරානං අග්ගභාවස්ස අධිකාරො හොතූ’’ති. සත්ථා ‘‘මහන්තං ඨානං ඉමිනා පත්ථිතං, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො, නො’’ති ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ආහ – ‘‘මනාපං තෙ ඨානං පත්ථිතං, අනාගතෙ සතසහස්සකප්පාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස ත්වං තතියසාවකො මහාකස්සපත්ථෙරො නාම භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකාසි. තං සුත්වා උපාසකො ‘‘බුද්ධානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථී’’ති පුනදිවසෙ පත්තබ්බං විය තං සම්පත්තිං අමඤ්ඤිත්ථ. සො යාවතායුකං දානං දත්වා සීලං සමාදාය රක්ඛිත්වා නානප්පකාරං පුඤ්ඤකම්මං කත්වා කාලංකත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්ති.

优婆塞亦如燃灯注油，信心倍增，心想：“于我而言，其他成就又有何用？我何不在未来于某位佛陀座下，为证得头陀行第一而发愿？”于是，他再次邀请导师，以同样的方式行七日大布施。第七日，他将三衣供养以佛陀为首的大比丘僧团，然后顶礼导师双足，说道：“尊者，我于此七日行布施时，慈身业、慈语业、慈意业恒常现前。我不以此希求其他天界成就，亦不求帝释、魔罗或梵天之成就，唯愿我此善业，能成为助缘，令我在未来某位佛陀座下，证得大尼沙跋(Mahānisabha)长老所达到的特殊地位，即于十三头陀行者中位列第一。”导师观察道：“此人所愿甚大，能否实现？”见其愿将实现，便为他授记道：“你所愿求的地位甚为可喜。未来十万劫后，将有名为乔达摩的佛陀出现于世，届时你将成为其第三位弟子，名为大迦叶长老。”优婆塞闻此授记，心想：“诸佛无二言。”便认为此等成就彷佛次日即可获得。他尽其一生行布施，受持守护戒律，行种种福业，命终之后，往生天界。

තතො පට්ඨාය දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තිං අනුභවන්තො ඉතො එකනවුතිකප්පෙ විපස්සිසම්මාසම්බුද්ධෙ බන්ධුමතීනගරං උපනිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ දෙවලොකා චවිත්වා අඤ්ඤතරස්මිං පරිජිණ්ණබ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්මිඤ්ච කාලෙ විපස්සී භගවා සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ ධම්මං කථෙසි, මහන්තං කොලාහලං අහොසි. සකලජම්බුදීපෙ දෙවතා ‘‘සත්ථා ධම්මං කථෙස්සතී’’ති ආරොචෙසුං. බ්‍රාහ්මණො තං සාසනං අස්සොසි. තස්ස නිවාසනසාටකො එකොයෙව, තථා බ්‍රාහ්මණියා. පාරුපනං පන ද්වින්නම්පි එකමෙව. සො සකලනගරෙ ‘‘එකසාටකබ්‍රාහ්මණො’’ති පඤ්ඤායි[Pg.284]. සො බ්‍රාහ්මණො කෙනචිදෙව කිච්චෙන බ්‍රාහ්මණානං සන්නිපාතෙ සති බ්‍රාහ්මණිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා සයං තං වත්ථං පාරුපිත්වා ගච්ඡති, බ්‍රාහ්මණීනං සන්නිපාතෙ සති සයං ගෙහෙ අච්ඡති, බ්‍රාහ්මණී තං වත්ථං පාරුපිත්වා ගච්ඡති. තස්මිං පන දිවසෙ සො බ්‍රාහ්මණිං ආහ – ‘‘භොති, කිං ත්වං රත්තිං ධම්මං සුණිස්සසි, උදාහු දිවා’’ති? ‘‘සාමි, අහං මාතුගාමො භීරුකජාතිකා රත්තිං සොතුං න සක්කොමි, දිවා සොස්සාමී’’ති තං බ්‍රාහ්මණං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා උපාසිකාහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා ධම්මං සුත්වා උපාසිකාහි සද්ධිං අගමාසි. අථ බ්‍රාහ්මණො තං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා විහාරං ගතො.

从此以后，他在天界与人界享受着福报。距今九十一劫时，毗婆尸(Vipassī)正等觉者住在槃头摩帝城(Bandhumatī)附近的安稳鹿野苑时，他从天界死后，投生于一个贫穷衰老的婆罗门家庭。当时，毗婆尸世尊在第七年说法，引起了极大的轰动。遍及整个瞻部洲(Jambudīpa)的天神都宣告：“导师将要说法了！”婆罗门听到了这个消息。他与婆罗门女只有一件外衣可供两人轮流穿着，因此，他在全城被称为“一衣婆罗门”。若因某事有婆罗门聚会，他就让婆罗门女留在家中，自己披上那件衣裳前去；若有婆罗门女聚会，他自己则留在家中，由婆罗门女披上那件衣裳前去。到了那天，婆罗门对婆罗门女说：“贤妻，你打算晚上去听法，还是白天去？”“夫主，我身为女人，生性胆小，晚上不敢去听法，我白天去听。”于是她让婆罗门留在家中，自己披上那件衣裳，与优婆夷们一同去精舍。她顶礼世尊后，坐于一旁听法，听完后便与优婆夷们一同回去了。其后，婆罗门让她留在家中，自己披上那件衣裳去了精舍。

තස්මිඤ්ච සමයෙ සත්ථා පරිසමජ්ඣෙ අලඞ්කතධම්මාසනෙ නිසින්නො චිත්තබීජනිං ගහෙත්වා ආකාසගඞ්ගං ඔතාරෙන්තො විය සිනෙරුං මන්ථං කත්වා සාගරං නිම්මන්ථෙන්තො විය ච ධම්මකථං කථෙසි. බ්‍රාහ්මණස්ස පරිසපරියන්තෙන නිසින්නස්ස ධම්මං සුණන්තස්ස පඨමයාමෙයෙව සකලසරීරං පූරයමානා පඤ්චවණ්ණා පීති උප්පජ්ජි. සො පාරුතවත්ථං සඞ්ඝරිත්වා ‘‘දසබලස්ස දස්සාමී’’ති චින්තෙසි. අථස්ස ආදීනවසහස්සං දස්සයමානං මච්ඡෙරං උප්පජ්ජි. සො ‘‘බ්‍රාහ්මණියා තුය්හඤ්ච එකමෙව වත්ථං, අඤ්ඤං කිඤ්චි පාරුපනං නාම නත්ථි, අපාරුපිත්වා බහි විචරිතුං න සක්කොමී’’ති සබ්බථාපි අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස නික්ඛන්තෙ පඨමෙ මජ්ඣිමයාමෙති තථෙව පීති උප්පජ්ජි. සො තථෙව චින්තෙත්වා තථෙව අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස මජ්ඣිමෙ යාමෙ නික්ඛන්තෙ පච්ඡිමයාමෙපි තථෙව පීති උප්පජ්ජි. තදා සො මච්ඡෙරං ජිනිත්වා වත්ථං සඞ්ඝරිත්වා සත්ථු පාදමූලෙ ඨපෙසි. තතො වාමහත්ථං ආභුජිත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන අප්ඵොටෙත්වා ‘‘ජිතං මෙ, ජිතං මෙ’’ති තික්ඛත්තුං නදි.

那时，导师于会众中央，坐于庄严的法座上，手持华丽的扇子，说法时犹如引虚空之河而下，又如以须弥山为搅杵搅动大海。一位坐在会众边缘的婆罗门听闻此法，于初夜时分，全身便充满了五种喜悦。他收拢起所穿的上衣，心想：“我要将此衣供养给十力世尊。”然而，显现出千种过患的悭吝之心随即生起。他想：“我与婆罗门女只有这一件上衣，此外再无任何可披之物，若不穿着它，我便无法出门。”因此他完全不想布施。初夜过后到了中夜，同样的喜悦再次生起。他同样地思量，却也同样地不想布施。中夜过后到了后夜，同样的喜悦又一次生起。那时，他战胜了悭吝，将上衣叠好，放置于导师的足下。然后，他屈起左臂，用右手拍击，高呼三次：“我胜利了！我胜利了！”

තස්මිං සමයෙ බන්ධුමා රාජා ධම්මාසනස්ස පච්ඡතො අන්තොසාණියං නිසින්නො ධම්මං සුණාති. රඤ්ඤො ච නාම ‘‘ජිතං මෙ’’ති සද්දො අමනාපො හොති. රාජා පුරිසං ආණාපෙසි ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, එතං පුච්ඡ – ‘කිං සො වදතී’’’ති? බ්‍රාහ්මණො තෙනාගන්ත්වා පුච්ඡිතො ‘‘අවසෙසා හත්ථියානාදීනි ආරුය්හ අසිචම්මාදීනි ගහෙත්වා පරසෙනං [Pg.285] ජිනන්ති, න තං අච්ඡරියං. අහං පන පච්ඡතො ආගච්ඡන්තස්ස කූටගොණස්ස මුග්ගරෙන සීසං භින්දිත්වා තං පලාපෙන්තො විය මච්ඡෙරචිත්තං ජිනිත්වා පාරුතවත්ථං දසබලස්ස අදාසිං, තං මෙ ජිතං මච්ඡෙරං අච්ඡරිය’’න්ති ආහ. සො ආගන්ත්වා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ‘‘අම්හෙ, භණෙ, දසබලස්ස අනුරූපං න ජානාම, බ්‍රාහ්මණො ජානාතී’’ති තස්ස පසීදිත්වා වත්ථයුගං පෙසෙසි. තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘රාජා මය්හං තුණ්හී නිසින්නස්ස පඨමං කිඤ්චි අදත්වා සත්ථු ගුණෙ කථෙන්තස්ස අදාසි, සත්ථු ගුණෙ පටිච්ච ඉදං උප්පන්නං, සත්ථුයෙව අනුච්ඡවික’’න්ති තම්පි වත්ථයුගං දසබලස්ස අදාසි. රාජා ‘‘කිං බ්‍රාහ්මණෙන කත’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘තම්පි තෙන වත්ථයුගං තථාගතස්සෙව දින්න’’න්ති සුත්වා අඤ්ඤානිපි ද්වෙ වත්ථයුගානි පෙසෙසි, සො තානිපි සත්ථු අදාසි. පුන රාජා ‘අඤ්ඤානිපි චත්තාරී’ති එවං වත්වා යාව එවං ද්වත්තිංස වත්ථයුගානි පෙසෙසි. අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘ඉදං වඩ්ඪෙත්වා වඩ්ඪෙත්වා ගහණං විය හොතී’’ති අත්තනො අත්ථාය එකං, බ්‍රාහ්මණියා එකන්ති ද්වෙ වත්ථයුගානි ගහෙත්වා, තිංස යුගානි තථාගතස්සෙව අදාසි. තතො පට්ඨාය ච සො සත්ථු විස්සාසිකො ජාතො.

那时，邦杜玛（Bandhumā）国王坐在法座后面的帷幕内听法。国王觉得“我胜了”的声音不好听。国王命令一位侍从：“去，问问那人说些什么？”婆罗门被前来询问后，回答说：“其他人乘坐象、车等，手持刀、盾等战胜敌军，那不稀奇。而我，如同用木槌击碎从后面追来的驼背公牛的头并将其赶走一般，降伏了悭吝之心，将身上所穿的衣物布施给了十力世尊。我战胜了这悭吝，这才是奇妙的胜利。”侍从回来向国王报告了这件事。国王说：“贤者啊，我们不知道怎样才算与十力世尊相称，这个婆罗门知道。”国王对他心生欢喜，派人送去一套衣物。婆罗门看到后心想：“国王在我默然静坐时什么也没给，在我称颂世尊功德时才布施。这是缘于世尊的功德而生起的，理应只适合于世尊。”便也将那套衣物供养了十力世尊。国王询问：“婆罗门做了什么？”得知“他也将那套衣物供养了如来”后，又送去两套衣物，婆罗门也同样供养了世尊。国王又说：“再送四套”，就这样不断增加，直到送去三十二套衣物。之后婆罗门想：“这样不断增加，就像无止境地索取一样”，便为自己留下一套，给妻子留下一套，将剩下的三十套全部供养了如来。从此以后，他就成了世尊信任的信徒。

අථ තං රාජා එකදිවසං සීතසමයෙ සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තං දිස්වා සතසහස්සග්ඝනකං අත්තනො පාරුතං රත්තකම්බලං දත්වා ආහ – ‘‘ඉතො පට්ඨාය ඉමං පාරුපිත්වා ධම්මං සුණාහී’’ති. සො ‘‘කිං මෙ ඉමිනා කම්බලෙන ඉමස්මිං පූතිකායෙ උපනීතෙනා’’ති චින්තෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං තථාගතස්ස මඤ්චස්ස උපරි විතානං කත්වා අගමාසි. අථෙකදිවසං රාජා පාතොව විහාරං ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියං සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරස්මියො කම්බලෙ පටිහඤ්ඤන්ති, කම්බලො අතිවිය විරොචිත්ථ. රාජා උල්ලොකෙන්තො සඤ්ජානිත්වා ආහ – ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, එස කම්බලො, අම්හෙහි එකසාටකබ්‍රාහ්මණස්ස දින්නො’’ති. ‘‘තුම්හෙහි, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණො පූජිතො, බ්‍රාහ්මණෙන මයං පූජිතා’’ති. රාජා ‘‘බ්‍රාහ්මණො යුත්තං අඤ්ඤාසි, න මය’’න්ති පසීදිත්වා යං මනුස්සානං උපකාරභූතං, තං සබ්බං අට්ඨට්ඨකං කත්වා සබ්බට්ඨකං නාම දානං දත්වා පුරොහිතට්ඨානෙ ඨපෙසි. සොපි ‘‘අට්ඨට්ඨකං නාම චතුසට්ඨි හොතී’’ති චතුසට්ඨිසලාකභත්තානි උපට්ඨපෙත්වා යාවජීවං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා තතො චුතො සග්ගෙ නිබ්බත්ති.

那时，国王有一天在寒冷时节看见他在世尊身边听法，便将自己价值十万的红色毛毯赐予他，说道：“从今以后，你就披着这条毛毯来听法吧。”他心想：“我这腐朽之身，要这毛毯何用？”于是进入香孤邸(gandhakuṭi)，将毛毯在如来床榻上方做成帷幔后便离开了。又有一天，国王清晨前往精舍，在香孤邸中世尊身旁坐下。就在那一刻，六色佛光照射在毛毯上，毛毯顿时显得格外耀眼。国王抬头看见后认出了毛毯，说道：“尊者，这条毛毯是我们的，我们曾将它赐予一衣婆罗门(Ekasāṭaka)。”世尊说：“大王，你们供养了婆罗门，而婆罗门供养了我。”国王心生欢喜，心想：“婆罗门知道什么是适宜的，我们却不知道。”于是将所有对人有用的物品，每样都置办八份，行了名为“一切八”(sabbaṭṭhaka)的布施，并任命他为国师(purohita)。那位婆罗门也心想：“八八之数即为六十四。”便置办了六十四份筹签饭(salākabhatta)，终身行布施、持守戒律，命终后往生天界。

පුන [Pg.286] තතො චුතො ඉමස්මිං කප්පෙ භගවතො කොණාගමනස්ස භගවතො කස්සපස්ස චාති ද්වින්නං අන්තරෙ බාරාණසියං කුටුම්බියකුලෙ නිබ්බත්තො. සො වඩ්ඪිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං අරඤ්ඤෙ ජඞ්ඝවිහාරං විචරති. තස්මිඤ්ච සමයෙ පච්චෙකබුද්ධො නදීතීරෙ චීවරකම්මං කරොන්තො අනුවාතෙ අප්පහොන්තෙ සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙතුමාරද්ධො. සො තං දිස්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙථා’’ති ආහ. ‘‘අනුවාතො නප්පහොතී’’ති. ‘‘ඉමිනා, භන්තෙ, කරොථා’’ති උත්තරිසාටකං දත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කාචි හානි මා හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි.

之后，他从天界死去，于此劫中，在拘那含牟尼(Koṇāgamana)世尊与迦叶(Kassapa)世尊二佛之间，出生于波罗奈(Bārāṇasī)的一户长者家中。他长大后，过着在家生活，有一天在林中漫步。当时，一位独觉佛在河边缝制僧衣，因纬线(anuvāta)不够，正要将僧衣收起。他看见后问道：“尊者，您为何要将它收起来呢？”独觉佛回答说：“纬线不够了。”他便将自己的上衣布施出去，说：“尊者，请用此衣制作吧。”并发愿道：“愿我于生生世世，皆无任何减损。”

ඝරෙපිස්ස භගිනියා සද්ධිං භරියාය කලහං කරොන්තියා පච්චෙකබුද්ධො පිණ්ඩාය පාවිසි. අථස්ස භගිනී පච්චෙකබුද්ධස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා තස්ස භරියං සන්ධාය – ‘‘එවරූපං බාලං යොජනසතෙ පරිවජ්ජෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං ඨපෙසි. සා ගෙහඞ්ගණෙ ඨිතා සුත්වා ‘‘ඉමාය දින්නභත්තං එස මා භුඤ්ජතූ’’ති පත්තං ගහෙත්වා භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලස්ස පූරෙත්වා අදාසි. ඉතරා දිස්වා ‘‘බාලෙ, මං තාව අක්කොස වා පහර වා, එවරූපස්ස පන ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පූරිතපාරමිස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තතො භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලං දාතුං න යුත්ත’’න්ති ආහ. අථස්ස භරියාය පටිසඞ්ඛානං උප්පජ්ජි. සා ‘‘තිට්ඨථ, භන්තෙ’’ති කලලං ඡඩ්ඩෙත්වා පත්තං ධොවිත්වා ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා පණීතභත්තස්ස චතුමධුරස්ස ච පූරෙත්වා උපරි ආසිත්තෙන පදුමගබ්භවණ්ණෙන සප්පිනා විජ්ජොතමානං පත්තං පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා ‘‘යථා අයං පිණ්ඩපාතො ඔභාසජාතො, එවං ඔභාසජාතං මෙ සරීරං හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. පච්චෙකබුද්ධො අනුමොදිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. තෙපි ද්වෙ ජායම්පතිකා යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතා සග්ගෙ නිබ්බත්තිංසු. පුන තතො චවිත්වා උපාසකො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං අසීතිකොටිවිභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්ති, ඉතරාපි තාදිසස්සෙව සෙට්ඨිනො ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස වයප්පත්තස්ස තමෙව සෙට්ඨිධීතරං ආනයිංසු. තස්සා පුබ්බෙ අනිට්ඨවිපාකස්ස පාපකම්මස්ස ආනුභාවෙන පතිකුලං පවිට්ඨමත්තාය උම්මාරන්තරතො පට්ඨාය සකලං ගෙහං උග්ඝාටිතවච්චකූපො විය දුග්ගන්ධං ජාතං. කුමාරො ‘‘කස්සායං ගන්ධො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සෙට්ඨිකඤ්ඤායා’’ති සුත්වා ‘‘නීහරථ න’’න්ති තස්සායෙව කුලඝරං පෙසෙසි. සා තෙනෙව නීහාරෙන සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්ති.

在他家中，当他的妹妹正与妻子争吵时，一位独觉佛前来乞食。他的妹妹供养独觉佛食物后，针对他的妻子发愿道：“愿我能远离此等愚人百由旬之远。”站在院子里的妻子听见后，心想：“别让他吃了这女人给的饭。”便拿过佛钵，倒掉里面的食物，装满烂泥给了独觉佛。另一位女子（妹妹）看到后说：“你这愚人，要骂我或打我都行，但从这位已圆满二阿僧祇波罗蜜的独觉佛钵中倒掉食物，换上烂泥，这实在不该！”这时，那位妻子生起了悔意。她喊道：“尊者，请留步！”然后倒掉烂泥，洗净佛钵，用香粉涂抹，装满精美的食物和四蜜，再于其上浇上莲花胎蕊色泽、光芒闪耀的酥油，将佛钵放在独觉佛手中，发愿道：“愿如这供食光明四射，我的身体也同样光明焕发。”独觉佛随喜后，跃入空中而去。那对夫妻活到寿终，从那里死后，投生于天界。之后又从天界死去，那位优婆塞在迦叶(Kassapa)正等觉者时期，投生于波罗奈城(Bārāṇasī)一个拥有八十俱胝财富的家庭；另一位女子也投生为同样一位富豪的女儿。当他长大成人时，家人为他迎娶了那位富豪之女。由于她过去不善业的不悦意果报之力，她刚一进入夫家，从门槛内开始，整个屋子就变得像一个被打开的厕坑一样恶臭不堪。那位年轻人问：“这气味从谁身上来？”听说是“从那位富家女身上来的”之后，便说：“把她带出去！”于是就将她送回了娘家。她因同样的原因，在七个地方被退回。

තෙන [Pg.287] සමයෙන කස්සපදසබලො පරිනිබ්බායි. තස්ස සතසහසග්ඝනිකාහි සුවණ්ණිට්ඨකාහි යොජනුබ්බෙධං චෙතියං ආරභිංසු. තස්මිං චෙතියෙ කරියමානෙ සා සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අහං සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්තා, කිං මෙ ජීවිතෙනා’’ති අත්තනො ආභරණභණ්ඩං භඤ්ජාපෙත්වා සුවණ්ණිට්ඨකං කාරෙසි රතනායතං විදත්ථිවිත්ථිණ්ණං චතුරඞ්ගුලුබ්බෙධං. තතො හරිතාලමනොසිලාපිණ්ඩං ගහෙත්වා අට්ඨ උප්පලපුප්ඵහත්ථකෙ ආදාය චෙතියකරණට්ඨානං ගතා. තස්මිඤ්ච ඛණෙ එකා ඉට්ඨකාපන්ති පරික්ඛිපිත්වා ආගච්ඡමානා ඝටනිට්ඨකාය ඌනා හොති. සෙට්ඨිධීතා වඩ්ඪකිං ආහ ‘‘ඉමං මෙ ඉට්ඨකං එත්ථ ඨපෙථා’’ති. ‘‘අම්ම භද්දකෙ, කාලෙ ආගතාසි, සයමෙව ඨපෙහී’’ති. සා ආරුය්හ තෙලෙන හරිතාලමනොසිලාපිණ්ඩං යොජෙත්වා තෙන බන්ධනෙන ඉට්ඨකං පතිට්ඨපෙත්වා උපරි අට්ඨහි උප්පලපුප්ඵහත්ථකෙහි පූජං කත්වා වන්දිත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කායතො චන්දනගන්ධො වායතු, මුඛතො උප්පලගන්ධො’’ති පත්ථනං කත්වා චෙතියං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා ගෙහං අගමාසි.

那时迦叶十力者已经般涅槃。人们用价值十万的黄金砖开始建造一座高一由旬的佛塔。当这座佛塔正在建造时，富商之女心想：“我已经七次被退婚，生命对我还有什么意义呢？”于是她打碎自己的首饰珠宝，做成一块镶嵌着宝石、宽一张手、厚四指的黄金砖。然后她拿着雄黄和雌黄的泥团，带着八束青莲花，前往佛塔建造的地方。恰好那时，一排砖已经砌好，还差一块砖才能砌完整。富商之女对工匠说：“请把我这块砖放在这里。”工匠说：“好姑娘，你来得正好，你自己放上去吧。”她就登上塔身，用油调和雄黄和雌黄的泥团，用这混合物粘合固定金砖，然后在金砖上用八束青莲花供养，礼拜后发愿：“愿我每次转生，身体都散发旃檀香气，口中都散发青莲花香。”随后礼拜佛塔，绕塔一周，然后回家了。

තස්මිංයෙව ඛණෙ සා යස්ස සෙට්ඨිපුත්තස්ස පඨමං ගෙහං නීතා, තස්ස තං ආරබ්භ සති උදපාදි. නගරෙපි නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං හොති. සො උපට්ඨාකෙ ආහ ‘‘ඉධ ආනීතා සෙට්ඨිධීතා කුහි’’න්ති? ‘‘කුලගෙහෙ, සාමී’’ති. ‘‘ආනෙථ නං, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී’’ති. තෙ ගන්ත්වා තං වන්දිත්වා ඨිතා. ‘‘කිං, තාතා, ආගතත්ථා’’ති තාය පුට්ඨා තස්සා තං පවත්තිං ආචික්ඛිංසු. ‘‘තාතා, මයා ආභරණභණ්ඩෙහි චෙතියං පූජිතං, ආභරණං මෙ නත්ථී’’ති. තෙ ගන්ත්වා සෙට්ඨිපුත්තස්ස ආරොචෙසුං. ‘‘ආනෙථ නං, පිළන්ධනං ලභිස්සතී’’ති. තෙ තං ආනයිංසු. තස්සා සහ ගෙහපවෙසනෙන සකලගෙහං චන්දනගන්ධො චෙව උප්පලගන්ධො ච වායි. සෙට්ඨිපුත්තො තං පුච්ඡි – ‘‘භද්දෙ, තව සරීරතො පඨමං දුග්ගන්ධො වායි, ඉදානි පන තෙ සරීරතො චන්දනගන්ධො, මුඛතො උප්පලගන්ධො වායති, කිමෙත’’න්ති? සා ආදිතො පට්ඨාය අත්තනා කතකම්මං ආරොචෙසි. සෙට්ඨිපුත්තො ‘‘නිය්‍යානිකං වත බුද්ධසාසන’’න්ති පසීදිත්වා යොජනිකං සුවණ්ණචෙතියං කම්බලකඤ්චුකෙන පටිච්ඡාදෙත්වා තත්ථ තත්ථ රථචක්කපමාණෙහි සුවණ්ණපදුමෙහි අලඞ්කරි. තෙසං ද්වාදසහත්ථා ඔලම්බකා හොන්ති.

就在那一刻，那位最初将她带回家的富商之子想起了她。城中也宣告了星宿节。富商之子问侍从：“被带到这里的富商之女在哪里？”“在娘家，主人。”“带她来，我要庆祝节日。”侍从们前去向她行礼后站立。她问道：“诸位，你们为何而来？”他们便将事情的来龙去脉告诉了她。“诸位，我已用饰品供养了佛塔，现在我没有饰品了。”侍从们回去禀告富商之子。“带她来，她会得到饰品的。”他们便带她前来。当她进入宅邸时，整个房屋都弥漫着檀香和青莲花的芬芳。富商之子问她：“贤女，你身上先前散发恶臭，如今身体却散发檀香，口中飘出青莲花香，这是为何？”她便从头讲述了自己所作之业。富商之子心生净信道：“佛陀的教法确实能引人出离啊！”，于是用毛织物覆盖了一座一由旬高的金制佛塔，并处处以车轮大小的金莲花庄严之。那些莲花有十二肘长的垂饰。

සො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා, පුන තතො චවිත්වා බාරාණසිතො යොජනමත්තෙ ඨානෙ අඤ්ඤතරස්මිං අමච්චකුලෙ [Pg.288] නිබ්බත්ති. භරියා පනස්ස දෙවලොකතො චවිත්වා රාජකුලෙ ජෙට්ඨරාජධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙසු වයප්පත්තෙසු කුමාරස්ස වසනගාමෙ නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං. සො මාතරං ආහ – ‘‘අම්ම, සාටකං මෙ දෙහි, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී’’ති. සා ධොතවත්ථං නීහරිත්වා අදාසි. ‘‘අම්ම, ථූලමිද’’න්ති ආහ. සා අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි. සො තම්පි පටික්ඛිපි. අථ නං මාතා ආහ – ‘‘තාත, යාදිසෙ ගෙහෙ මයං ජාතා, නත්ථි නො ඉතො සුඛුමතරස්ස පටිලාභාය පුඤ්ඤ’’න්ති. ‘‘තෙන හි ලභනට්ඨානං ගච්ඡාමි, අම්මා’’ති. ‘‘පුත්ත, අහං අජ්ජෙව තුය්හං බාරාණසිනගරරජ්ජපටිලාභං ඉච්ඡාමී’’ති. සො මාතරං වන්දිත්වා ‘‘ගච්ඡාමි, අම්මා’’ති. ‘‘ගච්ඡ, තාතා’’ති. සො පන පුඤ්ඤනියාමෙන නික්ඛමිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා උය්‍යානෙ මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ සසීසං පාරුපිත්වා නිපජ්ජි. සො ච බාරාණසිරඤ්ඤො කාලඞ්කතස්ස සත්තමො දිවසො හොති.

他在那里寿尽而终，死后生于天界。复从天界死后，投生于离波罗奈(Bārāṇasī)一由旬(yojana)处的某个大臣家。他的妻子也从天界死后，生为王族的长公主。他们长大成人后，青年所住的村庄里宣告举行星宿节。他对母亲说：“母亲，请给我一件衣裳，我要去参加庆典。”母亲拿出一件洗过的衣服给他。他说：“母亲，这太粗了。”母亲又拿出另一件给他，他也拒绝了。于是母亲对他说：“孩子，我们生在这样的家庭，没有福报能得到比这更精细的了。”他说：“那么，母亲，我就去能得到它的地方。”“孩子，我希望你今天就获得波罗奈城的王位。”他礼拜母亲后说：“母亲，我去了。”“去吧，孩子。”于是，他凭着福德的定法离家，去到波罗奈，在园林中的吉祥石板上蒙头躺下。而那天正是波罗奈王驾崩的第七天。

අමච්චා රඤ්ඤො සරීරකිච්චං කත්වා රාජඞ්ගණෙ නිසීදිත්වා මන්තයිංසු – ‘‘රඤ්ඤො එකා ධීතාව අත්ථි, පුත්තො නත්ථි, අරාජකං රජ්ජං නස්සිස්සති, කො රාජා භවිතුං අරහතී’’ති? ‘‘ත්වං හොහි, ත්වං හොහී’’ති. පුරොහිතො ආහ – ‘‘බහුං ඔලොකෙතුං න වට්ටති, ඵුස්සරථං විස්සජ්ජෙස්සාමා’’ති. තෙ කුමුදවණ්ණෙ චත්තාරො සින්ධවෙ යොජෙත්වා පඤ්චවිධරාජකකුධභණ්ඩං සෙතච්ඡත්තඤ්ච තස්මිං ඨපෙත්වා රථං විස්සජ්ජෙත්වා පච්ඡතො තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසුං. රථො පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා උය්‍යානාභිමුඛො අගමාසි. ‘‘පරිචයෙන උය්‍යානාභිමුඛො ගච්ඡති, නිවත්තෙමා’’ති කෙචි ආහංසු. පුරොහිතො ‘‘මා නිවත්තයිත්ථා’’ති ආහ. රථො ගන්ත්වා කුමාරං පදක්ඛිණං කත්වා ආරුහනසජ්ජො හුත්වා අට්ඨාසි. පුරොහිතො පාරුපනකණ්ණං අපනෙත්වා පාදතලානි ඔලොකෙන්තො ‘‘තිට්ඨතු අයං දීපො, ද්විසහස්සපරිත්තදීපවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු එස රජ්ජං කාරෙතුං යුත්තො’’ති වත්වා ‘‘තූරියානි පග්ගණ්හථා’’ති තික්ඛත්තුං තූරියානි පග්ගණ්හාපෙති.

大臣们为国王办完丧事后，坐在王宫庭院商议道：“国王只有一个女儿，没有儿子，国家没有国王将会灭亡，谁适合当国王呢？”有人说：“你来当”，有人说：“你来当”。国师说：“不必多加考虑，我们放出福车(phussaratha)吧。”他们用四匹白莲花色的骏马驾车，将五种王室信物和白伞放在车上，放出车后，后面跟着乐队。车从东门出去，朝花园驶去。有人说：“车子是因熟悉才朝花园去的，我们让它掉头吧。”国师说：“不要让它掉头。”车子前去，右绕王子后，摆出准备让他登车的姿态，停了下来。国师掀开覆盖物的一角，察看他的脚底后说道：“且不说此洲，此人实堪统治为两千小岛所环绕的四大洲。”说完，便命乐队奏乐三次。

අථ කුමාරො මුඛං විවරිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘කෙන කම්මෙන ආගතත්ථා’’ති ආහ. ‘‘දෙව, තුම්හාකං රජ්ජං පාපුණාතී’’ති. ‘‘රාජා වො කහ’’න්ති? ‘‘දෙවත්තං ගතො, සාමී’’ති. ‘‘කති දිවසා අතික්කන්තා’’ති? ‘‘අජ්ජ සත්තමො දිවසො’’ති. ‘‘පුත්තො වා ධීතා වා නත්ථී’’ති? ‘‘ධීතා අත්ථි, දෙව, පුත්තො නත්ථී’’ති. ‘‘තෙන හි කරිස්සාමි රජ්ජ’’න්ති. තෙ තාවදෙව අභිසෙකමණ්ඩපං [Pg.289] කාරෙත්වා රාජධීතරං සබ්බාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කරිත්වා උය්‍යානං ආනෙත්වා කුමාරස්ස අභිසෙකං අකංසු. අථස්ස කතාභිසෙකස්ස සතසහස්සග්ඝනකං වත්ථං උපනයිංසු. සො ‘‘කිමිදං, තාතා’’ති ආහ. ‘‘නිවාසනවත්ථං, දෙවා’’ති. ‘‘නනු, තාතා, ථූල’’න්ති? ‘‘මනුස්සපරිභොගවත්ථෙසු ඉතො මුදුතරං නත්ථි, දෙවා’’ති. ‘‘තුම්හාකං රාජා එවරූපං නිවාසෙසී’’ති? ‘‘ආම, දෙවා’’ති. ‘‘න මඤ්ඤෙ පුඤ්ඤවා තුම්හාකං රාජා’’ති ‘‘සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරථ, ලභිස්සාමි වත්ථ’’න්ති සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරාපෙත්වා උට්ඨාය හත්ථෙ ධොවිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථෙන උදකං ගහෙත්වා පුරත්ථිමදිසායං අබ්භුක්කිරි. ඝනපථවිං භින්දිත්වා අට්ඨ කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. පුන උදකං ගහෙත්වා දක්ඛිණපච්ඡිමඋත්තරදිසායන්ති එවං චතූසු දිසාසු අබ්භුක්කිරි. සබ්බදිසාසු අට්ඨඅට්ඨකං කත්වා ද්වත්තිංස කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. සො එකං දිබ්බදුස්සං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා ‘‘නන්දරඤ්ඤො විජිතෙ සුත්තකන්තිකා ඉත්ථියො ‘මා සුත්තං කන්තිංසූ’ති එවං භෙරිං චරාපෙථා’’ති වත්වා ඡත්තං උස්සාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නගරං පවිසිත්වා පාසාදං අභිරුය්හ මහාසම්පත්තිං අනුභවි.

于是王子环顾四周，问道：“你们因何而来？”众人答：“殿下，您将获得王位。”王子问：“你们的国王在哪里？”答：“主人，他已经去世。”王子又问：“已经过去多少天了？”答：“今天是第七天。”王子再问：“有儿子或者女儿吗？”答：“殿下，有女儿，没有儿子。”王子便说：“那么我就来治理国家吧。”他们立即搭建灌顶台，将公主用各种装饰品打扮好，带到花园，为王子举行灌顶仪式。灌顶完成后，他们献上一件价值十万的布。王子问：“诸位，这是什么？”答：“殿下，这是您穿的衣服。”王子说：“诸位，这难道不是太粗糙了吗？”答：“殿下，在人们使用的布料中，没有比这更柔软的了。”王子问：“你们的国王也穿这样的衣服吗？”答：“是的，殿下。”王子说：“我认为你们的国王没有福报。拿金瓶来，我就会得到衣服。”他们拿来金瓶，王子起身洗手漱口，用手捧起水，向东方洒去。坚硬的地面裂开，八棵如意树生长出来。他又拿起水，向南方、西方、北方，这样向四个方向洒去。在所有方向上，每个方向都生长出八棵树，一共三十二棵如意树。他穿上一件天衣，披上一件，说道：“在难陀(Nanda)王的国土上，让传令官敲着鼓宣告：‘不要让纺纱的女子纺纱！’”说完，他升起伞盖，盛装打扮骑着最好的大象进入城市，登上王宫，享受着巨大的财富。

එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ දෙවී රඤ්ඤො සම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අහො වත තපස්සී’’ති කාරුඤ්ඤාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කිමිදං, දෙවී’’ති පුට්ඨා ‘‘අතිමහතී, දෙව, තෙ සම්පත්ති, අතීතෙ බුද්ධානං සද්දහිත්වා කතකල්‍යාණස්ස ඵලං, ඉදානි අනාගතස්ස පච්චයං පුඤ්ඤං න කරොථා’’ති ආහ. කස්ස දස්සාම, සීලවන්තො නත්ථීති. ‘‘අසුඤ්ඤො, දෙව, ජම්බුදීපො අරහන්තෙහි; තුම්හෙ, දෙව, දානං සජ්ජෙථ, අහං අරහන්තෙ ලච්ඡාමී’’ති ආහ. පුනදිවසෙ රාජා පාචීනද්වාරෙ දානං සජ්ජාපෙසි. දෙවී පාතොව උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය උපරිපාසාදෙ පුරත්ථාභිමුඛා උරෙන නිපජ්ජිත්වා ‘‘සචෙ එතිස්සාය දිසාය අරහන්තො අත්ථි, ස්වෙ ආගන්ත්වා අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති ආහ. තස්සං දිසායං අරහන්තො නාහෙසුං, තං සක්කාරං කපණයාචකානං අදංසු.

如此，随着时间流逝，王后看见国王的财富时，出于怜悯而显露神情道：“唉，真是个苦行者啊！”国王问道：“王后，这是何意？”王后回答说：“陛下，您的财富实在太大了，这是过去因信仰诸佛而行善业的果报，但现在您却不为未来造作福德的因缘。”国王说：“我们该布施给谁呢？持戒者已经没有了。”王后说：“陛下，瞻部洲(Jambudīpa)并非没有阿罗汉(arahanta)。陛下您准备好布施，我必能找到阿罗汉。”第二天，国王命人在东门准备了布施。王后一大早就受持布萨戒，然后在楼阁上，面向东方，俯身祈愿道：“如果这个方向有阿罗汉，愿他们明天前来接受我们的供养。”但那个方向没有阿罗汉，那些供养便施予了贫穷的乞丐。

පුනදිවසෙ දක්ඛිණද්වාරෙ සජ්ජෙත්වා තථෙව දක්ඛිණෙය්‍යං නාලත්ථ, පුනදිවසෙපි පච්ඡිමද්වාරෙ තථෙව. උත්තරද්වාරෙ සජ්ජිතදිවසෙන පන දෙවියා තථෙව නිමන්තෙන්තියා [Pg.290] හිමවන්තෙ වසන්තානං පදුමවතියා පුත්තානං පඤ්චසතානං පච්චෙකබුද්ධානං ජෙට්ඨකො මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො භාතිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘මාරිසා, නන්දරාජා තුම්හෙ නිමන්තෙති, අධිවාසෙථ තස්සා’’ති. තෙ අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අනොතත්තදහෙ මුඛං ධොවිත්වා ආකාසෙනාගන්ත්වා උත්තරද්වාරෙ ඔතරිංසු. මනුස්සා දිස්වා ගන්ත්වා ‘‘පඤ්චසතා, දෙව, පච්චෙකබුද්ධා ආගතා’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සද්ධිං දෙවියා ගන්ත්වා වන්දිත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ පාසාදං ආරොපෙත්වා තත්‍ර නෙසං දානං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ රාජා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස, දෙවී සඞ්ඝනවකස්ස පාදමූලෙ නිපතිත්වා ‘‘අය්‍යා, භන්තෙ, පච්චයෙහි න කිලමිස්සන්ති, මයඤ්ච පුඤ්ඤෙන න පරිහායිස්සාමී, අම්හාකං යාවජීවං ඉධ නිවාසාය පටිඤ්ඤං දෙථා’’ති පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා උය්‍යානෙ පඤ්ච පණ්ණසාලාසතානි, පඤ්ච චඞ්කමනසතානීති සබ්බාකාරෙන නිවාසනට්ඨානානි සම්පාදෙත්වා තත්ථ වසාපෙසුං.

次日，在南门准备好供养，也同样没有得到应供者；又一日，在西门也是如此。到了在北门准备供养的那天，王后也同样地邀请时，住在雪山（Himavanta）的莲花女（Padumavatī）的五百位独觉佛儿子中，最年长的大红莲（Mahāpaduma）独觉佛对他的兄弟们说：“贤友们，难陀（Nanda）王邀请你们，请你们应允他吧。”他们应允后，次日在阿耨达池（Anotatta）洗脸，从空中来到北门降落。人们看见后，前去禀告国王：“大王，五百位独觉佛来了！”国王与王后一同前去礼拜，将独觉佛们请上宫殿，在那里供养他们。用餐完毕后，国王伏在僧团长老的脚下，王后伏在僧团新人的脚下，请求道：“尊者们，愿您们不会因资具而疲乏，而我们的功德也不会减损。请答应我们，终生安住于此吧。”让他们做出承诺后，国王与王后便在御苑里建造了五百座茅屋和五百条经行道，以各种方式备妥住处，让他们安住于彼处。

එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ රඤ්ඤො පච්චන්තෙ කුපිතෙ රාජා ‘‘අහං පච්චන්තං වූපසමෙතුං ගච්ඡාමි, ත්වං පච්චෙකබුද්ධෙසු මා පමජ්ජා’’ති දෙවිං ඔවදිත්වා ගතො. තස්මිං අනාගතෙයෙව පච්චෙකබුද්ධානං ආයුසඞ්ඛාරා ඛීණා. මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො තියාමරත්තිං ඣානකීළං කීළිත්වා අරුණුග්ගමනසමයෙ ආලම්බනඵලකං ආලම්බිත්වා ඨිතකොව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. එතෙනුපායෙන සෙසාපීති සබ්බෙව පරිනිබ්බුතා. පුනදිවසෙ දෙවී පච්චෙකබුද්ධානං නිසීදනට්ඨානානි සජ්ජෙත්වා පුප්ඵානි විකිරිත්වා ධූපං වාසෙත්වා තෙසං ආගමනං ඔලොකෙන්තී නිසින්නා ආගමනං අදිස්වා පුරිසෙ පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, ජානාථ කිං අය්‍යානං අඵාසුක’’න්ති? තෙ ගන්ත්වා මහාපදුමස්ස පණ්ණසාලාය ද්වාරං විවරිත්වා තත්ථ තං අපස්සන්තා චඞ්කමනං ගන්ත්වා ආලම්බනඵලකං නිස්සාය ඨිතං දිස්වා වන්දිත්වා ‘‘කාලො, භන්තෙ’’ති ආහංසු. පරිනිබ්බුතසරීරං කිං කථෙස්සති, තෙ ‘‘නිද්දායති මඤ්ඤෙ’’ති වත්වා පිට්ඨිපාදෙ හත්ථෙන පරාමසිත්වා පාදානං සීතලතාය චෙව ථද්ධතාය ච පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා දුතියස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා තථෙව ඤත්වා පුන තතියස්සාති එවං සබ්බෙපි පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා රාජකුලං ආගමිංසු. ‘‘කහං, තාතා, පච්චෙකබුද්ධා’’ති පුට්ඨා ‘‘පරිනිබ්බුතා, දෙවී’’ති ආහංසු. දෙවී කන්දන්තී රොදන්තී නික්ඛමිත්වා නාගරෙහි සද්ධිං [Pg.291] තත්ථ ගන්ත්වා සාධුකීළිතං කාරෙත්වා පච්චෙකබුද්ධානං සරීරකිච්චං කාරෙත්වා ධාතුයො ගාහාපෙත්වා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසි.

时间流逝，边境发生叛乱，国王对王后说：“我将前去平定边境，你切勿怠慢诸位辟支佛。”嘱咐完王后便离去了。在他尚未返回时，诸位辟支佛的寿行便已尽了。大红莲(Mahāpaduma)辟支佛于三夜时分游戏禅定，至黎明时分，倚靠扶板站立，即于无余依涅槃界般涅槃。其余诸辟支佛亦皆以此方式般涅槃。次日，王后布置好诸辟支佛的座位，散花燃香，坐待其至，然久候不见，遂遣人云：“诸位，去看看尊者们是否有什么不适？”彼等前往大红莲辟支佛的叶茅屋，开门不见其人，遂至经行处，见其倚扶板而立，便顶礼道：“尊者，时辰已至。”已般涅槃的色身岂会言语？彼等心想：“想必是睡着了。”便用手触摸其脚背，因其足部冰冷僵硬，遂知其已般涅槃。又至第二位辟支佛处，所见亦然，复至第三位处，亦是如此。就这样，得知所有辟支佛皆已般涅槃后，便返回王宫。王后问道：“诸位，辟支佛们在何处？”彼等答曰：“王后，他们已般涅槃了。”王后哭泣悲号，走出王宫，与城中众人同往彼处，举行盛大仪式，为诸辟支佛处理色身，收取舍利，建塔供养。

රාජා පච්චන්තං වූපසමෙත්වා ආගතො පච්චුග්ගමනං ආගතං දෙවිං පුච්ඡි – ‘‘කිං, භද්දෙ, ත්වං පච්චෙකබුද්ධෙසු න පමජ්ජසි, නිරොගා ච අය්‍යා’’ති? ‘‘පරිනිබ්බුතා, දෙවා’’ති. තං සුත්වා රාජා චින්තෙසි – ‘‘එවරූපානම්පි පණ්ඩිතානං මරණං උප්පජ්ජති, අම්හාකං කුතො මොක්ඛා’’ති? සො නගරං අපවිසිත්වා උය්‍යානමෙව ගන්ත්වා ජෙට්ඨපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා තස්ස රජ්ජං නිය්‍යාතෙත්වා සයං සමණපබ්බජ්ජං පබ්බජි. දෙවීපි ‘‘රඤ්ඤෙ පබ්බජිතෙ අහං කිං කරිස්සාමී’’ති තථෙව උය්‍යානෙ පබ්බජි. ද්වෙපි ඣානං භාවෙත්වා තතො චුතා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිංසු.

国王平定边地归来，向出来迎接他的王后问道：“贤淑的，你对诸位辟支佛没有放逸吧？尊者们都安好吗？”王后回答：“陛下，他们已经般涅槃了。”国王听闻后心想：“连这样的智者都难免一死，我们又怎能解脱呢？”于是他没有入城，而是直接去了御花园，召来长子并将王位传给他，自己出家为沙门。王后也想：“国王既然已经出家，我该怎么办呢？”便同样在御花园出了家。两人都修习禅那，从那里命终之后投生于梵天界。

තෙසු තත්ථෙව වසන්තෙසු අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං පාපුණි. සත්ථරි තත්ථ පටිවසන්තෙ අයං පිප්පලිමාණවො මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථබ්‍රාහ්මණගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස භරියාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො. අයං භද්දකාපිලානී මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරෙ කොසියගොත්තබ්‍රාහ්මණස්ස භරියාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තා. තෙසං අනුක්කමෙන වඩ්ඪමානානං පිප්පලිමාණවස්ස වීසතිමෙ, භද්දාය සොළසමෙ වයෙ සම්පත්තෙ මාතාපිතරො පුත්තං ඔලොකෙත්වා ‘‘තාත, ත්වං වයප්පත්තො, කුලවංසං පතිට්ඨපෙතුං යුත්තො’’ති අතිවිය නිප්පීළියිංසු. මාණවො ආහ – ‘‘මය්හං සොතපථෙ එවරූපං කථං මා කථයිත්ථ, අහං යාව තුම්හෙ ධරථ, තාව පටිජග්ගිස්සාමි, තුම්හාකං අච්චයෙන නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. තෙ කතිපාහං අතික්කමිත්වා පුන කථයිංසු. සොපි පුන පටික්ඛිපි. තතො පට්ඨාය මාතා නිරන්තරං කථෙතියෙව.

当他们还在那里居住时，我们的导师在世间出现，转动了殊胜的法轮，次第到达王舍城(Rājagaha)。导师住在那里时，这位毕钵梨摩那(Pippalimāṇava)出生在摩揭陀(Magadha)国的大渡口婆罗门村，是迦毗罗(Kapila)婆罗门妻子的腹中所生。这位跋陀迦毗罗尼(Bhaddākāpilānī)出生在摩陀国(Maddaraṭṭha)的娑伽罗(Sāgala)城，是憍尸耶(Kosiyagotta)族婆罗门妻子的腹中所生。他们逐渐长大，毕钵梨摩那二十岁，跋陀十六岁时，父母看着儿子说：“孩子，你已经成年，应当延续家族血脉。”他们非常殷切地催促。摩那童子说：“不要让我听到这样的话，只要你们还活着，我就会照顾你们，你们去世后，我就出家。”过了几天，他们再次劝说，他也再次拒绝。从那以后，母亲就一直不断地劝说。

මාණවො ‘‘මාතරං සඤ්ඤාපෙස්සාමී’’ති රත්තසුවණ්ණස්ස නික්ඛසහස්සං දත්වා සුවණ්ණකාරෙහි ඉත්ථිරූපකං කාරෙත්වා තස්ස මජ්ජනඝට්ටනාදිකම්මපරියොසානෙ තං රත්තවත්ථං නිවාසෙත්වා සුවණ්ණසම්පන්නෙහි පුප්ඵෙහි චෙව නානාලඞ්කාරෙහි ච අලඞ්කාරාපෙත්වා ‘‘අම්ම, එවරූපං ආරම්මණං ලභන්තො ගෙහෙ වසිස්සාමි, අලභන්තො න වසිස්සාමී’’ති. පණ්ඩිතා බ්‍රාහ්මණී චින්තෙසි – ‘‘මය්හං පුත්තො පුඤ්ඤවා දින්නදානො කතාභිනීහාරො පුබ්බෙ පුඤ්ඤානි කරොන්තො න එකකොව අකාසි, අද්ධා එතෙන සහ කතපුඤ්ඤා සුවණ්ණරූපකපටිභාගා භවිස්සතී’’ති. අට්ඨ බ්‍රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා සබ්බභොගෙහි [Pg.292] සන්තප්පෙත්වා සුවණ්ණරූපකං රථෙ ආරොපෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, යත්ථ අම්හෙහි ජාතිගොත්තභොගාදිසමානකුලෙ එවරූපං දාරිකං පස්සථ, තත්ථ ඉදමෙව සුවණ්ණරූපකං සච්චාකාරං කත්වා දෙථා’’ති උය්‍යොජෙසි.

青年心想：“我要说服母亲。”于是他付给金匠一千尼卡(nikkha)的赤金，让他们造了一尊女子的金像。在完成雕像的擦拭、磨光等工序后，他为金像穿上红衣，并用纯金制成的花朵和各种饰品为之庄严，然后说：“母亲，若能得到这样的女子，我便居家；若得不到，便不居家。”智慧的婆罗门女心想：“我儿有福德，乐于布施，已立誓愿。他过去修福时，并非独自一人。必然有一位曾与他共修福德的女子，与此金像相称。”于是，她召来八位婆罗门，用各种财物使他们满足，然后将金像置于车上，对他们说：“去吧，诸位。你们到那些与我等家世、种姓、财富等同的家族中，凡见到有如此相貌的女孩，便将此金像作为信物交予对方。”说罢，便派遣他们出发。

තෙ ‘‘අම්හාකං නාම එතං කම්ම’’න්ති නික්ඛමිත්වා ‘‘කත්ථ ලභිස්සාම, මද්දරට්ඨං නාම ඉත්ථාගාරං, මද්දරට්ඨං ගමිස්සාමා’’ති මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරං අගමංසු. අත්ථ තං සුවණ්ණරූපකං න්හානතිත්ථෙ ඨපෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අථ භද්දාය ධාතී භද්දං න්හාපෙත්වා අලඞ්කරිත්වා සයං න්හායිතුං උදකතිත්ථං ගන්ත්වා සුවණ්ණරූපකං දිස්වා ‘‘කිස්සායං අවිනීතා ඉධාගන්ත්වා ඨිතා’’ති පිට්ඨිපස්සෙ පහරිත්වා සුවණ්ණරූපකං ඤත්වා ‘‘අය්‍යධීතා මෙති සඤ්ඤං උප්පාදෙසි, අයං පන අය්‍යධීතාය නිවාසනපටිග්ගහිතායපි අසදිසා’’ති ආහ. අථ නං තෙ බ්‍රාහ්මණා ‘‘එවරූපා කිර තෙ සාමිධීතා’’ති පුච්ඡිංසු. සා ‘‘ඉමාය සුවණ්ණපටිමාය සතගුණෙන සහස්සගුණෙන මය්හං අය්‍යධීතා අභිරූපතරා’’, තථා හි ‘‘අප්පදීපෙපි ද්වාදසහත්ථෙ ගබ්භෙ නිසින්නා සරීරොභාසෙන තමං විධමතී’’ති ආහ. ‘‘තෙන හි තස්සා මාතාපිතූනං සන්තිකං ගච්ඡාමා’’ති සුවණ්ණරූපකං රථෙ ආරොපෙත්වා තං ධාතිං අනුගන්ත්වා කොසියගොත්තස්ස ඝරද්වාරෙ ඨත්වා ආගමනං ආරොචයිංසු.

彼等心想：“此诚我等之任务。”遂离去，思忖：“我等当往何处？玛蒂国(Maddaraṭṭha)乃女子之乡，我等当往玛蒂国。”于是，他们前往玛蒂国的娑伽罗城(Sāgalanagara)。他们将那金像置于沐浴处，坐于一旁。其时，跋陀(Bhaddā)的乳母为跋陀沐浴妆点后，自己前往沐浴处沐浴，见到金像，心想：“此无礼女子为何立于此处？”便从其背后拍打，方知是金像。她先生起“此乃我主人之女”之念，复又思忖：“但这（金像）与我的主人女儿穿上衣服的样子也不相像。”于是，那些婆罗门问她：“你的主人女儿也具足如此形貌吗？”她答道：“我的主人女儿比此金像美丽百倍、千倍。诚然，纵使在无灯之十二肘卧房内，她坐着时，身体的光辉亦能驱散黑暗。”（他们说：）“既然如此，我等当往见其父母。”于是将金像置于车上，跟随乳母来到憍尸耶(Kosiyagotta)族婆罗门的家门口，驻足通报来意。

බ්‍රාහ්මණො පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡි. තෙ ‘‘මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස ඝරතො ඉමිනා නාම කාරණෙන ආගතම්හා’’ති ආහංසු. ‘‘සාධු, තාතා, අම්හෙහි සමජාතිගොත්තවිභවො සො බ්‍රාහ්මණො, දස්සාම දාරික’’න්ති පණ්ණාකාරං ගණ්හි. තෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස සාසනං පහිණිංසු – ‘‘ලද්ධා නො භද්දා නාම දාරිකා, කත්තබ්බං ජානාථා’’ති. තං සාසනං සුත්වා පිප්පලිමාණවස්ස ආරොචයිංසු ‘‘ලද්ධා දාරිකා’’ති. පිප්පලිමාණවො ‘‘අහං ‘න ලභිස්සන්තී’ති චින්තෙසිං, ඉමෙ ‘ලද්ධා’ති පෙසෙන්ති, අනත්ථිකො හුත්වා පණ්ණං පෙසෙස්සාමී’’ති රහොගතො පණ්ණං ලිඛි ‘‘භද්දා අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං පතිං ලභතු, අහං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනී අහොසී’’ති. භද්දාපි ‘‘අසුකස්ස කිර මං දාතුකාමා’’ති සුත්වා රහොගතා පණ්ණං ලිඛි – ‘‘අය්‍යපුත්තො අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං [Pg.293] දාරිකං ලභතු, අහං පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරී භවාහී’’ති. ද්වෙපි පණ්ණානි අන්තරාමග්ගෙ සමාගච්ඡිංසු. ‘‘ඉදං කස්ස පණ්ණ’’න්ති? ‘‘පිප්පලිමාණවෙන භද්දාය පහිත’’න්ති. ‘‘ඉදං කස්සා’’ති? ‘‘භද්දාය පිප්පලිමාණවස්ස පහිත’’න්ති ච වුත්තෙ තෙ ද්වෙපි වාචෙත්වා ‘‘පස්සථ දාරකානං කම්ම’’න්ති ඵාලෙත්වා අරඤ්ඤෙ ඡඩ්ඩෙත්වා අඤ්ඤං තංසමානං පණ්ණං ලිඛිත්වා ඉතො එත්තො ච පෙසෙසුං. ඉති කුමාරස්ස කුමාරිකාය ච සදිසං පණ්ණං ලොකස්සාදරහිතමෙවාති අනිච්ඡමානානම්පි තෙසං ද්වින්නං සමාගමො අහොසි.

婆罗门作了亲切的接待，问道：“你们从哪里来？”他们回答：“我们从摩揭陀国大渡口村的迦毗罗(Kapila)婆罗门家来，是为了这件事。”婆罗门说：“善哉，孩子们，那位婆罗门与我们同种姓、同家族、同财富，我们会把女儿给他。”便收下了聘礼。他们派人送信给迦毗罗婆罗门：“我们已得到名叫跋陀(Bhaddā)的少女，请知所当为。”听到这消息，人们便告诉毕钵梨摩那(Pippalimāṇava)：“已得到少女了。”毕钵梨摩那心想：“我本以为他们得不到，他们却送信来说‘已得到’，我没有此意，要写封信去。”于是他到僻静处写信道：“愿跋陀找到与自己种姓、家族、财富相配的丈夫，我将离家出家，愿她日后不要后悔。”跋陀也听说“他们要把我嫁给某人”，便到僻静处写信道：“愿公子找到与自己种姓、家族、财富相配的少女，我将出家，愿你日后不要后悔。”两封信在半路相遇。“这是谁的信？”“是毕钵梨摩那寄给跋陀的。”“这封是谁的？”当被告知“是跋陀寄给毕钵梨摩那的”后，他们读了这两封信，说道：“看看这些孩子的作为！”便将信撕碎扔在林中，另写一封内容相似的信，从两边寄了过去。就这样，即使他们二人都不情愿，他们的结合还是发生了。

තංදිවසමෙව පිප්පලිමාණවොපි භද්දං එකං පුප්ඵදාමං ගණ්හාපෙසි. භද්දාපි තානි සයනමජ්ඣෙ ඨපෙසි. උභොපි භුත්තසායමාසා සයනං ආරුහිතුං ආරභිංසු. තෙසු මාණවො දක්ඛිණපස්සෙන සයනං ආරුහි, භද්දා වාමපස්සෙන අභිරුහිත්වා ආහ – ‘‘යස්ස පස්සෙ පුප්ඵානි මිලායන්ති, තස්ස රාගචිත්තං උප්පන්නන්ති විජානිස්සාම, ඉමං පුප්ඵදාමං න අල්ලීයිතබ්බ’’න්ති. තෙ පන අඤ්ඤමඤ්ඤං සරීරසම්ඵස්සභයෙන සකලරත්තිං නිද්දං අනොක්කමන්තාව වීතිනාමෙසුං. දිවා පන හසිතමත්තම්පි නාකංසු. තෙ ලොකාමිසෙන අසංසට්ඨා යාව මාතාපිතරො ධරන්ති, තාව කුටුම්බං අවිචාරෙත්වා තෙසු කාලඞ්කතෙසු විචාරයිංසු. මහතී මාණවස්ස සම්පත්ති. එකදිවසං සරීරං උබ්බට්ටෙත්වා ඡඩ්ඩෙතබ්බං සුවණ්ණචුණ්ණං එව මගධනාළියා ද්වාදසනාළිමත්තං ලද්ධුං වට්ටති. යන්තබද්ධානි සට්ඨි මහාතළාකානි, කම්මන්තො ද්වාදසයොජනිකො, අනුරාධපුරප්පමාණා චුද්දසගාමා, චුද්දස හත්ථානීකානි, චුද්දස අස්සානීකානි, චුද්දස රථානීකානි.

就在那天，毕钵离(Pippali)青年也让人取来一串美丽的花环。跋陀(Bhaddā)将那些花环放在床的中央。两人用过晚餐后，便准备上床。青年从右侧上床，跋陀从左侧上床后说：“哪一边的花枯萎了，就当知哪一边生起了贪欲之心，我们不可触碰这花环。”他们因害怕身体相互接触，整夜未能入眠。白天，他们甚至连微笑都没有。他们不与世俗之欲相混杂，只要父母在世，就不管理家业，直到父母去世后，才开始管理。这青年的财富巨大。仅一日涂身之后所弃的金粉，就价值相当于十二摩揭陀(magadha)“那利”(nāḷi)之量。他拥有六十座由机关操纵的大湖，十二由旬的产业，十四个与阿努拉德普勒(Anurādhapura)城规模相当的村庄，以及十四支象军、十四支马军和十四支车军。

සො එකදිවසං අලඞ්කතඅස්සං ආරුය්හ මහාජනපරිවුතො කම්මන්තට්ඨානං ගන්ත්වා ඛෙත්තකොටියං ඨිතො නඞ්ගලෙහි ඡින්නට්ඨානතො කාකාදයො සකුණෙ ගණ්ඩුප්පාදාදිකෙ පාණකෙ උද්ධරිත්වා ඛාදන්තෙ දිස්වා ‘‘තාතා, ඉමෙ කිං ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ගණ්ඩුප්පාදෙ, අය්‍යා’’ති. ‘‘එතෙහි කතපාපං කස්ස හොතී’’ති? ‘‘තුම්හාකං, අය්‍යා’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ එතෙහි කතපාපං මය්හං හොති, කිං මෙ කරිස්සති සත්තඅසීතිකොටිධනං, ද්වාදසයොජනකම්මන්තො කිං කරිස්සති, කිං යන්තබද්ධානි තළාකානි, කිං චුද්දස ගාමානි, සබ්බමෙතං භද්දාය කාපිලානියා නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති.

一日，他骑着一匹装饰华丽的马，在众人簇拥下前往其产业，立于田边。他看见乌鸦等鸟类从犁翻过的地里啄出蚯蚓等小虫来吃，便问道：“诸位，它们在吃什么？”“老爷，是蚯蚓。”“它们所造的恶业，归于谁呢？”“归于您，老爷。”他心想：“倘若它们所造的恶业归于我，那么八十七俱胝的财富于我何用？十二由旬的产业于我何用？机关操纵的湖泊于我何用？十四个村庄于我何用？我应将这一切都交付给跋陀·迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)，然后出家为沙门。”

භද්දා [Pg.294] කාපිලානී තස්මිං ඛණෙ අන්තරවත්ථුස්මිං තයො තිලකුම්භෙ පත්ථරිත්වා ධාතීහි පරිවුතා නිසින්නා කාකෙ තිලපාණකෙ ඛාදමානෙ දිස්වා ‘‘අම්මා, කිං ඉමෙ ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. ‘‘පාණකෙ, අය්‍යෙ’’ති. ‘‘අකුසලං කස්ස හොතී’’ති? ‘‘තුම්හාකං, අය්‍යෙ’’ති. සා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං චතුහත්ථං වත්ථං නාළිකොදනමත්තඤ්ච ලද්ධුං වට්ටති, යදි පනෙතං එතෙහි කතං අකුසලං මය්හං හොති, භවසහස්සෙනපි වට්ටතො සීසං උක්ඛිපිතුං න සක්කා, අය්‍යපුත්තෙ ආගතමත්තෙයෙව සබ්බං තස්ස නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති.

跋达·迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)于彼时正在内室，铺开三罐芝麻，为众侍女所围绕而坐。她看见乌鸦啄食芝麻中的小虫，便问道：“母亲，这些乌鸦在吃什么？”侍女答道：“夫人，是小虫。”“这不善业归于谁？”“归于您，夫人。”她心想：“我所得的份例不过是四肘布与一那提的米饭，倘若它们所造的这不善业归于我，那么即便历经千世，也无法从轮回中抬起头来。等夫君一回来，我便将一切都交予他，然后离家出家。”

මාණවො ආගන්ත්වා න්හත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදි, අථස්ස චක්කවත්තිනො අනුච්ඡවිකභොජනං උපනයිංසු. ද්වෙපි භුඤ්ජිත්වා පරිජනෙ නික්ඛන්තෙ රහොගතා ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදිංසු. තතො මාණවො භද්දං ආහ – ‘‘භද්දෙ, ඉමං ඝරං ආගච්ඡන්තී කිත්තකං ධනමාහරසී’’ති? ‘‘පඤ්චපණ්ණාස සකටසහස්සානි, අය්‍යා’’ති. ‘‘සබ්බං තං, යා ච ඉමස්මිං ඝරෙ සත්තාසීති කොටියො යන්තබද්ධානි සට්ඨි තළාකානීති එවමාදිභෙදා සම්පත්ති අත්ථි, තං සබ්බං තුය්හෙව නිය්‍යාතෙමී’’ති. ‘‘තුම්හෙ පන කුහිං ගච්ඡථ, අය්‍යා’’ති? ‘‘අහං පබ්බජිස්සාමී’’ති. ‘‘අය්‍ය, අහම්පි තුම්හාකං ආගමනං ඔලොකයමානා නිසින්නා, අහම්පි පබ්බජිස්සාමී’’ති. තෙසං ආදිත්තපණ්ණකුටි විය තයො භවා උපට්ඨහන්ති. තෙ ‘‘පබ්බජිස්සාමා’’ති වත්වා අන්තරාපණතො කාසායරසපීතානි චීවරානි මත්තිකාපත්තෙ ච ආහරාපෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං කෙසෙ ඔහාරෙත්වා ‘‘යෙ ලොකෙ අරහන්තො අත්ථි, තෙ උද්දිස්ස අම්හාකං පබ්බජ්ජා’’ති පබ්බජිත්වා ථවිකාසු පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා පාසාදතො ඔතරිංසු. ගෙහෙ දාසෙසු ච කම්මකාරෙසු ච න කොචි සඤ්ජානි.

青年毕钵离(Pipphali-māṇava)回来沐浴后，登上殿堂，坐于华丽的床座上。随后，有人为他献上堪比转轮王的膳食。二人用完餐，待侍从退下后，便在僻静安乐处独坐。其时，青年对跋达说：“贤妻，你来此家时，带来了多少财富？”“夫君，五万五千车。”“那一切，以及这屋里八十七俱胝的财富、六十座机关控制的池塘等种种家产，我尽数赠予你。”“那么夫君您要去往何处？”“我将出家。”“夫君，我也正盼望着您的归来，我也要出家。”于他们而言，三有犹如一座燃烧的叶孤邸般现前。他们说道：“我等将出家。”便命人从市集取来已染成袈裟色的衣与土钵，互相剃除头发，说道：“我等出家，是为世间诸阿罗汉。”出家后，他们将钵放入袋中，挂于肩上，从殿堂走下。家中的奴仆与雇工，无一人认出他们。

අථ නෙ බ්‍රාහ්මණගාමතො නික්ඛමිත්වා දාසගාමද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙ ආකප්පකුතවසෙන දාසගාමවාසිනො සඤ්ජානිංසු. තෙ රොදන්තා පාදෙසු පතිත්වා ‘‘කිං අම්හෙ අනාථෙ කරොථ, අය්‍යා’’ති ආහංසු. ‘‘මයං, භණෙ, ‘තයො භවා ආදිත්තපණ්ණසාලා වියා’ති පබ්බජිම්හ, සචෙ තුම්හෙසු එකෙකං භුජිස්සං කරොම, වස්සසතම්පි නප්පහොති. තුම්හෙව තුම්හාකං සීසං ධොවිත්වා භුජිස්සා හුත්වා ජීවථා’’ති වත්වා තෙසං රොදන්තානංයෙව පක්කමිංසු.

尔时，他们从婆罗门村出来，经过奴隶村门口时，奴隶村的村民因其威仪而认出了他们。他们哭泣着，俯伏于其足下说：“尊者，你们为何要让我们变得无依无靠呢？”“诸位，我们因视三有如燃烧的草屋而出家。若要使你们一一成为自由人，百年也不够。你们自己洗头成为自由人，然后活下去吧。”说完，就在他们哭泣之时离开了。

ථෙරො [Pg.295] පුරතො ගච්ඡන්තො නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘අයං භද්දා කාපිලානී සකලජම්බුදීපග්ඝනිකා ඉත්ථී මය්හං පච්ඡතො ආගච්ඡති, ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං කොචිදෙව එවං චින්තෙය්‍ය ‘ඉමෙ පබ්බජිතාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්ති, අනනුච්ඡවිකං කරොන්තී’ති. එවං කොචි පාපකෙන මනසා පදූසෙත්වා අපායපූරකො භවෙය්‍ය, ඉමං පහාය මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා පුරතො ගච්ඡන්තො ද්වෙධාපථං දිස්වා තස්ස මත්ථකෙ අට්ඨාසි. භද්දාපි ආගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ආහ – ‘‘භද්දෙ, තාදිසිං ඉත්ථිං මම පච්ඡතො ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ‘ඉමෙ පබ්බජිතාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්තී’ති අම්හෙසු පදුට්ඨචිත්තො මහාජනො අපායපූරකො භවෙය්‍ය. ඉමස්මිං ද්වෙධාපථෙ ත්වං එතං ගණ්හ, අහං එකෙන ගමිස්සාමී’’ති. ‘‘ආම, අය්‍ය, මාතුගාමො ‘පබ්බජිතානං පලිබොධො, පබ්බජිතාපි විනා න භවන්තී’ති අම්හාකං දොසං දස්සෙය්‍යු’’න්ති තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘සතසහස්සකප්පපමාණෙ අද්ධානෙ කතො මිත්තසන්ථවො අජ්ජ භිජ්ජති, තුම්හෙව දක්ඛිණා නාම, තුම්හාකං දක්ඛිණමග්ගො වට්ටති, මයං මාතුගාමා නාම වාමජාතිකා, අම්හාකං වාමමග්ගො වට්ටතී’’ති වන්දිත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. තෙසං ද්වෙධාභූතකාලෙ අයං මහාපථවී ‘‘අහං චක්කවාළසිනෙරුපබ්බතාදයො ධාරෙතුං සක්කොන්තීපි තුම්හාකං ගුණෙ ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය විරවමානා අකම්පිත්ථ. ආකාසෙ අසනිසද්දො විය පවත්ති, චක්කවාළපබ්බතො උන්නාදි.

长老走在前面，回头看时心想：“这位跋陀·迦毗罗尼（Bhaddā Kāpilānī）是全瞻部洲最珍贵的女子，她正跟在我身后。有可能会有人这样想：‘这些出家人，即使出家了也无法分开，行为不当。’如此，有人会以邪恶之心而心生染污，从而堕入恶趣。我应当离开她前行。”他生起此念后，继续前行，看见一个岔路口，便停在路口上。跋陀也前来顶礼，然后站立一旁。于是他对她说：“贤善的跋陀，看见你这样的女子跟在我身后，广大群众若对我们心生不净，认为‘这些出家人即使出家了也无法分开’，他们就会因此而堕入恶趣。在这岔路口，你走这条路，我走另一条。”“是的，尊者。人们会指出我们的过错说：‘女人是出家人的障碍，他们即使出家了也无法分开。’”她如此说完，右绕三匝，以五体投地之礼于四处顶礼，然后举起光耀的合十之礼，说道：“于十万劫中结下的友谊，今日断绝了。您名为“右”，右边的路适合您；我们女人天生属“左”，左边的路适合我们。”顶礼之后，她走上了另一条路。在他们分道扬镳之时，这片大地咆哮着震动了，仿佛在说：“我虽能承载铁围山、须弥山等，却无法承载你们的功德。”天空响起了如雷之声，铁围山也随之轰鸣。

සම්මාසම්බුද්ධොපි වෙළුවනමහාවිහාරෙ කුටියං නිසින්නො පථවීකම්පනසද්දං සුත්වා ‘‘කිස්ස නු ඛො පථවී කම්පතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘පිප්පලිමාණවො ච භද්දා ච කාපිලානී මං උද්දිස්ස අප්පමෙය්‍යං සම්පත්තිං පහාය පබ්බජිතා, තෙසං වියොගට්ඨානෙ උභින්නං ගුණබලෙන අයං පථවීකම්පො ජාතො, මයාපි එතෙසං සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම සයමෙව පත්තචීවරමාදාය අසීතිමහාථෙරෙසු කඤ්චි අනාපුච්ඡා තිගාවුතමග්ගං පච්චුග්ගමනං කත්වා රාජගහස්ස ච නාලන්දාය ච අන්තරෙ බහුපුත්තනිග්‍රොධමූලෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. නිසින්නො පන අඤ්ඤතරපංසුකූලිකො විය අනිසීදිත්වා බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා අසීතිහත්ථා බුද්ධරංසියො විස්සජ්ජෙන්තො නිසීදි. ඉති තස්මිං ඛණෙ පණ්ණච්ඡත්තසකටචක්කකූටාගාරාදිප්පමාණා බුද්ධරංසියො ඉතො [Pg.296] චිතො ච විප්ඵරන්තියො විධාවන්තියො චන්දසහස්සසූරියසහස්සඋග්ගමනකාලං විය කුරුමානා තං වනන්තරං එකොභාසං අකංසු. ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසිරියා සමුජ්ජලතාරාගණෙන විය ගගනං, සුපුප්ඵිතකමලකුවලයෙන විය සලිලං වනන්තරං විරොචිත්ථ. නිග්‍රොධරුක්ඛස්ස ඛන්ධො පකතියා සෙතො හොති, පත්තානි නීලානි පක්කානි රත්තානි. තස්මිං පන දිවසෙ සබ්බො නිග්‍රොධො සුවණ්ණවණ්ණොව අහොසි.

正等觉者亦于竹林大精舍之孤邸中安坐，闻大地摇动之声，省察：“大地缘何而摇动？”继而了知：“乃毕钵离摩纳婆（Pippalimāṇava）与跋陀·迦毗罗尼（Bhaddā Kāpilānī）为我之故，舍无量财富而出家。于彼二人分别之处，因其功德之力，此大地发生震动。我亦应摄受彼等。”于是，世尊从香室出来，亲自拿取衣钵，未告知八十大长老中任何一位，便前行三伽浮多（gāvuta）之路迎接他们，于王舍城和那烂陀（Nālandā）之间的多子榕树下结跏趺坐。坐时，并非如普通粪扫衣者，而是显现佛陀威仪，放射八十肘佛光而坐。彼时，大小如叶伞、车轮、楼阁之佛光，四处散射奔流，令彼林野光明遍照，犹如千月千日同时升起。林野因三十二大士相之光辉而庄严灿烂，犹如天空因闪耀的星群而明亮，又如水面因盛开的红莲与青莲而美丽。此榕树之干，本为白色，叶为绿色，果实为红色，然于彼日，整棵榕树皆化为金色。

මහාකස්සපත්ථෙරො තං දිස්වා ‘‘අයං අම්හාකං සත්ථා භවිස්සති, ඉමං අහං උද්දිස්ස පබ්බජිතො’’ති දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔනතො ගන්ත්වා තීසු ඨානෙසු වන්දිත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මි, සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති (සං. නි. 2.154) ආහ. අථ නං භගවා ආහ – ‘‘කස්සප, සචෙ ත්වං ඉමං නිපච්චකාරං මහාපථවියා කරෙය්‍යාසි, සාපි ධාරෙතුං න සක්කුණෙය්‍ය. තථාගතස්ස පන එවං ගුණමහන්තතං ජානතා තයා කතො නිපච්චකාරො මය්හං ලොමම්පි චාලෙතුං න සක්කොති. නිසීද, කස්සප, දායජ්ජං තෙ දස්සාමී’’ති. අථස්ස භගවා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පදං අදාසි. දත්වා ච බහුපුත්තනිග්‍රොධමූලතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං පච්ඡාසමණං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. සත්ථු සරීරං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණවිචිත්තං, මහාකස්සපස්ස සත්තමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතං, සො කඤ්චනනාවාය පච්ඡාබද්ධො විය සත්ථු පදානුපදිකං අනුගඤ්ඡි. සත්ථා ථොකං මග්ගං ගන්ත්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි. ථෙරො ‘‘සත්ථා නිසීදිතුකාමො’’ති ඤත්වා අත්තනො පටපිලොතිකං සඞ්ඝාටිං චතුග්ගුණං කත්වා පඤ්ඤපෙසි.

大迦叶长老见到他，心想：“此人将成为我们的导师，我正是为了他而出家。”便从看见他的地方开始，俯身向前，于三处顶礼后说道：“尊者，世尊是我的导师，我是弟子；尊者，世尊是我的导师，我是弟子。”（《相应部》2.154）于是世尊对他说：“迦叶，你若对大地行此恭敬，连大地也无法承受。然而，你了知如来有如此伟大的功德，所作的恭敬连我一根毫毛都无法动摇。坐下吧，迦叶，我将授予你法嗣。”于是世尊以三教诫为他授具足戒。授戒后，世尊从多子榕树(Bahuputtanigrodha)下离开，让长老作为随行沙门，继续前行。世尊的身体为三十二大士相所庄严，大迦叶的身体为七种大士相所庄严。他犹如金舟系于船尾，步步紧随世尊的足迹。世尊走了一小段路，便离开道路，在一棵树下示意将要坐下。长老知道“世尊想要坐下”，便将自己的补缀僧伽梨(saṅghāṭi)折成四叠铺设。

සත්ථා තත්ථ නිසීදිත්වා හත්ථෙන චීවරං පරිමජ්ජන්තො ‘‘මුදුකා ඛො ත්‍යායං, කස්සප, පටපිලොතිකා සඞ්ඝාටී’’ති ආහ (සං. නි. 2.154). සො ‘‘සත්ථා මෙ සඞ්ඝාටියා මුදුභාවං කථෙසි, පාරුපිතුකාමො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘පාරුපතු, භන්තෙ, භගවා සඞ්ඝාටි’’න්ති ආහ. ‘‘කිං ත්වං පාරුපිස්සසි, කස්සපා’’ති? ‘‘තුම්හාකං නිවාසනං ලභන්තො පාරුපිස්සාමි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පන ත්වං, කස්සප, ඉමං පරිභොගජිණ්ණං පංසුකූලං ධාරෙතුං සක්ඛිස්සසි, මයා හි ඉමස්ස පංසුකූලස්ස ගහිතදිවසෙ උදකපරියන්තං කත්වා මහාපථවී කම්පි, ඉමං බුද්ධපරිභොගජිණ්ණචීවරං [Pg.297] නාම න සක්කා පරිත්තගුණෙන ධාරෙතුං, පටිබලෙනෙවිදං පටිපත්තිපූරණසමත්ථෙන ජාතිපංසුකූලිකෙන ධාරෙතුං වට්ටතී’’ති වත්වා ථෙරෙන සද්ධිං චීවරං පරිවත්තෙසි.

世尊坐在那里，用手抚摸着那件衣说：“迦叶，你这件补缀的僧伽梨确实柔软。”（《相应部》2.154）他知道“世尊称赞我的僧伽梨柔软，想必是想披上”，便说：“尊者，请世尊披上这件僧伽梨吧。”“那你披什么呢，迦叶？”“尊者，如果能得到您的下衣，我便披上。”“可是迦叶，你能够受持这件我已穿用而破旧的粪扫衣（paṃsukūla）吗？要知道，我得到这件粪扫衣的那天，连以水为边际的大地都震动了。这种佛陀穿用过的旧衣，不是德行浅薄者能受持的，只有具足能力、修行圆满、真正的粪扫衣行者才适合受持。”说完，世尊便与长老交换了衣。

එවං චීවරං පරිවත්තෙත්වා ථෙරස්ස චීවරං භගවා පාරුපි, සත්ථු චීවරං ථෙරො. තස්මිං ඛණෙ අචෙතනාපි අයං මහාපථවී ‘‘දුක්කරං, භන්තෙ, අකත්ථ, අත්තනො පාරුතචීවරං සාවකෙන පරිවත්තිතපුබ්බං නාම නාහොසි, අහං තුම්හාකං ගුණං ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි. ථෙරොපි ‘‘ලද්ධං මෙ බුද්ධානං පරිභොගචීවරං, කිං මෙ ඉදානි උත්තරි කත්තබ්බ’’න්ති උන්නතිං අකත්වා සත්ථු සන්තිකෙයෙව තෙරස ධුතගුණෙ සමාදාය සත්තදිවසමත්තං පුථුජ්ජනො අහොසි. අට්ඨමෙ දිවසෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා ‘‘කස්සපො, භික්ඛවෙ, චන්දූපමො කුලානි උපසඞ්කමති, අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකො කුලෙසු අප්පගබ්භො’’ති (සං. නි. 2.146) එවමාදිනා පසංසිත්වා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ධුතවාදානං යදිදං මහාකස්සපො’’ති (අ. නි. 1.188, 191) ධුතවාදානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

如此交换衣后，世尊披上长老的衣，长老则披上世尊的衣。就在那一刻，连无情的大地也震动起来，直达水界，仿佛在说：“尊者，您做了一件难行之事！将自己所穿之衣与弟子交换，此事从未有过。我实在无法承受您二位的功德啊！”长老也没有因此生起骄慢心，心想：“我已得到佛陀穿过的衣，现在还需再做什么呢？”他就在世尊面前受持了十三种头陀支(dhutaguṇa)，于七日间仍是凡夫。到了第八日，他便连同四无碍解(paṭisambhidā)证得了阿罗汉果。之后，世尊称赞他说：“诸比丘，迦叶就像月亮一样走近各家，收摄其身，收摄其心，在各家中总是谦下而不鲁莽。”（《相应部》2.146）后来，在圣弟子众中，世尊安坐后宣布：“诸比丘，在我的声闻比丘弟子中，持头陀行者，当以大迦叶为第一。”（《增支部》1.188, 191）于是将他立为持头陀行者的第一人。

398. එවං භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො ආයස්මා මහාකස්සපො මහාසාවකභාවං පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙනං පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ පදුමුත්තරස්සාති තස්ස කිර භගවතො මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනකාලතො පට්ඨාය පාදානං නික්ඛෙපනසමයෙ අක්කන්තක්කන්තපාදෙ සතසහස්සපත්තා පදුමා පථවිං භින්දිත්වා උට්ඨහිංසු. තස්මාස්ස තං නාමං අහොසි. සකලසත්තනිකායෙසු එකෙකෙන සතසතපුඤ්ඤෙ කතෙ තස්ස පුඤ්ඤස්ස සතගුණපුඤ්ඤානං කතත්තා භගවතොති අත්ථො. ලොකජෙට්ඨස්ස තාදිනොති සත්තලොකස්ස පධානභූතස්ස ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියභාවං පත්තත්තා තාදිනො. නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීති සත්තලොකස්ස පටිසරණභූතෙ භගවති ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතෙ, අදස්සනං ගතෙති අත්ථො. පූජං කුබ්බන්ති සන්ථුනොති සදෙවකස්ස ලොකස්ස සාසනතො ‘‘සත්ථා’’ති ලද්ධනාමස්ස භගවතො සාධුකීළං කීළන්තා පූජං කරොන්තීති සම්බන්ධො.

398. 世尊如此将具寿大迦叶安置于最上之位，证得大弟子身份后，回忆起自己往昔之业，心生欢喜，宣说其往昔本行，以“于莲花上佛(Padumuttara)世尊”等语开始。其中，“莲花上佛”是说，那位世尊从母胎出生之时起，每当他双足落地，足迹所至之处，皆有十万瓣的莲花破土而出，因此他得此名。被称为“世尊”，是因为在所有众生中，每一位众生所作的百种福业，他所作的福业是其百倍之多。“于世间最上者、如是者”是说，他是众生世界的首领，于可意与不可意之事皆不动摇，故为“如是者”。“于世间依怙主涅槃时”是说，作为众生世界皈依的世尊，以蕴之般涅槃而般涅槃，意即不再被看见。“他们作供养并赞颂”，是说他们对那位因其教导而被天人世间尊为“导师”的世尊，以善妙的仪式进行供养，这是其中的关联。

399. අග්ගිං [Pg.298] චිනන්තී ජනතාති ජනසමූහා ආළාහනත්ථාය අග්ගිං චිනන්තා රාසිං කරොන්තා ආසමන්තතො මොදිතා සන්තුට්ඨා පකාරෙන මොදිතා සන්තුට්ඨා පූජං කරොන්තීති සම්බන්ධො. තෙසු සංවෙගජාතෙසූති තෙසු ජනසමූහෙසු සංවෙගප්පත්තෙසු උත්‍රාසං ලභන්තෙසු මෙ මය්හං පීති හාසො උදපජ්ජථ පාතුභවීති අත්ථො.

399. “众人聚集火”，是说众人为了火葬而聚集柴薪，堆积成堆，四处欢欣喜悦，以各种方式欢喜满足地作供养，这是其中的关联。“当他们生起悚惧时”，是说当那些人众感到惊恐，生起悚惧之情时，我的喜悦和欢笑便生起了，这是其中的含义。

400. ඤාතිමිත්තෙ සමානෙත්වාති මම බන්ධුසහායෙ සමානෙත්වා රාසිං කත්වා. මහාවීරො භගවා පරිනිබ්බුතො අදස්සනං අගමාසීති ඉදං වචනං අබ්‍රවිං කථෙසින්ති සම්බන්ධො. හන්ද පූජං කරොමසෙති හන්දාති වොස්සග්ගත්ථෙ නිපාතො, තෙන කාරණෙන මයං සබ්බෙ සමාගතා පූජං කරොමාති අත්ථො. සෙති නිපාතො.

400. “召集亲友后”，是说召集我的亲属和同伴，使他们聚集一处。“‘大雄世尊已般涅槃，不再显现’，我说了此话”，这是其中的关联。“来，让我们作供养！”，其中“来”(handa)是用于敦促的虚词，其义为：因此，我们大家聚集起来作供养。“se”是虚词。

401. සාධූති තෙ පටිස්සුත්වාති තෙ මම ඤාතිමිත්තා සාධු ඉති සුන්දරං භද්දකං ඉති පටිසුණිත්වා මම වචනං සම්පටිඡිත්වා මෙ මය්හං භිය්‍යො අතිරෙකං හාසං පීතිං ජනිංසු උප්පාදෙසුන්ති අත්ථො.

401. “他们应诺‘善哉’”是说：我那些亲友应答“善哉”，即“好”、“吉祥”，他们接受了我的话，为我更增添了欢笑与喜悦，使其生起。这是此中义。

402. තතො අත්තනො කතපුඤ්ඤසඤ්චයං දස්සෙන්තො බුද්ධස්මිං ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. සතහත්ථං උග්ගතං උබ්බිද්ධං දියඩ්ඪහත්ථසතං විත්ථතං, විමානං නභසි ආකාසෙ උග්ගතං අග්ඝියං, සුකතං සුන්දරාකාරෙන කතං, කත්වා කාරෙත්වා ච පුඤ්ඤසඤ්චයං පුඤ්ඤරාසිං කාහාසිං අකාසින්ති සම්බන්ධො.

402. 其后，为显示自己所积累的福德，他说了以“于佛陀、世间依怙主”等开头的偈颂。“一座天宫，一百肘高，一百五十肘宽，升于天空、虚空中，它庄严、善造——即形态优美地造成——我通过自造或使造而造作了福德的积聚，即福德堆”，这是与“我已造作”（akāsiṃ）的关联。

403. කත්වාන අග්ඝියං තත්ථාති තස්මිං චෙතියපූජනට්ඨානෙ තාලපන්තීහි තාලපාළීහි චිත්තිතං සොභිතං අග්ඝියං කත්වාන කාරෙත්වා ච සකං චිත්තං අත්තනො චිත්තං පසාදෙත්වා චෙතියං පූජයුත්තමන්ති උත්තමං බුද්ධධාතුනිධාපිතං චෙතියං පූජයින්ති සම්බන්ධො.

403. “于彼处造庄严之物后”是说：在那供养塔庙之处，以成行成列的棕榈叶装饰美化，通过自造或使造而造了庄严之物后；“令自心澄净”，即令自己的心清净后；“我供养最上之塔”，这是与“我供养那安奉了佛陀舍利的最上塔庙”的关联。

404. තස්ස චෙතියස්ස මහිමං දස්සෙන්තො අග්ගික්ඛන්ධොවාතිආදිමාහ. තත්ථ අග්ගික්ඛන්ධොවාති ආකාසෙ ජලමානො අග්ගික්ඛන්ධොව අග්ගිරාසි ඉව තං චෙතියං සත්තහි රතනෙහි ජලති ඵුල්ලිතො විකසිතපුප්ඵො සාලරුක්ඛරාජා ඉව ආකාසෙ ඉන්දලට්ඨීව ඉන්දධනු ඉව ච චතුද්දිසා චතූසු දිසාසු ඔභාසති විජ්ජොතතීති සම්බන්ධො.

404. 为显示此塔庙的威力，他说了以“如火聚”等开头的偈颂。其中“如火聚”是说：那塔庙犹如空中燃烧的火聚，如同火堆，以七宝闪耀；如花朵盛开的娑罗树王，又如空中的帝释柱和彩虹，向四方照耀辉映。这是其中的关联。

405. තත්ථ [Pg.299] චිත්තං පසාදෙත්වාති තස්මිං ජොතමානධාතුගබ්භම්හි චිත්තං මනං පසාදෙත්වා සොමනස්සං කත්වා තෙන චිත්තප්පසාදෙන බහුං අනෙකප්පකාරං කුසලං පුඤ්ඤං කත්වාන ‘‘ධාතුගබ්භෙ ච සාසනෙ ච එත්තකානි පුඤ්ඤානි මයා කතානී’’ති එවං පුඤ්ඤකම්මං සරිත්වාන කාලංකත්වා තිදසං තාවතිංසභවනං සුත්තප්පබුද්ධො විය අහං උපපජ්ජිං ජාතොති සම්බන්ධො.

405. “于彼处令心澄净后”是说：在那闪耀的舍利室中，令心意澄净，生起喜悦；以此净信之心，造作了许多各种善业福德后；忆念起所作的福业：“我在舍利室与教法中，造作了如是多的福德”；就这样，命终之后，我如从睡梦中醒来一般，投生于提达萨天（Tidasa），即忉利天（Tāvatiṃsa）。这是其中的关联。

406. අත්තනො උප්පන්නදෙවලොකෙ ලද්ධසම්පත්තිං දස්සෙන්තො සහස්සයුත්තන්තිආදිමාහ. තත්ථ හයවාහිං සින්ධවසහස්සයොජිතං දිබ්බරථං අධිට්ඨිතො. සත්තහි භූමීහි සං සුට්ඨු උග්ගතං උබ්බිද්ධං උච්චං මය්හං භවනං විමානං අහොසීති අත්ථො.

406. 为示现在天界所获得的成就，他说了以“千马所驾”等为开头的偈颂。此中，（他）乘坐着由一千匹信度(sindhava)骏马所驾驭的天车。其义为：我的殿宇，我的天宫，由七层构成，巍然升起，高耸庄严。

407. තස්මිං විමානෙ සබ්බසොවණ්ණමයා සකලසොවණ්ණමයානි කූටාගාරසහස්සානි අහුං අහෙසුන්ති අත්ථො. සකතෙජෙන අත්තනො ආනුභාවෙන සබ්බා දස දිසා පභාසයං ඔභාසෙන්තානි ජලන්ති විජ්ජොතන්තීති සම්බන්ධො.

407. 在那座天宫中，有一千座完全由黄金所造的重阁。它们凭借自身的光辉与威力，光芒四射，照耀所有十方。

408. තස්මිං මය්හං පාතුභූතවිමානෙ අඤ්ඤෙපි නිය්‍යූහා පමුඛසාලායො සන්ති විජ්ජන්ති. කිං භූතා? ලොහිතඞ්ගමයා රත්තමණිමයා තදා තෙපි නිය්‍යූහා චතස්සො දිසා ආභාය පභාය ජොතන්තීති සම්බන්ධො.

408. 在我显现的天宫中，还有其他的塔楼与主厅。它们由红宝石所造，当时亦以其光辉照耀四方。

410. සබ්බෙ දෙවෙ සකලඡදෙවලොකෙ දෙවෙ අභිභොමි අභිභවාමි. කස්ස ඵලන්ති චෙ? මයා කතස්ස පුඤ්ඤකම්මස්ස ඉදං ඵලන්ති අත්ථො.

410. 我超越了整个六欲天界的所有天神。若问：“这是什么的果报？”其义为：这是我所造福业的果报。

411. තතො මනුස්සසම්පත්තිං දස්සෙන්තො සට්ඨිකප්පසහස්සම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ ඉතො කප්පතො හෙට්ඨා සට්ඨිසහස්සකප්පමත්ථකෙ චාතුරන්තො චතුමහාදීපවන්තො විජිතාවී සබ්බං පච්චත්ථිකං විජිතවන්තො අහං උබ්බිද්ධො නාම චක්කවත්තී රාජා හුත්වා පථවිං ආවසිං රජ්ජං කාරෙසින්ති සම්බන්ධො.

411. 然后，为示现人间的成就，他说了以“于六万劫”等为开头的偈颂。其义为：于此劫之前的第六万劫时，我曾是一位名为优毗达(Ubbiddha)的转轮王，拥有四大洲，战胜所有敌人，统治大地。此为关联。

412-4. තථෙව භද්දකෙ කප්පෙති පඤ්චබුද්ධපටිමණ්ඩිතත්තා භද්දකෙ නාම කප්පෙ. තිංසක්ඛත්තුං තිංසජාතියා චතුදීපම්හි ඉස්සරො පධානො චක්කරතනාදීහි [Pg.300] සත්තහි රතනෙහි සම්පන්නො සමඞ්ගීභූතො සකකම්මාභිරද්ධො අත්තනො කම්මෙ දස රාජධම්මෙ අභිරද්ධො අල්ලීනො චක්කවත්තී රාජා අම්හී අහොසින්ති සම්බන්ධො. අත්තනො චක්කවත්තිකාලෙ අනුභූතසම්පත්තිං දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථාපි භවනං මය්හ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ තස්මිං චක්කවත්තිරජ්ජම්හි මය්හං භවනං මම පාසාදං ඉන්දලට්ඨීව උග්ගතං ආකාසෙ ඨිතවිජ්ජොතමානා විජ්ජුල්ලතා ඉව උග්ගතං සත්තභූමිකාදිභෙදෙහි උච්චං ආයාමතො දීඝතො ච උච්චතො ච චතුවීසතියොජනං විත්ථාරතො ද්වාදසයොජනං අහොසීති සම්බන්ධො. සබ්බෙසං ජනානං මනං අල්ලීනභාවෙන රම්මණං නාම නගරං අහොසීති අත්ථො. දළ්හෙහි ද්වාදසහත්ථෙහි වා තිංසහත්ථෙහි වා උච්චෙහි පාකාරතොරණෙහි සම්පන්නන්ති දස්සෙති.

412-4. 同样，在贤劫(bhaddakappa)中：因由五佛庄严，故名为贤劫。我曾三十次为四大洲之主，具足轮宝等七宝，乐于奉行自己的职责——十王法，曾是转轮王。此为关联。为开示作转轮王时所体验的财富，他说了“在那里我的宫殿……”等。在那转轮王的国度中，我的宫殿如因陀罗(Inda)的旗杆般升起，又如空中闪耀的电光之藤般升起，有七层等差别，长与高二十四由旬，宽十二由旬。此为关联。因其能令众人之心依恋，故城市名为“悦乐”(Rammaṇa)。此为义。此亦开示其具足坚固的、十二或三十肘高的城墙与牌楼。

415-20. තදඩ්ඪකං තතො අඩ්ඪකං අඩ්ඪතියසතයොජනන්ති අත්ථො. පක්ඛිත්තා පණ්ණවීසතීති වීසතිආපණපක්ඛිත්තං නිරන්තරං වීථිපරිච්ඡෙදන්ති අත්ථො. බ්‍රාහ්මඤ්ඤකුලසම්භූතොති බ්‍රාහ්මණකුලෙ සුජාතො. සෙසං වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

415-20. “其一半”(Tadaḍḍhakaṃ)，义为二百五十由旬。“投入二十五”(Pakkhittā pañcavīsati)，其义为：投入二十家商店，不间断地划分街道。“生于婆罗门家”(Brāhmaññakulasambhūto)，即是在婆罗门家族中善生(sujāta)。其余部分，因已按所述方式，故易于了知。

මහාකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

摩诃迦叶长老本行释义终。

3-4. අනුරුද්ධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-4. 阿那律长老本行释义

සුමෙධං භගවන්තාහන්තිආදිකං ආයස්මතො අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ කුටුම්බිකකුලෙ නිබ්බත්ති. වයප්පත්තො එකදිවසං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරා එකං භික්ඛුං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං දානං පත්ථෙත්වා සතසහස්සභික්ඛුපරිවාරස්ස භගවතො සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා සත්තමෙ දිවසෙ භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච උත්තමානි වත්ථානි දත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථාපිස්ස අනන්තරායෙන සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සොපි තත්ථ පුඤ්ඤානි කරොන්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ සත්තයොජනිකෙ කනකථූපෙ [Pg.301] බහුකංසපාතියො දීපරුක්ඛෙහි දීපකපල්ලිකාහි ච ‘‘දිබ්බචක්ඛුඤාණස්ස උපනිස්සයො හොතූ’’ති උළාරං දීපපූජං අකාසි. එවං යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ බාරාණසියං කුටුම්බිකගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ නිට්ඨිතෙ යොජනිකෙ කනකථූපෙ බහුකංසපාතියො සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා මජ්ඣෙ ච එකෙකං ගුළපිණ්ඩං ඨපෙත්වා මුඛවට්ටියා මුඛවට්ටිං ඵුසාපෙන්තො චෙතියං පරික්ඛිපාපෙසි. අත්තනා ගහිතකංසපාතිං සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා සහස්සවට්ටියො ජාලාපෙත්වා සීසෙ ඨපෙත්වා සබ්බරත්තිං චෙතියං අනුපරියායි.

以“苏美达世尊……”等为开头的，是具寿阿那律(Anuruddha)长老的本行谭。这位长老也已于过去诸佛前发愿，于各处轮回中积累种种能带来解脱的福德，在莲花上佛(Padumuttara)的时代，他生于富裕的居士家中。成年后，一日前往寺院，在导师座前听闻法时，看见导师将一位具有天眼的比丘安置在第一的位置，自己也渴望获得那个地位，于是为十万比丘围绕的世尊举行了七日的大布施，第七天，用最上等的衣物供养世尊和比丘僧团，并发下誓愿。导师看见他没有障碍必定能成就，便预言说：“未来在乔达摩正等觉者的教法中，你将会是天眼第一。”他也继续在那里行善，导师般涅槃后，在七由旬大的金塔，用许多铜钵、灯树和灯盏，做盛大的点灯供养，发愿道：“愿此功德成为获得天眼智的助缘。”这样一生行善，在天人和人间轮回，到了迦叶佛的时代，他出生在波罗奈(Bārāṇasī)的居士家中，长大后，导师般涅槃，在一由旬大的金塔建成后，他让人用许多铜钵装满酥油，并在每个铜钵的中央放一块糖，用灯芯将钵口连接起来，环绕着塔。他自己则将一个装满酥油的铜钵顶在头上，点燃一千支灯芯，整夜绕行佛塔。

එවං තස්මිම්පි අත්තභාවෙ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ බාරාණසියංයෙව දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්ති, ‘‘අන්නභාරො’’තිස්ස නාමං අහොසි. සො සුමනසෙට්ඨිස්ස නාම ගෙහෙ කම්මං කරොන්තො ජීවති. එකදිවසං සො උපරිට්ඨං නාම පච්චෙකබුද්ධං නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ගන්ධමාදනපබ්බතතො ආකාසෙනාගන්ත්වා බාරාණසීනගරද්වාරෙ ඔතරිත්වා චීවරං පාරුපිත්වා නගරෙ පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පත්තං ගහෙත්වා අත්තනො අත්ථාය ඨපිතං භාගභත්තං පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස දාතුකාමො ආරභි. භරියාපිස්ස අත්තනො භාගභත්තඤ්ච තත්ථෙව පක්ඛිපි. සො තං නෙත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි. පච්චෙකබුද්ධො තං ගහෙත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. තං දිවසං සුමනසෙට්ඨිස්ස ඡත්තෙ අධිවත්ථා දෙවතා – ‘‘අහො දානං, පරමදානං, උපරිට්ඨෙ සුප්පතිට්ඨිත’’න්ති මහාසද්දෙන අනුමොදි. තං සුත්වා සුමනසෙට්ඨි – ‘‘එවං දෙවතාය අනුමොදිතං ඉදමෙව උත්තමදාන’’න්ති චින්තෙත්වා තත්ථ පත්තිං යාචි. අන්නභාරො පන තස්ස පත්තිං අදාසි. තෙන පසන්නචිත්තො සුමනසෙට්ඨි තස්ස සහස්සං දත්වා ‘‘ඉතො පට්ඨාය තුය්හං සහත්ථෙන කම්මකරණකිච්චං නත්ථි, පතිරූපං ගෙහං කත්වා නිච්චං වසාහී’’ති ආහ.

如此，他在那一世尽其一生行善，死后转生到天界，在那里寿尽而终。于佛陀未出世时，他投生于波罗奈(Bārāṇasī)的贫困之家，名为运食(Annabhāra)。他在须摩那(Sumana)长者家中做工维生。一日，他看见一位名为优波离吒(Upariṭṭha)的辟支佛从灭尽定出定，自香醉山乘空而来，降于波罗奈城门，披上衣，入城乞食。他见后心生欢喜，拿起（辟支佛的）钵，将为自己所备的饭食放入钵中，欲供养辟支佛。其妻亦将自己的那份饭食放入其中。他拿着那个钵，放在辟支佛手中。辟支佛接过后，为他随喜，然后离去。是日，居于须摩那长者伞盖的天神大声随喜道：“啊，布施！殊胜的布施！善安立于优波离吒！”须摩那长者听后心想：“能令天神如此随喜，此必为最上布施。”于是向运食请求分享功德。运食便将功德分给了他。须摩那长者心生欢喜，给了他一千（钱），并说：“从今以后，你无须亲手劳作了，建造一所合适的房屋，安住下来吧。”

යස්මා නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපිණ්ඩපාතො තං දිවසමෙව උළාරවිපාකො හොති, තස්මා සුමනසෙට්ඨි රඤ්ඤො සන්තිකං ගච්ඡන්තො තං ගහෙත්වා අගමාසි. රාජා පන තං ආදරවසෙන ඔලොකෙසි. සෙට්ඨි – ‘‘මහාරාජ, අයං ඔලොකෙතබ්බයුත්තොයෙවා’’ති වත්වා [Pg.302] තදා තෙන කතකම්මං අත්තනාපිස්ස සහස්සදින්නභාවඤ්ච කථෙසි. තං සුත්වා රාජා තස්ස තුස්සිත්වා සහස්සං දත්වා ‘‘අසුකස්මිං ඨානෙ ගෙහං කත්වා වසාහී’’ති ගෙහට්ඨානමස්ස ආණාපෙසි. තස්ස තං ඨානං සොධාපෙන්තස්ස මහන්තා මහන්තා නිධිකුම්භියො උට්ඨහිංසු. සො තා දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා සබ්බං ධනං උද්ධරාපෙත්වා රාසිකතං දිස්වා – ‘‘එත්තකං ධනං ඉමස්මිං නගරෙ කස්ස ගෙහෙ අත්ථී’’ති පුච්ඡි. ‘‘න කස්සචි, දෙවා’’ති. ‘‘තෙන හි අයං අන්නභාරො ඉමස්මිං නගරෙ මහාධනසෙට්ඨි නාම හොතූ’’ති තං දිවසමෙව තස්ස සෙට්ඨිඡත්තං උස්සාපෙසි.

由于供养从灭尽定出定的辟支佛之食物，当天即能获得巨大果报，因此苏摩那长者（Sumanaseṭṭhi）前往国王处时，便带着运食去了。国王则恭敬地看着他。长者说：“大王，此人确实值得一看。”说完，便讲述了运食所做的善业，以及自己付予他一千钱之事。国王听后心生欢喜，赏赐他一千钱，并为他指定宅地，命令道：“在某处建造房屋居住吧。”当他清理那块地时，许多巨大的宝藏瓮显现了出来。他看见后，便禀告国王。国王命人将所有财宝取出，看到堆积如山，便问道：“在这座城里，谁家有如此多的财富？”“天王，谁家也没有。”“既然如此，就让这位运食（Annabhāra）成为此城的大富长者吧。”国王当天就为他升起了长者伞盖。

සො සෙට්ඨි හුත්වා යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො, දීඝරත්තං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො උප්පජ්ජනකකාලෙ කපිලවත්ථුනගරෙ සුක්කොදනසක්කස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස ජාතස්ස අනුරුද්ධොති නාමං අකංසු. සො මහානාමසක්කස්ස කනිට්ඨභාතා භගවතො චූළපිතු පුත්තො පරමසුඛුමාලො මහාපුඤ්ඤො අහොසි. සුවණ්ණපාතියංයෙව චස්ස භත්තං උප්පජ්ජි. අථස්ස මාතා එකදිවසං ‘‘මම පුත්තො නත්ථීති පදං න ජානාති, තං ජානාපෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා එකං සුවණ්ණපාතිං තුච්ඡකංයෙව අඤ්ඤාය සුවණ්ණපාතියා පිදහිත්වා තස්ස පෙසෙසි, අන්තරාමග්ගෙ දෙවතා තං, දිබ්බපූවෙහි පූරෙසුං. එවං මහාපුඤ්ඤො තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙසු තීසු පාසාදෙසු අලඞ්කතනාටකිත්ථීහි පරිවුතො දෙවො විය මහාසම්පත්තිං අනුභවි.

他成为长者后，一生行善，命终后投生于天界。在天界与人间长久轮回后，于我等世尊出世时，在迦毗罗卫城释迦族白饭王（Sukkodana）的家中投生。他出生后，被取名为阿那律。他是摩诃男的弟弟，是世尊叔父的儿子，极为娇贵，福报广大。他的食物甚至会自然出现在金钵中。有一天，他的母亲心想：“我的儿子不知道‘无’这个词，我要让他知道。”于是她拿一个空金钵，用另一个金钵盖住后派人送给他。在途中，天神们用天界的糕点装满了它。就这样，这位大福报者在三座适合三季居住的宫殿里，被盛装的舞女们围绕着，如天神般享受着巨大的财富。

අම්හාකම්පි බොධිසත්තො තස්මිං සමයෙ තුසිතපුරා චවිත්වා සුද්ධොදනමහාරාජස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා අනුක්කමෙන වුද්ධිප්පත්තො එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසිත්වා මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො බොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං ගන්ත්වා වෙළුවනෙ විහාසි. තදා සුද්ධොදනමහාරාජා – ‘‘පුත්තො කිර මෙ රාජගහං අනුප්පත්තො; ගච්ඡථ, භණෙ, මම පුත්තං ආනෙථා’’ති සහස්සසහස්සපරිවාරෙ දස අමච්චෙ පෙසෙසි. තෙ සබ්බෙ එහිභික්ඛුපබ්බජ්ජාය පබ්බජිංසු. තෙසු උදායිත්ථෙරෙන චාරිකාගමනං ආයාචිතො භගවා වීසතිසහස්සඛීණාසවපරිවුතො රාජගහතො නික්ඛමිත්වා [Pg.303] කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා ඤාතිසමාගමෙ අනෙකානි පාටිහාරියානි දස්සෙත්වා පාටිහාරියවිචිත්තං ධම්මදෙසනං කථෙත්වා මහාජනං අමතපානං පායෙත්වා දුතියදිවසෙ පත්තචීවරමාදාය නගරද්වාරෙ ඨත්වා ‘‘කිං නු ඛො කුලනගරං ආගතානං සබ්බබුද්ධානං ආචිණ්ණ’’න්ති ආවජ්ජමානො ‘‘සපදානං පිණ්ඩාය චරණං ආචිණ්ණ’’න්ති ඤත්වා සපදානං පිණ්ඩාය චරති. රාජා ‘‘පුත්තො තෙ පිණ්ඩාය චරතී’’ති සුත්වා තුරිතතුරිතො ආගන්ත්වා අන්තරවීථියං ධම්මං සුත්වා අත්තනො නිවෙසනං පවෙසෙත්වා මහන්තං සක්කාරසම්මානං අකාසි. භගවා තත්ථ කත්තබ්බං ඤාතිසඞ්ගහං කත්වා රාහුලකුමාරං පබ්බාජෙත්වා නචිරස්සෙව කපිලවත්ථුනගරතො මල්ලරට්ඨෙ චාරිකං චරමානො අනුපියම්බවනං පාපුණි.

我们的菩萨在当时从兜率天辞世，投生于净饭大王的首席王后胎中，依次成长，于在家中生活了二十九年后，行大出离。他依次证得一切知智，在菩提座度过七个七日，于仙人堕处的鹿野苑转动法轮，利益世间，然后前往王舍城，住在竹林。当时净饭大王听说：“我的儿子据说已抵达王舍城。去吧，把我的儿子带来。”便派遣了十位大臣，每位各带一千随从。他们全都以“善来比丘”的方式出家了。其中，优陀夷长老请求世尊游行，世尊便带领两万漏尽者，从王舍城出发，前往迦毗罗卫城。在会见亲族时，他示现了种种神通，宣说了以神通庄严的奇妙法义，令大众饮下不死甘露。第二日，他拿了衣钵，立于城门，思惟道：“过去诸佛来到自己的故乡都做什么？”得知“挨家挨户次第乞食是其惯例”后，便挨家挨户地行乞。国王听说“你的儿子在乞食”，便急忙赶来，在街巷中听闻佛法后，将世尊迎入自己的住所，致以盛大的恭敬与供养。世尊在那里做了应做的利益亲族之事，度罗睺罗王子出家。不久，世尊离开迦毗罗卫城，在末罗国（Mallaraṭṭha）游行时，到达阿奴比亚芒果林（Anupiyambavana）。

තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා සාකියගණං සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘සචෙ මම පුත්තො අගාරං අජ්ඣාවසිස්ස, රාජා අභවිස්ස චක්කවත්තී සත්තරතනසම්පන්නො ඛත්තියගණපරිවාරො, නත්තාපි මෙ රාහුලකුමාරො ඛත්තියගණෙන සද්ධිං තං පරිවාරෙත්වා අචරිස්ස, තුම්හෙපි එතමත්ථං ජානාථ. ඉදානි පන මම පුත්තො බුද්ධො ජාතො, ඛත්තියාවාස්ස පරිවාරා හොන්තු, තුම්හෙ එකෙකකුලතො එකෙකං දාරකං දෙථා’’ති. එවං වුත්තෙ එකප්පහාරෙනෙව ද්වෙඅසීතිසහස්සඛත්තියකුමාරා පබ්බජිංසු.

其时，净饭大王(Suddhodanamahārājā)召集释迦族众后说道：“若我儿居家，则会成为七宝具足、刹帝利众围绕的转轮王，我孙罗睺罗童子亦会与刹帝利众一同围绕、侍奉于他，此事你们亦知晓。而今我儿已成佛陀，当有刹帝利为其眷属。汝等各族各献一子。”此言一出，即有八万二千位刹帝利童子出家。

තස්මිං සමයෙ මහානාමො සක්කො කුටුම්බසාමිකො, සො අත්තනො කනිට්ඨං අනුරුද්ධං සක්කං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘එතරහි, තාත අනුරුද්ධ, අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා සක්‍යකුමාරා භගවන්තං පබ්බජිතං අනුපබ්බජන්ති, අම්හාකඤ්ච කුලා නත්ථි කොචි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො, තෙන හි ත්වං වා පබ්බජාහි, අහං වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. තං සුත්වා අනුරුද්ධො ඝරාවාසෙ රුචිං අකත්වා අත්තසත්තමො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. තස්ස පබ්බජ්ජානුක්කමො සඞ්ඝභෙදකක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 330 ආදයො) ආගතොයෙව. එවං අනුපියං ගන්ත්වා පබ්බජිතෙසු පන තෙසු තස්මිංයෙව අන්තොවස්සෙ භද්දියත්ථෙරො අරහත්තං පාපුණි, අනුරුද්ධත්ථෙරො දිබ්බචක්ඛුං නිබ්බත්තෙසි, දෙවදත්තො අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි, ආනන්දත්ථෙරො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, භගුත්ථෙරො ච කිමිලත්ථෙරො ච පච්ඡා අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙසං සබ්බෙසම්පි ථෙරානං අත්තනො අත්තනො ආගතට්ඨානෙසු පුබ්බපත්ථනාභිනීහාරො ආවි භවිස්සති. අයං අනුරුද්ධත්ථෙරො ධම්මසෙනාපතිස්ස [Pg.304] සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා චෙතියරට්ඨෙ පාචීනවංසදායං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරොන්තො සත්ත මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙසි, අට්ඨමෙ කිලමති. සත්ථා ‘‘අනුරුද්ධො අට්ඨමෙ මහාපුරිසවිතක්කෙ කිලමතී’’ති ඤත්වා ‘‘තස්ස සඞ්කප්පං පූරෙස්සාමී’’ති තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමපටිමණ්ඩිතං මහාඅරියවංසපටිපදං කථෙත්වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා භෙසකලාවනමෙව ගතො.

尔时，释迦族人摩诃男（Mahānāma）是一位家主，他去到其弟释迦族人阿那律面前说：“亲爱的阿那律，如今许多有名的释迦族青年都已追随世尊出家，而我们家族还没有人从在家出家。所以，要么你出家，要么我出家。”听了这话，阿那律对在家生活不感兴趣，便作为第七人从在家出家。他出家的过程，已记载于《律藏·小品·僧团分裂犍度》（Cūḷavagga 330ff.）。就这样，他们前往阿奴夷（Anupiya）出家。在那次雨季安居期间，跋提（Bhaddiya）长老证得了阿罗汉果，阿那律长老生起了天眼，提婆达多获得了八种等至，阿难长老安住于入流果，婆求（Bhagu）长老和金毗罗长老后来也证得了阿罗汉果。所有这些长老，他们各自在过去所发的愿，都将在各自出现之处显现。这位阿那律长老从法将（dhammasenāpati）那里领受业处后，前往支提国（Cetiyaraṭṭha）的东方竹林（Pācīnavaṃsadāya），在修习沙门法时，思惟着七种大士的思惟，到第八种时感到疲倦。世尊知道“阿那律在第八种大士的思惟时感到疲倦”，心想“我要圆满他的思惟”，便前往那里，坐在预设好的殊胜佛座上，圆满了第八种大士的思惟后，开示了以四资具知足、乐于修行为庄严的大圣种姓之道，然后腾空而起，返回了鞞沙迦罗林（Bhesakaḷāvana）。

ථෙරො තථාගතෙ ගතමත්තෙයෙව තෙවිජ්ජො මහාඛීණාසවො හුත්වා ‘‘සත්ථා මය්හං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා අදාසි, සො ච මෙ මනොරථො මත්ථකං පත්තො’’ති බුද්ධානං ධම්මදෙසනං අත්තනො ච පටිවෙධධම්මං ආරබ්භ ඉමා උදානගාථා අභාසි –

就在如来离去后，长老即成为三明具足者、大漏尽者，心想：“导师了知我的心意，前来圆满了第八种大士思惟并传授给我，我的心愿已达究竟。”他针对诸佛的法教以及自己所证悟的法，诵出了这些自说偈：

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

了知我思惟，世间无上师；以神通威力，意生身来至。

‘‘යදා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි;

නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චමදෙසයි.

我心念初起，佛陀更深说；佛乐无戏论，亦说无戏论法。

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. (ථෙරගා. 901-903);

我因悟法乐，安住教法中。三明皆已证，世尊教令成。

අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ මහාවිහාරෙ විහරන්තො ‘‘දිබ්බචක්ඛුකානං භික්ඛූනං අනුරුද්ධො අග්ගො’’ති (අ. නි. 1.192) අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

之后，世尊住在祇陀林大寺时，将阿那律安置在“天眼比丘中第一”的最高位置（《增支部》1.192）。

421. එවං සො භගවතො සන්තිකා දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානං ලභිත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධං භගවන්තාහන්තිආදිමාහ. තත්ථ සුන්දරා උපට්ඨාපනපඤ්ඤා මග්ගඵලපඤ්ඤා විපස්සනාපඤ්ඤා චතුපටිසම්භිදාදිසඞ්ඛාතා මෙධා යස්ස භගවතො සො සුමෙධො, තං සුමෙධං භාග්‍යසම්පන්නත්තා භගවන්තං ලොකස්ස ජෙට්ඨං සෙට්ඨං පධානභූතං සංසාරතො පඨමං නිග්ගතං නරානං ආසභං පුරෙචාරිකං වූපකට්ඨං විවෙකභූතං ගණසඞ්ගණිකාරාමතො අපගතං විහරන්තං අහං අද්දසන්ති සම්බන්ධො.

421. 如是，他从世尊处获得天眼第一的地位后，忆念自己过去世的业行，以喜悦之心宣说自己的本生事迹，以“我得见善慧（Sumedha）世尊……”等偈颂开头。于此，“善慧”是指那位世尊，他的智慧（medhā）是美妙的，即所谓的念住智慧、道果智慧、观（vipassanā）智、四无碍解等。“世尊”（bhagavantaṃ）是因为他具足祥瑞。他是世间最长者、最胜者、最主要者，最先出离轮回者，人中之雄，引领者，远离者，独处者，已离群居之乐而安住者。“我得见”（ahaṃ addasaṃ）与以上这些词相连接。

422. සබ්බධම්මානං [Pg.305] සයමෙව බුද්ධත්තා සම්බුද්ධං, උපගන්ත්වාන සමීපං ගන්ත්වාති අත්ථො. අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වානාති දසඞ්ගුලිපුටං මුද්ධනි කත්වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

422. 因独自觉悟一切法，故为正自觉者；走近，即前往亲近之意。合掌，即以十指并拢置于头顶之意。其余文义显而易见。

430. දිවා රත්තිඤ්ච පස්සාමීති තදා දෙවලොකෙ ච මනුස්සලොකෙ ච උප්පන්නකාලෙ මංසචක්ඛුනා සමන්තතො යොජනං පස්සාමීති අත්ථො.

430. “无论昼夜都能看见”的意思是，当时我生于天界和人间时，用肉眼能够看到周围一由旬的范围。

431. සහස්සලොකං ඤාණෙනාති පඤ්ඤාචක්ඛුනා සහස්සචක්කවාළං පස්සාමීති අත්ථො. සත්ථු සාසනෙති ඉදානි ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ. දීපදානස්ස දීපපූජාය ඉදං ඵලං, ඉමිනා ඵලෙන දිබ්බචක්ඛුං අනුප්පත්තො පටිලද්ධො උප්පාදෙසින්ති අත්ථො.

431. “以智慧见千世界”是指以智慧之眼能见到千轮围世界的意思。“于导师的教法中”是指现在于乔达摩世尊的教法中。此乃灯施、灯供养之果，其义为：以此果报，获得、证得、生起天眼。

අනුරුද්ධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

阿那律长老传释义终。

3-5. පුණ්ණමන්තාණිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-5. 满慈子长老传释义

අජ්ඣායකො මන්තධරොතිආදිකං ආයස්මතො පුණ්ණස්ස මන්තාණිපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්තො. අපරභාගෙ පදුමුත්තරෙ භගවති උප්පජ්ජිත්වා බොධනෙය්‍යානං ධම්මං දෙසෙන්තෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙන මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ නිසීදිත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා දෙසනාවසානෙ උට්ඨිතාය පරිසාය සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා නිමන්තෙත්වා හෙට්ඨා වුත්තනයෙන මහාසක්කාරං කත්වා භගවන්තං එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමිනා අධිකාරෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, යථා පනෙසො භික්ඛු සත්තමදිවසමත්ථකෙ තුම්හෙහි ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො, එවං අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ [Pg.306] කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා ත්වං ධම්මකථිකානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකාසි.

“诵经者、持咒者”等偈，是具寿满慈子(Puṇṇa Mantāṇiputta)长老的本事。这位尊者也在过去诸佛处已发誓愿，在轮回各处广集善业作为解脱的助缘；早在莲花上佛(Padumuttara)世尊出世之前，便已在天鹅城(Haṃsavatī)的婆罗门大富之家投生，并依次长大成人。后来，莲花上佛世尊出世，为应教化者说法时，他与众多百姓一同前往精舍，坐在会众的边缘听法。他看见导师将一位比丘安立于说法者中的第一位，便心想：“未来我也应当成为这样。”说法结束后，会众起身离去，他便上前拜见导师，邀请之后，如下文所述作大供养，然后对世尊说：“尊者，我以此功德不求其他成就，只愿如那位比丘在第七日被您安立于说法者中的第一位一样，未来我也能在一位佛陀的教法中，成为说法者中的第一。”导师观察未来，看到他的愿望能够实现，便授记说：“未来十万劫后，将有一位名为乔达摩的佛陀出世，你将在他的教法中出家，成为说法者中的第一。”

සො යාවතායුකං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො කප්පසතසහස්සං පුඤ්ඤසම්භාරං සම්භරන්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුනාමකෙ බ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස පුණ්ණොති නාමං අකංසු. සො සත්ථරි අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුක්කමෙන රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො පධානමනුයුඤ්ජන්තො සබ්බං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පාපෙත්වා ‘‘දසබලස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති මාතුලත්ථෙරෙන සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා කපිලවත්ථුසාමන්තායෙව ඔහියිත්වා යොනිසො මනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

他尽其寿行善，命终后于十万劫中积累福德，在天人中轮回。在我等世尊(Bhagavā)时代，他生于离迦毗罗卫(Kapilavatthu)城不远，一个名为多那วัตถุ(Doṇavatthu)的婆罗门村的婆罗门大富长者家，成为阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)长老的外甥，名为富楼那(Puṇṇa)。导师证得圆满正觉、转无上法轮，次第游行至王舍城(Rājagaha)附近安住时，他在阿若憍陈如座下出家受具足戒，精勤修行，圆满一切出家所作。他心想：“我当去十力者之处”，便与舅父长老同往导师之处。但在迦毗罗卫附近时，他留了下来，如理作意，不久即策励观(vipassanā)，证得阿罗汉果。

තස්ස පන පුණ්ණත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතා කුලපුත්තා පඤ්චසතා අහෙසුං. ථෙරො තෙ දසකථාවත්ථූහි ඔවදි. තෙපි සබ්බෙ දසකථාවත්ථූහි ඔවදිතා තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා අරහත්තං පාපුණිත්වා අත්තනො පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකප්පත්තං ඤත්වා උපජ්ඣායං උපසඞ්කමිත්වා ආහංසු – ‘‘භන්තෙ, මයං පබ්බජිතකිච්චස්ස මත්ථකං පත්තා, දසන්නඤ්ච කථාවත්ථූනං ලාභිනො, සමයො දානි නො දසබලං පස්සිතු’’න්ති, ථෙරො තෙසං වචනං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං දසකථාවත්ථුලාභිතං සත්ථා ජානාති. අහං ධම්මං දෙසෙන්තො දසකථාවත්ථූනි අමුඤ්චිත්වාව දෙසෙමි, මයි ච ගච්ඡන්තෙ සබ්බෙපිමෙ භික්ඛූ මං පරිවාරෙත්වා ගච්ඡිස්සන්ති, එවං මෙ ගණෙන සද්ධිං ගන්ත්වා අයුත්තං දසබලං පස්සිතුං, ඉමෙ තාව දසබලං පස්සිතුං ගච්ඡන්තූ’’ති. අථ තෙ එවමාහ – ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ පුරතො ගන්ත්වා දසබලං පස්සථ, මම වචනෙන තථාගතස්ස පාදෙ වන්දථ, අහම්පි තුම්හාකං ගතමග්ගෙන ආගච්ඡිස්සාමී’’ති. තෙපි ථෙරා සබ්බෙ දසබලස්ස ජාතිභූමිරට්ඨවාසිනො සබ්බෙ ඛීණාසවා සබ්බෙ දසකථාවත්ථුලාභිනො උපජ්ඣායස්ස ඔවාදං අච්ඡින්දිත්වා ථෙරං වන්දිත්වා අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරන්තා සට්ඨියොජනමග්ගං [Pg.307] අතික්කම්ම රාජගහෙ වෙළුවනමහාවිහාරං ගන්ත්වා දසබලස්ස පාදෙ වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. ආචිණ්ණං ඛො පනෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදිතුන්ති භගවා තෙහි සද්ධිං ‘‘කච්චි, භික්ඛවෙ, ඛමනීය’’න්තිආදිනා නයෙන මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ච තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡිත්වා පුන තෙහි ‘‘ජාතිභූමිතො’’ති වුත්තෙ ‘‘කො නු ඛො, භික්ඛවෙ, ජාතිභූමියං ජාතිභූමකානං භික්ඛූනං සබ්‍රහ්මචාරීනං එවං සම්භාවිතො ‘අත්තනා ච අප්පිච්ඡො අප්පිච්ඡකථඤ්ච භික්ඛූනං කත්තා’’’ති (ම. නි. 1.252) දසකථාවත්ථුලාභිං භික්ඛුං පුච්ඡි. තෙපි ‘‘පුණ්ණො නාම, භන්තෙ, ආයස්මා මන්තාණිපුත්තො’’ති ආරොචයිංසු.

当时，有五百位良家子在富楼那·满慈子(Puṇṇa Mantāṇiputta)长老座下出家。长老以十论事教诫他们。他们都受十论事教诫后，安住于长老的教导，证得阿罗汉果。他们自知出家要务已达究竟，便前往戒师处说道：“尊者，我们的出家要务已达究竟，亦得十论事，现在正是拜见十力世尊之时。”长老听后心想：“导师知道我已得十论事。我说法时，不离十论事而说。若我同去，这些比丘必将围绕我而行，如此与众人同往拜见十力世尊，实为不妥。应让他们先去拜见十力世尊。”于是对他们说：“贤友们，你们先去拜见十力世尊，请以我之言，顶礼如来双足。我亦将循你们所行之道前来。”那些长老们都是十力世尊生处(Jātibhūmi)的住民，皆是漏尽者，皆得十论事。他们谨遵戒师的教导，礼拜长老后，次第游行，走过六十由旬的路程，来到王舍城(Rājagaha)的竹林(Veḷuvana)大精舍，顶礼十力世尊双足后，坐于一旁。诸佛世尊素有与新来比丘相互问候的惯例。世尊以“诸比丘，汝等尚可安忍否？”等语亲切问候后，问道：“诸比丘，你们从何处来？”当他们回答“从生处(Jātibhūmi)而来”时，世尊又问：“诸比丘，在生处的比丘中，有哪位同梵行者广受赞誉：‘他自己少欲，亦为诸比丘说少欲法’？”(ma. ni. 1.252) 他所问的，正是那位获得十论事的比丘。他们禀告道：“世尊，是具寿富楼那·满慈子。”

තෙසං කථං සුත්වා ආයස්මා සාරිපුත්තො ථෙරං දස්සනකාමො අහොසි. අථ සත්ථා රාජගහතො සාවත්ථිං අගමාසි. පුණ්ණත්ථෙරොපි දසබලස්ස තත්ථ ආගතභාවං සුත්වා ‘‘සත්ථාරං පස්සිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියංයෙව තථාගතං සම්පාපුණි. සත්ථා තස්ස ධම්මං දෙසෙසි. ථෙරො ධම්මං සුත්වා දසබලං වන්දිත්වා පටිසල්ලානත්ථාය අන්ධවනං ගන්ත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. සාරිපුත්තත්ථෙරොපි තස්සාගමනං සුත්වා සීසානුලොකිකො ගන්ත්වා ඔකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා තස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නකං උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා තං විසුද්ධික්කමං (ම. නි. 1.257) පුච්ඡි. සොපිස්ස පුච්ඡිතපුච්ඡිතං බ්‍යාකරොන්තො රථවිනීතූපමාය අතිවිය චිත්තං ආරාධෙසි. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුභාසිතං සමනුමොදිංසු.

听了他们的话后，具寿舍利弗想要见那位长老。当时，导师从王舍城前往舍卫城(Sāvatthī)。富楼那长老也听闻十力者来到那里，心想“我要见导师”，便前往香室(gandhakuṭi)，就在其中见到了如来。导师为他说法。长老闻法后，礼敬十力者，为了独处而前往盲林，在某棵树下作日间住。舍利弗长老也听闻他到来的消息，便四处寻觅而去，看准时机后，走近那位坐在树下的长老，互相问候后，向他请教清净道次第(visuddhikkama)。他对所问一一作答，并以车乘接力譬喻令其心大为欢喜。他们互相随喜对方的善说。

434. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ධම්මකථිකානං යදිදං පුණ්ණො’’ති (අ. නි. 1.188, 196) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. සො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං විභාවෙන්තො අජ්ඣායකොතිආදිමාහ. තත්ථ අජ්ඣායකොති අනෙකබ්‍රාහ්මණානං වාචෙතා සික්ඛාපෙතා. මන්තධරොති මන්තානං ධාරෙතාති අත්ථො, වෙදසඞ්ඛාතස්ස චතුත්ථවෙදස්ස සජ්ඣායනසවනදානානං වසෙන ධාරෙතාති වුත්තං හොති. තිණ්ණං වෙදානන්ති ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදසඞ්ඛාතානං තිණ්ණං වෙදානං ඤාණෙන ධාරෙතබ්බතා ‘‘වෙදො’’ති ලද්ධනාමෙසු තීසු වෙදගන්ථෙසු පාරං පරියොසානං ගතොති අත්ථො[Pg.308]. පුරක්ඛතොම්හි සිස්සෙහීති මම නිච්චපරිවාරභූතෙහි සිස්සෙහි පරිවුතො අහං අම්හි. උපගච්ඡිං නරුත්තමන්ති නරානං උත්තමං භගවන්තං උපසඞ්කමිං, සමීපං ගතොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

434. 其后，导师于比丘僧团中就坐，将长老安立于第一位，说：“诸比丘，我声闻比丘中，说法第一者，即富楼那(Puṇṇa)。”长老忆念前业，心生喜悦而阐明前世本事，说出“教授师”等偈颂。其中，“教授师”(ajjhāyaka)指教导众多婆罗门诵读、学习者。“持咒者”(mantadhara)意为受持明咒，即以诵读、听闻、传授的方式受持号为吠陀的第四部圣典。“通达三吠陀”(tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū)意为精通梨俱吠陀、夜柔吠陀、娑摩吠陀此三部吠陀，已达被称为“吠陀”的三部圣典之彼岸。“为弟子围绕”(purakkhato sissehi)指我被常随身边的弟子们所围绕。“我近人中尊”(upagacchiṃ naruttamaṃ)指我亲近了人中最上之世尊，即去到近处之义。其余文义则易于了知。

438. අභිධම්මනයඤ්ඤූහන්ති අහං තදා තස්ස බුද්ධස්ස කාලෙ අභිධම්මනයකොවිදොති අත්ථො. කථාවත්ථුවිසුද්ධියාති කථාවත්ථුප්පකරණෙ විසුද්ධියා ඡෙකො, අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨිකථාදීසු දසසු කථාවත්ථූසු වා ඡෙකො, තාය කථාවත්ථුවිසුද්ධියා සබ්බෙසං යතිජනානං පණ්ඩිතානං විඤ්ඤාපෙත්වාන බොධෙත්වාන අනාසවො නික්කිලෙසො විහරාමි වාසං කප්පෙමි.

438. “善解阿毗达摩”是指我在那位佛陀的时代，是精通阿毗达摩义理者。“论事得清净”是指在《论事》(Kathāvatthu)这部论著中，或在少欲、知足等十种论事上，清净且熟练，凭借这论事的清净，我令一切出家众与智者了知、觉悟，无漏无烦恼地安住。

439. ඉතො පඤ්චසතෙ කප්පෙති ඉතො පඤ්චබුද්ධපටිමණ්ඩිතතො භද්දකප්පතො පඤ්චසතෙ කප්පෙ සුප්පකාසකා සුට්ඨු පාකටා චක්කරතනාදි සත්තහි රතනෙහි සම්පන්නා ජම්බුදීපාදිචතුදීපම්හි ඉස්සරා පධානා චතුරො චත්තාරො චක්කවත්තිරාජානො අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

439. “从那时起五百劫”是指从这五佛庄严的贤劫(bhaddakappa)起，五百劫中，有四位转轮圣王出现，他们具足轮宝等七宝，在瞻部洲(Jambudīpa)等四大洲中成为自在者、领导者。其余意义如前所述。

පුණ්ණමන්තාණිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

富楼那满慈子长老传释义终。

3-6. උපාලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-6. 优波离长老传释义

නගරෙ හංසවතියාතිආදිකං ආයස්මතො උපාලිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ විභවසම්පන්නෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො. එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි.

以“在天鹅城”为首的偈颂，是具寿优波离长老的本事。这位尊者过去在诸佛时期就已立下志愿，在各处轮回中不断积累能导向解脱的福德。在莲花上佛(Padumuttara)世尊时期，他出生在天鹅城(Haṃsavatī)一个富裕的婆罗门家庭。有一天，他在导师座前听闻佛法，看到导师将一位比丘安置于持律第一的位置，便行了立愿之业，并发愿将来也能得到这个地位。

සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කප්පකගෙහෙ නිබ්බත්තො. උපාලීතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො අනුරුද්ධාදීනං ඡන්නං ඛත්තියානං පියසහායො හුත්වා තථාගතෙ අනුපියම්බවනෙ විහරන්තෙ පබ්බජ්ජාය නික්ඛමන්තෙහි ඡහි ඛත්තියෙහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (චූළව. 330 ආදයො) ආගතමෙව. සො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නො [Pg.309] හුත්වා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, අරඤ්ඤවාසං අනුජානාථා’’ති ආහ. ‘‘භික්ඛු අරඤ්ඤෙ වසන්තස්ස එකමෙව ධුරං වඩ්ඪිස්සති, මය්හං පන සන්තිකෙ වසන්තස්ස විපස්සනාධුරඤ්ච ගන්ථධුරඤ්ච පරිපූරෙස්සතී’’ති. සො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. සත්ථාපි නං සයමෙව සකලං විනයපිටකං උග්ගණ්හාපෙසි. සො අපරභාගෙ භාරුකච්ඡවත්ථුං අජ්ජුකවත්ථුං කුමාරකස්සපවත්ථුන්ති ඉමානි තීණි වත්ථූනි විනිච්ඡිනි. සත්ථා එකෙකස්මිං විනිච්ඡයෙ සාධුකාරං දත්වා තයො විනිච්ඡයෙ අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

他一生行善，在天人之间轮回，在此佛出世时，投生于理发师之家，他们为他取名为优波离。他长大后，成为阿那律等六位刹帝利王子的亲密朋友，当如来在阿奴毗耶（Anupiya）芒果园居住时，他和正要出家的六位刹帝利一起出家。他出家的过程，圣典（《小品》330页等）中已有记载。他出家并受具足戒后，在导师处领受业处，说道：“尊者，请允许我住在森林里。”导师说：“比丘，住在森林里只会增长一种责任；但住在我身边，则观的责任和教典的责任两者都能圆满。”他听从导师的话，修习观，不久就证得了阿罗汉果。导师也亲自教他学习了全部律藏。后来，他判决了跋入咖恰之事、阿朱迦（Ajjuka）之事和童子迦叶之事这三件事。导师对他的每一个判决都予以称善，并以这三个判决为缘由，将长老置于持律第一的位置。

441. එවං සො එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සප්පත්තො තං පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ හංසවතියාතිආදිමාහ. තත්ථ හංසවතියාති හංසාවට්ටආකාරෙන වති පාකාරපරික්ඛෙපො යස්මිං නගරෙ, තං නගරං හංසවතී. අථ වා අනෙකසඞ්ඛා හංසා තළාකපොක්ඛරණීසරපල්ලලාදීසු නිවසන්තා ඉතො චිතො ච විධාවමානා වසන්ති එත්ථාති හංසවතී, තස්සා හංසවතියා. සුජාතො නාම බ්‍රාහ්මණොති සුට්ඨු ජාතොති සුජාතො, ‘‘අක්ඛිත්තො අනුපකුට්ඨො’’ති වචනතො අගරහිතො හුත්වා ජාතොති අත්ථො. අසීතිකොටිනිචයොති අසීතිකොටිධනරාසිකො පහූතධනධඤ්ඤවා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යධනධඤ්ඤවා බ්‍රාහ්මණො සුජාතො නාම අහොසින්ති සම්බන්ධො.

441. 如是，他达到那至上之位后，忆起自己的前业，心生欢喜，为彰显其往昔本生事迹，便说了以“在天鹅城(Haṃsavatī)”等开头的偈颂。其中，“在天鹅城”者，其城有状如天鹅盘旋的城墙围绕，故名天鹅城；或有无数天鹅，栖于池塘、莲池、湖泊、沼泽等处，于此往来飞翔而住，故名天鹅城。“名为善生(Sujāta)的婆罗门”者，善生即“善于出生”，如言“未被责难，未被诟病”，意为出生而不受诃毁。“积有八十俱胝”者，其文句关联为：曾有一位名叫善生的婆罗门，拥有八十俱胝的财富，钱财谷物丰足，财富无量。

442. පුනපි තස්සෙව මහන්තභාවං දස්සෙන්තො අජ්ඣායකොතිආදිමාහ. තත්ථ අජ්ඣායකොති පරෙසං වෙදත්තයාදිං වාචෙතා. මන්තධරොති මන්තා වුච්චති පඤ්ඤා, අථබ්බනවෙදබ්‍යාකරණාදිජානනපඤ්ඤවාති අත්ථො. තිණ්ණං වෙදාන පාරගූති ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදසඞ්ඛාතානං තිණ්ණං වෙදානං පරියොසානං පත්තොති අත්ථො. ලක්ඛණෙති ලක්ඛණසත්ථෙ, බුද්ධපච්චෙකබුද්ධචක්කවත්තිඉත්ථිපුරිසානං හත්ථපාදාදීසු දිස්සමානලක්ඛණපකාසනකගන්ථෙ චාති අත්ථො. ඉතිහාසෙති ‘‘ඉතිහ ආස ඉතිහ ආසා’’ති පොරාණකථාප්පකාසකෙ ගන්ථෙ. සධම්මෙති සකධම්මෙ බ්‍රාහ්මණධම්මෙ පාරමිං ගතො පරියොසානං කොටිං ගතො පත්තොති අත්ථො.

442. 再者，为显示其伟大，便说了以“教导者(ajjhāyaka)”等开头的偈颂。其中，“教导者”者，是教导他人三吠陀等的人。“持明者(mantadhara)”者，明(manta)即是慧(paññā)，意为具有了知阿闼婆吠陀(Athabbanaveda)、语法学等的智慧。“通达三吠陀者”者，意为已达到被称为梨俱吠陀、夜柔吠陀、娑摩吠陀的三吠陀的终点。“于相术(lakkhaṇa)”者，意为于相术论典，以及于阐明佛陀、辟支佛、转轮王、女人、男人等手足上所显现之相的典籍。“于古史(itihāsa)”者，意为于阐明“如是往昔曾有”等古代故事的典籍。“于自法(sadhamma)”者，意为于自己的法，即婆罗门法，已达究竟，已至终点，已臻顶峰。

443. පරිබ්බාජාති යෙ නිගණ්ඨසාවකා, තෙ සබ්බෙ නානාදිට්ඨිකා තදා මහියා පථවීතලෙ චරන්තීති සම්බන්ධො.

443. “游行者(paribbājā)”者，此句文意关联如下：那些尼乾陀(nigaṇṭha)的弟子，他们当时都持有各种不同的见解，遍行于广阔的大地上。

445. යාව [Pg.310] යත්තකං කාලං ජිනො නුප්පජ්ජති, තාව තත්තකං කාලං බුද්ධොති වචනං නත්ථීති අත්ථො.

445. 其义为：只要胜者(jina)尚未出世，“佛陀”一词也就不存在。

446. අච්චයෙන අහොරත්තන්ති අහො ච රත්ති ච අහොරත්තං, බහූනං සංවච්ඡරානං අතික්කමෙනාති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

446. “日夜流逝(accayena ahorattanti)”者，日(aho)与夜(ratti)合为“日夜(ahoratta)”，其义为许多年过去之后。余者易知。

454. මන්තාණිපුත්තොති මන්තාණීනාමාය කප්පකධීතුයා පුත්තො, මාසපුණ්ණතාය දිවසපුණ්ණතාය පුණ්ණොති ලද්ධනාමොති අත්ථො. තස්ස සත්ථුස්ස සාවකො හෙස්සති භවිස්සතීති සම්බන්ධො.

454. “弥多罗尼子（Mantāṇiputta）”者，其义为：理发师之女弥多罗尼（Mantāṇī）的儿子，因月圆、日满而得名“富楼那（Puṇṇa）”。其关联为：他将成为那位导师的弟子。

455. එවං කිත්තයි සො බුද්ධොති සො පදුමුත්තරො භගවා එවං ඉමිනා පකාරෙන සුනන්දං සුන්දරාකාරෙන සොමනස්සදායකං කිත්තයි බ්‍යාකරණමදාසීති අත්ථො. සබ්බං ජනං සකලජනසමූහං සාධුකං හාසයන්තො සොමනස්සං කරොන්තො සකං බලං අත්තනො බලං දස්සයන්තො පාකටං කරොන්තොති සම්බන්ධො.

455. “彼佛如是称赞”者，其义为：彼莲花上佛（Padumuttara）世尊，如是以美妙的方式、能予喜悦地称赞了善喜（Sunanda），并给予授记。其关联为：令一切众人、所有人群善生欢喜，令其喜悦，显示自己的力量，令其显现。

456. තතො අනන්තරං අත්තනො ආනුභාවං අඤ්ඤාපදෙසෙන දස්සෙන්තො කතඤ්ජලීතිආදිමාහ. තදා තස්මිං බුද්ධුප්පාදතො පුරිමකාලෙ සුනන්දං තාපසං කතඤ්ජලිපුටා සබ්බෙ ජනා නමස්සන්තීති සම්බන්ධො. බුද්ධෙ කාරං කරිත්වානාති එවං සො සබ්බජනපූජිතොපි සමානො ‘‘පූජිතොම්හී’’ති මානං අකත්වා බුද්ධසාසනෙ අධිකං කිච්චං කත්වා අත්තනො ගතිං ජාතිං සොධෙසි පරිසුද්ධමකාසීති අත්ථො.

456. 此后，他以另一托辞显示自己的威力，说了以“合掌”开头的偈颂。其关联为：那时，在佛陀出世前的时代，所有人都合掌礼敬善喜（Sunanda）苦行者。“于佛陀作奉事”者，其义为：他虽受众人如此礼敬，却不生“我被礼敬”之慢，于佛陀的教法中多作要务，清净了自己的去处与生世，使之完全纯净。

457. සුත්වාන මුනිනො වචන්ති තස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස වාචං, ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ආ-කාරස්ස රස්සං කත්වා ‘‘වච’’න්ති වුත්තං. ‘‘අනාගතම්හි අද්ධානෙ ගොතමො නාම නාමෙන සත්ථා ලොකෙ භවිස්සතී’’ති ඉමං මුනිනො වචනං සුත්වා යථා යෙන පකාරෙන ගොතමං භගවන්තං පස්සාමි, තථා තෙන පකාරෙන කාරං අධිකකිච්චං පුඤ්ඤසම්භාරං කස්සාමි කරිස්සාමීති මෙ මය්හං සඞ්කප්පො චෙතනාමනසිකාරො අහු අහොසීති සම්බන්ධො.

457. “闻牟尼之言”者，即听闻彼正自觉者之语。为使偈颂音律顺畅，长音“ā”被缩短而说为“vaca”。其关联为：听闻此“未来世时，将有名为乔达摩（Gotama）的导师出现于世”的牟尼之言后，我生起了这样的决心、意愿与思惟：“我将以何种方式得见乔达摩世尊，就应以那种方式去作奉事、行特别要务、积累福德资粮。”

458. එවාහං චින්තයිත්වානාති ‘‘අහං කාරං කරිස්සාමී’’ති එවං චින්තෙත්වා. කිරියං චින්තයිං මමාති ‘‘මයා කීදිසං පුඤ්ඤං කත්තබ්බං නු ඛො’’ති කිරියං කත්තබ්බකිච්චං චින්තයින්ති අත්ථො. ක්‍යාහං කම්මං ආචරාමීති අහං [Pg.311] කීදිසං පුඤ්ඤකම්මං ආචරාමි පූරෙමි නු ඛොති අත්ථො. පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ අනුත්තරෙති උත්තරවිරහිතෙ සකලපුඤ්ඤස්ස භාජනභූතෙ රතනත්තයෙති අත්ථො.

458. “我如是思惟后”者，即如是思惟：“我将作奉事。”“我思量所作”者，其义为：思量所应作之务：“我究竟应作何等福德？”“我当行何业”者，其义为：“我究竟当行、当圆满何等福业？”“于无上福田”者，其义为：于无有能超越者、作为一切福德之容器的三宝中。

459. අයඤ්ච පාඨිකො භික්ඛූති අයං භික්ඛු සරභඤ්ඤවසෙන ගන්ථපාඨපඨනතො වාචනතො ‘‘පාඨිකො’’ති ලද්ධනාමො භික්ඛු. බුද්ධසාසනෙ සබ්බෙසං පාඨීනං පාඨකවාචකානං අන්තරෙ විනයෙ ච අග්ගනික්ඛිත්තො අග්ගො ඉති ඨපිතො. තං ඨානං තෙන භික්ඛුනා පත්තට්ඨානන්තරං අහං පත්ථයෙ පත්ථෙමීති අත්ථො.

459. 此“诵经比丘”是说：此比丘因善于讽诵，或因阅读、口诵经文而得名“诵读者”。在佛陀的教法中，于所有诵读者与说法者中，他在律藏方面被置于最前，被立为第一。其义是：“我希求获得他所达到的那个地位。”

460. තතො පරං අත්තනො පුඤ්ඤකරණූපායං දස්සෙන්තො ඉදං මෙ අමිතං භොගන්තිආදිමාහ. මෙ මය්හං අමිතං පමාණවිරහිතං භොගරාසිං අක්ඛොභං ඛොභෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං සාගරූපමං සාගරසදිසං තෙන භොගෙන තාදිසෙන ධනෙන බුද්ධස්ස ආරාමං මාපයෙති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

460. 其后，为展示自己积累功德的方法，他说道：“这是我无量的财富”等。此财富堆是我的，无量（即没有限量），不可动摇（即无法动摇），如海洋（即像海洋一样）。其关联是：“他以这样的财富，以那样的资财，为佛陀建造精舍。”其余的意义是显而易见的。

474. භික්ඛුසඞ්ඝෙ නිසීදිත්වා සම්බුද්ධො තෙන සුට්ඨු මාපිතං කාරිතං සඞ්ඝාරාමං පටිග්ගහෙත්වා තස්සාරාමස්සානිසංසදීපකං ඉදං වචනං අබ්‍රවි කථෙසීති සම්බන්ධො.

474. 其关联是：正自觉者坐于比丘僧团中，在接受了他精心建造的僧院后，为阐明此僧院的利益而说了这番话。

475. කථං? යො සොති යො සඞ්ඝාරාමදායකො තාපසො සුමාපිතං කුටිලෙණමණ්ඩපපාසාදහම්මියපාකාරාදිනා සුට්ඨු සජ්ජිතං සඞ්ඝාරාමං බුද්ධස්ස පාදාසි ප-කාරෙන සොමනස්සසම්පයුත්තචිත්තෙන අදාසි. තමහං කිත්තයිස්සාමීති තං තාපසං අහං පාකටං කරිස්සාමි, උත්තානිං කරිස්සාමීති අත්ථො. සුණාථ මම භාසතොති භාසන්තස්ස මය්හං වචනං සුණාථ, ඔහිතසොතා අවික්ඛිත්තචිත්තා මනසි කරොථාති අත්ථො.

475. 如何？那位布施僧院的苦行者，将一座由孤邸、洞窟、亭台、楼阁、殿堂、围墙等善为建造、妥善装饰的僧院，以与喜悦相应之心，卓越地奉献给了佛陀。“我将赞扬他”的意思是：我将使那位苦行者广为人知，使其显赫。“请听我所说”的意思是：请听我所说的话，请倾耳谛听，不散乱其心，善置于意。

476. තෙන දින්නාරාමස්ස ඵලං දස්සෙන්තො හත්ථී අස්සා රථා පත්තීතිආදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

476. 为显示他所布施园林的果报，他说了“象、马、车、步兵”等。这很容易理解。

477. සඞ්ඝාරාමස්සිදං ඵලන්ති ඉදං ආයතිං අනුභවිතබ්බසම්පත්තිසඞ්ඛාතං ඉට්ඨඵලං සඞ්ඝාරාමදානස්ස ඵලං විපාකන්ති අත්ථො.

477. “这是僧院的果报”，其义是：此被称为“成就”的可意果，是未来当体验的，是布施僧院的果报、其异熟。

478. ඡළාසීතිසහස්සානීති [Pg.312] ඡසහස්සානි අසීතිසහස්සානි සමලඞ්කතා සුට්ඨු අලඞ්කතා සජ්ජිතා නාරියො ඉත්ථියො විචිත්තවත්ථාභරණාති විචිත්තෙහි අනෙකරූපෙහි වත්ථෙහි ආභරණෙහි ච සමන්නාගතා. ආමුත්තමණිකුණ්ඩලාති ඔලම්බිතමුත්තාහාරමණිකඤ්චිතකණ්ණාති අත්ථො.

478. “八万六千”(Chaḷāsītisahassāni)即六千与八万。这些女子“盛装严饰”(samalaṅkatā)，即善为装饰、准备妥当；她们“衣饰多彩”(vicittavatthābharaṇā)，即具有种种不同形色的衣服与饰品；她们“佩戴宝珠耳环”(Āmuttamaṇikuṇḍalā)，其义是：垂挂着珍珠项链，耳朵上饰有宝珠。

479. තාසං ඉත්ථීනං රූපසොභාතිසයං වණ්ණෙන්තො ආළාරපම්හාතිආදිමාහ. තත්ථ ආළාරානි මහන්තානි අක්ඛීනි මණිගුළසදිසානි යාසං ඉත්ථීනං තා ආළාරපම්හා භමරානමිව මන්දලොචනාති අත්ථො. හසුලා හාසපකති, ලීලාවිලාසාති අත්ථො. සුසඤ්ඤාති සුන්දරසඤ්ඤිතබ්බසරීරාවයවා. තනුමජ්ඣිමාති ඛුද්දකඋදරපදෙසා. සෙසං උත්තානමෙව.

479. 为称赞那些女子的殊胜美貌，他说了“明眸善睐”(āḷārapamhā)等。其中，“明眸善睐”的意义是：那些女子有大大的眼睛，像珠宝一样，她们的眼睛像蜜蜂的一样圆。“爱笑的”(Hasulā)指天性爱笑，其义是“优雅妩媚”。“身形匀称”(Susaññā)指身体各部分比例优美。“腰肢纤细”(Tanumajjhimā)指腹部窄小。其余的意义是显而易见的。

484. තස්ස ධම්මෙසු දායාදොති තස්ස ගොතමස්ස භගවතො ධම්මෙසු දායාදො ධම්මකොට්ඨාසභාගී. ඔරසොති උරසි ජාතො, සිථිලධනිතාදිදසවිධබ්‍යඤ්ජනබුද්ධිසම්පන්නං කණ්ඨතාලුඔට්ඨාදිපඤ්චට්ඨානෙ ඝට්ටෙත්වා දෙසිතධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිමග්ගාදිමග්ගපටිපාටියා සබ්බකිලෙසෙ ඛෙපෙත්වා අරහත්තෙ ඨිතභාවෙන උරසි ජාතපුත්තොති අත්ථො. ධම්මනිම්මිතොති ධම්මෙන සමෙන අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන නිම්මිතො පාකටො භවිස්සසීති අත්ථො. උපාලි නාම නාමෙනාති කිඤ්චාපි සො මාතු නාමෙන මන්තාණිපුත්තනාමො, අනුරුද්ධාදීහි පන සහ ගන්ත්වා පබ්බජිතත්තා ඛත්තියානං උපසමීපෙ අල්ලීනො යුත්තො කායචිත්තෙහි සමඞ්ගීභූතොති උපාලීති නාමෙන සත්ථු සාවකො හෙස්සති භවිස්සතීති අත්ථො.

484. “于法为继承人”(Tassa dhammesu dāyādo)即是那位乔达摩世尊法中的继承人，是法份的分享者。“亲生子”(Oraso)即从胸而生者，其义是：具足松、紧等十种辅音的智慧，通过喉、腭、唇等五处发音，听闻所说之法后，依循入流道等道的次第，灭尽一切烦恼而住于阿罗汉果，故为从胸而生之子。“法所化作”(Dhammanimmito)的意义是：你将由法，即由平等、无杖、无剑之法所化作、所显现。“名为优波离”(Upāli nāma nāmena)的意义是：虽然他以母亲的名字而名为曼陀尼子(Mantāṇiputta)，但因与阿那律等人一同出家，亲近(upa)刹帝利，身心相应、紧随(allīna)，故他将成为导师的弟子，名为优波离。

485. විනයෙ පාරමිං පත්වාති විනයපිටකෙ කොටිං පරියොසානං පත්වා පාපුණිත්වා. ඨානාට්ඨානෙ ච කොවිදොති කාරණාකාරණෙ ච දක්ඛො ඡෙකොති අත්ථො. ජිනසාසනං ධාරෙන්තොති ජිනෙන වුත්තානුසාසනිං ජිනස්ස පිටකත්තයං වාචනසවනචින්තනධාරණාදිවසෙන ධාරෙන්තො, සල්ලක්ඛෙන්තොති අත්ථො. විහරිස්සතිනාසවොති නික්කිලෙසො චතූහි ඉරියාපථෙහි අපරිපතන්තං අත්තභාවං හරිස්සති පවත්තෙස්සතීති අත්ථො.

485. “已达于律的彼岸”(Vinaye pāramiṃ patvā)即在律藏中达到顶峰、究竟。“且善知处非处”(Ṭhānāṭṭhāne ca kovido)意即：于因与非因善巧、练达。“受持胜者教”(Jinasāsanaṃ dhārento)意即：通过读诵、听闻、思惟、忆持等方式，受持胜者所说的教诫或胜者的三藏，即是审察。“他将无漏而住”(Viharissati anāsavo)意即：无有烦恼，他将以四威仪维持不衰败的自体，令其存续。

487. අපරිමෙය්‍යුපාදායාති [Pg.313] අනෙකසතසහස්සෙ ආදිං කත්වා. පත්ථෙමි තව සාසනන්ති ‘‘ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ විනයධරානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති තුය්හං සාසනං පත්ථෙමි ඉච්ඡාමීති අත්ථො. සො මෙ අත්ථොති සො එතදග්ගට්ඨානන්තරසඞ්ඛාතො අත්ථො මෙ මයා අනුප්පත්තොති අත්ථො. සබ්බසංයොජනක්ඛයොති සබ්බෙසං සංයොජනානං ඛයො මයා අනුප්පත්තොති සම්බන්ධො, නිබ්බානං අධිගතන්ති අත්ථො.

487. “历经无量劫”(Aparimeyyupādāya)是说以无数百千劫为始。“我希求你的教法”(Patthemi tava sāsanaṃ)意即：我希求你的教法，“愿我在乔达摩(Gotama)世尊(Bhagavā)的教法中，成为持律第一人”。“那即是我的目标”(So me attho)意即：那被称为第一地位的目标已被我达成。“一切结的灭尽”(Sabbasaṃyojanakkhayo)的关联是：一切结的灭尽已被我达成，意即已证得涅槃。

488. රාජදණ්ඩෙන තජ්ජිතො පීළිතො සූලාවුතො සූලෙ ආවුතො ආවුණිතො පොසො පුරිසො සූලෙ සාතං මධුරසුඛං අවින්දන්තො නානුභවන්තො පරිමුත්තිංව පරිමොචනමෙව ඉච්ඡති යථාති සම්බන්ධො.

488. 譬如有人遭受王法惩罚，被恐吓、折磨，被刑柱刺穿或捆绑，在刑柱上感受不到舒适甜美的快乐，唯独希求解脱，其关联亦是如此。

489-90. මහාවීර වීරානමන්තරෙ වීරුත්තම අහං භවදණ්ඩෙන ජාතිදණ්ඩෙන, තජ්ජිතො පීළිතො කම්මසූලාවුතො කුසලාකුසලකම්මසූලස්මිං ආවුතො සන්තො සංවිජ්ජමානො, පිපාසාවෙදනාය පිපාසාතුරභාවෙන අට්ටිතො අභිභූතො දුක්ඛාපිතො භවෙ සාතං සංසාරෙ මධුරං සුඛං න වින්දාමි න ලභාමි. රාගග්ගිදොසග්ගිමොහග්ගිසඞ්ඛාතෙහි, නරකග්ගිකප්පුට්ඨානග්ගිදුක්ඛග්ගිසඞ්ඛාතෙහි වා තීහි අග්ගීහි ඩය්හන්තො පරිමුත්තිං පරිමුච්චනුපායං ගවෙසාමි පරියෙසාමි තථෙවාති සම්බන්ධො. යථා රාජදණ්ඩං ඉතො ගතො පත්තො පරිමුත්තිං ගවෙසති, තථා අහං භවදණ්ඩප්පත්තො පරිමුත්තිං ගවෙසාමීති සම්බන්ධො.

489-90. 大雄(Mahāvīra)，勇者中的最胜勇者(vīruttama)啊！我被有的刑杖、生的刑杖所恐吓、折磨，被业的刑柱所刺穿——即被善与不善业的刑柱刺穿而存在。我因渴爱的感受而苦恼、被压倒、受苦，在轮回的存在中找不到舒适甜美的快乐。我被贪、嗔、痴三火，或被地狱、劫末、苦三火所焚烧，因此寻求解脱与解脱之道。其关联是如此：正如遭受王法惩罚者寻求解脱，同样地，我这遭受“有”之刑杖者也在寻求解脱。

491-2. පුන සංසාරතො මොචනං උපමොපමෙය්‍යවසෙන දස්සෙන්තො යථා විසාදොතිආදිමාහ. තත්ථ විසෙන සප්පවිසෙන ආ සමන්තතො දංසීයිත්ථ දට්ඨො හොතීති විසාදො, සප්පදට්ඨොති අත්ථො. අථ වා විසං හලාහලවිසං අදති ගිලතීති විසාදො, විසඛාදකොති අත්ථො. යො පුරිසො විසාදො, තෙන තාදිසෙන විසෙන පරිපීළිතො, තස්ස විසස්ස විඝාතාය විනාසාය උපායනං උපායභූතං අගදං ඔසධං ගවෙසෙය්‍ය පරියෙසෙය්‍ය, තං ගවෙසමානො විසඝාතකං විසනාසකං අගදං ඔසධං පස්සෙය්‍ය දක්ඛෙය්‍ය. සො තං අත්තනො දිට්ඨං ඔසධං පිවිත්වා විසම්හා විසතො පරිමුත්තියා පරිමොචනකාරණා සුඛී අස්ස භවෙය්‍ය යථාති සම්බන්ධො.

491-2. 再者，为以譬喻说明从轮回中解脱，而说“如中毒者”等偈颂。于此，“中毒者”(visādo)是指被毒蛇从各处咬伤，意即“被蛇咬者”；或指吞食致命之毒，意即“食毒者”。若有人中毒，为彼毒所苦，为消除此毒，他应当寻找解毒的药物。在寻找时，他当能看见能除毒的药。他喝下自己所见的药后，因从毒中解脱之故，当能获得安乐。其关联如是。

493. තථෙවාහන්ති [Pg.314] යථා යෙන පකාරෙන සො නරො විසහතො, සවිසෙන සප්පෙන දට්ඨො විසඛාදකො වා ඔසධං පිවිත්වා සුඛී භවෙය්‍ය, තථෙව තෙන පකාරෙන අහං අවිජ්ජාය මොහෙන සං සුට්ඨු පීළිතො. සද්ධම්මාගදමෙසහන්ති අහං සද්ධම්මසඞ්ඛාතං ඔසධං එසං පරියෙසන්තොති අත්ථො.

493. “同样于我”(tathevāhaṃ)是说：正如那为毒所害之人，即被毒蛇所咬或食毒者，在饮药后当能获得安乐；同样地，我被无明(avijjā)与愚痴(moha)深深地折磨。“我寻求正法药”(saddhammāgadamesaṃ)的意思是：我寻求名为正法的药物。

494-5. ධම්මාගදං ගවෙසන්තොති සංසාරදුක්ඛවිසස්ස විනාසාය ධම්මොසධං ගවෙසන්තො. අද්දක්ඛිං සක්‍යසාසනන්ති සක්‍යවංසපභවස්ස ගොතමස්ස සාසනං සද්දක්ඛින්ති අත්ථො. අග්ගං සබ්බොසධානං තන්ති සබ්බෙසං ඔසධානං අන්තරෙ තං සක්‍යසාසනසඞ්ඛාතං ධම්මොසධං අග්ගං උත්තමන්ති අත්ථො. සබ්බසල්ලවිනොදනන්ති රාගසල්ලාදීනං සබ්බෙසං සල්ලානං විනොදනං වූපසමකරං ධම්මොසධං ධම්මසඞ්ඛාතං ඔසධං පිවිත්වා සබ්බං විසං සකලසංසාරදුක්ඛවිසං සමූහනිං නාසෙසින්ති සම්බන්ධො. අජරාමරන්ති තං දුක්ඛවිසං සමූහනිත්වා අජරං ජරාවිරහිතං අමරං මරණවිරහිතං සීතිභාවං රාගපරිළාහාදිවිරහිතත්තා සීතලභූතං නිබ්බානං අහං ඵස්සයිං පච්චක්ඛමකාසින්ති සම්බන්ධො.

494-5. “寻求法药”（dhammāgadaṃ gavesanto）是指为灭除轮回苦毒而寻求法药。“我得见释迦教”（addakkhiṃ sakyasāsanaṃ）的意思是，我确实见到了出身于释迦族的乔达摩的教法。“一切药中最上”（aggaṃ sabbosadhānaṃ taṃ）的意思是，在一切药中，那名为释迦教的法药是第一、最上的。“能除一切箭”（sabbasallavinodanaṃ）的关联是：饮用那能去除、平息贪欲之箭等一切毒箭的法药后，我将根除所有轮回苦毒。“无老无死”（ajarāmaraṃ）的关联是：根除了那苦毒之后，我已触证了涅槃，那是无老、无死、清凉的境界，因离于贪欲等热恼而变得清凉。

496. පුන කිලෙසතමස්ස උපමං දස්සෙන්තො යථා භූතට්ටිතොතිආදිමාහ. තත්ථ යථා යෙන පකාරෙන භූතට්ටිතො භූතෙන යක්ඛෙන අට්ටිතො පීළිතො පොසො පුරිසො භූතග්ගාහෙන යක්ඛග්ගාහෙන පීළිතො දුක්ඛිතො භූතස්මා යක්ඛග්ගාහතො පරිමුත්තියා මොචනත්ථාය භූතවෙජ්ජං ගවෙසෙය්‍ය.

496. 为再次以譬喻说明烦恼的黑暗，[佛陀]说了“如被鬼附”等偈颂。其中，“如被鬼附”（yathā bhūtaṭṭito）是说：譬如有人被鬼，即被夜叉（yakkha）所折磨，因被鬼、被夜叉抓住而痛苦，为了从其抓取中解脱，他会去寻找驱鬼的医生。

497. තං ගවෙසමානො ච භූතවිජ්ජාය සුට්ඨු කොවිදං ඡෙකං භූතවෙජ්ජං පස්සෙය්‍ය, සො භූතවෙජ්ජො තස්ස යක්ඛග්ගහිතස්ස පුරිසස්ස ආවෙසභූතං විහනෙ විනාසෙය්‍ය, සමූලඤ්ච මූලෙන සහ ආයතිං අනාසෙවකං කත්වා විනාසයෙ විද්ධංසෙය්‍යාති සම්බන්ධො.

497. 他寻找一位精通驱鬼之术（bhūtavijjā）、善巧的驱鬼医生。那位驱鬼医生能为被夜叉附身之人摧毁其附体，连根拔除，使其未来不再侵扰，彻底消灭它。

498. මහාවීර වීරුත්තම තමග්ගාහෙන කිලෙසන්ධකාරග්ගාහෙන පීළිතො අහං තථෙව තෙන පකාරෙනෙව තමතො කිලෙසන්ධකාරතො පරිමුත්තියා මොචනත්ථාය ඤාණාලොකං පඤ්ඤාආලොකං ගවෙසාමීති සම්බන්ධො.

498. 大雄啊！最上勇者！我被烦恼黑暗的执取所逼迫，因此，为了以同样的方式从那烦恼黑暗中解脱、获得释放，我寻求智慧之光、般若之光。

499. අථ [Pg.315] තදනන්තරං කිලෙසතමසොධනං කිලෙසන්ධකාරනාසකං සක්‍යමුනිං අද්දසන්ති අත්ථො. සො සක්‍යමුනි මෙ මය්හං තමං අන්ධකාරං කිලෙසතිමිරං භූතවෙජ්ජොව භූතකං යක්ඛග්ගහිතං ඉව විනොදෙසි දූරී අකාසීති සම්බන්ධො.

499. 其后，我见到了能清净烦恼黑暗、摧毁烦恼幽暗的释迦牟尼(Sakyamuni)。那位释迦牟尼为我驱散了黑暗，即烦恼的幽暗，犹如治鬼师为被夜叉(yakkha)所附者驱除一般，使其远离。

500. සො අහං එවං විමුත්තො සංසාරසොතං සංසාරපවාහං සං සුට්ඨු ඡින්දිං ඡෙදෙසිං, තණ්හාසොතං තණ්හාමහොඝං නිවාරයිං නිරවසෙසං අප්පවත්තිං අකාසින්ති අත්ථො. භවං උග්ඝාටයිං සබ්බන්ති කාමභවාදිකං සබ්බං නවභවං උග්ඝාටයිං විනාසෙසින්ති අත්ථො. මූලතො විනාසෙන්තො භූතවෙජ්ජො ඉව මූලතො උග්ඝාටයින්ති සම්බන්ධො.

500. 我如是解脱后，已善断轮回之流、轮回之洪流；已止息贪爱之流、贪爱之巨流，使其无余、不复生起。我已拔除一切“有”，即摧毁了欲有(kāmabhava)等所有九种“有”。我从根源上将其摧毁，犹如治鬼师从根源上拔除一般。

501. තතො නිබ්බානපරියෙසනාය උපමං දස්සෙන්තො යථාතිආදිමාහ. තත්ථ ගරුං භාරියං නාගං ගිලතීති ගරුළො. ගරුං වා නාගං ලාති ආදදාතීති ගරුළො, ගරුළරාජා. අත්තනො භක්ඛං සකගොචරං පන්නගං පකාරෙන පරහත්ථං න ගච්ඡතීති පන්නගොති ලද්ධනාමං නාගං ගහණත්ථාය ඔපතති අවපතති, සමන්තා සමන්තතො යොජනසතං සතයොජනප්පමාණං මහාසරං මහාසමුද්දං අත්තනො පක්ඛවාතෙහි වික්ඛොභෙති ආලොළෙති යථාති සම්බන්ධො.

501. 其后，为示寻求涅槃之譬喻，佛陀说“如是”等偈。于此，所谓“吞食沉重之龙者”，即是金翅鸟(garuḷa)；或谓“攫取沉重之龙者”，即是金翅鸟，金翅鸟王。为捕食其猎物，即名为“不行于他手”(pannaga)之龙，它俯冲而下，以其翅风从四面八方搅动百由旬(yojana)之大湖与大海，使其波涛汹涌，亦复如是。

502. සො සුපණ්ණො විහඞ්ගමො වෙහාසගමනසීලො පන්නගං නාමං ගහෙත්වා අධොසීසං ඔලම්බෙත්වා විහෙඨයං තත්ථ තත්ථ විවිධෙන හෙඨනෙන හෙඨෙන්තො ආදාය දළ්හං ගහෙත්වා යෙන කාමං යත්ථ ගන්තුකාමො, තත්ථ පක්කමති ගච්ඡතීති සම්බන්ධො.

502. 彼金翅鸟(supaṇṇa)乃空中行者，攫取名为“不行于他手”(pannaga)之龙，使其头下足上而倒悬，以种种方式处处折磨，紧抓不放，随其所欲，飞往意欲前往之处。

503. භන්තෙ මහාවීර, යථා ගරුළො බලී බලවා පන්නගං ගහෙත්වා පක්කමති, තථා එව අහං අසඞ්ඛතං පච්චයෙහි අකතං නිබ්බානං ගවෙසන්තො පටිපත්තිපූරණවසෙන පරියෙසන්තො දොසෙ සකලදියඩ්ඪකිලෙසසහස්සෙ වික්ඛාලයිං විසෙසෙන සමුච්ඡෙදප්පහානෙන සොධෙසිං අහන්ති සම්බන්ධො.

503. 世尊，大雄(Mahāvīra)！犹如强壮有力的金翅鸟(garuḷa)攫取“不行于他手”(pannaga)之龙飞去，我亦如是，为寻觅“无为”(asaṅkhata)、“非缘所造”(paccayehi akataṃ)之涅槃(nibbāna)，以圆满修行之道而求索，我已洗净一千五百种烦恼之垢，尤其以断根除灭的方式，我已令其清净。

504. යථා ගරුළො පන්නගං ගහෙත්වා භුඤ්ජිත්වා විහරති, තථා අහං ධම්මවරං උත්තමධම්මං දිට්ඨො පස්සන්තො එතං සන්තිපදං නිබ්බානපදං අනුත්තරං උත්තරවිරහිතං මග්ගඵලෙහි ආදාය ගහෙත්වා වළඤ්ජෙත්වා විහරාමීති සම්බන්ධො.

504. 犹如金翅鸟(garuḷa)捕食龙(pannaga)后安住，我亦如是，亲见殊胜法、无上法，即此无上、无有更上的寂静之境、涅槃之境，并以道与果领受、把握、受用而安住。

505. ඉදානි [Pg.316] නිබ්බානස්ස දුල්ලභභාවං දස්සෙන්තො ආසාවතී නාම ලතාතිආදිමාහ. තත්ථ සබ්බෙසං දෙවානං ආසා ඉච්ඡා එතිස්සං ලතායං අත්ථීති ආසාවතී නාම ලතා, චිත්තලතාවනෙ අනෙකවිචිත්තාහි ලතාහි ගහනීභූතෙ වනෙ උය්‍යානෙ ජාතා නිබ්බත්තාති අත්ථො. තස්සා ලතාය වස්සසහස්සෙන වස්සසහස්සච්චයෙන එකං ඵලං නිබ්බත්තතෙ එකං ඵලං ගණ්හාති.

505. 为示涅槃之难得，今说“名为希望之蔓(Āsāvatī)……”等偈。于此，因一切天人之希望(āsā)与欲求皆在此蔓藤，故名“希望之蔓”。此蔓藤生于彩蔓园(cittalatāvana)中，于彼充满众多奇特蔓藤而枝叶繁茂之林苑中长成。彼蔓藤经一千年方结一果，（天人）千年方得一果。

506. තං දෙවාති තං ආසාවතිං ලතං තාව දූරඵලං තත්තකං චිරකාලං අතික්කමිත්වා ඵලං ගණ්හන්තං සංවිජ්ජමානං දෙවා තාවතිංසදෙවතා පයිරුපාසන්ති භජන්ති, සා ආසාවතී නාම ලතුත්තමා ලතානං අන්තරෙ උත්තමලතා එවං දෙවානං පියා අහොසීති සම්බන්ධො.

506. 忉利天(Tāvatiṃsa)的诸天神亲近、侍奉那株希望之蔓(Āsāvatī)，它历经漫长时日方结出难得的果实。那名为希望之蔓者，是诸蔓中之最上者，如此为诸天神所喜爱。

507. සතසහස්සුපාදායාති සතසහස්සසංවච්ඡරං ආදිං කත්වා. තාහං පරිචරෙ මුනීති මොනං වුච්චති ඤාණං, භන්තෙ, මුනි ඤාණවන්ත සබ්බඤ්ඤු, අහං තං භගවන්තං පරිචරෙ පයිරුපාසාමි. සායංපාතං නමස්සාමීති සායන්හසමයඤ්ච පුබ්බණ්හසමයඤ්චාති ද්වික්ඛත්තුං නමස්සාමි පණාමං කරොමි. යථා දෙවා තාවතිංසා දෙවා විය ආසාවතීලතං සායංපාතඤ්ච පයිරුපාසන්තීති සම්බන්ධො.

507. “从十万年起始”(Satasahassupādāya)，即以十万年为开端。“我将侍奉牟尼”(Tāhaṃ paricare muni)，（其义为：）“牟那”(mona)被称为智，尊者，“牟尼”(muni)是具智者、一切知者，我将侍奉、亲近那位世尊(bhagavanta)。“我将早晚顶礼”(Sāyaṃpātaṃ namassāmi)，即在傍晚与清晨，一日两次顶礼、致敬。这就像忉利天(Tāvatiṃsa)的诸天神早晚亲近希望之蔓(Āsāvatī)一样。

508. අවඤ්ඣා පාරිචරියාති යස්මා බුද්ධදස්සනහෙතු නිබ්බානප්පත්ති අහොසි, තස්මා බුද්ධපාරිචරියා වත්තපටිපත්තිකිරියා අවඤ්ඣා අතුච්ඡා නමස්සනා පණාමකිරියා ච අමොඝා අතුච්ඡා. තථා හි දූරාගතං දූරතො සංසාරද්ධානතො ආගතම්පි, සන්තං සංවිජ්ජමානං ඛණොයං අයං බුද්ධුප්පාදක්ඛණො න විරාධයි නාතික්කමි, මං අතික්කමිත්වා න ගතොති අත්ථො.

508. “侍奉是不空耗的”(Avañjhā pāricariyā)：因为以见佛为缘由，我证得了涅槃，所以对佛陀的侍奉、履行职责与修行的行为，以及礼敬与顶礼的行为，都是不空耗、不空虚的。诚然，对于从轮回长路远道而来的我，这现存的、当下的佛陀出世之良机，我没有错过，没有越过。其义为：它没有越过我而去。

509. බුද්ධදස්සනහෙතු නිබ්බානප්පත්තො අහං ආයතිං උප්පජ්ජනකභවෙ මම පටිසන්ධිං විචිනන්තො උපපරික්ඛන්තො න පස්සාමීති සම්බන්ධො. නිරූපධි ඛන්ධූපධිකිලෙසූපධීහි විරහිතො විප්පමුත්තො සබ්බකිලෙසෙහි විනාභූතො උපසන්තො කිලෙසපරිළාහාභාවෙන සන්තමානසො චරාමි අහන්ති සම්බන්ධො.

509. 其关联是：“我因见佛而证得涅槃，在未来将生起的生命中，寻觅并考察我的再结生，却看不见。”其关联是：“我已无所依，远离蕴依与烦恼依，已然解脱；因无烦恼之热恼而寂静，我以寂静之心而行。”

510. පුන අත්තනො බුද්ධදස්සනාය උපමං දස්සෙන්තො යථාපි පදුමං නාමාතිආදිමාහ. සූරියරංසෙන සූරියරංසිසම්ඵස්සෙන යථා පදුමං නාම [Pg.317] අපි පුප්ඵති විකසති මහාවීර වීරුත්තම අහං තථා එව බුද්ධරංසෙන බුද්ධෙන භගවතා දෙසිතධම්මරංසිප්පභාවෙන පුප්ඵිතොති අත්ථො.

510. 为了再次显示他自己见佛的譬喻，他说了“犹如莲花”等偈颂。其义为：“大勇者啊，最上勇者！犹如莲花因阳光、因接触阳光而绽放、盛开，我亦如此，因佛陀之光——即因佛陀、世尊所说法的光辉之力——而绽放。”

511-12. පුන බුද්ධදස්සනෙන නිබ්බානදස්සනං දීපෙන්තො යථා බලාකාතිආදිමාහ. තත්ථ බලාකයොනිම්හි බලාකජාතියං සදා සබ්බස්මිං කාලෙ පුමා පුරිසො යථා න විජ්ජති. පුමෙ අවිජ්ජමානෙ කථං බලාකානං ගබ්භග්ගහණං හොතීති චෙ? මෙඝෙසු ගජ්ජමානෙසු සද්දං කරොන්තෙසු මෙඝගජ්ජනං සුත්වා තා බලාකිනියො සදා සබ්බකාලෙ ගබ්භං ගණ්හන්ති අණ්ඩං ධාරෙන්තීති අත්ථො. යාව යත්තකං කාලං මෙඝො න ගජ්ජති මෙඝො සද්දං න කරොති, තාව තත්තකං කාලං චිරං චිරකාලෙන ගබ්භං අණ්ඩං ධාරෙන්ති. යදා යස්මිං කාලෙ මෙඝො පවස්සති පකාරෙන ගජ්ජිත්වා වස්සති වුට්ඨිධාරං පග්ඝරති, තදා තස්මිං කාලෙ භාරතො ගබ්භධාරණතො පරිමුච්චන්ති අණ්ඩං පාතෙන්තීති අත්ථො.

511-512. 为了再次以见佛来阐明见涅槃，他说了“犹如白鹤”等偈颂。其义为：在白鹤的族类中，从来都没有雄性。若问：“没有雄性，白鹤如何怀孕呢？”当云雷作响时，那些雌鹤听到雷声，便总是会怀孕，怀着卵。只要云不打雷，不发出声响，它们就长久地怀着胎、怀着卵。当云打着响雷下大雨，降下雨流时，那时它们就从怀胎的重担中解脱出来，产下卵。

513. තතො පරං උපමෙය්‍යසම්පදං දස්සෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. පදුමුත්තරස්ස බුද්ධස්ස ධම්මමෙඝෙන වොහාරපරමත්ථදෙසනාසඞ්ඛාතමෙඝෙන ගජ්ජතො ගජ්ජන්තස්ස දෙසෙන්තස්ස ධම්මමෙඝස්ස සද්දෙන ඝොසානුසාරෙන අහං තදා ධම්මගබ්භං විවට්ටූපනිස්සයං දානසීලාදිපුඤ්ඤසම්භාරගබ්භං අගණ්හිං ගහෙසිං තථාති සම්බන්ධො.

513. 其后，为了显示被譬喻之事的圆满，他说了“莲华上佛（Padumuttara）的”等偈颂。其关联是：“那时，我随着莲华上佛的法云——即由世俗谛与胜义谛教说所构成的云——轰鸣、说法之声，而怀上了法胎，即作为出离之依止的、由布施和持戒等构成的福德资粮之胎。”

514. සතසහස්සුපාදාය කප්පසතසහස්සං ආදිං කත්වා පුඤ්ඤගබ්භං දානසීලාදිපුඤ්ඤසම්භාරං අහං ධරෙමි පූරෙමි. යාව ධම්මමෙඝො ධම්මදෙසනා න ගජ්ජති බුද්ධෙන න දෙසීයති, තාව අහං භාරතො සංසාරගබ්භභාරතො නප්පමුච්චාමි න මොචෙමි න විසුං භවාමීති සම්බන්ධො.

514. 其关联是：“从十万劫前开始，我怀着并圆满了功德之胎，即布施、持戒等福德资粮。只要法云——即法教——不轰鸣，不被佛陀所教导，我就不能从轮回之胎的重担中解脱，不能使（他人）解脱，不能分离。”

515. භන්තෙ, සක්‍යමුනි සක්‍යවංසප්පභව යදා යස්මිං කාලෙ සුද්ධොදනමහාරාජස්ස තව පිතු රම්මෙ රමණීයෙ කපිලවත්ථවෙ කපිලවත්ථුනාමකෙ නගරෙ තුවං ධම්මමෙඝෙන ගජ්ජති ඝොසෙති, තදා තස්මිං කාලෙ අහං භාරතො සංසාරගබ්භභාරතො පරිමුච්චිං මුත්තො අහොසින්ති සම්බන්ධො.

515. 其关联是：“尊者，释迦牟尼(Sakyamuni)，释迦族之裔！当您在您父亲净饭大王(Suddhodanamahārāja)那令人愉悦、美丽的，名为迦毗罗卫(Kapilavatthu)的城市中，以法云轰鸣、宣告时，那时我就从轮回之胎的重担中彻底解脱了，我已得释放。”

516. තතො පරං අත්තනා අධිගතෙ මග්ගඵලෙ දස්සෙන්තො සුඤ්ඤතන්තිආදිමාහ. තත්ථ අත්තඅත්තනියාදීනං අභාවතො සුඤ්ඤතං විමොක්ඛඤ්ච රාගදොසමොහසබ්බකිලෙසනිමිත්තානං අභාවතො, අනිමිත්තං විමොක්ඛඤ්ච [Pg.318] තණ්හාපණිධිස්ස අභාවතො, අප්පණිහිතං විමොක්ඛඤ්ච අරියමග්ගං අධිගඤ්ඡිං භාවෙසින්ති සම්බන්ධො. චතුරො ච ඵලෙ සබ්බෙති චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි සබ්බානි සච්ඡි අකාසින්ති අත්ථො. ධම්මෙවං විජටයිං අහන්ති අහං එවං සබ්බධම්මෙ ජටං ගහනං විජටයිං විද්ධංසෙසින්ති අත්ථො.

516. 其后，为了显示自己所证得的道与果，他说了以“空”为首的（偈颂）。其关联是：“于此，因无我与我所等，故有空解脱；因无贪、嗔、痴等一切烦恼之相，故有无相解脱；因无渴爱之愿求，故有无愿解脱。我已证得并修习了圣道。”“四果皆”的义理是：“我已亲证所有四个沙门果。”“我已如是解开法结”的义理是：“我已如是解开、摧毁了一切法中的缠结与密林。”

දුතියභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා.

第二诵品释义终。

517. තතො පරං අත්තනා අධිගතවිසෙසමෙව දස්සෙන්තො අපරිමෙය්‍යුපාදායාතිආදිමාහ. තත්ථ න පරිමෙය්‍යොති අපරිමෙය්‍යො, සංවච්ඡරගණනවසෙන පමෙතුං සඞ්ඛාතුං අසක්කුණෙය්‍යොති අත්ථො. තං අපරිමෙය්‍යං කප්පං උපාදාය ආදිං කත්වා තව සාසනං තුය්හං සාසනං ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ විනයධරානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති එවං පත්ථෙමි. අතීතත්ථෙ වත්තමානවචනං, පත්ථෙසින්ති අත්ථො. සො මෙ අත්ථොති සො පත්ථනාසඞ්ඛාතො අත්ථො මෙ මයා අනුප්පත්තො නිප්ඵාදිතොති අත්ථො. අනුත්තරං සන්තිපදං නිබ්බානං අනුප්පත්තං අධිගතන්ති සම්බන්ධො.

517. 此后，为示现其所证之殊胜，而说“从无量劫”等偈。其中，“不可计量”即“无量”，意为无法以年岁计算。从彼无量劫之始，我发愿言：“愿我于未来乔达摩世尊教法中，为持律第一人。”此乃以现在时态言过去事，意即“我曾发愿”。我此愿望，今已达成，意即我所期求之愿，已被我圆满成就。此与“我已证得无上寂静之涅槃”相关联。

518. සො අහං අධිගතත්තා විනයෙ විනයපිටකෙ පාරමිං පත්තො පරියොසානප්පත්තො. යථාපි පාඨිකො ඉසීති යථා පදුමුත්තරස්ස භගවතො සාසනෙ විනයධරානං අග්ගො ඉසි භික්ඛු පාඨිකො පාකටො අහොසි, තථෙවාහන්ති අත්ථො. න මෙ සමසමො අත්ථීති විනයධාරිතාය මෙ මයා සමසමො සමානො අඤ්ඤො න අත්ථීති අත්ථො. සාසනං ඔවාදානුසාසනීසඞ්ඛාතං සාසනං ධාරෙමි පූරෙමීති අත්ථො.

518. 我因已通达，故于律藏中已达彼岸，已至究竟。譬如于莲花上佛(Padumuttara)世尊之教法中，持律第一之仙人比丘波ṭ迦(Pāṭika)声名显赫，我亦如是。无人与我等同，意即于持律一事，无有他人与我相等。

519. පුනපි අත්තනො විසෙසං දස්සෙන්තො විනයෙ ඛන්ධකෙ චාපීතිආදිමාහ. තත්ථ විනයෙති උභතොවිභඞ්ගෙ. ඛන්ධකෙති මහාවග්ගචූළවග්ගෙ. තිකච්ඡෙදෙ චාති තිකසඞ්ඝාදිසෙසතිකපාචිත්තියාදිකෙ ච. පඤ්චමෙති පරිවාරෙ ච. එත්ථ එතස්මිං සකලෙ විනයපිටකෙ මය්හං විමති ද්වෙළ්හකං නත්ථි න සංවිජ්ජති. අක්ඛරෙති විනයපිටකපරියාපන්නෙ අ-කාරාදිකෙ අක්ඛරෙ. බ්‍යඤ්ජනෙති ක-කාරාදිකෙ බ්‍යඤ්ජනෙ වා මෙ විමති සංසයො නත්ථීති සම්බන්ධො.

519. 复次，为示现其自身之殊胜，而说“于律、于犍度”等偈。其中，“于律”者，谓于二部广解。“于犍度”者，谓于《大品》与《小品》。“于三法中”者，谓于三法之僧残、三法之波逸提等。“于第五”者，谓于《附篇》。于此全部律藏中，我无任何疑惑犹豫。于律藏所含摄之元音（如阿字等）或辅音（如迦字等），我亦无疑惑或怀疑，此乃其关联。

520. නිග්ගහෙ [Pg.319] පටිකම්මෙ චාති පාපභික්ඛූනං නිග්ගහෙ ච සාපත්තිකානං භික්ඛූනං පරිවාසදානාදිකෙ පටිකම්මෙ ච ඨානාට්ඨානෙ ච කාරණෙ ච අකාරණෙ ච කොවිදො ඡෙකොති අත්ථො. ඔසාරණෙ ච තජ්ජනීයාදිකම්මස්ස පටිප්පස්සද්ධිවසෙන ඔසාරණෙ පවෙසනෙ ච. වුට්ඨාපනෙ ච ආපත්තිතො වුට්ඨාපනෙ නිරාපත්තිකරණෙ ච ඡෙකොති සම්බන්ධො. සබ්බත්ථ පාරමිං ගතොති සබ්බස්මිං විනයකම්මෙ පරියොසානං පත්තො, දක්ඛො ඡෙකොති අත්ථො.

520. 于制伏与对治中善巧：即善于制伏恶比丘，为犯戒比丘行别住等对治，并善于判断事之当与不当、有因与无因。于复权中善巧：即善于通过止息呵责等羯磨而恢复其位或将其引入僧团。于出罪中善巧：即善于使之从罪中出离，令其无罪。于一切事中达到究竟：即于一切律事中达到圆满，意为熟练、善巧。

521. විනයෙ ඛන්ධකෙ චාපීති වුත්තප්පකාරෙ විනයෙ ච ඛන්ධකෙ ච, පදං සුත්තපදං නික්ඛිපිත්වා පට්ඨපෙත්වා. උභතො විනිවෙඨෙත්වාති විනයතො ඛන්ධකතො චාති උභයතො නිබ්බත්තෙත්වා විජටෙත්වා නයං ආහරිත්වා. රසතොති කිච්චතො. ඔසරෙය්‍යං ඔසාරණං කරොමීති අත්ථො.

521. 于（经）分别与犍度中：即如前所述，于（经）分别与犍度中，安置文句，建立义理。能双解者：即从（经）分别与犍度两方面导出，解开结缚，引出正理。知其作用者：即知其作用。我能作引入。

522. නිරුත්තියා ච කුසලොති ‘‘රුක්ඛො පටො කුම්භො මාලා චිත්ත’’න්තිආදීසු වොහාරෙසු ඡෙකො. අත්ථානත්ථෙ ච කොවිදොති අත්ථෙ වඩ්ඪියං අනත්ථෙ හානියඤ්ච කොවිදො දක්ඛොති අත්ථො. අනඤ්ඤාතං මයා නත්ථීති විනයපිටකෙ සකලෙ වා පිටකත්තයෙ මයා අනඤ්ඤාතං අවිදිතං අපාකටං කිඤ්චි නත්ථීති අත්ථො. එකග්ගො සත්ථු සාසනෙති බුද්ධසාසනෙ අහමෙව එකො විනයධරානං අග්ගො සෙට්ඨො උත්තමොති අත්ථො.

522. 善于言辞者：即于“树、布、瓶、花、心”等用法中娴熟。精通义与非义者：即精通于利益的增长与损害的减少。于我无有未知者：即于整个律藏或三藏中，于我无所不识、无所不知、无所不明。于导师教法中为第一人：即于佛陀教法中，我乃持律者中之最上、最胜、最尊。

523. රූපදක්ඛෙ අහං අජ්ජාති අජ්ජ එතරහි කාලෙ සක්‍යපුත්තස්ස භගවතො සාසනෙ පාවචනෙ අහං රූපදක්ඛෙ රූපදස්සනෙ විනයවිනිච්ඡයදස්සනෙ සබ්බං කඞ්ඛං සකලං සංසයං විනොදෙමි විනාසෙමීති සම්බන්ධො. ඡින්දාමි සබ්බසංසයන්ති ‘‘අහොසිං නු ඛො අහමතීතමද්ධාන’’න්තිආදිකං (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20; මහානි. 174) කාලත්තයං ආරබ්භ උප්පන්නං සබ්බං සොළසවිධං කඞ්ඛං ඡින්දාමි වූපසමෙමි සබ්බසො විද්ධංසෙමීති අත්ථො.

523. 我今善巧于事相：即于现今释迦子世尊之教法、言教中，我于事相之善巧、事相之审察、戒律抉择之审察中，能彻底消除一切疑惑、犹豫，此是其关联。断除一切疑：即对于“我过去存在吗”等，缘于三世所生之全部十六种疑惑，我能完全斩断、平息、彻底摧毁，此是其义。

524. පදං අනුපදඤ්චාපීති පදං පුබ්බපදඤ්ච අනුපදං පරපදඤ්ච අක්ඛරං එකෙකමක්ඛරඤ්ච බ්‍යඤ්ජනං සිථිලධනිතාදිදසවිධං බ්‍යඤ්ජනවිධානඤ්ච. නිදානෙති තෙන සමයෙනාතිආදිකෙ නිදානෙ ච. පරියොසානෙති නිගමනෙ. සබ්බත්ථ කොවිදොති සබ්බෙසු ඡසු ඨානෙසු ඡෙකොති අත්ථො.

524. 文句与随文句：文句(pada)即前句，随文句(anupada)即后句；字母(akkhara)即逐一之字母；辅音(byañjana)即松音(sithila)、送气音(dhanita)等十种辅音之法。于因缘中：即于“尔时”(tena samayena)等因缘中。于究竟中：即于结尾(nigamana)。于一切处善巧：义为于所有六处皆为精通。

525. තතො [Pg.320] පරං භගවතොයෙව ගුණෙ පකාසෙන්තො යථාපි රාජා බලවාතිආදිමාහ. තත්ථ යථා බලවා ථාමබලසම්පන්නො සෙනාබලසම්පන්නො වා රාජා, පරං පරෙසං පටිරාජූනං සෙනං නිග්ගණ්හිත්වා නිස්සෙසතො ගහෙත්වා පලාපෙත්වා වා, තපෙ තපෙය්‍ය සන්තපෙය්‍ය දුක්ඛාපෙය්‍ය. විජිනිත්වාන සඞ්ගාමන්ති සඞ්ගාමං පරසෙනාය සමාගමං යුද්ධං විජිනිත්වා විසෙසෙන ජිනිත්වා ජයං පත්වා. නගරං තත්ථ මාපයෙති තත්ථ තස්මිං විජිතට්ඨානෙ නගරං පාසාදහම්මියාදිවිභූසිතං වසනට්ඨානං මාපයෙ කාරාපෙය්‍යාති අත්ථො.

525. 接着，为彰显世尊之功德，故说“譬如强力之王”等。于此，所谓强力之王，即具足体力(thāmabala)或军力(senābala)之王，能制伏其他敌王之军队，或将其尽数俘获，或驱使其逃窜，能折磨、烧灼、令其痛苦。‘于战场上战胜’者，谓于战场，即与敌军会合之战斗中，以殊胜之姿战胜，获得胜利。‘于彼处建造城市’者，义为于彼被征服之地，建造以殿堂、楼阁等庄严之居所。

526. පාකාරං පරිඛඤ්චාපීති තත්ථ මාපිතනගරෙ පාකාරං සුධාධවලඉට්ඨකාමයපාකාරඤ්ච කාරයෙති සම්බන්ධො. පරිඛඤ්චාපි කද්දමපරිඛං, උදකපරිඛං, සුක්ඛපරිඛඤ්ච අපි කාරයෙ. එසිකං ද්වාරකොට්ඨකන්ති නගරසොභනත්ථං උස්සාපිතඑසිකාථම්භඤ්ච මහන්තං කොට්ඨකඤ්ච චතුභූමකාදිද්වාරකොට්ඨකඤ්ච කාරයෙ. අට්ටාලකෙ ච විවිධෙති චතුභූමකාදිභෙදෙ අතිඋච්චඅට්ටාලකෙ ච විවිධෙ නානප්පකාරකෙ බහූ කාරයෙ කාරාපෙය්‍යාති සම්බන්ධො.

526. “城墙与壕沟”者，谓于彼所建之城中，令人建造以白灰粉刷之砖砌城墙，此是其关联。亦令人挖掘泥壕、水壕及旱壕。“门柱与门楼”者，谓为美化城市，令人竖立高耸之门柱，并建造巨大的角楼及四层楼等门楼。“各式楼阁”者，谓于四层楼等不同类型中，令人建造各种各样极高之楼阁，此是其关联。

527. සිඞ්ඝාටකං චච්චරඤ්චාති න කෙවලං පාකාරාදයො කාරයෙ, සිඞ්ඝාටකං චතුමග්ගසන්ධිඤ්ච චච්චරං අන්තරාවීථිඤ්ච කාරයෙති සම්බන්ධො. සුවිභත්තන්තරාපණන්ති සුට්ඨු විභත්තං විභාගතො කොට්ඨාසවන්තං අන්තරාපණං අනෙකාපණසහස්සං කාරාපෙය්‍යාති අත්ථො. කාරයෙය්‍ය සභං තත්ථාති තස්මිං මාපිතනගරෙ සභං ධම්මාධිකරණසාලං කාරයෙ. අත්ථානත්ථවිනිච්ඡයං වඩ්ඪිඤ්ච අවඩ්ඪිඤ්ච විනිච්ඡයකරණත්ථං විනිච්ඡයසාලං කාරයෙති සම්බන්ධො.

527. “十字路口与广场”者，非仅建造城墙等，亦应建造四岔路口与广场，此为关联。“善规划之市场于内”者，谓应建造划分清晰、分区合理之城内市场，容纳数千商店，此为语义。“于彼处建造集会厅”者，谓于彼所建之城中，建造集会厅，即审理法务之堂。为裁决利益与非利益、增长与衰退，应建造审判厅，此为关联。

528. නිග්ඝාතත්ථං අමිත්තානන්ති පටිරාජූනං පටිබාහනත්ථං. ඡිද්දාඡිද්දඤ්ච ජානිතුන්ති දොසඤ්ච අදොසඤ්ච ජානිතුං. බලකායස්ස රක්ඛායාති හත්ථිඅස්සරථපත්තිසඞ්ඛාතස්ස බලකායස්ස සෙනාසමූහස්ස ආරක්ඛණත්ථාය සො නගරසාමිකො රාජා, සෙනාපච්චං සෙනාපතිං සෙනානායකං මහාමත්තං ඨපෙති ඨානන්තරෙ පතිට්ඨපෙතීති අත්ථො.

528. “为镇压敌人”者，谓为抵御敌国之王。“为知晓漏洞与否”者，谓为知晓其过失与无过失。“为保护军队”者，谓为保护由象兵、马兵、车兵、步兵所组成之军队，彼城主国王任命将帅、军队统领与大臣，安置于要职，此为语义。

529. ආරක්ඛත්ථාය [Pg.321] භණ්ඩස්සාති ජාතරූපරජතමුත්තාමණිආදිරාජභණ්ඩස්ස ආරක්ඛණත්ථාය සමන්තතො ගොපනත්ථාය මෙ මය්හං භණ්ඩං මා විනස්සීති නිධානකුසලං රක්ඛණෙ කුසලං ඡෙකං නරං පුරිසං භණ්ඩරක්ඛං භණ්ඩරක්ඛන්තං සො රාජා භණ්ඩාගාරෙ ඨපෙතීති සම්බන්ධො.

529. “为守护财物”者，谓为守护金、银、珍珠、宝石等王室财物，为周全保护，（心念：）“愿我财物无损”，故国王任命善于储藏、精于守护、聪慧之人为财物守护者，安置于宝库中，此为关联。

530. මමත්තො හොති යො රඤ්ඤොති යො පණ්ඩිතො රඤ්ඤො මමත්තො මාමකො පක්ඛපාතො හොති. වුද්ධිං යස්ස ච ඉච්ඡතීති අස්ස රඤ්ඤො වුද්ධිඤ්ච විරූළ්හිං යො ඉච්ඡති කාමෙති, තස්ස ඉත්ථම්භූතස්ස පණ්ඩිතස්ස රාජා අධිකරණං විනිච්ඡයාධිපච්චං දෙති මිත්තස්ස මිත්තභාවස්ස පටිපජ්ජිතුන්ති සම්බන්ධො.

530. “于王有‘我所’想者”，谓有智者于王有亲爱、归属、拥护之心。“且愿其增长”者，谓凡欲此王增长、繁荣者，国王即授予如是智者审判之权，以践行友谊，此为关联。

531. උප්පාතෙසූති උක්කාපාතදිසාඩාහාදිඋප්පාතෙසු ච. නිමිත්තෙසූති මූසිකච්ඡින්නාදීසු ‘‘ඉදං නිමිත්තං සුභං, ඉදං නිමිත්තං අසුභ’’න්ති එවං නිමිත්තජානනසත්ථෙසු ච. ලක්ඛණෙසු චාති ඉත්ථිපුරිසානං හත්ථපාදලක්ඛණජානනසත්ථෙසු ච කොවිදං ඡෙකං අජ්ඣායකං අනෙකෙසං සිස්සානං බ්‍යාකරණවාචකං මන්තධරං වෙදත්තයසඞ්ඛාතමන්තධාරකං පණ්ඩිතං සො රාජා පොරොහිච්චෙ පුරොහිතට්ඨානන්තරෙ ඨපෙතීති සම්බන්ධො.

531. “于异象善巧”者，谓于流星坠落、方光等异象善巧；“于征兆善巧”者，谓于鼠咬等事，能知“此是吉兆，此是凶兆”，于此征兆之学善巧；“于相善巧”者，谓于男女手足相之学善巧。国王任命如此博学、能教授、能为众多弟子讲解声明之学、持咒、持诵三吠陀明咒的智者为国师，即祭司之职。此为关联。

532. එතෙහඞ්ගෙහි සම්පන්නොති එතෙහි වුත්තප්පකාරෙහි අඞ්ගෙහි අවයවෙහි සම්පන්නො සමඞ්ගීභූතො සො රාජා ‘‘ඛත්තියො’’ති පවුච්චති කථීයතීති සම්බන්ධො. සදා රක්ඛන්ති රාජානන්ති එතෙ සෙනාපච්චාදයො අමච්චා සදා සබ්බකාලං තං රාජානං රක්ඛන්ති ගොපෙන්ති. කිමිව? චක්කවාකොව දුක්ඛිතං දුක්ඛප්පත්තං සකඤාතිං රක්ඛන්තො චක්කවාකො පක්ඛී ඉවාති අත්ථො.

532. “具足此等要素”者，谓具足此等如上所说之要素、组成部分，此具足完整要素、组成部分之国王，被称为“刹帝利”，此是其关联。“常守护国王”者，谓此等将领等大臣，常时时刻刻守护彼国王。譬如？譬如鸳鸯守护自己受苦之同类鸟，此是其义。

533. තථෙව ත්වං මහාවීරාති වීරුත්තම, යථා සො රාජා සෙනාපච්චාදිඅඞ්ගසම්පන්නො නගරද්වාරං ථකෙත්වා පටිවසති, තථෙව තුවං හතාමිත්තො නිහතපච්චත්ථිකො ඛත්තියො ඉව සදෙවකස්ස ලොකස්ස සහ දෙවෙහි පවත්තමානස්ස ලොකස්ස ධම්මරාජා ධම්මෙන සමෙන රාජා දසපාරමිතාධම්මපරිපූරණෙන රාජභූතත්තා ‘‘ධම්මරාජා’’ති පවුච්චති කථීයතීති සම්බන්ධො.

533. “大英雄啊，你亦如是”者，谓最胜英雄，犹如彼具足军队首领等要素之国王，关闭城门而居住。你摧毁了敌人，击退了反对者，如同刹帝利，是天人世间的法王。因你以正法平等统治，并圆满了十波罗蜜法，故成为王，被称为“法王”，此是其关联。

534. තිත්ථියෙ නීහරිත්වානාති ධම්මරාජභාවෙන පටිපක්ඛභූතෙ සකලතිත්ථියෙ නීහරිත්වා නිස්සෙසෙන හරිත්වා නිබ්බිසෙවනං කත්වා සසෙනකං ධාරඤ්චාපි සෙනාය සහ වසවත්තිමාරම්පි නීහරිත්වා. තමන්ධකාරං විධමිත්වාති [Pg.322] තමසඞ්ඛාතං මොහන්ධකාරං විධමිත්වා විද්ධංසෙත්වා. ධම්මනගරං සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මසඞ්ඛාතං, ඛන්ධායතනධාතුපටිච්චසමුප්පාදබලබොජ්ඣඞ්ගගම්භීරනයසමන්තපට්ඨානධම්මසඞ්ඛාතං වා නගරං අමාපයි නිම්මිනි පතිට්ඨාපෙසීති අත්ථො.

534. “驱逐外道后”者，谓以法王之身份，将所有敌对的外道无余驱逐，使其无立足之地，并驱逐了魔罗及其军队，乃至他化自在天魔。“驱散彼黑暗后”者，谓驱散、摧毁了名为愚痴的黑暗。你建立了法城，此城是指三十七菩提分法，或指由蕴、处、界、缘起、力、觉支、甚深义理与周遍发趣论所组成的法城。你创造、建立、安立了它，此是其义。

535. සීලං පාකාරකං තත්ථාති තස්මිං පතිට්ඨාපිතෙ ධම්මනගරෙ චතුපාරිසුද්ධිසීලං පාකාරං. ඤාණං තෙ ද්වාරකොට්ඨකන්ති තෙ තුය්හං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණආසයානුසයඤාණඅනාගතංසඤාණඅතීතංසඤාණාදිකමෙව ඤාණං ද්වාරකොට්ඨකන්ති අත්ථො. සද්ධා තෙ එසිකා වීරාති, භන්තෙ, අසිථිලපරක්කම තෙ තුය්හං දීපඞ්කරපාදමූලතො පභුති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණකාරණා සද්දහනසද්ධා උස්සාපිතඅලඞ්කාරඅලඞ්කතථම්භොති අත්ථො. ද්වාරපාලො ච සංවරොති තෙ තුය්හං ඡද්වාරිකසංවරො රක්ඛාවරණගුත්ති ද්වාරපාලො ද්වාරරක්ඛකොති අත්ථො.

535. “戒为城墙”者，谓于彼所建立之法城中，四遍净戒(catupārisuddhisīla)即是城墙。“汝之智慧为城门楼”者，谓你之一切智智、无碍智、意乐随眠智、未来智、过去智等智慧，即是城门楼，此是其义。“信为汝之门柱，英雄”者，尊者，具不懈精进者！你从燃灯佛(Dīpaṅkara)足下开始，为成就一切智智而确立的信，犹如在法城中高高竖起且装饰华丽的门柱，此是其义。“律仪为守门人”者，谓你的六门律仪，即守护与防护，是守门人、守门者，此是其义。

536. සතිපට්ඨානමට්ටාලන්ති තෙ තුය්හං චතුසතිපට්ඨානඅට්ටාලමුණ්ඩච්ඡදනං. පඤ්ඤා තෙ චච්චරං මුනෙති, භන්තෙ, මුනෙ ඤාණවන්ත තෙ තුය්හං පාටිහාරියාදිඅනෙකවිධා පඤ්ඤා චච්චරං මග්ගසමොධානං නගරවීථීති අත්ථො. ඉද්ධිපාදඤ්ච සිඞ්ඝාටන්ති තුය්හං ඡන්දවීරියචිත්තවීමංසසඞ්ඛාතා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා සිඞ්ඝාටං චතුමග්ගසන්ති. ධම්මවීථි සුමාපිතන්ති සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මසඞ්ඛාතාය වීථියා සුට්ඨු මාපිතං සජ්ජිතං, තං ධම්මනගරන්ති අත්ථො.

536. “念处为望楼”者，谓你的四念处(catusatipaṭṭhāna)即是望楼的圆形屋顶。“智慧为汝之广场，牟尼”者，尊者，牟尼！具慧者！你的神通等多种智慧，即是广场、道路的交会处、城市的街道，此是其义。“神足为十字路口”者，谓你的欲、勤、心、观四神足(cattāro iddhipādā)，即是十字路口、四条道路的交会处。“法道已妥善修建”者，谓此法城由名为三十七菩提分法的道路所妥善建造、布置而成，此是其义。

537. සුත්තන්තං අභිධම්මඤ්චාති තව තුය්හං එත්ථ ධම්මනගරෙ සුත්තන්තං අභිධම්මං විනයඤ්ච කෙවලං සකලං සුත්තගෙය්‍යාදිකං නවඞ්ගං බුද්ධවචනං ධම්මසභා ධම්මාධිකරණසාලාති අත්ථො.

537. “经藏与阿毗达摩”者，谓于汝此法城中，经藏、阿毗达摩、律藏，以及全部包括修多罗、祇夜等九分教之佛语，即是法会堂、法庭，此是其义。

538. සුඤ්ඤතං අනිමිත්තඤ්චාති අනත්තානුපස්සනාවසෙන පටිලද්ධං සුඤ්ඤතවිහාරඤ්ච, අනිච්චානුපස්සනාවසෙන පටිලද්ධං අනිමිත්තවිහාරඤ්ච. විහාරඤ්චප්පණිහිතන්ති දුක්ඛානුපස්සනාවසෙන පටිලද්ධං අප්පණිහිතවිහාරඤ්ච. ආනෙඤ්ජඤ්චාති අචලං අඵන්දිතං චතුසාමඤ්ඤඵලසඞ්ඛාතං ආනෙඤ්ජවිහාරඤ්ච. නිරොධො චාති සබ්බදුක්ඛනිරොධං නිබ්බානඤ්ච. එසා ධම්මකුටී තවාති එසා සබ්බනවලොකුත්තරධම්මසඞ්ඛාතා තව තුය්හං ධම්මකුටි වසනගෙහන්ති අත්ථො.

538. “空与无相”者，即以无我随观所证得之空住，及以无常随观所证得之无相住。“及无愿住”者，即以苦随观所证得之无愿住。“及不动”者，即不摇、不动，名为四沙门果之不动住。“及灭”者，即一切苦之灭尽——涅槃。“此是汝法孤邸”者，谓此等一切九种出世间法，即是汝之法孤邸、汝之住所，此是其义。

539. පඤ්ඤාය [Pg.323] අග්ගො නික්ඛිත්තොති පඤ්ඤාවසෙන පඤ්ඤවන්තානං අග්ගො. ඉති භගවතා නික්ඛිත්තො ඨපිතො ථෙරො පටිභානෙ ච පඤ්ඤාය කත්තබ්බෙ කිච්චෙ, යුත්තමුත්තපටිභානෙ වා කොවිදො ඡෙකො නාමෙන සාරිපුත්තොති පාකටො තව තුය්හං ධම්මසෙනාපති තයා දෙසිතස්ස පිටකත්තයධම්මසමූහස්ස ධාරණතො පති පධානො හුත්වා සෙනාකිච්චං කරොතීති අත්ථො.

539. “以智慧为首而被确立”者，谓长老于辩才与智慧、于应作之事、或于适时机敏之应对，皆为善巧练达，故为世尊确立为智慧第一。其以舍利弗之名为著，为汝法将，因能受持汝所说之三藏法蕴，作为主导，履行将领之职，此是其义。

540. චුතූපපාතකුසලොති භන්තෙ මුනි, චුතූපපාතෙ චුතියා උපපත්තියා ච කුසලො ඡෙකො. ඉද්ධියා පාරමිං ගතොති ‘‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.238; පටි. ම. 1.102) වුත්තාය ඉද්ධිප්පභෙදාය පාරමිං පරියොසානං ගතො පත්තො නාමෙන කොලිතො නාම මොග්ගල්ලානත්ථෙරො පොරොහිච්චො තව තුය්හං පුරොහිතොති සම්බන්ධො.

540. “善于死生”者，尊者，牟尼！即是善巧于死亡与投生。“于神通已达彼岸”者，是说对于如“一亦能为多，多亦能为一”等（长部1.238；无碍解道1.102）所说的种种神通，已达究竟圆满。名为拘利多（Kolita）的目犍连长老，是汝之国师，此是其关联。

541. පොරාණකවංසධරොති භන්තෙ මුනෙ, ඤාණවන්තං පොරාණස්ස වංසස්ස ධාරකො, පරම්පරජානනකො වා උග්ගතෙජො පාකටතෙජො, දුරාසදො ආසාදෙතුං ඝට්ටෙතුං දුක්ඛො අසක්කුණෙය්‍යොති අත්ථො. ධුතවාදිගුණෙනග්ගොති තෙචීවරිකඞ්ගාදීනි තෙරස ධුතඞ්ගානි වදති ඔවදතීති ධුතවාදීගුණෙන ධුතඞ්ගගුණෙන අග්ගො සෙට්ඨො මහාකස්සපත්ථෙරො තව තුය්හං අක්ඛදස්සො වොහාරකරණෙ පධානොති අත්ථො.

541. 尊者，圣者，有智慧者！您是古老传承的保持者，或知晓其世代相传者；光辉炽盛，威德显赫，难以接近，难以触及，难以冒犯，此即其义。“以倡导头陀行之德为第一”，是说大迦叶长老宣说、教导三衣等十三种头陀行，因头陀行之德而为第一。在裁决事务上，他是您的首席仲裁者，此即其义。

542. බහුස්සුතො ධම්මධරොති භන්තෙ මුනෙ, බහූනං චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානං සුතත්තා භගවතා භික්ඛුසඞ්ඝතො ච උග්ගහිතත්තා බහුස්සුතො අනෙකෙසං ඡසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යානං ආගමධම්මානං සතිපට්ඨානාදීනඤ්ච පරමත්ථධම්මානං ධාරණතො ධම්මධරො ආනන්දො. සබ්බපාඨී ච සාසනෙති බුද්ධසාසනෙ සබ්බෙසං පාඨීනං පඨන්තානං සජ්ඣායන්තානං භික්ඛූනං අග්ගො සෙට්ඨොති සබ්බපාඨී නාමෙන ආනන්දො නාම ථෙරො. ධම්මාරක්ඛො තවාති තව තුය්හං ධම්මස්ස පිටකත්තයධම්මභණ්ඩස්ස ආරක්ඛො රක්ඛකො පාලකො, ධම්මභණ්ඩාගාරිකොති අත්ථො.

542. 尊者，圣者！阿难之所以为“多闻持法”者，乃因他从世尊与比丘僧团听闻并领受了八万四千法蕴而为“多闻”；又因他忆持了无数阿含法门、四念处等胜义法而为“持法”。在佛陀的教法中，阿难于所有读诵、讽咏的比丘中最为第一、最为殊胜，故名“一切诵持者”。他是您的“法之守护者”，意即他是您之法，即三藏法宝的守护者、保护者、护持者，是法宝的库藏看护者。

543. එතෙ [Pg.324] සබ්බෙ අතික්කම්මාති භගවා භග්‍යවා සම්මාසම්බුද්ධො එතෙ සාරිපුත්තාදයො මහානුභාවෙපි ථෙරෙ අතික්කම්ම වජ්ජෙත්වා මමංයෙව පමෙසි පමාණං අකාසි, මනසි අකාසීති අත්ථො. විනිච්ඡයං මෙ පාදාසීති විනයඤ්ඤූහි පණ්ඩිතෙහි දෙසිතං පකාසිතං විනයෙ විනිච්ඡයං දොසවිචාරණං මෙ මය්හං භගවා පාදාසි පකාරෙන අදාසි, මය්හමෙව භාරං අකාසීති සම්බන්ධො.

543. “超越所有这一切”是指，世尊，具福者，正自觉者，超越、舍置了舍利弗等具有大威力的长老们，而只以我为准绳，意即只垂念于我。“他赐予我抉择”是指，世尊将律中对过失的审查，即那由精通律藏的智者们所教导、阐明的戒律抉择，以特殊的方式赐予了我；其关联是：他将此重担唯独交给了我。

544. යො කොචි විනයෙ පඤ්හන්ති යො කොචි භික්ඛු බුද්ධසාවකො විනයනිස්සිතං පඤ්හං මං පුච්ඡති, තත්ථ තස්මිං පුච්ඡිතපඤ්හෙ මෙ මය්හං චින්තනා විමති කඞ්ඛා නත්ථි. තඤ්හෙවත්ථං තං එව පුච්ඡිතං අත්ථං අහං කථෙමීති සම්බන්ධො.

544. “任何人在律中提问”是指，任何作为佛陀声闻的比丘，向我提出有关律藏的问题，对此所提之问，我都没有任何思虑、困惑或怀疑。我便解说该提问的义理，此即其关联。

545. යාවතා බුද්ධඛෙත්තම්හීති යාවතා යත්තකෙ ඨානෙ බුද්ධස්ස ආණාඛෙත්තෙ තං මහාමුනිං සම්මාසම්බුද්ධං ඨපෙත්වා විනයෙ විනයපිටකෙ විනයවිනිච්ඡයකරණෙ වා මාදිසො මයා සදිසො නත්ථි, අහමෙව අග්ගො, භිය්‍යො මමාධිකො කුතො භවිස්සතීති සම්බන්ධො.

545. “于佛陀之领域”是指，在佛陀权威所及的任何地方，除了那位大牟尼、正自觉者之外，在律、律藏或作戒律抉择方面，没有与我相似者。我即是第一，何有更胜我者？此即其关联。

546. භික්ඛුසඞ්ඝෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ගොතමො භගවා එවං ගජ්ජති සීහනාදං කරොති. කථං? විනයෙ උභතොවිභඞ්ගෙ, ඛන්ධකෙසු මහාවග්ගචූළවග්ගෙසු, ච-සද්දෙන පරිවාරෙ, උපාලිස්ස උපාලිනා සමො සදිසො නත්ථීති එවං ගජ්ජති.

546. 坐于比丘僧团中，世尊乔达摩作此狮子吼。如何吼？“在律的《双分别》、犍度(Khandhaka)的《大品》与《小品》，以及由‘与’字所含摄的《附篇》中，无人能与优波离(Upāli)相等或相似。”他作如是吼。

547. යාවතාති යත්තකං බුද්ධභණිතං බුද්ධෙන දෙසිතං නවඞ්ගං සුත්තගෙය්‍යාදිසත්ථුසාසනං සත්ථුනා පකාසිතං සබ්බං විනයොගධං තං විනයෙ අන්තොපවිට්ඨං විනයමූලකං ඉච්චෙවං පස්සිනො පස්සන්තස්ස.

547. “所有”是指，所有由佛陀所说、所教，由导师所阐明的九分教，如经、应颂等，皆归于律、含摄于律、以律为根本——具见者如是见。

548. මම කම්මං සරිත්වානාති ගොතමො සක්‍යපුඞ්ගවො සක්‍යවංසප්පධානො, මම කම්මං මය්හං පුබ්බපත්ථනාකම්මං අතීතංසඤාණෙන සරිත්වාන පච්චක්ඛතො ඤත්වා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ ගතො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයධරානං යදිදං උපාලී’’ති (අ. නි. 1.219, 228) මං එතදග්ගෙ ඨානෙ ඨපෙසීති සම්බන්ධො.

548. “忆念我之业后”是指，释迦牛王、释迦族之首乔达摩(Gotama)，以宿世智忆念我往昔所发之愿业，并亲自证知后，进入比丘僧团中说：“诸比丘，我声闻比丘中，持律第一者，即是优波离(Upāli)。”他将我置于此第一之位，此即其关联。

549. සතසහස්සුපාදායාති සතසහස්සකප්පෙ ආදිං කත්වා යං ඉමං ඨානං අපත්ථයිං පත්ථෙසිං, සො මෙ අත්ථො මයා අනුප්පත්තො අධිගතො පටිලද්ධො විනයෙ පාරමිං ගතො කොටිං පත්තොති අත්ථො.

549. “从十万劫以来”是指，我从十万劫前开始希求此位，我所希求的目标，已被我达成、证得、获得。我在律方面已达圆满，已至顶峰，此即其义。

550. සක්‍යානං [Pg.325] සක්‍යවංසරාජූනං නන්දිජනනො සොමනස්සකාරකො අහං පුරෙ පුබ්බෙ කප්පකො ආසිං අහොසිං, තං ජාතිං තං කුලං තං යොනිං විජහිත්වා විසෙසෙන ජහිත්වා ඡඩ්ඩෙත්වා මහෙසිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පුත්තො ජාතො සක්‍යපුත්තොති සඞ්ඛ්‍යං ගතො සාසනධාරණතොති අත්ථො.

550. 我，曾为令释迦族、释迦王族欢喜愉悦者，往昔曾为理发师。在舍离、特别舍离、抛弃了那个出身、那个家族、那个根源之后，我成为大仙、正自觉者的儿子，得入“释迦子”之数，其义为：因护持教法故。

551. තතො පරං අත්තනො දාසකුලෙ නිබ්බත්තනාපදානං දස්සෙන්තො ඉතො දුතියකෙ කප්පෙතිආදිමාහ. තත්ථ ඉතො භද්දකප්පතො හෙට්ඨා දුතියෙ කප්පෙ නාමෙන අඤ්ජසො නාම ඛත්තියො එකො රාජා අනන්තතෙජො සඞ්ඛ්‍යාතික්කන්තතෙජො අමිතයසො පමාණාතික්කන්තපරිවාරො මහද්ධනො අනෙකකොටිසතසහස්සධනවා භූමිපාලො පථවීපාලකො රක්ඛකො අහොසීති සම්බන්ධො.

551. 此后，为说明自己投生于奴仆家的本生故事，他说了以“从此第二劫”等开头的偈颂。于此，“从此”是指从此贤劫（bhaddakappa）之前的第二劫。当时，有一位名叫安阇娑（Añjasa）的刹帝利国王，他威力无量、威德超胜，声誉无限、眷属无数，极其富裕，拥有亿万财富，是守护国土的君主。此为关联。

552. තස්ස රඤ්ඤොති තස්ස තාදිසස්ස රාජිනො පුත්තො අහං චන්දනො නාම ඛත්තියො ඛත්තියකුමාරො අහොසින්ති සම්බන්ධො. සො අහං ජාතිමදෙන ච යසමදෙන ච භොගමදෙන ච උපත්ථද්ධො ථම්භිතො උන්නතොති අත්ථො.

552. “彼国王”者，谓：我是那位国王之子，名为旃檀（Candana）的刹帝利王子。此为关联。我因出身、名声与财富之慢而变得傲慢、顽固、高昂。此为义。

553. නාගසතසහස්සානීති සතසහස්සහත්ථිනො මාතඞ්ගා මාතඞ්ගකුලෙ ජාතා තිධා පභින්නා අක්ඛිකණ්ණකොසසඞ්ඛාතෙහි තීහි ඨානෙහි පභින්නා මදගළිතා සබ්බාලඞ්කාරභූසිතා සබ්බෙහි හත්ථාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කතා සදා සබ්බකාලං මං පරිවාරෙන්තීති සම්බන්ධො.

553. “十万龙象”者，谓：十万头大象，为生于摩登伽（mātaṅga）象种之巨象，从眼、耳、阴囊三处流出醉液而处于发情期，彼等遍身饰以庄严，佩戴种种象饰，恒常围绕于我。此为关联。

554. සබලෙහි පරෙතොහන්ති තදා තස්මිං කාලෙ අහං සබලෙහි අත්තනො සෙනාබලෙහි පරෙතො පරිවාරිතො උය්‍යානං ගන්තුකාමකො ඉච්ඡන්තො සිරිකං නාම නාගං හත්ථිං ආරුය්හ අභිරුහිත්වා නගරතො නික්ඛමින්ති සම්බන්ධො.

554. “我为军围绕”者，谓：尔时，我为自军所围绕，欲前往园林，遂骑乘名为尸利（Sirika）之象，从城中而出。此为关联。

555. චරණෙන ච සම්පන්නොති සීලසංවරාදිපන්නරසචරණධම්මෙන සමන්නාගතො ගුත්තද්වාරො පිහිතචක්ඛාදිඡද්වාරො සුසංවුතො සුට්ඨු රක්ඛිතකායචිත්තො දෙවලො නාම සම්බුද්ධො පච්චෙකසම්බුද්ධො, මම මය්හං පුරතො සම්මුඛෙ ආගච්ඡි පාපුණීති අත්ථො.

555. “具足于行”者，谓：具足戒律防护等十五种行法，守护根门，关闭眼等六门，善于防护身心，一位名为提婆（Devala）的独觉佛（paccekasambuddha），来到我的面前。此为义。

556. පෙසෙත්වා [Pg.326] සිරිකං නාගන්ති තං ආගතං පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා අහං සිරිකං නාම නාගං අභිමුඛං පෙසෙත්වා බුද්ධං ආසාදයිං ඝට්ටෙසිං පදුස්සෙසින්ති අත්ථො. තතො සඤ්ජාතකොපො සොති තතො තස්මා මයා අතීව පීළෙත්වා පෙසිතත්තා සො හත්ථිනාගො මයි සඤ්ජාතකොපො පදං අත්තනො පාදං නුද්ධරතෙ න උද්ධරති, නිච්චලොව හොතීති අත්ථො.

556. “驱策尸利象”者，谓：见到那位前来的独觉佛后，我驱使名为尸利（Sirika）之象迎面而去，冒犯、冲撞、伤害了佛陀。此为义。“彼遂生嗔”者，谓：其后，因被我过度逼迫驱使，那头大象对我生起嗔心，不再抬起它的脚，静止不动。此为义。

557. නාගං දුට්ඨමනං දිස්වාති දුට්ඨමනං කුද්ධචිත්තං නාදං දිස්වා අහං බුද්ධෙ පච්චෙකබුද්ධෙ කොපං අකාසිං දොසං උප්පාදෙසින්ති අත්ථො. විහෙසයිත්වා සම්බුද්ධන්ති දෙවලං පච්චෙකසම්බුද්ධං විහෙසයිත්වා විහෙඨෙත්වා අහං උය්‍යානං අගමාසින්ති සම්බන්ධො.

557. “见到心怀恶意的大象后”是指：见到那心怀恶意、内心愤怒的大象后，我对那位佛陀，即独觉佛，生起了愤怒与瞋恨。这是其含义。“恼害了圆满觉者后”是指：在恼害、骚扰了那位独觉佛后，我前往了园林。这是其关联。

558. සාතං තත්ථ න වින්දාමීති තස්මිං ආසාදනෙ සාතං න වින්දාමි. ආසාදනනිමිත්තං මධුරං සුඛං න ලභාමීති අත්ථො. සිරො පජ්ජලිතො යථාති සිරො මම සීසං පජ්ජලිතො යථා පජ්ජලමානං විය හොතීති අත්ථො. පරිළාහෙන ඩය්හාමීති පච්චෙකබුද්ධෙ කොපස්ස කතත්තා පච්ඡානුතාපපරිළාහෙන ඩය්හාමි උණ්හචිත්තො හොමීති අත්ථො.

558. “在那里我得不到快乐”是指：在那冒犯中我得不到快乐，意思是因冒犯而得不到甜蜜的快乐。这是其含义。“我的头好像在燃烧”是指：我的头就像燃烧起来一样。这是其含义。“我被热恼烧灼”是指：因为对独觉佛发怒，后来被后悔的热恼烧灼，内心焦躁。这是其含义。

559. සසාගරන්තාති තෙනෙව පාපකම්මබලෙන සසාගරන්තා සාගරපරියොසානා සකලමහාපථවී මෙ මය්හං ආදිත්තා විය ජලිතා විය හොති ඛායතීති අත්ථො. පිතු සන්තිකුපාගම්මාති එවං භයෙ උප්පන්නෙ අහං අත්තනො පිතු රඤ්ඤො සන්තිකං උපාගම්ම උපගන්ත්වා ඉදං වචනං අබ්‍රවිං කථෙසින්ති අත්ථො.

559. “大海环绕的”是指：由于那恶业的力量，整个大地，直至大海边际，对我来说都像在燃烧、在炽热一般显现。这是其含义。“来到父亲身边后”是指：当这样的恐惧生起时，我来到我父亲国王的身边，来到后，我向他说了这些话。这是其含义。

560. ආසීවිසංව කුපිතන්ති ආසීවිසං සබ්බං කුපිතං කුද්ධං ඉව ජලමානං අග්ගික්ඛන්ධං ඉව මත්තං තිධා පභින්නං දන්තිං දන්තවන්තං කුඤ්ජරං උත්තමං හත්ථිං ඉව ච ආගතං යං පච්චෙකබුද්ධං සයම්භුං සයමෙව බුද්ධභූතං අහං ආසාදයිං ඝට්ටෙසින්ති සම්බන්ධො.

560. “如愤怒的毒蛇一般”是指：我冒犯了那位独觉佛，他如同所有愤怒的毒蛇，如同燃烧的火蕴，如同已前来、正值发情而从三处流出体液的最上象王。他是无师自觉者(sayambhu)，是独自成佛者。这是其关联。

561. ආසාදිතො මයා බුද්ධොති සො පච්චෙකබුද්ධො මයා ආසාදිතො ඝට්ටිතො ඝොරො අඤ්ඤෙහි ඝට්ටෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා ඝොරො, උග්ගතපො පාකටතපො ජිනො පඤ්ච මාරෙ ජිතවා එවංගුණසම්පන්නො [Pg.327] පච්චෙකබුද්ධො මයා ඝට්ටිතොති අත්ථො. පුරා සබ්බෙ විනස්සාමාති තස්මිං පච්චෙකබුද්ධෙ කතඅනාදරෙන සබ්බෙ මයං විනස්සාම විවිධෙනාකාරෙන නස්සාම, භස්මා විය භවාමාති අත්ථො. ඛමාපෙස්සාම තං මුනින්ති තං පච්චෙකබුද්ධං මුනිං යාව න විනස්සාම, තාව ඛමාපෙස්සාමාති සම්බන්ධො.

561. “我冒犯了佛陀”是指：那位独觉佛被我冒犯、冲撞了。他威猛无比，因他人无法冒犯而显得可畏；他苦行卓著，功德昭彰，是战胜五魔的胜利者。具备如此功德的独觉佛竟然被我冒犯了。这是其含义。“在我们全都毁灭之前”是指：因为对那位独觉佛不敬，我们所有人都将毁灭，以各种方式消亡，变得如同灰烬。这是其含义。“我们应请求那位牟尼宽恕”是指：在我们还未毁灭之时，我们应请求那位独觉佛牟尼的宽恕。这是其关联。

562. නො චෙ තං නිජ්ඣාපෙස්සාමාති අත්තදන්තං දමිතචිත්තං සමාහිතං එකග්ගචිත්තං තං පච්චෙකබුද්ධං නො චෙ නිජ්ඣාපෙස්සාම ඛමාපෙස්සාම. ඔරෙන සත්තදිවසා සත්තදිවසතො ඔරභාගෙ සත්තදිවසෙ අනතික්කමිත්වා සම්පුණ්ණං රට්ඨං මෙ සබ්බං විධමිස්සති විනස්සිස්සති.

562. “若我等不能使彼谅解”者，谓：若我等不能使彼自我调伏、其心已调、已得等持、一心专注之独觉佛宽恕，则于七日之内，我之全国将彻底毁灭。

563. සුමෙඛලො කොසියො චාති එතෙ සුමෙඛලාදයො චත්තාරො රාජානො ඉසයො ආසාදයිත්වා ඝට්ටෙත්වා අනාදරං කත්වා සරට්ඨකා සහ රට්ඨජනපදවාසීහි දුග්ගතා විනාසං ගතාති අත්ථො.

563. “苏美迦罗与拘尸耶等”者，其义为：此苏美迦罗(Sumekhala)等四王，因冒犯、触恼、不敬诸仙人，故与其国及国土之民同遭不幸，走向毁灭。

564. යදා කුප්පන්ති ඉසයොති යදා යස්මිං කාලෙ සඤ්ඤතා කායසඤ්ඤමාදීහි සඤ්ඤතා සන්තා බ්‍රහ්මචාරිනො උත්තමචාරිනො සෙට්ඨචාරිනො ඉසයො කුප්පන්ති දොමනස්සා භවන්ති, තදා සසාගරං සපබ්බතං සදෙවකං ලොකං විනාසෙන්තීති සම්බන්ධො.

564. “仙人忿怒时”者，谓：于任何时，彼等以身律仪等而自调御、寂静、行梵行、行最上行、行殊胜行之仙人忿怒，即心生忧恼时，则能毁灭此包含海洋、山脉与天神之世界。应作如是连结。

565. තියොජනසහස්සම්හීති තෙසං ඉසීනං ආනුභාවං ඤත්වා තෙ ඛමාපෙතුං අච්චයං අපරාධං දෙසනත්ථාය පකාසනත්ථාය තියොජනසහස්සප්පමාණෙ පදෙසෙ පුරිසෙ සන්නිපාතයින්ති සම්බන්ධො. සයම්භුං උපසඞ්කමින්ති සයම්භුං පච්චෙකබුද්ධං උපසඞ්කමිං සමීපං අගමාසින්ති අත්ථො.

565. “于三千由旬处”者，谓：了知彼诸仙人之威力后，为求其宽恕，为表白、公开己之过失与罪行，我于方圆三千由旬之地集结众人。“我走近自觉者”者，其义为：我走近自觉者(sayambhu)，即独觉佛，去到其跟前。

566. අල්ලවත්ථාති මයා සද්ධිං රාසිභූතා සබ්බෙ ජනා අල්ලවත්ථා උදකෙන තින්තවත්ථඋත්තරාසඞ්ගා අල්ලසිරා තින්තකෙසා පඤ්ජලීකතා මුද්ධනි කතඅඤ්ජලිපුටා බුද්ධස්ස පච්චෙකමුනිනො පාදෙ පාදසමීපෙ නිපතිත්වා නිපජ්ජිත්වා ඉදං වචනමබ්‍රවුන්ති ‘‘ඛමස්සු ත්වං, මහාවීරා’’තිආදිකං වචනං අබ්‍රවුං කථෙසුන්ති අත්ථො.

566. “衣皆湿”者，其义为：与我一同聚集之众人，皆衣袍湿透，衣与上衣为水浸湿，头发湿润，合掌于顶，于佛陀、独觉牟尼(paccekamuni)之足边、足前伏身倒地，说此言语，即说“大雄，请您宽恕”等语。

567. මහාවීර වීරුත්තම භන්තෙ පච්චෙකබුද්ධ, මයා තුම්හෙසු අඤ්ඤාණෙන කතං අපරාධං ඛමස්සු ත්වං විනොදෙහි, මා මනසි කරොහීති අත්ථො[Pg.328]. ජනො ජනසමූහො තං භගවන්තං අභි විසෙසෙන යාචති. පරිළාහං දොසමොහෙහි කතචිත්තදුක්ඛපරිළාහං අම්හාකං විනොදෙහි තනුං කරොහි, නො අම්හාකං රට්ඨං සකලරට්ඨජනපදවාසිනො මා විනාසය මා විනාසෙහීති අත්ථො.

567. “大英雄、最上英雄、尊者独觉佛，我因无知而对您所犯之过，请您宽恕并消除，莫记于心。众人，即人群，特别向那位世尊祈求：‘请为我等消除由瞋与痴所造成的内心痛苦热恼，并减轻之；莫毁灭我等之国，莫毁灭我等全国之城乡居民。’”

568. සදෙවමානුසා සබ්බෙති සබ්බෙ මානුසා සදෙවා සදානවා පහාරාදාදීහි අසුරෙහි සහ සරක්ඛසා අයොමයෙන කූටෙන මහාමුග්ගරෙන සදා සබ්බකාලං මෙ සිරං මය්හං මත්ථකං භින්දෙය්‍යුං පදාලෙය්‍යුං.

568. “‘连同天人一切’——是说，愿所有的人，连同天神、陀那婆（dānava）、巴哈罗达（Pahārāda）等阿修罗，及罗刹，用铁锤与大槌，时时刻刻击碎、劈开我的头颅。

569. තතො පරං බුද්ධානං ඛමිතභාවඤ්ච කොපාභාවඤ්ච පකාසෙන්තො දකෙ අග්ගි න සණ්ඨාතීතිආදිමාහ. තත්ථ යථා උදකෙ අග්ගි න සණ්ඨාති න පතිට්ඨාති, යථා බීජං සෙලෙ සිලාමයෙ පබ්බතෙ න විරුහති, යථා අගදෙ ඔසධෙ කිමි පාණකො න සණ්ඨාති. තථා කොපො චිත්තප්පකොපො දුම්මනතා බුද්ධෙ පටිවිද්ධසච්චෙ පච්චෙකබුද්ධෙ න ජායති න උප්පජ්ජතීති අත්ථො.

569. 再者，为彰显诸佛的堪忍与无瞋之性，他说了“火在水中不存留”等譬喻。此中，如同火在水中无法存留、无法安住；如同种子在岩石遍布的山上无法生长；如同虫蚁无法在良药中存活。同样地，瞋怒、心的扰乱、不悦，在已彻见真理的独觉佛心中，不会生起，不会产生，此即其义。

570. පුනපි බුද්ධානං ආනුභාවං පකාසෙන්තො යථා ච භූමීතිආදිමාහ. තත්ථ යථා ච භූමි පථවී අචලා නිච්චලා, තථා බුද්ධො අචලොති අත්ථො. යථා සාගරො මහාසමුද්දො අප්පමෙය්‍යො පමෙතුං පමාණං ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යො, තථා බුද්ධො අප්පමෙය්‍යොති අත්ථො. යථා ආකාසො අඵුට්ඨාකාසො අනන්තකො පරියොසානරහිතො, එවං තථා බුද්ධො අක්ඛොභියො ඛොභෙතුං ආලොළෙතුං අසක්කුණෙය්‍යොති අත්ථො.

570. 又为彰显诸佛之威神力，他说了“如大地”等。此中，“如大地”者，谓大地坚固不动，佛陀亦如是，不动摇。“如大海”者，谓大海深广，不可测量，佛陀亦如是，不可测量。“如虚空”者，谓虚空无边无际，无有穷尽。如是，佛陀亦不可动摇，无人能动摇或扰乱之。

571. තතො පරං පච්චෙකබුද්ධස්ස ඛමනවචනං දස්සෙන්තො සදා ඛන්තා මහාවීරාතිආදිමාහ. තත්ථ මහාවීරා උත්තමවීරියවන්තා බුද්ධා තපස්සිනො පාපානං තපනතො ‘‘තපො’’ති ලද්ධනාමෙන වීරියෙන සමන්නාගතා ඛන්තා ච ඛන්තියා ච සම්පන්නා ඛමිතා ච පරෙසං අපරාධං ඛමිතා සහිතා සදා සබ්බකාලං භවන්තීති සම්බන්ධො. ඛන්තානං ඛමිතානඤ්චාති තෙසං බුද්ධානං ඛන්තානං ඛන්තියා යුත්තානං ඛමිතානං පරාපරාධඛමිතානං සහිතානඤ්ච ගමනං ඡන්දාදීහි අගතිගමනං න විජ්ජතීති අත්ථො.

571. 此后，为示独觉佛忍耐之语，说“常具忍耐大雄者”等偈。其中，大雄者(mahāvīrā)是具足最上精进的佛陀；苦行者(tapassino)是因能烧尽诸恶，而具足名为“苦行”(tapo)的精进；他们恒常(sadā)具足忍耐(khantā)、能容忍(khamitā)他人过错、能忍受(sahitā)，此为关联。对于那些具足忍耐、能容忍他人过错、能忍受的佛陀们，不存在因欲(chanda)等而趣向非道(agatigamana)之事，此为其义。

572. ඉති [Pg.329] ඉදං වචනං වත්වා සම්බුද්ධො පච්චෙකසම්බුද්ධො පරිළාහං සත්තානං උප්පන්නදාහං විනොදයං විනොදයන්තො මහාජනස්ස පුරතො සන්නිපතිතස්ස සරාජකස්ස මහතො ජනකායස්ස සම්මුඛතො තදා තස්මිං කාලෙ නභං ආකාසං අබ්භුග්ගමි උග්ගඤ්ඡීති අත්ථො.

572. 如是说此语已，正自觉者，即独觉佛，为除遣众生已生起的热恼(pariḷāha)与烧灼(dāha)，于尔时，在包括国王在内的、已集会之广大民众面前，升上虚空，此即上升之义。

573. තෙන කම්මෙනහං ධීරාති ධීර ධිතිසම්පන්න අහං තෙන කම්මෙන පච්චෙකබුද්ධෙ කතෙන අනාදරකම්මෙන ඉමස්මිං පච්ඡිමත්තභවෙ හීනත්තං ලාමකභාවං රාජූනං කප්පකකම්මකරණජාතිං අජ්ඣුපාගතො සම්පත්තොති අත්ථො. සමතික්කම්ම තං ජාතින්ති තං පරායත්තජාතිං සං සුට්ඨු අතික්කම්ම අතික්කමිත්වා. පාවිසිං අභයං පුරන්ති භයරහිතං නිබ්බානපුරං නිබ්බානමහානගරං පාවිසිං පවිට්ඨො ආසින්ති අත්ථො.

573. “贤智者，我因彼业”者，其义为：贤智者(dhīra)、具足坚定者(dhitisampanna)！我因那对独觉佛所作的不敬之业，于此最后有(pacchimattabhava)中，获得了卑贱下劣的状态，生为国王的理发师(kappaka)。“超越彼生”者，谓善好地超越了那依附于他人的生处。“我已入无畏城”者，谓我已进入无畏之城，即涅槃大城。

574. තදාපි මං මහාවීරාති වීරුත්තම තදාපි තස්මිං පච්චෙකබුද්ධස්ස ආසාදනසමයෙ අපි සයම්භූ පච්චෙකබුද්ධො පරිළාහං ආසාදනහෙතු උප්පන්නං කායචිත්තදරථං විනොදෙසි දූරීඅකාසි. ඩය්හමානං තතො එව පච්ඡානුතාපෙන කුක්කුච්චෙන ඩය්හමානං සන්තපන්තං මං සුසණ්ඨිතං දොසං දොසතො දස්සනෙ සුට්ඨු සණ්ඨිතං දිස්වා ඛමාපයි තං අපරාධං අධිවාසෙසීති සම්බන්ධො.

574. “尔时大雄者亦对我”者，其义为：最上雄者(vīruttama)！于尔时，即冒犯独觉佛之时，自存者(sayambhū)独觉佛亦遣除、远离了因冒犯而生起的身心苦恼。他见到我因其后的追悔(pacchānutāpa)与懊恼(kukkucca)而燃烧、苦恼，且善住于视过为过，于是宽恕了我，容忍了彼过错，此为关联。

575. අජ්ජාපි මං මහාවීරාති වීරුත්තම, අජ්ජාපි තුය්හං සමාගමකාලෙ අපි, තිහග්ගීභි රාගග්ගිදොසග්ගිමොහග්ගිසඞ්ඛාතෙහි වා නිරයග්ගිපෙතග්ගිසංසාරග්ගිසඞ්ඛාතෙහි වා තීහි අග්ගීහි ඩය්හමානං දුක්ඛමනුභවන්තං මං භගවා සීතිභාවං දොමනස්සවිනාසෙන සන්තකායචිත්තසඞ්ඛාතං සීතිභාවං නිබ්බානමෙව වා අපාපයි සම්පාපෙසි. තයො අග්ගී වුත්තප්පකාරෙ තෙ තයො අග්ගී නිබ්බාපෙසි වූපසමෙසීති සම්බන්ධො.

575. “今日，大勇者也对我”，是说：最胜的勇者，世尊，在今日与您相会之时，也对我这个正被三火——即所谓的贪火、瞋火、痴火，或所谓的地狱火、饿鬼火、轮回火——所燃烧、感受痛苦者，使我达到清凉境地，即通过灭除忧恼而被称为身心寂静的清凉境地，或说就是涅槃。“三种火”，是说您熄灭、平息了上述所说的那三种火。此为关联。

576. එවං අත්තනො හීනාපදානං භගවතො දස්සෙත්වා ඉදානි අඤ්ඤෙපි තස්ස සවනෙ නියොජෙත්වා ඔවදන්තො ‘‘යෙසං සොතාවධානත්ථී’’තිආදිමාහ. තත්ථ යෙසං තුම්හාකං සොතාවධානං සොතස්ස අවධානං ඨපනං අත්ථි විජ්ජති, තෙ තුම්හෙ භාසතො සාසන්තස්ස මම වචනං සුණාථ මනසි කරොථ. අත්ථං තුම්හං පවක්ඛාමීති යථා යෙන පකාරෙන මම මයා දිට්ඨං පදං නිබ්බානං, තථා තෙන පකාරෙන නිබ්බානසඞ්ඛාතං පරමත්ථං තුම්හාකං පවක්ඛාමීති සම්බන්ධො.

576. 如此向世尊开示了自己卑微的本生事迹后，现在为了让其他人也听闻而劝导他们，他说了“凡有心倾听者”等偈颂。其中，“凡有心倾听者”，是说：你们当中凡有心倾听，即专注其耳者，你们当听我所说、所教诫之言，并谨记于心。“我将为你们说其义”，是说：我将以我亲见涅槃境地的方式，为你们宣说那被称为涅槃的究竟义。此为关联。

577. තං [Pg.330] දස්සෙන්තො සයම්භුං තං විමානෙත්වාතිආදිමාහ. තත්ථ සයම්භුං සයමෙව භූතං අරියාය ජාතියා ජාතං සන්තචිත්තං සමාහිතං පච්චෙකබුද්ධං විමානෙත්වා අනාදරං කත්වා තෙන කම්මෙන කතෙනාකුසලෙන අජ්ජ ඉමස්මිං වත්තමානකාලෙ අහං නීචයොනියං පරායත්තජාතියං කප්පකජාතියං ජාතො නිබ්බත්තො අම්හි භවාමි.

577. 为了说明此理，他说了“我曾轻慢自成者”等偈颂。其中，“我曾轻慢自成者”，是说：我曾轻慢、不敬那自成者（sayambhu），即以圣种而生、内心寂静、得禅定的独觉者。由于那所作的不善业，今日于现在之时，我投生于低贱的根源、依附于他人的生处、理发师的生处。

578. මා වො ඛණං විරාධෙථාති බුද්ධුප්පාදක්ඛණං වො තුම්හෙ මා විරාධෙථ ගළිතං මා කරොථ, හි සච්චං ඛණාතීතා බුද්ධුප්පාදක්ඛණං අතීතා අතික්කන්තා සත්තා සොචරෙ සොචන්ති, ‘‘මයං අලක්ඛිකා දුම්මෙධා භවාමා’’ති එවං සොචන්තීති අත්ථො. සදත්ථෙ අත්තනො අත්ථෙ වුඩ්ඪියං වායමෙය්‍යාථ වීරියං කරොථ. වො තුම්හෙහි ඛණො බුද්ධුප්පාදක්ඛණො සමයො පටිපාදිතො නිප්ඵාදිතො පත්තොති අත්ථො.

578. “你们莫错失良机”，是说：你们不要错失、不要放过佛陀出世的良机。确实，“错过良机者悲伤”，是说：错过了佛陀出世良机的人们会悲伤，他们如此悲伤：“我们真不幸，智慧迟钝！”此是其义。“当为己利而努力”，是说：你们当为自己的利益与增长而努力、精进。“良机已为你们得”，是说：佛陀出世的良机、时机已被你们获得、成就、达到了。此是其义。

579. තතො පරං සංසාරගතානං ආදීනවං උපමාඋපමෙය්‍යවසෙන දස්සෙන්තො එකච්චානඤ්ච වමනන්තිආදිමාහ. එකච්චානං කෙසඤ්චි පුග්ගලානං වමනං උද්ධං උග්ගිරණං එකච්චානං විරෙචනං අධොපග්ඝරණං එකෙ එකච්චානං හලාහලං විසං මුච්ඡාකරණවිසං, එකච්චානං පුග්ගලානං ඔසධං රක්ඛනුපායං භගවා එවං පටිපාටියා අක්ඛාසීති සම්බන්ධො.

579. 此后，为以譬喻及被譬喻者的方式开示轮回中众生的过患，（世尊）说了“于某些人是呕吐”等。于某些人，即对某些个人（puggala）而言，是呕吐，即向上吐出；于某些人，是泻药，即向下流出；于某些人，是哈拉哈拉毒（halāhalaṃ visaṃ），即令人昏迷的毒药；而于某些个人，世尊则开示了药，作为守护的方法。世尊如此依次宣说，其关联如是。

580. වමනං පටිපන්නානන්ති පටිපන්නානං මග්ගසමඞ්ගීනං වමනං සංසාරඡඩ්ඩනං සංසාරමොචනං භගවා අක්ඛාසීති සම්බන්ධො. ඵලට්ඨානං ඵලෙ ඨිතානං විරෙචනං සංසාරපග්ඝරණං අක්ඛාසි. ඵලලාභීනං ඵලං ලභිත්වා ඨිතානං නිබ්බානඔසධං අක්ඛාසි. ගවෙසීනං මනුස්සදෙවනිබ්බානසම්පත්තිං ගවෙසීනං පරියෙසන්තානං පුඤ්ඤඛෙත්තභූතං සඞ්ඝං අක්ඛාසීති සම්බන්ධො.

580. 对于行道者（paṭipannānaṃ），世尊开示了呕吐，即舍弃轮回、自轮回中解脱。对于安住于果位者，（世尊）开示了泻下，即轮回的流泻。对于已得果者，（世尊）开示了涅槃之药。对于寻求人、天及涅槃成就者，（世尊）开示了已成福田的僧团。其关联如是。

581. සාසනෙන විරුද්ධානන්ති සාසනස්ස පටිපක්ඛානං හලාහලං කුතූහලං පාපං අකුසලං අක්ඛාසීති සම්බන්ධො. යථා ආසීවිසොති අස්සද්ධානං කතපාපානං පුග්ගලානං සංසාරෙ දුක්ඛාවහනතො ආසීවිසසදිසං යථා ආසීවිසො දිට්ඨමත්තෙන භස්මකරණතො දිට්ඨවිසො සප්පො අත්තනා දට්ඨං නරං ඣාපෙති ඩය්හති දුක්ඛාපෙති. තං නරං තං අස්සද්ධං කතපාපං නරං හලාහලවිසං එවං ඣාපෙති චතූසු අපායෙසු ඩය්හති සොසෙසීති සම්බන්ධො.

581. “对与教法相违者”，即对教法的敌对者，（世尊）宣说了致命的哈拉哈拉毒（halāhala）、骚动、恶与不善，其关联如是。“如同毒蛇”，是说对于无信、作恶之人（puggala），因其（恶业）在轮回中带来痛苦，故如毒蛇。犹如有一种能以视线化（敌）为灰的视毒蛇（diṭṭhavisa），它烧灼、折磨被它所咬的人，使其痛苦。那致命的毒物也如此，在四恶道中烧灼、折磨、烤干那个无信、作恶的人。其关联如是。

582. සකිං [Pg.331] පීතං හලාහලන්ති විසං හලාහලං පීතං සකිං එකවාරං ජීවිතං උපරුන්ධති නාසෙති. සාසනෙන සාසනම්හි විරජ්ඣිත්වා අපරාධං කත්වා පුග්ගලො කප්පකොටිම්හි කොටිසඞ්ඛ්‍යෙ කප්පෙපි ඩය්හති නිජ්ඣායතීති අත්ථො.

582. 一次饮下哈拉哈拉毒（halāhala），这毒物仅一次就能断送、毁坏生命。而在教法中，一个因背离而犯下过错的人（puggala），则在俱胝劫中，在数以俱胝计的劫中被燃烧、被烧尽，此即其义。

583. එවං අස්සද්ධානං පුග්ගලානං ඵලවිපාකං දස්සෙත්වා ඉදානි බුද්ධානං ආනුභාවං දස්සෙන්තො ඛන්තියාතිආදිමාහ. තත්ථ යො බුද්ධො වමනාදීනි අක්ඛාසි, සො බුද්ධො ඛන්තියා ඛමනෙන ච අවිහිංසාය සත්තානං අවිහිංසනෙන ච මෙත්තචිත්තවතාය ච මෙත්තචිත්තවන්තභාවෙන ච සදෙවකං සහ දෙවෙහි වත්තමානං ලොකං තාරෙති අතික්කමාපෙති නිබ්බාපෙති, තස්මා කාරණා බුද්ධා වො තුම්හෙහි අවිරාධියා විරුජ්ඣිතුං න සක්කුණෙය්‍යා, බුද්ධසාසනෙ පටිපජ්ජෙය්‍යාථාති අත්ථො.

583. 如此为无信的众生(puggala)显示果报后，如今为显示诸佛的威力而说“以忍耐”等。于此，佛陀以忍耐、不伤害众生及具足慈心，能使包含天人的世间度脱、超越、达到寂灭。是故，诸佛非汝等所能敌对，（汝等）当修行佛陀的教法。此即其义。

584. ලාභෙ ච අලාභෙ ච න සජ්ජන්ති න භජන්ති න ලග්ගන්ති. සම්මානනෙ ආදරකරණෙ ච විමානනෙ අනාදරකරණෙ ච අචලා පථවීසදිසා බුද්ධා භවන්ති, තස්මා කාරණා තෙ බුද්ධා තුම්හෙහි න විරොධියා න විරොධෙතබ්බා විරුජ්ඣිතුං අසක්කුණෙය්‍යාති අත්ථො.

584. 于利得与非利得，（诸佛）不执著。于恭敬与轻慢，诸佛如大地般不动摇。是故，汝等不应与彼等诸佛为敌，（因）不能与之敌对。此即其义。

585. බුද්ධානං මජ්ඣත්තතං දස්සෙන්තො දෙවදත්තෙතිආදිමාහ. තත්ථ වධකාවධකෙසු සබ්බෙසු සත්තෙසු සමකො සමමානසො මුනි බුද්ධමුනීති අත්ථො.

585. 为显示诸佛的中舍，而说“提婆达多”等。于此，是指对杀者与非杀者等一切众生，牟尼，即佛陀牟尼，心皆平等。此即其义。

586. එතෙසං පටිඝො නත්ථීති එතෙසං බුද්ධානං පටිඝො චණ්ඩික්කං දොසචිත්තතං නත්ථි න සංවිජ්ජති. රාගොමෙසං න විජ්ජතීති ඉමෙසං බුද්ධානං රාගොපි රජ්ජනං අල්ලීයනං න විජ්ජති, න උපලබ්භති, තස්මා කාරණා, වධකස්ස ච ඔරසස්ස චාති සබ්බෙසං සමකො සමචිත්තො බුද්ධො හොතීති සම්බන්ධො.

586. “于彼等无厌恶”者，谓此等诸佛无厌恶、粗暴、瞋恚之心，此不存在。“于彼等无贪”者，谓此等诸佛亦无贪，即染著、黏著，此不存在、不可得。是故，佛陀对杀者和亲子等一切众生，心皆平等。其关联如此。

587. පුනපි බුද්ධානංයෙව ආනුභාවං දස්සෙන්තො පන්ථෙ දිස්වාන කාසාවන්තිආදිමාහ. තත්ථ මීළ්හමක්ඛිතං ගූථසම්මිස්සං කාසාවං කසාවෙන රජිතං චීවරං ඉසිද්ධජං අරියානං ධජං පරික්ඛාරං, පන්ථෙ මග්ගෙ ඡඩ්ඩිතං දිස්වාන පස්සිත්වා අඤ්ජලිං කත්වා දසඞ්ගුලිසමොධානං අඤ්ජලිපුටං සිරසි කත්වා [Pg.332] සිරසා සිරෙන වන්දිතබ්බං ඉසිද්ධජං අරහත්තද්ධජං බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකදීපකං චීවරං නමස්සිතබ්බං මානෙතබ්බං පූජෙතබ්බන්ති අත්ථො.

587. 再者，为显示诸佛之威力，而说“于路中见袈裟”等。于此，（袈裟是）指为粪便所涂、与粪便混合之袈裟，即以染色汁染成之衣袍，是圣者之旗、圣者之用具。于路途中见被弃置者，应合掌——即作十指合拢之掌——置于头顶，以头礼敬。此圣者之旗、阿罗汉之旗、作为佛陀、独觉佛与声闻标志的衣袍，应当被礼敬、尊重、供养，此即其义。

588. අබ්භතීතාති අභි අත්ථඞ්ගතා නිබ්බුතා. යෙ ච බුද්ධා වත්තමානා ඉදානි ජාතා ච යෙ බුද්ධා අනාගතා අජාතා අභූතා අනිබ්බත්තා අපාතුභූතා ච යෙ බුද්ධා. ධජෙනානෙන සුජ්ඣන්තීති අනෙන ඉසිද්ධජෙන චීවරෙන එතෙ බුද්ධා සුජ්ඣන්ති විසුද්ධා භවන්ති සොභන්ති. තස්මා තෙන කාරණෙන එතෙ බුද්ධා නමස්සියා නමස්සිතබ්බා වන්දිතබ්බාති අත්ථො. ‘‘එතං නමස්සිය’’න්තිපි පාඨො, තස්ස එතං ඉසිද්ධජං නමස්සිතබ්බන්ති අත්ථො.

588. “过去者”(Abbhatītā)，是指已完全逝去、已入涅槃的诸佛。以及现在已生的诸佛，与未来未生、未有、未起、未出现的诸佛。“彼等因此旗而清净”(Dhajenānena sujjhanti)，是说此等佛陀因这圣者之旗，即此衣袍，而得清净、成为纯净、庄严。是故，此等佛陀应受礼敬、应受敬拜、应受礼拜，此即其义。亦有“当敬礼此”(Etaṃ namassiyaṃ)的异读，其义为：应当敬礼此圣者之旗。

589. තතො පරං අත්තනො ගුණං දස්සෙන්තො සත්ථුකප්පන්තිආදිමාහ. තත්ථ සත්ථුකප්පං බුද්ධසදිසං සුවිනයං සුන්දරවිනයං සුන්දරාකාරෙන ද්වාරත්තයදමනං හදයෙන චිත්තෙන අහං ධාරෙමි සවනධාරණාදිනා පච්චවෙක්ඛාමීති අත්ථො. විනයං විනයපිටකං නමස්සමානො වන්දමානො විනයෙ ආදරං කුරුමානො විහරිස්සාමි සබ්බදා සබ්බස්මිං කාලෙ වාසං කප්පෙමීති අත්ථො.

589. 其后，为显示自身功德，（作者）说“如师一般”(satthukappaṃ)等。于此，“如师一般”，是指如佛陀一般；“善调伏”(suvinayaṃ)，即以善妙的方式调伏三门。“我用心忆持”，其义为：我通过听闻、受持等方式来省察。“我将礼敬律而住”，是指礼敬、顶礼律藏(Vinayapiṭaka)，对律藏心怀敬意而住；其义为：我愿于一切时中安住。

590. විනයො ආසයො මය්හන්ති විනයපිටකං මය්හං ඔකාසභූතං සවනධාරණමනසිකරණඋග්ගහපරිපුච්ඡාපවත්තනවසෙන ඔකාසභූතං ගෙහභූතන්ති අත්ථො. විනයො ඨානචඞ්කමන්ති විනයො මය්හං සවනාදිකිච්චකරණෙන ඨිතට්ඨානඤ්ච චඞ්කමනට්ඨානඤ්ච. කප්පෙමි විනයෙ වාසන්ති විනයපිටකෙ විනයතන්තියා සවනධාරණපවත්තනවසෙන වාසං සයනං කප්පෙමි කරොමි. විනයො මම ගොචරොති විනයපිටකං මය්හං ගොචරො ආහාරො භොජනං නිච්චං ධාරණමනසිකරණවසෙනාති අත්ථො.

590. “律是我的依靠”，意思是：律藏通过听闻、受持、作意、学习、提问和开演，成为我的处所，如同我的家宅。“律是我的住处和经行处”，意思是：律通过听闻等事务的行持，成为我站立之处和经行之处。“我在律中安住”，意思是在律藏和律的传承中，通过听闻、受持和开演，我安顿自己的起卧。“律是我的行境”，意思是：律藏通过恒常的受持和作意，成为我的行境、食物与滋养。

591. විනයෙ පාරමිප්පත්තොති සකලෙ විනයපිටකෙ පාරමිං පරියොසානං පත්තො. සමථෙ චාපි කොවිදොති පාරාජිකාදිසත්තාපත්තික්ඛන්ධානං සමථෙ වූපසමෙ ච වුට්ඨානෙ ච කොවිදො ඡෙකො, අධිකරණසමථෙ වා –

591. “于律已达彼岸”，是说他在整个律藏中已到达圆满的终点。“于止息亦善巧”，是说他对波罗夷(pārājika)等七种罪聚的止息、平息与出罪皆善巧熟练，或于灭诤法(adhikaraṇasamathā)亦是如此。

‘‘විවාදං අනුවාදඤ්ච, ආපත්තාධිකරණං තථා;

කිච්චාධිකරණඤ්චෙව, චතුරාධිකරණා මතා’’ති. –

“诤论与责难，以及犯戒事，所作事亦然，当知四诤事。”

වුත්තාධිකරණෙසු ච –

于所说的诤事中——

‘‘සම්මුඛා [Pg.333] සතිවිනයො, අමූළ්හපටිඤ්ඤාකරණං;

යෙභුය්‍ය තස්සපාපිය්‍ය, තිණවත්ථාරකො තථා’’ති. –

“面前与忆念毘尼，不痴与自承治；多数决与治恶性，以及草覆法。”

එවං වුත්තෙසු ච සත්තසු අධිකරණසමථෙසු අතිකොවිදො ඡෙකොති අත්ථො. උපාලි තං මහාවීරාති භන්තෙ මහාවීර, චතූසු අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙසු කප්පසතසහස්සෙසු සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාධිගමාය වීරියවන්ත සත්ථුනො දෙවමනුස්සානං අනුසාසකස්ස තං තව පාදෙ පාදයුගෙ උපාලි භික්ඛු වන්දති පණාමං කරොතීති අත්ථො.

其义是于此等所说的七种灭诤法中，（他）是极为善巧、熟练的。“优波离(顶礼)您，大雄！”的意义是：“尊者，大雄(Mahāvīra)！您是天人导师，在四阿僧祇十万劫中为证得一切知智而精进，比丘优波离(Upāli)顶礼您的双足。”

592. සො අහං පබ්බජිත්වා සම්බුද්ධං නමස්සමානො පණාමං කුරුමානො ධම්මස්ස ච තෙන භගවතා දෙසිතස්ස නවලොකුත්තරධම්මස්ස සුධම්මතං සුන්දරධම්මභාවං ජානිත්වා ධම්මඤ්ච නමස්සමානො ගාමතො ගාමං පුරතො පුනං නගරතො නගරං විචරිස්සාමීති සම්බන්ධො.

592. 因此我出家后，礼敬正等觉者，向他顶礼，了知那世尊所宣说的九种出世间法的善妙法性，亦向法礼敬，我将从村到村、从城到城游行，这是（前后文的）关联。

593. කිලෙසා ඣාපිතා මය්හන්ති මයා පටිවිද්ධඅරහත්තමග්ගඤාණෙන මය්හං චිත්තසන්තානගතා සබ්බෙ දියඩ්ඪසහස්සසඞ්ඛා කිලෙසා ඣාපිතා සොසිතා විසොසිතා විද්ධංසිතා. භවා සබ්බෙ සමූහතාති කාමභවාදයො සබ්බෙ නව භවා මයා සමූහතා සං සුට්ඨු ඌහතා ඛෙපිතා විද්ධංසිතා. සබ්බාසවා පරික්ඛීණාති කාමාසවො, භවාසවො, දිට්ඨාසවො, අවිජ්ජාසවොති සබ්බෙ චත්තාරො ආසවා පරික්ඛීණා පරිසමන්තතො ඛයං පාපිතා. ඉදානි ඉමස්මිං අරහත්තප්පත්තකාලෙ පුනබ්භවො පුනුප්පත්තිසඞ්ඛාතො භවො භවනං ජාති නත්ථීති අත්ථො.

593. “诸烦恼已被我烧尽”，意即：我以所洞见的阿罗汉道智(arahattamaggañāṇa)，将我心相续中所有一千五百种烦恼皆已烧尽、枯竭、完全枯竭、摧毁。“诸有皆已根除”，意即：欲有(kāmabhava)等所有九有皆已被我根除、善拔除、灭尽、摧毁。“诸漏已尽”，意即：欲漏(kāmāsava)、有漏(bhavāsava)、见漏(diṭṭhāsava)、无明漏(avijjāsava)，所有此四漏皆已灭尽，被彻底摧毁。“如今再无后有”，意即：如今，于此证得阿罗汉果之时，不再有称为“后有”(punabbhava)的再生、生命或出生。

594. උත්තරි සොමනස්සවසෙන උදානං උදානෙන්තො ස්වාගතන්තිආදිමාහ. තත්ථ බුද්ධසෙට්ඨස්ස උත්තමබුද්ධස්ස සන්තිකෙ සමීපෙ එකනගරෙ වා මම ආගමනං ස්වාගතං සුට්ඨු ආගමනං සුන්දරාගමනං වත එකන්තෙන ආසි අහොසීති සම්බන්ධො. තිස්සො විජ්ජාති පුබ්බෙනිවාසදිබ්බචක්ඛුආසවක්ඛයවිජ්ජා අනුප්පත්තා සම්පත්තා, පච්චක්ඛං කතාති අත්ථො. කතං බුද්ධස්ස සාසනන්ති බුද්ධෙන භගවතා දෙසිතං අනුසිට්ඨි සාසනං කතං නිප්ඵාදිතං වත්තපටිපත්තිං පූරෙත්වා කම්මට්ඨානං මනසි කරිත්වා අරහත්තමග්ගඤාණාධිගමෙන සම්පාදිතන්ති අත්ථො.

594. （尊者）以更胜的喜悦之情发出自说语(udāna)，说了“善来”等。此中，“于最胜佛陀、至上佛陀跟前，或于一城中，我的到来真是善来(svāgata)，确实是美好的到来”，这是（前后文的）关联。“三明已证得”，意即：宿命明(pubbenivāsañāṇa)、天眼明(dibbacakkhuñāṇa)、漏尽明(āsavakkhayañāṇa)皆已获得、达到，也即是已亲证。“佛陀的教诫已完成”，意即：世尊所教导、训示的教诫，通过圆满行持(vattapaṭipatti)，用心于业处(kammaṭṭhāna)，以证得阿罗汉道智而完成。

595. පටිසම්භිදා චතස්සොති අත්ථපටිසම්භිදාදයො චතස්සො පඤ්ඤායො සච්ඡිකතා පච්චක්ඛං කතා. විමොක්ඛාපි ච අට්ඨිමෙති චත්තාරි [Pg.334] මග්ගඤාණානි චත්තාරි ඵලඤාණානීති ඉමෙ අට්ඨ විමොක්ඛා සංසාරතො මුච්චනූපායා සච්ඡිකතාති සම්බන්ධො. ඡළභිඤ්ඤා සච්ඡිකතාති –

595. “四无碍解已证”，即义无碍解(atthapaṭisambhidā)等四种智慧皆已亲证、现前了知。“八解脱亦已证”，即四道智与四果智，此八解脱乃脱离轮回之法，皆已亲证，这是（前后文的）关联。“六神通已证”——

‘‘ඉද්ධිවිධං දිබ්බසොතං, චෙතොපරියඤාණකං;

පුබ්බෙනිවාසඤාණඤ්ච, දිබ්බචක්ඛාසවක්ඛය’’න්ති. –

“神变(iddhividha)、天耳(dibbasota)、他心智(cetopariyañāṇa)、宿住智(pubbenivāsañāṇa)、天眼(dibbacakkhu)及漏尽(āsavakkhaya)。”

ඉමා ඡ අභිඤ්ඤා සච්ඡිකතා පච්චක්ඛං කතා. ඉමෙසං ඤාණානං සච්ඡිකරණෙන බුද්ධස්ස සාසනං කතන්ති අත්ථො.

此六神通(abhiññā)皆已亲证、现前作证。意即：通过亲证此等诸智，佛陀的教诫方得完成。

ඉත්ථන්ති ඉමිනා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙන. සුදන්ති පදපූරණමත්තෙ නිපාතො. ආයස්මා උපාලි ථෙරොති ථිරසීලාදිගුණයුත්තො සාවකො ඉමා පුබ්බචරිතාපදානදීපිකා ගාථායො අභාසිත්ථ කථයිත්ථාති අත්ථො.

“如是”(Itthaṃ)，即以上述方式。`Sudaṃ`一词仅为补足音节的虚词。具寿优波离长老，即具足坚固戒行等功德的声闻弟子，诵说了这些阐明过去行履与本行事迹的偈颂，亦即讲述了它们。

උපාලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

优波离长老本行事迹释义终。

3-7. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-7. 阿若㤭陈如长老本行事迹释义

පදුමුත්තරසම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං අත්තනො සාසනෙ පඨමං පටිවිද්ධධම්මරත්තඤ්ඤූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො සතසහස්සභික්ඛුපරිවාරස්ස භගවතො සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථාපිස්ස අනන්තරායතං දිස්වා භාවිනිං සම්පත්තිං බ්‍යාකාසි. සො යාවජීවං පුඤ්ඤානි කරොන්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ චෙතියෙ පතිට්ඨාපියමානෙ අන්තොචෙතියෙ රතනඝරං කාරාපෙසි, චෙතියං පරිවාරෙත්වා සහස්සරතනග්ඝිකානි ච කාරෙසි.

以“莲花上佛(Padumuttara)正自觉者”等开头的偈颂，是具寿阿若㤭陈如长老的本行事迹。据说，此贤者曾在过去诸佛座下立下志愿，在生生世世中积累作为解脱之依止的福德，于莲花上佛世尊时代，投生于天鹅城(Haṃsavatī)的大富长者家。他长大成人后，一日在导师座前听法时，见到导师将一位在其教法中最早通达法义的比丘，置于长老中之上首，他自己也渴求那个地位。于是，他向有十万比丘为眷属的世尊作了为期七天的大布施，并立下誓愿。导师也见到他未来无有障碍，便为他的成就作了授记。他一生行善，导师般涅槃后，当人们建立舍利塔时，他在塔内建造了一座宝宅，并围绕舍利塔制作了价值千金的宝物。

සො එවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ මහාකාලො නාම කුටුම්බිකො හුත්වා අට්ඨකරීසමත්තෙ ඛෙත්තෙ සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ගහිතසාලිතණ්ඩුලෙහි අසම්භින්නඛීරපායාසං සම්පාදෙත්වා තත්ථ මධුසප්පිසක්කරාදයො පක්ඛිපිත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස අදාසි. සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ගහිතගහිතට්ඨානං [Pg.335] පුන පූරති. පුථුකකාලෙ පුථුකග්ගං නාම අදාසි. ලායනෙ ලායනග්ගං, වෙණිකරණෙ වෙණග්ගං, කලාපාදිකරණෙ කලාපග්ගං, ඛලග්ගං, භණ්ඩග්ගං, මිනග්ගං කොට්ඨග්ගන්ති එවං එකසස්සෙ නව වාරෙ අග්ගදානං අදාසි, තම්පි සස්සං අතිරෙකතරං සම්පන්නං අහොසි.

他如此造作福业，自彼处死后，于天人中轮回。在毗婆尸(Vipassī)世尊的时代，他成为一位名叫大迦罗(Mahākāla)的居士，在一块八迦利沙(karīsa)大的田里，剥开稻谷，用所取的米煮成不掺水的乳粥，在其中加入蜂蜜、酥油、糖等，供养以佛陀为首的僧伽。凡是剥开稻谷取米之处，皆会重新长满。在制作扁米时，他布施初熟的扁米；收割时，布施初割的稻谷；捆扎时，布施初扎的禾束；捆束时，布施初束的禾把；又布施禾场初收、谷堆初积、量器初量、谷仓初入之谷。就这样，他对同一季作物作了九次初穗布施，而那作物也变得格外丰饶。

එවං යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුනාමකෙ බ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස කොණ්ඩඤ්ඤොති ගොත්තතො ආගතං නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා ලක්ඛණමන්තෙසු ච පාරං අගමාසි. තෙන සමයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො තුසිතපුරතො චවිත්වා කපිලවත්ථුපුරෙ සුද්ධොදනමහාරාජස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ අට්ඨුත්තරසතෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු උපනීතෙසු යෙ අට්ඨ බ්‍රාහ්මණා ලක්ඛණපරිග්ගහණත්ථං මහාතලං උපනීතා. සො තෙසු සබ්බනවකො හුත්වා මහාපුරිසස්ස ලක්ඛණනිප්ඵත්තිං දිස්වා ‘‘එකංසෙන අයං බුද්ධො භවිස්සතී’’ති නිට්ඨං ගන්ත්වා මහාසත්තස්ස අභිනික්ඛමනං උදික්ඛන්තො විචරති.

他如此一生造作福业，自彼处死后，投生于天界，复于天人中轮回。早在我们世尊诞生之前，他便已投生在迦毗罗卫(Kapilavatthu)城附近一个名叫多纳瓦土(Doṇavatthu)的婆罗门村，生于一个婆罗门大富长者之家。他的名字来自其氏族，称为㤭陈如(Koṇḍañña)。他成年后，学习了三吠陀，并精通相术。那时，我们的菩萨从兜率天(Tusitapura)辞世，诞生于迦毗罗卫城的净饭(Suddhodana)大王家中。在他命名之日，人们请来了一百零八位婆罗门，其中有八位被带到大殿占相。他是他们之中最年轻的，见到大士(Mahāpurisa)的相好圆满，便断定：“此人必定成佛。”于是他期盼着大菩萨(Mahāsatta)出家，并四处游方。

බොධිසත්තොපි ඛො මහතා පරිවාරෙන වඩ්ඪමානො අනුක්කමෙන වුද්ධිප්පත්තො ඤාණපරිපාකං ගන්ත්වා එකූනතිංසතිමෙ වස්සෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමන්තො අනොමානදීතීරෙ පබ්බජිත්වා අනුක්කමෙන උරුවෙලං ගන්ත්වා පධානං පදහි. තදා කොණ්ඩඤ්ඤො මාණවො මහාසත්තස්ස පබ්බජිතභාවං සුත්වා ලක්ඛණපරිග්ගාහකබ්‍රාහ්මණානං පුත්තෙහි වප්පමාණවාදීහි සද්ධිං අත්තපඤ්චමො පබ්බජිත්වා අනුක්කමෙන බොධිසත්තස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා ඡබ්බස්සානි තං උපට්ඨහන්තො තස්ස ඔළාරිකාහාරපරිභොගෙන නිබ්බින්නො අපක්කමිත්වා ඉසිපතනං අගමාසි. අථ ඛො බොධිසත්තො ඔළාරිකාහාරපරිභොගෙන ලද්ධකායබලො වෙසාඛපුණ්ණමායං බොධිරුක්ඛමූලෙ අපරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා අභිසම්බුද්ධො හුත්වා සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙයෙව වීතිනාමෙත්වා පඤ්චවග්ගියානං ඤාණපරිපාකං ඤත්වා ආසාළ්හීපුණ්ණමායං ඉසිපතනං ගන්ත්වා තෙසං ධම්මචක්කපවත්තනසුත්තන්තං (මහාව. 13 ආදයො; සං. නි. 5.1081) කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො [Pg.336] අට්ඨාරසහි බ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. අථ පඤ්චමියං පක්ඛස්ස අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තදෙසනාය (මහාව. 20 ආදයො; සං. නි. 3.59) අරහත්තං සච්ඡාකාසි.

菩萨亦在众多随从的簇拥下成长，次第长大，智慧成熟后，于二十九岁时行大出离，在阿诺玛河(Anomā)畔出家，然后次第到达优楼频螺(Uruvelā)，在那里精勤修行。当时，青年婆罗门憍陈如(Koṇḍañña)听闻大士出家，便与相师婆罗门之子跋波(Vappa)等人一起，自己作为第五人也一同出家。他们次第来到菩萨身边，侍奉了六年。后因菩萨食用粗食而心生厌离，他们便离开，去了仙人堕处(Isipatana)。其后，菩萨因食用粗食而恢复体力，在卫塞月(Vesākha)圆之日，坐于菩提树下的不败座上，降伏三魔之首，成就正自觉。他在菩提道场度过了七个七天，了知五比丘的智慧已经成熟，便在阿沙荼月(Āsāḷhī)圆之日，前往仙人堕处，为他们宣说了《转法轮经》。说法结束时，憍陈如长老与十八俱胝的梵天一同安住于预流果。之后，于该半月第五日，通过《无我相经》的开示，他们皆证得阿罗汉果。

596. එවං සො අරහත්තං පත්වා ‘‘කිං කම්මං කත්වා අහං ලොකුත්තරසුඛං අධිගතොම්හී’’ති උපධාරෙන්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං උදානවසෙන දස්සෙන්තො පදුමුත්තරසම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව. ලොකජෙට්ඨං විනායකන්ති සකලස්ස සත්තලොකස්ස ජෙට්ඨං පධානන්ති අත්ථො. විසෙසෙන වෙනෙය්‍යසත්තෙ සංසාරසාගරස්ස පරතීරං අමතමහානිබ්බානං නෙති සම්පාපෙතීති විනායකො, තං විනායකං. බුද්ධභූමිමනුප්පත්තන්ති බුද්ධස්ස භූමි පතිට්ඨානට්ඨානන්ති බුද්ධභූමි, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තං අනුප්පත්තො පටිවිද්ධොති බුද්ධභූමිමනුප්පත්තො, තං බුද්ධභූමිමනුප්පත්තං, සබ්බඤ්ඤුතප්පත්තං බුද්ධභූතන්ති අත්ථො. පඨමං අද්දසං අහන්ති පඨමං වෙසාඛපුණ්ණමියා රත්තියා පච්චූසසමයෙ බුද්ධභූතං පදුමුත්තරසම්බුද්ධං අහං අද්දක්ඛින්ති අත්ථො.

596. 如此，他证得阿罗汉果后，思惟：“我造了什么业而证得此出世间乐？”他亲见自己过去所造之业，心生喜悦，以自说偈的方式开示其过去所行之事，说了以‘莲花上佛(Padumuttara Sambuddha)’等开头的偈颂。其义已在下方说明。‘世间最胜的引导者(Lokajeṭṭhaṃ vināyakaṃ)’意即，一切有情世界中的最胜者、最主要者。‘引导者(vināyako)’是因其特别地引导、带领可调伏的有情到达轮回之海的彼岸——不死大涅槃。‘已证得佛地(Buddhabhūmimanuppattaṃ)’意即，佛的境地、立足处即是佛地，也就是一切知智；已达到、已彻证它，即是‘已证得佛地’，意即已达到一切知智、已成佛。‘我初次见到(Paṭhamaṃ addasaṃ ahaṃ)’意即，我在卫塞月圆之夜的黎明时分，初次见到已成佛的莲花上佛。

597. යාවතා බොධියා මූලෙති යත්තකා බොධිරුක්ඛසමීපෙ යක්ඛා සමාගතා රාසිභූතා සම්බුද්ධං බුද්ධභූතං තං බුද්ධං පඤ්ජලීකතා දසඞ්ගුලිසමොධානං අඤ්ජලිපුටං සිරසි ඨපෙත්වා වන්දන්ති නමස්සන්තීති සම්බන්ධො.

597. “所有在菩提树根处(Yāvatā bodhiyā mūle)”一句，其关联如下：所有聚集在菩提树附近的夜叉，他们聚集成群，对那位已成正自觉者、已成佛的佛陀，合掌于顶，致敬、礼拜。

598. සබ්බෙ දෙවා තුට්ඨමනාති බුද්ධභූතට්ඨානං ආගතා තෙ සබ්බෙ දෙවා තුට්ඨචිත්තා ආකාසෙ සඤ්චරන්තීති සම්බන්ධො. අන්ධකාරතමොනුදොති අතිවිය අන්ධකාරං මොහං නුදො ඛෙපනො අයං බුද්ධො අනුප්පත්තොති අත්ථො.

598. “所有天神心欢喜(Sabbe devā tuṭṭhamanā)”一句，其关联如下：所有来到佛陀成道之处的天神，都心怀喜悦地在空中行进。“黑暗愚痴的驱除者(Andhakāratamonudo)”意即，这位佛陀已经出现，是能驱除、断除极度黑暗之愚痴者。

599. තෙසං හාසපරෙතානන්ති හාසෙහි පීතිසොමනස්සෙහි සමන්නාගතානං තෙසං දෙවානං මහානාදො මහාඝොසො අවත්තථ පවත්තති, සම්මාසම්බුද්ධසාසනෙ කිලෙසෙ සංකිලෙසෙ ධම්මෙ ඣාපයිස්සාමාති සම්බන්ධො.

599. “于彼等喜悦者(Tesaṃ hāsaparetānaṃ)”一句，其关联如下：那些具足欢笑、喜悦、愉悦的天神们发出巨大的吼声、巨大的声响，并且这声音持续着，（他们想：）‘我们将在正自觉者的教法中烧尽诸烦恼与杂染法’。

600. දෙවානං ගිරමඤ්ඤායාති වාචාය ථුතිවචනෙන සහ උදීරිතං දෙවානං සද්දං ජානිත්වා හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙන සොමනස්සසහගතෙන චිත්තෙන ආදිභික්ඛං පඨමං ආහාරං බුද්ධභූතස්ස අහං අදාසින්ති සම්බන්ධො.

600. “了知天神之言”(Devānaṃ giramaññāya)一句，其关联如下：了知天神们伴随着言语和赞叹之词所发出的声音后，我心生欢喜，以喜悦、愉悦俱行之心，将第一份、最初的食物供养给了已成佛者。

602. සත්තාහං [Pg.337] අභිනික්ඛම්මාති මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා සත්තාහං පධානං කත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණපදට්ඨානං අරහත්තමග්ගඤාණසඞ්ඛාතං බොධිං අජ්ඣගමං අධිගඤ්ඡිං අහන්ති අත්ථො. ඉදං මෙ පඨමං භත්තන්ති ඉදං භත්තං සරීරයාපනං බ්‍රහ්මචාරිස්ස උත්තමචාරිස්ස මෙ මය්හං ඉමිනා දෙවපුත්තෙන පඨමං දින්නං අහොසීති අත්ථො.

602. “出离七日”(Sattāhaṃ abhinikkhamma)意即：我行大出离后，精勤七日，证得了被称为阿罗汉道智、一切知智之立足处的菩提。“这是我的第一份食物”(Idaṃ me paṭhamaṃ bhattaṃ)意即：这份足以维持身体的食物，是这位天子(devaputta)初次供养给我这位至上梵行者的。

603. තුසිතා හි ඉධාගන්ත්වාති තුසිතභවනතො ඉධ මනුස්සලොකෙ ආගන්ත්වා යො දෙවපුත්තො මෙ මම භික්ඛං උපානයි අදාසි, තං දෙවපුත්තං කිත්තයිස්සාමි කථෙස්සාමි පාකටං කරිස්සාමි. භාසතො භාසන්තස්ස මම වචනං සුණාථාති සම්බන්ධො. ඉතො පරං අනුත්තානපදමෙව වණ්ණයිස්සාම.

603. “从兜率天来此者”(Tusitā hi idhāgantvā)是指从兜率天(Tusita)来到此人间，那位曾为我送来饮食的天子，我要称扬、讲述、彰显那位天子。“当我说法时，你们当听我的话”(Bhāsato mama vacanaṃ suṇātha)，此为关联。此后，我将只解释那些含义不甚明显的词语。

607. තිදසාති තාවතිංසභවනා. අගාරාති අත්තනො උප්පන්නබ්‍රාහ්මණගෙහතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජිත්වා ඡ සංවච්ඡරානි දුක්කරකාරිකං කරොන්තෙන බොධිසත්තෙන සහ වසිස්සතීති සම්බන්ධො.

607. “提达萨”(Tidasā)指忉利天(Tāvatiṃsa)。“离家”(Agārā)一句，其关联为：他将从自己出生的婆罗门家出家，与行六年苦行的菩萨共住。

608. තතො සත්තමකෙ වස්සෙති තතො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ. බුද්ධො සච්චං කථෙස්සතීති ඡබ්බස්සානි දුක්කරකාරිකං කත්වා සත්තමසංවච්ඡරෙ බුද්ධො හුත්වා බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කපවත්තනසුත්තන්තදෙසනාය දුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගසච්චසඞ්ඛාතං චතුසච්චං කථෙස්සතීති අත්ථො. කොණ්ඩඤ්ඤො නාම නාමෙනාති නාමෙන ගොත්තනාමවසෙන කොණ්ඩඤ්ඤො නාම. පඨමං සච්ඡිකාහිතීති පඤ්චවග්ගියානමන්තරෙ පඨමං ආදිතො එව සොතාපත්තිමග්ගඤාණං සච්ඡිකාහිති පච්චක්ඛං කරිස්සතීති අත්ථො.

608. “此后第七年”(Tato sattamake vasse)是指从出家之时算起的第七年。“佛陀将宣说真谛”(Buddho saccaṃ kathessati)意指：苦行六年，于第七年成佛后，将在波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处鹿野苑(Migadāya)，通过宣说《转法轮经》，来开示被称为苦、集、灭、道的四圣谛。“名为憍陈如”(Koṇḍañño nāma nāmena)是指以其名与姓而被称为憍陈如(Koṇḍañña)。“最初将亲证”(Paṭhamaṃ sacchikāhiti)意指：在五比丘中，他将最先、从一开始就亲身证得须陀洹道智。

609. නික්ඛන්තෙනානුපබ්බජින්ති නික්ඛන්තෙන බොධිසත්තෙන සහ නික්ඛමිත්වා අනුපබ්බජින්ති අත්ථො. තථා අනුපබ්බජිත්වා මයා පධානං වීරියං සුකතං සුට්ඨු කතං දළ්හං කත්වා කතන්ති අත්ථො. කිලෙසෙ ඣාපනත්ථායාති කිලෙසෙ සොසනත්ථාය විද්ධංසනත්ථාය අනගාරියං අගාරස්ස අහිතං කසිවණිජ්ජාදිකම්මවිරහිතං සාසනං පබ්බජිං පටිපජ්ජින්ති අත්ථො.

609. “随其出家”是说：随同出家的菩萨一起出家。如是随其出家后，我善作精进，做得极好，做得坚固。“为烧尽诸烦恼”是说：为了使烦恼干枯、摧毁，我于远离农耕、贸易等事的教法中出家，进入无家生活。

610. අභිගන්ත්වාන [Pg.338] සබ්බඤ්ඤූති සබ්බං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං වා සඞ්ඛාරවිකාරලක්ඛණනිබ්බානපඤ්ඤත්තිසඞ්ඛාතං ඤෙය්‍යං වා ජානන්තො දෙවෙහි සහ වත්තමානෙ සත්ත ලොකෙ බුද්ධො මිගාරඤ්ඤං මිගදාය විහාරං අභිගන්ත්වා උපසඞ්කමිත්වා මෙ මයා සච්ඡිකතෙන ඉමිනා සොතාපත්තිමග්ගඤාණෙන අමතභෙරිං අමතමහානිබ්බානභෙරිං අහරි පහරි දස්සෙසීති අත්ථො.

610. “一切知者已来至”是说：佛陀了知过去、未来、现在的一切，或了知被称为行、变、相、涅槃、概念等一切所知法，他与诸天共在于众生世间。他去到鹿野苑(Migadāya)的精舍后，以我所亲证的此须陀洹道智，敲响了不死之鼓，即敲响并开示了不死大涅槃之鼓。

611. සො දානීති සො අහං පඨමං සොතාපන්නො ඉදානි අරහත්තමග්ගඤාණෙන අමතං සන්තං වූපසන්තසභාවං පදං පජ්ජිතබ්බං පාපුණිතබ්බං, අනුත්තරං උත්තරවිරහිතං නිබ්බානං පත්තො අධිගතොති අත්ථො. සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤායාති කාමාසවාදයො සබ්බෙ ආසවෙ පරිඤ්ඤාය පහානපරිඤ්ඤාය පජහිත්වා අනාසවො නික්කිලෙසො විහරාමි ඉරියාපථවිහාරෙන වාසං කප්පෙමි. පටිසම්භිදා චතස්සොත්‍යාදයො ගාථායො වුත්තත්ථායෙව.

611. “而今”是说：我，最初为入流者，如今以阿罗汉道智证得不死、寂静、已止息的境地，达到无上、更无其上的涅槃。“已遍知一切漏”是说：以舍断遍知舍弃了欲漏等一切漏后，我作为无漏者、无烦恼者，以四威仪安住。至于“四无碍解”等偈颂，其义已如前说。

අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො පඨමං පටිවිද්ධධම්මභාවං දීපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං රත්තඤ්ඤූනං යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො’’ති (අ. නි. 1.188) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. සො ද්වීහි අග්ගසාවකෙහි අත්තනි කරියමානං පරමනිපච්චකාරං, ගාමන්තසෙනාසනෙ ආකිණ්ණවිහාරඤ්ච පරිහරිතුකාමො, විවෙකාභිරතියා විහරිතුකාමො ච අත්තනො සන්තිකං උපගතානං ගහට්ඨපබ්බජිතානං පටිසන්ථාරකරණම්පි පපඤ්චං මඤ්ඤමානො සත්ථාරං ආපුච්ඡිත්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා ඡද්දන්තෙහි නාගෙහි උපට්ඨියමානො ඡද්දන්තදහතීරෙ ද්වාදස වස්සානි වසි. එවං තත්ථ වසන්තං ථෙරං එකදිවසං සක්කො දෙවරාජා උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ඨිතො එවමාහ ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො ධම්මං දෙසෙතූ’’ති. ථෙරො තස්ස චතුසච්චගබ්භං තිලක්ඛණාහතං සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තං නානානයවිචිත්තං අමතොගධං බුද්ධලීලාය ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා සක්කො අත්තනො පසාදං පවෙදෙන්තො –

那时，导师后来在祇陀林大精舍的比丘僧团中，坐于所设之殊胜佛座上，为彰显其最初证法，而将他置于第一位，说：“诸比丘，在我声闻比丘中，若论长老第一者，即是阿若憍陈如（Aññāsikoṇḍañña）。”他想避开两位上首弟子对他的至极恭敬，以及乡村住所的喧嚣，且乐于独居，又认为接待前来亲近的在家众和出家众亦是戏论，便向导师告辞，进入雪山（Himavanta），由六牙象（chaddanta nāga）侍候，在六牙湖（Chaddantadaha）边住了十二年。尊者这样住在那儿时，有一天，天帝释（Sakko devarājā）前来，礼拜后立于一旁说：“尊者，请为我说法，善哉！”尊者便为他开示了蕴含四圣谛、为三相所印、与空性相应、以多种方法巧妙阐述、深入不死的法要，尽显佛陀风范。天帝释听后，表达自己的净信说——

‘‘එස භිය්‍යො පසීදාමි, සුත්වා ධම්මං මහාරසං;

විරාගො දෙසිතො ධම්මො, අනුපාදාය සබ්බසො’’ති. (ථෙරගා. 673) –

“我闻胜妙法，心中更净信；所说离欲法，一切无执取。”

ථුතිං [Pg.339] අකාසි. ථෙරො ඡද්දන්තදහතීරෙ ද්වාදස වස්සානි වසිත්වා උපකට්ඨෙ පරිනිබ්බානෙ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පරිනිබ්බානං අනුජානාපෙත්වා තත්ථෙව ගන්ත්වා පරිනිබ්බායීති.

他作了赞颂。长老在六牙湖边住了十二年，临近般涅槃时，前往导师处请求允许般涅槃，之后返回彼处般涅槃了。

අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

阿若憍陈如长老传释义终。

3-8. පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-8. 宾头卢颇罗堕长老传释义

පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො පිණ්ඩොලභාරද්වාජස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තිත්වා පබ්බතපාදෙ ගුහායං විහාසි. භගවා තස්ස අනුග්ගහං කාතුං ගොචරාය පක්කන්තකාලෙ තස්ස සයනගුහං පවිසිත්වා නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. සීහො ගොචරං ගහෙත්වා නිවත්තො ගුහද්වාරෙ ඨත්වා භගවන්තං දිස්වා හට්ඨතුට්ඨො ජලජථලජපුප්ඵෙහි පූජං කත්වා චිත්තං පසාදෙන්තො භගවතො ආරක්ඛණත්ථාය අඤ්ඤෙ වාළමිගෙ අපනෙතුං තීසු වෙලාසු සීහනාදං නදන්තො බුද්ධගතාය සතියා අට්ඨාසි. යථා පඨමදිවසෙ, එවං සත්තාහං පූජෙසි. භගවා ‘‘සත්තාහච්චයෙන නිරොධා වුට්ඨහිත්වා වට්ටිස්සති ඉමස්ස එත්තකො උපනිස්සයො’’ති තස්ස පස්සන්තස්සෙව ආකාසං පක්ඛන්දිත්වා විහාරමෙව ගතො.

以“莲花上佛(Padumuttara)……”等偈颂开头的是具寿宾头卢颇罗堕(Piṇḍolabhāradvāja)的本行。这位具寿在过去诸佛时已立善愿，在各生中积累了能导向解脱的善业。在莲花上佛世尊的时代，他投生为狮子，住在山脚下的洞穴里。世尊为了慈愍他，趁其外出觅食时，进入它的卧穴，入灭尽定而坐。狮子觅食回来，站在洞口看见世尊，非常高兴，用各种水生和陆生的花作供养，令心澄净，为了保护世尊，驱离其他猛兽，一日三次发出狮子吼，安住于佛随念中。如第一日，他这样供养了七天。世尊心想：“七日后我将从灭尽定出定返回，此（狮子）有如此的近因缘。”于是在它注视下跃入空中，回到了精舍。

සීහො බුද්ධවියොගදුක්ඛං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො කාලං කත්වා හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො නගරවාසීහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තෙත්වා යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කොසම්බියං රඤ්ඤො උදෙනස්ස පුරොහිතස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. භාරද්වාජොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පතො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා පඤ්ච මාණවකසතානි මන්තෙ වාචෙන්තො මහග්ඝසභාවෙන අනනුරූපාචාරත්තා [Pg.340] තෙහි පරිච්චත්තො රාජගහං ගන්ත්වා භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ලාභසක්කාරං දිස්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වා භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ හුත්වා විහරති. සත්ථාරා උපායෙන මත්තඤ්ඤුතාය පතිට්ඨාපෙන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා භගවතො සම්මුඛා ‘‘යං සාවකෙහි පත්තබ්බං, තං මයා අනුප්පත්ත’’න්ති, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදි. තෙන තං භගවා – ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං සීහනාදිකානං යදිදං පිණ්ඩොලභාරද්වාජො’’ති (අ. නි. 1.188, 195) එතදග්ගෙ ඨපෙසි.

狮子无法忍受与佛陀分离的痛苦，死后投生到天鹅城（Haṃsavatī）一个大财富之家。长大后，他与城中居民一同前往精舍，听闻导师的法教后心生净信，连续七天对以佛陀为首的比丘僧团作大布施，终生行善。之后，在天界与人间不断轮回。到了我们世尊的时代，他投生在憍赏弥（Kosambī）优填王（Udena）的国师家中，名为巴罗多迦（Bhāradvāja）。他长大后，学了三部吠陀，教导五百名婆罗门青年学习圣典。因其生活豪奢、行为不端，被学徒们舍弃。他于是前往王舍城（Rājagaha），见到世尊和比丘僧团所得的利养与恭敬，便在教法中出家，但在饮食上不知节制。导师以方便法使他安住于知量，为他建立了观（vipassanā），不久他就成了六通者。成为六通者后，他在世尊面前作狮子吼：“凡弟子所应证得者，我皆已证得！”又在比丘僧团中说：“谁对道或果有疑惑，可以来问我！”因此，世尊将他置于第一位，说：“诸比丘，在我的声闻弟子中，作狮子吼者，此即宾头卢颇罗堕第一。”

613. එවං එතදග්ගං ඨානං පත්වා පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤසම්භාරං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන අත්තනො පුඤ්ඤකම්මාපදානං විභාවෙන්තො පදුමුත්තරොතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. පුරතො හිමවන්තස්සාති හිමාලයපබ්බතතො පුබ්බදිසාභාගෙති අත්ථො. චිත්තකූටෙ වසී තදාති යදා අහං සීහො මිගරාජා හුත්වා හිමවන්තපබ්බතසමීපෙ වසාමි, තදා පදුමුත්තරො නාම සත්ථා අනෙකෙහි ච ඔසධෙහි, අනෙකෙහි ච රතනෙහි චිත්තවිචිත්තතාය චිත්තකූටෙ චිත්තපබ්බතසිඛරෙ වසීති සම්බන්ධො.

613. 如此证得此第一地位后，忆念过去所积累的福德资粮，以喜悦之心，为阐明自己的善业本行，说了“莲花上佛……”等偈颂。其义已如前述。“雪山(Himavanta)前”，意为喜马拉雅山的东部。“彼时住于丽峰(Cittakūṭa)”的关联是：当我身为兽王狮子，住在雪山附近时，名为莲花上佛的导师，住在于丽峰的山顶，此山因众多药草和宝石而绚丽多彩。

614. අභීතරූපො තත්ථාසින්ති අභීතසභාවො නිබ්භයසභාවො මිගරාජා තත්ථ ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. චතුක්කමොති චතූහි දිසාහි කමො ගන්තුං සමත්ථො. යස්ස සද්දං සුණිත්වානාති යස්ස මිගරඤ්ඤො සීහනාදං සුත්වා බහුජ්ජනා බහුසත්තා වික්ඛම්භන්ති විසෙසෙන ඛම්භන්ති භායන්ති.

614. “我曾是彼处无畏者”(Abhītarūpo tatthāsiṃ)，意为：我曾是那里的兽王，具有无畏、无惧的本性。“四方行”(Catukkamo)，意为：能向四方行走。“闻其声”(Yassa saddaṃ suṇitvāna)，意为：听闻那兽王狮子的吼声，众多的人与有情都特别地惊骇、恐惧。

615. සුඵුල්ලං පදුමං ගය්හාති භගවති පසාදෙන සුපුප්ඵිතපදුමපුප්ඵං ඩංසිත්වා. නරාසභං නරානං ආසභං උත්තමං සෙට්ඨං සම්බුද්ධං උපගච්ඡිං, සමීපං අගමින්ති අත්ථො. වුට්ඨිතස්ස සමාධිම්හාති නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස බුද්ධස්ස තං පුප්ඵං අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

615. “采撷盛开莲花”(Suphullaṃ padumaṃ gayha)，是说以对世尊的净信，衔着一朵盛开的莲花。“我走近人中之雄”(Narāsabhaṃ...upagacchiṃ)，意为走近人中最上、最胜的正自觉者。“从定而出者”(Vuṭṭhitassa samādhimhā)，意为我将那朵花供养给从灭尽定(nirodhasamāpatti)中出定的佛陀。

616. චතුද්දිසං නමස්සිත්වාති චතූසු දිසාසු නමස්සිත්වා සකං චිත්තං අත්තනො චිත්තං පසාදෙත්වා ආදරෙන පතිට්ඨපෙත්වා සීහනාදං අභීතනාදං අනදිං ඝොසෙසින්ති අත්ථො.

616. “顶礼四方”(Catuddisaṃ namassitvā)，是说向四方礼拜，使自己的心清净，以虔诚心安立后，发出无畏的狮子吼，此为其义。

617. තතො [Pg.341] බුද්ධෙන දින්නබ්‍යාකරණං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරොතිආදිමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව.

617. 此后，为彰显佛陀所作的授记，他说了“莲花上佛(Padumuttara)”等偈颂。其义自明。

618. වදතං සෙට්ඨොති ‘‘මයං බුද්ධා, මයං බුද්ධා’’ති වදන්තානං අඤ්ඤතිත්ථියානං සෙට්ඨො උත්තමො බුද්ධො ආගතොති සම්බන්ධො. තස්ස ආගතස්ස භගවතො තං ධම්මං සොස්සාම සුණිස්සාමාති අත්ථො.

618. “言说者中最胜者”(Vadataṃ seṭṭho)，其关联是：在那些说“我们是佛，我们是佛”的其他外道中，最上、最胜的佛陀已经到来。其义为：我们将听闻那位到来的世尊之法。

619. තෙසං හාසපරෙතානන්ති හාසෙහි සොමනස්සෙහි පරෙතානං අභිභූතානං සමන්නාගතානං තෙසං දෙවමනුස්සානං. ලොකනායකොති ලොකස්ස නායකො සග්ගමොක්ඛසම්පාපකො මම සද්දං මය්හං සීහනාදං පකිත්තෙසි පකාසෙසි කථෙසි, දීඝදස්සී අනාගතකාලදස්සී මහාමුනි මුනීනමන්තරෙ මහන්තො මුනි. සෙසගාථා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

619. “那些充满欢笑喜悦的人”，是指被欢笑和喜悦所征服、所充满的天人。“世间导师”，是引导世人到达天界和解脱的引导者，他称颂、宣说、讲述了我的声音，即我的狮子吼。“长远见者”(dīghadassī)，是能预见未来者。“大牟尼”(mahāmuni)，是牟尼中之伟大者。其余偈颂义理甚明。

622. නාමෙන පදුමො නාම චක්කවත්තී හුත්වා චතුසට්ඨියා ජාතියා ඉස්සරියං ඉස්සරභාවං රජ්ජං කාරයිස්සතීති අත්ථො.

622. 其义为：他将以莲花(Paduma)为名，成为转轮王，在六十四生中行使统治权与主权。

623. කප්පසතසහස්සම්හීති සාම්‍යත්ථෙ භුම්මවචනං, කප්පසතසහස්සානං පරියොසානෙති අත්ථො.

623. “于十万劫”，此处的处格是用于属格之义，其义为“在十万劫的终结时”。

624. පකාසිතෙ පාවචනෙති තෙන ගොතමෙන භගවතා පිටකත්තයෙ පකාසිතෙ දෙසිතෙති අත්ථො. බ්‍රහ්මබන්ධු භවිස්සතීති තදා ගොතමස්ස භගවතො කාලෙ අයං සීහො මිගරාජා බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිස්සතීති අත්ථො. බ්‍රහ්මඤ්ඤා අභිනික්ඛම්මාති බ්‍රාහ්මණකුලතො නික්ඛමිත්වා තස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිස්සතීති සම්බන්ධො.

624. “当圣言被开显时”，是指当那位乔达摩世尊在三藏中开显教法时。“将成婆罗门裔”，是指当时在乔达摩世尊的时代，这只狮子兽王将投生于婆罗门家族。“从婆罗门而出离”，其关联是从婆罗门家族出离后，他将在那位世尊的教法中出家。

625. පධානපහිතත්තොති වීරියකරණත්ථං පෙසිතචිත්තො. උපධිසඞ්ඛාතානං කිලෙසානං අභාවෙන නිරුපධි. කිලෙසදරථානං අභාවෙන උපසන්තො. සබ්බාසවෙ සකලාසවෙ පරිඤ්ඤාය පහාය අනාසවො නික්කිලෙසො නිබ්බායිස්සති ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බුතො භවිස්සතීති අත්ථො.

625. “勤策己心者”(Padhānapahitatto)，是说为了精进而策励自心。因被称为“取”的诸烦恼已不存在，故为“无取”(nirupadhi)。因诸烦恼的热恼已不存在，故为“寂静”(upasanto)。因遍知并舍断所有一切的漏，成为无漏者、无烦恼者，“他将般涅槃”(nibbāyissati)，其义为：他将以蕴的般涅槃而寂灭。

626. විජනෙ පන්තසෙය්‍යම්හීති ජනසම්බාධරහිතෙ දූරාරඤ්ඤසෙනාසනෙති අත්ථො. වාළමිගසමාකුලෙති කාළසීහාදීහි චණ්ඩමිගසඞ්ගෙහි ආකුලෙ සංකිණ්ණෙති අත්ථො. සෙසං වුත්තත්ථමෙවාති.

626. “独居幽僻处”，是指远离人群、没有人群嘈杂的偏远森林住所。“猛兽群居处”，是指黑狮等凶猛野兽混杂聚集，令人不安的场所。其余含义如前所述。

පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

宾头卢颇罗堕长老传释义终。

3-9. ඛදිරවනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-9. 佉提罗婆尼耶长老传释义

ගඞ්ගා [Pg.342] භාගීරථී නාමාතිආදිකං ආයස්මතො ඛදිරවනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ තිත්ථනාවිකකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මහාගඞ්ගාය පයාගතිත්ථෙ තිත්ථනාවාය කම්මං කරොන්තො එකදිවසං සසාවකසඞ්ඝං භගවන්තං ගඞ්ගාතීරං උපගතං දිස්වා පසන්නමානසො නාවාසඞ්ඝාටං යොජෙත්වා මහන්තෙන පූජාසක්කාරෙන පරතීරං පාපෙත්වා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං සත්ථාරා ආරඤ්ඤකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපියමානං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච මහාදානං පවත්තෙත්වා පණිධානං අකාසි. භගවා තස්ස පත්ථනාය අවඤ්ඣභාවං බ්‍යාකාසි.

所谓“恒河名跋吉罗替”等，是具寿佉提罗婆尼耶(Khadiravaniya)长老传。这位具寿也曾在过去的诸佛时代种下善根，在各处轮回中积累着能带来解脱的功德，于莲花上佛(Padumuttara)世尊时代，在天鹅城(Haṃsavatī)的一个摆渡者家族中出生，在大恒河的帕亚咖(Payāga)渡口做摆渡的工作。有一天，他看见世尊率领着弟子僧团来到恒河岸边，内心生起净信，就把船筏连接起来，以盛大的供养和敬意送他们到对岸。他看见一位比丘被世尊安置于林居比丘中的第一位，就渴望得到那个地位，于是为世尊和比丘僧团广行大布施，并且发愿。世尊为他的愿望授记，说其必将实现。

සො තතො පට්ඨාය පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ නාලකගාමෙ රූපසාරියා නාම බ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති. තං වයප්පත්තං මාතාපිතරො ඝරබන්ධනෙන බන්ධිතුකාමා හුත්වා තස්ස ආරොචෙසුං. සො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පබ්බජිතභාවං සුත්වා ‘‘මය්හං ජෙට්ඨභාතා අය්‍යො උපතිස්සො ඉමං විභවං ඡඩ්ඩෙත්වා පබ්බජිතො, තෙන වන්තං ඛෙළපිණ්ඩං කථාහං අනුභවිස්සාමී’’ති ජාතසංවෙගො පාසං අනුපගච්ඡමානමිගො විය ඤාතකෙ වඤ්චෙත්වා හෙතුසම්පත්තියා චොදියමානො භික්ඛූනං සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මසෙනාපතිනො කනිට්ඨභාවං නිවෙදෙත්වා අත්තනො පබ්බජ්ජාය ඡන්දං ආරොචෙසි. භික්ඛූ තං පබ්බාජෙත්වා පරිපුණ්ණවීසතිවස්සං උපසම්පාදෙත්වා කම්මට්ඨානෙ නියොජෙසුං. සො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඛදිරවනං පවිසිත්වා විස්සමන්තො ඝටෙන්තො වායමන්තො ඤාණස්ස පරිපාකං ගතත්තා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අරහා අහොසි. සො අරහා හුත්වා සත්ථාරං ධම්මසෙනාපතිඤ්ච වන්දිතුං සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය නික්ඛමිත්වා අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං පත්වා ජෙතවනං පවිසිත්වා සත්ථාරං ධම්මසෙනාපතිඤ්ච වන්දිත්වා කතිපාහං ජෙතවනෙ විහාසි. අථ නං සත්ථා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ආරඤ්ඤකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි – ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ආරඤ්ඤකානං යදිදං රෙවතො’’ති (අ. නි. 1.198, 203).

他从此开始积累福德，在天界与人间轮回流转，享受两种福报后，在此佛陀出世时，生于摩揭陀国(Magadha)纳拉咖村(Nālaka)，一位名叫鲁帕舍利（Rūpasārī）的婆罗门女的腹中。当他长大成人时，父母想用家庭生活束缚他，便将此事告知于他。他听闻舍利弗长老出家的事迹后，心生悚惧：“我的长兄伍巴谛萨尊者舍弃了这等财富而出家，我怎能去享用他所吐出的唾沫团呢？”他如同避开罗网的鹿一般，巧妙地避开亲属，在因缘成熟的催促下，来到比丘们跟前，告知他们自己是法将的弟弟，并表明了想要出家的意愿。比丘们为他剃度，在他年满二十岁时为他授具足戒，然后指导他业处。他领受业处后，进入佉提罗林(Khadiravana)，安住、精进、勤奋，由于智慧成熟，不久就证得六神通，成为阿罗汉。成为阿罗汉后，为了礼拜世尊与法将，他整理好坐卧具，取了衣钵出发，次第抵达舍卫城(Sāvatthī)，进入祇陀林，顶礼世尊与法将后，在祇陀林住了数日。其后，世尊坐在圣众当中，将他立为林居比丘中的第一位：“诸比丘，于我声闻比丘中，林居者，此即瑞瓦达(Revata)第一。”

628. එවං [Pg.343] එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ගඞ්ගා භාගීරථීතිආදිමාහ. තත්ථ ගඞ්ගාති ගායමානා ඝොසං කුරුමානා ගච්ඡතීති ගඞ්ගා. අථ වා ගො වුච්චති පථවී, තස්මිං ගතා පවත්තාති ගඞ්ගා. අනොතත්තදහං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ගතට්ඨානෙ ආවට්ටගඞ්ගාති ච පබ්බතමත්ථකෙන ගතට්ඨානෙ බහලගඞ්ගාති ච තිරච්ඡානපබ්බතං විජ්ඣිත්වා ගතට්ඨානෙ උමඞ්ගගඞ්ගාති ච තතො බහලපබ්බතං පහරිත්වා පඤ්චයොජනං ආකාසෙන ගතට්ඨානෙ ආකාසගඞ්ගාති ච තස්සා පතිතට්ඨානං භින්දිත්වා ජාතං පඤ්ච යොජනං පොක්ඛරණීකූලං භින්දිත්වා තත්ථ පන පඤ්චඞ්ගුලි විය පඤ්ච ධාරා හුත්වා ගඞ්ගා යමුනා සරභූ මහී අචිරවතීති පඤ්ච නාමා හුත්වා ජම්බුදීපං පඤ්ච භාගං පඤ්ච කොට්ඨාසං කත්වා පඤ්ච භාගෙ පඤ්ච කොට්ඨාසෙ ඉතා ගතා පවත්තාති භාගීරථී. ගඞ්ගා ච සා භාගීරථී චෙති ගඞ්ගාභාගීරථී. ‘‘භාගීරථී ගඞ්ගා’’ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං පුබ්බචරියවසෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. හිමවන්තා පභාවිතාති සත්තෙ හිංසති සීතෙන හනති මථෙති ආලොළෙතීති හිමො, හිමො අස්ස අත්ථීති හිමවා, තතො හිමවන්තතො පට්ඨාය පභාවිතා පවත්තා සන්දමානාති හිමවන්තපභාවිතා. කුතිත්ථෙ නාවිකො ආසින්ති තස්සා ගඞ්ගාය චණ්ඩසොතසමාපන්නෙ විසමතිත්ථෙ කෙවට්ටකුලෙ උප්පන්නො නාවිකො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. ඔරිමෙ ච තරිං අහන්ති සම්පත්තසම්පත්තමනුස්සෙ පාරිමා තීරා ඔරිමං තීරං අහං තරිං තාරෙසින්ති අත්ථො.

628. 如此到达此最上之位后，忆念自己过去之业，以喜悦和欣喜宣说自己的往昔本行，说出“恒河、跋吉罗替”等偈。其中，“恒河”（Gaṅgā）是因其流动时发出吟唱般的声音而得名。又，“go”意为地，因其于地而行，故名“Gaṅgā”。它三次右绕阿耨达池（Anotatta）后流过之处，称为“旋流恒河”；流经山顶之处，称为“洪流恒河”；穿透横山之处，称为“隧道恒河”；之后冲击大山，在空中流淌五由旬之处，称为“虚空恒河”；其落下之处冲破地面，形成五由旬的莲池，再冲破池岸，于彼处如五指般分成五条水流，名为恒河、亚穆纳（Yamunā）、萨拉布（Sarabhū）、摩醯（Mahī）、阿致罗筏底（Aciravatī），将瞻部洲（Jambudīpa）分为五个部分、五个区域，流经此五部分、五区域，故名“跋吉罗替”（Bhāgīrathī）。既是恒河，又是跋吉罗替，故为“恒河跋吉罗替”。当知，本应说“跋吉罗替恒河”，为使偈颂音律顺畅，乃依古师之说而作此言。“从雪山（Himavantā）流出”者，谓：以寒冷伤害、杀害、折磨、搅扰众生，故为“himo”（寒）；有此“himo”，故为“himavā”（有寒者），从此雪山开始流出、流动、奔涌，故为“从雪山流出”。“于恶渡口为船夫”者，义谓：在那恒河湍急的危险渡口，我生于船夫（kevaṭṭa）家，曾是一名船夫（nāviko）。“我亦渡此岸”者，义谓：我将已抵达的众人从彼岸渡至此岸。

629. පදුමුත්තරො නායකොති ද්විපදානං උත්තමො සත්තෙ නිබ්බානං නායකො පාපනකො පදුමුත්තරබුද්ධො මම පුඤ්ඤසම්පත්තිං නිප්ඵාදෙන්තො. වසීසතසහස්සෙහි ඛීණාසවසතසහස්සෙහි ගඞ්ගාසොතං තරිතුං තිත්ථං පත්තොති සම්බන්ධො.

629. “莲花上佛(Padumuttara)为导师”，即两足中尊，引导有情至涅槃，为圆满我福德资粮的莲花上佛，与十万得自在的漏尽者为渡恒河之流而抵达渡口，此为关联。

630. බහූ නාවා සමානෙත්වාති සම්පත්තං තං සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වා වඩ්ඪකීහි සුට්ඨු සඞ්ඛතං කතං නිප්ඵාදිතං බහූ නාවායො සමානෙත්වා ද්වෙ ද්වෙ නාවායො එකතො කත්වා තස්සා නාවාය උපරි මණ්ඩපඡදනං කත්වා නරාසභං පදුමුත්තරසම්බුද්ධං පටිමානිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

630. “聚集众多船只”：见到那位已抵达的正自觉者后，（我）召集了许多由工匠精心整治、制作、完成的船，将船两两并合，在船上建造亭阁华盖，以恭敬心供养人中之雄(narāsabha)、莲花上(Padumuttara)正自觉者，此为其义。

631. ආගන්ත්වාන [Pg.344] ච සම්බුද්ධොති එවං සඞ්ඝටිතාය නාවාය තත්ථ ආගන්ත්වාන තඤ්ච නාවකං නාවමුත්තමං ආරුහීති සම්බන්ධො. වාරිමජ්ඣෙ ඨිතො සත්ථාති නාවමාරූළ්හො සත්ථා ගඞ්ගාජලමජ්ඣෙ ඨිතො සමානො ඉමා සොමනස්සපටිසංයුත්තගාථා අභාසථ කථෙසීති සම්බන්ධො.

631. “正自觉者前来后”：正自觉者前来，登上了那艘如此连接而成的最胜之船，此为关联。“导师立于水中央”：意思是，已登上船的导师，立于恒河水中央时，说了这些与喜悦相应的偈颂，此为关联。

632. යො සො තාරෙසි සම්බුද්ධන්ති යො සො නාවිකො ගඞ්ගාසොතාය සම්බුද්ධං අතාරෙසි. සඞ්ඝඤ්චාපි අනාසවන්ති න කෙවලමෙව සම්බුද්ධං තාරෙසි, අනාසවං නික්කිලෙසං සඞ්ඝඤ්චාපි තාරෙසීති අත්ථො. තෙන චිත්තපසාදෙනාති තෙන නාවාපාජනකාලෙ උප්පන්නෙන සොමනස්සසහගතචිත්තපසාදෙන දෙවලොකෙ ඡසු කාමසග්ගෙසු රමිස්සති දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිස්සතීති අත්ථො.

632. “是彼渡了正自觉者”：即那位船夫使正自觉者渡过了恒河之流。“以及无漏之僧团”：意为不仅渡了正自觉者，也渡了无漏、无烦恼的僧团。“以彼净信心”：意为以其驾船时生起的、与喜悦相应的净信心，他将在天界、六欲天中欢娱，享受天界福报，此为其义。

633. නිබ්බත්තිස්සති තෙ බ්‍යම්හන්ති දෙවලොකෙ උප්පන්නස්ස තෙ තුය්හං බ්‍යම්හං විමානං සුකතං සුට්ඨු නිබ්බත්තං නාවසණ්ඨිතං නාවාසණ්ඨානං නිබ්බත්තිස්සති පාතුභවිස්සතීති අත්ථො. ආකාසෙ පුප්ඵඡදනන්ති නාවාය උපරිමණ්ඩපකතකම්මස්ස නිස්සන්දෙන සබ්බදා ගතගතට්ඨානෙ ආකාසෙ පුප්ඵඡදනං ධාරයිස්සතීති සම්බන්ධො.

633. “你的天宫将生起”：意为生于天界的你，将会出现一座善造、庄严、船形的天宫，此为其义。“空中花盖”：由于在船上建造亭阁之业的果报，无论去往何处，空中都将恒持花盖，此为关联。

634. අට්ඨපඤ්ඤාසකප්පම්හීති ඉතො පුඤ්ඤකරණකාලතො පට්ඨාය අට්ඨපණ්ණාසකප්පං අතික්කමිත්වා නාමෙන තාරකො නාම චක්කවත්තී ඛත්තියො චාතුරන්තො චතූසු දීපෙසු ඉස්සරො විජිතාවී ජිතවන්තො භවිස්සතීති සම්බන්ධො. සෙසගාථා උත්තානත්ථාව.

634. “于五十八劫时”者：从行此福业之时算起，经过五十八劫，他将成为一位名为塔拉卡（Tāraka）的刹帝利转轮王，为四洲之主、胜利的征服者，此为关联。其余偈颂意义显明。

637. රෙවතො නාම නාමෙනාති රෙවතීනක්ඛත්තෙන ජාතත්තා ‘‘රෙවතො’’ති ලද්ධනාමො බ්‍රහ්මබන්ධු බ්‍රාහ්මණපුත්තභූතො භවිස්සති බ්‍රාහ්මණකුලෙ උප්පජ්ජිස්සතීති අත්ථො.

637. “名为瑞瓦达”者：因于瑞瓦蒂（Revatī）星宿下出生，故得名“瑞瓦达”。他将为梵天之裔，即婆罗门之子，此即意谓他将出生于婆罗门家族。

639. නිබ්බායිස්සතිනාසවොති නික්කිලෙසො ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බායිස්සති.

639. “无漏者将寂灭”者，即断尽烦恼，以五蕴般涅槃而寂灭。

640. වීරියං මෙ ධුරධොරය්හන්ති එවං පදුමුත්තරෙන භගවතා බ්‍යාකතො අහං කමෙන පාරමිතාකොටිං පත්වා මෙ මය්හං වීරියං අසිථිලවීරියං ධුරධොරය්හං ධුරවාහං ධුරාධාරං යොගෙහි ඛෙමස්ස නිබ්භයස්ස නිබ්බානස්ස අධිවාහනං [Pg.345] ආවහනං අහොසීති අත්ථො. ධාරෙමි අන්තිමං දෙහන්ති ඉදානාහං සම්මාසම්බුද්ධසාසනෙ පරියොසානසරීරං ධාරෙමීති සම්බන්ධො.

640. “我之精进荷负重担”者：我乃蒙莲花上佛(Padumuttara)世尊如是授记者，次第抵达波罗蜜之顶点。我之精进，为不松懈之精进，能荷负、能引拉、能支撑重担，已成达于离轭、安稳、无畏之涅槃的运载工具，此即其义。“我持最后身”者，意即我现在于正等觉教法中，持此最终之身，此为关联。

සො අපරභාගෙ අත්තනො ජාතගාමං ගන්ත්වා ‘‘චාලා, උපචාලා, සීසූපචාලා’’ති තිස්සන්නං භගිනීනං පුත්තෙ ‘‘චාලා, උපචාලා, සීසූපචාලා’’ති තයො භාගිනෙය්‍යෙ ආනෙත්වා පබ්බාජෙත්වා කම්මට්ඨානෙ නියොජෙසි. තෙ කම්මට්ඨානං අනුයුත්තා විහරිංසු.

后来，他回到自己的出生村，将其三位姐妹之子，即名为遮罗(Cālā)、邬巴嘉娜(Upacālā)、尸须邬巴嘉娜(Sīsūpacālā)的三位外甥带来，让他们出家，并指导他们业处。他们便安住于业处，精勤修习。

තස්මිඤ්ච සමයෙ ථෙරස්ස කොචිදෙව ආබාධො උප්පන්නො, තං සුත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරො – ‘‘රෙවතස්ස ගිලානපුච්ඡනං අධිගමපුච්ඡනඤ්ච කරිස්සාමී’’ති උපගඤ්ඡි. රෙවතත්ථෙරො ධම්මසෙනාපතිං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා තෙසං සාමණෙරානං සතුප්පාදවසෙන ඔවදියමානො චාලෙතිගාථං අභාසිත්ථ. තත්ථ චාලෙ උපචාලෙ සීසූපචාලෙති තෙසං ආලපනං. චාලා, උපචාලා, සීසූපචාලාති හි ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන ලද්ධනාමා තයො දාරකා පබ්බජිතාපි තථා වොහරිය්‍යන්ති. ‘‘චාලී, උපචාලී, සීසූපචාලීති තෙසං නාමානී’’ති ච වදන්ති. යදත්ථං ‘‘චාලෙ’’තිආදිනා ආමන්තනං කතං, තං දස්සෙන්තො ‘‘පතිස්සතා නු ඛො විහරථා’’ති වත්වා තත්ථ කාරණං ආහ – ‘‘ආගතො වො වාලං විය වෙධී’’ති. පතිස්සතාති පතිස්සතිකා. ඛොති අවධාරණෙ. ආගතොති ආගඤ්ඡි. වොති තුම්හාකං. වාලං විය වෙධීති වාලවෙධි විය. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – තික්ඛජවනනිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය වාලවෙධිරූපො සත්ථුකප්පො තුම්හාකං මාතුලත්ථෙරො ආගතො, තස්මා සමණසඤ්ඤං උපට්ඨපෙත්වා සතිසම්පජඤ්ඤයුත්තා එව හුත්වා විහරථ, යථාධිගතෙ විහාරෙ අප්පමත්තා භවථාති.

那时，长老生了某种病。舍利弗(Sāriputta)长老听闻后，心想：“我要去探望瑞瓦达(Revata)，并询问他的证悟。”于是便前去。瑞瓦达长老远远看见法将前来，为了让那些沙弥生起正念而教诫他们，便诵出以‘查勒’为首的偈颂。其中‘查勒(Cāle)、邬巴嘉娜(Upacāle)、悉苏巴查勒(Sīsūpacāle)’是（对沙弥）的称呼。原来，查拉(Cālā)、邬巴嘉娜(Upacālā)、悉苏巴查拉(Sīsūpacālā)这三个童子，是以女性化的名字命名的，即使出家后也仍然这样称呼。也有人说他们的名字是‘查莉(Cālī)、邬巴嘉莉(Upacālī)、悉苏巴查莉(Sīsūpacālī)’。为了说明为何以‘查勒’等称呼他们，长老说道：‘你们要保持正念而住啊！’并说明理由：‘你们那如射毛者一般的人来了！’（此中）‘具念者(patissatā)’即是‘具足正念者(patissatikā)’。‘kho’是决断词。‘已来(āgato)’即是‘已到(āgañchi)’。‘你们的(vo)’即是‘你们的(tumhākaṃ)’。‘如射毛者(vālaṃ viya vedhī)’即是‘如同射毛者(vālavedhi viya)’。此处的简要义理是：你们的舅父长老，因其智慧锐利、迅疾、具穿透力，而如射毛者一般，又堪比导师，他已经来了。因此，你们要建立起沙门之想，具足念与正知而住，对自己所证得的境界，当不放逸。

තං සුත්වා තෙ සාමණෙරා ධම්මසෙනාපතිස්ස පච්චුග්ගමනාදිවත්තං කත්වා උභින්නං මාතුලත්ථෙරානං පටිසන්ථාරවෙලායං නාතිදූරෙ සමාධිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදිංසු. ධම්මසෙනාපති රෙවතත්ථෙරෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා උට්ඨායාසනා තෙ සාමණෙරෙ උපසඞ්කමි. තෙ තථා කාලපරිච්ඡෙදස්ස කතත්තා ථෙරෙ උපසඞ්කමන්තෙ උට්ඨහිත්වා වන්දිත්වා අට්ඨංසු. ථෙරො – ‘‘කතරකතරවිහාරෙන විහරථා’’ති පුච්ඡිත්වා තෙහි ‘‘ඉමාය ඉමායා’’ති වුත්තෙ දාරකෙපි එවං විනෙන්තො – ‘‘මය්හං භාතිකො සච්චවාදී වත [Pg.346] ධම්මස්ස අනුධම්මචාරි’’න්ති ථෙරං පසංසන්තො පක්කාමි. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

沙弥们听后，为法将行迎接等义务，在两位舅父长老寒暄之际，于不远处入定而坐。法将与瑞瓦达长老寒暄后，从座位起身走向那些沙弥。因已设定好时间，故当长老走近时，沙弥们便起身敬礼而立。长老问道：“你们以何等安住而住？”当他们回答“以此等安住”时，长老便如教导孩童般，赞叹瑞瓦达长老道：“我的兄弟真是说谛语者，是随法行者啊！”然后便离开了。其余部分意义显明。

ඛදිරවනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

金合欢林瑞瓦达长老传释义终。

3-10. ආනන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3-10. 阿难长老传释义

ආරාමද්වාරා නික්ඛම්මාතිආදිකං ආයස්මතො ආනන්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ සත්ථු වෙමාතිකභාතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සුමනොතිස්ස නාමං අහොසි. පිතා පනස්ස නන්දරාජා නාම. සො අත්තනො පුත්තස්ස සුමනකුමාරස්ස වයප්පත්තස්ස හංසවතීනගරතො වීසයොජනසතෙ ඨානෙ භොගනගරං අදාසි. සො කදාචි කදාචි ආගන්ත්වා සත්ථාරඤ්ච පිතරඤ්ච පස්සති. තදා රාජා සත්ථාරඤ්ච සතසහස්සපරිමාණං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච සයමෙව සක්කච්චං උපට්ඨහි, අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාතුං න දෙති.

“从园林门出”等颂为具寿阿难长老的本生事迹。他亦曾在过去诸佛座下已积功德，于一一世中，积累能导向解脱的福德。在莲花上佛(Padumuttara)住世时，他生于天鹅城(Haṃsavatī)，为世尊的异母兄弟，名为须摩那(Sumana)。其父名为难陀王(Nandarājā)。当须摩那王子成年时，国王从天鹅城外一百由旬处，赐予他一座富城。他时常回来拜见导师与父王。当时，国王亲自恭敬地承事导师及十万比丘僧团，不让其他人有机会承事。

තෙන සමයෙන පච්චන්තො කුපිතො අහොසි. කුමාරො තස්ස කුපිතභාවං රඤ්ඤො අනාරොචෙත්වා සයමෙව තං වූපසමෙසි. තං සුත්වා රාජා තුට්ඨමානසො ‘‘වරං තෙ තාව දම්මි, ගණ්හාහී’’ති ආහ. කුමාරො ‘‘සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච තෙමාසං උපට්ඨහන්තො ජීවිතං අවඤ්ඣං කාතුං ඉච්ඡාමී’’ති ආහ. ‘‘එතං න සක්කා, අඤ්ඤං වදෙහී’’ති. ‘‘දෙව, ඛත්තියානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථි, එතං මෙ දෙහි, න මය්හං අඤ්ඤෙනත්ථො, සචෙ සත්ථා අනුජානාති, දින්නමෙවා’’ති. සො ‘‘සත්ථු චිත්තං ජානිස්සාමී’’ති විහාරං ගතො. තෙන ච සමයෙන භගවා ගන්ධකුටිං පවිට්ඨො හොති. සො භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, භගවන්තං දස්සනාය ආගතො, දස්සෙථ ම’’න්ති. භික්ඛූ ‘‘සුමනො නාම ථෙරො සත්ථු උපට්ඨාකො, තස්ස සන්තිකං ගච්ඡාහී’’ති ආහංසු. සො ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘සත්ථාරං, භන්තෙ, දස්සෙථා’’ති ආහ. අථ ථෙරො තස්ස පස්සන්තස්සෙව පථවියං නිමුජ්ජිත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘රාජපුත්තො, භන්තෙ, තුම්හාකං දස්සනාය ආගතො’’ති ආහ. ‘‘තෙන හි භික්ඛු බහි ආසනං [Pg.347] පඤ්ඤපෙහී’’ති. ථෙරො පුනපි බුද්ධාසනං ගහෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං නිමුජ්ජිත්වා තස්ස පස්සන්තස්ස බහිපරිවෙණෙ පාතුභවිත්වා ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙසි. කුමාරො තං දිස්වා ‘‘මහන්තො වතායං භික්ඛූ’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි.

当时，边境发生动乱。王子未将动乱之事告知国王，便亲自将其平息。国王听闻此事，心生欢喜，说道：“我给你一个赏赐，你收下吧。”王子说：“我希望能供养导师与比丘僧伽三个月，令此生不虚度。”国王说：“这不行，换一个吧。”王子说：“陛下，刹帝利无二言，请将此赏赐给我，我别无所求。倘若导师允许，便等同赐予了。”于是王子心想：“我当了知导师的心意”，便前往寺院。当时，世尊已进入香孤邸(gandhakuṭi)。王子走近众比丘说：“尊者们，我为拜见世尊而来，请让我见他。”众比丘说：“有位名叫须摩那(Sumana)的长老是导师的侍者，你到他那里去吧。”他便去到长老那里说：“尊者，请让我拜见导师。”于是，长老就在王子眼前遁入地中，来到世尊面前说：“世尊，王子为拜见您而来。”世尊说：“比丘，在外面准备一个座位吧。”长老又拿起佛陀的座位，在香孤邸内遁入，于王子眼前出现在外面的庭院中，在香孤邸庭院铺设了座位。王子见到此景，心想：“这位比丘真是伟大啊！”

භගවාපි ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. රාජපුත්තො සත්ථාරං වන්දිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ, ථෙරො තුම්හාකං සාසනෙ වල්ලභො මඤ්ඤෙ’’ති? ‘‘ආම, කුමාර, වල්ලභො’’ති. ‘‘කිං කත්වා, භන්තෙ, එස වල්ලභො’’ති? ‘‘දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා’’ති. ‘‘භගවා, අහම්පි අයං ථෙරො විය අනාගතෙ බුද්ධසාසනෙ වල්ලභො හොතුකාමො’’ති සො බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සත්තාහං ඛන්ධාවාරෙ භත්තං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ, ‘‘භන්තෙ, මයා පිතු සන්තිකා තුම්හාකං තෙමාසං පටිජග්ගනවරො ලද්ධො, තෙමාසං මෙ වස්සාවාසං අධිවාසෙථා’’ති වත්වා සත්ථු අධිවාසනං විදිත්වා සපරිවාරං භගවන්තං ගහෙත්වා යොජනෙ යොජනෙ සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච වසනානුච්ඡවිකෙ විහාරෙ කාරෙත්වා තත්ථ තත්ථ වසාපෙන්තො අත්තනො වසනට්ඨානසමීපෙ සතසහස්සෙන කීතෙ සොභනනාමකෙ උය්‍යානෙ සතසහස්සෙන කාරිතං විහාරං පවෙසාපෙත්වා –

世尊亦从香孤邸出来，坐于备妥之座。王子礼敬导师，问候后说：“尊者，我以为这位长老在您的教法中是亲近者吧？”“是的，王子，是亲近者。”“尊者，他作了什么而成为亲近者？”“作了布施等福德。”“世尊，我也愿如这位长老一般，在未来佛陀的教法中成为亲近者。”于是他为以佛陀为首的僧团，在驻营处供养了七天的饮食。第七天时，他说：“尊者，我已从父亲处，求得在三个月内供养您的许可，请您接受我三个月的雨安居。”得知导师应允后，他便迎请世尊及其眷属，每隔一由旬，便为导师和比丘僧团建造适于居住的精舍，让他们在各处安住。又在自己住所附近，以十万（金钱）购得名为妙好（Sobhana）的园林，再以十万（金钱）建造精舍，迎请世尊入住——

‘‘සතසහස්සෙන මෙ කීතං, සතසහස්සෙන කාරිතං;

සොභනං නාම උය්‍යානං, පටිග්ගණ්හ මහාමුනී’’ති. –

“我以十万（金钱）购此园，复以十万建精舍；此名妙好之园林，大牟尼，请您纳受！”

උදකං පාතෙසි. සො වස්සූපනායිකදිවසෙ සත්ථු මහාදානං පවත්තෙත්වා ‘‘ඉමිනා නීහාරෙන දානං දදෙය්‍යාථා’’ති පුත්තදාරෙ අමච්චෙ ච දානෙ කිච්චකරණෙ ච නියොජෙත්වා සයං සුමනත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානසමීපෙයෙව වසන්තො එවං අත්තනො වසනට්ඨානෙ සත්ථාරං තෙමාසං උපට්ඨහි. උපකට්ඨාය පන පවාරණාය ගාමං පවිසිත්වා සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පාදමූලෙ තිචීවරෙ ඨපෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘භන්තෙ, යදෙතං මයා ඛන්ධාවාරතො පට්ඨාය පුඤ්ඤං කතං, න තං සක්කසම්පත්තිආදීනං අත්ථාය කතං, අථ ඛො අහම්පි සුමනත්ථෙරො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස උපට්ඨාකො වල්ලභො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායතං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

他倾注了功德水。于雨安居开始之日，他向导师行大布施，并嘱咐妻儿及大臣们：“你们当以此法行布施。”他自己则住在须摩那长老(Sumanatthera)的住所附近，于自己的住处侍奉导师三个月。待自恣日临近，他进入村庄，举行了为期七日的大布施。第七日，他将三衣置于导师与比丘僧团足前，顶礼后发愿道：“尊者，我自营地以来所作的此福德，非为获得帝释之成就等，而是愿我将来亦能如须摩那长老一般，成为某位佛陀的亲近侍者。”导师见其愿无障碍，便为他授记后离去。

සො [Pg.348] තස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වස්සසතසහස්සං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො පරම්පි තත්ථ තත්ථ භවෙ උළාරානි පුඤ්ඤකම්මානි උපචිනිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපභගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා එකස්ස ථෙරස්ස පිණ්ඩාය චරතො පත්තග්ගහණත්ථං උත්තරසාටකං කත්වා පූජං අකාසි. පුන සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො බාරාණසිරාජා හුත්වා අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා තෙ භොජෙත්වා අත්තනො මඞ්ගලුය්‍යානෙ අට්ඨ පණ්ණසාලායො කාරෙත්වා තෙසං නිසීදනත්ථාය අට්ඨ සබ්බරතනමයපීඨෙ චෙව මණිආධාරකෙ ච පටියාදෙත්වා දසවස්සසහස්සානි උපට්ඨානං අකාසි, එතානි පාකටානි.

在那佛陀出世期间，他于十万年间修诸福德，此后亦在各处轮回中积累诸多殊胜福业，于天人之间轮转。到了迦叶(Kassapa)世尊之时，他出生于一良善之家，待有识之年，为供养一位行乞的长老，便将自己的上衣作为接钵之布而行供养。之后，他投生天界，从彼处死后，成为波罗奈(Bārāṇasī)国王，见到八位辟支佛，便供养他们饮食，并在自己的御花园中建造了八间叶茅屋。为供他们安坐，又准备了八张众宝所成之座及摩尼宝基座，如是侍奉了一万年。这些事迹是众所周知的。

කප්පසතසහස්සං පන තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අම්හාකං බොධිසත්තෙන සද්ධිං තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො අමිතොදනසක්කස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සබ්බෙ ඤාතකෙ ආනන්දිතෙ කරොන්තො ජාතොති ආනන්දොත්වෙව නාමං ලභි. සො අනුක්කමෙන වයප්පත්තො කතාභිනික්ඛමනෙ සම්මාසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ පඨමං කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා තතො නික්ඛමන්තෙ භගවති තස්ස පරිවාරත්ථං පබ්බජිතුං නික්ඛමන්තෙහි භද්දියාදීහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ආයස්මතො පුණ්ණස්ස මන්තාණිපුත්තස්ස සන්තිකෙ ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

其于十万劫中，在在处处之生存中积集福德，与我等菩萨一同生于兜率天(Tusitapure)，从彼处死后，生于释迦族无尽饭(Amitodana)之家。因其出生时令所有亲族欢喜，故得名为阿难(Ānanda)。彼次第成年。世尊成就出离、证得正等觉、转无上法轮，初次前往迦毗罗卫(Kapilavatthu)后，当世尊从彼处离去时，彼为作世尊之侍从而出家，与跋提(Bhaddiya)等人一同离家，于世尊座下出家。其后不久，于具寿富楼那·弥多罗尼子(Puṇṇa Mantāṇiputta)座下听闻法说，安住于预流果。

තෙන ච සමයෙන භගවතො පඨමබොධියං වීසතිවස්සානි අනිබද්ධා උපට්ඨාකා අහෙසුං. එකදා නාගසමාලො පත්තචීවරං ගහෙත්වා විචරති, එකදා නාගිතො, එකදා උපවානො, එකදා සුනක්ඛත්තො, එකදා චුන්දො සමණුද්දෙසො, එකදා සාගතො, එකදා මෙඝියො, තෙ යෙභුය්‍යෙන සත්ථු චිත්තං නාරාධයිංසු. අථෙකදිවසං භගවා ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිසින්නො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අහං, භික්ඛවෙ, ඉදානි මහල්ලකො එකච්චෙ භික්ඛූ ‘ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමී’ති වුත්තෙ අඤ්ඤෙන මග්ගෙන ගච්ඡන්ති, එකච්චෙ මය්හං පත්තචීවරං භූමියං නික්ඛිපන්ති, මය්හං නිබද්ධුපට්ඨාකං එකං භික්ඛුං විජානථා’’ති. තං සුත්වා භික්ඛූනං ධම්මසංවෙගො උදපාදි. අථායස්මා සාරිපුත්තො උට්ඨාය භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හෙ උපට්ඨහිස්සාමී’’ති ආහ. තං භගවා පටික්ඛිපි. එතෙනුපායෙන මහාමොග්ගල්ලානං ආදිං කත්වා සබ්බෙ මහාසාවකා ‘‘අහං උපට්ඨහිස්සාමි[Pg.349], අහං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති උට්ඨහිංසු ඨපෙත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං. තෙපි භගවා පටික්ඛිපි.

其时，世尊初证菩提后二十年间，并无常随侍者。一时，是那伽萨摩罗(Nāgasamāla)长老持衣钵随行；一时，是那吉达(Nāgita)；一时，是优波婆那(Upavāṇa)；一时，是善星(Sunakkhatta)；一时，是纯陀(Cunda)沙弥；一时，是萨咖达(Sāgata)；一时，是梅吉亚(Meghiya)。彼等大多未能令导师心悦。于是一日，世尊于香室院中，坐于备妥之胜佛座上，为比丘僧众围绕，告诸比丘言：“诸比丘，我今已老。有诸比丘，我言“由此道去”，彼等偏向他道；有者将我衣钵置于地上。你们当为我觅一常随侍者比丘。”闻此，诸比丘生起法之悚动。时，具寿舍利弗(Sāriputta)起座，礼敬世尊已，白言：“世尊，我愿侍奉您。”世尊拒绝之。如是，以大目犍连(Mahāmoggallāna)为首，除具寿阿难(Ānanda)外，所有大弟子皆起座言：“我愿侍奉，我愿侍奉。”世尊亦皆拒绝之。

ආනන්දො පන තුණ්හීයෙව නිසීදි. අථ නං භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘ආවුසො, ත්වම්පි සත්ථු උපට්ඨාකට්ඨානං යාචාහී’’ති. ‘‘යාචිත්වා ලද්ධුපට්ඨානං නාම කීදිසං හොති? සචෙ රුච්චති, සත්ථා සයමෙව වක්ඛතී’’ති. අථ භගවා – ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආනන්දො අඤ්ඤෙහි උස්සාහෙතබ්බො, සයමෙව ජානිත්වා මං උපට්ඨහිස්සතී’’ති ආහ. තතො භික්ඛූ ‘‘උට්ඨෙහි, ආවුසො ආනන්ද, සත්ථාරං උපට්ඨාකට්ඨානං යාචාහී’’ති ආහංසු. ථෙරො උට්ඨහිත්වා ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, භගවා අත්තනා ලද්ධං පණීතං චීවරං න දස්සති, පණීතං පිණ්ඩපාතං න දස්සති, එකගන්ධකුටියං වසිතුං න දස්සති, නිමන්තනං ගහෙත්වා න ගමිස්සති, එවාහං භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති ආහ. ‘‘එත්තකෙ ගුණෙ ලභතො සත්ථු උපට්ඨානං කො භාරො’’ති උපවාදමොචනත්ථං ඉමෙ චත්තාරො පටික්ඛෙපා, ‘‘සචෙ, භන්තෙ, භගවා මයා ගහිතං නිමන්තනං ගමිස්සති, සචාහං දෙසන්තරතො ආගතාගතෙ තාවදෙව දස්සෙතුං ලභාමි, යදා මෙ කඞ්ඛා උප්පජ්ජති, තාවදෙව භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡිතුං ලභාමි, සචෙ භගවා පරම්මුඛා දෙසිතං ධම්මං පුන මය්හං බ්‍යාකරිස්සසි, එවාහං භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමි’’. ‘‘එත්තකම්පි සත්ථු සන්තිකෙ අනුග්ගහං න ලභතී’’ති උපවාදමොචනත්ථඤ්චෙව ධම්මභණ්ඩාගාරිකභාවපරිපූරණත්ථඤ්ච ඉමා චතස්සො යාචනාති ඉමෙ අට්ඨ වරෙ ගහෙත්වා නිබද්ධුපට්ඨාකො අහොසි. තස්සෙව ඨානන්තරස්ස අත්ථාය කප්පසතසහස්සං පූරිතානං පාරමීනං ඵලං පාපුණි.

阿难则默然静坐。于是比丘们对他说：“贤友，你也应当请求担任侍者之位。”“请求而得的侍者之位，会是怎样呢？若世尊乐意，他自会言说。”于是世尊说道：“诸比丘，阿难不应由他人劝请，他自会知时前来侍奉我。”于是比丘们说道：“起来吧，贤友阿难，向世尊请求担任侍者之位。”长老起身说道：“尊者，若世尊不将自己所得的上等衣物给我，不将上等的食物给我，不允许我同住于一香室(gandhakuṭi)，不应我所接受的邀请前往，这样，我才侍奉世尊。”此乃为消除“获得如此多的利益，侍奉世尊又有何负担”的非议而提出的四项拒绝。“尊者，若世尊肯应我所接受的邀请，若我能随时引见从他方来的访客，若我生起疑惑时能即刻前往世尊处请问，若世尊能为我重述在我不在场时所说的法，这样，我才侍奉世尊。”此乃为消除“（作为侍者）竟连这点恩惠都无法从世尊处获得吗”的非议，并为圆满法宝总持者的身份而提出的四项请求。阿难尊者领受此八项特许后，成为了常随侍者。他证得了十万劫以来所圆满的诸波罗蜜的果实，正是为了这个特殊的职位。

සො උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසබලං දුවිධෙන උදකෙන තිවිධෙන දන්තකට්ඨෙන හත්ථපාදපරිකම්මෙන පිට්ඨිපරිකම්මෙන ගන්ධකුටිපරිවෙණසම්මජ්ජනෙනාති එවමාදීහි කිච්චෙහි උපට්ඨහන්තො – ‘‘ඉමාය නාම වෙලාය සත්ථු ඉදං නාම ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං නාම කාතුං වට්ටතී’’ති දිවසභාගං සන්තිකාවචරො හුත්වා රත්තිභාගෙ මහන්තං දණ්ඩදීපිකං ගහෙත්වා ගන්ධකුටිපරිවෙණං නවවාරෙ අනුපරියායති සත්ථරි පක්කොසන්තෙ පටිවචනදානාය, ථිනමිද්ධවිනොදනත්ථං. අථ නං සත්ථා ජෙතවනෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො අනෙකපරියායෙන පසංසිත්වා බහුස්සුතානං සතිමන්තානං ගතිමන්තානං ධිතිමන්තානං උපට්ඨාකානඤ්ච භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

自从得到侍者之位起，他就以二种水、三种齿木、手足按摩、背部按摩、清扫香室(gandhakuṭi)庭院等事来侍奉十力(Dasabala)。他心想：“此时导师应得此物，应做此事。”如是，白天亲近侍奉；夜晚则手持大火炬，于香室庭院周围巡视九次，为回应导师的召唤，亦为驱除昏沉与睡眠(thinamiddha)。后来，导师在祇陀林(Jetavana)中，于圣众之间安坐，以多种方式赞扬他多闻、具念、敏捷、具毅力，并将其置于众侍者比丘之首位。

එවං [Pg.350] සත්ථාරා පඤ්චසු ඨානෙසු එතදග්ගෙ ඨපිතො චතූහි අච්ඡරියබ්භූතධම්මෙහි සමන්නාගතො සත්ථු ධම්මකොසාරක්ඛො අයං මහාථෙරො සෙඛොව සමානො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙන භික්ඛූහි සමුත්තෙජිතො දෙවතාය ච සංවෙජිතො ‘‘ස්වෙයෙව ච දානි ධම්මසඞ්ගීති කාතබ්බා, න ඛො පන මෙතං පතිරූපං, ය්වායං සෙඛො සකරණීයො අසෙඛෙහි ථෙරෙහි සද්ධිං ධම්මං ගායිතුං සන්නිපාතං ගන්තු’’න්ති සඤ්ජාතුස්සාහො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා බහුදෙව රත්තිං විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො චඞ්කමෙ වීරියසමතං අලභිත්වා තතො විහාරං පවිසිත්වා සයනෙ නිසීදිත්වා සයිතුකාමො කායං ආවට්ටෙසි. අපත්තඤ්ච සීසං බිම්බොහනං, පාදා ච භූමිතො මුත්තමත්තා, එකස්මිං අන්තරෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චි, ඡළභිඤ්ඤො අහොසි.

如是，由导师于五处被置于第一，具足四种稀有未曾有法，是导师法藏的守护者。此大长老虽仍为学人(sekha)，当导师般涅槃后，为比丘们所激励，亦为天神所警醒，心想：“明日即当举行法结集(dhammasaṅgīti)，然此于我实不相宜，因我乃学人，尚有应作之事，不应与无学(asekha)长老们一同参与集会诵法。”于是生起精进，建立观(vipassanā)，彻夜修习。于经行处未能获得精进平衡，便进入精舍，坐于床上，欲卧而将身躺下。头未及枕，双足刚离地，于此瞬间，心无所取，从诸漏(āsava)中解脱，证得六神通(chaḷabhiññā)。

644. එවං ඡළභිඤ්ඤාදිගුණපටිමණ්ඩිතො උපට්ඨාකාදිගුණෙහි එතදග්ගට්ඨානං පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො ආරාමද්වාරා නික්ඛම්මාතිආදිමාහ. තත්ථ ආරාමද්වාරාති සබ්බසත්තානං ධම්මදෙසනත්ථාය විහාරද්වාරතො නික්ඛමිත්වා බහිද්වාරසමීපෙ කතමණ්ඩපමජ්ඣෙ සුපඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො පදුමුත්තරො නාම මහාමුනි සම්මාසම්බුද්ධො. වස්සන්තො අමතං වුට්ඨින්ති ධම්මදෙසනාමහාඅමතධාරාහි ධම්මවස්සං වස්සන්තො. නිබ්බාපෙසි මහාජනන්ති මහාජනස්ස චිත්තසන්තානගතකිලෙසග්ගිං නිබ්බාපෙසි වූපසමෙසි, මහාජනං නිබ්බානාමතපානෙන සන්තිං සීතිභාවං පාපෙසීති අත්ථො.

644. 如此，以六神通等功德庄严，凭借侍者等功德而达此最上之位，忆念自己过去之业，心怀喜悦，为开示往昔行传，而说“从寺门出”等偈。其中“从寺门”者，谓为一切有情说法，从寺院门而出，于外门附近所设帐幔中央，坐于善设之殊胜佛座上，彼乃莲花上佛(Padumuttara)、大牟尼、正自觉者。“降甘露雨”者，谓以说法之大甘露流，降大法雨。“令大众寂灭”者，谓熄灭大众心相续中之烦恼火，令其寂静；又谓令大众饮涅槃甘露，而达寂静、清凉之境。此其义也。

645. සතසහස්සං තෙ ධීරාති පරිවාරසම්පත්තිං දස්සෙන්තො ආහ. ඡහි අභිඤ්ඤාහි ඉද්ධිවිධාදිඤාණකොට්ඨාසෙහි සමන්නාගතා අනෙකසතසහස්සචක්කවාළෙසු ඛණෙන ගන්තුං සමත්ථාහි ඉද්ධීහි සමන්නාගතත්තා මහිද්ධිකාතෙ ධීරා සතසහස්සඛීණාසවා ඡායාව අනපායිනීති කත්ථචි අනපගතා ඡායා ඉව තං සම්බුද්ධං පදුමුත්තරං භගවන්තං පරිවාරෙන්ති පරිවාරෙත්වා ධම්මං සුණන්තීති අත්ථො.

645. “有十万智者”者，乃为显示眷属圆满而说。彼等具足六神通，即神变等智分；因具足能于一刹那间去往无数百千世界之神通，故为大神通者。彼等十万漏尽智者，如影随形，恒不远离，围绕彼莲花上佛(Padumuttara)、世尊，听闻正法。此其义也。

646. හත්ථික්ඛන්ධගතො ආසින්ති තදා භගවතො ධම්මදෙසනාසමයෙ අහං හත්ථිපිට්ඨෙ නිසින්නො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. සෙතච්ඡත්තං වරුත්තමන්ති පත්ථෙතබ්බං උත්තමං සෙතච්ඡත්තං මම මත්ථකෙ ධාරයන්තො හත්ථිපිට්ඨෙ [Pg.351] නිසින්නොති සම්බන්ධො. සුචාරුරූපං දිස්වානාති සුන්දරං චාරුං මනොහරරූපවන්තං ධම්මං දෙසියමානං සම්බුද්ධං දිස්වා මෙ මය්හං විත්ති සන්තුට්ඨි සොමනස්සං උදපජ්ජථ උප්පජ්ජතීති අත්ථො.

646. “我坐于象肩”者，谓彼时世尊说法之际，我坐于象背上。此其义也。“最上白伞”者，谓我头顶持此殊胜白伞，坐于象背上。此其关联。“得见妙相”者，谓得见正在说法、具足庄严、美妙、悦意色身之正自觉者，我心生起欢喜、满足与喜悦。此其义也。

647. ඔරුය්හ හත්ථික්ඛන්ධම්හාති තං භගවන්තං නිසින්නං දිස්වා හත්ථිපිට්ඨිතො ඔරුය්හ ඔරොහිත්වා නරාසභං නරවසභං උපගච්ඡිං සමීපං ගතොති අත්ථො. රතනමයඡත්තං මෙති රතනභූසිතං මෙ මය්හං ඡත්තං බුද්ධසෙට්ඨස්ස මත්ථකෙ ධාරයින්ති සම්බන්ධො.

647. “从象背而下”者，谓见彼世尊安坐，即从象背而下，趋近人中之雄，此为义。“我之宝伞”者，谓我以珍宝所饰之伞，与“为最胜佛陀持于顶上”相关联。

648. මම සඞ්කප්පමඤ්ඤායාති මය්හං පසාදෙන උප්පන්නං සඞ්කප්පං ඤත්වා ඉසීනං අන්තරෙ මහන්තභූතො සො පදුමුත්තරො භගවා. තං කථං ඨපයිත්වානාති තං අත්තනා දෙසියමානං ධම්මකථං ඨපෙත්වා මම බ්‍යාකරණත්ථාය ඉමා ගාථා අභාසථ කථෙසීති අත්ථො.

648. “知我意乐”者，谓彼莲花上佛(Padumuttara)世尊，了知我由净信而生之意乐，于诸仙人中最为伟大。“暂置彼说”者，谓暂置自己所宣说之法，为我授记而说此等偈颂，此为义。

649. කථන්ති චෙ? යො සොතිආදිමාහ. සොණ්ණාලඞ්කාරභූසිතං ඡත්තං යො සො රාජකුමාරො මෙ මත්ථකෙ ධාරෙසීති සම්බන්ධො. තමහං කිත්තයිස්සාමීති තං රාජකුමාරං අහං කිත්තයිස්සාමි පාකටං කරිස්සාමි. සුණොථ මම භාසතොති භාසන්තස්ස මම වචනං සුණොථ ඔහිතසොතා මනසි කරොථාති අත්ථො.

649. “云何说耶？”谓说“彼持伞者”等偈。“以黄金庄严修饰之伞，乃彼王子为我持于顶上”，此为关联。“我将称扬彼”者，谓我将称扬彼王子，令其显扬。“汝等听我说”者，谓谛听我所说之言，倾耳专注，善记于心，此为义。

650. ඉතො ගන්ත්වා අයං පොසොති අයං රාජකුමාරො ඉතො මනුස්සලොකතො චුතො තුසිතං ගන්ත්වා ආවසිස්සති තත්ථ විහරිස්සති. තත්ථ අච්ඡරාහි පුරක්ඛතො පරිවාරිතො තුසිතභවනසම්පත්තිං අනුභොස්සතීති සම්බන්ධො.

650. “此人从此去”者，谓此王子从此人间去世后，将往生兜率天(Tusita)安住。其关联为：于彼天界，为众天女所拥绕，享受兜率天之圆满成就。

651. චතුත්තිංසක්ඛත්තුන්ති තුසිතභවනතො චවිත්වා තාවතිංසභවනෙ උප්පන්නො චතුත්තිංසවාරෙ දෙවින්දො දෙවරජ්ජං කරිස්සතීති සම්බන්ධො. බලාධිපො අට්ඨසතන්ති තාවතිංසභවනතො චුතො මනුස්සලොකෙ උප්පන්නො බලාධිපො චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය අධිපො පධානො අට්ඨසතජාතීසු පදෙසරාජා හුත්වා වසුධං අනෙකරතනවරං පථවිං ආවසිස්සති පුථබ්‍යං විහරිස්සතීති අත්ථො.

651. “三十四次”者，其关联为：从兜率天(Tusita)命终，生于忉利天(Tāvatiṃsa)，三十四度为天帝，行天王事。“八百次为军主”者，谓从忉利天命终，生于人间，为四军之主帅，于八百生中为一方之王，居住于拥有无数上妙珍宝之大地上，此为义。

652. අට්ඨපඤ්ඤාසක්ඛත්තුන්ති අට්ඨපඤ්ඤාසජාතීසු චක්කවත්තී රාජා භවිස්සතීති අත්ථො. මහියා සකලජම්බුදීපපථවියා විපුලං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං පදෙසරජ්ජං කාරයිස්සති.

652. “五十八次”者，谓于五十八生中，将成为转轮圣王，此为义。于此大地，于整个瞻部洲(Jambudīpa)之土地上，将行使对广阔无量区域之统治。

654. සක්‍යානං [Pg.352] කුලකෙතුස්සාති සක්‍යරාජූනං කුලස්ස ධජභූතස්ස බුද්ධස්ස ඤාතකො භවිස්සතීති අත්ථො.

654. “释迦族之旗帜”，其义为：将成为释迦王族之旗帜般的佛陀的亲族。

655. ආතාපීති වීරියවා. නිපකොති නෙපක්කසඞ්ඛාතාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතො. බාහුසච්චෙසු බහුස්සුතභාවෙසු පිටකත්තයධාරණෙසු කොවිදො ඡෙකො. නිවාතවුත්ති අනවඤ්ඤත්තිකො අථද්ධො කායපාගබ්බියාදිථද්ධභාවවිරහිතො සබ්බපාඨී සකලපිටකත්තයධාරී භවිස්සතීති සම්බන්ධො.

655. “热忱者”(ātāpī)，即有精进者。“审慎者”(nipako)，即具足名为审慎之慧者。于诸多博学、于受持三藏(piṭakattaya)方面善巧、熟练。“谦恭者”(nivātavutti)，即不轻蔑、不固执、远离身之鲁莽等僵硬状态，他将成为遍诵者、受持全部三藏者。此为关联。

656. පධානපහිතත්තො සොති සො ආනන්දත්ථෙරො වීරියකරණාය පෙසිතචිත්තො. උපසන්තො නිරූපධීති රාගූපධිදොසූපධිමොහූපධීහි විරහිතො, සොතාපත්තිමග්ගෙන පහාතබ්බකිලෙසානං පහීනත්තා උපසන්තො සන්තකායචිත්තො.

656. “已策励自身精勤者”，即彼阿难(Ānanda)长老，心已专注于策起精进。“寂静、无基者”，即远离贪基、嗔基、痴基，并且因为通过入流道(sotāpattimagga)断除了应断的烦恼而寂静，身心宁静。

657. සන්ති ආරඤ්ඤකාති අරඤ්ඤෙ භවා මහාවනෙ ජාතා. සට්ඨිහායනාති සට්ඨිවස්සකාලෙ හායනබලා. තිධා පභින්නාති අක්ඛිකණ්ණකොසසඞ්ඛාතෙහි තීහි ඨානෙහි භින්නමදා. මාතඞ්ගාති මාතඞ්ගහත්ථිකුලෙ ජාතා. ඊසාදන්තාති රථීසාසදිසදන්තා. උරූළ්හවා රාජවාහනා. කුඤ්ජරසඞ්ඛාතා නාගා හත්ථිරාජානො සන්ති සංවිජ්ජන්ති යථා, තථා සතසහස්සසඞ්ඛ්‍යා ඛීණාසවසඞ්ඛාතා පණ්ඩිතා මහිද්ධිකා අරහන්තනාගා සන්ති, සබ්බෙ තෙ අරහන්තනාගා බුද්ධනාගරාජස්ස. න හොන්ති පණිධිම්හි තෙති තෙ පණිධිම්හි තාදිසා න හොන්ති, කිං සබ්බෙ තෙ භයභීතා සකභාවෙන සණ්ඨාතුං අසමත්ථාති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

657. “阿兰若迦”(āraññakā)，即森林中所有，大林中出生者。“六十夏者”(Saṭṭhihāyanā)，即六十岁时体力衰退者。“三处流注者”(Tidhā pabhinnā)，即从名为眼、耳、颞颥的三处流出体液者。“摩登伽”(Mātaṅgā)，即出生于摩登伽象族者。“辕牙者”(Īsādantā)，即牙如车辕者。“王乘者”(Urūḷhavā)，即国王的坐骑。譬如有名为“大象”(kuñjara)的象王存在，同样地，有十万位被称为漏尽者、智者、大神通者的阿罗汉(arahanta)龙象，所有这些阿罗汉龙象都属于佛陀这位龙王。“彼等于愿中不然”，是说他们于愿中并非如此。其义为何？难道他们全都因恐惧而无法安住于自性吗？其余的，如前所述，其义自明。

ආනන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

阿难长老本行释义终。

එත්තාවතා පඨමා බුද්ධවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

至此，第一佛品释义终。

පඨමො භාගො නිට්ඨිතො.

第一部分终。