နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යයක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ඛුද්දක නිකායෙහි

ထေရီဂါထာ-အဋ္ဌကထာ

ථේරීගාථා අටුවාව

၁. ဧကကနိပါတော

1. ඒකක නිපාතය

၁. အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. එක්තරා ථේරී ගාථාවක වර්ණනාව

ဣဒါနိ [Pg.1] ထေရီဂါထာနံ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. တတ္ထ ယသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ အာဒိတော ယထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ စ ပဋိလဒ္ဓါ, တံ ပကာသေတွာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ကရီယမာနာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂါထာနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ဝိဘာဝေတုံ သုကရာ ဟောတိ သုပါကဋာ စ, တသ္မာ တံ ပကာသေတုံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သင်္ခေပတော အယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

දැන් ථේරී ගාථාවන්හි අර්ථ වර්ණනා කිරීමට අවස්ථාව පැමිණ තිබේ. එහිදී භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ආරම්භයේ සිටම පැවිද්ද සහ උපසම්පදාව ලබාගත් ආකාරය පැහැදිලි කොට අර්ථ වර්ණනාව සිදු කරන කල්හි, ඒ ඒ තැන්හි ගාථාවන්ගේ උත්පත්ති කථා (නිදාන කථා) විස්තර කිරීම පහසු මෙන්ම ඉතා ප්‍රකට ද වෙයි. එබැවින් එය පැහැදිලි කරනු පිණිස ආරම්භයේ සිට සැකෙවින් මෙම අනුපිළිවෙල කථාව දත යුතුය —

အယဉှိ လောကနာထော ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တီ’’တျာဒိနာ ဝုတ္တာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကတမဟာဘိနီဟာရော သမတိံသပါရမိယော ပူရေန္တော စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဗျာကရဏော အနုက္ကမေန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဉာတတ္ထစရိယာယ လောကတ္ထစရိယာယ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာယ စ ကောဋိံ ပတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ –

මෙම ලෝකනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, "මනුෂ්‍යත්වය, පුරුෂ භාවය" යනාදී වශයෙන් වදාළ අෂ්ටාංගයන් සම්පූර්ණ කරගෙන, දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල මහා අභිනීහාරය (මතු බුදුවීම සඳහා වූ ප්‍රාර්ථනාව) කොට, සමතිස් පෙරුම්දම් පුරමින්, සූවිසි බුදුරජාණන් වහන්සේලා සමීපයෙහි නියත විවරණ ලබා, අනුපිළිවෙලින් පාරමිතාවන් සම්පූර්ණ කොට, ඥාතත්ථ චර්යාව, ලෝකත්ථ චර්යාව සහ බුද්ධත්ථ චර්යාව යන චර්යාවන්ගේ උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණ, තුසිත භවනයෙහි උපත ලබා, එහි ආයු කාලය අවසන් වන තෙක් වැඩසිට දසදහසක් සක්වල දෙවිවරුන් විසින් බුදුවීම පිණිස මෙසේ ආරාධනා කරන ලද්දාහුය —

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ;

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၇) –

“මහා වීරයන් වහන්ස, මවුකුස පිළිසිඳ ගැනීමට ඔබට මේ සුදුසුම කාලයයි. දෙවියන් සහිත ලෝකයා සංසාරයෙන් එතෙර කරවමින්, අමෘත පදය (නිවන) අවබෝධ කරගන්නා සේක්වා.”

အာယာစိတမနုဿူပပတ္တိကော [Pg.2] တာသံ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ ဒတွာ, ကတပဉ္စမဟာဝိလောကနော သကျရာဇကုလေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ဂေဟေ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော ဒသမာသေ သတော သမ္ပဇာနော တတ္ထ ဌတွာ, သတော သမ္ပဇာနော တတော နိက္ခန္တော လုမ္ဗိနီဝနေ လဒ္ဓါဘိဇာတိကော ဝိဝိဓာ ဓာတိယော အာဒိံ ကတွာ မဟတာ ပရိဟာရေန သမ္မဒေဝ ပရိဟရိယမာနော အနုက္ကမေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော တီသု ပါသာဒေသု ဝိဝိဓနာဋကဇနပရိဝုတော ဒေဝေါ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတဒဿနေန ဇာတသံဝေဂေါ ဉာဏဿ ပရိပါကတံ ဂတတ္တာ, ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ, ရာဟုလကုမာရဿ ဇာတဒိဝသေ ဆန္နသဟာယော ကဏ္ဍကံ အဿရာဇံ အာရုယှ, ဒေဝတာဟိ ဝိဝဋေန ဒွါရေန အဍ္ဎရတ္တိကသမယေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ, တေနေဝ ရတ္တာဝသေသေန တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာနဒီတီရံ ပတွာ ဃဋိကာရမဟာဗြဟ္မုနာ အာနီတေ အရဟတ္တဒ္ဓဇေ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတော, တာဝဒေဝ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရော ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပန္နော ဟုတွာ, ပါသာဒိကေန ဣရိယာပထေန အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ပတွာ, တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတပဗ္ဘာရေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ, မာဂဓရာဇေန ရဇ္ဇေန နိမန္တိယမာနော တံ ပဋိက္ခိပိတွာ, ဘဂ္ဂဝဿာရာမံ ဂန္တွာ, တဿ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ တတော အာဠာရုဒကာနံ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ, တံ သဗ္ဗံ အနလင်္ကရိတွာ အနုက္ကမေန ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာ, တာယ အရိယဓမ္မပဋိဝေဓဿာဘာဝံ ဉတွာ ‘‘နာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာ’’တိ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟရန္တော ကတိပါဟေန ဗလံ ဂါဟေတွာ ဝိသာခါပုဏ္ဏမဒိဝသေ သုဇာတာယ ဒိန္နံ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ, သုဝဏ္ဏပါတိံ နဒိယာ ပဋိသောတံ ခိပိတွာ, ‘‘အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ကတသန္နိဋ္ဌာနော သာယနှသမယေ ကာဠေန နာဂရာဇေန အဘိတ္ထုတိဂုဏော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အစလဋ္ဌာနေ ပါစီနလောကဓာတုအဘိမုခေါ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ, သူရိယေ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ, ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ, ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ, အနုလောမပဋိလောမံ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အဓိဂတံ အနညသာဓာရဏံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂန္တွာ, နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာယ ဖလသမာပတ္တိယာ တတ္ထေဝ သတ္တာဟံ [Pg.3] ဝီတိနာမေတွာ, တေနေဝ နယေန ဣတရသတ္တာဟေပိ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ, ရာဇာယတနမူလေ မဓုပိဏ္ဍိကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ, ပုန အဇပါလနိဂြောဓမူလေ နိသိန္နော ဓမ္မတာယ ဓမ္မဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အပ္ပောဿုက္ကတာယ စိတ္တေ နမန္တေ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တိက္ခိန္ဒြိယမုဒိန္ဒြိယာဒိဘေဒေ သတ္တေ ဒိသွာ မဟာဗြဟ္မုနာ ဓမ္မဒေသနာယ ကတပဋိညော ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော အာဠာရုဒကာနံ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ, ‘‘ဗဟုပကာရာ ခေါ မေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ, ယေ မံ ပဓာနပဟိတတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသု, ယံနူနာဟံ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဘိက္ခူနံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၀) စိန္တေတွာ, အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ မဟာဗောဓိတော ဗာရာဏသိံ ဥဒ္ဒိဿ အဋ္ဌာရသယောဇနံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ဥပကေန အာဇီဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ, အနုက္ကမေန ဣသိပတနံ ပတွာ တတ္ထ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၃; သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တန္တဒေသနာယ အညာသိကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေတွာ ပါဋိပဒေ ဘဒ္ဒိယတ္ထေရံ, ပက္ခဿ ဒုတိယာယံ ဝပ္ပတ္ထေရံ, ပက္ခဿ တတိယာယံ မဟာနာမတ္ထေရံ, စတုတ္ထိယံ အဿဇိတ္ထေရံ, သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ, ပဉ္စမိယံ ပန ပက္ခဿ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန္တဒေသနာယ (မဟာဝ. ၂၀; သံ. နိ. ၃.၅၉) သဗ္ဗေပိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော ပရံ ယသဒါရကပ္ပမုခေ ပဉ္စပဏ္ဏာသပုရိသေ, ကပ္ပာသိကဝနသဏ္ဍေ တိံသမတ္တေ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ, ဂယာသီသေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သဟဿမတ္တေ ပုရာဏဇဋိလေတိ ဧဝံ မဟာဇနံ အရိယဘူမိံ ဩတာရေတွာ ဗိမ္ဗိသာရပ္ပမုခါနိ ဧကာဒသနဟုတာနိ သောတာပတ္တိဖလေ နဟုတံ သရဏတ္တယေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝေဠုဝနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိဟရန္တော အဿဇိတ္ထေရဿ ဝါဟသာ အဓိဂတပဌမမဂ္ဂေ သဉ္စယံ အာပုစ္ဆိတွာ, သဒ္ဓိံ ပရိသာယ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ အဂ္ဂဖလံ သစ္ဆိကတွာ သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တေ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ကာဠုဒါယိတ္ထေရဿ အဘိယာစနာယ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ, မာနတ္ထဒ္ဓေ ဉာတကေ ယမကပါဋိဟာရိယေန ဒမေတွာ, ပိတရံ အနာဂါမိဖလေ, မဟာပဇာပတိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပဋိဋ္ဌာပေတွာ[Pg.4], နန္ဒကုမာရံ ရာဟုလကုမာရဉ္စ ပဗ္ဗာဇေတွာ, သတ္ထာ ပုနဒေဝ ရာဇဂဟံ ပစ္စာဂစ္ဆိ.

දෙවියන්ගේ ආරාධනය පිළිගෙන ඔවුන්ට පොරොන්දු වී, පංච මහා විලෝකනයන් සිදු කළ අප මහා බෝසතාණන් වහන්සේ, ශාක්‍ය රජකුලයෙහි ශුද්ධෝදන මහාරාජයාගේ මාලිගයෙහි සිහි නුවණින් යුතුව මව්කුස පිළිසිඳ ගත්හ. දස මසක් මව්කුසෙහි සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වැඩසිට, අනතුරුව ලුම්බිණි සල් වනයෙහි දී උපත ලබා, විවිධ කිරිමවුන් ඇතුළු මහත් වූ පිරිවරින් මනාව රැකබලා ගනු ලබමින්, පිළිවෙළින් වැඩී රම්ම, සුභ, සුරම්ම යන මාලිගා තුනෙහි විවිධ නළඟනන් පිරිවරා දිව්‍ය පුත්‍රයෙකු මෙන් සැප සම්පත් අනුභව කළහ. ජරාවට පත් වූවන්, ලෙඩ වූවන් හා මියගියවුන් දැකීමෙන් හටගත් සංවේගය ඇතිව, ඥානය මුහුකුරා ගිය බැවින් කාමයන්ගේ ආදීනව හා අභිනිෂ්ක්‍රමණයෙහි ආනිසංස දැක, රාහුල කුමරු උපන් දිනයෙහි ඡන්න ඇමති සමඟ කන්ථක අස් රජු පිට නැඟී, දෙවියන් විසින් විවෘත කරන ලද ද්වාරයෙන් මධ්‍යම රාත්‍රියෙහි මහා අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළහ. එම රාත්‍රියෙහිම රාජ්‍යයන් තුනක් ඉක්මවා ගොස් අනෝමා ගංතීරයට පැමිණ, ඝටීකාර මහා බ්‍රහ්මයා විසින් පූජා කරන ලද රහත් ධජය වැනි සිවුරු පිළිගෙන පැවිදි වූහ. එකෙණෙහිම වස සැටක් පිරුණු මහා තෙරනමකගේ මෙන් ශෝභන පෙනුමෙන් හා ප්‍රසාදජනක ඉරියව්වලින් යුක්තව පිළිවෙළින් රජගහනුවරට වැඩම කළහ. එහි පිඬුසිඟා වැඩ පණ්ඩව පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි දී දානය වළඳා, මගධ රජු විසින් රාජ්‍යයෙන් කළ ආරාධනය ප්‍රතික්ෂේප කළහ. අනතුරුව භග්ගවයන්ගේ ආරාමයට ගොස් ඔහුගේ දහම උගෙන, ඉන්පසු ආලාරකාලාම හා උද්දකරාමපුත්තයන්ගේ දහම ද උගෙන, ඒවායින් සෑහීමකට පත් නොවී පිළිවෙළින් උරුවෙලාවට පැමිණ එහි වසර හයක් දුෂ්කර ක්‍රියා කළහ. එම ක්‍රියාවෙන් ආර්ය ධර්මය අවබෝධ කරගත නොහැකි බව දැන, "මෙය බෝධිය පිණිස මඟ නොවේ" යයි සිතා ඕලාරික ආහාර වළඳා දින කිහිපයකින් ශක්තිය ලබාගෙන, වෙසක් පුන් පොහෝ දින සුජාතාව විසින් පූජා කළ ප්‍රණීත ආහාරය වැළඳූහ. රන් තලිය නේරංජරා ගංගාවෙහි උඩුගං බලා පා කර යවා, "අද මම බුදු වෙමි" යි අදිටන් කොට, සවස් කාලයෙහි කාළ නා රජුගේ පැසසුම් ලබමින් බෝ මැඩට වැඩම කර, අකම්පිත වූ ස්ථානයෙහි පෙරදිග බලා අපරාජිත පර්යංකයෙහි වැඩසිටියහ. සිව්වැදෑරුම් වීර්යය අධිෂ්ඨාන කොට, හිරු බැස යාමට පෙරම මාර සේනාව පරාජය කළහ. පූර්ව යාමයෙහි පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහිපත් කරන ඥානය ද, මධ්‍යම යාමයෙහි දිවැස් ඥානය ද පිරිසිදු කොට, පශ්චිම යාමයෙහි පටිච්චසමුප්පාද ධර්මය කෙරෙහි ඥානය මෙහෙයවා, අනුලෝම ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ප්‍රත්‍යයාකාර ධර්මයන් මෙනෙහි කරමින් විදර්ශනාව වඩා, සියලු බුදුවරුන් විසින් අවබෝධ කළා වූ අන්‍යයන් හා සාධාරණ නොවූ සම්මා සම්බෝධියට පත් වූහ. නිවන අරමුණු කොටගත් ඵලසමාපත්තියෙන් යුතුව එහිම සත් දිනක් ගත කර, එම ක්‍රමයෙන්ම අනෙකුත් සති ද බෝ මැඩ අවටම ගත කොට, රාජායතන රුක් සෙවණෙහි දී මධුපිණ්ඩික ආහාරය වැළඳූහ. නැවතත් අජපාල නුග රුක් සෙවණෙහි වැඩසිටිමින් දහමෙහි ඇති ගැඹුරු බව සලකා දහම් දෙසීමට උත්සාහ නොකර සිටීමට සිත නැමුණු කල්හි, සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයාගේ ආරාධනයෙන් බුදු ඇසින් ලොව බලා, තියුණු ඉන්ද්‍රියයන් හා මෘදු ඉන්ද්‍රියයන් ඇති සත්ත්වයන් දැක, දහම් දෙසීමට මහා බ්‍රහ්මයාට පොරොන්දු වූහ. "මම පළමුව කාහට දහම් දෙසන්නෙම්ද?" යි සලකා බලද්දී ආළාර හා උද්දක මියගිය බව දැන, "පස්වග මහණුන් මට බොහෝ උපකාරී වූහ, මම පළමුව ඔවුන්ටම දහම් දෙසන්නෙම් නම් මැනවි" යි සිතූහ. ඇසළ පුන් පොහෝ දින මහා බෝධියෙන් නික්ම බරණැස බලා යොදුන් දහඅටක් මඟ ගෙවා යන අතරමඟදී උපක ආජීවකයා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදී, පිළිවෙළින් ඉසිපතනයට පැමිණ එහිදී පස්වග මහණුන්ට තමන් බුදු වූ බව දැනුම් දුන්හ. "මහණෙනි, පැවිද්දෙකු විසින් සේවනය නොකළ යුතු අන්ත දෙකකි" යනාදී වශයෙන් ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය දේශනා කරමින් අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ හිමියන් ප්‍රමුඛ අටළොස් කෝටියක් බ්‍රහ්මයන්ට අමා දහම් පානය කරවූහ. අව පෑලවිය දින භද්දිය තෙරුන් ද, දෙවැනි දින වප්ප තෙරුන් ද, තෙවැනි දින මහානාම තෙරුන් ද, සිවුවැනි දින අස්සජි තෙරුන් ද සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා, පස්වැනි දිනයෙහි අනත්තලක්ඛණ සූත්‍ර දේශනාවෙන් ඒ සියලු දෙනාම අර්හත් ඵලයෙහි පිහිටුවූහ. ඉන්පසු යස කුලපුත්‍රයා ප්‍රමුඛ පනස් පස් දෙනෙකු ද, කප්පාසික වන ලැහැබෙහි දී තිස් දෙනෙකුගෙන් යුත් භද්දවග්ගිය කුමාරවරුන් ද, ගයාසීසයෙහි දී පැරණි ජටිලයන් දහසක් ද යනාදී වශයෙන් බොහෝ ජනයා ආර්ය භූමියට පත් කළහ. බිම්බිසාර රජු ප්‍රමුඛ එක්ලක්ෂ දසදහසක් දෙනා සෝවාන් ඵලයෙහි ද, දසදහසක් දෙනා තිසරණයෙහි ද පිහිටුවා, වේළුවනාරාමය පිළිගෙන එහි වැඩසිටියහ. අස්සජි තෙරුන්ගේ මාර්ගයෙන් සෝවාන් වී, සංජය පිරිවැජියාගෙන් සමුගෙන තම පිරිස සමඟ පැමිණි සැරියුත් මුගලන් දෙනම අර්හත් ඵලයට පත්ව ශ්‍රාවක පාරමිතාවන්ගේ කෙළවරට පත් වූ කල්හි ඔවුන් අග්‍රශ්‍රාවක තනතුරුවල පිහිටුවූහ. කාළුදායි තෙරුන්ගේ ආරාධනයෙන් කපිලවස්තු පුරයට වැඩම කර, මානයෙන් උදම් වූ ඥාතීන් යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යයෙන් දමනය කර, පිය රජු අනාගාමී ඵලයෙහි ද, මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය සෝවාන් ඵලයෙහි ද පිහිටුවා, නන්ද කුමරු හා රාහුල කුමරු පැවිදි කරවා, ශාස්තෘන් වහන්සේ නැවතත් රජගහ නුවරට වැඩම කළහ.

အထာပရေန သမယေန သတ္ထရိ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. အထ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တတော ရောဟိနီနဒီတီရေ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တန္တဒေသနာယ (သု. နိ. ၈၆၈ အာဒယော) ပရိယောသာနေ နိက္ခမိတွာ, ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ ကုမာရသတာနံ ပါဒပရိစာရိကာ ဧကဇ္ဈာသယာဝ ဟုတွာ မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ, သဗ္ဗာဝ ‘‘သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ မဟာပဇာပတိံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုကာမာ အဟေသုံ. အယဉ္စ မဟာပဇာပတိ ပုဗ္ဗေပိ ဧကဝါရံ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ နာလတ္ထ, တသ္မာ ကပ္ပကံ ပက္ကောသာပေတွာ ကေသေ ဆိန္ဒာပေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ သဗ္ဗာ တာ သာကိယာနိယော အာဒါယ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဒသဗလံ ယာစာပေတွာ, အဋ္ဌဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အလတ္ထ. ဣတရာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာ အဟေသုံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု တတ္ထ တတ္ထ ပါဠိယံ (စူဠဝ. ၄၀၂) အာဂတမေဝ.

ඉන්පසු තවත් කලෙක ශාස්තෘන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර ඇසුරු කොට කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩ වසන කල්හි, සුද්ධෝදන මහාරාජාණන් වහන්සේ සේසත් සෙවණෙහිදීම අර්හත් ඵලයට පැමිණ පිරිනිවන් පෑ සේක. ඉන් අනතුරුව මහාප්‍රජාපතී ගෝතමියට පැවිදි වීම සඳහා සිතක් ඇති විය. ඉක්බිති රෝහිණී නදී තීරයේදී කලහවිවාද සූත්‍ර දේශනාව අවසානයේ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ පන්සියයක් කුමාරවරුන්ගේ පාදපරිචාරිකාවෝ (බිරින්දෑවරු) ද එකම අදහස් ඇත්තියෝ වී, මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය වෙත ගොස්, "අපි ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමු" යි මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය ප්‍රමුඛ කරගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත යාමට කැමති වූහ. මෙම මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය ද මීට පෙර එක් වරක් ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා නොලැබූ බැවින්, කරණවෑමියෙකු ලවා හිසකෙස් බාගෙන, කසාය වස්ත්‍ර හැඳගෙන, ඒ සියලු ශාක්‍ය කුමාරිකාවන් ද කැටුව විශාලා මහනුවරට ගොස් ආනන්ද තෙරුන් ලවා දසබලධාරී බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අයැද සිට, අෂ්ට ගරුධර්ම පිළිගැනීමෙන් පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලැබුවාය. අනෙක් සියලු දෙනා ද එකවරම උපසම්පන්න වූහ. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තර වශයෙන් නම් මේ කථාව ඒ ඒ පාලි පාඨයන්හි (චූළවග්ග ආදියේ) එන පරිදිම වේ.

ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ ပန မဟာပဇာပတိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သေသာ စ ပဉ္စသတဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒပရိယောသာနေ (မ. နိ. ၃.၃၉၈) အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဧဝံ ဘိက္ခုနိသံဃေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတေ ပုထုဘူတေ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမနိဂမဇနပဒရာဇဓာနီသု ကုလိတ္ထိယော ကုလသုဏှာယော ကုလကုမာရိကာယော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိတဉ္စ သုတွာ, သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ သံသာရေ စ ဇာတသံဝေဂါ အတ္တနော သာမိကေ မာတာပိတရော ဉာတကေ စ အနုဇာနာပေတွာ, သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ စ သီလာစာရသမ္ပန္နာ သတ္ထုနော စ တေသံ ထေရာနဉ္စ သန္တိကေ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ဃဋေန္တိယော ဝါယမန္တိယော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကံသု. တာဟိ ဥဒါနာဒိဝသေန တတ္ထ တတ္ထ ဘာသိတာ [Pg.5] ဂါထာ ပစ္ဆာ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဧကကနိပါတာဒိဝသေန သင်္ဂီတိံ အာရောပယိံသု ‘‘ဣမာ ထေရီဂါထာ နာမာ’’တိ. တာသံ နိပါတာဒိဝိဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. တတ္ထ နိပါတေသု ဧကကနိပါတော အာဒိ. တတ္ထပိ –

මෙසේ උපසම්පදාව ලැබූ මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වැඳ, එකත්පසක සිටියාය. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයට ධර්ම දේශනා කළ සේක. ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි කර්මස්ථාන ලබාගෙන අර්හත්වයට පැමිණියාය. සෙසු පන්සියයක් භික්ෂුණීහු ද නන්දකෝවාද සූත්‍ර දේශනාව අවසානයෙහි අර්හත්වයට පැමිණියහ. මෙසේ භික්ෂුණී සංඝයා මැනවින් පිහිටා, ව්‍යාප්ත වූ කල්හි, ඒ ඒ ගම්, නියම්ගම්, ජනපද හා රාජධානිවල කුලස්ත්‍රීන්, කුල ලේලියන් හා කුල කුමාරිකාවන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මැනවින් බුදු වූ බවත්, ධර්මයේ ස්වාක්ඛාත බවත්, සංඝයාගේ සුපටිපන්න බවත් අසා, ශාසනය කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී සංසාරය පිළිබඳව ඇති වූ සංවේගයෙන් යුතුව, තමන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයන්ගෙන්, මවුපියන්ගෙන් හා නෑයන්ගෙන් අවසර ගෙන, ශාසනයෙහිම ඇලී ගැලී පැවිදි වූහ. පැවිදි වී සීලාචාර ගුණයෙන් යුක්තව ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් හා ඒ ඒ මහා තෙරුන් වහන්සේලාගෙන් අවවාද ලබා, උත්සාහ කරමින් වෙර වඩන්නාහු නොබෝ කලකින්ම අර්හත්වය සාක්ෂාත් කළහ. ඒ භික්ෂුණීන් විසින් උදාන වශයෙන් ඒ ඒ තැන්හි දේශනා කරන ලද ගාථාවන් පසුව සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා විසින් එක්තැන් කොට, ඒකක නිපාත ආදී වශයෙන් "මේවා ථේරී ගාථා නම් වේ" යැයි සංගීතියට ඇතුළත් කළහ. ඔවුන්ගේ නිපාත බෙදීම් ආදිය මීට පෙර දක්වන ලදී. එහි නිපාතයන් අතරින් ඒකක නිපාතය පළමුවැන්නයි. එහි ද -

၁.

1.

‘‘သုခံ သုပါဟိ ထေရိကေ, ကတွာ စောဠေန ပါရုတာ;

ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါ, သုက္ခဍာကံဝ ကုမ္ဘိယ’’န္တိ. –

‘‘ථේරිකාවෙනි, කඩ රෙදි (පාංශුකූල සිවුරු) පොරවාගෙන සුවසේ නිදාගන්න. ඔබගේ රාගය සැළියක තිබී වියළී ගිය පලා කොළයක් මෙන් සන්සිඳී ගොස් ඇත.’’

အယံ ဂါထာ အာဒိ. တဿာ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတီတေ ကိရ အညတရာ ကုလဓီတာ ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ ဟုတွာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ သာခါမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဝါလိကံ အတ္ထရိတွာ ဥပရိ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇံ ကတွာ သတ္ထု ကာလံ အာရောစာပေသိ. သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. သာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိတွာ, ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေသိ. တဿာ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာ ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သုဂတီသု ဧဝ သံသရန္တီ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, သံသာရေ ဇာတသံဝေဂါ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဝီသတိဝဿဟဿာနိ ဘိက္ခုနိသီလံ ပူရေတွာ, ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယံ ကတွာ, သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝေသာလိယံ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ ထိရသန္တသရီရတာယ ထေရိကာတိ ဝေါဟရိံသု. သာ ဝယပ္ပတ္တာ ကုလပ္ပဒေသာဒိနာ သမာနဇာတိကဿ ခတ္တိယကုမာရဿ မာတာပိတူဟိ ဒိန္နာ ပတိဒေဝတာ ဟုတွာ ဝသန္တီ သတ္ထု ဝေသာလိဂမနေ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ, အပရဘာဂေ မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ သာမိကဿာရောစေသိ. သာမိကော နာနုဇာနာတိ. သာ ပန ကတာဓိကာရတာယ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ရူပါရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရတိ.

මෙම ගාථාව පළමුවැන්නයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේද? අතීතයෙහි කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුල දියණියක් ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී, ශාස්තෘන් වහන්සේට ආරාධනා කර, පසුදින අතු පන්දලමක් කරවා, වැලි අතුරා, උඩින් වියන් බැඳ, සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා පවත්වා ශාස්තෘන් වහන්සේට කාලය දැනුම් දුන්නාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එහි වැඩම කොට පනවන ලද අස්නෙහි වැඩ සිටි සේක. ඇය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් වළඳවා, වළඳා අවසානයේ පාත්‍රයෙන් ඉවතට ගත් අත ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේට තුන් සිවුරක් පූජා කළාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇයට අනුමෝදනා දම් දෙසා වැඩම කළ සේක. ඇය දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට ආයු කෙළවර දේව ලෝකයෙහි ඉපදී, එක් බුද්ධාන්තරයක් තිස්සේ සුගතිවලම සැරිසරමින්, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල සංසාරය පිළිබඳව සංවේග උපදවා ශාසනයෙහි පැවිදි වී උපසම්පදාව ලබා, විසිදහසක් අවුරුදු භික්ෂුණී සීලය ආරක්ෂා කොට, පෘථග්ජනයෙකු ලෙස කළුරිය කොට ස්වර්ගයෙහි උපන්නාය. එක් බුද්ධාන්තරයක් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි විශාලා මහනුවර ක්ෂත්‍රිය මහාසාල කුලයක උපන්නාය. ඇය ස්ථිර වූ ශාන්ත වූ ශරීරයක් ඇති බැවින් 'ථේරිකා' යැයි හැඳින්වූහ. ඇය වයසට පත් වූ කල කුල ගෝත්‍ර ආදියෙන් සමාන වූ ක්ෂත්‍රිය කුමාරයෙකුට මවුපියන් විසින් පාවා දෙන ලදුව, සැමියා දේවත්වයෙන් සලකන බිරිඳක් ලෙස වසන අතරතුර, ශාස්තෘන් වහන්සේ විශාලාවට වැඩම කළ කල්හි ශාසනය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගත් උපාසිකාවක් වූවාය. පසුව මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය සමීපයෙහි ධර්මය අසා පැවිදි වීමට කැමැත්ත ඇති කොට "මම පැවිදි වන්නෙමි" යි සැමියාට පැවසුවාය. සැමියා ඊට අවසර නොදුන්නේය. එසේ වුවද ඇය පෙර කරන ලද පින් ඇති බැවින්, ඇසූ ධර්මය මෙනෙහි කරමින් රූප අරූප ධර්මයන් පිරිසිඳ දැක විදර්ශනාවෙහි නිරතව විසුවාය.

အထေကဒိဝသံ မဟာနသေ ဗျဉ္ဇနေ ပစ္စမာနေ မဟတီ အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိ. သာ အဂ္ဂိဇာလာ သကလဘာဇနံ တဋတဋာယန္တံ ဈာယတိ. သာ တံ ဒိသွာ တဒေဝါရမ္မဏံ [Pg.6] ကတွာ သုဋ္ဌုတရံ အနိစ္စတံ ဥပဋ္ဌဟန္တံ ဥပဓာရေတွာ တတော တတ္ထ ဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တတဉ္စ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနုက္ကမေန ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သာ တတော ပဋ္ဌာယ အာဘရဏံ ဝါ အလင်္ကာရံ ဝါ န ဓာရေတိ. သာ သာမိကေန ‘‘ကသ္မာ တွံ, ဘဒ္ဒေ, ဣဒါနိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အာဘရဏံ ဝါ အလင်္ကာရံ ဝါ န ဓာရေသီ’’တိ ဝုတ္တာ အတ္တနော ဂိဟိဘာဝေ အဘဗ္ဗဘာဝံ အာရောစေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေသိ. သော ဝိသာခေါ ဥပါသကော ဝိယ ဓမ္မဒိန္နံ မဟတာ ပရိဟာရေန မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကံ နေတွာ ‘‘ဣမံ, အယျေ, ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ. အထ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဝိဟာရံ နေတွာ သတ္ထာရံ ဒဿေသိ. သတ္ထာပိဿာ ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏမေဝ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သုခံ သုပါဟီ’’တိ ဂါထမာဟ.

ඉක්බිති එක් දිනක් මුළුතැන්ගෙයි ව්‍යංජන පිසින අතරතුර මහත් ගිනි ජාලාවක් පැනනැගුණි. ඒ ගිනි ජාලාව මුළු භාජනයම 'තට-තට' හඬ නංවමින් දවන්නට විය. ඇය එය දැක, එයම අරමුණු කොටගෙන අනිත්‍ය ස්වභාවය ඉතා හොඳින් මෙනෙහි කරමින්, එහි දුක්ඛ, අනිච්ච, අනත්ත ලක්ෂණ ආරෝපණය කොට විදර්ශනාව වඩා අනුපිළිවෙළින් වීර්යය වඩා මාර්ග අනුපිළිවෙළින් අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියාය. එතැන් පටන් ඇය මාල, කරාබු ආදී ආභරණ හෝ සැරසිලි කිසිවක් නොපැළඳුවාය. "සොඳුරිය, ඔබ දැන් පෙර මෙන් ආභරණ හෝ සැරසිලි නොදරන්නේ මන්ද?" යි සැමියා ඇසූ කල, තමා ගිහි ජීවිතයට නුසුදුසු බව පවසා පැවිදි වීමට අවසර ඉල්ලා සිටියාය. ඒ කුමාරයා ද විශාඛ උපාසකයා ධම්මදින්නා තෙරණිය යැවූවාක් මෙන් මහත් පිරිවරින් මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය වෙත ඇය කැඳවාගෙන ගොස්, "ආර්යාවනි, මැය පැවිදි කරනු මැනවි" යි කීවේය. ඉක්බිති මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය ඇය පැවිදි කරවා, උපසම්පදා කරවා, විහාරයට කැඳවාගෙන ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේට දැක්වූවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද ඇයට පෙර දුටු අරමුණම (කර්මස්ථානයම) විස්තර කර දක්වමින් "සුඛං සුපාහි" යන ගාථාව වදාළ සේක.

တတ္ထ သုခန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော. သုပါဟီတိ အာဏတ္တိဝစနံ. ထေရိကေတိ အာမန္တနဝစနံ. ကတွာ စောဠေန ပါရုတာတိ အပ္ပိစ္ဆတာယ နိယောဇနံ. ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါတိ ပဋိပတ္တိကိတ္တနံ. သုက္ခဍာကံဝါတိ ဥပသမေတဗ္ဗဿ ကိလေသဿ အသာရဘာဝနိဒဿနံ. ကုမ္ဘိယန္တိ တဒါဓာရဿ အနိစ္စတုစ္ဆာဒိဘာဝနိဒဿနံ.

එහි 'සුඛං' යනු භාවනපුංසක නිර්දේශයකි. 'සුපාහි' යනු ආඥාර්ථ වචනයකි. 'ථේරිකේ' යනු ඇමතීමේ වචනයකි. 'කත්වා චෝළේන පාරුතා' යනු අල්පේච්ඡතාවයෙහි යෙදවීමයි. 'උපසන්තෝ හි තේ රාගෝ' යනු පිළිවෙත් පිරීමේ ගුණය වර්ණනා කිරීමයි. 'සුක්ඛඩාකංව' යනු සන්සිඳවිය යුතු කෙලෙසුන්ගේ අසාර බව පෙන්වීමයි. 'කුම්භියං' යනු ඒ පලා කොළ තිබෙන භාජනය මෙන් වූ ස්කන්ධයන්ගේ අනිත්‍ය හා ශුන්‍ය බව පෙන්වා දීමයි.

သုခန္တိ စေတံ ဣဋ္ဌာဓိဝစနံ. သုခေန နိဒုက္ခာ ဟုတွာတိ အတ္ထော. သုပါဟီတိ နိပဇ္ဇနိဒဿနဉ္စေတံ စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ, တသ္မာ စတ္တာရောပိ ဣရိယာပထေ သုခေနေဝ ကပ္ပေဟိ သုခံ ဝိဟရာတိ အတ္ထော. ထေရိကေတိ ဣဒံ ယဒိပိ တဿာ နာမကိတ္တနံ, ပစုရေန အနွတ္ထသညာဘာဝတော ပန ထိရေ သာသနေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တေ, ထိရေဟိ သီလာဒိဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတေတိ အတ္ထော. ကတွာ စောဠေန ပါရုတာတိ ပံသုကူလစောဠေဟိ စီဝရံ ကတွာ အစ္ဆာဒိတသရီရာ တံ နိဝတ္ထာ စေဝ ပါရုတာ စ. ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတွတ္ထော. ယသ္မာ တဝ သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇနကကာမရာဂေါ ဥပသန္တော အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, ဣဒါနိ တဒဝသေသံ ရာဂံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဟေတွာ သုခံ သုပါဟီတိ အဓိပ္ပာယော. သုက္ခဍာကံဝ ကုမ္ဘိယန္တိ ယထာ တံ ပက္ကေ ဘာဇနေ အပ္ပကံ ဍာကဗျဉ္ဇနံ မဟတိယာ အဂ္ဂိဇာလာယ ပစ္စမာနံ ဈာယိတွာ သုဿန္တံ ဝူပသမ္မတိ, ယထာ ဝါ ဥဒကမိဿေ ဍာကဗျဉ္ဇနေ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ ပစ္စမာနေ ဥဒကေ [Pg.7] ဝိဇ္ဇမာနေ တံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ, ဥဒကေ ပန ဆိန္နေ ဥပသန္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ တဝ သန္တာနေ ကာမရာဂေါ ဥပသန္တော, ဣတရမ္ပိ ဝူပသမေတွာ သုခံ သုပါဟီတိ.

"සුඛං" යනු කැමති වූ අර්ථය හඟවන වචනයකි. සැප සේ, දුක් රහිතව යනු එහි අර්ථයයි. "සුපාහි" යන්නෙන් සතර ඉරියව් අතුරින් නිදාගැනීමේ ඉරියව්ව දක්වන නමුත්, එහි සැබෑ අර්ථය නම් සතර ඉරියව්වෙහිදීම සැප සේ වසනු යන්නයි. "ථේරිකේ" යන්න ඇගේ නම වුවද, බොහෝ සෙයින් එය අන්වර්ථ නාමයක් ලෙස ස්ථිර වූ ශාසනයෙහි සීලාදී ගුණයෙන් ස්ථිර භාවයට පත් වූ තැනැත්තිය යන අර්ථය ලබා දෙයි. "කත්වා චෝළේන පාරුතා" යනු පාංශුකූල රෙදි කඩින් සිවුරු සාදාගෙන ශරීරය වසාගෙන පෙරවා සිටීමයි. "උපසන්තෝ හි තේ රාගෝ" යන්නෙහි 'හි' ශබ්දය හේතු අර්ථයෙහි වැටේ. යම් හෙයකින් ඔබේ සන්තානයෙහි උපදනා කාමරාගය අනාගාමි මාර්ගඥාන නමැති ගින්නෙන් දවා සංසිඳුවා ඇති බැවින්, දැන් ඉතිරිව ඇති එම රාගයද අර්හත් මාර්ගඥාන නමැති ගින්නෙන් දවා සැප සේ වසනු (නිදනු) යනු මෙහි අදහසයි. "සුක්ඛඩාකංව කුම්භියං" යන්නෙහි අර්ථය නම්, සැළියක දමා තද ගින්නෙන් පිසින ස්වල්ප වූ පලා වෑංජනයක් වියළී ගොස් නිවී යන්නාක් මෙන් හෝ සැළියක දමා රත් කරන ජලය සිඳී ගිය පසු නිහඬ වන්නාක් මෙන්, ඔබේ කාමරාගය සංසිඳී ඇත. එබැවින් සෙසු කෙලෙසුන්ද සංසිඳුවා සැප සේ වසනු යන්නයි.

ထေရီ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန စ ဂါထာပရိယောသာနေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၂၆-၃၀).

එම තෙරණිය ඉන්ද්‍රියයන් මෝරා යෑම නිසාත්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දේශනා විලාසයෙහි දක්ෂතාව නිසාත් ගාථාව අවසානයෙහි සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ.

‘‘ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဿ, မဏ္ဍပေါ ကာရိတော မယာ;

ဓုဝံ တိစီဝရံဒါသိံ, ဗုဒ္ဓဿ လောကဗန္ဓုနော.

"කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා මා විසින් මණ්ඩපයක් කරවන ලදී. මුළු ලොවටම බන්ධුවක් බඳු වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට මම නිරන්තරයෙන් සිවුරු පූජා කළෙමි."

‘‘ယံ ယံ ဇနပဒံ ယာမိ, နိဂမေ ရာဇဓာနိယော;

သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဟောမိ, ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ.

"මම යම් යම් ජනපදයකට, නියම්ගමකට හෝ රජදහනකට යන්නෙම්ද, ඒ හැම තැනකදීම මම පිදුම් ලබන්නියක් වෙමි. මෙය මා විසින් කරන ලද ඒ පුණ්‍යකර්මයේ ප්‍රතිඵලයයි."

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

နာဂီဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမိ အနာသဝါ.

"මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී. සියලු භවයන් සහමුලින් උදුරා දමන ලදී. බැඳුම් සිඳ දැමූ ඇතින්නියක මෙන් මම ආශ්‍රව රහිතව සැප සේ වසමි."

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

"උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණීම මට ඒකාන්තයෙන්ම යහපතක් විය. ත්‍රිවිද්‍යාවන් පසක් කරන ලදී. බුදු සසුනෙහි අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී."

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

"සිව්පිළිසිඹියාවෝද, අට විමෝක්ෂයෝද, ෂඩ් අභිඥාවෝද මා විසින් පසක් කරන ලදහ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී."

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရီ ဥဒါနေန္တီ တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ, တေနာယံ ဂါထာ တဿာ ထေရိယာ ဂါထာ အဟောသိ. တတ္ထ ထေရိယာ ဝုတ္တဂါထာယ အနဝသေသော ရာဂေါ ပရိဂ္ဂဟိတော အဂ္ဂမဂ္ဂေန တဿ ဝူပသမဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ရာဂဝူပသမေနေဝ စေတ္ထ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကိလေသာနံ ဝူပသမော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တဒေကဋ္ဌတာယ သဗ္ဗေသံ ကိလေသဓမ္မာနံ ဝူပသမသိဒ္ဓိတော. တထာ ဟိ ဝုစ္စတိ –

අර්හත් භාවයට පත් වූ පසු ඒ තෙරණිය උදානයක් ලෙස එම ගාථාවම වදාළාය. එබැවින් මෙම ගාථාව එම තෙරණියගේම ගාථාවක් විය. එහිදී අර්හත් මාර්ගයෙන් සියලු කෙලෙස් සංසිඳුවීම අදහස් කරන බැවින්, 'රාගය' යන්නෙන් සියලු කෙලෙස් පිළිබඳව අදහස් වන බව දත යුතුය. ඒ සියලු කෙලෙස් රාගය හා එක්ව පවතින බැවිනි. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී -

‘‘ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဟိ, ယော မောဟော သဟဇော မတော;

ပဟာနေကဋ္ဌဘာဝေန, ရာဂေန သရဏော ဟိ သော’’တိ.

"උද්ධච්ච විචිකිච්ඡා සමඟ උපන් යම් මෝහයක් වේද, එය ප්‍රහාණය කිරීමේදී රාගය හා එක්ව පවතින බැවින් රාගය හා සමාන කෙලෙස් සහිත යැයි (සරණ) කියනු ලැබේ."

ယထာ စေတ္ထ သဗ္ဗေသံ သံကိလေသာနံ ဝူပသမော ဝုတ္တော, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ တေသံ ဝူပသမော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂဝသေန, သမထဝိပဿနာက္ခဏေ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန, မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝသေန, ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ဝူပသမသိဒ္ဓိတော. တေန စတုဗ္ဗိဓဿာပိ ပဟာနဿ သိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ[Pg.8]. တတ္ထ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန သီလသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ, ဝိက္ခမ္ဘနပဟာနေန သမာဓိသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ, ဣတရေဟိ ပညာသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ ဒဿိတာ ဟောတိ ပဟာနာဘိသမယောပသိဇ္ဈနတော. ယထာ ဘာဝနာဘိသမယံ သာဓေတိ တသ္မိံ အသတိ တဒဘာဝတော, တထာ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ ပရိညာဘိသမယဉ္စ သာဓေတိ ဧဝါတိ. စတုရာဘိသမယသိဒ္ဓိယာ တိဿော သိက္ခာ, ပဋိပတ္တိယာ တိဝိဓကလျာဏတာ, သတ္တဝိသုဒ္ဓိယော စ ပရိပုဏ္ဏာ ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညတရာထေရီ အပညာတာ နာမဂေါတ္တာဒိဝသေန အပါကဋာ, ဧကာ ထေရီ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနီ ဣမံ ဂါထံ အဘာသီတိ အဓိပ္ပာယော.

මෙහි සියලු කෙලෙස් සංසිඳීම පැවසූ අයුරින්ම සැම තැනදීම කෙලෙස් සංසිඳීම ගැන දත යුතුය. මක්නිසාද යත්, මාර්ගයට පූර්ව භාගයෙහි තදංග වශයෙන්ද, සමථ විපස්සනා වඩන අවස්ථාවල විෂ්කම්භන වශයෙන්ද, මාර්ග ක්ෂණයෙහි සමුච්ඡේද වශයෙන්ද, ඵල ක්ෂණයෙහි ප්‍රතිප්‍රස්සද්ධි වශයෙන්ද කෙලෙස් සංසිඳීම සිදුවන බැවිනි. ඒ අනුව සිවුවැදෑරුම් ප්‍රහාණයන්ගේම සිද්ධිය මෙයින් දත යුතුය. එහිදී තදංග ප්‍රහාණයෙන් ශීල සම්පදාවද, විෂ්කම්භන ප්‍රහාණයෙන් සමාධි සම්පදාවද, සෙසු ප්‍රහාණයන්ගෙන් ප්‍රඥා සම්පදාවද ප්‍රකාශ කර ඇත. යම් සේ භාවනා අභිසමය සිදු වන්නේද, එය නොමැති කල්හි සෙසු අභිසමයන්ද සිදු නොවන බැවින්, එලෙසම සච්ඡිකිරිය අභිසමය සහ පරිඤ්ඤා අභිසමයද සිදු වේ. අභිසමය සතරෙහි සම්පූර්ණත්වයෙන් ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවද, ප්‍රතිපත්තියෙහි ත්‍රිවිධ කල්‍යාණ භාවයද, සප්ත විශුද්ධියද සම්පූර්ණ වන බව මෙම ගාථාවෙන් ප්‍රකාශ වන බව දත යුතුය. නම හෝ ගෝත්‍රය ප්‍රකට නොවූ එක්තරා ලක්ෂණ සම්පන්න මෙහෙණියක් මෙම ගාථාව වදාළ බව මෙහි අදහසයි.

အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අඤ්ඤතරා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၂. မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

2. මුත්තා තේරී ගාථා වර්ණනාව.

၂.

2.

‘‘မုတ္တေ မုစ္စဿု ယောဂေဟိ, စန္ဒော ရာဟုဂ္ဂဟာ ဣဝ;

ဝိပ္ပမုတ္တေန စိတ္တေန, အနဏာ ဘုဉ္ဇ ပိဏ္ဍက’’န္တိ. –

"මුත්තා, රාහුගෙන් මිදුණු සඳ මෙන් ඔබත් යෝගයන්ගෙන් මිදෙන්න. කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිතින් යුක්තව, ණය නැතිව (කෙලෙස් බරින් තොරව) දානය අනුභව කරන්න."

အယံ မုတ္တာယ နာမ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ရထိယံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပီတိဝေဂေန သတ္ထု ပါဒမူလေ အဝကုဇ္ဇာ နိပဇ္ဇိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, မုတ္တာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဝီသတိဝဿကာလေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သိက္ခမာနာဝ ဟုတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ. သာ ဧကဒိဝသံ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ထေရီနံ ဘိက္ခုနီနံ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ရဟော နိသိန္နာ ဝိပဿနာယ မနသိကာရံ အာရဘိ. သတ္ထာ သုရဘိဂန္ဓကုဋိယာ နိသိန္နောဝ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တဿာ ပုရတော နိသိန္နော ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘မုတ္တေ မုစ္စဿု ယောဂေဟီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ.

මෙය මුත්තා නම් ශික්ෂමානාවගේ ගාථාවයි. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තියකි. විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, දිනක් වීථියෙහි වඩින බුදුහිමියන් දැක පැහැදුණු සිතින් පස්වනක් පිහිටුවා වැඳ, මහත් ප්‍රීතියෙන් බුදුන්ගේ පාමුල වැතිර සිටියාය. ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව ඉපදී සුවපත් භවයන්හි සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී සැවැත් නුවර බමුණු මහාසාර කුලයක උපත ලැබුවාය. ඇයට 'මුත්තා' යැයි නම තැබූහ. ඇය පූර්ව හේතු සම්පත් ඇති බැවින් විසි හැවිරිදි වියේදී මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය වෙත පැවිදි වී, කමටහන් ඉගෙන විදර්ශනා වැඩුවාය. දිනක් ඇය දන් වළඳා මෙහෙණින් වහන්සේලාගේ වත්පිළිවෙත් නිමවා දිවා විවේකය සඳහා ගොස් හුදෙකලාව හිඳ විදර්ශනා මනසිකාරය ආරම්භ කළාය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ගන්ධකුටියේ වැඩසිටිමින්ම රශ්මි මාලා විහිදුවා ඇය ඉදිරියේ වැඩසිටින්නාක් මෙන් පෙනී සිට "මුත්තා, යෝගයන්ගෙන් මිදෙන්න" යනාදී වශයෙන් මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

တတ္ထ [Pg.9] မုတ္တေတိ တဿာ အာလပနံ. မုစ္စဿု ယောဂေဟီတိ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ကာမယောဂါဒီဟိ စတူဟိ ယောဂေဟိ မုစ္စ, တေဟိ ဝိမုတ္တစိတ္တာ ဟောဟိ. ယထာ ကိံ? စန္ဒော ရာဟုဂ္ဂဟာ ဣဝါတိ ရာဟုသင်္ခါတော ဂဟတော စန္ဒော ဝိယ ဥပက္ကိလေသတော မုစ္စဿု. ဝိပ္ပမုတ္တေန စိတ္တေနာတိ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တေန စိတ္တေန, ဣတ္ထံ ဘူတလက္ခဏေ စေတံ ကရဏဝစနံ. အနဏာ ဘုဉ္ဇ ပိဏ္ဍကန္တိ ကိလေသဣဏံ ပဟာယ အနဏာ ဟုတွာ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇေယျာသိ. ယော ဟိ ကိလေသေ အပ္ပဟာယ သတ္ထာရာ အနုညာတပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သော သာဏော ပရိဘုဉ္ဇတိ နာမ. ယထာဟ အာယသ္မာ ဗာကုလော – ‘‘သတ္တာဟမေဝ ခေါ အဟံ, အာဝုသော, သာဏော ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇိ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၂၁၁). တသ္မာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဣဏံ ပဟာနာယ အနဏေန ဟုတွာ သဒ္ဓါဒေယျံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပိဏ္ဍကန္တိ ဒေသနာသီသမေဝ, စတ္တာရောပိ ပစ္စယေတိ အတ္ထော. အဘိဏှံ ဩဝဒတီတိ အရိယမဂ္ဂပ္ပတ္တိယာ ဥပက္ကိလေသေ ဝိသောဓေန္တော ဗဟုသော ဩဝါဒံ ဒေတိ.

එහි ‘මුත්තේ’ යනු ඇයට කරන ලද ආමන්ත්‍රණයකි. ‘මුච්චස්සු යෝගේහි’ යනු මාර්ග අනුපිළිවෙළින් කාම යෝගාදී සතර යෝගයන්ගෙන් මිදෙන්න, එම යෝගයන්ගෙන් මිදුණු සිත් ඇත්තියක වන්න යන්නයි. නිදසුනක් ලෙස, ‘රාහුගෙන් මිදුණු සඳ මෙන්’ යනු රාහු නම් ග්‍රහයාගෙන් මිදුණු චන්ද්‍රයා මෙන් කෙලෙස් කිලිටිවලින් මිදෙන්න යන්නයි. ‘විප්පමුත්තේන චිත්තේන’ යනු ආර්ය මාර්ගය නම් වූ සමුච්ඡේද විමුක්තියෙන් මැනවින් මිදුණු සිතින් යන්නයි. මෙහි ‘විප්පමුත්තේන චිත්තේන’ යන පදය ඉත්ථම්භූත ලක්ෂණාර්ථයෙහි තෘතීයා විභක්තියෙන් යෙදී ඇත. ‘ණය නැතිව පිණ්ඩපාතය වළඳන්න’ යනු කෙලෙස් නමැති ණය ප්‍රහීණ කර, ණය නැත්තියක වී රටවැසියන් ශ්‍රද්ධාවෙන් පූජා කරන දානය (පිණ්ඩපාතය) වළඳන්න යන්නයි. යම් මහණෙක් කෙලෙස් ප්‍රහීණ නොකර ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාළ සිව්පසය පරිභෝජනය කරයිද, ඔහු ණය සහිතව පරිභෝජනය කරන්නෙකි. ආයුෂ්මත් බාකුල තේරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි, මම සත් දිනක්ම ණය සහිතව රටේ පිණ්ඩපාතය වැළඳුවෙමි.” එබැවින් ශාසනයෙහි පැවිදි වූවන් විසින් කාමච්ඡන්දාදී ණය ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ණය නැත්තන් වී ශ්‍රද්ධාදෙය්‍යය පරිභෝජනය කළ යුතුය. ‘පිණ්ඩක’ යන්න දේශනාවේ ප්‍රධාන මාතෘකාව පමණි, එහි අර්ථය සිව්පසයම යන්නයි. ‘නිරතුරුවම අවවාද කරයි’ යනු ආර්ය මාර්ගය ලැබීම පිණිස උපක්ලේශයන් පිරිසිදු කරමින් නැවත නැවතත් අවවාද ලබා දීමයි.

သာ တသ္မိံ ဩဝါဒေ ဌတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၃၁-၃၆) –

ඇය ඒ අවවාදයෙහි පිහිටා නොබෝ කලකින්ම අරිහත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ:

‘‘ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော;

ရထိယံ ပဋိပန္နဿ, တာရယန္တဿ ပါဏိနော.

“ලෝකජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, තාදි ගුණයෙන් යුක්ත වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ සත්වයන් සසරින් එතර කරවමින් වීථියෙහි වඩිනා කල්හි,”

‘‘ဃရတော နိက္ခမိတွာန, အဝကုဇ္ဇာ နိပဇ္ဇဟံ;

အနုကမ္ပကော လောကနာထော, သိရသိ အက္ကမီ မမ.

“මම නිවසින් බැහැරව අවුත් බිම වැතිරී නමස්කාර කළෙමි. එකල්හි කරුණාවන්ත වූ ලෝකනාථයන් වහන්සේ මාගේ හිස අසලින් වැඩි සේක.”

‘‘အက္ကမိတွာန သိရသိ, အဂမာ လောကနာယကော;

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, တုသိတံ အဂမာသဟံ.

“ලෝකනායකයන් වහන්සේ මාගේ හිස අසලින් වැඩම කළ සේක. ඒ සිතේ පැහැදීම හේතුවෙන් මම තුසිත දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නෙමි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သာ တမေဝ ဂါထံ ဥဒါနေသိ. ပရိပုဏ္ဏသိက္ခာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ အပရဘာဂေ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ တမေဝ ဂါထံ ပစ္စဘာသီတိ.

අරිහත් භාවයට පත්වීමෙන් පසු ඇය එම ගාථාවම උදානයක් වශයෙන් වදාළාය. සම්පූර්ණ කළ හික්මීම් ඇති ඇය උපසම්පදාව ලබා පසු කලෙක පිරිනිවන් පාන අවස්ථාවේදීත් එම ගාථාවම වදාළ සේක.

မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මුත්තා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၃. ပုဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

3. පුණ්ණා තේරී ගාථා වර්ණනාව

ပုဏ္ဏေ [Pg.10] ပူရဿု ဓမ္မေဟီတိ ပုဏ္ဏာယ နာမ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာ. ဧကဒိဝသံ တတ္ထ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ နဠမာလာယ တံ ပူဇေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ပုဏ္ဏာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဝီသတိဝဿာနိ ဝသမာနာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ သိက္ခမာနာ ဧဝ ဟုတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိ. သတ္ထာ တဿာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နော ဧဝ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ –

‘පුණ්ණේ පූරස්සු ධම්මේහි’ යනු පුණ්ණා නම් වූ සික්ඛමානාවගේ ගාථාවයි. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් දහම් කර, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, බුදුන් නොපළ වූ ලෝකයෙහි චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කින්නර යෝනියෙහි උපන්නාය. එක් දිනක් එහිදී එක්තරා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව බට මල් මාලාවකින් උන්වහන්සේට පූජා කර දොහොත් මුදුන් දී වැඳ සිටියාය. ඇය එම පින්කම හේතුවෙන් සුගතිගාමීව සසර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ගහපති මහාසාල කුලයක උපන්නාය. ඇයට ‘පුණ්ණා තිස්සා’ යයි නම තැබූහ. ඇය උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය ඇති බැවින් විසි වසරක් ගිහිගෙයි වෙසෙමින් මහාපජාපතී ගෝතමී තේරණියන් හමුවේ දහම් අසා, ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වී, සික්ඛමානාවකව සිටිමින්ම විදර්ශනා වැඩුවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ගන්ධකුටියෙහි වැඩහිඳිමින්ම රශ්මි මාලා විහිදුවා මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

၃.

3.

‘‘ပုဏ္ဏေ ပူရဿု ဓမ္မေဟိ, စန္ဒော ပန္နရသေရိဝ;

ပရိပုဏ္ဏာယ ပညာယ, တမောခန္ဓံ ပဒါလယာ’’တိ. – ဣမံ ဂါထမာဟ;

“පුණ්ණා, පසළොස්වක පෝය දින සඳ මෙන් දහම් කරුණු වලින් පිරෙන්න. සම්පූර්ණ වූ ප්‍රඥාවෙන් මෝහය නමැති අන්ධකාර සමූහය පළා හරින්න.” යන්න මෙම ගාථාවයි;

တတ္ထ ပုဏ္ဏေတိ တဿာ အာလပနံ. ပူရဿု ဓမ္မေဟီတိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောဟိ. စန္ဒော ပန္နရသေရိဝါတိ ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ပန္နရသေ ပုဏ္ဏမာသိယံ သဗ္ဗာဟိ ကလာဟိ ပရိပုဏ္ဏော စန္ဒော ဝိယ. ပရိပုဏ္ဏာယ ပညာယာတိ သောဠသန္နံ ကိစ္စာနံ ပါရိပူရိယာ ပရိပုဏ္ဏာယ အရဟတ္တမဂ္ဂပညာယ. တမောခန္ဓံ ပဒါလယာတိ မောဟက္ခန္ဓံ အနဝသေသတော ဘိန္ဒ သမုစ္ဆိန္ဒ. မောဟက္ခန္ဓပဒါလနေန သဟေဝ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ပဒါလိတာ ဟောန္တီတိ.

එහි ‘පුණ්ණේ’ යනු ඇයට කළ ආමන්ත්‍රණයකි. ‘දහම් කරුණු වලින් පිරෙන්න’ යනු සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ගෙන් පරිපූර්ණ වන්න යන්නයි. ‘චන්දෝ පන්නරසේරිව’ යන්නෙහි ‘ර’ අකුර පද සම්බන්ධය සඳහා යෙදී ඇත. පසළොස්වක පොහෝ දින සියලු කලා පිරුණු චන්ද්‍රයා මෙන් යන්න අර්ථයයි. ‘පරිපූර්ණ වූ ප්‍රඥාවෙන්’ යනු සොළොස් වැදෑරුම් මඟ කිස සම්පූර්ණ කළ අරිහත් මාර්ග ප්‍රඥාවෙනි. ‘මෝහය නමැති අන්ධකාරය පළා හරින්න’ යනු මෝහ සමූහය අවශේෂයක් නැතිව බිඳ දමන්න, මුළුමනින්ම සිඳ දමන්න යන්නයි. මෝහ සමූහය බිඳ දැමීමත් සමඟම සියලු කෙලෙස් බිඳ දමන ලද්දේ වෙයි යනු මෙහි අර්ථයයි.

သာ တံ ဂါထံ သုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၃၇-၄၅) –

ඇය එම ගාථාව අසා විදර්ශනා වඩා අරිහත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ:

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ;

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ.

“එකල්හි මම චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කින්නරියකව උපන්නෙමි. එහිදී කෙලෙස් රජස් රහිත වූ, ස්වයංභූ වූ, අපරාජිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක්කෙමි.”

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ;

နဠမာလံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ.

“පැහැදුණු සිතින්, සතුටින් හා සොම්නසින් යුතුව දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, බට මල් මාලාවක් ගෙන ඒ ස්වයංභූයන් වහන්සේට පූජා කළෙමි.”

‘‘တေန [Pg.11] ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ, အဂစ္ဆိံ တိဒသံ ဂတိံ.

“මැනවින් කරන ලද ඒ පින්කම සහ චේතනා ප්‍රාර්ථනාවන් හේතුවෙන් කින්නරි දේහය අත්හැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.”

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

သံဝေဇေတွာန မေ စိတ္တံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

“දෙවිවරුන් තිස් හය දෙනෙකුගේ අගමෙහෙසිය වුණෙමි. සක්විති රජවරුන් දස දෙනෙකුගේ අගමෙහෙසිය වුණෙමි. පසුව මම සිත සංවේගයට පත් කරගෙන ගිහිගෙය අතහැර පැවිදි වුණෙමි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

“මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී. සියලු භවයන් උදුරා දමන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළෙමි. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပုပ္ဖပူဇာယိဒံ ဖလံ.

“මීට කල්ප අනූ හතරකට පෙර මම යම් මලක් පූජා කළෙමිද, ඒ හේතුවෙන් මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මෙය මල් පූජාවෙහි ඵලයයි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သာ ထေရီ တမေဝ ဂါထံ ဥဒါနေသိ. အယမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသီတိ.

අරිහත් භාවයට පත්වීමෙන් පසු ඒ තේරණිය එම ගාථාවම උදානයක් වශයෙන් වදාළාය. මෙයම ඇයගේ අරිහත් භාවය ප්‍රකාශ කරන ගාථාවද විය.

ပုဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පුණ්ණා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၄. တိဿာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

4. තිස්සා තේරී ගාථා වර්ණනාව

တိဿေ သိက္ခဿု သိက္ခာယာတိ တိဿာယ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သမ္ဘတကုသလပစ္စယာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩရောဓဘူတာ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ. တဿာ သတ္ထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ –

‘තිස්සේ සික්ඛස්සු සික්ඛාය’ යනු තිස්සා නම් වූ සික්ඛමානාවගේ ගාථාවයි. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් දහම් කර, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කොට, ඒ රැස් කළ කුසල් ප්‍රත්‍යයෙන් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කිඹුල්වත් පුර ශාක්‍ය රාජ කුලයක උපන්නාය. ඇය වැඩිවියට පත් වූ පසු බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ අන්තඃපුර ස්ත්‍රියකව සිටියාය. පසුව මහාපජාපතී ගෝතමිය සමඟ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වී විදර්ශනා භාවනා වැඩුවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ පෙර කී පරිදිම රශ්මි මාලා විහිදුවා,

၄.

4.

‘‘တိဿေ သိက္ခဿု သိက္ခာယ, မာ တံ ယောဂါ ဥပစ္စဂုံ;

သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တာ, စရ လောကေ အနာသဝါ’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ;

“තිස්සාවෙනි, හික්මිය යුතු වූ ත්‍රිශික්ෂාවෙහි හික්මෙන්න. යෝගයන් ඔබට පීඩා නොකෙරේවා (ඔබ පසු කර නොයත්වා). සියලු යෝගයන්ගෙන් මිදී, ආශ්‍රව රහිතව ලෝකයෙහි හැසිරෙන්න” යන ගාථාව වදාළ සේක.

တတ္ထ တိဿေတိ တဿာ အာလပနံ. သိက္ခဿု သိက္ခာယာတိ အဓိသီလသိက္ခာဒိကာယ တိဝိဓာယ သိက္ခာယ သိက္ခ, မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ တိဿော သိက္ခာယော [Pg.12] သမ္ပာဒေဟီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တာသံ သမ္ပာဒနေ ကာရဏမာဟ ‘‘မာ တံ ယောဂါ ဥပစ္စဂု’’န္တိ မနုဿတ္တံ, ဣန္ဒြိယာဝေကလ္လံ, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ, သဒ္ဓါပဋိလာဘောတိ ဣမေ ယောဂါ သမယာ ဒုလ္လဘက္ခဏာ တံ မာ အတိက္ကမုံ. ကာမယောဂါဒယော ဧဝ ဝါ စတ္တာရော ယောဂါ တံ မာ ဥပစ္စဂုံ မာ အဘိဘဝေယျုံ. သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တာတိ သဗ္ဗေဟိ ကာမယောဂါဒီဟိ ယောဂေဟိ ဝိမုတ္တာ တတော ဧဝ အနာသဝါ ဟုတွာ လောကေ စရ, ဒိဋ္ဌသုခဝိဟာရေန ဝိဟရာဟီတိ အတ္ထော.

එහි 'තිස්ස' යනු ඇයට කරන ආමන්ත්‍රණයයි. 'ශික්ෂාවෙහි හික්මෙන්න' යනු අධිශීල ශික්ෂාදී තෙවැදෑරුම් ශික්ෂාවන්හි හික්මෙන්න, මාර්ගසම්ප්‍රයුක්ත ශික්ෂා තුන සම්පූර්ණ කරන්න යන අර්ථයයි. දැන් ඒවා සම්පූර්ණ කිරීමේ හේතුව 'යෝගයෝ ඔබ ඉක්මවා නොයත්වා' යන්නෙන් පවසයි. මනුෂ්‍යත්වය, ඉන්ද්‍රියයන්ගේ පරිපූර්ණ බව, බුද්ධෝත්පාදය, ශ්‍රද්ධාව ලැබීම යන මේ දුර්ලභ ක්ෂණ සම්පත් (යෝග) ඔබව ඉක්මවා නොයත්වා. නැතහොත් කාම යෝගාදී සතර යෝගයන් ඔබව ඉක්මවා නොයත්වා, ඔබව යටපත් නොකෙරෙත්වා. 'සියලු යෝගයන්ගෙන් වෙන්වූ' යනු සියලු කාම යෝගාදීන්ගෙන් මිදී, එහෙයින්ම ආශ්‍රව රහිතව ලොව හැසිරෙන්න, දෘෂ්ටධර්ම සුඛවිහරණයෙන් (ඵලසමාපත්තියෙන්) වසන්න යන අර්ථයයි.

သာ တံ ဂါထံ သုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အာဒိနယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ඈ ඒ ගාථාව අසා විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත්වූවාය යන ආදී ක්‍රමය යට කියන ලද පරිද්දෙන්ම දත යුතුය.

တိဿာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

තිස්සා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

၅-၁၀. တိဿာဒိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

5-10. තිස්සා ආදී තෙරණියන්ගේ ගාථා වර්ණනාව

တိဿေ ယုဉ္ဇဿု ဓမ္မေဟီတိ တိဿာယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာ ဝတ္ထု တိဿာသိက္ခမာနာယ ဝတ္ထုသဒိသံ. အယံ ပန ထေရီ ဟုတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ယထာ စ အယံ, ဧဝံ ဣတော ပရံ ဓီရာ, ဝီရာ, မိတ္တာ, ဘဒြာ, ဥပသမာတိ ပဉ္စန္နံ ထေရီနံ ဝတ္ထု ဧကသဒိသမေဝ. သဗ္ဗာပိ ဣမာ ကပိလဝတ္ထုဝါသိနိယော ဗောဓိသတ္တဿ ဩရောဓဘူတာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာ ဩဘာသဂါထာယ စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဌပေတွာ သတ္တမိံ. သာ ပန ဩဘာသဂါထာယ ဝိနာ ပဂေဝ သတ္ထု သန္တိကေ လဒ္ဓံ ဩဝါဒံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ ဥဒါနဝသေန ‘‘ဝီရာ ဝီရေဟီ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ. ဣတရာပိ အရဟတ္တံ ပတွာ –

'තිස්සය, ධර්මයන්හි යෙදෙන්න' යනු තිස්සා තෙරණියගේ ගාථාවයි. ඇගේ කතාව තිස්සා සික්ඛමානාවගේ කතාවට සමානය. එහෙත් මොබ තෙරණියක වී අර්හත්වයට පත්වූවාය. ඇය මෙන්ම මින් පසුව එන ධීරා, වීරා, මිත්තා, භද්‍රා, උපසමා යන තෙරණියන් පස්දෙනාගේ කතාද එක හා සමානය. මොවුන් සියලු දෙනාම කිඹුල්වත් පුරවැසි බෝධිසත්වයන්ගේ අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන්ව සිට මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය සමඟ පැවිදි වී, බුදුරදුන් රැස් විහිදුවා වදාළ ගාථාවලින් අර්හත්වයට පත්වූහ (සත්වැනි තෙරණිය හැර). ඒ සත්වැනි වීරා තෙරණිය වනාහි ඕභාස ගාථාවෙන් තොරව කලින්ම ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ලැබූ අවවාද නිසාවෙන් විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත්ව, උදානයක් වශයෙන් 'වීරා වීර්යවන්ත ධර්මයන්ගෙන්' යන ගාථාව ප්‍රකාශ කළාය. සෙසු තෙරණියෝද අර්හත්වයට පත්ව මෙසේ කීහ:

၅.

5.

‘‘တိဿေ ယုဉ္ဇဿု ဓမ္မေဟိ, ခဏော တံ မာ ဥပစ္စဂါ;

ခဏာတီတာ ဟိ သောစန္တိ, နိရယမှိ သမပ္ပိတာ.

තිස්සය, (සමථ විදර්ශනා) ධර්මයන්හි යෙදෙන්න. (දුර්ලභ වූ මේ) ක්ෂණය ඔබ ඉක්මවා නොයත්වා. ක්ෂණය ඉක්මවා ගියෝ නිරයෙහි වැටී ශෝක කරති.

၆.

6.

‘‘ဓီရေ နိရောဓံ ဖုသေဟိ, သညာဝူပသမံ သုခံ;

အာရာဓယာဟိ နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမမနုတ္တရံ.

ධීරය, සංඥාවන්ගේ සංසිඳීම වූ සැපවත් නිරෝධය (නිවන) ස්පර්ශ කරන්න. අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම නම් වූ නිවන සාක්ෂාත් කරගන්න.

၇.

7.

‘‘ဝီရာ [Pg.13] ဝီရေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဘိက္ခုနီ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟနံ.

වීරය, වීරියවන්ත ධර්මයන්ගෙන් යුත්, ඉන්ද්‍රියයන් වැඩූ භික්ෂුණිය, සේනා සහිත මාරයා පරදවා මේ අවසන් දේහය දරන්නීය.

၈.

8.

‘‘သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတွာန, မိတ္တေ မိတ္တရတာ ဘဝ;

ဘာဝေဟိ ကုသလေ ဓမ္မေ, ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ.

මිත්තය, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වී කල්‍යාණ මිතුරන් කෙරෙහි ඇළුණ තැනැත්තියක් වන්න. යෝගක්ඛේමය (නිවන) ලැබීම පිණිස කුසල් දහම් වඩන්න.

၉.

9.

‘‘သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတွာန, ဘဒြေ ဘဒြရတာ ဘဝ;

ဘာဝေဟိ ကုသလေ ဓမ္မေ, ယောဂက္ခေမမနုတ္တရံ.

භද්‍රය, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වී භද්‍ර වූ (ශීලාදී) ධර්මයන් කෙරෙහි ඇළුණ තැනැත්තියක් වන්න. අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමය පිණිස කුසල් දහම් වඩන්න.

၁၀.

10.

‘‘ဥပသမေ တရေ ဩဃံ, မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရံ;

ဓာရေဟိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟန’’န္တိ. – ဂါထာယော အဘာသိံသု;

උපසමය, තරණය කිරීමට ඉතා අපහසු මාරයාගේ විෂය වූ (සංසාර) ඕඝය තරණය කරන්න. සේනා සහිත මාරයා පරදවා මේ අවසන් දේහය දරන්න. - මෙසේ ගාථා පැවසූහ.

တတ္ထ ယုဉ္ဇဿု ဓမ္မေဟီတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေဟိ အရိယေဟိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ စ ယုဉ္ဇ ယောဂံ ကရောဟိ. ခဏော တံ မာ ဥပစ္စဂါတိ ယော ဧဝံ ယောဂဘာဝနံ န ကရောတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ ပတိရူပဒေသေ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏော, ဆန္နံ အာယတနာနံ အဝေကလ္လက္ခဏော, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒက္ခဏော, သဒ္ဓါယ ပဋိလဒ္ဓက္ခဏော, သဗ္ဗောပိ အယံ ခဏော အတိက္ကမတိ နာမ. သော ခဏော တံ မာ အတိက္ကမိ. ခဏာတီတာတိ ယေ ဟိ ခဏံ အတီတာ, ယေ စ ပုဂ္ဂလေ သော ခဏော အဘီတော, တေ နိရယမှိ သမပ္ပိတာ ဟုတွာ သောစန္တိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တီတိ အတ္ထော.

එහි 'ධර්මයන්හි යෙදෙන්න' යනු සමථ විදර්ශනා ධර්මයන් සහ ආර්ය වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්හි යෙදෙන්න, උත්සාහ කරන්න යන්නයි. 'ක්ෂණය ඔබ ඉක්මවා නොයත්වා' යනු මෙසේ භාවනායෝගීව නොයෙදෙන තැනැත්තා හට ප්‍රතිරූප දේශයක ඉපදීමේ ක්ෂණය, සවැදෑරුම් ආයතන පරිපූර්ණ වීමේ ක්ෂණය, බුද්ධෝත්පාද ක්ෂණය, ශ්‍රද්ධාව ලැබීමේ ක්ෂණය යන මේ සියලු ක්ෂණ අවස්ථා ඉක්මවා යන්නේ නමුවේ. ඒ ක්ෂණය ඔබ ඉක්මවා නොයත්වා. 'ක්ෂණය ඉක්මවා ගියෝ' යනු යම් පිරිසක් ක්ෂණය ඉක්මවා ගියේද, යම් පිරිසක් වෙතින් ඒ ක්ෂණය ගිලිහී ගියේද, ඔවුහු නිරයෙහි වැටී ශෝක කරති, එහි උපත ලබා මහත් දුක් අනුභව කරති යන අර්ථයයි.

နိရောဓံ ဖုသေဟီတိ ကိလေသနိရောဓံ ဖုဿ ပဋိလဘ. သညာဝူပသမံ သုခံ, အာရာဓယာဟိ နိဗ္ဗာနန္တိ ကာမသညာဒီနံ ပါပသညာနံ ဥပသမနိမိတ္တံ အစ္စန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေဟိ.

'නිරෝධය ස්පර්ශ කරන්න' යනු කෙලෙස් නිරෝධය (නිවන) සාක්ෂාත් කරගන්න. 'සංඥාවන්ගේ සංසිඳීම වූ සැපය, නිවන සාක්ෂාත් කරන්න' යනු කාම සංඥාදී පාපී සංඥාවන්ගේ සංසිඳීමට හේතු වූ ඒකාන්ත සැපය වූ නිවන සම්පූර්ණ කරගන්න යන්නයි.

ဝီရာ ဝီရေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဝီရိယပဓာနတာယ ဝီရေဟိ တေဇုဿဒေဟိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေဟိ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ ဝဍ္ဎိတသဒ္ဓါဒိဣန္ဒြိယာ ဝီရာ ဘိက္ခုနီ ဝတ္ထုကာမေဟိ သဝါဟနံ ကိလေသမာရံ ဇိနိတွာ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော အန္တိမံ ဒေဟံ ဓာရေတီတိ ထေရီ အညံ ဝိယ ကတွာ အတ္တာနံ ဒဿေတိ.

'වීරියවන්ත ධර්මයන්ගෙන් වීරය' යනු වීර්යය ප්‍රධාන කොට ගත්, මහා තේජසින් යුත් ආර්ය මාර්ග ධර්මයන් මගින් ඉන්ද්‍රියයන් වැඩූ, ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන් දියුණු කළ වීරා භික්ෂුණිය, වස්තුකාමයන් සහ සේනා සහිත කෙලෙස් මාරයා පරදවා, මතු පුනර්භවයක් නොමැති හෙයින් අවසාන දේහය දරන්නීය. මෙසේ තෙරණිය අන් අයෙකු මෙන් තමා ගැනම පවසන්නීය.

မိတ္တေတိ တံ အာလပတိ. မိတ္တရတာတိ ကလျာဏမိတ္တေသု အဘိရတာ. တတ္ထ သက္ကာရသမ္မာနကရဏတာ ဟောဟိ. ဘာဝေဟိ ကုသလေ ဓမ္မေတိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေ ဝဍ္ဎေဟိ. ယောဂက္ခေမဿာတိ အရဟတ္တဿ နိဗ္ဗာနဿ စ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ.

'මිත්තය' යනු ඇයට කරන ආමන්ත්‍රණයයි. 'මිත්‍රරතා' යනු කල්‍යාණ මිතුරන් කෙරෙහි ඇළුණු තැනැත්තියයි. එහිදී සත්කාර සම්මාන කරන තැනැත්තියක් වන්න. 'කුසල් දහම් වඩන්න' යනු ආර්ය මාර්ග ධර්මයන් වඩන්න. 'යෝගක්ඛේමයට' යනු අර්හත්වය සහ නිවන ලැබීම පිණිස, සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස යන්නයි.

ဘဒြေတိ [Pg.14] တံ အာလပတိ. ဘဒြရတာတိ ဘဒြေသု သီလာဒိဓမ္မေသု ရတာ အဘိရတာ ဟောဟိ. ယောဂက္ခေမမနုတ္တရန္တိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ အနုပဒ္ဒဝံ အနုတ္တရံ နိဗ္ဗာနံ, တဿ ပတ္တိယာ ကုသလေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဘာဝေဟီတိ အတ္ထော.

'භද්‍රය' යනු ඇයට කරන ආමන්ත්‍රණයයි. 'භද්‍රරතා' යනු යහපත් වූ ශීලාදී ධර්මයන්හි ඇළුණු, බොහෝ සෙයින් ඇළුණු තැනැත්තියක වන්න. 'අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමය' යනු සතර යෝගයන්ගෙන් සුරක්ෂිත වූ, උපද්‍රව රහිත වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ නිවනයි. එය ලැබීම පිණිස කුසල් වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වඩන්න යන අර්ථයයි.

ဥပသမေတိ တံ အာလပတိ. တရေ ဩဃံ မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရန္တိ မစ္စု ဧတ္ထ ဓီယတီတိ မစ္စုဓေယျံ, အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ သုဋ္ဌု ဒုတ္တရန္တိ သုဒုတ္တရံ, သံသာရမဟောဃံ တရေ အရိယမဂ္ဂနာဝါယ တရေယျာသိ. ဓာရေဟိ အန္တိမံ ဒေဟန္တိ တဿ တရဏေနေဝ အန္တိမဒေဟဓရာ ဟောဟီတိ အတ္ထော.

'උපසමය' යනු ඇයට කරන ආමන්ත්‍රණයයි. 'ඕඝය සහ තරණය කිරීමට අපහසු මාර විෂය තරණය කරන්න' යනු මෙහි මරණය පවතින බැවින් මාර විෂය (මච්චුධෙය්‍ය) නම් වේ. පින් දහම් රැස් නොකළවුන්ට තරණය කිරීමට ඉතා අපහසු බැවින් 'සුදුත්තර' නම් වේ. එවැනි සසර මහා ඕඝය ආර්ය මාර්ගය නමැති නෞකාවෙන් තරණය කරන්න. 'අවසන් දේහය දරන්න' යනු එය තරණය කිරීමෙන්ම අවසාන දේහය දරන්නියක වන්න යන අර්ථයයි.

တိဿာဒိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

තිස්සා ආදී තෙරණියන්ගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

နိဋ္ဌိတာ ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

ප්‍රථම වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවාය.

၁၁. မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

11. මුත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာမှီတိအာဒိကာ မုတ္တာထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကောသလဇနပဒေ ဩဃာတကဿ နာမ ဒလိဒ္ဒဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တံ ဝယပ္ပတ္တကာလေ မာတာပိတရော ဧကဿ ခုဇ္ဇဗြာဟ္မဏဿ အဒံသု. သာ တေန ဃရာဝါသံ အရောစန္တီ တံ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ. တဿာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏေသု စိတ္တံ ဝိဓာဝတိ, သာ တံ နိဂ္ဂဏှန္တီ ‘‘သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာမှီ’’တိ ဂါထံ ဝဒန္တီယေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

'මැනවින් මිදුණෙමි' යන ආදී ගාථාව මුත්තා තෙරණියගේ ගාථාවයි. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පුණ්‍ය කර්ම ඇත්තියක වී, ඒ ඒ භවයන්හි කුසල් රැස් කරගෙන, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කොසොල් ජනපදයේ ඕඝාතක නම් දිළිඳු බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇය වැඩිවිය පත් වූ පසු මවුපියෝ ඇයව එක්තරා කුදු බ්‍රාහ්මණයෙකුට (පාවා) දුන්හ. ඇය ඔහු සමඟ ගිහිගෙය විසීමට අකමැති වී, ඔහුගෙන් අවසර ගෙන පැවිදි වී විදර්ශනා කමටහන් වැඩුවාය. ඇගේ සිත බාහිර අරමුණු කරා දුවන්නට විය. ඈ ඒ සිත දමනය කරමින් 'මැනවින් මිදුණෙමි, යහපත් ලෙස මිදුණෙමි' යන ගාථාව පවසද්දීම විදර්ශනාව දියුණු කොට සිව්පිළිසිඹියාපත් අර්හත්වයට පත්වූවාය. ඒ නිසා අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී:

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ;

ပါဏိနေ အနုဂဏှန္တော, ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီ ပုရံ.

සියලු ධර්මයන් විෂයෙහි ඇස් ඇත්තා වූ පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ සත්වයන්ට අනුග්‍රහ කරනු පිණිස පිඬු සිඟා නගරයට වැඩම කළ සේක.

‘‘တဿ အာဂစ္ဆတော သတ္ထု, သဗ္ဗေ နဂရဝါသိနော;

ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သမာဂန္တွာ, ဝါလိကာ အာကိရိံသု တေ.

ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩම කරන කල්හි සියලු නගර වැසියෝ හටගත් ප්‍රීතියෙන් යුතුව රැස්ව වැලි අතුළහ.

‘‘ဝီထိသမ္မဇ္ဇနံ ကတွာ, ကဒလိပုဏ္ဏကဒ္ဓဇေ;

ဓူမံ စုဏ္ဏဉ္စ မာသဉ္စ, သက္ကာရံ ကစ္စ သတ္ထုနော.

වීථි මැනවින් හැමද, කෙසෙල් ගස්, පුන්කලස් හා ධජ පතාකයන්ගෙන්ද, සුවඳ දුම්, සුවඳ කුඩු හා මල්වලින්ද සරසා ශාස්තෘන් වහන්සේට සත්කාර කළහ.

‘‘မဏ္ဍပံ [Pg.15] ပဋိယာဒေတွာ, နိမန္တေတွာ ဝိနာယကံ;

မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, သမ္ဗောဓိံ အဘိပတ္ထယိ.

මණ්ඩපයක් සාදවා, ලෝකනායකයන් වහන්සේව වඩා හිඳුවා, මහා දානයක් දී (ශ්‍රාවක) බෝධිය ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

‘‘ပဒုမုတ္တရော မဟာဝီရော, ဟာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ;

အနုမောဒနိယံ ကတွာ, ဗျာကာသိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော.

මහා ධෛර්යවන්ත වූ, සියලු සත්ත්වයන් සසරින් එතෙර කරවන්නා වූ, උත්තම පුද්ගලයා වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමෝදනා කථාවක් පවත්වා මෙසේ විවරණ වදාළ සේක.

‘‘သတသဟဿေ အတိက္ကန္တေ, ကပ္ပော ဟေဿတိ ဘဒ္ဒကော;

ဘဝါဘဝေ သုခံ လဒ္ဓါ, ပါပုဏိဿသိ ဗောဓိယံ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසු 'භද්‍ර' නම් කල්පයක් වන්නේය. එහිදී ඔබ විවිධ භවයන්හි සැප විඳ (ශ්‍රාවක) බෝධියට පත් වන්නෙහිය.

‘‘ဟတ္ထကမ္မဉ္စ ယေ ကေစိ, ကတာဝီ နရနာရိယော;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, သဗ္ဗာ ဟေဿန္တိ သမ္မုခါ.

යම් ස්ත්‍රීහු හෝ පුරුෂයෝ ඔබ වෙනුවෙන් වතාවත් (කය වෙහෙසා කරන වැඩ) කළාහු ද, ඒ සියලු දෙනාම අනාගත කාලයේදී ඔබ ඉදිරියෙහි පෙනී සිටින්නෝය.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဥပ္ပန္နဒေဝဘဝနေ, တုယှံ တာ ပရိစာရိကာ.

එම කර්ම විපාකයෙන් ද, ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ චේතනා හා ප්‍රාර්ථනාවන් කරණකොට ගෙන ද, උපදින දිව්‍ය භවනයන්හි ඔවුන් ඔබගේ උපස්ථායකයන් වන්නෝය.

‘‘ဒိဗ္ဗံ သုခမသင်္ချေယျံ, မာနုသဉ္စ အသင်္ခိယံ;

အနုဘောန္တိ စိရံ ကာလံ, သံသရိမှ ဘဝါဘဝေ.

අප්‍රමාණ වූ දිව්‍ය සැප ද අප්‍රමාණ වූ මනුෂ්‍ය සැප ද දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ අනුභව කරමින් අපි භවයෙන් භවයට සසර සැරිසැරුවෙමු.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ;

သုခုမာလာ မနုဿေသု, အထော ဒေဝပုရေသု စ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර එකල මම යම් පින්කමක් කළෙමි. ඒ හේතුවෙන් මම මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ද දිව්‍ය ලෝකයෙහි ද ඉතා සුකුමාල ශරීර ඇත්තියක් වීමි.

‘‘ရူပံ ဘောဂံ ယသံ အာယုံ, အထော ကိတ္တိသုခံ ပိယံ;

လဘာမိ သတတံ သဗ္ဗံ, သုကတံ ကမ္မသမ္ပဒံ.

මනාකොට කරන ලද ඒ කර්ම සම්පත්තිය නිසා රූපය, භෝග සම්පත්, පිරිවර, ආයුෂ, එසේම කීර්තිය හා සැපය යන සියල්ල මට නිරන්තරයෙන්ම ලැබුණි.

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, ဇာတာဟံ ဗြာဟ္မဏေ ကုလေ;

သုခုမာလဟတ္ထပါဒါ, ရမဏိယေ နိဝေသနေ.

මාගේ අවසාන භවය පැමිණි කල්හි, රමණීය වූ නිවසක ඉතා සුකුමාල අත්පා ඇතිව බ්‍රාහ්මණ කුලයක මම උපන්නෙමි.

‘‘သဗ္ဗကာလမ္ပိ ပထဝီ, န ပဿာမနလင်္ကတံ;

စိက္ခလ္လဘူမိံ အသုစိံ, န ပဿာမိ ကုဒါစနံ.

මම කිසිම කලෙක අලංකාර නොකළ පොළොවක් නුදුටුවෙමි. එසේම කිසිම දිනෙක අපිරිසිදු මඩ සහිත බිමක් ද නුදුටුවෙමි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මාගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සසුන සම්පූර්ණ කරන ලදී.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနေန္တီ –

අර්හත් භාවයට පත් වූ මුත්තා තෙරණිය උදානයක් පළ කරමින් –

၁၁.

11.

‘‘သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာမှိ, တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ မုတ္တိယာ;

ဥဒုက္ခလေန မုသလေန, ပတိနာ ခုဇ္ဇကေန စ;

မုတ္တာမှိ ဇာတိမရဏာ, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ’’တိ. – ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ;

"කුදු බව ඇති කරන කරුණු තුනකින් මම මැනවින් මිදුණෙමි, සැබවින්ම නිදහස් වූවෙමි. ඒ නම් වංගෙඩියෙන් ද, මෝල්ගසින් ද, කුදු වූ සැමියාගෙන් ද යන තුනෙනි. භවය කරා ගෙනයන තෘෂ්ණාව සහමුලින් උදුරා දැමූ මම, ජාති මරණවලින් නිදහස් වූවෙමි." යි මෙම ගාථාව වදාළාය.

တတ္ထ [Pg.16] သုမုတ္တာတိ သုဋ္ဌု မုတ္တာ. သာဓုမုတ္တာမှီတိ သာဓု သမ္မဒေဝ မုတ္တာ အမှိ. ကုတော ပန သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာတိ အာဟ ‘‘တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ မုတ္တိယာ’’တိ, တီဟိ ဝင်္ကကေဟိ ပရိမုတ္တိယာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တာနိ သရူပတော ဒဿေန္တီ ‘‘ဥဒုက္ခလေန မုသလေန, ပတိနာ ခုဇ္ဇကေန စာ’’တိ အာဟ. ဥဒုက္ခလေ ဟိ ဓညံ ပက္ခိပန္တိယာ ပရိဝတ္တေန္တိယာ မုသလေန ကောဋ္ဋေန္တိယာ စ ပိဋ္ဌိ ဩနာမေတဗ္ဗာ ဟောတီတိ ခုဇ္ဇကရဏဟေတုတာယ တဒုဘယံ ‘‘ခုဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သာမိကော ပနဿာ ခုဇ္ဇော ဧဝ. ဣဒါနိ ယဿာ မုတ္တိယာ နိဒဿနဝသေန တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ မုတ္တိ ဝုတ္တာ. တမေဝ ဒဿေန္တီ ‘‘မုတ္တာမှိ ဇာတိမရဏာ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ’’တိ. တဿတ္ထော – န ကေဝလမဟံ တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ ဧဝ မုတ္တာ, အထ ခေါ သဗ္ဗသ္မာ ဇာတိမရဏာပိ, ယသ္မာ သဗ္ဗဿာပိ ဘဝဿ နေတ္တိ နာယိကာ တဏှာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန မယာ သမုဂ္ဃာဋိတာတိ.

මෙහි 'සුමුත්තා' යනු මැනවින් මිදුණු බවයි. 'සාධුමුත්තාම්හි' යනු යහපත් ලෙසම සම්පූර්ණයෙන් නිදහස් වූ බවයි. ඇය කුමකින් මැනවින් මිදුණාද යත්, 'කුදු බව ඇති කරුණු තුනකින්' බව වදාළාය. මෙහි අර්ථය නම් ඇද වූ (කුදු වූ) කරුණු තුනකින් පරම මිදීමයි. දැන් එය විස්තර කරමින් වංගෙඩිය, මෝල්ගස සහ කුදු සැමියා ගැන වදාළාය. වංගෙඩියට ධාන්‍ය දමා මෝල්ගසින් කොටන විට කොන්ද නැමීමට සිදු වන බැවින්, කුදු වීමට හේතු වන නිසා ඒ දෙකම 'කුජ්ජ' (කුදු) යැයි කියනු ලැබේ. ඇගේ සැමියා ද උපතින්ම කුදු අයෙකි. යම් නිදහස් වීමක් උදාහරණයක් ලෙස දක්වමින් ඇය කුදු බව ඇති කරන කරුණු තුනකින් මිදුණු බව පැවසුවාය. ඒ බව තවදුරටත් දක්වමින් "මම ජාති මරණයෙන් මිදුණෙමි" යි පවසා ඊට හේතුව ලෙස 'භවය නමැති රැහැන (තෘෂ්ණාව) සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදී' යන්න වදාළාය. එහි අර්ථය නම්—මම හුදෙක් කරුණු තුනකින් පමණක් මිදුණා නොව, මුළුමනින්ම ජාති මරණයෙන් ද මිදුණෙමි. මක්නිසාද යත් මුළු මහත් භවයටම මඟ පෙන්වන්නා වූ තෘෂ්ණාව අර්හත් මාර්ගයෙන් මා විසින් මුලිනුපුටා දමන ලද බැවිනි.

မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මුත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၁၂. ဓမ္မဒိန္နာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

12. ධම්මදින්නා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဆန္ဒဇာတာ အဝသာယီတိ ဓမ္မဒိန္နာထေရိယာ ဂါထာ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ပရာဓီနဝုတ္တိကာ ဟုတွာ ဇီဝန္တီ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌိတဿ အဂ္ဂသာဝကဿ ပူဇာသက္ကာရပုဗ္ဗကံ ဒါနံ ဒတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ သတ္ထု ဝေမာတိကဘာတိကာနံ ကမ္မိကဿ ဂေဟေ ဝသမာနာ ဒါနံ ပဋိစ္စ ‘‘ဧကံ ဒေဟီ’’တိ သာမိကေန ဝုတ္တေ ဒွေ ဒေန္တီ, ဗဟုံ ပုညံ ကတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိကရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဝိသာခဿ သေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတာ.

"ඡන්දජාතා අවසායී" යනු ධම්මදින්නා තෙරණියගේ ගාථාවයි. ඇය පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නගරයේ අනුන් යටතේ සේවය කරමින් ජීවත් වූවාය. නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිටි අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ නමකට පූජා සත්කාර සහිතව දන් දී දෙව්ලොව උපන්නාය. එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සහෝදරයන් වූ මင်းවරුන්ගේ භාණ්ඩාගාරිකයාගේ නිවසේ ජීවත් වූවාය. එහිදී දන් දීම සම්බන්ධව සැමියා විසින් "එකක් දෙන්න" යැයි කී විට ඇය දෙකක් බැගින් දෙමින් බොහෝ පින් රැස් කළාය. කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කිකී රජුගේ මාලිගාවේ දියණියන් හත්දෙනා අතර උපත ලබා, අවුරුදු විසිදහසක් බ්‍රහ්මචර්යාව ආරක්ෂා කළාය. එක් බුද්ධාන්තරයක් පුරා දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී රජගහ නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව විශාඛ සිටුතුමාගේ නිවසට (බිරිඳ ලෙස) ගියාය.

အထေကဒိဝသံ ဝိသာခေါ သေဋ္ဌိ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ ဃရံ ဂန္တွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟန္တော သောပါနမတ္ထကေ ဌိတာယ ဓမ္မဒိန္နာယ ပသာရိတဟတ္ထံ အနာလမ္ဗိတွာဝ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ဘုဉ္ဇမာနောပိ [Pg.17] တုဏှီဘူတောဝ ဘုဉ္ဇိ. ဓမ္မဒိန္နာ တံ ဥပဓာရေတွာ, ‘‘အယျပုတ္တ, ကသ္မာ တွံ အဇ္ဇ မမ ဟတ္ထံ နာလမ္ဗိ, ဘုဉ္ဇမာနောပိ န ကိဉ္စိ ကထေသိ, အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ မယှံ ဒေါသော’’တိ အာဟ. ဝိသာခေါ ‘‘ဓမ္မဒိန္နေ, န တေ ဒေါသော အတ္ထိ, အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဣတ္ထိသရီရံ ဖုသိတုံ အာဟာရေ စ လောလဘာဝံ ကာတုံ အနရဟော, တာဒိသော မယာ ဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ. တွံ ပန သစေ ဣစ္ဆသိ, ဣမသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဝသ. နော စေ ဣစ္ဆသိ, ယတ္တကေန ဓနေန တေ အတ္ထော, တတ္တကံ ဂဟေတွာ ကုလဃရံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘နာဟံ, အယျပုတ္တ, တယာ ဝန္တဝမနံ အာစမိဿာမိ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ မေ အနုဇာနာဟီ’’တိ. ဝိသာခေါ ‘‘သာဓု, ဓမ္မဒိန္နေ’’တိ တံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ပေသေသိ. သာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ ဝိဝေကဝါသံ ဝသိတုကာမာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘အယျာ, အာကိဏ္ဏဋ္ဌာနေ မယှံ စိတ္တံ န ရမတိ, ဂါမကာဝါသံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ဘိက္ခုနိယော တံ ဂါမကာဝါသံ နယိံသု. သာ တတ္ထ ဝသန္တီ အတီတေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၉၅-၁၃၀) –

එක් දිනක් විශාඛ සිටුතුමා බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා අනාගාමී වී නිවසට පැමිණියේය. ඔහු පහයට නගින විට තරප්පු පෙළ මුදුනේ සිටි ධම්මදින්නාවන් අතින් නොඅල්ලාම පහයට නැගී, ආහාර ගන්නා විට ද නිහඬවම ආහාර ගත්තේය. ධම්මදින්නාවන් ඒ ගැන විමසිලිමත් වී, "හිමියනි, ඔබ අද මාගේ අතින් අල්ලා නොගත්තේ මන්ද? ආහාර ගන්නා විටත් වචනයක්වත් කතා නොකළේ මන්ද? මාගේ කිසියම් වරදක් තිබේද?" යි ඇසුවාය. විශාඛ සිටුතුමා මෙසේ පැවසීය: "ධම්මදින්නාවනි, ඔබගේ වරදක් නැත. මම අද පටන් ස්ත්‍රී ශරීරයක් ස්පර්ශ කිරීමට හෝ ආහාර කෙරෙහි ඇල්මක් දැක්වීමට සුදුසු නොවෙමි. මා විසින් එවැනි (අනාගාමී) ධර්මයක් අවබෝධ කරන ලදී. ඔබට කැමති නම් මේ නිවසේම ජීවත් වන්න. අකමැති නම් ඔබට අවශ්‍ය පමණ ධනය ගෙන ඔබේ මව්පියන්ගේ නිවසට යන්න." එවිට ඇය පවසා සිටියේ, "හිමියනි, ඔබ වහන්සේ වමනය කළ දෙයක් මම නැවත අනුභව නොකරමි. මට පැවිදි වීමට අවසර දෙනු මැනවි" යනුවෙනි. විශාඛ සිටුතුමා "ඉතා යහපත්" යැයි පවසා ඇයව රන් සිවිකාවකින් භික්ෂුණී ආරාමයකට යැවීය. ඇය පැවිදි වී කමටහන් ගෙන දින කිහිපයක් එහි සිට, විවේකීව සිටිනු රිසියෙන් ගුරු උපජ්ඣායන් වහන්සේලා වෙත ගොස්, "ආර්යාවනි, ජනාකීර්ණ තැන්වල මාගේ සිත නොඇලෙයි. එබැවින් මම ගම්බද ආරාමයකට යන්නට කැමැත්තෙමි" යි කීවාය. භික්ෂුණීහු ඇයව ගම්බද ආරාමයකට කැඳවාගෙන ගියහ. පෙර භවයන්හි ප්‍රගුණ කරන ලද සංස්කාරයන් නිසාම, ඇය නොබෝ කලකින්ම සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

"සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට පත් වූ, පදුමුත්තර නම් වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර ලොව පහළ වූ සේක."

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ကုလေ အညတရေ အဟုံ;

ပရကမ္မကာရီ အာသိံ, နိပကာ သီလသံဝုတာ.

"එකල මම හංසවතී නුවර සාමාන්‍ය කුලයක ඉපදී, අනුන්ගේ වැඩපල කරමින් ජීවත් වූ, නුවණැති, සිල්වත් තැනැත්තියක් වීමි."

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ, သုဇာတော အဂ္ဂသာဝကော;

ဝိဟာရာ အဘိနိက္ခမ္မ, ပိဏ္ဍပါတာယ ဂစ္ဆတိ.

"පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක වූ සුජාත තෙරණුවන් වහන්සේ විහාරයෙන් නික්ම පිඬු පිණිස වැඩම කළ සේක."

‘‘ဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီ, တဒါ ဥဒကဟာရိကာ;

တံ ဒိသွာ အဒဒံ ပူပံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ.

"එකල පැන් ගෙන ඒමට ගිය මම, උන්වහන්සේ දැක මහත් පැහැදීමෙන් මාගේ දෑතින්ම කැවුම් පූජා කළෙමි."

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ, နိသိန္နော ပရိဘုဉ္ဇိ သော;

တတော နေတွာန တံ ဂေဟံ, အဒါသိံ တဿ ဘောဇနံ.

"උන්වහන්සේ එය පිළිගෙන එතැනම වැඩ සිටිමින් වැළඳූ සේක. ඉන්පසු මම උන්වහන්සේ නිවසට වැඩම කරවා දානය පූජා කළෙමි."

‘‘တတော မေ အယျကော တုဋ္ဌော, အကရီ သုဏိသံ သကံ;

သဿုယာ သဟ ဂန္တွာန, သမ္ဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒယိံ.

"එයින් මාගේ ස්වාමියා (සිටුතුමා) සතුටු වී මාව ඔහුගේ ලේලිය බවට පත් කළේය. පසුව මම නැන්දම්මා සමඟ ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ පුදා ගත්තෙමි."

‘‘တဒါ [Pg.18] သော ဓမ္မကထိကံ, ဘိက္ခုနိံ ပရိကိတ္တယံ;

ဌပေသိ ဧတဒဂ္ဂမှိ, တံ သုတွာ မုဒိတာ အဟံ.

"එකල බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් ධර්මකථික භික්ෂුණියකගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් ඇයව ධර්මකථිකයන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තැබූ සේක. එය අසා මම මහත් සේ සතුටු වීමි."

‘‘နိမန္တယိတွာ သုဂတံ, သသံဃံ လောကနာယကံ;

မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ.

"ලෝක නායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට දානයක් පිරිනමා, මම ද ඒ ධර්මකථික අග්‍රස්ථානය ප්‍රාර්ථනා කළෙමි."

‘‘တတော မံ သုဂတော အာဟ, ဃနနိန္နာဒသုဿရော;

မမုပဋ္ဌာနနိရတေ, သသံဃပရိဝေသိကေ.

ඉන්පසු, ගම්භීර වූත් මිහිරි වූත් කටහඬක් ඇති සුගත තථාගතයන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක. මම එකල සංඝයා වහන්සේ සහිත බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථානයෙහි නිරතව, සිව්පසයෙන් සංග්‍රහ කරන්නියක් වීමි.

‘‘သဒ္ဓမ္မဿဝနေ ယုတ္တေ, ဂုဏဝဒ္ဓိတမာနသေ;

ဘဒ္ဒေ ဘဝဿု မုဒိတာ, လစ္ဆသေ ပဏိဓီဖလံ.

“සද්ධර්මය ශ්‍රවණයෙහි යෙදුණු, ගුණධර්මයන්ගෙන් වැඩුණු සිත් ඇති පින්වත් දියණිය, ඔබ සතුටු වන්න. ඔබගේ ප්‍රාර්ථනාවෙහි ඵලය නියත වශයෙන්ම ලබන්නීය.”

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

“මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව, ඔක්කාක කුලයෙහි උපන්, ගෝතම යන ගෝත්‍ර නාමයෙන් යුත් ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වන්නාහ.”

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

ဓမ္မဒိန္နာတိ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

“එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මයෙහි උරුමකාරියක වූ, ධර්මයෙන් උපන් ඖරස දියණියක බඳු වූ ඔබ, ධම්මදින්නා යන නමින් එම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක් වන්නීය.”

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ မဟာမုနိံ;

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ.

ඒ බුදු වදන අසා මහත් ප්‍රීතියට පත්ව, දිවි හිමියෙන් මෛත්‍රී සහගත සිතින් යුතුව මම ඒ මහා මුනිවරයාණන් වහන්සේට සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කළෙමි.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

ඒ යහපත් කර්මය නිසාත්, බලවත් වූ චේතනා හා ප්‍රාර්ථනාවන් නිසාත්, මිනිස් සිරුර හැර පියා මම තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නෙමි.

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහිම, මහා යසස් ඇති, ධර්ම කථිකයන් අතර උත්තම වූ, ගෝත්‍රයෙන් කාශ්‍යප නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော;

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

එකල එම මහේසී කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ, බරණැස් නුවර රජ කළ ‘කිකී’ නම් වූ කාසි රජෙක් විය.

‘‘ဆဋ္ဌာ တဿာသဟံ ဓီတာ, သုဓမ္မာ ဣတိ ဝိဿုတာ;

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ.

මම එම රජුගේ හයවන දියණිය වූ ‘සුධම්මා’ යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ දියණිය වීමි. උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා මම පැවිදි වීමට කැමති වීමි.

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ;

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ.

එහෙත් පියාණන් වහන්සේ අපට පැවිදි වීමට අවසර නොදුන් සේක. ඒ නිසා අපි ගිහිගෙයිම වසර විසි දහසක් පුරා අලස නොවී ධර්මයේ හැසිරුණෙමු.

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ;

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တ ဓီတရော.

සැපසේ හැදුණු වැඩුණු රාජකුමාරිකාවන් වූ අපි සත්දෙනාම, බුදු උපස්ථානයෙහි නිරතව, ප්‍රීතිමත් සිතින් යුතුව කෝමාරී බ්‍රහ්මචර්යාව රැක්කෙමු.

‘‘သမဏီ [Pg.19] သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ;

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ.

සමණී, සමණගුත්තා, භික්ඛුනී, භික්ඛුදායිකා, ධම්මා, සුධම්මා සහ සත්වැන්නී වූ සංඝදායිකා යනු ඒ සත්දෙනායි.

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ;

ဂေါတမီ စ အဟဉ္စေဝ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ.

ඛේමා, උප්පලවණ්ණා, පටාචාරා, කුණ්ඩලා, ගෝතමී, මම සහ සත්වැන්නිය විශාඛා උපාසිකාව වූවාය.

‘‘တေဟိ ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

ඒ යහපත් කර්මයන් නිසාත්, ප්‍රාර්ථනා බලයෙන් හා චේතනාවන් නිසාත්, මම මිනිස් සිරුර අතහැර තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ;

ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ ဖီတေ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနေ.

දැන් මේ මාගේ අවසාන භවයෙහි, රජගහ නුවර සියලු සැප සම්පතින් පිරි උතුම් සිටු කුලයක මම උපන්නෙමි.

‘‘ယဒါ ရူပဂုဏူပေတာ, ပဌမေ ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ;

တဒါ ပရကုလံ ဂန္တွာ, ဝသိံ သုခသမပ္ပိတာ.

රූප ශෝභාවෙන් යුක්තව මම මගේ තරුණ වියෙහි සිටියදී, වෙනත් කුලයකට විවාහ වී ගොස් සැප සම්පතින් යුතුව ජීවත් වීමි.

‘‘ဥပေတွာ လောကသရဏံ, သုဏိတွာ ဓမ္မဒေသနံ;

အနာဂါမိဖလံ ပတ္တော, သာမိကော မေ သုဗုဒ္ဓိမာ.

මාගේ නුවණැති ස්වාමිපුරුෂයා ලෝකයට සරණ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස්, ධර්මය අසා අනාගාමී ඵලයට පත් වූයේය.

‘‘တဒါဟံ အနုဇာနေတွာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

နစိရေနေဝ ကာလေန, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

එවිට මම ඔහුගෙන් අවසර ලබාගෙන ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමි. නොබෝ කලකින්ම මම අර්හත් ඵලයට පත් වීමි.

‘‘တဒါ ဥပါသကော သော မံ, ဥပဂန္တွာ အပုစ္ဆထ;

ဂမ္ဘီရေ နိပုဏေ ပဉှေ, တေ သဗ္ဗေ ဗျာကရိံ အဟံ.

එවිට එම උපාසකතුමා මා වෙත පැමිණ ඉතා ගැඹුරු හා සියුම් ප්‍රශ්න විමසීය. මම ඒ සියල්ලටම පිළිතුරු දුන්නෙමි.

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ;

ဘိက္ခုနိံ ဓမ္မကထိကံ, နာညံ ပဿာမိ ဧဒိသိံ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ එම ගුණය කෙරෙහි පැහැදී, ධර්ම කථික භික්ෂුණීන් අතර අගතැන් තනතුරෙහි මා තැබූ සේක. “ධම්මදින්නා වැනි ධර්ම කථික තවත් භික්ෂුණියක මම නොදකිමි” යි වදාළ සේක.

‘‘ဓမ္မဒိန္နာ ယထာ ဓီရာ, ဧဝံ ဓာရေထ ဘိက္ခဝေါ;

ဧဝါဟံ ပဏ္ဍိတာ ဟောမိ, နာယကေနာနုကမ္ပိတာ.

“මහණෙනි, ධම්මදින්නා නුවණැත්තියක ලෙස සලකන්න.” මෙසේ මම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුකම්පාව ලත් පණ්ඩිතියක වීමි.

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදු සසුන සම්පූර්ණ කළෙමි. බරක් වූ පඤ්චස්කන්ධය බිම තැබුවෙමි. භවයට ඇද දමන තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දැමුවෙමි.

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

යම් අර්ථයක් සඳහා මම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයෙම්ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ ඒ අරහත් ඵලය මා විසින් අත්කර ගන්නා ලදී.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ.

මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන්හි දක්ෂ වීමි. දිව්‍ය ශ්‍රවණාභිඥාව ඇත්තෙමි. අන්‍යන්ගේ සිත් හඳුනන්නෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින්නියක් වීමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ [Pg.20] ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ.

මම පෙර ජාතීන් පිළිබඳ තොරතුරු දනිමි. දිව්‍ය චක්ෂු අභිඥාව පිරිසිදු කර ගත්තෙමි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට මම ඉතා පිරිසිදු වූත් නිර්මල වූත් තැනැත්තියක වීමි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၃.၉၅-၁၃၀);

මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී. ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින ලදී.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘မယှံ မနံ မတ္ထကံ ပတ္တံ, ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ, ရာဇဂဟမေဝ ဂန္တွာ သတ္ထာရဉ္စ ဝန္ဒိဿာမိ, ဗဟူ စ မေ ဉာတကာ ပုညာနိ ကရိဿန္တီ’’တိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟမေဝ ပစ္စာဂတာ. ဝိသာခေါ တဿာ အာဂတဘာဝံ သုတွာ တဿာ အဓိဂမံ ဝီမံသန္တော ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နာ သုနိသိတေန သတ္ထေန ကုမုဒနာဠေ ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဝိသာခေါ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနနယံ သတ္ထု အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘ပဏ္ဍိတာ, ဝိသာခ, ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ’’တိအာဒိနာ တံ ပသံသန္တော သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒေတွာ ဗျာကတဘာဝံ ပဝေဒေတွာ တမေဝ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၄၆၀) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ တံ ဓမ္မကထိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ယဒါ ပန သာ တသ္မိံ ဂါမကာဝါသေ ဝသန္တီ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေ အဓိဂန္တွာ အဂ္ဂမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, တဒါ –

අර්හත් ඵලයට පත් වීමෙන් පසු, "මාගේ සිත පරම විමුක්තියට පත් විය. දැන් මෙහි වනයේ වසමින් කුමක් කරන්නද? රජගහ නුවරටම ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ පුදා ගන්නෙමි. මාගේ බොහෝ නෑදෑයෝද පින් රැස් කර ගනිත්වා" යි සිතා භික්ෂුණීන් සමඟ රජගහ නුවරට පෙරළා පැමිණියාය. විශාඛ උපාසකතුමා ඇයගේ පැමිණීම අසා, ඇය ලැබූ අවබෝධය විමසනු රිසියෙන් පඤ්චස්කන්ධය ආදී විෂයයන් අරඹයා ප්‍රශ්න ඇසීය. ධම්මදින්නා භික්ෂුණිය ඉතා තියුණු ආයුධයකින් නෙළුම් දඬු කපන්නාක් මෙන්, විමසූ විමසූ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දුන්නාය. විශාඛ උපාසකතුමා ඒ සියලු ප්‍රශ්න විචාර හා පිළිතුරු ක්‍රමය බුදුරජාණන් වහන්සේට සැළ කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ, "විශාඛ, ධම්මදින්නා භික්ෂුණිය නුවණැත්තිය" යනාදී වශයෙන් ඇයව ප්‍රශංසා කොට, සර්වඥතා ඤාණයෙන් ඒ දේශනාව ගළපා බලා, එම 'චූළවේදල්ල සූත්‍රය' මුල් කරගෙන ධම්මදින්නා භික්ෂුණිය ධර්ම කථික භික්ෂුණීන් අතර අගතැන් තනතුරෙහි තැබූ සේක. යම් කලක ඇය එම ග්‍රාමීය ආවාසයෙහි වසමින් පහළ මග්ග ඵලයන් ලබා අග්‍ර ඵලය සඳහා විදර්ශනා වඩාද, එකල—

၁၂.

12.

‘‘ဆန္ဒဇာတာ အဝသာယီ, မနသာ စ ဖုဋာ သိယာ;

ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ, ဥဒ္ဓံသောတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. –

“අග්‍ර ඵලය සඳහා උපන් කැමැත්ත ඇති, නිවන අරමුණු කළ සිතින් යුතු, කාමයන්හි බැඳුණු සිතක් නැති, උඩට ගලා යන සැඩ පහරක් වැනි තැනැත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.”

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ.

මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

တတ္ထ ဆန္ဒဇာတာတိ အဂ္ဂဖလတ္ထံ ဇာတစ္ဆန္ဒာ. အဝသာယီတိ အဝသာယော ဝုစ္စတိ အဝသာနံ နိဋ္ဌာနံ, တမ္ပိ ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ ‘‘ဥဒ္ဓံသောတာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ သမဏကိစ္စဿ နိဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ယဿ ကဿစိ, တသ္မာ ပဒဒွယေနာပိ အပ္ပတ္တမာနသာ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနာတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ. မနသာ စ ဖုဋာ သိယာတိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ တီဟိ မဂ္ဂစိတ္တေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဖုဋာ ဖုသိတာ ဘဝေယျ. ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂဝသေန ကာမေသု န ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ. ဥဒ္ဓံသောတာတိ ဥဒ္ဓမေဝ မဂ္ဂသောတော သံသာရသောတော စ ဧတိဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတာ. အနာဂါမိနော ဟိ ယထာ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အညော, ဧဝံ အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပန္နဿ ယာဝ အကနိဋ္ဌာ ဥဒ္ဓမေဝ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ.

එහි 'ඡන්දජාතා' යනු අර්හත් ඵලය සඳහා ඇති වූ කැමැත්තයි. 'අවසායී' යනු මහණ කිසෙහි නිමාවයි. කාමයන්හි නොඇලෙන බැවින් සහ මතු මත්තෙහි උපදින මාර්ගයෙහි හැසිරෙන බැවින් මෙය රහත් බවේ අවසානය ලෙස දත යුතුය. එබැවින් මෙම පද දෙකෙන්ම කියැවෙන්නේ අර්හත් ඵලය පතන බවයි. 'මනසා ච ඵුටා සියා' යනු යටින් ඇති මඟ සිතින් නිවන ස්පර්ශ කළ බවයි. 'කාමේසු අප්පටිබද්ධචිත්තා' යනු අනාගාමී මාර්ගය නිසා කාමයන්හි නොබැඳුණු සිතයි. 'උද්ධංසෝතා' යනු ඇයට මතු මත්තෙහි ගලා යන මාර්ග සෝතය සහ අකනිට්ඨා භවය දක්වා යන සංසාර සෝතය ඇති බැවිනි. අනාගාමී උත්තමයන්ට අර්හත් මාර්ගය උපදින්නාක් මෙන්, සුද්ධාවාසයන්හි උපන්නන්ට අකනිට්ඨා භවය දක්වාම මතු මත්තෙහි උප්පත්තිය සිදු වේ.

ဓမ္မဒိန္နာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ධම්මදින්නා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၃. ဝိသာခါထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

13. විසාඛා ථේරී ගාථා වර්ණනාව

ကရောထ [Pg.21] ဗုဒ္ဓသာသနန္တိ ဝိသာခါယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာ ဝတ္ထု ဓီရာထေရိယာဝတ္ထုသဒိသမေဝ. သာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တီ –

“කරොථ බුද්ධසාසනං” යනු විසාඛා ථේරියගේ ගාථාවයි. ඇයගේ කථා වස්තුව ධීරා ථේරියගේ කථා වස්තුවට සමානමය. ඇය අර්හත් ඵලයට පැමිණ විමුක්ති සුවයෙන් කල් ගෙවමින් මෙසේ වදාළාය -

၁၃.

13.

‘‘ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသနံ, ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတိ;

ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ, ဧကမန္တေ နိသီဒထာ’’တိ. –

“යමක් කිරීමෙන් පසුතැවීමට පත් නොවේද, එවැනි බුදු සසුනෙහි (පිළිවෙත්) සපුරන්න. වහා දෙපා සෝදාගෙන එක් පසෙක වාඩි වන්න.”

ဣမာယ ဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ.

මෙම ගාථාවෙන් ඇය තම රහත් බව ප්‍රකාශ කළාය.

တတ္ထ ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသနန္တိ ဗုဒ္ဓသာသနံ ဩဝါဒအနုသိဋ္ဌိံ ကရောထ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇထာတိ အတ္ထော. ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတီတိ အနုသိဋ္ဌိံ ကတွာ ကရဏဟေတု န အနုတပ္ပတိ တက္ကရဿ သမ္မဒေဝ အဓိပ္ပာယာနံ သမိဇ္ဈနတော. ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ, ဧကမန္တေ နိသီဒထာတိ ဣဒံ ယသ္မာ သယံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ရဟော နိသိန္နာ သဒတ္ထံ မတ္ထကံ ပါပေသိ, တသ္မာ တတ္ထ အညေပိ နိယောဇေန္တီ အဝေါစ.

එහි 'කරොථ බුද්ධසාසනං' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාද අනුශාසනා පිළිපදින්න්න, අනුශාසනා කළ පරිදිම පිළිපදින්න යනු අර්ථයයි. 'යං කත්වා නානුතප්පති' යනු අනුශාසනය පරිදි පිළිපැදීම හේතුවෙන් පසුතැවීමට පත් නොවේ යන්නයි. එසේ පිළිපදින්නාගේ අභිප්‍රායන් මැනවින් ඉටු වන බැවිනි. 'ඛිප්පං පාදානි ධොවිත්වා, ඒකමන්තෙ නිසීදථ' යනු, ඇය විසින්ම දවල් කාලයේ පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී පසු, ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට වත්පිළිවෙත් දක්වා, තමන් වාසය කරන ස්ථානයෙහි දෙපා සෝදා හුදෙකලාව හිඳ ස්වකීය අර්ථය වූ අර්හත් ඵලයෙහි කෙළවරට පැමිණි බැවින්, එහිදී අන් අයවද දිරිමත් කරමින් මෙය වදාළාය.

ဝိသာခါထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

විසාඛා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၄. သုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

14. සුමනා ථේරී ගාථා වර්ණනාව

ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာတိ သုမနာယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာ ဝတ္ထု တိဿာထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ. ဣမိဿာပိ ဟိ သတ္ထာ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုရတော နိသိန္နော ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ –

“ධාතුයො දුක්ඛතො දිස්වා” යනු සුමනා ථේරියගේ ගාථාවයි. ඇයගේ කථා වස්තුව තිස්සා ථේරියගේ කථා වස්තුවට සමානය. මෙයටද ශාස්තෘන් වහන්සේ රශ්මි මාලාවන් විහිදුවා ඇය ඉදිරියෙහි වැඩ සිටින්නාක් මෙන් තමන් වහන්සේව දක්වා මෙසේ වදාළ සේක -

၁၄.

14.

‘‘ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာ, မာ ဇာတိံ ပုနရာဂမိ;

ဘဝေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ. –

“ධාතූන් දුක් වශයෙන් දැක, නැවත ඉපදීමකට පැමිණ නොසිටින්න. භවයෙහි ඡන්දරාගය දුරු කොට, උපශාන්තව වාසය කරන්නෙහිය.”

ဣမံ ဂါထမာဟ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

මෙම ගාථාව වදාළ සේක. ඇය ගාථාව අවසානයේ අර්හත් ඵලයට පැමිණියාය.

တတ္ထ ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာတိ သသန္တတိပရိယာပန္နာ စက္ခာဒိဓာတုယော ဣတရာပိ စ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနာဒိနာ ‘‘ဒုက္ခာ’’တိ ဉာဏစက္ခုနာ ဒိသွာ. မာ ဇာတိံ ပုနရာဂမီတိ ပုန ဇာတိံ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝံ မာ ဥပဂစ္ဆိ[Pg.22]. ဘဝေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာတိ ကာမဘဝါဒိကေ သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝေ တဏှာဆန္ဒံ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန ပဇဟိတွာ. ဥပသန္တာ စရိဿသီတိ သဗ္ဗသော ပဟီနကိလေသတာယ နိဗ္ဗုတာ ဝိဟရိဿသိ.

එහි 'ධාතුයො දුක්ඛතො දිස්වා' යනු තම සන්තානයට අයත් ඇස ආදී ධාතූන් මෙන්ම සෙසු ධාතූන්ද උදයව්‍යය පීඩනයන් ආදියෙන් 'දුක්' යයි ඥාන ඇසින් දැක යන්නයි. 'මා ජාතිං පුනරාගමි' යනු නැවත මතු භවයක ඉපදීමකට පත් නොවන්න යන්නයි. 'භවේ ඡන්දං විරාජෙත්වා' යනු කාම භව ආදී සියලු භවයන්හි තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත ඡන්දය විරාගය නම් වූ මාර්ගයෙන් ප්‍රහීණ කොට යන්නයි. 'උපසන්තා චරිස්සසි' යනු සියලු කෙලෙසුන් නැසූ බැවින් නිවුණු තැනැත්තියක වී වාසය කරන්නෙහිය යන්නයි.

ဧတ္ထ စ ‘‘ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ခာနုပဿနာမုခေန ဝိပဿနာ ဒဿိတာ. ‘‘ဘဝေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာ’’တိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ, ‘‘ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ ဣမိနာ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု, ‘‘မာ ဇာတိံ ပုနရာဂမီ’’တိ ဣမိနာ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

මෙයෙහි 'ධාතුයො දුක්ඛතො දිස්වා' යන්නෙන් දුක්ඛානුපස්සනා මුඛයෙන් විදර්ශනාව දක්වන ලදී. 'භවේ ඡන්දං විරාජෙත්වා' යන්නෙන් මාර්ගයද, 'උපසන්තා චරිස්සසි' යන්නෙන් සඋපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවද, 'මා ජාතිං පුනරාගමි' යන්නෙන් අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවද දක්වන ලදැයි දත යුතුය.

သုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුමනා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၅. ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

15. උත්තරා ථේරී ගාථා වර්ණනාව

ကာယေန သံဝုတာ အာသိန္တိ ဥတ္တရာယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာပိ ဝတ္ထု တိဿာထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ. သာပိ ဟိ သကျကုလပ္ပသုတာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩရောဓဘူတာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာ ဩဘာသဂါထာယ အရဟတ္တံ ပတွာ ပန –

“කායේන සංවුතා ආසිං” යනු උත්තරා ථේරියගේ ගාථාවයි. ඇයගේ කථා වස්තුවද තිස්සා ථේරියගේ කථා වස්තුවට සමානය. ඇයද ශාක්‍ය කුලයෙහි උපන්, බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ අන්තඃපුර ස්ත්‍රියකව සිට, මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය සමඟ පැවිදි වී, රශ්මි මාලාවන් විහිදුවා වදාළ ගාථාවෙන් අර්හත් ඵලයට පැමිණ, පසුව -

၁၅.

15.

‘‘ကာယေန သံဝုတာ အာသိံ, ဝါစာယ ဥဒ စေတသာ;

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. –

“මම කයෙන් සංවර වූයෙමි, වචනයෙන් හා සිතින්ද එසේමය. මුල් සහිත වූ තෘෂ්ණාව උදුරා දමා, සිසිල් වූයෙමි, නිවුණෙමි.”

ဥဒါနဝသေန တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ.

උදානයක් වශයෙන් එම ගාථාවම වදාළාය.

တတ္ထ ကာယေန သံဝုတာ အာသိန္တိ ကာယိကေန သံဝရေန သံဝုတာ အဟောသိံ. ဝါစာယာတိ ဝါစသိကေန သံဝရေန သံဝုတာ အာသိန္တိ ယောဇနာ, ပဒဒွယေနာပိ သီလသံဝရမာဟ. ဥဒါတိ အထ. စေတသာတိ သမာဓိစိတ္တေန, ဧတေန ဝိပဿနာဘာဝနမာဟ. သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှာတိ သာနုသယံ, သဟ ဝါ အဝိဇ္ဇာယ တဏှံ ဥဒ္ဓရိတွာ. အဝိဇ္ဇာယ ဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ ဘဝတ္တယေ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

එහි 'කායේන සංවුතා ආසිං' යනු කායික සංවරයෙන් යුක්ත වූයෙමි යන්නයි. 'වාචායා' යන්න 'වාචාය සංවුතා ආසිං' (වචනයෙන් සංවර වූයෙමි) ලෙස සම්බන්ධ වේ. මෙම පද දෙකෙන්ම සීල සංවරය කියවේ. 'උද' යනු තවද යන්නයි. 'චේතසා' යනු සමාධි සිතින් වන අතර, මෙයින් විදර්ශනා භාවනාව කියවේ. 'සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ' යනු අනුශය සහිත වූ හෝ අවිද්‍යාව සමඟ වූ තෘෂ්ණාව උදුරා දමා යන්නයි. අවිද්‍යාවෙන් ආදීනව වසා ඇති බැවින් භවත්‍රයෙහි තෘෂ්ණාව උපදී.

အပရော နယော – ကာယေန သံဝုတာတိ သမ္မာကမ္မန္တေန သဗ္ဗသော မိစ္ဆာကမ္မန္တဿ ပဟာနာ မဂ္ဂသံဝရေနေဝ ကာယေန သံဝုတာ အာသိံ. ဝါစာယာတိ သမ္မာဝါစာယ သဗ္ဗသော မိစ္ဆာဝါစာယ ပဟာနာ မဂ္ဂသံဝရေနေဝ ဝါစာယ သံဝုတာ အာသိန္တိ အတ္ထော. စေတသာတိ သမာဓိနာ. စေတောသီသေန [Pg.23] ဟေတ္ထ သမ္မာသမာဓိ ဝုတ္တော, သမ္မာသမာဓိဂ္ဂဟဏေနေဝ မဂ္ဂလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော မဂ္ဂဓမ္မာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တီတိ, မဂ္ဂသံဝရေန အဘိဇ္ဈာဒိကဿ အသံဝရဿ အနဝသေသတော ပဟာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှာ’’တိ. သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာတိ သဗ္ဗသော ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန သီတိဘာဝပ္ပတ္တာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗုတာ အမှီတိ.

තවත් ක්‍රමයක් නම් - 'කායේන සංවුතා' යනු සම්මා කම්මන්තය මගින් සියලු මිච්ඡා කම්මන්ත ප්‍රහීණ කිරීමෙන් මාර්ග සංවරයෙන්ම කයෙන් සංවර වූයෙමි යන්නයි. 'වාචායා' යනු සම්මා වාචාවෙන් සියලු මිච්ඡා වාචා ප්‍රහීණ කිරීමෙන් මාර්ග සංවරයෙන්ම වචනයෙන් සංවර වූයෙමි යනු අර්ථයයි. 'චේතසා' යනු සමාධියෙනි. මෙහි චිත්තයාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සම්මා සමාධිය කියන ලද අතර, සම්මා සමාධිය ගැනීමෙන්ම මාර්ග ලක්ෂණයෙන් සමාන ලක්ෂණ ඇති සම්මා දිට්ඨි ආදී මාර්ග ධර්මයන්ද ගන්නා ලද්දේම වෙයි. මෙසේ මාර්ග සංවරයෙන් අභිධ්‍යා ආදී අසංවරය ඉතිරි නොවන සේ ප්‍රහීණ කිරීම දක්වන ලදී. එහෙයින්ම 'සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ' යැයි වදාළාය. 'සීතිභූතාම්හි නිබ්බුතා' යනු සියලු කෙලෙස් දැවිලි නැති බැවින් ශීතල බවට පැමිණි, අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් නිවුණෙමි යනුයි.

ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උත්තරා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၆. ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတသုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

16. මහලු වී පැවිදි වූ සුමනා ථේරියගේ ගාථා වර්ණනාව

သုခံ တွံ ဝုဍ္ဎိကေ သေဟီတိ သုမနာယ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတာယ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ မဟာကောသလရညော ဘဂိနီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ သတ္ထာရာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ‘‘စတ္တာရော ခေါ မေ, မဟာရာဇ, ဒဟရာတိ န ဥညာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၁.၁၁၂) ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုတွာ လဒ္ဓပ္ပသာဒါ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇိတုကာမာပိ ‘‘အယျိကံ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ စိရကာလံ ဝီတိနာမေတွာ အပရဘာဂေ အယျိကာယ ကာလင်္ကတာယ ရညာ သဒ္ဓိံ မဟဂ္ဃာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာနိ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သံဃဿ ဒါပေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သတ္ထာ တဿာ ဉာဏပရိပါကံ ဒိသွာ –

“සුඛං ත්වං වුඩ්ඪිකේ සේහි” යනු මහලු වී පැවිදි වූ සුමනා ථේරියගේ ගාථාවයි. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී පුණ්‍ය කර්ම කොට, ඒ ඒ භවයන්හි කුසල් රැස් කරගෙන, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහා කොසල රජුගේ නැගණිය වී උපන්නාය. ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් පසේනදි කොසල රජුට දේශනා කරන ලද ධර්මය අසා පැහැදී, තිසරණ සීලයෙහි පිහිටා පැවිදි වීමට කැමති වුවද “මිත්තනිය රැකබලා ගන්නෙමි” යි සිතා බොහෝ කලක් ඉක්මවා, පසුව මිත්තනිය කාලක්‍රියා කළ පසු රජු සමඟ මහඟු ඇතිරිලි හා පොරවනයන් ගෙන විහාරයට ගොස් සංඝයාට පූජා කොට, ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසා අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටා පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයගේ ඥානය මෝරා ඇති බව දැක -

၁၆.

16.

‘‘သုခံ တွံ ဝုဍ္ဎိကေ သေဟိ, ကတွာ စောဠေန ပါရုတာ;

ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါ, သီတိဘူတာသိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. –

“මහලු මෑණියනි, වැරහැලිවලින් සිවුරු මසා පොරවාගෙන සුවසේ සැතපෙන්න. ඔබගේ රාගය සන්සිඳී ඇත. ඔබ ශීතල වූවාය, නිවුණාය.”

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနဝသေန တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ. ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ, သာ တာဝဒေဝ ပဗ္ဗဇိ. ဂါထာယ ပန ဝုဍ္ဎိကေတိ ဝုဍ္ဎေ, ဝယောဝုဍ္ဎေတိ အတ္ထော. အယံ ပန သီလာဒိဂုဏေဟိပိ ဝုဍ္ဎာ, ထေရိယာ ဝုတ္တဂါထာယ စတုတ္ထပါဒေ သီတိဘူတာသိ နိဗ္ဗုတာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

මෙම ගාථාව වදාළ සේක. ඇය ගාථාව අවසානයේ සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් ඵලයට පැමිණ උදානයක් වශයෙන් එම ගාථාවම වදාළාය. මෙයම ඇයගේ අර්හත් ඵල ප්‍රකාශනය විය. ඇය එකෙණෙහිම පැවිදි වූවාය. ගාථාවෙහි 'වුඩ්ඪිකේ' යනු වයසින් වෘද්ධ වූ යනු අර්ථයයි. තවද ඇය සීලාදී ගුණයෙන්ද වෘද්ධ වූවාය. ථේරිය විසින් වදාළ ගාථාවෙහි සිව්වන පාදයෙහි 'සීතිභූතාසි නිබ්බුතා' යන්න සම්බන්ධ කළ යුතුය. සෙසු කොටස් කලින් කී පරිදිමය.

ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတသုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මහලු වී පැවිදි වූ සුමනා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၇. ဓမ္မာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

17. ධම්මා ථේරී ගාථා වර්ණනාව

ပိဏ္ဍပါတံ [Pg.24] စရိတွာနာတိ ဓမ္မာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သမ္ဘတပုညသမ္ဘာရာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ပတိရူပဿ သာမိကဿ ဂေဟံ ဂန္တွာ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ သာမိကေန အနနုညာတာ ပစ္ဆာ သာမိကေ ကာလင်္ကတေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ဘိက္ခာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တီ ပရိပတိတွာ တမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ –

"පිණ්ඩපාතං චරිත්වාන" යනු ධම්මා තෙරණියගේ ගාථාවයි. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් මිදීමට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින් පින් සම්භාරයක් එක්රැස් කළාය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත් වූ පසු සුදුසු ස්වාමිපුරුෂයෙකුගේ නිවසට ගියාය. පසුව ශාසනය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති වී පැවිදි වීමට කැමති වුවද, ස්වාමිපුරුෂයාගෙන් අවසර නොලැබුණි. පසුව ස්වාමියා මියගිය පසු පැවිදිව විදර්ශනා කමටහන් වඩමින්, එක් දිනක් පිණ්ඩපාතයේ හැසිර විහාරයට එන අතරතුර ඇද වැටී, එයම අරමුණු කරගනිමින් විදර්ශනාව වඩා සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් ඵලයට පැමිණියාය.

၁၇.

17.

‘‘ပိဏ္ဍပါတံ စရိတွာန, ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဒုဗ္ဗလာ;

ဝေဓမာနေဟိ ဂတ္တေဟိ, တတ္ထေဝ နိပတိံ ဆမာ;

ဒိသွာ အာဒီနဝံ ကာယေ, အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ’’တိ. –

"දුබල වූ මම සැරයටියට වාරු වෙමින්, වෙවුලන අවයවයන්ගෙන් යුක්තව පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරී, එහිදීම පොළොව මත ඇද වැටුණෙමි. කයෙහි ආදීනව දැක, ඉන්පසු මාගේ සිත (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණේය."

ဥဒါနဝသေန ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ.

උදානයක් වශයෙන් මෙම ගාථාව වදාළාය.

တတ္ထ ပိဏ္ဍပါတံ စရိတွာန, ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘာတိ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ယဋ္ဌိံ ဥပတ္ထမ္ဘေန နဂရေ ဝိစရိတွာ ဘိက္ခာယ အာဟိဏ္ဍိတွာ. ဆမာတိ ဆမာယံ ဘူမိယံ, ပါဒါနံ အဝသေန ဘူမိယံ နိပတိန္တိ အတ္ထော. ဒိသွာ အာဒီနဝံ ကာယေတိ အသုဘာနိစ္စဒုက္ခာနတ္တတာဒီဟိ နာနပ္ပကာရေဟိ သရီရေ ဒေါသံ ပညာစက္ခုနာ ဒိသွာ. အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ အာဒီနဝါနုပဿနာယ ပရတော ပဝတ္တေဟိ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဒီဟိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန မမ စိတ္တံ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စိတွာ ပုန မဂ္ဂဖလေဟိ ယထာက္ကမံ သမုစ္ဆေဒဝသေန စေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန စ သဗ္ဗသော ဝိမုစ္စိ ဝိမုတ္တံ, န ဒါနိဿာ ဝိမောစေတဗ္ဗံ အတ္ထီတိ. ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ.

එහි "පිණ්ඩපාතං චරිත්වාන, දණ්ඩමොලුබ්භ" යනු පිණ්ඩපාතය සඳහා සැරයටියක් ආධාර කරගනිමින් නගරයේ සැරිසරා සිඟමන් සොයා ඇවිදීමයි. "ඡමා" යනු භූමියයි; පාදයන්හි ශක්තිය නැති වීම නිසා පොළොව මත ඇද වැටුණු බව අර්ථයයි. "දිස්වා ආදීනවං කායේ" යනු අසුභ, අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනත්තාදී විවිධ ආකාරයෙන් ශරීරයේ දොස් ප්‍රඥා ඇසින් දැකීමයි. "අථ චිත්තං විමුච්චි මේ" යනු ආදීනවානුපස්සනාවට පසුව පැවති නිබ්බිදානුපස්සනා ආදියෙන් වික්ඛම්භන වශයෙන් මාගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී, නැවත මඟඵල පිළිවෙළින් සමුච්ඡේද වශයෙන් සහ පටිප්පස්සද්ධි වශයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම මිදුණු බවයි. දැන් ඇයට මිදීමට දෙයක් ඉතිරිව නැත. මෙයම ඇයගේ අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කිරීමක් (අඤ්ඤාබ්‍යාකරණයක්) විය.

ဓမ္မာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ධම්මා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

၁၈. သံဃာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

18. සංඝා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဟိတွာ ဃရေ ပဗ္ဗဇိတွာတိ သံဃာယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာ ဝတ္ထု ဓီရာထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ. ဂါထာ ပန –

"හිත්වා ඝරේ පබ්බජිත්වා" යනු සංඝා තෙරණියගේ ගාථාවයි. ඇයගේ කථාව ධීරා තෙරණියගේ කථාවට සමානය. ගාථාව මෙසේය:

၁၈.

18.

‘‘ဟိတွာ [Pg.25] ဃရေ ပဗ္ဗဇိတွာ, ဟိတွာ ပုတ္တံ ပသုံ ပိယံ;

ဟိတွာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ, အဝိဇ္ဇဉ္စ ဝိရာဇိယ;

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, ဥပသန္တာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ;

"ගෘහය අතහැර පැවිදි වී, ප්‍රියමනාප පුත්‍රයන් ද ගව-මහීෂාදී සතුන් ද අතහැර, රාගය හා ද්වේෂය ප්‍රහීණ කොට, අවිද්‍යාව දුරු කර, තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දමා, කෙලෙස් ගිනි නිවුණු මම ශාන්තියට පත්වීමි" යනුවෙන් ගාථාව වදාළාය.

တတ္ထ ဟိတွာတိ ဆဍ္ဍေတွာ. ဃရေတိ ဂေဟံ. ဃရသဒ္ဒေါ ဟိ ဧကသ္မိမ္ပိ အဘိဓေယျေ ကဒါစိ ဗဟူသု ဗီဇံ ဝိယ ရူဠှိဝသေန ဝေါဟရီယတိ. ဟိတွာ ပုတ္တံ ပသုံ ပိယန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗေ ပုတ္တေ စေဝ ဂေါမဟိံသာဒိကေ ပသူ စ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဟာယ. ဟိတွာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စာတိ ရဇ္ဇနသဘာဝံ ရာဂံ, ဒုဿနသဘာဝံ ဒေါသဉ္စ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. အဝိဇ္ဇဉ္စ ဝိရာဇိယာတိ သဗ္ဗာကုသလေသု ပုဗ္ဗင်္ဂမံ မောဟဉ္စ ဝိရာဇေတွာ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာဋေတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

එහි "හිත්වා" යනු අතහැරීමයි. "ඝරේ" යනු නිවසයි. 'ඝර' යන ශබ්දය එක් අර්ථයක් සඳහා වුවද, ඇතැම් විට 'බීජ' ශබ්දය මෙන් බහු අර්ථයන්හි රූළ්හි වශයෙන් ව්‍යවහාර වේ. "හිත්වා පුත්තං පසුං පියං" යනු ආදරය කළ යුතු දරුවන් ද ගව මීහරකුන් වැනි සතුන් ද ඔවුන් කෙරෙහි වූ ඡන්දරාගය දුරු කිරීමෙන් අතහැරීමයි. "හිත්වා රාගඤ්ච දෝසඤ්ච" යනු ඇලෙන සුළු ස්වභාවය ඇති රාගය ද, ගැටෙන සුළු ස්වභාවය ඇති ද්වේෂය ද ආර්ය මාර්ගයෙන් සහමුලින්ම සිඳ දැමීමයි. "අවිජ්ජඤ්ච විරාජිය" යනු සියලු අකුසලයන්ට පෙරටුගාමී වන මෝහය දුරු කොට මාර්ග ඥානයෙන් සහමුලින්ම උදුරා දැමීමයි. ඉතිරිය කලින් කියන ලද ආකාරයටම වේ.

သံဃာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සංඝා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඒකක නිපාත වර්ණනාව නිමවාය.

၂. ဒုကနိပါတော

2. දුක නිපාතය

၁. အဘိရူပနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. අභිරූපනන්දා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဒုကနိပါတေ [Pg.26] အာတုရံ အသုစိံ ပူတိန္တိအာဒိကာ အဘိရူပနန္ဒာယ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ. အယံ ကိရ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလဿ ဓီတာ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတာ သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဓာတုစေတိယံ ရတနပဋိမဏ္ဍိတေန သုဝဏ္ဏစ္ဆတ္တေန ပူဇံ ကတွာ, ကာလင်္ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ ခေမကဿ သက္ကဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ. နန္ဒာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ အတ္တဘာဝဿ အတိဝိယ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တိယာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အဘိရူပနန္ဒာတွေဝ ပညာယိတ္ထ. တဿာ ဝယပ္ပတ္တာယ ဝါရေယျဒိဝသေယေဝ ဝရဘူတော သကျကုမာရော ကာလမကာသိ. အထ နံ မာတာပိတရော အကာမံ ပဗ္ဗာဇေသုံ.

දුක නිපාතයේ "ආතුරං අසුචිං පූතිං" යනාදී ගාථාවන් අභිරූපනන්දා සික්ඛමානාවගේය. ඇය විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ බන්ධුමතී නුවර මහා ධනවත් සිටු දියණියකව ඉපිද, බුදුන්ගෙන් බණ අසා සරණගමනයෙහි හා සීලයෙහි පිහිටියාය. බුදුන් පිරිනිවන් පෑ පසු, ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කළ චෛත්‍යයට රත්නයෙන් අලංකාර කළ රන් කුඩයක් පූජා කළාය. කළුරිය කොට දිව්‍ය ලෝකයේ ඉපිද, නැවත නැවත සුගතිගාමීව සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කපිලවස්තු පුරයෙහි ඛේමක නම් ශාක්‍ය රජුගේ අගමෙහෙසියගේ කුසෙහි උපන්නාය. ඇයගේ නම 'නන්දා' විය. ඇය අතිශයින්ම රූමත් වූ බැවින් 'අභිරූපනන්දා' යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වූවාය. ඇය වැඩිවියට පත් වූ පසු, විවාහ වන දිනයේදීම වරභූත නම් ශාක්‍ය කුමාරයා මියගියේය. පසුව ඇයගේ දෙමව්පියෝ ඇය අකමැත්තෙන් වුවද පැවිදි කරවූහ.

သာ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နမဒါ ‘‘သတ္ထာ ရူပံ ဝိဝဏ္ဏေတိ ဂရဟတိ အနေကပရိယာယေန ရူပေ အာဒီနဝံ ဒဿေတီ’’တိ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝါ တဿာ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ မဟာပဇာပတိံ အာဏာပေသိ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဩဝါဒံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ. သာ အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ ပေသေသိ. ဘဂဝါ ‘‘ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အတ္တနာဝ အာဂန္တဗ္ဗံ, န အညာ ပေသေတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. သာ သတ္ထု အာဏံ လင်္ဃိတုံ အသက္ကောန္တီ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဧကံ အဘိရူပံ ဣတ္ထိရူပံ မာပေတွာ ပုန ဇရာဇိဏ္ဏံ ဒဿေတွာ သံဝေဂံ ဥပ္ပာဒေတွာ –

ඇය පැවිදි වූ පසුව ද ස්වකීය රූපය ගැන මත්ව සිටියාය. "බුදුරජාණන් වහන්සේ රූපයේ දොස් දකිති, ගරහති, විවිධ ක්‍රමයෙන් රූපයෙහි ආදීනව දක්වති" යනුවෙන් සිතා බුදුන් දැකීමට නොගියාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇයගේ ඥානය මෝරා ඇති බව දැක, "සියලුම මෙහෙණින් වහන්සේලා පිළිවෙළින් අවවාද ලැබීමට පැමිණිය යුතුය" කියා මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමියට අණ කළහ. ඇයගේ වාරය පැමිණි විට ඇය වෙනත් මෙහෙණියක යැව්වාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ "තම වාරය පැමිණි විට තමාම පැමිණිය යුතුය, වෙනත් අයෙකු නොඑවිය යුතුය" කියා වදාළහ. ඇය බුදුරදුන්ගේ අණ ඉක්මවා යාමට නොහැකිව සෙසු මෙහෙණින් සමඟ බුදුන් වෙත ගියාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඍද්ධියෙන් අතිශය රූමත් ස්ත්‍රී රූපයක් මවා, පසුව එය ජරාවට පත් වූ බව පෙන්වා ඇය තුළ සංවේගය උපදවා —

၁၉.

19.

‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ နန္ဒေ သမုဿယံ;

အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ.

"නන්දාවනි, රෝගී වූ ද, අශුචි සහිත වූ ද, කුණු වූ ද මේ ශරීරය (ප්‍රඥා ඇසින්) බලන්න; අසුභ භාවනාවෙන් සිත එකඟ කොට මනා කොට සමාහිතව වඩන්න."

၂၀.

20.

‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ, မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ;

တတော မာနာဘိသမယာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ. –

"අනිමිත්ත භාවනාව (නිමිති රහිත බව) වඩන්න, මානානුසය ප්‍රහීණ කරන්න; එවිට මානය දුරු කිරීමෙන් ශාන්තියට පත්ව වාසය කරන්නීය."

ဣမာ [Pg.27] ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ. တာသံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယော ဧဝ. ဂါထာပရိယောသာနေ အဘိရူပနန္ဒာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක. ඒවායේ අර්ථය පෙර කියන ලද පරිදිමය. ගාථා කෙළවර අභිරූපනන්දා තෙරණිය අර්හත් ඵලයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයේ මෙසේ වදාරන ලදී —

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော;

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဧကဇ္ဈံ စာရယာမဟံ.

"බන්ධුමතී නුවර බන්ධුමා නම් රජෙක් විය. මම ඒ රජුගේ බිරිඳ වීමි. මම රජු සමඟ එක්ව හැසිරුණෙමි."

‘‘ရဟောဂတာ နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ;

အာဒါယ ဂမနီယဉှိ, ကုသလံ နတ္ထိ မေ ကတံ.

"හුදකලාව හිඳ මම එකල්හි මෙසේ සිතුවෙමි: 'මා විසින් පරලොවට ගෙන යා හැකි කිසිදු පිනක් කර නැත'.

‘‘မဟာဘိတာပံ ကဋုကံ, ဃောရရူပံ သုဒါရုဏံ;

နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ, ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော.

"බොහෝ සෙයින් දැවෙන සුළු, කටුක වූ, බියකරු වූ, අතිශයින් දරුණු වූ නිරයට ඒකාන්තයෙන්ම මට යන්නට සිදුවේ. මේ ගැන මට සැකයක් නැත."

‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ပဟံသေတွာန မာနသံ;

ရာဇာနံ ဥပဂန္တွာန, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

"මම මෙසේ සිතා, සිත ප්‍රබෝධමත් කරගෙන රජු වෙත ගොස් මෙම වචනය පැවසුවෙමි:"

‘‘ဣတ္ထီ နာမ မယံ ဒေဝ, ပုရိသာနုဂတာ သဒါ;

ဧကံ မေ သမဏံ ဒေဟိ, ဘောဇယိဿာမိ ခတ္တိယ.

"'දේවයන් වහන්ස, ස්ත්‍රීන් වන අපි සැමවිටම පුරුෂයන් අනුව යන්නෙමු. මහරජාණෙනි, මට එක් ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමක් (දානය පිණිස) ලබා දෙන්න'."

‘‘အဒါသိ မေ မဟာရာဇာ, သမဏံ ဘာဝိတိန္ဒြိယံ;

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန, ပရမန္နေန ပူရယိံ.

"මහරජතුමා මට ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කළ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමක් ලබා දුන්නේය. මම උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන ප්‍රණීත ආහාරයෙන් පිරවූයෙමි."

‘‘ပူရယိတွာ ပရမန္နံ, သဟဿဂ္ဃနကေနဟံ;

ဝတ္ထယုဂေန ဆာဒေတွာ, အဒါသိံ တုဋ္ဌမာနသာ.

"ප්‍රණීත ආහාරයෙන් පාත්‍රය පුරවා, දහසක් වටිනා වස්ත්‍ර යුගලයකින් වසා, සතුටු වූ සිතින් පූජා කළෙමි."

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

"මනා කොට කළ ඒ පිනෙන් ද, ප්‍රාර්ථනා සහිත චේතනාවන්ගෙන් ද, මනුෂ්‍ය දේහය අතහැර මම තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි."

‘‘သဟဿံ ဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

သဟဿံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

මම දේවේන්ද්‍රයන් දහසකට අගමෙහෙසිය වූයෙමි. සක්විති රජවරුන් දහසකට ද අගමෙහෙසිය වූයෙමි.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ;

နာနာဝိဓံ ဗဟုံ ပုညံ, တဿ ကမ္မဖလာ တတော.

ගණන් කළ නොහැකි තරම් අති විශාල ප්‍රදේශ රාජ්‍යයන්හි අගමෙහෙසිය බව ලැබුවෙමි. මා සතුව විවිධ වූ බොහෝ පින් ඇති බැවින්, මේ සියල්ල එම කර්මයන්ගේ විපාකයන් වේ.

‘‘ဥပ္ပလဿေဝ မေ ဝဏ္ဏာ, အဘိရူပါ သုဒဿနာ;

ဣတ္ထီ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နာ, အဘိဇာတာ ဇုတိန္ဓရာ.

මාගේ වර්ණය නිල් උපුල් මලක පැහැය බඳුය. මම ඉතා රූමත් වූයෙමි, දැකීමට ප්‍රියජනක වූයෙමි. සියලු අඟ පසඟින් යුත් මම උසස් කුලයක උපන්නෙමි. සිරුරෙන් රැස් විහිදුවන්නියක් වීමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ [Pg.28] ဘဝသမ္ပတ္တေ, အဇာယိံ သာကိယေ ကုလေ;

နာရီသဟဿပါမောက္ခာ, သုဒ္ဓေါဒနသုတဿဟံ.

මාගේ අවසාන භවයේදී මම ශාක්‍ය කුලයේ උපන්නෙමි. සුද්ධෝදන රජතුමාගේ පුත්‍ර වූ සිද්ධාර්ථ කුමාරයාගේ දහසක් අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් අතර ප්‍රධාන මෙහෙසිය වීමි.

‘‘နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ အဂါရေဟံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

သတ္တမိံ ရတ္တိံ သမ္ပတွာ, စတုသစ္စံ အပါပုဏိံ.

මම ගිහිගෙය කෙරෙහි කළකිරී අනගාරික ශාසනයෙහි පැවිදි වීමි. පැවිදි වී සත්වන රාත්‍රියෙහි මම චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත්තෙමි.

‘‘စီဝရပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယဉ္စ သေနာသနံ;

ပရိမေတုံ န သက္ကောမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

මට ලැබෙන සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන හා ගිලන්පස යන මේ ප්‍රත්‍යයන් මෙතෙකැයි කියා ප්‍රමාණය කිරීමට මම අපොහොසත් වෙමි. මෙය මා කළ පිණ්ඩපාත දානයේ විපාකයකි.

‘‘ယံ မယှံ ပုရိမံ ကမ္မံ, ကုသလံ ဇနိတံ မုနိ;

တုယှတ္ထာယ မဟာဝီရ, ပရိစိဏ္ဏံ ဗဟုံ မယာ.

මහා මුනිවරයාණන් වහන්ස, මහා වීරයන් වහන්සේ, මා විසින් පෙර කරන ලද යම් කුසල් කර්මයක් වේද, මා විසින් බොහෝ සේ පුරුදු කරන ලද ඒ සියලු කුසල කර්මයන් ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන්ම සිදු කරන ලද්දේය.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

මෙයින් කල්ප තිස් එකකට පෙර මම යම් දානයක් දුන්නෙමි ද, එතැන් සිට මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මෙය පිණ්ඩපාත දානයෙහි විපාකයකි.

‘‘ဒုဝေ ဂတီ ပဇာနာမိ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ;

အညံ ဂတိံ န ဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

මම දේව ගතිය හා මනුෂ්‍ය ගතිය යන ගති දෙක පමණක් දනිමි. එයින් පරිබාහිර වෙනත් කිසිදු ගතියක් මම නොදනිමි. මෙය පිණ්ඩපාත දානයෙහි විපාකයකි.

‘‘ဥစ္စေ ကုလေ ပဇာနာမိ, တယော သာလေ မဟာဓနေ;

အညံ ကုလံ န ဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

මම ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ හා ගෘහපති යන මහාසාර වූ උසස් කුලයන්හිම උපත ලැබුවෙමි. වෙනත් කිසිදු කුලයක් මම නොදනිමි. මෙය පිණ්ඩපාත දානයෙහි විපාකයකි.

‘‘ဘဝါဘဝေ သံသရိတွာ, သုက္ကမူလေန စောဒိတာ;

အမနာပံ န ပဿာမိ, သောမနဿကတံ ဖလံ.

භවයෙන් භවයට සසරේ සැරිසරන මම, පිරිසිදු කුසල් මූලයන්ගෙන් මෙහෙයවනු ලැබූ බැවින් කිසිදු අමනාප අරමුණක් නොදකිමි. මෙය සතුටින් සිදු කළ කර්මයක විපාකයකි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ.

මහා මුනිවරයාණන් වහන්ස, මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන්හි ද, දිව්‍ය ශ්‍රෝත්‍ර ඥානයෙහි ද වශීභාවයට පත්ව සිටිමි. මම පරසිත් දන්නා ඥානයෙහි ද වශීභාවයට පත්ව සිටිමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

මම පෙර විසූ භවයන් පිළිබඳ දනිමි. දිව්‍ය චක්ෂුසය පිරිසිදු කරන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී ඇත. දැන් නැවත උපතක් නැත.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ.

මහා වීරයන් වහන්ස, අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති හා ප්‍රතිභාන යන විශාරද ඥානයන් පිළිබඳ මාගේ දැනුම ඔබ වහන්සේගේ සමීපයෙහිදීම උපන්නේය.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.

အရဟတ္တံ ပတွာ ပန သာ သယမ္ပိ ဥဒါနဝသေန တာယေဝ ဂါထာ အဘာသိ, ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ.

අර්හත් ඵලයට පත්වූ ඇය ද තමා විසින්ම උදානයක් වශයෙන් එම ගාථාවන්ම දේශනා කළාය. එයම ඇයගේ අර්හත් ඵල ප්‍රකාශනය විය.

အဘိရူပနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අභිරූපනන්දා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၂. ဇေန္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

2. ජේන්තා තේරී ගාථා වර්ණනාව

ယေ [Pg.29] ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိကာ ဇေန္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာ အတီတံ ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ဝတ္ထု အဘိရူပနန္ဒာဝတ္ထုသဒိသံ. အယံ ပန ဝေသာလိယံ လိစ္ဆဝိရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တီတိ အယမေဝ ဝိသေသော. သတ္ထာရာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုတွာ ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနာ အဓိဂတံ ဝိသေသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိဝသေန –

'යේ ඉමේ සත්ත බොජ්ඣංගා' යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ජේන්තා තේරියගේ ගාථාවන්ය. ඇයගේ අතීත හා වර්තමාන පුවත අභිරූපනන්දාගේ පුවතට සමානය. මෙහි ඇති විශේෂය නම්, ඇය විශාලා මහනුවර ලිච්ඡවී රජ පවුලක උපත ලැබීමයි. ඇය බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා, දේශනාව අවසානයේ රහත් බවට පත්ව, තමා ලැබූ විශේෂ අධිගමය මෙනෙහි කරමින් ප්‍රීති වේගයෙන් මෙසේ පැවසුවාය:

၂၁.

21.

‘‘ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ;

ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ.

නිවනට පැමිණීම පිණිස මාර්ගය වන යම් සප්ත බොජ්ඣංග ධර්ම කෙනෙක් වෙත් ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි මම ඒ සියල්ලම වැඩුවෙමි.

၂၂.

22.

‘‘ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါ, အန္တိမောယံ သမုဿယော;

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. –

මා විසින් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව (ආර්ය ධර්මය අවබෝධයෙන්) දකින ලදී. මේ මාගේ අවසාන ශරීරයයි. භව සංසාරය ක්ෂය විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථා දෙක දේශනා කළාය.

တတ္ထ ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ယေ ဣမေ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာ ဗောဓိယာ ယထာဝုတ္တာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ ဗုဇ္ဈနကဿ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂဘူတတ္တာ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ လဒ္ဓနာမာ သတ္တ ဓမ္မာ. မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာတိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ ဥပါယဘူတာ. ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာတိ တေ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ မယာ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒေသိတာ, တထာ မယာ ဥပ္ပာဒိတာ စ ဝဍ္ဎိတာ စ.

එහි 'යේ ඉමේ සත්ත බොජ්ඣංගා' යනු සති, ධම්මවිචය, විරිය, පීති, පස්සද්ධි, සමාධි සහ උපේක්ඛා යන සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන්ය. මේවා නිර්වාණය අවබෝධ කරගැනීමේ උපාය මාර්ග වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් මම උපදවා ගත්තෙමි, වර්ධනය කළෙමි.

ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ သော ဘဂဝါ ဓမ္မကာယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္တနာ အဓိဂတအရိယဓမ္မဒဿနေန ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ အန္တိမောယံ သမုဿယောတိ ယောဇနာ. အရိယဓမ္မဒဿနေန ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အညေ စ အရိယာ ဒိဋ္ဌာ နာမ ဟောန္တိ, န ရူပကာယဒဿနမတ္တေန. ယထာဟ – ‘‘ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇) စ ‘‘သုတဝါ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အရိယာနံ ဒဿာဝီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀; သံ. နိ. ၃.၁) စ အာဒိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

'දිට්ඨෝ හි මේ සෝ භගවා' යන්නෙහි 'හි' ශබ්දය හේතු අර්ථය ගෙන දෙයි. ධර්මකාය වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව තමා ලැබූ ආර්ය ධර්ම අවබෝධයෙන් දකින ලද බැවින් 'මේ මාගේ අවසාන ශරීරයයි' යනුවෙන් සම්බන්ධ වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේලා සහ අනෙකුත් ආර්යයන් වහන්සේලාව දකිනවා යනු හුදෙක් රූප කාය දැකීම නොව ආර්ය ධර්මය දැකීමයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: 'වක්කලී, යමෙක් ධර්මය දකියි ද හෙතෙම මා දකියි.' තවද, 'මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා ආර්යයන් දකින්නෙකි.' සෙසු කොටස් පෙර කියන ලද පරිදිම වේ.

ဇေန္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ජේන්තා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၃. သုမင်္ဂလမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

3. සුමංගලමාතා තේරී ගාථා වර්ණනාව

သုမုတ္တိကာတိအာဒိကာ [Pg.30] သုမင်္ဂလမာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ အညတရဿ နဠကာရဿ ဒိန္နာ ပဌမဂဗ္ဘေယေဝ ပစ္ဆိမဘဝိကံ ပုတ္တံ လဘိ. တဿ သုမင်္ဂလောတိ နာမံ အဟောသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ သုမင်္ဂလမာတာတိ ပညာယိတ္ထ. ယသ္မာ ပနဿာ နာမဂေါတ္တံ န ပါကဋံ, တသ္မာ ‘‘အညတရာ ထေရီ ဘိက္ခုနီ အပညာတာ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. သောပိဿာ ပုတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ သုမင်္ဂလတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ. တဿ မာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ဂိဟိကာလေ အတ္တနာ လဒ္ဓဒုက္ခံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သံဝေဂဇာတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနေန္တီ –

'සුමුත්තිකා' යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ සුමංගලමාතා තේරියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ තැනැත්තියකි. මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර දිළිඳු පවුලක ඉපදී, පසුව පන් ගොතන්නෙකුට පාවා දෙන ලදී. ඇයට 'සුමංගල' නම් පුතෙකු ලැබුණි. එතැන් සිට ඇය 'සුමංගලමාතා' ලෙස ප්‍රසිද්ධ වූවාය. ඇයගේ නියම නාමය ප්‍රකට නොවූ බැවින් පාලි පාඨයෙහි 'එක්තරා අඥාත තේරියක්' ලෙස සඳහන් වේ. ඇයගේ පුත් සුමංගල කුමාරයා ද පැවිදි වී රහත් බව ලැබීය. පසුව ඇය ද පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා, ගිහි කල තමා විඳි දුක් මෙනෙහි කරමින් සංවේගයට පත්ව රහත් බව ලබා මෙසේ උදානයක් පැවසුවාය:

၂၃.

23.

‘‘သုမုတ္တိကာ သုမုတ္တိကာ, သာဓုမုတ္တိကာမှိ မုသလဿ;

အဟိရိကော မေ ဆတ္တကံ ဝါပိ, ဥက္ခလိကာ မေ ဒေဍ္ဍုဘံ ဝါတိ.

මම මොනතරම් හොඳින් නිදහස් වුණාද! මෝල්ගසින් මම මනාව නිදහස් වුණෙමි. ලජ්ජා නැති මාගේ ස්වාමියාගෙන් ද, මා දුක් විඳි වෘත්තියෙන් ද මම නිදහස් වුණෙමි. දියබරියෙකුගේ මඩ ගඳ හමන මාගේ බත් හැළියෙන් ද මම නිදහස් වුණෙමි.

၂၄.

24.

‘‘ရာဂဉ္စ အဟံ ဒေါသဉ္စ, စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဝိဟနာမိ;

သာ ရုက္ခမူလမုပဂမ္မ, ‘အဟော သုခ’န္တိ သုခတော ဈာယာမီ’’တိ. –

මම මාගේ රාගය හා ද්වේෂය 'චිච්චිටි චිච්චිටි' හඬ නඟා දවා අළු කරන්නාක් මෙන් විනාශ කළෙමි. මම රුක්මුල් කරා ගොස් 'අහෝ සැපයකි!' යි සිතමින් සැපසේ ධ්‍යාන වඩමි.

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථා දෙක දේශනා කළාය.

တတ္ထ သုမုတ္တိကာတိ သုမုတ္တာ. က-ကာရော ပဒပူရဏမတ္တံ, သုဋ္ဌု မုတ္တာ ဝတာတိ အတ္ထော. သာ သာသနေ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပသာဒဝသေန, တဿာ ဝါ ပသံသာဝသေန အာမန္တေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သုမုတ္တိကာ သုမုတ္တိကာ’’တိ. ယံ ပန ဂိဟိကာလေ ဝိသေသတော ဇိဂုစ္ဆတိ, တတော ဝိမုတ္တိံ ဒဿေန္တီ ‘‘သာဓုမုတ္တိကာမှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဓုမုတ္တိကာမှီတိ သမ္မဒေဝ မုတ္တာ ဝတ အမှိ. မုသလဿာတိ မုသလတော. အယံ ကိရ ဒလိဒ္ဒဘာဝေန ဂိဟိကာလေ သယမေဝ မုသလကမ္မံ ကရောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. အဟိရိကော မေတိ မမ သာမိကော အဟိရိကော နိလ္လဇ္ဇော, သော မမ န ရုစ္စတီတိ ဝစနသေသော. ပကတိယာဝ ကာမေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာယ ကာမာဓိမုတ္တာနံ ပဝတ္တိံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ ဝဒတိ. ဆတ္တကံ ဝါပီတိ ဇီဝိတဟေတုကေန ကရီယမာနံ ဆတ္တကမ္ပိ မေ န ရုစ္စတီတိ အတ္ထော. ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော, တေန [Pg.31] ပေဠာစင်္ကောဋကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဝေဠုဒဏ္ဍာဒီနိ ဂဟေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဆတ္တာဒီနံ ကရဏဝသေန ဒုက္ခဇီဝိတံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ ဝဒတိ. ‘‘အဟိတကော မေ ဝါတော ဝါတီ’’တိ ကေစိ ဝတွာ အဟိတကော ဇရာဝဟော ဂိဟိကာလေ မမ သရီရေ ဝါတော ဝါယတီတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ‘‘အဟိတကော ပရေသံ ဒုဂ္ဂန္ဓတရော စ မမ သရီရတော ဝါတော ဝါယတီ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဥက္ခလိကာ မေ ဒေဍ္ဍုဘံ ဝါတီတိ မေ မမ ဘတ္တပစနဘာဇနံ စိရပါရိဝါသိကဘာဝေန အပရိသုဒ္ဓတာယ ဥဒကသပ္ပဂန္ဓံ ဝါယတိ, တတော အဟံ သာဓုမုတ္တိကာမှီတိ ယောဇနာ.

එහි 'සුමුත්තිකා' යනු මැනවින් මිදුණු තැනැත්තිය යන්නයි. 'ක' අකුර පදපූරණය සඳහා පමණි, 'ඒකාන්තයෙන්ම මැනවින් මිදුණෙමි' යනු එහි අර්ථයයි. ඇය ශාසනයෙහි තමා ලැබූ සම්පත්තිය දැක ප්‍රසාදය හේතුවෙන් හෝ තමාට කළ ප්‍රශංසාවක් වශයෙන් 'සුමුත්තිකා සුමුත්තිකා' යැයි පැවසුවාය. ගිහි කාලයෙහි විශේෂයෙන් යමක් පිළිකුල් කළාද, එයින් මිදීම දක්වමින් 'සාධුමුත්තිකාම්හි' යනාදිය පැවසුවාය. එහි 'සාධුමුත්තිකාම්හි' යනු 'ඒකාන්තයෙන් මම මැනවින් මිදුණෙමි' යන්නයි. 'මුසලස්සා' යනු 'මෝල්ගසින්' යන්නයි. ඇය දිළිඳු බැවින් ගිහි කල තමාම මෝල්ගසින් ධාන්‍ය කෙටීමේ කාර්යය කළාය, එබැවින් මෙසේ කීවාය. 'අහිරිකෝ මේ' යනු 'මගේ ස්වාමියා ලජ්ජා නැති අයෙකි, ඔහු මට රුචි නැත' යන වචන ශේෂය මෙහිලා දත යුතුය. ස්වභාවයෙන්ම කාමයන් කෙරෙහි කලකිරුණු සිතැති බැවින් කාමයන්ට ඇලුණු අයගේ පැවැත්ම පිළිකුල් කරමින් ඇය පවසන්නීය. 'ඡත්තකං වා' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ජීවිකාව සඳහා කරනු ලබන කුඩ (හෙවත් ඡත්‍ර) සෑදීම පවා මට රුචි නැති බවයි. 'වා' ශබ්දය මෙහි නොකියවුණු පිරිවර වස්තූන් (පෙට්ටි, මල් වට්ටියනාදිය) ඇතුළත් කිරීමට යොදා ඇත. උණ දඬු ආදිය ගෙන දිනපතා කුඩ ආදිය සෑදීමෙන් කරන දුක්ඛිත ජීවිකාව පිළිකුල් කරමින් ඇය පවසයි. සමහරුන් පවසන්නේ 'අහිතකර වූ, ජරාව ගෙන එන වාතය (හෙවත් මහලු ගඳ) ගිහි කල මගේ ශරීරයෙන් හැමුවේය' යන අර්ථයයි. තවත් පිරිසක් පවසන්නේ 'අන් අයට අහිතකර වූ, අතිශයින් දුගඳ හමන වාතය මගේ ශරීරයෙන් හැමුවේය' යන අර්ථයයි. 'උක්ඛලිකා මේ දේඩ්ඪුභං වාතී' යනු බොහෝ කලක් පාවිච්චි කිරීම නිසා අපිරිසිදු වී දියබරියෙකුගේ ගඳ හමන මගේ බත් පිසින හැළියෙන් ද මම මැනවින් මිදුණෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

ရာဂဉ္စ အဟံ ဒေါသဉ္စ, စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဝိဟနာမီတိ အဟံ ကိလေသဇေဋ္ဌကံ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဣမိနာ သဒ္ဒေန သဒ္ဓိံ ဝိဟနာမိ ဝိနာသေမိ, ပဇဟာမီတိ အတ္ထော. သာ ကိရ အတ္တနော သာမိကံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ တေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဖာလိယမာနာနံ သုက္ခာနံ ဝေဠုဒဏ္ဍာဒီနံ သဒ္ဒံ ဂရဟန္တီ တဿ ပဟာနံ ရာဂဒေါသပဟာနေန သမံ ကတွာ အဝေါစ. သာ ရုက္ခမူလမုပဂမ္မာတိ သာ အဟံ သုမင်္ဂလမာတာ ဝိဝိတ္တံ ရုက္ခမူလံ ဥပသင်္ကမိတွာ. သုခတော ဈာယာမီတိ သုခန္တိ ဈာယာမိ, ကာလေန ကာလံ သမာပဇ္ဇန္တီ ဖလသုခံ နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒိယမာနာ ဖလဇ္ဈာနေန ဈာယာမီတိ အတ္ထော. အဟော သုခန္တိ ဣဒံ ပနဿာ သမာပတ္တိတော ပစ္ဆာ ပဝတ္တမနသိကာရဝသေန ဝုတ္တံ, ပုဗ္ဗာဘောဂဝသေနာတိပိ ယုဇ္ဇတေဝ.

රාගය හා ද්වේෂය 'චිච්චිටි චිච්චිටි' යන හඬින් යුතුව මම නසමි යනු, කෙලෙසුන් කෙරෙහි ප්‍රධාන වූ රාගය හා ද්වේෂය 'චිච්චිටි චිච්චිටි' යන මේ හඬ හා සමඟම වනසා දමමි, අත්හරිමි යනු අර්ථයයි. ඇය තම ස්වාමියා කෙරෙහි පිළිකුලෙන් සිටි අතර, ඔහු දිනපතා වියළි උණ දඬු ආදිය පළන විට නැගෙන ශබ්දයට ද දොස් පැවරු ඇය, ඔහු අත්හැරීම රාග ද්වේෂ ප්‍රහාණයට සමාන කොට පැවසුවාය. 'සා රුක්ඛමූලමුපගම්මා' යනු ඒ සුමංගලමාතා නම් වූ මම විවේකී රුක් මුලකට පැමිණ යන්නයි. 'සුඛතෝ ඣායාමී' යනු සුවසේ ධ්‍යාන වඩමි, කලින් කලට සමවැදෙමින් ඵල සමාපත්ති සුවය හා නිවන් සුවය විඳිමින් ඵල සමාපත්තියෙන් ධ්‍යාන වඩමි යනු අර්ථයයි. 'අහෝ සුඛං' යන්න ඇය සමාපත්තියෙන් නැගී සිට පසුව පැවැත්වූ මනසිකාරය නිසා පවසන ලද්දකි. පෙර ඇති වූ ආභෝගයක් (සිතට නැගීමක්) ලෙස ද මෙය ගැළපේ.

သုမင်္ဂလမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුමංගලමාතා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. အဍ္ဎကာသိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

4. අඩ්ඪකාසී තේරී ගාථා වර්ණනාව.

ယာဝ ကာသိဇနပဒေါတိအာဒိကာ အဍ္ဎကာသိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယံ ကိရ ကဿပဿ ဒသဗလဿ ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘိက္ခုနိသီလေ ဌိတံ အညတရံ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တံ ခီဏာသဝတ္ထေရိံ ဂဏိကာဝါဒေန အက္ကောသိတွာ, တတော စုတာ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကာသိကရဋ္ဌေ ဥဠာရဝိဘဝေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ ပုဗ္ဗေ ကတဿ ဝစီဒုစ္စရိတဿ နိဿန္ဒေန ဌာနတော ပရိဘဋ္ဌာ ဂဏိကာ အဟောသိ. နာမေန အဍ္ဎကာသီ [Pg.32] နာမ. တဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ စ ခန္ဓကေ အာဂတာယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

'යාව කාසිජනපදෝ' යනාදිය අඩ්ඪකාසී තේරියගේ ගාථා වේ. මැය කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී භික්ෂුණීන් වෙත ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වූවාය. එහිදී භික්ෂුණී සීලයෙහි පිහිටි, පටිසම්භිදාප්‍රාප්ත එක් රහත් තේරියකට 'වේශ්‍යාවකැයි' පවසා බැණ වැදුණු බැවින්, එයින් චුතව නිරයෙහි පැසී, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කාසි රටෙහි මහා වෛභව සම්පන්න සිටු කුලයක උපන්නාය. එසේ වුවත් පෙර කළ වචී දුශ්චරිතයේ විපාකයෙන් ස්වකීය තත්ත්වයෙන් පිරිහී වෙසඟනක වූවාය. නමින් ඇය 'අඩ්ඪකාසී' නම් විය. ඇයගේ පැවිද්ද හා දූතයෙකු මගින් සිදු වූ උපසම්පදාව ඛන්ධකයෙහි සඳහන් වේ. එය මෙසේ දක්වා ඇත -

တေန ခေါ ပန သမယေန အဍ္ဎကာသီ ဂဏိကာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ ဟောတိ. သာ စ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ ဟောတိ ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ. အဿောသုံ ခေါ ဓုတ္တာ – ‘‘အဍ္ဎကာသီ ကိရ ဂဏိကာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ’’တိ. တေ မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိံသု. အဿောသိ ခေါ အဍ္ဎကာသီ ဂဏိကာ ‘‘ဓုတ္တာ ကိရ မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိတာ’’တိ. ဘဂဝတော သန္တိကေ ဒူတံ ပါဟေသိ – ‘‘အဟဉှိ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမာ, ကထံ နု ခေါ မယာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ? အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒူတေနပိ ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၃၀).

"එසමයෙහි අඩ්ඪකාසී වෙසඟන භික්ෂුණීන් අතර පැවිදි වූවාය. ඇය 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි උපසම්පදා වන්නෙමි' යි සාවත්ථියට යෑමට කැමති වූවාය. 'අඩ්ඪකාසී වෙසඟන සාවත්ථියට යෑමට කැමතිලු' යැයි සල්ලාලයන්ට ඇසී, ඔවුහු මඟ රැක සිටියහ. 'සල්ලාලයන් මඟ රැක සිටිනවාලු' යැයි අඩ්ඪකාසී වෙසඟනට ඇසුණි. ඇය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත දූතයෙකු යවා මෙසේ දැන්වූවාය: 'ස්වාමීනි, මම උපසම්පදා වීමට කැමැත්තෙමි, මම කෙසේ පිළිපැදිය යුතුද?' එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය නිමිත්ත කොට ධර්ම කථාවක් පවත්වා භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: 'මහණෙනි, දූතයෙකු මගින් වුව ද උපසම්පදා කිරීමට අනුදැන වදාරමි' (චූළවග්ග 430)."

ဧဝံ လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ ပန ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၄.၁၆၈-၁၈၃) –

මෙසේ උපසම්පදාව ලබා විදර්ශනා භාවනාවෙහි යෙදෙන්නී නොබෝ කලකින්ම පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් වූවාය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ වදාරා ඇත -

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

"මේ භද්‍ර කල්පයෙහි, මහා යසස් ඇති, බ්‍රහ්මයාගේ බන්ධු වූ, සත්‍යවාදීන් අතර උතුම් වූ කාශ්‍යප නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါဟံ ပဗ္ဗဇိတွာန, တဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ;

သံဝုတာ ပါတိမောက္ခမှိ, ဣန္ဒြိယေသု စ ပဉ္စသု.

"එකල්හි මම ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙහි ද පංච ඉන්ද්‍රියයන් කෙරෙහි ද සංවර වූයෙමි.

‘‘မတ္တညုနီ စ အသနေ, ယုတ္တာ ဇာဂရိယေပိ စ;

ဝသန္တီ ယုတ္တယောဂါဟံ, ဘိက္ခုနိံ ဝိဂတာသဝံ.

"ආහාරයෙහි පමණ දන්නී වූ ද, නිදි වැරීමෙහි (ජාගරියානුයෝගයෙහි) යෙදුණී වූ ද මම කර්මස්ථානයෙහි යෙදී වසන්නී, එක්තරා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ (රහත්) භික්ෂුණියකට,

‘‘အက္ကောသိံ ဒုဋ္ဌစိတ္တာဟံ, ဂဏိကေတိ ဘဏိံ တဒါ;

တေန ပါပေန ကမ္မေန, နိရယမှိ အပစ္စိသံ.

"දූෂිත සිතින් යුතුව බැණ වැදුණෙමි. එකල්හි මම 'වේශ්‍යාවකැයි' පවසා බැණ වැදුණෙමි. ඒ පාප කර්මය හේතුවෙන් මම නිරයෙහි පැසුණෙමි.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန, အဇာယိံ ဂဏိကာကုလေ;

ဗဟုသောဝ ပရာဓီနာ, ပစ္ဆိမာယ စ ဇာတိယံ.

"එම කර්මයේ ඉතිරි විපාකයෙන් වෙසඟනන්ගේ කුලවල බොහෝ වාරයක් උපන්නෙමි. අන් අයට යටත් වූ (පරාධීන) තැනැත්තියක ලෙස අවසන් ආත්මයේ ද,

‘‘ကာသီသု သေဋ္ဌိကုလဇာ, ဗြဟ္မစာရီဗလေနဟံ;

အစ္ဆရာ ဝိယ ဒေဝေသု, အဟောသိံ ရူပသမ္ပဒါ.

"කාසි රටෙහි සිටු කුලයක උපන්නෙමි. පෙර කළ බ්‍රහ්මචර්යාවේ බලයෙන් මම දෙවඟනක වැනි රූප සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූයෙමි.

‘‘ဒိသွာန ဒဿနီယံ မံ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ;

ဂဏိကတ္တေ နိဝေသေသုံ, အက္ကောသနဗလေန မေ.

"රජගහ නුවරදී මගේ දැකුම්කලු රූපය දැක, පෙර කළ බැණ වැදීමේ පාපයේ බලයෙන් මාව වෙසඟනකගේ තත්ත්වයට පත් කළාහුය.

‘‘သာဟံ [Pg.33] သုတွာန သဒ္ဓမ္မံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန ဒေသိတံ;

ပုဗ္ဗဝါသနသမ္ပန္နာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

"ඒ මම බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සද්ධර්මය අසා, පෙර පුරුදු වාසනා ගුණයෙන් යුක්තව ගිහිගෙය හැර පැවිදි වූයෙමි.

‘‘တဒူပသမ္ပဒတ္ထာယ, ဂစ္ဆန္တီ ဇိနသန္တိကံ;

မဂ္ဂေ ဓုတ္တေ ဌိတေ သုတွာ, လဘိံ ဒူတောပသမ္ပဒံ.

"එකල්හි උපසම්පදාව සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත යන මට, මඟ රැක සිටින සල්ලාලයන් ගැන අසන්නට ලැබී දූතයෙකු මගින් උපසම්පදාව ලදිමි.

‘‘သဗ္ဗကမ္မံ ပရိက္ခီဏံ, ပုညံ ပါပံ တထေဝ စ;

သဗ္ဗသံသာရမုတ္တိဏ္ဏာ, ဂဏိကတ္တဉ္စ ခေပိတံ.

"පින හා පව යන සියලු කර්මයන් ක්ෂය කරන ලදී. එසේම මුළු සංසාරයෙන්ම එතෙර වූයෙමි. වෙසඟනක වීමේ තත්ත්වය ද අවසන් විය.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ.

"මහා මුනිවරයන් වහන්ස, මම සෘද්ධීන් කෙරෙහි ද දිව්‍ය ශ්‍රෝත ධාතුව කෙරෙහි ද වසීභාවයට පත් වූයෙමි. පරසිත් දන්නා ඥානයෙහි ද මම දක්ෂයෙක් වෙමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

"පෙර විසූ තැන් දනිමි. දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කරන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ මට දැන් නැවත ඉපදීමක් නැත.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ.

"මහා වීරයන් වහන්ස, අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ පටිභාන යන පටිසම්භිදා ඥානයන්හි මගේ අවබෝධය ඔබ වහන්සේ සමීපයේදී හටගත්තේය.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၄.၁၆၈-၁၈၃);

"මගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී."

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနဝသေန –

අර්හත්වයට පත්ව උදානයක් වශයෙන් -

၂၅.

25.

‘‘ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ, သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟု;

တံ ကတွာ နေဂမော အဂ္ဃံ, အဍ္ဎေနဂ္ဃံ ဌပေသိ မံ.

“කාසි ජනපදයේ දිනක බදු මුදල යම් තාක්ද, මාගේ (දිනක) අය කිරීමද එපමණම විය. නියම්ගම් වැසියෝ එම අගය පදනම් කරගෙන මා (දිනක අගයෙන්) අඩක් (කහවණු පන්සියයක්) අගය කොට ‘අඩ්ඪකාසී’ යන නාමය තැබූහ.”

၂၆.

26.

‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ရူပေ, နိဗ္ဗိန္ဒဉ္စ ဝိရဇ္ဇဟံ;

မာ ပုန ဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝေယျံ ပုနပ္ပုနံ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

“එකල මම රූපයෙහි කලකිරුණෙමි, රූපයෙහි කලකිරී එය කෙරෙහි වූ ඇල්ම දුරු කළෙමි. මම නැවත නැවතත් මේ සසරෙහි සැරිසරන්නියක් නොවෙම්වා. තෙවිජ්ජාවන් සාක්ෂාත් කරන ලදී, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ, သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟူတိ ကာသီသု ဇနပဒေသု ဘဝေါ သုင်္ကော ကာသိဇနပဒေါ, သော ယာဝ ယတ္တကော, တတ္တကော မယှံ သုင်္ကော အဟု အဟောသိ. ကိတ္တကော ပန သောတိ? သဟဿမတ္တော. ကာသိရဋ္ဌေ ကိရ တဒါ သုင်္ကဝသေန ဧကဒိဝသံ ရညော ဥပ္ပဇ္ဇနကအာယော အဟောသိ သဟဿမတ္တော, ဣမာယပိ ပုရိသာနံ ဟတ္ထတော ဧကဒိဝသံ လဒ္ဓဓနံ တတ္တကံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ, သုင်္ကော [Pg.34] မေ တတ္တကော အဟူ’’တိ. သာ ပန ကာသိသုင်္ကပရိမာဏတာယ ကာသီတိ သမညံ လဘိ. တတ္ထ ယေဘုယျေန မနုဿာ သဟဿံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာ တတော ဥပဍ္ဎံ ဒတွာ ဒိဝသဘာဂမေဝ ရမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ဝသေနာယံ အဍ္ဎကာသီတိ ပညာယိတ္ထ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ ကတွာ နေဂမော အဂ္ဃံ, အဍ္ဎေနဂ္ဃံ ဌပေသိ မ’’န္တိ. တံ ပဉ္စသတမတ္တံ ဓနံ အဂ္ဃံ ကတွာ နေဂမော နိဂမဝါသိဇနော ဣတ္ထိရတနဘာဝေန အနဂ္ဃမ္ပိ သမာနံ အဍ္ဎေန အဂ္ဃံ နိမိတ္တံ အဍ္ဎကာသီတိ သမညာဝသေန မံ ဌပေသိ, တထာ မံ ဝေါဟရီတိ အတ္ထော.

එහි ‘යාව කාසිජනපදෝ...’ යනු කාසි ජනපදයේ දිනක බදු මුදල යම් පමණද, මගේ අය කිරීමද එපමණ විය. එය කොපමණද? දහසක් පමණ වේ. එකල කාසි රටේ රජුට බදු වශයෙන් දිනකට ලැබෙන ආදායම කහවණු දහසක් පමණ විය, මෙම තැනැත්තියටද පුරුෂයන්ගෙන් දිනකට ලැබෙන ධනය එපමණම විය. එබැවින් ‘යාව කාසිජනපදෝ...’ යනාදිය පැවසුවාය. ඇය කාසි රටේ බදු මුදලට සමාන වූ බැවින් ‘කාසී’ යන නම ලැබුවාය. එහි බොහෝ මනුෂ්‍යයන් දහසක් ගෙවීමට අපොහොසත් වූ බැවින් ඉන් අඩක් (පන්සියයක්) ගෙවා දිනක කොටසක් පමණක් ඇය සමඟ ඇසුරු කර පිටව යති. ඔවුන්ගේ එම ක්‍රියාව නිසා ඇය ‘අඩ්ඪකාසී’ ලෙස ප්‍රකට විය. එබැවින් ‘තං කත්වා නේගමෝ අග්ඝං...’ යනාදිය වදාළාය. කහවණු පන්සියයක් අගය කොට නියම්ගම් වැසියෝ කාන්තාවක ලෙස ඇය අනගි වුවද, අඩක් (පන්සියයක්) අගය කිරීම හේතුවෙන් ‘අඩ්ඪකාසී’ යන නාමයෙන් ඇය හැඳින්වූ බවත්, එලෙස ඇයව ව්‍යවහාර කළ බවත් අර්ථයයි.

အထ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ရူပေတိ ဧဝံ ရူပူပဇီဝိနီ ဟုတွာ ဌိတာ. အထ ပစ္ဆာ သာသနံ နိဿာယ ရူပေ အဟံ နိဗ္ဗိန္ဒိံ ‘‘ဣတိပိ ရူပံ အနိစ္စံ, ဣတိပိဒံ ရူပံ ဒုက္ခံ, အသုဘ’’န္တိ ပဿန္တီ တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌိံ. နိဗ္ဗိန္ဒဉ္စ ဝိရဇ္ဇဟန္တိ နိဗ္ဗိန္ဒန္တီ စာဟံ တတော ပရံ ဝိရာဂံ အာပဇ္ဇိံ. နိဗ္ဗိန္ဒဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တရုဏဝိပဿနံ ဒဿေတိ, ဝိရာဂဂ္ဂဟဏေန ဗလဝဝိပဿနံ. ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇတိ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. မာ ပုန ဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝေယျံ ပုနပ္ပုနန္တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗိန္ဒနဝိရဇ္ဇနာကာရေ နိဒဿေတိ. တိဿော ဝိဇ္ဇာတိအာဒိနာ တေသံ မတ္ထကပ္ပတ္တိံ, တံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘අථ නිබ්බින්දහං රූපේ’ යනු මෙලෙස රූපයෙන් ජීවත් වූ ඕ තොමෝ පසුව බුදු සසුන ඇසුරු කර රූපයෙහි ‘මෙය අනිත්‍යය, මෙය දුක්ඛය, අසුභය’ ලෙස බලමින් එහි කලකිරුණාය. ‘නිබ්බින්දඤ්ච විරජ්ජහං’ යනු කලකිරී ඉන් පසු ඇල්ම දුරු කිරීමට පැමිණි බවයි. මෙහි ‘නිබ්බින්ද’ යන්නෙන් තරුණ විපස්සනාවද, ‘විරාග’ යන්නෙන් බලවත් විපස්සනාවද දක්වයි. ‘කලකිරෙන්නා ඇල්ම දුරු කරයි, ඇල්ම දුරු කිරීමෙන් මිදෙයි’ යනුවෙන් වදාළ බැවිනි. ‘මා පුන ජාතිසංසාරං’ යන්නෙන් කලකිරෙන හා ඇල්ම දුරු කරන ආකාරය පෙන්වයි. ‘තිස්සෝ විජ්ජා’ ආදියෙන් එම මාර්ගයේ අග්‍ර ඵලයට පැමිණීම දක්වයි, එය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ.

အဍ္ဎကာသိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අඩ්ඪකාසී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

၅. စိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

5. චිත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာတိအာဒိကာ စိတ္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဣတော စတုန္နဝုတိကပ္ပေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဧကဒိဝသံ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ နဠပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ရာဇဂဟပ္ပဝေသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လိကာကာလေ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

‘කිඤ්චාපි ඛෝම්හි කිසිකා’ යනාදී ගාථාවන් චිත්තා තෙරණියගේ වේ. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තියකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාර වන කුසල් රැස් කරමින් මීට කල්ප අනූහතරකට පෙර චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කින්නර යෝනියෙහි උපන්නාය. දිනක් ගසක් මුල වැඩසිටි එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් දැක පැහැදුණු සිතින් බට මල්වලින් පූජා කර වැඳ දොහොත් මුදුන් දී ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටව ගියාය. ඇය එම පින්කමින් දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර මහාසාල කුලයක ඉපිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහනුවරට වැඩම කළ දින ශ්‍රද්ධාව ලබා පසුව මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය වෙත පැවිදි වූවාය. මහලු වියෙහිදී ගිජුකුළු පර්වතයට නැග මහණ දම් පුරමින් විදර්ශනා වඩා සය අභිඥා සමඟ අර්හත්වයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳ අපදානයෙහි මෙසේ වදාළාය–

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ[Pg.35], အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ;

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ.

“එකල මම චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කින්නරියකව සිටියෙමි. කෙලෙස් රහිත වූ, ස්වයම්භූ වූ, අපරාජිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි.”

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ;

နဠမာလံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ.

“පැහැදුණු සිතින්, සොම්නස්ව, දොහොත් මුදුන් දී බටමල් මාලාවක් ගෙන ස්වයම්භූ වූ උන්වහන්සේට පූජා කළෙමි.”

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ, အဂစ္ဆိံ တိဒသံ ဂတိံ.

“ඒ සුකෘත කර්මය නිසාත්, පින් කිරීමේ චේතනාව නිසාත්, කින්නර දේහය අතහැර තව්තිසා භවයට ගියෙමි.”

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

သံဝေဇေတွာန မေ စိတ္တံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

“තිස්හය වතාවක් දෙව්රජුන්ගේ මෙහෙසිය වීමි. දස වතාවක් සක්විති රජුන්ගේ මෙහෙසිය වීමි. පසුව මාගේ සිතෙහි සංවේගය ඇති කරගෙන ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

“මාගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය, සියලු භවයන් මුලිනුපුටා දමන ලදී, සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය විය, දැන් නැවත උපතක් නැත.”

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပုပ္ဖပူဇာယိဒံ ဖလံ.

“කල්ප අනූහතරකට පෙර යම් මල් පූජාවක් කළෙමිද, ඒ මල් පූජාවේ ඵලයෙන් මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“මාගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.”

သာ ပန အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ –

ඇය අර්හත්වයට පත්ව තම පිළිවෙත මෙසේ මෙනෙහි කළාය–

၂၇.

27.

‘‘ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာ, ဂိလာနာ ဗာဠှဒုဗ္ဗလာ;

ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမိ, ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယ.

“මම වැහැරී ගිය, ගිලන් වූ, ඉතා දුබල වූ තැනැත්තියක වුවද, සැරයටියකට වාරු වෙමින් ගිජුකුළු පර්වතයට නැග්ගෙමි.”

၂၈.

28.

‘‘သံဃာဋိံ နိက္ခိပိတွာန, ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယ;

သေလေ ခမ္ဘေသိမတ္တာနံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ. –

“සඟළ සිවුර පසෙක තබා, පාත්‍රය මුඩු කර තබා, පර්වතය මත්තෙහි හිඳ මෝහ අන්ධකාරය සිඳලමින් මම කෙලෙස් සමනය කළෙමි.”

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာတိ ယဒိပိ အဟံ ဇရာဇိဏ္ဏာ အပ္ပမံသလောဟိတဘာဝေန ကိသသရီရာ အမှိ. ဂိလာနာ ဗာဠှဒုဗ္ဗလာတိ ဓာတွာဒိဝိကာရေန ဂိလာနာ, တေနေဝ ဂေလညေန အတိဝိယ ဒုဗ္ဗလာ. ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆန္တီ ကတ္တရယဋ္ဌိံ အာလမ္ဗိတွာဝ ဂစ္ဆာမိ. ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယာတိ ဧဝံ ဘူတာပိ ဝိဝေကကာမတာယ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ.

එහි ‘කිඤ්චාපි ඛෝම්හි කිසිකා’ යනු මම ජරාවෙන් දිරාපත් වූ, මස් ලේ අඩු බැවින් වැහැරී ගිය ශරීරයක් ඇත්තියක වුවද යන්නයි. ‘ගිලානා බාළ්හදුබ්බලා’ යනු ධාතු කෝපවීම් ආදියෙන් ගිලන් වූ බැවින් ඉතා දුබල වූ බවයි. ‘දණ්ඩමොලුබ්භ ගච්ඡාමි’ යනු කොතැනකට ගියත් සැරයටියක් ආධාර කරගෙනම යන බවයි. ‘පබ්බතං අභිරූහිය’ යනු මෙවැනි තත්ත්වයක සිටියද විවේකය කැමති බැවින් ගිජුකුළු පර්වතයට නැගි බවයි.

သံဃာဋိံ [Pg.36] နိက္ခိပိတွာနာတိ သန္တရုတ္တရာ ဧဝ ဟုတွာ ယထာသံဟတံ အံသေ ဌပိတံ သံဃာဋိံ ဟတ္ထပါသေ ဌပေတွာ. ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယာတိ မယှံ ဝလဉ္ဇနမတ္တိကာပတ္တံ အဓောမုခံ ကတွာ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ. သေလေ ခမ္ဘေသိမတ္တာနံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာတိ ပဗ္ဗတေ နိသိန္နာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ ပဒါလေတွာ, တေနေဝ စ မောဟက္ခန္ဓပဒါလနေန အတ္တာနံ အတ္တဘာဝံ ခမ္ဘေသိံ, မမ သန္တာနံ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန ဝိက္ခမ္ဘေသိန္တိ အတ္ထော.

‘සංඝාටිං නික්ඛිපිත්වාන’ යනු අඳනය හා සිරුර වසාගත් සිවුර ඇතිවම, උරහිස මත තබා තිබූ සඟළ සිවුර නමලා අතේ දුරින් තබා යන අර්ථයයි. ‘පත්තකඤ්ච නිකුජ්ජිය’ යනු මා පරිහරණය කරන මැටි පාත්‍රය මුනින් නවා එක් පසෙක තබා යන්නයි. ‘සේලේ ඛම්භේසිමත්තානං, තමොක්ඛන්ධං පදාලිය’ යනු පර්වතයෙහි හිඳ, මෙම දිගු සසර ගමනේදී මීට පෙර කිසිදා විනාශ නොකළ මෝහ අන්ධකාරය විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන් විනාශ කර, ඒ මෝහය විනාශ කිරීමෙන්ම තමාගේ ආත්මභාවය නැවත හට නොගන්නා ලෙස නැවැත්වූ බවයි, එනම් මගේ සන්තතිය මතු හට නොගන්නා ධර්මතාවයට පත් කිරීමෙන් පලවා හැරිය බවයි.

စိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චිත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

၆. မေတ္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

6. මෙත්තිකා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ဒုက္ခိတာတိအာဒိကာ မေတ္တိကာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တီ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု စေတိယေ ရတနေန ပဋိမဏ္ဍိတာယ မေခလာယ ပူဇံ အကာသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. သေသံ အနန္တရေ ဝုတ္တသဒိသံ. အယံ ပန ပဋိဘာဂကူဋံ အဘိရုဟိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၂၀-၂၅) –

“කිංචාපි ඛොම්හි දුක්ඛිතා” යනාදී ගාථා මෙත්තිකා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණි කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයෙහි රත්නයෙන් අලංකාර කරන ලද මෙඛලාවකින් (ඉණ පටියකින්) පූජාවක් කළාය. ඇය එම පුණ්‍යකර්මයෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර බ්‍රාහ්මණ මහාසාල කුලයක උපන්නාය. ඉතිරි විස්තරය මීට පෙර කියන ලද (චිත්තා තෙරණියගේ) පුවතට සමාන වේ. මේ තෙරණිය පටිභාග කූටයට නැඟ මහණ දම් පුරමින්, විදර්ශනා වඩා පටිසම්භිදාවන් ද සමඟින් අර්හත්වයට පැමිණියාය. එබැවින් අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී –

‘‘သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော, ထူပကာရာပိကာ အဟုံ;

မေခလိကာ မယာ ဒိန္နာ, နဝကမ္မာယ သတ္ထုနော.

“මම සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යය කරවීමට උත්සාහ කළ තැනැත්තියක් වීමි. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ නවකර්මාන්තය සඳහා මා විසින් මෙඛලාවක් (ඉණ පටියක්) පූජා කරන ලදී.

‘‘နိဋ္ဌိတေ စ မဟာထူပေ, မေခလံ ပုနဒါသဟံ;

လောကနာထဿ မုနိနော, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ.

මහා චෛත්‍යය නිම වූ කල්හි, ලෝකනාථ වූ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණා වූ මම, මගේ අත්වලින් නැවතත් මෙඛලාවක් පූජා කළෙමි.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ မေခလမဒံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ထူပကာရဿိဒံ ဖလံ.

මීට කල්ප අනූහතරකට පෙර එකල මම යම් මෙඛලාවක් පූජා කළෙම් ද, එතැන් සිට මම දුගතියක් නොදනිමි. මේ චෛත්‍යය කරවීමේ (චෛත්‍යයට පූජා කිරීමේ) ඵලයයි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මගේ කෙලෙස් දවන ලදී... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ [Pg.37] ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

අර්හත්වයට පැමිණ තම පිළිවෙත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය –

၂၉.

29.

‘‘ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ဒုက္ခိတာ, ဒုဗ္ဗလာ ဂတယောဗ္ဗနာ;

ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမိ, ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယ.

“මම දුකට පත් වූවා, දුබල වූවා, යොවුන් බව ඉක්ම ගිය තැනැත්තියක් වුවද, සැරයටියට වාරු වී පර්වතයට නැඟ යන්නෙමි.

၃၀.

30.

‘‘နိက္ခိပိတွာန သံဃာဋိံ, ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယ;

နိသိန္နာ စမှိ သေလမှိ, အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

සංඝාටිය පසෙක තබා, පාත්‍රය ද එකලැස් කොට තබා, මම ඒ ගල මත හිඳගත්තෙමි. එවිට මගේ සිත ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණි. ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගන්නා ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.”

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထ ဒုက္ခိတာတိ ရောဂါဘိဘဝေန ဒုက္ခိတာ သဉ္ဇာတဒုက္ခာ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ. ဒုဗ္ဗလာတိ တာယ စေဝ ဒုက္ခပ္ပတ္တိယာ, ဇရာဇိဏ္ဏတာယ စ ဗလဝိရဟိတာ. တေနာဟ ‘‘ဂတယောဗ္ဗနာ’’တိ, အဒ္ဓဂတာတိ အတ္ထော.

එහි 'දුක්ඛිතා' යනු රෝගාබාධයන්ගෙන් මඩන ලද බැවින් දුකට පත් වූ, හටගත් දුක් ඇති තැනැත්තියයි. 'දුබ්බලා' යනු ඒ දුකට පත්වීම නිසාම සහ ජරාවෙන් දිරාපත් වූ බැවින් කායික ශක්තියෙන් තොර වූ තැනැත්තියයි. එබැවින් 'ගතයොබ්බනා' යැයි වදාළාය. එහි අර්ථය නම් මහලු වියට පත් වූ යන්නයි.

အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ သေလမှိ ပါသာဏေ နိသိန္နာ စမှိ, အထ တဒနန္တရံ ဝီရိယသမတာယ သမ္မဒေဝ ယောဇိတတ္တာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗေဟိပိ အာသဝေဟိ မမ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

'අථ චිත්තං විමුච්චි මෙ' යනු පර්වතයෙහි ගල මත හිඳගත් මගේ සිත, ඉන් අනතුරුව වීර්යය හා සමාධිය සමබර වීම නිසා මැනවින් කර්මස්ථානයෙහි යෙදූ බැවින්, මාර්ග අනුපිළිවෙළින් සියලු ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය යන්නයි. ඉතිරිය කලින් කියන ලද ක්‍රමයම වේ.

မေတ္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මෙත්තිකා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

၇. မိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

7. මිත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိန္တိအာဒိကာ အပရာယ မိတ္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဗန္ဓုမဿ ရညော အန္တေပုရိကာ ဟုတွာ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သာဝိကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရိံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ဟုတွာ တဿာ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပဏီတဿ ခါဒနီယဘောဇနီယဿ ပူရေတွာ မဟဂ္ဃေန သာဋကယုဂေန သဒ္ဓိံ အဒါသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ အဟောသိ. သာ အပရဘာဂေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ [Pg.38] ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၄၆-၅၉) –

“චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං” යනාදී ගාථා තවත් මිත්තා නම් තෙරණියකගේය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ක්ෂත්‍රිය කුලයක ඉපිද, වියපත් වූ කල්හි බන්ධුම රජුගේ අන්තඃපුර ස්ත්‍රියක්ව සිටියදී, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක් වූ එක් රහත් තෙරණියක දැක පැහැදුණු සිතැතිව, ඇයගේ අතින් පාත්‍රය ගෙන ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ගෙන් පුරවා, මහඟු වස්ත්‍ර යුගලක් ද සමඟින් පූජා කළාය. ඇය එම පුණ්‍යකර්මයෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කපිලවස්තු පුරයෙහි ශාක්‍ය රජ කුලයක ඉපිද, වියපත් වූ කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ උපාසිකාවක් වූවාය. ඇය පසුව මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය වෙත පැවිදි වී, පූර්ව කෘත්‍යයන් කොට විදර්ශනා වඩමින් කර්මස්ථානයෙහි යෙදෙන කල, නොබෝ කලකින්ම පටිසම්භිදාවන් ද සමඟින් අර්හත්වයට පැමිණියාය. එබැවින් අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော;

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဧကဇ္ဈံ စာရယာမဟံ.

“බන්ධුමතී නුවර බන්ධුම නම් රජෙක් විය. මම ඒ රජුගේ බිරිඳ වීමි. මම රජු සමඟ එක්ව හැසිරුණෙමි.

‘‘ရဟောဂတာ နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ;

အာဒါယ ဂမနီယဉှိ, ကုသလံ နတ္ထိ မေ ကတံ.

එකල මම හුදෙකලාව හිඳ මෙසේ සිතුවෙමි; මරණින් පසු මා සමඟ රැගෙන යා හැකි කිසිදු කුසලයක් මා විසින් කර නැත.

‘‘မဟာဘိတာပံ ကဋုကံ, ဃောရရူပံ သုဒါရုဏံ;

နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ, ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော.

එබැවින් මම මහා දාහයක් ඇති, කටුක වූ, බියකරු වූ, අතිශය දරුණු වූ නිරයට ඒකාන්තයෙන්ම යන්නෙමි. මේ ගැන මට සැකයක් නැත.

‘‘ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမ္မ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ;

ဧကံ မေ သမဏံ ဒေဟိ, ဘောဇယိဿာမိ ခတ္တိယ.

මම රජු වෙත පැමිණ මේ වචනය පැවසුවෙමි; 'රජතුමනි, මට එක් ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමක ලබා දෙන්න, මම උන්වහන්සේට දානය පූජා කරන්නෙමි'.

‘‘အဒါသိ မေ မဟာရာဇာ, သမဏံ ဘာဝိတိန္ဒြိယံ;

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန, ပရမန္နေန ပူရယိံ.

මහා රජතුමා මට සංවර වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමක ලබා දුන්නේය. මම උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන ප්‍රණීත ආහාරයෙන් පිරවූයෙමි.

‘‘ပူရယိတွာ ပရမန္နံ, ဂန္ဓာလေပံ အကာသဟံ;

ဇာလေန ပိဒဟိတွာန, ဝတ္ထယုဂေန ဆာဒယိံ.

ප්‍රණීත ආහාරයෙන් පුරවා, සුවඳ විලවුන් ආලේප කළෙමි. දැල් පටියකින් වසා, වස්ත්‍ර යුගලයකින් ද වසා පූජා කළෙමි.

‘‘အာရမ္မဏံ မမံ ဧတံ, သရာမိ ယာဝဇီဝိတံ;

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

මම කළ ඒ පින්කම ජීවිතාන්තය දක්වා සිහි කරමි. එහි සිත පැහැදවාගෙන මම තාවතිංස භවයට ගියෙමි.

‘‘တိံသာနံ ဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

မနသာ ပတ္ထိတံ မယှံ, နိဗ္ဗတ္တတိ ယထိစ္ဆိတံ.

මම තිස් වතාවක් දෙව්රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය වීමි. මා සිතින් පැතූ දේ කැමති පරිදි සිද්ධ විය.

‘‘ဝီသာနံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

ဩစိတတ္တာဝ ဟုတွာန, သံသရာမိ ဘဝေသွဟံ.

විසි වතාවක් සක්විති රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය වීමි. මම රැස් කරන ලද පින් ඇතිව භවයන්හි සැරිසැරුවෙමි.

‘‘သဗ္ဗဗန္ဓနမုတ္တာဟံ, အပေတာ မေ ဥပါဒိကာ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

මම සියලු බැඳීම්වලින් මිදුණෙමි. මගේ උපාදානයන් පහ විය. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය විය. දැන් මට නැවත උපතක් නැත.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

මීට කල්ප අනූ එකකට පෙර එකල මම යම් දානයක් දුන්නෙම් ද, එතැන් සිට මම දුගතියක් නොදනිමි. මේ පිණ්ඩපාත දානයෙහි ඵලයයි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၁.၄၆-၅၉);

මගේ කෙලෙස් දවන ලදී... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ [Pg.39] ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

අර්හත්වයට පැමිණ තම පිළිවෙත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට ප්‍රීති සොම්නසට පත්ව උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය –

၃၁.

31.

‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ;

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ.

“දහහතරවන දින, පහළොස්වන දින සහ පක්ෂයේ අටවන දින ද, අංග අටකින් සමන්විත වූ පෙළහර පක්ෂයෙහි ද (ප්‍රාටිහාර්ය පක්ෂයෙහි ද) උපෝසථය සමාදන් වීමි.

၃၂.

32.

‘‘ဥပေါသထံ ဥပါဂစ္ဆိံ, ဒေဝကာယာဘိနန္ဒိနီ;

သာဇ္ဇ ဧကေန ဘတ္တေန, မုဏ္ဍာ သံဃာဋိပါရုတာ;

ဒေဝကာယံ န ပတ္ထေဟံ, ဝိနေယျ ဟဒယေ ဒရ’’န္တိ. – ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ;

දේව ලෝකය පතමින් මම උපෝසථය සමාදන් වීමි. අද දින එක් වේලක් පමණක් වළඳන, හිස මුඩු කළ, සංඝාටිය පෙරවූ මම, හදවතේ කෙලෙස් දාහය දුරු කොට දෙව්ලොව නොපතන්නෙමි.” ඇය මෙම ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထ စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိန္တိ စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏီ စာတုဒ္ဒသီ, ပဉ္စဒသန္နံ ပူရဏီ ပဉ္စဒသီ, တံ စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိဉ္စ, ပက္ခဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ, တဉ္စာတိ ယောဇနာ. ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စာတိ ပရိဟရဏကပက္ခဉ္စ စာတုဒ္ဒသီပဉ္စဒသီအဋ္ဌမီနံ ယထာက္ကမံ အာဒိတော အန္တတော ဝါ ပဝေသနိဂ္ဂမဝသေန ဥပေါသထသီလဿ ပရိဟရိတဗ္ဗပက္ခဉ္စ တေရသီပါဋိပဒသတ္တမီနဝမီသု စာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတန္တိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သုဋ္ဌု သမန္နာဂတံ. ဥပေါသထံ ဥပါဂစ္ဆိန္တိ ဥပဝါသံ ဥပဂမိံ, ဥပဝသိန္တိ အတ္ထော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

එහි 'චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං' යනු දහහතරවන දිනය සම්පූර්ණ කරන දිනය සහ පහළොස්වන දිනය සම්පූර්ණ කරන දිනයයි. එය 'පක්ඛස්ස' යන්න හා සම්බන්ධ වේ. මෙය අත්‍යන්ත සංයෝග අර්ථයෙහි යෙදුණු උපයෝග විභක්ති පදයකි. 'පක්ෂයේ අටවන දින' යන්න ද මෙහි සම්බන්ධ වේ. 'පාරිහාරියපක්ඛඤ්ච' යනු දහහතරවන, පහළොස්වන සහ අටවන යන උපෝසථ දිනවලට අනුපිළිවෙළින් පෙර හෝ පසු දින, එනම් දහතුන්වන දින, පැළවිය දින, සත්වන දින සහ නවවන දින යන දිනවලදී ද උපෝසථ සීලය රැකීමයි. 'අට්ඨංගසුසමාගතං' යනු ප්‍රාණාඝාතයෙන් වැළකීම ආදී අංග අටකින් මැනවින් යුක්ත වීමයි. 'උපෝසථං උපගච්ඡිං' යනු උපෝසථය සමාදන් වීමි යන්නයි. ඒ පිළිබඳව මෙසේ ද වදාරන ලදී –

‘‘ပါဏံ န ဟနေ န စာဒိန္နမာဒိယေ, မုသာ န ဘာသေ န စ မဇ္ဇပေါ သိယာ;

အဗြဟ္မစရိယာ ဝိရမေယျ မေထုနာ, ရတ္တိံ န ဘုဉ္ဇေယျ ဝိကာလဘောဇနံ.

සත්ත්වයින් නොමැරිය යුතුය, නුදුන් දේ (සොරකම් කොට) නොගත යුතුය, මුසාවාදා නොකළ යුතුය, මත්පැන් පානය කරන්නෙකු ද නොවිය යුතුය. බ්‍රහ්මචර්යාවට පටහැනි වූ මෙවුන්දම් සේවනයෙන් වැළකිය යුතුය. රාත්‍රී කාලයෙහි විකාල භෝජනයෙන් ද වැළකිය යුතුය.

‘‘မာလံ န ဓာရေ န စ ဂန္ဓမာစရေ, မဉ္စေ ဆမာယံ ဝ သယေထ သန္ထတေ;

ဧတဉှိ အဋ္ဌင်္ဂိကမာဟုပေါသထံ, ဗုဒ္ဓေန ဒုက္ခန္တဂုနာ ပကာသိတ’’န္တိ. (သု. နိ. ၄၀၂-၄၀၃);

මල්මාලා නොපැළඳිය යුතුය, සුවඳ විලවුන් ආදිය පාවිච්චි නොකළ යුතුය. ඇඳක හෝ බිම හෝ ඇතිරූ ඇතිරියක සැතපිය යුතුය. දුකේ කෙළවර දුටු බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද අෂ්ටාංගික උපෝසථ සීලය මෙය බව කියනු ලැබේ.

ဒေဝကာယာဘိနန္ဒိနီတိ တတြူပပတ္တိအာကင်္ခါဝသေန စာတုမဟာရာဇိကာဒိံ ဒေဝကာယံ အဘိပတ္ထေန္တီ ဥပေါသထံ ဥပါဂစ္ဆိန္တိ ယောဇနာ. သာဇ္ဇ ဧကေန [Pg.40] ဘတ္တေနာတိ သာ အဟံ အဇ္ဇ ဣမသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ ဧကေန ဘတ္တဘောဇနက္ခဏေန. မုဏ္ဍာ သံဃာဋိပါရုတာတိ မုဏ္ဍိတကေသာ သံဃာဋိပါရုတသရီရာ စ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတာတိ အတ္ထော. ဒေဝကာယံ န ပတ္ထေဟန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ ကဉ္စိ ဒေဝနိကာယံ အဟံ န ပတ္ထယေ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိနေယျ ဟဒယေ ဒရ’’န္တိ, စိတ္တဂတံ ကိလေသဒရထံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိနေတွာတိ အတ္ထော. ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ.

'දේවකායාභිනන්දිනී' යනු එම දිව්‍ය ලෝකවල උත්පත්තිය ලැබීමේ කැමැත්තෙන් චාතුම්මහාරාජිකාදී දිව්‍ය ලෝක ප්‍රාර්ථනා කරමින් උපෝසථය සමාදන් වූවාය යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. 'සාජ්ජ ඒකේන භත්තේන' යනු ඒ මම අද දිනයෙහි එකම වරක් වළඳන ලද භෝජනයෙන් යුක්තව යන්නයි. 'මුණ්ඩා සංඝාටිපාරුතා' යනු හිස මුඩු කරන ලද, සඟළ සිවුර දරාගත් ශරීරයක් ඇතිව පැවිදි වූවාය යන්න අර්ථයයි. 'දේවකායං න පත්ථේ' යනු අරිහත් මාර්ගය ලබාගත් බැවින් මම කිසිදු දේව නිකායක ඉපදීමක් ප්‍රාර්ථනා නොකරමි යන්නයි. එබැවින් 'විනෙය්‍ය හදයෙ දරං' යනුවෙන් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ සිතෙහි හටගත් කෙලෙස් දැවිල්ල සමුච්ඡේද වශයෙන් ප්‍රහීණ කොට යන අර්ථයයි. මෙයම ඇයගේ අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කිරීම (අඤ්ඤාබ්‍යාකරණය) විය.

မိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මිත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၈. အဘယမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

8. අභයමාතා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာတိအာဒိကာ အဘယမာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တီ တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘိက္ခံ အဒါသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ တာဒိသေန ကမ္မနိဿန္ဒေန ဥဇ္ဇေနိယံ ပဒုမဝတီ နာမ နဂရသောဘိဏီ အဟောသိ. ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော တဿာ ရူပသမ္ပတ္တိအာဒိကေ ဂုဏေ သုတွာ ပုရောဟိတဿ အာစိက္ခိ – ‘‘ဥဇ္ဇေနိယံ ကိရ ပဒုမဝတီ နာမ ဂဏိကာ အဟောသိ, တမဟံ ဒဋ္ဌုကာမောမှီ’’တိ. ပုရောဟိတော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ မန္တဗလေန ကုမ္ဘီရံ နာမ ယက္ခံ အာဝဟေတွာ ယက္ခာနုဘာဝေန ရာဇာနံ တာဝဒေဝ ဥဇ္ဇေနီနဂရံ နေသိ. ရာဇာ တာယ သဒ္ဓိံ ဧကရတ္တိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ. သာ တေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ. ရညော စ အာရောစေသိ – ‘‘မမ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌဟီ’’တိ. တံ သုတွာ ရာဇာ နံ ‘‘သစေ ပုတ္တော ဘဝေယျ, ဝဍ္ဎေတွာ မမံ ဒဿေဟီ’’တိ ဝတွာ နာမမုဒ္ဒိကံ ဒတွာ အဂမာသိ. သာ ဒသမာသစ္စယေန ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ အဘယောတိ နာမံ အကာသိ. ပုတ္တဉ္စ သတ္တဝဿိကကာလေ ‘‘တဝ ပိတာ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇာ’’တိ ရညော သန္တိကံ ပဟိဏိ. ရာဇာ တံ ပုတ္တံ ပဿိတွာ ပုတ္တသိနေဟံ ပဋိလဘိတွာ ကုမာရကပရိဟာရေန ဝဍ္ဎေသိ. တဿ သဒ္ဓါပဋိလာဘော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝိသေသာဓိဂမော စ ဟေဋ္ဌာ အာဂတောယေဝ. တဿ မာတာ အပရဘာဂေ ပုတ္တဿ အဘယတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ [Pg.41] ကမ္မံ ကရောန္တီ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၆၀-၇၀) –

'උද්ධං පාදතලා' යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථාව අභයමාතා තෙරණියගේ ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තියක් වූ අතර, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබුවාය. පසුව වියපත් වූ ඇය දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩිනු දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව පාත්‍රය ගෙන හැන්දක් පමණ වූ දානයක් පූජා කළාය. ඇය එම පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එම කර්මයේ විපාක වශයෙන් උජ්ජේනි නුවර පදුමවතී නම් නගරසෝභිනියක් වූවාය. බිම්බිසාර රජු ඇයගේ රූප සම්පත්තිය ආදී ගුණයන් ගැන අසා පුරෝහිතයාට ඒ බව කියා, ඇය දැකීමට රිසි බව පැවසීය. පුරෝහිතයා 'යහපති දේවයන් වහන්ස' යි පවසා මන්ත්‍ර බලයෙන් කුම්භීර නම් යක්ෂයාව කැඳවා, එම යක්ෂයාගේ ආනුභාවයෙන් රජු එසැණින් උජ්ජේනි නුවරට රැගෙන ගියේය. රජු ඇය සමඟ එක් රාත්‍රියක් වාසය කළේය. ඇය ගැබ්ගත් අතර, ඒ බව රජුට දන්වා සිටියාය. රජු ඇයට 'පුතෙකු ලැබුණහොත් වැඩුණු පසු මා වෙත පෙන්වන්න' යැයි පවසා තම නම සඳහන් මුද්‍රාව ලබා දී පිටව ගියේය. ඇය දස මසකින් පුතෙකු ප්‍රසූත කළ අතර නම් තබන දිනයෙහි 'අභය' යයි නම තැබුවාය. පුතාට සත් හැවිරිදි වූ කල, 'නුඹේ පියා බිම්බිසාර මහාරාජයා' යයි පවසා රජු වෙත යැවූවාය. රජු එම පුතාව දැක පුත්‍ර ස්නේහය ඇතිව කුමාරයෙකු ලෙස ඇති දැඩි කළේය. ඔහුගේ ශ්‍රද්ධාව ලැබීම, පැවිදි වීම හා විශේෂ අධිගමයන් ගැන යට විස්තර කර ඇත. ඇයගේ මව පසුව තම පුත් අභය තෙරණියන් වෙතින් ධර්මය අසා, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන මෙහෙණි සස්නෙහි පැවිදි වූවාය. ඇය විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් සිව්පිළිසිඹියාපත් රහත් බව ලැබුවාය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ.

‘‘ပိဏ္ဍစာရံ စရန္တဿ, တိဿနာမဿ သတ္ထုနော;

ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ပဂ္ဂယှ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ.

"තිස්ස නම් වූ සර්වඥයන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින කල්හි, මම හැන්දක් පමණ වූ දානයක් ගෙන බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේට පූජා කළෙමි.

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော;

ဝီထိယာ သဏ္ဌိတော သတ္ထာ, အကာ မေ အနုမောဒနံ.

ලෝකයාට අග්‍ර නායක වූ තිස්ස සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ එය පිළිගෙන වීථියෙහි වැඩ සිටිමින්ම මට අනුමෝදනාව කළ සේක.

‘‘ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာန, တာဝတိံသံ ဂမိဿသိ;

ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တံ ကရိဿသိ.

හැන්දක් පමණ වූ දානයක් පූජා කළ බැවින් තවුතිසා දිව්‍ය ලෝකයට යන්නෙහිය. තිස් හයක් වූ දේවරාජයන්ගේ අගමෙහෙසිය වන්නෙහිය.

‘‘ပညာသံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တံ ကရိဿသိ;

မနသာ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, ပဋိလစ္ဆသိ သဗ္ဗဒါ.

පනහක් වූ සක්විති රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය වන්නෙහිය. සිතින් ප්‍රාර්ථනා කරන ලද සියල්ල සැම කල්හිම ලබන්නෙහිය.

‘‘သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ပဗ္ဗဇိဿသိ ကိဉ္စနာ;

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿသိနာသဝါ.

සම්පත් අනුභව කොට පසුව ගිහි බැඳීම් අත්හැර පැවිදි වන්නෙහිය. සියලු ආශ්‍රවයන් පිරිසිඳ දැන ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නෙහිය.

‘‘ဣဒံ ဝတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော;

နဘံ အဗ္ဘုဂ္ဂမီ ဝီရော, ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ.

ලෝකයාට අග්‍ර නායක වූ තිස්ස සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාරා, අහසෙහි පියාසර කරන හංස රාජයෙකු මෙන් අහසට පැන නැගී වැඩම කළ සේක.

‘‘သုဒိန္နံ မေ ဒါနဝရံ, သုယိဋ္ဌာ ယာဂသမ္ပဒါ;

ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာန, ပတ္တာဟံ အစလံ ပဒံ.

මා විසින් උතුම් වූ දානයක් දෙන ලදී, පූජා සම්පත්තිය මැනවින් පූජා කරන ලදී. හැන්දක් පමණ වූ දානයක් පූජා කළ බැවින් මම අචල වූ නිවන් පදය ලැබුවෙමි.

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဘိက္ခာဒါနဿိဒံ ဖလံ.

මෙයින් අනූ දෙවන කල්පයෙහි ඒ දානය යම් දිනක දෙන ලද ද, එතැන් සිට මම දුගතියක් නොදනිමි. මෙය දානයෙහි ආනිසංසයයි."

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

"මගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදි... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සසුන සම්පූර්ණ කරන ලදි."

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပုတ္တေန အဘယတ္ထေရေန ဓမ္မံ ကထေန္တေန ဩဝါဒဝသေန ယာ ဂါထာ ဘာသိတာ, ဥဒါနဝသေန သယမ္ပိ တာ ဧဝ ပစ္စုဒါဟရန္တီ –

රහත් බවට පත්වූ පසු, තම පුත් අභය තෙරණියන් විසින් ධර්මය දේශනා කරමින් අවවාද වශයෙන් යම් ගාථාවක් ප්‍රකාශ කරන ලද්දේද, උදාන වශයෙන් ඇයම එම ගාථාවම නැවත ප්‍රකාශ කරමින් -

၃၃.

33.

‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အမ္မ, အဓော ဝေ ကေသမတ္ထကာ;

ပစ္စဝေက္ခဿုမံ ကာယံ, အသုစိံ ပူတိဂန္ဓိကံ.

"මෑණියෙනි, යටිපතුලෙන් ඉහළ ද, හිසකෙස් කෙළවරින් පහළ ද වූ, අශුචියෙන් පිරුණු, පිළිකුල් ගන්ධය ඇති මෙම ශරීරය නුවණින් මෙනෙහි කරන්න."

၃၄.

34.

‘‘ဧဝံ ဝိဟရမာနာယ, သဗ္ဗော ရာဂေါ သမူဟတော;

ပရိဠာဟော သမုစ္ဆိန္နော, သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. – အာဟ;

"මෙසේ වසන්නා වූ මාගේ සියලු රාගය මුලිනුපුටා දැමූවෙමි. කෙලෙස් දැවිල්ල සහමුලින්ම සිඳලන ලදි. මම නිවුණු, ශාන්ත වූ තැනැත්තියක් වෙමි." යයි පැවසුවාය.

တတ္ထ [Pg.42] ပဌမဂါထာယ တာဝ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – အမ္မ ပဒုမဝတိ, ပါဒတလတော ဥဒ္ဓံ ကေသမတ္ထကတော အဓော နာနပ္ပကာရအသုစိပူရိတာယ အသုစိံ သဗ္ဗကာလံ ပူတိဂန္ဓဝါယနတော ပူတိဂန္ဓိကံ, ဣမံ ကုစ္ဆိတာနံ အာယတနတာယ ကာယံ သရီရံ ဉာဏစက္ခုနာ ပစ္စဝေက္ခဿူတိ. အယဉှိ တဿာ ပုတ္တေန ဩဝါဒဒါနဝသေန ဘာသိတာ ဂါထာ.

එහි පළමු ගාථාවේ කෙටි අර්ථය මෙසේය - "පදුමවතී මෑණියෙනි, යටිපතුලෙන් ඉහළ ද හිසකෙස් කෙළවරින් පහළ ද වූ, නන්වැදෑරුම් අශුචියෙන් පිරුණු බැවින් අපිරිසිදු වූ ද, සෑම කල්හිම පිළිකුල් ගන්ධය හමන බැවින් දුගඳ ඇති වූ ද, පිළිකුල් දේවලට වාසස්ථානයක් බඳු වූ ද මෙම ශරීරය ඥාන නමැති ඇසින් මෙනෙහි කරනු මැනව." මෙය ඇගේ පුතු විසින් අවවාද වශයෙන් වදාල ගාථාවයි.

သာ တံ သုတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနေန္တီ အာစရိယပူဇာဝသေန တမေဝ ဂါထံ ပဌမံ ဝတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ကထေန္တီ ‘‘ဧဝံ ဝိဟရမာနာယာ’’တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ.

ඇය එය අසා රහත් බවට පත්ව උදාන පහළ කරමින්, ගුරු පූජාවක් වශයෙන් එම ගාථාවම පළමුව පවසා, පසුව තමන්ගේ පිළිවෙත පවසමින් 'ඒවං විහරමානාය' යන දෙවන ගාථාව පැවසුවාය.

တတ္ထ ဧဝံ ဝိဟရမာနာယာတိ ဧဝံ မမ ပုတ္တေန အဘယတ္ထေရေန ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ’’တိအာဒိနာ ဒိန္နေ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဗ္ဗကာယံ အသုဘတော ဒိသွာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ တတ္ထ ဘူတုပါဒါယဘေဒေ ရူပဓမ္မေ တပ္ပဋိဗဒ္ဓေ ဝေဒနာဒိကေ အရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန ဝိဟရမာနာယ. သဗ္ဗော ရာဂေါ သမူဟတောတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ဃဋိတာယ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗော ရာဂေါ မယာ သမူဟတော သမုဂ္ဃာဋိတော. ပရိဠာဟော သမုစ္ဆိန္နောတိ တတော ဧဝ သဗ္ဗော ကိလေသပရိဠာဟော သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နော, တဿ စ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဧဝ သီတိဘူတာ သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗုတာ အမှီတိ.

එහි 'ඒවං විහරමානායා' යනු මෙසේ මගේ පුත් අභය තෙරණියන් විසින් 'උද්ධං පාදතලා' ආදී වශයෙන් දෙන ලද අවවාදයෙහි පිහිටා මුළු ශරීරයම අසුභ වශයෙන් දැක, එකඟ වූ සිතින් යුතුව එහි මහා භූත හා උපාදාය රූප වශයෙන් ප්‍රභේද වූ රූප ධර්මයන් ද, ඊට සම්බන්ධ වූ වේදනාදී අරූප ධර්මයන් ද පිරිසිඳ දැක, එහි ත්‍රිලක්ෂණය ආරෝපණය කොට අනිත්‍යානුපස්සනාදී වශයෙන් වසන්නා වූ යන්නයි. 'සබ්බෝ රාගෝ සමූහතෝ' යනු අරහත් මාර්ගයෙන් සියලු රාගය මා විසින් මුළුමනින්ම ප්‍රහීණ කරන ලදී යන්නයි. එබැවින් සියලු කෙලෙස් දැවිල්ල මැනවින් සිඳලන ලද අතර, එම කෙලෙස් දැවිල්ල සිඳලූ බැවින්ම සඋපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් නිවුණා වූ, ශාන්තියට පත් වූ තැනැත්තියක් වීමි යයි දත යුතුය.

အဘယမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අභයමාතා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၉. အဘယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

9. අභයා ථේරී ගාථා වර්ණනාව

အဘယေ ဘိဒုရော ကာယောတိအာဒိကာ အဘယတ္ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တီ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ အရုဏရညော အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ. ရာဇာ တဿာ ဧကဒိဝသံ ဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ သတ္တ ဥပ္ပလာနိ အဒါသိ. သာ တာနိ ဂဟေတွာ ‘‘ကိံ မေ ဣမေဟိ ပိဠန္ဓန္တေဟိ. ယံနူနာဟံ ဣမေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နိသီဒိ. ဘဂဝါ စ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ရာဇနိဝေသနံ ပါဝိသိ[Pg.43]. သာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဥဇ္ဇေနိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ အဘယမာတုသဟာယိကာ ဟုတွာ တာယ ပဗ္ဗဇိတာယ တဿာ သိနေဟေန သယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟေ ဝသမာနာ ဧကဒိဝသံ အသုဘဒဿနတ္ထံ သီတဝနံ အဂမာသိ. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ တဿာ အနုဘူတပုဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ပုရတော ကတွာ တဿာ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝံ ပကာသေသိ. တံ ဒိသွာ သံဝေဂမာနသာ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ ဩဘာသံ ဖရိတွာ ပုရတော နိသိန္နံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ –

“අභයේ භිදුරෝ කායෝ” යනාදී ගාථා අභයා තෙරණියගේ ගාථා වේ. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තී, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් එතෙර වීමට හේතු වන පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ක්ෂත්‍රිය මහාසාල කුලයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ අරුණ රජුගේ අග්‍ර මහේෂිකාව වූවාය. එක් දිනක් රජතුමා ඇයට සුවඳවත් මහනෙල් මල් හතක් ලබා දුන්නේය. ඇය ඒවා ගෙන “පලඳින මේ මල්වලින් මට ඇති ප්‍රයෝජනය කිම? මම මේ මල්වලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කරන්නෙමි” යි සිතා සිටියාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද පිඬුසිඟා වඩින වේලාවෙහි රජ මාලිගයට වැඩම කළ සේක. ඇය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව, පෙරගමන් කොට එම මල්වලින් පූජා පවත්වා පංචප්‍රතිෂ්ඨිතයෙන් වැන්දාය. ඇය එම පුණ්‍ය කර්මයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උජ්ජේනියෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ අභයමාතාවන්ගේ යෙහෙළියක වූවාය. ඇය පැවිදි වූ කල්හි, ඇය කෙරෙහි ඇති ස්නේහය නිසා තමන් ද පැවිදි වී, ඇය සමඟ රජගහනුවර වසන්නී, එක් දිනක් අසුභය දැකීම පිණිස සීතවනයට ගියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ගන්ධකුටියෙහි වැඩහිඳිමින්ම, ඇය විසින් පෙර අත්දකින ලද අරමුණක් ඉදිරිපත් කොට, ඇයට සිරුරේ ඉදිමීම ආදී අසුභ ස්වභාවයන් ප්‍රකාශ කළ සේක. එය දැක සංවේගයට පත් සිත් ඇතිව ඇය සිටියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ රශ්මි මාලා විහිදුවා ඉදිරියේ වැඩහිඳින්නාක් මෙන් තමන් වහන්සේව දක්වා -

၃၅.

35.

‘‘အဘယေ ဘိဒုရော ကာယော, ယတ္ထ သတ္တာ ပုထုဇ္ဇနာ;

နိက္ခိပိဿာမိမံ ဒေဟံ, သမ္ပဇာနာ သတီမတီ.

“අභයාවෙනි, ශරීරය බිඳෙන සුළුය. එහි අන්ධ පෘථග්ජනයෝ ඇලී සිටිති. මම මනා නුවණින් හා සිහියෙන් යුක්තව මේ කුණු කය අත්හරින්නෙමි.”

၃၆.

36.

‘‘ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ, အပ္ပမာဒရတာယ မေ;

တဏှက္ခယော အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

“බොහෝ දුක්ඛ ධර්මයන්ගෙන් පීඩිතව සිටි මට, නොපමා බවෙහි ඇලී සිටීම නිසා තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම (අර්හත් ඵලය) අත්පත් විය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදි.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၇၁-၉၀) –

මෙම ගාථා වදාළ සේක. ගාථා කෙළවර ඇය අර්හත් භාවයට පැමිණියාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ -

‘‘နဂရေ အရုဏဝတိယာ, အရုဏော နာမ ခတ္တိယော;

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဝါရိတံ ဝါရယာမဟံ.

“අරුණවතී නගරයෙහි අරුණ නම් ක්ෂත්‍රිය රජෙක් විය. මම ඒ රජුගේ බිරිඳ වීමි. මම සංවර විය යුතු ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කර ගත්තෙමි.”

‘‘သတ္တမာလံ ဂဟေတွာန, ဥပ္ပလာ ဒေဝဂန္ဓိကာ;

နိသဇ္ဇ ပါသာဒဝရေ, ဧဝံ စိန္တေသိ တာဝဒေ.

“දිව්‍ය සුවඳැති මහනෙල් මල් හතක් ගෙන, උතුම් ප්‍රාසාදයෙහි හිඳ ඒ මොහොතේ මෙසේ සිතුවෙමි.”

‘‘ကိံ မေ ဣမာဟိ မာလာဟိ, သိရသာရောပိတာဟိ မေ;

ဝရံ မေ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဉာဏမှိ အဘိရောပိတံ.

“හිසෙහි පලඳින ලද මේ මල් මාලාවලින් මට ඇති පල කිම? බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඥානය උදෙසා පූජා කිරීම මට උතුම් වේ.”

‘‘သမ္ဗုဒ္ဓံ ပဋိမာနေန္တီ, ဒွါရာသန္နေ နိသီဒဟံ;

ယဒါ ဧဟိတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ပူဇယိဿံ မဟာမုနိံ.

“සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ එනතුරු මඟ බලමින් දොර අසල හිඳගත්තෙමි. සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩි කලක මම ඒ මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේට පූජා කරන්නෙමි.”

‘‘ကကုဓော ဝိလသန္တောဝ, မိဂရာဇာဝ ကေသရီ;

ဘိက္ခုသံဃေန သဟိတော, အာဂစ္ဆိ ဝီထိယာ ဇိနော.

“මල්වලින් බබළන කුඹුක් ගසක් මෙන් ද, කේසර සිංහ රාජයකු මෙන් ද, මහා සංඝයා පිරිවරාගෙන ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ වීථියෙහි වැඩම කළ සේක.”

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ရံသိံ ဒိသွာန, ဟဋ္ဌာ သံဝိဂ္ဂမာနသာ;

ဒွါရံ အဝါပုရိတွာန, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌမပူဇယိံ.

“බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රශ්මිය දැක, සතුටු වූ හා සංවේගයට පත් සිත් ඇතිව, දොර විවෘත කර බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි.”

‘‘သတ္တ [Pg.44] ဥပ္ပလပုပ္ဖာနိ, ပရိကိဏ္ဏာနိ အမ္ဗရေ;

ဆဒိံ ကရောန္တော ဗုဒ္ဓဿ, မတ္ထကေ ဓာရယန္တိ တေ.

“මහනෙල් මල් හත අහසෙහි පැතිරී ගියේය. ඒවා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශීර්ෂය මතුපිට වියනක් මෙන් රැඳී තිබුණි.”

‘‘ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ;

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

“සතුටු වූත් ප්‍රමුදිත වූත්, ප්‍රීතියෙන් පිරුණු සිත් ඇතිව දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, එහි සිත පහදවාගෙන තව්තිසා භවයට ගියෙමි.”

‘‘မဟာနေလဿ ဆာဒနံ, ဓာရေန္တိ မမ မုဒ္ဓနိ;

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ပဝါယာမိ, သတ္တုပ္ပလဿိဒံ ဖလံ.

“මගේ හිස මතුපිට මහා නීල වියනක් දරති. මම දිව්‍ය සුවඳ විහිදුවමි. මෙය මහනෙල් මල් හත පූජා කිරීමේ ඵලයයි.”

‘‘ကဒါစိ နီယမာနာယ, ဉာတိသံဃေန မေ တဒါ;

ယာဝတာ ပရိသာ မယှံ, မဟာနေလံ ဓရီယတိ.

“යම් කලෙක ඥාති සමූහයා විසින් මා ගෙනයනු ලබන්නේ නම්, එකල මගේ පිරිස කොපමණද ඒ තාක් ප්‍රමාණයකට නීල වියන දරනු ලැබේ.”

‘‘သတ္တတိ ဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

သဗ္ဗတ္ထ ဣဿရာ ဟုတွာ, သံသရာမိ ဘဝါဘဝေ.

“සත්තෑ වාරයක් දෙව්රජුන්ගේ අගමෙහෙසිය වීමි. සෑම තැනකම අධිපති බව ලබා භවයෙන් භවයට සැරිසැරුවෙමි.”

‘‘တေသဋ္ဌိ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

သဗ္ဗေ မမနုဝတ္တန္တိ, အာဒေယျဝစနာ အဟုံ.

“හැටතුන් වාරයක් සක්විති රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය වීමි. සියල්ලෝම මට අනුකූල වූහ. මම පිළිගත යුතු වචන ඇත්තියක් වීමි.”

‘‘ဥပ္ပလဿေဝ မေ ဝဏ္ဏော, ဂန္ဓော စေဝ ပဝါယတိ;

ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ န ဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

“මගේ ශරීර වර්ණය මහනෙල් මලක වර්ණය බඳුය. සුවඳ ද මහනෙල් මලක සුවඳ මෙන් හමයි. මම අවලස්සන බවක් කිසිදා නොදත්තෙමි. මෙය බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.”

‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေသု ကုသလာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာရတာ;

အဘိညာပါရမိပ္ပတ္တာ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

“සතර ඉද්ධිපාදයන්හි දක්ෂ වූ, බොජ්ඣංග භාවනාවෙහි ඇලුණු, අභිඥා පාරමී ප්‍රාප්ත වූ තැනැත්තියක් වීමි. මෙය බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.”

‘‘သတိပဋ္ဌာနကုသလာ, သမာဓိဈာနဂေါစရာ;

သမ္မပ္ပဓာနမနုယုတ္တာ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

“සතිපට්ඨානයෙහි දක්ෂ වූ, සමාධි ධ්‍යාන ගෝචර කොට ඇති, සම්මප්පධාන වීර්යයෙහි යෙදුණු තැනැත්තියක් වීමි. මෙය බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.”

‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှံ, ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

“මගේ වීර්යය බර උසුලන වෘෂභයකු බඳුය. එය යෝගක්ඛේම නම් වූ නිවනට පමුණුවන්නකි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළෙමි. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

“මෙයින් කල්ප තිස් එකකට පෙර යම් මලක් පූජා කළෙමි ද, එතැන් පටන් මම දුගතියක් නොදනිමි. මෙය බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၁.၇၁-၉၀);

“මගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදි... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදි.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနေန္တီ တာ ဧဝ ဂါထာ ပရိဝတ္တိတွာ အဘာသိ.

රහත් බවට පැමිණ උදන් අනමින් එම ගාථාවන්ම තමන් උදෙසා මඳක් වෙනස් කොට වදාළාය.

တတ္ထ အဘယေတိ အတ္တာနမေဝ အာလပတိ. ဘိဒုရောတိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝေါ, အနိစ္စောတိ အတ္ထော. ယတ္ထ သတ္တာ ပုထုဇ္ဇနာတိ ယသ္မိံ ခဏေန ဘိဇ္ဇနသီလေ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလသဘာဝေ [Pg.45] ကာယေ ဣမေ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ သတ္တာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ. နိက္ခိပိဿာမိမံ ဒေဟန္တိ အဟံ ပန ဣမံ ဒေဟံ ပူတိကာယံ ပုန အနာဒါနေန နိရပေက္ခာ ခိပိဿာမိ ဆဍ္ဍေဿာမိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သမ္ပဇာနာ သတီမတီ’’တိ.

එහි “අභයේ” යන්නෙන් තමාටම ආමන්ත්‍රණය කරයි. “භිදුරෝ” යනු බිඳෙන ස්වභාවයයි, අනිත්‍යය යන අර්ථයයි. “යත්ථ සත්තා පුථුජ්ජනා” යනු යම් මොහොතක් පාසා බිඳෙන ස්වභාව ඇති, අශුචි, දුගඳ හමන, පිළිකුල් සහගත, පටිකූල ස්වභාව ඇති ශරීරයක් කෙරෙහි මේ අන්ධ පෘථග්ජනයෝ ඇලී සිටිත් ද යන්නයි. “නික්ඛිපිස්සාමිමං දේහං” යනු මම නම් මේ කුණු කය නැවත උපාදානය නොකිරීමෙන්, අපේක්ෂාවකින් තොරව අත්හරින්නෙමි, බැහැර කරන්නෙමි යන්නයි. එහි හේතුව “සම්පජානා සතීමතී” (නුවණින් හා සිහියෙන් යුක්තව) යන්නෙන් පැවසීය.

ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟီတိ ဇာတိဇရာဒီဟိ အနေကေဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ ဖုဋ္ဌာယာတိ အဓိပ္ပာယော. အပ္ပမာဒရတာယာတိ တာယ ဧဝ ဒုက္ခောတိဏ္ဏတာယ ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂတ္တာ သတိအဝိပ္ပဝါသသင်္ခါတေ အပ္ပမာဒေ ရတာယ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဧတ္ထ စ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေန –

“බහූහි දුක්ඛධම්මේහි” යනු ජාති ජරා ආදී බොහෝ දුක්ඛ ධර්මයන්ගෙන් පීඩිත වූ යන අදහසයි. “අප්පමාදරතායා” යනු එම දුකින් එතෙර වූ බව නිසා ලබන ලද සංවේගය ඇති බැවින්, සිහියෙන් තොර නොවීම නම් වූ අප්‍රමාදයෙහි ඇලුණු යන්නයි. ඉතිරිය කලින් කියන ලද ක්‍රමයම වේ. මෙහිදී ශාස්තෘන් වහන්සේ දේශනා කළ ක්‍රමය අනුව -

‘‘နိက္ခိပါဟိ ဣမံ ဒေဟံ, အပ္ပမာဒရတာယ တေ;

တဏှက္ခယံ ပါပုဏာဟိ, ကရောဟိ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ. –

“නොපමා බවෙහි ඇලුණු තැනැත්තිය, මේ ශරීරය අත්හරින්න. තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම (නිවන) අත්පත් කරගන්න. බුදු සසුනෙහි අනුශාසනාව ඉටු කරන්න.”

ပါဌော, ထေရိယာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ပန သံဂီတိံ အာရောပိတတ္တာ. အပ္ပမာဒရတာယ တေတိ အပ္ပမာဒရတာယ တယာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

යනු පාඨයයි. එහෙත් තෙරණිය වදාළ ආකාරයටම සංගායනාවට නංවන ලදි. “අප්පමාදරතායා තේ” යන්නෙන් තැනැත්තියක වූ ඔබ අප්‍රමාදයෙහි ඇලිය යුතුය යන අර්ථයයි.

အဘယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අභයා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၀. သာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

10. සාමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုန္တိအာဒိကာ သာမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကောသမ္ဗိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာမာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သာမာဝတိယာ ဥပါသိကာယ ပိယသဟာယိကာ ဟုတွာ တာယ ကာလင်္ကတာယ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ သာမာဝတိကံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသောကံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တီ အရိယမဂ္ဂံ ဂဏှိတုံ နာသက္ခိ. အပရဘာဂေ အာသနသာလာယ နိသိန္နဿ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဩဝါဒံ သုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တတော သတ္တမေ ဒိဝသေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

"සතර වරක් පස් වරක්" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ සාමා තෙරණියගේ ගාථාවයි. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින් සුගතිගාමීව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී කොසැඹෑ නුවර මහාසාල සිටු පවුලක ඉපිද 'සාමා' යන නම ලැබුවාය. ඇය වැඩිවියට පත්ව සාමාවතී උපාසිකාවගේ ප්‍රිය යෙහෙළියක වී, ඇය කළුරිය කළ කල්හි ඇති වූ සංවේගයෙන් පැවිදි වූවාය. පැවිදි වී සාමාවතී දේවිය අරභයා හටගත් ශෝකය දුරු කරගන්නට අපොහොසත් වූ බැවින් ආර්ය මාර්ගය ලබා ගැනීමට නොහැකි වූවාය. පසුව ආසන ශාලාවක වැඩසිටි ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ අවවාද ශ්‍රවණය කර විදර්ශනා වඩා, එයින් සත්වැනි දිනයේදී සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත්වයට පත් වූවාය.

အရဟတ္တံ [Pg.46] ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တံ ပကာသေန္တီ –

රහත් බවට පත්ව තම පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් එය ප්‍රකාශ කිරීමට මෙසේ පැවසුවාය -

၃၇.

37.

‘‘စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ;

အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ;

တဿာ မေ အဋ္ဌမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ သမူဟတာ.

‘‘මම සතර වරක් ද පස් වරක් ද විහාරයෙන් බැහැරට ගියෙමි. සිතේ ශාන්තියක් නොලබා මගේ සිත මගේ වසඟයේ නොවීය. මගේ ඒ අටවැනි රාත්‍රියේදී තෘෂ්ණාව මුලිනුපුටා දැමුවෙමි.

၃၈.

38.

‘‘ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ, အပ္ပမာဒရတာယ မေ;

တဏှက္ခယော အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

බොහෝ දුක්ඛ ධර්මයන් මධ්‍යයේ අප්‍රමාදයෙහි ඇලී සිටි මම තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම (අරහත්වය) කරා පැමිණියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.’’

ဥဒါနဝသေန ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

උදානයක් වශයෙන් මෙම ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထ စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိန္တိ ‘‘မမ ဝသနကဝိဟာရေ ဝိပဿနာမနသိကာရေန နိသိန္နာ သမဏကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ အသက္ကောန္တီ ဥတုသပ္ပာယာဘာဝေန နနု ခေါ မယှံ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန ဃဋ္ဋေတီ’’တိ စိန္တေတွာ စတ္တာရော ပဉ္စ စာတိ နဝ ဝါရေ ဝိဟာရာ ဥပဿယတော ဗဟိ နိက္ခမိံ. တေနာဟ ‘‘အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ’’တိ. တတ္ထ စေတသော သန္တိန္တိ အရိယမဂ္ဂသမာဓိံ သန္ဓာယာဟ. စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီတိ ဝီရိယသမတာယ အဘာဝေန မမ ဘာဝနာစိတ္တေ န ဝသဝတ္တိနီ. သာ ကိရ အတိဝိယ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယာ အဟောသိ. တဿာ မေ အဋ္ဌမီ ရတ္တီတိ ယတော ပဋ္ဌာယ အာနန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဩဝါဒံ ပဋိလဘိံ, တတော ပဋ္ဌာယ ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ရတ္တိယံ စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တီ ဝိသေသံ အနဓိဂန္တွာ အဋ္ဌမိယံ ရတ္တိယံ ဝီရိယသမတံ လဘိတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ကိလေသေ ခေပေသိန္တိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တဿာ မေ အဋ္ဌမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ သမူဟတာ’’တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

එහි "සතර වරක් පස් වරක් විහාරයෙන් බැහැරට ගියෙමි" යන්නෙන් අදහස් වන්නේ: "මම මගේ වාසය කරන විහාරයෙහි විදර්ශනා මෙනෙහි කරමින් හිඳිමින් මහණකම මුදුන් පමුණුවා ගැනීමට අපොහොසත් ව, සෘතු සප්පාය නොවීම නිසා මගේ විදර්ශනාව මාර්ගය හා ගැටෙන්නේ නැද්දැයි සිතා සතර වරක්, පස් වරක් යනාදී වශයෙන් නව වතාවක් විහාරයෙන් පිටතට ගියෙමි." එබැවින් "සිතේ ශාන්තිය නොලබා, සිත මගේ වසඟයේ නොවීය" යැයි පැවසුවාය. එහි 'සිතේ ශාන්තිය' යනු ආර්ය මාර්ගයට අයත් සමාධියයි. 'සිත මගේ වසඟයේ නොවීය' යනු වීර්යය හා සමාධිය සම මට්ටමක නොතිබීම නිසා මගේ භාවනා සිත වසඟ කර ගැනීමට නොහැකි වූ බවයි. ඇය ඉතා දැඩි වීර්යයකින් යුක්ත වූවා යැයි කියනු ලැබේ. "මගේ අටවැනි රාත්‍රිය" යනු: ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේගෙන් අවවාද ලැබූ දින සිට දිවා රෑ නොනිදා විදර්ශනා වඩමින්, රාත්‍රියේ සතර පස් වතාවක් විහාරයෙන් පිටතට ගොස් මෙනෙහි කරමින් සිට විශේෂ ඥානයක් නොලබා, අටවැනි රාත්‍රියේදී වීර්යය සමතාව ලබා මාර්ග අනුපිළිවෙළින් කෙලෙසුන් නැසූ බව අර්ථයයි. එබැවින් "මගේ ඒ අටවැනි රාත්‍රියේදී තෘෂ්ණාව මුලිනුපුටා දැමුවෙමි" යැයි වදාරන ලදී. සෙසු පද පෙර කියන ලද ක්‍රමයම වේ.

သာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සාමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

ဒုကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

දුක නිපාත වර්ණනාව නිම විය.

၃. တိကနိပါတော

3. තික නිපාතය

၁. အပရာသာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. අනෙක් සාමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

တိကနိပါတေ [Pg.47] ပဏ္ဏဝီသတိဝဿာနီတိအာဒိကာ အပရာယ သာမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ တတ္ထ ကိန္နရေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠာပသုတာ ဝိစရတိ. အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ တဿာ ကုသလဗီဇရောပနတ္ထံ တတ္ထ ဂန္တွာ နဒီတီရေ စင်္ကမိ. သာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သဠလပုပ္ဖာနိ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကောသမ္ဗိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ သာမာဝတိယာ သဟာယိကာ ဟုတွာ တဿာ မတကာလေ သံဝေဂဇာတာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စဝီသတိ ဝဿာနိ စိတ္တသမာဓာနံ အလဘိတွာ မဟလ္လိကာကာလေ သုဂတောဝါဒံ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၂၂-၂၉) –

තික නිපාතයෙහි "පස්විසි වසක්" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ අනෙක් සාමා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කින්නර යෝනියෙහි උපන්නාය. ඇය එහි කින්නරයන් සමඟ ක්‍රීඩා කරමින් සැරිසැරුවාය. එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයගේ කුසල් බීජ රෝපණය කරනු පිණිස එහි වැඩම කොට ගංතීරයෙහි සක්මන් කළ සේක. ඇය භගවතුන් වහන්සේ දැක හටගත් ප්‍රීතියෙන් යුක්තව සාළල (දේවදාර) මල් රැගෙන බුදුන් වෙත ගොස් වැඳ එම මල්වලින් පූජා කළාය. ඒ පුණ්‍ය කර්මයෙන් දේව මනුෂ්‍ය ලෝකවල සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කොසැඹෑ නුවර කුලගෙයක උපත ලැබුවාය. ඇය වැඩිවියට පත්ව සාමාවතී දේවියගේ යෙහෙළියක වී ඇය මියගිය පසු ඇති වූ සංවේගයෙන් පැවිදි වී, වසර විසිපහක් තිස්සේ සිතේ එකඟතාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකිව සිට, මහලු කල බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාද ලබා විදර්ශනා වඩා සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත්වයට පත් වූවාය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ -

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ;

အဒ္ဒသာဟံ ဒေဝဒေဝံ, စင်္ကမန္တံ နရာသဘံ.

‘‘එකල්හි චන්දභාගා නදී තීරයෙහි මම කින්නරියකව සිටියෙමි. දෙවි දේවතාවුන්ගේ දේව වූ, නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ, සක්මන් කරන බුදුරජාණන් වහන්සේ මම දුටුවෙමි.

‘‘ဩစိနိတွာန သဠလံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ;

ဥပသိင်္ဃိ မဟာဝီရော, သဠလံ ဒေဝဂန္ဓိကံ.

සාළල මල් නෙළාගෙන මම බුද්ධශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේට පූජා කළෙමි. මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දිව්‍ය සුවඳැති ඒ සාළල මල සිඹ බැලූ සේක.

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝိပဿီ လောကနာယကော;

ဥပသိင်္ဃိ မဟာဝီရော, ပေက္ခမာနာယ မေ တဒါ.

ලෝකනායක වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ මම බලා සිටියදීම එය පිළිගෙන ආඝ්‍රාණය කළ සේක.

‘‘အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, ဝန္ဒိတွာ ဒွိပဒုတ္တမံ;

သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, တတော ပဗ္ဗတမာရုဟိံ.

මම දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, ඒ ද්විපදෝත්තමයන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහදවා ගෙන ඉන්පසු පර්වතයට නැග්ගෙමි.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

මින් අනූ එක් කල්පයකට පෙර යම් මලක් පූජා කළෙමි ද, එතැන් පටන් මම දුගතියක් නොදනිමි. මෙය බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මගේ කෙලෙස් දවන ලදී ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.’’

အရဟတ္တံ [Pg.48] ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

රහත් බවට පත්ව තම පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් උදානයක් වශයෙන් -

၃၉.

39.

‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, ယတော ပဗ္ဗဇိတာယ မေ;

နာဘိဇာနာမိ စိတ္တဿ, သမံ လဒ္ဓံ ကုဒါစနံ.

‘‘මම පැවිදි වූ දා සිට වසර විසි පහක් ගතවන තුරු සිතේ එකඟතාවක් (ශාන්තියක්) කිසි දිනෙක නොලැබුවෙමි.

၄၀.

40.

‘‘အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ;

တတော သံဝေဂမာပါဒိံ, သရိတွာ ဇိနသာသနံ.

සිතේ ශාන්තියක් නොලබා, සිත මගේ වසඟයේ නොවීය. ඉන්පසු බුද්ධ ශාසනය සිහිපත් කරමින් මම සංවේගයට පත් වුණෙමි.

၄၁.

41.

‘‘ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ, အပ္ပမာဒရတာယ မေ;

တဏှက္ခယော အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

အဇ္ဇ မေ သတ္တမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ ဝိသောသိတာ’’တိ. –

බොහෝ දුක්ඛ ධර්මයන් මධ්‍යයේ අප්‍රමාදයෙහි ඇලී සිටි මම තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම කරා පැමිණියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී. අද මගේ සත්වැනි රාත්‍රියයි, මම තෘෂ්ණාව වියළා දැමුවෙමි.’’

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

යන මෙම ගාථා රුවන වදාළාය.

တတ္ထ စိတ္တဿ သမန္တိ စိတ္တဿ ဝူပသမံ, စေတောသမထမဂ္ဂဖလသမာဓီတိ အတ္ထော.

එහි "සිතේ එකඟතාව (සමං)" යනු සිතේ සන්සුන් බවයි, එනම් සමථ මාර්ග ඵල සමාධියයි.

တတောတိ တသ္မာ စိတ္တဝသံ ဝတ္တေတုံ အသမတ္ထဘာဝတော. သံဝေဂမာပါဒိန္တိ သတ္ထရိ ဓရန္တေပိ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ အသက္ကောန္တီ ပစ္ဆာ ကထံ ပါပယိဿာမီတိ သံဝေဂံ ဉာဏုတြာသံ အာပဇ္ဇိံ. သရိတွာ ဇိနသာသနန္တိ ကာဏကစ္ဆပေါပမာဒိသတ္ထုဩဝါဒံ (သံ. နိ. ၅.၁၁၁၇; မ. နိ. ၃.၂၅၂) အနုဿရိတွာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

Inපසු (තතෝ) යනු සිත තමාගේ වසඟයේ පවත්වා ගැනීමට නොහැකි වූ බැවිනි. "සංවේගයට පත් වුණෙමි" යනු ශාස්තෘන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටියදී පවා පැවිදි වීමේ කටයුත්ත (මහණකම) මුදුන් පමුණුවා ගැනීමට අපොහොසත් වූ මම, පසුව එය කරන්නේ කෙසේදැයි ඇති වූ ඥාන සංවේගයයි. "බුද්ධ ශාසනය සිහිපත් කොට" යනු කණකැස්බෑවාගේ උපමාව ආදී ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අවවාද අනුස්මරණය කරමිනි. සෙසු පද පෙර පරිදිම වේ.

အပရာသာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අනෙක් සාමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၂. ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

2. උත්තමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုန္တိအာဒိကာ ဥတ္တမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ အညတရဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟေ ဃရဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဝယပ္ပတ္တာ အတ္တနော အယျကာနံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောန္တီ ဇီဝတိ. တေန စ သမယေန ဗန္ဓုမရာဇာ ပုဏ္ဏမီဒိဝသေ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ပုရေဘတ္တံ ဒါနာနိ ဒတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏာတိ. အထ မဟာဇနာ ယထာ ရာဇာ ပဋိပဇ္ဇတိ, တထေဝ ပုဏ္ဏမီဒိဝသေ [Pg.49] ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ. အထဿာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဧတရဟိ ခေါ မဟာရာဇာ မဟာဇနာ စ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ, ယံနူနာဟံ ဥပေါသထဒိဝသေသု ဥပေါသထသီလံ သမာဒါယ ဝတ္တေယျ’’န္တိ. သာ တထာ ကရောန္တီ သုပရိသုဒ္ဓံ ဥပေါသထသီလံ ရက္ခိတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ နာသက္ခိ. ပဋာစာရာ ထေရီ တဿာ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ဩဝါဒမဒါသိ. သာ တဿာ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၁-၂၁) –

‘චතුක්ඛත්තං පඤ්චක්ඛත්තං’ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ උත්තමා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ පින්කම් ඇති, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කළ තැනැත්තියකි. විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බන්ධුමතී නගරයෙහි එක්තරා සිටුවරයෙකුගේ නිවසේ මෙහෙකාරියකව ඉපදුණාය. ඇය වැඩිවියට පත්ව තම ස්වාමිවරුන්ගේ කටයුතු කරමින් ජීවත් වූවාය. එකල බන්ධුම රජතුමා පසළොස්වක පෝය දිනවල උපෝසථ ශීලය සමාදන්ව, දහවල් කාලයෙහි දානමානාදී පින්කම් කොට, පසුව ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට යයි. එවිට මහජනයා ද රජු පිළිපදින ආකාරයටම පසළොස්වක දිනවල උපෝසථ අංග සමාදන්ව පිළිපදිති. එවිට ඒ මෙහෙකාරියට මෙසේ සිතිණි - ‘දැන් මහරජතුමා මෙන්ම මහජනයා ද උපෝසථ අංග සමාදන්ව පිළිපදිති. මම ද පෝය දිනවල උපෝසථ ශීලය සමාදන්ව පිළිපදින්නෙම් නම් ඉතා මැනවි.’ ඇය එලෙසම කරමින් ඉතා පිරිසිදු උපෝසථ ශීලය රක්ෂා කොට තාවතිංස දෙව්ලොව උපන්නාය. නැවත නැවතත් සුගති භවයන්හිම සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර සිටු කුලයක උපත ලබා, බුද්ධිමත් වයසට පත්ව පටාචාරා තෙරණිය වෙතින් ධර්මය අසා පැවිදි වූවාය. ඇය විදර්ශනාව ආරම්භ කළ ද එය අග්‍රඵලය දක්වා දියුණු කිරීමට අපොහොසත් වූවාය. පටාචාරා තෙරණිය ඇගේ සිතේ හැසිරීම දැන ඇයට අවවාද කළාය. ඇය එම අවවාදයෙහි පිහිටා පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော;

ဒိဝသေ ပုဏ္ဏမာယ သော, ဥပဝသိ ဥပေါသထံ.

“බන්ධුමතී නගරයෙහි බන්ධුම නමින් රජෙක් විය. ඔහු පසළොස්වක දින උපෝසථ ශීලය සමාදන් විය.”

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ကုမ္ဘဒါသီ အဟံ တဟိံ;

ဒိသွာ သရာဇကံ သေနံ, ဧဝါဟံ စိန္တယိံ တဒါ.

“එකල මම එහි පැන් ගෙන එන මෙහෙකාරියක වීමි. රජු සහිත සේනාව දැක එවේලෙහි මම මෙසේ සිතුවෙමි.”

‘‘ရာဇာပိ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ, ဥပဝသိ ဥပေါသထံ;

သဖလံ နူန တံ ကမ္မံ, ဇနကာယော ပမောဒိတော.

“රජතුමා පවා රජසිරිය හැර දමා උපෝසථ ශීලය සමාදන් විය. මහජනයා ද සතුටින් උපෝසථය රක්ෂා කරති. ඒ පින්කම නිසැකවම සඵල වන්නකි.”

‘‘ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခိတွာ, ဒုဂ္ဂစ္စဉ္စ ဒလိဒ္ဒတံ;

မာနသံ သမ္ပဟံသိတွာ, ဥပဝသိံ ဥပေါသထံ.

“මම ද මාගේ අසරණ බවත් දුගී බවත් නුවණින් සලකා, සිත පහදවාගෙන උපෝසථ ශීලය සමාදන් වීමි.”

‘‘အဟံ ဥပေါသထံ ကတွာ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ;

တေန ကမ္မေန သုကတေန, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

“මම සම්මා සම්බුදු සසුනෙහි උපෝසථය රක්ෂා කොට, ඒ මැනවින් කළ පින්කම හේතුවෙන් තාවතිංස දෙව්ලොවට ගියෙමි.”

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ, ဥဗ္ဘယောဇနမုဂ္ဂတံ;

ကူဋာဂါရဝရူပေတံ, မဟာသနသုဘူသိတံ.

“එහි මට යොදුන් දෙකක් උසැති මැනවින් කළ විමානයක් විය. එය උතුම් කූටාගාරවලින් යුක්ත වූ අතර ශ්‍රේෂ්ඨ ආසනවලින් අලංකාරව තිබුණි.”

‘‘အစ္ဆရာ သတသဟဿာ, ဥပတိဋ္ဌန္တိ မံ သဒါ;

အညေ ဒေဝေ အတိက္ကမ္မ, အတိရောစာမိ သဗ္ဗဒါ.

“දෙවඟනන් ලක්ෂයක් නිරන්තරයෙන් මා පිරිවරා සිටිති. මම සෙසු දෙවියන් අභිබවා නිරතුරුව බබළන්නෙමි.”

‘‘စတုသဋ္ဌိဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

တေသဋ္ဌိစက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

“මම දෙව්රජවරුන් හැට හතර දෙනෙකුගේ අග්‍රමහේසිකාව වීමි. සක්විති රජවරුන් හැට තුන් දෙනෙකුගේ අග්‍රමහේසිකාව වීමි.”

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဟုတွာန, ဘဝေသု သံသရာမဟံ;

သဗ္ဗတ္ထ ပဝရာ ဟောမိ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

“රන්වන් පැහැ ඇත්තියකව භවයන්හි සැරිසරන මම හැම තැනම උතුම් තැනැත්තිය වෙමි. මෙය උපෝසථ ශීලයේ ඵලයයි.”

‘‘ဟတ္ထိယာနံ [Pg.50] အဿယာနံ, ရထယာနဉ္စ သီဝိကံ;

လဘာမိ သဗ္ဗမေဝေတံ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

“ඇත් යානා, අස් යානා, රථ යානා සහ සිවිකාවන් ද යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මෙය උපෝසථ ශීලයේ ඵලයයි.”

‘‘သောဏ္ဏမယံ ရူပိမယံ, အထောပိ ဖလိကာမယံ;

လောဟိတင်္ဂမယဉ္စေဝ, သဗ္ဗံ ပဋိလဘာမဟံ.

“රන්මය වූ ද රිදීමය වූ ද එසේම පළිඟුමය වූ ද රතු මැණික්මය වූ ද සියලු වස්තූන් මම ලබමි.”

‘‘ကောသေယျကမ္ဗလိယာနိ, ခေါမကပ္ပာသိကာနိ စ;

မဟဂ္ဃာနိ စ ဝတ္ထာနိ, သဗ္ဗံ ပဋိလဘာမဟံ.

“පට සළු, ලොම් සළු, කොමු පිළි සහ කපු පිළි මෙන්ම මහඟු වස්ත්‍ර ද සියල්ල මම ලබමි.”

‘‘အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ;

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

“අන්න පාන, ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය, වස්ත්‍ර හා සේනාසන යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මෙය උපෝසථ ශීලයේ ඵලයයි.”

‘‘ဝရဂန္ဓဉ္စ မာလဉ္စ, စုဏ္ဏကဉ္စ ဝိလေပနံ;

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

“උතුම් සුවඳ විලවුන්, මල්, සුවඳ කුඩු සහ ආලේපන යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මෙය උපෝසථ ශීලයේ ඵලයයි.”

‘‘ကူဋာဂါရဉ္စ ပါသာဒံ, မဏ္ဍပံ ဟမ္မိယံ ဂုဟံ;

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

“කූටාගාර, ප්‍රාසාද, මණ්ඩප, හර්ම්‍ය සහ ලෙන් යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මෙය උපෝසථ ශීලයේ ඵලයයි.”

‘‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿာဟံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

အဍ္ဎမာသေ အသမ္ပတ္တေ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

“උපතින් සත් හැවිරිදි වූ මම ගිහිගෙය හැර පැවිදි වීමි. අඩ මසක් ගත වන්නටත් පෙර අර්හත් භාවයට පත් වීමි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

“මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී. සියලු භවයන් සහමුලින් උදුරා දමන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී ඇත. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

“අනූඑක් කල්පයකට පෙර එකල කළ ඒ පින්කම නිසා, එතැන් සිට මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මෙය උපෝසථ ශීලයේ ඵලයයි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී...පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

අර්හත් භාවයට පත්ව තමන්ගේ පිළිවෙත නැවත සලකා බලමින් උදානයක් වශයෙන් මෙසේ වදාළාය -

၄၂.

42.

‘‘စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ;

အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ.

“සිත මාගේ වසඟයෙහි නොපැවති බැවින්, සිතේ සාමය නොලබා හතර පස් වතාවක්ම විහාරයෙන් පිටතට ගියෙමි.”

၄၃.

43.

‘‘သာ ဘိက္ခုနိံ ဥပါဂစ္ဆိံ, ယာ မေ သဒ္ဓါယိကာ အဟု;

သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ခန္ဓာယတနဓာတုယော.

“මම මාගේ විශ්වාසවන්ත වූ ඒ භික්ෂුණිය (පටාචාරා තෙරණිය) වෙත ගියෙමි. ඇය මට ස්කන්ධ, ආයතන හා ධාතූන් පිළිබඳව ධර්මය දේශනා කළාය.”

၄၄.

44.

‘‘တဿာ [Pg.51] ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ယထာ မံ အနုသာသိ သာ;

သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန, နိသီဒိံ ပီတိသုခသမပ္ပိတာ;

အဋ္ဌမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ. –

“ඇගේ ධර්මය අසා, ඇය මට අනුශාසනා කළ පරිදි, මම සත් දිනක් එකම පර්යංකයෙන් ප්‍රීති සුඛයෙන් යුතුව වැඩසිටියෙමි. අටවන දින මෝහ අඳුර පළවා හැර අර්හත් භාවයට පත්ව දෙපා දිගු කළෙමි.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

යනුවෙන් මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ သာ ဘိက္ခုနိံ ဥပါဂစ္ဆိံ , ယာ မေ သဒ္ဓါယိကာ အဟူတိ ယာ မယာ သဒ္ဓါတဗ္ဗာ သဒ္ဓေယျဝစနာ အဟောသိ, တံ ဘိက္ခုနိံ သာဟံ ဥပဂစ္ဆိံ ဥပသင်္ကမိံ, ပဋာစာရာထေရိံ သဒ္ဓါယ ဝဒတိ. ‘‘သာ ဘိက္ခုနီ ဥပဂစ္ဆိ, ယာ မေ သာဓယိကာ’’တိပိ ပါဌော. သာ ပဋာစာရာ ဘိက္ခုနီ အနုကမ္ပာယ မံ ဥပဂစ္ဆိ, ယာ မယှံ သဒတ္ထဿ သာဓိကာတိ အတ္ထော. သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ခန္ဓာယတနဓာတုယောတိ သာ ပဋာစာရာ ထေရီ ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ဣမာနိ ဒွါဒသာယတနာနိ, ဣမာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိ ခန္ဓာဒိကေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တီ မယှံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

එහි ‘මාගේ විශ්වාසවන්ත වූ’ යනු මා විසින් විශ්වාස කළ යුතු, විශ්වාස කටයුතු වචන ඇති වූ තැනැත්තියයි. ඇය වූ පටාචාරා තෙරණිය වෙත මම එළඹියෙමි. ‘යාව මේ සාධයිකා’ (මට යහපත සලසා දුන්) යනුවෙන් ද පාඨයක් පවතී. පටාචාරා භික්ෂුණිය අනුකම්පාවෙන් මා වෙත පැමිණ මට යහපත සලසා දුන්නාය යන අදහසයි. ‘ස්කන්ධ, ආයතන හා ධාතූන්’ යනු ඒ පටාචාරා තෙරණිය ‘මේ පංචස්කන්ධයයි, මේ ද්වාදස ආයතනයයි, මේ අෂ්ටාදශ ධාතූන්ය’ යනුවෙන් ස්කන්ධ ආදිය බෙදා දක්වමින් මට ධර්මය දේශනා කළාය යන්නයි.

တဿာ ဓမ္မံ သုဏိတွာနာတိ တဿာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ခန္ဓာဒိဝိဘာဂပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ပါပေတွာ ဒေသိတသဏှသုခုမဝိပဿနာဓမ္မံ သုတွာ. ယထာ မံ အနုသာသိ သာတိ သာ ထေရီ ယထာ မံ အနုသာသိ ဩဝဒိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တီ ပဋိပတ္တိံ မတ္ထကံ ပါပေတွာပိ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိံ. ကထံ? ပီတိသုခသမပ္ပိတာတိ ဈာနမယေန ပီတိသုခေန သမင်္ဂီဘူတာ. အဋ္ဌမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာတိ အနဝသေသံ မောဟက္ခန္ဓံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ပဒါလေတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒန္တီ ပါဒေ ပသာရေသိံ. ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ.

‘ඇගේ ධර්මය අසා’ යනු පටිසම්භිදාවන්ට පත් ඒ තෙරණිය සමීපයෙහි ස්කන්ධ ආදිය බෙදා දැක්වීම පෙරටු කරගත් ආර්ය මාර්ගය වෙත පැමිණ දේශනා කළ ඉතා සූක්ෂ්ම වූ විදර්ශනා ධර්මය ශ්‍රවණය කොට යන්නයි. ‘ඇය අනුශාසනා කළ පරිදි’ යනු ඒ තෙරණිය මට යම් සේ අවවාද අනුශාසනා කළා ද, ඒ අනුශාසනා පරිදි පිළිපදිමින් පටිපත්තිය කෙළවරටම පමුණුවා සත් දිනක් එකම පර්යංකයෙන් වැඩසිටියෙමි. කෙසේද? ‘ප්‍රීති සුඛයෙන් යුතුව’ යනු ධ්‍යානයෙන් හටගත් ප්‍රීතියෙන් හා සැපයෙන් යුක්තවය. ‘මෝහ අඳුර පළවා හැර’ යනු අර්හත් මාර්ගයෙන් ඉතිරි නැතිව මෝහ අඳුර නසා අටවන දිනයේදී පර්යංකය ලිහිල් කරමින් දෙපා දිගු කළෙමි. මෙයම ඇගේ අර්හත් භාවය ප්‍රකාශ කිරීමක් ද විය.”

ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උත්තමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၃. အပရာ ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

3. අපරා උත්තමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိကာ အပရာယ ဥတ္တမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သာဝကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ တီဏိ မောဒကာနိ အဒါသိ. သာ [Pg.52] တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကောသလဇနပဒေ အညတရသ္မိံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တဿ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၃၀-၃၆) –

‘යේ ඉමේ සත්ත බොජ්ඣංගා’ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ තවත් එක් උත්තමා නම් වූ රහත් තෙරණියකගේ ගාථාවන්ය. මෙම උත්තමා තෙරණිය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා හා පුණ්‍ය කටයුතු (අධිකාර) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් එතෙර වීමට උපකාරී වන කුසල් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බන්දුමතී නුවර කුල ගෙයක දාසියකව ඉපදුණාය. ඇය දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙකු වූ එක්තරා රහත් තේරණමකට පිණ්ඩපාතය සඳහා වඩිනා කල්හි දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව මෝදක (කැවුම් හෝ බදින ලද කෑමක්) තුනක් පූජා කළාය. ඇය එම පුණ්‍ය කර්මය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කොසොල් ජනපදයේ එක්තරා මහාසාල බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, වියපත් වූ කල්හි ජනපද චාරිකාවේ වඩින්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් දහම් අසා, ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් රහත් බවට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ကုမ္ဘဒါသီ အဟောသဟံ;

မမ ဘာဂံ ဂဟေတွာန, ဂစ္ဆံ ဥဒကဟာရိကာ.

“බන්දුමතී නුවර මම පැන් අදින දාසියකව සිටියෙමි. මට හිමි ආහාර කොටස ගෙන ජලය ගෙන ඒම සඳහා යමින් සිටියෙමි.”

‘‘ပန္ထမှိ သမဏံ ဒိသွာ, သန္တစိတ္တံ သမာဟိတံ;

ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, မောဒကေ တီဏိဒါသဟံ.

“මඟ දී ශාන්ත වූ සිතින් යුත්, සමාහිත වූ එක් ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමක දැක, මම පැහැදුණු සිතින් හා සොම්නසින් යුතුව උන්වහන්සේට මෝදක තුනක් පූජා කළෙමි.”

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဧကနဝုတိကပ္ပာနိ, ဝိနိပါတံ န ဂစ္ဆဟံ.

“මැනවින් කරන ලද ඒ පුණ්‍ය කර්මය නිසාත්, එම උදාර චේතනා හා ප්‍රාර්ථනාවන් නිසාත්, මම කල්ප අනූ එකක් මුළුල්ලෙහි කිසිදු දුගතියකට නොගියෙමි.”

‘‘သမ္ပတ္တိ တံ ကရိတွာန, သဗ္ဗံ အနုဘဝိံ အဟံ;

မောဒကေ တီဏိ ဒတွာန, ပတ္တာဟံ အစလံ ပဒံ.

“එම කුසල් සම්පත්තිය නිසා මම සියලු සැප අනුභව කළෙමි. මෝදක තුනක් පූජා කිරීමේ ආනිශංසයෙන් මම අචල වූ නිවන් පදය (අරහත්වය) ලැබුවෙමි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“මගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

රහත් භාවයට පත්වීමෙන් පසු ඇය තමන්ගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය –

၄၅.

45.

‘‘ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ;

ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ.

“නිවනට පැමිණීම සඳහා වූ යම් මේ සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයෝ වෙත්ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද පරිදි ඒ සියල්ල මා විසින් ප්‍රගුණ කරන ලදී.”

၄၆.

46.

‘‘သုညတဿာနိမိတ္တဿ, လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆကံ;

ဩရသာ ဓီတာ ဗုဒ္ဓဿ, နိဗ္ဗာနာဘိရတာ သဒါ.

“ශුන්‍යත සමාපත්තිය හා අනිමිත්ත සමාපත්තිය කැමති පරිදි ලබාගත හැකි මම, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ළයෙහි උපන් (ධර්මයෙන් උපන්) දියණියක වෙමි. සැම කල්හි නිවනෙහි ඇලුනු සිත් ඇත්තියක වෙමි.”

၄၇.

47.

‘‘သဗ္ဗေ ကာမာ သမုစ္ဆိန္နာ, ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာ;

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. –

“දිව්‍යමය වූ ද මානුෂීය වූ ද සියලු කාමයෝ සහමුලින්ම සිඳ දමන ලදී. සංසාර ගමන ක්ෂය විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය.

တတ္ထ သုညတဿာနိမိတ္တဿ, လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆကန္တိ သုညတသမာပတ္တိယာ စ အနိမိတ္တသမာပတ္တိယာ စ အဟံ ယဒိစ္ဆကံ လာဘိနီ, တတ္ထ ယံ ယံ သမာပဇ္ဇိတုံ ဣစ္ဆာမိ ယတ္ထ ယတ္ထ ယဒါ ယဒါ, တံ တံ တတ္ထ တတ္ထ တဒါ တဒါ သမာပဇ္ဇိတွာ [Pg.53] ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော. ယဒိပိ ဟိ သုညတာပ္ပဏိဟိတာဒိနာမကဿ ယဿ ကဿစိပိ မဂ္ဂဿ သုညတာဒိဘေဒံ တိဝိဓမ္ပိ ဖလံ သမ္ဘဝတိ. အယံ ပန ထေရီ သုညတာနိမိတ္တသမာပတ္တိယောဝ သမာပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သုညတဿာနိမိတ္တဿ, လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆက’’န္တိ. ယေဘုယျဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ. နိဒဿနမတ္တမေတန္တိ အပရေ.

එහි ‘ශුන්‍යතස්සානිමිත්තස්ස, ලාභිනීහං යදිච්ඡකං’ යනු: මම ශුන්‍යත සමාපත්තිය හා අනිමිත්ත සමාපත්තිය කැමති පරිදි ලබාගත හැක්කියක වෙමි. එහි යම් යම් සමාපත්තියකට, යම් යම් ස්ථානයක දී, යම් යම් වෙලාවක දී සමවැදීමට කැමති වන්නේ ද, ඒ ඒ සමාපත්තියට ඒ ඒ තැන්හි දී ඒ ඒ වෙලාවන්හි දී සමවැදී වෙසෙමි යනු අර්ථයයි. ශුන්‍යත, අප්පණිහිත ආදී නම් ඇති ඕනෑම මාර්ගයකට ශුන්‍යතාදී වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වූ ඵලයන් ලැබිය හැකි වුව ද, මෙම තෙරණිය විශේෂයෙන්ම ශුන්‍යත හා අනිමිත්ත යන සමාපත්තීන්හිම වැඩි වශයෙන් සමවදියි. එබැවින් ‘ශුන්‍යතස්සානිමිත්තස්ස ලාභිනීහං යදිච්ඡකං’ යැයි කියන ලදී. එසේත් නැතිනම්, මෙය ඇය බහුල වශයෙන් සිදු කරන බැවින් හෝ නිදර්ශනයක් වශයෙන් පමණක් කියන ලද්දක් බව අන්‍ය ආචාර්යවරු පවසති.

ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာတိ ယေ ဒေဝလောကပရိယာပန္နာ ယေ စ မနုဿလောကပရိယာပန္နာ ဝတ္ထုကာမာ, တေ သဗ္ဗေပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန မယာ သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နာ, အပရိဘောဂါရဟာ ကတာ. ဝုတ္တဉှိ – ‘‘အဘဗ္ဗော, အာဝုသော, ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော’’တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘යේ දිබ්බා යේ ච මානුසා’ යනු: යම් දිව්‍ය ලෝකයට අයත් වූ ද මිනිස් ලෝකයට අයත් වූ ද වස්තු කාමයෝ වෙත්ද, ඒ සියල්ලම ඒවා කෙරෙහි බැඳුණු ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීමෙන් මා විසින් මැනවින් සිඳ දමන ලදී, පරිභෝජනයට නුසුදුසු තත්ත්වයට පත් කරන ලදී. ‘ඇවැත්නි, රහත් භික්ෂුව පෙර ගිහිව සිටි කාලයේ මෙන් කාමයන් පරිභෝජනය කිරීමට අභව්‍යය’ යැයි බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. සෙසු පදයන් පෙර සඳහන් කළ පරිදිම අර්ථ ගත යුතුය.

အပရာ ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අපර උත්තමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၄. ဒန္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

4. දන්තිකා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မာတိအာဒိကာ ဒန္တိကာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဗုဒ္ဓသုညကာလေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဧကဒိဝသံ ကိန္နရေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တီ ဝိစရမာနာ အဒ္ဒသ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ပသန္နမာနသာ ဥပသင်္ကမိတွာ သာလပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကောသလရညော ပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ရာဇဂဟေ ဝသမာနာ ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂိဇ္ဈကူဋံ အဘိရုဟိတွာ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နာ ဟတ္ထာရောဟကဿ အဘိရုဟနတ္ထာယ ပါဒံ ပသာရေန္တံ ဟတ္ထိံ ဒိသွာ တဒေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၈၆-၉၆) –

‘දිවාවිහාරා නික්ඛම්ම’ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ දන්තිකා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා (අධිකාර) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන කුසල් රැස් කරමින්, බුදුවරුන් පහළ නොවූ කාලයක චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කින්නර යෝනියක උපන්නාය. දිනක් ඇය කින්නරයන් සමඟ ක්‍රීඩා කරමින් ඇවිදිනා කල්හි, එක්තරා වෘක්ෂ මූලයක දහවල් කාලයෙහි සමාධියෙන් වැඩ සිටිනා (දිවා විහරණයෙහි යෙදී සිටි) එක්තරා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක දුටුවාය. දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව උන්වහන්සේ වෙත එළඹ සල් මල්වලින් පූජා පවත්වා, වැඳ පිටව ගියාය. ඇය එම පුණ්‍ය කර්මයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කොසොල් රජුගේ පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයාගේ නිවසේ ඉපිද, වියපත් වූ කල්හි ජේතවනාරාමය පිළිගැනීමේ උත්සවයේ දී ශ්‍රද්ධාව ලැබූ උපාසිකාවක වී, පසුව මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය සමීපයෙහි පැවිදි වූවාය. ඇය රජගහ නුවර වසන කාලයේ දිනක් දහවල් ආහාරයෙන් පසු ගිජ්ජකූට පර්වතයට නැග දිවා විහරණය සඳහා සිටින කල්හි, ඇතෙකු පදවන්නාට පිට උඩට නැගීම සඳහා පාදය දිගු කරන්නා වූ ඇතෙකු දැක, එයම අරමුණු කොට විදර්ශනා වඩා සිවුපිළිසිඹියාපත් රහත් බවට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳන් වේ –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ[Pg.54], အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ;

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ.

“එකල්හි මම චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කින්නරියකව සිටියෙමි. කෙලෙස් රජස් රහිත වූ, ස්වයංභූ වූ, කෙලෙසුන් කෙරෙන් ජයගත් (අපරාජිත) පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක දුටුවෙමි.”

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ;

သာလမာလံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ.

“පැහැදුණු සිතින් යුතුව, සතුටින් හා ප්‍රීතියෙන් දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, සල් මල් මාලාවක් ගෙන ඒ ස්වයංභූන් වහන්සේට මම පූජා කළෙමි.”

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

“මැනවින් කරන ලද ඒ පුණ්‍ය කර්මය නිසාත්, එම චේතනා හා ප්‍රාර්ථනාවන් නිසාත්, කින්නර දේහය අත්හැර මම තාවතිංස දෙව්ලොවට ගියෙමි.”

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

မနသာ ပတ္ထိတံ မယှံ, နိဗ္ဗတ္တတိ ယထိစ္ဆိတံ.

“මම තිස් හය වතාවක් දේවරාජයන්ගේ මෙහෙසිය බවට පත් වූවෙමි. මා සිතින් ප්‍රාර්ථනා කළ දෑ කැමති පරිදිම ඉටු විය.”

‘‘ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

ဩစိတတ္တာဝ ဟုတွာန, သံသရာမိ ဘဝေသွဟံ.

“දස වතාවක් සක්විති රජවරුන්ගේ මෙහෙසිය බවට පත් වූවෙමි. රැස් කළ කුසල් ඇති මම, ඒ ඒ භවයන්හි සැරිසැරුවෙමි.”

‘‘ကုသလံ ဝိဇ္ဇတေ မယှံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

ပူဇာရဟာ အဟံ အဇ္ဇ, သကျပုတ္တဿ သာသနေ.

“මා සතුව නිවනට උපකාරී වන කුසල් ඇත. මම ගිහිගෙය හැර පැවිදි වූයෙමි. අද මම ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පිදිය යුතු තැනැත්තියකව (රහත් මෙහෙණියකව) සිටිමි.”

‘‘ဝိသုဒ္ဓမနသာ အဇ္ဇ, အပေတမနပါပိကာ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

“අද මම පිරිසිදු සිතින් යුක්තව, පාපී සිතුවිලිවලින් තොරව, සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ තැනැත්තියක වෙමි. දැන් මට නැවත උපතක් නැත.”

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, သာလမာလာယိဒံ ဖလံ.

“මෙයින් කල්ප අනූ හතරකට පෙර මම යම් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට පූජා කළෙමි ද, එතැන් පටන් මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මෙය සල් මල් මාලාවක් පූජා කිරීමේ උතුම් ඵලයයි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“මගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

රහත් භාවයට පත්වීමෙන් පසු ඇය තමන්ගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් පීති සොම්නසින් යුතුව උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය –

၄၈.

48.

‘‘ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ, ဂိဇ္ဈကူဋမှိ ပဗ္ဗတေ;

နာဂံ ဩဂါဟမုတ္တိဏ္ဏံ, နဒီတီရမှိ အဒ္ဒသံ.

“මම දිවා විහරණයෙන් නික්ම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙහි සිටින කල්හි, ගඟට බැස පසුව ඉන් ගොඩට එන්නා වූ ඇතෙකු නදී තීරයෙහි දුටුවෙමි.”

၄၉.

49.

‘‘ပုရိသော အင်္ကုသမာဒါယ, ‘ဒေဟိ ပါဒ’န္တိ ယာစတိ;

နာဂေါ ပသာရယီ ပါဒံ, ပုရိသော နာဂမာရုဟိ.

“එක් මිනිසෙක් හෙණ්ඩුවක් ගෙන ‘පය දෙව’යි ඇතාගෙන් ඉල්ලා සිටියි. ඇතා පාදය දිගු කරයි. මිනිසා ඒ ඇතා පිටට නගියි.”

၅၀.

50.

‘‘ဒိသွာ အဒန္တံ ဒမိတံ, မနုဿာနံ ဝသံ ဂတံ;

တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ, ခလု တာယ ဝနံ ဂတာ’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ;

“මිනිසුන්ගේ වසඟයට පත් වූ, දමනය කරන ලද ඒ ඇතා දැක, එය නිමිත්තක් කරගෙන මම වනයට ගොස් සිත සමාහිත කළෙමි.” ඇය මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය.

တတ္ထ [Pg.55] နာဂံ ဩဂါဟမုတ္တိဏ္ဏန္တိ ဟတ္ထိနာဂံ နဒိယံ ဩဂါဟံ ကတွာ ဩဂယှ တတော ဥတ္တိဏ္ဏံ. ‘‘ဩဂယှ မုတ္တိဏ္ဏ’’န္တိ ဝါ ပါဌော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. နဒီတီရမှိ အဒ္ဒသန္တိ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ အပဿိံ.

එහි 'නංගං ඕගාහමුත්තිණ්ණන්ති' යනු ඇත් රජෙකු නදියට බැස ඉන් නික්මී එතෙර වූ බවයි. 'ඕගය්හ මුත්තිණ්ණං' කියා ද පාඨයක් පවතී. 'ම' යන්න පද සන්ධි කිරීමක් ලෙස යෙදී ඇත. 'නදීතීරම්හි අද්දසං' යනු චන්දභාගා නදිය අසලදී මම දුටුවෙමි යන්නයි.

ကိံ ကရောန္တန္တိ စေတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိသော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘ဒေဟိ ပါဒ’န္တိ ယာစတီတိ ‘‘ပါဒံ ဒေဟိ’’ဣတိ ပိဋ္ဌိအာရောဟနတ္ထံ ပါဒံ ပသာရေတုံ သညံ ဒေတိ, ယထာပရိစိတဉှိ သညံ ဒေန္တော ဣဓ ယာစတီတိ ဝုတ္တော.

ඇතු කුමක් කරමින් සිටියදී දුටුවේ දැයි දැක්වීමට 'පුරිසෝ' යනාදිය වදාරන ලදී. එහි 'දේහි පාදන්ති යාචති' යනු ඇතාගේ පිටට නැඟීම පිණිස පාදය දිගු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටීමයි. පුරුද්දක් වශයෙන් කරනු ලබන ඒ සංඥාව ලබා දෙන ලෙස මිනිසා ඉල්ලා සිටින බව මෙහි අදහසයි.

ဒိသွာ အဒန္တံ ဒမိတန္တိ ပကတိယာ ပုဗ္ဗေ အဒန္တံ ဣဒါနိ ဟတ္ထာစရိယေန ဟတ္ထိသိက္ခာယ ဒမိတဒမထံ ဥပဂမိတံ. ကီဒိသံ ဒမိတံ? မနုဿာနံ ဝသံ ဂတံ ယံ ယံ မနုဿာ အာဏာပေန္တိ, တံ တံ ဒိသွာတိ ယောဇနာ. တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ, ခလု တာယ ဝနံ ဂတာတိ ခလူတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော. တတော ဟတ္ထိဒဿနတော ပစ္ဆာ, တာယ ဟတ္ထိနော ကိရိယာယ ဟေတုဘူတာယ, ဝနံ အရညံ ဂတာ စိတ္တံ သမာဓေသိံယေဝ. ကထံ? ‘‘အယမ္ပိ နာမ တိရစ္ဆာနဂတော ဟတ္ထီ ဟတ္ထိဒမကဿ ဝသေန ဒမထံ ဂတော, ကသ္မာ မနုဿဘူတာယ စိတ္တံ ပုရိသဒမကဿ သတ္ထု ဝသေန ဒမထံ န ဂမိဿတီ’’တိ သံဝေဂဇာတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂသမာဓိနာ မမ စိတ္တံ သမာဓေသိံ အစ္စန္တသမာဓာနေန သဗ္ဗသော ကိလေသေ ခေပေသိန္တိ အတ္ထော.

මීට පෙර ස්වභාවයෙන්ම නොදැමුණු ඇතෙකු, දැන් ඇත්ගොව්වා විසින් ඇත් ශිල්පය මගින් දමනය කර ඇති බව දැක, 'දමිතං' යන්නෙන් අදහස් වේ. කෙබඳු දමනයක් ද? මිනිසුන්ගේ වසඟයට පත් වූ, මිනිසුන් අණ කරන ඕනෑම දෙයක් කරන බව දැකීම යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධයයි. 'තතෝ චිත්තං සමාධේසිං, ඛලු තාය වනං ගතා' යන්නෙහි 'ඛලු' යනු නිපාතයකි. ඒ ඇතු දමනය කරනු දුටු පසු, ඒ සිදුවීම නිමිත්ත කරගෙන ඇය වනයට ගොස් සිත සමාහිත කර ගත්තාය. ඒ කෙසේ ද? 'මෙම තිරිසන් වූ ඇතා පවා ඇත්ගොව්වාගේ දමනයට යටත් වන්නේ නම්, මනුෂ්‍යයෙකු වූ මාගේ සිත පුරිසදම්මසාරථී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දමනයට යටත් නොවන්නේ ඇයි ද?' යනුවෙන් සංවේගයක් උපදවා විදර්ශනා වඩා අර්හත් මාර්ග සමාධියෙන් තම සිත අචල ලෙස සමාහිත කර, සම්පූර්ණයෙන්ම කෙලෙසුන් ක්ෂය කළ බව අර්ථයයි.

ဒန္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

දන්තිකා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၅. ဥဗ္ဗိရိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

5. උබ්බිරි තේරී ගාථා වර්ණනාව

အမ္မ, ဇီဝါတိအာဒိကာ ဥဗ္ဗိရိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဧကဒိဝသံ မာတာပိတူသု မင်္ဂလံ အနုဘဝိတုံ ဂေဟန္တရဂတေသု အဒုတိယာ သယံ ဂေဟေ ဩဟီနာ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ ဘဂဝတော သာဝကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ဂေဟဒွါရသမီပေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခံ ဒါတုကာမာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣဓ ပဝိသထာ’’တိ ဝတွာ ထေရေ ဂေဟံ ပဝိဋ္ဌေ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဂေါနကာဒီဟိ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသီဒိ ထေရော ပညတ္တေ [Pg.56] အာသနေ. သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ထေရော အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဥဠာရဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥဗ္ဗိရီတိ လဒ္ဓနာမာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အဟောသိ. သာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ကောသလရညာ အတ္တနော ဂေဟံ နီတာ, ကတိပယသံဝစ္ဆရာတိက္ကမေန ဧကံ ဓီတရံ လဘိ. တဿာ ဇီဝန္တီတိ နာမံ အကံသု. ရာဇာ တဿာ ဓီတရံ ဒိသွာ တုဋ္ဌမာနသော ဥဗ္ဗိရိယာ အဘိသေကံ အဒါသိ. ဓီတာ ပနဿာ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာလမကာသိ. မာတာ ယတ္ထ တဿာ သရီရနိက္ခေပေါ ကတော, တံ သုသာနံ ဂန္တွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိဒေဝတိ. ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ထောကံ နိသီဒိတွာ ဂတာ အစိရဝတီနဒိယာ တီရေ ဌတွာ ဓီတရံ အာရဗ္ဘ ပရိဒေဝတိ. တံ ဒိသွာ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ ယထာနိသိန္နောဝ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘ကသ္မာ ဝိပ္ပလပသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မမ ဓီတရံ အာရဗ္ဘ ဝိပ္ပလပါမိ, ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ သုသာနေ ဈာပိတာ တဝ ဓီတရော စတုရာသီတိသဟဿမတ္တာ, တာသံ ကတရ သန္ဓာယ ဝိပ္ပလပသီ’’တိ. တာသံ တံ တံ အာဠာဟနဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ –

‘අම්ම ජීවා’ යනාදී ගාථාව උබ්බිරී තේරියට අයත් වේ. ඇය ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ තැනැත්තියකි. ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් නික්මීමට උපකාරී වන කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයේ කුලගෙයක ඉපදී වැඩිවියට පත් වූවාය. එක් දිනක් මවුපියන් මංගල උත්සවයකට ගිය අවස්ථාවක ඇය තනිවම නිවසේ සිටියාය. මධ්‍යහ්න වේලාවෙහි එක් රහතන් වහන්සේ නමක් නිවස අසලින් වඩිනු දැක දන් දීමට කැමැත්තෙන්, 'ස්වාමීනී, මෙහි වැඩිය මැනව' යි ආරාධනා කළාය. උන්වහන්සේ නිවසට වැඩි පසු පසඟ පිහිටුවා වැඳ උසස් පලස් අතුරා අසුනක් පිළියෙල කර දුන්නාය. රහතන් වහන්සේ එහි වැඩ සිටි අතර ඇය උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන ආහාරයෙන් පුරවා පූජා කළාය. උන්වහන්සේ අනුමෝදනාව කර වැඩම කළහ. ඇය ඒ පින්කමින් තවුතිසා දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, ඉන් චුතව සුගතිගාමී වෙමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහාධනවත් සිටු කුලයක උපත ලැබුවාය. ඇයට 'උබ්බිරි' යන නම තැබූ අතර ඇය ඉතා රූමත් වූවාය. ඇය කොසොල් රජුගේ අගමෙහෙසිය වී දියණියක ලැබුවාය. ඇයට 'ජීවන්තී' යයි නම් තැබූහ. රජතුමා දියණිය දැක සතුටට පත්ව උබ්බිරියට අභිෂේකය ලබා දුන්නේය. පසුව එම දියණිය ඇවිදින වයසට පත් වූ විට මියගියාය. ඇගේ දේහය තැන්පත් කළ සොහොනට ගොස් මව දිනපතා හඬන්නට වූවාය. එක් දිනක් ඇය බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවී වැඳ සිට එතැනින් නික්ම අචිරවතී නදී තීරයෙහි සිට දියණිය සිහිපත් කරමින් වැලපුණාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇය දැක ගන්ධකුටි තුළ සිටිමින්ම තමන් වහන්සේව පෙනෙන්නට සලස්වා, 'ඔබ වැලපෙන්නේ ඇයි?' දැයි ඇසූහ. 'භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මාගේ දියණිය වෙනුවෙන් මම වැලපෙමි' යි ඇය කීවාය. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ 'මෙම සොහොනේ දැවී ගිය ඔබේ දියණියන් අසූ හතරදහසක් පමණ වේ, ඒ අතරින් ඔබ මේ වැලපෙන්නේ කවර දියණිය වෙනුවෙන් ද?' දැයි විමසා, ඒ ඒ දියණියන් දැවූ සොහොන් බිම් පෙන්වා මෙසේ වදාළහ.

၅၁.

51.

‘‘အမ္မ ဇီဝါတိ ဝနမှိ ကန္ဒသိ, အတ္တာနံ အဓိဂစ္ဆ ဥဗ္ဗိရိ;

စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ, သဗ္ဗာ ဇီဝသနာမိကာ;

ဧတမှာဠာဟနေ ဒဍ္ဎာ, တာသံ ကမနုသောစသီ’’တိ. – သဥပဍ္ဎဂါထမာဟ;

‘පින්වත් උබ්බිරිය, ඔබ වනයේ සිට 'අම්මේ, ජීවත්වෙන්න' කියමින් හඬන්නෙහිය. ඔබ ගැනම මෙනෙහි කරන්න. මෙම සොහොන් බිමෙහි ජීවන්තී නමින්ම දියණියන් අසූ හතරදහසක් දවා ඇත්තේය. ඒ අතරින් කවර දියණියක් වෙනුවෙන් ඔබ මෙසේ ශෝක වන්නෙහිද?’ යනුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ ගාථා එකහමාරක් වදාළහ.

တတ္ထ, အမ္မ, ဇီဝါတိ မာတုပစာရနာမေန ဓီတုယာ အာလပနံ, ဣဒဉ္စဿာ ဝိပ္ပလပနာကာရဒဿနံ. ဝနမှိ ကန္ဒသီတိ ဝနမဇ္ဈေ ပရိဒေဝသိ. အတ္တာနံ အဓိဂစ္ဆ ဥဗ္ဗိရီတိ ဥဗ္ဗိရိ တဝ အတ္တာနမေဝ တာဝ ဗုဇ္ဈဿု ယာထာဝတော ဇာနာဟိ. စုလ္လာသီတိသဟဿာနီတိ စတုရာသီတိသဟဿာနိ. သဗ္ဗာ ဇီဝသနာမိကာတိ တာ သဗ္ဗာပိ ဇီဝန္တိ, ယာ သမာနနာမိကာ. ဧတမှာဠာဟနေ ဒဍ္ဎာတိ ဧတမှိ သုသာနေ ဈာပိတာ. တာသံ ကမနုသောစသီတိ တာသု ဇီဝန္တီနာမာသု စတုရာသီတိသဟဿမတ္တာသု ကံ သန္ဓာယ တွံ အနုသောစသိ အနုသောကံ အာပဇ္ဇသီတိ ဧဝံ သတ္ထာရာ ဓမ္မေ ဒေသိတေ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ [Pg.57] ပေသေတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန အတ္တနော စ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ ယထာဌာတာဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၃၇-၆၀) –

එහි 'අම්මා ජීවා' යනු මවට අමතන නමකින් දියණිය ඇමතීමයි. මෙය ඇය වැලපෙන ආකාරය පෙන්වන්නකි. 'වනම්හි කන්දසී' යනු වනය මැද සිට වැලපීමයි. 'අත්තානං අධිගච්ඡ උබ්බිරි' යනු උබ්බිරිය, ඔබ මුලින්ම ඔබේ ස්වභාවය අවබෝධ කරගන්න, සැබෑ තත්ත්වය දැනගන්න යන්නයි. 'චුල්ලාසීතිසහස්සානි' යනු අසූ හතරදහසකි. 'සබ්බා ජීවසනාමිකා' යනු ඒ සියලු දෙනාම ජීවන්තී යන නම ඇත්තියන් බවයි. 'ඒතම්හාළාහනේ දඩ්ඪා' යනු මෙම සොහොනෙහිම දවා ඇති බවයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ ධර්මය දේශනා කළ පසු, ඇය එම දේශනාවට අනුව ඥානය යොමු කර විදර්ශනා වඩා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා විලාසයත් ඇගේ පූර්ව කුසල බලයත් නිසා අර්හත් ඵලයෙහි පිහිටියාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ.

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ, အဟောသိံ ဗာလိကာ တဒါ;

မာတာ စ မေ ပိတာ စေဝ, ကမ္မန္တံ အဂမံသု တေ.

“එකල මම හංසවතී නගරයෙහි දැරියක් වීමි. එදින මාගේ මෑණියන් සහ පියාණන් රැකියා සඳහා පිටත්ව ගොස් සිටියහ.”

‘‘မဇ္ဈနှိကမှိ သူရိယေ, အဒ္ဒသံ သမဏံ အဟံ;

ဝီထိယာ အနုဂစ္ဆန္တံ, အာသနံ ပညပေသဟံ.

“හිරු මුදුන් වූ මධ්‍යහ්න වේලාවෙහි වීථියෙහි වඩිනා එක් රහතන් වහන්සේ නමක දැක මම උන්වහන්සේ උදෙසා අසුනක් පැනවූයෙමි.”

‘‘ဂေါနကာဝိကတိကာဟိ, ပညပေတွာ မမာသနံ;

ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

“මෘදු ලොම් පලස් සහිතව අසුන පනවා මම පැහැදුණු සිතින් යුතුව සතුටින් මෙම වචනය කීවෙමි.”

‘‘သန္တတ္တာ ကုထိတာ ဘူမိ, သူရော မဇ္ဈနှိကေ ဌိတော;

မာလုတာ စ န ဝါယန္တိ, ကာလော စေဝေတ္ထ မေဟိတိ.

“ස්වාමීනී, පොළොව ඉතා රත්වී තිබේ. හිරු මුදුන්ව ඇත. සුළඟක් ද නැත. මේ දන් වැළඳීමට කාලයයි, මෙහි වැඩිය මැනව.”

‘‘ပညတ္တမာသနမိဒံ, တဝတ္ထာယ မဟာမုနိ;

အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, နိသီဒ မမ အာသနေ.

“මහා මුනිවරයාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ උදෙසා මෙම අසුන පනවා ඇත. මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මා පැනවූ අසුනෙහි වැඩ සිටිනු මැනව.”

‘‘နိသီဒိ တတ္ထ သမဏော, သုဒန္တော သုဒ္ဓမာနသော;

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန, ယထာရန္ဓံ အဒါသဟံ.

“ඉතා දමනය වූ, පිරිසිදු සිතක් ඇති එම රහතන් වහන්සේ එහි වැඩ සිටියහ. එකල්හි මම උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන පිළියෙල කළ ආහාරයෙන් පූජා කළෙමි.”

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

“ඒ උතුම් කුසල කර්මය නිසාත්, මාගේ එම යහපත් ප්‍රාර්ථනාව නිසාත් මම මිනිස් සිරුර අතහැර තවුතිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.”

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ, အာသနေန သုနိမ္မိတံ;

သဋ္ဌိယောဇနမုဗ္ဗေဓံ, တိံသယောဇနဝိတ္ထတံ.

“එහි මට රමණීය වූ දිව්‍ය විමානයක් මනාව නිර්මාණය විය. එය උසින් යොදුන් හැටක් ද පළලින් යොදුන් තිහක් ද විය.”

‘‘သောဏ္ဏမယာ မဏိမယာ, အထောပိ ဖလိကာမယာ;

လောဟိတင်္ဂမယာ စေဝ, ပလ္လင်္ကာ ဝိဝိဓာ မမ.

“රන්මය වූ ද, මැණික්මය වූ ද, එසේම ස්ඵටිකමය සහ රතු මැණික්මය වූ ද විවිධ පර්යංකයන් මා හට එහි තිබුණි.”

‘‘တူလိကာဝိကတိကာဟိ, ကဋ္ဋိဿစိတ္တကာဟိ စ;

ဥဒ္ဓဧကန္တလောမီ စ, ပလ္လင်္ကာ မေ သုသဏ္ဌိတာ.

මගේ පල්ලංකයෝ (පලඟවල්) ලොම්වලින් කළ මෙට්ටවලින් ද, සිංහ-ව්‍යාඝ්‍ර රූප ආදියෙන් අලංකාර කළ ලොම් ඇතිරිලිවලින් ද, රන් නූල් හා පට නූලෙන් කළ රත්නමය ඇතිරිලිවලින් ද, එක් පැත්තක ලොම් ඇති ඇතිරිලිවලින් ද මැනවින් සැරසී තිබුණි.

‘‘ယဒါ ဣစ္ဆာမိ ဂမနံ, ဟာသခိဍ္ဍသမပ္ပိတာ;

သဟ ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေန, ဂစ္ဆာမိ မမ ပတ္ထိတံ.

යම් කලෙක මම ගමනක් යාමට කැමති වෙම් ද, එකල්හි සතුටින් හා ක්‍රීඩාවෙන් යුක්තව, ඒ උතුම් පල්ලංකය සමගම මම පතන ලද (යා යුතු) ස්ථානයට යන්නෙමි.

‘‘အသီတိဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

သတ္တတိစက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

මම අසූවක් දෙව්රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය බව කළෙමි. සැත්තෑවක් සක්විති රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය බව ද කළෙමි.

‘‘ဘဝါဘဝေ [Pg.58] သံသရန္တီ, မဟာဘောဂံ လဘာမဟံ;

ဘောဂေ မေ ဦနတာ နတ္ထိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ.

මම භවයෙන් භවයට සැරිසරමින් මහා භෝග සම්පත් ලබමි. මගේ සම්පත්වල කිසිදු අඩුවක් නැත. මෙය එක් අසුනක් (ආසනයක්) පිදීමේ ඵලයයි.

‘‘ဒုဝေ ဘဝေ သံသရာမိ, ဒေဝတ္တေ အထ မာနုသေ;

အညေ ဘဝေ န ဇာနာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ.

මම දිව්‍ය භවය හා මනුෂ්‍ය භවය යන දෙභවයෙහි පමණක් සැරිසරමි. අන්‍ය (දුගති) භවයක් නොදනිමි. මෙය එක් අසුනක් පිදීමේ ඵලයයි.

‘‘ဒုဝေ ကုလေ ပဇာယာမိ, ခတ္တိယေ စာပိ ဗြာဟ္မဏေ;

ဥစ္စာကုလီနာ သဗ္ဗတ္ထ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ.

මම ක්ෂත්‍රිය හා බ්‍රාහ්මණ යන කුල දෙකෙහිම උපදිමි. හැම තැනකදීම උසස් කුලයක උපන් තැනැත්තියක් වෙමි. මෙය එක් අසුනක් පිදීමේ ඵලයයි.

‘‘ဒေါမနဿံ န ဇာနာမိ, စိတ္တသန္တာပနံ မမ;

ဝေဝဏ္ဏိယံ န ဇာနာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ.

මම සිතේ අමනාපයක් (දොම්නසක්) නොදනිමි. මගේ සිතේ දැවීමක් නොදනිමි. විරූපී බවක් ද නොදනිමි. මෙය එක් අසුනක් පිදීමේ ඵලයයි.

‘‘ဓာတိယော မံ ဥပဋ္ဌန္တိ, ခုဇ္ဇာ စေလာပိကာ ဗဟူ;

အင်္ကေန အင်္ကံ ဂစ္ဆာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ.

බොහෝ කිරිමව්වරු ද, මිටි සේවිකාවෝ ද, මෙහෙකාරියෝ ද මට උපස්ථාන කරති. මම එක් අයෙකුගේ උකුලෙන් තවත් අයෙකුගේ උකුලට යමි. මෙය එක් අසුනක් පිදීමේ ඵලයයි.

‘‘အညာ နှာပေန္တိ ဘောဇေန္တိ, အညာ ရမေန္တိ မံ သဒါ;

အညာ ဂန္ဓံ ဝိလိမ္ပန္တိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ.

සමහරු නාවති, පෝෂණය කරති. සමහරු නිතර මා සතුටු කරති. සමහරු සුවඳ විලවුන් ගල්වති. මෙය එක් අසුනක් පිදීමේ ඵලයයි.

‘‘မဏ္ဍပေ ရုက္ခမူလေ ဝါ, သုညာဂါရေ ဝသန္တိယာ;

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, ပလ္လင်္ကော ဥပတိဋ္ဌတိ.

මණ්ඩපයක හෝ රුක්මුලක හෝ ශූන්‍යාගාරයක වසන කල්හි, මගේ අදහස දැන පල්ලංකය මා අසලට පැමිණෙයි.

‘‘အယံ ပစ္ဆိမကော မယှံ, စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ;

အဇ္ဇာပိ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

මට මෙය අවසාන භවයයි. මෙය මගේ අන්තිම ආත්මයයි. අද රජ සැප හැර දමා මම ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වීමි.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ.

මීට කල්ප ලක්ෂයකට පෙර එකල මම යම් ආසන දානයක් දුන්නෙම් ද, එතැන් සිට මම දුගතියක් නොදනිමි. මෙය එක් අසුනක් පිදීමේ ඵලයයි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මගේ කෙලෙස් දවන ලදි... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදි.

အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌာယ အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ ပကာသေန္တီ –

අරහත් ඵලයෙහි පිහිටා තමන් වහන්සේ විසින් ලබා ගන්නා ලද විශේෂිත අධිගමය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ වදාළහ.

၅၂.

52.

‘‘အဗ္ဗဟီ တဝ မေ သလ္လံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတံ;

ယံ မေ သောကပရေတာယ, ဓီတုသောကံ ဗျပါနုဒိ.

දැකීමට අපහසු වූ, හදවත ඇසුරු කළ ඒ (ශෝක) හුල ඔබ වහන්සේ උදුරා දැමූ සේක. ශෝකයෙන් පීඩිතව සිටි මගේ දියණිය කෙරෙහි වූ ඒ ශෝකය දුරු කළ සේක.

၅၃.

53.

‘‘သာဇ္ဇ အဗ္ဗူဠှသလ္လာဟံ, နိစ္ဆာတာ ပရိနိဗ္ဗုတာ;

ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စ, ဥပေမိ သရဏံ မုနိ’’န္တိ. –

ඒ මම අද උදුරා දැමූ හුල් ඇත්තියක්ව, තෘෂ්ණා රහිතව, පිරිනිවුණු සිත් ඇත්තියක්ව, මුනිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ධර්මය ද සංඝයා ද සරණ යමි.

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථා දෙක වදාළහ.

တတ္ထ [Pg.59] အဗ္ဗဟီ ဝတ မေ သလ္လံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတန္တိ အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ ယာထာဝတော ဒုဒ္ဒသံ မမ စိတ္တသန္နိဿိတံ ပီဠာဇနနတော ဒုန္နီဟရဏတော အန္တော တုဒနတော စ ‘‘သလ္လ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ သောကံ တဏှဉ္စ အဗ္ဗဟီ ဝတ နီဟရိ ဝတ. ယံ မေ သောကပရေတာယာတိ ယသ္မာ သောကေန အဘိဘူတာယ မယှံ ဓီတုသောကံ ဗျပါနုဒိ အနဝသေသတော နီဟရိ, တသ္မာ အဗ္ဗဟီ ဝတ မေ သလ္လန္တိ ယောဇနာ.

එහි 'අබ්බහී වත මේ සල්ලං...' යනු: පින් රැස් නොකළවුන්ට තත්ත්වාකාරයෙන් දැකීමට අපහසු වූ, මගේ සිත ඇසුරු කළ, පීඩා කරන බැවින් ද, ඉවත් කිරීමට අපහසු බැවින් ද, ඇතුළතින් ඇනෙන බැවින් ද 'හුල' (සල්ල) යන නම ලත් ශෝකය හා තෘෂ්ණාව ඒකාන්තයෙන්ම දුරු කළ සේක, ඉවත් කළ සේක යන්නයි. 'යං මේ සෝකපරේතාය' යනු: යම් හෙයකින් ශෝකයෙන් මඩන ලද මගේ දියණිය පිළිබඳ ශෝකය ඉතිරි නැතිවම දුරු කළේ ද, එබැවින් 'මගේ හුල උදුරා දැමූ සේක' යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

သာဇ္ဇ အဗ္ဗူဠှသလ္လာဟန္တိ သာ အဟံ အဇ္ဇ သဗ္ဗသော ဥဒ္ဓဋတဏှာသလ္လာ တတော ဧဝ နိစ္ဆာတာ ပရိနိဗ္ဗုတာ. မုနိန္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓံ တဒုပဒေသိတမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပဘေဒံ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မဉ္စ, တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟသင်္ခါတံ သံဃဉ္စ, အနုတ္တရေဟိ တေဟိ ယောဇနတော သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဝိနာသနတော စ သရဏံ တာဏံ လေဏံ ပရာယဏန္တိ, ဥပေမိ ဥပဂစ္ဆာမိ ဗုဇ္ဈာမိ သေဝါမိ စာတိ အတ္ထော.

'සාජ්ජ අබ්බූළ්හසල්ලාහං' යනු: ඒ මම අද සියලු ආකාරයෙන්ම උදුරා දැමූ තෘෂ්ණා නැමති හුල් ඇත්තියකි. එම නිසාම තෘෂ්ණා පිපාසයෙන් තොරව, කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවුණු තැනැත්තියක් වෙමි. 'මුනිං' යනු: සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, උන්වහන්සේ දේශනා කළ මඟ-ඵල-නිවන් යන නවවිධ ලෝකෝත්තර ධර්මය ද, එහි පිහිටි අෂ්ට ආර්ය පුද්ගල මහා සංඝයා ද, අනුත්තර වූ ඒ ගුණධර්මයන් හා යෙදීමෙන් ද සියලු සංසාර දුක් විනාශ කරන බැවින් ද 'සරණ' යැයි ද, 'ආරක්ෂාව' යැයි ද, 'පිළිසරණ' යැයි ද, 'පරමායනය' යැයි ද පවසමින්, මම සරණ යමි, අවබෝධ කරමි, සේවනය කරමි යනු අර්ථයයි.

ဥဗ္ဗိရိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උබ්බිරි තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၆. သုက္ကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

6. සුක්කා තේරී ගාථා වර්ණනාව

ကိံမေ ကတာ ရာဇဂဟေတိအာဒိကာ သုက္ကာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ပဋိဘာနဝတီ အဟောသိ. သာ တတ္ထ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယမေဝ ကတွာ တုသိတေ နိဗ္ဗတ္တိ. တထာ သိခိဿ ဘဂဝတော, ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေတိ ဧဝံ တိဏ္ဏံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ သီလံ ရက္ခိတွာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ အဟောသိ, တထာ ကကုသန္ဓဿ, ကောဏာဂမနဿ, ကဿပဿ စ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိသုဒ္ဓသီလာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မကထိကာ အဟောသိ.

සුක්කා තේරියගේ ගාථා 'කිං මේ කතා රජගහේ' යනුවෙන් ආරම්භ වේ. ඇය ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කළ තැනැත්තියකි. විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ බන්ධුමතී නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු උපාසිකාවන් සමග වෙහෙරට ගොස් බුදුන්ගෙන් බණ අසා පැහැදී මහණ වූවාය. ඇය බහුශ්‍රැත, ධර්මධර, ප්‍රතිභානවත් තැනැත්තියක් වූවාය. එහි බොහෝ වසර දහස් ගණනක් බඹසර හැසිර, පෘථග්ජනයෙකු ලෙස කළුරිය කර තුසිත දෙව්ලොව උපන්නාය. එසේම සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හා වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලවලදී ද ඒ බුදු සසුන්වල සීලය රැක බහුශ්‍රැත ධර්මධර වූවාය. එසේම කකුසඳ, කෝණාගමන හා කාශ්‍යප බුදු සසුන්වල ද මහණ වී පිරිසිදු සිල් ඇති බහුශ්‍රැත ධර්ම කථිකාවක වූවාය.

ဧဝံ သာ တတ္ထ တတ္ထ ဗဟုံ ပုညံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သုက္ကာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သတ္ထု ရာဇဂဟပဝေသနေ လဒ္ဓပ္ပသာဒါ [Pg.60] ဥပါသိကာ ဟုတွာ အပရဘာဂေ ဓမ္မဒိန္နာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ တဿာ ဧဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၄.၁၁၁-၁၄၂) –

මෙසේ ඇය ඒ ඒ භවයන්හි බොහෝ පින් රැස් කර සුගතිවලම සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ රජගහ නුවර මහාසාල කුලයක උපන්නාය. ඇගේ නම සුක්කා විය. ඇය වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහ නුවරට වඩින විට පැහැදුණු උපාසිකාවක වී, පසුව ධම්මදින්නා තේරියගෙන් බණ අසා සංවේගයට පත්ව මහණ වූවාය. විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම සිව්පිළිසිඹියාපත් අරහත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳ අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဝိပဿီ နာမ နာယကော;

ဥပ္ပဇ္ဇိ စာရုဒဿနော, သဗ္ဗဓမ္မဝိပဿကော.

මීට කල්ප අනූ එකකට පෙර, දැකීමට ප්‍රිය වූ, සියලු ධර්මයන් විදර්ශනා කළා වූ විපස්සී නම් නායකයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါဟံ ဗန္ဓုမတိယံ, ဇာတာ အညတရေ ကုလေ;

ဓမ္မံ သုတွာန မုနိနော, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

එකල මම බන්ධුමතී නුවර එක්තරා කුලයක ඉපදී, මුනිඳුන්ගෙන් බණ අසා ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වීමි.

‘‘ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ, ပဋိဘာနဝတီ တထာ;

ဝိစိတ္တကထိကာ စာပိ, ဇိနသာသနကာရိကာ.

මම බහුශ්‍රැත වූ, ධර්මය දරන්නා වූ, එසේම ප්‍රතිභානවත් වූ, විචිත්‍ර ලෙස ධර්ම දේශනා කරන්නා වූ, බුද්ධ ශාසනයෙහි පිළිවෙත් පුරන්නියක් වීමි.

‘‘တဒါ ဓမ္မကထံ ကတွာ, ဟိတာယ ဇနတံ ဗဟုံ;

တတော စုတာဟံ တုသိတံ, ဥပပန္နာ ယသဿိနီ.

එකල බොහෝ ජනයාගේ යහපත පිණිස දම් දෙසා, ඉන් චුතව මම මහා යස පිරිවර ඇතිව තුසිත දෙව්ලොව උපන්නෙමි.

‘‘ဧကတ္တိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, သိခီ ဝိယ သိခီ ဇိနော;

တပန္တော ယသသာ လောကေ, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මීට තිස් එක් කල්පයකට පෙර, යසසින් ලොව බබළවමින්, කථිකයන් අතර උතුම් වූ සිඛී නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါပိ ပဗ္ဗဇိတွာန, ဗုဒ္ဓသာသနကောဝိဒါ;

ဇောတေတွာ ဇိနဝါကျာနိ, တတောပိ တိဒိဝံ ဂတာ.

එකල ද මහණ වී, බුද්ධ ශාසනයෙහි දක්ෂව, බුදු වදන් බබළවා, ඉන් පසු දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි.

‘‘ဧကတ္တိံသေဝ ကပ္ပမှိ, ဝေဿဘူ နာမ နာယကော;

ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ မဟာဉာဏီ, တဒါပိ စ တထေဝဟံ.

එම තිස් එක්වන කල්පයෙහිම වෙස්සභූ නම් වූ මහා ඥාණවන්ත නායකයන් වහන්සේ පහළ වූ සේක. එකල ද මම එලෙසම වීමි.

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ ဓမ္မဓရာ, ဇောတယိံ ဇိနသာသနံ;

ဂန္တွာ မရုပုရံ ရမ္မံ, အနုဘောသိံ မဟာသုခံ.

පැවිදි වී ධර්මය දරන්නියකව බුද්ධ ශාසනය බැබළවූයෙමි. රමණීය වූ දිව්‍ය පුරයට ගොස් මහත් වූ සැප අනුභව කළෙමි.

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ကကုသန္ဓော ဇိနုတ္တမော;

ဥပ္ပဇ္ဇိ နရသရဏော, တဒါပိ စ တထေဝဟံ.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහි මිනිසුන්ට සරණ වූ උත්තම වූ කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව උපන් සේක. එකල්හි ද මම එලෙසින්ම (පැවිදි වූයෙමි).

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ မုနိမတံ, ဇောတယိတွာ ယထာယုကံ;

တတော စုတာဟံ တိဒိဝံ, အဂံ သဘဝနံ ယထာ.

පැවිදි වී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අභිමතය පරිදි වූ ශාසනය ආයු කෙළවර වන තෙක් බබළවා, එතැනින් චුතව මම මගේම නිවසට යන්නාක් මෙන් දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ကောဏာဂမနနာယကော;

ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကသရဏော, အရဏော အမတင်္ဂတော.

මේ කල්පයෙහිම ලෝකයාට සරණ වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, අමා නිවනට වැඩි වූ කෝණාගමන නම් නායකයන් වහන්සේ උපන් සේක.

‘‘တဒါပိ [Pg.61] ပဗ္ဗဇိတွာန, သာသနေ တဿ တာဒိနော;

ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ, ဇောတယိံ ဇိနသာသနံ.

එකල්හි ද තාදී ගුණැති ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව, බහුශ්‍රැතව, ධර්මය දරන්නියකව බුද්ධ ශාසනය බැබළවූයෙමි.

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ကဿပေါ မုနိမုတ္တမော;

ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကသရဏော, အရဏော မရဏန္တဂူ.

මේ කල්පයෙහිම ලෝකයාට සරණ වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, මරණය කෙළවර කළ (නිවනට පත් වූ) කාශ්‍යප නම් උත්තම මුණිවරයන් වහන්සේ උපන් සේක.

‘‘တဿာပိ နရဝီရဿ, ပဗ္ဗဇိတွာန သာသနေ;

ပရိယာပုဋသဒ္ဓမ္မာ, ပရိပုစ္ဆာ ဝိသာရဒါ.

ඒ නරවීරයන් වහන්සේගේ ද ශාසනයෙහි පැවිදි වී, පර්යාප්ති සද්ධර්මය හදාරා, ප්‍රශ්න විමසීමෙහි විශාරද වූයෙමි.

‘‘သုသီလာ လဇ္ဇိနီ စေဝ, တီသု သိက္ခာသု ကောဝိဒါ;

ဗဟုံ ဓမ္မကထံ ကတွာ, ယာဝဇီဝံ မဟာမုနေ.

මහා මුණිවරයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි මනා සිල් ඇතිව, පවට ලැජ්ජා ඇතිව, ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවන්හි දක්ෂව දිවි හිමියෙන් බොහෝ ධර්ම කථා පැවැත්වූයෙමි.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

ඒ කර්ම විපාකයෙන් හා චේතනා ප්‍රණිධියෙන් (ප්‍රාර්ථනාවෙන්) මනුෂ්‍ය දේහය අතහැර මම තාවතිංසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ;

ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ ဖီတေ, မဟာရတနသဉ္စယေ.

දැන් මාගේ අවසාන භවයෙහි, බොහෝ රත්නයන් රැස් වූ, සමෘද්ධිමත් වූ උත්තම ගිරිව්‍රජ පුරයෙහි (රජගහ නුවර) සිටු කුලයක උපන්නෙමි.

‘‘ယဒါ ဘိက္ခုသဟဿေန, ပရိဝုတော လောကနာယကော;

ဥပါဂမိ ရာဇဂဟံ, သဟဿက္ခေန ဝဏ္ဏိတော.

දහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා ගත් ලෝනාහිමියන් වහන්සේ සක් දෙවිඳුන්ගේ පැසසුම් ලබමින් රජගහ නුවරට වැඩම කළ කල්හි,

‘‘ဒန္တော ဒန္တေဟိ သဟ ပုရာဏဇဋိလေဟိ, ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိပ္ပမုတ္တေဟိ;

သိင်္ဂီနိက္ခသဝဏ္ဏော, ရာဇဂဟံ ပါဝိသိ ဘဂဝါ.

තමන් වහන්සේ දැමුණු සේක, දැමුණු පිරිස (පැරණි ජටිල රහතන් වහන්සේලා) සමඟින්, තමන් වහන්සේ කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සේක, මිදුණු පිරිස සමඟින්, රන්වන් පැහැති සිරුර ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවරට පිවිසි සේක.

‘‘ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ တံ, သုတွာဝ ဂုဏသဉ္စယံ;

ဗုဒ္ဓေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, ပူဇယိံ တံ ယထာဗလံ.

ඒ බුද්ධානුභාවය දැක, ගුණ සමූහය අසා බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහදවාගෙන මාගේ ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් උන්වහන්සේට පූජා කළෙමි.

‘‘အပရေန စ ကာလေန, ဓမ္မဒိန္နာယ သန္တိကေ;

အဂါရာ နိက္ခမိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

පසුව කලෙක ධම්මදින්නා තෙරණිය අසල ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරික ශාසනයෙහි පැවිදි වූයෙමි.

‘‘ကေသေသု ဆိဇ္ဇမာနေသု, ကိလေသေ ဈာပယိံ အဟံ;

ဥဂ္ဂဟိံ သာသနံ သဗ္ဗံ, ပဗ္ဗဇိတွာ စိရေနဟံ.

කෙස් සිඳින අවස්ථාවේදීම මම කෙලෙසුන් දැවූයෙමි. පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම මම මුළු මහත් ශාසනයම ප්‍රගුණ කළෙමි.

‘‘တတော ဓမ္မမဒေသေသိံ, မဟာဇနသမာဂမေ;

ဓမ္မေ ဒေသိယမာနမှိ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု.

ඉක්බිති මම මහා ජන සමූහයක් ඉදිරියේ ධර්මය දේශනා කළෙමි. ධර්මය දේශනා කරන කල්හි (බොහෝ දෙනාට) ධර්මාවබෝධය ඇති විය.

‘‘နေကပါဏသဟဿာနံ, တံ ဝိဒိတွာတိဝိမှိတော;

အဘိပ္ပသန္နော မေ ယက္ခော, ဘမိတွာန ဂိရိဗ္ဗဇံ.

දහස් ගණන් ප්‍රාණීන්ට (එසේ ධර්මාවබෝධය වීම) දැක අතිශයින් පුදුමයට පත් වූ, මා කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදුණු යක්ෂයෙක් ගිරිව්‍රජ පුරයෙහි සැරිසරමින් (මෙසේ පැවසීය).

‘‘ကိံမေ [Pg.62] ကတာ ရာဇဂဟေ မနုဿာ, မဓုံ ပီတာဝ အစ္ဆရေ;

ယေ သုက္ကံ န ဥပါသန္တိ, ဒေသေန္တိံ အမတံ ပဒံ.

"අමා පද පෙන්වා දෙන (නිවන් මග දේශනා කරන) සුක්කා තෙරණිය බැහැ නොදකින රජගහ නුවර මේ මිනිස්සු කුමක් කරන්නේද? ඔවුහු මී පැණි බී මත්ව සිටින්න්නන් මෙන් (කාම රසයෙන් මත්ව) සිහිමුළාව සිටිති."

‘‘တဉ္စ အပ္ပဋိဝါနီယံ, အသေစနကမောဇဝံ;

ပိဝန္တိ မညေ သပ္ပညာ, ဝလာဟကမိဝဒ္ဓဂူ.

"ඇසීමෙන් තෘප්තියක් නොවන, අමුතුවෙන් රස ගැන්විය යුතු නැති, ඔජවන්ත වූ ඒ (නිවන් මග පෙන්වන) ධර්මය ප්‍රඥාවන්තයෝ බොන්නාක් මෙන් අසති. එය හරියට පාන්තයන් (මගීන්) වලාකුළකින් වැටෙන වැසි දිය බොන්නාක් මෙනි."

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ.

මහා මුණිවරයන් වහන්ස, මම සෘද්ධි විධි කෙරෙහි ද, දිව්‍ය ශ්‍රෝතය කෙරෙහි ද වශීභාවයට (කෙළ පැමිණි බවට) පත් වූයෙමි. චේතෝපරිය ඥානය කෙරෙහි ද මම වශීභාවයට පත් වූයෙමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

මම පූර්වෙනිවාසනුස්මෘති ඥානය දනිමි. දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කරන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ.

මහා වීරයන් වහන්ස, අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ පටිභාණ යන (සතර පටිසම්භිදාවන්) කෙරෙහි මාගේ ඥානය ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි උපන්නකි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ပဉ္စသတဘိက္ခုနိပရိဝါရာ မဟာဓမ္မကထိကာ အဟောသိ. သာ ဧကဒိဝသံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ပဝိသိတွာ သန္နိသိန္နာယ မဟတိယာ ပရိသာယ မဓုဘဏ္ဍံ ပီဠေတွာ သုမဓုရံ ပါယေန္တီ ဝိယ အမတေန အဘိသိဉ္စန္တီ ဝိယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ပရိသာ စဿာ ဓမ္မကထံ ဩဟိတသောတာ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ သက္ကစ္စံ သုဏာတိ. တသ္မိံ ခဏေ ထေရိယာ စင်္ကမနကောဋိယံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဓမ္မဒေသနာယ ပသန္နာ ရာဇဂဟံ ပဝိသိတွာ ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဝိစရိတွာ တဿာ ဂုဏံ ဝိဘာဝေန္တီ –

අර්හත් ඵලයට පත්ව පන්සියයක් භික්ෂුණීන් පිරිවරා ගත් ඇය මහා ධර්ම කථිකාවක වූවාය. ඇය දිනක් රජගහ නුවර පිඬු පිණිස හැසිර දානය වළඳා භික්ෂුණී ආශ්‍රමයට පැමිණ, එහි රැස්ව සිටි මහා පිරිසකට මී වදයක් මිරිකා මිහිරි මී පැණි පොවන්නාක් මෙන් ද, අමා පැන් ඉසින්න්නාක් මෙන් ද ධර්මය දේශනා කරයි. පිරිස ද ඇයගේ ධර්ම කථාව කන් යොමු කරගෙන, අවික්ෂිප්ත සිතින් යුතුව ගෞරවයෙන් අසති. ඒ මොහොතෙහි තෙරණියගේ සක්මන් මළුව අසල ගසක අධිගෘහිත දේවතාවෙක් ධර්ම දේශනාව කෙරෙහි පැහැදී, රජගහ නුවරට පිවිස වීථියෙන් වීථියට, සතර මං හන්දියෙන් සතර මං හන්දියට යමින් ඇයගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරමින්—

၅၄.

54.

‘‘ကိံမေ ကတာ ရာဇဂဟေ မနုဿာ, မဓုံ ပီတာဝ အစ္ဆရေ;

ယေ သုက္ကံ န ဥပါသန္တိ, ဒေသေန္တိံ ဗုဒ္ဓသာသနံ.

"අමා පද පෙන්වා දෙන (නිවන් මග දේශනා කරන) සුක්කා තෙරණිය බැහැ නොදකින රජගහ නුවර මේ මිනිස්සු කුමක් කරන්නේද? ඔවුහු මී පැණි බී මත්ව සිටින්නන් මෙන් සිහිමුළාව සිටිති."

၅၅.

55.

‘‘တဉ္စ အပ္ပဋိဝါနီယံ, အသေစနကမောဇဝံ;

ပိဝန္တိ မညေ သပ္ပညာ, ဝလာဟကမိဝဒ္ဓဂူ’’တိ. –

"ඇසීමෙන් තෘප්තියක් නොවන, අමුතුවෙන් රස ගැන්විය යුතු නැති, ඔජවන්ත වූ ඒ ධර්මය ප්‍රඥාවන්තයෝ බොන්නාක් මෙන් අසති. එය හරියට පාන්තයන් වලාකුළකින් වැටෙන වැසි දිය බොන්නාක් මෙනි."

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථා දෙක පැවසීය.

တတ္ထ ကိံမေ ကတာ ရာဇဂဟေ မနုဿာတိ ဣမေ ရာဇဂဟေ မနုဿာ ကိံ ကတာ, ကိသ္မိံ နာမ ကိစ္စေ ဗျာဝဋာ. မဓုံ ပီတာဝ အစ္ဆရေတိ ယထာ ဘဏ္ဍမဓုံ ဂဟေတွာ မဓုံ ပီတဝန္တော ဝိသညိနော ဟုတွာ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောန္တိ[Pg.63], ဧဝံ ဣမေပိ ဓမ္မသညာယ ဝိသညိနော ဟုတွာ မညေ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောန္တိ, ကေဝလံ အစ္ဆန္တိယေဝါတိ အတ္ထော. ယေ သုက္ကံ န ဥပါသန္တိ, ဒေသေန္တိံ ဗုဒ္ဓသာသနန္တိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနံ ယာထာဝတော ဒေသေန္တိံ ပကာသေန္တိံ သုက္ကံ ထေရိံ ယေ န ဥပါသန္တိ န ပယိရုပါသန္တိ. တေ ဣမေ ရာဇဂဟေ မနုဿာ ကိံ ကတာတိ ယောဇနာ.

එහි "කිම් මේ කතා රජගහේ මනුස්සා" යනු, මේ රජගහ නුවර වැසියෝ කුමක් කරමින් සිටිත් ද? කිනම් කාර්යයක නියැළී සිටිත් ද? "මධුං පීතාව අච්ඡරේ" යනු, මී වදයක් ගෙන මී පැණි බී මත්ව සිහි මුළා වූවන් හිස ඔසවන්නට නොහැකිව සිටින්නාක් මෙන්, මූ ද එසේම ධර්මය පිළිබඳ සිහියෙන් තොරව (නැතහොත් කාම රසයෙන් මත්ව) හිස ඔසවා බැලීමට (ධර්මය ඇසීමට) නොහැකිව සිටින්නාක් වැනිය. හුදෙක් කාම රසයෙහිම ගැලී සිටිති යනු අර්ථයයි. "යේ සුක්කං න උපාසන්ති..." යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය ඇති සැටියෙන් දේශනා කරන සුක්කා තෙරණියට උපස්ථාන නොකරන, ඇය ඇසුරු නොකරන රජගහ වැසියෝ කුමක් කරමින් සිටිත් ද යන්න සම්බන්ධයයි.

တဉ္စ အပ္ပဋိဝါနီယန္တိ တဉ္စ ပန ဓမ္မံ အနိဝတ္တိတဘာဝါဝဟံ နိယျာနိကံ, အဘိက္ကန္တတာယ ဝါ ယထာ သောတုဇနသဝနမနောဟရဘာဝေန အနပနီယံ, အသေစနကံ အနာသိတ္တကံ ပကတိယာဝ မဟာရသံ တတော ဧဝ ဩဇဝန္တံ. ‘‘ဩသဓ’’န္တိပိ ပါဠိ. ဝဋ္ဋဒုက္ခဗျာဓိတိကိစ္ဆာယ ဩသဓဘူတံ. ပိဝန္တိ မညေ သပ္ပညာ, ဝလာဟကမိဝဒ္ဓဂူတိ ဝလာဟကန္တရတော နိက္ခန္တံ ဥဒကံ နိရုဒကကန္တာရေ ပထဂါ ဝိယ တံ ဓမ္မံ သပ္ပညာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ ပိဝန္တိ မညေ ပိဝန္တာ ဝိယ သုဏန္တိ.

"තඤ්ච අප්පටිවානීයං" යනු ඒ ධර්මය ආපසු නොහැරෙන ගමනක් ඇති (නිවනට පමුණුවන) වූ ද, සසරින් එතෙර කරන සුලු වූ ද, නැතහොත් අතිශයින් ප්‍රියජනක බැවින් ශ්‍රාවකයන්ගේ කනට හා සිතට මනෝහර බැවින් ඉවත් කළ නොහැකි වූ ද ධර්මයයි. "අසේචනකං" යනු මිශ්‍ර නොකළ, ස්වභාවයෙන්ම මහා රසයක් ඇති, එබැවින්ම ඔජවන්ත වූ ධර්මයයි. "ඕසධං" යනු ද පාඨයකි. සසර දුක නමැති රෝගයට පිළියම් වන බැවින් එය ඖෂධයක් වැනි ය. "පිවන්ති මඤ්ඤේ සප්පඤ්ඤා..." යනු ජල රහිත කතරකදී වලාකුළකින් වැටෙන පැන් බොන මගීන් මෙන්, ප්‍රඥාවන්ත පණ්ඩිතයෝ ඒ ධර්මය බොන්නාක් මෙන් අසති.

မနုဿာ တံ သုတွာ ပသန္နမာနသာ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏိံသု. အပရဘာဂေ ထေရိယာ အာယုပရိယောသာနေ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝဝိဘာဝနတ္ထံ အညံ ဗျာကရောန္တီ –

මිනිස්සු එය අසා පැහැදුණු සිත් ඇතිව තෙරණිය සමීපයට පැමිණ ගෞරවයෙන් ධර්මය ඇසූහ. පසුව තෙරණියගේ ආයු කෙළවර පිරිනිවන් පාන අවස්ථාවේදී ශාසනයේ නෛර්යාණික බව (සසරින් එතෙර කරන බව) පෙන්වනු පිණිස අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ පැවසුවාය...

၅၆.

56.

‘‘သုက္ကာ သုက္ကေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဝီတရာဂါ သမာဟိတာ;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟန’’န္တိ. – ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ;

‘‘සුක්කා තෙරණිය (පිරිසිදු වූ ලෝකෝත්තර) ධර්මයන් කරණකොට ගෙන, පහ වූ රාග ඇත්තී, මැනවින් සමාහිත වූවා (අරහත් ඵල සමාධියෙන් යුක්ත වූවා), සේනා සහිත මාරයා පරදවා තම අවසන් දේහය දරන්නීය’’ යි මෙම ගාථාව පැවසුවාය.

တတ္ထ သုက္ကာတိ သုက္ကာထေရီ အတ္တာနမေဝ ပရံ ဝိယ ဒဿေတိ. သုက္ကေဟိ ဓမ္မေဟီတိ သုပရိသုဒ္ဓေဟိ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ. ဝီတရာဂါ သမာဟိတာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဝီတရာဂါ အရဟတ္တဖလသမာဓိနာ သမာဟိတာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

එහි 'සුක්කා' යනු සුක්කා තෙරණිය තමා ගැනම අන්‍යයෙකු ගැන පවසන්නාක් මෙන් දක්වයි. 'සුක්කේහි ධම්මේහි' යනු අතිශයින් පිරිසිදු වූ ලෝකෝත්තර ධර්මයන් කරණකොට ගෙනය. 'වීතරාගා සමාහිතා' යනු අග්‍ර මාර්ගයෙන් (අරහත් මගින්) සර්වප්‍රකාරයෙන් පහ වූ රාග ඇති බව සහ අරහත් ඵල සමාධියෙන් යුක්ත වූ බවයි. ඉතිරිය පෙර පවසන ලද පරිදිම වේ.

သုက္ကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුක්කා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. သေလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

7. සේලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

နတ္ထိ [Pg.64] နိဿရဏံ လောကေတိအာဒိကာ သေလာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ မာတာပိတူဟိ သမာနဇာတိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဒိန္နာ, တေန သဒ္ဓိံ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ သုခသံဝါသံ ဝသိတွာ တသ္မိံ ကာလင်္ကတေ သယမ္ပိ အဒ္ဓဂတာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ သံဝေဂဇာတာ ကိံကုသလဂဝေသိနီ ကာလေန ကာလံ အာရာမေန အာရာမံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရံ အနုဝိစရတိ ‘‘သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောဿာမီ’’တိ. သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဗောဓိရုက္ခံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အသမော အသမသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော, ဒဿေတု မေ အယံ ဗောဓိ ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ နိသီဒိ. တဿာ တထာ စိတ္တုပ္ပာဒသမနန္တရမေဝ ဗောဓိ ပဇ္ဇလိ, သဗ္ဗသောဝဏ္ဏမယာ သာခါ ဥဋ္ဌဟိံသု, သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိရောစိံသု. သာ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ဂရုစိတ္တီကာရံ ဥပဋ္ဌပေတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သတ္တရတ္တိန္ဒိဝံ တတ္ထေဝ နိသီဒိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥဠာရံ ပူဇာသက္ကာရံ အကာသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အာဠဝီရဋ္ဌေ အာဠဝိကဿ ရညော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သေလာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. အာဠဝိကဿ ပန ရညော ဓီတာတိ ကတွာ အာဠဝိကာတိပိ နံ ဝေါဟရန္တိ. သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သတ္ထရိ အာဠဝကံ ဒမေတွာ တဿ ဟတ္ထေ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ တေန သဒ္ဓိံ အာဠဝီနဂရံ ဥပဂတေ ဒါရိကာ ဟုတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ အဟောသိ. သာ အပရဘာဂေ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တီ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ ပရိပက္ကဉာဏာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၆၁-၈၅) –

‘‘ලෝකයෙහි නිස්සරණයක් (මිදීමක්) නැත’’ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ සේලා තෙරණියගේ ගාථායි. ඇය ද පෙර බුදුවරුන්ගේ කාලයෙහි කරන ලද පින් ඇත්තී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවතින කුසල් රැස් කරමින්, හංසවතී නගරයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වූ කල්හි මවුපියන් විසින් සමාන ජාති ඇති කුලපුත්‍රයෙකුට පාවා දෙන ලදී. ඔහු සමඟ වසර සිය ගණනක් සැපසේ වාසය කොට, ඔහු මියගිය පසු තමා ද මහලු වියට පත්ව සංවේගයට පත්ව ‘‘කුසල් සොයන්නියක’’ වී වරින් වර ආරාමයෙන් ආරාමයට ද විහාරයෙන් විහාරයට ද ඇවිදිමින් ‘‘මම ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් සමීපයෙන් ධර්මය අසන්නෙමි’’ යි සිතුවාය. ඇය දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ බෝධි වෘක්ෂය වෙත ගොස් ‘‘ඉදින් භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ අසම වූ, අසමසම වූ, අප්‍රතිපුද්ගල වූ සේක් නම්, මේ බෝධි වෘක්ෂය මට ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වාවා’’ යි අදිටන් කොට හිඳගත්තාය. ඇගේ ඒ සිතිවිල්ලත් සමඟම බෝධි වෘක්ෂය බැබළුණි, සියලු අතු රන්වන් වී නැගී සිටි අතර සියලු දිශාවන් බැබළුණි. ඇය ඒ ප්‍රාතිහාර්යය දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව ගරුබුහුමන් දක්වා, හිස මත දොහොත් මුදුන් දී සත් දිනක් එහිම හිඳගත්තාය. සත්වන දිනයේදී මහත් වූ පූජා සත්කාර කළාය. ඇය ඒ පුණ්‍යකර්මය නිසා දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරන්නී, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ආලවී රටේ ආලවක රජුගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇයට ‘සේලා’ යයි නම විය. ආලවක රජුගේ දියණිය වූ බැවින් ‘ආලවිකා’ යයි ද ඇයට ව්‍යවහාර කරති. ඇය වියපත් වූ කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ආලවක යක්ෂයා දමනය කොට, ඔහුගේ අතට පාත්‍ර සිවුරු දී ඔහු සමඟ ආලවී නුවරට වැඩි කල්හි, කුමරියකව සිටි ඇය රජු සමඟ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ උපාසිකාවක් වූවාය. ඇය පසුව සංවේගයට පත්ව මෙහෙණි සසුනෙහි පැවිදිව, පූර්ව කෘත්‍යයන් කොට විදර්ශනා වඩා සංස්කාරයන් පිරික්සන්නී, උපනිශ්‍රය සම්පන්න බව නිසා මෝරා ගිය ඤාණය ඇතිව නොබෝ කලකින්ම අරහත් භාවයට පැමිණියාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී -

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ, စာရိကီ အာသဟံ တဒါ;

အာရာမေန စ အာရာမံ, စရာမိ ကုသလတ္ထိကာ.

‘‘මම එකල හංසවතී නගරයෙහි සැරිසරන්නියක වීමි. කුසල් කැමති මම ආරාමයෙන් ආරාමයට සැරිසැරුවෙමි.

‘‘ကာဠပက္ခမှိ ဒိဝသေ, အဒ္ဒသံ ဗောဓိမုတ္တမံ;

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, ဗောဓိမူလေ နိသီဒဟံ.

මම එක්තරා අමාවක දිනක උතුම් බෝධි වෘක්ෂය දුටුවෙමි. එහි සිත පැහැදවාගෙන බෝධි මූලයෙහි හිඳගත්තෙමි.

‘‘ဂရုစိတ္တံ [Pg.65] ဥပဋ္ဌေတွာ, သိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ;

သောမနဿံ ပဝေဒေတွာ, ဧဝံ စိန္တေသိ တာဝဒေ.

උතුම් ගෞරව සිතක් ඇති කරගෙන, හිස මත දොහොත් මුදුන් දී, මහත් සෝමනස්සයට පත්ව එකල මෙසේ සිතුවෙමි.

‘‘ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတဂုဏော, အသမပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

ဒဿေတု ပါဋိဟီရံ မေ, ဗောဓိ ဩဘာသတု အယံ.

ඉදින් බුදුරජාණන් වහන්සේ අප්‍රමාණ ගුණ ඇති, අසමසම වූ පුද්ගලයෙකු වන්නේ නම්, මේ බෝධි වෘක්ෂය මට ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වාවා, මෙය බැබළේවා.

‘‘သဟ အာဝဇ္ဇိတေ မယှံ, ဗောဓိ ပဇ္ဇလိ တာဝဒေ;

သဗ္ဗသောဏ္ဏမယာ အာသိ, ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိရောစတိ.

මාගේ ඒ සිතිවිල්ලත් සමඟම එකෙනෙහිම බෝධි වෘක්ෂය බැබළුණි; එය මුළුමනින්ම රන්වන් වූ අතර සියලු දිශාවන් බැබළෙන්නට විය.

‘‘သတ္တရတ္တိန္ဒိဝံ တတ္ထ, ဗောဓိမူလေ နိသီဒဟံ;

သတ္တမေ ဒိဝသေ ပတ္တေ, ဒီပပူဇံ အကာသဟံ.

මම සත් දිනක් එහි බෝධි මූලයෙහි හිඳගත්තෙමි. සත්වන දිනය පැමිණි කල්හි මම පහන් පූජාවක් කළෙමි.

‘‘အာသနံ ပရိဝါရေတွာ, ပဉ္စဒီပါနိ ပဇ္ဇလုံ;

ယာဝ ဥဒေတိ သူရိယော, ဒီပါ မေ ပဇ္ဇလုံ တဒါ.

ආසනය පිරිවරා පහන් පහක් බැබළුණි; හිරු උදාවන තෙක් එකල ඒ පහන් මා වෙනුවෙන් බැබළුණි.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

මැනවින් කරන ලද ඒ කර්මය නිසාත්, චේතනා සම්පන්න ප්‍රාර්ථනාව නිසාත්, මම මිනිස් සිරුර අතහැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ, ပဉ္စဒီပါတိ ဝုစ္စတိ;

သဋ္ဌိယောဇနမုဗ္ဗေဓံ, တိံသယောဇနဝိတ္ထတံ.

එහි මා වෙනුවෙන් මැනවින් නිමවන ලද විමානය ‘පඤ්චදීපා’ (පහන් පහ) නමින් හැඳින්වේ. එය උසින් යොදුන් හැටක් ද පළලින් යොදුන් තිහක් ද විය.

‘‘အသင်္ခိယာနိ ဒီပါနိ, ပရိဝါရေ ဇလိံသု မေ;

ယာဝတာ ဒေဝဘဝနံ, ဒီပါလောကေန ဇောတတိ.

ගණන් කළ නොහැකි පහන් රාශියක් මා වටා බැබළුණි; දෙව්ලොව යම්තාක් තැන් ඇද්ද ඒ සියල්ල පහන් ආලෝකයෙන් බබළයි.

‘‘ပရမ္မုခါ နိသီဒိတွာ, ယဒိ ဣစ္ဆာမိ ပဿိတုံ;

ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယံ, သဗ္ဗံ ပဿာမိ စက္ခုနာ.

ඉදින් මම පිටුපස හැරී නොබලාම උඩ, යට සහ සිරස් අතට බැලීමට කැමති වන්නේ නම්, ඒ සියල්ල මාගේ ඇසින් දකිමි.

‘‘ယာဝတာ အဘိကင်္ခါမိ, ဒဋ္ဌုံ သုဂတဒုဂ္ဂတေ;

တတ္ထ အာဝရဏံ နတ္ထိ, ရုက္ခေသု ပဗ္ဗတေသု ဝါ.

මම සුගතිගාමී හෝ දුගතිගාමී සත්වයන් දැකීමට යම් තාක් අදහස් කරම් ද, ගස්වලින් හෝ පර්වතවලින් එහිදී කිසිදු බාධාවක් ඇති නොවේ.

‘‘အသီတိဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

သတာနံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

මම අසූවක් දේවරාජයන්ගේ අගමෙහෙසිය වීමි; සක්විති රජවරුන් සියයකගේ අගමෙහෙසිය වීමි.

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ;

ဒီပသတသဟဿာနိ, ပရိဝါရေ ဇလန္တိ မေ.

මම දේවත්වය හෝ මනුෂ්‍යත්වය හෝ යම් යම් උප්පත්තියක් ලබම් ද, එකල පහන් ලක්ෂයක් මා වටා බබළයි.

‘‘ဒေဝလောကာ စဝိတွာန, ဥပ္ပဇ္ဇိံ မာတုကုစ္ဆိယံ;

မာတုကုစ္ဆိဂတာ သန္တီ, အက္ခိ မေ န နိမီလတိ.

දෙව්ලොවෙන් චුත වී මම මව්කුසක උපන්නෙමි; මව්කුසෙහි සිටින කල්හි ද මාගේ ඇස් පිය නොවේ.

‘‘ဒီပသတသဟဿာနိ, ပုညကမ္မသမင်္ဂိတာ;

ဇလန္တိ သူတိကာဂေဟေ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ.

පුණ්‍ය කර්මයේ මහිමයෙන් පහන් ලක්ෂයක් මා උපන් මන්දිරයෙහි බබළයි. මෙය පහන් පහක් පූජා කිරීමේ ඵලයයි.

‘‘ပစ္ဆိမေ [Pg.66] ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, မာနသံ ဝိနိဝတ္တယိံ;

အဇရာမတံ သီတိဘာဝံ, နိဗ္ဗာနံ ဖဿယိံ အဟံ.

අවසන් භවය පැමිණි කල්හි මම කෙලෙස් සිත් බැහැර කළෙමි; නොදිරන, නොමැරෙන, ශීතල වූ නිවන මම ස්පර්ශ කළෙමි.

‘‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿာဟံ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ;

ဥပသမ္ပာဒယီ ဗုဒ္ဓေါ, ဂုဏမညာယ ဂေါတမော.

උපතින් සත් හැවිරිදි වූ මම අරහත් භාවයට පැමිණියෙමි. මාගේ ගුණයන් දැන ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මට උපසම්පදාව ලබා දුන් සේක.

‘‘မဏ္ဍပေ ရုက္ခမူလေ ဝါ, သုညာဂါရေ ဝသန္တိယာ;

တဒါ ပဇ္ဇလတေ ဒီပံ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ.

මම මණ්ඩපයක හෝ රුක් මුලක හෝ ශූන්‍යාගාරයක වසන කල්හි, නිරතුරුවම පහන් බබළයි. මෙය පහන් පහක් පූජා කිරීමේ ඵලයයි.

‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုဝိသုဒ္ဓံ မေ, သမာဓိကုသလာ အဟံ;

အဘိညာပါရမိပ္ပတ္တာ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ.

මට පිරිසිදු වූ දිබ්බචක්ඛු ඤාණය ලැබුණි, මම සමාධියෙහි දක්ෂ වීමි; අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට පැමිණියෙමි. මෙය පහන් පහක් පූජා කිරීමේ ඵලයයි.

‘‘သဗ္ဗဝေါသိတဝေါသာနာ, ကတကိစ္စာ အနာသဝါ;

ပဉ္စဒီပါ မဟာဝီရ, ပါဒေ ဝန္ဒာမိ စက္ခုမ.

කළ යුතු සියල්ල නිම කළ, ආසවයන් නැති කළ, පඤ්චදීපා නම් වූ මම, පංච චක්ඛුන්ගෙන් යුත් මහා වීරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වඳින්නෙමි.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒီပမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ.

මීට කල්ප ලක්ෂයකට පෙර යම් පහන් පූජාවක් කළෙම් ද, එතැන් පටන් මම දුගතියක් නොදනිමි. මෙය පහන් පහක් පූජා කිරීමේ ඵලයයි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

‘‘මාගේ කෙලෙස් දවන ලදී...පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.’’

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရီ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တီ ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ သာဝတ္ထိတော နိက္ခမိတွာ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ အန္ဓဝနံ ပဝိသိတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. အထ နံ မာရော ဝိဝေကတော ဝိစ္ဆေဒေတုကာမော အညာတကရူပေန ဥပဂန္တွာ –

අරහත් භාවයට පැමිණි සේලා තෙරණිය සැවැත් නුවර වැඩවසන කල්හි, දිනක් දහවල් කාලයෙහි සැවැත් නුවරින් නික්ම දිවා විහරණය පිණිස අන්ධවනයට පිවිස එක්තරා රුක් මුලක හිඳගත්තාය. එකල්හි මාරයා ඇයගේ විවේකය (ඵල සමාපත්තිය) බිඳිනු කැමතිව, නොදන්නා වෙස් ගෙන ඇය වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය -

၅၇.

57.

‘‘နတ္ထိ နိဿရဏံ လောကေ, ကိံ ဝိဝေကေန ကာဟသိ;

ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော, မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ’’တိ. – ဂါထမာဟ;

‘‘සේලාවෙනි, ලෝකයෙහි සංසාරයෙන් මිදීමක් නැත, මේ විවේකයෙන් ඔබ කුමක් කරන්නේද? කාම සැප අනුභව කරන්න; පසුව පසුතැවෙන තැනැත්තියක් නොවන්න’’ යයි මාරයා ගාථාවක් පැවසීය.

တဿတ္ထော – ဣမသ္မိံ လောကေ သဗ္ဗသမယေသုပိ ဥပပရိက္ခီယမာနေသု နိဿရဏံ နိဗ္ဗာနံ နာမ နတ္ထိ တေသံ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဆန္ဒသော ပဋိညာယမာနံ ဝေါဟာရမတ္တမေဝေတံ, တသ္မာ ကိံ ဝိဝေကေန ကာဟသိ ဧဝရူပေ သမ္ပန္နပဌမဝယေ ဌိတာ ဣမိနာ ကာယဝိဝေကေန ကိံ ကရိဿသိ? အထ ခေါ ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမသန္နိဿိတာ ခိဍ္ဍာရတိယော [Pg.67] ပစ္စနုဘောဟိ. ကသ္မာ? မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ ‘‘ယဒတ္ထံ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, တဒေဝ နိဗ္ဗာနံ နတ္ထိ, တေနေဝေတံ နာဓိဂတံ, ကာမဘောဂါ စ ပရိဟီနာ, အနတ္ထော ဝတ မယှ’’န္တိ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနီ မာ အဟောသီတိ အဓိပ္ပာယော.

එම ගාථාවේ අර්ථය මෙසේය: මෙම ලෝකයෙහි පවතින සියලුම ආගමික දෘෂ්ටි පරීක්ෂා කර බැලුවද, සංසාර දුකින් එතෙර කරන නිවන නමින් දෙයක් නැත. එය ඒ ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ රුචිකත්වය අනුව පිළිගනු ලබන ව්‍යවහාරයක් පමණි. එබැවින් හුදෙකලා වීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? මෙබඳු පූර්ණ යොවුන් වියේ සිටින ඔබ ශරීරය හුදෙකලා කිරීමෙන් කුමක් කරන්නෙහිද? එබැවින් පංචකාම සම්පත්තිය අනුභව කරන්න; වස්තු කාම හා ක්ලේශ කාමයන් ඇසුරු කළ ක්‍රීඩා හා සතුට අනුභව කරන්න. මක්නිසාද යත්? පසුව පසුතැවිලි නොවනු පිණිසයි. ‘මම යම් නිවනක් උදෙසා බඹසර හැසිරුණෙම්ද, එම නිවන නැත, එබැවින් එය ලබාගත නොහැකි විය, කාම සම්පත්වලින්ද පිරිහුණෙමි, මට මහත් අනර්ථයක් විය’ කියා පසුව පසුතැවිලි නොවිය යුතු බව මෙහි අදහසයි.

တံ သုတွာ ထေရီ ‘‘ဗာလော ဝတာယံ မာရော, ယော မမ ပစ္စက္ခဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိက္ခိပတိ. ကာမေသု စ မံ ပဝါရေတိ, မမ ခီဏာသဝဘာဝံ န ဇာနာတိ. ဟန္ဒ နံ တံ ဇာနာပေတွာ တဇ္ဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ –

එය ඇසූ තේරණිය මෙසේ සිතුවාය: ‘මා ඉදිරියේ ප්‍රත්‍යක්ෂ වී ඇති නිවන ප්‍රතික්ෂේප කරන මේ මාරයා කෙතරම් මෝඩයෙක්ද? ඔහු මාව කාමයන්හි පොළඹවන්නට උත්සාහ කරයි, මගේ ක්ෂීණාශ්‍රව භාවය (රහත් බව) ඔහු නොදනී. දැන් මම ඔහුට මගේ ඒ රහත් බව දැනුම් දී තර්ජනය කරමි’ යි සිතා —

၅၈.

58.

‘‘သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ, ခန္ဓာသံ အဓိကုဋ္ဋနာ;

ယံ တွံ ကာမရတိံ ဗြူသိ, အရတီ ဒါနိ သာ မမ.

“කාමයන් හෙල්ලකට හා උලකට සමාන වේ, ස්කන්ධයෝ ඒවා කපන මස් කොටය වැනිය; ඔබ යම් කාම රතියක් ගැන පවසන්නේද, දැන් එය මට පිළිකුලකි (නොඇලීමකි).”

၅၉.

59.

‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော;

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ. – ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ;

“සියලු අරමුණුවල තෘෂ්ණාව නැති කරන ලදී, මෝහ අන්ධකාරය පළවා හරින ලදී; පවිටු මාරය, මෙසේ දැනගන්න: අන්තකය, ඔබ පරාජය කරන ලදී.” — මෙම ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထ သတ္တိသူလူပမာ ကာမာတိ ကာမာ နာမ ယေန အဓိဋ္ဌိတာ, တဿ သတ္တဿ ဝိနိဝိဇ္ဈနတော နိသိတသတ္တိ ဝိယ သူလံ ဝိယ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ခန္ဓာတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ. အာသန္တိ တေသံ. အဓိကုဋ္ဋနာတိ ဆိန္ဒနာဓိဋ္ဌာနာ, အစ္စာဒါနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. ယတော ခန္ဓေ အစ္စာဒါယ သတ္တာ ကာမေဟိ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ ပါပုဏန္တိ. ယံ တွံ ကာမရတိံ ဗြူသိ, အရတိ ဒါနိ သာ မမာတိ, ပါပိမ, တွံ ယံ ကာမရတိံ ရမိတဗ္ဗံ သေဝိတဗ္ဗံ ကတွာ ဝဒသိ, သာ ဒါနိ မမ နိရတိဇာတိကတ္တာ မီဠှသဒိသာ, န တာယ မမ ကောစိ အတ္ထော အတ္ထီတိ.

එහි ‘සත්තිසූලූපමා කාමා’ යනු කාමයන් යමෙකු විසින් රුචි කරනු ලැබෙත්ද, එම සත්ත්වයා විනිවිද යන බැවින් තියුණු හෙල්ලක් හා උලක් මෙන් දැකිය යුතුය. ‘ඛන්ධා’ යනු පංච උපාදානස්කන්ධයන්ය. ‘ආසං’ යනු ඒවාටයි. ‘අධිකුට්ටනා’ යනු සිඳින ස්ථානයයි, එනම් මස් කොටය වැනි යන්න අර්ථයයි. යම් හෙයකින් ස්කන්ධ නමැති මස් කොටය මත තබා සත්ත්වයෝ කාමයන් නිසා කැපීම් බිඳීම්වලට (දුකට) පත්වෙති. ‘යං ත්වං කාමරතිං බෲසි, අරතී දානි සා මම’ යනු: පවිටු මාරය, ඔබ යම් කාම රතියක් විඳිය යුතු දෙයක් ලෙස පවසන්නේද, දැන් එය මට අශුචි වැනි බැවින් එයින් මට කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැත යන්න අදහසයි.

တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ ဧဝံ ဇာနာဟီတိ ‘‘သဗ္ဗသော ပဟီနတဏှာဝိဇ္ဇာ’’တိ မံ ဇာနာဟိ, တတော ဧဝ ဗလဝိဓမနဝိသယာတိက္ကမနေဟိ အန္တက လာမကာစာရ, မာရ, တွံ မယာ နိဟတော ဗာဓိတော အသိ, န ပနာဟံ တယာ ဗာဓိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

එහි හේතුව ‘සබ්බත්ථ විහතා නන්දි’ ආදී ගාථාවෙන් දැක්වේ. එහි ‘මෙසේ දැනගන්න’ යනු: මම සියලු ආකාරයෙන් තෘෂ්ණාව හා අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ කළ තැනැත්තියක බව දැනගන්න. එබැවින් හීන ආචාර ඇති අන්තක මාරය, මම ඔබේ සේනාව නසා ඔබේ විෂය ඉක්මවා ගිය බැවින් ඔබ මාවිසින් පරාජය කරන ලදී, මට පීඩා කරන ලදී. මට පීඩා කිරීමට ඔබට නොහැකිය යනු අර්ථයයි.

ဧဝံ ထေရိယာ မာရော သန္တဇ္ဇိတော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ. ထေရီပိ ဖလသမာပတ္တိသုခေန အန္ဓဝနေ ဒိဝသဘာဂံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှေ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ.

මෙසේ තේරණිය විසින් තර්ජනය කරන ලද මාරයා එතැනම අතුරුදහන් විය. තේරණියද ඵලසමාපත්ති සුවයෙන් අන්ධවනයේ දහවල් කාලය ගත කොට, සවස් කාලයේ තම වාසස්ථානයටම වැඩම කළාය.

သေလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සේලා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

၈. သောမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

8. සෝමා තේරී ගාථා වර්ණනාව

ယံ [Pg.68] တံ ဣသီဟိ ပတ္တဗ္ဗန္တိအာဒိကာ သောမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ အရုဏရညော အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသီတိ သဗ္ဗံ အတီတဝတ္ထု အဘယတ္ထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ. ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထု ပန အယံ ထေရီ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဗိမ္ဗိသာရဿ ရညော ပုရောဟိတဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿာ သောမာတိ နာမံ အဟောသိ. သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သတ္ထု ရာဇဂဟပဝေသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ အပရဘာဂေ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၇၁, ၈၀-၉၀) –

‘යං තං ඉසීහි පත්තබ්බං’ යනාදී ගාථා සෝමා තේරණියගේය. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ මහාසාල ක්ෂත්‍රිය කුලයක ඉපිද, වියපත් වී අරුණ රජුගේ අගමෙහෙසිය වූවාය. ඇගේ අතීත කතාව අභයා තේරණියගේ කතාවට සමානය. වර්තමාන කතාව නම්: ඇය දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ රජගහනුවර බිම්බිසාර රජුගේ පුරෝහිත බමුණාගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇගේ නම සෝමා විය. ඇය වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහනුවරට වඩිනා කල්හි ශ්‍රද්ධාව ලබා උපාසිකාවක් වූවාය. පසුව සංවේගය ලබා මෙහෙණි සස්නේ පැවිදි වී පූර්ව කෘත්‍යයන් සම්පූර්ණ කොට විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් වූවාය. ඒ බව අපදානයේ මෙසේ දැක්වේ —

‘‘နဂရေ အရုဏဝတိယာ, အရုဏော နာမ ခတ္တိယော;

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဝါရိတံ ဝါရယာမဟံ.

“අරුණවතී නුවර අරුණ නම් ක්ෂත්‍රිය රජෙක් විය. මම ඒ රජුගේ බිරිඳ වීමි. මම වැළැක්විය යුතු දේ (අකුසල්) වැළැක්වූයෙමි.”

‘‘ယာဝတာ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

“යම් තාක්... පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.”

သဗ္ဗံ အဘယတ္ထေရိယာ အပဒါနသဒိသံ.

සියල්ල අභයා තේරණියගේ අපදානයට සමානය.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တီ ဧကဒိဝသံ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ အန္ဓဝနံ ပဝိသိတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. အထ နံ မာရော ဝိဝေကတော ဝိစ္ဆေဒေတုကာမော အဒိဿမာနုရူပေါ ဥပဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ –

අර්හත්වයට පත්ව විමුක්ති සුවයෙන් සැවැත් නුවර වසන ඇය එක් දිනක් දිවා විහරණය පිණිස අන්ධවනයට පිවිස එක්තරා රුක් මූලයක වැඩ සිටියාය. එකල්හි ඇයගේ විවේකය (ඵලසමාපත්තිය) විනාශ කරනු කැමති මාරයා නොපෙනෙන වේශයකින් පැමිණ අහසේ සිට —

၆၀.

60.

‘‘ယံ တံ ဣသီဟိ ပတ္တဗ္ဗံ, ဌာနံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ;

န တံ ဒွင်္ဂုလပညာယ, သက္ကာ ပပ္ပောတုမိတ္ထိယာ’’တိ. – ဣမံ ဂါထမာဟ;

“මහඍෂිවරුන් විසින් පැමිණිය යුතු, ලබා ගැනීමට අපහසු යම් ඒ අර්හත් ඵලයක් ඇද්ද, එය දෙඇඟිලි ප්‍රඥාව ඇති ස්ත්‍රියක විසින් ලබාගත නොහැකිය.” යි මෙම ගාථාව කීවේය.

တဿတ္ထော – သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသနဋ္ဌေန ‘‘ဣသီ’’တိ လဒ္ဓနာမေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟာပညေဟိ ပတ္တဗ္ဗံ, တံ အညေဟိ ပန ဒုရဘိသမ္ဘဝံ ဒုန္နိပ္ဖာဒနီယံ. ယံ တံ အရဟတ္တသင်္ခါတံ ပရမဿာသဋ္ဌာနံ, န တံ ဒွင်္ဂုလပညာယ နိဟီနပညာယ ဣတ္ထိယာ ပါပုဏိတုံ သက္ကာ. ဣတ္ထိယော ဟိ သတ္တဋ္ဌဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကာလံ ဩဒနံ ပစန္တိယော ပက္ကုထိတေ ဥဒကေ တဏ္ဍုလေ ပက္ခိပိတွာ ‘‘ဧတ္တာဝတာ [Pg.69] ဩဒနံ ပက္က’’န္တိ န ဇာနန္တိ, ပက္ကုထိယမာနေ ပန တဏ္ဍုလေ ဒဗ္ဗိယာ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒွီဟိ အင်္ဂုလီဟိ ပီဠေတွာ ဇာနန္တိ, တသ္မာ ဒွင်္ဂုလိပညာယာတိ ဝုတ္တာ.

එහි අර්ථය මෙසේය: සීලාදී ගුණ සොයන බැවින් ‘ඍෂි’ නම් වූ බුද්ධාදී මහා ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් ලැබිය යුතු එම අර්හත් ඵලය අනෙක් අයට ලබාගැනීම දුෂ්කරය. අර්හත්වය නම් වූ ඒ පරම සැනසීම දෙඇඟිලි ප්‍රඥාව ඇති, එනම් හීන ප්‍රඥාව ඇති ස්ත්‍රියකට ලබාගත නොහැකිය. මක්නිසාද යත්: ස්ත්‍රීහු සත් අට හැවිරිදි වියේ සිට නිතර බත් පිසීමේදී වතුර නටන විට සහල් දමා බත පැසුණේදැයි (නුවණින්) නොදනිති. පසුව සහල් ඇටයක් ယောက်මෙන් ගෙන ඇඟිලි දෙකෙන් මිරිකා බැලූ විටම බත පැසුණු බව දනිති. එබැවින් ඔවුන්ට ඇත්තේ ‘දෙඇඟිලි ප්‍රඥාව’ යැයි කියන ලදී.

တံ သုတွာ ထေရီ မာရံ အပသာဒေန္တီ –

එය ඇසූ තේරණිය මාරයාට නින්දා කරමින් —

၆၁.

61.

‘‘ဣတ္ထိဘာဝေါ နော ကိံ ကယိရာ, စိတ္တမှိ သုသမာဟိတေ;

ဉာဏမှိ ဝတ္တမာနမှိ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော.

“සිත මැනවින් සමාධිගත වූ කල්හි, ධර්මය මැනවින් දක්නා නුවණ පවතින කල්හි, ස්ත්‍රී භාවය අපට කුමක් කරන්නේද (කිනම් බාධාවක්ද)?”

၆၂.

62.

‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော;

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ. –

“සියලු තන්හි තෘෂ්ණාව නසන ලදී, මෝහ අන්ධකාරය පළවා හරින ලදී; පවිටු මාරය, මෙසේ දැනගන්න: අන්තකය, ඔබ පරාජය කරන ලදී.” —

ဣတရာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

යන අනෙක් ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထ ဣတ္ထိဘာဝေါ နော ကိံ ကယိရာတိ မာတုဂါမဘာဝေါ အမှာကံ ကိံ ကရေယျ, အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ကီဒိသံ ဝိဗန္ဓံ ဥပ္ပာဒေယျ. စိတ္တမှိ သုသမာဟိတေတိ စိတ္တေ အဂ္ဂမဂ္ဂသမာဓိနာ သုဋ္ဌု သမာဟိတေ. ဉာဏမှိ ဝတ္တမာနမှီတိ တတော အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ပဝတ္တမာနေ. သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတောတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပရိညာဒိဝိဓိနာ သမ္မဒေဝ ပဿတော. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ပါပိမ, ဣတ္ထီ ဝါ ဟောတု ပုရိသော ဝါ, အဂ္ဂမဂ္ဂေ အဓိဂတေ အရဟတ္တံ ဟတ္ထဂတမေဝါတိ.

එහි ‘ස්ත්‍රී භාවය අපට කුමක් කරන්නේද?’ යනු ස්ත්‍රී භාවය අපට අර්හත්වය ලැබීමට කිනම් බාධාවක් කරන්නේද යන්නයි. ‘සිත මැනවින් සමාධිගත වූ කල්හි’ යනු අර්හත් මාර්ග සමාධියෙන් සිත මැනවින් තැන්පත් වූ කල්හි යන්නයි. ‘නුවණ පවතින කල්හි’ යනු අර්හත් මාර්ග ඥානය පවතින කල්හි යන්නයි. ‘ධර්මය මැනවින් දක්නා’ යනු චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය පිරිසිඳ දක්නා තැනැත්තාටයි. මෙහි සංක්ෂේපය නම්: පවිටු මාරය, ස්ත්‍රියක වේවා පුරුෂයකු වේවා අර්හත් මාර්ගයට පත් වූ විට අර්හත්වය අතැඹුලක් සේ පවතී යන්නයි.

ဣဒါနိ တဿ အတ္တနာ အဓိဂတဘာဝံ ဥဇုကမေဝ ဒဿေန္တီ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ’’တိ ဂါထမာဟ. သာ ဝုတ္တတ္ထာယေဝ.

දැන් ඇය තමා ලැබූ අර්හත්වය සෘජුවම දක්වමින් ‘සබ්බත්ථ විහතා නන්දි’ ගාථාව වදාළාය. එහි අර්ථය පෙර පරිදිමය.

သောမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සෝමා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

တိကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

තික නිපාත වර්ණනාව නිමවාය.

၄. စတုက္ကနိပါတော

4. චතුක්ක නිපාතය

၁. ဘဒ္ဒါကာပိလာနီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. භද්දා කාපිලානී තේරී ගාථා වර්ණනාව

စတုက္ကနိပါတေ [Pg.70] ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါတိအာဒိကာ ဘဒ္ဒါယ ကာပိလာနိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပတိကုလံ ဂန္တွာ, ဧကဒိဝသံ အတ္တနော နနန္ဒာယ သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရောန္တီ တာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပိဏ္ဍပါတေ ဒိန္နေ ‘‘အယံ ဣမဿ ဒါနံ ဒတွာ ဥဠာရသမ္ပတ္တိံ လဘိဿတီ’’တိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလဿ ပူရေတွာ အဒါသိ. မဟာဇနော ဂရဟိ – ‘‘ဗာလေ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တေ ကိံ အပရဇ္ဈီ’’တိ? သာ တေသံ ဝစနေန လဇ္ဇမာနာ ပုန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ကလလံ နီဟရိတွာ ဓောဝိတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ စတုမဓုရဿ ပူရေတွာ ဥပရိ အာသိတ္တေန ပဒုမဂဗ္ဘဝဏ္ဏေန သပ္ပိနာ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ယထာ အယံ ပိဏ္ဍပါတော ဩဘာသဇာတော, ဧဝံ ဩဘာသဇာတံ မေ သရီရံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသိ. သာ တတော စဝိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ပုဗ္ဗကမ္မဖလေန ဒုဂ္ဂန္ဓသရီရာ မနုဿေဟိ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဟုတွာ သံဝေဂဇာတာ အတ္တနော အာဘရဏေဟိ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကံ ကာရေတွာ ဘဂဝတော စေတိယေ ပတိဋ္ဌပေသိ, ဥပ္ပလဟတ္ထေန စ ပူဇံ အကာသိ. တေနဿာ သရီရံ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ သုဂန္ဓံ မနောဟရံ ဇာတံ. သာ ပတိနော ပိယာ မနာပါ ဟုတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထာပိ ယာဝဇီဝံ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိတွာ, တတော စုတာ ဗာရာဏသိရညော ဓီတာ ဟုတွာ တတ္ထ ဒေဝသမ္ပတ္တိသဒိသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ စိရကာလံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဥပဋ္ဌဟိတွာ, တေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု သံဝေဂဇာတာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥယျာနေ ဝသန္တီ ဈာနာနိ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတာ သာဂလနဂရေ ကောသိယဂေါတ္တဿ [Pg.71] ဗြာဟ္မဏကုလဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟတာ ပရိဟာရေန ဝဍ္ဎိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ မဟာတိတ္ထဂါမေ ပိပ္ဖလိကုမာရဿ ဂေဟံ နီတာ. တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတုံ နိက္ခန္တေ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟန္တဉ္စ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ နိက္ခမိတွာ ပဉ္စ ဝဿာနိ တိတ္ထိယာရာမေ ပဝိသိတွာ အပရဘာဂေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၂၄၄-၃၁၃) –

චතුක්ක නිපාතයෙහි එන 'පුත්තෝ බුද්ධස්ස දායාදෝ' යන ගාථාවන් භද්දා කාපිලානී තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ අසලින් ධර්මය ශ්‍රවණය කළාය. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහිපත් කරන (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය ලත්) භික්ෂුණීන් අතරින් එක්තරා භික්ෂුණියක් අගතැන් තනතුරෙහි තබනු දැක, මහත් වූ පින්කම් කොට තමා ද එම තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට එයින් චුතව දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සිටියදී, බුදුවරුන් පහළ නොවූ අන්තර කල්පයක බරණැස් නුවර කුලගෙයක ඉපිද පසුව විවාහ වී තම ස්වාමියාගේ නිවසට ගියාය. එක් දිනක් තම නෑනා සමඟ ආරවුලක් ඇති කරගත් ඇය, එම නෑනා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට පිණ්ඩපාතය පූජා කළ කල්හි 'මෙම ස්ත්‍රිය මෙම දානය දී මහත් වූ සම්පත් ලබනු ඇතැයි' ඊර්ෂ්‍යා සිතින් යුතුව පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ අතින් පාත්‍රය ගෙන, එහි වූ දානය ඉවත දමා මඩවලින් පුරවා පූජා කළාය. මිනිසුන් ඇයට 'අඥාන තැනැත්තිය, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඔබට කළ වරද කිමදැයි' පවසමින් දෝෂාරෝපණය කළහ. ඇය ඔවුන්ගේ වචනයෙන් ලැජ්ජාවට පත්ව නැවත පාත්‍රය ගෙන මඩ ඉවත් කොට, එය සෝදා පිරිසිදු කර සුවඳ කුඩු ආලේප කොට, චතුමධුරයෙන් පුරවා පියුම් ගැබක පැහැය ඇති බබළන ගිතෙලින් යුත් දානය පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ අතෙහි තබා 'මේ පිණ්ඩපාතය යම් සේ බබළන්නේ ද, එලෙසම මාගේ ශරීරය ද බබළන එකක් වේවා'යි ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය එයින් චුතව සුගති ලොව සැරිසරමින් සිටියදී කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස් නුවර මහා සිටු දියණියකව උපන්නාය. පෙර අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් දුර්ගන්ධවත් ශරීරයක් ඇති වූ බැවින් මිනිසුන් ඇය පිළිකුල් කළහ. ඉන් සංවේගයට පත් ඇය තම ආභරණවලින් රන් ගඩොලක් කරවා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයෙහි තැන්පත් කරවා මහනෙල් මල් මිටිවලින් පූජා කළාය. එම පින්කම නිසාම එම භවයෙහිදීම ඇගේ ශරීරය සුවඳවත් මනහර එකක් විය. ඇය තම ස්වාමියාට ප්‍රියමනාප තැනැත්තියක වී දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එයින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නාය. එහි ද දිව්‍ය සුඛ අනුභව කොට එයින් චුතව බරණැස් රජුගේ දියණිය වී උපත ලබා දේව සම්පත් බඳු මහත් සම්පත් අනුභව කරමින් කලක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට උපස්ථාන කළාය. උන්වහන්සේලා පිරිනිවන් පෑ පසු සංවේගයට පත්ව තපස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වී උයනක වෙසෙමින් ධ්‍යාන වඩා බඹලොව උපන්නාය. පසුව එයින් චුතව සාගල නුවර කෝසිය ගෝත්‍රික බමුණු කුලයක උපත ලබා මහත් රැකවරණ මැද හැදී වැඩී වියපත් වූ පසු මහාතිත්ථ ගමෙහි පිප්ඵලි කුමරුගේ නිවසට ගෙන යන ලදී. එම පිප්ඵලි කුමරු පැවිදි වීමට නික්මුණු කල්හි ඇය ද මහත් වූ ධන සම්පත් හා නෑ පිරිවර අතහැර මහණ දම් පිරීම පිණිස නික්ම පස් වසක් තීර්ථක ආරාමයන්හි වාසය කොට, පසුව මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය වෙතින් පැවිදි උපසම්පදාව ලබා විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී–

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර, සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට වැඩියා වූ, පදුමුත්තර නම් වූ ලෝකනායක ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါဟု ဟံသဝတိယံ, ဝိဒေဟော နာမ နာမတော;

သေဋ္ဌီ ပဟူတရတနော, တဿ ဇာယာ အဟောသဟံ.

එකල හංසවතී නුවර බොහෝ රත්න සම්පත් ඇති විදේහ නම් සිටුවරයෙක් විය. මම ඔහුගේ බිරිඳ වීමි.

‘‘ကဒါစိ သော နရာဒိစ္စံ, ဥပေစ္စ သပရိဇ္ဇနော;

ဓမ္မမဿောသိ ဗုဒ္ဓဿ, သဗ္ဗဒုက္ခဘယပ္ပဟံ.

දිනක් එම සිටුවරයා තම පිරිස සමඟ නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, සියලු දුක් බිය දුරු කරන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කළේය.

‘‘သာဝကံ ဓုတဝါဒါနံ, အဂ္ဂံ ကိတ္တေသိ နာယကော;

သုတွာ သတ္တာဟိကံ ဒါနံ, ဒတွာ ဗုဒ္ဓဿ တာဒိနော.

එකල ලෝකනායකයන් වහන්සේ ධුත ගුණයන් වර්ණනා කරන භික්ෂූන් අතරින් තම එක්තරා ශ්‍රාවකයෙකු (මහා නිසභ තෙරුන්) අගතැන්හි තබා වර්ණනා කළ සේක. එය ඇසූ එම සිටුවරයා තාදී ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේට සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි දන් පිරිනැමීය.

‘‘နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ;

သ ဟာသယန္တော ပရိသံ, တဒါ ဟိ နရပုင်္ဂဝေါ.

ශීර්ෂයෙන් පාමුල වැඳ වැටී ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළේය. එකල නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිස සතුටු කරවමින් මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘သေဋ္ဌိနော အနုကမ္ပာယ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ;

လစ္ဆသေ ပတ္ထိတံ ဌာနံ, နိဗ္ဗုတော ဟောဟိ ပုတ္တက.

සිටුවරයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක: 'පුත්‍රය, ඔබ ප්‍රාර්ථනා කළ ඒ තනතුර ඔබට ලැබෙනු ඇත, සැනසුණ සිතින් යුක්ත වන්න.'

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසු, ඔක්කාක කුලයෙහි උපන් ගෝතම නම් ගෝත්‍රයෙන් යුත් ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක ලොව පහළ වනු ඇත.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

උන්වහන්සේගේ ධර්මයෙහි දායාද වූ, ඖරස වූ, ධර්මයෙන් නිර්මිත වූ, ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ කාශ්‍යප නම් ගෝත්‍රයෙන් යුත් ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය.'

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတော ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ;

မေတ္တစိတ္တော ပရိစရိ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ.

එම වචනය අසා සිටුවරයා සතුටට පත්ව, එකල්හි දිවි හිමියෙන් මෙත් සිතින් යුතුව ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට සිවුපසයෙන් උපස්ථාන කළේය.

‘‘သာသနံ ဇောတယိတွာန, သော မဒ္ဒိတွာ ကုတိတ္ထိယေ;

ဝေနေယျံ ဝိနယိတွာ စ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

ශ්‍රාවකයන් සහිත වූ ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ බුදු සසුන බැබළවා, කුතීර්ථකයන් මර්දනය කොට, විනය ගැන්විය යුත්තන් දමනය කොට පිරිනිවන් පෑ සේක.

‘‘နိဗ္ဗုတေ [Pg.72] တမှိ လောကဂ္ဂေ, ပူဇနတ္ထာယ သတ္ထုနော;

ဉာတိမိတ္တေ သမာနေတွာ, သဟ တေဟိ အကာရယိ.

ලෝකශ්‍රේෂ්ඨ වූ උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, ශාස්තෘන් වහන්සේට පූජා පිණිස සිටුවරයා නෑ හිතවතුන් රැස් කරවා ඔවුන් සමඟ එක්ව මෙසේ කළේය.

‘‘သတ္တယောဇနိကံ ထူပံ, ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ ရတနာမယံ;

ဇလန္တံ သတရံသိံဝ, သာလရာဇံဝ ဖုလ္လိတံ.

සත් යොදුනක් උසැති, රත්නයෙන් කළ, බබළන හිරු මෙන් ද පූර්ණ ලෙස පිපුණු සල් රජකු මෙන් ද වූ මනහර චෛත්‍යයක් කරවීය.

‘‘သတ္တသတသဟဿာနိ, ပါတိယော တတ္ထ ကာရယိ;

နဠဂ္ဂီ ဝိယ ဇောတန္တီ, ရတနေဟေဝ သတ္တဟိ.

එහි සත් රත්නයෙන් නිම කළ ලක්ෂ හතක් වූ තැටි කරවීය. ඒවා වියළි බණ පන් ගින්නක් මෙන් බැබළුණි.

‘‘ဂန္ဓတေလေန ပူရေတွာ, ဒီပါနုဇ္ဇလယီ တဟိံ;

ပူဇနတ္ထာယ မဟေသိဿ, သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနော.

සියලු සතුන් කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති මහා සෘෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා පිණිස, එහි සුවඳ තෙල් පුරවා පහන් දැල්වීය.

‘‘သတ္တသတသဟဿာနိ, ပုဏ္ဏကုမ္ဘာနိ ကာရယိ;

ရတနေဟေဝ ပုဏ္ဏာနိ, ပူဇနတ္ထာယ မဟေသိနော.

මහා සෘෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා පිණිස රත්නයෙන් ම කළ පූර්ණ ඝටයන් (පැන් පිරවූ කළ) ලක්ෂ හතක් කරවීය.

‘‘မဇ္ဈေ အဋ္ဌဋ္ဌကုမ္ဘီနံ, ဥဿိတာ ကဉ္စနဂ္ဃိယော;

အတိရောစန္တိ ဝဏ္ဏေန, သရဒေဝ ဒိဝါကရော.

අට අට බැගින් වූ කළ මැද රන් තොරන් ඔසවන ලදී. ඒවා සරත් කාලයෙහි හිරු මෙන් පැහැයෙන් අතිශයින් බැබළුණි.

‘‘စတုဒွါရေသု သောဘန္တိ, တောရဏာ ရတနာမယာ;

ဥဿိတာ ဖလကာ ရမ္မာ, သောဘန္တိ ရတနာမယာ.

සතර දොරටුවෙහි රත්නමය තොරන් බැබළුණි. රත්නයෙන් කළ රමණීය වූ දොර පලකයන් ද බැබළුණි.

‘‘ဝိရောစန္တိ ပရိက္ခိတ္တာ, အဝဋံသာ သုနိမ္မိတာ;

ဥဿိတာနိ ပဋာကာနိ, ရတနာနိ ဝိရောစရေ.

මැනවින් නිම කරන ලද මල් මාලාවන්ගෙන් වට කරන ලද අතර, ඔසවන ලද රත්නමය ධජ පතාකයන් බැබළුණි.

‘‘သုရတ္တံ သုကတံ စိတ္တံ, စေတိယံ ရတနာမယံ;

အတိရောစတိ ဝဏ္ဏေန, သသဉ္ဈောဝ ဒိဝါကရော.

මැනවින් කරන ලද ඉතා රතු පැහැති රත්නමය චෛත්‍යය, සන්ධ්‍යා වලා සහිත හිරු මෙන් පැහැයෙන් අතිශයින් බැබළුණි.

‘‘ထူပဿ ဝေဒိယော တိဿော, ဟရိတာလေန ပူရယိ;

ဧကံ မနောသိလာယေကံ, အဉ္ဇနေန စ ဧကိကံ.

චෛත්‍යයෙහි වේදිකා තුනක් විය. එකක් හිරියල්වලින් ද, එකක් මනෝසීලාවෙන් ද, අනෙක අංජනවලින් ද පුරවන ලදී.

‘‘ပူဇံ ဧတာဒိသံ ရမ္မံ, ကာရေတွာ ဝရဝါဒိနော;

အဒါသိ ဒါနံ သံဃဿ, ယာဝဇီဝံ ယထာဗလံ.

ශ්‍රේෂ්ඨ වචන ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙවැනි රමණීය පූජාවක් කරවා, දිවි හිමියෙන් ශක්ති පමණින් සංඝයාට දන් පිරිනැමීය.

‘‘သဟာဝ သေဋ္ဌိနာ တေန, တာနိ ပုညာနိ သဗ္ဗသော;

ယာဝဇီဝံ ကရိတွာန, သဟာဝ သုဂတိံ ဂတာ.

එම සිටුවරයා සමඟ එක්ව ඒ සියලු පින්කම් දිවි හිමියෙන් කොට, ඔහු සමඟම සුගතියෙහි උපන්නෙමි.

‘‘သမ္ပတ္တိယောနုဘောတွာန, ဒေဝတ္တေ အထ မာနုသေ;

ဆာယာ ဝိယ သရီရေန, သဟ တေနေဝ သံသရိံ.

දෙව්ලොව හා මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කරමින්, ශරීරය පසුපස යන සෙවනැල්ල මෙන් ඔහු සමඟම සසර සැරිසැරුවෙමි.

‘‘ဧကနဝုတိတော [Pg.73] ကပ္ပေ, ဝိပဿီ နာမ နာယကော;

ဥပ္ပဇ္ဇိ စာရုဒဿနော, သဗ္ဗဓမ္မဝိပဿကော.

මෙයින් කල්ප අනූ එකකට පෙර, මනහර දර්ශනයක් ඇති සියලු ධර්මයන් විදර්ශනා කළා වූ විපස්සී නම් මහා වීර බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါယံ ဗန္ဓုပတိယံ, ဗြာဟ္မဏော သာဓုသမ္မတော;

အဍ္ဎော သန္တော ဂုဏေနာပိ, ဓနေန စ သုဒုဂ္ဂတော.

එකල මෙම (මහා කාශ්‍යප) තෙරුන් වහන්සේ බන්දුමතී නුවර සත්පුරුෂයෙකු ලෙස සම්මත බමුණෙක් විය. උන්වහන්සේ ගුණයෙන් පොහොසත් වුවද ධනයෙන් ඉතා දුප්පත් විය.

‘‘တဒါပိ တဿာဟံ အာသိံ, ဗြာဟ္မဏီ သမစေတသာ;

ကဒါစိ သော ဒိဇဝရော, သင်္ဂမေသိ မဟာမုနိံ.

එකල ද මම ඔහුට සමාන අදහස් ඇති බැමිණියක් වීමි. එක් කලෙක ඒ උතුම් බමුණා මහා මුනිවරයාණන් වහන්සේව බැහැදැකීමට ගියේය.

‘‘နိသိန္နံ ဇနကာယမှိ, ဒေသေန္တံ အမတံ ပဒံ;

သုတွာ ဓမ္မံ ပမုဒိတော, အဒါသိ ဧကသာဋကံ.

පිරිස මැද වැඩහිඳිමින් අමෘත පදය (නිවන) දේශනා කරන සේකැයි අසා, ධර්මය ශ්‍රවණය කොට ඉතා සතුටට පත්ව ඔහු තම එකම උතුරු සළුව පූජා කළේය.

‘‘ဃရမေကေန ဝတ္ထေန, ဂန္တွာနေတံ သ မဗြဝိ;

အနုမောဒ မဟာပုညံ, ဒိန္နံ ဗုဒ္ဓဿ သာဋကံ.

එක් වස්ත්‍රයක් පමණක් හැඳ නිවසට ගොස් ඔහු මෙසේ කීවේය: "සොඳුරිය, බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළ ඒ සළුවේ මහා පුණ්‍යකර්මය අනුමෝදන් වන්න."

‘‘တဒါဟံ အဉ္ဇလိံ ကတွာ, အနုမောဒိံ သုပီဏိတာ;

သုဒိန္နော သာဋကော သာမိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ တာဒိနော.

එකල මම දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට අතිශයින් සතුටු වෙමින් මෙසේ අනුමෝදන් වීමි: "ස්වාමීනි, තාදී ගුණයෙන් යුත් ඒ උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේට ඒ සළුව මැනවින් පූජා කරන ලද්දකි."

‘‘သုခိတော သဇ္ဇိတော ဟုတွာ, သံသရန္တော ဘဝါဘဝေ;

ဗာရာဏသိပုရေ ရမ္မေ, ရာဇာ အာသိ မဟီပတိ.

මෙසේ පින් රැස් කොට සුවපත්ව භවයෙන් භවයට සැරිසරමින් සිටියදී, ඔහු රම්‍ය වූ බරණැස් නුවර මහීපති රජු බවට පත් විය.

‘‘တဒါ တဿ မဟေသီဟံ, ဣတ္ထိဂုမ္ဗဿ ဥတ္တမာ;

တဿာတိ ဒယိတာ အာသိံ, ပုဗ္ဗသ္နေဟေန ဘတ္တုနော.

එකල මම ස්ත්‍රීන් අතර උත්තමිය වෙමින් ඔහුගේ අගමෙහෙසිය වීමි. පෙර සෙනෙහස නිසා මම මාගේ ඒ ස්වාමියාට අතිශයින් ප්‍රිය වූවෙමි.

‘‘ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တေ တေ, အဋ္ဌ ပစ္စေကနာယကေ;

ဒိသွာ ပမုဒိတော ဟုတွာ, ဒတွာ ပိဏ္ဍံ မဟာရဟံ.

පිඬු සිඟා වඩින්නා වූ ඒ අට නමක් පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා දැක සතුටු සිතින් යුතුව උතුම් වූ පිණ්ඩපාත දානයක් පූජා කළේය.

‘‘ပုနော နိမန္တယိတွာန, ကတွာ ရတနမဏ္ဍပံ;

ကမ္မာရေဟိ ကတံ ပတ္တံ, သောဝဏ္ဏံ ဝတ တတ္တကံ.

නැවතත් උන්වහන්සේලාට ආරාධනා කොට රන්වන් මණ්ඩපයක් කරවා, රන්කරුවන් ලවා නිමවන ලද අටක් වූ රන් පාත්‍ර පූජා කළේය.

‘‘သမာနေတွာန တေ သဗ္ဗေ, တေသံ ဒါနမဒါသိ သော;

သောဏ္ဏာသနေ ပဝိဋ္ဌာနံ, ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ.

උන්වහන්සේලා සියලු දෙනා වඩමවා රන් ආසනවල වැඩහිඳුවා, පැහැදුණු සිතින් යුතුව තම දෑතින්ම ඒ රන් පාත්‍ර පූජා කළේය.

‘‘တမ္ပိ ဒါနံ သဟာဒါသိံ, ကာသိရာဇေနဟံ တဒါ;

ပုနာဟံ ဗာရာဏသိယံ, ဇာတာ ကာသိကဂါမကေ.

එකල ඒ කාසි රජු සමඟ මම ද එම දානය පූජා කළෙමි. ඉන්පසු මම නැවතත් බරණැස් නුවර කාසික ගමෙහි උපන්නෙමි.

‘‘ကုဋုမ္ဗိကကုလေ ဖီတေ, သုခိတော သော သဘာတုကော;

ဇေဋ္ဌဿ ဘာတုနော ဇာယာ, အဟောသိံ သုပတိဗ္ဗတာ.

එකල ඔහු ධනවත් සිටු පවුලක තම සහෝදරයා සමඟ සුවපත්ව උපත ලැබීය. එහිදී මම වැඩිමහල් සහෝදරයාගේ පතිවත රකින බිරිඳ වීමි.

‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ [Pg.74] ဒိသွာန, ကနိယဿ မမ ဘတ္တုနော;

ဘာဂန္နံ တဿ ဒတွာန, အာဂတေ တမှိ ပါဝဒိံ.

එක් පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් දැක, මාගේ ස්වාමියාගේ බාල සොහොයුරාට හිමි ආහාර කොටස උන්වහන්සේට පූජා කළෙමි. ඔහු පැමිණි පසු මම ඒ බව ඔහුට කීවෙමි.

‘‘နာဘိနန္ဒိတ္ထ သော ဒါနံ, တတော တဿ အဒါသဟံ;

ဥခါ အာနိယ တံ အန္နံ, ပုနော တဿေဝ သော အဒါ.

ඔහු ඒ දානය ගැන සතුටු වූයේ නැත. පසුව මම මුට්ටියෙන් බත් ගෙනවුත් ඔහුට දුන්නෙමි. ඔහු නැවතත් ඒ ආහාරය එම පසේබුදු රජාණන් වහන්සේටම පූජා කළේය.

‘‘တဒန္နံ ဆဍ္ဍယိတွာန, ဒုဋ္ဌာ ဗုဒ္ဓဿဟံ တဒါ;

ပတ္တံ ကလလပုဏ္ဏံ တံ, အဒါသိံ တဿ တာဒိနော.

එවිට කෝපයට පත් මම ඒ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේගේ අතින් ඒ ආහාරය උදුරා ඉවත දමා, තාදී ගුණයෙන් යුත් උන්වහන්සේගේ පාත්‍රයට මඩ පුරවා පූජා කළෙමි.

‘‘ဒါနေ စ ဂဟဏေ စေဝ, အပစေ ပဒုသေပိ စ;

သမစိတ္တမုခံ ဒိသွာ, တဒါဟံ သံဝိဇိံ ဘုသံ.

දානය පිළිගැනීමේදීත්, එය නැවත උදුරා ගැනීමේදීත්, ගරු කිරීමේදී මෙන්ම අපහාස කිරීමේදීත් එකම සිතකින් හා එකම මුහුණකින් යුතුව සිටි ඒ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ දැක මම මහත්සේ කම්පාවට පත් වීමි.

‘‘ပုနော ပတ္တံ ဂဟေတွာန, သောဓယိတွာ သုဂန္ဓိနာ,ပသန္နစိတ္တာ ပူရေတွာ, သဃတံ သက္ကရံ အဒံ.

නැවතත් ඒ පාත්‍රය ගෙන සුවඳ පැනින් පිරිසිදු කොට, පැහැදුණු සිතින් යුතුව එය ගිතෙල් හා සක්කරාවලින් පුරවා පූජා කළෙමි.

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇာမိ, သုရူပါ ဟောမိ ဒါနတော;

ဗုဒ္ဓဿ အပကာရေန, ဒုဂ္ဂန္ဓာ ဝဒနေန စ.

ඒ දානයේ ආනිසංසයෙන් මම උපන් උපන් සෑම තැනකදීම ඉතා රූමත් වීමි. නමුත් පසේබුදු රජාණන් වහන්සේට කළ ඒ අපරාධය නිසා මගේ මුවින් අශුචි වැනි දුගඳක් හැමුවේය.

‘‘ပုန ကဿပဝီရဿ, နိဓာယန္တမှိ စေတိယေ;

သောဝဏ္ဏံ ဣဋ္ဌကံ ဝရံ, အဒါသိံ မုဒိတာ အဟံ.

නැවතත් කස්සප මහා වීර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතු නිදන් කර චෛත්‍යයක් කරවන කල්හි, මම මහත් සතුටින් යුතුව උතුම් රන් ගඩොලක් පූජා කළෙමි.

‘‘စတုဇ္ဇာတေန ဂန္ဓေန, နိစယိတွာ တမိဋ္ဌကံ;

မုတ္တာ ဒုဂ္ဂန္ဓဒေါသမှာ, သဗ္ဗင်္ဂသုသမာဂတာ.

සතර ජාතියක සුවඳ ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් ඒ රන් ගඩොල ආලේප කොට පූජා කිරීම නිසා, මම ඒ දුගඳ හැමීමේ දෝෂයෙන් මිදී සියලු අඟපසඟින් සම්පූර්ණ තැනැත්තියක් වීමි.

‘‘သတ္တ ပါတိသဟဿာနိ, ရတနေဟေဝ သတ္တဟိ;

ကာရေတွာ ဃတပူရာနိ, ဝဋ္ဋီနိ စ သဟဿသော.

සප්ත රත්නයෙන් නිමවන ලද පාත්‍ර සත්දහසක් කරවා, ඒවා ගිතෙලින් පුරවා දහස් ගණන් පහන් වැටි සකස් කොට,

‘‘ပက္ခိပိတွာ ပဒီပေတွာ, ဌပယိံ သတ္တပန္တိယော;

ပူဇနတ္ထံ လောကနာထဿ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ.

ඉතා පැහැදුණු සිතින් යුතුව ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කිරීම පිණිස පහන් පේළි හතක් දල්වා පූජා කළෙමි.

‘‘တဒါပိ တမှိ ပုညမှိ, ဘာဂိနီယိ ဝိသေသတော;

ပုန ကာသီသု သဉ္ဇာတော, သုမိတ္တာ ဣတိ ဝိဿုတော.

එකල ද ඒ පින්කම්වලදී මම විශේෂයෙන් කොටස්කාරියක් වීමි. පසුව ඔහු කාසි රටෙහි සුමිත්ත නමින් ප්‍රසිද්ධ සිටුවරයෙක්ව උපන්නේය.

‘‘တဿာဟံ ဘရိယာ အာသိံ, သုခိတာ သဇ္ဇိတာ ပိယာ;

တဒါ ပစ္စေကမုနိနော, အဒါသိံ ဃနဝေဌနံ.

මම ඔහුගේ සුවපත්වූ ද ප්‍රියවූ ද බිරිඳ වීමි. එකල ඔහු පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමකට වටිනා උෂ්ණීෂයක් (හිස් වෙළුමක්) පූජා කළේය.

‘‘တဿာပိ ဘာဂိနီ အာသိံ, မောဒိတွာ ဒါနမုတ္တမံ;

ပုနာပိ ကာသိရဋ္ဌမှိ, ဇာတော ကောလိယဇာတိယာ.

ඒ උතුම් දානය ගැන සතුටු වී මම එහි ද කොටස්කාරියක් වීමි. නැවතත් ඔහු කාසි රටේම කෝලිය වංශයෙහි උපත ලැබීය.

‘‘တဒါ [Pg.75] ကောလိယပုတ္တာနံ, သတေဟိ သဟ ပဉ္စဟိ;

ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ, သတာနိ သမုပဋ္ဌဟိ.

එකල ඔහු පන්සියයක් කෝලිය කුමාරවරුන් සමඟ එක්ව පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා පන්සිය නමකට ඇප උපස්ථාන කළේය.

‘‘တေမာသံ တပ္ပယိတွာန, အဒါသိ စ တိစီဝရေ;

ဇာယာ တဿ တဒါ အာသိံ, ပုညကမ္မပထာနုဂါ.

තෙමසක් පුරා උන්වහන්සේලාට සියලු පහසුකම් සලසා තුන් සිවුරු ද පූජා කළේය. එකල මම ඔහුගේ පින්කම්වලට සහාය වෙමින් ඔහුගේ බිරිඳ වී සිටියෙමි.

‘‘တတော စုတော အဟု ရာဇာ, နန္ဒော နာမ မဟာယသော;

တဿာပိ မဟေသီ အာသိံ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနီ.

එයින් චුතව ඔහු මහා යසසින් යුත් නන්ද නමින් රජෙක් විය. මම සියලු සැප සම්පතින් පිරි ඔහුගේ අගමෙහෙසිය වීමි.

‘‘တဒါ ရာဇာ ဘဝိတွာန, ဗြဟ္မဒတ္တော မဟီပတိ;

ပဒုမဝတီပုတ္တာနံ, ပစ္စေကမုနိနံ တဒါ.

එකල මහීපති බ්‍රහ්මදත්ත රජු බවට පත්ව සිටි ඔහු, පදුමවතී දේවියගේ පුත්‍රයන් වූ ඒ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලාට,

‘‘သတာနိ ပဉ္စနူနာနိ, ယာဝဇီဝံ ဥပဋ္ဌဟိံ;

ရာဇုယျာနေ နိဝါသေတွာ, နိဗ္ဗုတာနိ စ ပူဇယိံ.

පන්සිය නමක් වූ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලාට රාජකීය උයනෙහි වැඩසිටීමට සලස්වා ජීවිතාන්තය දක්වා උපස්ථාන කළේය. උන්වහන්සේලා පිරිනිවන් පෑ පසු ද සෑයවල් කරවා පිදුවේය.

‘‘စေတိယာနိ စ ကာရေတွာ, ပဗ္ဗဇိတွာ ဥဘော မယံ;

ဘာဝေတွာ အပ္ပမညာယော, ဗြဟ္မလောကံ အဂမှသေ.

සෑයවල් කරවීමෙන් පසු අපි දෙදෙනාම පැවිදිව අප්‍රමාණ්‍ය (බ්‍රහ්ම විහරණ) ධර්මයන් වඩා මරණින් මතු බඹලොව උපන්නෙමු.

‘‘တတော စုတော မဟာတိတ္ထေ, သုဇာတော ပိပ္ဖလာယနော;

မာတာ သုမနဒေဝီတိ, ကောသိဂေါတ္တော ဒိဇော ပိတာ.

එම බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් චුතව, මහාතිත්ථ ග්‍රාමයෙහි පිප්ඵලී නම් කුමාරයාව උපන්නේය. මෑණියන් සුමනාදේවී නම් වූ අතර පියාණන් කෝසිය ගෝත්‍රික බ්‍රාහ්මණයෙක් විය.

‘‘အဟံ မဒ္ဒေ ဇနပဒေ, သာကလာယ ပုရုတ္တမေ;

ကပ္ပိလဿ ဒိဇဿာသိံ, ဓီတာ မာတာ သုစီမတိ.

මම මද්ද ජනපදයෙහි සාකල නම් ශ්‍රේෂ්ඨ නගරයෙහි කප්පිල නම් බ්‍රාහ්මණයාගේ දියණිය වීමි. මාගේ මෑණියන් සුචීමතී නම් විය.

‘‘ဃရကဉ္စနဗိမ္ဗေန, နိမ္မိနိတွာန မံ ပိတာ;

အဒါ ကဿပဓီရဿ, ကာမေဟိ ဝဇ္ဇိတဿမံ.

මාගේ පියාණන් රනින් කළ රූපයක් හා සමාන වූ මා, කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ ප්‍රඥාවන්ත කස්සපයන්ට (විවාහය සඳහා) පවරා දුන්නේය.

‘‘ကဒါစိ သော ကာရုဏိကော, ဂန္တွာ ကမ္မန္တပေက္ခကော;

ကာကာဒိကေဟိ ခဇ္ဇန္တေ, ပါဏေ ဒိသွာန သံဝိဇိ.

දිනක් කාරුණික වූ ඒ කස්සපයන් කර්මාන්ත ශාලාවල වැඩ බැලීමට ගිය කල, කපුටන් ආදී සතුන් විසින් කුඩා ප්‍රාණීන්ව ආහාරයට ගන්නවා දැක මහත් සංවේගයට පත් විය.

‘‘ဃရေဝါဟံ တိလေ ဇာတေ, ဒိသွာနာတပတာပနေ;

ကိမီ ကာကေဟိ ခဇ္ဇန္တေ, သံဝေဂမလဘိံ တဒါ.

මම ද නිවසේදී අව්වේ වේලෙන්නට දැමූ තලවල සිටි පණුවන් කපුටන් විසින් කා දමනු දැක එවේලෙහි සංවේගයට පත් වීමි.

‘‘တဒါ သော ပဗ္ဗဇီ ဓီရော, အဟံ တမနုပဗ္ဗဇိံ;

ပဉ္စ ဝဿာနိ နိဝသိံ, ပရိဗ္ဗာဇဝတေ အဟံ.

එකල්හි ඒ ප්‍රඥාවන්තයා පැවිදි විය, මම ද ඔහු අනුගමනය කරමින් පැවිදි වීමි. මම පස් වසරක් පරිබ්‍රාජිකා ව්‍රතයෙහි විසීමි.

‘‘ယဒါ ပဗ္ဗဇိတာ အာသိ, ဂေါတမီ ဇိနပေါသိကာ;

တဒါဟံ တမုပဂန္တွာ, ဗုဒ္ဓေန အနုသာသိတာ.

බුදුරජාණන් වහන්සේව ඇතිදැඩි කළ මහාපජාපතී ගෝතමිය පැවිදි වූ කල්හි, මම ඇය වෙත ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අවවාද ලැබීමි.

‘‘န [Pg.76] စိရေနေဝ ကာလေန, အရဟတ္တမပါပုဏိံ;

အဟော ကလျာဏမိတ္တတ္တံ, ကဿပဿ သိရီမတော.

නොබෝ කලකින්ම මම අර්හත් භාවයට පැමිණියෙමි. ශ්‍රීමත් වූ කස්සපයන්ගේ කල්‍යාණ මිත්‍ර භාවය කෙතරම් අසිරිමත්ද!

‘‘သုတော ဗုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါ, ကဿပေါ သုသမာဟိတော;

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ယော ဝေဒိ, သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတိ.

මැනවින් සන්සුන් සිත් ඇති මහා කස්සපයන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දායාදය උරුම කරගත් පුත්‍රයෙකි. උන්වහන්සේ පෙර විසූ භවයන් දනිති, ස්වර්ගය හා අපාය ද දකිති.

‘‘အထော ဇာတိက္ခယံ ပတ္တော, အဘိညာဝေါသိတော မုနိ;

ဧတာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ, တေဝိဇ္ဇော ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော.

එමෙන්ම ජාතිය කෙළවර කළ, විශිෂ්ට ඥානයෙන් යුතු ඒ මුනිවරයා මේ තෙවිද්‍යාවන්ගෙන් යුක්ත වූ බැවින් ත්‍රෛවිද්‍යා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමකි.

‘‘တထေဝ ဘဒ္ဒါကာပိလာနီ, တေဝိဇ္ဇာ မစ္စုဟာယိနီ;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇိတွာ မာရံ သဝါဟနံ.

එලෙසම භද්දා කාපිලානී තෙරණිය ද තෙවිද්‍යාවෙන් යුක්තය, මරණය ජය ගත්තීය. පිරිවර සහිත මාරයාව පරදවා ඇය සිය අවසන් දේහය දරා සිටින්නීය.

‘‘ဒိသွာ အာဒီနဝံ လောကေ, ဥဘော ပဗ္ဗဇိတာ မယံ;

တျမှ ခီဏာသဝါ ဒန္တာ, သီတိဘူတာမှ နိဗ္ဗုတာ.

ලෝකයෙහි ආදීනව දැක අප දෙදෙනාම පැවිදි වීමු. අපි ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, ඉඳුරන් දමනය කළ, කෙලෙස් ගින්න නිවී ගිය නිවුණු රහතන් වහන්සේලා වෙමු.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၃.၂၄၄-၃၁၃);

“මාගේ කෙලෙස් දවන ලදී... බුදු සසුන නිම කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. တတ္ထ သာတိသယံ ကတာဓိကာရတ္တာ အပရဘာဂေ တံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ ဧကဒိဝသံ မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဂုဏာဘိတ္ထဝနပုဗ္ဗကံ အတ္တနော ကတကိစ္စတာဒိဝိဘာဝနမုခေန ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တီ –

අර්හත් භාවයට පැමිණි ඇය පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානයෙහි වසීභාවයට පැමිණියාය. එහිදී පෙර කරන ලද පින් ඇති බැවින්, පසුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේදී ආර්ය මහා සංඝයා මැද වැඩහිඳිමින්, භික්ෂුණීන් වහන්සේලාට තනතුරු පිරිනමන කල්හි, ඇයව පෙර විසූ භවයන් සිහිපත් කළ හැකි භික්ෂුණීන් අතර අගතනතුරෙහි තැබූ සේක. ඇය දිනක් මහා කස්සප තෙරුන්ගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් තමාගේ රහත් බව ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ උදානයක් පළ කළාය:

၆၃.

63.

‘‘ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါ, ကဿပေါ သုသမာဟိတော;

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ယောဝေဒိ, သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတိ.

“බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍ර වූ, ධර්ම දායාදය හිමි, මැනවින් සමාහිත වූ කස්සපයන් වහන්සේ පෙර විසූ භවයන් දනිති, ස්වර්ගය හා අපාය ද දකිති.”

၆၄.

64.

‘‘အထော ဇာတိက္ခယံ ပတ္တော, အဘိညာဝေါသိတော မုနိ;

ဧတာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ, တေဝိဇ္ဇော ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော.

“ජාතිය කෙළවර කළ, අභිඥාවන් කෙළවරට පත් ඒ මුනිවරයා මේ විද්‍යාවන් තුනෙන් යුක්තව ත්‍රෛවිද්‍යා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමකි.”

၆၅.

65.

‘‘တထေဝ ဘဒ္ဒါကာပိလာနီ, တေဝိဇ္ဇာ မစ္စုဟာယိနီ;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟနံ.

“එලෙසම භද්දා කාපිලානී තෙරණිය ද තෙවිද්‍යාවෙන් යුක්තය, මරණය ජය ගත්තීය. පිරිවර සහිත මාරයාව පරදවා ඇය සිය අවසන් දේහය දරා සිටින්නීය.”

၆၆.

66.

‘‘ဒိသွာ အာဒီနဝံ လောကေ, ဥဘော ပဗ္ဗဇိတာ မယံ;

တျမှ ခီဏာသဝါ ဒန္တာ, သီတိဘူတာမှ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. –

“ලෝකයෙහි ආදීනව දැක අප දෙදෙනාම පැවිදි වීමු. අපි ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, ඉඳුරන් දමනය කළ, කෙලෙස් ගින්න නිවී ගිය නිවුණු රහතන් වහන්සේලා වෙමු.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ [Pg.77] ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါတိ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓဘာဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အနုဇာတသုတော တတော ဧဝ တဿ ဒါယဘူတဿ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဿ အာဒါနေန ဒါယာဒေါ ကဿပေါ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ သမာဓီဟိ သုဋ္ဌု သမာဟိတစိတ္တတာယ သုသမာဟိတော. ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ယောဝေဒီတိ ယော မဟာကဿပတ္ထေရော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အတ္တနော ပရေသဉ္စ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ပါကဋံ ကတွာ အဝေဒိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတီတိ ဆဗ္ဗီသတိဒေဝလောကဘေဒံ သဂ္ဂံ စတုဗ္ဗိဓံ အပါယဉ္စ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပဿတိ.

එහි ‘බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයා’ යනු බුදුරජාණන් වහන්සේට අනුව චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ බැවින් උන්වහන්සේගේ අනුජාත පුත්‍රයා වීමයි. එබැවින්ම නවවිධ ලෝකෝත්තර ධර්මය නමැති දායාදය ලැබූ බැවින් ‘දායාද’ නම් වේ. මහා කස්සපයන් වහන්සේ ලෞකික හා ලෝකෝත්තර සමාධීන්ගෙන් මැනවින් පිහිටි සිත් ඇති බැවින් ‘සසුමාහිත’ නම් වේ. ‘පෙර විසූ භවයන් දනී’ යනු උන්වහන්සේ තමන්ගේ හා අන්‍යන්ගේ පෙර විසූ ස්කන්ධ පරම්පරාව පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානයෙන් ප්‍රකට කරගෙන අවබෝධ කිරීමයි. ‘ස්වර්ගය හා අපාය දකියි’ යනු සවිසි වැදෑරුම් දෙව්ලොව හා සිව්වැදෑරුම් අපාය දිව්‍ය චක්ෂුසින් අතලොස්සක ඇති නෙල්ලි ගෙඩියක් සේ දැකීමයි.

အထော ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ တတော ပရံ ဇာတိက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အဘိညာယ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန အဘိညေယျံ ဓမ္မံ အဘိဇာနိတွာ ပရိညေယျံ ပရိဇာနိတွာ, ပဟာတဗ္ဗံ ပဟာယ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကတွာ ဝေါသိတော နိဋ္ဌံ ပတ္တော ကတကိစ္စော. အာသဝက္ခယပညာသင်္ခါတံ မောနံ ပတ္တတ္တာ မုနိ.

‘ජාතිය කෙළවරට පත්’ යනු ඉන්පසු ජාතිය ක්ෂය කළ අර්හත් භාවයට පැමිණීමයි. ‘අභිඥාවෙන්’ යනු විශිෂ්ට වූ ඥානයෙන් දැනගත යුතු ධර්මය දැන, පිරිසිඳ දත යුතු ධර්මය පිරිසිඳ දැන, ප්‍රහීණය කළ යුතු ධර්මය ප්‍රහීණය කර, සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්මය සාක්ෂාත් කර කෙළවරට පැමිණි (කළ යුතු දෑ නිම කළ) යන අර්ථයයි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ප්‍රඥාව නමැති ‘මෞනයට’ පැමිණි බැවින් ‘මුනි’ නම් වේ.

တထေဝ ဘဒ္ဒါကာပိလာနီတိ ယထာ မဟာကဿပေါ ဧတာဟိ ယထာဝုတ္တာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ တေဝိဇ္ဇော မစ္စုဟာယီ စ, တထေဝ ဘဒ္ဒါကာပိလာနီ တေဝိဇ္ဇာ မစ္စုဟာယိနီတိ. တတော ဧဝ ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟနန္တိ အတ္တာနမေဝ ပရံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေတိ.

‘එලෙසම භද්දා කාපිලානී’ යනු මහා කස්සපයන් වහන්සේ යම් සේ තෙවිද්‍යා ලාභී හා මරණය ජය ගත්තෙක් ද, එමෙන්ම භද්දා කාපිලානිය ද තෙවිද්‍යා ලාභී හා මරණය ජය ගත්තියකි. එබැවින් ‘අවසන් දේහය දරයි, මාරයා පැරදවීය’ යනාදියෙන් තමා ගැනම අන් අයෙකු ගැන පවසන්නාක් මෙන් දක්වයි.

ဣဒါနိ ယထာ ထေရဿ ပဋိပတ္တိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ, ဧဝံ မမပီတိ ဒဿေန္တီ ‘‘ဒိသွာ အာဒီနဝ’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ. တတ္ထ တျမှ ခီဏာသဝါ ဒန္တာတိ တေ မယံ မဟာကဿပတ္ထေရော အဟဉ္စ ဥတ္တမေန ဒမေန ဒန္တာ သဗ္ဗသော ခီဏာသဝါ စ အမှ. သီတိဘူတာမှ နိဗ္ဗုတာတိ တတော ဧဝ ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝတော သီတိဘူတာ သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗုတာ စ အမှ ဘဝါမာတိ အတ္ထော.

දැන් තෙරුන් වහන්සේගේ පිළිවෙත මුල, මැද, අග යහපත් වූවා සේ මාගේ ද එසේම යැයි දක්වමින් ‘දිස්වා ආදීනවං’ යන අවසාන ගාථාව වදාළාය. එහි ‘අපි ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ දමනය වූවෝ වෙමු’ යනු මහා කස්සප තෙරුන් හා මම යන දෙදෙනාම උතුම් දමනයෙන් යුතුව ආශ්‍රවයන් මුළුමනින්ම ක්ෂය කළෙමු යන්නයි. ‘සීතිභූතාම්හ නිබ්බුතා’ යනු කෙලෙස් දැවිලි නැති බැවින් සිසිල් වූ අතර, සඋපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවුණාහු වෙමු යන අර්ථයයි.

ဘဒ္ဒါကာပိလာနီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

භද්දා කාපිලානී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

စတုက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චතුක්ක නිපාත වර්ණනාව නිම විය.

၅. ပဉ္စကနိပါတော

5. පංචක නිපාතය

၁. အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. එක්තරා තෙරණියකගේ ගාථා වර්ණනාව

ပဉ္စကနိပါတေ [Pg.78] ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနီတိအာဒိကာ အညတရာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဒေဝဒဟနဂရေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ဓာတီ ဟုတွာ ဝဍ္ဎေသိ. နာမဂေါတ္တတော ပန အပညာတာ အဟောသိ. သာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ပဗ္ဗဇိတကာလေ သယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စဝီသတိ သံဝစ္ဆရာနိ ကာမရာဂေန ဥပဒ္ဒုတာ အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ ကာလံ စိတ္တေကဂ္ဂတံ အလဘန္တီ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒမာနာ ဓမ္မဒိန္နာထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ကာမေဟိ ဝိနိဝတ္တိတမာနသာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဘာဝနမနုယဉ္ဇန္တီ န စိရဿေဝ ဆဠဘိညာ ဟုတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

පංචක නිපාතයෙහි ‘පණ්ණවීසති වස්සානි’ යනාදිය එක්තරා තෙරණියකගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තියකි. ඇය නිවන් පිණිස කුසල් රැස් කරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි දේවදහ නුවර මහාපජාපතී ගෝතමියගේ කිරිමව වී හැදී වැඩුණාය. නමින් හෝ ගෝත්‍රයෙන් ඇය ප්‍රකට නොවූවාය. මහාපජාපතී ගෝතමිය පැවිදි වූ කල්හි ඇය ද පැවිදි වූවාය. වසර විසිපහක් තිස්සේ කාමරාගයෙන් පීඩා විඳිමින්, අසුරු සැණක් තරම්වත් සිතේ එකඟතාවක් නොලබා, දෑත් ඔසවා හඬමින් සිටි ඇය ධම්මදින්නා තෙරණියගෙන් බණ අසා කාමයන්ගෙන් සිත මුදවාගෙන, කමටහන් ගෙන භාවනා කරමින් නොබෝ කලකින්ම සළභිඥා ලාභී රහත් තෙරණියක වූවාය. තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් මෙසේ උදානයක් වදාළාය:

၆၇.

67.

‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, ယတော ပဗ္ဗဇိတာ အဟံ;

နာစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ, စိတ္တဿူပသမဇ္ဈဂံ.

“මම පැවිදි වූ දින සිට වසර විසිපහක් ගත විය. අසුරු සැණක් තරම්වත් සිතේ එකඟතාවක් මට නොලැබුණි.”

၆၈.

68.

‘‘အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, ကာမရာဂေနဝဿုတာ;

ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒန္တီ, ဝိဟာရံ ပါဝိသိံ အဟံ.

“කාමරාගයෙන් තෙත් වූ සිතක් ඇතිව, සිතේ සැනසීමක් නොලබා, දෑත් ඔසවා හඬමින් මම වෙහෙරට ඇතුළු වීමි.”

၆၉.

69.

‘‘သာ ဘိက္ခုနိံ ဥပါဂစ္ဆိံ, ယာ မေ သဒ္ဓါယိကာ အဟု;

သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ခန္ဓာယတနဓာတုယော.

ඒ මම මා කෙරෙහි විශ්වාසය තැබූ (හෝ මා විසින් විශ්වාස කළ යුතු වූ) ධම්මදින්නා භික්ෂුණිය වෙත එළඹියෙමි. ඇය මට ස්කන්ධ, ආයතන හා ධාතුන් පිළිබඳව විභජනය කරමින් ධර්මය දේශනා කළාය.

၇၀.

70.

‘‘တဿာ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ဧကမန္တေ ဥပါဝိသိံ;

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ.

ඇයගේ ධර්මය ශ්‍රවණය කොට, මම එක් පසෙක වාඩි වී (භාවනා කළෙමි). මම දැන් පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) දනිමි. මාගේ දිවැස (දිබ්බචක්ඛු අභිඥාව) පිරිසිදු කරන ලදී.

၇၁.

71.

‘‘စေတောပရိစ္စဉာဏဉ္စ, သောတဓာတု ဝိသောဓိတာ;

ဣဒ္ဓီပိ မေ သစ္ဆိကတာ, ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

පරසිත් දන්නා නුවණ ද පිරිසිදු කරන ලදී. දිවකන් (දිබ්බසෝත) ධාතුව ද පිරිසිදු විය. මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් ද ප්‍රත්‍යක්ෂ කළෙමි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානයට ද පැමිණියෙමි. මම අභිඥා හයම සාක්ෂාත් කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථාවන් ප්‍රකාශ කළාය.

တတ္ထ [Pg.79] နာစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပီတိ အစ္ဆရာဃဋိတမတ္တမ္ပိ ခဏံ အင်္ဂုလိဖောဋနမတ္တမ္ပိ ကာလန္တိ အတ္ထော. စိတ္တဿူပသမဇ္ဈဂန္တိ စိတ္တဿ ဥပသမံ စိတ္တေကဂ္ဂံ န အဇ္ဈဂန္တိ ယောဇနာ, န ပဋိလဘိန္တိ အတ္ထော.

එහි 'නච්ඡරාසංඝාතමත්තම්පි' යනු ඇඟිලි ගැසීමක් වැනි ඉතා සුළු මොහොතක් හෝ කාලයක් යනු අර්ථයයි. 'චිත්තස්සූපසමජ්ඣගං' යනු සිතේ සංසිඳීම හෙවත් සිතේ එකඟතාවක් කිසිදා නොලැබූ බවයි යන යෝජනාවයි, එය නොලැබූ බව අර්ථයයි.

ကာမရာဂေနဝဿုတာတိ ကာမဂုဏသင်္ခါတေသု ဝတ္ထုကာမေသု ဒဠှတရာဘိနိဝေသိတာယ ဗဟလေန ဆန္ဒရာဂေန တိန္တစိတ္တာ.

'කාමරාගේනවස්සුතා' යනු කාම ගුණයන් යැයි කියනු ලබන වස්තු කාමයන් කෙරෙහි ඉතා තදින් බැඳී සිටීම නිසා හටගත් දැඩි ඡන්දරාගයෙන් තෙත් වූ සිත් ඇති බවයි.

ဘိက္ခုနိန္တိ ဓမ္မဒိန္နတ္ထေရိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

ධම්මදින්නා තෙරණිය අරභයා 'භික්ෂුණීන්' යැයි පවසයි.

စေတောပရိစ္စဉာဏဉ္စာတိ စေတောပရိယဉာဏဉ္စ ဝိသောဓိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော, အဓိဂတန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

'චේතොපරිච්චඤාණඤ්ච' යනු චේතෝපරිය ඥානය ද පිරිසිදු කරන ලදී යන සම්බන්ධයයි, එය අවබෝධ කරගන්නා ලදී යනු අර්ථයයි. සෙසු පද පෙර කියූ පරිදිම වේ.

အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

එක්තරා තෙරණියකගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၂. ဝိမလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

2. විමලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

မတ္တာ ဝဏ္ဏေန ရူပေနာတိအာဒိကာ ဝိမလာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝေသာလိယံ အညတရာယ ရူပူပဇီဝိနိယာ ဣတ္ထိယာ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဝိမလာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ ဝယပ္ပတ္တာ တထေဝ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီ ဧကဒိဝသံ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ထေရံ ဥဒ္ဒိဿ ပလောဘနကမ္မံ ကာတုံ အာရဘိ. ‘‘တိတ္ထိယေဟိ ဥယျောဇိတာ တထာ အကာသီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ထေရော တဿာ အသုဘဝိဘာဝနမုခေန သန္တဇ္ဇနံ ကတွာ ဩဝါဒမဒါသိ. တံ ဟေဋ္ဌာ ထေရဂါထာယ အာဂတမေဝ, တထာ ပန ထေရေန ဩဝါဒေ ဒိန္နေ သာ သံဝေဂဇာတာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ အပရဘာဂေ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ဃဋေန္တီ ဝါယမန္တီ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

'මත්තා වණ්ණේන රූපේන' යනාදී ගාථාවන් විමලා තෙරණියගේ වේ. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ වෛශාලී නුවර එක්තරා වෙසඟනකගේ දියණියව උපන්නාය. ඇයට 'විමලා' යැයි නම තැබූහ. ඇය වැඩිවියට පත් වූ පසු තම මව මෙන්ම වෙසඟනක ලෙස ජීවිකාව ගෙවමින් සිටියදී, දිනක් වෛශාලී නුවර පිඬුසිඟා වැඩිය මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ දැක ඇලුම් සිත් ඇතිව, උන්වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස් උන්වහන්සේව පොළඹවා ගැනීමට උත්සාහ කළාය. 'ඇය තීර්ථකයන් විසින් උසිගන්වනු ලැබ එසේ කළාය' යි සමහර ආචාර්යවරු පවසති. තෙරුන් වහන්සේ අසුභ භාවනාව මතු කර පෙන්වීමෙන් ඇයට තර්ජනය කොට අවවාද කළහ. ඒ පුවත යට තෙරගාථා අටුවාවෙහි සඳහන් විය. තෙරුන් වහන්සේ අවවාද කළ කල්හි ඇය සංවේගයට පත්ව හිරිඔතප් පිහිටුවාගෙන ශාසනය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ලැබූ උපාසිකාවක වී, පසුව භික්ෂුණීන් අතර පැවිදිව වීර්යය වඩා හේතු සම්පත් ඇති බැවින් නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් වූවාය. ඇය තම පිළිවෙත සිහිපත් කරමින් උදානයක් ලෙස -

၇၂.

72.

‘‘မတ္တာ ဝဏ္ဏေန ရူပေန, သောဘဂ္ဂေန ယသေန စ;

ယောဗ္ဗနေန စုပတ္ထဒ္ဓါ, အညာသမတိမညိဟံ.

මම මාගේ රූප ශෝභාවෙන් ද, අංග ප්‍රත්‍යංගයන්ගේ සුන්දරත්වයෙන් ද, වාසනාවන්ත බවෙන් ද, පිරිවර සම්පත්තියෙන් ද මත් වීමි. යොවුන් මදයෙන් උඩඟු වූ මම අන් කාන්තාවන්ගේ ගුණයන් නොතකා ඔවුන් පහත් කොට සැලකුවෙමි.

၇၃.

73.

‘‘ဝိဘူသေတွာ [Pg.80] ဣမံ ကာယံ, သုစိတ္တံ ဗာလလာပနံ;

အဋ္ဌာသိံ ဝေသိဒွါရမှိ, လုဒ္ဒေါ ပါသမိဝေါဍ္ဍိယ.

අඥානයන් මුළා කරන, ඉතා විසිතුරු ලෙස සැරසූ පිළිකුල් සහගත වූ මේ ශරීරය අලංකාර කොට, මුව වැද්දෙකු මලපුඩුවක් අටවා සිටින්නාක් මෙන් මම වෙසඟනකගේ නිවෙස් දොරකඩ රැඳී සිටියෙමි.

၇၄.

74.

‘‘ပိဠန္ဓနံ ဝိဒံသေန္တီ, ဂုယှံ ပကာသိကံ ဗဟုံ;

အကာသိံ ဝိဝိဓံ မာယံ, ဥဇ္ဈဂ္ဃန္တီ ဗဟုံ ဇနံ.

සැඟවිය යුතු වූත් ප්‍රකට කළ යුතු වූත් විවිධ වූ ආභරණ පෙන්වමින්, බොහෝ දෙනා රවටනු පිණිස සිනාසෙමින් විවිධ මායාවන් කළෙමි.

၇၅.

75.

‘‘သာဇ္ဇ ပိဏ္ဍံ စရိတွာန, မုဏ္ဍာ သံဃာဋိပါရုတာ;

နိသိန္နာ ရုက္ခမူလမှိ, အဝိတက္ကဿ လာဘိနီ.

ඒ මම අද හිස මුඩු කළ තැනැත්තියකව, සඟළ සිවුර දරා පිඬු පිණිස හැසිර, ගසක් මුල වැඩ හිඳිමි; (දැන් මම) විතර්ක රහිත වූ (දෙවන ධ්‍යානය ආදී) සමාපත්ති ලබන්නියක් වෙමි.

၇၆.

76.

‘‘သဗ္ဗေ ယောဂါ သမုစ္ဆိန္နာ, ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာ;

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. –

දිව්‍යමය වූ ද මානුෂික වූ ද ඒ සියලු යෝග (බැඳීම්) මම මැනවින් සිඳ දැමුවෙමි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට, කෙලෙස් ගින්න නිවී සිසිල් වූවා වූ, පිරිනිවුණු තැනැත්තියක වෙමි.

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය.

တတ္ထ မတ္တာ ဝဏ္ဏေန ရူပေနာတိ ဂုဏဝဏ္ဏေန စေဝ ရူပသမ္ပတ္တိယာ စ. သောဘဂ္ဂေနာတိ သုဘဂဘာဝေန. ယသေနာတိ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ. မတ္တာ ဝဏ္ဏမဒရူပမဒသောဘဂ္ဂမဒပရိဝါရမဒဝသေန မဒံ အာပန္နာတိ အတ္ထော. ယောဗ္ဗနေန စုပတ္ထဒ္ဓါတိ ယောဗ္ဗနမဒေန ဥပရူပရိ ထဒ္ဓါ ယောဗ္ဗနနိမိတ္တေန အဟင်္ကာရေန ဥပတ္ထဒ္ဓစိတ္တာ အနုပသန္တမာနသာ. အညာသမတိမညိဟန္တိ အညာ ဣတ္ထိယော အတ္တနော ဝဏ္ဏာဒိဂုဏေဟိ သဗ္ဗထာပိ အတိက္ကမိတွာ မညိံ အဟံ. အညာသံ ဝါ ဣတ္ထီနံ ဝဏ္ဏာဒိဂုဏေ အတိမညိံ အတိက္ကမိတွာ အမညိံ အဝမာနံ အကာသိံ.

එහි 'මත්තා වණ්ණේන රූපේන' යනු රූප සම්පත්තිය නිසා හා ශෝභාව නිසා මත් වූ බවයි. 'සොභග්ගේන' යනු සුන්දර බව හෙවත් වාසනාවන්ත බවයි. 'යසේන' යනු පිරිවර සම්පත්තියයි. වර්ණ මදය, රූප මදය, සෝභාග්‍ය මදය හා පිරිවර මදය නිසා මත්වීමට පැමිණි බව අර්ථයයි. 'යොබ්බනේන චුපත්ථද්ධා' යනු යොවුන් මදයෙන් වඩ වඩාත් දැඩි වූ, යොවුන් බව නිමිති කරගත් අහංකාරයෙන් යුත්, උඩඟු වූ සිත් ඇති, නොසන්සුන් සිත් ඇති බවයි. 'අඤ්ඤාසමතිමඤ්ඤිහං' යනු තම වර්ණාදී ගුණයන්ගෙන් අන් කාන්තාවන් අභිබවා ගොස් මම මහා මානයෙන් සිටියෙමි. නැතහොත් අන් කාන්තාවන්ගේ රූප ශෝභාවන් නොසලකා ඔවුන් අභිබවා මම මානයෙන් සිටියෙමි, ඔවුන්ට අවමන් කළෙමි යන්නයි.

ဝိဘူသိတွာ ဣမံ ကာယံ, သုစိတ္တံ ဗာလလာပနန္တိ ဣမံ နာနာဝိဓအသုစိဘရိတံ ဇေဂုစ္ဆံ အဟံ မမာတိ ဗာလာနံ လာပနတော ဝါစနတော ဗာလလာပနံ မမ ကာယံ ဆဝိရာဂကရဏကေသဋ္ဌပနာဒိနာ သုစိတ္တံ ဝတ္ထာဘရဏေဟိ ဝိဘူသိတွာ သုမဏ္ဍိတပသာဒိတံ ကတွာ. အဋ္ဌာသိံ ဝေသိဒွါရမှိ, လုဒ္ဒေါ ပါသမိဝေါဍ္ဍိယာတိ မိဂလုဒ္ဒေါ ဝိယ မိဂါနံ ဗန္ဓနတ္ထာယ ဒဏ္ဍဝါကုရာဒိမိဂပါသံ, မာရဿ ပါသဘူတံ ယထာဝုတ္တံ မမ ကာယံ ဝေသိဒွါရမှိ ဝေသိယာ ဃရဒွါရေ ဩဍ္ဍိယိတွာ အဋ္ဌာသိံ.

'විභූසිතා ඉමං කායං, සුචිත්තං බාලලාපනං' යනු නානාවිධ අසූචියෙන් පිරුණු, පිළිකුල් සහගත වූ, 'මම මගේ' යැයි මෝඩයන් ලවා කියවන බැවින් 'බාලලාපන' නම් වූ මෙම ශරීරය, සම් වර්ණ ගැන්වීම හා කෙස් සැකසීම ආදියෙන් විසිතුරු කොට, වස්ත්‍රාභරණයෙන් මැනවින් සරසා ප්‍රසාදජනක ලෙස සකස් කර ගැනීමයි. 'අට්ඨාසිං වේසිද්වාරම්හි, ලුද්දෝ පාසමිවොඩ්ඩිය' යනු වැද්දෙකු මුවන් බැඳ තබනු පිණිස මලපුඩු හෝ දැල් අටවා සිටින්නාක් මෙන්, මාරයාගේ මලපුඩුවක් බඳු වූ මාගේ මේ ශරීරය වෙසඟනකගේ නිවෙස් දොරකඩ අටවා රැඳී සිටියෙමි යන්නයි.

ပိဠန္ဓနံ ဝိဒံသေန္တီ, ဂုယှံ ပကာသိကံ ဗဟုန္တိ ဦရုဇဃနထနဒဿနာဒိကံ ဂုယှဉ္စေဝ ပါဒဇာဏုသိရာဒိကံ ပကာသဉ္စာတိ ဂုယှံ ပကာသိကဉ္စ ဗဟုံ နာနပ္ပကာရံ ပိဠန္ဓနံ အာဘရဏံ ဒဿေန္တီ. အကာသိံ ဝိဝိဓံ မာယံ, ဥဇ္ဈဂ္ဃန္တီ ဗဟုံ [Pg.81] ဇနန္တိ ယောဗ္ဗနမဒမတ္တံ ဗဟုံ ဗာလဇနံ ဝိပ္ပလမ္ဘေတုံ ဟသန္တီ ဂန္ဓမာလာဝတ္ထာဘရဏာဒီဟိ သရီရသဘာဝပဋိစ္ဆာဒနေန ဟသဝိလာသဘာဝါဒီဟိ တေဟိ စ ဝိဝိဓံ နာနပ္ပကာရံ ဝဉ္စနံ အကာသိံ.

'පිළන්ධනං විදංසන්තී, ගුය්හං පකාසිකං බහුං' යනු කලවා, ඉඟ හා පියයුරු ආදී සැඟවිය යුතු අවයවයන් ද පාද, දණහිස් හා හිස ආදී ප්‍රකට අවයවයන් ද පෙන්වමින්, නොයෙක් විධ ආභරණ ප්‍රදර්ශනය කිරීමයි. 'අකාසිං විවිධං මායං, උජ්ඣග්ඝන්තී බහුං ජනං' යනු යොවුන් මදයෙන් මත් වූ බොහෝ මෝඩ ජනයා මුළා කිරීම පිණිස සිනාසෙමින්, සුවඳ මල්, වස්ත්‍ර හා ආභරණ ආදියෙන් ශරීරයේ නියම ස්වභාවය වසා ගනිමින් ද, ඒ සිනාව හා විලාසිතාවන්ගෙන් ද විවිධ වූ රවටා ගැනීම් කළෙමි යන්නයි.

သာဇ္ဇ ပိဏ္ဍံ စရိတွာန…ပေ… အဝိတက္ကဿ လာဘိနီတိ သာ အဟံ ဧဝံ ပမာဒဝိဟာရိနီ သမာနာ အဇ္ဇ ဣဒါနိ အယျဿ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မုဏ္ဍာ သံဃာဋိပါရုတာ ဟုတွာ ပိဏ္ဍံ စရိတွာန ဘိက္ခာဟာရံ ဘုဉ္ဇိတွာ နိသိန္နာ ရုက္ခမူလမှိ ရုက္ခမူလေ ဝိဝိတ္တာသနေ နိသိန္နာ ဒုတိယဇ္ဈာနပါဒကဿ အဂ္ဂဖလဿ အဓိဂမေန အဝိတက္ကဿ လာဘိနီ အမှီတိ ယောဇနာ.

'සාජ්ජ පිණ්ඩං චරිත්වාන... අවිතක්කස්ස ලාභිනී' යනු එසේ ප්‍රමාදව වාසය කළ ඒ මම, දැන් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පිහිටා ශාසනයෙහි පැවිදිව, හිස මුඩු කළ තැනැත්තියකව, සඟළ සිවුර දරා පිඬු පිණිස හැසිර ආහාර වළඳා, ගසක් මුල විවේකී අසුනක හිඳ, දෙවන ධ්‍යානය පාදක කරගත් අග්‍ර ඵලය (අර්හත් ඵලය) ලැබීමෙන් විතර්ක රහිත ධ්‍යානය ලබන්නියක් වීමි යන යෝජනාවයි.

သဗ္ဗေ ယောဂါတိ ကာမယောဂါဒယော စတ္တာရောပိ ယောဂါ. သမုစ္ဆိန္နာတိ ပဌမမဂ္ဂါဒိနာ ယထာရဟံ သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နာ ပဟီနာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

'සබ්බේ යෝගා' යනු කාම යෝගය ආදී වූ සතර යෝගයන්මය. 'සමුච්ඡින්නා' යනු පළමු මාර්ගය ආදී වූ මාර්ගයන්ගෙන් නිසි පරිදි සම්පූර්ණයෙන්ම සිඳලූ, ප්‍රහීණ කළ බවයි. සෙසු කොටස් පෙර කී පරිදිම වේ.

ဝိမလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

විමලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၃. သီဟာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

3. සීහා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

အယောနိသော မနသိကာရာတိအာဒိကာ သီဟာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝေသာလိယံ သီဟသေနာပတိနော ဘဂိနိယာ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿာ ‘‘မာတုလဿ နာမံ ကရောမာ’’တိ သီဟာတိ နာမံ အကံသု. သာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရာ သီဟဿ သေနာပတိနော ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ တံ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာပိ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ ဝိဓာဝန္တံ စိတ္တံ နိဝတ္တေတုံ အသက္ကောန္တီ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ မိစ္ဆာဝိတက္ကေဟိ ဗာဓီယမာနာ စိတ္တဿာဒံ အလဘန္တီ ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ပါပဇီဝိတေန, ဥဗ္ဗန္ဓိတွာ မရိဿာမီ’’တိ ပါသံ ဂဟေတွာ ရုက္ခသာခါယံ လဂ္ဂိတွာ တံ အတ္တနော ကဏ္ဌေ ပဋိမုဉ္စန္တီ ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေန ဝိပဿနာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရိ, အန္တိမဘဝိကတာယ ပါသဿ ဗန္ဓနံ ဂီဝဋ္ဌာနေ အဟောသိ, ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ သာ တာဝဒေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ [Pg.82] ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တံ ပတ္တသမကာလမေဝ စ ပါသဗန္ဓော ဂီဝတော မုစ္စိတွာ ဝိနိဝတ္တိ. သာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတာ ဥဒါနဝသေန –

අයෝනිසෝ මනසිකාරා යනාදී ගාථා සීහා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවතින කුසල් රැස්කරගෙන, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වේසාලි නුවර සීහ සෙනෙවියාගේ සොහොයුරියගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇයට "ඇයගේ මාමණ්ඩියගේ නම තබමු" යයි කියා සීහා යැයි නම තැබූහ. ඇය වැඩිවියට පත් වූ පසු එක් දිනක බුදුරජාණන් වහන්සේ සීහ සෙනෙවියාට ධර්මය දේශනා කරන කල්හි එම ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා මවුපියන්ගෙන් අවසර ගෙන පැවිදි වූවාය. පැවිදි වී විදර්ශනා භාවනා ආරම්භ කළද, බාහිර වූ නොයෙක් අරමුණුවල දුවන සිත මැඩපැවැත්වීමට නොහැකිව වසර හතක් මුළුල්ලේ මිථ්‍යා විතර්කයන්ගෙන් පීඩා විඳිමින් චිත්ත සැපයක් නොලබා, "මට මේ පවිටු ජීවිතයෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? ගෙල වැලලාගෙන මිය යන්නෙමි" යි සිතා ලණුවක් ගෙන රුක් අත්තක එල්ලා එය තමන්ගේ ගෙලෙහි පටලවන විට, පෙර පුරුදු කළ බලයෙන් විදර්ශනාව කෙරෙහි සිත යොමු කළාය. ඇය අවසන් ආත්මයේ තැනැත්තියක වූ බැවින්, ලණු පාශය ගෙලෙහි පටලවන විටම ඤාණය මෝරා ගිය බැවින් ඒ මොහොතේම විදර්ශනා වඩා පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. අර්හත් භාවයට පත් වූ සැණින්ම ලණු පාශය ගෙලෙන් ගිලිහී වැටුණි. ඇය අර්හත් භාවයෙහි පිහිටා උදාන වශයෙන්—

၇၇.

77.

‘‘အယောနိသော မနသိကာရာ, ကာမရာဂေန အဋ္ဋိတာ;

အဟောသိံ ဥဒ္ဓတာ ပုဗ္ဗေ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ.

නුණුවණින් මෙනෙහි කිරීම (අයෝනිසෝ මනසිකාරය) නිසාද, කාමරාගයෙන් පීඩිත වූ නිසාද, මම පෙර විසිරුණු සිත් ඇත්තියක් වීමි. සිත මගේ වසඟයෙහි නොවීය.

၇၈.

78.

‘‘ပရိယုဋ္ဌိတာ က္လေသေဟိ, သုဘသညာနုဝတ္တိနီ;

သမံ စိတ္တဿ န လဘိံ, ရာဂစိတ္တဝသာနုဂါ.

කෙලෙසුන්ගෙන් පීඩිතව, සුභ සඤ්ඤාව (ලස්සන යයි හැඟීම) අනුව යමින්, රාග සිතට වසඟ වූ මම සිතේ සන්සුන් බවක් නොලැබුවෙමි.

၇၉.

79.

‘‘ကိသာ ပဏ္ဍု ဝိဝဏ္ဏာ စ, သတ္တ ဝဿာနိ စာရိဟံ;

နာဟံ ဒိဝါ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ, သုခံ ဝိန္ဒိံ သုဒုက္ခိတာ.

වැහැරුණු, පඬු පැහැ ගැන්වුණු හා අවලස්සන වූ මම වසර හතක් මුළුල්ලේ හැසිරුණෙමි. ඉතා දුක්ඛිත වූ මම දහවලක හෝ රාත්‍රියක හෝ සැපයක් නොලැබුවෙමි.

၈၀.

80.

‘‘တတော ရဇ္ဇုံ ဂဟေတွာန, ပါဝိသိံ ဝနမန္တရံ;

ဝရံ မေ ဣဓ ဥဗ္ဗန္ဓံ, ယဉ္စ ဟီနံ ပုနာစရေ.

එබැවින් ලණුවක් ගෙන මම වනාන්තරය මැදට වැදුණෙමි. යම් හීන වූ ගිහි බවකට නැවත යනවට වඩා මෙහි ගෙල වැලලාගෙන මියයාම මට උතුම්ය.

၈၁.

81.

‘‘ဒဠှပါသံ ကရိတွာန, ရုက္ခသာခါယ ဗန္ဓိယ;

ပက္ခိပိံ ပါသံ ဂီဝါယံ, အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ’’တိ. –

තද ලණු පාශයක් සාදා ගසක අත්තක බැඳ, එම ලණු පාශය ගෙලෙහි දමා ගත්තෙමි. එවිටම මගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණි.

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ အယောနိသော မနသိကာရာတိ အနုပါယမနသိကာရေန, အသုဘေ သုဘန္တိ ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟေန. ကာမရာဂေန အဋ္ဋိတာတိ ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေန ပီဠိတာ. အဟောသိံ ဥဒ္ဓတာ ပုဗ္ဗေ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီတိ ပုဗ္ဗေ မမ စိတ္တေ မယှံ ဝသေ အဝတ္တမာနေ ဥဒ္ဓတာ နာနာရမ္မဏေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ အသမာဟိတာ အဟောသိံ.

එහි අයෝනිසෝ මනසිකාරා යනු අනුපාය මනසිකාරයෙනි, අශුභයෙහි සුභ යයි විපරීත ලෙස ගැනීමෙනි. කාමරාගේන අට්ඨිතා යනු කාම ගුණයන් කෙරෙහි ඇති ඡන්ද රාගයෙන් පීඩිත වූ යන්නයි. අහෝසිං උද්ධතා පුබ්බේ, චිත්තේ අවසවත්තිනී යනු පෙර මගේ සිත මගේ වසඟයෙහි නොපවතින කල්හි විසිරුණු සිත් ඇතිව, නොයෙක් අරමුණුවල විසිරී ගිය එකඟ නොවූ සිත් ඇතිව සිටියෙමි යන්නයි.

ပရိယုဋ္ဌိတာ က္လေသေဟိ, သုဘသညာနုဝတ္တိနီတိ ပရိယုဋ္ဌာနပတ္တေဟိ ကာမရာဂါဒိကိလေသေဟိ အဘိဘူတာ ရူပါဒီသု သုဘန္တိ ပဝတ္တာယ ကာမသညာယ အနုဝတ္တနသီလာ. သမံ စိတ္တဿ န လဘိံ, ရာဂစိတ္တဝသာနုဂါတိ ကာမရာဂသမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဝသံ အနုဂစ္ဆန္တီ ဤသကမ္ပိ စိတ္တဿ သမံ စေတောသမထံ စိတ္တေကဂ္ဂတံ န လဘိံ.

පරියුට්ඨිතා ක්ලේශේහි, සුභසඤ්ඤානුවත්තිනී යනු ඉස්මතු වී එන කාමරාගාදී කෙලෙසුන්ගෙන් මැඩපැවැත්වූ, රූප ආදියෙහි සුභ යයි පවතින කාම සඤ්ඤාව අනුව හැසිරෙන ස්වභාවය ඇති බවයි. සමං චිත්තස්ස න ලභිං, රාගචිත්තවසානුගා යනු කාම රාගයෙන් යුක්ත වූ සිතේ වසඟයට යමින් සිතේ ස්වල්ප වූ හෝ සන්සුන් බවක්, චිත්ත සමථයක් හෝ සිතේ එකඟතාවක් නොලැබුවෙමි යන්නයි.

ကိသာ ပဏ္ဍု ဝိဝဏ္ဏာ စာတိ ဧဝံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘာဝေန ကိသာ ဓမနိသန္ထတဂတ္တာ ဥပ္ပဏ္ဍုပ္ပဏ္ဍုကဇာတာ တတော ဧဝ ဝိဝဏ္ဏာ ဝိဂတဆဝိဝဏ္ဏာ စ ဟုတွာ. သတ္တ ဝဿာနီတိ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ. စာရိဟန္တိ စရိံ အဟံ. နာဟံ ဒိဝါ ဝါ [Pg.83] ရတ္တိံ ဝါ, သုခံ ဝိန္ဒိံ သုဒုက္ခိတာတိ ဧဝမဟံ သတ္တသု သံဝစ္ဆရေသု ကိလေသဒုက္ခေန ဒုက္ခိတာ ဧကဒါပိ ဒိဝါ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ သမဏသုခံ န ပဋိလဘိံ.

කිසා පණ්ඩු විවණ්ණා ච යනු මෙසේ කලකිරීම නිසා වැහැරුණු, නහර ඉලිප්පුණු සිරුරක් ඇති, පඬු පැහැ ගැන්වුණු, ඒ නිසාම ශරීර වර්ණය පහව ගිය තැනැත්තියක වී යන්නයි. සත්ත වස්සානී යනු වසර හතකි. චාරිහං යනු මම හැසිරුණෙමි යන්නයි. නාහං දිවා වා රත්තිං වා, සුඛං වින්දිං සුදුක්ඛිතා යනු මෙසේ මම වසර හතක් මුළුල්ලේ කෙලෙස් දුකින් පීඩිතව එක් දිනකවත් දහවල හෝ රාත්‍රියෙහි ශ්‍රමණ සැපයක් නොලැබුවෙමි යන්නයි.

တတောတိ ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနေန သမဏသုခါလာဘဘာဝတော. ရဇ္ဇုံ ဂဟေတွာန ပါဝိသိံ, ဝနမန္တရန္တိ ပါသရဇ္ဇုံ အာဒါယ ဝနန္တရံ ပါဝိသိံ. ကိမတ္ထံ ပါဝိသီတိ စေ အာဟ – ‘‘ဝရံ မေ ဣဓ ဥဗ္ဗန္ဓံ, ယဉ္စ ဟီနံ ပုနာစရေ’’တိ ယဒဟံ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အသက္ကောန္တီ ဟီနံ ဂိဟိဘာဝံ ပုန အာစရေ အာစရေယျံ အနုတိဋ္ဌေယျံ, တတော သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန ဣမသ္မိံ ဝနန္တရေ ဥဗ္ဗန္ဓံ ဗန္ဓိတွာ မရဏံ မေ ဝရံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ ယဒါ ရုက္ခသာခါယ ဗန္ဓပါသံ ဂီဝါယံ ပက္ခိပိ, အထ တဒနန္တရမေဝ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာမဂ္ဂေန ဃဋိတတ္တာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗာသဝေဟိ မမ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ ဝိမုတ္တံ အဟောသီတိ.

තතෝ යනු කෙලෙස් ඉස්මතු වීම නිසා ශ්‍රමණ සැපයක් නොලැබූ බැවින් යන්නයි. රජ්ජුං ගහෙත්වාන පාවිසිං, වනමන්තරං යනු ලණු පාශයක් ගෙන වනයට ඇතුළු වූයෙමි යන්නයි. කුමන අදහසකින් ඇතුළු වූයේද යත්— varaṃ me idha ubbandhaṃ, yañca hīnaṃ punācare යනු යම් මම ශ්‍රමණ ධර්මය කිරීමට නොහැකිව නැවත හීන වූ ගිහි බවකට යන්නෙම්ද, ඊට වඩා සිය ගුණයකින් දහස් ගුණයකින් මෙම වනයෙහි ගෙල වැලලාගෙන මියයාම මට උතුම්ය යන අදහසයි. අථ චිත්තං විමුච්චි මේ යනු යම් කලෙක රුක් අත්තක බැඳි ලණු පාශය ගෙලෙහි දැමුවේද, එවිටම වුට්ඨානගාමිනී විදර්ශනා මාර්ගයෙන් වීර්යය කළ බැවින් මාර්ග පිළිවෙළින් සියලු ආශ්‍රවයන්ගෙන් මගේ සිත මිදුණේය, විමුක්ත වූයේය යන්නයි.

သီဟာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සීහා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවාය.

၄. သုန္ဒရီနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

4. සුන්දරීනන්දා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

အာတုရံ အသုစိန္တိအာဒိကာ သုန္ဒရီနန္ဒာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဈာယိနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. နန္ဒာတိဿာ နာမံ အကံသု. အပရဘာဂေ ရူပသမ္ပတ္တိယာ သုန္ဒရီနန္ဒာ, ဇနပဒကလျာဏီတိ စ ပညာယိတ္ထ. သာ အမှာကံ ဘဂဝတိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ နန္ဒကုမာရဉ္စ ရာဟုလကုမာရဉ္စ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဂတေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇေ စ ပရိနိဗ္ဗုတေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ရာဟုလမာတာယ စ ပဗ္ဗဇိတာယ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ ဇေဋ္ဌဘာတာ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော, ပုတ္တောပိဿ ရာဟုလကုမာရော ပဗ္ဗဇိ, ဘတ္တာပိ မေ နန္ဒရာဇာ, မာတာပိ [Pg.84] မဟာပဇာပတိဂေါတမီ, ဘဂိနီပိ ရာဟုလမာတာ ပဗ္ဗဇိတာ, ဣဒါနာဟံ ဂေဟေ ကိံ ကရိဿာမိ, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဉာတိသိနေဟေန ပဗ္ဗဇိ, နော သဒ္ဓါယ. တသ္မာ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နမဒါ. ‘‘သတ္ထာ ရူပံ ဝိဝဏ္ဏေတိ ဂရဟတိ, အနေကပရိယာယေန ရူပေ အာဒီနဝံ ဒဿေတီ’’တိ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ အဘိရူပနန္ဒာယ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော – သတ္ထာရာ နိမ္မိတံ ဣတ္ထိရူပံ အနုက္ကမေန ဇရာဘိဘူတံ ဒိသွာ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော မနသိကရောန္တိယာ ထေရိယာ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ စိတ္တံ အဟောသိ. တံ ဒိသွာ သတ္ထာ တဿာ သပ္ပာယဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

"ආතුරං අසුචිං" යනාදී ගාථාවන් සුන්දරීනන්දා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ, ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතින් ධර්මය අසමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුණියක ධ්‍යාන ලාභී භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, උසස් පින්කම් කොට ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කරමින් කුසල් රැස් කරමින් කල්ප ලක්ෂයක් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ ශාක්‍ය රජකුලයේ උපන්නාය. ඇයට 'නන්දා' යැයි නම් තැබූහ. පසුව ඇගේ රූප සම්පත්තිය නිසා 'සුන්දරීනන්දා' යැයි ද 'ජනපදකල්‍යාණී' යැයි ද ප්‍රසිද්ධ වූවාය. අප බුදුරජාණන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ලබා පිළිවෙළින් කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කොට, නන්ද කුමරු හා රාහුල කුමරු පැවිදි කරවා වැඩම කළ කල්හි ද, ශුද්ධෝදන මහාරාජයාණන් පිරිණිවන් පෑ කල්හි ද, මහාපජාපතී ගෝතමිය හා රාහුල මාතාව පැවිදි වූ කල්හි ද ඇය මෙසේ සිතුවාය - "මගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා සක්විති රජකම හැර පැවිදි වී ලොව අග්‍ර පුද්ගල වූ බුදු බවට පත් විය, ඔහුගේ පුත් රාහුල කුමරු ද පැවිදි විය, මගේ ස්වාමියා වූ නන්ද රජු ද පැවිදි විය, මෑණියන් වූ මහාපජාපතී ගෝතමිය ද පැවිදි විය, සහෝදරිය වූ රාහුල මාතාව ද පැවිදි වූවාය. දැන් මම ගිහිගෙයි කුමක් කරම්ද? මම ද පැවිදි වන්නෙමි" යි භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් නෑයන් කෙරෙහි වූ සෙනෙහසින් පැවිදි වූවාය මිස ශ්‍රද්ධාවෙන් නොවේ. එබැවින් පැවිදි වීත් රූපය නිසා ඇති වූ මදයෙන් (උඩඟු බවෙන්) යුක්ත වූවාය. "ශාස්තෘන් වහන්සේ රූපය හෙළා දකින සේක, ගරහන සේක, නොයෙක් ආකාරයෙන් රූපයේ ආදීනව පෙන්වන සේක" යි සිතා බුදුන් වැඳීමට නොගියාය. මේ සියල්ල පෙර අභිරූපනන්දාගේ කතාවේ දැක්වූ පරිදිම දත යුතුය. මෙහි විශේෂය නම් - ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් මවන ලද ස්ත්‍රී රූපය පිළිවෙළින් ජරාවට පත් වනු දැක, අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් මෙනෙහි කරන තෙරණියගේ සිත කමටහන දෙසට යොමු විය. එය දැක ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයට ගැලපෙන පරිදි ධර්මය දේශනා කරමින් -

၈၂.

82.

‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ နန္ဒေ သမုဿယံ;

အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ.

"නන්දාවෙනි, රෝගී වූ, අශුචි සහිත වූ, පූති (කුණු වූ) මෙම ශරීර සමූහය දෙස බලන්න. අසුභයෙහි සිත වඩන්න, එකඟ වූ මනාව තැන්පත් වූ සිතක් ඇති කරගන්න."

၈၃.

83.

‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ;

ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပူတိကံ ဝါတိ, ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတံ.

"මෙම ශරීරය යම් සේ ද, (ඔබ දකින) ඒ කුණු සිරුර ද එසේමය. ඒ කුණු සිරුර යම් සේ ද, මෙම ශරීරය ද එසේමය. එය දුර්ගන්ධය හමන, කුණු ගඳ ඇති ශරීරයකි. බාලයන් විසින් මෙයට බෙහෙවින් ඇලුම් කරන ලදී."

၈၄.

84.

‘‘ဧဝမေတံ အဝေက္ခန္တီ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတာ;

တတော သကာယ ပညာယ, အဘိနိဗ္ဗိဇ္ဈ ဒက္ခိသ’’န္တိ. –

"මෙලෙස රෑ දවල් නොපැකිළිව මෙම ශරීරය දෙස විමසා බලන්න. ඉක්බිති තමන්ගේම ප්‍රඥාවෙන් එය අවබෝධ කොටගෙන සත්‍යය දකින්නෙහිය."

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ.

උන්වහන්සේ මෙම ගාථා තුන වදාළ සේක.

သာ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တဿာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခန္တော ‘‘နန္ဒေ, ဣမသ္မိံ သရီရေ အပ္ပမတ္တကောပိ သာရော နတ္ထိ, မံသလောဟိတလေပနော ဇရာဒီနံ ဝါသဘူတော, အဋ္ဌိပုဉ္ဇမတ္တော ဧဝါယ’’န္တိ ဒဿေတုံ –

ඇය දේශනානුසාරයෙන් ඥානය මෙහෙයවා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියාය. ඇයට ඉහළ මග පල සඳහා කමටහන් පවසන ශාස්තෘන් වහන්සේ, "නන්දාවෙනි, මෙම ශරීරයෙහි ස්වල්ප වූ හෝ සාරයක් නැත, මස් ලේවලින් ආලේපිත වූ ජරා මරණාදියට නිවහනක් වූ මෙය ඇට ගොඩක් පමණක්මය" යි පෙන්වීමට -

‘‘အဋ္ဌိနံ နဂရံ ကတံ, မံသလောဟိတလေပနံ;

ယတ္ထ ဇရာ စ မစ္စု စ, မာနော မက္ခော စ ဩဟိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅၀) –

"ඇටවලින් නගරයක් (කූඩුවක්) කරන ලදී, මස් ලේවලින් ආලේප කරන ලදී. යම් තැනක ජරාව ද, මරණය ද, මානය හා ගුණමකු බව ද පිහිටා ඇත්තේය."

ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ.

ධම්මපදයෙහි මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

သာ ဒေသနာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၁၆၆-၂၁၉) –

ඇය දේශනය අවසානයේ අර්හත්වයට පත් වූවාය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී -

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

"මීට කල්ප ලක්ෂයකට පෙර සියලු ධර්මයන්හි කෙළවරට පත් වූ පදුමුත්තර නම් වූ ජයග්‍රාහී නායකයාණන් වහන්සේ ලොව උපන් සේක."

‘‘ဩဝါဒကော [Pg.85] ဝိညာပကော, တာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ;

ဒေသနာကုသလော ဗုဒ္ဓေါ, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

"අනුශාසනා කරන්නා වූ, සත්‍යය අවබෝධ කරවන්නා වූ, සියලු ප්‍රාණීන් සංසාරයෙන් එතෙර කරන්නා වූ, දේශනා කෞශල්‍යයෙන් යුත් ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ බොහෝ ජනයා එතෙර කළ සේක."

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, ဟိတေသီ သဗ္ဗပါဏိနံ;

သမ္ပတ္တေ တိတ္ထိယေ သဗ္ဗေ, ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌပိ.

"අනුකම්පා සහගත වූ, මහා කරුණාවන්ත වූ, සියලු සතුන්ගේ හිත සුව සොයන්නා වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ වෙත පැමිණි සියලු තීර්ථකයන් පංචශීලයෙහි පිහිටුවූ සේක."

‘‘ဧဝံ နိရာကုလံ အာသိ, သုညတံ တိတ္ထိယေဟိ စ;

ဝိစိတ္တံ အရဟန္တေဟိ, ဝသီဘူတေဟိ တာဒိဘိ.

"එලෙස ශාසනය තීර්ථකයන්ගෙන් තොරව නිරාකූල විය. වසීභාවයට පත්, තාදී ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේලාගෙන් ශාසනය අතිශයින් විචිත්‍ර විය."

‘‘ရတနာနဋ္ဌပညာသံ, ဥဂ္ဂတောဝ မဟာမုနိ;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဗာတ္တိံသဝရလက္ခဏော.

"ඒ මහාමුනිවරයාණන් වහන්සේ උසින් රියන් පනස් අටක් වූ සේක. රන් තොරණක් බඳු වූ සේක. දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ සේක."

‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

"එකල්හි ආයුෂ වසර ලක්ෂයක් විය. ඒ තාක් කල් වැඩසිටි ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ බොහෝ ජනයා සංසාරයෙන් එතෙර කළ සේක."

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ;

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, မဟာသုခသမပ္ပိတာ.

"එකල මම හංසවතී නුවර නොයෙක් රත්නාභරණයෙන් බැබළුණු, මහත් සැප සම්පත් ඇති සිටු කුලයක උපන්නෙමි."

‘‘ဥပေတွာ တံ မဟာဝီရံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ;

အမတံ ပရမဿာဒံ, ပရမတ္ထနိဝေဒကံ.

"ඒ මහා වීරයාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ, අමෘතය බඳු වූ, පරම ආශ්වාදජනක වූ, පරමාර්ථ ධර්මය ප්‍රකාශ කරන්නා වූ ධර්ම දේශනාව ඇසුවෙමි."

‘‘တဒါ နိမန္တယိတွာန, သသံဃံ လောကနာယကံ;

ဒတွာ တဿ မဟာဒါနံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ.

"එකල්හි සඟ පිරිස සමඟ ලෝකනායකයාණන් වහන්සේට ආරාධනා කොට, උන්වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිතින් මගේම දෑතින් මහා දානයක් පූජා කළෙමි."

‘‘ဈာယိနီနံ ဘိက္ခုနီနံ, အဂ္ဂဋ္ဌာနမပတ္ထယိံ;

နိပစ္စ သိရသာ ဓီရံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

"සඟ පිරිස සහිත ලෝකනායක වූ ඒ ධීරයාණන් වහන්සේට සිරස නමා වැඳ, ධ්‍යානලාභී භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානය ප්‍රාර්ථනා කළෙමි."

‘‘တဒါ အဒန္တဒမကော, တိလောကသရဏော ပဘူ;

ဗျာကာသိ နရသာရထိ, လစ္ဆသေ တံ သုပတ္ထိတံ.

"එකල්හි අදම්‍යයන් දමනය කරන්නා වූ, තෙලොවට සරණ වූ, මනුෂ්‍යයන් මෙහෙයවන සාරථියෙකු බඳු වූ සමර්ථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, 'ඔබ හොඳින් ප්‍රාර්ථනා කරන ලද්ද ලබාගන්නෙහිය' යි වදාළ සේක."

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

"මීට කල්ප ලක්ෂයකින් මතු, ඉක්ෂ්වාකු (ඔක්කාක) වංශයෙහි උපන්, ගෝත්‍රයෙන් ගෝතම නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලොව පහළ වන්නාහ."

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

နန္ဒာတိ နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

"ඔබ උන්වහන්සේගේ ධර්මයට දායාද වූ, ධර්මයෙන් උපන්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවකව 'නන්දා' යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වන්නෙහිය."

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ;

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ.

"එය අසා සතුටු වී, දිවි හිමියෙන් ඒ ජයග්‍රාහී බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙත් සිතින් සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කළෙමි."

‘‘တေန [Pg.86] ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

"ඒ මැනවින් කරන ලද කර්මය හා චේතනා ප්‍රාර්ථනා නිසා මම මිනිස් සිරුර හැර තවුතිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි."

‘‘တတော စုတာ ယာမမဂံ, တတောဟံ တုသိတံ ဂတာ;

တတော စ နိမ္မာနရတိံ, ဝသဝတ္တိပုရံ တတော.

"එයින් චුතව යාම දෙව්ලොවට ද, එතැනින් තුසිතයට ද, එතැනින් නිර්මාණරතියට ද, පසුව වසවර්ති පුරයට ද ගියෙමි."

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇာမိ, တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ;

တတ္ထ တတ္ထေဝ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

"ඒ පින්කමේ බලයෙන් මා උපන් උපන් තැන්වල ඒ ඒ රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය බවට පත් වුණෙමි."

‘‘တတော စုတာ မနုဿတ္တေ, ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိနံ;

မဏ္ဍလီနဉ္စ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

"ඉන්පසු මිනිස් ලොව උපන් කල්හි සක්විති රජවරුන්ගේ ද ප්‍රාදේශීය රජවරුන්ගේ ද අගමෙහෙසිය බවට පත් වුණෙමි."

‘‘သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ဒေဝေသု မနုဇေသု စ;

သဗ္ဗတ္ထ သုခိတာ ဟုတွာ, နေကကပ္ပေသု သံသရိံ.

"දෙවි මිනිස් දෙලොවම සම්පත් අනුභව කොට, සෑම තැනකම සැපවත් වෙමින් බොහෝ කල්ප ගණනක් සංසාරයෙහි සැරිසැරුවෙමි."

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, သုရမ္မေ ကပိလဝှယေ;

ရညော သုဒ္ဓေါဒနဿာဟံ, ဓီတာ အာသိံ အနိန္ဒိတာ.

"මගේ අවසන් භවය පැමිණි කල්හි, මම ඉතා රමණීය වූ කිඹුල්වත් පුරයෙහි ශුද්ධෝදන රජුගේ නිදොස් වූ දියණිය වී උපන්නෙමි."

‘‘သိရိယာ ရူပိနိံ ဒိသွာ, နန္ဒိတံ အာသိ တံ ကုလံ;

တေန နန္ဒာတိ မေ နာမံ, သုန္ဒရံ ပဝရံ အဟု.

"මගේ ශ්‍රී කාන්තාව බඳු රූමත් බව දැක මුළු කුලයම සතුටට පත් විය. එබැවින් මට 'නන්දා' යන මනහර උතුම් නාමය ලැබුණි."

‘‘ယုဝတီနဉ္စ သဗ္ဗာသံ, ကလျာဏီတိ စ ဝိဿုတာ;

တသ္မိမ္ပိ နဂရေ ရမ္မေ, ဌပေတွာ တံ ယသောဓရံ.

රමණීය වූ ඒ කපිලවස්තු පුරවරයෙහි, යසෝධරා දේවිය හැර අනෙකුත් සියලු තරුණියන් අතුරින් මම 'කල්‍යාණී' යන නාමයෙන් ප්‍රසිද්ධ වීමි.

‘‘ဇေဋ္ဌော ဘာတာ တိလောကဂ္ဂေါ, ပစ္ဆိမော အရဟာ တထာ;

ဧကာကိနီ ဂဟဋ္ဌာဟံ, မာတရာ ပရိစောဒိတာ.

මගේ වැඩිමහල් සොහොයුරාණෝ තිලෝගුරු බුදුරජාණන් වහන්සේ ය. මගේ බාල සොහොයුරා (නන්ද කුමරු) ද රහතන් වහන්සේ නමකි. එහෙත් ගිහිගෙයි තනිව රැඳී සිටි මට මෑණියන් වූ මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී දේවිය මෙසේ අවවාද කළාය.

‘‘သာကိယမှိ ကုလေ ဇာတာ, ပုတ္တေ ဗုဒ္ဓါနုဇာ တုဝံ;

နန္ဒေနပိ ဝိနာ ဘူတာ, အဂါရေ ကိန္နု အစ္ဆသိ.

"පින්වත් දියණියනි, ඔබ ශාක්‍ය වංශයෙහි උපන්නියකි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නැගණියකි. නන්ද කුමරුගෙන් ද වෙන් වූ ඔබ තවමත් ඇයි මේ ගිහිගෙයි රැඳී සිටින්නේ?"

‘‘ဇရာဝသာနံ ယောဗ္ဗညံ, ရူပံ အသုစိသမ္မတံ;

ရောဂန္တမပိစာရောဂျံ, ဇီဝိတံ မရဏန္တိကံ.

"යෞවනය ජරාවෙන් අවසන් වේ. රූපය අශුචියක් බඳු ය. නීරෝගීභාවය රෝගයකින් කෙළවර වේ. ජීවිතය මරණයෙන් අවසන් වේ."

‘‘ဣဒမ္ပိ တေ သုဘံ ရူပံ, သသီကန္တံ မနောဟရံ;

ဘူသနာနံ အလင်္ကာရံ, သိရိသံဃာဋသံနိဘံ.

"ඔබේ මේ රූපය ශෝභන ය, පුන්සඳ මෙන් මනහර ය, ආභරණවලින් සැරසුණු එය ශ්‍රී කාන්තියෙන් බබළන්නාක් වැනිය."

‘‘ပုဉ္ဇိတံ လောကသာရံဝ, နယနာနံ ရသာယနံ;

ပုညာနံ ကိတ္တိဇနနံ, ဥက္ကာကကုလနန္ဒနံ.

"එය ලොව සාරය එක්තැන් කළාක් මෙනි, ඇස්වලට මිහිර දෙන ඔසුවක් වැන්න. පින්වන්තභාවය නිසා ලත් කීර්තියක් බඳු වූ මෙය ඔක්කාක රාජ වංශයටම ප්‍රීතියකි."

‘‘န [Pg.87] စိရေနေဝ ကာလေန, ဇရာ သမဓိသေဿတိ;

ဝိဟာယ ဂေဟံ ကာရုညေ, စရ ဓမ္မမနိန္ဒိတေ.

"එහෙත් නොබෝ කලකින්ම ජරාව විසින් මේ රූපය යටපත් කරනු ඇත. පින්වත් දියණියනි, මේ ගිහිගෙය අත්හැර නිවැරදි වූ ධර්මයෙහි හැසිරෙන්න."

‘‘သုတွာဟံ မာတု ဝစနံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

ဒေဟေန နတု စိတ္တေန, ရူပယောဗ္ဗနလာဠိတာ.

මම මෑණියන්ගේ ඒ වචනය අසා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයෙමි. එහෙත් මා පැවිදි වූයේ කයින් පමණි, සිතින් නොවේ. මන්ද යත්, මම මාගේ රූපයට හා යෞවනයට දැඩි සේ ඇලුම් කළෙමි.

‘‘မဟတာ စ ပယတ္တေန, ဈာနဇ္ဈေန ပရံ မမ;

ကာတုဉ္စ ဝဒတေ မာတာ, န စာဟံ တတ္ထ ဥဿုကာ.

මහත් වීර්යයෙන් යුතුව ධ්‍යාන වඩන ලෙස මෑණියෝ මට උපදෙස් දුන්හ. එහෙත් මම ඒ කෙරෙහි උනන්දු නොවූයෙමි.

‘‘တတော မဟာကာရုဏိကော, ဒိသွာ မံ ကာမလာလသံ;

နိဗ္ဗန္ဒနတ္ထံ ရူပသ္မိံ, မမ စက္ခုပထေ ဇိနော.

ඉන්පසු මහා කරුණා නිධාන වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කාමයන් කෙරෙහි ඉතා ඇලුම් කරන මා දැක, රූපය පිළිබඳව කලකිරීමක් ඇති කරනු පිණිස මගේ දෙනෙත් අභියස මෙබඳු ප්‍රාතිහාර්යයක් පෑ සේක.

‘‘သကေန အာနုဘာဝေန, ဣတ္ထိံ မာပေသိ သောဘိနိံ;

ဒဿနီယံ သုရုစိရံ, မမတောပိ သုရူပိနိံ.

උන්වහන්සේ ස්වකීය සෘද්ධි අනුභාවයෙන් ඉතා දැකුම්කළු, සිත්කළු, මටත් වඩා සුරූපී ස්ත්‍රියක් මවා පෑ සේක.

‘‘တမဟံ ဝိမှိတာ ဒိသွာ, အတိဝိမှိတဒေဟိနိံ;

စိန္တယိံ သဖလံ မေတိ, နေတ္တလာဘဉ္စ မာနုသံ.

අතිශයින්ම මවිතයට පත් කරන රූපයක් ඇති ඒ ස්ත්‍රිය දැක මම පුදුමයට පත් වී, "මා ලැබූ මේ මිනිස් ඇස්වලින් අද නම් නියම ප්‍රයෝජනයක් ලැබුණා" යැයි සිතුවෙමි.

‘‘တမဟံ ဧဟိ သုဘဂေ, ယေနတ္ထော တံ ဝဒေဟိ မေ;

ကုလံ တေ နာမဂေါတ္တဉ္စ, ဝဒ မေ ယဒိ တေ ပိယံ.

මම ඇයට මෙසේ කීවෙමි: "පින්වත් සොයුරිය, මෙහි එන්න. ඔබට අවශ්‍ය කුමක්දැයි මට කියන්න. ඔබ කැමති නම් ඔබේ වංශය, නම හා ගෝත්‍රය මට පවසන්න."

‘‘န ဝဉ္စကာလော သုဘဂေ, ဥစ္ဆင်္ဂေ မံ နိဝါသယ;

သီဒန္တီဝ မမင်္ဂါနိ, ပသုပ္ပယမုဟုတ္တကံ.

(එවිට ඇය මෙසේ කීවාය:) "පින්වත් සොයුරිය, මෙය ප්‍රමාද වීමට කාලය නොවේ. මා ඔබේ උකුළ මත තබා ගන්න. මගේ ශරීර අවයවයන් අප්‍රාණික වී ගිලී යන්නාක් මෙන් දැනේ, මට මොහොතක් නිදා ගැනීමට ඉඩ දෙන්න."

‘‘တတော သီသံ မမင်္ဂေ သာ, ကတွာ သယိ သုလောစနာ;

တဿာ နလာဋေ ပတိတာ, လုဒ္ဓါ ပရမဒါရုဏာ.

ඉන්පසු ලස්සන දෑස් ඇති ඒ ස්ත්‍රිය මගේ උකුළෙහි හිස තබා නිදා ගත්තාය. එකෙණෙහිම ඇගේ නළලෙහි අතිශයින්ම බියකරු වූ දරුණු තුවාලයක් මතු විය.

‘‘သဟ တဿာ နိပါတေန, ပိဠကာ ဥပပဇ္ဇထ;

ပဂ္ဃရိံသု ပဘိန္နာ စ, ကုဏပါ ပုဗ္ဗလောဟိတာ.

එම තුවාලය හටගත් සැණින්ම එය පැලී ගොස්, පිළිකුල් සහගත වූ සැරව සහ ලේ ගලා යන්නට විය.

‘‘ပဘိန္နံ ဝဒနဉ္စာပိ, ကုဏပံ ပူတိဂန္ဓနံ;

ဥဒ္ဓုမာတံ ဝိနိလဉ္စ, ပုဗ္ဗဉ္စာပိ သရီရကံ.

ඇගේ මුහුණ ද විකෘති වී පූති ගන්ධයෙන් යුත් කුණු ශරීරයක් බවට පත් විය. මුළු සිරුරම ඉදිමී, නිල් පැහැ ගැන්වී, සැරවවලින් පිරී ගියේය.

‘‘သာ ပဝေဒိတသဗ္ဗင်္ဂီ, နိဿသန္တီ မုဟုံ မုဟုံ;

ဝေဒယန္တီ သကံ ဒုက္ခံ, ကရုဏံ ပရိဒေဝယိ.

ඇගේ මුළු සිරුරම වෙවුලන්නට විය. මොහොතින් මොහොත වේගයෙන් සුසුම් හෙළමින් තමා විඳින ඒ දැඩි වේදනාව ප්‍රකාශ කරමින් ඇය ඉතා කරුණාජනක ලෙස හඬා වැලපුණාය.

‘‘ဒုက္ခေန ဒုက္ခိတာ ဟောမိ, ဖုသယန္တိ စ ဝေဒနာ;

မဟာဒုက္ခေ နိမုဂ္ဂမှိ, သရဏံ ဟောဟိ မေ သခီ.

"යෙහෙළියනි, මම දැඩි වේදනාවෙන් පීඩා විඳිමි. මට දරාගත නොහැකි වේදනාවන් දැනේ. මම මහත් දුකක ගිලී සිටිමි. මගේ පිහිට වන්න."

‘‘ကုဟိံ [Pg.88] ဝဒနသောတံ တေ, ကုဟိံ တေ တုင်္ဂနာသိကာ;

တမ္ဗဗိမ္ဗဝရောဋ္ဌန္တေ, ဝဒနံ တေ ကုဟိံ ဂတံ.

(එය දුටු මම මෙසේ සිතුවෙමි:) "ඔබේ ඒ මුහුණේ ශෝභාව දැන් කොහේද? ඔබේ ඒ උස් වූ නාසය කොහේද? රතු පලසක් බඳු වූ ඒ දෙතොල් සහ මනහර මුහුණට කුමක් සිදු වීද?"

‘‘ကုဟိံ သသီနိဘံ ဝဏ္ဏံ, ကမ္ဗုဂီဝါ ကုဟိံ ဂတာ;

ဒေါဠာ လောလာဝ တေ ကဏ္ဏာ, ဝေဝဏ္ဏံ သမုပါဂတာ.

"පුන්සඳ වැනි ඒ පැහැපත් වර්ණය කොහේද? රන්වන් වූ ගෙල කොහේද? රන් ආභරණ පැළඳි ඒ කන් පෙති දැන් විකෘති වී අවලස්සන වී ඇත."

‘‘မကုဠခါရကာကာရာ, ကလိကာဝ ပယောဓရာ;

ပဘိန္နာ ပူတိကုဏပါ, ဒုဋ္ဌဂန္ဓိတ္တမာဂတာ.

"නෙළුම් පොහොට්ටු වැනි වූ පියයුරු දැන් පැලී ගොස්, කුණු වී, ඉතා දුගඳ හමන තත්ත්වයට පත්ව තිබේ."

‘‘ဝေဒိမဇ္ဈာဝ သုဿောဏီ, သူနာဝ နီတကိဗ္ဗိသာ;

ဇာတာ အမဇ္ဈဘရိတာ, အဟော ရူပမသဿတံ.

"රන් පෝරුවක මැද වැනි වූ ඒ සිහින් ඉඟටිය හා මනහර උකුළ දැන් ඉදිමී විකෘති වී ඇත. අහෝ! රූපය නම් කොතරම් අනිත්‍ය ද!"

‘‘သဗ္ဗံ သရီရသဉ္ဇာတံ, ပူတိဂန္ဓံ ဘယာနကံ;

သုသာနမိဝ ဗီဘစ္ဆံ, ရမန္တေ ယတ္ထ ဗာလိသာ.

"සිරුරේ හටගත් සියල්ලම දුගඳ හමන සුළු ය, බියකරු ය. සොහොනක් මෙන් පිළිකුල් සහගත ය. මෝඩයෝ මෙවැනි රූපයක් කෙරෙහි ඇලී වාසය කරති."

‘‘တဒါ မဟာကာရုဏိကော, ဘာတာ မေ လောကနာယကော;

ဒိသွာ သံဝိဂ္ဂစိတ္တံ မံ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

එවිට මහා කරුණාවන්ත වූ, ලෝකනාථ වූ මගේ බුදු රජාණන් වහන්සේ සංවේගයට පත් මා දැක මේ ගාථාවන් දේශනා කළ සේක.

‘‘အာတုရံ ကုဏပံ ပူတိံ, ပဿ နန္ဒေ သမုဿယံ;

အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ.

"නන්දාවෙනි, රෝගී වූ, කුණු වූ, දුගඳ හමන මේ ශරීරය දෙස බලන්න. අශුභ භාවනාව මගින් මනාව තැන්පත් වූ, ඒකාග්‍ර වූ සිතක් ඇති කරගන්න."

‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ;

ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပူတိကံ ဝါတိ, ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတံ.

"ඔබේ මේ ශරීරය යම් සේද, ඒ කුණු සිරුර ද එසේමය. ඒ කුණු සිරුර යම් සේද, ඔබේ මේ ශරීරය ද එසේමය. මෙය දුගඳ හමන, පිළිකුල් වූවක් වුවද අනුවණයෝ මෙයට ඇලුම් කරති."

‘‘ဧဝမေတံ အဝေက္ခန္တီ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတာ;

တတော သကာယ ပညာယ, အဘိနိဗ္ဗိဇ္ဈ ဒက္ခိသံ.

"නොපසුබට වීර්යයෙන් යුතුව දිවා රාත්‍රී දෙක්හිම මෙලෙස ශරීරය දෙස බලන්න. එවිට ඔබේම ප්‍රඥාවෙන් සත්‍යය අවබෝධ කරගන්නට ඔබට හැකි වනු ඇත."

‘‘တတောဟံ အတိသံဝိဂ္ဂါ, သုတွာ ဂါထာ သုဘာသိတာ;

တတြဋ္ဌိတာဝဟံ သန္တီ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

ඉන්පසු අතිශයින්ම සංවේගයට පත් මම, ඒ මනහර ගාථාවන් අසා සිටියදීම, එහි සිටියදීම අර්හත් ඵලයට පත් වීමි.

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထ နိသိန္နာဟံ, သဒါ ဈာနပရာယဏာ;

ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ.

මම කොතැනක සිටියත් නිතරම ධ්‍යානයෙහිම ඇලී සිටියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ ඒ ගුණය කෙරෙහි පැහැදී, ධ්‍යානලාභී භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි මා තැබූ සේක.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මා විසින් ක්ලේශයන් දවා හරින ලදි... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදි.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန ‘‘အာတုရံ အသုစိ’’န္တိအာဒိနာ သတ္ထာရာ ဒေသိတာဟိ တီဟိ ဂါထာဟိ သဒ္ဓိံ –

පසුව ඇය (සුන්දරීනන්දා තෙරණිය) අර්හත් ඵලයට පැමිණ, තමන් වහන්සේගේ පිළිවෙත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට, උදානයක් වශයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද 'ආතුරං අසුචිං' ආදී ගාථා තුන සමඟ -

၈၅.

85.

‘‘တဿာ [Pg.89] မေ အပ္ပမတ္တာယ, ဝိစိနန္တိယာ ယောနိသော;

ယထာဘူတံ အယံ ကာယော, ဒိဋ္ဌော သန္တရဗာဟိရော.

'නොපමාව, නුවණින් යුතුව විමසන්නාවූ ඒ මා විසින්, ඇතුළත හා පිටත සහිත වූ මේ ශරීරය තත්වූ පරිද්දෙන් (යථාභූතව) දක්නා ලදී.

၈၆.

86.

‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ကာယေ, အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဝိရဇ္ဇဟံ;

အပ္ပမတ္တာ ဝိသံယုတ္တာ, ဥပသန္တာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. –

ඉන්පසු මම ශරීරය කෙරෙහි කලකිරුණෙමි, ආධ්‍යාත්මික සන්තානයෙහි නොඇලුණෙමි. නොපමා වූ, සංයෝජනයන්ගෙන් වෙන්වූ, කෙලෙස් ගිනි නිවී ගිය මම ශාන්තියට පත්වීමි' යනුවෙන් -

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

တတ္ထ ဧဝမေတံ အဝေက္ခန္တီ…ပေ… ဒက္ခိသန္တိ ဧတံ အာတုရာဒိသဘာဝံ ကာယံ ဧဝံ ‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ရတ္တိန္ဒိဝံ သဗ္ဗကာလံ အတန္ဒိတာ ဟုတွာ ပရတော ဃောသဟေတုကံ သုတမယဉာဏံ မုဉ္စိတွာ, တတော တံနိမိတ္တံ အတ္တနိ သမ္ဘူတတ္တာ သကာယဘာဝနာမယာယ ပညာယ ယာထာဝတော ဃနဝိနိဗ္ဘောဂကရဏေန အဘိနိဗ္ဗိဇ္ဈ, ကထံ နု ခေါ ဒက္ခိသံ ပဿိဿန္တိ အာဘောဂပုရေစာရိကေန ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏစက္ခုနာ အဝေက္ခန္တီ ဝိစိနန္တီတိ အတ္ထော.

එහි අර්ථය මෙසේය: 'ආතුර වූ ස්වභාවය ඇති මේ ශරීරයෙහි, 'යම් සේ මේ ශරීරය එසේමය' ආදී වශයෙන් කියන ලද පරිදි, රෑ දවල් හැම කල්හි නොමැලිව, පරතෝඝෝෂ ප්‍රත්‍යයෙන් (අන්‍යයන්ගෙන් අසා) ලත් ශ්‍රැතමය ඥානය තමන් තුළ මනාව උපදවා ගෙන, ස්වකීය වූ භාවනාමය ප්‍රඥාවෙන් තත්වූ පරිද්දෙන් ඝන විනිබ්භෝග කිරීමෙන් (සංයුක්ත දෙයක් ලෙස පෙනෙන ශරීරය කොටස් කර වෙන් කර බැලීමෙන්) විනිවිද දැක, 'කෙසේ නම් මම දකින්නෙම්ද?' යනුවෙන් මෙනෙහි කිරීම පෙරදැරි කරගත් පූර්වභාග ඥාන චක්ඛුසයෙන් විමසමින් සිටියාය' යන්නයි.

တေနာဟ ‘‘တဿာ မေ အပ္ပမတ္တာယာ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော – တဿာ မေ သတိအဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တာယ ယောနိသော ဥပါယေန အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနာပညာယ ဝိစိနန္တိယာ ဝီမံသန္တိယာ, အယံ ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတော ကာယော သသန္တာနပရသန္တာနဝိဘာဂတော သန္တရဗာဟိရော ယထာဘူတံ ဒိဋ္ဌော.

එහෙයින් 'තස්සා මේ අප්පමත්තායා' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය නම් - සිහියෙන් යුතුව, නොපමාව, උපායශීලීව, අනිත්‍ය ආදී වශයෙන් විපස්සනා ප්‍රඥාවෙන් විමසන්නාවූ ඒ මා විසින්, පංචස්කන්ධ සංඛ්‍යාත වූ, ස්වකීය සන්තානය හා පර සන්තානය වශයෙන් වෙන් කොට දක්වන්නා වූ, ඇතුළත හා පිටත සහිත වූ මේ ශරීරය තත්වූ පරිද්දෙන් දක්නා ලදී.

အထ တထာ ဒဿနတော ပစ္ဆာ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ကာယေ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ အတ္တဘာဝေ နိဗ္ဗိန္ဒိံ, ဝိသေသတောဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ ဝိရဇ္ဇိ ဝိရာဂံ အာပဇ္ဇိံ, အဟံ ယထာဘူတာယ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ အပ္ပမတ္တာ သဗ္ဗသော သံယောဇနာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဝိသံယုတ္တာ ဥပသန္တာ စ နိဗ္ဗုတာ စ အမှီတိ.

ඉන්පසු එසේ දැකීමෙන් පසු, ශරීරයෙහි විපස්සනා ප්‍රඥාව සහිත මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් ආත්මභාවය කෙරෙහි කලකිරුණෙමි. විශේෂයෙන්ම ආධ්‍යාත්මික සන්තානයෙහි නොඇලුණෙමි, නොඇල්මට පත්වීමි. මම යථාභූත වූ අප්‍රමාද පිළිවෙතේ අග්‍රයට පැමිණීම නිසා නොපමා වූවා, සියලු ආකාරයෙන් සංයෝජනයන් සහමුලින්ම සිඳ දැමූ බැවින් විසංයුක්ත වූවා, කෙලෙස් ගිනි නිවුණා වූ ද, සඋපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් නිවුණා වූ ද වීමි යන්නයි.

သုန္ဒရီနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුන්දරීනන්දා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලන ලදි.

၅. နန္ဒုတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

5. නන්දුත්තරා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

အဂ္ဂိံ စန္ဒဉ္စာတိအာဒိကာ နန္ဒုတ္တရာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုရုရဋ္ဌေ ကမ္မာသဓမ္မနိဂမေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ[Pg.90], ဧကစ္စာနိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ သိပ္ပာယတနာနိ စ ဥဂ္ဂဟေတွာ နိဂဏ္ဌပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂန္တွာ, ဝါဒပ္ပသုတာ ဇမ္ဗုသာခံ ဂဟေတွာ ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာ ဝိယ ဇမ္ဗုဒီပတလေ ဝိစရန္တီ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ပရာဇယံ ပတ္တာ ထေရဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

'අග්ගිං චන්දඤ්ච' යනාදී ගාථා නන්දුත්තරා තෙරණියගේය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන කුසල් රැස් කරගෙන, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුරු රට කම්මාසධම්ම නියම්ගමෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබා, ඇතැම් ශිල්ප ශාස්ත්‍ර හා විද්‍යාවන් උගෙන, නිගණ්ඨ පැවිද්දට පත්ව, වාද කිරීමට ලැදිව දඹ අත්තක් අතින් ගෙන භද්දාකුණ්ඩලකේසාවන් මෙන් දඹදිව සැරිසරද්දී, මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ වෙත පැමිණ ප්‍රශ්න විචාරා පරාජයට පත්ව, තෙරුන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පිහිටා ශාසනයෙහි පැවිදිව මහණ දම් පුරන්නී නොබෝ කලකින්ම සිව්පිළිසිඹියාපත් අර්හත්වයට පැමිණ, තමන්ගේ පිළිවෙත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට උදානයක් වශයෙන් -

၈၇.

87.

‘‘အဂ္ဂိံ စန္ဒဉ္စ သူရိယဉ္စ, ဒေဝတာ စ နမဿိဟံ;

နဒီတိတ္ထာနိ ဂန္တွာန, ဥဒကံ ဩရုဟာမိဟံ.

'මම ගින්න ද, සඳ ද, හිරු ද, සෙසු දෙවියන් ද වැන්දෙමි. ගංගා තොටුපළවල් වෙත ගොස් ජලයට බැස (ස්නානය) කළෙමි.

၈၈.

88.

‘‘ဗဟူဝတသမာဒါနာ, အဍ္ဎံ သီသဿ ဩလိခိံ;

ဆမာယ သေယျံ ကပ္ပေမိ, ရတ္တိံ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇဟံ.

බොහෝ වත්සමාදන් වීම් ඇතිව, හිසෙන් අඩක් බෑවෙමි. බිම සයනය කළෙමි, රාත්‍රියෙහි ආහාර නොගත්තෙමි.

၈၉.

89.

‘‘ဝိဘူသာမဏ္ဍနရတာ, နှာပနုစ္ဆာဒနေဟိ စ;

ဥပကာသိံ ဣမံ ကာယံ, ကာမရာဂေန အဋ္ဋိတာ.

ඇඳුම් පැළඳුම් හා අලංකාරයන්හි ඇලුනු මම, ස්නානය හා සුවඳ විලවුන් ගෑමෙන් මෙම ශරීරය පෝෂණය කළෙමි. (එවැනි කලක) මම කාම රාගයෙන් පීඩිතව සිටියෙමි.

၉၀.

90.

‘‘တတော သဒ္ဓံ လဘိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

ဒိသွာ ကာယံ ယထာဘူတံ, ကာမရာဂေါ သမူဟတော.

ඉන්පසු (ශාසනය කෙරෙහි) ශ්‍රද්ධාව ලබා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමි. ශරීරය තත්වූ පරිද්දෙන් දැක, කාම රාගය සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදි.

၉၁.

91.

‘‘သဗ္ဗေ ဘဝါ သမုစ္ဆိန္နာ, ဣစ္ဆာ စ ပတ္ထနာပိ စ;

သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တာ, သန္တိံ ပါပုဏိ စေတသော’’တိ. –

සියලු භවයන් සිඳ දමන ලදි, ආශාවන් හා ප්‍රාර්ථනාවන් ද සිඳ දමන ලදි. සියලු යෝගයන්ගෙන් වෙන්වූ මම සිතේ (පරම) ශාන්තියට පැමිණියෙමි' යනුවෙන් -

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථා පහ වදාළ සේක.

တတ္ထ အဂ္ဂိံ စန္ဒဉ္စ သူရိယဉ္စ, ဒေဝတာ စ နမဿိဟန္တိ အဂ္ဂိပ္ပမုခါ ဒေဝါတိ ဣန္ဒာနံ ဒေဝါနံ အာရာဓနတ္ထံ အာဟုတိံ ပဂ္ဂဟေတွာ အဂ္ဂိဉ္စ, မာသေ မာသေ သုက္ကပက္ခဿ ဒုတိယာယ စန္ဒဉ္စ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ သာယံ ပါတံ သူရိယဉ္စ, အညာ စ ဗာဟိရာ ဟိရညဂဗ္ဘာဒယော ဒေဝတာ စ, ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ဂဝေသန္တီ နမဿိဟံ နမက္ကာရံ အဟံ အကာသိံ. နဒီတိတ္ထာနိ ဂန္တွာန, ဥဒကံ ဩရုဟာမိဟန္တိ ဂင်္ဂါဒီနံ နဒီနံ ပူဇာတိတ္ထာနိ ဥပဂန္တွာ သာယံ ပါတံ ဥဒကံ ဩတရာမိ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတွာ အင်္ဂသိဉ္စနံ ကရောမိ.

එහි අර්ථය - 'අග්ගිං චන්දඤ්ච සූරියඤ්ච දේවතා ච නමස්සිහං' යනු ගින්න ප්‍රමුඛ කොට ඇති දෙවිවරුන්ය. එහෙයින් ඉන්ද්‍රාදී දෙවිවරුන් සතුටු කිරීම පිණිස පූජා ද්‍රව්‍ය ඔසවා ගින්නට ද, මසක් පාසා පුර පක්ෂයේ දෙවෙනි තිථියෙහි සඳට ද, දිනපතා සවස හා උදෑසන හිරුට ද, අන්‍ය වූ හිරණ්‍යගර්භ ආදී බාහිර දෙවිවරුන්ට ද පාරිශුද්ධිය පතා මම වැන්දෙමි, නමස්කාර කළෙමි. 'නදීතිත්ථානි ගන්ත්වාන' යනු ගංගා ආදී ගංගාවන්ගේ පූජනීය තොටුපළවල් වෙත ගොස් සවස හා උදෑසන දියට බැස, ජලයෙහි ගිලී ශරීරය ස්නානය කළෙමි යන්නයි.

ဗဟူဝတသမာဒါနာတိ ပဉ္စာတပတပ္ပနာဒိ ဗဟုဝိဓဝတသမာဒါနာ. ဂါထာသုခတ္ထံ ဗဟူတိ ဒီဃကရဏံ. အဍ္ဎံ သီသဿ ဩလိခိန္တိ မယှံ သီသဿ အဍ္ဎမေဝ [Pg.91] မုဏ္ဍေမိ. ကေစိ ‘‘အဍ္ဎံ သီသဿ ဩလိခိန္တိ ကေသကလာပဿ အဍ္ဎံ ဇဋာဗန္ဓနဝသေန ဗန္ဓိတွာ အဍ္ဎံ ဝိဿဇ္ဇေသိ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဆမာယ သေယျံ ကပ္ပေမီတိ ထဏ္ဍိလသာယိနီ ဟုတွာ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ သယာမိ. ရတ္တိံ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇဟန္တိ ရတ္တူပရတာ ဟုတွာ ရတ္တိယံ ဘောဇနံ န ဘုဉ္ဇိံ.

'බහූවතසමාදානා' යනු පංචාතප තපස් ආදී විවිධ වත් සමාදන් වීමයි. ගාථාවෙහි පහසුව පිණිස 'බහු' යන්න දීර්ඝ කොට 'බහූ' යයි යොදන ලදි. 'අඩ්ඪං සීසස්ස ඕලිඛිං' යනු මගේ හිසෙන් අඩක්ම බෑවෙමි. ඇතැම් ගුරුවරුන් පවසන්නේ 'කෙස් වැටියෙන් අඩක් ජටා බැඳ අඩක් මුදා හැරියෙමි' යන අර්ථයයි. 'ඡමාය සෙය්‍යං කප්පේමි' යනු කිසිදු ඇතිරිල්ලක් නැති බිමෙහි සැතපීමයි. 'රත්තිං භත්තං න භුඤ්ජහං' යනු රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටින්නියකව රාත්‍රියෙහි ආහාර අනුභව නොකළෙමි යන්නයි.

ဝိဘူသာမဏ္ဍနရတာတိ စိရကာလံ အတ္တကိလမထာနုယောဂေန ကိလန္တကာယာ ‘‘ဧဝံ သရီရဿ ကိလမနေန နတ္ထိ ပညာသုဒ္ဓိ. သစေ ပန ဣန္ဒြိယာနံ တောသနဝသေန သရီရဿ တပ္ပနေန သုဒ္ဓိ သိယာ’’တိ မန္တွာ ဣမံ ကာယံ အနုဂ္ဂဏှန္တီ ဝိဘူသာယံ မဏ္ဍနေ စ ရတာ ဝတ္ထာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရဏေ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ မဏ္ဍနေ စ အဘိရတာ. နှာပနုစ္ဆာဒနေဟိ စာတိ သမ္ဗာဟနာဒီနိ ကာရေတွာ နှာပနေန ဥစ္ဆာဒနေန စ. ဥပကာသိံ ဣမံ ကာယန္တိ ဣမံ မမ ကာယံ အနုဂ္ဂဏှိံ သန္တပ္ပေသိံ. ကာမရာဂေန အဋ္ဋိတာတိ ဧဝံ ကာယဒဠှီဗဟုလာ ဟုတွာ အယောနိသောမနသိကာရပစ္စယာ ပရိယုဋ္ဌိတေန ကာမရာဂေန အဋ္ဋိတာ အဘိဏှံ ဥပဒ္ဒုတာ အဟောသိံ.

'විභූසාමණ්ඩනරතා' යනු දීර්ඝ කාලයක් අත්තකිලමතානුයෝගයෙහි යෙදීමෙන් පීඩිත වූ ශරීරය ඇතිව, 'මෙසේ ශරීරය වෙහෙසීමෙන් ප්‍රඥාවේ පාරිශුද්ධියක් සිදු නොවේ. ඉදින් ඉන්ද්‍රියයන් පිනවීමෙන් හා ශරීරය සතුටු කිරීමෙන් පාරිශුද්ධිය විය හැකිය' යනුවෙන් සිතා, මෙම ශරීරයට සංග්‍රහ කරමින් ඇඳුම් පැළඳුම් හා අලංකාරයන්හි ද, මල් ගන්ධ විලවුන් ආදියෙන් සැරසීමෙහි ද ඇලුනෙමි. 'ණ්හාපනුච්ඡාදනේහි ච' යනු පිරිමැදීම් කරවා ස්නානයෙන් හා සුවඳ කුඩු ආදියෙන් පිරිමැදීමෙන් ද යන්නයි. 'උපකාසිං ඉමං කායං' යනු මගේ මේ ශරීරයට සංග්‍රහ කළෙමි, පිනවූයෙමි යන්නයි. 'කාමරාගේන අට්ඨිතා' යනු මෙසේ ශරීරය පෝෂණය කිරීමට බහුලව උත්සාහ කරන්නියක වී, අයෝනිසෝ මනසිකාරය හේතුවෙන් ඉස්මතු වූ කාම රාගයෙන් පීඩිත වූවා, නිරන්තරයෙන්ම පීඩාවට පත් වූවා වීමි යන්නයි.

တတော သဒ္ဓံ လဘိတွာနာတိ ဧဝံ သမာဒိန္နဝတာနိ ဘိန္ဒိတွာ ကာယဒဠှီဗဟုလာ ဝါဒပ္ပသုတာ ဟုတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရန္တီ တတော ပစ္ဆာ အပရဘာဂေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ သန္တိကေ လဒ္ဓေါဝါဒါနုသာသနာ သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ. ဒိသွာ ကာယံ ယထာဘူတန္တိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ဣမံ မမ ကာယံ ယထာဘူတံ ဒိသွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ကာမရာဂေါ သမူဟတော. တတော ပရံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗေ ဘဝါ သမုစ္ဆိန္နာ, ဣစ္ဆာ စ ပတ္ထနာပိ စာတိ ပစ္စုပ္ပန္နဝိသယာဘိလာသသင်္ခါတာ ဣစ္ဆာ စ အာယတိဘဝါဘိလာသသင်္ခါတာ ပတ္ထနာပိ သဗ္ဗေ ဘဝါပိ သမုစ္ဆိန္နာတိ ယောဇနာ. သန္တိံ ပါပုဏိ စေတသောတိ အစ္စန္တံ သန္တိံ အရဟတ္တဖလံ ပါပုဏိံ အဓိဂစ္ဆိန္တိ အတ္ထော.

එසේ සමාදන් වූ ව්‍රතයන් කඩකරමින්, ශරීරය පෝෂණය කිරීමට හා ශක්තිමත් කිරීමට ලොල් වූ, වාද විවාදයන්හි නිරතව ඒ ඒ තැන්හි සැරිසැරූ ඇය, ඉන්පසු පසුකාලයක මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ සමීපයෙහි ලත් අවවාද අනුශාසනා ඇතිව, ශ්‍රද්ධාව ලබාගත්තාය. විදර්ශනාව හා සමග වූ මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් මගේ මේ ශරීරය යථාභූත ලෙස දැක, අනාගාමී මාර්ගයෙන් සකලවිධ කාමරාගයන් සහමුලින්ම ප්‍රහීණ කළාය. ඉන්පසු අග්‍ර මාර්ගය වූ අර්හත් මාර්ගයෙන් සියලු භවයන් හා වර්තමාන විෂයයන් කෙරෙහි වූ ආශාවන් ද මතු භවයන් කෙරෙහි වූ ප්‍රාර්ථනාවන් ද සහමුලින්ම සිඳලූ බව මෙහි අර්ථයයි. ඇය අතිශයින් ශාන්ත වූ අර්හත් ඵලයට හෙවත් නිවනට පත් වූවාය.

နန္ဒုတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

නන්දුත්තරා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. မိတ္တာကာဠီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

6. මිත්තාකාළී තේරී ගාථා වර්ණනාව

သဒ္ဓါယ [Pg.92] ပဗ္ဗဇိတွာနာတိအာဒိကာ မိတ္တာကာဠိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုရုရဋ္ဌေ ကမ္မာသဓမ္မနိဂမေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ မဟာသတိပဋ္ဌာနဒေသနာယ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ လာဘသက္ကာရဂိဒ္ဓိကာ ဟုတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရိတွာ အပရဘာဂေ ယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တီ သံဝေဂဇာတာ ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

‘සද්ධාවෙන් මහණ වී’ යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථා මිත්තාකාළී තෙරණියට අයත් වේ. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් මිදීමට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුරු රට කම්මාසධම්ම නියම්ගමෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී, නුවණ මුහුකුරා ගිය පසු මහා සතිපට්ඨාන දේශනාව ශ්‍රවණය කර ලත් ශ්‍රද්ධාවෙන් මෙහෙණි සසුනෙහි පැවිදි වූවාය. සත් වසරක් මුළුල්ලේ ලාභ සත්කාරයන්ට ගිජුව ශ්‍රමණ ධර්මයෙහි නිරත වෙමින් ඒ ඒ තැන්හි සැරිසැරූ ඇය, පසුකාලීනව නුවණින් විමසා දැක හටගත් සංවේගය ඇතිව, විදර්ශනාව වඩා නොබෝ කලකින්ම සිව්පිළිසිඹියාවන් සමග අර්හත් ඵලයට පත්ව, තමාගේ පිළිවෙත නැවත විමසා බලමින් උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය.

၉၂.

92.

‘‘သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတွာန, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

ဝိစရိံဟံ တေန တေန, လာဘသက္ကာရဥဿုကာ.

“මම ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරික ශාසනයෙහි පැවිදි වී, ලාභ සත්කාර කෙරෙහි උත්සුකව ඒ ඒ කරුණු මූලික කරගනිමින් සැරිසැරුවෙමි.

၉၃.

93.

‘‘ရိဉ္စိတွာ ပရမံ အတ္ထံ, ဟီနမတ္ထံ အသေဝိဟံ;

ကိလေသာနံ ဝသံ ဂန္တွာ, သာမညတ္ထံ န ဗုဇ္ဈိဟံ.

මම උතුම් වූ අර්ථය (අර්හත්ත්වය) අත්හැර දමා, හීන වූ අර්ථය (ලාභ සත්කාර) සේවනය කළෙමි. කෙලෙසුන්ට වසඟ වී මහණකමේ නියම අර්ථය වටහා නොගත්තෙමි.

၉၄.

94.

‘‘တဿာ မေ အဟု သံဝေဂေါ, နိသိန္နာယ ဝိဟာရကေ;

ဥမ္မဂ္ဂပဋိပန္နာမှိ, တဏှာယ ဝသမာဂတာ.

එසේ කුටියෙහි වාඩි වී සිටි මට සංවේගයක් ඇති විය; ‘මම තණ්හාවට වසඟ වී වැරදි මගකට (නිවනට ප්‍රතිවිරුද්ධ මගට) බැස සිටිමි’.

၉၅.

95.

‘‘အပ္ပကံ ဇီဝိတံ မယှံ, ဇရာ ဗျာဓိ စ မဒ္ဒတိ;

ပုရာယံ ဘိဇ္ဇတိ ကာယော, န မေ ကာလော ပမဇ္ဇိတုံ.

මගේ ජීවිතය ඉතා ස්වල්ප වූවකි; ජරාව හා ව්‍යාධිය මා පෙළයි. මේ ශරීරය බිඳී යාමට පෙර, පමා වීමට මට කාලයක් නැත’.

၉၆.

96.

‘‘ယထာဘူတမဝေက္ခန္တီ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

ဝိမုတ္တစိတ္တာ ဥဋ္ဌာသိံ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ;

පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීම හා නැති වීම යථා පරිදි විමසා බලන්නා වූ මම, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිතින් යුතුව (සංසාරයෙන්) නැගී සිටියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කළෙමි” යනුවෙන් ඇය මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ ဝိစရိံဟံ တေန တေန, လာဘသက္ကာရဥဿုကာတိ လာဘေ စ သက္ကာရေ စ ဥဿုကာ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ တေန တေန ဗာဟုသစ္စဓမ္မကထာဒိနာ လာဘုပ္ပာဒဟေတုနာ ဝိစရိံ အဟံ.

එහි ‘vicariṃhaṃ tena tena...’ යනු ලාභ හා සත්කාරයන් කෙරෙහි දැඩි උත්සාහයක් ඇතිව, බහුශ්‍රුතභාවය හෝ ධර්ම දේශනා කිරීම් ආදී ඒ ඒ ලාභ උත්පාදක හේතූන් නිසා මම ඒ ඒ තැන්හි සැරිසැරුවෙමි යන්නයි.

ရိဉ္စိတွာ ပရမံ အတ္ထန္တိ ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာဒိံ ဥတ္တမံ အတ္ထံ ဇဟိတွာ ဆဍ္ဍေတွာ. ဟီနမတ္ထံ အသေဝိဟန္တိ စတုပစ္စယသင်္ခါတအာမိသဘာဝတော ဟီနံ လာမကံ အတ္ထံ အယောနိသော ပရိယေသနာယ ပဋိသေဝိံ အဟံ. ကိလေသာနံ ဝသံ ဂန္တွာတိ မာနမဒတဏှာဒီနံ ကိလေသာနံ ဝသံ ဥပဂန္တွာ သာမညတ္ထံ သမဏကိစ္စံ န ဗုဇ္ဈိံ န ဇာနိံ အဟံ.

‘Riñcitvā paramaṃ atthaṃ’ යනු ධ්‍යාන, විදර්ශනා, මාර්ග ඵල ආදී උතුම් වූ අර්ථයන් අත්හැර දැමීමයි. ‘හීන වූ අර්ථය සේවනය කළෙමි’ යනු සිවුපසය නමැති ආමිසය කෙරෙහි ලොල්ව, අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් යුතුව ඒවා සෙවීමේ නිරත වීමයි. ‘කෙලෙසුන්ට වසඟ වී’ යනු මානය, මදය හා තණ්හාව ආදී කෙලෙසුන්ට යටත්ව මහණකමේ අර්ථය හෙවත් ශ්‍රමණ කෘත්‍යය මම වටහා නොගත්තෙමි.

နိသိန္နာယ [Pg.93] ဝိဟာရကေတိ မမ ဝသနကဩဝရကေ နိသိန္နာယ အဟု သံဝေဂေါ. ကထန္တိ စေ, အာဟ ‘‘ဥမ္မဂ္ဂပဋိပန္နာမှီ’’တိ. တတ္ထ ဥမ္မဂ္ဂပဋိပန္နာမှီတိ ယာဝဒေဝ အနုပါဒါယ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထမိဒံ သာသနံ, တတ္ထ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အမနသိကရောန္တီ တဿ ဥမ္မဂ္ဂပဋိပန္နာ အမှီတိ. တဏှာယ ဝသမာဂတာတိ ပစ္စယုပ္ပာဒနတဏှာယ ဝသံ ဥပဂတာ.

‘Nisinnāya vihārake’ යනු මා වසන කුටියෙහි වාඩි වී සිටින කල්හි මට සංවේගයක් හටගත්තේය යන්නයි. ඒ කෙසේද යත්? ‘ummaggapaṭipannāmhī’ යනාදී ලෙස පවසන ලදී. එහි ‘වැරදි මගට බැස සිටිමි’ යනු උපාදාන රහිතව පිරිනිවන් පෑම අරමුණු කරගත් මෙම ශාසනයෙහි පැවිදි වී, කර්මස්ථාන මනසිකාරය නොකොට ඒ මගට ප්‍රතිවිරුද්ධ මාවතක ගමන් කරන්නියක වීමයි. ‘තණ්හාවට වසඟ වූ’ යනු සිවුපසය ඉපදවීමට හේතු වන තණ්හාවට යටත් වීමයි.

အပ္ပကံ ဇီဝိတံ မယှန္တိ ပရိစ္ဆိန္နကာလာ ဝဇ္ဇိတတော ဗဟူပဒ္ဒဝတော စ မမ ဇီဝိတံ အပ္ပကံ ပရိတ္တံ လဟုကံ. ဇရာ ဗျာဓိ စ မဒ္ဒတီတိ တဉ္စ သမန္တတော အာပတိတွာ နိပ္ပောထေန္တာ ပဗ္ဗတာ ဝိယ ဇရာ ဗျာဓိ စ မဒ္ဒတိ နိမ္မထတိ. ‘‘မဒ္ဒရေ’’တိပိ ပါဌော. ပုရာယံ ဘိဇ္ဇတိ ကာယောတိ အယံ ကာယော ဘိဇ္ဇတိ ပုရာ. ယသ္မာ တဿ ဧကံသိကော ဘေဒေါ, တသ္မာ န မေ ကာလော ပမဇ္ဇိတုံ အယံ ကာလော အဋ္ဌက္ခဏဝဇ္ဇိတော နဝမော ခဏော, သော ပမဇ္ဇိတုံ န ယုတ္တောတိ တဿာဟုံ သံဝေဂေါတိ ယောဇနာ.

‘Appakaṃ jīvitaṃ mayhaṃ’ යනු කාලයෙන් සීමිත වූ බැවින් හා උපද්‍රව බහුල වූ බැවින් මගේ ජීවිතය ස්වල්පයකි. ‘ජරාව හා ව්‍යාධිය පෙළයි’ යනු සතර දිශාවෙන් කඩා වැටෙන පර්වතයන් මෙන් ජරාව හා ව්‍යාධිය ජීවිතය තලා පෙළා දමයි. ‘Maddare’ කියා ද පාඨයක් ඇත. ‘කය බිඳී යාමට පෙර’ යනු මේ ශරීරය අනිවාර්යයෙන්ම බිඳී යන බැවින්, පමා වීමට මට කාලයක් නැත යන්නයි. මේ කාලය අෂ්ට අක්ෂණයන්ගෙන් තොර වූ නවවන බුද්ධෝත්පාද ක්ෂණයයි. එය පමා වීමට සුදුසු කාලයක් නොවේ යයි ඇයට සංවේගයක් ඇති විය.

ယထာဘူတမဝေက္ခန္တီတိ ဧဝံ ဇာတသံဝေဂါ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အနိစ္စာဒိမနသိကာရေန ယထာဘူတမဝေက္ခန္တီ. ကိံ အဝေက္ခန္တီတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) သမပညာသပ္ပဘေဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဥပ္ပာဒနိရောဓဉ္စ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ အဝေက္ခန္တီ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗသော ကိလေသေဟိ စ ဘဝေဟိ စ ဝိမုတ္တစိတ္တာ ဥဋ္ဌာသိံ, ဥဘတော ဥဋ္ဌာနေန မဂ္ဂေန ဘဝတ္တယတော စာတိ ဝုဋ္ဌိတာ အဟောသိံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘යථාභූත ලෙස දක්නා වූ’ යනු මෙසේ උපන් සංවේගය ඇතිව විදර්ශනාව ආරම්භ කර, අනිත්‍ය ආදී මනසිකාරයන්ගෙන් යුතුව යථා ස්වභාවය විමසීමයි. කුමක් විමසුවේ ද යත්? ‘අවිද්‍යාවේ හටගැනීමෙන් රූපයේ හටගැනීම වේ’ යනාදී පනස් ආකාරයක පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීම හා නිරුද්ධ වීම උදයව්‍යය ඥානයෙන් විමසන්නා වූ මම, විදර්ශනාව වඩා මාර්ග පිළිවෙළින් සකල කෙලෙසුන්ගෙන් හා භවයන්ගෙන් මිදුණු සිතැතිව නැගී සිටියෙමි. මාර්ගඥානයෙන් කෙලෙස් හා භව යන දෙකින්ම සහ තුන් භවයෙන්ම මිදුණු තැනැත්තියක් වීමි. ඉතිරි කොටස පෙර පවසන ලද අයුරුමය.

မိတ္တာကာဠီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මිත්තාකාළී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၇. သကုလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

7. සකුලා තේරී ගාථා වර්ණනාව

အဂါရသ္မိံ ဝသန္တီတိအာဒိကာ သကုလာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ အာနန္ဒဿ ရညော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ, သတ္ထု ဝေမာတိကဘဂိနီ နန္ဒာတိ နာမေန. သာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရာ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ဥဿာဟဇာတာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တီ ပဏိဓာနမကာသိ. သာ တတ္ထ ယာဝဇီဝံ [Pg.94] ဗဟုံ ဥဠာရံ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကစာရိနီ ဝိစရန္တီ ဧကဒိဝသံ တေလဘိက္ခာယ အာဟိဏ္ဍိတွာ တေလံ လဘိတွာ တေန တေလေန သတ္ထု စေတိယေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဒီပပူဇံ အကာသိ. သာ တတော စုတာ တာဝတိံသေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သုဝိသုဒ္ဓဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ဟုတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝေသုယေဝ သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. သကုလာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သတ္ထု ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ အပရဘာဂေ အညတရဿ ခီဏာသဝတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဃဋေန္တီ ဝါယမန္တီ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၁၃၁-၁၆၅) –

සකුලා තෙරණියගේ ගාථාවන් 'අගාරස්මිං වසන්ති' යනාදී ලෙස ආරම්භ වේ. ඇය පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි ආනන්ද රජුගේ දියණියව උපන්නාය. ඇය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ එකම පියාට දාව වෙනත් මවකගෙන් උපන් 'නන්දා' නම් වූ සහෝදරිය වූවාය. ඇය වැඩිවියට පත්ව දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ අබියස දහම් අසන කල, උන්වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුණියක දිව්‍ය චක්ෂුසය ඇති ශ්‍රාවිකාවන් අතර අගතැන් තබනු දැක, උනන්දුවක් ඇති කරගෙන විශේෂ පින්කම් කොට තමාද එම තනතුර පතමින් ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය එම ආත්මයෙහි දිවි හිමියෙන් උදාර වූ බොහෝ කුසල් කොට දෙව්ලොව ඉපිද, නැවත නැවතත් සුගතිගාමී ලෝකයන්හිම සැරිසරමින් කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක ඉපිද පරිබ්‍රාජිකාවක ලෙස පැවිදිව හුදකලාව හැසිරෙන්නීය. දිනක් තෙල් පිඬු සිඟා හැසිර තෙල් ලබාගෙන එම තෙල්වලින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයෙහි මුළු රාත්‍රිය පුරා පහන් පූජාවක් කළාය. ඇය එම ආත්මයෙන් චුතව තව්තිසා දෙව්ලොව ඉපිද, අතිශය පිරිසිදු දිව්‍ය චක්ෂුසය ඇත්තියක වී එක් බුද්ධන්තරයක් දෙවියන් අතරම සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර බමුණු කුලයක උපන්නාය. ඇයට 'සකුලා' යනු නම විය. ඇය වැඩිවියට පත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමය පිළිගත් දින ශ්‍රද්ධාව ලැබ උපාසිකාවක වූවාය. පසුව එක්තරා රහතන් වහන්සේ නමකගෙන් දහම් අසා සංවේගය උපදවාගෙන පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා වීර්යය කරමින් නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණියාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී.

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර, සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට පැමිණි, පදුමුත්තර නම් වූ මරුන් පැරදවූ ලෝනායකයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘ဟိတာယ သဗ္ဗသတ္တာနံ, သုခါယ ဝဒတံ ဝရော;

အတ္ထာယ ပုရိသာဇညော, ပဋိပန္နော သဒေဝကေ.

සියලු සත්වයන්ගේ හිත සුව පිණිසත් අභිවෘද්ධිය පිණිසත්, දම් දෙසන්නන් අතර උත්තම වූ ඒ පුරුෂාජානීය බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි පිළිපන් සේක.

‘‘ယသဂ္ဂပတ္တော သိရိမာ, ကိတ္တိဝဏ္ဏဂတော ဇိနော;

ပူဇိတော သဗ္ဗလောကဿ, ဒိသာ သဗ္ဗာသု ဝိဿုတော.

උසස් කීර්තියට පත්, ශ්‍රී සෝභමාන වූ, ජයග්‍රාහී වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ගුණ කීර්තියට පැමිණි සේක. උන්වහන්සේ මුළු ලෝකයාගේම පිදුම් ලැබූ අතර, සියලු දිශාවන්හි ප්‍රකට වූ සේක.

‘‘ဥတ္တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော သော, ဝီတိဝတ္တကထံကထော;

သမ္ပုဏ္ဏမနသင်္ကပ္ပော, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

උන්වහන්සේ සැක සංකා තරණය කළ සේක, විචිකිච්ඡාව ඉක්මවා ගිය සේක, පූර්ණ වූ මනෝසංකල්ප ඇතිව උතුම් වූ සම්බෝධියට පැමිණි සේක.

‘‘အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ, ဥပ္ပာဒေတာ နရုတ္တမော;

အနက္ခာတဉ္စ အက္ခာသိ, အသဉ္ဇာတဉ္စ သဉ္ဇနီ.

නරුත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙර නොවූ විරූ මඟ උපදවන්නා වූ, අන්‍යයන් විසින් ප්‍රකාශ නොකළා වූ මඟ ප්‍රකාශ කළා වූ, සත්වයන් තුළ පහළ නොවූ මඟ පහළ කළා වූ සේක.

‘‘မဂ္ဂညူ စ မဂ္ဂဝိဒူ, မဂ္ဂက္ခာယီ နရာသဘော;

မဂ္ဂဿ ကုသလော သတ္ထာ, သာရထီနံ ဝရုတ္တမော.

නරාසභ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මඟ දන්නා වූ, මඟෙහි දක්ෂ වූ, මඟ ප්‍රකාශ කරන්නා වූ සේක. මඟ පිළිබඳව දක්ෂ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ දමනය කරන්නන් අතර උත්තම වන සේක.

‘‘မဟာကာရုဏိကော သတ္ထာ, ဓမ္မံ ဒေသေတိ နာယကော;

နိမုဂ္ဂေ ကာမပင်္ကမှိ, သမုဒ္ဓရတိ ပါဏိနေ.

මහා කරුණාවන්ත වූ නායක වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන සේක. කාම නමැති මඩෙහි ගිලී සිටින සත්වයන් උන්වහන්සේ ඉන් ගොඩගන්නා සේක.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ ခတ္တိယနန္ဒနာ;

သုရူပါ သဓနာ စာပိ, ဒယိတာ စ သိရီမတီ.

එකල මම හංසවතී පුරයෙහි රජකුමරියකව උපන්නෙමි. රූමත් වූ ද, ධනවත් වූ ද මම සියල්ලන්ට ප්‍රිය වූ ශ්‍රී සෝභමාන තැනැත්තියක් වීමි.

‘‘အာနန္ဒဿ [Pg.95] မဟာရညော, ဓီတာ ပရမသောဘနာ;

ဝေမာတာ ဘဂိနီ စာပိ, ပဒုမုတ္တရနာမိနော.

මම ආනන්ද මහා රජුගේ අතිශයින් සුන්දර දියණිය වූවෙමි. පදුමුත්තර නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ එකම පියාට දාව උපන් සහෝදරියද වීමි.

‘‘ရာဇကညာဟိ သဟိတာ, သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတာ;

ဥပါဂမ္မ မဟာဝီရံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ.

මම රාජ කුමාරිකාවන් පිරිවරාගෙන, සියලු අභරණින් සැරසී මහාවීරයන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කළෙමි.

‘‘တဒါ ဟိ သော လောကဂရု, ဘိက္ခုနိံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကံ;

ကိတ္တယံ ပရိသာမဇ္ဈေ, အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ တံ.

එකල ලෝකගුරු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිස මධ්‍යයෙහි එක්තරා භික්ෂුණියකගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් ඇයව දිව්‍ය චක්ෂුසය ඇති ශ්‍රාවිකාවන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

‘‘သုဏိတွာ တမဟံ ဟဋ္ဌာ, ဒါနံ ဒတွာန သတ္ထုနော;

ပူဇိတွာန စ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဒိဗ္ဗစက္ခုံ အပတ္ထယိံ.

මම එම වචනය අසා සතුටට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේට දන් පිරිනමා, සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පුදා දිව්‍ය චක්ෂුසය ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

‘‘တတော အဝေါစ မံ သတ္ထာ, နန္ဒေ လစ္ဆသိ ပတ္ထိတံ;

ပဒီပဓမ္မဒါနာနံ, ဖလမေတံ သုနိစ္ဆိတံ.

එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: 'නන්දා, ඔබ ප්‍රාර්ථනා කළ තනතුර ලබන්නෙහිය. පහන් පූජාවේත් ධර්ම දානයේත් ඵලය මෙසේම වන බව මනාකොට තීරණය කර ඇත.'

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව ඔක්කාක කුලයෙහි උපන්, ගෝත්‍රයෙන් ගෝතම නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වන්නාහ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

သကုလာ နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

උන්වහන්සේගේ ධර්මයට දායාද වූ, ධර්මයෙන් මවන ලද ඒ ශාස්තෘ ශ්‍රාවිකාව සකුලා යන නමින් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක් වන්නීය.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

එම මනාකොට කරන ලද පිනෙන් හා චේතනා ප්‍රාර්ථනාවන්ගෙන් මම මිනිස් සිරුර හැර දමා තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහි මහා යසස් ඇති, කස්සප නම් වූ ගෝත්‍රයෙන් යුතු, දම් දෙසන්නන් අතර උත්තම වූ බ්‍රහ්මබන්ධු බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක.

‘‘ပရိဗ္ဗာဇကိနီ အာသိံ, တဒါဟံ ဧကစာရိနီ;

ဘိက္ခာယ ဝိစရိတွာန, အလဘိံ တေလမတ္တကံ.

එකල මම තනිව හැසිරෙන පරිබ්‍රාජිකාවක වීමි. සිඟමන් පිණිස හැසිරෙන්නී එක්තරා තෙල් ප්‍රමාණයක් ලැබුවෙමි.

‘‘တေန ဒီပံ ပဒီပေတွာ, ဥပဋ္ဌိံ သဗ္ဗသံဝရိံ;

စေတိယံ ဒွိပဒဂ္ဂဿ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ.

එම තෙලින් පහන් දල්වා දෙපා ඇත්තන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යය අබියස අතිශයින් ප්‍රසන්න වූ සිතින් මුළු රාත්‍රිය පුරා පූජාවන් පැවැත්වූවෙමි.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

එම මනාකොට කරන ලද පිනෙන් හා චේතනා ප්‍රාර්ථනාවන්ගෙන් මම මිනිස් සිරුර හැර දමා තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇာမိ, တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ;

ပဇ္ဇလန္တိ မဟာဒီပါ, တတ္ထ တတ္ထ ဂတာယ မေ.

එම පිනෙහි ආනුභාවයෙන් මම යම් යම් තැනක උපදින්නෙම්ද, එම සෑම තැනකදීම මට මහා පහන් ආලෝකයන් විහිදෙයි.

‘‘တိရောကုဋ္ဋံ [Pg.96] တိရောသေလံ, သမတိဂ္ဂယှ ပဗ္ဗတံ;

ပဿာမဟံ ယဒိစ္ဆာမိ, ဒီပဒါနဿိဒံ ဖလံ.

මට අවශ්‍ය නම් බිත්ති හරහා ද, පර්වත සහ කඳු හරහා ද විනිවිද දැකීමට හැකියාව ඇත. මෙය පහන් පූජාවෙහි ආනිසංසයයි.

‘‘ဝိသုဒ္ဓနယနာ ဟောမိ, ယသသာ စ ဇလာမဟံ;

သဒ္ဓါပညာဝတီ စေဝ, ဒီပဒါနဿိဒံ ဖလံ.

මම ඉතා පිරිසිදු ඇස් ඇත්තියක් වෙමි, යසසින් බබළමි, ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙමි. මෙය පහන් පූජාවෙහි ආනිසංසයයි.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတာ ဝိပ္ပကုလေ အဟံ;

ပဟူတဓနဓညမှိ, မုဒိတေ ရာဇပူဇိတေ.

දැන් මාගේ අවසන් ආත්මයෙහි මම බොහෝ ධන ධාන්‍ය ඇති, ප්‍රීතිමත් වූ, රජුන් විසින් පුදන ලද සම්භාවනීය කුලයක උපන්නෙමි.

‘‘အဟံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နာ, သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတာ;

ပုရပ္ပဝေသေ သုဂတံ, ဝါတပါနေ ဌိတာ အဟံ.

මම සියලු අඟ පසඟින් යුක්ත වූවෙමි, සියලු අභරණින් සැරසී සිටියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේ නුවරට වඩිනා කල්හි මම කවුළුවක් අසල සිටියෙමි.

‘‘ဒိသွာ ဇလန္တံ ယသသာ, ဒေဝမနုဿသက္ကတံ;

အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ, လက္ခဏေဟိ ဝိဘူသိတံ.

යසසින් බබළන, දෙවි මිනිසුන්ගේ ගරුබුහුමන් ලබන, අසූවක් අනුව්‍යඤ්ජනයන්ගෙන් හා මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් විභූෂිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක,

‘‘ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ သုမနာ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ;

န စိရေနေဝ ကာလေန, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

මම අතිශයින් ප්‍රමුදිත සිත් ඇතිව පැවිද්ද රුචි කළෙමි. පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම මම අර්හත් භාවයට පැමිණියෙමි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ.

මම සෘද්ධීන් කෙරෙහි වශීකෘත වූවෙමි, දිව්‍යමය ශ්‍රවණ ධාතුව ඇත්තෙමි, මම පරසිත් දනිමි, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ.

මම පෙර විසූ ආත්මයන් දනිමි, දිව්‍ය චක්ෂුසය පිරිසිදු කරන ලදී, සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට පිරිසිදු වූ, අතිශය නිර්මල තැනැත්තියක් වීමි.

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိသမူဟတာ.

මා විසින් ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන ලදී, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී. බර වූ (ක්ලේශ) බර ඉවත දමන ලදී, භවයට ඇද බැඳ තබන තෘෂ්ණාව මුලිනුපුටා දමන ලදී.

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

ගිහිගෙයින් නික්ම අනාගාරික පැවිදි බවට පත් වූයේ යම් අරමුණක් සඳහා ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය වීම නම් වූ ඒ අරමුණ මා විසින් අනුපිළිවෙලින් ළඟා කර ගන්නා ලදී.

‘‘တတော မဟာကာရုဏိကော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ;

ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂါ, သကုလာတိ နရုတ္တမော.

ඉන්පසුව මහා කරුණාවන්ත වූ, නරෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ 'සකුලා භික්ෂුණිය දිව්‍ය චක්ෂුසලාභී භික්ෂුණීන් අතර අග්‍ර වේ' යයි පවසා මා ඒ එතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ကတာဓိကာရတာယ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. တေန နံ သတ္ထာ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ဘိက္ခုနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

අර්හත් භාවයට පත්වීමෙන් පසු පෙර කරන ලද අධිකාර (පින්) බලයෙන් දිව්‍ය චක්ෂු අභිඥා ඥානයෙහි පුහුණු කළ වසීභාවයක් ඇත්තියක් වූවාය. එබැවින් ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇය දිව්‍ය චක්ෂුසලාභී භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. ඇය තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් උපන් ප්‍රීති සෝමනස්ස ඇත්තී උදානයක් වශයෙන් මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

၉၇.

97.

‘‘အဂါရသ္မိံ [Pg.97] ဝသန္တီဟံ, ဓမ္မံ သုတွာန ဘိက္ခုနော;

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနံ ပဒမစ္စုတံ.

මම ගිහි ගෙයි වසන්නී, රහතන් වහන්සේ නමකගෙන් ධර්මය අසා, කෙලෙස් රජස් රහිත වූ, නොනැසෙන පදය වූ, නිර්වාණ ධර්මය (සෝතාපත්ති මග්ග ඥානයෙන්) දුටුවෙමි.

၉၈.

98.

‘‘သာဟံ ပုတ္တံ ဓီတရဉ္စ, ဓနဓညဉ္စ ဆဍ္ဍိယ;

ကေသေ ဆေဒါပယိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

එම මම පුතුන් ද දූවරුන් ද ධන ධාන්‍ය ද අත්හැර, කෙස් වැටිය කපා දමා, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවෙමි.

၉၉.

99.

‘‘သိက္ခမာနာ အဟံ သန္တီ, ဘာဝေန္တီ မဂ္ဂမဉ္ဇသံ;

ပဟာသိံ ရာဂဒေါသဉ္စ, တဒေကဋ္ဌေ စ အာသဝေ.

මම සික්ඛමානාවකව සිටියදීම, ඍජු වූ උත්තරීතර මාර්ගය වඩන්නී, රාගය හා ද්වේෂය ද ඒ හා බැඳුණු සියලු ආශ්‍රවයන් ද (අනාගාමී මාර්ගයෙන්) ප්‍රහීණ කළෙමි.

၁၀၀.

100.

‘‘ဘိက္ခုနီ ဥပသမ္ပဇ္ဇ, ပုဗ္ဗဇာတိမနုဿရိံ;

ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ, ဝိမလံ သာဓုဘာဝိတံ.

භික්ෂුණියක ලෙස උපසම්පදාව ලබා පෙර ජාතීන් සිහි කළෙමි. මැනවින් වඩන ලද, නිර්මල වූ දිව්‍ය චක්ෂු අභිඥාව පිරිසිදු කරන ලදී.

၁၀၁.

101.

‘‘သင်္ခါရေ ပရတော ဒိသွာ, ဟေတုဇာတေ ပလောကိတေ;

ပဟာသိံ အာသဝေ သဗ္ဗေ, သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ. –

හේතූන්ගෙන් හටගත්, විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් පර (අනාත්ම) වශයෙන් දැක, සියලු ආශ්‍රවයන් ප්‍රහීණ කළෙමි. මම කෙලෙස් නිවුණු, සිහිල් වූ තැනැත්තියක් වෙමි.

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ အဂါရသ္မိံ ဝသန္တီဟံ, ဓမ္မံ သုတွာန ဘိက္ခုနောတိ အဟံ ပုဗ္ဗေ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသမာနာ အညတရဿ ဘိန္နကိလေသဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ စတုသစ္စဂဗ္ဘံ ဓမ္မကထံ သုတွာ. အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနံ ပဒမစ္စုတန္တိ ရာဂရဇာဒီနံ အဘာဝေန ဝိရဇံ, ဝါနတော နိက္ခန္တတ္တာ နိဗ္ဗာနံ, စဝနာဘာဝတော အဓိဂတာနံ အစ္စုတိဟေတုတာယ စ နိဗ္ဗာနံ အစ္စုတံ, ပဒန္တိ စ လဒ္ဓနာမံ အသင်္ခတဓမ္မံ, သဟဿနယပဋိမဏ္ဍိတေန ဒဿနသင်္ခါတေန ဓမ္မစက္ခုနာ အဒ္ဒသံ ပဿိံ.

එහි 'ගිහිගෙයි වසන මම, භික්ෂුවකගෙන් ධර්මය අසා' යනු මම පෙර ගිහිගෙයි වසන අතරතුර එක්තරා කෙලෙස් නැසූ භික්ෂුවක සමීපයෙන් සිවුසච්ච ධර්මය අසා; 'කෙලෙස් රජස් රහිත ධර්මය, නොනැසෙන පදය වූ නිර්වාණය දුටුවෙමි' යනු රාග රජස් ආදිය නොමැති බැවින් කෙලෙස් රජස් රහිත වූ ද, තෘෂ්ණාවෙන් නික්මුණු බැවින් නිර්වාණය වූ ද, චුත වීමක් නොමැති බැවින් හා නිවන් අවබෝධ කළවුන්ට මරණය නොමැති වීමට හේතු වන බැවින් 'අච්චුත' (නොනැසෙන) යයි ද, 'පද' යයි ද නම් ලත් අසංඛත ධර්මය සෝතාපත්ති මාර්ගය නම් වූ ධර්ම චක්ෂුසින් දුටුවෙමි යන්නයි.

သာဟန္တိ သာ အဟံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သောတာပန္နာ ဟောမိ.

'සාහං' යනු ඒ මම පෙර කියන ලද පරිදි සෝතාපන්න වූවෙමි.

သိက္ခမာနာ အဟံ သန္တီတိ အဟံ သိက္ခမာနာဝ သမာနာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝဿေ အပရိပုဏ္ဏေ ဧဝ. ဘာဝေန္တီ မဂ္ဂမဉ္ဇသန္တိ မဇ္ဈိမပဋိပတ္တိဘာဝတော အဉ္ဇသံ ဥပရိမဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေန္တီ. တဒေကဋ္ဌေ စ အာသဝေတိ ရာဂဒေါသေဟိ သဟဇေကဋ္ဌေ ပဟာနေကဋ္ဌေ စ တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈေ အာသဝေ ပဟာသိံ သမုစ္ဆိန္ဒိံ.

'මම සික්ඛමානාවකව සිටියදී' යනු මම සික්ඛමානාවකව පැවිදි වී සික්ඛමානා වස් කාලය සම්පූර්ණ වීමට පෙරම; 'ඍජු මාර්ගය වඩන්නී' යනු මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව වන බැවින් ඍජු වූ උත්තරීතර මාර්ගය උපදවන්නී; 'ඒ හා බැඳුණු ආශ්‍රවයන්' යනු රාග ද්වේෂයන් හා එක්ව උපදින හෝ තෙවන මාර්ගයෙන් ප්‍රහීණ කළ යුතු ආශ්‍රවයන් ප්‍රහීණ කළෙමි, සිඳ දැමුවෙමි.

ဘိက္ခုနီ ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ဝဿေ ပရိပုဏ္ဏေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုနီ ဟုတွာ. ဝိမလန္တိ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတာယ ဝိဂတမလံ, သာဓု သက္ကစ္စ သမ္မဒေဝ [Pg.98] ဘာဝိတံ, သာဓူဟိ ဝါ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဘာဝိတံ ဥပ္ပာဒိတံ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

'භික්ෂුණියක ලෙස උපසම්පදාව ලබා' යනු වස් කාලය පිරුණු පසු උපසම්පදා වී භික්ෂුණියක වී ය. 'නිර්මල' යනු අවිද්‍යාදී උපක්ලෙශයන්ගෙන් මිදුණු බැවින් මලකඩ පහ වූ, සකස් කොට ගෞරවාන්විතව මැනවින් වඩන ලද, එසේත් නැතහොත් බුද්ධාදී සත්පුරුෂයන් විසින් වඩන ලද, උපදවන ලද දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කරන ලදී යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

သင်္ခါရေတိ တေဘူမကသင်္ခါရေ. ပရတောတိ အနတ္တတော. ဟေတုဇာတေတိ ပစ္စယုပ္ပန္နေ. ပလောကိတေတိ ပလုဇ္ဇနသဘာဝေ ပဘင်္ဂုနေ ပညာစက္ခုနာ ဒိသွာ. ပဟာသိံ အာသဝေ သဗ္ဗေတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အဝသိဋ္ဌေ သဗ္ဗေပိ အာသဝေ ပဇဟိံ, ခေပေသိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

'සංස්කාර' යනු තේභූමක සංස්කාරයන් ය. 'පරතෝ' යනු අනාත්ම වශයෙනි. 'හේතුජාත' යනු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් ය. 'පලෝකිත' යනු බිඳී යන ස්වභාවය ඇති, විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ප්‍රඥා චක්ෂුසින් දැක, අර්හත් මාර්ගයෙන් ඉතිරි සියලු ආශ්‍රවයන් ප්‍රහීණ කළෙමි, ක්ෂය කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය කලින් පවසන ලද පරිදිම වේ.

သကုလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සකුලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. သောဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

8. සෝණා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

ဒသ ပုတ္တေ ဝိဇာယိတွာတိအာဒိကာ သောဏာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ ဘိက္ခုနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ, အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ, တတော စုတာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ပတိကုလံ ဂတာ ဒသ ပုတ္တဓီတရော လဘိတွာ ဗဟုပုတ္တိကာတိ ပညာယိတ္ထ. သာ သာမိကေ ပဗ္ဗဇိတေ ဝယပ္ပတ္တေ ပုတ္တဓီတရော ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သဗ္ဗံ ဓနံ ပုတ္တာနံ ဝိဘဇိတွာ အဒါသိ, န ကိဉ္စိ အတ္တနော ဌပေသိ. တံ ပုတ္တာ စ ဓီတရော စ ကတိပါဟမေဝ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘဝံ အကံသု. သာ ‘‘ကိံ မယှံ ဣမေဟိ ပရိဘဝါယ ဃရေ ဝသန္တိယာ’’တိ ဘိက္ခုနိယော ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တံ ဘိက္ခုနိယော ပဗ္ဗာဇေသုံ. သာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ ‘‘အဟံ မဟလ္လိကာကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ အပ္ပမတ္တာယ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဘိက္ခုနီနံ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကရောန္တီ ‘‘သဗ္ဗရတ္တိံ သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ ဧကထမ္ဘံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ တံ အဝိဇဟမာနာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ စင်္ကမမာနာပိ ‘‘အန္ဓကာရေ ဌာနေ ရုက္ခာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ မေ သီသံ ပဋိဟညေယျာ’’တိ ရုက္ခံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ တံ အဝိဇဟမာနာဝ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ အာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ပါကဋာ အဟောသိ. သတ္ထာ တဿာ ဉာဏပရိပါကံ ဒိသွာ [Pg.99] ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဩဘာသံ ဖရိတွာ သမ္မုခေ နိသိန္နော ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ –

'දස පුතුන් වැදූ' යනාදී ගාථාවන් සෝණා තෙරණියගේ වේ. ඇය ද පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුණියක ආරද්ධවීර්ය ඇති භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, පින්කම් කොට තමා ද එම තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, ඉන් චුතව කල්ප ලක්ෂයක් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී විවාහ වී දූ පුතුන් දස දෙනෙකු ලැබූ බැවින් 'බහුපුත්තිකා' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ වූවාය. ඇයගේ ස්වාමියා පැවිදි වූ පසු, වියපත් වූ දරුවන් ගිහිගෙයි ස්ථාවර කරවා සියලු ධනය ඔවුන්ට බෙදා දුන් අතර තමාට කිසිවක් ඉතිරි කර නොගත්තාය. ඒ දරුවෝ දින කිහිපයක් පමණක් ඇයට උපස්ථාන කොට පසුව ඇයට අවමන් කළහ. ඇය 'මේ දරුවන්ගේ අවමන් ලබමින් ගිහිගෙයි විසීමෙන් මට ඇති ඵලය කුමක්දැයි' සිතා භික්ෂුණීන් වෙත ගොස් පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියාය. භික්ෂුණීහු ඇයව පැවිදි කළහ. ඇය උපසම්පදාව ලැබ 'මම මහලු වියේ පැවිදි වූ බැවින් අප්‍රමාදී විය යුතුය' යි සිතා භික්ෂුණීන්ගේ වත්පිළිවෙත් කරමින් 'මුළු රාත්‍රිය පුරා මහණ දම් පුරන්නෙමි' යි අධිෂ්ඨාන කර ගත්තාය. ඇය පහත මාලයේ එක් ටැඹක් අතින් අල්ලාගෙන එය අත්නොහැර මහණ දම් පුරන්නී, සක්මන් කරන කල ද 'අඳුරු තැනකදී ගසක හෝ වෙනත් තැනක මාගේ හිස වැදිය හැකිය' යි සිතා ගසක් අතින් අල්ලාගෙන එය අත්නොහැරම මහණ දම් පිරුවාය. එතැන් පටන් ඇය 'ආරද්ධවීර්ය' (වීර්යවන්ත) තැනැත්තියක ලෙස ප්‍රකට වූවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයගේ ඥානය මේරූ බව දැක ගන්ධකුටියෙහි වැඩසිටිමින්ම රශ්මි මාලාවන් විහිදුවා ඇය ඉදිරියෙහි වැඩසිටින්නාක් මෙන් පෙනී සිටිමින් -

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ ဓမ္မမုတ္တမံ;

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော ဓမ္မမုတ္တမ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၁၅) –

'උතුම් වූ ධර්මය නොදැක වසර සියයක් ජීවත් වීමට වඩා, උතුම් වූ ධර්මය දකින්නා වූ තැනැත්තාගේ එක් දිනක ජීවිතය ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය.'

ဂါထံ အဘာသိ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၂၂၀-၂၄၃) –

මෙම ගාථාව දේශනා කළ සේක. ඇය ගාථාව අවසානයේ අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. එබැවින් අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී.

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට පත් වූ, පදුමුත්තර නම් වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါ သေဋ္ဌိကုလေ ဇာတာ, သုခိတာ ပူဇိတာ ပိယာ;

ဥပေတွာ တံ မုနိဝရံ, အဿောသိံ မဓုရံ ဝစံ.

එකල්හි මම සිටු කුලයක ඉපිද, සැපවත් වූ, සියල්ලන්ගේ ගෞරවයට පත් වූ, ප්‍රියමනාප තැනැත්තියක් වීමි. ඒ මුනිවරයන් වහන්සේ වෙත එළඹ මධුර වූ (ධර්ම) වචනය ශ්‍රවණය කළෙමි.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယာနဂ္ဂံ, ဝဏ္ဏေသိ ဘိက္ခုနိံ ဇိနော;

တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ကာရံ ကတွာန သတ္ထုနော.

බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් භික්ෂුණියක ආරද්ධවීර්ය ඇති භික්ෂුණීන් අතර අග්‍ර යයි වර්ණනා කළ සේක. එය අසා සතුටු වූ මම බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවෙන් පින්කම් කොට,

‘‘အဘိဝါဒိယ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဌာနံ တံ ပတ္ထယိံ တဒါ;

အနုမောဒိ မဟာဝီရော, သိဇ္ဈတံ ပဏိဓီ တဝ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ එදින එම තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළෙමි. එකල්හි මහා වීරයන් වහන්සේ 'ඔබේ ප්‍රාර්ථනාව ඉටු වේවා' යි අනුමෝදනා කළ සේක.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව ලොව පහළ වන ඕක්කාක රාජ වංශයෙහි උපදින ගෝතම නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලොව පහළ වනු ඇත.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

သောဏာတိ နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මයට දායාද වූ, ධර්මයෙන් උපන් ඖරස දියණියක වූ සෝණා නම් වූ ශ්‍රාවිකාවක් වන්නෙහිය (යයි මට වදාළ සේක).'

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ;

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ.

ඒ අනාවැකිය අසා සතුටු වී, එතැන් පටන් දිවි හිමියෙන් මෛත්‍රී සහගත සිතින් යුතුව, සිවුපසයෙන් යුතුව ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

මැනවින් කරන ලද ඒ කුසල් කර්මය හේතුවෙන් ද, ප්‍රාර්ථනා සහිත ඒ චේතනාවන් හේතුවෙන් ද, මම මේ මානුෂීය ශරීරය අත්හැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟံ;

သာဝတ္ထိယံ ပုရဝရေ, ဣဒ္ဓေ ဖီတေ မဟဒ္ဓနေ.

දැන් මාගේ මේ අවසන් භවයේදී, මහත් වූ ධන ධාන්‍යයෙන් හා සමෘද්ධියෙන් පිරුණු සැවැත් නුවර උතුම් සිටු කුලයක මම උපන්නෙමි.

‘‘ယဒါ စ ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တာ, ဂန္တွာ ပတိကုလံ အဟံ;

ဒသ ပုတ္တာနိ အဇနိံ, သုရူပါနိ ဝိသေသတော.

මම යොවුන් වියට පත් වූ කල, හිමියන්ගේ කුලයට (විවාහ වී) ගොස් විශේෂයෙන්ම රූමත් වූ දරුවන් දස දෙනෙකු බිහි කළෙමි.

‘‘သုခေဓိတာ [Pg.100] စ တေ သဗ္ဗေ, ဇနနေတ္တမနောဟရာ;

အမိတ္တာနမ္ပိ ရုစိတာ, မမ ပဂေဝ တေ သိယာ.

ඒ සියලු දරුවෝ සැපසේ වැඩුණාහ. ඔවුහු ජනයාගේ නෙත් සිත් ඇදගන්නා සුලු වූහ. සතුරන් පවා ඔවුන්ට ප්‍රිය කළහ. එසේ නම් මවක වූ මම ඔවුන්ට කෙතරම් ප්‍රිය කරන්නට ඇත්ද?

‘‘တတော မယှံ အကာမာယ, ဒသပုတ္တပုရက္ခတော;

ပဗ္ဗဇိတ္ထ သ မေ ဘတ္တာ, ဒေဝဒေဝဿ သာသနေ.

ඉන්පසු මාගේ අකමැත්තෙන් වුවද, දරුවන් දස දෙනෙකු පිරිවරා සිටි මාගේ ඒ ස්වාමියා දේවතිදේව වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි විය.

‘‘တဒေကိကာ ဝိစိန္တေသိံ, ဇီဝိတေနာလမတ္ထု မေ;

စတ္တာယ ပတိပုတ္တေဟိ, ဝုဍ္ဎာယ စ ဝရာကိယာ.

එවිට හුදෙකලා වූ මම මෙසේ සිතුවෙමි, “ස්වාමියා හා දරුවන් විසින් අත්හරින ලද, වයෝවෘද්ධ වූ අසරණ මට මේ ජීවිතයෙන් පලක් නැත.”

‘‘အဟမ္ပိ တတ္ထ ဂစ္ဆိဿံ, သမ္ပတ္တော ယတ္ထ မေ ပတိ;

ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

“මාගේ ස්වාමියා යම් ශාසනයකට පැමිණියේද, මම ද එහිම යන්නෙමි” යි මෙසේ සිතා මම ගිහිගෙය අත්හැර පැවිදි වූයෙමි.

‘‘တတော စ မံ ဘိက္ခုနိယော, ဧကံ ဘိက္ခုနုပဿယေ;

ဝိဟာယ ဂစ္ဆုမောဝါဒံ, တာပေဟိ ဥဒကံ ဣတိ.

ඉන්පසු භික්ෂුණීන් වහන්සේලා මාව මෙහෙණවරෙහි තනිව නතර කොට, “පැන් රත් කරන්න” යැයි කියා අවවාද අනුශාසනා ලැබීම පිණිස වැඩම කළහ.

‘‘တဒါ ဥဒကမာဟိတွာ, ဩကိရိတွာန ကုမ္ဘိယာ;

စုလ္လေ ဌပေတွာ အာသီနာ, တတော စိတ္တံ သမာဒဟိံ.

එවිට මම පැන් ගෙන කළයට වත් කොට ලිප මත තබා වාඩි වී, සිත එකඟ කර ගත්තෙමි.

‘‘ခန္ဓေ အနိစ္စတော ဒိသွာ, ဒုက္ခတော စ အနတ္တတော;

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

පඤ්චස්කන්ධය අනිත්‍ය වශයෙන් ද, දුක් වශයෙන් ද, අනාත්ම වශයෙන් ද දැක, සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට අර්හත් භාවයට පැමිණියෙමි.

‘‘တဒါဂန္တွာ ဘိက္ခုနိယော, ဥဏှောဒကမပုစ္ဆိသုံ;

တေဇောဓာတုမဓိဋ္ဌာယ, ခိပ္ပံ သန္တာပယိံ ဇလံ.

එවිට භික්ෂුණීන් වහන්සේලා නැවත පැමිණ උණුපැන් පිළිබඳව විමසූහ. මම තේජෝ ධාතුවට සමවැදී වහාම පැන් රත් කළෙමි.

‘‘ဝိမှိတာ တာ ဇိနဝရံ, ဧတမတ္ထမသာဝယုံ;

တံ သုတွာ မုဒိတော နာထော, ဣမံ ဂါထံ အဘာသထ.

එයින් මවිතයට පත් ඒ භික්ෂුණීහු බුදුරජාණන් වහන්සේට ඒ බව සැල කළහ. එය අසා සතුටු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම ගාථාව දේශනා කළ සේක.

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, ကုသီတော ဟီနဝီရိယော;

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ဝီရိယမာရဘတော ဒဠှံ.

යමෙක් අලසව, හීන වූ වීර්යයෙන් යුතුව වසර සියයක් ජීවත් වනවාට වඩා, දැඩි වීර්යයෙන් යුක්තව උත්සාහවන්තව ගත කරන එක දවසක ජීවිතය උතුම් වන්නේය.

‘‘အာရာဓိတော မဟာဝီရော, မယာ သုပ္ပဋိပတ္တိယာ;

အာရဒ္ဓဝီရိယာနဂ္ဂံ, မမာဟ သ မဟာမုနိ.

මම මාගේ යහපත් පිළිවෙතින් ඒ මහා වීරයන් වහන්සේව පැහැදවීමි. ඒ මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ වීර්යවන්ත භික්ෂුණීන් අතරින් මා අග්‍ර බව වදාළ සේක.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මම මාගේ කෙලෙස් දවා හැරියෙමි... පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය සම්පූර්ණ කළෙමි.

အထ နံ ဘဂဝါ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා අනුපිළිවෙලින් තනතුරු වල පිහිටුවන කල්හි, සෝණා තෙරණියව ආරද්ධවීර්ය භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. ඇය දිනක් තම ප්‍රතිපත්තිය මෙනෙහි කොට උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය.

၁၀၂.

102.

‘‘ဒသ [Pg.101] ပုတ္တေ ဝိဇာယိတွာ, အသ္မိံ ရူပသမုဿယေ;

တတောဟံ ဒုဗ္ဗလာ ဇိဏ္ဏာ, ဘိက္ခုနိံ ဥပသင်္ကမိံ.

මෙම රූප කාය තුළ දරුවන් දස දෙනෙකු බිහි කොට, ඉන්පසු මම දුබලව හා දිරාපත් වූයේ එක් භික්ෂුණියක වෙත එළඹුණෙමි.

၁၀၃.

103.

‘‘သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ခန္ဓာယတနဓာတုယော;

တဿာ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ကေသေ ဆေတွာန ပဗ္ဗဇိံ.

ඇය මට ස්කන්ධ, ආයතන හා ධාතූන් පිළිබඳ ධර්මය දේශනා කළාය. ඇයගෙන් ධර්මය අසා, කෙස් වැටිය කපා දමා මම පැවිදි වූයෙමි.

၁၀၄.

104.

‘‘တဿာ မေ သိက္ခမာနာယ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ယတ္ထ မေ ဝုသိတံ ပုရေ.

ශික්ෂාවන් පුහුණු වන මාගේ දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු විය. මම පෙර විසූ භවයන් පිළිබඳව මැනවින් දනිමි.

၁၀၅.

105.

‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေမိ, ဧကဂ္ဂါ သုသမာဟိတာ;

အနန္တရာဝိမောက္ခာသိံ, အနုပါဒါယ နိဗ္ဗုတာ.

මම සිත එකඟ කරගෙන අනිමිත්ත සමාපත්තිය වඩමි. මාර්ගයෙන් අනතුරුව ලැබෙන ඵල විමුක්තිය ලැබූ මම, කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන පිරිනිවී (කෙලෙස් නිවාගත්) තැනැත්තියක් වීමි.

၁၀၆.

106.

‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ, တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ;

ဓိ တဝတ္ထု ဇရေ ဇမ္မေ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ;

පඤ්චස්කන්ධය පිරිසිඳ දන්නා ලදී. ඒවා මුල් සිඳ දමන ලදුව පවතී. අශෝභන වූ ජරාව, නුඹට නින්දා වේවා! දැන් නැවත උපතක් නැත - යැයි මේ ගාථාවන් පැවසුවාය.

တတ္ထ ရူပသမုဿယေတိ ရူပသင်္ခါတေ သမုဿယေ. အယဉှိ ရူပသဒ္ဒေါ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၆၀) ရူပါယတနေ အာဂတော. ‘‘ယံကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၈၁) ရူပက္ခန္ဓေ. ‘‘ပိယရူပေ သာတရူပေ ရဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၀၉) သဘာဝေ. ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၈; အ. နိ. ၁.၄၂၇-၄၃၄) ကသိဏာယတနေ. ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၉; အ. နိ. ၁.၄၃၅-၄၄၂) ရူပဈာနေ. ‘‘အဋ္ဌိဉ္စ ပဋိစ္စ နှာရုဉ္စ ပဋိစ္စ မံသဉ္စ ပဋိစ္စ စမ္မဉ္စ ပဋိစ္စ အာကာသော ပရိဝါရိတော ရူပန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀၆) ရူပကာယေ. ဣဓာပိ ရူပကာယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမုဿယသဒ္ဒေါပိ အဋ္ဌီနံ သရီရဿ ပရိယာယော. ‘‘သတန္တိ သမုဿယာ’’တိအာဒီသု အဋ္ဌိသရီရပရိယာယေ. ‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ နန္ဒေ သမုဿယ’’န္တိအာဒီသု (ထေရဂါ. ၁၉) သရီရေ. ဣဓာပိ သရီရေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ရူပသမုဿယေ’’တိ, ရူပသင်္ခါတေ သမုဿယေ သရီရေတိ အတ္ထော. ဌတွာတိ ဝစနသေသော. အသ္မိံ ရူပသမုဿယေတိ ဟိ ဣမသ္မိံ ရူပသမုဿယေ ဌတွာ ဣမံ ရူပကာယံ နိဿာယ ဒသ ပုတ္တေ ဝိဇာယိတွာတိ ယောဇနာ. တတောတိ တသ္မာ ဒသပုတ္တဝိဇာယနဟေတု. သာ ဟိ ပဌမဝယံ အတိက္ကမိတွာ ပုတ္တကေ [Pg.102] ဝိဇာယန္တီ အနုက္ကမေန ဒုဗ္ဗလသရီရာ ဇရာဇိဏ္ဏာ စ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တတောဟံ ဒုဗ္ဗလာ ဇိဏ္ဏာ’’တိ.

මෙහි ‘රූපසමුස්සයේ’ යනු රූපය නම් වූ සිරුරෙහි යන්නයි. මෙම ‘රූප’ ශබ්දය විවිධ සූත්‍රවල විවිධ අර්ථවලින් යෙදේ: රූප ආයතනය, රූපස්කන්ධය, ස්වභාවය, කසිණ අරමුණ, රූප ධ්‍යාන සහ රූප කාය යන අර්ථවලිනි. මෙහිදී එය ‘රූප කාය’ හෙවත් සිරුර යන අර්ථයෙන් දත යුතුය. ‘සමුස්සය’ ශබ්දය ද ශරීරය යන අර්ථයෙහිම යෙදේ. එබැවින් ‘රූපසමුස්සයේ’ යනු රූපය නම් වූ ශරීරය තුළ සිටිමින් යන්නයි. ඇය ප්‍රථම වයස ඉක්මවා දරුවන් දස දෙනෙකු බිහි කිරීම නිසා පිළිවෙළින් දුබල වූ සිරුරු ඇතිව ජරාවට පත් වූවාය. එබැවින් ‘තතෝහං දුබ්බලා ජිණ්ණා’ යයි වදාරන ලදී.

တဿာတိ တတော, တဿာတိ ဝါ တဿာ သန္တိကေ. ပုန တဿာတိ ကရဏေ သာမိဝစနံ, တာယာတိ အတ္ထော. သိက္ခမာနာယာတိ တိဿောပိ သိက္ခာ သိက္ခမာနာ.

‘තස්සා’ යනු ‘ඇයගෙන්’ හෙවත් ඇය සමීපයෙහි යන්නයි. නැතහොත් ‘ඈ විසින්’ දේශනා කළ ධර්මය යන අර්ථයයි. ‘සික්ඛමානායා’ යනු ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවන්හි හික්මෙමින් සිටියදී යන්නයි.

အနန္တရာဝိမောက္ခာသိန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဿ အနန္တရာ ဥပ္ပန္နဝိမောက္ခာ အာသိံ. ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိအာဒယော ဟိ အဋ္ဌပိ ဝိမောက္ခာ အနန္တရဝိမောက္ခာ နာမ န ဟောန္တိ. မဂ္ဂါနန္တရံ အနုပ္ပတ္တာ ဟိ ဖလဝိမောက္ခာ ဖလသမာပတ္တိကာလေ ပဝတ္တမာနာပိ ပဌမမဂ္ဂါနန္တရမေဝ သမုပ္ပတ္တိတော တံ ဥပါဒါယ အနန္တရဝိမောက္ခာ နာမ, ယထာ မဂ္ဂသမာဓိ အာနန္တရိကသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ. အနုပါဒါယ နိဗ္ဗုတာတိ ရူပါဒီသု ကိဉ္စိပိ အဂ္ဂဟေတွာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတာ အာသိံ.

‘අනන්තරාවිමොක්ඛාසිං’ යනු අර්හත් මාර්ගයට අනතුරුව උපන් ඵල විමුක්තිය ලැබුවෙමි යන්නයි. සාමාන්‍ය විමොක්ෂයන් ‘අනන්තර විමොක්ෂ’ නම් නොවේ. මාර්ගයට අනතුරුව ලැබෙන ඵල විමුක්තිය පමණක් එසේ හැඳින්වේ. ‘අනුපාදාය නිබ්බුතා’ යනු කිසිවක් ග්‍රහණය කර නොගෙන කෙලෙස් පිරිනිවීමෙන් නිවුණෙමි යන්නයි.

ဧဝံ ဝိဇ္ဇာတ္တယံ ဝိဘာဝေတွာ အရဟတ္တဖလေန ကူဋံ ဂဏှန္တီ ဥဒါနေတွာ, ဣဒါနိ ဇရာယ စိရကာလံ ဥပဒ္ဒုတသရီရံ ဝိဂရဟန္တီ သဟ ဝတ္ထုနာ တဿ သမတိက္ကန္တဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ. တတ္ထ ဓိ တဝတ္ထု ဇရေ ဇမ္မေတိ အင်္ဂါနံ သိထိလဘာဝကရဏာဒိနာ ဇရေ ဇမ္မေ လာမကေ ဟီနေ တဝ တုယှံ ဓိ အတ္ထု ဓိကာရော ဟောတု. နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ တသ္မာ တွံ မယာ အတိက္ကန္တာ အဘိဘူတာသီတိ အဓိပ္ပာယော.

මෙසේ තෙවිද්‍යාවන් ප්‍රකට කොට, අර්හත් ඵලය නමැති අග්‍රඵලය ලැබ උදානයක් පවසා, ජරාවෙන් පීඩිත වූ ශරීරය හෙළා දකිමින් ජරාවෙන් මිදුණු බව දැක්වීමට ඇය අවසාන ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘ධි තවත්ථු ජරේ ජම්මේ’ යනු සිරුරේ අවයව ලිහිල් කරන බැවින් නින්දිත වූ ජරාව, නුඹට නින්දා වේවා යන්නයි. දැන් නැවත උපතක් නැති බැවින් ජරාව මා විසින් පරාජය කරන ලදී යන අදහස ඉන් කියවේ.

သောဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සෝණා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၉. ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

9. භද්දාකුණ්ඩලකේසා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

လူနကေသီတိအာဒိကာ ဘဒ္ဒါယ ကုဏ္ဍလကေသာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ခိပ္ပာဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ, အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ သတ္တန္နံ [Pg.103] ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ, ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဒသ သီလာနိ သမာဒါယ ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ စရန္တီ သံဃဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ, ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဘဒ္ဒါတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ မဟတာ ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎမာနာ ဝယပ္ပတ္တာ, တသ္မိံယေဝ နဂရေ ပုရောဟိတဿ ပုတ္တံ သတ္တုကံ နာမ စောရံ သဟောဍ္ဎံ ဂဟေတွာ ရာဇာဏာယ နဂရဂုတ္တိကေန မာရေတုံ အာဃာတနံ နိယျမာနံ, သီဟပဉ္ဇရေန ဩလောကေန္တီ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ သစေ တံ လဘာမိ, ဇီဝိဿာမိ; နော စေ, မရိဿာမီတိ သယနေ အဓောမုခီ နိပဇ္ဇိ.

"ලුනකේසී" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන ගාථාවන් භද්‍රා කුණ්ඩලකේසා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇයද පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් බවට පැමිණි පසු එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසමින් සිටින අතරතුර, ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් එක්තරා මෙහෙණියක වහා අවබෝධ කරගන්නා (ඛිප්පාභිඥා) තනතුරෙහි අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, පින්කම් කොට ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට කල්ප ලක්ෂයක් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරා, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කිකී නම් කාසි රජුගේ මාලිගයෙහි සොහොයුරියන් හත් දෙනා අතර එක් අයෙකු වී උපත ලැබුවාය. එහිදී විසි දහසක් අවුරුදු දස සීලය සමාදන්ව කුමාරි බ්‍රහ්මචරියාව රකිමින්, සංඝයා වහන්සේලා උදෙසා ආවාස ගෙවල් කරවා, එක් බුද්ධාන්තරයක් සුගතියෙහිම සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර සිටු කුලයක උපන්නාය. ඇගේ නම භද්‍රා විය. ඇය මහත් පිරිවරින් යුතුව වැඩී වියපත් වූ කල, ඒ රජගහනුවරම පුරෝහිතගේ පුත්‍ර වූ සත්තූක නම් සොරා සොරබඩුත් සමඟ අල්ලාගෙන රජ අණින් නගර රක්ෂකයා විසින් මරනු පිණිස වදකස්ථානයට රැගෙන යන අතරතුර, සිහ පියැස්සෙන් (කවුළුවෙන්) බලා සිටිනු දැක ඔහු කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇත්තී, "ඉදින් මම මොහු ලැබුවොත් ජීවත් වන්නෙමි, නැතහොත් මිය යන්නෙමි" යි සිතා යහනෙහි මුහුණ යටට හරවාගෙන වැතිරුණාය.

အထဿာ ပိတာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဧကဓီတုတာယ ဗလဝသိနေဟော သဟဿလဉ္ဇံ ဒတွာ ဥပါယေနေဝ စောရံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတံ ကာရေတွာ ပါသာဒံ ပေသေသိ. ဘဒ္ဒါပိ ပရိပုဏ္ဏမနောရထာ အတိရေကာလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ တံ ပရိစရတိ. သတ္တုကော ကတိပါဟံ ဝီတိနာမေတွာ တဿာ အာဘရဏေသု ဥပ္ပန္နလောဘော ဘဒ္ဒေ, အဟံ နဂရဂုတ္တိကေန ဂဟိတမတ္တောဝ စောရပပါတေ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ ‘‘သစာဟံ ဇီဝိတံ လဘာမိ, တုယှံ ဗလိကမ္မံ ဥပသံဟရိဿာမီ’’တိ ပတ္ထနံ အာယာစိံ, တသ္မာ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇာပေဟီတိ. သာ ‘‘တဿ မနံ ပူရေဿာမီ’’တိ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇာပေတွာ သဗ္ဗာဘရဏဝိဘူသိတာ သာမိကေန သဒ္ဓိံ ဧကံ ယာနံ အဘိရုယှ ‘‘ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ စောရပပါတံ အဘိရုဟိတုံ အာရဒ္ဓါ.

එකල්හි ඇගේ පියා ඒ පුවත අසා, එකම දියණිය කෙරෙහි ඇති බලවත් සෙනෙහස නිසා දහසක් පඬුරු දී උපක්‍රමයකින්ම සත්තූක නම් සොරා නිදහස් කරවාගෙන, සුවඳ පැණින් නහවා සියලු ආභරණයෙන් සරසා ප්‍රාසාදයට යැවීය. භද්‍රා ද සිය මනෝරථය ඉටු වූ බැවින්, අතිශයින් අලංකාර ලෙස සැරසී ඔහුට උපස්ථාන කළාය. සත්තූක දවස් කිහිපයක් ගත කොට ඇගේ ආභරණ කෙරෙහි ලෝභ උපදවා, "භද්‍රාවෙනි, මා නගර රක්ෂකයා විසින් අල්ලාගත් සැණින් 'ඉදින් මම ජීවිතය ලැබුවොත්, තොපට බිලි පූජාවක් පවත්වන්නෙමි' යි සොර ප්‍රපාතයෙහි වසන දේවතාවාට බාරයක් වුණෙමි. එබැවින් බිලි පූජාවක් සූදානම් කරවන්න" යැයි කීවේය. ඇය ද "ඔහුගේ සිත පිනවන්නෙමි" යි සිතා බිලි පූජාව සූදානම් කරවා, සියලු ආභරණයෙන් සැරසී සැමියා සමඟ එක් යානයකට නැඟී "දේවතාවාට බිලි පූජාව කරන්නෙමි" යි සොර ප්‍රපාතය නැමති කන්දට නැඟීමට පටන් ගත්තාය.

သတ္တုကော စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗေသု အဘိရုဟန္တေသု ဣမိဿာ အာဘရဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကာ’’တိ ပရိဝါရဇနံ တတ္ထေဝ ဌပေတွာ တမေဝ ဗလိဘာဇနံ ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟန္တော တာယ သဒ္ဓိံ ပိယကထံ န ကထေသိ. သာ ဣင်္ဂိတေနေဝ တဿာဓိပ္ပာယံ အညာသိ. သတ္တုကော, ‘‘ဘဒ္ဒေ, တဝ ဥတ္တရသာဋကံ ဩမုဉ္စိတွာ ကာယာရူဠှပသာဓနံ ဘဏ္ဍိကံ ကရောဟီ’’တိ. သာ, ‘‘သာမိ, မယှံ ကော အပရာဓော’’တိ? ‘‘ကိံ နု မံ, ဗာလေ,‘ဗလိကမ္မတ္ထံ အာဂတော’တိ သညံ ကရောသိ? ဗလိကမ္မာပဒေသေန ပန တဝ အာဘရဏံ ဂဟေတုံ အာဂတော’’တိ. ‘‘ကဿ ပန, အယျ, ပသာဓနံ, ကဿ အဟ’’န္တိ? ‘‘နာဟံ ဧတံ ဝိဘာဂံ ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘ဟောတု, အယျ, ဧကံ ပန မေ အဓိပ္ပာယံ ပူရေဟိ, အလင်္ကတနိယာမေန [Pg.104] စ အာလိင်္ဂိတုံ ဒေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ ပုရတော အာလိင်္ဂိတွာ ပစ္ဆတော အာလိင်္ဂန္တီ ဝိယ ပဗ္ဗတပပါတေ ပါတေသိ. သော ပတိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ အဟောသိ. တာယ ကတံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ကောသလ္လံ ဝိဘာဝေန္တီ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

සත්තූක මෙසේ සිතීය: "සියලු දෙනාම කන්දට නැඟුණහොත් මොසොබගේ ආභරණ ගැනීමට නොහැකි වන්නේය." එබැවින් පිරිවර ජනයා එතැනම නවත්වා, ඇයටම බිලි බඳුන ගන්වා කන්දට නඟින අතර ඇය සමඟ කිසිදු ප්‍රිය කතාවක් නොකළේය. ඇය ඔහුගේ ඉරියව්වලින්ම අදහස තේරුම් ගත්තාය. එවිට සත්තූක, "භද්‍රාවෙනි, තොපගේ උතුරු සළුව මුදා, ශරීරයේ පැළඳ සිටින ආභරණ සියල්ල ගලවා පොට්ටනියක් කරන්න" යැයි කීවේය. ඇය "හිමියනි, මා අතින් වූ වරද කුමක්ද?" යි ඇසුවාය. "අඥානිය, මා මෙහි ආවේ බිලි පූජාවක් පිණිස යැයි සිතුවෙහිද? බිලි පූජාවේ මුවාවෙන් තොපගේ ආභරණ ගැනීමට මෙහි ආවෙමි" යි ඔහු කීවේය. එවිට ඇය "හිමියනි, එසේ නම් මේ ආභරණ කාගේද? මම කාගේද? (සියල්ල ඔබගේ නොවේද?)" යි ඇසීය. "මම ඒ බෙදීම් නොදනිමි (මට අවශ්‍ය ආභරණ පමණි)" යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. "හිමියනි, එසේ වේවා. නමුත් මගේ එක් අදහසක් ඉටු කරන්න. මේ ආකාරයෙන්ම සර්වාභරණයෙන් සැරසී සිටින අතරතුර ඔබව වැළඳ ගැනීමට මට අවසර දෙන්න" යැයි ඇය ඉල්ලා සිටියාය. ඔහු "යහපති" යි එය පිළිගත්තේය. ඔහු එකඟ වූ බව දැන ඇය ඔහුව ඉදිරියෙන් වැළඳගෙන, පසුව පිටුපසින් වැළඳගන්නාක් මෙන් පර්වත ප්‍රපාතයෙන් පහළට හෙළුවාය. ඔහු වැටී කුඩුපට්ටම් විය. ඇය කළ ඒ අසිරිමත් ක්‍රියාව දැක පර්වතයෙහි වසන දේවතාවිය ඇගේ බුද්ධිමත් බව ප්‍රකාශ කරමින් මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය:

‘‘န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော;

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိစက္ခဏာ.

සෑම තැනකදීම පුරුෂයාම පණ්ඩිතයෙකු වන්නේ නැත. ඒ ඒ අවස්ථාවන්හිදී නුවණින් විමසා බලන්නා වූ ස්ත්‍රිය ද පණ්ඩිත වන්නීය.

‘‘န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော;

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, လဟုံ အတ္ထဝိစိန္တိကာ’’တိ. (အပ. ထေရီ. ၂.၃.၃၁-၃၂);

සෑම තැනකදීම පුරුෂයාම පණ්ඩිතයෙකු වන්නේ නැත. වහා කාරණා වටහා ගන්නා නුවණැති ස්ත්‍රිය ද පණ්ඩිත වන්නීය.

တတော ဘဒ္ဒါ စိန္တေသိ – ‘‘န သက္ကာ မယာ ဣမိနာ နိယာမေန ဂေဟံ ဂန္တုံ, ဣတောဝ ဂန္တွာ ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ နိဂဏ္ဌာရာမံ ဂန္တွာ နိဂဏ္ဌေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. အထ နံ တေ အာဟံသု – ‘‘ကေန နိယာမေန ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟောတူ’’တိ? ‘‘ယံ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥတ္တမံ, တဒေဝ ကရောထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ တဿာ တာလဋ္ဌိနာ ကေသေ လုဉ္စိတွာ ပဗ္ဗာဇေသုံ. ပုန ကေသာ ဝဍ္ဎန္တာ ကုဏ္ဍလာဝဋ္ဋာ ဟုတွာ ဝဍ္ဎေသုံ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ ကုဏ္ဍလကေသာတိ နာမ ဇာတာ. သာ တတ္ထ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ သမယံ ဝါဒမဂ္ဂဉ္စ ဥဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ဣမေ ဇာနန္တိ, ဣတော ဥတ္တရိ ဝိသေသော နတ္ထီ’’တိ ဉတွာ တတော အပက္ကမိတွာ ယတ္ထ ယတ္ထ ပဏ္ဍိတာ အတ္ထိ, တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ တေသံ ဇာနနသိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ သမတ္ထံ အဒိသွာ ယံ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပဝိသတိ, တဿ ဒွါရေ ဝါလုကာရာသိံ ကတွာ တတ္ထ ဇမ္ဗုသာခံ ဌပေတွာ ‘‘ယော မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ သက္ကောတိ, သော ဣမံ သာခံ မဒ္ဒတူ’’တိ သမီပေ ဌိတဒါရကာနံ သညံ ဒတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ. သတ္တာဟမ္ပိ ဇမ္ဗုသာခါယ တထေဝ ဌိတာယ တံ ဂဟေတွာ ပက္ကမတိ.

ඉන්පසු භද්‍රා මෙසේ සිතුවාය: "මට මේ ආකාරයෙන් නැවත නිවසට යා නොහැකිය. එබැවින් මෙතැනින්ම ගොස් පැවිදි වන්නෙමි." ඇය නිගණ්ඨාරාමයකට ගොස් නිගණ්ඨයන්ගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියාය. එකල්හි ඔවුහු ඇගෙන්, "කිනම් ආකාරයකින් පැවිදි වීමට කැමතිද?" යි ඇසූහ. "ඔබ වහන්සේලාගේ පැවිද්දෙහි යම් උත්තම ක්‍රමයක් වේද, එයම කරනු මැනවි" යි ඇය කීවාය. ඔවුහු "යහපති" යි කියා තල් ඇටයකින් ඇගේ කෙස් උගුල්ලා ඇයව පැවිදි කළහ. නැවත ඇගේ කෙස් වැවෙන විට ඒවා කුණ්ඩලාකාරව (ගොළුබෙලි කටු මෙන් වැස්සී) වැවුණි. එතැන් සිට ඇය "කුණ්ඩලකේසා" නමින් ප්‍රකට වූවාය. ඇය එහිදී උගත යුතු සමයවාද හා වාද මාර්ගයන් උගෙන, "මොවුන් දන්නේ මෙපමණකි, මෙයින් ඔබ්බට විශේෂයක් නැත" යි දැන එතැනින් නික්ම ගොස්, යම් යම් තැනක පණ්ඩිතයන් සිටිත්ද, ඒ ඒ තැන්වලට ගොස් ඔවුන්ගේ ශිල්ප ඥානය උගත්තාය. තමා සමඟ වාද කිරීමට සමතෙකු නොදැක, ඇය යම් ගමකට හෝ නියම්ගමකට ඇතුළු වන විට එහි දොරටුව අසල වැලි ගොඩක් කොට, එහි දඹ අත්තක් සිටුවා, "යමෙකුට මා සමඟ වාද කළ හැකි නම්, ඔහු මේ අත්ත පාගා දමාවා" යි අසල සිටින දරුවන්ට පවසා තමා වසන තැනට යන්නීය. සත් දිනක් යනතුරු දඹ අත්ත එලෙසම තිබුණහොත් ඇය එය ගෙන යන්නට යයි.

တေန စ သမယေန အမှာကံ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ. ကုဏ္ဍလကေသာပိ ဝုတ္တနယေန ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဝိစရန္တီ သာဝတ္ထိံ ပတွာ နဂရဒွါရေ ဝါလုကာရာသိမှိ ဇမ္ဗုသာခံ ဌပေတွာ ဒါရကာနံ သညံ ဒတွာ သာဝတ္ထိံ ပါဝိသိ.

ඒ කාලයෙහි අපගේ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වී, උතුම් වූ ධර්ම චක්‍රය පවත්වමින් පිළිවෙළින් සැවැත් නුවර ඇසුරු කොට ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. කුණ්ඩලකේසාව ද ඉහත කී පරිදි ගම් නියම්ගම් හා රාජධානිවල සැරිසරමින් සැවැත් නුවරට පැමිණ, නගර ද්වාරයෙහි වැලි ගොඩක් ගසා එහි දඹ අත්ත සිටුවා දරුවන්ට පවසා සැවැත් නුවරට ඇතුළු වූවාය.

အထာယသ္မာ [Pg.105] ဓမ္မသေနာပတိ ဧကကောဝ နဂရံ ပဝိသန္တော တံ သာခံ ဒိသွာ တံ ဒမေတုကာမော ဒါရကေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကသ္မာယံ သာခါ ဧဝံ ဌပိတာ’’တိ? ဒါရကာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ထေရော ‘‘ယဒိ ဧဝံ ဣမံ သာခံ မဒ္ဒထာ’’တိ အာဟ. ဒါရကာ တံ မဒ္ဒိံသု. ကုဏ္ဍလကေသာ ကတဘတ္တကိစ္စာ နဂရတော နိက္ခမန္တီ တံ သာခံ မဒ္ဒိတံ ဒိသွာ ‘‘ကေနိဒံ မဒ္ဒိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ထေရေန မဒ္ဒါပိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အပက္ခိကော ဝါဒေါ န သောဘတီ’’တိ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ ဝီထိတော ဝီထိံ ဝိစရန္တီ ‘‘ပဿေယျာထ သမဏေဟိ သကျပုတ္တိယေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဝါဒ’’န္တိ ဥဂ္ဃောသေတွာ မဟာဇနပရိဝုတာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဓမ္မသေနာပတိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ‘‘ကိံ တုမှေဟိ မမ ဇမ္ဗုသာခါ မဒ္ဒါပိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ, မယာ မဒ္ဒါပိတာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဝါဒေါ ဟောတူ’’တိ. ‘‘ဟောတု, ဘဒ္ဒေ’’တိ. ‘‘ကဿ ပုစ္ဆာ, ကဿ ဝိဿဇ္ဇနာ’’တိ? ‘‘ပုစ္ဆာ နာမ အမှာကံ ပတ္တာ, တွံ ယံ အတ္တနော ဇာနနကံ ပုစ္ဆာ’’တိ. သာ သဗ္ဗမေဝ အတ္တနော ဇာနနကံ ဝါဒံ ပုစ္ဆိ. ထေရော တံ သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သာ ဥပရိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ အဇာနန္တီ တုဏှီ အဟောသိ. အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘တယာ ဗဟုံ ပုစ္ဆိတံ, မယမ္ပိ တံ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆာမာ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆထ, ဘန္တေ’’တိ. ထေရော ‘‘ဧကံ နာမ ကိ’’န္တိ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ကုဏ္ဍလကေသာ နေဝ အန္တံ န ကောဋိံ ပဿန္တီ အန္ဓကာရံ ပဝိဋ္ဌာ ဝိယ ဟုတွာ ‘‘န ဇာနာမိ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ‘‘တွံ ဧတ္တကမ္ပိ အဇာနန္တီ အညံ ကိံ ဇာနိဿသီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ ထေရဿ ပါဒေသု ပတိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘မာ မံ တွံ, ဘဒ္ဒေ, သရဏံ ဂစ္ဆ, သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ ဘဂဝန္တမေဝ သရဏံ ဂစ္ဆာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ သာ သာယနှသမယေ ဓမ္မဒေသနာဝေလာယံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တဿာ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ –

එකල්හි ධර්ම සේනාපති වූ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර මහරහතන් වහන්සේ තනිවම නුවරට වඩිනා සේක්, ඒ වැලි ගොඩෙහි ගසා තිබූ ජම්බු ශාඛාව දැක, ඒ පරිබ්‍රාජිකාව දමනය කරනු කැමැත්තෙන් දරුවන්ගෙන් මෙසේ විමසූ සේක: “දරුවෙනි, කුමක් හෙයින් මේ ජම්බු ශාඛාව මෙලෙස තබා ඇත්ද?” දරුවෝ ඒ සියලු පුවත සැළ කළහ. තෙරුන් වහන්සේ “එසේ නම්, මේ අත්ත පාගා දමව්” යැයි වදාළ සේක. දරුවෝ එය පාගා දැමූහ. කුණ්ඩලකේසී පරිබ්‍රාජිකාව ආහාර අනුභව කොට නුවරින් නික්ම එන්නී, ඒ අත්ත පාගා දමා ඇති බව දැක “මෙය පාගා දැමුවේ කවුදැයි” විමසා, තෙරුන් වහන්සේ විසින් පාගා දැමීමට අණ කළ බව දැන, “ප්‍රතිවාදියෙකු නැති වාදයක් නොබබළයි” සිතා සැවැත් නුවරට වැදී වීථියෙන් වීථියට ඇවිදිමින් “ශාක්‍ය පුත්‍ර ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා සමඟ පවත්වන මාගේ වාදය බලන්නැයි” හඬගා, මහජනයා පිරිවරාගෙන එක්තරා රුක් මුලක වැඩසිටි ධර්ම සේනාපති ශාරිපුත්‍ර තෙරුන් වෙත පැමිණ, පිළිසඳරෙහි යෙදී එකත්පසක සිට “මාගේ ජම්බු අත්ත පාගා දැමීමට අණ කළේ ඔබ වහන්සේලාදැයි” විමසුවාය. “ඔව්, මා විසින් අණ කරන ලදී.” “එසේ නම් ඔබ වහන්සේ සමඟ මාගේ වාදයක් වේවා!” “පින්වත් දියණිය, එය එසේ වේවා.” “කවුරුන් ප්‍රශ්න අසන්නේද? කවුරුන් පිළිතුරු දෙන්නේද?” “ප්‍රශ්න ඇසීම අප වෙත පැමිණ ඇත. එහෙත් ඔබ දන්නා යමක් ඇද්ද, පළමුව එය අසන්න.” ඇය තමන් දන්නා සියලු වාදයන් ඇසුවාය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ සියල්ලට පිළිතුරු දුන් සේක. ඉන්පසු ඇසීමට ප්‍රශ්නයක් නොදැන ඇය නිශ්ශබ්ද වූවාය. එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ ඇයට මෙසේ වදාළ සේක: “ඔබ විසින් බොහෝ දේ අසන ලදී. දැන් අප ද ඔබෙන් එක ප්‍රශ්නයක් අසන්නෙමු.” “ස්වාමීනි, ඇසුව මැනව.” තෙරුන් වහන්සේ “එකක් නම් කුමක්ද?” යන මේ ප්‍රශ්නය ඇසූ සේක. කුණ්ඩලකේසී එහි අගක් මුලක් නොදැක, අන්ධකාරයකට වැදුණාක් මෙන් වී “ස්වාමීනි, මම නොදනිමි” යැයි පැවසුවාය. “ඔබ මෙපමණක්වත් නොදැන අන් කුමක් දන්නේදැයි” වදාරා තෙරුන් වහන්සේ ඇයට ධර්ම දේශනා කළ සේක. ඇය තෙරුන්ගේ පාමුල වැටී “ස්වාමීනි, මම ඔබ වහන්සේ සරණ යමි” යැයි පැවසුවාය. “පින්වත් දියණිය, මා සරණ නොයන්න. දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි අග්‍ර පුද්ගල වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේම සරණ යන්න.” “ස්වාමීනි, එසේ කරන්නෙමි” යැයි පවසා ඇය සවස් කාලයේ ධර්ම දේශනා කරන වේලාවෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් පසඟ පිහිටුවා වැඳ එකත්පසක සිටියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයගේ ඥානය මේරූ බව දැන-

‘‘သဟဿမပိ စေ ဂါထာ, အနတ္ထပဒသံဟိတာ;

ဧကံ ဂါထာပဒံ သေယျော, ယံ သုတွာ သုပသမ္မတီ’’တိ. –

“අර්ථයක් නැති පද දහසකින් යුත් ගාථාවකට වඩා, යමක් ඇසීමෙන් කෙලෙස් සංසිඳේ ද, එවැනි එකම ගාථා පදයක් උතුම් වන්නේය” යැයි මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

ဣမံ ဂါထမာဟ. ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၁-၅၄) –

ගාථාව අවසානයෙහි ඇය එලෙසම සිටියදීම සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී:

‘‘ပဒုမုတ္တရော [Pg.106] နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

“සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට පත් වූ, පදුමුත්තර නම් වූ මාර පරාජය කළ නායකයාණන් වහන්සේ මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ;

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, မဟာသုခသမပ္ပိတာ.

එකල මම හංසවතී නුවර, විවිධ රත්නයන්ගෙන් බබළන, මහත් සැප සම්පත්වලින් පිරුණු සිටු පවුලක උපන්නෙමි.

‘‘ဥပေတွာ တံ မဟာဝီရံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ;

တတော ဇာတပ္ပသာဒါဟံ, ဥပေသိံ သရဏံ ဇိနံ.

ඒ මහා වීරයාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මම ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කළෙමි. ඉන්පසු හටගත් ප්‍රසාදය ඇතිව මම ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි.

‘‘တဒါ မဟာကာရုဏိကော, ပဒုမုတ္တရနာမကော;

ခိပ္ပာဘိညာနမဂ္ဂန္တိ, ဌပေသိ ဘိက္ခုနိံ သုဘံ.

එකල මහා කරුණාවන්ත වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ සුභා නම් භික්ෂුණියක 'වහා අවබෝධ කරන (ඛිප්පාභිඤ්ඤා)' භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ဒါနံ ဒတွာ မဟေသိနော;

နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ.

එය අසා සතුටු වී, ඒ මහේසී බුදුරජාණන් වහන්සේට දන් පිරිනමා, සිරසින් පාමුල වැඳ වැටී ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

‘‘အနုမောဒိ မဟာဝီရော, ဘဒ္ဒေ ယံ တေဘိပတ္ထိတံ;

သမိဇ္ဈိဿတိ တံ သဗ္ဗံ, သုခိနီ ဟောဟိ နိဗ္ဗုတာ.

එවිට ඒ මහා වීරයාණන් වහන්සේ අනුමෝදනා කරමින්, 'පින්වත් දියණිය, ඔබ ප්‍රාර්ථනා කළ ඒ සියල්ල සමෘද්ධිමත් වනු ඇත. සැපවත් වන්න, නිවුණු තැනැත්තියක වන්න' යැයි වදාළ සේක.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසු, ඔක්කාක කුලයෙහි උපන්, ගෝත්‍රයෙන් ගෞතම නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලොව පහළ වන්නාහ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာတိ, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

ඔබ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මයෙහි දායාදිකාවක වූ, ධර්මයෙන් මවන ලද (ධර්මයෙන් උපන්), භද්‍රා කුණ්ඩලකේසා නමින් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක වන්නෙහිය.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

මැනවින් කරන ලද ඒ කර්මය නිසාත්, චේතනා හා ප්‍රාර්ථනා නිසාත්, මම මිනිස් සිරුර අතහැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘တတော စုတာ ယာမမဂံ, တတောဟံ တုသိတံ ဂတာ;

တတော စ နိမ္မာနရတိံ, ဝသဝတ္တိပုရံ တတော.

එයින් චුත වී යාම දෙව්ලොවට ද, ඉන්පසු තුසිතයට ද, එතැනින් නිම්මාණරතියට ද, පසුව වසවත්ති දෙව්ලොවට ද ගියෙමි.

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇာမိ, တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ;

တတ္ထ တတ္ထေဝ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

ඒ පින්කමෙහි බලයෙන් මා උපන් උපන් සෑම දිව්‍ය ලෝකයකම, ඒ ඒ දිව්‍ය රාජයන්ගේ අගමෙහෙසිය බවට පත් වූවෙමි.

‘‘တတော စုတာ မနုဿေသု, ရာဇူနံ စက္ကဝတ္တိနံ;

မဏ္ဍလီနဉ္စ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

එයින් චුත වී මිනිස් ලොව උපන් කල, සක්විති රජවරුන්ගේ ද ප්‍රාදේශීය රජවරුන්ගේ ද අගමෙහෙසිය බවට පත් වූවෙමි.

‘‘သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ဒေဝေသု မာနုသေသု စ;

သဗ္ဗတ္ထ သုခိတာ ဟုတွာ, နေကကပ္ပေသု သံသရိံ.

දෙවියන් අතර ද මිනිසුන් අතර ද සැප සම්පත් අනුභව කරමින්, සෑම තැනකම සැපවත් වෙමින් බොහෝ කල්ප ගණනක් සංසාරයේ සැරිසැරුවෙමි.

‘‘ဣမမှိ [Pg.107] ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහි, මහා යසස් ඇති, ගෝත්‍රයෙන් කාශ්‍යප නම් වූ, කථිකයන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක.

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော;

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

එකල බරණැස උතුම් නුවර ඒ මහේසී බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ කිකී නම් වූ කාසි රජතුමා රජකම් කළේය.

‘‘တဿ ဓီတာ စတုတ္ထာသိံ, ဘိက္ခုဒါယီတိ ဝိဿုတာ;

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ.

මම ඒ රජුගේ සතරවැනි දියණිය වූ අතර 'භික්ෂුදායි' නමින් ප්‍රසිද්ධ වුණෙමි. ඒ උතුම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා මහණ වීමට කැමති වුණෙමි.

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ;

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ.

පියාණන් වහන්සේ අපට අවසර නොදුන් සේක. එවිට අපි ගිහිගෙයිම රැඳී සිටිමින්, වසර විසි දහසක් මුළුල්ලේ නොපසුබටව (පිළිවෙතෙහි) හැසිරුණෙමු.

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ;

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တ ဓီတရော.

සැපෙහි හැදුණු වැඩුණු, බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථානයෙහි නිරත වූ, සතුටින් පිරි ඒ රාජකුමාරිකාවන් සත්දෙනා කුමරි බඹසර රැක්කෙමු.

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ;

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ.

සමණී, සමණගුත්තා, භික්ඛුනී, භික්ඛුදායිකා, ධම්මා, සුධම්මා සහ සත්වැන්නී වූ සංඝදායිකා යනු ඒ සත්දෙනායි.

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ပဋာစာရာ အဟံ တဒါ;

ကိသာဂေါတမီ ဓမ္မဒိန္နာ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ.

එකල සිටි අප සත්දෙනා නම් ඛේමා, උප්පලවණ්ණා, පටාචාරා, එකල සිටි මම, කිසාගෝතමී, ධම්මදින්නා සහ සත්වැන්නී වූ විසාඛාවයි.

‘‘တေဟိ ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

මැනවින් කරන ලද ඒ පින්කම් හා ප්‍රාර්ථනා නිසා, මිනිස් සිරුර අතහැර මම නැවත තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ;

ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ ဖီတေ, ယဒါဟံ ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ.

දැන් මගේ මේ අවසාන භවයෙහි, උතුම් වූ ගිරිව්‍රජ පුරවරයෙහි (රජගහ නුවර) සමෘද්ධිමත් සිටු පවුලක උපන්නෙමි. මම මගේ යොවුන් වියේ සිටින කල්හි,

‘‘စောရံ ဝဓတ္ထံ နီယန္တံ, ဒိသွာ ရတ္တာ တဟိံ အဟံ;

ပိတာ မေ တံ သဟဿေန, မောစယိတွာ ဝဓာ တတော.

වධකස්ථානයට රැගෙන යන සොරුන් දැක, ඔහු කෙරෙහි ඇලුම් කළෙමි. එවිට මගේ පියා කහවණු දහසක් දී ඔහුව මරණ දඬුවමෙන් නිදහස් කරගත්තේය.

‘‘အဒါသိ တဿ မံ တာတော, ဝိဒိတွာန မနံ မမ;

တဿာဟမာသိံ ဝိသဋ္ဌာ, အတီဝ ဒယိတာ ဟိတာ.

මගේ සිතේ අදහස දැන පියාණන් මාව ඔහුට පාවා දුන්නේය. මම ඔහු කෙරෙහි බෙහෙවින් ආදරය ඇතිව, ඔහුට හිතවත්ව, යටහත්ව සිටියෙමි.

‘‘သော မေ ဘူသနလောဘေန, ဗလိမဇ္ဈာသယော ဒိသော;

စောရပ္ပပါတံ နေတွာန, ပဗ္ဗတံ စေတယီ ဝဓံ.

ඒ හතුරෙක් බඳු වූ ඔහු මාගේ ආභරණ කෙරෙහි ඇති වූ ලෝභයෙන්, බිලි පූජාවක් පැවැත්වීමේ අදහසින් මා රවටා, 'චෝරප්පපාත' නම් වූ පර්වතයට මා රැගෙන ගොස් මාව මරා දැමීමට ලුහුබැන්දේය.

‘‘တဒါဟံ ပဏမိတွာန, သတ္တုကံ သုကတဉ္ဇလီ;

ရက္ခန္တီ အတ္တနော ပါဏံ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

එවිට මම දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, ඒ සත්තුක නම් සොරාට මාගේ ජීවිතය රැකගැනීම පිණිස මෙසේ පැවසුවෙමි:

‘‘ဣဒံ [Pg.108] သုဝဏ္ဏကေယူရံ, မုတ္တာ ဝေဠုရိယာ ဗဟူ;

သဗ္ဗံ ဟရဿု ဘဒ္ဒန္တေ, မဉ္စ ဒါသီတိ သာဝယ.

“ස්වාමීනි, මේ රන් වළලු ද බොහෝ වූ මුතු හා වෛදූර්යයන් ද, මේ සියලු ආභරණ ඔබම ගන්න. මාව ඔබේ දාසියක ලෙස තබා ගන්න.”

‘‘ဩရောပယဿု ကလျာဏီ, မာ ဗာဠှံ ပရိဒေဝသိ;

န စာဟံ အဘိဇာနာမိ, အဟန္တွာ ဓနမာဘတံ.

"කල්‍යාණිය (පින්වතිය), ඔබගේ ආභරණ ඉවත් කරන්න; දැඩි ලෙස නොවැලපෙන්න. කිසිවෙකු නොමරා ධනය පැහැරගත් බවක් මම නොදනිමි."

‘‘ယတော သရာမိ အတ္တာနံ, ယတော ပတ္တောသ္မိ ဝိညုတံ;

န စာဟံ အဘိဇာနာမိ, အညံ ပိယတရံ တယာ.

"මා හට මා පිළිබඳ සිහිය ඇති වූ දා පටන්, මම නුවණැති බවට පත් වූ දා පටන්, මම ඔබට වඩා වැඩියෙන් ප්‍රිය කරන වෙනත් අයෙකු ගැන නොදනිමි."

‘‘ဧဟိ တံ ဥပဂူဟိဿံ, ကတွာန တံ ပဒက္ခိဏံ;

န စ ဒါနိ ပုနော အတ္ထိ, မမ တုယှဉ္စ သင်္ဂမော.

"එන්න, මම ඔබ වටා පැදකුණු කොට ඔබව වැළඳගන්නෙමි; දැන් මින් මතු මටත් ඔබටත් හමුවීමක් නැත."

‘‘န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော;

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိစက္ခဏာ.

"සෑම කරුණකදීම පුරුෂයා ම පණ්ඩිතයෙකු නොවේ; ඒ ඒ තැන්හි දී විචක්ෂණශීලී කාන්තාව ද පණ්ඩිත වන්නීය."

‘‘န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော;

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, လဟုံ အတ္ထဝိစိန္တိကာ.

"සෑම කරුණකදීම පුරුෂයා ම පණ්ඩිතයෙකු නොවේ; වහා කාරණා වටහාගන්නා කාන්තාව ද පණ්ඩිත වන්නීය."

‘‘လဟုဉ္စ ဝတ ခိပ္ပဉ္စ, နိကဋ္ဌေ သမစေတယိံ;

မိဂံ ဥဏ္ဏာ ယထာ ဧဝံ, တဒါဟံ သတ္တုကံ ဝဓိံ.

"සැබවින්ම මරණය අභියස දී මම ඉතා ඉක්මනින් උපක්‍රමයක් කල්පනා කළෙමි; බැටළුවෙකු මරන්නාක් මෙන්, මම එකල ඒ සතුරු සොරා මරා දැමුවෙමි."

‘‘ယော စ ဥပ္ပတိတံ အတ္ထံ, န ခိပ္ပမနုဗုဇ္ဈတိ;

သော ဟညတေ မန္ဒမတိ, စောရောဝ ဂိရိဂဗ္ဘရေ.

"යමෙක් තමා වෙත පැමිණෙන කරුණ වහා වටහා නොගන්නේ ද, අල්ප ප්‍රඥා ඇති ඔහු කඳු පල්ලමක දී ඒ සොරා මෙන් විනාශයට පත් වෙයි."

‘‘ယော စ ဥပ္ပတိတံ အတ္ထံ, ခိပ္ပမေဝ နိဗောဓတိ;

မုစ္စတေ သတ္တုသမ္ဗာဓာ, တဒါဟံ သတ္တုကာ ယထာ.

"යමෙක් තමා වෙත පැමිණෙන කරුණ වහා වටහාගන්නේ ද, ඔහු සතුරන්ගෙන් පැමිණෙන පීඩාවෙන් මිදෙයි; එකල මම ඒ සතුරු සොරාගෙන් මිදුණාක් මෙනි."

‘‘တဒါဟံ ပါတယိတွာန, ဂိရိဒုဂ္ဂမှိ သတ္တုကံ;

သန္တိကံ သေတဝတ္ထာနံ, ဥပေတွာ ပဗ္ဗဇိံ အဟံ.

"එකල මම ඒ සතුරු සොරා කඳු ප්‍රපාතයට තල්ලු කොට දමා, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි පරිබ්‍රාජිකාවන් වෙත පැමිණ පැවිදි වීමි."

‘‘သဏ္ဍာသေန စ ကေသေ မေ, လုဉ္စိတွာ သဗ္ဗသော တဒါ;

ပဗ္ဗဇိတွာန သမယံ, အာစိက္ခိံသု နိရန္တရံ.

"එකල ඔවුහු මගේ කෙස්වැටිය අඬුවලින් මුලිනුපුටා දමා මා පැවිදි කරවා, නිරන්තරයෙන් ඔවුන්ගේ ධර්මය මට ඉගැන්වූහ."

‘‘တတော [Pg.109] တံ ဥဂ္ဂဟေတွာဟံ, နိသီဒိတွာန ဧကိကာ;

သမယံ တံ ဝိစိန္တေသိံ, သုဝါနော မာနုသံ ကရံ.

"ඉන්පසු මම එය උගෙන තනිව වාඩි වී ඒ ධර්මය ගැන කල්පනා කළෙමි; එකල බල්ලෙකු විසින් කපා දමන ලද මිනිස් අතක් ගෙනවුත් මා අසල දමා යන්නට විය."

‘‘ဆိန္နံ ဂယှ သမီပေ မေ, ပါတယိတွာ အပက္ကမိ;

ဒိသွာ နိမိတ္တမလဘိံ, ဟတ္ထံ တံ ပုဠဝါကုလံ.

"එය මා අසල දමා ඌ ඉවතට ගියේය; පණුවන්ගෙන් ගැවසී ගත් ඒ අත දැක මම (අසුභ) නිමිත්ත ලැබුවෙමි."

‘‘တတော ဥဋ္ဌာယ သံဝိဂ္ဂါ, အပုစ္ဆိံ သဟဓမ္မိကေ;

တေ အဝေါစုံ ဝိဇာနန္တိ, တံ အတ္ထံ သကျဘိက္ခဝေါ.

"ඉන්පසු ඉමහත් සංවේගයට පත්ව නැගිට මම සබ්‍රහ්මචාරිණියන්ගෙන් ඒ ගැන විමසුවෙමි; 'ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙහි අර්ථය දනිති'යි ඔවුහු පැවසූහ."

‘‘သာဟံ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိဿံ, ဥပေတွာ ဗုဒ္ဓသာဝကေ;

တေ မမာဒါယ ဂစ္ဆိံသု, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကံ.

"එම කරුණ විමසනු පිණිස මම බුදු සිරාවකයන් වහන්සේලා වෙත ගියෙමි; උන්වහන්සේලා මා කැටුව උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළහ."

‘‘သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ခန္ဓာယတနဓာတုယော;

အသုဘာနိစ္စဒုက္ခာတိ, အနတ္တာတိ စ နာယကော.

"ලෝක නායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ස්කන්ධ, ආයතන සහ ධාතුන් අසුභය, අනිත්‍යය, දුක්ඛය සහ අනාත්මය යනුවෙන් මට ධර්මය දේශනා කළ සේක."

‘‘တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာဟံ, ဓမ္မစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ;

တတော ဝိညာတသဒ္ဓမ္မာ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒံ.

"උන්වහන්සේගේ ධර්මය අසා මම දහම් ඇස පිරිසිදු කර ගත්තෙමි; ඉන්පසු සද්ධර්මය අවබෝධ කරගත් මම පැවිද්ද සහ උපසම්පදාව ඉල්ලා සිටියෙමි."

‘‘အာယာစိတော တဒါ အာဟ, ဧဟိ ဘဒ္ဒေတိ နာယကော;

တဒါဟံ ဥပသမ္ပန္နာ, ပရိတ္တံ တောယမဒ္ဒသံ.

"එවිට ලෝක නායකයන් වහන්සේ 'භද්‍රාවිය, මෙහි එන්න'යි වදාළ සේක; එසැණින් උපසම්පදා වූ මම (පා සෝදන විට ගලා යන) ස්වල්ප වූ ජලය දුටුවෙමි."

‘‘ပါဒပက္ခာလနေနာဟံ, ဉတွာ သဥဒယဗ္ဗယံ;

တထာ သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရေ, ဤဒိသံ စိန္တယိံ တဒါ.

"පාද සේදීමේ දී ජලය ගලා ගොස් වියළී යන ආකාරය දැක හටගැනීම හා බිඳීයාම වටහා ගත්තෙමි; එලෙසම සියලු සංස්කාරයන් ද මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති බව මම කල්පනා කළෙමි."

‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, အနုပါဒါယ သဗ္ဗသော;

ခိပ္ပာဘိညာနမဂ္ဂံ မေ, တဒါ ပညာပယီ ဇိနော.

"ඉන්පසු කිසිදු උපාදානයක් නොමැතිව මගේ සිත (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණි; එවිට ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ වහා වැටහෙන නුවණ (ඛිප්පාභිඤ්ඤා) ඇති මෙහෙණින් අතරින් මාව අගතැන්පත් කළ සේක."

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ.

"මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන්හි ද, දිව්‍ය ශ්‍රෝත්‍ර අභිඥාවෙහි ද නිපුණ වූයෙමි; අන්‍යයන්ගේ සිත් හඳුනන්නෙමි; ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටු කරන්නියක් වෙමි."

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ.

"මම පෙර විසූ ජාති පිළිබඳ දනිමි; දිවැස පිරිසිදු කර ගත්තෙමි; සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට පිරිසිදු වූ නිර්මල තැනැත්තියක් වීමි."

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

"මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි; බුදු සසුන සම්පූර්ණ කළෙමි; (සංසාර නමැති) බර බිම තැබුවෙමි; භව තෘෂ්ණාව සහමුලින් ම උදුරා දැමුවෙමි."

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

"මම යම් අරමුණක් උදෙසා ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදි වූයෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම නමැති ඒ අරමුණ මා විසින් සාක්ෂාත් කර ගන්නා ලදී."

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မေ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သာသနေ.

"උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සසුනෙහි අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ ප්‍රතිභාන යන (සිව්පිළිසිඹියා) කෙරෙහි මගේ ඥානය නිර්මල හා පිරිසිදු විය."

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

"මාගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී."

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ တာဝဒေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သတ္ထာ တဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ. သာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာန ပဗ္ဗဇိတွာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တီ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

"අර්හත් භාවයට පත්වූ ඇය එකෙණෙහිම පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයට පැවිද්ද අනුදැන වදාළ සේක. ඇය භික්ෂුණී ආශ්‍රමයට ගොස් පැවිදි වී, ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් හා නිර්වාණ සුවයෙන් කාලය ගත කරමින්, තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කොට උදාන වශයෙන්—"

၁၀၇.

107.

‘‘လူနကေသီ [Pg.110] ပင်္ကဓရီ, ဧကသာဋီ ပုရေ စရိံ;

အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇမတိနီ, ဝဇ္ဇေ စာဝဇ္ဇဒဿိနီ.

"පෙර මම කෙස් උදුරා දැමූ, ශරීරයේ කුණු තැවරුණු, එක ම වස්ත්‍රයක් හැඳි පරිබ්‍රාජිකාවක ලෙස හැසිරුණෙමි. වරදක් නැති තැන වරද දැකීමටත්, වරද ඇති තැන වරදක් නැතැයි දැකීමටත් මම පුරුදු වී සිටියෙමි."

၁၀၈.

108.

‘‘ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ, ဂိဇ္ဈကူဋမှိ ပဗ္ဗတေ;

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ.

"දවල් කාලය ගත කළ තැනින් නික්ම ගිජුකුළු පර්වතයට ගිය මම, භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා සිටි කෙලෙස් රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි."

၁၀၉.

109.

‘‘နိဟစ္စ ဇာဏုံ ဝန္ဒိတွာ, သမ္မုခါ အဉ္ဇလိံ အကံ;

ဧဟိ ဘဒ္ဒေတိ မံ အဝစ, သာ မေ အာသူပသမ္ပဒါ.

"දණ නමස්කාර කොට වැඳ, උන්වහන්සේ ඉදිරියෙහි දොහොත් මුදුන් දී වැන්දෙමි; 'භද්‍රාවිය, මෙහි එන්න'යි උන්වහන්සේ මට වදාළ සේක; එයම මගේ උපසම්පදාව විය."

၁၁၀.

110.

‘‘စိဏ္ဏာ အင်္ဂါ စ မဂဓာ, ဝဇ္ဇီ ကာသီ စ ကောသလာ;

အနကာ ပဏ္ဏာသ ဝဿာနိ, ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ အဘုဉ္ဇဟံ.

"මම අංග, මගධ, වජ්ජි, කාසි සහ කෝසල යන ජනපදයන්හි හැසිරුණෙමි; පනස් වසරක් පුරා ණය නැති තැනැත්තියක ලෙස රටවැසියන්ගේ දානය පරිභෝජනය කළෙමි."

၁၁၁.

111.

‘‘ပုညံ ဝတ ပသဝိ ဗဟုံ, သပ္ပညော ဝတာယံ ဥပါသကော;

ယော ဘဒ္ဒါယ စီဝရံ အဒါသိ, ဝိပ္ပမုတ္တာယ သဗ္ဗဂန္ထေဟီ’’တိ. –

“සියලු කෙලෙස් ගැටවලින් මිදුණු, භද්‍රා තෙරණියට යම් උපාසකයෙක් සිවුරක් පූජා කළේ ද, ඒ උපාසකයා ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රඥාවන්තයෙකි. ඔහු බොහෝ පින් රැස් කරගත්තේය.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් දේශනා කරන ලදී.

တတ္ထ လူနကေသီတိ လူနာ လုဉ္စိတာ ကေသာ မယှန္တိ လူနကေသီ, နိဂဏ္ဌေသု ပဗ္ဗဇ္ဇာယ တာလဋ္ဌိနာ လုဉ္စိတကေသာ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပင်္ကဓရီတိ ဒန္တကဋ္ဌဿ အခါဒနေန ဒန္တေသု မလပင်္ကဓာရဏတော ပင်္ကဓရီ. ဧကသာဋီတိ နိဂဏ္ဌစာရိတ္တဝသေန ဧကသာဋိကာ. ပုရေ စရိန္တိ ပုဗ္ဗေ နိဂဏ္ဌီ ဟုတွာ ဧဝံ ဝိစရိံ. အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇမတိနီတိ နှာနုစ္ဆာဒနဒန္တကဋ္ဌခါဒနာဒိကေ အနဝဇ္ဇေ သာဝဇ္ဇသညီ. ဝဇ္ဇေ စာဝဇ္ဇဒဿိနီတိ မာနမက္ခပလာသဝိပလ္လာသာဒိကေ သာဝဇ္ဇေ အနဝဇ္ဇဒိဋ္ဌီ.

මෙහි ‘ලූනකේසී’ යනු මාගේ කෙස් උදුරා දමන ලද බැවින් ‘ලූනකේසී’ නම් වේ. නිගණ්ඨ ශාසනයේ පැවිදි වීම සඳහා තල් ඇටවලින් කෙස් උදුරා දැමීම මෙයින් අදහස් කෙරේ. ‘පංකධරී’ යනු දැවටු (දැන්පොලු) අනුභව නොකිරීම නිසා හෙවත් දත් මැදීමක් නොකිරීම නිසා දත්වල කුණු තැන්පත් වී තිබීමෙන් ‘පංකධරී’ නම් වේ. ‘ඒකසාටී’ යනු නිගණ්ඨ චාරිත්‍රයට අනුව එක් වස්ත්‍රයක් පමණක් ඇත්තිය යන්නයි. ‘පුරේ චරිං’ යනු පෙර නිගණ්ඨියක වී මෙසේ හැසිරුණෙමි යන්නයි. ‘අවජ්ජේ වජ්ජමතිනී’ යනු ස්නානය කිරීම, ඇඟ ඉලීම, දත් මැදීම වැනි නිවැරදි දේවල වරදක් ඇතැයි සිතීමයි. ‘වජ්ජේ චාවජ්ජදස්සිනී’ යනු මානය, ගුණමකු බව, එකට එක කිරීම සහ විපල්ලාසය වැනි වැරදි දේවල් නිවැරදි ලෙස දැකීමයි.

ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မာတိ အတ္တနော ဒိဝါဝိဟာရဋ္ဌာနတော နိက္ခမိတွာ. အယမ္ပိ ဌိတမဇ္ဈနှိကဝေလာယံ ထေရေန သမာဂတာ တဿ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေန ဓမ္မဒေသနာယ စ နိဟတမာနဒဗ္ဗာ ပသန္နမာနသာ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတုကာမာဝ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ သာယနှသမယေ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ.

‘දිවාවිහාරා නික්ඛම්මා’ යනු තමා දහවල් කාලය ගත කරන ස්ථානයෙන් නික්මී යන්නයි. මෙම නිගණ්ඨිය ද මධ්‍යහ්න කාලයේදී සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ මුණගැසී, ප්‍රශ්න විසඳීමෙන් සහ ධර්ම දේශනාවෙන් මානය දුරු කරගෙන, පැහැදුණු සිතැතිව බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවීමට කැමැත්තෙන් තමා වසන ස්ථානයට ගොස්, දහවල් කාලය එහි ගත කර සවස් කාලයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණියාය.

နိဟစ္စ ဇာဏုံ ဝန္ဒိတွာတိ ဇာဏုဒွယံ ပထဝိယံ နိဟန္တွာ ပတိဋ္ဌပေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ. သမ္မုခါ အဉ္ဇလိံ အကန္တိ သတ္ထု သမ္မုခါ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ အကာသိံ. ဧဟိ, ဘဒ္ဒေတိ မံ အဝစ, သာ မေ အာသူပသမ္ပဒါတိ ယံ မံ ဘဂဝါ အရဟတ္တံ ပတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ ယာစိတွာ ဌိတံ [Pg.111] ‘‘ဧဟိ, ဘဒ္ဒေ, ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ ဥပသမ္ပဇ္ဇဿူ’’တိ အဝစ အာဏာပေသိ. သာ သတ္ထု အာဏာ မယှံ ဥပသမ္ပဒါယ ကာရဏတ္တာ ဥပသမ္ပဒါ အာသိ အဟောသိ.

‘නිහච්ච ජාණුං වන්දිත්වා’ යනු දණහිස් දෙක පොළොවේ තබා පස්වනක් පිහිටුවා වැඳීමයි. ‘සම්මුඛා අඤ්ජලිං අකං’ යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි දස ඇඟිලි එක්කොට දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමයි. ‘එහි භද්දේ’ යයි මට වදාළ සේක, එයම මගේ උපසම්පදාව විය’ යනු මා රහත් බවට පත්ව පැවිද්ද සහ උපසම්පදාව ඉල්ලා සිටි කල්හි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘භද්‍රාවෙනි, මෙහි එන්න, මෙහෙණි ආරාමයට ගොස් මෙහෙණින් වහන්සේලා සමීපයේ පැවිදි වී උපසම්පදා වන්න’ යයි වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඒ නියමය මාගේ උපසම්පදාවට හේතු වූ බැවින් එයම උපසම්පදාව විය.

စိဏ္ဏာတိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အညာဗျာကရဏဂါထာ. တတ္ထ စိဏ္ဏာ အင်္ဂါ စ မဂဓာတိ ယေ ဣမေ အင်္ဂါ စ မဂဓာ စ ဝဇ္ဇီ စ ကာသီ စ ကောသလာ စ ဇနပဒါ ပုဗ္ဗေ သာဏာယ မယာ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇန္တိယာ စိဏ္ဏာ စရိတာ, တေသုယေဝ သတ္ထာရာ သမာဂမတော ပဋ္ဌာယ အနဏာ နိဒ္ဒေါသာ အပဂတကိလေသာ ဟုတွာ ပညာသ သံဝစ္ဆရာနိ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ အဘုဉ္ဇိံ အဟံ.

‘චිණ්ණා’ යනාදී ගාථා දෙක අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරන ගාථාවන්ය. එහි ‘චිණ්ණා අංගා ච මගධා’ යනු අංග, මගධ, වජ්ජී, කාසී සහ කෝසල යන යම් ජනපදවල මම මීට පෙර නිගණ්ඨියකව සිටියදී හණ රෙදි හැඳ රටවැසියන්ගේ දානය අනුභව කරමින් හැසිරුණෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේ මුණගැසුණු තැන් සිට කෙලෙස් දුරු වූ බැවින් ණය නැතිව, නිදොස්ව වසර පනහක් පුරා රටවැසියන්ගේ දානය අනුභව කළෙමි.

ယေန အဘိပ္ပသန္နမာနသေန ဥပါသကေန အတ္တနော စီဝရံ ဒိန္နံ, တဿ ပုညဝိသေသကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တီ ‘‘ပုညံ ဝတ ပသဝီ ဗဟု’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ. သာ သုဝိညေယျာဝ.

යම් පැහැදුණු සිතැති උපාසකයෙක් තමාට සිවුරක් පූජා කළේ ද, ඔහුගේ පිනෙහි විශේෂත්වය ප්‍රකාශ කරමින් අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස ‘පුඤ්ඤං වත පසවී බහුං’ යන අවසාන ගාථාව වදාළාය. එය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

භද්‍රාකුණ්ඩලකේසා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၁၀. ပဋာစာရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

10. පටාචාරා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

နင်္ဂလေဟိ ကသံ ခေတ္တန္တိအာဒိကာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ, အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေဏံ အကာသိ. သာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ, ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ အတ္တနော ဂေဟေ ဧကေန ကမ္မကာရေန သဒ္ဓိံ ကိလေသသန္ထဝံ အကာသိ. တံ မာတာပိတရော သမဇာတိကဿ ကုမာရဿ ဒါတုံ ဒိဝသံ သဏ္ဌပေသုံ. တံ ဉတွာ သာ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ တေန ကတသန္ထဝေန ပုရိသေန သဒ္ဓိံ အဂ္ဂဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဝသန္တီ ဂဗ္ဘိနီ အဟောသိ. သာ [Pg.112] ပရိပက္ကေ ဂဗ္ဘေ ‘‘ကိံ ဣဓ အနာထဝါသေန, ကုလဂေဟံ ဂစ္ဆာမ, သာမီ’’တိ ဝတွာ တသ္မိံ ‘‘အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမ, သွေ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ကာလက္ခေပံ ကရောန္တေ ‘‘နာယံ ဗာလော မံ နေဿတီ’’တိ တသ္မိံ ဗဟိ ဂတေ ဂေဟေ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ ပဋိသာမေတွာ ‘‘ကုလဃရံ ဂတာတိ မယှံ သာမိကဿ ကထေထာ’’တိ ပဋိဝိဿကဃရဝါသီနံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘ဧကိကာဝ ကုလဃရံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. သော အာဂန္တွာ ဂေဟေ တံ အပဿန္တော ပဋိဝိဿကေ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကုလဃရံ ဂတာ’’တိ သုတွာ ‘‘မံ နိဿာယ ကုလဓီတာ အနာထာ ဇာတာ’’တိ ပဒါနုပဒံ ဂန္တွာ သမ္ပာပုဏိ. တဿာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. သာ ပသုတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဂမနုဿုက္ကာ သာမိကံ ဂဟေတွာ နိဝတ္တိ. ဒုတိယဝါရမ္ပိ ဂဗ္ဘိနီ အဟောသီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

‘නංගලේහි කසං ඛෙත්තං’ යනාදී ගාථා පටාචාරා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවේ බණ අසමින් සිටියදී, එක්තරා මෙහෙණින් වහන්සේ නමක විනයධරයන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, මහත් පින්කම් කොට ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කිකී කාසී රජුගේ මාලිගයේ උපත ලබා සොහොයුරියන් හත්දෙනාගෙන් එක් අයෙකු වී, වසර විසිදහසක් බඹසර හැසිර සඟ සතු කොට ආරාමයක් කරවා පූජා කළාය. ඇය එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා, බුද්ධාන්තරයක් පුරා දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී සැවැත් නුවර සිටු මැදුරක උපත ලබා, වයසට පත් වූ පසු තම නිවසේ සේවකයෙකු සමඟ කෙලෙස් වසඟයෙන් එක් වූවාය. ඇගේ දෙමව්පියන් ඇයව සමාන කුලයක කුමාරයෙකුට විවාහ කර දීමට දින නියම කළහ. එය දැනගත් ඇය තම වටිනා වස්තුව ද රැගෙන ඒ සේවකයා සමඟ ප්‍රධාන දොරටුවෙන් පැන ගොස් එක් ගමක වසන අතරතුර ගැබ් ගත්තාය. ඇය ගැබ මුහුකුරා ගිය පසු ‘හිමියනි, මෙහි අසරණව වාසය කිරීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? අපි දෙමාපියන්ගේ නිවසට යමු’ යයි පවසා, සැමියා ‘අද යමු, හෙට යමු’ කියමින් කල් දමද්දී, ‘මේ මෝඩයා මා කැඳවාගෙන නොයනු ඇතැයි’ සිතා ඔහු බැහැරට ගිය වෙලාවක ගෙදර අස්පස් කර, ‘මම දෙමාපියන්ගේ ගෙදර ගියෙමි’ යි පවසන්නැයි අසල්වැසියන්ට පවසා තනිවම මඟට බැස්සාය. සැමියා පැමිණ ඇයව නොදැක අසල්වැසියන්ගෙන් විමසා ඇය ගිය බව දැන, ‘මා නිසා මේ කුලකුමරිය අසරණ වූවාය’ යි සිතා ඇය පියවරෙන් පියවර ලුහුබැඳ ගොස් මඟදී මුණගැසුණි. මඟ අතරතුරදීම ඇයට දරුවා ලැබුණි. ඇය දරුවා ලැබීමෙන් පසු ගමන නතර කොට සැමියා සමඟ නැවත හැරුණාය. දෙවන වරට ද ගැබ් ගත්තාය යනාදී සියල්ල පෙර පරිදිම විස්තරාත්මකව දත යුතුය.

အယံ ပန ဝိသေသော – ယဒါ တဿာ အန္တရာမဂ္ဂေ ကမ္မဇဝါတာ စလိံသု, တဒါ မဟာအကာလမေဃော ဥဒပါဒိ. သမန္တတော ဝိဇ္ဇုလတာဟိ အာဒိတ္တံ ဝိယ မေဃထနိတေဟိ ဘိဇ္ဇမာနံ ဝိယ စ ဥဒကဓာရာနိပါတနိရန္တရံ နဘံ အဟောသိ. သာ တံ ဒိသွာ, ‘‘သာမိ, မေ အနောဝဿကံ ဌာနံ ဇာနာဟီ’’တိ အာဟ. သော ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ဧကံ တိဏသဉ္ဆန္နံ ဂုမ္ဗံ ဒိသွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဟတ္ထဂတာယ ဝါသိယာ တသ္မိံ ဂုမ္ဗေ ဒဏ္ဍကေ ဆိန္ဒိတုကာမော တိဏေဟိ သဉ္ဆာဒိတဝမ္မိကသီသန္တေ ဥဋ္ဌိတရုက္ခဒဏ္ဍကံ ဆိန္ဒိ. တာဝဒေဝ စ နံ တတော ဝမ္မိကတော နိက္ခမိတွာ ဃောရဝိသော အာသီဝိသော ဍံသိ. သော တတ္ထေဝ ပတိတွာ ကာလမကာသိ. သာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ တဿ အာဂမနံ ဩလောကေန္တီ ဒွေပိ ဒါရကေ ဝါတဝုဋ္ဌိံ အသဟမာနေ ဝိရဝန္တေ ဥရန္တရေ ကတွာ, ဒွီဟိ ဇာဏုကေဟိ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ စ ဘူမိံ ဥပ္ပီဠေတွာ ယထာဌိတာဝ ရတ္တိံ ဝီတိနာမေတွာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ မံသပေသိဝဏ္ဏံ ဧကံ ပုတ္တံ ပိလောတိကစုမ္ဗဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဟတ္ထေဟိ ဥရေဟိ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ, ဣတရံ ‘‘ဧဟိ, တာတ, ပိတာ တေ ဣတော ဂတော’’တိ ဝတွာ သာမိကေန ဂတမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီ တံ ဝမ္မိကသမီပေ ကာလင်္ကတံ နိသိန္နံ ဒိသွာ ‘‘မံ နိဿာယ မမ သာမိကော မတော’’တိ ရောဒန္တီ ပရိဒေဝန္တီ သကလရတ္တိံ ဒေဝေန ဝုဋ္ဌတ္တာ ဇဏ္ဏုကပ္ပမာဏံ ထနပ္ပမာဏံ ဥဒကံ သဝန္တိံ အန္တရာမဂ္ဂေ နဒိံ ပတွာ, အတ္တနော မန္ဒဗုဒ္ဓိတာယ ဒုဗ္ဗလတာယ စ ဒွီဟိ ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ဥဒကံ ဩတရိတုံ အဝိသဟန္တီ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ဩရိမတီရေ ဌပေတွာ ဣတရံ [Pg.113] အာဒါယ ပရတီရံ ဂန္တွာ သာခါဘင်္ဂံ အတ္ထရိတွာ တတ္ထ ပိလောတိကစုမ္ဗဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ‘‘ဣတရဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဗာလပုတ္တကံ ပဟာတုံ အသက္ကောန္တီ ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကယမာနာ နဒိံ ဩတရတိ.

මෙහි විශේෂය මෙසේය – එම සිටු දියණියට මඟ මධ්‍යයේදී කර්මජ වාතයෝ (විලිරුදාව) හටගත්හ. එකල්හි මහා අකාල මේඝයක් හටගත්තේය. අහස සිසාරා විදුලි ලතාවන්ගෙන් බබළන්නාක් මෙන්ද, අකුණු හඬින් පැළී යන්නාක් මෙන්ද, නොකඩවා ඇද හැලෙන ජල ධාරාවන්ගෙන් යුක්ත විය. ඇය එය දැක, “හිමියනි, මට වැස්සට නොතෙමෙන ස්ථානයක් සොයා දෙන්න” යැයි කීවාය. ඔහු මේ අත ඒ අත බලමින් තණකොළවලින් වැසුණු පඳුරක් දැක, එතැනට ගොස් අතේ තිබූ වෑයෙන් එම පඳුරෙහි දර කැබලි කැපීමට කැමතිව, තණකොළවලින් වැසුණු හුඹස් මුදුනක හටගෙන තිබූ වෘක්ෂ ශාඛාවක් කැපීය. ඒ ක්ෂණයෙහිම එම හුඹසෙන් නික්මුණු දරුණු විෂ ඇති සර්පයෙක් ඔහුට දෂ්ට කළේය. ඔහු එතැනම වැටී මියගියේය. ඇය මහත් දුක් විඳිමින් ඔහුගේ පැමිණීම බලාපොරොත්තුවෙන්, සුළඟ හා වැස්ස ඉවසාගත නොහැකිව හඬා වැලපෙන දරුවන් දෙදෙනා පපුවට තුරුළු කරගෙන, දණහිස් දෙක සහ දෑත් පොළොවට තබාගෙන එලෙසම සිටිමින් රැය පහන් කළාය. රැය පහන් වූ පසු, මස් වැදැල්ලක පැහැය ඇති එක් පුතෙකු (බිළිඳා) රෙදි කඩකින් කළ ලාඩමක (සුඹුළුවක) නිදි කරවා දෑතින් හා පපුවෙන් වඩාගෙන, අනෙක් පුතාට “පුතේ එන්න, ඔබේ පියා මෙතැනින් ගියා” යැයි පවසා ස්වාමියා ගිය මඟ ඔස්සේ යන්නී, හුඹස අසල මියගොස් වැටී සිටින ස්වාමියා දැක “මා නිසා මාගේ ස්වාමියා මියගියේය” යැයි හඬමින් වැලපෙමින් යන්නී, මුළු රාත්‍රිය පුරා වැසි වැසීම හේතුවෙන් දණහිසක් පමණ උසට සහ පියයුරු දක්වා උසට ජලය ගලා යන මඟ හරහා ඇති ගඟකට පැමිණියාය. ඇය තම මන්දබුද්ධික බව සහ දුබල බව නිසා දරුවන් දෙදෙනා සමඟ එකවර ජලයට බැසීමට අපොහොසත් වී, වැඩිමල් පුතා මෙතෙර නතර කර, අනෙක් පුතා රැගෙන එතෙරට ගොස් අතු පතර අතුරා එහි රෙදි කඩක නිදි කරවා, “අනෙක් පුතා අසලට යන්නෙමි” යැයි කුඩා පුතා හැර යාමට නොහැකිව නැවත නැවත හැරී බලමින් ගඟට බැස්සාය.

အထဿာ နဒီမဇ္ဈံ ဂတကာလေ ဧကော သေနော တံ ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မံသပေသီ’’တိ သညာယ အာကာသတော ဘဿိ. သာ တံ ဒိသွာ ဥဘော ဟတ္ထေ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘သူသူ’’တိ တိက္ခတ္တုံ မဟာသဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. သေနော ဒူရဘာဝေန တံ အနာဒိယန္တော ကုမာရံ ဂဟေတွာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိ. ဩရိမတီရေ ဌိတော ပုတ္တော ဥဘော ဟတ္ထေ ဥက္ခိပိတွာ မဟာသဒ္ဒံ နိစ္ဆာရယမာနံ ဒိသွာ ‘‘မံ သန္ဓာယ ဝဒတီ’’တိ သညာယ ဝေဂေန ဥဒကေ ပတိ. ဣတိ ဗာလပုတ္တကော သေနေန, ဇေဋ္ဌပုတ္တကော ဥဒကေန ဟတော. သာ ‘‘ဧကော မေ ပုတ္တော သေနေန ဂဟိတော, ဧကော ဥဒကေန ဝူဠှော, ပန္ထေ မေ ပတိ မတော’’တိ ရောဒန္တီ ပရိဒေဝန္တီ ဂစ္ဆန္တီ သာဝတ္ထိတော အာဂစ္ဆန္တံ ဧကံ ပုရိသံ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကတ္ထ ဝါသိကောသိ, တာတာ’’တိ? ‘‘သာဝတ္ထိဝါသိကောမှိ, အမ္မာ’’တိ. ‘‘သာဝတ္ထိယံ အသုကဝီထိယံ အသုကကုလံ နာမ အတ္ထိ, တံ ဇာနာသိ, တာတာ’’တိ? ‘‘ဇာနာမိ, အမ္မ, တံ ပန မာ ပုစ္ဆိ, အညံ ပုစ္ဆာ’’တိ. ‘‘အညေန မေ ပယောဇနံ နတ္ထိ, တဒေဝ ပုစ္ဆာမိ, တာတာ’’တိ. ‘‘အမ္မ, တွံ အတ္တနော အနာစိက္ခိတုံ န ဒေသိ, အဇ္ဇ တေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဒေဝေါ ဝဿန္တော ဒိဋ္ဌော’’တိ? ‘‘ဒိဋ္ဌော မေ, တာတ, မယှမေဝ သော သဗ္ဗရတ္တိံ ဝုဋ္ဌော, တံ ကာရဏံ ပစ္ဆာ ကထေဿာမိ, ဧတသ္မိံ တာဝ မေ သေဋ္ဌိဂေဟေ ပဝတ္တိံ ကထေဟီ’’တိ. ‘‘အမ္မ, အဇ္ဇ ရတ္တိယံ သေဋ္ဌိ စ ဘရိယာ စ သေဋ္ဌိပုတ္တော စာတိ တယောပိ ဇနေ အဝတ္ထရမာနံ ဂေဟံ ပတိ, တေ ဧကစိတကာယံ ဈာယန္တိ, သွာယံ ဓူမော ပညာယတိ, အမ္မာ’’တိ. သာ တသ္မိံ ခဏေ နိဝတ္ထဝတ္ထမ္ပိ ပတမာနံ န သဉ္ဇာနိ. သောကုမ္မတ္တတ္တံ ပတွာ ဇာတရူပေနေဝ –

ඇය ගඟ මැදට පැමිණි කල්හි, එක් උකුස්සෙක් ඒ දරුවා දැක “මස් වැදැල්ලක්” යැයි යන සංඥාවෙන් අහසින් පාත් විය. ඇය එය දැක දෑත් ඔසවා “සූ සූ” යැයි තෙවරක් මහා හඬින් කෑ ගැසුවාය. උකුස්සා දුරින් සිටි බැවින් ඇගේ හඬ නොතකා කුමාරයා රැගෙන අහසට පියඹා ගියේය. මෙතෙර සිටි වැඩිමල් පුතා, මව දෑත් ඔසවා මහා හඬින් කෑගසනු දැක “මට කතා කරනවා” යැයි සිතා වේගයෙන් ජලයට පැන්නේය. මෙලෙස බාල පුතා උකුස්සා විසින්ද, වැඩිමල් පුතා ජලයෙන්ද විනාශ විය. ඇය “මාගේ එක් පුතෙකු උකුස්සා ගත්තේය, එක් පුතෙකු ජලයේ ගසාගෙන ගියේය, මඟදී මාගේ ස්වාමියා මියගියේය” යැයි හඬමින් වැලපෙමින් යන්නී, සැවැත් නුවර සිට එන එක් මිනිසෙකු දැක, “පින්වත, ඔබ කොහි වාසය කරන්නෙක්ද?” යැයි ඇසුවාය. “නැගණියනි, මම සැවැත් නුවර වාසය කරන්නෙක්මි” යැයි ඔහු කීය. “පින්වත, සැවැත් නුවර අසවල් වීදියේ අසවල් පවුල නමින් පවුලක් ඇත, ඔබ ඔවුන්ව දන්නෙහිද?” යැයි ඇසුවාය. “නැගණියනි, මම ඔවුන්ව දනිමි. නමුත් ඔවුන් ගැන නම් නොඅසන්න, වෙනත් දෙයක් අසන්න” යැයි ඔහු කීය. “පින්වත, මට වෙනත් දෙයකින් ප්‍රයෝජනයක් නැත, මම ඒ ගැනම අසමි” යැයි ඇය කීවාය. “නැගණියනි, ඔබ කියන්නට ඉඩ නොදෙන්නේ නම් අසන්න, අද මුළු රාත්‍රිය පුරා වැසි වැස්සා ඔබ දුටුවෙහිද?” “පින්වත, මම එය දුටුවෙමි. මටම ඒ වැස්ස මුළු රාත්‍රිය පුරා වැස්සේය. ඒ කාරණය පසුව පවසන්නෙමි. මුලින් මට ඒ සිටු ගෙදර තොරතුරු පවසන්න.” “නැගණියනි, අද රාත්‍රියේ සිටුතුමාද, සිටු දේවියද, සිටු පුත්‍රයාද යන තිදෙනාම මතට ගෙය කඩා වැටී මියගියහ. ඔවුන් තිදෙනාම එකම දර සෑයක දැවෙමින් පවතිති. නැගණියනි, අන්න ඒ පෙනෙන්නේ ඔවුන් දවන දුමයි.” ඇය ඒ මොහොතේ තමා හැඳ සිටි වස්ත්‍රය ගිලිහී යන බව පවා නොදත්තාය. ශෝකයෙන් උමතු බවට පත්ව ඇඳුම් රහිතවම (මෙසේ කීවාය) –

‘‘ဥဘော ပုတ္တာ ကာလင်္ကတာ, ပန္ထေ မယှံ ပတီ မတော;

မာတာ ပိတာ စ ဘာတာ စ, ဧကစိတမှိ ဍယှရေ’’တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၂.၄၉၈) –

“දරුවන් දෙදෙනාම මියගියහ, මාගේ ස්වාමියා මඟදී මියගියේය. මාගේ මව, පියා සහ සොහොයුරා එකම දර සෑයක දැවෙති.”

ဝိလပန္တီ ပရိဗ္ဘမတိ.

මෙසේ විලාප නගමින් ඇය ඒ මේ අත ඇවිදියි.

တတော [Pg.114] ပဋ္ဌာယ တဿာ နိဝါသနမတ္တေနပိ ပဋေန အစရဏတော ပတိတာစာရတ္တာ ပဋာစာရာတွေဝ သမညာ အဟောသိ. တံ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘ဂစ္ဆ, ဥမ္မတ္တိကေ’’တိ ကေစိ ကစဝရံ မတ္ထကေ ခိပန္တိ, အညေ ပံသုံ ဩကိရန္တိ, အပရေ လေဍ္ဍုံ ခိပန္တိ. သတ္ထာ ဇေတဝနေ မဟာပရိသာမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော တံ တထာ ပရိဗ္ဘမန္တိံ ဒိသွာ ဉာဏပရိပါကဉ္စ ဩလောကေတွာ ယထာ ဝိဟာရာဘိမုခီ အာဂစ္ဆတိ, တထာ အကာသိ. ပရိသာ တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိဿာ ဥမ္မတ္တိကာယ ဣတော အာဂန္တုံ မာဒတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘဂဝါ မာ နံ ဝါရယိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အဝိဒူရဋ္ဌာနံ အာဂတကာလေ ‘‘သတိံ ပဋိလဘ ဘဂိနီ’’တိ အာဟ. သာ တာဝဒေဝ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သတိံ ပဋိလဘိတွာ နိဝတ္ထဝတ္ထဿ ပတိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဥက္ကုဋိကံ ဥပနိသဇ္ဇာယ နိသီဒိ. ဧကော ပုရိသော ဥတ္တရသာဋကံ ခိပိ. သာ တံ နိဝါသေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အဝဿယော မေ ဟောထ, ဧကံ မေ ပုတ္တံ သေနော ဂဏှိ, ဧကော ဥဒကေန ဝူဠှော, ပန္ထေ ပတိ မတော, မာတာပိတရော ဘာတာ စ ဂေဟေန အဝတ္ထဋာ မတာ ဧကစိတကသ္မိံ ဈာယန္တီ’’တိ သာ သောကကာရဏံ အာစိက္ခိ. သတ္ထာ ‘‘ပဋာစာရေ, မာ စိန္တယိ, တဝ အဝဿယော ဘဝိတုံ သမတ္ထဿေဝ သန္တိကံ အာဂတာသိ. ယထာ ဟိ တွံ ဣဒါနိ ပုတ္တာဒီနံ မရဏနိမိတ္တံ အဿူနိ ပဝတ္တေသိ, ဧဝံ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပုတ္တာဒီနံ မရဏဟေတု ပဝတ္တိတံ အဿု စတုန္နံ မဟာသမုဒ္ဒါနံ ဥဒကတော ဗဟုတရ’’န္တိ ဒဿေန္တော –

එතැන් සිට ඇය ඇඳීමට වස්ත්‍රයක් නොමැතිව ඇවිදීම නිසාත්, ඇගේ ආචාර පැවැත්ම පිරිහී ගිය නිසාත් “පටාචාරා” යන නම ප්‍රසිද්ධ විය. ඇය දැක මිනිස්සු “යන්න, උමතු ගැහැණිය” යැයි පවසමින් ඇතැමෙක් හිසට කුණු කසළ දැමූහ, ඇතැමෙක් වැලි ඉසූහ, තවත් ඇතැමෙක් කැට කැබලිවලින් ගැසූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ මහා පිරිසක් මැද වැඩහිඳ ධර්මය දේශනා කරන සේක්, ඇය එලෙස උමතුවෙන් ඇවිදිනු දැක, ඇගේ ඥානය මේරූ බවද දැක, ඇය විහාරය දෙසට එන ලෙස අධිෂ්ඨාන කළ සේක. පිරිස ඇය දැක “මේ උමතු ගැහැණියට මෙතැනට එන්න දෙන්න එපා” යැයි කීහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “ඇයව වළක්වන්න එපා” යැයි වදාරා, ඇය නුදුරට පැමිණි කල්හි “නැගණියනි, සිහිය පිහිටුවා ගන්න” යැයි වදාළ සේක. ඇය ඒ මොහොතේම බුද්ධානුභාවයෙන් සිහිය ලබා, තමා හැඳ සිටි වස්ත්‍රය නැති බව වටහාගෙන, ලැජ්ජා භය උපදවාගෙන බිම වාඩි වූවාය. එක් මිනිසෙක් තමාගේ උත්තරීසාටකය (පොරෝනය) ඇයට දුන්නේය. ඇය එය ඇඳගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් පසඟ පිහිටුවා වැඳ, “ස්වාමීනි, මට පිහිට වන්න. මාගේ එක් පුතෙකු උකුස්සා ගත්තේය, එක් පුතෙකු ජලයේ ගසාගෙන ගියේය, මඟදී ස්වාමියා මියගියේය, මව්පියන් හා සොහොයුරා ගෙය කඩා වැටීමෙන් මියගොස් එකම දර සෑයක දැවෙති” යැයි තම ශෝකයට හේතුව පැවසුවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ “පටාචාරාවනි, ශෝක නොකරන්න, ඔබ පැමිණ සිටින්නේ ඔබට පිහිට වීමට සමත් තැනැත්තා වෙතටය. ඔබ දැන් දරුවන් ආදීන්ගේ මරණය නිසා යම් කඳුළක් හෙළන්නෙහිද, මේ අනමතග්ග සංසාරයේදී දරුවන්ගේ මරණය නිසා හෙළූ කඳුළු සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා වැඩිය” යන්න පෙන්වා දෙමින් –

‘‘စတူသု သမုဒ္ဒေသု ဇလံ ပရိတ္တကံ, တတော ဗဟုံ အဿုဇလံ အနပ္ပကံ;

ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌဿ နရဿ သောစနာ, ကိံ ကာရဏာ အမ္မ တုဝံ ပမဇ္ဇသီ’’တိ. (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.၁၁၂ ပဋာစာရာထေရီဝတ္ထု) –

“සතර මහා සමුද්‍රයෙහි ජලය ස්වල්පයකි, ඊට වඩා බොහෝ වූ අප්‍රමාණ කඳුළු ජලයක් (සංසාරයේදී) හෙළා ඇත. දුකට පත් මිනිසාගේ ශෝකය (එතරම් මහත්ය), එම්බා දියණියනි, ඔබ කුමන කරුණක් නිසා ප්‍රමාද වන්නෙහිද?”

ဂါထံ အဘာသိ.

යනුවෙන් මේ ගාථාව වදාළ සේක.

ဧဝံ သတ္ထရိ အနမတဂ္ဂပရိယာယကထံ (သံ. နိ. ၂.၁၂၅-၁၂၆) ကထေန္တေ တဿာ သောကော တနုတရဘာဝံ အဂမာသိ. အထ နံ တနုဘူတသောကံ ဉတွာ ‘‘ပဋာစာရေ, ပုတ္တာဒယော [Pg.115] နာမ ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တဿ တာဏံ ဝါ လေဏံ ဝါ သရဏံ ဝါ ဘဝိတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ ဝိဇ္ဇမာနာပိ တေ န သန္တိ ဧဝ, တသ္မာ ပဏ္ဍိတေန အတ္တနော သီလံ ဝိသောဓေတွာ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂေါယေဝ သာဓေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော –

මේ අයුරින් බුදුරජාණන් වහන්සේ අනමතග්ග පරියාය දේශනාව වදාරද්දී, ඇයගේ ශෝකය ඉතා අල්ප බවට පත් විය. ඉක්බිති ඇයගේ ශෝකය තුනී වූ බව දැනගත් බුදුරජාණන් වහන්සේ, “පටාචාරාවෙනි, පරලොව යන තැනැත්තාට පුත්‍රයන් ආදීන් රැකවරණයක් වීමට හෝ පිළිසරණක් වීමට හෝ සමත් නොවේ” යැයි වදාරා, ඔවුන් සිටියත් නැත්තා හා සමාන බවත්, එබැවින් පණ්ඩිතයා තම සීලය පිරිසිදු කරගෙන නිවන් මගම සම්පූර්ණ කරගත යුතු බවත් පෙන්වා දෙමින් මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘န သန္တိ ပုတ္တာ တာဏာယ, န ပိတာ နာပိ ဗန္ဓဝါ;

အန္တကေနာဓိပန္နဿ, နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ.

“මාරයා විසින් මැඩපවත්වන ලද තැනැත්තාට ආරක්ෂාව පිණිස පුත්‍රයෝ නොවෙති, පියාණෝ නොවෙති, නෑයෝ ද නොවෙති. ඤාතීන් අතර ඔහුට ආරක්ෂකයෙක් නැත.”

‘‘ဧတမတ္ထဝသံ ဉတွာ, ပဏ္ဍိတော သီလသံဝုတော;

နိဗ္ဗာနဂမနံ မဂ္ဂံ, ခိပ္ပမေဝ ဝိသောဓယေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၈၈-၂၈၉) –

“මෙම කරුණ දැනගත්, සීලයෙන් සංවර වූ පණ්ඩිතයා නිවනට පමුණුවන මග වහාම පිරිසිදු කරගත යුතුය.”

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာဝသာနေ ပဋာစာရာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. သာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ဃဋေန ဥဒကံ အာဒါယ ပါဒေ ဓောဝန္တီ ဥဒကံ အာသိဉ္စိ. တံ ထောကံ ဌာနံ ဂန္တွာ ပစ္ဆိဇ္ဇိ, ဒုတိယဝါရံ အာသိတ္တံ တတော ဒူရံ အဂမာသိ, တတိယဝါရံ အာသိတ္တံ တတောပိ ဒူရတရံ အဂမာသိ. သာ တဒေဝ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ တယော ဝယေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘မယာ ပဌမံ အာသိတ္တဥဒကံ ဝိယ ဣမေ သတ္တာ ပဌမဝယေပိ မရန္တိ, တတော ဒူရံ ဂတံ ဒုတိယဝါရံ အာသိတ္တံ ဥဒကံ ဝိယ မဇ္ဈိမဝယေပိ, တတော ဒူရတရံ ဂတံ တတိယဝါရံ အာသိတ္တံ ဥဒကံ ဝိယ ပစ္ဆိမဝယေပိ မရန္တိယေဝါ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဩဘာသံ ဖရိတွာ တဿာ သမ္မုခေ ဌတွာ ကထေန္တော ဝိယ ‘‘ဧဝမေတံ, ပဋာစာရေ, သဗ္ဗေပိမေ သတ္တာ မရဏဓမ္မာ, တသ္မာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ အပဿန္တဿ ဝဿသတံ ဇီဝတော တံ ပဿန္တဿ ဧကာဟမ္ပိ ဧကက္ခဏမ္ပိ ဇီဝိတံ သေယျော’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော –

මෙම ගාථාවන්ගෙන් උන්වහන්සේ ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව කෙළවර පටාචාරාව සෝවාන් ඵලයේ පිහිටා බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇය භික්ෂුණීන් වෙත යොමු කර පැවිදි කරවූ සේක. උපසම්පදාව ලැබූ ඇය උතුම් මග ඵල ලැබීම පිණිස විදර්ශනා වඩා එකල දිනක කලයකින් පැන් ගෙන පා සෝදමින් ජලය වත් කළාය. එම ජලය ස්වල්ප දුරක් ගොස් නතර විය. දෙවන වර වත් කළ ජලය ඊට වඩා දුරක් ගියේය. තෙවන වර වත් කළ ජලය ඊටත් වඩා දුරක් ගියේය. ඇය එම අරමුණම ගෙන වයස් තුන (තරුණ, මැදි, මහලු) සසඳමින්, “මා පළමුව වත් කළ ජලය මෙන් ඇතැම් සත්ත්වයෝ තරුණ වයසේදීම මිය යති. දෙවන වර වත් කළ ජලය මෙන් මැදි වයසේදී ද, තෙවන වර වත් කළ ජලය මෙන් මහලු වයසේදී ද සත්ත්වයෝ ඒකාන්තයෙන්ම මිය යති” යි සිතුවාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ගඳකිළියේ වැඩහිඳිමින්ම රශ්මි මාලාවක් විහිදුවා ඇය ඉදිරියේ පෙනී සිටින්නාක් මෙන්, “පටාචාරාවෙනි, එය එසේමය. මේ සියලු සත්ත්වයෝ මරණය උරුම කරගත්තෝ වෙති. එබැවින් පංචස්කන්ධයේ ඇති වීම හා නැති වීම නොදකින තැනැත්තා අවුරුදු සියයක් ජීවත් වීමට වඩා, එය දකින තැනැත්තාගේ එක් දිනක හෝ එක් මොහොතක ජීවිතය උතුම් වන්නේය” යි පෙන්වා දෙමින් මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၁၃) –

“යමෙක් (පංචස්කන්ධයේ) ඇති වීම හා නැති වීම නොදකිමින් අවුරුදු සියයක් ජීවත් වුවද, එය දකින තැනැත්තාගේ එක් දිනක ජීවිතය වඩාත් උතුම් වේ.”

ဂါထမာဟ. ဂါထာပရိယောသာနေ ပဋာစာရာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၄၆၈-၅၁၁) –

මෙසේ ගාථාව වදාළ සේක. ගාථාව කෙළවර පටාචාරා තෙරණිය සිව්පිළිසිඹියාවන් සමග අර්හත්වයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော [Pg.116] နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

“මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට පත් වූ, පදුමුත්තර නම් වූ මාර පරාජය කළ නායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.”

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ;

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, မဟာသုခသမပ္ပိတာ.

“එකල මම හංසවතී නුවර නොයෙක් රත්නාභරණයන්ගෙන් බබළන, මහත් සැප සම්පත් ඇති සිටු කුලයක උපන්නෙමි.”

‘‘ဥပေတွာ တံ မဟာဝီရံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ;

တတော ဇာတပသာဒါဟံ, ဥပေသိံ သရဏံ ဇိနံ.

“ඒ මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ මම ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කළෙමි. ඉන්පසු පහන් වූ සිතින් යුතුව මම ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි.”

‘‘တတော ဝိနယဓာရီနံ, အဂ္ဂံ ဝဏ္ဏေသိ နာယကော;

ဘိက္ခုနိံ လဇ္ဇိနိံ တာဒိံ, ကပ္ပာကပ္ပဝိသာရဒံ.

“එකල බුදුරජාණන් වහන්සේ විනයධර භික්ෂුණීන් අතරින්, පාපයට ලජ්ජා ඇති, තාදී ගුණයෙන් යුත්, කැප අකැප දේ විනිශ්චයෙහි දක්ෂ වූ එක්තරා භික්ෂුණියක් අග්‍රස්ථානයෙහි තබා වර්ණනා කළ සේක.”

‘‘တဒါ မုဒိတစိတ္တာဟံ, တံ ဌာနမဘိကင်္ခိနီ;

နိမန္တေတွာ ဒသဗလံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

“එවිට සතුටු වූ සිත් ඇති මම ද ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කරමින්, සංඝයා වහන්සේලා සමග ලෝකනායක වූ දසබලධාරී බුදුරජාණන් වහන්සේට ආරාධනා කර,”

‘‘ဘောဇယိတွာန သတ္တာဟံ, ဒဒိတွာဝ တိစီဝရံ;

နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

“සත් දිනක් පුරා දානය පූජා කර, තුන් සිවුරු ද පූජා කර, උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මය අසල හිස නමා වැඳ වැටී මෙසේ පැවසුවෙමි.”

‘‘ယာ တယာ ဝဏ္ဏိတာ ဝီရ, ဣတော အဋ္ဌမကေ မုနိ;

တာဒိသာဟံ ဘဝိဿာမိ, ယဒိ သိဇ္ဈတိ နာယက.

“වීර වූ මුනිඳාණන් වහන්ස, මෙයින් අට දිනකට පෙර ඔබවහන්සේ විසින් යම් භික්ෂුණියක වර්ණනා කරන ලද්දේද, ස්වාමීනි, ඉදින් එය ඉටු වන්නේ නම් මම ද ඒ වැනිම වූ භික්ෂුණියක් වන්නෙමි.”

‘‘တဒါ အဝေါစ မံ သတ္ထာ, ဘဒ္ဒေ မာ ဘာယိ အဿသ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ.

“එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: ‘පින්වත් දියණිය, බිය නොවන්න, සැනසෙන්න. අනාගත කාලයේදී ඔබගේ ඒ මනෝරථය (ප්‍රාර්ථනාව) ඉටු වනු ඇත.’”

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

“මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසු, ඔක්කාක රාජ වංශයෙහි උපන්, ගෝතම නම් ගෝත්‍රය ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වනු ඇත.”

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

ပဋာစာရာတိ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

“එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ධර්ම දායාදය ලබන, ධර්මයෙන් උපන්, උන්වහන්සේගේ ළයෙහි උපන් දියණියක බඳු වූ පටාචාරා නමින් ශ්‍රාවිකාවක් වන්නීය.”

‘‘တဒါဟံ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ;

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

“එවිට මම ඉමහත් ප්‍රීතියට පත්ව, දිවි හිමියෙන් ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේටත්, සංඝයා වහන්සේටත් මෛත්‍රී සහගත සිතින් උපස්ථාන කළෙමි.”

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

“ඒ යහපත් කර්මය නිසාත්, දැඩි චේතනාවෙන් කළ ප්‍රාර්ථනාවන් නිසාත්, මානුෂීය ශරීරය අත්හැර මම තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි.”

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

“මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි, මහා යසසින් යුත්, ධර්මය දේශනා කරන්නවුන් අතර උත්තම වූ, කාශ්‍යප නම් ගෝත්‍රය ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක.”

‘‘ဥပဋ္ဌာကော [Pg.117] မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော;

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

“එකල බරණැස උතුම් නුවර ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ, කිකී නම් වූ කාසි රජෙක් විය.”

‘‘တဿာသိံ တတိယာ ဓီတာ, ဘိက္ခုနီ ဣတိ ဝိဿုတာ;

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ.

“මම ඒ රජුගේ තෙවන දියණිය වූයෙමි. ‘භික්ෂුණී’ යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ මම, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා පැවිදි වීමට කැමති වීමි.”

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ;

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ.

“එහෙත් අපගේ පියාණන් අපට අවසර නොදුන් බැවින්, අපි එකල ගිහිගෙයිම රැඳී සිටිමින් වසර විසි දහසක් මුළුල්ලේ නොපසුබට උත්සාහයෙන් යුතුව,”

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ;

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တဓီတရော.

“බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමෙහි නිරත වූ, සතුටු වූ සිතැති, සැපසේ හැදුණු වැඩුණු රාජ කුමාරියන් වූ දියණියන් සත් දෙනාම ‘කෝමාරි බ්‍රහ්මචර්යාව’ රැක්කෙමු.”

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ;

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ.

“(ඔවුහු නම්) සමණී, සමණගුත්තා, භික්ෂුණී, භික්ෂුදායිකා, ධම්මා සහ සුධම්මා යන කුමාරියන්ය. සත්වැන්නී සංඝදායිකා නම් වූවාය.”

‘‘အဟံ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ခေမာ ဘဒ္ဒါ စ ဘိက္ခုနီ;

ကိသာဂေါတမီ ဓမ္မဒိန္နာ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ.

“(මහත් කුසල් ඇති ඒ සත්දෙනා දැන්) මම ද (පටාචාරා), උප්පලවණ්ණා ද, ඛේමා ද, භද්දා ද, කිසාගෝතමී ද, ධම්මදින්නා ද වන අතර, සත්වැන්නිය විශාඛා උපාසිකාව වන්නීය.”

‘‘တေဟိ ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

“එම යහපත් කුසල් කර්මයන් නිසාත්, දැඩි චේතනාවෙන් කළ ප්‍රාර්ථනාවන් නිසාත්, මානුෂීය ශරීරය අත්හැර මම තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි.”

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟံ;

သာဝတ္ထိယံ ပုရဝရေ, ဣဒ္ဓေ ဖီတေ မဟဒ္ဓနေ.

“දැන් මාගේ අවසාන භවයෙහි, මම සාවත්ථි නම් වූ උතුම් නුවර, සශ්‍රීක වූත්, මහත් ධනයෙන් යුත් සිටු කුලයක උපන්නෙමි.”

‘‘ယဒါ စ ယောဗ္ဗနူပေတာ, ဝိတက္ကဝသဂါ အဟံ;

နရံ ဇာရပတိံ ဒိသွာ, တေန သဒ္ဓိံ အဂစ္ဆဟံ.

“යොවුන් වියට පත් මම, කාම විතර්කයන්ට වසඟව එක්තරා පුරුෂයෙකු කෙරෙහි බැඳී, ඔහු සමග පලා ගියෙමි.”

‘‘ဧကပုတ္တပသူတာဟံ, ဒုတိယော ကုစ္ဆိယာ မမ;

တဒါဟံ မာတာပိတရော, ဩက္ခာမီတိ သုနိစ္ဆိတာ.

“මම එක් පුතෙකු ප්‍රසූත කළෙමි. දෙවන දරුවා මාගේ කුසෙහි පිළිසිඳගෙන සිටියේය. එකල මම මාගේ දෙමාපියන් බැලීමට යාමට දැඩිව තීරණය කළෙමි.”

‘‘နာရောစေသိံ ပတိံ မယှံ, တဒါ တမှိ ပဝါသိတေ;

ဧကိကာ နိဂ္ဂတာ ဂေဟာ, ဂန္တုံ သာဝတ္ထိမုတ္တမံ.

“මාගේ ස්වාමියා බැහැරව සිටි බැවින් මම ඔහුට නොදන්වාම, තනිවම උතුම් වූ සාවත්ථි නුවර බලා යාමට නිවසින් පිටත් වුණෙමි.”

‘‘တတော မေ သာမိ အာဂန္တွာ, သမ္ဘာဝေသိ ပထေ မမံ;

တဒါ မေ ကမ္မဇာ ဝါတာ, ဥပ္ပန္နာ အတိဒါရုဏာ.

ඉන්පසු මාගේ ස්වාමිපුරුෂයා මා සොයා පැමිණ මඟදී මාව මුණගැසුණි. එකල මට ඉතා දරුණු වූ ප්‍රසව වේදනාවෝ (කර්මජ වාතයෝ) හටගත්හ.

‘‘ဥဋ္ဌိတော စ မဟာမေဃော, ပသူတိသမယေ မမ;

ဒဗ္ဗတ္ထာယ တဒါ ဂန္တွာ, သာမိ သပ္ပေန မာရိတော.

මාගේ දරු ප්‍රසූතිය සිදු වන අවස්ථාවේදී මහත් වූ වැසි වලාකුළු නැඟී මහා වර්ෂාවක් ඇති විය. එකල (සෙවණක් තැනීම සඳහා) දර සොයා ගිය මාගේ ස්වාමිපුරුෂයා සර්පයෙකු දෂ්ට කිරීමෙන් මියගියේය.

‘‘တဒါ [Pg.118] ဝိဇာတဒုက္ခေန, အနာထာ ကပဏာ အဟံ;

ကုန္နဒိံ ပူရိတံ ဒိသွာ, ဂစ္ဆန္တီ သကုလာလယံ.

එවිට දරු ප්‍රසූතියේ දුකෙන් පීඩිත වූ, අසරණ වූ, හුදෙකලා වූ මම, මාගේ දෙමාපියන්ගේ නිවස බලා යන අතරමඟදී ජලයෙන් පිරී ගිය කුඩා ගංගාවක් දුටුවෙමි.

‘‘ဗာလံ အာဒါယ အတရိံ, ပါရကူလေ စ ဧကကံ;

သာယေတွာ ဗာလကံ ပုတ္တံ, ဣတရံ တရဏာယဟံ.

මම බාල දරුවා රැගෙන ගඟින් එතර වී, එතෙර ඉවුරේ ඒ බාල පුතු තනිවම (රෙදි කඩකින් ඔතා) නිදි කරවා, අනෙක් දරුවා (වැඩිමහල් පුතු) එතර කරවා ගැනීම පිණිස නැවත ගඟට බැස්සෙමි.

‘‘နိဝတ္တာ ဥက္ကုသော ဟာသိ, တရုဏံ ဝိလပန္တကံ;

ဣတရဉ္စ ဝဟီ သောတော, သာဟံ သောကသမပ္ပိတာ.

මා ආපසු හැරී එන විට, හඬා වැලපෙමින් සිටි බාල දරුවාව උකුස්සෙකු විසින් ඩැහැගෙන යන ලදී. අනෙක් දරුවා ජල පහරට හසු වී ගසාගෙන ගියේය. මෙසේ මම මහත් වූ ශෝකයෙන් පීඩිත වීමි.

‘‘သာဝတ္ထိနဂရံ ဂန္တွာ, အဿောသိံ သဇနေ မတေ;

တဒါ အဝေါစံ သောကဋ္ဋာ, မဟာသောကသမပ္ပိတာ.

සැවැත් නුවරට ගිය මම, එහිදී මාගේ දෙමාපියන් හා සහෝදරයා මියගිය බව අසා දැනගත්තෙමි. එවිට ශෝකයෙන් පෙළුණු මම, මහත් වූ ශෝකයෙන් පීඩිතව මෙසේ කීවෙමි.

‘‘ဥဘော ပုတ္တာ ကာလင်္ကတာ, ပန္ထေ မယှံ ပတီ မတော;

မာတာ ပိတာ စ ဘာတာ စ, ဧကစိတမှိ ဍယှရေ.

"මාගේ පුතුන් දෙදෙනා මියගියහ. මාගේ ස්වාමිපුරුෂයා මඟදී මියගියේය. මාගේ මවද, පියාද, සහෝදරයාද එකම දර සෑයක දැවෙමින් පවතී."

‘‘တဒါ ကိသာ စ ပဏ္ဍု စ, အနာထာ ဒီနမာနသာ;

ဣတော တတော ဘမန္တီဟံ, အဒ္ဒသံ နရသာရထိံ.

එකල අසරණ වූ, දුක්බර සිතින් යුත්, වැහැරී ගිය ශරීරයක් හා මළානික පෙනුමක් ඇති මම, ඒ මේ අත ඇවිදිමින් සිටියදී නරදම්සැරි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි.

‘‘တတော အဝေါစ မံ သတ္ထာ, ပုတ္တေ မာ သောစိ အဿသ;

အတ္တာနံ တေ ဂဝေသဿု, ကိံ နိရတ္ထံ ဝိဟညသိ.

එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: "දියණිය පටාචාරා, ශෝක නොකරන්න, සැනසෙන්න. ඔබේ තමා (ආත්මය) සොයන්න. නිශ්ඵල ලෙස ඇයි මෙසේ පීඩා විඳින්නේ?"

‘‘န သန္တိ ပုတ္တာ တာဏာယ, န ဉာတီ နာပိ ဗန္ဓဝါ;

အန္တကေနာဓိပန္နဿ, နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ.

"මාරයා විසින් පෙළනු ලබන සත්වයා හට ආරක්ෂාව පිණිස පුතුන් නැත, පියෙකු නැත, නෑසියන් හෝ හිතවතුන් නැත. නෑයන් අතර (මරණයෙන්) ගලවා ගන්නා ආරක්ෂකයෙක් නැත."

‘‘တံ သုတွာ မုနိနော ဝါကျံ, ပဌမံ ဖလမဇ္ဈဂံ;

ပဗ္ဗဇိတွာန နစိရံ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

මුණිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඒ වචනය අසා මම ප්‍රථම ඵලය (සෝවාන් ඵලය) සාක්ෂාත් කර ගත්තෙමි. අනතුරුව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වීමි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ.

මම සෘද්ධි විධීන්හිද දිව්‍ය ශ්‍රවණ ඥානයෙහිද නිපුණත්වයට පත් වූවෙමි. අනුන්ගේ සිත් හඳුනන මම, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින්නියක් වීමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ.

මම පෙර විසූ ජාති දනිමි. දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කර ගත්තෙමි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට, මම අතිශයින් පිරිසිදු වූ, නිර්මල වූ තැනැත්තියක් වීමි.

‘‘တတောဟံ ဝိနယံ သဗ္ဗံ, သန္တိကေ သဗ္ဗဒဿိနော;

ဥဂ္ဂဟိံ သဗ္ဗဝိတ္ထာရံ, ဗျာဟရိဉ္စ ယထာတထံ.

ඉන්පසු මම සර්වඥ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි මුළු විනය පිටකයම සියලු විස්තර සහිතව ඉගෙන ගත්තෙමි. එය නිවැරදි ලෙසම දේශනා කළෙමි.

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ;

အဂ္ဂါ ဝိနယဓာရီနံ, ပဋာစာရာဝ ဧကိကာ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ මාගේ ඒ විනයධර ගුණය ගැන පැහැදී, "විනයධර භික්ෂුණීන් අතර පටාචාරාවම අග්‍ර වේ" යැයි පවසමින් මාව ඒතදග්ග තනතුරෙහි පිහිටුවූ සේක.

‘‘ပရိစိဏ္ဏော [Pg.119] မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කළෙමි. බර වූ ස්කන්ධ භාරය බැහැර කරන ලදී. භව නෙත්තිය (තෘෂ්ණාව) මුලින්ම උදුරා දමන ලදී.

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

යම් අර්ථයක් පිණිස මම ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූවෙමිද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම සංඛ්‍යාත ඒ උතුම් අර්හත් ඵලය මම සාක්ෂාත් කර ගත්තෙමි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

"මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කරන ලදී."

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သေက္ခကာလေ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥပရိဝိသေသဿ နိဗ္ဗတ္တိတာကာရံ ဝိဘာဝေန္တီ ဥဒါနဝသေန –

පසුව අර්හත් භාවයට පත්වී, තමන් සේඛ (හික්මෙන) කාලයෙහි අනුගමනය කළ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින්, උත්තරීතර ගුණයන් උපදවා ගත් ආකාරය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස පටාචාරා තෙරණිය උදානයක් වශයෙන් -

၁၁၂.

112.

‘‘နင်္ဂလေဟိ ကသံ ခေတ္တံ, ဗီဇာနိ ပဝပံ ဆမာ;

ပုတ္တဒါရာနိ ပေါသေန္တာ, ဓနံ ဝိန္ဒန္တိ မာဏဝါ.

"මිනිසුන් නගුල්වලින් කුඹුරු සා, පොළොවෙහි බීජ වපුරා, අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමින් ධනය උපයති."

၁၁၃.

113.

‘‘ကိမဟံ သီလသမ္ပန္နာ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ;

နိဗ္ဗာနံ နာဓိဂစ္ဆာမိ, အကုသီတာ အနုဒ္ဓတာ.

"සීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින්නා වූ, අලස නොවන, නොසන්සුන් නොවන මම, කුමන හේතුවක් නිසා නිවනට පත් නොවන්නෙම්ද?"

၁၁၄.

114.

‘‘ပါဒေ ပက္ခာလယိတွာန, ဥဒကေသု ကရောမဟံ;

ပါဒေါဒကဉ္စ ဒိသွာန, ထလတော နိန္နမာဂတံ.

මම පාදයන් සෝදා, ගොඩබිම සිට පහත් බිමට ගලා යන ඒ පාදෝදකය (පා සේදූ ජලය) දෙස බලා ජලය කෙරෙහි (අනිත්‍යය පිළිබඳ) නිමිත්තක් ගත්තෙමි.

၁၁၅.

115.

‘‘တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ, အဿံ ဘဒြံဝဇာနိယံ;

တတော ဒီပံ ဂဟေတွာန, ဝိဟာရံ ပါဝိသိံ အဟံ;

သေယျံ ဩလောကယိတွာန, မဉ္စကမှိ ဥပါဝိသိံ.

ඉන්පසු මම මාගේ සිත සමාධිගත කළෙමි; දක්ෂ රියදුරෙකු යහපත් ආජානීය අශ්වයෙකු හික්මවන්නාක් මෙනි. ඉන්පසු මම පහනක් ගෙන ලැගුම්ගෙට ඇතුළු වී, ඇඳ දෙස බලා ඇඳෙහි වාඩි වූවෙමි.

၁၁၆.

116.

‘‘တတော သူစိံ ဂဟေတွာန, ဝဋ္ဋိံ ဩကဿယာမဟံ;

ပဒီပဿေဝ နိဗ္ဗာနံ, ဝိမောက္ခော အဟု စေတသော’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ;

ඉන්පසු ඉඳිකටුවක් ගෙන මම පහන් වැටිය පහළට ඇද්දෙමි. පහන නිවී යාම මෙන් මාගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී නිදහස් විය" යනුවෙන් පටාචාරා තෙරණිය මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ ကသန္တိ ကသန္တာ ကသိကမ္မံ ကရောန္တာ. ဗဟုတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဧကဝစနံ. ပဝပန္တိ ဗီဇာနိ ဝပန္တာ. ဆမာတိ ဆမာယံ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ပစ္စတ္တဝစနံ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဣမေ မာဏဝါ သတ္တာ နင်္ဂလေဟိ ဖာလေဟိ ခေတ္တံ ကသန္တာ ယထာဓိပ္ပာယံ ခေတ္တဘူမိယံ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏဘေဒါနိ ဗီဇာနိ ဝပန္တာ တံဟေတု တံနိမိတ္တံ အတ္တာနံ ပုတ္တဒါရာဒီနိ ပေါသေန္တာ ဟုတွာ ဓနံ [Pg.120] ပဋိလဘန္တိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ လောကေ ယောနိသော ပယုတ္တော ပစ္စတ္တပုရိသကာရော နာမ သဖလော သဥဒယော.

මෙහි 'කසන්තා' යනු සී සෑමේ කටයුත්ත කරන්නා වූ යන්නයි. මෙහි බහු වචන අර්ථයෙහි ඒක වචන විභක්තියක් භාවිතා වී ඇත. 'පවපන්ති' යනු බීජ වපුරන්නා වූ යන්නයි. 'ඡමා' යනු පොළොවෙහි යන්නයි. මෙහි ප්‍රථමා විභක්තිය සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදී ඇත. මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙයයි - මේ මානවකයන් වූ සත්වයන් නගුල් සහ නගුල් තලවලින් කුඹුරු සා, තම අභිමතය පරිදි කෙත් බිමෙහි ධාන්‍ය වර්ග සහ බීජ වපුරා, ඒ හේතුවෙන් සහ ඒ නිමිත්තෙන් තමාගේ අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමින් ධනය ලබා ගනිති. මෙලෙස මේ ලෝකයෙහි ක්‍රමවත් ලෙස යොදවන ලද පුද්ගල වීර්යය සඵල වූවක් මෙන්ම දියුණුව සලසන්නක් ද වේ.

တတ္ထ ကိမဟံ သီလသမ္ပန္နာ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ. နိဗ္ဗာနံ နာဓိဂစ္ဆာမိ, အကုသီတာ အနုဒ္ဓတာတိ အဟံ သုဝိသုဒ္ဓသီလာ အာရဒ္ဓဝီရိယတာယ အကုသီတာ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတစိတ္တတာယ အနုဒ္ဓတာ စ ဟုတွာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာသင်္ခါတံ သတ္ထု သာသနံ ကရောန္တီ ကသ္မာ နိဗ္ဗာနံ နာဓိဂစ္ဆာမိ, အဓိဂမိဿာမိ ဧဝါတိ.

එහි "කුමන හේතුවක් නිසා මම නිවනට පත් නොවන්නෙම්ද" යන්නෙහි අර්ථය මෙසේ දත යුතුය: මම ඉතා පිරිසිදු සීලයෙන් යුක්තව, ආරම්භ කළ වීර්යය ඇති බැවින් අලස නොවී, තමා තුළ මනා ලෙස සමාධිගත කළ සිත් ඇති බැවින් නොසන්සුන් නොවී, සතර සත්‍යය අවබෝධ කරන කමටහන් වැඩීම සංඛ්‍යාත ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරමින් සිටිද්දී, කිනම් හේතුවක් නිසා නිවන ලඟා කර නොගන්නෙම්ද? අනිවාර්යයෙන්ම නිවන ලඟා කර ගන්නෙමි යන්නයි.

ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ပါဒဓောဝနဥဒကေ နိမိတ္တံ ဂဏှိ. တေနာဟ ‘‘ပါဒေ ပက္ခာလယိတွာနာ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော – အဟံ ပါဒေ ဓောဝန္တီ ပါဒပက္ခာလနဟေတု တိက္ခတ္တုံ အာသိတ္တေသု ဥဒကေသု ထလတော နိန္နမာဂတံ ပါဒေါဒကံ ဒိသွာ နိမိတ္တံ ကရောမိ.

මෙසේ සිතා විපස්සනාව වඩන්නා වූ ඇය, එක් දිනක් පා සෝදන ජලයෙහි අනිත්‍ය නිමිත්තක් ගත්තාය. ඒ බව "පාදෙ පක්ඛාලයිත්වානා" යනාදියෙන් ප්‍රකාශ විය. එහි අර්ථය නම් - මම පාද සෝදද්දී, පා සේදීමේ හේතුවෙන් තුන් වරක් වත් කරන ලද ජලය අතරින්, උස් තැනින් මිටි තැනට ගලා යන පාදෝදකය දැක (අනිත්‍යය පිළිබඳ) නිමිත්තක් කර ගනිමි යන්නයි.

‘‘ယထာ ဣဒံ ဥဒကံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ, ဧဝံ သတ္တာနံ အာယုသင်္ခါရာ’’တိ ဧဝံ အနိစ္စလက္ခဏံ, တဒနုသာရေန ဒုက္ခလက္ခဏံ, အနတ္တလက္ခဏဉ္စ ဥပဓာရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တီ တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ, အဿံ ဘဒြံဝဇာနိယန္တိ ယထာ အဿံ ဘဒြံ အာဇာနိယံ ကုသလော သာရထိ သုခေန သာရေတိ, ဧဝံ မယှံ စိတ္တံ သုခေနေဝ သမာဓေသိံ, ဝိပဿနာသမာဓိနာ သမာဟိတံ အကာသိံ. ဧဝံ ပန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တီ ဥတုသပ္ပာယနိဇိဂိသာယ ဩဝရကံ ပဝိသန္တီ အန္ဓကာရဝိဓမနတ္ထံ ဒီပံ ဂဟေတွာ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဒီပံ ဌပေတွာ မဉ္စကေ နိသိန္နမတ္တာဝ ဒီပံ ဝိဇ္ဈာပေတုံ အဂ္ဂဠသူစိယာ ဒီပဝဋ္ဋိံ အာကဍ္ဎိံ, တာဝဒေဝ ဥတုသပ္ပာယလာဘေန တဿာ စိတ္တံ သမာဟိတံ အဟောသိ, ဝိပဿနာဝီထိံ ဩတရိ, မဂ္ဂေန ဃဋ္ဋေသိ. တတော မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗသော အာသဝါနံ ခယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တတော ဒီပံ ဂဟေတွာန…ပေ… ဝိမောက္ခော အဟု စေတသော’’တိ. တတ္ထ သေယျံ ဩလောကယိတွာနာတိ ဒီပါလောကေန သေယျံ ပဿိတွာ.

"යම් සේ මේ ජලය ක්ෂය වන හා වැය වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත ද, එසේම සත්වයන්ගේ ආයු සංස්කාරයෝ ද වෙති" යනුවෙන් අනිත්‍ය ලක්ෂණය ද, ඒ අනුව දුක්ඛ ලක්ෂණය හා අනාත්ම ලක්ෂණය ද මෙනෙහි කරමින් විපස්සනාව වඩන්නා වූ මම, දක්ෂ රියදුරෙකු යහපත් ආජානීය අශ්වයෙකු පහසුවෙන් මෙහෙයවන්නාක් මෙන් මාගේ සිත විපස්සනා සමාධියෙන් සමාහිත කළෙමි. මෙලෙස විපස්සනාව වඩමින්, සෘතු සප්පාය පතා ලැගුම්ගෙට ඇතුළු වන්නා වූ මම, අන්ධකාරය දුරු කිරීම පිණිස පහනක් ගෙන ගැබට ඇතුළු වී, පහන තබා ඇඳෙහි වාඩි වූ සැණින් පහන නිවනු පිණිස අගුල් කූරෙන් පහන් වැටිය ඇද්දෙමි. එකෙණෙහිම සෘතු සප්පාය ලැබීමෙන් ඇයගේ සිත සමාධිගත විය, විපස්සනා වීථියට බැස මාර්ග ඥානය හා ස්පර්ශ විය. ඉන්පසු මාර්ග පිළිවෙළින් සර්වාකාරයෙන්ම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු විය. ඒ බව "තතො දීපං ගහෙත්වානා" යනාදියෙන් කියැවිණි. එහි "සෙය්‍යං ඔලොකයිත්වානා" යනු පහන් ආලෝකයෙන් ඇඳ දෙස බලා යන්නයි.

သူစိန္တိ အဂ္ဂဠသူစိံ. ဝဋ္ဋိံ ဩကဿယာမီတိ ဒီပံ ဝိဇ္ဈာပေတုံ တေလာဘိမုခံ ဒီပဝဋ္ဋိံ အာကဍ္ဎေမိ. ဝိမောက္ခောတိ ကိလေသေဟိ ဝိမောက္ခော. သော ပန ယသ္မာ ပရမတ္ထတော စိတ္တဿ သန္တတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စေတသော’’တိ. ယထာ ပန ဝဋ္ဋိတေလာဒိကေ ပစ္စယေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော ပဒီပေါ တဒဘာဝေ အနုပ္ပဇ္ဇနတော [Pg.121] နိဗ္ဗုတောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ကိလေသာဒိပစ္စယေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ စိတ္တံ တဒဘာဝေ အနုပ္ပဇ္ဇနတော ဝိမုတ္တန္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ – ‘‘ပဒီပဿေဝ နိဗ္ဗာနံ, ဝိမောက္ခော အဟု စေတသော’’တိ.

"සූචිං" යනු අගුල් කූරයි. "වට්ටං ඔකස්සයාමි" යනු පහන නිවනු පිණිස තෙල් දෙසට ඇති පහන් වැටිය ඇදීමයි. "විමොක්ඛො" යනු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදීමයි. එය පරමාර්ථ වශයෙන් චිත්ත සන්තතියේ මිදීමක් බැවින් "චෙතසො" (සිතේ) යැයි කියන ලදී. යම් සේ වැටිය සහ තෙල් ආදී ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි හටගන්නා පහන, එම ප්‍රත්‍යයන් නැති කල්හි නිවී යයි ද, එමෙන්ම කෙලෙස් ආදී ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි හටගන්නා සිත, එම ප්‍රත්‍යයන් නැති කල්හි මිදුණේ යැයි කියනු ලැබේ. මෙය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "පදීපස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො අහු චෙතසො" (පහනක නිවී යාම මෙන් සිතේ මිදීම සිදු විය) යනුවෙන් පවසන ලදී.

ပဋာစာရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පටාචාරා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၁. တိံသမတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

11. තිස් නමක් පමණ වූ තෙරණියන්ගේ ගාථා වර්ණනාව

မုသလာနိ ဂဟေတွာနာတိအာဒိကာ တိံသမတ္တာနံ ထေရီနံ ဂါထာ. တာပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တိယော အနုက္ကမေန ဥပစိတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သကကမ္မသဉ္စောဒိတာ တတ္ထ တတ္ထ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိသုဒ္ဓသီလာ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပရိပူရေန္တိယော ဝိဟရန္တိ. အထေကဒိဝသံ ပဋာစာရာထေရီ တာသံ ဩဝါဒံ ဒေန္တီ –

''මුසලානි ගහෙත්වාන'' යනාදී ගාථාවන් තිස් නමක් පමණ වූ තෙරණිවරුන් සම්බන්ධවයි. ඔවුහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කළ පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් මිදීමට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙළින් විමුක්ති සම්භාරයන් රැස් කළාහුය. මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි තමන්ගේම කර්මයන්ගේ මෙහෙයවීමෙන් ඒ ඒ කුලගෙවල්වල උපත ලබා, වියපත් වූ පසු පටාචාරා තෙරණිය සමීපයෙන් ධර්මය අසා, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදිව, පිරිසිදු සීලයෙන් යුක්තව වත්පිළිවෙත් පුරමින් වාසය කළහ. එක් දිනක් පටාචාරා තෙරණිය ඔවුන්ට අවවාද දෙනු කැමතිව මෙසේ පැවසුවාය -

၁၁၇.

117.

‘‘မုသလာနိ ဂဟေတွာန, ဓညံ ကောဋ္ဋေန္တိ မာဏဝါ;

ပုတ္တဒါရာနိ ပေါသေန္တာ, ဓနံ ဝိန္ဒန္တိ မာဏဝါ.

''මානවකයෝ වංගෙඩි මෝල්ගස් ගෙන ධාන්‍ය කොටති; එසේ දරුමල්ලන් පෝෂණය කරමින් එම මානවකයෝ ධනය උපයති.'控制

၁၁၈.

118.

‘‘ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသနံ, ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတိ;

ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ, ဧကမန္တေ နိသီဒထ;

စေတောသမထမနုယုတ္တာ, ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ. – ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ;

''යමක් කිරීමෙන් පසුව පසුතැවීමට පත් නොවේ ද, එවන් බුද්ධ ශාසනය (අනුශාසනාව) පිළිපදින්න. වහා පාදයන් සෝදා, එකත්පසක වාඩි වන්න. සිතේ සන්සුන් බවෙහි (සමථයෙහි) නිරත වෙමින් බුද්ධ ශාසනයෙහි පිළිවෙත් පුරන්න'' යනුවෙන් පටාචාරා තෙරණිය මෙම ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဣမေ သတ္တာ ဇီဝိတဟေတု မုသလာနိ ဂဟေတွာ ပရေသံ ဓညံ ကောဋ္ဋေန္တိ, ဥဒုက္ခလကမ္မံ ကရောန္တိ. အညမ္ပိ ဧဒိသံ နိဟီနကမ္မံ ကတွာ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေန္တာ ယထာရဟံ ဓနမ္ပိ သံဟရန္တိ. တံ ပန နေသံ ကမ္မံ နိဟီနံ ဂမ္မံ ပေါထုဇ္ဇနိကံ ဒုက္ခံ အနတ္ထသဉှိတဉ္စ. တသ္မာ ဧဒိသံ သံကိလေသိကပပဉ္စံ ဝဇ္ဇေတွာ ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသနံ သိက္ခတ္တယသင်္ခါတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ ကရောထ သမ္ပာဒေထ အတ္တနော သန္တာနေ နိဗ္ဗတ္တေထ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ – ‘‘ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတီ’’တိ, ယဿ ကရဏဟေတု ဧတရဟိ အာယတိဉ္စ [Pg.122] အနုတာပံ နာပဇ္ဇတိ. ဣဒါနိ တဿ ကရဏေ ပုဗ္ဗကိစ္စံ အနုယောဂဝိဓိဉ္စ ဒဿေတုံ, ‘‘ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယသ္မာ အဓောဝိတပါဒဿ အဝိက္ခာလိတမုခဿ စ နိသဇ္ဇသုခံ ဥတုသပ္ပာယလာဘော စ န ဟောတိ, ပါဒေ ပန ဓောဝိတွာ မုခဉ္စ ဝိက္ခာလေတွာ ဧကမန္တေ နိသိန္နဿ တဒုဘယံ လဘတိ, တသ္မာ ခိပ္ပံ ဣမံ ယထာလဒ္ဓံ ခဏံ အဝိရာဓေန္တိယော ပါဒါနိ အတ္တနော ပါဒေ ဓောဝိတွာ ဧကမန္တေ ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ နိသီဒထ နိသဇ္ဇထ. အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တရုစိကေ အာရမ္မဏေ အတ္တနော စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓိတွာ စေတောသမထမနုယုတ္တာ သမာဟိတေန စိတ္တေန စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာဝသေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနံ ဩဝါဒံ အနုသိဋ္ဌိံ ကရောထ သမ္ပာဒေထာတိ.

එහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙසේය - මෙම සත්ත්වයෝ ජීවත් වීම උදෙසා මෝල්ගස් ගෙන පරසන්තක ධාන්‍ය කොටති, වංගෙඩිවල වැඩ කරති. මෙවැනි වෙනත් හීන කර්මයන් කොට අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමින් යථා පරිදි ධනය ද රැස් කරති. ඔවුන්ගේ ඒ කර්මය වනාහි හීනය, ග්‍රාම්‍යය, පෘථග්ජනයන් සතුය, දුක් සහිතය, අනර්ථය පිණිස පවතින්නකි. එබැවින් මෙවැනි කෙලෙස් සහිත ප්‍රපංචයන් දුරු කොට, ශික්ෂාත්‍රය සංඛ්‍යාත සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනයෙහි පිළිවෙත් පුරන්න, එය සම්පූර්ණ කරන්න, තමන්ගේ සන්තානයෙහි උපදවා ගන්න. ''යමක් කොට පසුතැවීමට පත් නොවේ ද'' යනුවෙන් එහි හේතුව දැක්වූහ. යමෙකු එම අනුශාසනාව පිළිපැදීම නිසා මෙලොව හා පරලොව පසුතැවීමකට පත් නොවේ ද, එය අදහස් වේ. දැන් එය පිළිපැදීමේදී කළ යුතු පූර්ව කෘත්‍යයන් හා යෙදිය යුතු පිළිවෙළ දැක්වීමට ''වහා පාදයන් සෝදා'' යනාදිය වදාළහ. එහි පාද සෝදා නැති, මුහුණ සෝදා නැති තැනැත්තාට සුවසේ වාඩි වී සිටීමට හෝ සෘතු සප්පාය ලැබීමට නොහැකි බැවින් ද, පාද සෝදා මුහුණ පිරිසිදු කරගෙන එකත්පසක හිඳගන්නාට එම දෙකම ලැබෙන බැවින් ද, එබැවින් වහා ලැබී ඇති මෙම ක්ෂණ සම්පත්තිය නාස්ති නොකරමින්, තමන්ගේ පාදයන් සෝදා එකත්පසක විවේකී ස්ථානයක වාඩි වන්න. අටතිස් කර්මස්ථාන අරමුණු අතරින් තම සිතට රුචි කරන යම් අරමුණක සිත බැඳ තබාගෙන, චිත්ත සමථයෙහි යෙදෙමින්, සමාධිමත් සිතින් යුතුව චතුරාර්ය සත්‍ය කර්මස්ථාන භාවනා වශයෙන් භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය හෙවත් අනුශාසනාව පිළිපදින්න, සම්පූර්ණ කරන්න.

အထ တာ ဘိက္ခုနိယော တဿာ ထေရိယာ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနာယ ကမ္မံ ကရောန္တိယော ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ စ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဩဝါဒဂါထာဟိ သဒ္ဓိံ –

ඉක්බිති ඒ භික්ෂුණීහු එම තෙරණියගේ අවවාදයෙහි පිහිටා, විදර්ශනාව වඩා භාවනා කටයුතු කරමින් සිටියදී, ප්‍රඥාව මුහුකුරා ගිය බැවින් ද, පූර්ව හේතු සම්පත් ඇති බැවින් ද, පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත්ව, තමන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට, අවවාද ගාථාවන් ද සමඟ -

၁၁၉.

119.

‘‘တဿာ တာ ဝစနံ သုတွာ, ပဋာစာရာယ သာသနံ;

ပါဒေ ပက္ခာလယိတွာန, ဧကမန္တံ ဥပါဝိသုံ;

စေတောသမထမနုယုတ္တာ, အကံသု ဗုဒ္ဓသာသနံ.

''ඒ භික්ෂුණීහු පටාචාරා තෙරණියගේ එම අනුශාසනා වචනය අසා, පාදයන් සෝදා එකත්පසක හිඳගත්තාහුය. චිත්ත සමථයෙහි යෙදෙමින් ඔවුහු බුද්ධ ශාසනය (පිළිවෙත) ඉටු කළහ.'控制

၁၂၀.

120.

‘‘ရတ္တိယာ ပုရိမေ ယာမေ, ပုဗ္ဗဇာတိမနုဿရုံ;

ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓယုံ;

ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, တမောခန္ဓံ ပဒါလယုံ.

''රාත්‍රියේ පෙරයමෙහි ඔවුහු පෙර ජාතීන් සිහිපත් කළහ. රාත්‍රියේ මැදියමෙහි දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කර ගත්තහ. රාත්‍රියේ පැසුළුයමෙහි (මෝහය නමැති) අන්ධකාර ස්කන්ධය විදාරණය කළහ.'控制

၁၂၁.

121.

‘‘ဥဋ္ဌာယ ပါဒေ ဝန္ဒိံသု, ကတာ တေ အနုသာသနီ;

ဣန္ဒံဝ ဒေဝါ တိဒသာ, သင်္ဂါမေ အပရာဇိတံ;

ပုရက္ခတွာ ဝိဟဿာမ, တေဝိဇ္ဇာမှ အနာသဝါ’’တိ. –

''ආසනයෙන් නැගී සිට පා වැන්දහ, (ඔබ වහන්සේගේ) ඒ අනුශාසනාව අප විසින් ඉටු කරන ලදී. (අසුරයන් පරදා) යුද්ධයෙන් දිනූ ශක්‍ර දෙවියන් පිරිවරාගෙන තව්තිසා වැසි දෙවියන් වාසය කරන්නා සේ, අපි ඔබ වහන්සේ පිරිවරාගෙන වාසය කරන්නෙමු. අපි තෙවිජ්ජා (ත්‍රිවිද්‍යා) ලාභී ආශ්‍රව රහිත රහත් තෙරණියෝ වෙමු'' යි පවසමිනි.'控制

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိံသု.

යන මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

တတ္ထ တဿာ တာ ဝစနံ သုတွာ, ပဋာစာရာယ သာသနန္တိ တဿာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ ကိလေသပဋိသတ္တုသာသနဋ္ဌေန သာသနဘူတံ ဩဝါဒဝစနံ, တာ တိံသမတ္တာ ဘိက္ခုနိယော သုတွာ ပဋိဿုတွာ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ.

එහි ''තස්සා තා වචනං සුත්වා, පටාචාරාය සාසනං'' යනු පටාචාරා තෙරණියගේ කෙලෙස් නමැති සතුරන් දමනය කරන බැවින් අනුශාසනාවක් බඳු වූ ඒ අවවාද වචනය, ඒ තිස් නමක් පමණ වූ භික්ෂුණීහු අසා, එය පිළිගෙන හිසින් සම්පූර්ණයෙන්ම පිළිගත්හ.

ဥဋ္ဌာယ [Pg.123] ပါဒေ ဝန္ဒိံသု, ကတာ တေ အနုသာသနီတိ ယထာသမ္ပဋိစ္ဆိတံ တဿာ သာသနံ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ ယထာဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘာဝေန္တိယော ဘာဝနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ အာရောစေတုံ နိသိန္နာသနတော ဥဋ္ဌာယ တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာထေရိ တဝါနုသာသနီ ယထာနုသိဋ္ဌံ အမှေဟိ ကတာ’’တိ ဝတွာ တဿာ ပါဒေ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိံသု. ဣန္ဒံဝ ဒေဝါ တိဒသာ, သင်္ဂါမေ အပရာဇိတန္တိ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမေ အပရာဇိတံ ဝိဇိတာဝိံ ဣန္ဒံ တာဝတိံသာ ဒေဝါ ဝိယ မဟာထေရိ, မယံ တံ ပုရက္ခတွာ ဝိဟရိဿာမ အညဿ ကတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝတော. တသ္မာ ‘‘တေဝိဇ္ဇာမှ အနာသဝါ’’တိ အတ္တနော ကတညုဘာဝံ ပဝေဒေန္တီ ဣဒမေဝ တာသံ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

''උට්ඨාය පාදේ වන්දිංසු, කතා තේ අනුසාසනී'' යනු තමන් පිළිගත් පරිදි ඒ තෙරණියගේ අනුශාසනාව වැදගත් කොට සලකා, මෙනෙහි කරමින්, පහසු ස්ථානයක වාඩි වී භාවනා වඩමින්, භාවනාව අග්‍රප්‍රාප්ත කරවා, තමන් ලැබූ සුවිශේෂී ධර්මය දැන්වීමට හිඳ සිටි ආසනයෙන් නැගී සිට ඇය වෙත ගොස් ''මහා තෙරණියනි, ඔබ වහන්සේගේ අනුශාසනාව අනුශාසනා කළ පරිදිම අප විසින් ඉටු කරන ලදී'' යි පවසා ඇගේ පාදයන් පංචප්‍රතිෂ්ඨිතයෙන් වැන්දහ. ''ඉන්දංව දේවා තිදසා, සංගාමේ අපරාජිතං'' යනු දේවාසුර යුද්ධයෙහි පරාජය කළ නොහැකි වූ, ජයග්‍රහණය කළ ශක්‍ර දෙවියන් පිරිවරාගත් තව්තිසා වැසි දෙවියන් මෙන්, මහා තෙරණියනි, ඉන් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැති බැවින් අපි ඔබ වහන්සේ පිරිවරාගෙන වාසය කරන්නෙමු. එබැවින් ''ත්‍රිවිද්‍යා ලාභී ආශ්‍රව රහිත වූවමු'' යි පවසමින් තමන්ගේ කෘතවේදී බව ප්‍රකාශ කළහ. එයම ඔවුන්ගේ රහත් බව ප්‍රකාශ කිරීමක් (අඤ්ඤාබ්‍යාකරණයක්) විය. මෙහි යම් අර්ථයක් විස්තර නොකළේ ද, එය පෙර සඳහන් කළ ක්‍රමයටම දත යුතුය.

တိံသမတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

තිස් නමක් පමණ වූ තෙරණියන්ගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၂. စန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

12. චන්දා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဒုဂ္ဂတာဟံ ပုရေ အာသိန္တိအာဒိကာ စန္ဒာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ပရိပက္ကဉာဏာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အညတရသ္မိံ ဗြာဟ္မဏဂါမေ အပညာတဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿာ နိဗ္ဗတ္တိတော ပဋ္ဌာယံ တံ ကုလံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခယံ ဂတံ. သာ အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ ဒုက္ခေန ဇီဝတိ. အထ တသ္မိံ ဂေဟေ အဟိဝါတရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေနဿာ သဗ္ဗေပိ ဉာတကာ မရဏဗျသနံ ပါပုဏိံသု. သာ ဉာတိက္ခယေ ဇာတေ အညတ္ထ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တီ ကပါလဟတ္ထာ ကုလေ ကုလေ ဝိစရိတွာ လဒ္ဓလဒ္ဓေန ဘိက္ခာဟာရေန ယာပေန္တီ ဧကဒိဝသံ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ ဘတ္တဝိဿဂ္ဂဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. ဘိက္ခုနိယော တံ ဒုက္ခိတံ ခုဒ္ဒါဘိဘူတံ ဒိသွာန သဉ္ဇာတကာရုညာ ပိယသမုဒါစာရေန သင်္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနေန ဥပစာရမနောဟရေန အာဟာရေန သန္တပ္ပေသုံ. သာ တာသံ အာစာရသီလေ ပသီဒိတွာ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တဿာ ထေရီ ဓမ္မံ ကထေသိ. သာ တံ ဓမ္မံ သုတွာ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ သံသာရေ စ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ပဗ္ဗဇိ[Pg.124]. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ထေရိယာ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တီ ကတာဓိကာရတာယ ဉာဏဿ စ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ –

‘දුග්ගතාහං පුරේ ආසිං’ යන මෙම ගාථා චන්දා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තියකව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, ක්‍රමයෙන් විමෝක්ෂ සම්භාරයන් සම්පූර්ණ කොට මෝරා ගිය ඥානයෙන් යුක්තව, අපගේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා බ්‍රාහ්මණ ගමක ප්‍රසිද්ධ නොවූ බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ නිවසක පිළිසිඳ ගත්තාය. ඇය උපන් දා සිට එම පවුල සතු වස්තු සම්පත් විනාශයට පත් විය. ඇය ක්‍රමයෙන් වැඩිවියට පත් වූ විට ඉතා දුකසේ ජීවත් වූවාය. පසුව එම නිවසෙහි අහිවාත රෝගය (වසංගත රෝගය) හටගත්තේය. එයින් ඇයගේ සියලු ඥාතීන් මරණයට පත් විය. ඥාතීන් විනාශයට පත් වූ පසු වෙනත් තැනක ජීවත් වීමට නොහැකි වූ ඇය, කබලක් අතැතිව ගෙයක් ගෙයක් පාසා ඇවිදිමින් ලැබෙන දෙයකින් ජීවිතය ගැටගසා ගනිමින් සිටියදී, එක් දිනක් පටාචාරා තෙරණිය දන් වළඳන ස්ථානයකට පැමිණියාය. මෙහෙණින් වහන්සේලා දුකට පත්ව සිටි, කුසගින්නෙන් පීඩිත වූ ඇයව දැක මහත් අනුකම්පාවෙන් යුතුව, ප්‍රියශීලී ලෙස ඇයට සංග්‍රහ කොට එතැන තිබූ ප්‍රණීත ආහාරයෙන් ඇයව තෘප්තිමත් කළහ. ඇය ඒ මෙහෙණින් වහන්සේලාගේ පැවැත්ම හා සීලය කෙරෙහි පැහැදී, පටාචාරා තෙරණිය වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තාය. තෙරණිය ඇයට ධර්මය දේශනා කළාය. ඇය ඒ ධර්මය අසා ශාසනය කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී, සංසාරය පිළිබඳව සංවේගය උපදවා ගෙන පැවිදි වූවාය. පැවිදි වී තෙරණියගේ අවවාදයෙහි පිහිටා විදර්ශනා වඩා භාවනාවෙහි යෙදෙන්නී, පෙර කරන ලද පින් ඇති බැවින් ද ඥානය මෝරා තිබූ බැවින් ද නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් අර්හත්වයට පත් වූවාය. පසුව ඇය තමාගේ පිළිවෙත මෙසේ මෙනෙහි කළාය.

၁၂၂.

122.

‘‘ဒုဂ္ဂတာဟံ ပုရေ အာသိံ, ဝိဓဝါ စ အပုတ္တိကာ;

ဝိနာ မိတ္တေဟိ ဉာတီဟိ, ဘတ္တစောဠဿ နာဓိဂံ.

“මම පෙර අන්ත දිළිඳු වූයෙමි, වැන්දඹු වූයෙමි, දරුවන් ද නොවූයෙමි. මිතුරන්ගෙන් හා නෑයන්ගෙන් තොරව, කුසට ආහාරයක් හෝ ගතට වස්ත්‍රයක් පවා ලබා ගැනීමට නොහැකි වූයෙමි.”

၁၂၃.

123.

‘‘ပတ္တံ ဒဏ္ဍဉ္စ ဂဏှိတွာ, ဘိက္ခမာနာ ကုလာ ကုလံ;

သီတုဏှေန စ ဍယှန္တီ, သတ္တ ဝဿာနိ စာရိဟံ.

“සිඟමන් බඳුනක් හා සැරයටියක් ගෙන ගෙයක් ගෙයක් පාසා සිඟමන් යමින්, සීතලෙන් හා උෂ්ණයෙන් පීඩා විඳිමින් වසර හතක් මුළුල්ලේ මම ඇවිද ගියෙමි.”

၁၂၄.

124.

‘‘ဘိက္ခုနိံ ပုန ဒိသွာန, အန္နပါနဿ လာဘိနိံ;

ဥပသင်္ကမ္မံ အဝေါစံ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနဂါရိယံ.

“ඉන්පසුව ආහාර පාන ලබන (පටාචාරා) මෙහෙණිය දැක ඇය වෙත එළඹ, ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වීමට කැමති බව පැවසුවෙමි.”

၁၂၅.

125.

‘‘သာ စ မံ အနုကမ္ပာယ, ပဗ္ဗာဇေသိ ပဋာစာရာ;

တတော မံ ဩဝဒိတွာန, ပရမတ္ထေ နိယောဇယိ.

“එම පටාචාරා තෙරණිය මට අනුකම්පා කොට මහණ කළාය. ඉන්පසු මට අවවාද දී උතුම් අර්ථයෙහි (නිවනෙහි) මා යෙදෙව්වාය.”

၁၂၆.

126.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, အကာသိံ အနုသာသနိံ;

အမောဃော အယျာယောဝါဒေါ, တေဝိဇ္ဇာမှိ အနာသဝါ’’တိ. –

“ඇයගේ වචනය අසා මම ඒ අනුශාසනාව පිළිපැද්දෙමි. ආර්යාවගේ අවවාදය නිෂ්ඵල නොවීය. මම දැන් තෙවිද්‍යා පත්, ආශ්‍රව රහිත රහත් මෙහෙණියක් වෙමි.”

ဥဒါနဝသေန ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

උදාන වශයෙන් මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ ဒုဂ္ဂတာတိ ဒလိဒ္ဒါ. ပုရေတိ ပဗ္ဗဇိတတော ပုဗ္ဗေ. ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ဣဓ ပုဂ္ဂလော ဘောဂေဟိ အဍ္ဎော ဝါ ဒလိဒ္ဒေါ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ဂုဏေဟိ ပန အယံ ထေရီ အဍ္ဎာယေဝ. တေနာဟ ‘‘ဒုဂ္ဂတာဟံ ပုရေ အာသိ’’န္တိ. ဝိဓဝါတိ ဓဝေါ ဝုစ္စတိ သာမိကော, တဒဘာဝါ ဝိဓဝါ, မတပတိကာတိ အတ္ထော. အပုတ္တိကာတိ ပုတ္တရဟိတာ. ဝိနာ မိတ္တေဟီတိ မိတ္တေဟိ ဗန္ဓဝေဟိ စ ပရိဟီနာ ရဟိတာ. ဘတ္တစောဠဿ နာဓိဂန္တိ ဘတ္တဿ စောဠဿ စ ပါရိပူရိံ နာဓိဂစ္ဆိံ, ကေဝလံ ပန ဘိက္ခာပိဏ္ဍဿ ပိလောတိကာခဏ္ဍဿ စ ဝသေန ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမေဝ အလတ္ထန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ပတ္တံ ဒဏ္ဍဉ္စ ဂဏှိတွာ’’တိအာဒိ.

එහි ‘දුග්ගතා’ යනු දිළිඳු තැනැත්තියකි. ‘පුරේ’ යනු පැවිදි වීමට පෙර කාලයයි. පැවිදි වූ දා සිට මේ ශාසනයෙහි පුද්ගලයෙකු වස්තු සම්පත්වලින් පෝසත් හෝ දිළිඳු යැයි නොකිය යුතුය. එහෙත් ගුණයන්ගෙන් නම් මේ තෙරණිය අතිශයින්ම පෝසත්ය. එබැවින් ‘දුග්ගතාහං පුරේ ආසිං’ යැයි පැවසුවාය. ‘විධවා’ යනු ස්වාමියා නැති තැනැත්තියයි, එනම් ස්වාමියා මියගිය වැන්දඹුවකි. ‘අපුත්තිකා’ යනු දරුවන් රහිත වූ යන්නයි. ‘විනා මිත්තේහි’ යනු මිතුරන් හා නෑයන්ගෙන් තොර වූ යන්නයි. ‘භත්තචෝළස්ස නාධිගං’ යනු කුසට ආහාර හා ගතට වස්ත්‍ර සම්පූර්ණයෙන් නොලැබූ බවයි. එනම් සිඟමන් ලෙස ලැබුණු ඉතා සුළු ආහාරයකින් හා ඉවත දමන ලද රෙදි කඩකින් (පිළොතික) යන්තමින් දිවි රැකගත් බව අදහස් වේ. එබැවින් ‘පත්තං දණ්ඩඤ්ච ගණ්හිත්වා’ යනාදිය පැවසුවාය.

တတ္ထ [Pg.125] ပတ္တန္တိ မတ္တိကာဘာဇနံ. ဒဏ္ဍန္တိ ဂေါဏသုနခါဒိပရိဟရဏဒဏ္ဍကံ. ကုလာ ကုလန္တိ ကုလတော ကုလံ. သီတုဏှေန စ ဍယှန္တီတိ ဝသနဂေဟာဘာဝတော သီတေန စ ဥဏှေန စ ပီဠိယမာနာ.

එහි ‘පත්තං’ යනු මැටි බඳුනකි. ‘දණ්ඩං’ යනු ගවයන් හා බල්ලන් එළවා දැමීම සඳහා අත රැඳි සැරයටියකි. ‘කුලා කුලං’ යනු එක් නිවසකින් තවත් නිවසකට යන අරුතයි. ‘සීතුණ්හේන ච ඩය්හන්තී’ යනු වාසය කිරීමට නිවසක් නොමැති බැවින් සීතලෙන් හා රස්නයෙන් පීඩා විඳීමයි.

ဘိက္ခုနိန္တိ ပဋာစာရာထေရိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပုနာတိ ပစ္ဆာ, သတ္တသံဝစ္ဆရတော အပရဘာဂေ.

‘භික්ඛුනිං’ යනුවෙන් ඇය පවසන්නේ පටාචාරා තෙරණිය අරභයාය. ‘පුන’ යනු පසුව, එනම් වසර හතකට පසුව එළඹි කාලයයි.

ပရမတ္ထေတိ ပရမေ ဥတ္တမေ အတ္ထေ, နိဗ္ဗာနဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ နိဗ္ဗာနေ စ. နိယောဇယီတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခန္တီ နိယောဇေသိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘පරමත්ථේ’ යනු උතුම්ම අර්ථය වූ නිවනෙහි හා නිවනට මඟ වන ප්‍රතිපදාවෙහි යන්නයි. ‘නියෝජයී’ යනු කමටහන් කියා දෙමින් ඒ මඟෙහි යෙදවීමයි. ඉතිරි පදවල අර්ථ පෙර සඳහන් කළ පරිදිමය.

စန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චන්දා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමා විය.

ပဉ္စကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පඤ්චක නිපාත වර්ණනාව නිමා විය.

၆. ဆက္ကနိပါတော

6. ඡක්ක නිපාතය

၁. ပဉ္စသတမတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. පඤ්චසතමත්තා තෙරණියන්ගේ ගාථා වර්ණනාව

ဆက္ကနိပါတေ [Pg.126] ယဿ မဂ္ဂံ န ဇာနာသီတိအာဒိကာ ပဉ္စသတမတ္တာနံ ထေရီနံ ဂါထာ. ဣမာပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တိယော အနုက္ကမေန ဥပစိတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ တတ္ထ တတ္ထ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ မာတာပိတူဟိ ပတိကုလံ အာနီတာ တတ္ထ တတ္ထ ပုတ္တေ လဘိတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တိယော သမာနဇာတိကဿ တာဒိသဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ သဗ္ဗာဝ မတပုတ္တာ ဟုတွာ, ပုတ္တသောကေန အဘိဘူတာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နာ အတ္တနော သောကကာရဏံ အာရောစေသုံ. ထေရီ တာသံ သောကံ ဝိနောဒေန္တီ –

ඡක්ක නිපාතයෙහි ‘යස්ස මග්ගං න ජානාසි’ යන මෙම ගාථා පන්සියයක් පමණ වූ මෙහෙණින් වහන්සේලාගේ ගාථාවන්ය. මොවුන් ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, ක්‍රමයෙන් විමෝක්ෂ සම්භාරයන් පුරවා ගත්හ. මොවුහු මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි විවිධ කුලගෙවල උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව දෙමාපියන් විසින් විවාහ කර දෙනු ලැබ ඒ ඒ නිවෙස්වල වාසය කළහ. සමාන ස්වභාවයක් ඇති කර්මයන් කර තිබූ බැවින් මොවුන් සියල්ලන්ගේම දරුවන් මියගිය අතර, ඔවුහු පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව පටාචාරා තෙරණිය වෙත පැමිණ වැඳ එකත්පසක හිඳ තමන්ගේ ශෝකයට හේතුව පැවසූහ. තෙරණිය ඔවුන්ගේ ශෝකය දුරු කරනු පිණිස මෙසේ වදාළාය.

၁၂၇.

127.

‘‘ယဿ မဂ္ဂံ န ဇာနာသိ, အာဂတဿ ဂတဿ ဝါ;

တံ ကုတော စာဂတံ သတ္တံ, မမ ပုတ္တောတိ ရောဒသိ.

“යමෙකු මේ ලොවට පැමිණි මඟ හෝ මෙලොවින් නික්ම ගිය මඟ හෝ ඔබ නොදන්නෙහිය. කොහේ සිට පැමිණියාදැයි නොදන්නා ඒ සත්වයා වෙනුවෙන් ‘මගේ පුතා’ යැයි පවසමින් කුමට හඬන්නෙහිද?”

၁၂၈.

128.

‘‘မဂ္ဂဉ္စ ခေါဿ ဇာနာသိ, အာဂတဿ ဂတဿ ဝါ;

န နံ သမနုသောစေသိ, ဧဝံဓမ္မာ ဟိ ပါဏိနော.

“ඉදින් ඔබ ඔහුගේ පැමිණි මඟ හෝ ගිය මඟ හෝ සැබවින්ම දන්නෙහි නම්, ඔබ ඔහු වෙනුවෙන් මෙසේ ශෝක නොවන්නෙහිය. මන්දයත් සත්වයන්ගේ ස්වභාවය මෙසේම (වෙන්වීමම) වන බැවිනි.”

၁၂၉.

129.

‘‘အယာစိတော တတာဂစ္ဆိ, နာနုညာတော ဣတော ဂတော;

ကုတောစိ နူန အာဂန္တွာ, ဝသိတွာ ကတိပါဟကံ;

ဣတောပိ အညေန ဂတော, တတောပညေန ဂစ္ဆတိ.

“ඔහු ඔබගේ ආරාධනයකින් තොරව මෙහි පැමිණියේය, ඔබගේ අවසරයකින් තොරව මෙහෙන් නික්ම ගියේය. කොහේ සිට හෝ පැමිණ දින කිහිපයක් මෙහි වාසය කොට, මෙලොවින් අන් භවයකට ගියේය. එතැනින් ද තවත් භවයකට යනු ඇත.”

၁၃၀.

130.

‘‘ပေတော မနုဿရူပေန, သံသရန္တော ဂမိဿတိ;

ယထာဂတော တထာ ဂတော, ကာ တတ္ထ ပရိဒေဝနာ’’တိ. –

“මියගිය ඔබගේ පුත්‍රයා මිනිස් වෙස් ගෙන සංසාරයෙහි සැරිසරමින් ඒ ඒ භවයන්ට යනු ඇත. ඔහු පැමිණි ආකාරයටම නික්ම ගියේය. එහිලා හඬා වැලපීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?”

ဣမာဟိ စတူဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

මෙම ගාථා හතරෙන් තෙරණිය ධර්මය දේශනා කළාය.

တာ တဿာ ဓမ္မံ သုတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ထေရိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တိယော ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာနံ ဓမ္မာနံ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. အထ တာ အဓိဂတာရဟတ္တာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန ‘‘ယဿ မဂ္ဂံ န ဇာနာသီ’’တိအာဒိကာဟိ ဩဝါဒဂါထာဟိ သဒ္ဓိံ –

ඔවුහු ඒ ධර්මය අසා සංවේගයට පත්ව තෙරණිය සමීපයෙහි පැවිදි වූහ. පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා භාවනා කරන්නා වූ ඔවුහු, අර්හත්වයට හේතු වන ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් මෝරා ගිය බැවින් නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් අර්හත්වයට පත් වූහ. අර්හත්වයට පත් වූ ඒ මෙහෙණින් වහන්සේලා තමන්ගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් උදාන වශයෙන් ‘යස්ස මග්ගං න ජානාසි’ යනාදී අවවාද ගාථාවන් සමඟ මෙසේ ද පැවසූහ.

၁၃၁.

131.

‘‘အဗ္ဗဟီ [Pg.127] ဝတ မေ သလ္လံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတံ;

ယာ မေ သောကပရေတာယ, ပုတ္တသောကံ ဗျပါနုဒိ.

“සැබවින්ම ඇය මාගේ හදවතෙහි නිදන්ගතව තිබූ, දැකීමට අපහසු වූ ශෝක නමැති හීසය උදුරා දැමුවාය. පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව සිටි මාගේ ඒ ශෝකය ඇය දුරු කළාය.”

၁၃၂.

132.

‘‘သာဇ္ဇ အဗ္ဗူဠှသလ္လာဟံ, နိစ္ဆာတာ ပရိနိဗ္ဗုတာ;

ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စ, ဥပေမိ သရဏံ မုနိ’’န္တိ. –

“ශෝක නමැති හීසය උදුරා දමන ලද මම අද කෙලෙස් ගින්න නිවුණු, පරිනිර්වාණයෙන් (සැනසීමෙන්) යුක්ත වූ තැනැත්තියක වෙමි. මම ඒ මුණිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ධර්මය ද සංඝයා ද සරණ යමි.”

ဣမာ ဂါထာ ဝိသုံ ဝိသုံ အဘာသိံသု.

මෙම ගාථාවන් ඒ ඒ මෙහෙණින් වහන්සේලා වෙන් වෙන් වශයෙන් දේශනා කළහ.

တတ္ထ ယဿ မဂ္ဂံ န ဇာနာသိ, အာဂတဿ ဂတဿ ဝါတိ ယဿ သတ္တဿ ဣဓ အာဂတဿ အာဂတမဂ္ဂံ ဝါ ဣတော ဂတဿ ဂတမဂ္ဂံ ဝါ တွံ န ဇာနာသိ. အနန္တရာ အတီတာနာဂတဘဝူပပတ္တိယော သန္ဓာယ ဝဒတိ. တံ ကုတော စာဂတံ သတ္တန္တိ တံ ဧဝံ အဝိညာတာဂတဂတမဂ္ဂံ ကုတောစိ ဂတိတော အာဂတမဂ္ဂံ အာဂစ္ဆန္တေန အန္တရာမဂ္ဂေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အကတပရိစယသမာဂတပုရိသသဒိသံ သတ္တံ ကေဝလံ မမတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ မမ ပုတ္တောတိ ကုတော ကေန ကာရဏေန ရောဒသိ. အပ္ပဋိကာရတော မမ ပုတ္တဿ စ အကာတဗ္ဗတော န ဧတ္ထ ရောဒနကာရဏံ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော.

එම ගාථාවන්හි, මේ භවයට පැමිණි යම් සත්වයෙකුගේ පැමිණි මඟ හෝ මේ භවයෙන් ගිය යම් සත්වයෙකුගේ ගිය මඟ හෝ ඔබ නොදනී. මෙයින් අතීත හා අනාගත භවයන්හි උපත ලැබීම අදහස් කෙරේ. මෙලෙස නොදන්නා වූ ගමන් මඟක් ඇති, කිසියම් භවයකින් පැමිණි ඒ සත්වයා කෙරෙහි, මඟ අතරතුරදී හමු වූ කිසිදු හුරුපුරුද්දක් නැති ආගන්තුකයෙකු මෙන් 'මගේය' යන හැඟීම ඇති කරගෙන, 'මගේ පුතා' යැයි පවසමින් කුමන හේතුවක් නිසා හඬන්නේද? මගේ පුත්‍රයාගෙන් පෙරළා උපකාරයක් නොලැබෙන නිසාත්, කළ යුතු උපකාරයක් නොමැති නිසාත්, මෙහි හැඬීමට කරුණක් නැත යනු අදහසයි.

မဂ္ဂဉ္စ ခေါဿ ဇာနာသီတိ အဿ တဝ ပုတ္တာဘိမတဿ သတ္တဿ အာဂတဿ အာဂတမဂ္ဂဉ္စ ဂတဿ ဂတမဂ္ဂဉ္စ အထ ဇာနေယျာသိ. န နံ သမနုသောစေသီတိ ဧဝမ္ပိ နံ န သမနုသောစေယျာသိ. ကသ္မာ? ဧဝံဓမ္မာ ဟိ ပါဏိနော, ဒိဋ္ဌဓမ္မေပိ ဟိ သတ္တာနံ သဗ္ဗေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝါ ဝိနာဘာဝါ တတ္ထ ဝသဝတ္တိတာယ အဘာဝတော, ပဂေဝ အဘိသမ္ပရာယံ.

ඔබේ පුත්‍රයා ලෙස පිළිගත් ඒ සත්වයා පැමිණි මඟත්, ගිය මඟත් ඔබ දැනගත්තද, එසේ දැන සිටියත් ඔබ ඔහු ගැන ශෝක නොවිය යුතුය. මන්ද? සත්වයන්ගේ ස්වභාවය මෙලෙස වෙන් වීමයි. මේ ජීවිතයේදී පවා තමාට ප්‍රිය මනාප සියල්ලන්ගෙන් වෙන් වීමට සිදුවේ. මන්ද යත්, ඒ කිසිවක් තමාගේ කැමැත්ත පරිදි පාලනය කළ නොහැකි බැවිනි. මතු භවයන් ගැන කවර කතාද?

အယာစိတော တတာဂစ္ဆီတိ တတော ပရလောကတော ကေနစိ အယာစိတော ဣဓ အာဂစ္ဆိ. ‘‘အာဂတော’’တိပိ ပါဠိ, သော ဧဝတ္ထော. နာနုညာတော ဣတော ဂတောတိ ဣဓလောကတော ကေနစိ အနနုညာတော ပရလောကံ ဂတော. ကုတောစီတိ နိရယာဒိတော ယတော ကုတောစိ ဂတိတော. နူနာတိ ပရိသင်္ကာယံ. ဝသိတွာ ကတိပါဟကန္တိ ကတိပယဒိဝသမတ္တံ ဣဓ ဝသိတွာ. ဣတောပိ အညေန ဂတောတိ ဣတောပိ ဘဝတော အညေန ဂတော, ဣတော အညမ္ပိ ဘဝံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပဂတော. တတောပညေန ဂစ္ဆတီတိ တတောပိ ဘဝတော အညေန ဂမိဿတိ, အညမေဝ ဘဝံ ဥပဂမိဿတိ.

ඔහු පරලොවින් කිසිවෙකුගේ ආරාධනයක් නැතිව මෙහි පැමිණියේය. 'ආගතෝ' යනුද පාඨයකි, එහි අර්ථයද එයම වේ. මෙලොවින් කිසිවෙකුගේ අවසරයකින් තොරව ඔහු පරලොව ගියේය. නිරය ආදී යම් තැනකිනි. සැකය දුරු කිරීම පිණිසයි. දින කිහිපයක් මෙහි වාසය කොට, මේ භවයෙන්ද වෙනත් භවයකට ගියේය. මෙයින් ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් වෙනත් භවයකට පැමිණියේය. එම භවයෙන්ද තවත් භවයකට යනු ඇත, වෙනත් භවයකටම පැමිණෙනු ඇත.

ပေတောတိ [Pg.128] အပေတော တံ တံ ဘဝံ ဥပပဇ္ဇိတွာ တတော အပဂတော. မနုဿရူပေနာတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ, မနုဿဘာဝေန တိရစ္ဆာနာဒိဘာဝေန စာတိ အတ္ထော. သံသရန္တောတိ အပရာပရံ ဥပပတ္တိဝသေန သံသရန္တော. ယထာဂတော တထာ ဂတောတိ ယထာ အဝိညာတဂတိတော စ အနာမန္တေတွာ အာဂတော တထာ အဝိညာတဂတိကော အနနုညာတောဝ ဂတော. ကာ တတ္ထ ပရိဒေဝနာတိ တတ္ထ တာဒိသေ အဝသဝတ္တိနိ ယထာကာမာဝစရေ ကာ နာမ ပရိဒေဝနာ, ကိံ ပရိဒေဝိတေန ပယောဇနန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

පේතෝ යනු ප්‍රාණය නිරුද්ධ වූ තැනැත්තායි, ඔහු ඒ ඒ භවයන්හි ඉපදී එයින් වෙන්ව ගියේය. 'මනුස්ස රූපේන' යනු නිදසුනක් පමණි; මනුෂ්‍යයෙකු ලෙස හෝ තිරිසනෙකු ලෙස හෝ උපත ලැබීම මෙයින් අදහස් වේ. නැවත නැවත උපත ලබමින් සසර සැරිසරන්නා වූ සත්වයා, නොදන්නා භවයකින් අඬගැසීමකින් තොරව පැමිණියාක් මෙන්ම, නොදන්නා භවයකට අවසරයකින් තොරවම නික්ම ගියේය. තමාගේ වසඟයෙහි නොපවතින, තම රිසි පරිදි සැරිසරන එවන් සත්වයෙකු වෙනුවෙන් හඬා වැලපීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඉතිරි පදවල අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ.

ဧတ္ထ စ အာဒိတော စတဿော ဂါထာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ တေသံ ပဉ္စမတ္တာနံ ဣတ္ထိသတာနံ သောကဝိနောဒနဝသေန ဝိသုံ ဝိသုံ ဘာသိတာ. တဿာ ဩဝါဒေ ဌတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အဓိဂတဝိသေသာဟိ တာဟိ ပဉ္စသတမတ္တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဆပိ ဂါထာ ပစ္စေကံ ဘာသိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

මෙහි මුල් ගාථා සතර පටාචාරා තෙරණිය විසින් එම පන්සියයක් පමණ වූ ස්ත්‍රීන්ගේ ශෝකය දුරු කිරීම පිණිස වෙන් වෙන් වශයෙන් දේශනා කරන ලදී. පසුව ඇයගේ අවවාදයෙහි පිහිටා පැවිදි වී විශේෂ අධිගමයන් ලැබූ එම පන්සියයක් පමණ භික්ෂුණීන් විසින් සෙසු ගාථා හය වෙන් වෙන් වශයෙන් දේශනා කරන ලද බව දත යුතුය.

ပဉ္စသတာ ပဋာစာရာတိ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ လဒ္ဓဩဝါဒတာယ ပဋာစာရာယ ဝုတ္တံ အဝေဒိသုန္တိ ကတွာ ‘‘ပဋာစာရာ’’တိ လဒ္ဓနာမာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော.

පටාචාරා තෙරණිය සමීපයෙහි අවවාද ලැබූ බැවින් හා ඇය දේශනා කළ ගාථා බව දන්නා බැවින්, එම පන්සියයක් භික්ෂුණීන් 'පටාචාරා' යන නමින් හඳුන්වනු ලැබේ.

ပဉ္စသတမတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පන්සියයක් තෙරණියන්ගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၂. ဝါသေဋ္ဌီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

2. වාසේට්ඨී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ပုတ္တသောကေနဟံ အဋ္ဋာတိအာဒိကာ ဝါသေဋ္ဌိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝေသာလိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ မာတာပိတူဟိ သမာနဇာတိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဒိန္နာ ပတိကုလံ ဂန္တွာ တေန သဒ္ဓိံ သုခသံဝါသံ ဝသန္တီ ဧကံ ပုတ္တံ လဘိတွာ တသ္မိံ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာလံ ကတေ ပုတ္တသောကေန အဋ္ဋိတာ ဥမ္မတ္တိကာ အဟောသိ. သာ ဉာတကေသု သာမိကေ စ တိကိစ္ဆံ ကရောန္တေသု တေသံ အဇာနန္တာနံယေဝ ပလာယိတွာ ယတော တတော ပရိဗ္ဘမန္တီ မိထိလာနဂရံ သမ္ပတ္တာ တတ္ထဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ အန္တရဝီထိယံ ဂစ္ဆန္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ သံယတိန္ဒြိယံ [Pg.129] နာဂံ. ဒိသွာန သဟ ဒဿနေန ဗုဒ္ဓါနုဘာဝတော အပဂတုမ္မာဒါ ပကတိစိတ္တံ ပဋိလဘိ. အထဿာ သတ္ထာ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ တံ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂါ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ သတ္ထု အာဏာယ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဃဋေန္တီ ဝါယမန္တီ ပရိပက္ကဉာဏတာယ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

පුත්ත සෝකේනහං අට්ඨා යනාදී ගාථා වාසේට්ඨී තෙරණියගේ වේ. ඇයද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙලින් විමුක්ති සම්භාරයන් සම්පූර්ණ කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වේසාලි නුවර කුලගෙයක උපත ලැබුවාය. වැඩිවියට පත් වූ පසු මවුපියන් විසින් ඇයව සමාන කුලයක තරුණයෙකුට පාවා දෙන ලදී. ස්වාමියාගේ නිවසට ගොස් ඔහු සමඟ සතුටින් වසන ඇයට පුතෙකු ලැබුණි. එම පුත්‍රයා ඇවිදින වියට පත් වූ විට මිය ගියේය. ඇය පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව උමතු වූවාය. ඇයගේ ඥාතීන් හා ස්වාමියා ප්‍රතිකාර කළද, ඔවුන්ට හොරෙන් පැන ගොස් ඔබ මොබ ඇවිදිමින් සිටියදී මිථිලා නුවරට පැමිණියාය. එහිදී වීථියෙහි වඩින්නා වූ, දැමුණු, ඉන්ද්‍රියයන් රැකගත්, සංවර වූ, හස්ති රාජයෙකු බඳු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවාය. උන්වහන්සේව දුටු සැනින් බුද්ධානුභාවයෙන් ඇයගේ උමතුව දුරු වී ප්‍රකෘති සිහිය ලැබුණි. පසුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයට සංක්ෂේපයෙන් දහම් දෙසූහ. ඇය එම ධර්මය අසා සංවේගයට පත්ව පැවිද්ද ඉල්ලා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නියමයෙන් භික්ෂුණීන් සමීපයෙහි පැවිදි වූවාය. ඇය පූර්ව කෘත්‍යයන් නිම කොට විදර්ශනා වඩා, වීර්යය වඩා නුවණ මෝරා ගිය බැවින් නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. පසුව තමාගේ ප්‍රතිපත්තිය විමසා බලමින් උදාන වශයෙන් මෙම ගාථා පැවසුවාය.

၁၃၃.

133.

‘‘ပုတ္တသောကေနဟံ အဋ္ဋာ, ခိတ္တစိတ္တာ ဝိသညိနီ;

နဂ္ဂါ ပကိဏ္ဏကေသီ စ, တေန တေန ဝိစာရိဟံ.

''මම පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව, විසිරුණු සිත් ඇතිව, සිහිමුළාව, නිරුවත්ව හා අවුල් වූ කෙස් ඇතිව ඒ ඒ තැන්වල ඇවිද ගියෙමි.''

၁၃၄.

134.

‘‘ဝီထိသင်္ကာရကူဋေသု, သုသာနေ ရထိယာသု စ;

အစရိံ တီဏိ ဝဿာနိ, ခုပ္ပိပါသာ သမပ္ပိတာ.

''වීථිවල, කුණු ගොඩවල් අසල, සොහොන්වල සහ මහ මාවත්වල සා පිපාසාවෙන් පීඩිතව වසර තුනක් තිස්සේ සැරිසැරුවෙමි.''

၁၃၅.

135.

‘‘အထဒ္ဒသာသိံ သုဂတံ, နဂရံ မိထိလံ ပတိ;

အဒန္တာနံ ဒမေတာရံ, သမ္ဗုဒ္ဓမကုတောဘယံ.

''ඉන්පසු මිථිලා නුවර දෙසට වඩින්නා වූ, අදමිතයන් දමනය කරන්නා වූ, සියල්ල අවබෝධ කරගත්තා වූ, කිසිදු බියක් නැත්තා වූ සුගතයන් වහන්සේව දුටුවෙමි.''

၁၃၆.

136.

‘‘သစိတ္တံ ပဋိလဒ္ဓါန, ဝန္ဒိတွာန ဥပါဝိသိံ;

သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, အနုကမ္ပာယ ဂေါတမော.

''එවිට මම ප්‍රකෘති සිහිය ලබා, උන්වහන්සේට වැඳ නමස්කාර කොට සමීපයට ගියෙමි. ගෞතම වංශික වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ මට අනුකම්පාවෙන් ධර්මය දේශනා කළ සේක.''

၁၃၇.

137.

‘‘တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

ယုဉ္ဇန္တီ သတ္ထုဝစနေ, သစ္ဆာကာသိံ ပဒံ သိဝံ.

''උන්වහන්සේගේ ධර්මය අසා මම ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදි වූයෙමි. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනයෙහි (අනුශාසනාවෙහි) යෙදෙමින් ශාන්ත වූ නිවන් පදය සාක්ෂාත් කළෙමි.''

၁၃၈.

138.

‘‘သဗ္ဗေ သောကာ သမုစ္ဆိန္နာ, ပဟီနာ ဧတဒန္တိကာ;

ပရိညာတာ ဟိ မေ ဝတ္ထူ, ယတော သောကာန သမ္ဘဝေါ’’တိ. –

''සියලු ශෝකයන් මුලින්ම සිඳ දමන ලදී, ප්‍රහීණ කරන ලදී. ශෝකයේ අවසානය මෙයයි. ශෝකය උපදින තැන් (උපාදානස්කන්ධයන්) මා විසින් පිරිසිඳ දැනගන්නා ලදී.''

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය.

တတ္ထ အဋ္ဋာတိ အဋ္ဋိတာ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော, အဋ္ဋိတာ ပီဠိတာတိ အတ္ထော. ခိတ္တစိတ္တာတိ သောကုမ္မာဒေန ခိတ္တဟဒယာ. တတော ဧဝ ပကတိသညာယ ဝိဂမေန ဝိသညိနီ. ဟိရောတ္တပ္ပာဘာဝတော အပဂတဝတ္ထတာယ နဂ္ဂါ. ဝိဓုတကေသတာယ ပကိဏ္ဏကေသီ. တေန တေနာတိ ဂါမေန ဂါမံ နဂရေန နဂရံ ဝီထိယာ ဝီထိံ ဝိစရိံ အဟံ.

එහි 'අට්ඨා' යනු පීඩිත වූවා යන්නයි. 'ඛිත්තචිත්තා' යනු ශෝක උමතුවෙන් විසිරුණු හදවතක් ඇති බවයි. එබැවින්ම ප්‍රකෘති සිහියෙන් තොර වූ බැවින් 'විසඤ්ඤිනී' නම් වේ. ලජ්ජා භය නැති බැවින් හා වස්ත්‍ර නොමැති බැවින් 'නග්ගා' නම් වේ. අවුල් වූ කෙස් ඇති බැවින් 'පකිණ්ණිකේසී' නම් වේ. ගමින් ගමට, නගරයෙන් නගරයට, වීථියෙන් වීථියට මම ඇවිද ගියෙමි.

အထာတိ ပစ္ဆာ ဥမ္မာဒသံဝတ္တနိယဿ ကမ္မဿ ပရိက္ခယေ. သုဂတန္တိ သောဘနဂမနတ္တာ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ သမ္မာ ဂဒတ္တာ သမ္မာ စ ဂတတ္တာ သုဂတံ [Pg.130] ဘဂဝန္တံ. မိထိလံ ပတီတိ မိထိလာဘိမုခံ, မိထိလာနဂရာဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တန္တိ အတ္ထော.

''අථ'' යනු පසුව උමතුව ඇති කළ කර්මය ගෙවී ගිය කල්හිය. ''සුගතං'' යනු ශෝභන ගමනක් ඇති බැවින්ද, යහපත් වූ නිවනට පත් වූ බැවින්ද, මැනවින් දේශනා කරන බැවින්ද සුගත නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේයි. ''මිථිලං පති'' යනු මිථිලා නුවර දෙසට වඩින්නා වූ යන්නයි.

သစိတ္တံ ပဋိလဒ္ဓါနာတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဥမ္မာဒံ ပဟာယ အတ္တနော ပကတိစိတ္တံ ပဋိလဘိတွာ.

''සචිත්තං පටිලද්ධාන'' යනු බුද්ධානුභාවයෙන් උමතුව දුරු කොට තම ප්‍රකෘති සිහිය ලබා ගැනීමයි.

ယုဉ္ဇန္တီ သတ္ထုဝစနေတိ သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ယောဂံ ကရောန္တီ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တီ. သစ္ဆာကာသိံ ပဒံ သိဝန္တိ သိဝံ ခေမံ စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတံ နိဗ္ဗာနံ ပဒံ သစ္ဆိအကာသိံ.

"ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනයෙහි නිරත වන්නී" යනු ශාස්තෘ වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වීර්යය කරන්නී, භාවනාවෙහි යෙදෙන්නී යන්නයි. "ශිව පදය (නිවන) සාක්ෂාත් කළෙමි" යනු ශාන්ත වූ, නිර්භය වූ, සතර යෝගයන්ගෙන් පීඩා නොලත් නිවන් පදය සාක්ෂාත් කළෙමි යන්නයි.

ဧတဒန္တိကာတိ ဧတံ ဣဒါနိ မယာ အဓိဂတံ အရဟတ္တံ အန္တော ပရိယောသာနံ ဧတေသန္တိ ဧတဒန္တိကာ, သောကာ. န ဒါနိ တေသံ သမ္ဘဝေါ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ယတော သောကာန သမ္ဘဝေါတိ ယတော အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏာနံ သောကာနံ သမ္ဘဝေါ, တေသံ သောကာနံ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတာ ဝတ္ထူ အဓိဋ္ဌာနာနိ ဉာတတီရဏပဟာနပရိညာဟိ ပရိညာတာ. တသ္မာ သောကာ ဧတဒန္တိကာတိ ယောဇနာ.

"මෙය අවසානය කොට ඇත්තෝය" යනු දැන් මා විසින් පසක් කරන ලද මෙම අර්හත් ඵලය මේ සෝකයන්ගේ කෙළවර හෙවත් අවසානයයි; එබැවින් සෝකයෝ මෙය කෙළවර කොට ඇත්තාහු වෙති. "දැන් ඔවුන්ගේ (සෝකයන්ගේ) හටගැනීමක් නැත" යනු එහි අර්ථයයි. "යම් හෙයකින් සෝකයන්ගේ හටගැනීමක් වේද" යනු යම් හෙයකින් ඇතුළත දැවෙන ස්වභාවය ඇති සෝකයන්ගේ හටගැනීමක් වේද, ඒ සෝකයන්ට හේතු වූ පංච උපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත වස්තූන් හා පිහිටීම් (වස්තු අධිෂ්ඨාන) ඥාත පිරිඤ්ඤා, තීරණ පිරිඤ්ඤා හා පහාණ පිරිඤ්ඤාවන්ගෙන් පිරිසිඳ දන්නා ලදහ. එබැවින් "සෝකයෝ මෙය කෙළවර කොට ඇත්තාහුය" යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

ဝါသေဋ္ဌီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

වාසෙට්ඨී තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၃. ခေမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

3. ඛේමා තේරී ගාථා වර්ණනාව

ဒဟရာ တွံ ရူပဝတီတိအာဒိကာ ခေမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ပရာဓီနဝုတ္တိကာ ပရေသံ ဒါသီ အဟောသိ. သာ ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကရဏေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီ ဧကဒိဝသံ ပဒုမုတ္တရဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကံ သုဇာတတ္ထေရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ တယော မောဒကေ ဒတွာ တံဒိဝသမေဝ အတ္တနော ကေသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ထေရဿ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘အနာဂတေ မဟာပညာ ဗုဒ္ဓဿ သာဝိကာ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မေ အပ္ပမတ္တာ ဟုတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အနုက္ကမေန ဆကာမသဂ္ဂေ, တေသံ တေသံ ဒေဝရာဇူနံ မဟေသိဘာဝေန ဥပပန္နာ, မနုဿလောကေပိ အနေကဝါရံ စက္ကဝတ္တီနံ မဏ္ဍလရာဇူနဉ္စ မဟေသိဘာဝံ ဥပဂတာ မဟာသမ္ပတ္တိယော အနုဘဝိတွာ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ မနုဿလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသဝဿသဟဿာနိ [Pg.131] ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တီ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မကထိကာ ဟုတွာ ဗဟုဇနဿ ဓမ္မကထနာဒိနာ ပညာသံဝတ္တနိယကမ္မံ ကတွာ တတော စဝိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ဘဂဝတော စ ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော စ ကောဏာဂမနဿ ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ မဟန္တံ သံဃာရာမံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒေသိ.

"තරුණ වූ ඔබ රූපවන්තය" යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථා ඛේමා තේරීන් වහන්සේගේය. ඇය පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නගරයේ අන්‍යයන්ගෙන් යැපෙන දාසියකව සිටියාය. ඇය අනුන්ගේ මෙහෙවර කරමින් ජීවත් වන අතරතුර එක් දිනක් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක සුජාත තෙරුන් වහන්සේ පිඬුසිඟා වඩිනු දැක අග්ගලා (මෝදක) තුනක් පූජා කළාය. එම දිනයේදීම තමාගේ හිසකෙස් විකුණා තෙරුන් වහන්සේට දන් දී, "මතු කාලයෙහි මහත් ප්‍රඥා ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය දිවි හිමියෙන් කුසල් දහම්හි අප්‍රමාදීව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, අනුපිළිවෙළින් සදෙව් ලොව ඒ ඒ දෙව්රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය බවට පත් වූවාය. මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහිද නොයෙක් වර සක්විති රජවරුන්ගේ හා මණ්ඩලික රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය බවට පත්ව මහා සම්පත් අනුභව කළාය. විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ මිනිස් ලොව ඉපදී වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා සංවේගයට පත්ව පැවිදිව වසර දස දහසක් බඹසර හැසිරෙමින් බහුශ්‍රැත ධර්ම කථිකාවක වූවාය. ඇය ධර්ම දේශනා කිරීම් ආදියෙන් බොහෝ ජනයාට ප්‍රඥාව වර්ධනය වන කුසල් කර්මයන් කොට ඉන් චුතව සුගති ලොව සැරිසරමින්, මෙම කල්පයෙහි කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හා කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයන්හි මහා සම්පත් ඇති කුලයන්හි ඉපදී වියපත් වූ පසු මහා සංඝාරාම කරවා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට පූජා කළාය.

ဘဂဝတော ပန ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော သဗ္ဗဇေဋ္ဌိကာ သမဏီ နာမ ဓီတာ ဟုတွာ, သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂါ အဂါရေယေဝ ဌိတာ, ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ စရန္တီ သမဏဂုတ္တာဒီဟိ အတ္တနော ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ ရမဏီယံ ပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒေသိ. ဧဝမေဝ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ အာယတနဂတံ ဥဠာရံ ပုညကမ္မံ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာကလနဂရေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ခေမာတိဿာ နာမံ အဟောသိ, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစာ. သာ ဝယပ္ပတ္တာ ဗိမ္ဗိသာရရညော ဂေဟံ ဂတာ. သတ္ထရိ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ ရူပမတ္တာ ဟုတွာ ‘‘ရူပေ ဒေါသံ ဒဿေတီ’’တိ သတ္ထု ဒဿနာယ န ဂစ္ဆတိ.

නැවතත්, කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ඇය කිකී කාසි රජුගේ සියලු දියණියන්ගෙන් වැඩිමලා වූ "සමණී" නම් දියණිය වී, ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා සංවේගයට පත්ව ගිහිගෙයිම සිටිමින් වසර විසි දහසක් මුළුල්ලේ කෝමාරී බ්‍රහ්මචරියාව (අවිවාහකව බඹසර) රකිමින්, සමණගුත්තා ආදී තමාගේ නැගණියන් සමඟ රමණීය පිරිවෙන් කරවා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට පූජා කළාය. මෙලෙසම ඒ ඒ භවයන්හි රත්නත්‍රය අරමුණු කරගත් උදාර පින්කම් කොට සුගති ලොව සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මද්ද රට සාකල නගරයෙහි රජකුලයෙහි උපන්නාය. ඇගේ නම "ඛේමා" විය; ඇය රන්වන් පැහැති රන්වන් සමක් ඇති තැනැත්තියක් වූවාය. ඇය වැඩිවියට පත් වූ පසු බිම්බිසාර රජුගේ මාලිගයට ගියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි ඇය තමාගේ රූපයෙහි ඇලී මත්ව "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රූපයෙහි දොස් දක්වති" යි සිතා ශාස්තෘන් වහන්සේ දැකීමට නොගියාය.

ရာဇာ မနုဿေဟိ ဝေဠုဝနဿ ဝဏ္ဏေ ပကာသာပေတွာ ဒေဝိယာ ဝိဟာရဒဿနာယ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. အထ ဒေဝီ ‘‘ဝိဟာရံ ပဿိဿာမီ’’တိ ရာဇာနံ ပဋိပုစ္ဆိ. ရာဇာ ‘‘ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ အဒိသွာ အာဂန္တုံ န လဘိဿသီ’’တိ ဝတွာ ပုရိသာနံ သညံ အဒါသိ – ‘‘ဗလက္ကာရေနပိ ဒေဝိံ ဒသဗလံ ဒဿေထာ’’တိ. ဒေဝီ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒိဝသဘာဂံ ခေပေတွာ နိဝတ္တေန္တီ သတ္ထာရံ အဒိသွာဝ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓါ. အထ နံ ရာဇပုရိသာ အနိစ္ဆန္တိမ္ပိ သတ္ထု သန္တိကံ နယိံသု. သတ္ထာ တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ဣဒ္ဓိယာ ဒေဝစ္ဆရာသဒိသံ ဣတ္ထိံ နိမ္မိနိတွာ တာလပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ဗီဇယမာနံ အကာသိ. ခေမာ ဒေဝီ တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝရူပါ နာမ ဒေဝစ္ဆရပဋိဘာဂါ ဣတ္ထိယော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ တိဋ္ဌန္တိ, အဟံ ဧတာသံ ပရိစာရိကတာယပိ နပ္ပဟောမိ, မနမ္ပိ နိက္ကာရဏာ ပါပစိတ္တဿ ဝသေန နဋ္ဌာ’’တိ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ တမေဝ ဣတ္ထိံ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ ပဿန္တိယာဝ သတ္ထု အဓိဋ္ဌာနဗလေန သာ ဣတ္ထီ ပဌမဝယံ အတိက္ကမ္မ မဇ္ဈိမဝယမ္ပိ အတိက္ကမ္မ ပစ္ဆိမဝယံ ပတွာ ခဏ္ဍဒန္တာ ပလိတကေသာ ဝလိတ္တစာ ဟုတွာ သဒ္ဓိံ တာလပဏ္ဏေန ပရိဝတ္တိတွာ ပတိ[Pg.132]. တတော ခေမာ ကတာဓိကာရတ္တာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံဝိဓမ္ပိ သရီရံ ဤဒိသံ ဝိပတ္တိံ ပါပုဏိ, မယှမ္ပိ သရီရံ ဧဝံဂတိကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ. အထဿာ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ သတ္ထာ –

රජතුමා මිනිසුන් ලවා වේළුවනයෙහි ගුණ වර්ණනා කරවා දේවියට විහාරය දැකීමට සිත් උපදවාලීය. එවිට දේවිය "මම විහාරය බලන්නට යන්නෙමි" යි රජුගෙන් විමසුවාය. රජතුමා "විහාරයට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේ නොදැක ආපසු එන්නට නොලැබේ" යැයි පවසා, "බලහත්කාරයෙන් හෝ දේවියට දසබලයන් වහන්සේව පෙන්වන්න" යැයි සේවකයන්ට නියම කළේය. දේවිය විහාරයට ගොස් දහවල් කාලය ගත කොට ආපසු එන අතරතුර ශාස්තෘන් වහන්සේ නොදැකම යාමට පටන් ගත්තාය. එවිට රජ සේවකයෝ අකමැත්තෙන් වුවද ඇයව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත කැඳවාගෙන ගියහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇය එනු දැක තමන් වහන්සේගේ ඉද්ධි බලයෙන් දිව්‍ය අප්සරාවක බඳු රූමත් ස්ත්‍රියක් මවා, ඇය තල අත්තක් ගෙන පවන් සලන්නියක ලෙස පෙනෙන්නට සැලැස්වූහ. ඛේමා දේවිය එය දැක මෙසේ සිතුවාය: "මොනතරම් රූමත්ද, මෙවැනි දිව්‍ය අප්සරාවන් බඳු ස්ත්‍රීන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අසල සිටිති; මම මොවුන්ගේ සේවිකාවක වීමටවත් සුදුසු නොවෙමි, රූප මදය නිසා මාගේ සිත අහේතුකව නරක් වී ඇත" යැයි සිතා ඒ රූපය දෙසම බලා සිටියාය. එවිට ඇය බලා සිටියදීම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අධිෂ්ඨාන බලයෙන් ඒ ස්ත්‍රිය තරුණ විය ඉක්මවා මැදි වියටද පැමිණ, පසුව මහලු වියට පත්ව දත් වැටී, කෙස් පැසී, සම රැලි වැටී තල අත්තත් සමඟම ඇද වැටුණාය. එවිට පෙර පින් ඇති ඛේමාව මෙසේ සිතුවාය: "මේ බඳු ශරීරයක් පවා මෙවැනි විපතකට පත් විය, මාගේ ශරීරයද මෙවැනිම ස්වභාවයකට පත් වනු ඇත." එවිට ඇයගේ සිතෙහි ස්වභාවය දැනගත් ශාස්තෘන් වහන්සේ -

‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ, သယံ ကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလံ;

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ, အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ’’တိ. –

"මකුළුවා තමා විසින්ම කළ දැලෙහි බැඳී වැටෙන්නාක් මෙන්, රාගයෙන් මත්වූවෝ තමා විසින්ම සාදාගත් (තණ්හා) සැඩ පහරට වැටෙති. ප්‍රඥාවන්තයෝ එයද සිඳ දමා, ආලයක් නැතිව, කාම සුඛය අතහැර පැවිදි වෙති."

ဂါထမာဟ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အဋ္ဌကထာသု အာဂတံ. အပဒါနေ ပန ‘‘ဣမံ ဂါထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ ရာဇာနံ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီ’’တိ အာဂတံ. တတ္ထာယံ အပဒါနပါဠိ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၂၈၉-၃၈၃) –

යනුවෙන් මේ ගාථාව වදාළ සේක. ඇය ගාථාව අවසානයෙහි සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත් වූ බව අටුවාවන්හි සඳහන් වේ. අපදානයෙහි වනාහි "මෙම ගාථාව අසා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටා, රජුගෙන් අවසර ගෙන පැවිදිව අර්හත් භාවයට පත් වූවා" යැයි සඳහන් වේ. එහි එන අපදාන පාළිය මෙසේය -

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

"සෑම ධර්මයක්ම දක්නා ඇස ඇති, පදුමුත්තර නම් වූ, මාර පරාජය කළ ඒ මහා නායකයන් වහන්සේ මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර ලොව පහළ වූ සේක."

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ;

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, မဟာသုခသမပ္ပိတာ.

"එකල්හි මම හංසවතී නගරයෙහි, නොයෙක් රත්නයන්ගෙන් බබළන, මහත් සැප ඇති සිටු කුලයක උපන්නෙමි."

‘‘ဥပေတွာ တံ မဟာဝီရံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ;

တတော ဇာတပ္ပသာဒါဟံ, ဥပေမိ သရဏံ ဇိနံ.

"ඒ මහා වීරයන් වහන්සේ වෙත පැමිණ ධර්ම දේශනාව ඇසුවෙමි. ඉන්පසු පහන් වූ සිත් ඇතිව ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි."

‘‘မာတရံ ပိတရံ စာဟံ, အာယာစိတွာ ဝိနာယကံ;

နိမန္တယိတွာ သတ္တာဟံ, ဘောဇယိံ သဟသာဝကံ.

"මම මව්පියන්ගෙන් අවසර ගෙන, ඒ විනයධරයන් වහන්සේට ආරාධනා කර, ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා සමඟ සත් දිනක් මුළුල්ලේ දනින් පිදුවෙමි."

‘‘အတိက္ကန္တေ စ သတ္တာဟေ, မဟာပညာနမုတ္တမံ;

ဘိက္ခုနိံ ဧတဒဂ္ဂမှိ, ဌပေသိ နရသာရထိ.

"සත් දිනක් ඇවෑමෙන් ඒ නරෝත්තමයන් වහන්සේ, මහා ප්‍රඥාවන්ත මෙහෙණින් වහන්සේලා අතරින් උත්තම වූ එක් මෙහෙණින් වහන්සේ නමක පනාවෙන් අගතැන් තැබූ සේක."

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ပုနော တဿ မဟေသိနော;

ကာရံ ကတွာန တံ ဌာနံ, ပဏိပစ္စ ပဏီဒဟိံ.

"එය අසා සතුටට පත් වූ මම, නැවතත් ඒ මහේසී බුදුරජාණන් වහන්සේට උපහාර කොට, වැඳ නමස්කාර කර ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළෙමි."

‘‘တတော မမ ဇိနော အာဟ, သိဇ္ဈတံ ပဏိဓီ တဝ;

သသံဃေ မေ ကတံ ကာရံ, အပ္ပမေယျဖလံ တယာ.

එවිට ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: "ඔබගේ ප්‍රාර්ථනාව සිද්ධ වේවා! සඟ පිරිස සමඟ මා කෙරෙහි ඔබ විසින් කරන ලද මේ පූජාව අප්‍රමාණ ඵල ඇත්තකි."

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව, ඔක්කාක කුලයෙහි උපන්, ගෝත්‍රයෙන් 'ගෞතම' නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වන්නාහ.

‘‘တဿ [Pg.133] ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

ဧတဒဂ္ဂမနုပ္ပတ္တာ, ခေမာ နာမ ဘဝိဿတိ.

උන්වහන්සේගේ ධර්මයෙහි දායාද වූ, ශ්‍රී සද්ධර්මයෙන් උපන්, ඒ දහමින් ම නිර්මිත වූ, ඒතදග්ග ප්‍රාප්ත 'ඛේමා' නම් මෙහෙණියක් වන්නෙහිය.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသူပဂါ အဟံ.

මැනවින් කරන ලද ඒ පින්කම නිසාත්, දැඩි චේතනාව හා ප්‍රාර්ථනාව නිසාත්, මම මිනිස් සිරුර හැර දමා තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමි.

‘‘တတော စုတာ ယာမမဂံ, တတောဟံ တုသိတံ ဂတာ;

တတော စ နိမ္မာနရတိံ, ဝသဝတ္တိပုရံ တတော.

එතැනින් චුතව යාම දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි. ඉන්පසු තුසිත දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි. එතැනින් නිම්මාණරති දිව්‍ය ලෝකයට ද, ඉන්පසු වසවත්ති දිව්‍ය ලෝකයට ද ගියෙමි.

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇာမိ, တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ;

တတ္ထ တတ္ထေဝ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

ඒ පින්කමේ බලයෙන් මම උපන් උපන් සෑම තැනකම, ඒ ඒ දිව්‍ය ලෝකවල රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය බවට පත් වුණෙමි.

‘‘တတော စုတာ မနုဿတ္တေ, ရာဇူနံ စက္ကဝတ္တိနံ;

မဏ္ဍလီနဉ္စ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපන් කල, සක්විති රජවරුන්ගේ මෙන්ම ප්‍රාදේශීය රජවරුන්ගේ ද අගමෙහෙසිය බවට පත් වුණෙමි.

‘‘သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ဒေဝေသု မနုဇေသု စ;

သဗ္ဗတ္ထ သုခိတာ ဟုတွာ, နေကကပ္ပေသု သံသရိံ.

දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සම්පත් අනුභව කරමින්, සෑම තැනකම සුවපත් වූ තැනැත්තියකව බොහෝ කල්ප ගණනාවක් සසර සැරිසැරුවෙමි.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဝိပဿီ လောကနာယကော;

ဥပ္ပဇ္ဇိ စာရုဒဿနော, သဗ္ဗဓမ္မဝိပဿကော.

මෙයින් කල්ප අනූ එකකට පෙර, දැකීමට ප්‍රියජනක වූ, සියලු ධර්මයන් විනිවිද දකින, ලෝකනාථ වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တမဟံ လောကနာယကံ, ဥပေတွာ နရသာရထိံ;

ဓမ္မံ ဘဏိတံ သုတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

නරදම්සැරි වූ ඒ ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ, උන්වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය අසා, මම ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදි වුණෙමි.

‘‘ဒသဝဿသဟဿာနိ, တဿ ဝီရဿ သာသနေ;

ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာန, ယုတ္တယောဂါ ဗဟုဿုတာ.

ඒ වීරයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වසර දස දහසක් බඹසර හැසිර, යෝගාවචරව හා බහුශ්‍රැතව වාසය කළෙමි.

‘‘ပစ္စယာကာရကုသလာ, စတုသစ္စဝိသာရဒါ;

နိပုဏာ စိတ္တကထိကာ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ.

මම ප්‍රතීත්‍ය සමුප්පාදයෙහි දක්ෂව, සිවුසච්චයෙහි විශාරදව, සියුම් නුවණැතිව, චිත්‍රකථිකව හා ශාස්තෘ ශාසනයෙහි පිළිවෙත් පුරන්නියක වූයෙමි.

‘‘တတော စုတာဟံ တုသိတံ, ဥပပန္နာ ယသဿိနီ;

အဘိဘောမိ တဟိံ အညေ, ဗြဟ္မစာရီဖလေနဟံ.

එතැනින් චුත වූ මම මහා යස පිරිවර ඇතිව තුසිත දෙව්ලොව උපන්නෙමි. එහිදී බ්‍රහ්මචරියාවේ ඵලයෙන් අන් සියලු දිව්‍ය අංගනාවන් අභිබවා බැබළුණෙමි.

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပန္နာဟံ, မဟာဘောဂါ မဟဒ္ဓနာ;

မေဓာဝိနီ သီလဝတီ, ဝိနီတပရိသာပိ စ.

මම උපන් උපන් සෑම තැනකම මහා භෝග සම්පත් හා මහා ධනය ඇත්තියක වූයෙමි. ප්‍රඥාවන්ත, සිල්වත් මෙන්ම හික්මුණු පිරිසක් ද මට සිටියහ.

‘‘ဘဝါမိ တေန ကမ္မေန, ယောဂေန ဇိနသာသနေ;

သဗ္ဗာ သမ္ပတ္တိယော မယှံ, သုလဘာ မနသော ပိယာ.

බුද්ධ ශාසනයෙහි කරන ලද ඒ කුසල කර්මයේ හා වෑයමේ අනුසසින්, සිතට ප්‍රිය වූ සියලු සම්පත් මට ඉතා පහසුවෙන් ලැබුණි.

‘‘ယောပိ [Pg.134] မေ ဘဝတေ ဘတ္တာ, ယတ္ထ ယတ္ထ ဂတာယပိ;

ဝိမာနေတိ န မံ ကောစိ, ပဋိပတ္တိဗလေန မေ.

මම කොතැනක උපන්නත් මට ලැබුණු ස්වාමිපුරුෂයා කවුරුන් වුවද, මාගේ ප්‍රතිපත්ති පූජාවේ බලය නිසා ඔහු කිසිවිටෙකත් මට අවමන් කළේ නැත.

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

နာမေန ကောဏာဂမနော, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහි ම, මහා යසස් ඇති, බ්‍රහ්ම බන්ධු වූ, කථා කරන අය අතුරින් උතුම් වූ, කොණාගමන නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါ ဟိ ဗာရာဏသိယံ, သုသမိဒ္ဓကုလပ္ပဇာ;

ဓနဉ္ဇာနီ သုမေဓာ စ, အဟမ္ပိ စ တယော ဇနာ.

එසමයෙහි බරණැස් නුවර ඉතා සමෘද්ධිමත් කුලයන්හි උපන් ධනංජානී ද, සුමේධා ද, මම ද යන තිදෙනා සිටියෙමු.

‘‘သံဃာရာမမဒါသိမှ, ဒါနသဟာယိကာ ပုရေ;

သံဃဿ စ ဝိဟာရမ္ပိ, ဥဒ္ဒိဿ ကာရိကာ မယံ.

පෙර ආත්මයෙහි දාන කටයුතුවල සහකාරියන් වූ අපි, සංඝාරාමයක් පූජා කළෙමු. සංඝයා වහන්සේලා උදෙසා විහාරයක් ද කරවා පූජා කළෙමු.

‘‘တတော စုတာ မယံ သဗ္ဗာ, တာဝတိံသူပဂါ အဟုံ;

ယသသာ အဂ္ဂတံ ပတ္တာ, မနုဿေသု တထေဝ စ.

එතැනින් චුත වූ අපි සියලු දෙනාම තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමු. එහිදී අපි යස පිරිවරින් අග්‍රත්වයට පත් වූවෙමු. මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ද එලෙසම විය.

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මේ කල්පයෙහි ම, මහා යසස් ඇති, බ්‍රහ්ම බන්ධු වූ, වචනවේදීන් අතර අග්‍ර වූ, ගෝත්‍රයෙන් 'කස්සප' නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော;

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

එකල උත්තම බරණැස් නුවර, මහේසී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ, 'කිකී' නම් කාසිරජු මනුෂ්‍යයන්ට අධිපතිව සිටියේය.

‘‘တဿာသိံ ဇေဋ္ဌိကာ ဓီတာ, သမဏီ ဣတိ ဝိဿုတာ;

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ.

මම ඒ රජුගේ වැඩිමහලු දියණිය වූ අතර 'සමණී' නමින් ප්‍රකටව සිටියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ අසා පැවිදි වීමට කැමැත්ත පළ කළෙමි.

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ;

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ.

එහෙත් පියාණන් අපට අවසර නොදුන් නිසා, අපි ගිහිගෙයි ම සිට වසර විසි දහසක් පුරා නොපසුබට උත්සාහයෙන් යුතුව පිළිවෙත් පිරුවෙමු.

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ;

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တ ဓီတရော.

සැපසේ හැදී වැඩුණු රාජකුමාරිකාවන් වූ අපි සත් දෙනාම, බුදුන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමෙහි නිරතව, ඉතා සතුටින් 'කෝමාරි බ්‍රහ්මචරියාව' රැක්කෙමු.

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ;

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ.

එම සත්දෙනා නම් සමණී, සමණගුත්තා, භික්ඛුනී, භික්ඛුදායිකා, ධම්මා, සුධම්මා සහ හත්වැන්නිය සංඝදායිකා ය.

‘‘အဟံ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ;

ကိသာဂေါတမီ ဓမ္မဒိန္နာ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ.

මම ද, උප්පලවණ්ණා ද, පටාචාරා ද, කුණ්ඩලා ද, කිසාගෝතමී ද, ධම්මදින්නා ද සහ හත්වැන්නිය විශාඛාව ද වෙමු.

‘‘ကဒါစိ သော နရာဒိစ္စော, ဓမ္မံ ဒေသေသိ အဗ္ဘုတံ;

မဟာနိဒါနသုတ္တန္တံ, သုတွာ တံ ပရိယာပုဏိံ.

දිනක් නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉතා අසිරිමත් වූ 'මහානිදාන සූත්‍රය' දේශනා කළ සේක. එය අසා මම මැනවින් උගත්තෙමි.

‘‘တေဟိ [Pg.135] ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

මැනවින් කරන ලද ඒ පින්කම් නිසාත්, චේතනාවන් හා ප්‍රාර්ථනාවන් නිසාත්, මම මිනිස් සිරුර හැර දමා තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, သာကလာယ ပုရုတ္တမေ;

ရညော မဒ္ဒဿ ဓီတာမှိ, မနာပါ ဒယိတာ ပိယာ.

දැන් මාගේ අවසාන භවයෙහි, උතුම් සාකල නුවර මද්ද රජුගේ ඉතා ප්‍රියජනක වූ ද, ආදරණීය වූ ද දියණිය වී උපන්නෙමි.

‘‘သဟ မေ ဇာတမတ္တမှိ, ခေမံ တမှိ ပုရေ အဟု;

တတော ခေမာတိ နာမံ မေ, ဂုဏတော ဥပပဇ္ဇထ.

මා උපන් කෙණෙහිම එම නුවර (සාගල පුරය) සියලු බියෙන් තොරව ක්ෂේම විය. ඒ ගුණාංගය හේතුවෙන් මට 'ඛේමා' යන නාමය ලැබුණි.

‘‘ယဒါဟံ ယောဗ္ဗနံ ပတ္တာ, ရူပလာဝညဘူသိတာ;

တဒါ အဒါသိ မံ တာတော, ဗိမ္ဗိသာရဿ ရာဇိနော.

මා රූප ශෝභාවෙන් බැබළෙන යොවුන් වියට පත් වූ කල, මාගේ පියාණන් විසින් මා බිම්බිසාර රජතුමාට (බිසවක ලෙස) පවරා දෙන ලදී.

‘‘တဿာဟံ သုပ္ပိယာ အာသိံ, ရူပကေလာယနေ ရတာ;

ရူပါနံ ဒေါသဝါဒီတိ, န ဥပေသိံ မဟာဒယံ.

මම ඒ රජුගේ ඉතා ප්‍රියතම බිසව වූ අතර, මාගේ රූපය කෙරෙහිම දැඩි ලෙස ඇලුම් කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේ රූපයේ දොස් පවසන සේකැයි අසා, මම ඒ මහා කරුණාකර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත නොපැමිණියෙමි.

‘‘ဗိမ္ဗိသာရော တဒါ ရာဇာ, မမာနုဂ္ဂဟဗုဒ္ဓိယာ;

ဝဏ္ဏယိတွာ ဝေဠုဝနံ, ဂါယကေ ဂါပယီ မမံ.

එකල්හි බිම්බිසාර රජතුමා මට අනුග්‍රහ දක්වනු පිණිස, වේළුවන උයනේ සුන්දරත්වය වර්ණනා කරවමින් මා ඉදිරියේ ගීත ගායනා කරවීය.

‘‘ရမ္မံ ဝေဠုဝနံ ယေန, န ဒိဋ္ဌံ သုဂတာလယံ;

န တေန နန္ဒနံ ဒိဋ္ဌံ, ဣတိ မညာမသေ မယံ.

යමෙකු විසින් සුගත තථාගතයන් වහන්සේ වැඩසිටින රමණීය වූ වේළුවන උයන නොදකින ලද්දේ ද, ඔහු විසින් දෙව්ලොව නන්දන උයන ද නොදකින ලද්දේ යැයි අපි සිතමු.

‘‘ယေန ဝေဠုဝနံ ဒိဋ္ဌံ, နရနန္ဒနနန္ဒနံ;

သုဒိဋ္ဌံ နန္ဒနံ တေန, အမရိန္ဒသုနန္ဒနံ.

මනුෂ්‍යයන්ට සතුට ගෙන දෙන වේළුවන උයන යමෙකු දුටුවේ ද, ඔහු විසින් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ මනරම් වූ නන්දන උයන ද මැනවින් දක්නා ලද්දේ වෙයි.

‘‘ဝိဟာယ နန္ဒနံ ဒေဝါ, ဩတရိတွာ မဟီတလံ;

ရမ္မံ ဝေဠုဝနံ ဒိသွာ, န တပ္ပန္တိ သုဝိမှိတာ.

දෙවිවරු පවා නන්දන උයන අත්හැර මනුෂ්‍ය ලෝකයට බැස, රමණීය වූ වේළුවන උයන දැක මවිතයට පත්ව එහි සුන්දරත්වයෙන් කිසිදා තෘප්තිමත් විය නොහැක්කෝය.

‘‘ရာဇပုညေန နိဗ္ဗတ္တံ, ဗုဒ္ဓပုညေန ဘူသိတံ;

ကော ဝတ္တာ တဿ နိဿေသံ, ဝနဿ ဂုဏသဉ္စယံ.

රජුගේ පිනෙන් උපන්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුණ්‍ය මහිමයෙන් බැබළෙන ඒ උයනේ ගුණ සමූහය කිසිදු අඩුවක් නැතිව විස්තර කර නිම කළ හැක්කේ කවරෙකුටද?

‘‘တံ သုတွာ ဝနသမိဒ္ဓံ, မမ သောတမနောဟရံ;

ဒဋ္ဌုကာမာ တမုယျာနံ, ရညော အာရောစယိံ တဒါ.

කන්කළු වූ ඒ වේළුවන වර්ණනාව අසා, එකල්හි මම ඒ උයන නැරඹීමට කැමති වී ඒ බව රජතුමාට සැළ කළෙමි.

‘‘မဟတာ ပရိဝါရေန, တဒါ စ သော မဟီပတိ;

မံ ပေသေသိ တမုယျာနံ, ဒဿနာယ သမုဿုကံ.

එකල්හි ඒ මහා රජතුමා විශාල පිරිවරක් සමඟින්, උයන දැකීමට මහත් උනන්දුවෙන් සිටි මා ඒ උයන වෙත පිටත් කර හැරියේය.

‘‘ဂစ္ဆ ပဿ မဟာဘောဂေ, ဝနံ နေတ္တရသာယနံ;

ယံ သဒါ ဘာတိ သိရိယာ, သုဂတာဘာနုရဉ္ဇိတံ.

මහා සම්පත් ඇති දේවිය, සැමදා ශ්‍රී සෝභාවෙන් බැබළෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රශ්මියෙන් ආලෝකවත් වූ, නෙතට රසඳුනක් බඳු වූ ඒ උයනට ගොස් එය නරඹන්න.

‘‘ယဒါ [Pg.136] စ ပိဏ္ဍာယ မုနိ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမံ;

ပဝိဋ္ဌောဟံ တဒါယေဝ, ဝနံ ဒဋ္ဌုမုပါဂမိံ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය පිණිස රජගහ නුවරට වැඩි අවස්ථාවකදීම, මම වේළුවන උයන නැරඹීමට එහි ගියෙමි.

‘‘တဒါ တံ ဖုလ္လဝိပိနံ, နာနာဘမရကူဇိတံ;

ကောကိလာဂီတသဟိတံ, မယူရဂဏနစ္စိတံ.

එකල්හි ඒ මල් පිපුණු වනය විවිධ බඹරුන්ගේ නාදයෙන් ද, කොවුලන්ගේ මිහිරි ගී හඬින් ද යුක්ත වූ අතර මොනර රැල එහි රඟ දෙමින් සිටියහ.

‘‘အပ္ပသဒ္ဒမနာကိဏ္ဏံ, နာနာစင်္ကမဘူသိတံ;

ကုဋိမဏ္ဍပသံကိဏ္ဏံ, ယောဂီဝရဝိရာဇိတံ.

සද්ද බද්ද නැති, ජනයාගෙන් තොර වූ ඒ උයන විවිධ සක්මන් මළුවලින් ද, කුටි හා මණ්ඩපවලින් ද පිරී තිබුණි. එය උතුම් යෝගීවරුන්ගේ වැඩසිටීමෙන් බැබළුණි.

‘‘ဝိစရန္တီ အမညိဿံ, သဖလံ နယနံ မမ;

တတ္ထာပိ တရုဏံ ဘိက္ခုံ, ယုတ္တံ ဒိသွာ ဝိစိန္တယိံ.

එහි ඇවිද යද්දී 'මාගේ දෑස අද සඵල විය' යැයි මම සිතුවෙමි. එහිදී භාවනාවෙහි යෙදී සිටින තරුණ භික්ෂුවක දැක මම මෙසේ කල්පනා කළෙමි.

‘‘ဤဒိသေ ဝိပိနေ ရမ္မေ, ဌိတောယံ နဝယောဗ္ဗနေ;

ဝသန္တမိဝ ကန္တေန, ရူပေန စ သမနွိတော.

මෙවැනි රමණීය වනයක, නව යොවුන් වියේ පසුවන, වසන්ත කාලයේ මලක් බඳු මනහර රූපයකින් යුත් මේ භික්ෂුව...

‘‘နိသိန္နော ရုက္ခမူလမှိ, မုဏ္ဍော သံဃာဋိပါရုတော;

ဈာယတေ ဝတယံ ဘိက္ခု, ဟိတွာ ဝိသယဇံ ရတိံ.

ගසක් මුල වැඩහිඳ, හිස මුඩු කර, සඟළ සිවුරු පොරවා, පංචකාම ආශ්වාදය අතහැර මේ භික්ෂුව භාවනා කරන්නේ පුදුමයක්ම වේ!

‘‘နနု နာမ ဂဟဋ္ဌေန, ကာမံ ဘုတွာ ယထာသုခံ;

ပစ္ဆာ ဇိဏ္ဏေန ဓမ္မောယံ, စရိတဗ္ဗော သုဘဒ္ဒကော.

සැබවින්ම ගිහි සැප විඳ පසුව මහලු වූ කල නොවේද මෙවැනි උතුම් ධර්මයක් පුහුණු කළ යුත්තේ?

‘‘သုညကန္တိ ဝိဒိတွာန, ဂန္ဓဂေဟံ ဇိနာလယံ;

ဥပေတွာ ဇိနမဒ္ဒက္ခံ, ဥဒယန္တံ ဝ ဘာကရံ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගන්ධකුටිය උන්වහන්සේගෙන් තොරයැයි සිතා මම එහි ගියෙමි. එහිදී උදා වන සූර්යයා මෙන් බැබළෙන බුදුරජාණන් වහන්සේව මම දුටුවෙමි.

‘‘ဧကကံ သုခမာသီနံ, ဗီဇမာနံ ဝရိတ္ထိယာ;

ဒိသွာနေဝံ ဝိစိန္တေသိံ, နာယံ လူခေါ နရာသဘော.

තනිව සුවසේ වැඩසිටින, රූමත් කාන්තාවක විසින් පවන් සලනු ලබන බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක මම මෙසේ සිතුවෙමි; 'මේ මහා පුරුෂයා රළු කෙනෙක් නොවන බව පෙනේ.'

‘‘သာ ကညာ ကနကာဘာသာ, ပဒုမာနနလောစနာ;

ဗိမ္ဗောဋ္ဌီ ကုန္ဒဒသနာ, မနောနေတ္တရသာယနာ.

ඒ තරුණිය රන්වන් පැහැති වූවාය; නෙළුම් මලක් බඳු මුහුණක් හා දෑසක් ද, රතු තොල් සහ සුදු දත් පෙළක් ද ඇති ඇය සිතට හා ඇසට රසඳුනක් බඳු විය.

‘‘ဟေမဒေါလာဘသဝနာ, ကလိကာကာရသုတ္ထနီ;

ဝေဒိမဇ္ဈာဝ သုဿောဏီ, ရမ္ဘောရု စာရုဘူသနာ.

ඇය රන් කන් පෙති ද, මල් කැකුළු බඳු පියයුරු ද, මනහර සිහින් ඉණක් හා උකුලක් ද, කෙසෙල් කඳන් බඳු කලවා ද ඇතිව අලංකාර ආභරණවලින් සැරසී සිටියාය.

‘‘ရတ္တံသကုပသံဗျာနာ, နီလမဋ္ဌနိဝါသနာ;

အတပ္ပနေယျရူပေန, ဟာသဘာဝသမနွိတာ.

රතු පැහැති උර සළුවක් හා නිල් පැහැති සිනිඳු වස්ත්‍රයක් හැඳි ඇය, කෙතරම් බැලුවත් ඇති නොවන රූපයකින් හා මනහර සිනහවකින් යුක්ත වූවාය.

‘‘ဒိသွာ တမေဝံ စိန္တေသိံ, အဟောယမဘိရူပိနီ;

န မယာနေန နေတ္တေန, ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ကုဒါစနံ.

ඇයව දැක මම මෙසේ සිතුවෙමි; 'අහෝ! මෙතරම් රූමත් තරුණියක මා මීට පෙර කිසි දිනක මාගේ දෑසින් දැක නැත.'

‘‘တတော [Pg.137] ဇရာဘိဘူတာ သာ, ဝိဝဏ္ဏာ ဝိကတာနနာ;

ဘိန္နဒန္တာ သေတသိရာ, သလာလာ ဝဒနာသုစိ.

ඉන්පසු ඇය ජරාවට පත් වී, පැහැය මැකී, මුහුණ විකෘති වූවාය. දත් වැටී, හිසකෙස් පැසී, කටින් කෙළ වැගිරෙන අපිරිසිදු තැනැත්තියක බවට ඇය පත් විය.

‘‘သံခိတ္တကဏ္ဏာ သေတက္ခီ, လမ္ဗာသုဘပယောဓရာ;

ဝလိဝိတတသဗ္ဗင်္ဂီ, သိရာဝိတတဒေဟိနီ.

ඇයගේ කන් හැකිළී, ඇස් සුදු වී, පියයුරු එල්ලී අවලස්සන විය. මුළු සිරුරම රැළි වැටී නහර ඉලිප්පී ගිය අප්‍රියජනක දර්ශනයක් විය.

‘‘နတင်္ဂါ ဒဏ္ဍဒုတိယာ, ဥပ္ဖာသုလိကတာ ကိသာ;

ပဝေဓမာနာ ပတိတာ, နိဿသန္တီ မုဟုံ မုဟုံ.

සිරුර නැමී සැරයටියක වාරුවෙන් සිටි ඇය, ඉළ ඇට ඉලිප්පී වැහැරී ගිය සිරුරින් යුතුව, වෙවුලමින් හා සුසුම් හෙළමින් බිම ඇද වැටුණාය.

‘‘တတော မေ အာသိ သံဝေဂေါ, အဗ္ဘုတော လောမဟံသနော;

ဓိရတ္ထု ရူပံ အသုစိံ, ရမန္တေ ယတ္ထ ဗာလိသာ.

එවිට මට ඉමහත් සංවේගයක් ඇති වූ අතර, මාගේ ලොමු දැහැගැන්වුණි. මෝඩයන් ඇලුම් කරන මේ අශුචි සිරුරට නින්දා වේවා!

‘‘တဒါ မဟာကာရုဏိကော, ဒိသွာ သံဝိဂ္ဂမာနသံ;

ဥဒဂ္ဂစိတ္တော သုဂတော, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

එකල්හි මහා කරුණාකර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, සංවේගයට පත් වූ මා දැක ප්‍රසන්න සිතින් යුතුව මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ ခေမေ သမုဿယံ;

ဥဂ္ဃရန္တံ ပဂ္ဃရန္တံ, ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတံ.

ඛේමා, නිරතුරුවම ලෙඩ වන, අශුචි සහිත වූ, කුණු වූ, ඉහළින් හා පහළින් අපවිත්‍ර දෑ වැගිරෙන්නා වූ, මෝඩයන් විසින් ආදරයෙන් පිළිගන්නා වූ මේ ශරීරය දෙස බලන්න.

‘‘အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ;

သတိ ကာယဂတာ တျတ္ထု, နိဗ္ဗိဒါ ဗဟုလာ ဘဝ.

අසුභ භාවනාවෙන් එකඟ වූ, මැනවින් සමාහිත වූ සිත වඩන්න. ඔබට කායගතාසතිය පිහිටාවා. (සංසාරය කෙරෙහි) බොහෝ සෙයින් කළකිරීම (නිබ්බිදාව) ඇති කරගන්න.

‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ;

အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ကာယေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇယ.

මේ (මාගේ ජීවමාන) කය යම් සේද, ඒ (මළකුණ) එසේමය. ඒ (මළකුණ) යම් සේද, මේ (මාගේ) කයද එසේමය. ආධ්‍යාත්මික වූද බාහිර වූද ශරීරය කෙරෙහි ඇති ඇල්ම දුරු කරන්න.

‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ, မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ;

တတော မာနာဘိသမယာ, ဥပသန္တာ စရိဿသိ.

අනිමිත්ත (අනිත්‍යානුපස්සනා) භාවනාව වඩන්න. මානානුසය (සිතේ ඇති මානය) ප්‍රහීණ කරන්න. ඉන්පසු මානය අවබෝධ කර ප්‍රහීණ කිරීමෙන් කෙලෙස් ගිනි නිවුණු තැන්තැත්තියකව වසන්නෙහිය.

‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ, သယံ ကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလံ;

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ, အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယ.

මකුළුවා තමා විසින්ම කළ දැලෙහිම වැටෙන්නාක් මෙන්, රාගයෙන් ඇලුණු තැනැත්තෝ තමා විසින්ම නිර්මාණය කරගන්නා වූ තණ්හා නමැති සැඩපහරට වැටෙති. ප්‍රඥාවන්තයෝ ඒ තණ්හා බන්ධනයද සිඳ දමා, කාම සැපය අතහැර කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව (සසුන්ගතව) පැවිදි වෙති.

‘‘တတော ကလ္လိတစိတ္တံ မံ, ဉတွာန နရသာရထိ;

မဟာနိဒါနံ ဒေသေသိ, သုတ္တန္တံ ဝိနယာယ မေ.

ඉන්පසු නරදම්සැරි බුදුපියාණන් වහන්සේ මාගේ සිත (භාවනාවට) සුදුසු බව දැන, මා හික්මවීම පිණිස මහානිදාන සූත්‍ර දේශනාව වදාළ සේක.

‘‘သုတွာ သုတ္တန္တသေဋ္ဌံ တံ, ပုဗ္ဗသညမနုဿရိံ;

တတ္ထ ဌိတာဝဟံ သန္တီ, ဓမ္မစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ.

ඒ උතුම් සූත්‍ර දේශනාව අසා, මා පෙර තිබූ (විපල්ලාස) සංඥාවන් සිහිපත් කළෙමි. එම ස්ථානයේදීම ශාන්තියට පත්වූ මම ධර්ම චක්ෂුස (සෝවාන් මඟ ඥානය) පිරිසිදු කරගත්තෙමි.

‘‘နိပတိတွာ မဟေသိဿ, ပါဒမူလမှိ တာဝဒေ;

အစ္စယံ ဒေသနတ္ထာယ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

එකෙණෙහිම මම ඒ මහාර්ෂී බුදුපියාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි වැඳ වැටී, මාගේ වරද ප්‍රකාශ කරනු පිණිස මෙසේ පැවසුවෙමි.

‘‘နမော [Pg.138] တေ သဗ္ဗဒဿာဝိ, နမော တေ ကရုဏာကရ;

နမော တေ တိဏ္ဏသံသာရ, နမော တေ အမတံ ဒဒ.

සියල්ල දන්නා වූ බුදුපියාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! මහා කරුණාකර වූ බුදුපියාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! සංසාරයෙන් එතෙර වූ බුදුපියාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! අමෘත මහා නිර්වාණය ලබා දෙන්නා වූ බුදුපියාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා!

‘‘ဒိဋ္ဌိဂဟနပက္ခန္ဒာ, ကာမရာဂဝိမောဟိတာ;

တယာ သမ္မာ ဥပါယေန, ဝိနီတာ ဝိနယေ ရတာ.

මිත්‍යා දෘෂ්ටි නමැති වනයට පිවිස, කාම රාගයෙන් මෝහයට පත්ව සිටි මා ඔබ වහන්සේ විසින් යහපත් උපායන්ගෙන් මැනවින් හික්මවන ලදී. මම දැන් ශාසනයෙහි ඇලී වසන්නෙමි.

‘‘အဒဿနေန ဝိဘောဂါ, တာဒိသာနံ မဟေသိနံ;

အနုဘောန္တိ မဟာဒုက္ခံ, သတ္တာ သံသာရသာဂရေ.

ඔබ වහන්සේ වැනි මහාර්ෂී බුදුපියාණන් වහන්සේලා දැක ගැනීමට නොලැබීමෙන්, කුසල් නමැති වස්තුව අහිමි වූ සත්ත්වයෝ සංසාර සාගරයෙහි මහත් වූ දුක් විඳිති.

‘‘ယဒါဟံ လောကသရဏံ, အရဏံ အရဏန္တဂုံ;

နာဒ္ဒသာမိ အဒူရဋ္ဌံ, ဒေသယာမိ တမစ္စယံ.

ලෝකයාට සරණ වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, නිවනට පැමිණි බුදුපියාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි සිටියදීත් මා ඔබ වහන්සේව දැක නොගත්තේ යම් කලෙකද, ඒ වරද මම ප්‍රකාශ කරමි.

‘‘မဟာဟိတံ ဝရဒဒံ, အဟိတောတိ ဝိသင်္ကိတာ;

နောပေသိံ ရူပနိရတာ, ဒေသယာမိ တမစ္စယံ.

මහත් වූ වැඩ සලසන්නා වූ, උතුම් නිවන ලබා දෙන්නා වූ ඔබ වහන්සේ වැඩ නොසලසන්නකු යැයි සැක කොට, රූපයට ලොල් වී සිටි මම ඔබ වහන්සේ ඇසුරු නොකළෙමි. ඒ වරද මම ප්‍රකාශ කරමි.

‘‘တဒါ မဓုရနိဂ္ဃောသော, မဟာကာရုဏိကော ဇိနော;

အဝေါစ တိဋ္ဌ ခေမေတိ, သိဉ္စန္တော အမတေန မံ.

එවිට මිහිරි හඬැති, මහා කරුණාවන්ත වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ අමෘත දහම් පැන් මා වෙත ඉසිමින් 'පින්වත් ඛේමා, නවතින්න' යැයි වදාළ සේක.

‘‘တဒါ ပကမျ သိရသာ, ကတွာ စ နံ ပဒက္ခိဏံ;

ဂန္တွာ ဒိသွာ နရပတိံ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

ඉන්පසු මම හිස නමා උන්වහන්සේට වැඳ, පැදකුණු කොට, ගොස් බිම්බිසාර මහරජු දැක මෙසේ පැවසුවෙමි.

‘‘အဟော သမ္မာ ဥပါယော တေ, စိန္တိတောယမရိန္ဒမ;

ဝနဒဿနကာမာယ, ဒိဋ္ဌော နိဗ္ဗာနတော မုနိ.

සතුරන් දමනය කරන්නා වූ මහරජතුමනි, ඔබ විසින් සිතන ලද මේ උපාය අහෝ! ඉතා අගනේය. වනය දැකීමට කැමැත්තෙන් ගිය මම, තණ්හාවෙන් තොර වූ මුණිවරයාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි.

‘‘ယဒိ တေ ရုစ္စတေ ရာဇ, သာသနေ တဿ တာဒိနော;

ပဗ္ဗဇိဿာမိ ရူပေဟံ, နိဗ္ဗိန္နာ မုနိဝါဏိနာ.

මහරජතුමනි, ඔබ කැමති නම්, ඒ තාදී ගුණයෙන් යුත් බුදුපියාණන් වහන්සේගේ වචනයෙන් රූපය කෙරෙහි කළකිරී සිටින මම, උන්වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නෙමි.

‘‘အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, တဒါဟ သ မဟီပတိ;

အနုဇာနာမိ တေ ဘဒ္ဒေ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ တဝ သိဇ္ဈတု.

එවිට ඒ බිම්බිසාර මහරජතුමා දෑත් එක්කොට වැඳ මෙසේ පැවසීය: 'පින්වත් දේවියනි, මම ඔබට අවසර දෙමි. ඔබේ පැවිද්ද සාර්ථක වේවා!'

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ တဒါ စာဟံ, အဒ္ဓမာသေ ဥပဋ္ဌိတေ;

ဒီပေါဒယဉ္စ ဘေဒဉ္စ, ဒိသွာ သံဝိဂ္ဂမာနသာ.

එකල්හි පැවිදි වූ මම, අඩමසක් ගත වූ තැන පහන් සිළක හටගැනීම හා නිවීයාම දැක, සංවේගයට පත් වූ සිතින් යුක්තව,

‘‘နိဗ္ဗိန္နာ သဗ္ဗသင်္ခါရေ, ပစ္စယာကာရကောဝိဒါ;

စတုရောဃေ အတိက္ကမ္မ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

සකල සංස්කාරයන් කෙරෙහිම කළකිරී, පටිච්චසමුප්පාදය පිළිබඳව මැනවින් දැන, සතර ඕඝයන්ගෙන් එතෙරව අර්හත් භාවයට පැමිණියෙමි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ အာသိံ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ စာပိ ဘဝါမဟံ.

මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන්හිද, දිව්‍ය ශ්‍රවණයෙහිද වසීභාවයට (නිපුණත්වයට) පැමිණියෙමි. සෙසු අයගේ සිත් දැනගන්නා ඥානයෙහිද (පරචිත්ත විජානන ඥානයෙහි) මම නිපුණ වෙමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ [Pg.139] ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

මම පෙර විසූ ජාති දනිමි. මාගේ දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කරන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී ඇත. දැන් නැවත උපතක් නැත.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသ, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ပရိသုဒ္ဓံ မမ ဉာဏံ, ဥပ္ပန္နံ ဗုဒ္ဓသာသနေ.

බුද්ධ ශාසනයෙහි අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ පටිභාන යන (සිවුපිළිසිඹියා) පිළිබඳ පිරිසිදු ඥානය මා තුළ උපන්නේය.

‘‘ကုသလာဟံ ဝိသုဒ္ဓီသု, ကထာဝတ္ထုဝိသာရဒါ;

အဘိဓမ္မနယညူ စ, ဝသိပ္ပတ္တာမှိ သာသနေ.

මම (සප්ත) විශුද්ධීන්හි දක්ෂ වෙමි. කථාවස්තූන්හි (ධර්ම කරුණුවල) විශාරද වෙමි. අභිධර්ම ක්‍රමයන් දන්නා මම ශාසනයෙහි වසීභාවයට පැමිණ සිටිමි.

‘‘တတော တောရဏဝတ္ထုသ္မိံ, ရညာ ကောသလသာမိနာ;

ပုစ္ဆိတာ နိပုဏေ ပဉှေ, ဗျာကရောန္တီ ယထာတထံ.

ඉන්පසු තෝරණවත්ථු ග්‍රාමයේදී කෝසල රජු විසින් අසන ලද සියුම් ප්‍රශ්නවලට මම තත්ත්වාකාරයෙන් පිළිතුරු දුන්නෙමි.

‘‘တဒါ သ ရာဇာ သုဂတံ, ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆထ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ယထာ တေ ဗျာကတာ မယာ.

එවිට ඒ රජතුමා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ ඒ පිළිබඳව විමසීය. මා පිළිතුරු දුන් ආකාරයටම බුදුරජාණන් වහන්සේද පිළිතුරු වදාළ සේක.

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ;

မဟာပညာနမဂ္ဂါတိ, ဘိက္ခုနီနံ နရုတ္တမော.

මිනිසුන් අතර උතුම් වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ඒ ගුණය ගැන පැහැදී, 'මහා ප්‍රඥාවන්ත භික්ෂුණීන් අතර මොහු අග්‍රය' යැයි වදාරා මා ඒ තනතුරෙහි (ඒතදග්ග) තැබූ සේක.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၂.၂၈၉-၃၈၃);

මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී... පෙ... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝိဟရန္တိယာ ဣမိဿာ ထေရိယာ သတိပိ အညာသံ ခီဏာသဝတ္ထေရီနံ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယံ တတ္ထ ပန ကတာဓိကာရတာယ မဟာပညာဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ. တထာ ဟိ နံ ဘဂဝါ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ ခေမာ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၃၅-၂၃၆) မဟာပညတာယ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. တံ ဧကဒိဝသံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ မာရော ပါပိမာ တရုဏရူပေန ဥပသင်္ကမိတွာ ကာမေဟိ ပလောဘေန္တော –

අර්හත් භාවයට පැමිණ ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් හා නිවන් සුවයෙන් වසන්නා වූ මේ ඛේමා තෙරණියට, සෙසු රහත් තෙරණිවරුන්ට මෙන්ම ප්‍රඥාව ලැබී තිබුණද, ඇය විසින් කරන ලද පෙර පින් හා ප්‍රාර්ථනා නිසා මහා ප්‍රඥාවන්ත භාවය ඉතා ප්‍රකට විය. එසේම බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවන මහා විහාරයෙහි ආර්ය මහා සංඝයා මැද වැඩ හිඳිමින් භික්ෂුණීන් වහන්සේලාට තනතුරු පිරිනමන කල්හි, 'මහණෙනි, මාගේ මහා ප්‍රඥාවන්ත භික්ෂුණී ශ්‍රාවිකාවන් අතර මේ ඛේමා තෙරණිය අග්‍ර වේ' යැයි වදාරා ඇයව මහා ප්‍රඥාවන්තයන් අතර අග්‍ර තනතුරෙහි තැබූ සේක. එක් දිනක් එම ඛේමා තෙරණිය එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණයෙන් (දවල් කාලය ගත කරමින්) වැඩ හිඳින කල්හි, පාපිෂ්ඨ මාරයා තරුණ වෙස් ගෙන ඇය වෙත පැමිණ කාම ගුණයන්ගෙන් පොළඹවමින්,

၁၃၉.

139.

‘‘ဒဟရာ တွံ ရူပဝတီ, အဟမ္ပိ ဒဟရော ယုဝါ;

ပဉ္စင်္ဂိကေန တုရိယေန, ဧဟိ ခေမေ ရမာမသေ’’တိ. – ဂါထမာဟ;

'පින්වත් ඛේමාවෙනි, ඔබ තරුණියකි, රූමත්ය. මමද තරුණ තරුණයෙක්මි. එන්න, අපි පංචාංගික තූර්ය වාදනයෙන් යුක්තව විනෝද වෙමු' යැයි මේ ගාථාව පැවසීය.

တဿတ္ထော – ခေမေ, တွံ တရုဏပ္ပတ္တာ, ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ ရူပသမ္ပန္နာ, အဟမ္ပိ တရုဏော ယုဝါ, တသ္မာ မယံ ယောဗ္ဗညံ အခေပေတွာ ပဉ္စင်္ဂိကေန တုရိယေန ဝဇ္ဇမာနေန ဧဟိ ကာမခိဍ္ဍာရတိယာ ရမာမ ကီဠာမာတိ.

එහි අර්ථය නම්: 'ඛේමාවෙනි, ඔබ ඉතා තරුණ වියෙහි පසුවන, රූපයෙන් පිරිපුන් තැනැත්තියකි. මමද තරුණයෙක්මි. එබැවින් අප දෙදෙනාම මේ තරුණ විය නිෂ්ඵල නොකොට, වයන්නා වූ පංචාංගික තූර්ය වාදනය මධ්‍යයෙහි කාම සැප විඳිමින් ක්‍රීඩා කරමු, සතුටු වෙමු' යන්නයි.

တံ [Pg.140] သုတွာ သာ ကာမေသု သဗ္ဗဓမ္မေသု စ အတ္တနော ဝိရတ္တဘာဝံ တဿ စ မာရဘာဝံ အတ္တာဘိနိဝေသေသု သတ္တေသု အတ္တနော ထာမဂတံ အပ္ပသာဒံ ကတကိစ္စတဉ္စ ပကာသေန္တီ –

එම වචන ඇසූ ඛේමා තෙරණිය, කාමයන් කෙරෙහිත් සියලු ධර්මයන් කෙරෙහිත් තමා තුළ පවත්නා නොඇලුණු ස්වභාවය (විරාගය) ද, එම තරුණයාගේ මාර ස්වභාවය ද, ‘මම’ යැයි දැඩිව ගත් දෘෂ්ටි ඇති සත්ත්වයන් කෙරෙහි තමා තුළ ඇති ප්‍රබල අප්‍රසාදය ද, තමා රහත් බව ලබා නිම කළ යුතු සියල්ල නිම කර ඇති බව ද ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ පැවසුවාය:

၁၄၀.

140.

‘‘ဣမိနာ ပူတိကာယေန, အာတုရေန ပဘင်္ဂုနာ;

အဋ္ဋိယာမိ ဟရာယာမိ, ကာမတဏှာ သမူဟတာ.

‘‘නිරන්තරයෙන් රෝගී වූ ද, බිඳී යන ස්වභාවය ඇත්තා වූ ද, මෙම අසූචි පිරුණු ශරීරය ගැන මම කළකිරෙමි; ලැජ්ජා වෙමි. කාම තෘෂ්ණාව මා විසින් මුලිනුපුටා දමන ලද්දේය.

၁၄၁.

141.

‘‘သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ, ခန္ဓာသံ အဓိကုဋ္ဋနာ;

ယံ တွံ ကာမရတိံ ဗြူသိ, အရတီ ဒါနိ သာ မမ.

‘‘කාමයෝ වනාහි කඩු හා හුල් වැනිය; පඤ්චස්කන්ධයෝ වධකස්ථානයක් වැනිය. ඔබ යම් කාම රතියක් (කාම ඇල්මක්) ගැන පවසන්නේ නම්, එය දැන් මා තුළ නැත.

၁၄၂.

142.

‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောခန္ဓော ပဒါလိတော;

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တက.

‘‘සෑම තැනකදීම තෘෂ්ණාව නසන ලද්දේය, මෝහ අන්ධකාරය පළවා හරින ලද්දේය. පාපිෂ්ඨ වූ මාරය, මෙසේ දැනගන්න; අන්තකය, ඔබ පරාජය කරනු ලැබුවෙහිය.

၁၄၃.

143.

‘‘နက္ခတ္တာနိ နမဿန္တာ, အဂ္ဂိံ ပရိစရံ ဝနေ;

ယထာဘုစ္စမဇာနန္တာ, ဗာလာ သုဒ္ဓိမမညထ.

‘‘තත්ත්වාකාරයෙන් සත්‍යය නොදන්නා අඥානයෝ, තාරකා නමදිමින් ද වනයෙහි ගිනි පුදමින් ද එය කෙලෙසුන්ගෙන් පිරිසිදු වීම යැයි වැරදියට සිතූහ.

၁၄၄.

144.

‘‘အဟဉ္စ ခေါ နမဿန္တီ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ပုရိသုတ္တမံ;

ပမုတ္တာ သဗ္ဗဒုက္ခေဟိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ;

‘‘නමුත් මම වනාහි පුරුෂෝත්තම වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට වඳින්නී, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින්නී, සියලු දුකෙන් මිදුණෙමි.’’ (මෙසේ මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.)

တတ္ထ အဂ္ဂိံ ပရိစရံ ဝနေတိ တပေါဝနေ အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပရိစရန္တော. ယထာဘုစ္စမဇာနန္တာတိ ပဝတ္တိယော ယထာဘူတံ အပရိဇာနန္တာ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

එහි ‘aggiṃ paricaraṃ vane’ යනු තපෝ වනයෙහි අග්ගිහෝත්‍රය (ගිනි පිදීම) පැවැත්වීමයි. ‘yathābhuccamajānantā’ යනු පවත්නා ස්වභාවය ඇති සැටියෙන් නොදන්නා බැවිනි. මෙහි ඉතිරි පද කලින් පවසන ලද ක්‍රමයට ම පැහැදිලි වේ.

ခေမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඛේමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. သုဇာတာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

4. සුජාතා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

အလင်္ကတာ သုဝသနာတိအာဒိကာ သုဇာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာကေတနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ မာတာပိတူဟိ သမာနဇာတိကဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဒိန္နာ ဟုတွာ ပတိကုလံ ဂတာ. တတ္ထ တေန သဒ္ဓိံ သုခသံဝါသံ ဝသန္တီ ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ နက္ခတ္တကီဠံ ကီဠိတွာ ပရိဇနေန [Pg.141] သဒ္ဓိံ နဂရံ အာဂစ္ဆန္တီ အဉ္ဇနဝနေ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တဿာ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေတွာ ကလ္လစိတ္တတံ ဉတွာ ဥပရိ သာမုက္ကံသိကံ ဓမ္မဒေသနံ ပကာသေသိ. သာ ဒေသနာဝသာနေ အတ္တနော ကတာဓိကာရတာယ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ စ, သတ္ထု စ ဒေသနာဝိလာသေန ယထာနိသိန္နာဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ သာမိကဉ္စ မာတာပိတရော စ အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထုအာဏာယ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

‘alaṅkatā suvasanā’ යනාදී ගාථාව සුජාතා තෙරණියගේ ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙළින් සම්පූර්ණ කරන ලද විමුක්ති සම්භාරයන් ඇතිව, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සාකේත නුවර සිටු කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව මවුපියන් විසින් සමාන ජාති ඇති සිටු පුත්‍රයෙකුට පාවා දෙනු ලැබ සිය සැමියාගේ නිවසට ගියාය. එහි ඔහු සමඟ සතුටින් වසන්නී, එක් දිනක් උයනට ගොස් නැකත් කෙළි සෙල්ලම් කොට පිරිවර සමඟ නගරයට එන අතරතුර, අංජන වනයෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසෙක හුන්නාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයට අනුපිළිවෙළ කතාව දේශනා කොට, ඇගේ සිතේ මෘදු බව දැන, ඉන්පසු සාමුක්කංසික ධර්ම දේශනාව ප්‍රකාශ කළ සේක. ඇය දේශනාව අවසානයේ තමා පෙර කරන ලද පින් ඇති බැවින් ද, ප්‍රඥාව මුහුකුරා ගොස් තිබූ බැවින් ද, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා විලාසය නිසා ද හුන් අසුනේදීම සිවුපිළිසිඹියාපත් සමඟ රහත් බවට පත්ව, බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ නිවසට ගොස් සැමියාගෙන් හා මවුපියන්ගෙන් අවසර ගෙන, උන්වහන්සේගේ අණින් මෙහෙණි ආරාමයට ගොස් මෙහෙණින් වහන්සේලා සමීපයෙහි පැවිදි වූවාය. පැවිදි වී තමාගේ පිළිවෙත විමසා බලමින් උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය:

၁၄၅.

145.

‘‘အလင်္ကတာ သုဝသနာ, မာလိနီ စန္ဒနောက္ခိတာ;

သဗ္ဗာဘရဏသဉ္ဆန္နာ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတာ.

‘‘මම මනාව සැරසී, යහපත් වස්ත්‍ර හැඳ, මල් මාලා පළඳා, සඳුන් ආලේප කොට, සියලු අබරණින් සැරසී, දැසි සමූහයා පිරිවරා,

၁၄၆.

146.

‘‘အန္နံ ပါနဉ္စ အာဒါယ, ခဇ္ဇံ ဘောဇ္ဇံ အနပ္ပကံ;

ဂေဟတော နိက္ခမိတွာန, ဥယျာနမဘိဟာရယိံ.

‘‘බොහෝ වූ ආහාර පාන ද කැවිලි පෙවිලි ද රැගෙන නිවසින් නික්ම උයනට ගියෙමි.

၁၄၇.

147.

‘‘တတ္ထ ရမိတွာ ကီဠိတွာ, အာဂစ္ဆန္တီ သကံ ဃရံ;

ဝိဟာရံ ဒဋ္ဌုံ ပါဝိသိံ, သာကေတေ အဉ္ဇနံ ဝနံ.

‘‘එහි ක්‍රීඩා කොට සතුටු වී නැවත සිය නිවසට එන අතරතුර, විහාරය දැකීම පිණිස සාකේත නුවර අංජන වනයට ඇතුළු වුණෙමි.

၁၄၈.

148.

‘‘ဒိသွာန လောကပဇ္ဇောတံ, ဝန္ဒိတွာန ဥပါဝိသိံ;

သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, အနုကမ္ပာယ စက္ခုမာ.

‘‘ලෝක ප්‍රදීප වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, වැඳ උන්වහන්සේ අසලට ගියෙමි. පස් ඇසින් යුත් උන්වහන්සේ මට අනුකම්පාවෙන් දහම් දේශනා කළ සේක.

၁၄၉.

149.

‘‘သုတွာ စ ခေါ မဟေသိဿ, သစ္စံ သမ္ပဋိဝိဇ္ဈဟံ;

တတ္ထေဝ ဝိရဇံ ဓမ္မံ, ဖုသယိံ အမတံ ပဒံ.

‘‘මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා මම සත්‍යය අවබෝධ කළෙමි. එහිදීම කෙලෙස් රහිත වූ අමෘත පදය (නිවන) ස්පර්ශ කළෙමි.

၁၅၀.

150.

‘‘တတော ဝိညာတသဒ္ဓမ္မာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, အမောဃံ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ. –

‘‘ඉන්පසු සද්ධර්මය වටහා ගත් මම ගිහිගෙය හැර පැවිදි වුණෙමි; ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කර ගත්තෙමි. බුදු සසුන සැබවින්ම සාර්ථක වේ.’’

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙසේ මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ အလင်္ကတာတိ ဝိဘူသိတာ. တံ ပန အလင်္ကတာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဝသနာ မာလိနီ စန္ဒနောက္ခိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မာလိနီတိ မာလာဓာရိနီ. စန္ဒနောက္ခိတာတိ စန္ဒနာနုလိတ္တာ. သဗ္ဗာဘရဏသဉ္ဆန္နာတိ ဟတ္ထူပဂါဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ အာဘရဏေဟိ အလင်္ကာရဝသေန သဉ္ဆာဒိတသရီရာ.

එහි ‘alaṅkatā’ යනු මනාව අලංකාර වූ බවයි. ඒ අලංකාර වූ ආකාරය දැක්වීමට ‘suvasanā mālinī candanokkhitā’ යැයි පවසන ලදි. එහි ‘mālinī’ යනු මල් මාලා දැරීමයි. ‘candanokkhitā’ යනු සඳුන් ආලේප කිරීමයි. ‘sabbābharaṇasañchannā’ යනු වළලු ආදී සියලු අබරණින් සැරසීමෙන් වැසුණු ශරීරය ඇති යන්නයි.

အန္နံ [Pg.142] ပါနဉ္စ အာဒါယ, ခဇ္ဇံ ဘောဇ္ဇံ အနပ္ပကန္တိ သာလိဩဒနာဒိအန္နံ, အမ္ဗပါနာဒိပါနံ, ပိဋ္ဌခါဒနီယာဒိခဇ္ဇံ, အဝသိဋ္ဌံ အာဟာရသင်္ခါတံ ဘောဇ္ဇဉ္စ ပဟူတံ ဂဟေတွာ. ဥယျာနမဘိဟာရယိန္တိ နက္ခတ္တကီဠာဝသေန ဥယျာနံ ဥပနေသိံ. အန္နပါနာဒိံ တတ္ထ အာနေတွာ သဟ ပရိဇနေန ကီဠန္တီ ရမန္တီ ပရိစာရေသိန္တိ အဓိပ္ပာယော.

‘annaṃ pānañca...’ යනු ඇල් බත් ආදී ආහාර ද, අඹ පැන් ආදී පාන වර්ග ද, කැවිලි පෙවිලි ද ඇතුළු ඉතිරි සියලු ආහාරයන් බොහෝ සේ ගෙන යන්නයි. ‘uyyānamabhihārayiṃ’ යනු නැකත් කෙළි සඳහා උයනට ගෙන ගියෙමි යන්නයි. ආහාර පාන එහි ගෙන ගොස් පිරිවර සමඟ කෙළි සෙල්ලම් කරමින් සතුටු වූවා යන්න අදහසයි.

သာကေတေ အဉ္ဇနံ ဝနန္တိ သာကေတသမီပေ အဉ္ဇနဝနေ ဝိဟာရံ ပါဝိသိံ.

සාකේත නගරය අසල අංජන වනයෙහි වූ විහාරයට ඇතුළු වුණෙමි.

လောကပဇ္ဇောတန္တိ ဉာဏပဇ္ဇောတေန လောကဿ ပဇ္ဇောတဘူတံ.

‘lokapajjotaṃ’ යනු ප්‍රඥා ප්‍රදීපයෙන් ලෝකයට ආලෝකයක් බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්නයි.

ဖုသယိန္တိ ဖုသိံ, အဓိဂစ္ဆိန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘phusayiṃ’ යනු ස්පර්ශ කළෙමි, එනම් අවබෝධ කළෙමි යන්නයි. ඉතිරිය කලින් පවසන ලද ක්‍රමයම වේ.

သုဇာတာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුජාතා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၅. အနောပမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

5. අනෝපමා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဥစ္စေ ကုလေတိအာဒိကာ အနောပမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယေ ဓမ္မေ ပရိဗြူဟိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာကေတနဂရေ မဇ္ဈဿ နာမ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿာ ရူပသမ္ပတ္တိယာ အနောပမာတိ နာမံ အဟောသိ. တဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဗဟူ သေဋ္ဌိပုတ္တာ ရာဇမဟာမတ္တာ ရာဇာနော စ ပိတု ဒူတံ ပါဟေသုံ – ‘‘အတ္တနော ဓီတရံ အနောပမံ ဒေဟိ, ဣဒဉ္စိဒဉ္စ တေ ဒဿာမာ’’တိ. သာ တံ သုတွာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ‘‘ဃရာဝါသေန မယှံ အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဒေသနာနုသာရေန ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ တံ ဥဿုက္ကာပေန္တီ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ တတိယဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သာ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ သတ္ထုအာဏာယ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

‘ucce kule’ යනාදී ගාථාව අනෝපමා තෙරණියගේ ය. මැය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් දහම් කොට, නිවන පිණිස කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙළින් විමුක්තිය පිණිස පැසවිය යුතු ධර්මයන් වඩා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සාකේත නුවර මජ්ඣ නම් සිටුවරයාගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇයගේ රූප සම්පත්තිය නිසා ‘අනෝපමා’ (අසමසම) යන නම ලැබුණි. ඇය වැඩිවියට පත් වූ කල බොහෝ සිටු පුත්‍රයන්, රජ ඇමතියන් හා රජවරුන් ද පියා වෙත දූතයන් යවා "ඔබේ දියණිය වන අනෝපමාව ලබා දෙන්න, ඇය වෙනුවෙන් මේ මේ සම්පත් ඔබට දෙන්නෙමු" යැයි පැවසූහ. ඇය එය අසා, තමා තුළ වූ උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය නිසා "ගිහිගෙයින් මට ඇති ඵලයක් නැත" යැයි සිතා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් දහම් අසා, ඥානය මුහුකුරා ගිය බැවින් දේශනාවට අනුකූලව විදර්ශනා වඩා, මාර්ග අනුපිළිවෙළින් අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියාය. ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා උන්වහන්සේගේ අණින් මෙහෙණි ආරාමයට ගොස් පැවිදි වී, සත්වැනි දින රහත් බව සාක්ෂාත් කළාය. පසුව තමාගේ පිළිවෙත විමසා බලමින් උදානයක් ලෙස මෙසේ පැවසුවාය:

၁၅၁.

151.

‘‘ဥစ္စေ ကုလေ အဟံ ဇာတာ, ဗဟုဝိတ္တေ မဟဒ္ဓနေ;

ဝဏ္ဏရူပေန သမ္ပန္နာ, ဓီတာ မဇ္ဈဿ အတြဇာ.

‘‘මම බොහෝ සම්පත් හා ධනය ඇති උසස් කුලයක උපන්නෙමි; රූප ශෝභාවෙන් යුක්ත වූ මම මජ්ඣ සිටුවරයාගේම දියණිය වෙමි.

၁၅၂.

152.

‘‘ပတ္ထိတာ [Pg.143] ရာဇပုတ္တေဟိ, သေဋ္ဌိပုတ္တေဟိ ဂိဇ္ဈိတာ;

ပိတု မေ ပေသယီ ဒူတံ, ဒေထ မယှံ အနောပမံ.

‘‘රාජ කුමාරවරුන් විසින් පතන ලද, සිටු පුත්‍රයන් විසින් ඇලුම් කරන ලද මම, මාගේ පියා වෙත 'අනෝපමාව මට ලබා දෙන්න' යැයි පවසමින් දූතයන් එවන ලද්දෙමි.

၁၅၃.

153.

‘‘ယတ္တကံ တုလိတာ ဧသာ, တုယှံ ဓီတာ အနောပမာ;

တတော အဋ္ဌဂုဏံ ဒဿံ, ဟိရညံ ရတနာနိ စ.

‘‘'ඔබගේ අනෝපමා දියණියගේ බර මෙන් අට ගුණයක් රන් රිදී හා රත්නාභරණ දෙන්නෙමු' යැයි ඔවුහු පැවසූහ.

၁၅၄.

154.

‘‘သာဟံ ဒိသွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, လောကဇေဋ္ဌံ အနုတ္တရံ;

တဿ ပါဒါနိ ဝန္ဒိတွာ, ဧကမန္တံ ဥပါဝိသိံ.

‘‘එවැනි මම, ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ අනුත්තර වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් වැඳ එකත්පසෙක හුන්නෙමි.

၁၅၅.

155.

‘‘သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, အနုကမ္ပာယ ဂေါတမော;

နိသိန္နာ အာသနေ တသ္မိံ, ဖုသယိံ တတိယံ ဖလံ.

‘‘ඒ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මට අනුකම්පාවෙන් දහම් දේශනා කළ සේක. එම අසුනෙහිම හිඳ මම තෙවන ඵලය (අනාගාමී ඵලය) ස්පර්ශ කළෙමි (ලැබුවෙමි).’’

၁၅၆.

156.

‘‘တတော ကေသာနိ ဆေတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

အဇ္ဇ မေ သတ္တမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ ဝိသေသိတာ’’တိ. –

“ඉන්පසු මම හිසකෙස් කපා දමා, ගිහිගෙය අතහැර පැවිදි වූයෙමි. තණ්හාව සහමුලින්ම නැති කළ දින සිට අද මගේ පැවිදි දිවියේ හත්වැනි රාත්‍රියයි.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඈ මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ ဥစ္စေ ကုလေတိ ဥဠာရတမေ ဝေဿကုလေ. ဗဟုဝိတ္တေတိ အလင်္ကာရာဒိပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ. မဟဒ္ဓနေတိ နိဓာနဂတဿေဝ စတ္တာရီသကောဋိပရိမာဏဿ မဟတော ဓနဿ အတ္ထိဘာဝေန မဟဒ္ဓနေ အဟံ ဇာတာတိ ယောဇနာ. ဝဏ္ဏရူပေန သမ္ပန္နာတိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ စေဝ ရူပသမ္ပန္နာ စ, သိနိဒ္ဓဘာသုရာယ ဆဝိသမ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထာဘရဏာဒိသရီရာဝယဝသမ္ပတ္တိယာ စ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော. ဓီတာ မဇ္ဈဿ အတြဇာတိ မဇ္ဈနာမဿ သေဋ္ဌိနော ဩရသာ ဓီတာ.

එහි 'උච්චේ කුලේ' යනු අති උදාර වූ වෛශ්‍ය කුලයයි. 'බහුවිත්තේ' යනු ආභරණ ආදී බොහෝ වස්තු උපකරණ ඇති බවයි. 'මහද්ධනේ' යනු තැන්පත් කර ඇති කෝටි හතළිහක් පමණ වූ මහත් ධනයක් ඇති බැවින්, එවැනි ධනවත් කුලයක මම උපන්නෙමි යනු සම්බන්ධයයි. 'වණ්ණරූපේන සම්පන්නා' යනු වර්ණයෙන් (සමෙහි පැහැයෙන්) මෙන්ම ශරීර ස්වභාවයෙන් ද යුක්ත වූ, ස්නිග්ධ වූත් දීප්තිමත් වූත් ශරීර වර්ණයෙන් හා වස්ත්‍රාභරණ ආදියෙන් අලංකාර වූ ශරීර අවයවයන්ගෙන් යුක්ත වූ බවයි. 'ධීතා මජ්ඣස්ස අත්‍රජා' යනු මජ්ඣ නම් වූ සිටුවරයාගේ ඖරස දියණිය වූ බවයි.

ပတ္ထိတာ ရာဇပုတ္တေဟီတိ ‘‘ကထံ နု ခေါ တံ လဘေယျာမာ’’တိ ရာဇကုမာရေဟိ အဘိပတ္ထိတာ. သေဋ္ဌိပုတ္တေဟိ ဂိဇ္ဈိတာတိ တထာ သေဋ္ဌိကုမာရေဟိပိ အဘိဂိဇ္ဈိတာ ပစ္စာသီသိတာ. ဒေထ မယှံ အနောပမန္တိ ရာဇပုတ္တာဒယော ‘‘ဒေထ မယှံ အနောပမံ ဒေထ မယှ’’န္တိ ပိတု သန္တိကေ ဒူတံ ပေသယိံသု.

'රාජපුත්තෙහි පත්ථිතා' යනු 'කෙසේ හෝ ඇයව ලබා ගන්නේ කෙසේද' යැයි රාජකුමාරවරුන් විසින් පතන ලද බවයි. 'සෙට්ඨිපුත්තෙහි ගිජ්ඣිතා' යනු එලෙසම සිටු පුත්‍රයන් විසින් ද තෘෂ්ණාවෙන් යුතුව පතන ලද බවයි. 'දේථ මය්හං අනෝපමං' යනු රාජකුමාරවරුන් ආදීහු 'අනෝපමාව මට දෙන්න, මට දෙන්න' යැයි පියා වෙත දූතයන් යැවූහ.

ယတ္တကံ တုလိတာ ဧသာတိ ‘‘တုယှံ ဓီတာ အနောပမာ ယတ္တကံ ဓနံ အဂ္ဃတီ’’တိ တုလိတာ လက္ခဏညူဟိ ပရိစ္ဆိန္နာ, ‘‘တတော အဋ္ဌဂုဏံ ဒဿာမီ’’တိ ပိတု မေ ပေသယိ ဒူတန္တိ ယောဇနာ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

'යත්තකං තුලිතා ඒසා' යනු 'ඔබේ දියණිය වන අනෝපමාව මෙපමණ ධනයක් වටී' යැයි ලක්ෂණ පාඨකයන් විසින් ඇගේ අගය නියම කරන ලද බවයි. 'ඉන්පසු එම නියම කළ අගයට වඩා අට ගුණයක් දෙන්නෙමි' යැයි පියා වෙත දූතයන් යැවූ බව මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු කොටස් කලින් පවසන ලද පරිදිම වේ.

အနောပမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අනෝපමා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၆. မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

6. මහාපජාපතී ගෝතමී තේරී ගාථා වර්ණනාව

ဗုဒ္ဓ [Pg.144] ဝီရ နမော တျတ္ထူတိအာဒိကာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ, အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ, ကဿပဿ စ ဘဂဝတော အန္တရေ အမှာကဉ္စ ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ဗာရာဏသိယံ ပဉ္စန္နံ ဒါသိသတာနံ ဇေဋ္ဌိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အထ သာ ဝဿူပနာယိကသမယေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော ဣသိပတနေ ဩတရိတွာ, နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဣသိပတနမေဝ ဂန္တွာ, ဝဿူပနာယိကသမယေ ကုဋိယာ အတ္ထာယ ဟတ္ထကမ္မံ ပရိယေသန္တေ ဒိသွာ, တာ ဒါသိယော တာသံ အတ္တနော စ သာမိကေ သမာဒပေတွာ စင်္ကမာဒိပရိဝါရသမ္ပန္နာ ပဉ္စ ကုဋိယော ကာရေတွာ, မဉ္စပီဌပါနီယပရိဘောဇနီယဘာဇနာဒီနိ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ တေမာသံ တတ္ထေဝ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဝါရဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသုံ. ယာ အတ္တနော ဝါရဒိဝသေ ဘိက္ခံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, တဿာ သယံ သကဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒေတိ. ဧဝံ တေမာသံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပဝါရဏာယ သမ္ပတ္တာယ ဧကေကံ ဒါသိံ ဧကေကံ သာဋကံ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ. ပဉ္စထူလသာဋကသတာနိ အဟေသုံ. တာနိ ပရိဝတ္တာပေတွာ ပဉ္စန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တိစီဝရာနိ ကတွာ အဒါသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တာသံ ပဿန္တီနံယေဝ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ အဂမံသု.

'බුද්ධ වීර නමෝ ත්‍යත්ථු' යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ මහාපජාපතී ගෝතමී තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුණියක් 'රත්තඤ්ඤූ' (පැවිදි වී බොහෝ කලක් ගත වූ) භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, පින්කම් කොට එම තනතුර පතා දිවි හිමියෙන් දානාදී පින්කම් කළාය. කල්ප ලක්ෂයක් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේත් අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේත් අතර බුදුවරයෙකු ලොව පහළ නොවූ කාලයක බාරාණසියේ දාසියන් පන්සියයකගේ ප්‍රධානියා ලෙස උපන්නාය. එක් දිනක් වස් එළඹෙන සමයක, නන්දමූලක ලෙනෙන් ඉසිපතනයට වැඩම කළ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා පස්නමකට නගරයේ පිඬුසිඟා වස් කාලයෙහි වැඩසිටීම සඳහා කුටි තැනීමට උදව් සොයනු දැක, එම දාසියන්ව ද ඔවුන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයන්ව ද උනන්දු කරවා සක්මන් මලු ආදියෙන් යුත් කුටි පහක් කරවා, ඇඳ පුටු, පැන් හා පරිභෝජනයට අවශ්‍ය බඳුන් ආදිය පිළියෙළ කරවා, තෙමසක් එහිම වැඩසිටීමට පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාගෙන් පොරොන්දුවක් ලබාගෙන වාර ක්‍රමයට දානය පිරිනැමුවාය. තමාට දානය දිය නොහැකි දිනයක වැඩමුරය තිබූ දාසියට ඇය සිය නිවසින්ම දානය සපයා දුන්නාය. මෙසේ තෙමසක් උපස්ථාන කොට පවාරණය දිනයේදී එක් එක් දාසිය ලවා එක් එක් සළුව බැගින් පූජා කරවා, සළු පන්සියයක් එක්රැස් කොට ඒවායින් සිවුරු මස්වා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා පස්නමට තුන් සිවුරු බැගින් පූජා කළාය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා ඔවුන් බලා සිටියදීම අහසින් ගන්ධමාදන පර්වතයට වැඩම කළහ.

တာပိ သဗ္ဗာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တာသံ ဇေဋ္ဌိကာ တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ ပေသကာရဂါမေ ပေသကာရဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တေ ပဉ္စသတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ သမ္ပိယာယမာနာ သဗ္ဗေ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခံ အဒါသိ. တေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနမေဝ အဂမံသု. သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဒေဝဒဟနဂရေ မဟာသုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဂေါတမီတိဿာ ဂေါတ္တာဂတမေဝ နာမံ အဟောသိ; မဟာမာယာယ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ. လက္ခဏပါဌကာပိ ‘‘ဣမာသံ ဒွိန္နမ္ပိ ကုစ္ဆိယံ ဝသိတာ ဒါရကာ စက္ကဝတ္တိနော [Pg.145] ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဗျာကရိံသု. သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဒွေပိ မင်္ဂလံ ကတွာ အတ္တနော ဃရံ အဘိနေသိ.

එම සියලු දාසියෝ ද දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට දෙව්ලොව උපන්හ. ඔවුන්ගේ ප්‍රධානියා ඉන් චුතව බාරාණසියට නුදුරු වයන්නන්ගේ ගමක ප්‍රධානියාගේ නිවසේ ඉපදී, වියපත් වූ පසු පදුමවතී දේවියගේ පුත්‍රයන් වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා පන්සිය නම දැක, මහත් සෙනෙහසින් යුතුව සියලු දෙනාට වැඳ දානය පූජා කළාය. උන්වහන්සේලා දානය වළඳා ගන්ධමාදන පර්වතයටම වැඩම කළහ. ඇය ද දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා අප බුදුරජාණන් වහන්සේ උපදින්නට පෙර දේවදහ නුවර මහාසුප්පබුද්ධ රජුගේ නිවසේ උපන්නාය. ඇයට සිය ගෝත්‍රයට අනුව 'ගෝතමී' යැයි නම තබන ලදී. ඇය මහාමායා දේවියගේ බාල සහෝදරියයි. 'මේ දෙදෙනාගේම කුසෙහි උපදින දරුවන් සක්විති රජවරුන් වනු ඇත' යැයි ලක්ෂණ පාඨකයෝ පැවසූහ. සුද්ධෝදන මහාරාජයා ඔවුන් දෙදෙනාම සුදුසු වයසට පැමිණි පසු විවාහ කරගෙන සිය මාලිගයට කැඳවාගෙන ආවේය.

အပရဘာဂေ အမှာကံ သတ္ထရိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုပုဗ္ဗေန တတ္ထ တတ္ထ ဝေနေယျာနံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တေ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. အထ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ သတ္ထာရံ ဧကဝါရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစမာနာ အလဘိတွာ ဒုတိယဝါရံ ကေသေ ဆိန္ဒာပေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တန္တဒေသနာပရိယောသာနေ (သု. နိ. ၈၆၈ အာဒယော) နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ သကျကုမာရသတာနံ ပါဒပရိစာရိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ သတ္ထာရံ ယာစာပေတွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ (အ. နိ. ၈.၅၁; စူဠဝ. ၄၀၃) ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ ပဋိလဘိ. ဣတရာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ အဟေသုံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု ပါဠိယံ အာဂတမေဝ.

පසුව අප බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් ධර්ම චක්‍රය පවත්වා, පිළිවෙළින් ඒ ඒ තැන්වල වැනෙය්‍ය ජනයාට අනුග්‍රහ කරමින් විශාලා මහනුවර කූටාගාර ශාලාවේ වැඩසිටින සමයේ, සුද්ධෝදන මහාරාජයා සේසත් සෙවණේදී අර්හත් ඵලයට පැමිණ පිරිනිවන් පෑවේය. ඉන්පසු මහාපජාපතී ගෝතමිය පැවිදි වීමට කැමති වී බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් එක් වරක් පැවිද්ද ඉල්ලූ නමුත් එය නොලැබුණි. දෙවැනි වර හිසකෙස් කප්පවා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ, කලහවීවාද සූත්‍ර දේශනාව අවසානයේ පැවිදි වූ ශාක්‍ය කුමාරවරුන් පන්සිය දෙනාගේ බිරින්දෑවරුන් සමඟ විශාලා මහනුවරට ගොස් ආනන්ද තෙරුන් ලවා බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ඉල්ලා සිට අෂ්ට ගරුධර්ම පිළිගනිමින් මහණ උපසම්පදාව ලැබුවාය. සෙසු පන්සියයක් කුමාරිකාවෝ ද එක්ව උපසම්පදාව ලැබූහ. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තරාත්මකව මෙම පුවත පාලි සාහිත්‍යයෙහි සඳහන් වේ.

ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ ပန မဟာပဇာပတိဂေါတမီ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တီ န စိရဿေဝ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သေသာ ပန ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒပရိယောသာနေ (မ. နိ. ၃.၃၉၈ အာဒယော) ဆဠဘိညာ အဟေသုံ. အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော မဟာပဇာပတိဂေါတမိံ ရတ္တညူနံ ဘိက္ခုနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တီ ကတညုတာယ ဌတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဂုဏာဘိတ္ထဝနပုဗ္ဗကဥပကာရကဝိဘာဝနာမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တီ –

මෙසේ උපසම්පදාව ලැබූ මහාපජාපතී ගෝතමිය බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසක සිටියාය. එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇයට ධර්ම දේශනා කළහ. ඇය බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් කමටහන් ලබාගෙන භාවනාවෙහි නිරත වෙමින් නොබෝ කලකින්ම අභිඥා හා පටිසම්භිදා සහිතව අර්හත් ඵලයට පැමිණියාය. සෙසු පන්සියයක් භික්ෂුණීහු ද නන්දකෝවාද සූත්‍ර දේශනාව අවසානයේ සය වැදෑරුම් අභිඥා සහිත රහත් භාවයට පත් වූහ. ඉන්පසු එක් දිනක බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවන මහා විහාරයේ ආර්ය මහා සංඝයා මැද වැඩසිටිමින් භික්ෂුණීන්ට තනතුරු ප්‍රදානය කරන අවස්ථාවේදී, මහාපජාපතී ගෝතමී තෙරණිය 'රත්තඤ්ඤූ' භික්ෂුණීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තැබූහ. ඇය ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් හා නිර්වාණ සුවයෙන් කාලය ගත කරමින්, තමාට කළ උපකාර කෙරෙහි කෘතඥ වෙමින්, එක් දිනක බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් තම රහත් භාවය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ වදාළාය -

၁၅၇.

157.

‘‘ဗုဒ္ဓဝီရ နမော တျတ္ထု, သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမ;

ယော မံ ဒုက္ခာ ပမောစေသိ, အညဉ္စ ဗဟုကံ ဇနံ.

“සකල සත්වයන්ට උත්තම වූ, චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළා වූ වීර්යවන්ත බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබ වහන්සේ මා ද තවත් බොහෝ ජනයා ද මහා දුකෙන් මුදා ගත් සේක.”

၁၅၈.

158.

‘‘သဗ္ဗဒုက္ခံ ပရိညာတံ, ဟေတုတဏှာ ဝိသောသိတာ;

ဘာဝိတော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, နိရောဓော ဖုသိတော မယာ.

“මා විසින් සියලු දුක් (දුක්ඛ සත්‍යය) පිරිසිඳ දන්නා ලදී. දුකට හේතුව වූ තණ්හාව වියළා (නැති කර) දමන ලදී. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන ලදී. දුක් නිරුද්ධ වීම වූ නිවන මා විසින් ස්පර්ශ කරන ලදී (අවබෝධ කරන ලදී).”

၁၅၉.

159.

‘‘မာတာ [Pg.146] ပုတ္တော ပိတာ ဘာတာ, အယျကာ စ ပုရေ အဟုံ;

ယထာဘုစ္စမဇာနန္တီ, သံသရိံဟံ အနိဗ္ဗိသံ.

“මම පෙර ආත්මවලදී මවක, පුතෙකු, පියෙකු, සහෝදරයෙකු හා මිත්තණියක ද වී ඇත්තෙමි. සත්‍යය තත්ත්වාකාරයෙන් නොදැන, සසර සයුරේ පිහිටක් නොලබා මම නැවත නැවතත් සැරිසැරුවෙමි.”

၁၆၀.

160.

‘‘ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါ, အန္တိမောယံ သမုဿယော;

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

“මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව (ප්‍රඥා ඇසින්) දුටුවෙමි. මාගේ මේ ශරීරය අවසාන ශරීරයයි. නැවත නැවත ඉපදීම නම් වූ සසර ගමන ගෙවී ගියේය. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

၁၆၁.

161.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေ;

သမဂ္ဂေ သာဝကေ ပဿေ, ဧသာ ဗုဒ္ဓါန ဝန္ဒနာ.

“නිරන්තරයෙන් ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට යොමු කළ සිතැති, ස්ථිර උත්සාහය ඇති, සීලයෙන් හා දෘෂ්ටියෙන් එක්සත් වූ ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා යමෙක් දකී ද, එය බුදුරජාණන් වහන්සේලාට කරන උතුම් ම නමස්කාරයයි.”

၁၆၂.

162.

‘‘ဗဟူနံ ဝတ အတ္ထာယ, မာယာ ဇနယိ ဂေါတမံ;

ဗျာဓိမရဏတုန္နာနံ, ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ဗျပါနုဒီ’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ;

“ඒකාන්තයෙන් ම බොහෝ සත්වයන්ගේ යහපත පිණිස මහාමායා දේවිය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේව ප්‍රසූත කළාය. උන්වහන්සේ ව්‍යාධියෙන් හා මරණයෙන් පීඩිත වූ සත්වයන්ගේ මේ මහා දුක් රැස දුරු කළ සේක.” යනුවෙන් මහප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය මේ ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဝီရာတိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓေသု ဝီရ, သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ ဟိ ဥတ္တမဝီရိယေဟိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓေဟိ ဝါ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယနိပ္ဖတ္တိယာ ဝိဇိတဝိဇယတ္တာ ဝီရာ နာမ. ဘဂဝါ ပန ဝီရိယပါရမိပါရိပူရိယာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဝီရိယာဓိဋ္ဌာနေန သာတိသယစတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ တဿာ စ ဝေနေယျသန္တာနေ သမ္မဒေဝ ပတိဋ္ဌာပိတတ္တာ ဝိသေသတော ဝီရိယယုတ္တတာယ ဝီရောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. နမော တျတ္ထူတိ နမော နမက္ကာရော တေ ဟောတု. သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမာတိ အပဒါဒိဘေဒေသု သတ္တေသု သီလာဒိဂုဏေဟိ ဥတ္တမော ဘဂဝါ. တဒေကဒေသံ သတ္ထုပကာရဂုဏံ ဒဿေတုံ, ‘‘ယော မံ ဒုက္ခာ ပမောစေသိ, အညဉ္စ ဗဟုကံ ဇန’’န္တိ ဝတွာ အတ္တနော ဒုက္ခာ ပမုတ္တဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တီ ‘‘သဗ္ဗဒုက္ခ’’န္တိ ဂါထမာဟ.

එහි ‘බුද්ධවීරා’ යනු චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ බුදුවරුන් අතර අතිශයින් ම වීර්යවන්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ය. සියලු බුදුවරු උතුම් වීර්යයෙන් හෝ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයෙන් හෝ සිව්වැදෑරුම් සම්‍යප්ප්‍රධාන වීර්යය සම්පූර්ණ කිරීමෙන් ජයග්‍රහණය කළ බැවින් ‘වීර’ නම් වෙති. තවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වීර්ය පාරමිතාව පූර්ණය කිරීමෙන් ද, අංග සතරකින් යුත් වීර්යය අධිෂ්ඨාන කිරීමෙන් ද, සම්‍යප්ප්‍රධාන කෘත්‍යයන් නිම කිරීමෙන් ද, ඒ වීර්යය වෙනෙය්‍ය ජනයා කෙරෙහි මැනවින් පිහිටුවීමෙන් ද ‘වීර’ යන නාමයට අතිශයින් ම සුදුසු වන සේක. ‘නමෝ ත්‍යත්ථු’ යනු ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා යන්නයි. ‘සබ්බසත්තානමුත්තමා’ යනු සීලාදී ගුණයන්ගෙන් සකල සත්වයන් අතර උතුම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ය. උන්වහන්සේ ලෝකයාට කළ උපකාර ගුණය පෙන්වීම පිණිසත්, ‘යෝ මං දුක්ඛා පමෝචේසි...’ යනාදිය පවසා තමන් දුකෙන් මිදුණු බව ප්‍රකාශ කිරීමටත් ‘සබ්බදුක්ඛං’ යන ගාථාව වදාළාය.

ပုန ယတော ပမောစေသိ, တံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဧကဒေသေန ဒဿေန္တီ ‘‘မာတာ ပုတ္တော’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ယထာဘုစ္စမဇာနန္တီတိ ပဝတ္တိဟေတုအာဒိံ ယထာဘူတံ အနဝဗုဇ္ဈန္တီ. သံသရိံဟံ အနိဗ္ဗိသန္တိ သံသာရသမုဒ္ဒေ ပတိဋ္ဌံ အဝိန္ဒန္တီ အလဘန္တီ ဘဝါဒီသု အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန သံသရိံ အဟန္တိ ကထေန္တီ အာဟ ‘‘မာတာ ပုတ္တော’’တိအာဒိ. ယသ္မိံ ဘဝေ ဧတဿ မာတာ အဟောသိ, တတော အညသ္မိံ ဘဝေ တဿေဝ ပုတ္တော, တတော အညသ္မိံ ဘဝေ ပိတာ ဘာတာ အဟူတိ အတ္ထော.

නැවතත් තමන් කුමන වෘත්ත දුකකින් මිදුණේද යන්න කොටසක් වශයෙන් පෙන්වීමට ‘මාතා පුත්තෝ’ යන ගාථාව වදාළාය. එහි ‘යථාභුච්චමජානන්තී’ යනු ඉපදීමට හේතුව ආදිය තත්ත්වාකාරයෙන් අවබෝධ නොකිරීමයි. ‘සංසරීහං අනිබ්බිසං’ යනු සසර සයුරෙහි පිහිටක් නොලබා භවයන්හි නැවත නැවත ඉපදීමෙන් සැරිසැරූ බවයි. එක් භවයක මව වූ තැනැත්තිය තවත් භවයක පුත්‍රයා වූ බවත්, තවත් භවයක පියා හෝ සහෝදරයා වූ බවත් මෙහි අදහසයි.

‘‘ဒိဋ္ဌော [Pg.147] ဟိ မေ’’တိ ဂါထာယပိ အတ္တနော ဒုက္ခတော ပမုတ္တဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါတိ သော ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌလောကုတ္တရဓမ္မဒဿနေန ဉာဏစက္ခုနာ မယာ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌော. ယော ဟိ ဓမ္မံ ပဿတိ, သော ဘဂဝန္တံ ပဿတိ နာမ. ယထာဟ – ‘‘ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၃.၈၇).

‘දිට්ඨෝ හි මේ’ යන ගාථාවෙන් ද තමන් දුකෙන් මිදුණු බව ම මැනවින් පෙන්වයි. එහි ‘දිට්ඨෝ හි මේ සෝ භගවා’ යනු ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව මා විසින් ප්‍රඥා ඇසින් පසක් කර ගන්නා ලදී. යමෙක් ධර්මය දකී ද ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින බව ‘වක්කලී, යමෙක් ධර්මය දකී ද ඔහු මා දකී’ යන දේශනාව සාක්ෂි දරයි.

အာရဒ္ဓဝီရိယေတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယေ. ပဟိတတ္တေတိ နိဗ္ဗာနံ ပေသိတစိတ္တေ. နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေတိ အပတ္တဿ ပတ္တိယာ ပတ္တဿ ဝေပုလ္လတ္ထာယ သဗ္ဗကာလံ ထိရပရက္ကမေ. သမဂ္ဂေတိ သီလဒိဋ္ဌိသာမညေန သံဟတဘာဝေန သမဂ္ဂေ. သတ္ထုဒေသနာယ သဝနန္တေ ဇာတတ္တာ သာဝကေ, ‘‘ဣမေ မဂ္ဂဋ္ဌာ ဣမေ ဖလဋ္ဌာ’’တိ ယာထာဝတော ပဿတိ. ဧသာ ဗုဒ္ဓါန ဝန္ဒနာတိ ယာ သတ္ထု ဓမ္မသရီရဘူတဿ အရိယသာဝကာနံ အရိယဘာဝဘူတဿ စ လောကုတ္တရဓမ္မဿ အတ္တပစ္စက္ခကိရိယာ, ဧသာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ သာဝကဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဝန္ဒနာ ယာထာဝတော ဂုဏနိန္နတာ.

‘ආරද්ධවීරියෙ’ යනු වීර්යය පවත්වන ලද්දවුන් ය. ‘පහිතත්තෙ’ යනු නිවනට සිත යොමු කළවුන් ය. ‘නිච්චං දළ්හපරක්කමෙ’ යනු නිරතුරුව ම ස්ථිර උත්සාහයෙන් යුක්ත වූවන් ය. ‘සමග්ගෙ’ යනු ශීලයෙන් හා දෘෂ්ටියෙන් සමාන ව සමගි වූවන් ය. බුදුරදුන්ගේ දේශනාව ඇසීමෙන් උපන් ශ්‍රාවකයන් ‘මොහු මාර්ගස්ථයෝ ය, මොහු ඵලස්ථයෝ ය’ ලෙස තත්ත්වාකාරයෙන් දැකීම ‘බුද්ධාන වන්දනා’ නම් වේ. එනම් ධර්ම කාය වූ බුදුරදුන් ද, ආර්ය ශ්‍රාවකයන් ද, ලෝකෝත්තර ධර්මය ද ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම ම බුදුවරුන්ට කරන සැබෑ නමස්කාරය හා ගුණ වැඳීමයි.

‘‘ဗဟူနံ ဝတ အတ္ထာယာ’’တိ ဩသာနဂါထာယပိ သတ္ထု လောကဿ ဗဟူပကာရတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

‘බහූනං වත අත්ථාය’ යන අවසාන ගාථාවෙන් ද බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයාට කළ මහත් උපකාරය ම ප්‍රකාශ කෙරේ. මෙහි අර්ථ විවරණය නොකළ කොටස් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි ය.

အထေကဒါ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ သတ္ထရိ ဝေသာလိယံ ဝိဟရန္တေ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ သယံ ဝေသာလိယံ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဝိဟရန္တီ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေတွာ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿဇာတာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရေ အာဝဇ္ဇေန္တီ တေသံ ခီဏဘာဝံ ဉတွာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ မနောဘာဝနီယေ စ ထေရေ သဗ္ဗေဝ သဗြဟ္မစရိယေ အာပုစ္ဆိတွာ ဣဓေဝ အာဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ’’န္တိ. ယထာ စ ထေရိယာ, ဧဝံ တဿာ ပရိဝါရဘူတာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုနိသတာနံ ပရိဝိတက္ကော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၉၇-၂၈၈) –

ඉන්පසු එක් දිනක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර මහවනයේ කූටාගාර ශාලාවේ වැඩ වසන කල්හි, විශාලා මහනුවර මෙහෙණි ආරාමයක වසන මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය, පිණ්ඩපාතයෙන් පසු දිවා විහරණයෙහි යෙදී ඵලසමාපත්තියෙන් නැගී සිට තම පිළිවෙත ගැන සලකා සතුටට පත් විය. ඇය තම ආයු සංස්කාරයන් දෙස බලන විට ඒවා ගෙවී ඇති බව දැක මෙසේ සිතුවාය: ‘මම විහාරයට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අවසර ගෙන, සෙසු තෙරුන් වහන්සේලාගෙන් හා සබ්‍රහ්මචාරීන්ගෙන් ද විමසා අද ම පිරිනිවන් පාන්නෙමි.’ ඒ තෙරණියට මෙන්ම ඇයගේ පිරිවර වූ පන්සීයක් මෙහෙණින් වහන්සේලාට ද මේ අදහස ම ඇති විය. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ.

‘‘ဧကဒါ လောကပဇ္ဇောတော, ဝေသာလိယံ မဟာဝနေ;

ကူဋာဂါရေ ကုသာလာယံ, ဝသတေ နရသာရထိ.

“එක් කලෙක ලෝකයට පහනක් බඳු වූ, නර දමනය කරන සාරථියෙකු බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර මහවනයේ කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩ වසන සේක.”

‘‘တဒါ [Pg.148] ဇိနဿ မာတုစ္ဆာ, မဟာဂေါတမိ ဘိက္ခုနီ;

တဟိံ ကတေ ပုရေ ရမ္မေ, ဝသီ ဘိက္ခုနုပဿယေ.

“එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මව්පිය නැගණිය වූ (සුළු මව වූ) මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී මෙහෙණින් වහන්සේ, ඒ රම්‍ය වූ නගරයෙහි කරවන ලද මෙහෙණි ආරාමයක විසූහ.”

‘‘ဘိက္ခုနီဟိ ဝိမုတ္တာဟိ, သတေဟိ သဟ ပဉ္စဟိ;

ရဟောဂတာယ တဿေဝံ, စိတဿာသိ ဝိတက္ကိတံ.

“කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු පන්සීයක් මෙහෙණින් වහන්සේලා සමඟ වසන ඇයට, හුදෙකලාව සිටින විට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය.”

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ, သာဝကဂ္ဂယုဂဿ ဝါ;

ရာဟုလာနန္ဒနန္ဒာနံ, နာဟံ လစ္ဆာမိ ပဿိတုံ.

“බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හෝ අග්‍රශ්‍රාවක දෙනමගේ හෝ රාහුල, ආනන්ද හා නන්ද යන තෙරුන් වහන්සේලාගේ හෝ පිරිනිවන් පෑම දැකීමට මම අකමැත්තෙමි (නොලබන්නෙමි).”

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနာ, သာဝကဂ္ဂယုဂဿ ဝါ;

မဟာကဿပနန္ဒာနံ, အာနန္ဒရာဟုလာန စ.

“බුදුරජාණන් වහන්සේ, අග්‍රශ්‍රාවක දෙනම, මහා කාශ්‍යප, නන්ද, ආනන්ද හා රාහුල යන තෙරුන් වහන්සේලා පිරිනිවන් පෑමට පෙර...”

‘‘ပဋိကစ္စာယုသင်္ခါရံ, ဩသဇ္ဇိတွာန နိဗ္ဗုတိံ;

ဂစ္ဆေယျံ လောကနာထေန, အနုညာတာ မဟေသိနာ.

“...පෙර තියා ම ආයු සංස්කාරය අත්හැර, ලෝනා හිමි වූ මහේසී බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අවසර ගෙන පිරිනිවන් පාන්නෙමි.”

‘‘တထာ ပဉ္စသတာနမ္ပိ, ဘိက္ခုနီနံ ဝိတက္ကိတံ;

အာသိ ခေမာဒိကာနမ္ပိ, ဧတဒေဝ ဝိတက္ကိတံ.

“එලෙස ම පන්සීයක් මෙහෙණින් වහන්සේලාට ද, ඛේමා තෙරණිය ආදීන්ට ද මේ සිතුවිල්ල ම ඇති විය.”

‘‘ဘူမိစာလော တဒါ အသိ, နာဒိတာ ဒေဝဒုန္ဒုဘီ;

ဥပဿယာဓိဝတ္ထာယော, ဒေဝတာ သောကပီဠိတာ.

“එකල්හි භූමි කම්පාවක් විය, දිව්‍ය බෙර හඬ (අහස ගිගුරුම්) ඇසුණි. ආරාමයට අධිගෘහිත දේවතාවියෝ ශෝකයෙන් පීඩිත වූහ.”

‘‘ဝိလပန္တာ သုကရုဏံ, တတ္ထဿူနိ ပဝတ္တယုံ;

မိတ္တာ ဘိက္ခုနိယော တာဟိ, ဥပဂန္တွာန ဂေါတမိံ.

“දේවතාවියෝ ඉතා කරුණාවන්ත ලෙස වැලපෙමින් කඳුළු සැලූහ. හිතවත් මෙහෙණින් වහන්සේලා ද ඒ දේවතාවියන් සමඟ ගෝතමී තෙරණිය වෙත පැමිණියහ.”

‘‘နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝုံ;

တတ္ထ တောယလဝါသိတ္တာ, မယမယျေ ရဟောဂတာ.

“ඇයගේ පාමුල හිස තබා වැඳ මෙසේ කීහ: ‘ආර්යාවනි, හුදෙකලාව සිටි අප වෙත කඳුළු බිඳු වැටෙන්නාක් මෙන් හැඟුණි.’”

‘‘သာ စလာ စလိတာ ဘူမိ, နာဒိတာ ဒေဝဒုန္ဒုဘီ;

ပရိဒေဝါ စ သုယျန္တေ, ကိမတ္ထံ နူန ဂေါတမီ.

“ගෝතමී ආර්යාවනි, නොසැලෙන මේ මහ පොළොව කම්පා විය, දිව්‍ය බෙර හඬ ඇසුණි, වැලපෙන හඬවල් ද ඇසේ. මෙහි අර්ථය කුමක් විය හැකි ද?’”

‘‘တဒါ အဝေါစ သာ သဗ္ဗံ, ယထာပရိဝိတက္ကိတံ;

တာယောပိ သဗ္ဗာ အာဟံသု, ယထာပရိဝိတက္ကိတံ.

“එකල්හි ඇය තමන් සිතූ සියල්ල පැවසුවාය. ඒ සියලු මෙහෙණින් වහන්සේලා ද තමන් සිතූ දේ පැවසූහ.”

‘‘ယဒိ တေ ရုစိတံ အယျေ, နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သိဝံ;

နိဗ္ဗာယိဿာမ သဗ္ဗာပိ, ဗုဒ္ဓါနုညာယ သုဗ္ဗတေ.

“‘යහපත් වත් ඇති ආර්යාවනි, ඉදින් ඔබ උතුම් ශාන්ත නිවන කැමති නම්, අපි සියලු දෙනා ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසරය ඇතිව පිරිනිවන් පාන්නෙමු’ යි ඔවුහු කීහ.”

‘‘မယံ သဟာဝ နိက္ခန္တာ, ဃရာပိ စ ဘဝါပိ စ;

သဟာယေဝ ဂမိဿာမ, နိဗ္ဗာနံ ပဒမုတ္တမံ.

අපි ගිහිගෙයින් මෙන්ම භවයෙන්ද එකටම නික්මුණෙමු. අපි උතුම් වූ නිවන් පදය කරාද එකටම යන්නෙමු.

‘‘နိဗ္ဗာနာယ [Pg.149] ဝဇန္တီနံ, ကိံ ဝက္ခာမီတိ သာ ဝဒံ;

သဟ သဗ္ဗာဟိ နိဂ္ဂဉ္ဆိ, ဘိက္ခုနီနိလယာ တဒါ.

"පිරිනිවන් පෑමට යන භික්ෂුණීන් හට මා කුමක් පවසම්ද?" යැයි පවසමින්, ඒ මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණින් වහන්සේ එවෙලෙහි සියලු භික්ෂුණීන් සමඟ භික්ෂුණී ආරාමයෙන් නික්ම වැඩි සේක.

‘‘ဥပဿယေ ယာဓိဝတ္ထာ, ဒေဝတာ တာ ခမန္တု မေ;

ဘိက္ခုနီနိလယဿေဒံ, ပစ္ဆိမံ ဒဿနံ မမ.

"භික්ෂුණී ආරාමයෙහි අධිගෘහිතව වෙසෙන යම් දේවතාවෝ වෙත්ද, ඒ දේවතාවෝ මට ක්ෂමා වෙත්වා. මා විසින් මේ භික්ෂුණී ආරාමය දකින අවසන් වතාව මෙයයි."

‘‘န ဇရာ မစ္စု ဝါ ယတ္ထ, အပ္ပိယေဟိ သမာဂမော;

ပိယေဟိ န ဝိယောဂေါတ္ထိ, တံ ဝဇိဿံ အသင်္ခတံ.

යම් තැනක දිරීමක් හෝ මරණයක් නැද්ද, අප්‍රියයන් හා එක්වීමක් හෝ ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීමක් නැද්ද, මම ඒ අසංඛත වූ නිවනට යන්නෙමි.

‘‘အဝီတရာဂါ တံ သုတွာ, ဝစနံ သုဂတောရသာ;

သောကဋ္ဋာ ပရိဒေဝိံသု, အဟော နော အပ္ပပုညတာ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඒ දියණියන් (භික්ෂුණීන්) අතරින් තවමත් රාගය ප්‍රහීණ නොකළ අය ඒ වචනය අසා ශෝකයෙන් පීඩිතව, "අහෝ! අපගේ පින් මඳ බවක හැටි!" යැයි විලාප තැබූහ.

‘‘ဘိက္ခုနီနိလယော သုညော, ဘူတော တာဟိ ဝိနာ အယံ;

ပဘာတေ ဝိယ တာရာယော, န ဒိဿန္တိ ဇိနောရသာ.

ඔවුන් නොමැතිව මේ භික්ෂුණී ආරාමය හිස් වී ගියේය. අලුයම් කාලයේදී තරු නොපෙනී යන්නාක් මෙන්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඒ දියණියන් තවදුරටත් දැකගත නොහැකි වනු ඇත.

‘‘နိဗ္ဗာနံ ဂေါတမီ ယာတိ, သတေဟိ သဟ ပဉ္စဟိ;

နဒီသတေဟိဝ သဟ, ဂင်္ဂါ ပဉ္စဟိ သာဂရံ.

පන්සියයක් කුඩා ගංගාවන් සමඟ ගංගා නදිය මහා සාගරයට ගලා බස්නාක් මෙන්, මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය පන්සියයක් භික්ෂුණීන් වහන්සේලා සමඟ නිවනට වැඩි සේක.

‘‘ရထိယာယ ဝဇန္တိယော, ဒိသွာ သဒ္ဓါ ဥပါသိကာ;

ဃရာ နိက္ခမ္မ ပါဒေသု, နိပစ္စ ဣဒမဗြဝုံ.

වීථියෙහි වඩිනා භික්ෂුණීන් වහන්සේලා දැක, සැදැහැති උපාසිකාවෝ නිවෙස්වලින් බැහැරට පැමිණ, උන්වහන්සේලාගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් අසල වැටී නමස්කාර කරමින් මෙසේ පැවසූහ.

‘‘ပသီဒဿု မဟာဘောဂေ, အနာထာယော ဝိဟာယ နော;

တယာ န ယုတ္တာ နိဗ္ဗာတုံ, ဣစ္ဆဋ္ဋာ ဝိလပိံသု တာ.

"මහා භාග්‍යවන්තියනි, අප කෙරෙහි ප්‍රසන්න වුව මැනව. අසරණ වූ අපව අත්හැර පිරිනිවන් පෑම ඔබ වහන්සේට සුදුසු නොවේ." යැයි පවසමින්, ඒ උපාසිකාවෝ (තෙරණියන් පිරිනිවන් නොපානු දැකීමේ) කැමැත්තෙන් යුතුව වැළපුණහ.

‘‘တာသံ သောကပဟာနတ္ထံ, အဝေါစ မဓုရံ ဂိရံ;

ရုဒိတေန အလံ ပုတ္တာ, ဟာသကာလောယမဇ္ဇ ဝေါ.

ඔවුන්ගේ ශෝකය දුරු කරනු පිණිස තෙරණින් වහන්සේ ඉතා මිහිරි වදනින් මෙසේ වදාළ සේක: "දුවණියනි, හැඬීමෙන් ඵලක් නැත. අද දවස ඔබ සැමට ප්‍රීති විය යුතු කාලයකි."

‘‘ပရိညာတံ မယာ ဒုက္ခံ, ဒုက္ခဟေတု ဝိဝဇ္ဇိတော;

နိရောဓော မေ သစ္ဆိကတော, မဂ္ဂေါ စာပိ သုဘာဝိတော.

"මා විසින් දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ අවබෝධ කරගන්නා ලදී. දුකට හේතුව (සමුදය සත්‍යය) බැහැර කරන ලදී. නිරෝධ සත්‍යය මා විසින් සාක්ෂාත් කරන ලද අතර, මාර්ග සත්‍යයද මැනවින් වඩන ලදී."

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

"මා විසින් ශාස්තෘන් වහන්සේට මැනවින් උපස්ථාන කරන ලදී. බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කරන ලදී. බරපතළ වූ (ඛන්ධ) භාරය බිම තබන ලදී. භවයට ඇද දමන තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දමන ලදී."

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

"යම් අරමුණක් උදෙසා මම ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයෙම්ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කරලීම නැමති ඒ උතුම් අරමුණ මා විසින් සාක්ෂාත් කරගන්නා ලදී."

‘‘ဗုဒ္ဓေါ တဿ စ သဒ္ဓမ္မော, အနူနော ယာဝ တိဋ္ဌတိ;

နိဗ္ဗာတုံ တာဝ ကာလော မေ, မာ မံ သောစထ ပုတ္တိကာ.

"බුදුරජාණන් වහන්සේත් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී සද්ධර්මයත් අඩුවක් නැතිව පවතින තාක් කල්, මට පිරිනිවන් පෑමට මෙය සුදුසුම කාලයයි. එබැවින් දුවණියනි, මා කෙරෙහි ශෝක නොකරන්න."

‘‘ကောဏ္ဍညာနန္ဒနန္ဒာဒီ[Pg.150], တိဋ္ဌန္တိ ရာဟုလော ဇိနော;

သုခိတော သဟိတော သံဃော, ဟတဒဗ္ဗာ စ တိတ္ထိယာ.

"කොණ්ඩඤ්ඤ, ආනන්ද, නන්ද ආදී මහා තෙරණුවරුන් මෙන්ම රාහුල තෙරණුවන් සහ බුදුරජාණන් වහන්සේද වැඩ වෙසෙති. සඟ පිරිස සුවපත්ව සමගිව සිටිති. අන්‍ය තීර්ථකයෝද පරාජයට පත්ව සිටිති."

‘‘ဩက္ကာကဝံသဿ ယသော, ဥဿိတော မာရမဒ္ဒနော;

နနု သမ္ပတိ ကာလော မေ, နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ပုတ္တိကာ.

"මාරයා දමනය කළා වූ, ඔක්කාක වංශික වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කීර්ති රාවය ලොව පුරා පිහිටුවා ඇත. දුවණියනි, දැන් මට පිරිනිවන් පෑමට කාලය පැමිණ තිබේ නේද?"

‘‘စိရပ္ပဘုတိ ယံ မယှံ, ပတ္ထိတံ အဇ္ဇ သိဇ္ဈတေ;

အာနန္ဒဘေရိကာလောယံ, ကိံ ဝေါ အဿူဟိ ပုတ္တိကာ.

"බොහෝ කලක සිට මා පැතූ ඒ උතුම් අරමුණ අද ඉෂ්ට වන්නේය. මෙය සතුටින් ජය බෙර වැයිය යුතු මොහොතකි. දුවණියනි, ඔබගේ කඳුළුවලින් ඇති ඵලය කුමක්ද?"

‘‘သစေ မယိ ဒယာ အတ္ထိ, ယဒိ စတ္ထိ ကတညုတာ;

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ သဗ္ဗာ, ကရောထ ဝီရိယံ ဒဠှံ.

"මා කෙරෙහි දයාවක් ඇත්නම්, මා කළ උපකාරයන් කෙරෙහි කෘතඥතාවක් ඇත්නම්, ඔබ සැම ශ්‍රී සද්ධර්මයේ පැවැත්ම වෙනුවෙන් දැඩි වීර්යයෙන් කටයුතු කරන්න."

‘‘ထီနံ အဒါသိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ယာစိတော မယာ;

တသ္မာ ယထာဟံ နန္ဒိဿံ, တထာ တမနုတိဋ္ဌထ.

"මාගේ ආයාචනය පරිදි සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ස්ත්‍රීන්ට පැවිද්ද ලබා දුන් සේක. එබැවින් මා යම් සේ සතුටු වන්නේද, එලෙසින්ම ඔබ සැම ඒ බුදු අනුසස්හි පිහිටා කටයුතු කරන්න."

‘‘တာ ဧဝမနုသာသိတွာ, ဘိက္ခုနီဟိ ပုရက္ခတာ;

ဥပေစ္စ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

ඒ උපාසිකාවන්ට එලෙස අනුශාසනා කොට, පන්සියයක් භික්ෂුණීන් පිරිවරා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ නමස්කාර කර මෙසේ පැවසුවාය.

‘‘အဟံ သုဂတ တေ မာတာ, တွဉ္စ ဝီရ ပိတာ မမ;

သဒ္ဓမ္မသုခဒ နာထ, တယိ ဇာတာမှိ ဂေါတမ.

"සුගතයන් වහන්සේ, මම ඔබ වහන්සේගේ මව වන්නෙමි. වීරයාණන් වහන්සේ, ඔබ වහන්සේ මාගේ පියාණන් වන්නෙමු. සද්ධර්ම සුවය ලබා දෙන, සකල සතට පිහිට වන ගෝතම නාථයන් වහන්සේ, මම ඔබ වහන්සේ නිසා (ධර්මයෙන්) උපන්නෙමි."

‘‘သံဝဒ္ဓိတောယံ သုဂတ, ရူပကာယော မယာ တဝ;

အနိန္ဒိတော ဓမ္မကာယော, မမ သံဝဒ္ဓိတော တယာ.

"සුගතයන් වහන්සේ, ඔබ වහන්සේගේ මේ රූප කාය මා විසින් පෝෂණය කරන ලදී. මාගේ නිවැරදි වූ ධර්ම කාය ඔබ වහන්සේ විසින් පෝෂණය කර (වර්ධනය කර) වදාරන ලදී."

‘‘မုဟုတ္တံ တဏှာသမဏံ, ခီရံ တွံ ပါယိတော မယာ;

တယာဟံ သန္တမစ္စန္တံ, ဓမ္မခီရဉှိ ပါယိတာ.

"මොහොතකට පිපාසය නිවන මව්කිරි මා විසින් ඔබ වහන්සේට පොවන ලදී. වීරයාණන් වහන්සේ, ඔබ වහන්සේ විසින් අතිශය ශාන්ත වූ දහම් කිරි මට පොවන ලදී."

‘‘ဗန္ဓနာရက္ခဏေ မယှံ, အဏဏော တွံ မဟာမုနေ;

ပုတ္တကာမာ ထိယော ယာစံ, လဘန္တိ တာဒိသံ သုတံ.

"මහා මුනිවරයාණන් වහන්සේ, (සසර) බැඳීම්වලින් මා මුදාගෙන රැකගත් නිසා ඔබ වහන්සේ මව්කිරි ණයෙන් මිදී ඇත. පුතුන් පතන ස්ත්‍රීන් යම් ප්‍රාර්ථනාවක් කෙරෙද්ද, එවැනි ශ්‍රේෂ්ඨ පුත්‍රයෙකු ලැබීමට ඔවුන් වාසනාවන්ත වෙත්වා!"

‘‘မန္ဓာတာဒိနရိန္ဒာနံ, ယာ မာတာ သာ ဘဝဏ္ဏဝေ;

နိမုဂ္ဂါဟံ တယာ ပုတ္တ, တာရိတာ ဘဝသာဂရာ.

"මන්ධාතු ආදී මහා රජවරුන්ගේ මව්වරු භව සාගරයෙහි ගිලී සිටියහ. එහෙත් පුතණුවනි, මම ඔබ වහන්සේ විසින් භව සාගරයෙන් එතෙර කරවන ලද්දෙමි."

‘‘ရညော မာတာ မဟေသီတိ, သုလဘံ နာမမိတ္ထိနံ;

ဗုဒ္ဓမာတာတိ ယံ နာမံ, ဧတံ ပရမဒုလ္လဘံ.

"රජෙකුගේ මව' හෝ 'අගමෙහෙසිය' යන නාමයන් ස්ත්‍රීන්ට ලැබීම පහසුය. එහෙත් 'බුදුන්ගේ මව' යන නාමය ලැබීම ලොව අතිශයින්ම දුර්ලභ වූවකි."

‘‘တဉ္စ လဒ္ဓံ မဟာဝီရ, ပဏိဓာနံ မမံ တယာ;

အဏုကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ, တံ သဗ္ဗံ ပူရိတံ မယာ.

"මහා වීරයාණන් වහන්සේ, මාගේ ඒ පැතුම ඔබ වහන්සේ නිසා ඉටු විය. කුඩා වූ හෝ මහත් වූ හෝ මාගේ සියලු ප්‍රාර්ථනාවන් මා විසින් සම්පූර්ණ කරන ලදී."

‘‘ပရိနိဗ္ဗာတုမိစ္ဆာမိ[Pg.151], ဝိဟာယေမံ ကဠေဝရံ;

အနုဇာနာဟိ မေ ဝီရ, ဒုက္ခန္တကရ နာယက.

"වීරයාණන් වහන්සේ, දුක් කෙළවර කළ නායකයාණන් වහන්සේ, මේ ශරීරය අත්හැර පිරිනිවන් පෑමට මම කැමැත්තෙමි. මට ඒ සඳහා අවසර දෙනු මැනව."

‘‘စက္ကင်္ကုသဓဇာကိဏ္ဏေ, ပါဒေ ကမလကောမလေ;

ပသာရေဟိ ပဏာမံ တေ, ကရိဿံ ပုတ္တဥတ္တမေ.

"පුතණුවනි, චක්‍ර, අංකුශ සහ ධජ සලකුණුවලින් හෙබි, නෙළුම් මලක් මෙන් මෘදු වූ ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් දිගු කළ මැනව. ඔබ වහන්සේගේ ඒ උතුම් ශ්‍රී පාදයන්ට මම නමස්කාර කරමි."

‘‘သုဝဏ္ဏရာသိသင်္ကာသံ, သရီရံ ကုရု ပါကဋံ;

ကတွာ ဒေဟံ သုဒိဋ္ဌံ တေ, သန္တိံ ဂစ္ဆာမိ နာယက.

"නායකයාණන් වහන්සේ, රන් රැසක් වැනි වූ ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය මට පැහැදිලිව දැකගන්නට සලස්වනු මැනව. ඔබ වහන්සේගේ ශරීරය මැනවින් දැක බලා ගෙන මම ශාන්ත වූ නිවනට යන්නෙමි."

‘‘ဒွတ္တိံသလက္ခဏူပေတံ, သုပ္ပဘာလင်္ကတံ တနုံ;

သဉ္ဈာဃနာဝ ဗာလက္ကံ, မာတုစ္ဆံ ဒဿယီ ဇိနော.

දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද, සවනක් රැස් මාලාවන්ගෙන් විසිතුරු වූ ද ශරීරය, සන්ධ්‍යා වලාකුළු අතරින් පායන බාල සූර්යයා මෙන්, බුදුරජාණන් වහන්සේ සිය සුළු මව වූ මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමියට පෙන්වා වදාළ සේක.

‘‘ဖုလ္လာရဝိန္ဒသံကာသေ, တရုဏာဒိစ္စသပ္ပဘေ;

စက္ကင်္ကိတေ ပါဒတလေ, တတော သာ သိရသာ ပတိ.

ඉන්පසු ඇය, පිපුණු පියුමක් බඳු වූ ද, තරුණ හිරු මෙන් ප්‍රභාමත් වූ ද, සක් ලකුණින් හෙබි ශ්‍රී පාද තලයෙහි හිස තබා වැඳ වැටුණාය.

‘‘ပဏမာမိ နရာဒိစ္စ, အာဒိစ္စကုလကေတုကံ;

ပစ္ဆိမေ မရဏေ မယှံ, န တံ ဣက္ခာမဟံ ပုနော.

“නරලොවට සූර්යයකු බඳු වූ, ආදිච්ච වංශයට කේතුවක් බඳු වූ ස්වාමීනි, මගේ අවසන් මරණ මංචකයේදී මම ඔබවහන්සේට නමස්කාර කරමි. මින් මතු මම ඔබවහන්සේව නොදකිමි.”

‘‘ဣတ္ထိယော နာမ လောကဂ္ဂ, သဗ္ဗဒေါသာကရာ မတာ;

ယဒိ ကော စတ္ထိ ဒေါသော မေ, ခမဿု ကရုဏာကရ.

“ලෝකශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්ස, ස්ත්‍රීහු නම් සියලු දොසට නිදානයක් ලෙස සැලකෙති. කරුණාකරයන් වහන්ස, මාගේ යම් වරදක් ඇත්නම් මට ක්ෂමා වනු මැනව.”

‘‘ဣတ္ထိကာနဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, ဟံ တံ ယာစိံ ပုနပ္ပုနံ;

တတ္ထ စေ အတ္ထိ ဒေါသော မေ, တံ ခမဿု နရာသဘ.

“නරෝත්තමයන් වහන්ස, ස්ත්‍රීන් සඳහා පැවිද්ද මම නැවත නැවතත් ඉල්ලා සිටියෙමි. එහි මාගේ යම් වරදක් ඇත්නම්, එයට මට ක්ෂමා වනු මැනව.”

‘‘မယာ ဘိက္ခုနိယော ဝီရ, တဝါနုညာယ သာသိတာ;

တတြ စေ အတ္ထိ ဒုန္နီတံ, တံ ခမဿု ခမာဓိပ.

“වීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ අනුමැතිය ඇතිව මා විසින් මෙහෙණින් වහන්සේලාට අනුශාසනා කරන ලදී. ක්ෂමාවට අධිපති වූ ස්වාමීනි, එහි යම් අතපසුවීමක් ඇත්නම් මට ක්ෂමා වනු මැනව.”

‘‘အက္ခန္တေ နာမ ခန္တဗ္ဗံ, ကိံ ဘဝေ ဂုဏဘူသနေ;

ကိမုတ္တရံ တေ ဝတ္ထာမိ, နိဗ္ဗာနာယ ဝဇန္တိယာ.

“ගුණයෙන් සැරසුණු ගෝතමියනි, වරදක් නොකළ තැනැත්තියක කෙරෙහි ක්ෂමා විය යුත්තේ කුමක් ගැනද? පිරිනිවන් පෑමට සූදානම් වන ඔබට මම තව කුමක් පවසම්ද?”

‘‘သုဒ္ဓေ အနူနေ မမ ဘိက္ခုသံဃေ, လောကာ ဣတော နိဿရိတုံ ခမန္တေ;

ပဘာတကာလေ ဗျသနင်္ဂတာနံ, ဒိသွာန နိယျာတိဝ စန္ဒလေခါ.

“මේ ලෝකයෙන් නික්ම යාමට කැමැති, පිරිසිදු වූ ද අඩුවක් නැති වූ ද මාගේ භික්ෂු සංඝයා දැක, අලුයම් කාලයේදී තරු නිවී යන කල චන්ද්‍ර රේඛාව නික්ම යන්නාක් මෙන්, මම ද නොබෝ කලකින් මේ ලෝකයෙන් නික්ම යන්නෙමි.”

‘‘တဒေတရာ ဘိက္ခုနိယော ဇိနဂ္ဂံ, တာရာဝ စန္ဒာနုဂတာ သုမေရုံ;

ပဒက္ခိဏံ ကစ္စ နိပစ္စ ပါဒေ, ဌိတာ မုခန္တံ သမုဒိက္ခမာနာ.

“එවිට අනෙක් මෙහෙණින් වහන්සේලා ද, සඳු පිරිවරාගත් තාරකාවන් මහා මේරු පර්වතය පැදකුණු කරන්නාක් මෙන්, බුදුරජාණන් වහන්සේව පැදකුණු කොට ශ්‍රී පාද පද්මය වැඳ, උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය දෙස බලා සිටියහ.”

‘‘န တိတ္တိပုဗ္ဗံ တဝ ဒဿနေန, စက္ခုံ န သောတံ တဝ ဘာသိတေန;

စိတ္တံ မမံ ကေဝလမေကမေဝ, ပပ္ပုယျ တံ ဓမ္မရသေန တိတ္တိ.

“ඔබවහන්සේ දැකීමෙන් මාගේ ඇසට කිසිදා තෘප්තියක් නොවීය. ඔබවහන්සේගේ වචන ඇසීමෙන් මගේ කනට තෘප්තියක් නොවීය. ධර්ම රසයෙන් තෘප්තිමත් වූයේ ඒ නිවනට පැමිණි මගේ සිත පමණි.”

‘‘နဒတော [Pg.152] ပရိသာယံ တေ, ဝါဒိတဗ္ဗပဟာရိနော;

ယေ တေ ဒက္ခန္တိ ဝဒနံ, ဓညာ တေ နရပုင်္ဂဝ.

“පුරුෂෝත්තමයන් වහන්ස, පිරිස මැද සිංහනාද පවත්වන, දහම් බෙර හඬ පතුරවන ඔබවහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය යම් කෙනෙක් දකිත් ද, ඔවුහු සැබවින්ම වාසනාවන්තයෝය.”

‘‘ဒီဃင်္ဂုလီ တမ္ဗနခေ, သုဘေ အာယတပဏှိကေ;

ယေ ပါဒေ ပဏမိဿန္တိ, တေပိ ဓညာ ဂုဏန္ဓရ.

“ගුණධරයන් වහන්ස, දිගු ඇඟිලි හා තඹවන් නිය ඇති, මනෝඥ වූ දිගු විලුඹ ඇති ඔබවහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුග්මය යම් කෙනෙක් වඳිත් ද, ඔවුහු ද වාසනාවන්තයෝය.”

‘‘မဓုရာနိ ပဟဋ္ဌာနိ, ဒေါသဂ္ဃာနိ ဟိတာနိ စ;

ယေ တေ ဝါကျာနိ သုယျန္တိ, တေပိ ဓညာ နရုတ္တမ.

“නරෝත්තමයන් වහන්ස, මිහිරි වූ, ප්‍රබෝධවත් වූ, දොස් නසන්නා වූ ද හිතකර වූ ද ඔබවහන්සේගේ වචනයන් යම් කෙනෙක් අසත් ද, ඔවුහු ද වාසනාවන්තයෝය.”

‘‘ဓညာဟံ တေ မဟာဝီရ, ပါဒပူဇနတပ္ပရာ;

တိဏ္ဏသံသာရကန္တာရာ, သုဝါကျေန သိရီမတော.

“මහාවීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පූජාවෙහි නිරත වූ, සිරිබර වූ ඔබවහන්සේගේ සුභාෂිතයෙන් සංසාර කාන්තාරයෙන් එතෙර වූ මම ද සැබවින්ම වාසනාවන්තියකි.”

‘‘တတော သာ အနုသာဝေတွာ, ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ သုဗ္ဗတာ;

ရာဟုလာနန္ဒနန္ဒေ စ, ဝန္ဒိတွာ ဣဒမဗြဝိ.

“ඉන්පසු යහපත් වත් පිළිවෙත් ඇති ඒ ගෝතමිය, භික්ෂු සංඝයාට ද දන්වා, රාහුල හිමි, ආනන්ද හිමි සහ නන්ද හිමියන් වැඳ මෙසේ පැවසුවාය.”

‘‘အာသီဝိသာလယသမေ, ရောဂါဝါသေ ကဠေဝရေ;

နိဗ္ဗိန္ဒာ ဒုက္ခသံဃာဋေ, ဇရာမရဏဂေါစရေ.

“විෂඝෝර සර්පයෙකුගේ වාසස්ථානයක් බඳු වූ, රෝගාගාරයක් වූ, දුක් රැසක එකතුවක් වූ, ජරා මරණයන්ගේ ගොදුරු බිමක් වූ මේ කුණු ශරීරය කෙරෙහි මම කලකිරුණෙමි.”

‘‘နာနာကလိမလာကိဏ္ဏေ, ပရာယတ္တေ နိရီဟကေ;

တေန နိဗ္ဗာတုမိစ္ဆာမိ, အနုမညထ ပုတ္တကာ.

“නානාවිධ අපිරිසිදුකම්වලින් පිරුණු, අනුන් මත යැපෙන, කිසිදු බලයක් නැති මේ ශරීරය නිසාම මම පිරිනිවන් පෑමට කැමැත්තෙමි. පුතණුවනි, මට අනුමැතිය ලබා දෙන්න.”

‘‘နန္ဒော ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ, ဝီတသောကာ နိရာသဝါ;

ဌိတာစလဋ္ဌိတိ ထိရာ, ဓမ္မတမနုစိန္တယုံ.

“ශෝකයෙන් තොර වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, අචල වූ ස්ථිර ගුණයෙහි පිහිටි නන්ද හිමියන් සහ රාහුල හිමියන් ද ධර්මතාවය ගැන මෙසේ සිතූහ.”

‘‘ဓိရတ္ထု သင်္ခတံ လောလံ, အသာရံ ကဒလူပမံ;

မာယာမရီစိသဒိသံ, ဣတ္တရံ အနဝဋ္ဌိတံ.

“සංස්කාරයන්ට නින්දා වේවා! ඒවා අතිශයින්ම චංචලය, නිසරුය, කෙසෙල් කඳක් බඳුය, මායාවක් සහ මිරිඟුවක් වැනිය, ඉතා අල්ප කාලීනය, ස්ථිර නැත.”

‘‘ယတ္ထ နာမ ဇိနဿာယံ, မာတုစ္ဆာ ဗုဒ္ဓပေါသိကာ;

ဂေါတမီ နိဓနံ ယာတိ, အနိစ္စံ သဗ္ဗသင်္ခတံ.

“බුදුරජාණන් වහන්සේව පෝෂණය කළ, උන්වහන්සේගේ සුළු මව වූ මේ ගෝතමිය පවා මරණයට පත්වන්නේ නම්, සියලු සංස්කාරයෝ සැබවින්ම අනිත්‍ය වන්නාහුය.”

‘‘အာနန္ဒော စ တဒါ သေခေါ, သောကဋ္ဋော ဇိနဝစ္ဆလော;

တတ္ထဿူနိ ကရောန္တော သော, ကရုဏံ ပရိဒေဝတိ.

“එකල සේඛ පුද්ගලයෙකු වූ ද, බුදුරජාණන් වහන්සේට ඉතා ලැදි වූ ද ආනන්ද හිමියන් ශෝකයෙන් පීඩිතව කඳුළු සලමින් මෙසේ කරුණාවන්ත ලෙස වැලපුණහ.”

‘‘ဟာ သန္တိံ ဂေါတမီ ယာတိ, နူန ဗုဒ္ဓေါပိ နိဗ္ဗုတိံ;

ဂစ္ဆတိ န စိရေနေဝ, အဂ္ဂိရိဝ နိရိန္ဓနော.

“අහෝ! ගෝතමිය ශාන්තියට (නිවනට) පත්වන්නීය. දර නැති ගින්නක් නිවී යන්නාක් මෙන්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ද නොබෝ කලකින් පිරිනිවන් පානු ඒකාන්තය.”

‘‘ဧဝံ ဝိလာပမာနံ တံ, အာနန္ဒံ အာဟ ဂေါတမီ;

သုတသာဂရဂမ္ဘီရ, ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာန တပ္ပရ.

“මෙසේ වැලපෙන්නා වූ ආනන්ද හිමියන්ට ගෝතමිය මෙසේ පැවසුවාය: 'ශ්‍රැතය නමැති මහා සාගරය බඳු වූ, බුද්ධ උපස්ථානයෙහි නිරත වූ පුතණුවනි!'

‘‘န [Pg.153] ယုတ္တံ သောစိတုံ ပုတ္တ, ဟာသကာလေ ဥပဋ္ဌိတေ;

တယာ မေ သရဏံ ပုတ္တ, နိဗ္ဗာနံ တမုပါဂတံ.

“පුතණුවනි, ප්‍රීති විය යුතු මොහොතක් එළඹ ඇති කල ශෝක කිරීම සුදුසු නැත. පුතණුවනි, ඔබ නිසාම මම සරණ වූ ඒ නිවනට පැමිණියෙමි.”

‘‘တယာ တာတ သမဇ္ဈိဋ္ဌော, ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ နော;

မာ ပုတ္တ ဝိမနော ဟောဟိ, သဖလော တေ ပရိဿမော.

“පුතණුවනි, ඔබගේ ඉල්ලීම නිසා බුදුරජාණන් වහන්සේ අපට පැවිද්ද අනුදැන වදාළ සේක. එබැවින් පුතණුවනි, සිත නරක් කර නොගන්න. ඔබේ වෙහෙස සාර්ථක වී ඇත.”

‘‘ယံ န ဒိဋ္ဌံ ပုရာဏေဟိ, တိတ္ထိကာစရိယေဟိပိ;

တံ ပဒံ သုကုမာရီဟိ, သတ္တဝဿာဟိ ဝေဒိတံ.

“පැරණි තීර්ථක ආචාර්යවරුන් විසින් පවා නොදක්නා ලද ඒ අමෘත පදය, සත් හැවිරිදි කුමරියන් විසින් පවා අවබෝධ කරගනු ලැබ ඇත.”

‘‘ဗုဒ္ဓသာသနပါလေတ, ပစ္ဆိမံ ဒဿနံ တဝ;

တတ္ထ ဂစ္ဆာမဟံ ပုတ္တ, ဂတော ယတ္ထ န ဒိဿတေ.

“බුද්ධ ශාසනය සුරකින පුතණුවනි, මෙය ඔබව දකින අවසන් වතාවයි. යම් තැනකට ගිය පසු නැවත නොපෙනී යන්නේ ද, පුතණුවනි, මම ඒ නිවනට යන්නෙමි.”

‘‘ကဒါစိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော, ခိပီ လောကဂ္ဂနာယကော;

တဒါဟံ အာသီသဝါစံ, အဝေါစံ အနုကမ္ပိကာ.

“දිනක් ලෝකනායකයන් වහන්සේ දහම් දෙසන අතරතුර කිවිසුමක් හැරිය සේක. එකල අනුකම්පාවෙන් යුත් මම ආශීර්වාද වචනයක් පැවසුවෙමි.”

‘‘စိရံ ဇီဝ မဟာဝီရ, ကပ္ပံ တိဋ္ဌ မဟာမုနေ;

သဗ္ဗလောကဿ အတ္ထာယ, ဘဝဿု အဇရာမရော.

“'මහාවීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේ බොහෝ කල් ජීවත් වන සේක්වා! මහා මුණිවරයන් වහන්ස, මුළු ලොවට වැඩ පිණිස කල්පයක් වැඩ සිටින සේක්වා! ජරා මරණ රහිත වන සේක්වා!'”

‘‘တံ တထာဝါဒိနိံ ဗုဒ္ဓေါ, မမံ သော ဧတဒဗြဝိ;

န ဟေဝံ ဝန္ဒိယာ ဗုဒ္ဓါ, ယထာ ဝန္ဒသိ ဂေါတမီ.

“මෙසේ පැවසූ මට බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'ගෝතමියනි, ඔබ ආශීර්වාද කළ අයුරින් බුදුවරුන්ට වන්දනා නොකළ යුතුය.'”

‘‘ကထံ စရဟိ သဗ္ဗညူ, ဝန္ဒိတဗ္ဗာ တထာဂတာ;

ကထံ အဝန္ဒိယာ ဗုဒ္ဓါ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော.

සර්වඥයන් වහන්ස, තථාගතයන් වහන්සේලාට කෙසේ වන්දනා කළ යුතුද? බුදුවරුන්ට නොවඳින්නේ කෙසේද? මා විසින් විමසන ලද ඒ කරුණ මට වදාළ මැනව.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေ;

သမဂ္ဂေ သာဝကေ ပဿ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါနဝန္ဒနံ.

පටන් ගත් වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇති, නිරන්තරයෙන්ම දැඩි පරාක්‍රමයක් ඇති, සමගි සම්පන්න ශ්‍රාවකයන් දෙස බලන්න. මෙයම බුදුවරුන් වහන්සේලාට කරන වන්දනාවයි.

‘‘တတော ဥပဿယံ ဂန္တွာ, ဧကိကာဟံ ဝိစိန္တယိံ;

သမဂ္ဂပရိသံ နာထော, ရောဓေသိ တိဘဝန္တဂေါ.

ඉන්පසුව භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් මම හුදෙකලාව මෙසේ කල්පනා කළෙමි: භව තුනෙහි කෙළවරට පත් වූ ලෝකනාථයන් වහන්සේ සමගි පිරිස දැක සතුටු වූ සේක.

‘‘ဟန္ဒာဟံ ပရိနိဗ္ဗိဿံ, မာ ဝိပတ္တိတမဒ္ဒသံ;

ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ဒိသွာန ဣသိသတ္တမံ.

දැන් මම පිරිනිවන් පාන්නෙමි; (ශාසනයේ) පිරිහීමක් මම නොදකිම්වා. මම මෙසේ සිතා සෘෂි ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක,

‘‘ပရိနိဗ္ဗာနကာလံ မေ, အာရောစေသိံ ဝိနာယကံ;

တတော သော သမနုညာသိ, ကာလံ ဇာနာဟိ ဂေါတမီ.

මගේ පිරිනිවන් පෑමේ කාලය පිළිබඳව විනය නායක බුදුරජාණන් වහන්සේට දැන්වීමි. එවිට උන්වහන්සේ, 'ගෝතමිය, එයට කාලය දැනගන්න' යැයි අනුදැන වදාළ සේක.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမိ အနာသဝါ.

මගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය, සියලු භවයන් උදුරා දමන ලදී. බැඳුම් සිඳ දැමූ ඇතින්නියක මෙන් මම ආශ්‍රව රහිතව (රහත් වී) වාසය කරමි.

‘‘သွာဂတံ [Pg.154] ဝတ မေ အာသိ, မမ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමීපයට පැමිණීම මට ඒකාන්තයෙන්ම යහපත් පැමිණීමක් විය. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

සිව්පිළිසිඹියාවන් ද, අෂ්ට විමෝක්ෂයන් ද, ෂඩභිඥාවන් ද මා විසින් සාක්ෂාත් කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.

‘‘ထီနံ ဓမ္မာဘိသမယေ, ယေ ဗာလာ ဝိမတိံ ဂတာ;

တေသံ ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနတ္ထံ, ဣဒ္ဓိံ ဒဿေဟိ ဂေါတမီ.

ගෝතමිය, ස්ත්‍රීන්ගේ ධර්මාවබෝධය කෙරෙහි යම් මෝඩයෝ සැකයට පත් වූවාහු ද, ඔවුන්ගේ ඒ වැරදි දෘෂ්ටි දුරු කිරීම සඳහා ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දක්වන්න.

‘‘တဒါ နိပစ္စ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဥပ္ပတိတွာန အမ္ဗရံ;

ဣဒ္ဓီ အနေကာ ဒဿေသိ, ဗုဒ္ဓါနုညာယ ဂေါတမီ.

එවිට මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ නමස්කාර කොට, අහසට පැන නැගී බුද්ධානුඥාව පරිදි නොයෙක් ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් පෑවාය.

‘‘ဧကိကာ ဗဟုဓာ အာသိ, ဗဟုဓာ စေကိကာ တထာ;

အာဝိဘာဝံ တိရောဘာဝံ, တိရောကုဋ္ဋံ တိရောနဂံ.

තනිව සිට බොහෝ දෙනෙක් වූවාය, බොහෝ දෙනෙක් වී නැවත තනි වූවාය. පෙනී සිටීම හා නොපෙනී යාම ද, බිත්ති හරහා සහ පර්වත හරහා ගමන් කිරීම ද කළාය.

‘‘အသဇ္ဇမာနာ အဂမာ, ဘူမိယမ္ပိ နိမုဇ္ဇထ;

အဘိဇ္ဇမာနေ ဥဒကေ, အဂဉ္ဆိ မဟိယာ ယထာ.

කිසිදු බාධාවකින් තොරව ගමන් කළාය. ජලයේ මෙන් පොළොවේ කිමිදුණාය. නොබිඳෙන ජලය මතුපිට පොළොවේ මෙන් ඇවිද ගියාය.

‘‘သကုဏီဝ တထာကာသေ, ပလ္လင်္ကေန ကမီ တဒါ;

ဝသံ ဝတ္တေသိ ကာယေန, ယာဝ ဗြဟ္မနိဝေသနံ.

පක්ෂියෙකු මෙන් අහසේ පලක් බැඳගෙන එදා ගමන් කළාය. බඹලොව දක්වාම තම ශරීරය වසඟයෙහි පැවැත්වූවාය.

‘‘သိနေရုံ ဒဏ္ဍံ ကတွာန, ဆတ္တံ ကတွာ မဟာမဟိံ;

သမူလံ ပရိဝတ္တေတွာ, ဓာရယံ စင်္ကမီ နဘေ.

මහා මේරු පර්වතය මිට කොට මහා පෘථිවිය කුඩයක් කොට, මුල් සහිතව එය කණපිට හරවා අහසේ සක්මන් කළාය.

‘‘ဆဿူရောဒယကာလေဝ, လောကဉ္စာကာသိ ဓူမိကံ;

ယုဂန္တေ ဝိယ လောကံ သာ, ဇာလာမာလာကုလံ အကာ.

සූර්යයන් හය දෙනෙකු උදා වන කලෙක මෙන් ලෝකය දුමෙන් පිරී යන්නට සැලැස්වූවාය. ලෝක විනාශ කාලයේදී මෙන් ලෝකය ගිනි දැල් මාලාවන්ගෙන් පිරී යන්නට සැලැස්වූවාය.

‘‘မုစလိန္ဒံ မဟာသေလံ, မေရုမူလနဒန္တရေ;

သာသပါရိဝ သဗ္ဗာနိ, ဧကေနဂ္ဂဟိ မုဋ္ဌိနာ.

මුචලින්ද නම් මහා පර්වතය ද, මහා මේරු පර්වතයේ පාමුල සීදන්තර සමුද්‍ර අතර ඇති සියලු පර්වතයන් ද අබ ඇට මෙන් එක මිටකට ගත්තාය.

‘‘အင်္ဂုလဂ္ဂေန ဆာဒေသိ, ဘာကရံ သနိသာကရံ;

စန္ဒသူရသဟဿာနိ, အာဝေဠမိဝ ဓာရယိ.

ඇඟිලි තුඩින් හිරු හා සඳු වසා දැමුවාය. දහස් ගණන් සඳුන් හා හිරුන් හිස පැළඳි මල් මාලයක් මෙන් දැරුවාය.

‘‘စတုသာဂရတောယာနိ, ဓာရယီ ဧကပါဏိနာ;

ယုဂန္တဇလဒါကာရံ, မဟာဝဿံ ပဝဿထ.

සතර මහා සාගරයේ ජලය එක අතකින් දැරුවාය. යුගාන්ත වර්ෂාවක ස්වරූපයෙන් මහා වැස්සක් වැස්සවූවාය.

‘‘စက္ကဝတ္တိံ သပရိသံ, မာပယီ သာ နဘတ္တလေ;

ဂရုဠံ ဒွိရဒံ သီဟံ, ဝိနဒန္တံ ပဒဿယိ.

අහස් තලයේ පිරිවර සහිත සක්විති රජෙකු මැව්වාය. ගුගුරන්නා වූ ගුරුළෙකු ද, ඇතෙකු ද, සිංහයෙකු ද මවා පෙන්වූවාය.

‘‘ဧကိကာ [Pg.155] အဘိနိမ္မိတွာ, အပ္ပမေယျံ ဘိက္ခုနီဂဏံ;

ပုန အန္တရဓာပေတွာ, ဧကိကာ မုနိမဗြဝိ.

තනිව සිට අප්‍රමාණ භික්ෂුණී සංඝයා මවා පෙන්වා, නැවත ඔවුන් අතුරුදහන් කර තනිවම මුනිඳුන් වෙත මෙසේ පැවසුවාය.

‘‘မာတုစ္ဆာ တေ မဟာဝီရ, တဝ သာသနကာရိကာ;

အနုပ္ပတ္တာ သကံ အတ္ထံ, ပါဒေ ဝန္ဒာမိ စက္ခုမ.

මහාවීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින ඔබවහන්සේගේ සුළු මව වන මම, මාගේ පරමාර්ථය (රහත් බව) සාක්ෂාත් කළෙමි. පස් ඇසින් යුත් බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වඳිමි.

‘‘ဒဿေတွာ ဝိဝိဓာ ဣဒ္ဓီ, ဩရောဟိတွာ နဘတ္တလာ;

ဝန္ဒိတွာ လောကပဇ္ဇောတံ, ဧကမန္တံ နိသီဒိ သာ.

මෙලෙස විවිධ ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් පෙන්වා අහසින් බැස, ලෝකය ඒකාලෝක කරන බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූවාය.

‘‘သာ ဝီသဝဿသတိကာ, ဇာတိယာဟံ မဟာမုနေ;

အလမေတ္တာဝတာ ဝီရ, နိဗ္ဗာယိဿာမိ နာယက.

මහා මුනිඳුන් වහන්ස, උපතින් මට දැන් වයස එකසිය විස්සකි. වීරයන් වහන්ස, මේ දැක්වූ ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් ප්‍රමාණවත්ය. නායකයන් වහන්ස, මම දැන් පිරිනිවන් පාන්නෙමි.

‘‘တဒါတိဝိမှိတာ သဗ္ဗာ, ပရိသာ သာ ကတဉ္ဇလီ;

အဝေါစယျေ ကထံ အာသိ, အတုလိဒ္ဓိပရက္ကမာ.

එවිට බෙහෙවින් පුදුමයට පත් වූ මුළු පිරිසම දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, 'ආර්යාවනි, මෙබඳු අසමසම ඍද්ධි පරාක්‍රමයක් ඇති වූයේ කෙසේද?' යි විමසූහ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර සියලු ධර්මයන් දන්නා වූ පස් ඇසින් යුත් පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာမစ္စကုလေ အဟုံ;

သဗ္ဗောပကာရသမ္ပန္နေ, ဣဒ္ဓေ ဖီတေ မဟဒ္ဓနေ.

එකල්හි මම හංසවතී නුවර සියලු පහසුකම්වලින් පිරි, සම්පත් බහුල, ධනවත් අමාත්‍ය කුලයක උපන්නෙමි.

‘‘ကဒါစိ ပိတုနာ သဒ္ဓိံ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတာ;

မဟတာ ပရိဝါရေန, တံ ဥပေစ္စ နရာသဘံ.

එක් දිනෙක මම පියුමාණන් සමඟ දැසි පිරිවර පිරිවරාගෙන, විශාල පිරිසක් සමඟ ඒ නරශ්‍රේෂ්ඨ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගියෙමි.

‘‘ဝါသဝံ ဝိယ ဝဿန္တံ, ဓမ္မမေဃံ အနာသဝံ;

သရဒါဒိစ္စသဒိသံ, ရံသိဇာလသမုဇ္ဇလံ.

සක් දෙවිඳු මෙන් දහම් වැසි වස්වන්නා වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, සරත් කාලයේ සූර්යයා මෙන් රශ්මි ජාලයෙන් බබළන්නා වූ (බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක),

‘‘ဒိသွာ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, သုတွာ စဿ သုဘာသိတံ;

မာတုစ္ဆံ ဘိက္ခုနိံ အဂ္ဂေ, ဌပေန္တံ နရနာယကံ.

උන්වහන්සේ දැක සිත පහදාගෙන, දේශනා කළ මනා වූ ධර්මය ශ්‍රවණය කොට, ඒ නරනායකයන් වහන්සේ තම සුළු මව වූ භික්ෂුණියක (රත්තඤ්ඤූ) අග තනතුරෙහි තබනු දැක,

‘‘သုတွာ ဒတွာ မဟာဒါနံ, သတ္တာဟံ တဿ တာဒိနော;

သသံဃဿ နရဂ္ဂဿ, ပစ္စယာနိ ဗဟူနိ စ.

එය අසා, සංඝයා වහන්සේ සහිත වූ නරශ්‍රේෂ්ඨ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට සත් දිනක් මුළුල්ලේ මහා දානයක් හා බොහෝ සිවුපසය පූජා කළෙමි.

‘‘နိပစ္စ ပါဒမူလမှိ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ;

တတော မဟာပရိသတိံ, အဝေါစ ဣသိသတ္တမော.

ශ්‍රී පාද මූලයෙහි වැඳ වැටී ඒ රත්නඤ්ඤූ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළෙමි. එකල්හි ඉසිවරයන් අතර උතුම් වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ මහා පිරිස මධ්‍යයෙහි මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘ယာ သသံဃံ အဘောဇေသိ, သတ္တာဟံ လောကနာယကံ;

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော.

"යම් කාන්තාවක් සඟ පිරිස සමඟ ලෝනාහිමියන්ට සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි දන් පැන් පිරිනැමුවා ද, මම ඇය පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරමි. මා පවසන දෙය අසව්."

‘‘သတသဟဿိတော [Pg.156] ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

"මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව, ඔක්කාක කුලයෙහි උපන්, ගෝත්‍රයෙන් 'ගෝතම' නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වන්නාහ."

တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

ဂေါတမီ နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

"උන්වහන්සේගේ ධර්මයට දායාද වූ, ධර්මයෙන් ජනිත වූ, 'ගෝතමී' නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක් වන්නීය."

‘‘တဿ ဗုဒ္ဓဿ မာတုစ္ဆာ, ဇီဝိတာပါဒိကာ အယံ;

ရတ္တညူနဉ္စ အဂ္ဂတ္တံ, ဘိက္ခုနီနံ လဘိဿတိ.

"ඇය ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිතය රැකබලා ගන්නා මව්පිය (කුඩම්මා) වන්නීය. එමෙන්ම ඇය භික්ෂුණීන් අතරින් රත්නඤ්ඤූ අග්‍ර තනතුර ලබන්නීය."

‘‘တံ သုတွာန ပမောဒိတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ;

ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌိတွာ, တတော ကာလင်္ကတာ အဟံ.

ඒ වචනය අසා ප්‍රමෝදයට පත්ව, එකල්හි දිවි හිමියෙන් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට සතර පසයෙන් උපස්ථාන කොට, එතැනින් චුත වූ මම,

‘‘တာဝတိံသေသု ဒေဝေသု, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိသု;

နိဗ္ဗတ္တာ ဒသဟင်္ဂေဟိ, အညေ အဘိဘဝိံ အဟံ.

සියලු කාම සම්පත්තීන්ගෙන් පිරිපුන් තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමි. එහිදී අංග දසයකින් සෙසු දෙවිවරුන් අභිබවා සිටියෙමි.

‘‘ရူပသဒ္ဒေဟိ ဂန္ဓေဟိ, ရသေဟိ ဖုသနေဟိ စ;

အာယုနာပိ စ ဝဏ္ဏေန, သုခေန ယသသာပိ စ.

රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස හා ස්පර්ශයන්ගෙන් ද, ආයුෂයෙන් ද, වර්ණයෙන් ද, සැපයෙන් ද, පිරිවරින් ද (මම අන් දෙවියන් අභිබවා සිටියෙමි).

‘‘တထေဝါဓိပတေယျေန, အဓိဂယှ ဝိရောစဟံ;

အဟောသိံ အမရိန္ဒဿ, မဟေသီ ဒယိတာ တဟိံ.

එලෙසම අධිපතිභාවයෙන් ද අන් දෙවියන් අභිබවා බැබළුණෙමි. එහිදී මම සක්දෙවිඳුන්ගේ ප්‍රියතම අග්‍රමහේසිකාව වීමි.

‘‘သံသာရေ သံသရန္တီဟံ, ကမ္မဝါယုသမေရိတာ;

ကာသိဿ ရညော ဝိသယေ, အဇာယိံ ဒါသဂါမကေ.

සංසාරයෙහි සැරිසරන මම, කර්ම වාතය විසින් මෙහෙයවනු ලැබ, කාසි රජුගේ දේශයෙහි දාස ගමක උපන්නෙමි.

‘‘ပဉ္စဒါသသတာနူနာ, နိဝသန္တိ တဟိံ တဒါ;

သဗ္ဗေသံ တတ္ထ ယော ဇေဋ္ဌော, တဿ ဇာယာ အဟောသဟံ.

එසමයෙහි එහි පන්සියයකට නොඅඩු දාසයෝ වාසය කළහ. එහි සියලු දාසයන්ට යම් නායකයෙක් වූයේ ද, මම ඔහුගේ බිරිඳ වීමි.

‘‘သယမ္ဘုနော ပဉ္စသတာ, ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသုံ;

တေ ဒိသွာန အဟံ တုဋ္ဌာ, သဟ သဗ္ဗာဟိ ဣတ္ထိဘိ.

ස්වයංභූ වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් පිණ්ඩපාතය පිණිස ඒ ගමට වැඩම කළහ. උන්වහන්සේලා දැක මම ද සියලු ස්ත්‍රීහු ද සතුටට පත් වීමු.

‘‘ပူဂါ ဟုတွာဝ သဗ္ဗာယော, စတုမာသေ ဥပဋ္ဌဟုံ;

တိစီဝရာနိ ဒတွာန, သံသရိမှ သသာမိကာ.

කණ්ඩායම් වශයෙන් සැදුණු අපි සියලු දෙනාම සතර මාසයක් මුළුල්ලෙහි උන්වහන්සේලාට උපස්ථාන කළෙමු. තුන් සිවුරු ද පූජා කොට, ස්වාමිපුරුෂයන් සමඟ සංසාරයෙහි සැරිසැරුවෙමු.

‘‘တတော စုတာ သဗ္ဗာပိ တာ, တာဝတိံသဂတာ မယံ;

ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတာ ဒေဝဒဟေ ပုရေ.

එතැනින් චුත වූ අපි සියල්ලෝම තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමු. දැන් මේ අපේ අවසාන භවයෙහි අපි දේවදහ නුවර උපන්නෙමු.

‘‘ပိတာ အဉ္ဇနသက္ကော မေ, မာတာ မမ သုလက္ခဏာ;

တတော ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ, သုဒ္ဓေါဒနဃရံ ဂတာ.

මගේ පියා අංජන ශාක්‍ය රජතුමාය, මගේ මව සුලක්ඛණා දේවියයි. ඉක්බිති මම දේවදහ නුවරින් කපිලවස්තු පුර සුද්ධෝදන රජුගේ මාලිගයට ගියෙමි.

‘‘သေသာ [Pg.157] သကျကုလေ ဇာတာ, သကျာနံ ဃရမာဂမုံ;

အဟံ ဝိသိဋ္ဌာ သဗ္ဗာသံ, ဇိနဿာပါဒိကာ အဟုံ.

සෙසු ස්ත්‍රීහු ද ශාක්‍ය කුලයෙහි ඉපදී ශාක්‍යවරුන්ගේ නිවෙස්වලට ගියහ. මම ඒ සියල්ලන් අතර විශිෂ්ට වූවා, ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ඇතිදැඩි කළ මව්පිය (කුඩම්මා) වීමි.

‘‘မမ ပုတ္တောဘိနိက္ခမ္မ, ဗုဒ္ဓေါ အာသိ ဝိနာယကော;

ပစ္ဆာဟံ ပဗ္ဗဇိတွာန, သတေဟိ သဟ ပဉ္စဟိ.

මගේ පුත්‍රයාණන් වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට ලෝකය විනයනය කරන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ බවට පත් වූ සේක. පසුව මම ද පන්සියයක් කුමාරිකාවන් සමඟ පැවිදි වීමි.

‘‘သာကိယာနီဟိ ဓီရာဟိ, သဟ သန္တိသုခံ ဖုသိံ;

ယေ တဒါ ပုဗ္ဗဇာတိယံ, အမှာကံ အာသု သာမိနော.

ඒ ධීර ශාක්‍ය කාන්තාවන් සමඟ මම නිවන් සුවය ස්පර්ශ කළෙමි. එසමයෙහි පෙර භවයේ දී අපගේ ස්වාමිපුරුෂයෝ වූ යම් අයෙක් වූවාහු ද,

‘‘သဟပုညဿ ကတ္တာရော, မဟာသမယကာရကာ;

ဖုသိံသု အရဟတ္တံ တေ, သုဂတေနာနုကမ္ပိတာ.

එක්ව පින්කම් කළා වූ, මහාසමයට සහභාගී වූ ඒ පන්සියයක් ශාක්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා ද සුගතයන් වහන්සේගේ අනුකම්පාව ලබා රහත් බව ලැබූහ.

‘‘တဒေတရာ ဘိက္ခုနိယော, အာရုဟိံသု နဘတ္တလံ;

သံဂတာ ဝိယ တာရာယော, ဝိရောစိံသု မဟိဒ္ဓိကာ.

එකල්හි ගෝතමිය හැර සෙසු භික්ෂුණීහු අහසට නැඟුණහ. අහසෙහි එක් වූ තාරකාවන් මෙන් මහා සෘද්ධිමත් වූ ඒ භික්ෂුණීහු බැබළුණහ.

‘‘ဣဒ္ဓီ အနေကာ ဒဿေသုံ, ပိဠန္ဓဝိကတိံ ယထာ;

ကမ္မာရော ကနကဿေဝ, ကမ္မညဿ သုသိက္ခိတော.

මනා පුහුණුවක් ලැබූ ස්වර්ණාභරණ ශිල්පියෙකු මෘදු වූ රන්වලින් විවිධ ආභරණ පෙන්වන්නාක් මෙන්, ඔවුහු නානාවිධ සෘද්ධීන් පෑහ.

‘‘ဒဿေတွာ ပါဋိဟီရာနိ, ဝိစိတ္တာနိ ဗဟူနိ စ;

တောသေတွာ ဝါဒိပဝရံ, မုနိံ သပရိသံ တဒါ.

විවිධ වූත් බොහෝ වූත් ප්‍රාතිහාර්යයන් දක්වා, වාදින් අතර උතුම් වූ මුනිඳුන් පිරිස සමඟ සතුටු කරවා,

‘‘ဩရောဟိတွာန ဂဂနာ, ဝန္ဒိတွာ ဣသိသတ္တမံ;

အနုညာတာ နရဂ္ဂေန, ယထာဌာနေ နိသီဒိသုံ.

අහසින් බැස ඉසිවරයන් අතර උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ, නරාසභයන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාළ පරිදි තම තමන්ගේ අසුන්වල අසුන් ගත්හ.

‘‘အဟောနုကမ္ပိကာ အမှံ, သဗ္ဗာသံ စိရ ဂေါတမီ;

ဝါသိတာ တဝ ပုညေဟိ, ပတ္တာ နော အာသဝက္ခယံ.

"අහෝ ගෝතමියනි, ඔබ වහන්සේ අප සැමට බොහෝ කල් අනුකම්පා කළ සේක. ඔබ වහන්සේගේ පිනින් හික්මුණු අපි දැන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමට පැමිණියෙමු."

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ အမှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

နာဂီဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမ အနာသဝါ.

"අපගේ කෙලෙස් දවාලන ලදි. සියලු භවයන් උදුරා දමන ලදි. (ඇත් රජෙකු මෙන්) බැඳුම් සිඳ දැමූ අපි, ආශ්‍රව රහිතව වාසය කරමු."

‘‘သွာဂတံ ဝတ နော အာသိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

"බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට පැමිණීම අපට සැබවින්ම යහපත් පැමිණීමක් විය. තෙවිජ්ජාවන් ලබන ලදි. බුදු සසුන සම්පූර්ණ කරන ලදි."

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

"සිවු පිළිසිඹියාවන් ද, අෂ්ට විමෝක්ෂයන් ද, ෂඩ් අභිඥාවන් ද සාක්ෂාත් කරන ලදි. බුදු සසුන සම්පූර්ණ කරන ලදි."

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမ မဟာမုနေ.

"මහා මුනිඳුනි, සෘද්ධි විෂයෙහි ද, දිව්‍ය ශ්‍රවණ ඥානයෙහි ද අපි වශීභාවයට පැමිණියෙමු. පරසිත් දන්නා ඥානයෙහි ද අපි වශී වුයෙමු."

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ [Pg.158] ဇာနာမ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝါ.

"අපි පෙර විසූ ජාති දනිමු. දිව්‍ය චක්ෂුසය පිරිසිදු කරන ලදි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කරන ලදි. දැන් නැවත උපතක් නැත."

‘‘အတ္ထေ ဓမ္မေ စ နေရုတ္တေ, ပဋိဘာနေ စ ဝိဇ္ဇတိ;

ဉာဏံ အမှံ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ.

"මහා වීරයන් වහන්ස, අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති හා ප්‍රතිභාන යන ඥානයෝ අප තුළ ඇත්තාහ. ඒවා ඔබ වහන්සේ සමීපයේ දී පහළ විය."

‘‘အသ္မာဘိ ပရိစိဏ္ဏောသိ, မေတ္တစိတ္တာ ဟိ နာယက;

အနုဇာနာဟိ သဗ္ဗာသံ, နိဗ္ဗာနာယ မဟာမုနေ.

නිවනට මඟ පෙන්වන නායකයන් වහන්ස, මෙත් සිතින් යුතුව අපි ඔබ වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමු. මහා මුණීන්ද්‍රයන් වහන්සේ, පිරිනිවන් පෑම සඳහා අප සැමට අවසර ලබා දෙන සේක්වා.

‘‘နိဗ္ဗာယိဿာမ ဣစ္စေဝံ, ကိံ ဝက္ခာမိ ဝဒန္တိယော;

ယဿ ဒါနိ စ ဝေါ ကာလံ, မညထာတိ ဇိနောဗြဝိ.

‘අපි පිරිනිවන් පාන්නෙමු’ යැයි මෙසේ පවසන ඔබලාට මා කුමක් කියන්නද? දැන් ඔබලා යම් කාලයක් පිරිනිවන් පෑමට සුදුසු යැයි සිතන්නේ නම්, එය එසේම කරනු මැනව’යි ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘ဂေါတမီအာဒိကာ တာယော, တဒါ ဘိက္ခုနိယော ဇိနံ;

ဝန္ဒိတွာ အာသနာ တမှာ, ဝုဋ္ဌာယ အာဂမိံသု တာ.

එකල්හි මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය ප්‍රමුඛ ඒ පන්සියයක් භික්ෂුණීහු බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ, අසුන්වලින් නැගිට එතැනින් පිටත්ව ගියහ.

‘‘မဟတာ ဇနကာယေန, သဟ လောကဂ္ဂနာယကော;

အနုသံယာယီ သော ဝီရော, မာတုစ္ဆံ ယာဝကောဋ္ဌကံ.

ලෝකයට අග්‍ර වූ නායක වූ, මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මහත් වූ ජනකායක් සමඟ සිය සුළු මව වූ ගෝතමිය පසුපස දොරටුව දක්වාම වැඩම කළ සේක.

‘‘တဒါ နိပတိ ပါဒေသု, ဂေါတမီ လောကဗန္ဓုနော;

သဟေဝ တာဟိ သဗ္ဗာဟိ, ပစ္ဆိမံ ပါဒဝန္ဒနံ.

එකල්හි ගෝතමිය ඒ සියලු භික්ෂුණීන් සමඟ ලෝකබන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පත්මයන් අභියස වැඳ වැටී අවසාන වතාවට සිරිපා වන්දනා කළාය.

‘‘ဣဒံ ပစ္ဆိမကံ မယှံ, လောကနာထဿ ဒဿနံ;

န ပုနော အမတာကာရံ, ပဿိဿာမိ မုခံ တဝ.

ලෝකනාථයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේව දැකීමට ලැබෙන අවසාන අවස්ථාව මෙයයි. අමා නිවනක් වැනි වූ ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය මින් මතු මට දැකගන්නට නොලැබේ.

‘‘န စ မေ ဝန္ဒနံ ဝီရ, တဝ ပါဒေ သုကောမလေ;

သမ္ဖုသိဿတိ လောကဂ္ဂ, အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမိ နိဗ္ဗုတိံ.

මහා වීරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ඉතා සුකොමළ වූ ශ්‍රී පාද පත්මයන් ස්පර්ශ කරමින් වැඳීමට මින් පසු මට අවස්ථාව නොලැබෙනු ඇත. ලෝකාග්‍රයන් වහන්ස, අද මම පිරිනිවන් පාන්නෙමි.

‘‘ရူပေန ကိံ တဝါနေန, ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ ယထာတထေ;

သဗ္ဗံ သင်္ခတမေဝေတံ, အနဿာသိကမိတ္တရံ.

යථාර්ථය වූ ධර්මය අවබෝධ කරගත් කල්හි, මේ රූපයෙන් ඔබට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? මේ සියලු සංස්කාර ධර්මයෝ වනාහි සැනසීමක් නැති, අනිත්‍ය වූ, තාවකාලික දේවල්මය.

‘‘သာ သဟ တာဟိ ဂန္တွာန, ဘိက္ခုနုပဿယံ သကံ;

အဍ္ဎပလ္လင်္ကမာဘုဇ္ဇ, နိသီဒိ ပရမာသနေ.

ඇය ඒ භික්ෂුණීන් සමඟ තම භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස්, උතුම් වූ අසුනක අර්ධ පර්යංකයෙන් වාඩි වූවාය.

‘‘တဒါ ဥပါသိကာ တတ္ထ, ဗုဒ္ဓသာသနဝစ္ဆလာ;

တဿာ ပဝတ္တိံ သုတွာန, ဥပေသုံ ပါဒဝန္ဒိကာ.

එකල්හි බුදු සසුන කෙරෙහි පැහැදුණු උපාසිකාවෝ ඇගේ පිරිනිවන් පෑමේ පුවත අසා, සිරිපා වැඳීම පිණිස ඇය වෙත පැමිණියහ.

‘‘ကရေဟိ ဥရံ ပဟန္တာ, ဆိန္နမူလာ ယထာ လတာ;

ရောဒန္တာ ကရုဏံ ရဝံ, သောကဋ္ဋာ ဘူမိပါတိတာ.

මුලින් කැපූ වැල් මෙන් බිම වැටී, දෑතින් පපුවට ගසා ගනිමින්, ශෝකයෙන් පීඩිතව කරුණා සහගත හඬින් හඬා වැලපෙන්නට වූහ.

‘‘မာ [Pg.159] နော သရဏဒေ နာထေ, ဝိဟာယ ဂမိ နိဗ္ဗုတိံ;

နိပတိတွာန ယာစာမ, သဗ္ဗာယော သိရသာ မယံ.

අපට සරණ දෙන, අපගේ නායිකාවනි, අප හැරදමා පිරිනිවන් නොවැඩිය මැනව. අපි සැම දෙනාම හිස නමා ඔබ වහන්සේගෙන් මෙසේ ආයාචනා කරමු.

‘‘ယာ ပဓာနတမာ တာသံ, သဒ္ဓါ ပညာ ဥပါသိကာ;

တဿာ သီသံ ပမဇ္ဇန္တီ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

එම උපාසිකාවන් අතර සිටි ශ්‍රද්ධාවන්ත, ප්‍රඥාවන්ත, ප්‍රධාන උපාසිකාවගේ හිස පිරිමදිමින් මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය මෙසේ පැවසුවාය.

‘‘အလံ ပုတ္တာ ဝိသာဒေန, မာရပါသာနုဝတ္တိနာ;

အနိစ္စံ သင်္ခတံ သဗ္ဗံ, ဝိယောဂန္တံ စလာစလံ.

දියණියනි, මාරයාගේ උගුලට අසුවීමක් බඳු වූ මේ ශෝකයෙන් පලක් නැත. සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ, වියෝ වීම කෙළවර කොට ඇත්තාහ, අස්ථිරයහ.

‘‘တတော သာ တာ ဝိသဇ္ဇိတွာ, ပဌမံ ဈာနမုတ္တမံ;

ဒုတိယဉ္စ တတိယဉ္စ, သမာပဇ္ဇိ စတုတ္ထကံ.

ඉන්පසු ඇය ඒ උපාසිකාවන් පිටත් කර යවා, උතුම් වූ ප්‍රථම ධ්‍යානයට ද, දෙවන, තෙවන හා සිව්වන ධ්‍යානයන්ට ද පිළිවෙළින් සමවැදුණාය.

‘‘အာကာသာယတနဉ္စေဝ, ဝိညာဏာယတနံ တထာ;

အာကိဉ္စံ နေဝသညဉ္စ, သမာပဇ္ဇိ ယထာက္ကမံ.

එසේම ආකාසානඤ්චායතනය, විඤ්ඤාණඤ්චායතනය, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය සහ නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය යන අරූප සමාපත්තිවලට ද පිළිවෙළින් සමවැදුණාය.

‘‘ပဋိလောမေန ဈာနာနိ, သမာပဇ္ဇိတ္ထ ဂေါတမီ;

ယာဝတာ ပဌမံ ဈာနံ, တတော ယာဝစတုတ္ထကံ.

මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය ප්‍රථම ධ්‍යානය දක්වා ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ධ්‍යානයන්ට සමවැදුණාය. ඉන්පසු නැවතත් සිව්වන ධ්‍යානය දක්වා අනුලෝමව සමවැදුණාය.

‘‘တတော ဝုဋ္ဌာယ နိဗ္ဗာယိ, ဒီပစ္စီဝ နိရာသဝါ;

ဘူမိစာလော မဟာ အာသိ, နဘသာ ဝိဇ္ဇုတာ ပတိ.

ඉන්පසු එම සිව්වන ධ්‍යානයෙන් නැගිට, පහන් සිළක් නිවී යන්නාක් මෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ ඒ ගෝතමී තෙරණිය පිරිනිවන් පෑවාය. එවිට මහත් වූ භූමි කම්පාවක් සිදු වූ අතර අහසින් විදුලි සැරවල් පතිත විය.

‘‘ပနာဒိတာ ဒုန္ဒုဘိယော, ပရိဒေဝိံသု ဒေဝတာ;

ပုပ္ဖဝုဋ္ဌီ စ ဂဂနာ, အဘိဝဿထ မေဒနိံ.

දේව දුන්දුභී නාද විය, දෙවියෝ හඬා වැලපුණහ. අහසින් මල් වැසි වසිමින් මුළු පොළෝ තලයම වැසී ගියේය.

‘‘ကမ္ပိတော မေရုရာဇာပိ, ရင်္ဂမဇ္ဈေ ယထာ နဋော;

သောကေန စာတိဒီနောဝ, ဝိရဝေါ အာသိ သာဂရော.

රඟමඬලක නටන නළුවෙකු මෙන් මහ මේරු පර්වතය පවා කම්පා විය. සාගරය ද ශෝකයෙන් විඩාවට පත් වූවෙකු මෙන් නිශ්චල විය.

‘‘ဒေဝါ နာဂါသုရာ ဗြဟ္မာ, သံဝိဂ္ဂါဟိံသု တင်္ခဏေ;

အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ယထာယံ ဝိလယံ ဂတာ.

දෙවියෝ ද, නාගයෝ ද, අසුරයෝ ද, බ්‍රහ්මයෝ ද ඒ මොහොතේ බලවත් සංවේගයට පත් වූහ. ‘සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන්ම අනිත්‍යයහ, මේ ගෝතමිය පවා විනාශයට පත් වූවාය’යි ඔවුහු සිතූහ.

‘‘ယာ စေ မံ ပရိဝါရိံသု, သတ္ထု သာသနကာရိကာ;

တယောပိ အနုပါဒါနာ, ဒီပစ္စိ ဝိယ နိဗ္ဗုတာ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනා පිළිපදිමින් මා පිරිවරා සිටි ඒ පන්සියයක් භික්ෂුණීහු ද, කිසිදු උපාදානයක් රහිතව පහන් සිළක් නිවී යන්නාක් මෙන් පිරිනිවන් පෑහ.

‘‘ဟာ ယောဂါ ဝိပ္ပယောဂန္တာ, ဟာနိစ္စံ သဗ္ဗသင်္ခတံ;

ဟာ ဇီဝိတံ ဝိနာသန္တံ, ဣစ္စာသိ ပရိဒေဝနာ.

‘අහෝ! එක්වීම් සියල්ල වෙන්වීමෙන් කෙළවර වේ. අහෝ! සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ. අහෝ! ජීවිතය විනාශයෙන් කෙළවර වේ’ යැයි දෙවියන් ආදීන්ගේ වැලපීම සිදු විය.

‘‘တတော ဒေဝါ စ ဗြဟ္မာ စ, လောကဓမ္မာနုဝတ္တနံ;

ကာလာနုရူပံ ကုဗ္ဗန္တိ, ဥပေတွာ ဣသိသတ္တမံ.

ඉන්පසු දෙවිවරු හා බ්‍රහ්මයෝ මුනිවරයන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, ලෝක සම්මතයට අනුව කළ යුතු කාලානුරූප පූජාවන් සිදු කළහ.

‘‘တဒါ [Pg.160] အာမန္တယီ သတ္ထာ, အာနန္ဒံ သုတသာဂရံ;

ဂစ္ဆာနန္ဒ နိဝေဒေဟိ, ဘိက္ခူနံ မာတု နိဗ္ဗုတိံ.

එවිට ශ්‍රැත සාගරයක් වන් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, ‘ආනන්දය, ගොස් මව්තුමියගේ පිරිනිවන් පෑම පිළිබඳව භික්ෂූන්ට දන්වන්න’යි වදාළ සේක.

‘‘တဒါနန္ဒော နိရာနန္ဒော, အဿုနာ ပုဏ္ဏလောစနော;

ဂဂ္ဂရေန သရေနာဟ, သမာဂစ္ဆန္တု ဘိက္ခဝေါ.

එකල්හි ශෝකයෙන් පීඩිත වූ, කඳුළින් පිරුණු දෑසින් යුත් ආනන්ද තෙරුණෝ හැඬුම්බර හඬින්, ‘මහණෙනි, එක්රස් වන්න’යැයි පැවසූහ.

‘‘ပုဗ္ဗဒက္ခိဏပစ္ဆာသု, ဥတ္တရာယ စ သန္တိကေ;

သုဏန္တု ဘာသိတံ မယှံ, ဘိက္ခဝေါ သုဂတောရသာ.

සතර දිශාවන්හි හා අවට වැඩ වසන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයන් වූ භික්ෂූන් වහන්ස, මා පවසන මේ වචනයට සවන් දෙනු මැනව.

‘‘ယာ ဝဍ္ဎယိ ပယတ္တေန, သရီရံ ပစ္ဆိမံ မုနေ;

သာ ဂေါတမီ ဂတာ သန္တိံ, တာရာဝ သူရိယောဒယေ.

මහා වීර්යයෙන් යුතුව සිය අවසාන ආත්ම භවය සාර්ථක කරගත් ඒ ගෝතමී තෙරණිය, සූර්යෝදයේදී තරු නොපෙනී යන්නාක් මෙන් ශාන්ත වූ නිවනට වැඩම කළාය.

‘‘ဗုဒ္ဓမာတာပိ ပညတ္တိံ, ဌပယိတွာ ဂတာသမံ;

န ယတ္ထ ပဉ္စနေတ္တောပိ, ဂတိံ ဒက္ခတိ နာယကော.

පසැස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේට පවා පිරිනිවන් පෑ පසු යන මඟක් නොපෙනෙන ඒ අමා නිවනට, බුද්ධ මාතාව වූ ගෝතමිය ද ‘බුද්ධ මාතාව’ යන නාමය පමණක් ඉතිරි කර පිරිනිවන් වැඩම කළාය.

‘‘ယဿတ္ထိ သုဂတေ သဒ္ဓါ, ယော စ ပိယော မဟာမုနေ;

ဗုဒ္ဓမာတုဿ သက္ကာရံ, ကရောတု သုဂတောရသော.

යම් භික්ෂුවක් තුළ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවක් ඇත්ද, යමෙක් මහා මුණීන්ද්‍රයන් වහන්සේට ප්‍රේම කරන්නේ ද, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඒ පුත්‍රයා බුද්ධ මාතාව වෙනුවෙන් අවසාන ගෞරව සත්කාර සිදු කරත්වා.

‘‘သုဒူရဋ္ဌာပိ တံ သုတွာ, သီဃမာဂစ္ဆု ဘိက္ခဝေါ;

ကေစိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန, ကေစိ ဣဒ္ဓီသု ကောဝိဒါ.

ඉතා ඈත ප්‍රදේශවල වැඩසිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ඒ පුවත අසා වහාම වැඩම කළහ. ඇතැම් පිරිසක් බුද්ධානුභාවයෙන් ද, ඇතැම් පිරිසක් සෘද්ධි විෂයෙහි දක්ෂ වූ බැවින් ද වැඩම කළහ.

‘‘ကူဋာဂါရဝရေ ရမ္မေ, သဗ္ဗသောဏ္ဏမယေ သုဘေ;

မဉ္စကံ သမာရောပေသုံ, ယတ္ထ သုတ္တာသိ ဂေါတမီ.

මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය යම් ඇඳක සැතපී සිටියා ද, එම ඇඳ සියල්ල රනින් නිම වූ, මනරම් වූත් ශෝභන වූත් ශ්‍රේෂ්ඨ කූටාගාරයක තැන්පත් කරන ලදී.

‘‘စတ္တာရော လောကပါလာ တေ, အံသေဟိ သမဓာရယုံ;

သေသာ သက္ကာဒိကာ ဒေဝါ, ကူဋာဂါရေ သမဂ္ဂဟုံ.

සතර වරම් දෙවිවරු එම දේහය සිය උරහිසින් දරා ගත්හ. සක් දෙවිඳුන් ප්‍රමුඛ සෙසු දෙවියෝ ඒ කූටාගාරය අසලට ඒකරාශී වූහ.

‘‘ကူဋာဂါရာနိ သဗ္ဗာနိ, အာသုံ ပဉ္စသတာနိပိ;

သရဒါဒိစ္စဝဏ္ဏာနိ, ဝိဿကမ္မကတာနိ ဟိ.

පන්සියයක් පමණ වූ එම සියලු කූටාගාරයන් ශරත් කාලයේ සූර්යයාගේ පැහැය බඳු වූ අතර, ඒවා විශ්වකර්ම දිව්‍යපුත්‍රයා විසින් ම මවන ලද්දේ විය.

‘‘သဗ္ဗာ တာပိ ဘိက္ခုနိယော, အာသုံ မဉ္စေသု သာယိတာ;

ဒေဝါနံ ခန္ဓမာရုဠှာ, နိယျန္တိ အနုပုဗ္ဗသော.

පිරිනිවන් පෑ ඒ සියලුම මෙහෙණින් වහන්සේලා ද ඇඳන් මත තැන්පත් කර තිබූ අතර, දෙවිවරුන්ගේ උරහිස මතින් පිළිවෙළින් වැඩම කරවන ලදී.

‘‘သဗ္ဗသော ဆာဒိတံ အာသိ, ဝိတာနေန နဘတ္တလံ;

သတာရာ စန္ဒသူရာ စ, လဉ္ဆိတာ ကနကာမယာ.

අහස් තලය මුළුමනින්ම වියන්වලින් වැසී තිබුණි. එහි තාරකාවන් ද, සඳ හා හිරු ද රනින් නිමවා සලකුණු කර තිබුණි.

‘‘ပဋာကာ ဥဿိတာနေကာ, ဝိတတာ ပုပ္ဖကဉ္စုကာ;

ဩဂတာကာသပဒုမာ, မဟိယာ ပုပ္ဖမုဂ္ဂတံ.

නොයෙක් ධජ පතාකයන් ඔසවන ලදී. මල් වියන් පතුරුවන ලදී. අහසින් දිව්‍යමය පියුම් වැසි වැසුණු අතර පොළොවෙන් ද මල් පැන නැඟුණි.

‘‘ဒိဿန္တိ [Pg.161] စန္ဒသူရိယာ, ပဇ္ဇလန္တိ စ တာရကာ;

မဇ္ဈံ ဂတောပိ စာဒိစ္စော, န တာပေသိ သသီ ယထာ.

සඳ සහ හිරු එකවර දර්ශනය වූ අතර තාරකාවෝ ද බැබළුණහ. සූර්යයා මධ්‍යහ්නයට පැමිණිය ද, ඔහු සඳ මෙන් සිසිල් වූවා මිස රශ්මියෙන් පීඩා නොකළේය.

‘‘ဒေဝါ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ, မာလေဟိ သုရဘီဟိ စ;

ဝါဒိတေဟိ စ နစ္စေဟိ, သင်္ဂီတီဟိ စ ပူဇယုံ.

දෙවියෝ දිව්‍යමය සුවඳ විලවුන්වලින් ද, සුවඳැති මල්වලින් ද, වාදනයෙන් ද, නර්තනයෙන් ද, සංගීතයෙන් ද පූජා පැවැත්වූහ.

‘‘နာဂါသုရာ စ ဗြဟ္မာနော, ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ;

ပူဇယိံသု စ နိယျန္တိံ, နိဗ္ဗုတံ ဗုဒ္ဓမာတရံ.

නාගයෝ ද, අසුරයෝ ද, බ්‍රහ්මයන් ද තමන්ට හැකි උපරිම අයුරින් පිරිනිවන් පා වැඩම කරවන බුදු රජාණන් වහන්සේගේ මෑණියන් වහන්සේට පූජා පැවැත්වූහ.

‘‘သဗ္ဗာယော ပုရတော နီတာ, နိဗ္ဗုတာ သုဂတောရသာ;

ဂေါတမီ နိယျတေ ပစ္ဆာ, သက္ကတာ ဗုဒ္ဓပေါသိကာ.

පිරිනිවන් පෑ බුදු පුත් මෙහෙණින් වහන්සේලා සියලු දෙනා ඉදිරියෙන් වැඩම කරවන ලදී. බුදු රජාණන් වහන්සේව පෝෂණය කළා වූ, සැමගේ ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ ගෝතමිය පසුපසින් වැඩම කරවන ලදී.

‘‘ပုရတော ဒေဝမနုဇာ, သနာဂါသုရဗြဟ္မကာ;

ပစ္ဆာ သသာဝကော ဗုဒ္ဓေါ, ပူဇတ္ထံ ယာတိ မာတုယာ.

නාගයන්, අසුරයන් හා බ්‍රහ්මයන් සහිත දේව මනුෂ්‍යයෝ ඉදිරියෙන් ගමන් කළහ. බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය ශ්‍රාවකයන් පිරිවරා මෑණියන් වහන්සේට උපහාර දක්වනු පිණිස පසුපසින් වැඩම කළහ.

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ, နေဒိသံ အာသိ ယာဒိသံ;

ဂေါတမီပရိနိဗ္ဗာနံ, အတေဝစ္ဆရိယံ အဟု.

බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම මෙබඳු නොවීය. මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමියගේ පිරිනිවන් පෑමේ උත්සවය අතිශයින්ම ආශ්චර්යවත් විය.

‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓဿ နိဗ္ဗာနေ, နောပဋိယာဒိ ဘိက္ခဝေါ;

ဗုဒ္ဓေါ ဂေါတမိနိဗ္ဗာနေ, သာရိပုတ္တာဒိကာ တထာ.

බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය පිරිනිවන් පෑමේදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට (කටයුතු මෙහෙයවීමට) අණ නොකළහ. නමුත් මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමියගේ පිරිනිවන් පෑමේදී බුදු රජාණන් වහන්සේ ද, සාරිපුත්ත ආදී මහා තෙරණුවරු ද සියල්ල සංවිධානය කළහ.

‘‘စိတကာနိ ကရိတွာန, သဗ္ဗဂန္ဓမယာနိ တေ;

ဂန္ဓစုဏ္ဏပကိဏ္ဏာနိ, ဈာပယိံသု စ တာ တဟိံ.

ඔවුහු සුවඳ දරින් සෑයවල් සාදා, සුවඳ කුඩු විසුරුවා, මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය ඇතුළු ඒ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා එහි ආදාහනය කළහ.

‘‘သေသဘာဂါနိ ဍယှိံသု, အဋ္ဌီ သေသာနိ သဗ္ဗသော;

အာနန္ဒော စ တဒါဝေါစ, သံဝေဂဇနကံ ဝစော.

ශරීරයේ සෙසු කොටස් දැවී ගොස් ධාතූන් වහන්සේලා පමණක් ඉතිරි විය. එකල්හි ආනන්ද තෙරුණුවෝ සංවේගය දනවන මේ වදන් පැවසූහ.

‘‘ဂေါတမီ နိဓနံ ယာတာ, ဍယှဉ္စဿ သရီရကံ;

သင်္ကေတံ ဗုဒ္ဓနိဗ္ဗာနံ, န စိရေန ဘဝိဿတိ.

“ගෝතමිය පිරිනිවන් පෑවාය, ඇගේ දේහය ද දැවී ගියේය. මෙය බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම නොබෝ කලකින් සිදුවන බවට පෙරනිමිත්තකි.”

‘‘တတော ဂေါတမိဓာတူနိ, တဿာ ပတ္တဂတာနိ သော;

ဥပနာမေသိ နာထဿ, အာနန္ဒော ဗုဒ္ဓစောဒိတော.

ඉන්පසු බුදු රජාණන් වහන්සේගේ අනුදැනුම ඇතිව ආනන්ද තෙරණුවෝ ගෝතමියගේ එම ධාතූන් වහන්සේලා පාත්‍රයකට ගෙන බුදු රජාණන් වහන්සේට පිළිගැන්වූහ.

‘‘ပါဏိနာ တာနိ ပဂ္ဂယှ, အဝေါစ ဣသိသတ္တမော;

မဟတော သာရဝန္တဿ, ယထာ ရုက္ခဿ တိဋ္ဌတော.

සප්ත ඉර්ෂීන් වහන්සේලාට ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදු රජාණන් වහන්සේ එම ධාතූන් වහන්සේලා දෝතින් ගෙන මෙසේ වදාළ සේක: “මහත් වූ සාරවත් වූ, නොසැලී පවතින විශාල වෘක්ෂයක,”

‘‘ယော သော မဟတ္တရော ခန္ဓော, ပလုဇ္ဇေယျ အနိစ္စတာ;

တထာ ဘိက္ခုနိသံဃဿ, ဂေါတမီ ပရိနိဗ္ဗုတာ.

“යම් මහත් වූ කඳක් ඇද්ද, එය අනිත්‍යතාවය හේතුවෙන් බිඳී වැටෙන්නාක් මෙන්, භික්ෂුණී සංඝයා අතර සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතමයා වූ මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය පිරිනිවන් පෑවාය.”

‘‘အဟော [Pg.162] အစ္ဆရိယံ မယှံ, နိဗ္ဗုတာယပိ မာတုယာ;

သာရီရမတ္တသေသာယ, နတ္ထိ သောကပရိဒ္ဒဝေါ.

“අහෝ! ආශ්චර්යයකි, මගේ මෑණියන් පිරිනිවන් පෑවාය. ඇගේ ශරීරයෙන් ධාතූන් මාත්‍රයක් පමණක් ඉතිරිව තිබුණ ද මට කිසිදු ශෝකයක් හෝ වැළපීමක් නැත.”

‘‘န သောစိယာ ပရေသံ သာ, တိဏ္ဏသံသာရသာဂရာ;

ပရိဝဇ္ဇိတသန္တာပါ, သီတိဘူတာ သုနိဗ္ဗုတာ.

“ඇය කෙරෙහි අන් අය ද ශෝක නොවිය යුතුය. ඇය සංසාර සාගරයෙන් එතෙර වූවාය. සියලු කෙලෙස් තැවුල් දුරු කළාය. සිසිල් වූවාය. මැනවින් පිරිනිවන් පෑවාය.”

‘‘ပဏ္ဍိတာသိ မဟာပညာ, ပုထုပညာ တထေဝ စ;

ရတ္တညူ ဘိက္ခုနီနံ သာ, ဧဝံ ဓာရေထ ဘိက္ခဝေါ.

“මහණෙනි, ඇය පණ්ඩිතය, මහා ප්‍රඥාවන්තය, පෘථුල ප්‍රඥාවෙන් යුක්තය. ඇය භික්ෂුණීන් අතර චිරකාලීන වූ (රත්නඤ්ඤූ) තැනැත්තියයි. මෙය මෙසේ දරා ගන්න.”

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ အာသိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ အာသိ စ ဂေါတမီ.

“ගෝතමිය සෘද්ධි විෂයෙහි ද, දිව්‍ය ශ්‍රවණ ධාතුවෙහි ද, අනුන්ගේ සිත් දැනගන්නා ඤාණයෙහි ද වශීභාවයට පත් වූවාය.”

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသမညာသိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ တဿာ ပုနဗ္ဘဝေါ.

“ඇය පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ දැන ගත්තාය. දිව්‍ය චක්ඛු ඤාණය පිරිසිදු කර ගත්තාය. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ඇයට නැවත ඉපදීමක් නැත.”

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ပရိသုဒ္ဓံ အဟု ဉာဏံ, တသ္မာ သောစနိယာ န သာ.

“අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ පටිභාන යන සිවුපිළිසිඹියාවන් විෂයෙහි ඇයගේ ඤාණය අතිශයින්ම පිරිසිදු විය. එබැවින් ඇය ශෝක විය යුත්තියක නොවේ.”

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒဿ;

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ.

“යකඩ මුගුරකින් තලා දමන ලද, ඇවිළෙන්නා වූ ගින්නක් පිළිවෙළින් නිවී ගිය පසු එය ගිය දිශාවක් දැනගත නොහැකි වන්නා සේම,”

‘‘ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ;

ပညာပေတုံ ဂတိ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခံ.

“එලෙසින් ම කාම බන්ධන නමැති ඕඝයෙන් එතෙර වූ, මැනවින් විමුක්තිය ලැබූ, නොසැලෙන නිවන් සුවයට පත් වූවන්ගේ ගමන පැනවිය නොහැකිය.”

‘‘အတ္တဒီပါ တတော ဟောထ, သတိပဋ္ဌာနဂေါစရာ;

ဘာဝေတွာ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂေ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာ’’တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၂.၉၇-၂၈၈);

“එබැවින් තමාම තමාට පිළිසරණක් කරගන්න. සතිපට්ඨානයම ගෝචර කරගන්න. සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන් වඩා දුකෙහි කෙළවර (නිවන) සාක්ෂාත් කරගන්න.” මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၇. ဂုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

7. ගුත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဂုတ္တေ ယဒတ္ထံ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိအာဒိကာ ဂုတ္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ, ပရိပက္ကကုသလမူလာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တာ, ဂုတ္တာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ ဝိညုတံ ပတွာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနာ ဃရာဝါသံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတွာ [Pg.163] စ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တိယာ တဿာ စိတ္တံ စိရကာလပရိစယေန ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏေ ဝိဓာဝတိ, ဧကဂ္ဂံ နာဟောသိ. သတ္ထာ ဒိသွာ တံ အနုဂ္ဂဏှန္တော, ဂန္ဓကုဋိယံ ယထာနိသိန္နောဝ ဩဘာသံ ဖရိတွာ တဿာ အာသန္နေ အာကာသေ နိသိန္နံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ဩဝဒန္တော –

ගුත්තා තෙරණියගේ ගාථා ‘ගුත්තේ යදත්ථං පබ්බජ්ජා’ යනුවෙන් ආරම්භ වේ. මෙම ගුත්තා තෙරණිය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙලින් විමුක්ති සම්භාරයන් පුරාලා, පරිපාකයට පත් වූ කුසල් මුල් ඇතිව සුගති ලෝකයන්හිම සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නාය. ඇයට ‘ගුත්තා’ යනු නම විය. ඇය තරුණ වියට පත්ව, උපනිශ්‍රය සම්පත්තියෙන් මෙහෙයවනු ලබන්නී, ගිහිගෙය පිළිබඳ කලකිරී, මවුපියන්ගේ අනුමැතිය ලබාගෙන මහාපජාපතී ගෝතමී තෙරණිය වෙත පැවිදි වූවාය. පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා භාවනාවෙහි යෙදෙන ඇගේ සිත, දිගු කලක් තිස්සේ කාම ගුණයන්හි පුරුදු වී තිබූ බැවින් බාහිර අරමුණු කරා දුවන්නට විය, සිතෙහි එකඟතාවක් නොවීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය දැක ඇයට අනුග්‍රහ දක්වනු පිණිස, ගන්ධකුටියෙහි වැඩහිඳිමින්ම රශ්මි මාලාවන් විහිදුවා ඇය අසල අහසෙහි වැඩහිඳින්නාක් මෙන් තමන් වහන්සේව දක්වා මෙසේ අවවාද කළ සේක -

၁၆၃.

163.

‘‘ဂုတ္တေ ယဒတ္ထံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဟိတွာ ပုတ္တံ ဝသုံ ပိယံ;

တမေဝ အနုဗြူဟေဟိ, မာ စိတ္တဿ ဝသံ ဂမိ.

“ගුත්තා, ප්‍රිය වූ පුත්‍රයා ද වස්තුව ද අතහැර කවර පරමාර්ථයක් සඳහා පැවිදි වූයේ ද, ඒ පැවිද්දේ අරමුණම (නිවනම) වඩා වර්ධනය කරගන්න. සිතට වසඟ නොවන්න.”

၁၆၄.

164.

‘‘စိတ္တေန ဝဉ္စိတာ သတ္တာ, မာရဿ ဝိသယေ ရတာ;

အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝန္တိ အဝိဒ္ဒသူ.

“සිත විසින් රවටන ලද, මාරයාගේ විෂයය වූ පංචකාම ගුණයන්හි ඇලුණු, චතුරාර්ය සත්‍යය නොදන්නා සත්වයෝ බොහෝ ජාති ඇති සංසාරයෙහි සැරිසරති.”

၁၆၅.

165.

‘‘ကာမာစ္ဆန္ဒဉ္စ ဗျာပါဒံ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိမေဝ စ;

သီလဗ္ဗတပရာမာသံ, ဝိစိကိစ္ဆံ စ ပဉ္စမံ.

“කාමච්ඡන්දය ද, ව්‍යාපාදය ද, සක්කායදිට්ඨිය ද, සීලබ්බතපරාමාසය ද සහ පස්වන විචිකිච්ඡාව ද,”

၁၆၆.

166.

‘‘သံယောဇနာနိ ဧတာနိ, ပဇဟိတွာန ဘိက္ခုနီ;

ဩရမ္ဘာဂမနီယာနိ, နယိဒံ ပုနရေဟိသိ.

“භික්ෂුණිය, පහළ කාම ලෝකයට ඇද දමන මේ සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කොට, නැවත මේ කාම ලෝකයට නොඑන්නෙහිය.”

၁၆၇.

167.

‘‘ရာဂံ မာနံ အဝိဇ္ဇဉ္စ, ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ဝိဝဇ္ဇိယ;

သံယောဇနာနိ ဆေတွာန, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿသိ.

“රූප රාග/අරූප රාගය ද, මානය ද, අවිද්‍යාව සහ උද්ධච්චය ද දුරු කොට, ඒ (උද්ධම්භාගීය) සංයෝජනයන් සිඳ දමා දුක කෙළවර කරන්නෙහිය.”

၁၆၈.

168.

‘‘ခေပေတွာ ဇာတိသံသာရံ, ပရိညာယ ပုနဗ္ဘဝံ;

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိစ္ဆာတာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အာဘာသိ;

“ජාති සංසාරය ක්ෂය කොට, නැවත ඉපදීම පිරිසිඳ දැන, මේ ආත්මයෙහිම තෘෂ්ණාවෙන් තොරව, කෙලෙස් ගිනි නිවාගෙන සැපසේ වසන්නෙහිය” යි මේ ගාථා වදාළ සේක.

တတ္ထ တမေဝ အနုဗြူဟေဟီတိ ယဒတ္ထံ ယဿ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနဿ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနဿ စ အတ္ထာယ. ဟိတွာ ပုတ္တံ ဝသုံ ပိယန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗံ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ဘောဂက္ခန္ဓဉ္စ ဟိတွာ မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ဣစ္ဆိတော, တမေဝ ဝဍ္ဎေယျာသိ သမ္ပာဒေယျာသိ. မာ စိတ္တဿ ဝသံ ဂမီတိ ဒီဃရတ္တံ ရူပါဒိအာရမ္မဏဝသေန ဝဍ္ဎိတဿ ကူဋစိတ္တဿ ဝသံ မာ ဂစ္ဆိ.

එහි ‘තමේව අනුබෲහේහි’ යනු යම් ප්‍රයෝජනයක් සඳහා හෙවත් යම් කෙලෙස් පරිනිර්වාණයක් හා ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයක් සඳහා (පැවිදි වූයේ ද එයයි). ‘හිත්වා පුත්තං වසුං පියං’ යනු ආදරය කළ යුතු නෑ පිරිවර ද භෝගස්කන්ධය ද අතහැර මාගේ ශාසනයෙහි යම් පැවිද්දක් හෙවත් බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් අපේක්ෂා කරන ලද්දේ ද, එයම වර්ධනය කරන්න, සම්පූර්ණ කරන්න. ‘මා චිත්තස්ස වසං ගමී’ යනු බොහෝ කලක් තිස්සේ රූප ආදී අරමුණු මගින් වැඩුණු ඒ කපටි සිතට වසඟ නොවන්න.

ယသ္မာ စိတ္တံ နာမေတံ မာယူပမံ, ယေန ဝဉ္စိတာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ မာရဝသာနုဂါ သံသာရံ နာတိဝတ္တန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တေန ဝဉ္စိတာ’’တိအာဒိ.

යම් හෙයකින් සිත යනු මායාවක් වැනිය, ඒ සිතින් රවටනු ලැබූ අන්ධ පෘථග්ජනයෝ මාරයාගේ වසඟයට ගොස් සංසාරයෙන් එතෙර නොවේද, එබැවින් ‘චිත්තේන වඤ්චිතා’ යනාදිය වදාරන ලදී.

သံယောဇနာနိ [Pg.164] ဧတာနီတိ ဧတာနိ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒဉ္စ ဗျာပါဒ’’န္တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တာနိ ပဉ္စ ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနာနိ. ပဇဟိတွာနာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဘိက္ခုနီတိ တဿာ အာလပနံ. ဩရမ္ဘာဂမနီယာနီတိ ရူပါရူပဓာတုတော ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ကာမဓာတုယံ မနုဿဇီဝဿ ဟိတာနိ ဥပကာရာနိ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယဘာဝတော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ‘‘ဩရမာဂမနီယာနီ’’တိ ပါဠိ, သော ဧဝတ္ထော. နယိဒံ ပုနရေဟိသီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပဟာနေန ဣဒံ ကာမဋ္ဌာနံ ကာမဘဝံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပုန နာဂမိဿသိ. ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ‘‘ဣတ္ထ’’န္တိ ဝါ ပါဠိ, ဣတ္ထတ္တံ ကာမဘဝမိစ္စေဝ အတ္ထော.

‘සංයෝජනානි ඒතානි’ යනු ‘කාමච්ඡන්දඤ්ච ව්‍යාපාදං’ යනාදී වශයෙන් වදාරන ලද පංච සංයෝජනයන්ය, ඒවා බැඳීම් යන අර්ථයෙන් සංයෝජන නම් වේ. ‘පජහිත්වානා’ යනු අනාගාමී මාර්ගයෙන් සහමුලින්ම සිඳ දැමීමයි. ‘භික්ඛුනී’ යනු ඇය ඇමතීමකි. ‘ඕරම්භාගමනීයානි’ යනු රූප අරූප ධාතූන්ගෙන් පහළ කොටස වූ කාම ධාතුවෙහි හෙවත් මනුෂ්‍ය ජීවිතයට හිතකර වූ, එහි ප්‍රතිසන්ධියට උපකාර වන බැවිනි. ‘ම’ අකුර පද සන්ධියකි. ‘ඕරමාගමනීයානි’ යනු ද පාඨයකි, අර්ථය එයමය. ‘නයිදං පුනරේහිසී’ යනු ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කිරීමෙන් නැවත මේ කාමස්ථානයට හෙවත් කාම භවයට ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් නොපැමිණෙන බවයි. ‘ර’ අකුර පද සන්ධියකි. ‘ඉත්ථං’ කියා ද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථය මේ කාම භවය යන්නයි.

ရာဂန္တိ ရူပရာဂဉ္စ အရူပရာဂဉ္စ. မာနန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဝဇ္ဈံ မာနံ. အဝိဇ္ဇဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဝိဝဇ္ဇိယာတိ ဝိပဿနာယ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ. သံယောဇနာနိ ဆေတွာနာတိ ဧတာနိ ရူပရာဂါဒီနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿသီတိ သဗ္ဗဿာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိယန္တံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏိဿသိ.

‘රාගං’ යනු රූප රාගය හා අරූප රාගයයි. ‘මානං’ යනු අර්හත් මාර්ගයෙන් නැසිය යුතු මානයයි. ‘අවිජ්ජඤ්ච උද්ධච්චඤ්ච’ යන්නෙහි ද ක්‍රමය මෙයමය. ‘විවජ්ජිය’ යනු විදර්ශනාවෙන් යටපත් කොටයි. ‘සංයෝජනානි ඡෙත්වානා’ යනු රූප රාගාදී වූ මේ පංච උද්ධම්භාගීය සංයෝජනයන් අර්හත් මාර්ගයෙන් සිඳ දමායි. ‘දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සසී’ යනු සියලු වෘත්ත දුක්ඛයන්ගේ කෙළවර වූ නිවනට පැමිණෙන්නෙහිය.

ခေပေတွာ ဇာတိသံသာရန္တိ ဇာတိ သမူလိကသံသာရပဝတ္တိံ ပရိယောသာပေတွာ. နိစ္ဆာတာတိ နိတ္တဏှာ. ဥပသန္တာတိ သဗ္ဗသော ကိလေသာနံ ဝူပသမေန ဥပသန္တာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘ඛෙපෙත්වා ජාතිසංසාරං’ යනු ජාතිය මුල් කරගත් සංසාර ප්‍රවෘත්තිය අවසන් කොටයි. ‘නිච්ඡාතා’ යනු තෘෂ්ණා රහිතවයි. ‘උපසන්තා’ යනු සියලු කෙලෙස් සංසිඳීමෙන් ශාන්ත වූයේ යන්නයි. ඉතිරිය කලින් කියූ පරිදිමය.

ဧဝံ သတ္ထာရာ ဣမာသု ဂါထာသု ဘာသိတာသု ဂါထာပရိယောသာနေ ထေရီ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနဝသေန ဘဂဝတာ ဘာသိတနိယာမေနေဝ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ. တေနေဝ တာ ထေရိယာ ဂါထာ နာမ ဇာတာ.

මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ කල්හි, ගාථා අවසානයෙහි තෙරණිය සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පැමිණ උදානයක් වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ ආකාරයටම මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය. එබැවින් ඒවා එම තෙරණියගේම ගාථා බවට පත් විය.

ဂုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ගුත්තා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၈. ဝိဇယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

8. විජයා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

စတုက္ခတ္တုန္တိအာဒိကာ ဝိဇယာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, အနုက္ကမေန ပရိဗြူဟိတကုသလမူလာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ အညတရသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ခေမာယ [Pg.165] ထေရိယာ ဂိဟိကာလေ သဟာယိကာ အဟောသိ. သာ တဿာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ ‘‘သာပိ နာမ ရာဇမဟေသီ ပဗ္ဗဇိဿတိ ကိမင်္ဂံ ပနာဟ’’န္တိ ပဗ္ဗဇိတုကာမာယေဝ ဟုတွာ ခေမာထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိ. ထေရီ တဿာ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ယထာ သံသာရေ သံဝိဂ္ဂမာနသာ သာသနေ သာ အဘိပ္ပသန္နာ ဘဝိဿတိ. သာ တံ ဓမ္မံ သုတွာ သံဝေဂဇာတာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ စ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. ထေရီ တံ ပဗ္ဗာဇေသိ. သာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ, န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

‘චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුං’ යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථා විජයා තෙරණියගේය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙලින් කුසල් මුල් පුරාලා, දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහ නුවර එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, තරුණ වියට පත්ව ඛේමා තෙරණියගේ ගිහි කල යෙහෙළියක් වූවාය. ඇය ඛේමා තෙරණිය පැවිදි වූ බව අසා “ඒ රජ මෙහෙසිය පවා පැවිදි වූවා නම්, මට පැවිදි විය නොහැක්කේ මන්ද?” යි පැවිදි වීමේ කැමැත්ත ඇතිව ඛේමා තෙරණිය වෙත ගියාය. තෙරණිය ඇගේ අදහස දැන, සංසාරය ගැන කලකිරීමක් (සංවේගයක්) ඇති වන පරිදි හා ශාසනය කෙරෙහි පැහැදීමක් ඇති වන පරිදි ධර්මය දේශනා කළාය. ඇය එම ධර්මය අසා සංවේගයට හා ශ්‍රද්ධාවට පත්ව පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියාය. තෙරණිය ඇයව පැවිදි කළාය. ඇය පැවිදි වී පූර්ව කෘත්‍යයන් නිමවා, විදර්ශනා වඩා හේතු සම්පන්න වූ බැවින්, නොබෝ කලකින්ම සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පැමිණ තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් උදානයක් ලෙස -

၁၆၉.

169.

‘‘စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ;

အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ.

“මම සතර පස් වතාවක්ම විහාරයෙන් බැහැරට ගියෙමි. සිත කෙරෙහි ශාන්තියක් (සන්සුන්කමක්) නොලැබුණු අතර, සිත මගේ වසඟයෙහි නොවීය.”

၁၇၀.

170.

‘‘ဘိက္ခုနိံ ဥပသင်္ကမ္မ, သက္ကစ္စံ ပရိပုစ္ဆဟံ;

သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ဓာတုအာယတနာနိ စ.

“මම එක් භික්ෂුණියක (ඛේමා තෙරණිය) වෙත ගොස් ගෞරවයෙන් කරුණු විමසීමි. එතුමිය මට ධාතු සහ ආයතන පිළිබඳව ධර්මය දේශනා කළාය.”

၁၇၁.

171.

‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ စ;

ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဥတ္တမတ္ထဿ ပတ္တိယာ.

“එසේම එතුමිය උතුම් අර්ථය (නිවන) ලබා ගැනීම සඳහා චතුරාර්ය සත්‍යය ද, ඉන්ද්‍රිය, බල, බොජ්ඣංග සහ අෂ්ටාංගික මාර්ගය ද දක්වමින් ධර්මය දේශනා කළාය.”

၁၇၂.

172.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ကရောန္တီ အနုသာသနိံ;

ရတ္တိယာ ပုရိမေ ယာမေ, ပုဗ္ဗဇာတိမနုဿရိံ.

“මම එතුමියගේ වචනය අසා, අවවාදය පිළිපදිමින්, රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයෙහි පෙර ජාතීන් සිහිපත් කළෙමි.”

၁၇၃.

173.

‘‘ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ;

ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, တမောခန္ဓံ ပဒါလယိံ.

“රාත්‍රියේ මධ්‍යම යාමයෙහි දිවැස පිරිසිදු කරගත්තෙමි. රාත්‍රියේ පශ්චිම යාමයෙහි (අර්හත් මාර්ගයෙන්) අවිද්‍යා අන්ධකාරය විදාරණය කළෙමි.”

၁၇၄.

174.

‘‘ပီတိသုခေန စ ကာယံ, ဖရိတွာ ဝိဟရိံ တဒါ;

သတ္တမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ. –

"පලසමාපත්ති පීති සුඛයෙන් මාගේ ශරීරය පිනවා එදා මම වාසය කළෙමි. විපස්සනා වඩන්නට පටන්ගෙන සත්වන දින අරහත් මග නැමති කඩුවෙන් මෝහ අන්ධකාරය (අවිද්‍යාස්කන්ධය) විදාරණය කොට, මාගේ පාදයන් දිගු කළෙමි."

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඕ තොමෝ මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ ဘိက္ခုနိန္တိ ခေမာထေရိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

එහි ‘භික්ඛුනිං’ (මෙහෙණිය) යනුවෙන් පවසන්නේ ඛේමා තෙරණිය අරමුණු කරගෙනය.

ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂန္တိ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂဉ္စ အဋ္ဌင်္ဂိကဉ္စ အရိယမဂ္ဂံ. ဥတ္တမတ္ထဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဿ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝါ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ.

‘බොජ්ඣංගට්ඨංගිකං මග්ගං’ යනු සප්ත බොජ්ඣංගයන් සහ අෂ්ටාංගික ආර්ය මාර්ගයයි. ‘උත්තමත්ථස්ස පත්තියා’ යනු අරහත් ඵලය හෙවත් නිවනම සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිස යන්නයි.

ပီတိသုခေနာတိ [Pg.166] ဖလသမာပတ္တိပရိယာပန္နာယ ပီတိယာ သုခေန စ. ကာယန္တိ တံသမ္ပယုတ္တံ နာမကာယံ တဒနုသာရေန ရူပကာယဉ္စ. ဖရိတွာတိ ဖုသိတွာ ဗျာပေတွာ ဝါ. သတ္တမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိန္တိ ဝိပဿနာယ အာရဒ္ဓဒိဝသတော သတ္တမိယံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိတွာ ပါဒေ ပသာရေသိံ. ကထံ? တမောခန္ဓံ ပဒါလိယ, အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏာသိနာ ပဒါလေတွာ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘පීතිසුඛේන’ යනු පලසමාපත්තියට අයත් පීතියෙන් හා සුඛයෙන් යන්නයි. ‘කායං’ යනු ඒ හා සම්ප්‍රයුක්ත නාමකය සහ ඊට අනුකූලව රූපකය ද වේ. ‘ඵරිත්වා’ යනු ස්පර්ශ කොට හෙවත් පතුරුවා යන්නයි. ‘සත්තමියා පාදේ පසාරේසිං’ යනු විපස්සනා ආරම්භ කළ දින සිට සත්වන දින පර්යංකය ලිහිල් කොට පාදයන් දිගු කළෙමි යන්නයි. කෙසේ ද? ‘තමොක්ඛන්ධං පදාලිය’ යනු මීට පෙර විදාරණය නොකළ මෝහ අන්ධකාරය අග්‍රමාර්ග ඥානය නමැති කඩුවෙන් විදාරණය කොට යන්නයි. සෙසු පදයන් පෙර සඳහන් කළ පරිදිම වේ.

ဝိဇယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

විජයා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

ဆက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඡක්ක නිපාත වර්ණනාව නිම විය.

၇. သတ္တကနိပါတော

7. සත්තක නිපාතය.

၁. ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. උත්තරා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

သတ္တကနိပါတေ [Pg.167] မုသလာနိ ဂဟေတွာနာတိ ဥတ္တရာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, အနုက္ကမေန သမ္ဘာဝိတကုသလမူလာ သမုပစိတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ပရိပက္ကဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မာ ဟုတွာ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥတ္တရာတိ လဒ္ဓနာမာ အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိ. ထေရီ တဿာ ဓမ္မံ ကထေသိ. သာ ဓမ္မံ သုတွာ သံသာရေ ဇာတသံဝေဂါ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တီ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ စ န စိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

සත්තක නිපාතයෙහි ‘මුසලානි ගහෙත්වාන’ යන ගාථාව උත්තරා තෙරණියගේ ගාථාවයි. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තී, ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙළින් කුසල් මූලයන් දියුණු කරගෙන, විමුක්ති සම්භාරයන් රැස් කොට රහත් ඵලය සඳහා ඉඳුරන් මෝරා ගිය තැනැත්තියක වූවාය. මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා උත්තරා යන නම ලැබුවාය. ඕ තොමෝ අනුපිළිවෙළින් වියපත් වී පටාචාරා තෙරණිය වෙත එළඹුණාය. තෙරණිය ඇයට ධර්මය දේශනා කළාය. ඕ තොමෝ ධර්මය අසා සංසාරයෙහි ඇති වූ සංවේගය ඇත්තී ශාසනයෙහි අතිශයින් පැහැදී මහණ වූවාය. මහණ වී පූර්ව කෘත්‍යයන් නිම කොට, පටාචාරා තෙරණිය සමීපයෙහි විපස්සනා වඩා භාවනානුයෝගීව වසමින්, උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය නිසාත් ඉඳුරන් මෝරා ගිය නිසාත් නොබෝ කලකින්ම විපස්සනාව මතු කොට පටිසම්භිදාවන් සමග අරහත් භාවයට පත් වූවාය. අරහත් භාවයට පත්ව තමන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට උදානයක් ලෙස-

၁၇၅.

175.

‘‘မုသလာနိ ဂဟေတွာန, ဓညံ ကောဋ္ဋေန္တိ မာဏဝါ;

ပုတ္တဒါရာနိ ပေါသေန္တာ, ဓနံ ဝိန္ဒန္တိ မာဏဝါ.

"තරුණ මිනිස්සු වංගෙඩි මෝල්ගස් ගෙන ධාන්‍ය කොටති. එම තරුණ මිනිස්සු අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමින් ධනය උපයති."

၁၇၆.

176.

‘‘ဃဋေထ ဗုဒ္ဓသာသနေ, ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတိ;

ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ, ဧကမန္တံ နိသီဒထ.

"යමක් කිරීමෙන් පසුව පසුතැවීමට පත් නොවේ ද, එවැනි වූ බුද්ධ ශාසනයෙහි වීර්යය කරව්. වහා පාදයන් සෝදා පසෙක හිඳගනිව්."

၁၇၇.

177.

‘‘စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာန, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ;

ပစ္စဝေက္ခထ သင်္ခါရေ, ပရတော နော စ အတ္တတော.

"සිත එකඟ කොට, මනාකොට සමාහිත කොට තබාගෙන, සංස්කාරයන් අනාත්ම වශයෙන් (පරතෝ) මිස ආත්ම වශයෙන් (අත්තතෝ) ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නොකරන්න. සිත එකඟ කොට මනාකොට තැන්පත් කරගෙන සංස්කාරයන් අනුන්ගේ මෙන්ම තමාගේ ද වශයෙන් ලක්ෂණත්‍රයට නංවා බලන්න."

၁၇၈.

178.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ပဋာစာရာနုသာသနိံ;

ပါဒေ ပက္ခာလယိတွာန, ဧကမန္တေ ဥပါဝိသိံ.

"පටාචාරා තෙරණියගේ එම අවවාද අනුශාසනාව අසා, මම පාදයන් සෝදා පසෙක වාඩි වුණෙමි."

၁၇၉.

179.

‘‘ရတ္တိယာ ပုရိမေ ယာမေ, ပုဗ္ဗဇာတိမနုဿရိံ;

ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ.

"රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයේ මම පෙර ජාතීන් සිහි කළෙමි. රාත්‍රියේ මධ්‍යම යාමයේ මම දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කරගත්තෙමි."

၁၈၀.

180.

‘‘ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, တမောက္ခန္ဓံ ပဒါလယိံ;

တေဝိဇ္ဇာ အထ ဝုဋ္ဌာသိံ, ကတာ တေ အနုသာသနီ.

"රාත්‍රියේ පශ්චිම යාමයේ මම මෝහ අන්ධකාරය විදාරණය කළෙමි. ත්‍රිවිද්‍යාව ලබා මම (ආසනයෙන්) නැගිට්ටෙමි. මෑණියනි, ඔබ වහන්සේගේ අනුශාසනාව මා විසින් අකුරටම ඉටු කරන ලදී."

၁၈၁.

181.

‘‘သက္ကံဝ [Pg.168] ဒေဝါ တိဒသာ, သင်္ဂါမေ အပရာဇိတံ;

ပုရက္ခတွာ ဝိဟဿာမိ, တေဝိဇ္ဇာမှိ အနာသဝါ’’တိ. –

"සංග්‍රාමයෙහි අපරාජිත වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා පිරිවරාගෙන වසන තව්තිසා වැසි දෙවියන් මෙන්, මම ඔබ වහන්සේ පිරිවරාගෙන වසන්නෙමි. මම ත්‍රිවිද්‍යාලාභී රහත් තෙරණියක් වෙමි."

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඕ තොමෝ මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာနာတိ ဘာဝနာစိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနေ ဥပဋ္ဌပေတွာ. ကထံ? ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ ပစ္စဝေက္ခထာတိ ပဋိပတ္တိံ အဝေက္ခထ, သင်္ခါရေ အနိစ္စာတိပိ, ဒုက္ခာတိပိ, အနတ္တာတိပိ လက္ခဏတ္တယံ ဝိပဿထာတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ဩဝါဒကာလေ အတ္တနော အညေသဉ္စ ဘိက္ခုနီနံ ထေရိယာဒီနံ ဩဝါဒဿ အနုဝါဒဝသေန ဝုတ္တံ. ပဋာစာရာနုသာသနိန္တိ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ အနုသိဋ္ဌိံ. ‘‘ပဋာစာရာယ သာသန’’န္တိပိ ဝါ ပါဌော.

එහි ‘චිත්තං උපට්ඨපෙත්වාන’ යනු භාවනා සිත කර්මස්ථානයෙහි පිහිටුවා යන්නයි. කෙසේ ද? එකඟ වූ, මනාකොට සමාහිත වූ සිතින් ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරව්, සංස්කාර ධර්මයන් අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් ලක්ෂණත්‍රයට නංවා විපස්සනා කරව් යනු අර්ථයයි. මෙය අවවාද දෙන කාලයෙහි තමාටත් අනෙක් භික්ෂුණීන්ටත් පටාචාරා තෙරණිය ආදීන්ගේ අවවාදයන් අනුමෝදන් වීමේ අයුරින් පවසන ලද්දකි. ‘පටාචාරානුසාසනිං’ යනු පටාචාරා තෙරණියගේ අනුශාසනාවයි.

အထ ဝုဋ္ဌာသိန္တိ တေဝိဇ္ဇာဘာဝပ္ပတ္တိတော ပစ္ဆာ အာသနတော ဝုဋ္ဌာသိံ. အယမ္ပိ ထေရီ ဧကဒိဝသံ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. ‘‘န တာဝိမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ, ယာဝ မေ န အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’’တိ နိစ္ဆယံ ကတွာ သမ္မသနံ အာရဘိတွာ, အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရံ အရဟတ္တံ ပတွာ ဧကူနဝီသတိယာ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏာယ ပဝတ္တာယ ‘‘ဣဒါနိမှိ ကတကိစ္စာ’’တိ သောမနဿဇာတာ ဣမာ ဂါထာ ဥဒါနေတွာ ပါဒေ ပသာရေသိ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယံ. တတော သမ္မဒေဝ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ ဣမာ ဂါထာ ပစ္စုဒါဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကတာ တေ အနုသာသနီ’’တိအာဒိ. သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘අථ වුට්ඨාසිං’ යනු ත්‍රිවිද්‍යා භාවයට පත් වීමෙන් පසුව ආසනයෙන් නැගී සිටියෙමි යන්නයි. මෙම තෙරණිය ද එක් දිනක් පටාචාරා තෙරණිය සමීපයේ කර්මස්ථාන පිරිසිදු කරගෙන, තමා වසන ස්ථානයට ගොස් පර්යංකයක් බැඳ හිඳගත්තාය. “මාගේ සිත උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් නොමිදෙන්නේ යම් තාක් ද, ඒ තාක් මම මෙම පර්යංකය නොබිඳින්නෙමි” යි තීරණය කොට, සප්ත විධ අනුපස්සනාවන් අරඹා, අනුපිළිවෙළින් විපස්සනාව දියුණු කොට, මාර්ග පිළිවෙළින් අභිඥා හා පටිසම්භිදා සහිතව අරහත් භාවයට පත් වූවාය. දහනවයක් වූ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා ඥානයන් පහළ වූ කල්හි, “දැන් මම කළ යුතු දේ නිම කළ තැනැත්තියක් වෙමි” යි සොම්නසට පත්ව මෙම ගාථාවන් උදානයක් ලෙස පවසා අරුණෝදය කාලයෙහි පාදයන් දිගු කළාය. ඉන්පසු රාත්‍රිය පහවී හිරු උදා වූ කල්හි පටාචාරා තෙරණිය වෙත එළඹ මෙම ගාථාවන් නැවත සැළ කළාය. එබැවින් “ඔබගේ අනුශාසනාව ඉටු කරන ලදී” යනාදිය පවසන ලදී. සෙසු සියල්ල පෙර සඳහන් කළ පරිදිම වේ.

ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උත්තරා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၂. စာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

2. චාලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာနာတိအာဒိကာ စာလာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ မဂဓေသု နာလကဂါမေ ရူပသာရိဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿာ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စာလာတိ နာမံ အကံသု, တဿာ ကနိဋ္ဌာယ ဥပစာလာတိ, အထ တဿာ ကနိဋ္ဌာယ သီသူပစာလာတိ[Pg.169]. ဣမာ တိဿောပိ ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘဂိနိယော, ဣမာသံ ပုတ္တာနမ္ပိ တိဏ္ဏံ ဣဒမေဝ နာမံ. ယေ သန္ဓာယ ထေရဂါထာယ ‘‘စာလေ ဥပစာလေ သီသူပစာလေ’’တိ (ထေရဂါ. ၄၂) အာဂတံ.

‘සතිං උපට්ඨපෙත්වාන’ යනාදී ගාථාවන් චාලා තෙරණියගේය. ඇය ද පූර්ව බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මගධ රට නාලක ග්‍රාමයෙහි රූපසාරී බැමිණියගේ කුසෙහි උපන්නාය. ඇයට නම් තබන දිනයේ චාලා යන නම තැබූහ. ඇගේ නැගණියට උපචාලා යන නම ද, ඊළඟ නැගණියට සීසූපචාලා යන නම ද තැබූහ. මොවුන් තිදෙනාම ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ බාල සහෝදරියෝ වූහ. මොවුන්ගේ පුතුන් තිදෙනාට ද මේ නම්ම විය. ඒ බව රහත් ගාථාවන්හි “චාලේ උපචාලේ සීසූපචාලේ” යනුවෙන් සඳහන් වේ.

ဣမာ ပန တိဿောပိ ဘဂိနိယော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ ပဗ္ဗဇီ’’တိ သုတွာ ‘‘န ဟိ နူန သော ဩရကော ဓမ္မဝိနယော, န သာ ဩရိကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ယတ္ထ အမှာကံ အယျော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဥဿာဟဇာတာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒာ အဿုမုခံ ရုဒမာနံ ဉာတိပရိဇနံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဃဋေန္တိယော ဝါယမန္တိယော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ နိဗ္ဗာနသုခေန ဖလသုခေန ဝိဟရန္တိ.

මෙම සහෝදරියන් තිදෙනා ද “ධර්ම සේනාපති මහණ විය” යන්න අසා, “අපගේ සහෝදරයන් වහන්සේ පැවිදි වූ ඒ ධර්ම විනය සහ පැවිද්ද කිසිසේත්ම පහත් එකක් විය නොහැකිය” යි මහත් උත්සාහයෙන් හා දැඩි කැමැත්තෙන් යුතුව, කඳුළු පිරුණු මුහුණින් යුතුව හඬා වැලපෙන නෑ හිතවතුන් හැර දමා පැවිදි වූහ. පැවිදි වී වීර්යය වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ. රහත් බවට පත්ව නිවනේ සුවයෙන් හා පලසමාපත්ති සුවයෙන් වාසය කරති.

တာသု စာလာ ဘိက္ခုနီ ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ အန္ဓဝနံ ပဝိသိတွာ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. အထ နံ မာရော ဥပသင်္ကမိတွာ ကာမေဟိ ဥပနေသိ. ယံ သန္ဓာယ သုတ္တေ ဝုတ္တံ –

ඔවුන් අතරින් චාලා භික්ෂුණිය එක් දිනක් පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී අන්ධවනයට පිවිස දිවා විහරණය සඳහා වාඩි වී සිටියාය. එකල්හි මාරයා ඇය වෙත එළඹ කාමයන්ගෙන් ඇය පොළඹවන්නට උත්සාහ කළේය. ඒ පිළිබඳව සූත්‍ර පිටකයෙහි (භික්ඛුනී සංයුක්තයෙහි) මෙසේ සඳහන් වේ-

‘‘အထ ခေါ စာလာ ဘိက္ခုနီ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန အန္ဓဝနံ, တေနုပသင်္ကမိ ဒိဝါဝိဟာရာယ. အန္ဓဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ယေန စာလာ ဘိက္ခုနီ, တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ စာလံ ဘိက္ခုနိံ ဧတဒဝေါစာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၆၇).

ඉන්පසු චාලා භික්ෂුණිය පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු සිඟා වැඩියාය. සැවැත් නුවර පිඬු සිඟා හැසිර, දහවල ආහාරයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, දිවා විහරණය සඳහා අන්ධවනය යම් තැනකද එතැනට පැමිණියාය. අන්ධවනයට ඇතුළු වී එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටියාය. එකල පාපිෂ්ඨ මාරයා චාලා භික්ෂුණිය සිටි තැනට පැමිණ, ඇය වෙත එළඹ මෙසේ කීවේය.

အန္ဓဝနမှိ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ မာရော ဥပသင်္ကမိတွာ ဗြဟ္မစရိယဝါသတော ဝိစ္ဆိန္ဒိတုကာမော ‘‘ကံ နု ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသီ’’တိအာဒိံ ပုစ္ဆိ. အထဿ သတ္ထု ဂုဏေ ဓမ္မဿ စ နိယျာနိကဘာဝံ ပကာသေတွာ အတ္တနော ကတကိစ္စဘာဝဝိဘာဝနေန တဿ ဝိသယာတိက္ကမံ ပဝေဒေသိ. တံ သုတွာ မာရော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ. အထ သာ အတ္တနာ မာရေန စ ဘာသိတာ ဂါထာ ဥဒါနဝသေန ကထေန္တီ –

අන්ධවනයෙහි දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටින භික්ෂුණිය වෙත පැමිණි මාරයා, ඇයව බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් බැහැර කරනු කැමතිව, "තැනැත්තිය, ඔබ කවුරුන් උදෙසා හිස මුඩු කළෙහිද?" ආදී වශයෙන් ප්‍රශ්න කළේය. එවිට ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගුණයන් සහ ධර්මයේ නිය්‍යානික භාවය ප්‍රකාශ කොට, තමා විසින් කළ යුතු සියල්ල නිම කළ බව පවසමින් මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගිය බව දන්වා සිටියාය. එය ඇසූ මාරයා දුකට හා මනස්තාපයට පත්ව එතැනම අතුරුදහන් විය. ඉන්පසු ඇය තමා සහ මාරයා අතර සිදු වූ එම සංවාදය උදානයක් වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය.

၁၈၂.

182.

‘‘သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာန, ဘိက္ခုနီ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ;

ပဋိဝိဇ္ဈိ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခံ.

ඉන්ද්‍රියයන් ප්‍රගුණ කළ ඒ භික්ෂුණිය, මනා සිහිය පිහිටුවාගෙන, සියලු සංස්කාරයන් සංසිඳීමෙන් ලැබෙන උතුම් සැපය වූ ශාන්ත වූ නිවන් පදය අවබෝධ කරගත්තාය.

၁၈၃.

183.

‘‘ကံ [Pg.170] နု ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသိ, သမဏီ ဝိယ ဒိဿတိ;

န စ ရောစေသိ ပါသဏ္ဍေ, ကိမိဒံ စရသိ မောမုဟာ.

ඔබ කවුරුන් උදෙසා හිස මුඩු කළෙහිද? ඔබ ශ්‍රමණයක මෙන් පෙනේ. එහෙත් ඔබ අන්‍ය ලබ්ධිකයන්ගේ මතයන් රුචි නොකරයි. එසේ නම් මෙලෙස මුළාවී හැසිරෙන්නේ කුමක් නිසාද?

၁၈၄.

184.

‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပါသဏ္ဍာ, ဒိဋ္ဌိယော ဥပနိဿိတာ;

န တေ ဓမ္မံ ဝိဇာနန္တိ, န တေ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ.

මේ ශාසනයෙන් බැහැර වූ අන්‍ය ලබ්ධිකයෝ මිත්‍යා දෘෂ්ටිවල එල්බ සිටිති. ඔවුහු සද්ධර්මය නොදනිති; ධර්මය පිළිබඳ දක්ෂයෝ නොවෙති.

၁၈၅.

185.

‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော, ဗုဒ္ဓေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ဒိဋ္ဌီနံ သမတိက္ကမံ.

ශාක්‍ය කුලයෙහි උපන්, අසමසම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වැඩ සිටිති. උන්වහන්සේ සියලු මිත්‍යා දෘෂ්ටීන්ගෙන් එතෙර වන්නා වූ ධර්මය මට දේශනා කළ සේක.

၁၈၆.

186.

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

දුකත්, දුකෙහි හටගැනීමත්, දුක ඉක්මවා යාමත්, දුක සංසිඳුවන තැනට පමුණුවන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයත් උන්වහන්සේ දේශනා කළ සේක.

၁၈၇.

187.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတာ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

මම උන්වහන්සේගේ වචනය අසා ශාසනයෙහි ඇලී වාසය කළෙමි. ත්‍රිවිද්‍යාවෝ සාක්ෂාත් කරන ලදහ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.

၁၈၈.

188.

‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော;

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ. –

සියලු තන්හි තෘෂ්ණාව නසන ලදී. මෝහ අන්ධකාරය පළවා හරින ලදී. පාපිෂ්ඨ මාරය, මෙසේ දැනගනුව; අන්තකය, ඔබ පරාජය කරන ලද්දෙහිය.

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය.

တတ္ထ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာနာတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာဝသေန ကာယာဒီသု အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တဝသေန သတိံ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတံ ကတွာ. ဘိက္ခုနီတိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဘာဝိတိန္ဒြိယာတိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ ဘာဝိတသဒ္ဓါဒိပဉ္စိန္ဒြိယာ. ပဋိဝိဇ္ဈိ ပဒံ သန္တန္တိ သန္တံ ပဒံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈိ သစ္ဆာကာသိ. သင်္ခါရူပသမန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဥပသမဟေတုဘူတံ. သုခန္တိ အစ္စန္တသုခံ.

මෙහි 'සතිං උපට්ඨපෙත්වාන' යනු සතිපට්ඨාන භාවනා වශයෙන් කය ආදියෙහි අශුභ, දුක්ඛ, අනිච්ච සහ අනත්ත වශයෙන් සිහිය මනාව පිහිටුවා ගැනීමයි. 'භික්ඛුනී' යනු තමා ගැනම සඳහන් කරමින් පවසන ලද්දකි. 'භාවිතින්ද්‍රියා' යනු ආර්ය මාර්ග භාවනාව මගින් ශ්‍රද්ධාදී පඤ්චේන්ද්‍රියයන් දියුණු කරගත් බවයි. 'පටිවිජ්ඣි පදං සන්තං' යනු සාක්ෂාත් කිරීම් වශයෙන් ශාන්ත වූ නිර්වාණ පදය අවබෝධ කළ බවයි. 'සංඛාරූපසමං' යනු සියලු සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීමට හේතු වූ බවයි. 'සුඛං' යනු ඒකාන්ත සැපයයි.

‘‘ကံ နု ဥဒ္ဒိဿာ’’တိ ဂါထာ မာရေန ဝုတ္တာ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဣမသ္မိံ လောကေ ဗဟူ သမယာ တေသဉ္စ ဒေသေတာရော ဗဟူ ဧဝ တိတ္ထကရာ, တေသု ကံ နု ခေါ တွံ ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသိ မုဏ္ဍိတကေသာ အသိ. န ကေဝလံ မုဏ္ဍာဝ, အထ ခေါ ကာသာဝဓာရဏေန စ သမဏီ ဝိယ ဒိဿတိ. န စ ရောစေသိ ပါသဏ္ဍေတိ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ အာဒါသဘူတေ ပါသဏ္ဍေ တေ တေ သမယန္တရေ နေဝ ရောစေသိ. ကိမိဒံ စရသိ မောမုဟာတိ ကိံ နာမိဒံ, ယံ ပါသဏ္ဍဝိဟိတံ ဥဇုံ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂံ ပဟာယ အဇ္ဇ ကာလိကံ ကုမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇန္တီ အတိဝိယ မူဠှာ စရသိ ပရိဗ္ဘမသီတိ.

මාරයා විසින් මෙම ප්‍රශ්නය අසන ලදී. එහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙසේය: මෙම ලෝකයෙහි බොහෝ ආගමික මතවාද සහ ඒවා දේශනා කරන ශාස්තෘවරු බොහෝ වෙති. ඔවුන් අතරින් ඔබ කවුරුන් උදෙසා හිස මුඩු කළෙහිද? හිස මුඩු කිරීම පමණක් නොව, කාෂාය වස්ත්‍ර දැරීමෙන් ඔබ ශ්‍රමණයක මෙන් පෙනේ. 'න ච රෝචේසි පාසණ්ඩේ' යනු තවුස් පැවිදි ආදීන්ගේ කැඩපතක් බඳු වූ ඒ ඒ අන්‍ය ලබ්ධීන් ඔබ රුචි නොකරන බවයි. 'කිමිදං චරසි මෝමුහා' යනු අන්‍ය ලබ්ධිකයන් විසින් පෙන්වා දෙන සෘජු නිවන් මග යැයි ඔවුන් සලකන දේ අතහැර, දැන් ඔබ ඉතා මුළාවී හැසිරෙන්නේ කුමන මාර්ගයකද යන්නයි.

တံ [Pg.171] သုတွာ ထေရီ ပဋိဝစနဒါနမုခေန တံ တဇ္ဇေန္တီ ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပါသဏ္ဍာ နာမ ဣတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ ကုဋီသကဗဟုကာရာဒိကာ. တေ ဟိ သတ္တာနံ တဏှာပါသံ ဒိဋ္ဌိပါသဉ္စ ဍေန္တိ ဩဍ္ဍေန္တီတိ ပါသဏ္ဍာတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌိယော ဥပနိဿိတာ’’တိ သဿတဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဥပေစ္စ နိဿိတာ, ဒိဋ္ဌိဂတာနိ အာဒိယိံသူတိ အတ္ထော. ယဒဂ္ဂေန စ ဒိဋ္ဌိသန္နိဿိတာ, တဒဂ္ဂေန ပါသဏ္ဍသန္နိဿိတာ. န တေ ဓမ္မံ ဝိဇာနန္တီတိ ယေ ပါသဏ္ဍိနော သဿတဒိဋ္ဌိဂတသန္နိဿိတာ ‘‘အယံ ပဝတ္တိ ဧဝံ ပဝတ္တတီ’’တိ ပဝတ္တိဓမ္မမ္ပိ ယထာဘူတံ န ဝိဇာနန္တိ. န တေ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါတိ ‘‘အယံ နိဝတ္တိ ဧဝံ နိဝတ္တတီ’’တိ နိဝတ္တိဓမ္မဿာပိ အကုသလာ, ပဝတ္တိဓမ္မမဂ္ဂေပိ ဟိ တေ သံမူဠှာ, ကိမင်္ဂံ ပန နိဝတ္တိဓမ္မေတိ.

එය ඇසූ තෙරණිය පිළිතුරු දෙමින් මාරයාට තර්ජනය කරමින් 'ඉතෝ බහිද්ධා' යනාදිය පැවසුවාය. එහි 'ඉතෝ බහිද්ධා පාසණ්ඩා' යනු සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මෙම ශාසනයෙන් බැහැර වූ කුටීසක, බහුකාරක ආදී මිත්‍යා දෘෂ්ටීන්ය. ඒවා සත්ත්වයන් තෘෂ්ණා නැමති දැලෙහි සහ දෘෂ්ටි නැමති දැලෙහි පටලවන බැවින් 'පාසණ්ඩ' (දැල්/උගුල්) යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් 'දිට්ඨියෝ උපනිස්සිතා' යැයි කීවාය. එනම් ශාස්වත දෘෂ්ටි ආදී මිත්‍යා දෘෂ්ටිවල එල්බ ගත් බවයි. ඔවුන් දෘෂ්ටි මත යැපෙන බැවින් පාසණ්ඩ මත යැපෙන්නෝ වෙති. 'න තේ ධම්මං විජානන්ති' යනු එම අන්‍ය ලබ්ධිකයෝ 'මේ පැවැත්මයි, මෙය මෙසේ පවතී' යන පැවැත්මේ ස්වභාවය (පවත්ති ධර්මය) පවා තත්ත්වාකාරයෙන් නොදන්නා බවයි. 'න තේ ධම්මස්ස කෝවිදා' යනු 'මේ නැවතීමයි, මෙය මෙසේ නතර වේ' යන නිරෝධ ධර්මය (නිවත්ති ධර්මය) පිළිබඳවද ඔවුහු අදක්ෂයෝ වෙති. ඔවුන් සංසාර පැවැත්මේ මාර්ගය ගැන පවා මුළා වී සිටින කල, නිර්වාණය ගැන කුමන කතාද?

ဧဝံ ပါသဏ္ဍဝါဒါနံ အနိယျာနိကတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကံ နု ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသီတိ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌီနံ သမတိက္ကမန္တိ သဗ္ဗာသံ ဒိဋ္ဌီနံ သမတိက္ကမနုပါယံ ဒိဋ္ဌိဇာလဝိနိဝေဌနံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

මෙසේ අන්‍ය ලබ්ධීන්ගේ අනිර්යානික බව පෙන්වා දී, දැන් 'ඔබ කවුරුන් උදෙසා හිස මුඩු කළෙහිද?' යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමට 'අත්ථි සක්යකුලේ ජාතෝ' යනාදිය පවසන ලදී. එහි 'දිට්ඨීනං සමතික්කමං' යනු සියලු දෘෂ්ටීන්ගෙන් එතෙර වීමේ උපාය වූ දෘෂ්ටි ජාලය ලිහා දැමීමයි. ඉතිරිය කලින් පවසන ලද අයුරින්මය.

စာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චාලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

၃. ဥပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

3. උපචාලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

သတိမတီတိအာဒိကာ ဥပစာလာယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာ ဝတ္ထု စာလာယ ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တမေဝ. အယမ္ပိ ဟိ စာလာ ဝိယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနေန္တီ –

උපචාලා තෙරණියගේ ගාථාවන් 'සතිමතී' යනුවෙන් ආරම්භ වේ. ඇගේ කතාවද චාලා තෙරණියගේ කතාවට සමානය. ඇයද චාලා තෙරණිය මෙන් පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත්ව මෙසේ උදානයක් පැවසුවාය.

၁၈၉.

189.

‘‘သတိမတီ စက္ခုမတီ, ဘိက္ခုနီ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ;

ပဋိဝိဇ္ဈိ ပဒံ သန္တံ, အကာပုရိသသေဝိတ’’န္တိ. –

මනා සිහියෙන් හා ප්‍රඥා ඇසින් යුත්, ඉන්ද්‍රියයන් ප්‍රගුණ කළ ඒ භික්ෂුණිය, බුද්ධාදී උතුමන් විසින් සේවනය කරන ලද ශාන්ත වූ නිවන් පදය අවබෝධ කරගත්තාය.

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ.

ඈ මෙම ගාථාව පැවසුවාය.

တတ္ထ သတိမတီတိ သတိသမ္ပန္နာ, ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ ဥတ္တမာယ သတိယာ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော. စက္ခုမတီတိ ပညာစက္ခုနာ သမန္နာဂတာ, အာဒိတော ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမန္နာဂတာ [Pg.172] ဟုတွာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ ပရမေန ပညာစက္ခုနာ သမန္နာဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကာပုရိသသေဝိတန္တိ အလာမကပုရိသေဟိ ဥတ္တမပုရိသေဟိ အရိယေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ သေဝိတံ.

මෙහි 'සතිමතී' යනු සිහියෙන් යුක්ත වූ බවයි. පූර්ව භාගයෙහි උසස් සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව සිට පසුව ආර්ය මාර්ගය වැඩීමෙන් සිහිය වර්ධනය වී උත්තම සිහියෙන් යුක්ත වූ බව අර්ථයයි. 'චක්ඛුමතී' යනු ප්‍රඥා ඇසින් යුක්ත වූ බවයි. මුල සිටම උදයව්‍යය ඥානයෙන් හා කෙලෙස් විනිවිද දකින ආර්ය ප්‍රඥාවෙන් යුක්තව සිට ප්‍රඥාව මෝරා යාමෙන් උසස් ප්‍රඥා ඇසින් යුක්ත වූ බව මෙයින් කියවේ. 'අකාපුරිසසේවිතං' යනු ලාමක නොවූ උත්තම පුරුෂයන් වූ බුද්ධාදී ආර්යයන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද (නිවන) යන්නයි.

‘‘ကိန္နု ဇာတိံ န ရောစေသီ’’တိ ဂါထာ ထေရိံ ကာမေသု ဥပဟာရေတုကာမေန မာရေန ဝုတ္တာ. ‘‘ကိံ နု တွံ ဘိက္ခုနိ န ရောစေသီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၆၇) ဟိ မာရေန ပုဋ္ဌာ ထေရီ အာဟ – ‘‘ဇာတိံ ခွာဟံ, အာဝုသော, န ရောစေမီ’’တိ. အထ နံ မာရော ဇာတဿ ကာမာ ပရိဘောဂါ, တသ္မာ ဇာတိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ကာမာပိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော –

මාරයා තෙරණියව කාමයන්හි පොළඹවනු කැමතිව 'කිංනු ජාතිං න රෝචේසි' යන ගාථාව පැවසීය. මාරයා 'භික්ෂුණිය, ඔබ කුමක් නිසා රුචි නොකරන්නෙහිද?' කියා ඇසූ විට තෙරණිය 'ඇවැත්නි, මම ජාතිය (ඉපදීම) රුචි නොකරමි' යැයි පැවසුවාය. එවිට මාරයා උපන් තැනැත්තාට කාම සම්පත් භුක්ති විඳීමට හැකි බැවින් ජාතියද කැමති විය යුතුය, කාමයන්ද භුක්ති විඳිය යුතුය යන අදහස පෙන්වීමට මෙසේ කීය.

၁၉၀.

190.

‘‘ကိန္နု ဇာတိံ န ရောစေသိ, ဇာတော ကာမာနိ ဘုဉ္ဇတိ;

ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော, မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ’’တိ. –

ඔබ කුමක් නිසා ජාතිය (ඉපදීම) රුචි නොකරන්නෙහිද? උපන් තැනැත්තා කාමයන් භුක්ති විඳියි. එබැවින් කාම රතීන් භුක්ති විඳින්න. පසුව පසුතැවෙන්නියක නොවන්න.

ဂါထမာဟ.

මාරයා මෙම ගාථාව පැවසීය.

တဿတ္ထော – ကိံ နု တံ ကာရဏံ, ယေန တွံ ဥပစာလေ ဇာတိံ န ရောစေသိ န ရောစေယျာသိ, န တံ ကာရဏံ အတ္ထိ. ယသ္မာ ဇာတော ကာမာနိ ဘုဉ္ဇတိ ဣဓ ဇာတော ကာမဂုဏသံဟိတာနိ ရူပါဒီနိ ပဋိသေဝန္တော ကာမသုခံ ပရိဘုဉ္ဇတိ. န ဟိ အဇာတဿ တံ အတ္ထိ, တသ္မာ ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော ကာမခိဍ္ဍာရတိယော အနုဘဝ. မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ ‘‘ယောဗ္ဗညေ သတိ ဝိဇ္ဇမာနေသု ဘောဂေသု န မယာ ကာမသုခမနုဘူတ’’န္တိ ပစ္ဆာနုတာပိနီ မာ အဟောသိ. ဣမသ္မိံ လောကေ ဓမ္မာ နာမ ယာဝဒေဝ အတ္ထာဓိဂမတ္ထော အတ္ထော စ ကာမသုခတ္ထောတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ အဓိပ္ပာယော.

එම ගාථාවේ අර්ථය මෙසේය - උපචාලා මෙනෙවිය, ඔබ කුමන හේතුවක් නිසා උප්පත්තියට අකමැති වන්නේද? එවැනි හේතුවක් තිබිය නොහැකිය. මක්නිසාද යත්, උපන් තැනැත්තා කාම සම්පත් අනුභව කරයි. මේ ලෝකයෙහි උපන් තැනැත්තා පංචකාම ගුණයන්ගෙන් යුත් රූප ආදිය සේවනය කරමින් කාම සැපය විඳියි. නූපන් තැනැත්තාට එවැනි සැපයක් නැත. එබැවින් කාම රතීන් හා ක්‍රීඩා රතීන් අනුභව කරන්න. 'යෞවන කාලය තිබියදී, භෝග සම්පත් තිබියදී මා විසින් කාම සැපයක් අනුභව නොකරන ලද්දේය' යි පසුව තැවෙන තැනැත්තියක් නොවන්න. මේ ලෝකයෙහි ධර්මයන් යනු අර්ථයක් ලබා ගැනීම සඳහාම පවතින්නක් වන අතර, එම අර්ථය නම් කාම සැපයම බව ප්‍රකට කරුණකි යනු මෙහි අදහසයි.

တံ သုတွာ ထေရီ ဇာတိယာ ဒုက္ခနိမိတ္တတံ အတ္တနော စ တဿ ဝိသယာတိက္ကမံ ဝိဘာဝေတွာ တဇ္ဇေန္တီ –

එය ඇසූ තෙරණිය, උප්පත්තියෙහි ඇති දුක්ඛිත බවත්, තමන් මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගිය බවත් පෙන්වා දෙමින්, ඔහුට තර්ජනය කරමින් මෙසේ වදාළාය -

၁၉၁.

191.

‘‘ဇာတဿ မရဏံ ဟောတိ, ဟတ္ထပါဒါန ဆေဒနံ;

ဝဓဗန္ဓပရိက္လေသံ, ဇာတော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ.

උපන් සත්වයාට මරණය සිදුවේ, අත් පා කැපීම් වලට ලක්වීමට ද සිදුවේ. වධ බන්ධන ආදී පීඩාවන්ට ද, නන්වැදෑරුම් දුක් වලට ද උපන් තැනැත්තා මුහුණ දෙයි.

၁၉၂.

192.

‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော, သမ္ဗုဒ္ဓေါ အပရာဇိတော;

သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ဇာတိယာ သမတိက္ကမံ.

ශාක්‍ය කුලයෙහි උපන්, කිසිවෙකුටත් පරාජය කළ නොහැකි වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වැඩ වෙසෙති. උන්වහන්සේ උප්පත්තිය ඉක්මවා යන ධර්මය (සතර සත්‍යය) මට දේශනා කළ සේක.

၁၉၃.

193.

‘‘ဒုက္ခံ [Pg.173] ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

දුක ද, දුක ඇතිවීමට හේතුව ද, දුක ඉක්මවා යාම වූ නිවන ද, දුක සංසිඳුවන ස්ථානයට පමුණුවන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ද (උන්වහන්සේ මට දේශනා කළ සේක).

၁၉၄.

194.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတာ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

උන්වහන්සේගේ ඒ වචනය අසා මම ශාසනයෙහි ඇලී වාසය කළෙමි. ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගත්තෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

၁၉၅.

195.

‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော;

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ. –

සියලු තන්හාවෝ නසන ලදහ, අවිද්‍යා අන්ධකාරය පළවා හරින ලදී. පවිටු මාරය, මෙසේ දැනගන්න; අන්තකයා වූ ඔබ මා විසින් පරාජය කරන ලදී.

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

တတ္ထ ဇာတဿ မရဏံ ဟောတီတိ ယသ္မာ ဇာတဿ သတ္တဿ မရဏံ ဟောတိ, န အဇာတဿ. န ကေဝလံ မရဏမေဝ, အထ ခေါ ဇရာရောဂါဒယော ယတ္တကာနတ္ထာ, သဗ္ဗေပိ တေ ဇာတဿ ဟောန္တိ ဇာတိဟေတုကာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၁; ဝိဘ. ၂၂၅; ဥဒါ. ၁). တေနေဝါဟ – ‘‘ဟတ္ထပါဒါန ဆေဒန’’န္တိ ဟတ္ထပါဒါနံ ဆေဒနံ ဇာတဿေဝ ဟောတိ, န အဇာတဿ. ဟတ္ထပါဒဆေဒနာပဒေသေန စေတ္ထ ဗာတ္တိံသ ကမ္မကာရဏာပိ ဒဿိတာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝဓဗန္ဓပရိက္လေသံ, ဇာတော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတီ’’တိ. ဇီဝိတဝိယောဇနမုဋ္ဌိပ္ပဟာရာဒိသင်္ခါတံ ဝဓပရိက္လေသဉ္စေဝ အန္ဒုဗန္ဓနာဒိသင်္ခါတံ ဗန္ဓပရိက္လေသံ အညဉ္စ ယံကိဉ္စိ ဒုက္ခံ နာမ တံ သဗ္ဗံ ဇာတော ဧဝ နိဂစ္ဆတိ, န အဇာတော, တသ္မာ ဇာတိံ န ရောစေမီတိ.

එහි 'ජාතස්ස මරණං හෝති' යනු, උපන් සත්වයාට මරණය සිදුවන බවත්, නූපන් සත්වයාට මරණයක් නොවන බවත්ය. මරණය පමණක් නොව, ජරා රෝග ආදී යම් තාක් අනර්ථයන් ඇද්ද, ඒ සියල්ල උපන් සත්වයාට සිදුවන්නේ ජාතිය හේතු කොටගෙනය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ ආදිය හටගනී' යයි වදාළ සේක. 'අත් පා කැපීම' ද උපන් අයටම සිදුවන දෙයකි. මෙහි අත් පා කැපීම යන්නෙන් තිස් දෙකක් වූ කර්ම කරණාවන් (වධ බන්ධන) පෙන්වා දී ඇති බව දත යුතුය. 'වධ බන්ධන පීඩා' යනු ජීවිතයෙන් වෙන් කිරීම, මිටි පහර දීම, දම්වැල් වලින් බැඳීම ආදී යම් දුකක් වේද ඒ සියල්ල උපන් සත්වයාම විඳියි. එබැවින් මම උප්පත්තියට නොකැමැත්තෙමි.

ဣဒါနိ ဇာတိယာ ကာမာနဉ္စ အစ္စန္တမေဝ အတ္တနာ သမတိက္ကန္တဘာဝံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေန္တီ – ‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပရာဇိတောတိ ကိလေသမာရာဒိနာ ကေနစိ န ပရာဇိတော. သတ္ထာ ဟိ သဗ္ဗာဘိဘူ သဒေဝကံ လောကံ အညဒတ္ထု အဘိဘဝိတွာ ဌိတော, တသ္မာ အပရာဇိတော. သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

දැන් තමන් වහන්සේ ජාතිය සහ කාමයන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉක්මවා ගිය ආකාරය මුල සිට පෙන්වා දීම පිණිස 'අත්ථි සක්‍යකුලේ ජාතෝ' යනාදිය වදාළාය. එහි 'අපරාජිතෝ' යනු කෙලෙස් මාරාදී කිසිවෙකු විසින් පරාජය කළ නොහැකි වූ යන්නයි. ශාස්තෘන් වහන්සේ සියල්ල අභිබවා දෙවියන් සහිත ලෝකය පරාජය කරමින් සිටින බැවින් උන්වහන්සේ අපරාජිත නම් වන සේක. සෙසු පද පෙර කියන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි වේ.

ဥပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උපචාලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

သတ္တကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සත්තක නිපාත වර්ණනාව නිම විය.

၈. အဋ္ဌကနိပါတော

8. අට්ඨක නිපාතය

၁. သီသူပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. සීසූපචාලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

အဋ္ဌကနိပါတေ [Pg.174] ဘိက္ခုနီ သီလသမ္ပန္နာတိအာဒိကာ သီသူပစာလာယ ထေရိယာ ဂါထာ. ဣမိဿာပိ ဝတ္ထု စာလာယ ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမ္ပိ ဟိ အာယသ္မတော ဓမ္မသေနာပတိဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ သယမ္ပိ ဥဿာဟဇာတာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ, ဃဋေန္တီ ဝါယမန္တီ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တံ ပတွာ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝိဟရန္တီ ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကတကိစ္စာတိ သောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

අට්ඨක නිපාතයෙහි 'භික්ඛුනී සීලසම්පන්නා' යනාදී ගාථාවන් සීසූපචාලා තෙරණියගේ ය. ඇයගේ කතාව ද චාලා තෙරණියගේ කතාවට සමාන වේ. ඇය ද ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ පැවිදි වූ බව අසා උත්සාහවත් වී පැවිදිව, පූර්ව කෘත්‍යයන් නිම කරමින් වීර්ය කර නොබෝ කලකින්ම අර්හත්වයට පත් වූවාය. අර්හත්වයට පත්ව ඵලසමාපත්ති සුවයෙන් වෙසෙන ඇය, දිනක් තමන්ගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් තමන් කළ යුතු කටයුතු නිම කළ තැනැත්තියකැයි සතුටු වී උදානයක් වශයෙන් මෙසේ වදාළාය.

၁၉၆.

196.

‘‘ဘိက္ခုနီ သီလသမ္ပန္နာ, ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတာ;

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, အသေစနကမောဇဝ’’န္တိ. – ဂါထမာဟ;

සීලයෙන් සම්පන්න වූ, ඉන්ද්‍රියයන් මැනවින් සංවර කරගත් භික්ෂුණිය, සන්සුන් වූ ද, පිරිසිදු වූ ද, ඕජාව සහිත (මිහිරි) වූ ද නිවනට (අරහත් මගට) පැමිණෙන්නීය.

တတ္ထ သီလသမ္ပန္နာတိ ပရိသုဒ္ဓေန ဘိက္ခုနိသီလေန သမန္နာဂတာ ပရိပုဏ္ဏာ. ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတာတိ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဣန္ဒြိယေသု သုဋ္ဌု သံဝုတာ, ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဣဋ္ဌေ ရာဂံ, အနိဋ္ဌေ ဒေါသံ, အသမပေက္ခနေ မောဟဉ္စ ပဟာယ သုဋ္ဌု ပိဟိတိန္ဒြိယာ. အသေစနကမောဇဝန္တိ ကေနစိ အနာသိတ္တကံ ဩဇဝန္တံ သဘာဝမဓုရံ သဗ္ဗဿာပိ ကိလေသရောဂဿ ဝူပသမနောသဓဘူတံ အရိယမဂ္ဂံ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ. အရိယမဂ္ဂမ္ပိ ဟိ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝတော စ ပဒံ သန္တန္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

එහි 'සීලසම්පන්නා' යනු පිරිසිදු භික්ෂුණී සීලයෙන් පූර්ණ වීමයි. 'ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කර ගැනීම' යනු සයවන මනස ඇතුළු ඉන්ද්‍රියයන් මැනවින් රැක ගැනීමයි. එනම් මනාප අරමුණු වලදී රාගය ද, අමනාප අරමුණු වලදී ද්වේෂය ද, මධ්‍යස්ථ අරමුණු වලදී මෝහය ද ප්‍රහීණය කර ඉන්ද්‍රියයන් වසා ගැනීමයි. 'අසේචනකමෝජවං' යනු කිසිවක් මිශ්‍ර නොකළ, ස්වභාවයෙන්ම මධුර වූ, සියලු කෙලෙස් රෝග සුව කරන ඖෂධයක් වැනි වූ ආර්ය මාර්ගය හෝ නිවනයි. ආර්ය මාර්ගය ද නිවන් කැමති අය විසින් පැමිණිය යුතු බැවින් හා කෙලෙස් දාහය නැති කරන බැවින් 'සන්සුන් පදය' ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

၁၉၇.

197.

‘‘တာဝတိံသာ စ ယာမာ စ, တုသိတာ စာပိ ဒေဝတာ;

နိမ္မာနရတိနော ဒေဝါ, ယေ ဒေဝါ ဝသဝတ္တိနော;

တတ္ထ စိတ္တံ ပဏီဓေဟိ, ယတ္ထ တေ ဝုသိတံ ပုရေ’’တိ. –

තව්තිසාව, යාමය, තුසිතය, නිම්මාණරති සහ වසවත්ති යන දේව ලෝකයන්හි ඔබ පෙර වාසය කළෙහිය. එබැවින් ඔබේ සිත එහි පිහිටුවා ගන්න.

အယံ ဂါထာ ကာမသဂ္ဂေသု နိကန္တိံ ဥပ္ပာဒေဟီတိ တတ္ထ ဥယျောဇနဝသေန ထေရိံ သမာပတ္တိယာ စာဝေတုကာမေန မာရေန ဝုတ္တာ.

මෙම ගාථාව මාරයා විසින් තෙරණියව සමාපත්තියෙන් සලිත කරවීමේ අදහසින්, කාම ලෝකයන්හි ඇල්මක් ඇති කරවීමට උත්සාහ කරමින් පවසන ලද්දකි.

တတ္ထ သဟပုညကာရိနော တေတ္တိံသ ဇနာ ယတ္ထ ဥပပန္နာ, တံ ဌာနံ တာဝတိံသန္တိ. တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗေပိ ဒေဝပုတ္တာ တာဝတိံသာ. ကေစိ ပန ‘‘တာဝတိံသာတိ [Pg.175] တေသံ ဒေဝါနံ နာမမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒွီဟိ ဒေဝလောကေဟိ ဝိသိဋ္ဌံ ဒိဗ္ဗံ သုခံ ယာတာ ဥပယာတာ သမ္ပန္နာတိ ယာမာ. ဒိဗ္ဗာယ သမ္ပတ္တိယာ တုဋ္ဌာ ပဟဋ္ဌာတိ တုသိတာ. ပကတိပဋိယတ္တာရမ္မဏတော အတိရေကေန ရမိတုကာမတာကာလေ ယထာရုစိတေ ဘောဂေ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တီတိ နိမ္မာနရတိနော. စိတ္တရုစိံ ဉတွာ ပရေဟိ နိမ္မိတေသု ဘောဂေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ဝသဝတ္တိနော. တတ္ထ စိတ္တံ ပဏီဓေဟီတိ တသ္မိံ တာဝတိံသာဒိကေ ဒေဝနိကာယေ တဝ စိတ္တံ ဌပေဟိ, ဥပပဇ္ဇနာယ နိကန္တိံ ကရောဟိ. စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဘောဂါ ဣတရေဟိ နိဟီနာတိ အဓိပ္ပာယေန တာဝတိံသာဒယောဝ ဝုတ္တာ. ယတ္ထ တေ ဝုသိတံ ပုရေတိ ယေသု ဒေဝနိကာယေသု တယာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္ထံ. အယံ ကိရ ပုဗ္ဗေ ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ, တာဝတိံသတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စကာမသဂ္ဂေ သောဓေတွာ ပုန ဟေဋ္ဌတော ဩတရန္တီ, တုသိတေသု ဌတွာ တတော စဝိတွာ ဣဒါနိ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တာ.

එහි එක්ව පින් කළ තිස් තුන් දෙනෙකු උපන් ස්ථානය තව්තිසාව නම් වේ. එහි උපන් සියලු දෙවියෝ ද තව්තිසා වැසියෝ වෙති. ඇතැම් ගුරුවරුන් පවසන්නේ එය එම දෙවිවරුන්ගේ නමක් පමණක් බවයි. අනෙක් දෙව්ලොව දෙකට වඩා උසස් දිව්‍ය සැපයට පැමිණි බැවින් 'යාම' නම් වේ. දිව්‍ය සම්පත්තියෙන් සතුටු වන බැවින් 'තුසිත' නම් වේ. තමන් කැමති පරිදි සම්පත් මවාගෙන සතුටු වන බැවින් 'නිම්මාණරති' නම් වේ. අනුන් මැවූ සම්පත් තමන්ගේ වසඟයෙහි පවත්වා ගන්නා බැවින් 'වසවත්ති' නම් වේ. තව්තිසා ආදී දෙව්ලොවක උපත ලැබීමට ආශාව ඇති කරගන්නා ලෙස මාරයා පවසයි. චාතුම්මහාරාජිකය අනෙක් ඒවාට වඩා පහත් බැවින් තව්තිසා ආදිය පමණක් මෙහි දක්වා ඇත. මෙම සීසූපචාලා තෙරණිය පෙර දේව ලෝකවල උපදින විට තව්තිසාවේ සිට කාම ලෝක පහේම ඉපිද, පසුව තුසිතයෙන් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපන් බව කියැවේ.

တံ သုတွာ ထေရီ – ‘‘တိဋ္ဌတု, မာရ, တယာ ဝုတ္တကာမလောကော. အညောပိ သဗ္ဗော လောကော ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ အာဒိတ္တော သမ္ပဇ္ဇလိတော. န တတ္ထ ဝိညူနံ စိတ္တံ ရမတီ’’တိ ကာမတော စ လောကတော စ အတ္တနော ဝိနိဝတ္တိတမာနသတံ ဒဿေတွာ မာရံ တဇ္ဇေန္တီ –

එය ඇසූ (සීසූපචාලා) තෙරණිය - "මාරය, තොප පැවසූ කාම ලෝකය තිබුණාවේ. අනෙක් සියලු ලෝකයෝ ද රාගාදී ගින්නෙන් ඇවිළී පවතී, මැනවින් ඇවිළී ගොස් ඇත. නුවණැත්තන්ගේ සිත එහි නොඇලෙයි" කියා කාම ලෝකයෙන් හා සෙසු සියලු ලෝකයන්ගෙන් තමාගේ සිත මිදුණු බව දක්වමින්, මාරයාට තර්ජනය කරමින් මෙසේ වදාළාය -

၁၉၈.

198.

ယာမာ စ‘‘တာဝတိံသာ စ ယာမာ စ, တုသိတာ စာပိ ဒေဝတာ;

နိမ္မာနရတိနော ဒေဝါ, ယေ ဒေဝါ ဝသဝတ္တိနော.

තව්තිසා වැසි දෙවියෝ ද, යාම දෙවියෝ ද, තුසිත වැසි දෙවියෝ ද, නිර්මාණරතී දෙවියෝ ද, යම් වසවර්තී දෙවියෝ ද වෙත් ද,

၁၉၉.

199.

‘‘ကာလံ ကာလံ ဘဝါ ဘဝံ, သက္ကာယသ္မိံ ပုရက္ခတာ;

အဝီတိဝတ္တာ သက္ကာယံ, ဇာတိမရဏသာရိနော.

"කලින් කලට, භවයෙන් භවයට, සක්කාය (පඤ්චස්කන්ධය) පෙරටු කොට ගත් ඔවුහු, සක්කාය ඉක්මවා නොගියෝ, ජාති මරණ සසරෙහි සැරිසරති."

၂၀၀.

200.

‘‘သဗ္ဗော အာဒီပိတော လောကော, သဗ္ဗော လောကော ပဒီပိတော;

သဗ္ဗော ပဇ္ဇလိတော လောကော, သဗ္ဗော လောကော ပကမ္ပိတော.

"මුළු ලෝකයම ඇවිළී පවතී, මුළු ලෝකයම හාත්පසින් ඇවිළී පවතී; මුළු ලෝකයම දැවෙමින් පවතී, මුළු ලෝකයම (කෙලෙස් නිසා) වෙවුලමින් පවතී."

၂၀၁.

201.

‘‘အကမ္ပိယံ အတုလိယံ, အပုထုဇ္ဇနသေဝိတံ;

ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသေသိ, တတ္ထ မေ နိရတော မနော.

"සෙලවිය නොහැකි වූ, උපමා රහිත වූ, පෘථග්ජනයන් විසින් සේවනය නොකළ වූ (නවලෝකෝත්තර) ධර්මය බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක. මගේ සිත එහි ඇලී පවතී."

၂၀၂.

202.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတာ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

"ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අසා, මම ශාසනයෙහි ඇලී වාසය කළෙමි. ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගත්තෙමි, බුදු සසුන සම්පූර්ණ කළෙමි."

၂၀၃.

203.

‘‘သဗ္ဗတ္ထ [Pg.176] ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော;

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ. –

"සෑම තැනකම තෘෂ්ණාව නසන ලදී, මෝහය නමැති අන්ධකාරය පළවා හරින ලදී. පාපිෂ්ඨය, මෙසේ දැනගනුව, මාරය තොප පරාජය කරන ලදී."

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ ကာလံ ကာလန္တိ တံ တံ ကာလံ. ဘဝါ ဘဝန္တိ ဘဝတော ဘဝံ. သက္ကာယသ္မိန္တိ ခန္ဓပဉ္စကေ. ပုရက္ခတာတိ ပုရက္ခာရကာရိနော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မာရ, တယာ ဝုတ္တာ တာဝတိံသာဒယော ဒေဝါ ဘဝတော ဘဝံ ဥပဂစ္ဆန္တာ အနိစ္စတာဒိအနေကာဒီနဝါကုလေ သက္ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာ, တသ္မာ တသ္မိံ ဘဝေ ဥပ္ပတ္တိကာလေ, ဝေမဇ္ဈကာလေ, ပရိယောသာနကာလေတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ သက္ကာယမေဝ ပုရက္ခတွာ ဌိတာ. တတော ဧဝ အဝီတိဝတ္တာ သက္ကာယံ နိဿရဏာဘိမုခါ အဟုတွာ သက္ကာယတီရမေဝ အနုပရိဓာဝန္တာ ဇာတိမရဏသာရိနော ရာဂါဒီဟိ အနုဂတတ္တာ ပုနပ္ပုနံ ဇာတိမရဏမေဝ အနုဿရန္တိ, တတော န ဝိမုစ္စန္တီတိ.

එහි 'කාලං කාලං' යනු ඒ ඒ කාලයන්හි ය. 'භවා භවං' යනු එක් භවයකින් තවත් භවයකට ය. 'සක්කායස්මිං' යනු පඤ්චස්කන්ධයෙහි ය. 'පුරක්ඛතා' යනු පෙරටු කරගත් බවයි. මෙහි අදහස මෙයයි - මාරය, තොප පැවසූ තව්තිසාදී දෙවියෝ එක් භවයකින් තවත් භවයකට පැමිණෙමින්, අනිත්‍යතාදී නොයෙක් ආදීනවයන්ගෙන් ගැවසී ගත් පඤ්චස්කන්ධයෙහි පිහිටා සිටිති. එබැවින් ඒ ඒ භවයන්හි උප්පත්ති කාලයෙහි ද, මධ්‍ය කාලයෙහි ද, අවසාන කාලයෙහි ද යන ඒ ඒ කාලයන්හි පඤ්චස්කන්ධයම පෙරටු කරගෙන සිටිති. එහෙයින්ම පඤ්චස්කන්ධය ඉක්මවා නොගිය ඔවුහු, සංසාරයෙන් මිදීම කෙරෙහි අභිමුඛ නොවී පඤ්චස්කන්ධය නමැති ඉවුරේම එහා මෙහා දුවමින්, රාගාදී කෙලෙස් නිසා ජාති මරණ අනුගමනය කරති, නැවත නැවතත් ජාති මරණ ගැනම සිතති, එයින් මිදීමක් නොලබති.

သဗ္ဗော အာဒီပိတော လောကောတိ, မာရ, န ကေဝလံ တယာ ဝုတ္တကာမလောကောယေဝ ဓာတုတ္တယသညိတော, သဗ္ဗောပိ လောကော ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ ဧကာဒသဟိ အာဒိတ္တော. တေဟိယေဝ ပုနပ္ပုနံ အာဒီပိတတာယ ပဒီပိတော. နိရန္တရံ ဧကဇာလီဘူတတာယ ပဇ္ဇလိတော. တဏှာယ သဗ္ဗကိလေသေဟိ စ ဣတော စိတော စ ကမ္ပိတတာယ စလိတတာယ ပကမ္ပိတော.

'සබ්බෝ ආදීපිතෝ ලෝකෝ' යනු - මාරය, තොප පැවසූ කාම ලෝකය පමණක් නොව, ධාතු තුනට අයත් මුළු ලෝකයම එකොළොස් ගින්නකින් ඇවිළී පවතී. ඒ ගින්නෙන්ම නැවත නැවතත් දැවෙන බැවින් 'පදීපිතෝ' නම් වේ. නිරන්තරයෙන්ම එකම ගිනි ජාලාවක් වී පවතින බැවින් 'පජ්ජලිතෝ' නම් වේ. තෘෂ්ණාවෙන් හා කෙලෙස්වලින් එහා මෙහා සෙලවෙන බැවින්, කම්පනය වන බැවින් 'පකම්පිතෝ' නම් වේ.

ဧဝံ အာဒိတ္တေ ပဇ္ဇလိတေ ပကမ္ပိတေ စ လောကေ ကေနစိပိ ကမ္ပေတုံ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အကမ္ပိယံ, ဂုဏတော ‘‘ဧတ္တကော’’တိ တုလေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္တနာ သဒိသဿ အဘာဝတော စ အတုလိယံ. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ဧဝ ဂေါစရဘာဝနာဘိဂမတော သေဝိတတ္တာ အပုထုဇ္ဇနသေဝိတံ. ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပ္ပဘေဒံ နဝဝိဓံ လောကုတ္တရဓမ္မံ မဟာကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော အဒေသေသိ သဒေဝကဿ လောကဿ ကထေသိ ပဝေဒေသိ. တတ္ထ တသ္မိံ အရိယဓမ္မေ မယှံ မနော နိရတော အဘိရတော, န တတော ဝိနိဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

මෙසේ ඇවිළෙන්නා වූ ද, දැවෙන්නා වූ ද, කම්පිත වූ ද ලෝකයෙහි කිසිවෙකුටවත් සෙලවිය නොහැකි බැවින් 'අකම්පිය' නම් වූ ද, ගුණ වශයෙන් මෙපමණ යයි මැනිය නොහැකි බැවින් සහ තමාට සමාන දෙයක් නොමැති බැවින් 'අතුලිය' නම් වූ ද, බුද්ධාදී ආර්යයන් වහන්සේලා විසින්ම ගෝචර වශයෙන් ද, භාවනා වශයෙන් ද සේවනය කරන ලද බැවින් 'අපුථුජ්ජනසේවිත' නම් වූ ද, මග පල නිවන් වශයෙන් නව වැදෑරුම් වූ ලෝකෝත්තර ධර්මය බුදුරජාණන් වහන්සේ මහා කරුණාවෙන් මෙහෙයවන ලද සිතින් යුතුව දෙවි මිනිස් ලෝකයාට දේශනා කළ සේක, වදාළ සේක. එහි, ඒ ආර්ය ධර්මයෙහි මගේ සිත ඇලී පවතී, ඉතාම ඇලී පවතී, එයින් පසුබට නොවේ යනු අදහසයි. ඉතිරිය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ.

သီသူပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සීසූපචාලා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

အဋ္ဌကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අට්ඨක නිපාත වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၉. နဝကနိပါတော

9. නවක නිපාතය.

၁. ဝဍ္ဎမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. වඩ්ඪමාතා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

နဝကနိပါတေ [Pg.177] မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှီတိအာဒိကာ ဝဍ္ဎမာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဘာရုကစ္ဆကနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ပတိကုလံ ဂတာ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တဿ ဝဍ္ဎောတိ နာမံ အဟောသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ ဝဍ္ဎမာတာတိ ဝေါဟရီယိတ္ထ. သာ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပုတ္တံ ဉာတီနံ နိယျာဒေတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. ဣတော ပရံ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝဍ္ဎတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.ဝဍ္ဎတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) အာဂတမေဝ. ဝဍ္ဎတ္ထေရဉှိ အတ္တနော ပုတ္တံ သန္တရုတ္တရံ ဧကကံ ဘိက္ခုနုပဿယေ အတ္တနော ဒဿနတ္ထာယ ဥပဂတံ အယံ ထေရီ ‘‘ကသ္မာ တွံ ဧကကော သန္တရုတ္တရောဝ ဣဓာဂတော’’တိ စောဒေတွာ ဩဝဒန္တီ –

නවක නිපාතයෙහි 'මා සු තේ වඩ්ඪ ලෝකම්හි' යනාදී ගාථාවෝ වඩ්ඪමාතා තෙරණියගේ වෙති. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙලින් විමුක්ති සම්භාරයන් සම්පූර්ණ කරගෙන, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි භාරුකච්ඡක නගරයේ කුලගෙයක උපත ලැබුවාය. වැඩිවියට පත් ඇය විවාහ වී එක් පුතකු ලැබුවාය. ඔහුට 'වඩ්ඪ' යයි නම තබන ලදි. එතැන් පටන් ඇය 'වඩ්ඪමාතා' (වඩ්ඪගේ මව) යනුවෙන් හැඳින්විණි. ඇය භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් බණ අසා පැහැදී, තම පුතු නෑයන්ට භාර දී භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් පැවිදි වූවාය. මින් මතු පැවසීමට ඇති කරුණු වඩ්ඪ තෙරුන්ගේ කථාවෙහි (ථේරගාථා අට්ඨකථාවෙහි) එන පරිදිම වේ. වඩ්ඪ තෙරුන් තමන්ව දැකීමට තනිවම (පිට සිවුර නොමැතිව) භික්ෂුණී ආරාමයට පැමිණි කල්හි, "ඇයි ඔබ තනිවම, දෙපට සිවුර නැතිව මෙහි ආවේ?" යි චෝදනා කොට අවවාද කරමින් -

၂၀၄.

204.

‘‘မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှိ, ဝနထော အဟု ကုဒါစနံ;

မာ ပုတ္တက ပုနပ္ပုနံ, အဟု ဒုက္ခဿ ဘာဂိမာ.

"පුත වඩ්ඪ, ලෝකයෙහි කෙලෙස් වනාන්තරය තොපට කිසි කලෙකත් ඇති නොවේවා! පුතණුවනි, නැවත නැවතත් දුකට උරුමකරුවෙකු නොවන්න."

၂၀၅.

205.

‘‘သုခဉှိ ဝဍ္ဎ မုနယော, အနေဇာ ဆိန္နသံသယာ;

သီတိဘူတာ ဒမပ္ပတ္တာ, ဝိဟရန္တိ အနာသဝါ.

"වඩ්ඪය, තෘෂ්ණාව නැති කළා වූ, සැක සිඳ දැමූ, (කෙලෙස් ගින්නෙන්) නිවී ගියා වූ, උත්තම දමනයට පත් වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ මුනිවරු සැබවින්ම සුවසේ වෙසෙති."

၂၀၆.

206.

‘‘တေဟာနုစိဏ္ဏံ ဣသီဟိ, မဂ္ဂံ ဒဿနပတ္တိယာ;

ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ, တွံ ဝဍ္ဎ အနုဗြူဟယာ’’တိ. –

"ඒ ඍෂීන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද ඒ (සමථ විපස්සනා) මාර්ගය, මාර්ග ඥානය ලැබීම පිණිස ද සසර දුක කෙළවර කිරීම පිණිස ද, වඩ්ඪය, ඔබ වර්ධනය කරන්න."

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථා තුන වදාළාය.

တတ္ထ မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှိ, ဝနထော အဟု ကုဒါစနန္တိ သူတိ နိပါတမတ္တံ. ဝဍ္ဎ, ပုတ္တက, သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ သတ္တလောကေ, သင်္ခါရလောကေ စ ကိလေသဝနထော တုယှံ ကဒါစိပိ မာ အဟု မာ အဟောသိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ – ‘‘မာ, ပုတ္တက, ပုနပ္ပုနံ, အဟု ဒုက္ခဿ ဘာဂိမာ’’တိ ဝနထံ အနုစ္ဆိန္ဒန္တော တံ နိမိတ္တဿ ပုနပ္ပုနံ အပရာပရံ ဇာတိအာဒိဒုက္ခဿ ဘာဂီ မာ အဟောသိ.

එහි 'මා සු තේ වඩ්ඪ ලෝකම්හි...' යන්නෙහි 'සු' යනු නිපාතයකි. වඩ්ඪ පුතණුවනි, මුළු සත්ව ලෝකයෙහි හා සංස්කාර ලෝකයෙහි ද කෙලෙස් වනාන්තරය තොපට කිසි කලෙකත් ඇති නොවේවා. එයට හේතුව පවසයි - කෙලෙස් වනාන්තරය නොසිඳින්නේ නම්, එම හේතුවෙන් නැවත නැවතත් උපත ආදී දුක්වලට උරුමකරුවෙකු වීමට ඉඩ ඇති බැවින් එසේ නොවේවා යනුයි.

ဧဝံ [Pg.178] ဝနထဿ အသမုစ္ဆေဒေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သမုစ္ဆေဒေ အာနိသံသံ ဒဿေန္တီ ‘‘သုခဉှိ ဝဍ္ဎာ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ပုတ္တက, ဝဍ္ဎ မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂတေန မုနယော, ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ အဘာဝေန အနေဇာ, ဒဿနမဂ္ဂေနေဝ ပဟီနဝိစိကိစ္ဆတာယ ဆိန္နသံသယာ, သဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန သီတိဘူတာ, ဥတ္တမဿ ဒမထဿ အဓိဂတတ္တာ ဒမပ္ပတ္တာ အနာသဝါ ခီဏာသဝါ သုခံ ဝိဟရန္တိ, န တေသံ ဧတရဟိ စေတောဒုက္ခံ အတ္ထိ, အာယတိံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခံ န ဘဝိဿတေဝ.

මෙසේ කෙලෙස් වනාන්තරය නොසිඳීමේ ආදීනව දක්වා, දැන් එය සිඳලීමේ ආනිසංස දක්වමින් 'සුඛං හි වඩ්ඪ' යනාදිය වදාළාය. එහි අර්ථය - වඩ්ඪ පුතණුවනි, මුනි ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේලා තෘෂ්ණාව නොමැති බැවින් 'අනේජ' නම් වෙති, දර්ශන මාර්ගයෙන්ම සැක දුරු කළ බැවින් 'ඡින්නසංසය' නම් වෙති, සියලු කෙලෙස් දැවිලි නැති බැවින් 'සීතිභූත' නම් වෙති, උත්තම දමනයට (ප්‍රඥාවට) පැමිණි බැවින් 'දමප්පත්ත' නම් වෙති, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ බැවින් 'අනාසව' නම් වෙති. ඔවුහු සුවසේ වෙසෙති. ඔවුන්ට දැන් සිතේ දුකක් නැත, මතු ද කිසිදු දුක්ක් ඇති නොවේ.

ယသ္မာ စေတေဝံ, တသ္မာ တေဟာနုစိဏ္ဏံ ဣသီဟိ…ပေ… အနုဗြူဟယာတိ တေဟိ ခီဏာသဝေဟိ ဣသီဟိ အနုစိဏ္ဏံ ပဋိပန္နံ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂံ ဉာဏဒဿနဿ အဓိဂမာယ သကလဿာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ ဝဍ္ဎ, တွံ အနုဗြူဟယ ဝဍ္ဎေယျာသီတိ.

යම් හෙයකින් එසේ ද, එබැවින් ඒ රහතන් වහන්සේලා විසින් පුරුදු කරන ලද සමථ විපස්සනා මාර්ගය, මාර්ග ඥානය ලැබීම පිණිස ද සියලු වෘත්ත දුක කෙළවර කිරීම පිණිස ද, වඩ්ඪය, ඔබ වර්ධනය කරන්න, දියුණු කරන්න.

တံ သုတွာ ဝဍ္ဎတ္ထေရော ‘‘အဒ္ဓါ မမ မာတာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ စိန္တေတွာ တမတ္ထံ ပဝေဒေန္တော –

එය ඇසූ වඩ්ඪ තෙරණුවෝ "මගේ මෑණියන් ඒකාන්තයෙන්ම අර්හත් ඵලයෙහි පිහිටා ඇතැයි" සිතා, ඒ කරුණ ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ වදාළහ -

၂၀၇.

207.

‘‘ဝိသာရဒါဝ ဘဏသိ, ဧတမတ္ထံ ဇနေတ္တိ မေ;

မညာမိ နူန မာမိကေ, ဝနထော တေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. – ဂါထမာဟ;

"මෑණියනි, ඔබ මට මේ අර්ථය (අනුශාසනාව) පවසන්නේ අතිශයින් විශාරදව (භය රහිතව) ය. මාගේ ප්‍රිය මෑණියනි, සැබවින්ම ඔබ තුළ (මා කෙරෙහි වූ) කෙලෙස් නමැති වනය (තෘෂ්ණාව) නැතැයි මම සිතමි" යි (වඩ්ඪ තෙරණුවෝ) ගාථාව පැවසූහ.

တတ္ထ ဝိသာရဒါဝ ဘဏသိ, ဧတမတ္ထံ ဇနေတ္တိ မေတိ ‘‘မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှိ, ဝနထော အဟု ကုဒါစန’’န္တိ ဧတမတ္ထံ ဧတံ ဩဝါဒံ, အမ္မ, ဝိဂတသာရဇ္ဇာ ကတ္ထစိ အလဂ္ဂါ အနလ္လီနာဝ ဟုတွာ မယှံ ဝဒသိ. တသ္မာ မညာမိ နူန မာမိကေ, ဝနထော တေ န ဝိဇ္ဇတီတိ, နူန မာမိကေ မယှံ, အမ္မ, ဂေဟသိတပေမမတ္တောပိ ဝနထော တုယှံ မယိ န ဝိဇ္ဇတီတိ မညာမိ, န မာမိကာတိ အတ္ထော.

එහි 'විසාරදාව භණසි, එතමත්ථං ජනෙත්ති මෙ' යනු, "මෑණියනි, 'වඩ්ඪය, ලෝකයෙහි කිසිකලකත් තෘෂ්ණාව ඇති කර නොගන්න' යන මෙම අනුශාසනාව ඔබ කිසිවක නොඇලී, නොගැටී, බිය රහිතව මට පවසන්නෙහිය. එබැවින් 'මඤ්ඤාමි නූන මාමිකෙ, වනථො තෙ න විජ්ජතී' යනු, මාගේ ප්‍රිය මෑණියනි, මා කෙරෙහි වූ ගෘහස්ථ ප්‍රේම මාත්‍රයක් වූ කෙලෙස් වනය (තෘෂ්ණාව) ඔබ තුළ සැබවින්ම නැතැයි මම සිතමි; ඔබ මා කෙරෙහි ස්නේහයෙන් බැඳී නැත යනු අර්ථයයි."

တံ သုတွာ ထေရီ ‘‘အဏုမတ္တောပိ ကိလေသော ကတ္ထစိပိ ဝိသယေ မမ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ကတကိစ္စတံ ပကာသေန္တီ –

එය ඇසූ තෙරණිය, "කිසිදු අරමුණක අල්ප මාත්‍ර වූ හෝ කෙලෙසයක් මට නැතැයි" පවසමින්, තමන්ගේ කෘත-කෘත්‍යභාවය (රහත් බව) ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ වදාළාය -

၂၀၈.

208.

‘‘ယေ ကေစိ ဝဍ္ဎ သင်္ခါရာ, ဟီနာ ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမာ;

အဏူပိ အဏုမတ္တောပိ, ဝနထော မေ န ဝိဇ္ဇတိ.

"වඩ්ඪය, හීන වූ ද, උත්තම වූ ද, මධ්‍යම වූ ද යම්කිසි සංස්කාර ධර්ම කෙනෙක් ඇද්ද, ඒ කිසිවක් කෙරෙහි අල්ප මාත්‍ර වූ හෝ පරමාණුවක තරම් වූ හෝ කෙලෙස් වනයක් (තෘෂ්ණාවක්) මට නැත."

၂၀၉.

209.

‘‘သဗ္ဗေ [Pg.179] မေ အာသဝါ ခီဏာ, အပ္ပမတ္တဿ ဈာယတော;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

"අප්‍රමාදීව ධ්‍යාන වඩන්නා වූ මගේ සියලු ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගත්තෙමි, බුදු සසුන (අනුශාසනාව) සම්පූර්ණ කළෙමි."

ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ.

(මෑණියන් වූ තෙරණිය) මෙම ගාථා දෙක වදාළාය.

တတ္ထ ယေ ကေစီတိ အနိယမဝစနံ. သင်္ခါရာတိ သင်္ခတဓမ္မာ. ဟီနာတိ လာမကာ ပတိကုဋ္ဌာ. ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမာတိ ပဏီတာ စေဝ မဇ္ဈိမာ စ. တေသု ဝါ အသင်္ခတာ ဟီနာ ဇာတိသင်္ခတာ ဥက္ကဋ္ဌာ, ဥဘယဝိမိဿိတာ မဇ္ဈိမာ. ဟီနေဟိ ဝါ ဆန္ဒာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တိတာ ဟီနာ, မဇ္ဈိမေဟိ မဇ္ဈိမာ, ပဏီတေဟိ ဥက္ကဋ္ဌာ. အကုသလာ ဓမ္မာ ဝါ ဟီနာ, လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ ဥက္ကဋ္ဌာ, ဣတရာ မဇ္ဈိမာ. အဏူပိ အဏုမတ္တောပီတိ န ကေဝလံ တယိ ဧဝ, အထ ခေါ ယေ ကေစိ ဟီနာဒိဘေဒဘိန္နာ သင်္ခါရာ. တေသု သဗ္ဗေသု အဏူပိ အဏုမတ္တောပိ အတိပရိတ္တကောပိ ဝနထော မယှံ န ဝိဇ္ဇတိ.

එහි 'යේ කේචි' යනු අනිශ්චිත වචනයකි. 'සංඛාරා' යනු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් සංඛත ධර්මයෝය. 'හීනා' යනු ලාමක වූ පිළිකුල් කටයුතු ධර්මයෝය. 'උක්කට්ඨමජ්ඣිමා' යනු ප්‍රණීත සහ මධ්‍යම ධර්මයෝය. එහි (එක් ක්‍රමයකට අනුව) අසංඛත ධර්මයෝ හීන වෙති, ජාති-සංඛතයෝ උක්කට්ඨ වෙති, දෙකම මිශ්‍ර වූවෝ මධ්‍යම වෙති. (විභංග පාලියේ සඳහන් පරිදි 'සාශ්‍රව සංස්කාර හීන වේ, අනාශ්‍රව සංස්කාර ප්‍රණීත වේ' යන්න මෙහි සැසඳිය යුතුය). තවත් ක්‍රමයකට, හීන වූ ඡන්දය ආදියෙන් උපන් ධර්ම හීන වේ, මධ්‍යම ඡන්දයෙන් උපන් ධර්ම මධ්‍යම වේ, ප්‍රණීත ඡන්දයෙන් උපන් ධර්ම උක්කට්ඨ වේ. එසේත් නැතහොත් අකුසල ධර්මයෝ හීන වෙති, ලෝකෝත්තර ධර්මයෝ උක්කට්ඨ වෙති, සෙසු ධර්මයෝ මධ්‍යම වෙති. 'අණූපි අණුමත්තෝපි' යනු, කේවල ඔබ කෙරෙහි පමණක් නොව, හීන ආදී වශයෙන් බෙදුණු යම්තාක් සංස්කාර ධර්ම ඇද්ද, ඒ සියල්ල කෙරෙහි අතිශයින් ස්වල්ප වූ හෝ පරමාණුවක තරම් වූ හෝ කෙලෙස් වනයක් (තෘෂ්ණාවක්) මට නැත යන්නයි.

တတ္ထ ကာရဏမာဟ – ‘‘သဗ္ဗေ မေ အာသဝါ ခီဏာ, အပ္ပမတ္တဿ ဈာယတော’’တိ. တတ္ထ အပ္ပမတ္တဿ ဈာယတောတိ အပ္ပမတ္တာယ ဈာယန္တိယာ, လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဟေတံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, တသ္မာ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ. ယသ္မာ အပ္ပမတ္တာ ဈာယိနီ, တသ္မာ သဗ္ဗေ မေ အာသဝါ ခီဏာ, အဏူပိ အဏုမတ္တောပိ ဝနထော မေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ.

එහි (ඊට) හේතුව 'සබ්බේ මේ ආසවා ඛීණා, අප්පමත්තස්ස ඣායතෝ' යනුවෙන් වදාළාය. එහි 'අප්පමත්තස්ස ඣායතෝ' යනු අප්‍රමාදීව ධ්‍යාන වඩන තැනැත්තියට (මෑණියන්ට) යන්නයි; මෙය ලිංග විපර්යාස ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද්දකි. මෙහි යම් හෙයකින් ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගන්නා ලද්දේ ද, එහෙයින් බුදු සසුන සම්පූර්ණ කරන ලදී. යම් හෙයකින් අප්‍රමාදීව ධ්‍යාන වඩන ලද්දේ ද, එහෙයින් මගේ සියලු ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ, අල්ප මාත්‍ර වූ ද කෙලෙස් වනයක් මට නැත යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

ဧဝံ ဝုတ္တဩဝါဒံ အင်္ကုသံ ကတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ထေရော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

මෙසේ වදාරන ලද අනුශාසනාව හෙන්ඩුවක් (මෙහෙයවන්නක්) කොට ගෙන සංවේගයට පත් වඩ්ඪ තෙරුන් වහන්සේ, විහාරයට ගොස් දහවල් කාලයෙහි වැඩ හිඳ විපස්සනා වඩා අර්හත්වයට පත්ව, තමන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට අතිශයින් සතුටට පත්ව මෑණියන් වෙත ගොස් අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ වදාළහ -

၂၁၀.

210.

‘‘ဥဠာရံ ဝတ မေ မာတာ, ပတောဒံ သမဝဿရိ;

ပရမတ္ထသဉှိတာ ဂါထာ, ယထာပိ အနုကမ္ပိကာ.

"මගේ මෑණියෝ සැබවින්ම (මට) උදාර වූ අනුශාසනා නමැති හෙන්ඩුවෙන් ඇන මෙහෙයවූහ. අනුකම්පා සහගත මවක මෙන් පරමාර්ථ අර්ථය හා සබැඳි ගාථාවන්ගෙන් (මට අනුශාසනා කළහ)."

၂၁၁.

211.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, အနုသိဋ္ဌိံ ဇနေတ္တိယာ;

ဓမ္မသံဝေဂမာပါဒိံ, ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ.

"එම මෑණියන්ගේ අනුශාසනා වචනය ඇසීමෙන්, යෝගාන්තර (අර්හත් ඵල) ක්ෂේමයට පැමිණීම පිණිස මම ධර්ම සංවේගයට පත් වූයෙමි."

၂၁၂.

212.

‘‘သောဟံ ပဓာနပဟိတတ္တော, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော;

မာတရာ စောဒိတော သန္တေ, အဖုသိံ သန္တိမုတ္တမ’’န္တိ. –

"මෑණියන් විසින් උනන්දු කරවන ලද මම, වීර්යයෙහි යෙදුණු සිත් ඇත්තෙම්, රෑ දවල් නොපැකිලව වීර්ය කොට, කෙලෙස් නිවුණු උතුම් ශාන්තිය (නිවන) ස්පර්ශ කළෙමි."

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ.

(වඩ්ඪ තෙරුන් වහන්සේ) මෙම ගාථා තුන වදාළහ.

အထ [Pg.180] ထေရီ အတ္တနော ဝစနံ အင်္ကုသံ ကတွာ ပုတ္တဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ အာရာဓိတစိတ္တာ တေန ဘာသိတဂါထာ သယံ ပစ္စနုဘာသိ. ဧဝံ တာပိ ထေရိယာ ဂါထာ နာမ ဇာတာ.

ඉන්පසු තෙරණිය තමන්ගේ අනුශාසනා වචනයම හෙන්ඩුවක් කොට ගෙන පුත්‍රයා අර්හත්වයට පත්වීම ගැන සතුටු සිත් ඇතිව, ඔහු විසින් වදාරන ලද ගාථාවන්ම තමන් ද නැවත වදාළාය. මෙසේ එම 'උළාරං වත මේ මාතා' ආදී ගාථාවෝ ද තෙරණියගේම ගාථා නාමයට පත් වූහ.

တတ္ထ ဥဠာရန္တိ ဝိပုလံ မဟန္တံ. ပတောဒန္တိ ဩဝါဒပတောဒံ. သမဝဿရီတိ သမ္မာ ပဝတ္တေသိ ဝတာတိ ယောဇနာ. ကော ပန သော ပတောဒေါတိ အာဟ ‘‘ပရမတ္ထသဉှိတာ ဂါထာ’’တိ. တံ ‘‘မာ သု တေ, ဝဍ္ဎ, လောကမှီ’’တိအာဒိကာ ဂါထာ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယထာပိ အနုကမ္ပိကာတိ ယထာ အညာပိ အနုဂ္ဂါဟိကာ, ဧဝံ မယှံ မာတာ ပဝတ္တိနိဝတ္တိဝိဘာဝနဂါထာသင်္ခါတံ ဥဠာရံ ပတောဒံ ပါဇနဒဏ္ဍကံ မမ ဉာဏဝေဂသမုတ္တေဇံ ပဝတ္တေသီတိ အတ္ထော.

එහි 'උළාරං' යනු පුළුල් වූ, උදාර වූ යන්නයි. 'පතෝදං' යනු අනුශාසනා නමැති හෙන්ඩුවයි. 'සමවස්සරී' යනු මනාව පවත්වන ලදී යන්නයි. ඒ හෙන්ඩුව කවරේ ද යත් 'පරමත්ථසඤ්හිතා ගාථා' යන්නයි. 'මා සු තේ වඩ්ඪ ලෝකම්හි' ආදී වූ ගාථාවන් අදහස් කරමින් (තෙරුන් වහන්සේ) පවසති. 'යථාපි අනුකම්පිකා' යනු අනුග්‍රහ කරන්නා වූ වෙනත් මවක මෙන්, මාගේ මෑණියෝ සසර පැවැත්ම හා සසරින් මිදීම පැහැදිලි කරන ගාථාවන්ගෙන් සැදුම්ලත්, උදාර වූ ද, මෙහෙයවන්නා වූ ද, මගේ ඥාන වේගය තියුණු කරන්නා වූ ද අනුශාසනාව පැවැත්වූහ යනු අර්ථයයි.

ဓမ္မသံဝေဂမာပါဒိန္တိ ဉာဏဘယာဝဟတ္တာ အတိဝိယ မဟန္တံ ဘိံသနံ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိံ.

'ධම්මසංවේගමාපාදිං' යනු බිය සහිත බව පෙන්වන ඥානය හේතුවෙන් අතිශයින් මහත් වූ, භයංකර වූ සංවේගයකට පැමිණියෙමි යන්නයි.

ပဓာနပဟိတတ္တောတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနယောဂေန ဒိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတစိတ္တော. အဖုသိံ သန္တိမုတ္တမန္တိ အနုတ္တရံ သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ ဖုသိံ အဓိဂစ္ဆိန္တိ အတ္ထော.

'පධානපහිතත්තෝ' යනු සිවු වැදෑරුම් සම්‍යප්පධාන වීර්යයෙන් යුතුව නිවන කරා මෙහෙයවන ලද සිත් ඇත්තෙම් යන්නයි. 'අඵුසිං සන්තිමුත්තමං' යනු අනුත්තර වූ ශාන්තිය වූ නිවන ස්පර්ශ කළෙමි, අවබෝධ කළෙමි යනු අර්ථයයි.

ဝဍ္ဎမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

වඩ්ඪමාතා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

နဝကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

නවක නිපාත වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၁၀. ဧကာဒသကနိပါတော

10. ඒකාදශක නිපාතය

၁. ကိသာဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. කිසාගෝතමී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဧကာဒသကနိပါတေ [Pg.181] ကလျာဏမိတ္တတာတိအာဒိကာ ကိသာဂေါတမိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ လူခစီဝရဓာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဂေါတမီတိဿာ နာမံ အဟောသိ. ကိသသရီရတာယ ပန ‘‘ကိသာဂေါတမီ’’တိ ဝေါဟရီယိတ္ထ. တံ ပတိကုလံ ဂတံ ဒုဂ္ဂတကုလဿ ဓီတာတိ ပရိဘဝိံသု. သာ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. ပုတ္တလာဘေန စဿာ သမ္မာနံ အကံသု. သော ပနဿာ ပုတ္တော အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ကီဠနကာလေ ကာလမကာသိ. တေနဿာ သောကုမ္မာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ.

ඒකාදශක නිපාතයෙහි 'කල්‍යාණමිත්තතා' යනාදී ගාථාවෝ කිසාගෝතමී තෙරණියගේ වෙති. ඇය පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ, දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා මෙහෙණියක ලූඛචීවර (රළු සිවුරු) දරන මෙහෙණින් වහන්සේලා අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, පින්කම් කොට ඒ තනතුර පැතුවාය. ඇය කල්ප ලක්ෂයක් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර දිළිඳු කුලයක උපන්නාය. ඇයට 'ගෝතමී' යනු නම විය. ශරීරය කෘශ (වැහැරුණු) බැවින් 'කිසාගෝතමී' යැයි ව්‍යවහාර කරන ලදී. සැමියාගේ ගෙදරට ගිය ඇයට ඇය දිළිඳු කුලයක දියණියකැයි පවසා අවමන් කළහ. ඇය එක් පුතෙකු වැදුවාය. පුතෙකු ලැබීම නිසා ඇයට ගෞරව සම්මාන කළහ. එම පුත්‍රයා ඇවිදින, දුවන හා සෙල්ලම් කරන වයසට පත් වූ කල කළුරිය කළේය (මිය ගියේය). ඒ හේතුවෙන් ඇයට ශෝකය නිසා උමතු බව ඇති විය.

သာ ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ပရိဘဝပတ္တာ ဟုတွာ ပုတ္တဿ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ သက္ကာရံ ပါပုဏိံ, ဣမေ မယှံ ပုတ္တံ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုမ္ပိ ဝါယမန္တီ’’တိ သောကုမ္မာဒဝသေန မတကဠေဝရံ အင်္ကေနာဒါယ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထာ’’တိ ဂေဟဒွါရပဋိပါဋိယာ နဂရေ ဝိစရတိ. မနုဿာ ‘‘ဘေသဇ္ဇံ ကုတော’’တိ ပရိဘာသန္တိ. သာ တေသံ ကထံ န ဂဏှာတိ. အထ နံ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသော ‘‘အယံ ပုတ္တသောကေန စိတ္တဝိက္ခေပံ ပတ္တာ, ဧတိဿာ ဘေသဇ္ဇံ ဒသဗလောယေဝ ဇာနိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘အမ္မ, တဝ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆာ’’တိ အာဟ. သာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ တဿာ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ဂစ္ဆ နဂရံ ပဝိသိတွာ ယသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ, တတော သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ပဌမဂေဟေယေဝ ‘‘သတ္ထာ မမ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာပေတိ. သစေ ဧတသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ, သိဒ္ဓတ္ထကံ မေ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ကော ဣဓ မတေ ဂဏေတုံ သက္ကောတီတိ. ကိံ တေန ဟိ အလံ သိဒ္ဓတ္ထကေဟီတိ ဒုတိယံ တတိယံ ဃရံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝိဂတုမ္မာဒါ ပကတိစိတ္တေ ဌိတာ စိန္တေသိ – ‘‘သကလနဂရေ [Pg.182] အယမေဝ နိယမော ဘဝိဿတိ, ဣဒံ ဟိတာနုကမ္ပိနာ ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတီ’’တိ သံဝေဂံ လဘိတွာ တတောဝ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ပုတ္တံ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

ඇය (කිසාගෝතමිය) මෙසේ සිතුවාය: "මම පෙර අන් අයගේ අවඥාවට ලක්ව සිටියෙමි. පුත්‍රයා උපන් දා සිට මට ගරුසරු ලැබුණි. දැන් මොවුන් මාගේ පුත්‍රයාව පිටතට දමා ගැසීමට උත්සාහ කරති." මෙසේ සෝකයෙන් උමතු වූ ඇය, පුත්‍රයාගේ මළසිරුර උකුල මත තබාගෙන, "මාගේ පුත්‍රයාට බෙහෙත් දෙන්න" යයි නිවසින් නිවසට නගරය පුරා ඇවිද ගියාය. මිනිස්සු "මළවුන් පණ ගැන්වීමට බෙහෙත් කොහෙන්ද?" යයි ඇයට නින්දා කළහ. ඇය ඔවුන්ගේ වදන් නොපිළිගත්තාය. එවිට එක් පණ්ඩිත පුරුෂයෙක් "මෙය පුත්‍ර සෝකයෙන් වූ සිතේ විකෘතියකි; ඇයට බෙහෙතක් දසබලයන් වහන්සේම දැනගනු ඇත" යයි සිතා, "මෑණියනි, ඔබේ පුත්‍රයාට බෙහෙත් ලබාගැනීම සඳහා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් විමසන්න" යයි කීවේය. ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා කරන වෙලාවක විහාරයට ගොස්, "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මාගේ පුත්‍රයාට බෙහෙත් ලබා දුන මැනව" යයි පැවසුවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇගේ උපනිශ්‍රය දැක, "යන්න, නගරයට ඇතුළු වී, යම් නිවසක මින් පෙර කිසිවෙක් මියගොස් නැතිද, එවැනි නිවසකින් අබ මිටක් රැගෙන එන්න" යයි වදාළ සේක. ඇය "ස්වාමීනි, ඉතා යහපති" යයි සතුටු සිතින් නගරයට ඇතුළු වී, පළමු නිවසේදීම "ශාස්තෘන් වහන්සේ මාගේ පුත්‍රයාගේ බෙහෙත සඳහා අබ මිටක් ගෙනෙන ලෙස වදාළ සේක. ඉදින් මේ නිවසේ කිසිවෙකු මින් පෙර මියගොස් නැතිනම් මට අබ මිටක් දෙන්න" යයි කීවාය. එවිට "මෙහි මළවුන් ගණන් කළ හැක්කේ කාටද?" යයි (ඔවුහු කීහ). "එසේ නම් අබවලින් මට පලක් නැත" යයි දෙවන තුන්වන නිවෙස්වලටද ගොස් බුද්ධානුභාවයෙන් ඇගේ උමතුව පහව ගොස්, ප්‍රකෘති සිහියට පැමිණ මෙසේ සිතුවාය: "මුළු නගරයේම නියමය මෙයමය. සත්වයන් කෙරෙහි හිතානුකම්පී වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය දකින්නට ඇත" යයි සංවේගය ලබා, එතැනින් නගරයෙන් පිටතට ගොස් පුත්‍රයා අමු සොහොනක දමා මෙම ගාථාව පැවසුවාය.

‘‘န ဂါမဓမ္မော နိဂမဿ ဓမ္မော, န စာပိယံ ဧကကုလဿ ဓမ္မော;

သဗ္ဗဿ လောကဿ သဒေဝကဿ, ဧသေဝ ဓမ္မော ယဒိဒံ အနိစ္စတာ’’တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၃.၈၂);

"මේ අනිත්‍ය ධර්මය එක් ගමකට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ, එක් නියම්ගමකට සීමා වූවක් නොවේ, එක් කුලයකට පමණක් අදාළ වූවක්ද නොවේ. දෙවියන් සහිත මුළු ලෝකයාටම ඇති ධර්මතාවය මෙයමය, එනම් අනිත්‍යතාවයයි."

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘လဒ္ဓေါ တေ, ဂေါတမိ, သိဒ္ဓတ္ထကော’’တိ အာဟ. ‘‘နိဋ္ဌိတံ, ဘန္တေ, သိဒ္ဓတ္ထကေန ကမ္မံ, ပတိဋ္ဌာ ပန မေ ဟောထာ’’တိ အာဟ. အထဿာ သတ္ထာ –

ඇය මෙසේ පවසා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගියාය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ "ගෝතමිය, ඔබට අබ මිට ලැබුණේද?" යයි වදාළ සේක. "ස්වාමීනි, අබවලින් කළ යුතු කාර්යය අවසන් විය. එහෙත් ඔබ වහන්සේ මාගේ පිහිට වන්න" යයි ඇය පැවසුවාය. ඉක්බිති ඇයට ශාස්තෘන් වහන්සේ–

‘‘တံ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တံ, ဗျာသတ္တမနသံ နရံ;

သုတ္တံ ဂါမံ မဟောဃောဝ, မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၈၇) –

"දරුවන් හා සිව්පාවුන් කෙරෙහි මත්ව, ඒ පිළිබඳවම ඇලී ගැලී සිටින මිනිසා, නිදා සිටින ගම්මානයක් මහ ජල කඳක් ගසාගෙන යන්නාක් මෙන්, මාරයා විසින් පැහැරගෙන යනු ලබයි."

ဂါထမာဟ.

යන ගාථාව වදාළ සේක.

ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ. သာ သတ္ထာရံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ နစိရဿေဝ ယောနိသောမနသိကာရေန ကမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေသိ. အထဿာ သတ္ထာ –

ගාථාව අවසානයේ ඇය සිටි ඉරියව්වෙන්ම සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටා, ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ පැවිද්ද අනුමත කළ සේක. ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේ තෙවරක් පැදකුණු කර වැඳ, භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් පැවිදි වී, උපසම්පදාව ලබා නොබෝ කලකින්ම යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් කටයුතු කරමින් විදර්ශනා වඩා ගත්තාය. එවිට ඇයට ශාස්තෘන් වහන්සේ–

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ အမတံ ပဒံ;

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၁၄) –

"යමෙක් අමෘත පදය (නිවන) නොදකිමින් වසර සියයක් ජීවත් වනවාට වඩා, අමෘත පදය දකිමින් එක දවසක් ජීවත් වීම උතුම් වේ."

ဣမံ ဩဘာသဂါထမာဟ.

යන මෙම රශ්මි මාලා විහිදුවා වදාළ ගාථාව වදාළ සේක.

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ ပရိက္ခာရဝလဉ္ဇေ ပရမုက္ကဋ္ဌာ ဟုတွာ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဝိစရိ. အထ နံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော လူခစီဝရဓာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘သတ္ထာရံ နိဿာယ မယာ အယံ ဝိသေသော လဒ္ဓေါ’’တိ ကလျာဏမိတ္တတာယ ပသံသာမုခေန ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

ඇය ගාථාව අවසානයේ අර්හත් භාවයට පත් වී, පිරිකර පරිහරණය කිරීමේදී අතිශයින් ශ්‍රේෂ්ඨ වූවාය. තුන් සිවුරක් පමණක් පොරවාගෙන හැසිරුණාය. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩසිටිමින් භික්ෂුණීන් වහන්සේලාට තනතුරු ප්‍රදානය කරන අවස්ථාවෙහි, ලූඛ සිවුරු දරන්නාවූ භික්ෂුණීන් අතර අගතනතුරෙහි ඇයව පිහිටුවූ සේක. ඇය තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින්, "ශාස්තෘන් වහන්සේ නිසා මම මෙම විශේෂ අවබෝධය ලබා ගතිමි" යි කල්‍යාණ මිත්‍රත්වය ප්‍රශංසා මුඛයෙන් මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය–

၂၁၃.

213.

‘‘ကလျာဏမိတ္တတာ [Pg.183] မုနိနာ, လောကံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏိတာ;

ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနော, အပိ ဗာလော ပဏ္ဍိတော အဿ.

"කල්‍යාණ මිත්‍රත්වය පිළිබඳව මුනිවරයාණන් වහන්සේ ලෝකය අරභයා ප්‍රශංසා කළ සේක. කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන්නා බාලයෙකු වුවද පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය."

၂၁၄.

214.

‘‘ဘဇိတဗ္ဗာ သပ္ပုရိသာ, ပညာ တထာ ဝဍ္ဎတိ ဘဇန္တာနံ;

ဘဇမာနော သပ္ပုရိသေ, သဗ္ဗေဟိပိ ဒုက္ခေဟိ ပမုစ္စေယျ.

"සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කළ යුතුය, එසේ ඇසුරු කරන්නන්ගේ ප්‍රඥාව වැඩෙයි. සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කරන්නා සියලුම දුකෙන් මිදෙන්නේය."

၂၁၅.

215.

‘‘ဒုက္ခဉ္စ ဝိဇာနေယျ, ဒုက္ခဿ စ သမုဒယံ နိရောဓံ;

အဋ္ဌင်္ဂိကဉ္စ မဂ္ဂံ, စတ္တာရိပိ အရိယသစ္စာနိ.

"දුක ද, දුකට හේතුව ද, දුක නැති කිරීම ද, අෂ්ටාංගික මාර්ගය ද යන මේ සතර ආර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ කරගත යුතුය."

၂၁၆.

216.

‘‘ဒုက္ခော ဣတ္ထိဘာဝေါ, အက္ခာတော ပုရိသဒမ္မသာရထိနာ;

သပတ္တိကမ္ပိ ဟိ ဒုက္ခံ, အပ္ပေကစ္စာ သကိံ ဝိဇာတာယော.

"පුරුෂදම්ම සාරථී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ස්ත්‍රී භාවය දුකක් ලෙස වදාළ සේක. සභාර්යාවන් සමඟ ජීවත් වීමද දුකකි. ඇතැම් ස්ත්‍රීහු එක් වරක් දරුවන් වැදීමෙන් (ඇතිවන දුක් ඉවසාගත නොහැකිව),"

၂၁၇.

217.

‘‘ဂလကေ အပိ ကန္တန္တိ, သုခုမာလိနိယော ဝိသာနိ ခါဒန္တိ;

ဇနမာရကမဇ္ဈဂတာ, ဥဘောပိ ဗျသနာနိ အနုဘောန္တိ.

"සියුම් සිරුරු ඇති ස්ත්‍රීහු ගෙල කපා ගනිති, වස පානය කරති. කුස තුළ දරුවා මියගොස් මවද මරණයට පත් වන අවස්ථාවලදී මව සහ දරුවා යන දෙදෙනාම විනාශකාරී දුක් විඳිති."

၂၁၈.

218.

‘‘ဥပဝိဇညာ ဂစ္ဆန္တီ, အဒ္ဒသာဟံ ပတိံ မတံ;

ပန္ထမှိ ဝိဇာယိတွာန, အပ္ပတ္တာဝ သကံ ဃရံ.

"දරුවෙකු වැදීමට සූදානම්ව මග යද්දී, මම මියගිය ස්වාමියා දුටුවෙමි. තමන්ගේ නිවසට ළඟා වීමට පෙර මගදීම දරුවා ප්‍රසූත කළෙමි."

၂၁၉.

219.

‘‘ဒွေ ပုတ္တာ ကာလကတာ, ပတီ စ ပန္ထေ မတော ကပဏိကာယ;

မာတာ ပိတာ စ ဘာတာ, ဍယှန္တိ စ ဧကစိတကာယံ.

"මාගේ පුතුන් දෙදෙනා මිය ගියහ, ස්වාමියා මගදී මිය ගියේය. අනාථ වූ මාගේ මව, පියා සහ සොහොයුරා එක්ම දර සෑයක දැවෙන්නාහ." (මෙසේ පටාචාරා තෙරණිය විසින් පවසන ලදී).

၂၂၀.

220.

‘‘ခီဏကုလီနေ ကပဏေ, အနုဘူတံ တေ ဒုခံ အပရိမာဏံ;

အဿူ စ တေ ပဝတ္တံ, ဗဟူနိ စ ဇာတိသဟဿာနိ.

"පිරිහුණු කුලයක උපන්, අසරණ කිසාගෝතමිය, ඔබ අප්‍රමාණ දුක් විඳ ඇත. දහස් ගණන් ආත්මයන් පුරා ඔබ වැගිරූ කඳුළු (මහා සාගරයේ ජලයටත් වඩා) වැඩිය."

၂၂၁.

221.

‘‘ဝသိတာ သုသာနမဇ္ဈေ, အထောပိ ခါဒိတာနိ ပုတ္တမံသာနိ;

ဟတကုလိကာ သဗ္ဗဂရဟိတာ, မတပတိကာ အမတမဓိဂစ္ဆိံ.

"සොහොන් මධ්‍යයෙහි වාසය කර ඇත, තවද පුත්‍ර මාංස අනුභව කර ඇත. විනාශ වූ කුල පරම්පරා ඇතිව, සැම දෙනාගේම ගැරහුමට ලක්ව, මියගිය ස්වාමියා ඇති මම (කල්‍යාණ මිත්‍ර සේවනය නිසා) අමෘත නිර්වාණය අවබෝධ කළෙමි."

၂၂၂.

222.

‘‘ဘာဝိတော မေ မဂ္ဂေါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော အမတဂါမီ;

နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကတံ, ဓမ္မာဒါသံ အဝေက္ခိံဟံ.

"නිවනට පමුණුවන අෂ්ටාංගික ආර්ය මාර්ගය මා විසින් වඩන ලදී. නිවන සාක්ෂාත් කරන ලදී. ධර්මය නමැති කැඩපතින් මම (මාගේ සිත) මෙනෙහි කළෙමි."

၂၂၃.

223.

‘‘အဟမမှိ ကန္တသလ္လာ, ဩဟိတဘာရာ ကတဉှိ ကရဏီယံ;

ကိသာဂေါတမီ ထေရီ, ဝိမုတ္တစိတ္တာ ဣမံ ဘဏီ’’တိ.

"රාගාදී හුල් උදුරා දැමූ, කෙලෙස් බර බිම තැබූ මම, කළ යුතු දේ අවසන් කළෙමි. විමුක්ත සිත් ඇති කිසාගෝතමී තෙරණිය මෙසේ පැවසුවාය."

တတ္ထ ကလျာဏမိတ္တတာတိ ကလျာဏော ဘဒ္ဒေါ သုန္ဒရော မိတ္တော ဧတဿာတိ ကလျာဏမိတ္တော. ယော ယဿ သီလာဒိဂုဏသမာဒပေတာ, အဃဿ ဃာတာ, ဟိတဿ ဝိဓာတာ, ဧဝံ သဗ္ဗာကာရေန ဥပကာရော မိတ္တော [Pg.184] ဟောတိ, သော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ကလျာဏမိတ္တတာ, ကလျာဏမိတ္တဝန္တတာ. မုနိနာတိ သတ္ထာရာ. လောကံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏိတာတိ ကလျာဏမိတ္တေ အနုဂန္တဗ္ဗန္တိ သတ္တလောကံ ဥဒ္ဒိဿ –

එහි 'කල්‍යාණමිත්තතා' යනු: යමෙකුට යහපත් වූ, මනහර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ මිතුරෙකු සිටීද, ඔහු කල්‍යාණ මිත්‍රයායි. යමෙක් අනෙකෙකු ශීලාදී ගුණයන්හි සමාදන් කරවයිද, දුක විනාශ කරයිද, යහපත සලසයිද, මෙසේ සෑම ආකාරයකින්ම උපකාරී වන මිතුරා කල්‍යාණ මිත්‍රයා වේ. ඔහුගේ එම ස්වභාවය කල්‍යාණමිත්‍රතාවය හෙවත් කල්‍යාණමිත්‍රයන් ඇති බවයි. 'මුනිනා' යනු ශාස්තෘන් වහන්සේ විසිනි. 'ලෝකං ආදිස්ස වණ්ණිතා' යනු සත්ව ලෝකය උදෙසා කල්‍යාණ මිත්‍රයන් අනුව යා යුතු බව මෙසේ වර්ණනා කරන ලදී–

‘‘သကလမေဝိဒံ, အာနန္ဒ, ဗြဟ္မစရိယံ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’ (သံ. နိ. ၅.၂). ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ သီလဝါ ဘဝိဿတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရိဿတီ’’တိ (ဥဒါ. ၃၁) စ ဧဝမာဒိနာ ပသံသိတာ.

"ආනන්දය, මේ ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව මුළුමනින්ම කල්‍යාණ මිත්‍රත්වය, කල්‍යාණ සහායත්වය හා කල්‍යාණ සම්පවංකත්වය මත පවතින්නකි." තවද, "මේඝිය, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති, කල්‍යාණ සහායන් ඇති, කල්‍යාණ සම්පවංකයන් ඇති භික්ෂුව ශීලවන්ත වනු ඇත, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුතුව වාසය කරනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු විය හැකිය" යනාදී වශයෙන් ප්‍රශංසා කරන ලදී.

ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနောတိအာဒိ ကလျာဏမိတ္တတာယ အာနိသံသဒဿနံ. တတ္ထ အပိ ဗာလော ပဏ္ဍိတော အဿာတိ ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနော ပုဂ္ဂလော ပုဗ္ဗေ သုတာဒိဝိရဟေန ဗာလောပိ သမာနော အဿုတသဝနာဒိနာ ပဏ္ဍိတော ဘဝေယျ.

'කල්‍යාණමිත්තේ භජමානෝ' යනාදිය කල්‍යාණ මිත්‍රත්වයේ ආනිශංස පෙන්වා දීමකි. එහි 'අපි බාලෝ පණ්ඩිතෝ අස්ස' යනු: කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන පුද්ගලයා පෙර ශ්‍රැත ආදියෙන් තොරව බාලයෙකු වී සිටියද, පෙර නොඇසූ ධර්ම ශ්‍රවණය ආදියෙන් පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය.

ဘဇိတဗ္ဗာ သပ္ပုရိသာတိ ဗာလဿာပိ ပဏ္ဍိတဘာဝဟေတုတော ဗုဒ္ဓါဒယော သပ္ပုရိသာ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမနာဒိနာ သေဝိတဗ္ဗာ. ပညာ တထာ ပဝဍ္ဎတိ ဘဇန္တာနန္တိ ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇန္တာနံ တထာ ပညာ ဝဍ္ဎတိ ဗြူဟတိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ တေသု ယော ကောစိ ခတ္တိယာဒိကော ဘဇမာနော သပ္ပုရိသေ သဗ္ဗေဟိပိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခေဟိ ပမုစ္စေယျာတိ ယောဇနာ.

බාලයා හට ද පණ්ඩිතභාවය ලැබීමට හේතු වන බැවින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ සත්පුරුෂයන් වහන්සේලා කලින් කලට බැහැදැකීම ආදියෙන් ඇසුරු කළ යුතුය. යම් සේ ඔවුන් අතරින් ක්‍ෂත්‍රියාදී වූ යම් කිසිවෙක් සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කරන්නේ ද, ඔහු ජාති ආදී වූ සියලු වට්ට දුක්වලින් මිදෙන්නේය යන අර්ථය මෙහි යෝජනාවයි. එලෙසම කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන්නන් හට ප්‍රඥාව වැඩෙයි, දියුණු වෙයි, පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි.

မုစ္စနဝိဓိံ ပန ကလျာဏမိတ္တဝိဓိနာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုက္ခဉ္စ ဝိဇာနေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ ဒုက္ခဉ္စ ဒုက္ခသမုဒယဉ္စ နိရောဓဉ္စ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂဉ္စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဝိဇာနေယျ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ ယောဇနာ.

තවද කල්‍යාණ මිත්‍රයන්ගේ මගපෙන්වීමෙන් මිදීමේ ක්‍රමය දැක්වීම පිණිස "දුක්ඛඤ්ච විජානෙය්‍ය" (දුක දත යුතුය) යනාදිය වදාරන ලදී. එහි 'ආර්ය සත්‍ය හතර' යනු දුක්ඛ සත්‍යය, දුක්ඛ සමුදය සත්‍යය, දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යය සහ අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන මෙම සිවු වැදෑරුම් ආර්ය සත්‍යයන් වටහා ගත යුතුය, අවබෝධ කරගත යුතුය යනු මෙහි අර්ථයයි.

‘‘ဒုက္ခော ဣတ္ထိဘာဝေါ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အညတရာယ ယက္ခိနိယာ ဣတ္ထိဘာဝံ ဂရဟန္တိယာ ဘာသိတာ. တတ္ထ ဒုက္ခော ဣတ္ထိဘာဝေါ အက္ခာတောတိ စပလတာ, ဂဗ္ဘဓာရဏံ, သဗ္ဗကာလံ ပရပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာတိ ဧဝမာဒီဟိ အာဒီနဝေဟိ ဣတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခောတိ, ပုရိသဒမ္မသာရထိနာ ဘဂဝတာ ကထိတော. သပတ္တိကမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ သပတ္တဝါသော သပတ္တိယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသောပိ [Pg.185] ဒုက္ခော, အယမ္ပိ ဣတ္ထိဘာဝေ အာဒီနဝေါတိ အဓိပ္ပာယော. အပ္ပေကစ္စာ သကိံ ဝိဇာတာယောတိ ဧကစ္စာ ဣတ္ထိယော ဧကဝါရမေဝ ဝိဇာတာ, ပဌမဂဗ္ဘေ ဝိဇာယနဒုက္ခံ အသဟန္တိယော. ဂလကေ အပိ ကန္တန္တီတိ အတ္တနော ဂီဝမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ. သုခုမာလိနိယော ဝိသာနိ ခါဒန္တီတိ သုခုမာလသရီရာ အတ္တနော သုခုမာလဘာဝေန ခေဒံ အဝိသဟန္တိယော ဝိသာနိပိ ခါဒန္တိ. ဇနမာရကမဇ္ဈဂတာတိ ဇနမာရကော ဝုစ္စတိ မူဠှဂဗ္ဘော. မာတုဂါမဇနဿ မာရကော, မဇ္ဈဂတာ ဇနမာရကာ ကုစ္ဆိဂတာ, မူဠှဂဗ္ဘာတိ အတ္ထော. ဥဘောပိ ဗျသနာနိ အနုဘောန္တီတိ ဂဗ္ဘော ဂဗ္ဘိနီ စာတိ ဒွေပိ ဇနာ မရဏဉ္စ မာရဏန္တိကဗျသနာနိ စ ပါပုဏန္တိ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ဇနမာရကာ နာမ ကိလေသာ, တေသံ မဇ္ဈဂတာ ကိလေသသန္တာနပတိတာ ဥဘောပိ ဇာယာပတိကာ ဣဓ ကိလေသပရိဠာဟဝသေန, အာယတိံ ဒုဂ္ဂတိပရိက္ကိလေသဝသေန ဗျသနာနိ ပါပုဏန္တီ’’တိ. ဣမာ ကိရ ဒွေ ဂါထာ သာ ယက္ခိနီ ပုရိမတ္တဘာဝေ အတ္တနော အနုဘူတဒုက္ခံ အနုဿရိတွာ အာဟ. ထေရီ ပန ဣတ္ထိဘာဝေ အာဒီနဝဝိဘာဝနာယ ပစ္စနုဘာသန္တီ အဝေါစ.

"දුක්ඛො ඉත්ථිභාවො" (ස්ත්‍රී භාවය දුකකි) යනාදී ගාථා දෙක ස්ත්‍රී භාවය පිළිකුල් කළ එක්තරා යක්ෂණියක විසින් පවසන ලදී. එහි 'පුරිසදම්මසාරථි' වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් චපල බව, ගර්භයක් දැරීම, නිරතුරුවම අන්‍යයන් මත යැපීම යන ආදී දෝෂයන් නිසා ස්ත්‍රී භාවය දුකක් ලෙස වදාරන ලදී. සපත්තනී වාසය හෙවත් ස්වාමියාගේ අනෙක් බිරිඳ සමඟ එක්ව විසීම ද දුකකි. මෙය ද ස්ත්‍රී භාවයේ ඇති දෝෂයකි. ඇතැම් ස්ත්‍රීහු එක් වරක් දරුවකු ප්‍රසූත කළ විට, ප්‍රථම ගර්භයේදී විඳින්නට වූ ප්‍රසව වේදනාව ඉවසා ගත නොහැකිව තම ගෙල සිඳගනිති. සුකුමාල ශරීර ඇති බැවින් එම පීඩාව ඉවසා ගත නොහැකිව වස විෂ වුව ද අනුභව කරති. 'ජනමාරකමජ්ඣගතා' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ මව මරණයට පත් කරන හෝ මව පීඩාවට පත් කරන 'මුළ්හගර්භය' (වැරදි ලෙස පිහිටි ගැබ) යන්නයි. ගැබ සහ ගැබ්ගෙලෙහි හිරවූ මව යන දෙදෙනාම මරණයට හෝ මරණාසන්න විපත්වලට පත් වෙති. ඇතැම් ආචාර්යවරුන් පවසන්නේ 'ජනමාරක' යනු ක්ලේශයන් බවයි. එම ක්ලේශයන්ට මැදි වූ, ක්ලේශ පරම්පරාවට වැටුණු අඹුසැමි දෙදෙනාම මෙලොව ක්ලේශ පරිළාහයෙන් ද පරලොව දුගති දුක්වලින් ද විපත්වලට පත් වෙති. එම යක්ෂණිය පෙර ආත්මයක තමා විඳි දුක් සිහිපත් කරමින් මෙම ගාථා දෙක පැවසුවාය. කිසාගෝතමී තේරිය ද ස්ත්‍රී භාවයේ දෝෂයන් පැහැදිලි කරමින් මෙය නැවත වදාළාය.

‘‘ဥပဝိဇညာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ ပဝတ္တိံ အာရဗ္ဘ ဘာသိတာ. တတ္ထ ဥပဝိဇညာ ဂစ္ဆန္တီတိ ဥပဂတဝိဇာယနကာလာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီ, အပတ္တာဝ သကံ ဂေဟံ ပန္ထေ ဝိဇာယိတွာန ပတိံ မတံ အဒ္ဒသံ အဟန္တိ ယောဇနာ.

"උපවිජඤ්ඤා ගච්ඡන්තී" යනාදී ගාථා දෙක පටාචාරා තේරියගේ පුවත අරභයා වදාරන ලදී. එහි අර්ථය නම්, දරු ප්‍රසූතිය ආසන්නව මවුපියන්ගේ නිවස බලා මග යන මට, නිවසට ළඟා වීමට පෙර මග මැදදී දරුවා ලැබුණු බවත්, ස්වාමියා මියගොස් සිටිනු දුටු බවත් යන්නයි.

ကပဏိကာယာတိ ဝရာကာယ. ဣမာ ကိရ ဒွေ ဂါထာ ပဋာစာရာယ တဒါ သောကုမ္မာဒပတ္တာယ ဝုတ္တာကာရဿ အနုကရဏဝသေန ဣတ္ထိဘာဝေ အာဒီနဝဝိဘာဝနတ္ထမေဝ ထေရိယာ ဝုတ္တာ.

'කපණිකා' යනු අසරණ වූ තැනැත්තියයි. ශෝකයෙන් උමතු වූ පටාචාරාවන් එදා පැවසූ අයුරින්ම, ස්ත්‍රී භාවයේ ඇති දෝෂයන් පැහැදිලි කරනු පිණිස කිසාගෝතමී තේරිය විසින් මෙම ගාථා දෙක වදාරන ලදී.

ဥဘယမ္ပေတံ ဥဒါဟရဏဘာဝေန အာနေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော အနုဘူတံ ဒုက္ခံ ဝိဘာဝေန္တီ ‘‘ခီဏကုလိနေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခီဏကုလိနေတိ ဘောဂါဒီဟိ ပါရိဇုညပတ္တကုလိကေ. ကပဏေတိ ပရမအဝညာတံ ပတ္တေ. ဥဘယဉ္စေတံ အတ္တနော ဧဝ အာမန္တနဝစနံ. အနုဘူတံ တေ ဒုခံ အပရိမာဏန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ, ဣတော ပုရိမတ္တဘာဝေသု ဝါ အနပ္ပကံ ဒုက္ခံ တယာ အနုဘဝိတံ. ဣဒါနိ တံ ဒုက္ခံ ဧကဒေသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အဿူ စ တေ ပဝတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.တဿတ္ထော – ဣမသ္မိံ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ [Pg.186] ပရိဗ္ဘမန္တိယာ ဗဟုကာနိ ဇာတိသဟဿာနိ သောကာဘိဘူတာယ အဿု စ ပဝတ္တံ, အဝိသေသိတံ ကတွာ ဝုတ္တဉ္စေတံ, မဟာသမုဒ္ဒဿ ဥဒကတောပိ ဗဟုကမေဝ သိယာ.

ඒ දෙකම උදාහරණ ලෙස ගෙන දැන් තමා විඳි දුක විස්තර කරමින් "ඛීණකුලීනේ" යනාදිය වදාළාය. එහි 'ඛීණකුලීන' යනු භෝග සම්පත් ආදිය පිරිහී ගිය කුලයක් ඇති බවයි. 'කපණ' යනු අන්‍යයන් විසින් අතිශය අවඥාවට පත් කරන ලද බවයි. මේ දෙකම තමාටම කරගන්නා වූ ඇමතීමකි. මේ ආත්මයේ හෝ මීට පෙර ආත්මවලදී ඔබ විසින් අප්‍රමාණ දුක් විඳ ඇත. දැන් එම දුකෙන් කොටසක් විභජනය කර දැක්වීමට "අස්සූ ච තේ පවත්තං" (තොපගේ කඳුළු ගලා ගියේය) යනාදිය වදාරන ලදී. එහි අර්ථය නම් - කෙළවරක් නැති මේ සංසාරයේ සැරිසරන්නා වූ, ශෝකයෙන් පීඩිත වූ ඔබගේ ඇසින් වැගිරුණු කඳුළු ප්‍රමාණය මහා සාගරයේ ජලයටත් වඩා බොහෝ වන්නේය යන්නයි.

ဝသိတာ သုသာနမဇ္ဈေတိ မနုဿမံသခါဒိကာ သုနခီ သိင်္ဂါလီ စ ဟုတွာ သုသာနမဇ္ဈေ ဝုသိတာ. ခါဒိတာနိ ပုတ္တမံသာနီတိ ဗျဂ္ဃဒီပိဗိဠာရာဒိကာလေ ပုတ္တမံသာနိ ခါဒိတာနိ. ဟတကုလိကာတိ ဝိနဋ္ဌကုလဝံသာ. သဗ္ဗဂရဟိတာတိ သဗ္ဗေဟိ ဃရဝါသီဟိ ဂရဟိတာ ဂရဟပ္ပတ္တာ. မတပတိကာတိ ဝိဓဝါ. ဣမေ ပန တယော ပကာရေ ပုရိမတ္တဘာဝေ အတ္တနော အနုပ္ပတ္တေ ဂဟေတွာ ဝဒတိ. ဧဝံဘူတာပိ ဟုတွာ အဓိစ္စ လဒ္ဓါယ ကလျာဏမိတ္တသေဝါယ အမတမဓိဂစ္ဆိ,နိဗ္ဗာနံ အနုပ္ပတ္တာ.

මිනී මස් කන බැල්ලකව සහ සිවලියකව සොහොන් මැද විසුවාය. ව්‍යාඝ්‍ර, දිවි, බළල් ආදී යෝනිවල උපන් කල තම දරුවන්ගේම මස් අනුභව කළාය. කුල පරම්පරාව විනාශ වී ගිය, සියලු ගෘහවාසීන්ගේ ගැරහුමට පත් වූ, වැන්දඹුවක ද වූවාය. පෙර ආත්මවල තමාට සිදුවූ මෙම කරුණු තුන ගෙන ඇය පවසන්නීය. මෙවැනි තත්ත්වයක සිටිය ද, උතුම් වූ කල්‍යාණ මිත්‍ර සේවනය නිසා අමා නිවන අවබෝධ කරගත්තාය.

ဣဒါနိ တမေဝ အမတာဓိဂမံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဘာဝိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဘာဝိတောတိ ဝိဘာဝိတော ဥပ္ပာဒိတော ဝဍ္ဎိတော ဘာဝနာဘိသမယဝသေန ပဋိဝိဒ္ဓေါ. ဓမ္မာဒါသံ အဝေက္ခိံဟန္တိ ဓမ္မမယံ အာဒါသံ အဒ္ဒက္ခိံ အပဿိံ အဟံ.

දැන් එම අමා නිවන ලැබීම ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "භාවිතෝ" යනාදිය පවසන ලදී. එහි 'භාවිතෝ' යනු භාවනාමය අවබෝධය තුළින් ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද, වඩන ලද, දියුණු කරන ලද යන්නයි. "ධම්මාදාසං අවෙක්ඛිංහං" යනු මම ධර්මය නමැති කැඩපත දුටුවෙමි යන්නයි.

အဟမမှိ ကန္တသလ္လာတိ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နဂါရာဒိသလ္လာ အဟံ အမှိ. ဩဟိတဘာရာတိ ဩရောပိတကာမခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရဘာရာ. ကတဉှိ ကရဏီယန္တိ ပရိညာဒိဘေဒံ သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ ကတံ ပရိယောသိတံ. သုဝိမုတ္တစိတ္တာ ဣမံ ဘဏီတိ သဗ္ဗသော ဝိမုတ္တစိတ္တာ ကိသာဂေါတမီ ထေရီ ဣမမတ္ထံ ‘‘ကလျာဏမိတ္တတာ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဗန္ဓဝသေန အဘဏီတိ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ ထေရီ ဝဒတိ. တတြိဒံ ဣမိဿာ ထေရိယာ အပဒါနံ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၅၅-၉၄) –

මම ආර්ය මාර්ගය මගින් මුලිනුපුටා දැමූ රාගාදී හුල් ඇත්තියක් වෙමි. අතහැර දමන ලද කාම බර, ස්කන්ධ බර, ක්ලේශ බර හා අභිසංස්කාර බර ඇත්තියකි. පිරිසිඳ දැකීම ආදී වශයෙන් සොළොස් වැදෑරුම් වූ මග කිස නිම කරන ලදී. කිසාගෝතමී තේරිය සියලු ආකාරයෙන් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත් ඇතිව මෙම අර්ථය "කල්‍යාණමිත්තතා" යනාදී ගාථා මගින් ප්‍රකාශ කළාය. මෙසේ තේරිය තමා ගැන අන්‍යයකු ගැන පවසන්නාක් මෙන් පවසන්නීය. මෙතැන් සිට දක්වන්නේ එම තේරියගේ අපදානයයි:

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර සියලු ධර්මයන්ගේ පරතෙරට වැඩි, මාර පරාජය කළ පදුමුත්තර නම් වූ ලෝකනායකයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ အညတရေ ကုလေ;

ဥပေတွာ တံ နရဝရံ, သရဏံ သမုပါဂမိံ.

එසමයෙහි මම හංසවතී නුවර එක්තරා කුලයක උපන්නෙමි. ඒ උත්තම මනුෂ්‍යයාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ සරණ ගියෙමි.

‘‘ဓမ္မဉ္စ တဿ အဿောသိံ, စတုသစ္စူပသဉှိတံ;

မဓုရံ ပရမဿာဒံ, ဝဋ္ဋသန္တိသုခါဝဟံ.

උන්වහන්සේගේ සතර සත්‍යය හා සබැඳි, මිහිරි වූ, පරම ආශ්වාදජනක වූ, සංසාර දුක් සංසිඳුවා නිවන් සුව ගෙන දෙන ධර්මය ශ්‍රවණය කළෙමි.

‘‘တဒါ စ ဘိက္ခုနိံ ဝီရော, လူခစီဝရဓာရိနိံ;

ဌပေန္တော ဧတဒဂ္ဂမှိ, ဝဏ္ဏယီ ပုရိသုတ္တမော.

එසමයෙහි ඒ වීර වූ පුරුෂෝත්තමයාණන් වහන්සේ රළු සිවුරු දරන්නා වූ එක්තරා මෙහෙණින් වහන්සේ නමක ඒතදග්ග තනතුරෙහි තබා වර්ණනා කළ සේක.

‘‘ဇနေတွာနပ္ပကံ [Pg.187] ပီတိံ, သုတွာ ဘိက္ခုနိယာ ဂုဏေ;

ကာရံ ကတွာန ဗုဒ္ဓဿ, ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ.

ඒ මෙහෙණින් වහන්සේගේ ගුණ අසා අප්‍රමාණ ප්‍රීතියක් උපදවා ගෙන, මගේ ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කොට,

‘‘နိပစ္စ မုနိဝရံ တံ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ;

တဒါနုမောဒိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဌာနလာဘာယ နာယကော.

ඒ මුනින්ද්‍රයාණන් වහන්සේ පාමුල වැතිර වැඳ, එම තනතුර (රළු සිවුරු දරන්නන් අතර අග්‍ර බව) ප්‍රාර්ථනා කළෙමි. එවිට ලෝකනායක වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ එම තනතුර ලැබීම පිණිස මට අනුමෝදනා කළ සේක.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසු, ඔක්කාක කුලයෙහි උපදින, ගෝත්‍රයෙන් ගෝතම නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වන්නාහ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

ကိသာဂေါတမီ နာမေန, ဟေဿသိ သတ္ထု သာဝိကာ.

ඔබ ඒ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මයෙහි උරුමකාරියක් වූ, ධර්මයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් නිර්මිත වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක් වූ කිසාගෝතමී නමින් ප්‍රසිද්ධ වන්නෙහිය.

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ;

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ.

ඒ වදන් අසා මහත් ප්‍රීතියට පත්ව, මම දිවි හිමියෙන් එදා මෛත්‍රී සහගත සිතින් යුතුව පසළොස්වන ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට සතර පසයෙන් උපස්ථාන කළෙමි.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

ඒ මැනවින් කරන ලද කුසල කර්මය නිසාත්, බලවත් චේතනා හා ප්‍රාර්ථනා නිසාත්, මම මිනිස් සිරුර හැර දමා තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි.

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි, මහා යසසින් යුතු බ්‍රහ්මබන්ධු වූ දේශකයන් අතර උත්තම වූ ගෝත්‍රයෙන් කාශ්‍යප නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක.

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော;

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

එකල උතුම් බාරාණසී නුවර බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ, මිනිසුන්ට අධිපති වූ කිකි නම් කාසි රජු වාසය කළේය.

‘‘ပဉ္စမီ တဿ ဓီတာသိံ, ဓမ္မာ နာမေန ဝိဿုတာ;

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ.

මම ඒ රජුගේ පස්වන දියණිය වූයෙමි, ධම්මා නමින් ප්‍රසිද්ධ වූයෙමි. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා මම පැවිදි වීමට කැමති වූයෙමි.

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ;

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ.

එහෙත් පිය රජතුමා අපට (පැවිදි වීමට) අවසර නොදුන්නේය. එකල අපි රජ මාලිගයෙහිම වසර විසිදහසක් පුරා නොපසුබටව වාසය කළෙමු.

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ;

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တ ဓီတရော.

සැපසේ හැදී වැඩුණු, බුද්ධ උපස්ථානයෙහි නිරත වූ, ප්‍රීතිමත් වූ රාජකුමාරියන් වූ අපි දියණියන් සත්දෙනාම කෝමාරි බ්‍රහ්මචර්යාව (අවිවාහකව උතුම් හැසිරීම) රැක්කෙමු.

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ;

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ.

සමණී, සමණගුත්තා, භික්ඛුනී, භික්ඛුදායිකා, ධම්මා, සුධම්මා සහ සත්වන දියණිය වූ සංඝදායිකා යනු ඒ සත්දෙනායි.

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ;

အဟဉ္စ ဓမ္မဒိန္နာ စ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ.

එකල සිටි ඒ සත්දෙනා ගෞතම බුදු සසුනේදී ඛේමා තෙරණිය, උප්පලවණ්ණා තෙරණිය, පටාචාරා තෙරණිය, භද්දා කුණ්ඩලකේසා තෙරණිය, මම (කිසාගෝතමී තෙරණිය), ධම්මදින්නා තෙරණිය සහ සත්වැනුව විශාඛා උපාසිකාව වූහ.

‘‘တေဟိ [Pg.188] ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

ඒ මැනවින් කරන ලද කුසල කර්මයන් හා චේතනා ප්‍රාර්ථනා බලයෙන් මම මිනිස් සිරුර හැර දමා තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟံ;

ဒုဂ္ဂတေ အဓနေ နဋ္ဌေ, ဂတာ စ သဓနံ ကုလံ.

දැන් මේ අවසාන භවයෙහි, මම දිළිඳු වූ, වස්තුව විනාශ වූ සිටු පවුලක උපන්නෙමි. පසුව මම ධනවත් පවුලකට (විවාහ වී) ගියෙමි.

‘‘ပတိံ ဌပေတွာ သေသာ မေ, ဒေဿန္တိ အဓနာ ဣတိ;

ယဒါ စ ပဿူတာ အာသိံ, သဗ္ဗေသံ ဒယိတာ တဒါ.

ස්වාමියා හැර අනෙක් පවුලේ පිරිස "ඈ දිළිඳු යැයි" පවසා මට වෛර කළහ. නමුත් මා පුතෙකු ප්‍රසූත කළ විට සියල්ලෝම මට ආදරය කළහ.

‘‘ယဒါ သော တရုဏော ဘဒ္ဒေါ, ကောမလကော သုခေဓိတော;

သပါဏမိဝ ကန္တော မေ, တဒါ ယမဝသံ ဂတော.

සැපසේ වැඩුණු, මගේ පණ මෙන් මට ප්‍රිය වූ, ඒ සුකොමළ බාල පුතණුවන් මියගොස් මාරයා වසඟයට පත් විය.

‘‘သောကဋ္ဋာဒီနဝဒနာ, အဿုနေတ္တာ ရုဒမ္မုခါ;

မတံ ကုဏပမာဒါယ, ဝိလပန္တီ ဂမာမဟံ.

මම ශෝකයෙන් පීඩිතව, මලානික වූ මුහුණින් හා කඳුළු පිරුණු දෙනෙතින් යුතුව, මළ දරුවා වඩාගෙන හඬා වැළපෙමින් ඒ මේ අත ගියෙමි.

‘‘တဒါ ဧကေန သန္ဒိဋ္ဌာ, ဥပေတွာဘိသက္ကုတ္တမံ;

အဝေါစံ ဒေဟိ ဘေသဇ္ဇံ, ပုတ္တသဉ္ဇီဝနန္တိ ဘော.

එකල එක් පණ්ඩිතයෙකුගේ මඟපෙන්වීමෙන් උත්තම වෛද්‍යවරයාණන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස්, 'ස්වාමීනී, මගේ පුතු ජීවත් කරවන ඖෂධයක් ලබා දෙන්න' යයි අයැද සිටියෙමි.

‘‘န ဝိဇ္ဇန္တေ မတာ ယသ္မိံ, ဂေဟေ သိဒ္ဓတ္ထကံ တတော;

အာဟရာတိ ဇိနော အာဟ, ဝိနယောပါယကောဝိဒေါ.

දමනය කිරීමේ උපායෙහි දක්ෂ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, 'කිසිවකු මිය නොගිය නිවසකින් අබ මිටක් රැගෙන එන්න' යයි වදාළ සේක.

‘‘တဒါ ဂမိတွာ သာဝတ္ထိံ, န လဘိံ တာဒိသံ ဃရံ;

ကုတော သိဒ္ဓတ္ထကံ တသ္မာ, တတော လဒ္ဓါ သတိံ အဟံ.

එවිට මම සැවැත් නුවර සැරිසරමින් එවැනි නිවසක් සොයා ගැනීමට නොහැකි වූයෙමි. එවැනි තැනකින් අබ ලැබෙන්නේ කෙසේද? ඒ නිසා මම එතැනදී සිහිය ලබා ගත්තෙමි.

‘‘ကုဏပံ ဆဍ္ဍယိတွာန, ဥပေသိံ လောကနာယကံ;

ဒူရတောဝ မမံ ဒိသွာ, အဝေါစ မဓုရဿရော.

මළ සිරුර අතහැර දමා මම ලෝකනාථයන් වහන්සේ වෙත පැමිණියෙමි. මා ඈතින් එනු දැක මිහිරි හඬ ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော ဥဒယဗ္ဗယံ.

'යමෙක් (පංචස්කන්ධයාගේ) හටගැනීම හා විනාශය නොදැක වසර සියයක් ජීවත් වූවත්, ඒ හටගැනීම හා විනාශය දකිමින් එක දවසක් ජීවත් වීම උතුම් වන්නේය.'

‘‘န ဂါမဓမ္မော နိဂမဿ ဓမ္မော, န စာပိယံ ဧကကုလဿ ဓမ္မော;

သဗ္ဗဿ လောကဿ သဒေဝကဿ, ဧသေဝ ဓမ္မော ယဒိဒံ အနိစ္စတာ.

මෙම අනිත්‍ය ධර්මය එක් පවුලකට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. දෙවියන් සහිත මුළු මහත් ලෝකයාටම උරුම වූ ධර්මතාවය මෙයම වේ.

‘‘သာဟံ သုတွာနိမာ ဂါထာ, ဓမ္မစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ;

တတော ဝိညာတသဒ္ဓမ္မာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

ඒ ගාථා අසා මම දහම් ඇස පිරිසිදු කර ගත්තෙමි (සෝවාන් වූයෙමි). ඉන්පසු උතුම් සද්ධර්මය අවබෝධ කරගෙන ගිහිගෙය හැර පැවිදි වූයෙමි.

‘‘တထာ ပဗ္ဗဇိတာ သန္တီ, ယုဉ္ဇန္တီ ဇိနသာသနေ;

န စိရေနေဝ ကာလေန, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

එසේ පැවිදිව බුදු සසුනෙහි වීර්යය වඩමින්, වැඩි කලක් නොගොස්ම මම අර්හත් ඵලයට පැමිණියෙමි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု [Pg.189] စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ.

මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන්හි ද, දිව්‍ය ශ්‍රවණඥානයෙහි ද නිපුණ වූයෙමි. අනුන්ගේ සිත් දැනගන්නා නුවණ ඇත්තියක් වූයෙමි. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ.

මම පෙර ජාතීන් පිළිබඳව දනිමි. දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කර ගත්තෙමි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කර දමා නිර්මල වූ පිරිසිදු තැනැත්තියක් වූයෙමි.

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපැද්දෙමි. කෙලෙස් බර පසෙක තැබුවෙමි. භවයට ඇද දමන තණ්හාව මුලින්ම උදුරා දැමුවෙමි.

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

යම් අර්ථයක් සඳහා මම ගිහිගෙය හැර පැවිදි වූයෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම නම් වූ ඒ අර්හත් ඵලය මම සාක්ෂාත් කර ගත්තෙමි.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မေ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ ဝါဟသာ.

උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ පටිභාන යන සිව්පිළිසිඹියා පිළිබඳ මගේ ඥානය නිර්මල විය, පිරිසිදු විය.

‘‘သင်္ကာရကူဋာ အာဟိတွာ, သုသာနာ ရထိယာပိ စ;

တတော သံဃာဋိကံ ကတွာ, လူခံ ဓာရေမိ စီဝရံ.

මම කුණු කසළ ගොඩවල්වලින් ද, සොහොන් බිම්වලින් ද, වීදිවලින් ද රෙදි කැබලි එකතු කර, ඒවායින් සඟල සිවුරක් මසා ගෙන රළු වූ සිවුරු දැරුවෙමි.

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, လူခစီဝရဓာရဏေ;

ဌပေသိ ဧတဒဂ္ဂမှိ, ပရိသာသု ဝိနာယကော.

ජිනේන්ද්‍ර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මාගේ ඒ රළු සිවුරු දැරීමේ ගුණය කෙරෙහි පැහැදී, පිරිස මැද මා 'රළු සිවුරු දරන්නියන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි' තැබූ සේක.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මා විසින් සියලු කෙලෙස් දවන ලදී... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.

ကိသာဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

කිසාගෝතමී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

ဧကာဒသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

එකාදස නිපාත වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၁၁. ဒွါဒသကနိပါတော

11. ද්වාදසක නිපාතය

၁. ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. උප්පලවණ්ණා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဒွါဒသကနိပါတေ [Pg.190] ဥဘော မာတာ စ ဓီတာ စာတိအာဒိကာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ, ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသုံ သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိနဂရေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေဏံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ.

ද්වාදසක නිපාතයෙහි 'උභෝ මාතා ච ධීතා ච' යන ආදී ගාථාවෝ උප්පලවණ්ණා තෙරණිය පිළිබඳ වෙති. මේ උප්පලවණ්ණා තෙරණිය ද පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු මහා ජනයා සමඟ ශාස්තෘන් වහන්සේ හමුවට ගොස් ධර්මය ශ්‍රවණය කරන්නී, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා මෙහෙණින් වහන්සේ නමක සෘද්ධිමතුන් අතර අගතැන් තබනු දැක, සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට මහා දානයක් පූජා කර එම සෘද්ධිමත් තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඇය දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස් නුවර කාසි රජු වූ කිකී රජුගේ මාලිගයෙහි උපත ලබා, සහෝදරියන් සත් දෙනා අතර එක් අයෙකු වී, වසර විසි දහසක් බ්‍රහ්මචාරීව හැසිර මහා සංඝයා වහන්සේ උදෙසා පිරිවෙනක් කරවා දෙව්ලොව උපන්නාය.

တတော စဝိတွာ ပုန မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆန္တီ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ သဟတ္ထာ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တာ. သာ ဧကဒိဝသံ ခေတ္တကုဋိံ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကသ္မိံ သရေ ပါတောဝ ပုပ္ဖိတံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒိသွာ တံ သရံ ဩရုယှ တဉ္စေဝ ပုပ္ဖံ လာဇပက္ခိပနတ္ထာယ ပဒုမိနိပတ္တဉ္စ ဂဟေတွာ ကေဒါရေ သာလိသီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ ကုဋိကာယ နိသိန္နာ လာဇေ ဘဇ္ဇိတွာ ပဉ္စ လာဇသတာနိ ကတွာ ဌပေသိ. တသ္မိံ ခဏေ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ တဿာ အဝိဒူရေ ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. သာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ လာဇေဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ, ကုဋိတော ဩရုယှ လာဇေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ပဒုမပုပ္ဖေန ပတ္တံ ပိဓာယ အဒါသိ. အထဿာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ထောကံ ဂတေ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကာ, အဟံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပိဠန္ဓိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ, အယျော, ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကော အဘဝိဿာ, ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတုံ နာဒဿ, အဒ္ဓါ အယျဿ အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန ဂန္တွာ ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ခမာပေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမေသံ မေ လာဇာနံ နိဿန္ဒေန လာဇဂဏနာယ ပုတ္တာ အဿု, ပဒုမပုပ္ဖဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ပဒေ ပဒေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ပစ္စေကုဗုဒ္ဓေါ တဿာ ပဿန္တိယာဝ အာကာသေန [Pg.191] ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ တံ ပဒုမံ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အက္ကမနသောပါနသမီပေ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပေသိ.

ඉන් චුතව නැවත මිනිස් ලොවට එන්නී, එක්තරා කුඩා ගමක තමන්ගේ අතින්ම වැඩ කර ජීවත් වන තැනක උපන්නාය. ඇය එක් දිනක් කුඹුරු පැලට යන්නී මඟ අතරතුර එක් විලක අලුයම පිපුණු පද්ම පුෂ්පයක් දැක, ඒ විලට බැස එම මල ද පෝරි දැමීම පිණිස නෙළුම් පතක් ද ගෙන, කුඹුරේ වී කරල් කපා පැලෙහි හිඳ පෝරි බැද පෝරි පන්සියයක් පිළියෙළ කොට තැබුවාය. ඒ මොහොතෙහි ගන්ධමාදන පර්වතයෙහි නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිටි එක් පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් වැඩම කොට ඇයට නුදුරු තැනක වැඩ සිටියහ. ඇය පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ දැක පෝරි සමඟ නෙළුම් මල ද ගෙන පැලෙන් බැස පෝරි පසේබුදු රජාණන් වහන්සේගේ පාත්‍රයට දමා පද්ම පුෂ්පයෙන් පාත්‍රය වසා පූජා කළාය. ඉක්බිති පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ ස්වල්ප දුරක් වැඩම කළ කල්හි ඇයට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "පැවිද්දන්ට මල්වලින් වැඩක් නැත, මම ඒ මල නැවත ගෙන පළඳින්නෙමි" යි සිතා ගොස් පසේබුදු රජාණන් වහන්සේගේ අතින් මල නැවත ගත්තාය. නැවතත් ඇය මෙසේ සිතුවාය: "ස්වාමීනි, ඉදින් මල්වලින් ප්‍රයෝජනයක් නැත්නම් පාත්‍රය මතුපිට තබන්නට ඉඩ නොදෙන සේක, ඒකාන්තයෙන්ම උන්වහන්සේට මලෙන් ප්‍රයෝජනයක් ඇත" යි නැවත ගොස් පාත්‍රය මත මල තබා පසේබුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් සමාව ගෙන, "ස්වාමීනි, මාගේ මේ පෝරිවල ආනිශංසයෙන් පෝරි ගණනට මට පුතුන් ලැබේවා, පද්ම පුෂ්පයේ ආනිශංසයෙන් උපදින උපදින තැන පියවරක් පාසා නෙළුම් මල් පැනනගීවා" යි ප්‍රාර්ථනා කළාය. පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ ඇය බලා සිටියදීම අහසින් ගන්ධමාදන පර්වතයට වැඩම කොට එම පද්මය නන්දමූලක ලෙනෙහි පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා වැඩම කරන පියගැටපෙළ අසල පා පිස්නාවක් කොට තැබූහ.

သာပိ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဒေဝလောကေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ စဿာ ပဒေ ပဒေ မဟာပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာသိ. သာ တတော စဝိတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဧကသ္မိံ ပဒုမသရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ နိဿာယ ဧကော တာပသော ဝသတိ. သော ပါတောဝ မုခဓောဝနတ္ထာယ သရံ ဂန္တွာ တံ ပုပ္ဖံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ပုပ္ဖံ သေသေဟိ မဟန္တတရံ, သေသာနိ စ ပုပ္ဖိတာနိ ဣဒံ မကုလိတမေဝ, ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေနာ’’တိ ဥဒကံ ဩတရိတွာ တံ ပုပ္ဖံ ဂဏှိ. တံ တေန ဂဟိတမတ္တမေဝ ပုပ္ဖိတံ. တာပသော အန္တောပဒုမဂဗ္ဘေ နိပန္နဒါရိကံ အဒ္ဒသ. ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ဓီတုသိနေဟံ လဘိတွာ ပဒုမေနေဝ သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလံ နေတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇာပေသိ. အထဿာ ပုညာနုဘာဝေန အင်္ဂုဋ္ဌကေ ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တသ္မိံ ပုပ္ဖေ မိလာတေ အညံ နဝံ ပုပ္ဖံ အာဟရိတွာ တံ နိပဇ္ဇာပေသိ. အထဿာ အာဓာဝနဝိဓာဝနေန ကီဠိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာတိ, ကုင်္ကုမရာသိဿ ဝိယ အဿာ သရီရဝဏ္ဏော ဟောတိ. သာ အပတ္တာ ဒေဝဝဏ္ဏံ, အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ အဟောသိ. သာ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဩဟိယတိ.

ඇය ද එම පුණ්‍ය කර්මයේ ආනිශංසයෙන් දෙව්ලොව උපත ලැබුවාය. උපන් දා සිට ඇයගේ පියවරක් පාසා මහා පද්ම පුෂ්පයන් පැනනැගුණි. ඇය එතැනින් චුතව පර්වත පාමුලක වූ එක් නෙළුම් විලක නෙළුම් ගැබක උපන්නාය. එම විල ඇසුරු කරමින් එක් තාපසයෙක් වාසය කළේය. ඔහු අලුයම මුහුණ සේදීම පිණිස විලට ගොස් එම මල දැක, "මේ මල සෙසු මල්වලට වඩා ඉතා විශාලය, සෙසු මල් පිපී ඇතත් මෙය තවම පොහොට්ටුවක් පමණි, මෙහි කිසියම් හේතුවක් තිබිය යුතුය" යි සිතා දියට බැස එම මල ගත්තේය. ඔහු මල අතට ගත් සැණින් එය පිපුණි. තාපසයා නෙළුම් ගැබ ඇතුළත සැතපී සිටින දැරියක දැක, ඇය දුටු මොහොතේ සිට දියණියක කෙරෙහි ඇති වන සෙනෙහස ලබා නෙළුම් මල සමඟම පන්සලට ගෙන ගොස් ඇඳක සැතපෙව්වේය. ඉක්බිති ඇයගේ පිනේ මහිමයෙන් ඇයගේ මහපටැඟිල්ලෙන් කිරි පැනනැගුණි. ඒ නෙළුම් මල පර වූ විට තාපසයා වෙනත් අලුත් නෙළුම් මලක් ගෙනවුත් ඇයව එහි සැතපෙව්වේය. ඇය එහා මෙහා දුව පැන සෙල්ලම් කිරීමට සමත් වූ කාලයේ සිට පියවර තබන තබන තැන නෙළුම් මල් පැනනගී. කුංකුම රාශියක වර්ණය මෙන් ඇයගේ ශරීර වර්ණය විය. ඇය දිව්‍යමය රූපයට නොපැමිණි, මානුෂීය රූපය ඉක්මවා ගිය රූපයකින් යුක්ත වූවාය. පියා (තාපසයා) පලවැල නෙළීමට ගිය කල ඇය පන්සලේ රැඳී සිටියාය.

အထေကဒိဝသံ တဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ဧကော ဝနစရကော တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မနုဿာနံ နာမ ဧဝံဝိဓံ ရူပံ နတ္ထိ, ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ တာပသဿ အာဂမနံ ဥဒိက္ခန္တော နိသီဒိ. သာ ပိတရိ အာဂစ္ဆန္တေ ပဋိပထံ ဂန္တွာ တဿ ဟတ္ထတော ကာဇကမဏ္ဍလုံ အဂ္ဂဟေသိ, အာဂန္တွာ နိသိန္နဿ စဿ အတ္တနော ကရဏဝတ္တံ ဒဿေသိ. တဒါ သော ဝနစရကော မနုဿဘာဝံ ဉတွာ တာပသံ အဘိဝါဒေတွာ နိသီဒိ. တာပသော တံ ဝနစရကံ ဝနမူလဖလေဟိ စ ပါနီယေန စ နိမန္တေတွာ, ‘‘ဘော ပုရိသ, ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝသိဿသိ, ဥဒါဟု ဂမိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဂမိဿာမိ, ဘန္တေ, ဣဓ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ? ‘‘ဣဒံ တယာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ဧတ္တော ဂန္တွာ အကထေတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘သစေ, အယျော, န ဣစ္ဆတိ, ကိံကာရဏာ ကထေဿာမီ’’တိ တာပသံ ဝန္ဒိတွာ ပုန အာဂမနကာလေ မဂ္ဂသဉ္ဇာနနတ္ထံ သာခါသညဉ္စ ရုက္ခသညဉ္စ ကရောန္တော ပက္ကာမိ.

ඉක්බිති එක් දිනක් ඇය වැඩිවියට පත් වූ කල්හි, පියා පලවැල නෙළීමට ගිය විට එක් වැද්දෙක් ඇය දැක, "මිනිසුන්ට මෙබඳු රූපයක් නැත, මම මේ ගැන විමසන්නෙමි" යි සිතා තාපසයාගේ පැමිණීම බලාපොරොත්තුවෙන් හිඳගත්තේය. ඇය පියා පැමිණෙන විට පෙරමඟට ගොස් උන්වහන්සේගේ අතින් කරතැබූ කද සහ පැන් කෙණ්ඩිය ගත්තාය, පැමිණ අසුන් ගත් පියාට තමා කළ යුතු වත්පිළිවෙත් කළාය. එවිට ඒ වැද්දා ඇය මනුෂ්‍ය දුවක බව දැන, තාපසයාට අභිවාදනය කර හිඳගත්තේය. තාපසයා ඒ වැද්දාට වනයේ අල මුල් පලවැලෙන් හා පැන්වලින් සංග්‍රහ කොට, "එම්බා පුරුෂය, ඔබ මෙහිම වසන්නෙහිද? නැතහොත් යන්නෙහිද?" යි ඇසීය. "ස්වාමීනි, මම යන්නෙමි, මෙහි කුමක් කරන්නද?" යි ඔහු කීවේය. "එසේ නම් ඔබ මෙහි දුටු මේ කරුණ මෙතැනින් ගොස් අන් අයට නොකියා සිටීමට ඔබට හැකිද?" යි ඇසූ විට, "ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේ අකමැති නම් මම කුමන හේතුවක් නිසා පවසන්නද?" යි පවසා තාපසයා වැඳ, නැවත එන ගමනේදී මඟ හඳුනා ගැනීම පිණිස අතු කඩා සලකුණු තබමින් සහ ගස්වල සලකුණු කරමින් පිටත්ව ගියේය.

သော [Pg.192] ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ အဒ္ဒသ. ရာဇာ ‘‘ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ, ဒေဝ, တုမှာကံ ဝနစရကော ပဗ္ဗတပါဒေ အစ္ဆရိယံ ဣတ္ထိရတနံ ဒိသွာ အာဂတောမှီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ကထေသိ. သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဝေဂေန ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ ခန္ဓာဝါရံ နိဝါသေတွာ ဝနစရကေန စေဝ အညေဟိ စ ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ တာပသဿ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ နိသိန္နဝေလာယ တတ္ထ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ရာဇာ တာပသဿ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရဘဏ္ဍံ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ကရောမ, ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဂစ္ဆ, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘အာမ, ဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေ, အယျဿ ပန သမီပေ ဝိသဘာဂပရိသာ အတ္ထီ’’တိ အဿုမှာ, အသာရုပ္ပာ ဧသာ ပဗ္ဗဇိတာနံ, မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတု, ဘန္တေတိ. မနုဿာနံ နာမ စိတ္တံ ဒုတ္တောသယံ, ကထံ ဗဟူနံ မဇ္ဈေ ဝသိဿတီတိ? အမှာကံ ရုစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသာနံ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမ, ဘန္တေတိ.

ඔහු බරණැස් නුවරට ගොස් රජතුමාව මුණගැසුණේය. රජතුමා, "ඔබ කුමක් නිසා මෙහි පැමිණියේද?" යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, මම ඔබගේ වැද්දෙක්මි. පර්වත පාමුලදී අතිශයින් අද්භූත ස්ත්‍රී රත්නයක් දැක මෙහි පැමිණියෙමි" යි පවසමින් සියලු පුවත සැල කළේය. රජතුමා ඔහුගේ වචනය අසා වහාම පර්වත පාමුලට ගොස් නොදුරු තැනක කඳවුරු බැඳ, වැද්දා සහ අනෙකුත් පුරුෂයන් සමඟ තාපසයාගේ දානමය කටයුතු පවත්වා, තාපසයා වැඩහුන් වේලාවේ එහි ගොස් වැඳ නමස්කාර කොට, පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසක වාඩි විය. රජතුමා තාපසයාගේ මහණ පිරිකර පාමුල තබා, "ස්වාමීනි, මේ ස්ථානයේ කුමක් කරමුද? අපි යමු" යි පැවසීය. "මහාරාජය, යන්න" යි තාපසයා කීවේය. "එසේය ස්වාමීනි, මම යමි. එහෙත් ඔබ වහන්සේ අසල ස්ත්‍රී පිරිසක් සිටින බව අපි ඇසුවෙමු. මෙය පැවිද්දන්ට නුසුදුසුය. ස්වාමීනි, ඇය මා සමඟ එනු මැනව" යි රජු කීවේය. "මිනිසුන්ගේ සිත සතුටු කිරීම අපහසුය. ඇය බොහෝ දෙනෙකු මැද කෙසේ වාසය කරයිද?" යි තාපසයා ඇසීය. "ස්වාමීනි, අපගේ කැමැත්ත පරිදි ඇය අන් සියලු ස්ත්‍රීන්ට වඩා උසස් තනතුරක තබා අපි ඇයව හොඳින් රැකබලා ගන්නෙමු" යි රජු කීවේය.

သော ရညော ကထံ သုတွာ ဒဟရကာလေ ဂဟိတနာမဝသေနေဝ, ‘‘အမ္မ, ပဒုမဝတီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသိ. သာ ဧကဝစနေနေဝ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ပိတရံ အဘိဝါဒေတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ပိတာ အာဟ – ‘‘တွံ, အမ္မ, ဝယပ္ပတ္တာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရညာ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝသိတုံ အယုတ္တာ, ရညာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆ, အမ္မာ’’တိ. သာ ‘‘သာဓု, တာတာ’’တိ ပိတု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘ဣမိဿာ ပိတု စိတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ကဟာပဏရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသေကံ အကာသိ. အထ နံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နဂရံ အာနေတွာ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသိတ္ထိယော အနောလောကေတွာ တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ရမတိ. တာ ဣတ္ထိယော ဣဿာပကတာ တံ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒိတုကာမာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘နာယံ, မဟာရာဇ, မနုဿဇာတိကာ, ကဟံ နာမ တုမှေဟိ မနုဿာနံ ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တာနိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနိ, အဒ္ဓါ အယံ ယက္ခိနီ, နီဟရထ နံ, မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ တာသံ ကထံ သုတွာ တုဏှီ အဟောသိ.

එම තාපසයා රජුගේ වචනය අසා, ඇය කුඩා කාලයේ තැබූ නාමයෙන්ම "පින්වත් දියණිය පදුමවතී" යැයි දියණියට ඇමතීය. ඇය ඒ වචනය ඇසූ සැණින්ම පන්සලෙන් පිටතට පැමිණ පියාණන්ට වැඳ එකත්පසක සිටියාය. එකල්හි පියාණෝ ඇයට මෙසේ පැවසූහ: "දියණිය, ඔබ දැන් වැඩිවියට පත්ව සිටින්නීය. රජතුමා ඔබව දුටු අවස්ථාවේ සිට ඔබ මේ වනයේ වාසය කිරීම නුසුදුසුය. දියණිය, ඔබ රජතුමා සමඟ යන්න." ඇය "යහපති පියාණෙනි" යි පියාගේ වචනය පිළිගෙන, වැඳ නමස්කාර කොට හඬමින් සිටියාය. රජතුමා, "මම මේ ඇයගේ පියාගේ සිත දිනාගන්නෙමි" යි සිතා, එම ස්ථානයේදීම කහවනු රාශියක් ගොඩගසා ඇයව අග්‍රමහේසිකා තනතුරෙහි අභිෂේක කළේය. ඉන්පසු ඇයව කැඳවාගෙන තමන්ගේ නුවරට පැමිණි දින සිට, සෙසු ස්ත්‍රීන් දෙස නොබලා ඇය සමඟම ඇලුම් කළේය. ඒ සෙසු ස්ත්‍රීහු ඉරිසියාවෙන් පෙළී, ඇය කෙරෙහි රජුගේ සිත බිඳවීමට කැමතිව මෙසේ කීහ: "මහාරාජය, මොළොව උපන් මනුෂ්‍යයෙකුට මෙසේ විය නොහැක. මිනිසුන් ගැවසෙන තැනක පියුම් මල් මතු වන බවක් ඔබ මීට පෙර දැක තිබේද? මහාරාජය, ඒකාන්තයෙන්ම ඕ යක්ෂණියකි. ඇයව පන්නා දමන්න." රජතුමා ඔවුන්ගේ කතාව අසා නිහඬ විය.

အထဿာပရေန သမယေန ပစ္စန္တော ကုပိတော. သော ‘‘ဂရုဂဗ္ဘာ ပဒုမဝတီ’’တိ နဂရေ ဌပေတွာ ပစ္စန္တံ အဂမာသိ. အထ တာ ဣတ္ထိယော တဿာ ဥပဋ္ဌာယိကာယ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘ဣမိဿာ ဒါရကံ ဇာတမတ္တမေဝ အပနေတွာ [Pg.193] ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခိတွာ သန္တိကေ ဌပေဟီ’’တိ အာဟံသု. ပဒုမဝတိယာပိ နစိရဿေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. မဟာပဒုမကုမာရော ဧကကောဝ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. အဝသေသာ ဧကူနပဉ္စသတာ ဒါရကာ မဟာပဒုမကုမာရဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ နိပန္နကာလေ သံသေဒဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. အထဿာ ‘‘န တာဝ အယံ သတိံ ပဋိလဘတီ’’တိ ဉတွာ သာ ဥပဋ္ဌာယိကာ ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခိတွာ သမီပေ ဌပေတွာ တာသံ ဣတ္ထီနံ သညံ အဒါသိ. တာပိ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧကေကာ ဧကေကံ ဒါရကံ ဂဟေတွာ စုန္ဒကာရကာနံ သန္တိကံ ပေသေတွာ ကရဏ္ဍကေ အာဟရာပေတွာ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတဒါရကေ တတ္ထ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗဟိ လဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပယိံသု.

ඉක්බිති පසුව කාලයකදී ඔහුගේ දේශ සීමාවේ කැරැල්ලක් හටගත්තේය. රජතුමා "පදුමවතී දේවිය බරපතල ගැබිනියකි" යි සිතා ඇයව නුවර නතර කොට පසල් දනව්වට ගියේය. එවිට ඒ සෙසු ස්ත්‍රීහු ඇයගේ සේවිකාවට අල්ලස් දී, "මේ පදුමවතියගේ දරුවා උපන් සැණින්ම ඉවත් කොට, ලේ තැවරූ ලී කොටයක් ඇය අසල තබන්න" යි පැවසූහ. පදුමවතී දේවියටද නොබෝ කලකින්ම දරු ප්‍රසූතිය සිදු විය. මහා පදුම කුමාරයා පමණක් මව් කුසෙහි පිළිසඳේ ගත්තේය. ඉතිරි හාරසිය අනූ නවයක් දරුවෝ මහා පදුම කුමාරයා මව් කුසින් නික්මී නිදා සිටි වේලාවේ සංසේදජව උපත ලැබූහ. එවිට "ඇයට තවම සිහිය ලැබී නැතැ" යි දැන, ඒ සේවිකාව ලේ තැවරූ ලී කොටයක් ඇය අසල තබා ඒ ස්ත්‍රීන්ට සංඥාවක් දුන්නාය. ඒ පන්සියයක් ස්ත්‍රීහුද එක් අයෙකු බැගින් එක් දරුවෙකු ගෙන, රන්කරුවන් වෙත යවා කරඬු ගෙන්වාගෙන, තමන් ගත් දරුවන් එම කරඬු තුළ නිදි කරවා පිටතින් මුද්‍රා තබා තැබූහ.

ပဒုမဝတီပိ ခေါ သညံ လဘိတွာ တံ ဥပဋ္ဌာယိကံ ‘‘ကိံ ဝိဇာတမှိ, အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ တံ သန္တဇ္ဇေတွာ ‘‘ကုတော တွံ ဒါရကံ လဘိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အယံ တဝ ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တဒါရကော’’တိ လောဟိတမက္ခိတံ ဒါရုဃဋိကံ ပုရတော ဌပေသိ. သာ တံ ဒိသွာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ ‘‘သီဃံ တံ ဖာလေတွာ အပနေဟိ, သစေ ကောစိ ပဿေယျ, လဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ. သာ တဿာ ကထံ သုတွာ အတ္ထကာမာ ဝိယ ဒါရုဃဋိကံ ဖာလေတွာ ဥဒ္ဓနေ ပက္ခိပိ.

පදුමවතී දේවියටද සිහිය පැමිණි පසු ඒ සේවිකාවගෙන්, "මෑණියනි, මම දරුවෙකු ප්‍රසූත කළෙම්ද?" යි ඇසුවාය. ඇය දේවියට තර්ජනය කරමින්, "ඔබ කොහෙන් දරුවෙකු ලබන්නද?" යි පවසා, "ඔබේ කුසින් බිහි වූ දරුවා මෙන්න" යි පවසමින් ලේ තැවරූ ලී කොටය ඇය ඉදිරියේ තැබුවාය. ඇය එය දැක බලවත් ශෝකයට පත්ව, "වහාම මෙය පලා ඉවත් කරන්න, යමෙකු දුටුවහොත් එය ලැජ්ජාවට කරුණකි" යි පැවසුවාය. සේවිකාව ඇයගේ වචනය අසා, ඇයට හිතවත් අයෙකු මෙන් පෙනී සිටිමින් ලී කොටය පලා ගින්නට දැමුවාය.

ရာဇာပိ ပစ္စန္တတော အာဂန္တွာ နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တော ဗဟိနဂရေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ နိသီဒိ. အထ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ရညော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အာဂန္တွာ အာဟံသု – ‘‘တွံ, မဟာရာဇ, န အမှာကံ သဒ္ဒဟသိ, အမှေဟိ ဝုတ္တံ အကာရဏံ ဝိယ ဟောတိ, တွံ မဟေသိယာ ဥပဋ္ဌာယိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ပဋိပုစ္ဆ, ဒါရုဃဋိကံ တေ ဒေဝီ ဝိဇာတာ’’တိ. ရာဇာ တံ ကာရဏံ အနုပပရိက္ခိတွာဝ ‘‘အမနုဿဇာတိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဂေဟတော နိက္ကဍ္ဎိ. တဿာ ရာဇဂေဟတော သဟ နိက္ခမနေနေဝ ပဒုမပုပ္ဖာနိ အန္တရဓာယိံသု, သရီရစ္ဆဝီပိ ဝိဝဏ္ဏာ အဟောသိ. သာ ဧကိကာဝ အန္တရဝီထိယာ ပါယာသိ. အထ နံ ဧကာ ဝယပ္ပတ္တာ မဟလ္လိကာ ဣတ္ထီ ဒိသွာ ဓီတုသိနေဟံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘ကဟံ ဂစ္ဆသိ, အမ္မာ’’တိ အာဟ. ‘‘အာဂန္တုကမှိ, ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တီ ဝိစရာမီ’’တိ. ‘‘ဣဓာဂစ္ဆ, အမ္မာ’’တိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒတွာ ဘောဇနံ ပဋိယာဒေသိ.

රජතුමාද පසල් දනව්වේ සිට ආපසු පැමිණ, උත්සවයක් අපේක්ෂාවෙන් නුවරින් බැහැරව කඳවුරු බැඳ සිටියේය. එවිට ඒ පන්සියයක් ස්ත්‍රීහු රජු පෙරමුණට පැමිණ මෙසේ කීහ: "මහාරාජය, ඔබ අප විශ්වාස නොකළේය. අප පැවසූ දෙය අසත්‍යයක් සේ ඔබ සිතුවේය. ඔබ දේවියගේ සේවිකාව කැඳවා විමසා බලන්න. ඔබේ දේවිය ප්‍රසූත කළේ ලී කොටයකි." රජතුමා ඒ පිළිබඳව විමසා නොබලාම "මොළොව අමනුෂ්‍ය ජාතිකයෙකු විය හැකිය" යි සිතා ඇයව මාලිගයෙන් පන්නා දැමුවේය. ඇය රජ මැදුරෙන් නික්මෙනවාත් සමඟම පියුම් මල් අතුරුදන් විය. ශරීරයේ පැහැයද අවලස්සන විය. ඇය තනිවම මාවතක් දිගේ ගියාය. එවිට ඇයව දුටු එක් වයස්ගත කාන්තාවක් දියණියක කෙරෙහි ඇති වන සෙනෙහසින් යුතුව, "දියණිය, ඔබ කොහි යන්නේද?" යි ඇසුවාය. "මම අමුත්තියකමි, නතර වීමට තැනක් සොයමින් ඇවිදිමි" යි ඇය පැවසුවාය. "දියණිය, මෙහි එන්න" යි පවසා නතර වීමට තැනක් දී ඇයට ආහාර පිළියෙළ කර දුන්නාය.

တဿာ ဣမိနာဝ နိယာမေန တတ္ထ ဝသမာနာယ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ရာဇာနံ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေသု ယုဒ္ဓံ [Pg.194] ဂတေသု အမှေဟိ ဂင်္ဂါဒေဝတာယ ‘အမှာကံ ဒေဝေ ဝိဇိတသင်္ဂါမေ အာဂတေ ဗလိကမ္မံ ကတွာ ဥဒကကီဠံ ကရိဿာမာ’တိ ပတ္ထိတံ အတ္ထိ, ဧတမတ္ထံ, ဒေဝ, ဇာနာပေမာ’’တိ. ရာဇာ တာသံ ဝစနေန တုဋ္ဌော ဂင်္ဂါယ ဥဒကကီဠံ ကာတုံ အဂမာသိ. တာပိ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတကရဏ္ဍကံ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ အာဒါယ နဒိံ ဂန္တွာ တေသံ ကရဏ္ဍကာနံ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ပါရုပိတွာ ပါရုပိတွာ ဥဒကေ ပတိတွာ ကရဏ္ဍကေ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. တေပိ ခေါ ကရဏ္ဍကာ သဗ္ဗေ သဟ ဂန္တွာ ဟေဋ္ဌာသောတေ ပသာရိတဇာလမှိ လဂ္ဂိံသု. တတော ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ ရညော ဥတ္တိဏ္ဏကာလေ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တာ တေ ကရဏ္ဍကေ ဒိသွာ ရညော သန္တိကံ အာနယိံသု.

ඇය මෙලෙස එහි වසන අතරතුර, ඒ පන්සියයක් ස්ත්‍රීහු එකඟ වී රජුට මෙසේ කීහ: "මහාරාජය, ඔබ යුද්ධයට ගිය කල, 'අපගේ දේවයන් වහන්සේ ජය ලබා පැමිණි කල ගංගා දේවතාවියට පූජාවක් පවත්වා දිය කෙළියෙහි යෙදෙන්නෙමු' යි අපි බාරයක් වුණෙමු. දේවයන් වහන්ස, ඒ බව ඔබට දැන්වීමට කැමැත්තෙමු." රජතුමා ඔවුන්ගේ වචනයෙන් සතුටු වී ගංගා නදියේ දිය කෙළියට ගියේය. ඒ පන්සියයක් ස්ත්‍රීහුද තමන් තමන් ගත් කරඬු ආවරණය කරගෙන රැගෙන ගොස්, ඒවා සැඟවීම පිණිස පොරවාගෙන වතුරට බැස කරඬු ගඟේ අත්හැරියහ. ඒ සියලු කරඬු එකට ගසාගෙන ගොස් පහළ දිය පහරේ එලා තිබූ දැලක පැටලුණේය. පසුව දිය කෙළි නිමවා රජු ගොඩට පැමිණි පසු, දැල උඩට ගන්නා විට ඒ කරඬු දැක රජු වෙත ගෙන ආවෝය.

ရာဇာ ကရဏ္ဍကေ ဩလောကေတွာ ‘‘ကိံ, တာတာ, ကရဏ္ဍကေသူ’’တိ အာဟ. ‘‘န ဇာနာမ, ဒေဝါ’’တိ. သော တေ ကရဏ္ဍကေ ဝိဝရာပေတွာ ဩလောကေန္တော ပဌမံ မဟာပဒုမကုမာရဿ ကရဏ္ဍကံ ဝိဝရာပေသိ. တေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ ကရဏ္ဍကေသု နိပဇ္ဇာပိတဒိဝသေသုယေဝ ပုညိဒ္ဓိယာ အင်္ဂုဋ္ဌတော ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ တဿ ရညော နိက္ကင်္ခဘာဝတ္ထံ အန္တောကရဏ္ဍကေ အက္ခရာနိ လိခါပေသိ – ‘‘ဣမေ ကုမာရာ ပဒုမဝတိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တာ, အထ နေ ပဒုမဝတိယာ သပတ္တိယော ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ကရဏ္ဍကေသု ပက္ခိပိတွာ ဥဒကေ ခိပိံသု, ရာဇာ ဣမံ ကာရဏံ ဇာနာတူ’’တိ. ကရဏ္ဍကေ ဝိဝဋမတ္တေ ရာဇာ အက္ခရာနိ ဝါစေတွာ ဒါရကေ ဒိသွာ မဟာပဒုမကုမာရံ ဥက္ခိပိတွာ ဝေဂေန ရထေ ယောဇေတွာ ‘‘အဿေ ကပ္ပေထ, အဟံ အဇ္ဇ အန္တောနဂရံ ပဝိသိတွာ ဧကစ္စာနံ မာတုဂါမာနံ ပိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါသာဒဝရံ အာရုယှ ဟတ္ထိဂီဝါယ သဟဿဘဏ္ဍိကံ ဌပေတွာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ယော ပဒုမဝတိံ ပဿတိ, သော ဣမံ သဟဿံ ဂဏှာတူ’’တိ.

රජතුමා කරඬු දෙස බලා, "දරුවෙනි, මේ කරඬු වල ඇත්තේ කුමක්ද?" යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, අපි නොදනිමු" යි ඔවුහු කීහ. රජු ඒ කරඬු විවෘත කරවා බලන්නේ, පළමුව මහා පදුම කුමාරයාගේ කරඬුව විවෘත කරවීය. ඒ සියලු කුමාරවරුන් කරඬු තුළ නිදි කරවා සිටි දිනවලදීම, පිනේ මහිමයෙන් ඔවුන්ගේ මාපට ඇඟිල්ලෙන් කිරි හටගත්තේය. ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා රජුගේ සැකය දුරු කිරීම පිණිස කරඬුව ඇතුළත මෙසේ අකුරු ලියවීය: "මෙම කුමාරවරු පදුමවතී දේවියගේ කුසින් උපන් බාරාණසී රජුගේ පුත්‍රයෝ වෙති. පසුව පදුමවතියගේ සතුරන් වූ පන්සියයක් බිසවුන් මොවුන් කරඬුවල බහා ජලයේ දැමූහ. රජතුමා මේ කරුණ දැනගනීවා" යි. කරඬුව විවෘත කළ සැණින් රජතුමා එම අකුරු කියවා දරුවන් දැක, මහා පදුම කුමාරයාව වඩාගෙන, වේගයෙන් රථ සූදානම් කරවා, "අශ්වයන් සූදානම් කරවන්න, මම අද නගරයට ඇතුළු වී සමහරක් ස්ත්‍රීන්ට ප්‍රිය දෙයක් කරන්නෙමි" යි පවසා උතුම් ප්‍රාසාදයට නැගී, හස්තිරාජයාගේ බෙල්ලෙහි කහවනු දහසක් වූ ධන පොදියක් තබා, "යමෙක් පදුමවතිය දකීද, ඔහු මේ කහවනු දහස ගනීවා" යි නගරයේ බෙර හසුරුවන්නට සැලැස්වීය.

တံ ကထံ သုတွာ ပဒုမဝတီ မာတု သညံ အဒါသိ – ‘‘ဟတ္ထိဂီဝတော သဟဿံ ဂဏှ, အမ္မာ’’တိ. ‘‘နာဟံ ဧဝရူပံ ဂဏှိတုံ ဝိသဟာမီ’’တိ အာဟ. သာ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ဝတွာ ဂဏှာမိ, အမ္မာ’’တိ အာဟ. ‘‘‘မမ ဓီတာ ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿတီ’တိ ဝတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ. သာ ‘‘ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူ’’တိ ဂန္တွာ သဟဿစင်္ကောဋကံ ဂဏှိ. အထ နံ မနုဿာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿသိ, အမ္မာ’’တိ? ‘‘အဟံ န ပဿာမိ, ဓီတာ ကိရ မေ ပဿတီ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘ကဟံ ပန သာ, အမ္မာ’’တိ ဝတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ [Pg.195] ပဒုမဝတိံ သဉ္ဇာနိတွာ ပါဒေသု နိပတိံသု. တသ္မိံ ကာလေ သာ ‘‘ပဒုမဝတီ ဒေဝီ အယ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘ဘာရိယံ ဝတ ဣတ္ထိယာ ကမ္မံ ကတံ, ယာ ဧဝံဝိဓဿ ရညော မဟေသီ သမာနာ ဧဝရူပေ ဌာနေ နိရာရက္ခာ ဝသီ’’တိ အာဟ.

ඒ කතාව අසා පදුමවතී දේවිය, "මෑණියනි, ඇතාගේ බෙල්ලෙන් කහවනු දහස ගන්න" යි සිය මවට සංඥාවක් කළාය. "මම මෙවැනි ධනයක් ගැනීමට එඩිතර නොවෙමි" යි ඇය කීවාය. දෙවනුවත් තෙවනුවත් එසේ කී කල්හි, "මෑණියනි, කුමක් පවසා මා මෙය ගන්නද?" යි ඇය ඇසුවාය. "මගේ දියණිය පදුමවතී දේවිය දකියි කියා පවසා මෙය ගන්න" යි පදුමවතිය කීවාය. ඇය ද "යමක් වේවා" යි පවසා ගොස් කහවනු දහස අඩංගු බඳුන ගත්තාය. එවිට මිනිස්සු ඇගෙන්, "මෑණියනි, ඔබ පදුමවතී දේවිය දකින්නෙහිද?" යි ඇසූහ. "මම නොදකිමි, මගේ දියණිය දකින බව කියයි" යි ඇය කීවාය. ඔවුන් "මෑණියනි, ඇය කොහේද?" යි පවසා ඇය සමඟ ගොස් පදුමවතිය හඳුනාගෙන ඇගේ පාමුල වැටුණහ. එකල්හි ඇය, "මොහු පදුමවතී දේවියයි" කියා දැනගෙන, "අහෝ, මෙවැනි රජෙකුගේ අගබිසව වී සිටියදීත්, මෙවැනි ස්ථානයක අනාරක්ෂිතව වාසය කළ මේ ස්ත්‍රිය කළා වූ කටයුත්ත බරපතළය" යි කීවාය.

တေပိ ရာဇပုရိသာ ပဒုမဝတိယာ နိဝေသနံ သေတသာဏီဟိ ပရိက္ခိပါပေတွာ ဒွါရေ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ သုဝဏ္ဏသိဝိကံ ပေသေသိ. သာ ‘‘အဟံ ဧဝံ န ဂမိဿာမိ, မမ ဝသနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ရာဇဂေဟံ ဧတ္ထန္တရေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏေ အတ္ထရာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ ပသာဓနတ္ထာယ သဗ္ဗာလင်္ကာရေသု ပဟိတေသု ပဒသာဝ ဂမိဿာမိ, ဧဝံ မေ နာဂရာ သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿန္တီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘ပဒုမဝတိယာ ယထာရုစိံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. တတော ပဒုမဝတီ သဗ္ဗပသာဓနံ ပသာဓေတွာ ‘‘ရာဇဂေဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. အထဿာ အက္ကန္တအက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဒုမပုပ္ဖာနိ ဥဋ္ဌဟိံသု. သာ မဟာဇနဿ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ရာဇနိဝေသနံ အာရုယှ သဗ္ဗေပိ တေ စေလစိတ္တတ္ထရဏေ တဿာ မဟလ္လိကာယ ပေါသာဝနိကမူလံ ကတွာ ဒါပေသိ.

ඒ රාජපුරුෂයෝ ද පදුමවතියගේ නිවස සුදු තිර රෙදිවලින් වට කරවා, දොරටුවේ ආරක්ෂාව තබා, ගොස් රජුට දැන්වූහ. රජතුමා රන් සිවිගෙයක් එවිය. ඇය, "මම මෙලෙස නොයන්නෙමි; මා වසන තැන සිට රජ මාලිගාව දක්වා ඇති මේ අතරතුර උතුම් විසිතුරු ඇතිරිලි අතුරා, උඩින් රන් තාරකාවලින් විසිතුරු රෙදි වියනක් බඳවා, සැරසීම සඳහා සියලු ආභරණ එවූ කල්හි මම පයින්ම යන්නෙමි. මෙසේ මා පයින් යන විට නගරවැසියෝ මගේ සම්පත්තිය දකිනු ඇත" යි කීවාය. රජතුමා "පදුමවතියගේ කැමැත්ත පරිදි කරවන්න" යි කීවේය. ඉන්පසු පදුමවතී සියලු ආභරණයෙන් සැරසී "රජ මාලිගාවට යන්නෙමි" යි මඟට බැස්සාය. එවිට ඇය පියවර තබන තබන තැන, උතුම් විසිතුරු ඇතිරිලි පලාගෙන පියුම් මල් පැනනැගුණි. ඇය මහජනයාට තමාගේ සම්පත්තිය පෙන්වා, රජ මාලිගාවට ගොස්, ඒ සියලු විසිතුරු ඇතිරිලි තමා ඇතිදැඩි කළ ඒ මහලු කාන්තාවට පෝෂණ මිළ ලෙස ලබා දුන්නාය.

ရာဇာပိ ခေါ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမာယော တေ, ဒေဝိ, ဒါသိယော ကတွာ ဒေမီ’’တိ အာဟ. ‘‘သာဓု, မဟာရာဇ, ဧတာသံ မယှံ ဒိန္နဘာဝံ သကလနဂရေ ဇာနာပေဟီ’’တိ. ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ ‘‘ပဒုမဝတိယာ ဒုဗ္ဘိကာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧတိဿာဝ ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ’’တိ. သာ ‘‘တာသံ သကလနာဂရေန ဒါသိဘာဝေါ သလ္လက္ခိတော’’တိ ဉတွာ ‘‘အဟံ မမ ဒါသိယော ဘုဇိဿာ ကာတုံ လဘာမိ, ဒေဝါ’’တိ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ. ‘‘တဝ ဣစ္ဆာ, ဒေဝီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ တမေဝ ဘေရိစာရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘ပဒုမဝတိဒေဝိယာ အတ္တနော ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော သဗ္ဗာဝ ဘုဇိဿာ ကတာ’တိ ပုန ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ အာဟ. သာ တာသံ ဘုဇိဿဘာဝေ ကတေ ဧကူနာနိ ပဉ္စပုတ္တသတာနိ တာသံယေဝ ဟတ္ထေ ပေါသနတ္ထာယ ဒတွာ သယံ မဟာပဒုမကုမာရံယေဝ ဂဏှိ.

රජතුමා ද ඒ පන්සියයක් ස්ත්‍රීන් කැඳවා, "දේවිය, මම මොවුන්ව ඔබට දාසියන් කොට දෙමි" යි කීවේය. "මහරජතුමනි, යහපති. මොවුන් මට ලබා දුන් බව මුළු නගරයටම දැනුම් දෙන්න" යි ඇය කීවාය. රජතුමා "පදුමවතියට ද්‍රෝහි වූ පන්සියයක් ස්ත්‍රීන් ඇයටම දාසියන් කොට දෙන ලදී" යි නගරයේ බෙර හසුරුවන්නට සැලැස්වීය. ඇය "මුළු නගරවැසියන් විසින්ම මොවුන්ගේ දාසී භාවය හඳුනා ගන්නා ලදී" යි දැන, "දේවයන් වහන්ස, මගේ දාසියන් දාසී භාවයෙන් නිදහස් කිරීමට මට අවසර තිබේද?" යි රජුගෙන් ඇසුවාය. "දේවිය, ඔබේ කැමැත්ත පරිදිය" (රජු කීවේය). "එසේ නම්, ඒ බෙර හසුරුවන්නාම කැඳවා, පදුමවතී දේවිය තමාට දාසියන් ලෙස ලැබුණු පන්සියයක් ස්ත්‍රීන් සියලු දෙනාම දාසී භාවයෙන් නිදහස් කළ බව නැවත බෙර හසුරුවන්න" යි ඇය කීවාය. ඇය ඔවුන් නිදහස් කළ පසු, එක් අයෙකු අඩු පන්සියයක් වූ පුත්‍රයන් ඔවුන්ගේම අතට පෝෂණය කිරීම පිණිස පවරා, තමා මහා පදුම කුමාරයා පමණක් තබා ගත්තාය.

အထာပရဘာဂေ တေသံ ကုမာရာနံ ကီဠနဝယေ သမ္ပတ္တေ ရာဇာ ဥယျာနေ နာနာဝိဓံ ကီဠနဋ္ဌာနံ ကာရေသိ. တေ အတ္တနော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကကာလေ သဗ္ဗေဝ ဧကတော ဟုတွာ ဥယျာနေ ပဒုမသဉ္ဆန္နာယ မင်္ဂလပေါက္ခရဏိယာ [Pg.196] ကီဠန္တာ နဝပဒုမာနိ ပုပ္ဖိတာနိ ပုရာဏပဒုမာနိ စ ဝဏ္ဋတော ပတန္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ တာဝ အနုပါဒိန္နကဿ ဧဝရူပါ ဇရာ ပါပုဏာတိ, ကိမင်္ဂံ ပန အမှာကံ သရီရဿ. ဣဒမ္ပိ ဟိ ဧဝံဂတိကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေဝ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိံသု.

ඉන්පසු කාලයක, ඒ කුමාරවරුන් ක්‍රීඩා කරන වයසට පැමිණි කල්හි රජතුමා උයනේ නානාවිධ ක්‍රීඩා ස්ථාන කරවීය. ඔවුන් සියලු දෙනාම සිය දහසය හැවිරිදි වියේදී, එක්ව උයනේ නෙළුම් මලින් වැසුණු මංගල පොකුණෙහි ක්‍රීඩා කරමින් සිටියදී, අලුතින් පිපුණු නෙළුම් මල් ද, නටුවෙන් ගිලිහී වැටෙන පරණ නෙළුම් මල් ද දැක, "සිතක් නැති මේ නෙළුම් මලට පවා මෙවැනි දිරාපත්වීමක් පැමිණෙන්නේ නම්, අපේ ශරීරය ගැන කවර කතාද? මෙය ද මෙවැනිම ස්වභාවයකට පත්වනු ඇත" යි අරමුණු කොට, සියලු දෙනාම පසේබුදු නුවණ උපදවාගෙන, නැගී සිට නෙළුම් මල් කර්ණිකාවන් මත පර්යංකයෙන් වැඩ සිටියහ.

အထ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂတရာဇပုရိသာ ဗဟုဂတံ ဒိဝသံ ဉတွာ ‘‘အယျပုတ္တာ, တုမှာကံ ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု. တေ တုဏှီ အဟေသုံ. ပုရိသာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘ကုမာရာ, ဒေဝ, ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နာ, အမှေသု ကထေန္တေသုပိ ဝစီဘေဒံ န ကရောန္တီ’’တိ. ‘‘ယထာရုစိယာ နေသံ နိသီဒိတုံ ဒေထာ’’တိ. တေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဂဟိတာရက္ခာ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နနိယာမေနေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေသုံ. ပုရိသာ ပုနဒိဝသေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝါ, ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘န မယံ ဒေဝါ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ မယံ အမှာ’’တိ. ‘‘အယျာ, တုမှေ ဘာရိယံ ကထံ ကထေထ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ တုမှာဒိသာ န ဟောန္တိ, ဒွင်္ဂုလကေသမဿုဓရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကအဋ္ဌပရိက္ခာရာ ဟောန္တီ’’တိ. တေ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိံသု, တာဝဒေဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ. အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကာ စ အဟေသုံ. တတော ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမံသု.

එවිට ඔවුන් සමඟ ගිය රාජපුරුෂයෝ දවස බොහෝ වේලා ගත වූ බව දැන, "හිමි පුත්‍රයෙනි, කාලය දැනගන්න (ආපසු යාමට කාලයයි)" යි කීහ. ඔවුහු නිශ්ශබ්ද වූහ. රාජපුරුෂයෝ ගොස් රජුට, "දේවයන් වහන්ස, කුමාරවරු නෙළුම් මල් කර්ණිකාවන් මත හිඳගෙන සිටිති, අප කතා කළත් ඔවුන් වචනයක්වත් කතා නොකරති" යි දැන්වූහ. "ඔවුන්ගේ රුචිය පරිදි හිඳීමට ඉඩ දෙන්න" යි රජු කීවේය. ඔවුහු මුළු රාත්‍රිය පුරාම ආරක්ෂාව සහිතව, නෙළුම් මල් කර්ණිකාවන් මත හිඳගෙන සිටි ආකාරයෙන්ම අරුණෝදය උදා කළහ. පසුදින පුරුෂයන් පැමිණ, "දේවයන් වහන්ස, කාලය දැනගන්න" යි කීහ. "අපි කුමාරවරු නොවෙමු, අපි පසේබුදුවරු වෙමු" යි ඔවුහු කීහ. "හිමියනි, ඔබ වහන්සේලා මෙතරම් බරපතළ කතාවක් පවසන්නේ ඇයි? පසේබුදුවරු යනු ඔබ වහන්සේලා වැනි අය නොවේ, ඔවුන් කයේ අටපිරිකර දැරූ අය වෙති" යි කීහ. එවිට ඔවුහු දකුණු අතින් හිස පිරිමැද්දහ. ඒ මොහොතේම ගිහි වේශය අතුරුදන් විය. කයේ අටපිරිකර දැරූ බවක් පෙනුණි. ඉන්පසු මහජනයා බලා සිටියදීම අහසින් නන්දමූලක පබ්භාරයට වැඩම කළහ.

သာပိ ခေါ ပဒုမဝတီ ဒေဝီ ‘‘အဟံ ဗဟုပုတ္တာ ဟုတွာ နိပုတ္တာ ဇာတာ’’တိ ဟဒယသောကံ ပတွာ တေနေဝ သောကေန ကာလင်္ကတွာ ရာဇဂဟနဂရေ ဒွါရဂါမကေ သဟတ္ထေန ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိ. အထာပရဘာဂေ ကုလဃရံ ဂတာ ဧကဒိဝသံ သာမိကဿ ခေတ္တံ ယာဂုံ ဟရမာနာ တေသံ အတ္တနော ပုတ္တာနံ အန္တရေ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ သီဃံ သီဃံ ဂန္တွာ သာမိကဿ အာရောစေသိ – ‘‘ပဿ, အယျ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ, ဧတေ နိမန္တေတွာ ဘောဇေဿာမာ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘သမဏသကုဏာ နာမေတေ အညတ္ထာပိ ဧဝံ စရန္တိ, န ဧတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ တေ တေသံ ကထေန္တာနံယေဝ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဩတရိံသု. သာ ဣတ္ထီ တံ ဒိဝသံ အတ္တနော ဘတ္တခဇ္ဇဘောဇနံ တေသံ ဒတွာ ‘‘သွေပိ အဋ္ဌ ဇနာ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. ‘‘သာဓု, ဥပါသိကေ, တဝ သက္ကာရော ဧတ္တကောဝ ဟောတု, အာသနာနိ စ အဋ္ဌေဝ ဟောန္တု, အညေပိ ဗဟူ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ [Pg.197] ဒိသွာ တဝ စိတ္တံ ပသီဒေယျာသီ’’တိ. သာ ပုနဒိဝသေ အဋ္ဌ အာသနာနိ ပညာပေတွာ အဋ္ဌန္နံ သက္ကာရသမ္မာနံ ပဋိယာဒေတွာ နိသီဒိ.

පදුමවතී දේවිය ද ‘මම බොහෝ පුතුන් ලැබ දැන් පුතුන් නැත්තියක වීමි’ යි හදවතෙහි උපන් ශෝකයෙන් යුක්තව, එම ශෝකයෙන්ම මියගොස් රජගහ නුවර දොරටු ගමක සිය දෑතින් කර්මාන්ත කරමින් දිවි ගෙවන තැනක උපන්නාය. පසුව විවාහ වී තම ස්වාමියාගේ නිවසට ගිය ඇය, එක් දිනක් ස්වාමියා වැඩ කරන කුඹුරට කැඳ රැගෙන යද්දී, තමන්ගේ පුතුන් වූ ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අතරින් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අටනමක් පිණ්ඩපාත වේලාවෙහි අහසින් වඩිනු දැක, ඉතා වේගයෙන් ගොස් ස්වාමියාට මෙසේ පැවසුවාය: ‘ස්වාමීනි, බලන්න පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා, මොවුන්ට ආරාධනා කර දන් පිරිනමමු.’ ඔහු මෙසේ කීවේය: ‘මොවුහු ශ්‍රමණ පක්ෂීන් නම් වෙති, වෙනත් තැන්වල ද මෙලෙස හැසිරෙති. මොවුහු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා නොවෙති.’ ඔවුන් මෙලෙස කතා කරද්දීම ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා නුදුරු ස්ථානයකට වැඩම කළහ. ඒ ස්ත්‍රිය එදින තමා සතු බත් හා ආහාර පාන ඔවුන්ට පූජා කර, ‘සෙට ද පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අටනම මාගේ දානය පිළිගනු මැනවි’ යි පැවසුවාය. එවිට පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා ‘සාධු උපාසිකාවනි, ඔබගේ සත්කාරය මෙපමණක්ම වේවා, ආසන ද අටක්ම වේවා, තවත් බොහෝ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා දැක ඔබේ සිත පහදා ගන්න’ යි වදාළහ. ඇය පසුදින ආසන අටක් පනවා, අටනමකට සත්කාර සම්මාන පිළියෙළ කොට බලා සිටියාය.

နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သေသာနံ သညံ အဒံသု – ‘‘မာရိသာ အဇ္ဇ အညတ္ထ အဂန္တွာ သဗ္ဗေဝ တုမှာကံ မာတု သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ. တေ တေသံ ဝစနံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ဧကတော အာကာသေန အာဂန္တွာ မာတုဃရဒွါရေ ပါတုရဟေသုံ. သာပိ ပဌမံ လဒ္ဓသညတာယ ဗဟူပိ ဒိသွာ န ကမ္ပိတ္ထ. သဗ္ဗေပိ တေ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ အာသနေသု နိသီဒါပေသိ. တေသု ပဋိပါဋိယာ နိသီဒန္တေသု နဝမော အညာနိ အဋ္ဌ အာသနာနိ မာပေတွာ သယံ ဓုရာသနေ နိသီဒတိ, ယာဝ အာသနာနိ ဝဍ္ဎန္တိ, တာဝ ဂေဟံ ဝဍ္ဎတိ. ဧဝံ တေသု သဗ္ဗေသုပိ နိသိန္နေသု သာ ဣတ္ထီ အဋ္ဌန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပဋိယာဒိတံ သက္ကာရံ ပဉ္စသတာနမ္ပိ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အဋ္ဌ နီလုပ္ပလဟတ္ထကေ အာဟရိတွာ နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ အာဟ – ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရဝဏ္ဏော ဣမေသံ နီလုပ္ပလာနံ အန္တောဂဗ္ဘဝဏ္ဏော ဝိယ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ မာတု အနုမောဒနံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနံယေဝ အဂမံသု.

ආරාධිත පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සෙසු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට මෙසේ සංඥාවක් දුන්හ: ‘නිදුකාණන් වහන්ස, අද වෙනත් තැනක නොවඩිනු මැනවි, සියලු දෙනාම ඔබ වහන්සේලාගේ මෑණියන්ට සංග්‍රහ කරනු මැනවි.’ උන්වහන්සේලා ඒ වචනය අසා සියලු දෙනාම එක්ව අහසින් වැඩම කර මෑණියන්ගේ නිවස ඉදිරිපිට පහළ වූහ. ඇය ද පළමුව ලැබූ සංඥාව නිසා බොහෝ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා දැක වුව ද කම්පා නොවූවාය. සියලු දෙනාම ගෙට වඩම්වා ආසනවල වඩා හිඳුවූවාය. උන්වහන්සේලා පිළිවෙළින් වැඩ හිඳිද්දී නවවැනි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ තවත් ආසන අට බැගින් මවමින් තමන් වහන්සේ ප්‍රධාන ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. ආසන වැඩි වන විට නිවස ද විශාල විය. මෙලෙස සියලු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩ සිටි කල්හි, ඒ ස්ත්‍රිය අටනමක් උදෙසා පිළියෙළ කළ සත්කාරය පන්සියයක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාටම අවශ්‍ය පරිදි පූජා කර, නිල් මානෙල් මල් මිටි අටක් ගෙන ආරාධිත පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාගේම පාමුල තබා මෙසේ පැවසුවාය: ‘ස්වාමීනි, මා උපදින උපදින සෑම තැනකම මාගේ ශරීර වර්ණය මේ නිල් මානෙල් මල්වල ගර්භයෙහි වර්ණය මෙන් වේවා’ යි ප්‍රාර්ථනා කළාය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා මෑණියන්ට අනුමෝදනාව කර ගන්ධමාදන පර්වතයටම වැඩම කළහ.

သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. နီလုပ္ပလဂဗ္ဘသမာနဝဏ္ဏတာယ စဿာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတွေဝ နာမံ အကံသု. အထဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇာနော စ သေဋ္ဌိနော စ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဒူတံ ပဟိဏိံသု ‘‘ဓီတရံ အမှာကံ ဒေတူ’’တိ. အပဟိဏန္တော နာမ နာဟောသိ. တတော သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သဗ္ဗေသံ မနံ ဂဟေတုံ န သက္ခိဿာမိ, ဥပါယံ ပနေကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတုံ, အမ္မ, သက္ခိဿသီ’’တိ အာဟ. တဿာ ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ ပိတု ဝစနံ သီသေ အာသိတ္တသတပါကတေလံ ဝိယ အဟောသိ. တသ္မာ ပိတရံ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမိ, တာတာ’’တိ အာဟ. သော တဿာ သက္ကာရံ ကတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဿာ အစိရပဗ္ဗဇိတာယ ဧဝ ဥပေါသထာဂါရေ ကာလဝါရော ပါပုဏိ. သာ ပဒီပံ ဇာလေတွာ ဥပေါသထာဂါရံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒီပသိခါယ နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ ဌိတာဝ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကယမာနာ တေဇောကသိဏာရမ္မဏံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တဖလေန သဒ္ဓိံယေဝ စ [Pg.198] အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါပိ ဣဇ္ဈိံသု. ဝိသေသတော ပန ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီအပဒါန, အညမညဝိသဒိသံ) –

ඇය ද දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර සිටු කුලයක පිළිසිඳ ගත්තාය. නිල් මානෙල් මලක ගර්භයට සමාන ශරීර වර්ණයක් ඇති බැවින් ඇයට ‘උප්පලවණ්ණා’ යනුවෙන්ම නම් තැබූහ. ඇය වැඩිවියට පත් වූ කල මුළු දඹදිවම රජවරු සහ සිටුවරු ‘ඔබේ දියණිය අපට ලබා දෙන්න’ යි සිටුතුමා වෙත දූතයන් එවුහ. දූතයෙකු නොඑවූ කෙනෙක් නොවූහ. එවිට සිටුතුමා මෙසේ සිතුවේය: ‘මට මේ සියලු දෙනාගේම සිත් සතුටු කරන්නට නොහැකිය, එක් උපක්‍රමයක් කරන්නෙමි’ යි සිතා දියණිය කැඳවා, ‘දියණියනි, ඔබට පැවිදි වන්නට හැකි ද?’ යි ඇසුවේය. ඇය පශ්චිමභවික තැනැත්තියක වූ බැවින් පියාගේ වචනය හිස මත වත්කළ සියක් වරක් පිසූ තෙල් මෙන් සතුටින් පිළිගත්තාය. එබැවින් පියාට ‘පියාණෙනි, මම පැවිදි වන්නෙමි’ යි පැවසුවාය. ඔහු ඇයට සත්කාර පවත්වා මෙහෙණි ආරාමයකට ගෙන ගොස් පැවිදි කරවීය. ඇය පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම උපෝසථාගාරයේ වාරය ඇයට පැමිණියේය. ඇය පහනක් දල්වා උපෝසථාගාරය අමතා, පහන් සිළුව අරමුණු කරගෙන සිටගෙනම නැවත නැවත බලමින් තේජෝ කසිණ අරමුණු කොට ධ්‍යානය උපදවා, එයම පාදක කරගෙන අර්හත් ඵලයට පැමිණියාය. අර්හත් ඵලය සමගම අභිඥා සහ පටිසම්භිදාවන් ද සම්පූර්ණ විය. විශේෂයෙන්ම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෑමෙහි වසීභාවයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

“සියලු ධර්මයන්ගේ පරතෙරට පැමිණි, පදුමුත්තර නම් වූ මහා වීර ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ මීට කල්ප ලක්ෂයකට පෙර ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ;

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, မဟာသုခသမပ္ပိတာ.

එකල්හි මම හංසවතී නුවර, විවිධ රත්නයන්ගෙන් බබළන්නා වූ සිටු කුලයක උපන්නෙමි. මම මහා සැප සම්පතින් යුක්ත වූවෙමි.

‘‘ဥပေတွာ တံ မဟာဝီရံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ;

တတော ဇာတပ္ပသာဒါဟံ, ဥပေမိ သရဏံ ဇိနံ.

ඒ මහා වීරයන් වහන්සේ වෙත එළඹ මම ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කළෙමි. ඉන්පසු හටගත් ප්‍රසාද ඇත්තී, මම ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි.

‘‘ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိမန္တီနံ, အဂ္ဂံ ဝဏ္ဏေသိ နာယကော;

ဘိက္ခုနိံ လဇ္ဇိနိံ တာဒိံ, သမာဓိဈာနကောဝိဒံ.

ලෝක නායක වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, මනා සංයමයෙන් යුත්, අකම්පිත වූ, සමාධි හා ධ්‍යානයන්හි දක්ෂ වූ එක්තරා මෙහෙණින් වහන්සේ නමක සෘද්ධිමතුන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබා වර්ණනා කළ සේක.

‘‘တဒါ မုဒိတစိတ္တာဟံ, တံ ဌာနံ အဘိကင်္ခိနီ;

နိမန္တိတွာ ဒသဗလံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

එකල්හි සතුටු වූ සිත් ඇති මම, ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කරමින්, දසබලධාරී වූ ලෝකනායක බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය ආරාධනා කළෙමි.

‘‘ဘောဇယိတွာန သတ္တာဟံ, ဒတွာန စ တိစီဝရံ;

သတ္တမာလံ ဂဟေတွာန, ဥပ္ပလာဒေဝဂန္ဓိကံ.

සත් දිනක් මුළුල්ලේ දන් පිරිනමා, තුන් සිවුරු ද පූජා කොට, දිව්‍යමය සුවඳ විහිදුවන මානෙල් මල් සතක් ගෙන;

‘‘သတ္ထု ပါဒေ ဌပေတွာန, ဉာဏမှိ အဘိပူဇယိံ;

နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි තබා උන්වහන්සේගේ ඥානයට පූජා කළෙමි. හිසින් පාමුල වැඳ වැටී, මම මේ වචනය පැවසුවෙමි.

‘‘ယာဒိသာ ဝဏ္ဏိတာ ဝီရ, ဣတော အဋ္ဌမကေ မုနိ;

တာဒိသာဟံ ဘဝိဿာမိ, ယဒိ သိဇ္ဈတိ နာယက.

වීරයන් වහන්සේ, මුණීන්ද්‍රයන් වහන්සේ, මීට අට දිනකට පෙර ඔබ වහන්සේ යම් මෙහෙණින් වහන්සේ නමකගේ ගුණය වර්ණනා කළ සේක් ද, නායකයන් වහන්සේ, ඉදින් මාගේ ප්‍රාර්ථනාව සිද්ධ වන්නේ නම් මම ද එවැනිම මෙහෙණියක වන්නෙමි.

‘‘တဒါ အဝေါစ မံ သတ္ထာ, ဝိဿဋ္ဌာ ဟောတိ ဒါရိကေ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ.

එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: ‘දියණියනි, නිදහස් සිත් ඇත්තී වන්න. අනාගත කාලයෙහි ඔබ ඒ මනෝරථය ලබන්නෙහිය.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ;

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

මීට කල්ප ලක්ෂයකට පසුව, ඔක්කාක කුලයෙහි උපන්, ගෝත්‍රයෙන් ගෝතම නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වන්නාහ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ;

နာမေနုပ္ပလဝဏ္ဏာတိ, ရူပေန စ ယသဿိနီ.

ඔබ උන්වහන්සේගේ ධර්මයට දායාද වූ, ධර්මයෙන් උපන් ඖරස දියණියක වී, රූපයෙන් හා කීර්තියෙන් යුක්තව උප්පලවණ්ණා යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වන්නෙහිය.

‘‘အဘိညာသု ဝသိပ္ပတ္တာ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, ဟေဿသီ သတ္ထု သာဝိကာ.

අභිඥාවන්හි වසීභාවයට පත් වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින, සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක වන්නෙහිය.’

‘‘တဒါဟံ [Pg.199] မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ;

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

එකල්හි සතුටට පත් මම, ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට දිවි හිමියෙන් මෙත් සිතින් උපස්ථාන කළෙමි.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

ඒ මැනවින් කළ කුසල කර්මය නිසාත්, චේතනා සහ ප්‍රාර්ථනාවන් නිසාත්, මම මිනිස් සිරුර අත්හැර තාවතිංස දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘တတော စုတာဟံ မနုဇေ, ဥပပန္နာ သယမ္ဘုနော;

ဥပ္ပလေဟိ ပဋိစ္ဆန္နံ, ပိဏ္ဍပါတမဒါသဟံ.

එතැනින් චුතව මම මිනිස් ලොව උපන්නෙමි. එහිදී මම ස්වයංභූ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට නිල් මානෙල් මල්වලින් වැසූ පිණ්ඩපාත දානයක් පූජා කළෙමි.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဝိပဿီ နာမ နာယကော;

ဥပ္ပဇ္ဇိ စာရုဒဿနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ.

මෙයට කල්ප අනූ එකකට පෙර, දැකීමට ප්‍රිය උපදවන සුලු වූ, සියලු ධර්මයන්හි දක්ෂ ඇසක් ඇති විපස්සී නම් ලෝකනායකයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘သေဋ္ဌိဓီတာ တဒါ ဟုတွာ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ;

နိမန္တေတွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

එකල්හි මම උත්තම වූ බාරාණසී නුවර සිටු දියණියක වී, ලෝකනායක වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය ආරාධනා කළෙමි.

‘‘မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, ဥပ္ပလေဟိ ဝိနာယကံ;

ပူဇယိတွာ စေတသာဝ, ဝဏ္ဏသောဘံ အပတ္ထယိံ.

මහා දානයක් පිරිනමා, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට නිල් මානෙල් මල්වලින් පූජා කොට, සිතින්ම නිල් මානෙල් මලක් වැනි රූමත් ශරීර වර්ණයක් ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.”

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහි, මහා යශස් ඇති, බ්‍රහ්මබන්ධු වූ, ධර්මය දේශනා කරන්නවුන් අතර උත්තම වූ, ගෝත්‍රයෙන් කාශ්‍යප නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක.

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော;

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

එකල උත්තම බරණැස් නුවර, මහේශාක්‍ය බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ, මිනිසුන්ට අධිපති වූ, කිකී නම් වූ කාසි රජෙක් විය.

‘‘တဿာသိံ ဒုတိယာ ဓီတာ, သမဏဂုတ္တသဝှယာ;

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ.

මම ඒ රජුගේ දෙවන දියණිය වූයෙමි, මාගේ නම සමණගුත්තා විය. උතුම් වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා, මහණ වීමට කැමති වූයෙමි.

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ;

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ.

එකල අපගේ පියාණන් අපට අවසර නොදුන් හෙයින්, අපි රජ මාලිගයේම වෙසෙමින් විසිදහසක් අවුරුදු පුරා නොපසුබටව (බ්‍රහ්මචරියාවෙහි) හැසිරුණෙමු.

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ;

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တဓီတရော.

සැපසේ හැදී වැඩුණු, බුද්ධ උපස්ථානයෙහි නිරත වූ, සතුටින් පිරි ඒ අපි රාජකුමාරිකාවන් සත් දෙනා, විසිදහසක් අවුරුදු පුරා නොපසුබටව කෝමාරී බ්‍රහ්මචරියාව රැක්කෙමු.

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ;

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ.

සමණී ද, සමණගුත්තා ද, භික්ඛුනී ද, භික්ඛුදායිකා ද, ධම්මා ද, සුධම්මා ද සහ සත්වැනිව සංඝදායිකා ද (යනු ඒ සත් දෙනායි).

‘‘အဟံ ခေမာ စ သပ္ပညာ, ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ;

ကိသာဂေါတမီ ဓမ္မဒိန္နာ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ.

මම (උප්පලවණ්ණා) ද, නුවණැති ඛේමා ද, පටාචාරා ද, කුණ්ඩලා ද, කිසාගෝතමී ද, ධම්මදින්නා ද සහ සත්වැනිව විසාඛා උපාසිකාව ද (එම සොහොයුරියෝ වෙමු).

‘‘တေဟိ [Pg.200] ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

ඒ මැනවින් කරන ලද කුසල් කර්මයන් හා ප්‍රාර්ථනා හේතුවෙන්, මිනිස් සිරුර අතහැර මම තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

‘‘တတော စုတာ မနုဿေသု, ဥပပန္နာ မဟာကုလေ;

ပီတံ မဋ္ဌံ ဝရံ ဒုဿံ, အဒံ အရဟတော အဟံ.

ඉන් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි මහා කුලයක උපන්නෙමි. එහිදී මම රහතන් වහන්සේ නමකට කහ පැහැති, මෘදු වූ, උතුම් වස්ත්‍රයක් පූජා කළෙමි.

‘‘တတော စုတာရိဋ္ဌပုရေ, ဇာတာ ဝိပ္ပကုလေ အဟံ;

ဓီတာ တိရိဋိဝစ္ဆဿ, ဥမ္မာဒန္တီ မနောဟရာ.

ඉන් චුතව අරිට්ඨපුරයෙහි බමුණු කුලයක උපන්නෙමි. මම තිරිතිවච්ඡ බමුණාගේ සිත්ගන්නා සුළු උම්මාදන්තී නම් දියණිය වීමි.

‘‘တတော စုတာ ဇနပဒေ, ကုလေ အညတရေ အဟံ;

ပသူတာ နာတိဖီတမှိ, သာလိံ ဂေါပေမဟံ တဒါ.

ඉන් චුතව එක්තරා ජනපදයක සාමාන්‍ය කුලයක උපන්නෙමි. මම ඉතා පොහොසත් නොවූ අතර එකල මම හැල් කෙත් රැක්කෙමි.

‘‘ဒိသွာ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ, ပဉ္စလာဇသတာနိဟံ;

ဒတွာ ပဒုမစ္ဆန္နာနိ, ပဉ္စ ပုတ္တသတာနိဟံ.

එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක දැක, නෙළුම් මල්වලින් වැසූ විලඳ පන්සියයක් පූජා කොට, මම පුතුන් පන්සියයක් ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

‘‘ပတ္ထယိံ တေပိ ပတ္ထေသုံ, မဓုံ ဒတွာ သယမ္ဘုနော;

တတော စုတာ အရညေဟံ, အဇာယိံ ပဒုမောဒရေ.

මම ප්‍රාර්ථනා කළෙමි. ඔවුන් ද මීපැණි පූජා කොට (ඇයගේ පුතුන් වීමට) ප්‍රාර්ථනා කළහ. ඉන් චුතව මම වනයක නෙළුම් මලක් මැද උපන්නෙමි.

‘‘ကာသိရညော မဟေသီဟံ, ဟုတွာ သက္ကတပူဇိတာ;

အဇနိံ ရာဇပုတ္တာနံ, အနူနံ သတပဉ္စကံ.

මම කාසි රජුගේ අග්‍රමහේෂිකාව වී, ගරුබුහුමන් ලැබූවෙමි. එහිදී මම අඩුවක් නැතිව රාජකුමාරවරුන් පන්සියයක් වැදුවෙමි.

‘‘ယဒါ တေ ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တာ, ကီဠန္တာ ဇလကီဠိတံ;

ဒိသွာ ဩပတ္တပဒုမံ, အာသုံ ပစ္စေကနာယကာ.

ඔවුන් යොවුන් වියට පත් වූ කල, දිය කෙළියෙහි යෙදෙමින් සිටියදී, පෙති හැළුණු නෙළුම් මලක් දැක පසේබුදු බවට පත් වූහ.

‘‘သာဟံ တေဟိ ဝိနာဘူတာ, သုတဝီရေဟိ သောကိနီ;

စုတာ ဣသိဂိလိပဿေ, ဂါမကမှိ အဇာယိဟံ.

වීර වූ ඒ පුතුන්ගෙන් වෙන් වී, ශෝකයෙන් පීඩිතව මම මිය ගොස්, ඉසිගිලි පර්වත පාමුල වූ ගමක උපන්නෙමි.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ သုတမတီ, သုတာနံ ဘတ္တုနောပိ စ;

ယာဂုံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တီ, အဋ္ဌ ပစ္စေကနာယကေ.

මම දරුවන් සහ සැමියා වෙනුවෙන් කැඳ ගෙන යමින් සිටියදී, පිඬු සිඟා වඩින පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අට නමක දුටුවෙමි.

‘‘ဘိက္ခာယ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တေ, ဒိသွာ ပုတ္တေ အနုဿရိံ;

ခီရဓာရာ ဝိနိဂ္ဂစ္ဆိ, တဒါ မေ ပုတ္တပေမသာ.

පිඬු සිඟා ගමට වඩින ඔවුන් දැක මට මාගේ පුතුන් සිහි විය. එකල පුත්‍ර ප්‍රේමය නිසා මාගේ පියයුරුවලින් කිරි වෑහුණි.

‘‘တတော တေသံ အဒံ ယာဂုံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ;

တတော စုတာဟံ တိဒသံ, နန္ဒနံ ဥပပဇ္ဇဟံ.

ඉක්බිති පැහැදුණු සිතින් මම මාගේ දෑතින්ම ඔවුන්ට ඒ කැඳ පූජා කළෙමි. ඉන් චුතව මම නන්දන වනය ඇති තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමි.

‘‘အနုဘောတွာ သုခံ ဒုက္ခံ, သံသရိတွာ ဘဝါဘဝေ;

တဝတ္ထာယ မဟာဝီရ, ပရိစ္စတ္တဉ္စ ဇီဝိတံ.

මෙසේ සැප දුක් විඳිමින් භවයෙන් භවයට සැරිසරමින් සිටි මම, මහා වීරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන්ම ජීවිතය පවා පරිත්‍යාග කළෙමි.

‘‘ဓီတာ [Pg.201] တုယှံ မဟာဝီရ, ပညဝန္တ ဇုတိန္ဓရ;

ဗဟုဉ္စ ဒုက္ကရံ ကမ္မံ, ကတံ မေ အတိဒုက္ကရံ.

ප්‍රඥාවන්ත වූ, තේජස් ඇති මහා වීරයන් වහන්ස, මම ඔබ වහන්සේගේ දියණිය වෙමි. මම ඔබ වහන්සේ උදෙසා ඉතා දුෂ්කර වූ බොහෝ කටයුතු කළෙමි.

‘‘ရာဟုလော စ အဟဉ္စေဝ, နေကဇာတိသတေ ဗဟူ;

ဧကသ္မိံ သမ္ဘဝေ ဇာတာ, သမာနစ္ဆန္ဒမာနသာ.

රාහුල කුමරු සහ මම, සිය ගණනක් ආත්මයන්හි එකම මව් කුසෙහි ඉපිද, සමාන අදහස් හා සිත් ඇතිව වාසය කළෙමු.

‘‘နိဗ္ဗတ္တိ ဧကတော ဟောတိ, ဇာတိယာပိ စ ဧကတော;

ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, ဥဘောပိ နာနာသမ္ဘဝါ.

අපගේ ඉපදීමත් එක්ව සිදු විය, ජාතියෙන් ද එක්ව වීමු. එහෙත් මේ අවසාන භවයේදී පමණක් දෙදෙනා වෙනස් මව් කුසවල උපන්නෙමු.

‘‘ပုရိမာနံ ဇိနဂ္ဂါနံ, သင်္ဂမံ တေ နိဒဿိတံ;

အဓိကာရံ ဗဟုံ မယှံ, တုယှတ္ထာယ မဟာမုနိ.

මහා මුණීන්ද්‍රයන් වහන්ස, පෙර බුදුවරුන් හමුවේ ඔබ වහන්සේ හා හමුවීමට කළ ප්‍රාර්ථනා අනුව මා රැස් කළ බොහෝ පින්කම් ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන්ම විය.

‘‘ယံ မယာ ပူရိတံ ကမ္မံ, ကုသလံ သရ မေ မုနိ;

တဝတ္ထာယ မဟာဝီရ, ပုညံ ဥပစိတံ မယာ.

මුණීන්ද්‍රයන් වහන්ස, මා පුරන ලද ඒ කුසල කර්මයන් සිහිපත් කරන සේක. මහා වීරයන් වහන්ස, මා මේ පින් රැස් කළේ ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන්මයි.

‘‘အဘဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဝဇ္ဇေတွာ, ဝါရယန္တိ အနာစာရံ;

တဝတ္ထာယ မဟာဝီရ, စတ္တံ မေ ဇီဝိတံ ဗဟုံ.

මහා වීරයන් වහන්ස, නොකටයුතු දෙයින් වැළකී, අනාචාරයන්ගෙන් වළකිමින්, ඔබ වහන්සේ උදෙසා මම බොහෝ වාරයක් ජීවිතය පරිත්‍යාග කළෙමි.

‘‘ဧဝံ ဗဟုဝိဓံ ဒုက္ခံ, သမ္ပတ္တိ စ ဗဟုဗ္ဗိဓာ;

ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, ဇာတာ သာဝတ္ထိယံ ပုရေ.

මෙසේ නොයෙක් ආකාරයේ දුක් ද, නොයෙක් ආකාරයේ සම්පත් ද ලැබූ මම, මේ අවසාන භවය පැමිණි කල්හි සැවැත් නුවර උපන්නෙමි.

‘‘မဟာဓနသေဋ္ဌိကုလေ, သုခိတေ သဇ္ဇိတေ တထာ;

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနေ.

සියලු කාම සම්පත්වලින් පිරිපුන්, නොයෙක් රත්නාභරණයෙන් බැබළෙන, සැපවත් වූ මහා ධනවත් සිටු කුලයක මම උපන්නෙමි.

‘‘သက္ကတာ ပူဇိတာ စေဝ, မာနိတာပစိတာ တထာ;

ရူပသီရိမနုပ္ပတ္တာ, ကုလေသု အဘိသက္ကတာ.

මම එහිදී ගරුබුහුමන් ලැබූවෙමි, පිදුම් ලැබූවෙමි, සම්මානයට පාත්‍ර වූවෙමි. රූ සපුවෙන් යුක්ත වූ මම සියලු කුලයන් අතර උසස් කොට සලකනු ලැබුවෙමි.

‘‘အတီဝ ပတ္ထိတာ စာသိံ, ရူပသောဘသိရီဟိ စ;

ပတ္ထိတာ သေဋ္ဌိပုတ္တေဟိ, အနေကေဟိ သတေဟိပိ.

රූප ශෝභාව නිසා මම ඉතා ප්‍රසිද්ධ වූවෙමි. සිය ගණන් සිටු පුත්‍රයන් විසින් මාව (විවාහ කර ගැනීමට) ප්‍රාර්ථනා කරන ලදී.

‘‘အဂါရံ ပဇဟိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

အဍ္ဎမာသေ အသမ္ပတ္တေ, စတုသစ္စမပါပုဏိံ.

මම ගිහිගෙය අත්හැර අනාගාරික වූ ශාසනයෙහි පැවිදි වුණෙමි. පැවිදි වී අඩමසක් ගතවීමටත් පෙර මම සතර ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත්තෙමි.

‘‘ဣဒ္ဓိယာ အဘိနိမ္မိတွာ, စတုရဿံ ရထံ အဟံ;

ဗုဒ္ဓဿ ပါဒေ ဝန္ဒိဿံ, လောကနာထဿ တာဒိနော.

මම සෘද්ධියෙන් සතර දෙනෙකුන් යෙදූ රථයක් මවාගෙන, ලෝකනාථ වූ තාදි ගුණැති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැන්දෙමි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ.

මහාමුනිඳුන් වහන්ස, මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් කෙරෙහි ද, දිව්‍ය ශ්‍රවණාභිඥානය කෙරෙහි ද, පරසිත් දන්නා නුවණ (චේතෝපරියඤාණය) කෙරෙහි ද වසීභාවයට පත්ව සිටිමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ [Pg.202] ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

මම පෙර ජාති පිළිබඳව දනිමි. දිවැස පිරිසිදු කරගත්තෙමි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කර ඇත්තෙමි. දැන් මට නැවත උපතක් නැත.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မေ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ပဘာဝေန မဟေသိနော.

මහාර්ෂීන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ ප්‍රතිභාන යන සිව්පිළිසිඹියාවන් කෙරෙහි මාගේ නුවණ නිර්මල ය, පිරිසිදු ය.

‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ;

ခဏေန ဥပနာမေန္တိ, သဟဿာနိ သမန္တတော.

සිවුරු, පිණ්ඩපාත, ගිලානපස සහ සේනාසන යන සිව්පසය දහස් ගණනින් හාත්පසින් මොහොතකින් මට පූජා කරති.

‘‘ဇိနော တမှိ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ;

အဂ္ဂါ ဣဒ္ဓိမတီနန္တိ, ပရိသာသု ဝိနာယကော.

පිරිස මැද විනයන දක්ෂ වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ මාගේ ඒ ගුණය කෙරෙහි පැහැදී, 'සෘද්ධිමත් භික්ෂුණීන් අතර මො ඕ අග්‍ර වන්නී ය' යි පවසමින් මාව ඒ ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိသမူဟတာ.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කළෙමි. බරපතල වූ ස්කන්ධ බර බිම තැබුවෙමි. භවයට ඇදගෙන යන තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දැමුවෙමි.

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ;

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

යම් රහත් ඵල අරමුණක් උදෙසා මම ගිහිගෙය හැරපියා පැවිදි වුණෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කරන්නා වූ ඒ අරමුණ මම සාක්ෂාත් කළෙමි.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මාගේ කෙලෙස් ගිනි ගෙන දැවී ගියේ ය... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.

အယံ ပန ထေရီ ယဒါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိနဂရဒွါရေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကာတုံ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလံ ဥပဂဉ္ဆိ, တဒါ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမိ, ယဒိ ဘဂဝါ အနုဇာနာတီ’’တိ သီဟနာဒံ နဒိ. သတ္ထာ ဣဒံ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ ဣဒ္ဓိမန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ ဈာနသုခေန ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တီ ဧကဒိဝသံ ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသဉ္စ ပစ္စဝေက္ခမာနာ ဂင်္ဂါတီရိယတ္ထေရဿ မာတုယာ ဓီတာယ သဒ္ဓိံ သပတ္တိဝါသံ ဥဒ္ဒိဿ သံဝေဂဇာတာယ ဝုတ္တဂါထာ ပစ္စနုဘာသန္တီ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර දොරටුවෙහි කණ්ඩම්බ රුක් මූලයේ දී යමක ප්‍රාතිහාර්යය දැක්වීමට වැඩම කළ කල්හි, මෙම තේරණිය ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවසර දෙන්නේ නම් මම ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන්නෙමි' යි මෙසේ සිංහනාද කළා ය. ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම කරුණ නිමිත්ත කොට ගෙන ජේතවන මහා විහාරයේ දී ආර්ය මහා සංඝයා මැද භික්ෂුණීන් තනතුරුවල පිහිටුවන කල්හි, මෙම තේරණිය සෘද්ධිමතුන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. ඇය ධ්‍යාන සුඛයෙන්, ඵල සුඛයෙන් හා නිර්වාණ සුඛයෙන් කාලය ගත කරමින්, එක් දවසක් කාමයන්ගේ ආදීනව හා කෙලෙස්වල අපවිත්‍ර බව මෙනෙහි කරමින්, ගංගාතීරිය තෙරුන්ගේ මව සහ දියණිය සමඟ එකම සැමියෙකු ඇසුරු කිරීම නිසා ඇති වූ සංවේගයෙන් පැවසූ ගාථාවන් නැවත මෙසේ වදාළා ය.

၂၂၄.

224.

‘‘ဥဘော မာတာ စ ဓီတာ စ, မယံ အာသုံ သပတ္တိယော;

တဿာ မေ အဟု သံဝေဂေါ, အဗ္ဘုတော လောမဟံသနော.

මව වන මා සහ මාගේ දියණිය යන අපි දෙදෙනාම එකම සැමියෙකුගේ බිරින්දෑවරු වීමු. ඒ ගැන මට පුදුම එලවන, ලොමුදැහැගන්වන සංවේගයක් ඇති විය.

၂၂၅.

225.

‘‘ဓိရတ္ထု ကာမာ အသုစီ, ဒုဂ္ဂန္ဓာ ဗဟုကဏ္ဋကာ;

ယတ္ထ မာတာ စ ဓီတာ စ, သဘရိယာ မယံ အဟုံ.

මව සහ දියණිය යන දෙදෙනාම එකම සැමියෙකුගේ බිරින්දෑවරුන් වූ ඒ කාමයන්ට නින්දා වේවා! ඒවා අපවිත්‍ර ය, දුගඳ ය, බොහෝ කෙලෙස් කටු සහිත ය.

၂၂၆.

226.

‘‘ကာမေသွာဒီနဝံ [Pg.203] ဒိသွာ, နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော;

သာ ပဗ္ဗဇိံ ရာဇဂဟေ, အဂါရသ္မာနဂါရိယ’’န္တိ. –

කාමයන්ගේ ආදීනව දැක, අභිනිෂ්ක්‍රමණය (පැවිදිවීම) ක්ෂේමදායක බව දැක, මම රජගහ නුවර දී ගිහිගෙය අත්හැර පැවිදි වුණෙමි.

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථා තුන වදාළා ය.

တတ္ထ ဥဘော မာတာ စ ဓီတာ စ, မယံ အာသုံ သပတ္တိယောတိ မာတာ စ ဓီတာ စာတိ ဥဘော မယံ အညမညံ သပတ္တိယော အဟုမှ.

එහි 'මව සහ දියණිය වූ අපි දෙදෙනාම' යන්නෙන් අදහස් කළේ, අපි දෙදෙනාම එකිනෙකාට සපත්තිනියෝ (එකම සැමියෙකුගේ බිරින්දෑවරු) වීමු යන්නයි.

သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရဿ ဝါဏိဇဿ ဘရိယာယ ပစ္စူသဝေလာယံ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ, သာ တံ န အညာသိ. ဝါဏိဇော ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ သကဋေသု ဘဏ္ဍံ အာရောပေတွာ ရာဇဂဟံ ဥဒ္ဒိဿ ဂတော. တဿာ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဂဗ္ဘော ဝဍ္ဎေတွာ ပရိပါကံ အဂမာသိ. အထ နံ သဿု ဧဝမာဟ – ‘‘မမ ပုတ္တော စိရပ္ပဝုတ္ထော တွဉ္စ ဂဗ္ဘိနီ, ပါပကံ တယာ ကတ’’န္တိ. သာ ‘‘တဝ ပုတ္တတော အညံ ပုရိသံ န ဇာနာမီ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာပိ သဿု အသဒ္ဒဟန္တီ တံ ဃရတော နိက္ကဍ္ဎိ. သာ သာမိကံ ဂဝေသန္တီ အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ သမ္ပတ္တာ. တာဝဒေဝ စဿာ ကမ္မဇဝါတေသု စလန္တေသု မဂ္ဂသမီပေ အညတရံ သာလံ ပဝိဋ္ဌာယ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. သာ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ အနာထသာလာယံ သယာပေတွာ ဥဒကကိစ္စတ္ထံ ဗဟိ နိက္ခန္တာ. အထညတရော အပုတ္တကော သတ္ထဝါဟော တေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ‘‘အဿာမိကာယ ဒါရကော, မမ ပုတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဓာတိယာ ဟတ္ထေ အဒါသိ. အထဿ မာတာ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုတ္တံ အပဿန္တီ သောကာဘိဘူတာ ပရိဒေဝိတွာ ရာဇဂဟံ အပ္ပဝိသိတွာဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တံ အညတရော စောရဇေဋ္ဌကော အန္တရာမဂ္ဂေ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော အတ္တနော ပဇာပတိံ အကာသိ. သာ တဿ ဂေဟေ ဝသန္တီ ဧကံ ဓီတရံ ဝိဇာယိ. အထ သာ ဧကဒိဝသံ ဓီတရံ ဂဟေတွာ ဌိတာ သာမိကေန ဘဏ္ဍိတွာ ဓီတရံ မဉ္စကေ ခိပိ. ဒါရိကာယ သီသံ ထောကံ ဘိန္ဒိ. တတော သာပိ သာမိကံ ဘာယိတွာ ရာဇဂဟမေဝ ပစ္စာဂန္တွာ သေရိဝိစာရေန ဝိစရတိ. တဿာ ပုတ္တော ပဌမယောဗ္ဗနေ ဌိတော ‘‘မာတာ’’တိ အဇာနန္တော အတ္တနော ပဇာပတိံ အကာသိ. အပရဘာဂေ တံ စောရဇေဋ္ဌကဓီတရံ ဘဂိနိဘာဝံ အဇာနန္တော ဝိဝါဟံ ကတွာ အတ္တနော ဂေဟံ အာနေသိ. ဧဝံ သော အတ္တနော မာတရံ ဘဂိနိဉ္စ ပဇာပတီ ကတွာ ဝါသေသိ. တေန တာ ဥဘောပိ သပတ္တိဝါသံ ဝသိံသု. အထေကဒိဝသံ မာတာ [Pg.204] ဓီတု ကေသဝဋ္ဋိံ မောစေတွာ ဦကံ ဩလောကေန္တီ သီသေ ဝဏံ ဒိသွာ ‘‘အပ္ပေဝနာမာယံ မမ ဓီတာ ဘဝေယျာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ သံဝေဂဇာတာ ဟုတွာ ရာဇဂဟေ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိဝေကဝါသံ ဝသန္တီ အတ္တနော စ ပုဗ္ဗပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘ဥဘော မာတာ’’တိအာဒိကာ ဂါထာ အဘာသိ. တာ ပန တာယ ဝုတ္တဂါထာဝ ကာမေသု အာဒီနဝဒဿနဝသေန ပစ္စနုဘာသန္တီ အယံ ထေရီ ‘‘ဥဘော မာတာ စ ဓီတာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သာ ဈာနသုခေန ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တီ ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသီ’’တိ.

සැවැත් නුවර එක්තරා වෙළෙන්දෙකුගේ බිරිඳකගේ කුසෙහි පාන්දර යාමයේ දරු ගැබක් පිහිටියේ ය. ඇය ඒ බව දැන සිටියේ නැත. වෙළෙන්දා පසුදින උදෑසන බඩු පටවාගෙන රජගහ නුවර බලා පිටත් විය. කලක් ගත වන විට ඇගේ ගැබ මෝරා ප්‍රසූත කාලය පැමිණියේ ය. එවිට නැන්දම්මා ඇයට පවසා සිටියේ තම පුතා ගොස් බොහෝ කල් බැවින් ඇය පාපයක් කොට ඇති බවයි. එය ඇසූ ඇය තම සැමියා හැර වෙනත් පිරිමියෙකු නොදන්නා බව කීව ද නැන්දම්මා ඇයව ගෙදරින් නෙරපා හැරියා ය. ඇය තම සැමියා සොයා ක්‍රමයෙන් රජගහ නුවරට පැමිණියා ය. එවිටම ඇයට විලිරුදාව වැළඳී පාර අසල ශාලාවක දරුවෙකු ප්‍රසූත කළාය. ඇය රන් රුවක් බඳු පුතෙකු ප්‍රසූත කර අනාථ ශාලාවක නිදි කරවා පැන් සෝදා ගැනීමට පිටතට ගිය අවස්ථාවක, දරුවන් නැති එක්තරා වෙළෙන්දෙකු ඒ මඟින් යමින් එම දරුවා හදා වඩා ගැනීමට ගත්තේය. දරුවාගේ මව පැමිණ දරුවා නොදැක සෝකයෙන් හඬා වැලපී පාරට බැස්සාය. ඇයව දුටු එක්තරා සොර දෙටුවෙක් ඇයව තම බිරිඳ කරගත්තේය. ඇය එහිදී දියණියක ප්‍රසූත කළාය. එක් දවසක් ඇය දියණිය වඩාගෙන සිටියදී සැමියා සමඟ රණ්ඩු වී දියණියව ඇඳ මතට විසි කළ විට දැරියගේ හිස මඳක් තුවාල විය. ඉන්පසු ඇය තම සොර සැමියාට බියෙන් රජගහ නුවරට පැමිණ රිසි පරිදි හැසිරුණාය. ඇගේ පුතා තරුණ වියට පත්ව තම මව බව නොදැන ඇයව බිරිඳ කරගත්තේය. පසුව ඔහු ඒ සොර දෙටුවාගේ දියණිය (තම සහෝදරිය බව නොදැන) ද විවාහ කරගෙන නිවසට කැඳවාගෙන ආවේය. මෙසේ ඔහු තම මව සහ සහෝදරිය යන දෙදෙනාම බිරින්දෑවරුන් කරගෙන වාසය කළේය. එක් දිනක් මව තම දියණියගේ හිස පීරමින් සිටියදී හිසේ තුවාල කැළල දැක විමසා බලා ඇය තම දියණිය බව දැනගෙන සංවේගයට පත්ව රජගහ නුවර භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් පැවිදි වූවාය. ඇය විවේකීව වෙසෙමින් තම අතීතය මෙනෙහි කර මෙම ගාථා පැවසුවාය. මෙම උප්පලවණ්ණා තේරණිය ද කාමයන්ගේ ආදීනව දැකීමේ අරමුණින් එම ගාථාවන්ම නැවත වදාළාය.

တတ္ထ အသုစီတိ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏေန အသုစီ. ဒုဂ္ဂန္ဓာတိ ဝိသဂန္ဓဝါယနေန ပူတိဂန္ဓာ. ဗဟုကဏ္ဋကာတိ ဝိသူယိကပ္ပဝတ္တိယာ သုစရိတဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗဟုဝိဓကိလေသကဏ္ဋကာ. တထာ ဟိ တေ သတ္တိသူလူပမာ ကာမာတိ ဝုတ္တာ. ယတ္ထာတိ ယေသု ကာမေသု ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗေသု. သဘရိယာတိ သမာနဘရိယာ, သပတ္တိယောတိ အတ္ထော.

එහි 'අපවිත්‍ර' යනු කෙලෙස් වැගිරෙන බැවින් අපවිත්‍ර වූ යන්නයි. 'දුගඳ' යනු විෂ ගඳ විහිදෙන බැවින් පූති ගන්ධය ඇති බවයි. 'බොහෝ කටු සහිත' යනු සදාචාරය විනාශ කරන නානාප්‍රකාර කෙලෙස් කටු සහිත බවයි. එබැවින් කාමයෝ කඩු හෙළි වැනි යැයි වදාරන ලදී. 'යම් තැනක' යනු යම් කාමයන් අනුභව කිරීමේදී යන්නයි. 'සභරියා' යනු එකම සැමියෙකු සිටින බිරින්දෑවරු (සපත්තිනියෝ) යන්නයි.

၂၂၇.

227.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓိတံ;

စေတောပရိစ္စဉာဏဉ္စ, သောတဓာတု ဝိသောဓိတာ.

මම පෙර ජාති පිළිබඳව දනිමි. දිවැස පිරිසිදු කරගත්තෙමි. පරසිත් දන්නා නුවණ සහ දිව්‍ය ශ්‍රවණාභිඥානය ද පිරිසිදු කරගත්තෙමි.

၂၂၈.

228.

‘‘ဣဒ္ဓီပိ မေ သစ္ဆိကတာ, ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ’’.

මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් ද සාක්ෂාත් කළෙමි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ නුවණට පැමිණියෙමි. ෂඩ් අභිඥාවන් සාක්ෂාත් කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသ’’န္တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အတ္တနော အဓိဂတဝိသေသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာယ ထေရိယာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ စေတောပရိစ္စဉာဏန္တိ စေတောပရိယဉာဏံ, သစ္ဆိကတံ, ပတ္တန္တိ ဝါ သမ္ဗန္ဓော.

“පුබ්බේනිවාස” යනාදී ගාථා දෙක තමන් වහන්සේ ලැබූ විශේෂ අධිගමනයන් මෙනෙහි කොට හටගත් ප්‍රීති සොම්නසින් යුත් උප්පලවණ්ණා තේරිය විසින් දේශනා කරන ලදී. එහි ‘චේතෝපරිච්චඤාණං’ යනු අනුන්ගේ සිත් දැනගන්නා නුවණයි හෙවත් චේතෝපරිය ඥාණයයි. එය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද බව හෙවත් අවබෝධ කරන ලද බව මෙහි සම්බන්ධයයි.

၂၂၉.

229.

‘‘ဣဒ္ဓိယာ အဘိနိမ္မိတွာ, စတုရဿံ ရထံ အဟံ;

ဗုဒ္ဓဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ, လောကနာထဿ တာဒိနော’’တိ. –

“මම සෘද්ධියෙන් සතරැස් (අශ්වයන් සතර දෙනෙකු යෙදූ) රථයක් මවාගෙන, ලෝකනාථ වූ, තාදි ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැන්දෙමි.”

အယံ ဂါထာ ယဒါ ဘဂဝါ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကာတုံ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလံ ဥပသင်္ကမိ, တဒါ အယံ ထေရီ ဧဝရူပံ ရထံ နိမ္မိနိတွာ တေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘဂဝါ ‘‘အဟံ ပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမိ တိတ္ထိယမဒနိမ္မထနာယ, အနုဇာနာထာ’’တိ ဝတွာ သတ္ထု သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ, တံ သဒ္ဓါယ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဣဒ္ဓိယာ အဘိနိမ္မိတွာ, စတုရဿံ ရထံ အဟန္တိ စတူဟိ အဿေဟိ ယောဇိတံ ရထံ ဣဒ္ဓိယာ အဘိနိမ္မိနိတွာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိန္တိ အဓိပ္ပာယော.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය පෑම පිණිස කණ්ඩම්බ රුක් මූලයට වැඩම කළ අවස්ථාවේදී, මෙම තේරිය මෙබඳු රථයක් මවාගෙන ඒ මගින් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගොස්, “ස්වාමීනි, මම තීර්ථකයන්ගේ මානය මර්ධනය කිරීම පිණිස ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන්නෙමි, මට අවසර දෙනු මැනව”යි පවසා ශාස්තෘන් වහන්සේ අසල වැඩසිටි සේක. මෙම ගාථාව ඒ අරභයා දේශනා කරන ලදී. එහි ‘සෘද්ධියෙන් මවාගෙන සතරැස් රථයක්’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අජානීය අශ්වයන් සතර දෙනෙකු යෙදූ රථයක් සෘද්ධියෙන් මවා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වැඳ එකත්පසක සිටි බවයි.

၂၃၀.

230.

‘‘သုပုပ္ဖိတဂ္ဂံ [Pg.205] ဥပဂမ္မ ပါဒပံ, ဧကာ တုဝံ တိဋ္ဌသိ သာလမူလေ;

န စာပိ တေ ဒုတိယော အတ္ထိ ကောစိ, ဗာလေ န တွံ ဘာယသိ ဓုတ္တကာနံ’’.

“අඥාන දැරිය, හොඳින් මල් පිපුණු අග්‍ර ඇති මේ රුක්ෂය වෙත පැමිණ ඔබ තනිවම සල් රුක් සෙවණේ සිටින්නෙහිය. ඔබට දෙවැන්නෙකු (සහයකයෙකු) ද නැත. එම්බා දැරිය, ඔබ සල්ලාලයන්ට බිය නොවන්නෙහිද?”

တတ္ထ သုပုပ္ဖိတဂ္ဂန္တိ သုဋ္ဌု ပုပ္ဖိတအဂ္ဂံ, အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗဖာလိပုလ္လန္တီ အတ္ထော. ပါဒပန္တိ ရုက္ခံ, ဣဓ ပန သာလရုက္ခော အဓိပ္ပေတော. ဧကာ တုဝန္တိ ဧကိကာ တွံ ဣဓ တိဋ္ဌသိ. န စာပိ တေ ဒုတိယော အတ္ထိ ကောစီတိ တဝ သဟာယဘူတော အာရက္ခကော ကောစိပိ နတ္ထိ, ရူပသမ္ပတ္တိယာ ဝါ တုယှံ ဒုတိယော ကောစိပိ နတ္ထိ, အသဒိသရူပါ ဧကိကာဝ ဣမသ္မိံ ဇနဝိဝိတ္တေ ဌာနေ တိဋ္ဌသိ. ဗာလေ န တွံ ဘာယသိ ဓုတ္တကာနန္တိ တရုဏိကေ တွံ ဓုတ္တပုရိသာနံ ကထံ န ဘာယသိ, သကိဉ္စနကာရိနော ဓုတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမံ ကိရ ဂါထံ မာရော ဧကဒိဝသံ ထေရိံ သုပုပ္ဖိတေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝိဝေကတော ဝိစ္ဆိန္ဒိတုကာမော ဝီမံသန္တော အာဟ. အထ နံ ထေရီ သန္တဇ္ဇေန္တီ အတ္တနော အာနုဘာဝဝသေန –

එහි ‘සුපුප්ඵිතග්ගං’ යනු හොඳින් මල් පිපුණු අග්‍ර ඇති යන්නයි, එනම් අග සිට මුළු ගසම මලින් බර වූ යන්නයි. ‘පාදපං’ යනු වෘක්ෂයයි, මෙහිදී සල් ගස අදහස් වේ. ‘එකා තුවං’ යනු ඔබ මෙහි තනිවම සිටින බවයි. “ඔබට දෙවැන්නෙකු නැත” යන්නෙන් ඔබට සහයකයෙකු හෝ ආරක්ෂකයෙකු නැති බව හෝ ඔබේ රූප සම්පත්තියට සමාන දෙවැන්නෙකු නැති බව හෝ අදහස් වේ. ඔබ අසදෘශ්‍ය රූපයකින් යුක්තව මෙලෙස ජනයාගෙන් තොර හුදෙකලා ස්ථානයක සිටින්නෙහිය. “දැරිය, ඔබ සල්ලාලයන්ට බිය නොවන්නෙහිද” යනු තරුණියක වූ ඔබ කෙලෙස් සහිත ක්‍රියා කරන සල්ලාල පුරුෂයන්ට බිය නොවන්නේ මන්ද යන අර්ථයයි. මාරයා එක් දිනක තේරිය හොඳින් මල් පිපුණු සල් වනයෙහි දිවා විහරණය සඳහා වැඩසිටිනු දැක, ඇයගේ විවේකය (සමාපත්තිය) බිඳිනු කැමතිව විමසමින් මෙසේ කීවේය. එවිට තේරිය ඔහුට තර්ජනය කරමින් තමන්ගේ ආනුභාවයෙන් මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය:

၂၃၁.

231.

‘‘သတံ သဟဿာနိပိ ဓုတ္တကာနံ, သမာဂတာ ဧဒိသကာ ဘဝေယျုံ;

လောမံ န ဣဉ္ဇေ နပိ သမ္ပဝေဓေ, ကိံ မေ တုဝံ မာရ ကရိဿသေကော.

“මාරය, තෝ වැනි සල්ලාලයන් සියයක් හෝ දහසක් හෝ ලක්ෂයක් පැමිණියත්, මගේ එකදු ලොම් ගසක්වත් නොසැලෙයි, තැති නොගනියි. තනිවම ආ මාරය, තෝ මට කුමක් කරන්නෙහිද?”

၂၃၂.

232.

‘‘ဧသာ အန္တရဓာယာမိ, ကုစ္ဆိံ ဝါ ပဝိသာမိ တေ;

ဘမုကန္တရေ တိဋ္ဌာမိ, တိဋ္ဌန္တိံ မံ န ဒက္ခသိ.

“මෙන්න මම අතුරුදහන් වෙමි, නැතහොත් තොගේ කුස තුළට පිවිසෙමි; තොගේ බැම දෙක අතර සිටිමි. එසේ සිටින මාව තොට නොපෙනෙනු ඇත.”

၂၃၃.

233.

‘‘စိတ္တမှိ ဝသီဘူတာဟံ, ဣဒ္ဓိပါဒါ သုဘာဝိတာ;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

“මම සිත කෙරෙහි වශීභාවයට පත් වූවෙමි, සතර සෘද්ධිපාදයන් මැනවින් වඩන ලදී, ෂඩ් අභිඥාවන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලදී, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය (අනුශාසනාව) සම්පූර්ණ කරන ලදී.”

၂၃၄.

234.

‘‘သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ, ခန္ဓာသံ အဓိကုဋ္ဋနာ;

ယံ တွံ ကာမရတိံ ဗြူသိ, အရတီ ဒါနိ သာ မမ.

“කාමයෝ මස් වැදෑරුම් කඩු වැනිය, පඤ්චස්කන්ධයෝ වධකස්ථාන වැනිය. තෝ යම් කාම රතියක් ගැන කියන්නෙහිද, එය දැන් මට අරතියකි (අප්‍රිය දෙයකි).”

၂၃၅.

235.

‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောခန္ဓော ပဒါလိတော;

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ. –

“සැමතැනම නන්දිය (තණ්හාව) නසන ලදී, මෝහ අන්ධකාරය පළවා හරින ලදී. පවිටු මාරය, මෙසේ දැනගනුව, තෝ දැන් පරාජය කරනු ලැබූවෙහිය.”

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

යනාදී ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ [Pg.206] သတံ သဟဿာနိပိ ဓုတ္တကာနံ, သမာဂတာ ဧဒိသကာ ဘဝေယျုန္တိ ယာဒိသကော တွံ ဧဒိသကာ ဧဝရူပါ အနေကသတသဟဿမတ္တာပိ ဓုတ္တကာ သမာဂတာ ယဒိ ဘဝေယျုံ. လောမံ န ဣဉ္ဇေ နပိ သမ္ပဝေဓေတိ လောမမတ္တမ္ပိ န ဣဉ္ဇေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ. ကိံ မေ တုဝံ မာရ ကရိဿသေကောတိ မာရ, တွံ ဧကကောဝ မယှံ ကိံ ကရိဿသိ?

එහි ‘සතං සහස්සානිපි ධුත්තකානං...’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ තෝ වැනි ස්වභාවයක් ඇති අසංඛ්‍යාත සල්ලාලයන් පැමිණියත්, මාගේ ලෝම මාත්‍රයක්වත් නොසැලෙන බවයි. මාරය, තනිවම පැමිණි තෝ මට කුමක් කරන්නෙහිද?

ဣဒါနိ မာရဿ အတ္တနော ကိဉ္စိပိ ကာတုံ အသမတ္ထတံယေဝ ဝိဘာဝေန္တီ ‘‘ဧသာ အန္တရဓာယာမီ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – မာရ, ဧသာဟံ တဝ ပုရတော ဌိတာဝ အန္တရဓာယာမိ အဒဿနံ ဂစ္ဆာမိ, အဇာနန္တဿေဝ တေ ကုစ္ဆိံ ဝါ ပဝိသာမိ, ဘမုကန္တရေ ဝါ တိဋ္ဌာမိ, ဧဝံ တိဋ္ဌန္တိဉ္စ မံ တွံ န ပဿသိ.

දැන් මාරයාට තමන් කෙරෙහි කිසිවක් කළ නොහැකි බව පෙන්වමින් තේරිය “ඒසා අන්තරධායාමි” යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි අදහස නම්: “මාරය, මම තොගේ ඉදිරිපිට සිටම අතුරුදහන් වෙමි, තොට නොපෙනී යන්නෙමි. තොට නොදැනෙන සේ තොගේ කුසට හෝ බැම අතරට හෝ පිවිසෙන්නෙමි. එවිට තොට මාව නොපෙනේ.”

ကသ္မာတိ စေ? စိတ္တမှိ ဝသီဘူတာဟံ, ဣဒ္ဓိပါဒါ သုဘာဝိတာ, အဟံ စမှိ မာရ, မယှံ စိတ္တံ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တံ, စတ္တာရောပိ ဣဒ္ဓိပါဒါ မယာ သုဋ္ဌု ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ, တသ္မာ အဟံ ယထာဝုတ္တာယ ဣဒ္ဓိဝိသယတာယ ပဟောမီတိ. သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

එය කෙසේ කළ හැකිද? මක්නිසාද යත්, මාගේ සිත වශීභාවයට පත්ව ඇති බැවිනි. සතර සෘද්ධිපාදයන් මා විසින් මැනවින් වඩන ලදී, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලදී. එබැවින් මා සඳහන් කළ ආකාරයේ සෘද්ධි විෂයෙහි මම සමර්ථ වන්නෙමි. සෙසු කොටස් මීට පෙර පැහැදිලි කළ ආකාරයටම වේ.

ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උප්පලවණ්ණා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

ဒွါဒသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ද්වාදස නිපාත වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၁၂. သောဠသနိပါတော

12. සොළොස නිපාතය.

၁. ပုဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. පූණ්ණා තේරී ගාථා වර්ණනාව.

သောဠသနိပါတေ [Pg.207] ဥဒဟာရီ အဟံ သီတေတိအာဒိကာ ပုဏ္ဏာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ လဒ္ဓပ္ပသာဒါ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိသုဒ္ဓသီလာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မကထိကာ စ အဟောသိ. ယထာ စ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သာသနေ, ဧဝံ သိခိဿ ဝေဿဘုဿ ကကုသန္ဓဿ ကောဏာဂမနဿ ကဿပဿ စ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သီလသမ္ပန္နာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မကထိကာ စ အဟောသိ. မာနဓာတုကတ္တာ ပန ကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒိတုံ နာသက္ခိ. မာနောပနိဿယဝသေန ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ သေဋ္ဌိနော ဃရဒါသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ, ပုဏ္ဏာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ သီဟနာဒသုတ္တန္တဒေသနာယ (မ. နိ. ၁.၁၄၆ အာဒယော) သောတာပန္နာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ဥဒကသုဒ္ဓိကံ ဗြာဟ္မဏံ ဒမေတွာ သေဋ္ဌိနာ သမ္ဘာဝိတာ ဟုတွာ တေန ဘုဇိဿဘာဝံ ပါပိတာ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၄.၁၈၄-၂၀၃) –

සොළොස නිපාතයෙහි “උදහාරී අහං සීතේ” යනාදී ගාථා පූණ්ණා තේරියට අයත් වේ. ඇයද පෙර බුදුවරුන්ගේ කාලයේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුන් කල කුලගෙයක ඉපදී, සංවේගයට පත්ව භික්ෂුණීන් සමීපයේ ධර්මය අසා ප්‍රසාදයට පත්ව පැවිදි වූවාය. ඇය පිරිසිදු සීලයෙන් යුතුව ත්‍රිපිටකය උගෙන බහුශ්‍රුත, ධර්මධර, ධර්ම කථික භික්ෂුණියක් වූවාය. විපස්සී බුදුන්ගේ ශාසනයේ මෙන්ම, සිඛී, වෙස්සභූ, කකුසඳ, කෝණාගමන සහ කස්සප යන බුදුවරුන්ගේ ශාසනවලද පැවිදිව සීල සම්පන්න බහුශ්‍රුත ධර්ම කථිකාවක වූවාය. එහෙත් මාන අධික ස්වභාවය නිසා කෙලෙස් සහමුලින් නැසීමට නොහැකි විය. ඒ මාන උපනිශ්‍රය නිසාම මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ අනාථපිණ්ඩික සිටුවරයාගේ ගෙදර දාසියකගේ කුස ඉපදුණාය, ඇයට ‘පූණ්ණා’ යැයි නම් තබන ලදී. ඇය සීහනාද සූත්‍ර දේශනාව අසා සෝවාන් වී, පසුව උදකසුද්ධික බ්‍රාහ්මණයා දමනය කොට, සිටුවරයාගේ ප්‍රශංසාවට පත්ව දාසී භාවයෙන් නිදහස් විය. සිටුවරයාගෙන් අවසර ගෙන පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් සිව්පිළිසිඹියාපත් අර්හත්වයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ -

‘‘ဝိပဿိနော ဘဂဝတော, သိခိနော ဝေဿဘုဿ စ;

ကကုသန္ဓဿ မုနိနော, ကောဏာဂမနတာဒိနော.

“විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේද, සිඛී, වෙස්සභූ, කකුසඳ මුණීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේද, තාදි ගුණයෙන් යුත් කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේගේද,”

‘‘ကဿပဿ စ ဗုဒ္ဓဿ, ပဗ္ဗဇိတွာန သာသနေ;

ဘိက္ခုနီ သီလသမ္ပန္နာ, နိပကာ သံဝုတိန္ဒြိယာ.

“කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේද ශාසනයෙහි පැවිදිව, සීල සම්පන්න වූ, තියුණු ප්‍රඥාව ඇති, සංවෘත ඉන්ද්‍රියයන් ඇති භික්ෂුණියක වීමි.”

‘‘ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ, ဓမ္မတ္ထပဋိပုစ္ဆိကာ;

ဥဂ္ဂဟေတာ စ ဓမ္မာနံ, သောတာ ပယိရုပါသိတာ.

“බහුශ්‍රුත වූ, ධර්මධර වූ, ධර්මයේ අර්ථයන් විමසන්නා වූ, ධර්මය උගන්නා වූ, ශ්‍රවණය කරන්නා වූ හා ඇසුරු කරන්නා වූ තැනැත්තියක වීමි.”

‘‘ဒေသေန္တီ ဇနမဇ္ဈေဟံ, အဟောသိံ ဇိနသာသနေ;

ဗာဟုသစ္စေန တေနာဟံ, ပေသလာ အဘိမညိသံ.

“මම බුද්ධ ශාසනයෙහි ජන සමූහයා මැද ධර්මය දේශනා කරන්නියක වීමි. මා සතු වූ ඒ බහුශ්‍රුත භාවය නිසා මම සිල්වත් භික්ෂුණීන් කෙරෙහි පවා මාරාන්තික මානයෙන් යුතුව ඔවුන්ව හෙළා දකිමින් කටයුතු කළෙමි.”

‘‘ပစ္ဆိမေ [Pg.208] စ ဘဝေ ဒါနိ, သာဝတ္ထိယံ ပုရုတ္တမေ;

အနာထပိဏ္ဍိနော ဂေဟေ, ဇာတာဟံ ကုမ္ဘဒါသိယာ.

දැනුදු (මේ) අවසාන භවයෙහි, උතුම් වූ සැවැත් නුවර අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ නිවසේ දිය ගෙනෙන දාසියකගේ කුසෙහි (දියණියකව) උපන්නෙමි.

‘‘ဂတာ ဥဒကဟာရိယံ, သောတ္ထိယံ ဒိဇမဒ္ဒသံ;

သီတဋ္ဋံ တောယမဇ္ဈမှိ, တံ ဒိသွာ ဣဒမဗြဝိံ.

දිය ගෙන ඒමට ගිය කල්හි, දිය මැද සීතලෙන් පීඩිතව (වේද මන්ත්‍ර) සජ්ඣායනා කරන බ්‍රාහ්මණයකු දුටුවෙමි. ඔහු දැක මේ වචනය කීවෙමි.

‘‘ဥဒဟာရီ အဟံ သီတေ, သဒါ ဥဒကမောတရိံ;

အယျာနံ ဒဏ္ဍဘယဘီတာ, ဝါစာဒေါသဘယဋ္ဋိတာ.

දිය ගෙන එන්නියක වූ මම සීතල කාලයෙහි නිරතුරුව ජලයට බැස්සෙමි. ස්වාමිවරුන්ගේ දඬුවම් බියෙන් හා අපහාස පරිභව බියෙන් පීඩිතව (එසේ කළෙමි).

‘‘ကဿ ဗြာဟ္မဏ တွံ ဘီတော, သဒါ ဥဒကမောတရိ;

ဝေဓမာနေဟိ ဂတ္တေဟိ, သီတံ ဝေဒယသေ ဘုသံ.

බ්‍රාහ්මණය, ඔබ කිනම් බියකින් තැතිගෙන නිරතුරුව ජලයට බසින්නෙහිද? වෙවුලන ශරීර අවයවවලින් යුක්තව දැඩි සීතලක් විඳින්නෙහිද?

‘‘ဇာနန္တီ ဝတ မံ ဘောတိ, ပုဏ္ဏိကေ ပရိပုစ္ဆသိ;

ကရောန္တံ ကုသလံ ကမ္မံ, ရုန္ဓန္တံ ကတပါပကံ.

පින්වත් පුණ්ණිකාවෙනි, ඔබ මා (පව්) වළක්වමින් කුසල් දහම්හි යෙදෙන්නකු බව දැන දැනම විමසන්නෙහිය. (පෙර කළ පව් වළක්වන කුසල කර්මයක් කරන මාගෙන් ඔබ සැබවින්ම විමසයි).

‘‘ယော စ ဝုဍ္ဎော ဒဟရော ဝါ, ပါပကမ္မံ ပကုဗ္ဗတိ;

ဒကာဘိသေစနာ သောပိ, ပါပကမ္မာ ပမုစ္စတိ.

වැඩිහිටි වේවා, බාල වේවා යමෙක් පව්කම් කරන්නේ නම්, ඔහු ජලස්නානය කිරීමෙන් (දියෙහි ගිලීමෙන්) ඒ පව්කම්වලින් මිදෙන්නේය.

‘‘ဥတ္တရန္တဿ အက္ခာသိံ, ဓမ္မတ္ထသံဟိတံ ပဒံ;

တဉ္စ သုတွာ သ သံဝိဂ္ဂေါ, ပဗ္ဗဇိတွာရဟာ အဟု.

දියෙන් ගොඩට එන්නා වූ ඔහුට (බ්‍රාහ්මණයාට) ධර්මාර්ථ සහිත වචනයක් (දහමක්) පැවසුවෙමි. එය අසා සංවේගයට පත් ඔහු පැවිදිව රහත් බවට පත් විය.

‘‘ပူရေန္တီ ဦနကသတံ, ဇာတာ ဒါသိကုလေ ယတော;

တတော ပုဏ္ဏာတိ နာမံ မေ, ဘုဇိဿံ မံ အကံသု တေ.

දාසි කුලයක (දාස පවුලක) සියයකට එකක් අඩු වූ තැනැත්තියක ලෙස උපන් බැවින්, එතැන් පටන් මගේ නම 'පුණ්ණා' විය. එම ස්වාමිවරු මා දාසී භාවයෙන් මුදා නිදහස් කළහ.

‘‘သေဋ္ဌိံ တတောနုဇာနေတွာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

န စိရေနေဝ ကာလေန, အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

ඉක්බිති සිටුතුමාගෙන් අවසර ගෙන ගිහිගෙය හැර පැවිදි වූයෙමි. නොබෝ කලකින්ම රහත් භාවයට පැමිණියෙමි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ.

මහා මුණිවරයාණන් වහන්ස, මම සෘද්ධි විෂයෙහි ද, දිව්‍ය ශ්‍රවණ ඥානයෙහි ද, පරසිත් දන්නා ඥානයෙහි ද වශීභාවයට පත්ව සිටිමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

මම පෙර විසූ ජාති දනිමි. දිවැස පිරිසිදු කරන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය විය. දැන් මට නැවත උපතක් නැත.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မေ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ ဝါဟသာ.

බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ පටිභාන යන සිව්පිළිසිඹියා කෙරෙහි මාගේ ඥානය නිර්මලව පිරිසිදු විය.

‘‘ဘာဝနာယ [Pg.209] မဟာပညာ, သုတေနေဝ သုတာဝိနီ;

မာနေန နီစကုလဇာ, န ဟိ ကမ္မံ ဝိနဿတိ.

භාවනාව හේතුවෙන් මහා ප්‍රඥාවන්ත වූයෙමි. ශ්‍රවණය නිසාම බහුශ්‍රැත වූයෙමි. මානය නිසා පහත් කුලයක උපන්නෙමි. සැබවින්ම කර්මය විනාශ නොවේ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

මාගේ කෙලෙස් දවන ලදී... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සසුන සම්පූර්ණ කරන ලදී.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

රහත් බවට පත්ව තම පිළිවෙත නැවත සලකා බලා උදානයක් වශයෙන් (මෙම ගාථා පැවසුවාය).

၂၃၆.

236.

‘‘ဥဒဟာရီ အဟံ သီတေ, သဒါ ဥဒကမောတရိံ;

အယျာနံ ဒဏ္ဍဘယဘီတာ, ဝါစာဒေါသဘယဋ္ဋိတာ.

දිය ගෙන එන්නියක වූ මම සීතල කාලයෙහි නිරතුරුව ජලයට බැස්සෙමි. ස්වාමිවරුන්ගේ දඬුවම් බියෙන් හා අපහාස බියෙන් පීඩිතව (එසේ කළෙමි).

၂၃၇.

237.

‘‘ကဿ ဗြာဟ္မဏ တွံ ဘီတော, သဒါ ဥဒကမောတရိ;

ဝေဓမာနေဟိ ဂတ္တေဟိ, သီတံ ဝေဒယသေ ဘုသံ.

බ්‍රාහ්මණය, ඔබ කිනම් බියකින් තැතිගෙන නිරතුරුව ජලයට බසින්නෙහිද? වෙවුලන ශරීර අවයවවලින් යුක්තව දැඩි සීතලක් විඳින්නෙහිද?

၂၃၈.

238.

‘‘ဇာနန္တီ ဝတ မံ ဘောတိ, ပုဏ္ဏိကေ ပရိပုစ္ဆသိ;

ကရောန္တံ ကုသလံ ကမ္မံ, ရုန္ဓန္တံ ကတပါပကံ.

පින්වත් පුණ්ණිකාවෙනි, ඔබ මා (පව්) වළක්වමින් කුසල් දහම්හි යෙදෙන්නකු බව දැන දැනම විමසන්නෙහිය. (පෙර කළ පව් වළක්වන කුසල කර්මයක් කරන මාගෙන් ඔබ සැබවින්ම විමසයි).

၂၃၉.

239.

‘‘ယော စ ဝုဍ္ဎော ဒဟရော ဝါ, ပါပကမ္မံ ပကုဗ္ဗတိ;

ဒကာဘိသေစနာ သောပိ, ပါပကမ္မာ ပမုစ္စတိ.

වැඩිහිටි වේවා, බාල වේවා යමෙක් පව්කම් කරන්නේ නම්, ඔහු ජලස්නානය කිරීමෙන් ඒ පව්කම්වලින් මිදෙන්නේය.

၂၄၀.

240.

‘‘ကော နု တေ ဣဒမက္ခာသိ, အဇာနန္တဿ အဇာနကော;

‘ဒကာဘိသေစနာ နာမ, ပါပကမ္မာ ပမုစ္စတိ’.

අඥාන වූ ඔබට 'ජලස්නානයෙන් පව්කම්වලින් මිදිය හැකිය' යන මේ වචනය පැවසූ අඥානයා කවරෙක්ද?

၂၄၁.

241.

‘‘သဂ္ဂံ နူန ဂမိဿန္တိ, သဗ္ဗေ မဏ္ဍူကကစ္ဆပါ;

နာဂါ စ သုသုမာရာ စ, ယေ စညေ ဥဒကေ စရာ.

එසේ නම් සියලු ගෙම්බෝ, ඉබ්බෝ, නාගයෝ, කිඹුල්ලෝ සහ ජලයෙහි හැසිරෙන අනෙකුත් සියලු සත්වයෝ ඒකාන්තයෙන්ම ස්වර්ගයට යන්නෝය.

၂၄၂.

242.

‘‘ဩရဗ္ဘိကာ သူကရိကာ, မစ္ဆိကာ မိဂဗန္ဓကာ;

စောရာ စ ဝဇ္ဈဃာတာ စ, ယေ စညေ ပါပကမ္မိနော;

ဒကာဘိသေစနာ တေပိ, ပါပကမ္မာ ပမုစ္စရေ.

එළු මරන්නෝ, ඌරු මරන්නෝ, මසුන් මරන්නෝ, මුව වැද්දෝ, සොරහු, වධකයෝ සහ පව්කම් කරන අන් අය ද ජලස්නානයෙන් පව්වලින් මිදෙන්නෝය.

၂၄၃.

243.

‘‘သစေ ဣမာ နဒိယော တေ, ပါပံ ပုဗ္ဗေ ကတံ ဝဟုံ;

ပုညမ္ပိ မာ ဝဟေယျုံ တေ, တေန တွံ ပရိဗာဟိရော.

ඉදින් මේ ගංගාවෝ ඔබ පෙර කළ බොහෝ පව් ගසාගෙන යන්නේ නම්, ඔබ කළ පින් ද ගසාගෙන යනු ඇත. එවිට ඔබ පිනෙන් ද පවෙන් ද තොර වූවෙකු වනු ඇත.

၂၄၄.

244.

‘‘ယဿ ဗြာဟ္မဏ တွံ ဘီတော, သဒါ ဥဒကမောတရိ;

တမေဝ ဗြဟ္မေ မာကာသိ, မာ တေ သီတံ ဆဝိံ ဟနေ.

බ්‍රාහ්මණය, ඔබ යම් (පවකට) බියෙන් නිරතුරුව ජලයට බසින්නෙහිද, ඒ පව්කමම නොකරන්න. සීතල ඔබගේ සම පෙළීමට ඉඩ නොදෙන්න.

၂၄၅.

245.

‘‘ကုမ္မဂ္ဂပဋိပန္နံ မံ, အရိယမဂ္ဂံ သမာနယိ;

ဒကာဘိသေစနာ ဘောတိ, ဣမံ သာဋံ ဒဒါမိ တေ.

පින්වත් පුණ්ණිකාවෙනි, වැරදි මඟට බැස සිටි මා ආර්ය මාර්ගයට යොමු කළාහුය. (එම කෘතගුණය වෙනුවෙන්) මේ වස්ත්‍රය ඔබට දෙමි.

၂၄၆.

246.

‘‘တုယှေဝ [Pg.210] သာဋကော ဟောတု, နာဟမိစ္ဆာမိ သာဋကံ;

သစေ ဘာယသိ ဒုက္ခဿ, သစေ တေ ဒုက္ခမပ္ပိယံ.

වස්ත්‍රය ඔබටම වේවා. මම වස්ත්‍රයක් කැමති නොවෙමි. ඉදින් ඔබ දුකට බිය නම්, ඉදින් ඔබට දුක අප්‍රිය නම්...

၂၄၇.

247.

‘‘မာကာသိ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော;

သစေ စ ပါပကံ ကမ္မံ, ကရိဿသိ ကရောသိ ဝါ.

එළිපිට හෝ රහසින් හෝ පව්කම් නොකරන්න. ඉදින් ඔබ පව්කම් කරන්නේ නම් හෝ දැන් පව්කම් කරන්නේ නම්...

၂၄၈.

248.

‘‘န တေ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ, ဥပေစ္စာပိ ပလာယတော;

သစေ ဘာယသိ ဒုက္ခဿ, သစေ တေ ဒုက္ခမပ္ပိယံ.

පැන ගිය ද ඔබට දුකෙන් මිදීමක් නැත. ඉදින් ඔබ දුකට බිය නම්, ඉදින් ඔබට දුක අප්‍රිය නම්...

၂၄၉.

249.

‘‘ဥပေဟိ သရဏံ ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မံ သံဃဉ္စ တာဒိနံ;

သမာဒိယာဟိ သီလာနိ, တံ တေ အတ္ထာယ ဟေဟိတိ.

තාදි ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යන්න. සිල් සමාදන් වන්න. එය ඔබේ යහපත පිණිස වන්නේය.

၂၅၀.

250.

‘‘ဥပေမိ သရဏံ ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မံ သံဃဉ္စ တာဒိနံ;

သမာဒိယာမိ သီလာနိ, တံ မေ အတ္ထာယ ဟေဟိတိ.

තාදි ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යමි. සිල් සමාදන් වෙමි. එය මගේ යහපත පිණිස වන්නේය.

၂၅၁.

251.

‘‘ဗြဟ္မဗန္ဓု ပုရေ အာသိံ, အဇ္ဇမှိ သစ္စဗြာဟ္မဏော;

တေဝိဇ္ဇော ဝေဒသမ္ပန္နော, သောတ္တိယော စမှိ နှာတကော’’တိ. –

‘‘මම පෙර බ්‍රාහ්මණ වර්ගයාට අයත් වූවෙක් (බ්‍රාහ්මණ බන්ධු) වීමි. අද මම (කෙලෙස් දුරු කළ හෙයින්) සැබෑ බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමි. මම තෙවිජ්ජා (තිවිද්‍යාව) ඇත්තෙක්මි, මාර්ග ඥානය නමැති ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූවෙක්මි, (කෙලෙස්වලින්) පිරිසිදු වූවෙක්මි, (කෙලෙස්) සෝදා හැරියෙක් (ස්නාතක) වෙමි’’ යයි (පැවසීය).

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

මෙම ගාථාවන් දේශනා කළේය.

တတ္ထ ဥဒဟာရီတိ ဃဋေန ဥဒကံ ဝါဟိကာ. သီတေ တဒါ ဥဒကမောတရိန္တိ သီတကာလေပိ သဗ္ဗဒါ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဥဒကံ ဩတရိံ. ယဒါ ယဒါ အယျကာနံ ဥဒကေန အတ္ထော, တဒါ တဒါ ဥဒကံ ပါဝိသိံ, ဥဒကမောတရိတွာ ဥဒကံ ဥပနေသိန္တိ အဓိပ္ပာယော. အယျာနံ ဒဏ္ဍဘယဘီတာတိ အယျကာနံ ဒဏ္ဍဘယေန ဘီတာ. ဝါစာဒေါသဘယဋ္ဋိတာတိ ဝစီဒဏ္ဍဘယေန စေဝ ဒေါသဘယေန စ အဋ္ဋိတာ ပီဠိတာ, သီတေပိ ဥဒကမောတရိန္တိ ယောဇနာ.

එහි ‘උදහාරී’ (udahārī) යනු කළයකින් ජලය රැගෙන යන්නිය යන්නයි. ‘සීතේ තදා උදකමොතරිං’ යනු අධික ශීත කාලයේ පවා නිරන්තරයෙන්ම, රෑ දවල් දෙක්හි ජලයට බැස්සෙමි යන්නයි. යම් යම් අවස්ථාවල ස්වාමිවරුන්ට ජලයෙන් අවශ්‍යතාවක් වූයේද, ඒ ඒ අවස්ථාවල ජලයට බැස ජලය රැගෙන ගියෙමි යනු මෙහි අදහසයි. ‘අය්‍යානං දණ්ඩභයභීතා’ යනු ස්වාමිවරුන්ගේ දඬුවමට ඇති බියෙන් තැතිගත් බවයි. ‘වාචාදොසභයට්ඨිතා’ යනු වාග් දණ්ඩනයට (බැන වැදීමට) සහ ස්වාමිවරුන්ගේ ක්‍රෝධයට බියෙන් පීඩාවට පත්වූ බවයි. ශීතලෙහි පවා ජලයට බැස්සෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

အထေကဒိဝသံ ပုဏ္ဏာ ဒါသီ ဃဋေန ဥဒကံ အာနေတုံ ဥဒကတိတ္ထံ ဂတာ. တတ္ထ အဒ္ဒသ အညတရံ ဗြာဟ္မဏံ ဥဒကသုဒ္ဓိကံ ဟိမပါတသမယေ မဟတိ သီတေ ဝတ္တမာနေ ပါတောဝ ဥဒကံ ဩတရိတွာ သသီသံ နိမုဇ္ဇိတွာ မန္တေ ဇပ္ပိတွာ ဥဒကတော ဥဋ္ဌဟိတွာ အလ္လဝတ္ထံ အလ္လကေသံ ပဝေဓန္တံ ဒန္တဝီဏံ ဝါဒယမာနံ. တံ ဒိသွာ ကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသာ တတော နံ ဒိဋ္ဌိဂတာ ဝိဝေစေတုကာမာ ‘‘ကဿ, ဗြာဟ္မဏ, တွံ ဘီတော’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ကဿ, ဗြာဟ္မဏ, တွံ ကုတော စ နာမ ဘယဟေတုတော ဘီတော ဟုတွာ သဒါ [Pg.211] ဥဒကမောတရိ သဗ္ဗကာလံ သာယံ ပါတံ ဥဒကံ ဩတရိ. ဩတရိတွာ စ ဝေဓမာနေဟိ ကမ္ပမာနေဟိ ဂတ္တေဟိ သရီရာဝယဝေဟိ သီတံ ဝေဒယသေ ဘုသံ သီတဒုက္ခံ အတိဝိယ ဒုဿဟံ ပဋိသံဝေဒယသိ ပစ္စနုဘဝသိ.

ඉන්පසු එක් දිනක් පුණ්ණා නම් දාසිය කළයකින් ජලය ගෙන ඒම සඳහා තොටුපළට ගියාය. එහිදී හිම පතනය වන ඉතා ශීතල අලුයම් කාලයක, ජලයට බැස හිස දක්වා ගිලෙමින් මන්ත්‍ර ජප කරමින් ජලයෙන් ගොඩට පැමිණ, තෙත රෙදි හා තෙත හිසකෙස් ඇතිව, අධික ශීතල නිසා වෙව්ලමින්, දත් කූරු කමින් සිටින එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙකු දුටුවාය. ඔහු දැක කරුණාවෙන් පෙලඹුණු සිත් ඇතිව, එම මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් ඔහු මුදවා ගනු කැමැතිව, ‘පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, ඔබ කාට බියෙන්ද (ජලයට බසින්නේ)?’ යැයි ගාථාවෙන් විමසුවාය. එහි අදහස නම්: පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, ඔබ කවර නම් බියක් හේතුවෙන් හැමවිටම සවස් කාලයේත් උදෑසන කාලයේත් ජලයට බසින්නෙහිද? ජලයට බැස වෙව්ලන ශරීර අවයවයන්ගෙන් යුක්තව මෙතරම් දැඩි ශීත දුකක්, ඉවසිය නොහැකි දුකක් විඳින්නෙහිද?

ဇာနန္တီ ဝတ မံ ဘောတီတိ, ဘောတိ ပုဏ္ဏိကေ, တွံ တံ ဥပစိတံ ပါပကမ္မံ ရုန္ဓန္တံ နိဝါရဏသမတ္ထံ ကုသလံ ကမ္မံ ဣမိနာ ဥဒကောရောဟနေန ကရောန္တံ မံ ဇာနန္တီ ဝတ ပရိပုစ္ဆသိ.

‘පින්වත් පුණ්ණිකාවෙනි, ඔබ මා රැස් කළා වූ ඒ පාප කර්මයන් වැළැක්වීමට සමත් වූ කුසල කර්මයක් මේ ජලයට බැසීමෙන් සිදු කරන බව දැන දැනම මාගෙන් මෙසේ විමසන්නෙහිද?’ යනු මෙහි අදහසයි.

နနု အယမတ္ထော လောကေ ပါကဋော ဧဝ. ကထာပိ မယံ တုယှံ ဝဒါမာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော စ ဝုဍ္ဎော’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ဝုဍ္ဎော ဝါ ဒဟရော ဝါ မဇ္ဈိမော ဝါ ယော ကောစိ ဟိံသာဒိဘေဒံ ပါပကမ္မံ ပကုဗ္ဗတိ အတိဝိယ ကရောတိ, သောပိ ဘုသံ ပါပကမ္မနိရတော ဒကာဘိသေစနာ သိနာနေန တတော ပါပကမ္မာ ပမုစ္စတိ အစ္စန္တမေဝ ဝိမုစ္စတီတိ.

“ලෝකයෙහි මේ කරුණ ප්‍රකට නොවේද? එසේ වුවත් මම ඔබට පවසන්නෙමි” යි දක්වමින් ‘යෝ ච වුඩ්ඪෝ’ යන ගාථාව පැවසීය. එහි අදහස නම්: මහලු හෝ තරුණ හෝ මධ්‍යම වයසේ හෝ වේවා, යම්කිසිවෙක් හිංසා කිරීම් ආදී පාප කර්මයක් කෙරේද, ඔහු අතිශයින් පාපයෙහි නිරත වූවෙකු වුවද, ජලයේ ස්නානය කිරීමෙන් ඒ පාප කර්මයෙන් මුළුමනින්ම නිදහස් වන්නේය යන්නයි.

တံ သုတွာ ပုဏ္ဏိကာ တဿ ပဋိဝစနံ ဒေန္တီ ‘‘ကော နု တေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကော နု တေ ဣဒမက္ခာသိ, အဇာနန္တဿ အဇာနကောတိ ကမ္မဝိပါကံ အဇာနန္တဿ တေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ကမ္မဝိပါကံ အဇာနတော အဇာနကော အဝိဒ္ဒသု ဗာလော ဥဒကာဘိသေစနဟေတု ပါပကမ္မတော ပမုစ္စတီတိ, ဣဒံ အတ္ထဇာတံ ကော နု နာမ အက္ခာသိ, န သော သဒ္ဓေယျဝစနော, နာပိ စေတံ ယုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော.

එය අසා පුණ්ණිකාව ඔහුට පිළිතුරු දෙමින් ‘කෝ නු තේ’ යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථාව පැවසුවාය. එහි අදහස නම්: කර්ම විපාකය නොදන්නා වූ, ඒ පිළිබඳව කිසිදු අවබෝධයක් නැති, නූගත්, අඥාන කවරෙක් නම් ඔබට මෙසේ පැවසුවේද? ‘දිය ස්නානය කිරීමෙන් පාප කර්මයෙන් නිදහස් විය හැකිය’ යන මේ අරුත පැවසූ තැනැත්තා විශ්වාස කළ හැකි වචන ඇති අයෙක් නොවේ; එමෙන්ම එය යුක්ති සහගතද නොවේ.

ဣဒါနိဿ တမေဝ ယုတ္တိအဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တီ ‘‘သဂ္ဂံ နူန ဂမိဿန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နာဂါတိ ဝိဇ္ဈသာ. သုသုမာရာတိ ကုမ္ဘီလာ. ယေ စညေ ဥဒကေ စရာတိ ယေ စညေပိ ဝါရိဂေါစရာ မစ္ဆမကရနန္ဒိယာဝတ္တာဒယော စ, တေပိ သဂ္ဂံ နူန ဂမိဿန္တိ ဒေဝလောကံ ဥပပဇ္ဇိဿန္တိ မညေ, ဥဒကာဘိသေစနာ ပါပကမ္မတော မုတ္တိ ဟောတိ စေတိ အတ္ထော.

දැන් ඇය එහි ඇති අයුක්තිසහගත බව පෙන්වා දෙමින් ‘සග්ගං නූන ගමිස්සන්ති’ යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘නාගා’ යනු දිය නයින්ය. ‘සුසුමාරා’ යනු කිඹුලන්ය. ‘යේ චඤ්ඤේ උදකේ චරා’ යනු ජලයෙහි හැසිරෙන මසුන්, මකරුන් ආදී අනෙකුත් සතුන්ය. දිය ස්නානයෙන් පාපයෙන් මිදීමක් වන්නේ නම්, ඒ සියලු සත්වයන්ද ඒකාන්තයෙන්ම දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපදින්නාහ යනු මෙහි අරුතයි.

ဩရဗ္ဘိကာတိ ဥရဗ္ဘဃာတကာ. သူကရိကာတိ သူကရဃာတကာ. မစ္ဆိကာတိ ကေဝဋ္ဋာ. မိဂဗန္ဓကာတိ မာဂဝိကာ. ဝဇ္ဈဃာတာတိ ဝဇ္ဈဃာတကမ္မေ နိယုတ္တာ.

‘ඔරබ්භිකා’ යනු බැටළුවන් මරන්නන්ය. ‘සූකරිකා’ යනු ඌරන් මරන්නන්ය. ‘මච්ඡිකා’ යනු මසුන් මරන්නන් (ධීවරයන්) ය. ‘මිගබන්ධකා’ යනු මුවන් දඩයම් කරන වැද්දන්ය. ‘වජ්ඣඝාතා’ යනු වධක කර්මයෙහි යෙදුණු දඬුවම් දෙන්නන්ය.

ပုညမ္ပိ မာ ဝဟေယျုန္တိ ဣမာ အစိရဝတိအာဒယော နဒိယော ယထာ တယာ ပုဗ္ဗေ ကတံ ပါပံ တတ္ထ ဥဒကာဘိသေစနေန သစေ ဝဟုံ နီဟရေယျုံ, တထာ တယာ ကတံ ပုညမ္ပိ ဣမာ နဒိယော ဝဟေယျုံ ပဝါဟေယျုံ. တေန တွံ ပရိဗာဟိရော [Pg.212] အဿ တထာ သတိ တေန ပုညကမ္မေန တွံ ပရိဗာဟိရော ဝိရဟိတောဝ ဘဝေယျာတိ န စေတံ ယုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ ဝါ ဥဒကေန ဥဒကောရောဟကဿ ပုညပဝါဟနံ န ဟောတိ, ဧဝံ ပါပပဝါဟနမ္ပိ န ဟောတိ ဧဝ. ကသ္မာ? နှာနဿ ပါပဟေတူနံ အပ္ပဋိပက္ခဘာဝတော. ယော ယံ ဝိနာသေတိ, သော တဿ ပဋိပက္ခော. ယထာ အာလောကော အန္ဓကာရဿ, ဝိဇ္ဇာ စ အဝိဇ္ဇာယ, န ဧဝံ နှာနံ ပါပဿ. တသ္မာ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ ‘‘န ဥဒကာဘိသေစနာ ပါပတော ပရိမုတ္တီ’’တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘පුඤ්ඤම්පි මා වහෙය්‍යුං’ යනු: මේ අචිරවතී ආදී ගංගාවන් ඔබ පෙර කරන ලද පාපයන් දිය ස්නානය කිරීමෙන් සෝදා හැරීමට සමත් වන්නේ නම්, ඔබ විසින් කරන ලද පින් ද මේ ගංගාවන් විසින් සෝදා හරිනු ඇත. එවිට ඔබ පිනෙන් තොර වූවෙකු වන්නේය. එබැවින් මෙය යුක්ති සහගත නොවේ. යම් සේ ජලයට බැසීමෙන් පින සෝදා හැරිය නොහැකිද, එසේම පව සෝදා හැරියද නොහැකිය. ඒ මන්ද? ස්නානය කිරීම පාපයට හේතු වන කරුණුවලට විරුද්ධ දෙයක් නොවන බැවිනි. යම් දෙයක් යමක විනාශයට හේතු වේද, එය එහි ප්‍රතිපක්ෂයයි. ආලෝකය අඳුරට ප්‍රතිපක්ෂ වන්නා සේ දිය ස්නානය පාපයට ප්‍රතිපක්ෂ නොවේ. එබැවින් ‘දිය ස්නානයෙන් පාපයෙන් මිදිය නොහැකිය’ යන නිගමනයට පැමිණිය යුතුය. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘န ဥဒကေန သုစီ ဟောတိ, ဗဟွေတ္ထ နှာယတီ ဇနော;

ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ, သော သုစီ သော စ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. (ဥဒါ. ၉;

နေတ္တိ. ၁၀၄);

“ජලයෙන් පමණක් පිරිසිදු නොවේ; බොහෝ දෙනෙක් මෙහි (ජලයේ) ස්නානය කරති. යමෙකු තුළ සත්‍යය හා ධර්මය පවතීද, ඔහුම පිරිසිදු තැනැත්තා වෙයි, ඔහුම බ්‍රාහ්මණයා ද වෙයි.”

ဣဒါနိ ယဒိ ပါပံ ပဝါဟေတုကာမောသိ, သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပါပံ မာ ကရောဟီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ, ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ တမေဝ ဗြဟ္မေ မာကာသီတိ ယတော ပါပတော တွံ ဘီတော, တမေဝ ပါပံ ဗြဟ္မေ, ဗြာဟ္မဏ, တွံ မာ အကာသိ. ဥဒကောရောဟနံ ပန ဤဒိသေ သီတကာလေ ကေဝလံ သရီရမေဝ ဗာဓတိ. တေနာဟ – ‘‘မာ တေ သီတံ ဆဝိံ ဟနေ’’တိ, ဤဒိသေ သီတကာလေ ဥဒကာဘိသေစနေန ဇာတသီတံ တဝ သရီရစ္ဆဝိံ မာ ဟနေယျ မာ ဗာဓေသီတိ အတ္ထော.

දැන් ඔබ පව් සෝදා හැරීමට කැමති නම්, කිසිසේත්ම පාපයක් නොකරන්නැයි පෙන්වමින් ‘යස්ස බ්‍රාහ්මණ’ යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘තමේව බ්‍රහ්මේ මාකාසි’ යනු: පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, ඔබ යම් පවකට බිය වන්නේද, ඒ පවම නොකරන්න. මෙබඳු ශීත කාලයක ජලයට බැසීම ශරීරයට පීඩා පමුණුවනවා පමණි. එහෙයින් ‘මා තේ සීතං ඡවිං හනේ’ යනු: මෙබඳු ශීත කාලයක දිය ස්නානය කිරීමෙන් ඇති වන ශීතල ඔබේ ශරීරයට පීඩා නොකෙරේවා යන්නයි.

ကုမ္မဂ္ဂပဋိပန္နံ မန္တိ ‘‘ဥဒကာဘိသေစနေန သုဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိ ဣမံ ကုမ္မဂ္ဂံ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိပန္နံ ပဂ္ဂယှ ဌိတံ မံ. အရိယမဂ္ဂံ သမာနယီတိ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၀; ဓ. ပ. ၁၈၃; နေတ္တိ. ၃၀, ၁၁၆, ၁၂၄; ပေဋကော. ၂၉) ဣမံ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ဂတမဂ္ဂံ သမာနယိ, သမ္မဒေဝ ဥပနေသိ, တသ္မာ ဘောတိ ဣမံ သာဋကံ တုဋ္ဌိဒါနံ အာစရိယဘာဂံ တုယှံ ဒဒါမိ, တံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အတ္ထော.

‘කුම්මග්ගපටිපන්නං මං’ යනු: ‘දිය ස්නානයෙන් පිරිසිදු විය හැකිය’ යන මේ වැරදි මඟ ගත්, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය වැළඳගෙන සිටි මා ‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා’ යන බුද්ධාදී ආර්යයන් වහන්සේලා ගමන් කළ නිවැරදි මඟට මැනවින් යොමු කරන ලද්දේය. එබැවින් පින්වතිය, මා කළ ගුරු පූජාවක් ලෙස මේ සළුව ඔබට පූජා කරමි, එය පිළිගන්නැයි යන අදහසයි.

သာ တံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘တုယှေဝ သာဋကော ဟောတု, နာဟမိစ္ဆာမိ သာဋက’’န္တိ ဝတွာ ‘‘သစေ ဘာယသိ ဒုက္ခဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယဒိ တုဝံ သကလာပါယိကေ သုဂတိယဉ္စ အဖာသုကတာဒေါဘဂ္ဂတာဒိဘေဒါ ဒုက္ခာ ဘာယသိ. ယဒိ တေ တံ အပ္ပိယံ န ဣဋ္ဌံ. အာဝိ ဝါ ပရေသံ ပါကဋဘာဝေန အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ [Pg.213] ကတွာ ကာယေန ဝါစာယ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော အပါကဋဘာဝေန ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ မနောဒွါရေယေဝ အဘိဇ္ဈာဒိဝသေန ဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ ပါပကံ လာမကံ ကမ္မံ မာကာသိ မာ ကရိ. အထ ပန တံ ပါပကမ္မံ အာယတိံ ကရိဿသိ, ဧတရဟိ ကရောသိ ဝါ, ‘‘နိရယာဒီသု စတူသု အပါယေသု မနုဿေသု စ တဿ ဖလဘူတံ ဒုက္ခံ ဣတော ဧတ္တော ဝါ ပလာယန္တေ မယိ နာနုဗန္ဓိဿတီ’’တိ အဓိပ္ပာယေန ဥပေစ္စ သဉ္စိစ္စ ပလာယတောပိ တေ တတော ပါပတော မုတ္တိ မောက္ခာ နတ္ထိ, ဂတိကာလာဒိပစ္စယန္တရသမဝါယေ သတိ ဝိပစ္စတေ ဧဝါတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပ္ပစ္စာ’’တိ ဝါ ပါဌော, ဥပ္ပတိတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပါပဿ အကရဏေန ဒုက္ခာဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပုညဿ ကရဏေနပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ဘာယသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တာဒိနန္တိ ဒိဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝပ္ပတ္တံ. ယထာ ဝါ ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ပဿိတဗ္ဗာ, တထာ ပဿိတဗ္ဗတော တာဒိ, တံ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဥပေဟီတိ ယောဇနာ. ဓမ္မသံဃေသုပိ ဧသေဝ နယော. တာဒီနံ ဝရဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မံ, အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ သံဃံ သမူဟန္တိ ယောဇနာ. တန္တိ သရဏဂမနံ သီလာနံ သမာဒါနဉ္စ. ဟေဟိတီတိ ဘဝိဿတိ.

ඈ එම වස්ත්‍රය ප්‍රතික්ෂේප කොට, ධර්මය දේශනා කරමින් සරණාගමනයෙහි සහ සීලයෙහි පිහිටුවීම පිණිස, ''මේ සාටකය ඔබ සන්තකයේම තබාගන්න, මට එයින් වැඩක් නැත''යි පවසා, ''සචේ භායසි දුක්ඛස්සා'' යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථාව වදාළාය. එහි අර්ථය නම් - ඉදින් ඔබ සියලු අපායන්හි ද සුගතියෙහි ද ඇති වන්නා වූ අසනීප බව, වාසනාව මඳ බව ආදී විවිධ වූ දුක්වලට බිය වන්නේ නම්, ඉදින් ඔබට එම දුක් අප්‍රිය නම්, කැමති නැති නම්, අන්‍යයන්ට ප්‍රසිද්ධ වන පරිදි කයින් හෝ වචනයෙන් සතුන් මැරීම ආදී පාපයන් හෝ රහසින් අන්‍යයන්ට නොපෙනෙන පරිදි මනෝ ද්වාරයෙන් අභිධ්‍යාව (ලෝභය) ආදී වශයෙන් හෝ ඉතා සුළු වූ ද ලාමක වූ ද අකුසල කර්මයක් නොකරන්න. නැවතත් පවසන්නේ නම්, ඉදින් ඔබ ඒ පාප කර්මය මතු කාලයෙහි කරන්නේ නම් හෝ දැන් කරන්නේ නම්, 'නිරය ආදී සතර අපායන්හි ද මනුෂ්‍යයන් අතර ද එම අකුසලයේ ඵලයක් වූ දුක, මා කොතැනකට පලා ගියත් මට විපාක නොදී අත් නොහරින්නේය' යන අදහසින් යුතුව ඕනෑකමින්ම (සංචේතනිකව) ඔබ කොතැනට පලා ගියත් එම අකුසලයෙන් හෝ එහි විපාකයෙන් මිදීමක් නැත. ගති, කාල ආදී ප්‍රත්‍යයන් එක් වූ විට එය විපාක දෙන්නේමය යනු අර්ථයයි. ''උප්පච්චා'' යනු ද පාඨයකි, ඉන් අහසට පැන නැඟ ගියත් යන අර්ථය ලැබෙයි. මෙසේ පව් නොකිරීමෙන් දුකක් නොවන බව දක්වා, දැන් පින් කිරීමෙන් ද ඒ දුක් නැති වන බව දැක්වීමට ''සචේ භායසී'' ආදිය වදාරන ලදී. එහි 'තාදීනං' යනු දැකීම ආදියේදී සමාන වූ (අෂ්ට ලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන) ස්වභාවයට පත් වූ යනුයි. යම් සේ පෙර බුදුවරුන් දැකගත යුතු ද, එසේම දැකිය යුතු බැවින් 'තාදී' නම් වන ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ යන්න යනුවෙන් සම්බන්ධයයි. ධර්මය සහ සංඝයා සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම දත යුතුය. තාදී ගුණයෙන් යුත් ශ්‍රේෂ්ඨ බුදුවරුන්ගේ ධර්මය ද, අෂ්ටාර්ය පුද්ගල මහා සංඝරත්නය ද (සරණ යන්න) යනුවෙන් සම්බන්ධයයි. ඒ සරණාගමනය සහ සීල සමාදානය (සසර දුකින් මිදීමට හේතු) වන්නේය.

သော ဗြာဟ္မဏော သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာယ အပရဘာဂေ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော န စိရဿေဝ တေဝိဇ္ဇော ဟုတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနေန္တော ‘‘ဗြဟ္မဗန္ဓူ’’တိ ဂါထမာဟ.

එම බ්‍රාහ්මණයා සරණාගමනයෙහි සහ සීලයෙහි පිහිටා, පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙන් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ පැවිදි වී, වීර්යය වඩමින් නොබෝ කලකින්ම ත්‍රිවිද්‍යාලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් වී, තමන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට උදන් අනමින් ''බ්‍රහ්මබන්ධූ'' යන ගාථාව වදාළේය.

တဿတ္ထော – အဟံ ပုဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥပ္ပတ္တိမတ္တေန ဗြဟ္မဗန္ဓု နာမာသိံ. တထာ ဣရုဗ္ဗေဒါဒီနံ အဇ္ဈေနာဒိမတ္တေန တေဝိဇ္ဇော ဝေဒသမ္ပန္နော သောတ္တိယော နှာတကော စ နာမာသိံ. ဣဒါနိ သဗ္ဗသော ဗာဟိတပါပတာယ သစ္စဗြာဟ္မဏော ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏော, ဝိဇ္ဇတ္တယာဓိဂမေန တေဝိဇ္ဇော, မဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတေန ဝေဒေန သမန္နာဂတတ္တာ ဝေဒသမ္ပန္နော, နိတ္ထရသဗ္ဗပါပတာယ နှာတကော စ အမှီတိ. ဧတ္ထ စ ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တဂါထာပိ အတ္တနာ ဝုတ္တဂါထာပိ ပစ္ဆာ ထေရိယာ ပစ္စေကံ ဘာသိတာတိ သဗ္ဗာ ထေရိယာ ဂါထာ ဧဝ ဇာတာတိ.

එහි අර්ථය නම් - මම පෙර බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදීම නිසාම 'බ්‍රහ්මබන්ධු' යන නම ඇත්තෙක් වීමි. එසේම ඉරුබ්බේද ආදිය හැදෑරීම නිසාම 'තෙවිජ්ජ', 'වේදසම්පන්න', 'සොත්ථිය' සහ 'න්හාතක' යන නම් ඇත්තෙක් වීමි. දැන් සියලු අයුරින්ම පාපයන් බැහැර කළ බැවින් මම සැබෑ බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමි, පරමාර්ථ බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමි. ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කර ගැනීමෙන් මම 'තෙවිජ්ජ' වෙමි, මග්ග ඥානය නම් වූ වේදය හා සම්බන්ධ බැවින් 'වේදසම්පන්න' වෙමි, සියලු පාපයන් සෝදා හැර ඇති බැවින් 'න්හාතක' ද වෙමි. මෙහි බ්‍රාහ්මණයා විසින් කියන ලද ගාථාව ද පසුව ථේරිය විසින් වෙන වෙනම වදාරන ලද බැවින් මේ සියල්ල පුණ්ණා ථේරියගේම ගාථා බවට පත් විය.

ပုဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පුණ්ණා තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

သောဠသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සෝළස නිපාත වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၁၃. ဝီသတိနိပါတော

13. වීසති නිපාතය

၁. အမ္ဗပါလီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. අම්බපාලී තේරී ගාථා වර්ණනාව

ဝီသတိနိပါတေ [Pg.214] ကာဠကာ ဘမရဝဏ္ဏသာဒိသာတိအာဒိကာ အမ္ဗပါလိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ သိခိဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နာ ဟုတွာ ဘိက္ခုနိသိက္ခာပဒံ သမာဒါယ ဝိဟရန္တီ, ဧကဒိဝသံ သမ္ဗဟုလာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တီ ပုရေတရံ ဂစ္ဆန္တိယာ ခီဏာသဝတ္ထေရိယာ ခိပန္တိယာ သဟသာ ခေဠပိဏ္ဍံ စေတိယင်္ဂဏေ ပတိတံ, ခီဏာသဝတ္ထေရိယာ အပဿိတွာ ဂတာယ အယံ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တီ တံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဒိသွာ ‘‘ကာ နာမ ဂဏိကာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ခေဠပိဏ္ဍံ ပါတေသီ’’တိ အက္ကောသိ. သာ ဘိက္ခုနိကာလေ သီလံ ရက္ခန္တီ ဂဗ္ဘဝါသံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဩပပါတိကတ္တဘာဝေ စိတ္တံ ဌပေသိ. တေန စရိမတ္တဘာဝေ ဝေသာလိယံ ရာဇုယျာနေ အမ္ဗရုက္ခမူလေ ဩပပါတိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ ဒိသွာ ဥယျာနပါလော နဂရံ ဥပနေသိ. အမ္ဗရုက္ခမူလေ နိဗ္ဗတ္တတာယ သာ အမ္ဗပါလီတွေဝ ဝေါဟရီယိတ္ထ. အထ နံ အဘိရူပံ ဒဿနီယံ ပါသာဒိကံ ဝိလာသကန္တတာဒိဂုဏဝိသေသသမုဒိတံ ဒိသွာ သမ္ဗဟုလာ ရာဇကုမာရာ အတ္တနော အတ္တနော ပရိဂ္ဂဟံ ကာတုကာမာ အညမညံ ကလဟံ အကံသု. တေသံ ကလဟဝူပသမတ္ထံ တဿာ ကမ္မသဉ္စောဒိတာ ဝေါဟာရိကာ ‘‘သဗ္ဗေသံ ဟောတူ’’တိ ဂဏိကာဋ္ဌာနေ ဌပေသုံ. သာ သတ္ထရိ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ အတ္တနော ဥယျာနေ ဝိဟာရံ ကတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒေတွာ ပစ္ဆာ အတ္တနော ပုတ္တဿ ဝိမလကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ အတ္တနော သရီရဿ ဇရာဇိဏ္ဏဘာဝံ နိဿာယ သံဝေဂဇာတာ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတံ ဝိဘာဝေန္တီ –

වීසති නිපාතයෙහි ''කාලකා භමරවණ්ණසදිසා'' ආදී ගාථා අම්බපාලී තේරියට අයත්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ පින්කම් ඇත්තී, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය (නිවනට හේතු වන) කුසල් රැස් කරමින් සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව උපසම්පන්නව මෙහෙණි ශික්ෂාපද සමාදන්ව වෙසෙන්නී, එක් දිනක් බොහෝ මෙහෙණින් වහන්සේලා සමඟ චෛත්‍ය වන්දනා කරමින් පැදකුණු කරද්දී, තමන්ට වඩා පෙරටුව වැඩම කළ එක් රහත් මෙහෙණින් වහන්සේ නමක් කිවිසුම් යැවීම නිසා නොදැනුවත්වම චෛත්‍ය මළුවෙහි වැටුණු කෙළ පිඬක්, එම රහත් මෙහෙණින් වහන්සේ නොදැකම වැඩම කළ කල්හි, පසුව වැඩම කරන මොබ 'කිනම් වෙසඟනක් මෙතැන කෙළ ගැසුවාද'යි කියා බැණ වැදුණාය. ඇය මෙහෙණි කාලයෙහි සීලය රක්ෂා කරමින් ගර්භාෂයෙහි පිළිසිඳ ගැනීමට පිළිකුල් කරමින් ඕපපාතිකව ඉපදීමට සිත තැබුවාය. එම කර්මයෙන් අවසන් ආත්මයෙහි වෛශාලී නුවර රජ උයනේ අඹ ගසක් මුල ඕපපාතිකව උපන්නාය. ඇය දැක උයන්නොව්වා නගරයට කැඳවාගෙන ගියේය. අඹ ගසක් මුල උපන් බැවින් ඇය 'අම්බපාලී' යනුවෙන්ම හඳුන්වන ලදී. ඉක්බිති ඇය අතිශය රූමත්, දැකීමෙන් ප්‍රසාදය ඇති කරන විලාසවත් ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ බැවින් බොහෝ රජකුමාරවරු ඇය තම තමන්ගේ කර ගැනීමට කැමතිව ඔවුනොවුන් රණ්ඩු ඇති කරගත්හ. ඔවුන්ගේ රණ්ඩුව සංසිඳුවනු පිණිස ඇයගේ අතීත කර්මයෙන් මෙහෙයවන ලද විනිශ්චයකරුවෝ 'සියල්ලන්ටම පොදු වේවා'යි ඇය ගණිකා තනතුරෙහි තැබූහ. ඇය බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇතිව තමන්ගේ උයනෙහි විහාරයක් කරවා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට පූජා කොට, පසුව තම පුත් විමලකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වෙතින් බණ අසා පැවිදිව විදර්ශනා වඩා තමන්ගේ ශරීරයේ ජරාජීර්ණ බව දැක සංවේගයට පත්ව සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍ය බව ප්‍රකට කරමින් -

၂၅၂.

252.

‘‘ကာဠကာ ဘမရဝဏ္ဏသာဒိသာ, ဝေလ္လိတဂ္ဂါ မမ မုဒ္ဓဇာ အဟုံ;

တေ ဇရာယ သာဏဝါကသာဒိသာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''මාගේ හිසෙහි වැඩුණු කෙස් වැටිය පෙර තරුණ කාලයේ බඹර පැහැය වැනි තද කළු පැහැයෙන් යුක්තව අගින් රැළි ගැසී තිබුණි. ඒ කෙස් වැටිය දැන් මහලු බව නිසා හණ ලණු මෙන් සුදු වී ඇත. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා (වෙනස්) නොවේ.

၂၅၃.

253.

‘‘ဝါသိတောဝ [Pg.215] သုရဘီ ကရဏ္ဍကော, ပုပ္ဖပူရ မမ ဥတ္တမင်္ဂဇော;

တံ ဇရာယထ သလောမဂန္ဓိကံ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''මාගේ කෙස් කළඹ සුවඳ ගල්වන ලද සුවඳ කරඬුවක් මෙන් මල්වලින් පිරී සුවඳවත් විය. දැන් ජරාව නිසා එය සතුන්ගේ ලොම් වැනි සුවඳින් තොර ගඳක් ඇති වී තිබේ. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා නොවේ.

၂၅၄.

254.

‘‘ကာနနံဝ သဟိတံ သုရောပိတံ, ကောစ္ဆသူစိဝိစိတဂ္ဂသောဘိတံ;

တံ ဇရာယ ဝိရလံ တဟိံ တဟိံ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''හොඳින් රෝපණය කරන ලද වනයක් මෙන් ඝනව තිබූ, රන් පනාවලින් හා කොණ්ඩ කූරුවලින් අලංකාරව තිබූ මාගේ ඒ කෙස් කළඹ දැන් මහලු බව නිසා තැනින් තැන වැටී හිස්ව ගොස් ඇත. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා නොවේ.

၂၅၅.

255.

‘‘ကဏှခန္ဓကသုဝဏ္ဏမဏ္ဍိတံ, သောဘတေ သုဝေဏီဟိလင်္ကတံ;

တံ ဇရာယ ခလိတံ သိရံ ကတံ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''කළු පාටින් හා රනින් සැරසුණු මෙන් අලංකාරව තිබූ, මනරම් ලෙස ගොතන ලද මාගේ ඒ හිස දැන් ජරාව නිසා තැනින් තැන කෙස් හැළී මුඩු බවට පත්ව ඇත. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා නොවේ.

၂၅၆.

256.

‘‘စိတ္တကာရသုကတာဝ လေခိကာ, သောဘရေ သု ဘမုကာ ပုရေ မမ;

တာ ဇရာယ ဝလိဘိပ္ပလမ္ဗိတာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''මාගේ මනරම් වූ බැම යුවළ පෙර සිතුවම්කරුවකු විසින් හොඳින් අඳින ලද රේඛාවන් මෙන් බැබළුණි. එම බැම යුවළ දැන් මහලු බව නිසා රැළි වැටී එල්ලී තිබේ. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා නොවේ.

၂၅၇.

257.

‘‘ဘဿရာ သုရုစိရာ ယထာ မဏီ, နေတ္တဟေသုမဘိနီလမာယတာ;

တေ ဇရာယဘိဟတာ န သောဘရေ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''මාගේ ඇස් දෙක ඉතා දීප්තිමත් වූ මනරම් වූ මැණික් මෙන් ඉතා නිල්ව දිගට තිබුණි. එම ඇස් දැන් ජරාවෙන් පීඩිතව පෙර පරිදි නොබැබළෙයි. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා නොවේ.

၂၅၈.

258.

‘‘သဏှတုင်္ဂသဒိသီ စ နာသိကာ, သောဘတေ သု အဘိယောဗ္ဗနံ ပတိ;

သာ ဇရာယ ဥပကူလိတာ ဝိယ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''මාගේ නාසය තරුණ කාලයේ සියුම්ව උස්ව රන් හෙණ්ඩුවක් මෙන් ඉතා අලංකාරව බැබළුණි. දැන් මහලු වූ පසු ඒ නාසය ගින්නෙන් පිලිස්සුණු එකක් මෙන් වී ඇත. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා නොවේ.

၂၅၉.

259.

‘‘ကင်္ကဏံဝ သုကတံ သုနိဋ္ဌိတံ, သောဘရေ သု မမ ကဏ္ဏပါဠိယော;

တာ ဇရာယ ဝလိဘိပ္ပလမ္ဗိတာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

''හොඳින් නිම කරන ලද රන් වළලු මෙන් මාගේ කන් පෙති පෙර ඉතා අලංකාරව බැබළුණි. එම කන් පෙති දැන් මහලු බව නිසා රැළි වැටී පහළට එල්ලී තිබේ. සත්‍යවාදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අන්‍යථා නොවේ.''

၂၆၀.

260.

‘‘ပတ္တလီမကုလဝဏ္ဏသာဒိသာ[Pg.216], သောဘရေ သု ဒန္တာ ပုရေ မမ;

တေ ဇရာယ ခဏ္ဍိတာ စာသိတာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ දත් පෙර කල කෙසෙල් මලක (හෝ පටලී මලක) පොහොට්ටුවක පැහැයට සමාන ව ඉතා ශෝභමාන විය. දැන් ජරාව හේතුවෙන් ඒවා බිඳී කළු වී ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၁.

261.

‘‘ကာနနမှိ ဝနသဏ္ဍစာရိနီ, ကောကိလာဝ မဓုရံ နိကူဇိဟံ;

တံ ဇရာယ ခလိတံ တဟိံ တဟိံ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

වනාන්තරයේ හැසිරෙන කොවුලියක මෙන් මම පෙර මිහිරි හඬින් කතා කළෙමි. දැන් ජරාව හේතුවෙන් තැනින් තැන මාගේ ඒ හඬ පැකිළෙන සුලු වී ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၂.

262.

‘‘သဏှကမ္ဗုရိဝ သုပ္ပမဇ္ဇိတာ, သောဘတေ သု ဂီဝါ ပုရေ မမ;

သာ ဇရာယ ဘဂ္ဂါ ဝိနာမိတာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ ගෙල පෙර මැනවින් පිරිමැද ඔප දැමූ රන් සකක් මෙන් බැබළුණි. දැන් ජරාව හේතුවෙන් එය සිඳී බිඳී නැමී ගොස් ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၃.

263.

‘‘ဝဋ္ဋပလိဃသဒိသောပမာ ဥဘော, သောဘရေ သု ဗာဟာ ပုရေ မမ;

တာ ဇရာယ ယထာ ပါဋလိဗ္ဗလိတာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ දෑත් පෙර රවුම් අගුල් කණු හා සමානව ඉතා ශෝභමාන විය. දැන් ජරාව හේතුවෙන් ඒවා වියළී ගිය පාටලී වෘක්ෂයක අතු මෙන් වී ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၄.

264.

‘‘သဏှမုဒ္ဒိကသုဝဏ္ဏမဏ္ဍိတာ, သောဘရေ သု ဟတ္ထာ ပုရေ မမ;

တေ ဇရာယ ယထာ မူလမူလိကာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ දෑඟිලි පෙර සියුම් රන් මුදුවලින් සැරසී ඉතා ශෝභමාන විය. දැන් ජරාව හේතුවෙන් ඒවා ගස් මුල් මෙන් වී ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၅.

265.

‘‘ပီနဝဋ္ဋသဟိဘုဂ္ဂတာ ဥဘော, သောဘရေ သု ထနကာ ပုရေ မမ;

ထေဝိကီဝ လမ္ဗန္တိ နောဒကာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ පියයුරු යුගල පෙර පිරී ගිය, වටකුරු වූ, උස්ව පිහිටා ඉතා ශෝභමාන විය. දැන් ජරාව හේතුවෙන් ඒවා ජලය රහිත හිස් මල්ලක් මෙන් එල්ලා වැටෙයි. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၆.

266.

‘‘ကဉ္စနဿ ဖလကံဝ သမ္မဋ္ဌံ, သောဘတေ သု ကာယော ပုရေ မမ;

သော ဝလီဟိ သုခုမာဟိ ဩတတော, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ සිරුර පෙර මැනවින් ඔප දැමූ රන් පුවරුවක් මෙන් බැබළුණි. දැන් එය සියුම් රැළිවලින් වැසී ගොස් ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၇.

267.

‘‘နာဂဘောဂသဒိသောပမာ [Pg.217] ဥဘော, သောဘရေ သု ဦရူ ပုရေ မမ;

တေ ဇရာယ ယထာ ဝေဠုနာဠိယော, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ කලවා යුගල පෙර ඇත් සොඬකට සමානව ඉතා ශෝභමාන විය. දැන් ජරාව හේතුවෙන් ඒවා උණ බට මෙන් වී ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၈.

268.

‘‘သဏှနူပုရသုဝဏ္ဏမဏ္ဍိတာ, သောဘရေ သု ဇင်္ဃာ ပုရေ မမ;

တာ ဇရာယ တိလဒဏ္ဍကာရိဝ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ කෙණ්ඩා යුගල පෙර රන් පා සලඹින් සැරසී ඉතා ශෝභමාන විය. දැන් ජරාව හේතුවෙන් ඒවා තල දඬු මෙන් වී ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၆၉.

269.

‘‘တူလပုဏ္ဏသဒိသောပမာ ဥဘော, သောဘရေ သု ပါဒါ ပုရေ မမ;

တေ ဇရာယ ဖုဋိတာ ဝလီမတာ, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ.

මාගේ පාද යුගල පෙර පුළුන් පිරවූ මෘදු පාවහන් මෙන් ශෝභමාන විය. දැන් ජරාව හේතුවෙන් ඒවා පැලී රැළි වැටී ඇත. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

၂၇၀.

270.

‘‘ဧဒိသော အဟု အယံ သမုဿယော, ဇဇ္ဇရော ဗဟုဒုခါနမာလယော;

သောပလေပပတိတော ဇရာဃရော, သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာ’’တိ. –

මේ ශරීර කූඩුව මෙබඳුය; දිරාගිය, බොහෝ දුක්වලට නවාතැන් වූ, බදාම ගැලවී වැටෙන පරණ ගෙයක් වැනිය. සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය වෙනස් නොවන සුලුය.

ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ.

අම්බපාලී තෙරණිය මෙම ගාථාවන් වදාළාය.

တတ္ထ ကာဠကာတိ ကာဠကဝဏ္ဏာ. ဘမရဝဏ္ဏသာဒိသာတိ ကာဠကာ ဟောန္တာပိ ဘမရသဒိသဝဏ္ဏာ, သိနိဒ္ဓနီလာတိ အတ္ထော. ဝေလ္လိတဂ္ဂါတိ ကုဉ္စိတဂ္ဂါ, မူလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂါ ကုဉ္စိတာ ဝေလ္လိတာတိ အတ္ထော. မုဒ္ဓဇာတိ ကေသာ. ဇရာယာတိ ဇရာဟေတု ဇရာယ ဥပဟတသောဘာ. သာဏဝါကသာဒိသာတိ သာဏသဒိသာ ဝါကသဒိသာ စ, သာဏဝါကသဒိသာ စေဝ မကစိဝါကသဒိသာ စာတိပိ အတ္ထော. သစ္စဝါဒိဝစနံ အနညထာတိ သစ္စဝါဒိနော အဝိတထဝါဒိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စံ ဇရာဘိဘူတ’’န္တိအာဒိဝစနံ အနညထာ ယထာဘူတမေဝ, န တတ္ထ ဝိတထံ အတ္ထီတိ.

එහි 'කාලකා' යනු කළු පැහැයයි. බඹර පැහැය වැනි නිල් පැහැයක් ගන්නා බව මෙහි අර්ථයයි. 'වෙල්ලිතග්ගා' යනු අග කැරලි ගැසුණු යන්නයි. මුදුනෙහි හටගත් කෙස් ජරාව හේතුවෙන් අලංකාරය විනාශ වී හණ නූල් මෙන් විය. සත්‍යවාදී වූ, මුසාවාද නොකියන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය යථාභූතය, එහි කිසිදු වෙනසක් නැත.

ဝါသိတောဝ သုရဘီ ကရဏ္ဍကောတိ ပုပ္ဖဂန္ဓဝါသစုဏ္ဏာဒီဟိ ဝါသိတော ဝါသံ ဂါဟာပိတော ပသာဓနသမုဂ္ဂေါ ဝိယ သုဂန္ဓိ. ပုပ္ဖပူရ မမ ဥတ္တမင်္ဂဇောတိ စမ္ပကသုမနမလ္လိကာဒီဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူရိတော ပုဗ္ဗေ မမ ကေသကလာပေါ နိမ္မလောတိ [Pg.218] အတ္ထော. တန္တိ ဥတ္တမင်္ဂဇံ. အထ ပစ္ဆာ ဧတရဟိ သလောမဂန္ဓိကံ ပါကတိကလောမဂန္ဓမေဝ ဇာတံ. အထ ဝါ သလောမဂန္ဓိကန္တိ မေဏ္ဍကလောမေဟိ သမာနဂန္ဓံ. ‘‘ဧဠကလောမဂန္ဓ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ.

සුවඳ කුඩුවලින් සුවඳ කරන ලද සුවඳ කරඬුවක් මෙන් වූ මාගේ කෙස් කළඹ, පෙර කැකුළු මලින් පිරී පිරිසිදුව තිබුණි. දැන් එය පවතින පිළී ගඳක් සහිත බැටළු ලොම් වැනි ගඳක් ඇති බවට පත්ව තිබේ.

ကာနနံဝ သဟိတံ သုရောပိတန္တိ သုဋ္ဌု ရောပိတံ သဟိတံ ဃနသန္နိဝေသံ ဥဒ္ဓမေဝ ဥဋ္ဌိတံ ဥဇုကဒီဃသာခံ ဥပဝနံ ဝိယ. ကောစ္ဆသူစိဝိစိတဂ္ဂသောဘိတန္တိ ပုဗ္ဗေ ကောစ္ဆေန သုဝဏ္ဏသူစိယာ စ ကေသဇဋာဝိဇဋနေန ဝိစိတဂ္ဂံ ဟုတွာ သောဘိတံ, ဃနဘာဝေန ဝါ ကောစ္ဆသဒိသံ ဟုတွာ ပဏဒန္တသူစီဟိ ဝိစိတဂ္ဂတာယ သောဘိတံ. တန္တိ ဥတ္တမင်္ဂဇံ. ဝိရလံ တဟိံ တဟိန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိရလံ ဝိလူနကေသံ.

මැනවින් වවා තිබූ උයනක් මෙන් වූ, පනාවෙන් හා රන් හිසකෙස් කටු මගින් පීරා සරසා තිබූ මාගේ ඒ කෙස් කළඹ, දැන් ජරාව හේතුවෙන් තැනින් තැන හැළී හිස් වී පවතියි.

ကဏှခန္ဓကသုဝဏ္ဏမဏ္ဍိတန္တိ သုဝဏ္ဏဝဇိရာဒီဟိ ဝိဘူသိတံ ကဏှကေသပုဉ္ဇကံ. ယေ ပန ‘‘သဏှကဏ္ဍကသုဝဏ္ဏမဏ္ဍိတ’’န္တိ ပဌန္တိ, တေသံ သဏှာဟိ သုဝဏ္ဏသူစီဟိ ဇဋာဝိဇဋနေန မဏ္ဍိတန္တိ အတ္ထော. သောဘတေ သုဝေဏီဟိလင်္ကတန္တိ သုန္ဒရေဟိ ရာဇရုက္ခမာလာ သဒိသေဟိ ကေသဝေဏီဟိ အလင်္ကတံ ဟုတွာ ပုဗ္ဗေ ဝိရာဇတေ. တံ ဇရာယ ခလိတံ သိရံ ကတန္တိ တံ တထာ သောဘိတံ သိရံ ဣဒါနိ ဇရာယ ခလိတံ ခဏ္ဍိတာခဏ္ဍိတံ ဝိလူနကေသံ ကတံ.

රන් හා වජ්‍ර ආදියෙන් සැරසූ, ඇටිකෙහෙල් මල් වැනි කෙස් කලඹකින් ශෝභමාන වූ මාගේ හිස, දැන් ජරාව හේතුවෙන් තැනින් තැන කෙස් හැළී ගිය, තට්ටය පෑදුණු තත්ත්වයට පත්ව තිබේ.

စိတ္တကာရသုကတာဝ လေခိကာတိ စိတ္တကာရေန သိပ္ပိနာ နီလာယ ဝဏ္ဏဓာတုယာ သုဋ္ဌု ကတာ လေခါ ဝိယ သောဘတေ. သု ဘမုကာ ပုရေ မမာတိ သုန္ဒရာ ဘမုကာ ပုဗ္ဗေ မမ သောဘနံ ဂတာ. ဝလိဘိပ္ပလမ္ဗိတာတိ နလာဋန္တေ ဥပ္ပန္နာဟိ ဝလီဟိ ပလမ္ဗန္တာ ဌိတာ.

චිත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් නිල් සායමෙන් අඳින ලද රේඛාවක් මෙන් ශෝභමාන වූ මාගේ බැම යුගල, දැන් නළලේ රැළි වැටීම නිසා පහළට එල්ලා වැටෙමින් පවතියි.

ဘဿရာတိ ဘာသုရာ. သုရုစိရာတိ သုဋ္ဌု ရုစိရာ. ယထာ မဏီတိ မဏိမုဒ္ဒိကာ ဝိယ. နေတ္တဟေသုန္တိ သုနေတ္တာ အဟေသုံ. အဘိနီလမာယတာတိ အဘိနီလာ ဟုတွာ အာယတာ. တေတိ နေတ္တာ. ဇရာယဘိဟတာတိ ဇရာယ အဘိဟတာ.

පළිඟු මෙන් දිදුලන, රන් මුදු මෙන් අතිශය රුචිර වූ දිගු නිල් නෙත් යුගල, දැන් ජරාව විසින් මඩනා ලැබ තිබේ.

သဏှတုင်္ဂသဒိသီ စာတိ သဏှာ တုင်္ဂါ သေသမုခါဝယဝါနံ အနုရူပါ စ. သောဘတေတိ ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတဟရိတာလဝဋ္ဋိ ဝိယ မမ နာသိကာ သောဘတေ. သု အဘိယောဗ္ဗနံ ပတီတိ သုန္ဒရေ အဘိနဝယောဗ္ဗနကာလေ သာ နာသိကာ ဣဒါနိ ဇရာယ နိဝါရိတသောဘတာယ ပရိသေဒိတာ ဝိယ ဝရတ္တာ ဝိယ စ ဇာတာ.

මැනවින් හැඩ ගැන්වූ, උස් වූ, මුහුණේ අනෙක් අවයවයන්ට ගැළපෙන සේ තිබූ මාගේ නාසය, දැන් යොවුන් විය ඉක්මවා ගොස් ජරාව නිසා වියළී ගිය හම් පටියක් මෙන් වී ඇත.

ကင်္ကဏံဝ [Pg.219] သုကတံ သုနိဋ္ဌိတန္တိ သုပရိကမ္မကတံ သုဝဏ္ဏကင်္ကဏံ ဝိယ ဝဋ္ဋုလဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သောဘရေတိ သောဘန္တေ. ‘‘သောဘန္တေ’’တိ ဝါ ပါဌော. သုဣတိ နိပါတမတ္တံ. ကဏ္ဏပါဠိယောတိ ကဏ္ဏဂန္ဓာ. ဝလိဘိပ္ပလမ္ဗိတာတိ တဟိံ တဟိံ ဥပ္ပန္နဝလီဟိ ဝလိတာ ဟုတွာ ဝဋ္ဋနိယာ ပဏာမိတဝတ္ထခန္ဓာ ဝိယ ဘဿန္တာ ဩလမ္ဗန္တိ.

මැනවින් නිමවන ලද රන් වළලු මෙන් වටකුරු වූ මාගේ කන්පෙති, දැන් ජරාව නිසා ඇති වූ රැළිවලින් වැසී රෙදි කැබැල්ලක් මෙන් පහළට එල්ලා වැටෙයි.

ပတ္တလီမကုလဝဏ္ဏသာဒိသာတိ ကဒလိမကုလသဒိသဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာ. ခဏ္ဍိတာတိ ဘေဒနပတနေဟိ ခဏ္ဍိတာ ခဏ္ဍဘာဝံ ဂတာ. အသိတာတိ ဝဏ္ဏဘေဒေန အသိတဘာဝံ ဂတာ.

කෙසෙල් මලක පැහැය හා හැඩය ගත් මාගේ දත්, දැන් බිඳී ගොස් කළු පැහැයට හැරී ඇත.

ကာနနမှိ ဝနသဏ္ဍစာရိနီ, ကောကိလာဝ မဓုရံ နိကူဇိဟန္တိ ဝနသဏ္ဍေ ဂေါစရစရဏေန ဝနသဏ္ဍစာရိနီ ကာနနေ အနုသံဂီတနိဝါသိနီ ကောကိလာ ဝိယ မဓုရာလာပံ နိကူဇိဟံ. တန္တိ နိကူဇိတံ အာလာပံ. ခလိတံ တဟိံ တဟိန္တိ ခဏ္ဍဒန္တာဒိဘာဝေန တတ္ထ တတ္ထ ပက္ခလိတံ ဇာတံ.

වනාන්තරයේ හැසිරෙන කොවුලියක මෙන් මිහිරි ලෙස කතා කළ මාගේ ඒ හඬ, දැන් දත් වැටීම ආදිය නිසා ඒ ඒ තැන්වලදී පැකිළෙන බව අදහසයි.

သဏှကမ္ဗုရိဝ သုပ္ပမဇ္ဇိတာတိ သုဋ္ဌု ပမဇ္ဇိတာ သဏှာ သုဝဏ္ဏသင်္ခါ ဝိယ. ဘဂ္ဂါ ဝိနာမိတာတိ မံသပရိက္ခယေန ဝိဘူတသိရာဇာလတာယ ဘဂ္ဂါ ဟုတွာ ဝိနတာ.

මනාව පිරිමදින ලද, සිනිඳු රන් හක්ගෙඩියක් මෙන් වූ (මාගේ ගෙල පෙර බැබළුණි). දැන් මස් ක්ෂය වී යාමෙන් නහර ඉල්පී ගිය බැවින් බිඳී නැමී ගියේය.

ဝဋ္ဋပလိဃသဒိသောပမာတိ ဝဋ္ဋေန ပလိဃဒဏ္ဍေန သမသမာ. တာတိ တာ ဥဘောပိ ဗာဟာယော. ယထာ ပါဋလိဗ္ဗလိတာတိ ဇဇ္ဇရဘာဝေန ပလိတပါဋလိသာခါသဒိသာ.

වටකුරු දොර අගුලු පොලු හා සමාන වූ ඒ දෑත් දෙකම පෙර බැබළුණි. දැන් ජරාවට පත්වීම නිසා සුදු පැහැ ගැන්වුණු පළොල් අත්තක් මෙන් විය.

သဏှမုဒ္ဒိကသုဝဏ္ဏမဏ္ဍိတာတိ သုဝဏ္ဏမယာဟိ မဋ္ဌဘာသုရာဟိ မုဒ္ဒိကာဟိ ဝိဘူသိတာ. ယထာ မူလမူလိကာတိ မူလကကဏ္ဍသဒိသာ.

රන්මුවා වූ ද, ඔපවත් වූ ද දීප්තිමත් මුදු වලින් සරසන ලද (මාගේ ඇඟිලි පෙර බැබළුණි). දැන් ඒවා රාබු මුල් කැබලි මෙන් වී ඇත.

ပီနဝဋ္ဋသဟိတုဂ္ဂတာတိ ပီနာ ဝဋ္ဋာ အညမညံ သဟိတာဝ ဟုတွာ ဥဂ္ဂတာ ဥဒ္ဓမုခါ. သောဘတေ သု ထနကာ ပုရေ မမာတိ မမ ဥဘောပိ ထနာ ယထာဝုတ္တရူပါ ဟုတွာ သုဝဏ္ဏကလသိယော ဝိယ သောဘိံသု. ပုထုတ္တေ ဟိ ဣဒံ ဧကဝစနံ, အတီတတ္ထေ စ ဝတ္တမာနဝစနံ. ထေဝိကီဝ လမ္ဗန္တိ နောဒကာတိ တေ ဥဘောပိ မေ ထနာ နောဒကာ ဂလိတဇလာ ဝေဏုဒဏ္ဍကေ ဌပိတဥဒကဘသ္မာ ဝိယ လမ္ဗန္တိ.

පිරුණු, වටකුරු, එකිනෙකට සමීපව ඉහළට එසවී තිබූ මාගේ පියයුරු යුගල පෙර රන් කළසක් මෙන් බැබළුණි. (මෙහි 'තේ' විභක්තිය බහුවචන අර්ථයේ ඒකවචනයක් ලෙසත්, අතීත අර්ථයේ වර්තමාන කාලය ලෙසත් යෙදී ඇත). දැන් ජලය රහිත, වැගිරී ගිය දිය ඇති, උණ දණ්ඩක එල්ලා ඇති දිය බෑගයක් මෙන් මාගේ ඒ පියයුරු දෙකම එල්ලී වැටෙයි.

ကဉ္စနဖလကံဝ [Pg.220] သမ္မဋ္ဌန္တိ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မက္ခိတွာ စိရပရိမဇ္ဇိတသောဝဏ္ဏဖလကံ ဝိယ သောဘတေ. သော ဝလီဟိ သုခုမာဟိ ဩတတောတိ သော မမ ကာယော ဣဒါနိ သုခုမာဟိ ဝလီဟိ တဟိံ တဟိံ ဝိတတော ဝလိတ္တစတံ အာပန္နော.

ජාති හිංගුලාලේප කර මනාව මැද ඔප දමන ලද රන් පුවරුවක් මෙන් මාගේ ඒ ශරීරය බැබළුණි. දැන් සියුම් රැලි වැටීම් හැම තැනම පැතිරී රැලි වැටුණු සමක් ඇති තත්වයට එය පත්ව ඇත.

နာဂဘောဂသဒိသောပမာတိ ဟတ္ထိနာဂဿ ဟတ္ထေန သမသမာ. ဟတ္ထော ဟိ ဣဓ ဘုဉ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဘောဂေါတိ ဝုတ္တော. တေတိ ဦရုယော. ယထာ ဝေဠုနာဠိယောတိ ဣဒါနိ ဝေဠုပဗ္ဗသဒိသာ အဟေသုံ.

ඇත් රජෙකුගේ සොඬවැල හා සමාන වූ (මාගේ කලවා යුගල පෙර බැබළුණි). මෙහි සොඬවැල යනු ආහාර ගන්නා බැවින් 'භෝග' යයි කියනු ලැබේ. දැන් ඒ කලවා යුගල උණ පුරුක් මෙන් විය.

သဏှနူပုရသုဝဏ္ဏမဏ္ဍိတာတိ သိနိဒ္ဓမဋ္ဌေဟိ သုဝဏ္ဏနူပုရေဟိ ဝိဘူသိတာ. ဇင်္ဃာတိ အဋ္ဌိဇင်္ဃာယော. တာတိ တာ ဇင်္ဃာယော. တိလဒဏ္ဍကာရိဝါတိ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ ကိသဘာဝေန လူနာဝသိဋ္ဌဝိသုက္ခတိလဒဏ္ဍကာ ဝိယ အဟေသုံ. ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော.

සිනිඳු ඔපවත් රන් පා සලඹින් සරසන ලද මාගේ කෙණ්ඩා යුගල, මස් ලේ අඩුවීම නිසාත් කෘෂ වීම නිසාත් කපා ඉතිරි වූ වියළි තල දඬු මෙන් විය. (මෙහි 'ර' අකුර පද සන්ධි කිරීමක් පමණි).

တူလပုဏ္ဏသဒိသောပမာတိ မုဒုသိနိဒ္ဓဘာဝေန သိမ္ဗလိတူလပုဏ္ဏပလိဂုဏ္ဌိတဥပါဟနသဒိသာ. တေ မမ ပါဒါ ဣဒါနိ ဖုဋိတာ ဖလိတာ, ဝလီမတာ ဝလိမန္တော ဇာတာ.

පුළුන් පුරවන ලද සිනිඳු පාවහන් බඳු වූ මාගේ ඒ පාද යුගල, දැන් පැළී ඉරි ගොස් රැලි වැටුණු සමක් ඇති බවට පත්ව ඇත.

ဧဒိသောတိ ဧဝရူပေါ. အဟု အဟောသိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရော. အယံ သမုဿယောတိ အယံ မမ ကာယော. ဇဇ္ဇရောတိ သိထိလာဗန္ဓော. ဗဟုဒုခါနမာလယောတိ ဇရာဒိဟေတုကာနံ ဗဟူနံ ဒုက္ခာနံ အာလယဘူတော. သောပလေပပတိတောတိ သော အယံ သမုဿယော အပလေပပတိတော အဘိသင်္ခါရာလေပပရိက္ခယေန ပတိတော ပါတာဘိမုခေါတိ အတ္ထော. သောပိ အလေပပတိတောတိ ဝါ ပဒဝိဘာဂေါ, သော ဧဝတ္ထော. ဇရာဃရောတိ ဇိဏ္ဏဃရသဒိသော. ဇရာယ ဝါ ဃရဘူတော အဟောသိ. တသ္မာ သစ္စဝါဒိနော ဓမ္မာနံ ယထာဘူတံ သဘာဝံ သမ္မဒေဝ ဉတွာ ကထနတော အဝိတထဝါဒိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မမ သတ္ထုဝစနံ အနညထာ.

මාගේ මේ ශරීරය පෙර කී ආකාරයේ ස්වභාවයකින් යුක්ත විය. දැන් ලිහිල් වූ බැඳුම් ඇතිව, ජරාව ආදී හේතූන් නිසා හටගත් බොහෝ දුක්වලට නවාතැනක් බඳු විය. අභිසංස්කාර නැමැති ආලේපන ක්ෂය වීමෙන් බිඳී වැටුණු, වැටීමට ආසන්න වූ මේ ශරීරය දිරා ගිය ගෙයක් වැනිය. එබැවින් සත්‍යවාදී වූ, ධර්මයන්ගේ ස්වභාවය ඇති සැටියෙන් දැන වදාළා වූ, අවිතථවාදී වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නැමැති මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනය සැබවින්ම අන්‍යථා නොවේ.

ဧဝံ အယံ ထေရီ အတ္တနော အတ္တဘာဝေ အနိစ္စတာယ သလ္လက္ခဏမုခေန သဗ္ဗေသုပိ တေဘူမကဓမ္မေသု အနိစ္စတံ ဥပဓာရေတွာ တဒနုသာရေန တတ္ထ ဒုက္ခလက္ခဏံ အနတ္တလက္ခဏဉ္စ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တီ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၄.၂၀၄-၂၁၉) –

මෙසේ මේ අම්බපාලී තෙරණිය තමාගේ ආත්ම භාවයෙහි අනිත්‍ය බව මෙනෙහි කිරීම පෙරදැරි කොටගෙන, සියලු තෛභූමික ධර්මයන්හි අනිත්‍ය බව නුවණින් විමසා, ඒ අනුසාරයෙන් දුක්ඛ ලක්ෂණය හා අනත්ත ලක්ෂණය ආරෝපණය කොට විදර්ශනා වඩා මඟ පිළිවෙළින් අර්හත් ඵලයට පැමිණියාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී.

‘‘ယော ရံသိဖုသိတာဝေဠော, ဖုဿော နာမ မဟာမုနိ;

တဿာဟံ ဘဂိနီ အာသိံ, အဇာယိံ ခတ္တိယေ ကုလေ.

රශ්මි මාලාවන්ගෙන් සැරසුණු දේහයක් ඇති, ඵුස්ස නම් වූ යම් මහා මුණිවරයෙක් ලොව පහළ වූ සේක. මම උන්වහන්සේගේ සහෝදරිය වී රජ කුලයක උපන්නෙමි.

‘‘တဿ [Pg.221] ဓမ္မံ သုဏိတွာဟံ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ;

မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, ပတ္ထယိံ ရူပသမ္ပဒံ.

උන්වහන්සේගේ ධර්මය අසා ඉතා පහන් වූ සිතින් මහා දානයක් පිරිනමා, මම රූප සම්පත්තිය ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, သိခီ လောကဂ္ဂနာယကော;

ဥပ္ပန္နော လောကပဇ္ဇောတော, တိလောကသရဏော ဇိနော.

මෙයින් කල්ප තිස් එකකට පෙර, ලෝකයට අග්‍ර නායක වූ, ලෝකය ඒකාලෝක කළා වූ, තෛලෝක සරණ වූ සිඛී නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

‘‘တဒါရုဏပုရေ ရမ္မေ, ဗြဟ္မညကုလသမ္ဘဝါ;

ဝိမုတ္တစိတ္တံ ကုပိတာ, ဘိက္ခုနိံ အဘိသာပယိံ.

එකල මනරම් අරුණවතී නගරයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන් මම, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිතක් ඇති රහත් මෙහෙණින් වහන්සේ නමකට කිපී බැණ වැදුණෙමි.

‘‘ဝေသိကာဝ အနာစာရာ, ဇိနသာသနဒူသိကာ;

ဧဝံ အက္ကောသယိတွာန, တေန ပါပေန ကမ္မုနာ.

වෙසඟනක මෙන් දුශ්ශීල වූ, බුද්ධ ශාසනය නසන තැනැත්තියකැයි මෙසේ බැණ වැදී කළා වූ ඒ පාප කර්මය හේතුවෙන්,

‘‘ဒါရုဏံ နိရယံ ဂန္တွာ, မဟာဒုက္ခသမပ္ပိတာ;

တတော စုတာ မနုဿေသု, ဥပပန္နာ တပဿိနီ.

දාරුණ වූ ලෝහකුම්භී නිරයෙහි උපත ලබා මහත් දුක් වින්දෙමි. එයින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි අසරණ වූ දිළිඳු කාන්තාවකව උපන්නෙමි.

‘‘ဒသဇာတိသဟဿာနိ, ဂဏိကတ္တမကာရယိံ;

တမှာ ပါပါ န မုစ္စိဿံ, ဘုတွာ ဒုဋ္ဌဝိသံ ယထာ.

ජාති දස දහසක් මුළුල්ලේ වෙසඟනකගේ වෘත්තිය කළෙමි. මාරක විෂක් අනුභව කළ අයෙකු මරණයෙන් නිදහස් නොවන සේ, මමද ඒ පාප කර්මයෙන් නිදහස් නොවූයෙමි.

‘‘ဗြဟ္မစရိယမသေဝိဿံ, ကဿပေ ဇိနသာသနေ;

တေန ကမ္မဝိပါကေန, အဇာယိံ တိဒသေ ပုရေ.

කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරුණෙමි. ඒ කුසල කර්ම විපාකයෙන් තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමි.

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, အဟောသိံ ဩပပါတိကာ;

အမ္ဗသာခန္တရေ ဇာတာ, အမ္ဗပါလီတိ တေနဟံ.

මාගේ අවසාන භවය පැමිණි කල්හි, අඹ අත්තක් අතර ඕපපාතිකව උපත ලැබුවෙමි. එබැවින් මට 'අම්බපාලී' යයි කියනු ලැබේ.

‘‘ပရိဝုတာ ပါဏကောဋီဟိ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသာသနေ;

ပတ္တာဟံ အစလံ ဌာနံ, ဓီတာ ဗုဒ္ဓဿ ဩရသာ.

කෝටි සංඛ්‍යාත පිරිසක් පිරිවරාගෙන බුද්ධ ශාසනයෙහි පැවිදි වූයෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරසික දියණියක වී අකම්පිත වූ නිර්වාණ පදවියට පැමිණියෙමි.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိယာ;

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနိ.

මම සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන්හිද, පිරිසිදු වූ දිව්‍ය ශ්‍රෝත අභිඥානයෙහිද කෙළ පැමිණියෙමි. පරසිත් දන්නා ඥානයෙහිද වසීභාවයට පත් වූ මහා මුණිවරියක වෙමි.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

මම පෙර විසූ ජාති දනිමි, දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කරන ලදී. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වූ බැවින් දැන් මට නැවත උපතක් නැත.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ;

ဉာဏံ မေ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ ဝါဟသာ.

උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුභාවයෙන් අර්ථ, ධර්ම, නිරුක්ති සහ පටිභාන යන ඥානයන්හි මාගේ නුවණ නිර්මලව පිරිසිදු විය.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

နာဂီဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမိ အနာသဝါ.

මාගේ කෙලෙස් සියල්ල දවා හරින ලදී, සියලු භවයන් මුලිනුපුටා දමන ලදී. බැඳුම් සිඳ දමා නිදහස් වූ ඇතින්නක මෙන් මම කෙලෙස් බැඳුම් සිඳ ආශ්‍රව රහිතව වාසය කරමි.

‘‘သွာဂတံ [Pg.222] ဝတ မေ အာသိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමීපයට මාගේ පැමිණීම සැබවින්ම යහපත් වූවකි. ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගන්නා ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

සිව් පිළිසිඹියාවන්ද, අෂ්ට විමෝක්ෂයන්ද, ෂඩ් අභිඥාවන්ද සාක්ෂාත් කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින ලදී.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန တာ ဧဝ ဂါထာ ပစ္စုဒါဟာသီတိ.

නැවතත්, අර්හත් ඵලයට පැමිණි ඒ තෙරණිය තමාගේ පිළිවෙත නැවත විමසා බලා උදාන වශයෙන් ඒ ගාථාවන්ම නැවත දේශනා කළාය.

အမ္ဗပါလီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අම්බපාලී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၂. ရောဟိနီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

2. රෝහිණී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව.

သမဏာတိ ဘောတိ သုပီတိအာဒိကာ ရောဟိနိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, ဧကဒိဝသံ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဘဂဝန္တံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပူဝဿ ပူရေတွာ ဘဂဝတော ဒတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အနုက္ကမေန ဥပစိတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝေသာလိယံ မဟာဝိဘဝဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ရောဟိနီတိ လဒ္ဓနာမာ ဝိညုတံ ပတွာ, သတ္ထရိ ဝေသာလိယံ ဝိဟရန္တေ ဝိဟာရံ ဂန္တဝါ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပန္နာ ဟုတွာ မာတာပိတူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သာသနေ ပသာဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ တေ အနုဇာနာပေတွာ သယံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ –

“ශ්‍රමණයෝය පින්වතිය, නිදියන්නීය” යන ආදී වශයෙන් ආරම්භ වන මේ ගාථාවන් රෝහිණී රහත් තෙරණියගේය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, මෙයින් අනූ එක් කල්පයකට පෙර විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී වියපත් වූවාය. එක් දවසක් බන්ධුමතී නුවර පිඬුසිඟා වඩින බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන එය කැවුම්වලින් පුරවා පූජා කළාය. ඉන් හටගත් ප්‍රීති සොම්නසින් යුතුව පස්වනක් පිහිටුවා වැඳ නමස්කාර කළාය. ඇය එම පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, අනුපිළිවෙළින් විමුක්ති සම්භාරයන් රැස් කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි විසාලා මහනුවර මහා සම්පත් ඇති බ්‍රාහ්මණ නිවසක ඉපදී ‘රෝහිණී’ යන නම ලැබුවාය. ඇය වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ විසාලා මහනුවර වැඩවසන කල්හි, වෙහෙරට ගොස් බණ අසා සෝවාන් වූවාය. පසුව තම මවුපියන්ට දහම් දෙසා ඔවුන් තුළ ශාසනය කෙරෙහි ප්‍රසාදය උපදවා, ඔවුන්ගෙන් අවසර ගෙන සසුනෙහි පැවිදි වූවාය. විදර්ශනා වඩා කර්මස්ථාන වඩන්නී නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ රහත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව මෙසේ කියැවිණි –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော;

ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တဿ, ပူဝေဒါသိမဟံ တဒါ.

“බන්ධුමතී නගරයෙහි, විපස්සී මහා සෘෂීන් වහන්සේ පිඬුසිඟා වඩින කල්හි, මම එදා උන්වහන්සේට කැවුම් පූජා කළෙමි.”

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

“එම මැනවින් කරන ලද කර්මය නිසාත්, ප්‍රාර්ථනා සහිත චේතනාවන් නිසාත්, ඒ කෙරෙහි සිත පැහැදවා මම තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.”

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ[Pg.223], မဟေသိတ္တမကာရယိံ;

ပညာသစက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

“මම දෙව්රජවරුන් තිස්හය දෙනෙකුගේ අගමෙහෙසිය වීමි. සක්විති රජවරුන් පනස් දෙනෙකුගේ අගමෙහෙසිය බව ද දැරුවෙමි.”

‘‘မနသာ ပတ္ထိတာ နာမ, သဗ္ဗာ မယှံ သမိဇ္ဈထ;

သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ဒေဝေသု မနုဇေသု စ.

“සිතින් යම් ප්‍රාර්ථනාවක් කළේ ද, ඒ සියල්ල මට සමෘද්ධ විය. දෙවියන් අතර ද මිනිසුන් අතර ද මම මහා සම්පත් අනුභව කළෙමි.”

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝသမ္ပတ္တေ, ဇာတော ဝိပ္ပကုလေ အဟံ;

ရောဟိနီ နာမ နာမေန, ဉာတကေဟိ ပိယာယိတာ.

“අවසන් භවය පැමිණි කල්හි මම බමුණු කුලයක උපන්නෙමි. රෝහිණී යන නම ලැබූ මම නෑදෑයන්ට ඉතා ප්‍රිය වූවෙමි.”

‘‘ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ဓမ္မံ သုတွာ ယထာတထံ;

သံဝိဂ္ဂမာနသာ ဟုတွာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

“භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත ගොස් තථාගත ධර්මය අසා, සසර පිළිබඳ ඇති වූ සංවේග ඇති සිතින් යුතුව ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදි වීමි.”

‘‘ယောနိသော ပဒဟန္တီနံ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ;

ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပူဝဒါနဿိဒံ ဖလံ.

“නුවණින් යුතුව වීර්යය වඩන්නා වූ මම රහත් භාවයට පත් වීමි. අනූ එක් කල්පයකට පෙර යම් දානයක් දුන්නේ ද, එතැන් පටන් මම දුගතියක් ගැන නොදනිමි. මෙය කැවුම් පූජා කිරීමේ අනුසසයි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“මගේ කෙලෙස් ගිනි ගෙන දැවී ගියේය... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပုဗ္ဗေ သောတာပန္နကာလေ ပိတရာ အတ္တနာ စ ဝစနပဋိဝစနဝသေန ဝုတ္တဂါထာ ဥဒါနဝသေန ဘာသန္တီ –

රහත් භාවයට පත් වූ පසු ඇය තමන්ගේ පිළිවෙත නැවත මෙනෙහි කරමින්, පෙර තමන් සෝවාන් වූ කාලයේදී පියා සහ තමා අතර ඇති වූ කතාබහ උදාර ප්‍රකාශයක් (උදානයක්) ලෙස මෙසේ වදාළාය -

၂၇၁.

271.

‘‘သမဏာတိ ဘောတိ သုပိ, သမဏာတိ ပဗုဇ္ဈသိ;

သမဏာနေဝ ကိတ္တေသိ, သမဏီ နူန ဘဝိဿသိ.

“පින්වත් රෝහිණී, ඔබ ‘ශ්‍රමණයෝ’ යැයි කියමින් නිදියන්නීය; ‘ශ්‍රමණයෝ’ යැයි කියමින් පිබිදෙන්නීය. නිතරම ශ්‍රමණයන්ගේම ගුණ වර්ණනා කරන්නීය. ඔබත් ඒකාන්තයෙන්ම ශ්‍රමණියක වන්නීය.”

၂၇၂.

272.

‘‘ဝိပုလံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, သမဏာနံ ပဝေစ္ဆသိ;

ရောဟိနီ ဒါနိ ပုစ္ဆာမိ, ကေန တေ သမဏာ ပိယာ.

“ඔබ ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට බොහෝ කෑම බීම පූජා කරන්නීය. රෝහිණී, මම දැන් ඔබෙන් අසමි; කුමන හේතුවක් නිසා ඔබට ශ්‍රමණයන් ප්‍රිය වන්නේද?”

၂၇၃.

273.

‘‘အကမ္မကာမာ အလသာ, ပရဒတ္တူပဇီဝိနော;

အာသံသုကာ သာဒုကာမာ, ကေန တေ သမဏာ ပိယာ.

“ඔවුහු වැඩක් කිරීමට අකමැති කම්මැලි අය වෙති. අනුන් දෙන දෙයකින් යැපෙන්නෝ වෙති. නිතරම යමක් බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින, රසවත් ආහාරයට ගිජු වූවෝ වෙති. එවැනි ශ්‍රමණයන් ඔබට ප්‍රිය වන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?”

၂၇၄.

274.

‘‘စိရဿံ ဝတ မံ တာတ, သမဏာနံ ပရိပုစ္ဆသိ;

တေသံ တေ ကိတ္တယိဿာမိ, ပညာသီလပရက္ကမံ.

“පියාණෙනි, ඔබ බොහෝ කලකට පසු මාගෙන් ශ්‍රමණයන් ගැන විමසන්නෙහිය. උන්වහන්සේලාගේ ප්‍රඥාව, ශීලය සහ වීර්යය පිළිබඳව මම ඔබට පවසන්නෙමි.”

၂၇၅.

275.

‘‘ကမ္မကာမာ အနလသာ, ကမ္မသေဋ္ဌဿ ကာရကာ;

ရာဂံ ဒေါသံ ပဇဟန္တိ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා මහණකම් කිරීමට කැමති, කම්මැලි නොවන, උතුම් වූ ශ්‍රමණ කාර්යයන් කරන්නෝ වෙති. රාගය හා ද්වේෂය දුරු කරන්නෝ වෙති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၇၆.

276.

‘‘တီဏိ ပါပဿ မူလာနိ, ဓုနန္တိ သုစိကာရိနော;

သဗ္ဗံ ပါပံ ပဟီနေသံ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා පාපයට මුල් වන ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ යන අකුසල මූලයන් නසන්නෝ වෙති. පිරිසිදු ක්‍රියා ඇති උන්වහන්සේලා සියලු පව් දුරු කළහ. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၇၇.

277.

‘‘ကာယကမ္မံ [Pg.224] သုစိ နေသံ, ဝစီကမ္မဉ္စ တာဒိသံ;

မနောကမ္မံ သုစိ နေသံ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලාගේ කාය කර්මය පිරිසිදුය; වාග් කර්මය ද එලෙසමය. මනෝ කර්මය ද පිරිසිදුය. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၇၈.

278.

‘‘ဝိမလာ သင်္ခမုတ္တာဝ, သုဒ္ဓါ သန္တရဗာဟိရာ;

ပုဏ္ဏာ သုက္ကာန ဓမ္မာနံ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා මැනවින් ඔප දැමූ සක් ගෙඩියක් මෙන් නිර්මලය. ඇතුළතත් පිටතත් පිරිසිදුය. ශුක්ල ධර්මයන්ගෙන් (කුසල්වලින්) පිරී පවතිති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၇၉.

279.

‘‘ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ, အရိယာ ဓမ္မဇီဝိနော;

အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ဒေသေန္တိ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා බහුශ්‍රුතය, ධර්මධරය, ආර්යය, ධර්මානුකූලව ජීවත් වන්නෝ වෙති. අර්ථය හා ධර්මය දේශනා කරති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၈၀.

280.

‘‘ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ, အရိယာ ဓမ္မဇီဝိနော;

ဧကဂ္ဂစိတ္တာ သတိမန္တော, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා බහුශ්‍රුතය, ධර්මධරය, ආර්යය, ධර්මානුකූලව ජීවත් වන්නෝ වෙති. ඒකාග්‍ර වූ සිතක් ඇතිව සිහි බුද්ධියෙන් යුතුව වසති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၈၁.

281.

‘‘ဒူရင်္ဂမာ သတိမန္တော, မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတာ;

ဒုက္ခဿန္တံ ပဇာနန္တိ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා බොහෝ ඈත පළාත්වලට වඩින, සිහිය ඇති, නුවණින් කතා කරන, උඩඟු නොවන අය වෙති. සසර දුකෙහි කෙළවර (නිවන) දනිති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၈၂.

282.

‘‘ယသ္မာ ဂါမာ ပက္ကမန္တိ, န ဝိလောကေန္တိ ကိဉ္စနံ;

အနပေက္ခာဝ ဂစ္ဆန္တိ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා යම් ගමකින් පිටව යන්නේ ද, එහි ඇති කිසිවක් දෙස ආශාවෙන් හැරී නොබලති. කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරවම වඩිති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၈၃.

283.

‘‘န တေ သံ ကောဋ္ဌေ ဩပေန္တိ, န ကုမ္ဘိံ န ခဠောပိယံ;

ပရိနိဋ္ဌိတမေသာနာ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා තමන්ට කියා ධාන්‍ය කොටුවල හෝ කළවල හෝ මල්ලක ආහාර රැස් කර නොතබති. පිස නිම කළ ආහාරයම සොයති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၈၄.

284.

‘‘န တေ ဟိရညံ ဂဏှန္တိ, န သုဝဏ္ဏံ န ရူပိယံ;

ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေန္တိ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“උන්වහන්සේලා රන් රිදී හෝ මුදල් පිළි නොගනිති. වර්තමානයෙහි ලැබෙන දෙයකින් යැපෙති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၈၅.

285.

‘‘နာနာကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ, နာနာဇနပဒေဟိ စ;

အညမညံ ပိဟယန္တိ, တေန မေ သမဏာ ပိယာ.

“නානා කුලවලින් පැමිණ පැවිදි වූ, නානා ජනපදවලින් පැමිණි උන්වහන්සේලා එකිනෙකාට ඉතා ප්‍රිය කරති. ඒ නිසා මට ශ්‍රමණයෝ ප්‍රිය වෙති.”

၂၈၆.

286.

‘‘အတ္ထာယ ဝတ နော ဘောတိ, ကုလေ ဇာတာသိ ရောဟိနီ;

သဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ စ ဓမ္မေ စ, သံဃေ စ တိဗ္ဗဂါရဝါ.

“පින්වත් රෝහිණී, ඔබ ඒකාන්තයෙන්ම අපගේ යහපත පිණිස මේ කුලයෙහි ඉපදී ඇත. ඔබ බුදුන්, දහම්, සඟුන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව හා දැඩි ගෞරවය ඇත්තීය.”

၂၈၇.

287.

‘‘တုဝဉှေတံ ပဇာနာသိ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ;

အမှမ္ပိ ဧတေ သမဏာ, ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ ဒက္ခိဏံ.

“අනුත්තර වූ පින් කෙත වන මේ රත්නත්‍රය පිළිබඳව ඔබ සැබවින්ම දන්නෙහිය. අපගේ දක්ෂිණාවන් (පූජාවන්) පිළිගැනීමට මෙම ශ්‍රමණයෝ සුදුස්සෝ වෙති.”

၂၈၈.

288.

‘‘ပတိဋ္ဌိတော ဟေတ္ထ ယညော, ဝိပုလော နော ဘဝိဿတိ;

သစေ ဘာယသိ ဒုက္ခဿ, သစေ တေ ဒုက္ခမပ္ပိယံ.

“මෙහි කරන ලද පූජාව අපට මහා ඵල ගෙන දෙනු ඇත. ඔබ සසර දුකට බිය වන්නේ නම්, දුක ඔබට අප්‍රිය වන්නේ නම්;”

၂၈၉.

289.

‘‘ဥပေဟိ သရဏံ ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မံ သံဃဉ္စ တာဒိနံ;

သမာဒိယာဟိ သီလာနိ, တံ တေ အတ္ထာယ ဟေဟိတိ.

“එවැනි වූ බුදුන්, දහම්, සඟුන් සරණ යන්න. ශීලයන් සමාදන් වන්න. එය ඔබගේ යහපත පිණිස පවතිනු ඇත.”

၂၉၀.

290.

‘‘ဥပေမိ [Pg.225] သရဏံ ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မံ သံဃဉ္စ တာဒိနံ;

သမာဒိယာမိ သီလာနိ, တံ မေ အတ္ထာယ ဟေဟိတိ.

“මම එවැනි වූ බුදුන්, දහම්, සඟුන් සරණ යමි. ශීලයන් සමාදන් වෙමි. එය මාගේ යහපත පිණිස පවතිනු ඇත.”

၂၉၁.

291.

‘‘ဗြဟ္မဗန္ဓု ပုရေ အာသိံ, သော ဣဒါနိမှိ ဗြာဟ္မဏော;

တေဝိဇ္ဇော သောတ္တိယော စမှိ, ဝေဒဂူ စမှိ နှာတကော’’တိ. –

“මම පෙර බ්‍රාහ්මණ වංශයෙහි උපන් බැවින් බ්‍රහ්මබන්ධු වූයෙමි. දැන් මම (ක්ලේශයන් දුරු කළ බැවින්) සැබෑ බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමි. මම තෙවිජ්ජ (ත්‍රිවිද්‍යා සහිත) වූයේ ද, සොත්ථිය (පිරිසිදු වූයේ) ද වෙමි. මම වේදගූ (නිවනට පැමිණි) වූයේ ද, නාතක (පව් සෝදා හැරියා වූ) වූයේ ද වෙමි.”

ဣမာ ဂါထာ ပစ္စုဒါဟာသိ.

මෙම ගාථාවන් ඔහු ප්‍රකාශ කළේය.

တတ္ထ အာဒိတော တိဿော ဂါထာ အတ္တနော ဓီတု ဘိက္ခူသု သမ္မုတိံ အနိစ္ဆန္တေန ဝုတ္တာ. တတ္ထ သမဏာတိ ဘောတိ သုပီတိ ဘောတိ တွံ သုပနကာလေပိ ‘‘သမဏာ သမဏာ’’တိ ကိတ္တေန္တီ သမဏပဋိဗဒ္ဓံယေဝ ကထံ ကထေန္တီ သုပသိ. သမဏာတိ ပဗုဇ္ဈသီတိ သုပနတော ဥဋ္ဌဟန္တီပိ ‘‘သမဏာ’’ဣစ္စေဝံ ဝတွာ ပဗုဇ္ဈသိ နိဒ္ဒါယ ဝုဋ္ဌာသိ. သမဏာနေဝ ကိတ္တေသီတိ သဗ္ဗကာလမ္ပိ သမဏေ ဧဝ သမဏာနမေဝ ဝါ ဂုဏေ ကိတ္တေသိ အဘိတ္ထဝသိ. သမဏီ နူန ဘဝိဿသီတိ ဂိဟိရူပေန ဌိတာပိ စိတ္တေန သမဏီ ဧဝ မညေ ဘဝိဿသိ. အထ ဝါ သမဏီ နူန ဘဝိဿသီတိ ဣဒါနိ ဂိဟိရူပေန ဌိတာပိ န စိရေနေဝ သမဏီ ဧဝ မညေ ဘဝိဿသိ သမဏေသု ဧဝ နိန္နပေါဏဘာဝတော.

එහි මුල් ගාථා තුන, තම දියණිය මහණුන් කෙරෙහි දක්වන ගෞරව සම්මුතියට අකමැති වූ බ්‍රාහ්මණයා විසින් පවසන ලදී. එහි ‘භොති රෝහිණිය, ඔබ නිදා සිටින විට පවා “මහණෝ, මහණෝ” යැයි කියමින්, මහණුන්ට ම සම්බන්ධ වූ කතා පවසමින් ම නිදන්නෙහිය. නින්දෙන් පිබිදෙන කල ද “මහණෝ” යැයි පවසා ම පිබිදෙන්නෙහිය, නින්දෙන් නැගිටින්නෙහිය. සෑම කල්හිම මහණුන්ගේ ම ගුණ වර්ණනා කරන්නෙහිය, පසසන්නෙහිය. ඔබ ගිහි ස්වරූපයෙන් සිටිය ද සිතින් මහණියක ම වන්නෙහියැයි මම සිතමි. එසේත් නැතිනම්, දැන් ගිහි ස්වරූපයෙන් සිටිය ද මහණුන් කෙරෙහි ම සිත නැඹුරු වී ඇති බැවින්, නොබෝ කලකින් ම ඔබ මහණියක ම වනු ඇතැයි මම සිතමි.’

ပဝေစ္ဆသီတိ ဒေသိ. ရောဟိနီ ဒါနိ ပုစ္ဆာမီတိ, အမ္မ ရောဟိနိ, တံ အဟံ ဣဒါနိ ပုစ္ဆာမီတိ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော ဓီတရံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ. ကေန တေ သမဏာ ပိယာတိ, အမ္မ ရောဟိနိ, တွံ သယန္တီပိ ပဗုဇ္ဈန္တီပိ အညဒါပိ သမဏာနမေဝ ဂုဏေ ကိတ္တယသိ, ကေန နာမ ကာရဏေန တုယှံ သမဏာ ပိယာယိတဗ္ဗာ ဇာတာတိ အတ္ထော.

‘පවෙච්ඡසි’ යනු දන් දෙන්නෙහිය යන්නයි. ‘දුව රෝහිණිය, දැන් මම ඔබෙන් විමසමි’ යනු බමුණා තම දියණියගෙන් විමසමින් පැවසූවකි. ‘දුව රෝහිණිය, ඔබ නිදා සිටින විටත්, පිබිද සිටින විටත්, අන් සෑම වේලාවකත් මහණුන්ගේ ම ගුණ වර්ණනා කරන්නෙහිය. කිනම් හේතුවක් නිසා ඔබට මහණුන් මෙතරම් ප්‍රිය වූවාහුද?’ යනු මෙහි අදහසයි.

ဣဒါနိ ဗြာဟ္မဏော သမဏေသု ဒေါသံ ဓီတု အာစိက္ခန္တော ‘‘အကမ္မကာမာ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အကမ္မကာမာတိ န ကမ္မကာမာ, အတ္တနော ပရေသဉ္စ အတ္ထာဝဟံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ န ကာတုကာမာ. အလသာတိ ကုသီတာ. ပရဒတ္တူပဇီဝိနောတိ ပရေဟိ ဒိန္နေနေဝ ဥပဇီဝနသီလာ. အာသံသုကာတိ တတော ဧဝ ဃာသစ္ဆာဒနာဒီနံ အာသီသနကာ. သာဒုကာမာတိ သာဒုံ မဓုရမေဝ အာဟာရံ ဣစ္ဆနကာ. သဗ္ဗမေတံ ဗြာဟ္မဏော သမဏာနံ ဂုဏေ အဇာနန္တော အတ္တနာဝ ပရိကပ္ပိတံ ဒေါသမာဟ.

දැන් බ්‍රාහ්මණයා මහණුන් කෙරෙහි ඇති දෝෂයන් දියණියට පවසමින් ‘අකම්මකාමා’ යන ගාථාව පැවසීය. එහි ‘අකම්මකාමා’ යනු වැඩ කිරීමට අකමැති, තමාට හෝ අනුන්ට වැඩදායී කිසිදු ක්‍රියාවක් කිරීමට අකමැති වූවෝය. ‘අලසා’ යනු කුසීත වූවෝය. ‘පරදත්තූපජීවිනෝ’ යනු අනුන් දෙන දෙයින්ම යැපෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය. ‘ආසංසුකා’ යනු ඔවුන්ගෙන් ම ආහාර පාන, වස්ත්‍ර ආදිය බලාපොරොත්තු වන්නෝය. ‘සාදුකාමා’ යනු රසවත් හා මිහිරි වූ ම ආහාර කැමති වන්නෝය. මේ සියල්ල බමුණා මහණුන්ගේ ගුණ නොදැන, තමා විසින් ම මවාගත් දෝෂයන් ලෙස පැවසීය.

တံ [Pg.226] သုတွာ ရောဟိနီ ‘‘လဒ္ဓေါ ဒါနိ မေ ဩကာသော အယျာနံ ဂုဏေ ကထေတု’’န္တိ တုဋ္ဌမာနသာ ဘိက္ခူနံ ဂုဏေ ကိတ္တေတုကာမာ ပဌမံ တာဝ တေသံ ကိတ္တနေ သောမနဿံ ပဝေဒေန္တီ ‘‘စီရဿံ ဝတ မံ, တာတာ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ စိရဿံ ဝတာတိ စိရေန ဝတ. တာတာတိ ပိတရံ အာလပတိ. သမဏာနန္တိ သမဏေ သမဏာနံ ဝါ မယှံ ပိယာယိတဗ္ဗံ ပရိပုစ္ဆသိ. တေသန္တိ သမဏာနံ. ပညာသီလပရက္ကမန္တိ ပညဉ္စ သီလဉ္စ ဥဿာဟဉ္စ.

එය ඇසූ රෝහිණිය, ‘දැන් මට ආර්යයන් වහන්සේලාගේ ගුණ පැවසීමට අවස්ථාව ලැබුණි’ යැයි සතුටු සිතින් යුතුව මහණුන්ගේ ගුණ වර්ණනා කිරීමට කැමතිව, ප්‍රථමයෙන් එම වර්ණනාවෙහි තමාගේ සතුට ප්‍රකාශ කරමින් ‘පියාණෙනි, සැබවින් ම බොහෝ කලකින්’ යනාදි ගාථාව පැවසීය. එහි ‘චිරස්සං වත’ යනු සැබවින් ම බොහෝ කලකින් යන්නයි. ‘තාත’ යනුවෙන් පියාට ආමන්ත්‍රණය කරයි. ‘මහණුන් කෙරෙහි මාගේ ප්‍රියභාවය ගැන ඔබ විමසන්නෙහිය. මම ඔවුන්ගේ ප්‍රඥාව, සීලය හා වීර්යය ගැන පවසන්නෙමි.’

ကိတ္တယိဿာမီတိ ကထယိဿာမိ. ပဋိဇာနေတွာ တေ ကိတ္တေန္တီ ‘‘အကမ္မကာမာ အလသာ’’တိ တေန ဝုတ္တံ ဒေါသံ တာဝ နိဗ္ဗေဌေတွာ တပ္ပဋိပက္ခဘူတံ ဂုဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မကာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကမ္မကာမာတိ ဝတ္တပဋိဝတ္တာဒိဘေဒံ ကမ္မံ သမဏကိစ္စံ ပရိပူရဏဝသေန ကာမေန္တိ ဣစ္ဆန္တီတိ ကမ္မကာမာ. တတ္ထ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဝါယမနတော န အလသာတိ အနလသာ. တံ ပန ကမ္မံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ နိဗ္ဗာနာဝဟမေဝ ကရောန္တီတိ ကမ္မသေဋ္ဌဿ ကာရကာ. ကရောန္တာ ပန တံ ပဋိပတ္တိယာ အနဝဇ္ဇဘာဝတော ရာဂံ ဒေါသံ ပဇဟန္တိ, ယထာ ရာဂဒေါသာ ပဟီယန္တိ, ဧဝံ သမဏာ ကမ္မံ ကရောန္တိ. တေန မေ သမဏာ ပိယာတိ တေန ယထာဝုတ္တေန သမ္မာပဋိပဇ္ဇနေန မယှံ သမဏာ ပိယာယိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

‘කිට්ටයිස්සාමි’ යනු පවසන්නෙමි යන්නයි. බමුණා විසින් පවසන ලද ‘වැඩ කිරීමට අකමැති, අලස’ යන දෝෂයන් දුරු කොට, එයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ගුණය පෙන්වීමට ‘කම්මකාමා’ යනාදිය පැවසීය. එහි වත් පිළිවෙත් ආදී මහණ කිස සම්පූර්ණ කිරීමට කැමති වන බැවින් ඔවුන් ‘වැඩට කැමති’ (කම්මකාමා) වෙති. එම කටයුතුවල මැනවින් යෙදී උත්සාහයෙන් ක්‍රියා කරන බැවින් ඔවුන් අලස නොවන හෙයින් ‘අනලසා’ නම් වෙති. තවද නිවනට පමුණුවන එම ශ්‍රේෂ්ඨ ක්‍රියාවන් ම කරන බැවින් ඔවුන් ශ්‍රේෂ්ඨ ක්‍රියාවන් කරන්නෝ වෙති. එසේ පිළිපදින විට නිවැරදි භාවය නිසා ඔවුන් රාගය හා ද්වේෂය දුරු කරති. යම් සේ රාග ද්වේෂයන් ප්‍රහීණ වේ ද, එසේ මහණෝ ක්‍රියා කරති. එම මැනවින් පිළිපැදීම නිසා මට මහණුන් ප්‍රිය බව අදහසයි.

တီဏိ ပါပဿ မူလာနီတိ လောဘဒေါသမောဟသင်္ခါတာနိ အကုသလဿ တီဏိ မူလာနိ. ဓုနန္တီတိ နိဂ္ဃာတေန္တိ, ပဇဟန္တီတိ အတ္ထော. သုစိကာရိနောတိ အနဝဇ္ဇကမ္မကာရိနော. သဗ္ဗံ ပါပံ ပဟီနေသန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန ဧသံ သဗ္ဗမ္ပိ ပါပံ ပဟီနံ.

‘පව් මූලයන් තුන’ යනු ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ යන අකුසල මූලයන් තුනයි. ‘ධුනන්ති’ යනු ඒවා විනාශ කරති, දුරු කරති යන්නයි. ‘සුචිකාරිනෝ’ යනු නිවැරදි වූ නිර්දෝෂී ක්‍රියා කරන්නෝය. අරිහත් මාර්ගය ලැබීමෙන් ඔවුන්ගේ සියලු පව් ප්‍රහීණ වී ඇත.

ဧဝံ ‘‘သမဏာ သုစိကာရိနော’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တံ သုဝိညေယျမေဝ.

මෙසේ ‘මහණෝ නිවැරදි ක්‍රියා කරන්නෝය’ යි සැකෙවින් පැවසූ අදහස විස්තර කර දැක්වීමට ‘කායකම්මං’ යන ගාථාව පැවසීය. එය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

ဝိမလာ သင်္ခမုတ္တာဝါတိ သုဓောတသင်္ခါ ဝိယ မုတ္တာ ဝိယ စ ဝိဂတမလာ ရာဂါဒိမလရဟိတာ. သုဒ္ဓါ သန္တရဗာဟိရာတိ သန္တရဉ္စ ဗာဟိရဉ္စ သန္တရဗာဟိရံ. တတော သန္တရဗာဟိရတော သုဒ္ဓါ, သုဒ္ဓါသယပယောဂါတိ အတ္ထော. ပုဏ္ဏာ သုက္ကာန ဓမ္မာနန္တိ ဧကန္တသုက္ကေဟိ အနဝဇ္ဇဓမ္မေဟိ ပရိပုဏ္ဏာ, အသေခေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော.

මැනවින් සෝදන ලද හක්ගෙඩියක් හෝ මුතු මෙන් රාගාදී කෙලෙස් මලවලින් තොර වූවාහුය. ඇතුළතත් පිටතත් පිරිසිදු බැවින් ‘සන්තරබාහිර සුද්ධ’ නම් වෙති. එනම් පිරිසිදු අදහස් හා ප්‍රයෝග ඇත්තෝය. පිරිසිදු වූ නිවැරදි ධර්මයන්ගෙන් පිරී පවතින බැවින් ද, අසේඛ වූ සීලස්කන්ධයන්ගෙන් යුක්ත වන බැවින් ද ‘පූර්ණ’ වූවාහු වෙති.

သုတ္တဂေယျာဒိဗဟုံ [Pg.227] သုတံ ဧတေသံ, သုတေန ဝါ ဥပ္ပန္နာတိ ဗဟုဿုတာ, ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေန ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စေန စ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော. တမေဝ ဒုဝိဓမ္ပိ ဓမ္မံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မဓရာ. သတ္တာနံ အာစာရသမာစာရသိက္ခာပဒေန အရီယန္တီတိ အရိယာ. ဓမ္မေန ဉာယေန ဇီဝန္တီတိ ဓမ္မဇီဝိနော. အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ဒေသေန္တီတိ ဘာသိတတ္ထဉ္စ ဒေသနာဓမ္မဉ္စ ကထေန္တိ ပကာသေန္တိ. အထ ဝါ အတ္ထတော အနပေတံ ဓမ္မတော အနပေတဉ္စ ဒေသေန္တိ အာစိက္ခန္တိ.

ඔවුන්ට සූත්‍ර ගෙය්‍ය ආදී බොහෝ ශ්‍රැතයන් ඇති බැවින් හෝ ශ්‍රැතයෙන් උපන් බැවින් ‘බහුස්සුත’ නම් වෙති. පරියප්ති හා පටිවේධ බහුශ්‍රැත භාවයෙන් යුක්ත වෙති. ඒ දෙවැදෑරුම් ධර්මය ම දරන බැවින් ‘ධර්මධර’ නම් වෙති. සත්ත්වයන් විසින් යහපත් ආචාර සමාචාර ශික්ෂා පදයන්ගෙන් සේවනය කරනු ලබන බැවින් ‘ආර්ය’ නම් වෙති. ධර්මානුකූලව ධර්ම මාර්ගයෙන් ජීවත් වන බැවින් ‘ධර්මජීවී’ නම් වෙති. දේශනා කරන ලද අර්ථය සහ පාලි ධර්මය දේශනා කරති, ප්‍රකාශ කරති. එසේත් නැතිනම් අර්ථයෙන් හා ධර්මයෙන් තොර නොවන සේ දේශනා කරති.

ဧကဂ္ဂစိတ္တာတိ သမာဟိတစိတ္တာ. သတိမန္တောတိ ဥပဋ္ဌိတသတိနော.

‘එකග්ගචිත්තා’ යනු මැනවින් සමාහිත වූ සිත් ඇති බවයි. ‘සතිමන්තෝ’ යනු එළඹ සිටි සිහි ඇති බවයි.

ဒူရင်္ဂမာတိ အရညဂတာ, မနုဿူပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဒူရံ ဂစ္ဆန္တာ, ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝါ ယထာရုစိတံ ဒူရံ ဌာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဒူရင်္ဂမာ. မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ, တာယ ဘဏနသီလတာယ မန္တဘာဏီ. န ဥဒ္ဓတာတိ အနုဒ္ဓတာ, ဥဒ္ဓစ္စရဟိတာ ဝူပသန္တစိတ္တာ. ဒုက္ခဿန္တံ ပဇာနန္တီတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိယန္တဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ.

‘දූරංගමා’ යනු වනගතව මිනිස් ඇසුරෙන් දුරස්ව වසන බැවින් හෝ සෘද්ධි බලයෙන් කැමති පරිදි දුර බැහැර ස්ථානවලට වඩින බැවින් ‘දූරංගම’ නම් වෙති. ‘මන්තා’ යනු ප්‍රඥාවයි. එම ප්‍රඥාවෙන් යුතුව කතා කරන බැවින් ‘මන්තභාණී’ නම් වෙති. නොසන්සුන් සිත් නැති බැවින් ‘අනුද්ධත’ නම් වෙති, එනම් උද්ධච්චයෙන් තොරව සංසිඳුණු සිත් ඇත්තෝය. වට්ට දුක්ඛයාගේ කෙළවර වූ නිවන අවබෝධ කරති.

န ဝိလောကေန္တိ ကိဉ္စနန္တိ ယတော ဂါမတော ပက္ကမန္တိ, တသ္မိံ ဂါမေ ကဉ္စိ သတ္တံ ဝါ သင်္ခါရံ ဝါ အပေက္ခာဝသေန န ဩလောကေန္တိ, အထ ခေါ ပန အနပေက္ခာဝ ဂစ္ဆန္တိ ပက္ကမန္တိ.

යම් ගමකින් බැහැරව යන්නේ ද, ඒ ගමෙහි සිටින කිසිදු සත්ත්වයෙකු හෝ සංස්කාරයක් දෙස ආශාවෙන් හෝ අපේක්ෂාවෙන් යුතුව ආපසු හැරී නොබලති. කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව ම බැහැරව යති.

န တေ သံ ကောဋ္ဌေ ဩပေန္တီတိ တေ သမဏာ သံ အတ္တနော သန္တကံ သာပတေယျံ ကောဋ္ဌေ န ဩပေန္တိ န ပဋိသာမေတွာ ဌပေန္တိ တာဒိသဿ ပရိဂ္ဂဟဿ အဘာဝတော. ကုမ္ဘိန္တိ ကုမ္ဘိယံ. ခဠောပိယန္တိ ပစ္ဆိယံ. ပရိနိဋ္ဌိတမေသာနာတိ ပရကုလေသု ပရေသံ အတ္ထာယ သိဒ္ဓမေဝ ဃာသံ ပရိယေသန္တာ.

ඒ මහණෝ තමන් සතු ධනයක් හෝ වස්තුවක් අටුවල තැන්පත් නොකරති. එවැනි පරිග්‍රහයන් ඔවුන් සතු නොවන බැවින් රැස් කර නොතබති. මුට්ටිවල හෝ පැසවල (ခြင်းතුවල) ද රැස් නොකරති. අනුන්ගේ නිවෙස්වල අනුන් වෙනුවෙන් පිළියෙළ කරන ලද ආහාරය ම සොයමින් (පිඬු සිඟා වඩිමින්) යැපෙති.

ဟိရညန္တိ ကဟာပဏံ. ရူပိယန္တိ ရဇတံ. ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေန္တီတိ အတီတံ အနနုသောစန္တာ အနာဂတဉ္စ အပစ္စာသီသန္တာ ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေန္တိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေန္တိ.

කහවණු හෝ රිදී (මුදල්) පරිහරණය නොකරති. අතීතය ගැන ශෝක නොකරමින් ද, අනාගතය ගැන බලාපොරොත්තු තබා නොගනිමින් ද, වර්තමාන මොහොතින් යැපෙමින් තම ජීවිතය පවත්වාගෙන යති.

အညမညံ ပိဟယန္တီတိ အညမညသ္မိံ မေတ္တိံ ကရောန္တိ. ‘‘ပိဟာယန္တိ’’ပိ ပါဌော, သော ဧဝ အတ္ထော.

එකිනෙකා කෙරෙහි ප්‍රිය කරති යනු එකිනෙකා කෙරෙහි මෙත් සිත පතුරුවති යන්නයි. 'පිහායන්ති' (pihāyanti) යනු ද පාඨයකි, එහි අර්ථය ද එයම වේ.

ဧဝံ သော ဗြာဟ္မဏော ဓီတုယာ သန္တိကေ ဘိက္ခူနံ ဂုဏေ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဓီတရံ ပသံသန္တော ‘‘အတ္ထာယ ဝတာ’’တိအာဒိမာဟ.

මෙසේ ඒ බ්‍රාහ්මණයා තමාගේ දියණියගෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ගුණ අසා, පැහැදුණු සිතැතිව දියණියට ප්‍රශංසා කරමින් 'සැබවින්ම යහපත පිණිසමය' යනාදිය පැවසීය.

အမှမ္ပီတိ အမှာကမ္ပိ. ဒက္ခိဏန္တိ ဒေယျဓမ္မံ.

'අම්හම්පි' යනු අපගේ ද යන්නයි. 'දක්ඛිණං' යනු දාන වස්තුවයි.

ဧတ္ထာတိ [Pg.228] ဧတေသု သမဏေသု. ယညောတိ ဒါနဓမ္မော. ဝိပုလောတိ ဝိပုလဖလော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

'එත්ථ' යනු මේ ශ්‍රමණයන් කෙරෙහිය. 'යඤ්ඤෝ' යනු දානමය පිනයි. 'විපුලෝ' යනු මහත් ඵල ඇත්තකි. ඉතිරි කොටස පෙර කියූ පරිදිමය.

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏော သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတော အပရဘာဂေ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာယ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနေန္တော ‘‘ဗြဟ္မဗန္ဓူ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

මෙසේ ඒ බ්‍රාහ්මණයා තිසරණ හා සිල්හි පිහිටා, පසු කලෙක හටගත් සංවේගය ඇතිව පැවිදි වී, විදර්ශනා වඩා අර්හත් ඵලයෙහි පිහිටා, තමාගේ පිළිවෙත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් ප්‍රීති වාක්‍ය පවසනුයේ 'බ්‍රහ්මබන්ධු' යන ගාථාව පැවසීය. එහි අර්ථය මීට පෙර පවසන ලදී.

ရောဟိနီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

රෝහිණී තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၃. စာပါထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

3. චාපා තේරී ගාථා වර්ණනාව

လဋ္ဌိဟတ္ထော ပုရေ အာသီတိအာဒိကာ စာပါယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, အနုက္ကမေန ဥပစိတကုသလမူလာ သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဝင်္ဂဟာရဇနပဒေ အညတရသ္မိံ မိဂလုဒ္ဒကဂါမေ ဇေဋ္ဌကမိဂလုဒ္ဒကဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, စာပါတိဿာ နာမံ အဟောသိ. တေန စ သမယေန ဥပကော အာဇီဝကော ဗောဓိမဏ္ဍတော ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုံ ဗာရာဏသိံ ဥဒ္ဒိဿ ဂစ္ဆန္တေန သတ္ထာရာ သမာဂတော ‘‘ဝိပ္ပသန္နာနိ ခေါ တေ, အာဝုသော, ဣန္ဒြိယာနိ, ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော, ကံသိ တွံ, အာဝုသော, ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတော, ကော ဝါ တေ သတ္ထာ, ကဿ ဝါ တွံ ဓမ္မံ ရောစေသီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၁; မ. နိ. ၁.၂၈၅) ပုစ္ဆိတွာ –

'ලට්ඨිහත්ථො පුරෙ ආසි' යනාදී ගාථාවන් චාපා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙළින් රැස් කරන ලද කුසල් මූලයන් හා සම්පාදනය කළ විමුක්ති සම්භාරයන් ඇතිව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ වංගහාර ජනපදයෙහි එක්තරා වැදි ගමක ප්‍රධාන වැද්දකුගේ දියණියව උපන්නාය. ඇයට 'චාපා' යන නම විය. එකල 'උපක' නම් ආජීවක තෙමේ බෝධි මණ්ඩපයේ සිට ධර්ම චක්‍රය පවත්වනු පිණිස බාරාණසී නුවර බලා වඩිනා කල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ මුණගැසී, "ඇවැත්නි, ඔබගේ ඉන්ද්‍රියයන් අතිශයින් ප්‍රසන්නය, ශරීර වර්ණය පිරිසිදුය, ඉතා දීප්තිමත්ය. ඇවැත්නි, ඔබ කවුරුන් උදෙසා පැවිදි වූයෙහිද? ඔබගේ ශාස්තෘවරයා කවුද? ඔබ කවුරුන්ගේ ධර්මයකට කැමති වන්නෙහිද?" යැයි විමසීය.

‘‘သဗ္ဗာဘိဘူ သဗ္ဗဝိဒူဟမသ္မိ, သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနူပလိတ္တော;

သဗ္ဗဉ္ဇဟော တဏှာက္ခယေ ဝိမုတ္တော, သယံ အဘိညာယ ကမုဒ္ဒိသေယျံ. (ဓ. ပ. ၃၅၃;

မဟာဝ. ၁၁;

ကထာ. ၄၀၅;

မ. နိ. ၁.၂၈၅);

"මම සියල්ල මැඬපැවැත්වූයෙක්මි, සියල්ල දත්තෙක්මි, සියලු ධර්මයන්හි නොඇලුණෙක්මි, සියල්ල අත්හළ, තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් විමුක්තිය ලැබූවෙක්මි. තමන්ම අවබෝධ කරගත් මම කවරෙකු මාගේ ගුරුවරයා යැයි පෙන්වම්ද?"

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ;

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော.

"මට ගුරුවරයෙක් නැත, මට සමාන කෙනෙක් ද නැත. දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි මට ප්‍රති පුද්ගලයෙක් නැත."

‘‘အဟဉှိ [Pg.229] အရဟာ လောကေ, အဟံ သတ္ထာ အနုတ္တရော;

ဧကောမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သီတိဘူတောမှိ နိဗ္ဗုတော.

"මම ලෝකයෙහි අර්හත් වෙමි, මම අනුත්තර ශාස්තෘවරයා වෙමි. මම එකම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙමි, කෙලෙස් ගින්න නිවී ගිය, සැනසුණු උත්තමයා වෙමි."

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုံ, ဂစ္ဆာမိ ကာသိနံ ပုရံ;

အန္ဓီဘူတသ္မိံ လောကသ္မိံ, အာဟဉ္ဆံ အမတဒုန္ဒုဘိ’’န္တိ. (မဟာဝ. ၁၁;

ကထာ. ၄၀၅;

မ. နိ. ၁.၂၈၅) –

"ධර්ම චක්‍රය පවත්වනු පිණිස මම කාසිපුරයට යමි. අන්ධ වූ ලෝකයෙහි අමෘත නාදය වයන්නෙමි."

သတ္ထာရာ အတ္တနော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဘာဝေ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနေ စ ပဝေဒိတေ ပသန္နစိတ္တော သော ‘‘ဟုပေယျပါဝုသော, အရဟသိ အနန္တဇိနော’’တိ (မဟာဝ. ၁၁; မ. နိ. ၁.၂၈၅) ဝတွာ ဥမ္မဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပက္ကန္တော ဝင်္ဂဟာရဇနပဒံ အဂမာသိ. သော တတ္ထ ဧကံ မိဂလုဒ္ဒကဂါမကံ ဥပနိဿာယ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တံ တတ္ထ ဇေဋ္ဌကမိဂလုဒ္ဒကော ဥပဋ္ဌာသိ. သော ဧကဒိဝသံ ဒူရံ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘မယှံ အရဟန္တေ မာ ပမဇ္ဇီ’’တိ အတ္တနော ဓီတရံ စာပံ အာဏာပေတွာ အဂမာသိ သဒ္ဓိံ ပုတ္တဘာတုကေဟိ. သာ စဿ ဓီတာ အဘိရူပါ ဟောတိ ဒဿနီယာ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ සර්වඥතා ඥානය හා ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වීම පිළිබඳව ප්‍රකාශ කළ කල්හි, ඒ පිළිබඳ පැහැදුණු සිතැති උපක ආජීවක තෙමේ "ඇවැත්නි, එය එසේ විය හැකිය, ඔබ 'අනන්තජින' වීමට සුදුස්සෙකි" යැයි පවසා අතුරු මගකට පිවිස වංගහාර ජනපදයට ගියේය. ඔහු එහි එක් වැදි ගමක ලැගුම් ගත්තේය. එහි ප්‍රධාන වැද්දා ඔහුට උපස්ථාන කළේය. දිනක් ඒ වැද්දා ඈත වනයට දඩයමේ යන අතරතුර, "මාගේ රහතන් වහන්සේ කෙරෙහි නොපමා වන්න" යැයි තමාගේ දියණිය වූ චාපාට පවසා පුතුන් හා සහෝදරයන් සමඟ පිටත්ව ගියේය. ඔහුගේ ඒ දියණිය ඉතා රූමත් වූවාය, දැකීමට ප්‍රිය උපදවන්නියක් වූවාය.

အထ ခေါ ဥပကော အာဇီဝကော ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ မိဂလုဒ္ဒကဿ ဃရံ ဂတော ပရိဝိသိတုံ ဥပဂတံ စာပံ ဒိသွာ ရာဂေန အဘိဘူတော ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တော ဘာဇနေန ဘတ္တံ အာဒါယ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘတ္တံ ဧကမန္တေ နိက္ခိပိတွာ ‘‘သစေ စာပံ လဘိဿာမိ, ဇီဝါမိ, နော စေ, မရိဿာမီ’’တိ နိရာဟာရော နိပဇ္ဇိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ မိဂလုဒ္ဒကော အာဂန္တွာ ဓီတရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ မယှံ အရဟန္တေ န ပမဇ္ဇီ’’တိ? သာ ‘‘ဧကဒိဝသမေဝ အာဂန္တွာ ပုန နာဂတပုဗ္ဗော’’တိ အာဟ. မိဂလုဒ္ဒကော စ တာဝဒေဝဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အဖာသုက’’န္တိ ပါဒေ ပရိမဇ္ဇန္တော ပုစ္ဆိ. ဥပကော နိတ္ထုနန္တော ပရိဝတ္တတိယေဝ. သော ‘‘ဝဒထ, ဘန္တေ, ယံ မယာ သက္ကာ ကာတုံ, သဗ္ဗံ တံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဥပကော ဧကေန ပရိယာယေန အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ အာရောစေသိ. ‘‘ဣတရော ဇာနာသိ ပန, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပ’’န္တိ. ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘န, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပံ အဇာနန္တေန သက္ကာ ဃရံ အာဝသိတု’’န္တိ. သော အာဟ – ‘‘နာဟံ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာမိ, အပိစ တုမှာကံ မံသဟာရကော ဘဝိဿာမိ, မံသဉ္စ ဝိက္ကိဏိဿာမီ’’တိ. မာဂဝိကော ‘‘အမှာကမ္ပိ ဧတဒေဝ ရုစ္စတီ’’တိ ဥတ္တရသာဋကံ ဒတွာ အတ္တနော သဟာယကဿ ဂေဟေ ကတိပါဟံ ဝသာပေတွာ တာဒိသေ ဒိဝသေ ဃရံ အာနေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ.

ඉක්බිති උපක ආජීවක තෙමේ පිණ්ඩපාත වේලාවෙහි වැද්දාගේ නිවසට ගිය අතර, එහිදී තමාට සංග්‍රහ කිරීමට පැමිණි චාපා දැක රාගයෙන් මත්වී ආහාර ගැනීමට පවා නොහැකිව, බඳුනට බෙදූ බත ගෙන තමා වසන තැනට ගොස් එය එකත්පසක තබා, "ඉදින් මම චාපාව ලබන්නෙම් නම් ජීවත් වෙමි, නැතහොත් මිය යන්නෙමි" යි සිතා නිරාහාරව වැතිර සිටියේය. සත්වැනි දිනයේ වැද්දා පෙරළා පැමිණ, "මාගේ රහතන් වහන්සේ කෙරෙහි නොපමා වූයෙහිද?" යැයි දියණියගෙන් ඇසීය. ඇය, "උන්වහන්සේ එක් දිනක් පමණක් පැමිණි අතර නැවත නොපැමිණි සේක" යැයි පැවසුවාය. වැද්දා එසැණින් ඔහු වසන තැනට ගොස් "ස්වාමීනී, ඔබට ඇති අසනීපය කුමක්ද?" යැයි පාද පිරිමදිමින් ඇසීය. උපක තෙමේ කෙඳිරිගාමින් එහා මෙහා පෙරළුණේය. ඒ වැද්දා, "ස්වාමීනී, පවසන්න, මට කළ හැකි ඕනෑම දෙයක් කරන්නෙමි" යැයි කීවේය. උපක තෙමේ එක් උපක්‍රමයකින් තමාගේ අදහස ප්‍රකාශ කළේය. අනෙක් තැනැත්තා, "ස්වාමීනී, ඔබ යම් ශිල්පයක් දන්නෙහිද?" යැයි ඇසීය. "මම නොදනිමි" යි පැවසූ කල්හි, "ස්වාමීනී, කිසිදු ශිල්පයක් නොදැන ගිහි ගෙයි වසන්නට නොහැකිය" යි පැවසීය. ඔහු, "මම කිසිදු ශිල්පයක් නොදනිමි, එහෙත් මම ඔබගේ මස් උසුලන්නෙකු වන්නෙමි, මස් විකුණන්නෙමි" යැයි පැවසීය. වැද්දා ද "අපට ද එයම සතුටකි" යැයි පවසා උතුරු සළුවක් දී තමාගේ යහළුවෙකුගේ නිවසේ දින කිහිපයක් නතර කරවා, සුදුසු දිනක නිවසට කැඳවාගෙන විත් දියණිය ඔහුට පාවා දුන්නේය.

အထ [Pg.230] ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ တေသံ သံဝါသမနွာယ ပုတ္တော နိဗ္ဗတ္တိ, သုဘဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အကံသု. စာပါ တဿ ရောဒနကာလေ ‘‘ဥပကဿ ပုတ္တ, အာဇီဝကဿ ပုတ္တ, မံသဟာရကဿ ပုတ္တ, မာ ရောဒိ မာ ရောဒီ’’တိအာဒိနာ ပုတ္တတောသနဂီတေန ဥပကံ ဥပ္ပဏ္ဍေသိ. သော ‘‘မာ တွံ စာပေ မံ ‘အနာထော’တိ မညိ, အတ္ထိ မေ သဟာယော အနန္တဇိနော နာမ, တဿာဟံ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ. စာပါ ‘‘ဧဝမယံ အဋ္ဋီယတီ’’တိ ဉတွာ ပုနပ္ပုနံ တထာ ကထေသိယေဝ. သော ဧကဒိဝသံ တာယ တထာ ဝုတ္တော ကုဇ္ဈိတွာ ဂန္တုမာရဒ္ဓေါ. တာယ တံ တံ ဝတွာ အနုနီယမာနောပိ သညတ္တိံ အနာဂစ္ဆန္တော ပစ္ဆိမဒိသာဘိမုခေါ ပက္ကာမိ.

ඉක්බිති කලක් ගතවන විට ඔවුන්ගේ සහවාසයෙන් පුතෙකු උපන්නේය, ඔහුට 'සුභද්ද' යැයි නම් තැබූහ. චාපා ඒ දරුවා අඬන විට, "උපකගේ පුතේ, ආජීවකයාගේ පුතේ, මස් උසුලන්නාගේ පුතේ, අඬන්න එපා" යනාදී වශයෙන් පුතු නැළවීමේ ගීතයෙන් උපකට උසුළු විසුළු කළාය. ඔහු, "චාපා, ඔබ මා අසරණයෙකු යැයි නොසිතන්න, මට 'අනන්තජින' නම් මිතුරෙක් සිටී, මම ඔහු වෙත යන්නෙමි" යැයි පැවසීය. චාපා "මොහු මේ ගැන කලකිරී සිටී" යැයි දැන දැනත් නැවත නැවතත් එසේම පැවසුවාය. දිනක් ඇය එසේ කී විට ඔහු කෝප වී පිටව යන්නට සැරසුණේය. ඇය විවිධ දේ පවසමින් ඔහුව අස්වසන්නට උත්සාහ කළ ද ඔහු එකඟ නොවී බටහිර දිශාව බලා පිටත්ව ගියේය.

ဘဂဝါ စ တေန သမယေန သာဝတ္ထိယံ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဘိက္ခူနံ အာစိက္ခိ – ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဇ ‘ကုဟိံ အနန္တဇိနော’တိ ဣဓာဂန္တွာ ပုစ္ဆတိ, တံ မမ သန္တိကံ ပေသေထာ’’တိ. ဥပကောပိ ‘‘ကုဟိံ အနန္တဇိနော ဝသတီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ပုစ္ဆန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘‘ကုဟိံ အနန္တဇိနော’’တိ ပုစ္ဆိ. တံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ နယိံသု. သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဇာနာထ မံ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ, ဇာနာမိ, ကုဟိံ ပန တွံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဝသီ’’တိ? ‘‘ဝင်္ဂဟာရဇနပဒေ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဥပက, ဣဒါနိ မဟလ္လကော ဇာတော ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ. သတ္ထာ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, ဣမံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. သော တံ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော ပဗ္ဗဇိတော သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တော န စိရဿေဝ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ကာလံ ကတွာ အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တော, နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တမတ္တာ သတ္တ ဇနာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, တေသံ အယံ အညတရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සමයෙහි සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක්, භික්ෂූන්ට මෙසේ වදාළ සේක: "මහණෙනි, යම් කෙනෙක් අද 'අනන්තජින තෙමේ කොහිද?' යි මෙහි පැමිණ විමසන්නේ නම්, ඔහු මා වෙත එවන්න." උපක ද "අනන්තජින තෙමේ කොහි වාසය කෙරේද?" යි තැනින් තැන විමසමින් අනුපිළිවෙළින් සැවැත් නුවරට ගොස් වෙහෙරට ඇතුළු වී, විහාර මධ්‍යයෙහි සිට "අනන්තජින තෙමේ කොහිද?" යි විමසීය. භික්ෂූහු ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත කැඳවාගෙන ගියහ. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මා හඳුනනවාද?" යි ඇසීය. "එසේය, මම හඳුනමි. නමුත් ඔබ මෙපමණ කලක් කොහි වාසය කළෙහිද?" "ස්වාමීනි, වංගහාර ජනපදයෙහි වාසය කළෙමි" යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. "උපක, දැන් ඔබ මහලු වී ඇත, පැවිදි වීමට හැකි වන්නෙහිද?" "ස්වාමීනි, මම පැවිදි වන්නෙමි" යි ඔහු පැවසීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවකට "මහණ, මෙහි එන්න, මොහු පැවිදි කරවන්න" යි නියම කළ සේක. ඒ භික්ෂුව ඔහු පැවිදි කළේය. පැවිදි වූ ඒ උපක ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතින් කමටහන් ගෙන භාවනාවෙහි නිරත වනුයේ, නොබෝ කලකින්ම අනාගාමි ඵලයෙහි පිහිටා, කළුරිය කොට අවිහ බඹලොව උපන්නේය. උපන් මොහොතේදීම රහත් බවට පත් විය. අවිහ බඹලොව ඉපදී රහත් බවට පත් වූ පුද්ගලයන් සත් දෙනා අතරින් මොහු එක් අයෙකි. මේ බව මෙසේ වදාරන ලදී –

‘‘အဝိဟံ ဥပပန္နာသေ, ဝိမုတ္တာ သတ္တ ဘိက္ခဝေါ;

ရာဂဒေါသပရိက္ခီဏာ, တိဏ္ဏာ လောကေ ဝိသတ္တိကံ.

"අවිහ බඹලොව උපන්නා වූ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු භික්ෂූහු සත් නමකි. ඔවුන්ගේ රාගය හා ද්වේෂය ක්ෂය වී ඇත, ඔවුහු ලෝකයෙහි තණ්හාව නමැති මඩ ගොහොරුවෙන් එතෙර වූහ.

‘‘ဥပကောပလဂဏ္ဍော စ, ပက္ကုသာတိ စ တေ တယော;

ဘဒ္ဒိယော ခဏ္ဍဒေဝေါ စ, ဗာဟုရဂ္ဂိ စ သိင်္ဂိယော;

တေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပစ္စဂု’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၀၅);

උපක, පලගණ්ඩ, පක්කුසාති යන ඒ තිදෙනාද, භද්දිය, ඛණ්ඩදේව, බාහුරග්ගි සහ සිංගිය යන මොවුහුද මිනිස් සිරුර හැර දමා දිව්‍යමය බැඳීම් ඉක්මවා ගියහ."

ဥပကေ [Pg.231] ပန ပက္ကန္တေ နိဗ္ဗိန္ဒဟဒယာ စာပါ ဒါရကံ အယျကဿ နိယျာဒေတွာ ပုဗ္ဗေ ဥပကေန ဂတမဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတာ, အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပုဗ္ဗေ ဥပကေန အတ္တနာ စ ကထိတဂါထာယော ဥဒါနဝသေန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ –

උපක නික්ම ගිය පසු, කලකිරුණු සිතින් යුත් චාපා තම දරුවා මුත්තණුවන්ට පවරා, පෙර උපක ගිය මග යමින් සැවැත් නුවරට ගොස් මෙහෙණින් අසල පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා මග පිළිවෙළින් රහත් බවට පත් වූවාය. ඇය තම පිළිවෙත මෙනෙහි කොට, පෙර උපක සහ තමා අතර ඇති වූ සංවාද ගාථා උදානයක් වශයෙන් එක්කොට මෙසේ පැවසුවාය –

၂၉၂.

292.

‘‘လဋ္ဌိဟတ္ထော ပုရေ အာသိ, သော ဒါနိ မိဂလုဒ္ဒကော;

အာသာယ ပလိပါ ဃောရာ, နာသက္ခိ ပါရမေတဝေ.

"පෙර අතෙහි දඬුවක් ගත් පැවිද්දෙකුව සිටි ඔහු, දැන් මුව වැද්දෙකු බවට පත් විය. තණ්හාව නමැති භයානක මඩ ගොහොරුව නිසා ඔහුට එතෙර වීමට (නිවනට යාමට) නොහැකි විය.

၂၉၃.

293.

‘‘သုမတ္တံ မံ မညမာနာ, စာပိ ပုတ္တမတောသယိ;

စာပါယ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ပဗ္ဗဇိဿံ ပုနောပဟံ.

මා කෙරෙහි ඉතා බැඳී ඇතැයි සිතා චාපා දරුවා ලවා මා සතුටු කිරීමට (නැවැත්වීමට) උත්සාහ කළාය. මම චාපා කෙරෙහි වූ ඒ බැඳීම සිඳ දමා නැවතත් පැවිදි වන්නෙමි.

၂၉၄.

294.

‘‘မာ မေ ကုဇ္ဈိ မဟာဝီရ, မာ မေ ကုဇ္ဈိ မဟာမုနိ;

န ဟိ ကောဓပရေတဿ, သုဒ္ဓိ အတ္ထိ ကုတော တပေါ.

මහා වීරයන් වහන්ස, මා කෙරෙහි කෝප නොවන්න. මහා මුනිවරයන් වහන්ස, මා කෙරෙහි කෝප නොවන්න. කෝපයෙන් පෙළෙන තැනැත්තාට පාරිශුද්ධියක් නැත. ඔහුට තපසක් කොයින්ද?

၂၉၅.

295.

‘‘ပက္ကမိဿဉ္စ နာဠာတော, ကောဓ နာဠာယ ဝစ္ဆတိ;

ဗန္ဓန္တီ ဣတ္ထိရူပေန, သမဏေ ဓမ္မဇီဝိနော.

මම නාලා ගමෙන් නික්ම යන්නෙමි. කෝප වූවෝ නාලා ගමෙහි වෙසෙත්වා. ස්ත්‍රී රූපයෙන් ධර්මයට අනුව ජීවත් වන ශ්‍රමණයන් බැඳ තබන්නට ඔබ උත්සාහ කරන්නෙහිය.

၂၉၆.

296.

‘‘ဧဟိ ကာဠ နိဝတ္တဿု, ဘုဉ္ဇ ကာမေ ယထာ ပုရေ;

အဟဉ္စ တေ ဝသီကတာ, ယေ စ မေ သန္တိ ဉာတကာ.

කාල (උපක), මෙහි එන්න, ආපසු හැරෙන්න. පෙර පරිදිම කාම සම්පත් භුක්ති විඳින්න. මමද මගේ නෑයෝද ඔබගේ වසඟයෙහි කීකරුව සිටින්නෙමු.

၂၉၇.

297.

‘‘ဧတ္တော စာပေ စတုဗ္ဘာဂံ, ယထာ ဘာသသိ တွဉ္စ မေ;

တယိ ရတ္တဿ ပေါသဿ, ဥဠာရံ ဝတ တံ သိယာ.

චාපා, ඔබ මට පවසන මේ වචනවලට වඩා හතර ගුණයක අලංකාර වචන පැවසුවද, එය ඔබ කෙරෙහි ඇලුනු පුරුෂයෙකුට නම් ඉතා උතුම් විය හැකිය.

၂၉၈.

298.

‘‘ကာဠင်္ဂိနိံဝ တက္ကာရိံ, ပုပ္ဖိတံ ဂိရိမုဒ္ဓနိ;

ဖုလ္လံ ဒါလိမလဋ္ဌိံဝ, အန္တောဒီပေဝ ပါဋလိံ.

කඳු මුදුනක පිපුණු තක්කාරී මලක් මෙන්ද, පිපුණු දෙළුම් අත්තක් මෙන්ද, සාගර මැද දූපතක පිපුණු පළොල් මලක් මෙන්ද ලස්සන සිරුරක් ඇති,

၂၉၉.

299.

‘‘ဟရိစန္ဒနလိတ္တင်္ဂိံ, ကာသိကုတ္တမဓာရိနိံ;

တံ မံ ရူပဝတိံ သန္တိံ, ကဿ ဩဟာယံ ဂစ္ဆသိ.

රත් සඳුන් ආලේප කළ ශරීරයක් ඇති, උසස් කාසි වස්ත්‍ර හැඳි, රූමත් වූ, මෙහි සිටින මා කාට පවරා ඔබ යන්නෙහිද?

၃၀၀.

300.

‘‘သာကုန္တိကောဝ သကုဏိံ, ယထာ ဗန္ဓိတုမိစ္ဆတိ;

အာဟရိမေန ရူပေန, န မံ တွံ ဗာဓယိဿသိ.

වැද්දෙකු කුරුල්ලෙකු අල්ලා ගැනීමට කැමති වන්නාක් මෙන්, ඔබ මේ කෘතිම රූපයෙන් මා බැඳ තබා ගැනීමට කැමති වන්නෙහිය. එහෙත් දැන් ඔබට මා පෙළීමට නොහැකිය.

၃၀၁.

301.

‘‘ဣမဉ္စ မေ ပုတ္တဖလံ, ကာဠ ဥပ္ပာဒိတံ တယာ;

တံ မံ ပုတ္တဝတိံ သန္တိံ, ကဿ ဩဟာယ ဂစ္ဆသိ.

කාල, ඔබ විසින් ජනිත කළ මේ දරු සම්පත දෙස බලන්න. දරුවෙකු ඇති, මෙහි සිටින මා කාට පවරා ඔබ යන්නෙහිද?

၃၀၂.

302.

‘‘ဇဟန္တိ [Pg.232] ပုတ္တေ သပ္ပညာ, တတော ဉာတီ တတော ဓနံ;

ပဗ္ဗဇန္တိ မဟာဝီရာ, နာဂေါ ဆေတွာဝ ဗန္ဓနံ.

ප්‍රඥාවන්තයෝ දරුවන්ද, නෑයන්ද, ධනයද අත්හරිති. මහා වීරයෝ ඇතෙකු බැඳුම් සිඳ යන්නාක් මෙන් ගිහි බැඳීම් සිඳ පැවිදි වෙති.

၃၀၃.

303.

‘‘ဣဒါနိ တေ ဣမံ ပုတ္တံ, ဒဏ္ဍေန ဆုရိကာယ ဝါ;

ဘူမိယံ ဝါ နိသုမ္ဘိဿံ, ပုတ္တသောကာ န ဂစ္ဆသိ.

දැන් මම මේ දරුවාට දඬුවකින් හෝ පිහියකින් පහර දෙන්නෙමි, නැතහොත් බිම ගසන්නෙමි. දරු ශෝකය නිසා ඔබ නොයනු ඇත.

၃၀၄.

304.

‘‘သစေ ပုတ္တံ သိင်္ဂါလာနံ, ကုက္ကုရာနံ ပဒါဟိသိ;

န မံ ပုတ္တကတ္တေ ဇမ္မိ, ပုနရာဝတ္တယိဿသိ.

ඔබ දරුවා නරියන්ට හෝ බල්ලන්ට දුන්නද, අසත්පුරුෂ තැනැත්තිය, දරුවා නිසා මා නැවත ගිහිගෙට හරවා ගැනීමට ඔබට නොහැකිය.

၃၀၅.

305.

‘‘ဟန္ဒ ခေါ ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ, ကုဟိံ ကာဠ ဂမိဿသိ;

ကတမံ ဂါမနိဂမံ, နဂရံ ရာဇဓာနိယော.

පින්වත් කාලයෙනි, එසේ නම් දැන් ඔබ කොහි යන්නෙහිද? කවර ගමකට, නියම් ගමකට, නගරයකට හෝ අගනුවරකට ඔබ යන්නෙහිද?

၃၀၆.

306.

‘‘အဟုမှ ပုဗ္ဗေ ဂဏိနော, အဿမဏာ သမဏမာနိနော;

ဂါမေန ဂါမံ ဝိစရိမှ, နဂရေ ရာဇဓာနိယော.

අපි පෙර ගණාචාර්යවරුන්ව සිටියෙමු. ශ්‍රමණයන් නොවී ශ්‍රමණයන් යැයි මානයෙන් සිටියෙමු. ගමෙන් ගමට, නගරයෙන් නගරයට, අගනුවරවල සැරිසැරුවෙමු.

၃၀၇.

307.

‘‘ဧသော ဟိ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓေါ, နဒိံ နေရဉ္ဇရံ ပတိ;

သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပဟာနာယ, ဓမ္မံ ဒေသေတိ ပါဏိနံ;

တဿာဟံ သန္တိကံ ဂစ္ဆံ, သော မေ သတ္ထာ ဘဝိဿတိ.

නෙරංජරා නදිය අසල ඒ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ සියලු දුක් දුරු කිරීම පිණිස සත්වයන්ට දහම් දෙසන සේක. මම උන්වහන්සේ වෙත යන්නෙමි. උන්වහන්සේ මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන සේක.

၃၀၈.

308.

‘‘ဝန္ဒနံ ဒါနိ မေ ဝဇ္ဇာသိ, လောကနာထံ အနုတ္တရံ;

ပဒက္ခိဏဉ္စ ကတွာန, အာဒိသေယျာသိ ဒက္ခိဏံ.

එසේ නම් දැන් අසමසම ලෝකනාථයන් වහන්සේට මගේ වැඳුම් පිදුම් පවසන්න. පැදකුණු කොට මගේ නමස්කාරයද පූජා කරන්න.

၃၀၉.

309.

‘‘ဧတံ ခေါ လဗ္ဘမမှေဟိ, ယထာ ဘာသသိ တွဉ္စ မေ;

ဝန္ဒနံ ဒါနိ တေ ဝဇ္ဇံ, လောကနာထံ အနုတ္တရံ;

ပဒက္ခိဏဉ္စ ကတွာန, အာဒိသိဿာမိ ဒက္ခိဏံ.

චාපා, ඔබ පවසන පරිදි එය අපට කළ හැකිය. මම අසමසම ලෝකනාථයන් වහන්සේට ඔබගේ වැඳුම් පවසන්නෙමි. පැදකුණු කොට ඔබගේ නමස්කාර පින අනුමෝදන් කරන්නෙමි.

၃၁၀.

310.

‘‘တတော စ ကာဠော ပက္ကာမိ, နဒိံ နေရဉ္ဇရံ ပတိ;

သော အဒ္ဒသာသိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဒေသေန္တံ အမတံ ပဒံ.

ඉන්පසු කාල (උපක) නික්ම ගියේය. ඔහු නෙරංජරා නදිය අසල අමෘත පදය (නිවන) දේශනා කරන සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවේය.

၃၁၁.

311.

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

දුක, දුක හටගැනීම, දුක ඉක්මවා යාම සහ දුක සංසිඳුවන මග වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය දේශනා කරන සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව ඔහු දුටුවේය.

၃၁၂.

312.

‘‘တဿ ပါဒါနိ ဝန္ဒိတွာ, ကတွာန နံ ပဒက္ခိဏံ;

စာပါယ အာဒိသိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වන්දනා කොට, පැදකුණු කොට, චාපාට පින් දී, මම ගිහිගෙය හැර පැවිදි වූයෙමි. ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි, බුදු සසුන සම්පූර්ණ කළෙමි."

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මේ ගාථා පැවසුවාය.

တတ္ထ [Pg.233] လဋ္ဌိဟတ္ထောတိ ဒဏ္ဍဟတ္ထော. ပုရေတိ ပုဗ္ဗေ ပရိဗ္ဗာဇကကာလေ စဏ္ဍဂေါဏကုက္ကုရာဒီနံ ပရိဟရဏတ္ထံ ဒဏ္ဍံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိစရဏကော အဟောသိ. သော ဒါနိ မိဂလုဒ္ဒကောတိ သော ဣဒါနိ မိဂလုဒ္ဒေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ဘောဂသံဝါသေဟိ မိဂလုဒ္ဒေါ မာဂဝိကော ဇာတော. အာသာယာတိ တဏှာယ. ‘‘အာသယာ’’တိပိ ပါဌော, အဇ္ဈာသယဟေတူတိ အတ္ထော. ပလိပါတိ ကာမပင်္ကတော ဒိဋ္ဌိပင်္ကတော စ. ဃောရာတိ အဝိဒိတဝိပုလာနတ္ထာဝဟတ္တာ ဒါရုဏတော ဃောရာ. နာသက္ခိ ပါရမေတဝေတိ တဿေဝ ပလိပဿ ပါရဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ဧတုံ ဂန္တုံ န အသက္ခိ, န အဘိသမ္ဘုနီတိ အတ္တာနမေဝ သန္ဓာယ ဥပကော ဝဒတိ.

එහි 'ලාට්ඨිහත්ථෝ' යනු අතෙහි දඬුවක් ඇති බවයි. පෙර පරිබ්‍රාජකව සිටි කාලයෙහි දරුණු ගවයන්, බල්ලන් ආදීන් පලවා හැරීම පිණිස අතින් දඬුවක් ගෙන හැසිරුණේය. 'සෝ දානි මිගලුද්දකෝ' යනු ඔහු දැන් මුව වැද්දන් සමඟ එක්ව වාසය කිරීම නිසා මුව වැද්දෙකු හෙවත් මස් වැද්දෙකු වූ බවයි. 'ආසායා' යනු තණ්හාව නිසාය. 'අජ්ඣාසය' යන අර්ථයෙන් 'ආසයා' යන පාඨයද ඇත. 'පලිපා' යනු කාම පංකය (මඩ) සහ දිට්ඨි පංකයයි. 'ඝෝරා' යනු නොදන්නා ලද්දා වූ විපුල අනර්ථයන් පමුණුවන බැවින් දරුණු වූ, බියකරු වූ යන්නයි. 'නාසක්ඛි පාරමෙතවේ' යනු ඒ පංකයේ (මඩෙහි) එතෙර වූ නිවනට යන්නට නොහැකි විය යන්නයි. උපක තෙමේ තමා ගැනම සඳහන් කරමින් මෙසේ පවසයි.

သုမတ္တံ မံ မညမာနာတိ အတ္တနိ သုဋ္ဌု မတ္တံ မဒပ္ပတ္တံ ကာမဂေဓဝသေန လဂ္ဂံ ပမတ္တံ ဝါ ကတွာ မံ သလ္လက္ခန္တီ. စာပါ ပုတ္တမတောသယီတိ မိဂလုဒ္ဒဿ ဓီတာ စာပါ ‘‘အာဇီဝကဿ ပုတ္တာ’’တိအာဒိနာ မံ ဃဋ္ဋေန္တီ ပုတ္တံ တောသေသိ ကေဠာယသိ. ‘‘သုပတိ မံ မညမာနာ’’တိ စ ပဌန္တိ, သုပတီတိ မံ မညမာနာတိ အတ္ထော. စာပါယ ဗန္ဓနံ ဆေတွာတိ စာပါယ တယိ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ. ပဗ္ဗဇိဿံ ပုနောပဟန္တိ ပုန ဒုတိယဝါရမ္ပိ အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ.

‘Sumattaṃ maṃ maññamānā’ යන්නෙහි අර්ථය නම්, තමා කෙරෙහි ඉතා ඇලී සිටින්නෙකු ලෙස හෝ කාම ගින්නෙන් මත් වූවෙකු ලෙස හෝ ප්‍රමාද වූවෙකු ලෙස මා දෙස බැලීමයි. ‘Cāpā puttamatosayī’ යනු මෘග වැද්දෙකුගේ දියණිය වූ චාපා ‘ආජීවකයාගේ පුත්‍රයා’ යනාදී වචනවලින් මට උපහාස කරමින් තම පුතු සතුටු කළාය, හුරතල් කළාය යන්නයි. ‘Supati maṃ maññamānā’ යනුවෙන්ද සමහරු කියවති, එහි අර්ථය මා නිදා සිටිනවා යැයි ඇය සිතීමයි. ‘Cāpāya bandhanaṃ chetvā’ යනු චාපා කෙරෙහි ඇති වූ කෙලෙස් බන්ධනය සිඳලීමයි. ‘Pabbajissaṃ punopahaṃ’ යනු මම නැවත දෙවන වරටත් පැවිදි වන්නෙමි යන්නයි.

ဣဒါနိ တဿာ ‘‘မယှံ အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, တံ သုတွာ စာပါ ခမာပေန္တီ ‘‘မာ မေ ကုဇ္ဈီ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ မာ မေ ကုဇ္ဈီတိ ကေဠိကရဏမတ္တေန မာ မယှံ ကုဇ္ဈိ. မဟာဝီရ, မဟာမုနီတိ ဥပကံ အာလပတိ. တဉှိ သာ ပုဗ္ဗေပိ ပဗ္ဗဇိတော, ဣဒါနိပိ ပဗ္ဗဇိတုကာမောတိ ကတွာ ခန္တိဉ္စ ပစ္စာသီသန္တီ ‘‘မဟာမုနီ’’တိ အာဟ. တေနေဝါဟ – ‘‘န ဟိ ကောဓပရေတဿ, သုဒ္ဓိ အတ္ထိ ကုတော တပေါ’’တိ, တွံ ဧတ္တကမ္ပိ အသဟန္တော ကထံ စိတ္တံ ဒမေဿသိ, ကထံ ဝါ တပံ စရိဿသီတိ အဓိပ္ပာယော.

දැන් ඔහු ඇයට ‘මට ඔබෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැත’ යැයි පවසයි. එය අසා චාපා තමා කෙරෙහි සමා කරවා ගනු රිසියෙන් ‘mā me kujjhī’ යන ගාථාව කීවාය. එහි ‘mā me kujjhī’ යන්නෙන් ‘හිස් විහිළුවක් කළ පමණින් මා සමඟ කෝප නොවන්න’ යැයි අදහස් වේ. ඇය උපක හට ‘මහාවීර’, ‘මහාමුනි’ යැයි ආමන්ත්‍රණය කරයි. මක්නිසාද යත්, ඔහු පෙරත් පැවිදිව සිටි බවත් දැන් නැවත පැවිදි වීමට කැමති බවත් සලකා ඔහුගේ ඉවසීම පතමින් ඇය එසේ පැවසුවාය. එබැවින් ඇය මෙසේ කීවාය - ‘ක්‍රෝධයෙන් පිරුණු තැනැත්තාට පාරිශුද්ධියක් නැත, එවැන්නෙකුට තපසක් කොයින්ද?’, ඔබ මෙපමණක්වත් ඉවසාගත නොහැකි නම් කෙසේ නම් සිත දමනය කරන්නේද, කෙසේ නම් තපස් රකින්නේද යන්න මෙහි අදහසයි.

အထ နာဠံ ဂန္တွာ ဇီဝိတုကာမောသီတိ စာပါယ ဝုတ္တော အာဟ – ‘‘ပက္ကမိဿဉ္စ နာဠာတော, ကောဓ နာဠာယ ဝစ္ဆတီ’’တိ ကော ဣဓ နာဠာယ ဝသိဿတိ, နာဠာတောဝ အဟံ ပက္ကမိဿာမေဝ. သော ဟိ တဿ ဇာတဂါမော, တတော နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. သော စ မဂဓရဋ္ဌေ ဗောဓိမဏ္ဍဿ အာသန္နပဒေသေ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဗန္ဓန္တီ ဣတ္ထိရူပေန, သမဏေ ဓမ္မဇီဝိနောတိ စာပေ တွံ ဓမ္မေန ဇီဝန္တေ ဓမ္မိကေ ပဗ္ဗဇိတေ အတ္တနော ဣတ္ထိရူပေန ဣတ္ထိကုတ္တာကပ္ပေဟိ ဗန္ဓန္တီ တိဋ္ဌသိ. ယေနာဟံ ဣဒါနိ ဧဒိသော ဇာတော, တသ္မာ တံ ပရိစ္စဇာမီတိ အဓိပ္ပာယော.

එවිට චාපා විසින් ‘නාලා ගමට ගොස් ජීවත් වීමට කැමතිද?’ යැයි ඇසූ විට උපක මෙසේ කීය - ‘කවුද මේ නාලා ගමේ ජීවත් වෙන්නේ? මම නාලා ගමෙන් පිටව යන්නෙමි.’ මක්නිසාද යත්, එය ඔහුගේ උපන් ගමයි, එතැනින් නික්ම ගොස් ඔහු පැවිදි විය. එම ගම මගධ රටේ බෝධි මණ්ඩපය අසල පිහිටි ප්‍රදේශයක වූවකි, එය අරභයා මෙය පවසන ලදී. ‘Bandhantī itthirūpena’ යනු, ‘චාපා, ඔබ ධාර්මිකව ජීවත් වන පැවිද්දන් ස්ත්‍රී රූපයෙන් හා ස්ත්‍රී ලීලාවන්ගෙන් බැඳ තබා ගනිමින් සිටින්නෙහිය. ඒ නිසාම මම දැන් මේ තත්ත්වයට පත් වීමි, එබැවින් මම ඔබව අත්හරිමි’ යන්න මෙහි අදහසයි.

ဧဝံ [Pg.234] ဝုတ္တေ စာပါ တံ နိဝတ္တေတုကာမာ ‘‘ဧဟိ, ကာဠာ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ကာဠဝဏ္ဏတာယ, ကာဠ, ဥပက, ဧဟိ နိဝတ္တဿု မာ ပက္ကမိ, ပုဗ္ဗေ ဝိယ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇ, အဟဉ္စ ယေ စ မေ သန္တိ ဉာတကာ, တေ သဗ္ဗေဝ တုယှံ မာ ပက္ကမိတုကာမတာယ ဝသီကတာ ဝသဝတ္တိနော ကတာတိ.

මෙසේ කී විට චාපා ඔහුව නතර කරගැනීමට රිසියෙන් ‘ehi, kāḷā’ යන ගාථාව කීවාය. එහි අර්ථය - කළු පැහැති සිරුරක් ඇති බැවින් ‘කළු උපක, එන්න, ආපසු එන්න, නොයන්න. පෙර මෙන් කාමයන් අනුභව කරන්න. මමත් මගේ නෑදෑයෝත් ඔබ නොයනු පිණිස ඔබේ වසඟයට පත්ව කටයුතු කරන්නෙමු’ යන්නයි.

တံ သုတွာ ဥပကော ‘‘ဧတ္တော စာပေ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ စာပေတိ စာပေ. စာပသဒိသအင်္ဂလဋ္ဌိတာယ ဟိ သာ, စာပါတိ နာမံ လဘိ, တသ္မာ, စာပါတိ ဝုစ္စတိ. တွံ စာပေ, ယထာ ဘာသသိ, ဣဒါနိ ယာဒိသံ ကထေသိ, ဣတော စတုဗ္ဘာဂမေဝ ပိယသမုဒါစာရံ ကရေယျာသိ. တယိ ရတ္တဿ ရာဂါဘိဘူတဿ ပုရိသဿ ဥဠာရံ ဝတ တံ သိယာ, အဟံ ပနေတရဟိ တယိ ကာမေသု စ ဝိရတ္တော, တသ္မာ စာပါယ ဝစနေ န တိဋ္ဌာမီတိ အဓိပ္ပာယော.

එය අසා උපක ‘etto cāpe’ යන ගාථාව කීය. එහි ‘cāpe’ යනු චාපා යන්නයි. දුන්නක් මෙන් නම්‍යශීලී මනහර අඟපසඟින් යුක්ත වූ බැවින් ඇයට ‘චාපා’ යන නම ලැබුණි. ‘චාපා, ඔබ දැන් පවසන ප්‍රිය වචනවලට වඩා හතර ගුණයකින් ප්‍රිය වචන පවසන්නේ වුවද, එය ඇත්තෙන්ම උතුම් වන්නේ ඔබ කෙරෙහි ඇලුණු, රාගයෙන් මත් වූ පුරුෂයෙකුට පමණි. නමුත් මම දැන් ඔබ කෙරෙහිත් කාමයන් කෙරෙහිත් කලකිරී සිටිමි. එබැවින් මම චාපාගේ වචනයට අවනත නොවෙමි’ යන්න මෙහි අදහසයි.

ပုန, စာပါ, အတ္တနိ တဿ အာသတ္တိံ ဥပ္ပာဒေတုကာမာ ‘‘ကာဠင်္ဂိနိ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ, ကာဠာတိ တဿာလပနံ. အင်္ဂိနိန္တိ အင်္ဂလဋ္ဌိသမ္ပန္နံ. ဣဝါတိ ဥပမာယ နိပါတော. တက္ကာရိံ ပုပ္ဖိတံ ဂိရိမုဒ္ဓနီတိ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌိတံ သုပုပ္ဖိတဒါလိမလဋ္ဌိံ ဝိယ. ‘‘ဥက္ကာဂါရိ’’န္တိ စ ကေစိ ပဌန္တိ, အင်္ဂတ္ထိလဋ္ဌိံ ဝိယာတိ အတ္ထော. ဂိရိမုဒ္ဓနီတိ စ ဣဒံ ကေနစိ အနုပဟတသောဘတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ‘‘ကာလိင်္ဂိနိ’’န္တိ ပါဌံ ဝတွာ တဿ ကုမ္ဘဏ္ဍလတာသဒိသန္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဖုလ္လံ ဒါလိမလဋ္ဌိံဝါတိ ပုပ္ဖိတံ ဗီဇပူရလတံ ဝိယ. အန္တောဒီပေဝ ပါဋလိန္တိ ဒီပကဗ္ဘန္တရေ ပုပ္ဖိတပါဋလိရုက္ခံ ဝိယ, ဒီပဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ သောဘာပါဋိဟာရိယဒဿနတ္ထမေဝ.

නැවතත් චාපා තමා කෙරෙහි උපකගේ ඇල්ම ඇති කරනු රිසියෙන් ‘kāḷaṅgini’ යනාදිය කීවාය. එහි ‘kāḷā’ යනු ඔහුට කළ ආමන්ත්‍රණයකි. ‘Aṅgininti’ යනු මනහර අඟපසඟින් යුක්ත යන්නයි. ‘Ivā’ යනු උපමා අර්ථයයි. ‘Takkāriṃ pupphitaṃ girimuddhanī’ යන්නෙන් කඳු මුදුනක පිපුණු මනහර දෙළුම් වැලක් මෙන් යන්න අදහස් වේ. ඇතැම්හු ‘ukkāgāri’ ලෙසද කියවති, එහි අර්ථය අංගත්ථි වැලක් මෙන් යන්නයි. ‘Girimuddhanī’ යන්න යොදාගත්තේ කිසිවෙකුට විනාශ කළ නොහැකි ඇගේ සිරුරේ අලංකාරය පෙන්වීමටය. ඇතැම්හු ‘kāliṅgini’ යැයි කියති, එහි අර්ථය කරවිල වැලක් වැනි යන්නයි. ‘Phullaṃ dālimalaṭṭhiṃ’ යනු පිපුණු දෙළුම් වැලක් වැනි යන්නයි. ‘Antodīpeva pāṭali’ යනු දූපතක් මැද පිපුණු පළොල් ගසක් වැනි යන්නයි, මෙහි දූපතක් ගැන සඳහන් කළේ අසිරිමත් සුන්දරත්වය පෙන්වීමටමය.

ဟရိစန္ဒနလိတ္တင်္ဂိန္တိ လောဟိတစန္ဒနေန အနုလိတ္တသဗ္ဗင်္ဂိံ. ကာသိကုတ္တမဓာရိနိန္တိ ဥတ္တမကာသိကဝတ္ထဓရံ. တံ မန္တိ တာဒိသံ မံ. ရူပဝတိံ သန္တိန္တိ ရူပသမ္ပန္နံ သမာနံ. ကဿ ဩဟာယ ဂစ္ဆသီတိ ကဿ နာမ သတ္တဿ, ကဿ ဝါ ဟေတုနော, ကေန ကာရဏေန, ဩဟာယ ပဟာယ ပရိစ္စဇိတွာ ဂစ္ဆသိ.

‘Haricandanalittaṅgi’ යනු රතු සඳුන් තවරාගත් සියලු අඟපසඟින් යුත් යන්නයි. ‘Kāsikuttamadhārininti’ යනු උතුම් කාසි සළු හැඳි යන්නයි. ‘Taṃ maṃ’ යනු එවැනි වූ මා යන්නයි. ‘Rūpavatiṃ santi’ යනු රූප සම්පන්න වූ යන්නයි. ඔබ කවුරුන් වෙනුවෙන් හෝ කුමන හේතුවක් නිසා හෝ මා අතහැර යන්නෙහිද?

ဣတော ပရမ္ပိ တေသံ ဝစနပဋိဝစနဂါထာဝ ဌပေတွာ ပရိယောသာနေ တိဿော ဂါထာ. တတ္ထ သာကုန္တိကောဝါတိ သကုဏလုဒ္ဒေါ ဝိယ. အာဟရိမေန ရူပေနာတိ ကေသမဏ္ဍနာဒိနာ သရီရဇဂ္ဂနေန စေဝ ဝတ္ထာဘရဏာဒိနာ [Pg.235] စ အဘိသင်္ခါရိကေန ရူပေန ဝဏ္ဏေန ကိတ္တိမေန စာတုရိယေနာတိ အတ္ထော. န မံ တွံ ဗာဓယိဿသီတိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဣဒါနိ မံ တွံ န ဗာဓိတုံ သက္ခိဿသိ.

මෙහි අවසාන ගාථා තුන හැර අනෙක් සියලු ගාථා උපක සහ චාපා අතර ඇති වූ සංවාදයන්ය. එහි ‘sākuntiko’ යනු වැද්දෙකු පක්ෂීන් අල්ලා ගන්නාක් මෙන් යන්නයි. ‘Āharimena rūpena’ යනු කෙස් සැකසීම, සිරුර පිරිසිදු කිරීම සහ වස්ත්‍ර ආභරණ පැළඳීමෙන් කෘතිමව මවාගත් රූපය සහ විසිතුරු බවයි. ‘Na maṃ tvaṃ bādhayissasi’ යනු පෙර මෙන් දැන් මාව පීඩාවට පත් කිරීමට (බැඳ තබා ගැනීමට) ඔබට නොහැකිය යන්නයි.

ပုတ္တဖလန္တိ ပုတ္တသင်္ခါတံ ဖလံ ပုတ္တပသဝေါ.

‘Puttaphala’ යනු දරුවා නමැති ඵලයයි, එනම් දරුවා ලැබීමයි.

သပ္ပညာတိ ပညဝန္တော, သံသာရေ အာဒီနဝဝိဘာဝိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတာတိ အဓိပ္ပာယော. တေ ဟိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ဘောဂက္ခန္ဓံ ဝါ ပဟာယ ပဗ္ဗဇန္တိ. တေနာဟ – ‘‘ပဗ္ဗဇန္တိ မဟာဝီရာ, နာဂေါ ဆေတွာဝ ဗန္ဓန’’န္တိ, အယဗန္ဓနံ ဝိယ ဟတ္ထိနာဂေါ ဂိဟိဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ မဟာဝီရိယာဝ ပဗ္ဗဇန္တိ, န နိဟီနဝီရိယာတိ အတ္ထော.

‘Sappaññā’ යනු සසරේ ආදීනව දකින ප්‍රඥාවෙන් යුත් බුද්ධිමතුන්ය. ඔවුන් ස්වල්ප වූ හෝ බොහෝ වූ නෑදෑ පිරිස හා භෝග සම්පත් අතහැර පැවිදි වෙති. එබැවින් ඇත් රජෙකු යදම් බිඳ දමා යන්නාක් මෙන්, මහා වීර්යවන්තයෝ ගිහි බන්ධන සිඳලමින් පැවිදි වෙති, හීන වීර්ය ඇත්තෝ එසේ නොකරති යන්න මෙහි අර්ථයයි.

ဒဏ္ဍေနာတိ ယေန ကေနစိ ဒဏ္ဍေန. ဆုရိကာယာတိ ခုရေန. ဘူမိယံ ဝါ နိသုမ္ဘိဿန္တိ ပထဝိယံ ပါတေတွာ ပေါထနဝိဇ္ဈနာဒိနာ ဝိဗာဓိဿာမိ. ပုတ္တသောကာ န ဂစ္ဆသီတိ ပုတ္တသောကနိမိတ္တံ န ဂစ္ဆိဿသိ.

‘Daṇḍena’ යනු යම්කිසි දඬු මුගුරකින් යන්නයි. ‘Churikāyā’ යනු තියුණු ආයුධයකින් යන්නයි. ‘Bhūmiyaṃ vā nisumbhissanti’ යනු බිම දමා තැලීමෙන් හෝ ඇනීමෙන් මම දරුවාට පීඩා කරන්නෙමි යන්නයි. එවිට දරුවා කෙරෙහි ඇති සෝකය නිසා ඔබට යා නොහැකි වනු ඇතැයි චාපා පවසයි.

ပဒါဟိသီတိ ဒဿသိ. ပုတ္တကတ္တေတိ ပုတ္တကာရဏာ. ဇမ္မီတိ တဿာ အာလပနံ, လာမကေတိ အတ္ထော.

‘Padāhisī’ යනු ලබා දෙන්නෙහිය යන්නයි. දරුවා නමැති හේතුව නිසා පවසන ලද මෙය ඇයට ‘ලාමක තැනැත්තිය’ යැයි කළ ආමන්ත්‍රණයකි.

ဣဒါနိ တဿ ဂမနံ အနုဇာနိတွာ ဂမနဋ္ဌာနံ ဇာနိတုံ ‘‘ဟန္ဒ ခေါ’’တိ ဂါထမာဟ.

දැන් ඔහු යන බව පිළිගත් ඇය, ඔහු යන ස්ථානය දැනගනු පිණිස ‘handa kho’ යන ගාථාව කීවාය.

ဣတရော ပုဗ္ဗေ အဟံ အနိယျာနိကံ သာသနံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိံ, ဣဒါနိ ပန နိယျာနိကေ အနန္တဇိနဿ သာသနေ ဌာတုကာမော, တသ္မာ တဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အဟုမှာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂဏိနောတိ ဂဏဓရာ. အဿမဏာတိ န သမိတပါပါ. သမဏမာနိနောတိ သမိတပါပါတိ ဧဝံ သညိနော. ဝိစရိမှာတိ ပူရဏာဒီသု အတ္တာနံ ပက္ခိပိတွာ ဝဒတိ.

අනෙකා (උපක) මෙසේ පවසයි: ‘මම පෙර විමුක්තිය සලසන්නේ නැති අන්‍ය ලබ්ධික ශාසනයක සිටියෙමි. නමුත් දැන් විමුක්තිය සලසන අනන්තජින (බුදුරජාණන් වහන්සේ) ගේ ශාසනයෙහි පිහිටීමට කැමැත්තෙමි. එබැවින් මම උන්වහන්සේ වෙත යන්නෙමි.’ එහි ‘gaṇinoti’ යනු ගණාචාර්යවරුන්ය. ‘Assamaṇā’ යනු පව් නොසන්සිඳවූ අයයි. ‘Samaṇamāninoti’ යනු තමන් ශ්‍රමණයන් යැයි වැරදියට සිතා සිටින අයයි. මෙහිදී ඔහු පූරණ කස්සප ආදීන් සමඟ තමාද සිටි බව පවසයි.

နေရဉ္ဇရံ ပတီတိ နေရဉ္ဇရာယ နဒိယာ သမီပေ တဿာ တီရေ. ဗုဒ္ဓေါတိ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတ္တော, အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သဗ္ဗကာလံ ဘဂဝါ တတ္ထေဝ ဝသီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ.

නේරංජරා නදිය අසල, එහි තීරයෙහි බුද්ධත්වයට පත්ව සැමකල්හි දහම් දෙසන බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටිති. මම උන්වහන්සේ සොයා යන්නෙමි යන්න මෙහි අදහසයි.

ဝန္ဒနံ ဒါနိ မေ ဝဇ္ဇာသီတိ မမ ဝန္ဒနံ ဝဒေယျာသိ, မမ ဝစနေန လောကနာထံ အနုတ္တရံ ဝဒေယျာသီတိ အတ္ထော. ပဒက္ခိဏဉ္စ ကတွာန, အာဒိသေယျာသိ ဒက္ခိဏန္တိ ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာပိ စတူသု ဌာနေသု [Pg.236] ဝန္ဒိတွာ, တတော ပုညတော မယှံ ပတ္တိဒါနံ ဒေန္တော ပဒက္ခိဏံ အာဒိသေယျာသိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ သုတပုဗ္ဗတ္တာ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ စ ဧဝံ ဝဒတိ.

"දැන් මාගේ වැඳීම (බුදුරදුන්ට) පවසන්න" යනු "මාගේ වචනයෙන් අනුත්තර වූ ලෝකනාථයන් වහන්සේට මාගේ වැඳීම පවසන්න" යන්න අර්ථයයි. "පැදකුණු කොට පින පවරන්න" යනු භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවරක් පැදකුණු කොට සතර දිශාවන්හි වැඳ, එම පිනෙන් මට පින් අනුමෝදන් කරමින් එම පැදකුණු කිරීමේ පින පවරන්න යන්නයි. බුදුගුණ පෙර අසා තිබීමෙන් හා හේතු සම්පත් ඇති බැවින් (චාපා) මෙසේ පවසයි.

ဧတံ ခေါ လဗ္ဘမမှေဟီတိ ဧတံ ပဒက္ခိဏကရဏံ ပုညံ အမှေဟိ တဝ ဒါတုံ သက္ကာ, န နိဝတ္တနံ, ပုဗ္ဗေ ဝိယ ကာမူပဘောဂေါ စ န သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. တေ ဝဇ္ဇန္တိ တဝ ဝန္ဒနံ ဝဇ္ဇံ ဝက္ခာမိ.

"අපට මෙය ලැබිය හැකිය" යනු "මෙම පැදකුණු කිරීමේ පින අප විසින් ඔබට දිය හැකිය, නමුත් පෙර මෙන් කාමභෝගී ජීවිතයට නැවත හැරී ඒම නම් කළ නොහැකිය" යන්න උපකගේ අදහසයි. "පවසන්නෙමි" යනු ඔබේ වැඳීම (බුදුරදුන්ට) පවසන්නෙමි යන්නයි.

သောတိ ကာဠော, အဒ္ဒသာသီတိ အဒ္ဒက္ခိ.

"ඔහු" යනු කාල නම් උපකයා ය. "දැක්කේය" යනු (බුදුරදුන්) දුටුවේය යන්නයි.

သတ္ထုဒေသနာယံ သစ္စကထာယ ပဓာနတ္တာ တဗ္ဗိနိမုတ္တာယ အဘာဝတော ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දේශනාවෙහි සත්‍ය කතාව ප්‍රධාන වන බැවින් ද, සත්‍ය කතාවෙන් තොර දේශනාවක් නොමැති බැවින් ද, "දුක්ඛ" යනාදී ගාථාව වදාරන ලදී. සෙසු කොටස කලින් කියූ පරිදිම වේ.

စာပါထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චාපා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

၄. သုန္ဒရီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

4. සුන්දරී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

ပေတာနိ ဘောတိ ပုတ္တာနီတိအာဒိကာ သုန္ဒရိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဣတော ဧကတိံသကပ္ပေ ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ဘိက္ခံ ဒတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. သတ္ထာ တဿာ စိတ္တပ္ပသာဒံ ဉတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ပရိပက္ကဉာဏာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဗာရာဏသိယံ သုဇာတဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿာ ရူပသမ္ပတ္တိယာ သုန္ဒရီတိ နာမံ အဟောသိ. ဝယပ္ပတ္တကာလေ စဿာ ကနိဋ္ဌဘာတာ ကာလမကာသိ. အထဿာ ပိတာ ပုတ္တသောကေန အဘိဘူတော တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရန္တော ဝါသိဋ္ဌိတ္ထေရိယာ သမာဂန္တွာ တံ သောကဝိနောဒနကာရဏံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ပေတာနိ ဘောတိ ပုတ္တာနီ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ. ထေရီ တံ သောကာဘိဘူတံ ဉတွာ သောကံ ဝိနောဒေတုကာမာ ‘‘ဗဟူနိ ပုတ္တသတာနီ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ ဝတွာ အတ္တနော အသောကဘာဝံ ကထေသိ. တံ [Pg.237] သုတွာ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကထံ တွံ, အယျေ, ဧဝံ အသောကာ ဇာတာ’’တိ အာဟ. တဿ ထေရီ ရတနတ္တယဂုဏံ ကထေသိ.

"පින්වතිය, මළ දරුවන්..." යනාදී ගාථා සුන්දරී තෙරණියගේ ගාථා වේ. මැය ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කළ පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, මෙයින් එක්තිස් කපකට පෙර වෙස්සභූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු එක් දිනක පිඬු සිඟා වඩින ශාස්තෘන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් දන් දී පසඟ පිහිටුවා වැන්දාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇගේ සිතේ ප්‍රසාදය දැන අනුමෝදනාවක් කොට වැඩම කළහ. ඈ එම පින්කමෙන් තව්තිසා දෙව්ලොව උපත ලබා එහි ආයු පමනින් සිට දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එතැනින් චුතව සුගතිවලම සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බරණැස සුජාත නම් බ්‍රාහ්මණයාගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇගේ රූප සම්පත්තිය නිසා "සුන්දරී" නම් වූවාය. ඇය වියපත් වූ පසු ඇගේ බාල සහෝදරයා මිය ගියේය. එවිට ඇගේ පියා පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව ඒ ඒ තැන්වල ඇවිදින්නේ වාසිට්ඨි තෙරණිය හමුවී ශෝකය දුරුකරන මග අසමින් "පින්වතිය, මළ දරුවන්..." යනාදී ගාථා දෙක පැවසීය. තෙරණිය ඔහු ශෝකයෙන් පීඩිත බව දැන ශෝකය දුරු කරනු පිණිස "බොහෝ පුත්‍ර සිය ගණන්..." යනාදී ගාථා දෙක පවසා තමන් ශෝක රහිත බව පැවසුවාය. එය ඇසූ බ්‍රාහ්මණයා "ආර්යාවනි, ඔබ වහන්සේ කෙසේ නම් මෙසේ ශෝක රහිත වූවාහුද?" යි ඇසීය. තෙරණිය ඔහුට රත්නත්‍රයේ ගුණය පැවසුවාය.

အထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကုဟိံ သတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣဒါနိ မိထိလာယံ ဝိဟရတီ’’တိ တံ သုတွာ တာဝဒေဝ ရထံ ယောဇေတွာ ရထေန မိထိလံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော တတိယေ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ သာရထိ ရထံ အာဒါယ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏိယာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. သုန္ဒရီ အတ္တနော ပိတု ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ, ‘‘အမ္မ, အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ မာတရံ အာပုစ္ဆိ. မာတာ ‘‘ယံ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဘောဂဇာတံ, သဗ္ဗံ တံ တုယှံ သန္တကံ, တွံ ဣမဿ ကုလဿ ဒါယာဒိကာ ပဋိပဇ္ဇ, ဣမံ သဗ္ဗဘောဂံ ပရိဘုဉ္ဇ, မာ ပဗ္ဗဇီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘န မယှံ ဘောဂေဟိ အတ္ထော, ပဗ္ဗဇိဿာမေဝါဟံ, အမ္မာ’’တိ မာတရံ အနုဇာနာပေတွာ မဟတိံ သမ္ပတ္တိံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ ဆဍ္ဍေတွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ သိက္ခမာနာယေဝ ဟုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဃဋေန္တီ ဝါယမန္တီ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

ඉක්බිති බ්‍රාහ්මණයා "ශාස්තෘන් වහන්සේ කොහි වැඩ වෙසෙනවාද?" යි විමසා, "දැන් මිථිලාවෙහි වැඩ වෙසෙති" යන්න අසා එකෙණෙහිම රියක් යොදාගෙන රියෙන් මිථිලාවට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේ හමුවී වැඳ පිළිසඳර කතා කොට එකත්පස්ව හුන්නේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළහ. ඔහු ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව විදර්ශනා වඩා වීර්යය කරමින් තුන්වන දිනයෙහි අර්හත් භාවයට පැමිණියේය. ඉක්බිති රියදුරු රිය රැගෙන බරණැසට ගොස් බැමිණියට එම පුවත සැළ කළේය. සුන්දරිය තම පියා පැවිදි වූ බව අසා "මෑණියනි, මම ද පැවිදි වන්නෙමි" යි මවගෙන් අවසර ඉල්ලුවාය. මව "මේ ගෙදර ඇති සියලු සම්පත් ඔබට අයිතිය, ඔබ මේ කුලයේ දායාදකයා වී මේ සියලු භෝග අනුභව කරන්න, පැවිදි නොවන්න" යි කීවාය. ඈ "මෑණියනි, මට සම්පත්වලින් වැඩක් නැත, මම පැවිදිම වන්නෙමි" යි මව කැමති කරවා මහා සම්පත්තිය කෙළ පිඩක් මෙන් අතහැර පැවිදි වූවාය. පැවිදිව සික්ඛමානාවක්ව සිටියදීම විදර්ශනා වඩා වීර්යය කොට හේතු සම්පත් ඇති බැවින් හා ඥානය මුහුකුරා ගිය බැවින් සිව්පිළිසිඹියාවන් සමග අර්හත් භාවයට පැමිණියාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී.

‘‘ပိဏ္ဍပါတံ စရန္တဿ, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော;

ကဋစ္ဆုဘိက္ခမုဂ္ဂယှ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ.

"පිඬු සිඟා වැඩිය වූ, මහේසී වූ වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේට, මම හැන්දක් පුරා බත් ගෙන ඒ බුද්ධශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේට පූජා කළෙමි."

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝေဿဘူ လောကနာယကော;

ဝီထိယာ သဏ္ဌိတော သတ္ထာ, အကာ မေ အနုမောဒနံ.

"ලෝකනායක වූ වෙස්සභූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ එය පිළිගෙන වීථියෙහිම වැඩ සිට මට අනුමෝදනාව කළ සේක."

‘‘ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာန, တာဝတိံသံ ဂမိဿသိ;

ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တံ ကရိဿသိ.

"හැන්දක් පුරා බත් පූජා කිරීම නිසා තව්තිසා දෙව්ලොවට යන්නෙහිය. දෙව් රජවරුන් තිස් හය දෙනෙකුගේ අගමෙහෙසිය වන්නෙහිය."

‘‘ပညာသံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တံ ကရိဿသိ;

မနသာ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, ပဋိလစ္ဆသိ သဗ္ဗဒါ.

"සක්විති රජවරුන් පනස් දෙනෙකුගේ අගමෙහෙසිය වන්නෙහිය. සිතින් ප්‍රාර්ථනා කරන සෑම දෙයක්ම සැමදා ලබන්නෙහිය."

‘‘သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ပဗ္ဗဇိဿသိ ကိဉ္စနာ;

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿသိနာသဝါ.

"සම්පත් අනුභව කොට පසුව කිසිදු ආලයෙක් නැතිව පැවිදි වන්නෙහිය. සියලු ආශ්‍රවයන් පිරිසිඳ දැන ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නෙහිය."

‘‘ဣဒံ [Pg.238] ဝတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝေဿဘူ လောကနာယကော;

နဘံ အဗ္ဘုဂ္ဂမီ ဝီရော, ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ.

"ලෝකනායක වූ වෙස්සභූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාරා, අහසෙහි පියාඹන හංස රාජයෙකු මෙන් අහසට පැන නැගී වැඩම කළ සේක."

‘‘သုဒိန္နံ မေ ဒါနဝရံ, သုယိဋ္ဌာ ယာဂသမ္ပဒါ;

ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာန, ပတ္တာဟံ အစလံ ပဒံ.

"මා විසින් ඒ උතුම් දානය මැනවින් දෙන ලදී. යාග සම්පත්තිය මැනවින් පූජා කරන ලදී. හැන්දක් පුරා බත් පූජා කොට මම අචල වූ පදවියට (නිවනට) පැමිණියෙමි."

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ;

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဘိက္ခာဒါနဿိဒံ ဖလံ.

"මෙයින් එක්තිස් කපකට පෙර එදා යම් දානයක් දුන්නෙම් ද, එතැන් සිට මම දුගතියක් නොදනිමි. මෙය පිණ්ඩපාත දානයෙහි අනිසංසයයි."

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

"මාගේ කෙලෙස් දවාලන ලදී... (පෙ)... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටු කරන ලදී."

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝိဟရန္တီ အပရဘာဂေ ‘‘သတ္ထု ပုရတော သီဟနာဒံ နဒိဿာမီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယံ အာပုစ္ဆိတွာ ဗာရာဏသိတော နိက္ခမိတွာ သမ္ဗဟုလာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ သတ္ထာရာ ကတပဋိသန္ထာရာ သတ္ထု ဩရသဓီတုဘာဝါဒိဝိဘာဝနေန အညံ ဗျာကာသိ. အထဿာ မာတရံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗော ဉာတိဂဏော ပရိဇနော စ ပဗ္ဗဇိ. သာ အပရဘာဂေ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပိတရာ ဝုတ္တဂါထံ အာဒိံ ကတွာ ဥဒါနဝသေန –

අර්හත් භාවයට පැමිණ ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් හා නිවන් සුවයෙන් වසන්නී, පසුව "ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි සීහනාද පවත්වන්නෙමි" යි උපාධ්‍යායන් වහන්සේගෙන් අවසර ගෙන බරණැසින් නික්ම බොහෝ මෙහෙණින් වහන්සේලා සමග අනුපිළිවෙලින් සැවැත් නුවරට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේ හමුවී වැඳ එකත්පස්ව සිට, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමග පිළිසඳර කතා කොට තමන් වහන්සේ බුදුරදුන්ගේ ඖරස දියණියක බව ආදිය ප්‍රකාශ කරමින් අර්හත් භාවය ප්‍රකාශ කළාය. ඉක්බිති ඇගේ මව ඇතුළු සියලු ඥාති පිරිස හා අතවැසි පිරිස පැවිදි වූහ. ඇය පසුව තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් පියා පැවසූ ගාථාව මුල් කොට ගෙන උදාන වශයෙන් -

၃၁၃.

313.

‘‘ပေတာနိ ဘောတိ ပုတ္တာနိ, ခါဒမာနာ တုဝံ ပုရေ;

တုဝံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ, အတီဝ ပရိတပ္ပသိ.

"පින්වතිය, ඔබ පෙර මළ දරුවන් (මළ දරුවන්ගේ මස්) කමින් සිටියෙහිය. ඔබ දිවා රෑ දෙක්හි අතිශයින් තැවුණෙහිය."

၃၁၄.

314.

‘‘သာဇ္ဇ သဗ္ဗာနိ ခါဒိတွာ, သတပုတ္တာနိ ဗြာဟ္မဏီ;

ဝါသေဋ္ဌိ ကေန ဝဏ္ဏေန, န ဗာဠှံ ပရိတပ္ပသိ.

"බ්‍රාහ්මණිය වූ වාසෙට්ඨිය, අද ඔබ සියලු දරු සිය ගණනක් කා දමා (මිය ගිය පසු) කවර හේතුවකින් දැඩි ලෙස නොතැවෙන්නෙහිද?"

၃၁၅.

315.

‘‘ဗဟူနိ ပုတ္တသတာနိ, ဉာတိသံဃသတာနိ စ;

ခါဒိတာနိ အတီတံသေ, မမ တုဉှဉ္စ ဗြာဟ္မဏ.

"බ්‍රාහ්මණය, අතීත සංසාරයෙහි මම ද ඔබ ද බොහෝ දරු සිය ගණන් ද ඥාති පිරිස් සිය ගණන් ද කා ඇත්තෙමු (මළ දරුවන් නිසා ශෝක වී ඇත්තෙමු)."

၃၁၆.

316.

‘‘သာဟံ နိဿရဏံ ဉတွာ, ဇာတိယာ မရဏဿ စ;

န သောစာမိ န ရောဒါမိ, န စာပိ ပရိတပ္ပယိံ.

"එම මම ජාති මරණවලින් නික්මීම (නිවන) දැන, ශෝක නොකරමි, නොහඬමි, නොතැවෙමි."

၃၁၇.

317.

‘‘အဗ္ဘုတံ ဝတ ဝါသေဋ္ဌိ, ဝါစံ ဘာသသိ ဧဒိသိံ;

ကဿ တွံ ဓမ္မမညာယ, ဂိရံ ဘာသသိ ဧဒိသိံ.

‘‘වාසේට්ඨිය, සැබවින්ම මෙය අසිරිමත්ය. ඔබ මෙවැනි වචන පවසන්නෙහිය. කවරෙකුගේ ධර්මය අවබෝධ කරගෙන ඔබ මෙවැනි එඩිතර වචන පවසන්නෙහිද?’’

၃၁၈.

318.

‘‘ဧသ ဗြာဟ္မဏ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, နဂရံ မိထိလံ ပတိ;

သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပဟာနာယ, ဓမ္မံ ဒေသေသိ ပါဏိနံ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මිථිලා නුවර ඇසුරු කරගෙන වසන සේක. උන්වහන්සේ සියලු දුක් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස සත්වයන්ට ධර්මය දේශනා කරන සේක.’’

၃၁၉.

319.

‘‘တဿ [Pg.239] ဗြဟ္မေ အရဟတော, ဓမ္မံ သုတွာ နိရူပဓိံ;

တတ္ထ ဝိညာတသဒ္ဓမ္မာ, ပုတ္တသောကံ ဗျပါနုဒိံ.

‘‘පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, ඒ අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කෙලෙස් රහිත වූ ධර්මය අසා, එහිදී සද්ධර්මය අවබෝධ කරගෙන, පුත්‍ර ශෝකය දුරු කළෙමි.’’

၃၂၀.

320.

‘‘သော အဟမ္ပိ ဂမိဿာမိ, နဂရံ မိထိလံ ပတိ;

အပ္ပေဝ မံ သော ဘဂဝါ, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမောစယေ.

‘‘එසේ නම් මමත් මිථිලා නුවරට යන්නෙමි. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාවත් සියලු දුකින් මුදවනවා නොඅනුමානය.’’

၃၂၁.

321.

‘‘အဒ္ဒသ ဗြာဟ္မဏော ဗုဒ္ဓံ, ဝိပ္ပမုတ္တံ နိရူပဓိံ;

သွဿ ဓမ္မမဒေသေသိ, မုနိ ဒုက္ခဿ ပါရဂူ.

‘‘බ්‍රාහ්මණයා කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු, උපධි රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවේය. දුකේ කෙළවරට පැමිණි ඒ මුණිවරයා ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක.’’

၃၂၂.

322.

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

‘‘දුක ද, දුකේ හටගැනීම ද, දුක ඉක්මවා යාම ද, දුක සන්සිඳුවීම කරා යන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ද (දේශනා කළ සේක).’’

၃၂၃.

323.

‘‘တတ္ထ ဝိညာတသဒ္ဓမ္မော, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိ;

သုဇာတော တီဟိ ရတ္တီဟိ, တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဖဿယိ.

‘‘එහිදී සද්ධර්මය අවබෝධ කරගත් සුජාත බ්‍රාහ්මණයා පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු රැය තුනකින් ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගත්තේය.’’

၃၂၄.

324.

‘‘ဧဟိ သာရထိ ဂစ္ဆာဟိ, ရထံ နိယျာဒယာဟိမံ;

အာရောဂျံ ဗြာဟ္မဏိံ ဝဇ္ဇ, ပဗ္ဗဇိ ဒါနိ ဗြာဟ္မဏော;

သုဇာတော တီဟိ ရတ္တီဟိ, တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဖဿယိ.

‘‘සාරථිය, මෙහි එන්න, යන්න. මේ රථය බැමිණියට භාර දෙන්න. ‘දැන් සුජාත බ්‍රාහ්මණයා පැවිදි විය, රැය තුනකින් ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලැබීය’ කියා බැමිණියට පවසන්න.’’

၃၂၅.

325.

‘‘တတော စ ရထမာဒါယ, သဟဿဉ္စာပိ သာရထိ;

အာရောဂျံ ဗြာဟ္မဏိံဝေါစ, ‘ပဗ္ဗဇိ ဒါနိ ဗြာဟ္မဏော;

သုဇာတော တီဟိ ရတ္တီဟိ, တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဖဿယိ.

‘‘ඉන්පසු සාරථියා රථය ද කහවණු දහසක් ද රැගෙන ගොස් බැමිණියට සුවදුක් පවසා, ‘දැන් සුජාත බ්‍රාහ්මණයා පැවිදි විය, රැය තුනකින් ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලැබීය’ යි පැවසීය.’’

၃၂၆.

326.

‘‘ဧတဉ္စာဟံ အဿရထံ, သဟဿဉ္စာပိ သာရထိ;

တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ သုတွာ, ပုဏ္ဏပတ္တံ ဒဒါမိ တေ.

‘‘සාරථිය, බ්‍රාහ්මණයා ත්‍රිවිද්‍යාව ලැබූ බව අසා, මම මේ අස් රථය ද කහවණු දහස ද ඔබට තෑගි වශයෙන් දෙමි.’’

၃၂၇.

327.

‘‘တုယှေဝ ဟောတွဿရထော, သဟဿဉ္စာပိ ဗြာဟ္မဏိ;

အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ဝရပညဿ သန္တိကေ.

‘‘බැමිණිය, අස් රථයත් කහවණු දහසත් ඔබටම වේවා. මමත් ඒ උතුම් ප්‍රඥාවන්ත බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමි.’’

၃၂၈.

328.

‘‘ဟတ္ထီ ဂဝဿံ မဏိကုဏ္ဍလဉ္စ, ဖီတဉ္စိမံ ဂဟဝိဘဝံ ပဟာယ;

ပိတာ ပဗ္ဗဇိတော တုယှံ, ဘုဉ္ဇ ဘောဂါနိ သုန္ဒရီ;

တုဝံ ဒါယာဒိကာ ကုလေ.

‘‘දුව සුන්දරී, ඔබේ පියා ඇතුන්, ගවයන්, අසුන්, මිණි කොඬොල් සහ මේ මහත් වූ ගෘහ සම්පත් අතහැර පැවිදි විය. ඔබ මේ සම්පත් භුක්ති විඳින්න. ඔබ අපේ කුලයේ උරුමකාරියයි.’’

၃၂၉.

329.

‘‘ဟတ္ထီ [Pg.240] ဂဝဿံ မဏိကုဏ္ဍလဉ္စ, ရမ္မံ စိမံ ဂဟဝိဘဝံ ပဟာယ;

ပိတာ ပဗ္ဗဇိတော မယှံ, ပုတ္တသောကေန အဋ္ဋိတော;

အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ဘာတုသောကေန အဋ္ဋိတာ.

‘‘මෑණියනි, මාගේ පියා පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව ඇතුන්, ගවයන්, අසුන්, මිණි කොඬොල් සහ මේ මනරම් ගෘහ සම්පත් අතහැර පැවිදි විය. මම ද සොහොයුරා කෙරෙහි වූ ශෝකයෙන් පීඩිතව පැවිදි වන්නෙමි.’’

၃၃၀.

330.

‘‘သော တေ ဣဇ္ဈတု သင်္ကပ္ပော, ယံ တွံ ပတ္ထေသိ သုန္ဒရီ;

ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍော ဥဉ္ဆော စ, ပံသုကူလဉ္စ စီဝရံ;

ဧတာနိ အဘိသမ္ဘောန္တီ, ပရလောကေ အနာသဝါ.

‘‘දුව සුන්දරී, ඔබ පතන ඒ අදහස ඉටු වේවා. පිණ්ඩපාතයෙන් යැපෙමින්, පාංශුකූල සිවුරු දරමින්, ඒවා ඉවසමින් පරලොවදී ආශ්‍රව රහිත තැනැත්තියක් වන්න.’’

၃၃၁.

331.

‘‘သိက္ခမာနာယ မေ အယျေ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ;

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ယတ္ထ မေ ဝုသိတံ ပုရေ.

‘‘ආර්යාවනි, හික්මෙන සිල්මතාවක්ව සිටි මම දිවැස පිරිසිදු කරගත්තෙමි. මා පෙර විසූ අයුරු සහ පෙර භවයන් මම දනිමි.’’

၃၃၂.

332.

‘‘တုဝံ နိဿာယ ကလျာဏိ, ထေရိ သံဃဿ သောဘနေ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

‘‘කල්‍යාණී වූ, සංඝයා ශෝභමාන කරන්නා වූ ස්ථවිරියනි, ඔබ වහන්සේ නිසා මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලැබුවෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටු කළෙමි.’’

၃၃၃.

333.

‘‘အနုဇာနာဟိ မေ အယျေ, ဣစ္ဆေ သာဝတ္ထိ ဂန္တဝေ;

သီဟနာဒံ နဒိဿာမိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ.

‘‘ආර්යාවනි, මට අවසර දෙනු මැනව. මම සැවැත් නුවරට යන්නට කැමැත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි මාගේ සිංහනාදය පවත්වන්නෙමි.’’

၃၃၄.

334.

‘‘ပဿ သုန္ဒရိ သတ္ထာရံ, ဟေမဝဏ္ဏံ ဟရိတ္တစံ;

အဒန္တာနံ ဒမေတာရံ, သမ္ဗုဒ္ဓမကုတောဘယံ.

‘‘සුන්දරී, රන්වන් පැහැති, ශාන්ත වූ සමක් ඇති, අදමිතයන් දමනය කරන, කිසිවකින් බියක් නැති ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙස බලන්න.’’

၃၃၅.

335.

‘‘ပဿ သုန္ဒရိမာယန္တိံ, ဝိပ္ပမုတ္တံ နိရူပဓိံ;

ဝီတရာဂံ ဝိသံယုတ္တံ, ကတကိစ္စမနာသဝံ.

‘‘කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු, උපධි රහිත වූ, රාගය දුරු කළ, සයෝජනයන්ගෙන් වෙන් වූ, කළ යුතු දේ නිම කළ, ආශ්‍රව රහිතව පැමිණෙන මේ සුන්දරී දෙස බලන්න.’’

၃၃၆.

336.

‘‘ဗာရာဏသိတော နိက္ခမ္မ, တဝ သန္တိကမာဂတာ;

သာဝိကာ တေ မဟာဝီရ, ပါဒေ ဝန္ဒတိ သုန္ဒရီ.

‘‘මහා වීරයාණන් වහන්ස, බරණැසින් නික්ම ඔබ වහන්සේ වෙත පැමිණි ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාව වූ සුන්දරී, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වඳින්නීය.’’

၃၃၇.

337.

‘‘တုဝံ ဗုဒ္ဓေါ တုဝံ သတ္ထာ, တုယှံ ဓီတာမှိ ဗြာဟ္မဏ;

ဩရသာ မုခတော ဇာတာ, ကတကိစ္စာ အနာသဝါ.

‘‘ඔබ වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේය, ඔබ වහන්සේ ශාස්තෘවරයාණන් වහන්සේය. මම ඔබ වහන්සේගේ දියණිය වෙමි. ශ්‍රී මුඛයෙන් උපන්, කළ යුතු දේ නිම කළ, ආශ්‍රව රහිත වූ දියණිය වෙමි.’’

၃၃၈.

338.

‘‘တဿာ တေ သွာဂတံ ဘဒ္ဒေ, တတော တေ အဒုရာဂတံ;

ဧဝဉှိ ဒန္တာ အာယန္တိ, သတ္ထု ပါဒါနိ ဝန္ဒိကာ;

ဝီတရာဂါ ဝိသံယုတ္တာ, ကတကိစ္စာ အနာသဝါ’’တိ. –

‘‘භද්‍රාවනි, ඔබගේ පැමිණීම යහපත්ය. ඔබගේ පැමිණීම අයහපත් එකක් නොවේ. දමනය වූ, රාගය දුරු කළ, සයෝජනයන්ගෙන් වෙන් වූ, කළ යුතු දේ නිම කළ, ආශ්‍රව රහිත වූවෝ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වන්දනා කිරීමට මෙලෙසම පැමිණෙති.’’

ဣမာ ဂါထာ ပစ္စုဒါဟာသိ.

මේ ගාථාවන් ප්‍රතිවචන වශයෙන් වදාළ සේක.

တတ္ထ [Pg.241] ပေတာနီတိ မတာနိ. ဘောတီတိ တံ အာလပတိ. ပုတ္တာနီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, ပေတေ ပုတ္တေတိ အတ္ထော. ဧကော ဧဝ စ တဿာ ပုတ္တော မတော, ဗြာဟ္မဏော ပန ‘‘စိရကာလံ အယံ သောကေန အဋ္ဋာ ဟုတွာ ဝိစရိ, ဗဟူ မညေ ဣမိဿာ ပုတ္တာ မတာ’’တိ ဧဝံသညီ ဟုတွာ ဗဟုဝစနေနာဟ. တထာ စ ‘‘သာဇ္ဇ သဗ္ဗာနိ ခါဒိတွာ သတပုတ္တာနီ’’တိ. ခါဒမာနာတိ လောကဝေါဟာရဝသေန ခုံသနဝစနမေတံ. လောကေ ဟိ ယဿာ ဣတ္ထိယာ ဇာတဇာတာ ပုတ္တာ မရန္တိ, တံ ဂရဟန္တာ ‘‘ပုတ္တခါဒိနီ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တိ. အတီဝါတိ အတိဝိယ ဘုသံ. ပရိတပ္ပသီတိ သန္တပ္ပသိ, ပုရေတိ ယောဇနာ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဘောတိ ဝါသေဋ္ဌိ, ပုဗ္ဗေ တွံ မတပုတ္တာ ဟုတွာ သောစန္တီ ပရိဒေဝန္တီ အတိဝိယ သောကာယ သမပ္ပိတာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော အာဟိဏ္ဍသိ.

එහි ‘පේතානි’ යනු මළවුන් ය. ‘භෝතී’ යනු ඇයට කළ ආමන්ත්‍රණයකි. ලිංග විපර්යාසයෙන් ‘පුත්තානි’ යැයි කියන ලදී, එහි අර්ථය මළ පුතුන් යන්නයි. ඇයට සිටියේ මැරුණු එකම පුතෙකි, නමුත් බ්‍රාහ්මණයා සිතුවේ ‘ඈ බොහෝ කලක් ශෝකයෙන් පීඩිතව හැසිරුණාය, ඇගේ දරුවන් බොහෝ දෙනෙක් මිය යන්නට ඇත’ කියාය. එබැවින් බහුවචනයෙන් පැවසීය. ‘ඛාදමානා’ යනු ලෝක සම්මුතියට අනුව නින්දා කිරීමකි. ලොව යම් ස්ත්‍රියකගේ දරුවන් උපන් සැණින් මිය යයි ද, ඇයට ‘පුත්‍රයන් කන්නිය’ යනාදී වශයෙන් ගර්හා කරති. ‘අතීව’ යනු ඉතා දැඩි ලෙස යන්නයි. ‘පරිතප්පසි’ යනු දැවෙන්නෙහිය යන්නයි. මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය නම්: පින්වත් වාසේට්ඨිය, ඔබ පෙර මළ දරුවන් වෙනුවෙන් හඬමින්, වැළපෙමින්, මහත් ශෝකයෙන් පීඩිතව ගම් නියම්ගම්වල ඇවිද ගියෙහිය.

သာဇ္ဇာတိ သာ အဇ္ဇ, သာ တွံ ဧတရဟီတိ အတ္ထော. ‘‘သဇ္ဇာ’’တိ ဝါ ပါဌော. ကေန ဝဏ္ဏေနာတိ ကေန ကာရဏေန.

‘සාජ්ජා’ යනු ‘සා අජ්ජ’ (ඈ අද) යන්නයි. ‘කේන වණ්ණේන’ යනු කවර හේතුවකින් ද යන්නයි.

ခါဒိတာနီတိ ထေရီပိ ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တပရိယာယေနေဝ ဝဒတိ. ခါဒိတာနိ ဝါ ဗျဂ္ဃဒီပိဗိဠာရာဒိဇာတိယော သန္ဓာယေဝမာဟ. အတီတံသေတိ အတီတကောဋ္ဌာသေ, အတိက္ကန္တဘဝေသူတိ အတ္ထော. မမ တုယှဉ္စာတိ မယာ စ တယာ စ.

‘ඛාදිතානි’ යනු තෙරණිය ද බ්‍රාහ්මණයා කී අයුරින්ම පැවසුවාය. එසේත් නැතිනම් ව්‍යාඝ්‍ර, දිවි, බළල් ආදී සතුන් විසින් කන ලද බව අදහස් කරමින් පැවසුවාය. ‘අතීතංසේ’ යනු අතීත භවයන්හිදී යන්නයි. ‘මම තුය්හං ච’ යනු මා විසින් ද ඔබ විසින් ද යන්නයි.

နိဿရဏံ ဉတွာ ဇာတိယာ မရဏဿ စာတိ ဇာတိဇရာမရဏာနံ နိဿရဏဘူတံ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. န စာပိ ပရိတပ္ပယိန္တိ န စာပိ ဥပါယာသာသိံ, အဟံ ဥပါယာသံ န အာပဇ္ဇိန္တိ အတ္ထော.

ජාති, ජරා, මරණයෙන් මිදීම වූ නිවන මඟ නුවණින් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දැන, මම නැවත ශෝකයට හෝ දැවීම්වලට පත් නොවූයෙමි.

အဗ္ဘုတံ ဝတာတိ အစ္ဆရိယံ ဝတ. တဉှိ အဗ္ဘုတံ ပုဗ္ဗေ အဘူတံ အဗ္ဘုတန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဒိသိန္တိ ဧဝရူပိံ, ‘‘န သောစာမိ န ရောဒါမိ, န စာပိ ပရိတပ္ပယိ’’န္တိ ဧဝံ သောစနာဒီနံ အဘာဝဒီပနိံ ဝါစံ. ကဿ တွံ ဓမ္မမညာယာတိ ကေဝလံ ယထာ ဧဒိသော ဓမ္မော လဒ္ဓုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ကဿ နာမ သတ္ထုနော ဓမ္မမညာယ ဂိရံ ဘာသသိ ဧဒိသန္တိ သတ္ထာရံ သာသနဉ္စ ပုစ္ဆတိ.

‘අබ්භුතං වත’ යනු සැබවින්ම අසිරිමත්ය යන්නයි. පෙර නොවූ විරූ දෙය ‘අබ්භුත’ නම් වේ. ‘ඒදිසිං’ යනු ‘ශෝක නොකරමි, නොහඬමි’ යනාදී ශෝකාදිය නැති බව දක්වන වචනයයි. මෙවැනි ධර්මයක් ගුරුවරයෙකු නැතිව ලැබිය නොහැකි බැවින්, ‘කවර නම් ශාස්තෘවරයෙකුගේ ධර්මය දැන මෙලෙස පවසන්නෙහිද’ යි ශාස්තෘන් වහන්සේ ගැනත් ධර්මය ගැනත් විමසයි.

နိရူပဓိန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ. ဝိညာတသဒ္ဓမ္မာတိ ပဋိဝိဒ္ဓအရိယသစ္စဓမ္မာ. ဗျပါနုဒိန္တိ နီဟရိံ ပဇဟိံ.

‘නිරූපධිං’ යනු දුක් රහිත වූ යන්නයි. ‘විඤ්ඤාත සද්ධම්මා’ යනු ආර්ය සත්‍ය ධර්මයන් අවබෝධ කරගත් යන්නයි. ‘බ්‍යපානුදිං’ යනු බැහැර කළෙමි, ප්‍රහාණය කළෙමි යන්නයි.

ဝိပ္ပမုတ္တန္တိ [Pg.242] သဗ္ဗသော ဝိမုတ္တံ, သဗ္ဗကိလေသေဟိ သဗ္ဗဘဝေဟိ စ ဝိသံယုတ္တံ. သွဿာတိ သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဿ ဗြာဟ္မဏဿ.

‘විප්පමුත්තං’ යනු සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් සහ සියලු භවයන්ගෙන් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම මිදුණු යන්නයි. ‘ස්වස්සා’ යනු ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ බ්‍රාහ්මණයාට යන්නයි.

တတ္ထာတိ တဿံ စတုသစ္စဓမ္မဒေသနာယံ.

එහි යනු - ඒ සතර සත්‍ය ධර්ම දේශනාවෙහි ය.

ရထံ နိယျာဒယာဟိမန္တိ ဣမံ ရထံ ဗြာဟ္မဏိယာ နိယျာဒေဟိ.

'රථය පවරා දෙන්න' යනු - මෙම රථය බැමිණියට පවරා දෙන්න (භාර දෙන්න) යන්නයි.

သဟဿဉ္စာပီတိ မဂ္ဂပရိဗ္ဗယတ္ထံ နီတံ ကဟာပဏသဟဿဉ္စာပိ အာဒါယ နိယျာဒေဟီတိ ယောဇနာ.

'දහසක් ද' යනු - මඟ වියදම් පිණිස ගෙන ආ කහවනු දහස ද රැගෙන පවරා දෙන්න යනු සම්බන්ධයයි.

အဿရထန္တိ အဿယုတ္တရထံ. ပုဏ္ဏပတ္တန္တိ တုဋ္ဌိဒါနံ.

'අශ්ව රථය' යනු අසුන් යෙදූ රථයයි. 'පූර්ණ පාත්‍රය' යනු සතුටු පඬුරයි.

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏိယာ တုဋ္ဌိဒါနေ ဒိယျမာနေ တံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော သာရထိ ‘‘တုယှေဝ ဟောတူ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ သတ္ထု သန္တိကမေဝ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတေ ပန သာရထိမှိ ဗြာဟ္မဏီ အတ္တနော ဓီတရံ သုန္ဒရိံ အာမန္တေတွာ ဃရာဝါသေ နိယောဇေန္တီ ‘‘ဟတ္ထီ ဂဝဿ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဟတ္ထီတိ ဟတ္ထိနော. ဂဝဿန္တိ ဂါဝေါ စ အဿာ စ. မဏိကုဏ္ဍလဉ္စာတိ မဏိ စ ကုဏ္ဍလာနိ စ. ဖီတဉ္စိမံ ဂဟဝိဘဝံ ပဟာယာတိ ဣမံ ဟတ္ထိအာဒိပ္ပဘေဒံ ယထာဝုတ္တံ အဝုတ္တဉ္စ ခေတ္တဝတ္ထုဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိဘေဒံ ဖီတံ ပဟူတဉ္စ ဂဟဝိဘဝံ ဂေဟူပကရဏံ အညဉ္စ ဒါသိဒါသာဒိကံ သဗ္ဗံ ပဟာယ တဝ ပိတာ ပဗ္ဗဇိတော. ဘုဉ္ဇ ဘောဂါနိ သုန္ဒရီတိ သုန္ဒရိ, တွံ ဣမေ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿု. တုဝံ ဒါယာဒိကာ ကုလေတိ တုဝဉှိ ဣမသ္မိံ ကုလေ ဒါယဇ္ဇာရဟာတိ.

මෙසේ බැමිණිය විසින් සතුටු පඬුරු දෙන කල්හි, එය පිළිනොගත් සාරථිය 'ඔබටම වේවා' යි ගාථාවක් පවසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතටම ගොස් පැවිදි විය. සාරථිය පැවිදි වූ කල්හි, බැමිණිය තමාගේ දියණිය වූ සුන්දරීව අමතා ගිහිගෙයි වාසය කිරීමට යොමු කරවමින් 'හත්ථී ගවස්සං' (ඇතුන්, ගවයන් හා අසුන්) යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි 'හත්ථී' යනු ඇතන්ය. 'ගවස්සං' යනු ගවයන් හා අසුන්ය. 'මණිකුණ්ඩලඤ්ච' යනු මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණය. 'මෙම ඉසුරුමත් ගෘහ විභවය අත්හැර' යනු - මේ ඇතාදී වූ ප්‍රභේද ඇති, කියන ලද හා නොකියන ලද කෙත්-වතු, රන්-රිදී ආදී ප්‍රභේද සහිත වූ ඉසුරුමත් බොහෝ ගෘහ සම්පත් ද, ගෘහ උපකරණ ද, අනෙකුත් දැසි දසුන් ආදී සියල්ල ද අත්හැර ඔබගේ පියා පැවිදි විය. 'සුන්දරිය, භෝගයන් අනුභව කරන්න' යනු - සුන්දරිය, ඔබ මෙම සම්පත් අනුභව කරන්න. 'ඔබ කුලයට උරුමකාරියයි' යනු - ඔබ මේ කුලයෙහි උරුමයට සුදුස්සීය යන්නයි.

တံ သုတွာ သုန္ဒရီ အတ္တနော နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယံ ပကာသေန္တီ ‘‘ဟတ္ထီဂဝဿ’’န္တိအာဒိမာဟ.

එය අසා සුන්දරිය තමාගේ නෛෂ්ක්‍රම්‍ය අදහස (පැවිදි වීමේ කැමැත්ත) ප්‍රකාශ කරමින් 'හත්ථී ගවස්සං' යනාදිය පැවසුවාය.

အထ နံ မာတာ နေက္ခမ္မေယေဝ နိယောဇေန္တီ ‘‘သော တေ ဣဇ္ဈတူ’’တိအာဒိနာ ဒိယဍ္ဎဂါထမာဟ. တတ္ထ ယံ တွံ ပတ္ထေသိ သုန္ဒရီတိ သုန္ဒရိ တွံ ဣဒါနိ ယံ ပတ္ထေသိ အာကင်္ခသိ. သော တဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သင်္ကပ္ပော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဆန္ဒော ဣဇ္ဈတု အနန္တရာယေန သိဇ္ဈတု. ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍောတိ ဃရေ ဃရေ ပတိဋ္ဌိတွာ လဒ္ဓဗ္ဗဘိက္ခာပိဏ္ဍော. ဥဉ္ဆောတိ တဒတ္ထံ ဃရပဋိပါဋိယာ အာဟိဏ္ဍနံ ဥဒ္ဒိဿ ဌာနဉ္စ. ဧတာနီတိ ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍာဒီနိ. အဘိသမ္ဘောန္တီတိ အနိဗ္ဗိန္နရူပါ ဇင်္ဃဗလံ နိဿာယ အဘိသမ္ဘဝန္တီ, သာဓေန္တီတိ အတ္ထော.

ඉන්පසු මව ඇයව නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙහිම යොමු කරවමින් 'සෝ තේ ඉජ්ඣතු' (එය ඔබට සමෘද්ධ වේවා) යනාදී වශයෙන් ගාථා එකහමාරක් පැවසුවාය. එහි 'යම් දෙයක් ඔබ පතයි ද සුන්දරිය' යනු - සුන්දරිය, ඔබ දැන් යමක් ප්‍රාර්ථනා කරයි ද, කැමති වෙයි ද; 'එම පැවිදි වීමේ අදහස' යනු - ඔබගේ පැවිද්ද සඳහා වූ ඒ කල්පනාව, පැවිද්ද සඳහා වූ ඒ කැමැත්ත අන්තරායකින් තොරව සමෘද්ධ වේවා, ඉටු වේවා. 'උට්ඨිට්ඨ පිණ්ඩය' යනු - ගෙයක් ගෙයක් පාසා රැඳී සිට ලැබිය යුතු පිණ්ඩපාත ආහාරයයි. 'උඤ්ඡ' යනු - ඒ පිණ්ඩපාතය සඳහා ගෙවල් පිළිවෙළින් හැසිරීම අරමුණු කොට පිඬු පිණිස නැවතී සිටීමයි. 'ඒවා' යනු - ඒ උට්ඨිට්ඨ පිණ්ඩපාතාදියයි. 'සාක්ෂාත් කරයි' යනු - නොපසුබට වූ ස්වභාවයෙන් යුක්තව, කෙණ්ඩා බලය උපයෝගී කරගෙන සාක්ෂාත් කරයි, සිද්ධ කරයි යන අර්ථයයි.

အထ သုန္ဒရီ ‘‘သာဓု, အမ္မာ’’တိ မာတုယာ ပဋိဿုဏိတွာ နိက္ခမိတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ သိက္ခမာနာယေဝ သမာနာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတွာ ‘‘သတ္ထု [Pg.243] သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယံ အာရောစေတွာ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သိက္ခမာနာယ မေ, အယျေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သိက္ခမာနာယ မေတိ သိက္ခမာနာယ သမာနာယ မယာ. အယျေတိ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယံ အာလပတိ.

ඉන්පසු සුන්දරිය 'මෑණියනි, යහපතැ'යි මවගේ වචනය පිළිගෙන, නික්ම ගොස් මෙහෙණවරට පැමිණ, සික්ඛමානාවක්ව සිටියදීම තෙවිද්‍යාවන් සාක්ෂාත් කොට 'ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත යන්නෙමි'යි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට දන්වා භික්ෂුණීන් වහන්සේලා සමඟ සැවැත් නුවරට ගියාය. ඒ නිසා 'සික්ඛමානාය මේ, අය්යේ' යනාදිය පවසන ලදී. එහි 'සික්ඛමානාය මේ' යනු - සික්ඛමානාවකව සිටින මට (මා විසින්) යන්නයි. 'ආර්යාවනි' යනු - තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ඇමතීමකි.

တုဝံ နိဿာယ ကလျာဏိ, ထေရိ သံဃဿ သောဘနေတိ ဘိက္ခုနိသံဃေ ဝုဒ္ဓတရဘာဝေန ထိရဂုဏယောဂေန စ သံဃတ္ထေရိ သောဘနေဟိ သီလာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သောဘနေ ကလျာဏိ ကလျာဏမိတ္တေ, အယျေ, တံ နိဿာယ မယာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တိ ယောဇနာ.

'කල්‍යාණිය, ඔබව ඇසුරු කොට, සංඝයාට ශෝභනයක් වූ ස්ථවිරිය' යනු - භික්ෂුණී සංඝයා අතර වැඩිමහලු බවින් ද, ස්ථිර ගුණ ඇති බැවින් ද සංඝයාගේ ස්ථවිරිය වූ, ශෝභන වූ සීලාදියෙන් යුක්ත වූ හෙයින් ශෝභන වූ කල්‍යාණ මිතුරිය වූ ආර්යාවනි, ඔබව ඇසුරු කොට මා විසින් තෙවිද්‍යාවන් ලබන ලදී, බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කරන ලදී යනු සම්බන්ධයයි.

ဣစ္ဆေတိ ဣစ္ဆာမိ. သာဝတ္ထိ ဂန္တဝေတိ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုံ. သီဟနာဒံ နဒိဿာမီတိ အညာဗျာကရဏမေဝ သန္ဓာယာဟ.

'ඉච්ඡේ' යනු කැමති වෙමි. 'සාවත්ථි ගන්තවේ' යනු සැවැත් නුවරට යෑමටයි. 'සීහනාද පවත්වන්නෙමි' යනු අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කිරීමම අදහස් කොට පවසන ලදී.

အထ သုန္ဒရီ အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သတ္ထာရံ ဓမ္မာသနေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒယမာနာ အတ္တာနမေဝ အာလပန္တီ အာဟ ‘‘ပဿ သုန္ဒရီ’’တိ. ဟေမဝဏ္ဏန္တိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ. ဟရိတ္တစန္တိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစံ. ဧတ္ထ စ ဘဂဝါ ပီတဝဏ္ဏေန ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ခေါ သမ္မဒေဝ ဃံသိတွာ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန အနုလိမ္ပိတွာ သုပရိမဇ္ဇိတကဉ္စနာဒါသသန္နိဘောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဟေမဝဏ္ဏ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဟရိတ္တစ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ඉන්පසු සුන්දරිය පිළිවෙළින් සැවැත් නුවරට ගොස් විහාරයට ඇතුළු වී, දම් අසුනෙහි වැඩසිටින ශාස්තෘන් වහන්සේ දැක, මහත් වූ පීති සෝමනස්සයක් විඳිමින් තමාටම කතා කරගන්නාක් මෙන් 'සුන්දරිය, බලන්න' යි පැවසුවාය. 'රන්වන් වූ' යනු ස්වර්ණ වර්ණ වූ. 'පහන් සිවිය ඇති' යනු රන් හා සමාන ශරීර වර්ණයක් ඇති. මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පීත වර්ණයෙන් යුක්ත බැවින් 'ස්වර්ණ වර්ණ' යැයි කියනු ලැබේ. එසේ වුවද, හොඳින් ඔප දමා සැබෑ හිඟුල් ආලේප කළ, මනාව පිරිසිදු කරන ලද රන් කඩපතක් වැනියැයි දැක්වීම පිණිස 'හේමවණ්ණං' යැයි පවසා 'හරිත්තචං' යැයි පවසන ලදී.

ပဿ သုန္ဒရိမာယန္တိန္တိ တံ သုန္ဒရိနာမိကံ မံ ဘဂဝါ အာဂစ္ဆန္တိ ပဿ. ‘‘ဝိပ္ပမုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ အညံ ဗျာကရောန္တီ ပီတိဝိပ္ဖာရဝသေန ဝဒတိ.

'එන සුන්දරිය දෙස බලන්න' යනු - භාග්‍යවතුන් වහන්ස, සුන්දරී නම් වූ මා එන දෙස බලනු මැනව. 'විප්පමුත්තං' යනාදී වචනයෙන් අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරන ස්ථවිරිය පීති වේගයෙන් පවසන්නීය.

ကုတော ပန အာဂတာ, ကတ္ထ စ အာဂတာ, ကီဒိသာ စာယံ သုန္ဒရီတိ အာသင်္ကန္တာနံ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ဗာရာဏသိတော’’တိ ဂါထံ ဝတွာ တတ္ထ ‘‘သာဝိကာ စာ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘တုဝံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ဣမသ္မိံ သဒေဝကေ လောကေ တုဝမေဝေကော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသနတော တုဝံ မေ သတ္ထာ, အဟဉ္စ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏီ ဘဂဝါ တုယှံ ဥရေ ဝါယာမ ဇနိတာဘိဇာတိတာယ ဩရသာ, မုခတော ပဝတ္တဓမ္မဃောသေန သာသနဿ စ မုခဘူတေန အရိယမဂ္ဂေန ဇာတတ္တာ မုခတော ဇာတာ, နိဋ္ဌိတပရိညာတာဒိကရဏီယတာယ ကတကိစ္စာ, သဗ္ဗသော အာသဝါနံ ခေပိတတ္တာ အနာသဝါတိ.

'ඇය කොහේ සිට පැමිණියේද? කොහේට පැමිණියේද? මේ සුන්දරිය කෙබඳු කෙනෙක්ද?' යනාදී වශයෙන් ඇති වන සැකය දුරු කිරීම පිණිස 'බාරාණසිතෝ' යන ගාථාව පවසා, එහි 'සාවිකා ච' යන්නෙහි අර්ථය වඩාත් පැහැදිලි කිරීමට 'තුවං බුද්ධෝ' යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි අර්ථය නම් - දෙවියන් සහිත මේ ලෝකයෙහි ඔබ වහන්සේම එකම සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේය; මෙලොව පරලොව හා පරම අර්ථ යන කරුණුවලින් සුදුසු පරිදි අනුශාසනා කරන බැවින් ඔබ වහන්සේ මගේ ශාස්තෘවරයාය. භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ බැමිණියක වූ මම ද, ඔබ වහන්සේගේ උරයෙහි වෑයමෙන් උපන් උසස් වූ ආර්ය ජාතියෙහි උපන් හෙයින් ඖරස දියණිය වෙමි. ශ්‍රී මුඛයෙන් පැවති ධර්ම ඝෝෂාවෙන් හා ශාසනයෙහි මූලික වූ ආර්ය මාර්ගයෙන් උපන් බැවින් මුඛයෙන් උපන් තැනැත්තිය වෙමි. නිම කරන ලද පිරිඥා ආදී මාර්ග කෘත්‍යයන් ඇති බැවින් 'කටකිච්චා' වෙමි. සියලු ආකාරයෙන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ බැවින් 'අනාසවා' වෙමි යන්නයි.

အထဿာ [Pg.244] သတ္ထာ အာဂမနံ အဘိနန္ဒန္တော ‘‘တဿာ တေ သွာဂတ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ယာ တွံ မယာ အဓိဂတံ ဓမ္မံ ယာထာဝတော အဓိဂစ္ဆိ. တဿာ တေ, ဘဒ္ဒေ သုန္ဒရိ, ဣဓ မမ သန္တိကေ အာဂတံ အာဂမနံ သုအာဂတံ. တတော ဧဝ တံ အဒုရာဂတံ န ဒုရာဂတံ ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဧဝဉှိ ဒန္တာ အာယန္တီတိ, ယထာ တွံ သုန္ဒရိ, ဧဝဉှိ ဥတ္တမေန အရိယမဂ္ဂဒမထေန ဒန္တာ တတော ဧဝ သဗ္ဗဓိ ဝီတရာဂါ, သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဝိသံယုတ္တာ ကတကိစ္စာ အနာသဝါ သတ္ထု ပါဒါနံ ဝန္ဒိကာ အာဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တဿာ တေ သွာဂတံ အဒုရာဂတန္တိ ယောဇနာ.

ඉන්පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයගේ පැමිණීම අනුමෝදන් වෙමින් 'තස්සා තේ ස්වාගතං' යන ගාථාව වදාළ සේක. එහි අර්ථය නම් - ඔබ යම් ධර්මයක් මා විසින් අවබෝධ කරන ලද ඒ සතර සත්‍ය ධර්මය යථා පරිදි අවබෝධ කළාය. පින්වත් සුන්දරිය, එබඳු වූ ඔබගේ මෙහි මා වෙත පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. ඒ නිසාම එය 'අදුරාගතං' (නරක පැමිණීමක් නොවන) වේ. කුමක් නිසාද? 'මෙසේ දමනය වූවෝ එති' යන්නෙන්, සුන්දරිය, ඔබ පැමිණෙන පරිද්දෙන්ම, මෙසේ උතුම් වූ ආර්ය මාර්ග සංයමයෙන් දමනය වූ, ඒ නිසාම සෑම තැනකම වීතරාගී වූ, සියලු සංයෝජනයන් සහමුලින්ම සිඳ දැමූ හෙයින් විසංයුක්ත වූ, කටයුතු නිම කළ, ආශ්‍රව රහිත රහත් මෙහෙණින් වහන්සේලා ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වන්දනා කිරීමට පැමිණෙති; එබැවින් එවැනි වූ ඔබගේ පැමිණීම ස්වාගතයකි, අදුරාගතයකි යනු සම්බන්ධයයි.

သုန္ဒရီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුන්දරී ස්ථවිරියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၅. သုဘာကမ္မာရဓီတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

5. සුභා කම්මාරධීතු ස්ථවිරියගේ ගාථා වර්ණනාව

ဒဟရာဟန္တိအာဒိကာ သုဘာယ ကမ္မာရဓီတာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန သမ္ဘာဝိတကုသလမူလာ ဥပစိတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ပရိပက္ကဉာဏာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ အညတရဿ သုဝဏ္ဏကာရဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ရူပသမ္ပတ္တိသောဘာယ သုဘာတိ တဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ, သတ္ထု ရာဇဂဟပ္ပဝေသနေ သတ္ထရိ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒါ ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တဿာ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ ဒိသွာ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ စတုသစ္စဂဗ္ဘဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ တာဝဒေဝ သဟဿနယပဋိမဏ္ဍိတေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သာ အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ဒေါသံ ဒိသွာ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘိက္ခုနိသီလေ ပတိဋ္ဌိတာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇိ. တံ ဉာတကာ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကာမေဟိ နိမန္တေန္တာ ပဟူတဓနံ ဝိဘဝဇာတဉ္စ ဒဿေတွာ ပလောဘေန္တိ. သာ ဧကဒိဝသံ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတာနံ ဃရာဝါသေသု ကာမေသု စ အာဒီနဝံ ပကာသေန္တီ ‘‘ဒဟရာဟ’’န္တိအာဒီဟိ စတုဝီသတိယာ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ကထေတွာ တေ နိရာသေ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိယောဒပေန္တီ [Pg.245] ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ –

ස්වර්ණාභරණ ශිල්පියෙකුගේ දියණිය වූ සුභා තෙරණියගේ ගාථාවන් මෙසේය. මෙම සුභා තෙරණිය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී පුණ්‍යකර්මයන් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් මගට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, අනුපිළිවෙලින් දියුණු කරන ලද කුසල් මුල් හා විමුක්තිය සඳහා අවශ්‍ය පාරමී ධර්මයන් සම්පූර්ණ කරමින්, සුගති භවයන්හිම සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී රජගහනුවර එක්තරා ස්වර්ණාභරණ ශිල්පියෙකුගේ දියණියකව උපන්නාය. ඇයගේ රූප සම්පත්තියේ ශෝභමාන බව නිසා ඇයට 'සුභා' යන නම ලැබුණි. ඇය ක්‍රමයෙන් වැඩිවියට පත්ව, බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහනුවරට වැඩම කළ අවස්ථාවක උන්වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසක වාඩි වූවාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇයගේ ඉන්ද්‍රිය පරිනත බව දැක ඇයගේ අදහස්වලට අනුකූලව චතුරාර්ය සත්‍යය ගැබ් වූ ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඇය එම මොහොතේදීම ක්‍රම දහසකින් අලංකාර වූ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියාය. පසුව ඇය ගිහිගෙයි දොස් දැක, මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණිය සමීපයේ පැවිදිව භික්ෂුණී සීලයෙහි පිහිටා උත්තරීතර මග ඵල ලැබීම පිණිස භාවනාවේ නිරත වූවාය. ඇයගේ නෑදෑයෝ කලින් කලට ඇය වෙත පැමිණ කාම සම්පත්වලින් ආරාධනා කරමින් බොහෝ ධනය හා වස්තුව පෙන්වා ඇයව පොළඹවා ගැනීමට උත්සාහ කළහ. ඇය දිනක් තමා වෙත පැමිණි අයට ගිහිගෙයි හා කාමයන්ගේ ආදීනව ප්‍රකාශ කරමින් 'දහරාහං' යනාදී ගාථා විසි හතරකින් ධර්මය දේශනා කොට, ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු කඩ කරවා, විපස්සනා භාවනාවේ යෙදෙමින් ඉන්ද්‍රියයන් පිරිසිදු කරගෙන නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් සමඟ අර්හත් ඵලයට පත්වූවාය. අර්හත් ඵලයට පත්වූ පසුව -

၃၃၉.

339.

‘‘ဒဟရာဟံ သုဒ္ဓဝသနာ, ယံ ပုရေ ဓမ္မမဿုဏိံ;

တဿာ မေ အပ္ပမတ္တာယ, သစ္စာဘိသမယော အဟု.

මම තරුණ වියේදී සුදු වස්ත්‍ර හැඳ සිටියදී යම් ධර්මයක් ශ්‍රවණය කළෙමි ද, එලෙස අප්‍රමාදී වූ මට චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ විය.

၃၄၀.

340.

‘‘တတောဟံ သဗ္ဗကာမေသု, ဘုသံ အရတိမဇ္ဈဂံ;

သက္ကာယသ္မိံ ဘယံ ဒိသွာ, နေက္ခမ္မမေဝ ပီဟယေ.

ඉන්පසු මම සියලු කාමයන් කෙරෙහි දැඩි නොඇල්මක් ඇති කරගත්තෙමි. සක්කාය දෘෂ්ටියෙහි (පංච උපාදානස්කන්ධයෙහි) බිය දැක, අභිනිෂ්ක්‍රමණය හෙවත් නිවනම ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

၃၄၁.

341.

‘‘ဟိတွာနဟံ ဉာတိဂဏံ, ဒါသကမ္မကရာနိ စ;

ဂါမခေတ္တာနိ ဖီတာနိ, ရမဏီယေ ပမောဒိတေ.

මම නෑදෑ පිරිස ද, දාස දාසීන් හා කම්කරුවන් ද, සිත්කලු වූත් ප්‍රීතිජනක වූත් සමෘද්ධිමත් ගම්බිම් හා කුඹුරු ද අත්හැර දැමුවෙමි.

၃၄၂.

342.

‘‘ပဟာယဟံ ပဗ္ဗဇိတာ, သာပတေယျမနပ္ပကံ;

ဧဝံ သဒ္ဓါယ နိက္ခမ္မ, သဒ္ဓမ္မေ သုပ္ပဝေဒိတေ.

මම බොහෝ වස්තුව අත්හැර, මෙසේ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම මනාව දේශනා කරන ලද සද්ධර්මයෙහි පැවිදි වූයෙමි.

၃၄၃.

343.

‘‘နေတံ အဿ ပတိရူပံ, အာကိဉ္စညဉှိ ပတ္ထယေ;

ယော ဇာတရူပံ ရဇတံ, ဆဍ္ဍေတွာ ပုနရာဂမေ.

යමෙක් රන් රිදී අත්හැර දමා නැවත ඒවා ලබාගැනීමට පැමිණේ ද, එය ඔහුට නුසුදුසුය. මම කිසිදු අයිතිවාසිකමක් නැති බව (අකිංචන බව) ම ප්‍රාර්ථනා කරමි.

၃၄၄.

344.

‘‘ရဇတံ ဇာတရူပံ ဝါ, န ဗောဓာယ န သန္တိယာ;

နေတံ သမဏသာရုပ္ပံ, န ဧတံ အရိယဒ္ဓနံ.

රන් හෝ රිදී හෝ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධය පිණිස පවතින්නේ නැත, කෙලෙස් සන්සිඳීම පිණිස පවතින්නේ නැත. මෙය ශ්‍රමණයන්ට සුදුසු නොවන අතර මෙය ආර්ය ධනයක් ද නොවේ.

၃၄၅.

345.

‘‘လောဘနံ မဒနဉ္စေတံ, မောဟနံ ရဇဝဍ္ဎနံ;

သာသင်္ကံ ဗဟုအာယာသံ, နတ္ထိ စေတ္ထ ဓုဝံ ဌိတိ.

මෙය ලෝභය, මදය හා මෝහය ඇති කරන, රාගාදී කෙලෙස් රජස් වැඩි කරන දෙයකි. මෙය සැක සහිතය, බොහෝ වෙහෙසකරය, මෙහි ස්ථිර පැවැත්මක් ද නැත.

၃၄၆.

346.

‘‘ဧတ္ထ ရတ္တာ ပမတ္တာ စ, သံကိလိဋ္ဌမနာ နရာ;

အညမညေန ဗျာရုဒ္ဓါ, ပုထူ ကုဗ္ဗန္တိ မေဓဂံ.

මෙහි ඇලුණු, ප්‍රමාදී වූ කිලිටි සිත් ඇති මිනිස්සු ඔවුනොවුන් හා විරුද්ධ වී බොහෝ සත්වයන් සමඟ කලහ කරති.

၃၄၇.

347.

‘‘ဝဓော ဗန္ဓော ပရိက္လေသော, ဇာနိ သောကပရိဒ္ဒဝေါ;

ကာမေသု အဓိပန္နာနံ, ဒိဿတေ ဗျသနံ ဗဟုံ.

කාමයන්ට යට වූවන්ට මැරුම් කෑම, බැඳුම් ලැබීම, පීඩා විඳීම, වස්තු හානිය, ශෝකය හා වැළපීම වැනි බොහෝ විපත් දකින්නට ලැබේ.

၃၄၈.

348.

‘‘တံ မံ ဉာတီ အမိတ္တာဝ, ကိံ ဝေါ ကာမေသု ယုဉ္ဇထ;

ဇာနာထ မံ ပဗ္ဗဇိတံ, ကာမေသု ဘယဒဿိနိံ.

මගේ නෑදෑයෙනි, සතුරන් මෙන් ඔබ කුමට මාව නැවත කාමයන්හි යොදවන්නහු ද? කාමයන්හි බිය දකින, පැවිදි වූ තැනැත්තියක ලෙස මාව දැනගනු මැනවි.

၃၄၉.

349.

‘‘န ဟိရညသုဝဏ္ဏေန, ပရိက္ခီယန္တိ အာသဝါ;

အမိတ္တာ ဝဓကာ ကာမာ, သပတ္တာ သလ္လဗန္ဓနာ.

රන් රිදීවලින් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය නොවේ. කාමයෝ වනාහි සතුරෝය, මිනීමරුවෝය, හතුරෝය, කෙලෙස් හුල්වලින් බඳින්නෝය.

၃၅၀.

350.

‘‘တံ မံ ဉာတီ အမိတ္တာဝ, ကိံ ဝေါ ကာမေသု ယုဉ္ဇထ;

ဇာနာထ မံ ပဗ္ဗဇိတံ, မုဏ္ဍံ သံဃာဋိပါရုတံ.

මගේ නෑදෑයෙනි, සතුරන් මෙන් ඔබ කුමට මාව නැවත කාමයන්හි යොදවන්නහු ද? හිස මුඩු කළ, සඟළ සිවුරු දැරූ පැවිදි වූ තැනැත්තියක ලෙස මාව දැනගනු මැනවි.

၃၅၁.

351.

‘‘ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍော [Pg.246] ဥဉ္ဆော စ, ပံသုကူလဉ္စ စီဝရံ;

ဧတံ ခေါ မမ သာရုပ္ပံ, အနဂါရူပနိဿယော.

පිණ්ඩපාතයෙන් ලැබෙන ආහාරය ද, පාංශුකූල සිවුර ද යන මේවා පැවිදි වූ මට සුදුසු මූලික අවශ්‍යතා මෙන්ම අනගාරික පැවිද්දන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ නිශ්‍රය ධර්මයන් වේ.

၃၅၂.

352.

‘‘ဝန္တာ မဟေသီဟိ ကာမာ, ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာ;

ခေမဋ္ဌာနေ ဝိမုတ္တာ တေ, ပတ္တာ တေ အစလံ သုခံ.

දිව්‍යමය වූත් මානුෂික වූත් යම් කාමයන් ඇද්ද, බුද්ධාදී මහාර්ෂීන් විසින් ඒවා වමාරා දමා ඇත. ඔවුහු නිවන් නම් වූ නිර්භය ස්ථානයෙහි විමුක්තිය ලබා, අකම්පිත සැපයට පත් වූහ.

၃၅၃.

353.

‘‘မာဟံ ကာမေဟိ သံဂစ္ဆိံ, ယေသု တာဏံ န ဝိဇ္ဇတိ;

အမိတ္တာ ဝဓကာ ကာမာ, အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမာ ဒုခါ.

පිහිටක් නැති ඒ කාමයන් හා මම එක් නොවෙමි. කාමයෝ වනාහි සතුරෝය, මිනීමරුවෝය, ගිනි කඳක් වැනි දුක් දෙන්නෝය.

၃၅၄.

354.

‘‘ပရိပန္ထော ဧသ ဘယော, သဝိဃာတော သကဏ္ဋကော;

ဂေဓော သုဝိသမော စေသော, မဟန္တော မောဟနာမုခေါ.

මේ කාමයෝ අනතුරු සහිතය, බිය සහිතය, පීඩාකාරීය, කටු සහිතය, දැඩි ආශාව ඇති කරන සුළුය, ඉතා රළුය, මෝහයට ප්‍රධාන හේතුව වේ.

၃၅၅.

355.

‘‘ဥပသဂ္ဂေါ ဘီမရူပေါ, ကာမာ သပ္ပသိရူပမာ;

ယေ ဗာလာ အဘိနန္ဒန္တိ, အန္ဓဘူတာ ပုထုဇ္ဇနာ.

කාමයෝ උවදුරු සහිතය, බියකරුය, සර්ප හිසක් බඳුය. අඥාන වූ, අන්ධ වූ පෘථග්ජනයෝ ඒවායෙහි ඇලී ගැලී සිටිති.

၃၅၆.

356.

‘‘ကာမပင်္ကေန သတ္တာ ဟိ, ဗဟူ လောကေ အဝိဒ္ဒသူ;

ပရိယန္တံ န ဇာနန္တိ, ဇာတိယာ မရဏဿ စ.

කාම නමැති මඩෙහි එරුණු බොහෝ අඥාන මිනිස්සු ලෝකයෙහි වෙසෙති. ඔවුහු ජාතියේත් මරණයේත් කෙළවර (නිවන) නොදනිති.

၃၅၇.

357.

‘‘ဒုဂ္ဂတိဂမနံ မဂ္ဂံ, မနုဿာ ကာမဟေတုကံ;

ဗဟုံ ဝေ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, အတ္တနော ရောဂမာဝဟံ.

මිනිස්සු කාමයන් හේතු කරගෙන තමන්ටම රෝගයක් වැනි දුක් ගෙන දෙන, දුගතියට යන මාවතේ සැබවින්ම බොහෝ වාරයක් ගමන් කරති.

၃၅၈.

358.

‘‘ဧဝံ အမိတ္တဇနနာ, တာပနာ သံကိလေသိကာ;

လောကာမိသာ ဗန္ဓနီယာ, ကာမာ မရဏဗန္ဓနာ.

මෙසේ කාමයෝ සතුරන් ඇති කරන්නෝය, තවන සුළුය, කෙලෙස් ඇති කරන්නෝය, ලෝකයා රවටන ආමිසයන්ය, බැඳ තබන්නෝය, මරණය නමැති බැම්ම සහිතය.

၃၅၉.

359.

‘‘ဥမ္မာဒနာ ဥလ္လပနာ, ကာမာ စိတ္တပ္ပမာထိနော;

သတ္တာနံ သံကိလေသာယ, ခိပ္ပံ မာရေန ဩဍ္ဍိတံ.

කාමයෝ උමතු කරන්නෝය, මුළා කරන්නෝය, සිත කැලඹීමට පත් කරන්නෝය. ඒවා සත්වයන් කෙලෙස් මලින් කිලිටි කිරීම සඳහා මාරයා විසින් අටවන ලද උගුලක් (කෙමනක්) බඳුය.

၃၆၀.

360.

‘‘အနန္တာဒီနဝါ ကာမာ, ဗဟုဒုက္ခာ မဟာဝိသာ;

အပ္ပဿာဒါ ရဏကရာ, သုက္ကပက္ခဝိသောသနာ.

කාමයෝ නිමක් නැති ආදීනව ඇත්තෝය, බොහෝ දුක් ඇත්තෝය, මාරාන්තික විෂ බඳුය, අල්ප වූ ආස්වාදයක් දෙන්නෝය, හඬා වැළපීම් ඇති කරන්නෝය, කුසල් පක්ෂය වියළා දමන්නෝය.

၃၆၁.

361.

‘‘သာဟံ ဧတာဒိသံ ကတွာ, ဗျသနံ ကာမဟေတုကံ;

န တံ ပစ္စာဂမိဿာမိ, နိဗ္ဗာနာဘိရတာ သဒါ.

මම එවැනි කාමයන් නිසා සිදුවන විනාශය දැක, ඒවා අත්හැර දමා සැමදා නිවනෙහි ඇලුණු සිත් ඇතිව නැවත ඒ දෙසට නොපැමිණෙන්නෙමි.

၃၆၂.

362.

‘‘ရဏံ တရိတွာ ကာမာနံ, သီတိဘာဝါဘိကင်္ခိနီ;

အပ္ပမတ္တာ ဝိဟဿာမိ, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယေ.

කාමයන් නමැති රණයෙන් (සටන් බිමෙන්) එතෙර වී, කෙලෙස් සන්සිඳීම ප්‍රාර්ථනා කරමින් සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය වන නිවන පිණිස මම අප්‍රමාදීව වාසය කරන්නෙමි.

၃၆၃.

363.

‘‘အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ, အရိယဋ္ဌင်္ဂိကံ ဥဇုံ;

တံ မဂ္ဂံ အနုဂစ္ဆာမိ, ယေန တိဏ္ဏာ မဟေသိနော.

බුද්ධාදී මහාර්ෂීන් වහන්සේලා යම් මගකින් එතෙර වූ සේක් ද, ශෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, නිර්භය වූ, ඒ ආර්ය අෂ්ටාංගික සෘජු මාවතේ මම ගමන් කරමි.

၃၆၄.

364.

‘‘ဣမံ [Pg.247] ပဿထ ဓမ္မဋ္ဌံ, သုဘံ ကမ္မာရဓီတရံ;

အနေဇံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ, ရုက္ခမူလမှိ ဈာယတိ.

ධර්මයෙහි පිහිටි, ස්වර්ණාභරණ ශිල්පියාගේ දියණිය වූ මේ සුභා තෙරණිය දෙස බලන්න. ඇය තණ්හාවෙන් තොර අර්හත් ඵලයට පැමිණ වෘක්ෂ මූලයක දැහැනට සමවැදී සිටින්නීය.

၃၆၅.

365.

‘‘အဇ္ဇဋ္ဌမီ ပဗ္ဗဇိတာ, သဒ္ဓါ သဒ္ဓမ္မသောဘနာ;

ဝိနီတုပ္ပလဝဏ္ဏာယ, တေဝိဇ္ဇာ မစ္စုဟာယိနီ.

පැවිදි වී අදට අට දිනකි. ශ්‍රද්ධාවෙන් හා සද්ධර්මයෙන් ශෝභමාන වූ, උප්පලවණ්ණා තෙරණියගෙන් ශික්ෂණය ලැබූ ඇය ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් යුක්තය, මාරයා පරාජය කළ තැනැත්තියකි.

၃၆၆.

366.

‘‘သာယံ ဘုဇိဿာ အဏဏာ, ဘိက္ခုနီ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ;

သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တာ, ကတကိစ္စာ အနာသဝါ.

මෙම භික්ෂුණිය කෙලෙස්වලින් මිදුණු, සංසාර ණයෙන් නිදහස් වූ, ඉන්ද්‍රියයන් දියුණු කළ, සියලු යෝගයන්ගෙන් වෙන් වූ, කළ යුතු සියලු කටයුතු අවසන් කළ, ආශ්‍රවයන් රහිත තැනැත්තියකි.

၃၆၇.

367.

‘‘တံ သက္ကော ဒေဝသံဃေန, ဥပသင်္ကမ္မ ဣဒ္ဓိယာ;

နမဿတိ ဘူတပတိ, သုဘံ ကမ္မာရဓီတရ’’န္တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ;

භූතයන්ට (සත්වයන්ට) අධිපති වූ සක් දෙවිඳු දිව්‍ය පිරිස සමඟින් දිව්‍යමය තේජසින් යුතුව පැමිණ ස්වර්ණාභරණ ශිල්පියාගේ දියණිය වූ ඒ සුභා තෙරණියට නමස්කාර කරයි යනුවෙන් ඇය මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ ဒဟရာဟံ သုဒ္ဓဝသနာ, ယံ ပုရေ ဓမ္မမဿုဏိန္တိ ယသ္မာ အဟံ ပုဗ္ဗေ ဒဟရာ တရုဏီ ဧဝ သုဒ္ဓဝသနာ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ အဿောသိံ. တဿာ မေ အပ္ပမတ္တာယ, သစ္စာဘိသမယော အဟူတိ ယသ္မာ စ တဿာ မေ မယှံ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အပ္ပမတ္တာယ ဥပဋ္ဌိတဿတိယာ သီလံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တိယာဝ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အဘိသမယော ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၃၂) ပဋိဝေဓော အဟောသိ.

එම ගාථාවන්හි; මා පෙර තරුණ වියෙහි, යොවුන් වියෙහි පසුවන කල්හි, ශ්වේත වස්ත්‍ර හැඳ, මනා කොට අලංකාර වී සැරසී ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි ධර්මය ශ්‍රවණය කළෙමි. මා විසින් එලෙස අසන ලද ධර්මය නැවත නුවණින් මෙනෙහි කරමින්, අප්‍රමාදීව හා එළඹ සිටි සිහියෙන් යුතුව, සීලයෙහි පිහිටා භාවනාවෙහි යෙදෙන කල්හි, 'මේ දුකයි' යනුවෙන් ආරම්භ වන චතුරාර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ කරගැනීම හෙවත් ප්‍රතිවේධය සිදු විය.

တတောဟံ သဗ္ဗကာမေသု, ဘုသံ အရတိမဇ္ဈဂန္တိ တတော တေန ကာရဏေန သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မဿ သုတတ္တာ သစ္စာနဉ္စ အဘိသမိတတ္တာ မနုဿေသု ဒိဗ္ဗေသု စာတိ သဗ္ဗေသုပိ ကာမေသု ဘုသံ အတိဝိယ အရတိံ ဥက္ကဏ္ဌိံ အဓိဂစ္ဆိံ. သက္ကာယသ္မိံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကေ, ဘယံ သပ္ပဋိဘယဘာဝံ ဉာဏစက္ခုနာ ဒိသွာ, နေက္ခမ္မမေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ နိဗ္ဗာနမေဝ, ပီဟယေ ပိဟယာမိ ပတ္ထယာမိ.

එම හේතුව නිසාම, ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ධර්මය ඇසීමෙන් හා සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමෙන්, මානුෂික මෙන්ම දිව්‍යමය වූ ද සියලු කාමයන් කෙරෙහි ඉතා දැඩි නොඇලීමක් හෙවත් කළකිරීමක් ඇති කරගත්තෙමි. පඤ්ච උපාදානස්කන්ධය නැමැති සක්කායෙහි ඇති බියජනක බව ඥාන චක්ඛුසයෙන් දැක, මම නෙක්ඛම්මය හෙවත් පැවිදි බව හා නිර්වාණයම ප්‍රාර්ථනා කරමි.

ဒါသကမ္မကရာနိ စာတိ ဒါသေ စ ကမ္မကာရေ စ, လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဟေတံ ဝုတ္တံ. ဂါမခေတ္တာနီတိ ဂါမေ စ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏဝိရုဟနက္ခေတ္တာနိ စ, ဂါမပရိယာပန္နာနိ ဝါ ခေတ္တာနိ. ဖီတာနီတိ သမိဒ္ဓါနိ. ရမဏီယေတိ မနုညေ. ပမောဒိတေတိ ပမုဒိတေ, ဘောဂက္ခန္ဓေ ဟိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. သာပတေယျန္တိ သန္တကံ ဓနံ, မဏိကနကရဇတာဒိပရိဂ္ဂဟဝတ္ထုံ. အနပ္ပကန္တိ မဟန္တံ, ပဟာယာတိ ယောဇနာ. ဧဝံ သဒ္ဓါယ နိက္ခမ္မာတိ ‘‘ဟိတွာနဟံ ဉာတိဂဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန [Pg.248] မဟန္တံ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ မဟန္တဉ္စ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ ကမ္မကမ္မဖလာနိ ရတနတ္တယဉ္စာတိ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုံ သဒ္ဓါယ သဒ္ဒဟိတွာ ဃရတော နိက္ခမ္မ, သဒ္ဓမ္မေ သုပ္ပဝေဒိတေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သုဋ္ဌု ပဝေဒိတေ အရိယဝိနယေ အဟံ ပဗ္ဗဇိတာ.

දාසයන් හා කම්කරුවන් ද (මෙහි ලිංග විපර්යාසයෙන් කියැවේ), ගම් සහ ධාන්‍ය වැවෙන කුඹුරු ද, එනම් ගමට අයත් කෙත් වතු ද අත්හැර; සමෘද්ධිමත් වූ ද, මනරම් වූ ද, සතුට උපදවන සුළු වූ ද මහා සම්පත් සමූහය අත්හැර යන අරුතයි. තමා සතු මැණික්, රන්, රිදී ආදී බොහෝ වස්තුන් අත්හැර; මෙසේ නෑ පිරිස හා මහා ධනස්කන්ධය අත්හැර, කර්මය හා කර්ම ඵලය කෙරෙහි ද තෙරුවන් කෙරෙහි ද සැදැහැ සිතින් විශ්වාසය තබා ගිහිගෙයින් නික්ම, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද ආර්ය විනය නැමැති සද්ධර්මයෙහි මම පැවිදි වීමි.

ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတာယ ပန နေတံ အဿ ပတိရူပံ, ယဒိဒံ ဆဍ္ဍိတာနံ ကာမာနံ ပစ္စာဂမနံ. အာကိဉ္စညဉှိ ပတ္ထယေတိ အဟံ အကိဉ္စနဘာဝံ အပရိဂ္ဂဟဘာဝမေဝ ပတ္ထယာမိ. ယော ဇာတရူပရဇတံ, ဆဍ္ဍေတွာ ပုနရာဂမေတိ ယော ပုဂ္ဂလော သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ အညမ္ပိ ဝါ ကိဉ္စိ ဓနဇာတံ ဆဍ္ဍေတွာ ပုန တံ ဂဏှေယျ, သော ပဏ္ဍိတာနံ အန္တရေ ကထံ သီသံ ဥက္ခိပေယျ?

මෙලෙස පැවිදි වූ මා හට, අත්හැර දැමූ කාමයන් කරා නැවත පැමිණීම සුදුසු නොවේ. මම කිසිදු අයිතිවාසිකමක් හෝ පරිග්‍රහයක් නොමැති තත්ත්වයම ප්‍රාර්ථනා කරමි. යම් පුද්ගලයෙක් රන්, රිදී හෝ වෙනත් යම් ධනයක් අත්හැර දමා නැවත එය ලබා ගන්නේ නම්, ඔහු පණ්ඩිතයන් මධ්‍යයෙහි කෙසේ නම් හිස ඔසවා සිටින්න ද?

ယသ္မာ ရဇတံ ဇာတရူပံ ဝါ, န ဗောဓာယ န သန္တိယာ န မဂ္ဂဉာဏာယ န နိဗ္ဗာနာယ ဟောတီတိ အတ္ထော. နေတံ သမဏသာရုပ္ပန္တိ ဧတံ ဇာတရူပရဇတာဒိပရိဂ္ဂဟဝတ္ထု, တဿ ဝါ ပရိဂ္ဂဏှနံ သမဏာနံ သာရုပ္ပံ န ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘န ကပ္ပတိ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ဇာတရူပရဇတ’’န္တိအာဒိ (စူဠဝ. ၄၄၆). န ဧတံ အရိယဒ္ဓနန္တိ ဧတံ ယထာဝုတ္တပရိဂ္ဂဟဝတ္ထု သဒ္ဓါဒိဓနံ ဝိယ အရိယဓမ္မမယမ္ပိ ဓနံ န ဟောတိ, န အရိယဘာဝါဝဟတော. တေနာဟ ‘‘လောဘန’’န္တိအာဒိ.

රන් හෝ රිදී යන්න අවබෝධය පිණිස හෝ කෙලෙස් සංසිඳීම පිණිස හෝ මාර්ග ඥානය හෝ නිර්වාණය පිණිස හෝ හේතු නොවන බැවින් මෙම අර්ථය කියැවේ. රන් රිදී ආදිය පරිහරණය කිරීම ශ්‍රමණයන් හට සුදුසු නොවේ. 'ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන් හට රන් රිදී කැප නොවේ' යැයි වදාළේ එබැවිනි. මෙය ශ්‍රද්ධාදී ආර්ය ධනය මෙන් ආර්ය භාවය ලබා දෙන ධනයක් නොවන බැවින් ආර්ය ධනයක් නොවේ. එබැවින් මෙය ලෝභය උපදවන දෙයක් යැයි කියන ලදී.

တတ္ထ လောဘနန္တိ လောဘုပ္ပာဒနံ. မဒနန္တိ မဒါဝဟံ. မောဟနန္တိ သမ္မောဟဇနနံ. ရဇဝဍ္ဎနန္တိ ရာဂရဇာဒိသံဝဍ္ဎနံ. ယေန ပရိဂ္ဂဟိတံ, တဿ အာသင်္ကာဝဟတ္တာ သဟ အာသင်္ကာယ ဝတ္တတီတိ သာသင်္ကံ, ယေန ပရိဂ္ဂဟိတံ, တဿ ယတော ကုတော အာသင်္ကာဝဟန္တိ အတ္ထော. ဗဟုအာယာသန္တိ သဇ္ဇနရက္ခဏာဒိဝသေန ဗဟုပရိဿမံ. နတ္ထိ စေတ္ထ ဓုဝံ ဌိတီတိ ဧတသ္မိံ ဓနေ ဓုဝဘာဝေါ စ ဌိတိဘာဝေါ စ နတ္ထိ, စဉ္စလမနဝဋ္ဌိတမေဝါတိ အတ္ထော.

එහි 'ලෝභන' යනු ලෝභය උපදවන බවයි. 'මදන' යනු මත් කරවන බවයි. 'මෝහන' යනු දැඩි මුළාව ඇති කරන බවයි. 'රජවඩ්ඪන' යනු රාගාදී කෙලෙස් රජස් වර්ධනය කරන බවයි. මෙය තමා සන්තක කරගත් තැනැත්තාට බිය හා සැකය ගෙන දෙන බැවින් 'සාසංක' නම් වේ. සත්පුරුෂයන් විසින් මෙය රැකගැනීම සඳහා මහත් වෙහෙසක් දැරිය යුතුය. මෙම ධනයෙහි ස්ථිර බවක් හෝ පැවැත්මක් නැත; එය චංචල වූ ද, අස්ථිර වූ ද දෙයකි.

ဧတ္ထ ရတ္တာ ပမတ္တာ စာတိ ဧတသ္မိံ ဓနေ ရတ္တာ သဉ္ဇာတရာဂါ ဒသကုသလဓမ္မေသု သတိယာ ဝိပ္ပဝါသေန ပမတ္တာ. သံကိလိဋ္ဌမနာ လောဘာဒိသံကိလေသေန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တာဝ နာမ ဟောန္တိ. တတော စ အညမညမှိ ဗျာရုဒ္ဓါ, ပုထူ ကုဗ္ဗန္တိ မေဓဂံ အန္တမသော မာတာပိ ပုတ္တေန, ပုတ္တောပိ မာတရာတိ ဧဝံ အညမညံ ပဋိရုဒ္ဓါ ဟုတွာ ပုထူ သတ္တာ မေဓဂံ ကလဟံ [Pg.249] ကရောန္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ကာမဟေတု ကာမနိဒါနံ ကာမာဓိကရဏံ…ပေ… မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ ပုတ္တောပိ မာတရာ ဝိဝဒတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၁၆၈, ၁၇၈).

මෙම ධනයෙහි ඇලුණු, දැඩි රාගයෙන් යුක්ත වූ, දස කුසල් දහමෙහි සිහියෙන් තොරව ප්‍රමාද වූවෝ කෙලෙස් සහිත සිත් ඇත්තෝ වෙති. ලෝභාදී කෙලෙස් නිසාම ඔවුහු අපිරිසිදු සිත් ඇත්තෝ වෙති. එම නිසාම අවසානයේ මව පුතු සමඟ ද, පුතු මව සමඟ ද වශයෙන් ඔවුනොවුන් විරුද්ධ වී, බොහෝ සත්ත්වයෝ වාද විවාද හා කලහ කරගනිති. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, 'මහණෙනි, කාමයන් හේතු කොටගෙන... මව පුතු සමඟ ද පුතු මව සමඟ ද විවාද කරති' යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක.

ဝဓောတိ မရဏံ. ဗန္ဓောတိ အဒ္ဒုဗန္ဓနာဒိဗန္ဓနံ. ပရိက္လေသောတိ ဟတ္ထစ္ဆေဒါဒိပရိကိလေသာပတ္တိ. ဇာနီတိ ဓနဇာနိ စေဝ ပရိဝါရဇာနိ စ. သောကပရိဒ္ဒဝေါတိ သောကော စ ပရိဒေဝေါ စ. အဓိပန္နာနန္တိ အဇ္ဈောသိတာနံ. ဒိဿတေ ဗျသနံ ဗဟုန္တိ ယထာဝုတ္တဝဓဗန္ဓနာဒိဘေဒံ အဝုတ္တဉ္စ ဒေါမနဿုပါယာသာဒိံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ ဗဟုံ ဗဟုဝိဓံ ဗျသနံ အနတ္ထော ကာမေသု ဒိဿတေဝ.

'වධ' යනු මරණයයි. 'බන්ධ' යනු විලංගු ආදී බැඳීම්ය. 'පරිකිලෙස' යනු අත් සිඳීම් ආදී වධ හිංසාවන්ට පත්වීමයි. 'ජානි' යනු ධනය හා පිරිවර පිරිහීමයි. 'සෝකපරිද්දව' යනු සෝකය හා වැලපීමයි. තණ්හා දිට්ඨිවලින් කාමයන්හි ඇලී ගැලී සිටින්නන් හට ඉහත කී වධ බන්ධන ආදිය ද, නොකියවුණු දොම්නස් උපායාස ආදිය ද වශයෙන් මෙලොව හා පරලොව දී දක්නට ලැබෙන බොහෝ විවිධ විපත් හා අනර්ථයන් කාමයන් නිසාම සිදු වේ.

တံ မံ ဉာတီ အမိတ္တာဝ, ကိံ ဝေါ ကာမေသု ယုဉ္ဇထာတိ တာဒိသံ မံ ယထာ ကာမေသု ဝိရတ္တံ တုမှေ ဉာတီ ဉာတကာ သမာနာ အနတ္ထကာမာ အမိတ္တာ ဝိယ ကိံ ကေန ကာရဏေန ကာမေသု ယုဉ္ဇထ နိယောဇေထ. ဇာနာထ မံ ပဗ္ဗဇိတံ, ကာမေသု ဘယဒဿိနိန္တိ ကာမေ ဘယတော ပဿန္တိံ ပဗ္ဗဇိတံ မံ အာဇာနာထ, ကိံ ဧတ္တကံ တုမှေဟိ အနညာတန္တိ အဓိပ္ပာယော.

කාමයන් කෙරෙහි නොඇලුණු මා වැනි තැනැත්තියකට, මගේ නෑයන් වූ ඔබලා අහිත කැමති සතුරන් මෙන් කුමන හේතුවක් නිසා කාමයන්හි යෙදවීමට උත්සාහ කරන්නහු ද? කාමයන්හි බිය දකිමින් පැවිදි වූ මා පිළිබඳව තේරුම් ගන්න. ඔබලාට මේ තරම් දෙයක්වත් නොවැටහෙන්නේ ඇයි? යනු මෙහි අදහසයි.

န ဟိရညသုဝဏ္ဏေန, ပရိက္ခီယန္တိ အာသဝါတိ ကာမာသဝါဒယော ဟိရညသုဝဏ္ဏေန န ကဒါစိ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အထ ခေါ တေဟိ ဧဝ ပရိဝဍ္ဎန္တေဝ. တေနာဟ – ‘‘အမိတ္တာ ဝဓကာ ကာမာ, သပတ္တာ သလ္လဗန္ဓနာ’’တိ. ကာမာ ဟိ အဟိတာဝဟတ္တာ မေတ္တိယာ အဘာဝေန အမိတ္တာ, မရဏဟေတုတာယ ဥက္ခိတ္တာသိကဝဓကသဒိသတ္တာ ဝဓကာ, အနုဗန္ဓိတွာပိ အနတ္ထာဝဟနတာယ ဝေရာနုဗန္ဓသပတ္တသဒိသတ္တာ သပတ္တာ, ရာဂါဒီနံ သလ္လာနံ ဗန္ဓနတော သလ္လဗန္ဓနာ.

කාමාසව ආදී සතර ආසවයන් රන් රිදී නිසා කිසි කලකත් ක්ෂය නොවේ. ඒ වෙනුවට එම වස්තූන් නිසා ආසවයන් තව තවත් වර්ධනය වේ. එබැවින් 'කාමයෝ සතුරෝය, මිනීමරුවෝය...' යනාදිය වදාරන ලදී. කාමයෝ අහිත පිණිස පවතින බැවින් ද, මෛත්‍රියක් නොමැති බැවින් ද 'අමිත්ත' නම් වෙති. මරණයට හේතු වන බැවින් ද, ඔසවන ලද කඩුවක් ඇති වධකයකු වැනි බැවින් ද 'වධක' නම් වෙති. අනර්ථයම ගෙන දෙන බැවින් ද, වෛරක්කාරී හතුරන් හා සමාන බැවින් 'සපත්ත' නම් වෙති. රාගාදී හුල් මගින් සත්වයා බඳින බැවින් 'සල්ලබන්ධන' නම් වෙති.

မုဏ္ဍန္တိ မုဏ္ဍိတကေသံ. တတ္ထ တတ္ထ နန္တကာနိ ဂဟေတွာ သံဃာဋိစီဝရပါရုပနေန သံဃာဋိပါရုတံ.

'මුණ්ඩ' යනු මුඩු කරන ලද හිසකෙස් ඇති බවයි. තැනින් තැනින් වැරහිලි එකතු කරගෙන සාංඝාටික සිවුර පෙරවීමෙන් 'සංඝාටිපාරුත' නම් වේ.

ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍောတိ ဝိဝဋဒွါရေ ဃရေ ဃရေ ပတိဋ္ဌိတွာ လဘနကပိဏ္ဍော. ဥဉ္ဆောတိ တဒတ္ထံ ဥဉ္ဆာစရိယာ. အနဂါရူပနိဿယောတိ အနဂါရာနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဥပဂန္တွာ နိဿိတဗ္ဗတော ဥပနိဿယဘူတော ဇီဝိတပရိက္ခာရော. တဉှိ နိဿာယ ပဗ္ဗဇိတာ ဇီဝန္တိ.

'උට්ඨිට්ඨපිණ්ඩ' යනු විවෘත කරන ලද දොරවල් ඇති ගෙයක් ගෙයක් පාසා වැඩම කර, එහි වැඩ සිට ලබාගන්නා පිණ්ඩපාතයයි. 'උඤ්ඡ' යනු ඒ පිණ්ඩපාතය සෙවීමේ පිළිවෙතයි. 'අනගාරූපනිස්සය' යනු ගිහිගෙයින් නික්මුණු පැවිද්දන් විසින් ඇසුරු කළ යුතු බැවින් ඔවුන්ගේ ජීවිතයට උපනිශ්‍රය වූ (ආධාරක වූ) ජීවන පරිෂ්කාරයයි. සැබවින්ම පැවිද්දෝ ඒ පිණ්ඩපාතය ආදී ප්‍රත්‍යයන් ඇසුරු කරගෙන ජීවත් වෙති.

ဝန္တာတိ [Pg.250] ဆဍ္ဍိတာ. မဟေသီဟီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟေသီဟိ. ခေမဋ္ဌာနေတိ ကာမယောဂါဒီဟိ အနုပဒ္ဒဝဋ္ဌာနဘူတေ နိဗ္ဗာနေ. တေတိ မဟေသယော. အစလံ သုခန္တိ နိဗ္ဗာနသုခံ ပတ္တာ. တသ္မာ တံ ပတ္ထေန္တေန ကာမာ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော.

'වන්තා' යනු අත්හරින ලද යන්නයි. 'මහේසීහි' යනු බුද්ධාදී උතුමන් විසිනි. 'ඛේමට්ඨානේ' යනු කාම යෝගාදීන්ගෙන් උපද්‍රවයක් නොමැති ස්ථානය වූ නිවනෙහි යන්නයි. 'තේ' යනු ඒ මහේසීහු (උතුමෝ) ය. 'අචලං සුඛං' යනු නිවන් සුවයට පැමිණියාහුය. එබැවින් ඒ නිවන් සුවය පතන්නහු විසින් කාමයන් අත්හැරිය යුතුය යනු මෙහි අදහසයි.

မာဟံ ကာမေဟိ သံဂစ္ဆိန္တိ အဟံ ကဒါစိပိ ကာမေဟိ န သမာဂစ္ဆေယျံ. ကသ္မာတိ စေ အာဟ – ‘‘ယေသု တာဏံ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ, ယေသု ကာမေသု ဥပပရိက္ခိယမာနေသု ဧကသ္မိမ္ပိ အနတ္ထပရိတ္တာဏံ နာမ နတ္ထိ. အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမာ မဟာဘိတာပဋ္ဌေန. ဒုခါ ဒုက္ခမဋ္ဌေန.

"මම කිසි කලෙකත් කාමයන් හා එක් නොවෙමි" යන්නයි. ඒ මන්ද? යත් – විමසා බලන කල්හි ඒ කාමයන් අතුරෙන් එකකවත් අනර්ථයෙන් ගැලවීමක් (ආරක්ෂාවක්) නැති බැවිනි. දැඩි ලෙස දවනු ලබන බැවින් ඒවා ගිනි කඳක් වැනි ය. ඉවසා ගැනීමට අපහසු බැවින් ඒවා දුක් සහගත ය.

ပရိပန္ထော ဧသ ဘယော ယဒိဒံ ကာမာ နာမ အဝိဒိတဝိပုလာနတ္ထာဝဟတ္တာ. သဝိဃာတော စိတ္တဝိဃာတကရတ္တာ. သကဏ္ဋကော ဝိနိဝိဇ္ဈနတ္တာ. ဂေဓော သုဝိသမော စေသောတိ ဂိဒ္ဓိဟေတုတာယ ဂေဓော. သုဋ္ဌု ဝိသမော မဟာပလိဗောဓော သော. ဒုရတိက္ကမနဋ္ဌေန မဟန္တော. မောဟနာမုခေါ မုစ္ဆာပတ္တိဟေတုတော.

නොදන්නා වූ මෙන්ම මහත් වූ අනර්ථයන් ගෙන දෙන බැවින් මේ කාමයෝ නම් බාධකයකි, බියකි. සිත පෙළන (වෙහෙසන) බැවින් 'සවිඝාත' නම් වේ. විනිවිද යන (ඇනෙන) බැවින් 'සකණ්ටක' (කටු සහිත) නම් වේ. ගිජුකමට හේතු වන බැවින් 'ගේධ' නම් වේ. ඒවා ඉතා විෂම වූ මහා පලිබෝධයකි (බාධාවකි). ඉක්මවා යෑමට අපහසු බැවින් 'මහන්ත' නම් වේ. මුළාවට පත් කරන බැවින් 'මෝහනාමුඛ' නම් වේ.

ဥပသဂ္ဂေါ ဘီမရူပေါတိ အတိဘိံသနကသဘာဝေါ, မဟန္တော ဒေဝတူပသဂ္ဂေါ ဝိယ အနတ္ထကာဒိဒုက္ခာဝဟနတော. သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ သပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန.

අනර්ථය හා දුක රැගෙන එන බැවින් දේව උපද්‍රවයක් මෙන් ඉතා බියකරු ස්වභාවයක් ඇත්තේ ය. භයානක ස්වභාවය නිසා කාමයෝ සර්ප හිස් වැනි ය.

ကာမပင်္ကေန သတ္တာတိ ကာမသင်္ခါတေန ပင်္ကေန သတ္တာ လဂ္ဂါ.

කාම සංඛ්‍යාත මඩෙහි සත්ත්වයෝ ඇලී ගැලී සිටිති.

ဒုဂ္ဂတိဂမနံ မဂ္ဂန္တိ နိရယာဒိအပါယဂါမိနံ မဂ္ဂံ. ကာမဟေတုကန္တိ ကာမောပဘောဂဟေတုကံ. ဗဟုန္တိ ပါဏာတိပါတာဒိဘေဒေန ဗဟုဝိဓံ. ရောဂမာဝဟန္တိ ရုဇ္ဇနဋ္ဌေန ရောဂသင်္ခါတဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒဿ ဒုက္ခဿ အာဝဟနကံ.

නරකාදී අපායන්ට යන මඟයි. කාම පරිභෝජනය හේතු කොට ඇති වන්නකි. ප්‍රාණාතිපාතාදී වශයෙන් නානාවිධ වූවකි. වේදනාව ගෙන දෙන බැවින් රෝගයක් බඳු වූ, මෙලොව වශයෙන් ඇති වන දුක් ගෙන දෙන්නකි.

ဧဝန္တိ ‘‘အမိတ္တာ ဝဓကာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. အမိတ္တဇနနာတိ အမိတ္တဘာဝဿ နိဗ္ဗတ္တနကာ. တာပနာတိ သန္တာပနကာ, တပနီယာတိ အတ္ထော. သံကိလေသိကာတိ သံကိလေသာဝဟာ. လောကာမိသာတိ လောကေ အာမိသဘူတာ. ဗန္ဓနိယာတိ ဗန္ဓဘူတေဟိ သံယောဇနေဟိ ဝဍ္ဎိတဗ္ဗာ, သံယောဇနိယာတိ အတ္ထော. မရဏဗန္ဓနာတိ ဘဝါဒီသု နိဗ္ဗတ္တိနိမိတ္တတာယ ပဝတ္တကာရဏတော စ မရဏဝိဗန္ဓနာ.

මෙසේ 'අමිත්තා වධකා' යනාදී වශයෙන් කී පරිදි සතුරු බව ඇති කරන, තැවෙන සුළු වූ, කෙලෙස් සහිත වූ, ලෝකයෙහි ආමිසයක් බඳු වූ, සංයෝජන නැමති බැඳීම්වලින් වැඩිය යුතු (සංයෝජන ඇති කරන) කාමයෝ භවයන්හි ඉපදීමට හා පැවතීමට හේතු වන බැවින් මාර බන්ධනයෝ වෙති.

ဥမ္မာဒနာတိ [Pg.251] ဝိပရိဏာမဓမ္မာနံ ဝိယောဂဝသေန သောကုမ္မာဒကရာ, ဝဍ္ဎိယာ ဝါ ဥပရူပရိမဒါဝဟာ. ဥလ္လပနာတိ ‘‘အဟော သုခံ အဟော သုခ’’န္တိ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ လပါပနကာ. ‘‘ဥလ္လောလနာ’’တိပိ ပါဌော, ဘတ္တပိဏ္ဍနိမိတ္တံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဥလ္လောလေန္တော သုနခေါ ဝိယ အာမိသဟေတု သတ္တေ ဥပရူပရိလာလနာ, ပရာဘဝါဝညာတပါပနကာတိ အတ္ထော. စိတ္တပ္ပမာထိနောတိ ပရိဠာဟုပ္ပာဒနာဒိနာ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ စိတ္တဿ ပမထနသီလာ. ‘‘စိတ္တပ္ပမဒ္ဒိနော’’တိ ဝါ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော. ယေ ပန ‘‘စိတ္တပ္ပမာဒိနော’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ စိတ္တဿ ပမာဒါဝဟာတိ အတ္ထော. သံကိလေသာယာတိ ဝိဗာဓနာယ ဥပတာပနာယ ဝါ. ခိပ္ပံ မာရေန ဩဍ္ဍိတန္တိ ကာမာ နာမေတေ မာရေန ဩဍ္ဍိတံ ကုမိနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ သတ္တာနံ အနတ္ထာဝဟနတော.

වෙනස් වන ස්වභාවය ඇති දෙයින් වෙන්වීම නිසා ශෝකය හා උමතුව ඇති කරයි. "අහෝ සැපයකි, අහෝ සැපයකි" යි නිතර කියවීමට (පොළඹවන්නට) සලස්වයි. ආහාර සොයමින් වල්ගය වනන බල්ලෙකු මෙන් ආමිසය නිසා සත්ත්වයන් ලුහුබඳවයි. වර්තමානයෙහිත් අනාගතයෙහිත් සිත කළඹවන ස්වභාවය ඇත්තේ ය. සත්ත්වයන්ට අනර්ථය පිණිස මාරයා විසින් අටවන ලද මීනයක් (මාළු බාන උගුලක්) බඳු යැයි දත යුතුය.

အနန္တာဒီနဝါတိ ‘‘လောဘနံ မဒနဉ္စေတ’’န္တိအာဒိနာ, ‘‘ဣဓ သီတဿ ပုရက္ခတော ဥဏှဿ ပုရက္ခတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၆၇) စ ဒုက္ခက္ခန္ဓသုတ္တာဒီသု ဝုတ္တနယေန အပရိယန္တာဒီနဝါ ဗဟုဒေါသာ. ဗဟုဒုက္ခာတိ အာပါယိကာဒိဗဟုဝိဓဒုက္ခာနုဗန္ဓာ. မဟာဝိသာတိ ကဋုကာသယှဖလတာယ ဟလာဟလာဒိမဟာဝိသသဒိသာ. အပ္ပဿာဒါတိ သတ္ထဓာရာဂတမဓုဗိန္ဒု ဝိယ ပရိတ္တဿာဒါ. ရဏကရာတိ သာရာဂါဒိသံဝဍ္ဎကာ. သုက္ကပက္ခဝိသောသနာတိ သတ္တာနံ အနဝဇ္ဇကောဋ္ဌာသဿ ဝိနာသကာ.

දුක්ඛක්ඛන්ධ සූත්‍රාදියෙහි දැක්වෙන පරිදි නිම කළ නොහැකි ආදීනව (දෝෂ) ඇත්තේ ය. බොහෝ දුක් උපදවයි. ඉතා කටුක විපාක දෙන බැවින් හලාහල විෂ වැනි ය. කඩුවක මුවහත තැවරුණු මී පැණි බිඳක් මෙන් ස්වල්ප වූ ආස්වාදයක් ඇත්තේ ය. රාගාදී කෙලෙස් වර්ධනය කරයි. සත්ත්වයන්ගේ නිවැරදි වූ කුසල් කොටස විනාශ කරයි.

သာဟန္တိ သာ အဟံ, ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ကာမေ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဌိတာတိ အတ္ထော. ဧတာဒိသန္တိ ဧဝရူပံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ. ကတွာတိ ဣတိ ကတွာ, ယထာဝုတ္တကာရဏေနာတိ အတ္ထော. န တံ ပစ္စာဂမိဿာမီတိ တံ မယာ ပုဗ္ဗေ ဝန္တကာမေ ပုန န ပရိဘုဉ္ဇိဿာမိ. နိဗ္ဗာနာဘိရတာ သဒါတိ ယသ္မာ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကာလံ နိဗ္ဗာနာဘိရတာ, တသ္မာ န တံ ပစ္စာဂမိဿာမီတိ ယောဇနာ.

'සාහං' යනු ඒ මමයි. ඉහත කී පරිදි ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා, ශ්‍රද්ධාව ලබා, කාමයන් අත්හැර පැවිදිව සිටිමි. පැවිදි වූ දින පටන් සැමදා නිවනෙහි ඇලී වසන බැවින්, පෙර වමාරන ලද (අත්හළ) ඒ කාමයන් වෙත මම නැවත නොපැමිණෙමි.

ရဏံ တရိတွာ ကာမာနန္တိ ကာမာနံ ရဏံ တရိတွာ, တဉ္စ မယာ ကာတဗ္ဗံ အရိယမဂ္ဂသံပဟာရံ ကတွာ. သီတိဘာဝါဘိကင်္ခိနီတိ သဗ္ဗကိလေသဒရထပရိဠာဟဝူပသမေန သီတိဘာဝသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ အဘိကင်္ခန္တီ. သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယေတိ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခယဘူတေ နိဗ္ဗာနေ အဘိရတာ.

කාම නැමති යුධ පිටිය තරණය කොට, ආර්ය මාර්ගය නැමති පහර දීම සිදු කොට, සියලු කෙලෙස් දාහයන් නිවී ගිය සිසිල් බවක් වූ අරිහත් ඵලය පතමින්, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය වූ නිවනෙහි ඉතා ඇලී වසමි.

ယေန [Pg.252] တိဏ္ဏာ မဟေသိနောတိ ယေန အရိယမဂ္ဂေန ဗုဒ္ဓါဒယော မဟေသိနော သံသာရမဟောဃံ တိဏ္ဏာ, အဟမ္ပိ တေဟိ ဂတမဂ္ဂံ အနုဂစ္ဆာမိ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ အနုပါပုဏာမီတိ အတ္ထော.

බුද්ධාදී මහා සෘෂීන් වහන්සේලා යම් ආර්ය මාර්ගයකින් සංසාර නැමති මහා ඕඝය තරණය කළාහු ද, මම ද ඒ උතුමන් වැඩිය මඟ අනුගමනය කරමි. ශීලාදී ප්‍රතිපත්තීන් මගින් එයට පැමිණෙමි.

ဓမ္မဋ္ဌန္တိ အရိယဖလဓမ္မေ ဌိတံ. အနေဇန္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓ ဧဇတာယ အနေဇန္တိ လဒ္ဓနာမံ အဂ္ဂဖလံ. ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ သမ္ပာဒေတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန အဓိဂန္တွာ. ဈာယတီတိ တမေဝ ဖလဇ္ဈာနံ ဥပနိဇ္ဈာယတိ.

ආර්ය ඵල ධර්මයෙහි පිහිටි බැවින් 'ධම්මට්ඨ' නම් වේ. තෘෂ්ණාව සන්සිඳුණු බැවින් 'අනේජ' නම් වූ අග්‍ර ඵලය (අර්හත් ඵලය) ලබා, ඒ අර්හත් ඵල සමාපත්තියට සමවදී වාසය කරයි.

အဇ္ဇဋ္ဌမီ ပဗ္ဗဇိတာတိ ပဗ္ဗဇိတာ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတတော ပဋ္ဌာယ အဇ္ဇ အဋ္ဌမဒိဝသော, ဣတော အတီတေ အဋ္ဌမိယံ ပဗ္ဗဇိတာတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါတိ သဒ္ဓါသမ္ပန္နာ. သဒ္ဓမ္မသောဘနာတိ သဒ္ဓမ္မာဓိဂမေန သောဘနာ.

පැවිදි වී අදට අට දිනකි. ඇය ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත ය. සද්ධර්මය (මාර්ග-ඵල) ලබා ගැනීමෙන් ශෝභමාන වන්නී ය.

ဘုဇိဿာတိ ဒါသဘာဝသဒိသာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနေန ဘုဇိဿာ. ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဣဏာပဂမေန အဏဏာ.

වහල් බව වැනි කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කළ බැවින් ඇය නිදහස් තැනැත්තියකි. කාමච්ඡන්දය වැනි ණයවලින් මිදුණු බැවින් ඇය ණය නැති තැනැත්තියකි.

ဣမာ ကိရ တိဿော ဂါထာ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နံ ထေရိံ ဘိက္ခူနံ ဒဿေတွာ ပသံသန္တေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ.

පැවිදි වී අටවන දිනයෙහි අර්හත් භාවයට පැමිණ, එක්තරා රුක් මූලයක ඵල සමාපත්තියට සමවැදී සිටි ඒ තෙරණිය භික්ෂූන්ට පෙන්වා, ඇයව පසසමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම ගාථා තුන වදාරන ලදී.

အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တံ ပဝတ္တိံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဒိသွာ ‘‘ဧဝံ သတ္ထာရာ ပသံသီယမာနာ အယံ ထေရီ ယသ္မာ ဒေဝေဟိ စ ပယိရုပါသိတဗ္ဗာ’’တိ တာဝဒေဝ တာဝတိံသေဟိ ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. တံ သန္ဓာယ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဝုတ္တံ –

එකල දිව්‍ය ඇසින් ඒ පුවත දුටු දෙවියන්ට අධිපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා, “ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් මෙසේ පසසනු ලබන මේ තෙරණිය දෙවියන් විසින් ද ඇසුරු කළ යුත්තීය (වැඳිය යුත්තීය)” යි සිතා, එවෙලේම තාවතිංස වාසී දෙවියන් සමඟ පැමිණ ඇයට අභිවාදනය කොට දොහොත් මුදුන් දී සිටියේය. සංගීතිකාරක තෙරවරුන් ඒ බව අරභයා මෙසේ පැවසූහ -

‘‘တံ သက္ကော ဒေဝသံဃေန, ဥပသင်္ကမ္မ ဣဒ္ဓိယာ;

နမဿတိ ဘူတပတိ, သုဘံ ကမ္မာရဓီတရ’’န္တိ.

“භූතපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දිව්‍ය සමූහයා සමඟ තමන්ගේ සෘද්ධියෙන් පැමිණ, කම්මාර (කම්මල්කරු) දියණිය වූ ඒ සුභා තෙරණියට නමස්කාර කරයි.”

တတ္ထ တီသု ကာမဘဝေသု ဘူတာနံ သတ္တာနံ ပတိ ဣဿရောတိ ကတွာ ဘူတပတီတိ လဒ္ဓနာမော သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒေဝသံဃေန သဒ္ဓိံ တံ သုဘံ ကမ္မာရဓီတရံ အတ္တနော ဒေဝိဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမ္မ နမဿတိ, ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒတီတိ အတ္ထော.

එහි අර්ථය නම් - කාම භව තුනෙහි උපන් සත්ත්වයන්ට අධිපති හෙයින් ‘භූතපති’ යන නම ලත් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දිව්‍ය සමූහයා සමඟ තමන්ගේ දිව්‍යමය සෘද්ධියෙන් පැමිණ, ඒ කම්මාර දියණිය වූ සුභා තෙරණියට පංචපතිට්ඨිතයෙන් (අංග පස පොළොවට ස්පර්ශ වන ලෙස) යුතුව වඳියි යන්නයි.

သုဘာကမ္မာရဓီတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුභා කම්මාරධීතු තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

ဝီသတိနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

විසි නිපාත වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၁၄. တိံသနိပါတော

14. තිස් නිපාතය

၁. သုဘာဇီဝကမ္ဗဝနိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. සුභා ජීවකම්බවනිකා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

တိံသနိပါတေ [Pg.253] ဇီဝကမ္ဗဝနံ ရမ္မန္တိအာဒိကာ သုဘာယ ဇီဝကမ္ဗဝနိကာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, သမ္ဘာဝိတကုသလမူလာ အနုက္ကမေန ပရိဗြူဟိတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ပရိပက္ကဉာဏာ ဟုတွာ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သုဘာတိဿာ နာမမဟောသိ. တဿာ ကိရ သရီရာဝယဝါ သောဘနဝဏ္ဏယုတ္တာ အဟေသုံ, တသ္မာ သုဘာတိ အနွတ္ထမေဝ နာမံ ဇာတံ. သာ သတ္ထု ရာဇဂဟပ္ပဝေသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ အပရဘာဂေ သံသာရေ ဇာတသံဝေဂါ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ နေက္ခမ္မဉ္စ ခေမတော သလ္လက္ခန္တီ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ကတိပါဟေနေဝ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

තිස් නිපාතයෙහි ‘ජීවකම්බවනං රම්මං’ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ජීවකගේ අඹ වනයෙහි වසන සුභා තෙරණියගේ ගාථාවන්ය. ඇය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන පිණිස උපනිශ්‍රය වූ කුසල් රැස් කරමින්, සම්භාවනීය කුසල් මුල් ඇත්තියක වී, අනුපිළිවෙලින් වර්ධනය කළ විමොක්ඛ සම්භාර ඇතිව, මෝරා ගිය ඥානයෙන් යුක්තව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර මහාසාල බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නාය. ඇයට ‘සුභා’ යනුවෙන් නම් තබන ලදී. ඇයගේ ශරීර අවයවයන් අතිශයින් ශෝභන වර්ණයෙන් යුක්ත වූ බැවින් ‘සුභා’ යන නම අර්ථවත් නමක්ම විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ රජගහනුවරට වැඩම කළ අවස්ථාවේ ශ්‍රද්ධාව ලැබූ උපාසිකාවක වූ ඇය, පසුව සංසාරයෙහි කලකිරීමට පත්ව, කාමයන්හි ආදීනව දැක මහණකම ආරක්ෂිත යැයි සලකා මහාපජාපතී ගෝතමිය සමීපයෙහි පැවිදි වී විදර්ශනා භාවනා කරමින් ස්වල්ප දිනකින්ම අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියාය.

အထ နံ ဧကဒိဝသံ အညတရော ရာဇဂဟဝါသီ ဓုတ္တပုရိသော တရုဏော ပဌမယောဗ္ဗနေ ဌိတော ဇီဝကမ္ဗဝနေ ဒိဝါဝိဟာရာယ ဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ မဂ္ဂံ ဩဝရန္တော ကာမေဟိ နိမန္တေသိ. သာ တဿ နာနပ္ပကာရေဟိ ကာမာနံ အာဒီနဝံ အတ္တနော စ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယံ ပဝေဒေန္တီ ဓမ္မံ ကထေသိ. သော ဓမ္မကထံ သုတွာပိ န ပဋိက္ကမတိ, နိဗန္ဓတိယေဝ. ထေရီ နံ အတ္တနော ဝစနေ အတိဋ္ဌန္တံ အက္ခိမှိ စ အဘိရတ္တံ ဒိသွာ, ‘‘ဟန္ဒ, တယာ သမ္ဘာဝိတံ အက္ခိ’’န္တိ အတ္တနော ဧကံ အက္ခိံ ဥပ္ပာဋေတွာ တဿ ဥပနေသိ. တတော သော ပုရိသော သန္တာသော သံဝေဂဇာတော တတ္ထ ဝိဂတရာဂေါဝ ဟုတွာ ထေရိံ ခမာပေတွာ ဂတော. ထေရီ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ. သတ္ထုနော သဟ ဒဿနေနေဝဿာ အက္ခိ ပဋိပါကတိကံ အဟောသိ. တတော သာ ဗုဒ္ဓဂတာယ ပီတိယာ နိရန္တရံ ဖုဋာ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တဿာ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. သာ ပီတိံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ တာဝဒေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန ဝိဟရန္တီ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အတ္တနာ တေန စ ဓုတ္တပုရိသေန ဝုတ္တဂါထာ ဥဒါနဝသေန –

ඉක්බිති එක් දිනක් රජගහනුවර වැසි, තාරුණ්‍යයෙහි පසුවන එක් සල්ලාලයෙක් ජීවකගේ අඹ වනයෙහි දහවල් කාලය ගත කිරීමට යන ඇයව දැක, ඇය කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇත්තේ මඟ අවුරා කාම වස්තූන්ගෙන් පොළඹවන්නට විය. ඇය ඔහුට නානාප්‍රකාරයෙන් කාමයන්හි ආදීනව ද තමාගේ මහණකමට ඇති කැමැත්ත ද පවසමින් ධර්මය දේශනා කළාය. ඔහු ඒ ධර්ම කථාව අසා පවා පසුබට නොවී ඇයට කරදර කළේය. තෙරණිය ඔහු තමාගේ වචනයෙහි නොපිහිටන බවත් තම දෑස කෙරෙහි අතිශයින් ඇලී සිටින බවත් දැක, “මෙන්න, ඔබ වර්ණනා කළ ඒ ඇස!” යැයි පවසා තමාගේ එක් ඇසක් උගුල්ලා ඔහුට දුන්නාය. එවිට ඒ මිනිසා තැතිගෙන, සංවේගයට පත්ව, ඇය කෙරෙහි රාගය පහව ගියෙක් වී, තෙරණියගෙන් සමාව ගෙන නික්ම ගියේය. තෙරණිය ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත වැඩියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ දකිනවාත් සමඟම ඇයගේ ඇස ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් විය. පසුව ඇය බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති වූ ප්‍රීතියෙන් නිරන්තරයෙන් පිනා ගියාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයගේ අදහස දැන ධර්මය දේශනා කොට රහත් මඟ පිණිස කමටහන් වදාළ සේක. ඇය ඒ ප්‍රීතිය යටපත් කොට එකෙණෙහිම විදර්ශනා වඩා සතර පටිසම්භිදාවන් සමඟ රහත් භාවයට පත් වූවාය. රහත් බවට පත්ව ඵල සමවතින් හා නිවන් සුවයෙන් වසන ඇය තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කොට, තමා සහ ඒ සල්ලාලයා විසින් පවසන ලද ගාථාවන් උදානයක් වශයෙන් මෙසේ වදාළාය -

၃၆၈.

368.

‘‘ဇီဝကမ္ဗဝနံ [Pg.254] ရမ္မံ, ဂစ္ဆန္တိံ ဘိက္ခုနိံ သုဘံ;

ဓုတ္တကော သန္နိဝါရေသိ, တမေနံ အဗြဝီ သုဘာ.

“රමණීය ජීවක අඹ වනයට වඩින සුභා භික්ෂුණියව එක් සල්ලාලයෙක් අවහිර කළේය. එවිට සුභා තෙරණිය ඔහුට මෙසේ පැවසුවාය.

၃၆၉.

369.

‘‘ကိံ တေ အပရာဓိတံ မယာ, ယံ မံ ဩဝရိယာန တိဋ္ဌသိ;

န ဟိ ပဗ္ဗဇိတာယ အာဝုသော, ပုရိသော သမ္ဖုသနာယ ကပ္ပတိ.

‘මා විසින් ඔබට කළ වරද කිම? මා යන මඟ අවුරා සිටින්නේ ඇයි? ඇවැත්නි, පැවිදි වූ කාන්තාවකගේ සිරුර ස්පර්ශ කිරීම පුරුෂයෙකුට කිසිසේත් සුදුසු නැත.’

၃၇၀.

370.

‘‘ဂရုကေ မမ သတ္ထုသာသနေ, ယာ သိက္ခာ သုဂတေန ဒေသိတာ;

ပရိသုဒ္ဓပဒံ အနင်္ဂဏံ, ကိံ မံ ဩဝရိယာန တိဋ္ဌသိ.

‘මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ යම් ශික්ෂාවක් ඇද්ද, ඒ පිරිසිදු මාවතෙහි යන කෙලෙස් රහිත වූ මාගේ මඟ අවුරා සිටින්නේ කුමටද?’

၃၇၁.

371.

‘‘အာဝိလစိတ္တော အနာဝိလံ, သရဇော ဝီတရဇံ အနင်္ဂဏံ;

သဗ္ဗတ္ထ ဝိမုတ္တမာနသံ, ကိံ မံ ဩဝရိယာန တိဋ္ဌသိ.

‘කැලඹුණු සිතක් ඇති, රාගාදී කෙලෙස් සහිත ඔබ, නොකැලඹුණු සිතක් ඇති, කෙලෙස් රහිත වූ, සියලු තැනින් මිදුණු සිත් ඇති මාගේ මඟ අවුරා සිටින්නේ කුමටද?’

၃၇၂.

372.

‘‘ဒဟရာ စ အပါပိကာ စသိ, ကိံ တေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကရိဿတိ;

နိက္ခိပ ကာသာယစီဝရံ, ဧဟိ ရမာမ သုပုပ္ဖိတေ ဝနေ.

‘ඔබ තරුණයි, ලස්සනයි. පැවිදි කමෙන් ඔබට ඇති පලය කිම? ඔය කසාවත අතහැර එන්න, මල් පිපුණු මේ වනයෙහි අපි සුවසේ වෙසෙමු.’

၃၇၃.

373.

‘‘မဓုရဉ္စ ပဝန္တိ သဗ္ဗသော, ကုသုမရဇေန သမုဋ္ဌိတာ ဒုမာ;

ပဌမဝသန္တော သုခေါ ဥတု, ဧဟိ ရမာမ သုပုပ္ဖိတေ ဝနေ.

‘මල් රේණු වලින් පිරුණු ගස් හැම දෙසම මිහිරි සුවඳ පතුරවයි. වසන්තයේ මුල් කාලය ඉතා සුවදායකයි. එන්න, අපි මේ මල් පිපුණු වනයෙහි කෙළි දෙලෙන් වෙසෙමු.’

၃၇၄.

374.

‘‘ကုသုမိတသိခရာ စ ပါဒပါ, အဘိဂဇ္ဇန္တိဝ မာလုတေရိတာ;

ကာ တုယှံ ရတိ ဘဝိဿတိ, ယဒိ ဧကာ ဝနမောဂဟိဿသိ.

‘මල් බර වූ ගස් මුදුන් සුළඟට සෙලවෙමින් හඬ නගන්නාක් මෙන් පෙනෙයි. ඔබ තනියම මේ වනයට ඇතුළු වුවහොත් ඔබට ඇති වන සතුට කුමක්ද?’

၃၇၅.

375.

‘‘ဝါဠမိဂသံဃသေဝိတံ, ကုဉ္ဇရမတ္တကရေဏုလောဠိတံ;

အသဟာယိကာ ဂန္တုမိစ္ဆသိ, ရဟိတံ ဘိံသနကံ မဟာဝနံ.

‘කෲර මෘගයන් වසන, මත් වූ ඇතින්නන් හා ඇතුන් ගැවසෙන, ජන ශුන්‍ය වූ මේ බියකරු මහා වනයට ඔබ තනිවම යන්නට කැමති ඇයි?’

၃၇၆.

376.

‘‘တပနီယကတာဝ [Pg.255] ဓီတိကာ, ဝိစရသိ စိတ္တလတေဝ အစ္ဆရာ;

ကာသိကသုခုမေဟိ ဝဂ္ဂုဘိ, သောဘသီ သုဝသနေဟိ နူပမေ.

‘පිරිසිදු රන් රුවක් මෙන්, චිත්තලතා වනයේ වසන දිව්‍ය අප්සරාවක් මෙන් ඔබ බබළයි. අසදෘශ වූ සුන්දරිය, ඉතා මොළොක් වූ උතුම් කසී වස්ත්‍ර ඇඳ ඔබ තවත් බැබළෙනු ඇත.’

၃၇၇.

377.

‘‘အဟံ တဝ ဝသာနုဂေါ သိယံ, ယဒိ ဝိဟရေမသေ ကာနနန္တရေ;

န ဟိ မတ္ထိ တယာ ပိယတ္တရော, ပါဏော ကိန္နရိမန္ဒလောစနေ.

‘කින්නරියකගේ වැනි වටකුරු දෑස් ඇති සුන්දරිය, ඔබ සමඟ මේ වනයෙහි වසන්නට ලැබුණොත් මම ඔබේ අණට කීකරු වන්නෙමි. මට ඔබ තරම් ප්‍රිය කෙනෙක් තවත් නැත.’

၃၇၈.

378.

‘‘ယဒိ မေ ဝစနံ ကရိဿသိ, သုခိတာ ဧဟိ အဂါရမာဝသ;

ပါသာဒနိဝါတဝါသိနီ, ပရိကမ္မံ တေ ကရောန္တု နာရိယော.

‘ඔබ මාගේ වචනය අසන්නේ නම්, සැපසේ ගිහි ගෙයි වසන්න. සුළං නොවදින මන්දිරවල වසන්න. මෙහෙකාරියන් ඔබේ උපස්ථානය කරනු ඇත.’

၃၇၉.

379.

‘‘ကာသိကသုခုမာနိ ဓာရယ, အဘိရောပေဟိ စ မာလဝဏ္ဏကံ;

ကဉ္စနမဏိမုတ္တကံ ဗဟုံ, ဝိဝိဓံ အာဘရဏံ ကရောမိ တေ.

‘ඉතා මොළොක් වූ කසී සළු අඳින්න, මල් හා සුවඳ විලවුන් පාවිච්චි කරන්න. රන් මැණික් මුතු සහිත බොහෝ වූ විවිධ අබරණ මම ඔබට සාදා දෙන්නෙමි.’

၃၈၀.

380.

‘‘သုဓောတရဇပစ္ဆဒံ သုဘံ, ဂေါနကတူလိကသန္ထတံ နဝံ;

အဘိရုဟ သယနံ မဟာရဟံ, စန္ဒနမဏ္ဍိတသာရဂန္ဓိကံ.

‘පිරිසිදු විතාන ඇති, එළු ලෝම ඇතිරිලි සහ පුළුන් මෙට්ට සහිත, සඳුන් සුවඳ කැවූ අගනා අලුත් ඇඳක ඔබ සැතපෙන්න.’

၃၈၁.

381.

‘‘ဥပ္ပလံ စုဒကာ သမုဂ္ဂတံ, ယထာ တံ အမနုဿသေဝိတံ;

ဧဝံ တွံ ဗြဟ္မစာရိနီ, သကေသင်္ဂေသု ဇရံ ဂမိဿသိ.

‘දියෙන් මතුවුණු, අමනුෂ්‍යයන් විසින් පරිභෝජනය කරන පියුමක් මෙන්, ඔබ බ්‍රහ්මචාරිනියක වී මේ ශරීර අවයවයන් කිසිවකුට පරිභෝජනය කරන්නට නොදී නිකරුණේ දිරා යාමට හරින්නෙහිද?’

၃၈၂.

382.

‘‘ကိံ တေ ဣဓ သာရသမ္မတံ, ကုဏပပူရမှိ သုသာနဝဍ္ဎနေ;

ဘေဒနဓမ္မေ ကဠေဝရေ, ယံ ဒိသွာ ဝိမနော ဥဒိက္ခသိ.

‘කුණුපයන්ගෙන් පිරුණු, සොහොන වැඩිකරන, බිඳෙන සුළු වූ මේ සිරුරෙහි ඔබ දකින සාරවත් බව කුමක්ද? ඔබ කුමක් දැක විපරීත සිතින් බලන්නෙහිද?’

၃၈၃.

383.

‘‘အက္ခီနိ [Pg.256] စ တူရိယာရိဝ, ကိန္နရိယာရိဝ ပဗ္ဗတန္တရေ;

တဝ မေ နယနာနိ ဒက္ခိယ, ဘိယျော ကာမရတီ ပဝဍ္ဎတိ.

‘මුවැත්තියකගේ මෙන්, පර්වත අතර වසන කින්නරියකගේ මෙන් වූ ඔබේ දෑස දැක මා තුළ කාම ආශාව වඩ වඩාත් වැඩි වෙයි.’

၃၈၄.

384.

‘‘ဥပ္ပလသိခရောပမာနိ တေ, ဝိမလေ ဟာဋကသန္နိဘေ မုခေ;

တဝ မေ နယနာနိ ဒက္ခိယ, ဘိယျော ကာမဂုဏော ပဝဍ္ဎတိ.

‘නිර්මල වූ, රන් රුවක් බඳු ඔබේ මුහුණෙහි ඇති රතු නෙළුම් පෙති වැනි වූ ඔබේ දෑස දැක මා තුළ කාම ආශාව තව තවත් වැඩි වෙයි.’

၃၈၅.

385.

‘‘အပိ ဒူရဂတာ သရမှသေ, အာယတပမှေ ဝိသုဒ္ဓဒဿနေ;

န ဟိ မတ္ထိ တယာ ပိယတ္တရော, နယနာ ကိန္နရိမန္ဒလောစနေ.

‘ඈතක ගියත් දිගු ඇහිපිල්ලම් සහිත ඔබේ ඒ පිරිසිදු දෑස මට සිහිවෙයි. කින්නරියකගේ වැනි වටකුරු දෑස් ඇති සුන්දරිය, මට ඔබේ දෑසට වඩා ප්‍රිය වෙනත් කිසිවක් නැත.’

၃၈၆.

386.

‘‘အပထေန ပယာတုမိစ္ဆသိ, စန္ဒံ ကီဠနကံ ဂဝေသသိ;

မေရုံ လင်္ဃေတုမိစ္ဆသိ, ယော တွံ ဗုဒ္ဓသုတံ မဂ္ဂယသိ.

‘ඔබ මේ යන්නට හදන්නේ නොමඟකය. ඔබ මේ සොයන්නේ සෙල්ලම් බඩුවක් ලෙස සඳ අල්ලන්නටය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දියණියක පතන ඔබ මේ තැත් කරන්නේ මහා මේරු පර්වතය උඩින් පනින්නටය.’

၃၈၇.

387.

‘‘နတ္ထိ ဟိ လောကေ သဒေဝကေ, ရာဂေါ ယတ္ထပိ ဒါနိ မေ သိယာ;

နပိ နံ ဇာနာမိ ကီရိသော, အထ မဂ္ဂေန ဟတော သမူလကော.

දෙවියන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි මට රාගය උපදින්නා වූ කිසිදු අරමුණක් දැන් නැත. ඒ රාගය කවර ස්වරූපයක දැයි මම නොදනිමි. මා විසින් ආර්ය මාර්ගය මගින් මුල් සහිතවම රාගය නසා දමන ලදී.

၃၈၈.

388.

‘‘ဣင်္ဂါလကုယာဝ ဥဇ္ဈိတော, ဝိသပတ္တောရိဝ အဂ္ဂိတော ကတော;

နပိ နံ ပဿာမိ ကီရိသော, အထ မဂ္ဂေန ဟတော သမူလကော.

ගිනි අඟුරු වළකට දමන ලද දර මෙන් ද, ගින්නෙන් දවා අළු කරන ලද විෂ භාජනයක් මෙන් ද, ඒ රාගය කවර ස්වරූපයක් දැයි මම දැන් නොදකිමි. ආර්ය මාර්ගයෙන් මම එය මුල් සහිතවම නසා ඇත්තෙමි.

၃၈၉.

389.

‘‘ယဿာ သိယာ အပစ္စဝေက္ခိတံ, သတ္ထာ ဝါ အနုပါသိတော သိယာ;

တွံ တာဒိသိကံ ပလောဘယ, ဇာနန္တိံ သော ဣမံ ဝိဟညသိ.

නුවණින් මෙනෙහි නොකරන්නා වූ හෝ ශාස්තෘන් වහන්සේව ඇසුරු නොකරන්නා වූ යම් ස්ත්‍රියක් වෙත් නම්, ඔබ එවැනි ස්ත්‍රියක පොළඹවා ගන්න. ඇතිවීම හා නැතිවීම මැනවින් දන්නා වූ මේ සුභා මෙහෙණිය වෙත පැමිණ ඔබ වෙහෙසට පත් වන්නේය.

၃၉၀.

390.

‘‘မယှဉှိ [Pg.257] အက္ကုဋ္ဌဝန္ဒိတေ, သုခဒုက္ခေ စ သတီ ဥပဋ္ဌိတာ;

သင်္ခတမသုဘန္တိ ဇာနိယ, သဗ္ဗတ္ထေဝ မနော န လိမ္ပတိ.

නින්දා අපහාස හෝ වැඳුම් පිදුම් හමුවේ ද, සැප හෝ දුක හමුවේ ද මාගේ සිහිය මැනවින් පිහිටා ඇත. සංස්කාරයන් අශුභ බව දැන, මාගේ සිත කිසිදු භවයක තණ්හාවෙන් නොඇලෙයි.

၃၉၁.

391.

‘‘သာဟံ သုဂတဿ သာဝိကာ, မဂ္ဂဋ္ဌင်္ဂိကယာနယာယိနီ;

ဥဒ္ဓဋသလ္လာ အနာသဝါ, သုညာဂါရဂတာ ရမာမဟံ.

මම ඒ සුගත තථාගතයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක වෙමි. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නමැති යානයෙන් නිවනට යන්නියක වෙමි. උදුරා දැමූ කෙලෙස් හී ඇති, ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොර වූ මම ශුන්‍යාගාරයන්හි වෙසෙමින් සතුටු වෙමි.

၃၉၂.

392.

‘‘ဒိဋ္ဌာ ဟိ မယာ သုစိတ္တိတာ, သောမ္ဘာ ဒါရုကပိလ္လကာနိ ဝါ;

တန္တီဟိ စ ခီလကေဟိ စ, ဝိနိဗဒ္ဓါ ဝိဝိဓံ ပနစ္စကာ.

නූල්වලින් සහ ඇණවලින් බඳිනා ලද, විවිධ අයුරින් නටන්නා වූ, මැනවින් සිතුවම් කළ රූකඩ හෝ ලීයෙන් තැනූ යන්ත්‍ර රූප මා විසින් දැක ඇත්තෙමි.

၃၉၃.

393.

‘‘တမှုဒ္ဓဋေ တန္တိခီလကေ, ဝိဿဋ္ဌေ ဝိကလေ ပရိကြိတေ;

န ဝိန္ဒေယျ ခဏ္ဍသော ကတေ, ကိမှိ တတ္ထ မနံ နိဝေသယေ.

ඒ රූකඩයේ නූල් සහ ඇණ ගලවා දැමූ විට, ලිහිල් වූ විට, විසිරුණු විට සහ කොටස්වලට වෙන් කළ විට, 'රූකඩයක්' කියා දෙයක් සොයාගත නොහැක. එබඳු වූ තත්ත්වයකදී එහි කිනම් කොටසක් කෙරෙහි සිත පිහිටුවන්නද?

၃၉၄.

394.

‘‘တထူပမာ ဒေဟကာနိ မံ, တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိနာ န ဝတ္တန္တိ;

ဓမ္မေဟိ ဝိနာ န ဝတ္တတိ, ကိမှိ တတ္ထ မနံ နိဝေသယေ.

මාගේ මේ ශරීර කොටස් ද එබඳුමය. ඒ පරමාර්ථ ධර්මයන්ගෙන් තොරව මේවා නොපවතී. ධර්මයන්ගෙන් තොරව ශරීරයක් නොපවතින කල්හි, එහි කිනම් කොටසක් කෙරෙහි සිත (ස්ත්‍රී පුරුෂ වශයෙන්) පිහිටුවන්නද?

၃၉၅.

395.

‘‘ယထာ ဟရိတာလေန မက္ခိတံ, အဒ္ဒသ စိတ္တိကံ ဘိတ္တိယာ ကတံ;

တမှိ တေ ဝိပရီတဒဿနံ, သညာ မာနုသိကာ နိရတ္ထိကာ.

බිත්තියක හිරියල් ආදියෙන් අඳින ලද විසිතුරු ස්ත්‍රී රූපයක් දැක ඔබ එය සැබෑ ස්ත්‍රියකැයි වරදවා ගත්තෙහිද, ඔබේ ඒ විපරීත දැක්ම සහ 'මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක' යන සංඥාව හිස් වූවකි, නිෂ්ඵල වූවකි.

၃၉၆.

396.

‘‘မာယံ ဝိယ အဂ္ဂတော ကတံ, သုပိနန္တေဝ သုဝဏ္ဏပါဒပံ;

ဥပဂစ္ဆသိ အန္ဓ ရိတ္တကံ, ဇနမဇ္ဈေရိဝ ရုပ္ပရူပကံ.

අන්ධ බාලය, මිනිසුන් ඉදිරියේ දක්වන මායාවක් මෙන් ද, සිහිනයෙන් පෙනෙන රන් රුකක් මෙන් ද, ජනතාව මැද පෙන්වන රූකඩයක් මෙන් ද වූ මේ හිස් ශරීරය කෙරෙහි ඔබ සාරවත් යැයි සලකා ඇලී සිටින්නෙහිය.

၃၉၇.

397.

‘‘ဝဋ္ဋနိရိဝ [Pg.258] ကောဋရောဟိတာ, မဇ္ဈေ ပုဗ္ဗုဠကာ သအဿုကာ;

ပီဠကောဠိကာ စေတ္ထ ဇာယတိ, ဝိဝိဓာ စက္ခုဝိဓာ စ ပိဏ္ဍိတာ.

ගසක බෙනයක තැබූ ලාකඩ ගුලියක් වැනි, කඳුළු සහිත දිය බුබුළක් බඳු වූ දෑස් පිහිටා ඇත. මෙහි කඳුළු හා ඇස් පීල්ල හටගනී. විවිධ වූ ඇස් කොටස් මෙහි එක්ව තිබේ.

၃၉၈.

398.

‘‘ဥပ္ပာဋိယ စာရုဒဿနာ, န စ ပဇ္ဇိတ္ထ အသင်္ဂမာနသာ;

ဟန္ဒ တေ စက္ခုံ ဟရဿု တံ, တဿ နရဿ အဒါသိ တာဝဒေ.

කිසිදු අරමුණක නොඇලෙන සිත් ඇති ශෝභන නෙත් ඇති සුභා මෙහෙණිය, තම නෙත උදුරා එය කෙරෙහි ඇල්මක් නැතිව, 'මෙන්න, ඔබේ මේ ඇස ගෙන යන්න' යැයි පවසා එකෙණෙහිම ඒ පුරුෂයාට දුන්නාය.

၃၉၉.

399.

‘‘တဿ စ ဝိရမာသိ တာဝဒေ, ရာဂေါ တတ္ထ ခမာပယီ စ နံ;

သောတ္ထိ သိယာ ဗြဟ္မစာရိနီ, န ပုနော ဧဒိသကံ ဘဝိဿတိ.

එවෙලේම ඒ පුරුෂයාගේ රාගය පහව ගියේය. ඔහු ඇගෙන් සමාව අයැද සිටියේය. 'පින්වත් බ්‍රහ්මචාරිනියනි, ඔබට යහපතක් වේවා! නැවත කිසි කලෙක මෙවැනි නොමනා දෙයක් සිදු නොවනු ඇත' යැයි ඔහු කීවේය.

၄၀၀.

400.

‘‘အာသာဒိယ ဧဒိသံ ဇနံ, အဂ္ဂိံ ပဇ္ဇလိတံဝ လိင်္ဂိယ;

ဂဏှိယ အာသီဝိသံ ဝိယ, အပိ နု သောတ္ထိ သိယာ ခမေဟိ နော.

මෙවන් රහත් මෙහෙණින් වහන්සේ නමකට අපහාස කිරීම, ඇවිලෙන ගින්නක් වැළඳ ගැනීමක් වැන්න. දරුණු විෂ ඇති සර්පයෙකු අතින් ඇල්ලීමක් වැන්න. අපට යහපතක් වේවා, අපට ක්ෂමා වුව මැනව.

၄၀၁.

401.

‘‘မုတ္တာ စ တတော သာ ဘိက္ခုနီ, အဂမီ ဗုဒ္ဓဝရဿ သန္တိကံ;

ပဿိယ ဝရပုညလက္ခဏံ, စက္ခု အာသိ ယထာ ပုရာဏက’’န္တိ. –

ඒ පුරුෂයාගෙන් නිදහස් වූ ඒ මෙහෙණින් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළාය. උතුම් වූ මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හෙබි බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකීමෙන් පසු ඇයගේ නෙත පෙර පරිදිම ප්‍රකෘතිමත් විය.

ဣမာ ဂါထာ ပစ္စုဒါဟာသိ.

මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

တတ္ထ ဇီဝကမ္ဗဝနန္တိ ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနံ. ရမ္မန္တိ ရမဏီယံ. တံ ကိရ ဘူမိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ ဆာယူဒကသမ္ပတ္တိယာ စ ရုက္ခာနံ ရောပိတာကာရေန အတိဝိယ မနုညံ မနောရမံ. ဂစ္ဆန္တိန္တိ အမ္ဗဝနံ ဥဒ္ဒိဿ ဂတံ, ဒိဝါဝိဟာရာယ ဥပဂစ္ဆန္တိံ. သုဘန္တိ ဧဝံနာမိကံ. ဓုတ္တကောတိ ဣတ္ထိဓုတ္တော. ရာဇဂဟဝါသီ ကိရေကော မဟာဝိဘဝဿ သုဝဏ္ဏကာရဿ ပုတ္တော ယုဝါ အဘိရူပေါ ဣတ္ထိဓုတ္တော ပုရိသော မတ္တော ဝိစရတိ. သော တံ ပဋိပထေ [Pg.259] ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော မဂ္ဂံ ဥပရုန္ဓိတွာ အဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဓုတ္တကော သန္နိဝါရေသီ’’တိ, မမ ဂမနံ နိသေဓေသီတိ အတ္ထော. တမေနံ အဗြဝီ သုဘာတိ တမေနံ နိဝါရေတွာ ဌိတံ ဓုတ္တံ သုဘာ ဘိက္ခုနီ ကထေသိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဂစ္ဆန္တိံ ဘိက္ခုနိံ သုဘံ, အဗြဝိ သုဘာ’’တိ စ အတ္တာနမေဝ ထေရီ အညံ ဝိယ ကတွာ ဝဒတိ. ထေရိယာ ဝုတ္တဂါထာနံ သမ္ဗန္ဓဒဿနဝသေန သင်္ဂီတိကာရေဟိ အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ.

එහි 'ජීවකම්බවනා' යනු ජීවක කෝමාරභච්චයන්ගේ අඹ වනයයි. එය භූමියේ මනරම් බව, සෙවණ සහ ජලය පවතින බැවින් ද, වෘක්ෂයන් මැනවින් රෝපණය කර ඇති ආකාරය නිසා ද අතිශයින් සිත්කලුය. එහි දිවා විහාරය පිණිස වැඩම කළ සුභා නම් මෙහෙණිය, රජගහ නුවර විසූ රන්කරුවෙකුගේ පුතෙකු වූ, රූමත් වූත් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ලොල් වූත් මත් වූ පුරුෂයෙකු විසින් මඟ අවුරා නතර කරන ලදී. ඒ පිළිබඳව 'ධුත්තකෝ සන්නිවාරේසී' යනාදී වශයෙන් දක්වන ලදී. සංගීතිකාරක තේරුන් වහන්සේලා සුභා මෙහෙණියගේ වචන අන් අයෙකුගේ මෙන් කර මෙම ගාථාවන් සම්බන්ධ කළහ.

‘‘အဗြဝီ သုဘာ’’တိ ဝတွာ တဿာ ဝုတ္တာကာရဒဿနတ္ထံ အာဟ ‘‘ကိံ တေ အပရာဓိတ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ကိံ တေ အပရာဓိတံ မယာတိ ကိံ တုယှံ, အာဝုသော, မယာ အပရဒ္ဓံ. ယံ မံ ဩဝရိယာန တိဋ္ဌသီတိ ယေန အပရာဓေန မံ ဂစ္ဆန္တိံ ဩဝရိတွာ ဂမနံ နိသေဓေတွာ တိဋ္ဌသိ, သော နတ္ထေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဣတ္ထီတိသညာယ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇသိ, ဧဝမ္ပိ န ယုတ္တန္တိ ဒဿေန္တီ အာဟ – ‘‘န ဟိ ပဗ္ဗဇိတာယ, အာဝုသော, ပုရိသော သမ္ဖုသနာယ ကပ္ပတီ’’တိ, အာဝုသော သုဝဏ္ဏကာရပုတ္တ, လောကိယစာရိတ္တေနပိ ပုရိသဿ ပဗ္ဗဇိတာနံ သမ္ဖုသနာယ န ကပ္ပတိ, ပဗ္ဗဇိတာယ ပန ပုရိသော တိရစ္ဆာနဂတောပိ သမ္ဖုသနာယ န ကပ္ပတိ, တိဋ္ဌတု တာဝ ပုရိသဖုသနာ, ရာဂဝသေနဿာ နိဿဂ္ဂိယေန ပုရိသဿ နိဿဂ္ဂိယဿာပိ ဖုသနာ န ကပ္ပတေဝ.

'මා කළ වරද කිමද?' යනුවෙන් මෙහෙණිය ඇසුවේ, තමාගෙන් ඔහුට කිසිදු වරදක් නොවූ බවත් ඔහු එසේ මඟ අවුරා සිටීම නුසුදුසු බවත් හැඟවීමටය. ලෝක සම්මතය අනුව ද පැවිදි වූ මෙහෙණියක ස්පර්ශ කිරීම පුරුෂයෙකුට නොමැනවි. රාග සිතින් යුතුව මෙහෙණියකගේ ඇඳුමක් හෝ ස්පර්ශ කිරීම විනයානුකූලව ද අකැප බව මෙහි අදහසයි.

တေနာဟ ‘‘ဂရုကေ မမ သတ္ထုသာသနေ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော – ဂရုကေ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုကာတဗ္ဗေ မယှံ သတ္ထု သာသနေ ယာ သိက္ခာ ဘိက္ခုနိယော ဥဒ္ဒိဿ သုဂတေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ ပညတ္တာ. တာဟိ ပရိသုဒ္ဓပဒံ ပရိသုဒ္ဓကုသလကောဋ္ဌာသံ, ရာဂါဒိအင်္ဂဏာနံ သဗ္ဗသော အဘာဝေန အနင်္ဂဏံ, ဧဝံဘူတံ မံ ဂစ္ဆန္တိံ ကေန ကာရဏေန အာဝရိတွာ တိဋ္ဌသီတိ.

'මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි' යන්නෙන් අදහස් කළේ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙහෙණින් වහන්සේලා උදෙසා පනවන ලද ශික්ෂාවන් ය. රාගාදී කෙලෙස් රහිත වූ, පිරිසිදු කුසල් ඇති රහත් බවට පත් මා වැනි මෙහෙණියකගේ ගමන ඔබ කුමන හේතුවක් නිසා අවහිර කරන්නේදැයි විමසන ලදී.

အာဝိလစိတ္တောတိ စိတ္တဿ အာဝိလဘာဝကရာနံ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဝသေန အာဝိလစိတ္တော, တွံ တဒဘာဝတော အနာဝိလံ, ရာဂရဇာဒီနံ ဝသေန သရဇော, သာင်္ဂဏော တဒဘာဝတော ဝီတရဇံ အနင်္ဂဏံ သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓပဉ္စကေ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တမာနသံ, မံ ကသ္မာ ဩဝရိတွာ တိဋ္ဌသီတိ?

කාම විතර්කාදියෙන් සිත කිලිටි කරගත් ඔබ, එවැනි කිලිටි බවක් නැති, රාගාදී කෙලෙස් රජස් පහ කළ, පංචස්කන්ධය කෙරෙහි ඇල්මක් නැති විමුක්ත සිත් ඇති මාගේ මඟ අවුරා සිටින්නේ මන්දැයි මෙහෙණිය විමසුවාය.

ဧဝံ ထေရိယာ ဝုတ္တေ ဓုတ္တကော အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဒဟရာ စာ’’တိအာဒိနာ ဒသ ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ ဒဟရာတိ တရုဏီ ပဌမေ ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ. အပါပိကာ စသီတိ ရူပေန အလာမိကာ စ အသိ[Pg.260], ဥတ္တမရူပဓရာ စာဟောသီတိ အဓိပ္ပာယော. ကိံ တေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကရိဿတီတိ တုယှံ ဧဝံ ပဌမဝယေ ဌိတာယ ရူပသမ္ပန္နာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကိံ ကရိဿတိ, ဝုဍ္ဎာယ ဗီဘစ္ဆရူပါယ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ. နိက္ခိပါတိ ဆဍ္ဍေဟိ. ‘‘ဥက္ခိပါ’’တိ ဝါ ပါဌော, အပနေဟီတိ အတ္ထော.

මෙසේ පැවසූ පසු, ඒ පුරුෂයා තම අදහස පවසමින් ගාථා දහයක් දේශනා කළේය. එහි 'දහරා' යනු තරුණ වයසේ පසුවන බවයි. ඉතා රූමත් ඔබ වැන්නියකට මේ තරුණ වයසේදී පැවිද්දෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කිමද? පැවිදි විය යුත්තේ මහලු හෝ විරූපී අය යැයි ඔහු පැවසීය. 'නික්ඛිප' යනු පැවිදි බව අතහරින්න යන්නයි.

မဓုရန္တိ သုဘံ, သုဂန္ဓန္တိ အတ္ထော. ပဝန္တီတိ ဝါယန္တိ. သဗ္ဗသောတိ သမန္တတော. ကုသုမရဇေန သမုဋ္ဌိတာ ဒုမာတိ ဣမေ ရုက္ခာ မန္ဒဝါတေန သမုဋ္ဌဟမာနကုသုမရေဏုဇာတေန အတ္တနော ကုသုမရဇေန သယံ သမုဋ္ဌိတာ ဝိယ ဟုတွာ သမန္တတော သုရဘီ ဝါယန္တိ. ပဌမဝသန္တော သုခေါ ဥတူတိ အယံ ပဌမော ဝသန္တမာသော သုခသမ္ဖဿော စ ဥတု ဝတ္တတီတိ အတ္ထော.

‘මධුර’ යනු යහපත් වූ, සුවඳවත් වූ යන අර්ථයයි. ‘පවන්ති’ යනු හමයි (සුවඳ විහිදුවයි) යන්නයි. ‘සබ්බසෝ’ යනු සෑම දෙසින්ම යන්නයි. මල් රේණු වලින් ගැවසී ගත් ගස් යනු, මේ වෘක්ෂයෝ මඳ පවනින් සැලෙන මල් රේණු නිසා තමන්ගේම මල් පරාගයෙන් මතු වූවාක් මෙන් පෙනෙමින් සෑම දෙසින්ම සුවඳ විහිදුවති. පළමු වසන්තය සැපදායක ඍතුවකි යනු, මේ පළමු වසන්ත මාසය සැපදායක ස්පර්ශ ඇති ඍතුවක් පවතින බව අර්ථයයි.

ကုသုမိတသိခရာတိ သုပုပ္ဖိတဂ္ဂါ. အဘိဂဇ္ဇန္တိဝ မာလုတေရိတာတိ ဝါတေန သဉ္စလိတာ အဘိဂဇ္ဇန္တိဝ အဘိတ္ထနိတာ ဝိယ တိဋ္ဌန္တိ. ယဒိ ဧကာ ဝနမောဂဟိဿသီတိ သစေ တွံ ဧကိကာ ဝနမောဂါဟိဿသိ, ကာ နာမ တေ တတ္ထ ရတိ ဘဝိဿတီတိ အတ္တနာ ဗဒ္ဓသုခါဘိရတ္တတ္တာ ဧဝမာဟ.

‘කුසුමිතසිඛරා’ යනු හොඳින් පිපුණු අග්‍ර (මල්) ඇති යන්නයි. ‘අභිගජ්ජන්තිව මාලුතේරිතා’ යනු සුළඟින් සැලෙමින් ගොරවන්නාක් මෙන්, හඬ නඟන්නාක් මෙන් පවතී යන්නයි. ‘ඉදින් ඔබ තනිව වනයට ඇතුළු වන්නේ නම්’ යනු ඉදින් ඔබ තනිව වනයට පිවිසෙන්නේ නම්, එහි ඔබට කවර නම් සතුටක් ලැබේදැයි තමා විසින්ම බැඳගත් කාම සැපයෙහි අතිශයින් ඇලුනු බව නිසා මෙසේ කීවේය.

ဝါဠမိဂသံဃသေဝိတန္တိ သီဟဗျဂ္ဃာဒိဝါဠမိဂသမူဟေဟိ တတ္ထ တတ္ထ ဥပသေဝိတံ. ကုဉ္ဇရမတ္တကရေဏုလောဠိတန္တိ မတ္တကုဉ္ဇရေဟိ ဟတ္ထိနီဟိ စ မိဂါနံ စိတ္တတာပနေန ရုက္ခဂစ္ဆာဒီနံ သာခါဘဉ္ဇနေန စ အာလောဠိတပဒေသံ. ကိဉ္စာပိ တသ္မိံ ဝနေ ဤဒိသံ တဒါ နတ္ထိ, ဝနံ နာမ ဧဝရူပန္တိ တံ ဘိံသာပေတုကာမော ဧဝမာဟ. ရဟိတန္တိ ဇနရဟိတံ ဝိဇနံ. ဘိံသနကန္တိ ဘယဇနကံ.

‘වාළමිගසංඝසේවිතං’ යනු සිංහ ව්‍යාඝ්‍රාදී දරුණු මෘග සමූහයා විසින් ඒ ඒ තන්හි සේවනය කරන ලද යන්නයි. ‘කුඤ්ජරමත්තකරේණුලෝළිතං’ යනු මත් වූ ඇතින් සහ ඇතින්නන් විසින් මෘගයන් තැතිගන්වමින්, ගස් වැල් ආදියේ අතු කඩා බිඳ දමමින් කැළඹූ ප්‍රදේශයයි. ඒ වනයේ එකල එවැනි භයානක තත්වයක් නොතිබුණත්, ‘වනය නම් මෙබඳුය’ කියා ඒ මෙහෙණිය බිය ගැන්වීමට කැමතිව මෙසේ කීවේය. ‘රහිතං’ යනු ජනශුන්‍ය වූ, මනුෂ්‍යයන්ගෙන් තොර වූ යන්නයි. ‘භිංසනකං’ යනු බිය ජනනය කරන සුළු වූ යන්නයි.

တပနီယကတာဝ ဓီတိကာတိ ရတ္တသုဝဏ္ဏေန ဝိစရိတာ ဓီတလိကာ ဝိယ သုကုသလေန ယန္တာစရိယေန ယန္တယောဂဝသေန သဇ္ဇိတာ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ ဝိစရသိ, ဣဒါနေဝ ဣတော စိတော စ သဉ္စရသိ. စိတ္တလတေဝ အစ္ဆရာတိ စိတ္တလတာနာမကေ ဥယျာနေ ဒေဝစ္ဆရာ ဝိယ. ကာသိကသုခုမေဟီတိ ကာသိရဋ္ဌေ ဥပ္ပန္နေဟိ အတိဝိယ သုခုမေဟိ. ဝဂ္ဂုဘီတိ သိနိဒ္ဓမဋ္ဌေဟိ. သောဘသီ သုဝသနေဟိ နူပမေတိ နိဝါသနပါရုပနဝတ္ထေဟိ အနုပမေ ဥပမာရဟိတေ တွံ ဣဒါနိ မေ ဝသာနုဂေါ သောဘသီတိ ဘာဝိနံ အတ္တနော အဓိပ္ပာယဝသေန ဧကန္တိကံ ဝတ္တမာနံ ဝိယ ကတွာ ဝဒတိ.

‘තපනීය කතාව ධීතිකා’ යනු රන්වන් රනින් කළ රූපයක් මෙන්, දක්ෂ යන්ත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් යන්ත්‍ර උපක්‍රමයෙන් නිමවන ලද රන් පිළිමයක් මෙන් ඔබ හැසිරෙයි, දැන් මෙහාටත් එහාටත් ගමන් කරයි යන්නයි. ‘චිත්තලතේව අච්ඡරා’ යනු චිත්තලතා නම් වූ දිව්‍ය උයනේ සිටින දෙව්ඟනක මෙන් යන්නයි. ‘කාසිකසුඛුමේහි’ යනු කාසී රටේ උපන් ඉතා සූක්ෂ්ම වූ රෙදි වලිනි. ‘වග්ගුභී’ යනු සිනිඳු මෘදු වූ රෙදි වලිනි. ‘සෝභසී සුවසනේහි නූපමේ’ යනු ඇඳීමට හා පෙරවීමට ගන්නා අසමසම වූ, උපමා රහිත වස්ත්‍රවලින් යුක්තව මගේ වසඟයට පත් වූ ඔබ බැබළෙන්නේ යැයි මතු සිදුවන දෙය තමාගේ අදහසට අනුව ඒකාන්තයෙන්ම සිදුවන්නක් ලෙස සලකා වර්තමාන කාලයෙන් පවසයි.

အဟံ တဝ ဝသာနုဂေါ သိယန္တိ အဟမ္ပိ တုယှံ ဝသာနုဂေါ ကိံကာရပဋိဿာဝီ ဘဝေယျံ. ယဒိ ဝိဟရေမသေ ကာနနန္တရေတိ ယဒိ မယံ ဥဘောပိ ဝနန္တရေ [Pg.261] သဟ ဝသာမ ရမာမ. န ဟိ မတ္ထိ တယာ ပိယတ္တရောတိ ဝသာနုဂဘာဝဿ ကာရဏမာဟ. ပါဏောတိ သတ္တော, အညော ကောစိပိ သတ္တော တယာ ပိယတရော မယှံ န ဟိ အတ္ထီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပါဏောတိ အတ္တနော ဇီဝိတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, မယှံ ဇီဝိတံ တယာ ပိယတရံ န ဟိ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ကိန္နရိမန္ဒလောစနေတိ ကိန္နရိယာ ဝိယ မန္ဒပုထုဝိလောစနေ.

‘මම ඔබගේ වසඟයෙහි සිටින්නෙකු වන්නෙමි’ යනු මම ද ඔබගේ වසඟයට පැමිණ, ඔබ කියන ඕනෑම දෙයක් ඉටු කරන අයෙකු වන්නෙමි යන්නයි. ‘ඉදින් අප දෙදෙනාම වනාන්තරයෙහි වාසය කරමු නම්’ යනු ඉදින් අප දෙදෙනාම වනාන්තරය මැද එකට වාසය කරමු නම්, සතුටු වෙමු නම් යන්නයි. ඔබගේ වසඟයට පත්වීමට හේතුව මෙසේ පවසයි: ‘පාණෝ’ යනු සත්වයායි, ඔබ හැර මට වඩා ප්‍රිය වූ වෙනත් කිසිම සත්වයෙකු නැත යන අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම් ‘පාණෝ’ යනු තමාගේ ජීවිතය අරභයා පවසයි, එනම් මගේ ජීවිතය මට ඔබ තරම් ප්‍රිය නැත යන්නයි. ‘කින්නරිමන්දලෝචනේ’ යනු කින්නරියකගේ මෙන් මඳක් රවුම් වූ දෑස් ඇති තැනැත්තිය යන්නයි.

ယဒိ မေ ဝစနံ ကရိဿသိ, သုခိတာ ဧဟိ အဂါရမာဝသာတိ သစေ တွံ မမ ဝစနံ ကရိဿသိ, ဧကာသနံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယဒုက္ခံ ပဟာယ ဧဟိ ကာမဘောဂေဟိ သုခိတာ ဟုတွာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသ. ‘‘သုခိတာ ဟေတိ အဂါရမာဝသန္တီ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, တေသံ သုခိတာ ဘဝိဿတိ, အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တီတိ အတ္ထော. ပါသာဒနိဝါတဝါသိနီတိ နိဝါတေသု ပါသာဒေသု ဝါသိနီ. ‘‘ပါသာဒဝိမာနဝါသိနီ’’တိ စ ပါဌော, ဝိမာနသဒိသေသု ပါသာဒေသု ဝါသိနီတိ အတ္ထော. ပရိကမ္မန္တိ ဝေယျာဝစ္စံ.

“ඉදින් ඔබ මගේ වචනය පිළිපදින්නේ නම්, හුදෙකලාව හිඳීම හා හුදෙකලාව සැතපීම නම් වූ බඹසර දුක අතහැර එන්න, කාමභෝගයන්ගෙන් සුවපත් වී ගිහි ගෙයි වසන්න” යන්නයි. ඇතැම්හු “සුඛිතා හේති අගාරමාවසන්ති” කියා ද කියවති, ඔවුන්ගේ අදහස වන්නේ සුවපත් වන්නීය, ගිහි ගෙයි වසන්නීය යන්නයි. ‘පාසාදනීවාතවාසිනී’ යනු සුළං නොවදින සුවදායී ප්‍රාසාදවල වාසය කරන්නිය යන්නයි. ‘පාසාදවිමානවාසිනී’ කියා ද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථය දිව්‍ය විමාන බඳු ප්‍රාසාදවල වාසය කරන්නිය යන්නයි. ‘පරිකම්මං’ යනු වත්පිළිවෙත් හෙවත් උපස්ථාන කටයුතුයි.

ဓာရယာတိ ပရိဒဟ, နိဝါသေဟိ စေဝ ဥတ္တရိယဉ္စ ကရောဟိ. အဘိရောပေဟီတိ မဏ္ဍနဝိဘူသနဝသေန ဝါ သရီရံ အာရောပယ, အလင်္ကရောဟီတိ အတ္ထော. မာလဝဏ္ဏကန္တိ မာလဉ္စေဝ ဂန္ဓဝိလေပနဉ္စ. ကဉ္စနမဏိမုတ္တကန္တိ ကဉ္စနေန မဏိမုတ္တာဟိ စ ယုတ္တံ, သုဝဏ္ဏမယမဏိမုတ္တာဟိ ခစိတန္တိ အတ္ထော. ဗဟုန္တိ ဟတ္ထူပဂါဒိဘေဒတော ဗဟုပ္ပကာရံ. ဝိဝိဓန္တိ ကရဏဝိကတိယာ နာနာဝိဓံ.

‘ධාරයා’ යනු පළඳින්න, ඇඳ පැළඳ ගන්න යන්නයි. ‘අභිරෝපේහි’ යනු අලංකාර කිරීමක් ලෙස ශරීරය මත තබන්න, සරසන්න යන අර්ථයයි. ‘මාලවණ්ණකං’ යනු මල් මාලා සහ සුවඳ විලවුන් වර්ගයි. ‘කඤ්චනමණිමුත්තකං’ යනු රනින් හා මිණි මුතු වලින් යුක්ත වූ, එනම් රන්මුවා මිණි මුතු ඔබ්බවන ලද යන අර්ථයයි. ‘බහුං’ යනු වළලු, පා සලඹ ආදී වශයෙන් වූ බොහෝ ආකාර වූ යන්නයි. ‘විවිධං’ යනු නිර්මාණාත්මක ආකාරයේ වෙනස්කම් සහිත වූ නානාවිධ වූ යන්නයි.

သုဓောတရဇပစ္ဆဒန္တိ သုဓောတတာယ ပဝါဟိတရဇံ ဥတ္တရစ္ဆဒံ. သုဘန္တိ သောဘနံ. ဂေါနကတူလိကသန္ထတန္တိ ဒီဃလောမကာဠကောဇဝေန စေဝ ဟံသလောမာဒိပုဏ္ဏာယ တူလိကာယ စ သန္ထတံ. နဝန္တိ အဘိနဝံ. မဟာရဟန္တိ မဟဂ္ဃံ. စန္ဒနမဏ္ဍိတသာရဂန္ဓိကန္တိ ဂေါသီသကာဒိသာရစန္ဒနေန မဏ္ဍိတတာယ သုရဘိဂန္ဓိကံ, ဧဝရူပံ သယနမာရုဟ, တံ အာရုဟိတွာ ယထာသုခံ သယာဟိ စေဝ နိသီဒ စာတိ အတ္ထော.

‘සුධෝතරජපච්ඡාදං’ යනු ඉතා හොඳින් සෝදන ලද බැවින් ධූලි ඉවත් කරන ලද උඩු වියනක් ඇති යන්නයි. ‘සුභං’ යනු ශෝභන වූ යන්නයි. ‘ගෝනකතූලිකසන්ථතං’ යනු දිගු ලොම් ඇති කළු පලසක් සහ හංස පිහාටු ආදිය පිරවූ මෙට්ටයක් අතුරා ඇති යන්නයි. ‘නවං’ යනු අලුත් වූ යන්නයි. ‘මහාරහං’ යනු මහඟු වූ (ඉතා වටිනා) වූ යන්නයි. ‘චන්දනමණ්ඩිතසාරගන්ධිකං’ යනු ගෝසීසක ආදී සඳුන් හරයෙන් අලංකාර කළ (ආලේප කළ) බැවින් සුවඳවත් වූ, මෙබඳු වූ යහනට නඟින්න, එහි නැඟ සුවසේ සැතපෙන්න මෙන්ම හිඳගන්න යන අර්ථයයි.

ဥပ္ပလံ စုဒကာ သမုဂ္ဂတန္တိ စ-ကာရော နိပါတမတ္တံ, ဥဒကတော ဥဂ္ဂတံ ဥဋ္ဌိတံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတံ သုဖုလ္လမုပ္ပလံ. ယထာ တံ အမနုဿသေဝိတန္တိ တဉ္စ ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတာယ ပေါက္ခရဏိယာ ဇာတတ္တာ နိမ္မနုဿေဟိ သေဝိတံ ကေနစိ အပရိဘုတ္တမေဝ ဘဝေယျ. ဧဝံ တွံ ဗြဟ္မစာရိနီတိ ဧဝမေဝ တံ သုဋ္ဌု ဖုလ္လမုပ္ပလံ ဝိယ တုဝံ ဗြဟ္မစာရိနီ. သကေသင်္ဂေသု အတ္တနော သရီရာဝယဝေသု ကေနစိ အပရိဘုတ္တေသုယေဝ ဇရံ ဂမိဿသိ, မုဓာယေဝ ဇရာဇိဏ္ဏာ ဘဝိဿသိ.

‘උප්පලං චුදකා සමුග්ගතන්ති’ මෙහි ‘ච’ යනු නිපාත මාත්‍රයකි, ජලයෙන් මතු වී, ඉහළට විහිදී තිබෙන හොඳින් පිපුණු මානෙල් මලක් යන්නයි. ‘යථා තං අමනුස්සසේවිතං’ යනු රකුසන් විසින් අරක් ගත් පොකුණක උපන් බැවින් අමනුෂ්‍යයන් විසින් සේවනය කරන ලද (එහෙත් මිනිසුන් විසින් පරිභෝජනය නොකරන ලද) මලක් යම් සේ කිසිවෙකුගේ ප්‍රයෝජනයට නොගෙනම විනාශ වී යන්නේද; එසේම ඔබ බ්‍රහ්මචාරිනියක වී, එම හොඳින් පිපුණු මානෙල් මල මෙන් ඔබේම ශරීර අවයවයන් කිසිවෙකු විසින් පරිභෝජනය නොකරම දිරාපත් වීමට යන්නේය, හිස් ලෙසම ජරාවට පත්වන්නේය යන්නයි.

ဧဝံ [Pg.262] ဓုတ္တကေန အတ္တနော အဓိပ္ပာယေ ပကာသိတေ ထေရီ သရီရသဘာဝဝိဘာဝနေန တံ တတ္ထ ဝိစ္ဆိန္ဒေန္တီ ‘‘ကိံ တေ ဣဓာ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – အာဝုသော သုဝဏ္ဏကာရပုတ္တ, ကေသာဒိကုဏပပူရေ ဧကန္တေန ဘေဒနဓမ္မေ သုသာနဝဍ္ဎနေ, ဣဓ ဣမသ္မိံ ကာယသညိတေ အသုစိကဠေဝရေ ကိံ နာမ တဝ သာရန္တိ သမ္မတံ သမ္ဘာဝိတံ, ယံ ဒိသွာ ဝိမနော အညတရသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဝိဂတမနသင်္ကပ္ပော, ဧတ္ထေဝ ဝါ အဝိမနော သောမနဿိကော ဟုတွာ ဥဒိက္ခသိ, တံ မယှံ ကထေဟီတိ.

මෙසේ දූර්තයා තමාගේ අදහස ප්‍රකාශ කළ කල්හි, තෙරණින් වහන්සේ ශරීරයේ ස්වභාවය විදහා දැක්වීමෙන් ඔහුව ඒ කාම ආශාවෙන් මුදවනු කැමතිව “කිං තේ ඉධ” යනාදී ගාථාව වදාළ සේක. එහි අර්ථය නම් - ඇවැත්නි රන්කරුවාගේ පුත්‍රය, කෙස් ආදී කුණුපයන්ගෙන් පිරුණු, ඒකාන්තයෙන්ම බිඳෙන ස්වභාවය ඇති, සොහොන වැඩිකරන සුළු වූ, ‘කය’ යැයි සම්මත මේ අශුචි කලේබරයෙහි ඔබට ‘සාරය’ කියා සම්මත වූ හෝ අගය කළ යුතු වූ කුමක් නම් තිබේද? අශෝභන වූ යම් අවයවයක් දැක ඔබ විපරීත සිතින් යුක්තව, වෙනත් අරමුණක සිත නොගොස් සතුටු සිතින් යුක්තව බලන්නේද? ඔබ ප්‍රිය කරන ඒ සාරවත් යැයි සිතන දෙය මට පවසන්න යන්නයි.

တံ သုတွာ ဓုတ္တကော ကိဉ္စာပိ တဿာ ရူပံ စာတုရိယသောဘိတံ, ပဌမဒဿနတော ပန ပဋ္ဌာယ ယသ္မိံ ဒိဋ္ဌိပါတေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော, တမေဝ အပဒိသန္တော ‘‘အက္ခီနိ စ တူရိယာရိဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ကာမဉ္စာယံ ထေရီ သုဋ္ဌု သံယတတာယ သန္တိန္ဒြိယာ, တာယ ထိရဝိပ္ပသန္နသောမ္မသန္တနယနနိပါတေသု ကမ္မာနုဘာဝနိပ္ဖန္နေသု ပသန္နပဉ္စပ္ပသာဒပဋိမဏ္ဍိတေသု နယနေသု လဗ္ဘမာနေ ပဘာဝိသိဋ္ဌစာတုရိယေ ဒိဋ္ဌိပါတေ, ယသ္မာ သယံ စရိတဟာဝဘာဝဝိလာသာဒိပရိကပ္ပဝဉ္စိတော သော ဓုတ္တော ဇာတော, တသ္မာဿ ဒိဋ္ဌိရာဂေါ သဝိသေသံ ဝေပုလ္လံ အဂမာသိ. တတ္ထ အက္ခီနိ စ တူရိယာရိဝါတိ တူရိ ဝုစ္စတိ မိဂီ, စ-သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တံ, မိဂစ္ဆာပါယ ဝိယ တေ အက္ခီနီတိ အတ္ထော. ‘‘ကောရိယာရိဝါ’’တိ ဝါ ပါဠိ, ကုဉ္စကာရကုက္ကုဋိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိန္နရိယာရိဝ ပဗ္ဗတန္တရေတိ ပဗ္ဗတကုစ္ဆိယံ ဝိစရမာနာယ ကိန္နရိဝနိတာယ ဝိယ စ တေ အက္ခီနီတိ အတ္ထော. တဝ မေ နယနာနိ ဒက္ခိယာတိ တဝ ဝုတ္တဂုဏဝိသေသာနိ နယနာနိ ဒိသွာ, ဘိယျော ဥပရူပရိ မေ ကာမာဘိရတိ ပဝဍ္ဎတိ.

එය අසා ස්ත්‍රී ලෝලී වූ ඒ සල්ලාලයා, ඇගේ රූපය ඉතා අලංකාර වුවද, ඇයව දුටු මුල් අවස්ථාවේ සිටම යම් බැල්මකට සිත බැඳුණේ ද, ඒ බැල්මට හසු වූ දෑස්ම වර්ණනා කරමින් "මුවැත්තියකගේ වැනි දෑස්" යනාදිය පැවසීය. මේ තෙරණිය ඉන්ද්‍රියයන් මැනවින් සංවර කරගත් බැවින් ශාන්ත වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇත්තී වුවද, කර්මයේ ආනුභාවයෙන් හටගත්, පිරිසිදු ප්‍රසාද රූප පහෙන් යුත් ඇගේ ඒ දෑස් ඉතා දීප්තිමත්ය. ස්වභාවික ලීලාවන්ගෙන් ඇය තමා රවටන බව සිතූ ඒ සල්ලාලයාගේ සිතෙහි ඇය කෙරෙහි වූ දෘෂ්ටි රාගය විශේෂයෙන්ම වර්ධනය විය. මෙහි 'මුවැත්තියකගේ වැනි' යනු මුව පෝතකයකගේ දෑස් මෙන් යන අර්ථයයි. තවත් පාඨයක 'කිකිළියකගේ හඬ වැනි' අර්ථයක් ද එයි. කන්දක් ඇසුරේ වසන කින්නරියකගේ වැනි දෑස් ඇති බව ද මෙයින් අදහස් වේ. "ඔබගේ ගුණවත් දෑස් දැක මාගේ කාම රතිය වැඩෙයි" යනු මෙහි අදහසයි.

ဥပ္ပလသိခရောပမာနိ တေတိ ရတ္တုပ္ပလအဂ္ဂသဒိသာနိ ပမှာနိ တဝ. ဝိမလေတိ နိမ္မလေ. ဟာဋကသန္နိဘေတိ ကဉ္စနရူပကဿ မုခသဒိသေ တေ မုခေ, နယနာနိ ဒက္ခိယာတိ ယောဇနာ.

"උපුල් පියුම් පෙති අග වැනි" යනු ඔබේ ඇහිපිය රතු මහනෙල් මල් පෙති අග වැනිය යන්නයි. "විමලේ" යනු නිර්මල වූ යන්නයි. "රන්වන්" යනු රන් රුවක් බඳු වූ ඔබේ මුහුණෙහි දෑස් දැකීමයි යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය වේ.

အပိ ဒူရဂတာတိ ဒူရံ ဌာနံ ဂတာပိ. သရမှသေတိ အညံ ကိဉ္စိ အစိန္တေတွာ တဝ နယနာနိ ဧဝ အနုဿရာမိ. အာယတပမှေတိ ဒီဃပခုမေ. ဝိသုဒ္ဓဒဿနေတိ နိမ္မလလောစနေ. န ဟိ မတ္ထိ တယာ ပိယတ္တရော နယနာတိ တဝ နယနတော အညော ကောစိ မယှံ ပိယတရော နတ္ထိ. တယာတိ ဟိ သာမိအတ္ထေ ဧဝ ကရဏဝစနံ.

"දුරකට ගියද" යනු දුර බැහැර ස්ථානයකට ගියද වෙනත් කිසිවක් ගැන නොසිතා ඔබේ දෑස්ම සිහිපත් කරමි යන්නයි. "දිගු ඇහිපිය ඇති", "නිර්මල දෑස් ඇති" තැනැත්තිය, මට ඔබේ දෑසට වඩා ප්‍රිය වූ අන් කිසිවක් නැත. මෙහි 'තයා' යන්න සාමි අර්ථයෙහි (ඔබගේ) යෙදී ඇත.

ဧဝံ [Pg.263] စက္ခုသမ္ပတ္တိယာ ဥမ္မာဒိတဿ ဝိယ တံ တံ ဝိပ္ပလပတော တဿ ပုရိသဿ မနောရထံ ဝိပရိဝတ္တေန္တီ ထေရီ ‘‘အပထေနာ’’တိအာဒိနာ ဒွါဒသ ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ အပထေန ပယာတုမိစ္ဆသီတိ, အာဝုသော သုဝဏ္ဏကာရပုတ္တ, သန္တေ အညသ္မိံ ဣတ္ထိဇနေ ယော တွံ ဗုဒ္ဓသုတံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဩရသဓီတရံ မံ မဂ္ဂယသိ ပတ္ထေသိ, သော တွံ သန္တေ ခေမေ ဥဇုမဂ္ဂေ အပထေန ကဏ္ဋကနိဝုတေန သဘယေန ကုမ္မဂ္ဂေန ပယာတုမိစ္ဆသိ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမောသိ, စန္ဒံ ကီဠနကံ ဂဝေသသိ စန္ဒမဏ္ဍလံ ကီဠာဂေါဠကံ ကာတုကာမောသိ, မေရုံ လင်္ဃေတုမိစ္ဆသိ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿုဗ္ဗေဓံ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇံ လင်္ဃယိတွာ အပရဘာဂေ ဌာတုကာမောသိ, သော တွံ မံ ဗုဒ္ဓသုတံ မဂ္ဂယသီတိ ယောဇနာ.

මෙසේ ඇගේ දෑසෙහි සම්පත්තියෙන් උමතු වූවෙකු මෙන් විකාර පවසන ඒ පුරුෂයාගේ අදහස වෙනස් කරනු පිණිස තෙරණිය "අමගක යන්නට..." යනාදී ගාථා දොළස දේශනා කළාය. එහි අර්ථය නම්: "පින්වත් රන්කරු පුත්‍රය, වෙනත් ස්ත්‍රීන් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස දියණියක වන මා පතන්නේ ඇයි? ඔබ මේ නිර්භය සෘජු මග තිබියදී කටු පඳුරුවලින් පිරි බියකරු අමගක යන්නට කැමති වන්නෙහිය. ඔබ සඳ සෙල්ලම් බඩුවක් කර ගන්නට සොයන්නෙහිය. යොදුන් අසූ හාරදහසක් උසැති මහා මේරු පර්වතය පැන එතෙර වන්නට කැමති වන්නෙහිය. එලෙසම ඔබ බුදු දියණියක සොයන්නේය."

ဣဒါနိ တဿ အတ္တနော အဝိသယဘာဝံ ပတ္ထနာယ စ ဝိဃာတာဝဟတံ ဒဿေတုံ ‘‘နတ္ထီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရာဂေါ ယတ္ထပိ ဒါနိ မေ သိယာတိ ယတ္ထ ဣဒါနိ မေ ရာဂေါ သိယာ ဘဝေယျ, တံ အာရမ္မဏံ သဒေဝကေ လောကေ နတ္ထိ ဧဝ. နပိ နံ ဇာနာမိ ကီရိသောတိ နံ ရာဂံ ကီရိသောတိပိ န ဇာနာမိ. အထ မဂ္ဂေန ဟတော သမူလကောတိ အထာတိ နိပါတမတ္တံ. အယောနိသောမနသိကာရသင်္ခါတေန မူလေန သမူလကော ရာဂေါ အရိယမဂ္ဂေန ဟတော သမုဂ္ဃာတိတော.

දැන් ඔහුට මෙය තමාට කළ නොහැකි දෙයක් බවත්, මෙවැනි පැතුම් සිත වෙහෙසට පත් කරන බවත් දැක්වීමට "නත්ථි" යනාදිය වදාළාය. "දැන් මා තුළ රාගයක් හටගැනීමට හේතුවන කිසිදු අරමුණක් දෙවි මිනිස් ලෝකයෙහි නැත. ඒ රාගය කෙබඳු දැයි මම නොදනිමි." "අයෝනිසෝ මනසිකාරය නමැති මුල සහිත ඒ රාගය ආර්ය මාර්ගයෙන් සහමුලින්ම නසා දමන ලදී."

ဣင်္ဂါလကုယာတိ အင်္ဂါရကာသုယာ. ဥဇ္ဈိတောတိ ဝါတုက္ခိတ္တော ဝိယ ယော ကောစိ, ဒဟနိယာ ဣန္ဓနံ ဝိယာတိ အတ္ထော. ဝိသပတ္တောရိဝါတိ ဝိသဂတဘာဇနံ ဝိယ. အဂ္ဂိတော ကတောတိ အဂ္ဂိတော အင်္ဂါရတော အပဂတော ကတော, ဝိသဿ လေသမ္ပိ အသေသေတွာ အပနီတော ဝိနာသိတောတိ အတ္ထော.

"ගිනිකබලක්" යනු ගිනි අඟුරු වළකි. "විසි කළ ලොඹු ගැසූ දෙයක් මෙන්" හෝ "ගින්නට දමන දර මෙන්" යනු එහි අර්ථයයි. "විෂ භාජනයක් මෙන්" යනු ගින්නෙන් විෂ නැසූ කල එහි අංශුවක්වත් ඉතිරි නොවන සේ විනාශ කරන ලද යන අර්ථයයි.

ယဿာ သိယာ အပစ္စဝေက္ခိတန္တိ ယဿာ ဣတ္ထိယာ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဉာဏေန အပ္ပဋိဝေက္ခိတံ အပရိညာတံ သိယာ. သတ္တာ ဝါ အနုသာသိတော သိယာတိ သတ္တာ ဝါ ဓမ္မသရီရဿ အဒဿနေန ယဿာ ဣတ္ထိယာ အနနုသာသိတော သိယာ. တွံ တာဒိသိကံ ပလောဘယာတိ, အာဝုသော, တွံ တထာရူပံ အပရိမဒ္ဒိတသင်္ခါရံ အပစ္စဝေက္ခိတလောကုတ္တရဓမ္မံ ကာမေဟိ ပလောဘယ ဥပဂစ္ဆ. ဇာနန္တိံ သော ဣမံ ဝိဟညသီတိ သော တွံ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိဉ္စ [Pg.264] ယာထာဝတော ဇာနန္တိံ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စံ ဣမံ သုဘံ ဘိက္ခုနိံ အာဂမ္မ ဝိဟညသိ, သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဝိဃာတံ ဒုက္ခံ အာပဇ္ဇသိ.

"යමෙකුට විදර්ශනා නැත්තේ ද" යනු යම් ස්ත්‍රියක විසින් මේ පංචස්කන්ධය නුවණින් විමසා අවබෝධ නොකරන ලද්දේ නම්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මකාය නොදැකීම නිසා උන්වහන්සේගේ අනුශාසනාව නොලැබුවේ නම්, "පින්වත, එවැනි සංස්කාර ධර්මයන් විමසා නැති, ලෝකෝත්තර ධර්මයන් අවබෝධ නොකළ ස්ත්‍රියක කාමයෙන් පොළඹවන්න, ඇය වෙත යන්න. නමුත් පැවැත්ම හා නැවතීම ඇති සැටියෙන් දන්නා, සත්‍යය අවබෝධ කළ සුභා නම් වූ මේ භික්ෂුණිය වෙත පැමිණ ඔබ පීඩාවට පත් වන්නෙහිය, මෙලොව පරලොව දුකට පත් වන්නෙහිය."

ဣဒါနိဿ ဝိဃာတာပတ္တိတံ ကာရဏဝိဘာဝနေန ဒဿေန္တီ ‘‘မယှံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟီတိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော. အက္ကုဋ္ဌဝန္ဒိတေတိ အက္ကောသေ ဝန္ဒနာယ စ. သုခဒုက္ခေတိ သုခေ စ ဒုက္ခေ စ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိသယသမာယောဂေ ဝါ. သတီ ဥပဋ္ဌိတာတိ ပစ္စဝေက္ခဏယုတ္တာ သတိ သဗ္ဗကာလံ ဥပဋ္ဌိတာ. သင်္ခတမသုဘန္တိ ဇာနိယာတိ တေဘူမကံ သင်္ခါရဂတံ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏေန အသုဘန္တိ ဉတွာ. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗသ္မိံယေဝ ဘဝတ္တယေ မယှံ မနော တဏှာလေပါဒိနာ န ဥပလိမ္ပတိ.

දැන් ඔහු පීඩාවට පත්වන ආකාරය හේතු සහිතව පෙන්වීමට "මට වනාහි..." යනාදිය වදාළාය. එහි අර්ථය නම්: "ගර්හා කිරීමේදී හෝ වැඳීමේදී, සැපේදී හෝ දුකේදී, ඉෂ්ට හෝ අනිෂ්ට අරමුණු ලැබීමේදී මාගේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා සහගත සිහිය නිරන්තරයෙන් පවතියි. තුන් ලෝකයෙහි පවතින සංස්කාරයන් කෙලෙස් නමැති අසූචි වැගිරෙන අසුභයක් ලෙස දැනගෙන, භවත්‍රයෙහිම මාගේ සිත තෘෂ්ණා නමැති ආලේපයෙන් තැවරෙන්නේ නැත."

မဂ္ဂဋ္ဌင်္ဂိကယာနယာယိနီတိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂသင်္ခါတေန အရိယယာနေန နိဗ္ဗာနပုရံ ယာယိနီ ဥပဂတာ. ဥဒ္ဓဋသလ္လာတိ အတ္တနော သန္တာနတော သမုဒ္ဓဋရာဂါဒိသလ္လာ.

"අෂ්ටාංගික මාර්ගය නමැති ආර්ය යානයෙන් නිවන් පුරයට යන්නියකි. තම සන්තානයෙන් රාගාදී කෙලෙස් හුල් සහමුලින්ම උදුරා දමන ලද්දකි."

သုစိတ္တိတာတိ ဟတ္ထပါဒမုခါဒိအာကာရေန သုဋ္ဌု စိတ္တိတာ ဝိရစိတာ. သောမ္ဘာတိ သုမ္ဘကာ. ဒါရုကပိလ္လကာနိ ဝါတိ ဒါရုဒဏ္ဍာဒီဟိ ဥပရစိတရူပကာနိ. တန္တီဟီတိ နှာရုသုတ္တကေဟိ. ခီလကေဟီတိ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိကဏ္ဏာဒိအတ္ထာယ ဌပိတဒဏ္ဍေဟိ. ဝိနိဗဒ္ဓါတိ ဝိဝိဓေနာကာရေန ဗဒ္ဓါ. ဝိဝိဓံ ပနစ္စကာတိ ယန္တသုတ္တာဒီနံ အဉ္ဆနဝိဿဇ္ဇနာဒိနာ ပဋ္ဌပိတနစ္စကာ, ပနစ္စန္တာ ဝိယ ဒိဋ္ဌာတိ ယောဇနာ.

"මැනවින් සරසන ලද" යනු අත් පා මුහුණ ආදිය විසිතුරු ලෙස නිමවන ලද යන්නයි. "සොම්භා" යනු රූකඩයි. "ලී රූප" යනු ලී දඬු ආදියෙන් තැනූ යන්ත්‍ර රූපයි. "තන්ති" යනු නහර වැනි නූල් වැල්ය. "කිලක" යනු අත්, පා, පිට, කන් ආදිය උදෙසා තැබූ ඇණ හෝ දඬුය. "බැඳුණා වූ" යනු විවිධ ආකාරයෙන් අමුණන ලද යන්නයි. "විවිධ ලෙස නටන" යනු යන්ත්‍ර නූල් ඇදීමෙන් හා ලිහිල් කිරීමෙන් නටවනු ලබන රූකඩ නටන්නාක් මෙන් පෙනෙන බවයි යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය වේ.

တမှုဒ္ဓဋေ တန္တိခီလကေတိ သန္နိဝေသဝိသိဋ္ဌရစနာဝိသေသယုတ္တံ ဥပါဒါယ ရူပကသမညာ တမှိ တန္တိမှိ ခီလကေ စ ဌာနတော ဥဒ္ဓဋေ ဗန္ဓန္တော ဝိဿဋ္ဌေ, ဝိသုံ ကရဏေန အညမညံ ဝိကလေ, တဟိံ တဟိံ ခိပနေန ပရိကြိတေ ဝိကိရိတေ. န ဝိန္ဒေယျ ခဏ္ဍသော ကတေတိ ပေါတ္ထကရူပဿ အဝယဝေ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိတေ ကတေ ပေါတ္ထကရူပံ န ဝိန္ဒေယျ, န ဥပလဘေယျ. ဧဝံ သန္တေ ကိမှိ တတ္ထ မနံ နိဝေသယေ တသ္မိံ ပေါတ္ထကရူပါဝယဝေ ကိမှိ ကိံ ခါဏုကေ, ဥဒါဟု ရဇ္ဇုကေ, မတ္တိကာပိဏ္ဍာဒိကေ ဝါ မနံ မနသညံ နိဝေသေယျ, ဝိသင်္ခါရေ အဝယဝေ သာ သညာ ကဒါစိပိ နပတေယျာတိ အတ္ထော.

එක්තරා විශේෂ වූ සැකසීමක් හා නිර්මාණයක් නිසා ඇති වන ‘රූපකය’ හෙවත් ‘රූපය’ යන නාමය, එහි ඇති නූල් සහ ඇණ ආදිය ඒ ඒ තැන්වලින් ඉවත් කළ විට හෝ ලිහිල් කළ විට හෝ එකිනෙක වෙන් කොට විසිරුවා හැරිය විට නැති වී යයි. එවිට ‘රූපයක්’ කියා දෙයක් දක්නට නොලැබේ. රූපයක කොටස් කැබලි කළ විට ද රූපයක් කියා දෙයක් නොමැත. එසේ නම්, සිත පිහිටුවිය යුත්තේ කොතැනද? ඒ ලී කැබැල්ලේද, නූලේද නැතිනම් මැටි පිඬේද? රූපය යන සංඥාව මේ විසිරුණු කොටස් කෙරෙහි කිසිසේත් ඇති නොවිය යුතුය යනු එහි අර්ථයයි.

တထူပမာတိ တံသဒိသာ တေန ပေါတ္ထကရူပေန သဒိသာ. ကိန္တိ စေ အာဟ ‘‘ဒေဟကာနီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဒေဟကာနီတိ ဟတ္ထပါဒမုခါဒိဒေဟာဝယဝါ. မန္တိ မေ ပဋိဗဒ္ဓါ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. တေဟိ ဓမ္မေဟီတိ တေဟိ ပထဝိအာဒီဟိ [Pg.265] စ စက္ခာဒီဟိ စ ဓမ္မေဟိ. ဝိနာ န ဝတ္တန္တီတိ န ဟိ တထာ တထာ သန္နိဝိဋ္ဌေ ပထဝိအာဒိဓမ္မေ မုဉ္စိတွာ ဒေဟာ နာမ သန္တိ. ဓမ္မေဟိ ဝိနာ န ဝတ္တတီတိ ဒေဟော အဝယဝေဟိ အဝယဝဓမ္မေဟိ ဝိနာ န ဝတ္တတိ န ဥပလဗ္ဘတိ. ဧဝံ သန္တေ ကိမှိ တတ္ထ မနံ နိဝေသယေတိ ကိမှိ ကိံ ပထဝိယံ, ဥဒါဟု အာပါဒိကေ ဒေဟောတိ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒီနီတိ ဝါ မနံ မနသညံ နိဝေသေယျ. ယသ္မာ ပထဝိအာဒိပသာဒဓမ္မမတ္တေ ဧသာ သမညာ, ယဒိဒံ ဒေဟောတိ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒီနီတိ ဝါ သတ္တောတိ ဝါ ဣတ္ထီတိ ဝါ ပုရိသောတိ ဝါ, တသ္မာ န ဧတ္ထ ဇာနတော ကောစိ အဘိနိဝေသော ဟောတီတိ.

එලෙසම මෙම ශරීරය ද ඒ රූපකයට සමාන වේ. ‘ශරීරය’ යනු අත්, පා, මුහුණ ආදී ශරීර අවයවයන්ගේ එකතුවකි. පඨවි ආදී ධාතූන්ගෙන් හා චක්ඛු ආදී ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන්ගෙන් තොරව ශරීරයක් යනුවෙන් දෙයක් නැත. පඨවි ආදී ධාතු ධර්මයන් ඒ ඒ ආකාරයට සැකසී ඇති බැවින් ශරීරය යැයි සම්මුතියක් පවතී. අවයවයන්ගෙන් හා ධාතු ධර්මයන්ගෙන් තොරව ශරීරයක් පවතින්නට හෝ දක්නට නොලැබේ. එසේ නම් සිත පිහිටුවිය යුත්තේ කොතැනද? පඨවි ධාතුවෙහිද? නැතිනම් ආපෝ ධාතුවෙහිද? ‘ශරීරය’ කියා හෝ ‘අත් පා’ කියා හෝ සිතෙහි සංඥාවක් ඇති කරගත යුතුද? ‘ශරීරය’, ‘අත් පා’, ‘සත්වයා’, ‘ස්ත්‍රිය’ හෝ ‘පුරුෂයා’ යන මේ සියල්ල පඨවි ආදී ධාතු සහ ප්‍රසාද රූප මාත්‍රයකට කියන නාමයන් පමණි. එබැවින් මේ ගැන දන්නා තැනැත්තා තුළ කිසිදු වැරදි සහගත ඇලීමක් ඇති නොවේ.

ယထာ ဟရိတာလေန မက္ခိတံ, အဒ္ဒသ စိတ္တိကံ ဘိတ္တိယာ ကတန္တိ ယထာ ကုသလေန စိတ္တကာရေန ဘိတ္တိယံ ဟရိတာလေန မက္ခိတံ လိတ္တံ တေန လေပံ ဒတွာ ကတံ အာလိခိတံ စိတ္တိကံ ဣတ္ထိရူပံ အဒ္ဒသ ပဿေယျ. တတ္ထ ယာ ဥပထမ္ဘနခေပနာဒိကိရိယာသမ္ပတ္တိယာ မာနုသိကာ နု ခေါ အယံ ဘိတ္တိ အပဿာယ ဌိတာတိ သညာ, သာ နိရတ္ထကာ မနုဿဘာဝသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ တတ္ထ အဘာဝတော, မာနုသီတိ ပန ကေဝလံ တဟိံ တဿ စ ဝိပရီတဒဿနံ, ယာထာဝတော ဂဟဏံ န ဟောတိ, ဓမ္မပုဉ္ဇမတ္တေ ဣတ္ထိပုရိသာဒိဂဟဏမ္ပိ ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော.

දක්ෂ සිතුවම්කරුවෙකු විසින් බිත්තියක හිරියල් ආදියෙන් මනාව තවරා අඳින ලද ස්ත්‍රී රූපයක් දෙස බලන්නෙකුට, ඒ දෙස බලා ‘මේ බිත්තියට හේත්තු වී සිටින්නේ මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක්ද?’ කියා සංඥාවක් ඇති වුවහොත් එය නිශ්ඵල දෙයකි. මන්දයත් එහි සැබෑ මනුෂ්‍ය භාවයක් නොමැති බැවිනි. එය හුදෙක් විපරීත වූ දැකීමක් පමණි. එලෙසම, පරමාර්ථ ධර්ම සමූහයක් පමණක් වූ මෙහි ‘ස්ත්‍රී’, ‘පුරුෂ’ යනුවෙන් ගන්නා ගැනීම ද මේ උදාහරණයට සමාන බව දත යුතුය යනු මෙහි අදහසයි.

မာယံ ဝိယ အဂ္ဂတော ကတန္တိ မာယာကာရေန ပုရတော ဥပဋ္ဌာပိတံ မာယာသဒိသံ. သုပိနန္တေဝ သုဝဏ္ဏပါဒပန္တိ သုပိနမေဝ သုပိနန္တံ, တတ္ထ ဥပဋ္ဌိတသုဝဏ္ဏမယရုက္ခံ ဝိယ. ဥပဂစ္ဆသိ အန္ဓ ရိတ္တကန္တိ အန္ဓဗာလ ရိတ္တကံ တုစ္ဆကံ အန္တောသာရရဟိတံ ဣမံ အတ္တဘာဝံ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ သာရဝန္တံ ဝိယ ဥပဂစ္ဆသိ အဘိနိဝိသသိ. ဇနမဇ္ဈေရိဝ ရုပ္ပရူပကန္တိ မာယာကာရေန မဟာဇနမဇ္ဈေ ဒဿိတံ ရူပိယရူပသဒိသံ သာရံ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တံ, အသာရန္တိ အတ္ထော.

මායාවක් මෙන් ඉදිරිපත් කරන ලද්දක් හා සමාන වූ ද, සිහිනයකින් පෙනෙන රන් රුකක් හා සමාන වූ ද, හරයක් නැති හිස් වූ මේ ශරීරය ‘මේ මගේය’ කියා හරයක් ඇති දෙයක් මෙන් අල්ලාගන්නා අන්ධ බාලයා, මායාකරුවෙකු විසින් මහා ජනයා මැද පෙන්වනු ලබන, සැබෑ රිදී මෙන් පෙනෙන හරයක් නැති රූපයක් පසුපස යන්නෙකු බඳුය.

ဝဋ္ဋနိရိဝါတိ လာခါယ ဂုဠိကာ ဝိယ. ကောဋရောဟိတာတိ ကောဋရေ ရုက္ခသုသိရေ ဌပိတာ. မဇ္ဈေ ပုဗ္ဗုဠကာတိ အက္ခိဒလမဇ္ဈေ ဌိတဇလပုဗ္ဗုဠသဒိသာ. သအဿုကာတိ အဿုဇလသဟိတာ. ပီဠကောဠိကာတိ အက္ခိဂူထကော. ဧတ္ထ ဇာယတီတိ ဧတသ္မိံ အက္ခိမဏ္ဍလေ ဥဘောသု ကောဋီသု ဝိသဂန္ဓံ ဝါယန္တော နိဗ္ဗတ္တတိ. ပီဠကောဠိကာတိ ဝါ အက္ခိဒလေသု နိဗ္ဗတ္တနကာ ပီဠကာ ဝုစ္စတိ. ဝိဝိဓာတိ သေတနီလမဏ္ဍလာနဉ္စေဝ ရတ္တပီတာဒီနံ သတ္တန္နံ ပဋလာနဉ္စ ဝသေန အနေကဝိဓာ. စက္ခုဝိဓာတိ စက္ခုဘာဂါ စက္ခုပ္ပကာရာ ဝါ တဿ အနေကကလာပဂတဘာဝတော. ပိဏ္ဍိတာတိ သမုဒိတာ.

ලාකඩින් කරන ලද පිරියම් කළ බෝලයක් මෙන් ද, ගසක බෙනයක තැබූ දෙයක් මෙන් ද, ඇසිපිය මැද පවතින දිය බුබුළක් හා සමාන වූ ද, කඳුළු සහිත වූ ද මේ ඇසෙහි කුණු (කඳුළු සහ කබ) හටගනී. මේ ඇස් වටයේ දෙකෙළවරින් දුගඳ හමන අපවිත්‍ර දෑ හටගනී. ඇසිපියෙහි හටගන්නා ගෙඩි වලට ද ‘පීළකෝළිකා’ යැයි කියනු ලැබේ. සුදු මණ්ඩලය, නිල් මණ්ඩලය සහ රතු කහ ආදී සප්ත පටලයන්ගෙන් යුක්ත බැවින් මෙය නන්වැදෑරුම් වේ. බොහෝ රූප කලාපයන්ගෙන් යුක්ත බැවින් ඇසේ විවිධ කොටස් එක් රැස් වී පවතී.

ဧဝံ [Pg.266] စက္ခုသ္မိံ သာရဇ္ဇန္တဿ စက္ခုနော အသုဘတံ အနဝဋ္ဌိတတာယ အနိစ္စတဉ္စ ဝိဘာဝေသိ. ဝိဘာဝေတွာ စ ယထာ နာမ ကောစိ လောဘနီယံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ စောရကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇန္တော စောရေဟိ ပလိဗုဒ္ဓေါ တံ လောဘနီယဘဏ္ဍံ ဒတွာ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ စက္ခုမှိ သာရတ္တေန တေန ပုရိသေန ပလိဗုဒ္ဓါ ထေရီ အတ္တနော စက္ခုံ ဥပ္ပာဋေတွာ တဿ အဒါသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပာဋိယ စာရုဒဿနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဥပ္ပာဋိယာတိ ဥပ္ပာဋေတွာ စက္ခုကူပတော နီဟရိတွာ. စာရုဒဿနာတိ ပိယဒဿနာ မနောဟရဒဿနာ. န စ ပဇ္ဇိတ္ထာတိ တသ္မိံ စက္ခုသ္မိံ သင်္ဂံ နာပဇ္ဇိ. အသင်္ဂမာနသာတိ ကတ္ထစိပိ အာရမ္မဏေ အနာသတ္တစိတ္တာ. ဟန္ဒ တေ စက္ခုန္တိ တယာ ကာမိတံ တတော ဧဝ မယာ ဒိန္နတ္တာ တေ စက္ခုသညိတံ အသုစိပိဏ္ဍံ ဂဏှ, ဂဟေတွာ ဟရဿု ပသာဒယုတ္တံ ဣစ္ဆိတံ ဌာနံ နေဟိ.

මෙලෙස ඇසෙහි දැඩිව ඇලුනු තැනැත්තාට ඇසේ ඇති අශුභ බව හා අනිත්‍ය බව ප්‍රකට කරන ලදී. යම් කිසිවෙක් වටිනා භාණ්ඩයක් රැගෙන සොර කතරක යන විට සොරෙකු විසින් බාධා කළ හොත්, ඒ වටිනා භාණ්ඩය දී බේරී යන්නාක් මෙන්, ඇසට ලොබ බැඳි ඒ පුරුෂයාගේ කරදරයෙන් මිදීමට සුභා තෙරණිය සිය ඇස උගුල්ලා ඔහුට දුන්නාය. ඇය ඒ ඇස කෙරෙහි කිසිදු ඇලීමක් ඇති කර නොගත්තාය. කිසිදු අරමුණක නොඇලුණු සිතක් ඇති ඇය, “මෙන්න ඔබ කැමති වූ ඇස, මේ අපවිත්‍ර පිඬ ලබාගෙන ඔබ කැමති තැනකට යන්න” යැයි පැවසුවාය.

တဿ စ ဝိရမာသိ တာဝဒေတိ တဿ ဓုတ္တပုရိသဿ တာဝဒေဝ အက္ခိမှိ ဥပ္ပာဋိတက္ခဏေ ဧဝ ရာဂေါ ဝိဂစ္ဆိ. တတ္ထာတိ အက္ခိမှိ, တဿံ ဝါ ထေရိယံ. အထ ဝါ တတ္ထာတိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ. ခမာပယီတိ ခမာပေသိ. သောတ္ထိ သိယာ ဗြဟ္မစာရိနီတိ သေဋ္ဌစာရိနိ မဟေသိကေ တုယှံ အာရောဂျမေဝ ဘဝေယျ. န ပုနော ဧဒိသကံ ဘဝိဿတီတိ ဣတော ပရံ ဧဝရူပံ အနာစာရစရဏံ န ဘဝိဿတိ, န ကရိဿာမီတိ အတ္ထော.

ඇස උගුල්ලා දුන් ඒ ක්ෂණයෙහිම ඒ සල්ලාල පුරුෂයාගේ රාගය පහව ගියේය. ඔහු එහිදීම ඇගෙන් සමාව ඉල්ලා සිටියේය. “උතුම් ව්‍රත සමාදන් වූ ආර්යාවනි, ඔබට සුවයක්ම වේවා! මින් පසු මම මෙවැනි අසම්මත ක්‍රියාවන් නොකරන්නෙමි” යනු එහි අර්ථයයි.

အာသာဒိယာတိ ဃဋ္ဋေတွာ. ဧဒိသန္တိ ဧဝရူပံ သဗ္ဗတ္ထ ဝီတရာဂံ. အဂ္ဂိံ ပဇ္ဇလိတံဝ လိင်္ဂိယာတိ ပဇ္ဇလိတံ အဂ္ဂိံ အာလိင်္ဂေတွာ ဝိယ.

මෙලෙස සියලු අරමුණු කෙරෙහි වීතරාගී වූ උත්තමාවියකට අපහාස කිරීම, ඇවිළෙන ගින්නක් වැළඳගන්නාක් බඳුය.

တတောတိ တသ္မာ ဓုတ္တပုရိသာ. သာ ဘိက္ခုနီတိ သာ သုဘာ ဘိက္ခုနီ. အဂမီ ဗုဒ္ဓဝရဿ သန္တိကန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကံ ဥပဂစ္ဆိ ဥပသင်္ကမိ. ပဿိယ ဝရပုညလက္ခဏန္တိ ဥတ္တမေဟိ ပုညသမ္ဘာရေဟိ နိဗ္ဗတ္တမဟာပုရိသလက္ခဏံ ဒိသွာ. ယထာ ပုရာဏကန္တိ ပေါရာဏံ ဝိယ ဥပ္ပာဋနတော ပုဗ္ဗေ ဝိယ စက္ခု ပဋိပါကတိကံ အဟောသိ. ယမေတ္ထ အန္တရန္တရာ န ဝုတ္တံ, တံ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ.

ඉන්පසුව ඒ පුරුෂයාගෙන් මිදුණු සුභා තෙරණිය සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණියාය. පින් බෙලෙන් හටගත් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හෙබි බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකීමෙන්, ඇගේ ඇස පෙර තිබූ පරිදිම ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් විය. මෙහි අතරින් පතර නොකී කරුණු ඇත්නම් ඒවා පෙර කී ක්‍රමයට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

သုဘာဇီဝကမ္ဗဝနိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුභා ජීවකම්බවනිකා තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

တိံသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

තිංස නිපාත වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၁၅. စတ္တာလီသနိပါတော

15. චත්තාලීස නිපාතය

၁. ဣသိဒါသီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. ඉසිදාසී තෙරණියගේ ගාථා වර්ණනාව

စတ္တာလီသနိပါတေ [Pg.267] နဂရမှိ ကုသုမနာမေတိအာဒိကာ ဣသိဒါသိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုရိသတ္တဘာဝေ ဌတွာ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ စရိမဘဝတော သတ္တမေ ဘဝေ အကလျာဏသန္နိဿယေန ပရဒါရိကကမ္မံ ကတွာ, ကာယဿ ဘေဒါ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ, တတော စုတာ တီသု ဇာတီသု တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတာ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နပုံသကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တတော ပန စုတာ ဧကဿ ဒလိဒ္ဒဿ သာကဋိကဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ ဝယပ္ပတ္တံ ဂိရိဒါသော နာမ အညတရဿ သတ္ထဝါဟဿ ပုတ္တော အတ္တနော ဘရိယံ ကတွာ ဂေဟံ အာနေသိ. တဿ စ ဘရိယာ အတ္ထိ သီလဝတီ ကလျာဏဓမ္မာ. တဿံ ဣဿာပကတာ သာမိနော တဿာ ဝိဒ္ဒေသနကမ္မံ အကာသိ. သာ တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ဌတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဥဇ္ဇေနိယံ ကုလပဒေသသီလာစာရာဒိဂုဏေဟိ အဘိသမ္မတဿ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ သေဋ္ဌိဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဣသိဒါသီတိဿာ နာမံ အဟောသိ.

චත්තාලීස නිපාතයෙහි ဣසිදාසී තෙරණියගේ ගාථාවෝ ඇතුළත් වෙති. මෙම ဣසිදාසී තෙරණිය ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි පුරුෂ ආත්මභාවයන්හි පිහිටා විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කළා ය. ඇය අවසන් භවයට පෙර සත්වැනි භවයේදී අසත්පුරුෂ ඇසුර නිසා පරදාර සේවනය කොට, කය බිඳී යාමෙන් නිරයෙහි උපන්නා ය. එහි වසර සිය ගණනක් පැසී, එයින් චුතව තිරිසන් යෝනීන්හි ආත්ම තුනක් ඉපිද, එයින් ද චුතව දාසියකගේ කුසෙහි නපුංසකයෙකු වී උපන්නා ය. ඉන් පසු එයින් චුතව එක්තරා දිළිඳු කරත්තකරුවෙකුගේ දියණිය වී උපන්නා ය. ඇය වැඩිවියට පත් වූ කල, ගිරිදාස නම් වූ එක්තරා ගැල් වෙළෙන්දෙකුගේ පුත්‍රයෙකු ඇය තමාගේ බිරිඳ කොට ගෙදරට කැඳවාගෙන ආවේ ය. ඔහුට සීලවන්ත, යහපත් ගුණධර්ම ඇති මහා පෑ බිරිඳක් ද සිටියා ය. ඇය කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පෙළුණු ဣසිදාසී තෙරණිය (පෙර ආත්මයේදී), ස්වාමියාට ඇය කෙරෙහි වෛරයක් ඇති වන පරිදි කටයුතු කළා ය. ඇය එම භවයේ ජීවිතාන්තය දක්වා සිට කය බිඳී යාමෙන් පසු, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උජ්ජේනි නුවර කුලගෝත්‍ර, සීලාචාර ආදී ගුණයන්ගෙන් සම්මත වූ, මහත් වූ වෛභවයෙන් හා සම්පත්තියෙන් යුත් සිටුවරයෙකුගේ දියණිය වී උපන්නා ය. ඇයට 'ဣසිදාසී' යන නම තබන ලදී.

တံ ဝယပ္ပတ္တကာလေ မာတာပိတရော ကုလရူပဝယဝိဘဝါဒိသဒိသဿ အညတရဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ အဒံသု. သာ တဿ ဂေဟေ ပတိဒေဝတာ ဟုတွာ မာသမတ္တံ ဝသိ. အထဿာ ကမ္မဗလေန သာမိကော ဝိရတ္တရူပေါ ဟုတွာ တံ ဃရတော နီဟရိ. တံ သဗ္ဗံ ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတိ. တေသံ တေသံ ပန သာမိကာနံ အရုစ္စနေယျတာယ သံဝေဂဇာတာ ပိတရံ အနုဇာနာပေတွာ, ဇိနဒတ္တာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ, ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တီ ဧကဒိဝသံ ပါဋလိပုတ္တနဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ မဟာဂင်္ဂါယံ ဝါလုကပုလိနေ နိသီဒိတွာ ဗောဓိတ္ထေရိယာ နာမ အတ္တနော သဟာယတ္ထေရိယာ ပုဗ္ဗပဋိပတ္တိံ ပုစ္ဆိတာ တမတ္ထံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝိဿဇ္ဇေသိ ‘‘ဥဇ္ဇေနိယာ ပုရဝရေ’’တိအာဒိနာ. တေသံ ပန ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနံ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ –

ඇය වැඩිවියට පත් වූ කල, මවුපියෝ ඇයව කුලය, රූපය, වයස හා වෛභවයෙන් සමාන වූ එක්තරා සිටු පුත්‍රයෙකුට පාවා දුන්හ. ඇය ඔහුගේ නිවසේ ස්වාමියාට දේවතාවියක මෙන් ගරු කරමින් මසක් පමණ විසුවා ය. ඉන්පසු ඇයගේ කර්ම බලය නිසා ස්වාමියා ඇය කෙරෙහි කලකිරුණු ස්වභාවයක් ඇත්තෙකු වී ඇයව නිවසින් පිටමන් කළේ ය. ඒ සියල්ල පාලි පාඨයන්ගෙන්ම දැනගත හැකිය. ඒ ඒ ස්වාමිවරුන්ගේ අප්‍රසාදය නිසා සංවේගයට පත් වූ ඇය, පියාගේ අවසරය ලබාගෙන ජිනදත්තා තෙරණිය සමීපයේ පැවිදි වී විදර්ශනා කමටහන් වඩා, නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත් වූවා ය. ඵල සැපයෙන් හා නිවන් සැපයෙන් කාලය ගත කරන ඇය, එක් දිනක පාටලීපුත්‍ර නුවර පිණ්ඩපාතයේ හැසිර, පසුබත් වේලෙහි දානය වළඳා මහා ගංගා නදියේ වැලි තලාවක වැඩසිටියා ය. එහිදී ඇයගේ යෙහෙළියක වූ බෝධි තෙරණිය විසින් ඇයගේ පෙර පිළිවෙත පිළිබඳව විමසන ලදුව, එම පුවත ගාථා බන්ධනයන්ගෙන් විසර්ජනය කළා ය. එම ප්‍රශ්නෝත්තරයන්ගේ සම්බන්ධය දැක්වීමට –

၄၀၂.

402.

‘‘နဂရမှိ ကုသုမနာမေ, ပါဋလိပုတ္တမှိ ပထဝိယာ မဏ္ဍေ;

သကျကုလကုလီနာယော, ဒွေ ဘိက္ခုနိယော ဟိ ဂုဏဝတိယော.

මුළු පෘථිවියටම තිලකයක් බඳු වූ, පාටලීපුත්‍ර නම් වූ, කුසුමපුරය ලෙස ද හඳුන්වන නගරයෙහි ශාක්‍ය වංශික කුලවන්ත වූ, ගුණවත් භික්ෂුණීහු දෙදෙනෙක් වූහ.

၄၀၃.

403.

‘‘ဣသိဒါသီ [Pg.268] တတ္ထ ဧကာ, ဒုတိယာ ဗောဓီတိ သီလသမ္ပန္နာ စ;

ဈာနဇ္ဈာယနရတာယော, ဗဟုဿုတာယော ဓုတကိလေသာယော.

ඔවුන් අතරින් එක් භික්ෂුණියක් ဣසිදාසී නම් වූවා ය. දෙවැන්නිය බෝධි නම් වූවා ය. ඔවුහු සීලයෙන් සම්පන්න වූ, ධ්‍යානයෙහි හා භාවනාවෙහි නිරත වූ, බහුශ්‍රුත වූ හා කෙලෙසුන් දුරු කළ උත්තමාවියෝ වූහ.

၄၀၄.

404.

‘‘တာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ, ဘတ္တတ္ထံ ကရိယ ဓောတပတ္တာယော;

ရဟိတမှိ သုခနိသိန္နာ, ဣမာ ဂိရာ အဗ္ဘုဒီရေသု’’န္တိ. –

එම භික්ෂුණීහු දෙදෙනා පිඬු සිඟා වැඩ, දානමය කටයුතු නිමවා, පාත්‍ර සෝදා තබා, ජනශූන්‍ය විවේකී ස්ථානයක සුවසේ වැඩහිඳ මෙම ගාථාවන් දේශනා කළහ.

ဣမာ တိဿော ဂါထာ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဌပိတာ.

සංගීතිකාරක මහා තෙරණුවෝ මෙම ගාථා තුන මෙලෙස තැබූහ.

၄၀၅.

405.

‘‘ပါသာဒိကာသိ အယျေ, ဣသိဒါသိ ဝယောပိ တေ အပရိဟီနော;

ကိံ ဒိသွာန ဗျာလိကံ, အထာသိ နေက္ခမ္မမနုယုတ္တာ.

ආර්යාවනි ဣසිදාසී, ඔබ ප්‍රසාදජනක ය; ඔබේ වයස ද තවම පිරිහී නැත; ගිහිගෙයි කවර දොසක් දැක ඔබ මෙලෙස නෙක්ඛම්මයට (පැවිදි වීමට) යොමු වූයෙහි ද?

၄၀၆.

406.

‘‘ဧဝမနုယုဉ္ဇိယမာနာ သာ, ရဟိတေ ဓမ္မဒေသနာကုသလာ;

ဣသိဒါသီ ဝစနမဗြဝိ, သုဏ ဗောဓိ ယထာမှိ ပဗ္ဗဇိတာ.

විවේකී ස්ථානයකදී මෙලෙස විමසන ලදුව, ධර්ම දේශනාවෙහි දක්ෂ වූ එම ဣසිදාසී තෙරණිය මෙම වචනය පැවසුවා ය: 'බෝධි තෙරණියනි, මා යම් හේතුවක් නිසා පැවිදි වූයේ ද, එය අසන්න.'

ဣတော ပရံ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာ.

මින් මතු එන්නේ පිළිතුරු ගාථාවන් ය.

၄၀၇.

407.

‘‘ဥဇ္ဇေနိယာ ပုရဝရေ, မယှံ ပိတာ သီလသံဝုတော သေဋ္ဌိ;

တဿမှိ ဧကဓီတာ, ပိယာ မနာပါ စ ဒယိတာ စ.

උජ්ජේනි නම් ශ්‍රේෂ්ඨ පුරවරයෙහි මගේ පියා මනා සීලයෙන් යුත් සිටුවරයෙක් විය. මම එම සිටුවරයාගේ ප්‍රියමනාප වූ, ආදරණීය වූ එකම දියණිය වීමි.

၄၀၈.

408.

‘‘အထ မေ သာကေတတော ဝရကာ, အာဂစ္ဆုမုတ္တမကုလီနာ;

သေဋ္ဌီ ပဟူတရတနော, တဿ မမံ သုဏုမဒါသိ တာတော.

ඉන්පසු සාකේත නුවරින් උත්තම කුලයකට අයත් මනාලයෝ පැමිණියහ. රන් රුවන් බොහෝ ඇති එම සිටුවරයාට, මගේ පියා මාව ලේලියක වශයෙන් පාවා දුන්නේ ය.

၄၀၉.

409.

‘‘သဿုယာ သသုရဿ စ, သာယံ ပါတံ ပဏာမမုပဂမ္မ;

သိရသာ ကရောမိ ပါဒေ, ဝန္ဒာမိ ယထာမှိ အနုသိဋ္ဌာ.

මට අනුශාසනා කළ පරිදි මම උදේ සවස නැන්දම්මා සහ මාමණ්ඩිය වෙත ගොස්, සිරස නමා ඔවුන්ගේ පාද වන්දනා කළෙමි.

၄၁၀.

410.

‘‘ယာ မယှံ သာမိကဿ, ဘဂိနိယော ဘာတုနော ပရိဇနော ဝါ;

တမေကဝရကမ္ပိ ဒိသွာ, ဥဗ္ဗိဂ္ဂါ အာသနံ ဒေမိ.

මගේ ස්වාමියාගේ යම් සහෝදරියෝ හෝ සහෝදරයෝ හෝ යම් පිරිවර ජනයෙක් වූහු ද, ඔවුන් එක් අයෙකු හෝ දුටු සැනින් මම ගෞරවයෙන් අසුනක් පිළියෙල කර දුන්නෙමි.

၄၁၁.

411.

‘‘အန္နေန စ ပါနေန စ, ခဇ္ဇေန စ ယဉ္စ တတ္ထ သန္နိဟိတံ;

ဆာဒေမိ ဥပနယာမိ စ, ဒေမိ စ ယံ ယဿ ပတိရူပံ.

එහි පිළියෙල කරන ලද බත්, පැන් සහ කැවිලි පෙවිලි ආදිය සුරක්ෂිතව තබා, ඒ ඒ පුද්ගලයාට සුදුසු පරිදි ගෙන ගොස් දුන්නෙමි.

၄၁၂.

412.

‘‘ကာလေန ဥပဋ္ဌဟိတွာ, ဃရံ သမုပဂမာမိ ဥမ္မာရေ;

ဓောဝန္တီ ဟတ္ထပါဒေ, ပဉ္ဇလိကာ သာမိကမုပေမိ.

සුදුසු වේලාවට උපස්ථාන කොට, උළුවස්ස අසලදී අත් පා සෝදාගෙන නිවසට පිවිස, දොහොත් මුදුන් දී ස්වාමියා වෙත පැමිණෙමි.

၄၁၃.

413.

‘‘ကောစ္ဆံ ပသာဒံ အဉ္ဇနိဉ္စ, အာဒါသကဉ္စ ဂဏှိတွာ;

ပရိကမ္မကာရိကာ ဝိယ, သယမေဝ ပတိံ ဝိဘူသေမိ.

පනාව, සුවඳ කුඩු, අඳුන් සහ කැඩපත ගෙන, උපස්ථායක දැසියක මෙන් මම විසින්ම ස්වාමියාව සැරසුවෙමි.

၄၁၄.

414.

‘‘သယမေဝ ဩဒနံ သာဓယာမိ, သယမေဝ ဘာဇနံ ဓောဝန္တီ;

မာတာဝ ဧကပုတ္တကံ, တထာ ဘတ္တာရံ ပရိစရာမိ.

මම විසින්ම බත් පිස, මම විසින්ම භාජන සෝදමින්, මවක් තම එකම පුත්‍රයාට උපස්ථාන කරන්නාක් මෙන් ස්වාමියාට උපස්ථාන කළෙමි.

၄၁၅.

415.

‘‘ဧဝံ [Pg.269] မံ ဘတ္တိကတံ, အနုရတ္တံ ကာရိကံ နိဟတမာနံ;

ဥဋ္ဌာယိကံ အနလသံ, သီလဝတိံ ဒုဿတေ ဘတ္တာ.

මෙසේ ස්වාමියා කෙරෙහි භක්තිමත්ව, ඔහුට අනුකූලව, කළ යුතු කටයුතු කරමින්, මාන්නය දුරු කොට, උත්සාහවන්තව හා අලස නොවී සීලවන්තව විසූ මට ස්වාමියා වෛර කළේ ය.

၄၁၆.

416.

‘‘သော မာတရဉ္စ ပိတရဉ္စ, ဘဏတိ အာပုစ္ဆဟံ ဂမိဿာမိ;

ဣသိဒါသိယာ န သဟ ဝစ္ဆံ, ဧကာဂါရေဟံ သဟ ဝတ္ထုံ.

ඔහු තම මවුපියන්ට මෙසේ කීවේ ය: 'මම ඔබගෙන් අවසර ගෙන යන්නෙමි; ဣසිදාසී සමඟ මට එකම නිවසක එකට වාසය කිරීමට නොහැකිය.'

၄၁၇.

417.

‘‘မာ ဧဝံ ပုတ္တ အဝစ, ဣသိဒါသီ ပဏ္ဍိတာ ပရိဗျတ္တာ;

ဥဋ္ဌာယိကာ အနလသာ, ကိံ တုယှံ န ရောစတေ ပုတ္တ.

පුත්‍රය, එසේ නොකියන්න; ဣසිදාසී පණ්ඩිත ය, දක්ෂ ය, උත්සාහවන්ත ය, අලස නැත; පුත්‍රය, ඔබට ඇය කෙරෙහි ඇති අකමැත්ත කුමක් ද?

၄၁၈.

418.

‘‘န စ မေ ဟိံသတိ ကိဉ္စိ, န စဟံ ဣသိဒါသိယာ သဟ ဝစ္ဆံ;

ဒေဿာဝ မေ အလံ မေ, အပုစ္ဆာဟံ ဂမိဿာမိ.

ඇය මට කිසිදු හිරිහැරයක් නොකරයි; එහෙත් මම ဣසිදාසී සමඟ එකට වාසය නොකරමි; ඇය මට ප්‍රිය නැත, එබැවින් මට ඇයගෙන් ඵලක් නැත; අවසර ගෙන මම යන්නෙමි.

၄၁၉.

419.

‘‘တဿ ဝစနံ သုဏိတွာ, သဿု သသုရော စ မံ အပုစ္ဆိံသု;

ကိဿ တယာ အပရဒ္ဓံ, ဘဏ ဝိဿဋ္ဌာ ယထာဘူတံ.

ඔහුගේ වචනය ඇසූ නැන්දම්මා සහ මාමණ්ඩිය මා වෙතින් මෙසේ විමසූහ: 'ඔබ අතින් ඔහුට සිදු වූ වරද කුමක් ද? සත්‍යය විවෘතව පවසන්න.'

၄၂၀.

420.

‘‘နပိဟံ အပရဇ္ဈံ ကိဉ္စိ, နပိ ဟိံသေမိ န ဘဏာမိ ဒုဗ္ဗစနံ;

ကိံ သက္ကာ ကာတုယျေ, ယံ မံ ဝိဒ္ဒေဿတေ ဘတ္တာ.

මම අතින් කිසිදු වරදක් සිදු වී නැත, මම හිරිහැරයක් කර නැත, නපුරු වචනයක්වත් පවසා නැත; ආර්යාවනි, ස්වාමියා මට වෛර කරන්නේ නම් මා කුමක් කරන්න ද?

၄၂၁.

421.

‘‘တေ မံ ပိတုဃရံ ပဋိနယိံသု, ဝိမနာ ဒုခေန အဓိဘူတာ;

ပုတ္တမနုရက္ခမာနာ, ဇိတာမှသေ ရူပိနိံ လက္ခိံ.

ඔවුන් ස්වාමියා රකිනු පිණිස 'අපට මෙවන් රූමත් ශ්‍රියා කාන්තාවක බඳු ලේලියක අහිමි විය' යැයි කියමින්, දැඩි සෝකයෙන් යුතුව මාව නැවත පියාගේ නිවසට ගෙන ගොස් බාර දුන්හ.

၄၂၂.

422.

‘‘အထ မံ အဒါသိ တာတော, အဍ္ဎဿ ဃရမှိ ဒုတိယကုလိကဿ;

တတော ဥပဍ္ဎသုင်္ကေန, ယေန မံ ဝိန္ဒထ သေဋ္ဌိ.

ඉන්පසු මගේ පියා මාව දෙවැනි කුලයක සිටුවරයෙකුට පාවා දුන්නේ ය. එම සිටුවරයා පළමු සිටුවරයාට වඩා අඩක් වූ තෑගි බෝගයන්ගෙන් මාව ලබා ගත්තේ ය.

၄၂၃.

423.

‘‘တဿပိ ဃရမှိ မာသံ, အဝသိံ အထ သောပိ မံ ပဋိစ္ဆရယိ;

ဒါသီဝ ဥပဋ္ဌဟန္တိံ, အဒူသိကံ သီလသမ္ပန္နံ.

ඔහුගේ නිවසේ ද මම මසක් පමණ විසුවෙමි; ඉන්පසු ඔහු ද දාසියක මෙන් උපස්ථාන කළ, නිවැරදි වූ, සීලවන්ත වූ මාව නිවසින් පිටමන් කළේ ය.

၄၂၄.

424.

‘‘ဘိက္ခာယ စ ဝိစရန္တံ, ဒမကံ ဒန္တံ မေ ပိတာ ဘဏတိ;

ဟောဟိသိ မေ ဇာမာတာ, နိက္ခိပ ပေါဋ္ဌိဉ္စ ဃဋိကဉ္စ.

එකල මගේ පියා සිඟමනේ හැසිරෙන, ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කළ සිඟන්නෙකු දැක ඔහුට මෙසේ කීවේ ය: 'ඔබ මගේ බෑණනුවන් වන්න; ඔබ ඇඳ සිටින වැරහැලි සහ මේ බඳුන අතහරින්න්න.'

၄၂၅.

425.

‘‘သောပိ ဝသိတွာ ပက္ခံ, အထ တာတံ ဘဏတိ ‘ဒေဟိ မေ ပေါဋ္ဌိံ;

ဃဋိကဉ္စ မလ္လကဉ္စ, ပုနပိ ဘိက္ခံ စရိဿာမိ’.

ඔහු ද පසළොස් දිනක් වැස, ඉන්පසු පියාට මෙසේ කීවේ ය: 'මට මගේ වැරහැලි, බඳුන සහ පැන් පාත්‍රය ලබා දෙන්න; මම නැවතත් සිඟමනේ යන්නෙමි.'

၄၂၆.

426.

‘‘အထ နံ ဘဏတီ တာတော, အမ္မာ သဗ္ဗော စ မေ ဉာတိဂဏဝဂ္ဂေါ;

ကိံ တေ န ကီရတိ ဣဓ, ဘဏ ခိပ္ပံ တံ တေ ကရိဟိတိ.

එවිට මගේ පියා, මව සහ සියලු ඥාති පිරිස ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: 'මෙහි ඔබට අඩුපාඩුව කුමක් ද? වහා පවසන්න; එය ඔබට සම්පූර්ණ කර දෙන්නෙමු.'

၄၂၇.

427.

‘‘ဧဝံ ဘဏိတော ဘဏတိ, ယဒိ မေ အတ္တာ သက္ကောတိ အလံ မယှံ;

ဣသိဒါသိယာ န သဟ ဝစ္ဆံ, ဧကဃရေဟံ သဟ ဝတ္ထုံ.

මෙසේ කී කල ඔහු මෙසේ පැවසුවේ ය: 'මට මා ගැන යමක් කළ හැකි නම් මට මෙයින් ඵලක් නැත; මම ဣසිදාසී සමඟ එකට වාසය නොකරමි; එකම නිවසේ ඇය සමඟ විසීමට මට නොහැකිය.'

၄၂၈.

428.

‘‘ဝိဿဇ္ဇိတော [Pg.270] ဂတော သော, အဟမ္ပိ ဧကာကိနီ ဝိစိန္တေမိ;

အာပုစ္ဆိတူန ဂစ္ဆံ, မရိတုယေ ဝါ ပဗ္ဗဇိဿံ ဝါ.

එම සිඟන්නා පිටත්ව ගියේය. මම ද හුදෙකලාව කල්පනා කළෙමි. මා විසින් පියාණන්ගෙන් අවසර ගෙන මිය යාමට හෝ පැවිදි වීමට තීරණය කළෙමි.

၄၂၉.

429.

‘‘အထ အယျာ ဇိနဒတ္တာ, အာဂစ္ဆီ ဂေါစရာယ စရမာနာ;

တာတ ကုလံ ဝိနယဓရီ, ဗဟုဿုတာ သီလသမ္ပန္နာ.

ඉන්පසු විනයධර වූ, බහුශ්‍රුත වූ, සිල්වත් වූ ජිනදත්තා නම් රහත් මෙහෙණින් වහන්සේ පිඬුසිඟා වඩිනා අතරතුර මගේ පියාණන්ගේ නිවසට වැඩම කළ සේක.

၄၃၀.

430.

‘‘တံ ဒိသွာန အမှာကံ, ဥဋ္ဌာယာသနံ တဿာ ပညာပယိံ;

နိသိန္နာယ စ ပါဒေ, ဝန္ဒိတွာ ဘောဇနမဒါသိံ.

එතුමිය අපගේ නිවසට වැඩම කළ බව දැක, මම අසුනෙන් නැගිට එතුමිය වෙනුවෙන් අසුනක් පිළියෙළ කළෙමි. එතුමිය වැඩ සිටි කල්හි, ශ්‍රී පාද යුගල වන්දනා කොට දානය පූජා කළෙමි.

၄၃၁.

431.

‘‘အန္နေန စ ပါနေန စ, ခဇ္ဇေန စ ယဉ္စ တတ္ထ သန္နိဟိတံ;

သန္တပ္ပယိတွာ အဝစံ, အယျေ ဣစ္ဆာမိ ပဗ္ဗဇိတုံ.

එහි පිළියෙළ කර තිබූ කැවිලි පෙවිලි සහ අන්න පාන වර්ගවලින් සංග්‍රහ කොට සතුටු කරවා, 'ආර්යාවනි, මම පැවිදි වීමට කැමැත්තෙමි' යි පවසා සිටියෙමි.

၄၃၂.

432.

‘‘အထ မံ ဘဏတီ တာတော, ဣဓေဝ ပုတ္တက စရာဟိ တွံ ဓမ္မံ;

အန္နေန စ ပါနေန စ, တပ္ပယ သမဏေ ဒွိဇာတီ စ.

එවිට පියාණන් මට මෙසේ කීවේය: 'පුතණිය, මෙහිම සිට ධර්මයේ හැසිරෙන්න. ශ්‍රමණයන්ට සහ බ්‍රාහ්මණයන්ට ආහාර පානයෙන් සංග්‍රහ කරන්න'.

၄၃၃.

433.

‘‘အထဟံ ဘဏာမိ တာတံ, ရောဒန္တီ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ;

ပါပဉှိ မယာ ပကတံ, ကမ္မံ တံ နိဇ္ဇရေဿာမိ.

එවිට මම හඬමින් වැඳ නමස්කාර කොට පියාණන්ට මෙසේ කීවෙමි: 'පියාණෙනි, මා විසින් අතීතයේ පව්කම් කරන ලදී. එම කර්ම විපාකය ගෙවා අවසන් කරනු කැමැත්තෙමි'.

၄၃၄.

434.

‘‘အထ မံ ဘဏတီ တာတော, ပါပုဏ ဗောဓိဉ္စ အဂ္ဂဓမ္မဉ္စ;

နိဗ္ဗာနဉ္စ လဘဿု, ယံ သစ္ဆိကရီ ဒွိပဒသေဋ္ဌော.

එවිට පියාණන් මට මෙසේ කීවේය: 'දෙපා ඇත්තන් අතර උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් නිර්වාණයක් අවබෝධ කළ සේක් ද, ඒ උතුම් අරහත් ඵලය සහ නිර්වාණයම ලබත්වා!'

၄၃၅.

435.

‘‘မာတာပိတူ အဘိဝါဒ, ယိတွာ သဗ္ဗဉ္စ ဉာတိဂဏဝဂ္ဂံ;

သတ္တာဟံ ပဗ္ဗဇိတာ, တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဖဿယိံ.

මම මව්පියන්ගෙන් ද සියලු නෑදෑ පිරිසගෙන් ද අවසර ගෙන පැවිදි වී සත් දිනකින්ම ත්‍රිවිද්‍යාව අවබෝධ කළෙමි.

၄၃၆.

436.

‘‘ဇာနာမိ အတ္တနော သတ္တ, ဇာတိယော ယဿယံ ဖလဝိပါကော;

တံ တဝ အာစိက္ခိဿံ, တံ ဧကမနာ နိသာမေဟိ.

මම මගේ පෙර ආත්ම භව හතක් දනිමි. ස්වාමියා අකමැති වීම නම් වූ මේ විපාකය ලැබීමට හේතු වූ ඒ අකුසල කර්මය ගැන මම ඔබට කියන්නෙමි. ඒ ගැන ඒකාග්‍ර වූ සිතින් සවන් දෙන්න.

၄၃၇.

437.

‘‘နဂရမှိ ဧရကစ္ဆေ, သုဝဏ္ဏကာရော အဟံ ပဟူတဓနော;

ယောဗ္ဗနမဒေန မတ္တော, သော ပရဒါရံ အသေဝိဟံ.

මම මීට ආත්ම හතකට පෙර ඒරකකච්ඡ නුවර මහා ධනවත් රන්කරුවෙක්ව උපන්නෙමි. එහිදී තරුණ මදයෙන් මත්ව අන්‍යයන්ගේ භාර්යාවන් සේවනය කිරීමේ පාපය කළෙමි.

၄၃၈.

438.

‘‘သောဟံ တတော စဝိတွာ, နိရယမှိ အပစ္စိသံ စိရံ;

ပက္ကော တတော စ ဥဋ္ဌဟိတွာ, မက္ကဋိယာ ကုစ္ဆိမောက္ကမိံ.

එම රන්කරු භවයෙන් චුත වූ මම බොහෝ කලක් නිරයේ පැසෙමින් සිටියෙමි. නිරයෙන් මිදී නිදහස් වූ පසු වැඳිරියකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තෙමි.

၄၃၉.

439.

‘‘သတ္တာဟဇာတကံ မံ, မဟာကပိ ယူထပေါ နိလ္လစ္ဆေသိ;

တဿေတံ ကမ္မဖလံ, ယထာပိ ဂန္တွာန ပရဒါရံ.

මම ඉපදී සත් දිනක් වූ කල්හි වඳුරු රැලේ නායක වඳුරා මාගේ වෘෂණ කෝෂ කඩා දැමීය. පරදාර සේවනය කිරීමේ අකුසල කර්ම විපාකය එයයි.

၄၄၀.

440.

‘‘သောဟံ တတော စဝိတွာ, ကာလံ ကရိတွာ သိန္ဓဝါရညေ;

ကာဏာယ စ ခဉ္ဇာယ စ, ဧဠကိယာ ကုစ္ဆိမောက္ကမိံ.

මම එම වඳුරු භවයෙන් චුත වී සින්ධව ආරණ්‍යයේ අන්ධ වූ ද, කොර වූ ද එළදෙනකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තෙමි.

၄၄၁.

441.

‘‘ဒွါဒသ [Pg.271] ဝဿာနိ အဟံ, နိလ္လစ္ဆိတော ဒါရကေ ပရိဝဟိတွာ;

ကိမိနာဝဋ္ဋော အကလ္လော, ယထာပိ ဂန္တွာန ပရဒါရံ.

එහිදී වසර දොළසක් යනතුරු වෘෂණ කෝෂ ඉවත් කරන ලදුව, දරුවන් කර තබාගෙන යමින්, පණුවන්ගෙන් පීඩා විඳිමින් රෝගීව සිටියෙමි. පරදාර සේවනයේ විපාක එසේමය.

၄၄၂.

442.

‘‘သောဟံ တတော စဝိတွာ, ဂေါဝါဏိဇကဿ ဂါဝိယာ ဇာတော;

ဝစ္ဆော လာခါတမ္ဗော, နိလ္လစ္ဆိတော ဒွါဒသေ မာသေ.

ඉන්පසු මම ගව වෙළෙන්දෙකුගේ එළදෙනකගේ කුසින් ලාකඩ වැනි රතු පැහැති වස්සෙකු වී උපන්නෙමි. මාස දොළහක් වූ කල්හි මාගේ වෘෂණ කෝෂ ඉවත් කරන ලදී.

၄၄၃.

443.

‘‘ဝေါဎူန နင်္ဂလမဟံ, သကဋဉ္စ ဓာရယာမိ;

အန္ဓောဝဋ္ဋော အကလ္လော, ယထာပိ ဂန္တွာန ပရဒါရံ.

මම නගුල සහ කරත්තය ඇදගෙන ගියෙමි. වසර දහඅටක් වූ කල්හි අන්ධව, රෝගීව පීඩා වින්දෙමි. පරදාර සේවනයේ විපාක එසේමය.

၄၄၄.

444.

‘‘သောဟံ တတော စဝိတွာ, ဝီထိယာ ဒါသိယာ ဃရေ ဇာတော;

နေဝ မဟိလာ န ပုရိသော, ယထာပိ ဂန္တွာန ပရဒါရံ.

ඉන්පසු මම වීථියක වසන දාසියකගේ නිවසේ උපන්නෙමි. එහිදී මම ස්ත්‍රියක ද නොවන පුරුෂයෙකු ද නොවන නපුංසකයෙකු වූයෙමි. පරදාර සේවනයේ විපාක එසේමය.

၄၄၅.

445.

‘‘တိံသတိဝဿမှိ မတော, သာကဋိကကုလမှိ ဒါရိကာ ဇာတာ;

ကပဏမှိ အပ္ပဘောဂေ, ဓနိကပုရိသပါတဗဟုလမှိ.

තිස් වසක් ආයු විඳ මිය ගොස්, ණය හිමියන්ගෙන් නිරන්තර පීඩා විඳින, දිළිඳු කරත්තකරුවෙකුගේ පවුලේ ගැහැණු දරුවෙකු වී උපන්නෙමි.

၄၄၆.

446.

‘‘တံ မံ တတော သတ္ထဝါဟော, ဥဿန္နာယ ဝိပုလာယ ဝဍ္ဎိယာ;

ဩကဍ္ဎတိ ဝိလပန္တိံ, အစ္ဆိန္ဒိတွာ ကုလဃရသ္မာ.

ඉන්පසු එක්තරා වෙළෙන්දෙක්, මගේ පියා ගත් ණය මුදලට අධික පොළියක් එකතු වූ නිසා, හඬා වැළපෙමින් සිටි මා බලහත්කාරයෙන් නිවසින් රැගෙන ගියේය.

၄၄၇.

447.

‘‘အထ သောဠသမေ ဝဿေ, ဒိသွာ မံ ပတ္တယောဗ္ဗနံ ကညံ;

ဩရုန္ဓတဿ ပုတ္တော, ဂိရိဒါသော နာမ နာမေန.

මට වයස අවුරුදු දහසයක් වූ කල්හි, එම වෙළෙන්දාගේ පුත් ගිරිදාස නම් වූ තරුණයා මා දැක සිය බිරිඳ කරගත්තේය.

၄၄၈.

448.

‘‘တဿပိ အညာ ဘရိယာ, သီလဝတီ ဂုဏဝတီ ယသဝတီ စ;

အနုရတ္တာ ဘတ္တာရံ, တဿာဟံ ဝိဒ္ဒေသနမကာသိံ.

ඔහුට සිල්වත් වූ ද, ගුණවත් වූ ද, ස්වාමියාට අතිශයින් ලැදි වූ ද තවත් බිරිඳක් සිටියාය. මම ඇය සහ ස්වාමියා අතර බේද ඇති කොට අමනාපකම් ඇති කළෙමි.

၄၄၉.

449.

‘‘တဿေတံ ကမ္မဖလံ, ယံ မံ အပကီရိတူန ဂစ္ဆန္တိ;

ဒါသီဝ ဥပဋ္ဌဟန္တိံ, တဿပိ အန္တော ကတော မယာ’’တိ.

මම දාසියක මෙන් ස්වාමියාට උපස්ථාන කළත්, ඔවුන් මා අත්හැර යන්නේ ඒ පරදාර කර්මයේත්, බේද ඇති කිරීමේ කර්මයේත් විපාක හේතුවෙනි. දැන් මා විසින් ඒ සියලු අකුසලයන්ගේ කෙළවර කර දමන ලදී.

တတ္ထ နဂရမှိ ကုသုမနာမေတိ ‘‘ကုသုမပုရ’’န္တိ ဧဝံ ကုသုမသဒ္ဒေန ဂဟိတနာမကေ နဂရေ, ဣဒါနိ တံ နဂရံ ပါဋလိပုတ္တမှီတိ သရူပတော ဒဿေတိ. ပထဝိယာ မဏ္ဍေတိ သကလာယ ပထဝိယာ မဏ္ဍဘူတေ. သကျကုလကုလီနာယောတိ သကျကုလေ ကုလဓီတရော, သကျပုတ္တဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတတာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

එහි 'කුසුමපුර' යන නාමය කුසුම ශබ්දයෙන් යුත් නගරයයි. දැන් එම නගරය පාටලීපුත්‍රය ලෙස පෙන්වා දෙයි. මුළු පෘථිවියටම තිලකයක් බඳු වූ ශාක්‍ය වංශයෙහි කුල දියණියක වී, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වූ බැවින් මෙසේ කියන ලදී.

တတ္ထာတိ တာသု ဒွီသု ဘိက္ခုနီသု. ဗောဓီတိ ဧဝံနာမိကာ ထေရီ. ဈာနဇ္ဈာယနရတာယောတိ လောကိယလောကုတ္တရဿ ဈာနဿ ဈာယနေ အဘိရတာ. ဗဟုဿုတာယောတိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေန ဗဟုဿုတာ. ဓုတကိလေသာယောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော သမုဂ္ဃာတိတကိလေသာ. ဘတ္တတ္ထံ ကရိယာတိ [Pg.272] ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ. ရဟိတမှီတိ ဇနရဟိတမှိ ဝိဝိတ္တဋ္ဌာနေ. သုခနိသိန္နာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခေန ဝိဝေကသုခေန စ သုခနိသိန္နာ. ဣမာ ဂိရာတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာ သုခါ လာပနာ. အဗ္ဘုဒီရေသုန္တိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝသေန ကထယိံသု.

එම මෙහෙණින් වහන්සේලා දෙනම අතුරින් බෝධි නම් වූ තෙරණිය ලෞකික හා ලෝකෝත්තර ධ්‍යාන වැඩීමෙහි නිරත වූ සේක. පරියප්ති ධර්මයෙහි කෙළ පැමිණි බහුශ්‍රුත වූ, අරිහත් මාර්ගයෙන් සියලු කෙලෙසුන් නැසූ ඒ මෙහෙණින් වහන්සේ දානය වළඳා නිම කොට, විවේකී ස්ථානයක පැවිදි සුවයෙන් හා නිර්වාණ සුවයෙන් වැඩසිටියහ. දැන් මේ ප්‍රකාශ වන්නේ ප්‍රශ්නෝත්තර වශයෙන් කළ සාකච්ඡාවයි.

‘‘ပါသာဒိကာသီ’’တိ ဂါထာ ဗောဓိတ္ထေရိယာ ပုစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တာ. ‘‘ဧဝမနုယုဉ္ဇိယမာနာ’’တိ ဂါထာ သင်္ဂီတိကာရေဟေဝ ဝုတ္တာ. ‘‘ဥဇ္ဇေနိယာ’’တိအာဒိကာ ဟိ သဗ္ဗာပိ ဣသိဒါသိယာဝ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ပါသာဒိကာသီတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ ပဿန္တာနံ ပသာဒါဝဟာ အသိ. ဝယောပိ တေ အပရိဟီနောတိ တုယှံ ဝယောပိ န ပရိဟီနော, ပဌမဝယေ ဌိတာသီတိ အတ္ထော. ကိံ ဒိသွာန ဗျာလိကန္တိ ကီဒိသံ ဗျာလိကံ ဒေါသံ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ. အထာသိ နေက္ခမ္မမနုယုတ္တာတိ အထာတိ နိပါတမတ္တံ, နေက္ခမ္မံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုယုတ္တာ အသိ.

බෝධි තෙරණිය විසින් විමසන ලද ප්‍රශ්නය මෙසේය: 'ඔබ රූප සම්පත්තියෙන් යුක්ත බැවින් දකින්නන්ගේ ප්‍රසාදය වඩවන්නීය. ඔබගේ වයස ද තවම තරුණ වියෙහිය. ගිහිගෙයි කිනම් දෝෂයක් හෝ ආදීනවයක් දැක ඔබ මෙසේ පැවිදි බවට පත් වූයෙහි ද?'

အနုယုဉ္ဇိယမာနာတိ ပုစ္ဆိယမာနာ, သာ ဣသိဒါသီတိ ယောဇနာ. ရဟိတေတိ သုညဋ္ဌာနေ. သုဏ ဗောဓိ ယထာမှိ ပဗ္ဗဇိတာတိ ဗောဓိတ္ထေရိ အဟံ ယထာ ပဗ္ဗဇိတာ အမှိ, တံ တံ ပုရာဏံ သုဏ သုဏာဟိ.

ප්‍රශ්න කරන ලද කල්හි ඒ ඉසිදාසී තෙරණිය විවේකී ස්ථානයක සිට මෙසේ පැවසුවාය: 'බෝධි තෙරණියනි, මා පැවිදි වීමට හේතු වූ ඒ අතීත ප්‍රවෘත්තියට සවන් දෙන්න'.

ဥဇ္ဇေနိယာ ပုရဝရေတိ ဥဇ္ဇေနီနာမကေ အဝန္တိရဋ္ဌေ ဥတ္တမနဂရေ. ပိယာတိ ဧကဓီတုဘာဝေန ပိယာယိတဗ္ဗာ. မနာပါတိ သီလာစာရဂုဏေန မနဝဍ္ဎနကာ. ဒယိတာတိ အနုကမ္ပိတဗ္ဗာ.

අවන්ති ජනපදයේ උදේනි නම් වූ ශ්‍රේෂ්ඨ නගරයේ, මම එකම දියණිය ලෙස ඉතා ආදරයෙන් හා ගුණවත්ව හැදී වැඩුණෙමි.

အထာတိ ပစ္ဆာ မမ ဝယပ္ပတ္တကာလေ. မေ သာကေတတော ဝရကာတိ သာကေတနဂရတော မမ ဝရကာ မံ ဝါရေန္တာ အာဂစ္ဆုံ. ဥတ္တမကုလီနာတိ တသ္မိံ နဂရေ အဂ္ဂကုလိကာ, ယေန တေ ပေသိတာ, သော သေဋ္ဌိ ပဟူတရတနော. တဿ မမံ သုဏှမဒါသိ တာတောတိ တဿ သာကေတသေဋ္ဌိနော သုဏိသံ ပုတ္တဿ ဘရိယံ ကတွာ မယှံ ပိတာ မံ အဒါသိ.

ඉන්පසු මා වැඩිවියට පත් වූ කල්හි, සාකේත නුවර මහා ධනවත් සිටු කුලයකින් මා විවාහ කර දෙන ලෙස ඉල්ලා පැමිණියහ. මාගේ පියාණන් එම සාකේත සිටුවරයාගේ පුත්‍රයාට බිරිඳ කරනු පිණිස මා ඔවුන්ට පාවා දුන්නේය.

သာယံ ပါတန္တိ သာယနှေ ပုဗ္ဗဏှေ စ. ပဏာမမုပဂမ္မ သိရသာ ကရောမီတိ သဿုယာ သသုရဿ စ သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ သိရသာ ပဏာမံ ကရောမိ, တေသံ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ. ယထာမှိ အနုသိဋ္ဌာတိ တေဟိ ယထာ အနုသိဋ္ဌာ အမှိ, တထာ ကရောမိ, တေသံ အနုသိဋ္ဌိံ န အတိက္ကမာမိ.

මම සවස් කාලයේත් උදෑසන කාලයේත් මාගේ නැන්දම්මා සහ මාමණ්ඩිය වෙත ගොස් හිස නමා වැඳ නමස්කාර කළෙමි. ඔවුන් මට අවවාද කළ පරිදිම කටයුතු කළ අතර, කිසිවිටෙකත් ඔවුන්ගේ අනුශාසනා ඉක්මවා නොගියෙමි.

တမေကဝရကမ္ပီတိ ဧကဝလ္လဘမ္ပိ. ဥဗ္ဗိဂ္ဂါတိ တသန္တာ. အာသနံ ဒေမီတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ယံ အနုစ္ဆဝိကံ, တံ တဿ ဒေမိ.

නිවසේ සිටි ඉතා සුළු සේවකයෙකු කෙරෙහි පවා ගෞරවයෙන් හා බියෙන් කටයුතු කළෙමි. යමෙකුට හිමි විය යුතු සුදුසු ආසනය හා ස්ථානය මම නිසි පරිදි ලබා දුන්නෙමි.

တတ္ထာတိ [Pg.273] ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ. သန္နိဟိတန္တိ သဇ္ဇိတံ ဟုတွာ ဝိဇ္ဇမာနံ. ဆာဒေမီတိ ဥပစ္ဆာဒေမိ, ဥပစ္ဆာဒေတွာ ဥပနယာမိ စ, ဥပနေတွာ ဒေမိ, ဒေန္တီပိ ယံ ယဿ ပတိရူပံ, တဒေဝ ဒေမီတိ အတ္ထော.

'එහි' යනු පිළිගන්වන ස්ථානයෙහි (මුළුතැන්ගෙයෙහි) ය. 'සන්නිහිත' යනු පිළියෙළ කරන ලදුව පවතින දෙයයි. 'ඡාදේමි' යනු වසා තබමි. වසා තබා පසුව සමීපයට ගෙන එමි. සමීපයට ගෙන එන අතරතුර ඒ ඒ පුද්ගලයාට සුදුසු යමක් වේ ද, එයම පිරිනමමි යන අර්ථයයි.

ဥမ္မာရေတိ ဒွါရေ. ဓောဝန္တီ ဟတ္ထပါဒေတိ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိနီ အာသိံ, ဓောဝိတွာ ဃရံ သမုပဂမာမီတိ ယောဇနာ.

'උම්මාරේ' යනු දොරකඩෙහි ය. 'අත් පා සෝදමින්' යනු (ස්වාමියාගේ) අත් පා සෝදන්නියක වූවෙමි. එසේ සෝදා නිවසට ඇතුළු වෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

ကောစ္ဆန္တိ မဿူနံ ကေသာနဉ္စ ဥလ္လိခနကောစ္ဆံ. ပသာဒန္တိ ဂန္ဓစုဏ္ဏာဒိမုခဝိလေပနံ. ‘‘ပသာဓန’’န္တိပိ ပါဌော, ပသာဓနဘဏ္ဍံ. အဉ္ဇနိန္တိ အဉ္ဇနနာဠိံ. ပရိကမ္မကာရိကာ ဝိယာတိ အဂ္ဂကုလိကာ ဝိဘဝသမ္ပန္နာပိ ပတိပရိစာရိကာ စေဋိကာ ဝိယ.

'කොච්ඡ' යනු රැවුල සහ කෙස් පීරන පනාවයි. 'පසාද' යනු සුවඳ කුඩු ආදී මුහුණේ ගාන ආලේපනයන් ය. 'පසාධන' යන පාඨය ද ඇත, එයින් අදහස් වන්නේ විසිතුරු ආභරණයි. 'අඤ්ජනි' යනු අඳුන් නළයයි. 'පරිකම්මකාරිකාවක මෙන්' යනු උසස් කුලයක උපන් ඓශ්චර්ය සම්පන්න තැනැත්තියක වුවද, පාද පරිචාරිකා මෙහෙකාරියක මෙන් (කටයුතු කළා) යන්නයි.

သာဓယာမီတိ ပစာမိ. ဘာဇနန္တိ လောဟဘာဇနဉ္စ. ဓောဝန္တီ ပရိစရာမီတိ ယောဇနာ.

'සාධයාමි' යනු පිසින්නෙමි (උයන්නෙමි) යන්නයි. 'භාජන' යනු ලෝහ භාජනයන් ද වේ. ඒවා සෝදමින් උපස්ථාන කරන්නෙමි යනු සම්බන්ධයයි.

ဘတ္တိကတန္တိ ကတသာမိဘတိကံ. အနုရတ္တန္တိ အနုရတ္တဝန္တိံ. ကာရိကန္တိ တဿ တဿေဝ ဣတိ ကတ္တဗ္ဗဿ ကာရိကံ. နိဟတမာနန္တိ အပနီတမာနံ. ဥဋ္ဌာယိကန္တိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယသမ္ပန္နံ. အနလသန္တိ တတော ဧဝ အကုသီတံ. သီလဝတိန္တိ သီလာစာရသမ္ပန္နံ. ဒုဿတေတိ ဒုဿတိ, ကုဇ္ဈိတွာ ဘဏတိ.

'භත්තිකට' යනු ස්වාමියා කෙරෙහි ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත භක්තිය ඇති බවයි. 'අනුරත්ත' යනු ස්වාමියාගේ කැමැත්ත අනුව හැසිරීමයි. 'කාරික' යනු ඒ ඒ කටයුතුවල නිරත වීමයි. 'නිහතමාන' යනු මානය දුරු කළ බවයි. 'උත්ථායික' යනු උත්සාහය හා වීර්යයෙන් යුක්ත බවයි. 'අනලස' යනු ඒ නිසාම අලස නොවන බවයි. 'සීලවතී' යනු ශීලාචාර ගුණයෙන් යුක්ත බවයි. 'දුස්සති' යනු ද්වේෂ කරයි, එනම් කෝප වී කතා කරයි.

ဘဏတိ အာပုစ္ဆဟံ ဂမိဿာမီတိ ‘‘အဟံ တုမှေ အာပုစ္ဆိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂမိဿာမီ’’တိ သော မမ သာမိကော အတ္တနော မာတရဉ္စ ပိတရဉ္စ ဘဏတိ. ကိံ ဘဏတီတိ စေ အာဟ – ‘‘ဣသိဒါသိယာ န သဟ ဝစ္ဆံ, ဧကာဂါရေဟံ သဟ ဝတ္ထု’’န္တိ. တတ္ထ ဝစ္ဆန္တိ ဝသိဿံ.

'මම අවසර ගෙන යන්නෙමි' යනු "මම ඔබගෙන් අවසර ගෙන කොහේ හෝ යන්නෙමි" යි ඒ මාගේ ස්වාමියා තමාගේ මවට සහ පියාට පවසයි. කුමක් පවසන්නේ දැයි ඇසූ විට - "ඉසිදාසිය සමඟ මම වාසය නොකරමි, එකම නිවෙසක ඇය සමඟ නොසිටිමි" යි පැවසීය. එහි 'වච්ඡං' යනු වාසය කරන්නෙමි යන්නයි.

ဒေဿာတိ အပ္ပိယာ. အလံ မေတိ ပယောဇနံ မေ တာယ ဣတ္ထီတိ အတ္ထော. အပုစ္ဆာဟံ ဂမိဿာမီတိ ယဒိ မေ တုမှေ တာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ဣစ္ဆထ, အဟံ တုမှေ အပုစ္ဆိတွာ ဝိဒေသံ ပက္ကမိဿာမိ.

'දෙස්සා' යනු අප්‍රිය වූ යන්නයි. 'අලං මේ' යනු ඒ ස්ත්‍රියගෙන් මට ප්‍රයෝජනයක් නැත යන අර්ථයයි. 'මම ඔබෙන් අවසර නොගෙන යන්නෙමි' යනු "ඉදින් ඔබ ඇය සමඟ මා වාසය කරනවාට කැමති නම්, මම ඔබෙන් අවසර නොගෙනම වෙනත් රටකට යන්නෙමි" යන්නයි.

တဿာတိ မမ ဘတ္တုနော. ကိဿာတိ ကိံ အဿ တဝ သာမိကဿ. တယာ အပရဒ္ဓံ ဗျာလိကံ ကတံ.

'තස්ස' යනු මාගේ ස්වාමියාට ය. 'කිස්ස' යනු ඔබේ ඒ ස්වාමියාට කුමක් සිදු වූවාද යන්නයි. ඔබ අතින් කිසියම් වරදක් හෝ අගෞරවයක් සිදු වූවාද?

နပိဟံ အပရဇ္ဈန္တိ နပိ အဟံ တဿ ကိဉ္စိ အပရဇ္ဈိံ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. နပိ ဟိံသေမီတိ နပိ ဗာဓေမိ. ဒုဗ္ဗစနန္တိ ဒုရုတ္တဝစနံ. ကိံ သက္ကာ ကာတုယျေတိ ကိံ မယာ ကာတုံ အယျေ သက္ကာ. ယံ မံ ဝိဒ္ဒေဿတေ ဘတ္တာတိ ယသ္မာ အကာရဏေနေဝ ဘတ္တာ မယှံ ဝိဒ္ဒေဿတေ ဝိဒ္ဒေဿံ စိတ္တပ္ပကောပံ ကရောတိ.

'මම වරදක් නොකළෙමි' යනු මම ඔහුට කිසිදු වරදක් නොකළෙමි යන්නයි. මෙම පාඨයම ද පවතී. 'හිංසා නොකළෙමි' යනු පීඩා නොකළෙමි යන්නයි. 'දුබ්බචන' යනු නරක වචනයයි. 'කුමක් කළ හැකිද' යනු මෑණියනි, මම කුමක් කරන්නද? ස්වාමියා මට වෛර කරන්නේ යම් හෙයකින්ද, එනම් කිසිදු හේතුවක් නොමැතිවම ස්වාමියා මා කෙරෙහි ද්වේෂය හා සිතේ කෝපය ඇති කරගනී.

ဝိမနာတိ [Pg.274] ဒေါမနဿိကာ. ပုတ္တမနုရက္ခမာနာတိ အတ္တနော ပုတ္တံ မယှံ သာမိကံ စိတ္တမနုရက္ခဏေန အနုရက္ခန္တာ. ဇိတာမှသေ ရူပိနိံ လက္ခိန္တိ ဇိတာ အမှသေ ဇိတာ ဝတာမှ ရူပဝတိံ သိရိံ, မနုဿဝေသေန စရန္တိယာ သိရိဒေဝတာယ ပရိဟီနာ ဝတာတိ အတ္ထော.

'විමනා' යනු කණගාටුවට පත්වූවෝ ය. 'පුත්‍රයා රකිනු කැමැත්තෝ' යනු තමාගේ පුත්‍රයා වූ මාගේ ස්වාමියාගේ සිත රකිනු පිණිස (කටයුතු කරන්නෝ) ය. 'රූපවත් ශ්‍රියාව අපට අහිමි විය' යනු ඒකාන්තයෙන්ම රූපවත් ශ්‍රියාව අපට අහිමි විය, මනුෂ්‍ය වේශයෙන් හැසිරෙන ශ්‍රී දේවියකගෙන් අපි පිරිහුණෙමු යන අර්ථයයි.

အဍ္ဎဿ ဃရမှိ ဒုတိယကုလိကဿာတိ ပဌမသာမိကံ ဥပါဒါယ ဒုတိယဿ အဍ္ဎဿ ကုလပုတ္တဿ ဃရမှိ မံ အဒါသိ, ဒေန္တော စ တတော ပဌမသုင်္ကတော ဥပဍ္ဎသုင်္ကေန အဒါသိ. ယေန မံ ဝိန္ဒထ သေဋ္ဌီတိ ယေန သုင်္ကေန မံ ပဌမံ သေဋ္ဌိ ဝိန္ဒထ ပဋိလဘိ, တတော ဥပဍ္ဎသုင်္ကေနာတိ ယောဇနာ.

'ධනවත් කුලපුත්‍රයෙකුගේ නිවසෙහි' යනු පළමු ස්වාමියාට පසුව, දෙවනුව සිටි ධනවත් කුලපුත්‍රයෙකුගේ නිවසට මා ලබා දුන් අතර, එහිදී ලබා දුන්නේ පළමු විවාහයේදී ගෙවූ දෑවැද්දෙන් අඩක් පමණි. 'යම් දෑවැද්දකින් මාව ලබා ගත්තේද' යනු පළමු සිටුවරයා යම් දෑවැද්දක් දී මා ලබා ගත්තේද, එයින් අඩක ප්‍රමාණයකින් (දෙවැන්නාට දුන් බව) මෙහි සම්බන්ධයයි.

သောပီတိ ဒုတိယသာမိကောပိ. မံ ပဋိစ္ဆရယီတိ မံ နီဟရိ, သော မံ ဂေဟတော နိက္ကဍ္ဎိ. ဥပဋ္ဌဟန္တိန္တိ ဒါသီ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တိံ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောန္တိံ. အဒူသိကန္တိ အဒုဗ္ဘနကံ.

'ඔහුද' යනු දෙවන ස්වාමියා ද වේ. 'මාව පිටමන් කළේය' යනු මාව නිවසින් එළවා දැමුවේය. දාසියක මෙන් ඇප උපස්ථාන කරමින් සිටි, කිසිදු වරදක් නොකළ මා (ඔහු එළවා දැමුවේය).

ဒမကန္တိ ကာရုညာဓိဋ္ဌာနတာယ ပရေသံ စိတ္တဿ ဒမကံ. ယထာ ပရေ ကိဉ္စိ ဒဿန္တိ, ဧဝံ အတ္တနော ကာယံ ဝါစဉ္စ ဒန္တံ ဝူပသန္တံ ကတွာ ပရဒတ္တဘိက္ခာယ ဝိစရဏကံ. ဇာမာတာတိ ဒုဟိတုပတိ. နိက္ခိပ ပေါဋ္ဌိဉ္စ ဃဋိကဉ္စာတိ တယာ ပရိဒဟိတံ ပိလောတိကာခဏ္ဍဉ္စ ဘိက္ခာကပါလဉ္စ ဆဍ္ဍေဟိ.

'දමක' යනු කරුණාව පෙරදැරිව අනුන්ගේ සිත් දමනය කරන්නා වූ යන්නයි. අන් අය යමක් ලබා දෙන ආකාරයට තමාගේ කය සහ වචනය දමනය කර, ශාන්ත කර, පරදත්ත භික්ෂාවෙන් (හිඟා කෑමෙන්) ඇවිදින්නෙකි. 'ජාමාතා' යනු බෑණා ය. 'කඩමලු සහ කබල බැහැර කරව' යනු ඔබ හැඳ සිටින වැරහැලි රෙදි කඩ සහ සිඟමන් කබල විසි කර දමන්න යන අර්ථයයි.

သောပိ ဝသိတွာ ပက္ခန္တိ သောပိ ဘိက္ခကော ပုရိသော မယာ သဒ္ဓိံ အဒ္ဓမာသမတ္တံ ဝသိတွာ ပက္ကာမိ.

'ඔහුද වාසය කර නික්ම ගියේය' යනු ඒ සිඟමන් යදින්නා වූ පුරුෂයා ද මා සමඟ අඩමසක් පමණ වාසය කර නික්ම ගියේය.

အထ နံ ဘဏတီ တာတောတိ တံ ဘိက္ခကံ မမ ပိတာ မာတာ သဗ္ဗော စ မေ ဉာတိဂဏော ဝဂ္ဂဝဂ္ဂေါ ဟုတွာ ဘဏတိ. ကထံ? ကိံ တေ န ကီရတိ ဣဓ တုယှံ ကိံ နာမ န ကိရတိ န သာဓိယတိ, ဘဏ ခိပ္ပံ. တံ တေ ကရိဟိတီတိ တံ တုယှံ ကရိဿတိ.

'ඉන්පසු පියා ඔහුට මෙසේ කීවේය' යනු ඒ යාචකයාට මාගේ මව, පියා සහ මුළු ඥාති පිරිසම කණ්ඩායම් වශයෙන් එක්ව මෙසේ පවසති. ඒ කෙසේද? "මෙහි ඔබට අඩුපාඩුව කුමක්ද? සම්පූර්ණ නොවූ කටයුත්ත කුමක්ද? ඉක්මනින් පවසන්න. එය ඔබට කර දෙන්නෙමු."

ယဒိ မေ အတ္တာ သက္ကောတီတိ ယဒိ မယှံ အတ္တာ အတ္တာဓီနော ဘုဇိဿော စ ဟောတိ, အလံ မယှံ ဣသိဒါသိယာ တာယ ပယောဇနံ နတ္ထိ, တသ္မာ န သဟ ဝစ္ဆံ န သဟ ဝသိဿံ, ဧကဃရေ အဟံ တာယ သဟ ဝတ္ထုန္တိ ယောဇနာ.

'ඉදින් මට හැකි වේ නම්' යනු ඉදින් මාගේ ආත්මය මටම අවනත නිදහස් එකක් වන්නේ නම්, මට ඉසිදාසියගෙන් වැඩක් නැත, ඇයගෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැත. එබැවින් මම ඇය සමඟ වාසය නොකරමි, වාසය නොකරන්නෙමි. එකම නිවසක ඇය සමඟ වාසය කිරීමට නොහැකිය යනු සම්බන්ධයයි.

ဝိဿဇ္ဇိတော ဂတော သောတိ သော ဘိက္ခကော ပိတရာ ဝိဿဇ္ဇိတော ယထာရုစိ ဂတော. ဧကာကိနီတိ ဧကိကာဝ. အာပုစ္ဆိတူန ဂစ္ဆန္တိ [Pg.275] မယှံ ပိတရံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂစ္ဆာမိ. မရိတုယေတိ မရိတုံ. ဝါတိ ဝိကပ္ပတ္ထေ နိပါတော.

'පිටත් කර හරින ලද්දේ ඔහු ගියේය' යනු ඒ යාචකයා පියා විසින් පිටත් කර හරින ලදුව තම අභිමතය පරිදි ගියේය. 'එකම' යනු තනිවම ය. 'අවසර ගෙන යන්නෙමි' යනු මාගේ පියාගෙන් වෙන්වී යන්නෙමි යන්නයි. 'මැරීමට' යනු මරණය පිණිසයි. 'වා' යනු විකල්ප අර්ථයේ නිපාතයකි.

ဂေါစရာယာတိ ဘိက္ခာယ, တာတ-ကုလံ အာဂစ္ဆီတိ ယောဇနာ.

'ගොදුරු පිණිස' යනු සිඟමන් පිණිසයි. පියාගේ නිවසට පැමිණියාය යනු සම්බන්ධයයි.

တန္တိ တံ ဇိနဒတ္တတ္ထေရိံ. ဥဋ္ဌာယာသနံ တဿာ ပညာပယိန္တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အာသနံ တဿာ ထေရိယာ ပညာပေသိံ.

'ඇයව' යනු ඒ ජිනදත්තා තෙරණියවයි. 'ආසනයක් පැනවූවෙමි' යනු අසුනින් නැගිට ඒ තෙරණිය වෙනුවෙන් ආසනයක් පිළියෙළ කළෙමි යන්නයි.

ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံ ဧဝ ဂေဟေ ဌိတာ. ပုတ္တကာတိ သာမညဝေါဟာရေန ဓီတရံ အနုကမ္ပေန္တော အာလပတိ. စရာဟိ တွံ ဓမ္မန္တိ တွံ ပဗ္ဗဇိတွာ စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယာဒိဓမ္မံ စရ. ဒွိဇာတီတိ ဗြာဟ္မဏဇာတီ.

'මෙහිම' යනු මේ නිවසෙහිම රැඳී සිටිමින් ය. 'පුත්‍රය' යනු සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයෙන් දියණිය කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අමතන අයුරුයි. 'ඔබ දහමෙහි හැසිරෙන්න' යනු ඔබ පැවිදි වී රැකිය යුතු බ්‍රහ්මචර්යාව ආදී ධර්මයන්හි හැසිරෙන්න යන්නයි. 'ද්විජාති' යනු බ්‍රාහ්මණ ජාතියට අයත් වූවන් ය.

နိဇ္ဇရေဿာမီတိ ဇီရာပေဿာမိ ဝိနာသေဿာမိ.

'ක්ෂය කරන්නෙමි' යනු දිරවා හරින්නෙමි, විනාශ කරන්නෙමි යන්නයි.

ဗောဓိန္တိ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓိံ, မဂ္ဂဉာဏန္တိ အတ္ထော. အဂ္ဂဓမ္မန္တိ ဖလဓမ္မံ, အရဟတ္တံ. ယံ သစ္ဆိကရီ ဒွိပဒသေဋ္ဌောတိ ယံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသညိတံ လောကုတ္တရဓမ္မံ ဒွိပဒါနံ သေဋ္ဌော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သစ္ဆိ အကာသိ, တံ လဘဿူတိ ယောဇနာ.

'බෝධිය' යනු සත්‍යාවබෝධයයි, හෙවත් මග්ගඥානය යන අර්ථයයි. 'අග්‍රධර්මය' යනු ඵලධර්මය හෙවත් අර්හත්වයයි. 'දෙපා ඇත්තන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යමක් සාක්ෂාත් කළ සේක්ද' යනු මඟ-ඵල-නිවන් යන නව ලෝකෝත්තර ධර්මය සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සාක්ෂාත් කළ සේක් ද, එය ඔබට ලැබේවා යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

သတ္တာဟံ ပဗ္ဗဇိတာတိ ပဗ္ဗဇိတာ ဟုတွာ သတ္တာဟေန. အဖဿယိန္တိ ဖုသိံ သစ္ဆာကာသိံ.

'සත් දිනක් පැවිදිව' යනු පැවිදි වී සත් දිනකින් (ධර්මය අවබෝධ කළා) යන්නයි. 'ස්පර්ශ කළෙමි' යනු අවබෝධ කළෙමි, සාක්ෂාත් කළෙමි යන්නයි.

ယဿယံ ဖလဝိပါကောတိ ယဿ ပါပကမ္မဿ, အယံ သာမိကဿ အမနာပဘာဝသင်္ခါတော နိဿန္ဒဖလဘူတော ဝိပါကော. တံ တဝ အာစိက္ခိဿန္တိ တံ ကမ္မံ တဝ ကထေဿာမိ. တန္တိ အာစိက္ခိယမာနံ တမေဝ ကမ္မံ, တံ ဝါ မမ ဝစနံ. ဧကမနာတိ ဧကဂ္ဂမနာ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

'යමක මේ ඵල විපාකයද' යනු යම් පාප කර්මයක විපාකයක් ලෙස ස්වාමියාට අප්‍රිය වීමේ මේ අනුසස් ඵලය (විපාකය) ලැබුණේද යන්නයි. 'එය ඔබට පවසන්නෙමි' යනු ඒ කර්මය ඔබට පවසන්නෙමි යන්නයි. 'එය' යනු පවසනු ලබන ඒ කර්මයමයි, එසේත් නැතිනම් මාගේ ඒ වචනයයි. 'එක් සිතක් ඇතිව' යනු එකඟ වූ සිතින් යුක්තව යන්නයි. මෙම පාඨයම ද පවතී.

နဂရမှိ ဧရကစ္ဆေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. သော ပရဒါရံ အသေဝိဟန္တိ သော အဟံ ပရဿ ဒါရံ အသေဝိံ.

'ඒරකච්ඡ නගරයෙහි' යනු එම නම ඇති නගරයෙහි ය. 'මම පරදාර සේවනය කළෙමි' යනු මම අනුන්ගේ බිරිඳක හා එක් වූවෙමි (වැරදි ලෙස හැසිරුණෙමි) යන්නයි.

စိရံ ပက္ကောတိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော. တတော စ ဥဋ္ဌဟိတွာတိ တတော နိရယတော ဝုဋ္ဌိတော စုတော. မက္ကဋိယာ ကုစ္ဆိမောက္ကမိန္တိ ဝါနရိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိံ.

මම බොහෝ වර්ෂ ලක්ෂ ගණනාවක් පුරා නිරය ගින්නෙන් දැවී ගියෙමි. එම නිරයෙන් මිදී චුතව, වැඳිරියකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තෙමි.

ယူထပေါတိ ယူထပတိ. နိလ္လစ္ဆေသီတိ ပုရိသဘာဝဿ လက္ခဏဘူတာနိ ဗီဇကာနိ နိလ္လစ္ဆေသိ နီဟရိ. တဿေတံ ကမ္မဖလန္တိ တဿ မယှံ ဧတံ အတီတေ ကတဿ ကမ္မဿ ဖလံ. ယထာပိ ဂန္တွာန ပရဒါရန္တိ ယထာ တံ ပရဒါရံ အတိက္ကမိတွာ.

වඳුරු රැළේ නායකයා (වඳුරු රජු) මාගේ පුරුෂ භාවයේ ලක්ෂණ වූ වෘෂණ කෝෂ සපා ඉවත් කළේය. මෙය මා විසින් අතීතයේ කරන ලද පරදාර සේවනයේ විපාකයයි. අන් අයගේ භාර්යාවන් කරා ගිය බැවින් මෙසේ සිදු විය.

တတောတိ [Pg.276] မက္ကဋယောနိတော. သိန္ဓဝါရညေတိ သိန္ဓဝရဋ္ဌေ အရညဋ္ဌာနေ. ဧဠကိယာတိ အဇိယာ.

ඉන්පසු වඳුරු ආත්මයෙන් මිදී, සින්ධව දේශයේ වනාන්තරයක එළුදෙනකගේ කුසෙහි උපන්නෙමි.

ဒါရကေ ပရိဝဟိတွာတိ ပိဋ္ဌိံ အာရုယှ ကုမာရကေ ဝဟိတွာ. ကိမိနာဝဋ္ဋောတိ အဘိဇာတဋ္ဌာနေ ကိမိပရိဂတောဝ ဟုတွာ အဋ္ဋော အဋ္ဋိတော. အကလ္လောတိ ဂိလာနော, အဟောသီတိ ဝစနသေသော.

කුඩා දරුවන්ව පිට මත තබාගෙන රැගෙන ගියෙමි. (වෘෂණ කෝෂ ඉවත් කළ) තුවාල වූ ස්ථානයේ පණුවන් ගැසීමෙන් පීඩා විඳිමින් රෝගී වූයෙමි. "අහෝසි" යන වචනය මෙහි ශේෂ වූ අර්ථයයි.

ဂေါဝါဏိဇကဿာတိ ဂါဝိယော ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝကဿ. လာခါတမ္ဗောတိ လာခါရသရတ္တေဟိ ဝိယ တမ္ဗေဟိ လောမေဟိ သမန္နာဂတော.

ගවයන් විකුණා ජීවත් වන්නෙකුට දාසයෙකු වී, ලාකඩ පැහැයෙන් රත් පැහැ ගැන්වූ ලොම් සහිත (ගවයෙකු වී) උපන්නෙමි.

ဝေါဎူနာတိ ဝဟိတွာ. နင်္ဂလန္တိ သီရံ, သကဋဉ္စ ဓာရယာမီတိ အတ္ထော. အန္ဓောဝဋ္ဋောတိ ကာဏောဝ ဟုတွာ အဋ္ဋော ပီဠိတော.

නගුල සහ කරත්තය කර මත තබාගෙන ඇදගෙන ගියෙමි. එහිදී අන්ධව පීඩාවට පත්ව දුක් වින්දෙමි.

ဝီထိယာတိ နဂရဝီထိယံ. ဒါသိယာ ဃရေ ဇာတောတိ ဃရဒါသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဇာတော. ‘‘ဝဏ္ဏဒါသိယာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. နေဝ မဟိလာ န ပုရိသောတိ ဣတ္ထီပိ ပုရိသောပိ န ဟောမိ, ဇာတိနပုံသကောတိ အတ္ထော.

නගරයේ වීථියක ගෙවැසි දාසියකගේ කුසෙහි උපන්නෙමි. ඇතැම්හු "වණ්ණදාසියකගේ" (වෙශ්‍යාවකගේ) කුසෙහි උපන් බව ද පවසති. එහිදී මම ස්ත්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් නොවී, උපතින්ම නපුංසකයෙකු වීමි.

တိံသတိဝဿမှိ မတောတိ နပုံသကော ဟုတွာ တိံသဝဿကာလေ မတော. သာကဋိကကုလမှီတိ သူတကကုလေ. ဓနိကပုရိသပါတဗဟုလမှီတိ ဣဏာယိကာနံ ပုရိသာနံ အဓိပတနဗဟုလေ ဗဟူဟိ ဣဏာယိကေဟိ အဘိဘဝိတဗ္ဗေ.

නපුංසකයෙකු වී ඉපදී වයස අවුරුදු තිහේදී මිය ගියෙමි. පසුව කරත්තකරුවන්ගේ කුලයක උපන්නෙමි. එහිදී බොහෝ ණය හිමියන්ගේ බලපෑම් හා මර්දනයන්ට ලක් වීමට සිදු විය.

ဥဿန္နာယာတိ ဥပစိတာယ. ဝိပုလာယာတိ မဟတိယာ. ဝဍ္ဎိယာတိ ဣဏဝဍ္ဎိယာ. ဩကဍ္ဎတီတိ အဝကဍ္ဎတိ. ကုလဃရသ္မာတိ မမ ဇာတကုလဂေဟတော.

අධික ලෙස රැස් වූ ණය පොලී නිසා, මා උපන් නිවසින් (මාපියන්ගේ නිවසින්) මා ඇදගෙන යන ලදී.

ဩရုန္ဓတဿ ပုတ္တောတိ အဿ သတ္ထဝါဟဿ ပုတ္တော, မယိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော နာမေန ဂိရိဒါသော နာမ အဝရုန္ဓတိ အတ္တနော ပရိဂ္ဂဟဘာဝေန ဂေဟေ ကရောတိ.

එම ගැල් වෙළෙන්දාගේ පුත්‍රයා වූ, මා කෙරෙහි ඇලුම් සිත් ඇති ගිරිදාස නම් වූ පුද්ගලයා, මාව තම පෞද්ගලික දේපළක් ලෙස සිය නිවසේ රඳවා ගත්තේය.

အနုရတ္တာ ဘတ္တာရန္တိ ဘတ္တာရံ အနုဝတ္တိကာ. တဿာဟံ ဝိဒ္ဒေသနမကာသိန္တိ တဿ ဘတ္တုနော တံ ဘရိယံ သပတ္တိံ ဝိဒ္ဒေသနကမ္မံ အကာသိံ. ယထာ တံ သော ကုဇ္ဈတိ, ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိံ.

තම ස්වාමියාට ඉතා හිතවත්ව උපස්ථාන කළ ඔහුගේ පළමු බිරිඳ කෙරෙහි ස්වාමියා තුළ වෛරයක් ඇති වන අයුරින් මම ක්‍රියා කළෙමි. ඔහු ඇය කෙරෙහි කෝප වන අයුරින් මම කටයුතු කළෙමි.

ယံ [Pg.277] မံ အပကီရိတူန ဂစ္ဆန္တီတိ ယံ ဒါသီ ဝိယ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟန္တိံ မံ တတ္ထ တတ္ထ ပတိနော အပကိရိတွာ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခာ အပဂစ္ဆန္တိ. ဧတံ တဿာ မယှံ တဒါ ကတဿ ပရဒါရိကကမ္မဿ သပတ္တိံ ဝိဒ္ဒေသနကမ္မဿ စ နိဿန္ဒဖလံ. တဿပိ အန္တော ကတော မယာတိ တဿပိ တထာ အနုနယပါပကကမ္မဿ ဒါရုဏဿ ပရိယန္တော ဣဒါနိ မယာ အဂ္ဂမဂ္ဂံ အဓိဂစ္ဆန္တိယာ ကတော, ဣတော ပရံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ နတ္ထီတိ. ယံ ပနေတ္ထ အန္တရန္တရာ န ဝိဘတ္တံ, တံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

දාසියක මෙන් මම ස්වාමිපුරුෂයන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළ ද, එම ස්වාමිපුරුෂයෝ විවිධ ස්ථානවලදී මාව අතහැර දමා කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව නික්ම ගියහ. මෙය එදා මා විසින් කරන ලද පරදාර සේවනයේත්, සපත්තනියට (අනිත් බිරිඳට) විරුද්ධව ද්වේෂය ඇති කිරීමේත් අකුසල කර්ම විපාකයන්ය. එබඳු වූ දරුණු අකුසල කර්මයන්ගේ කෙළවර අර්හත් මාර්ගය ලබා ගැනීමෙන් මම දැන් සිදු කළෙමි. මෙයින් මතු මට කිසිදු දුකක් නැත. මෙහි අතරින් පතර විස්තර නොකළ පද වේ නම්, ඒවා කලින් පවසන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇති බව දත යුතුය.

ဣသိဒါသီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඉසිදාසී තේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

စတ္တာလီသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චත්තාලීස නිපාත වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၆. မဟာနိပါတော

16. මහා නිපාතය

၁. သုမေဓာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

1. සුමේධා තේරී ගාථා වර්ණනාව

မဟာနိပါတေ [Pg.278] မန္တာဝတိယာ နဂရေတိအာဒိကာ သုမေဓာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, သက္ကစ္စံ ဝိမောက္ခသမ္ဘာရေ သမ္ဘာရေန္တီ ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, အတ္တနော သခီဟိ ကုလဓီတာဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ မဟန္တံ အာရာမံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒေသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ကာယဿ ဘေဒါ တာဝတိံသံ ဥပဂစ္ဆိ. တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတာ ယာမေသု ဥပပဇ္ဇိ. တတော စုတာ တုသိတေသု, တတော စုတာ နိမ္မာနရတီသု, တတော စုတာ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသူတိ အနုက္ကမေန ပဉ္စသု ကာမသဂ္ဂေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝရာဇူနံ မဟေသီ ဟုတွာ တတော စုတာ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ ဟုတွာ ရတနတ္တယံ ဥဒ္ဒိဿ ဥဠာရပုညကမ္မံ အကာသိ.

මහා නිපාතයෙහි එන මන්තාවතී නගරය පිළිබඳ ගාථා සුමේධා තේරීණ්වහන්සේගේ ගාථා වේ. මෑ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, විමුක්ති සම්භාරයන් මැනවින් සකස් කරමින් සිටියාය. කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු තම යෙහෙළියන් වූ කුල දියණියන් සමඟ එක්ව විශාල ආරාමයක් කරවා බුදු ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට පූජා කළාය. එම පින්කම හේතුවෙන් ඇය මරණින් පසු තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයේ උපන්නාය. එහි ආයු කෙළවර දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට ඉන් චුතව යාම දිව්‍ය ලෝකයේ උපන්නාය. ඉන් චුතව තුසිතයෙහි ද, ඉන් චුතව නිම්මාණරතියෙහි ද, ඉන් චුතව පරනිම්මිත වසවත්තියෙහි ද උපත ලැබුවාය. මෙලෙස පිළිවෙළින් කාම දිව්‍ය ලෝක පහක උපත ලබා, ඒ ඒ දිව්‍ය ලෝකයන්හි දිව්‍ය රාජයන්ගේ අගමෙහෙසිය වූවාය. පසුව පරනිම්මිත වසවත්තියෙන් චුතව කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ මහා ධනවත් සිටුවරයෙකුගේ දියණිය වී උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාසනය කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී රත්නත්‍රය උදෙසා උදාර වූ පින්කම් සිදු කළාය.

တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ဓမ္မူပဇီဝိနီ ကုသလဓမ္မနိရတာ ဟုတွာ တတော စုတာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ မန္တာဝတီနဂရေ ကောဉ္စဿ နာမ ရညော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿာ မာတာပိတရော သုမေဓာတိ နာမံ အကံသု. တံ အနုက္ကမေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တဝယပ္ပတ္တကာလေ မာတာပိတရော ‘‘ဝါရဏဝတီနဂရေ အနိကရတ္တဿ နာမ ရညော ဒဿာမာ’’တိ သမ္မန္တေသုံ. သာ ပန ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော သမာနဝယာဟိ ရာဇကညာဟိ ဒါသိဇနေဟိ စ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ စိရကာလတော ပဋ္ဌာယ ကတာဓိကာရတာယ သံသာရေ ဇာတသံဝေဂါ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ ဟုတွာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ကာမေဟိ ဝိနိဝတ္တိတမာနသာ အဟောသိ. တေန သာ မာတာပိတူနံ ဉာတီနံ သမ္မန္တနံ သုတွာ ‘‘န မယှံ ဃရာဝါသေန ကိစ္စံ, ပဗ္ဗဇိဿာမဟ’’န္တိ အာဟ. တံ မာတာပိတရော ဃရာဝါသေ နိယောဇေန္တာ နာနပ္ပကာရေန ယာစန္တာပိ သညာပေတုံ နာသက္ခိံသု. သာ ‘‘ဧဝံ မေ [Pg.279] ပဗ္ဗဇိတုံ လဗ္ဘတီ’’တိ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ သယမေဝ အတ္တနော ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ တေ ဧဝ ကေသေ အာရဗ္ဘ ပဋိက္ကူလမနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တီ တတ္ထ ကတာဓိကာရတာယ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ မနသိကာရဝိဓာနဿ သုတပုဗ္ဗတ္တာ စ အသုဘနိမိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ အဓိဂစ္ဆိ. အဓိဂတပဌမဇ္ဈာနာ စ အတ္တနာ ဃရာဝါသေ ဥယျောဇေတုံ ဥပဂတေ မာတာပိတရော အာဒိံ ကတွာ အန္တောဇနပရိဇနံ သဗ္ဗံ ရာဇကုလံ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နံ ကာရေတွာ ဃရတော နိက္ခမိတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သမ္မဒေဝ ပရိပက္ကဉာဏာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာနံ ဓမ္မာနံ ဝိသေသိတာယ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၁-၁၉) –

එහි ජීවිතාන්තය දක්වාම ධර්මානුකූලව ජීවත් වෙමින් කුසල් දහමෙහි නිරතව, එතැනින් චුතව තාවතිංස දෙව්ලොවෙහි ඉපිද, නැවත නැවතත් සුගති ලෝකවලම සැරිසරමින් සිටි ඇය, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මන්තාවතී නගරයේ කොඤ්ච නම් රජුගේ දියණියව උපන්නාය. ඇගේ මවුපියෝ ඇයට 'සුමේධා' යැයි නම් තැබූහ. ඇය ක්‍රමයෙන් වැඩිවියට පත් වූ කල, මවුපියෝ ඇයව "වාරණවතී නගරයේ අනිකරත්ත නම් රජුට පාවා දෙන්නෙමු" යි සාකච්ඡා කළහ. එහෙත් ඇය කුඩා කල සිටම තමා හා සමාන වයසේ රාජකුමාරිකාවන් සහ දාසීන් සමඟ භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස්, භික්ෂුණීන් වහන්සේලාගෙන් බණ අසා, පෙර කරන ලද පින් බලයෙන් සංසාරය පිළිබඳ සංවේගයට පත්ව ශාසනයෙහි අතිශයින් පැහැදී සිටි නිසා, වැඩිවියට පත් වූ කල කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ සිත් ඇත්තියක් වූවාය. එබැවින් ඇය මවුපියන්ගේ සහ නෑයන්ගේ එම සාකච්ඡාව අසා, "මට ගිහිගෙයින් වැඩක් නැත, මම මහණ වන්නෙමි" යි පැවසුවාය. මවුපියෝ ඇයව ගිහිගෙයෙහි රඳවා ගැනීමට විවිධ ආකාරයෙන් අයැද සිටියද ඇයව එකඟ කරවා ගැනීමට අසමත් වූහ. "මෙසේ කිරීමෙන් මට මහණ වීමට අවස්ථාව ලැබෙනු ඇතැයි" සිතා ඇය කඩුවක් ගෙන තමාගේම කෙස් කළඹ කපා දැමුවාය. එම කෙස් කළඹ අරමුණු කොට පිළිකුල් භාවනාව වඩමින්, පෙර කරන ලද පුණ්‍ය බලයෙන් හා භික්ෂුණීන්ගෙන් අසා තිබූ භාවනා ක්‍රම මගින් අසුභ නිමිත්ත උපදවා ගනිමින් එහිදීම ප්‍රථම ධ්‍යානය ලැබුවාය. ප්‍රථම ධ්‍යානය ලැබූ ඇය, තමා ගිහිගෙයට යොමු කිරීමට පැමිණි මවුපියන් ඇතුළු මුළු රාජ පවුලම ශාසනය කෙරෙහි පැහැදවූවාය. ඉන්පසු මාළිගයෙන් නික්ම ගොස් භික්ෂුණී ආරාමයකදී පැවිදි වූවාය. පැවිදි වී විදර්ශනා භාවනා වඩා, මනා ලෙස මුහුකුරා ගිය ඤාණයෙන් යුතුව රහත් බව ලැබීමට හේතු වන ධර්මයන් විශේෂයෙන් පුහුණු කිරීම නිසා නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් මහරහත් භාවයට පත් වූවාය. ඒ පිළිබඳව අපදානයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ –

‘‘ဘဂဝတိ ကောဏာဂမနေ, သံဃာရာမမှိ နဝနိဝေသမှိ;

သခိယော တိဿော ဇနိယော, ဝိဟာရဒါနံ အဒါသိမှ.

“කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කල, අලුතින් කරවන ලද සංඝාරාමයක; යෙහෙළියන් තිදෙනෙකු වූ අපි විහාර දානයක් පිරිනැමුවෙමු.”

‘‘ဒသက္ခတ္တုံ သတက္ခတ္တုံ, ဒသသတက္ခတ္တုံ သတာနိ စ သတက္ခတ္တုံ;

ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇိမှ, ကော ပန ဝါဒေါ မနုဿေသု.

“අපි දස වාරයක්, සිය වාරයක්, දහස් වාරයක් සහ දස දහස් වාරයක් දෙව්ලොව උපන්නෙමු. මනුෂ්‍ය භවයන්හි උපන් වාර ගණන ගැන කවර කථාද?”

‘‘ဒေဝေသု မဟိဒ္ဓိကာ အဟုမှ, မာနုသကမှိ ကော ပန ဝါဒေါ;

သတ္တရတနဿ မဟေသီ, ဣတ္ထိရတနံ အဟံ အာသိံ.

“දෙවිලොව අපි මහා තේජවන්ත වූවෙමු. මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි තත්ත්වය ගැන කවර කථාද? මම සත්රුවනට හිමිකම් කී සක්විති රජුගේ අගමෙහෙසිය වූවාය.”

‘‘ဣဓ သဉ္စိတကုသလာ, သုသမိဒ္ဓကုလပ္ပဇာ;

ဓနဉ္ဇာနီ စ ခေမာ စ, အဟမ္ပိ စ တယော ဇနာ.

“මෙහි මනා ලෙස කුසල් රැස් කළ, මහා සම්පත් ඇති කුලවල උපන්, ධනඤ්ජානී, ඛේමා සහ මම යන තිදෙනාම (එකල) සිටියෙමු.”

‘‘အာရာမံ သုကတံ ကတွာ, သဗ္ဗာဝယဝမဏ္ဍိတံ;

ဗုဒ္ဓပ္ပမုခသံဃဿ, နိယျာဒေတွာ ပမောဒိတာ.

“සියලු අංගයන්ගෙන් පරිපූර්ණ වූ, මනා ලෙස නිම කළ ආරාමයක් සාදවා, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට පූජා කොට මහත් සේ ප්‍රමෝදයට පත් වූවෙමු.”

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇာမိ, တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ;

ဒေဝေသု အဂ္ဂတံ ပတ္တာ, မနုဿေသု တထေဝ စ.

“ඒ පුණ්‍ය කර්මයේ බලයෙන් මා උපන් උපන් සෑම තැනකදීම, දෙවිවරුන් අතර මෙන්ම මිනිසුන් අතරද ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වූවෙමි.”

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

“මෙම භද්‍ර කල්පයෙහිම මහා යසස් ඇති, වාද කරන්නන් අතර උත්තම වූ, ගෝත්‍රයෙන් කාශ්‍යප නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.”

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော;

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

“එකල උතුම් බරණැස් පුරවරයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ, මිනිසුන්ට අධිපති වූ, කිකී නම් කාසිරජෙක් විය.”

‘‘တဿာသုံ [Pg.280] သတ္တ ဓီတရော, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ;

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, ဗြဟ္မစရိယံ စရိံသု တာ.

“එම රජුට සැප සම්පත් මැද හැදුණු වැඩුණු රාජකුමාරිකාවන් සත් දෙනෙක් සිටියහ. ඔවුහු බුද්ධ උපස්ථානයෙහි නිරතව කෝමාරි බ්‍රහ්මචර්යාව රැක්කාහ.”

‘‘တာသံ သဟာယိကာ ဟုတွာ, သီလေသု သုသမာဟိတာ;

ဒတွာ ဒါနာနိ သက္ကစ္စံ, အဂါရေဝ ဝတံ စရိံ.

“මම ඔවුන්ගේ යෙහෙළියක වී, සීලයෙහි මනා කොට පිහිටා, ගෞරවයෙන් දන් දී, ගිහිගෙයි සිටම එම ව්‍රතය රැක්කෙමි.”

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ;

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသူပဂါ အဟံ.

“එම සුකෘත කර්මය නිසාත්, පිරිසිදු චේතනා සහ ප්‍රාර්ථනා නිසාත්, මනුෂ්‍ය ශරීරය අත්හැර මම තාවතිංස දෙව්ලොවට ගියෙමි.”

‘‘တတော စုတာ ယာမမဂံ, တတောဟံ တုသိတံ ဂတာ;

တတော စ နိမ္မာနရတိံ, ဝသဝတ္တိပုရံ ဂတာ.

“එතැනින් චුතව යාම දෙව්ලොවටද, එතැනින් තුසිතයටද, එතැනින් නිම්මාණරතියටද, පරනිම්මිත වසවත්ති දෙව්ලොවටද ගියෙමි.”

‘‘ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇာမိ, ပုညကမ္မသမောဟိတာ;

တတ္ထ တတ္ထေဝ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမဟာရယိံ.

“පින්කම්වල නිරත වූ මා උපන් උපන් සෑම දෙව්ලොවකදීම දේවරාජයන්ගේ අගමෙහෙසිය වීමේ භාග්‍යය ලැබුවෙමි.”

‘‘တတော စုတာ မနုဿတ္တေ, ရာဇူနံ စက္ကဝတ္တိနံ;

မဏ္ဍလီနဉ္စ ရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

“එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපන් කල, සක්විති රජවරුන්ගේ සහ ප්‍රාදේශීය රජවරුන්ගේ අගමෙහෙසිය බවට පත් වූවෙමි.”

‘‘သမ္ပတ္တိမနုဘောတွာန, ဒေဝေသု မာနုသေသု စ;

သဗ္ဗတ္ထ သုခိတာ ဟုတွာ, နေကဇာတီသု သံသရိံ.

“දෙවිලොව හා මිනිස් ලොව සැප සම්පත් භුක්ති විඳිමින්, සෑම තැනකදීම සුවපත් වූ මම බොහෝ ජාතීන්හි සැරිසැරුවෙමි.”

‘‘သော ဟေတု သော ပဘဝေါ, တမ္မူလံ သာဝ သာသနေ ခန္တီ;

တံ ပဌမသမောဓာနံ, တံ ဓမ္မရတာယ နိဗ္ဗာနံ.

“ශාසනයෙහි ඒ කුසලයම සැපයට හේතුවයි, එයම ප්‍රභවයයි, එයම මූලයයි, එයම ඉවසීමයි. එය බුදු සසුන සමඟ ඇති වූ පළමු හමුවීමයි, ධර්මයෙහි ඇලුනු තැනැත්තාට එය නිවන් මඟයි.”

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ;

နာဂီဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမိ အနာသဝါ.

“මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදී. සියලු භවයන් සහමුලින් උදුරා දමන ලදී. බන්ධනයන් සිඳලූ ඇතින්නියක මෙන්, මම ආශ්‍රව රහිතව වාසය කරමි.”

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

“බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ සමීපයට මා පැමිණීම ඒකාන්තයෙන්ම මංගල සම්මතයකි. මම තෙවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටු කරන ලදී.”

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ;

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

“සිවුපිළිසිඹියාවන් ද, අෂ්ට විමොක්ෂයන් ද, ෂඩභිඥාවන් ද මා විසින් සාක්ෂාත් කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටු කරන ලදී.”

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

රහත් භාවයට පත්ව තමාගේ පිළිවෙත නැවත මෙනෙහි කොට උදාන වශයෙන් මෙසේ පැවසුවාය -

၄၅၀.

450.

‘‘မန္တာဝတိယာ နဂရေ, ရညော ကောဉ္စဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ;

ဓီတာ အာသိံ သုမေဓာ, ပသာဒိတာ သာသနကရေဟိ.

“මන්තාවතී නගරයේ කොඤ්ච රජුගේ අගමෙහෙසියගේ දියණිය වූ මම සුමේධා නම් වූවෙමි. ශාසනධාරී ආර්යයන් වහන්සේලා විසින් මාව ශාසනය කෙරෙහි පැහැදවන ලදී.”

၄၅၁.

451.

‘‘သီလဝတီ စိတ္တကထာ, ဗဟုဿုတာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝိနိတာ;

မာတာပိတရော ဥပဂမ္မ, ဘဏတိ ဥဘယော နိသာမေထ.

“සීලවන්ත වූ, මිහිරි කථා ඇති, බහුශ්‍රැත වූ, බුදු සසුනෙහි මනා හික්මීමක් ඇති එම සුමේධා මවුපියන් වෙත ගොස් මෙසේ කීවාය: 'පින්වත් මෑණියනි, පියාණෙනි, දෙදෙනාම මාගේ වචනයට සවන් දුන මැනව.'”

၄၅၂.

452.

‘‘နိဗ္ဗာနာဘိရတာဟံ[Pg.281], အသဿတံ ဘဝဂတံ ယဒိပိ ဒိဗ္ဗံ;

ကိမင်္ဂံ ပန တုစ္ဆာ ကာမာ, အပ္ပဿာဒါ ဗဟုဝိဃာတာ.

“මම නිවනෙහි ඇලී සිටිමි. දිව්‍යමය වූවත්, භවයට අයත් ඕනෑම පැවැත්මක් අනිත්‍යය. එසේ කල, හිස් වූ කාමයන් ගැන කවර කථාද? ඒවායේ ඇත්තේ අල්ප වූ රසයකි, බොහෝ වූ දුකකි.”

၄၅၃.

453.

‘‘ကာမာ ကဋုကာ အာသီ, ဝိသူပမာ ယေသု မုစ္ဆိတာ ဗာလာ;

တေ ဒီဃရတ္တံ နိရယေ, သမပ္ပိတာ ဟညန္တေ ဒုက္ခိတာ.

“කාමයෝ අතිශයින් තිත්තය, විෂ සර්පයන් වැනිය. ඒවායෙහි මුළා වූ බාලයෝ බොහෝ කලක් නිරයෙහි වැටී තමන් කළ කර්මයට අනුව වධ බන්ධනයට ලක්ව දුක් විඳිති.”

၄၅၄.

454.

‘‘သောစန္တိ ပါပကမ္မာ, ဝိနိပါတေ ပါပဝဒ္ဓိနော သဒါ;

ကာယေန စ ဝါစာယ စ, မနသာ စ အသံဝုတာ ဗာလာ.

“කය, වචනය සහ මනස අසංවර කර ගත්, පව් පුරවා ගන්නා බාලයෝ නිරතුරුවම සෝක කරති. තමන් කළ අකුසල් කර්ම නිසා විනාශයට පත්ව අපායෙහි වැටී ඔවුහු තැවෙති.”

၄၅၅.

455.

‘‘ဗာလာ တေ ဒုပ္ပညာ, အစေတနာ ဒုက္ခသမုဒယောရုဒ္ဓါ;

ဒေသေန္တေ အဇာနန္တာ, န ဗုဇ္ဈရေ အရိယသစ္စာနိ.

“ප්‍රඥාව නැති, තමාගේ යහපත නොදන්නා, තණ්හාවෙන් වැසී ගිය ඒ බාලයෝ දේශනා කරන ධර්මය තේරුම් නොගනිති, ආර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ නොකරති.”

၄၅၆.

456.

‘‘သစ္စာနိ ‘အမ္မ’ဗုဒ္ဓဝရဒေသိ, တာနိ တေ ဗဟုတရာ အဇာနန္တာ ယေ;

အဘိနန္ဒန္တိ ဘဝဂတံ, ပိဟေန္တိ ဒေဝေသု ဥပပတ္တိံ.

“මෑණියනි, බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සත්‍යයන් නොදන්නා බාලයෝ මේ ලොව ඉතා බොහෝය. ඔවුහු භවයෙහි ඇලී සිටිති, දෙව්ලොව ඉපදීම ප්‍රාර්ථනා කරති.”

၄၅၇.

457.

‘‘ဒေဝေသုပိ ဥပပတ္တိ, အသဿတာ ဘဝဂတေ အနိစ္စမှိ;

န စ သန္တသန္တိ ဗာလာ, ပုနပ္ပုနံ ဇာယိတဗ္ဗဿ.

“දෙව්ලොව ඉපදීම පවා අනිත්‍යය, සංසාරය අස්ථිරය. එසේ වුවද බාලයෝ නැවත නැවත ඉපදීමට බිය නොවෙති.”

၄၅၈.

458.

‘‘စတ္တာရော ဝိနိပါတာ, ဒုဝေ စ ဂတိယော ကထဉ္စိ လဗ္ဘန္တိ;

န စ ဝိနိပါတဂတာနံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ အတ္ထိ နိရယေသု.

“සතර අපායෙහි වැටීම ඉතා පහසුය. මිනිස් ලොව හෝ දෙව් ලොව යන ගති දෙක ලැබිය හැක්කේ ඉතා කලාතුරකිනි. අපායෙහි හෝ නිරයෙහි වැටුණු අයට මහණ වීමට අවස්ථාවක් නැත.”

၄၅၉.

459.

‘‘အနုဇာနာထ မံ ဥဘယော, ပဗ္ဗဇိတုံ ဒသဗလဿ ပါဝစနေ;

အပ္ပောဿုက္ကာ ဃဋိဿံ, ဇာတိမရဏပ္ပဟာနာယ.

පින්වත් මෑණියනි, පියාණෙනි, ඔබ දෙදෙනාම දසබලයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වීමට මට අවසර ලබා දෙන්න. ලෞකික දුක් පිළිබඳ උදාසීන වී, ජාති මරණ ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මම භාවනාවෙහි වෙහෙස වන්නෙමි.

၄၆၀.

460.

‘‘ကိံ ဘဝဂတေ အဘိနန္ဒိ, တေန ကာယကလိနာ အသာရေန;

ဘဝတဏှာယ နိရောဓာ, အနုဇာနာထ ပဗ္ဗဇိဿာမိ.

භවයෙහි ඇලුම් කරන්නා වූ, සාරයක් නැති වූ, කය වෙහෙසන්නා වූ මේ ශරීරයෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කිමෙක්ද? භව තණ්හාව නිරුද්ධ කරන නිවන් මග පිණිස මට අවසර දෙනු මැනව. මම පැවිදි වන්නෙමි.

၄၆၁.

461.

‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပာဒေါ, ဝိဝဇ္ဇိတော အက္ခဏော ခဏော လဒ္ဓေါ;

သီလာနိ ဗြဟ္မစရိယံ, ယာဝဇီဝံ န ဒူသေယျံ.

අප විසින් බුදුවරුන්ගේ උත්පත්තිය සිදුවන උතුම් බුද්ධෝත්පාද කාලය ලබා ගන්නා ලදී. එබැවින් මා විසින් දිවි හිමියෙන් සීලයත්, උතුම් ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාවත් නොකෙලෙසිය යුතුය.

၄၆၂.

462.

‘‘ဧဝံ ဘဏတိ သုမေဓာ, မာတာပိတရော ‘န တာဝ အာဟာရံ;

အာဟရိဿံ ဂဟဋ္ဌာ, မရဏဝသံ ဂတာဝ ဟေဿာမိ’.

සුමේධා කුමරිය සිය මවුපියන්ට මෙසේ පවසන්නීය: 'මම ගිහිගෙයි වෙසෙමින් පැවිදි වීමට නොලැබෙන තාක් කල් ආහාර අනුභව නොකරන්නෙමි. මරණයට පත් වූවෙක්ම වන්නෙමි.'

၄၆၃.

463.

‘‘မာတာ ဒုက္ခိတာ ရောဒတိ ပိတာ စ;

အဿာ သဗ္ဗသော သမဘိဟတော;

ဃဋေန္တိ သညာပေတုံ, ပါသာဒတလေ ဆမာပတိတံ.

ඇයගේ මෑණියෝ දුකට පත්ව හඬති, පියාණෝ ද දුකට පත්ව හඬති. සෑම අයුරින්ම අතිශය කම්පාවට පත් වූ මුහුණින් යුතුව, ප්‍රාසාද තලයෙහි බිම වැතිර සිටින සුමේධාව කරුණු වටහා දී සනසාලීමට ඔවුහු උත්සාහ කරති.

၄၆၄.

464.

‘‘ဥဋ္ဌေဟိ [Pg.282] ပုတ္တက ကိံ သောစိ, တေန ဒိန္နာသိ ဝါရဏဝတိမှိ;

ရာဇာ အနီကရတ္တော, အဘိရူပေါ တဿ တွံ ဒိန္နာ.

දුවණියනි, නැගිටින්න. 'පැවිදි වීමට නොලැබේ යැයි' ශෝක කිරීමෙන් ඇති පල කිම? ඔබ වාරණවතී නගරයේ රජුට පාවා දී ඇත. අනීකරත්ත නම් ඒ රජතුමා ඉතා රූමත්ය, ඔබ ඔහුට පවරා දී අවසානය.

၄၆၅.

465.

‘‘အဂ္ဂမဟေသီ ဘဝိဿသိ, အနိကရတ္တဿ ရာဇိနော ဘရိယာ;

သီလာနိ ဗြဟ္မစရိယံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုက္ကရာ ပုတ္တက.

ඔබ අනීකරත්ත රජුගේ අග්‍රමහේසිකාව වන්නෙහිය. දුවණියනි, ශීලය රැකීම, බ්‍රහ්මචර්යාව සහ පැවිදි බව පිරීම ඉතා දුෂ්කර කාර්යයෝය.

၄၆၆.

466.

‘‘ရဇ္ဇေ အာဏာ ဓနမိဿရိယံ, ဘောဂါ သုခါ ဒဟရိကာသိ;

ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမဘောဂေ, ဝါရေယျံ ဟောတု တေ ပုတ္တ.

රාජ්‍යයෙහි ආඥාව ද, ධනය ද, අධිපතිභාවය ද, සැප ගෙන දෙන කාම සම්පත් ද ඔබ සතුය. ඔබ තවමත් තරුණය. එබැවින් කාම සම්පත් අනුභව කරන්න. දුවණියනි, ඔබේ විවාහය සිදු වේවා.

၄၆၇.

467.

‘‘အထ နေ ဘဏတိ သုမေဓာ, မာ ဧဒိသိကာနိ ဘဝဂတမသာရံ;

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါ ဟောဟိတိ, မရဏံ ဝါ မေ န စေဝ ဝါရေယျံ.

එවිට සුමේධා කුමරිය ඔවුන්ට මෙසේ පැවසුවාය: 'මට මෙවැනි රාජ්‍ය සම්පත් ලැබෙන්නට ඉඩ නොදෙන්න. භවයෙහි පැවැත්ම නිස්සාරය. මට පැවිදි වීම හෝ මරණය හෝ උරුම වනු ඇත. විවාහයක් නම් කිසිසේත් සිදු නොවන්නේමය.'

၄၆၈.

468.

‘‘ကိမိဝ ပူတိကာယမသုစိံ, သဝနဂန္ဓံ ဘယာနကံ ကုဏပံ;

အဘိသံဝိသေယျံ ဘသ္တံ, အသကိံ ပဂ္ဃရိတံ အသုစိပုဏ္ဏံ.

පණුවන් වැනි වූ, අශුචි වූ, දුගඳ හමන්නා වූ, භයානක වූ, කුණුපයක් බඳු වූ, නිතරම අශුචි වැගිරෙන්නා වූ, අපිරිසිදු දෙයින් පිරුණු මේ පූතිකාය (කුණු වූ කය) මම මෙනෙහි කරන්නෙමි. මෝඩයන් විසින් 'මගේ' යැයි දැඩිව ගනු ලබන, අශුචි පිරුණු සම් මල්ලක් වැනි වූ මේ කය අශුචියෙන් පිරී පවතී.

၄၆၉.

469.

‘‘ကိမိဝ တဟံ ဇာနန္တီ, ဝိကူလကံ မံသသောဏိတုပလိတ္တံ;

ကိမိကုလလယံ သကုဏဘတ္တံ, ကဠေဝရံ ကိဿ ဒိယတီတိ.

පණුවන් වැනි වූ, ඉතා පිළිකුල් සහගත වූ, මස් ලේ තැවරුණු, පණුවන් සමූහයකට නිවහනක් වූ, පක්ෂීන්ට ආහාරයක් වූ මේ කුණු ශරීරය ගැන මම දනිමි. මෙවැනි ශරීරයක් විවාහයක් මගින් පවරා දෙන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?

၄၇၀.

470.

‘‘နိဗ္ဗုယှတိ သုသာနံ, အစိရံ ကာယော အပေတဝိညာဏော;

ဆုဒ္ဓေါ ကဠိင်္ဂရံ ဝိယ, ဇိဂုစ္ဆမာနေဟိ ဉာတီဟိ.

නොබෝ කලකින් විඤ්ඤාණයෙන් තොර වූ මේ ශරීරය සොහොන කරා ගෙනයනු ලැබේ. එවිට පිළිකුල් කරන නෑයන් විසින් වැඩකට නැති දර කැබැල්ලක් මෙන් මෙය බැහැර කරනු ලබයි.

၄၇၁.

471.

‘‘ဆုဒ္ဓူန နံ သုသာနေ, ပရဘတ္တံ နှာယန္တိ ဇိဂုစ္ဆန္တာ;

နိယကာ မာတာပိတရော, ကိံ ပန သာဓာရဏာ ဇနတာ.

තමන්ව මෙලොවට බිහි කළ මවුපියන් පවා, සතුන්ට ආහාරයක් වන මේ කුණු කය සොහොනෙහි දමා පිළිකුලෙන් යුතුව ස්නානය කරති. එසේ නම් සාමාන්‍ය ජනයා කෙබඳු පිළිකුලක් නොදක්වනු ඇද්ද?

၄၇၂.

472.

‘‘အဇ္ဈောသိတာ အသာရေ, ကဠေဝရေ အဋ္ဌိနှာရုသံဃာတေ;

ခေဠဿုစ္စာရဿဝပရိပုဏ္ဏေ ပူတိကာယမှိ.

අඥානයෝ නිස්සාර වූ, ඇට හා නහරවල එකතුවක් වූ, කෙළ සහ අශුචියෙන් පිරුණු මේ පිළිකුල් ශරීරය කෙරෙහි තණ්හාවෙන් බැඳී සිටිති.

၄၇၃.

473.

‘‘ယော နံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ, အဗ္ဘန္တရမဿ ဗာဟိရံ ကယိရာ;

ဂန္ဓဿ အသဟမာနာ, သကာပိ မာတာ ဇိဂုစ္ဆေယျ.

යමෙක් මේ ශරීරය කැබලි කර එහි ඇතුළත හා පිටත පරීක්ෂා කර බැලුවහොත්, එහි දුගඳ ඉවසාගත නොහැකිව තමන්ගේම මෑණියන් පවා එය පිළිකුල් කරන්නීය.

၄၇၄.

474.

‘‘ခန္ဓဓာတုအာယတနံ, သင်္ခတံ ဇာတိမူလကံ ဒုက္ခံ;

ယောနိသော အနုဝိစိနန္တီ, ဝါရေယျံ ကိဿ ဣစ္ဆေယျံ.

ස්කන්ධ, ධාතු, ආයතන සංඛ්‍යාත, ජාතිය මුල් කරගත් දුක් වූ මේ සංස්කාර ධර්මයන් පිළිබඳව නුවණින් විමසා බලන මම, කුමන හේතුවක් නිසා විවාහයක් කැමති වන්නෙම්ද?

၄၇၅.

475.

‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ တိသတ္တိ, သတာနိ နဝနဝါ ပတေယျုံ ကာယမှိ;

ဝဿသတမ္ပိ စ ဃာတော, သေယျော ဒုက္ခဿ စေဝံ ခယော.

දිනපතා අලුත් අලුත් හෙළි තුන් සියයක් මගේ ශරීරයට පතිත වුවත්, එමගින් වට්ට දුක කෙළවර වන්නේ නම්, වසර සියයක් පුරා දිනපතා හෙළි තුන් සියයකින් පහර කෑම වුවද උතුම්ය.

၄၇၆.

476.

‘‘အဇ္ဈုပဂစ္ဆေ [Pg.283] ဃာတံ, ယော ဝိညာယေဝံ သတ္ထုနော ဝစနံ;

ဒီဃော တေသံ သံသာရော, ပုနပ္ပုနံ ဟညမာနာနံ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අවබෝධ කරගත් තැනැත්තා එවැනි පීඩාවන් පවා විඳ දරා ගනියි. ධර්මය නොදන්නා, ජාති ජරා මරණාදියෙන් නිරන්තරයෙන් බැටකන අඥානයන්ගේ සංසාරය ඉතා දිගුය.

၄၇၇.

477.

‘‘ဒေဝေသု မနုဿေသု စ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ အသုရကာယေ;

ပေတေသု စ နိရယေသု စ, အပရိမိတာ ဒိဿန္တေ ဃာတာ.

දෙවියන් අතර ද, මිනිසුන් අතර ද, තිරිසන්, අසුර, ප්‍රේත සහ නිරය යන ලෝකයන්හි ද අප්‍රමාණ වූ වධ හිංසා සහ පීඩාවන් දක්නට ලැබේ.

၄၇၈.

478.

‘‘ဃာတာ နိရယေသု ဗဟူ, ဝိနိပါတဂတဿ ပီဠိယမာနဿ;

ဒေဝေသုပိ အတ္တာဏံ, နိဗ္ဗာနသုခါ ပရံ နတ္ထိ.

සතර අපායට වැටී පීඩා විඳින සත්වයාට නිරයෙහි බොහෝ වධ බන්ධන පවතී. දෙව්ලොව පවා සැබෑ ආරක්ෂාවක් නැත. නිවන් සැපයට වඩා උතුම් වූ වෙනත් සැපයක් කොහේවත් නැත.

၄၇၉.

479.

‘‘ပတ္တာ တေ နိဗ္ဗာနံ, ယေ ယုတ္တာ ဒသဗလဿ ပါဝစနေ;

အပ္ပောဿုက္ကာ ဃဋေန္တိ, ဇာတိမရဏပ္ပဟာနာယ.

යම් කෙනෙක් දසබලයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි යෙදී, අන් ලෞකික කටයුතුවලින් බැහැරව ජාති මරණ ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස වෙහෙසෙත් ද, ඔවුහු නිවන් සැපයට පැමිණෙති.

၄၈၀.

480.

‘‘အဇ္ဇေဝ တာတဘိနိက္ခမိဿံ, ဘောဂေဟိ ကိံ အသာရေဟိ;

နိဗ္ဗိန္နာ မေ ကာမာ, ဝန္တသမာ တာလဝတ္ထုကတာ.

මම අදම අභිනිෂ්ක්‍රමණය කර පැවිදි වන්නෙමි. නිස්සාර වූ කාම සම්පත්වලින් ඇති පල කිම? වමනය හා සමාන වූ මේ කාමයන් පිළිබඳව මම කළකිරී සිටිමි. ඒවා මුලින් උදුරා දැමූ තල් ගසක් මෙන් මා විසින් ප්‍රහාණය කර ඇත.

၄၈၁.

481.

‘‘သာ စေဝံ ဘဏတိ ပိတရမနီကရတ္တော, စ ယဿ သာ ဒိန္နာ;

ဥပယာသိ ဝါရဏဝတေ, ဝါရေယျမုပဋ္ဌိတေ ကာလေ.

සුමේධා කුමරිය සිය පියාට මෙසේ පැවසුවාය. ඇයව පාවා දීමට නියමිතව සිටි අනීකරත්ත රජු ද විවාහයට නියමිත කාලය පැමිණි කල්හි වාරණවතී නගරයේ සිට පැමිණියේය.

၄၈၂.

482.

‘‘အထ အသိတနိစိတမုဒုကေ, ကေသေ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိယ သုမေဓာ;

ပါသာဒံ ပိဒဟိတွာ, ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ.

එවිට සුමේධා කුමරිය සිය කළු පැහැති මෘදු කේස කලාපය කඩුවකින් කපා දමා, ප්‍රාසාදයේ තම කුටිය වසාගෙන ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමාවැදුණාය.

၄၈၃.

483.

‘‘သာ စ တဟိံ သမာပန္နာ, အနီကရတ္တော စ အာဂတော နဂရံ;

ပါသာဒေ စ သုမေဓာ, အနိစ္စသညံ သုဘာဝေတိ.

ඇය එම ප්‍රාසාදයෙහි ධ්‍යානයට සමාවැදී සිටියාය. අනීකරත්ත රජු නගරයට පැමිණියේය. සුමේධා කුමරිය අනිත්‍ය සංඥාව මැනවින් වඩන්නීය.

၄၈၄.

484.

‘‘သာ စ မနသိ ကရောတိ, အနီကရတ္တော စ အာရုဟီ တုရိတံ;

မဏိကနကဘူသိတင်္ဂေါ, ကတဉ္ဇလီ ယာစတိ သုမေဓံ.

ඇය කර්මස්ථාන මෙනෙහි කරමින් සිටියාය. මිණි මුතු හා රන් ආභරණයෙන් සැරසුණු සිරුරක් ඇති අනීකරත්ත රජු වහා ප්‍රාසාදයට නැඟ, දොහොත් මුදුන් දී සුමේධාවගෙන් මෙසේ ආයාචනා කළේය.

၄၈၅.

485.

‘‘ရဇ္ဇေ အာဏာ ဓနမိဿရိယံ, ဘောဂါ သုခါ ဒဟရိကာသိ;

ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမဘောဂေ, ကာမသုခါ ဒုလ္လဘာ လောကေ.

රාජ්‍යයෙහි ආඥාව ද, ධනය හා වස්තුව ද, අධිපතිභාවය ද, සැප ගෙන දෙන කාම සම්පත් ද ඔබ සතුය. ඔබ තවමත් ලාබාලය. එබැවින් මේ කාම සම්පත් අනුභව කරන්න. ලෝකයෙහි කාම සැප ලැබීම ඉතා දුෂ්කරය.

၄၈၆.

486.

‘‘နိဿဋ္ဌံ တေ ရဇ္ဇံ, ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿု ဒေဟိ ဒါနာနိ;

မာ ဒုမ္မနာ အဟောသိ, မာတာပိတရော တေ ဒုက္ခိတာ.

මගේ රාජ්‍යය ඔබට පවරා දෙමි. කාම සම්පත් අනුභව කරමින් දන් පින් කරන්න. නොසතුටින් නොසිටින්න. ඔබගේ මවුපියන් ද මහත් දුකට පත්ව සිටිති.

၄၈၇.

487.

‘‘တံ တံ ဘဏတိ သုမေဓာ, ကာမေဟိ အနတ္ထိကာ ဝိဂတမောဟာ;

မာ ကာမေ အဘိနန္ဒိ, ကာမေသွာဒီနဝံ ပဿ.

සුමේධා කුමරිය ඒ රජුට මෙසේ පැවසුවාය: 'මම කාමයන් කෙරෙහි ආශාවක් නැත්තෙමි, මුළාවෙන් තොර වූවෙමි. ඔබ ද කාමයන්හි ඇලුම් නොකරන්න. කාමයන්හි ඇති ආදීනව දකින්න.'

၄၈၈.

488.

‘‘စာတုဒ္ဒီပေါ ရာဇာ, မန္ဓာတာ အာသိ ကာမဘောဂိနမဂ္ဂေါ;

အတိတ္တော ကာလင်္ကတော, န စဿ ပရိပူရိတာ ဣစ္ဆာ.

සිවු මහා ද්වීපයටම අධිපති වූ, කාම සම්පත් අනුභව කරන්නන් අතර අග්‍ර වූ මන්ධාතු නම් සක්විති රජෙක් සිටියේය. ඒ රජු පවා කාමයන්ගෙන් තෘප්තිමත් නොවී මරණයට පත් විය. ඔහුගේ ආශාවන් කිසි කලෙක සම්පූර්ණ නොවීය.

၄၈၉.

489.

‘‘သတ္တ [Pg.284] ရတနာနိ ဝဿေယျ, ဝုဋ္ဌိမာ ဒသဒိသာ သမန္တေန;

န စတ္ထိ တိတ္တိ ကာမာနံ, အတိတ္တာဝ မရန္တိ နရာ.

වර්ෂාව වසින කල, දස දිශාවෙහිම සම්පූර්ණයෙන් සත්රුවන් වැසි වැස්සද, කාමයන් කෙරෙහි තෘප්තියක් නම් නැත. මෝඩයෝ කාමයන්ගෙන් අතෘප්තිමත්වම මිය යති.

၄၉၀.

490.

‘‘အသိသူနူပမာ ကာမာ, ကာမာ သပ္ပသိရောပမာ;

ဥက္ကောပမာ အနုဒဟန္တိ, အဋ္ဌိကင်္ကလသန္နိဘာ.

කාමයෝ කඩු හා මස් පෝරු වැනිය. කාමයෝ සර්ප හිසක් බඳුය. ඇවිළෙන හුළු අත්තක් මෙන් ඒවා සත්වයා දවයි. කාමයෝ ඇටසැකිල්ලකට සමානය.

၄၉၁.

491.

‘‘အနိစ္စာ အဓုဝါ ကာမာ, ဗဟုဒုက္ခာ မဟာဝိသာ;

အယောဂုဠောဝ သန္တတ္တော, အဃမူလာ ဒုခပ္ဖလာ.

කාමයෝ අනිත්‍යය, අස්ථිරය, බොහෝ දුක් ඇත්තාහ, මහා විෂක් බඳුය. රත් වූ යකඩ ගුලියක් මෙන් දැවෙන සුළුය. දුකට මුලක් වූ ඒවායේ ඵලයද දුකමය.

၄၉၂.

492.

‘‘ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ, မံသပေသူပမာ ဒုခါ;

သုပိနောပမာ ဝဉ္စနိယာ, ကာမာ ယာစိတကူပမာ.

කාමයෝ ගසක ඇති ගෙඩි වැනිය, මස් වැදැල්ලක් මෙන් දුක් සහිතය. සිහිනයක් බඳු වූ ඒවා රවටන සුළුය. කාමයෝ ණයට ගත් බඩුවක් වැනිය.

၄၉၃.

493.

‘‘သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ, ရောဂေါ ဂဏ္ဍော အဃံ နိဃံ;

အင်္ဂါရကာသုသဒိသာ, အဃမူလံ ဘယံ ဝဓော.

කාමයෝ හෙල්ලක් හෝ උලක් වැනිය. රෝගයකි, ගෙඩියකි, දුක හා විනාශය ගෙන දෙන්නකි. ගිනි අඟුරු වළක් වැනිය. දුකට මුලකි, බියකි, වධකයෙකි.

၄၉၄.

494.

‘‘ဧဝံ ဗဟုဒုက္ခာ ကာမာ, အက္ခာတာ အန္တရာယိကာ;

ဂစ္ဆထ န မေ ဘဝဂတေ, ဝိဿာသော အတ္ထိ အတ္တနော.

මෙසේ කාමයෝ බොහෝ දුක් සහිතය, අන්තරායකරයයි බුද්ධාදීහු වදාළහ. ඔබලා ආපසු යන්න. මට මේ සංසාරය කෙරෙහි කිසිදු විශ්වාසයක් නැත.

၄၉၅.

495.

‘‘ကိံ မမ ပရော ကရိဿတိ, အတ္တနော သီသမှိ ဍယှမာနမှိ;

အနုဗန္ဓေ ဇရာမရဏေ, တဿ ဃာတာယ ဃဋိတဗ္ဗံ.

තමාගේ හිස ගිනි ගන්නා කල, අනුන් මට කුමක් කරනු ඇත්ද? ජරා මරණ තමා පසුපස ලුහුබඳින කල, එම ජරා මරණ නැති කර දැමීමට තමාම උත්සාහ කළ යුතුය.

၄၉၆.

496.

‘‘ဒွါရံ အပါပုရိတွာနဟံ, မာတာပိတရော အနီကရတ္တဉ္စ;

ဒိသွာန ဆမံ နိသိန္နေ, ရောဒန္တေ ဣဒမဝေါစံ.

මම දොර හැර, මව සහ පියාද අනීකරත්ත රජුද බිම ඉඳගෙන හඬනු දැක මෙසේ පැවසුවෙමි.

၄၉၇.

497.

‘‘ဒီဃော ဗာလာနံ သံသာရော, ပုနပ္ပုနဉ္စ ရောဒတံ;

အနမတဂ္ဂေ ပိတု မရဏေ, ဘာတု ဝဓေ အတ္တနော စ ဝဓေ.

අසංඛ්‍ය වූ සංසාරයෙහි පියාගේ මරණය නිසාද, සහෝදරයාගේ මරණය නිසාද, තමා මැරෙන නිසාද නැවත නැවත හඬන්නා වූ අඥානයන්ට සංසාරය ඉතා දිගුය.

၄၉၈.

498.

‘‘အဿု ထညံ ရုဓိရံ, သံသာရံ အနမတဂ္ဂတော သရထ;

သတ္တာနံ သံသရတံ, သရာဟိ အဋ္ဌီနဉ္စ သန္နိစယံ.

සංසාරයෙහි සැරිසරන සත්වයන්ගේ සංසාරයේ නිමාවක් නොපෙනෙන බැවින් මෙතෙක් හැඬූ කඳුළු, බීවාවූ මව්කිරි සහ වැගිරූ ලේ ප්‍රමාණය කෙතරම්දැයි සිහි කරන්න. තවද එක් රැස් වූ ඇට සමූහය ගැනද සිතන්න.

၄၉၉.

499.

‘‘သရ စတုရောဒဓီ, ဥပနီတေ အဿုထညရုဓိရမှိ;

သရ ဧကကပ္ပမဋ္ဌီနံ, သဉ္စယံ ဝိပုလေန သမံ.

කඳුළු, මව්කිරි සහ ලේ වලට උපමා කළ සතර මහා සාගරයේ ජල ප්‍රමාණය සිහි කරන්න. එක් කල්පයකදී එක් සත්වයෙකුගේ ඇට සමූහය විපුල පර්වතයට සමාන බව සිහි කරන්න.

၅၀၀.

500.

‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသရတော, မဟိံ ဇမ္ဗုဒီပမုပနီတံ;

ကောလဋ္ဌိမတ္တဂုဠိကာ, မာတာ မာတုသွေဝ နပ္ပဟောန္တိ.

සංසාරයෙහි සැරිසරන්නා වූ සත්වයන්ගේ මව්වරුන් සහ මිත්තණියන් ගණන් කිරීමට මුළු දඹදිව පොළොවම දියබෙරළිය ඇට පමණ ගුළි කළත් එය ප්‍රමාණවත් නොවන බව සිහි කරන්න.

၅၀၁.

501.

‘‘တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ, ဥပနီတံ အနမတဂ္ဂတော သရ;

စတုရင်္ဂုလိကာ ဃဋိကာ, ပိတုပိတုသွေဝ နပ္ပဟောန္တိ.

පෙර සංසාරයෙහි පියවරුන් සහ මුත්තණුවන් ගණන් කිරීමට තණකොළ, දර, අතු සහ කොළ සිවුඟුල් පමණ කැබලිවලට කපා උපමා කළත් එය ප්‍රමාණවත් නොවන බව සිහි කරන්න.

၅၀၂.

502.

‘‘သရ [Pg.285] ကာဏကစ္ဆပံ ပုဗ္ဗသမုဒ္ဒေ, အပရတော စ ယုဂဆိဒ္ဒံ;

သိရံ တဿ စ ပဋိမုက္ကံ, မနုဿလာဘမှိ ဩပမ္မံ.

පෙරදිග සාගරයේ සහ අනෙක් සාගරවල රළ පහරින් ඒ මේ අත පාවෙන විය ගසක සිදුරට, වසර සියයකට වරක් මතු වන කණ කැස්බෑවාගේ හිස ඇතුළු වීම වැනි වූ දුර්ලභ මනුෂ්‍ය ආත්මය ලැබීම ගැන සිහි කරන්න.

၅၀၃.

503.

‘‘သရ ရူပံ ဖေဏပိဏ္ဍောပမဿ, ကာယကလိနော အသာရဿ;

ခန္ဓေ ပဿ အနိစ္စေ, သရာဟိ နိရယေ ဗဟုဝိဃာတေ.

පෙන පිඬක් වැනි අසාර වූ මේ ශරීරයේ පිළිකුල් ස්වභාවය සිහි කරන්න. අනිත්‍ය වූ ස්කන්ධයන් දෙස බලන්න. නිරයෙහි විඳින බොහෝ දුක් ගැහැට සිහි කරන්න.

၅၀၄.

504.

‘‘သရ ကဋသိံ ဝဍ္ဎေန္တေ, ပုနပ္ပုနံ တာသု တာသု ဇာတီသု;

သရ ကုမ္ဘီလဘယာနိ စ, သရာဟိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ.

ඒ ඒ භවයන්හි නැවත නැවත සොහොන් පිටි වර්ධනය කරන්නා වූ සත්වයන් ගැන සිතන්න. කිඹුල් බිය හෙවත් කුස පිරවීමේ බිය සහ සතර ආර්ය සත්‍යයෝ සිහි කරන්න.

၅၀၅.

505.

‘‘အမတမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ, ကိံ တဝ ပဉ္စကဋုကေန ပီတေန;

သဗ္ဗာ ဟိ ကာမရတိယော, ကဋုကတရာ ပဉ္စကဋုကေန.

අමෘත නිවන පවතිද්දී, පස්වැදෑරුම් කටුක රස ඇති කාමයන් පානය කිරීමෙන් ඔබට ඇති පලය කුමක්ද? සියලු කාම රතීන් පස්වැදෑරුම් කටුක රසයටත් වඩා අතිශයින් තිත්තය.

၅၀၆.

506.

‘‘အမတမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ, ကိံ တဝ ကာမေဟိ ယေ ပရိဠာဟာ;

သဗ္ဗာ ဟိ ကာမရတိယော, ဇလိတာ ကုထိတာ ကမ္ပိတာ သန္တာပိတာ.

අමෘත නිවන පවතිද්දී, දැවෙන සුළු වූ කාමයන්ගෙන් ඔබට ඇති වැඩක් නැත. සියලු කාම රතීන් රාගාදී ගින්නෙන් ඇවිළුණාක් මෙන්, රත් වී උතුරා යන, කම්පා කරවන, තැවෙන සුළු දෙයකි.

၅၀၇.

507.

‘‘အသပတ္တမှိ သမာနေ, ကိံ တဝ ကာမေဟိ ယေ ဗဟုသပတ္တာ;

ရာဇဂ္ဂိစောရဥဒကပ္ပိယေဟိ, သာဓာရဏာ ကာမာ ဗဟုသပတ္တာ.

සතුරන් නැති නිවන පවතිද්දී, බොහෝ සතුරන් සිටින කාමයන්ගෙන් ඔබට ඇති පලය කුමක්ද? කාමයෝ රජුන්, ගින්න, සොරුන්, ජලය සහ අමනාප වූ සතුරන් හා සාධාරණ වන බැවින් සතුරෝ වැඩියහ.

၅၀၈.

508.

‘‘မောက္ခမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ, ကိံ တဝ ကာမေဟိ ယေသု ဝဓဗန္ဓော;

ကာမေသု ဟိ အသကာမာ, ဝဓဗန္ဓဒုခါနိ အနုဘောန္တိ.

මෝක්ෂය පවතිද්දී, වධ බන්ධන ඇති කාමයන්ගෙන් ඇති වැඩක් නැත. ලාමක කාමයන් ඇති සත්වයෝ කාමයන් නිසාම වධ බන්ධන හා දුක් අනුභව කරති.

၅၀၉.

509.

‘‘အာဒီပိတာ တိဏုက္ကာ, ဂဏှန္တံ ဒဟန္တိ နေဝ မုဉ္စန္တံ;

ဥက္ကောပမာ ဟိ ကာမာ, ဒဟန္တိ ယေ တေ န မုဉ္စန္တိ.

ඇවිළුණු හුළු අත්ත අල්ලාගෙන සිටින තැනැත්තා එයින් දැවෙයි, අත්හළ තැනැත්තා නොදවයි. කාමයෝද හුළු අත්තක් වැනිය. ඒවා අත් නොහරින සත්වයෝ දැවෙති.

၅၁၀.

510.

‘‘မာ အပ္ပကဿ ဟေတု, ကာမသုခဿ ဝိပုလံ ဇဟီ သုခံ;

မာ ပုထုလောမောဝ ဗဠိသံ, ဂိလိတွာ ပစ္ဆာ ဝိဟညသိ.

ස්වල්ප වූ කාම සැපය උදෙසා අපිරිමිත නිවන් සැපය අත් නොහරින්න. බිලී කොක්ක ගිල පසුව විනාශයට පත් වන මත්ස්‍යයෙකු මෙන් පසුව පීඩාවට පත් නොවන්න.

၅၁၁.

511.

‘‘ကာမံ ကာမေသု ဒမဿု, တာဝ သုနခေါဝ သင်္ခလာဗဒ္ဓေါ;

ကာဟိန္တိ ခု တံ ကာမာ, ဆာတာ သုနခံဝ စဏ္ဍာလာ.

කාමයන් කෙරෙහි ඉඳුරන් දමනය කරන්න, ඔබ දැන් කාම නැමති හම් පටියෙන් බැඳි බල්ලෙකු වැනිය. බඩගිනි වූ සැඩොලුන් බල්ලෙකු මරා දමන්නාක් මෙන් කාමයෝ ඔබව විනාශයට පමුණුවනු ඇත.

၅၁၂.

512.

‘‘အပရိမိတဉ္စ ဒုက္ခံ, ဗဟူနိ စ စိတ္တဒေါမနဿာနိ;

အနုဘောဟိသိ ကာမယုတ္တော, ပဋိနိဿဇ အဒ္ဓုဝေ ကာမေ.

කාමයන්ට ඇලුනොත් ඔබ අපිරිමිත කායික දුකක් හා බොහෝ මානසික පීඩාවන් අනුභව කරනු ඇත. එබැවින් අස්ථිර වූ කාමයන් අත්හරින්න.

၅၁၃.

513.

‘‘အဇရမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ, ကိံ တဝ ကာမေဟိ ယေသု ဇရာ;

မရဏဗျာဓိဂဟိတာ, သဗ္ဗာ သဗ္ဗတ္ထ ဇာတိယော.

ජරාවට පත් නොවන නිවන පවතිද්දී, ජරාව ඇති කරන කාමයන්ගෙන් ඇති පලය කුමක්ද? සෑම භවයකදීම සියලු උප්පත්තීන් මරණයෙන් හා රෝගයෙන් වෙළී පවතී.

၅၁၄.

514.

‘‘ဣဒမဇရမိဒမမရံ, ဣဒမဇရာမရံ ပဒမသောကံ;

အသပတ္တမသမ္ဗာဓံ, အခလိတမဘယံ နိရုပတာပံ.

මේ නිවන ජරාවක් නැති, මරණයක් නැති, ශෝකයක් නැති, සතුරන් නැති, අවහිරයක් නැති, වැරදීමක් නැති, බියක් නැති, තැවීමක් නැති උතුම් පදයකි.

၅၁၅.

515.

‘‘အဓိဂတမိဒံ [Pg.286] ဗဟူဟိ, အမတံ အဇ္ဇာပိ စ လဘနီယမိဒံ;

ယော ယောနိသော ပယုဉ္ဇတိ, န စ သက္ကာ အဃဋမာနေန.

බොහෝ දෙනෙකු විසින් මේ අමෘතය පසක් කරන ලදී. යමෙක් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් යුතුව පිළිවෙත් පුරන්නේ නම් ඔහුට අද වුවද එය ලැබිය හැකිය. උත්සාහ නොකරන්නාට එය ලැබිය නොහැක.

၅၁၆.

516.

‘‘ဧဝံ ဘဏတိ သုမေဓာ, သင်္ခါရဂတေ ရတိံ အလဘမာနာ;

အနုနေန္တီ အနိကရတ္တံ, ကေသေ စ ဆမံ ခိပိ သုမေဓာ.

සුමේධා මෙසේ පවසන්නීය. සංස්කාරයන් කෙරෙහි ඇල්මක් නොලැබූ ඇය, අනීකරත්ත රජුට කළකිරීමක් ඇති කරනු පිණිස තමාගේ කපා දැමූ කෙස් කළඹ බිම දැමුවාය.

၅၁၇.

517.

‘‘ဥဋ္ဌာယ အနိကရတ္တော, ပဉ္ဇလိကော ယာစတဿာ ပိတရံ သော;

ဝိဿဇ္ဇေထ သုမေဓံ, ပဗ္ဗဇိတုံ ဝိမောက္ခသစ္စဒဿာ.

අනීකරත්ත රජු නැගී සිට දොහොත් මුදුන් දී ඇගේ පියාගෙන් මෙසේ ඉල්ලා සිටියේය. 'විමුක්තිය සහ සත්‍යය දකින්නා වූ සුමේධාව මහණ වීමට අවසර දෙනු මැනව.'

၅၁၈.

518.

‘‘ဝိဿဇ္ဇိတာ မာတာပိတူဟိ, ပဗ္ဗဇိ သောကဘယဘီတာ;

ဆ အဘိညာ သစ္ဆိကတာ, အဂ္ဂဖလံ သိက္ခမာနာယ.

මව්පියන් විසින් අවසර දෙන ලදුව, සෝක බියෙන් තැතිගත් සුමේධා මහණ වූවාය. සික්ඛමානාවක්ව සිටියදීම ඇය ෂඩ් අභිඥාවන් හා අග්‍ර ඵලය වූ අර්හත්වය පසක් කළාය.

၅၁၉.

519.

‘‘အစ္ဆရိယမဗ္ဘုတံ တံ, နိဗ္ဗာနံ အာသိ ရာဇကညာယ;

ပုဗ္ဗေနိဝါသစရိတံ, ယထာ ဗျာကရိ ပစ္ဆိမေ ကာလေ.

සුමේධා රාජකුමාරියගේ එම කෙලෙස් නිවා දැමීම (නිවන) ඉතා ආශ්චර්යවත් ය, අද්භූත ය. ඇය සිය පිරිනිවන් පෑමට ආසන්න අවසාන කාලයේදී ඇගේ පූර්වේනිවාස චරිතය (පෙර විසූ භවයන්) යම් සේ ප්‍රකාශ කළා ද (එසේ දත යුතුය).

၅၂၀.

520.

‘‘ဘဂဝတိ ကောဏာဂမနေ, သံဃာရာမမှိ နဝနိဝေသမှိ;

သခိယော တိဿော ဇနိယော, ဝိဟာရဒါနံ အဒါသိမှ.

කොණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කල්හි, අභිනවයෙන් ඉදි කරන ලද සංඝාරාමයක දී (ධනංජානී, ඛේමා සහ සුමේධා යන) යෙහෙළියන් තිදෙනෙකු වූ අපි එක්ව විහාර දානයක් පිරිනැමුවෙමු.

၅၂၁.

521.

‘‘ဒသက္ခတ္တုံ သတက္ခတ္တုံ, ဒသသတက္ခတ္တုံ သတာနိ စ သတက္ခတ္တုံ;

ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇိမှ, ကော ပန ဝါဒေါ မနုဿေသု.

අපි දස වාරයක්, සිය වාරයක්, දහස් වාරයක් සහ දස දහස් වාරයක් දෙවියන් අතර උපත ලැබුවෙමු. මනුෂ්‍යයන් අතර උපත ලැබීම ගැන නම් කවර කතා ද?

၅၂၂.

522.

‘‘ဒေဝေသု မဟိဒ္ဓိကာ အဟုမှ, မာနုသကမှိ ကော ပန ဝါဒေါ;

သတ္တရတနဿ မဟေသီ, ဣတ္ထိရတနံ အဟံ အာသိံ.

දෙවියන් අතර මහා තේජවන්ත වූවෙමු. මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපත ගැන කවර කතා ද? මම සත් රුවනින් යුත් සක්විති රජුගේ අගමෙහෙසිය වූ ස්ත්‍රී රත්නය ද වීමි.

၅၂၃.

523.

‘‘သော ဟေတု သော ပဘဝေါ, တံ မူလံ သာဝ သာသနေ ခန္တီ;

တံ ပဌမသမောဓာနံ, တံ ဓမ္မရတာယ နိဗ္ဗာနံ.

එම (විහාර දානය හා ශාසනික පිළිවෙත) දෙව් මිනිස් සැපයට හේතුවයි, ප්‍රභවයයි, මූලයයි. එය ශාසනයෙහි ක්ෂාන්තියයි. එය බුද්ධ අනුශාසනාව සමඟ වූ ප්‍රථම සම්මුඛ වීමයි. එය ධර්මයෙහි ඇලුනු තැනැත්තියට කෙලෙස් නිවීමයි.

၅၂၄.

524.

‘‘ဧဝံ ကရောန္တိ ယေ သဒ္ဒဟန္တိ, ဝစနံ အနောမပညဿ;

နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ ဘဝဂတေ, နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ ဝိရဇ္ဇန္တီ’’တိ. –

අසම සම ප්‍රඥාවෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය කෙරෙහි යම් සත්පුරුෂයෝ විශ්වාසය තබත් ද, ඔවුහු මෙලෙස පිළිපදිති. ඔවුහු ත්‍රිවිධ භවයන්හි ඇති සංස්කාරයන් කෙරෙහි විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන් කලකිරෙති. කලකිරී (අරහත් මාර්ගයෙන්) ඇල්ම රහිත වෙති.

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

ඇය මෙම ගාථාවන් දේශනා කළාය.

တတ္ထ မန္တဝတိယာ နဂရေတိ မန္တဝတီတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ရညော ကောဉ္စဿာတိ ကောဉ္စဿ နာမ ရညော မဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဇာတာ ဓီတာ အာသိံ. သုမေဓာတိ နာမေန သုမေဓာ. ပသာဒိတာ သာသနကရေဟီတိ သတ္ထုသာသနကရေဟိ အရိယေဟိ ဓမ္မဒေသနာယ သာသနေ ပသာဒိတာ သဉ္ဇာတရတနတ္တယပ္ပသာဒါ ကတာ.

එහි ‘මන්තාවතී නගරයෙහි’ යනු මන්තවතී නම් වූ නගරයෙහි ය. කොඤ්ච නම් රජුගේ මෙහෙසියගේ කුසෙහි උපන් දියණිය වූවෙමි. නමින් ‘සුමේධා’ නම් වීමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින ආර්යයන් වහන්සේලාගේ ධර්ම දේශනාවන් නිසා ශාසනය කෙරෙහි පැහැදුණා වූ, රත්නත්‍රය කෙරෙහි මනා පැහැදීමක් ඇති තැනැත්තියක බවට පත් කරන ලද්දීය.

သီလဝတီတိ [Pg.287] အာစာရသီလသမ္ပန္နာ. စိတ္တကထာတိ စိတ္တဓမ္မကထာ. ဗဟုဿုတာတိ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပရိယတ္တိဓမ္မဿုတိယုတာ. ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝိနီတာတိ ဧဝံ ပဝတ္တိ, ဧဝံ နိဝတ္တိ, ဣတိ သီလံ, ဣတိ သမာဓိ, ဣတိ ပညာတိ သုတ္တာနုဂတေန (ဒီ. နိ. ၂.၁၈၆) ယောနိသောမနသိကာရေန တဒင်္ဂတော ကိလေသာနံ ဝိနိဝတ္တတ္တာ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ဝိနီတာ သံယတကာယဝါစာစိတ္တာ. ဥဘယော နိသာမေထာတိ တုမှေ ဒွေပိ မမ ဝစနံ နိသာမေထ, မာတာပိတရော ဥပဂန္တွာ ဘဏတီတိ ယောဇနာ.

‘සීලවතී’ යනු ආචාර ශීලයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තියයි. ‘චිත්තකථා’ යනු සිත්ගන්නා ධර්ම කථා ඇති තැනැත්තියයි. ‘බහුස්සුතා’ යනු මෙහෙණින් වහන්සේලා සමීපයෙහි පරියප්ති ධර්මය ශ්‍රවණයෙහි යෙදුණු තැනැත්තියයි. ‘බුද්ධ ශාසනයෙහි හික්මුණු’ යනු මෙසේ පැවැත්මය, මෙසේ නැවැත්මය, මෙය ශීලයයි, මෙය සමාධියයි, මෙය ප්‍රඥාවයි යනුවෙන් සූත්‍රානුගතව යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් යුතුව තදංග වශයෙන් කෙලෙස් යටපත් කළ බැවින් බුදුවරුන්ගේ ශාසනයෙහි හික්මවන ලද, සංවර වූ කය, වචනය හා සිත ඇති තැනැත්තියයි. ‘නුඹලා දෙදෙනාම අසන්න’ යනු මවුපියන් වෙත ගොස් “මාගේ වචනයට සවන් දෙන්න” යැයි පැවසීම යන අර්ථයයි.

ယဒိပိ ဒိဗ္ဗန္တိ ဒေဝလောကပရိယာပန္နမ္ပိ ဘဝဂတံ နာမ သဗ္ဗမ္ပိ အသဿတံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ. ကိမင်္ဂံ ပန တုစ္ဆာ ကာမာတိ ကိမင်္ဂံ ပန မာနုသကာ ကာမာ, တေ သဗ္ဗေပိ အသာရကဘာဝတော တုစ္ဆာ ရိတ္တာ, သတ္ထဓာရာယံ မဓုဗိန္ဒု ဝိယ အပ္ပဿာဒါ, ဧတရဟိ အာယတိဉ္စ ဝိပုလဒုက္ခတာယ ဗဟုဝိဃာတာ.

දේව ලෝකයට අයත් වූ ද, භවයට ඇතුළත් වූ ද සියලු සංස්කාරයෝ අශාස්වතය, අනිත්‍යය, දුක් සහිතය, වෙනස් වන සුළුය. මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි කාමයන් ගැන කවර කතා ද? ඒ සියල්ල සාරයක් නොමැති බැවින් හිස්ය, තුච්ඡය. කඩු තලයක තැවරුණු මී පැණි බින්දුවක් මෙන් ඉතා අල්ප වූ ආශ්වාදයක් ඇත්තේය. වර්තමානයෙහි හා අනාගතයෙහි මහත් වූ දුක් ගෙන දෙන බැවින් බොහෝ පීඩා සහිතය.

ကဋုကာတိ အနိဋ္ဌာ. သပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန အာသီဝိသူပမာ. ယေသု ကာမေသု. မုစ္ဆိတာတိ အဇ္ဈောသိတာ. သမပ္ပိတာတိ သကမ္မုနာ သဗ္ဗသော အပ္ပိတာ ခိတ္တာ, ဥပပန္နာတိ အတ္ထော. ဟညန္တေတိ ဗာဓီယန္တိ.

‘කටුක’ යනු අනිෂ්ට වූ දේය. භයානක අර්ථයෙන් ‘විෂඝෝර සර්පයන් බඳු’ වේ. යම් කාමයන් කෙරෙහි දැඩි ලෙස මුළා වී ඇලී වසන්නෝ ද, ඔවුහු ස්වකීය අකුසල් කර්මයන් මගින් සෑම අයුරින්ම පීඩාවට පත් කරනු ලබති, දුගතියට හෙළනු ලබති.

ဝိနိပါတေတိ အပါယေ.

‘විනිපාත’ යනු සතර අපායයි.

အစေတနာတိ အတ္တဟိတစေတနာယ အဘာဝေန အစေတနာ. ဒုက္ခသမုဒယောရုဒ္ဓါတိ တဏှာနိမိတ္တသံသာရေ အဝရုဒ္ဓါ. ဒေသေန္တေတိ စတုသစ္စဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ. အဇာနန္တာတိ အတ္ထံ အဇာနန္တာ. န ဗုဇ္ဈရေ အရိယသစ္စာနီတိ ဒုက္ခာဒီနိ အရိယသစ္စာနိ န ပဋိဗုဇ္ဈန္တိ.

තමාගේ යහපත සලසා ගැනීමේ චේතනාව (ප්‍රඥාව) නොමැති බැවින් ‘අචේතනා’ නම් වෙති. තෘෂ්ණාව මූලික වූ සංසාරයෙහි සිරවී සිටිති. චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය දේශනා කරන කල්හි එහි අර්ථය තේරුම් නොගනිති. දුක්ඛාදී ආර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ කර ගැනීමට සමත් නොවෙති.

အမ္မာတိ မာတရံ ပမုခံ ကတွာ အာလပတိ. တေ ဗဟုတရာ အဇာနန္တာတိ ယေ အဘိနန္ဒန္တိ ဘဝဂတံ ပိဟေန္တိ ဒေဝေသု ဥပပတ္တိံ ဗုဒ္ဓဝရဒေသိတာနိ သစ္စာနိ အဇာနန္တာ, တေယေဝ စ ဣမသ္မိံ လောကေ ဗဟုတရာတိ ယောဇနာ.

‘මෑණියනි’ කියා මව ප්‍රධාන කොට අමතයි. යම් අඥානයෝ භවයෙහි ඇලෙත් ද, දෙවියන් අතර උපත පතත් ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සත්‍යයන් අවබෝධ නොකරත් ද, මේ ලෝකයෙහි එවැනි මෝඩයෝම අතිමහත් බහුතරයක් වෙති.

ဘဝဂတေ အနိစ္စမှီတိ သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝေ အနိစ္စေ ဒေဝေသု ဥပပတ္တိ န သဿတာ, ဧဝံ သန္တေပိ န စ သန္တသန္တိ ဗာလာ န ဥတ္တသန္တိ န သံဝေဂံ အာပဇ္ဇန္တိ. ပုနပ္ပုနံ ဇာယိတဗ္ဗဿာတိ အပရာပရံ ဥပပဇ္ဇမာနဿ.

සෑම භවයක්ම අනිත්‍ය බැවින්, දෙවියන් අතර උපත ලැබීම ද සදාකාලික නොවේ. මෙසේ අනිත්‍ය වුවද අඥානයෝ තැති නොගනිති, බිය නොවෙති, සංවේගයට පත් නොවෙති. ‘නැවත නැවතත් ඉපදීමට නියමිත වූ තැනැත්තාගේ’ යනු භවයෙන් භවයට ප්‍රතිසන්ධිය ලබන්නාගේ ගමනයි.

စတ္တာရော ဝိနိပါတာတိ နိရယော တိရစ္ဆာနယောနိ ပေတ္တိဝိသယော အသုရယောနီတိ ဣမေ စတ္တာရော သုခသမုဿယတော ဝိနိပါတဂတိယော. မနုဿဒေဝူပပတ္တိသညိတာ [Pg.288] ပန ဒွေဝ ဂတိယော ကထဉ္စိ ကိစ္ဆေန ကသိရေန လဗ္ဘန္တိ ပုညကမ္မဿ ဒုက္ကရတ္တာ. နိရယေသူတိ သုခရဟိတေသု အပါယေသု.

‘සතර විනිපාත’ යනු නරකය, තිරිසන් යෝනිය, ප්‍රේත ලෝකය සහ අසුර කායයි. සැපයෙන් පිරිහී වැටෙන බැවින් මේවා විනිපාත ගති නම් වේ. මනුෂ්‍ය හා දේව උපත නම් වූ ගති දෙක ඉතා අපහසුවෙන් හා දුක සේ ලබනු ලැබේ. එයට හේතුව පින්කම් කිරීම දුෂ්කර බැවිනි. ‘නරකයන්හි’ යනු සැපයෙන් තොර අපායන්හි යන්නයි.

အပ္ပောဿုက္ကာတိ အညကိစ္စေသု နိရုဿုက္ကာ. ဃဋိဿန္တိ ဝါယမိဿံ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇိဿာမိ, ကာယကလိနာ အသာရေန ဘဝဂတေ ကိံ အဘိနန္ဒိတေနာတိ ယောဇနာ.

‘නිරුත්සාහීව’ යනු අන්‍ය ලෞකික කටයුතු කෙරෙහි උනන්දුවක් නොමැතිව සිටීමයි. මම විදර්ශනා භාවනාවෙහි උත්සාහ කරන්නෙමි, එහි යෙදෙන්නෙමි. කයට පීඩා දෙන, සාරයක් නැති භවයෙහි තෘෂ්ණාවෙන් ඇලී සිටීමෙන් ඇති ඵලය කිම?

ဘဝတဏှာယ နိရောဓာတိ ဘဝဂတာယ တဏှာယ နိရောဓဟေတု နိရောဓတ္ထံ.

‘භව තෘෂ්ණාව නිරුද්ධ වීම’ යනු භවයෙහි පවත්නා තෘෂ්ණාව නිරුද්ධ වීමේ හේතුව හා අර්ථය වූ නිවන සඳහා යන්නයි.

ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပာဒေါ လဒ္ဓေါ, ဝိဝဇ္ဇိတော နိရယူပပတ္တိအာဒိကော အဋ္ဌဝိဓော အက္ခဏော, ခဏော နဝမော ခဏော လဒ္ဓေါတိ ယောဇနာ. သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. န ဒူသေယျန္တိ န ကောပေယျာမိ.

බුදුවරුන්ගේ උත්පාද කාලය ලබන ලදී. නරකයෙහි ඉපදීම ආදී වූ අෂ්ට අක්ෂණයන් (අකල් අට) දුරු කරන ලදී. නව වැනි ‘ක්ෂණය’ වූ බුද්ධෝත්පාද කාලය ලබන ලදී. ‘සීලයන්’ යනු චතුපාරිශුද්ධි ශීලයයි. ‘බ්‍රහ්මචර්යාව’ යනු ශාසනික බ්‍රහ්මචර්යාවයි. ‘කෙලෙසන්නේ නැත’ යනු පලුදු නොකරමි යන්නයි.

န တာဝ အာဟာရံ အာဟရိဿံ ဂဟဋ္ဌာတိ ‘‘နေဝ တာဝ အဟံ ဂဟဋ္ဌာ ဟုတွာ အာဟာရံ အာဟရိဿာမိ, သစေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘိဿာမိ, မရဏဝသမေဝ ဂတာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သုမေဓာ မာတာပိတရော ဘဏတီတိ ယောဇနာ.

“මම මහණ වීමට අවසර නොලබන තාක් කල් ගිහියෙකු ලෙස ආහාර අනුභව නොකරන්නෙමි. ඉදින් පැවිද්ද නොලැබුණහොත් මරණයට පත් වන්නෙමි” යි සුමේධා මෙසේ මවුපියන්ට පවසයි.

အဿာတိ သုမေဓာယ. သဗ္ဗသော သမဘိဟတောတိ အဿူဟိ သဗ္ဗသော အဘိဟတမုခေါ. ဃဋေန္တိ သညာပေတုန္တိ ပါသာဒတလေ ဆမာပတိတံ သုမေဓံ မာတာ စ ပိတာ စ ဂိဟိဘာဝါယ သညာပေတုံ ဃဋေန္တိ ဝါယမန္တိ. ‘‘ဃဋေန္တိ ဝါယမန္တီ’’တိပိ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော.

‘ඇයගේ’ යනු සුමේධාගේ ය. ‘සෑම අයුරින්ම පහර ලද’ යනු කඳුළින් තෙත් වූ විඩාපත් මුහුණයි. ප්‍රාසාදය මතුපිට බිම වැතිර සිටින සුමේධා හට ගිහිව සිටීම සඳහා ඇයගේ මව සහ පියා කරුණු පහදා දීමටත් උත්සාහ කිරීමටත් වෙහෙසෙති. ‘උත්සාහ කරති’ යන්නට තවත් පාඨයක් ද ඇත, එහි අර්ථය ද මෙයම වේ.

ကိံ သောစိတေနာတိ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘိဿာမီ’’တိ ကိံ သောစနေန. ဒိန္နာသိ ဝါရဏဝတိမှီတိ ဝါရဏဝတီနဂရေ ဒိန္နာ အသိ. ‘‘ဒိန္နာသီ’’တိ ဝတွာ ပုနပိ ‘‘တွံ ဒိန္နာ’’တိ ဝစနံ ဒဠှံ ဒိန္နဘာဝဒဿနတ္ထံ.

‘ශෝක කිරීමෙන් ඇති ඵලය කිම?’ යනු “පැවිද්ද නොලැබේ යැයි සිතා ශෝක කිරීමෙන් පලක් නැත” යන්නයි. “ඔබ වාරණවතී නගරයේ රජුට පාවා දී අවසන්ය” යන්න පවසා නැවතත් “ඔබ පාවා දෙන ලද්දීය” යන්න පැවසුවේ එම විවාහය ස්ථිර ලෙස තීන්දු කර ඇති බව පෙන්වීම සඳහාය.

ရဇ္ဇေ အာဏာတိ အနိကရတ္တဿ ရဇ္ဇေ တဝ အာဏာ ပဝတ္တတိ. ဓနမိဿရိယန္တိ ဣမသ္မိံ ကုလေ ပတိကုလေ စ ဓနံ ဣဿရိယဉ္စ, ဘောဂါ သုခါ အတိဝိယ ဣဋ္ဌာ ဘောဂါတိ သဗ္ဗမိဒံ တုယှံ ဥပဋ္ဌိတံ ဟတ္ထဂတံ. ဒဟရိကာသီတိ တရုဏီ စာသိ, တသ္မာ ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမဘောဂေ. တေန ကာရဏေန ဝါရေယျံ ဟောတု တေ ပုတ္တာတိ ယောဇနာ.

අනිකරත්ත රජුගේ රාජ්‍යයෙහි ඔබගේ අණසක පවතිනු ඇත. මේ අපගේ කුලයෙහිත්, ඔබගේ ස්වාමියා වන අනිකරත්ත රජුගේ කුලයෙහිත් ධනය, බලය, කාම සම්පත් සහ අතිශයින් ප්‍රියජනක භෝගයන් යන මේ සියල්ල ඔබට සමීපව ඇත. ඔබ තවමත් තරුණියකි, එබැවින් කාම සම්පත් අනුභව කරන්න. එබැවින් දියණියනි, ඔබට විවාහ මංගල්‍යය සිදු වේවා යනු අන්වයයි.

နေတိ မာတာပိတရော. မာ ဧဒိသိကာနီတိ ဧဝရူပါနိ ရဇ္ဇေ အာဏာဒီနိ မာ ဘဝန္တု. ကသ္မာတိ စေ အာဟ ‘‘ဘဂဝတမသာရ’’န္တိအာဒိ.

මවුපියන්ට ‘නැත’ යැයි පවසයි. අනිකරත්ත රජුගේ රාජ්‍යයෙහි මෙවැනි අණසක පැවැත්වීම් ආදිය මට නොවේවා. කුමක් නිසා ද යත්? “සිරුර නිසරුය” යනාදිය ඇය පවසයි.

ကိမိဝါတိ [Pg.289] ကိမိ ဝိယ. ပူတိကာယန္တိ ဣမံ ပူတိကဠေဝရံ. သဝနဂန္ဓန္တိ ဝိဿဋ္ဌဝိဿဂန္ဓံ. ဘယာနကန္တိ အဝီတရာဂါနံ ဘယာဝဟံ. ကုဏပံ အဘိသံဝိသေယျံ ဘသ္တန္တိ ကုဏပဘရိတံ စမ္မပသိဗ္ဗကံ, အသကိံ ပဂ္ဃရိတံ အသုစိပုဏ္ဏံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပုဏ္ဏံ ဟုတွာ အသကိံ သဗ္ဗကာလံ အဓိပဂ္ဃရန္တံ ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ အဘိနိဝေသေယျံ.

පණුවෙකු මෙන් ද, මේ කුණු වූ ශරීර කූඩුව ද, අශුචි දිය වැගිරෙන බැවින් ඇති වන පිළී ගඳ ද, රාගය පහ නොකළවුන්ට බිය උපදවන දෙයක් ද, කුණුපයෙන් පිරුණු සම් බෑගයක් බඳු වූ ද, නානාවිධ අශුචි පිරී නිතර වැගිරෙන්නා වූ ද මේ කය “මාගේය” කියා කෙසේ නම් පිළිගන්නද?

ကိမိဝ တဟံ ဇာနန္တီ, ဝိကူလကန္တိ အတိဝိယ ပဋိက္ကူလံ အသုစီဟိ မံသပေသီဟိ သောဏိတေဟိ စ ဥပလိတ္တံ အနေကေသံ ကိမိကုလာနံ အာလယံ သကုဏာနံ ဘတ္တဘူတံ. ‘‘ကိမိကုလာလသကုဏဘတ္တ’’န္တိပိ ပါဌော, ကိမီနံ အဝသိဋ္ဌသကုဏာနဉ္စ ဘတ္တဘူတန္တိ အတ္ထော. တံ အဟံ ကဠေဝရံ ဇာနန္တီ ဌိတာ. တံ မံ ဣဒါနိ ဝါရေယျဝသေန ကိဿ ကေန နာမ ကာရဏေန ဒိယျတီတိ ဒဿေတိ. တဿ တဉ္စ ဒါနံ ကိမိဝ ကိံ ဝိယ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

ඉතා පිළිකුල් සහගත වූ, අශුචි වූ මස් වැදලිවලින් හා ලේවලින් තැවරුණු, බොහෝ පණුවන්ගේ වාසස්ථානය වූ, කාක පක්ෂීන් වැනි සතුන්ගේ ආහාරයක් වන්නා වූ ඒ කුණු කය ගැන මම දැන සිටිමි. (Kimikulālasakuṇabhatta යනුද පාඨයකි. එහි අර්ථය පණුවන්ගේ හා ඉතිරි වූ පක්ෂීන්ගේ ආහාරයක් වූ යන්නයි). එම කුණු කය මැනවින් දැන දැනම සිටින මාව, දැන් විවාහයක් සඳහා කුමන හේතුවක් නිසා පාවා දෙන්නේද? එමෙන්ම එම රජුට මාව දීමෙන් කුමක් සිදුවේද යන්න මෙයින් අදහස් කෙරේ.

နိဗ္ဗုယှတိ သုသာနံ, အစိရံ ကာယော အပေတဝိညာဏောတိ အယံ ကာယော အစိရေနေဝ အပဂတဝိညာဏော သုသာနံ နိဗ္ဗုယှတိ ဥပနီယတိ. ဆုဒ္ဓေါတိ ဆဍ္ဍိတော. ကဠိင်္ဂရံ ဝိယာတိ နိရတ္ထကကဋ္ဌခဏ္ဍသဒိသော. ဇိဂုစ္ဆမာနေဟိ ဉာတီဟီတိ ဉာတိဇနေဟိပိ ဇိဂုစ္ဆမာနေဟိ.

විඤ්ඤාණයෙන් තොර වූ මෙම ශරීරය නොබෝ කලකින්ම සොහොන වෙත ගෙන යනු ලැබේ. බැහැර කරන ලද මෙය වැඩකට නැති ලී කැබැල්ලකට සමානය. පිළිකුල් කරන්නා වූ නෑදෑයන් විසින් පවා මෙය සොහොනෙහි බැහැර කරනු ලැබේ.

ဆုဒ္ဓူန နံ သုသာနေတိ နံ ကဠေဝရံ သုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ. ပရဘတ္တန္တိ ပရေသံ သောဏသိင်္ဂါလာဒီနံ ဘတ္တဘူတံ. နှာယန္တိ ဇိဂုစ္ဆန္တာတိ ‘‘ဣမဿ ပစ္ဆတော အာဂတာ’’တိ ဧတ္တကေနာပိ ဇိဂုစ္ဆမာနာ သသီသံ နိမုဇ္ဇန္တာ နှာယန္တိ, ပဂေဝ ဖုဋ္ဌဝန္တော. နိယကာ မာတာပိတရောတိ အတ္တနော မာတာပိတရောပိ. ကိံ ပန သာဓာရဏာ ဇနတာတိ ဣတရော ပန သမူဟော ဇိဂုစ္ဆတီတိ ကိမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ඒ මළකුණ සොහොනෙහි දමා ආ පසු, එය බල්ලන් හා හිවලුන් වැනි සතුන්ගේ ආහාරයක් බවට පත් වේ. ‘මෙම කුණු කය පිටුපස පැමිණියෙමු’ යැයි පිළිකුල් කරමින් ඔවුහු හිස පවා ගිල්වා නාති. ස්පර්ශ කළ අය ගැන කුමන කථාද? තමන්ගේම මව්පියන් පවා පිළිකුල් කරද්දී, සෙසු පිරිස පිළිකුල් කිරීම ගැන කුමක් කිව යුතුද?

အဇ္ဈောသိတာတိ တဏှာဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌာ. အသာရေတိ နိစ္စသာရာဒိသာရရဟိတေ.

තණ්හාව නිසා දැඩිව ග්‍රහණය කර ගන්නා ලද්දා වූ, නිත්‍ය බව ආදී කිසිදු හරයකින් තොර වූ (දේ කෙරෙහි බැසගෙන සිටිති).

ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာတိ ဝိညာဏဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ. ဂန္ဓဿ အသဟမာနာတိ ဂန္ဓံ အဿ ကာယဿ အသဟန္တီ. သကာပိ မာတာတိ အတ္တနော မာတာပိ ဇိဂုစ္ဆေယျ ကောဋ္ဌာသာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇနေန ပဋိက္ကူလဘာဝါယ သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌဟနတော.

විඤ්ඤාණයෙන් වෙන් කොට (විමසා) බැලීමේදී, මෙම ශරීරයේ පූති ගන්ධය දරාගත නොහැකිව තමන්ගේම මව පවා පිළිකුල් කරයි. මන්ද, ශරීරයේ අවයව කොටස් වෙන වෙනම බෙදා දක්වන කල්හි, එහි ඇති පිළිකුල් සහගත බව ඉතා පැහැදිලිව පෙනෙන බැවිනි.

ခန္ဓဓာတုအာယတနန္တိ [Pg.290] ရူပက္ခန္ဓာဒယော ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, စက္ခုဓာတုအာဒယော ဣမာ အဋ္ဌာရသဓာတုယော, စက္ခာယတနာဒီနိ ဣမာနိ ဒွါဒသာယတနာနီတိ ဧဝံ ခန္ဓာ ဓာတုယော အာယတနာနိ စာတိ သဗ္ဗံ ဣဒံ ရူပါရူပဓမ္မဇာတံ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတတ္တာ သင်္ခတံ, တယိဒံ တသ္မိံ ဘဝေ ပဝတ္တမာနံ ဒုက္ခံ, ဇာတိပစ္စယတ္တာ ဇာတိမူလကန္တိ. ဧဝံ ယောနိသော ဥပါယေန အနုဝိစိနန္တီ စိန္တယန္တီ, ဝါရေယျံ ဝိဝါဟံ, ကိဿ ကေန ကာရဏေန ဣစ္ဆိဿာမိ.

රූපස්කන්ධය ආදී වූ මේ පංචස්කන්ධයද, චක්ඛු ධාතුව ආදී වූ මේ අටළොස් ධාතූන්ද, චක්ඛායතනය ආදී වූ මේ ද්වාදස ආයතනයන්ද යන මේ සියලු නාම රූප ධර්මයන් එක් රැස් වී ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් නිසා 'සංඛත' නම් වේ. එය එම භවයෙහි පවතින දුක්ඛයකි. ජාතිය (ඉපදීම) ප්‍රත්‍ය කොට ඇති බැවින් එය 'ජාතිමූලක' නම් වේ. මෙලෙස උපාය මාර්ගයෙන් යුතුව නුවණින් විමසා බලන මම, කුමන හේතුවක් නිසා විවාහයක් බලාපොරොත්තු වෙම්ද?

‘‘သီလာနိ ဗြဟ္မစရိယံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုက္ကရာ’’တိ ယဒေတံ မာတာပိတူဟိ ဝုတ္တံ တဿ ပဋိဝစနံ ဒါတုံ ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒိဝသေ ဒိဝသေ တိသတ္တိသတာနိ နဝနဝါ ပတေယျုံ ကာယမှီတိ ဒိနေ ဒိနေ တီဏိ သတ္တိသတာနိ တာဝဒေဝ ပီတနိသိတဘာဝေန အဘိနဝါနိ ကာယသ္မိံ သမ္ပတေယျုံ. ဝဿသတမ္ပိ စ ဃာတော သေယျောတိ နိရန္တရံ ဝဿသတမ္ပိ ပတမာနော ယထာဝုတ္တော သတ္တိဃာတော သေယျော. ဒုက္ခဿ စေဝံ ခယောတိ ဧဝံ စေ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိက္ခယော ဘဝေယျ, ဧဝံ မဟန္တမ္ပိ ပဝတ္တိဒုက္ခံ အဓိဝါသေတွာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဥဿာဟော ကရဏီယောတိ အဓိပ္ပာယော.

'සීලය, බ්‍රහ්මචරියාව සහ පැවිද්ද දුෂ්කරය' යනුවෙන් දෙමාපියන් පැවසූ වදන්වලට පිළිතුරු දීම පිණිස 'දිනපතාම' යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථාව ප්‍රකාශ විය. එහි අදහස නම්, දිනපතාම මුවහත් කරන ලද අලුත් තියුණු හෙල්ල තුන්සියයකින් තම ශරීරයට පහර වැදුණත්, වසර සියයක් පුරා එලෙස දුක් විඳීමට සිදු වුවත්, එම හෙල්ල පහරවල් විඳීම වඩාත් උතුම් බවයි. එලෙස දුක් විඳීමෙන් සසර දුක කෙළවර වන්නේ නම්, එම මහත් වූ පවතින දුක්ඛයන් ඉවසා වදාරා නිවන් අවබෝධය පිණිස වීර්යය කළ යුතුමය යන්න එහි අදහසයි.

အဇ္ဈုပဂစ္ဆေတိ သမ္ပဋိစ္ဆေယျ. ဧဝန္တိ ဝုတ္တနယေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပုဂ္ဂလော အနမတဂ္ဂံ သံသာရံ အပရိမာဏဉ္စ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဒီပေန္တံ သတ္ထုနော ဝစနံ ဝိညာယ ဌိတော ယထာဝုတ္တံ သတ္တိဃာတဒုက္ခံ သမ္ပဋိစ္ဆေယျ, တေန စေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိက္ခယော သိယာတိ. တေနာဟ – ‘‘ဒီဃော တေသံ သံသာရော, ပုနပ္ပုနဉ္စ ဟညမာနာန’’န္တိ, အပရာပရံ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာဒီဟိ ဗာဓိယမာနာနန္တိ အတ္ထော.

මෙහි 'අජ්ඣුපගච්ඡේ' යනු පිළිගත යුතුය හෙවත් ඉවසිය යුතුය යන්නයි. මෙයින් කියැවෙන්නේ, අති දීර්ඝ වූ සංසාරය සහ අප්‍රමාණ වූ සසර දුක පෙන්වා වදාරන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය තේරුම් ගෙන සිටින පුද්ගලයා, පෙර කී හෙල්ල පහරවල්වලින් ලැබෙන දුක වුවද විඳ ගැනීමට සූදානම් විය යුතු බවයි. එයින් සසර දුක නිම වන්නේ නම් එය මැනවි. එබැවින් 'නැවත නැවතත් උපදින, ජරාවට පත්වන, ලෙඩ වන සහ මියයන සත්වයන්ගේ සංසාරය දීර්ඝ වේ' යැයි වදාරන ලදී.

အသုရကာယေတိ ကာလကဉ္စိကာဒိ ပေတာသုရနိကာယေ. ဃာတာတိ ကာယစိတ္တာနံ ဥပဃာတာ ဝဓာ.

අසුර කායෙහි යනු කාලකංජිකාදී ප්‍රේත අසුර ලෝකවලයි. වධ හිංසා යනු කය සහ සිත පෙළන්නා වූ පීඩාවන් හා විනාශයන්ය.

ဗဟူတိ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိကမ္မကာရဏဝသေန ပဝတ္တိယမာနာ ဗဟူ အနေကဃာတာ. ဝိနိပါတဂတဿာတိ သေသာပါယသင်္ခါတံ ဝိနိပါတံ ဥပဂတဿာပိ. ပီဠိယမာနဿာတိ တိရစ္ဆာနာဒိအတ္တဘာဝေ အဘိဃာတာဒီဟိ အာဗာဓိယမာနဿ. ဒေဝေသုပိ အတ္တာဏန္တိ ဒေဝတ္တဘာဝေသုပိ တာဏံ နတ္ထိ ရာဂပရိဠာဟာဒိနာ သဒုက္ခသဝိဃာတဘာဝတော. နိဗ္ဗာနသုခါ ပရံ နတ္ထီတိ နိဗ္ဗာနသုခတော ပရံ အညံ ဥတ္တမံ သုခံ နာမ နတ္ထိ လောကိယသုခဿ ဝိပရိဏာမသင်္ခါရဒုက္ခသဘာဝတ္တာ[Pg.291]. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၀၃-၂၀၄).

බොහෝ වූ යනු පංචවිධ බන්ධන ආදී කර්මකාරණාවන් නිසා පවතින බොහෝ වූ වධ හිංසාය. සෙසු අපායවල උපන් සත්වයන්ට මෙන්ම තිරිසන් ආත්මවල උපන් සත්වයන්ටද නොයෙකුත් වධ හිංසාවලින් පීඩා විඳීමට සිදු වේ. දෙව්ලොව උපත ලැබුවද රාග ගින්නෙන් දැවීම ආදී කරුණු නිසා සැබෑ රැකවරණයක් නැත. මන්ද ලෞකික සැපය විපරිණාම ලක්ෂණයෙන් යුක්ත සංඛාර දුක්ඛ ස්වභාවයක් ගන්නා බැවිනි. එබැවින් නිවන් සැපයට වඩා උතුම් සැපයක් නැතැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

ပတ္တာ တေ နိဗ္ဗာနန္တိ တေ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာယေဝ နာမ. အထ ဝါ တေယေဝ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာ. ယေ ယုတ္တာ ဒသဗလဿ ပါဝစနေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ယေ ယုတ္တာ ပယုတ္တာ.

ඔවුහු නිවනට පැමිණියෝම වෙති. එසේත් නැතිනම්, දසබලධාරී සම්මා සම්බුදු සසුනෙහි මැනවින් පිළිවෙත් පුරන අයම නිවනට පැමිණෙති.

နိဗ္ဗိန္နာတိ ဝိရတ္တာ. မေတိ မယာ. ဝန္တသမာတိ သုဝါနဝမထုသဒိသာ. တာလဝတ္ထုကတာတိ တာလဿ ပတိဋ္ဌာနသဒိသာ ကတာ.

'නිබ්බින්නා' යනු කලකිරුණු හෙවත් නොඇලුණු බවයි. 'මේ' යනු මා විසින් යන්නයි. බල්ලෙකුගේ වමනයක් බඳු වූ කාමයන්, මුලින් සිඳ දැමූ තල් ගසක් මෙන් නැවත නොවැවෙන ලෙස මා විසින් විනාශ කරන ලදී.

အထာတိ ပစ္ဆာ, မာတာပိတူနံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ ပဝေဒေတွာ အနိကရတ္တဿ စ အာဂတဘာဝံ သုတွာ. အသိတနိစိတမုဒုကေတိ ဣန္ဒနီလဘမရသမာနဝဏ္ဏတာယ အသိတေ, ဃနဘာဝေန နိစိတေ, သိမ္ဗလိတူလသမသမ္ဖဿတာယ မုဒုကေ. ကေသေ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိယာတိ အတ္တနော ကေသေ သုနိသိတေန အသိနာ ဆိန္ဒိတွာ. ပါသာဒံ ပိဒဟိတွာတိ အတ္တနော ဝသနပါသာဒေ သိရိဂဗ္ဘံ ပိဓာယ, တဿ ဒွါရံ ထကေတွာတိ အတ္ထော. ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇီတိ ခဂ္ဂေန ဆိန္နေ အတ္တနော ကေသေ ပုရတော ဌပေတွာ တတ္ထ ပဋိက္ကူလမနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တီ ယထာဥပဋ္ဌိတေ နိမိတ္တေ ဥပ္ပန္နံ ပဌမံ ဈာနံ ဝသီဘာဝံ အာပါဒေတွာ သမာပဇ္ဇိ.

ඉන්පසු ඇය තම අදහස මව්පියන්ට දන්වා, අනි කරත්ත රජුගේ පැමිණීම අසා, ඉඳුනිල් මැණික් වන් පැහැ ඇති ඉතා මෘදු වූ තම කෙස් කළඹ මුවහත් කඩුවකින් කපා දැමුවාය. පසුව තම මාලිගයේ සිරිගැබට වැදී දොර වසාගෙන, තමා ඉදිරියේ තබා ගත් එම කෙස් කළඹෙහි පිළිකුල් සහගත බව මෙනෙහි කරමින් ප්‍රථම ධ්‍යානයට සම වැදුණාය.

သာ စ သုမေဓာ တဟိံ ပါသာဒေ သမာပန္နာ ဈာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. အနိစ္စသညံ သုဘာဝေတီတိ ဈာနတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ယံကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၁၈၁; မ. နိ. ၁.၂၄၄; ပဋိ. မ. ၁.၄၈) အနိစ္စာနုပဿနံ သုဋ္ဌု ဘာဝေတိ, အနိစ္စသညာဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဒုက္ခသညာဒီနမ္ပိ ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

එම සුමේධා කුමරිය මාලිගය තුළදී ධ්‍යානයට සමවැදුණු බව මෙයින් අදහස් කෙරේ. පසුව ධ්‍යානයෙන් නැගී සිටි ඇය, එම ධ්‍යානය පාදක කරගෙන විපස්සනාව වඩා 'යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද' යන ආදී වශයෙන් අනිච්චානුපස්සනාව මැනවින් වැඩුවාය. මෙහි අනිත්‍ය සංඥාව ගැනීමෙන්ම දුක්ඛ සංඥාව ආදියද ගන්නා ලදැයි දත යුතුය.

မဏိကနကဘူသိတင်္ဂေါတိ မဏိဝိစိတ္တေဟိ ဟေမမာလာလင်္ကာရေဟိ ဝိဘူသိတဂတ္တော.

මැණික්වලින් විසිතුරු වූ රන් මාලා හා ආභරණවලින් සරසන ලද ශරීරයක් ඇති (යන්න මෙහි අර්ථයයි).

ရဇ္ဇေ အာဏာတိအာဒိ ယာစိတာကာရနိဒဿနံ. တတ္ထ အာဏာတိ အာဓိပစ္စံ. ဣဿရိယန္တိ ယသော ဝိဘဝသမ္ပတ္တိ. ဘောဂါ သုခါတိ ဣဋ္ဌာ မနာပိယာ ကာမူပဘောဂါ. ဒဟရိကာသီတိ တွံ ဣဒါနိ ဒဟရာ တရုဏီ အသိ.

"රාජ්‍යයෙහි ආඥාව" යනාදියෙන් ආයාචනා කරන ආකාරය දක්වයි. එහි "ආඥාව" යනු අධිපති බවයි. "ඓශ්වර්යය" යනු යසස හා සම්පත්වලින් සමෘද්ධිමත් වීමයි. "භෝග හා සැප" යනු කැමති වන්නා වූ, මනාප වූ කාම වස්තූන්ය. "දහරිකා වෙහි" යනු ඔබ දැන් බාල වූ, තරුණ වූ තැනැත්තියක වන්නෙහිය.

နိဿဋ္ဌံ တေ ရဇ္ဇန္တိ မယှံ သဗ္ဗမ္ပိ တိယောဇနိကံ ရဇ္ဇံ တုယှံ ပရိစ္စတ္တံ, တံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု, အယံ မံ ကာမေဟိယေဝ နိမန္တေတီတိ မာ [Pg.292] ဒုမ္မနာ အဟောသိ. ဒေဟိ ဒါနာနီတိ ယထာရုစိယာ မဟန္တာနိ ဒါနာနိ သမဏဗြာဟ္မဏေသု ပဝတ္တေဟိ, မာတာပိတရော တေ ဒုက္ခိတာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ တဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာဓိပ္ပာယံ သုတွာ တသ္မာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ. တေပိ ဥပဋ္ဌဟန္တီ တေသံ စိတ္တံ ဒုက္ခာ မောစေဟီတိ ဧဝမေတ္ထ ပဒတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

"රාජ්‍යය ඔබට අත්හරින ලදී" යනු මගේ යොදුන් තුනක් වන මුළු රාජ්‍යයම ඔබට පවරා දෙන ලදී, එය පිළිගෙන සම්පත් භුක්ති විඳින්න යන්නයි. "මොහු මට කාමයන්ගෙන් ඇරයුම් කරන්නේය" කියා සිතා කනගාටු නොවන්න. "දානයන් දෙන්න" යනු කැමති පරිදි මහණ බමුණන්ට මහත් වූ දානයන් පවත්වන්න යන්නයි. ඔබගේ මවුපියන් ඔබගේ පැවිදි වීමේ අභිප්‍රාය අසා දුකට පත්ව, දොම්නසට පැමිණ සිටිති. එබැවින් කාමයන් භුක්ති විඳිමින් ඔවුන්ට ද උපස්ථාන කරමින් ඔවුන්ගේ සිත දුකෙන් මුදවන්න. මෙහි පද සම්බන්ධය මෙසේ දත යුතුය.

မာ ကာမေ အဘိနန္ဒီတိ ဝတ္ထုကာမေ ကိလေသကာမေ မာ အဘိနန္ဒိ. အထ ခေါ တေသု ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒေါသံ မယှံ ဝစနာနုသာရေန ပဿ ဉာဏစက္ခုနာ ဩလောကေဟိ.

"කාමයන්හි ඇලුම් නොකරන්න" යනු වස්තු කාමයන්හි හා ක්ලේශ කාමයන්හි ඇලුම් නොකරන්න යන්නයි. එසේම මාගේ වචනයට අනුව එම කාමයන්හි ඇති ආදීනව හෙවත් දෝෂයන් ප්‍රඥා ඇසින් බලන්න, විමසා බලන්න.

စာတုဒ္ဒီပေါတိ ဇမ္ဗုဒီပါဒီနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ ဣဿရော. မန္ဓာတာတိ ဧဝံနာမော ရာဇာ, ကာမဘောဂီနံ အဂ္ဂေါ အဂ္ဂဘူတော အာသိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ရာဟုဂ္ဂံ အတ္တဘာဝီနံ, မန္ဓာတာ ကာမဘောဂိန’’န္တိ (အ. နိ. ၄.၁၅). အတိတ္တော ကာလင်္ကတောတိ စတုရာသီတိဝဿသဟဿာနိ ကုမာရကီဠာဝသေန စတုရာသီတိဝဿသဟဿာနိ ဩပရဇ္ဇဝသေန စတုရာသီတိဝဿသဟဿာနိ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဟုတွာ ဒေဝဘောဂသဒိသေ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇိတွာ ဆတ္တိံသာယ သက္ကာနံ အာယုပ္ပမာဏကာလံ တာဝတိံသဘဝနေ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာပိ ကာမေဟိ အတိတ္တောဝ ကာလင်္ကတော. န စဿ ပရိပူရိတာ ဣစ္ဆာ အဿ မန္ဓာတုရညော ကာမေသု အာသာ န စ ပရိပုဏ္ဏာ အာသိ.

"සිව්මහා ද්වීපයන්ට අධිපති" යනු ජම්බුද්වීපය ආදී සතර මහා ද්වීපයන්ට අධිපති වූවෙකි. "මන්ධාතු" යනු ඒ නම ඇති රජතුමාය. ඔහු කාම සම්පත් භුක්ති විඳින්නන් අතර අග්‍ර වූයේය, ශ්‍රේෂ්ඨ වූයේය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "ආත්මභාවය ඇත්තවුන් අතර රාහු අග්‍ර වන්නා සේ, කාමභෝගීන් අතර මන්ධාතු රජු අග්‍ර වේ" යැයි වදාළ සේක. "නොපිරුණු ආසාවෙන්ම මියගියේය" යනු, වසර අසූ හතර දහසක් කුමාර ක්‍රීඩා කරමින් ද, වසර අසූ හතර දහසක් යුවරාජ තනතුර දරමින් ද, වසර අසූ හතර දහසක් සක්විති රජු ලෙස සිටිමින් ද, දිව්‍ය සම්පත් බඳු භෝගයන් භුක්ති විඳ, සක්දෙවිවරුන් තිස් හය දෙනෙකුගේ ආයු කාලය තාවතිංසා භවනයෙහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළ ද, කාමයන්ගෙන් තෘප්තිමත් නොවී මියගිය බවයි. එම මන්ධාතු රජුගේ කාමයන් පිළිබඳ ආසාව සම්පූර්ණ නොවූයේමය.

သတ္တ ရတနာနိ ဝဿေယျာတိ သတ္တပိ ရတနာနိ, ဝုဋ္ဌိမာ ဒေဝေါ ဒသဒိသာ ဗျာပေတွာ, သမန္တေန သမန္တတော ပုရိသဿ ရုစိဝသေန ယဒိပိ ဝဿေယျ, ယထာ တံ မန္ဓာတုမဟာရာဇဿ ဧဝံ သန္တေပိ န စတ္ထိ တိတ္တိ ကာမာနံ, အတိတ္တာဝ မရန္တိ နရာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘န ကဟာပဏဝဿေန, တိတ္တိ ကာမေသု ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၈၆; ဇာ. ၁.၃.၂၃).

"සත් රුවන් වැස්සක් වැස්සත්" යනු, දස දිශාවම වසා පතුරුවමින් පුරුෂයෙකුගේ රුචිය පරිදි සප්ත රත්නයන් වැස්සත්, මන්ධාතු මහරජුට මෙන් එවන් අවස්ථාවක පවා කාමයන්ගෙන් තෘප්තිමත් වීමක් නැත. මෝඩයෝ කාමයන්ගෙන් නොපිරුණු ආසාවෙන්ම මිය යති. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "කහවණු වැස්සකින් වුවද කාමයන්ගෙන් තෘප්තිමත් වීමක් නැත" යැයි වදාළ සේක.

အသိသူနူပမာ ကာမာ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန, သပ္ပသိရောပမာ သပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန, ဥက္ကောပမာ တိဏုက္ကူပမာ အနုဒဟနဋ္ဌေန. တေနာဟ ‘‘အနုဒဟန္တီ’’တိ. အဋ္ဌိကင်္ကလသန္နိဘာ အပ္ပဿာဒဋ္ဌေန.

කාමයෝ (මස් කපන) වංගෙඩියක් හා මන්නයක් බඳු වෙති (කැබලිවලට කපන අර්ථයෙන්). බිය සහිත බැවින් සර්ප හිසක් බඳු වෙති. දවන සුළු බැවින් තණ හුලක් (ගිනි පන්දමක්) බඳු වෙති. එබැවින් "දවන්නා වූ" යැයි පවසන ලදී. ස්වල්ප ආශ්වාදයක් ඇති බැවින් ඇටසැකිල්ලක් බඳු වෙති.

မဟာဝိသာတိ ဟလာဟလာဒိမဟာဝိသသဒိသာ. အဃမူလာတိ အဃဿ ဒုက္ခဿ မူလာ ကာရဏဘူတာ. တေနာဟ ‘‘ဒုခပ္ဖလာ’’တိ.

"මහා විෂ" යනු හලාහල ආදී මහා විෂ බඳුය. "දුකේ මුල" යනු දුකට හේතුව වූ බැවිනි. එබැවින් "දුක් විපාක දෙන්නා වූ" යැයි පවසන ලදී.

ရုက္ခပ္ဖလူပမာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ဖလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန. မံသပေသူပမာ ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန. သုပိနောပမာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန မာယာ ဝိယ ပလောဘနတော. တေနာဟ [Pg.293] ‘‘ဝဉ္စနိယာ’’တိ, ဝဉ္စကာတိ အတ္ထော. ယာစိတကူပမာတိ ယာစိတကဘဏ္ဍသဒိသာ တာဝကာလိကဋ္ဌေန.

අඟපසඟ බිඳ දමන බැවින් ගසක ඵල (ගෙඩි) බඳුය. පොදු වූ බැවින් මස් වැදැල්ලක් බඳුය. මොහොතක් පමණක් පෙනී සිටින බැවින් හා මායාවක් මෙන් මුළා කරන බැවින් සිහිනයක් බඳුය. එබැවින් "රවටන්නා වූ" යැයි පවසන ලදී, මෙහි අර්ථය රවටන්නෝ යන්නයි. තාවකාලික බැවින් තාවකාලිකව ඉල්ලා ගත් බඩු බාහිරාදියක් බඳුය.

သတ္တိသူလူပမာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. ရုဇ္ဇနဋ္ဌေန ရောဂေါ ဒုက္ခတာသုလဘတ္တာ. ဂဏ္ဍော ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော. ဒုက္ခုပ္ပာဒနဋ္ဌေန အဃံ. မရဏသမ္ပာပနေန နိဃံ. အင်္ဂါရကာသုသဒိသာ မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန. ဘယဟေတုတာယ စေဝ ဝဓကပဟူတတာယ စ ဘယံ ဝဓော နာမ, ကာမာတိ ယောဇနာ.

විනිවිද යන බැවින් හෙල්ලක් හා උලක් බඳුය. රිදවන බැවින් හා දුක පහසුවෙන් ලැබෙන බැවින් "රෝගයකි". ක්ලේශ නමැති අශුචි වැගිරෙන බැවින් "ගඩුවකි". දුක උපදවන බැවින් "අඝ" (දුක) නම් වේ. මරණයට පමුණුවන බැවින් "නිඝ" (විපත) නම් වේ. මහත් සේ දවන බැවින් ගිනි අඟුරු වළක් බඳුය. බියට හේතු වන බැවින් හා නසන්නන් බහුල බැවින් "බිය" හා "වධය" නම් වේ. කාමයෝ මෙසේ වෙති යනු පද සම්බන්ධයයි.

အက္ခာတာ အန္တရာယိကာတိ ‘‘သဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမဿ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂဿ စ အန္တရာယကရာ’’တိ စက္ခုဘူတေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝုတ္တာ. ဂစ္ဆထာတိ အနိကရတ္တံ သပရိသံ ဝိဿဇ္ဇေတိ.

"අන්තරායකර යැයි කියන ලදී" යනු "ස්වර්ග මාර්ගය ලැබීමටත්, නිවන් මඟටත් බාධා පමුණුවන්නා වූ" යැයි ප්‍රඥා ඇසක් බඳු වූ බුද්ධාදී උතුමන් විසින් වදාරන ලදී. "යන්න" යැයි පවසා පිරිස සමඟ අනිකරත්ත රජු පිටත් කර යවයි.

ကိံ မမ ပရော ကရိဿတီတိ ပရော အညော မမ ကိံ နာမ ဟိတံ ကရိဿတိ အတ္တနော သီသမှိ ဥတ္တမင်္ဂေ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ ဍယှမာနေ. တေနာဟ ‘‘အနုဗန္ဓေ ဇရာမရဏေ’’တိ. တဿ ဇရာမရဏဿ သီသဍာဟဿ, ဃာတာယ သမုဂ္ဃာတာယ, ဃဋိတဗ္ဗံ ဝါယမိတဗ္ဗံ.

"අන්‍යයෙක් මට කුමක් කරන්නේද?" යනු උතුම් අංගය වූ තමාගේ හිස එකොළොස් ගින්නකින් දැවෙද්දී, අන්‍යයෙක් මට කවර නම් යහපතක් කරන්නේද යන්නයි. එබැවින් "හඹා එන ජරා මරණ" යැයි පවසන ලදී. එම ජරා මරණ නැසීමට හා හිස ගිනි ගැනීම නිවීමට උත්සාහ කළ යුතුය, වෑයම් කළ යුතුය.

ဆမန္တိ ဆမာယံ. ဣဒမဝေါစန္တိ ဣဒံ ‘‘ဒီဃော ဗာလာနံ သံသာရော’’တိအာဒိကံ သံဝေဂသံဝတ္တနကံ ဝစနံ အဝေါစံ.

"පොළොවෙහි" යනු බිමෙහිදීය. "මෙය පැවසීය" යනු "අඥානයන්ට සංසාරය දිගු වේ" යනාදී වූ සංවේගය ඇති කරවන මෙම වචනය පැවසීය.

ဒီဃော ဗာလာနံ သံသာရောတိ ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋဘူတာနံ ခန္ဓာယတနာဒီနံ ပဋိပါဋိပဝတ္တိသင်္ခါတော သံသာရော အပရိညာတဝတ္ထုကာနံ အန္ဓဗာလာနံ ဒီဃော ဗုဒ္ဓဉာဏေနပိ အပရိစ္ဆိန္ဒနိယော. ယထာ ဟိ အနုပစ္ဆိန္နတ္တာ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အပရိစ္ဆိန္နတာယေဝ ဘဝပဗန္ဓဿ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ, ဧဝံ ပရာပိ ကောဋီတိ. ပုနပ္ပုနဉ္စ ရောဒတန္တိ အပရာပရံ သောကဝသေန ရုဒန္တာနံ. ဣမိနာပိ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အနုပစ္ဆိန္နတံယေဝ တေသံ ဝိဘာဝေတိ.

"අඥානයන්ට සංසාරය දිගු වේ" යනු ක්ලේශ, කර්ම සහ විපාක යන වෘත්තයන්ට අයත් ස්කන්ධ, ආයතන ආදියේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම වූ සංසාරය, තතු නොදන්නා මෝඩයන්ට දිගු වේ. එය බුද්ධ ඥානයෙන් වුවද (පෙර සීමාවක් ලෙස) කෙළවරක් නොදැකිය හැකිය. අවිද්‍යාව හා තණ්හාව සිඳ නොදැමූ බැවින් භව පරම්පරාවේ පෙර කෙළවරක් නොපෙනෙන්නා සේම, මතු කෙළවරක් ද නොපෙනේ. "නැවත නැවත හඬන්නා වූ" යනු ශෝකය නිසා නැවත නැවත හඬන (අඥානයන්ගේ) බවයි. මින් ඔවුන්ගේ අවිද්‍යාව හා තණ්හාව සිඳී නොමැති බවම ප්‍රකාශ කරයි.

အဿု ထညံ ရုဓိရန္တိ ယံ ဉာတိဗျသနာဒိနာ ဖုဋ္ဌာနံ ရောဒန္တာနံ အဿု စ ဒါရကကာလေ မာတုထနတော ပီတံ ထညဉ္စ ယဉ္စ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ဃာတိတာနံ ရုဓိရံ. သံသာရံ အနမတဂ္ဂတော သံသာရဿ အနု အမတဂ္ဂတ္တာ ဉာဏေန အနုဂန္တွာပိ အမတအဂ္ဂတ္တာ အဝိဒိတဂ္ဂတ္တာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သတ္တာနံ သံသရတံ, အပရာပရံ သံသရန္တာနံ သံသရိတံ သရာဟိ, တံ ‘‘ကီဝ ဗဟုက’’န္တိ အနုဿရာဟိ, အဋ္ဌီနံ သန္နိစယံ သရာဟိ အနုဿရ, ဥပဓာရေဟီတိ အတ္ထော.

"කඳුළු, මවු කිරි සහ ලේ" යනු ඥාති ව්‍යසනාදියෙන් පීඩිතව හඬන්නවුන්ගේ කඳුළු ද, කුඩා කාලයේ මවු පියයුරෙන් බීවා වූ කිරි ද, සතුරන් විසින් මරන ලද්දවුන්ගේ ලේ ද යන මේවාය. සංසාරයේ මුලක් නොපෙනෙන බැවින්, ඥානයෙන් අනුගමනය කළ ද මුලක් සොයාගත නොහැකි බැවින්, මෙම දිගු කාලය මුළුල්ලේ නැවත නැවත සංසාරයේ සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ ඒ සංසාර ගමන සිහි කරන්න. එය "කොපමණ බොහෝද?" කියා සිහි කරන්න. ඇටසැකිලි සමූහය සිහි කරන්න, මෙනෙහි කරන්න.

ဣဒါနိ [Pg.294] အာဒီနဝဿ ဗဟုဘာဝဉ္စ ဥပမာယ ဒဿေတုံ ‘‘သရ စတုရောဒဓီ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သရ စတုရောဒဓီ ဥပနီတေ အဿုထညရုဓိရမှီတိ ဣမေသံ သတ္တာနံ အနမတဂ္ဂသံသာရေ သံသရန္တာနံ ဧကေကဿပိ အဿုမှိ ထညေ ရုဓိရမှိ စ ပမာဏတော ဥပမေတဗ္ဗေ စတုရောဒဓီ စတ္တာရော မဟာသမုဒ္ဒေ ဥပမာဝသေန ဗုဒ္ဓေဟိ ဥပနီတေ သရ သရာဟိ. ဧကကပ္ပမဋ္ဌီနံ, သဉ္စယံ ဝိပုလေန သမန္တိ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ အဋ္ဌီနံ သဉ္စယံ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတေန သမံ ဥပနီတံ သရ. ဝုတ္တမ္ပိ စေသံ –

දැන් ආදීනවයන්ගේ බහුල බව උපමාවකින් දැක්වීමට "සතර මහා සමුද්‍රය සිහි කරන්න" යන ගාථාව වදාළ සේක. එහි "සතර මහා සමුද්‍රය සිහි කරන්න" යනු මෙම සත්ත්වයන් කෙළවරක් නැති සංසාරයේ සැරිසරද්දී එක් අයෙකුගේ වුවද වැගිරුණු කඳුළු, බීව මවු කිරි සහ වැගිරුණු ලේ ප්‍රමාණය සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා වැඩි බව බුදුවරුන් විසින් උපමා කොට දැක්වූ අයුරු සිහි කරන්න. එක් පුද්ගලයෙකු විසින් එක් කල්පයකදී ඉතිරි කළ ඇටසැකිලි සමූහය වේපුල්ල පර්වතයට සමාන බව වදාළ අයුරු සිහි කරන්න. මෙය (සංයුක්ත නිකායෙහි) මෙසේ ද වදාරන ලදී.

‘‘ဧကဿေကေန ကပ္ပေန, ပုဂ္ဂလဿဋ္ဌိသဉ္စယော;

သိယာ ပဗ္ဗတသမော ရာသိ, ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ.

"එක් පුද්ගලයෙකු එක් කල්පයකදී එක් රැස් කළ ඇටසැකිලි සමූහය පර්වතයක් බඳු ගොඩක් වන්නේය" යැයි මහේසී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘သော ခေါ ပနာယံ အက္ခာတော, ဝေပုလ္လော ပဗ္ဗတော မဟာ;

ဥတ္တရော ဂိဇ္ဈကူဋဿ, မဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇေ’’တိ. (သံ. နိ. ၂.၁၃၃);

"මගධ රටේ ගිරිව්‍රජ පුරයෙහි, ගිජුකුළු පර්වතයට උතුරින් පිහිටි ඒ මහා වේපුල්ල පර්වතය යැයි පවසන ලද්දේ එයයි."

မဟိံ ဇမ္ဗုဒီပမုပနီတံ. ကောလဋ္ဌိမတ္တဂုဠိကာ, မာတာ မာတုသွေဝ နပ္ပဟောန္တီတိ ဇမ္ဗုဒီပေါတိသင်္ခါတံ မဟာပထဝိံ ကောလဋ္ဌိမတ္တာ ဗဒရဋ္ဌိမတ္တာ ဂုဠိကာ ကတွာ တတ္ထေကေကာ ‘‘အယံ မေ မာတု, အယံ မေ မာတုမာတူ’’တိ ဧဝံ ဝိဘာဇိယမာနေ တာ ဂုဠိကာ မာတာ မာတူသွေဝ နပ္ပဟောန္တိ, မာတာ မာတူသု အခီဏာသွေဝ ပရိယန္တိကာ တာ ဂုဠိကာ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျုံ, န တွေဝ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ သံသရတော သတ္တဿ မာတုမာတရောတိ. ဧဝံ ဇမ္ဗုဒီပမဟိံ သံသာရဿ ဒီဃဘာဝေန ဥပမာဘာဝေန ဥပနီတံ မနသိ ကရောဟီတိ.

ජම්බුද්වීපය නමැති මේ මහ පොළොව උපමාවක් ලෙස දක්වන ලද අයුරු මෙසේ දත යුතුය. ජම්බුද්වීපය නමැති මේ මහ පොළොව වෙරළු ඵලයක හෝ මසං ඇටයක ප්‍රමාණය ඇති ගුලි බවට පත් කොට, ඉන් එක් එක් ගුලියක් 'මේ මාගේ මව වෙනුවෙනි, මේ මාගේ මවගේ මව වෙනුවෙනි' යි මෙසේ බෙදා වෙන් කළහොත්, එම ගුලි මව්වරුන් හා මිත්තණියන් සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවේ. මව්වරුන් හා මිත්තණියන්ගේ සංඛ්‍යාව අවසන් වීමටත් පෙරම, සීමා සහිත වූ එම පස් ගුලි ක්ෂය වී ගෙවී යන්නේය. එහෙත් අනාදිමත් සංසාරයෙහි සැරිසරන සත්ත්වයාගේ මව්වරුන් හා මිත්තණියෝ වනාහි ක්ෂය වී නොයන්නාහ. මෙසේ සංසාරයේ දීර්ඝ බව පෙන්වීමට ජම්බුද්වීපයේ පොළොව උපමාවක් ලෙස ගෙන දක්වන ලද බව මෙනෙහි කරන්න.

တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသန္တိ တိဏဉ္စ ကဋ္ဌဉ္စ သာခါပလာသဉ္စ. ဥပနီတန္တိ ဥပမာဘာဝေန ဥပနီတံ. အနမတဂ္ဂတောတိ သံသာရဿ အနမတဂ္ဂဘာဝတော. စတုရင်္ဂုလိကာ ဃဋိကာတိ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏာနိ ခဏ္ဍာနိ. ပိတုပိတုသွေဝ နပ္ပဟောန္တီတိ ပိတုပိတာမဟေသု ဧဝ တာ ဃဋိကာ နပ္ပဟောန္တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမသ္မိံ လောကေ သဗ္ဗံ တိဏဉ္စ ကဋ္ဌဉ္စ သာခါပလာသဉ္စ စတုရင်္ဂုလိကာ ကတွာ တတ္ထေကေကာ ‘‘အယံ မေ ပိတု, အယံ မေ ပိတာမဟဿာ’’တိ ဝိဘာဇိယမာနေ တာ ဃဋိကာဝ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျုံ, န တွေဝ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ သံသရတော သတ္တဿ ပိတုပိတာမဟာတိ. ဧဝံ တိဏဉ္စ ကဋ္ဌဉ္စ သာခါပလာသဉ္စ သံသာရဿ ဒီဃဘာဝေန ဥပနီတံ သရာဟီတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ –

'තිණකට්ඨසාඛාපලාසං' යනු තණකොළ ද, දර ද, අතු පතර හා කොළ ද වේ. 'උපනීතං' යනු උපමාවක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි. සංසාරයේ ආරම්භයක් නොපෙනෙන බව (අනමතග්ගභාවය) නිසා මෙසේ පවසන ලදි. සතරඟුල් පමණ ප්‍රමාණ ඇති කොටස්, පියවරුන් හා මුත්තණුවන් සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන බව මෙහි අදහසයි. එනම්, මේ ලෝකයේ ඇති සියලු තණකොළ, දර, අතු පතර හා කොළ සතරඟුල් ප්‍රමාණයේ කෑලි වලට කපා, ඉන් එක් එක් කැබැල්ලක් 'මේ මාගේ පියා වෙනුවෙනි, මේ මාගේ පියාගේ පියා වෙනුවෙනි' යි බෙදා වෙන් කළහොත්, එම ලී කැබලි ක්ෂය වී ගෙවී යන්නේය. එහෙත් අනාදිමත් සංසාරයේ සැරිසරන සත්ත්වයාගේ පියවරුන් හා මුත්තණුවන්ගේ සංඛ්‍යාව අවසන් නොවේ. මෙසේ සංසාරයේ දීර්ඝ බව පෙන්වීමට තණ, දර, අතු පතර උපමාවට ගත් බව සිහිපත් කරන්න.

‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ[Pg.295], ဘိက္ခဝေ, သံသာရော, ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ ဝေါ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ အမနာပသမ္ပယောဂါ မနာပဝိပ္ပယောဂါ ကန္ဒန္တာနံ ရောဒန္တာနံ အဿုပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, ယံ ဝါ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒက’’န္တိအာဒိကာ (သံ. နိ. ၂.၁၂၆) – ‘အနမတဂ္ဂပါဠိ’ အာဟရိတဗ္ဗာ.

"මහණෙනි, මේ සංසාරය අනාදිමත්ය. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දුවන්නා වූ ද සැරිසරන්නා වූ ද සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවරක් (ආරම්භයක්) පනවා ගත නොහැක්කේය. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? මේ දීර්ඝ කාලය මුළුල්ලෙහි සංසාරයේ සැරිසරන විට, තමා අකමැති පුද්ගලයන් හා එක් වීමට සිදු වීමෙන් ද, තමා කැමති පුද්ගලයන්ගෙන් වෙන් වීමට සිදු වීමෙන් ද, හඬමින් වැලපෙමින් සිටි ඔබගේ ඇසින් වැගිරුණු කඳුළු ප්‍රමාණය ද වැඩි, එසේත් නැතිනම් මහා සමුද්‍ර හතරෙහි ඇති ජලය ද වැඩි?" යනාදී වශයෙන් වූ අනමතග්ග සංයුක්තයේ එන පාළි පාඨය මෙහිදී සිහිපත් කළ යුතුය.

သရ ကာဏကစ္ဆပန္တိ ဥဘယက္ခိကာဏံ ကစ္ဆပံ အနုဿရ. ပုဗ္ဗသမုဒ္ဒေ အပရတော စ ယုဂဆိဒ္ဒန္တိ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒေ အပရတော စ ပစ္ဆိမုတ္တရဒက္ခိဏသမုဒ္ဒေ ဝါတဝေဂေန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ယုဂဿ ဧကစ္ဆိဒ္ဒံ. သိရံ တဿ စ ပဋိမုက္ကန္တိ ကာဏကစ္ဆပဿ သီသံ တဿ စ ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန ဂီဝံ ဥက္ခိပန္တဿ သီသဿ ယုဂစ္ဆိဒ္ဒေ ပဝေသနဉ္စ သရ. မနုဿလာဘမှိ ဩပမ္မန္တိ တယိဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒဓမ္မဒေသနာသု ဝိယ မနုဿတ္တလာဘေ ဩပမ္မံ ကတွာ ပညာယ သရ, တဿ အတီဝ ဒုလ္လဘသဘာဝတ္တံ သာရဇ္ဇဘယဿာပိ အတိစ္စသဘာဝတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော မဟာသမုဒ္ဒေ ဧကစ္ဆိဂ္ဂဠှံ ယုဂံ ပက္ခိပေယျာ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၅၂; သံ. နိ. ၅.၁၁၁၇).

දෑසම අන්ධ වූ ඉබ්බාගේ උපමාව සිහිපත් කරන්න. පෙරදිග සමුද්‍රයෙහි ද, අපරදිග, උත්තර සහ දක්ෂිණ යන සෙසු සමුද්‍රයන්හි ද සුළඟේ වේගයෙන් එහා මෙහා කැරකෙන තනි සිදුරක් ඇති වියගහක් ඇත. වසර සියයකට වරක් දිය මතුපිටට හිස දමන ඒ කණ ඉබ්බාගේ ගෙල එම වියගහේ සිදුරට ඇතුළු වීම කොතරම් දුෂ්කර ද? බුදුවරුන්ගේ උප්පත්තිය හා ධර්ම දේශනා ඇසීමට ලැබීම මෙන්ම මිනිසත් බව ලැබීම ද එතරම්ම දුෂ්කර බවත්, තිරිසන් ආත්මයන්හි පවතින නිරන්තර බිය හා දුක්ඛිත ස්වභාවය ඉක්මවා ලැබූ මේ මිනිස් ජීවිතය අතිශයින්ම දුර්ලභ වූවක් බවත් ප්‍රඥාවෙන් මෙනෙහි කරන්න. "මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් මහා සමුද්‍රයෙහි තනි සිදුරක් ඇති වියගහක් දමන්නේය" යනාදී වශයෙන් දේශනා කර ඇති දහම සිහිපත් කරන්න.

သရ ရူပံ ဖေဏပိဏ္ဍောပမဿာတိ ဝိမဒ္ဒါသဟနတော ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသဿ အနေကာနတ္ထသန္နိပါတတော ကာယသင်္ခါတဿ ကလိနော, နိစ္စသာရာဒိဝိရဟေန အသာရဿ ရူပံ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလဘာဝံ သရ. ခန္ဓေ ပဿ အနိစ္စေတိ ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စေ ပဿ ဉာဏစက္ခုနာ ဩလောကေဟိ. သရာဟိ နိရယေ ဗဟုဝိဃာတေတိ အဋ္ဌ မဟာနိရယေ သောဠသဥဿဒနိရယေ စ ဗဟုဝိဃာတေ ဗဟုဒုက္ခေ မဟာဒုက္ခေ စ အနုဿရ.

මිරිකීමක් ඉවසිය නොහැකි හෙයින් දිය පෙණ පිඬක් වැනි වූ ද, අනේකවිධ අනර්ථයන් රැස් වූ තැනක් වූ ද, නිත්‍ය සාරයක් නොමැති අසාර වූ ද මේ ශරීර සංඛ්‍යාත රූපයෙහි පවතින අශුචි, දුගඳ සහ පිළිකුල් සහගත බව මෙනෙහි කරන්න. පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන් ඇති වී නැති වී යන අර්ථයෙන් අනිත්‍ය බව ඥාන චක්ෂුසින් බලන්න. අට මහ නිරය හා දහසයක් වූ ඔස්සද නිරයෙහි පවතින බොහෝ වෙහෙසකර වූ, දරුණු වූ මහා දුක්ඛයන් මෙනෙහි කරන්න.

သရ ကဋသိံ ဝဍ္ဎေန္တေတိ ပုနပ္ပုနံ တာသု တာသု ဇာတီသု အပရာပရံ ဥပ္ပတ္တိယာ ပုနပ္ပုနံ ကဋသိံ သုသာနံ အာဠဟနမေဝ ဝဍ္ဎေန္တေ သတ္တေ အနုဿရ. ‘‘ဝဍ္ဎန္တော’’တိ ဝါ ပါဠိ, တွံ ဝဍ္ဎန္တောတိ ယောဇနာ. ကုမ္ဘီလဘယာနီတိ ဥဒရပေါသနတ္ထံ အကိစ္စကာရိတာဝသေန ဩဒရိကတ္တဘယာနိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ကုမ္ဘီလဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဩဒရိကတ္တဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ. နိ. ၄.၁၂၂). သရာဟိ စတ္တာရိ [Pg.296] သစ္စာနီတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ…ပေ… အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’’န္တိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယာထာဝတော အနုဿရ ဥပဓာရေဟိ.

නැවත නැවතත් ඒ ඒ භවයන්හි ඉපදෙමින් සොහොන් බිම් ප්‍රමාණය වැඩි කරන්නා වූ සත්ත්වයන් ගැන මෙනෙහි කරන්න. 'වඩ්ඪන්තෝ' (වැඩි කරන්නා) යන පාඨයට අනුව, 'ඔබ වනාහි සොහොන් බිම් වැඩි කරන්නෙකි' යනුවෙන් මෙහි අර්ථය යෙදේ. කුස පිරවීම සඳහා නොකටයුතු දෑ කරන්නා වූ මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවත් වන්නා කෙරෙහි ඇති වන්නා වූ 'කුම්භීල භය' (කිඹුල් බිය) ගැන ද සිතන්න. "මහණෙනි, කුම්භීල භය යනු උදරය පෝෂණය කිරීමට ලොල් වූවන්ට කියන නමකි" යි වදාරා ඇත. "මේ දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යයයි... මේ දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යයයි" යනුවෙන් සතර ආර්ය සත්‍යයන් නිවැරදිව මෙනෙහි කරමින් විමසා බලන්න.

ဧဝံ ရာဇပုတ္တီ အနေကာကာရဝေါကာရံ အနုဿရဏဝသေန ကာမေသု သံသာရေ စ အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ဗျတိရေကေနပိ တံ ပကာသေတုံ ‘‘အမတမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အမတမှိ ဝိဇ္ဇမာနေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မဟာကရုဏာယ ဥပနီတေ သဒ္ဓမ္မာမတေ ဥပလဗ္ဘမာနေ. ကိံ တဝ ပဉ္စကဋုကေန ပီတေနာတိ ပရိယေသနာ ပရိဂ္ဂဟော အာရက္ခာ ပရိဘောဂေါ ဝိပါကော စာတိ ပဉ္စသုပိ ဌာနေသု တိခိဏတရဒုက္ခာနုဗန္ဓတာယ သဝိဃာတတ္တာ သဥပါယာသတ္တာ ကိံ တုယှံ ပဉ္စကဋုကေန ပဉ္စကာမဂုဏရသေန ပီတေန? ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကရောန္တီ အာဟ – ‘‘သဗ္ဗာ ဟိ ကာမရတိယော, ကဋုကတရာ ပဉ္စကဋုကေနာ’’တိ, အတိဝိယ ကဋုကတရာတိ အတ္ထော.

මෙසේ රාජකුමාරිය භව-ස්කන්ධයන්ගේ විවිධාකාර දෝෂයන් මෙනෙහි කිරීමෙන් කාමයන්හි හා සංසාරයෙහි ඇති ආදීනව ප්‍රකාශ කොට, දැන් ව්‍යතිරේක වශයෙන් ද එම ආදීනව පෙන්වීමට 'අමතම්හි විජ්ජමානේ' යනාදිය පැවසුවාය. එහි අර්ථය නම්: සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මහා කරුණාවෙන් දේශනා කරන ලද සද්ධර්ම අමෘතය ලැබිය හැකිව තිබියදී; සෙවීම, රැස් කිරීම, ආරක්ෂා කිරීම, අනුභව කිරීම සහ විපාකය යන පස් ආකාරයෙන්ම අතිශය තියුණු දුක් දෙන, දැඩි වෙහෙස හා පීඩා ගෙන දෙන, තිත්ත වූත් සැර වූත් පඤ්ච කාමගුණ රසයෙන් ඔබට ඇති පලක් තිබේද? දැන් පවසන ලද අර්ථය වඩාත් පැහැදිලි කරමින්, "සියලු කාම රතීන් වනාහි පස් ආකාර කටුක රසයකටත් වඩා ඉතා කටුක ය" යනුවෙන් ඇය පැවසුවාය.

ယေ ပရိဠာဟာတိ ယေ ကာမာ သမ္ပတိ ကိလေသပရိဠာဟေန အာယတိံ ဝိပါကပရိဠာဟေန စ သပရိဠာဟာ မဟာဝိဃာတာ. ဇလိတာ ကုထိတာ ကမ္ပိတာ သန္တာပိတာတိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ ပဇ္ဇလိတာ ပက္ကုထိတာ စ ဟုတွာ တံသမင်္ဂီနံ ကမ္ပနကာ သန္တာပနကာ စ.

යම් කාම කෙනෙක් වර්තමානයෙහි කෙලෙස් දැවිල්ලෙන් ද, අනාගතයෙහි විපාක දැවිල්ලෙන් ද යුක්ත වෙත් ද, ඔවුහු මහා වෙහෙස පීඩා සහිත වෙති. රාගාදී වූ එකොළොස් ගින්නෙන් ඇවිළී ගත්තා වූ ද, නටන තෙල් කටාරමක් මෙන් නැවතී පවත්නා වූ ද එම කාමයන් ඒවා අනුභව කරන්නන් වෙව්ලවන්නේය, දැවෙන්නේය.

အသပတ္တမှီတိ သပတ္တရဟိတေ နေက္ခမ္မေ. သမာနေတိ သန္တေ ဝိဇ္ဇမာနေ. ‘‘ဗဟုသပတ္တာ’’တိ ဝတွာ ယေဟိ ဗဟူ သပတ္တာ, တေ ဒဿေတုံ ‘‘ရာဇဂ္ဂီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရာဇူဟိ စ အဂ္ဂိနာ စ စောရေဟိ စ ဥဒကေန စ ဒါယာဒါဒိအပ္ပိယေဟိ စ ရာဇဂ္ဂိစောရဥဒကပ္ပိယေဟိ သာဓာရဏတော တေသွေဝေါပမာ ဝုတ္တာ.

සතුරන්ගෙන් තොර වූ නෙක්ඛම්මයෙහි (නිවනෙහි) පවතින ශාන්තිය ගැන සිතන්න. 'බහුසපත්තා' (බොහෝ සතුරන් ඇති) යැයි පවසා, බොහෝ සතුරන් සිටින බව දැක්වීමට 'රාජග්ගි' යනාදිය වදාරන ලදි. රජවරුන්, ගින්න, සොරුන්, ජලය සහ අකමැති උරුමක්කාරයන් වැනි සතුරන් කෙරෙහි සාධාරණ වූ බැවින් එම කාමයන් සම්බන්ධයෙන් මෙම උපමාවන් පවසන ලදි.

ယေသု ဝဓဗန္ဓောတိ ယေသု ကာမေသု ကာမနိမိတ္တံ မရဏပေါထနာဒိပရိက္ကိလေသော အန္ဒုဗန္ဓနာဒိဗန္ဓော စ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကာမေသူတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋကရဏံ. တတ္ထ ဟီတိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော. ယသ္မာ ကာမေသု ကာမဟေတု ဣမေ သတ္တာ ဝဓဗန္ဓနဒုက္ခာနိ အနုဘဝန္တိ ပါပုဏန္တိ, တသ္မာ အာဟ – ‘‘အသကာမာ’’တိ, ကာမာ နာမေတေ အသန္တော ဟီနာ လာမကာတိ အတ္ထော. ‘‘အဟကာမာ’’တိ ဝါ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော. အဟာတိ ဟိ လာမကပရိယာယော ‘‘အဟလောကိတ္ထိယော နာမာ’’တိအာဒီသု ဝိယ.

'යේසු වධබන්ධෝ' යනු: යම් කාමගුණයන් නිසා මරණයට පත්වීම, පහර කෑම ආදී පීඩාවන් ද, විලංගු ලෑම ආදී බැඳීම් ද සිදුවේ ද, ඒ කාමයන් පිළිබඳව යන අර්ථයයි. 'කාමේසු' යනාදියෙන් පැහැදිලි කරන්නේ කලින් පවසන ලද අර්ථයම තවදුරටත් විස්තර කිරීමයි. එහි 'හි' යනු හේතු අර්ථයෙහි යෙදෙන නිපාතයකි. යම් හෙයකින් කාමයන් නිසා, කාමයන් හේතු කොටගෙන මේ සත්වයන් මැරීම් හා බැඳීම් ආදී දුක් විඳින්නහු ද, එබැවින් 'අසකාමා' යැයි පවසන ලදී. ඒ කාමයන් නීච වූ, හීන වූ, ලාමක වූ දේ බව අර්ථයයි. 'අහකාමා' යනුවෙන් ද පාඨයක් පවතී, එහි අර්ථය ද එයම වේ. 'හි' යනු 'අහ' යන්නෙහි ලාමක යන අර්ථය දෙන පර්යාය වචනයක් වන අතර එය 'අහලෝකිත්ථියෝ නාම' යනාදී තැන්හි මෙන් යෙදේ.

အာဒီပိတာတိ [Pg.297] ပဇ္ဇလိတာ. တိဏုက္ကာတိ တိဏေဟိ ကတာ ဥက္ကာ. ဒဟန္တိ ယေ တေ မုဉ္စန္တီတိ ယေ သတ္တာ တေ ကာမေ န မုဉ္စန္တိ, အညဒတ္ထု ဂဏှန္တိ, တေ ဒဟန္တိယေဝ, သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဈာပေန္တိ.

'ආදීපිතා' යනු ඇවිලී ගිය යන්නයි. 'තිණුක්කා' යනු තණකොළවලින් කරන ලද පන්දම් ය. යම් සත්ව කෙනෙක් ඒ කාමයන් අත්නොහරිත් ද, ඒ වෙනුවට ඒවා තදින් ග්‍රහණය කර ගනිත් ද, ඔවුහු දැවෙන්නාහුමය; මෙලොව දී මෙන්ම පරලොව දී ද ඔවුහු දැවෙන්නාහුමය.

မာ အပ္ပကဿ ဟေတူတိ ပုပ္ဖဿာဒသဒိသဿ ပရိတ္တကဿ ကာမသုခဿ ဟေတု ဝိပုလံ ဥဠာရံ ပဏီတဉ္စ လောကုတ္တရံ သုခံ မာ ဇဟိ မာ ဆဍ္ဍေဟိ. မာ ပုထုလောမောဝ ဗဠိသံ ဂိလိတွာတိ အာမိသလောဘေန ဗဠိသံ ဂိလိတွာ ဗျသနံ ပါပုဏန္တော ‘‘ပုထုလောမော’’တိ လဒ္ဓနာမော မစ္ဆော ဝိယ ကာမေ အပရိစ္စဇိတွာ မာ ပစ္ဆာ ဝိဟညသိ ပစ္ဆာ ဝိဃာဋံ အာပဇ္ဇသိ.

'මා අප්පකස්ස හේතූ' යනු මල් සුවඳ විඳීමක් වැනි වූ, ඉතා අල්ප වූ කාම සැපයක් උදෙසා, අතිමහත් වූ, උදාර වූ, ප්‍රණීත වූ ලෝකෝත්තර සැපය (නිවන) අත්නොහරින්න, එය බැහැර නොකරන්න. 'මා පුථුලෝමෝව බළිසං ගිලිත්වා' යනු ආමිසයට ඇති ලෝභය නිසා බිලී කොක්ක ගිල විනාශයට පත්වන 'පුථුලෝම' නම් මත්ස්‍යයෙකු මෙන්, කාමයන් අත්නොහැර පසුව පීඩාවට හෝ විනාශයට පත් නොවන්න.

သုနခေါဝ သင်္ခလာဗဒ္ဓေါတိ ယထာ ဂဒ္ဒုလေန ဗဒ္ဓေါ သုနခေါ ဂဒ္ဒုလဗန္ဓေန ထမ္ဘေ ဥပနိဗဒ္ဓေါ အညတော ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ ပရိဗ္ဘမတိ, ဧဝံ တွံ ကာမတဏှာယ ဗဒ္ဓေါ, ဣဒါနိ ကာမံ ယဒိပိ ကာမေသု တာဝ ဒမဿု ဣန္ဒြိယာနိ ဒမေဟိ. ကာဟိန္တိ ခု တံ ကာမာ, ဆာတာ သုနခံဝ စဏ္ဍာလာတိ ခူတိ နိပါတမတ္တံ. တေ ပန ကာမာ တံ တထာ ကရိဿန္တိ, ယထာ ဆာတဇ္ဈတ္တာ သပါကာ သုနခံ လဘိတွာ အနယဗျသနံ ပါပေန္တီတိ အတ္ထော.

'සුනඛෝව සංඛලාබද්ධෝ' යනු හම් පටියකින් බැඳ කණුවක ගැටගැසූ සුනඛයෙකුට වෙනත් තැනකට යා නොහැකිව එහිම කැරකෙන්නාක් මෙන්, ඔබ ද කාම තණ්හාවෙන් බැඳී සිටින්නෙහිය. දැන්වත් කාමයන්හි ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කරගන්න. 'කාහින්ති ඛු තං කාමා, ඡාතා සුනඛංව චණ්ඩාලා' යන්නෙහි 'ඛු' යනු නිපාතයකි. කුසගින්නෙන් පෙළෙන චණ්ඩාලයන් (සුනඛ මස් අනුභව කරන්නන්) සුනඛයෙකු ලැබූ විට ඌව විනාශයට පත් කරන්නාක් මෙන්, ඒ කාමයන් ඔබව විනාශයට පත් කරනු ඇතැයි අර්ථයයි.

အပရိမိတဉ္စ ဒုက္ခန္တိ အပရိမာဏံ ‘‘ဧတ္တက’’န္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကုဏေယျံ နိရယာဒီသု ကာယိကံ ဒုက္ခံ. ဗဟူနိ စ စိတ္တဒေါမနဿာနီတိ စိတ္တေ လဗ္ဘမာနာနိ ဗဟူနိ အနေကာနိ ဒေါမနဿာနိ စေတောဒုက္ခာနိ. အနုဘောဟိသီတိ အနုဘဝိဿသိ. ကာမယုတ္တောတိ ကာမေဟိ ယုတ္တော, တေ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော. ပဋိနိဿဇ အဒ္ဓုဝေ ကာမေတိ အဒ္ဓုဝေဟိ အနိစ္စေဟိ ကာမေဟိ ဝိနိဿဇ အပေဟီတိ အတ္ထော.

'අපරිමිතඤ්ච දුක්ඛං' යනු නිරය ආදියෙහි විඳීමට සිදුවන 'මෙපමණකැයි' කියා ප්‍රමාණය කළ නොහැකි වූ කායික දුකයි. 'බහූනි ච චිත්තදෝමනස්සානී' යනු සිතෙහි හටගන්නා බොහෝ වූ දෝමනස්සයන් හා චෛතසික දුක්ඛයන් ය. 'අනුභෝහිසී' යනු අනුභව කරනු ලබන්නෙහිය යන්නයි. 'කාමයුත්තෝ' යනු කාමයන්හි ඇලී සිටින, ඒවා අත්නොහරින තැනැත්තායි. 'පටිනිස්සජ අද්ධුවේ කාමේ' යනු අස්ථිර වූ, අනිත්‍ය වූ කාමයන්ගෙන් මිදී ඒවායින් ඉවත් වන්න යන අර්ථයයි.

ဇရာမရဏဗျာဓိဂဟိတာ, သဗ္ဗာ သဗ္ဗတ္ထ ဇာတိယောတိ ယသ္မာ ဟီနာဒိဘေဒဘိန္နာ သဗ္ဗတ္ထ ဘဝါဒီသု ဇာတိယော ဇရာမရဏဗျာဓိနာ စ ဂဟိတာ, တေဟိ အပရိမုတ္တာ, တသ္မာ အဇရမှိ နိဗ္ဗာနေ ဝိဇ္ဇမာနေ ဇရာဒီဟိ အပရိမုတ္တေဟိ ကာမေဟိ ကိံ တဝ ပယောဇနန္တိ ယောဇနာ.

'ජරාමරණබ්‍යාධිගහිතා, සබ්බා සබ්බත්ථ ජාතියෝ' යනු හීන ආදී වශයෙන් බෙදී පවතින සියලු භවයන්හි උපත, ජරාව, මරණය හා ව්‍යාධිය විසින් ග්‍රහණය කරගනු ලැබ ඇත. ඒ උපත් මේවායින් නිදහස් නැත. එබැවින්, ජරාවක් නොමැති නිවන පවතිද්දී, ජරා මරණ ආදියෙන් නිදහස් නොවුණු කාමයන්ගෙන් ඔබට ඇති ප්‍රයෝජනය කිමෙක්දැයි යොදාගත යුතුය.

ဧဝံ နိဗ္ဗာနဂုဏဒဿနမုခေန ကာမေသု ဘဝေသု စ အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တိတံ နိဗ္ဗာနဂုဏမေဝ ပကာသေန္တီ ‘‘ဣဒမဇရ’’န္တိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ ဣဒမဇရန္တိ ဣဒမေဝေကံ အတ္တနိ ဇရာဘာဝတော အဓိဂတဿ စ ဇရာဘာဝဟေတုတော အဇရံ. ဣဒမမရန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ [Pg.298] နယော. ဣဒမဇရာမရန္တိ တဒုဘယမေကဇ္ဈံ ကတွာ ထောမနာဝသေန ဝဒတိ. ပဒန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိတုကာမေဟိ ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗတော ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပဒံ. သောကဟေတူနံ အဘာဝတော သောကာဘာဝတော စ အသောကံ. သပတ္တကရဓမ္မာဘာဝတော အသပတ္တံ. ကိလေသသမ္ဗာဓာဘာဝတော အသမ္ဗာဓံ. ခလိတသင်္ခါတာနံ ဒုစ္စရိတာနံ အဘာဝေန အခလိတံ. အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယာနံ ဝဋ္ဋဘယဿ စ သဗ္ဗသော အဘာဝါ အဘယံ. ဒုက္ခူပတာပဿ ကိလေသဿာပိ အဘာဝေန နိရုပတာပံ. သဗ္ဗမေတံ အမတမဟာနိဗ္ဗာနမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တဉှိ သာ အနုဿဝါဒိသိဒ္ဓေန အာကာရေန အတ္တနော ဥပဋ္ဌဟန္တီ တေသံ ပစ္စက္ခတော ဒဿေန္တီ ဝိယ ‘‘ဣဒ’’န္တိ အဝေါစ.

මෙසේ නිවනෙහි ගුණ දැක්වීම පෙරදැරි කරගෙන කාමයන්හි හා භවයන්හි ආදීනව ප්‍රකාශ කොට, දැන් අභිමත වූ නිවනෙහි ගුණම ප්‍රකාශ කරමින් 'ඉදමජරං' යනාදී ගාථා දෙක වදාළාය. එහි 'ඉදමජරං' යනු: මේ නිවන තමා තුළ ජරා ස්වභාවයක් නොමැති බැවින් ද, එය අවබෝධ කරගත්තහුට ජරාවක් නොමැති වීමට හේතු වන බැවින් ද 'අජර' නම් වේ. 'ඉදමමරං' යන්නෙහි ද අර්ථය මෙයම වේ. ඒ ජරා මරණ දෙකම එක්කොට ස්තුති කිරීමේ අර්ථයෙන් එය පවසයි. 'පදං' යනු වට්ට දුකින් මිදීමට කැමති අය විසින් එළඹිය යුතු, පිළිපැදිය යුතු ස්ථානය බැවින් එය 'පදය' නම් වේ. සෝකයට හේතු නොමැති බැවින් හා සෝකයක් නොමැති බැවින් 'අසෝක' නම් වේ. සතුරු ධර්මයන් නොමැති බැවින් 'අසපත්ත' නම් වේ. කෙලෙස් නමැති පීඩාවන් නොමැති බැවින් 'අසම්බාධ' නම් වේ. වැරදි ලෙස හැඳින්වෙන දුශ්චරිතයන් නොමැති බැවින් 'අඛලිත' නම් වේ. තමාටම දොස් පවරාගැනීම ආදී භයයන් හා වට්ට භය සම්පූර්ණයෙන්ම නොමැති බැවින් 'අභය' නම් වේ. දුක් හා තැවුල් ඇති කරන කෙලෙස් නොමැති බැවින් 'නිරුපතාප' නම් වේ. මේ සියල්ලම අමෘත මහා නිර්වාණය අරමුණු කොට පවසන ලද්දකි. සුමේධා තෙරණිය තමා අසා දැනගත් ආකාරයට තම ඥානයට හසුවූ ඒ නිවන අන් අයට ප්‍රත්‍යක්ෂව පෙන්වන්නාක් මෙන් 'ඉදං' (මෙය) යැයි වදාළාය.

အဝိဂတမိဒံ ဗဟူဟိ အမတန္တိ ဣဒံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဗဟူဟိ အနန္တအပရိမာဏေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ အဓိဂတံ ဉာတံ အတ္တနော ပစ္စက္ခံ ကတံ. န ကေဝလံ တေဟိ အဓိဂတမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ, အထ ခေါ အဇ္ဇာပိ စ လဘနီယံ ဣဒါနိပိ အဓိဂမနီယံ အဓိဂန္တုံ သက္ကာ. ကေန လဘနီယန္တိ အာဟ ‘‘ယော ယောနိသော ပယုဉ္ဇတီ’’တိ, ယော ပုဂ္ဂလော ယောနိသော ဥပါယေန သတ္ထာရာ ဒိန္နဩဝါဒေ ဌတွာ ယုဉ္ဇတိ သမ္မာပယောဂဉ္စ ကရောတိ, တေန လဘနီယန္တိ ယောဇနာ. န စ သက္ကာ အဃဋမာနေနာတိ ယော ပန ယောနိသော န ပယုဉ္ဇတိ, တေန အဃဋမာနေန န စ သက္ကာ, ကဒါစိပိ လဒ္ဓုံ န သက္ကာယေဝါတိ အတ္ထော.

'අවිගතමිදං බහූහි අමතං' යනු: මේ අමෘත නිර්වාණය අනන්ත අපරිමාණ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේලා ප්‍රමුඛ ආර්යයන් වහන්සේලා විසින් අවබෝධ කරන ලද, දන්නා ලද, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද්දකි. උන්වහන්සේලා අවබෝධ කළ දේ පමණක්ම නොව, 'අජ්ජාපි ච ලභනීියං' යනු අද ද මෙය ලබාගත හැකිය, දැන් ද අවබෝධ කළ හැකිය යන්නයි. එය ලබාගත හැක්කේ කා හටද යත්? 'යෝ යෝනිසෝ පයුඤ්ජතී' යනු: යම් පුද්ගලයෙක් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් හා නිවැරදි උපාය මාර්ගයෙන් යුතුව ශාස්තෘන් වහන්සේ දුන් අවවාදයෙහි පිහිටා උත්සාහ කරයි ද, නිවැරදි ප්‍රයෝගයන් කරයි ද, ඔහුට එය ලබාගත හැකි බවයි. 'න ච සක්කා අඝටමානේන' යනු: යමෙකු නිසි පරිදි උත්සාහ නොකරයි ද, වෙහෙස නොවන ඒ පුද්ගලයාට නිවන කිසිසේත්ම ලබාගත නොහැකි බවයි.

ဧဝံ ဘဏတိ သုမေဓာတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သုမေဓာ ရာဇကညာ သံသာရေ အတ္တနော သံဝေဂဒီပနိံ ကာမေသု နိဗ္ဗေဓဘာဂိနိံ ဓမ္မကထံ ကထေတိ. သင်္ခါရဂတေ ရတိံ အလဘမာနာတိ အဏုမတ္တေပိ သင်္ခါရပဝတ္တေ အဘိရတိံ အဝိန္ဒန္တီ. အနုနေန္တီ အနိကရတ္တန္တိ အနိကရတ္တံ ရာဇာနံ သညာပေန္တီ. ကေသေ စ ဆမံ ခိပီတိ အတ္တနော ခဂ္ဂေန ဆိန္နေ ကေသေ စ ဘူမိယံ ခိပိ ဆဍ္ဍေသိ.

'ඒවං භණති සුමේධා' යනු: මෙසේ පවසන ලද ආකාරයට සුමේධා රාජකුමරිය සංසාරයෙහි තමාට ඇති වූ සංවේගය ප්‍රකාශ කරමින් ද, කාමයන් කෙරෙහි කලකිරීම ඇති කරන ධර්ම කථාව පවසන්නීය. 'සංඛාරගතේ රතිං අලභමානා' යනු: සංස්කාර ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම කෙරෙහි අල්ප වූ හෝ ඇල්මක් නොලබන්නී, අනිකරත්ත රජුට කරුණු වටහා දෙමින්, තමාගේ කඩුවෙන් කපා දැමූ කෙස් වැටිය පොළොව මතට විසි කළාය.

ယာစတဿာ ပိတရံ သောတိ သော အနိကရတ္တော အဿာ သုမေဓာယ ပိတရံ ကောဉ္စရာဇာနံ ယာစတိ. ကိန္တိ ယာစတီတိ အာဟ ‘‘ဝိဿဇ္ဇေထ သုမေဓံ, ပဗ္ဗဇိတုံ ဝိမောက္ခသစ္စဒဿာ’’တိ, သုမေဓံ ရာဇပုတ္တိံ ပဗ္ဗဇိတုံ ဝိဿဇ္ဇေထ, သာ စ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိမောက္ခသစ္စဒဿာ အဝိပရီတနိဗ္ဗာနဒဿာဝိနီ ဟောတူတိ အတ္ထော.

'යාචතස්සා පිතරං සෝ' යනු: ඒ අනිකරත්ත රජු සුමේධාවන්ගේ පියා වූ කෝංච රජුගෙන් අයැද සිටියි. කෙසේ අයැද සිටින්නේ ද යත්? 'විස්සජ්ජේථ සුමේධං, පබ්බජිතුං විමොක්ඛසච්චදස්සා' යනු: සුමේධා රාජකුමරියට පැවිදි වීමට අවසර දෙනු මැනව, ඇය පැවිදි වී විමුක්තිය හා සත්‍යය දක්නා, නොවෙනස් වන නිවන දක්නා තැනැත්තියක වේවා යන අර්ථයයි.

သောကဘယဘီတာတိ [Pg.299] ဉာတိဝိယောဂါဒိဟေတုတော သဗ္ဗသ္မာပိ သံသာရဘယတော ဘီတာ ဉာဏုတ္တရဝသေန ဥတြာသိတာ. သိက္ခမာနာယာတိ သိက္ခမာနာယ သမာနာယ ဆ အဘိညာ သစ္ဆိကတာ, တတော ဧဝ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ.

'සෝකභයභීතා' යනු: ඥාති වියෝග ආදී හේතූන් නිසාත්, සියලුම සංසාර භය නිසාත් බියට පත්ව, උසස් වූ ඥානයේ බලයෙන් තැතිගැනීමයි. 'සික්ඛමානායා' යනු: සික්ඛමානාවක්ව සිටියදීම ෂඩභිඥාවන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලදී. ඉන් අනතුරුව අග්‍ර ඵලය වූ අරහත් භාවය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලදී.

အစ္ဆရိယမဗ္ဘုတံ တံ, နိဗ္ဗာနံ အာသိ ရာဇကညာယာတိ ရာဇပုတ္တိယာ သုမေဓာယ ကိလေသေဟိ ပရိနိဗ္ဗာနံ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတဉ္စ အာသိ. ဆဠဘိညာဝ သိဒ္ဓိယာ ကထန္တိ စေ ပုဗ္ဗေနိဝါသစရိတံ, ယထာ ဗျာကရိ ပစ္ဆိမေ ကာလေတိ, ပစ္ဆိမေ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနကာလေ အတ္တနော ပုဗ္ဗေနိဝါသပရိယာပန္နစရိတံ ယထာ ဗျာကာသိ, တထာ တံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ.

'අච්ඡරියමබ්භුතං තං, නිබ්බානං ආසි රාජකඤ්ඤායා' යනු: සුමේධා රාජකුමරියගේ කෙලෙසුන්ගෙන් පරිනිර්වාණය වීම ආශ්චර්යවත් හා අද්භූත වූවකි. ෂඩභිඥාවන් ලැබූ බව දන්නේ කෙසේද? පරිනිර්වාණ සමයෙහි ඇය තමාගේ අතීත ජාතීන් පිළිවෙළ (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) ප්‍රකාශ කළ ආකාරයෙන් ඒ ෂඩභිඥාවන් සම්පූර්ණ කළ බව දත යුතුය.

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ပန တာယ ယထာ ဗျာကတံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝတိ ကောဏာဂမနေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဘဂဝတိ ကောဏာဂမနေတိ ကောဏာဂမနေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ လောကေ ဥပ္ပန္နေ. သံဃာရာမမှိ နဝနိဝေသမှီတိ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ အဘိနဝနိဝေသိတေ အာရာမေ. သခိယော တိဿော ဇနိယော, ဝိဟာရဒါနံ အဒါသိမှာတိ ဓနဉ္ဇာနီ ခေမာ အဟဉ္စာတိ မယံ တိဿော သခိယော အာရာမံ သံဃဿ ဝိဟာရဒါနံ အဒမှ.

තවද, ඒ සුමේධා තෙරණිය විසින් තම පෙර විසූ ඛන්ධ පරම්පරාව (පුබ්බේනිවාසය) යම් සේ ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ ද, එය දැක්වීම පිණිස "භගවති කෝණාගමනේ" යනාදිය වදාරන ලදී. එහි "භගවති කෝණාගමනේ" යනු කෝණාගමන නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කල්හි යන්නයි. "සංඝාරාමම්හි නවනිවේසම්හි" යනු සංඝයා වහන්සේ උදෙසා අලුතින් ඉදිකරන ලද ආරාමයෙහි යන්නයි. ධනඤ්ජානී, ඛේමා සහ මම (සුමේධා) යන යෙහෙළියන් තිදෙනා වූ අපි ආරාමයක් සංඝයා වහන්සේට විහාර දානයක් ලෙස පූජා කළෙමු යන අරුතින් "සඛියෝ තිස්සෝ ජනියෝ, විහාරදානං අදාසිම්හා" යැයි වදාරන ලදී.

ဒသက္ခတ္တုံ သတက္ခတ္တုန္တိ တဿ ဝိဟာရဒါနဿ အာနုဘာဝေန ဒသဝါရေ ဒေဝေသု ဥပပဇိမှ, တတော မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇိတွာ ပုန သတက္ခတ္တုံ ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇိမှ, တတောပိ မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇိတွာ ပုန ဒသသတက္ခတ္တုံ သဟဿဝါရံ ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇိမှ, တတောပိ မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇိတွာ ပုန သတာနိ သတက္ခတ္တုံ ဒသသဟဿဝါရေ ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇိမှ, ကော ပန ဝါဒေါ မနုဿေသု. ဧဝံ မနုဿေသု ဥပ္ပန္နဝါရေသု ကထာဝ နတ္ထိ, အနေကသဟဿဝါရံ ဥပပဇ္ဇိမှာတိ အတ္ထော.

"දසක්ඛත්තුං සතක්ඛත්තුං" යනු ඒ විහාර දානයෙහි ආනුභාවයෙන් දස වරක් දෙව්ලොව උපන්නෙමු, ඉන්පසු මිනිස්ලොව උපත ලබා නැවත සිය වරක් දෙව්ලොව උපන්නෙමු, ඉන් අනතුරුව මිනිස්ලොව ඉපිද නැවත වාර දහසක් දෙව්ලොව උපන්නෙමු, ඉන්පසු මිනිස්ලොව උපත ලබා නැවත වාර දස දහසක් දෙව්ලොව උපන්නෙමු. මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපත ගැන කවර කතා ද? මෙසේ මිනිස්ලොව උපන් වාර ගණන ගැන කථා කිරීමක් පවා නැත, අනේක වාර දහස් ගණනක් උපන්නෙමු යනු මෙහි අර්ථයයි.

ဒေဝေသု မဟိဒ္ဓိကာ အဟုမှာတိ ဒေဝေသု ဥပပန္နကာလေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒေဝနိကာယေ မဟိဒ္ဓိကာ မဟာနုဘာဝါ အဟုမှ. မာနုသကမှိ ကော ပန ဝါဒေါတိ မနုဿတ္တလာဘေ မဟိဒ္ဓိကတာယ ကထာဝ နတ္ထိ. ဣဒါနိ တမေဝ မနုဿတ္တဘာဝေ ဥက္ကံသတံ မဟိဒ္ဓိကတံ ဒဿေန္တီ ‘‘သတ္တရတနဿ မဟေသီ, ဣတ္ထိရတနံ အဟံ အာသိ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ စက္ကရတနာဒီနိ သတ္တ ရတနာနိ ဧတဿ သန္တီတိ သတ္တရတနော, စက္ကဝတ္တီ, တဿ သတ္တရတနဿ. ဆဒေါသရဟိတာ [Pg.300] ပဉ္စကလျာဏာ အတိက္ကန္တမနုဿဝဏ္ဏာ အပတ္တဒိဗ္ဗဝဏ္ဏာတိ ဧဝမာဒိဂုဏသမန္နာဂမေန ဣတ္ထီသု ရတနဘူတာ အဟံ အဟောသိံ.

"දේවේසු මහිද්ධිකා අහුම්හා" යනු දෙව්ලොව උපන් කාලයන්හි ඒ ඒ දේව නිකායන්හි මහා ඉර්ධිමත් හා මහා ආනුභාව සම්පන්න වුයෙමු යන්නයි. "මානුසකම්හි කෝ පන වාදෝ" යනු මනුෂ්‍යත්වය ලැබීමෙහි දී මහා ඉර්ධිමත් බව ගැන කථා කිරීමට කිසිවක් නැත (එය ඒකාන්තය). දැන් ඒ මනුෂ්‍ය ආත්ම භවයන්හි දී ම ලබාගත් උත්කෘෂ්ට බව හා මහා ඉර්ධිමත් බව දක්වමින් "සත්තරතනස්ස මහේසී, ඉත්ථිරතනං අහං ආසිං" යැයි පැවසුවාය. එහි සක්රුවන ආදී සප්ත රත්නයන් ඇත්තා වූ සක්විති රජු "සත්තරතන" නම් වේ. ඒ සක්විති රජුගේ අගමෙහෙසිය වූ, සය දොසින් තොර වූ, පංච කල්‍යාණයෙන් යුත්, මිනිස් රුව ඉක්මවා ගිය (දෙවඟනක හා සමාන වූ), එහෙත් දිව්‍ය රුවට නොපැමිණි යනාදී ගුණයන්ගෙන් යුක්ත බැවින් ස්ත්‍රීන් අතර රත්නයක් බඳු වූ මම (එකල) වුයෙමි.

သော ဟေတူတိ ယံ တံ ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော ကာလေ သံဃဿ ဝိဟာရဒါနံ ကတံ, သော ယထာဝုတ္တာယ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ စ ဟေတု. သော ပဘဝေါ တံ မူလန္တိ တဿေဝ ပရိယာယဝစနံ. သာဝ သာသနေ ခန္တီတိ သာ ဧဝ ဣဓ သတ္ထုသာသနေ ဓမ္မေ နိဇ္ဈာနက္ခန္တီ. တံ ပဌမသမောဓာနန္တိ တဒေဝ သတ္ထုသာသနဓမ္မေန ပဌမံ သမောဓာနံ ပဌမော သမာဂမော, တဒေဝ သတ္ထုသာသနဓမ္မေ အဘိရတာယ ပရိယောသာနေ နိဗ္ဗာနန္တိ ဖလူပစာရေန ကာရဏံ ဝဒတိ. ဣမာ ပန စတဿော ဂါထာ ထေရိယာ အပဒါနဿ ဝိဘာဝနဝသေန ပဝတ္တတ္တာ အပဒါနပါဠိယမ္ပိ သင်္ဂဟံ အာရောပိတာ.

"සෝ හේතූ" යනු කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සංඝයා වහන්සේ උදෙසා යම් විහාර දානයක් කරන ලද්දේ ද, එය ඉහත කී දිව්‍ය සම්පත්තීන් ලැබීමට හේතුවයි. "සෝ පභවෝ තං මූලං" යනු එම හේතුවටම පර්යාය වචනයි. "සා ඒව සාසනේ ඛන්තී" යනු එම විහාර දානයම මේ ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ධර්මයන් විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන් විනිවිද දැකීමට සමත් වූ ප්‍රඥාවයි. "තං පඨම සමෝධානං" යනු එයම ශාස්තෘ ශාසන ධර්මයන් හා පළමු මුණගැසීමයි. ශාස්තෘ ශාසන ධර්මයෙහි අතිශයින් ඇලුණු ඇයගේ කෙළවර නිවන (කෙලෙස් පිරිනිවන) බව ඵලූපචාරය මඟින් හේතුව දක්වයි. තවද, මේ ගාථා සතර සුමේධා තෙරණියගේ අපදානය පැහැදිලි කිරීමක් ලෙස පවතින බැවින්, අපදාන පාලියෙහි ද සංග්‍රහ කරන ලදී.

ဩသာနဂါထာယ ဧဝံ ကရောန္တီတိ ယထာ မယာ ပုရိမတ္တဘာဝေ ဧတရဟိ စ ကတံ ပဋိပန္နံ, ဧဝံ အညေပိ ကရောန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. ကေ ဧဝံ ကရောန္တီတိ အာဟ – ‘‘ယေ သဒ္ဒဟန္တိ ဝစနံ အနောမပညဿာ’’တိ, ဉေယျပရိယန္တိကဉာဏတာယ ပရိပုဏ္ဏပညဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ ယေ ပုဂ္ဂလာ သဒ္ဒဟန္တိ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ ဩကပ္ပန္တိ, တေ ဧဝံ ကရောန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. ဣဒါနိ တာယ ဥက္ကံသဂတာယ ပဋိပတ္တိယာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ ဘဝဂတေ, နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ ဝိရဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယေ ဘဂဝတော ဝစနံ ယာထာဝတော သဒ္ဒဟန္တိ, တေ ဝိသုဒ္ဓိပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တာ သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝဂတေ တေဘူမကေ သင်္ခါရေ ဝိပဿနာပညာယ နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ, နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ စ ပန အရိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗသ္မာပိ ဘဝဂတာ ဝိမုစ္စန္တီတိ အတ္ထော. ဝိရာဂေ အရိယမဂ္ဂေ အဓိဂတေ ဝိမုတ္တာယေဝ ဟောန္တီတိ.

අවසාන ගාථාවෙහි "ඒවං කරොන්ති" යනු මා විසින් පෙර ආත්ම භවයන්හි දී සහ දැනුදු යම් සේ කරන ලද ද, පිළිපදින ලද ද, එසේම අන් අය ද කරති, පිළිපදිති යන්නයි. කවුරුන් මෙසේ කරත් දැයි විමසූ කල "යේ සද්දහන්ති වචනං අනෝමපඤ්ඤස්සා" යැයි වදාරන ලදී. දතයුතු සියල්ල කෙළවර කොට දන්නා ඥානය ඇති බැවින් පරිපූර්ණ ප්‍රඥාව ඇති සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය "මෙය මෙසේමය" කියා යම් පුද්ගලයෝ අදහත් ද, විශ්වාස කරත් ද, ඔවුහු මෙසේ කරති, පිළිපදිති. දැන් ඒ උත්කෘෂ්ට පිළිවෙතින් ලැබෙන ප්‍රතිඵලය දැක්වීමට "නිබ්බින්දන්ති භවගතේ, නිබ්බින්දිත්වා විරජ්ජන්ති" යනාදිය වදාරන ලදී. එහි අර්ථය නම් - යම් කෙනෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය ඒ අයුරින්ම අදහත් ද, ඔවුහු පිරිසිදු පිළිවෙතෙහි යෙදෙමින් සියලු භවයන්හි පවත්නා තෛභූමක සංස්කාරයන් කෙරෙහි විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන් කළකිරෙති. කළකිරී ආර්ය මාර්ගයෙන් සහමුලින්ම නොඇලෙති, සියලු භවයන්ගෙන් මිදෙති යනු අර්ථයයි. විරාගය නම් වූ ආර්ය මාර්ගය ලැබූ කල්හි විමුක්තියට පත් වූවෝම වෙති (යයි දත යුතුය).

ဧဝမေတာ ထေရိကာဒယော သုမေဓာပရိယောသာနာ ဂါထာသဘာဂေန ဣဓ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဂဟံ အာရူဠှာ ‘‘တိသတ္တတိပရိမာဏာ’’တိ. ဘာဏဝါရတော ပန ဒွါဓိကာ ဆသတမတ္တာ ထေရိယော ဂါထာ စ. တာ သဗ္ဗာပိ ယထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာဝိကာဘာဝေန ဧကဝိဓာ, တထာ အသေခဘာဝေန ဥက္ခိတ္တပလိဃတာယ သံကိဏ္ဏပရိက္ခတာယ အဗ္ဗူဠှေသိကတာယ နိရဂ္ဂလတာယ ပန္နဘာရတာယ ဝိသညုတ္တတာယ ဒသသု အရိယဝါသေသု ဝုဋ္ဌဝါသတာယ စ, တထာ ဟိ တာ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနာ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတာ ဧကာရက္ခာ စတုရာပဿေနာ [Pg.301] ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စာ သမဝယသဋ္ဌေသနာ အနာဝိလသင်္ကပ္ပာ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရာ သုဝိမုတ္တစိတ္တာ သုဝိမုတ္တပညာ စာတိ ဧဝမာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၆၀) နယေန ဧကဝိဓာ.

මෙසේ තේරිකා තෙරණියගෙන් ආරම්භ වී සුමේධා තෙරණියගෙන් අවසන් වන ඒ තෙරණියන්ගේ ගාථා, ගාථා ස්වභාවයෙන් සමාන බැවින් "තිසත්තති පරිමාණා" (හැත්තෑ තුනක් වූ ප්‍රමාණය) යනුවෙන් මෙහි එක්තැන් කොට සංග්‍රහ කරන ලදී. භාණවාර වශයෙන් ගත් කල හයසිය දෙකකට ආසන්න වූ තෙරණියන්ගේ ගාථාවන් ද සංග්‍රහ කරන ලදී. ඒ සියලුම තෙරණියෝ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවන් ලෙස එක් ආකාර වෙති. එමෙන්ම රහත් බව නිසා උදුරා දැමූ අගුල් ඇති බැවින් ද, සිඳ දැමූ අගල් ඇති බැවින් ද, උදුරා දැමූ ඉන්ද්‍රඛීල ඇති බැවින් ද, විවර කළ දොරවල් ඇති බැවින් ද, බහා තැබූ බර ඇති බැවින් ද, දසවිධ ආර්ය වාසයන්හි වාසය කළ බැවින් ද අසේඛ භාවයෙන් එක් ආකාර වෙති. එසේම ඒ තෙරණියෝ ප්‍රහීණ කළ පංච අංග ඇත්තෝය, සය අංගයකින් යුක්ත වන්නෝය, එක් ආරක්ෂාවක් ඇත්තෝය, සතර නිශ්‍රය ඇත්තෝය, ඉවත් කළ ප්‍රත්‍යෙක සත්‍ය ඇත්තෝය, සහමුලින් අත්හළ සෙවීම් ඇත්තෝය, නිර්මල සංකල්ප ඇත්තෝය, සන්සිඳුණු කාය සංස්කාර ඇත්තෝය, මැනවින් මිදුණු සිත් හා මැනවින් මිදුණු ප්‍රඥාව ඇත්තෝය යන ආදී ක්‍රමයෙන් ද එක් ආකාර වෙති.

သမ္မုခါပရမ္မုခါဘေဒတော ဒုဝိဓာ. ယာ ဟိ သတ္ထုဓရမာနကာလေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိအာဒယော, တာ သမ္မုခါသာဝိကာ နာမ. ယာ ပန ဘဂဝတော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနတော ပစ္ဆာ အဓိဂတဝိသေသာ, တာ သတိပိ သတ္ထုဓမ္မသရီရဿ ပစ္စက္ခဘာဝေ သတ္ထုသရီရဿ အပစ္စက္ခဘာဝတော ပရမ္မုခါသာဝိကာ နာမ. တထာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တိပညာဝိမုတ္တိတာဝသေန. ဣဓ ပါဠိယာဂတာ ပန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာယေဝ. တထာ သာပဒါနနာပဒါနဘေဒတော. ယာသဉှိ ပုရိမေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု သာဝကဗုဒ္ဓေသု ဝါ ပုညကိရိယာဝသေန ကတာဓိကာရတာသင်္ခါတံ အတ္ထိ အပဒါနံ, တာ သာပဒါနာ. ယာသံ တံ နတ္ထိ, တာ နာပဒါနာ. တထာ သတ္ထုလဒ္ဓူပသမ္ပဒါ သံဃတော လဒ္ဓူပသမ္ပဒါတိ ဒုဝိဓာ. ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏမှိ လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ သတ္ထုသန္တိကာဝ လဒ္ဓူပသမ္ပဒတ္တာ သတ္ထုလဒ္ဓူပသမ္ပဒါ နာမ. သေသာ သဗ္ဗာပိ သံဃတော လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ. တာပိ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ ဥဘတောဥပသမ္ပန္နာတိ ဒုဝိဓာ. တတ္ထ ယာ တာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော, တာ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုသံဃတော ဧဝ လဒ္ဓူပသမ္ပဒတ္တာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိံ ဌပေတွာ. ဣတရာ ဥဘတောဥပသမ္ပန္နာ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပဒတ္တာ.

සම්මුඛා සහ පරම්මුඛා යන භේදයෙන් ද තෙරණියෝ දෙවදෑරුම් වෙති. ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටි කාලයෙහි ආර්ය ජාතියෙහි උපන් මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය වැනි තෙරණියෝ "සම්මුඛා ශ්‍රාවිකාවෝ" නම් වෙති. භගවත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව විශේෂාධිගම ලැබූ යම් තෙරණියෝ වෙත් ද, ඔවුහු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම කාය ප්‍රත්‍යක්ෂ වුවද රූප කාය ප්‍රත්‍යක්ෂ නොවන බැවින් "පරම්මුඛා ශ්‍රාවිකාවෝ" නම් වෙති. එසේම උභතෝභාග විමුක්ති සහ ප්‍රඥා විමුක්ති වශයෙන් ද දෙවදෑරුම් වෙති. මෙහි පාලියෙහි සඳහන් වන්නේ උභතෝභාග විමුක්ත තෙරණියන් ගැනම පමණි. එසේම අපදාන සහිත සහ අපදාන රහිත භේදයෙන් ද දෙවදෑරුම්ය. යම් තෙරණියන්ට පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා හෝ ශ්‍රාවකයන් හමුවේ පින්කම් කිරීමෙන් කරන ලද අධිකාර සංඛ්‍යාත අපදානයක් ඇත්ද, ඔවුහු "සාපදාන" නම් වෙති. යමෙකුට එය නැත්ද, ඔවුහු "නාපදාන" නම් වෙති. එසේම බුදුන්ගෙන් උපසම්පදාව ලැබූවෝ සහ සංඝයාගෙන් උපසම්පදාව ලැබූවෝ වශයෙන් ද දෙවදෑරුම්ය. අෂ්ට ගරු ධර්ම පිළිගැනීමෙන් උපසම්පදාව ලැබූ මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙන්ම උපසම්පදාව ලැබූ බැවින් "සත්ථුලද්ධූපසම්පදා" නම් වේ. සෙසු සියලුම තෙරණියෝ සංඝයාගෙන් උපසම්පදාව ලැබූවෝය. ඔවුහු ද එකතෝ උපසම්පන්න සහ උභතෝ උපසම්පන්න වශයෙන් දෙවදෑරුම්ය. එහි මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය සමඟ නික්මුණු යම් පන්සියයක් ශාක්‍ය කුමාරිකාවෝ වෙත් ද, ඔවුහු මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය හැර භික්ෂු සංඝයාගෙන් පමණක් උපසම්පදාව ලැබූ බැවින් "එකතෝ උපසම්පන්න" නම් වෙති. අනෙක් තෙරණියෝ උභතෝ සංඝයා වෙතින් උපසම්පදා වූ බැවින් "උභතෝ උපසම්පන්න" නම් වෙති.

ဧဟိဘိက္ခုဒုကော ဝိယ ဧဟိဘိက္ခုနိဒုကော ဣဓ န လဗ္ဘတိ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုနီနံ တထာ ဥပသမ္ပဒါယ အဘာဝတော. ယဒိ ဧဝံ ယံ တံ ထေရိဂါထာယ သုဘဒ္ဒါယ ကုဏ္ဍလကေသာယ ဝုတ္တံ –

"ඒහි භික්ඛු" ද්විත්වය මෙන් "ඒහි භික්ඛුණී" ද්විත්වයක් මෙහි නොලැබේ. ඒ මන්ද? භික්ෂුණීන්ට එවැනි ආකාරයෙන් උපසම්පදාවක් නොමැති බැවිනි. ඉදින් එසේ නම්, ථේරී ගාථාවෙහි සුභද්‍රා සහ කුණ්ඩලකේසී තෙරණියන් විසින් පවසන ලද ඒ (සුවිශේෂී) කරුණ කුමක්ද යත් -

‘‘နိဟစ္စ ဇာဏုံ ဝန္ဒိတွာ, သမ္မုခါ အဉ္ဇလိံ အကံ;

ဧဟိ ဘဒ္ဒေတိ မံ အဝစ, သာ မေ အာသူပသမ္ပဒါ’’တိ. (ထေရီဂါ. ၁၀၉);

"මම (බුදුරදුන් ඉදිරියෙහි) දණ නමා වැඳ, උන්වහන්සේ ඉදිරියෙහි දොහොත් මුදුන් දී වැන්දෙමි. එවිට උන්වහන්සේ මට 'එන්න භද්‍රාවෙනි' (ඒහි භද්දේ) යැයි වදාළ සේක. එයම මගේ උපසම්පදාව විය."

တထာ အပဒါနေပိ –

එසේම අපදානයෙහි ද මෙසේ වදාරන ලදී –

‘‘အာယာစိတော တဒါ အာဟ, ဧဟိ ဘဒ္ဒေတိ နာယကော;

တဒါဟံ ဥပသမ္ပန္နာ, ပရိတ္တံ တောယမဒ္ဒသ’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၃.၄၄);

"එකල්හි (මා විසින්) ආයාචනා කරන ලද නායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ 'එන්න භද්‍රාවෙනි' (ඒහි භද්දේ) යැයි වදාළ සේක. එකල මම උපසම්පන්න වූයෙමි. (ඒ මා ලැබූ උපසම්පදාව) නිසල ජල තලයක් මෙන් මනරම් විය."

တံ [Pg.302] ကထန္တိ? နယိဒံ ဧဟိဘိက္ခုနိဘာဝေန ဥပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥပသမ္ပဒါယ ပန ဟေတုဘာဝတော ယာ သတ္ထု အာဏတ္တိ, သာ မေ အာသူပသမ္ပဒါတိ ဝုတ္တံ.

එය කෙසේ ද? මෙය 'ඒහි භික්ඛුනී' (එව මහණිය) යන භාවයෙන් වූ උපසම්පදාවක් අරමුණු කොට වදාරන ලද්දක් නොවේ. එසේ වුවත්, උපසම්පදාවට හේතුවක් වූ බැවින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ යම් (ඒහි භද්දේ යන) ආඥාවක් වූයේ ද, එය මාගේ උපසම්පදාව විය යනුවෙන් මෙහි සඳහන් වේ.

တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဟိ, ဘဒ္ဒေ, ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇ ဥပသမ္ပဇ္ဇဿူတိ မံ အဝေါစ အာဏာပေသိ. သာ သတ္ထု အာဏာ မယှံ ဥပသမ္ပဒါယ ကာရဏတ္တာ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသီ’’တိ. ဧတေနေဝ အပဒါနဂါထာယပိ အတ္ထော သံဝဏ္ဏိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

එය එසේමය, අටුවාවෙහි මෙසේ සඳහන් වේ: 'භද්‍රාවෙනි, එව, මෙහෙණි ආරාමයට ගොස් මෙහෙණින් වහන්සේලා ඉදිරියෙහි පැවිදි වී උපසම්පදාව ලබන්නැයි' මට වදාරා නියෝග කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ඒ ආඥාව මාගේ උපසම්පදාවට හේතු වූ බැවින් 'එය මගේ උපසම්පදාව විය' යනුවෙන් කියන ලදී. මෙලෙසම අපදාන ගාථාවෙහි අර්ථය ද විවරණය කරන ලද්දේ යැයි දත යුතුය.

ဧဝမ္ပိ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ ဧဟိ ဘိက္ခုနီတိ ဣဒံ ကထန္တိ? ဧဟိဘိက္ခုနိဘာဝေန ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပဒါယ အသဘာဝဇောတနဝစနံ တထာ ဥပသမ္ပဒါယ ဘိက္ခုနီနံ အဘာဝတော. ယဒိ ဧဝံ, ကထံ ဧဟိဘိက္ခုနီတိ ဝိဘင်္ဂေ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ? ဒေသနာနယသောတပတိတဘာဝေန. အယဉှိ သောတပတိတတာ နာမ ကတ္ထစိ လဗ္ဘမာနဿာပိ အနာဟဋံ ဟောတိ.

එසේ වුවද, භික්ඛුනී විභංගයෙහි 'ඒහි භික්ඛුනී' (එව මහණිය) යන මෙම පාඨය කෙසේ ගැළපේ ද? 'ඒහි භික්ඛුනී' යන භාවයෙන් භික්ෂුණීන්ට උපසම්පදාවක් නොමැති බව දැක්වීම සඳහා එම වචනය යොදා ඇත. මන්දයත්, භික්ෂුණීන්ට එවැනි උපසම්පදාවක් සැබවින්ම නොමැති බැවිනි. ඉදින් එසේ නම්, විභංගයෙහි 'ඒහි භික්ඛුනී' යනුවෙන් නිර්දේශ කළේ කෙසේ ද? එය දේශනා ක්‍රමයේ ගලායාමට (දේසනානයසෝතපතිතභාවයෙන්) ඇතුළත් වූ බැවිනි. ඇතැම් විට සැබවින්ම නොලැබෙන දෙයක් වුවද (දේශනා පිළිවෙළ උදෙසා) ගෙන හැර දැක්වීම මෙසේ 'සෝතපතිතතා' නමින් හැඳින්වේ.

ယထာ အဘိဓမ္မေ မနောဓာတုနိဒ္ဒေသေ (ဓ. သ. ၅၆၆-၅၆၇) လဗ္ဘမာနမ္ပိ ဈာနင်္ဂံ ပဉ္စဝိညာဏသောတပတိတတာယ န ဥဒ္ဓဋံ ကတ္ထစိ ဒေသနာယ အသမ္ဘဝတော. ယထာ တတ္ထေဝ ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ ဟဒယဝတ္ထု, ကတ္ထစိ အလဗ္ဘမာနဿာပိ ဂဟဏဝသေန. တထာ ဌိတကပ္ပိနိဒ္ဒေသေ. ယထာဟ –

අභිධර්මයෙහි මනෝධාතු නිර්දේශයෙහි ධ්‍යානාංග ලැබුණ ද, පංචවිඤ්ඤාණ ගලායාම තුළ කිසිදු දේශනාවක එය ගෙන හැර නොදැක්වූවාක් මෙනි. එමෙන්ම එහිම වස්තු නිර්දේශයෙහි හෘදය වස්තුව ඇතැම් තැනක නොලැබුණ ද, (ප්‍රඥප්ති වශයෙන්) ගනු ලබන පරිදි ද, ඨිතකප්පී නිර්දේශයෙහි ද එසේමය. එහි මෙසේ වදාරන ලදී –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဌိတကပ္ပီ? အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော အဿ, ကပ္ပဿ စ ဥဍ္ဍယှနဝေလာ အဿ, နေဝ တာဝ ကပ္ပော ဥဍ္ဍယှေယျ, ယာဝါယံ ပုဂ္ဂလော န သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ (ပု. ပ. ၁၇).

"ඨිතකප්පී (කල්පයක් ස්ථාවරව සිටින) පුද්ගලයා කවරේ ද? යම් පුද්ගලයෙක් සෝතාපත්ති ඵලය සාක්ෂාත් කරනු පිණිස පිළිපන්නේ වේ ද, ඒ අවස්ථාවේ කල්පය ගින්නෙන් විනාශ වන කාලය පැමිණිය ද, ඒ පුද්ගලයා සෝතාපත්ති ඵලය සාක්ෂාත් කරන තුරු කල්පය විනාශ නොවේ. මේ පුද්ගලයා ඨිතකප්පී පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ."

ဧဝမိဓာပိ အလဗ္ဘမာနဂဟဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, ပရိကပ္ပဝစနဉှေတံ သစေ ဘဂဝါ ဘိက္ခုနိဘာဝယောဂျံ ကဉ္စိ မာတုဂါမံ ဧဟိ ဘိက္ခုနီတိ ဝဒေယျ, ဧဝမ္ပိ ဘိက္ခုနိဘာဝေါ သိယာတိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝံ န ကထေသီတိ? တထာ ကတာဓိကာရာနံ အဘာဝတော. ယေ ပန ‘‘အနာသန္နသန္နိဟိတဘာဝတော’’တိ ကာရဏံ ဝတွာ ‘‘ဘိက္ခူ ဧဝ ဟိ သတ္ထု အာသန္နစာရီ သဒါ သန္နိဟိတာဝ, တသ္မာ တေ ‘ဧဟိဘိက္ခူ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ, န ဘိက္ခုနိယော’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ. သတ္ထု အာသန္နဒူရဘာဝဿ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဘာဝါသိဒ္ဓတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

මෙසේම මෙහි ද සැබවින්ම නොලැබෙන දෙයක් (උපකල්පනයක් ලෙස) ගැනීමෙන් දත යුතුය. මෙය උපකල්පිත ප්‍රකාශයකි. එනම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂුණී භාවයට සුදුසු යම් ස්ත්‍රියකට 'එව මහණිය' (ඒහි භික්ඛුනී) යැයි වදාළහොත්, එවිට ඇයට ද භික්ෂුණී භාවය හිමි වන්නේය යන්නයි. එසේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එසේ නොවදාළේ මන්ද? එසේ 'ඒහි භික්ඛුනී' වීමට සුදුසු පින් (අධිකාර බල) කළ මෙහෙණින් වහන්සේලා නොසිටි බැවිනි. යම් ආචාර්යවරයෙක් 'බුදුරදුන් සමීපයෙහි රැඳී නොසිටි බැවින්' යන කරුණ පවසා, 'භික්ෂූන් වහන්සේලා සැමවිටම ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහිම වාසය කරති, එබැවින් ඔවුන් 'ඒහි භික්ඛු' යනුවෙන් හැඳින්වීමට සුදුසුය, භික්ෂුණීන් එසේ නොවේ' යැයි පවසත් ද, එය ඔවුන්ගේ හුදු මතයක් පමණි. ශාස්තෘන් වහන්සේට සමීප වීම හෝ දුරස් වීම කෙනෙකුගේ (විමුක්තියට) සුදුසු හෝ නුසුදුසු බව තීරණය කරන්නක් නොවන බැවිනි. ඒ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක –

‘‘သံဃာဋိကဏ္ဏေ [Pg.303] စေပိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂဟေတွာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓော အဿ ပဒေ ပဒံ နိက္ခိပန္တော, သော စ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာလု ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂေါ ဗျာပန္နစိတ္တော ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပော မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော အသမာဟိတော ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တော ပါကတိန္ဒြိယော, အထ ခေါ သော အာရကာဝ မယှံ, အဟဉ္စ တဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဓမ္မဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ပဿတိ, ဓမ္မံ အပဿန္တော န မံ ပဿတိ.

"මහණෙනි, යම් මහණෙක් මාගේ සඟළ සිවුරු කොණ අල්ලාගෙන, මගේ පියවර පසුපසම පියවර තබමින් මා පස්සෙන් පැමිණිය ද, ඔහු දැඩි ලෝභී වූයේ, කාමයන්හි අධික ඇල්ම ඇත්තෙක් වූයේ, දූෂිත සිත් ඇත්තෙක් වූයේ, නපුරු සිතිවිලි ඇත්තෙක් වූයේ, මුළා වූ සිහි ඇත්තෙක් වූයේ, සම්පජඤ්ඤය නැත්තෙක් වූයේ, සමාධියක් නැත්තෙක් වූයේ, විකෘති වූ සිත් ඇත්තෙක් වූයේ, අසංවර ඉන්ද්‍රියයන් ඇත්තෙක් වූයේ නම්, ඒකාන්තයෙන්ම ඔහු මාගෙන් දුරස් වූවෙකි. මම ද ඔහුගෙන් දුරස් වූයෙමි. ඒ කවර හෙයින් ද? මහණෙනි, ඒ මහණා ධර්මය නොදකින බැවිනි. ධර්මය නොදක්නා තැනැත්තා මා නොදකියි."

‘‘ယောဇနသတေ စေပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ. သော စ ဟောတိ အနဘိဇ္ဈာလု ကာမေသု န တိဗ္ဗသာရာဂေါ အဗျာပန္နစိတ္တော အပ္ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပော ဥပဋ္ဌိတဿတိ သမ္ပဇာနော သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော သံဝုတိန္ဒြိယော, အထ ခေါ သော သန္တိကေဝ မယှံ, အဟဉ္စ တဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဓမ္မဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဿတိ, ဓမ္မံ ပဿန္တော မံ ပဿတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၂).

"මහණෙනි, යම් මහණෙක් යොදුන් සියයක් ඈතින් වාසය කළ ද, ඔහු ලෝභී නොවූයේ, කාමයන්හි අධික ඇල්ම නැත්තෙක් වූයේ, දූෂිත නොවූ සිත් ඇත්තෙක් වූයේ, නපුරු නොවූ සිතිවිලි ඇත්තෙක් වූයේ, එළඹ සිටි සිහි ඇත්තෙක් වූයේ, සම්පජඤ්ඤයෙන් යුක්ත වූයේ, සමාධිමත් වූයේ, එකඟ වූ සිත් ඇත්තෙක් වූයේ, සංවර වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇත්තෙක් වූයේ නම්, ඒකාන්තයෙන්ම ඔහු මා සමීපයෙහිම වන්නේය. මම ද ඔහු සමීපයෙහි වන්නෙමි. ඒ කවර හෙයින් ද? මහණෙනි, ඒ මහණා ධර්මය දකින බැවිනි. ධර්මය දක්නා තැනැත්තා මා දකියි."

တသ္မာ အကာရဏံ ဒေသတော သတ္ထု အာသန္နာနာသန္နတာ. အကတာဓိကာရတာယ ပန ဘိက္ခုနီနံ တတ္ထ အယောဂျတာ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဟိဘိက္ခုနိဒုကော ဣဓ န လဗ္ဘတီ’’တိ. ဧဝံ ဒုဝိဓာ.

එබැවින් ස්ථානය අනුව ශාස්තෘන් වහන්සේට සමීප වීම හෝ දුරස් වීම (උපසම්පදාවට) හේතුවක් නොවේ. එහෙත් සුදුසු පින් දහම් (අධිකාර බල) නොකළ බැවින් භික්ෂුණීන්ට එම ඒහි භික්ඛුනී උපසම්පදාවට සුදුසු බවක් නැත. එබැවින් 'මෙහි ඒහි භික්ඛුනී උපසම්පදාව නොලැබේ' යැයි වදාරන ලදී. මෙලෙසින් (ශ්‍රාවිකාවෝ) දෙපිරිසක් වෙති.

အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာသာဝိကာ, ပကတိသာဝိကာတိ တိဝိဓာ. တတ္ထ ခေမာ, ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတိ ဣမာ ဒွေ ထေရိယော အဂ္ဂသာဝိကာ နာမ. ကာမံ သဗ္ဗာပိ ခီဏာသဝတ္ထေရိယော သီလသုဒ္ဓိအာဒိကေ သမ္ပာဒေန္တိယော စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပဋ္ဌိတစိတ္တာ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အနဝသေသတော ကိလေသေ ခေပေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌဟန္တိ. တထာပိ ယထာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တတော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ပညာဝိမုတ္တတော စ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝိသေသသိဒ္ဓေါ ဣစ္ဆိတော ဝိသေသော, ဧဝံ အဘိနီဟာရမဟန္တတာပုဗ္ဗယောဂမဟန္တတာဟိသသန္တာနေ သာတိသယဂုဏဝိသေသဿ နိပ္ဖာဒိတတ္တာ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ မဟန္တာ သာဝိကာတိ မဟာသာဝိကာ. တေသုယေဝ ပန ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသု ပါမောက္ခဘာဝေန ဓုရဘူတာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသမာဓီနံ သာတိသယကိစ္စာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တိယာ ကာရဏဘူတာယ တဇ္ဇာဘိနီဟာရတာယ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ စိရကာလသမ္ဘူတာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ယထာက္ကမံ ပညာယ သမာဓိမှိ စ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တိယာ သဝိသေသံ [Pg.304] သဗ္ဗဂုဏေဟိ အဂ္ဂဘာဝေ ဌိတတ္တာ တာ ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝိကာ နာမ. မဟာပဇာပတိဂေါတမိအာဒယော ပန အဘိနီဟာရမဟန္တတာယ ပုဗ္ဗယောဂမဟန္တတာယ စ ပဋိလဒ္ဓဂုဏဝိသေသဝသေန မဟတိယော သာဝိကာတိ မဟာသာဝိကာ နာမ. ဣတရာ ထေရိကာ တိဿာ ဝီရာ ဓီရာတိ ဧဝမာဒိကာ အဘိနီဟာရမဟန္တတာဒီနံ အဘာဝေန ပကတိသာဝိကာ နာမ. တာ ပန အဂ္ဂသာဝိကာ ဝိယ မဟာသာဝိကာ ဝိယ စ န ပရိမိတာ, အထ ခေါ အနေကသတာနိ အနေကသဟဿာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ အဂ္ဂသာဝိကာဒိဘေဒတော တိဝိဓာ. တထာ သုညတဝိမောက္ခာဒိဘေဒတော တိဝိဓာ.

අග්‍රශ්‍රාවිකා, මහාශ්‍රාවිකා සහ ප්‍රකෘති ශ්‍රාවිකා යනුවෙන් ශ්‍රාවිකාවෝ තිදෙනෙකි. එහි ඛේමා සහ උප්පලවණ්ණා යන තෙරණියන් දෙදෙනා 'අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ' නම් වෙති. සැබවින්ම සියලුම රහත් තෙරණියන් වහන්සේලා සීල විසුද්ධිය ආදිය සම්පූර්ණ කරමින්, සතර සතිපට්ඨානයෙහි මැනවින් පිහිටි සිත් ඇතිව, සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන් යථා පරිදි වඩා, මාර්ග පිළිවෙළින් කෙලෙසුන් සහමුලින්ම ක්ෂය කොට අර්හත් ඵලයෙහි පිහිටන්නාහ. එසේ වුවද, ශ්‍රද්ධා විමුක්ත පුද්ගලයාට වඩා දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයාගේ ද, ප්‍රඥා විමුක්ත පුද්ගලයාට වඩා උභතෝභාග විමුක්ත පුද්ගලයාගේ ද පූර්ව භාග භාවනා විශේෂයෙන් සිදුවන වෙනස (විශේෂය) අපේක්ෂා කරන්නාක් මෙන්, මහා අභිනීහාර (ප්‍රාර්ථනා) සහ පුර්ව යෝගයන්ගේ (පෙර පින්වල) මහත් බව හේතුවෙන් තමන්ගේ සන්තානයෙහි අතිවිශේෂ ගුණාංග උපදවා ගත් බැවින් ද, සීලාදී ගුණයෙන් මහත් වූ බැවින් ද මොවුන් 'මහාශ්‍රාවිකාවෝ' නම් වෙති. එමෙන්ම එම බොධිපාක්ෂික ධර්මයන්හි ප්‍රමුඛ වූ සම්මා දිට්ඨි සහ සම්මා සමාධි යන ධර්මයන්ගේ උතුම් ආනුභාවය ඇති කිරීමේ හේතුවක් වූ ඒ අග්‍රශ්‍රාවිකා තනතුරට සුදුසු ප්‍රාර්ථනා ඇති බැවින් ද, ගෞරව සහිතව නිරන්තරයෙන් දීර්ඝ කාලයක් පුරුදු කරන ලද සම්මා පටිපත්තියෙන් (යහපත් පිළිවෙතින්) අනුපිළිවෙළින් ප්‍රඥාවෙහි සහ සමාධියෙහි පරම පාරමී ප්‍රාප්තියට පැමිණි බැවින් ද, විශේෂ වූ සියලු ගුණයෙන් අග්‍රත්වයට පැමිණි බැවින් ද ඒ (ඛේමා, උප්පලවණ්ණා) දෙදෙනා 'අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ' නම් වෙති. මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය ආදී තෙරණියෝ ප්‍රාර්ථනාවේ මහත් බව සහ පෙර කළ පින් හේතුවෙන් ලැබූ විශේෂ ගුණ (ඒතදග්ග තනතුරු) නිසා 'මහාශ්‍රාවිකාවෝ' නම් වෙති. සෙසු තිස්සා, වීරා, ධීරා ආදී තෙරණියෝ මහා ප්‍රාර්ථනා ආදිය නොමැති බැවින් 'ප්‍රකෘති ශ්‍රාවිකාවෝ' නම් වෙති. එම ප්‍රකෘති ශ්‍රාවිකාවන් අග්‍රශ්‍රාවිකාවන් හෝ මහාශ්‍රාවිකාවන් මෙන් ප්‍රමාණයකින් දැක්විය නොහැක. ඔවුන් සිය ගණන්, දහස් ගණන් වන බව දත යුතුය. මෙලෙස අග්‍රශ්‍රාවිකා ආදී වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ. එමෙන්ම ශුන්‍යත විමොක්ඛාදී වශයෙන් ද තෙවැදෑරුම් වේ.

ပဋိပဒါဒိဝိဘာဂေန စတုဗ္ဗိဓာ. ဣန္ဒြိယာဓိကဝိဘာဂေန ပဉ္စဝိဓာ. တထာ ပဋိပတ္တိယာဒိဝိဘာဂေန ပဉ္စဝိဓာ. အနိမိတ္တဝိမုတ္တာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ. အဓိမုတ္တိဘေဒေန သတ္တဝိဓာ. ဓုရပဋိပဒါဒိဝိဘာဂေန အဋ္ဌဝိဓာ. ဝိမုတ္တိဝိဘာဂေန နဝဝိဓာ ဒသဝိဓာ စ. တာ ပနေတာ ယထာဝုတ္တေန ဓုရဘေဒေန ဝိဘဇ္ဇမာနာ ဝီသတိ ဟောန္တိ, ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဝိဘဇ္ဇမာနာ စတ္တာလီသ ဟောန္တိ. ပုန ပဋိပဒါဘေဒေန ဓုရဘေဒေန ဝိဘဇ္ဇမာနာ အသီတိ ဟောန္တိ. အထ ဝါ သုညတာဝိမုတ္တာဒိဝိဘာဂေန ဝိဘဇ္ဇမာနာ စတ္တာလီသာဓိကာနိ ဒွေသတာနိ ဟောန္တိ. ပုန ဣန္ဒြိယာဓိကဝိဘာဂေန ဝိဘဇ္ဇမာနာ ဒွိသတုတ္တရသဟဿံ ဟောန္တီတိ. ဧဝမေတာသံ ထေရီနံ အတ္တနော ဂုဏဝသေနေဝ အနေကဘေဒဘိန္နတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဟေဋ္ဌာ ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

ප්‍රතිපදා ආදී විභාගයන් අනුව රහත් මෙහෙණින් වහන්සේලා සිවු වැදෑරුම් වෙති. ඉන්ද්‍රියයන්ගේ අධික බව අනුව පස් වැදෑරුම් වෙති. එසේම ප්‍රතිපත්ති ආදී විභාගයන්ගෙන් පස් වැදෑරුම් ද, අනිමිත්ත විමුක්ති ආදී වශයෙන් සය වැදෑරුම් ද, අධිමුක්ති භේදයෙන් සත් වැදෑරුම් ද, ධුර ප්‍රතිපදා ආදී විභාගයන්ගෙන් අට වැදෑරුම් ද වෙති. විමුක්ති විභාගයන්ගෙන් නව වැදෑරුම් මෙන් ම දස වැදෑරුම් ද වෙති. නැවත ඒ රහත් මෙහෙණින් වහන්සේලා ඉහත කී පරිදි ධුර භේදයෙන් බෙදන විට විසි නමකි, ප්‍රතිපදා විභාගයෙන් බෙදන විට සතළිස් නමකි. නැවත ප්‍රතිපදා භේදයෙන් හා ධුර භේදයෙන් බෙදන විට අසූ නමකි. එසේත් නැතහොත් ශුන්‍යත විමුක්ති ආදී විභාගයන්ගෙන් බෙදන විට දෙසිය සතළිස් නමකි. නැවත ඉන්ද්‍රියයන්ගේ අධික බව අනුව බෙදන විට එක්දහස් දෙසිය නමකි. මෙසේ ඒ රහත් මෙහෙණින් වහන්සේලාගේ තමන්ගේ ගුණානුභාවයෙන් ම ඇති වන අනේකවිධ ප්‍රභේදයන් දත යුතුය. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තරය වනාහි යට පවසා ඇති ථේරගාථා අටුවාවෙහි සඳහන් කළ ක්‍රමයෙන් ම දත යුතුය.

သုမေဓာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සුමේධා ථේරී ගාථා වර්ණනාව නිමවා ඇත.

မဟာနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මහා නිපාත වර්ණනාව නිමවා ඇත.

နိဂမနဂါထာ

නිගමන ගාථා

ဧတ္တာဝတာ [Pg.305] စ –

මෙතෙක් ප්‍රකාශ කරන ලද වර්ණනාවන් හා බැඳෙන...

‘‘ယေ တေ သမ္ပန္နသဒ္ဓမ္မာ, ဓမ္မရာဇဿ သတ္ထုနော;

ဩရသာ မုခဇာ ပုတ္တာ, ဒါယာဒါ ဓမ္မနိမ္မိတာ.

ධර්මරාජ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍ර වූ, ශ්‍රී මුඛයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් මවන ලද දායාද වූ, ශ්‍රී සද්ධර්මයෙන් පිරිපුන් වූ යම් ඒ පුත්‍රයන් (භික්ෂූන්) හා දූවරුන් (භික්ෂුණීන්) සිටිත් ද,

‘‘သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နာ, ကတကိစ္စာ အနာသဝါ;

သုဘူတိအာဒယော ထေရာ, ထေရိယော ထေရိကာဒယော.

ශීලාදී ගුණධර්මයන්ගෙන් සමන්විත වූ, රහත් මග කටයුතු නිම කළා වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ සුභූති තෙරුන් ආදී යම් මහ තෙරුන් වහන්සේලා ද, ථේරිකා ආදී යම් රහත් මෙහෙණින් වහන්සේලා ද වෙත් ද,

‘‘တေဟိ ယာ ဘာသိတာ ဂါထာ, အညဗျာကရဏာဒိနာ;

တာ သဗ္ဗာ ဧကတော ကတွာ, ထေရဂါထာတိ သင်္ဂဟံ.

ඒ රහතන් වහන්සේලා හා රහත් මෙහෙණින් වහන්සේලා විසින් අර්හත් ඵල ප්‍රකාශ කිරීම් ආදියෙන් යම් ගාථාවන් දේශනා කරන ලද්දේ ද, ඒ සියලු ගාථාවන් එක්තැන් කොට, 'ථේරගාථා' නමින් සංගායනා කරමින්,

‘‘အာရောပေသုံ မဟာထေရာ, ထေရီဂါထာတိ တာဒိနော;

တာသံ အတ္ထံ ပကာသေတုံ, ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယံ.

තාදී ගුණයෙන් යුත් මහා තෙරුන් වහන්සේලා 'ථේරීගාථා' වශයෙන් (සංගීතියට) ඇතුළත් කළ සේක. ඒ ගාථාවන්ගේ අර්ථය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස පුරාණ අටුවා ක්‍රමය,

‘‘နိဿာယ ယာ သမာရဒ္ဓါ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ;

သာ တတ္ထ ပရမတ္ထာနံ, တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟံ.

ඇසුරු කොට මා විසින් යම් අර්ථ වර්ණනාවක් ආරම්භ කරන ලද්දේ ද, එය ඒ ඒ තන්හි යෝග්‍ය පරිදි පරමාර්ථ ධර්මයන්,

‘‘ပကာသနာ ပရမတ္ထဒီပနီ, နာမ နာမတော;

သမ္ပတ္တာ ပရိနိဋ္ဌာနံ, အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ;

ဒွါနဝုတိပရိမာဏာ, ပါဠိယာ ဘာဏဝါရတော.

පැහැදිලි කරන්නා වූ, 'පරමත්ථදීපනී' නම් වූ, නිරවුල් විනිශ්චයන්ගෙන් යුත් වර්ණනාව අවසානයට පත් විය. මෙය පාලි භාණවාර වශයෙන් අනූ දෙකක ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ.

‘‘ဣတိ တံ သင်္ခရောန္တေန, ယံ တံ အဓိဂတံ မယာ;

ပုညံ တဿာနုဘာဝေန, လောကနာထဿ သာသနံ.

මෙසේ මෙය සම්පාදනය කිරීමෙන් මා විසින් යම් පිනක් රැස් කරන ලද ද, ඒ පිනේ ආනුභාවයෙන් ලෝකනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය,

‘‘ဩဂါဟေတွာ ဝိသုဒ္ဓါယ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ;

သဗ္ဗေပိ ဒေဟိနော ဟောန္တု, ဝိမုတ္တိရသဘာဂိနော.

ඇසුරු කොට, පිරිසිදු වූ ශීලාදී ප්‍රතිපත්තීන් මගින් සියලු සත්වයෝ විමුක්ති රසයට හිමිකරුවෝ වෙත්වා!

‘‘စိရံ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ;

တသ္မိံ သဂါရဝါ နိစ္စံ, ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော.

සම්මා සම්බුදු සසුන ලොව බොහෝ කල් පවතීවා! සියලු සත්වයෝ ඒ ශාසනය කෙරෙහි නිරන්තරයෙන් ගෞරව සහිත වෙත්වා!

‘‘သမ္မာ ဝဿတု ကာလေန, ဒေဝေါပိ ဇဂတီပတိ;

သဒ္ဓမ္မနိရတော လောကံ, ဓမ္မေနေဝ ပသာသတူ’’တိ.

සුදුසු කල වැසි වසීවා! පාලකයා ද සද්ධර්මයෙහි ඇලුනේ ධර්මයෙන් ම ලොව පාලනය කෙරේවා!

ဗဒရတိတ္ထဝိဟာရဝါသိနာ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန

බදරතිත්ථ විහාර වාසී ආචාර්ය ධම්මපාල තෙරුන් වහන්සේ විසින්

ကတာ

කරන ලද්දා වූ,

ထေရီဂါထာနံ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ථේරීගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ထေရီဂါထာ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ථේරීගාථා අටුවාව නිමවා ඇත.