นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

ขุทฺทกนิกาเย

Tiểu Bộ Kinh

เปตวตฺถุ-อฏฺฐกถา

Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ

คนฺถารมฺภกถา

Lời Nói Đầu

มหาการุณิกํ [Pg.1] นาถํ, เญยฺยสาครปารคุํ;

วนฺเท นิปุณคมฺภีร-วิจิตฺรนยเทสนํ.

Con xin đảnh lễ đấng Lãnh Đạo, bậc Đại Bi, người đã vượt qua biển cả các pháp cần được biết; (con xin đảnh lễ) lời thuyết giảng của ngài là phương pháp tế nhị, sâu sắc, và đa dạng.

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนา, เยน นิยฺยนฺติ โลกโต;

วนฺเท ตมุตฺตมํ ธมฺมํ, สมฺมาสมฺพุทฺธปูชิตํ.

Con xin đảnh lễ Pháp cao thượng ấy, được đấng Chánh Đẳng Chánh Giác tôn kính, nhờ vào Pháp ấy mà các bậc Minh Hạnh Túc được xuất ly khỏi thế gian.

สีลาทิคุณสมฺปนฺโน, ฐิโต มคฺคผเลสุ โย;

วนฺเท อริยสงฺฆํ ตํ, ปุญฺญกฺเขตฺตํ อนุตฺตรํ.

Con xin đảnh lễ Tăng chúng bậc Thánh ấy, là ruộng phước vô song, các vị đã được thành tựu các đức tánh như là giới và đã an trú trong các Đạo và các Quả.

วนฺทนาชนิตํ ปุญฺญํ, อิติ ยํ รตนตฺตเย;

หตนฺตราโย สพฺพตฺถ, หุตฺวาหํ ตสฺส เตชสา.

Do năng lực của phước báu đã được phát sanh từ việc đảnh lễ Tam Bảo như thế, nguyện cho tôi được không còn các điều trở ngại ở khắp mọi nơi.

เปเตหิ จ กตํ กมฺมํ, ยํ ยํ ปุริมชาติสุ;

เปตภาวาวหํ ตํ ตํ, เตสญฺหิ ผลเภทโต.

Và bất cứ nghiệp nào đã được các ngạ quỷ thực hiện trong các kiếp quá khứ, chính nghiệp ấy đã đem lại tình trạng ngạ quỷ cho họ, do sự khác biệt về quả (của nghiệp).

ปกาสยนฺตี พุทฺธานํ, เทสนา ยา วิเสสโต;

สํเวคชนนี กมฺม-ผลปจฺจกฺขการินี.

Lời thuyết giảng của các đức Phật, là điều đặc biệt làm sáng tỏ, là điều làm phát sanh sự kinh cảm, là điều làm cho thấy rõ quả của nghiệp.

เปตวตฺถูติ นาเมน, สุปริญฺญาตวตฺถุกา;

ยํ ขุทฺทกนิกายสฺมึ, สงฺคายึสุ มเหสโย.

(Lời thuyết giảng ấy) có các câu chuyện được biết đến một cách tường tận với tên gọi là Chuyện Ngạ Quỷ, điều mà các bậc Đại Hiền đã kết tập ở trong Tiểu Bộ Kinh.

ตสฺส สมฺมาวลมฺพิตฺวา, โปราณฏฺฐกถานยํ;

ตตฺถ ตตฺถ นิทานานิ, วิภาเวนฺโต วิเสสโต.

Sau khi đã nương tựa đúng đắn vào phương pháp của Chú Giải xưa của bộ ấy, trong khi đặc biệt phân tích các câu chuyện nhân duyên ở các nơi.

สุวิสุทฺธํ [Pg.2] อสํกิณฺณํ, นิปุณตฺถวินิจฺฉยํ;

มหาวิหารวาสีนํ, สมยํ อวิโลมยํ.

(Tôi sẽ thực hiện) sự giải thích ý nghĩa tốt đẹp, là điều rất trong sạch, không bị pha tạp, là sự quyết đoán về ý nghĩa tế nhị, không trái ngược với học thuyết của các vị cư ngụ ở Đại Tự.

ยถาพลํ กริสฺสามิ, อตฺถสํวณฺณนํ สุภํ;

สกฺกจฺจํ ภาสโต ตํ เม, นิสามยถ สาธโวติ.

Tôi sẽ thực hiện sự giải thích ý nghĩa tốt đẹp ấy tùy theo khả năng. Mong các bậc thiện trí hãy lắng nghe một cách kính cẩn lời của tôi đang nói về điều ấy.

ตตฺถ เปตวตฺถูติ เสฏฺฐิปุตฺตาทิกสฺส ตสฺส ตสฺส สตฺตสฺส เปตภาวเหตุภูตํ กมฺมํ, ตสฺส ปน ปกาสนวเสน ปวตฺโต ‘‘เขตฺตูปมา อรหนฺโต’’ติอาทิกา ปริยตฺติธมฺโม อิธ ‘‘เปตวตฺถู’’ติ อธิปฺเปโต.

Ở đây, “chuyện ngạ quỷ” được hiểu là: nghiệp đã là nhân cho tình trạng ngạ quỷ của chúng sanh này hay chúng sanh kia, như là con trai của vị trưởng giả và các vị khác; tuy nhiên, ở đây “chuyện ngạ quỷ” được chủ trương là giáo pháp được học thuộc lòng, bắt đầu là “các bậc A-la-hán ví như ruộng phước,” đã được tiến hành theo cách thức làm sáng tỏ về nghiệp ấy.

ตยิทํ เปตวตฺถุ เกน ภาสิตํ, กตฺถ ภาสิตํ, กทา ภาสิตํ, กสฺมา จ ภาสิตนฺติ? วุจฺจเต – อิทญฺหิ เปตวตฺถุ ทุวิเธน ปวตฺตํ อฏฺฐุปฺปตฺติวเสน, ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนวเสน จ. ตตฺถ ยํ อฏฺฐุปฺปตฺติวเสน ปวตฺตํ, ตํ ภควตา ภาสิตํ, อิตรํ นารทตฺเถราทีหิ ปุจฺฉิตํ เตหิ เตหิ เปเตหิ ภาสิตํ. สตฺถา ปน ยสฺมา นารทตฺเถราทีหิ ตสฺมึ ตสฺมึ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน อาโรจิเต ตํ ตํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, ตสฺมา สพฺพมฺเปตํ เปตวตฺถุ สตฺถารา ภาสิตเมว นาม ชาตํ. ปวตฺติตวรธมฺมจกฺเก หิ สตฺถริ ตตฺถ ตตฺถ ราชคหาทีสุ วิหรนฺเต เยภุยฺเยน ตาย ตาย อฏฺฐุปฺปตฺติยา ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนวเสน สตฺตานํ กมฺมผลปจฺจกฺขกรณาย ตํ ตํ เปตวตฺถุ เทสนารุฬฺหนฺติ อยํ ตาเวตฺถ ‘‘เกน ภาสิต’’นฺติอาทีนํ ปทานํ สาธารณโต วิสฺสชฺชนา. อสาธารณโต ปน ตสฺส ตสฺส วตฺถุสฺส อตฺถวณฺณนายเมว อาคมิสฺสติ.

Chuyện Ngạ Quỷ ấy đã được vị nào nói, đã được nói ở đâu, đã được nói khi nào, và vì sao đã được nói? Được nói rằng: Chuyện Ngạ Quỷ này được tiến hành theo hai thể loại: theo cách thức về sự phát sanh của sự việc và theo cách thức hỏi và đáp. Trong ấy, điều được tiến hành theo cách thức về sự phát sanh của sự việc thì đã được đức Thế Tôn nói. Điều còn lại, đã được các vị như trưởng lão Nārada hỏi, đã được các ngạ quỷ này hay ngạ quỷ kia nói. Tuy nhiên, bởi vì sau khi câu hỏi và lời giải đáp ở trường hợp này hay trường hợp kia đã được trưởng lão Nārada và các vị khác trình bày lại, bậc Đạo Sư đã thuật lại sự phát sanh của sự việc này hay sự việc kia rồi thuyết giảng Giáo Pháp cho hội chúng đã hiện diện, do đó, toàn bộ Chuyện Ngạ Quỷ này được xem là đã được chính bậc Đạo Sư nói. Trong khi bậc Đạo Sư, người đã cho vận hành bánh xe Pháp cao thượng, đang trú ngụ ở các nơi như là thành Rājagaha, phần lớn các chuyện ngạ quỷ này hay chuyện ngạ quỷ kia đã được đưa lên thành bài thuyết giảng nhằm làm cho chúng sanh thấy rõ quả của nghiệp theo cách thức về sự phát sanh của sự việc này hay sự việc kia và theo cách thức hỏi và đáp. Trước hết, đây là lời giải đáp chung cho các từ “đã được vị nào nói” và các từ khác. Còn về lời giải đáp riêng biệt thì sẽ được đề cập đến trong phần giải thích ý nghĩa của câu chuyện này hay câu chuyện kia.

ตํ ปเนตํ เปตวตฺถุ วินยปิฏกํ สุตฺตนฺตปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกนฺติ ตีสุ ปิฏเกสุ สุตฺตนฺตปิฏกปริยาปนฺนํ, ทีฆนิกาโย มชฺฌิมนิกาโย สํยุตฺตนิกาโย องฺคุตฺตรนิกาโย ขุทฺทกนิกาโยติ ปญฺจสุ นิกาเยสุ ขุทฺทกนิกายปริยาปนฺนํ, สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถา อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลนฺติ นวสุ สาสนงฺเคสุ คาถาสงฺคหํ.

Hơn nữa, Chuyện Ngạ Quỷ ấy, trong ba tạng là Luật Tạng, Kinh Tạng, và Thắng Pháp Tạng, đã được bao gồm trong Kinh Tạng. Trong năm bộ là Trường Bộ, Trung Bộ, Tương Ưng Bộ, Tăng Chi Bộ, và Tiểu Bộ, đã được bao gồm trong Tiểu Bộ. Trong chín chi phần của giáo pháp là Kinh, Ứng Tụng, Ký Thuyết, Kệ, Cảm Hứng Ngữ, Phật Tự Thuyết, Bổn Sanh, Vị Tằng Hữu Pháp, và Phương Quảng, đã được xếp loại là Kệ.

‘‘ทฺวาสีติ [Pg.3] พุทฺธโต คณฺหึ, ทฺเว สหสฺสานิ ภิกฺขุโต;

จตุราสีติ สหสฺสานิ, เย เม ธมฺมา ปวตฺติโน’’ติ. (เถรคา. ๑๐๒๗) –

“Tám mươi hai ngàn (pháp môn) tôi đã tiếp nhận từ đức Phật, hai ngàn từ các vị tỳ khưu. Tám mươi bốn ngàn là các pháp môn đang được tôi thực hành.”

เอวํ ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ปฏิญฺญาเตสุ จตุราสีติยา ธมฺมกฺขนฺธสหสฺเสสุ กติปยธมฺมกฺขนฺธสงฺคหํ, ภาณวารโต จตุภาณวารมตฺตํ, วคฺคโต – อุรควคฺโค อุพฺพริวคฺโค จูฬวคฺโค มหาวคฺโคติ จตุวคฺคสงฺคหํ. เตสุ ปฐมวคฺเค ทฺวาทส วตฺถูนิ, ทุติยวคฺเค เตรส วตฺถูนิ, ตติยวคฺเค ทส วตฺถูนิ, จตุตฺถวคฺเค โสฬส วตฺถูนีติ วตฺถุโต เอกปญฺญาสวตฺถุปฏิมณฺฑิตํ. ตสฺส วคฺเคสุ อุรควคฺโค อาทิ, วตฺถูสุ เขตฺตูปมเปตวตฺถุ อาทิ, ตสฺสาปิ ‘‘เขตฺตูปมา อรหนฺโต’’ติ อยํ คาถา อาทิ.

Như vậy, trong tám mươi bốn ngàn pháp môn đã được vị Quản Thủ kho tàng Giáo Pháp tuyên bố, (Chuyện Ngạ Quỷ) là sự sưu tập một số pháp môn; về các phẩm tụng, có dung lượng là bốn phẩm tụng; về các phẩm, là sự sưu tập bốn phẩm là: phẩm Rắn, phẩm Ubbarī, phẩm Nhỏ, và phẩm Lớn. Trong các phẩm ấy, phẩm đầu tiên có mười hai câu chuyện, phẩm thứ hai có mười ba câu chuyện, phẩm thứ ba có mười câu chuyện, phẩm thứ tư có mười sáu câu chuyện. Như thế, về các câu chuyện, (bộ này) được trang hoàng với năm mươi mốt câu chuyện. Trong các phẩm của bộ ấy, phẩm Rắn là phẩm đầu tiên. Trong các câu chuyện, chuyện ngạ quỷ ví như ruộng phước là câu chuyện đầu tiên. Trong câu chuyện ấy, câu kệ này “các bậc A-la-hán ví như ruộng phước” là câu kệ đầu tiên.

๑. อุรควคฺโค

1. Phẩm Rắn

๑. เขตฺตูปมเปตวตฺถุวณฺณนา

1. Giải Thích Chuyện Ngạ Quỷ Ví Như Ruộng Phước

ตํ ปเนตํ วตฺถุํ ภควา ราชคเห วิหรนฺโต เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป อญฺญตรํ เสฏฺฐิปุตฺตเปตํ อารพฺภ กเถสิ. ราชคเห กิร อญฺญตโร อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตวิตฺตูปกรโณ อเนกโกฏิธนสนฺนิจโย เสฏฺฐิ อโหสิ. ตสฺส มหาธนสมฺปนฺนตาย ‘‘มหาธนเสฏฺฐิ’’ตฺเวว สมญฺญา อโหสิ. เอโกว ปุตฺโต อโหสิ, ปิโย มนาโป. ตสฺมึ วิญฺญุตํ ปตฺเต มาตาปิตโร เอวํ จินฺเตสุํ – ‘‘อมฺหากํ ปุตฺตสฺส ทิวเส ทิวเส สหสฺสํ สหสฺสํ ปริพฺพยํ กโรนฺตสฺส วสฺสสเตนาปิ อยํ ธนสนฺนิจโย ปริกฺขยํ น คมิสฺสติ, กึ อิมสฺส สิปฺปุคฺคหณปริสฺสเมน, อกิลนฺตกายจิตฺโต ยถาสุขํ โภเค ปริภุญฺชตู’’ติ สิปฺปํ น สิกฺขาเปสุํ. วยปฺปตฺเต ปน กุลรูปโยพฺพนวิลาสสมฺปนฺนํ กามาภิมุขํ ธมฺมสญฺญาวิมุขํ กญฺญํ อาเนสุํ. โส ตาย สทฺธึ อภิรมนฺโต ธมฺเม จิตฺตมตฺตมฺปิ อนุปฺปาเทตฺวา, สมณพฺราหฺมณคุรุชเนสุ อนาทโร หุตฺวา, ธุตฺตชนปริวุโต รชฺชมาโน ปญฺจกามคุเณ รโต คิทฺโธ โมเหน อนฺโธ หุตฺวา กาลํ วีตินาเมตฺวา, มาตาปิตูสุ กาลกเตสุ นฏนาฏกคายกาทีนํ ยถิจฺฉิตํ เทนฺโต ธนํ วินาเสตฺวา นจิรสฺเสว [Pg.4] ปาริชุญฺญปฺปตฺโต หุตฺวา, อิณํ คเหตฺวา ชีวิกํ กปฺเปนฺโต ปุน อิณมฺปิ อลภิตฺวา อิณายิเกหิ โจทิยมาโน เตสํ อตฺตโน เขตฺตวตฺถุฆราทีนิ ทตฺวา, กปาลหตฺโถ ภิกฺขํ จริตฺวา ภุญฺชนฺโต ตสฺมึเยว นคเร อนาถสาลายํ วสติ.

Đức Thế Tôn đã thuyết câu chuyện này khi Ngài đang ngự tại Trúc Lâm, nơi nuôi dưỡng các con sóc, ở thành Vương Xá, liên quan đến một ngạ quỷ là con trai của một vị trưởng giả. Tương truyền, ở thành Vương Xá, có một vị trưởng giả giàu có, đại phú, đại gia, có nhiều tài sản và vật dụng, tích trữ tài sản lên đến nhiều triệu. Do sự giàu có lớn lao của ông, ông có danh hiệu là "Đại Phú Trưởng Giả". Ông chỉ có một người con trai duy nhất, rất được yêu quý và đẹp lòng. Khi cậu con trai đến tuổi hiểu biết, cha mẹ đã suy nghĩ như vầy: "Con trai của chúng ta, dù mỗi ngày tiêu xài hàng ngàn hàng ngàn, thì trong một trăm năm, khối tài sản này cũng sẽ không cạn kiệt. Cần gì phải cho nó vất vả học nghề? Hãy để nó với thân tâm không mệt mỏi, tùy thích hưởng thụ tài sản." Vì vậy, họ đã không cho con học nghề. Khi đến tuổi trưởng thành, họ đã cưới cho con một cô gái có dòng dõi, nhan sắc, tuổi trẻ và vẻ duyên dáng, nhưng lại hướng về dục lạc và xa rời chánh pháp. Chàng ta vui vẻ cùng với cô gái ấy, không khởi lên một chút tâm nào về chánh pháp, trở nên không kính trọng các vị Sa-môn, Bà-la-môn và các bậc trưởng thượng, được bao quanh bởi những kẻ du đãng, đắm mình trong năm dục, say mê, tham luyến, bị si mê che mờ, và cứ thế sống qua ngày. Sau khi cha mẹ qua đời, chàng ta tiêu tán tài sản bằng cách cho các vũ công, kịch sĩ, ca sĩ, v.v. theo ý muốn, và chẳng bao lâu sau đã trở nên bần cùng. Chàng ta vay nợ để sinh sống, rồi không thể vay thêm được nữa, bị các chủ nợ đòi thúc, phải đem ruộng đất, nhà cửa của mình trả cho họ. Tay cầm bát sành, chàng đi xin ăn để sống và cư ngụ tại một nhà tế bần trong chính thành phố ấy.

อถ นํ เอกทิวสํ โจรา สมาคตา เอวมาหํสุ – ‘‘อมฺโภ ปุริส, กึ ตุยฺหํ อิมินา ทุชฺชีวิเตน, ตรุโณ ตฺวมสิ ถามชวพลสมฺปนฺโน, กสฺมา หตฺถปาทวิกโล วิย อจฺฉสิ? เอหิ อมฺเหหิ สห โจริกาย ปเรสํ สนฺตกํ คเหตฺวา สุเขน ชีวิกํ กปฺเปหี’’ติ. โส ‘‘นาหํ โจริกํ กาตุํ ชานามี’’ติ อาห. โจรา ‘‘มยํ ตํ สิกฺขาเปม, เกวลํ ตฺวํ อมฺหากํ วจนํ กโรหี’’ติ อาหํสุ. โส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา เตหิ สทฺธึ อคมาสิ. อถ เต โจรา ตสฺส หตฺเถ มหนฺตํ มุคฺครํ ทตฺวา สนฺธึ ฉินฺทิตฺวา ฆรํ ปวิสนฺโต ตํ สนฺธิมุเข ฐเปตฺวา อาหํสุ – ‘‘สเจ อิธ อญฺโญ โกจิ อาคจฺฉติ, ตํ อิมินา มุคฺคเรน ปหริตฺวา เอกปฺปหาเรเนว มาเรหี’’ติ. โส อนฺธพาโล หิตาหิตํ อชานนฺโต ปเรสํ อาคมนเมว โอโลเกนฺโต ตตฺถ อฏฺฐาสิ. โจรา ปน ฆรํ ปวิสิตฺวา คยฺหูปคํ ภณฺฑํ คเหตฺวา ฆรมนุสฺเสหิ ญาตมตฺตาว อิโต จิโต จ ปลายึสุ. ฆรมนุสฺสา อุฏฺฐหิตฺวา สีฆํ สีฆํ ธาวนฺตา อิโต จิโต จ โอโลเกนฺตา ตํ ปุริสํ สนฺธิทฺวาเร ฐิตํ ทิสฺวา ‘‘หเร ทุฏฺฐโจรา’’ติ คเหตฺวา หตฺถปาเท มุคฺคราทีหิ โปเถตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ – ‘‘อยํ, เทว, โจโร สนฺธิสุเข คหิโต’’ติ. ราชา ‘‘อิมสฺส สีสํ ฉินฺทาเปหี’’ติ นครคุตฺติกํ อาณาเปสิ. ‘‘สาธุ, เทวา’’ติ นครคุตฺติโก ตํ คาหาเปตฺวา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธาเปตฺวา รตฺตวณฺณวิรฬมาลาพนฺธกณฺฐํ อิฏฺฐกจุณฺณมกฺขิตสีสํ วชฺฌปหฏเภริเทสิตมคฺคํ รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ วิจราเปตฺวา กสาหิ ตาเฬนฺโต อาฆาตนาภิมุขํ เนติ. ‘‘อยํ อิมสฺมึ นคเร วิลุมฺปมานกโจโร คหิโต’’ติ โกลาหลํ อโหสิ.

Rồi một hôm, bọn trộm đến gặp anh ta và nói như vầy: "Này anh bạn, sao anh phải sống cuộc đời khốn khổ này? Anh còn trẻ, có sức vóc, nhanh nhẹn và khỏe mạnh, tại sao lại sống như người què tay cụt chân? Hãy đến cùng chúng tôi làm nghề trộm cắp, lấy tài sản của người khác để sống một cách sung sướng." Anh ta nói: "Tôi không biết làm nghề trộm cắp." Bọn trộm nói: "Chúng tôi sẽ dạy cho anh, chỉ cần anh làm theo lời chúng tôi." Anh ta đáp "Hay lắm" và đi cùng với chúng. Rồi bọn trộm đưa cho anh ta một cây gậy lớn, và khi khoét vách vào nhà, chúng để anh ta đứng ở miệng lỗ khoét và nói: "Nếu có ai khác đến đây, hãy dùng cây gậy này đánh chết người đó chỉ bằng một cú." Anh chàng ngu muội, không biết điều lợi hại, chỉ đứng đó trông chừng xem có ai đến không. Trong khi đó, bọn trộm vào nhà, lấy những tài sản có thể mang đi, và ngay khi bị người trong nhà phát hiện, chúng đã chạy trốn tứ tán. Người trong nhà thức dậy, vội vàng chạy ra, nhìn quanh quất và thấy người đàn ông đứng ở cửa lỗ khoét, liền la lên "A, tên trộm khốn kiếp!" rồi bắt lấy, dùng gậy gộc đánh đập tay chân và dẫn đến trình vua: "Tâu Đại vương, tên trộm này bị bắt tại miệng lỗ khoét." Vua ra lệnh cho quan coi thành: "Hãy cho chém đầu tên này." Quan coi thành đáp "Tuân lệnh, Đại vương", rồi cho bắt trói chặt tay anh ta ra sau lưng, đeo vòng hoa thưa màu đỏ vào cổ, rắc bột gạch lên đầu, cho đi trước là trống tử hình chỉ đường, dẫn đi từ đường này sang đường khác, từ ngã tư này sang ngã tư khác, vừa đi vừa dùng roi quất, và dẫn đến pháp trường. Có tiếng xôn xao rằng: "Tên trộm cướp phá trong thành này đã bị bắt."

เตน จ สมเยน ตสฺมึ นคเร สุลสา นาม นครโสภินี ปาสาเท ฐิตา วาตปานนฺตเรน โอโลเกนฺตี ตํ ตถา นียมานํ ทิสฺวา ปุพฺเพ เตน กตปริจยา ‘‘อยํ ปุริโส อิมสฺมึเยว นคเร มหตึ สมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา อิทานิ เอวรูปํ อนตฺถํ อนยพฺยสนํ ปตฺโต’’ติ ตสฺส การุญฺญํ [Pg.5] อุปฺปาเทตฺวา จตฺตาโร โมทเก ปานียญฺจ เปเสสิ. นครคุตฺติกสฺส จ อาโรจาเปสิ – ‘‘ตาว อยฺโย อาคเมตุ, ยาวายํ ปุริโส อิเม โมทเก ขาทิตฺวา ปานียํ ปิวิสฺสตี’’ติ.

Vào lúc ấy, trong thành có một kỹ nữ tên là Sulasā, đang đứng trên lầu, nhìn qua cửa sổ và thấy anh ta bị dẫn đi như vậy. Vì trước đây đã từng quen biết anh ta, cô khởi lòng thương xót, nghĩ rằng: "Người này đã từng hưởng thụ tài sản lớn lao trong chính thành phố này, mà nay lại gặp phải tai họa, bất hạnh và khốn cùng như thế này." Cô cho người mang đến bốn cái bánh ngọt và nước uống. Và cô cho người báo với quan coi thành rằng: "Xin ngài hãy khoan, cho đến khi người này ăn xong những cái bánh này và uống xong nước."

อเถตสฺมึ อนฺตเร อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ทิพฺเพน จกฺขุนา โอโลเกนฺโต ตสฺส พฺยสนปฺปตฺตึ ทิสฺวา กรุณาย สญฺโจทิตมานโส – ‘‘อยํ ปุริโส อกตปุญฺโญ กตปาโป, เตนายํ นิรเย นิพฺพตฺติสฺสติ, มยิ ปน คเต โมทเก จ ปานียญฺจ ทตฺวา ภุมฺมเทเวสุ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ยํนูนาหํ อิมสฺส อวสฺสโย ภเวยฺย’’นฺติ จินฺเตตฺวา ปานียโมทเกสุ อุปนียมาเนสุ ตสฺส ปุริสสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ. โส เถรํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส ‘‘กึ เม อิทาเนว อิเมหิ มาริยมานสฺส โมทเกหิ ขาทิเตหิ, อิทํ ปน ปรโลกํ คจฺฉนฺตสฺส ปาเถยฺยํ ภวิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา โมทเก จ ปานียญฺจ เถรสฺส ทาเปสิ. เถโร ตสฺส ปสาทสํวฑฺฒนตฺถํ ตสฺส ปสฺสนฺตสฺเสว ตถารูเป ฐาเน นิสีทิตฺวา โมทเก ปริภุญฺชิตฺวา ปานียญฺจ ปิวิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. โส ปน ปุริโส โจรฆาตเกหิ อาฆาตนํ เนตฺวา สีสจฺเฉทํ ปาปิโต อนุตฺตเร ปุญฺญกฺเขตฺเต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถเร กเตน ปุญฺเญน อุฬาเร เทวโลเก นิพฺพตฺตนารโหปิ ยสฺมา ‘‘สุลสํ อาคมฺม มยา อยํ เทยฺยธมฺโม ลทฺโธ’’ติ สุลสาย คเตน สิเนเหน มรณกาเล จิตฺตํ อุปกฺกิลิฏฺฐํ อโหสิ. ตสฺมา หีนกายํ อุปปชฺชนฺโต ปพฺพตคหนสมฺภูเต สนฺทจฺฉาเย มหานิคฺโรธรุกฺเข รุกฺขเทวตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ.

Trong lúc ấy, Tôn giả Mahāmoggallāna với thiên nhãn đang quan sát, thấy được tai họa của người ấy, tâm khởi lòng bi mẫn, suy nghĩ rằng: “Người này không làm phước, đã làm điều ác, do đó sẽ tái sanh vào địa ngục. Nhưng nếu ta đến, sau khi dâng bánh và nước, anh ta sẽ sanh vào cõi địa thiên. Vậy ta nên là nơi nương tựa cho người này.” Nghĩ vậy, ngài hiện ra trước mặt người đàn ông ấy khi bánh và nước đang được mang đến. Người ấy thấy vị trưởng lão, tâm sanh hoan hỷ, nghĩ rằng: “Bây giờ ta sắp bị họ giết, ăn bánh này có ích gì? Nhưng vật này sẽ là hành trang cho ta đi sang thế giới bên kia.” Nghĩ vậy, anh ta đã dâng bánh và nước cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão, để làm tăng trưởng lòng tín thành của anh ta, đã ngồi xuống tại một nơi thích hợp ngay trước mắt anh ta, thọ dụng bánh, uống nước, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra đi. Còn người đàn ông ấy, bị bọn đao phủ dẫn đến nơi hành hình, bị chặt đầu, dù xứng đáng được tái sanh vào cõi trời cao quý nhờ phước báu đã tạo nơi ruộng phước vô thượng là trưởng lão Mahāmoggallāna, nhưng vì lúc lâm chung tâm bị ô nhiễm bởi lòng luyến ái đối với Sulasā, nghĩ rằng: “Nhờ Sulasā mà ta có được vật cúng dường này.” Do đó, khi tái sanh vào thân thấp kém, anh ta đã sanh làm một vị thọ thần tại một cây đa lớn, có bóng râm mát, mọc trong một khu rừng rậm trên núi.

โส กิร สเจ ปฐมวเย กุลวํสฏฺฐปเน อุสฺสุกฺกํ อกริสฺส, ตสฺมึเยว นคเร เสฏฺฐีนํ อคฺโค อภวิสฺส, มชฺฌิมวเย มชฺฌิโม, ปจฺฉิมวเย ปจฺฉิโม. สเจ ปน ปฐมวเย ปพฺพชิโต อภวิสฺส, อรหา อภวิสฺส, มชฺฌิมวเย สกทาคามี อนาคามี วา อภวิสฺส, ปจฺฉิมวเย โสตาปนฺโน อภวิสฺส. ปาปมิตฺตสํสคฺเคน ปน อิตฺถิธุตฺโต สุราธุตฺโต ทุจฺจริตนิรโต อนาทริโก หุตฺวา อนุกฺกเมน สพฺพสมฺปตฺติโต ปริหายิตฺวา มหาพฺยสนํ ปตฺโตติ วทนฺติ.

Nghe nói, nếu người ấy trong thời trai trẻ đã nỗ lực gây dựng gia tộc, thì đã trở thành vị trưởng giả hàng đầu trong thành phố ấy; nếu vào tuổi trung niên thì là vị trưởng giả bậc trung; nếu vào tuổi già thì là vị trưởng giả bậc thấp. Lại nữa, nếu người ấy đã xuất gia trong thời trai trẻ, thì đã trở thành bậc A-la-hán; nếu vào tuổi trung niên, thì đã trở thành bậc Nhất lai hoặc Bất lai; nếu vào tuổi già, thì đã trở thành bậc Dự lưu. Nhưng do giao du với bạn xấu, trở nên đam mê nữ sắc, nghiện rượu, ưa thích hành vi xấu xa, sống buông thả, nên dần dần đã mất hết tất cả tài sản và gặp phải đại họa, người ta nói như vậy.

อถ โส อปเรน สมเยน สุลสํ อุยฺยานคตํ ทิสฺวา สญฺชาตกามราโค อนฺธการํ มาเปตฺวา ตํ อตฺตโน ภวนํ เนตฺวา สตฺตาหํ ตาย [Pg.6] สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปสิ, อตฺตานญฺจสฺสา อาโรเจสิ. ตสฺสา มาตา ตํ อปสฺสนฺตี โรทมานา อิโต จิโต จ ปริพฺภมติ. ตํ ทิสฺวา มหาชโน ‘‘อยฺโย มหาโมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก มหานุภาโว ตสฺสา คตึ ชาเนยฺย, ตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺเฉยฺยาสี’’ติ อาห. สา ‘‘สาธุ อยฺโย’’ติ เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. เถโร ‘‘อิโต สตฺตเม ทิวเส เวฬุวนมหาวิหาเร ภควติ ธมฺมํ เทเสนฺเต ปริสปริยนฺเต ปสฺสิสฺสสี’’ติ อาห. อถ สุลสา ตํ เทวปุตฺตํ อโวจ – ‘‘อยุตฺตํ มยฺหํ ตว ภวเน วสนฺติยา, อชฺช สตฺตโม ทิวโส, มม มาตา มํ อปสฺสนฺตี ปริเทวโสกสมาปนฺนา ภวิสฺสติ, สาธุ มํ, เทว, ตตฺเถว เนหี’’ติ. โส ตํ เนตฺวา เวฬุวเน ภควติ ธมฺมํ เทเสนฺเต ปริสปริยนฺเต ฐเปนฺตฺวา อทิสฺสมานรูโป อฏฺฐาสิ.

Về sau, một thời gian, vị ấy thấy Sulasā đi đến vườn thượng uyển, liền khởi lên ái dục, tạo ra bóng tối, đưa nàng về trú xứ của mình và đã chung sống với nàng trong bảy ngày, rồi tự cho nàng biết thân phận của mình. Mẹ của nàng không thấy con, khóc lóc đi lang thang đây đó. Thấy vậy, dân chúng nói: “Tôn giả Mahāmoggallāna có đại thần lực, đại oai đức, ngài có thể biết được tung tích của cô ấy, bà nên đến hỏi ngài.” Bà nói: “Lành thay, thưa Tôn giả,” rồi đến gặp vị trưởng lão và hỏi về việc ấy. Vị trưởng lão nói: “Vào ngày thứ bảy kể từ hôm nay, khi Đức Thế Tôn đang thuyết pháp tại đại tịnh xá Veḷuvana, bà sẽ thấy cô ấy ở cuối hội chúng.” Bấy giờ, Sulasā nói với vị thiên tử ấy: “Việc con ở lại trú xứ của ngài là không thích hợp, hôm nay đã là ngày thứ bảy, mẹ con không thấy con chắc sẽ chìm trong sầu muộn, than khóc. Xin ngài, thưa chư thiên, hãy đưa con về nơi đó.” Vị ấy liền đưa nàng đến Veḷuvana, đặt nàng ở cuối hội chúng khi Đức Thế Tôn đang thuyết pháp, rồi đứng đó trong hình dạng vô hình.

ตโต มหาชโน สุลสํ ทิสฺวา เอวมาห – ‘‘อมฺม สุลเส, ตฺวํ เอตฺตกํ ทิวสํ กุหึ คตา? ตว มาตา ตฺวํ อปสฺสนฺตี ปริเทวโสกสมาปนฺนา อุมฺมาทปฺปตฺตา วิย ชาตา’’ติ. สา ตํ ปวตฺตึ มหาชนสฺส อาจิกฺขิ. มหาชเนน จ ‘‘กถํ โส ปุริโส ตถาปาปปสุโต อกตกุสโล เทวูปปตฺตึ ปฏิลภตี’’ติ วุตฺเต สุลสา ‘‘มยา ทาปิเต โมทเก ปานียญฺจ อยฺยสฺส มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส ทตฺวา เตน ปุญฺเญน เทวูปปตฺตึ ปฏิลภตี’’ติ อาห. ตํ สุตฺวา มหาชโน อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตชาโต อโหสิ – ‘‘อรหนฺโต นาม อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, เยสุ อปฺปโกปิ กโต กาโร สตฺตานํ เทวูปปตฺตึ อาวหตี’’ติ อุฬารํ ปีติโสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทสิ. ภิกฺขู ตมตฺถํ ภควโต อาโรเจสุํ. ตโต ภควา อิมิสฺสา อฏฺฐุปฺปตฺติยา –

Sau đó, dân chúng thấy Sulasā liền nói như vầy: “Này cô Sulasā, bấy lâu nay cô đã đi đâu? Mẹ cô không thấy cô, đã chìm trong sầu muộn, than khóc, trở nên như người mất trí.” Nàng đã kể lại sự việc ấy cho dân chúng nghe. Và khi dân chúng nói: “Làm sao một người đàn ông đam mê tội lỗi như vậy, không làm điều thiện, lại có thể được sanh lên cõi trời?”, Sulasā đáp: “Nhờ dâng bánh và nước do tôi dâng cúng cho Tôn giả trưởng lão Mahāmoggallāna, với phước báu ấy, vị ấy đã được sanh lên cõi trời.” Nghe vậy, dân chúng sanh tâm kỳ diệu, phi thường: “Quả thật, các bậc A-la-hán là ruộng phước vô thượng của thế gian, nơi mà dù chỉ một hành động nhỏ được thực hiện cũng mang lại sự tái sanh cõi trời cho chúng sanh,” và họ cảm nhận được niềm hỷ lạc to lớn. Các vị Tỳ-kheo đã trình bày việc ấy lên Đức Thế Tôn. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nhân sự việc này đã nói lên –

๑.

1.

‘‘เขตฺตูปมา อรหนฺโต, ทายกา กสฺสกูปมา;

พีชูปมํ เทยฺยธมฺมํ, เอตฺโต นิพฺพตฺตเต ผลํ.

“Các bậc A-la-hán ví như ruộng, người thí chủ ví như người nông dân; vật cúng dường ví như hạt giống, từ đó quả sanh ra.

๒.

2.

‘‘เอตํ พีชํ กสี เขตฺตํ, เปตานํ ทายกสฺส จ;

ตํ เปตา ปริภุญฺชนฺติ, ทาตา ปุญฺเญน วฑฺฒติ.

“Hạt giống, việc cày, và ruộng này, là dành cho các ngạ quỷ và người thí chủ; các ngạ quỷ thọ hưởng phần đó, người cho tăng trưởng phước báu.

๓.

3.

‘‘อิเธว [Pg.7] กุสลํ กตฺวา, เปเต จ ปฏิปูชิย;

สคฺคญฺจ กมติฏฺฐานํ, กมฺมํ กตฺวาน ภทฺทก’’นฺติ. – อิมา คาถา อภาสิ;

“Làm điều thiện ngay tại đây, và cúng dường cho các ngạ quỷ; sau khi làm nghiệp lành, người ấy đi đến cảnh giới trời.” – Ngài đã nói những câu kệ này;

๑. ตตฺถ เขตฺตูปมาติ ขิตฺตํ วุตฺตํ พีชํ ตายติ มหปฺผลภาวกรเณน รกฺขตีติ เขตฺตํ, สาลิพีชาทีนํ วิรุหนฏฺฐานํ. ตํ อุปมา เอเตสนฺติ เขตฺตูปมา, เกทารสทิสาติ อตฺโถ. อรหนฺโตติ ขีณาสวา. เต หิ กิเลสารีนํ สํสารจกฺกสฺส อรานญฺจ หตตฺตา, ตโต เอว อารกตฺตา, ปจฺจยาทีนํ อรหตฺตา, ปาปกรเณ รหาภาวา จ ‘‘อรหนฺโต’’ติ วุจฺจนฺติ. ตตฺถ ยถา เขตญฺหิ ติณาทิโทสรหิตํ สฺวาภิสงฺขตพีชมฺหิ วุตฺเต อุตุสลิลาทิปจฺจยนฺตรูเปตํ กสฺสกสฺส มหปฺผลํ โหติ, เอวํ ขีณาสวสนฺตาโน โลภาทิโทสรหิโต สฺวาภิสงฺขเต เทยฺยธมฺมพีเช วุตฺเต กาลาทิปจฺจยนฺตรสหิโต ทายกสฺส มหปฺผโล โหติ. เตนาห ภควา ‘‘เขตฺตูปมา อรหนฺโต’’ติ. อุกฺกฏฺฐนิทฺเทโส อยํ ตสฺส เสขาทีนมฺปิ เขตฺตภาวาปฏิกฺเขปโต.

1. Ở đây, (cụm từ) ví như ruộng có nghĩa là: Ruộng (khetta) được gọi như vậy là vì nó bảo vệ (tāyati/rakkhati) hạt giống đã được gieo (khitta) hay đã được vãi (vutta) bằng cách làm cho có được quả lớn; là nơi nảy mầm của các loại hạt giống như lúa. ‘Vị ấy có sự ví von ấy’ là ‘ví như ruộng,’ có nghĩa là ‘tương tự như thửa ruộng.’ Bậc A-la-hán là bậc đã đoạn tận các lậu hoặc. Các vị ấy được gọi là ‘A-la-hán’ vì đã diệt trừ (hatattā) các kẻ thù là phiền não và các căm xe (ara) của bánh xe luân hồi; vì đã ở xa (ārakattā) các pháp ấy; vì xứng đáng (arahattā) với các vật dụng cúng dường; và vì không có nơi kín đáo (rahābhāvā) để làm điều ác. Ở đây, cũng như thửa ruộng không có các khuyết điểm như cỏ dại, khi hạt giống được chuẩn bị kỹ lưỡng được gieo xuống, và được hội đủ các duyên khác như thời tiết, nước non, thì sẽ mang lại quả lớn cho người nông phu; cũng vậy, tâm của bậc đã đoạn tận lậu hoặc, không có các khuyết điểm như tham lam, khi hạt giống vật thí được chuẩn bị kỹ lưỡng được gieo xuống, và được hội đủ các duyên khác như hợp thời, thì sẽ mang lại quả lớn cho người thí chủ. Vì thế, đức Thế Tôn đã dạy: ‘Các bậc A-la-hán ví như ruộng.’ Đây là sự trình bày ở mức độ cao nhất, vì không loại trừ việc các bậc hữu học và các vị khác cũng là ruộng phước.

ทายกาติ จีวราทีนํ ปจฺจยานํ ทาตาโร ปริจฺจชนกา, เตสํ ปริจฺจาเคน อตฺตโน สนฺตาเน โลภาทีนํ ปริจฺจชนกา เฉทนกา, ตโต วา อตฺตโน สนฺตานสฺส โสธกา, รกฺขกา จาติ อตฺโถ. กสฺสกูปมาติ กสฺสกสทิสา. ยถา กสฺสโก สาลิเขตฺตาทีนิ กสิตฺวา ยถากาลญฺจ วุตฺตุทกทานนีหรณนิธานรกฺขณาทีหิ อปฺปมชฺชนฺโต อุฬารํ วิปุลญฺจ สสฺสผลํ ปฏิลภติ, เอวํ ทายโกปิ อรหนฺเตสุ เทยฺยธมฺมปริจฺจาเคน ปาริจริยาย จ อปฺปมชฺชนฺโต อุฬารํ วิปุลญฺจ ทานผลํ ปฏิลภติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ทายกา กสฺสกูปมา’’ติ.

Thí chủ (dāyakā) có nghĩa là những người cho, những người từ bỏ các vật dụng như y phục; qua sự từ bỏ ấy, họ là những người từ bỏ, cắt đứt tham ái v.v... trong tâm của mình; hoặc do đó, họ là những người thanh lọc và bảo vệ tâm của mình. ‘Ví như người nông phu’ có nghĩa là tương tự như người nông phu. Cũng như người nông phu, sau khi cày bừa ruộng lúa, không dễ duôi trong việc gieo hạt, tưới nước, nhổ cỏ, gặt hái, cất giữ, và bảo vệ đúng thời, sẽ gặt hái được mùa màng to lớn và dồi dào; cũng vậy, người thí chủ, không dễ duôi trong việc từ bỏ vật thí đến các bậc A-la-hán và trong sự phục vụ, sẽ gặt hái được quả báo của sự bố thí to lớn và dồi dào. Vì thế, có lời dạy rằng: ‘Thí chủ ví như người nông phu.’

พีชูปมํ เทยฺยธมฺมนฺติ ลิงฺควิปลฺลาเสน วุตฺตํ, พีชสทิโส เทยฺยธมฺโมติ อตฺโถ. อนฺนปานาทิกสฺส หิ ทสวิธสฺส ทาตพฺพวตฺถุโน เอตํ นามํ. เอตฺโต นิพฺพตฺตเต ผลนฺติ เอตสฺมา ทายกปฏิคฺคาหกเทยฺยธมฺมปริจฺจาคโต ทานผลํ นิพฺพตฺตติ เจว อุปฺปชฺชติ จ, จิรตรปพนฺธวเสน ปวตฺตติ จาติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ยสฺมา ปริจฺจาคเจตนาภิสงฺขตสฺส อนฺนปานาทิวตฺถุโน ภาโว, น อิตรสฺส, ตสฺมา ‘‘พีชูปมํ เทยฺยธมฺม’’นฺติ เทยฺยธมฺมคฺคหณํ กตํ. เตน เทยฺยธมฺมาปเทเสน [Pg.8] เทยฺยธมฺมวตฺถุวิสยาย ปริจฺจาคเจตนายเยว พีชภาโว ทฏฺฐพฺโพ. สา หิ ปฏิสนฺธิอาทิปฺปเภทสฺส ตสฺส นิสฺสยารมฺมณปฺปเภทสฺส จ ผลสฺส นิปฺผาทิกา, น เทยฺยธมฺโมติ.

Câu ‘Vật thí ví như hạt giống’ được nói với sự thay đổi về giống (ngữ pháp); có nghĩa là ‘vật thí tương tự như hạt giống.’ Đây là tên gọi cho mười loại vật có thể cho, như là đồ ăn thức uống. ‘Từ đây quả sanh khởi’ có nghĩa là: từ sự từ bỏ vật thí của người cho đến người nhận này, quả của sự bố thí được tạo ra và sanh khởi, và nó tiếp diễn trong một chuỗi dài lâu. Ở đây, vì (quả sanh khởi) là do trạng thái của vật thí như đồ ăn thức uống được tác thành bởi tư tâm từ bỏ, chứ không phải do cách khác, cho nên mới dùng từ ‘vật thí’ trong câu ‘vật thí ví như hạt giống.’ Do đó, dưới danh nghĩa ‘vật thí,’ cần phải hiểu rằng chính tư tâm từ bỏ có đối tượng là vật thí mới có tính chất của hạt giống. Vì chính tư tâm ấy tạo ra quả, được phân loại thành sự tái sanh v.v..., và được phân loại thành duyên y chỉ và duyên sở duyên, chứ không phải là vật thí.

๒. เอตํ พีชํ กสี เขตฺตนฺติ ยถาวุตฺตํ พีชํ, ยถาวุตฺตญฺจ เขตฺตํ, ตสฺส พีชสฺส ตสฺมึ เขตฺเต วปนปโยคสงฺขาตา กสิ จาติ อตฺโถ. เอตํ ตยํ เกสํ อิจฺฉิตพฺพนฺติ อาห ‘‘เปตานํ ทายกสฺส จา’’ติ. ยทิ ทายโก เปเต อุทฺทิสฺส ทานํ เทติ, เปตานญฺจ ทายกสฺส จ, ยทิ น เปเต อุทฺทิสฺส ทานํ เทติ, ทายกสฺเสว เอตํ พีชํ เอสา กสิ เอตํ เขตฺตํ อุปการาย โหตีติ อธิปฺปาโย. อิทานิ ตํ อุปการํ ทสฺเสตุํ ‘‘ตํ เปตา ปริภุญฺชนฺติ, ทาตา ปุญฺเญน วฑฺฒตี’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ ตํ เปตา ปริภุญฺชนฺตีติ ทายเกน เปเต อุทฺทิสฺส ทาเน ทินฺเน ยถาวุตฺตเขตฺตกสิพีชสมฺปตฺติยา อนุโมทนาย จ ยํ เปตานํ อุปกปฺปติ, ตํ ทานผลํ เปตา ปริภุญฺชนฺติ. ทาตา ปุญฺเญน วฑฺฒตีติ ทาตา ปน อตฺตโน ทานมยปุญฺญนิมิตฺตํ เทวมนุสฺเสสุ โภคสมฺปตฺติอาทินา ปุญฺญผเลน อภิวฑฺฒติ. ปุญฺญผลมฺปิ หิ ‘‘กุสลานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒตี’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๓.๘๐) ปุญฺญนฺติ วุจฺจติ.

2. ‘Hạt giống, sự cày cấy, và thửa ruộng này’ có nghĩa là: hạt giống đã nói, thửa ruộng đã nói, và sự cày cấy, được gọi là hành động gieo hạt giống ấy vào thửa ruộng ấy. Để trả lời câu hỏi ‘Bộ ba này được mong muốn cho ai?’, có lời dạy rằng: ‘Cho các vong nhân và cho cả thí chủ.’ Ý nghĩa là: nếu thí chủ làm phước hồi hướng cho các vong nhân, thì (quả phước) dành cho cả vong nhân và thí chủ; nếu thí chủ làm phước không hồi hướng cho các vong nhân, thì hạt giống này, sự cày cấy này, thửa ruộng này chỉ mang lại lợi ích cho chính thí chủ mà thôi. Bây giờ, để chỉ ra lợi ích ấy, có lời dạy rằng: ‘Vong nhân thọ hưởng quả ấy, thí chủ tăng trưởng nhờ phước.’ Ở đây, ‘Vong nhân thọ hưởng quả ấy’ có nghĩa là: khi thí chủ làm phước hồi hướng cho các vong nhân, nhờ sự toàn hảo của thửa ruộng, sự cày cấy, và hạt giống đã nói, và nhờ sự tùy hỷ của họ, quả phước bố thí nào thích hợp cho các vong nhân, thì các vong nhân thọ hưởng quả ấy. ‘Thí chủ tăng trưởng nhờ phước’ có nghĩa là: còn người thí chủ, do phước bố thí của mình, được tăng trưởng nhờ quả phước, như là sự thành tựu tài sản giữa chư thiên và loài người. Vì quả của phước cũng được gọi là ‘phước’ trong các đoạn kinh như: ‘Này các Tỳ khưu, do vì thực hành các thiện pháp, phước này tăng trưởng như vậy.’

๓. อิเธว กุสลํ กตฺวาติ อนวชฺชสุขวิปากฏฺเฐน กุสลํ เปตานํ อุทฺทิสนวเสน ทานมยํ ปุญฺญํ อุปจินิตฺวา อิเธว อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว. เปเต จ ปฏิปูชิยาติ เปเต อุทฺทิสฺส ทาเนน สมฺมาเนตฺวา อนุภุยฺยมานทุกฺขโต เต โมเจตฺวา. เปเต หิ อุทฺทิสฺส ทิยฺยมานํ ทานํ เตสํ ปูชา นาม โหติ. เตนาห – ‘‘อมฺหากญฺจ กตา ปูชา’’ติ (เป. ว. ๑๘), ‘‘เปตานํ ปูชา จ กตา อุฬารา’’ติ (เป. ว. ๒๕) จ. ‘‘เปเต จา’’ติ จ-สทฺเทน ‘‘ปิโย จ โหติ มนาโป, อภิคมนีโย จ โหติ วิสฺสาสนีโย, ภาวนีโย จ โหติ ครุกาตพฺโพ, ปาสํโส จ โหติ กิตฺตนีโย วิญฺญูน’’นฺติ เอวมาทิเก ทิฏฺฐธมฺมิเก ทานานิสํเส สงฺคณฺหาติ. สคฺคญฺจ กมติ ฐานํ, กมฺมํ กตฺวาน ภทฺทกนฺติ กลฺยาณํ กุสลกมฺมํ กตฺวา ทิพฺเพหิ อายุอาทีหิ ทสหิ ฐาเนหิ สุฏฺฐุ อคฺคตฺตา ‘‘สคฺค’’นฺติ ลทฺธนามํ กตปุญฺญานํ นิพฺพตฺตนฏฺฐานํ เทวโลกํ กมติ อุปปชฺชนวเสน อุปคจฺฉติ.

3. ‘Làm điều thiện ngay tại đây’ có nghĩa là: đã tích lũy phước báu bố thí bằng cách hồi hướng cho các vong nhân—một việc thiện theo nghĩa là không thể chê trách và có quả báo an lạc—ngay tại đây, trong chính kiếp sống này. ‘Và đã cúng dường đến các vong nhân’ có nghĩa là: đã tôn vinh họ bằng sự bố thí hồi hướng cho các vong nhân, nhờ đó giải thoát họ khỏi khổ đau mà họ đang phải chịu đựng. Vì sự bố thí được thực hiện để hồi hướng cho các vong nhân chính là sự cúng dường đến họ. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Sự cúng dường đã được thực hiện cho chúng tôi’ và ‘Sự cúng dường cao thượng đã được thực hiện cho các vong nhân.’ Với từ ‘và’ (ca) trong cụm từ ‘và các vong nhân’ (pete ca), bao gồm cả những lợi ích của việc bố thí trong hiện tại, như là: ‘trở nên thân ái và khả ái, dễ gần và đáng tin cậy, đáng tôn trọng và đáng kính, được người trí tán thán và ca ngợi.’ ‘Và đi đến cảnh trời, sau khi đã làm nghiệp lành’ có nghĩa là: sau khi đã làm nghiệp thiện, nghiệp lành, người ấy đi đến, tức là sanh về, cõi trời, nơi tái sanh của những người đã làm phước, nơi được gọi là ‘thiên giới’ (sagga) vì nó tuyệt hảo (suṭṭhu aggattā) về mười phương diện như tuổi thọ của chư thiên.

เอตฺถ [Pg.9] จ ‘‘กุสลํ กตฺวา’’ติ วตฺวา ปุน ‘‘กมฺมํ กตฺวาน ภทฺทก’’นฺติ วจนํ ‘‘เทยฺยธมฺมปริจฺจาโค วิย ปตฺติทานวเสน ทานธมฺมปริจฺจาโคปิ ทานมยกุสลกมฺมเมวา’’ติ ทสฺสนตฺถนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เกจิ ปเนตฺถ ‘‘เปตาติ อรหนฺโต อธิปฺเปตา’’ติ วทนฺติ, ตํ เตสํ มติมตฺตํ ‘‘เปตา’’ติ ขีณาสวานํ อาคตฏฺฐานสฺเสว อภาวโต, พีชาทิภาวสฺส จ ทายกสฺส วิย เตสํ อยุชฺชมานตฺตา, เปตโยนิกานํ ยุชฺชมานตฺตา จ. เทสนาปริโยสาเน เทวปุตฺตํ สุลสญฺจ อาทึ กตฺวา จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

Ở đây, sau khi nói “đã làm điều thiện,” lại nói “đã làm nghiệp lành” là để chỉ rõ rằng: “Giống như việc từ bỏ vật dụng cúng dường, việc từ bỏ pháp thí qua sự hồi hướng phước báu cũng chính là thiện nghiệp thuộc về bố thí.” Điều này cần được hiểu như vậy. Vài người ở đây cho rằng: “Ngạ quỷ ở đây có nghĩa là các vị A-la-hán.” Đó chỉ là ý kiến riêng của họ, bởi vì các bậc lậu tận không có nơi nào để đến, và các vị ấy không thích hợp với vai trò làm hạt giống cho người thí chủ, trong khi điều này lại thích hợp với những chúng sanh trong cảnh giới ngạ quỷ. Vào cuối bài pháp thoại, sự thấu hiểu Chánh pháp đã đến với tám mươi bốn ngàn chúng sanh, đứng đầu là vị thiên tử và nàng Sulasā.

เขตฺตูปมเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần chú giải về câu chuyện ngạ quỷ ví như ruộng phước.

๒. สูกรมุขเปตวตฺถุวณฺณนา

2. Chú giải về câu chuyện ngạ quỷ mặt heo.

กาโย เต สพฺพโสวณฺโณติ อิทํ สตฺถริ ราชคหํ อุปนิสฺสาย เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป วิหรนฺเต อญฺญตรํ สูกรมุขเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. อตีเต กิร กสฺสปสฺส ภควโต สาสเน เอโก ภิกฺขุ กาเยน สญฺญโต อโหสิ, วาจาย อสญฺญโต, ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ. โส กาลํ กตฺวา นิรเย นิพฺพตฺโต, เอกํ พุทฺธนฺตรํ ตตฺถ ปจฺจิตฺวา ตโต จวิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคหสมีเป คิชฺฌกูฏปพฺพตปาเท ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน ขุปฺปิปาสาภิภูโต เปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺส กาโย สุวณฺณวณฺโณ อโหสิ, มุขํ สูกรมุขสทิสํ. อถายสฺมา นารโท คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต วสนฺโต ปาโตว สรีรปฏิชคฺคนํ กตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค ตํ เปตํ ทิสฺวา เตน กตกมฺมํ ปุจฺฉนฺโต –

(Câu kệ) “Thân của ngươi hoàn toàn bằng vàng” này được đức Bậc Đạo Sư nói đến khi Ngài đang trú tại tu viện Veḷuvana, nơi nuôi dưỡng các con sóc, gần thành Rājagaha, liên quan đến một ngạ quỷ có mặt heo. Tương truyền, trong quá khứ, vào thời giáo pháp của đức Thế Tôn Kassapa, có một vị tỳ khưu đã thu thúc thân nhưng không thu thúc khẩu, thường mắng nhiếc, phỉ báng các vị tỳ khưu khác. Sau khi mệnh chung, vị ấy tái sanh vào địa ngục, chịu khổ ở đó suốt một Phật-kỳ. Sau khi từ đó mạng chung, trong thời kỳ đức Phật hiện tại, vị ấy tái sanh làm ngạ quỷ, bị đói khát hành hạ, do quả báo còn sót lại của chính nghiệp ấy, tại chân núi Gijjhakūṭa gần thành Rājagaha. Thân của ngạ quỷ ấy có màu vàng ròng, nhưng mặt lại giống như mặt heo. Bấy giờ, Tôn giả Nārada, đang sống trên núi Gijjhakūṭa, vào buổi sáng sớm, sau khi vệ sinh thân thể, đã mang y bát đi vào thành Rājagaha để khất thực. Trên đường đi, ngài nhìn thấy ngạ quỷ ấy và hỏi về nghiệp mà nó đã tạo:

๔.

4.

‘‘กาโย เต สพฺพโสวณฺโณ, สพฺพา โอภาสเต ทิสา;

มุขํ เต สูกรสฺเสว, กึ กมฺมมกรี ปุเร’’ติ. –

“Thân của ngươi hoàn toàn bằng vàng, tỏa sáng khắp mọi phương trời; nhưng mặt của ngươi lại giống như mặt heo. Ngươi đã làm nghiệp gì trong quá khứ?”

คาถมาห. ตตฺถ กาโย เต สพฺพโสวณฺโณติ ตว กาโย เทโห สพฺโพ สุวณฺณวณฺโณ อุตฺตตฺตกนกสนฺนิโภ. สพฺพา โอภาสเต ทิสาติ ตสฺส ปภาย สพฺพาปิ ทิสา สมนฺตนฺโต โอภาสติ วิชฺโชตติ. โอภาสเตติ วา อนฺโตคธโหตุอตฺถมิทํ ปทนฺติ ‘‘เต กาโย สพฺพโสวณฺโณ สพฺพา ทิสา โอภาเสติ วิชฺโชเตตี’’ติ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. มุขํ [Pg.10] เต สูกรสฺเสวาติ มุขํ ปน เต สูกรสฺส วิย, สูกรมุขสทิสํ ตว มุขนฺติ อตฺโถ. กึ กมฺมมกรี ปุเรติ ‘‘ตฺวํ ปุพฺเพ อตีตชาติยํ กีทิสํ กมฺมํ อกาสี’’ติ ปุจฺฉติ.

Ngài đã nói lên câu kệ. Trong đó, “thân của ngươi hoàn toàn bằng vàng” có nghĩa là thân thể của ngươi toàn bộ có màu vàng, giống như vàng đã được luyện lọc. “Tỏa sáng khắp mọi phương trời” có nghĩa là do ánh sáng của thân ấy mà tất cả các phương xung quanh đều được chiếu sáng, rực rỡ. Hoặc, từ “obhāsate” (tỏa sáng) này là một từ có túc từ được bao hàm bên trong, nên ý nghĩa cần được hiểu là: “Thân hoàn toàn bằng vàng của ngươi chiếu sáng, làm rực rỡ khắp mọi phương.” “Mặt của ngươi lại giống như mặt heo” có nghĩa là nhưng mặt của ngươi lại giống như mặt của con heo, mặt của ngươi tương tự mặt heo. “Ngươi đã làm nghiệp gì trong quá khứ?” có nghĩa là ngài hỏi: “Ngươi đã làm nghiệp gì trong kiếp quá khứ?”

เอวํ เถเรน โส เปโต กตกมฺมํ ปุฏฺโฐ คาถาย วิสฺสชฺเชนฺโต –

Bị vị trưởng lão hỏi về nghiệp đã tạo như vậy, ngạ quỷ ấy đã trả lời bằng một câu kệ rằng:

๕.

5.

‘‘กาเยน สญฺญโต อาสึ, วาจายาสิมสญฺญโต;

เตน เมตาทิโส วณฺโณ, ยถา ปสฺสสิ นารทา’’ติ. –

“Tôi đã thu thúc về thân, nhưng không thu thúc về khẩu; do đó, diện mạo của tôi mới như thế này, như ngài thấy đó, thưa ngài Nārada.”

อาห. ตตฺถ กาเยน สญฺญโต อาสินฺติ กายิเกน สํยเมน สํยโต กายทฺวาริเกน สํวเรน สํวุโต อโหสึ. วาจายาสิมสญฺญโตติ วาจาย อสญฺญโต วาจสิเกน อสํวเรน สมนฺนาคโต อโหสึ. เตนาติ เตน อุภเยน สํยเมน อสํยเมน จ. เมติ มยฺหํ. เอตาทิโส วณฺโณติ เอทิโส. ยถา ตฺวํ, นารท, ปจฺจกฺขโต ปสฺสสิ, เอวรูโป, กาเยน มนุสฺสสณฺฐาโน สุวณฺณวณฺโณ, มุเขน สูกรสทิโส อาสินฺติ โยชนา. วณฺณสทฺโท หิ อิธ ฉวิยํ สณฺฐาเน จ ทฏฺฐพฺโพ.

Nó đã nói. Trong đó, “tôi đã thu thúc về thân” có nghĩa là tôi đã được thu thúc bởi sự chế ngự về thân, đã được phòng hộ bởi sự phòng hộ qua thân môn. “Nhưng không thu thúc về khẩu” có nghĩa là tôi đã không thu thúc về khẩu, đã có sự không phòng hộ về lời nói. “Do đó” có nghĩa là do cả hai điều, sự thu thúc và sự không thu thúc. “Của tôi” là của tôi. “Diện mạo như thế này” là như thế này. Cú pháp nên được hiểu là: “Thưa ngài Nārada, như ngài đang tận mắt thấy, hình dạng của tôi là như vậy: thân có hình người, màu vàng; mặt thì giống mặt heo.” Từ “vaṇṇa” (diện mạo) ở đây cần được hiểu là cả màu da và hình dáng.

เอวํ เปโต เถเรน ปุจฺฉิโต ตมตฺถํ วิสฺสชฺเชตฺวา ตเมว การณํ กตฺวา เถรสฺส โอวาทํ เทนฺโต –

Sau khi được vị trưởng lão hỏi và đã giải thích sự việc như vậy, ngạ quỷ ấy lấy chính lý do đó để khuyên dạy vị trưởng lão rằng:

๖.

6.

‘‘ตํ ตฺยาหํ นารท พฺรูมิ, สามํ ทิฏฺฐมิทํ ตยา;

มากาสิ มุขสา ปาปํ, มา โข สูกรมุโข อหู’’ติ. –

“Vì thế, thưa ngài Nārada, tôi nói với ngài điều này, chính ngài đã tận mắt thấy; chớ tạo ác nghiệp bằng miệng, kẻo lại phải mang mặt heo.”

คาถมาห. ตตฺถ ตนฺติ ตสฺมา. ตฺยาหนฺติ เต อหํ. นารทาติ เถรํ อาลปติ. พฺรูมีติ กเถมิ. สามนฺติ สยเมว. อิทนฺติ อตฺตโน สรีรํ สนฺธาย วทติ. อยญฺเหตฺถ อตฺโถ – ยสฺมา, ภนฺเต นารท, อิทํ มม สรีรํ คลโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐา มนุสฺสสณฺฐานํ, อุปริ สูกรสณฺฐานํ, ตยา ปจฺจกฺขโตว ทิฏฺฐํ, ตสฺมา เต อหํ โอวาทวเสน วทามีติ. กินฺติ เจติ อาห ‘‘มากาสิ มุขสา ปาปํ, มา โข สูกรมุโข อหู’’ติ. ตตฺถ มาติ ปฏิเสเธ นิปาโต. มุขสาติ มุเขน. โขติ อวธารเณ, วาจาย ปาปกมฺมํ มากาสิ มา กโรหิ. มา [Pg.11] โข สูกรมุโข อหูติ อหํ วิย สูกรมุโข มา อโหสิเยว. สเจ ปน ตฺวํ มุขโร หุตฺวา วาจาย ปาปํ กเรยฺยาสิ, เอกํเสน สูกรมุโข ภเวยฺยาสิ, ตสฺมา มากาสิ มุขสา ปาปนฺติ ผลปฏิเสธนมุเขนปิ เหตุเมว ปฏิเสเธติ.

Nó đã nói lên câu kệ. Trong đó, “vì thế” là do đó. “Tôi nói với ngài” là tôi nói với ngài. “Thưa ngài Nārada” là nó gọi vị trưởng lão. “Tôi nói” là tôi kể. “Chính ngài” là tự mình. “Điều này” là nó nói ám chỉ thân thể của chính nó. Ý nghĩa ở đây là: “Bởi vì, bạch đại đức Nārada, thân này của con, từ cổ trở xuống có hình người, từ trên trở lên có hình heo, đã được ngài tận mắt thấy, do đó con xin nói với ngài như một lời khuyên.” Nói gì? Nó nói: “Chớ tạo ác nghiệp bằng miệng, kẻo lại phải mang mặt heo.” Trong đó, “mā” (chớ) là một tiểu từ chỉ sự cấm đoán. “Mukhasā” (bằng miệng) là bằng miệng. “Kho” (kẻo) là để nhấn mạnh. “Chớ tạo ác nghiệp bằng lời nói, đừng làm.” “Kẻo lại phải mang mặt heo” có nghĩa là “mong rằng ngài đừng trở thành người có mặt heo như tôi.” Nếu ngài là người lắm lời và tạo nghiệp ác bằng lời nói, chắc chắn ngài sẽ trở thành người có mặt heo. Do đó, câu “chớ tạo ác nghiệp bằng miệng” cũng chính là ngăn cấm nguyên nhân thông qua việc ngăn cấm kết quả.

อถายสฺมา นารโท ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต จตุปริสมชฺเฌ นิสินฺนสฺส สตฺถุโน ตมตฺถํ อาโรเจสิ. สตฺถา, ‘‘นารท, ปุพฺเพว มยา โส สตฺโถ ทิฏฺโฐ’’ติ วตฺวา อเนกาการโวการํ วจีทุจฺจริตสนฺนิสฺสิตํ อาทีนวํ, วจีสุจริตปฏิสํยุตฺตญฺจ อานิสํสํ ปกาเสนฺโต ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา สมฺปตฺตปริสาย สาตฺถิกา อโหสีติ.

Bấy giờ, Tôn giả Nārada, sau khi đi khất thực ở thành Rājagaha, sau bữa ăn, khi trở về từ chuyến khất thực, đã trình bày sự việc ấy lên đức Bậc Đạo Sư, lúc ấy đang ngự giữa bốn chúng. Đức Bậc Đạo Sư phán rằng: “Này Nārada, chúng sanh ấy đã được Như Lai thấy từ trước rồi,” và Ngài đã thuyết pháp, giải thích về sự nguy hại liên quan đến ác hạnh về lời nói và lợi ích liên quan đến thiện hạnh về lời nói bằng nhiều cách khác nhau. Bài pháp thoại ấy đã mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt.

สูกรมุขเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần chú giải về câu chuyện ngạ quỷ mặt heo.

๓. ปูติมุขเปตวตฺถุวณฺณนา

3. Chú giải về câu chuyện ngạ quỷ miệng hôi thối.

ทิพฺพํ สุภํ ธาเรสิ วณฺณธาตุนฺติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต กลนฺทกนิวาเป อญฺญตรํ ปูติมุขเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. อตีเต กิร กสฺสปสฺส ภควโต กาเล ทฺเว กุลปุตฺตา ตสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา สีลาจารสมฺปนฺนา สลฺเลขวุตฺติโน อญฺญตรสฺมึ คามกาวาเส สมคฺควาสํ วสึสุ. อถ อญฺญตโร ปาปชฺฌาสโย เปสุญฺญาภิรโต ภิกฺขุ เตสํ วสนฏฺฐานํ อุปคญฺฉิ. เถรา เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา วสนฏฺฐานํ ทตฺวา ทุติยทิวเส ตํ คเหตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. มนุสฺสา เต ทิสฺวา เตสุ เถเรสุ อติวิย ปรมนิปจฺจการํ กตฺวา ยาคุภตฺตาทีหิ ปฏิมาเนสุํ. โส วิหารํ ปวิสิตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘สุนฺทโร วตายํ โคจรคาโม, มนุสฺสา จ สทฺธา ปสนฺนา, ปณีตปณีตํ ปิณฺฑปาตํ เทนฺติ, อยญฺจ วิหาโร ฉายูทกสมฺปนฺโน, สกฺกา เม อิธ สุเขน วสิตุํ. อิเมสุ ปน ภิกฺขูสุ อิธ วสนฺเตสุ มยฺหํ ผาสุวิหาโร น ภวิสฺสติ, อนฺเตวาสิกวาโส วิย ภวิสฺสติ. หนฺทาหํ อิเม อญฺญมญฺญํ ภินฺทิตฺวา ยถา น ปุน อิธ วสิสฺสนฺติ, ตถา กริสฺสามี’’ติ.

Câu chuyện bắt đầu bằng câu kệ 'Ngươi mang sắc tướng đẹp như chư thiên' được đức Bổn Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại Trúc Lâm, nơi nuôi dưỡng các con sóc, đề cập đến một ngạ quỷ miệng hôi thối. Tương truyền, vào thời đức Thế Tôn Ca-diếp, có hai thiện nam tử xuất gia trong giáo pháp của Ngài, là những vị đầy đủ giới hạnh, sống đời khổ hạnh, cùng chung sống hòa hợp tại một ngôi chùa làng. Bấy giờ, một vị tỳ-khưu khác có tâm tánh xấu xa, ưa thích nói lời đâm thọc, đã đi đến nơi ở của họ. Các vị trưởng lão sau khi chào hỏi thân mật, đã sắp xếp chỗ ở cho vị ấy, và vào ngày thứ hai, đã cùng vị ấy vào làng để khất thực. Dân chúng thấy các vị, đã tỏ lòng hết sức kính trọng đối với các vị trưởng lão và cúng dường cháo, cơm, v.v. Vị tỳ-khưu kia sau khi vào tịnh xá đã suy nghĩ: 'Ngôi làng khất thực này thật tốt đẹp, dân chúng lại có tín tâm, trong sạch, cúng dường những vật thực hảo hạng. Tịnh xá này lại có đủ bóng mát và nước, ta có thể sống an lạc ở đây. Tuy nhiên, khi các vị tỳ-khưu này còn ở đây, ta sẽ không được sống thoải mái, sẽ giống như cảnh sống của một đệ tử. Thôi, ta sẽ chia rẽ họ để họ không còn ở lại đây nữa.'

อเถกทิวสํ [Pg.12] มหาเถเร ทฺวินฺนมฺปิ โอวาทํ ทตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานํ ปวิฏฺเฐ เปสุณิโก ภิกฺขุ โถกํ กาลํ วีตินาเมตฺวา มหาเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เถเรน ‘‘กึ, อาวุโส, วิกาเล อาคโตสี’’ติ จ วุตฺเต, ‘‘อาม, ภนฺเต กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อตฺถี’’ติ วตฺวา ‘‘กเถหิ, อาวุโส’’ติ เถเรน อนุญฺญาโต อาห – ‘‘เอโส, ภนฺเต, ตุมฺหากํ สหายกตฺเถโร สมฺมุขา มิตฺโต วิย อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา ปรมฺมุขา สปตฺโต วิย อุปวทตี’’ติ. ‘‘กึ กเถตี’’ติ ปุจฺฉิโต ‘‘สุณาถ, ภนฺเต, ‘เอโส มหาเถโร สโฐ มายาวี กุหโก มิจฺฉาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปตี’ติ ตุมฺหากํ อคุณํ กเถตี’’ติ อาห. ‘‘มา, อาวุโส, เอวํ ภณิ, น โส ภิกฺขุ เอวํ มํ อุปวทิสฺสติ, คิหิกาลโต ปฏฺฐาย มม สภาวํ ชานาติ ‘เปสโล กลฺยาณสีโล’’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, ตุมฺเห อตฺตโน วิสุทฺธจิตฺตตาย เอวํ จินฺเตถ, ตํ ตุมฺหากํเยว อนุจฺฉวิกํ, มยฺหํ ปน เตน สทฺธึ เวรํ นตฺถิ, กสฺมา อหํ เตน อวุตฺตํ ‘วุตฺต’นฺติ วทามิ. โหตุ, กาลนฺตเรน สยเมว ชานิสฺสถา’’ติ อาห. เถโรปิ ปุถุชฺชนภาวโทเสน ทฺเวฬฺหกจิตฺโต ‘‘เอวมฺปิ สิยา’’ติ สาสงฺกหทโย หุตฺวา โถกํ สิถิลวิสฺสาโส อโหสิ. โส พาโล ปฐมํ มหาเถรํ ปริภินฺทิตฺวา อิตรมฺปิ เถนํ วุตฺตนเยเนว ปริภินฺทิ. อถ เต อุโภปิ เถรา ทุติยทิวเส อญฺญมญฺญํ อนาลปิตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตมาทาย อตฺตโน วสนฏฺฐาเนเยว ปริภุญฺชิตฺวา สามีจิมตฺตมฺปิ อกตฺวา ตํ ทิวสํ ตตฺเถว วสิตฺวา วิภาตาย จ รตฺติยา อญฺญมญฺญํ อนาโรเจตฺวาว ยถาผาสุกฏฺฐานํ อคมํสุ.

Rồi một hôm, sau khi vị đại trưởng lão đã giáo huấn cả hai vị kia và trở về nơi ở của mình, vị tỳ-khưu ưa đâm thọc đợi một lúc rồi đến đảnh lễ vị đại trưởng lão. Khi vị trưởng lão hỏi: 'Này hiền hữu, sao lại đến vào giờ phi thời?', vị ấy đáp: 'Vâng, bạch ngài, có điều con cần thưa.' Được vị trưởng lão cho phép: 'Này hiền hữu, hãy nói đi', vị ấy bèn nói: 'Bạch ngài, vị trưởng lão bạn của ngài, trước mặt thì tỏ ra như bạn bè, nhưng sau lưng lại nói xấu như kẻ thù.' Khi được hỏi: 'Vị ấy nói gì?', vị kia đáp: 'Xin ngài hãy nghe, vị ấy nói về những điều không tốt của ngài rằng: 'Vị đại trưởng lão này xảo trá, gian dối, lừa lọc, sinh sống bằng tà mạng.'' Vị trưởng lão nói: 'Này hiền hữu, đừng nói vậy. Vị tỳ-khưu ấy sẽ không nói xấu ta như thế. Từ thời còn là cư sĩ, vị ấy đã biết bản tánh của ta là người hiền thiện, có giới đức tốt đẹp.' Vị kia đáp: 'Bạch ngài, nếu ngài vì tâm thanh tịnh của mình mà nghĩ như vậy thì cũng phải lẽ thôi. Nhưng con đâu có thù oán gì với vị ấy, cớ sao con lại nói điều vị ấy không nói thành có nói? Thôi được, một thời gian sau ngài sẽ tự biết.' Vị trưởng lão cũng vì lỗi lầm của thân phận phàm phu, tâm sinh phân vân, lòng hoài nghi 'cũng có thể như vậy', nên niềm tin có phần giảm sút. Kẻ ngu ấy trước hết chia rẽ vị đại trưởng lão, rồi cũng dùng cách tương tự để chia rẽ vị kia. Thế rồi, vào ngày thứ hai, cả hai vị trưởng lão không nói chuyện với nhau, mang y bát vào làng khất thực, nhận vật thực rồi trở về nơi ở của mình để thọ dụng. Họ không làm bất cứ phận sự nào với nhau, ở lại đó trong ngày hôm ấy, và khi đêm tàn, không báo cho nhau biết, họ đã đi đến nơi nào tùy ý.

เปสุณิกํ ปน ภิกฺขุํ ปริปุณฺณมโนรถํ คามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐํ มนุสฺสา ทิสฺวา อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, เถรา กุหึ คตา’’ติ? โส อาห – ‘‘สพฺพรตฺตึ อญฺญมญฺญํ กลหํ กตฺวา มยา ‘มา กลหํ กโรถ, สมคฺคา โหถ, กลโห นาม อนตฺถาวโห อายติทุกฺขุปฺปาทโก อกุสลสํวตฺตนิโก, ปุริมกาปิ กลเหน มหตา หิตา ปริภฏฺฐา’ติอาทีนิ วุจฺจมานาปิ มม วจนํ อนาทิยิตฺวา ปกฺกนฺตา’’ติ. ตโต มนุสฺสา ‘‘เถรา ตาว คจฺฉนฺตุ, ตุมฺเห ปน อมฺหากํ อนุกมฺปาย อิเธว อนุกฺกณฺฐิตฺวา วสถา’’ติ ยาจึสุ. โส ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ตตฺเถว วสนฺโต กติปาเหน จินฺเตสิ – ‘‘มยา สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ภิกฺขู [Pg.13] อาวาสโลเภน ปริภินฺนา, พหุํ วต มยา ปาปกมฺมํ ปสุต’’นฺติ พลววิปฺปฏิสาราภิภูโต โสกเวเคน คิลาโน หุตฺวา นจิเรเนว กาลํ กตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ.

Về phần vị tỳ-khưu ưa đâm thọc, khi đã toại nguyện, vào làng khất thực, dân chúng thấy và hỏi: 'Bạch ngài, các vị trưởng lão đã đi đâu rồi?' Vị ấy đáp: 'Suốt đêm họ cãi vã nhau. Dù tôi đã khuyên rằng: 'Xin đừng cãi vã, hãy hòa hợp với nhau, cãi vã thật là tai hại, sinh ra đau khổ trong tương lai, dẫn đến điều bất thiện, ngay cả những người xưa cũng vì cãi vã mà mất đi lợi ích lớn lao', nhưng họ không nghe lời tôi và đã bỏ đi.' Khi ấy, dân chúng thỉnh cầu: 'Các vị trưởng lão cứ đi, còn ngài, xin vì lòng thương xót chúng con mà ở lại đây, đừng chán nản.' Vị ấy nhận lời 'Lành thay' và ở lại đó. Sau vài ngày, vị ấy suy nghĩ: 'Ta vì tham lam trú xứ mà đã chia rẽ các vị tỳ-khưu có giới đức, có thiện pháp. Ta đã tạo ra nghiệp ác thật nhiều.' Bị sự hối hận mãnh liệt xâm chiếm, vì nỗi sầu muộn mà ngã bệnh, không bao lâu sau mạng chung và tái sanh vào địa ngục A-tỳ.

อิตเร ทฺเว สหายกตฺเถรา ชนปทจาริกํ จรนฺตา อญฺญตรสฺมึ อาวาเส สมาคนฺตฺวา อญฺญมญฺญํ สมฺโมทิตฺวา เตน ภิกฺขุนา วุตฺตํ เภทวจนํ อญฺญมญฺญสฺส อาโรเจตฺวา ตสฺส อภูตภาวํ ญตฺวา สมคฺคา หุตฺวา อนุกฺกเมน ตเมว อาวาสํ ปจฺจาคมึสุ. มนุสฺสา ทฺเว เถเร ทิสฺวา หฏฺฐตุฏฺฐา สญฺชาตโสมนสฺสา หุตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐหึสุ. เถรา จ ตตฺเถว วสนฺตา สปฺปายอาหารลาเภน สมาหิตจิตฺตา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา นจิเรเนว อรหตฺตํ ปาปุณึสุ.

Hai vị trưởng lão bạn kia, trong khi du hành qua các miền quê, đã gặp lại nhau tại một trú xứ. Sau khi chào hỏi thân mật, họ kể cho nhau nghe những lời chia rẽ của vị tỳ-khưu kia, nhận ra đó là điều không thật, rồi hòa hợp trở lại và tuần tự quay về trú xứ cũ. Dân chúng thấy hai vị trưởng lão, lòng đầy hoan hỷ, vui mừng, đã hộ độ các vị bằng bốn món vật dụng. Các vị trưởng lão ở lại đó, nhờ được vật thực thích hợp, tâm được định tĩnh, đã phát triển tuệ quán và không bao lâu sau chứng đắc quả A-la-hán.

เปสุณิโก ภิกฺขุ เอกํ พุทฺธนฺตรํ นิรเย ปจฺจิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคหสฺส อวิทูเร ปูติมุขเปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺส กาโย สุวณฺณวณฺโณ อโหสิ, มุขโต ปน ปุฬวกา นิกฺขมิตฺวา อิโต จิโต จ มุขํ ขาทนฺติ, ตสฺส ทูรมฺปิ โอกาสํ ผริตฺวา ทุคฺคนฺธํ วายติ. อถายสฺมา นารโท คิชฺฌกูฏปพฺพตา โอโรหนฺโต ตํ ทิสฺวา –

Vị tỳ-khưu ưa đâm thọc, sau khi bị đọa trong địa ngục suốt một thời kỳ giữa hai vị Phật, vào thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh làm ngạ quỷ miệng hôi thối ở không xa thành Vương Xá. Thân của ngạ quỷ ấy có màu vàng ròng, nhưng từ miệng thì giòi bọ chui ra, ăn rỉa miệng từ bên này sang bên kia, và mùi hôi thối lan tỏa ra một vùng không gian xa. Bấy giờ, Tôn giả Nārada trong khi đi xuống từ núi Linh Thứu, đã thấy ngạ quỷ ấy và nói rằng:

๗.

7.

‘‘ทิพฺพํ สุภํ ธาเรสิ วณฺณธาตุํ, เวหายสํ ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข;

มุขญฺจ เต กิมโย ปูติคนฺธํ, ขาทนฺติ กึ กมฺมมกาสิ ปุพฺเพ’’ติ. –

Ngươi mang sắc tướng đẹp như chư thiên, đứng lơ lửng giữa hư không; nhưng miệng ngươi hôi thối bị giòi bọ ăn rỉa, do nghiệp gì ngươi đã tạo trong quá khứ?

อิมาย คาถาย กตกมฺมํ ปุจฺฉิ. ตตฺถ ทิพฺพนฺติ ทิวิ ภวํ เทวตฺตภาวปริยาปนฺนํ. อิธ ปน ทิพฺพํ วิยาติ ทิพฺพํ. สุภนฺติ โสภนํ, สุนฺทรภาวํ วา. วณฺณธาตุนฺติ ฉวิวณฺณํ. ธาเรสีติ วหสิ. เวหายสํ ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเขติ เวหายสสญฺญิเต อนฺตลิกฺเข ติฏฺฐสิ. เกจิ ปน ‘‘วิหายสํ ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข’’ติ ปาฐํ วตฺวา วิหายสํ โอภาเสนฺโต อนฺตลิกฺเข ติฏฺฐสีติ วจนเสเสน อตฺถํ วทนฺติ. ปูติคนฺธนฺติ กุณปคนฺธํ, ทุคฺคนฺธนฺติ อตฺโถ. กึ กมฺมมกาสิ ปุพฺเพติ ปรมทุคฺคนฺธํ เต มุขํ กิมโย ขาทนฺติ, กาโย จ สุวณฺณวณฺโณ, กีทิสํ นาม กมฺมํ เอวรูปสฺส อตฺตภาวสฺส การณภูตํ ปุพฺเพ ตฺวํ อกาสีติ ปุจฺฉิ.

Bằng câu kệ này, vị ấy đã hỏi về nghiệp đã được tạo. Ở đây, (từ) dibbanti là sanh ở cõi trời, được bao gồm trong cảnh giới chư thiên. Tuy nhiên, ở đây dibbaṃ là giống như (sắc tướng) của chư thiên. (Từ) subhanti là tốt đẹp, hoặc là trạng thái xinh đẹp. (Từ) vaṇṇadhātunti là màu da. (Từ) dhāresīti là ngươi mang giữ. (Cụm từ) vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe là ngươi đứng ở trong hư không được gọi là không gian. Tuy nhiên, một số vị nói rằng dị bản là “vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe” rồi giải thích ý nghĩa bằng cách thêm vào câu văn: “Ngươi đứng ở trong hư không trong khi đang chiếu sáng bầu trời.” (Từ) pūtigandhanti là mùi hôi của tử thi, ý nghĩa là mùi hôi thối. (Câu) kiṃ kammamakāsi pubbe là (vị ấy) đã hỏi rằng: “Miệng của ngươi có mùi hôi thối nồng nặc, lại có dòi bọ rúc rỉa, còn thân thì có màu sắc vàng ròng, ngươi đã tạo nghiệp gì trong quá khứ vốn là nguyên nhân cho thân thể có hình dạng như vậy?”

เอวํ [Pg.14] เถเรน โส เปโต อตฺตนา กตกมฺมํ ปุฏฺโฐ ตมตฺถํ วิสฺสชฺเชนฺโต –

Như vậy, ngạ quỷ ấy, sau khi được vị trưởng lão hỏi về nghiệp do chính mình đã tạo, trong khi đang giải thích về sự việc ấy –

๘.

8.

‘‘สมโณ อหํ ปาโปติทุฏฺฐวาโจ, ตปสฺสิรูโป มุขสา อสญฺญโต;

ลทฺธา จ เม ตมสา วณฺณธาตุ, มุขญฺจ เม เปสุณิเยน ปูตี’’ติ. –

“Tôi là sa-môn xấu xa, có lời nói rất ác độc, mang hình thức của người khổ hạnh, không thu thúc ở miệng; và do sự khổ hạnh ấy, sắc tướng (vàng ròng) này đã được tôi thành tựu, còn miệng của tôi bị hôi thối là do lời đâm thọc.”

คาถมาห. ตตฺถ สมโณ อหํ ปาโปติ อหํ ลามโก สมโณ ปาปภิกฺขุ อโหสึ. อติทุฏฺฐวาโจติ อติทุฏฺฐวจโน, ปเร อติกฺกมิตฺวา ลงฺฆิตฺวา วตฺตา, ปเรสํ คุณปริธํสกวจโนติ อตฺโถ. ‘‘อติทุกฺขวาโจ’’ติ วา ปาโฐ, อติวิย ผรุสวจโน มุสาวาทเปสุญฺญาทิวจีทุจฺจริตนิรโต. ตปสฺสิรูโปติ สมณปติรูปโก. มุขสาติ มุเขน. ลทฺธาติ ปฏิลทฺธา. จ-กาโร สมฺปิณฺฑนตฺโถ. เมติ มยา. ตปสาติ พฺรหฺมจริเยน. เปสุณิเยนาติ ปิสุณวาจาย. ปุตีติ ปูติคนฺธํ.

(Ngạ quỷ) đã nói lên câu kệ. Ở đây, (câu) samaṇo ahaṃ pāpo là tôi đã là vị sa-môn thấp hèn, là vị tỳ-khưu xấu xa. (Từ) atiduṭṭhavāco là người có lời nói rất ác độc, là người nói năng vượt quá, lấn lướt người khác, ý nghĩa là lời nói phá hoại các đức tánh của người khác. Hoặc dị bản là “atidukkhavāco,” (nghĩa là) người có lời nói cực kỳ thô lỗ, ưa thích các hành vi xấu ác về lời nói như là nói dối, nói đâm thọc v.v... (Từ) tapassirūpo là người có hình thức giống như sa-môn. (Từ) mukhasā là bằng miệng. (Từ) laddhā là đã được thành tựu. Từ ca có ý nghĩa tóm kết. (Từ) me là do tôi. (Từ) tapasā là do phạm hạnh. (Từ) pesuṇiyenā là do lời nói đâm thọc. (Từ) putī là có mùi hôi thối.

เอวํ โส เปโต อตฺตนา กตกมฺมํ อาจิกฺขิตฺวา อิทานิ เถรสฺส โอวาทํ เทนฺโต –

Như vậy, ngạ quỷ ấy sau khi đã trình bày về nghiệp do chính mình đã tạo, bây giờ trong khi đang khuyên dạy vị trưởng lão –

๙.

9.

‘‘ตยิทํ ตยา นารท สามํ ทิฏฺฐํ,อนุกมฺปกา เย กุสลา วเทยฺยุํ;

มา เปสุณํ มา จ มุสา อภาณิ,ยกฺโข ตุวํ โหหิสิ กามกามี’’ติ. –

“Này Nārada, điều này đã được chính ngài nhìn thấy, là điều mà các bậc thiện xảo có lòng bi mẫn thường khuyên dạy. Chớ có nói lời đâm thọc, cũng chớ có nói lời dối trá, (nhờ vậy) ngài sẽ là vị dạ-xoa thỏa thích với các dục.”

โอสานคาถมาห. ตตฺถ ตยิทนฺติ ตํ อิทํ มม รูปํ. อนุกมฺปกา เย กุสลา วเทยฺยุนฺติ เย อนุกมฺปนสีลา การุณิกา ปรหิตปฏิปตฺติยํ กุสลา นิปุณา พุทฺธาทโย ยํ วเทยฺยุํ, ตเทว วทามีติ อธิปฺปาโย. อิทานิ ตํ โอวาทํ ทสฺเสนฺโต ‘‘มา เปสุณํ มา จ มุสา อภาณิ, ยกฺโข ตุวํ โหหิสิ กามกามี’’ติ อาห. ตสฺสตฺโถ – เปสุณํ ปิสุณวจนํ มุสา จ มา อภาณิ มา กเถหิ. ยทิ หิ ตฺวํ มุสาวาทํ ปิสุณวาจญฺจ ปหาย วาจาย สญฺญโต ภเวยฺยาสิ, ยกฺโข วา เทโว วา เทวญฺญตโร วา ตฺวํ ภวิสฺสสิ, กามํ กามิตพฺพํ อุฬารํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ [Pg.15] ปฏิลภิตฺวา ตตฺถ กามนสีโล ยถาสุขํ อินฺทฺริยานํ ปริจรเณน อภิรมณสีโลติ.

(Ngạ quỷ) đã nói lên câu kệ kết luận. Ở đây, (cụm từ) tayidaṃ là hình thể này của tôi. (Câu) anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ có chủ ý là: “Điều gì mà các bậc có lòng bi mẫn, có lòng thương xót, thiện xảo, khéo léo trong việc thực hành vì lợi ích của người khác như là chư Phật v.v... thường khuyên dạy, tôi đang nói lên chính điều ấy.” Bây giờ, trong khi chỉ ra lời khuyên dạy ấy, (ngạ quỷ) đã nói: “mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī.” Ý nghĩa của câu ấy là: “Chớ có nói lời đâm thọc và chớ có nói lời dối trá. Vì nếu ngài từ bỏ lời nói dối và lời nói đâm thọc, trở thành người thu thúc ở lời nói, ngài sẽ là vị dạ-xoa hoặc là vị trời hoặc là một loại chư thiên nào đó, sau khi đã thành tựu được tài sản cao thượng của chư thiên đáng được ước muốn, ngài sẽ có khuynh hướng ước muốn ở nơi ấy, có khuynh hướng vui thích với việc phục vụ các căn theo như ý muốn.”

ตํ สุตฺวา เถโร ตโต ราชคหํ คนฺตฺวา ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต สตฺถุ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. สตฺถา ตํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา สมฺปตฺตปริสาย สาตฺถิกา อโหสีติ.

Sau khi nghe điều ấy, vị trưởng lão từ nơi ấy đi đến thành Rājagaha, đi khất thực, sau buổi ăn, sau khi đi khất thực trở về, vị ấy đã trình báo sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi xem đó là nhân duyên phát sanh câu chuyện, đã thuyết giảng Chánh Pháp. Bài Pháp thoại ấy đã đem lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

ปูติมุขเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ miệng hôi thối đã kết thúc.

๔. ปิฏฺฐธีตลิกเปตวตฺถุวณฺณนา

4. Phần giải về truyện ngạ quỷ con gái bằng bột.

ยํ กิญฺจารมฺมณํ กตฺวาติ อิทํ สตฺถา สาวตฺถิยํ เชตวเน วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติโน ทานํ อารพฺภ กเถสิ. อนาถปิณฺฑิกสฺส กิร คหปติโน ธีตุ ธีตาย ทาริกาย ธาติ ปิฏฺฐธีตลิกํ อทาสิ ‘‘อยํ เต ธีตา, อิมํ คเหตฺวา กีฬสฺสู’’ติ. สา ตตฺถ ธีตุสญฺญํ อุปฺปาเทสิ. อถสฺสา เอกทิวสํ ตํ คเหตฺวา กีฬนฺติยา ปมาเทน ปติตฺวา ภิชฺชิ. ตโต ทาริกา ‘‘มม ธีตา มตา’’ติ ปโรทิ. ตํ โรทนฺตึ โกจิปิ เคหชโน สญฺญาเปตุํ นาสกฺขิ. ตสฺมิญฺจ สมเย สตฺถา อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติโน เคเห ปญฺญตฺเต อาสเน นิสินฺโน โหติ, มหาเสฏฺฐิ จ ภควโต สมีเป นิสินฺโน อโหสิ. ธาติ ตํ ทาริกํ คเหตฺวา เสฏฺฐิสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. เสฏฺฐิ ตํ ทิสฺวา ‘‘กิสฺสายํ ทาริกา โรทตี’’ติ อาห. ธาติ ตํ ปวตฺตึ เสฏฺฐิสฺส อาโรเจสิ. เสฏฺฐิ ตํ ทาริกํ องฺเก นิสีทาเปตฺวา ‘‘ตว ธีตุทานํ ทสฺสามี’’ติ สญฺญาเปตฺวา สตฺถุ อาโรเจสิ – ‘‘ภนฺเต, มม นตฺตุธีตรํ ปิฏฺฐธีตลิกํ อุทฺทิสฺส ทานํ ทาตุกาโม, ตํ เม ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ สฺวาตนาย อธิวาเสถา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

(Câu kệ) bắt đầu bằng yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā này đã được đức Thế Tôn nói đến liên quan đến việc bố thí của gia chủ Anāthapiṇḍika trong khi ngài đang an trú ở Jetavana tại Sāvatthī. Tương truyền rằng, người vú nuôi của đứa con gái của người con gái của gia chủ Anāthapiṇḍika đã trao cho cô bé một con búp bê bằng bột và nói rằng: “Đây là con gái của con, hãy cầm lấy cái này mà chơi đùa.” Cô bé đã khởi lên tưởng là con gái ở nơi ấy. Rồi một hôm nọ, trong khi đang cầm lấy vật ấy chơi đùa, do sự sơ suất, nó đã bị rơi xuống và bị bể. Sau đó, cô bé đã than khóc rằng: “Con gái của tôi đã chết.” Không một người nào trong nhà có thể làm cho cô bé đang than khóc ấy nguôi ngoai. Và vào lúc ấy, đức Thế Tôn đang ngồi trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn ở nhà của gia chủ Anāthapiṇḍika, và vị đại trưởng giả cũng đã ngồi gần đức Thế Tôn. Người vú nuôi đã bế cô bé ấy đi đến gần vị trưởng giả. Vị trưởng giả sau khi nhìn thấy cô bé đã nói rằng: “Tại sao cô bé này lại khóc?” Người vú nuôi đã trình bày sự việc ấy cho vị trưởng giả. Vị trưởng giả, sau khi cho cô bé ngồi vào lòng và làm cho nguôi ngoai bằng cách nói rằng: “Ông sẽ cúng dường cho con gái của con,” đã trình lên đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài, con có ý muốn cúng dường để hồi hướng cho con búp bê bằng bột của cháu gái của con. Xin ngài cùng với năm trăm vị tỳ-khưu hãy nhận lời cho con vào ngày mai.” Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng.

อถ ภควา ทุติยทิวเส ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ เสฏฺฐิสฺส ฆรํ คนฺตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา อนุโมทนํ กโรนฺโต –

Rồi vào ngày thứ nhì, đức Thế Tôn cùng với năm trăm vị tỳ-khưu sau khi đã đi đến nhà của vị trưởng giả, sau khi đã thọ thực, trong khi đang thuyết lời tùy hỷ –

๑๐.

10.

‘‘ยํ กิญฺจารมฺมณํ กตฺวา, ทชฺชา ทานํ อมจฺฉรี;

ปุพฺพเปเต จ อารพฺภ, อถ วา วตฺถุเทวตา.

“Lấy bất cứ đối tượng nào, người không xan tham nên cho vật thí; hoặc là liên quan đến các ngạ quỷ đời trước, hoặc là các vị trời ngụ tại trú sở.”

๑๑.

11.

‘‘จตฺตาโร [Pg.16] จ มหาราเช, โลกปาเล ยสสฺสิเน;

กุเวรํ ธตรฏฺฐญฺจ, วิรูปกฺขํ วิรูฬฺหกํ;

เต เจว ปูชิตา โหนฺติ, ทายกา จ อนิปฺผลา.

“Và bốn vị Đại Vương, những vị Hộ Thế lừng danh: Kuvera và Dhataraṭṭha, Virūpakkha và Virūḷhaka; chính các vị ấy cũng được cúng dường, và những người thí chủ cũng không phải là không có kết quả.”

๑๒.

12.

‘‘น หิ รุณฺณํ วา โสโก วา, ยา จญฺญา ปริเทวนา;

น ตํ เปตสฺส อตฺถาย, เอวํ ติฏฺฐนฺติ ญาตโย.

“Vì rằng sự khóc lóc hay sầu muộn, hay bất cứ sự than van nào khác, điều ấy không vì lợi ích cho người đã qua đời; các thân quyến vẫn còn lại như thế.”

๑๓.

13.

‘‘อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา, สงฺฆมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตา;

ทีฆรตฺตํ หิตายสฺส, ฐานโส อุปกปฺปตี’’ติ. – อิมา คาถา อภาสิ;

“Và sự cúng dường này được dâng tặng, được khéo đặt vào hội chúng Tăng, vì lợi ích cho vị ấy trong thời gian dài, có thể thành tựu một cách hợp lý.” – (Đức Thế Tôn) đã nói lên những câu kệ này;

๑๐. ตตฺถ ยํ กิญฺจารมฺมณํ กตฺวาติ มงฺคลาทีสุ อญฺญตรํ ยํ กิญฺจิ อารพฺภ อุทฺทิสฺส. ทชฺชาติ ทเทยฺย. อมจฺฉรีติ อตฺตโน สมฺปตฺติยา ปเรหิ สาธารณภาวาสหนลกฺขณสฺส มจฺเฉรสฺส อภาวโต อมจฺฉรี, ปริจฺจาคสีโล มจฺฉริยโลภาทิจิตฺตมลํ ทูรโต กตฺวา ทานํ ทเทยฺยาติ อธิปฺปาโย. ปุพฺพเปเต จ อารพฺภาติ ปุพฺพเกปิ เปเต อุทฺทิสฺส. วตฺถุเทวตาติ ฆรวตฺถุอาทีสุ อธิวตฺถา เทวตา อารพฺภาติ โยชนา. อถ วาติ อิมินา อญฺเญปิ เทวมนุสฺสาทิเก เย เกจิ อารพฺภ ทานํ ทเทยฺยาติ ทสฺเสติ.

10. Ở đây, (cụm từ) ‘lấy bất cứ đối tượng nào’ có nghĩa là: hướng đến, nhắm đến bất cứ điều gì trong số các điềm lành, v.v. (Cụm từ) ‘nên cho’ có nghĩa là nên bố thí. (Cụm từ) ‘không keo kiệt’ có nghĩa là: không keo kiệt do không có sự bỏn xẻn, vốn có đặc tính không thể chịu đựng được việc tài sản của mình được chia sẻ với người khác. Ý nghĩa là, người có giới hạnh xả ly, sau khi đã loại bỏ xa các cấu uế của tâm như keo kiệt, tham lam, v.v., nên thực hành bố thí. (Cụm từ) ‘và hướng đến các ngạ quỷ đã khuất’ có nghĩa là hướng đến các ngạ quỷ đã chết trước đây. (Cụm từ) ‘vị trời ở trú xứ’ có nghĩa là hướng đến vị trời ngự trị ở các nơi như đất nhà, v.v. Đây là cách kết nối (ý nghĩa). Hoặc là, bằng (cụm từ) này, nó chỉ ra rằng nên bố thí hướng đến bất kỳ ai khác như chư thiên, loài người, v.v.

๑๑. ตตฺถ เทเวสุ ตาว เอกจฺเจ ปากเฏ เทเว ทสฺเสนฺโต ‘‘จตฺตาโร จ มหาราเช’’ติ วตฺวา ปุน เต นามโต คณฺหนฺโต ‘‘กุเวร’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ กุเวรนฺติ เวสฺสวณํ. ธตรฏฺฐนฺติอาทีนิ เสสานํ ติณฺณํ โลกปาลานํ นามานิ. เต เจว ปูชิตา โหนฺตีติ เต จ มหาราชาโน ปุพฺพเปตวตฺถุเทวตาโย จ อุทฺทิสนกิริยาย ปฏิมานิกา โหนฺติ. ทายกา จ อนิปฺผลาติ เย ทานํ เทนฺติ, เต ทายกา จ ปเรสํ อุทฺทิสนมตฺเตน น นิปฺผลา, อตฺตโน ทานผลสฺส ภาคิโน เอว โหนฺติ.

11. Ở đây, trước hết, để chỉ ra một số vị trời nổi tiếng trong số các chư thiên, sau khi nói ‘và bốn vị Đại Vương’, ngài lại kể tên các vị ấy và nói ‘Kuvera’, v.v. Ở đây, ‘Kuvera’ là Vessavaṇa. ‘Dhataraṭṭha’, v.v., là tên của ba vị Hộ Thế còn lại. (Cụm từ) ‘chính các vị ấy được cúng dường’ có nghĩa là: các vị Đại Vương ấy, các ngạ quỷ đã khuất, và các vị trời ở trú xứ được tôn kính bằng hành động hồi hướng. (Cụm từ) ‘và các thí chủ không vô ích’ có nghĩa là: những người bố thí, các thí chủ ấy không phải là không có kết quả chỉ bằng việc hồi hướng cho người khác, mà họ chính là người thừa hưởng quả phước của sự bố thí của mình.

๑๒. อิทานิ ‘‘เย อตฺตโน ญาตีนํ มรเณน โรทนฺติ ปริเทวนฺติ โสจนฺติ, เตสํ ตํ นิรตฺถกํ, อตฺตปริตาปนมตฺตเมวา’’ติ ทสฺเสตุํ ‘‘น หิ รุณฺณํ วา’’ติ คาถมาห. ตตฺถ รุณฺณนฺติ รุทิตํ อสฺสุโมจนํ น หิ กาตพฺพนฺติ [Pg.17] วจนเสโส. โสโกติ โสจนํ จิตฺตสนฺตาโป, อนฺโตนิชฺฌานนฺติ อตฺโถ. ยา จญฺญา ปริเทวนาติ ยา จ รุณฺณโสกโต อญฺญา ปริเทวนา, ‘‘กหํ เอกปุตฺตกา’’ติอาทิวาจาวิปฺปลาโป, โสปิ น กาตพฺโพติ อตฺโถ. สพฺพตฺถ วา-สทฺโท วิกปฺปนตฺโถ. น ตํ เปตสฺส อตฺถายาติ ยสฺมา รุณฺณํ วา โสโก วา ปริเทวนา วาติ สพฺพมฺปิ ตํ เปตสฺส กาลกตสฺส อตฺถาย อุปการาย น โหติ, ตสฺมา น หิ ตํ กาตพฺพํ, ตถาปิ เอวํ ติฏฺฐนฺติ ญาตโย อวิทฺทสุโนติ อธิปฺปาโย.

12. Bây giờ, để chỉ ra rằng ‘đối với những người khóc lóc, than van, sầu muộn vì cái chết của thân quyến, việc đó là vô ích, chỉ là tự làm khổ mình mà thôi’, ngài nói kệ ngôn ‘Này, khóc lóc hay...’. Ở đây, ‘khóc lóc’ là tiếng khóc, sự rơi lệ; phần còn lại của câu là ‘không nên làm’. ‘Sầu muộn’ là sự buồn rầu, sự thiêu đốt của tâm, có nghĩa là sự dằn vặt nội tâm. ‘Sự than van khác’ có nghĩa là sự than van khác với khóc lóc và sầu muộn, là lời nói mê sảng như ‘đứa con độc nhất của tôi đâu rồi?’, v.v.; ý nghĩa là điều đó cũng không nên làm. Ở khắp nơi, từ ‘vā’ (hay) có nghĩa là lựa chọn. (Cụm từ) ‘điều đó không vì lợi ích cho người đã khuất’ có nghĩa là: bởi vì tất cả những điều đó, dù là khóc lóc, sầu muộn, hay than van, đều không mang lại lợi ích, không giúp ích cho người đã khuất, người đã qua đời, do đó không nên làm những điều đó. Ý nghĩa là: ‘dù vậy, các thân quyến vẫn đứng như thế, không thấu hiểu’.

๑๓. เอวํ รุณฺณาทีนํ นิรตฺถกภาวํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ยา ปุพฺพเปตาทิเก อารพฺภ ทายเกน สงฺฆสฺส ทกฺขิณา ทินฺนา, ตสฺสา สาตฺถกภาวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อยญฺจ โข ทกฺขิณา’’ติ คาถมาห. ตตฺถ อยนฺติ ทายเกน ตํ ทินฺนํ ทานํ ปจฺจกฺขโต ทสฺเสนฺโต วทติ. จ-สทฺโท พฺยติเรกตฺโถ, เตน ยถา รุณฺณาทิ เปตสฺส น กสฺสจิ อตฺถาย โหติ, น เอวมยํ, อยํ ปน ทกฺขิณา ทีฆรตฺตํ หิตายสฺส โหตีติ วกฺขมานเมว วิเสสํ โชเตติ. โขติ อวธารเณ. ทกฺขิณาติ ทานํ. สงฺฆมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตาติ อนุตฺตเร ปุญฺญกฺเขตฺเต สงฺเฆ สุฏฺฐุ ปติฏฺฐิตา. ทีฆรตฺตํ หิตายสฺสาติ อสฺส เปตสฺส จิรกาลํ หิตาย อตฺถาย. ฐานโส อุปกปฺปตีติ ตงฺขณญฺเญว นิปฺผชฺชติ, น กาลนฺตเรติ อตฺโถ. อยญฺหิ ตตฺถ ธมฺมตา – ยํ เปเต อุทฺทิสฺส ทาเน ทินฺเน เปตา เจ อนุโมทนฺติ, ตาวเทว ตสฺส ผเลน เปตา ปริมุจฺจนฺตีติ.

13. Sau khi đã chỉ ra sự vô ích của việc khóc lóc, v.v., như vậy, bây giờ, để chỉ ra sự hữu ích của vật cúng dường đã được thí chủ dâng đến Tăng đoàn hướng đến các ngạ quỷ đã khuất, v.v., ngài nói kệ ngôn ‘Và vật cúng dường này...’. Ở đây, (từ) ‘này’ được nói để chỉ rõ sự bố thí đã được thí chủ dâng cúng đó. Từ ‘ca’ (và) có nghĩa là đối lập. Do đó, nó làm nổi bật sự khác biệt sắp được nói đến: cũng như việc khóc lóc, v.v., không mang lại lợi ích cho bất kỳ người đã khuất nào, thì điều này không như vậy; trái lại, vật cúng dường này mang lại lợi ích lâu dài cho người ấy. ‘Kho’ (thực vậy) có nghĩa là nhấn mạnh. ‘Dakkhiṇā’ (vật cúng dường) là sự bố thí. ‘Được khéo an trí trong Tăng đoàn’ có nghĩa là được an trí tốt đẹp trong Tăng đoàn, là ruộng phước vô thượng. ‘Vì lợi ích lâu dài cho người ấy’ có nghĩa là vì lợi ích, vì sự tốt đẹp trong một thời gian dài cho người ngạ quỷ ấy. ‘Mang lại kết quả ngay lập tức’ có nghĩa là nó phát sinh ngay trong khoảnh khắc đó, không có sự chậm trễ. Vì đây là pháp tánh ở đó: khi sự bố thí được thực hiện hướng đến các ngạ quỷ, nếu các ngạ quỷ tùy hỷ, thì ngay lúc đó họ được giải thoát nhờ quả phước của việc đó.

เอวํ ภควา ธมฺมํ เทเสตฺวา มหาชนํ เปเต อุทฺทิสฺส ทานาภิรตมานสํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ปุนทิวเส เสฏฺฐิภริยา อวเสสา จ ญาตกา เสฏฺฐึ อนุวตฺตนฺตา เอวํ เตมาสมตฺตํ มหาทานํ ปวตฺเตสุํ. อถ ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กสฺมา, ภนฺเต, ภิกฺขู มาสมตฺตํ มม ฆรํ นาคมึสู’’ติ ปุจฺฉิ. สตฺถารา ตสฺมึ การเณ กถิเต ราชาปิ เสฏฺฐึ อนุวตฺตนฺโต พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ปวตฺเตสิ, ตํ ทิสฺวา นาครา ราชานํ อนุวตฺตนฺตา มาสมตฺตํ มหาทานํ ปวตฺเตสุํ. เอวํ มาสทฺวยํ ปิฏฺฐธีตลิกมูลกํ มหาทานํ ปวตฺเตสุนฺติ.

Sau khi Thế Tôn thuyết pháp như vậy, làm cho đại chúng có tâm hoan hỷ trong việc bố thí hướng đến các ngạ quỷ, ngài đứng dậy từ chỗ ngồi và ra đi. Vào ngày hôm sau, vợ của vị trưởng giả và các thân quyến còn lại, noi theo vị trưởng giả, đã thực hiện đại thí như vậy trong suốt ba tháng. Khi ấy, vua Pasenadi nước Kosala đến đảnh lễ Thế Tôn và hỏi: ‘Bạch Thế Tôn, tại sao các Tỳ khưu đã không đến nhà con trong suốt một tháng?’. Khi Bậc Đạo Sư nói rõ nguyên nhân đó, nhà vua cũng noi theo vị trưởng giả, thực hiện đại thí đến Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu. Thấy vậy, các thị dân noi theo nhà vua, thực hiện đại thí trong suốt một tháng. Như vậy, trong hai tháng, cuộc đại thí bắt nguồn từ cô gái ăn bánh bột đã được tiến hành.

ปิฏฺฐธีตลิกเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích truyện ngạ quỷ cô gái ăn bánh bột chấm dứt.

๕. ติโรกุฏฺฏเปตวตฺถุวณฺณนา

5. Phần giải thích truyện ngạ quỷ ngoài tường

ติโรกุฏฺเฏสุ [Pg.18] ติฏฺฐนฺตีติ อิทํ สตฺถา ราชคเห วิหรนฺโต สมฺพหุเล เปเต อารพฺภ กเถสิ.

(Kệ ngôn bắt đầu bằng) ‘Họ đứng ngoài tường’, điều này được Bậc Đạo Sư nói khi ngài đang trú tại Vương Xá, liên quan đến rất nhiều ngạ quỷ.

ตตฺรายํ วิตฺถารกถา – อิโต ทฺวานวุติกปฺเป กาสิ นาม นครํ อโหสิ. ตตฺถ ชยเสโน นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส สิริมา นาม เทวี. ตสฺสา กุจฺฉิยํ ผุสฺโส นาม โพธิสตฺโต นิพฺพตฺติตฺวา อนุปุพฺเพน สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิ. ชยเสโน ราชา ‘‘มม ปุตฺโต มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตฺวา พุทฺโธ ชาโต, มยฺหเมว พุทฺโธ, มยฺหํ ธมฺโม, มยฺหํ สงฺโฆ’’ติ มมตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา สพฺพกาลํ สยเมว อุปฏฺฐหติ, น อญฺเญสํ โอกาสํ เทติ.

Đây là câu chuyện chi tiết về việc đó: Cách đây chín mươi hai kiếp, có một thành phố tên là Kāsi. Ở đó, một vị vua tên là Jayasena trị vì vương quốc. Vị ấy có một hoàng hậu tên là Sirimā. Trong lòng bà, vị Bồ-tát tên là Phussa đã tái sinh và tuần tự giác ngộ Chánh Đẳng Giác. Vua Jayasena, sau khi khởi lên lòng ái luyến rằng: ‘Con trai ta đã xuất gia đại thế và đã thành Phật, Đức Phật là của riêng ta, Giáo pháp là của ta, Tăng đoàn là của ta’, đã tự mình hộ độ (Đức Phật) mọi lúc, không cho người khác có cơ hội.

ภควโต กนิฏฺฐภาตโร เวมาติกา ตโย ภาตโร จินฺเตสุํ – ‘‘พุทฺธา นาม สพฺพโลก หิตตฺถาย อุปฺปชฺชนฺติ, น เอกสฺเสว อตฺถาย. อมฺหากญฺจ ปิตา อญฺเญสํ โอกาสํ น เทติ. กถํ นุ โข มยํ ลเภยฺยาม ภควนฺตํ อุปฏฺฐาตุํ ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ? เตสํ เอตทโหสิ – ‘‘หนฺท มยํ กิญฺจิ อุปายํ กโรมา’’ติ. เต ปจฺจนฺตํ กุปิตํ วิย การาเปสุํ. ตโต ราชา ‘‘ปจฺจนฺโต กุปิโต’’ติ สุตฺวา ตโยปิ ปุตฺเต ปจฺจนฺตํ วูปสเมตุํ เปเสสิ. เต คนฺตฺวา วูปสเมตฺวา อาคตา. ราชา ตุฏฺโฐ วรํ อทาสิ ‘‘ยํ อิจฺฉถ, ตํ คณฺหถา’’ติ. เต ‘‘มยํ ภควนฺตํ อุปฏฺฐาตุํ อิจฺฉามา’’ติ อาหํสุ. ราชา ‘‘เอตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ คณฺหถา’’ติ อาห. เต ‘‘มยํ อญฺเญน อนตฺถิกา’’ติ อาหํสุ. เตน หิ ปริจฺเฉทํ กตฺวา คณฺหถาติ. เต สตฺต วสฺสานิ ยาจึสุ. ราชา น อทาสิ. เอวํ ‘‘ฉ, ปญฺจ, จตฺตาริ, ตีณิ, ทฺเว, เอกํ, สตฺต มาเส, ฉ, ปญฺจ, จตฺตาโร’’ติ วตฺวา ยาว เตมาสํ ยาจึสุ. ตทา ราชา ‘‘คณฺหถา’’ติ อทาสิ.

Ba người em trai cùng cha khác mẹ của đức Thế Tôn suy nghĩ: “Chư Phật ra đời là vì lợi ích cho toàn thể thế gian, không phải chỉ vì lợi ích của một người. Và phụ thân của chúng ta không cho người khác có cơ hội. Làm thế nào chúng ta có thể có được cơ hội để hầu hạ đức Thế Tôn và chư Tăng?” Họ đã nghĩ rằng: “Nào, chúng ta hãy thực hiện một phương kế nào đó.” Họ đã cho làm như thể vùng biên địa bị nổi loạn. Sau đó, đức vua nghe tin: “Vùng biên địa bị nổi loạn,” đã phái cả ba người con đi dẹp yên vùng biên địa. Họ đã đi, dẹp yên, và trở về. Đức vua hài lòng đã ban cho một ân huệ: “Các con muốn gì, hãy nhận lấy điều đó.” Họ đã nói: “Chúng con muốn được hầu hạ đức Thế Tôn.” Đức vua nói: “Hãy nhận lấy thứ khác ngoại trừ điều này.” Họ đã nói: “Chúng con không cần đến thứ khác.” “Nếu vậy, hãy nhận lấy sau khi đã có sự phân định (thời gian).” Họ đã xin bảy năm. Đức vua không cho. Cứ thế, sau khi nói: “Sáu, năm, bốn, ba, hai, một (năm), bảy tháng, sáu, năm, bốn,” họ đã xin cho đến ba tháng. Bấy giờ, đức vua đã ban cho và nói: “Hãy nhận lấy.”

เต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อาหํสุ – ‘‘อิจฺฉาม มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ เตมาสํ อุปฏฺฐาตุํ, อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา อิมํ เตมาสํ วสฺสาวาส’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. เต ตโย อตฺตโน ชนปเท นิยุตฺตกปุริสสฺส เลขํ เปเสสุํ ‘‘อิมํ เตมาสํ อมฺเหหิ ภควา อุปฏฺฐาตพฺโพ, วิหารํ อาทึ กตฺวา สพฺพํ ภควโต อุปฏฺฐานสมฺภารํ สมฺปาเทหี’’ติ. โส สพฺพํ สมฺปาเทตฺวา ปฏิเปเสสิ. เต [Pg.19] กาสายวตฺถนิวตฺถา หุตฺวา ปุริสสหสฺเสหิ เวยฺยาวจฺจกเรหิ ภควนฺตํ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหมานา ชนปทํ เนตฺวา วิหารํ นิยฺยาเตตฺวา วสฺสํ วสาเปสุํ.

Họ đã đến gần đức Thế Tôn và thưa rằng: “Bạch ngài, chúng con muốn được hầu hạ đức Thế Tôn trong ba tháng. Bạch ngài, mong đức Thế Tôn nhận lời an cư mùa mưa trong ba tháng này của chúng con.” Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Ba vị ấy đã gởi thư cho viên chức được bổ nhiệm ở địa phương của mình rằng: “Trong ba tháng này, đức Thế Tôn sẽ được chúng tôi hầu hạ. Hãy chuẩn bị tất cả vật dụng để hầu hạ đức Thế Tôn, bắt đầu là ngôi tịnh xá.” Vị ấy đã chuẩn bị tất cả và đã hồi âm. Ba vị ấy, sau khi đã mặc y phục màu cà-sa, cùng với một ngàn người phục vụ, trong khi đang kính cẩn hầu hạ đức Thế Tôn và chư Tăng, đã đưa các ngài về địa phương, đã giao ngôi tịnh xá, và đã thỉnh các ngài an cư mùa mưa.

เตสํ ภณฺฑาคาริโก เอโก คหปติปุตฺโต สปชาปติโก สทฺโธ อโหสิ ปสนฺโน. โส พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานวตฺตํ สกฺกจฺจํ อทาสิ. ชนปเท นิยุตฺตกปุริโส ตํ คเหตฺวา ชานปเทหิ เอกาทสมตฺเตหิ ปุริสสหสฺเสหิ สทฺธึ สกฺกจฺจเมว ทานํ ปวตฺตาเปสิ. ตตฺถ เกจิ ชานปทา ปฏิหตจิตฺตา อเหสุํ. เต ทานสฺส อนฺตรายํ กตฺวา เทยฺยธมฺมํ อตฺตนา ขาทึสุ, ภตฺตสาลญฺจ อคฺคินา ทหึสุ. ปวาริตา ราชปุตฺตา ภควโต สกฺการํ กตฺวา ภควนฺตํ ปุรกฺขตฺวา ปิตุ สนฺติกเมว ปจฺจาคมึสุ. ตตฺถ คนฺตฺวา ภควา ปรินิพฺพายิ. ราชปุตฺตา จ ชนปเท นิยุตฺตกปุริโส จ ภณฺฑาคาริโก จ อนุปุพฺเพน กาลํ กตฺวา สทฺธึ ปริสาย สคฺเค อุปฺปชฺชึสุ, ปฏิหตจิตฺตา ชนา นิรเย อุปฺปชฺชึสุ. เอวํ เตสํ อุภเยสํ ชนานํ สคฺคโต สคฺคํ นิรยโต นิรยํ อุปปชฺชนฺตานํ ทฺวานวุติกปฺปา วีติวตฺตา.

Người giữ kho của họ, là con trai của một gia chủ, cùng với vợ là người có đức tin, có lòng trong sạch. Vị ấy đã kính cẩn thực hiện phận sự dâng cúng đến chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu. Viên chức được bổ nhiệm ở địa phương, sau khi đảm nhận việc ấy, cùng với khoảng mười một ngàn người ở địa phương đã cho thực hiện việc dâng cúng một cách kính cẩn. Ở đấy, một số người dân địa phương có tâm sân hận. Họ đã gây trở ngại cho việc dâng cúng, đã tự mình ăn các vật dụng dâng cúng, và đã dùng lửa đốt cháy nhà ăn. Các vương tử, sau lễ Tự Tứ, đã thực hiện sự tôn kính đối với đức Thế Tôn, đã tôn ngài lên hàng đầu và trở về nơi phụ thân. Sau khi đi đến đấy, đức Thế Tôn đã nhập Niết Bàn. Các vương tử, viên chức được bổ nhiệm ở địa phương, và người giữ kho, theo tuần tự thời gian đã mệnh chung và đã sanh lên cõi trời cùng với đoàn tùy tùng. Những người có tâm sân hận đã sanh vào địa ngục. Như thế, đối với hai hạng người ấy, những chúng sanh từ cõi trời sanh lên cõi trời, từ địa ngục sanh vào địa ngục, chín mươi hai kiếp đã trôi qua.

อถ อิมสฺมึ ภทฺทกปฺเป กสฺสปสฺส ภควโต กาเล เต ปฏิหตจิตฺตา ชนา เปเตสุ อุปฺปนฺนา. ตทา มนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน ญาตกานํ เปตานํ อตฺถาย ทานํ ทตฺวา อุทฺทิสนฺติ ‘‘อิทํ โน ญาตีนํ โหตู’’ติ, เต สมฺปตฺตึ ลภนฺติ. อถ อิเมปิ เปตา ตํ ทิสฺวา กสฺสปํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉึสุ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, มยมฺปิ เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลเภยฺยามา’’ติ? ภควา อาห – ‘‘อิทานิ น ลภถ, อนาคเต ปน โคตโม นาม สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภวิสฺสติ, ตสฺส ภควโต กาเล พิมฺพิสาโร นาม ราชา ภวิสฺสติ, โส ตุมฺหากํ อิโต ทฺวานวุติกปฺเป ญาติ อโหสิ, โส พุทฺธสฺส ทานํ ทตฺวา ตุมฺหากํ อุทฺทิสิสฺสติ, ตทา ลภิสฺสถา’’ติ. เอวํ วุตฺเต กิร เตสํ เปตานํ ตํ วจนํ ‘‘สฺเว ลภิสฺสถา’’ติ วุตฺตํ วิย อโหสิ.

Kế đó, trong kiếp hiền thiện này, vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, những người có tâm sân hận ấy đã sanh vào loài ngạ quỷ. Bấy giờ, loài người sau khi dâng cúng vì lợi ích cho các quyến thuộc ngạ quỷ của mình đã hồi hướng rằng: “Mong rằng vật này là của các quyến thuộc chúng tôi,” và họ (các ngạ quỷ) nhận được tài sản. Bấy giờ, các ngạ quỷ này sau khi thấy điều ấy đã đến gần đức Chánh Đẳng Giác Kassapa và hỏi rằng: “Bạch ngài, liệu chúng con cũng có thể nhận được tài sản như thế không?” Đức Thế Tôn đã nói: “Bây giờ các ngươi không nhận được, nhưng trong tương lai, sẽ có vị Chánh Đẳng Giác tên là Gotama. Vào thời của đức Thế Tôn ấy, sẽ có vị vua tên là Bimbisāra. Vị ấy đã là quyến thuộc của các ngươi cách đây chín mươi hai kiếp. Vị ấy sẽ dâng cúng đến đức Phật và sẽ hồi hướng cho các ngươi. Khi ấy, các ngươi sẽ nhận được.” Tương truyền rằng, khi được nói như vậy, lời nói ấy đối với các ngạ quỷ kia cũng giống như đã được nói rằng: “Ngày mai, các ngươi sẽ nhận được.”

ตโต [Pg.20] เอกสฺมึ พุทฺธนฺตเร วีติวตฺเต อมฺหากํ ภควา อุปฺปชฺชิ. เตปิ ตโย ราชปุตฺตา ปุริสสหสฺเสน สทฺธึ เทวโลกโต จวิตฺวา มคธรฏฺเฐ พฺราหฺมณกุเล อุปฺปชฺชิตฺวา อนุปุพฺเพน ตาปสปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา คยาสีเส ตโย ชฏิลา อเหสุํ, ชนปเท นิยุตฺตกปุริโส ราชา พิมฺพิสาโร อโหสิ, ภณฺฑาคาริโก คหปติปุตฺโต วิสาโข นาม เสฏฺฐิ อโหสิ, ตสฺส ปชาปติ ธมฺมทินฺนา นาม เสฏฺฐิธีตา อโหสิ, อวเสสา ปน ปริสา รญฺโญ เอว ปริวารา หุตฺวา นิพฺพตฺตึสุ.

Sau đó, sau khi một khoảng thời gian giữa hai vị Phật đã trôi qua, đức Thế Tôn của chúng ta đã xuất hiện. Ba vị vương tử ấy cùng với một ngàn người, sau khi chết đi từ cõi trời, đã sanh vào gia đình Bà-la-môn ở xứ Magadha, theo tuần tự thời gian đã xuất gia thành đạo sĩ và đã là ba vị đạo sĩ bện tóc ở Gayāsīsa. Viên chức được bổ nhiệm ở địa phương đã là vua Bimbisāra. Người giữ kho, con trai của gia chủ, đã là vị trưởng giả tên là Visākha. Vợ của ông đã là con gái của trưởng giả tên là Dhammadinnā. Còn đoàn tùy tùng còn lại đã sanh làm người hầu cận của chính đức vua.

อมฺหากมฺปิ ภควา โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา สตฺตสตฺตาหํ อติกฺกมิตฺวา อนุปุพฺเพน พาราณสึ อาคมฺม ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตฺวา ปญฺจวคฺคิเย อาทึ กตฺวา ยาว สหสฺสปริวาเร ตโย ชฏิเล วิเนตฺวา ราชคหํ อคมาสิ. ตตฺถ จ ตทหุปสงฺกมนฺตํเยว ราชานํ พิมฺพิสารํ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาเปสิ สทฺธึ เอกาทสนหุเตหิ องฺคมคธวาสีหิ พฺราหฺมณคหปติเกหิ. อถ รญฺญา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺติโต อธิวาเสตฺวา ทุติยทิวเส มาณวกวณฺเณน สกฺเกน เทวานมินฺเทน ปุรโต คจฺฉนฺเตน –

Đức Thế Tôn của chúng ta cũng vậy, sau khi xuất hiện ở thế gian và sau khi trải qua bảy tuần lễ, theo tuần tự thời gian đã đến Bārāṇasī, đã chuyển Pháp Luân, và sau khi giáo hóa nhóm năm vị bắt đầu cho đến ba vị đạo sĩ bện tóc cùng với một ngàn tùy tùng, ngài đã đi đến Rājagaha. Và ở đấy, ngay trong ngày ngài đến, ngài đã an lập vua Bimbisāra trong quả vị Nhập Lưu cùng với mười một na-do-tha người Bà-la-môn và gia chủ là dân cư ở xứ Aṅga và Magadha. Kế đó, sau khi được đức vua thỉnh mời dùng bữa vào ngày mai, ngài đã nhận lời. Vào ngày thứ hai, với Sakka, vua của chư thiên, trong hình dáng của chàng thanh niên đi ở phía trước –

‘‘ทนฺโต ทนฺเตหิ สห ปุราณชฏิเลหิ, วิปฺปมุตฺโต วิปฺปมุตฺเตหิ;

สิงฺคีนิกฺขสวณฺโณ, ราชคหํ ปาวิสิ ภควา’’ติ. (มหาว. ๕๘) –

“Bậc thuần hóa cùng với những vị đã được thuần hóa, là các đạo sĩ bện tóc trước đây; bậc giải thoát cùng với những vị đã được giải thoát; có màu sắc như vàng ròng, đức Thế Tôn đã đi vào thành Rājagaha.”

เอวมาทีหิ คาถาหิ อภิตฺถวิยมาโน ราชคหํ ปวิสิตฺวา รญฺโญ นิเวสเน มหาทานํ สมฺปฏิจฺฉิ. เต ปน เปตา ‘‘อิทานิ ราชา ทานํ อมฺหากํ อุทฺทิสิสฺสติ, อิทานิ อุทฺทิสิสฺสตี’’ติ อาสาย สมฺปริวาเรตฺวา อฏฺฐํสุ.

Được tán dương bằng những câu kệ như vậy, (vị ấy) đi vào thành Vương Xá và đã thọ nhận vật đại thí tại tư dinh của đức vua. Còn các ngạ quỷ ấy, với hy vọng rằng: ‘Bây giờ đức vua sẽ hồi hướng vật thí cho chúng ta, bây giờ ngài sẽ hồi hướng,’ đã đứng bao quanh.

ราชา ทานํ ทตฺวา ‘‘กตฺถ นุ โข ภควา วิหเรยฺยา’’ติ ภควโต วิหารฏฺฐานเมว จินฺเตสิ, น ตํ ทานํ กสฺสจิ อุทฺทิสิ. ตถา ตํ ทานํ อลภนฺตา เปตา ฉินฺนาสา หุตฺวา รตฺติยํ รญฺโญ นิเวสเน อติวิย ภึสนกํ วิสฺสรมกํสุ. ราชา ภยสนฺตาสสํเวคํ อาปชฺชิตฺวา วิภาตาย [Pg.21] รตฺติยา ภควโต อาโรเจหิ – ‘‘เอวรูปํ สทฺทํ อสฺโสสึ, กึ นุ โข เม, ภนฺเต, ภวิสฺสตี’’ติ? ภควา ‘‘มา ภายิ, มหาราช, น เต กิญฺจิ ปาปกํ ภวิสฺสติ, อปิจ โข สนฺติ เต ปุราณญาตกา เปเตสุ อุปฺปนฺนา. เต เอกํ พุทฺธนฺตรํ ตเมว ปจฺจาสีสนฺตา ‘พุทฺธสฺส ทานํ ทตฺวา อมฺหากํ อุทฺทิสิสฺสตี’ติ วิจรนฺตา ตยา หิยฺโย ทานํ ทตฺวา น อุทฺทิสิตตฺตา ฉินฺนาสา หุตฺวา ตถารูปํ วิสฺสรมกํสู’’ติ อาห. ‘‘กึ อิทานิปิ, ภนฺเต, ทินฺเน เต ลเภยฺยุ’’นฺติ? ‘‘อาม, มหาราชา’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, อธิวาเสตุ เม ภควา อชฺชตนาย ทานํ, เตสํ อุทฺทิสิสฺสามี’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

Sau khi dâng cúng, đức vua chỉ nghĩ đến trú xứ của đức Thế Tôn rằng: ‘Không biết đức Thế Tôn đang ngự ở đâu?’ chứ đã không hồi hướng vật thí ấy cho bất cứ ai. Do vậy, các ngạ quỷ ấy không nhận được vật thí ấy, đã trở nên tuyệt vọng và vào ban đêm đã tạo ra tiếng kêu la vô cùng khủng khiếp ở tư dinh của đức vua. Đức vua trở nên sợ hãi, kinh hoàng, xúc động, và khi đêm đã tàn, đã trình báo lên đức Thế Tôn rằng: ‘Bạch ngài, con đã nghe thấy âm thanh như thế. Bạch ngài, điều gì sẽ xảy đến cho con?’ Đức Thế Tôn phán: ‘Đại vương, đừng sợ hãi. Sẽ không có điều gì xấu xa xảy đến cho đại vương. Tuy nhiên, có những quyến thuộc cũ của đại vương đã sanh vào loài ngạ quỷ. Suốt một thời kỳ đức Phật, họ đã đi lang thang mong mỏi chính điều ấy rằng: ‘Sau khi dâng cúng lên đức Phật, ngài sẽ hồi hướng cho chúng ta.’ Do vì hôm qua đại vương đã dâng cúng nhưng không hồi hướng nên họ đã trở nên tuyệt vọng và đã tạo ra tiếng kêu la như vậy.’ ‘Bạch ngài, vậy bây giờ nếu được dâng cúng, họ có thể nhận được không?’ ‘Tâu đại vương, được.’ ‘Nếu vậy, bạch ngài, xin đức Thế Tôn nhận lời cho vật cúng dường của con ngày hôm nay, con sẽ hồi hướng cho họ.’ Đức Thế Tôn đã im lặng nhận lời.

ราชา นิเวสนํ คนฺตฺวา มหาทานํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ. ภควา ราชนฺเตปุรํ คนฺตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. เต เปตา ‘‘อปิ นาม อชฺช ลเภยฺยามา’’ติ คนฺตฺวา ติโรกุฏฺฏาทีสุ อฏฺฐํสุ. ภควา ตถา อกาสิ, ยถา เต สพฺเพว รญฺโญ อาปาถํ คตา อเหสุํ. ราชา ทกฺขิโณทกํ เทนฺโต ‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตู’’ติ อุทฺทิสิ. ตาวเทว เปตานํ กมลกุวลยสญฺฉนฺนา โปกฺขรณิโย นิพฺพตฺตึสุ. เต ตตฺถ นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปฏิปฺปสฺสทฺธทรถกิลมถปิปาสา สุวณฺณวณฺณา อเหสุํ. ราชา ยาคุขชฺชโภชฺชานิ ทตฺวา อุทฺทิสิ. เตสํ ตงฺขณญฺเญว ทิพฺพยาคุขชฺชโภชฺชานิ นิพฺพตฺตึสุ. เต ตานิ ปริภุญฺชิตฺวา ปีณินฺทฺริยา อเหสุํ. อถ วตฺถเสนาสนานิ ทตฺวา อุทฺทิสิ. เตสํ ทิพฺพวตฺถปาสาทปจฺจตฺถรณเสยฺยาทิอลงฺการวิธโย นิพฺพตฺตึสุ. สา จ เตสํ สมฺปตฺติ สพฺพาปิ ยถา รญฺโญ ปากฏา โหติ, ตถา ภควา อธิฏฺฐาสิ. ราชา ตํ ทิสฺวา อติวิย อตฺตมโน อโหสิ. ตโต ภควา ภุตฺตาวี ปวาริโต รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส อนุโมทนตฺถํ ติโรกุฏฺฏเปตวตฺถุํ อภาสิ –

Đức vua đi về tư dinh, cho chuẩn bị vật đại thí, rồi cho người đi báo thời giờ đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đi đến nội cung của đức vua và đã ngự trên chỗ ngồi đã được sắm sẵn cùng với chúng Tỳ khưu. Các ngạ quỷ ấy đi đến và đã đứng ở bên ngoài tường v.v... với ý nghĩ: ‘Mong sao hôm nay chúng ta sẽ nhận được.’ Đức Thế Tôn đã làm cho tất cả các ngạ quỷ ấy đều hiện ra trong tầm nhìn của đức vua. Trong khi dâng nước hồi hướng, đức vua đã hồi hướng rằng: ‘Xin cho vật này được đến các quyến thuộc của tôi.’ Ngay lập tức, các hồ sen được bao phủ bởi hoa sen và hoa súng đã hiện ra cho các ngạ quỷ. Sau khi đã tắm và uống nước ở đấy, cơn nóng bức, mệt mỏi, và cơn khát của họ được lắng dịu, họ đã trở nên có màu da vàng óng. Đức vua đã dâng cúng cháo, vật thực cứng, vật thực mềm và đã hồi hướng. Ngay lúc ấy, cháo, vật thực cứng, vật thực mềm của chư thiên đã hiện ra cho họ. Sau khi thọ dụng các món ấy, các căn của họ được mãn nguyện. Kế đó, đức vua đã dâng cúng y phục, chỗ ở và đã hồi hướng. Các loại trang sức của chư thiên như y phục, lâu đài, thảm trải, giường nằm v.v... đã hiện ra cho họ. Và đức Thế Tôn đã chú nguyện để tất cả tài sản của họ được hiện rõ cho đức vua thấy. Khi nhìn thấy điều ấy, đức vua đã vô cùng hoan hỷ. Sau đó, đức Thế Tôn, sau khi đã dùng xong và đã được thỉnh mời, vì mục đích tùy hỷ cho đức vua Bimbisāra, đã nói lên câu chuyện Ngạ Quỷ Ngoài Bức Tường (Tirokuṭṭapetavatthu) –

๑๔.

14.

‘‘ติโรกุฏฺเฏสุ ติฏฺฐนฺติ, สนฺธิสิงฺฆาฏเกสุ จ;

ทฺวารพาหาสุ ติฏฺฐนฺติ, อาคนฺตฺวาน สกํ ฆรํ.

“Họ đứng ngoài tường vách, nơi ngã ba, ngã tư, đứng tựa bên khung cửa, khi về lại nhà xưa.”

๑๕.

15.

‘‘ปหูเต อนฺนปานมฺหิ, ขชฺชโภชฺเช อุปฏฺฐิเต;

น เตสํ โกจิ สรติ, สตฺตานํ กมฺมปจฺจยา.

“Dù cho cơm nước dư đầy, vật thực các loại đã được bày sẵn, nhưng không ai nhớ đến họ, do ác nghiệp của các chúng sanh ấy.”

๑๖.

16.

‘‘เอวํ [Pg.22] ททนฺติ ญาตีนํ, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

สุจึ ปณีตํ กาเลน, กปฺปิยํ ปานโภชนํ.

“Như vậy, những người có lòng thương tưởng dâng cúng cho các quyến thuộc: đồ ăn thức uống trong sạch, hảo hạng, hợp thời, và thích đáng.”

๑๗.

17.

‘‘อิทํ โว ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย;

เต จ ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, ญาติเปตา สมาคตา;

ปหูเต อนฺนปานมฺหิ, สกฺกจฺจํ อนุโมทเร.

“‘Xin cho vật này được đến các quyến thuộc của chúng con, mong rằng các quyến thuộc được an lạc.’ Và các ngạ quỷ quyến thuộc ấy, sau khi đã tụ hội, tập trung lại ở nơi ấy, sẽ thành kính tùy hỷ về đồ ăn thức uống dồi dào.”

๑๘.

18.

‘‘จิรํ ชีวนฺตุ โน ญาตี, เยสํ เหตุ ลภามเส;

อมฺหากญฺจ กตา ปูชา, ทายกา จ อนิปฺผลา.

“‘Mong rằng các quyến thuộc của chúng tôi, những người mà nhờ họ chúng tôi nhận được (vật cúng dường này), được sống lâu. Và sự cúng dường đã được thực hiện cho chúng tôi, và các thí chủ cũng không phải là không có kết quả.’”

๑๙.

19.

‘‘น หิ ตตฺถ กสิ อตฺถิ, โครกฺเขตฺถ น วิชฺชติ;

วณิชฺชา ตาทิสี นตฺถิ, หิรญฺเญน กยากยํ;

อิโต ทินฺเนน ยาเปนฺติ, เปตา กาลคตา ตหึ.

“Vì ở cảnh giới ấy không có nghề nông, ở đấy cũng không có chăn nuôi gia súc. Cũng không có việc buôn bán như vậy, không có việc mua bán bằng vàng. Các ngạ quỷ đã mệnh chung ở cảnh giới ấy sống được là nhờ vào vật được cho từ đây.”

๒๐.

20.

‘‘อุนฺนเม อุทกํ วุฏฺฐํ, ยถา นินฺนํ ปวตฺตติ;

เอวเมว อิโต ทินฺนํ, เปตานํ อุปกปฺปติ.

“Ví như nước mưa ở trên cao chảy xuống vùng thấp, cũng vậy, vật được cho từ đây sẽ mang lại lợi ích cho các ngạ quỷ.”

๒๑.

21.

‘‘ยถา วาริวหา ปูรา, ปริปูเรนฺติ สาครํ;

เอวเมว อิโต ทินฺนํ, เปตานํ อุปกปฺปติ.

“Ví như các sông đầy nước làm cho biển được sung mãn, cũng vậy, vật được cho từ đây sẽ mang lại lợi ích cho các ngạ quỷ.”

๒๒.

22.

‘‘อทาสิ เม อกาสิ เม, ญาติมิตฺตา สขา จ เม;

เปตานํ ทกฺขิณํ ทชฺชา, ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ.

“‘Người này đã cho tôi, người này đã làm cho tôi, họ là quyến thuộc, bạn bè, và người thân của tôi.’ Khi nhớ lại những việc đã được làm trong quá khứ, người ấy nên dâng cúng cho các ngạ quỷ.”

๒๓.

23.

‘‘น หิ รุณฺณํ วา โสโก วา, ยา จญฺญา ปริเทวนา;

น ตํ เปตานมตฺถาย, เอวํ ติฏฺฐนฺติ ญาตโย.

“Vì khóc lóc, hay sầu muộn, hay bất cứ sự than van nào khác cũng không mang lại lợi ích cho các ngạ quỷ, (dù cho) các quyến thuộc có đứng (than khóc) như vậy.”

๒๔.

24.

‘‘อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา, สงฺฆมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตา;

ทีฆรตฺตํ หิตายสฺส, ฐานโส อุปกปฺปติ.

“Và sự cúng dường này được dâng đến, được đặt vững chắc trong Tăng chúng, sẽ mang lại lợi ích cho họ trong một thời gian dài, và có hiệu quả tức thời.”

๒๕.

25.

‘‘โส ญาติธมฺโม จ อยํ นิทสฺสิโต, เปตาน ปูชา จ กตา อุฬารา;

พลญฺจ ภิกฺขูนมนุปฺปทินฺนํ, ตุมฺเหหิ ปุญฺญํ ปหุตํ อนปฺปก’’นฺติ.

“Và như vậy, bổn phận đối với quyến thuộc này đã được thể hiện, và sự cúng dường to lớn đã được thực hiện cho các ngạ quỷ, và sức lực cũng đã được ban cho các Tỳ khưu, và không ít công đức đã được các người tích lũy.”

๑๔. ตตฺถ [Pg.23] ติโรกุฏฺเฏสูติ กุฏฺฏานํ ปรภาเคสุ. ติฏฺฐนฺตีติ นิสชฺชาทิปฏิกฺเขปโต ฐานกปฺปนวจนเมตํ, เคหปาการกุฏฺฏานํ ทฺวารโต พหิ เอว ติฏฺฐนฺตีติ อตฺโถ. สนฺธิสิงฺฆาฏเกสุ จาติ สนฺธีสุ จ สิงฺฆาฏเกสุ จ. สนฺธีติ จตุกฺโกณรจฺฉา, ฆรสนฺธิภิตฺติสนฺธิอาโลกสนฺธิโยปิ วุจฺจนฺติ. สิงฺฆาฏกาติ ติโกณรจฺฉา. ทฺวารพาหาสุ ติฏฺฐนฺตีติ นครทฺวารฆรทฺวารานํ พาหา นิสฺสาย ติฏฺฐนฺติ. อาคนฺตฺวาน สกํ ฆรนฺติ สกฆรํ นาม ปุพฺพญาติฆรมฺปิ อตฺตนา สามิภาเวน อชฺฌาวุตฺถฆรมฺปิ, ตทุภยมฺปิ เต ยสฺมา สกฆรสญฺญาย อาคจฺฉนฺติ, ตสฺมา ‘‘อาคนฺตฺวาน สกํ ฆร’’นฺติ อาห.

14. Ở đây, ‘tirokuṭṭesu’ có nghĩa là ở phía bên ngoài các bức tường. ‘Tiṭṭhanti’ (họ đứng) là lời nói ấn định tư thế, do sự loại trừ việc ngồi v.v...; ý nghĩa là họ chỉ đứng ở bên ngoài cổng của các bức tường nhà và thành lũy. ‘Sandhisiṅghāṭakesu ca’ có nghĩa là ở các nơi giao tiếp và ở các ngã ba đường. ‘Sandhi’ là con đường có bốn góc (ngã tư). Cũng được gọi là nơi giao nhau của các ngôi nhà, nơi giao nhau của các bức tường, nơi giao nhau của các cửa sổ. ‘Siṅghāṭaka’ là con đường có ba góc (ngã ba). ‘Dvārabāhāsu tiṭṭhanti’ có nghĩa là họ đứng tựa vào các cột của cổng thành và cửa nhà. ‘Āgantvāna sakaṃ gharaṃ’ (sau khi đã trở về nhà của mình) – ‘nhà của mình’ được gọi là nhà của quyến thuộc cũ và cũng là ngôi nhà mà chính mình đã từng sống với tư cách là người chủ; bởi vì họ đến cả hai nơi ấy với nhận thức là ‘nhà của mình,’ do đó được nói là ‘sau khi đã trở về nhà của mình.’”

๑๕. เอวํ ภควา ปุพฺเพ อนชฺฌาวุตฺถปุพฺพมฺปิ ปุพฺพญาติฆรตฺตา พิมฺพิสารนิเวสนํ สกฆรสญฺญาย อาคนฺตฺวา ติโรกุฏฺฏาทีสุ ฐิเต อิสฺสามจฺฉริยผลํ อนุภวนฺเต อติวิย ทุทฺทสิกวิรูปภยานกทสฺสเน พหู เปเต รญฺโญ ทสฺเสนฺโต ‘‘ติโรกุฏฺเฏสุ ติฏฺฐนฺตี’’ติ คาถํ วตฺวา ปุน เตหิ กตสฺส กมฺมสฺส ทารุณภาวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ปหูเต อนฺนปานมฺหี’’ติ ทุติยคาถมาห.

15. Như vậy, đức Thế Tôn, dầu trước đây chưa từng trú ngụ, nhưng do là nhà của bà con trong tiền kiếp nên đã đến cung điện của vua Bimbisāra với tưởng nhận là nhà của mình, và trong khi chỉ cho nhà vua thấy nhiều ngạ quỷ đang đứng ở ngoài tường vách v.v…, đang phải gánh chịu quả báo của sự ganh tỵ và bỏn xẻn, có hình tướng rất khó nhìn, dị dạng, và đáng sợ, sau khi nói lên bài kệ ‘Tiṭṭhanti tirokuṭṭesu – (Họ) đứng ở ngoài tường vách,’ ngài lại nói lên bài kệ thứ nhì ‘Pahūte annapānamhi – Dầu cho vật thực, thức uống dồi dào’ để chỉ cho thấy tính chất tàn khốc của nghiệp mà họ đã tạo.

ตตฺถ ปหูเตติ อนปฺปเก พหุมฺหิ, ยาวทตฺเถติ อตฺโถ. พ-การสฺส หิ ป-กาโร ลพฺภติ ‘‘ปหุ สนฺโต น ภรตี’’ติอาทีสุ (สุ. นิ. ๙๘) วิย. เกจิ ปน ‘‘พหุเก’’ติ ปฐนฺติ, โส ปน ปมาทปาโฐ. อนฺนปานมฺหีติ อนฺเน จ ปาเน จ. ขชฺชโภชฺเชติ ขชฺเช จ โภชฺเช จ. เอเตน อสิตปีตขายิตสายิตวเสน จตุพฺพิธมฺปิ อาหารํ ทสฺเสติ. อุปฏฺฐิเตติ อุปคมฺม ฐิเต สชฺชิเต, ปฏิยตฺเตติ อตฺโถ. น เตสํ โกจิ สรติ สตฺตานนฺติ เตสํ เปตฺติวิสเย อุปฺปนฺนานํ สตฺตานํ โกจิ มาตา วา ปิตา วา ปุตฺโต วา นตฺตา วา น สรติ. กึ การณา? กมฺมปจฺจยาติ, อตฺตนา กตสฺส อทานทานปฏิเสธนาทิเภทสฺส กทริยกมฺมสฺส การณภาวโต. ตญฺหิ กมฺมํ เตสํ ญาตีนํ สริตุํ น เทติ.

Ở đây, pahūte có nghĩa là không ít, nhiều; nghĩa là ‘đầy đủ.’ Thật vậy, mẫu tự ba được thấy là mẫu tự pa, giống như trong câu ‘Pahu santo na bharati – Có khả năng nhưng không nuôi dưỡng’ (Snp. 98) v.v… Tuy nhiên, một số vị đọc là ‘bahuke,’ nhưng đó là cách đọc sai sót. Annapānamhi là anne ca pāne ca (trong vật thực và thức uống). Khajjabhojje là khajje ca bhojje ca (trong vật cứng và vật mềm). Bằng cách này, ngài chỉ cho thấy bốn loại vật thực là: được ăn, được uống, được nhai, và được nếm. Upaṭṭhite là upagamma ṭhite sajjite (đã được đến gần và đứng, đã được chuẩn bị), nghĩa là ‘đã được dọn sẵn.’ Na tesaṃ koci sarati sattānaṃ (không một ai nhớ đến các chúng sanh ấy) có nghĩa là không một ai, hoặc là mẹ, hoặc là cha, hoặc là con trai, hoặc là cháu, nhớ đến các chúng sanh ấy đã được sanh trong cảnh giới ngạ quỷ. Vì lý do gì? Kammapaccayā (do bởi nghiệp), do bởi nghiệp keo kiệt đã được tạo ra bởi chính họ, với các sự khác biệt như không bố thí và ngăn cản sự bố thí v.v… Thật vậy, nghiệp ấy không cho phép bà con của họ nhớ đến.

๑๖. เอวํ ภควา อนปฺปเกปิ อนฺนปานาทิมฺหิ วิชฺชมาเน ญาตีนํ ปจฺจาสีสนฺตานํ เปตานํ กมฺมผเลน ญาตกานํ อนุสฺสรณมตฺตสฺสาปิ อภาวํ ทสฺเสตฺวา [Pg.24] อิทานิ เปตฺติวิสยุปปนฺเน ญาตเก อุทฺทิสฺส รญฺญา ทินฺนทานํ ปสํสนฺโต ‘‘เอวํ ททนฺติ ญาตีน’’นฺติ ตติยคาถมาห.

16. Như vậy, sau khi đức Thế Tôn đã chỉ ra rằng dầu cho vật thực, thức uống v.v… có hiện hữu không ít, nhưng do quả báo của nghiệp nên đã không có được ngay cả chỉ là sự tưởng nhớ của bà con đối với các ngạ quỷ đang trông chờ từ bà con của mình, bây giờ, trong khi tán dương vật thí đã được dâng cúng bởi nhà vua có chủ ý đến các bà con đã sanh trong cảnh giới ngạ quỷ, ngài đã nói lên bài kệ thứ ba: ‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ – Như vậy, họ dâng cúng đến bà con.’

ตตฺถ เอวนฺติ อุปมาวจนํ. ตสฺส ทฺวิธา สมฺพนฺโธ – เตสํ สตฺตานํ กมฺมปจฺจยา อสรนฺเตสุปิ เกสุจิ เกจิ ททนฺติ ญาตีนํ, เย เอวํ อนุกมฺปกา โหนฺตีติ จ, มหาราช, ยถา ตยา ทินฺนํ, เอวํ สุจึ ปณีตํ กาเลน กปฺปิยํ ปานโภชนํ ททนฺติ ญาตีนํ, เย โหนฺติ อนุกมฺปกาติ จ. ตตฺถ ททนฺตีติ เทนฺติ อุทฺทิสนฺติ นิยฺยาเตนฺติ. ญาตีนนฺติ มาติโต จ ปิติโต จ สมฺพนฺธานํ. เยติ เย เกจิ ปุตฺตาทโย. โหนฺตีติ ภวนฺติ. อนุกมฺปกาติ อตฺถกามา หิเตสิโน. สุจินฺติ สุทฺธํ มโนหรํ ธมฺมิกญฺจ. ปณีตนฺติ อุฬารํ. กาเลนาติ ทกฺขิเณยฺยานํ ปริโภคโยคฺคกาเลน, ญาติเปตานํ วา ติโรกุฏฺฏาทีสุ อาคนฺตฺวา ฐิตกาเลน. กปฺปิยนฺติ อนุจฺฉวิกํ ปติรูปํ อริยานํ ปริโภคารหํ. ปานโภชนนฺติ ปานญฺจ โภชนญฺจ, ตทุปเทเสน เจตฺถ สพฺพํ เทยฺยธมฺมํ วทติ.

Ở đây, evaṃ là lời nói so sánh. Từ ấy có sự liên kết theo hai cách: ‘Dầu cho một số người không tưởng nhớ đến các chúng sanh ấy do bởi nghiệp, một số người vẫn dâng cúng đến bà con, là những người có lòng bi mẫn như vậy,’ và ‘Tâu đại vương, giống như đã được dâng cúng bởi ngài, như vậy họ dâng cúng vật thực thức uống trong sạch, cao quý, hợp thời, và thích hợp đến bà con, là những người có lòng bi mẫn.’ Ở đây, dadanti có nghĩa là họ cho, họ có chủ ý đến, họ hồi hướng. Ñātīnaṃ có nghĩa là những người có liên hệ bên mẹ và bên cha. Ye có nghĩa là bất cứ người nào, con trai v.v… Honti có nghĩa là họ là. Anukampakā có nghĩa là những người mong cầu sự lợi ích, những người có thiện chí. Suciṃ có nghĩa là trong sạch, đẹp lòng, và hợp pháp. Paṇītaṃ có nghĩa là cao quý. Kālena có nghĩa là vào thời điểm thích hợp cho các bậc đáng thọ thí sử dụng, hoặc vào thời điểm các ngạ quỷ bà con đã đến và đang đứng ở ngoài tường vách v.v… Kappiyaṃ có nghĩa là tương xứng, thích hợp, đáng cho các bậc Thánh sử dụng. Pānabhojanaṃ có nghĩa là thức uống và vật thực; và ở đây, bằng sự chỉ dẫn ấy, tất cả các vật có thể dâng cúng được nói đến.

๑๗. อิทานิ เยน ปกาเรน เตสํ เปตานํ ทินฺนํ นาม โหติ, ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อิทํ โว ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’ติ จตุตฺถคาถาย ปุพฺพฑฺฒํ อาห. ตํ ตติยคาถาย ปุพฺพฑฺเฒน สมฺพนฺธิตพฺพํ –

17. Bây giờ, trong khi chỉ ra phương cách mà theo đó (vật thí) được gọi là đã dâng cúng đến các ngạ quỷ ấy, ngài đã nói lên nửa phần đầu của bài kệ thứ tư: ‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo – Nguyện vật này đến với bà con, nguyện bà con được an lạc.’ Phần ấy nên được liên kết với nửa phần đầu của bài kệ thứ ba –

‘‘เอวํ ททนฺติ ญาตีนํ, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

อิทํ โว ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’ติ.

‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā; Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo.’ ‘Như vậy, họ dâng cúng đến bà con, là những người có lòng bi mẫn; Nguyện vật này đến với bà con, nguyện bà con được an lạc.’

เตน ‘‘อิทํ โว ญาตีนํ โหตูติ เอวํ ปกาเรน ททนฺติ, โน อญฺญถา’’ติ อาการตฺเถน เอวํสทฺเทน ทาตพฺพาการนิทสฺสนํ กตํ โหติ.

Do đó, bằng từ evaṃ với ý nghĩa là phương cách, sự chỉ dẫn về phương cách nên dâng cúng được thực hiện: ‘Họ dâng cúng theo phương cách này: “Nguyện vật này đến với bà con,” chứ không phải cách khác.’

ตตฺถ อิทนฺติ เทยฺยธมฺมนิทสฺสนํ. โวติ นิปาตมตฺตํ ‘‘เยหิ โว อริยา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๓๖) วิย. ญาตีนํ โหตูติ เปตฺติวิสเย อุปฺปนฺนานํ ญาตกานํ โหตุ. ‘‘โน ญาตีน’’นฺติ จ ปฐนฺติ, อมฺหากํ ญาตีนนฺติ อตฺโถ. สุขิตา โหนฺตุ ญาตโยติ เต เปตฺติวิสยูปปนฺนา ญาตโย อิทํ ผลํ ปจฺจนุภวนฺตา สุขิตา สุขปฺปตฺตา โหนฺตุ.

Ở đây, idaṃ là sự chỉ dẫn về vật nên dâng cúng. Vo chỉ là một tiểu từ, giống như trong câu ‘Yehi vo ariyā – Này các bậc Thánh, do bởi các điều ấy’ (M. i. 36) v.v… Ñātīnaṃ hotu có nghĩa là nguyện cho được đến với bà con đã sanh trong cảnh giới ngạ quỷ. Và (các vị ấy) cũng đọc là ‘no ñātīnaṃ,’ có nghĩa là ‘đến bà con của chúng tôi.’ Sukhitā hontu ñātayo có nghĩa là nguyện cho các bà con ấy đã sanh trong cảnh giới ngạ quỷ, trong khi trải nghiệm quả báo này, được an lạc, được thành tựu sự an lạc.

ยสฺมา ‘‘อิทํ โว ญาตีนํ โหตู’’ติ วุตฺเตปิ อญฺเญน กตกมฺมํ น อญฺญสฺส ผลทํ โหติ, เกวลํ ปน ตถา อุทฺทิสฺส ทียมานํ ตํ วตฺถุ ญาติเปตานํ [Pg.25] กุสลกมฺมสฺส ปจฺจโย โหติ, ตสฺมา ยถา เตสํ ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ตสฺมึเยว ขเณ ผลนิพฺพตฺตกํ กุสลกมฺมํ โหติ, ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘เต จ ตตฺโถ’’ติอาทิมาห.

Bởi vì, dầu cho đã được nói rằng: ‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu – Nguyện vật này đến với bà con,’ nghiệp được tạo bởi người này không phải là vật cho quả đối với người khác; tuy nhiên, chỉ là vật ấy đang được dâng cúng với sự chủ ý như thế trở thành điều kiện cho thiện nghiệp của các ngạ quỷ bà con. Do đó, trong khi chỉ ra bằng cách nào thiện nghiệp tạo ra quả báo sanh khởi cho họ ngay tại khoảnh khắc ấy ở nơi vật ấy, ngài đã nói lên: ‘Te ca tattho – Và họ ở nơi ấy’ v.v…

ตตฺถ เตติ ญาติเปตา. ตตฺถาติ ยตฺถ ทานํ ทียติ, ตตฺถ. สมาคนฺตฺวาติ ‘‘อิเม โน ญาตโย อมฺหากํ อตฺถาย ทานํ อุทฺทิสนฺตี’’ติ อนุโมทนตฺถํ ตตฺถ สมาคตา หุตฺวา. ปหูเต อนฺนปานมฺหีติ อตฺตโน อุทฺทิสฺส ทียมาเน ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. สกฺกจฺจํ อนุโมทเรติ กมฺมผลํ อภิสทฺทหนฺตา จิตฺตีการํ อวิชหนฺตา อวิกฺขิตฺตจิตฺตา หุตฺวา ‘‘อิทํ โน ทานํ หิตาย สุขาย โหตู’’ติ โมทนฺติ อนุโมทนฺติ ปีติโสมนสฺสชาตา โหนฺติ.

Ở đây, te có nghĩa là các ngạ quỷ bà con. Tattha có nghĩa là nơi nào vật thí được dâng cúng, ở nơi ấy. Samāgantvā có nghĩa là đã tụ hội ở nơi ấy vì mục đích tùy hỷ (nghĩ rằng): ‘Các bà con này của chúng ta đang có chủ ý dâng cúng vì sự lợi ích của chúng ta.’ Pahūte annapānamhi có nghĩa là ở nơi vật ấy đang được dâng cúng và có chủ ý đến cho mình. Sakkaccaṃ anumodare (họ tùy hỷ một cách kính cẩn) có nghĩa là trong khi có đức tin vào quả báo của nghiệp, không từ bỏ sự trân trọng, có tâm không bị phân tán, họ hoan hỷ, họ tùy hỷ, họ trở nên có được hỷ và hoan hỷ tâm, (nghĩ rằng): ‘Nguyện cho vật thí này của chúng ta được sự lợi ích, được sự an lạc.’

๑๘. จิรํ ชีวนฺตูติ จิรํ ชีวิโน ทีฆายุกา โหนฺตุ. โน ญาตีติ อมฺหากํ ญาตกา. เยสํ เหตูติ เยสํ การณา เย นิสฺสาย. ลภามเสติ อีทิสํ สมฺปตฺตึ ปฏิลภาม. อิทญฺหิ อุทฺทิสเนน ลทฺธสมฺปตฺตึ อนุภวนฺตานํ เปตานํ อตฺตโน ญาตีนํ โถมนาการทสฺสนํ. เปตานญฺหิ อตฺตโน อนุโมทเนน, ทายกานํ อุทฺทิสเนน, อุกฺขิเณยฺยสมฺปตฺติยา จาติ ตีหิ องฺเคหิ ทกฺขิณา ตงฺขณญฺเญว ผลนิพฺพตฺติกา โหติ. ตตฺถ ทายกา วิเสสเหตุ. เตนาห ‘‘เยสํ เหตุ ลภามเส’’ติ. อมฺหากญฺจ กตา ปูชาติ ‘‘อิทํ โว ญาตีนํ โหตู’’ติ เอวํ อุทฺทิสนฺเตหิ ทายเกหิ อมฺหากญฺจ ปูชา กตา, เต ทายกา จ อนิปฺผลา ยสฺมึ สนฺตาเน ปริจฺจาคมยํ กมฺมํ นิพฺพตฺตํ ตสฺส ตตฺเถว ผลทานโต.

18. ‘Ciraṃ jīvantu’ có nghĩa là: Mong rằng các vị ấy được sống lâu, được trường thọ. ‘No ñātī’ có nghĩa là: Các quyến thuộc của chúng tôi. ‘Yesaṃ hetu’ có nghĩa là: Do nhân của các vị ấy, nương nhờ các vị ấy. ‘Labhāmase’ có nghĩa là: Chúng tôi được thọ hưởng sự tài sản như thế này. Điều này thực sự là sự trình bày về cách thức tán dương của các ngạ quỷ đối với quyến thuộc của mình, là những người đang thụ hưởng tài sản đã đạt được do sự hồi hướng. Quả thực, đối với các ngạ quỷ, vật cúng dường trở thành quả báo ngay lập tức do ba yếu tố: do sự tùy hỷ của chính họ, do sự hồi hướng của thí chủ, và do sự thành tựu của người xứng đáng được cúng dường. Trong đó, các thí chủ là nhân đặc biệt. Do đó, có lời nói rằng: “Do nhân của các vị ấy, chúng tôi được thọ hưởng.” ‘Amhākañca katā pūjā’ có nghĩa là: Và sự cúng dường đã được thực hiện cho chúng tôi. Điều này là do các thí chủ hồi hướng như vầy: “Mong rằng vật này đến cho các quyến thuộc của quý vị,” và như thế sự cúng dường đã được thực hiện cho chúng tôi. Và các thí chủ ấy cũng không phải là không có kết quả, bởi vì nghiệp thuộc về sự xả thí đã phát sanh trong dòng tâm thức nào thì sẽ cho quả ngay tại đó.

เอตฺถาห – ‘‘กึ ปน เปตฺติวิสยูปปนฺนา เอว ญาตี เหตุสมฺปตฺติโย ลภนฺติ, อุทาหุ อญฺเญปี’’ติ? น เจตฺถ อมฺเหหิ วตฺตพฺพํ, อตฺถิ ภควตา เอวํ พฺยากตตฺตา. วุตฺตญฺเหตํ –-

Ở đây, có câu hỏi rằng: “Phải chăng chỉ có các quyến thuộc đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ mới nhận được các điều kiện nhân duyên, hay cả những chúng sanh khác cũng vậy?” Về điều này, chúng tôi không cần phải nói, vì đã được Đức Thế Tôn giải thích như sau. Điều này đã được nói rằng: –

‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม ทานานิ เทม, ปุญฺญานิ กโรม ‘อิทํ ทานํ เปตานํ ญาติสาโลหิตานํ อุปกปฺปตุ, อิทํ ทานํ เปตา ญาติสาโลหิตา ปริภุญฺชนฺตู’ติ. กจฺจิ ตํ, โภ โคตม, ทานํ เปตานํ ญาติสาโลหิตานํ อุปกปฺปติ[Pg.26], กจฺจิ เต เปตา ญาติสาโลหิตา ตํ ทานํ ปริภุญฺชนฺตีติ? ฐาเน โข, พฺราหฺมณ, อุปกปฺปติ, โน อฏฺฐาเนติ.

“Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi là những người Bà-la-môn, thường bố thí, làm các việc phước thiện với ý nghĩ rằng: ‘Mong rằng vật bố thí này sẽ đến cho các quyến thuộc huyết thống đã quá vãng, mong rằng các quyến thuộc huyết thống đã quá vãng sẽ thọ hưởng vật bố thí này.’ Thưa Tôn giả Gotama, liệu vật bố thí ấy có đến cho các quyến thuộc huyết thống đã quá vãng không, liệu các quyến thuộc huyết thống đã quá vãng ấy có thọ hưởng vật bố thí ấy không?” “Này Bà-la-môn, trong trường hợp có thể thì đến được, trong trường hợp không thể thì không đến được.”

‘‘กตมํ ปน, โภ โคตม, ฐานํ, กตมํ อฏฺฐานนฺติ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา นิรยํ อุปปชฺชติ. โย เนรยิกานํ สตฺตานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ, ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ น อุปกปฺปติ.

“Thưa Tôn giả Gotama, thế nào là trường hợp có thể, thế nào là trường hợp không thể?” “Này Bà-la-môn, ở đây, có người sát sanh… có tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào địa ngục. Thức ăn của chúng sanh địa ngục là gì, người ấy sống nhờ vào thức ăn đó, tồn tại nhờ vào thức ăn đó. Này Bà-la-môn, đây là trường hợp không thể, nơi mà người đã sanh vào đó thì vật bố thí kia không đến được.”

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ติรจฺฉานโยนึ อุปปชฺชติ. โย ติรจฺฉานโยนิกานํ สตฺตานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ, ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ น อุปกปฺปติ.

“Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây, có người sát sanh… có tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào loài bàng sanh. Thức ăn của chúng sanh trong loài bàng sanh là gì, người ấy sống nhờ vào thức ăn đó, tồn tại nhờ vào thức ăn đó. Này Bà-la-môn, đây cũng là trường hợp không thể, nơi mà người đã sanh vào đó thì vật bố thí kia không đến được.”

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา มนุสฺสานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ…เป… เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โย เทวานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ, ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ น อุปกปฺปติ.

“Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây, có người từ bỏ sát sanh… có chánh kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh làm bạn đồng hành với loài người… sanh làm bạn đồng hành với chư thiên. Thức ăn của chư thiên là gì, người ấy sống nhờ vào thức ăn đó, tồn tại nhờ vào thức ăn đó. Này Bà-la-môn, đây cũng là trường hợp không thể, nơi mà người đã sanh vào đó thì vật bố thí kia không đến được.”

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา เปตฺติวิสยํ อุปปชฺชติ. โย เปตฺติวิสยิกานํ สตฺตานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. ยํ วา ปนสฺส อิโต อนุปเวจฺเฉนฺติ มิตฺตามจฺจา วา ญาติสาโลหิตา วา, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, ฐานํ, ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ อุปกปฺปตี’’ติ.

“Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây, có người sát sanh… có tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cảnh giới ngạ quỷ. Thức ăn của chúng sanh trong cảnh giới ngạ quỷ là gì, người ấy sống nhờ vào thức ăn đó, tồn tại nhờ vào thức ăn đó. Hoặc là, những gì mà bạn bè, người thân, quyến thuộc, hoặc huyết thống từ đây gửi đến cho người ấy, người ấy sống nhờ vào vật đó, tồn tại nhờ vào vật đó. Này Bà-la-môn, đây là trường hợp có thể, nơi mà người đã sanh vào đó thì vật bố thí kia đến được.”

‘‘สเจ ปน, โภ โคตม, โส เปโต ญาติสาโลหิโต ตํ ฐานํ อนุปปนฺโน โหติ, โก ตํ ทานํ ปริภุญฺชตี’’ติ[Pg.27]? ‘‘อญฺเญปิสฺส, พฺราหฺมณ, เปตา ญาติสาโลหิตา ตํ ฐานํ อุปปนฺนา โหนฺติ, เต ตํ ทานํ ปริภุญฺชนฺตี’’ติ.

“Thưa Tôn giả Gotama, nếu quyến thuộc huyết thống đã quá vãng ấy không sanh vào cảnh giới đó, thì ai sẽ thọ hưởng vật bố thí ấy?” “Này Bà-la-môn, các quyến thuộc huyết thống đã quá vãng khác của người ấy đã sanh vào cảnh giới đó, họ sẽ thọ hưởng vật bố thí ấy.”

‘‘สเจ ปน, โภ โคตม, โส เจว เปโต ญาติสาโลหิโต ตํ ฐานํ อนุปปนฺโน โหติ, อญฺเญปิสฺส เปตา ญาติสาโลหิตา ตํ ฐานํ อนุปปนฺนา โหนฺติ, โก ตํ ทานํ ปริภุญฺชตี’’ติ? ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, อนวกาโส, ยํ ตํ ฐานํ วิวิตฺตํ อสฺส อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา ยทิทํ เปเตหิ ญาติสาโลหิเตหิ, อปิจ, พฺราหฺมณ, ทายโกปิ อนิปฺผโล’’ติ (อ. นิ. ๑๐.๑๗๗).

“Thưa Tôn giả Gotama, nếu chính quyến thuộc huyết thống đã quá vãng ấy không sanh vào cảnh giới đó, và các quyến thuộc huyết thống đã quá vãng khác của người ấy cũng không sanh vào cảnh giới đó, thì ai sẽ thọ hưởng vật bố thí ấy?” “Này Bà-la-môn, điều đó là không thể, không có cơ hội, rằng cảnh giới ấy lại trống không các quyến thuộc huyết thống đã quá vãng trong một thời gian dài như vậy. Hơn nữa, này Bà-la-môn, người thí chủ cũng không phải là không có kết quả.” (a. ni. 10.177).

๑๙. อิทานิ เปตฺติวิสยูปปนฺนานํ ตตฺถ อญฺญสฺส กสิโครกฺขาทิโน สมฺปตฺติปฏิลาภการณสฺส อภาวํ อิโต ทินฺเนน ยาปนญฺจ ทสฺเสตุํ ‘‘น หี’’ติอาทิ วุตฺตํ.

19. Bây giờ, để chỉ ra rằng đối với những người đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, ở nơi đó không có các nguyên nhân khác để đạt được tài sản như nông nghiệp, chăn nuôi, v.v., và họ sống nhờ vào những gì được cho từ đây, nên câu kệ bắt đầu bằng “na hī” đã được nói đến.

ตตฺถ น หิ ตตฺถ กสิ อตฺถีติ ตสฺมึ เปตฺติวิสเย กสิ น หิ อตฺถิ, ยํ นิสฺสาย เปตา สุเขน ชีเวยฺยุํ. โครกฺเขตฺถ น วิชฺชตีติ เอตฺถ เปตฺติวิสเย น เกวลํ กสิเยว นตฺถิ, อถ โข โครกฺขาปิ น วิชฺชติ, ยํ นิสฺสาย เต สุเขน ชีเวยฺยุํ. วณิชฺชา ตาทิสี นตฺถีติ วณิชฺชาปิ ตาทิสี นตฺถิ, ยา เตสํ สมฺปตฺติปฏิลาภเหตุ ภเวยฺย. หิรญฺเญน กยากยนฺติ หิรญฺเญน กยวิกฺกยมฺปิ ตตฺถ ตาทิสํ นตฺถิ, ยํ เตสํ สมฺปตฺติปฏิลาภเหตุ ภเวยฺย. อิเต ทินฺเนน ยาเปนฺติ, เปตา กาลคตา ตหินฺติ เกวลํ ปน อิโต ญาตีหิ วา มิตฺตามจฺเจหิ วา ทินฺเนน ยาเปนฺติ, อตฺตภาวํ ปวตฺเตนฺติ. เปตาติ เปตฺติวิสยูปปนฺนา สตฺตา. กาลคตาติ อตฺตโน มรณกาเลน คตา. ‘‘กาลกตา’’ติ วา ปาโฐ, กตกาลา กตมรณา มรณํ สมฺปตฺตา. ตหินฺติ ตสฺมึ เปตฺติวิสเย.

Trong đó, ‘na hi tattha kasi atthī’ có nghĩa là: ở trong cảnh giới ngạ quỷ ấy, thực sự không có nghề nông, là thứ mà các ngạ quỷ có thể nương vào để sống an lạc. ‘Gorakkhettha na vijjati’ có nghĩa là: ở đây, trong cảnh giới ngạ quỷ, không chỉ không có nghề nông, mà nghề chăn nuôi cũng không hiện hữu, là thứ mà họ có thể nương vào để sống an lạc. ‘Vaṇijjā tādisī natthī’ có nghĩa là: cũng không có việc buôn bán như vậy, là thứ có thể trở thành nhân duyên cho họ đạt được tài sản. ‘Hiraññena kayākayaṃ’ có nghĩa là: ở đó cũng không có việc mua bán bằng vàng bạc như vậy, là thứ có thể trở thành nhân duyên cho họ đạt được tài sản. ‘Ito dinnena yāpenti, petā kālagatā tahiṃ’ có nghĩa là: tuy nhiên, họ chỉ sống, duy trì sự tồn tại, nhờ vào những gì được cho từ đây bởi quyến thuộc hoặc bạn bè thân hữu. ‘Petā’ là: các chúng sanh đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ. ‘Kālagatā’ là: đã ra đi theo thời điểm qua đời của mình. Hoặc có thể đọc là ‘kālakatā’, có nghĩa là đã đến lúc, đã chết, đã đạt đến cái chết. ‘Tahiṃ’ là: ở trong cảnh giới ngạ quỷ ấy.

๒๐-๒๑. อิทานิ ยถาวุตฺตมตฺถํ อุปมาหิ ปกาเสตุํ ‘‘อุนฺนเม อุทกํ วุฏฺฐ’’นฺติ คาถาทฺวยมาห. ตสฺสตฺโถ – ยถา อุนฺนเม ถเล อุนฺนตปฺปเทเส เมเฆหิ อภิวุฏฺฐํ อุทกํ ยถา นินฺนํ ปวตฺตติ, โย ภูมิภาโค นินฺโน โอณโต, ตํ อุปคจฺฉติ; เอวเมว อิโต ทินฺนํ ทานํ เปตานํ อุปกปฺปติ[Pg.28], ผลุปฺปตฺติยา วินิยุชฺชติ. นินฺนมิว หิ อุทกปฺปวตฺติยา ฐานํ เปตโลโก ทานูปกปฺปนาย. ยถาห – ‘‘อิทํ โข, พฺราหฺมณ, ฐานํ, ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ อุปกปฺปตี’’ติ (อ. นิ. ๑๐.๑๗๗). ยถา จ กนฺทรปทรสาขปสาขกุโสพฺภมหาโสพฺเภ หิ โอคลิเตน อุทเกน วาริวหา มหานชฺโช ปูรา หุตฺวา สาครํ ปริปูเรนฺติ, เอวํ อิโต ทินฺนทานํ ปุพฺเพ วุตฺตนเยน เปตานํ อุปกปฺปตีติ.

20-21. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói đến bằng các ví dụ, ngài đã nói hai câu kệ: “unname udakaṃ vuṭṭhaṃ.” Ý nghĩa của chúng là – cũng như nước do mây mưa xuống trên vùng đất cao, trên nơi cao, chảy xuống vùng trũng, đi đến phần đất nào thấp, trũng; cũng thế, vật thí được cho từ đây có thể thành tựu cho các ngạ quỷ, được sử dụng để sanh ra quả báo. Cõi ngạ quỷ ví như vùng đất trũng là nơi để sự bố thí thành tựu, giống như nơi để nước chảy đến. Như có lời dạy: “Này Bà-la-môn, đây chính là cảnh giới, nơi mà vật thí ấy có thể thành tựu cho người đã sanh vào đó.” (a. ni. 10.177). Và cũng như các dòng nước, các con sông lớn được làm cho đầy bởi nước chảy xuống từ các hang động, khe núi, nhánh khe, hố nhỏ, hố lớn, rồi làm cho biển cả được tràn đầy; cũng thế, vật thí được cho từ đây, theo phương cách đã nói ở trước, có thể thành tựu cho các ngạ quỷ.

๒๒. ยสฺมา เปตา ‘‘อิโต กิญฺจิ ลภามา’’ติ อาสาภิภูตา ญาติฆรํ อาคนฺตฺวาปิ ‘‘อิทํ นาม โน เทถา’’ติ ยาจิตุํ น สกฺโกนฺติ, ตสฺมา เตสํ อิมานิ อนุสฺสรณวตฺถูนิ อนุสฺสรนฺโต กุลปุตฺโต ทกฺขิณํ ทชฺชาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘อทาสิ เม’’ติ คาถมาห.

22. Bởi vì các ngạ quỷ, dù bị lòng mong mỏi chi phối rằng: “Mong chúng ta sẽ nhận được chút gì từ đây,” và dù đã đến nhà của thân quyến, cũng không thể xin rằng: “Xin hãy cho chúng tôi vật này;” do đó, để chỉ dạy rằng người con trai trong gia tộc, trong khi tưởng nhớ đến những sự việc đáng tưởng nhớ này của họ, nên cúng dường vật thí, ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng “adāsi me.”

ตสฺสตฺโถ – อิทํ นาม เม ธนํ วา ธญฺญํ วา อทาสิ, อิทํ นาม เม กิจฺจํ อตฺตนาเยว โยคํ อาปชฺชนฺโต อกาสิ, ‘‘อสุโก เม มาติโต วา ปิติโต วา สมฺพนฺธตฺตา ญาติ, สิเนหวเสน ตาณสมตฺถตาย มิตฺโต, อสุโก เม สหปํสุกีฬกสหาโย สขา’’ติ จ เอตํ สพฺพมนุสฺสรนฺโต เปตานํ ทกฺขิณํ ทชฺชา ทานํ นิยฺยาเตยฺย. ‘‘ทกฺขิณา ทชฺชา’’ติ วา ปาโฐ, เปตานํ ทกฺขิณา ทาตพฺพา, เตน ‘‘อทาสิ เม’’ติอาทินา นเยน ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ อนุสฺสรตาติ วุตฺตํ โหติ. กรณตฺเถ หิ อิทํ ปจฺจตฺตวจนํ.

Ý nghĩa của câu kệ ấy là – trong khi tưởng nhớ đến tất cả những điều này: “Người này đã cho ta của cải hay lúa gạo này,” “Người này đã làm cho ta công việc này, tự mình nỗ lực,” “Người này là quyến thuộc của ta do có liên hệ từ bên mẹ hay bên cha, là bạn thân do lòng thương mến và có khả năng che chở, người này là bạn bè cùng chơi đùa thuở nhỏ với ta,” người ấy nên cúng dường vật thí, nên hồi hướng vật thí cho các ngạ quỷ. Hoặc bản kinh đọc là “Dakkhiṇā dajjā,” vật thí nên được cúng dường cho các ngạ quỷ. Do đó, câu nói có nghĩa là: người ấy tưởng nhớ đến việc đã được làm trong quá khứ theo phương cách bắt đầu bằng “adāsi me.” Ở đây, đây là cách dùng ở sở dụng cách.

๒๓-๒๔. เย ปน สตฺตา ญาติมรเณน รุณฺณโสกาทิปรา เอว หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ, น เตสํ อตฺถาย กิญฺจิ เทนฺติ, เตสํ ตํ รุณฺณโสกาทิ เกวลํ อตฺตปริตาปนมตฺตเมว โหติ, ตํ น เปตานํ กญฺจิ อตฺถํ สาเธตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘น หิ รุณฺณํ วา’’ติ คาถํ วตฺวา ปุน มคธราเชน ทินฺนทกฺขิณาย สาตฺถกภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘อยญฺจ โข’’ติ คาถมาห. เตสํ อตฺโถ เหฏฺฐา วุตฺโตเยว.

23-24. Còn những chúng sanh nào, do sự qua đời của thân quyến, chỉ mãi chìm đắm trong than khóc, sầu muộn v.v... mà không cúng dường điều gì vì lợi ích cho họ, thì sự than khóc, sầu muộn v.v... ấy của họ chỉ đơn thuần là sự tự hành hạ bản thân, điều đó không mang lại bất cứ lợi ích nào cho các ngạ quỷ. Để chỉ dạy điều này, ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng “na hi ruṇṇaṃ vā,” rồi lại để chỉ dạy sự hữu ích của vật thí được cúng dường bởi đức vua xứ Magadha, ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng “ayañca kho.” Ý nghĩa của chúng đã được giải thích ở dưới.

๒๕. อิทานิ ยสฺมา อิมํ ทกฺขิณํ เทนฺเตน รญฺญา ญาตีนํ ญาตีหิ กตฺตพฺพกิจฺจกรเณน ญาติธมฺโม นิทสฺสิโต, พหุชนสฺส ปากโฏ กโต, นิทสฺสนํ ปากฏํ กตํ ‘‘ตุมฺเหหิปิ เอวเมว ญาตีสุ ญาติธมฺโม ปริปูเรตพฺโพ’’ติ. เต จ เปเต ทิพฺพสมฺปตฺตึ อธิคเมนฺเตน เปตานํ ปูชา กตา อุฬารา[Pg.29], พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนฺนปานาทีหิ สนฺตปฺเปนฺเตน ภิกฺขูนํ พลํ อนุปฺปทินฺนํ, อนุกมฺปาทิคุณปริวารญฺจ จาคเจตนํ นิพฺพตฺเตนฺเตน อนปฺปกํ ปุญฺญํ ปสุตํ, ตสฺมา ภควา อิเมหิ ยถาภุจฺจคุเณหิ ราชานํ สมฺปหํเสนฺโต ‘‘โส ญาติธมฺโม’’ติ โอสานคาถมาห.

25. Bây giờ, bởi vì đức vua, trong khi cúng dường vật thí này, đã thể hiện pháp của thân quyến (ñātidhammo) qua việc làm công việc phải làm của thân quyến đối với thân quyến, đã làm cho điều đó được công khai cho đại chúng, đã làm thành một tấm gương sáng tỏ rằng: “Các ngươi cũng nên làm tròn pháp của thân quyến đối với thân quyến như vậy.” Và bởi vì ngài đã làm cho các ngạ quỷ ấy đạt được tài sản cõi trời, nên sự cúng dường cho các ngạ quỷ đã được thực hiện một cách cao thượng; bởi vì ngài đã làm cho Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu được thỏa mãn với vật thực, thức uống v.v..., nên sức lực của các vị Tỳ-khưu đã được trợ giúp; bởi vì ngài đã phát sanh tâm xả ly cùng với các đức tính như lòng bi mẫn v.v..., nên phước báu không nhỏ đã được tạo ra. Do đó, đức Thế Tôn, trong khi tán thán đức vua với những phẩm chất chân thật này, đã nói câu kệ kết luận bắt đầu bằng “so ñātidhammo.”

ตตฺถ ญาติธมฺโมติ ญาตีหิ ญาตีนํ กตฺตพฺพกรณํ. อุฬาราติ ผีตา สมิทฺธา. พลนฺติ กายพลํ. ปสุตนฺติ อุปจิตํ. เอตฺถ จ ‘‘โส ญาติธมฺโม จ อยํ นิทสฺสิโต’’ติ เอเตน ภควา ราชานํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ. ญาติธมฺมทสฺสนญฺเหตฺถ สนฺทสฺสนํ. ‘‘เปตาน ปูชา จ กตา อุฬารา’’ติ อิมินา สมาทเปสิ. ‘‘อุฬารา’’ติ ปสํสนญฺเหตฺถ ปุนปฺปุนํ ปูชากรเณ สมาทปนํ. ‘‘พลญฺจ ภิกฺขูนมนุปฺปทินฺน’’นฺติ อิมินา สมุตฺเตเชสิ. ภิกฺขูนํ พลานุปฺปทานญฺเหตฺถ เอวํวิธานํ พลานุปฺปทาเน อุสฺสาหวฑฺฒเนน สมุตฺเตชนํ. ‘‘ตุมฺเหหิ ปุญฺญํ ปสุตํ อนปฺปก’’นฺติ อิมินา สมฺปหํเสสิ. ปุญฺญปสวนกิตฺตนญฺเหตฺถ ตสฺส ยถาภุจฺจคุณสํวณฺณนภาเวน สมฺปหํสนนฺติ เอวเมตฺถ โยชนา เวทิตพฺพา.

Trong đó, ‘pháp của thân quyến’ (ñātidhammo) là việc làm những gì phải làm của thân quyến đối với thân quyến. ‘Cao thượng’ (Uḷārā) là dồi dào, thịnh vượng. ‘Sức lực’ (Balaṃ) là sức mạnh của thân. ‘Được tạo ra’ (Pasutaṃ) là được tích lũy. Và ở đây, với câu “Và pháp của thân quyến này đã được thể hiện,” đức Thế Tôn đã chỉ dạy (sandassesi) cho đức vua bằng một bài pháp thoại. Việc thể hiện pháp của thân quyến ở đây chính là sự chỉ dạy. Với câu “Và sự cúng dường cao thượng đã được thực hiện cho các ngạ quỷ,” ngài đã khuyến khích (samādapesi). Việc tán thán là ‘cao thượng’ ở đây chính là sự khuyến khích trong việc cúng dường nhiều lần. Với câu “Và sức lực đã được trợ giúp cho các vị Tỳ-khưu,” ngài đã khích lệ (samuttejesi). Việc trợ giúp sức lực cho các vị Tỳ-khưu ở đây chính là sự khích lệ bằng cách làm tăng trưởng lòng hăng hái trong việc trợ giúp sức lực như vậy. Với câu “Phước báu không nhỏ đã được các ngài tạo ra,” ngài đã làm cho hoan hỷ (sampahaṃsesi). Việc tuyên dương sự tạo ra phước báu ở đây chính là sự làm cho hoan hỷ do bản chất là sự tán dương những phẩm chất chân thật của vị ấy. Cách giải thích ở đây nên được hiểu như vậy.

เทสนาปริโยสาเน จ เปตฺติวิสยูปปตฺติอาทีนวสํวณฺณเนน สํวิคฺคหทยานํ โยนิโส ปทหตํ จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ทุติยทิวเสปิ เทวมนุสฺสานํ อิทเมว ติโรกุฏฺฏเทสนํ เทเสสิ. เอวํ ยาว สตฺต ทิวสา ตาทิโสว ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

Và vào lúc kết thúc bài pháp, nhờ sự mô tả về những nguy hiểm của việc tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, đã có sự thấu hiểu Chánh pháp cho tám mươi bốn ngàn chúng sanh có tâm rung động và đã nỗ lực một cách như lý. Vào ngày thứ hai, ngài cũng đã thuyết giảng chính bài kinh Tirokuṭṭa này cho chư thiên và nhân loại. Cứ như thế cho đến bảy ngày, sự thấu hiểu Chánh pháp tương tự cũng đã xảy ra.

ติโรกุฏฺฏเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ Tirokuṭṭa đã kết thúc.

๖. ปญฺจปุตฺตขาทกเปติวตฺถุวณฺณนา

6. Phần giải về truyện nữ ngạ quỷ ăn thịt năm người con

นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต ปญฺจปุตฺตขาทกเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร คามเก อญฺญตรสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ภริยา วญฺฌา อโหสิ. ตสฺส ญาตกา เอตทโวจุํ – ‘‘ตว ปชาปติ วญฺฌา, อญฺญํ เต กญฺญํ อาเนมา’’ติ. โส ตสฺโส ภริยาย สิเนเหน น อิจฺฉิ. อถสฺส ภริยา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา สามิกํ เอวมาห [Pg.30] – ‘‘สามิ, อหํ วญฺฌา, อญฺญา กญฺญา อาเนตพฺพา, มา เต กุลวํโส อุปจฺฉิชฺชี’’ติ. โส ตาย นิปฺปีฬิยมาโน อญฺญํ กญฺญํ อาเนสิ. สา อปเรน สมเยน คพฺภินี อโหสิ. วญฺฌิตฺถี – ‘‘อยํ ปุตฺตํ ลภิตฺวา อิมสฺส เคหสฺส อิสฺสรา ภวิสฺสตี’’ติ อิสฺสาปกตา ตสฺสา คพฺภปาตนูปายํ ปริเยสนฺตี อญฺญตรํ ปริพฺพาชิกํ อนฺนปานาทีหิ สงฺคณฺหิตฺวา ตาย ตสฺสา คพฺภปาตนํ ทาเปสิ. สา คพฺเภ ปติเต อตฺตโน มาตุยา อาโรเจสิ, มาตา อตฺตโน ญาตเก สโมธาเนตฺวา ตมตฺถํ นิเวเทสิ. เต วญฺฌิตฺถึ เอตทโวจุํ – ‘‘ตยา อิมิสฺสา คพฺโภ ปาติโต’’ติ? ‘‘นาหํ ปาเตมี’’ติ. ‘‘สเจ ตยา คพฺโภ น ปาติโต, สปถํ กโรหี’’ติ. ‘‘สเจ มยา คพฺโภ ปาติโต, ทุคฺคติปรายณา ขุปฺปิปาสาภิภูตา สายํ ปาตํ ปญฺจ ปญฺจ ปุตฺเต วิชายิตฺวา ขาทิตฺวา ติตฺตึ น คจฺเฉยฺยํ, นิจฺจํ ทุคฺคนฺธา มกฺขิกาปริกิณฺณา จ ภเวยฺย’’นฺติ มุสา วตฺวา สปถํ อกาสิ. สา นจิรสฺเสว กาลํ กตฺวา ตสฺเสว คามสฺส อวิทูเร ทุพฺพณฺณรูปา เปตี หุตฺวา นิพฺพตฺติ.

Câu chuyện về người lõa lồ, hình sắc xấu xí này được đức Thế Tôn nói đến trong khi ngài đang trú tại Sāvatthi, liên quan đến nữ ngạ quỷ ăn thịt năm đứa con. Tương truyền, ở một ngôi làng nhỏ không xa thành Sāvatthi, vợ của một gia chủ nọ là người son sẻ. Bà con của ông ấy đã nói điều này: ‘Vợ của ông là người son sẻ, chúng tôi sẽ mang đến cho ông một cô gái khác.’ Do có tình thương với người vợ ấy, ông ấy đã không muốn. Khi ấy, người vợ của ông ấy sau khi nghe được sự việc ấy đã nói với chồng như vầy: ‘Thưa chàng, em là người son sẻ, nên cưới một cô gái khác, mong rằng dòng dõi của chàng không bị đoạn tuyệt.’ Bị người vợ ấy thúc ép, ông ấy đã cưới một cô gái khác. Vào một thời gian sau, cô ấy đã có thai. Người đàn bà son sẻ, do ganh tỵ rằng: ‘Người này sau khi sanh được con trai sẽ trở thành bà chủ của ngôi nhà này,’ đã tìm kiếm phương cách làm sẩy thai cho cô ấy, rồi đã tiếp đãi một nữ du sĩ nọ bằng vật thực, thức uống, v.v... và đã nhờ người ấy cho thuốc phá thai. Sau khi thai bị sẩy, cô ấy đã trình báo với mẹ của mình. Người mẹ sau khi tập hợp bà con của mình đã thông báo sự việc ấy. Họ đã nói điều này với người đàn bà son sẻ: ‘Có phải cô đã làm sẩy thai của người này không?’ ‘Tôi không làm sẩy thai.’ ‘Nếu cô không làm sẩy thai, hãy thề đi.’ ‘Nếu tôi đã làm sẩy thai, nguyện cho tôi có cảnh giới khổ làm nơi nương tựa, bị đói khát xâm chiếm, mỗi sáng mỗi chiều sanh ra năm đứa con rồi ăn thịt mà vẫn không được no đủ, và nguyện cho tôi luôn có mùi hôi thối, bị ruồi bâu quanh,’ nói láo rồi đã thề. Không bao lâu sau, bà ấy mệnh chung và đã sanh làm nữ ngạ quỷ có hình sắc xấu xí ở không xa ngôi làng ấy.

ตทา ชนปเท วุตฺถวสฺสา อฏฺฐ เถรา สตฺถุ ทสฺสนตฺถํ สาวตฺถึ อาคจฺฉนฺตา ตสฺส คามสฺส อวิทูเร ฉายูทกสมฺปนฺเน อรญฺญฏฺฐาเน วาสํ อุปคจฺฉึสุ. อถ สา เปตี เถรานํ อตฺตานํ ทสฺเสสิ. เตสุ สงฺฆตฺเถโร ตํ เปตึ –

Khi ấy, tám vị trưởng lão đã an cư mùa mưa ở một vùng quê, đang trên đường đến Sāvatthi để yết kiến đức Thế Tôn, đã đến trú ngụ tại một nơi trong rừng có đầy đủ bóng mát và nước uống, không xa ngôi làng ấy. Khi ấy, nữ ngạ quỷ ấy đã hiện thân cho các vị trưởng lão thấy. Trong số các vị ấy, vị Tăng trưởng lão đã hỏi nữ ngạ quỷ ấy rằng –

๒๖.

26.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ทุคฺคนฺธา ปูติ วายสิ;

มกฺขิกาหิ ปริกิณฺณา, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. –

“Ngươi lõa lồ, hình sắc xấu xí, có mùi hôi thối, tỏa ra mùi tử thi; bị ruồi bâu quanh, ngươi là ai mà đứng ở đây vậy?” –

คาถาย ปฏิปุจฺฉิ. ตตฺถ นคฺคาติ นิจฺโจฬา. ทุพฺพณฺณรูปาสีติ ณวิรูปา อติวิย พีภจฺฉรูเปน สมนฺนาคตา อสิ. ทุคฺคนฺธาติ อนิฏฺฐคนฺธา. ปูติ วายสีติ สรีรโต กุณปคนฺธํ วายสิ. มกฺขิกาหิ ปริกิณฺณาติ นีลมกฺขิกาหิ สมนฺตโต อากิณฺณา. กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสีติ กา นาม เอวรูปา อิมสฺมึ ฐาเน ติฏฺฐสิ, อิโต จิโต จ วิจรสีติ อตฺโถ.

(Ngài) đã hỏi lại bằng câu kệ. Ở đây, lõa lồ (naggā) có nghĩa là không có y phục. Hình sắc xấu xí (dubbaṇṇarūpāsi) có nghĩa là ngươi có hình dạng xấu xa, có hình thù vô cùng ghê tởm. Có mùi hôi thối (duggandhā) có nghĩa là có mùi khôngน่า ưa. Tỏa ra mùi tử thi (pūti vāyasi) có nghĩa là ngươi tỏa ra mùi xác chết từ cơ thể. Bị ruồi bâu quanh (makkhikāhi parikiṇṇā) có nghĩa là bị ruồi xanh bu đầy khắp nơi. Ngươi là ai mà đứng ở đây vậy (kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasi) có nghĩa là người có hình dạng như thế này tên là gì mà đứng ở nơi này, đi lại đây đó.

อถ สา เปตี มหาเถเรน เอวํ ปุฏฺฐา อตฺตานํ ปกาเสนฺตี สตฺตานํ สํเวคํ ชเนนฺตี –

Khi ấy, nữ ngạ quỷ ấy, được vị đại trưởng lão hỏi như vậy, đã tự mình tỏ bày, làm phát sanh sự xúc động cho các chúng sanh, (đã nói) –

๒๗.

27.

‘‘อหํ [Pg.31] ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

“Thưa ngài, con là ngạ quỷ, khốn khổ, thuộc về thế giới của Yama; sau khi đã làm ác nghiệp, con đã từ đây đi đến thế giới ngạ quỷ.

๒๘.

28.

‘‘กาเลน ปญฺจ ปุตฺตานิ, สายํ ปญฺจ ปุนาปเร;

วิชายิตฺวาน ขาทามิ, เตปิ นา โหนฺติ เม อลํ.

“Vào buổi sáng, con sanh năm đứa con, vào buổi chiều, lại thêm năm đứa nữa; sau khi sanh ra, con ăn thịt chúng, nhưng chúng cũng không đủ cho con.

๒๙.

29.

‘‘ปริฑยฺหติ ธูมายติ, ขุทาย หทยํ มม;

ปานียํ น ลเภ ปาตุํ, ปสฺส มํ พฺยสนํ คต’’นฺติ. –

“Trái tim của con bị thiêu đốt, bốc khói vì đói; con không tìm được nước để uống, xin hãy nhìn con, người đã gặp phải tai ương.” –

อิมา ติสฺโส คาถา อภาสิ.

(Nữ ngạ quỷ) đã nói ba câu kệ này.

๒๗. ตตฺถ ภทนฺเตติ เถรํ คารเวน อาลปติ. ทุคฺคตาติ ทุคฺคตึ คตา. ยมโลกิกาติ ‘‘ยมโลโก’’ติ ลทฺธนาเม เปตโลเก ตตฺถ ปริยาปนฺนภาเวน วิทิตา. อิโต คตาติ อิโต มนุสฺสโลกโต เปตโลกํ อุปปชฺชนวเสน คตา, อุปปนฺนาติ อตฺโถ.

27. Ở đây, thưa ngài (bhadante) là (cô ấy) gọi vị trưởng lão với sự kính trọng. Khốn khổ (duggatā) có nghĩa là đã đi đến cảnh giới khổ. Thuộc về thế giới của Yama (yamalokikā) có nghĩa là được biết đến do thuộc về thế giới ngạ quỷ, nơi có tên gọi là ‘thế giới của Yama.’ Từ đây đi đến (ito gatā) có nghĩa là từ thế giới loài người này đã đi đến thế giới ngạ quỷ bằng cách tái sanh, nghĩa là đã sanh vào đó.

๒๘. กาเลนาติ รตฺติยา วิภาตกาเล. ภุมฺมตฺเถ หิ เอตํ กรณวจนํ. ปญฺจ ปุตฺตานีติ ปญฺจ ปุตฺเต. ลิงฺควิปลฺลาเสน เหตํ วุตฺตํ. สายํ ปญฺจ ปุนาปเรติ สายนฺหกาเล ปุน อปเร ปญฺจ ปุตฺเต ขาทามีติ โยชนา. วิชายิตฺวานาติ ทิวเส ทิวเส ทส ทส ปุตฺเต วิชายิตฺวา. เตปิ นา โหนฺติ เม อลนฺติ เตปิ ทสปุตฺตา เอกทิวสํ มยฺหํ ขุทาย ปฏิฆาตาย อหํ ปริยตฺตา น โหนฺติ. คาถาสุขตฺถญฺเหตฺถ นา-อิติ ทีฆํ กตฺวา วุตฺตํ.

28. Vào buổi sáng (kālena) có nghĩa là vào lúc rạng đông của ban đêm. Thật vậy, công cụ cách này được dùng theo nghĩa của sở thuộc cách. Năm đứa con (pañca puttāni) có nghĩa là năm người con trai. Điều này được nói đến do sự thay đổi về giống (ngữ pháp). Vào buổi chiều, lại thêm năm đứa nữa (sāyaṃ pañca punāpare) có sự liên kết là: ‘vào buổi chiều, con lại ăn thịt năm người con trai khác.’ Sau khi sanh ra (vijāyitvāna) có nghĩa là mỗi ngày sau khi sanh ra mười đứa con. Nhưng chúng cũng không đủ cho con (tepi nā honti me alanti) có nghĩa là mười đứa con ấy trong một ngày cũng không đủ để chống lại cơn đói của tôi. Ở đây, vì sự thuận tiện của câu kệ, (từ na) đã được nói thành trường âm là nā.

๒๙. ปริฑยฺหติ ธูมายติ ขุทาย หทยํ มมาติ ขุทาย ชิฆจฺฉาย พาธิยมานาย มม หทยปเทโส อุทรคฺคินา ปริสมนฺตโต ฌายติ ธูมายติ สนฺตปฺปติ. ปานียํ น ลเภ ปาตุนฺติ ปิปาสาภิภูตา ตตฺถ ตตฺถ วิจรนฺตี ปานียมฺปิ ปาตุํ น ลภามิ. ปสฺส มํ พฺยสนํ คตนฺติ เปตูปปตฺติยา สาธารณํ อสาธารณญฺจ อิมํ อีทิสํ พฺยสนํ อุปคตํ มํ ปสฺส, ภนฺเตติ อตฺตนา อนุภวิยมานํ ทุกฺขํ เถรสฺส ปเวเทสิ.

29. Trái tim của con bị thiêu đốt, bốc khói vì đói (pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mama) có nghĩa là bị cơn đói hành hạ, vùng tim của tôi bị lửa của dạ dày thiêu đốt, bốc khói, nung nấu khắp nơi. Con không tìm được nước để uống (pānīyaṃ na labhe pātuṃ) có nghĩa là bị cơn khát xâm chiếm, đi lang thang đây đó, tôi cũng không tìm được nước để uống. Xin hãy nhìn con, người đã gặp phải tai ương (passa maṃ byasanaṃ gatanti) có nghĩa là (cô ấy) đã trình bày nỗi khổ mà mình đang trải qua cho vị trưởng lão rằng: ‘Thưa ngài, xin hãy nhìn con, người đã gặp phải tai ương như thế này, chung và riêng, của sự tái sanh làm ngạ quỷ.’

ตํ [Pg.32] สุตฺวา เถโร ตาย กตกมฺมํ ปุจฺฉนฺโต –

Sau khi nghe điều ấy, vị trưởng lão, trong khi hỏi về nghiệp đã được tạo bởi cô ấy, (đã nói) –

๓๐.

30.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, ปุตฺตมํสานิ ขาทสี’’ติ. –

“Hành vi xấu ác nào đã được làm bởi thân, khẩu, ý? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi ăn thịt các con của mình?” –

คาถมาห. ตตฺถ ทุกฺกฏนฺติ ทุจฺจริตํ. กิสฺส กมฺมวิปาเกนาติ กีทิสสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, กึ ปาณาติปาตสฺส, อุทาหุ อทินฺนาทานาทีสุ อญฺญตรสฺสาติ อตฺโถ. ‘‘เกน กมฺมวิปาเกนา’’ติ เกจิ ปฐนฺติ.

(Ngài) đã nói câu kệ. Ở đây, hành vi xấu ác (dukkaṭaṃ) có nghĩa là hành vi sai trái. Do quả báo của nghiệp nào (kissa kammavipākena) có nghĩa là do quả báo của loại nghiệp nào, là của việc sát sanh, hay là của một trong các (nghiệp) như trộm cắp, v.v...? Một số vị đọc là ‘kena kammavipākena.’

อถ สา เปตี อตฺตนา กตกมฺมํ เถรสฺส กเถนฺตี –

Khi ấy, nữ ngạ quỷ ấy, trong khi kể lại cho vị trưởng lão về nghiệp đã được tạo bởi mình, (đã nói) –

๓๑.

31.

‘‘สปตี เม คพฺภินี อาสิ, ตสฺสา ปาปํ อเจตยึ;

สาหํ ปทุฏฺฐมนสา, อกรึ คพฺภปาตนํ.

“Người vợ cùng chồng của con đã có thai, con đã suy nghĩ điều ác đối với cô ấy; con, với tâm ác độc, đã làm cho sẩy thai.

๓๒.

32.

‘‘ตสฺส ทฺเวมาสิโก คพฺโภ, โลหิตญฺเญว ปคฺฆริ;

ตทสฺสา มาตา กุปิตา, มยฺหํ ญาตี สมานยิ;

สปถญฺจ มํ อกาเรสิ, ปริภาสาปยี จ มํ.

“Cái thai hai tháng tuổi của cô ấy đã tuôn chảy ra chỉ toàn là máu; khi ấy, mẹ của cô ấy tức giận, đã tập hợp bà con của con lại; và đã bắt con phải thề, và đã mắng nhiếc con.

๓๓.

33.

‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทํ อภาสิสํ;

‘ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, สเจ ตํ ปกตํ มยา’.

“Con đã nói lời nói dối, một lời thề kinh khủng rằng: ‘Nguyện con ăn thịt các con của mình, nếu điều ấy đã được làm bởi con.’

๓๔.

34.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, ปุพฺพโลหิตมกฺขิตา’’ติ. – คาถาโย อภาสิ;

‘Do quả báo của nghiệp ấy, và của cả hai (nghiệp) là lời nói dối; tôi ăn thịt của các con trai, mình dính đầy mủ và máu.’” – (vị ấy) đã nói lên các câu kệ;

๓๑-๓๒. ตตฺถ สปตีติ สมานปติกา อิตฺถี วุจฺจติ. ตสฺสา ปาปํ อเจตยินฺติ ตสฺส สปติยา ปาปํ ลุทฺทกํ กมฺมํ อเจตยึ. ปทุฏฺฐมนสาติ ปทุฏฺฐจิตฺตา, ปทุฏฺเฐน วา มนสา. ทฺเวมาสิโกติ ทฺเวมาสชาโต ปติฏฺฐิโต หุตฺวา ทฺเวมาสิกา. โลหิตญฺเญว ปคฺฆรีติ วิปชฺชมาโน รุหิรญฺเญว หุตฺวา วิสฺสนฺทิ. ตทสฺสา มาตา กุปิตา, มยฺหํ ญาตี สมานยีติ ตทา อสฺสา สปติยา มาตา มยฺหํ กุปิตา อตฺตโน ญาตเก สโมธาเนสิ. ‘‘ตตสฺสา’’ติ วา ปาโฐ, ตโต อสฺสาติ ปทวิภาโค.

31-32. Ở đây, sapatī được gọi là người phụ nữ có cùng chồng. Tassā pāpaṃ acetayiṃ có nghĩa là: tôi đã có ý định làm điều ác, việc làm tàn nhẫn đối với người vợ cùng chồng của bà ấy. Paduṭṭhamanasā có nghĩa là: với tâm bị ô nhiễm, hay với ý xấu. Dvemāsiko có nghĩa là: được hai tháng tuổi, đã thành hình được hai tháng. Lohitaññeva paggharī có nghĩa là: bị hư hoại, đã chảy ra chỉ như là máu. Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayī có nghĩa là: khi ấy, mẹ của người vợ cùng chồng ấy đã nổi giận với tôi, đã tập hợp các quyến thuộc của mình. Hoặc có bài đọc là “Tatassā”, phân chia từ là tato assā.

๓๓-๓๔. สปถนฺติ [Pg.33] สปนํ. ปริภาสาปยีติ ภเยน ตชฺชาเปสิ. สปถํ มุสาวาทํ อภาสิสนฺติ ‘‘สเจ ตํ มยา กตํ, อีทิสี ภเวยฺย’’นฺติ กตเมว ปาปํ อกตํ กตฺวา ทสฺเสนฺตี มุสาวาทํ อภูตํ สปถํ อภาสึ. มุตฺตมํสานิ ขาทามิ, สเจตํ ปกตํ มยาติ อิทํ ตทา สปถสฺส กตาการทสฺสนํ. ยทิ เอตํ คพฺภปาตนปาปํ มยา กตํ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยํ มยฺหํ ปุตฺตมํสานิเยว ขาเทยฺยนฺติ อตฺโถ. ตสฺส กมฺมสฺสาติ ตสฺส คพฺภปาตนวเสน ปกตสฺส ปาณาติปาตกมฺมสฺส. มุสาวาทสฺส จาติ มุสาวาทกมฺมสฺส จ. อุภยนฺติ อุภยสฺสปิ กมฺมสฺส อุภเยน วิปาเกน. กรณตฺเถ หิ อิทํ ปจฺจตฺตวจนํ. ปุพฺพโลหิตมกฺขิตาติ ปสวนวเสน ปริภิชฺชนวเสน จ ปุพฺเพน จ โลหิเตน จ มกฺขิตา หุตฺวา ปุตฺตมํสานิ ขาทามีติ โยชนา.

33-34. Sapatham có nghĩa là lời nguyền rủa. Paribhāsāpayi có nghĩa là: đã hăm dọa do sợ hãi. Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsiṃ có nghĩa là: tôi đã nói lời nói dối, lời nguyền rủa không thật, trình bày việc ác đã làm thành ra không làm rằng: ‘Nếu việc ấy do tôi làm, nguyện cho tôi sẽ bị như thế này.’ Muttamaṃsāni khādāmi, sacetaṃ pakataṃ mayā, đây là sự trình bày về cách thức của lời nguyền rủa khi ấy. Nghĩa là: Nếu tội ác phá thai này do tôi làm, trong sự tái sanh ở đời sau, nguyện cho tôi sẽ phải ăn chính thịt của các con trai mình. Tassa kammassa có nghĩa là: của nghiệp sát sanh ấy đã được thực hiện bằng cách phá thai. Musāvādassa ca có nghĩa là: và của nghiệp nói dối. Ubhayaṃ có nghĩa là: do quả báo kép của cả hai nghiệp. Ở đây, đây là sở thuộc cách (paccattavacanaṃ) theo nghĩa của công cụ cách (karaṇatthe). Pubbalohitamakkhitā, cú pháp là: bị dính đầy mủ và máu do việc sanh nở và do việc vỡ ra, rồi ăn thịt của các con trai.

เอวํ สา เปตี อตฺตโน กมฺมวิปากํ ปเวเทตฺวา ปุน เถเร เอวมาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, อิมสฺมึเยว คาเม อสุกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ภริยา อิสฺสาปกตา หุตฺวา ปาปกมฺมํ กตฺวา เอวํ เปตโยนิยํ นิพฺพตฺตา. สาธุ, ภนฺเต, ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส เคหํ คจฺฉถ, โส ตุมฺหากํ ทานํ ทสฺสติ, ตํ ทกฺขิณํ มยฺหํ อุทฺทิสาเปยฺยาถ, เอวํ เม อิโต เปตโลกโต มุตฺติ ภวิสฺสตี’’ติ. เถรา ตํ สุตฺวา ตํ อนุกมฺปมานา อุลฺลุมฺปนสภาวสณฺฐิตา ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส เคหํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. กุฏมฺพิโก เถเร ทิสฺวา สญฺชาตปฺปสาโท ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตานิ คเหตฺวา เถเร อาสเนสุ นิสีทาเปตฺวา ปณีเตน อาหาเรน โภเชตุํ อารภิ. เถรา ตํ ปวตฺตึ กุฏุมฺพิกสฺส อาโรเจตฺวา ตํ ทานํ ตสฺสา เปติยา อุทฺทิสาเปสุํ. ตงฺขณญฺเญว จ สา เปตี ตโต ทุกฺขโต อเปตา อุฬารสมฺปตฺตึ ปฏิลภิตฺวา รตฺติยํ กุฏุมฺพิกสฺส อตฺตานํ ทสฺเสสิ. อถ เถรา อนุกฺกเมน สาวตฺถึ คนฺตฺวา ภควโต ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ภควา จ ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. เทสนาวสาเน มหาชโน ปฏิลทฺธสํเวโค อิสฺสามจฺเฉรโต ปฏิวิรมิ. เอวํ สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Như vậy, sau khi trình bày về quả báo của nghiệp của mình, ngạ quỷ ấy lại nói với vị trưởng lão như sau: ‘Bạch ngài, chính ở trong ngôi làng này, con là vợ của gia chủ tên là..., do lòng ganh tỵ đã làm điều ác, nên đã sanh vào loài ngạ quỷ như thế này. Lành thay, bạch ngài, xin ngài hãy đi đến nhà của gia chủ ấy, vị ấy sẽ dâng cúng dường đến các ngài, xin các ngài hãy hồi hướng vật thực cúng dường ấy cho con, như vậy con sẽ được giải thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ này.’ Các vị trưởng lão sau khi nghe điều ấy, do lòng bi mẫn đối với ngạ quỷ ấy, với bản tánh sẵn có là cứu vớt, đã đi vào nhà của gia chủ ấy để khất thực. Vị gia chủ sau khi nhìn thấy các vị trưởng lão, tâm sanh hoan hỷ, đã đi ra đón, nhận lấy bình bát, mời các vị trưởng lão ngồi vào chỗ ngồi, rồi bắt đầu dâng cúng các món ăn thượng vị. Các vị trưởng lão đã kể lại câu chuyện ấy cho vị gia chủ và đã hồi hướng vật cúng dường ấy cho ngạ quỷ kia. Và ngay trong khoảnh khắc ấy, ngạ quỷ kia thoát khỏi khổ đau ấy, đã thành tựu được tài sản to lớn, và vào ban đêm đã hiện thân cho vị gia chủ thấy. Sau đó, các vị trưởng lão lần lượt đi đến thành Sāvatthī và trình báo sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Và đức Thế Tôn đã lấy sự việc ấy làm nhân duyên và đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Vào lúc kết thúc bài Pháp, đại chúng có được sự xúc động, đã từ bỏ lòng ganh tỵ và bỏn xẻn. Như vậy, bài Pháp ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

ปญฺจปุตฺตขาทกเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Ăn Năm Đứa Con đã chấm dứt.

๗. สตฺตปุตฺตขาทกเปติวตฺถุวณฺณนา

7. Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Ăn Bảy Đứa Con

นคฺคา [Pg.34] ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต สตฺตปุตฺตขาทกเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ คามเก อญฺญตรสฺส อุปาสกสฺส ทฺเว ปุตฺตา อเหสุํ – ปฐมวเย ฐิตา รูปสมฺปนฺนา สีลาจาเรน สมนฺนาคตา. เตสํ มาตา ‘‘ปุตฺตวตี อห’’นฺติ ปุตฺตพเลน ภตฺตารํ อติมญฺญติ. โส ภริยาย อวมานิโต นิพฺพินฺนมานโส อญฺญํ กญฺญํ อาเนสิ. สา นจิรสฺเสว คพฺภินี อโหสิ. อถสฺส เชฏฺฐภริยา อิสฺสาปกตา อญฺญตรํ เวชฺชํ อามิเสน อุปลาเปตฺวา เตน ตสฺสา เตมาสิกํ คพฺภํ ปาเตสิ. อถ สา ญาตีหิ จ ภตฺตารา จ ‘‘ตยา อิมิสฺสา คพฺโภ ปาติโต’’ติ ปุฏฺฐา ‘‘นาหํ ปาเตมี’’ติ มุสา วตฺวา เตหิ อสทฺทหนฺเตหิ ‘‘สปถํ กโรหี’’ติ วุตฺตา ‘‘สายํ ปาตํ สตฺต สตฺต ปุตฺเต วิชายิตฺวา ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, นิจฺจํ ทุคฺคนฺธา จ มกฺขิกาปริกิณฺณา จ ภเวยฺย’’นฺติ สปถํ อกาสิ.

(Câu kệ bắt đầu bằng) Naggā dubbaṇṇarūpāsi này được đức Bậc Đạo Sư nói đến trong khi đang ngự tại Sāvatthī, liên quan đến ngạ quỷ ăn bảy đứa con. Tương truyền, không xa thành Sāvatthī, trong một ngôi làng nhỏ nọ, có một vị cận sự nam có hai người con trai – đang ở tuổi thanh xuân, có dung sắc xinh đẹp, và có giới hạnh. Mẹ của họ, với sức mạnh của con cái, đã khinh thường người chồng (nghĩ rằng): ‘Ta là người có con.’ Vị ấy, bị vợ khinh thường, tâm sanh chán nản, đã cưới một cô gái khác. Không bao lâu sau, cô ấy đã mang thai. Khi ấy, người vợ cả do lòng ganh tỵ, đã dùng vật chất để mua chuộc một vị thầy thuốc, nhờ người ấy làm hư cái thai ba tháng của cô kia. Sau đó, khi bị các quyến thuộc và người chồng hỏi rằng: ‘Cái thai của cô này là do ngươi làm hư phải không?’ cô ta đã nói dối rằng: ‘Tôi không làm hư.’ Khi họ không tin và nói rằng: ‘Hãy thề đi,’ cô ta đã thề rằng: ‘Nguyện cho tôi mỗi sáng mỗi chiều sanh ra bảy đứa con rồi ăn thịt của chúng, và nguyện cho tôi luôn có mùi hôi thối và bị ruồi bâu quanh.’

สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา ตสฺส คพฺภปาตนสฺส มุสาวาทสฺส จ ผเลเนว เปตโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ปุตฺตนเยน ปุตฺตมํสานิ ขาทนฺตี ตสฺเสว คามสฺส อวิทูเร วิจรติ. เตน จ สมเยน สมฺพหุลา เถรา คามกาวาเส วุตฺถวสฺสา ภควนฺตํ ทสฺสนาย สาวตฺถึ อาคจฺฉนฺตา ตสฺส คามสฺส อวิทูเร เอกสฺมึ ปเทเส รตฺติยํ วาสํ กปฺเปสุํ. อถ สา เปตี เตสํ เถรานํ อตฺตานํ ทสฺเสสิ. ตํ มหาเถโร คาถาย ปุจฺฉิ –

Vào một thời gian sau, sau khi mệnh chung, do quả báo của việc phá thai và nói dối ấy, cô ta đã sanh vào loài ngạ quỷ, ăn thịt của các con trai theo cách thức (đã thề), và đi lang thang không xa ngôi làng ấy. Và vào lúc ấy, nhiều vị trưởng lão, sau khi đã an cư mùa mưa tại một trú xứ trong làng, đang trên đường đến Sāvatthī để yết kiến đức Thế Tôn, đã nghỉ đêm tại một nơi không xa ngôi làng ấy. Khi ấy, ngạ quỷ kia đã hiện thân cho các vị trưởng lão ấy thấy. Vị đại trưởng lão đã hỏi ngạ quỷ ấy bằng một câu kệ –

๓๕.

35.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ทุคฺคนฺธา ปูติ วายสิ;

มกฺขิกาหิ ปริกิณฺณา, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ.

‘Này cô, cô trần truồng, hình dạng xấu xí, có mùi hôi thối, tỏa ra mùi xú uế; bị ruồi bâu quanh, cô là ai mà đứng ở đây?’”

สา เถเรน ปุฏฺฐา ตีหิ คาถาหิ ปฏิวจนํ อทาสิ –

Ngạ quỷ ấy, được vị trưởng lão hỏi, đã trả lời bằng ba câu kệ –

๓๖.

36.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

‘Bạch ngài, con là một ngạ quỷ, bị đoạ đày, thuộc về thế giới của Diêm vương; sau khi đã làm điều ác, từ nơi đây con đã đi đến cảnh giới ngạ quỷ.

๓๗.

37.

‘‘กาเลน สตฺต ปุตฺตานิ, สายํ สตฺต ปุนาปเร;

วิชายิตฺวาน ขาทามิ, เตปิ นา โหนฺติ เม อลํ.

‘Vào buổi sáng, con sanh bảy đứa con, và vào buổi chiều, lại thêm bảy đứa nữa; sau khi sanh ra, con ăn chúng, nhưng chúng cũng không đủ cho con.

๓๘.

38.

‘‘ปริฑยฺหติ [Pg.35] ธูมายติ, ขุทาย หทยํ มม;

นิพฺพุตึ นาธิคจฺฉามิ, อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป’’ติ.

‘Trái tim của con bị thiêu đốt, bốc khói vì đói; con không tìm thấy sự an ổn, giống như người bị lửa đốt dưới trời nắng nóng.’”

๓๘. ตตฺถ นิพฺพุตินฺติ ขุปฺปิปาสาทุกฺขสฺส วูปสมํ. นาธิคจฺฉามีติ น ลภามิ. อคฺคิทฑฺฒาว อาตเปติ อติอุณฺหอาตเป อคฺคินา ฑยฺหมานา วิย นิพฺพุตึ นาธิคจฺฉามีติ โยชนา.

38. Ở đây, nibbuti (sự an ổn) là sự lắng dịu của khổ đau do đói và khát. Nādhigacchāmi (tôi không đạt được) là tôi không nhận được. Aggidaḍḍhāva ātape (bị thiêu đốt trong sức nóng) là giống như bị lửa thiêu đốt trong sức nóng cực độ của mặt trời, (nên) tôi không đạt được sự an ổn, đây là cách liên kết (ý nghĩa).

ตํ สุตฺวา มหาเถโร ตาย กตกมฺมํ ปุจฺฉนฺโต –

Nghe điều ấy, vị đại trưởng lão, trong khi hỏi về nghiệp đã được tạo bởi người nữ ấy, đã nói (kệ):

๓๙.

39.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, ปุตฺตมํสานิ ขาทสี’’ติ. – คาถมาห;

“Hành vi xấu ác nào đã được tạo ra bởi thân, khẩu, hay ý? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi phải ăn thịt các con trai của mình?” – (vị ấy) đã nói lên câu kệ.

อถ สา เปตี อตฺตโน เปตโลกูปปตฺติญฺจ ปุตฺตมํสขาทนการณญฺจ กเถนฺตี –

Khi ấy, nữ ngạ quỷ ấy, trong khi kể lại việc tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ của mình và nguyên nhân của việc ăn thịt các con trai, đã nói (những câu kệ sau):

๔๐.

40.

‘‘อหู มยฺหํ ทุเว ปุตฺตา, อุโภ สมฺปตฺตโยพฺพนา;

สาหํ ปุตฺตพลูเปตา, สามิกํ อติมญฺญิสํ.

“Tôi đã có hai người con trai, cả hai đều đã đến tuổi thanh xuân. Tôi, người được nương tựa vào sức mạnh của các con, đã xem thường người chồng của mình.”

๔๑.

41.

‘‘ตโต เม สามิโก กุทฺโธ, สปตึ มยฺหมานยิ;

สา จ คพฺภํ อลภิตฺถ, ตสฺสา ปาปํ อเจตยึ.

“Do đó, người chồng của tôi đã tức giận, đã cưới về cho tôi một người vợ bé. Và người ấy đã mang thai, tôi đã khởi lên ý nghĩ xấu ác đối với người ấy.”

๔๒.

42.

‘‘สาหํ ปทุฏฺฐมนสา, อกรึ คพฺภปาตนํ;

ตสฺส เตมาสิโก คพฺโภ, ปูติโลหิตโก ปติ.

“Tôi, với tâm địa xấu xa, đã làm cho sẩy thai. Cái thai ba tháng tuổi của người ấy đã rơi ra như máu mủ hôi thối.”

๔๓.

43.

‘‘ตทสฺสา มาตา กุปิตา, มยฺหํ ญาตี สมานยิ;

สปถญฺจ มํ กาเรสิ, ปริภาสาปยี จ มํ.

“Khi ấy, mẹ của người ấy đã tức giận, đã tập hợp các quyến thuộc của tôi lại. Và bà ấy đã bắt tôi phải thề, và đã mắng nhiếc tôi.”

๔๔.

44.

‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทํ อภาสิสํ;

‘ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, สเจ ตํ ปกตํ มยา’.

“Tôi đã nói lời dối trá, một lời thề độc địa rằng: ‘Nguyện cho tôi phải ăn thịt các con trai của mình, nếu việc ấy là do tôi đã làm’.”

๔๕.

45.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, ปุพฺพโลหิตมกฺขิตา’’ติ. – อิมา คาถา อภาสิ;

“Do quả báo của nghiệp ấy và của cả lời nói dối, tôi phải ăn thịt các con trai của mình, thân mình vấy đầy máu mủ.” – (người nữ ấy) đã nói lên những câu kệ này.

๔๐-๔๕. ตตฺถ [Pg.36] ปุตฺตพลูเปตาติ ปุตฺตพเลน อุเปตา, ปุตฺตานํ วเสน ลทฺธพลา. อติมญฺญิสนฺติ อติกฺกมิตฺวา มญฺญึ อวมญฺญึ. ปูติโลหิตโก ปตีติ กุณปโลหิตํ หุตฺวา คพฺโภ ปริปติ. เสสํ สพฺพํ อนนฺตรสทิสเมว. ตตฺถ อฏฺฐ เถรา, อิธ สมฺพหุลา. ตตฺถ ปญฺจ ปุตฺตา, อิธ สตฺตาติ อยเมว วิเสโสติ.

40-45. Ở đây, puttabalūpetā (nương tựa vào sức mạnh của các con) là được trang bị sức mạnh của các con trai, có được sức mạnh nhờ vào các con trai. Atimaññisaṃ (tôi đã xem thường) là tôi đã suy nghĩ một cách vượt quá giới hạn, tôi đã khinh miệt. Pūtilohitako pati (rơi ra như máu mủ hôi thối) là bào thai, sau khi đã trở thành như tử thi và máu hôi thối, đã rơi rụng. Tất cả phần còn lại thì tương tự như (câu chuyện) ngay trước đó. Ở đó, có tám vị trưởng lão; ở đây, có nhiều vị. Ở đó, có năm người con trai; ở đây, có bảy người. Đây chính là điểm khác biệt.

สตฺตปุตฺตขาทกเปติวตฺถุวณฺณานา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về câu chuyện nữ ngạ quỷ ăn bảy người con đã kết thúc.

๘. โคณเปตวตฺถุวณฺณนา

8. Giải thích về câu chuyện ngạ quỷ con bò.

กึ นุ อุมฺมตฺตรูโป วาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ มตปิติกํ กุฏุมฺพิกํ อารพฺภ กเถสิ. สาวตฺถิยํ กิร อญฺญตรสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ปิตา กาลมกาสิ. โส ปิตุ มรเณน โสกสนฺตตฺตหทโย โรทมาโน อุมฺมตฺตโก ปิย วิจรนฺโต ยํ ยํ ปสฺสติ, ตํ ตํ ปุจฺฉติ – ‘‘อปิ เม ปิตรํ ปสฺสิตฺถา’’ติ? น โกจิ ตสฺส โสกํ วิโนเทตุํ อสกฺขิ. ตสฺส ปน หทเย ฆเฏ ปทีโป วิย โสตาปตฺติผลสฺส อุปนิสฺสโย ปชฺชลติ.

(Câu kệ) “Phải chăng ngươi có dáng vẻ điên cuồng” này đã được đức Thế Tôn nói đến trong khi Ngài đang trú tại Jetavana, liên quan đến một vị gia chủ có người cha đã qua đời. Tương truyền rằng ở Sāvatthī, cha của một vị gia chủ nọ đã mệnh chung. Vị ấy, với tâm hồn bị thiêu đốt bởi sầu muộn do cái chết của người cha, vừa khóc lóc vừa đi lang thang như một người điên, hễ gặp ai thì liền hỏi người ấy rằng: “Có thấy cha của tôi không?” Không một ai có thể làm vơi đi nỗi sầu muộn của vị ấy. Tuy nhiên, trong tâm của vị ấy, duyên lành để chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn đang chiếu sáng như ngọn đèn ở trong bình.

สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โอโลเกนฺโต ตสฺส โสตาปตฺติผลสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา ‘‘อิมสฺส อตีตการณํ อาหริตฺวา โสกํ วูปสเมตฺวา โสตาปตฺติผลํ ทาตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ปุนทิวเส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปจฺฉาสมณํ อนาทาย ตสฺส ฆรทฺวารํ อคมาสิ. โส ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ สุตฺวา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา สตฺถารํ เคหํ ปเวเสตฺวา สตฺถริ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสินฺเน สยํ ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ‘‘กึ, ภนฺเต, มยฺหํ ปิตุ คตฏฺฐานํ ชานาถา’’ติ อาห. อถ นํ สตฺถา, ‘‘อุปาสก, กึ อิมสฺมึ อตฺตภาเว ปิตรํ ปุจฺฉสิ, อุทาหุ อตีเต’’ติ อาห. โส ตํ วจนํ สุตฺวา ‘‘พหู กิร มยฺหํ ปิตโร’’ติ ตนุภูตโสโก โถกํ มชฺฌตฺตตํ ปฏิลภิ. อถสฺส สตฺถา โสกวิโนทนํ ธมฺมกถํ กตฺวา อปคตโสกํ กลฺลจิตฺตํ วิทิตฺวา สามุกฺกํสิกาย ธมฺมเทสนาย โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาเปตฺวา วิหารํ อคมาสิ.

Đức Thế Tôn, vào lúc rạng đông, trong khi quan sát thế gian, đã nhìn thấy duyên lành chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn của vị ấy và đã suy nghĩ rằng: “Nên kể lại câu chuyện quá khứ của người này, làm cho nỗi sầu muộn lắng dịu, và ban cho quả vị Tu-đà-hoàn.” Vào ngày hôm sau, sau buổi thọ thực, sau khi đi khất thực trở về, Ngài đã không đi cùng với vị thị giả mà đã đi đến cửa nhà của vị ấy. Vị ấy, sau khi nghe tin: “Đức Thế Tôn đã đến,” đã đi ra nghênh đón, đã thỉnh đức Thế Tôn vào nhà, và khi đức Thế Tôn đã an tọa trên chỗ ngồi được dọn sẵn, chính vị ấy sau khi đảnh lễ đức Thế Tôn đã ngồi xuống một bên và thưa rằng: “Bạch ngài, ngài có biết nơi cha của con đã đi đến không?” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với vị ấy rằng: “Này người cận sự nam, ngươi hỏi về người cha trong kiếp sống này, hay là trong quá khứ?” Vị ấy, sau khi nghe lời nói ấy, (nghĩ rằng) “dường như ta đã có nhiều người cha,” nỗi sầu muộn đã vơi đi và đã đạt được một chút tâm xả. Khi ấy, đức Thế Tôn, sau khi thuyết một bài pháp thoại để xua tan sầu muộn, nhận thấy nỗi sầu của vị ấy đã tan biến và tâm đã sẵn sàng, đã thiết lập vị ấy vào quả vị Tu-đà-hoàn bằng bài pháp tuần tự và đã đi về tu viện.

อถ [Pg.37] ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘ปสฺสถ, อาวุโส, พุทฺธานุภาวํ, ตถา โสกปริเทวสมาปนฺโน อุปาสโก ขเณเนว ภควตา โสตาปตฺติผเล วินีโต’’ติ. สตฺถา ตตฺถ คนฺตฺวา ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน นิสินฺโน ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิ. ภิกฺขู ตมตฺถํ ภควโต อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว มยา อิมสฺส โสโก อปนีโต, ปุพฺเพปิ อปนีโตเยวา’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ.

Khi ấy, các vị tỳ khưu đã khởi lên câu chuyện ở pháp đường rằng: “Này chư hiền, hãy xem oai lực của đức Phật, một người cận sự nam bị sầu muộn và than khóc xâm chiếm như thế đã được đức Thế Tôn giáo hóa vào quả vị Tu-đà-hoàn chỉ trong một khoảnh khắc.” Đức Thế Tôn, sau khi đi đến nơi ấy và ngự trên pháp tọa cao quý đã được dọn sẵn, đã hỏi rằng: “Này các tỳ khưu, các ông hiện đang ngồi lại với nhau để bàn luận về câu chuyện gì?” Các vị tỳ khưu đã trình bày sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi nói rằng: “Này các tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ nỗi sầu muộn của người này mới được ta loại bỏ, mà trong quá khứ cũng đã từng được loại bỏ rồi,” và được họ thỉnh cầu, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ.

อตีเต พาราณสิยํ อญฺญตรสฺส คหปติกสฺส ปิตา กาลมกาสิ. โส ปิตุ มรเณน โสกปริเทวสมาปนฺโน อสฺสุมุโข รตฺตกฺโข กนฺทนฺโต จิตกํ ปทกฺขิณํ กโรติ. ตสฺส ปุตฺโต สุชาโต นาม กุมาโร ปณฺฑิโต พฺยตฺโต พุทฺธิสมฺปนฺโน ปิตุโสกวินยนูปายํ จินฺเตนฺโต เอกทิวสํ พหินคเร เอกํ มตโคณํ ทิสฺวา ติณญฺจ ปานียญฺจ อาหริตฺวา ตสฺส ปุรโต ฐเปตฺวา ‘‘ขาท, ขาท, ปิว, ปิวา’’ติ วทนฺโต อฏฺฐาสิ. อาคตาคตา ตํ ทิสฺวา ‘‘สมฺม สุชาต, กึ อุมฺมตฺตโกสิ, โย ตฺวํ มตสฺส โคณสฺส ติโณทกํ อุปเนสี’’ติ วทนฺติ? โส น กิญฺจิ ปฏิวทติ. มนุสฺสา ตสฺส ปิตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ปุตฺโต เต อุมฺมตฺตโก ชาโต, มตโคณสฺส ติโณทกํ เทตี’’ติ อาหํสุ. ตํ สุตฺวา จ กุฏุมฺพิกสฺส ปิตรํ อารพฺภ ฐิโต โสโก อปคโต. โส ‘‘มยฺหํ กิร ปุตฺโต อุมฺมตฺตโก ชาโต’’ติ สํเวคปฺปตฺโต เวเคน คนฺตฺวา ‘‘นนุ ตฺวํ, ตาต สุชาต, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต พุทฺธิสมฺปนฺโน, กสฺมา มตโคณสฺส ติโณทกํ เทสี’’ติ โจเทนฺโต –

Trong quá khứ, ở Bārāṇasī, cha của một vị gia chủ nọ đã mệnh chung. Vị ấy, bị sầu muộn và than khóc xâm chiếm do cái chết của người cha, mặt đẫm lệ, mắt đỏ hoe, vừa khóc lóc vừa đi quanh giàn hỏa thiêu. Con trai của vị ấy, một thanh niên tên là Sujāta, là người có trí tuệ, lanh lợi, và thông minh, trong khi suy nghĩ về phương cách để xua tan nỗi sầu muộn của cha, một hôm, sau khi nhìn thấy một con bò chết ở bên ngoài thành, đã mang cỏ và nước đến đặt ở trước mặt nó và đã đứng đó nói rằng: “Ăn đi, ăn đi, uống đi, uống đi.” Những người đi qua lại, sau khi nhìn thấy cậu, đã nói rằng: “Này bạn Sujāta, có phải bạn bị điên không, khi bạn lại dâng cỏ và nước cho một con bò đã chết?” Cậu đã không trả lời bất cứ điều gì. Mọi người đã đi đến chỗ cha của cậu và nói rằng: “Con trai của ông đã hóa điên rồi, cậu ấy đang cho một con bò chết ăn cỏ và uống nước.” Và sau khi nghe điều ấy, nỗi sầu muộn của vị gia chủ vốn khởi lên liên quan đến người cha đã tan biến. Vị ấy, cảm thấy cấp bách (nghĩ rằng) “dường như con trai của ta đã hóa điên,” đã vội vã đi đến và chất vấn rằng: “Này con Sujāta thân yêu, chẳng phải con là người có trí tuệ, lanh lợi, và thông minh sao, tại sao con lại cho một con bò chết ăn cỏ và uống nước?”

๔๖.

46.

‘‘กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, ลายิตฺวา หริตํ ติณํ;

ขาท ขาทาติ ลปสิ, คตสตฺตํ ชรคฺควํ.

“Phải chăng ngươi có dáng vẻ điên cuồng, sau khi cắt cỏ tươi, lại nói lảm nhảm ‘ăn đi, ăn đi’ với một con bò già đã chết.”

๔๗.

47.

‘‘น หิ อนฺเนน ปาเนน, มโต โคโณ สมุฏฺฐเห;

ตฺวํสิ พาโล จ ทุมฺเมโธ, ยถา ตญฺโญว ทุมฺมตี’’ติ. –

“Quả thật, con bò đã chết không thể sống lại bằng thức ăn hay nước uống; con là kẻ khờ dại và ngu si, giống như kẻ ngu muội khác vậy.” –

คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ กึ นูติ ปุจฺฉาวจนํ. อุมฺมตฺตรูโปวาติ อุมฺมตฺตกสภาโว วิย จิตฺตกฺเขปํ ปตฺโต วิย. ลายิตฺวาติ ลวิตฺวา. หริตํ ติณนฺติ อลฺลติณํ. ลปสิ วิลปสิ. คตสตฺตนฺติ วิคตชีวิตํ. ชรคฺควนฺติ พลิพทฺทํ [Pg.38] ชิณฺณโคณํ. อนฺเนน ปาเนนาติ ตยา ทินฺเนน หริตติเณน วา ปานีเยน วา. มโต โคโณ สมุฏฺฐเหติ กาลกโต โคโณ ลทฺธชีวิโต หุตฺวา น หิ สมุฏฺฐเหยฺย. ตฺวํสิ พาโล จ ทุมฺเมโธติ ตฺวํ พาลฺยโยคโต พาโล, เมธาสงฺขาตาย ปญฺญาย อภาวโต ทุมฺเมโธ อสิ. ยถา ตญฺโญว ทุมฺมตีติ ยถา ตํ อญฺโญปิ นิปฺปญฺโญ วิปฺปลเปยฺย, เอวํ ตฺวํ นิรตฺถกํ วิปฺปลปสีติ อตฺโถ. ยถา ตนฺติ นิปาตมตฺตํ.

Ngài đã nói hai câu kệ. Trong đó, kiṃ nū là lời hỏi. Ummattarūpovā có nghĩa là giống như người có bản chất điên cuồng, giống như người đã bị loạn tâm. Lāyitvā có nghĩa là sau khi cắt. Haritaṃ tiṇaṃ có nghĩa là cỏ tươi. Lapasi có nghĩa là ngươi than khóc. Gatasattaṃ có nghĩa là đã mất mạng sống. Jaraggavaṃ có nghĩa là con bò đực già, con bò già. Annena pānena có nghĩa là bằng cỏ tươi hoặc nước uống do ngươi cho. Mato goṇo samuṭṭhahe có nghĩa là con bò đã chết, sau khi có lại mạng sống, quả thật không thể sống lại được. Tvaṃsi bālo ca dummedho có nghĩa là ngươi là kẻ khờ dại do sự ngu dốt, là kẻ ngu si do không có trí tuệ được gọi là medhā. Yathā taññova dummatī có nghĩa là giống như kẻ vô trí khác nói lảm nhảm, ngươi cũng nói lảm nhảm vô ích như vậy. Yathā taṃ chỉ là một tiểu từ.

ตํ สุตฺวา สุชาโต ปิตรํ สญฺญาเปตุํ อตฺตโน อธิปฺปายํ ปกาเสนฺโต –

Nghe vậy, Sujāta, để làm cho cha mình hiểu, đã bày tỏ ý định của mình –

๔๘.

48.

‘‘อิเม ปาทา อิทํ สีสํ, อยํ กาโย สวาลธิ;

เนตฺตา ตเถว ติฏฺฐนฺติ, อยํ โคโณ สมุฏฺฐเห.

“Đây là những cái chân, đây là cái đầu, đây là thân mình cùng với cái đuôi; đôi mắt vẫn còn y nguyên, con bò này có thể sống lại.

๔๙.

49.

‘‘นายฺยกสฺส หตฺถปาทา, กาโย สีสญฺจ ทิสฺสติ;

รุทํ มตฺติกถูปสฺมึ, นนุ ตฺวญฺเญว ทุมฺมตี’’ติ. –

“Tay chân, thân mình và đầu của ông nội không còn thấy đâu; cha khóc bên ngôi tháp đất, chẳng phải chính cha mới là người ngu muội sao?” –

คาถาทฺวยํ อภาสิ. ตสฺสตฺโถ – อิมสฺส โคณสฺส อิเม จตฺตาโร ปาทา, อิทํ สีสํ, สห วาลธินา วตฺตตีติ สวาลธิ อยํ กาโย. อิมานิ จ เนตฺตา นยนานิ ยถา มรณโต ปุพฺเพ, ตเถว อภินฺนสณฺฐานานิ ติฏฺฐนฺติ. อยํ โคโณ สมุฏฺฐเหติ อิมสฺมา การณา อยํ โคโณ สมุฏฺฐเหยฺย สมุตฺติฏฺเฐยฺยาติ มม จิตฺตํ ภเวยฺย. ‘‘มญฺเญ โคโณ สมุฏฺฐเห’’ติ เกจิ ปฐนฺติ, เตน การเณน อยํ โคโณ สหสาปิ กายํ สมุฏฺฐเหยฺยาติ อหํ มญฺเญยฺยํ, เอวํ เม มญฺญนา สมฺภเวยฺยาติ อธิปฺปาโย. อยฺยกสฺส ปน มยฺหํ ปิตามหสฺส น หตฺถปาทา กาโย สีสํ ทิสฺสติ, เกวลํ ปน ตสฺส อฏฺฐิกานิ ปกฺขิปิตฺวา กเต มตฺติกามเย ถูเป รุทนฺโต สตคุเณน สหสฺสคุเณน, ตาต, ตฺวญฺเญว ทุมฺมติ นิปฺปญฺโญ, ภิชฺชนธมฺมา สงฺขารา ภิชฺชนฺติ, ตตฺถ วิชานตํ กา ปริเทวนาติ ปิตุ ธมฺมํ กเถสิ.

Cậu đã nói hai câu kệ. Ý nghĩa của chúng là – con bò này có bốn chân, đây là cái đầu, thân mình này cùng với cái đuôi nên gọi là savāladhi. Và đôi mắt này, tròng mắt này, vẫn còn nguyên hình dạng như trước khi chết. Ayaṃ goṇo samuṭṭhahe có nghĩa là vì lý do này, tâm tôi nghĩ rằng con bò này có thể sống lại, có thể đứng dậy. Một số người đọc là “Maññe goṇo samuṭṭhahe”, ý nghĩa là vì lý do đó, tôi nghĩ rằng con bò này có thể đột nhiên đứng dậy, suy nghĩ của tôi có thể như vậy. Còn ông nội của con, cha của cha, thì tay chân, thân mình, đầu không còn thấy đâu, cha chỉ khóc bên ngôi tháp bằng đất được làm sau khi bỏ xương của ông vào, thưa cha, cha mới là người ngu muội, vô trí gấp trăm lần, ngàn lần. Các pháp hữu vi có bản chất tan rã thì sẽ tan rã, đối với người biết điều đó thì than khóc có ích gì, cậu đã nói pháp cho cha mình như vậy.

ตํ [Pg.39] สุตฺวา โพธิสตฺตสฺส ปิตา ‘‘มม มุตฺโต ปณฺฑิโต มํ สญฺญาเปตุํ อิมํ กมฺมํ อกาสี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ตาต สุชาต, ‘สพฺเพปิ สตฺตา มรณธมฺมา’ติ อญฺญาตเมตํ, อิโต ปฏฺฐาย น โสจิสฺสามิ, โสกหรณสมตฺเถน นาม เมธาวินา ตาทิเสเนว ภวิตพฺพ’’นฺติ ปุตฺตํ ปสํสนฺโต –

Nghe vậy, cha của Bồ-tát suy nghĩ: “Con trai ta là bậc hiền trí, nó đã làm việc này để thức tỉnh ta,” rồi ông tán thán con trai: “Này con Sujāta, ‘tất cả chúng sanh đều có bản chất phải chết’ điều này cha đã biết, từ nay về sau cha sẽ không sầu muộn nữa, người có trí tuệ có khả năng trừ diệt sầu muộn quả thật phải như thế này.” –

๕๐.

50.

‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

“Ta đang bừng cháy, như ngọn lửa được tưới dầu; con như người dùng nước dập tắt, đã làm nguội đi tất cả nỗi phiền muộn.

๕๑.

51.

‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปิตุโสกํ อปานุทิ.

“Con đã nhổ đi mũi tên sầu của ta, nằm sâu trong tim; con, người đã xua tan nỗi sầu về cha của ta, kẻ đang bị sầu muộn bao trùm.

๕๒.

52.

‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณว.

“Ta, người đã được nhổ mũi tên, đã trở nên mát mẻ, đã được dập tắt; ta không sầu muộn, không khóc than, sau khi nghe lời con, này chàng trai trẻ.

๕๓.

53.

‘‘เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

วินิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา, สุชาโต ปิตรํ ยถา’’ติ. –

“Những người có trí tuệ, những người có lòng bi mẫn, họ làm như vậy; họ giải thoát khỏi sầu muộn, như Sujāta đã làm cho cha mình.” –

จตสฺโส คาถา อภาสิ. ตตฺถ อาทิตฺตนฺติ โสกคฺคินา อาทิตฺตํ ชลิตํ. สนฺตนฺติ สมานํ. ปาวกนฺติ อคฺคิ. วารินา วิย โอสิญฺจนฺติ อุทเกน อวสิญฺจนฺโต วิย. สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรนฺติ สพฺพํ เม จิตฺตทรถํ นิพฺพาเปสิ. อพฺพหี วตาติ นีหริ วต. สลฺลนฺติ โสกสลฺลํ. หทยนิสฺสิตนฺติ จิตฺตสนฺนิสฺสิตสลฺลภูตํ. โสกปเรตสฺสาติ โสเกน อภิภูตสฺส. ปิตุโสกนฺติ ปิตรํ อารพฺภ อุปฺปนฺนํ โสกํ. อปานุทีติ อปเนสิ. ตว สุตฺวาน มาณวาติ, กุมาร, ตว วจนํ สุตฺวา อิทานิ ปน น โสจามิ น โรทามิ. สุชาโต ปิตรํ ยถาติ ยถา อยํ สุชาโต อตฺตโน ปิตรํ โสกโต วินิวตฺเตสิ, เอวํ อญฺเญปิ เย อนุกมฺปกา อนุคฺคณฺหสีลา โหนฺติ, เต สปฺปญฺญา เอวํ กโรนฺติ ปิตูนํ อญฺเญสญฺจ อุปการํ กโรนฺตีติ อตฺโถ.

Ông đã nói bốn câu kệ. Trong đó, ādittaṃ có nghĩa là bừng cháy, bốc cháy bởi ngọn lửa sầu muộn. Santaṃ có nghĩa là đang. Pāvakaṃ có nghĩa là lửa. Vārinā viya osiñcaṃ có nghĩa là như người đang rưới nước. Sabbaṃ nibbāpaye daraṃ có nghĩa là con đã dập tắt tất cả nỗi phiền muộn trong tâm ta. Abbahī vata có nghĩa là đã nhổ đi thay. Sallaṃ có nghĩa là mũi tên sầu. Hadayanissitaṃ có nghĩa là mũi tên nằm trong tâm. Sokaparetassa có nghĩa là người bị sầu muộn bao trùm. Pitusokaṃ có nghĩa là nỗi sầu phát sinh liên quan đến người cha. Apānudi có nghĩa là con đã xua tan. Tava sutvāna māṇava có nghĩa là, này chàng trai trẻ, sau khi nghe lời con, bây giờ ta không sầu muộn, không khóc than. Sujāto pitaraṃ yathā có nghĩa là như Sujāta này đã giải thoát cha mình khỏi sầu muộn, cũng vậy, những người khác có lòng bi mẫn, có đức tính hay giúp đỡ, những người có trí tuệ đó làm như vậy, họ làm lợi ích cho cha mẹ và những người khác.

มาณวสฺส วจนํ สุตฺวา ปิตา อปคตโสโก หุตฺวา สีสํ นหายิตฺวา ภุญฺชิตฺวา กมฺมนฺเต ปวตฺเตตฺวา กาลํ กตฺวา สคฺคปรายโณ อโหสิ. สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา เตสํ ภิกฺขูนํ สจฺจานิ ปกาเสสิ, สจฺจปริโยสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีสุ ปติฏฺฐหึสุ. ตทา สุชาโต โลกนาโถ อโหสีติ.

Nghe lời của chàng trai trẻ, người cha hết sầu muộn, gội đầu, ăn uống, tiếp tục công việc, và sau khi qua đời, ông đã tái sanh về cõi trời. Đức Thế Tôn, sau khi thuyết bài pháp này, đã giảng giải về Tứ Diệu Đế cho các vị Tỳ-khưu đó, và khi kết thúc bài giảng về Tứ Diệu Đế, nhiều vị đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Khi ấy, Sujāta chính là Đấng Lãnh Đạo Thế Gian.

โคณเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần chú giải về câu chuyện ngạ quỷ con bò đực đã kết thúc.

๙. มหาเปสการเปติวตฺถุวณฺณนา

9. Chú giải về câu chuyện nữ ngạ quỷ Mahāpesakāra

คูถญฺจ [Pg.40] มุตฺตํ รุหิรญฺจ ปุพฺพนฺติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต อญฺญตรํ เปสการเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. ทฺวาทสมตฺตา กิร ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา วสนโยคฺคฏฺฐานํ วีมํสนฺตา อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย อญฺญตรํ ฉายูทกสมฺปนฺนํ รมณียํ อรญฺญายตนํ ตสฺส จ นาติทูเร นาจฺจาสนฺเน โคจรคามํ ทิสฺวา ตตฺถ เอกรตฺตึ วสิตฺวา ทุติยทิวเส คามํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. ตตฺถ เอกาทส เปสการา ปฏิวสนฺติ, เต เต ภิกฺขู ทิสฺวา สญฺชาตโสมนสฺสา หุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน เคหํ เนตฺวา ปณีเตน อาหาเรน ปริวิสิตฺวา อาหํสุ ‘‘กุหึ, ภนฺเต, คจฺฉถา’’ติ? ‘‘ยตฺถ อมฺหากํ ผาสุกํ, ตตฺถ คมิสฺสามา’’ติ. ‘‘ยทิ เอวํ, ภนฺเต, อิเธว วสิตพฺพ’’นฺติ วสฺสูปคมนํ ยาจึสุ. ภิกฺขู สมฺปฏิจฺฉึสุ. อุปาสกา เตสํ ตตฺถ อรญฺญกุฏิกาโย กาเรตฺวา อทํสุ. ภิกฺขู ตตฺถ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ.

Phân, nước tiểu, máu và mủ. Câu chuyện này được bậc Đạo Sư kể khi đang ngự tại Sāvatthi, đề cập đến một nữ ngạ quỷ (vợ) của người thợ dệt. Tương truyền, có mười hai vị tỳ khưu sau khi nhận đề mục thiền định từ đức Phật, trong khi tìm kiếm một nơi thích hợp để an cư, vào lúc mùa an cư sắp đến, đã thấy một khu rừng khả ái, có đủ bóng mát và nước, và một ngôi làng để khất thực không quá xa cũng không quá gần. Sau khi ở lại đó một đêm, ngày hôm sau các vị vào làng để khất thực. Trong làng có mười một người thợ dệt sinh sống. Khi thấy các vị tỳ khưu, họ rất hoan hỷ, mời về nhà riêng của mình, dâng cúng thức ăn ngon và hỏi: 'Thưa quý ngài, quý ngài đi đâu vậy?' 'Chúng tôi sẽ đi đến nơi nào thuận tiện cho chúng tôi.' 'Nếu vậy, thưa quý ngài, xin hãy an cư tại đây.' Họ đã thỉnh cầu các vị an cư mùa mưa. Các vị tỳ khưu đã chấp thuận. Các vị cận sự nam đã cho xây dựng các am thất trong rừng và cúng dường cho các vị. Các vị tỳ khưu đã nhập hạ tại đó.

ตตฺถ เชฏฺฐกเปสกาโร ทฺเว ภิกฺขู จตูหิ ปจฺจเยหิ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหิ, อิตเร เอเกกํ ภิกฺขุํ อุปฏฺฐหึสุ. เชฏฺฐกเปสการสฺส ภริยา อสฺสทฺธา อปฺปสนฺนา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มจฺฉรินี ภิกฺขู น สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐาติ. โส ตํ ทิสฺวา ตสฺสาเยว กนิฏฺฐภคินึ อาเนตฺวา อตฺตโน เคเห อิสฺสริยํ นิยฺยาเทสิ. สา สทฺธา ปสนฺนา หุตฺวา สกฺกจฺจํ ภิกฺขู ปฏิชคฺคิ. เต สพฺเพ เปสกาโร วสฺสํ วุตฺถานํ ภิกฺขูนํ เอเกกสฺส เอเกกํ สาฏกมทํสุ. ตตฺถ มจฺฉรินี เชฏฺฐเปสการสฺส ภริยา ปทุฏฺฐจิตฺตา อตฺตโน สามิกํ ปริภาสิ – ‘‘ยํ ตยา สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ ทานํ ทินฺนํ อนฺนปานํ, ตํ เต ปรโลเก คูถมุตฺตํ ปุพฺพโลหิตญฺจ หุตฺวา นิพฺพตฺตตุ, สาฏกา จ ชลิตา อโยมยปฏฺฏา โหนฺตู’’ติ.

Trong số đó, người thợ dệt trưởng đã tận tâm hộ độ hai vị tỳ khưu với bốn món vật dụng, những người còn lại mỗi người hộ độ một vị tỳ khưu. Vợ của người thợ dệt trưởng là người không có đức tin, không có lòng tịnh tín, có tà kiến, và keo kiệt, không tận tâm hộ độ các vị tỳ khưu. Thấy vậy, ông ta đã đưa người em gái của bà ấy về và giao cho quyền quán xuyến trong nhà mình. Cô em gái là người có đức tin, có lòng tịnh tín, đã tận tâm chăm sóc các vị tỳ khưu. Sau khi các vị tỳ khưu an cư xong, tất cả những người thợ dệt đã cúng dường mỗi vị một tấm y. Lúc ấy, người vợ keo kiệt của người thợ dệt trưởng, với tâm ác độc, đã mắng nhiếc chồng mình: 'Những vật thực và đồ uống mà ông đã cúng dường cho các sa-môn Thích tử, mong rằng ở đời sau chúng sẽ biến thành phân, nước tiểu, mủ và máu cho ông; còn những tấm y kia, mong chúng sẽ trở thành những tấm sắt nung đỏ.'

ตตฺถ เชฏฺฐเปสกาโร อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา วิญฺฌาฏวิยํ อานุภาวสมฺปนฺนา รุกฺขเทวตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺส ปน กทริยา ภริยา กาลํ กตฺวา ตสฺเสว วสนฏฺฐานสฺส อวิทูเร เปตี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. สา นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปา ชิฆจฺฉาปิปาสาภิภูตา ตสฺส ภูมเทวสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา อาห – ‘‘อหํ, สามิ, นิจฺโจฬา อติวิย ชิฆจฺฉาปิปาสาภิภูตา วิจรามิ, เทหิ เม วตฺถํ อนฺนปานญฺจา’’ติ. โส ตสฺสา ทิพฺพํ อุฬารํ อนฺนปานํ อุปเนสิ. ตํ ตาย คหิตมตฺตเมว คูถมุตฺตํ ปุพฺพโลหิตญฺจ สมฺปชฺชติ, สาฏกญฺจ ทินฺนํ ตาย ปริทหิตํ ปชฺชลิตํ อโยมยปฏฺฏํ โหติ. สา มหาทุกฺขํ อนุภวนฺตี ตํ ฉฑฺเฑตฺวา กนฺทนฺตี วิจรติ.

Về sau, người thợ dệt trưởng qua đời và tái sanh làm một vị thọ thần có nhiều oai lực ở khu rừng Viñjhāṭavi. Còn người vợ keo kiệt của ông ta, sau khi chết, đã tái sanh làm một nữ ngạ quỷ không xa nơi ở của vị thọ thần ấy. Nữ ngạ quỷ ấy trần truồng, hình thù xấu xí, bị đói khát hành hạ, đã đến gần vị địa thần ấy và nói: 'Thưa ngài, tôi trần truồng, đi lang thang, bị đói khát hành hạ vô cùng, xin hãy cho tôi y phục, thức ăn và nước uống.' Vị thần liền mang đến cho bà ta thức ăn và nước uống cao quý của chư thiên. Nhưng ngay khi bà ta vừa nhận lấy, chúng liền biến thành phân, nước tiểu, mủ và máu. Tấm y được cho, khi bà ta mặc vào, liền trở thành một tấm sắt bốc cháy. Bà ta phải chịu đựng nỗi khổ lớn lao, vứt bỏ nó đi và đi lang thang khóc lóc.

เตน [Pg.41] จ สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ วุตฺถวสฺโส สตฺถารํ วนฺทิตุํ คจฺฉนฺโต มหตา สตฺเถน สทฺธึ วิญฺฌาฏวึ ปฏิปชฺชิ. สตฺถิกา รตฺตึ มคฺคํ คนฺตฺวา ทิวา วเน สนฺทจฺฉายูทกสมฺปนฺนํ ปเทสํ ทิสฺวา ยานานิ มุญฺจิตฺวา มุหุตฺตํ วิสฺสมึสุ. ภิกฺขุ ปน วิเวกกามตาย โถกํ อปกฺกมิตฺวา อญฺญตรสฺส สนฺทจฺฉายสฺส วนคหนปฏิจฺฉนฺนสฺส รุกฺขสฺส มูเล สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา นิปนฺโน รตฺติยํ มคฺคคมนปริสฺสเมน กิลนฺตกาโย นิทฺทํ อุปคญฺฉิ. สตฺถิกา วิสฺสมิตฺวา มคฺคํ ปฏิปชฺชึสุ, โส ภิกฺขุ น ปฏิพุชฺฌิ. อถ สายนฺหสมเย อุฏฺฐหิตฺวา เต อปสฺสนฺโต อญฺญตรํ กุมฺมคฺคํ ปฏิปชฺชิตฺวา อนุกฺกเมน ตสฺสา เทวตาย วสนฏฺฐานํ สมฺปาปุณิ. อถ นํ โส เทวปุตฺโต ทิสฺวา มนุสฺสรูเปน อุปคนฺตฺวา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา อตฺตโน วิมานํ ปเวเสตฺวา ปาทพฺภญฺชนาทีนิ ทตฺวา ปยิรุปาสนฺโต นิสีทิ. ตสฺมิญฺจ สมเย สา เปตี อาคนฺตฺวา ‘‘เทหิ เม, สามิ, อนฺนปานํ สาฏกญฺจา’’ติ อาห. โส ตสฺสา ตานิ อทาสิ. ตานิ จ ตาย คหิตมตฺตานิ คูถมุตฺตปุพฺพโลหิตปชฺชลิตอโยปฏฺฏาเยว อเหสุํ. โส ภิกฺขุ ตํ ทิสฺวา สญฺชาตสํเวโค ตํ เทวปุตฺตํ –

Vào lúc ấy, có một vị tỳ khưu sau khi an cư xong, trên đường đi đảnh lễ bậc Đạo Sư, đã cùng với một đoàn thương buôn lớn đi vào khu rừng Viñjhāṭavi. Đoàn người đi đường vào ban đêm, ban ngày thấy một nơi trong rừng có bóng mát và nước đầy đủ, họ đã tháo xe và nghỉ ngơi một lát. Vị tỳ khưu, vì muốn được yên tĩnh, đã đi ra xa một chút, trải y tăng-già-lê dưới gốc một cây có bóng mát rậm rạp, bị che khuất bởi bụi rậm, rồi nằm xuống. Do mệt mỏi vì đi đường ban đêm, thân thể mệt nhọc, ngài đã ngủ thiếp đi. Đoàn người sau khi nghỉ ngơi đã lên đường, nhưng vị tỳ khưu không tỉnh dậy. Đến chiều tối, ngài thức dậy, không thấy họ, đã đi vào một con đường sai và lần lượt đến được nơi ở của vị thiên nhân kia. Khi vị thiên tử ấy thấy ngài, đã hiện ra dưới hình dạng con người, đến chào hỏi, mời vào thiên cung của mình, dâng dầu xoa chân v.v... rồi ngồi xuống hầu chuyện. Đúng lúc đó, nữ ngạ quỷ kia đến và nói: 'Thưa ngài, xin hãy cho tôi thức ăn, nước uống và y phục.' Vị thần đã cho bà ta những thứ đó. Nhưng ngay khi bà ta vừa nhận lấy, chúng liền trở thành phân, nước tiểu, mủ, máu và tấm sắt bốc cháy. Vị tỳ khưu thấy vậy, sanh lòng kinh cảm, đã hỏi vị thiên tử ấy rằng –

๕๔.

54.

‘‘คูถญฺจ มุตฺตํ รุหิรญฺจ ปุพฺพํ, ปริภุญฺชติ กิสฺส อยํ วิปาโก;

อยํ นุ กึ กมฺมมกาสิ นารี, ยา สพฺพทา โลหิตปุพฺพภกฺขา.

Phân, nước tiểu, cùng máu và mủ, người nữ này hưởng thụ, quả báo này do đâu? Người nữ này đã tạo nghiệp gì, mà luôn luôn phải ăn máu mủ?

๕๕.

55.

‘‘นวานิ วตฺถานิ สุภานิ เจว, มุทูนิ สุทฺธานิ จ โลมสานิ;

ทินฺนานิ มิสฺสา กิตกา ภวนฺติ, อยํ นุ กึ กมฺมมกาสิ นารี’’ติ. –

Những tấm y mới, lại thật đẹp, mềm mại, trong sạch và có lông mịn; được trao cho bà, lại trở thành gai góc. Người nữ này đã tạo nghiệp gì vậy?

ทฺวีหิ คาถาหิ ปฏิปุจฺฉิ. ตตฺถ กิสฺส อยํ วิปาโกติ กีทิสสฺส กมฺมสฺส อยํ วิปาโก, ยํ เอสา อิทานิ ปจฺจนุภวตีติ. อยํ นุ กึ กมฺมมกาสิ นารีติ อยํ อิตฺถี กึ นุ โข กมฺมํ ปุพฺเพ อกาสิ. ยา สพฺพทา โลหิตปุพฺพภกฺขาติ ยา สพฺพกาลํ รุหิรปุพฺพเมว ภกฺขติ ปริภุญฺชติ. นวานีติ ปจฺจคฺฆานิ ตาวเทว ปาตุภูตานิ. สุภานีติ สุนฺทรานิ ทสฺสนียานิ. มุทูนีติ สุขสมฺผสฺสานิ. สุทฺธานีติ ปริสุทฺธวณฺณานิ. โลมสานีติ สโลมกานิ สุขสมฺผสฺสานิ[Pg.42], สุนฺทรานีติ อตฺโถ. ทินฺนานิ มิสฺสา กิตกา ภวนฺตีติ กิตกกณฺฏกสทิสานิ โลหปฏฺฏสทิสานิ ภวนฺติ. ‘‘กีฏกา ภวนฺตี’’ติ วา ปาโฐ, ขาทกปาณกวณฺณานิ ภวนฺตีติ อตฺโถ.

(Vị tỳ khưu) đã hỏi lại bằng hai câu kệ. Trong đó, 'quả báo này do đâu' có nghĩa là: quả báo này là của nghiệp như thế nào, mà người nữ này hiện đang phải gánh chịu. 'Người nữ này đã tạo nghiệp gì' có nghĩa là: người phụ nữ này trước đây đã tạo nghiệp gì. 'Mà luôn luôn phải ăn máu mủ' có nghĩa là: người luôn luôn ăn và hưởng thụ máu và mủ. 'Mới' có nghĩa là vừa mới xuất hiện. 'Đẹp' có nghĩa là xinh đẹp, đáng nhìn. 'Mềm mại' có nghĩa là có xúc chạm êm ái. 'Trong sạch' có nghĩa là có màu sắc thanh tịnh. 'Có lông mịn' có nghĩa là có lông, xúc chạm êm ái, nghĩa là đẹp. 'Được trao cho bà, lại trở thành gai góc' có nghĩa là trở nên giống như gai của cây kitaka, giống như những tấm sắt. Hoặc có bản đọc là 'trở thành côn trùng' (kīṭakā bhavanti), nghĩa là trở thành hình dạng của loài sinh vật ăn thịt.

เอวํ โส เทวปุตฺโต เตน ภิกฺขุนา ปุฏฺโฐ ตาย ปุริมชาติยา กตกมฺมํ ปกาเสนฺโต –

Như vậy, vị thiên tử ấy, khi được vị tỳ khưu ấy hỏi, đã trình bày về nghiệp đã được tạo trong tiền kiếp ấy (như sau): –

๕๖.

56.

‘‘ภริยา มเมสา อหุ ภทนฺเต, อทายิกา มจฺฉรินี กทริยา;

สา มํ ททนฺตํ สมณพฺราหฺมณานํ, อกฺโกสติ จ ปริภาสติ จ.

“Bạch ngài, đây là vợ của con, người đã không bố thí, keo kiệt, bủn xỉn. Khi con đang cúng dường đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn, người ấy đã mắng nhiếc và phỉ báng con.

๕๗.

57.

‘‘คูถญฺจ มุตฺตํ รุหิรญฺจ ปุพฺพํ, ปริภุญฺช ตฺวํ อสุจึ สพฺพกาลํ;

เอตํ เต ปรโลกสฺมึ โหตุ, วตฺถา จ เต กิตกสมา ภวนฺตุ;

เอตาทิสํ ทุจฺจริตํ จริตฺวา, อิธาคตา จิรรตฺตาย ขาทตี’’ติ. –

“Ngươi hãy luôn luôn ăn dùng phân, nước tiểu, máu, và mủ, những thứ bất tịnh. Mong rằng điều này sẽ là (phần) của ngươi ở thế giới bên kia, và y phục của ngươi hãy trở nên giống như (y phục) của loài côn trùng. Do đã thực hành ác hạnh như thế, người ấy đến đây và ăn (những thứ ấy) trong một thời gian dài.” –

ทฺเว คาถา อภาสิ. ตตฺถ อทายิกาติ กสฺสจิ กิญฺจิปิ อทานสีลา. มจฺฉรินี กทริยาติ ปฐมํ มจฺเฉรมลสฺส สภาเวน มจฺฉรินี, ตาย จ ปุนปฺปุนํ อาเสวนตาย ถทฺธมจฺฉรินี, ตาย กทริยา อหูติ โยชนา. อิทานิ ตสฺสา ตเมว กทริยตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘สา มํ ททนฺต’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ เอตาทิสนฺติ เอวรูปํ ยถาวุตฺตวจีทุจฺจริตาทึ จริตฺวา. อิธาคตาติ อิมํ เปตโลกํ อาคตา, เปตตฺตภาวํ อุปคตา. จิรรตฺตาย ขาทตีติ จิรกาลํ คูถาทิเมว ขาทติ. ตสฺสา หิ เยนากาเรน อกฺกุฏฺฐํ, เตเนวากาเรน ปวตฺตมานมฺปิ ผลํ. ยํ อุทฺทิสฺส อกฺกุฏฺฐํ, ตโต อญฺญตฺถ ปถวิยํ กมนฺตกสงฺขาเต มตฺถเก อสนิปาโต วิย อตฺตโน อุปริ ปตติ.

(Vị thiên tử) đã nói hai câu kệ. Ở đây, (cụm từ) ‘adāyikā’ có nghĩa là người có tánh không cho bất cứ thứ gì đến bất cứ ai. (Cụm từ) ‘maccharinī kadariyā’ được liên kết như sau: Trước tiên, là người keo kiệt (maccharinī) do bản chất của cấu uế keo kiệt, và do việc thực hành điều ấy lập đi lập lại nên trở thành người keo kiệt cứng rắn, do đó đã là người bủn xỉn (kadariyā). Bây giờ, để chỉ rõ chính sự bủn xỉn ấy của người nữ ấy, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng ‘sā maṃ dadantaṃ.’ Ở đây, (cụm từ) ‘etādisaṃ’ có nghĩa là đã thực hành ác hạnh về lời nói v.v... như đã được nói đến, có hình thức như vậy. (Cụm từ) ‘idhāgatā’ có nghĩa là đã đến cảnh giới ngạ quỷ này, đã đạt đến thân tướng ngạ quỷ. (Cụm từ) ‘cirarattāya khādati’ có nghĩa là ăn chính những thứ như phân v.v... trong một thời gian dài. Quả thật, quả báo cũng diễn tiến theo cách thức mà lời mắng nhiếc đã được thốt ra. Lời mắng nhiếc nhắm đến đối tượng nào, thì (quả báo) rơi xuống trên chính mình, giống như sét không đánh xuống đất ở nơi khác mà đánh vào đầu của người thợ rèn.

เอวํ โส เทวปุตฺโต ตาย ปุพฺเพ กตกมฺมํ กเถตฺวา ปุน ตํ ภิกฺขุํ อาห – ‘‘อตฺถิ ปน, ภนฺเต, โกจิ อุปาโย อิมํ เปตโลกโต โมเจตุ’’นฺติ[Pg.43]? ‘‘อตฺถี’’ติ จ วุตฺเต ‘‘กเถถ, ภนฺเต’’ติ. ยทิ ภควโต อริยสงฺฆสฺส จ เอกสฺเสว วา ภิกฺขุโน ทานํ ทตฺวา อิมิสฺสา อุทฺทิสิยติ, อยญฺจ ตํ อนุโมทติ, เอวเมติสฺสา อิโต ทุกฺขโต มุตฺติ ภวิสฺสตีติ. ตํ สุตฺวา เทวปุตฺโต ตสฺส ภิกฺขุโน ปณีตํ อนฺนปานํ ทตฺวา ตํ ทกฺขิณํ ตสฺสา เปติยา อาทิสิ. ตาวเทว สา เปตี สุหิตา ปีณินฺทฺริยา ทิพฺพาหารสฺส ติตฺตา อโหสิ. ปุน ตสฺเสว ภิกฺขุโน หตฺเถ ทิพฺพสาฏกยุคํ ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส ทตฺวา ตญฺจ ทกฺขิณํ เปติยา อาทิสิ. ตาวเทว จ สา ทิพฺพวตฺถนิวตฺถา ทิพฺพาลงฺการวิภูสิตา สพฺพกามสมิทฺธา เทวจฺฉราปฏิภาคา อโหสิ. โส จ ภิกฺขุ ตสฺส เทวปุตฺตสฺส อิทฺธิยา ตทเหว สาวตฺถึ ปตฺวา เชตวนํ ปวิสิตฺวา ภควโต สนฺติกํ อุปคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ตํ สาฏกยุคํ ทตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. ภควาปิ ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Như vậy, sau khi kể lại nghiệp đã tạo trong quá khứ của người nữ ấy, vị thiên tử ấy lại nói với vị tỳ khưu rằng: “Bạch ngài, có phương tiện nào để giải thoát người này khỏi cảnh giới ngạ quỷ không?” Và khi được trả lời: “Có,” vị ấy nói: “Bạch ngài, xin hãy nói ra.” (Vị tỳ khưu đáp): “Nếu vật thí được dâng đến đức Thế Tôn và Thánh chúng, hoặc đến chỉ một vị tỳ khưu, rồi được hồi hướng cho người nữ này, và nếu người này tùy hỷ điều ấy, như vậy sự giải thoát khỏi khổ đau này sẽ đến với người ấy.” Sau khi nghe điều đó, vị thiên tử đã dâng cúng vật thực và thức uống hảo hạng đến vị tỳ khưu ấy và đã hồi hướng vật cúng dường ấy cho nữ ngạ quỷ ấy. Ngay lập tức, nữ ngạ quỷ ấy được thỏa mãn, các căn được sung mãn, và no đủ với vật thực của chư thiên. Lại nữa, vị ấy đã dâng cúng một cặp y bằng vải của chư thiên vào tay của chính vị tỳ khưu ấy, hướng tâm đến đức Thế Tôn, và đã hồi hướng vật cúng dường ấy cho nữ ngạ quỷ. Và ngay lập tức, người nữ ấy đã được mặc y phục của chư thiên, được trang hoàng với các trang sức của chư thiên, được thành tựu tất cả các dục lạc, và có dung sắc tương tự như một thiên nữ. Và vị tỳ khưu ấy, nhờ thần lực của vị thiên tử ấy, ngay trong ngày hôm đó đã đến thành Sāvatthī, đi vào tu viện Jetavana, đi đến gần đức Thế Tôn, đảnh lễ, dâng cúng cặp y ấy và đã trình báo sự việc ấy. Đức Thế Tôn cũng đã lấy câu chuyện ấy làm nhân duyên và đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Bài Pháp ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

มหาเปสการเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải về Chuyện Ngạ Quỷ Người Vợ Của Thợ Dệt Lớn đã chấm dứt.

๑๐. ขลฺลาฏิยเปติวตฺถุวณฺณนา

10. Chú giải về Chuyện Ngạ Quỷ Khallāṭiyā

กา นุ อนฺโตวิมานสฺมินฺติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต อญฺญตรํ ขลฺลาฏิยเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. อตีเต กิร พาราณสิยํ อญฺญตรา รูปูปชีวินี อิตฺถี อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา อติมโนหรเกสกลาปี อโหสิ. ตสฺสา หิ เกสา นีลา ทีฆา ตนู มุทู สินิทฺธา เวลฺลิตคฺคา ทฺวิหตฺถคยฺหา วิสฏฺฐา ยาว เมขลา กลาปา โอลมฺพนฺติ. ตํ ตสฺสา เกสโสภํ ทิสฺวา ตรุณชโน เยภุยฺเยน ตสฺสํ ปฏิพทฺธจิตฺโต อโหสิ. อถสฺสา ตํ เกสโสภํ อสหมานา อิสฺสาปกตา กติปยา อิตฺถิโย มนฺเตตฺวา ตสฺสา เอว ปริจาริกทาสึ อามิเสน อุปลาเปตฺวา ตาย ตสฺสา เกสูปปาตนํ เภสชฺชํ ทาเปสุํ. สา กิร ทาสี ตํ เภสชฺชํ นฺหานิยจุณฺเณน สทฺธึ ปโยเชตฺวา คงฺคาย นทิยา นฺหานกาเล ตสฺสา อทาสิ[Pg.44]. สา เตน เกสมูเลสุ เตเมตฺวา อุทเก นิมุชฺชิ, นิมุชฺชนมตฺเตเยว เกสา สมูลา ปริปตึสุ, สีสํ จสฺสา ติตฺตกลาพุสทิสํ อโหสิ. อถ สา สพฺพโส วิลูนเกสา ลุญฺจิตมตฺถกา กโปตี วิย วิรูปา หุตฺวา ลชฺชาย อนฺโตนครํ ปวิสิตุํ อสกฺโกนฺตี วตฺเถน สีสํ เวเฐตฺวา พหินคเร อญฺญตรสฺมึ ปเทเส วาสํ กปฺเปนฺตี กติปาหจฺจเยน อปคตลชฺชา ตโต นิวตฺเตตฺวา ติลานิ ปีเฬตฺวา เตลวณิชฺชํ สุราวณิชฺชญฺจ กโรนฺตี ชีวิกํ กปฺเปสิ. สา เอกทิวสํ ทฺวีสุ ตีสุ มนุสฺเสสุ สุรามตฺเตสุ มหานิทฺทํ โอกฺกมนฺเตสุ สิถิลภูตานิ เตสํ นิวตฺถวตฺถานิ อวหริ.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Kā nu antovimānasmim’ này đã được đức Bậc Đạo Sư nói đến trong khi Ngài đang trú ngụ ở Sāvatthī, liên quan đến một nữ ngạ quỷ bị hói đầu. Tương truyền, trong quá khứ ở Bārāṇasī, có một người phụ nữ sống bằng nghề bán sắc, xinh đẹp, ưa nhìn, khả ái, sở hữu vẻ đẹp tuyệt vời, và có mái tóc rất quyến rũ. Tóc của người ấy đen, dài, mảnh, mềm, mượt, ngọn tóc uốn cong, có thể nắm được bằng hai tay, khi xõa ra thì rủ xuống thành búi đến tận thắt lưng. Khi thấy vẻ đẹp mái tóc của người ấy, phần lớn các thanh niên đều có tâm quyến luyến với người ấy. Bấy giờ, do ganh tỵ, một vài người phụ nữ không thể chịu đựng được vẻ đẹp mái tóc ấy của người ấy, sau khi bàn bạc, đã dùng vật chất để dụ dỗ chính người nữ tỳ phục vụ của người ấy và đã nhờ người nữ tỳ ấy cho thuốc làm rụng tóc của người ấy. Tương truyền, người nữ tỳ ấy đã trộn thuốc ấy cùng với bột tắm và đã đưa cho người ấy vào lúc tắm ở sông Gaṅgā. Người ấy đã làm ướt chân tóc bằng thuốc ấy rồi lặn xuống nước. Ngay khi vừa lặn xuống, tóc đã rụng ra cả gốc, và đầu của người ấy trở nên giống như một quả bầu đắng. Bấy giờ, người ấy, với mái tóc bị rụng hoàn toàn, đầu bị cạo trọc, trở nên xấu xí như một con chim bồ câu, do xấu hổ nên không thể đi vào trong thành phố, đã quấn vải quanh đầu và sống ở một nơi bên ngoài thành phố. Sau vài ngày, khi đã hết xấu hổ, người ấy trở về từ nơi đó, ép hạt mè để buôn bán dầu và buôn bán rượu để sinh sống. Một hôm, khi hai ba người đàn ông say rượu đang ngủ say, người ấy đã lấy đi những y phục đang mặc của họ đã bị tuột ra.

อเถกทิวสํ สา เอกํ ขีณาสวตฺเถรํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺตา อตฺตโน ฆรํ เนตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทาเปตฺวา เตลสํสฏฺฐํ โทณินิมฺมชฺชนึ ปิญฺญากมทาสิ. โส ตสฺสา อนุกมฺปาย ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิ. สา ปสนฺนมานสา อุปริ ฉตฺตํ ธารยมานา อฏฺฐาสิ. โส จ เถโร ตสฺสา จิตฺตํ ปหํเสนฺโต อนุโมทนํ กตฺวา ปกฺกามิ. สา จ อิตฺถี อนุโมทนกาเลเยว ‘‘มยฺหํ เกสา ทีฆา ตนู สินิทฺธา มุทู เวลฺลิตคฺคา โหนฺตู’’ติ ปตฺถนมกาสิ.

Rồi một hôm, người ấy thấy một vị trưởng lão lậu hoặc đã tận đang đi khất thực, với tâm tịnh tín đã dẫn vị ấy về nhà mình, mời ngồi trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn, và đã dâng cúng bã mè dùng để lau chùi thùng đấu đã được trộn với dầu. Vị ấy, do lòng bi mẫn đối với người ấy, đã thọ nhận và dùng vật ấy. Người ấy, với tâm ý tịnh tín, đã đứng che lọng ở phía trên. Và vị trưởng lão, làm cho tâm của người ấy phấn khởi, đã thực hiện việc tùy hỷ rồi ra đi. Và người phụ nữ ấy, ngay trong lúc tùy hỷ, đã phát nguyện rằng: “Mong rằng tóc của con được dài, mảnh, mượt, mềm, và có ngọn uốn cong.”

สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา มิสฺสกกมฺมสฺส ผเลน สมุทฺทมชฺเฌ กนกวิมาเน เอกิกา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺสา เกสา ปตฺถิตาการาเยว สมฺปชฺชึสุ. มนุสฺสานํ สาฏกาวหรเณน ปน นคฺคา อโหสิ. สา ตสฺมึ กนกวิมาเน ปุนปฺปุนํ อุปฺปชฺชิตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ นคฺคาว หุตฺวา วีตินาเมสิ. อถ อมฺหากํ ภควติ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา ปวตฺติตวรธมฺมจกฺเก อนุปุพฺเพน สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต สาวตฺถิวาสิโน สตฺตสตา วาณิชา สุวณฺณภูมึ อุทฺทิสฺส นาวาย มหาสมุทฺทํ โอตรึสุ. เตหิ อารุฬฺหา นาวา วิสมวาตเวคุกฺขิตฺตา อิโต จิโต จ ปริพฺภมนฺตี ตํ ปเทสํ อคมาสิ. อถ สา วิมานเปตี สห วิมาเนน เตสํ อตฺตานํ ทสฺเสสิ. ตํ ทิสฺวา เชฏฺฐวาณิโช ปุจฺฉนฺโต –

Về sau, sau khi mệnh chung, do quả của nghiệp thiện ác lẫn lộn, nàng đã sanh ra một mình trong một lâu đài bằng vàng ở giữa biển. Mái tóc của nàng đã thành tựu đúng như điều đã được ước nguyện. Tuy nhiên, do việc lấy trộm y phục của người khác, nàng đã bị lõa thể. Nàng, sau khi sanh đi sanh lại trong lâu đài bằng vàng ấy, đã trải qua một khoảng thời gian giữa hai vị Phật trong tình trạng lõa thể. Bấy giờ, khi đức Thế Tôn của chúng ta đã xuất hiện ở đời, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang tuần tự an trú ở Sāvatthī, bảy trăm thương nhân cư ngụ ở Sāvatthī nhắm đến xứ Suvaṇṇabhūmi đã đi xuống biển lớn bằng thuyền. Chiếc thuyền mà họ đã lên, bị tung lên bởi sức mạnh của cơn gió trái mùa, trôi dạt đây đó, đã đi đến vùng ấy. Bấy giờ, vị ngạ quỷ ở lâu đài ấy cùng với lâu đài đã hiện thân cho họ thấy. Vị thương nhân trưởng, sau khi thấy nàng, đã hỏi rằng –

๕๘.

58.

‘‘กา นุ อนฺโตวิมานสฺมึ, ติฏฺฐนฺตี นูปนิกฺขมิ;

อุปนิกฺขมสฺสุ ภทฺเท, ปสฺสาม ตํ พหิฏฺฐิต’’นฺติ. –

“Này cô là ai, đang đứng ở bên trong lâu đài, mà không đi ra? Này cô gái hiền, hãy đi ra đi, chúng tôi muốn thấy cô đứng ở bên ngoài.”

คาถมาห[Pg.45]. ตตฺถ กา นุ อนฺโตวิมานสฺมึ ติฏฺฐนฺตีติ วิมานสฺส อนฺโต อพฺภนฺตเร ติฏฺฐนฺตี กา นุ ตฺวํ, กึ มนุสฺสิตฺถี, อุทาหุ อมนุสฺสิตฺถีติ ปุจฺฉติ. นูปนิกฺขมีติ วิมานโต น นิกฺขมิ. อุปนิกฺขมสฺสุ, ภทฺเท, ปสฺสาม ตํ พหิฏฺฐิตนฺติ, ภทฺเท, ตํ มยํ พหิ ฐิตํ ปสฺสาม ทฏฺฐุกามมฺหา, ตสฺมา วิมานโต นิกฺขมสฺสุ. ‘‘อุปนิกฺขมสฺสุ ภทฺทนฺเต’’ติ วา ปาโฐ, ภทฺทํ เต อตฺถูติ อตฺโถ.

(Vị ấy) đã nói kệ rằng. Ở đây, câu “Này cô là ai, đang đứng ở bên trong lâu đài” có nghĩa là: Cô là ai đang đứng ở bên trong, trong nội thất của lâu đài, là một người nữ, hay là một phi nhân nữ? (vị ấy) hỏi như vậy. Câu “mà không đi ra” có nghĩa là: không đi ra khỏi lâu đài. Câu “Này cô gái hiền, hãy đi ra đi, chúng tôi muốn thấy cô đứng ở bên ngoài” có nghĩa là: Này cô gái hiền, chúng tôi muốn thấy cô đứng ở bên ngoài, vì thế, hãy đi ra khỏi lâu đài. Hoặc có cách đọc khác là “Upanikkhamassu bhaddante,” có nghĩa là “mong điều tốt lành đến với cô.”

อถสฺส สา อตฺตโน พหิ นิกฺขมิสุํ อสกฺกุเณยฺยตํ ปกาเสนฺตี –

Bấy giờ, nàng ấy, để giải thích cho vị ấy về sự không thể đi ra ngoài của mình, đã nói –

๕๙.

59.

‘‘อฏฺฏียามิ หรายามิ, นคฺคา นิกฺขมิตุํ พหิ;

เกเสหมฺหิ ปฏิจฺฉนฺนา, ปุญฺญํ เม อปฺปกํ กต’’นฺติ. –

“Tôi khổ tâm, tôi xấu hổ, để đi ra ngoài trong tình trạng lõa thể; tôi được che đậy bởi mái tóc, phước báu của tôi đã làm quá ít ỏi.”

คาถมาห. ตตฺถ อฏฺฏียามีติ นคฺคา หุตฺวา พหิ นิกฺขมิตุํ อฏฺฏิกา ทุกฺขิตา อมฺหิ. หรายามีติ ลชฺชามิ. เกเสหมฺหิ ปฏิจฺฉนฺนาติ เกเสหิ อมฺหิ อหํ ปฏิจฺฉาทิตา ปารุตสรีรา. ปุญฺญํ เม อปฺปกํ กตนฺติ อปฺปกํ ปริตฺตํ มยา กุสลกมฺมํ กตํ, ปิญฺญากทานมตฺตนฺติ อธิปฺปาโย.

(Nàng) đã nói kệ rằng. Ở đây, câu “Tôi khổ tâm” có nghĩa là: tôi bị phiền muộn, đau khổ khi phải đi ra ngoài trong tình trạng lõa thể. Câu “tôi xấu hổ” có nghĩa là tôi hổ thẹn. Câu “tôi được che đậy bởi mái tóc” có nghĩa là: tôi được che đậy, thân thể được bao phủ bởi mái tóc. Câu “phước báu của tôi đã làm quá ít ỏi” có ý nói rằng: nghiệp thiện mà tôi đã làm thì ít ỏi, nhỏ nhoi, chỉ bằng việc bố thí bánh dầu cặn.

อถสฺสา วาณิโช อตฺตโน อุตฺตริสาฏกํ ทาตุกาโม –-

Bấy giờ, vị thương nhân, muốn cho nàng chiếc y vai của mình, đã nói –

๖๐.

60.

‘‘หนฺทุตฺตรียํ ททามิ เต, อิทํ ทุสฺสํ นิวาสย;

อิทํ ทุสฺสํ นิวาเสตฺวา, เอหิ นิกฺขม โสภเน;

อุปนิกฺขมสฺสุ ภทฺเท, ปสฺสาม ตํ พหิฏฺฐิต’’นฺติ. –

“Này, tôi cho cô chiếc y vai, hãy mặc tấm vải này. Sau khi đã mặc tấm vải này, này cô gái xinh đẹp, hãy đến, hãy đi ra. Này cô gái hiền, hãy đi ra đi, chúng tôi muốn thấy cô đứng ở bên ngoài.”

คาถมาห. ตตฺถ หนฺทาติ คณฺห. อุตฺตรียนฺติ อุปสํพฺยานํ อุตฺตริสาฏกนฺติ อตฺโถ. ททามิ เตติ ตุยฺหํ ททามิ. อิทํ ทุสฺสํ นิวาสยาติ อิทํ มม อุตฺตริสาฏกํ ตฺวํ นิวาเสหิ. โสภเนติ สุนฺทรรูเป.

(Vị ấy) đã nói kệ rằng. Ở đây, “Này” có nghĩa là hãy nhận lấy. “Chiếc y vai” có nghĩa là y choàng, y vai. “Tôi cho cô” có nghĩa là tôi cho cô. “Hãy mặc tấm vải này” có nghĩa là: cô hãy mặc chiếc y vai này của tôi. “Này cô gái xinh đẹp” có nghĩa là người có dung sắc xinh đẹp.

เอวญฺจ ปน วตฺวา อตฺตโน อุตฺตริสาฏกํ ตสฺสา อุปเนสิ, สา ตถา ทิยฺยมานสฺส อตฺตโน อนุปกปฺปนียตญฺจ, ยถา ทิยฺยมานํ อุปกปฺปติ, ตญฺจ ทสฺเสนฺตี –

Và sau khi đã nói như vậy, vị ấy đã đưa chiếc y vai của mình cho nàng. Nàng, để chỉ ra sự không thể thọ dụng của mình đối với vật được cho như thế, và cách thức để vật được cho có thể được thọ dụng, đã nói –

๖๑.

61.

‘‘หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ, น มยฺหํ อุปกปฺปติ;

เอเสตฺถุปาสโก สทฺโธ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก.

“Vật được ông trao từ tay này sang tay kia, không thể được tôi thọ dụng. Ở đây có vị cận sự nam có đức tin, là đệ tử của bậc Chánh Đẳng Giác.

๖๒.

62.

‘‘เอตํ อจฺฉาทยิตฺวาน, มม ทกฺขิณมาทิส;

ตถาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. –

“Sau khi cho vị ấy y phục, hãy hồi hướng vật cúng dường cho tôi. Như vậy, tôi sẽ được an lạc, thành tựu tất cả các dục.”

คาถาทฺวยมาห[Pg.46]. ตตฺถ หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ, น มยฺหํ อุปกปฺปตีติ, มาริส, ตว หตฺเถน มม หตฺเถ ตยา ทินฺนํ น มยฺหํ อุปกปฺปติ น วินิยุชฺชติ, อุปโภคโยคฺคํ น โหตีติ อตฺโถ. เอเสตฺถุปาสโก สทฺโธติ เอโส รตนตฺตยํ อุทฺทิสฺส สรณคมเนน อุปาสโก กมฺมผลสทฺธาย จ สมนฺนาคตตฺตา สทฺโธ เอตฺถ เอตสฺมึ ชนสมูเห อตฺถิ. เอตํ อจฺฉาทยิตฺวาน, มม ทกฺขิณมาทิสาติ เอตํ อุปาสกํ มม ทิยฺยมานํ สาฏกํ ปริทหาเปตฺวา ตํ ทกฺขิณํ มยฺหํ อาทิส ปตฺติทานํ เทหิ. ตถาหํ สุขิตา เหสฺสนฺติ ตถา กเต อหํ สุขิตา ทิพฺพวตฺถนิวตฺถา สุขปฺปตฺตา ภวิสฺสามีติ.

(Nàng) đã nói hai câu kệ. Ở đây, câu “Vật được ông trao từ tay này sang tay kia, không thể được tôi thọ dụng” có nghĩa là: Này bạn, vật được ông trao từ tay ông vào tay tôi thì không thể được tôi thọ dụng, không thể được sử dụng, không trở nên thích hợp để hưởng thụ. Câu “Ở đây có vị cận sự nam có đức tin” có nghĩa là: vị này là cận sự nam do đã quy y Tam Bảo, và có đức tin do đã được trang bị niềm tin vào quả của nghiệp, có mặt ở đây, trong nhóm người này. Câu “Sau khi cho vị ấy y phục, hãy hồi hướng vật cúng dường cho tôi” có nghĩa là: sau khi làm cho vị cận sự nam ấy mặc chiếc y được cho vì tôi, hãy hồi hướng vật cúng dường ấy cho tôi, hãy cho sự chia phước. Câu “Như vậy, tôi sẽ được an lạc” có nghĩa là: khi làm như vậy, tôi sẽ được an lạc, được mặc y phục cõi trời, đạt được sự an lạc.

ตํ สุตฺวา วาณิชา ตํ อุปาสกํ นฺหาเปตฺวา วิลิมฺเปตฺวา วตฺถยุเคน อจฺฉาเทสุํ. ตมตฺถํ ปกาเสนฺตา สงฺคีติการา –

Sau khi nghe điều ấy, các thương nhân đã cho vị cận sự nam ấy tắm rửa, thoa dầu thơm, và cho mặc một cặp y. Các vị kết tập kinh điển, để làm rõ ý nghĩa ấy, đã nói –

๖๓.

63.

‘‘ตญฺจ เต นฺหาปยิตฺวาน, วิลิมฺเปตฺวาน วาณิชา;

วตฺเถหจฺฉาทยิตฺวาน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสุํ.

“Các thương nhân ấy, sau khi đã cho vị ấy tắm rửa, thoa dầu thơm, sau khi đã cho mặc y phục, đã hồi hướng vật cúng dường cho nàng.

๖๔.

64.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

“Ngay sau khi được hồi hướng, quả dị thục đã sanh khởi. Thức ăn, y phục, và đồ uống, đây là quả của vật cúng dường.

๖๕.

65.

‘‘ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

หสนฺตี วิมานา นิกฺขมิ, ทกฺขิณาย อิทํ ผล’’นฺติ. –

“Do đó, trong sạch, mặc y phục tinh khiết, mang tấm y thượng hạng của xứ Kāsi, mỉm cười, nàng đã đi ra khỏi lâu đài. Đây là quả của vật cúng dường.”

ติสฺโส คาถาโย อโวจุํ.

(Các vị ấy) đã nói ba câu kệ.

๖๓. ตตฺถ ตนฺติ ตํ อุปาสกํ. จ-สทฺโท นิปาตมตฺตํ. เตติ เต วาณิชาติ โยชนา. วิลิมฺเปตฺวานาติ อุตฺตเมน คนฺเธน วิลิมฺเปตฺวา. วตฺเถหจฺฉาทยิตฺวานาติ วณฺณคนฺธรสสมฺปนฺนํ สพฺยญฺชนํ โภชนํ โภเชตฺวา นิวาสนํ อุตฺตรียนฺติ ทฺวีหิ วตฺเถหิ อจฺฉาเทสุํ, ทฺเว วตฺถานิ อทํสูติ อตฺโถ. ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสุนฺติ ตสฺสา เปติยา ตํ ทกฺขิณํ อาทิสึสุ.

63. Ở đây, “vị ấy” là vị cận sự nam ấy. Từ “ca” chỉ là một tiểu từ. “Ấy” được kết nối với “các thương nhân ấy.” “Sau khi đã thoa dầu thơm” có nghĩa là sau khi đã thoa dầu thơm thượng hạng. “Sau khi đã cho mặc y phục” có nghĩa là: sau khi đã cho ăn bữa ăn có đầy đủ gia vị, trọn vẹn màu sắc, hương thơm, và mùi vị, họ đã cho mặc hai tấm y, tức là y nội và y vai; có nghĩa là đã cho hai tấm y. “Đã hồi hướng vật cúng dường cho nàng” có nghĩa là: đã hồi hướng vật cúng dường ấy cho vị ngạ quỷ nữ ấy.

๖๔. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐติ อนู-ติ นิปาตมตฺตํ, ตสฺสา ทกฺขิณาย อุทฺทิฏฺฐสมนนฺตรเมว. วิปาโก อุทปชฺชถาติ ตสฺสา เปติยา วิปาโก ทกฺขิณาย [Pg.47] ผลํ อุปฺปชฺชิ. กีทิโสติ เปตี อาห โภชนจฺฉาทนปานียนฺติ. นานปฺปการํ ทิพฺพโภชนสทิสํ โภชนญฺจ นานาวิราควณฺณสมุชฺชลํ ทิพฺพวตฺถสทิสํ วตฺถญฺจ อเนกวิธํ ปานกญฺจ ทกฺขิณาย อิทํ อีทิสํ ผลํ อุทปชฺชถาติ โยชนา.

64. Trong câu “Ngay sau khi được hồi hướng,” “anū” chỉ là một tiểu từ; (câu ấy) có nghĩa là ngay sau khi vật cúng dường được hồi hướng cho nàng. Câu “quả dị thục đã sanh khởi” có nghĩa là: quả dị thục, quả của vật cúng dường, đã sanh khởi cho vị ngạ quỷ nữ ấy. (Quả ấy) như thế nào? Vị ngạ quỷ nữ đã nói: “Thức ăn, y phục, và đồ uống.” Cách kết nối (ý nghĩa) là: thức ăn nhiều loại giống như thức ăn cõi trời, y phục nhiều màu sắc rực rỡ khác nhau giống như y phục cõi trời, và đồ uống nhiều loại, quả như thế này của vật cúng dường đã sanh khởi.

๖๕. ตโตติ ยถาวุตฺตโภชนาทิปฏิลาภโต ปจฺฉา. สุทฺธาติ นฺหาเนน สุทฺธสรีรา. สุจิวสนาติ สุวิสุทฺธวตฺถนิวตฺถา. กาสิกุตฺตมธารินีติ กาสิกวตฺถโตปิ อุตฺตมวตฺถธารินี. หสนฺตีติ ‘‘ปสฺสถ ตาว ตุมฺหากํ ทกฺขิณาย อิทํ ผลวิเสส’’นฺติ ปกาสนวเสน หสมานา วิมานโต นิกฺขมิ.

65. Tato có nghĩa là sau đó, sau khi đã nhận được vật thực như đã được nói đến. Suddhā có nghĩa là thân thể trong sạch do việc tắm rửa. Sucivasanā có nghĩa là đã mặc y phục rất trong sạch. Kāsikuttamadhārinī có nghĩa là người mặc y phục cao quý hơn cả loại vải Kāsi. Hasantī có nghĩa là đang mỉm cười, nàng đã đi ra khỏi thiên cung với ý muốn tuyên bố rằng: “Trước tiên, quý vị hãy nhìn xem, đây là quả báu đặc biệt của sự cúng dường của quý vị.”

อถ เต วาณิชา เอวํ ปจฺจกฺขโต ปุญฺญผลํ ทิสฺวา อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตชาตา ตสฺมึ อุปาสเก สญฺชาตคารวพหุมานา กตญฺชลี ตํ ปยิรุปาสึสุ. โสปิ เต ธมฺมกถาย ภิยฺโยโสมตฺตาย ปสาเทตฺวา สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปสิ. เต ตาย วิมานเปติยา กตกมฺมํ –

Bấy giờ, các thương nhân ấy, sau khi đã tận mắt chứng kiến quả phước như vậy, tâm sanh khởi sự kinh ngạc và hy hữu, đã phát sanh lòng kính trọng và quý mến đối với vị cận sự nam ấy, chắp tay và hầu cận vị ấy. Vị ấy cũng đã làm cho họ càng thêm hoan hỷ bằng một bài pháp thoại, và đã an lập họ vào các nơi quy y và các giới. Họ đã (hỏi về) nghiệp đã được tạo bởi vị ngạ quỷ thiên cung ấy –

๖๖.

66.

‘‘สุจิตฺตรูปํ รุจิรํ, วิมานํ เต ปภาสติ;

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผล’’นฺติ. –

“Thiên cung của ngài, hình sắc được trang hoàng đẹp đẽ, khả ái, đang tỏa sáng rực rỡ. Thưa thiên nữ, đã được hỏi, xin hãy cho biết: Đây là quả của nghiệp gì?”

อิมาย คาถาย ปุจฺฉึสุ. ตตฺถ สุจิตฺตรูปนฺติ หตฺถิอสฺสอิตฺถิปุริสาทิวเสน เจว มาลากมฺมลตากมฺมาทิวเสน จ สุฏฺฐุ วิหิตจิตฺตรูปํ. รุจิรนฺติ รมณียํ ทสฺสนียํ. กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลนฺติ กีทิสสฺส กมฺมสฺส, กึ ทานมยสฺส อุทาหุ สีลมยสฺส อิทํ ผลนฺติ อตฺโถ.

Họ đã hỏi bằng câu kệ này. Ở đây, sucittarūpaṃ có nghĩa là hình sắc được trang trí một cách khéo léo với các hình tượng voi, ngựa, phụ nữ, nam giới v.v... và với các họa tiết vòng hoa, dây leo v.v... Ruciraṃ có nghĩa là đáng ưa thích, đáng chiêm ngưỡng. Kissa kammassidaṃ phalaṃ có nghĩa là: Đây là quả của nghiệp như thế nào, là của nghiệp bố thí hay là của nghiệp trì giới?

สา เตหิ เอวํ ปุฏฺฐา ‘‘มยา กตสฺส ปริตฺตกสฺส กุสลกมฺมสฺส ตาว อิทํ ผลํ, อกุสลกมฺมสฺส ปน อายตึ นิรเย เอทิสํ ภวิสฺสตี’’ติ ตทุภยํ อาจิกฺขนฺตี –

Nàng, sau khi được họ hỏi như vậy, đã giải thích cả hai điều rằng: “Đây là quả của thiện nghiệp nhỏ nhoi do tôi đã tạo, còn trong tương lai, (quả của) ác nghiệp sẽ là như thế này ở địa ngục,” –

๖๗.

67.

‘‘ภิกฺขุโน จรมานสฺส, โทณินิมฺมชฺชนึ อหํ;

อทาสึ อุชุภูตสฺส, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

“Đối với vị Tỳ-khưu đang du hành, tôi đã dâng vật dụng lau chùi bát, đến vị đã được ngay thẳng, với tâm ý trong sạch.

๖๘.

68.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, วิปากํ ทีฆมนฺตรํ;

อนุโภมิ วิมานสฺมึ, ตญฺจ ทานิ ปริตฺตกํ.

“Quả dị thục của thiện nghiệp ấy, trong một thời gian dài, tôi hưởng thụ trong thiên cung, và điều ấy bây giờ chỉ còn lại chút ít.

๖๙.

69.

‘‘อุทฺธํ [Pg.48] จตูหิ มาเสหิ, กาลํกิริยา ภวิสฺสติ;

เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ.

“Sau bốn tháng nữa, cái chết sẽ xảy đến; tôi sẽ phải sa vào địa ngục, một nơi hoàn toàn cay đắng và khủng khiếp.

๗๐.

70.

‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ;

อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ.

“(Địa ngục ấy) có bốn góc, bốn cửa, được phân chia thành các phần đã được đo lường; được bao quanh bởi tường sắt, và được che đậy bằng sắt.

๗๑.

71.

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา.

“Nền đất của nơi ấy làm bằng sắt, bốc cháy và hợp thành với sức nóng; bao trùm một trăm do-tuần ở xung quanh, và tồn tại luôn luôn như vậy.

๗๒.

72.

‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ;

ผลญฺจ ปาปกมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุส’’นฺติ. – คาถาโย อภาสิ;

“Ở nơi ấy, trong một thời gian dài, tôi sẽ phải chịu đựng cảm thọ đau khổ, là quả của ác nghiệp. Vì thế, tôi vô cùng sầu muộn.” – (Nàng) đã nói những câu kệ (như vậy);

๖๗. ตตฺถ ภิกฺขุโน จรมานสฺสาติ อญฺญตรสฺส ภินฺนกิเลสสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขาย จรนฺตสฺส. โทณินิมฺมชฺชนินฺติ วิสฺสนฺทมานเตลํ ปิญฺญากํ. อุชุภูตสฺสาติ จิตฺตชิมฺหวงฺกกุฏิลภาวกรานํ กิเลสานํ อภาเวน อุชุภาวปฺปตฺตสฺส. วิปฺปสนฺเนน เจตสาติ กมฺมผลสทฺธาย สุฏฺฐุ ปสนฺเนน จิตฺเตน.

67. Ở đây, bhikkhuno caramānassa có nghĩa là của một vị Tỳ-khưu nào đó đã đoạn trừ các phiền não, đang đi khất thực. Doṇinimmajjaniṃ có nghĩa là bánh dầu, phần dầu đã được vắt ra. Ujubhūtassa có nghĩa là đến vị đã đạt được sự ngay thẳng do không có các phiền não là tác nhân làm cho tâm cong vẹo, quanh co, khúc khuỷu. Vippasannena cetasā có nghĩa là với tâm ý hoàn toàn trong sạch do có đức tin vào quả của nghiệp.

๖๘-๖๙. ทีฆมนฺตรนฺติ ม-กาโร ปทสนฺธิกโร, ทีฆอนฺตรํ ทีฆกาลนฺติ อตฺโถ. ตญฺจ ทานิ ปริตฺตกนฺติ ตญฺจ ปุญฺญผลํ วิปกฺกวิปากตฺตา กมฺมสฺส อิทานิ ปริตฺตกํ อปฺปาวเสสํ, น จิเรเนว อิโต จวิสฺสามีติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ, กาลํกิริยา ภวิสฺสตี’’ติ จตูหิ มาเสหิ อุทฺธํ จตุนฺนํ มาสานํ อุปริ ปญฺจเม มาเส มม กาลํกิริยา ภวิสฺสตีติ ทสฺเสติ. เอกนฺตกฏุกนฺติ เอกนฺเตเนว อนิฏฺฐฉผสฺสายตนิกภาวโต เอกนฺตทุกฺขนฺติ อตฺโถ. โฆรนฺติ ทารุณํ. นิรยนฺติ นตฺถิ เอตฺถ อโย สุขนฺติ กตฺวา ‘‘นิรย’’นฺติ ลทฺธนามํ นรกํ. ปปติสฺสหนฺติ ปปหิสฺสามิ อหํ.

68-69. Dīghamantaraṃ: mẫu tự ‘ma’ là để nối âm; dīgha antaraṃ có nghĩa là một thời gian dài. Tañca dāni parittakaṃ có nghĩa là quả phước ấy, do quả của nghiệp đã chín muồi, bây giờ chỉ còn lại chút ít, phần còn lại không nhiều. Ý nghĩa là: “Chẳng bao lâu nữa, tôi sẽ mệnh chung từ nơi đây.” Vì thế, nàng đã nói: “uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissatī” (sau bốn tháng nữa, cái chết sẽ xảy đến), điều này cho thấy rằng: “Sau bốn tháng, vào tháng thứ năm, cái chết của tôi sẽ xảy đến.” Ekantakaṭukaṃ có nghĩa là hoàn toàn đau khổ, do bản chất của nó là sáu xứ tiếp xúc không mong muốn. Ghoraṃ có nghĩa là khủng khiếp. Nirayaṃ có nghĩa là địa ngục (naraka), có tên là “niraya” vì “không có sự an lạc (ayo) ở đây.” Papatissahaṃ có nghĩa là tôi sẽ sa vào.

๗๐. ‘‘นิรย’’นฺติ เจตฺถ อวีจิมหานิรยสฺส อธิปฺเปตตฺตา ตํ สรูปโต ทสฺเสตุํ ‘‘จตุกฺกณฺณ’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ จตุกฺกณฺณนฺติ จตุกฺโกณํ. จตุทฺวารนฺติ จตูสุ ทิสาสุ จตูหิ ทฺวาเรหิ ยุตฺตํ. วิภตฺตนฺติ สุฏฺฐุ วิภตฺตํ.

70. Ở đây, do từ “Niraya” (địa ngục) có ý chỉ đến đại địa ngục Avīci (Vô Gián), nên để mô tả hình dạng của nó, nàng đã nói bắt đầu bằng “catukkaṇṇaṃ” (bốn góc). Ở đây, catukkaṇṇaṃ có nghĩa là có bốn góc. Catudvāraṃ có nghĩa là được trang bị bốn cửa ở bốn phương. Vibhattaṃ có nghĩa là được phân chia một cách khéo léo.

ภาคโสติ [Pg.49] ภาคโต. มิตนฺติ ตุลิตํ. อโยปาการปริยนฺตนฺติ อโยมเยน ปากาเรน ปริกฺขิตฺตํ. อยสา ปฏิกุชฺชิตนฺติ อโยปฏเลเนว อุปริ ปิหิตํ.

Bhāgaso có nghĩa là theo từng phần. Mitaṃ có nghĩa là đã được đo lường. Ayopākārapariyantaṃ có nghĩa là được bao quanh bởi một bức tường bằng sắt. Ayasā paṭikujjitanti có nghĩa là được che đậy bên trên bằng một tấm sắt.

๗๑-๗๒. เตชสา ยุตาติ สมนฺตโต สมุฏฺฐิตชาเลน มหตา อคฺคินา นิรนฺตรํ สมายุตชาลา. สมนฺตา โยชนสตนฺติ เอวํ ปน สมนฺตา พหิ สพฺพทิสาสุ โยชนสตํ โยชนานํ สตํ. สพฺพทาติ สพฺพกาลํ. ผริตฺวา ติฏฺฐตีติ พฺยาเปตฺวา ติฏฺฐติ. ตตฺถาติ ตสฺมึ มหานิรเย. เวทิสฺสนฺติ เวทิสฺสามิ อนุภวิสฺสามิ. ผลญฺจ ปาปกมฺมสฺสาติ อิทํ อีทิสํ ทุกฺขานุภวนํ มหา เอวํ กตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส ผลนฺติ อตฺโถ.

71-72. Tejasā yutā có nghĩa là hợp thành với ngọn lửa, liên tục kết hợp với ngọn lửa lớn có các luồng lửa bốc lên từ khắp mọi phía. Samantā yojanasataṃ có nghĩa là như vậy, ở xung quanh, bên ngoài về mọi hướng, là một trăm do-tuần. Sabbadā có nghĩa là mọi lúc. Pharitvā tiṭṭhati có nghĩa là tồn tại và bao trùm. Tattha có nghĩa là ở trong đại địa ngục ấy. Vedissaṃ có nghĩa là tôi sẽ cảm thọ, tôi sẽ trải qua. Phalañca pāpakammassa có nghĩa là sự trải nghiệm đau khổ to lớn như thế này là quả của ác nghiệp đã được tạo ra như vậy.

เอวํ ตาย อตฺตนา กตกมฺมผเล อายตึ เนรยิกภเย จ ปกาสิเต โส อุปาสโก กรุณาสญฺโจทิตมานโส ‘‘หนฺทสฺสาหํ ปติฏฺฐา ภเวยฺย’’นฺติ จินฺเตตฺวา อาห – ‘‘เทวเต, ตฺวํ มยฺหํ เอกสฺส ทานวเสน สพฺพกามสมิทฺธา อุฏฺฐารสมฺปตฺติยุตฺตา ชาตา, อิทานิ ปน อิเมสํ อุปาสกานํ ทานํ ทตฺวา สตฺถุ จ คุเณ อนุสฺสริตฺวา นิรยูปปตฺติโต มุจฺจิสฺสสี’’ติ. สา เปตี หฏฺฐตุฏฺฐา ‘‘สาธู’’ติ วตฺวา เต ทิพฺเพน อนฺนปาเนน สนฺตปฺเปตฺวา ทิพฺพานิ วตฺถานิ นานาวิธานิ รตนานิ จ อทาสิ, ภควนฺตญฺจ อุทฺทิสฺส ทิพฺพํ ทุสฺสยุคํ เตสํ หตฺเถ ทตฺวา ‘‘อญฺญตรา, ภนฺเต, วิมานเปตี ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตีติ สาวตฺถึ คนฺตฺวา สตฺถารํ มม วจเนน วนฺทถา’’ติ วนฺทนญฺจ เปเสสิ, ตญฺจ นาวํ อตฺตโน อิทฺธานุภาเวน เตหิ อิจฺฉิตปฏฺฏนํ ตํ ทิวสเมว อุปเนสิ.

Khi quả của nghiệp do chính nàng đã tạo và nỗi sợ hãi về địa ngục trong tương lai được tuyên bố như vậy, vị cận sự nam ấy, với tâm được lòng bi mẫn thúc đẩy, đã suy nghĩ: “Thôi, ta nên trở thành chỗ nương tựa cho nàng,” và đã nói: “Thưa thiên nữ, nhờ vào sự bố thí cho một mình tôi, ngài đã trở nên thành tựu mọi dục vọng và sở hữu tài sản huy hoàng. Bây giờ, bằng cách dâng cúng đến các vị cận sự nam này và tùy niệm các ân đức của bậc Đạo Sư, ngài sẽ được giải thoát khỏi sự tái sanh vào địa ngục.” Vị ngạ quỷ ấy, hoan hỷ và vui mừng, đã nói “Lành thay!” và sau khi làm cho họ thỏa mãn với vật thực và đồ uống cõi trời, đã trao tặng y phục cõi trời và nhiều loại bảo vật khác nhau. Và, với ý hướng đến Đức Thế Tôn, nàng đã đặt một cặp vải cõi trời vào tay họ và gửi lời đảnh lễ rằng: “Xin quý vị hãy đi đến Sāvatthī và thay lời tôi đảnh lễ bậc Đạo Sư rằng: ‘Bạch Thế Tôn, một vị ngạ quỷ thiên cung nào đó xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn.’” Và bằng thần lực của mình, nàng đã đưa chiếc thuyền ấy đến bến cảng mà họ mong muốn ngay trong ngày hôm đó.

อถ เต วาณิชา ตโต ปฏฺฏนโต อนุกฺกเมน สาวตฺถึ ปตฺวา เชตวนํ ปวิสิตฺวา สตฺถุ ตํ ทุสฺสยุคํ ทตฺวา วนฺทนญฺจ นิเวเทตฺวา อาทิโต ปฏฺฐาย ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสุํ. สตฺถา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย วิตฺถาเรน ธมฺมํ เทเสสิ, สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา ชาตา. เต ปน อุปาสกา ทุติยทิวเส พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสึสุ. สา จ ตโต เปตโลกโต จวิตฺวา วิวิธรตนวิชฺโชติเต ตาวตึสภวเน กนกวิมาเน อจฺฉราสหสฺสปริวารา นิพฺพตฺตีติ.

Bấy giờ, các thương nhân ấy tuần tự đi từ hải cảng ấy, đến thành Sāvatthī, đi vào Jetavana, dâng cặp y ấy lên đức Đạo Sư, trình bày lời đảnh lễ, và đã kể lại sự việc ấy cho đức Thế Tôn từ lúc ban đầu. Đức Đạo Sư lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh, đã thuyết giảng Chánh pháp một cách rộng rãi cho hội chúng đã vân tập. Bài pháp thoại ấy đã trở nên hữu ích cho đại chúng. Rồi các cận sự nam ấy vào ngày thứ hai đã dâng đại thí đến chư Tăng có đức Phật dẫn đầu và đã hồi hướng phần phước ấy cho bà. Và bà ấy, sau khi mệnh chung từ cảnh giới ngạ quỷ ấy, đã tái sanh trong một thiên cung bằng vàng ở cõi trời Ba Mươi Ba, được chiếu sáng bởi các loại bảo vật khác nhau, có một ngàn thiên nữ hầu cận.

ขลฺลาฏิยเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ Khallāṭiyā được chấm dứt.

๑๑. นาคเปตวตฺถุวณฺณนา

11. Phần giải về truyện ngạ quỷ Nāga.

ปุรโตว [Pg.50] เสเตน ปเลติ หตฺถินาติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต ทฺเว พฺราหฺมณเปเต อารมฺภ วุตฺตํ. อายสฺมา กิร สํกิจฺโจ สตฺตวสฺสิโก ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปตฺวา สามเณรภูมิยํ ฐิโต ตึสมตฺเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อรญฺญายตเน วสนฺโต เตสํ ภิกฺขูนํ ปญฺจนฺนํ โจรสตานํ หตฺถโต อาคตํ มรณมฺปิ พาหิตฺวา เต จ โจเร ทเมตฺวา ปพฺพาเชตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ อคมาสิ. สตฺถา เตสํ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสสิ, เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺตํ ปาปุณึสุ. อถายสฺมา สํกิจฺโจ ปริปุณฺณวสฺโส ลทฺธูปสมฺปโท เตหิ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ พาราณสึ คนฺตฺวา อิสิปตเน วิหาสิ. มนุสฺสา เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา ปสนฺนมานสา วีถิปฏิปาฏิยา วคฺควคฺคา หุตฺวา อาคนฺตุกทานํ อทํสุ. ตตฺถ อญฺญตโร อุปาสโก มนุสฺเส นิจฺจภตฺเต สมาทเปสิ, เต ยถาพลํ นิจฺจภตฺตํ ปฏฺฐเปสุํ.

“Phía trước đi bằng voi trắng,” câu này được nói ra trong khi đức Đạo Sư đang trú ngụ ở Jetavana, đề cập đến hai ngạ quỷ Bà-la-môn. Tương truyền, Tôn giả Saṃkicca, lúc bảy tuổi, đã chứng đắc A-la-hán quả một cách nhanh chóng, đang ở trong địa vị của sa-di, trong khi đang sống ở một trú xứ trong rừng cùng với khoảng ba mươi vị tỳ-khưu, ngài đã ngăn chận cái chết của các vị tỳ-khưu ấy vốn đã đến từ tay của năm trăm tên cướp, và sau khi đã nhiếp phục và cho xuất gia các tên cướp ấy, ngài đã đi đến nơi đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư đã thuyết giảng Chánh pháp cho các vị tỳ-khưu ấy. Vào lúc cuối bài pháp thoại, các vị tỳ-khưu ấy đã đạt đến A-la-hán quả. Bấy giờ, Tôn giả Saṃkicca, đã đủ tuổi và đã thọ cụ túc giới, cùng với năm trăm vị tỳ-khưu ấy đã đi đến Bārāṇasī và đã trú ngụ ở Isipatana. Dân chúng, sau khi đi đến nơi vị Trưởng lão và nghe Chánh pháp, với tâm ý hoan hỷ, đã hợp thành từng nhóm theo từng dãy phố và đã dâng cúng dường đến các vị khách Tăng. Ở đấy, một vị cận sự nam nọ đã khuyến khích dân chúng trong việc cúng dường vật thực thường xuyên. Họ đã thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên tùy theo khả năng.

เตน จ สมเยน พาราณสิยํ อญฺญตรสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส พฺราหฺมณสฺส ทฺเว ปุตฺตา เอกา จ ธีตา อเหสุํ. เตสุ เชฏฺฐปุตฺโต ตสฺส อุปาสกสฺส มิตฺโต อโหสิ. โส ตํ คเหตฺวา อายสฺมโต สํกิจฺจสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. อายสฺมา สํกิจฺโจ ตสฺส ธมฺมํ เทเสสิ. โส มุทุจิตฺโต อโหสิ. อถ นํ โส อุปาสโก อาห – ‘‘ตฺวํ เอกสฺส ภิกฺขุโน นิจฺจภตฺตํ เทหี’’ติ. ‘‘อนาจิณฺณํ อมฺหากํ พฺราหฺมณานํ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ นิจฺจภตฺตทานํ, ตสฺมา นาหํ ทสฺสามี’’ติ. ‘‘กึ มยฺหมฺปิ ภตฺตํ น ทสฺสสี’’ติ? ‘‘กถํ น ทสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘ยทิ เอวํ ยํ มยฺหํ เทสิ, ตํ เอกสฺส ภิกฺขุสฺส เทหี’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ทุติยทิวเส ปาโตว วิหารํ คนฺตฺวา เอกํ ภิกฺขุํ อาเนตฺวา โภเชสิ.

Và vào lúc bấy giờ, ở tại Bārāṇasī có một vị Bà-la-môn tà kiến nọ có hai người con trai và một người con gái. Trong số ấy, người con trai cả là bạn của vị cận sự nam kia. Vị này, sau khi dẫn người bạn ấy, đã đi đến nơi Tôn giả Saṃkicca. Tôn giả Saṃkicca đã thuyết giảng Chánh pháp cho người ấy. Người ấy đã trở nên có tâm mềm mỏng. Bấy giờ, vị cận sự nam kia đã nói với người ấy rằng: “Bạn hãy cúng dường vật thực thường xuyên đến một vị tỳ-khưu.” Người con trai đáp: “Việc cúng dường vật thực thường xuyên đến các sa-môn Thích tử không phải là thông lệ của chúng tôi là những người Bà-la-môn, vì thế tôi sẽ không cúng dường.” Vị cận sự nam hỏi: “Thế nào, bạn cũng sẽ không cho tôi vật thực sao?” Người con trai đáp: “Làm sao lại không cho được?” Vị cận sự nam nói: “Nếu vậy, phần mà bạn cho tôi, bạn hãy dâng phần ấy đến một vị tỳ-khưu.” Người ấy, sau khi đồng ý: “Lành thay,” vào ngày thứ hai, đã đi đến tu viện vào lúc sáng sớm, đã thỉnh một vị tỳ-khưu về và đã dâng vật thực.

เอวํ คจฺฉนฺเต กาเล ภิกฺขูนํ ปฏิปตฺตึ ทิสฺวา ธมฺมญฺจ สุณิตฺวา ตสฺส กนิฏฺฐภาตา จ ภคินี จ สาสเน อภิปฺปสนฺนา ปุญฺญกมฺมรตา จ อเหสุํ. เอวํ เต ตโย ชนา ยถาวิภวํ ทานานิ เทนฺตา สมณพฺราหฺมเณ สกฺกรึสุ ครุํ กรึสุ มาเนสุํ ปูเชสุํ. มาตาปิตโร ปน เนสํ อสฺสทฺธา [Pg.51] อปฺปสนฺนา สมณพฺราหฺมเณสุ อคารวา ปุญฺญกิริยาย อนาทรา อจฺฉนฺทิกา อเหสุํ. เตสํ ธีตรํ ทาริกํ มาตุลปุตฺตสฺสตฺถาย ญาตกา วาเรสุํ. โส จ อายสฺมโต สํกิจฺจสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา สํเวคชาโต ปพฺพชิตฺวา นิจฺจํ อตฺตโน มาตุ-เคหํ ภุญฺชิตุํ คจฺฉติ. ตํ มาตา อตฺตโน ภาตุ-ธีตาย ทาริกาย ปโลเภติ. เตน โส อุกฺกณฺฐิโต หุตฺวา อุปชฺฌายํ อุปสงฺคมิตฺวา อาห – ‘‘อุปฺปพฺพชิสฺสามหํ, ภนฺเต, อนุชานาถ ม’’นฺติ. อุปชฺฌาโย ตสฺส อุปนิสฺสยสมฺปตฺตึ ทิสฺวา อาห – ‘‘สามเณร, มาสมตฺตํ อาคเมหี’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา มาเส อติกฺกนฺเต ตเถว อาโรเจสิ. อุปชฺฌาโย ปุน ‘‘อฑฺฒมาสํ อาคเมหี’’ติ อาห. อฑฺฒมาเส อติกฺกนฺเต ตเถว วุตฺเต ปุน ‘‘สตฺตาหํ อาคเมหี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิ. อถ ตสฺมึ อนฺโตสตฺตาเห สามเณรสฺส มาตุลานิยา เคหํ วินฏฺฐจฺฉทนํ ชิณฺณํ ทุพฺพลกุฏฺฏํ วาตวสฺสาภิหตํ ปริปติ. ตตฺถ พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณี ทฺเว ปุตฺตา ฆีตา จ เคเหน อชฺโฌตฺถฏา กาลมกํสุ. เตสุ พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณี จ เปตโยนิยํ นิพฺพตฺตึสุ, ทฺเว ปุตฺตา ธีตา จ ภุมฺมเทเวสุ. เตสุ เชฏฺฐปุตฺตสฺส หตฺถิยานํ นิพฺพตฺติ, กนิฏฺฐสฺส อสฺสตรีรโถ, ธีตาย สุวณฺณสิวิกา. พฺราหฺมโณ จ พฺราหฺมณี จ มหนฺเต มหนฺเต อโยมุคฺคเร คเหตฺวา อญฺญมญฺญํ อาโกเฏนฺติ, อภิหตฏฺฐาเนสุ มหนฺตา มหนฺตา ฆฏปฺปมาณา คณฺฑา อุฏฺฐหิตฺวา มุหุตฺเตเนว ปจิตฺวา ปริเภทปฺปตฺตา โหนฺติ. เต อญฺญมญฺญสฺส คณฺเฑ ผาเลตฺวา โกธาภิภูตา นิกฺกรุณา ผรุสวจเนหิ ตชฺเชนฺตา ปุพฺพโลหิตํ ปิวนฺติ, น จ ติตฺตึ ปฏิลภนฺติ.

Khi thời gian trôi qua như thế, sau khi nhìn thấy sự thực hành của các vị tỳ-khưu và nghe Chánh pháp, người em trai và người em gái của người ấy đã có lòng tịnh tín trong giáo pháp và đã ưa thích các việc phước thiện. Như thế, ba người ấy, trong khi dâng cúng các vật thí tùy theo tài sản, đã cung kính, tôn trọng, quý mến, và cúng dường các vị sa-môn và Bà-la-môn. Trái lại, cha mẹ của họ là những người không có đức tin, không có lòng tịnh tín, không kính trọng các vị sa-môn và Bà-la-môn, đã thờ ơ và không có ước muốn trong việc thực hiện phước thiện. Thân quyến đã hứa gả người con gái nhỏ của họ cho người con trai của ông cậu. Và người này, sau khi nghe Chánh pháp ở nơi Tôn giả Saṃkicca, đã sanh lòng kinh cảm, đã xuất gia, và thường đi đến nhà của mẹ mình để thọ thực. Người mẹ đã dùng cô con gái nhỏ của người anh mình để quyến rũ người ấy. Do đó, người ấy trở nên bất mãn, sau khi đi đến vị thầy tế độ, đã thưa rằng: “Bạch ngài, con sẽ hoàn tục, xin ngài cho phép con.” Vị thầy tế độ, sau khi nhìn thấy sự đầy đủ về duyên lành của người ấy, đã nói rằng: “Này sa-di, hãy chờ khoảng một tháng.” Người ấy, sau khi đồng ý: “Lành thay,” lúc tháng ngày đã trôi qua, đã trình bày lại như thế. Vị thầy tế độ lại nói rằng: “Hãy chờ nửa tháng.” Lúc nửa tháng đã trôi qua, khi được thưa lại như thế, ngài lại nói rằng: “Hãy chờ bảy ngày.” Người ấy đã đồng ý: “Lành thay.” Bấy giờ, trong vòng bảy ngày ấy, ngôi nhà của bà mợ của vị sa-di, với mái nhà đã hư hỏng, cũ kỹ, tường vách yếu ớt, bị gió mưa tác động, đã sụp đổ. Ở đấy, người Bà-la-môn, bà Bà-la-môn, hai người con trai, và người con gái, bị ngôi nhà đè lên, đã qua đời. Trong số ấy, người Bà-la-môn và bà Bà-la-môn đã tái sanh trong loài ngạ quỷ; hai người con trai và người con gái tái sanh trong loài địa thiên. Trong số họ, đối với người con trai cả đã khởi sanh cỗ xe voi, đối với người em là cỗ xe do la kéo, đối với người con gái là kiệu vàng. Người Bà-la-môn và bà Bà-la-môn, sau khi lấy những cây vồ bằng sắt rất lớn, đánh đập lẫn nhau. Ở những chỗ bị đánh, những mụn nhọt rất lớn cỡ cái ghè đã nổi lên, và chỉ trong chốc lát, sau khi chín muồi, chúng đã vỡ ra. Họ, sau khi làm vỡ các mụn nhọt của nhau, bị sân hận chi phối, không có lòng bi mẫn, trong khi hăm dọa bằng những lời lẽ thô ác, đã uống mủ và máu, và đã không đạt được sự thỏa mãn.

อถ สามเณโร อุกฺกณฺฐาภิภูโต อุปชฺฌายํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา ปฏิญฺญาตทิวสา วีติวตฺตา, เคหํ คมิสฺสามิ, อนุชานาถ ม’’นฺติ. อถ นํ อุปชฺฌาโย ‘‘อตฺถงฺคเต สูริเย กาลปกฺขจาตุทฺทสิยา ปวตฺตมานาย เอหี’’ติ วตฺวา อิสิปตนวิหารสฺส ปิฏฺฐิปสฺเสน โถกํ คนฺตฺวา อฏฺฐาสิ. เตน จ สมเยน เต ทฺเว เทวปุตฺตา สทฺธึ ภคินิยา เตเนว มคฺเคน ยกฺขสมาคมํ สมฺภาเวตุํ คจฺฉนฺติ, เตสํ ปน มาตาปิตโร มุคฺครหตฺถา ผรุสวาจา กาฬรูปา อากุลากุลลูขปติตเกสภารา อคฺคิทฑฺฒตาลกฺขนฺธสทิสา [Pg.52] วิคลิตปุพฺพโลหิตา วลิตคตฺตา อติวิย เชคุจฺฉพีภจฺฉทสฺสนา เต อนุพนฺธนฺติ.

Bấy giờ, vị sa-di bị sự bất mãn xâm chiếm, đi đến vị thầy tế độ và thưa rằng: “Bạch ngài, những ngày con đã hứa đã trôi qua, con sẽ về nhà, xin ngài cho phép con.” Khi ấy, vị thầy tế độ nói với vị ấy rằng: “Khi mặt trời đã lặn, vào lúc ngày thứ mười bốn của hắc nguyệt đang diễn ra, hãy đến đây,” rồi đi một quãng ngắn về phía sau của tu viện Isipatana và đứng lại. Và vào lúc ấy, hai vị thiên tử cùng với người em gái đi trên con đường ấy để tham dự cuộc hội họp của các dạ-xoa. Tuy nhiên, cha mẹ của họ, tay cầm vồ, lời nói thô lỗ, hình dạng đen đúa, mái tóc rối bù xơ xác rũ rượi, giống như thân cây thốt nốt bị lửa cháy, máu mủ chảy ròng, thân thể co quắp, trông vô cùng ghê tởm và kinh hãi, đi theo sau họ.

อถายสฺมา สํกิจฺโจ ยถา โส สามเณโร เต สพฺเพ คจฺฉนฺเต ปสฺสติ, ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สามเณรํ อาห – ‘‘ปสฺสสิ ตฺวํ, สามเณร, อิเม คจฺฉนฺเต’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ปสฺสามี’’ติ. ‘‘เตน หิ อิเมหิ กตกมฺมํ ปฏิปุจฺฉา’’ติ. โส หตฺถิยานาทีหิ คจฺฉนฺเต อนุกฺกเมน ปฏิปุจฺฉิ. เต อาหํสุ – ‘‘เย ปจฺฉโต เปตา อาคจฺฉนฺติ, เต ปฏิปุจฺฉา’’ติ. สามเณโร เต เปเต คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

Khi ấy, trưởng lão Saṃkicca, sau khi thực hiện một sự vận dụng thần thông để vị sa-di ấy có thể thấy tất cả những chúng sanh đang đi kia, đã nói với vị sa-di rằng: “Này sa-di, con có thấy những chúng sanh đang đi này không?” “Vâng, bạch ngài, con thấy.” “Vậy thì, hãy hỏi họ về nghiệp đã làm.” Vị ấy đã lần lượt hỏi những chúng sanh đang đi trên voi, xe, v.v. Họ nói rằng: “Hãy hỏi những ngạ quỷ đang đi đến từ phía sau kia.” Vị sa-di đã nói với các ngạ quỷ ấy bằng những câu kệ rằng:

๗๓.

73.

‘‘ปุรโตว เสเตน ปเลติ หตฺถินา, มชฺเฌ ปน อสฺสตรีรเถน;

ปจฺฉา จ กญฺญา สิวิกาย นียติ, โอภาสยนฺตี ทส สพฺพโส ทิสา.

“Phía trước, có người đi trên voi trắng, ở giữa là người đi trên xe la; và phía sau, một thiếu nữ được khiêng đi trên kiệu, chiếu sáng khắp cả mười phương.

๗๔.

74.

‘‘ตุมฺเห ปน มุคฺครหตฺถปาณิโน, รุทํมุขา ฉินฺนปภินฺนคตฺตา;

มนุสฺสภูตา กิมกตฺถ ปาปํ, เยนญฺญมญฺญสฺส ปิวาถ โลหิต’’นฺติ.

“Còn các người, tay cầm vồ, mặt đẫm lệ, thân thể bị chặt, bị xé; khi còn là người, các người đã làm ác nghiệp gì, mà nay phải uống máu của nhau?”

ตตฺถ ปุรโตติ สพฺพปฐมํ. เสเตนาติ ปณฺฑเรน. ปเลตีติ คจฺฉติ. มชฺเฌ ปนาติ หตฺถึ อารุฬฺหสฺส สิวิกํ อารุฬฺหาย จ อนฺตเร. อสฺสตรีรเถนาติ อสฺสตรียุตฺเตน รเถน ปเลตีติ โยชนา. นียตีติ วหียติ. โอภาสยนฺตี ทส สพฺพโส ทิสาติ สพฺพโต สมนฺตโต สพฺพา ทส ทิสา อตฺตโน สรีรปฺปภาหิ วตฺถาภรณาทิปฺปภาหิ จ วิชฺโชตยมานา. มุคฺครหตฺถปาณิโนติ มุคฺครา หตฺถสงฺขาเตสุ ปาณีสุ เยสํ เต มุคฺครหตฺถปาณิโน, ภูมิสณฺหกรณียาทีสุ ปาณิโวหารสฺส ลพฺภมานตฺตา หตฺถสทฺเทน ปาณิ เอว วิเสสิโต. ฉินฺนปภินฺนคตฺตาติ มุคฺครปฺปหาเรน ตตฺถ ตตฺถ ฉินฺนปภินฺนสรีรา. ปิวาถาติ ปิวถ.

Ở đây, purato có nghĩa là trước hết. Setena có nghĩa là màu trắng. Paleti có nghĩa là đi. Majjhe pana có nghĩa là ở giữa người cỡi voi và người ngồi kiệu. Assatarīrathena có nghĩa là đi bằng cỗ xe do con la kéo. Nīyati có nghĩa là được mang đi. Obhāsayantī dasa sabbaso disā có nghĩa là làm rực rỡ khắp cả mười phương từ mọi phía bằng ánh sáng từ thân thể của mình và ánh sáng từ y phục, đồ trang sức, v.v. Muggarahatthapāṇino có nghĩa là những người có vồ ở trong tay, được gọi là pāṇi; do từ pāṇi được dùng trong các việc như làm cho mặt đất bằng phẳng, v.v., nên từ pāṇi chỉ được nhấn mạnh bằng từ hattha. Chinnapabhinnagattā có nghĩa là thân thể bị chặt, bị xé ở chỗ này chỗ kia do bị vồ đánh. Pivātha có nghĩa là pivatha (các người uống).

เอวํ สามเณเรน ปุฏฺฐา เต เปตา สพฺพํ ตํ

Được vị sa-di hỏi như vậy, các ngạ quỷ ấy đã thuật lại tất cả sự việc đó

ปวตฺตึ จตูหิ คาถาหิ ปจฺจภาสึสุ –

bằng bốn câu kệ:

๗๕.

75.

‘‘ปุรโตว [Pg.53] โย คจฺฉติ กุญฺชเรน, เสเตน นาเคน จตุกฺกเมน;

อมฺหาก ปุตฺโต อหุ เชฏฺฐโก โส, ทานานิ ทตฺวาน สุขี ปโมทติ.

“Người đi phía trước trên voi, con voi trắng bốn chân; người ấy là con trai cả của chúng tôi, đã cúng dường bố thí nên được an lạc, hoan hỷ.

๗๖.

76.

‘‘โย โย มชฺเฌ อสฺสตรีรเถน, จตุพฺภิ ยุตฺเตน สุวคฺคิเตน;

อมฺหาก ปุตฺโต อหุ มชฺฌิโม โส, อมจฺฉรี ทานปตี วิโรจติ.

“Người đi ở giữa trên xe la, do bốn con (la) kéo đi, dáng đi đẹp đẽ; người ấy là con trai thứ của chúng tôi, không keo kiệt, là người thí chủ, nên được rực rỡ.

๗๗.

77.

‘‘ยา สา จ ปจฺฉา สิวิกาย นียติ, นารี สปญฺญา มิคมนฺทโลจนา;

อมฺหาก ธีตา อหุ สา กนิฏฺฐิกา, ภาคฑฺฒภาเคน สุขี ปโมทติ.

“Còn người phụ nữ được khiêng đi trên kiệu ở phía sau, người có trí tuệ, mắt như mắt nai tơ; người ấy là con gái út của chúng tôi, nhờ một nửa phần (của mình) nên được an lạc, hoan hỷ.

๗๘.

78.

‘‘เอเต จ ทานานิ อทํสุ ปุพฺเพ, ปสนฺนจิตฺตา สมณพฺราหฺมณานํ;

มยํ ปน มจฺฉรีโน อหุมฺห, ปริภาสกา สมณพฺราหฺมณานํ;

เอเต จ ทตฺวา ปริจารยนฺติ, มยญฺจ สุสฺสาม นโฬว ฉินฺโน’’ติ.

“Những người này trước kia đã cúng dường bố thí, với tâm tịnh tín đến các vị sa-môn, bà-la-môn; còn chúng tôi thì keo kiệt, là những người mắng nhiếc các vị sa-môn, bà-la-môn. Những người này sau khi bố thí, nay được hưởng thụ; còn chúng tôi thì khô héo như cây sậy bị cắt.”

๗๕. ตตฺถ ปุรโตว โย คจฺฉตีติ อิเมสํ คจฺฉนฺตานํ โย ปุรโต คจฺฉติ. ‘‘โยโส ปุรโต คจฺฉตี’’ติ วา ปาโฐ, ตสฺส โย เอโส ปุรโต คจฺฉตีติ อตฺโถ. กุญฺชเรนาติ กุํ ปถวึ ชีรยติ, กุญฺเชสุ วา รมติ จรตีติ ‘‘กุญฺชโร’’ติ ลทฺธนาเมน หตฺถินา. นาเคนาติ, นาสฺส อคมนียํ อนภิภวนียํ อตฺถีติ นาคา, เตน นาเคน. จตุกฺกเมนาติ จตุปฺปเทน. เชฏฺฐโกติ ปุพฺพโช.

75. Ở đây, puratova yo gacchati có nghĩa là người đi phía trước trong số những người đang đi này. Hoặc có bản đọc là “Yoso purato gacchati”, có nghĩa là người này đi phía trước. Kuñjarena có nghĩa là bằng con voi, được gọi là “kuñjara” vì nó làm hao mòn (jīrayati) mặt đất (kuṃ), hoặc vì nó đi lang thang (carati) và vui thích (ramati) trong các lùm cây (kuñjesu). Nāgena có nghĩa là bằng con voi, được gọi là nāga vì không có gì là không thể đi đến (agamanīyaṃ) hay không thể chế ngự (anabhibhavanīyaṃ) đối với nó. Catukkamena có nghĩa là bằng bốn chân. Jeṭṭhako có nghĩa là người sinh trước.

๗๖-๗๗. จตุพฺภีติ จตูหิ อสฺสตรีหิ. สุวคฺคิเตนาติ สุนฺทรคมเนน จาตุรคมเนน. มิคมนฺทโลจนาติ มิคี วิย มนฺทกฺขิกา. ภาคฑฺฒภาเคนาติ ภาคสฺส อฑฺฒภาเคน, อตฺตนา ลทฺธโกฏฺฐาสโต อฑฺฒภาคทาเนน เหตุภูเตน. สุขีติ สุขินี. ลิงฺควิปลฺลาเสน เหตํ วุตฺตํ.

76-77. Catubbhi có nghĩa là bằng bốn con la. Suvaggitena có nghĩa là có dáng đi đẹp, dáng đi khéo léo. Migamandalocanā có nghĩa là có đôi mắt hiền dịu như mắt nai cái. Bhāgaḍḍhabhāgena có nghĩa là bằng một nửa phần, do nguyên nhân là sự bố thí một nửa phần từ phần mình đã nhận được. Sukhī có nghĩa là sukhinī (người nữ có an lạc). Điều này được nói với sự thay đổi về giống (ngữ pháp).

๗๘. ปริภาสกาติ [Pg.54] อกฺโกสกา. ปริจารยนฺตีติ ทิพฺเพสุ กามคุเณสุ อตฺตโน อินฺทฺริยานิ อิโต จิโต จ ยถาสุขํ จาเรนฺติ, ปริชเนหิ วา อตฺตโน ปุญฺญานุภาวนิสฺสนฺเทน ปริจริยํ กาเรนฺติ. มยญฺจ สุสฺสาม นโฬว ฉินฺโนติ มยํ ปน ฉินฺโน อาตเป ขิตฺโต นโฬ วิย สุสฺสาม, ขุปฺปิปาสาหิ อญฺญมญฺญํ ทณฺฑาภิฆาเตหิ จ สุกฺขา วิสุกฺขา ภวามาติ.

78. Paribhāsakā có nghĩa là những người mắng nhiếc. Paricārayanti có nghĩa là họ tùy thích sử dụng các giác quan của mình đây đó trong các dục lạc cõi trời, hoặc họ được những người hầu cận phục vụ do kết quả từ năng lực phước báu của mình. Mayañca sussāma naḷova chinno có nghĩa là còn chúng tôi thì khô héo như cây sậy bị cắt và vứt ngoài nắng; chúng tôi trở nên khô cằn, kiệt quệ vì đói khát và vì những cú đánh bằng gậy của nhau.

เอวํ อตฺตโน ปาปํ สมฺปเวเทตฺวา ‘‘มยํ ตุยฺหํ มาตุลมาตุลานิโย’’ติ อาจิกฺขึสุ. ตํ สุตฺวา สามเณโร สญฺชาตสํเวโค ‘‘เอวรูปานํ กิพฺพิสการีนํ กถํ นุ โข โภชนานิ สิชฺฌนฺตี’’ติ ปุจฺฉนฺโต –

Sau khi tuyên bố tội lỗi của mình như vậy, họ nói rằng: “Chúng tôi là cậu và mợ của con.” Nghe vậy, vị sa-di khởi tâm xúc động, hỏi rằng: “Làm thế nào mà những người làm điều ác như vậy có được thức ăn?” –

๗๙.

79.

‘‘กึ ตุมฺหากํ โภชนํ กึ สยานํ, กถญฺจ ยาเปถ สุปาปธมฺมิโน;

ปหูตโภเคสุ อนปฺปเกสุ, สุขํ วิราธาย ทุกฺขชฺช ปตฺตา’’ติ. –

“Thức ăn của các người là gì, chỗ ở là gì, và làm sao các người sống được, hỡi những kẻ có ác pháp? Giữa những tài sản dồi dào, không ít ỏi, các người đã đánh mất hạnh phúc và nay phải chịu đau khổ.”

อิมํ คาถมาห. ตตฺถ กึ ตุมฺหากํ โภชนนฺติ กีทิสํ ตุมฺหากํ โภชนํ? กึ สยานนฺติ กีทิสํ สยนํ? ‘‘กึ สยานา’’ติ เกจิ ปฐนฺติ, กีทิสา สยนา, กีทิเส สยเน สยถาติ อตฺโถ. กถญฺจ ยาเปถาติ เกน ปกาเรน ยาเปถ, ‘‘กถํ โว ยาเปถา’’ติปิ ปาโฐ, กถํ ตุมฺเห ยาเปถาติ อตฺโถ. สุปาปธมฺมิโนติ สุฏฺฐุ อติวิย ปาปธมฺมา. ปหูตโภเคสูติ อปริยนฺเตสุ อุฬาเรสุ โภเคสุ สนฺเตสุ. อนปฺปเกสูติ น อปฺปเกสุ พหูสุ. สุขํ วิราธายาติ สุขเหตุโน ปุญฺญสฺส อกรเณน สุขํ วิรชฺฌิตฺวา วิราเธตฺวา. ‘‘สุขสฺส วิราเธนา’’ติ เกจิ ปฐนฺติ. ทุกฺขชฺช ปตฺตาติ อชฺช อิทานิ อิทํ เปตโยนิปริยาปนฺนํ ทุกฺขํ อนุปฺปตฺตาติ.

(Vị ấy) đã nói lên câu kệ này. Ở đây, (câu) “kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ” (vật thực của các ngươi là gì?) có nghĩa là “kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ” (vật thực của các ngươi là loại nào?). (Câu) “kiṃ sayānaṃ” (giường nằm là gì?) có nghĩa là “kīdisaṃ sayanaṃ” (giường nằm là loại nào?). Một số vị đọc là “kiṃ sayānā,” có nghĩa là “kīdisā sayanā, kīdise sayane sayatha” (những giường nằm là loại nào, các ngươi nằm trên loại giường nào?). (Câu) “kathañca yāpetha” (và các ngươi sống thế nào?) có nghĩa là “kena pakārena yāpetha” (các ngươi sống bằng cách thức nào?). Cũng có cách đọc là “kathaṃ vo yāpethā,” có nghĩa là “kathaṃ tumhe yāpetha” (các ngươi sống thế nào?). (Từ) “supāpadhammino” có nghĩa là những kẻ có pháp ác tột cùng, quá đỗi. (Từ) “pahūtabhogesu” có nghĩa là trong khi có những tài sản dồi dào, cao quý, không giới hạn. (Từ) “anappakesu” có nghĩa là không ít, tức là nhiều. (Từ) “sukhaṃ virādhāya” có nghĩa là do không làm phước là nhân của sự an lạc nên đã đánh mất, đã bỏ lỡ sự an lạc. Một số vị đọc là “sukhassa virādhenā” (do sự đánh mất an lạc). (Từ) “dukkhajja pattā” có nghĩa là hôm nay, bây giờ, đã đạt đến sự đau khổ này thuộc về cảnh giới ngạ quỷ.

เอวํ สามเณเรน ปุฏฺฐา เปตา เตน ปุจฺฉิตมตฺถํ วิสฺสชฺเชนฺตา –

Các ngạ quỷ, khi được vị sa-di hỏi như vậy, đã giải đáp về vấn đề được vị ấy hỏi rằng –

๘๐.

80.

‘‘อญฺญมญฺญํ วธิตฺวาน, ปิวาม ปุพฺพโลหิตํ;

พหุํ วิตฺวา น ธาตา โหม, นจฺฉาทิมฺหเส มยํ.

“Sau khi đả thương lẫn nhau, chúng tôi uống mủ và máu; Dù uống nhiều, chúng tôi vẫn không được no đủ, chúng tôi không cảm thấy hài lòng.

๘๑.

81.

‘‘อิจฺเจว [Pg.55] มจฺจา ปริเทวยนฺติ, อทายกา เปจฺจ ยมสฺส ฐายิโน;

เย เต วิทิจฺจ อธิคมฺม โภเค, น ภุญฺชเร นาปิ กโรนฺติ ปุญฺญํ.

“Cũng chính như thế, những người không bố thí, sau khi chết sanh vào cõi của Diêm Vương, họ than khóc; là những người sau khi biết và có được tài sản, đã không tự mình hưởng dùng cũng không làm phước.

๘๒.

82.

‘‘เต ขุปฺปิปาสูปคตา ปรตฺถ, ปจฺฉา จิรํ ฌายเร ฑยฺหมานา;

กมฺมานิ กตฺวาน ทุขุทฺรานิ, อนุโภนฺติ ทุกฺขํ กฏุกปฺผลานิ.

“Những chúng sanh ấy, ở thế giới bên kia, bị đói và khát xâm chiếm, sau đó bị thiêu đốt, họ sầu muộn lâu dài; sau khi đã làm các nghiệp có quả khổ đau, họ phải trải nghiệm sự đau khổ, là những quả đắng cay.

๘๓.

83.

‘‘อิตฺตรญฺหิ ธนํ ธญฺญํ, อิตฺตรํ อิธ ชีวิตํ;

อิตฺตรํ อิตฺตรโต ญตฺวา, ทีปํ กยิราถ ปณฺฑิโต.

“Vì rằng của cải và tài sản là tạm bợ, mạng sống ở đời này là tạm bợ; bậc trí sau khi biết điều tạm bợ là tạm bợ, nên tạo cho mình một hòn đảo nương tựa.

๘๔.

84.

‘‘เย เต เอวํ ปชานนฺติ, นรา ธมฺมสฺส โกวิทา;

เต ทาเน นปฺปมชฺชนฺติ, สุตฺวา อรหตํ วโจ’’ติ. –

“Những người nào, là bậc thông thạo Chánh Pháp, hiểu biết được như vậy; sau khi nghe lời dạy của các bậc A-la-hán, các vị ấy không dễ duôi trong việc bố thí.” –

ปญฺจ คาถา อภาสึสุ.

(Các ngạ quỷ) đã nói lên năm câu kệ.

๘๐-๘๑. ตตฺถ น ธาตา โหมาติ ธาตา สุหิตา ติตฺตา น โหม. นจฺฉาทิมฺหเสติ น รุจฺจาม, น รุจึ อุปฺปาเทม, น ตํ มยํ อตฺตโน รุจิยา ปิวิสฺสามาติ อตฺโถ. อิจฺเจวาติ เอวเมว. มจฺจา ปริเทวยนฺตีติ มยํ วิย อญฺเญปิ มนุสฺสา กตกิพฺพิสา ปริเทวนฺติ กนฺทนฺติ. อทายกาติ อทานสีลา มจฺฉริโน. ยมสฺส ฐายิโนติ ยมโลกสญฺญิเต ยมสฺส ฐาเน เปตฺติวิสเย ฐานสีลา. เย เต วิทิจฺจ อธิคมฺมโภเคติ เย เต สมฺปติ อายติญฺจ สุขวิเสสวิธายเก โภเค วินฺทิตฺวา ปฏิลภิตฺวา. น ภุญฺชเร นาปิ กโรนฺติ ปุญฺญนฺติ อมฺเห วิย สยมฺปิ น ภุญฺชนฺติ, ปเรสํ เทนฺตา ทานมยํ ปุญฺญมฺปิ น กโรนฺติ.

80-81. Ở đây, (câu) “na dhātā homa” (chúng tôi không được no đủ) có nghĩa là chúng tôi không được no đủ, không được hài lòng, không được thỏa mãn. (Câu) “nacchādimhase” (chúng tôi không hài lòng) có nghĩa là chúng tôi không ưa thích, chúng tôi không khởi sanh sự thích thú, có nghĩa là “chúng tôi không uống thứ ấy với sự ưa thích của chính mình.” (Từ) “icceva” có nghĩa là “evameva” (cũng chính như thế). (Câu) “maccā paridevayanti” (những người phải chết than khóc) có nghĩa là những người khác đã làm điều tội lỗi, giống như chúng tôi, họ than khóc, kêu la. (Từ) “adāyakā” có nghĩa là những người có tánh không bố thí, những người keo kiệt. (Từ) “yamassa ṭhāyino” (sanh vào cõi của Diêm Vương) có nghĩa là những người có tánh trú ngụ ở cảnh giới ngạ quỷ, ở nơi của Diêm Vương, được gọi là thế giới của Diêm Vương. (Câu) “ye te vidicca adhigamma bhoge” (những người sau khi biết và có được tài sản) có nghĩa là những người ấy, sau khi đã tìm thấy và có được tài sản là thứ tạo ra sự an lạc đặc biệt ở hiện tại và tương lai. (Câu) “na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ” (đã không tự mình hưởng dùng cũng không làm phước) có nghĩa là giống như chúng tôi, họ không tự mình hưởng dùng, và trong khi cho người khác, họ cũng không làm phước thiện về sự bố thí.

๘๒. เต ขุปฺปิปาสูปคตา ปรตฺถาติ เต สตฺตา ปรตฺถ ปรโลเก เปตฺติวิสเย ชิฆจฺฉาปิปาสาภิภูตา หุตฺวา. จิรํ ฌายเร ฑยฺหมานาติ ขุทาทิเหตุเกน ทุกฺขคฺคินา ‘‘อกตํ วต อมฺเหหิ กุสลํ, กตํ ปาป’’นฺติอาทินา วตฺตมาเนน วิปฺปฏิสารคฺคินา ปริฑยฺหมานา ฌายนฺติ, อนุตฺถุนนฺตีติ อตฺโถ. ทุขุทฺรานีติ ทุกฺขวิปากานิ. อนุโภนฺติ ทุกฺขํ กฏุกปฺผลานีติ อนิฏฺฐผลานิ ปาปกมฺมานิ กตฺวา จิรกาลํ ทุกฺขํ อาปายิกทุกฺขํ อนุภวนฺติ.

82. (Câu) “te khuppipāsūpagatā parattha” (những chúng sanh ấy, ở thế giới bên kia, bị đói và khát xâm chiếm) có nghĩa là những chúng sanh ấy, ở thế giới bên kia, trong cảnh giới ngạ quỷ, đã bị sự đói và khát chế ngự. (Câu) “ciraṃ jhāyare ḍayhamānā” (sau đó bị thiêu đốt, họ sầu muộn lâu dài) có nghĩa là bị thiêu đốt bởi ngọn lửa đau khổ có nguyên nhân là sự đói v.v... và bởi ngọn lửa hối hận đang hiện hành với (suy nghĩ) rằng: “Ôi, điều thiện đã không được chúng ta làm, điều ác đã được làm,” v.v..., họ sầu muộn, có nghĩa là họ than van. (Từ) “dukhudrāni” có nghĩa là có quả là đau khổ. (Câu) “anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni” (họ phải trải nghiệm sự đau khổ, là những quả đắng cay) có nghĩa là sau khi đã làm các nghiệp ác có quả không mong muốn, họ trải nghiệm sự đau khổ, sự đau khổ của cảnh khổ, trong một thời gian dài.

๘๓-๘๔. อิตฺตรนฺติ [Pg.56] น จิรกาลฏฺฐายี, อนิจฺจํ วิปริณามธมฺมํ. อิตฺตรํ อิธ ชีวิตนฺติ อิธ มนุสฺสโลเก สตฺตานํ ชีวิตมฺปิ อิตฺตรํ ปริตฺตํ อปฺปกํ. เตนาห ภควา – ‘‘โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย’’ติ (ที. นิ. ๒.๙๑; สํ. นิ. ๑.๑๔๕; อ. นิ. ๗.๗๔). อิตฺตรํ อิตฺตรโต ญตฺวาติ ธนธญฺญาทิอุปกรณํ มนุสฺสานํ ชีวิตญฺจ อิตฺตรํ ปริตฺตํ ขณิกํ น จิรสฺสนฺติ ปญฺญาย อุปปริกฺขิตฺวา. ทีปํ กยิราถ ปณฺฑิโตติ สปญฺโญ ปุริโส ทีปํ อตฺตโน ปติฏฺฐํ ปรโลเก หิตสุขาธิฏฺฐานํ กเรยฺย. เย เต เอวํ ปชานนฺตีติ เย เต มนุสฺสา มนุสฺสานํ โภคานํ ชีวิตสฺส จ อิตฺตรภาวํ ยาถาวโต ชานนฺติ, เต ทาเน สพฺพกาลํ นปฺปมชฺชนฺติ. สุตฺวา อรหตํ วโจติ อรหตํ พุทฺธาทีนํ อริยานํ วจนํ สุตฺวา, สุตตฺตาติ อตฺโถ. เสสํ ปากฏเมว.

83-84. (Từ) “ittaraṃ” (tạm bợ) có nghĩa là không tồn tại lâu dài, là vô thường, có bản chất biến đổi. (Câu) “ittaraṃ idha jīvitaṃ” (mạng sống ở đời này là tạm bợ) có nghĩa là ở đây, trong thế giới loài người, mạng sống của chúng sanh cũng là tạm bợ, ngắn ngủi, ít ỏi. Do đó, đức Thế Tôn đã dạy: “Vị nào sống lâu, vị ấy sống được một trăm năm, hoặc ít hơn hoặc nhiều hơn một chút” (Trường Bộ 2.91; Tương Ưng 1.145; Tăng Chi 7.74). (Câu) “ittaraṃ ittarato ñatvā” (sau khi biết điều tạm bợ là tạm bợ) có nghĩa là sau khi đã quán xét bằng trí tuệ rằng các vật dụng như của cải, tài sản, và mạng sống của con người là tạm bợ, ngắn ngủi, trong khoảnh khắc, không lâu dài. (Câu) “dīpaṃ kayirātha paṇḍito” (bậc trí nên tạo cho mình một hòn đảo nương tựa) có nghĩa là người có trí tuệ nên tạo ra hòn đảo nương tựa, nơi trú ẩn cho chính mình, là nền tảng cho sự lợi ích và an lạc ở thế giới bên kia. (Câu) “ye te evaṃ pajānanti” (những người nào hiểu biết được như vậy) có nghĩa là những người nào biết đúng như thật về bản chất tạm bợ của tài sản và mạng sống của con người, các vị ấy luôn luôn không dễ duôi trong việc bố thí. (Câu) “sutvā arahataṃ vaco” (sau khi nghe lời dạy của các bậc A-la-hán) có nghĩa là sau khi nghe lời dạy của các bậc A-la-hán, các bậc Thánh như chư Phật v.v..., có nghĩa là “do đã nghe.” Phần còn lại thì đã rõ ràng.

เอวํ เต เปตา สามเณเรน ปุฏฺฐา ตมตฺถํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘มยํ ตุยฺหํ มาตุลมาตุลานิโย’’ติ ปเวเทสุํ. ตํ สุตฺวา สามเณโร สญฺชาตสํเวโค อุกฺกณฺฐํ ปฏิวิโนเทตฺวา อุปชฺฌายสฺส ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา เอวมาห – ‘‘ยํ, ภนฺเต, อนุกมฺปเกน กรณียํ อนุกมฺปํ อุปาทาย, ตํ เม ตุมฺเหหิ กตํ, มหตา วตมฺหิ อนตฺถปาตโต รกฺขิโต, น ทานิ เม ฆราวาเสน อตฺโถ, อภิรมิสฺสามิ พฺรหฺมจริยวาเส’’ติ. อถายสฺมา สํกิจฺโจ ตสฺส อชฺฌาสยานุรูปํ กมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขิ. โส กมฺมฏฺฐานํ อนุยุญฺชนฺโต นจิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. อายสฺมา ปน สํกิจฺโจ ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. สตฺถา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย วิตฺถาเรน ธมฺมํ เทเสสิ, สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Như vậy, các ngạ quỷ ấy, sau khi được vị sa-di hỏi, đã giải thích vấn đề ấy và đã cho biết rằng: “Chúng tôi là cậu và mợ của con.” Nghe điều ấy, vị sa-di sanh lòng cảm động, đã xua tan sự chán nản, đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân vị thầy tế độ và đã nói như vầy: “Kính bạch ngài, việc gì cần được làm bởi người có lòng bi mẫn, vì lòng bi mẫn, việc ấy đã được ngài làm cho con. Con đã được bảo vệ khỏi sự sa đọa vào điều bất hạnh lớn lao. Bây giờ, con không còn cần đến đời sống tại gia nữa, con sẽ hoan hỷ trong đời sống phạm hạnh.” Bấy giờ, trưởng lão Saṅkicca đã chỉ dạy cho vị ấy một đề mục thiền định phù hợp với khuynh hướng của vị ấy. Vị ấy, trong khi thực hành đề mục thiền định, không bao lâu đã chứng đắc quả vị A-la-hán. Và rồi, trưởng lão Saṅkicca đã trình báo sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Bậc Đạo Sư, sau khi lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh câu chuyện, đã thuyết giảng Chánh Pháp một cách chi tiết cho hội chúng đã vân tập. Bài pháp thoại ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

นาคเปตวตฺถุวณณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ Nāga đã chấm dứt.

๑๒. อุรคเปตวตฺถุวณฺณนา

12. Phần giải về truyện ngạ quỷ Uraga

อุรโคว ตจํ ชิณฺณนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ. สาวตฺถิยํ กิร อญฺญตรสฺส อุปาสกสฺส ปุตฺโต กาลมกาสิ. โส ปุตฺตมรณเหตุ ปริเทวโสกสมาปนฺโน พหิ นิกฺขมิตฺวา กิญฺจิ กมฺมํ กาตุํ อสกฺโกนฺโต เคเหเยว อฏฺฐาสิ. อถ [Pg.57] สตฺถา ปจฺจูสเวลายํ มหากรุณาสมาปตฺติโต วุฏฺฐาย พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต ตํ อุปาสกํ ทิสฺวา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตสฺส เคหํ คนฺตฺวา ทฺวาเร อฏฺฐาสิ. อุปาสโก จ สตฺถุ อาคตภาวํ สุตฺวา สีฆํ อุฏฺฐาย คนฺตฺวา ปจฺจุคฺคมนํ กตฺวา หตฺถโต ปตฺตํ คเหตฺวา เคหํ ปเวเสตฺวา อาสนํ ปญฺญเปตฺวา อทาสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. อุปาสโกปิ ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ตํ ภควา ‘‘กึ, อุปาสก, โสกปเรโต วิย ทิสฺสตี’’ติ อาห. ‘‘อาม, ภควา, ปิโย เม ปุตฺโต กาลกโต, เตนาหํ โสจามี’’ติ. อถสฺส ภควา โสกวิโนทนํ กโรนฺโต อุรคชาตกํ (ชา. ๑.๕.๑๙ อาทโย) กเถสิ.

“Như rắn lột da cũ” — câu chuyện này được Bậc Đạo Sư kể khi đang ngự tại Kỳ Viên, liên quan đến một nam cư sĩ. Tương truyền, tại thành Xá-vệ, con trai của một nam cư sĩ đã qua đời. Do cái chết của con trai, ông bị sầu bi than khóc xâm chiếm, không thể ra ngoài làm bất cứ việc gì, chỉ ở yên trong nhà. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư vào lúc rạng đông, xuất khỏi đại bi định, dùng Phật nhãn quán sát thế gian, thấy được người nam cư sĩ ấy. Vào buổi sáng, Ngài đắp y, mang bát, đi đến nhà của người ấy và đứng ở cửa. Người nam cư sĩ nghe tin Bậc Đạo Sư đã đến, vội vàng đứng dậy đi ra đón, cầm lấy bình bát từ tay Ngài, mời Ngài vào nhà, dọn chỗ ngồi và dâng lên. Đức Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã dọn sẵn. Người nam cư sĩ cũng đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn hỏi ông: “Này nam cư sĩ, sao trông ông như bị sầu muộn bao phủ vậy?” “Bạch Đức Thế Tôn, đúng vậy ạ, đứa con trai yêu quý của con đã qua đời, vì thế con đau buồn.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn, để làm vơi đi nỗi sầu của ông, đã kể chuyện Bổn sanh Uraga (Jā. 1.5.19 ff.).

อตีเต กิร กาสิรฏฺเฐ พาราณสิยํ ธมฺมปาลํ นาม พฺราหฺมณกุลํ อโหสิ. ตตฺถ พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณี ปุตฺโต ธีตา สุณิสา ทาสีติ อิเม สพฺเพปิ มรณานุสฺสติภาวนาภิรตา อเหสุํ. เตสุ โย เคหโต นิกฺขมติ, โส เสสชเน โอวทิตฺวา นิรเปกฺโขว นิกฺขมติ. อเถกทิวสํ พฺราหฺมโณ ปุตฺเตน สทฺธึ ฆรโต นิกฺขมิตฺวา เขตฺตํ คนฺตฺวา กสติ. ปุตฺโต สุกฺขติณปณฺณกฏฺฐานิ อาลิมฺเปติ. ตตฺเถโก กณฺหสปฺโป ฑาหภเยน รุกฺขสุสิรโต นิกฺขมิตฺวา อิมํ พฺราหฺมณสฺส ปุตฺตํ ฑํสิ. โส วิสเวเคน มุจฺฉิโต ตตฺเถว ปริปติตฺวา กาลกโต, สกฺโก เทวราชา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. พฺราหฺมโณ ปุตฺตํ มตํ ทิสฺวา กมฺมนฺตสมีเปน คจฺฉนฺตํ เอกํ ปุริสํ เอวมาห – ‘‘สมฺม, มม ฆรํ คนฺตฺวา พฺราหฺมณึ เอวํ วเทหิ ‘นฺหายิตฺวา สุทฺธวตฺถนิวตฺถา เอกสฺส ภตฺตํ มาลาคนฺธาทีนิ จ คเหตฺวา ตุริตํ อาคจฺฉตู’ติ’’. โส ตตฺถ คนฺตฺวา ตถา อาโรเจสิ, เคหชโนปิ ตถา อกาสิ. พฺราหฺมโณ นฺหตฺวา ภุญฺชิตฺวา วิลิมฺปิตฺวา ปริชนปริวุโต ปุตฺตสฺส สรีรํ จิตกํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ ทตฺวา ทารุกฺขนฺธํ ฑหนฺโต วิย นิสฺโสโก นิสฺสนฺตาโป อนิจฺจสญฺญํ มนสิ กโรนฺโต อฏฺฐาสิ.

Tương truyền, trong quá khứ, tại xứ Kāsi, thành Ba-la-nại, có một gia đình Bà-la-môn tên là Dhammapāla. Ở đó, người Bà-la-môn, vợ ông, con trai, con gái, con dâu, và người nữ tỳ, tất cả họ đều chuyên tâm tu tập niệm sự chết. Trong số họ, ai đi ra khỏi nhà, người ấy sau khi khuyên dạy những người còn lại, liền ra đi không luyến tiếc. Rồi một ngày nọ, người Bà-la-môn cùng con trai ra khỏi nhà, đi đến ruộng và cày bừa. Người con trai gom cỏ khô, lá cây và cành cây lại để đốt. Bấy giờ, một con rắn hổ mang vì sợ lửa đã bò ra khỏi hốc cây và cắn người con trai của vị Bà-la-môn. Cậu ta bị ngất đi vì nọc độc, ngã xuống ngay tại đó và qua đời, được tái sanh làm vua trời Đế Thích. Người Bà-la-môn thấy con trai đã chết, liền nói với một người đàn ông đang đi ngang qua gần nơi làm việc: “Này bạn, hãy đến nhà tôi và nói với vợ tôi rằng: ‘Hãy tắm rửa, mặc y phục sạch sẽ, mang theo thức ăn cho một người, cùng với vòng hoa, hương liệu, v.v., và nhanh chóng đến đây.’” Người đó đi đến đó và báo lại như vậy, những người trong nhà cũng làm theo. Người Bà-la-môn sau khi tắm rửa, ăn uống, thoa dầu thơm, được người nhà vây quanh, đã đặt thi thể con trai lên giàn thiêu, châm lửa, và đứng đó, không sầu muộn, không phiền não, tác ý về sự vô thường, như thể đang đốt một khúc gỗ.

อถ พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต สกฺโก หุตฺวา นิพฺพตฺติ, โส จ อมฺหากํ โพธิสตฺโต อโหสิ. โส อตฺตโน ปุริมชาตึ กตปุญฺญญฺจ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปิตรํ ญาตเก จ อนุกมฺปมาโน พฺราหฺมณเวเสน ตตฺถ อาคนฺตฺวา [Pg.58] ญาตเก อโสจนฺเต ทิสฺวา ‘‘อมฺโภ, มิคํ ฌาเปถ, อมฺหากํ มํสํ เทถ, ฉาโตมฺหี’’ติ อาห. ‘‘น มิโค, มนุสฺโส พฺราหฺมณา’’ติ อาห. ‘‘กึ ตุมฺหากํ ปจฺจตฺถิโก เอโส’’ติ? ‘‘น ปจฺจตฺถิโก, อุเร ชาโต โอรโส มหาคุณวนฺโต ตรุณปุตฺโต’’ติ อาห. ‘‘กิมตฺถํ ตุมฺเห ตถารูเป คุณวติ ตรุณปุตฺเต มเต น โสจถา’’ติ? ตํ สุตฺวา พฺราหฺมโณ อโสจนการณํ กเถนฺโต –

Bấy giờ, con trai của người Bà-la-môn đã tái sanh làm vua trời Đế Thích, và vị ấy chính là Bồ-tát của chúng ta. Vị ấy quán xét lại tiền kiếp và công đức đã làm, và vì lòng thương xót cha cùng các quyến thuộc, đã hiện thân thành một vị Bà-la-môn đến nơi đó. Thấy các quyến thuộc không sầu muộn, vị ấy nói: “Này các vị, các vị đang thiêu một con nai, hãy cho chúng tôi thịt, chúng tôi đang đói.” (Họ) đáp: “Thưa Bà-la-môn, không phải nai, là một người.” “Người đó là kẻ thù của các vị sao?” “Không phải kẻ thù, đó là đứa con trai ruột do chính mình sanh ra, một thanh niên có nhiều đức hạnh.” “Tại sao các vị lại không sầu muộn khi một người con trai trẻ tuổi, có đức hạnh như vậy qua đời?” Nghe vậy, người Bà-la-môn, khi giải thích lý do không sầu muộn, đã nói:

๘๕.

85.

‘‘อุรโคว ตจํ ชิณฺณํ, หิตฺวา คจฺฉติ สํ ตนุํ;

เอวํ สรีเร นิพฺโภเค, เปเต กาลกเต สติ.

“Như rắn lột da cũ, bỏ lại thân xác của mình mà đi; Cũng vậy, khi thân này không còn hữu dụng, đã chết, đã qua đời.

๘๖.

86.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. –

“Kẻ đang bị thiêu đốt không biết đến sự than khóc của quyến thuộc; Vì thế, ta không khóc than cho nó, nó đã đi đến nơi mà nó phải đến.” –

ทฺเว คาถา อภาสิ.

(Ông) đã nói hai câu kệ.

๘๕-๘๖. ตตฺถ อุรโคติ อุเรน คจฺฉตีติ อุรโค. สปฺปสฺเสตํ อธิวจนํ. ตจํ ชิณฺณนฺติ ชชฺชรภาเวน ชิณฺณํ ปุราณํ อตฺตโน ตจํ นิมฺโมกํ. หิตฺวา คจฺฉติ สํ ตนุนฺติ ยถา อุรโค อตฺตโน ชิณฺณตจํ รุกฺขนฺตเร วา กฏฺฐนฺตเร วา มูลนฺตเร วา ปาสาณนฺตเร วา กญฺจุกํ โอมุญฺจนฺโต วิย สรีรโต โอมุญฺจิตฺวา ปหาย ฉฑฺเฑตฺวา ยถากามํ คจฺฉติ, เอวเมว สํสาเร ปริพฺภมนฺโต สตฺโต โปราณสฺส กมฺมสฺส ปริกฺขีณตฺตา ชชฺชรีภูตํ สํ ตนุํ อตฺตโน สรีรํ หิตฺวา คจฺฉติ, ยถากมฺมํ คจฺฉติ, ปุนพฺภววเสน อุปปชฺชตีติ อตฺโถ. เอวนฺติ ฑยฺหมานํ ปุตฺตสฺส สรีรํ ทสฺเสนฺโต อาห. สรีเร นิพฺโภเคติ อสฺส วิย อญฺเญสมฺปิ กาเย เอวํ โภควิรหิเต นิรตฺถเก ชาเต. เปเตติ อายุอุสฺมาวิญฺญาณโต อปคเต. กาลกเต สตีติ มเต ชาเต. ตสฺมาติ ยสฺมา ฑยฺหมาโน กาโย อเปตวิญฺญาณตฺตา ฑาหทุกฺขํ วิย ญาตีนํ รุทิตํ ปริเทวิตมฺปิ น ชานาติ, ตสฺมา เอตํ มม ปุตฺตํ นิมิตฺตํ กตฺวา น โรทามิ. คโต โส ตสฺส ยา คตีติ ยทิ มตสตฺตา น อุจฺฉิชฺชนฺติ, มตสฺส ปน กโตกาสสฺส กมฺมสฺส วเสน ยา คติ ปาฏิกงฺขา, ตํ [Pg.59] จุติอนนฺตรเมว คโต, โส น ปุริมญาตีนํ รุทิตํ ปริเทวิตํ วา ปจฺจาสีสติ, นาปิ เยภุยฺเยน ปุริมญาตีนํ รุทิเตน กาจิ อตฺถสิทฺธีติ อธิปฺปาโย.

85-86. Trong đó, urago (loài bò bằng ngực) có nghĩa là loài đi bằng ngực. Đây là một tên gọi khác của rắn. Tacaṃ jiṇṇaṃ (da cũ) là lớp da của chính nó, lớp da lột, đã cũ, đã hư hoại. Hitvā gacchati saṃ tanuṃ (bỏ lại thân xác của mình mà đi) có nghĩa là: giống như con rắn, sau khi lột bỏ lớp da cũ của mình giữa các cây, khúc gỗ, rễ cây, hoặc tảng đá, như thể cởi bỏ một chiếc áo, nó từ bỏ, vứt bỏ nó khỏi thân mình rồi đi tùy ý; cũng vậy, chúng sanh lang thang trong luân hồi, do nghiệp cũ đã cạn kiệt, liền từ bỏ thân xác của chính mình đã trở nên hư hoại, ra đi, đi theo nghiệp của mình, nghĩa là tái sanh vào một kiếp sống mới. Evaṃ (cũng vậy) được nói để chỉ thân xác đang bị thiêu đốt của người con trai. Sarīre nibbhoge (khi thân này không còn hữu dụng) là khi thân của người này cũng như của những người khác trở nên không còn lợi ích, vô dụng. Pete (đã chết) là khi đã rời khỏi mạng sống, hơi ấm và thức. Kālakate sati (đã qua đời) là khi đã chết. Tasmā (vì thế): bởi vì thân xác đang bị thiêu đốt, do đã mất đi thức, không biết đến nỗi khổ của sự thiêu đốt cũng như không biết đến tiếng khóc than của quyến thuộc, vì thế, ta không khóc than lấy người con trai này của ta làm đối tượng. Gato so tassa yā gatī (nó đã đi đến nơi mà nó phải đến) có nghĩa là: nếu chúng sanh đã chết không bị đoạn diệt, thì tùy theo nghiệp đã tạo ra cơ hội, cảnh giới nào được mong đợi cho người đã chết, nó đã đi đến đó ngay sau khi chết; nó không mong đợi tiếng khóc than của quyến thuộc cũ, và nói chung, tiếng khóc của quyến thuộc cũ cũng không mang lại lợi ích gì.

เอวํ พฺราหฺมเณน อตฺตโน อโสจนการเณ กถิเต ปริยายมนสิการโกสลฺเล ปกาสิเต พฺราหฺมณรูโป สกฺโก พฺราหฺมณึ อาห – ‘‘อมฺม, ตุยฺหํ โส มโต กึ โหตี’’ติ? ‘‘ทส มาเส กุจฺฉินา ปริหริตฺวา ถญฺญํ ปาเยตฺวา หตฺถปาเท สณฺฐเปตฺวา สํวฑฺฒิโต ปุตฺโต เม, สามี’’ติ. ‘‘ยทิ เอวํ ปิตา ตาว ปุริสภาเวน มา โรทตุ, มาตุ นาม หทยํ มุทุกํ, ตฺวํ กสฺมา น โรทสี’’ติ? ตํ สุตฺวา สา อโรทนการณํ กเถนฺตี –

Khi vị Bà-la-môn nói lên lý do không sầu muộn của mình, và trình bày sự khéo léo trong việc tác ý theo phương pháp như vậy, trời Đế Thích trong hình dạng Bà-la-môn bèn hỏi người vợ Bà-la-môn: “Thưa bà, người chết kia là gì của bà?” – “Thưa ngài, đó là con trai của tôi, người mà tôi đã mang trong bụng mười tháng, cho bú sữa, chăm sóc tay chân, và nuôi nấng cho khôn lớn.” – “Nếu vậy, người cha có thể không khóc vì bản tính đàn ông, nhưng lòng người mẹ vốn mềm yếu, tại sao bà lại không khóc?” Nghe vậy, bà ấy nói lên lý do không khóc của mình:

๘๗.

87.

‘‘อนพฺภิโต ตโต อาคา, นานุญฺญาโต อิโต คโต;

ยถาคโต ตถา คโต, ตตฺถ กา ปริเทวนา.

“Không được mời, nó từ nơi ấy đến; không được phép, nó từ nơi đây đi. Như thế nào đến, như thế ấy đi; than van ở đấy, có ích gì đâu?”

๘๘.

88.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. –

“Người đang bị thiêu, nào biết gì đâu, lời than khóc của bà con thân thuộc. Vì thế tôi chẳng khóc than làm gì, nó đã đi theo con đường của nó.” –

คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ อนพฺภิโตติ อนวฺหาโต, ‘‘เอหิ มยฺหํ ปุตฺตภาวํ อุปคจฺฉา’’ติ เอวํ อปกฺโกสิโต. ตโตติ ยตฺถ ปุพฺเพ ฐิโต, ตโต ปรโลกโต. อาคาติ อาคญฺฉิ. นานุญฺญาโตติ อนนุมโต, ‘‘คจฺฉ, ตาต, ปรโลก’’นฺติ เอวํ อมฺเหหิ อวิสฺสฏฺโฐ. อิโตติ อิธโลกโต. คโตติ อปคโต. ยถาคโตติ เยนากาเรน อาคโต, อมฺเหหิ อนพฺภิโต เอว อาคโตติ อตฺโถ. ตถา คโตติ เตเนวากาเรน คโต. ยถา สเกเนว กมฺมุนา อาคโต, ตถา สเกเนว กมฺมุนา คโตติ. เอเตน กมฺมสฺสกตํ ทสฺเสติ. ตตฺถ กา ปริเทวนาติ เอวํ อวสวตฺติเก สํสารปวตฺเต มรณํ ปฏิจฺจ กา นาม ปริเทวนา, อยุตฺตา สา ปญฺญวตา อกรณียาติ ทสฺเสติ.

Bà ấy đã nói hai câu kệ. Trong đó, ‘không được mời’ có nghĩa là không được gọi, không được triệu đến rằng: “Hãy đến đây, hãy nhận lấy thân phận làm con của ta.” ‘Từ nơi ấy’ có nghĩa là từ nơi đã ở trước kia, tức là từ thế giới khác. ‘Đến’ có nghĩa là đã đến. ‘Không được phép’ có nghĩa là không được chấp thuận, không được chúng tôi cho đi rằng: “Này con, hãy đi về thế giới bên kia.” ‘Từ nơi đây’ có nghĩa là từ thế giới này. ‘Đi’ có nghĩa là đã ra đi. ‘Như thế nào đến’ có nghĩa là đã đến theo cách thức nào, nghĩa là đã đến mà không do chúng tôi mời gọi. ‘Như thế ấy đi’ có nghĩa là đã đi theo chính cách thức ấy. Tức là, đã đến do nghiệp của chính mình thế nào, thì cũng đã đi do nghiệp của chính mình như thế ấy. Qua đó, bà ấy cho thấy (sự thật về) nghiệp là sở hữu của chúng sinh. ‘Than van ở đấy, có ích gì đâu?’ có nghĩa là: trong dòng luân hồi không thể kiểm soát được như vậy, thì dựa vào cái chết mà có sự than van nào chứ? Điều ấy là không thích hợp, là điều người có trí không nên làm. Bà ấy cho thấy như vậy.

เอวํ พฺราหฺมณิยา วจนํ สุตฺวา ตสฺส ภคินึ ปุจฺฉิ – ‘‘อมฺม, ตุยฺหํ โส กึ โหตี’’ติ? ‘‘ภาตา เม, สามี’’ติ. ‘‘อมฺม, ภคินิโย นาม ภาตูสุ สิเนหา, ตฺวํ กสฺมา น โรทสี’’ติ? สาปิ อโรทนการณํ กเถนฺตี –

Nghe lời của người vợ Bà-la-môn như vậy, vị ấy hỏi người chị của người chết: “Thưa cô, người ấy là gì của cô?” – “Thưa ngài, là em trai của tôi.” – “Thưa cô, chị em gái thường thương mến anh em trai, tại sao cô lại không khóc?” Bà ấy cũng nói lên lý do không khóc của mình:

๘๙.

89.

‘‘สเจ [Pg.60] โรเท กิสฺส อสฺสํ, ตตฺถ เม กึ ผลํ สิยา;

ญาติมิตฺตสุหชฺชานํ, ภิยฺโย โน อรตี สิยา.

“Nếu tôi khóc, tôi sẽ gầy mòn, ở đó tôi được kết quả gì đâu? Đối với bà con, bạn bè, thân hữu, nỗi buồn phiền của chúng tôi lại càng thêm.”

๙๐.

90.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. –

“Người đang bị thiêu, nào biết gì đâu, lời than khóc của bà con thân thuộc. Vì thế tôi chẳng khóc than làm gì, nó đã đi theo con đường của nó.” –

คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ สเจ โรเท กิสา อสฺสนฺติ ยทิ อหํ โรเทยฺยํ, กิสา ปริสุกฺขสรีรา ภเวยฺยํ. ตตฺถ เม กึ ผลํ สิยาติ ตสฺมึ มยฺหํ ภาตุ มรณนิมิตฺเต โรทเน กึ นาม ผลํ, โก อานิสํโส ภเวยฺย? น เตน มยฺหํ ภาติโก อาคจฺเฉยฺย, นาปิ โส เตน สุคตึ คจฺเฉยฺยาติ อธิปฺปาโย. ญาติมิตฺตสุหชฺชานํ, ภิยฺโย โน อรตี สิยาติ อมฺหากํ ญาตีนํ มิตฺตานํ สุหทยานญฺจ มม โสจเนน ภาตุมรณทุกฺขโต ภิยฺโยปิ อรติ ทุกฺขเมว สิยาติ.

Bà ấy đã nói hai câu kệ. Trong đó, ‘nếu tôi khóc, tôi sẽ gầy mòn’ có nghĩa là: nếu tôi khóc, tôi sẽ trở nên gầy gò, thân thể khô héo. ‘Ở đó tôi được kết quả gì đâu?’ có nghĩa là: trong việc khóc than vì cái chết của em trai tôi, thì sẽ có kết quả gì, có lợi ích gì? Ý muốn nói là: em trai tôi sẽ không vì thế mà trở lại, cũng không vì thế mà được sanh về cõi lành. ‘Đối với bà con, bạn bè, thân hữu, nỗi buồn phiền của chúng tôi lại càng thêm’ có nghĩa là: đối với bà con, bạn bè, và những người thân thiết của chúng tôi, do sự sầu muộn của tôi, nỗi buồn phiền và đau khổ sẽ còn nhiều hơn cả nỗi đau khổ vì cái chết của em trai tôi.

เอวํ ภคินิยา วจนํ สุตฺวา ตสฺส ภริยํ ปุจฺฉิ – ‘‘ตุยฺหํ โส กึ โหตี’’ติ? ‘‘ภตฺตา เม, สามี’’ติ. ‘‘ภทฺเท, อิตฺถิโย นาม ภตฺตริ สิเนหา โหนฺติ, ตสฺมิญฺจ มเต วิธวา อนาถา โหนฺติ, กสฺมา ตฺวํ น โรทสี’’ติ? สาปิ อตฺตโน อโรทนการณํ กเถนฺตี –

Nghe lời của người chị như vậy, vị ấy hỏi vợ của người chết: “Người ấy là gì của cô?” – “Thưa ngài, là chồng của tôi.” – “Này cô hiền, phụ nữ thường thương yêu chồng, và khi chồng chết thì trở thành góa bụa, không nơi nương tựa. Tại sao cô lại không khóc?” Bà ấy cũng nói lên lý do không khóc của mình:

๙๑.

91.

‘‘ยถาปิ ทารโก จนฺทํ, คจฺฉนฺตมนุโรทติ;

เอวํสมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

“Cũng như đứa trẻ khóc đòi mặt trăng, đang di chuyển trên bầu trời; việc sầu muộn cho người đã chết, cũng có tính chất tương tự như vậy.”

๙๒.

92.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. – คาถาทฺวยมาห;

“Người đang bị thiêu, nào biết gì đâu, lời than khóc của bà con thân thuộc. Vì thế tôi chẳng khóc than làm gì, nó đã đi theo con đường của nó.” – bà ấy đã nói hai câu kệ;

ตตฺถ ทารโกติ พาลทารโก. จนฺทนฺติ จนฺทมณฺฑลํ. คจฺฉนฺตนฺติ นภํ อพฺภุสฺสุกฺกมานํ. อนุโรทตีติ ‘‘มยฺหํ รถจกฺกํ คเหตฺวา เทหี’’ติ อนุโรทติ. เอวํสมฺปทเมเวตนฺติ โย เปตํ มตํ อนุโสจติ, ตสฺเสตํ อนุโสจนํ เอวํสมฺปทํ เอวรูปํ, อากาเสน คจฺฉนฺตสฺส จนฺทสฺส คเหตุกามตาสทิสํ อลพฺภเนยฺยวตฺถุสฺมึ อิจฺฉาภาวโตติ อธิปฺปาโย.

Trong đó, ‘đứa trẻ’ có nghĩa là đứa trẻ thơ. ‘Mặt trăng’ có nghĩa là vầng trăng. ‘Đang di chuyển’ có nghĩa là đang đi lên trên bầu trời. ‘Khóc đòi’ có nghĩa là khóc lóc rằng: “Hãy lấy cái bánh xe của con mà cho con đi.” ‘Việc sầu muộn... cũng có tính chất tương tự như vậy’ có nghĩa là: người nào sầu muộn cho người đã ra đi, đã chết, thì sự sầu muộn ấy có tính chất, có hình thức như vậy. Ý muốn nói là: nó giống như ước muốn bắt lấy mặt trăng đang di chuyển trên không, là có sự mong muốn đối với một vật không thể đạt được.

เอวํ ตสฺส ภริยาย วจนํ สุตฺวา ทาสึ ปุจฺฉิ – ‘‘อมฺม, ตุยฺหํ โส กึ โหตี’’ติ? ‘‘อยฺโย เม, สามี’’ติ. ‘‘ยทิ เอวํ เตน ตฺวํ โปเถตฺวา เวยฺยาวจฺจํ [Pg.61] การิตา ภวิสฺสสิ, ตสฺมา มญฺเญ ‘สุมุตฺตาหํ เตนา’ติ น โรทสี’’ติ? ‘‘สามิ, มา มํ เอวํ อวจ, น เจตํ อนุจฺฉวิกํ, อติวิย ขนฺติเมตฺตานุทฺทยาสมฺปนฺโน ยุตฺตวาที มยฺหํ อยฺยปุตฺโต อุเร สํวฑฺฒปุตฺโต วิย อโหสี’’ติ. อถ ‘‘กสฺมา น โรทสี’’ติ? สาปิ อตฺตโน อโรทนการณํ กเถนฺตี –

Nghe lời của người vợ như vậy, vị ấy hỏi người nữ tỳ: “Thưa cô, người ấy là gì của cô?” – “Thưa ngài, là cậu chủ của tôi.” – “Nếu vậy, hẳn là cô đã bị người ấy đánh đập và bắt làm công việc. Vì thế, ta cho rằng cô không khóc vì nghĩ rằng: ‘Ta đã được giải thoát khỏi người ấy rồi.’” – “Thưa ngài, xin đừng nói với tôi như vậy, điều đó không thích hợp. Cậu chủ của tôi là người có đầy đủ sự nhẫn nại, lòng từ và lòng bi mẫn, là người nói lời hợp lẽ. Đối với tôi, cậu ấy giống như đứa con được nuôi nấng trên ngực của mình vậy.” – “Vậy tại sao cô không khóc?” Bà ấy cũng nói lên lý do không khóc của mình:

๙๓.

93.

‘‘ยถาปิ พฺรหฺเม อุทกุมฺโภ, ภินฺโน อปฺปฏิสนฺธิโย;

เอวํสมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

“Này Bà-la-môn, cũng như cái bình nước, một khi đã vỡ thì không thể gắn lại được; việc sầu muộn cho người đã chết, cũng có tính chất tương tự như vậy.”

๙๔.

94.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. –

“Người đang bị thiêu, nào biết gì đâu, lời than khóc của bà con thân thuộc. Vì thế tôi chẳng khóc than làm gì, nó đã đi theo con đường của nó.” –

คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ ยถาปิ พฺรหฺเม อุทกุพฺโภ, ภินฺโน อปฺปฏิสนฺธิโยติ พฺราหฺมณ เสยฺยถาปิ อุทกฆโฏ มุคฺครปฺปหาราทินา ภินฺโน อปฺปฏิสนฺธิโย ปุน ปากติโก น โหติ. เสสเมตฺถ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถเมว.

Bà ấy đã nói hai câu kệ. Trong đó, ‘Này Bà-la-môn, cũng như cái bình nước, một khi đã vỡ thì không thể gắn lại được’ có nghĩa là: Này Bà-la-môn, cũng như cái ghè nước bị vỡ do búa đập hoặc tương tự, thì không thể gắn lại được, không thể trở lại bình thường được nữa. Phần còn lại ở đây, do đã được giải thích theo phương pháp đã nói, nên ý nghĩa đã rõ ràng.

สกฺโก เตสํ กถํ สุตฺวา ปสนฺนมานโส ‘‘สมฺมเทว ตุมฺเหหิ มรณสฺสติ ภาวิตา, อิโต ปฏฺฐาย น ตุมฺเหหิ กสิอาทิกรณกิจฺจํ อตฺถี’’ติ เตสํ เคหํ สตฺตรตนภริตํ กตฺวา ‘‘อปฺปมตฺตา ทานํ เทถ, สีลํ รกฺขถ, อุโปสถกมฺมํ กโรถา’’ติ โอวทิตฺวา อตฺตานญฺจ เตสํ นิเวเทตฺวา สกฏฺฐานเมว คโต. เตปิ พฺราหฺมณาทโย ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กโรนฺตา ยาวตายุกํ ฐตฺวา เทวโลเก อุปฺปชฺชึสุ.

Trời Đế Thích nghe câu chuyện của họ, tâm sanh hoan hỷ, nói rằng: “Quý vị đã tu tập niệm sự chết một cách chân chánh. Từ nay trở đi, quý vị không cần phải làm các công việc như cày cấy nữa.” Rồi ngài làm cho nhà của họ chứa đầy bảy loại báu vật, và khuyên dạy rằng: “Hãy không dể duôi, hãy bố thí, giữ gìn giới luật, và thực hành các phận sự Uposatha.” Sau khi cho họ biết thân phận của mình, ngài đã trở về nơi ở của mình. Những người ấy, vị Bà-la-môn và những người khác, đã làm các việc phước thiện như bố thí, sống cho đến hết tuổi thọ, và đã được sanh về cõi trời.

สตฺถา อิมํ ชาตกํ อาหริตฺวา ตสฺส อุปาสกสฺส โสกสลฺลํ สมุทฺธริตฺวา อุปริ สจฺจานิ ปกาเสสิ, สจฺจปริโยสาเน อุปาสโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ.

Bậc Đạo Sư, sau khi kể câu chuyện tiền thân này, đã nhổ lên mũi tên sầu muộn của người cận sự nam ấy rồi thuyết giảng các sự thật. Vào lúc cuối bài pháp về các sự thật, người cận sự nam đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

อุรคเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ rắn đã kết thúc.

อิติ ขุทฺทก-อฏฺฐกถาย เปตวตฺถุสฺมึ

Như vậy, trong (kinh) Ngạ Quỷ Sự thuộc Chú giải Tiểu Bộ,

ทฺวาทสวตฺถุปฏิมณฺฑิตสฺส

được trang hoàng bởi mười hai câu chuyện,

ปฐมสฺส อุรควคฺคสฺส อตฺถสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

phần giải thích ý nghĩa của phẩm Rắn thứ nhất đã kết thúc.

๒. อุพฺพริวคฺโค

2. Phẩm Ubbarī

๑. สํสารโมจกเปติวตฺถุวณฺณนา

1. Phần giải thích câu chuyện nữ ngạ quỷ Saṃsāramocaka

นคฺคา [Pg.62] ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต มคธรฏฺเฐ อิฏฺฐกวตีนามเก คาเม อญฺญตรํ เปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. มคธรฏฺเฐ กิร อิฏฺฐกวตี จ ทีฆราชิ จาติ ทฺเว คามกา อเหสุํ, ตตฺถ พหู สํสารโมจกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ปฏิวสนฺติ. อตีเต จ กาเล ปญฺจนฺนํ วสฺสสตานํ มตฺถเก อญฺญตรา อิตฺถี ตตฺเถว อิฏฺฐกวติยํ อญฺญตรสฺมึ สํสารโมจกกุเล นิพฺพตฺติตฺวา มิจฺฉาทิฏฺฐิวเสน พหู กีฏปฏงฺเค ชีวิตา โวโรเปตฺวา เปเตสุ นิพฺพตฺติ.

(Câu kệ bắt đầu bằng) "Lõa thể, dung sắc xấu xí..." này đã được Bậc Đạo Sư nói liên quan đến một nữ ngạ quỷ nọ ở làng tên là Iṭṭhakavatī tại xứ Ma-kiệt-đà, trong khi ngài đang trú tại Trúc Lâm. Tương truyền, ở xứ Ma-kiệt-đà có hai ngôi làng nhỏ là Iṭṭhakavatī và Dīgharāji. Ở đó, nhiều người theo tà kiến Saṃsāramocaka sinh sống. Và trong thời quá khứ, vào khoảng năm trăm năm trước, một người phụ nữ nọ, sau khi được sanh ra trong một gia đình Saṃsāramocaka nọ chính tại Iṭṭhakavatī ấy, do bởi tà kiến đã giết hại nhiều côn trùng và bướm đêm rồi tái sanh vào cõi ngạ quỷ.

สา ปญฺจ วสฺสสตานิ ขุปฺปิปาสาทิทุกฺขํ อนุภวิตฺวา อมฺหากํ ภควติ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา ปวตฺติตวรธมฺมจกฺเก อนุกฺกเมน ราชคหํ อุปนิสฺสาย เวฬุวเน วิหรนฺเต ปุนปิ อิฏฺฐกวติยํเยว อญฺญตรสฺมึ สํสารโมจกกุเลเยว นิพฺพตฺติตฺวา ยทา สตฺตฏฺฐวสฺสุทฺเทสิกกาเล อญฺญาหิ ทาริกาหิ สทฺธึ รถิกาย กีฬนสมตฺถา อโหสิ, ตทา อายสฺมา สาริปุตฺตตฺเถโร ตเมว คามํ อุปนิสฺสาย อรุณวตีวิหาเร วิหรนฺโต เอกทิวสํ ทฺวาทสหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ตสฺส คามสฺส ทฺวารสมีเปน มคฺเคน อติกฺกมติ. ตสฺมึ ขเณ พหู คามทาริกา คามโต นิกฺขมิตฺวา ทฺวารสมีเป กีฬนฺติโย ปสนฺนมานสา มาตาปิตูนํ ปฏิปตฺติทสฺสเนน เวเคนาคนฺตฺวา เถรํ อญฺเญ จ ภิกฺขู ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทึสุ. สา ปเนสา อสฺสทฺธกุลสฺส ธีตา จิรกาลํ อปริจิตกุสลตาย สาธุชนาจารวิรหิตา อนาทรา อลกฺขิกา วิย อฏฺฐาสิ. เถโร ตสฺสา ปุพฺพจริตํ อิทานิ จ สํสารโมจกกุเล นิพฺพตฺตนํ อายติญฺจ นิรเย นิพฺพตฺตนารหตํ ทิสฺวา ‘‘สจายํ มํ วนฺทิสฺสติ, นิรเย น อุปฺปชฺชิสฺสติ, เปเตสุ นิพฺพตฺติตฺวาปิ มมํเยว นิสฺสาย สมฺปตฺตึ ปฏิลภิสฺสตี’’ติ ญตฺวา กรุณาสญฺโจทิตมานโส ตา ทาริกาโย อาห – ‘‘ตุมฺเห ภิกฺขู วนฺทถ, อยํ ปน ทาริกา อลกฺขิกา วิย ฐิตา’’ติ. อถ นํ ตา ทาริกา หตฺเถสุ ปริคฺคเหตฺวา อากฑฺฒิตฺวา พลกฺกาเรน เถรสฺส ปาเท วนฺทาเปสุํ.

Người nữ ấy, sau khi trải qua nỗi khổ đói khát v.v... trong năm trăm năm, trong khi Đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi xuất hiện trên thế gian và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đang tuần tự trú tại Trúc Lâm gần thành Vương Xá, đã lại tái sanh chính tại Iṭṭhakavatī, trong một gia đình Saṃsāramocaka nọ. Khi cô bé được khoảng bảy, tám tuổi và có thể vui đùa trên đường phố cùng với các bé gái khác, lúc bấy giờ, Trưởng lão Sāriputta đáng kính, đang trú tại tu viện Aruṇavatī gần ngôi làng ấy, vào một ngày nọ, cùng với mười hai vị tỳ khưu, đi ngang qua con đường gần cổng làng ấy. Vào khoảnh khắc ấy, nhiều bé gái trong làng đi ra khỏi làng và đang vui đùa gần cổng, với tâm hoan hỷ do thấy được cách hành xử của cha mẹ, đã nhanh chóng đến, đã đảnh lễ Trưởng lão và các vị tỳ khưu khác theo thể năm vóc sát đất. Nhưng cô bé này, con gái của một gia đình không có đức tin, do từ lâu không quen với việc thiện, không có cách hành xử của người tốt, không tỏ lòng kính trọng, đã đứng như một người vô phước. Trưởng lão, khi thấy được hạnh nghiệp quá khứ của cô bé, việc tái sanh hiện tại trong gia đình Saṃsāramocaka, và khả năng tái sanh vào địa ngục trong tương lai, đã biết rằng: "Nếu cô bé này đảnh lễ ta, nó sẽ không sanh vào địa ngục, và dù có tái sanh vào cõi ngạ quỷ, nó cũng sẽ nhờ ta mà được tài sản," với tâm được lòng bi mẫn thúc đẩy, đã nói với các bé gái kia: "Các con hãy đảnh lễ các vị tỳ khưu, còn cô bé này lại đứng như người vô phước." Bấy giờ, các bé gái kia đã nắm lấy tay cô bé, kéo đi, và dùng sức bắt cô bé đảnh lễ dưới chân Trưởng lão.

สา [Pg.63] อปเรน สมเยน วยปฺปตฺตา ทีฆราชิยํ สํสารโมจกกุเล อญฺญตรสฺส กุมารสฺส ทินฺนา ปริปุณฺณคพฺภา หุตฺวา กาลกตา เปเตสุ อุปฺปชฺชิตฺวา นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปา ขุปฺปิปาสาภิภูตา อติวิย พีภจฺฉทสฺสนา วิจรนฺตี รตฺติยํ อายสฺมโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา เถโร –

Về sau, người nữ ấy, khi đến tuổi trưởng thành, được gả cho một chàng trai nọ trong một gia đình Saṃsāramocaka ở Dīgharāji. Khi đang mang thai đủ tháng, cô đã qua đời và sanh vào cõi ngạ quỷ. Lõa thể, dung sắc xấu xí, bị đói khát hành hạ, có dáng vẻ vô cùng ghê rợn, trong khi đi lang thang vào ban đêm, cô đã hiện thân cho Trưởng lão Sāriputta đáng kính thấy và đứng sang một bên. Thấy vậy, Trưởng lão –

๙๕.

95.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. –

"Ngươi lõa thể, dung sắc xấu xí, gầy gò, nổi đầy gân; hỡi người gầy trơ xương sườn, hỡi người ốm yếu, ngươi là ai mà đứng ở đây?" –

คาถาย ปุจฺฉิ. ตตฺถ ธมนิสนฺถตาติ นิมฺมํสโลหิตตาย สิราชาเลหิ ปตฺถตคตฺตา. อุปฺผาสุลิเกติ อุคฺคตผาสุลิเก. กิสิเกติ กิสสรีเร. ปุพฺเพปิ ‘‘กิสา’’ติ วตฺวา ปุน ‘‘กิสิเก’’ติ วจนํ อฏฺฐิจมฺมนฺหารุมตฺตสรีรตาย อติวิย กิสภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. ตํ สุตฺวา เปตี อตฺตานํ ปเวเทนฺตี –

(Ngài) đã hỏi bằng câu kệ. Trong đó, "nổi đầy gân" có nghĩa là thân thể bao phủ bởi mạng lưới gân do không có thịt và máu. "Gầy trơ xương sườn" có nghĩa là hỡi người có xương sườn nhô ra. "Hỡi người ốm yếu" có nghĩa là hỡi người có thân hình gầy gò. Dù trước đó đã nói "gầy gò", việc nói lại "hỡi người ốm yếu" được nói để cho thấy tình trạng vô cùng gầy gò do thân thể chỉ còn xương, da, và gân. Nghe vậy, nữ ngạ quỷ tự giới thiệu mình –

๙๖.

96.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. – คาถํ วตฺวา ปุน เถเรน –

"Thưa ngài đáng kính, con là một nữ ngạ quỷ, một chúng sanh khốn khổ ở cõi Diêm vương. Sau khi đã làm ác nghiệp, con đã từ đây đi đến cõi ngạ quỷ." – sau khi nói câu kệ, lại được Trưởng lão –

๙๗.

97.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

"Hành vi xấu ác nào đã được làm bởi thân, khẩu, ý? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi đã từ đây đi đến cõi ngạ quỷ?" –

กตกมฺมํ ปุฏฺฐา ‘‘อทานสีลา มจฺฉรินี หุตฺวา เปตโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา เอวํ มหาทุกฺขํ อนุภวามี’’ติ ทสฺเสนฺตี ติสฺโส คาถา อภาสิ –

Khi được hỏi về nghiệp đã làm, để trình bày rằng: "do đã không bố thí, keo kiệt, nên đã tái sanh vào loài ngạ quỷ và đang chịu đựng nỗi khổ lớn lao như vậy," (nữ ngạ quỷ) đã nói ba câu kệ –

๙๘.

98.

‘‘อนุกมฺปกา มยฺหํ นาเหสุํ ภนฺเต, ปิตา จ มาตา อถวาปิ ญาตกา;

เย มํ นิโยเชยฺยุํ ททาหิ ทานํ, ปสนฺนจิตฺตา สมณพฺราหฺมณานํ.

"Thưa ngài đáng kính, con đã không có những người thương xót, là cha, là mẹ, hay là bà con quyến thuộc; những người mà có thể đã khuyến khích con: 'Hãy bố thí, với tâm hoan hỷ, đến các vị sa-môn, bà-la-môn.'

๙๙.

99.

‘‘อิโต อหํ วสฺสสตานิ ปญฺจ, ยํ เอวรูปา วิจรามิ นคฺคา;

ขุทาย ตณฺหาย จ ขชฺชมานา, ปาปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ.

"Kể từ đây, đã năm trăm năm, con đi lang thang trong hình dạng lõa thể như thế này; bị giày vò bởi đói và khát, đây là quả của ác nghiệp của con.

๑๐๐.

100.

‘‘วนฺทามิ [Pg.64] ตํ อยฺย ปสนฺนจิตฺตา, อนุกมฺป มํ วีร มหานุภาว;

ทตฺวา จ เม อาทิส ยญฺหิ กิญฺจิ, โมเจหิ มํ ทุคฺคติยา ภทนฺเต’’ติ.

"Con xin đảnh lễ ngài, thưa bậc Thánh, với tâm hoan hỷ, xin ngài hãy thương xót con, hỡi bậc Anh hùng, bậc Đại oai lực. Sau khi cúng dường bất cứ thứ gì, xin hãy hồi hướng cho con, xin hãy giải thoát con khỏi cảnh khổ, thưa ngài đáng kính."

๙๘. ตตฺถ อนุกมฺปกาติ สมฺปรายิเกน อตฺเถน อนุคฺคณฺหกา. ภนฺเตติ เถรํ อาลปติ. เย มํ นิโยเชยฺยุนฺติ มาตา วา ปิตา วา อถ วา ญาตกา เอทิสา ปสนฺนจิตฺตา หุตฺวา ‘‘สมณพฺราหฺมณานํ ททาหิ ทาน’’นฺติ เย มํ นิโยเชยฺยุํ, ตาทิสา อนุกมฺปกา มยฺหํ นาเหสุนฺติ โยชนา.

98. Trong đó, "những người thương xót" có nghĩa là những người giúp đỡ với lợi ích cho đời sau. "Thưa ngài đáng kính" là gọi Trưởng lão. Cú pháp của câu "những người mà có thể đã khuyến khích con" là: "Những người thương xót như vậy, là mẹ hoặc cha hoặc bà con quyến thuộc, những người mà, với tâm hoan hỷ như thế, có thể đã khuyến khích con rằng: 'Hãy bố thí đến các vị sa-môn, bà-la-môn,' đã không có đối với con."

๙๙. อิโต อหํ วสฺสสตานิ ปญฺจ, ยํ เอวรูปา วิจรามิ นคฺคาติ อิทํ สา เปตี อิโต ตติยาย ชาติยา อตฺตโน เปตตฺตภาวํ อนุสฺสริตฺวา อิทานิปิ ตถา ปญฺจวสฺสสตานิ วิจรามีติ อธิปฺปาเยนาห. ตตฺถ ยนฺติ ยสฺมา, ทานาทีนํ ปุญฺญานํ อกตตฺตา เอวรูปา นคฺคา เปตี หุตฺวา อิโต ปฏฺฐาย วสฺสสตานิ ปญฺจ วิจรามีติ โยชนา. ตณฺหายาติ ปิปาสาย. ขชฺชมานาติ ขาทิยมานา, พาธิยมานาติ อตฺโถ.

99. Câu ‘Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggā’ (Kể từ đây, con đã đi lang thang trần truồng trong hình dạng như thế này suốt năm trăm năm) – điều này được nữ ngạ quỷ ấy nói với ý rằng, do nhớ lại cảnh giới ngạ quỷ của mình từ kiếp thứ ba tính từ kiếp này, nên ngay cả bây giờ cũng vẫn đi lang thang như vậy suốt năm trăm năm. Ở đây, ‘yaṃ’ có nghĩa là ‘bởi vì’. Cách nối kết câu là: ‘Bởi vì không làm các phước thiện như bố thí v.v…, nên đã trở thành nữ ngạ quỷ trần truồng với hình dạng như thế này, kể từ đây con đã đi lang thang suốt năm trăm năm.’ ‘Taṇhāyā’ (bởi ái dục) có nghĩa là bởi sự khát khao. ‘Khajjamānā’ (bị ăn mòn) có nghĩa là ‘khādiyamānā’ (bị ăn), nghĩa là bị hành hạ.

๑๐๐. วนฺทามิ ตํ อยฺย ปสนฺนจิตฺตาติ อยฺย, ตมหํ ปสนฺนจิตฺตา หุตฺวา วนฺทามิ, เอตฺตกเมว ปุญฺญํ อิทานิ มยา กาตุํ สกฺกาติ ทสฺเสติ. อนุกมฺป มนฺติ อนุคฺคณฺห มมํ อุทฺทิสฺส อนุทฺทยํ กโรหิ. ทตฺวา จ เม อาทิส ยญฺหิ กิญฺจีติ กิญฺจิเทว เทยฺยธมฺมํ สมณพฺราหฺมณานํ ทตฺวา ตํ ทกฺขิณํ มยฺหํ อาทิส, เตน เม อิโต เปตโยนิโต โมกฺโข ภวิสฺสตีติ อธิปฺปาเยน วทติ. เตเนวาห ‘‘โมเจหิ มํ ทุคฺคติยา ภทนฺเต’’ติ.

100. Câu ‘Vandāmi taṃ ayya pasannacittā’ (Thưa ngài, con xin đảnh lễ ngài với tâm trong sạch) có nghĩa là: ‘Thưa ngài, con với tâm trong sạch xin đảnh lễ ngài.’ Nữ ngạ quỷ cho thấy rằng: ‘Bây giờ, con chỉ có thể làm được phước thiện chừng ấy mà thôi.’ ‘Anukampa maṃ’ (Xin hãy thương xót con) có nghĩa là: ‘Xin hãy giúp đỡ con, hãy thể hiện lòng từ bi đối với con.’ Câu ‘Datvā ca me ādisa yañhi kiñcī’ (Và xin hãy bố thí bất cứ vật gì rồi hồi hướng cho con) có nghĩa là: ‘Xin hãy bố thí bất cứ vật phẩm nào cho các vị Sa-môn, Bà-la-môn rồi hồi hướng vật cúng dường ấy cho con.’ Nữ ngạ quỷ nói với ý rằng: ‘Nhờ việc ấy, con sẽ được giải thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ này.’ Vì thế, cô ấy đã nói: ‘mocehi maṃ duggatiyā bhadante’ (Kính bạch ngài, xin hãy giải thoát con khỏi cảnh khổ).

เอวํ เปติยา วุตฺเต ยถา โส เถโร ปฏิปชฺชิ, ตํ ทสฺเสตุํ สงฺคีติกาเรหิ ติสฺโส คาถา วุตฺตา –

Khi nữ ngạ quỷ đã nói như vậy, để trình bày về cách vị trưởng lão ấy đã thực hành, các vị kết tập kinh điển đã nói lên ba câu kệ sau đây –

๑๐๑.

101.

‘‘สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา, สาริปุตฺโตนุกมฺปโก;

ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา, ปาณิมตฺตญฺจ โจฬกํ;

ถาลกสฺส จ ปานียํ, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ.

‘‘Ngài Xá-lợi-phất, bậc bi mẫn, sau khi nhận lời ‘Lành thay,’ đã bố thí một vắt cơm cho các vị Tỳ-khưu, một miếng vải nhỏ bằng bàn tay, và một bát nước, rồi hồi hướng vật cúng dường ấy cho nữ ngạ quỷ.’’

๑๐๒.

102.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ[Pg.65], วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

‘‘Ngay sau khi được hồi hướng, quả báo liền phát sinh. Thức ăn, y phục, và đồ uống, đây là kết quả của sự cúng dường.’’

๑๐๓.

103.

‘‘ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สาริปุตฺตํ อุปสงฺกมี’’ติ.

‘‘Khi ấy, được thanh tịnh, mặc y phục sạch sẽ, khoác y lụa Kāsi thượng hạng, trang điểm với nhiều y phục và trang sức, nữ ngạ quỷ ấy đã đến gần ngài Xá-lợi-phất.’’

๑๐๑-๑๐๓. ตตฺถ ภิกฺขูนนฺติ ภิกฺขุโน, วจนวิปลฺลาเสน เหตํ วุตฺตํ. ‘‘อาโลปํ ภิกฺขุโน ทตฺวา’’ติ เกจิ ปฐนฺติ. อาโลปนฺติ กพฬํ, เอกาโลปมตฺตํ โภชนนฺติ อตฺโถ. ปาณิมตฺตญฺจ โจฬกนฺติ เอกหตฺถปฺปมาณํ โจฬขณฺฑนฺติ อตฺโถ. ถาลกสฺส จ ปานียนฺติ เอกถาลกปูรณมตฺตํ อุทกํ. เสสํ ขลฺลาฏิยเปตวตฺถุสฺมึ วุตฺตนยเมว.

101-103. Ở đây, ‘bhikkhūnaṃ’ (cho các vị Tỳ-khưu) có nghĩa là ‘bhikkhuno’ (cho một vị Tỳ-khưu); điều này được nói do sự thay đổi về số (dùng số nhiều thay cho số ít). Một số vị đọc là ‘Ālopaṃ bhikkhuno datvā’ (đã bố thí một vắt cơm cho một vị Tỳ-khưu). ‘Ālopaṃ’ có nghĩa là một vắt cơm, nghĩa là thức ăn chỉ bằng một vắt. ‘Pāṇimattañca coḷakaṃ’ có nghĩa là một mảnh vải có kích thước bằng một bàn tay. ‘Thālakassa ca pānīyaṃ’ có nghĩa là nước đủ để đổ đầy một cái bát. Phần còn lại tương tự như đã được giải thích trong câu chuyện về ngạ quỷ đầu trọc (Khallāṭiyapetavatthu).

อถายสฺมา สาริปุตฺโต ตํ เปตึ ปีณินฺทฺริยํ ปริสุทฺธฉวิวณฺณํ ทิพฺพวตฺถาภรณาลงฺการํ สมนฺตโต อตฺตโน ปภาย โอภาเสนฺตึ อตฺตโน สนฺติกํ อุปคนฺตฺวา ฐิตํ ทิสฺวา ปจฺจกฺขโต กมฺมผลํ ตาย วิภาเวตุกาโม หุตฺวา ติสฺโส คาถา อภาสิ –

Bấy giờ, trưởng lão Xá-lợi-phất, khi thấy nữ ngạ quỷ ấy với các căn viên mãn, màu da trong sạch, được trang hoàng bằng y phục và trang sức cõi trời, tỏa sáng khắp nơi bằng hào quang của chính mình, đã đến gần và đứng trước mặt ngài, với mong muốn làm sáng tỏ quả của nghiệp một cách trực tiếp qua cô ấy, đã nói lên ba câu kệ sau đây –

๑๐๔.

104.

‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

‘‘Hỡi thiên nữ, nàng đứng đó với dung sắc tuyệt vời, tỏa sáng khắp mọi phương trời, giống như sao mai.’’

๑๐๕.

105.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

‘‘Do nhân gì mà nàng có dung sắc như vậy? Do đâu mà nàng thành tựu ở đây? Và do đâu mà các tài sản, bất cứ thứ gì vừa ý, lại phát sinh đến cho nàng?’’

๑๐๖.

106.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ.

‘‘Hỡi thiên nữ đầy quyền năng, ta xin hỏi nàng: Khi còn là người, nàng đã làm phước thiện gì? Do đâu mà nàng có được uy lực rực rỡ như vậy, và dung sắc của nàng tỏa sáng khắp mọi phương?’’

๑๐๔. ตตฺถ อภิกฺกนฺเตนาติ อติมนาเปน, อภิรูเปนาติ อตฺโถ. วณฺเณนาติ ฉวิวณฺเณน. โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพาติ สพฺพาปิ ทส ทิสา โชเตนฺตี เอกาโลกํ กโรนฺตี. ยถา กินฺติ อาห ‘‘โอสธี วิย ตารกา’’ติ. อุสฺสนฺนา ปภา เอตาย ธียติ, โอสธานํ วา [Pg.66] อนุพลปฺปทายิกาติ กตฺวา ‘‘โอสธี’’ติ ลทฺธนามา ตารกา ยถา สมนฺตโต อาโลกํ กุรุมานา ติฏฺฐติ, เอวเมว ตฺวํ สพฺพทิสา โอภาเสนฺตีติ อตฺโถ.

104. Ở đây, ‘abhikkantena’ (tuyệt vời) có nghĩa là ‘atimanāpena’ (rất đẹp lòng), nghĩa là ‘abhirūpena’ (rất xinh đẹp). ‘Vaṇṇena’ (với dung sắc) có nghĩa là với màu da. ‘Obhāsentī disā sabbā’ (tỏa sáng khắp mọi phương) có nghĩa là làm rực sáng cả mười phương, tạo thành một vùng ánh sáng duy nhất. Giống như cái gì? Ngài nói ‘osadhī viya tārakā’ (giống như sao mai). Ngôi sao được đặt tên là ‘osadhī’ (sao thảo dược) vì ‘nó nắm giữ ánh sáng dồi dào’ hoặc vì ‘nó ban thêm sức mạnh cho các loài thảo mộc.’ Giống như ngôi sao ấy đứng đó tỏa sáng khắp nơi, cũng vậy, ý nghĩa là ‘nàng tỏa sáng khắp mọi phương’.

๑๐๕. เกนาติ กึ-สทฺโท ปุจฺฉายํ. เหตุอตฺเถ เจตํ กรณวจนํ, เกน เหตุนาติ อตฺโถ. เตติ ตว. เอตาทิโสติ เอทิโส, เอตรหิ ยถาทิสฺสมาโนติ วุตฺตํ โหติ. เกน เต อิธ มิชฺฌตีติ เกน ปุญฺญวิเสเสน อิธ อิมสฺมึ ฐาเน อิทานิ ตยา ลพฺภมานํ สุจริตผลํ อิชฺฌติ นิปฺผชฺชติ. อุปฺปชฺชนฺตีติ นิพฺพตฺตนฺติ. โภคาติ ปริภุญฺชิตพฺพฏฺเฐน ‘‘โภคา’’ติ ลทฺธนามา วตฺถาภรณาทิวิตฺตูปกรณวิเสสา. เย เกจีติ โภเค อนวเสสโต พฺยาเปตฺวา สงฺคณฺหาติ. อนวเสสพฺยาปโก หิ อยํ นิทฺเทโส ยถา ‘‘เย เกจิ สงฺขารา’’ติ. มนโส ปิยาติ มนสา ปิยายิตพฺพา, มนาปิยาติ อตฺโถ.

105. ‘Kena’ là từ ‘kiṃ’ (cái gì) dùng trong câu hỏi. Đây là công cụ cách (karaṇavacana) mang ý nghĩa nguyên nhân, nghĩa là ‘do nguyên nhân nào.’ ‘Te’ có nghĩa là ‘tava’ (của nàng). ‘Etādiso’ có nghĩa là ‘ediso’ (như thế này), được nói với ý nghĩa là ‘như đang được thấy bây giờ.’ ‘Kena te idha mijjhati’ (Do đâu mà nàng thành tựu ở đây) có nghĩa là: ‘Do phước thiện đặc biệt nào mà quả của thiện hạnh, hiện đang được nàng gặt hái ở nơi này, lại được thành tựu, được viên mãn?’ ‘Uppajjanti’ (phát sinh) có nghĩa là ‘nibbantanti’ (sinh khởi). ‘Bhogā’ (tài sản) là những loại của cải và vật dụng đặc biệt như y phục, trang sức v.v…, được đặt tên là ‘bhogā’ với ý nghĩa là ‘thứ để hưởng thụ.’ ‘Ye keci’ (bất cứ thứ gì) bao hàm tất cả các tài sản một cách không sót lại. Đây là một sự chỉ định bao quát không có ngoại lệ, giống như trong câu ‘ye keci saṅkhārā’ (tất cả các pháp hữu vi). ‘Manaso piyā’ (vừa ý) có nghĩa là ‘manasā piyāyitabbā’ (được tâm yêu thích), nghĩa là ‘manāpiyā’ (làm vui lòng).

๑๐๖. ปุจฺฉามีติ ปุจฺฉํ กโรมิ, ญาตุํ อิจฺฉามีติ อตฺโถ. ตนฺติ ตฺวํ. เทวีติ ทิพฺพานภาวสมงฺคิตาย, เทวิ. เตนาห ‘‘มหานุภาเว’’ติ. มนุสฺสภูตาติ มนุสฺเสสุ ชาตา มนุสฺสภาวํ ปตฺตา. อิทํ เยภุยฺเยน สตฺตา มนุสฺสตฺตภาเว ฐิตา ปุญฺญานิ กโรนฺตีติ กตฺวา วุตฺตํ. อยเมตายํ คาถานํ สงฺเขปโต อตฺโถ, วิตฺถารโต ปน ปรมตฺถทีปนิยํ วิมานวตฺถุอฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

106. ‘Pucchāmi’ (ta xin hỏi) có nghĩa là ‘ta đặt câu hỏi,’ nghĩa là ‘ta muốn biết.’ ‘Taṃ’ có nghĩa là ‘tvaṃ’ (nàng). ‘Devi’ (hỡi thiên nữ) là vì được phú cho quyền năng của cõi trời. Vì thế, ngài nói ‘mahānubhāve’ (đầy quyền năng). ‘Manussabhūtā’ (khi còn là người) có nghĩa là ‘sinh ra giữa loài người, đã đạt được thân người.’ Điều này được nói ra vì phần lớn chúng sanh làm phước khi đang ở trong thân người. Đây là ý nghĩa tóm tắt của những câu kệ này; còn về phần chi tiết, nên được hiểu theo cách đã được giải thích trong bộ Paramatthadīpanī, tức là Chú giải Thiên Cung Sự (Vimānavatthu-aṭṭhakathā).

เอวํ ปุน เถเรน ปุฏฺฐา เปตี ตสฺสา สมฺปตฺติยา ลทฺธการณํ ปกาเสนฺตี เสสคาถา อภาสิ –

Khi được vị trưởng lão hỏi lại như vậy, nữ ngạ quỷ, trong khi trình bày nguyên nhân đã đạt được sự thành tựu của mình, đã nói lên những câu kệ còn lại –

๑๐๗.

107.

‘‘อุปฺปณฺฑุกึ กิสํ ฉาตํ, นคฺคํ สมฺปติตจฺฉวึ;

มุนิ การุณิโก โลเก, ตํ มํ อทฺทกฺขิ ทุคฺคตํ.

‘‘Bậc mâu-ni, đấng bi mẫn trong thế gian, đã nhìn thấy con, một kẻ khốn khổ, xanh xao, gầy gò, đói khát, trần truồng, với da dẻ nhăn nheo.’’

๑๐๘.

108.

‘‘ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา, ปาณิมตฺตญฺจ โจฬกํ;

ถาลกสฺส จ ปานียํ, มม ทกฺขิณมาทิสิ.

‘‘Ngài đã bố thí một vắt cơm cho các vị Tỳ-khưu, một miếng vải nhỏ bằng bàn tay, và một bát nước, rồi hồi hướng vật cúng dường ấy cho con.’’

๑๐๙.

109.

‘‘อาโลปสฺส ผลํ ปสฺส, ภตฺตํ วสฺสสตํ ทส;

ภุญฺชามิ กามกามินี, อเนกรสพฺยญฺชนํ.

‘‘Xin hãy xem quả báo của một vắt cơm: suốt một ngàn năm, con, người có thể hưởng thụ mọi dục lạc theo ý muốn, được thưởng thức cơm với nhiều hương vị và thức ăn kèm.’’

๑๑๐.

110.

‘‘ปาณิมตฺตสฺส [Pg.67] โจฬสฺส, วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ;

ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา.

‘‘Xin hãy xem quả báo của miếng vải bằng bàn tay là như thế nào: có bao nhiêu y phục trong vương quốc của vua Nanda...’’

๑๑๑.

111.

‘‘ตโต พหุตรา ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ เม;

โกเสยฺยกมฺพลียานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ.

‘‘Kính bạch ngài, y phục và đồ che thân của con còn nhiều hơn thế nữa; gồm có lụa, len, vải lanh và vải bông.’’

๑๑๒.

112.

‘‘วิปุลา จ มหคฺฆา จ, เตปากาเสวลมฺพเร;

สาหํ ตํ ปริทหามิ, ยํ ยญฺหิ มนโส ปิยํ.

‘‘Chúng thật nhiều và quý giá, treo lơ lửng trong không trung cho con. Con mặc vào người bất cứ thứ gì con ưa thích trong tâm.’’

๑๑๓.

113.

‘‘ถาลกสฺส จ ปานียํ, วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ;

คมฺภีรา จตุรสฺสา จ, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา.

‘Và hãy xem quả báo của việc cúng dường nước uống trong cái bát là như thế nào: Các hồ sen được khéo tạo ra, sâu và có bốn cạnh.

๑๑๔.

114.

‘‘เสโตทกา สุปฺปติตฺถา, สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา;

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, วาริกิญฺชกฺขปูริตา.

‘(Các hồ sen ấy) có nước trong, có các bến nước tốt, mát mẻ, không có mùi hôi; được bao phủ bởi các hoa sen và hoa súng, được làm đầy bởi các nhụy hoa trong nước.

๑๑๕.

115.

‘‘สาหํ รมามิ กีฬามิ, โมทามิ อกุโตภยา;

มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ.

‘Con vui chơi, nô đùa, hoan hỷ, không còn sợ hãi từ bất cứ đâu. Bạch ngài, con đã đến đây để đảnh lễ bậc Mâu-ni, là đấng bi mẫn ở trên đời.’

๑๐๗. ตตฺถ อุปฺปณฺฑุกินฺติ อุปฺปณฺฑุกชาตํ. ฉาตนฺติ พุภุกฺขิตํ ขุทาย อภิภูตํ. สมฺปติตจฺฉวินฺติ ฉินฺนภินฺนสรีรจฺฉวึ. โลเกติ อิทํ ‘‘การุณิโก’’ติ เอตฺถ วุตฺตกรุณาย วิสยทสฺสนํ. ตํ มนฺติ ตาทิสํ มมํ, วุตฺตนเยน เอกนฺตโต กรุณฏฺฐานิยํ มํ. ทุคฺคตนฺติ ทุคฺคตึ คตํ.

107. Ở đây, uppaṇḍukiṃ có nghĩa là đã trở nên vàng vọt. Chātaṃ có nghĩa là bị đói, bị sự đói khát chế ngự. Sampatitacchaviṃ có nghĩa là da thịt ở thân bị cắt đứt và rách nát. Loke: đây là sự trình bày về đối tượng của lòng bi mẫn đã được nói đến ở đây trong câu ‘là đấng bi mẫn.’ Taṃ maṃ có nghĩa là ‘tôi, người như thế ấy,’ là tôi, người là đối tượng của lòng bi mẫn một cách hoàn toàn theo như cách đã được nói đến. Duggataṃ có nghĩa là đã đi đến khổ cảnh.

๑๐๘-๑๐๙. ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวาติอาทิ เถเรน อตฺตโน กรุณาย กตาการทสฺสนํ. ตตฺถ ภตฺตนฺติ โอทนํ, ทิพฺพโภชนนฺติ อตฺโถ. วสฺสสตํ ทสาติ ทส วสฺสสตานิ, วสฺสสหสฺสนฺติ วุตฺตํ โหติ. อจฺจนฺตสํโยเค เจตํ อุปโยควจนํ. ภุญฺชามิ กามกามินี, อเนกรสพฺยญฺชนนฺติ อญฺเญหิปิ กาเมตพฺพกาเมหิ สมนฺนาคตา อเนกรสพฺยญฺชนํ ภตฺตํ ภุญฺชามีติ โยชนา.

108-109. Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā v.v… là sự trình bày về cách thức đã được vị trưởng lão thực hiện do lòng bi mẫn của mình. Ở đây, bhattaṃ có nghĩa là cơm, nghĩa là vật thực cõi trời. Vassasataṃ dasa có nghĩa là mười trăm năm, được nói là một ngàn năm. Và đây là cách dùng ở sở y cách trong ý nghĩa liên tục. Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjanaṃ: câu này được liên kết như sau: ‘Là người có được các dục lạc đáng được mong cầu bởi những người khác, tôi thọ hưởng vật thực có nhiều hương vị và món ăn.’

๑๑๐. โจฬสฺสาติ เทยฺยธมฺมสีเสน ตพฺพิสยํ ทานมยํ ปุญฺญเมว ทสฺเสติ. วิปากํ ปสฺส ยาทิสนฺติ ตสฺส โจฬทานสฺส วิปากสงฺขาตํ ผลํ ปสฺส, ภนฺเต. ตํ ปน ยาทิสํ ยถารูปํ, กินฺติ เจติ อาห ‘‘ยาวตา นนฺทราชสฺสา’’ติอาทิ.

110. Coḷassa: (Câu này) trình bày chính là phước báu có được từ sự bố thí liên quan đến vật ấy, với tiêu đề là vật thí. Vipākaṃ passa yādisaṃ: Bạch ngài, hãy xem quả được gọi là quả báo của việc bố thí tấm vải ấy. Và quả ấy là như thế nào, có hình thức ra sao, và là gì? Vị ấy đã nói: ‘yāvatā nandarājassā’ v.v…

ตตฺถ [Pg.68] โกยํ นนฺทราชา นาม? อตีเต กิร ทสวสฺสสหสฺสายุเกสุ มนุสฺเสสุ พาราณสิวาสี เอโก กุฏุมฺพิโก อรญฺเญ ชงฺฆาวิหารํ วิจรนฺโต อรญฺญฏฺฐาเน อญฺญตรํ ปจฺเจกพุทฺธํ อทฺทส. โส ปจฺเจกพุทฺโธ ตตฺถ จีวรกมฺมํ กโรนฺโต อนุวาเต อปฺปโหนฺเต สํหริตฺวาว ฐเปตุํ อารทฺโธ. โส กุฏุมฺพิโก ตํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, กึ กโรถา’’ติ วตฺวา เตน อปฺปิจฺฉตาย กิญฺจิ อวุตฺเตปิ ‘‘จีวรทุสฺสํ นปฺปโหตี’’ติ ญตฺวา อตฺตโน อุตฺตราสงฺคํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ปาทมูเล ฐเปตฺวา อคมาสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตํ คเหตฺวา อนุวาตํ อาโรเปนฺโต จีวรํ กตฺวา ปารุปิ. โส กุฏุมฺพิกา ชีวิตปริโยสาเน กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺติตฺวา ตตฺถ ยาวตายุกํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ตโต จวิตฺวา พาราณสิโต โยชนมตฺเต ฐาเน อญฺญตรสฺมึ คาเม อมจฺจกุเล นิพฺพตฺติ.

Ở đây, vị vua Nanda này là ai? Tương truyền, trong quá khứ, vào thời những người có tuổi thọ mười ngàn năm, có một người gia chủ ở Bārāṇasī trong khi đi bộ du hành trong rừng đã nhìn thấy một vị Phật Độc Giác ở một nơi trong rừng. Vị Phật Độc Giác ấy, trong khi đang làm công việc may y ở nơi ấy, do miếng vải lót không đủ nên đã bắt đầu thu dọn lại để cất đi. Người gia chủ ấy sau khi nhìn thấy việc ấy, đã nói rằng: ‘Bạch ngài, ngài đang làm gì vậy?’ và mặc dù vị kia không nói điều gì do có ít ham muốn, người ấy vẫn biết được rằng: ‘Vải may y không đủ,’ rồi đã đặt tấm thượng y của mình xuống dưới chân của vị Phật Độc Giác và đã ra đi. Vị Phật Độc Giác sau khi lấy tấm vải ấy, đã gắn vào làm miếng vải lót, đã làm thành tấm y và đã đắp lên người. Người gia chủ ấy, vào lúc cuối đời, sau khi mệnh chung đã được tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba, đã hưởng thụ tài sản cõi trời ở nơi ấy cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã tái sanh vào gia đình của vị bộ trưởng ở một ngôi làng tại một nơi cách thành Bārāṇasī một do-tuần.

ตสฺส วยปฺปตฺตกาเล ตสฺมึ คาเม นกฺขตฺตํ สงฺฆุฏฺฐํ อโหสิ. โส มาตรํ อาห – ‘‘อมฺม, สาฏกํ เม เทหิ, นกฺขตฺตํ กีฬิสฺสามี’’ติ. สา สุโธตวตฺถํ นีหริตฺวา อทาสิ. ‘‘อมฺม, ถูลํ อิท’’นฺติ. อญฺญํ นีหริตฺวา อทาสิ, ตมฺปิ ปฏิกฺขิปิ. อถ นํ มาตา อาห – ‘‘ตาต, ยาทิเส เคเห มยํ ชาตา, นตฺถิ โน อิโต สุขุมตรสฺส วตฺถสฺส ปฏิลาภาย ปุญฺญ’’นฺติ. ‘‘ลภนฏฺฐานํ คจฺฉามิ, อมฺมา’’ติ. ‘‘คจฺฉ, ปุตฺต, อหํ อชฺเชว ตุยฺหํ พาราณสินคเร รชฺชปฏิลาภํ อิจฺฉามี’’ติ. โส ‘‘สาธุ, อมฺมา’’ติ มาตรํ วนฺทิตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อาห – ‘‘คจฺฉามิ, อมฺมา’’ติ. ‘‘คจฺฉ, ตาตา’’ติ. เอวํ กิรสฺสา จิตฺตํ อโหสิ – ‘‘กหํ คมิสฺสติ, อิธ วา เอตฺถ วา เคเห นิสีทิสฺสตี’’ติ. โส ปน ปุญฺญนิยาเมน โจทิยมาโน คามโต นิกฺขมิตฺวา พาราณสึ คนฺตฺวา มงฺคลสิลาปฏฺเฏ สสีสํ ปารุปิตฺวา นิปชฺชิ. โส จ พาราณสิรญฺโญ กาลกตสฺส สตฺตโม ทิวโส โหติ.

Vào lúc người ấy đến tuổi trưởng thành, một lễ hội đã được loan báo ở trong làng ấy. Người ấy đã nói với mẹ rằng: ‘Thưa mẹ, mẹ hãy cho con tấm vải, con sẽ đi chơi lễ hội.’ Bà mẹ sau khi lấy ra tấm vải đã được giặt sạch đã trao cho con. ‘Thưa mẹ, tấm này thô quá.’ Bà mẹ sau khi lấy ra tấm khác đã trao cho con, người ấy cũng đã từ chối tấm vải ấy. Khi ấy, người mẹ đã nói với con rằng: ‘Này con, chúng ta đã được sanh ra trong gia đình như thế nào thì chúng ta không có phước báu để nhận được tấm vải mịn màng hơn tấm này đâu.’ ‘Thưa mẹ, con sẽ đi đến nơi có thể nhận được.’ ‘Hãy đi đi, con trai. Mẹ mong muốn ngay hôm nay con sẽ nhận được vương quyền ở thành Bārāṇasī.’ Người ấy sau khi nói: ‘Lành thay, thưa mẹ,’ đã đảnh lễ mẹ và đi quanh bên phải rồi đã nói rằng: ‘Thưa mẹ, con đi đây.’ ‘Hãy đi đi, con yêu.’ Tương truyền, tâm của bà mẹ đã là như vầy: ‘Nó sẽ đi đâu được chứ? Nó sẽ ngồi ở đây hay ở kia trong nhà mà thôi.’ Tuy nhiên, người ấy do được thôi thúc bởi định luật của phước báu, sau khi đi ra khỏi làng đã đi đến thành Bārāṇasī, đã nằm xuống trên phiến đá tốt lành, trùm kín cả đầu. Và đó là ngày thứ bảy kể từ khi đức vua của xứ Bārāṇasī băng hà.

อมจฺจา จ ปุโรหิโต จ รญฺโญ สรีรกิจฺจํ กตฺวา ราชงฺคเณ นิสีทิตฺวา มนฺตยึสุ – ‘‘รญฺโญ เอกา ธีตา อตฺถิ, ปุตฺโต นตฺถิ, อราชกํ รชฺชํ น ติฏฺฐติ, ผุสฺสรถํ วิสฺสชฺเชมา’’ติ. เต กุมุทวณฺเณ จตฺตาโร สินฺธเว โยเชตฺวา เสตจฺฉตฺตปฺปมุขํ ปญฺจวิธํ ราชกกุธภณฺฑํ รถสฺมึเยว ฐเปตฺวา รถํ วิสฺสชฺเชตฺวา ปจฺฉโต ตูริยานิ ปคฺคณฺหาเปสุํ. รโถ ปาจีนทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา อุยฺยานาภิมุกฺโข อโหสิ. ‘‘ปริจเยน อุยฺยานาภิมุโข คจฺฉติ[Pg.69], นิวตฺเตมา’’ติ เกจิ อาหํสุ. ปุโรหิโต ‘‘มา นิวตฺตยิตฺถา’’ติ อาห. รโถ กุมารํ ปทกฺขิณํ กตฺวา อาโรหนสชฺโช หุตฺวา อฏฺฐาสิ, ปุโรหิโต ปารุปนกณฺณํ อปเนตฺวา ปาทตลานิ โอโลเกนฺโต ‘‘ติฏฺฐตุ อยํ ทีโป, ทฺวิสหสฺสทีปปริวาเรสุ จตูสุ มหาทีเปสุ เอกรชฺชํ กาเรตุํ ยุตฺโต’’ติ วตฺวา ‘‘ตูริยานิ ปคฺคณฺหถ, ปุนปิ ปคฺคณฺหถา’’ติ ติกฺขตฺตุํ ตูริยานิ ปคฺคณฺหาเปสิ.

Các vị bộ trưởng và vị giáo sĩ sau khi đã làm lễ hỏa táng cho đức vua, đã ngồi lại ở sân chầu và đã bàn bạc rằng: ‘Đức vua có một người con gái, không có con trai. Vương quốc không có vua sẽ không tồn tại. Chúng ta hãy thả cỗ xe Phussa đi.’ Họ sau khi thắng bốn con ngựa thuần chủng màu hoa súng trắng, đã đặt năm món vương vị biểu trưng đứng đầu là lọng trắng lên trên chính cỗ xe, đã thả cỗ xe đi và đã cho tấu nhạc ở phía sau. Cỗ xe sau khi đi ra bằng cổng phía đông đã hướng về khu vườn. Một số người đã nói rằng: ‘Do quen thuộc nên cỗ xe đi về hướng khu vườn, chúng ta hãy cho quay lại.’ Vị giáo sĩ đã nói: ‘Đừng cho quay lại.’ Cỗ xe sau khi đi quanh bên phải vị thiếu niên, đã dừng lại trong tư thế sẵn sàng để được leo lên. Vị giáo sĩ sau khi vén mép tấm vải che, trong khi nhìn vào lòng bàn chân đã nói rằng: ‘Châu lục này hãy được vững bền. Vị này xứng đáng để trị vì một vương quốc trên bốn đại châu có hai ngàn châu lục nhỏ bao quanh,’ rồi đã cho tấu nhạc ba lần, nói rằng: ‘Hãy tấu nhạc lên, hãy tấu nhạc lên lần nữa.’

อถ กุมาโร มุขํ วิวริตฺวา โอโลเกตฺวา ‘‘เกน กมฺเมน อาคตตฺถ, ตาตา’’ติ อาห. ‘‘เทว, ตุมฺหากํ รชฺชํ ปาปุณาตี’’ติ. ‘‘ตุมฺหากํ ราชา กห’’นฺติ? ‘‘ทิวงฺคโต, สามี’’ติ. ‘‘กติ ทิวสา อติกฺกนฺตา’’ติ? ‘‘อชฺช สตฺตโม ทิวโส’’ติ. ‘‘ปุตฺโต วา ธีตา วา นตฺถี’’ติ? ‘‘ธีตา อตฺถิ, เทว, ปุตฺโต นตฺถี’’ติ. ‘‘เตน หิ กริสฺสามิ รชฺช’’นฺติ. เต ตาวเทว อภิเสกมณฺฑปํ กตฺวา ราชธีตรํ สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา อุยฺยานํ อาเนตฺวา กุมารสฺส อภิเสกํ อกํสุ.

Khi ấy, vị thiếu niên sau khi mở mặt ra và nhìn xem đã nói rằng: ‘Thưa các ngài, các ngài đã đến đây vì công việc gì?’ ‘Tâu thiên tử, vương quyền đã đến với ngài.’ ‘Đức vua của các ngài ở đâu?’ ‘Tâu chúa công, đã băng hà.’ ‘Đã trôi qua bao nhiêu ngày rồi?’ ‘Hôm nay là ngày thứ bảy.’ ‘Không có con trai hay con gái sao?’ ‘Tâu thiên tử, có con gái, không có con trai.’ ‘Nếu vậy, ta sẽ nhận lấy vương quyền.’ Họ ngay lúc ấy sau khi đã làm lễ đài đăng quang, đã trang điểm cho công chúa bằng tất cả đồ trang sức, đã đưa đến khu vườn và đã làm lễ đăng quang cho vị thiếu niên.

อถสฺส กตาภิเสกสฺส สตสหสฺสคฺฆนิกํ วตฺถํ อุปเนสุํ. โส ‘‘กิมิทํ, ตาตา’’ติ อาห. ‘‘นิวาสนวตฺถํ, เทวา’’ติ. ‘‘นนุ, ตาตา, ถูล’’นฺติ? ‘‘มนุสฺสานํ ปริโภควตฺเถสุ อิโต สุขุมตรํ นตฺถิ, เทวา’’ติ. ‘‘ตุมฺหากํ ราชา เอวรูปํ นิวาเสสี’’ติ? ‘‘อาม, เทวา’’ติ. ‘‘น มญฺเญ ปุญฺญวา ตุมฺหากํ ราชา (อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๑๙๑) สุวณฺณภิงฺการํ อาหรถ, ลภิสฺสามิ วตฺถ’’นฺติ. สุวณฺณภิงฺการํ อาหรึสุ. โส อุฏฺฐาย หตฺเถ โธวิตฺวา มุขํ วิกฺขาเลตฺวา หตฺเถน อุทกํ อาทาย ปุรตฺถิมทิสายํ อพฺภุกฺกิริ. ตทา ฆนปถวึ ภินฺทิตฺวา อฏฺฐ กปฺปรุกฺขา อุฏฺฐหึสุ. ปุน อุทกํ คเหตฺวา ทกฺขิณาย ปจฺฉิมาย อุตฺตรายาติ เอวํ จตูสุ ทิสาสุ อพฺภุกฺกิริ. สพฺพทิสาสุ อฏฺฐ อฏฺฐ กตฺวา ทฺวตฺตึส กปฺปรุกฺขา อุฏฺฐหึสุ. เอเกกาย ทิสาย โสฬส โสฬส กตฺวา จตุสฏฺฐิ กมฺมรุกฺขาติ เกจิ วทนฺติ. โส เอกํ ทิพฺพทุสฺสํ นิวาเสตฺวา เอกํ ปารุปิตฺวา ‘‘นนฺทรญฺโญ วิชิเต สุตฺตกนฺติกา อิตฺถิโย มา สุตฺตํ กนฺตึสูติ เภรึ จราเปถา’’ติ วตฺวา ฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา อลงฺกตปฏิยตฺโต หตฺถิกฺขนฺธวรคโต นครํ ปวิสิตฺวา ปาสาทํ อารุยฺห มหาสมฺปตฺตึ อนุภวิ.

Bấy giờ, sau khi vị ấy đã làm lễ quán đảnh, họ đã dâng lên một tấm vải trị giá một trăm ngàn. Vị ấy nói: “Này các khanh, cái gì đây?” – “Thưa Thiên tử, là y phục để mặc.” – “Này các khanh, chẳng phải là thô sao?” – “Thưa Thiên tử, trong số các y phục mà loài người sử dụng, không có loại nào mịn màng hơn loại này.” – “Vua của các khanh đã mặc loại y phục như thế này sao?” – “Thưa vâng, Thiên tử.” – “Ta không nghĩ rằng vua của các khanh là người có phước. (a. ni. aṭṭha. 1.1.191) Hãy mang bình vàng đến đây, ta sẽ có được y phục.” Họ đã mang bình vàng đến. Vị ấy đứng dậy, rửa tay, súc miệng, lấy nước vào tay rồi vảy về hướng đông. Khi ấy, tám cây như ý đã trồi lên, xuyên qua lòng đất cứng. Lại lấy nước vảy về hướng nam, hướng tây, hướng bắc, như thế là bốn phương. Ở tất cả các phương, mỗi phương tám cây, thành ra ba mươi hai cây như ý đã trồi lên. Một số người nói rằng ở mỗi phương, mỗi phương mười sáu cây, thành ra sáu mươi bốn cây như ý. Vị ấy mặc một tấm thiên y, khoác một tấm, rồi nói: “Trong vương quốc của vua Nanda, những người phụ nữ kéo sợi chớ có kéo sợi,” rồi cho loan trống. Sau khi cho lọng được giương lên, trang điểm sửa soạn, vị ấy ngự trên lưng voi báu tiến vào thành, lên lầu đài và hưởng thụ tài sản to lớn.

เอวํ คจฺฉนฺเต กาเล เอกทิวสํ เทวี รญฺโญ สมฺปตฺตึ ทิสฺวา ‘‘อโห ตปสฺสี’’ติ การุญฺญาการํ ทสฺเสสิ. ‘‘กิมิทํ, เทวี’’ติ จ ปุฏฺฐา ‘‘อติมหตี [Pg.70] เต, เทว, สมฺปตฺติ. อตีเต อทฺธนิ กลฺยาณํ อกตฺถ, อิทานิ อนาคตสฺส อตฺถาย กุสลํ น กโรถา’’ติ อาห. ‘‘กสฺส เทม? สีลวนฺโต นตฺถี’’ติ. ‘‘อสุญฺโญ, เทว, ชมฺพุทีโป อรหนฺเตหิ, ตุมฺเห ทานเมว สชฺเชถ, อหํ อรหนฺเต ลจฺฉามี’’ติ อาห. ปุนทิวเส ราชา มหารหํ ทานํ สชฺชาเปสิ. เทวี ‘‘สเจ อิมิสฺสาย ทิสาย อรหนฺโต อตฺถิ, อิธาคนฺตฺวา อมฺหากํ ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ อธิฏฺฐหิตฺวา อุตฺตรทิสาภิมุขา อุเรน นิปชฺชิ. นิปนฺนมตฺตาย เอว เทวิยา หิมวนฺเต วสนฺตานํ ปทุมวติยา ปุตฺตานํ ปญฺจสตานํ ปจฺเจกพุทฺธานํ เชฏฺฐโก มหาปทุมปจฺเจกพุทฺโธ ภาติเก อามนฺเตสิ – ‘‘มาริสา นนฺทราชา ตุมฺเห นิมนฺเตติ, อธิวาเสถ ตสฺสา’’ติ. เต อธิวาเสตฺวา ตาวเทว อากาเสนาคนฺตฺวา อุตฺตรทฺวาเร โอตรึสุ. มนุสฺสา ‘‘ปญฺจสตา, เทว, ปจฺเจกพุทฺธา อาคตา’’ติ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา สทฺธึ เทวิยา อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา ปจฺเจกพุทฺเธ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ตตฺถ เตสํ ทานํ ทตฺวา ภตฺตกิจฺจาวสาเน ราชา สงฺฆตฺเถรสฺส, เทวี สงฺฆนวกสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘อยฺยา, ปจฺจเยหิ น กิลมิสฺสนฺติ, มยํ ปุญฺเญน น หายิสฺสาม, อมฺหากํ อิธ นิวาสาย ปฏิญฺญํ เทถา’’ติ ปฏิญฺญํ กาเรตฺวา อุยฺยาเน นิวาสฏฺฐานานิ กาเรตฺวา ยาวชีวํ ปจฺเจกพุทฺเธ อุปฏฺฐหิตฺวา เตสุ ปรินิพฺพุเตสุ สาธุกีฬิตํ กาเรตฺวา คนฺธทารุอาทีหิ สรีรกิจฺจํ กาเรตฺวา ธาตุโย คเหตฺวา เจติยํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ‘‘เอวรูปานมฺปิ นาม มหานุภาวานํ มเหสีนํ มรณํ ภวิสฺสติ, กิมงฺคํ ปน มาทิสาน’’นฺติ สํเวคชาโต เชฏฺฐปุตฺตํ รชฺเช ปติฏฺฐาเปตฺวา สยํ ตาปสปพฺพชฺชํ ปพฺพชิ. เทวีปิ ‘‘รญฺเญ ปพฺพชิเต อหํ กึ กริสฺสามี’’ติ ปพฺพชิ. ทฺเวปิ อุยฺยาเน วสนฺตา ฌานานิ นิพฺพตฺเตตฺวา ฌานสุเขน วีตินาเมตฺวา อายุปริโยสาเน พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺตึสุ. โส กิร นนฺทราชา อมฺหากํ สตฺถุ มหาสาวโก มหากสฺสปตฺเถโร อโหสี, ตสฺส อคฺคมเหสี ภทฺทา กาปิลานี นาม.

Khi thời gian trôi qua như thế, một hôm, hoàng hậu nhìn thấy tài sản của nhà vua, đã biểu lộ vẻ thương cảm rằng: “Ôi, thật đáng thương!” Khi được hỏi: “Này hoàng hậu, có chuyện gì thế?” bà đã thưa rằng: “Thưa Thiên tử, tài sản của ngài quá to lớn. Trong quá khứ, ngài đã làm điều thiện; giờ đây, vì lợi ích cho tương lai, ngài không làm điều phước thiện.” – “Chúng ta nên bố thí cho ai? Không có người giới đức.” – “Thưa Thiên tử, cõi Diêm-phù-đề không phải là trống không các vị A-la-hán. Ngài hãy chuẩn bị vật thực, thần thiếp sẽ tìm được các vị A-la-hán.” Ngày hôm sau, nhà vua cho chuẩn bị vật thực cúng dường cao quý. Hoàng hậu đã phát nguyện rằng: “Nếu ở phương này có các vị A-la-hán, xin các ngài hãy đến đây và thọ nhận vật thực của chúng tôi,” rồi bà nằm úp mặt xuống, hướng về phương bắc. Ngay khi hoàng hậu vừa nằm xuống, vị Bích-chi Phật trưởng thượng là Đại Liên Hoa (Mahāpaduma), trong số năm trăm vị Bích-chi Phật là các con trai của bà Liên Hoa (Padumavatī) đang sống ở Hy-mã-lạp sơn, đã ngỏ lời với các vị em rằng: “Này chư hiền, vua Nanda thỉnh mời quý vị, xin hãy nhận lời.” Các vị ấy đã nhận lời, ngay lập tức bay đến bằng hư không và đáp xuống ở cổng thành phía bắc. Dân chúng đã tâu với vua rằng: “Thưa Thiên tử, năm trăm vị Bích-chi Phật đã đến.” Nhà vua cùng với hoàng hậu đi đến, đảnh lễ, nhận lấy bình bát, rồi đưa các vị Bích-chi Phật lên lầu đài. Sau khi đã dâng cúng vật thực cho các vị ở đó, vào lúc kết thúc bữa ăn, nhà vua đã đảnh lễ dưới chân vị Thượng tọa Tăng, hoàng hậu đảnh lễ dưới chân vị tân Tăng, rồi thỉnh cầu rằng: “Kính bạch quý ngài, xin quý ngài đừng phải vất vả vì các vật dụng, còn chúng con sẽ không bị tổn giảm phước báu. Xin quý ngài hãy hứa sẽ an trú tại đây cho chúng con.” Sau khi đã nhận được lời hứa, họ cho xây dựng các nơi ở trong ngự uyển, hộ độ các vị Bích-chi Phật cho đến trọn đời. Khi các vị ấy nhập Niết-bàn, họ đã cho tổ chức lễ hội tôn vinh, cho làm lễ trà tỳ với gỗ thơm v.v..., lấy xá-lợi và xây dựng bảo tháp. Vị vua khởi lên lòng cảm động rằng: “Ngay cả những bậc Đại Sĩ có đại thần lực như thế này mà cũng có sự qua đời, huống chi là những người như chúng ta.” Vua đã lập người con trưởng lên ngôi, còn mình thì xuất gia tu khổ hạnh. Hoàng hậu cũng nghĩ: “Khi vua đã xuất gia, ta còn làm gì nữa?” rồi cũng xuất gia. Cả hai vị sống trong ngự uyển, chứng đắc các tầng thiền, an hưởng thiền lạc, và khi hết tuổi thọ đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. Vị vua Nanda ấy được cho là vị Đại đệ tử của Đức Bổn Sư chúng ta, Trưởng lão Đại Ca-diếp (Mahākassapa), còn vị chánh hậu của ông là bà Bhaddā Kāpilānī.

อยํ ปน นนฺทราชา ทส วสฺสสหสฺสานิ สยํ ทิพฺพวตฺถานิ ปริทหนฺโต สพฺพเมว อตฺตโน วิชิตํ อุตฺตรกุรุสทิสํ กโรนฺโต อาคตาคตานํ มนุสฺสานํ [Pg.71] ทิพฺพทุสฺสานิ อทาสิ. ตยิทํ ทิพฺพวตฺถสมิทฺธึ สนฺธาย สา เปตี อาห ‘‘ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา’’ติ. ตตฺถ วิชิตสฺมินฺติ รฏฺเฐ. ปฏิจฺฉทาติ วตฺถานิ. ตานิ หิ ปฏิจฺฉาเทนฺติ เอเตหีติ ‘‘ปฏิจฺฉทา’’ติ วุจฺจนฺติ.

Vị vua Nanda này, trong mười ngàn năm, tự mình mặc thiên y, đã làm cho toàn bộ vương quốc của mình giống như cõi Bắc-cu-lô-châu, và đã ban phát thiên y cho những người đến và đi. Vị ngạ quỷ nữ ấy đã nói, nhắm đến sự sung túc về thiên y này: “Bao nhiêu y phục che thân, trong vương quốc của vua Nanda.” Ở đây, ‘vijitasmiṃ’ có nghĩa là trong xứ sở. ‘Paṭicchadā’ có nghĩa là y phục. Vì người ta dùng chúng để che đậy, nên chúng được gọi là ‘paṭicchadā’ (vật che đậy).

๑๑๑. อิทานิ สา เปตี ‘‘นนฺทราชสมิทฺธิโตปิ เอตรหิ มยฺหํ สมิทฺธิ วิปุลตรา’’ติ ทสฺเสนฺตี ‘‘ตโต พหุตรา, ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ เม’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ตโตติ นนฺทราชสฺส ปริคฺคหภูตวตฺถโตปิ พหุตรานิ มยฺหํ วตฺถจฺฉาทนานีติ อตฺโถ. วตฺถานจฺฉาทนานีติ นิวาสนวตฺถานิ เจว ปารุปนวตฺถานิ จ. โกเสยฺยกมฺพลียานีติ โกเสยฺยานิ เจว กมฺพลานิ จ. โขมกปฺปาสิกานีติ โขมวตฺถานิ เจว กปฺปาสมยวตฺถานิ จ.

111. Bây giờ, vị ngạ quỷ nữ ấy, để cho thấy rằng: “Sự sung túc của tôi hiện nay còn to lớn hơn sự sung túc của vua Nanda,” đã nói câu bắt đầu bằng: “Thưa ngài, y phục che thân của tôi còn nhiều hơn thế nữa.” Ở đây, ‘tato’ (hơn thế nữa) có nghĩa là y phục che thân của tôi nhiều hơn cả những y phục thuộc sở hữu của vua Nanda. ‘Vatthānacchādanāni’ (y phục che thân) là y phục để mặc bên trong và cả y phục để khoác bên ngoài. ‘Koseyyakambalīyāni’ (lụa và len) là y phục bằng lụa và cả y phục bằng len. ‘Khomakappāsikāni’ (lanh và bông) là y phục bằng vải lanh và cả y phục làm bằng bông gòn.

๑๑๒. วิปุลาติ อายามโต จ วิตฺถารโต จ วิปุลา. มหคฺฆาติ มหคฺฆวเสน มหนฺตา มหารหา. อากาเสวลมฺพเรติ อากาเสเยว โอลมฺพมานา ติฏฺฐนฺติ. ยํ ยญฺหิ มนโส ปิยนฺติ ยํ ยํ มยฺหํ มนโส ปิยํ, ตํ ตํ คเหตฺวา ปริทหามิ ปารุปามิ จาติ โยชนา.

112. ‘Vipulā’ (rộng lớn) là rộng lớn cả về chiều dài lẫn chiều rộng. ‘Mahagghā’ (giá trị lớn) là to lớn, quý giá vì có giá trị cao. ‘Ākāsevalambare’ (treo lơ lửng trên không) là chúng đứng lơ lửng ở trên không. ‘Yaṃ yañhi manaso piyaṃ’ (bất cứ thứ gì tâm ưa thích) có thể được diễn giải là: “Bất cứ thứ gì tâm tôi ưa thích, tôi lấy thứ ấy để mặc vào và khoác lên.”

๑๑๓. ถาลกสฺส จ ปานียํ, วิปากํ ปสฺส ยาทิสนฺติ ถาลกปูรณมตฺตํ ปานียํ ทินฺนํ อนุโมทิตํ, ตสฺส ปน วิปากํ ยาทิสํ ยาว มหนฺตํ ปสฺสาติ ทสฺเสนฺตี ‘‘คมฺภีรา จตุรสฺสา จา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ คมฺภีราติ อคาธา. จตุรสฺสาติ จตุรสฺสสณฺฐานา. โปกฺขรญฺโญติ โปกฺขรณิโย. สุนิมฺมิตาติ กมฺมานุภาเวเนว สุฏฺฐุ นิมฺมิตา.

113. Và nước uống của cái bát, hãy xem quả báo như thế nào, (nghĩa là) nước uống chỉ vừa đủ đầy bát đã được dâng cúng và đã được tùy hỷ, nhưng để chỉ ra quả báo của việc ấy như thế nào, to lớn dường nào, vị ấy đã nói (câu kệ) bắt đầu là: “Sâu và vuông vức.” Trong ấy, sâu là không có đáy. Vuông vức là có hình dạng vuông vức. Các hồ sen là các hồ sen. Được khéo tạo ra là được tạo ra tốt đẹp chính do năng lực của nghiệp.

๑๑๔. เสโตทกาติ เสตอุทกา เสตวาลุกสมฺปริกิณฺณา. สุปฺปติตฺถาติ สุนฺทรติตฺถา. สีตาติ สีตโลทกา. อปฺปฏิคนฺธิยาติ ปฏิกูลคนฺธรหิตา สุรภิคนฺธา. วาริกิญฺชกฺขปูริตาติ กมลกุวลยาทีนํ เกสรสญฺฉนฺเนน วารินา ปริปุณฺณา.

114. Nước trong là nước trong trắng, được rải khắp với cát trắng. Bến tốt là có bến đẹp. Mát mẻ là nước mát lạnh. Không hôi thối là không có mùi hôi khó chịu, có hương thơm ngát. Đầy nhụy hoa trong nước là đầy ắp nước được bao phủ bởi nhụy của các loài hoa như sen hồng, sen xanh, v.v...

๑๑๕. สาหนฺติ สา อหํ. รมามีติ รตึ วินฺทามิ. กีฬามีติ อินฺทฺริยานิ ปริจาเรมิ. โมทามีติ โภคสมฺปตฺติยา ปมุทิตา โหมิ. อกุโตภยาติ กุโตจิปิ อสญฺชาตภยา, เสรี สุขวิหารินี โหมิ[Pg.72]. ภนฺเต, วนฺทิตุมาคตาติ, ภนฺเต, อิมิสฺสา ทิพฺพสมฺปตฺติยา ปฏิลาภสฺส การณภูตํ ตฺวํ วนฺทิตุํ อาคตา อุปคตาติ อตฺโถ. ยํ ปเนตฺถ อตฺถโต อวิภตฺตํ, ตํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตเมว.

115. Tôi ấy là chính tôi. Tôi vui hưởng là tôi tìm thấy sự thích thú. Tôi vui chơi là tôi chiều theo các giác quan. Tôi hoan hỷ là tôi vui mừng với sự thành tựu tài sản. Không sợ hãi từ đâu là không có sự sợ hãi sanh khởi từ bất cứ đâu, tôi được tự tại, là người sống an lạc. Bạch ngài, đã đến để đảnh lễ có nghĩa là: Bạch ngài, con đã đến, đã đi đến để đảnh lễ ngài là người đã là nhân cho việc chứng đắc tài sản cõi trời này. Điều gì ở đây không được phân tích về ý nghĩa, điều ấy đã được nói đến ở những nơi tương ứng.

เอวํ ตาย เปติยา วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต อิฏฺฐกวติยํ ทีฆราชิยนฺติ คามทฺวยวาสิเกสุ อตฺตโน สนฺติกํ อุปคเตสุ มนุสฺเสสุ อิมมตฺถํ วิตฺถารโต กเถนฺโต สํเวเชตฺวา สํสารโมจนปาปกมฺมโต โมเจตฺวา อุปาสกภาเว ปติฏฺฐาเปสิ. สา ปวตฺติ ภิกฺขูสุ ปากฏา ชาตา. ตํ ภิกฺขู ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Khi nữ ngạ quỷ ấy đã nói như vậy, trưởng lão Sāriputta, trong khi kể lại câu chuyện này một cách chi tiết cho những người dân ở hai ngôi làng tên là Iṭṭhakavatī và Dīgharāji đã đến gặp ngài, đã làm cho họ xúc động, giải thoát họ khỏi ác nghiệp ràng buộc trong vòng luân hồi, và an lập họ vào địa vị của người cận sự nam. Sự việc ấy đã trở nên nổi bật giữa các vị tỳ khưu. Các vị tỳ khưu đã trình báo việc ấy lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi lấy câu chuyện ấy làm duyên khởi, đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập, và bài pháp ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

สํสารโมจกเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải về Chuyện Ngạ quỷ Saṃsāramocaka đã chấm dứt.

๒. สาริปุตฺตตฺเถรมาตุเปติวตฺถุวณฺณนา

2. Chú giải về Chuyện Ngạ quỷ là Mẹ của Trưởng lão Sāriputta

นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต อายสฺมโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส อิโต ปญฺจมาย ชาติยา มาตุภูตํ เปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. เอกทิวสํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ กปฺปิโน ราชคหสฺส อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ อรญฺญายตเน วิหรนฺติ. เตน จ สมเยน พาราณสิยํ อญฺญตโร พฺราหฺมโณ อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ โอปานภูโต อนฺนปานวตฺถสยนาทีนิ เทติ. เทนฺโต จ อาคตาคตานํ ยถากาลํ ยถารหญฺจ ปาโททกปาทพฺภญฺชนาทิทานานุปุพฺพกํ สพฺพาภิเทยฺยํ ปฏิปนฺโน โหติ, ปุเรภตฺตํ ภิกฺขู อนฺนปานาทินา สกฺกจฺจํ ปริวิสติ. โส เทสนฺตรํ คจฺฉนฺโต ภริยํ อาห – ‘‘โภติ, ยถาปญฺญตฺตํ อิมํ ทานวิธึ อปริหาเปนฺตี สกฺกจฺจํ อนุปติฏฺฐาหี’’ติ. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ตสฺมึ ปกฺกนฺเต เอว ตาว ภิกฺขูนํ ปญฺญตฺตํ ทานวิธึ ปจฺฉินฺทิ, อทฺธิกานํ ปน นิวาสตฺถาย อุปคตานํ เคหปิฏฺฐิโต ฉฑฺฑิตํ ชรสาลํ ทสฺเสสิ ‘‘เอตฺถ วสถา’’ติ. อนฺนปานาทีนํ อตฺถาย ตตฺถ อทฺธิเกสุ อาคเตสุ ‘‘คูถํ ขาทถ, มุตฺตํ ปิวถ, โลหิตํ ปิวถ[Pg.73], ตุมฺหากํ มาตุ มตฺถลุงฺคํ ขาทถา’’ติ ยํ ยํ อสุจิ เชคุจฺฉํ, ตสฺส ตสฺส นามํ คเหตฺวา นิฏฺฐุรํ วทติ.

(Câu kệ) “Trần truồng, hình sắc xấu xí” này đã được Bậc Đạo Sư nói ra trong khi đang trú ngụ ở Veḷuvana, liên quan đến một nữ ngạ quỷ đã từng là mẹ của trưởng lão Sāriputta trong kiếp thứ năm kể từ kiếp này. Vào một ngày nọ, trưởng lão Sāriputta, trưởng lão Mahāmoggallāna, trưởng lão Anuruddha, và trưởng lão Kappina đang trú ngụ ở một trú xứ trong rừng không xa thành Rājagaha. Và vào lúc bấy giờ, ở Bārāṇasī có một người Bà-la-môn giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản, là người giống như giếng nước cho các vị sa-môn, Bà-la-môn, người nghèo, khách lữ hành, người hành khất, và người ăn xin, ông ta bố thí các vật dụng như là đồ ăn, thức uống, y phục, chỗ ở. Và trong khi bố thí, ông ta đã thực hành tất cả sự cung kính đối với những người đã đến, đúng thời và đúng cách, với việc tuần tự dâng cúng nước rửa chân, dầu thoa chân, v.v... Trước bữa ăn, ông ta kính cẩn phục vụ các vị tỳ khưu với đồ ăn, thức uống, v.v... Ông ta, trong khi đi đến xứ khác, đã nói với vợ rằng: “Này bà, bà hãy kính cẩn duy trì, không để gián đoạn, phương thức bố thí đã được thiết lập này.” Bà ấy, sau khi vâng lời “Xin vâng,” ngay khi ông ấy vừa đi khỏi, đã cắt đứt phương thức bố thí đã được thiết lập cho các vị tỳ khưu. Còn đối với những khách lữ hành đã đến để xin chỗ ở, bà ta đã chỉ cho một căn nhà cũ kỹ bị bỏ hoang ở phía sau nhà và nói: “Hãy ở đây.” Khi những khách lữ hành đến đó vì đồ ăn, thức uống, v.v..., bà ta đã nói lời cay độc, nêu lên tên của bất cứ thứ gì không trong sạch, đáng ghê tởm: “Hãy ăn phân, hãy uống nước tiểu, hãy uống máu, hãy ăn não của mẹ các người.”

สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา กมฺมานุภาวุกฺขิตฺตา เปตโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา อตฺตโน วจีทุจฺจริตานุรูปํ ทุกฺขํ อนุภวนฺตี ปุริมชาติสมฺพนฺธํ อนุสฺสริตฺวา อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส สนฺติกํ อุปสงฺกมิตุกามา ตสฺส วิหารทฺวารํ สมฺปาปุณิ, ตสฺส วิหารทฺวารเทวตาโย วิหารปฺปเวสนํ นิวาเรสุํ. สา กิร อิโต ปญฺจมาย ชาติยา เถรสฺส มาตุภูตปุพฺพา, ตสฺมา เอวมาห – ‘‘อหํ อยฺยสฺส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส อิโต ปญฺจมาย ชาตียา มาตา, เทถ เม ทฺวารปฺปเวสนํ เถรํ ทฏฺฐุ’’นฺติ. ตํ สุตฺวา เทวตา ตสฺสา ปเวสนํ อนุชานึสุ. สา ปวิสิตฺวา จงฺกมนโกฏิยํ ฐตฺวา เถรสฺส อตฺตานํ ทสฺเสสิ. เถโร ตํ ทิสฺวา กรุณาย สญฺโจทิตมานโส หุตฺวา –

Bà ấy, vào một thời gian sau, sau khi mệnh chung, bị năng lực của nghiệp quăng đi, đã tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, và trong khi đang trải qua sự đau khổ tương xứng với lời nói ác hạnh của mình, đã nhớ lại mối liên hệ trong tiền kiếp, và với mong muốn được đến gần trưởng lão Sāriputta, bà đã đi đến cổng tu viện của ngài. Các vị chư thiên ở cổng tu viện ấy đã ngăn cản không cho bà vào tu viện. Bà ấy, được biết, đã từng là mẹ của vị trưởng lão trong kiếp thứ năm kể từ kiếp này, do đó đã nói như vầy: “Tôi là mẹ của trưởng lão Sāriputta trong kiếp thứ năm kể từ kiếp này, hãy cho phép tôi vào cổng để được thấy vị trưởng lão.” Sau khi nghe điều ấy, các vị chư thiên đã cho phép bà vào. Bà ấy, sau khi đi vào, đã đứng ở cuối đường kinh hành và hiện thân cho vị trưởng lão thấy. Vị trưởng lão, sau khi thấy bà, với tâm xúc động vì lòng bi mẫn, đã –

๑๑๖.

116.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. –

“Này người gầy gò xương xẩu, ngươi trần truồng, hình sắc xấu xí, ốm yếu, gân guốc nổi lên; ngươi là ai mà đứng ở đây?” –

คาถาย ปุจฺฉิ. สา เถเรน ปุฏฺฐา ปฏิวจนํ เทนฺตี –

(Ngài) đã hỏi bằng một câu kệ. Bà ấy, được vị trưởng lão hỏi, trong khi trả lời –

๑๑๗.

117.

‘‘อหํ เต สกิยา มาตา, ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ;

อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา.

“Con là mẹ của ngài, trong những kiếp trước đây; đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, bị đói và khát hành hạ.

๑๑๘.

118.

‘‘ฉฑฺฑิตํ ขิปิตํ เขฬํ, สิงฺฆาณิกํ สิเลสุมํ;

วสญฺจ ฑยฺหมานานํ, วิชาตานญฺจ โลหิตํ.

“Nước bọt đã được khạc nhổ, vứt bỏ, nước mũi, đờm dãi; và mỡ của những người đang bị thiêu, và máu của những người đàn bà sanh nở.

๑๑๙.

119.

‘‘วณิกานญฺจ ยํ ฆาน-สีสจฺฉินฺนาน โลหิตํ;

ขุทาปเรตา ภุญฺชามิ, อิจฺฉิปุริสนิสฺสิตํ.

“Và máu của những người bị thương, bị cắt mũi, cắt đầu; bị cơn đói hành hạ, con ăn (những thứ ấy), (máu mủ) từ đàn ông và đàn bà.

๑๒๐.

120.

‘‘ปุพฺพโลหิตํ ภกฺขามิ, ปสูนํ มานุสาน จ;

อเลณา อนคารา จ, นีลมญฺจปรายณา.

“Con ăn mủ và máu, của thú vật và của loài người; không nơi nương tựa, không nhà cửa, và lấy mặt đất làm giường nằm.

๑๒๑.

121.

‘‘เทหิ ปุตฺตก เม ทานํ, ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ เม;

อปฺเปว นาม มุจฺเจยฺยํ, ปุพฺพโลหิตโภชนา’’ติ. – ปญฺจคาถา อภาสิ;

“Hỡi con trai, hãy bố thí cho mẹ, sau khi bố thí hãy hồi hướng cho mẹ; may ra con có thể được giải thoát khỏi việc ăn mủ và máu.” – (Bà ấy) đã nói năm câu kệ;

๑๑๗. ตตฺถ [Pg.74] อหํ เต สกิยา มาตาติ อหํ ตุยฺหํ ชนนิภาวโต สกิยา มาตา. ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสูติ มาตา โหนฺตีปิ น อิมิสฺสํ ชาติยํ, อถ โข ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ, อิโต ปญฺจมิยนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อุปปนฺนา เปตฺติวิสยนฺติ ปฏิสนฺธิวเสน เปตโลกํ อุปคตา. ขุปฺปิปาสสมปฺปิตาติ ขุทาย จ ปิปาสาย จ อภิภูตา, นิรนฺตรํ ชิฆจฺฉาปิปาสาหิ อภิภุยฺยมานาติ อตฺโถ.

117. Trong ấy, (câu) ahaṃ te sakiyā mātā có nghĩa là: Ta là mẹ ruột của ngươi do bởi là người đã sanh ra. (Câu) pubbe aññāsu jātīsu có nghĩa là: Dầu là người mẹ nhưng không phải ở trong kiếp sống này, mà là ở trong các kiếp sống khác trong quá khứ, cần được hiểu là (kiếp thứ) năm kể từ đây. (Câu) upapannā pettivisayaṃ có nghĩa là: Do bởi sự tái sanh, đã đi đến cảnh giới ngạ quỷ. (Câu) khuppipāsasamappitā có nghĩa là: Bị chi phối bởi đói và khát, có nghĩa là luôn luôn bị sự đói khát lấn át.

๑๑๘-๑๑๙. ฉฑฺฑิตนฺติ อุจฺฉิฏฺฐกํ, วนฺตนฺติ อตฺโถ. ขิปิตนฺติ ขิปิเตน สทฺธึ มุขโต นิกฺขนฺตมลํ. เขฬนฺติ นิฏฺฐุภํ. สิงฺฆาณิกนฺติ มตฺถลุงฺคโต วิสฺสนฺทิตฺวา นาสิกาย นิกฺขนฺตมลํ. สิเลสุมนฺติ เสมฺหํ. วสญฺจ ฑยฺหมานานนฺติ จิตกสฺมึ ฑยฺหมานานํ กเฬวรานํ วสาเตลญฺจ. วิชาตานญฺจ โลหิตนฺติ ปสูตานํ อิตฺถีนํ โลหิตํ, คพฺภมลํ จ-สทฺเทน สงฺคณฺหาติ. วณิกานนฺติ สญฺชาตวณานํ. ยนฺติ ยํ โลหิตนฺติ สมฺพนฺโธ. ฆานสีสจฺฉินฺนานนฺติ ฆานจฺฉินฺนานํ สีสจฺฉินฺนานญฺจ ยํ โลหิตํ, ตํ ภุญฺชามีติ โยชนา. เทสนาสีสเมตํ ‘‘ฆานสีสจฺฉินฺนาน’’นฺติ, ยสฺมา หตฺถปาทาทิจฺฉินฺนานมฺปิ โลหิตํ ภุญฺชามิเยว. ตถา ‘‘วณิกาน’’นฺติ อิมินา เตสมฺปิ โลหิตํ สงฺคหิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. ขุทาปเรตาติ ชิฆจฺฉาภิภูตา หุตฺวา. อิตฺถิปุริสนิสฺสิตนฺติ อิตฺถิปุริสสรีรนิสฺสิตํ ยถาวุตฺตํ อญฺญญฺจ จมฺมมํสนฺหารุปุพฺพาทิกํ ปริภุญฺชามีติ ทสฺเสติ.

118-119. Chaḍḍitaṃ là vật còn sót lại, có nghĩa là vật được nôn mửa ra. Khipitaṃ là chất dơ bẩn từ miệng văng ra cùng với sự hắt hơi. Kheḷaṃ là nước bọt. Siṅghāṇikaṃ là chất dơ bẩn từ óc não chảy ra theo đường mũi. Silesumaṃ là đờm dãi. Vasañca ḍayhamānānaṃ là mỡ và dầu của các tử thi đang được thiêu đốt ở giàn hỏa. Vijātānañca lohitaṃ là máu của những người phụ nữ đã sanh con, và từ ca (và) bao gồm luôn cả nhau thai. Vaṇikānaṃ là của những người có ung nhọt phát sanh. Yanti được liên kết với yaṃ lohitaṃ (máu nào). Ghānasīsacchinnānaṃ là máu của những người bị cắt mũi và những người bị cắt đầu, cú pháp là “ta ăn thứ ấy.” Câu ghānasīsacchinnānaṃ này là phần đề mục của bài thuyết giảng, bởi vì (vị ấy) cũng ăn luôn máu của những người bị cắt tay, chân, v.v... Tương tự, cần được hiểu rằng qua từ vaṇikānaṃ này, máu của những người ấy cũng được bao gồm. Khudāparetā là bị sự đói khát lấn át. Itthipurisanissitaṃ chỉ cho thấy rằng: “Ta thọ dụng những thứ đã được nói đến nương tựa vào thân của người nam và người nữ, và những thứ khác như là da, thịt, gân, mủ, v.v...”

๑๒๐-๑๒๑. ปสูนนฺติ อชโคมหึสาทีนํ. อเลณาติ อสรณา. อนคาราติ อนาวาสา. นีลมญฺจปรายณาติ สุสาเน ฉฑฺฑิตมลมญฺจสยนา. อถ วา นีลาติ ฉาริกงฺคารพหุลา สุสานภูมิ อธิปฺเปตา, ตํเยว มญฺจํ วิย อธิสยนาติ อตฺโถ. อนฺวาทิสาหิ เมติ ยถา ทินฺนํ ทกฺขิณํ มยฺหํ อุปกปฺปติ, ตถา อุทฺทิส ปตฺติทานํ เทหิ. อปฺเปว นาม มุจฺเจยฺยํ, ปุพฺพโลหิตโภชนาติ ตว อุทฺทิสเนน เอตสฺมา ปุพฺพโลหิตโภชนา เปตชีวิกา อปิ นาม มุจฺเจยฺยํ.

120-121. Pasūnaṃ là của các loài dê, bò, trâu, v.v... Aleṇā là không nơi nương tựa. Anagārā là không nhà cửa. Nīlamañcaparāyaṇā là nằm trên những chiếc giường dơ bẩn bị vất bỏ ở nghĩa địa. Hoặc là, nīla được ám chỉ đến khu đất nghĩa địa có nhiều tro và than hồng, có nghĩa là nằm trên chính nơi ấy như thể là chiếc giường. Anvādisāhi me là: “Hãy hồi hướng vật thí cho tôi theo cách mà vật cúng dường đã được dâng tặng mang lại lợi ích cho tôi.” Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanā là: “Do sự hồi hướng của ngài, mong rằng tôi được giải thoát khỏi đời sống ngạ quỷ ăn mủ và máu này.”

ตํ สุตฺวา อายสฺมา สาริปุตฺตตฺเถโร ทุติยทิวเส มหาโมคฺคลฺลานตฺเถราทิเก ตโย เถเร อามนฺเตตฺวา เตหิ สทฺธึ ราชคเห [Pg.75] ปิณฺฑาย จรนฺโต รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส นิเวสนํ อคมาสิ. ราชา เถเร ทิสฺวา วนฺทิตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต, อาคตตฺถา’’ติ อาคมนการณํ ปุจฺฉิ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ ปวตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ‘‘อญฺญาตํ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา เถเร วิสฺสชฺเชตฺวา สพฺพกมฺมิกํ อมจฺจํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาณาเปสิ ‘‘นครสฺส อวิทูเร วิวิตฺเต ฉายูทกสมฺปนฺเน ฐาเน จตสฺโส กุฏิโย กาเรหี’’ติ. อนฺเตปุเร จ ปโหนกวิเสสวเสน ติธา วิภชิตฺวา จตสฺโส กุฏิโย ปฏิจฺฉาเปสิ, สยญฺจ ตตฺถ คนฺตฺวา กาตพฺพยุตฺตกํ อกาสิ. นิฏฺฐิตาสุ กุฏิกาสุ สพฺพํ พลิกรณํ สชฺชาเปตฺวา อนฺนปานวตฺถาทีนิ พุทฺธปฺปมุขสฺส จาตุทฺทิสสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนุจฺฉวิเก สพฺพปริกฺขาเร จ อุปฏฺฐาเปตฺวา อายสฺมโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ตํ สพฺพํ นิยฺยาเทสิ. อถ เถโร ตํ เปตึ อุทฺทิสฺส ตํ สพฺพํ พุทฺธปฺปมุขสฺส จาตุทฺทิสสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส อทาสิ. สา เปตี ตํ อนุโมทิตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา สพฺพกามสมิทฺธา จ หุตฺวา อปรทิวเส อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส สนฺติกํ อุปคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. ตํ เถโร ปฏิปุจฺฉิ, สา อตฺตโน เปตูปปตฺตึ ปุน เทวูปปตฺติญฺจ วิตฺถารโต กเถสิ. เตน วุตฺตํ –

Sau khi nghe điều ấy, vào ngày thứ hai Trưởng lão Sāriputta đã mời ba vị Trưởng lão là ngài Mahāmoggallāna và các vị khác, rồi cùng với các vị ấy đi khất thực ở thành Rājagaha và đã đi đến cung điện của đức vua Bimbisāra. Đức vua sau khi nhìn thấy các vị Trưởng lão đã đảnh lễ và hỏi về lý do của việc đi đến: “Bạch ngài, các ngài đến đây có việc gì?” Ngài Mahāmoggallāna đã trình bày sự việc ấy lên đức vua. Đức vua sau khi nói: “Bạch ngài, con đã hiểu,” đã cho các vị Trưởng lão lui về, cho gọi vị quan tổng quản đến và ra lệnh rằng: “Hãy cho làm bốn cái am thất ở nơi thanh vắng không xa thành phố, được dồi dào bóng mát và nước non.” Và ở trong nội cung, sau khi phân chia (vật dụng) thành ba phần tùy theo sự sung túc đặc biệt, ngài đã cho trang bị bốn am thất, và chính ngài cũng đi đến nơi ấy và đã thực hiện công việc cần phải làm. Khi các am thất đã được hoàn tất, sau khi cho chuẩn bị tất cả vật cúng dường, sau khi cho sắp đặt các vật thực, thức uống, y phục, v.v... và tất cả các vật dụng thích hợp cho chư Tăng bốn phương với đức Phật là vị đứng đầu, ngài đã trao tất cả những thứ ấy đến Trưởng lão Sāriputta. Khi ấy, vị Trưởng lão hướng tâm đến nữ ngạ quỷ ấy đã dâng cúng tất cả những thứ ấy đến chư Tăng bốn phương với đức Phật là vị đứng đầu. Nữ ngạ quỷ ấy sau khi tùy hỷ việc ấy, đã tái sanh vào thiên giới, và sau khi được thành tựu tất cả các dục lạc, vào một ngày khác đã đi đến gần Trưởng lão Mahāmoggallāna, đảnh lễ, rồi đứng một bên. Vị Trưởng lão đã hỏi lại vị ấy. Vị ấy đã kể lại chi tiết về sự sanh làm ngạ quỷ và sau đó là sự sanh làm thiên nữ của mình. Do đó, điều ấy được nói đến –

๑๒๒.

122.

‘‘มาตุยา วจนํ สุตฺวา, อุปติสฺโสนุกมฺปโก;

อามนฺตยิ โมคฺคลฺลานํ, อนุรุทฺธญฺจ กปฺปินํ.

“Sau khi nghe lời của mẹ, ngài Upatissa, bậc có lòng thương tưởng, đã mời ngài Moggallāna, và Anuruddha, và Kappina.”

๑๒๓.

123.

‘‘จตสฺโส กุฏิโย กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

กุฏิโย อนฺนปานญฺจ, มาตุ ทกฺขิณมาทิสี.

“Sau khi cho làm bốn am thất, ngài đã dâng đến chư Tăng bốn phương. Các am thất, vật thực và thức uống, ngài đã hồi hướng vật cúng dường cho mẹ.”

๑๒๔.

124.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนํ ปานียํ วตฺถํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

“Ngay sau khi được hồi hướng, quả đã được sanh khởi. Vật thực, thức uống, y phục, đây là quả của vật cúng dường.”

๑๒๕.

125.

‘‘ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, โกลิกํ อุปสงฺกมี’’ติ.

“Khi ấy, vị ấy thanh tịnh, y phục sạch sẽ, mặc vải Kāsi thượng hạng, với y phục và trang sức sặc sỡ, đã đi đến gần ngài Kolita.”

๑๒๓. ตตฺถ สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทาติ จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺส อทาสิ, นิยฺยาเทสีติ อตฺโถ. เสสํ วุตฺตตฺถเมว.

123. Trong ấy, (câu) saṅghe cātuddise adā có nghĩa là: đã dâng đến chư Tăng bốn phương, có nghĩa là đã trao tặng. Phần còn lại có ý nghĩa như đã được nói.

อถายสฺมา [Pg.76] มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ เปตึ –

Khi ấy, Trưởng lão Mahāmoggallāna (đã hỏi) nữ ngạ quỷ ấy –

๑๒๖.

126.

‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

“Hỡi thiên nữ, ngươi là ai đứng kia với dung sắc tuyệt vời, đang chiếu sáng tất cả mọi phương trời, giống như sao mai.”

๑๒๗.

127.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เตน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

“Do nhân gì dung sắc của ngươi được như vậy? Do nhân gì ngươi được thành tựu ở đây? Và các tài sản nào khả ái trong tâm trí đều được sanh khởi cho ngươi.”

๑๒๘.

128.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา,วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ. – ปุจฺฉิ;

“Hỡi thiên nữ có đại thần lực, ta hỏi ngươi, khi là người ngươi đã làm phước gì? Do nhân gì ngươi có thần lực rực rỡ như vậy, và dung sắc của ngươi chiếu sáng khắp mọi phương trời?” – (ngài đã) hỏi;

๑๒๙-๑๓๓. อถ สา ‘‘สาริปุตฺตสฺสาหํ มาตา’’ติอาทินา วิสฺสชฺเชสิ. เสสํ วุตฺตตฺถเมว. อถายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

129-133. Khi ấy, vị ấy đã trả lời bằng câu: “Tôi là mẹ của ngài Sāriputta,” v.v... Phần còn lại có ý nghĩa như đã được nói. Khi ấy, Trưởng lão Mahāmoggallāna đã trình bày sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh, đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Bài Pháp ấy đã mang lại lợi ích cho đại chúng.

สาริปุตฺตตฺเถรมาตุเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ là mẹ của Trưởng lão Sāriputta được chấm dứt.

๓. มตฺตาเปติวตฺถุวณฺณนา

3. Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ Mattā

นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต มตฺตํ นาม เปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยํ กิร อญฺญตโร กุฏุมฺพิโก สทฺโธ ปสนฺโน อโหสิ. ตสฺส ภริยา อสฺสทฺธา อปฺปสนฺนา โกธนา วญฺฌา จ อโหสิ นาเมน มตฺตา นาม. อถ โส กุฏุมฺพิโก กุลวํสูปจฺเฉทนภเยน สทิสกุลโต ติสฺสํ นาม อญฺญํ กญฺญํ อาเนสิ. สา อโหสิ สทฺธา ปสนฺนา สามิโน จ ปิยา มนาปา, สา นจิรสฺเสว คพฺภินี หุตฺวา ทสมาสจฺจเยน ปุตฺตํ วิชายิ, ‘‘ภูโต’’ติสฺส นามํ อโหสิ. สา เคหสฺสามินี หุตฺวา จตฺตาโร ภิกฺขู สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหิ, วญฺฌา ปน ตํ อุสูยติ.

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti. (Câu chuyện) này được Bậc Đạo Sư kể khi đang ngự tại Jetavana, liên quan đến một nữ ngạ quỷ tên là Mattā. Nghe nói, ở Sāvatthī, có một gia chủ có đức tin, có lòng tịnh tín. Vợ của ông ta không có đức tin, không có lòng tịnh tín, hay nóng giận, và son sẻ, tên là Mattā. Bấy giờ, người gia chủ ấy, vì sợ dòng dõi bị tuyệt tự, đã cưới một thiếu nữ khác tên là Tissā từ một gia đình tương xứng. Nàng có đức tin, có lòng tịnh tín, được chồng yêu thương quý mến. Chẳng bao lâu, nàng mang thai và sau mười tháng đã hạ sanh một người con trai, được đặt tên là Bhūta. Nàng trở thành bà chủ gia đình và đã kính cẩn phụng sự bốn vị Tỳ khưu, còn người vợ son sẻ thì ganh tỵ với nàng.

ตา อุโภปิ เอกสฺมึ ทิวเส สีสํ นฺหตฺวา อลฺลเกสา อฏฺฐํสุ, กุฏุมฺพิโก คุณวเสน ติสฺสาย อาพทฺธสิเนโห มนุญฺเญน หทเยน ตาย [Pg.77] สทฺธึ พหุํ สลฺลปนฺโต อฏฺฐาสิ. ตํ อสหมานา มตฺตา อิสฺสาปกตา เคเห สมฺมชฺชิตฺวา ฐปิตํ สงฺการํ ติสฺสาย มตฺถเก โอกิริ. สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา เปตโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา อตฺตโน กมฺมพเลน ปญฺจวิธํ ทุกฺขํ อนุภวติ. ตํ ปน ทุกฺขํ ปาฬิโต เอว วิญฺญายติ. อเถกทิวสํ สา เปตี สญฺฌาย วีติวตฺตาย เคหสฺส ปิฏฺฐิปสฺเส นฺหายนฺติยา ติสฺสาย อตฺตานํ ทสฺเสสิ. ตํ ทิสฺวา ติสฺสา –

Vào một ngày nọ, cả hai người gội đầu xong, đang đứng với mái tóc còn ướt. Người gia chủ, do đức hạnh của Tissā, đã đem lòng yêu mến, với tâm hoan hỷ đã đứng trò chuyện nhiều với nàng. Không thể chịu đựng được điều đó, Mattā bị lòng ganh tỵ thôi thúc, đã lấy rác được quét dọn và để sẵn trong nhà đổ lên đầu Tissā. Về sau, khi mệnh chung, bà ta tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ và do năng lực của nghiệp của mình đã phải chịu đựng năm loại khổ đau. Tuy nhiên, nỗi khổ đau ấy chỉ được biết đến từ bản văn Pāli. Rồi một hôm, khi chiều đã muộn, nữ ngạ quỷ ấy đã hiện hình cho Tissā thấy lúc nàng đang tắm ở phía sau nhà. Thấy vậy, Tissā –

๑๓๔.

134.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. –

“Ngươi trần truồng, hình dung xấu xí, gầy gò, nổi đầy gân; hỡi người gầy gò, xương sườn nhô ra, ngươi là ai mà đứng ở đây?”

คาถาย ปฏิปุจฺฉิ. อิตรา –

(Nàng) đã hỏi lại bằng một câu kệ. Người kia –

๑๓๕.

135.

‘‘อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา, สปตฺตี เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

“Ta là Mattā, ngươi là Tissā, trước đây ta là người vợ cùng chồng với ngươi; do đã làm điều ác, nên từ đây đã sanh vào cõi ngạ quỷ.”

คาถาย ปฏิวจนํ อทาสิ. ตตฺถ อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสาติ อหํ มตฺตา นาม, ตุวํ ติสฺสา นาม. ปุเรติ ปุริมตฺตภาเว. เตติ ตุยฺหํ สปตฺตี อหุํ, อโหสินฺติ อตฺโถ. ปุน ติสฺสา –

(Nàng) đã trả lời bằng một câu kệ. Trong đó, (câu) “Ta là Mattā, ngươi là Tissā” có nghĩa là: ta tên là Mattā, ngươi tên là Tissā. (Từ) “trước đây” có nghĩa là trong kiếp sống trước. (Câu) “ta là người vợ cùng chồng với ngươi” có nghĩa là: ta đã là (người vợ cùng chồng của ngươi). Tissā lại –

๑๓๖.

136.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

“Ngươi đã làm điều ác gì bằng thân, khẩu, ý; do quả báo của nghiệp nào, mà từ đây đã sanh vào cõi ngạ quỷ?”

คาถาย กตกมฺมํ ปุจฺฉิ. ปุน อิตรา –

(Nàng) đã hỏi về nghiệp đã làm bằng một câu kệ. Người kia lại –

๑๓๗.

137.

‘‘จณฺฑี จ ผรุสา จาสึ, อิสฺสุกี มจฺฉรี สฐา;

ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

“Ta đã hung dữ và thô lỗ, ganh tỵ, bỏn xẻn, và xảo trá; ta, do đã nói lời ác, nên từ đây đã sanh vào cõi ngạ quỷ.”

คาถาย อตฺตนา กตกมฺมํ อาจิกฺขิ. ตตฺถ จณฺฑีติ โกธนา. ผรุสาติ ผรุสวจนา. อาสินฺติ อโหสึ. ตาหนฺติ ตํ อหํ. ทุรุตฺตนฺติ ทุพฺภาสิตํ นิรตฺถกวจนํ. อิโต ปรมฺปิ ตาสํ วจนปฏิวจนวเสเนว คาถา ปวตฺตา –

(Nàng) đã kể lại nghiệp mình đã làm bằng một câu kệ. Trong đó, (từ) “hung dữ” có nghĩa là hay nóng giận. (Từ) “thô lỗ” có nghĩa là lời nói thô ác. (Từ) “đã là” có nghĩa là ta đã là. (Từ) “ta” có nghĩa là chính ta. (Từ) “lời ác” có nghĩa là lời nói xấu xa, lời nói vô ích. Từ đây trở đi, các câu kệ tiếp diễn theo cách hỏi và đáp của họ –

๑๓๘.

138.

‘‘สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, ยถา ตฺวํ จณฺฑิกา อหุ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ ปํสุกุนฺถิตา.

“Ta cũng biết tất cả, rằng ngươi đã hung dữ như thế nào; nhưng ta hỏi ngươi điều khác, vì sao ngươi bị bụi bẩn bao phủ?”

๑๓๙.

139.

‘‘สีสํนฺหาตา [Pg.78] ตุวํ อาสิ, สุจิวตฺถา อลงฺกตา;

อหญฺจ โข อธิมตฺตํ, สมลงฺกตตรา ตยา.

“Ngươi đã gội đầu xong, mặc y phục sạch sẽ, trang điểm lộng lẫy; còn ta thì lại trang điểm lộng lẫy hơn ngươi rất nhiều.”

๑๔๐.

140.

‘‘ตสฺสา เม เปกฺขมานาย, สามิเกน สมนฺตยิ;

ตโต เม อิสฺสา วิปุลา, โกโธ เม สมชายถ.

“Trong khi ta đang nhìn, (chàng) đã trò chuyện với ngươi; do đó, lòng ganh tỵ lớn lao và cơn giận dữ đã khởi lên trong ta.”

๑๔๑.

141.

‘‘ตโต ปํสุํ คเหตฺวาน, ปํสุนา ตญฺหิ โอกิรึ;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ ปํสุกุนฺถิตา.

“Do đó, ta đã lấy bụi và đã rắc bụi lên ngươi; do quả báo của nghiệp ấy, mà ta bị bụi bẩn bao phủ.”

๑๔๒.

142.

‘‘สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, ปํสุนา มํ ตฺวโมกิริ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกน ขชฺชสิ กจฺฉุยา.

“Ta cũng biết tất cả, rằng ngươi đã rắc bụi lên ta; nhưng ta hỏi ngươi điều khác, vì sao ngươi bị bệnh ghẻ ngứa?”

๑๔๓.

143.

‘‘เภสชฺชหารี อุภโย, วนนฺตํ อคมิมฺหเส;

ตฺวญฺจ เภสชฺชมาหริ, อหญฺจ กปิกจฺฉุโน.

“Cả hai chúng ta, những người đi tìm thuốc, đã vào trong rừng; ngươi đã tìm thuốc (chữa bệnh), còn ta thì (tìm) cây mắt mèo (gây ngứa).”

๑๔๔.

144.

‘‘ตสฺสา ตฺยาชานมานาย, เสยฺยํ ตฺยาหํ สโมกิรึ;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, เตน ขชฺชามิ กจฺฉุยา.

“Trong khi ngươi không hay biết, ta đã rắc (bột cây mắt mèo) lên giường của ngươi; do quả báo của nghiệp ấy, mà ta bị bệnh ghẻ ngứa.”

๑๔๕.

145.

‘‘สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, เสยฺยํ เม ตฺวํ สโมกิริ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ นคฺคิยา ตุวํ.

“Ta cũng biết tất cả, rằng ngươi đã rắc (bột) lên giường của ta; nhưng ta hỏi ngươi điều khác, vì sao ngươi lại trần truồng?”

๑๔๖.

146.

‘‘สหายานํ สมโย อาสิ, ญาตีนํ สมิตี อหุ;

ตฺวญฺจ อามนฺติตา อาสิ, สสามินี โน จ โขหํ.

“Có một buổi họp mặt của bạn bè, một cuộc tụ họp của bà con; ngươi đã được mời cùng với chồng, còn ta thì không.”

๑๔๗.

147.

‘‘ตสฺสา ตฺยาชานมานาย, ทุสฺสํ ตฺยาหํ อปานุทึ;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ นคฺคิยา อหํ.

“Trong khi ngươi không hay biết, ta đã giấu y phục của ngươi; do quả báo của nghiệp ấy, mà ta bị trần truồng.”

๑๔๘.

148.

‘‘สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, ทุสฺสํ เม ตฺวํ อปานุทิ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ คูถคนฺธินี.

“Ta cũng biết tất cả, rằng ngươi đã giấu y phục của ta; nhưng ta hỏi ngươi điều khác, vì sao ngươi có mùi hôi như phân?”

๑๔๙.

149.

‘‘ตว คนฺธญฺจ มาลญฺจ, ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ;

คูถกูเป อตาเรสึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ คูถคนฺธินี.

“Nước hoa, vòng hoa, và thuốc thơm mới của ngươi, ta đã ném vào hố phân, tội ác ấy đã được ta làm; do quả báo của nghiệp ấy, mà ta có mùi hôi như phân.”

๑๕๐.

150.

‘‘สพฺพํ [Pg.79] อหมฺปิ ชานามิ, ตํ ปาปํ ปกตํ ตยา;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ ทุคฺคตา ตุวํ.

“Ta cũng biết tất cả, tội ác ấy đã được ngươi làm; nhưng ta hỏi ngươi điều khác, vì sao ngươi lại khốn khổ?”

๑๕๑.

151.

‘‘อุภินฺนํ สมกํ อาสิ, ยํ เคเห วิชฺชเต ธนํ;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ ทุคฺคตา อหํ.

“Của cải có trong nhà là của chung cả hai chúng ta; dù có những vật đáng để bố thí, ta đã không tạo nương tựa cho chính mình; do quả báo của nghiệp ấy, mà ta bị khốn khổ.”

๑๕๒.

152.

‘‘ตเทว มํ ตฺวํ อวจ, ปาปกมฺมํ นิเสวสิ;

น หิ ปาเปหิ กมฺเมหิ, สุลภา โหติ สุคฺคติ.

“Chính ngươi đã nói với ta điều đó, khi ta đang làm điều ác; rằng do những nghiệp ác, thiện thú không dễ gì đạt được.”

๑๕๓.

153.

‘‘วามโต มํ ตฺวํ ปจฺเจสิ, อโถปิ มํ อุสูยสิ;

ปสฺส ปาปานํ กมฺมานํ, วิปาโก โหติ ยาทิโส.

“Ngươi đã chống đối ta, và ngươi cũng đã ganh tỵ với ta; hãy xem quả báo của những nghiệp ác là như thế nào.”

๑๕๔.

154.

‘‘เต ฆรา ตา จ ทาสิโย, ตาเนวาภรณานิเม;

เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, น โภคา โหนฺติ สสฺสตา.

“Những ngôi nhà ấy, những người nữ tỳ ấy, và cả những đồ trang sức này; những người khác đang hưởng dụng chúng, của cải không phải là vĩnh hằng.”

๑๕๕.

155.

‘‘อิทานิ ภูตสฺส ปิตา, อาปณา เคหเมหิติ;

อปฺเปว เต ทเท กิญฺจิ, มา สุ ตาว อิโต อคา.

“Bây giờ cha của Bhūta sẽ từ chợ về nhà; mong rằng ông ấy sẽ cho ngươi một chút gì đó, xin ngươi chớ vội đi khỏi đây.”

๑๕๖.

156.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปามฺหิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

โกปีนเมตํ อิตฺถีนํ, มา มํ ภูตปิตาทฺทส.

“Ta trần truồng, hình dung xấu xí, gầy gò, nổi đầy gân; đây là điều đáng hổ thẹn đối với phụ nữ, xin đừng để cha của Bhūta nhìn thấy ta.”

๑๕๗.

157.

‘‘หนฺท กึ วา ตฺยาหํ ทมฺมิ, กึ วา เตจ กโรมหํ;

เยน ตฺวํ สุขิตา อสฺส, สพฺพกามสมิทฺธินี.

“Này, ta có thể cho ngươi cái gì, hay ta có thể làm gì cho ngươi; để ngươi được an lạc, và thành tựu mọi mong muốn?”

๑๕๘.

158.

‘‘จตฺตาโร ภิกฺขู สงฺฆโต, จตฺตาโร ปน ปุคฺคเล;

อฏฺฐ ภิกฺขู โภชยิตฺวา, มม ทกฺขิณมาทิส;

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี.

Bốn vị tỳ khưu thuộc về Tăng chúng, và bốn vị (tỳ khưu) thuộc về cá nhân; sau khi cúng dường vật thực đến tám vị tỳ khưu, hãy hồi hướng phần phước đến cho tôi. Khi ấy, tôi sẽ được an lạc, được thành tựu tất cả các ước muốn.

๑๕๙.

159.

‘‘สาธูติ สา ปฏิสฺสุตฺวา, โภชยิตฺวาฏฺฐ ภิกฺขโว;

วตฺเถหจฺฉาทยิตฺวาน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี.

Vị ấy sau khi vâng lời ‘Lành thay,’ đã cúng dường vật thực đến tám vị tỳ khưu, sau khi dâng cúng y phục, đã hồi hướng phần phước đến cho bà ấy.

๑๖๐.

160.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

Ngay sau khi được hồi hướng, quả báo đã sanh khởi. Vật thực, y phục, và thức uống, đây là quả của sự cúng dường.

๑๖๑.

161.

‘‘ตโต [Pg.80] สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สปตฺตึ อุปสงฺกมิ.

Sau đó, trong sạch, y phục thanh khiết, mặc loại vải lụa Kāsi thượng hạng, với y phục và trang sức đa dạng, (ngạ quỷ nữ) đã đi đến người vợ kế.

๑๖๒.

162.

‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

Hỡi thiên nữ, người đang đứng kia với dung sắc tuyệt vời, đang chiếu sáng khắp các phương trời, giống như sao mai vậy.

๑๖๓.

163.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

Do nhân gì dung sắc của người được như vậy? Do nhân gì người được thành tựu ở đây? Và các tài sản nào khả ý cũng đều sanh khởi cho người.

๑๖๔.

164.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสี ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ.

Hỡi thiên nữ có đại oai lực, tôi xin hỏi người, khi là người, người đã làm phước gì? Do nhân gì người có oai lực rực rỡ như vậy, và dung sắc của người chiếu sáng khắp các phương trời?

๑๖๕.

165.

‘‘อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา, สปตฺตี เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

Tôi là Mattā, còn chị là Tissā, trước kia tôi là vợ kế của chị. Do đã làm ác nghiệp, từ đây tôi đã đi đến cảnh giới ngạ quỷ.

๑๖๖.

166.

‘‘ตว ทินฺเนน ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา;

จิรํ ชีวาหิ ภคินิ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

อโสกํ วิรชํ ฐานํ, อาวาสํ วสวตฺตินํ.

Nhờ vật thí do chị đã cho, tôi được hoan hỷ, không còn sợ hãi. Này chị, mong chị được sống lâu cùng với tất cả bà con quyến thuộc, (và đạt đến) trú xứ không sầu muộn, không nhiễm ô, là nơi ở của các vị trời Vasavattī.

๑๖๗.

167.

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ทานํ ทตฺวาน โสภเน;

วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ, อนินฺทิตา สคฺคมุเปหิ ฐาน’’นฺติ.

Này người xinh đẹp, sau khi thực hành Chánh Pháp ở đây, sau khi cho vật thí, sau khi đã nhiếp phục tận gốc rễ cấu uế của sự bỏn xẻn, không bị chê trách, mong chị hãy đi đến cảnh giới chư thiên.

๑๓๘. ตตฺถ สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, ยถา ตฺวํ จณฺฑิกา อหูติ ‘‘จณฺฑี จ ผรุสา จาสิ’’นฺติ ยํ ตยา วุตฺตํ, ตํ สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, ยถา ตฺวํ จณฺฑิกา โกธนา ผรุสวจนา อิสฺสุกี มจฺฉรี สฐา จ อโหสิ. อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามีติ อญฺญํ ปุน ตํ อิทานิ ปุจฺฉามิ. เกนาสิ ปํสุกุนฺถิตาติ เกน กมฺเมน สงฺการปํสูติ โอคุณฺฐิตา สพฺพโส โอกิณฺณสรีรา อหูติ อตฺโถ.

138. Ở đó, câu ‘tôi cũng biết tất cả, rằng ngươi đã là người hung dữ’ có nghĩa là: Điều đã được ngươi nói rằng ‘ngươi đã hung dữ và thô lỗ,’ tôi cũng biết tất cả điều ấy, rằng ngươi đã là người hung dữ, hay phẫn nộ, nói lời thô lỗ, tật đố, bỏn xẻn, và xảo trá. Và câu ‘tôi hỏi ngươi điều khác nữa’ có nghĩa là: Bây giờ, tôi lại hỏi ngươi điều khác nữa. Câu ‘Do nhân gì ngươi bị phủ đầy bụi?’ có nghĩa là: Do nghiệp gì mà ngươi bị che phủ, toàn thân bị vương vãi bởi bụi rác?

๑๓๙-๔๐. สีสํนฺหาตาติ สสีสํ นฺหาตา. อธิมตฺตนฺติ อธิกตรํ. สมลงฺกตตราติ สมฺมา อติสเยน อลงฺกตา. ‘‘อธิมตฺตา’’ติ วา ปาโฐ, อติวิย มตฺตา มานมทมตฺตา, มานนิสฺสิตาติ อตฺโถ. ตยาติ โภติยา[Pg.81]. สามิเกน สมนฺตยีติ สามิเกน สทฺธึ อลฺโลปสลฺลาปวเสน กเถสิ.

139-40. Câu ‘Sīsaṃnhātā’ có nghĩa là đã tắm gội. Câu ‘Adhimattaṃ’ có nghĩa là hơn mức độ. Câu ‘Samalaṅkatatarā’ có nghĩa là được trang điểm một cách đúng đắn và tột bậc. Hoặc bản đọc là ‘Adhimattā,’ có nghĩa là quá say sưa, say sưa trong sự kiêu mạn say đắm, nương tựa vào lòng kiêu mạn. Câu ‘Tayā’ có nghĩa là bởi bà. Câu ‘Sāmikena samantayi’ có nghĩa là đã nói chuyện với chồng theo cách thức trò chuyện thân mật.

๑๔๒-๑๔๔. ขชฺชสิ กจฺฉุยาติ กจฺฉุโรเคน ขาทียสิ, พาธียสีติ อตฺโถ. เภสชฺชหารีติ เภสชฺชหารินิโย โอสธหาริกาโย. อุภโยติ ทุเว, ตฺวญฺจ อหญฺจาติ อตฺโถ. วนนฺตนฺติ วนํ. ตฺวญฺจ เภสชฺชมาหรีติ ตฺวํ เวชฺเชหิ วุตฺตํ อตฺตโน อุปการาวหํ เภสชฺชํ อาหริ. อหญฺจ กปิกจฺฉุโนติ อหํ ปน กปิกจฺฉุผลานิ ทุผสฺสผลานิ อาหรึ. กปิกจฺฉูติ วา สยํภูตา วุจฺจติ, ตสฺมา สยํภูตาย ปตฺตผลานิ อาหรินฺติ อตฺโถ. เสยฺยํ ตฺยาหํ สโมกิรินฺติ ตว เสยฺยํ อหํ กปิกจฺฉุผลปตฺเตหิ สมนฺตโต อวกิรึ.

142-144. Câu ‘Khajjasi kacchuyā’ có nghĩa là ngươi bị ăn mòn bởi bệnh ghẻ, nghĩa là ngươi bị đau đớn. Câu ‘Bhesajjahārī’ có nghĩa là những người nữ mang thuốc, những người nữ mang dược thảo. Câu ‘Ubho’ có nghĩa là cả hai, nghĩa là ngươi và tôi. Câu ‘Vanantaṃ’ có nghĩa là khu rừng. Câu ‘Tvañca bhesajjamāhari’ có nghĩa là ngươi đã mang về loại thuốc hữu ích cho bản thân, đã được các thầy thuốc chỉ bảo. Câu ‘Ahañca kapikacchuno’ có nghĩa là còn tôi thì đã mang về trái mắt mèo, loại trái có sự xúc chạm khó chịu. Hoặc ‘kapikacchu’ được gọi là ‘sayaṃbhūtā’ (tự sanh), do đó có nghĩa là tôi đã mang về lá và trái của cây tự sanh. Câu ‘Seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ’ có nghĩa là tôi đã rải khắp giường của ngươi bằng trái và lá của cây mắt mèo.

๑๔๖-๑๔๗. สหายานนฺติ มิตฺตานํ. สมโยติ สมาคโม. ญาตีนนฺติ พนฺธูนํ. สมิตีติ สนฺนิปาโต. อามนฺติตาติ มงฺคลกิริยาวเสน นิมนฺติตา. สสามินีติ สภตฺติกา, สห ภตฺตุนาติ อตฺโถ. โน จ โขหนฺติ โน จ โข อหํ อามนฺติตา อาสินฺติ โยชนา. ทุสฺสํ ตฺยาหนฺติ ทุสฺสํ เต อหํ. อปานุทินฺติ โจริกาย อวหรึ อคฺคโหสึ.

146-147. Câu ‘Sahāyānaṃ’ có nghĩa là của các bạn bè. Câu ‘Samayo’ có nghĩa là sự tụ họp. Câu ‘Ñātīnaṃ’ có nghĩa là của các bà con. Câu ‘Samiti’ có nghĩa là sự hội họp. Câu ‘Āmantitā’ có nghĩa là được mời nhân dịp lễ hội. Câu ‘Sasāminī’ có nghĩa là có chồng, nghĩa là cùng với chồng. Câu ‘No ca khohaṃ’ nên được liên kết là: ‘nhưng tôi đã không được mời.’ Câu ‘Dussaṃ tyāhaṃ’ có nghĩa là tôi (đã lấy) tấm vải của ngươi. Câu ‘Apānudiṃ’ có nghĩa là tôi đã lấy đi bằng cách trộm cắp, tôi đã chiếm đoạt.

๑๔๙. ปจฺจคฺฆนฺติ อภินวํ, มหคฺฆํ วา. อตาเรสินฺติ ขิปึ. คูถคนฺธินีติ คูถคนฺธคนฺธินี กรีสวายินี.

149. Câu ‘Paccagghaṃ’ có nghĩa là mới, hoặc là quý giá. Câu ‘Atāresiṃ’ có nghĩa là tôi đã ném. Câu ‘Gūthagandhinī’ có nghĩa là có mùi hôi của phân, tỏa mùi phân.

๑๕๑. ยํ เคเห วิชฺชเต ธนนฺติ ยํ เคเห ธนํ อุปลพฺภติ, ตํ ตุยฺหํ มยฺหญฺจาติ อมฺหากํ อุภินฺน สมกํ ตุลฺยเมว อาสิ. สนฺเตสูติ วิชฺชมาเนสุ. ทีปนฺติ ปติฏฺฐํ, ปุญฺญกมฺมํ สนฺธาย วทติ.

151. Câu ‘Tài sản nào có ở trong nhà’ có nghĩa là tài sản nào được tìm thấy ở trong nhà. Câu ‘ấy là của ngươi và của ta’ có nghĩa là đã là ngang bằng, tương đương cho cả hai chúng ta. Câu ‘Santesu’ có nghĩa là trong khi đang hiện hữu. Câu ‘Dīpaṃ’ có nghĩa là nơi nương tựa, được nói đến với ý chỉ về việc làm phước.

๑๕๒. เอวํ สา เปตี ติสฺสาย ปุจฺฉิตมตฺถํ กตฺเถตฺวา ปุน ปุพฺเพ ตสฺสา วจนํ อกตฺวา อตฺตนา กตํ อปราธํ ปกาเสนฺตี ‘‘ตเทว มํ ตฺว’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ ตเทวาติ ตทา เอว, มยฺหํ มนุสฺสตฺตภาเว ฐิตกาเลเยว. ตเถวาติ วา ปาโฐ, ยถา เอตรหิ ชาตํ, ตํ ตถา เอวาติ อตฺโถ. มนฺติ อตฺตานํ นิทฺทิสติ, ตฺวนฺติ ติสฺสํ. อวจาติ อภณิ. ยถา ปน อวจ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ปาปกมฺม’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ‘‘ปาปกมฺมานี’’ติ [Pg.82] ปาฬิ. ‘‘ตฺวํ ปาปกมฺมานิเยว กโรสิ, ปาเปหิ ปน กมฺเมหิ สุคติ สุลภา น โหติ, อถ โข ทุคฺคติ เอว สุลภา’’ติ ยถา มํ ตฺวํ ปุพฺเพ อวจ โอวทิ, ตํ ตเถวาติ วทติ.

152. Như vậy, sau khi kể lại sự việc đã được Tissā hỏi, ngạ quỷ nữ ấy lại tuyên bố về lỗi lầm do mình đã làm khi trước kia không làm theo lời của bà ấy, đã nói câu bắt đầu bằng ‘tadeva maṃ tvaṃ.’ Ở đó, ‘tadeva’ có nghĩa là chính vào lúc ấy, chính vào lúc tôi đang trong kiếp người. Hoặc bản đọc là ‘tatheva,’ có nghĩa là đúng như vậy, như đã sanh ra bây giờ, sự việc đã đúng là như vậy. ‘Maṃ’ là chỉ về bản thân, ‘tvaṃ’ là chỉ về Tissā. ‘Avaca’ có nghĩa là đã nói. Và để chỉ ra điều đã được nói, câu bắt đầu bằng ‘pāpakamma’ đã được nói đến. Pāli là ‘Pāpakammāni.’ Bà ấy nói rằng: ‘Như trước kia ngươi đã nói và khuyên bảo ta rằng: “Ngươi chỉ làm các ác nghiệp, và do các ác nghiệp thì thiện thú không dễ dàng có được, mà chỉ có ác thú là dễ dàng có được,” điều ấy là đúng như vậy.’

๑๕๓. ตํ สุตฺวา ติสฺสา ‘‘วามโต มํ ตฺวํ ปจฺเจสี’’ติอาทินา ติสฺโส คาถา อาห. ตตฺถ วามโต มํ ตฺวํ ปจฺเจสีติ วิโลมโต มํ ตฺวํ อธิคจฺฉสิ, ตุยฺหํ หิเตสิมฺปิ วิปจฺจนีกการินึ กตฺวา มํ คณฺหาสิ. มํ อุสูยสีติ มยฺหํ อุสูยสิ, มยิ อิสฺสํ กโรสิ. ปสฺส ปาปานํ กมฺมานํ, วิปาโก โหติ ยาทิโสติ ปาปกานํ นาม กมฺมานํ วิปาโก ยาทิโส ยถา โฆรตโร, ตํ ปจฺจกฺขโต ปสฺสาติ วทติ.

153. Sau khi nghe điều ấy, Tissā đã nói ba câu kệ bắt đầu bằng ‘vāmato maṃ tvaṃ paccesi.’ Ở đó, câu ‘vāmato maṃ tvaṃ paccesi’ có nghĩa là ngươi đã đến với ta một cách trái ngược, ngươi xem ta là người đối nghịch mặc dù ta là người mong muốn lợi ích cho ngươi. Câu ‘Maṃ usūyasi’ có nghĩa là ngươi ganh tỵ với ta, ngươi có lòng tật đố đối với ta. Câu ‘Hãy xem quả báo của các ác nghiệp là như thế nào’ có nghĩa là bà ấy nói rằng: ‘Hãy tự mình chứng kiến quả báo của các nghiệp gọi là ác là như thế nào, là khủng khiếp ra sao.’

๑๕๔. เต อญฺเญ ปริจาเรนฺตีติ เต ฆเร ทาสิโย อาภรณานิ จ อิมานิ ตยา ปุพฺเพ ปริคฺคหิตานิ อิทานิ อญฺเญ ปริจาเรนฺติ ปริภุญฺชนฺติ. ‘‘อิเม’’ติ หิ ลิงฺควิปลฺลาเสน วุตฺตํ. น โภคา โหนฺติ สสฺสตาติ โภคา นาเมเต น สสฺสตา อนวฏฺฐิตา ตาวกาลิกา มหายคมนียา, ตสฺมา ตทตฺถํ อิสฺสามจฺฉริยาทีนิ น กตฺตพฺพานีติ อธิปฺปาโย.

154. Câu ‘Những người khác đang hưởng thụ chúng’ có nghĩa là: Các nữ tỳ và các đồ trang sức này ở trong nhà, những thứ trước kia đã được ngươi sở hữu, bây giờ những người khác đang phục vụ và hưởng thụ. Từ ‘Ime’ (những thứ này) được nói với sự thay đổi về giống (ngữ pháp). Câu ‘Các tài sản không phải là vĩnh cửu’ có nghĩa là: Các tài sản này không vĩnh cửu, không bền vững, chỉ là tạm thời, và phải bị từ bỏ khi ra đi. Do đó, ý nghĩa là vì chúng mà không nên làm các việc như tật đố, bỏn xẻn, v.v.

๑๕๕. อิทานิ ภูตสฺส ปิตาติ อิทาเนว ภูตสฺส มยฺหํ ปุตฺตสฺส ปิตา กุฏุมฺพิโก. อาปณาติ อาปณโต อิมํ เคหํ เอหิติ อาคมิสฺสติ. อปฺเปว เต ทเท กิญฺจีติ เคหํ อาคโต กุฏุมฺพิโก ตุยฺหํ ทาตพฺพยุตฺตกํ กิญฺจิ เทยฺยธมฺมํ อปิ นาม ทเทยฺย. มา สุ ตาว อิโต อคาติ อิโต เคหสฺส ปจฺฉา วตฺถุโต มา ตาว อคมาสีติ ตํ อนุกมฺปมานา อาห.

155. "Idāni bhūtassa pitāti" có nghĩa là: người gia chủ là cha của đứa con trai của tôi tên là Bhūta. "Āpaṇāti" có nghĩa là: sẽ đi, sẽ đến ngôi nhà này từ khu chợ. "Appeva te dade kiñcīti" có nghĩa là: người gia chủ sau khi đã đến nhà, biết đâu sẽ cho ngươi vật gì đó là vật nên được cho, là vật bố thí. "Mā su tāva ito agāti" có nghĩa là: ngươi chớ vội đi khỏi phía sau ngôi nhà này. (Nàng Tissā) đã nói (như thế) do có lòng thương xót đối với ngạ quỷ ấy.

๑๕๖. ตํ สุตฺวา เปตี อตฺตโน อชฺฌาสยํ ปกาเสนฺตี ‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปามฺหี’’ติ คาถมาห. ตตฺถ โกปีนเมตํ อิตฺถีนนฺติ เอตํ นคฺคทุพฺพณฺณตาทิกํ ปฏิจฺฉาเทตพฺพตาย อิตฺถีนํ โกปีนํ รุนฺธนียํ. มา มํ ภูตปิตาทฺทสาติ ตสฺมา ภูตสฺส ปิตา กุฏุมฺพิโก มํ มา อทฺทกฺขีติ ลชฺชมานา วทติ.

156. Nghe vậy, nữ ngạ quỷ đã nói lên kệ ngôn "tôi trần truồng, có hình sắc xấu xí" để biểu lộ ý định của mình. Ở đó, "đây là sự che đậy của người nữ" có nghĩa là: sự trần truồng và xấu xí này là điều cần được che đậy, là điều cần được giấu kín của người nữ. "Mā maṃ bhūtapitāddasāti" có nghĩa là: do đó, mong rằng người gia chủ là cha của Bhūta không nhìn thấy tôi. (Nữ ngạ quỷ) nói lên (như thế) do có sự hổ thẹn.

๑๕๗. ตํ [Pg.83] สุตฺวา ติสฺสา สญฺชาตนุทฺทยา ‘‘หนฺท กึ วา ตฺยาหํ ทมฺมี’’ติ คาถมาห. ตตฺถ หนฺทาติ โจทนตฺเถ นิปาโต. กึ วา ตฺยาหํ ทมฺมีติ กึ เต อหํ ทมฺมิ, กึ วตฺถํ ทสฺสามิ, อุทาหุ ภตฺตนฺติ. กึ วา เตธ กโรมหนฺติ กึ วา อญฺญํ เต อิธ อิมสฺมึ กาเล อุปการํ กริสฺสามิ.

157. Nghe vậy, nàng Tissā có lòng trắc ẩn sanh khởi đã nói lên kệ ngôn "này, tôi sẽ cho ngươi vật gì đây". Ở đó, "handa" là một tiểu từ có nghĩa thúc giục. "Kiṃ vā tyāhaṃ dammīti" có nghĩa là: tôi sẽ cho ngươi cái gì, tôi sẽ cho y phục hay là vật thực? "Kiṃ vā tedha karomahanti" có nghĩa là: hay là tôi sẽ làm sự giúp đỡ nào khác cho ngươi ở đây, vào lúc này?

๑๕๘. ตํ สุตฺวา เปตี ‘‘จตฺตาโร ภิกฺขู สงฺฆโต’’ติ คาถมาห. ตตฺถ จตฺตาโร ภิกฺขู สงฺฆโต, จตฺตาโร ปน ปุคฺคเลติ ภิกฺขุสงฺฆโต สงฺฆวเสน จตฺตาโร ภิกฺขู, ปุคฺคลวเสน จตฺตาโร ภิกฺขูติ เอวํ อฏฺฐ ภิกฺขู ยถารุจึ โภเชตฺวา ตํ ทกฺขิณํ มม อาทิส, มยฺหํ ปตฺติทานํ เทหิ. ตทาหํ สุขิตา เหสฺสนฺติ ยทา ตฺวํ ทกฺขิณํ มม อุทฺทิสิสฺสสิ, ตทา อหํ สุขิตา สุขปฺปตฺตา สพฺพกามสมิทฺธินี ภวิสฺสามีติ อตฺโถ.

158. Nghe vậy, nữ ngạ quỷ đã nói lên kệ ngôn "bốn vị tỳ khưu từ Tăng chúng". Ở đó, "bốn vị tỳ khưu từ Tăng chúng, và bốn vị (tỳ khưu) cá nhân" có nghĩa là: bốn vị tỳ khưu theo cách của Tăng chúng từ Tăng chúng các tỳ khưu, và bốn vị tỳ khưu theo cách cá nhân, như vậy là tám vị tỳ khưu. Sau khi dâng vật thực đến (tám vị) theo ý thích, hãy hồi hướng vật cúng dường ấy cho tôi, hãy cho tôi sự hồi hướng phước báu. "Tadāhaṃ sukhitā hessanti" có nghĩa là: khi nào ngươi sẽ hồi hướng vật cúng dường cho tôi, khi ấy tôi sẽ được an lạc, sẽ đạt được sự an lạc, sẽ được thành tựu tất cả các dục.

๑๕๙-๑๖๑. ตํ สุตฺวา ติสฺสา ตมตฺถํ อตฺตโน สามิกสฺส อาโรเจตฺวา ทุติยทิวเส อฏฺฐ ภิกฺขู โภเชตฺวา ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ, สา ตาวเทว ปฏิลทฺธทิพฺพสมฺปตฺติกา ปุน ติสฺสาย สนฺติกํ อุปสงฺกมิ. ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ สงฺคีติกาเรหิ ‘‘สาธูติ สา ปฏิสฺสุตฺวา’’ติอาทิกา ติสฺโส คาถา ฐปิตา.

159-161. Nghe vậy, nàng Tissā sau khi trình báo sự việc ấy cho người chồng của mình, vào ngày thứ hai đã dâng vật thực đến tám vị tỳ khưu rồi hồi hướng vật cúng dường cho nữ ngạ quỷ ấy. Ngay khi ấy, nữ ngạ quỷ ấy đã thành tựu được tài sản cõi trời rồi lại đến gần nàng Tissā. Để trình bày ý nghĩa ấy, ba kệ ngôn bắt đầu bằng "nàng ấy sau khi vâng lời 'lành thay'" đã được các vị kết tập kinh điển đặt vào.

๑๖๒-๑๖๗. อุปสงฺกมิตฺวา ฐิตํ ปน นํ ติสฺสา ‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณนา’’ติอาทีหิ ตีหิ คาถาหิ ปฏิปุจฺฉิ. อิตรา ‘‘อหํ มตฺตา’’ติ คาถาย อตฺตานํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘จิรํ ชีวาหี’’ติ คาถาย ตสฺสา อนุโมทนํ ทตฺวา ‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวานา’’ติ คาถาย โอวาทํ อทาสิ. ตตฺถ ตว ทินฺเนนาติ ตยา ทินฺเนน. อโสกํ วิรชํ ฐานนฺติ โสกาภาเวน อโสกํ, เสทชลฺลิกานํ ปน อภาเวน วิรชํ ทิพฺพฏฺฐานํ, สพฺพเมตํ เทวโลกํ สนฺธาย วทติ. อาวาสนฺติ ฐานํ. วสวตฺตินนฺติ ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน อตฺตโน วสํ วตฺเตนฺตานํ. สมูลนฺติ สโลภโทสํ. โลภโทสา หิ มจฺฉริยสฺส มูลํ นาม. อนินฺทิตาติ อครหิตา ปาสํสา, สคฺคมุเปหิ ฐานนฺติ รูปาทีหิ วิสเยหิ สุฏฺฐุ อคฺคตฺตา ‘‘สคฺค’’นฺติ ลทฺธนามํ ทิพฺพฏฺฐานํ อุเปหิ, สุคติปรายณา โหหีติ อตฺโถ. เสสํ อุตฺตานเมว.

162-167. Và nàng Tissā đã hỏi lại vị (ngạ quỷ) ấy, người đã đến gần và đang đứng, bằng ba kệ ngôn bắt đầu bằng "với dung sắc thù thắng". Vị kia sau khi tự giới thiệu bằng kệ ngôn "tôi là Mattā", đã tùy hỷ với nàng ấy bằng kệ ngôn "ngươi hãy sống lâu", đã cho lời khuyên bằng kệ ngôn "sau khi thực hành Dhamma ở đây". Ở đó, "tava dinnena" có nghĩa là: do vật được cho bởi ngươi. "Asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ" có nghĩa là: không sầu do không có sự sầu muộn, không bụi bặm do không có mồ hôi và cáu bẩn, là trú xứ cõi trời. Tất cả điều này được nói đến liên quan đến cõi trời. "Āvāsaṃ" có nghĩa là trú xứ. "Vasavattīnaṃ" có nghĩa là: của những vị làm chủ quyền lực của mình bằng quyền uy cõi trời. "Samūlaṃ" có nghĩa là: cùng với tham và sân. Quả vậy, tham và sân được gọi là cội rễ của sự bỏn xẻn. "Aninditā" có nghĩa là: không bị chê trách, đáng tán dương. "Saggamupehi ṭhānaṃ" có nghĩa là: hãy đến trú xứ cõi trời có được tên gọi là "sagga" do sự tối thượng tốt đẹp về các cảnh như sắc và các cảnh khác; có nghĩa là: hãy có thiện thú là nơi nương tựa. Phần còn lại thì rõ ràng.

อถ [Pg.84] ติสฺสา ตํ ปวตฺตึ กุฏุมฺพิกสฺส อาโรเจสิ, กุฏุมฺพิโก ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ, ภิกฺขู ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, ตํ สุตฺวา มหาชโน ปฏิลทฺธสํเวโค วิเนยฺย มจฺเฉราทิมลํ ทานสีลาทิรโต สุคติปรายโณ อโหสีติ.

Kế đó, nàng Tissā đã trình báo sự việc ấy cho người gia chủ, người gia chủ đã trình báo cho các vị tỳ khưu, các vị tỳ khưu đã bạch lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi lấy sự việc ấy làm nhân duyên phát sanh, đã thuyết Dhamma cho hội chúng đã hiện diện. Nghe vậy, đại chúng đã có được sự xúc động, sau khi loại trừ cấu uế là sự bỏn xẻn v.v..., đã hoan hỷ trong việc bố thí, giữ giới v.v..., và đã có thiện thú là nơi nương tựa.

มตฺตาเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ Mattā đã chấm dứt.

๔. นนฺทาเปติวตฺถุวณฺณนา

4. Phần giải về truyện ngạ quỷ Nandā.

กาฬี ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต นนฺทํ นาม เปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ คามเก นนฺทิเสโน นาม อุปาสโก อโหสิ สทฺโธ ปสนฺโน. ภริยา ปนสฺส นนฺทา นาม อสฺสทฺธา อปฺปสนฺนา มจฺฉรินี จณฺฑี ผรุสวจนา สามิเก อคารวา อคฺคติสฺสา สสฺสุํ โจริวาเทน อกฺโกสติ ปริภาสติ. สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา เปตโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ตสฺเสว คามสฺส อวิทูเร วิจรนฺตี เอกทิวสํ นนฺทิเสนสฺส อุปาสกสฺส คามโต นิกฺขมนฺตสฺส อวิทูเร อตฺตานํ ทสฺเสสิ. โส ตํ ทิสฺวา –

(Kệ ngôn) "ngươi đen đúa, có hình sắc xấu xí" này đã được (đức Thế Tôn) nói đến liên quan đến nữ ngạ quỷ tên là Nandā, trong khi đức Đạo Sư đang trú ở Jetavana. Tương truyền, ở một ngôi làng nhỏ không xa thành Sāvatthī, có một nam cận sự tên là Nandisena, là người có đức tin, có lòng tịnh tín. Còn người vợ của ông tên là Nandā, là người không có đức tin, không có lòng tịnh tín, bỏn xẻn, hung dữ, nói lời thô ác, không kính trọng chồng, đã mắng nhiếc và chửi rủa bà mẹ chồng tên là Aggatissā bằng lời lẽ của kẻ trộm. Về sau, bà ấy sau khi mệnh chung đã tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ. Trong khi đang đi lang thang không xa ngôi làng ấy, vào một ngày nọ, bà ấy đã hiện hình không xa nam cận sự Nandisena đang đi ra khỏi làng. Ông ấy sau khi nhìn thấy bà ấy (đã nói) –

๑๖๘.

168.

‘‘กาฬี ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ผรุสา ภีรุทสฺสนา;

ปิงฺคลาสิ กฬาราสิ, น ตํ มญฺญามิ มานุสิ’’นฺติ. –

"Ngươi đen đúa, có hình sắc xấu xí, thô kệch, có tướng mạo đáng sợ. Ngươi có mắt vàng hoe, có răng hô, ta không nghĩ ngươi là người."

คาถาย อชฺฌภาสิ. ตตฺถ กาฬีติ กาฬวณฺณา, ฌามงฺคารสทิโส หิสฺสา วณฺโณ อโหสิ. ผรุสาติ ขรคตฺตา. ภีรุทสฺสนาติ ภยานกทสฺสนา สปฺปฏิภยาการา. ‘‘ภารุทสฺสนา’’ติ วา ปาโฐ, ภาริยทสฺสนา, ทุพฺพณฺณตาทินา ทุทฺทสิกาติ อตฺโถ. ปิงฺคลาติ ปิงฺคลโลจนา. กฬาราติ กฬารทนฺตา. น ตํ มญฺญามิ มานุสินฺติ อหํ ตํ มานุสินฺติ น มญฺญามิ, เปติเมว จ ตํ มญฺญามีติ อธิปฺปาโย. ตํ สุตฺวา เปตี อตฺตานํ ปกาเสนฺตี –

(Ông ấy) đã nói lên bằng kệ ngôn. Ở đó, "kāḷī" có nghĩa là: có màu đen; màu sắc của bà ấy giống như than củi cháy dở. "Pharusā" có nghĩa là: có thân hình thô ráp. "Bhīrudassanā" có nghĩa là: có tướng mạo đáng sợ, có hình dáng gây kinh hãi. Hoặc có dị bản là "bhārudassanā", có nghĩa là: có tướng mạo nặng nề, khó nhìn do sự xấu xí v.v... "Piṅgalā" có nghĩa là: có mắt vàng hoe. "Kaḷārā" có nghĩa là: có răng hô. "Na taṃ maññāmi mānusinti" có nghĩa là: ta không nghĩ ngươi là người, và ta chỉ nghĩ ngươi là ngạ quỷ. Đó là ý định. Nghe vậy, nữ ngạ quỷ tự mình biểu lộ (và nói) –

๑๖๙.

169.

‘‘อหํ นนฺทา นนฺทิเสน, ภริยา เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

"Này Nandisena, tôi là Nandā, trước đây đã từng là vợ của ông. Sau khi đã làm ác nghiệp, từ đây đã đi đến thế giới ngạ quỷ."

คาถมาห[Pg.85]. ตตฺถ อหํ นนฺทา นนฺทิเสนาติ สามิ นนฺทิเสน อหํ นนฺทา นาม. ภริยา เต ปุเร อหุนฺติ ปุริมชาติยํ ตุยฺหํ ภริยา อโหสึ. อิโต ปรํ –

(Bà ấy) đã nói lên kệ ngôn. Ở đó, "này Nandisena, tôi là Nandā" có nghĩa là: thưa ngài Nandisena, tôi tên là Nandā. "Bhariyā te pure ahunti" có nghĩa là: ở kiếp trước, tôi đã là vợ của ông. Sau đây là –

๑๗๐.

170.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

"Việc làm xấu nào đã được thực hiện bởi thân, khẩu, ý? Do quả báo của nghiệp nào, mà từ đây (bà) đã đi đến thế giới ngạ quỷ?"

ตสฺส อุปาสกสฺส ปุจฺฉา. อถสฺส สา –

(Đó là) câu hỏi của nam cận sự ấy. Kế đó, bà ấy (đã trả lời) ông ấy –

๑๗๑.

171.

‘‘จณฺฑี จ ผรุสา จาสึ, ตยิ จาปิ อคารวา;

ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

‘Thiếp đã từng hung dữ và thô lỗ, và cũng không kính trọng chàng; vì đã nói lời ác độc ấy, nên từ đây thiếp đã đi đến cảnh giới ngạ quỷ.’ –

วิสฺสชฺเชสิ. ปุน โส –

Nàng đã trả lời. Một lần nữa, người ấy –

๑๗๒.

172.

‘‘หนฺทุตฺตรียํ ททามิ เต, อิมํ ทุสฺสํ นิวาสย;

อิมํ ทุสฺสํ นิวาเสตฺวา, เอหิ เนสฺสามิ ตํ ฆรํ.

‘Này, ta cho nàng chiếc áo choàng, hãy mặc tấm vải này; sau khi đã mặc tấm vải này, hãy đến đây, ta sẽ đưa nàng về nhà.

๑๗๓.

173.

‘‘วตฺถญฺจ อนฺนปานญฺจ, ลจฺฉสิ ตฺวํ ฆรํ คตา;

ปุตฺเต จ เต ปสฺสิสฺสสิ, สุณิสาโย จ ทกฺขสี’’ติ. – อถสฺส สา –

‘Khi về đến nhà, nàng sẽ nhận được y phục, đồ ăn và thức uống; nàng sẽ thấy các con trai của mình, và sẽ gặp các nàng dâu.’ – Khi ấy, nàng ấy nói với ông ta –

๑๗๔.

174.

‘‘หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ, น มยฺหํ อุปกปฺปติ;

ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต.

‘Vật được trao từ tay chàng vào tay thiếp, không thể thành tựu cho thiếp được; (hãy cúng dường) các vị Tỳ khưu có đầy đủ giới hạnh, đã ly tham, và là bậc đa văn.

๑๗๕.

175.

‘‘ตปฺเปหิ อนฺนปาเนน, มม ทกฺขิณมาทิส;

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. –

‘Hãy làm cho các vị ấy thỏa mãn với đồ ăn thức uống, rồi hãy hồi hướng phước báu cho thiếp; khi ấy, thiếp sẽ được an lạc, và thành tựu mọi ước muốn.’ –

ทฺเว คาถา อภาสิ. ตโต –

Nàng đã nói hai câu kệ. Sau đó –

๑๗๖.

176.

‘‘สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา, ทานํ วิปุลมากิริ;

อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ฉตฺตํ คนฺธญฺจ มาลญฺจ, วิวิธา จ อุปาหนา.

‘Sau khi vâng lời đáp rằng: ‘Lành thay,’ người ấy đã thực hiện cuộc bố thí rộng lớn; (cúng dường) đồ ăn, thức uống, vật thực, y phục và chỗ ở; cả lọng, hương, hoa, và nhiều loại giày dép khác nhau.

๑๗๗.

177.

‘‘ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต;

ตปฺเปตฺวา อนฺนปาเนน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี.

‘Sau khi làm cho các vị Tỳ khưu có đầy đủ giới hạnh, đã ly tham, và là bậc đa văn được thỏa mãn với đồ ăn thức uống, ông đã hồi hướng phước báu cho nàng.

๑๗๘.

178.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ[Pg.86], วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

‘Ngay sau khi phước báu được hồi hướng, quả báu đã phát sinh; thức ăn, y phục, và thức uống, đây là quả của sự cúng dường.

๑๗๙.

179.

‘‘ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สามิกํ อุปสงฺกมี’’ติ. –

‘Sau đó, với thân thể thanh tịnh, y phục sạch sẽ, mặc tấm vải thượng hạng xứ Kāsi; với y phục và trang sức lộng lẫy, nàng đã đến gần người chồng.’ –

จตสฺโส คาถา สงฺคีติกาเรหิ วุตฺตา. ตโต ปรํ –

Bốn câu kệ đã được các vị kết tập sư nói lên. Sau đó nữa –

๑๘๐.

180.

‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

‘Này thiên nữ, nàng đang đứng đây với dung sắc tuyệt vời; tỏa sáng khắp mọi phương trời, giống như sao Hôm.

๑๘๑.

181.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

‘Do đâu mà nàng có dung sắc như vậy, do đâu mà nàng thành tựu được ở đây; và do đâu mà các tài sản làm hài lòng tâm ý của nàng lại phát sinh?

๑๘๒.

182.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ.

‘Thưa nữ thần có đại oai lực, tôi xin hỏi nàng, khi còn là người, nàng đã làm phước gì; do đâu mà nàng có oai lực rực rỡ như vậy, và dung sắc của nàng tỏa sáng khắp mọi phương?’

๑๘๓.

183.

‘‘อหํ นนฺทา นนฺทิเสน, ภริยา เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

‘Thiếp là Nandā, thưa ngài Nandisena, trước kia thiếp từng là vợ của chàng; vì đã làm ác nghiệp, nên từ đây thiếp đã đi đến cảnh giới ngạ quỷ.

๑๘๔.

184.

‘‘ตว ทินฺเนน ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา;

จิรํ ชีว คหปติ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

‘Nhờ sự bố thí do chàng thực hiện, thiếp hoan hỷ, không còn sợ hãi từ đâu; mong gia chủ được sống lâu, cùng với tất cả quyến thuộc;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, อาวาสํ วสวตฺตินํ.

(mong chàng đạt đến) trú xứ không sầu, không bụi, an ổn, và tự tại.

๑๘๕.

185.

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ทานํ ทตฺวา คหปติ;

วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ, อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ ฐาน’’นฺติ. –

‘Thưa gia chủ, sau khi thực hành Chánh pháp ở đây, sau khi đã bố thí; sau khi đã trừ sạch tận gốc cấu uế của sự bỏn xẻn, không bị chê trách, mong chàng hãy đạt đến cảnh trời.’ –

อุปาสกสฺส จ เปติยา จ วจนปฏิวจนคาถา.

(Đây là) các câu kệ đối đáp của người nam cận sự và nữ ngạ quỷ.

๑๗๖. ตตฺถ ทานํ วิปุลมากิรีติ อุกฺขิเณยฺยเขตฺเต เทยฺยธมฺมพีชํ วิปฺปกิรนฺโต วิย มหาทานํ ปวตฺเตสิ. เสสํ อนนฺตรวตฺถุสทิสเมว.

176. Trong đó, (cụm từ) ‘dānaṃ vipulamākiri’ có nghĩa là: ông đã thực hiện cuộc đại thí, giống như người gieo rắc hạt giống pháp thí vào ruộng phước đáng được cúng dường. Phần còn lại tương tự như câu chuyện trước.

เอวํ สา อตฺตโน ทิพฺพสมฺปตฺตึ ตสฺสา จ การณํ นนฺทิเสนสฺส วิภาเวตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คตา. อุปาสโก ตํ ปวตฺตึ ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ[Pg.87], ภิกฺขู ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Như vậy, sau khi đã trình bày rõ cho Nandisena về tài sản cõi trời của mình và nguyên nhân của nó, nàng đã đi về nơi ở của mình. Người nam cận sự đã trình báo sự việc ấy lên các vị Tỳ khưu, các vị Tỳ khưu đã trình báo lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã lấy câu chuyện ấy làm duyên khởi và thuyết pháp cho hội chúng đã vân tập. Bài pháp ấy đã mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng.

นนฺทาเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Nandā chấm dứt.

๕. มฏฺฐกุณฺฑลีเปตวตฺถุวณฺณนา

5. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Maṭṭhakuṇḍalī

อลงฺกโต มฏฺฐกุณฺฑลีติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต มฏฺฐกุณฺฑลิเทวปุตฺตํ อารพฺภ วุตฺตํ. ตตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ ปรมตฺถทีปนิยํ วิมานวตฺถุวณฺณนายํ มฏฺฐกุณฺฑลีวิมานวตฺถุวณฺณนาย (วิ. ว. อฏฺฐ. ๑๒๐๖ มฏฺฐกุณฺฑลีวิมานวณฺณนา) วุตฺตเมว, ตสฺมา ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

(Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī’ này đã được (Đức Thế Tôn) nói ra khi Ngài đang trú tại Jetavana, liên quan đến thiên tử Maṭṭhakuṇḍalī. Trong đó, điều gì cần phải nói, điều ấy đã được nói trong phần giải thích câu chuyện thiên cung Maṭṭhakuṇḍalī (Vi. Va. Aṭṭha. 1206 Maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā) trong bộ Paramatthadīpanī, là Chú giải Thiên Cung Sự; do đó, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở đó.

เอตฺถ จ มฏฺฐกุณฺฑลีเทวปุตฺตสฺส วิมานเทวตาภาวโต ตสฺส วตฺถุ ยทิปิ วิมานวตฺถุปาฬิยํ สงฺคหํ อาโรปิตํ, ยสฺมา ปน โส เทวปุตฺโต อทินฺนปุพฺพกพฺราหฺมณสฺส ปุตฺตโสเกน สุสานํ คนฺตฺวา อาฬาหนํ อนุปริยายิตฺวา โรทนฺตสฺส โสกหรณตฺถํ อตฺตโน เทวรูปํ ปฏิสํหริตฺวา หริจนฺทนุสฺสโท พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺโต ทุกฺขาภิภูตากาเรน เปโต วิย อตฺตานํ ทสฺเสสิ. มนุสฺสตฺตภาวโต อเปตตฺตา เปตปริยาโยปิ ลพฺภติ เอวาติ ตสฺส วตฺถุ เปตวตฺถุปาฬิยมฺปิ สงฺคหํ อาโรปิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

Ở đây, mặc dù câu chuyện về thiên tử Maṭṭhakuṇḍalī đã được đưa vào tập hợp trong Pāli Tạng Thiên Cung Sự, do vị ấy là một thiên nam ở cõi trời; tuy nhiên, vì thiên tử ấy, với mục đích làm vơi đi nỗi sầu muộn của người Bà-la-môn chưa từng bố thí đang đi đến nghĩa địa, đi vòng quanh giàn hỏa thiêu, và khóc lóc vì nỗi sầu mất con, đã che giấu hình tướng thiên nam của mình, rồi hiện thân như một ngạ quỷ, mình thoa bột chiên đàn vàng, giơ hai tay lên trời mà than khóc, trong hình dạng bị đau khổ chế ngự. Do đã từ bỏ thân người, nên (vị ấy) cũng được gọi là ngạ quỷ; chính vì vậy, nên hiểu rằng câu chuyện của vị ấy cũng được đưa vào tập hợp trong Pāli Tạng Ngạ Quỷ Sự.

มฏฺฐกุณฺฑลีเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Maṭṭhakuṇḍalī chấm dứt.

๖. กณฺหเปตวตฺถุวณฺณนา

6. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Kaṇha

อุฏฺเฐหิ กณฺห กึ เสสีติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ มตปุตฺตํ อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ. สาวตฺถิยํ กิร อญฺญตรสฺส อุปาสกสฺส ปุตฺโต กาลมกาสิ. โส เตน โสกสลฺลสมปฺปิโต น นฺหายติ, น ภุญฺชติ, น กมฺมนฺเต วิจาเรติ, น พุทฺธุปฏฺฐานํ คจฺฉติ, เกวลํ, ‘‘ตาต ปิยปุตฺตก, มํ โอหาย กหํ ปฐมตรํ คโตสี’’ติอาทีนิ วทนฺโต วิปฺปลปติ. สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โอโลเกนฺโต ตสฺส [Pg.88] โสตาปตฺติผลูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ปุนทิวเส ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา กตภตฺตกิจฺโจ ภิกฺขู อุยฺโยเชตฺวา อานนฺทตฺเถเรน ปจฺฉาสมเณน ตสฺส ฆรทฺวารํ อคมาสิ. สตฺถุ อาคตภาวํ อุปาสกสฺส อาโรเจสุํ. อถสฺส เคหชโน เคหทฺวาเร อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา สตฺถารํ นิสีทาเปตฺวา อุปาสกํ ปริคฺคเหตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ อุปเนสิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ ตํ ทิสฺวา ‘‘กึ, อุปาสก, โสจสี’’ติ วตฺวา ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต, ‘‘อุปาสก, โปราณกปณฺฑิตา ปณฺฑิตานํ กถํ สุตฺวา มตปุตฺตํ นานุโสจึสู’’ติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ.

(Câu chuyện bắt đầu bằng) ‘Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi’ này đã được Đức Đạo Sư kể khi Ngài đang trú tại Jetavana, liên quan đến một người nam cận sự có con trai đã qua đời. Tương truyền, tại Sāvatthī, con trai của một người nam cận sự nọ đã mệnh chung. Ông ta bị mũi tên sầu muộn đâm thấu, không tắm rửa, không ăn uống, không lo việc làm, không đi đến hầu Phật, chỉ than khóc, nói những lời như: ‘Này con, con trai yêu quý, bỏ cha lại mà con đã đi đâu trước tiên vậy?’ Đức Đạo Sư, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, thấy được duyên lành chứng đắc quả Tu-đà-hoàn của ông, vào ngày hôm sau, được Tăng chúng Tỳ khưu vây quanh, sau khi đi khất thực ở Sāvatthī và dùng bữa xong, Ngài cho các vị Tỳ khưu lui về, rồi cùng với Trưởng lão Ānanda đi theo sau, Ngài đã đi đến cửa nhà của người ấy. Người ta đã báo cho người nam cận sự biết về sự quang lâm của Đức Đạo Sư. Khi ấy, người nhà của ông đã dọn chỗ ngồi ở cửa nhà, thỉnh Đức Đạo Sư an tọa, rồi dìu người nam cận sự đến gần Đức Đạo Sư. Thấy ông ta ngồi một bên, Ngài hỏi: ‘Này thiện nam, vì sao ông sầu muộn vậy?’ Khi ông trả lời: ‘Bạch Thế Tôn, vâng ạ,’ Ngài nói: ‘Này thiện nam, các bậc hiền trí thời xưa, sau khi nghe lời dạy của các bậc hiền trí, đã không sầu muộn về người con đã mất,’ và được ông thỉnh cầu, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ.

อตีเต ทฺวารวตีนคเร ทส ภาติกราชาโน อเหสุํ – วาสุเทโว พลเทโว จนฺทเทวา สูริยเทโว อคฺคิเทโว วรุณเทโว อชฺชุโน ปชฺชุโน ฆฏปณฺฑิโต องฺกุโร จาติ. เตสุ วาสุเทวมหาราชสฺส ปิยปุตฺโต กาลมกาสิ. เตน ราชา โสกปเรโต สพฺพกิจฺจานิ ปหาย มญฺจสฺส อฏนึ ปริคฺคเหตฺวา วิปฺปลปนฺโต นิปชฺชิ. ตสฺมึ กาเล ฆฏปณฺฑิโต จินฺเตสิ – ‘‘ฐเปตฺวา มํ อญฺโญ โกจิ มม ภาตุ โสกํ ปริหริตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, อุปาเยนสฺส โสกํ หริสฺสามี’’ติ. โส อุมฺมตฺตกเวสํ คเหตฺวา ‘‘สสํ เม เทถ, สสํ เม เทถา’’ติ อากาสํ โอโลเกนฺโต สกลนครํ วิจริ. ‘‘ฆฏปณฺฑิโต อุมฺมตฺตโก ชาโต’’ติ สกลนครํ สงฺขุภิ.

Thuở quá khứ, tại thành Dvāravatī, có mười vị vua anh em là: Vāsudeva, Baladeva, Candadeva, Sūriyadeva, Aggideva, Varuṇadeva, Ajjuna, Pajjuna, Ghaṭapaṇḍita, và Aṅkura. Trong số ấy, người con trai yêu quý của đại vương Vāsudeva đã qua đời. Do đó, nhà vua bị sầu muộn xâm chiếm, từ bỏ mọi công việc, nằm xuống ôm lấy thành giường mà than khóc. Vào lúc ấy, hiền sĩ Ghaṭa suy nghĩ: “Ngoại trừ ta, không có ai khác có khả năng làm vơi đi nỗi sầu muộn của anh ta. Ta sẽ dùng mưu kế để giải trừ nỗi sầu của anh ấy.” Vị ấy bèn giả dạng người điên, đi khắp thành phố, nhìn lên trời mà la lớn: “Hãy cho tôi con thỏ, hãy cho tôi con thỏ!” Cả thành phố xôn xao: “Hiền sĩ Ghaṭa đã hóa điên rồi.”

ตสฺมึ กาเล โรหิเณยฺโย นาม อมจฺโจ วาสุเทวรญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตน สทฺธึ กถํ สมุฏฺฐาเปนฺโต –

Vào lúc ấy, một vị đại thần tên là Rohiṇeyya đến yết kiến vua Vāsudeva, và bắt đầu câu chuyện với ngài:

๒๐๗.

207.

‘‘อุฏฺเฐหิ กณฺห กึ เสสิ, โก อตฺโถ สุปเนน เต;

โย จ ตุยฺหํ สโก ภาตา, หทยํ จกฺขุ จ ทกฺขิณํ;

ตสฺส วาตา พลียนฺติ, สสํ ชปฺปติ เกสวา’’ติ. – อิมํ คาถมาห;

“Hãy trỗi dậy, hỡi Kaṇha, sao ngài lại ngủ? Việc ngủ nghỉ của ngài có ích lợi gì? Người em ruột của ngài, vốn là trái tim và mắt phải của ngài, Gió của người ấy đang trở nên mạnh mẽ, hỡi Kesava, người ấy đang lẩm bẩm ‘con thỏ’.” – vị ấy đã nói lên kệ này.

๒๐๗. ตตฺถ กณฺหาติ วาสุเทวํ โคตฺเตนาลปติ. โก อตฺโถ สุปเนน เตติ สุปเนน ตุยฺหํ กา นาม วฑฺฒิ. สโก ภาตาติ โสทริโย ภาตา. หทยํ จกฺขุ จ ทกฺขิณนฺติ หทเยน เจว ทกฺขิณจกฺขุนา จ สทิโสติ อตฺโถ. ตสฺส วาตา พลียนฺตีติ ตสฺส อปราปรํ [Pg.89] อุปฺปชฺชมานา อุมฺมาทวาตา พลวนฺโต โหนฺติ วฑฺฒนฺติ อภิภวนฺติ. สสํ ชปฺปตีติ ‘‘สสํ เม เทถา’’ติ วิปฺปลปติ. เกสวาติ โส กิร เกสานํ โสภนานํ อตฺถิตาย ‘‘เกสโว’’ติ โวหรียติ. เตน นํ นาเมน อาลปติ.

207. Ở đây, Kaṇha là gọi Vāsudeva theo tên dòng họ. Việc ngủ nghỉ của ngài có ích lợi gì có nghĩa là việc ngủ của ngài có sự tăng trưởng nào. Em ruột của ngài có nghĩa là người anh em cùng một mẹ. Trái tim và mắt phải có nghĩa là giống như trái tim và con mắt phải. Gió của người ấy đang trở nên mạnh mẽ có nghĩa là những cơn gió điên cuồng phát sinh liên tục nơi người ấy đang trở nên mạnh mẽ, tăng trưởng, và lấn át. Người ấy đang lẩm bẩm ‘con thỏ’ có nghĩa là người ấy đang than vãn: “Hãy cho tôi con thỏ.” Kesava là vì người ấy có mái tóc (kesa) đẹp nên được gọi là “Kesava”. Vị ấy gọi ngài bằng tên đó.

ตสฺส วจนํ สุตฺวา สยนโต อุฏฺฐิตภาวํ ทีเปนฺโต สตฺถา อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา –

Để chỉ rõ trạng thái đã ngồi dậy khỏi giường sau khi nghe lời nói của vị ấy, bậc Đạo Sư, sau khi đã thành bậc Chánh Đẳng Giác, đã nói:

๒๐๘.

208.

‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, โรหิเณยฺยสฺส เกสโว;

ตรมานรูโป วุฏฺฐาสิ, ภาตุ โสเกน อฏฺฏิโต’’ติ. – อิมํ คาถมาห;

“Sau khi nghe lời nói ấy của Rohiṇeyya, Kesava, đang bị sầu muộn vì người em làm cho đau khổ, đã vội vã đứng dậy.” – Ngài đã nói lên kệ này.

ราชา อุฏฺฐาย สีฆํ ปาสาทา โอตริตฺวา ฆฏปณฺฑิตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา อุโภสุ หตฺเถสุ นํ ทฬฺหํ คเหตฺวา เตน สทฺธึ สลฺลปนฺโต –

Nhà vua đứng dậy, vội vã đi xuống khỏi cung điện, đến gần hiền sĩ Ghaṭa, nắm chặt lấy hai tay của vị ấy, và trò chuyện với vị ấy:

๒๐๙.

209.

‘‘กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, เกวลํ ทฺวารกํ อิมํ;

สโส สโสติ ลปสิ, กีทิสํ สสมิจฺฉสิ.

“Sao em lại giống như người điên, đi khắp thành Dvāraka này, mà cứ lảm nhảm ‘con thỏ, con thỏ’? Em muốn loại thỏ nào?

๒๑๐.

210.

‘‘โสวณฺณมยํ มณิมยํ, โลหมยํ อถ รูปิยมยํ;

สงฺขสิลาปวาฬมยํ, การยิสฺสามิ เต สสํ.

“Bằng vàng, bằng ngọc, bằng đồng hay bằng bạc, bằng vỏ ốc, đá, hoặc san hô, anh sẽ cho làm một con thỏ cho em.

๒๑๑.

211.

‘‘สนฺติ อญฺเญปิ สสกา, อรญฺญวนโคจรา;

เตปิ เต อานยิสฺสามิ, กีทิสํ สสมิจฺฉสี’’ติ. –

“Cũng có những con thỏ khác, sống trong rừng rậm hoang dã; anh cũng sẽ mang chúng về cho em. Em muốn loại thỏ nào?”

ติสฺโส คาถาโย อภาสิ.

(Nhà vua) đã nói ba bài kệ.

๒๐๙-๒๑๑. ตตฺถ อุมฺมตฺตรูโปวาติ อุมฺมตฺตโก วิย. เกวลนฺติ สกลํ. ทฺวารกนฺติ ทฺวารวตีนครํ วิจรนฺโต. สโส สโสติ ลปสีติ สโส สโสติ วิลปสิ. โสวณฺณมยนฺติ สุวณฺณมยํ. โลหมยนฺติ ตมฺพโลหมยํ. รูปิยมยนฺติ รชตมยํ. ยํ อิจฺฉสิ ตํ วเทหิ, อถ เกน โสจสิ. อญฺเญปิ อรญฺเญ วนโคจรา สสกา อตฺถิ, เต เต อานยิสฺสามิ, วท, ภทฺรมุข, กีทิสํ สสมิจฺฉสีติ ฆฏปณฺฑิตํ ‘‘สเสน อตฺถิโก’’ติ อธิปฺปาเยน สเสน นิมนฺเตสิ. ตํ สุตฺวา ฆฏปณฺฑิโต –

209-211. Ở đây, giống như người điên có nghĩa là như một người điên. Toàn thể có nghĩa là tất cả. Thành Dvāraka có nghĩa là đang đi khắp thành Dvāravatī. Ngươi lảm nhảm ‘con thỏ, con thỏ’ có nghĩa là ngươi than van ‘con thỏ, con thỏ’. Bằng vàng có nghĩa là làm bằng vàng. Bằng kim loại có nghĩa là làm bằng đồng. Bằng bạc có nghĩa là làm bằng bạc. Em muốn gì thì hãy nói, tại sao lại sầu muộn. Cũng có những con thỏ khác sống trong rừng rậm hoang dã, anh sẽ mang chúng về cho em, hãy nói đi, này hiền hữu, em muốn loại thỏ nào? Với ý nghĩ “người này cần con thỏ”, nhà vua đã mời hiền sĩ Ghaṭa bằng con thỏ. Nghe vậy, hiền sĩ Ghaṭa nói:

๒๑๒.

212.

‘‘นาหเมเต [Pg.90] สเส อิจฺเฉ, เย สสา ปถวิสฺสิตา;

จนฺทโต สสมิจฺฉามิ, ตํ เม โอหร เกสวา’’ติ. –

“Tôi không muốn những con thỏ này, những con thỏ sống trên mặt đất; tôi muốn con thỏ từ mặt trăng, xin hãy mang nó xuống cho tôi, hỡi Kesava.”

คาถมาห. ตตฺถ โอหราติ โอหาเรหิ. ตํ สุตฺวา ราชา ‘‘นิสฺสํสยํ เม ภาตา อุมฺมตฺตโก ชาโต’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺโต –

(Vị ấy) đã nói lên kệ này. Ở đây, mang xuống có nghĩa là hãy làm cho nó đi xuống. Nghe vậy, nhà vua, lòng đầy ưu phiền, nghĩ rằng: “Chắc chắn em ta đã hóa điên rồi.”

๒๑๓.

213.

‘‘โส นูน มธุรํ ญาติ, ชีวิตํ วิชหิสฺสสิ;

อปตฺถิยํ ปตฺถยสิ, จนฺทโต สสมิจฺฉสี’’ติ. –

“Hỡi người thân yêu, chắc chắn em sẽ từ bỏ mạng sống ngọt ngào của mình; em đang mong muốn điều không thể mong muốn, em muốn con thỏ từ mặt trăng.”

คาถมาห. ตตฺถ ญาตีติ กนิฏฺฐํ อาลปติ. อยเมตฺถ อตฺโถ – มยฺหํ ปิยญาติ ยํ อติมธุรํ อตฺตโน ชีวิตํ, ตํ วิชหิสฺสสิ มญฺเญ, โย อปตฺถยิตพฺพํ ปตฺเถสีติ.

(Nhà vua) đã nói lên kệ này. Ở đây, người thân là gọi người em trai. Đây là ý nghĩa: “Hỡi người em thân yêu của ta, ta nghĩ rằng em sẽ từ bỏ mạng sống vô cùng ngọt ngào của chính mình, vì em đang mong muốn điều không nên mong muốn.”

ฆฏปณฺฑิโต รญฺโญ วจนํ สุตฺวา นิจฺจโลว ฐตฺวา ‘‘ภาติก, ตฺวํ จนฺทโต สสํ ปตฺเถนฺตสฺส ตํ อลภิตฺวา ชีวิตกฺขโย ภวิสฺสตีติ ชานนฺโต กสฺมา มตํ ปุตฺตํ อลภิตฺวา อนุโสจสี’’ติ อิมมตฺถํ ทีเปนฺโต –

Hiền sĩ Ghaṭa, sau khi nghe lời của nhà vua, đứng yên bất động và để làm sáng tỏ ý nghĩa này: “Này anh, anh biết rằng người mong muốn con thỏ từ mặt trăng mà không có được nó thì mạng sống sẽ kết thúc, vậy tại sao anh lại than khóc cho người con đã chết mà không thể có lại được?”

๒๑๔.

214.

‘‘เอวํ เจ กณฺห ชานาสิ, ยถญฺญมนุสาสสิ;

กสฺมา ปุเร มตํ ปุตฺตํ, อชฺชาปิ มนุโสจสี’’ติ. –

“Nếu ngài biết như vậy, hỡi Kaṇha, như cách ngài dạy bảo người khác; tại sao ngài vẫn còn than khóc cho đến ngày nay vì người con đã chết trước đây?”

คาถมาห. ตตฺถ เอวํ เจ, กณฺห, ชานาสีติ, ภาติก, กณฺหนามก มหาราช, ‘‘อลพฺภเนยฺยวตฺถุ นาม น ปตฺเถตพฺพ’’นฺติ ยทิ เอวํ ชานาสิ. ยถญฺญนฺติ เอวํ ชานนฺโตว ยถา อญฺญํ อนุสาสสิ, ตถา อกตฺวา. กสฺมา ปุเร มตํ ปุตฺตนฺติ อถ กสฺมา อิโต จตุมาสมตฺถเก มตํ ปุตฺตํ อชฺชาปิ อนุโสจสีติ.

(Vị ấy) đã nói lên kệ này. Ở đây, nếu ngài biết như vậy, hỡi Kaṇha có nghĩa là: hỡi anh, đại vương tên Kaṇha, nếu ngài biết rằng “vật không thể đạt được thì không nên mong cầu”. Như cách ngài dạy bảo người khác có nghĩa là: biết như vậy, như cách ngài dạy bảo người khác, nhưng lại không làm như vậy. Tại sao vì người con đã chết trước đây có nghĩa là: vậy tại sao ngài vẫn còn than khóc cho đến ngày nay vì người con đã chết cách đây bốn tháng.

เอวํ โส อนฺตรวีถิยํ ฐิตโกว ‘‘อหํ ตาว เอวํ ปญฺญายมานํ ปตฺเถมิ, ตฺวํ ปน อปญฺญายมานสฺสตฺถาย โสจสี’’ติ วตฺวา ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต –

Như vậy, vị ấy đứng ngay giữa đường, nói rằng: “Phần tôi, tôi mong muốn một vật có thể nhận thấy được như thế này, còn ngài lại sầu muộn vì một điều không thể nhận thấy được,” và thuyết pháp cho nhà vua:

๒๑๕.

215.

‘‘น ยํ ลพฺภา มนุสฺเสน, อมนุสฺเสน วา ปน;

ชาโต เม มา มริ ปุตฺโต, กุโต ลพฺภา อลพฺภิยํ.

“Điều mà con người, hay cả phi nhân, cũng không thể đạt được, đó là: ‘Mong sao người con đã sinh ra của tôi không chết.’ Làm sao có thể đạt được điều không thể đạt được?

๒๑๖.

216.

‘‘น [Pg.91] มนฺตา มูลเภสชฺชา, โอสเธหิ ธเนน วา;

สกฺกา อานยิตุํ กณฺห, ยํ เปตมนุโสจสี’’ติ. – คาถาทฺวยมาห;

“Không phải bằng thần chú, thuốc rễ cây, thảo dược, hay của cải, mà có thể mang người đã khuất mà ngài đang than khóc trở về được, hỡi Kaṇha.” – (Vị ấy) đã nói hai bài kệ.

๒๑๕. ตตฺถ ยนฺติ, ภาติก, ยํ ‘‘เอวํ ชาโต เม ปุตฺโต มา มรี’’ติ มนุสฺเสน วา เทเวน วา ปน น ลพฺภา น สกฺกา ลทฺธุํ, ตํ ตฺวํ ปตฺเถสิ, ตํ ปเนตํ กุโต ลพฺภา, เกน การเณน ลทฺธุํ สกฺกา. ยสฺมา อลพฺภิยํ อลพฺภเนยฺยวตฺถุ นาเมตนฺติ อตฺโถ.

215. Ở đây, này hiền đệ, điều mà ‘con trai của ta đã sanh ra như vậy, mong rằng nó đừng chết,’ là điều mà loài người hay chư thiên cũng không thể đạt được, không thể nào có được, điều ấy hiền huynh lại mong mỏi. Vậy thì điều ấy từ đâu mà có được, do nguyên nhân nào mà có thể đạt được? Nghĩa là: Bởi vì điều ấy được gọi là vật không thể đạt được, là đối tượng không thể có được.

๒๑๖. มนฺตาติ มนฺตปฺปโยเคน. มูลเภสชฺชาติ มูลเภสชฺเชน. โอสเธหีติ นานาวิเธหิ โอสเธหิ. ธเนน วาติ โกฏิสตสงฺเขน ธเนน วาปิ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยํ เปตมนุโสจสิ, ตํ เอเตหิ มนฺตปฺปโยคาทีหิปิ อาเนตุํ น สกฺกาติ.

216. Mantā có nghĩa là bằng cách sử dụng thần chú. Mūlabhesajjā có nghĩa là bằng các loại thuốc rễ cây. Osadhehi có nghĩa là bằng nhiều loại dược thảo khác nhau. Dhanena vā có nghĩa là hoặc bằng tài sản với số lượng cả trăm triệu. Điều này được nói đến là: Người đã chết mà hiền huynh đang sầu muộn, người ấy không thể được đem về lại bằng những phương cách như là sử dụng thần chú v.v...

ปุน ฆฏปณฺฑิโต ‘‘ภาติก, อิทํ มรณํ นาม ธเนน วา ชาติยา วา วิชฺชาย วา สีเลน วา ภาวนาย วา น สกฺกา ปฏิพาหิตุ’’นฺติ ทสฺเสนฺโต –

Lại nữa, Ghaṭapaṇḍita, trong khi chỉ dạy rằng: ‘Này hiền huynh, cái gọi là sự chết này không thể nào ngăn cản được bằng tài sản, hoặc bằng dòng dõi, hoặc bằng học thức, hoặc bằng giới hạnh, hoặc bằng sự tu tập.’

๒๑๗.

217.

‘‘มหทฺธนา มหาโภคา, รฏฺฐวนฺโตปิ ขตฺติยา;

ปหูตธนธญฺญาเส, เตปิ โน อชรามรา.

‘Các vị Sát-đế-lỵ có tài sản lớn, có của cải nhiều, là chủ quốc độ, có nhiều tiền của và lúa gạo; ngay cả các vị ấy cũng không phải là bậc không già, không chết.

๒๑๘.

218.

‘‘ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสฺสา;

เอเต จญฺเญ จ ชาติยา, เตปิ โน อชรามรา.

‘Giai cấp Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà-la, Chiên-đà-la và Pukkusa; những hạng người này và những hạng người khác về dòng dõi, ngay cả các vị ấy cũng không phải là bậc không già, không chết.

๒๑๙.

219.

‘‘เย มนฺตํ ปริวตฺเตนฺติ, ฉฬงฺคํ พฺรหฺมจินฺติตํ;

เอเต จญฺเญ จ วิชฺชาย, เตปิ โน อชรามรา.

‘Những vị nào thường xuyên trì tụng thần chú, gồm có sáu phần, do Phạm Thiên nghĩ ra; những vị này và những vị khác về học thức, ngay cả các vị ấy cũng không phải là bậc không già, không chết.

๒๒๐.

220.

‘‘อิสโย วาปิ เย สนฺตา, สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน;

สรีรํ เตปิ กาเลน, วิชหนฺติ ตปสฺสิโน.

‘Hoặc những vị ẩn sĩ nào là bậc hiền thiện, có tự ngã được chế ngự, là người tu khổ hạnh; những người tu khổ hạnh ấy, đến thời kỳ, họ cũng từ bỏ thân xác.

๒๒๑.

221.

‘‘ภาวิตตฺตา อรหนฺโต, กตกิจฺจา อนาสวา;

นิกฺขิปนฺติ อิมํ เทหํ, ปุญฺญปาปปริกฺขยา’’ติ. –

‘Các bậc A-la-hán có tự ngã được tu tập, đã làm xong việc cần làm, là bậc vô lậu; các ngài đặt xuống thân này, do sự đoạn tận của phước và tội.’

ปญฺจหิ คาถาหิ รญฺโญ ธมฺมํ เทเสสิ.

Bằng năm bài kệ, (vị ấy) đã thuyết giảng Chánh pháp cho đức vua.

๒๑๗. ตตฺถ [Pg.92] มหทฺธนาติ นิธานคตสฺเสว มหโต ธนสฺส อตฺถิตาย พหุธนา. มหาโภคาติ เทวโภคสทิสาย มหติยา โภคสมฺปตฺติยา สมนฺนาคตา. รฏฺฐวนฺโตติ สกลรฏฺฐวนฺโต. ปหูตธนธญฺญาเสติ ติณฺณํ จตุนฺนํ วา สํวจฺฉรานํ อตฺถาย นิทหิตฺวา ฐเปตพฺพสฺส นิจฺจปริพฺพยภูตสฺส ธนธญฺญสฺส วเสน อปริยนฺตธนธญฺญา. เตปิ โน อชรามราติ เตปิ เอวํ มหาวิภวา มนฺธาตุมหาสุทสฺสนาทโย ขตฺติยา อชรามรา นาเหสุํ, อญฺญทตฺถุ มรณมุขเมว อนุปวิฏฺฐาติ อตฺโถ.

217. Ở đây, mahaddhanā có nghĩa là có nhiều tài sản do sự hiện hữu của tài sản lớn đã được cất giữ trong kho tàng. Mahābhogā có nghĩa là được phú bẩm sự thành tựu về của cải to lớn tương tự như của cải của chư thiên. Raṭṭhavanto có nghĩa là chủ nhân của toàn thể quốc độ. Pahūtadhanadhaññāse có nghĩa là có tiền của và lúa gạo không giới hạn, theo ý nghĩa về tiền của và lúa gạo thường xuyên được chi dùng và cần phải được cất giữ vì mục đích cho ba hoặc bốn năm. Tepi no ajarāmarā có nghĩa là: Ngay cả các vị Sát-đế-lỵ có sự huy hoàng to lớn như vậy, như là vua Mandhātu và Mahāsudassana v.v..., cũng đã không không già, không chết; nói cách khác, các vị ấy chỉ đi vào cửa tử mà thôi.

๒๑๘. เอเตติ ยถาวุตฺตขตฺติยาทโย. อญฺเญติ อญฺญตรา เอวํภูตา อมฺพฏฺฐาทโย. ชาติยาติ อตฺตโน ชาตินิมิตฺตํ อชรามรา นาเหสุนฺติ อตฺโถ.

218. Ete có nghĩa là các vị Sát-đế-lỵ v.v... đã được nói đến. Aññe có nghĩa là những người khác như thế, như là dòng dõi Ambaṭṭha v.v... Jātiyā có nghĩa là: Các vị ấy đã không không già, không chết do vì dòng dõi của mình.

๒๑๙. มนฺตนฺติ เวทํ. ปริวตฺเตนฺตีติ สชฺฌายนฺติ วาเจนฺติ จ. อถ วา ปริวตฺเตนฺตีติ เวทํ อนุปริวตฺเตนฺตา โหมํ กโรนฺตา ชปนฺติ. ฉฬงฺคนฺติ สิกฺขากปฺปนิรุตฺติพฺยากรณโชติสตฺถฉนฺโทวิจิติสงฺขาเตหิ ฉหิ องฺเคหิ ยุตฺตํ. พฺรหฺมจินฺติตนฺติ พฺราหฺมณานมตฺถาย พฺรหฺมนา จินฺติตํ กถิตํ. วิชฺชายาติ พฺรหฺมสทิสวิชฺชาย สมนฺนาคตา, เตปิ โน อชรามราติ อตฺโถ.

219. Mantaṃ có nghĩa là kinh Vệ-đà. Parivattenti có nghĩa là trùng tụng và đọc lên. Hoặc là, parivattenti có nghĩa là trong khi thường xuyên trì tụng kinh Vệ-đà, họ thực hiện lễ tế lửa và niệm thầm. Chaḷaṅgaṃ có nghĩa là hợp thành bởi sáu phần được gọi là: ngữ âm học, nghi lễ học, từ nguyên học, văn phạm học, thiên văn học, và thi luật học. Brahmacintitaṃ có nghĩa là được Phạm Thiên nghĩ ra và nói lên vì lợi ích của các người Bà-la-môn. Vijjāya có nghĩa là: Được phú bẩm học thức tương tự như của Phạm Thiên, ngay cả các vị ấy cũng không không già, không chết.

๒๒๐-๒๒๑. อิสโยติ ยมนิยมาทีนํ ปฏิกูลสญฺญาทีนญฺจ เอสนฏฺเฐน อิสโย. สนฺตาติ กายวาจาหิ สนฺตสภาวา. สญฺญตตฺตาติ ราคาทีนํ สํยเมน สํยตจิตฺตา. กายตปนสงฺขาโต ตโป เอเตสํ อตฺถีติ ตปสฺสิโน. ปุน ตปสฺสิโนติ สํวรกา. เตน เอวํ ตปนิสฺสิตกา หุตฺวา สรีเรน จ วิโมกฺขํ ปตฺตุกามาปิ สํวรกา สรีรํ วิชหนฺติ เอวาติ ทสฺเสติ. อถ วา อิสโยติ อธิสีลสิกฺขาทีนํ เอสนฏฺเฐน อิสโย, ตทตฺถํ ตปฺปฏิปกฺขานํ ปาปธมฺมานํ วูปสเมน สนฺตา, เอการมฺมเณ จิตฺตสฺส สํยเมน สญฺญตตฺตา, สมฺมปฺปธานโยคโต วีริยตาเปน ตปสฺสิโน, สปฺปโยคา ราคาทีนํ สนฺตปเนน ตปสฺสิโนติ [Pg.93] โยเชตพฺพํ. ภาวิตตฺตาติ จตุสจฺจกมฺมฏฺฐานภาวนาย ภาวิตจิตฺตา.

Isayo có nghĩa là các vị ẩn sĩ theo ý nghĩa tìm cầu các điều như là sự tự chế và sự giới hạn, và các điều như là tưởng về sự bất tịnh. Santā có nghĩa là có bản tánh an tịnh qua thân và khẩu. Saññatattā có nghĩa là có tâm được chế ngự bằng sự thu thúc các điều như là tham ái. Sự khổ hạnh được gọi là sự hành xác có nơi các vị này, vì thế là tapassino (người tu khổ hạnh). Lại nữa, tapassino có nghĩa là những người có sự thu thúc. Do đó, (câu kệ) chỉ dạy rằng: ‘Sau khi đã trở thành người nương tựa vào sự khổ hạnh như vậy và là người có sự thu thúc mong muốn đạt được sự giải thoát bằng thân thể, các vị ấy vẫn từ bỏ thân xác.’ Hoặc là, isayo có nghĩa là các vị ẩn sĩ theo ý nghĩa tìm cầu các điều như là tăng thượng giới học, santā có nghĩa là an tịnh do sự lắng dịu các pháp ác đối nghịch với mục đích ấy, saññatattā có nghĩa là có tự ngã được chế ngự bằng sự thu thúc tâm trong một đối tượng duy nhất, tapassino có nghĩa là người tu khổ hạnh do sự nung nấu của tinh tấn từ sự thực hành chánh cần, tapassino có nghĩa là người tu khổ hạnh do sự thiêu đốt các điều như là tham ái với sự nỗ lực đúng đắn, nên được hiểu như vậy. Bhāvitattā có nghĩa là có tâm được tu tập bằng sự tu tập về đề mục của Tứ Thánh Đế.

เอวํ ฆฏปณฺฑิเตน ธมฺเม กถิเต ตํ สุตฺวา ราชา อปคตโสกสลฺโล ปสนฺนมานโส ฆฏปณฺฑิตํ ปสํสนฺโต –

Khi Chánh pháp được Ghaṭapaṇḍita nói lên như vậy, sau khi nghe điều ấy, đức vua đã được nhổ đi mũi tên sầu muộn, có tâm ý trong sáng, trong khi tán dương Ghaṭapaṇḍita (đã nói):

๒๒๒.

222.

‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆฏสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

‘Ta đang bị bốc cháy, giống như ngọn lửa được tưới bằng dầu; giống như được tưới rưới bằng nước, (ngươi) đã dập tắt tất cả sự phiền muộn.

๒๒๓.

223.

‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

‘Ngươi thật đã nhổ lên mũi tên sầu muộn của ta, đã nằm sâu trong tim; ngươi là người đã xua tan nỗi sầu muộn về con của ta, người đang bị sầu muộn xâm chiếm.

๒๒๔.

224.

‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน ภาติก.

‘Ta đây đã được nhổ đi mũi tên, đã trở nên mát lạnh, đã được dập tắt. Ta không sầu muộn, không than khóc, sau khi đã nghe lời của hiền đệ, này hiền đệ.

๒๒๕.

225.

‘‘เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

นิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา, ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรํ.

‘Những người có trí tuệ, là những người có lòng bi mẫn, họ hành động như vậy. Họ làm cho quay về khỏi sầu muộn, giống như Ghaṭa đối với người anh cả.

๒๒๖.

226.

‘‘ยสฺส เอตาทิสา โหนฺติ, อมจฺจา ปริจารกา;

สุภาสิเตน อนฺเวนฺติ, ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตร’’นฺติ. – เสสคาถา อภาสิ;

‘Người nào có được những vị cận thần, những người phục vụ như thế này, họ giúp đỡ bằng lời khéo nói, giống như Ghaṭa đối với người anh cả.’ (Đức vua) đã nói những bài kệ còn lại.

๒๒๕. ตตฺถ ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรนฺติ ยถา ฆฏปณฺฑิโต อตฺตโน เชฏฺฐภาตรํ มตปุตฺตโสกาภิภูตํ อตฺตโน อุปายโกสลฺเลน เจว ธมฺมกถาย จ ตโต ปุตฺตโสกโต วินิวตฺตยิ, เอวํ อญฺเญปิ สปฺปญฺญา เย โหนฺติ อนุกมฺปกา, เต ญาตีนํ อุปการํ กโรนฺตีติ อตฺโถ.

225. Ở đây, câu ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ có nghĩa là: giống như Ghaṭapaṇḍita đã làm cho người anh cả của mình, người bị xâm chiếm bởi nỗi sầu muộn về đứa con đã chết, quay về khỏi nỗi sầu muộn về con ấy bằng chính sự khéo léo trong phương tiện và bằng bài thuyết giảng Chánh pháp của mình, cũng vậy, những người có trí tuệ khác, là những người có lòng bi mẫn, họ thực hiện sự giúp đỡ cho các quyến thuộc.

๒๒๖. ยสฺส เอตาทิสา โหนฺตีติ อยํ อภิสมฺพุทฺธคาถา. ตสฺสตฺโถ – ยถา เยน การเณน ปุตฺตโสกปเรตํ ราชานํ วาสุเทวํ ฆฏปณฺฑิโต โสกหรณตฺถาย สุภาสิเตน อนฺเวสิ อนุเอสิ, ยสฺส อญฺญสฺสาปิ เอตาทิสา ปณฺฑิตา อมจฺจา ปฏิลทฺธา อสฺสุ, ตสฺส กุโต โสโกติ! เสสคาถา เหฏฺฐา วุตฺตตฺถา เอวาติ.

226. Câu Yassa etādisā honti là bài kệ của bậc Chánh Đẳng Giác. Nghĩa của câu ấy là: giống như, và do nguyên nhân nào mà Ghaṭapaṇḍita đã tìm đến, đã theo sát đức vua Vāsudeva, người bị sầu muộn về con xâm chiếm, bằng lời khéo nói vì mục đích trừ diệt sầu muộn, người nào khác cũng có được những vị cận thần có trí tuệ như thế này, sầu muộn từ đâu có được cho người ấy! Những bài kệ còn lại có ý nghĩa đã được nói đến ở dưới.

สตฺถา [Pg.94] อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ‘‘เอวํ, อุปาสก, โปราณกปณฺฑิตา ปณฺฑิตานํ กถํ สุตฺวา ปุตฺตโสกํ หรึสู’’ติ วตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ. สจฺจปริโยสาเน อุปาสโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ.

Bậc Đạo Sư, sau khi mang đến bài thuyết giảng Chánh pháp này, đã nói rằng: ‘Này người cận sự nam, như vậy, các bậc hiền trí thời xưa, sau khi đã nghe lời nói của các bậc hiền trí, đã trừ diệt được nỗi sầu muộn về con,’ sau khi làm sáng tỏ các sự thật, đã kết hợp câu chuyện tiền thân. Vào lúc cuối của (bài giảng về) các sự thật, người cận sự nam đã an trú ở quả vị Nhập Lưu.

กณฺหเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Kaṇha đã kết thúc.

๗. ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุวณฺณนา

7. Phần Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Trưởng Giả Dhanapāla

นคฺโค ทุพฺพณฺณรูโปสีติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต ธนปาลเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. อนุปฺปนฺเน กิร พุทฺเธ ปณฺณรฏฺเฐ เอรกจฺฉนคเร ธนปาลโก นาม เสฏฺฐิ อโหสิ อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน กทริโย นตฺถิกทิฏฺฐิโก. ตสฺส กิริยา ปาฬิโต เอว วิญฺญายติ. โส กาลํ กตฺวา มรุกนฺตาเร เปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺส ตาลกฺขนฺธปฺปมาโณ กาโย อโหสิ, สมุฏฺฐิตจฺฉวิ ผรุโส, วิรูปเกโส, ภยานโก, ทุพฺพณฺโณ อติวิย วิรูโป พีภจฺฉทสฺสโน. โส ปญฺจปณฺณาส วสฺสานิ ภตฺตสิตฺถํ วา อุทกพินฺทุํ วา อลภนฺโต วิสุกฺขกณฺโฐฏฺฐชิวฺโห ชิฆจฺฉาปิปาสาภิภูโต อิโต จิโต จ ปริพฺภมติ.

(Câu kệ) “Ngươi trần truồng, hình sắc xấu xí” này được bậc Đạo Sư nói ra khi Ngài đang trú tại Jetavana, liên quan đến ngạ quỷ Dhanapāla. Nghe nói, khi Đức Phật chưa xuất hiện, tại thành phố Erakaccha ở xứ Paṇṇa, có một vị trưởng giả tên là Dhanapālaka, là người không tín ngưỡng, không trong sạch, keo kiệt, và có tà kiến. Hành vi của ông ta được biết rõ từ chính văn Pāli. Sau khi mệnh chung, ông ta đã tái sanh làm ngạ quỷ trong một vùng hoang mạc. Thân của ngạ quỷ ấy có kích thước bằng thân cây thốt nốt, da nổi vảy và thô ráp, tóc xấu xí, đáng sợ, nước da xấu, hình dạng rất xấu xí, trông ghê tởm. Trong suốt năm mươi lăm năm, ngạ quỷ ấy không nhận được một hạt cơm hay một giọt nước, với cổ, môi, và lưỡi khô khốc, bị đói và khát hành hạ, đi lang thang đây đó.

อถ อมฺหากํ ภควติ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา ปวตฺติตวรธมฺมจกฺเก อนุกฺกเมน สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต สาวตฺถิวาสิโน วาณิชา ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ ภณฺฑสฺส ปูเรตฺวา อุตฺตราปถํ คนฺตฺวา ภณฺฑํ วิกฺกิณิตฺวา ปฏิลทฺธภณฺฑํ สกเฏสุ อาโรเปตฺวา ปฏินิวตฺตมานา สายนฺหสมเย อญฺญตรํ สุกฺขนทึ ปาปุณิตฺวา ตตฺถ ยานํ มุญฺจิตฺวา รตฺติยํ วาสํ กปฺเปสุํ. อถ โส เปโต ปิปาสาภิภูโต ปานียสฺสตฺถาย อาคนฺตฺวา ตตฺถ พินฺทุมตฺตมฺปิ ปานียํ อลภิตฺวา วิคตาโส ฉินฺนมูโล วิย ตาโล ฉินฺนปาโท ปติ. ตํ ทิสฺวา วาณิชา –

Rồi, khi Đức Thế Tôn của chúng ta đã xuất hiện trên thế gian, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang tuần tự trú tại Sāvatthī, các thương nhân cư ngụ tại Sāvatthī đã chất đầy hàng hóa lên khoảng năm trăm cỗ xe, đi đến phương bắc, bán hàng hóa, chất hàng hóa nhận lại được lên xe, và trong khi đang quay trở về, vào buổi chiều, họ đã đến một con sông cạn nào đó. Tại đó, họ tháo xe và nghỉ lại qua đêm. Bấy giờ, ngạ quỷ ấy bị cơn khát hành hạ, đã đến để tìm nước uống, nhưng tại đó không tìm được dù chỉ một giọt nước, nên đã tuyệt vọng, ngã quỵ xuống như cây thốt nốt bị chặt gốc. Thấy vậy, các thương nhân –

๒๒๗.

227.

‘‘นคฺโค ทุพฺพณฺณรูโปสิ, กิโส ธมนิสนฺถโต;

อุปฺผาสุลิโก กิสิโก, โก นุ ตฺวมสิ มาริสา’’ติ. –

“Ngươi trần truồng, hình sắc xấu xí, gầy gò, nổi đầy gân; xương sườn nhô ra, ốm yếu, thưa ngài, ngài là ai vậy?” –

อิมาย คาถาย ปุจฺฉึสุ. ตโต เปโต –

(Họ) đã hỏi bằng câu kệ này. Khi ấy, ngạ quỷ –

๒๒๘.

228.

‘‘อหํ [Pg.95] ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต’’ติ. –

“Thưa các ngài, tôi là một ngạ quỷ, khốn khổ, thuộc về thế giới của Yama; sau khi đã làm điều ác, từ đây tôi đã đi đến thế giới ngạ quỷ.” –

อตฺตานํ อาวิกตฺวา ปุน เตหิ –

Sau khi tự tiết lộ mình, lại được họ –

๒๒๙.

229.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คโต’’ติ. –

“Việc ác nào đã được làm bằng thân, khẩu, ý? Do quả báo của nghiệp nào mà từ đây ông đã đi đến thế giới ngạ quỷ?” –

กตกมฺมํ ปุจฺฉิโต ปุพฺเพ นิพฺพตฺตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย อตีตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ อนาคตญฺจ อตฺตโน ปวตฺตึ ทสฺเสนฺโต เตสญฺจ โอวาทํ เทนฺโต –

Được hỏi về nghiệp đã làm, (ngạ quỷ) bắt đầu từ nơi đã sanh ra trước kia, trình bày diễn biến của mình trong quá khứ, hiện tại, và tương lai, và đưa ra lời khuyên cho họ –

๒๓๐.

230.

‘‘นครํ อตฺถิ ปณฺณานํ, เอรกจฺฉนฺติ วิสฺสุตํ;

ตตฺถ เสฏฺฐิ ปุเร อาสึ, ธนปาโลติ มํ วิทู.

“Có một thành phố của xứ Paṇṇa, nổi tiếng là Erakaccha; tại đó, trước kia tôi là một trưởng giả, người ta biết tôi là Dhanapāla.

๒๓๑.

231.

‘‘อสีติ สกฏวาหานํ, หิรญฺญสฺส อโหสิ เม;

ปหูตํ เม ชาตรูปํ, มุตฺตา เวฬุริยา พหู.

“Tôi đã có tám mươi xe chở đầy vàng bạc; vàng ròng của tôi rất nhiều, ngọc trai, ngọc lưu ly cũng nhiều.

๒๓๒.

232.

‘‘ตาว มหทฺธนสฺสาปิ, น เม ทาตุํ ปิยํ อหุ;

ปิทหิตฺวา ทฺวารํ ภุญฺชึ, มา มํ ยาจนกาทฺทสุํ.

“Dù có tài sản lớn như vậy, tôi cũng không thích cho đi; tôi đóng cửa lại rồi ăn, để những người ăn xin không thấy tôi.

๒๓๓.

233.

‘‘อสฺสทฺโธ มจฺฉรี จาสึ, กทริโย ปริภาสโก;

ททนฺตานํ กโรนฺตานํ, วารยิสฺสํ พหู ชเน.

“Tôi đã là người không tín ngưỡng và bỏn xẻn, keo kiệt và hay mắng nhiếc; tôi đã ngăn cản nhiều người đang cho đi, đang làm phước.

๒๓๔.

234.

‘‘วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส, สํยมสฺส กุโต ผลํ;

โปกฺขรญฺโญทปานานิ, อารามานิ จ โรปิเต;

ปปาโย จ วินาเสสึ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ.

“(Tôi nói rằng) ‘Không có quả báo của việc bố thí, làm sao có quả của sự tự chế?’ Tôi đã phá hủy các hồ sen, các giếng nước, và các khu vườn được trồng; tôi đã phá hủy các nơi cung cấp nước uống và các cây cầu ở những nơi khó đi.

๒๓๕.

235.

‘‘สฺวาหํ อกตกลฺยาโณ, กตปาโป ตโต จุโต;

อุปปนฺโน เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิโต.

“Tôi, người không làm điều lành, đã làm điều ác, từ đó mệnh chung; đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, bị đói và khát hành hạ.

๒๓๖.

236.

‘‘ปญฺจปณฺณาส วสฺสานิ, ยโต กาลงฺกโต อหํ;

นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา, ปีตํ วา ปน ปานิยํ.

“Đã năm mươi lăm năm, kể từ khi tôi mệnh chung; tôi không biết đến việc ăn, hay uống nước.

๒๓๗.

237.

‘‘โย สํยโม โส วินาโส, โย วินาโส โส สํยโม;

เปตา หิ กิร ชานนฺติ, โย สํยโม โส วินาโส.

“Sự tự chế (không cho đi) chính là sự hủy hoại, sự hủy hoại (tài sản khi cho đi) chính là sự tự chế (chân chánh). Quả thật, các ngạ quỷ biết rằng: sự tự chế (không cho đi) chính là sự hủy hoại.

๒๓๘.

238.

‘‘อหํ [Pg.96] ปุเร สํยมิสฺสํ, นาทาสึ พหุเก ธเน;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน;

สฺวาหํ ปจฺฉานุตปฺปามิ, อตฺตกมฺมผลูปโค.

“Trước kia, tôi đã tự chế (không cho đi), tôi đã không cho đi dù có nhiều của cải; dù có những vật đáng để cho, tôi đã không tạo ra hòn đảo nương tựa cho chính mình; nay tôi hối hận, người đã gặt lấy quả của nghiệp của chính mình.

๒๓๙.

239.

‘‘อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ, กาลกิริยา ภวิสฺสติ;

เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ.

“Sau bốn tháng nữa, cái chết sẽ xảy ra với tôi; tôi sẽ rơi vào địa ngục vô cùng cay đắng, khủng khiếp.

๒๔๐.

240.

‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ;

อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ.

“(Địa ngục ấy) có bốn góc, bốn cửa, được phân chia thành các phần cân đối; được bao quanh bởi một bức tường sắt, được lợp bằng sắt.

๒๔๑.

241.

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา.

“Nền của nó làm bằng sắt, bốc cháy, rực lửa; luôn luôn lan tỏa và tồn tại khắp một trăm do-tuần xung quanh.

๒๔๒.

242.

‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ;

ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ.

“Tại đó, trong một thời gian dài, tôi sẽ cảm thọ nỗi khổ đau, là quả của nghiệp ác; vì vậy, tôi vô cùng sầu muộn.

๒๔๓.

243.

‘‘ตํ วา วทามิ ภทฺทํ โว, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

“Tôi nói điều này với quý vị, cầu cho quý vị được an lành, tất cả những ai đã tụ họp ở đây: chớ làm nghiệp ác, dù công khai hay kín đáo.

๒๔๔.

244.

‘‘สเจ ตํ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา;

น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุปฺปจฺจาปิ ปลายตํ.

“Nếu quý vị sẽ làm hoặc đang làm nghiệp ác ấy, quý vị sẽ không thoát khỏi khổ đau, dù có bay lên hay chạy trốn.

๒๔๕.

245.

‘‘มตฺเตยฺยา โหถ เปตฺเตยฺยา, กุเล เชฏฺฐาปจายิกา;

สามญฺญา โหถ พฺรหฺมญฺญา, เอวํ สคฺคํ คมิสฺสถา’’ติ. –

“Hãy hiếu kính với mẹ, hãy hiếu kính với cha, hãy tôn kính bậc trưởng thượng trong gia đình; hãy tôn kính Sa-môn, hãy tôn kính Bà-la-môn, như vậy, quý vị sẽ đi đến cõi trời.” –

อิมา คาถา อภาสิ.

(Ngạ quỷ) đã nói những câu kệ này.

๒๓๐-๒๓๑. ตตฺถ ปณฺณานนฺติ ปณฺณานามรฏฺฐสฺส เอวํนามกานํ ราชูนํ. เอรกจฺฉนฺติ ตสฺส นครสฺส นามํ. ตตฺถาติ ตสฺมึ นคเร. ปุเรติ ปุพฺเพ อตีตตฺตภาเว. ธนปาโลติ มํ วิทูติ ‘‘ธนปาลเสฏฺฐี’’ติ มํ ชานนฺติ. ตยิทํ นามํ ตทา มยฺหํ อตฺถานุคตเมวาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘อสีตี’’ติ คาถมาห. ตตฺถ อสีติ สกฏวาหานนฺติ วีสติขาริโก วาโห, โย สกฏนฺติ วุจฺจติ. เตสํ สกฏวาหานํ อสีติ หิรญฺญสฺส ตถา กหาปณสฺส จ เม อโหสีติ โยชนา. ปหูตํ เม ชาตรูปนฺติ สุวณฺณมฺปิ ปหูตํ อเนกภารปริมาณํ อโหสีติ สมฺพนฺโธ.

230-231. Trong đó, (cụm từ) paṇṇānaṃ (của xứ Paṇṇa) có nghĩa là: của các vị vua có tên như vậy của xứ sở tên là Paṇṇa. Erakaccha là tên của thành phố ấy. Tattha (tại đó) có nghĩa là: tại thành phố ấy. Pure (trước kia) có nghĩa là: trước đây, trong kiếp quá khứ. (Cụm từ) dhanapāloti maṃ vidū (người ta biết tôi là Dhanapāla) có nghĩa là: người ta biết tôi là “trưởng giả Dhanapāla”. Để chỉ ra rằng cái tên này của tôi khi ấy quả thật phù hợp với ý nghĩa, (ngạ quỷ) đã nói câu kệ bắt đầu bằng asīti (tám mươi). Trong đó, (cụm từ) asīti sakaṭavāhānaṃ (tám mươi xe chở) có nghĩa là: một vāha là hai mươi khāri, được gọi là một sakaṭa (một xe). Cần hiểu là: “tôi đã có tám mươi xe chở vàng bạc và tiền kahāpaṇa như vậy”. (Cụm từ) Pahūtaṃ me jātarūpaṃ (vàng ròng của tôi rất nhiều) cần liên kết là: “vàng ròng cũng có rất nhiều, với số lượng nhiều bhāra”.

๒๓๒-๒๓๓. น [Pg.97] เม ทาตุํ ปิยํ อหูติ ทานํ ทาตุํ มยฺหํ ปิยํ นาโหสิ. มา มํ ยาจนกาทฺทสุนฺติ ‘‘ยาจกา มา มํ ปสฺสึสู’’ติ ปิทหิตฺวา เคหทฺวารํ ภุญฺชามิ. กทริโยติ ถทฺธมจฺฉรี. ปริภาสโกติ ทานํ เทนฺเต ทิสฺวา ภเยน สนฺตชฺชโก. ททนฺตานํ กโรนฺตานนฺติ อุปโยคตฺเถ สามิวจนํ, ทานานิ ททนฺเต ปุญฺญานิ กโรนฺเต. พหู ชเนติ พหู สตฺเต. ททนฺตานํ วา กโรนฺตานํ วา สมุทายภูตํ พหุํ ชนํ ปุญฺญกมฺมโต วารยิสฺสํ นิวาเรสึ.

232-233. (Cụm từ) Na me dātuṃ piyaṃ ahū (ta không thích bố thí) có nghĩa là: “Việc bố thí không phải là điều ta ưa thích.” (Cụm từ) Mā maṃ yācanakāddasuṃ (mong rằng những người xin đừng thấy ta) có nghĩa là: “Mong rằng những người ăn xin đừng thấy ta,” (nên) ta đóng cửa nhà lại rồi ăn. (Từ) Kadariyo (kẻ bủn xỉn) là người keo kiệt cứng rắn. (Từ) Paribhāsako (kẻ mắng nhiếc) là người hăm dọa bằng sự sợ hãi khi thấy (người khác) đang bố thí. (Cụm từ) Dadantānaṃ karontānaṃ (của những người đang cho, của những người đang làm) là sở hữu cách trong ý nghĩa liên hệ, (chỉ đến) những người đang thực hiện việc bố thí, những người đang làm các phước thiện. (Cụm từ) Bahū jane (nhiều người) là nhiều chúng sanh. Ta đã ngăn cản, đã cản trở nhiều người, là tập hợp của những người đang cho hoặc đang làm, khỏi các phước nghiệp.

๒๓๔-๒๓๖. วิปาโก นตฺถิ ทานสฺสาติอาทิ ทานาทีนํ นิวารเณ การณทสฺสนํ. ตตฺถ วิปาโก นตฺถิ ทานสฺสาติ ทานกมฺมสฺส ผลํ นาม นตฺถิ, เกวลํ ปุญฺญํ ปุญฺญนฺติ ธนวินาโส เอวาติ ทีเปติ. สํยมสฺสาติ สีลสํยมสฺส. กุโต ผลนฺติ กุโต นาม ผลํ ลพฺภติ, นิรตฺถกเมว สีลรกฺขณนฺติ อธิปฺปาโย. อารามานีติ อารามูปวนานีติ อตฺโถ. ปปาโยติ ปานียสาลา. ทุคฺเคติ อุทกจิกฺขลฺลานํ วเสน ทุคฺคมฏฺฐานานิ. สงฺกมนานีติ เสตุโย. ตโต จุโตติ ตโต มนุสฺสโลกโต จุโต. ปญฺจปณฺณาสาติ ปญฺจปญฺญาส. ยโต กาลงฺกโต อหนฺติ ยทา กาลกตา อหํ, ตโต ปฏฺฐาย. นาภิชานามีติ เอตฺตกํ กาลํ ภุตฺตํ วา ปีตํ วา กิญฺจิ น ชานามิ.

234-236. (Cụm từ) Vipāko natthi dānassa (bố thí không có kết quả) v.v... là sự trình bày lý do trong việc ngăn cản bố thí v.v... Ở đây, (câu) vipāko natthi dānassa (bố thí không có kết quả) có nghĩa là nghiệp bố thí không có cái gọi là quả báo, nó chỉ ra rằng (nói) “phước, phước” chỉ là sự tiêu tán tài sản mà thôi. (Từ) Saṃyamassa (của sự thu thúc) là của sự thu thúc trong giới. (Câu) Kuto phalaṃ (quả từ đâu ra?) có nghĩa là quả báo được nhận từ đâu chứ, ý muốn nói rằng việc giữ giới chỉ là vô ích. (Từ) Ārāmāni (các khu vườn) có nghĩa là các khu vườn và các khu rừng nhỏ gần vườn. (Từ) Papāyo (nơi cung cấp nước uống) là nhà phát nước uống. (Từ) Dugge (nơi khó đi) là những nơi khó đi lại do nước và bùn lầy. (Từ) Saṅkamanāni (các cầu) là những cây cầu. (Cụm từ) Tato cuto (chết từ đó) là chết từ cõi người đó. (Từ) Pañcapaṇṇāsā (năm mươi lăm) là năm mươi lăm. (Cụm từ) Yato kālaṅkato ahaṃ (từ khi ta mệnh chung) có nghĩa là “kể từ khi ta đã chết.” (Cụm từ) Nābhijānāmi (ta không biết) có nghĩa là “trong suốt thời gian ấy, ta không biết bất cứ điều gì đã được ăn hay được uống.”

๒๓๗-๓๘. โย สํยโม โส วินาโสติ โลภาทิวเสน ยํ สํยมนํ กสฺสจิ อทานํ, โส อิเมสํ สตฺตานํ วินาโส นาม เปตโยนิยํ นิพฺพตฺตเปตานํ มหาพฺยสนสฺส เหตุภาวโต. ‘‘โย วินาโส โส สํยโม’’ติ อิมินา ยถาวุตฺตสฺส อตฺถสฺส เอกนฺติกภาวํ วทติ. เปตา หิ กิร ชานนฺตีติ เอตฺถ หิ-สทฺโท อวธารเณ, กิร-สทฺโท อรุจิสูจเน. ‘‘สํยโม เทยฺยธมฺมสฺส อปริจฺจาโค วินาสเหตู’’ติ อิมมตฺถํ เปตา เอว กิร ชานนฺติ ปจฺจกฺขโต อนุภุยฺยมานตฺตา, น มนุสฺสาติ. นยิทํ ยุตฺตํ มนุสฺสานมฺปิ เปตานํ วิย ขุปฺปิปาสาทีหิ อภิภุยฺยมานานํ ทิสฺสมานตฺตา. เปตา ปน ปุริมตฺตภาเว กตกมฺมสฺส ปากฏภาวโต ตมตฺถํ สุฏฺฐุตรํ ชานนฺติ. เตนาห – ‘‘อหํ ปุเร สํยมิสฺส’’นฺติอาทิ. ตตฺถ สํยมิสฺสนฺติ สยมฺปิ ทานาทิปุญฺญกิริยโต สํยมนํ สงฺโกจํ อกาสึ. พหุเก ธเนติ มหนฺเต ธเน วิชฺชมาเน.

237-38. (Câu) Yo saṃyamo so vināso (sự thu thúc nào là sự hủy hoại ấy) có nghĩa là: Sự thu thúc nào, tức là không cho bất cứ ai do tham ái v.v..., chính là sự hủy hoại của những chúng sanh này, vì là nguyên nhân của đại họa cho những ngạ quỷ đã sanh trong loài ngạ quỷ. Bằng câu Yo vināso so saṃyamo (sự hủy hoại nào là sự thu thúc ấy), (kinh) nói lên tính chất tuyệt đối của ý nghĩa đã được nói đến. (Câu) Petā hi kira jānanti (quả thật, các ngạ quỷ biết) – ở đây, từ hi có nghĩa nhấn mạnh, từ kira biểu thị sự không hài lòng. “Sự thu thúc, sự không từ bỏ vật đáng cho, là nguyên nhân của sự hủy hoại” – ý nghĩa này quả thật chỉ các ngạ quỷ mới biết, vì họ đang trực tiếp trải nghiệm, chứ không phải loài người. Điều này không đúng, vì loài người cũng được thấy là bị áp đảo bởi đói khát v.v... như các ngạ quỷ. Tuy nhiên, các ngạ quỷ biết rõ ý nghĩa ấy hơn, vì nghiệp đã làm trong kiếp trước trở nên rõ ràng. Do đó, (ngạ quỷ) nói: Ahaṃ pure saṃyamissaṃ (trước kia ta đã thu thúc) v.v... Ở đây, (câu) saṃyamissaṃ (ta đã thu thúc) có nghĩa là chính ta cũng đã thực hiện sự thu thúc, sự co rút lại khỏi việc làm phước như bố thí v.v... (Cụm từ) Bahuke dhane (khi có nhiều tài sản) là khi có tài sản lớn.

๒๔๓. ตนฺติ [Pg.98] ตสฺมา. โวติ ตุมฺเห. ภทฺทํ โวติ ภทฺทํ กลฺยาณํ สุนฺทรํ ตุมฺหากํ โหตูติ วจนเสโส. ยาวนฺเตตฺถ สมาคตาติ ยาวนฺโต ยาวตกา เอตฺถ สมาคตา, เต สพฺเพ มม วจนํ สุณาถาติ อธิปฺปาโย. อาวีติ ปกาสนํ ปเรสํ ปากฏวเสน. รโหติ ปฏิจฺฉนฺนํ อปากฏวเสน. อาวิ วา ปาณาติปาตาทิมุสาวาทาทิกายวจีปโยควเสน, ยทิ วา รโห อภิชฺฌาทิวเสน ปาปกํ ลามกํ อกุสลกมฺมํ มากตฺถ มา กริตฺถ.

243. (Từ) Taṃ là tasmā (vì vậy). (Từ) Vo là tumhe (quý vị). (Cụm từ) Bhaddaṃ vo (mong điều lành đến với quý vị) – phần còn lại của câu là: “Mong điều lành, điều tốt đẹp, điều hay ho đến với quý vị.” (Cụm từ) Yāvantettha samāgatā (bao nhiêu người đã tụ hội ở đây) có nghĩa là: “Bao nhiêu người, bao nhiêu vị đã tụ hội ở đây, tất cả hãy lắng nghe lời của ta.” (Từ) Āvī (công khai) là sự biểu lộ, theo cách rõ ràng cho người khác. (Từ) Raho (kín đáo) là sự che giấu, theo cách không rõ ràng. Dù công khai qua việc sử dụng thân và khẩu như sát sanh, nói dối v.v..., hay kín đáo qua tham lam v.v..., chớ có làm, chớ có thực hiện nghiệp ác, nghiệp xấu, nghiệp bất thiện.

๒๔๔. สเจ ตํ ปาปกํ กมฺมนฺติ อถ ปน ตํ ปาปกมฺมํ อายตึ กริสฺสถ, เอตรหิ วา กโรถ, นิรยาทีสุ จตูสุ อปาเยสุ มนุสฺเสสุ จ อปฺปายุกตาทิวเสน ตสฺส ผลภูตา ทุกฺขโต ปมุตฺติ ปโมกฺโข นาม นตฺถิ. อุปฺปจฺจาปิ ปลายตนฺติ อุปฺปติตฺวา อากาเสน คจฺฉนฺตานมฺปิ โมกฺโข นตฺถิเยวาติ อตฺโถ. ‘‘อุเปจฺจา’’ติปิ ปาฬิ, อิโต วา เอตฺโต วา ปลายนฺเต ตุมฺเห อนุพนฺธิสฺสตีติ อธิปฺปาเยน อุเปจฺจ สญฺจิจฺจ ปลายนฺตานมฺปิ ตุมฺหากํ ตโต โมกฺโข นตฺถิ, คติกาลาทิปจฺจยนฺตรสมวาเย ปน สติ วิปจฺจติเยวาติ อตฺโถ. อยญฺจ อตฺโถ –

244. (Câu) Sace taṃ pāpakaṃ kammaṃ (nếu làm nghiệp ác ấy) có nghĩa là: Nhưng nếu quý vị sẽ làm nghiệp ác ấy trong tương lai, hoặc đang làm bây giờ, thì không có cái gọi là sự giải thoát, sự thoát khỏi khổ đau là kết quả của nó, (như) trong bốn đường ác là địa ngục v.v... và ở cõi người qua việc đoản mệnh v.v... (Câu) Uppaccāpi palāyataṃ (dù bay lên mà trốn chạy) có nghĩa là: “Dù bay lên đi trong không trung cũng không có sự giải thoát.” Cũng có bản Pāli là Upeccā, với ý nghĩa là “(nghiệp) sẽ theo đuổi quý vị đang trốn chạy từ đây hay từ đó,” dù quý vị cố ý, chủ tâm trốn chạy cũng không có sự giải thoát khỏi nó; nhưng khi có sự hội đủ của các duyên khác như cảnh giới, thời gian v.v..., nó chắc chắn sẽ trổ quả. Và ý nghĩa này –

‘‘น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌ, น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส;

น วิชฺชตี โส ชคติปฺปเทโส, ยตฺถฏฺฐิโต มุจฺเจยฺย ปาปกมฺมา’’ติ. (ธ. ป. ๑๒๗;

มิ. ป. ๔.๒.๔) –

“Không phải ở trên không, không phải giữa lòng biển, không phải đi vào trong hang núi; không có nơi nào trên thế gian này, mà khi đứng ở đó, người ta có thể thoát khỏi nghiệp ác.” (Pháp Cú 127; Milindapañha 4.2.4) –

อิมาย คาถาย ทีเปตพฺโพ.

cần được làm sáng tỏ bằng kệ này.

๒๔๕. มตฺเตยฺยาติ มาตุหิตา. โหถาติ เตสํ อุปฏฺฐานาทีนิ กโรถ. ตถา เปตฺเตยฺยาติ เวทิตพฺพา. กุเล เชฏฺฐาปจายิกาติ กุเล เชฏฺฐกานํ อปจายนกรา. สามญฺญาติ สมณปูชกา. ตถา พฺรหฺมญฺญาติ พาหิตปาปปูชกาติ อตฺโถ. เอวํ สคฺคํ คมิสฺสถาติ อิมินา มยา วุตฺตนเยน ปุญฺญานิ กตฺวา เทวโลกํ อุปปชฺชิสฺสถาติ อตฺโถ. ยํ ปเนตฺถ อตฺถโต น วิภตฺตํ, ตํ เหฏฺฐา ขลฺลาฏิยเปตวตฺถุอาทีสุ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

245. (Từ) Matteyyā (hiếu thảo với mẹ) là có lòng tốt với mẹ. (Từ) Hotha (hãy là) có nghĩa là hãy thực hiện việc phụng dưỡng v.v... đối với họ. Tương tự, (từ) petteyyā (hiếu thảo với cha) cần được hiểu như vậy. (Cụm từ) Kule jeṭṭhāpacāyikā (kính trọng bậc trưởng thượng trong gia đình) là người thực hành sự kính trọng đối với các bậc trưởng thượng trong gia đình. (Từ) Sāmaññā (tôn kính Sa-môn) là những người tôn kính các vị Sa-môn. Tương tự, (từ) brahmaññā (tôn kính Bà-la-môn) có nghĩa là những người tôn kính các vị đã loại trừ điều ác. (Câu) Evaṃ saggaṃ gamissatha (như vậy sẽ đi đến thiên giới) có nghĩa là: “Làm các phước thiện theo phương cách đã được ta nói đến này, quý vị sẽ sanh lên cõi trời.” Điều gì ở đây không được phân tích về mặt ý nghĩa, điều đó cần được hiểu theo phương cách đã được nói đến trong các câu chuyện như Khallāṭiyapetavatthu v.v... ở phần dưới.

เต [Pg.99] วาณิชา ตสฺส วจนํ สุตฺวา สํเวคชาตา ตํ อนุกมฺปมานา ภาชเนหิ ปานียํ คเหตฺวา ตํ สยาเปตฺวา มุเข อาสิญฺจึสุ. ตโต มหาชเนน พหุเวลํ อาสิตฺตํ อุทกํ ตสฺส เปตสฺส ปาปพเลน อโธคฬํ น โอติณฺณํ, กุโต ปิปาสํ ปฏิวิเนสฺสติ. เต ตํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘อปิ เต กาจิ อสฺสาสมตฺตา ลทฺธา’’ติ. โส อาห – ‘‘ยทิ เม เอตฺตเกหิ ชเนหิ เอตฺตกํ เวลํ อาสิญฺจมานํ อุทกํ เอกพินฺทุมตฺตมฺปิ ปรคฬํ ปวิฏฺฐํ, อิโต เปตโยนิโต โมกฺโข มา โหตู’’ติ. อถ เต วาณิชา ตํ สุตฺวา อติวิย สํเวคชาตา ‘‘อตฺถิ ปน โกจิ อุปาโย ปิปาสาวูปสมายา’’ติ อาหํสุ. โส อาห – ‘‘อิมสฺมึ ปาปกมฺเม ขีเณ ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกานํ วา ทาเน ทินฺเน มม ทานมุทฺทิสิสฺสติ, อหํ อิโต เปตตฺตโต มุจฺจิสฺสามี’’ติ. ตํ สุตฺวา วาณิชา สาวตฺถึ คนฺตฺวา ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจตฺวา สรณานิ สีลานิ จ คเหตฺวา พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส สตฺตาหํ ทานํ ทตฺวา ตสฺส เปตสฺส ทกฺขิณํ อาทิสึสุ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา จตุนฺนํ ปริสานํ ธมฺมํ เทเสสิ. มหาชโน จ โลภาทิมจฺเฉรมลํ ปหาย ทานาทิปุญฺญาภิรโต อโหสีติ.

Các thương nhân ấy nghe lời của ngạ quỷ, sanh lòng thương cảm, động lòng trắc ẩn, lấy nước từ các bình chứa, đặt ngạ quỷ nằm xuống rồi đổ vào miệng. Sau đó, nước được nhiều người đổ vào trong một thời gian dài, do năng lực của ác nghiệp của ngạ quỷ ấy, đã không trôi xuống cổ họng, làm sao có thể làm dịu cơn khát được? Họ hỏi ngạ quỷ ấy: “Ông có được chút an ủi nào không?” Ngạ quỷ ấy nói: “Nếu nước được bao nhiêu người này đổ vào trong thời gian lâu như vậy mà có dù chỉ một giọt lọt qua cổ họng của tôi, thì nguyện cho tôi đừng thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ này.” Bấy giờ, các thương nhân ấy nghe vậy, vô cùng thương cảm, bèn hỏi: “Vậy có phương cách nào để làm dịu cơn khát không?” Ngạ quỷ ấy nói: “Khi ác nghiệp này của tôi đã tiêu giảm, nếu có sự cúng dường được dâng đến đức Như Lai hoặc các vị đệ tử của Như Lai, rồi hồi hướng phước báu ấy cho tôi, tôi sẽ thoát khỏi cảnh ngạ quỷ này.” Nghe vậy, các thương nhân đi đến thành Sāvatthi, đến yết kiến đức Thế Tôn, trình bày sự việc ấy, thọ trì tam quy và ngũ giới, rồi cúng dường đến chư Tăng với đức Phật là vị chủ tọa trong bảy ngày, và hồi hướng phần phước đến cho ngạ quỷ ấy. Đức Thế Tôn nhân sự việc ấy làm duyên khởi, đã thuyết pháp cho bốn chúng. Và đại chúng đã từ bỏ cấu uế tham lam, bỏn xẻn v.v..., trở nên ưa thích các phước thiện như bố thí v.v...

ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ trưởng giả Dhanapāla đã chấm dứt.

๘. จูฬเสฏฺฐิเปตวตฺถุวณฺณนา

8. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ tiểu trưởng giả

นคฺโค กิโส ปพฺพชิโตสิ, ภนฺเตติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต จูฬเสฏฺฐิเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. พาราณสิยํ กิร เอโก คหปติ อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน มจฺฉรี กทริโย ปุญฺญกิริยาย อนาทโร จูฬเสฏฺฐิ นาม อโหสิ. โส กาลํ กตฺวา เปเตสุ นิพฺพตฺติ, ตสฺส กาโย อปคตมํสโลหิโต อฏฺฐินฺหารุจมฺมมตฺโต มุณฺโฑ อเปตวตฺโถ อโหสิ. ธีตา ปนสฺส อนุลา อนฺธกวินฺเท สามิกสฺส เคเห วสนฺตี ปิตรํ อุทฺทิสฺส พฺราหฺมเณ โภเชตุกามา ตณฺฑุลาทีนิ ทานูปกรณานิ สชฺเชสิ. ตํ ญตฺวา เปโต อาสาย อากาเสน ตตฺถ คจฺฉนฺโต ราชคหํ สมฺปาปุณิ. เตน จ สมเยน ราชา อชาตสตฺตุ เทวทตฺเตน [Pg.100] อุยฺโยชิโต ปิตรํ ชีวิตา โวโรเปตฺวา เตน วิปฺปฏิสาเรน ทุสฺสุปิเนน จ นิทฺทํ อนุปคจฺฉนฺโต อุปริปาสาทวรคโต จงฺกมนฺโต ตํ เปตํ อากาเสน คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา อิมาย คาถาย ปุจฺฉิ –

Câu kệ bắt đầu bằng “Thưa ngài, ngài trần truồng, gầy gò, là một vị xuất gia” này được nói ra khi đức Đạo Sư đang trú tại Veḷuvana, liên quan đến ngạ quỷ tiểu trưởng giả. Tương truyền, ở thành Bārāṇasī có một gia chủ tên là Cūḷaseṭṭhi, không có đức tin, không có lòng tịnh tín, keo kiệt, bủn xỉn, và thờ ơ với việc làm phước. Vị ấy sau khi mệnh chung đã tái sanh vào loài ngạ quỷ, thân của ngạ quỷ ấy không còn thịt và máu, chỉ còn xương, gân, và da, đầu trọc, và không có y phục. Còn người con gái của ông ta tên là Anulā, đang sống tại nhà chồng ở Andhakavinda, muốn cúng dường các vị Bà-la-môn để hồi hướng cho cha, đã chuẩn bị các vật dụng cúng dường như gạo v.v... Biết được điều đó, ngạ quỷ với lòng mong mỏi đã đi đến nơi ấy bằng đường không, và đã đến thành Rājagaha. Và vào lúc ấy, vua Ajātasattu, do bị Devadatta xúi giục, đã giết cha, vì hối hận và gặp ác mộng nên không ngủ được, đang đi kinh hành trên tầng lầu cao của cung điện, đã thấy ngạ quỷ ấy đang đi trên không và hỏi bằng câu kệ này:

๒๔๖.

246.

‘‘นคฺโค กิโส ปพฺพชิโตสิ ภนฺเต, รตฺตึ กุหึ คจฺฉสิ กิสฺสเหตุ;

อาจิกฺข เม ตํ อปิ สกฺกุเณมุ, สพฺเพน วิตฺตํ ปฏิปาทเย ตุว’’นฺติ.

“Thưa ngài, ngài trần truồng, gầy gò, là một vị xuất gia, ban đêm ngài đi đâu, vì lý do gì? Xin hãy nói cho tôi biết điều đó, có lẽ chúng tôi có thể cung cấp cho ngài tất cả tài sản.”

ตตฺถ ปพฺพชิโตติ สมโณ. ราชา กิร ตํ นคฺคตฺตา มุณฺฑตฺตา จ ‘‘นคฺโค สมโณ อย’’นฺติ สญฺญาย ‘‘นคฺโค กิโส ปพฺพชิโตสี’’ติอาทิมาห. กิสฺสเหตูติ กินฺนิมิตฺตํ. สพฺเพน วิตฺตํ ปฏิปาทเย ตุวนฺติ วิตฺติยา อุปกรณภูตํ วิตฺตํ สพฺเพน โภเคน ตุยฺหํ อชฺฌาสยานุรูปํ, สพฺเพน วา อุสฺสาเหน ปฏิปาเทยฺยํ สมฺปาเทยฺยํ. ตถา กาตุํ มยํ อปฺเปว นาม สกฺกุเณยฺยาม, ตสฺมา อาจิกฺข เม ตํ, เอตํ ตว อาคมนการณํ มยฺหํ กเถหีติ อตฺโถ.

Ở đây, (pabbajito) có nghĩa là sa-môn. Tương truyền, nhà vua do thấy ngạ quỷ trần truồng và đầu trọc nên đã có ý nghĩ “đây là một vị sa-môn trần truồng” và đã nói (câu kệ bắt đầu bằng) “ngài trần truồng, gầy gò, là một vị xuất gia”. (Kissahetu) có nghĩa là vì lý do gì. (Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvaṃ) có nghĩa là tài sản làm vật dụng cho cuộc sống, tôi sẽ cung cấp, sẽ sắm sửa bằng tất cả của cải theo như ý muốn của ngài, hoặc bằng tất cả sự nỗ lực. Có lẽ chúng tôi có thể làm như vậy, vì thế, xin hãy nói cho tôi biết điều đó, nghĩa là hãy nói cho tôi biết nguyên nhân ngài đến đây.

เอวํ รญฺญา ปุฏฺโฐ เปโต อตฺตโน ปวตฺตึ กเถนฺโต ติสฺโส คาถา อภาสิ –

Được nhà vua hỏi như vậy, ngạ quỷ đã nói ba câu kệ để kể lại câu chuyện của mình:

๒๔๗.

247.

‘‘พาราณสี นครํ ทูรฆุฏฺฐํ, ตตฺถาหํ คหปติ อฑฺฒโก อหุ ทีโน;

อทาตา เคธิตมโน อามิสสฺมึ, ทุสฺสีลฺเยน ยมวิสยมฺหิ ปตฺโต.

“Thành Bārāṇasī nổi danh xa gần, ở đó tôi là một gia chủ giàu có nhưng hèn hạ; không bố thí, tâm tham đắm vật chất, do ác giới nên đã đến cõi của Diêm vương.”

๒๔๘.

248.

‘‘โส สูจิกาย กิลมิโต เตหิ,เตเนว ญาตีสุ ยามิ อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ;

อทานสีลา น จ สทฺทหนฺติ,‘ทานผลํ โหติ ปรมฺหิ โลเก’.

“Tôi bị cơn đói hành hạ bởi những (ác nghiệp) ấy, chính vì thế tôi đi đến các quyến thuộc vì muốn có chút vật thực; những người không có thói quen bố thí và không tin rằng ‘quả của bố thí có ở đời sau’.”

๒๔๙.

249.

‘‘ธีตา จ มยฺหํ ลปเต อภิกฺขณํ, ทสฺสามิ ทานํ ปิตูนํ ปิตามหานํ;

ตมุปกฺขฏํ ปริวิสยนฺติ พฺราหฺมณา, ยามิ อหํ อนฺธกวินฺทํ ภุตฺตุ’’นฺติ.

“Và con gái của tôi thường hay nói rằng: ‘Con sẽ cúng dường cho các bậc cha ông’; các vị Bà-la-môn đang được phục vụ vật thực đã được chuẩn bị ấy, tôi đi đến Andhakavinda để thọ hưởng.”

๒๔๗. ตตฺถ [Pg.101] ทูรฆุฏฺฐนฺติ ทูรโต เอว คุณกิตฺตนวเสน โฆสิตํ, สพฺพตฺถ วิสฺสุตํ ปากฏนฺติ อตฺโถ. อฑฺฒโกติ อฑฺโฒ มหาวิภโว. ทีโนติ นิหีนจิตฺโต อทานชฺฌาสโย. เตนาห ‘‘อทาตา’’ติ. เคธิตมโน อามิสสฺมินฺติ กามามิเส ลคฺคจิตฺโต เคธํ อาปนฺโน. ทุสฺสีลฺเยน ยมวิสยมฺหิ ปตฺโตติ อตฺตนา กเตน ทุสฺสีลกมฺมุนา ยมวิสยํ เปตโลกํ ปตฺโต อมฺหิ.

247. Ở đây, (dūraghuṭṭhaṃ) có nghĩa là được loan truyền từ xa do sự tán thán các phẩm hạnh, nghĩa là nổi tiếng, hiển nhiên ở khắp mọi nơi. (Aḍḍhako) có nghĩa là giàu có, có tài sản lớn. (Dīno) có nghĩa là tâm hèn hạ, có khuynh hướng không bố thí. Do đó, nói là “không bố thí”. (Gedhitamano āmisasmiṃ) có nghĩa là tâm dính mắc vào vật chất dục lạc, đã trở nên tham lam. (Dussīlyena yamavisayamhi patto) có nghĩa là do ác nghiệp mà tự mình đã làm, tôi đã đến cõi của Diêm vương, tức là cõi ngạ quỷ.

๒๔๘. โส สูจิกาย กิลมิโตติ โส อหํ วิชฺฌนฏฺเฐน สูจิสทิสตาย ‘‘สูจิกา’’ติ ลทฺธนามาย ชิฆจฺฉาย กิลมิโต นิรนฺตรํ วิชฺฌมาโน. ‘‘กิลมโถ’’ติ อิจฺเจว วา ปาโฐ. เตหีติ ‘‘ทีโน’’ติอาทินา วุตฺเตหิ ปาปกมฺเมหิ การณภูเตหิ. ตสฺส หิ เปตสฺส ตานิ ปาปกมฺมานิ อนุสฺสรนฺตสฺส อติวิย โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ, ตสฺมา เอวมาห. เตเนวาติ เตเนว ชิฆจฺฉาทุกฺเขน. ญาตีสุ ยามีติ ญาตีนํ สมีปํ ยามิ คจฺฉามิ. อามิสกิญฺจิกฺขเหตูติ อามิสสฺส กิญฺจิกฺขนิมิตฺตํ, กิญฺจิ อามิสํ ปตฺเถนฺโตติ อตฺโถ. อทานสีลา น จ สทฺทหนฺติ, ‘ทานผลํ โหติ ปรมฺหิ โลเก’ติ ยถา อหํ, ตถา เอวํ อญฺเญปิ มนุสฺสา อทานสีลา ‘‘ทานสฺส ผลํ เอกํเสน ปรโลเก โหตี’’ติ น จ สทฺทหนฺติ. ยโต อหํ วิย เตปิ เปตา หุตฺวา มหาทุกฺขํ ปจฺจนุภวนฺตีติ อธิปฺปาโย.

248. (So sūcikāya kilamito) có nghĩa là tôi ấy bị cơn đói, được gọi là “sūcikā” (cái kim) vì nó giống như cái kim về phương diện đâm chích, hành hạ, bị đâm chích không ngừng. Hoặc bản đọc là “kilamatho”. (Tehi) có nghĩa là bởi những ác nghiệp làm nguyên nhân đã được nói đến bắt đầu bằng “hèn hạ”. Thật vậy, khi ngạ quỷ ấy nhớ lại những ác nghiệp đó, ưu não tột cùng đã khởi lên, vì thế ngạ quỷ đã nói như vậy. (Teneva) có nghĩa là chính vì nỗi khổ của cơn đói ấy. (Ñātīsu yāmi) có nghĩa là tôi đi, tôi đến gần các quyến thuộc. (Āmisakiñcikkhahetu) có nghĩa là vì lý do muốn có chút vật thực, nghĩa là mong mỏi một chút vật thực. (Adānasīlā na ca saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke’) có nghĩa là giống như tôi, những người khác cũng vậy, những người không có thói quen bố thí, không tin rằng “quả của bố thí chắc chắn có ở đời sau”. Ý muốn nói là, vì thế, họ cũng giống như tôi, sau khi trở thành ngạ quỷ, phải chịu đựng nỗi khổ lớn.

๒๔๙. ลปเตติ กเถติ. อภิกฺขณนฺติ อภิณฺหํ พหุโส. กินฺติ ลปตีติ อาห ‘‘ทสฺสามิ ทานํ ปิตูนํ ปิตามหาน’’นฺติ. ตตฺถ ปิตูนนฺติ มาตาปิตูนํ, จูฬปิตุมหาปิตูนํ วา. ปิตามหานนฺติ อยฺยกปยฺยกานํ. อุปกฺขฏนฺติ สชฺชิตํ. ปริวิสยนฺตีติ โภชยนฺติ. อนฺธกวินฺทนฺติ เอวํนามกํ นครํ. ภุตฺตุนฺติ ภุญฺชิตุํ. ตโต ปรา สงฺคีติการเกหิ วุตฺตา –

249. Lapateti là katheti (nói). Abhikkhaṇanti là abhiṇhaṃ bahuso (thường xuyên, nhiều lần). Kinti lapatīti āha ‘‘dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahāna’’nti có nghĩa là: Nói điều gì? Vị ấy nói: ‘Tôi sẽ dâng cúng đến các người cha và các người ông.’ Ở đây, pitūnanti là mātāpitūnaṃ (đến các bậc cha mẹ), hoặc cūḷapitumahāpitūnaṃ (đến các chú, các bác). Pitāmahānanti là ayyakapayyakānaṃ (đến các ông nội, các ông cố). Upakkhaṭanti là sajjitaṃ (được chuẩn bị). Parivisayantīti là bhojayanti (họ phục vụ vật thực). Andhakavindanti là evaṃnāmakaṃ nagaraṃ (thành phố có tên là như vậy). Bhuttunti là bhuñjituṃ (để ăn). Tato parā saṅgītikārakehi vuttā – (Những câu kệ) sau đó đã được các vị kết tập Tam Tạng nói đến –

๒๕๐.

250.

‘‘ตมโวจ ราชา ‘อนุภวิยาน ตมฺปิ,เอยฺยาสิ ขิปฺปํ อหมปิ กสฺสํ ปูชํ;

อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ,สทฺธายิตํ เหตุวโจ สุโณม’.

‘Vua đã nói với vị ấy: ‘Sau khi thọ hưởng điều ấy, Ngươi hãy mau trở lại, ta cũng sẽ thực hiện việc cúng dường; Nếu có nguyên nhân, ngươi hãy trình bày điều ấy cho ta, Chúng ta sẽ lắng nghe lời nói hợp lý đáng tin cậy’.

๒๕๑.

251.

‘‘ตถาติ [Pg.102] วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ, ภุญฺชึสุ ภตฺตํ น จ ทกฺขิณารหา;

ปจฺจาคมิ ราชคหํ ปุนาปรํ, ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส.

‘Sau khi nói: ‘Xin vâng,’ vị ấy đã đi đến nơi ấy, họ đã dùng bữa nhưng không phải là những người xứng đáng thọ nhận; Vị ấy đã trở lại thành Rājagaha một lần nữa, đã hiện ra trước mặt vị vua.’

๒๕๒.

252.

‘‘ทิสฺวาน เปตํ ปุนเทว อาคตํ, ราชา อโวจ ‘อหมปิ กึ ททามิ;

อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ, เยน ตุวํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา’.

‘Sau khi nhìn thấy ngạ quỷ đã trở lại một lần nữa, vua đã nói: ‘Ta cũng sẽ dâng cúng vật gì? Nếu có nguyên nhân, ngươi hãy trình bày điều ấy cho ta, nhờ đó ngươi có thể được no đủ trong thời gian lâu dài hơn’.’

๒๕๓.

253.

‘‘พุทฺธญฺจ สงฺฆํ ปริวิสิยาน ราช, อนฺเนน ปาเนน จ จีวเรน;

ตํ ทกฺขิณํ อาทิส เม หิตาย, เอวํ อหํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา.

‘Thưa đại vương, sau khi phục vụ Đức Phật và chư Tăng với vật thực, thức uống, và y phục, xin hãy hồi hướng vật cúng dường ấy vì lợi ích cho tôi, như thế tôi có thể được no đủ trong thời gian lâu dài hơn.’

๒๕๔.

254.

‘‘ตโต จ ราชา นิปติตฺวา ตาวเท, ทานํ สหตฺถา อตุลํ ททิตฺวา สงฺเฆ;

อาโรเจสิ ปกตํ ตถาคตสฺส, ตสฺส จ เปตสฺส ทกฺขิณํ อาทิสิตฺถ.

‘Sau đó, nhà vua đã đi ra ngay lúc ấy, sau khi tự tay dâng cúng đến chư Tăng vật thí vô song, đã trình bày sự việc đã được thực hiện lên Đức Như Lai, và đã hồi hướng vật cúng dường cho ngạ quỷ ấy.’

๒๕๕.

255.

‘‘โส ปูชิโต อติวิย โสภมาโน, ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส;

ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต, น มยฺหมตฺถิ สมา สทิสา มานุสา.

‘Vị ấy, được cúng dường, tỏa sáng rực rỡ, đã hiện ra trước mặt vị vua: ‘Tôi là dạ-xoa, đã đạt được thần lực tối thượng, không có người nào bằng hoặc tương tự như tôi’.’

๒๕๖.

256.

‘‘ปสฺสานุภาวํ อปริมิตํ มมยิทํ, ตยานุทิฏฺฐํ อตุลํ ทตฺวา สงฺเฆ;

สนฺตปฺปิโต สตตํ สทา พหูหิ, ยามิ อหํ สุขิโต มนุสฺสเทวา’’ติ.

‘Xin hãy nhìn xem oai lực vô lượng này của tôi, (kết quả từ) vật thí vô song dâng đến chư Tăng đã được ngài hồi hướng. Tôi được mãn nguyện luôn luôn, thường xuyên, bởi nhiều thứ. Thưa vị trời của loài người, tôi ra đi trong an lạc.’

๒๕๐. ตตฺถ ตมโวจ ราชาติ ตํ เปตํ ตถา วตฺวา ฐิตํ ราชา อชาตสตฺตุ อโวจ. อนุภวิยาน ตมฺปีติ ตํ ตว ธีตุยา อุปกฺขฏํ ทานมฺปิ อนุภวิตฺวา. เอยฺยาสีติ อาคจฺเฉยฺยาสิ. กสฺสนฺติ กริสฺสามิ. อาจิกฺข [Pg.103] เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตูติ สเจ กิญฺจิ การณํ อตฺถิ, ตํ การณํ มยฺหํ อาจิกฺข กเถหิ. สทฺธายิตนฺติ สทฺธายิตพฺพํ. เหตุวโจติ เหตุยุตฺตวจนํ, ‘‘อมุกสฺมึ ฐาเน อสุเกน ปกาเรน ทาเน กเต มยฺหํ อุปกปฺปตี’’ติ สการณํ วจนํ วทาติ อตฺโถ.

250. Ở đây, tamavoca rājāti là vua Ajātasattu đã nói với ngạ quỷ ấy, người đang đứng sau khi đã nói như vậy. Anubhaviyāna tampīti là sau khi thọ hưởng vật thí cúng dường ấy đã được chuẩn bị bởi con gái của ngài. Eyyāsīti là āgaccheyyāsi (ngươi hãy đến). Kassanti là karissāmi (ta sẽ làm). Ācikkha me taṃ yadi atthi hetūti là sace kiñci kāraṇaṃ atthi, taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi (nếu có nguyên nhân nào, hãy trình bày, hãy nói nguyên nhân ấy cho ta). Saddhāyitanti là saddhāyitabbaṃ (điều đáng tin cậy). Hetuvacoti là hetuyuttavacanaṃ (lời nói hợp lý), có nghĩa là: ‘Hãy nói lời có nguyên nhân rằng: ‘Khi sự cúng dường được thực hiện theo cách thức như thế này ở nơi như thế này thì sẽ có kết quả đến cho tôi.’’

๒๕๑. ตถาติ วตฺวาติ สาธูติ วตฺวา. ตตฺถาติ ตสฺมึ อนฺธกวินฺเท ปริเวสนฏฺฐาเน. ภุญฺชึสุ ภตฺตํ น จ ทกฺขิณารหาติ ภตฺตํ ภุญฺชึสุ ทุสฺสีลพฺราหฺมณา, น จ ปน ทกฺขิณารหา สีลวนฺโต ภุญฺชึสูติ อตฺโถ. ปุนาปรนฺติ ปุน อปรํ วารํ ราชคหํ ปจฺจาคมิ.

251. Tathāti vatvāti là sādhūti vatvā (sau khi nói: ‘Lành thay’). Tatthāti là tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne (ở tại nơi phục vụ vật thực ở thành Andhakavinda). Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahāti có nghĩa là các vị Bà-la-môn ác giới đã dùng bữa, chứ không phải các bậc có giới hạnh xứng đáng thọ nhận đã dùng bữa. Punāparanti là puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami (đã trở lại thành Rājagaha một lần khác nữa).

๒๕๒. กึ ททามีติ ‘‘กีทิสํ เต ทานํ ทสฺสามี’’ติ ราชา เปตํ ปุจฺฉิ. เยน ตุวนฺติ เยน การเณน ตฺวํ. จิรตรนฺติ จิรกาลํ. ปีณิโตติ ติตฺโต สิยา, ตํ กเถหีติ อตฺโถ.

252. Kiṃ dadāmīti là vua đã hỏi ngạ quỷ: ‘Ta sẽ dâng cúng đến ngươi vật thí loại nào?’ Yena tuvanti là yena kāraṇena tvaṃ (do nguyên nhân nào mà ngươi). Cirataranti là cirakālaṃ (trong thời gian lâu dài). Pīṇitoti là titto siyā (có thể được no đủ), có nghĩa là: ‘Hãy nói điều ấy.’

๒๕๓. ปริวิสิยานาติ โภเชตฺวา. ราชาติ อชาตสตฺตุํ อาลปติ. เม หิตายาติ มยฺหํ หิตตฺถาย เปตตฺตภาวโต ปริมุตฺติยา.

253. Parivisiyānāti là bhojetvā (sau khi phục vụ vật thực). Rājāti là ālapati ajātasattuṃ (gọi vua Ajātasattu). Me hitāyāti là mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā (vì lợi ích cho tôi, vì sự giải thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ).

๒๕๔. ตโตติ ตสฺมา เตน วจเนน, ตโต วา ปาสาทโต. นิปติตฺวาติ นิกฺขมิตฺวา. ตาวเทติ ตทา เอว อรุณุคฺคมนเวลาย. ยมฺหิ เปโต ปจฺจาคนฺตฺวา รญฺโญ อตฺตานํ ทสฺเสสิ, ตสฺมึ ปุเรภตฺเต เอว ทานํ อทาสิ. สหตฺถาติ สหตฺเถน. อตุลนฺติ อปฺปมาณํ อุฬารํ ปณีตํ. ทตฺวา สงฺเฆติ สงฺฆสฺส ทตฺวา. อาโรเจสิ ปกตํ ตถาคตสฺสาติ ‘‘อิทํ, ภนฺเต, ทานํ อญฺญตรํ เปตํ สนฺธาย ปกต’’นฺติ ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. อาโรเจตฺวา จ ยถา ตํ ทานํ ตสฺส อุปกปฺปติ, เอวํ ตสฺส จ เปตสฺส ทกฺขิณํ อาทิสิตฺถ อาทิสิ.

254. Tatoti là tasmā tena vacanena (do lời nói ấy), hoặc tato pāsādato (sau đó, từ cung điện). Nipatitvāti là nikkhamitvā (sau khi đi ra). Tāvadeti là tadā eva aruṇuggamanavelāya (ngay vào lúc ấy, vào thời điểm rạng đông). Khi ngạ quỷ đã trở lại và hiện thân cho đức vua thấy, vị ấy đã dâng cúng ngay trong buổi sáng hôm ấy. Sahatthāti là sahatthena (với tự tay). Atulanti là appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ (vô lượng, cao thượng, vi diệu). Datvā saṅgheti là saṅghassa datvā (sau khi dâng đến chư Tăng). Ārocesi pakataṃ tathāgatassāti là vị ấy đã trình bày sự việc lên Đức Thế Tôn rằng: ‘Bạch ngài, vật thí này được thực hiện nhắm đến một ngạ quỷ nọ.’ Và sau khi trình bày, để vật thí ấy có thể thành tựu đến ngạ quỷ, vị vua đã hồi hướng, đã chỉ định vật cúng dường cho ngạ quỷ ấy.

๒๕๕. โสติ โส เปโต. ปูชิโตติ ทกฺขิณาย ทิยฺยมานาย ปูชิโต. อติวิย โสภมาโนติ ทิพฺพานุภาเวน อติวิย วิโรจมาโน. ปาตุรโหสีติ ปาตุภวิ, รญฺโญ ปุรโต อตฺตานํ ทสฺเสสิ. ยกฺโขหมสฺมีติ เปตตฺตภาวโต มุตฺโต ยกฺโข อหํ ชาโต เทวภาวํ ปตฺโตสฺมิ. น มยฺหมตฺถิ สมา สทิสา มานุสาติ มยฺหํ อานุภาวสมฺปตฺติยา สมา วา โภคสมฺปตฺติยา สทิสา วา มนุสฺสา น สนฺติ.

255. Soti là so peto (ngạ quỷ ấy). Pūjitoti là dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito (được cúng dường bởi vật thí đang được dâng cúng). Ativiya sobhamānoti là dibbānubhāvena ativiya virocamāno (tỏa sáng rực rỡ với oai lực của chư thiên). Pāturahosīti là pātubhavi (đã hiện ra), rañño purato attānaṃ dassesi (đã hiện thân trước mặt đức vua). Yakkhohamasmīti là petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi (được giải thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ, tôi đã sanh làm dạ-xoa, đã đạt được trạng thái của chư thiên). Na mayhamatthi samā sadisā mānusāti là không có người nào bằng về sự thành tựu oai lực hoặc tương tự về sự thành tựu tài sản đối với tôi.

๒๕๖. ปสฺสานุภาวํ [Pg.104] อปริมิตํ มมยิทนฺติ ‘‘มม อิทํ อปริมาณํ ทิพฺพานุภาวํ ปสฺสา’’ติ อตฺตโน สมฺปตฺตึ ปจฺจกฺขโต รญฺโญ ทสฺเสนฺโต วทติ. ตยานุทิฏฺฐํ อตุลํ ทตฺวา สงฺเฆติ อริยสงฺฆสฺส อตุลํ อุฬารํ ทานํ ทตฺวา มยฺหํ อนุกมฺปาย ตยา อนุทิฏฺฐํ. สนฺตปฺปิโต สตตํ สทา พหูหีติ อนฺนปานวตฺถาทีหิ พหูหิ เทยฺยธมฺเมหิ อริยสงฺฆํ สนฺตปฺเปนฺเตน ตยา สทา สพฺพกาลํ ยาวชีวํ ตตฺถาปิ สตตํ นิรนฺตรํ อหํ สนฺตปฺปิโต ปีณิโต. ยามิ อหํ สุขิโต มนุสฺสเทวาติ ‘‘ตสฺมา อหํ อิทานิ สุขิโต มนุสฺสเทว มหาราช ยถิจฺฉิตฏฺฐานํ ยามี’’ติ ราชานํ อาปุจฺฉิ.

256. Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidanti là vị ấy nói, trong khi cho đức vua thấy trực tiếp sự thành tựu của mình rằng: ‘Xin hãy nhìn xem oai lực chư thiên vô lượng này của tôi.’ Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅgheti là sau khi dâng đến Thánh chúng Tăng vật thí vô song, cao thượng, đã được ngài hồi hướng do lòng bi mẫn đối với tôi. Santappito satataṃ sadā bahūhīti là do ngài làm cho Thánh chúng Tăng được mãn nguyện với nhiều vật dụng cúng dường như vật thực, thức uống, y phục, luôn luôn, mọi lúc, trọn đời, và ở đó cũng vậy, tôi được mãn nguyện, được no đủ một cách liên tục, không gián đoạn. Yāmi ahaṃ sukhito manussadevāti là vị ấy đã xin phép đức vua rằng: ‘Do đó, thưa vị trời của loài người, thưa đại vương, bây giờ tôi ra đi trong an lạc đến nơi chốn tùy theo ý muốn.’

เอวํ เปเต อาปุจฺฉิตฺวา คเต ราชา อชาตสตฺตุ ตมตฺถํ ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ, ภิกฺขู ภควโต สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. ตํ สุตฺวา มหาชโน มจฺเฉรมลํ ปหาย ทานาทิปุญฺญาภิรโต อโหสีติ.

Khi ngạ quỷ đã xin phép và ra đi như vậy, vua Ajātasattu đã trình bày sự việc ấy đến các vị tỳ-khưu, các vị tỳ-khưu đã đi đến gần Đức Thế Tôn và đã trình bày (sự việc). Đức Thế Tôn, sau khi lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh, đã thuyết giảng Giáo Pháp cho hội chúng đã vân tập. Sau khi lắng nghe điều ấy, đại chúng đã từ bỏ cấu uế của sự bỏn xẻn và đã trở nên ưa thích các phước thiện như là bố thí.

จูฬาเสฏฺฐิเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải về Câu Chuyện Ngạ Quỷ Cūḷāseṭṭhi đã chấm dứt.

๙. องฺกุรเปตวตฺถุวณฺณนา

9. Chú Giải về Câu Chuyện Ngạ Quỷ Aṅkura

ยสฺส อตฺถาย คจฺฉามาติ อิทํ สตฺถา สาวตฺถิยํ วิหรนฺโต องฺกุรเปตํ อารพฺภ กเถสิ. กามญฺเจตฺถ องฺกุโร เปโต น โหติ, ตสฺส ปน จริตํ ยสฺมา เปตสมฺพนฺธํ, ตสฺมา ตํ ‘‘องฺกุรเปตวตฺถู’’ติ วุตฺตํ.

Yassa atthāya gacchāma, câu này được bậc Đạo Sư thuyết giảng khi đang trú tại Sāvatthī, đề cập đến ngạ quỷ Aṅkura. Và mặc dù ở đây Aṅkura không phải là ngạ quỷ, nhưng vì hạnh kiểm của ông có liên quan đến ngạ quỷ, do đó câu chuyện được gọi là ‘Câu chuyện về ngạ quỷ Aṅkura’.

ตตฺรายํ สงฺเขปกถา – เย เต อุตฺตรมธุราธิปติโน รญฺโญ มหาสาครสฺส ปุตฺตํ อุปสาครํ ปฏิจฺจ อุตฺตราปเถ กํสโภเค อสิตญฺชนนคเร มหากํสสฺส ธีตุยา เทวคพฺภาย กุจฺฉิยํ อุปฺปนฺนา อญฺชนเทวี วาสุเทโว พลเทโว จนฺทเทโว สูริยเทโว อคฺคิเทโว วรุณเทโว อชฺชุโน ปชฺชุโน ฆฏปณฺฑิโต องฺกุโร จาติ วาสุเทวาทโย ทส ภาติกาติ เอกาทส ขตฺติยา อเหสุํ, เตสุ วาสุเทวาทโย ภาตโร อสิตญฺชนนครํ อาทึ กตฺวา ทฺวารวตีปริโยสาเนสุ สกลชมฺพุทีเป เตสฏฺฐิยา นครสหสฺเสสุ สพฺเพ ราชาโน จกฺเกน [Pg.105] ชีวิตกฺขยํ ปาเปตฺวา ทฺวารวติยํ วสมานา รชฺชํ ทส โกฏฺฐาเส กตฺวา วิภชึสุ. ภคินึ ปน อญฺชนเทวึ น สรึสุ. ปุน สริตฺวา ‘‘เอกาทส โกฏฺฐาเส กโรมา’’ติ วุตฺเต เตสํ สพฺพกนิฏฺโฐ องฺกุโร ‘‘มม โกฏฺฐาสํ ตสฺสา เทถ, อหํ โวหารํ กตฺวา ชีวิสฺสามิ, ตุมฺเห อตฺตโน อตฺตโน ชนปเทสุ สุงฺกํ มยฺหํ วิสฺสชฺเชถา’’ติ อาห. เต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตสฺส โกฏฺฐายํ ภคินิยา ทตฺวา นว ราชาโน ทฺวารวติยํ วสึสุ.

Ở đây, câu chuyện tóm tắt là như vầy: Có mười một vị Sát-đế-lỵ, là mười anh em Vāsudeva v.v... gồm Añjanadevī, Vāsudevo, Baladevo, Candadevo, Sūriyadevo, Aggidevo, Varuṇadevo, Ajjuno, Pajjuno, Ghaṭapaṇḍito, và Aṅkuro, được sinh ra trong bụng của Devagabbhā, con gái của Mahākaṃsa, tại thành Asitañjana trong xứ Kaṃsabhoga ở phương bắc, do duyên sự với Upasāgara, con trai của vua Mahāsāgara, chúa tể của Uttaramadhurā. Trong số họ, những người anh em Vāsudeva v.v... sau khi dùng bánh xe chiến tranh để kết liễu mạng sống của tất cả các vị vua trong sáu mươi ba ngàn thành phố trên toàn cõi Diêm-phù-đề, bắt đầu từ thành Asitañjana và kết thúc ở Dvāravatī, đã sống ở Dvāravatī và chia vương quốc thành mười phần. Tuy nhiên, họ đã không nhớ đến người chị gái Añjanadevī. Khi nhớ lại và nói rằng: ‘Chúng ta hãy chia thành mười một phần,’ Aṅkura, người em út trong số họ, đã nói: ‘Hãy trao phần của tôi cho chị ấy. Tôi sẽ sống bằng nghề buôn bán. Các anh hãy miễn thuế cho tôi trong các xứ sở của mình.’ Họ đã đồng ý: ‘Lành thay,’ rồi trao phần của ông cho người chị gái, và chín vị vua đã sống ở Dvāravatī.

องฺกุโร ปน วณิชฺชํ กโรนฺโต นิจฺจกาลํ มหาทานํ เทติ. ตสฺส ปเนโก ทาโส ภณฺฑาคาริโก อตฺถกาโม อโหสิ. องฺกุโร ปสนฺนมานโส ตสฺส เอกํ กุลธีตรํ คเหตฺวา อทาสิ. โส ปุตฺเต คพฺภคเตเยว กาลมกาสิ. องฺกุโร ตสฺมึ ชาเต ตสฺส ปิตุโน ทินฺนํ ภตฺตเวตนํ ตสฺส อทาสิ. อถ ตสฺมึ ทารเก วยปฺปตฺเต ‘‘ทาโส น ทาโส’’ติ ราชกุเล วินิจฺฉโย อุปฺปชฺชิ. ตํ สุตฺวา อญฺชนเทวี เธนูปมํ วตฺวา ‘‘มาตุ ภุชิสฺสาย ปุตฺโตปิ ภุชิสฺโส เอวา’’ติ ทาสพฺยโต โมเจสิ.

Về phần Aṅkura, trong khi làm nghề buôn bán, ông thường xuyên thực hiện việc bố thí lớn lao. Ông có một người nô lệ làm quản kho, là người có thiện chí. Aṅkura, với tâm hoan hỷ, đã cưới cho anh ta một người con gái nhà lành. Anh ta đã qua đời ngay khi đứa con còn trong bụng mẹ. Khi đứa trẻ được sinh ra, Aṅkura đã trao cho nó phần lương thực và tiền công đã được cấp cho cha nó. Sau đó, khi đứa trẻ đến tuổi trưởng thành, một cuộc tranh cãi đã nảy sinh trong hoàng tộc về việc ‘nó là nô lệ hay không phải là nô lệ.’ Nghe điều đó, Añjanadevī đã nói ví dụ về con bò cái và giải thoát đứa trẻ khỏi thân phận nô lệ, nói rằng: ‘Con của một người nữ tự do thì cũng là người tự do.’

ทารโก ปน ลชฺชาย ตตฺถ วสิตุํ อวิสหนฺโต โรรุวนครํ คนฺตฺวา ตตฺถ อญฺญตรสฺส ตุนฺนวายสฺส ธีตรํ คเหตฺวา ตุนฺนวายสิปฺเปน ชีวิกํ กปฺเปสิ. เตน สมเยน โรรุวนคเร อสยฺหมหาเสฏฺฐิ นาม อโหสิ. โส สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ มหาทานํ เทติ. โส ตุนฺนวาโย เสฏฺฐิโน ฆรํ อชานนฺตานํ ปีติโสมนสฺสชาโต หุตฺวา อสยฺหเสฏฺฐิโน นิเวสนํ ทกฺขิณพาหุํ ปสาเรตฺวา ทสฺเสสิ ‘‘เอตฺถ คนฺตฺวา ลทฺธพฺพํ ลภนฺตู’’ติ. ตสฺส กมฺมํ ปาฬิยํเยว อาคตํ.

Còn đứa trẻ, vì xấu hổ không thể sống ở đó, đã đi đến thành Roruva, ở đó cưới con gái của một người thợ may và sinh sống bằng nghề thợ may. Vào thời điểm đó, ở thành Roruva có một vị đại trưởng giả tên là Asayha. Vị ấy thực hiện việc bố thí lớn lao cho các Sa-môn, Bà-la-môn, người nghèo, khách lữ hành, người bần cùng, và người ăn xin. Người thợ may ấy, sanh tâm hoan hỷ và vui mừng, đã duỗi cánh tay phải chỉ dinh thự của trưởng giả Asayha cho những người không biết nhà của vị trưởng giả, nói rằng: ‘Hãy đến đó và nhận những gì có thể nhận được.’ Hành động của ông ta đã được ghi lại trong chính kinh Pāli.

โส อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา มรุภูมิยํ อญฺญตรสฺมึ นิคฺโรธรุกฺเข ภุมฺมเทวตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ, ตสฺส ทกฺขิณหตฺโถ สพฺพกามทโท อโหสิ. ตสฺมึเยว จ โรรุเว อญฺญตโร ปุริโส อสยฺหเสฏฺฐิโน ทาเน พฺยาวโฏ อสฺสทฺโธ อปฺปสนฺโน มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ปุญฺญกิริยาย อนาทโร กาลํ กตฺวา ตสฺส เทวปุตฺตสฺส วสนฏฺฐานสฺส อวิทูเร เปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. เตน จ กตกมฺมํ ปาฬิยํเยว อาคตํ. อสยฺหมหาเสฏฺฐิ ปน กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน สกฺกสฺส เทวรญฺโญ สหพฺยตํ อุปคโต.

Về sau, ông ta qua đời và tái sanh làm một vị địa thần ở một cây đa trong sa mạc, cánh tay phải của vị ấy có thể ban cho mọi điều mong muốn. Và cũng tại Roruva, một người đàn ông khác, người bận rộn với việc bố thí của trưởng giả Asayha, nhưng không có đức tin, không có lòng tịnh tín, có tà kiến, và không tôn trọng việc làm phước, sau khi qua đời đã tái sanh làm một ngạ quỷ không xa nơi ở của vị thiên tử ấy. Và hành động do người này thực hiện cũng đã được ghi lại trong chính kinh Pāli. Còn đại trưởng giả Asayha, sau khi qua đời, đã đạt được sự đồng hành với vua trời Sakka trong cõi trời Ba Mươi Ba.

อถ [Pg.106] อปเรน สมเยน องฺกุโร ปญฺจหิ สกฏสเตหิ, อญฺญตโร จ พฺราหฺมโณ ปญฺจหิ สกฏสเตหีติ ทฺเวปิ ชนา สกฏสหสฺเสน ภณฺฑํ อาทาย มรุกนฺตารมคฺคํ ปฏิปนฺนา มคฺคมูฬฺหา หุตฺวา พหุํ ทิวสํ ตตฺเถว วิจรนฺตา ปริกฺขีณติโณทกาหารา อเหสุํ. องฺกุโร อสฺสทูเตหิ จตูสุ ทิสาสุ ปานิยํ มคฺคาเปสิ. อถ โส กามททหตฺโถ ยกฺโข ตํ เตสํ พฺยสนปฺปตฺตึ ทิสฺวา องฺกุเรน ปุพฺเพ อตฺตโน กตํ อุปการํ จินฺเตตฺวา ‘‘หนฺท ทานิ อิมสฺส มยา อวสฺสเยน ภวิตพฺพ’’นฺติ อตฺตโน วสนวฏรุกฺขํ ทสฺเสสิ. โส กิร วฏรุกฺโข สาขาวิฏปสมฺปนฺโน ฆนปลาโส สนฺทจฺฉาโย อเนกสหสฺสปาโรโห อายาเมน วิตฺถาเรน อุพฺเพเธน จ โยชนปริมาโณ อโหสิ. ตํ ทิสฺวา องฺกุโร หฏฺฐตุฏฺโฐ ตสฺส เหฏฺฐา ขนฺธาวารํ พนฺธาเปสิ. ยกฺโข อตฺตโน ทกฺขิณหตฺถํ ปสาเรตฺวา ปฐมํ ตาว ปานีเยน สพฺพํ ชนํ สนฺตปฺเปสิ. ตโต โย โย ยํ ยํ อิจฺฉติ, ตสฺส ตสฺส ตํ ตํ อทาสิ.

Về sau, Aṅkura với năm trăm cỗ xe, và một vị Bà-la-môn khác với năm trăm cỗ xe, cả hai người với một ngàn cỗ xe, đã mang hàng hóa và đi vào con đường xuyên qua sa mạc. Bị lạc đường, họ lang thang ở đó nhiều ngày và đã cạn kiệt cỏ, nước, và thức ăn. Aṅkura đã sai các sứ giả cưỡi ngựa đi tìm nước ở bốn phương. Bấy giờ, vị dạ-xoa có bàn tay ban điều mong muốn, khi thấy họ gặp nạn, đã nghĩ đến sự giúp đỡ mà Aṅkura đã làm cho mình trước đây, và nghĩ rằng: ‘Này, bây giờ ta nhất định phải giúp người này,’ rồi đã cho họ thấy cây đa nơi mình ở. Cây đa ấy được cho là có cành và nhánh sum suê, lá dày, bóng râm mát, có hàng ngàn rễ phụ, và có kích thước một do-tuần về chiều dài, chiều rộng, và chiều cao. Thấy vậy, Aṅkura vui mừng hoan hỷ, đã cho lập trại dưới gốc cây ấy. Vị dạ-xoa duỗi cánh tay phải ra, trước hết làm cho tất cả mọi người thỏa mãn với nước uống. Sau đó, bất cứ ai muốn gì, vị ấy đều ban cho người đó thứ đó.

เอวํ ตสฺมึ มหาชเน นานาวิเธน อนฺนปานาทินา ยถากามํ สนฺตปฺปิเต ปจฺฉา วูปสนฺเต มคฺคปริสฺสเม โส พฺราหฺมณวาณิโช อโยนิโส มนสิกโรนฺโต เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘ธนลาภาย อิโต กมฺโพชํ คนฺตฺวา มยํ กึ กริสฺสาม, อิมเมว ปน ยกฺขํ เยน เกนจิ อุปาเยน คเหตฺวา ยานํ อาโรเปตฺวา อมฺหากํ นครเมว คมิสฺสามา’’ติ. เอวํ จินฺเตตฺวา ตมตฺถํ องฺกุรสฺส กเถนฺโต –

Như vậy, sau khi đám đông lớn ấy đã được thỏa mãn theo ý muốn với các loại đồ ăn thức uống, và sau khi sự mệt mỏi của cuộc hành trình đã lắng dịu, vị thương nhân Bà-la-môn ấy, do suy nghĩ không như lý, đã nghĩ như sau: ‘Chúng ta sẽ làm gì khi đi đến Kamboja từ đây để kiếm của cải? Thay vào đó, chúng ta hãy bắt chính vị dạ-xoa này bằng bất kỳ phương tiện nào, đưa lên xe, và đi về thành phố của chúng ta.’ Nghĩ như vậy, khi nói điều đó với Aṅkura –

๒๕๗.

257.

‘‘ยสฺส อตฺถาย คจฺฉาม, กมฺโพชํ ธนหารกา;

อยํ กามทโท ยกฺโข, อิมํ ยกฺขํ นยามเส.

‘Vì mục đích nào chúng ta đi, đến Kamboja để tìm của cải? Vị dạ-xoa này ban cho điều mong muốn, chúng ta hãy mang vị dạ-xoa này đi.

๒๕๘.

258.

‘‘อิมํ ยกฺขํ คเหตฺวาน, สาธุเกน ปสยฺห วา;

ยานํ อาโรปยิตฺวาน, ขิปฺปํ คจฺฉาม ทฺวารก’’นฺติ. –

‘Bắt lấy vị dạ-xoa này, bằng cách tử tế hoặc bằng vũ lực; đưa lên xe, chúng ta hãy nhanh chóng đi đến Dvāraka.’

คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ ยสฺส อตฺถายาติ ยสฺส การณา. กมฺโพชนฺติ กมฺโพชรฏฺฐํ. ธนหารกาติ ภณฺฑวิกฺกเยน ลทฺธธนหาริโน. กามทโทติ อิจฺฉิติจฺฉิตทายโก. ยกฺโขติ เทวปุตฺโต. นยามเสติ นยิสฺสาม[Pg.107]. สาธุเกนาติ ยาจเนน. ปสยฺหาติ อภิภวิตฺวา พลกฺกาเรน, ยานนฺติ สุขยานํ. ทฺวารกนฺติ ทฺวารวตีนครํ. อยํ เหตฺถาธิปฺปาโย – ยทตฺถํ มยํ อิโต กมฺโพชํ คนฺตุกามา, เตน คมเนน สาเธตพฺโพ อตฺโถ อิเธว สิชฺฌติ. อยญฺหิ ยกฺโข กามทโท, ตสฺมา อิมํ ยกฺขํ ยาจิตฺวา ตสฺส อนุมติยา วา, สเจ สญฺญตฺตึ น คจฺฉติ, พลกฺกาเรน วา ยานํ อาโรเปตฺวา ยาเน ปจฺฉาพาหํ พนฺธิตฺวา ตํ คเหตฺวา อิโตเยว ขิปฺปํ ทฺวารวตีนครํ คจฺฉามาติ.

Nói lên hai câu kệ. Trong ấy, ‘yassa atthāya’ có nghĩa là vì lý do nào. ‘Kambojam’ là xứ Kamboja. ‘Dhanahārakā’ là những người mang đi tài sản có được do việc bán hàng hóa. ‘Kāmadado’ là người ban cho điều mong muốn. ‘Yakkho’ là con của vị trời. ‘Nayāmase’ là chúng ta sẽ dẫn đi. ‘Sādhukena’ là bằng cách xin. ‘Pasayha’ là bằng vũ lực, sau khi áp chế. ‘Yānaṃ’ là cỗ xe thoải mái. ‘Dvārakaṃ’ là thành phố Dvāravatī. Đây là ý nghĩa ở đây – mục đích mà chúng ta muốn đi từ đây đến Kamboja, mục đích cần được thành tựu bởi chuyến đi ấy, được thành tựu ngay tại đây. Vị dạ-xoa này là người ban cho điều mong muốn, vì thế sau khi thỉnh cầu vị dạ-xoa này, hoặc với sự cho phép của vị ấy, hoặc nếu vị ấy không đồng ý, thì bằng vũ lực, đặt vị ấy lên xe, trói tay ra sau lưng trên xe, bắt lấy vị ấy rồi từ đây chúng ta hãy nhanh chóng đi đến thành phố Dvāravatī.

เอวํ ปน พฺราหฺมเณน วุตฺโต องฺกุโร สปฺปุริสธมฺเม ฐตฺวา ตสฺส วจนํ ปฏิกฺขิปนฺโต –

Nhưng khi được vị Bà-la-môn nói như vậy, Aṅkura đứng trên thiện pháp của bậc chân nhân, đã bác bỏ lời nói của vị ấy –

๒๕๙.

259.

‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก’’ติ. –

‘Dưới bóng cây nào, người ta ngồi hay nằm; Không nên bẻ cành cây ấy, vì kẻ phản bạn là xấu xa.’

คาถมาห. ตตฺถ น ภญฺเชยฺยาติ น ฉินฺเทยฺย. มิตฺตทุพฺโภติ มิตฺเตสุ ทุพฺภนํ เตสํ อนตฺถุปฺปาทนํ. ปาปโกติ อภทฺทโก มิตฺตทุพฺโภ. โย หิ สีตจฺฉาโย รุกฺโข ฆมฺมาภิตตฺตสฺส ปุริสสฺส ปริสฺสมวิโนทโก, ตสฺสาปิ นาม ปาปกํ น จินฺเตตพฺพํ, กิมงฺกํ ปน สตฺตภูเตสุ. อยํ เทวปุตฺโต สปฺปุริโส ปุพฺพการี อมฺหากํ ทุกฺขปนูทโก พหูปกาโร, น ตสฺส กิญฺจิ อนตฺถํ จินฺเตตพฺพํ, อญฺญทตฺถุ โส ปูเชตพฺโพ เอวาติ ทสฺเสติ.

Nói lên câu kệ. Trong ấy, ‘na bhañjeyya’ là không nên chặt. ‘Mittadubbho’ là sự phản bội bạn bè, sự tạo ra điều bất lợi cho họ. ‘Pāpako’ là kẻ phản bạn xấu xa. Thật vậy, cây có bóng mát làm tiêu tan mệt nhọc cho người bị nóng bức; đối với cây ấy còn không nên nghĩ đến điều xấu, huống nữa là đối với chúng sanh. Vị thiên tử này là bậc chân nhân, là người làm ơn trước, là người xua tan khổ đau cho chúng ta, là người có nhiều đóng góp; không nên nghĩ đến bất cứ điều bất lợi nào cho vị ấy, trái lại, vị ấy đáng được cúng dường. Ngài chỉ dạy như vậy.

ตํ สุตฺวา พฺราหฺมณา ‘‘อตฺถสฺส มูลํ นิกติวินโย’’ติ นีติมคฺคํ นิสฺสาย องฺกุรสฺส ปฏิโลมปกฺเข ฐตฺวา –

Nghe vậy, các vị Bà-la-môn nương theo phương châm ‘sự lừa dối và kỷ luật là gốc rễ của lợi ích,’ đứng về phía đối nghịch với Aṅkura –

๒๖๐.

260.

‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

ขนฺธมฺปิ ตสฺส ฉินฺเทยฺย, อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยา’’ติ. –

‘Dưới bóng cây nào, người ta ngồi hay nằm; Cũng nên chặt cả thân cây, nếu có lợi ích như vậy.’

คาถมาห. ตตฺถ อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยาติ ตาทิเสน ทพฺพสมฺภาเรน สเจ อตฺโถ ภเวยฺย, ตสฺส รุกฺขสฺส ขนฺธมฺปิ ฉินฺเทยฺย, กิมงฺคํ ปน สาขาทโยติ อธิปฺปาโย.

Nói lên câu kệ. Trong ấy, ‘attho ce tādiso siyā’ có nghĩa là nếu có lợi ích với các vật dụng như vậy, thì cũng nên chặt cả thân cây ấy, huống nữa là cành lá. Đây là ý nghĩa.

เอวํ [Pg.108] พฺราหฺมเณน วุตฺเต องฺกุโร สปฺปุริสธมฺมํเยว ปคฺคณฺหนฺโต –

Khi được vị Bà-la-môn nói như vậy, Aṅkura đã đề cao thiện pháp của bậc chân nhân –

๒๖๑.

261.

‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส ปตฺตํ ภินฺเทยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก’’ติ. –

‘Dưới bóng cây nào, người ta ngồi hay nằm; Không nên bẻ lá cây ấy, vì kẻ phản bạn là xấu xa.’

อิมํ คาถมาห. ตตฺถ น ตสฺส ปตฺตํ ภินฺเทยฺยาติ ตสฺส รุกฺขสฺส เอกปณฺณมตฺตมฺปิ น ปาเตยฺย, ปเคว สาขาทิเกติ อธิปฺปาโย.

Nói lên câu kệ này. Trong ấy, ‘na tassa pattaṃ bhindeyya’ có nghĩa là không nên làm rụng dù chỉ một chiếc lá của cây ấy, huống nữa là cành lá. Đây là ý nghĩa.

ปุนปิ พฺราหฺมโณ อตฺตโน วาทํ ปคฺคณฺหนฺโต –

Một lần nữa, vị Bà-la-môn đề cao quan điểm của mình –

๒๖๒.

262.

‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

สมูลมฺปิ ตํ อพฺพุเห, อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยา’’ติ. –

‘Dưới bóng cây nào, người ta ngồi hay nằm; Cũng nên nhổ cả gốc rễ, nếu có lợi ích như vậy.’

คาถมาห. ตตฺถ สมูลมฺปิ ตํ อพฺพุเหติ ตํ ตตฺถ สมูลมฺปิ สห มูเลนปิ อพฺพุเหยฺย, อุทฺธเรยฺยาติ อตฺโถ.

Nói lên câu kệ. Trong ấy, ‘samūlampi taṃ abbuhe’ có nghĩa là nên nhổ lên, nên bứng đi cả gốc rễ của nó.

เอวํ พฺราหฺมเณน วุตฺเต ปุน องฺกุโร ตํ นีตึ นิรตฺถกํ กาตุกาโม –

Khi được vị Bà-la-môn nói như vậy, một lần nữa Aṅkura muốn làm cho phương châm ấy trở nên vô ích –

๒๖๓.

263.

‘‘ยสฺเสกรตฺติมฺปิ ฆเร วเสยฺย, ยตฺถนฺนปานํ ปุริโส ลเภถ;

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺตเย, กตญฺญุตา สปฺปุริเสหิ วณฺณิตา.

‘Ở trong nhà của người nào dù chỉ một đêm, nơi mà người ta nhận được đồ ăn thức uống; Không nên nghĩ điều xấu về người ấy dù chỉ trong tâm, lòng biết ơn được các bậc chân nhân tán thán.

๒๖๔.

264.

‘‘ยสฺเสกรตฺติมฺปิ ฆเร วเสยฺย, อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐิโต สิยา;

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺตเย, อทุพฺภปาณี ทหเต มิตฺตทุพฺภึ.

‘Ở trong nhà của người nào dù chỉ một đêm, được phục vụ với đồ ăn thức uống; Không nên nghĩ điều xấu về người ấy dù chỉ trong tâm, bàn tay không làm hại sẽ thiêu đốt kẻ phản bạn.

๒๖๕.

265.

‘‘โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, ปจฺฉา ปาเปน หึสติ;

อลฺลปาณิหโต โปโส, น โส ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ. –

‘Người nào trước kia được làm điều tốt lành, sau đó lại hãm hại bằng điều xấu xa; Người ấy bị bàn tay ướt át đánh trúng, sẽ không thấy được những điều tốt đẹp.’

อิมา ติสฺโส คาถา อภาสิ.

Đã nói lên ba câu kệ này.

๒๖๓. ตตฺถ ยสฺสาติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส. เอกรตฺติมฺปีติ เอกรตฺติมตฺตมฺปิ เกวลํ เคเห วเสยฺย. ยตฺถนฺนปานํ ปุริโส ลเภถาติ ยสฺส สนฺติเก โกจิ ปุริโส อนฺนปานํ วา ยํกิญฺจิ โภชนํ วา ลเภยฺย. น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺตเยติ ตสฺส ปุคฺคลสฺส อภทฺทกํ อนตฺถํ [Pg.109] มนสาปิ น จินฺเตยฺย น ปิเหยฺย, ปเคว กายวาจาหิ. กสฺมาติ เจ? กตญฺญุตา สปฺปุริเสหิ วณฺณิตาติ กตญฺญุตา นาม พุทฺธาทีหิ อุตฺตมปุริเสหิ ปสํสิตา.

263. Trong ấy, ‘yassa’ là của người nào. ‘Ekarattimpi’ là chỉ ở trong nhà dù chỉ một đêm. ‘Yatthannapānaṃ puriso labhetha’ là ở gần người nào, một người nào đó có thể nhận được đồ ăn thức uống hay bất cứ vật thực nào. ‘Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye’ là không nên nghĩ, không nên mong muốn điều không tốt, điều bất lợi cho người ấy dù chỉ trong tâm, huống nữa là bằng thân và lời nói. Nếu hỏi: Tại sao? ‘Kataññutā sappurisehi vaṇṇitā’ là lòng biết ơn được các bậc tối thượng như chư Phật tán thán.

๒๖๔. อุปฏฺฐิโตติ ปยิรุปาสิโต ‘‘อิทํ คณฺห อิทํ ภุญฺชา’’ติ อนฺนปานาทินา อุปฏฺฐิโต. อทุพฺภปาณีติ อหึสกหตฺโถ หตฺถสํยโต. ทหเต มิตฺตทุพฺภินฺติ ตํ มิตฺตทุพฺภึ ปุคฺคลํ ทหติ วินาเสติ, อปฺปทุฏฺเฐ หิตชฺฌาสยสมฺปนฺเน ปุคฺคเล ปเรน กโต อปราโธ อวิเสเสน ตสฺเสว อนตฺถาวโห, อปฺปทุฏฺโฐ ปุคฺคโล อตฺถโต ตํ ทหติ นาม. เตนาห ภควา –

264. ‘Upaṭṭhito’ là được phục vụ, được hầu hạ với đồ ăn thức uống v.v... (với lời nói): ‘Hãy nhận cái này, hãy dùng cái này.’ ‘Adubbhapāṇī’ là bàn tay không hãm hại, có sự thu thúc ở tay. ‘Dahate mittadubbhiṃ’ là thiêu đốt, hủy diệt người phản bạn ấy. Lỗi lầm do người khác gây ra cho người không có tâm ác độc, có đầy đủ ý muốn lợi ích, thì không có ngoại lệ, sẽ mang lại điều bất lợi cho chính người ấy. Về mặt ý nghĩa, người không có tâm ác độc được gọi là thiêu đốt người kia. Do đó, đức Thế Tôn đã dạy –

‘‘โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ, สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส;

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ, สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต’’ติ. (ธ. ป. ๑๒๕;

ชา. ๑.๕.๙๔;

สํ. นิ. ๑.๒๒);

‘Người nào hãm hại người không ác tâm, người trong sạch, không uế nhiễm; Tội lỗi quay trở lại chính kẻ ngu ấy, như bụi mịn được ném ngược chiều gió.’ (dha. pa. 125; jā. 1.5.94; saṃ. ni. 1.22);

๒๖๕. โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณติ โย ปุคฺคโล เกนจิ สาธุนา กตภทฺทโก กตูปกาโร. ปจฺฉา ปาเปน หึสตีติ ตํ ปุพฺพการินํ อปรภาเค ปาเปน อภทฺทเกน อนตฺถเกน พาธติ. อลฺลปาณิหโต โปโสติ อลฺลปาณินา อุปการกิริยาย อลฺลปาณินา โธตหตฺเถน ปุพฺพการินา เหฏฺฐา วุตฺตนเยน หโต พาธิโต, ตสฺส วา ปุพฺพการิโน พาธเนน หโต อลฺลปาณิหโต นาม, อกตญฺญุปุคฺคโล. น โส ภทฺรานิ ปสฺสตีติ โส ยถาวุตฺตปุคฺคโล อิธโลเก จ ปรโลเก จ อิฏฺฐานิ น ปสฺสติ, น วินฺทติ, น ลภตีติ อตฺโถ.

265. ‘Yo pubbe katakalyāṇo’ là người nào được một người tốt làm cho điều tốt đẹp, được làm ơn cho. ‘Pacchā pāpena hiṃsati’ là về sau làm tổn hại người làm ơn trước ấy bằng điều xấu xa, không tốt đẹp, không lợi ích. ‘Allapāṇihato poso’ là người bị đánh trúng, bị tổn hại theo cách đã nói ở dưới bởi người làm ơn trước có bàn tay ướt át do hành động giúp đỡ, có bàn tay đã được rửa sạch; hoặc do sự tổn hại người làm ơn trước ấy, người ấy được gọi là ‘bị bàn tay ướt át đánh trúng,’ tức là người vô ơn. ‘Na so bhadrāni passati’ có nghĩa là người được nói đến như vậy không thấy, không tìm được, không nhận được những điều đáng hài lòng ở đời này và đời sau.

เอวํ สปฺปุริสธมฺมํ ปคฺคณฺหนฺเตน องฺกุเรน อภิภวิตฺวา วุตฺโต โส พฺราหฺมโณ นิรุตฺตโร ตุณฺหี อโหสิ. ยกฺโข ปน เตสํ ทฺวินฺนํ วจนปฏิวจนานิ สุตฺวา พฺราหฺมณสฺส กุชฺฌิตฺวาปิ ‘‘โหตุ อิมสฺส ทุฏฺฐพฺราหฺมณสฺส กตฺตพฺพํ ปจฺฉา ชานิสฺสามี’’ติ อตฺตโน เกนจิ อนภิภวนียตเมว ตาว ทสฺเสนฺโต –

Bị Aṅkura, người đang tán dương pháp của bậc chân nhân, áp đảo và nói như vậy, vị Bà-la-môn ấy đã không thể đáp lời và trở nên im lặng. Còn vị Dạ-xoa, sau khi nghe lời đối đáp của hai người họ, dù tức giận với vị Bà-la-môn nhưng (nghĩ rằng): “Thôi được, việc cần làm đối với gã Bà-la-môn xấu xa này ta sẽ tính sau,” trước tiên bèn cho thấy rằng bản thân mình không thể bị bất cứ ai khuất phục.

๒๖๖.

266.

‘‘นาหํ [Pg.110] เทเวน วา มนุสฺเสน วา, อิสฺสริเยน วา หํ สุปฺปสยฺโห;

ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต, ทูรงฺคโม วณฺณพลูปปนฺโน’’ติ. –

“Ta không dễ bị khuất phục, bởi chư thiên hay loài người, hay bởi quyền lực nào; Ta là Dạ-xoa, đã đạt được thần thông tối thượng, có thể đi xa, và có đủ sắc và lực.”

คาถมาห. ตตฺถ เทเวน วาติ เยน เกนจิ เทเวน วา. มนุสฺเสน วาติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. อิสฺสริเยน วาติ เทวิสฺสริเยน วา มนุสฺสิสฺสริเยน วา. ตตฺถ เทวิสฺสริยํ นาม จตุมหาราชิกสกฺกสุยามาทีนํ เทวิทฺธิ, มนุสฺสิสฺสริยํ นาม จกฺกวตฺติอาทีนํ ปุญฺญิทฺธิ. ตสฺมา อิสฺสริยคฺคหเณน มหานุภาเว เทวมนุสฺเส สงฺคณฺหาติ. มหานุภาวาปิ หิ เทวา อตฺตโน ปุญฺญผลูปตฺถมฺภิเต มนุสฺเสปิ อสติ ปโยควิปตฺติยํ อภิภวิตุํ น สกฺโกนฺติ, ปเคว อิตเร. หนฺติ อสหเน นิปาโต. น สุปฺปสยฺโหติ อปฺปธํสิโย. ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโตติ อตฺตโน ปุญฺญผเลน อหํ ยกฺขตฺตํ อุปคโต อสฺมิ, ยกฺโขว สมาโน น โย วา โส วา, อถ โข ปรมิทฺธิปตฺโต ปรมาย อุตฺตมาย ยกฺขิทฺธิยา สมนฺนาคโต. ทูรงฺคโมติ ขเณเนว ทูรมฺปิ ฐานํ คนฺตุํ สมตฺโถ. วณฺณพลูปปนฺโนติ รูปสมฺปตฺติยา สรีรพเลน จ อุปปนฺโน สมนฺนาคโตติ ตีหิปิ ปเทหิ มนฺตปฺปโยคาทีหิ อตฺตโน อนภิภวนียตํเยว ทสฺเสติ. รูปสมฺปนฺโน หิ ปเรสํ พหุมานิโต โหติ, รูปสมฺปทํ นิสฺสาย วิสภาควตฺถุนาปิ อนากฑฺฒนิโยวาติ วณฺณสมฺปทา อนภิภวนียการณนฺติ วุตฺตา.

(Vị ấy) đã nói lên câu kệ. Ở đây, (cụm từ) ‘bởi chư thiên’ có nghĩa là bởi bất kỳ vị chư thiên nào. Trong (cụm từ) ‘bởi loài người’ cũng có cùng ý nghĩa như vậy. Trong (cụm từ) ‘bởi quyền lực’ có nghĩa là bởi quyền lực của chư thiên hay bởi quyền lực của loài người. Ở đây, quyền lực của chư thiên được gọi là thần lực của chư vị Tứ Đại Thiên Vương, Đế Thích, Dạ Ma, v.v...; quyền lực của loài người được gọi là phước lực của các vị Chuyển Luân Vương, v.v... Do đó, việc dùng từ ‘quyền lực’ bao hàm cả chư thiên và loài người có đại oai lực. Thật vậy, ngay cả các vị chư thiên có đại oai lực cũng không thể khuất phục được những người được quả phước của chính họ nâng đỡ, khi không có sự thất bại trong nỗ lực, huống hồ là những người khác. Từ ‘haṃ’ là một tiểu từ có nghĩa là không thể chịu đựng. ‘Không dễ bị khuất phục’ có nghĩa là không thể bị xâm phạm. ‘Ta là Dạ-xoa, đã đạt được thần thông tối thượng’ có nghĩa là: do quả phước của chính mình, ta đã đạt đến cảnh giới Dạ-xoa; và đã là Dạ-xoa thì không phải là hạng tầm thường, mà là người đã đạt được thần thông tối thượng, người có được thần lực tối cao, ưu việt của một Dạ-xoa. ‘Có thể đi xa’ có nghĩa là có khả năng đi đến một nơi xa chỉ trong khoảnh khắc. ‘Có đủ sắc và lực’ có nghĩa là có được, sở hữu được sự hoàn hảo về hình sắc và sức mạnh của thân thể. Bằng cả ba cụm từ này, vị ấy cho thấy rằng bản thân mình không thể bị khuất phục bởi việc sử dụng thần chú, v.v... Thật vậy, người có được hình sắc hoàn hảo thì được người khác kính trọng. Dựa vào sự hoàn hảo về hình sắc, người ấy không thể bị lôi kéo ngay cả bởi một đối tượng không tương hợp. Do đó, sự hoàn hảo về sắc đẹp được nói là nguyên nhân của việc không thể bị khuất phục.

อิโต ปรํ องฺกุรสฺส จ เทวปุตฺตสฺส จ วจนปฏิวจนกถา โหติ –

Từ đây trở đi là cuộc đối thoại giữa Aṅkura và vị thiên tử.

๒๖๗.

267.

‘‘ปาณิ เต สพฺพโสวณฺโณ, ปญฺจธาโร มธุสฺสโว;

นานารสา ปคฺฆรนฺติ, มญฺเญหํ ตํ ปุรินฺททํ.

“Bàn tay của ngài hoàn toàn bằng vàng, có năm dòng chảy ra mật ngọt; Nhiều hương vị khác nhau tuôn chảy, tôi nghĩ ngài là Purindada.”

๒๖๘.

268.

‘‘นามฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโท;

เปตํ มํ องฺกุร ชานาหิ, โรรุวมฺหา อิธาคตํ.

“Ta không phải là chư thiên, không phải là càn-thát-bà, cũng không phải là Sakka Purindada; Này Aṅkura, hãy biết rằng ta là một ngạ quỷ, từ địa ngục Roruva đến đây.”

๒๖๙.

269.

‘‘กึสีโล กึสมาจาโร, โรรุวสฺมึ ปุเร ตุวํ;

เกน เต พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ.

“Khi xưa ở thành Roruva, ngài đã có giới hạnh và phẩm hạnh như thế nào? Nhờ vào phạm hạnh nào của ngài mà phước báu này lại thành tựu nơi bàn tay?”

๒๗๐.

270.

‘‘ตุนฺนวาโย [Pg.111] ปุเร อาสึ, โรรุวสฺมึ ตทา อหํ;

สุกิจฺฉวุตฺติ กปโณ, น เม วิชฺชติ ทาตเว.

“Khi xưa ở thành Roruva, ta là một người thợ may; Sinh kế rất khó khăn, nghèo túng, ta chẳng có gì để cho đi.”

๒๗๑.

271.

‘‘นิเวสนญฺจ เม อาสิ, อสยฺหสฺส อุปนฺติเก;

สทฺธสฺส ทานปติโน, กตปุญฺญสฺส ลชฺชิโน.

“Và nhà của ta ở gần nhà của ngài Asayha, một người có tín tâm, một thí chủ, người đã tạo phước và có lòng tàm quý.”

๒๗๒.

272.

‘‘ตตฺถ ยาจนกายนฺติ, นานาโคตฺตา วนิพฺพกา;

เต จ มํ ตตฺถ ปุจฺฉนฺติ, อสยฺหสฺส นิเวสนํ.

“Những người hành khất, những người ăn xin thuộc nhiều dòng họ khác nhau thường đến đó; Và họ hỏi ta nơi ở của ngài Asayha.”

๒๗๓.

273.

‘‘กตฺถ คจฺฉาม ภทฺทํ โว, กตฺถ ทานํ ปทียติ;

เตสาหํ ปุฏฺโฐ อกฺขามิ, อสยฺหสฺส นิเวสนํ.

“(Họ hỏi): ‘Thưa ngài, chúng tôi nên đi đâu? Ở đâu có bố thí?’ Được họ hỏi, ta đã chỉ cho họ nơi ở của ngài Asayha.”

๒๗๔.

274.

‘‘ปคฺคยฺห ทกฺขิณํ พาหุํ, เอตฺถ คจฺฉถ ภทฺทํ โว;

เอตฺถ ทานํ ปทียติ, อสยฺหสฺส นิเวสเน.

“Ta đã giơ cánh tay phải lên (và nói): ‘Thưa các ngài, hãy đi đến đây. Ở đây có bố thí, tại nhà của ngài Asayha.’”

๒๗๕.

275.

‘‘เตน ปาณิ กามทโท, เตน ปาณิ มธุสฺสโว;

เตน เม พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ.

“Chính vì thế mà bàn tay này ban cho những điều mong muốn, chính vì thế mà bàn tay này tuôn chảy mật ngọt; Chính nhờ phạm hạnh ấy của ta mà phước báu này thành tựu nơi bàn tay.”

๒๗๖.

276.

‘‘น กิร ตฺวํ อทา ทานํ, สกปาณีหิ กสฺสจิ;

ปรสฺส ทานํ อนุโมทมาโน, ปาณึ ปคฺคยฺห ปาวทิ.

“Vậy ra ngài đã không tự tay mình bố thí cho bất cứ ai; Chỉ vì hoan hỷ với việc bố thí của người khác mà ngài đã giơ tay chỉ đường.”

๒๗๗.

277.

‘‘เตน ปาณิ กามทโท, เตน ปาณิ มธุสฺสโว;

เตน เต พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ.

“Chính vì thế mà bàn tay này ban cho những điều mong muốn, chính vì thế mà bàn tay này tuôn chảy mật ngọt; Chính nhờ phạm hạnh ấy của ngài mà phước báu này thành tựu nơi bàn tay.”

๒๗๘.

278.

‘‘โย โส ทานมทา ภนฺเต, ปสนฺโน สกปาณิภิ;

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, กึ นุ โส ทิสตํ คโต.

“Thưa ngài, vậy người đã tự tay mình hoan hỷ bố thí, sau khi từ bỏ thân người, đã đi về phương nào?”

๒๗๙.

279.

‘‘นาหํ ปชานามิ อสยฺหสาหิโน, องฺคีรสสฺส คตึ อาคตึ วา;

สุตญฺจ เม เวสฺสวณสฺส สนฺติเก, สกฺกสฺส สหพฺยตํ คโต อสยฺโห.

“Ta không biết được nơi đến hay chốn về của ngài Asayhasāhi, thuộc dòng dõi Aṅgīrasa; Nhưng ta có nghe từ ngài Vessavaṇa rằng ngài Asayha đã đi đến làm bạn với đức Đế Thích.”

๒๘๐.

280.

‘‘อลเมว กาตุํ กลฺยาณํ, ทานํ ทาตุํ ยถารหํ;

ปาณึ กามททํ ทิสฺวา, โก ปุญฺญํ น กริสฺสติ.

“Thật đáng để làm điều lành, để bố thí tùy theo khả năng; Sau khi thấy bàn tay ban cho những điều mong muốn, ai lại không làm phước?”

๒๘๑.

281.

‘‘โส [Pg.112] หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ;

ทานํ ปฏฺฐปยิสฺสามิ, ยํ มมสฺส สุขาวหํ.

“Chắc chắn sau khi từ đây trở về, và đến được thành Dvāraka, tôi sẽ thiết lập việc bố thí, việc sẽ mang lại hạnh phúc cho tôi.”

๒๘๒.

282.

‘‘ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จา’’ติ. –

“Tôi sẽ cho đi đồ ăn và thức uống, y phục và chỗ ở, nhà nghỉ và giếng nước, và những cây cầu ở nơi hiểm trở.”

ปนฺนรส วจนปฏิวจนคาถา โหนฺติ.

Có mười lăm câu kệ đối đáp.

๒๖๗. ตตฺถ ปาณิ เตติ ตว ทกฺขิณหตฺโถ. สพฺพโสวณฺโณติ สพฺพโส สุวณฺณวณฺโณ. ปญฺจธาโรติ ปญฺจหิ องฺคุลีหิ ปเรหิ กามิตวตฺถูนํ ธารา เอตสฺส สนฺตีติ ปญฺจธาโร. มธุสฺสโวติ มธุรรสวิสฺสนฺทโก. เตนาห ‘‘นานารสา ปคฺฆรนฺตี’’ติ, มธุรกฏุกกสาวาทิเภทา นานาวิธา รสา วิสฺสนฺทนฺตีติ อตฺโถ. ยกฺขสฺส หิ กามทเท มธุราทิรสสมฺปนฺนานิ วิวิธานิ ขาทนียโภชนียานิ หตฺเถ วิสฺสชฺชนฺเต มธุราทิรสา ปคฺฆรนฺตีติ วุตฺตํ. มญฺเญหํ ตํ ปุรินฺททนฺติ มญฺเญ อหํ ตํ ปุรินฺททํ สกฺกํ, ‘‘เอวํมหานุภาโว สกฺโก เทวราชา’’ติ ตํ อหํ มญฺญามีติ อตฺโถ.

267. Ở đây, (cụm từ) ‘bàn tay của ngài’ có nghĩa là bàn tay phải của ngài. ‘Hoàn toàn bằng vàng’ có nghĩa là hoàn toàn có màu sắc của vàng. ‘Có năm dòng’ có nghĩa là từ năm ngón tay của vị ấy có những dòng vật chất mong muốn (chảy ra) cho người khác. ‘Chảy ra mật ngọt’ có nghĩa là rỉ ra hương vị ngọt ngào. Do đó, (Aṅkura) đã nói: ‘Nhiều hương vị khác nhau tuôn chảy,’ có nghĩa là nhiều loại hương vị khác nhau như ngọt, cay, chát, v.v... tuôn chảy ra. Thật vậy, được nói rằng các hương vị ngọt ngào, v.v... tuôn chảy ra là vì nhiều loại vật thực cứng và mềm, có đủ các vị ngọt, v.v..., được tuôn ra từ bàn tay ban cho điều mong muốn của vị Dạ-xoa. (Cụm từ) ‘tôi nghĩ ngài là Purindada’ có nghĩa là tôi nghĩ ngài là Sakka Purindada. Ý nghĩa là: “Tôi nghĩ ngài là vị ấy, vì Đế Thích, vua của chư thiên, có đại oai lực như vậy.”

๒๖๘. นามฺหิ เทโวติ เวสฺสวณาทิโก ปากฏเทโว น โหมิ. น คนฺธพฺโพติ คนฺธพฺพกายิกเทโวปิ น โหมิ. นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโทติ ปุริมตฺตภาเว ปุเร ทานสฺส ปฏฺฐปิตตฺตา ‘‘ปุรินฺทโท’’ติ ลทฺธนาโม สกฺโก เทวราชาปิ น โหมิ. กตโร ปน อโหสีติ อาห ‘‘เปตํ มํ องฺกุร ชานาหี’’ติอาทิ. องฺกุรเปตูปปตฺติกํ มํ ชานาหิ, ‘‘อญฺญตโร เปตมหิทฺธิโก’’ติ มํ อุปธาเรหิ. โรรุวมฺหา อิธาคตนฺติ โรรุวนครโต จวิตฺวา มรุกนฺตาเร อิธ อิมสฺมึ นิคฺโรธรุกฺเข อุปปชฺชนวเสน อาคตํ, เอตฺถ นิพฺพตฺตนฺติ อตฺโถ.

268. ‘Ta không phải là trời’ có nghĩa là: Ta không phải là vị trời được biết đến như Vessavaṇa (Tỳ-sa-môn) và các vị khác. ‘Không phải là càn-thát-bà’ có nghĩa là: Ta cũng không phải là vị trời thuộc thân càn-thát-bà. ‘Cũng không phải là Sakka Purindada’ có nghĩa là: Trong kiếp trước, do đã thiết lập việc bố thí ở thành đô nên được danh hiệu là ‘Purindada;’ ta cũng không phải là Sakka (Đế-thích), vua của chư thiên. Khi được hỏi: ‘Vậy ngài là ai?’ vị ấy đã nói: ‘Này Aṅkura, hãy biết ta là một ngạ quỷ,’ v.v... Hãy biết ta là người đã sanh làm ngạ quỷ Aṅkura, hãy xem ta là ‘một ngạ quỷ có đại thần lực.’ ‘Từ Roruva đến đây’ có nghĩa là: Sau khi mệnh chung từ thành Roruva, đã đến đây, tại cây đa này trong sa mạc, bằng cách tái sanh; nghĩa là đã được sanh ra ở đây.

๒๖๙. กึสีโล กึสมาจาโร, โรรุวสฺมึ ปุเร ตุวนฺติ ปุพฺเพ ปุริมตฺตภาเว โรรุวนคเร วสนฺโต ตฺวํ กึสีโล กึสมาจาโร อโหสิ, ปาปโต นิวตฺตนลกฺขณํ กีทิสํ สีลํ สมาทาย สํวตฺติตปุญฺญกิริยาลกฺขเณน สมาจาเรน กึสมาจาโร, ทานาทีสุ กุสลสมาจาเรสุ กีทิโส สมาจาโร อโหสีติ อตฺโถ. เกน เต พฺรหฺมจริเยน[Pg.113], ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌตีติ กีทิเสน เสฏฺฐจริเยน อิทํ เอวรูปํ ตว หตฺเถสุ ปุญฺญผลํ อิทานิ สมิชฺฌติ นิปฺผชฺชติ, ตํ กเถหีติ อตฺโถ. ปุญฺญผลญฺหิ อิธ อุตฺตรปทโลเปน ‘‘ปุญฺญ’’นฺติ อธิปฺเปตํ. ตตฺถา หิ ตํ ‘‘กุสลานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒตี’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๓.๘๐) ปุญฺญนฺติ วุตฺตํ.

269. ‘Khi xưa ở thành Roruva, ngài có giới hạnh và đức hạnh thế nào?’ có nghĩa là: Trước đây, trong kiếp trước, khi đang sống ở thành Roruva, ngài đã có giới hạnh và đức hạnh như thế nào? Ngài đã thọ trì loại giới nào, với đặc tính là từ bỏ điều ác? Ngài đã có đức hạnh ra sao, với đặc tính là thực hành các hành động phước thiện? Nghĩa là, ngài đã có đức hạnh như thế nào trong các thiện hạnh như bố thí, v.v...? ‘Do phạm hạnh nào của ngài mà phước báu thành tựu trong bàn tay?’ có nghĩa là: Do hạnh cao thượng nào mà quả phước như thế này hiện nay được thành tựu, được sanh khởi trong bàn tay của ngài? Xin hãy nói cho biết. Ở đây, ‘phước báu’ (puñña) được hiểu là ‘quả phước’ (puññaphala) do đã lược bỏ từ sau. Bởi vì trong các đoạn kinh như: ‘Này các Tỳ khưu, do nhân thọ trì các thiện pháp mà phước báu này tăng trưởng như vậy’ (Trường Bộ Kinh 3.80), nó được gọi là ‘phước báu’.

๒๗๐. ตุนฺนวาโยติ ตุนฺนกาโร. สุกิจฺฉวุตฺตีติ สุฏฺฐุ กิจฺฉปุตฺติโก อติวิย ทุกฺขชีวิโก. กปโณติ วราโก, ทีโนติ อตฺโถ. น เม วิชฺชติ ทาตเวติ อทฺธิกานํ สมณพฺราหฺมณานํ ทาตุํ กิญฺจิ ทาตพฺพยุตฺตกํ มยฺหํ นตฺถิ, จิตฺตํ ปน เม ทานํ ทินฺนนฺติ อธิปฺปาโย.

270. ‘Thợ may’ (tunnavāyo) có nghĩa là người làm nghề may vá. ‘Sống rất chật vật’ (sukicchavuttī) có nghĩa là người rất nghèo khổ, sống vô cùng khốn khó. ‘Cùng khổ’ (kapaṇo) có nghĩa là đáng thương, nghĩa là bần cùng. ‘Tôi không có gì để cho’ có nghĩa là: Tôi không có bất cứ thứ gì thích hợp để cho những người bộ hành, các vị sa-môn và bà-la-môn, nhưng ý muốn nói là: ‘tâm của tôi đã thực hiện việc bố thí’.

๒๗๑. นิเวสนนฺติ ฆรํ, กมฺมกรณสาลา วา. อสยฺหสฺส อุปนฺติเกติ อสยฺหสฺส มหาเสฏฺฐิโน เคหสฺส สมีเป. สทฺธสฺสาติ กมฺมผลสทฺธาย สมนฺนาคตสฺส. ทานปติโนติ ทาเน นิรนฺตรปฺปวตฺตาย ปริจฺจาคสมฺปตฺติยา โลภสฺส จ อภิภเวน ปติภูตสฺส. กตปุญฺญสฺสาติ ปุพฺเพ กตสุจริตกมฺมสฺส. ลชฺชิโนติ ปาปชิคุจฺฉนสภาวสฺส.

271. ‘Chỗ ở’ (nivesana) có nghĩa là ngôi nhà, hoặc là nhà xưởng. ‘Gần nhà của Asayha’ có nghĩa là ở gần nhà của vị đại trưởng giả Asayha. ‘Của người có đức tin’ (saddhassa) có nghĩa là của người có niềm tin vào quả của nghiệp. ‘Của vị thí chủ’ (dānapatino) có nghĩa là của người đã trở thành chủ nhân nhờ sự thực hành bố thí không gián đoạn, nhờ sự thành tựu về xả ly, và nhờ sự chế ngự lòng tham. ‘Của người đã tạo phước’ (katapuññassa) có nghĩa là của người trước đây đã làm các nghiệp thiện. ‘Của người có lòng tàm’ (lajjino) có nghĩa là của người có bản chất ghê tởm điều ác.

๒๗๒. ตตฺถาติ ตสฺมึ มม นิเวสเน. ยาจนกายนฺตีติ ยาจนกา ชนา อสยฺหเสฏฺฐึ กิญฺจิ ยาจิตุกามา อาคจฺฉนฺติ. นานาโคตฺตาติ นานาวิธโคตฺตาปเทสา. วนิพฺพกาติ วณฺณทีปกา, เย ทายกสฺส ปุญฺญผลาทิญฺจ คุณกิตฺตนาทิมุเขน อตฺตโน อตฺถิกภาวํ ปเวเทนฺตา วิจรนฺติ. เต จ มํ ตตฺถ ปุจฺฉนฺตีติ ตตฺถาติ นิปาตมตฺตํ, เต ยาจกาทโย มํ อสยฺหเสฏฺฐิโน นิเวสนํ ปุจฺฉนฺติ. อกฺขรจินฺตกา หิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ กมฺมทฺวยํ อิจฺฉนฺติ.

272. ‘Ở đó’ (tattha) có nghĩa là ở tại chỗ ở của tôi. ‘Những người xin ăn đến’ (yācanakāyanti) có nghĩa là những người ăn xin, mong muốn xin điều gì đó từ trưởng giả Asayha, đã đi đến. ‘Thuộc nhiều dòng họ khác nhau’ (nānāgottā) có nghĩa là có danh xưng thuộc nhiều dòng họ đa dạng. ‘Những người hành khất’ (vanibbakā) là những người tán dương, là những người đi lại và cho biết nhu cầu của mình bằng cách tán thán công đức, quả phước của người thí chủ, v.v... ‘Và họ hỏi tôi ở đó’ (te ca maṃ tattha pucchanti), ở đây ‘tattha’ chỉ là một tiểu từ; những người ăn xin ấy và những người khác hỏi tôi về chỗ ở của trưởng giả Asayha. Quả vậy, các nhà ngữ pháp học chấp nhận hai đối cách trong những trường hợp như thế này.

๒๗๓. กตฺถ คจฺฉาม ภทฺทํ โว, กตฺถ ทานํ ปทียตีติ เตสํ ปุจฺฉนาการทสฺสนํ. อยํ เปตฺถ อตฺโถ – ภทฺทํ ตุมฺหากํ โหตุ, มยํ ‘‘อสยฺหมหาเสฏฺฐินา ทานํ ปทียตี’’ติ สุตฺวา อาคตา, กตฺถ ทานํ ปทียติ, กตฺถ วา มยํ คจฺฉาม, กตฺถ คเตน ทานํ สกฺกา ลทฺธุนฺติ. เตสาหํ ปุฏฺโฐ อกฺขามีติ เอวํ เตหิ อทฺธิกชเนหิ ลภนฏฺฐานํ ปุฏฺโฐ [Pg.114] ‘‘อหํ ปุพฺเพ อกตปุญฺญตาย อิทานิ อีทิสานํ กิญฺจิ ทาตุํ อสมตฺโถ ชาโต, ทานคฺคํ ปน อิเมสํ ทสฺเสนฺโต ลาภสฺส อุปายาจิกฺขเณน ปีตึ อุปฺปาเทนฺโต เอตฺตเกนปิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวามี’’ติ คารวํ อุปฺปาเทตฺวา ทกฺขิณํ พาหุํ ปสาเรตฺวา เตสํ อสยฺหเสฏฺฐิสฺส นิเวสนํ อกฺขามิ. เตนาห ‘‘ปคฺคยฺห ทกฺขิณํ พาหุ’’นฺติอาทิ.

273. ‘Chúc các ngài được an lành, chúng tôi nên đi đâu? Ở đâu có bố thí?’ Đây là cách trình bày câu hỏi của họ. Ý nghĩa ở đây là: ‘Chúc các ngài được an lành. Chúng tôi nghe nói rằng ‘đại trưởng giả Asayha đang bố thí’ nên đã đến đây. Việc bố thí được thực hiện ở đâu? Hay chúng tôi nên đi đâu? Đi đến đâu thì có thể nhận được vật thí?’ ‘Khi được họ hỏi, tôi đã chỉ cho’ có nghĩa là: Khi được những người bộ hành ấy hỏi về nơi có thể nhận được vật thí, tôi đã khởi lên lòng kính trọng và nghĩ rằng: ‘Do trước đây không tạo phước nên bây giờ ta không thể cho những người như thế này bất cứ thứ gì. Tuy nhiên, bằng cách chỉ cho họ nơi bố thí, bằng cách chỉ ra phương tiện để được lợi lộc, ta sẽ làm phát sanh hỷ lạc, và chỉ với việc ấy ta cũng sẽ tạo ra nhiều phước báu.’ Rồi tôi duỗi cánh tay phải ra và chỉ cho họ chỗ ở của trưởng giả Asayha. Do đó, vị ấy đã nói: ‘Giơ cánh tay phải lên,’ v.v...

๒๗๔. เตน ปาณิ กามทโทติ เตน ปรทานปกาสเนน ปเรน กตสฺส ทานสฺส สกฺกจฺจํ อนุโมทนมตฺเตน เหตุนา อิทานิ มยฺหํ หตฺโถ กปฺปรุกฺโข วิย สนฺตานกลตา วิย จ กามทุโห อิจฺฉิติจฺฉิตทายี กามทโท โหติ. กามทโท จ โหนฺโต เตน ปาณิ มธุสฺสโว อิฏฺฐวตฺถุวิสฺสชฺชนโก ชาโต.

274. ‘Do đó, bàn tay trở thành vật ban điều ước’ (tena pāṇi kāmadado) có nghĩa là: Do nhân duyên ấy, tức là chỉ bằng việc cung kính tùy hỷ việc bố thí của người khác, bằng việc chỉ cho người khác nơi bố thí, mà bây giờ bàn tay của ta trở thành vật ban điều ước, vật cho ra những gì mong muốn, giống như cây như ý (kapparukkha) hay dây leo ước nguyện (santānakalatā). Và khi trở thành vật ban điều ước, do đó bàn tay đã trở thành vật tuôn chảy mật ngọt, vật ban phát những thứ đáng mong cầu.

๒๗๖. น กิร ตฺวํ อทา ทานนฺติ กิราติ อนุสฺสวนตฺเถ นิปาโต, ตฺวํ กิร อตฺตโน สนฺตกํ น ปริจฺจชิ, สกปาณีหิ สหตฺเถหิ ยสฺส กสฺสจิ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา กิญฺจิ ทานํ น อทาสิ. ปรสฺส ทานํ อนุโมทมาโนติ เกวลํ ปน ปเรน กตํ ปรสฺส ทานํ ‘‘อโห ทานํ ปวตฺเตสี’’ติ อนุโมทมาโนเยว วิหาสิ.

276. ‘Có phải ngài đã không tự mình bố thí?’ (na kira tvaṃ adā dānaṃ), ở đây ‘kira’ là một tiểu từ có nghĩa là ‘nghe nói rằng.’ Nghe nói rằng ngài đã không từ bỏ tài sản của chính mình, đã không tự tay mình dâng cúng bất cứ vật gì cho bất kỳ vị sa-môn hay bà-la-môn nào. ‘Chỉ tùy hỷ việc bố thí của người khác’ (parassa dānaṃ anumodamāno) có nghĩa là: Ngài chỉ sống bằng việc tùy hỷ việc bố thí của người khác, do người khác thực hiện, với ý nghĩ rằng: ‘Ôi, người ấy đã thực hiện việc bố thí!’

๒๗๗. เตน ปาณิ กามทโทติ เตน ตุยฺหํ ปาณิ เอวํ กามทโท, อโห อจฺฉริยา วต ปุญฺญานํ คตีติ อธิปฺปาโย.

277. ‘Do đó, bàn tay trở thành vật ban điều ước’ (tena pāṇi kāmadado) có nghĩa là: Do nhân duyên ấy mà bàn tay của ngài đã trở thành vật ban điều ước như vậy. Ôi, thật kỳ diệu thay, quả báo của các việc phước thiện!

๒๗๘. โย โส ทานมทา, ภนฺเต, ปสนฺโน สกปาณิภีติ เทวปุตฺตํ คารเวน อาลปติ. ภนฺเต, ปเรน กตสฺส ทานานุโมทกสฺส ตาว ตุยฺหํ อีทิสํ ผลํ เอวรูโป อานุภาโว, โย ปน โส อสยฺหมหาเสฏฺฐิ มหาทานํ อทาสิ, ปสนฺนจิตฺโต หุตฺวา สหตฺเถหิ ตทา มหาทานํ ปวตฺเตสิ. โส หิตฺวา มานุสํ เทหนฺติ โส อิธ มนุสฺสตฺตภาวํ ปหาย. กินฺติ กตรํ. นุ โสติ นูติ นิปาตมตฺตํ. ทิสตํ คโตติ ทิสํ ฐานํ คโต, กีทิสี ตสฺส คโต นิปฺผตฺตีติ อสยฺหเสฏฺฐิโน อภิสมฺปรายํ ปุจฺฉิ.

278. ‘Bạch ngài, còn người đã bố thí với tâm tịnh tín và bằng chính đôi tay mình thì sao?’ Ở đây, người hỏi đang xưng hô với vị thiên tử một cách kính trọng. (Câu hỏi có nghĩa là:) ‘Bạch ngài, đối với ngài, người chỉ tùy hỷ việc bố thí của người khác, mà quả báo và oai lực đã được như thế này. Còn vị đại trưởng giả Asayha kia, người đã thực hiện đại thí, với tâm tịnh tín, đã tự tay mình thực hiện việc bố thí lớn lao ấy. ‘Vị ấy, sau khi từ bỏ thân người’ có nghĩa là vị ấy, sau khi từ bỏ kiếp người ở đây. ‘Thì sao?’ (kin) có nghĩa là thế nào. ‘Nu so,’ ở đây ‘nu’ chỉ là một tiểu từ. ‘Đã đi về phương nào?’ (disataṃ gato) có nghĩa là đã đi về phương hướng nào, nơi chốn nào? Cảnh giới và sự thành tựu của vị ấy ra sao? Như vậy, người ấy đã hỏi về cảnh giới tương lai của đại trưởng giả Asayha.

๒๗๙. อสยฺหสาหิโนติ อญฺเญหิ มจฺฉรีหิ โลภาภิภูเตหิ สหิตุํ วหิตุํ อสกฺกุเณยฺยสฺส ปริจฺจาคาทิวิภาคสฺส สปฺปุริสธุรสฺส สหนโต [Pg.115] อสยฺหสาหิโน. องฺคีรสสฺสาติ องฺคโต นิกฺขมนกชุติสฺส. รโสติ หิ ชุติยา อธิวจนํ. ตสฺส กิร ยาจเก อาคจฺฉนฺเต ทิสฺวา อุฬารํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, มุขวณฺโณ วิปฺปสีทติ, ตํ อตฺตโน ปจฺจกฺขํ กตฺวา เอวมาห. คตึ อาคตึ วาติ ตสฺส ‘‘อสุกํ นาม คตึ, อิโต คโต’’ติ คตึ วา ‘‘ตโต วา ปน อสุกสฺมึ กาเล อิธาคมิสฺสตี’’ติ อาคตึ วา นาหํ ชานามิ, อวิสโย เอส มยฺหํ. สุตญฺจ เม เวสฺสวณสฺส สนฺติเกติ อปิจ โข อุปฏฺฐานํ คเตน เวสฺสวณสฺส มหาราชสฺส สนฺติเก สุตเมตํ มยา. สกฺกสฺส สหพฺยตํ คโต อสยฺโหติ อสยฺหเสฏฺฐิ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สหพฺยตํ คโต อโหสิ, ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺโตติ อตฺโถ.

279. Asayhasāhino (người kham nhẫn điều khó kham nhẫn) có nghĩa là: Do kham nhẫn gánh nặng của bậc chân nhân là sự bố thí, chia sớt, v.v... là điều mà những người khác, những kẻ keo kiệt, bị lòng tham chi phối, không thể chịu đựng, không thể gánh vác được, nên (vị ấy) là người kham nhẫn điều khó kham nhẫn. Aṅgīrasassa (của vị Aṅgīrasa) có nghĩa là: Của người có ánh sáng phát ra từ các chi phần. Thật vậy, raso là từ đồng nghĩa với ánh sáng. Tương truyền rằng, khi nhìn thấy những người đến xin, hỷ và ưu thọ lớn lao khởi lên nơi vị ấy, sắc mặt trở nên trong sáng. Sau khi tự mình chứng kiến điều ấy, vị ấy đã nói như vậy. Gatiṃ āgatiṃ vā (thú sanh hay sự trở lại) có nghĩa là: Ta không biết thú sanh của vị ấy, (nghĩa là) “đã đi từ đây đến thú sanh tên là như thế này,” hoặc ta không biết sự trở lại, (nghĩa là) “vị ấy sẽ từ nơi ấy trở lại đây vào thời điểm như thế này.” Đây không phải là lĩnh vực của ta. Sutañca me vessavaṇassa santike (và tôi đã nghe từ nơi Vessavaṇa) có nghĩa là: Hơn nữa, do đã đi đến hầu hạ, điều này đã được tôi nghe từ nơi đức vua Vessavaṇa. Sakkassa sahabyataṃ gato asayho (Asayha đã đi đến sự đồng hành với Sakka) có nghĩa là: Trưởng lão Asayha đã đi đến sự đồng hành với Sakka, vua của chư Thiên; nghĩa là đã tái sanh trong cõi trời Ba Mươi Ba.

๒๘๐. อลเมว กาตุํ กลฺยาณนฺติ ยํกิญฺจิ กลฺยาณํ กุสลํ ปุญฺญํ กาตุํ ยุตฺตเมว ปติรูปเมว. ตตฺถ ปน ยํ สพฺพสาธารณํ สุกตตรํ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ทานํ ทาตุํ ยถารห’’นฺติ วุตฺตํ, อตฺตโน วิภวพลานุรูปํ ทานํ ทาตุํ อลเมว. ตตฺถ การณมาห ‘‘ปาณึ กามททํ ทิสฺวา’’ติ. ยตฺร หิ นาม ปรกตปุญฺญานุโมทนปุพฺพเกน ทานปตินิเวสนมคฺคาจิกฺขณมตฺเตน อยํ หตฺโถ กามทโท ทิฏฺโฐ, อิมํ ทิสฺวา. โก ปุญฺญํ น กริสฺสตีติ มาทิโส โก นาม อตฺตโน ปติฏฺฐานภูตํ ปุญฺญํ น กริสฺสตีติ.

280. Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ (thật thích hợp để làm điều thiện) có nghĩa là: Thật là thích hợp, thật là tương xứng để làm bất cứ điều thiện nào, điều lành nào, phước thiện nào. Ở đây, để chỉ ra điều phổ thông nhất và được làm tốt đẹp hơn, câu “dānaṃ dātuṃ yathāraha” (bố thí tùy theo khả năng) đã được nói đến; thật thích hợp để bố thí tùy theo tài sản và sức lực của mình. Ở đây, vị ấy nói lên lý do: “pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā” (sau khi thấy bàn tay ban cho điều mong muốn). Bởi vì, ở nơi nào bàn tay này được thấy là bàn tay ban cho những điều mong muốn chỉ bằng việc chỉ ra con đường thiết lập sự bố thí, với việc tùy hỷ phước thiện do người khác đã làm đi trước, sau khi thấy điều này. Ko puññaṃ na karissatīti (ai sẽ không làm phước?) có nghĩa là: Ai giống như ta mà lại không làm phước thiện, là nền tảng cho chính mình?

๒๘๑. เอวํ อนิยมวเสน ปุญฺญกิริยาย อาทรํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อตฺตนิ ตํ นิยเมตฺวา ทสฺเสนฺโต ‘‘โส หิ นูนา’’ติอาทิคาถาทฺวยมาห. ตตฺถ โสติ โส อหํ. หีติ อวธารเณ นิปาโต, นูนาติ ปริวิตกฺเก. อิโต คนฺตฺวาติ อิโต มรุภูมิโต อปคนฺตฺวา. อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกนฺติ ทฺวารวตีนครํ อนุปาปุณิตฺวา. ปฏฺฐปยิสฺสามีติ ปวตฺตยิสฺสามิ.

281. Sau khi đã chỉ ra sự tôn trọng đối với việc làm phước theo cách không xác định như vậy, bây giờ, trong khi chỉ ra bằng cách xác định điều ấy nơi chính mình, vị ấy đã nói hai câu kệ bắt đầu bằng “so hi nūnā.” Ở đây, so có nghĩa là “ta ấy.” Hī là một bất biến từ có nghĩa nhấn mạnh, nūnā có nghĩa phỏng đoán. Ito gantvā (sau khi đi từ đây) có nghĩa là: Sau khi rời khỏi vùng đất hoang vu này. Anuppatvāna dvārakaṃ (sau khi đến Dvārakā) có nghĩa là: Sau khi đã đến thành phố Dvāravatī. Paṭṭhapayissāmi (ta sẽ thiết lập) có nghĩa là: Ta sẽ làm cho vận hành.

เอวํ องฺกุเรน ‘‘ทานํ ทสฺสามี’’ติ ปฏิญฺญาย กตาย ยกฺโข ตุฏฺฐมานโส ‘‘มาริส, ตฺวํ วิสฺสตฺโถ ทานํ เทหิ, อหํ ปน เต สหายกิจฺจํ กริสฺสามิ, เยน เต เทยฺยธมฺโม น ปริกฺขยํ คมิสฺสติ, เตน ปกาเรน กริสฺสามี’’ติ ตํ ทานกิริยาย สมุตฺเตเชตฺวา ‘‘พฺราหฺมณ วาณิช, ตฺวํ กิร มาทิเส พลกฺกาเรน เนตุกาโม อตฺตโน ปมาณํ น ชานาสี’’ติ ตสฺส [Pg.116] ภณฺฑมนฺตรธาเปตฺวา ตํ ยกฺขวิภึสกาย ภึสาเปนฺโต สนฺตชฺเชสิ. อถ นํ องฺกุโร นานปฺปการํ ยาจิตฺวา พฺราหฺมเณน ขมาเปนฺโต ปสาเทตฺวา สพฺพภณฺฑํ ปากติกํ การาเปตฺวา รตฺติยา อุปคตาย ยกฺขํ วิสฺสชฺเชตฺวา คจฺฉนฺโต ตสฺส อวิทูเร อญฺญตรํ อติวิย พีภจฺฉทสฺสนํ เปตํ ทิสฺวา เตน กตกมฺมํ ปุจฺฉนฺโต –

Khi Aṅkura đã thực hiện lời hứa rằng: “Tôi sẽ bố thí,” dạ-xoa với tâm ý hoan hỷ, đã khích lệ vị ấy trong việc làm bố thí rằng: “Này bạn, bạn hãy yên tâm mà bố thí, còn tôi sẽ làm phận sự của người bạn đồng hành cho bạn, tôi sẽ làm theo cách mà vật dụng để cho của bạn sẽ không đi đến sự cạn kiệt.” (Sau đó) dạ-xoa đã làm cho hàng hóa của vị ấy biến mất và đã hăm dọa, trong khi làm cho vị ấy khiếp sợ bằng sự hù dọa của dạ-xoa, rằng: “Này Bà-la-môn thương gia, ngươi muốn dẫn dắt kẻ như ta bằng vũ lực, dường như ngươi không biết được sự đo lường của chính mình.” Bấy giờ, Aṅkura sau khi đã van xin vị ấy bằng nhiều cách khác nhau, sau khi đã làm cho vị Bà-la-môn xin tha thứ và làm cho (dạ-xoa) hài lòng, đã khiến cho tất cả hàng hóa trở lại bình thường. Khi đêm đã đến, sau khi đã cho dạ-xoa đi và trong khi đang đi, không xa nơi ấy, ông đã nhìn thấy một ngạ quỷ nào đó có tướng mạo vô cùng ghê tởm, và trong khi hỏi về nghiệp đã được tạo bởi ngạ quỷ ấy –

๒๘๓.

283.

‘‘เกน เต องฺคุลี กุณา, มุขญฺจ กุณลีกตํ;

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ, กึ ปาปํ ปกตํ ตยา’’ติ. –

“Do đâu các ngón tay của ngươi bị co quắp, và khuôn mặt bị làm cho méo mó? Và đôi mắt tuôn chảy, ngươi đã làm điều ác gì vậy?”

คาถมาห. ตตฺถ กุณาติ กุณิกา ปฏิกุณิกา อนุชุภูตา. กุณลีกตนฺติ มุขวิกาเรน วิกุณิตํ สํกุณิตํ. ปคฺฆรนฺตีติ อสุจึ วิสฺสนฺทนฺติ.

(Vị ấy) đã nói câu kệ. Ở đây, kuṇā có nghĩa là bị co quắp, bị cong vẹo, trở nên không ngay thẳng. Kuṇalīkataṃ có nghĩa là bị làm cho méo mó, bị co rút do sự biến dạng của khuôn mặt. Paggharanti có nghĩa là tuôn ra vật không trong sạch.

อถสฺส เปโต –

Bấy giờ, ngạ quỷ (nói) với vị ấy –

๒๘๔.

284.

‘‘องฺคีรสสฺส คหปติโน, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

ตสฺสาหํ ทานวิสฺสคฺเค, ทาเน อธิกโต อหุํ.

“Của gia chủ Aṅgīrasa, người có đức tin, người sống tại gia; tôi đã được chỉ định trong việc bố thí, ở nơi phân phát vật thí.

๒๘๕.

285.

‘‘ตตฺถ ยาจนเก ทิสฺวา, อาคเต โภชนตฺถิเก;

เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม, อกาสึ กุณลึ มุขํ.

“Ở đấy, sau khi thấy những người đến xin, những người đến vì cần thức ăn; sau khi đi lánh sang một bên, tôi đã làm cho khuôn mặt méo mó.

๒๘๖.

286.

‘‘เตน เม องฺคุลี กุณา, มุขญฺจ กุณลีกตํ;

อกฺขีนิ เม ปคฺฆรนฺติ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา’’ติ. –

“Do đó, các ngón tay của tôi bị co quắp, và khuôn mặt bị làm cho méo mó; đôi mắt của tôi tuôn chảy, điều ác ấy đã được tôi thực hiện.”

ติสฺโส คาถา อภาสิ.

(Ngạ quỷ) đã nói ba câu kệ.

๒๘๔. ตตฺถ ‘‘องฺคีรสสฺสา’’ติอาทินา อสยฺหเสฏฺฐึ กิตฺเตติ. ฆรเมสิโนติ ฆรมาวสนฺตสฺส คหฏฺฐสฺส. ทานวิสฺสคฺเคติ ทานคฺเค ปริจฺจาคฏฺฐาเน. ทาเน อธิกโต อหุนฺติ เทยฺยธมฺมสฺส ปริจฺจชเน ทานาธิกาเร อธิกโต ฐปิโต อโหสึ.

284. Ở đây, bằng câu “aṅgīrasassā” v.v..., (ngạ quỷ) tán dương trưởng lão Asayha. Gharamesino có nghĩa là: Của người gia chủ đang sống tại gia. Dānavissagge có nghĩa là: Ở nơi bố thí, ở chỗ từ bỏ. Dāne adhikato ahuṃ (tôi đã được chỉ định trong việc bố thí) có nghĩa là: Tôi đã được đặt làm người có thẩm quyền trong việc từ bỏ vật dụng để cho, trong quyền hạn về việc bố thí.

๒๘๕. เอกมนฺตํ อปกฺกมฺมาติ ยาจนเก โภชนตฺถิเก อาคเต ทิสฺวา ทานพฺยาวเฏน ทานคฺคโต อนปกฺกมฺม ยถาฐาเนเยว ฐตฺวา สญฺชาตปีติโสมนสฺเสน [Pg.117] วิปฺปสนฺนมุขวณฺเณน สหตฺเถน ทานํ ทาตพฺพํ, ปเรหิ วา ปติรูเปหิ ทาเปตพฺพํ, อหํ ปน ตถา อกตฺวา ยาจนเก อาคจฺฉนฺเต ทูรโตว ทิสฺวา อตฺตานํ อทสฺเสนฺโต เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม อปกฺกมิตฺวา. อกาสึ กุณลึ มุขนฺติ วิกุณิตํ สงฺกุจิตํ มุขํ อกาสึ.

285. Ekamantaṃ apakkamma (sau khi đi lánh sang một bên) có nghĩa là: Sau khi thấy những người đến xin, những người cần thức ăn đã đến, người bận rộn với việc bố thí đáng lẽ không nên đi khỏi nơi bố thí mà nên đứng ngay tại chỗ, với hỷ và ưu thọ đã sanh khởi, với sắc mặt trong sáng, nên tự tay thực hiện việc bố thí, hoặc nên để cho những người thích hợp khác thực hiện việc bố thí. Tuy nhiên, tôi đã không làm như vậy, sau khi thấy những người đến xin từ xa, tôi đã không cho họ thấy mình, đã đi lánh sang một bên. Akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ (tôi đã làm cho khuôn mặt méo mó) có nghĩa là: Tôi đã làm một khuôn mặt méo mó, cau có.

๒๘๖. เตนาติ ยสฺมา ตทาหํ สามินา ทานาธิกาเร นิยุตฺโต สมาโน ทานกาเล อุปฏฺฐิเต มจฺฉริยาปกโต ทานคฺคโต อปกฺกมนฺโต ปาเทหิ สงฺโกจํ อาปชฺชึ, สหตฺเถหิ ทาตพฺเพ ตถา อกตฺวา หตฺถสงฺโกจํ อาปชฺชึ, ปสนฺนมุเขน ภวิตพฺเพ มุขสงฺโกจํ อาปชฺชึ, ปิยจกฺขูหิ โอโลเกตพฺเพ จกฺขุกาลุสิยํ อุปฺปาเทสึ, ตสฺมา หตฺถงฺคุลิโย จ ปาทงฺคุลิโย จ กุณิตา ชาตา, มุขญฺจ กุณลีกตํ วิรูปรูปํ สงฺกุจิตํ, อกฺขีนิ อสุจีทุคฺคนฺธเชคุจฺฉานิ อสฺสูนิ ปคฺฆรนฺตีติ อตฺโถ. เตน วุตฺตํ –

286. Tena (do đó) có nghĩa là: Bởi vì, vào lúc ấy, trong khi được chủ nhân chỉ định trong quyền hạn về việc bố thí, khi thời điểm bố thí đã đến, do bị tính bỏn xẻn lôi kéo, trong khi đi khỏi nơi bố thí, tôi đã gặp phải sự co rút ở chân; khi đáng lẽ phải tự tay cho, tôi đã không làm như vậy, đã gặp phải sự co rút ở tay; khi đáng lẽ phải có khuôn mặt hoan hỷ, tôi đã gặp phải sự co rút ở mặt; khi đáng lẽ phải nhìn với đôi mắt thân thiện, tôi đã sanh ra sự vẩn đục trong mắt. Do đó, các ngón tay và các ngón chân đã trở nên co quắp, khuôn mặt cũng bị làm cho méo mó, có hình dạng xấu xí, bị co rút, và đôi mắt tuôn ra những giọt nước mắt không trong sạch, có mùi hôi, đáng ghê tởm. Do đó, đã được nói rằng –

‘‘เตน เม องฺคุลี กุณา, มุขญฺจ กุณลีกตํ;

อกฺขีนิ เม ปคฺฆรนฺติ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา’’ติ.

“Do đó, các ngón tay của tôi bị co quắp, và khuôn mặt bị làm cho méo mó; đôi mắt của tôi tuôn chảy, điều ác ấy đã được tôi thực hiện.”

ตํ สุตฺวา องฺกุโร เปตํ ครหนฺโต –

Sau khi nghe điều ấy, Aṅkura trong khi quở trách ngạ quỷ –

๒๘๗.

287.

‘‘ธมฺเมน เต กาปุริส, มุขญฺจ กุณลีกตํ;

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ, ยํ ตํ ปรสฺส ทานสฺส;

อกาสิ กุณลึ มุข’’นฺติ. –

‘Này kẻ hạ tiện, thật đúng lý, mặt ngươi đã bị vặn vẹo; và mắt ngươi tuôn lệ, bởi vì đối với việc bố thí của người khác, ngươi đã làm cho mặt mình nhăn nhó.’

คาถมาห. ตตฺถ ธมฺเมนาติ ยุตฺเตเนว การเณน. เตติ ตว. กาปุริสาติ ลามกปุริส. ยนฺติ ยสฺมา. ปรสฺส ทานสฺสาติ ปรสฺส ทานสฺมึ. อยเมว วา ปาโฐ.

(Vị ấy) đã nói lên câu kệ. Ở đây, ‘dhammena’ có nghĩa là ‘với lý do thích đáng’. ‘Te’ là ‘của ngươi’. ‘Kāpurisa’ là ‘người hạ tiện’. ‘Yaṃ’ là ‘bởi vì’. ‘Parassa dānassa’ là ‘trong việc bố thí của người khác’. Hoặc đây chính là cách đọc.

ปุน องฺกุโร ตํ ทานปตึ เสฏฺฐึ ครหนฺโต –

Lại nữa, Aṅkura trong khi khiển trách vị thí chủ, vị trưởng giả ấy –

๒๘๘.

288.

‘‘กถญฺหิ ทานํ ททมาโน, กเรยฺย ปรปตฺติยํ;

อนฺนปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จา’’ติ. –

‘Làm sao người đang bố thí, lại có thể để cho người khác thực hiện; (việc bố thí) vật thực, thức uống, vật để nhai, cùng y phục và chỗ ở?’

คาถมาห. ตสฺสตฺโถ – ทานํ ททนฺโต ปุริโส กถญฺหิ นาม ตํ ปรปตฺติยํ ปเรน ปาเปตพฺพํ สาเธตพฺพํ กเรยฺย, อตฺตปจฺจกฺขเมว กตฺวา สหตฺเถเนว [Pg.118] ทเทยฺย, สยํ วา ตตฺถ พฺยาวโฏ ภเวยฺย, อญฺญถา อตฺตโน เทยฺยธมฺโม อฏฺฐาเน วิทฺธํสิเยถ, ทกฺขิเณยฺยา จ ทาเนน ปริหาเยยฺยุนฺติ.

(Vị ấy) đã nói lên câu kệ. Ý nghĩa của câu kệ ấy là – người đang bố thí, làm sao lại có thể để cho việc ấy được người khác tiếp nhận, được người khác thực hiện? (Người ấy) nên tự mình chứng kiến, nên tự tay trao tặng, hoặc nên tự mình bận rộn ở nơi ấy. Nếu không, vật phẩm bố thí của mình có thể bị hủy hoại không đúng chỗ, và những bậc đáng cúng dường có thể bị thiệt thòi về vật thí.

เอวํ ตํ ครหิตฺวา อิทานิ อตฺตนา ปฏิปชฺชิตพฺพวิธึ ทสฺเสนฺโต –

Sau khi khiển trách vị ấy như vậy, bây giờ trong khi trình bày về phương cách mà tự mình sẽ thực hành –

๒๘๙.

289.

‘‘โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ;

ทานํ ปฏฺฐปยิสฺสามิ, ยํ มมสฺส สุขาวหํ.

‘Chắc chắn sau khi đi khỏi nơi đây, sau khi đã đến được Dvārakā; Ta sẽ thiết lập việc bố thí, là việc sẽ mang lại an lạc cho ta.

๒๙๐.

290.

‘‘ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จา’’ติ. –

‘Ta sẽ cho vật thực và thức uống, cùng y phục và chỗ ở; Cùng nhà nghỉ mát, giếng nước, và những cây cầu ở nơi hiểm trở.’

คาถาทฺวยมาห, ตํ วุตฺตตฺถเมว.

(Vị ấy) đã nói lên hai câu kệ, ý nghĩa của chúng đã được nói đến.

๒๙๑.

291.

‘‘ตโต หิ โส นิวตฺติตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ;

ทานํ ปฏฺฐปยิ องฺกุโร, ยํตุมสฺส สุขาวหํ.

‘Sau đó, vị ấy đã trở về từ nơi ấy, sau khi đã đến được Dvārakā; Aṅkura đã thiết lập việc bố thí, là việc đã mang lại an lạc cho vị ấy.

๒๙๒.

292.

‘‘อทา อนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

‘Vị ấy đã cho vật thực và thức uống, cùng y phục và chỗ ở; Cùng nhà nghỉ mát và giếng nước, với tâm ý trong sạch và hoan hỷ.

๒๙๓.

293.

‘‘โก ฉาโต โก จ ตสิโต, โก วตฺถํ ปริทหิสฺสติ;

กสฺส สนฺตานิ โยคฺคานิ, อิโต โยเชนฺตุ วาหนํ.

‘Ai đang đói, ai đang khát, ai sẽ mặc y phục? Súc vật kéo xe của ai đã mệt mỏi, hãy thắng cỗ xe từ nơi đây.

๒๙๔.

294.

‘‘โก ฉตฺติจฺฉติ คนฺธญฺจ, โก มาลํ โก อุปาหนํ;

อิติสฺสุ ตตฺถ โฆเสนฺติ, กปฺปกา สูทมาคธา;

สทา สายญฺจ ปาโต จ, องฺคุรสฺส นิเวสเน’’ติ. –

‘Ai muốn lọng, và hương thơm, ai muốn vòng hoa, ai muốn giày dép? Các thợ hớt tóc, các đầu bếp, các người làm hương liệu, đã luôn luôn rao lên như vậy ở nơi ấy, vào buổi chiều và buổi sáng, tại dinh thự của Aṅkura.’

จตสฺโส คาถา องฺคุรสฺส ปฏิปตฺตึ ทสฺเสตุํ สงฺคีติกาเรหิ ฐปิตา.

Bốn câu kệ đã được các vị kết tập kinh điển đặt vào để trình bày về sự thực hành của Aṅkura.

๒๙๑. ตตฺถ ตโตติ มรุกนฺตารโต. นิวตฺติตฺวาติ ปฏินิวตฺติตฺวา. อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกนฺติ ทฺวารวตีนครํ อนุปาปุณิตฺวา. ทานํ ปฏฺฐปยิ องฺคุโรติ ยกฺเขน ปริปูริตสกลโกฏฺฐาคาโร สพฺพปาเถยฺยกํ มหาทานํ โส องฺคุโร ปฏฺฐเปสิ. ยํตุมสฺส สุขาวหนฺติ ยํ อตฺตโน สมฺปติ อายติญฺจ สุขนิพฺพตฺตกํ.

291. Ở đây, ‘tato’ là ‘từ vùng hoang mạc’. ‘Nivattitvā’ là ‘sau khi đã trở về’. ‘Anuppatvāna dvārakaṃ’ là ‘sau khi đã đến được thành phố Dvāravatī’. ‘Dānaṃ paṭṭhapayi aṅguro’ có nghĩa là: với tất cả kho tàng đã được vị dạ-xoa làm cho sung mãn, với tất cả vật dụng, Aṅkura ấy đã thiết lập việc đại bố thí. ‘Yaṃtumassa sukhāvahaṃ’ có nghĩa là: việc tạo ra an lạc cho chính mình ở hiện tại và ở tương lai.

๒๙๓. โก [Pg.119] ฉาโตติ โก ชิฆจฺฉิโต, โส อาคนฺตฺวา ยถารุจิ ภุญฺชตูติ อธิปฺปาโย. เอเสว นโย เสเสสุปิ. ตสิโตติ ปิปาสิโต. ปริทหิสฺสตีติ นิวาเสสฺสติ ปารุปิสฺสติ จาติ อตฺโถ. สนฺตานีติ ปริสฺสมปฺปตฺตานิ. โยคฺคานีติ รถวาหนานิ. อิโต โยเชนฺตุ วาหนนฺติ อิโต โยคฺคสมูหโต ยถารุจิตํ คเหตฺวา วาหนํ โยเชนฺตุ.

293. ‘Ko chāto’ là ‘ai đang đói?’, ý muốn nói là: ‘người ấy hãy đến và ăn uống tùy thích’. Phương pháp này cũng tương tự cho các trường hợp còn lại. ‘Tasito’ là ‘khát nước’. ‘Paridahissati’ có nghĩa là ‘sẽ mặc (nội y) và sẽ khoác (ngoại y)’. ‘Santāni’ là ‘đã trở nên mệt mỏi’. ‘Yoggāni’ là ‘các cỗ xe’. ‘Ito yojentu vāhanaṃ’ có nghĩa là: ‘từ nhóm súc vật kéo xe này, hãy lấy tùy thích và thắng vào cỗ xe’.

๒๙๔. โก ฉตฺติจฺฉตีติ โก กิลญฺชฉตฺตาทิเภทํ ฉตฺตํ อิจฺฉติ, โส คณฺหาตูติ อธิปฺปาโย. เสเสสุปิ เอเสว นโย. คนฺธนฺติ จตุชฺชาติยคนฺธาทิกํ คนฺธํ. มาลนฺติ คนฺถิตาคนฺถิตเภทํ ปุปฺผํ. อุปาหนนฺติ ขลฺลพทฺธาทิเภทํ อุปาหนํ. อิติสฺสูติ เอตฺถ สูติ นิปาตมตฺตํ, อิติ เอวํ ‘‘โก ฉาโต, โก ตสิโต’’ติอาทินาติ อตฺโถ. กปฺปกาติ นฺหาปิตกา. สูทาติ ภตฺตการกา. มาคธาติ คนฺธิโน. สทาติ สพฺพกาลํ ทิวเส ทิวเส สายญฺจ ปาโต จ ตตฺถ องฺคุรสฺส นิเวสเน โฆเสนฺติ อุคฺโฆเสนฺตีติ โยชนา.

294. ‘Ko chatticchati’ có nghĩa là ‘ai muốn lọng, loại lọng có nhiều loại như lọng che cho người bệnh v.v...?’, ý muốn nói là: ‘người ấy hãy lấy đi’. Phương pháp này cũng tương tự cho các trường hợp còn lại. ‘Gandhaṃ’ là ‘hương thơm’, như là bốn loại hương thơm v.v... ‘Mālaṃ’ là ‘hoa’, loại được kết và không được kết. ‘Upāhanaṃ’ là ‘giày dép’, loại được buộc bằng da v.v... Trong từ ‘itissu’, ‘su’ chỉ là một tiểu từ. Ý nghĩa là: ‘như vậy, ‘ai đang đói, ai đang khát’ v.v...’. ‘Kappakā’ là ‘thợ hớt tóc’. ‘Sūdā’ là ‘đầu bếp’. ‘Māgadhā’ là ‘người làm hương liệu’. ‘Sadā’ có nghĩa là ‘luôn luôn, mỗi ngày, vào buổi chiều và buổi sáng, ở nơi ấy, tại dinh thự của Aṅkura, họ rao lên, họ loan báo’ – đây là cách kết nối câu.

เอวํ มหาทานํ ปวตฺเตนฺตสฺส คจฺฉนฺเต กาเล ติตฺติภาวโต อตฺถิกชเนหิ ปวิวิตฺตํ วิรฬํ ทานคฺคํ อโหสิ. ตํ ทิสฺวา องฺกุโร ทาเน อุฬารชฺฌาสยตาย อตุฏฺฐมานโส หุตฺวา อตฺตโน ทาเน นิยุตฺตํ สินฺธกํ นาม มาณวํ อามนฺเตตฺวา –

Trong khi vị ấy đang thực hiện việc đại bố thí như vậy, theo thời gian trôi qua, do những người có nhu cầu đã được mãn nguyện, nhà bố thí đã trở nên vắng vẻ, thưa thớt. Thấy vậy, Aṅkura, do có ý hướng cao thượng trong việc bố thí, tâm không được hài lòng, đã gọi người thanh niên tên là Sindhaka, người được bổ nhiệm trong việc bố thí của mình, và nói –

๒๙๕.

295.

‘‘สุขํ สุปติ องฺกุโร, อิติ ชานาติ มํ ชโน;

ทุกฺขํ สุปามิ สินฺธก, ยํ น ปสฺสามิ ยาจเก.

‘Aṅkura ngủ một cách an lạc, dân chúng biết ta như vậy; Này Sindhaka, ta ngủ trong đau khổ, bởi vì ta không nhìn thấy những người xin.

๒๙๖.

296.

‘‘สุขํ สุปติ องฺกุโร, อิติ ชานาติ มํ ชโน;

ทุกฺขํ สุปามิ สินฺธก, อปฺปเก สุ วนิพฺพเก’’ติ. –

‘Aṅkura ngủ một cách an lạc, dân chúng biết ta như vậy; Này Sindhaka, ta ngủ trong đau khổ, khi những người hành khất trở nên ít ỏi.’

คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ สุขํ สุปติ องฺกุโร, อิติ ชานาติ มํ ชโนติ ‘‘องฺกุโร ราชา ยสโภคสมปฺปิโต ทานปติ อตฺตโน โภคสมฺปตฺติยา ทานสมฺปตฺติยา จ สุขํ สุปติ, สุเขเนว นิทฺทํ อุปคจฺฉติ, สุขํ ปฏิพุชฺฌตี’’ติ เอวํ มํ ชโน สมฺภาเวติ. ทุกฺขํ สุปามิ สินฺธกาติ อหํ ปน สินฺธก ทุกฺขเมว สุปามิ. กสฺมา? ยํ น ปสฺสามิ ยาจเกติ, ยสฺมา มม อชฺฌาสยานุรูปํ [Pg.120] เทยฺยธมฺมปฏิคฺคาหเก พหู ยาจเก น ปสฺสามิ, ตสฺมาติ อตฺโถ. อปฺปเก สุ วนิพฺพเกติ วนิพฺพกชเน อปฺปเก กติปเย ชาเต ทุกฺขํ สุปามีติ โยชนา. สูติ จ นิปาตมตฺตํ, อปฺปเก วนิพฺพกชเน สตีติ อตฺโถ.

(Vị ấy) đã nói lên hai câu kệ. Ở đây, ‘Aṅkura ngủ một cách an lạc, dân chúng biết ta như vậy’ có nghĩa là: ‘Vua Aṅkura, vị thí chủ được ban cho danh vọng và tài sản, nhờ vào sự giàu có và sự bố thí của mình, đã ngủ một cách an lạc, đã đi vào giấc ngủ một cách dễ dàng, đã thức dậy một cách an lạc’ – dân chúng đã nghĩ về ta như vậy. ‘Này Sindhaka, ta ngủ trong đau khổ’ có nghĩa là: ‘nhưng này Sindhaka, ta lại ngủ trong đau khổ’. Tại sao? ‘Bởi vì ta không nhìn thấy những người xin’, có nghĩa là: ‘bởi vì ta không nhìn thấy nhiều người xin, những người nhận vật phẩm bố thí, tương xứng với ý hướng của ta, vì thế’. ‘Khi những người hành khất trở nên ít ỏi’, được kết nối là: ‘khi những người hành khất đã trở nên ít ỏi, chỉ còn một số ít, ta ngủ trong đau khổ’. Và ‘su’ chỉ là một tiểu từ, có nghĩa là: ‘khi những người hành khất ít ỏi’.

ตํ สุตฺวา สินฺธโก ตสฺส อุฬารํ ทานาธิมุตฺตึ ปากฏตรํ กาตุกาโม –

Sau khi nghe điều ấy, Sindhaka, với mong muốn làm cho sự quyết tâm cao thượng về việc bố thí của vị ấy được biểu lộ rõ ràng hơn –

๒๙๗.

297.

‘‘สกฺโก เจ เต วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร;

กิสฺส สพฺพสฺส โลกสฺส, วรมาโน วรํ วเร’’ติ. –

‘Nếu như Sakka, vị chúa tể của chư thiên Tāvatiṃsa và của toàn thể thế gian, ban cho ngài một điều ước; trong khi mong muốn một điều ước, ngài sẽ chọn điều ước nào?’

คาถมาห. ตสฺสตฺโถ – ตาวตึสานํ เทวานํ สพฺพสฺส จ โลกสฺส อิสฺสโร สกฺโก ‘‘วรํ วรสฺสุ, องฺกุร, ยํกิญฺจิ มนสิจฺฉิต’’นฺติ ตุยฺหํ วรํ ทชฺชา ทเทยฺย เจ, วรมาโน ปตฺถยมาโน กิสฺส กีทิสํ วรํ วเรยฺยาสีติ อตฺโถ.

(Vị ấy) đã nói lên câu kệ. Ý nghĩa của câu kệ ấy là – nếu Sakka, vị chúa tể của chư thiên Tāvatiṃsa và của toàn thể thế gian, nói rằng: ‘Này Aṅkura, hãy chọn một điều ước, bất cứ điều gì mà tâm ngươi mong muốn,’ và ban cho ngài một điều ước, thì trong khi mong muốn, ước ao, ngài sẽ chọn điều ước như thế nào? – đây là ý nghĩa.

อถ องฺกุโร อตฺตโน อชฺฌาสยํ ยาถาวโต ปเวเทนฺโต –

Bấy giờ, Aṅkura, trong khi tiết lộ ý hướng của mình một cách chân thật –

๒๙๘.

298.

‘‘สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร;

กาลุฏฺฐิตสฺส เม สโต, สูริยุคฺคมนํ ปติ;

ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุํ, สีลวนฺโต จ ยาจกา.

“Nếu như Sakka, vị chúa của chư thiên cõi Ba Mươi Ba, ban cho tôi một điều ước; thì đối với tôi, người đã thức dậy đúng lúc, có chánh niệm, vào lúc mặt trời mọc; mong rằng các món ăn cõi trời sẽ hiện ra, và những người đến xin là những người có giới đức.”

๒๙๙.

299.

‘‘ททโต เม น ขีเยถ, ทตฺวา นานุตเปยฺยหํ;

ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺยํ, เอตํ สกฺกํ วรํ วเร’’ติ. – ทฺเว คาถา อภาสิ;

“Mong rằng của cải của tôi không bị cạn kiệt trong khi bố thí, sau khi đã cho đi, tôi không hối tiếc; trong khi đang cho, tôi làm cho tâm ý được trong sạch. Đây là điều ước tôi sẽ xin từ Sakka.” – (Vị ấy) đã nói hai câu kệ;

๒๙๘. ตตฺถ กาลุฏฺฐิตสฺส เม สโตติ กาเล ปาโต วุฏฺฐิตสฺส อตฺถิกานํ ทกฺขิเณยฺยานํ อปจายนปาริจริยาทิวเสน อุฏฺฐานวีริยสมฺปนฺนสฺส เม สมานสฺส. สูริยุคฺคมนํ ปตีติ สูริยุคฺคมนเวลายํ. ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุนฺติ เทวโลกปริยาปนฺนา อาหารา อุปฺปชฺเชยฺยุํ. สีลวนฺโต จ ยาจกาติ ยาจกา จ สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ภเวยฺยุํ.

298. Trong đó, câu ‘đối với tôi, người đã thức dậy đúng lúc, có chánh niệm’ có nghĩa là: đối với tôi, người đã thức dậy vào buổi sáng đúng thời điểm, là người có đầy đủ tinh tấn nỗ lực qua việc tôn kính, phục vụ, v.v... đối với những người có nhu cầu và những bậc đáng cúng dường. Câu ‘vào lúc mặt trời mọc’ có nghĩa là vào thời điểm mặt trời mọc. Câu ‘mong rằng các món ăn cõi trời sẽ hiện ra’ có nghĩa là mong rằng các vật thực thuộc về cõi trời sẽ sanh khởi. Câu ‘và những người đến xin là những người có giới đức’ có nghĩa là mong rằng những người đến xin là người có giới đức, có thiện pháp.

๒๙๙. ททโต [Pg.121] เม น ขีเยถาติ อาคตาคตานํ ทานํ ททโต จ เม เทยฺยธมฺโม น ขีเยถ, น ปริกฺขยํ คจฺเฉยฺย. ทตฺวา นานุตเปยฺยหนฺติ ตญฺจ ทานํ ทตฺวา กิญฺจิเทว อปฺปสาทกํ ทิสฺวา เตน อหํ ปจฺฉา นานุตเปยฺยํ. ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺยนฺติ ททมาโน จิตฺตํ ปสาเทยฺยํ, ปสนฺนจิตฺโตเยว หุตฺวา ทเทยฺยํ. เอตํ สกฺกํ วรํ วเรติ สกฺกํ เทวานมินฺทํ อาโรคฺยสมฺปทา, เทยฺยธมฺมสมฺปทา, ทกฺขิเณยฺยสมฺปทา, เทยฺยธมฺมสฺส อปริมิตสมฺปทา, ทายกสมฺปทาติ เอตํ ปญฺจวิธํ วรํ วเรยฺยํ. เอตฺถ จ ‘‘กาลุฏฺฐิตสฺส เม สโต’’ติ เอเตน อาโรคฺยสมฺปทา, ‘‘ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุ’’นฺติ เอเตน เทยฺยธมฺมสมฺปทา, ‘‘สีลวนฺโต จ ยาจกา’’ติ เอเตน ทกฺขิเณยฺยสมฺปทา, ‘‘ททโต เม น ขีเยถา’’ติ เอเตน เทยฺยธมฺมสฺส อปริมิตสมฺปทา, ‘‘ทตฺวา นานุตเปยฺยหํ, ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺย’’นฺติ เอเตหิ ทายกสมฺปทาติ อิเม ปญฺจ อตฺถา วรภาเวน อิจฺฉิตา. เต จ โข ทานมยปุญฺญสฺส ยาวเทว อุฬารภาวายาติ เวทิตพฺพา.

299. Câu ‘Mong rằng của cải của tôi không bị cạn kiệt trong khi bố thí’ có nghĩa là: trong khi tôi đang bố thí cho những người lần lượt đến, mong rằng vật thí của tôi không bị cạn kiệt, không đi đến sự tiêu hủy. Câu ‘sau khi đã cho đi, tôi không hối tiếc’ có nghĩa là: sau khi đã cho đi vật thí ấy, dù thấy điều gì không vừa ý, tôi cũng không hối tiếc về sau. Câu ‘trong khi đang cho, tôi làm cho tâm ý được trong sạch’ có nghĩa là: trong khi đang cho, tôi sẽ làm cho tâm ý trong sạch, tôi sẽ cho đi khi tâm đã hoan hỷ. Câu ‘Đây là điều ước tôi sẽ xin từ Sakka’ có nghĩa là: tôi sẽ xin Sakka, vua của chư thiên, năm loại điều ước này: sự thành tựu về sức khỏe, sự thành tựu về vật thí, sự thành tựu về người nhận xứng đáng, sự thành tựu về vật thí vô hạn, và sự thành tựu của người cho. Ở đây, qua câu ‘đối với tôi, người đã thức dậy đúng lúc, có chánh niệm’ là sự thành tựu về sức khỏe; qua câu ‘mong rằng các món ăn cõi trời sẽ hiện ra’ là sự thành tựu về vật thí; qua câu ‘và những người đến xin là những người có giới đức’ là sự thành tựu về người nhận xứng đáng; qua câu ‘mong rằng của cải của tôi không bị cạn kiệt trong khi bố thí’ là sự thành tựu về vật thí vô hạn; qua các câu ‘sau khi đã cho đi, tôi không hối tiếc’ và ‘trong khi đang cho, tôi làm cho tâm ý được trong sạch’ là sự thành tựu của người cho. Năm ý nghĩa này được mong muốn như là một điều ước. Và cần phải hiểu rằng chúng chỉ nhằm mục đích làm cho phước báu phát sanh từ sự bố thí được cao thượng.

เอวํ องฺกุเรน อตฺตโน อชฺฌาสเย ปเวทิเต ตตฺถ นิสินฺโน นีติสตฺเถ กตปริจโย โสนโก นาม เอโก ปุริโส ตํ อติทานโต วิจฺฉินฺทิตุกาโม –

Khi Aṅkura đã bày tỏ ý hướng của mình như vậy, một người tên là Sonaka, là người đã thực hành thông thạo về chánh trị luận, đang ngồi ở đó, muốn can ngăn vị ấy khỏi việc bố thí quá độ –

๓๐๐.

300.

‘‘น สพฺพวิตฺตานิ ปเร ปเวจฺเฉ, ทเทยฺย ทานญฺจ ธนญฺจ รกฺเข;

ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย, อติปฺปทาเนน กุลา น โหนฺติ.

“Không nên cho người khác tất cả tài sản, nên vừa bố thí, vừa giữ gìn của cải. Vì thế, của cải quả thật tốt hơn việc bố thí; do bố thí quá độ mà các gia tộc không tồn tại.”

๓๐๑.

301.

‘‘อทานมติทานญฺจ นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา,ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย,สเมน วตฺเตยฺย ส ธีรธมฺโม’’ติ. –

“Bậc hiền trí không tán thán việc không bố thí và việc bố thí quá độ. Vì thế, của cải quả thật tốt hơn việc bố thí. Người ấy nên hành xử một cách quân bình, đó là pháp của bậc trí.” –

ทฺเว คาถา อภาสิ. สินฺธโก เอวํ ปุนปิ วีมํสิตุกาโม ‘‘น สพฺพวิตฺตานี’’ติอาทิมาหาติ อปเร.

(Vị ấy) đã nói hai câu kệ. Những người khác lại cho rằng: Sindhaka, muốn thẩm xét lại như vậy, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘không nên (cho) tất cả tài sản’.

๓๐๐. ตตฺถ สพฺพวิตฺตานีติ สวิญฺญาณกอวิญฺญาณกปฺปเภทานิ สพฺพานิ วิตฺตูปกรณานิ, ธนานีติ อตฺโถ. ปเรติ ปรมฺหิ, ปรสฺสาติ อตฺโถ[Pg.122]. น ปเวจฺเฉติ น ทเทยฺย, ‘‘ทกฺขิเณยฺยา ลทฺธา’’ติ กตฺวา กิญฺจิ อเสเสตฺวา สพฺพสาปเตยฺยปริจฺจาโค น กาตพฺโพติ อตฺโถ. ทเทยฺย ทานญฺจาติ สพฺเพน สพฺพํ ทานธมฺโม น กาตพฺโพ, อถ โข อตฺตโน อายญฺจ วยญฺจ ชานิตฺวา วิภวานุรูปํ ทานญฺจ ทเทยฺย. ธนญฺจ รกฺเขติ อลทฺธลาภลทฺธปริรกฺขณรกฺขิตสมฺพนฺธวเสน ธนํ ปริปาเลยฺย.

300. Trong đó, ‘tất cả tài sản’ có nghĩa là tất cả các phương tiện tài sản, được phân chia thành loại có sinh vật và không có sinh vật, nghĩa là của cải. ‘Cho người khác’ có nghĩa là cho người khác, vì người khác. ‘Không nên cho’ có nghĩa là không nên cho đi. Nghĩa là, không nên từ bỏ tất cả tài sản mà không chừa lại chút gì, với suy nghĩ rằng: ‘Ta đã gặp được những bậc đáng cúng dường’. ‘Nên vừa bố thí’ có nghĩa là không nên thực hành việc bố thí một cách hoàn toàn tất cả, mà nên biết thu nhập và chi tiêu của mình để bố thí tùy theo khả năng. ‘Vừa giữ gìn của cải’ có nghĩa là nên bảo vệ của cải bằng cách làm cho sanh lợi những gì chưa có, bảo vệ những gì đã có, và làm tăng trưởng những gì đã được bảo vệ.

‘‘เอเกน โภเค ภุญฺเชยฺย, ทฺวีหิ กมฺมํ ปโยชเย;

จตุตฺถญฺจ นิธาเปยฺย, อาปทาสุ ภวิสฺสตี’’ติ. (ที. นิ. ๓.๒๖๕) –

“Với một phần, nên hưởng thụ tài sản; với hai phần, nên dùng vào công việc; và phần thứ tư, nên cất giữ, để phòng khi có hoạn nạn.” (Trường Bộ Kinh 3.265) –

วุตฺตวิธินา วา ธนํ รกฺเขยฺย ตมฺมูลกตฺตา ทานสฺส. ตโยปิ มคฺคา อญฺญมญฺญวิโสธเนน ปฏิเสวิตพฺพาติ หิ นีติจินฺตกา. ตสฺมา หีติ ยสฺมา ธนญฺจ รกฺขนฺโต ทานญฺจ กโรนฺโต อุภยโลกหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ ธนมูลกญฺจ ทานํ, ตสฺมา ทานโต ธนเมว เสยฺโย สุนฺทรตโรติ อติทานํ น กาตพฺพนฺติ อธิปฺปาโย. เตนาห ‘‘อติปฺปทาเนน กุลา น โหนฺตี’’ติ, ธนสฺส ปมาณํ อชานิตฺวา ทานสฺส ตํ นิสฺสาย อติปฺปทานปสงฺเคน กุลานิ น โหนฺติ นปฺปวตฺตนฺติ, อุจฺฉิชฺชนฺตีติ อตฺโถ.

Hoặc nên giữ gìn của cải theo phương cách đã được nói đến, vì việc bố thí có cội rễ từ đó. Các nhà tư tưởng về chánh trị luận cho rằng cả ba con đường nên được thực hành, làm trong sạch lẫn nhau. ‘Vì thế’ có nghĩa là: vì người vừa giữ gìn của cải vừa thực hành bố thí là người đang thực hành vì lợi ích cho cả hai đời, và việc bố thí có cội rễ từ của cải, do đó của cải tốt hơn, cao đẹp hơn việc bố thí. Ý muốn nói rằng không nên bố thí quá độ. Do đó, vị ấy đã nói: ‘do bố thí quá độ mà các gia tộc không tồn tại’. Nghĩa là, do không biết chừng mực của cải, rồi dựa vào đó mà bố thí, dẫn đến trường hợp bố thí quá độ, nên các gia tộc không tồn tại, không tiếp nối được, tức là bị tuyệt tự.

๓๐๑. อิทานิ วิญฺญูนํ ปสํสิตเมวตฺถํ ปติฏฺฐเปนฺโต ‘‘อทานมติทานญฺจา’’ติ คาถมาห. ตตฺถ อทานมติทานญฺจาติ สพฺเพน สพฺพํ กฏจฺฉุภิกฺขายปิ ตณฺฑุลมุฏฺฐิยาปิ อทานํ, ปมาณํ อติกฺกมิตฺวา ปริจฺจาคสงฺขาตํ อติทานญฺจ ปณฺฑิตา พุทฺธิมนฺโต สปญฺญชาติกา นปฺปสํสนฺติ น วณฺณยนฺติ. สพฺเพน สพฺพํ อทาเนน หิ สมฺปรายิกโต อตฺถโต ปริพาหิโร โหติ. อติทาเนน ทิฏฺฐธมฺมิกปเวณี น ปวตฺตติ. สเมน วตฺเตยฺยาติ อวิสเมน โลกิยสริกฺขเกน สมาหิเตน มชฺฌิเมน ญาเยน ปวตฺเตยฺย. ส ธีรธมฺโมติ ยา ยถาวุตฺตา ทานาทานปฺปวตฺติ, โส ธีรานํ ธิติสมฺปนฺนานํ นีตินยกุสลานํ ธมฺโม, เตหิ คตมคฺโคติ ทีเปติ.

301. Bây giờ, để xác lập ý nghĩa được các bậc hiền trí tán thán, vị ấy đã nói câu kệ ‘việc không bố thí và việc bố thí quá độ...’. Trong đó, ‘việc không bố thí và việc bố thí quá độ’ có nghĩa là: việc hoàn toàn không cho đi, dù chỉ một muỗng vật thực hay một nắm gạo, và việc bố thí quá độ, được gọi là sự cho đi vượt quá chừng mực, thì các bậc hiền trí, người có trí tuệ, người có bản chất sáng suốt, không tán thán, không ca ngợi. Thật vậy, do hoàn toàn không bố thí, người ấy bị loại trừ khỏi lợi ích trong đời sau. Do bố thí quá độ, truyền thống trong đời hiện tại không được tiếp nối. ‘Nên hành xử một cách quân bình’ có nghĩa là nên hành xử theo phương cách trung đạo, không thiên lệch, phù hợp với thế gian, có sự cân bằng. ‘Đó là pháp của bậc trí’ có nghĩa là: cách hành xử về việc bố thí và không bố thí như đã nói là pháp của những bậc trí, những người có sự kiên định, những người thiện xảo về chánh trị và phương pháp; điều này cho thấy đó là con đường mà các vị ấy đã đi.

ตํ [Pg.123] สุตฺวา องฺกุโร ตสฺส อธิปฺปายํ ปริวตฺเตนฺโต –

Nghe vậy, Aṅkura, trong khi bác bỏ ý kiến của vị ấy –

๓๐๒.

302.

‘‘อโห วต เร อหเมว ทชฺชํ, สนฺโต จ มํ สปฺปุริสา ภเชยฺยุํ;

เมโฆว นินฺนานิ ปริปูรยนฺโต, สนฺตปฺปเย สพฺพวนิพฺพกานํ.

“Ôi, mong sao chính tôi được bố thí, và mong rằng các bậc thiện trí, các bậc chân nhân sẽ kết giao với tôi. Giống như đám mây làm đầy những vùng trũng, tôi sẽ làm cho tất cả những người ăn xin được thỏa mãn.”

๓๐๓.

303.

‘‘ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา, มุขวณฺโณ ปสีทติ;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, ตํ ฆรํ วสโต สุขํ.

“Người nào khi thấy kẻ đến xin, sắc mặt liền trở nên trong sáng; sau khi cho đi, tâm ý được vui vẻ, thì việc sống trong ngôi nhà ấy là một niềm hạnh phúc.”

๓๐๔.

304.

‘‘ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา, มุขวณฺโณ ปสีทติ;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา.

“Người nào khi thấy kẻ đến xin, sắc mặt liền trở nên trong sáng; sau khi cho đi, tâm ý được vui vẻ, đó chính là sự thành tựu của việc cúng dường.”

๓๐๕.

305.

‘‘ปุพฺเพว ทานา สุมโน, ททํ จิตฺตํ ปสาทเย;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา’’ติ. –

“Trước khi bố thí, tâm ý hoan hỷ; trong khi đang bố thí, hãy làm cho tâm được trong sạch; sau khi đã bố thí, tâm trở nên vui mừng; đây là sự thành tựu của việc cúng dường.”

จตูหิ คาถาหิ อตฺตนา ปฏิปชฺชิตพฺพวิธึ ปกาเสสิ.

Vị ấy đã trình bày phương cách cần phải thực hành cho bản thân qua bốn câu kệ.

๓๐๒. ตตฺถ อโห วตาติ สาธุ วต. เรติ อาลปนํ. อหเมว ทชฺชนฺติ อหํ ทชฺชเมว. อยญฺเหตฺถ สงฺเขปตฺโถ – มาณว, ‘‘ทานา ธนเมว เสยฺโย’’ติ ยทิ อยํ นีติกุสลานํ วาโท ตว โหตุ, กามํ อหํ ทชฺชเมว. สนฺโต จ มํ สปฺปุริสา ภเชยฺยุนฺติ ตสฺมิญฺจ ทาเน สนฺโต อุปสนฺตกายวจีมโนสมาจารา สปฺปุริสา สาธโว มํ ภเชยฺยุํ อุปคจฺเฉยฺยุํ. เมโฆว นินฺนานิ ปริปูรยนฺโตติ อหํ อภิปฺปวสฺสนฺโต มหาเมโฆ วิย นินฺนานิ นินฺนฏฺฐานานิ สพฺเพสํ วนิพฺพกานํ อธิปฺปาเย ปริปูรยนฺโต อโห วต เต สนฺตปฺเปยฺยนฺติ.

302. Ở đây, ‘aho vata’ có nghĩa là ‘sādhu vata’ (lành thay). ‘Re’ là tiếng gọi. ‘Ahameva dajjanti’ có nghĩa là ‘chính ta nên bố thí’. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Này chàng thanh niên, nếu như lời nói của những người thông thạo thế trí này là của ngươi: ‘của cải tốt hơn việc bố thí’, thì cứ tùy ý ngươi, còn ta, ta chắc chắn sẽ bố thí. ‘Và mong rằng các bậc thiện nhân, các bậc chân nhân sẽ thân cận với ta’ có nghĩa là: và trong việc bố thí ấy, mong rằng các bậc thiện nhân, các bậc chân nhân, những người hiền thiện có thân, khẩu, ý hành an tịnh sẽ thân cận ta, sẽ đến với ta. ‘Như mây mưa làm đầy những vùng trũng’ có nghĩa là: ta, như đám mây lớn trút mưa xuống, làm đầy những vùng trũng, những nơi thấp, làm viên mãn ý nguyện của tất cả những người hành khất, ôi, mong rằng ta sẽ làm cho họ được thỏa mãn!

๓๐๓. ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวาติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส ฆรเมสิโน ยาจนเก ทิสฺวา ‘‘ปฐมํ ตาว อุปฏฺฐิตํ วต เม ปุญฺญกฺเขตฺต’’นฺติ สทฺธาชาตสฺส มุขวณฺโณ ปสีทติ, ยถาวิภวํ ปน เตสํ ทานํ ทตฺวา อตฺตมโน ปีติโสมนสฺเสหิ คหิตจิตฺโต โหติ. ตนฺติ ยเทตฺถ ยาจกานํ ทสฺสนํ[Pg.124], เตน จ ทิสฺวา จิตฺตสฺส ปสาทนํ, ยถารหํ ทานํ ทตฺวา จ อตฺตมนตา.

303. Câu ‘Yassa yācanake disvā’ (người nào khi thấy kẻ xin) có nghĩa là: người tại gia nào khi thấy những người hành khất, với đức tin đã phát sanh, sắc mặt trở nên trong sáng (nghĩ rằng): ‘Ôi, ruộng phước đã hiện ra trước mặt ta!’, rồi sau khi đã bố thí cho họ tùy theo khả năng, người ấy trở nên vui mừng, tâm bị chiếm ngự bởi hỷ và ưu. ‘Tanti’ (điều ấy) là: ở đây, chính là việc nhìn thấy những người hành khất, và do thấy họ mà tâm trở nên trong sạch, và sau khi đã bố thí vật xứng đáng, tâm trở nên vui mừng.

๓๐๔. เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทาติ เอสา ยญฺญสฺส สมฺปตฺติ ปาริปูริ, นิปฺผตฺตีติ อตฺโถ.

304. Câu ‘Esā yaññassa sampadā’ (đây là sự thành tựu của việc cúng dường) có nghĩa là: đây là sự thành tựu, sự viên mãn, sự hoàn tất của việc cúng dường.

๓๐๕. ปุพฺเพว ทานา สุมโนติ ‘‘สมฺปตฺตีนํ นิทานํ อนุคามิกํ นิธานํ นิเธสฺสามี’’ติ มุญฺจนเจตนาย ปุพฺเพ เอว ทานูปกรณสฺส สมฺปาทนโต ปฏฺฐาย สุมโน โสมนสฺสชาโต ภเวยฺย. ททํ จิตฺตํ ปสาทเยติ ททนฺโต เทยฺยธมฺมํ ทกฺขิเณยฺยหตฺเถ ปติฏฺฐาเปนฺโต ‘‘อสารโต ธนโต สาราทานํ กโรมี’’ติ อตฺตโน จิตฺตํ ปสาเทยฺย. ทตฺวา อตฺตมโน โหตีติ ทกฺขิเณยฺยานํ เทยฺยธมฺมํ ปริจฺจชิตฺวา ‘‘ปณฺฑิตปญฺญตฺตํ นาม มยา อนุฏฺฐิตํ, อโห สาธุ สุฏฺฐู’’ติ อตฺตมโน ปมุทิตมโน ปีติโสมนสฺสชาโต โหติ. เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทาติ ยา อยํ ปุพฺพเจตนา มุญฺชเจตนา อปรเจตนาติ อิเมสํ กมฺมผลสทฺธานุคตานํ โสมนสฺสปริคฺคหิตานํ ติสฺสนฺนํ เจตนานํ ปาริปูริ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา ทานสฺส สมฺปตฺติ, น อิโต อญฺญถาติ อธิปฺปาโย.

305. Câu ‘Pubbeva dānā sumano’ (trước khi bố thí, tâm ý hoan hỷ) có nghĩa là: trước khi có tác ý xả ly, bắt đầu từ việc chuẩn bị các vật dụng bố thí, với ý nghĩ ‘Ta sẽ tích lũy một kho tàng là nhân của sự thành tựu và sẽ đi theo ta’, người ấy nên có tâm hoan hỷ, có sự hân hoan phát sanh. Câu ‘Dadaṃ cittaṃ pasādaye’ (trong khi đang bố thí, hãy làm cho tâm được trong sạch) có nghĩa là: trong khi đang bố thí, đang đặt vật thí vào tay của người xứng đáng thọ nhận, người ấy nên làm cho tâm mình trong sạch với ý nghĩ ‘Ta đang lấy cái cốt lõi từ của cải không có cốt lõi’. Câu ‘Datvā attamano hoti’ (sau khi đã bố thí, tâm trở nên vui mừng) có nghĩa là: sau khi đã từ bỏ vật thí cho những người xứng đáng thọ nhận, với ý nghĩ ‘Ta đã thực hành điều được bậc hiền trí quy định, ôi, thật lành thay, thật tốt thay!’, người ấy trở nên vui mừng, tâm hân hoan, có hỷ và ưu phát sanh. Câu ‘Esā yaññassa sampadā’ (đây là sự thành tựu của việc cúng dường) có nghĩa là: sự viên mãn của ba loại tác ý này, tức là tiền tác ý, tác ý trong khi xả ly, và hậu tác ý, những tác ý đi cùng với niềm tin vào nghiệp và quả của nghiệp và được bao trùm bởi sự hân hoan, đây là sự thành tựu của việc cúng dường, sự thành công của việc bố thí, không phải cách nào khác; đó là ý nghĩa.

เอวํ องฺกุโร อตฺตโน ปฏิปชฺชนวิธึ ปกาเสตฺวา ภิยฺโยโสมตฺตาย อภิวฑฺฒมานทานชฺฌาสโย ทิวเส ทิวเส มหาทานํ ปวตฺเตสิ. เตน ตทา สพฺพรชฺชานิ อุนฺนงฺคลานิ กตฺวา มหาทาเน ทิยฺยมาเน ปฏิลทฺธสพฺพูปกรณา มนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน กมฺมนฺเต ปหาย ยถาสุขํ วิจรึสุ, เตน ราชูนํ โกฏฺฐาคารานิ ปริกฺขยํ อคมํสุ. ตโต ราชาโน องฺกุรสฺส ทูตํ ปาเหสุํ – ‘‘โภโต ทานํ นิสฺสาย อมฺหากํ อายสฺส วินาโส อโหสิ, โกฏฺฐาคารานิ ปริกฺขยํ คตานิ, ตตฺถ ยุตฺตมตฺตํ ญาตพฺพ’’นฺติ.

Như vậy, sau khi đã trình bày phương cách thực hành của mình, Aṅkura, với khuynh hướng bố thí ngày càng tăng trưởng vì sự hân hoan tột bậc, đã thực hiện việc đại thí ngày này qua ngày khác. Do đó, vào lúc bấy giờ, sau khi đã làm cho tất cả các vương quốc phải ngưng việc cày cấy, trong khi việc đại thí đang được tiến hành, dân chúng sau khi đã nhận được tất cả vật dụng cần thiết đã từ bỏ công việc của mình và đi lại tùy thích. Do đó, các kho của những vị vua đã đi đến chỗ cạn kiệt. Sau đó, các vị vua đã gửi sứ giả đến Aṅkura (nói rằng): ‘Do việc bố thí của ngài, thu nhập của chúng tôi đã bị tổn thất, các kho tàng đã cạn kiệt, ngài nên biết chừng mực thích hợp trong việc ấy’.

ตํ สุตฺวา องฺกุโร ทกฺขิณาปถํ คนฺตฺวา ทมิฬวิสเย สมุทฺทสฺส อวิทูรฏฺฐาเน มหติโย อเนกทานสาลาโย การาเปตฺวา มหาทานานิ ปวตฺเตนฺโต ยาวตายุกํ ฐตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.125] มรณา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺติ. ตสฺส ทานวิภูติญฺจ สคฺคูปปตฺติญฺจ ทสฺเสนฺโต สงฺคีติการา –

Nghe vậy, Aṅkura đã đi đến miền nam (Dakkhiṇāpatha), tại một nơi không xa biển trong xứ của người Damiḷa, đã cho xây dựng nhiều thí đường to lớn và tiếp tục thực hiện việc đại thí. Sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy đã tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba (Tāvatiṃsa). Để trình bày sự huy hoàng trong việc bố thí và sự tái sanh lên cõi trời của vị ấy, các vị kết tập kinh điển đã nói (những câu kệ sau):

๓๐๖.

306.

‘‘สฏฺฐิ วาหสหสฺสานิ, องฺกุรสฺส นิเวสเน;

โภชนํ ทียเต นิจฺจํ, ปุญฺญเปกฺขสฺส ชนฺตุโน.

“Sáu mươi ngàn xe lương thực, tại trú sở của Aṅkura, người mong cầu phước báu, được bố thí hằng ngày cho chúng sanh.

๓๐๗.

307.

‘‘ติสหสฺสานิ สูทา หิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา;

องฺกุรํ อุปชีวนฺติ, ทาเน ยญฺญสฺส วาวฏา.

“Ba ngàn người đầu bếp, đeo bông tai bằng ngọc quý, phục vụ cho Aṅkura, chuyên lo việc bố thí cúng dường.

๓๐๘.

308.

‘‘สฏฺฐิ ปุริสสหสฺสานิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา;

องฺกุรสฺส มหาทาเน, กฏฺฐํ ผาเลนฺติ มาณวา.

“Sáu mươi ngàn thanh niên, đeo bông tai bằng ngọc quý, trong cuộc đại thí của Aṅkura, chuyên việc chẻ củi.

๓๐๙.

309.

‘‘โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา;

องฺกุรสฺส มหาทาเน, วิธา ปิณฺเฑนฺติ นาริโย.

“Mười sáu ngàn người nữ, trang sức với tất cả đồ trang điểm, trong cuộc đại thí của Aṅkura, chuyên việc chuẩn bị các phần cơm.

๓๑๐.

310.

‘‘โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา;

องฺกุรสฺส มหาทาเน, ทพฺพิคาหา อุปฏฺฐิตา.

“Mười sáu ngàn người nữ, trang sức với tất cả đồ trang điểm, trong cuộc đại thí của Aṅkura, tay cầm muỗng và phục vụ.

๓๑๑.

311.

‘‘พหุํ พหูนํ ปาทาสิ, จิรํ ปาทาสิ ขตฺติโย;

สกฺกจฺจญฺจ สหตฺถา จ, จิตฺตีกตฺวา ปุนปฺปุนํ.

“Vị Sát-đế-lỵ ấy đã bố thí nhiều của cải cho nhiều người, đã bố thí trong một thời gian dài; một cách kính cẩn và tự tay mình, với lòng tôn trọng, lặp đi lặp lại.

๓๑๒.

312.

‘‘พหู มาเส จ ปกฺเข จ, อุตุสํวจฺฉรานิ จ;

มหาทานํ ปวตฺเตสิ, องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ.

“Trong nhiều tháng, nhiều nửa tháng, nhiều mùa và nhiều năm, Aṅkura đã thực hiện việc đại thí trong một thời gian dài.

๓๑๓.

313.

‘‘เอวํ ทตฺวา ยชิตฺวา จ, องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ;

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหู’’ติ. – คาถา อาหํสุ;

“Như vậy, sau khi đã bố thí và cúng dường trong một thời gian dài, Aṅkura, sau khi từ bỏ thân người, đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba.” – (Các vị ấy) đã nói những câu kệ (như trên);

๓๐๖. ตถ สฏฺฐิ วาหสหสฺสานีติ วาหานํ สฏฺฐิสหสฺสานิ คนฺธสาลิตณฺฑุลาทิปูริตวาหานํ สฏฺฐิสหสฺสานิ. ปุญฺญเปกฺขสฺส ทานชฺฌาสยสฺส ทานาธิมุตฺตสฺส องฺกุรสฺส นิเวสเน นิจฺจํ ทิวเส ทิวเส ชนฺตุโน สตฺตกายสฺส โภชนํ ทียเตติ โยชนา.

306. Ở đây, câu ‘sáu mươi ngàn xe’ có nghĩa là sáu mươi ngàn cỗ xe, sáu mươi ngàn cỗ xe chứa đầy gạo Sāli thơm, v.v... Cách cú pháp là: tại trú sở của Aṅkura, người mong cầu phước báu, người có khuynh hướng bố thí, người quyết tâm bố thí, lương thực được bố thí hằng ngày, ngày này qua ngày khác, cho chúng sanh, cho đoàn chúng sanh.

๓๐๗-๘. ติสหสฺสานิ สูทา หีติ ติสหสฺสมตฺตา สูทา ภตฺตการกา. เต จ โข ปน ปธานภูตา อธิปฺเปตา, เตสุ เอกเมกสฺส ปน [Pg.126] วจนกรา อเนกาติ เวทิตพฺพา. ‘‘ติสหสฺสานิ สูทาน’’นฺติ จ ปฐนฺติ. อามุตฺตมณิกุณฺฑลาติ นานามณิวิจิตฺตกุณฺฑลธรา. นิทสฺสนมตฺตญฺเจตํ, อามุตฺตกฏกกฏิสุตฺตาทิอาภรณาปิ เต อเหสุํ. องฺกุรํ อุปชีวนฺตีติ ตํ อุปนิสฺสาย ชีวนฺติ, ตปฺปฏิพทฺธชีวิกา โหนฺตีติ อตฺโถ. ทาเน ยญฺญสฺส วาวฏาติ มหายาคสญฺญิตสฺส ยญฺญสฺส ทาเน ยชเน วาวฏา อุสฺสุกฺกํ อาปนฺนา. กฏฺฐํ ผาเลนฺติ มาณวาติ นานปฺปการานํ ขชฺชโภชฺชาทิอาหารวิเสสานํ ปจนาย อลงฺกตปฏิยตฺตา ตรุณมนุสฺสา กฏฺฐานิ ผาเลนฺติ วิทาเลนฺติ.

307-8. ‘Ba ngàn người đầu bếp’ có nghĩa là số lượng ba ngàn người đầu bếp, những người nấu ăn. Và những vị ấy được hiểu là những người chủ chốt. Nên biết rằng, đối với mỗi một người trong số họ lại có nhiều người vâng lời. Cũng có bài đọc là ‘ba ngàn người đầu bếp.’ ‘Những người đeo bông tai bằng ngọc quý’ là những người đeo bông tai được trang trí bằng nhiều loại ngọc quý khác nhau. Và đây chỉ là ví dụ, họ cũng có những trang sức như vòng tay, dây lưng đã được đeo vào. ‘Sống nương nhờ Aṅkura’ có nghĩa là họ sống nương tựa vào vị ấy, tức là có sinh kế gắn liền với vị ấy. ‘Bận rộn với việc cúng dường của lễ tế’ là bận rộn, nhiệt tâm trong việc cúng dường, tế lễ của đại lễ tế được gọi là mahāyāga. ‘Các thanh niên chẻ củi’ là những người thanh niên được trang điểm và chuẩn bị sẵn sàng để nấu các loại vật thực cứng, vật thực mềm, và các loại thức ăn đặc biệt khác nhau, họ chẻ củi, bổ củi.

๓๐๙. วิธาติ วิธาตพฺพานิ โภชนโยคฺคานิ กฏุกภณฺฑานิ. ปิณฺเฑนฺตีติ ปิสนวเสน ปโยเชนฺติ.

309. ‘Sắp đặt’ là các loại gia vị thích hợp cho bữa ăn cần được sắp đặt. ‘Vo tròn’ là họ sử dụng bằng cách nghiền nát.

๓๑๐. ทพฺพิคาหาติ กฏจฺฉุคาหิกา. อุปฏฺฐิตาติ ปริเวสนฏฺฐานํ อุปคนฺตฺวา ฐิตา โหนฺติ.

310. ‘Những người cầm muỗng’ là những người cầm vá. ‘Đã có mặt’ là họ đã đi đến nơi phục vụ và đứng đó.

๓๑๑. พหุนฺติ มหนฺตํ ปหูติกํ. พหูนนฺติ อเนเกสํ. ปาทาสีติ ปกาเรหิ อทาสิ. จีรนฺติ จิรกาลํ. วีสติวสฺสสหสฺสายุเกสุ หิ มนุสฺเสสุ โส อุปฺปนฺโน. พหุํ พหูนํ จิรกาลญฺจ เทนฺโต ยถา อทาสิ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘สกฺกจฺจญฺจา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ สกฺกจฺจนฺติ สาทรํ, อนปวิทฺธํ อนวญฺญาตํ กตฺวา. สหตฺถาติ สหตฺเถน, น อาณาปนมตฺเตน. จิตฺตีกตฺวาติ คารวพหุมานโยเคน จิตฺเตน กริตฺวา ปูเชตฺวา. ปุนปฺปุนนฺติ พหุโส น เอกวารํ, กติปยวาเร วา อกตฺวา อเนกวารํ ปาทาสีติ โยชนา.

311. ‘Nhiều’ là to lớn, dồi dào. ‘Cho nhiều người’ là cho vô số người. ‘Đã cho’ là đã cho bằng nhiều cách. ‘Lâu dài’ là trong một thời gian dài. Vị ấy đã sanh ra giữa những con người có tuổi thọ hai mươi ngàn năm. Để chỉ ra cách thức mà vị ấy đã cho nhiều thứ cho nhiều người và trong một thời gian dài, câu bắt đầu bằng ‘một cách kính cẩn’ đã được nói đến. Trong đó, ‘một cách kính cẩn’ là một cách tôn trọng, làm mà không vứt bỏ, không khinh thường. ‘Tự tay’ là bằng chính tay mình, không chỉ bằng cách ra lệnh. ‘Với tâm cung kính’ là sau khi làm với tâm hợp với sự kính trọng và tôn quý, đã cúng dường. ‘Lặp đi lặp lại’ là nhiều lần, không phải một lần, hoặc không phải làm vài lần, mà đã cho nhiều lần, đây là cách kết nối ý.

๓๑๒. อิทานิ ตเมว ปุนปฺปุนํ กรณํ วิภาเวตุํ ‘‘พหู มาเส จา’’ติ คาถมาหํสุ. ตตฺถ พหู มาเสติ จิตฺตมาสาทิเก พหู อเนเก มาเส. ปกฺเขติ กณฺหสุกฺกเภเท พหู ปกฺเข. อุตุสํวจฺฉรานิ จาติ วสนฺตคิมฺหาทิเก พหู อุตู จ สํวจฺฉรานิ จ, สพฺพตฺถ อจฺจนฺตสํโยเค อุปโยควจนํ. ทีฆมนฺตรนฺติ ทีฆกาลมนฺตรํ. เอตฺถ จ ‘‘จิรํ ปาทาสี’’ติ จิรกาลํ ทานสฺส ปวตฺติตภาวํ วตฺวา ปุน ตสฺส นิรนฺตรเมว ปวตฺติตภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘พหู มาเส’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

312. Bây giờ, để làm rõ việc làm lặp đi lặp lại ấy, các ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng ‘nhiều tháng và.’ Trong đó, ‘nhiều tháng’ là nhiều tháng, vô số tháng như tháng Chaitra v.v... ‘Các tuần’ là nhiều tuần, phân biệt tuần trăng khuyết và tuần trăng tròn. ‘Các mùa và các năm’ là nhiều mùa như mùa xuân, mùa hạ v.v... và các năm. Ở khắp nơi, đây là cách nói chỉ sự liên tục không gián đoạn. ‘Trong một khoảng thời gian dài’ là trong một khoảng thời gian dài. Và ở đây, sau khi nói về tình trạng việc bố thí đã diễn ra trong một thời gian dài qua câu ‘đã cho trong thời gian dài,’ nên hiểu rằng câu bắt đầu bằng ‘nhiều tháng’ được nói ra để chỉ ra rằng việc ấy đã diễn ra một cách liên tục không gián đoạn.

๓๑๓. เอวนฺติ [Pg.127] วุตฺตปฺปกาเรน. ทตฺวา ยชิตฺวา จาติ อตฺถโต เอกเมว, เกสญฺจิ ทกฺขิเณยฺยานํ เอกจฺจสฺส เทยฺยธมฺมสฺส ปริจฺจชนวเสน ทตฺวา, ปุน ‘‘พหุํ พหูนํ ปาทาสี’’ติ วุตฺตนเยน อตฺถิกานํ สพฺเพสํ ยถากามํ เทนฺโต มหายาควเสน ยชิตฺวา. โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหูติ โส องฺกุโร อายุปริโยสาเน มนุสฺสตฺถภาวํ ปหาย ปฏิสนฺธิคฺคหณวเสน ตาวตึสเทวนิกายูปโค อโหสิ.

313. ‘Như vậy’ là theo cách đã được nói. ‘Sau khi cho và sau khi tế lễ’ về mặt ý nghĩa chỉ là một; sau khi cho bằng cách từ bỏ một vật đáng cho nào đó cho một bậc đáng cúng dường nào đó, lại nữa, sau khi tế lễ bằng cách đại tế, trong khi cho tất cả những người có nhu cầu theo ý muốn của họ, theo phương cách đã được nói ‘đã cho nhiều thứ cho nhiều người.’ ‘Vị ấy, sau khi từ bỏ thân người, đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba’ có nghĩa là vị Aṅkura ấy, vào cuối tuổi thọ, đã từ bỏ thân phận làm người và bằng cách tái sanh, đã đi đến cõi chư thiên Ba Mươi Ba.

เอวํ ตสฺมึ ตาวตึเสสุ นิพฺพตฺติตฺวา ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวนฺเต อมฺหากํ ภควโต กาเล อินฺทโก นาม มาณโว อายสฺมโต อนุรุทฺธตฺเถรสฺส ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส ปสนฺนมานโส กฏจฺฉุภิกฺขํ ทาเปสิ. โส อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา เขตฺตคตสฺส ปุญฺญสฺส อานุภาเวน ตาวตึเสสุ มหิทฺธิโก มหานุภาโว เทวปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺโต ทิพฺเพหิ รูปาทีหิ ทสหิ ฐาเนหิ องฺกุรํ เทวปุตฺตํ อภิภวิตฺวา วิโรจติ. เตน วุตฺตํ –

Như vậy, trong khi vị ấy sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba và đang hưởng thụ tài sản của chư thiên, vào thời của Đức Thế Tôn chúng ta, một thanh niên tên là Indaka, với tâm hoan hỷ, đã dâng cúng một vá vật thực đến Trưởng lão Anuruddha đang đi khất thực. Vị ấy, vào một thời gian sau, sau khi mệnh chung, nhờ oai lực của phước báu đã đến đúng ruộng phước, đã sanh làm một vị thiên tử có đại thần lực, có đại oai lực ở cõi trời Ba Mươi Ba, và tỏa sáng, vượt trội hơn thiên tử Aṅkura ở mười phương diện bằng các sắc v.v... của chư thiên. Do đó, đã được nói rằng –

๓๑๔.

314.

‘‘กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน, อนุรุทฺธสฺส อินฺทโก;

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหุ.

‘Indaka, sau khi đã cúng dường một vá vật thực đến ngài Anuruddha; vị ấy, sau khi từ bỏ thân người, đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba.

๓๑๕.

315.

‘‘ทสหิ ฐาเนหิ องฺกุรํ, อินฺทโก อติโรจติ;

รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ, โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม.

‘Indaka vượt trội hơn Aṅkura ở mười phương diện; về sắc, thanh, hương, vị, và xúc khả ái.

๓๑๖.

316.

‘‘อายุนา ยสสา เจว, วณฺเณน จ สุเขน จ;

อาธิปจฺเจน องฺกุรํ, อินฺทโก อติโรจตี’’ติ.

‘Về tuổi thọ và danh tiếng, về sắc đẹp và lạc thú; về quyền uy, Indaka vượt trội hơn Aṅkura.’

๓๑๔-๕. ตตฺถ รูเปติ รูปเหตุ, อตฺตโน รูปสมฺปตฺตินิมิตฺตนฺติ อตฺโถ. สทฺเทติอาทีสุปิ เอเสว นโย. อายุนาติ ชีวิเตน. นนุ จ เทวานํ ชีวิตํ ปริจฺฉินฺนปฺปมาณํ วุตฺตํ. สจฺจํ วุตฺตํ, ตํ ปน เยภุยฺยวเสน. ตถา หิ เอกจฺจานํ เทวานํ โยควิปตฺติอาทินา อนฺตรามรณํ โหติเยว. อินฺทโก ปน ติสฺโส วสฺสโกฏิโย สฏฺฐิ จ วสฺสสหสฺสานิ ปริปูเรติเยว. เตน วุตฺตํ ‘‘อายุนา อติโรจตี’’ติ. ยสสาติ มหติยา ปริวารสมฺปตฺติยา. วณฺเณนาติ สณฺฐานสมฺปตฺติยา. วณฺณธาตุสมฺปทา ปน ‘‘รูเป’’ติ อิมินา วุตฺตาเยว. อาธิปจฺเจนาติ อิสฺสริเยน.

314-5. Trong đó, ‘về sắc’ là do nhân sắc, có nghĩa là do sự thành tựu về sắc của chính mình. Đối với ‘thanh’ v.v... cũng theo phương cách này. ‘Về tuổi thọ’ là về mạng sống. Chẳng phải mạng sống của chư thiên đã được nói là có giới hạn sao? Thật vậy, nhưng điều đó được nói theo số đông. Thật vậy, một số chư thiên có cái chết giữa chừng do sự bất toàn của phương tiện v.v... Nhưng Indaka đã hoàn thành trọn vẹn ba mươi triệu và sáu mươi ngàn năm. Do đó, đã được nói rằng ‘vượt trội về tuổi thọ.’ ‘Về danh tiếng’ là về sự thành tựu tùy tùng to lớn. ‘Về sắc đẹp’ là về sự thành tựu hình dáng. Còn sự thành tựu về sắc tố da đã được nói đến bởi từ ‘sắc’ này rồi. ‘Về quyền uy’ là về quyền lực.

เอวํ องฺกุเร จ อินฺทเก จ ตาวตึเสสุ นิพฺพตฺติตฺวา ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวนฺเตสุ อมฺหากํ ภควา อภิสมฺโพธิโต สตฺตเม สํวจฺฉเร อาสาฬฺหิปุณฺณมายํ [Pg.128] สาวตฺถินครทฺวาเร กณฺฑมฺพรุกฺขมูเล ยมกปาฏิหาริยํ กตฺวา อนุกฺกเมน ติปทวิกฺกเมน ตาวตึสภวนํ คนฺตฺวา ปาริจฺฉตฺตกมูเล ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ ยุคนฺธรปพฺพเต พาลสูริโย วิย วิโรจมาโน ทสหิ โลกธาตูหิ สนฺนิปติตาย เทวพฺรหฺมปริสาย ชุตึ อตฺตโน สรีรปฺปภาย อภิภวนฺโต อภิธมฺมํ เทเสตุํ นิสินฺโน อวิทูเร นิสินฺนํ อินฺทกํ, ทฺวาทสโยชนนฺตเร นิสินฺนํ องฺกุรญฺจ ทิสฺวา ทกฺขิเณยฺยสมฺปตฺติวิภาวนตฺถํ –

Như vậy, trong khi cả Aṅkura và Indaka đã sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba và đang hưởng thụ tài sản của chư thiên, Đức Thế Tôn của chúng ta, vào năm thứ bảy sau khi giác ngộ, vào ngày rằm tháng Āsāḷhi, sau khi thực hiện song thông thần biến tại cổng thành Sāvatthī, dưới gốc cây Kaṇḍamba, đã lần lượt đi đến cõi trời Ba Mươi Ba bằng ba bước chân, và tỏa sáng như mặt trời lúc rạng đông trên núi Yugandhara, trên tảng đá Paṇḍukambala, dưới gốc cây Pāricchattaka, áp đảo ánh sáng của hội chúng chư thiên và Phạm thiên đã tụ hội từ mười ngàn thế giới bằng hào quang thân thể của chính Ngài, đã ngự xuống để thuyết giảng Vi Diệu Pháp. Sau khi thấy Indaka đang ngồi không xa, và Aṅkura đang ngồi cách đó mười hai do-tuần, với mục đích làm rõ sự thành tựu của bậc đáng cúng dường –

‘‘มหาทานํ ตยา ทินฺนํ, องฺกุร ทีฆมนฺตรํ;

อติทูเร นิสินฺโนสิ, อาคจฺฉ มม สนฺติเก’’ติ. –

‘Này Aṅkura, đại thí đã được ngươi cho trong một thời gian dài; ngươi đang ngồi quá xa, hãy lại gần Ta.’ –

คาถมาห. ตํ สุตฺวา องฺกุโร ‘‘ภควา มยา จิรกาลํ พหุํ เทยฺยธมฺมํ ปริจฺจชิตฺวา ปวตฺติตมฺปิ มหาทานํ ทกฺขิเณยฺยสมฺปตฺติวิรเหน อเขตฺเต วุตฺตพีชํ วิย น อุฬารผลํ อโหสิ, อินฺทกสฺส ปน กฏจฺฉุภิกฺขาทานมฺปิ ทกฺขิเณยฺยสมฺปตฺติยา สุเขตฺเต วุตฺตพีชํ วิย อติวิย อุฬารผลํ ชาต’’นฺติ อาห. ตมตฺถํ ทสฺเสนฺเต สงฺคีติการา –

Đã nói lên câu kệ. Sau khi nghe điều ấy, Aṅkura đã nói rằng: “Bạch đức Thế Tôn, việc đại bố thí được con thực hiện trong thời gian dài, sau khi đã từ bỏ nhiều vật dụng đáng được cho đi, do sự thiếu vắng sự thành tựu về người xứng đáng thọ thí, đã không có kết quả to lớn, giống như hạt giống được gieo ở thửa ruộng xấu. Trái lại, ngay cả việc bố thí một muỗng vật thực của Indaka, do sự thành tựu về người xứng đáng thọ thí, đã trở thành có kết quả vô cùng to lớn, giống như hạt giống được gieo ở thửa ruộng tốt.” Để trình bày ý nghĩa ấy, các vị kết tập kinh điển đã nói –

๓๑๗.

317.

‘‘ตาวตึเส ยทา พุทฺโธ, สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเล;

ปาริจฺฉตฺตยมูลมฺหิ, วิหาสิ ปุริสุตฺตโม.

“Khi đức Phật, bậc Tối Thượng Nhân, ngự tại cõi trời Ba Mươi Ba, trên phiến đá Paṇḍukambala, dưới gốc cây Pāricchattaka.

๓๑๘.

318.

‘‘ทสสุ โลกธาตูสุ, สนฺนิปติตฺวาน เทวตา;

ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ, วสนฺตํ นคมุทฺธนิ.

“Chư thiên ở trong mười thế giới, sau khi đã tụ hội, hầu cận đức Chánh Đẳng Giác đang ngự ở trên đỉnh núi.

๓๑๙.

319.

‘‘น โกจิ เทโว วณฺเณน, สมฺพุทฺธํ อติโรจติ;

สพฺเพ เทเว อติกฺกมฺม, สมฺพุทฺโธว วิโรจติ.

“Không có vị trời nào vượt trội hơn đức Chánh Đẳng Giác về dung quang; đức Chánh Đẳng Giác tỏa sáng, sau khi đã vượt qua tất cả chư thiên.

๓๒๐.

320.

‘‘โยชนานิ ทส ทฺเว จ, องฺกุโรยํ ตทา อหุ;

อวิทูเรว พุทฺธสฺส, อินฺทโก อติโรจติ.

“Khi ấy, vị Aṅkura này đã ở (cách) mười và hai do-tuần; Indaka ở không xa đức Phật, đã tỏa sáng hơn.

๓๒๑.

321.

‘‘โอโลเกตฺวาน สมฺพุทฺโธ, องฺกุรญฺจาปิ อินฺทกํ;

ทกฺขิเณยฺยํ สมฺภาเวนฺโต, อิทํ วจนมพฺรวิ.

“Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi nhìn đến cả Aṅkura và Indaka, trong khi tán dương người xứng đáng thọ thí, đã nói lên lời này.

๓๒๒.

322.

‘‘มหาทานํ ตยา ทินฺนํ, องฺกุรํ ทีฆมนฺตรํ;

อติทูเร นิสินฺโนสิ, อาคจฺฉ มม สนฺติเก.

“Này Aṅkura, việc đại bố thí đã được ngươi thực hiện trong thời gian dài. Ngươi đang ngồi ở quá xa, hãy đến gần Ta.”

๓๒๓.

323.

‘‘โจทิโต [Pg.129] ภาวิตตฺเตน, องฺกุโร อิทมพฺรวิ;

กึ มยฺหํ เตน ทาเนน, ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ.

“Được thúc giục bởi bậc có tâm tu tập, Aṅkura đã nói lên lời này: ‘Việc bố thí ấy của tôi có là gì, (khi) trống không người xứng đáng thọ thí.’”

๓๒๔.

324.

‘‘อยํ โส อินฺทโก ยกฺโข, ทชฺชา ทานํ ปริตฺตกํ;

อติโรจติ อมฺเหหิ, จนฺโท ตารคเณ ยถา.

“Vị dạ-xoa Indaka này, đã dâng cúng vật thí nhỏ nhoi, tỏa sáng hơn chúng tôi, giống như mặt trăng (tỏa sáng hơn) các vì sao.”

๓๒๕.

325.

‘‘อุชฺชงฺคเล ยถา เขตฺเต, พีชํ พหุมฺปิ โรปิตํ;

น วิปุลํ ผลํ โหติ, นปิ โตเสติ กสฺสกํ.

“Giống như ở thửa ruộng khô cằn, dẫu nhiều hạt giống được gieo trồng, kết quả không được dồi dào, cũng không làm cho người nông phu hài lòng.”

๓๒๖.

326.

‘‘ตเถว ทานํ พหุกํ, ทุสฺสีเลสุ ปติฏฺฐิตํ;

น วิปุลํ ผลํ โหติ, นปิ โตเสติ ทายกํ.

“Cũng giống như thế, việc bố thí nhiều đến người ác giới được đặt vào, kết quả không được dồi dào, cũng không làm cho người thí chủ hài lòng.”

๓๒๗.

327.

‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ;

สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสสิ กสฺสกํ.

“Và cũng giống như ở thửa ruộng tốt, dẫu ít hạt giống được gieo trồng, khi mưa thuận gió hòa, kết quả làm cho người nông phu hài lòng.”

๓๒๘.

328.

‘‘ตเถว สีลวนฺเตสุ, คุณวนฺเตสุ ตาทิสุ;

อปฺปกมฺปิ กตํ การํ, ปุญฺญํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. – คาถาโย อโวจุํ;

“Cũng giống như thế, ở nơi những bậc có giới, những bậc có đức hạnh như vậy, việc làm được thực hiện dẫu nhỏ nhoi, phước báu trở thành có kết quả to lớn.” – đã nói lên các câu kệ;

๓๑๗. ตตฺถ ตาวตึเสติ ตาวตึสภวเน. สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเลติ ปณฺฑุกมฺพลนามเก สิลาสเน ปุริสุตฺตโม พุทฺโธ ยทา วิหาสีติ โยชนา.

317. Ở đây, (cụm từ) ‘tāvatiṃse’ là ở cõi trời Ba Mươi Ba. (Cụm từ) ‘silāyaṃ paṇḍukambale’ là ở trên phiến đá có tên là Paṇḍukambala. (Cụm từ) ‘purisuttamo buddho yadā vihāsi’ có sự liên kết (ý nghĩa) là ‘khi đức Phật, bậc Tối Thượng Nhân, đã ngự.’

๓๑๘. ทสสุ โลกธาตูสุ, สนฺนิปติตฺวาน เทวตาติ ชาติเขตฺตสญฺญิเตสุ ทสสุ จกฺกวาฬสหสฺเสสุ กามาวจรเทวตา พฺรหฺมเทวตา จ พุทฺธสฺส ภควโต ปยิรุปาสนาย ธมฺมสฺสวนตฺถญฺจ เอกโต สนฺนิปติตฺวา. เตนาห ‘‘ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ, วสนฺตํ นคมุทฺธนี’’ติ, สิเนรุมุทฺธนีติ อตฺโถ.

318. (Cụm từ) ‘dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā’ là chư thiên ở cõi Dục và chư thiên Phạm thiên ở trong mười ngàn thế giới được gọi là ‘jātikhetta,’ sau khi đã cùng nhau tụ hội lại để hầu cận đức Phật, đức Thế Tôn và để lắng nghe Chánh pháp. Do đó, ngài đã nói: ‘payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhanī,’ có nghĩa là ‘ở trên đỉnh núi Sineru.’

๓๒๐. โยชนานิ ทส ทฺเว จ, องฺกุโรยํ ตทา อหูติ อยํ ยถาวุตฺตจริโต องฺกุโร ตทา สตฺถุ สมฺมุขกาเล ทส ทฺเว โยชนานิ อนฺตรํ กตฺวา อหุ. สตฺถุ นิสินฺนฏฺฐานโต ทฺวาทสโยชนนฺตเร ฐาเน นิสินฺโน อโหสีติ อตฺโถ.

320. (Cụm từ) ‘yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahu’ là vị Aṅkura này, người có hạnh kiểm như đã được nói, vào lúc ấy, trong sự hiện diện của đức Đạo Sư, đã ở cách một khoảng mười và hai do-tuần. Có nghĩa là: Vị ấy đã ngồi ở nơi có khoảng cách mười hai do-tuần từ chỗ ngồi của đức Đạo Sư.

๓๒๓. โจทิโต [Pg.130] ภาวิตตฺเตนาติ ปารมิปริภาวิตาย อริยมคฺคภาวนาย ภาวิตตฺเตน สมฺมาสมฺพุทฺเธน โจทิโต. กึ มยฺหํ เตนาติอาทิกา สตฺถุ ปฏิวจนวเสน องฺกุเรน วุตฺตคาถา. ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตนฺติ ยํ ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ ริตฺตกํ วิรหิตํ ตทา มม ทานํ, ตสฺมา ‘‘กึ มยฺหํ เตนา’’ติ อตฺตโน ทานปุญฺญํ หีเฬนฺโต วทติ.

323. (Cụm từ) ‘codito bhāvitattena’ là được thúc giục bởi đức Chánh Đẳng Giác, bậc có tâm tu tập do sự tu tập Thánh đạo đã được thấm nhuần các pháp ba-la-mật. Các câu kệ bắt đầu bằng ‘kiṃ mayhaṃ tena’ là các câu kệ được Aṅkura nói lên như là lời phúc đáp đức Đạo Sư. (Cụm từ) ‘dakkhiṇeyyena suññataṃ’ là việc bố thí của tôi vào lúc ấy đã trống không, rỗng không, thiếu vắng người xứng đáng thọ thí. Do đó, (câu) ‘kiṃ mayhaṃ tenā’ là lời nói trong khi chê bai phước báu bố thí của chính mình.

๓๒๔. ยกฺโขติ เทวปุตฺโต. ทชฺชาติ ทตฺวา. อติโรจติ อมฺเหหีติ อตฺตนา มาทิเสหิ อติวิย วิโรจติ. หีติ วา นิปาตมตฺตํ, อมฺเห อติกฺกมิตฺวา อภิภวิตฺวา วิโรจตีติ อตฺโถ. ยถา กินฺติ อาห ‘‘จนฺโท ตารคเณ ยถา’’ติ.

324. (Từ) ‘yakkho’ là vị trời. (Từ) ‘dajjā’ là sau khi đã cho. (Cụm từ) ‘atirocati amhehi’ là tỏa sáng vượt trội hơn những người giống như tôi. Hoặc (từ) ‘hi’ chỉ là một tiểu từ, có nghĩa là ‘tỏa sáng, sau khi đã vượt qua, đã chế ngự chúng tôi.’ Về câu hỏi ‘giống như thế nào,’ ngài đã nói: ‘cando tāragaṇe yathā.’

๓๒๕-๖. อุชฺชงฺคเลติ อติวิย ถทฺธภูมิภาเค. ‘‘อูสเร’’ติ เกจิ วทนฺติ. โรปิตนฺติ วุตฺตํ, วปิตฺวา วา อุทฺธริตฺวา วา ปุน โรปิตํ. นปิ โตเสตีติ น นนฺทยติ, อปฺปผลตาย วา ตุฏฺฐึ น ชเนติ. ตเถวาติ ยถา อุชฺชงฺคเล เขตฺเต พหุมฺปิ พีชํ โรปิตํ วิปุลผลํ อุฬารผลํ น โหติ, ตโต เอว กสฺสกํ น โตเสติ, ตถา ทุสฺสีเลสุ สีลวิรหิเตสุ พหุกมฺปิ ทานํ ปติฏฺฐาปิตํ วิปุลผลํ มหปฺผลํ น โหติ, ตโต เอว ทายกํ น โตเสตีติ อตฺโถ.

325-6. (Từ) ‘ujjaṅgale’ là ở vùng đất rất khô cằn. Một số vị nói là ‘ở vùng đất mặn.’ (Từ) ‘ropitaṃ’ được nói là sau khi đã gieo hoặc sau khi đã nhổ lên rồi trồng lại. (Cụm từ) ‘napi toseti’ là không làm cho vui thích, hoặc do kết quả ít ỏi nên không làm phát sanh sự hài lòng. (Từ) ‘tatheva’ có nghĩa là: Giống như ở thửa ruộng khô cằn, dẫu nhiều hạt giống được gieo trồng cũng không có kết quả dồi dào, kết quả to lớn, do đó không làm cho người nông phu hài lòng; cũng giống như thế, việc bố thí nhiều được đặt vào những người ác giới, những người không có giới hạnh, cũng không có kết quả dồi dào, kết quả to lớn, do đó không làm cho người thí chủ hài lòng.

๓๒๗-๘. ยถาปิ ภทฺทเกติ คาถาทฺวยสฺส วตฺตวิปริยาเยน อตฺถโยชนา เวทิตพฺพา. ตตฺถ สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺเตติ วุฏฺฐิธารํ สมฺมเทว ปวตฺเตนฺเต, อนฺวฑฺฒมาสํ อนุทสาหํ อนุปญฺจาหํ เทเว วสฺสนฺเตติ อตฺโถ. คุณวนฺเตสูติ ฌานาทิคุณยุตฺเตสุ. ตาทิสูติ อิฏฺฐาทีสุ ตาทิลกฺขณปฺปตฺเตสุ. การนฺติ ลิงฺควิปลฺลาเสน วุตฺตํ, อุปกาโรติ อตฺโถ. กีทิโส อุปกาโรติ อาห ‘‘ปุญฺญ’’นฺติ.

327-8. Sự liên kết ý nghĩa của hai câu kệ (bắt đầu bằng) ‘yathāpi bhaddake’ nên được hiểu bằng cách đảo ngược chủ thể. Ở đây, (cụm từ) ‘sammā dhāraṃ pavecchante’ là khi những cơn mưa diễn tiến một cách tốt đẹp, có nghĩa là khi trời mưa mỗi nửa tháng, mỗi mười ngày, mỗi năm ngày. (Từ) ‘guṇavantesu’ là ở nơi những vị được phú cho các đức hạnh như là thiền-na. (Từ) ‘tādisu’ là ở nơi những vị đã đạt được đặc tính ‘như vậy’ trong các điều đáng ưa thích và v.v... (Từ) ‘kāraṃ’ được nói với sự thay đổi về giống (ngữ pháp), có nghĩa là sự giúp đỡ. Về câu hỏi ‘sự giúp đỡ như thế nào,’ ngài đã nói là ‘phước báu.’

๓๒๙.

329.

‘‘วิเจยฺย ทานํ ทาตพฺพํ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

วิเจยฺย ทานํ ทตฺวาน, สคฺคํ คจฺฉนฺติ ทายกา.

“Vật thí nên được cho sau khi đã tìm hiểu, nơi nào vật được cho có kết quả to lớn. Sau khi đã cho vật thí có tìm hiểu, những người thí chủ đi đến cõi trời.”

๓๓๐.

330.

‘‘วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสฏฺฐํ, เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก;

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ, พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเต’’ติ. –

“Việc bố thí có tìm hiểu được bậc Thiện Thệ tán dương. Những vị nào là người xứng đáng thọ thí ở trong thế gian này, những vật thí được dâng đến các vị ấy có kết quả to lớn, giống như các hạt giống được gieo ở thửa ruộng tốt.” –

อยํ สงฺคีติกาเรหิ ฐปิตา คาถา.

Đây là câu kệ đã được các vị kết tập kinh điển đặt vào.

๓๒๙. ตตฺถ [Pg.131] วิเจยฺยาติ วิจินิตฺวา, ปุญฺญกฺเขตฺตํ ปญฺญาย อุปปริกฺขิตฺวา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

329. Ở đây, (từ) ‘viceyya’ là sau khi đã tìm hiểu, sau khi đã thẩm sát thửa ruộng phước báu bằng trí tuệ. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ตยิทํ องฺกุรเปตวตฺถุ สตฺถารา ตาวตึสภวเน ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตานํ ปุรโต ทกฺขิเณยฺยสมฺปตฺติวิภาวนตฺถํ ‘‘มหาทานํ ตยา ทินฺน’’นฺติอาทินา อตฺตนา สมุฏฺฐาปิตํ, ตตฺถ ตโย มาเส อภิธมฺมํ เทเสตฺวา มหาปวารณาย เทวคณปริวุโต เทวเทโว เทวโลกโต สงฺกสฺสนครํ โอตริตฺวา อนุกฺกเมน สาวตฺถึ ปตฺวา เชตวเน วิหรนฺโต จตุปริสมชฺเฌ ทกฺขิเณยฺยสมฺปตฺติวิภาวนตฺถเมว ‘‘ยสฺส อตฺถาย คจฺฉามา’’ติอาทินา วิตฺถารโต เทเสตฺวา จตุสจฺจกถาย เทสนาย กูฏํ คณฺหิ. เทสนาวสาเน เตสํ อเนกโกฏิปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

Câu chuyện ngạ quỷ Aṅkura này đã được chính đức Bậc Đạo Sư khởi thuyết tại cõi trời Ba Mươi Ba, trước mặt chư thiên của mười ngàn thế giới, nhằm mục đích giải thích về sự thành tựu của bậc đáng được cúng dường, bắt đầu bằng câu: “Vật bố thí to lớn đã được ngươi dâng cúng.” Sau khi thuyết giảng Vi Diệu Pháp ở nơi ấy trong ba tháng, vào ngày đại lễ Tự Tứ, vị Thiên Trung Thiên, được hội chúng chư thiên vây quanh, đã từ cõi trời giáng xuống thành Saṅkassa, rồi tuần tự đi đến thành Sāvatthī. Trong khi đang trú tại Jetavana, giữa bốn chúng, cũng chính vì mục đích giải thích về sự thành tựu của bậc đáng được cúng dường, Ngài đã thuyết giảng chi tiết, bắt đầu bằng câu: “Vì lợi ích của ai mà chúng ta đi,” và đã đưa bài pháp đến cao điểm bằng bài thuyết giảng về Tứ Diệu Đế. Vào lúc kết thúc bài pháp, đã có sự chứng ngộ Chánh Pháp cho nhiều triệu ngàn chúng sanh ấy.

องฺกุรเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Aṅkura đã kết thúc.

๑๐. อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุวณฺณนา

10. Phần giải thích câu chuyện nữ ngạ quỷ là mẹ của Uttara

ทิวาวิหารคตํ ภิกฺขุนฺติ อิทํ อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุ. ตตฺรายํ อตฺถวิภาวนา – สตฺถริ ปรินิพฺพุเต ปฐมมหาสงฺคีติยา ปวตฺติตาย อายสฺมา มหากจฺจายโน ทฺวาทสหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ โกสมฺพิยา อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ อรญฺญายตเน วิหาสิ. เตน จ สมเยน รญฺโญ อุเทนสฺส อญฺญตโร อมจฺโจ กาลมกาสิ, เตน จ ปุพฺเพ นคเร กมฺมนฺตา อธิฏฺฐิตา อเหสุํ. อถ ราชา ตสฺส ปุตฺตํ อุตฺตรํ นาม มาณวํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘ตฺวญฺจ ปิตรา อธิฏฺฐิเต กมฺมนฺเต สมนุสาสา’’ติ เตน ฐิตฏฺฐาเน ฐเปสิ.

“Vị tỳ khưu đang nhập trú ban ngày” – đây là câu chuyện về nữ ngạ quỷ là mẹ của Uttara. Phần giải thích ý nghĩa ở đây là – sau khi đức Bậc Đạo Sư đã nhập Niết Bàn và cuộc kết tập vĩ đại lần thứ nhất đã được tiến hành, trưởng lão Mahākaccāyana cùng với mười hai vị tỳ khưu đã trú tại một trú xứ trong rừng không xa thành Kosambī. Và vào thời điểm ấy, một vị cận thần của vua Udena đã qua đời, và trước đó vị này đã trông coi các công việc trong thành. Bấy giờ, nhà vua cho triệu tập người con trai của vị ấy, một thanh niên tên là Uttara, và đã bổ nhiệm anh ta vào chức vụ mà người cha đã nắm giữ, nói rằng: “Ngươi cũng hãy quản lý các công việc mà cha ngươi đã trông coi.”

โส จ สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา เอกทิวสํ นครปฏิสงฺขรณิยานํ ทารูนํ อตฺถาย วฑฺฒกิโย คเหตฺวา อรญฺญํ คโต. ตตฺถ อายสฺมโต มหากจฺจายนตฺเถรสฺส วสนฏฺฐานํ อุปคนฺตฺวา เถรํ ตตฺถ ปํสุกูลจีวรธรํ วิวิตฺตํ นิสินฺนํ ทิสฺวา อิริยาปเถเยว ปสีทิตฺวา กตปฏิสนฺถาโร วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เถโร ตสฺส ธมฺมํ กเถสิ. โส ธมฺมํ [Pg.132] สุตฺวา รตนตฺตเย สญฺชาตปฺปสาโท สรเณสุ ปติฏฺฐาย เถรํ นิมนฺเตสิ – ‘‘อธิวาเสถ เม, ภนฺเต, สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขูหิ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ เถโร ตุณฺหีภาเวน. โส ตโต นิกฺขมิตฺวา นครํ คนฺตฺวา อญฺเญสํ อุปาสกานํ อาจิกฺขิ – ‘‘เถโร มยา สฺวาตนาย นิมนฺติโต, ตุมฺเหหิปิ มม ทานคฺคํ อาคนฺตพฺพ’’นฺติ.

Và anh ta, sau khi chấp thuận: “Lành thay,” một hôm nọ đã đi vào rừng cùng với những người thợ mộc vì mục đích tìm gỗ để sửa chữa thành phố. Tại đó, sau khi đến nơi ở của trưởng lão Mahākaccāyana, và nhìn thấy vị trưởng lão đang mặc y phấn tảo, ngồi một mình nơi thanh vắng, anh ta đã phát sinh lòng tịnh tín ngay chính bởi oai nghi của ngài. Sau khi chào hỏi thân mật và đảnh lễ, anh ta ngồi xuống một bên. Vị trưởng lão đã thuyết Pháp cho anh ta. Sau khi nghe Pháp, anh ta phát sinh lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, đã an trú trong các nơi quy y và thỉnh mời vị trưởng lão: “Bạch ngài, vì lòng bi mẫn, xin ngài cùng với các vị tỳ khưu nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.” Vị trưởng lão đã nhận lời bằng sự im lặng. Sau đó, anh ta rời khỏi nơi ấy, đi vào thành và nói với các vị cận sự nam khác: “Tôi đã thỉnh mời vị trưởng lão cho ngày mai, quý vị cũng nên đến nơi cúng dường của tôi.”

โส ทุติยทิวเส กาลสฺเสว ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา กาลํ อาโรจาเปตฺวา สทฺธึ ภิกฺขูหิ อาคจฺฉนฺตสฺส เถรสฺส ปจฺจุคฺคมนํ กตฺวา วนฺทิตฺวา ปุรกฺขตฺวา เคหํ ปเวเสสิ. อถ มหารหกปฺปิยปจฺจตฺถรณอตฺถเตสุ อาสเนสุ เถเร จ ภิกฺขูสุ จ นิสินฺเนสุ คนฺธปุปฺผธูเปหิ ปูชํ กตฺวา ปณีเตน อนฺนปาเนน เต สนฺตปฺเปตฺวา สญฺชาตปฺปสาโท กตญฺชลี อนุโมทนํ สุณิตฺวา กตภตฺตานุโมทเน เถเร คจฺฉนฺเต ปตฺตํ คเหตฺวา อนุคจฺฉนฺโต นครโต นิกฺขมิตฺวา ปฏินิวตฺตนฺโต ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ นิจฺจํ มม เคหํ ปวิสิตพฺพ’’นฺติ ยาจิตฺวา เถรสฺส อธิวาสนํ ญตฺวา นิวตฺติ. เอวํ โส เถรํ อุปฏฺฐหนฺโต ตสฺส โอวาเท ปติฏฺฐาย โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ, วิหารญฺจ กาเรสิ, สพฺเพ จ อตฺตโน ญาตเก สาสเน อภิปฺปสนฺเน อกาสิ.

Vào ngày thứ hai, từ sáng sớm, anh ta đã cho chuẩn bị các món ăn cứng và mềm hảo hạng, rồi cho người báo thời gian. Anh ta đã đi ra đón vị trưởng lão đang đến cùng với các vị tỳ khưu, đảnh lễ và hộ tống ngài vào nhà. Khi vị trưởng lão và các vị tỳ khưu đã an tọa trên những chiếc ghế được trải bằng những tấm lót quý giá và thích hợp, anh ta đã cúng dường bằng hương, hoa, và trầm, rồi làm cho các vị hài lòng với thức ăn và đồ uống hảo hạng. Với lòng tịnh tín phát sinh, anh ta chắp tay cung kính lắng nghe lời tùy hỷ. Khi vị trưởng lão, sau khi đã nói lời tùy hỷ sau bữa ăn, đang rời đi, anh ta đã cầm lấy bình bát và đi theo ngài ra khỏi thành. Lúc quay trở về, anh ta đã thỉnh cầu: “Bạch ngài, xin ngài hãy luôn luôn vào nhà của con,” và sau khi biết được sự chấp thuận của vị trưởng lão, anh ta đã quay về. Cứ như thế, trong khi hộ độ vị trưởng lão, anh ta đã an trú trong lời giáo huấn của ngài và đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu, và cũng đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá, và đã làm cho tất cả bà con quyến thuộc của mình có lòng tịnh tín nơi giáo pháp.

มาตา ปนสฺส มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตจิตฺตา หุตฺวา เอวํ ปริภาสิ – ‘‘ยํ ตฺวํ มม อนิจฺฉนฺติยา เอว สมณานํ อนฺนปานํ เทสิ, ตํ เต ปรโลเก โลหิตํ สมฺปชฺชตู’’ติ. เอกํ ปน โมรปิญฺฉกลาปํ วิหารมหทิวเส ทิยฺยมานํ อนุชานิ. สา กาลํ กตฺวา เปตโยนิยํ อุปฺปชฺชิ, โมรปิญฺฉกลาปทานานุโมทเนน ปนสฺสา เกสา นีลา สินิทฺธา เวลฺลิตคฺคา สุขุมา ทีฆา จ อเหสุํ. สา ยทา คงฺคานทึ ‘‘ปานียํ ปิวิสฺสามี’’ติ โอตรติ, ตทา นที โลหิตปูรา โหติ. สา ปญฺจปณฺณาส วสฺสานิ ขุปฺปิปาสาภิภูตา วิจริตฺวา เอกทิวสํ กงฺขาเรวตตฺเถรํ คงฺคาย ตีเร ทิวาวิหารํ นิสินฺนํ ทิสฺวา อตฺตานํ อตฺตโน เกเสหิ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อุปสงฺกมิตฺวา ปานียํ ยาจิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ –

Tuy nhiên, mẹ của anh ta, với tâm trí bị cấu uế của sự bỏn xẻn xâm chiếm, đã mắng nhiếc như vầy: “Việc mà ngươi, trái với ý muốn của ta, đã dâng cúng đồ ăn thức uống cho các vị sa-môn, nguyện cho việc ấy ở đời sau trở thành máu mủ cho ngươi.” Tuy nhiên, bà ta đã cho phép dâng cúng một bó lông công vào ngày đại lễ của tịnh xá. Sau khi qua đời, bà đã tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ. Nhưng nhờ sự tùy hỷ việc cúng dường bó lông công ấy, mái tóc của bà đã trở nên xanh biếc, óng ả, ngọn tóc uốn cong, mềm mại và dài. Mỗi khi bà ta đi xuống sông Hằng với ý định: “Ta sẽ uống nước,” thì dòng sông liền trở nên đầy máu. Bà ta, trong năm mươi lăm năm, đã lang thang, bị đói khát hành hạ. Một hôm, nhìn thấy trưởng lão Kaṅkhārevata đang ngồi nhập trú ban ngày bên bờ sông Hằng, bà ta đã lấy tóc của chính mình che thân, rồi đến gần và xin nước uống. Liên quan đến việc ấy, có lời được nói rằng –

๓๓๑.

331.

‘‘ทิวาวิหารคตํ ภิกฺขุํ, คงฺคาตีเร นิสินฺนกํ;

ตํ เปตี อุปสงฺกมฺม, ทุพฺพณฺณา ภีรุทสฺสนา.

“Vị tỳ khưu đang nhập trú ban ngày, ngồi bên bờ sông Hằng; Nữ ngạ quỷ ấy đã đến gần, dung sắc xấu xí, dáng vẻน่า sợ.

๓๓๒.

332.

‘‘เกสา [Pg.133] จสฺสา อติทีฆา, ยาวภูมาวลมฺพเร;

เกเสหิ สา ปฏิจฺฉนฺนา, สมณํ เอตทพฺรวี’’ติ. –

“Mái tóc của bà ta rất dài, buông thõng xuống tận mặt đất; Bà ta lấy tóc che thân, và đã nói điều này với vị sa-môn.” –

อิมา ทฺเว คาถา สงฺคีติการเกหิ อิธ อาทิโต ฐปิตา.

Hai câu kệ này đã được các vị kết tập kinh điển đặt ở đây, tại phần đầu.

ตตฺถ ภีรุทสฺสนาติ ภยานกทสฺสนา. ‘‘รุทฺททสฺสนา’’ติ วา ปาโฐ, พีภจฺฉภาริยทสฺสนาติ อตฺโถ. ยาวภูมาวลมฺพเรติ ยาว ภูมิ, ตาว โอลมฺพนฺติ. ปุพฺเพ ‘‘ภิกฺขุ’’นฺติ จ ปจฺฉา ‘‘สมณ’’นฺติ จ กงฺขาเรวตตฺเถรเมว สนฺธาย วุตฺตํ.

Trong đó, “dáng vẻน่า sợ” (bhīrudassanā) có nghĩa là có tướng mạo kinh khiếp. Hoặc có cách đọc khác là “ruddadassanā,” có nghĩa là có tướng mạo ghê tởm và đáng sợ. “Buông thõng xuống tận mặt đất” (yāvabhūmāvalambare) có nghĩa là dài đến đâu thì buông xuống đến đó, tức là đến mặt đất. Cả từ “tỳ khưu” (bhikkhu) ở trước và từ “sa-môn” (samaṇa) ở sau đều được nói để chỉ chính trưởng lão Kaṅkhārevata.

สา ปน เปตี เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา ปานียํ ยาจนฺตี –

Và nữ ngạ quỷ ấy, sau khi đến gần vị trưởng lão, đã xin nước uống –

๓๓๓.

333.

‘‘ปญฺจปณฺณาส วสฺสานิ, ยโต กาลกตา อหํ;

นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา, ปีตํ วา ปน ปานิยํ;

เทหิ ตฺวํ ปานิยํ ภนฺเต, ตสิตา ปานิยาย เม’’ติ. – อิมํ คาถมาห;

“Đã năm mươi lăm năm, kể từ khi con qua đời; Con không hề biết đến việc được ăn, hay được uống nước; Bạch ngài, xin hãy cho con nước uống, con đang khát nước.” – bà ta đã nói câu kệ này;

๓๓๓. ตตฺถ นาภิชานามิ ภุตฺตํ วาติ เอวํ ทีฆมนฺตเร กาเล โภชนํ ภุตฺตํ วา ปานียํ ปีตํ วา นาภิชานามิ, น ภุตฺตํ น ปีตนฺติ อตฺโถ. ตสิตาติ ปิปาสิตา. ปานิยายาติ ปานียตฺถาย อาหิณฺฑนฺติยา เม ปานียํ เทหิ, ภนฺเตติ โยชนา.

333. Ở đây, câu “nābhijānāmi bhuttaṃ vā” (tôi không nhớ là đã ăn) có nghĩa là: Như thế, trong khoảng thời gian dài, tôi không nhớ là đã ăn vật thực hay đã uống thức uống; ý nghĩa là không được ăn, không được uống. Câu “Tasitā” (khát) là pipāsitā (bị khát). Câu “Pāniyāya” (vì nước uống) là pānīyatthāya (vì mục đích nước uống); sự liên kết là: “Bạch ngài, xin hãy cho con nước uống, con đang đi lang thang vì nước uống.”

อิโต ปรํ –

Kể từ đây trở đi –

๓๓๔.

334.

‘‘อยํ สีโตทิกา คงฺคา, หิมวนฺตโต สนฺทติ;

ปิว เอตฺโต คเหตฺวาน, กึ มํ ยาจสิ ปานิยํ.

“Sông Gaṅgā này có nước mát lạnh, chảy từ dãy Himavanta; hãy lấy từ đây mà uống, sao ngươi lại xin nước uống ở ta.”

๓๓๕.

335.

‘‘สจาหํ ภนฺเต คงฺคาย, สยํ คณฺหามิ ปานิยํ;

โลหิตํ เม ปริวตฺตติ, ตสฺมา ยาจามิ ปานิยํ.

“Bạch ngài, nếu tự con lấy nước uống ở sông Gaṅgā, nước ấy liền biến thành máu đối với con; vì thế, con xin nước uống.”

๓๓๖.

336.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, คงฺคา เต โหติ โลหิตํ.

“Do thân, khẩu, ý, ngươi đã làm điều ác gì? Do quả báo của nghiệp nào mà sông Gaṅgā đối với ngươi lại trở thành máu?”

๓๓๗.

337.

‘‘ปุตฺโต เม อุตฺตโร นาม, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

โส จ มยฺหํ อกามาย, สมณานํ ปเวจฺฉติ.

“Con có đứa con trai tên là Uttara, là người cận sự nam có đức tin; và nó, trái với ý muốn của con, đã dâng cúng đến các vị sa-môn.”

๓๓๘.

338.

‘‘จีวรํ [Pg.134] ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

ตมหํ ปริภาสามิ, มจฺเฉเรน อุปทฺทุตา.

“Y phục, vật thực khất thực, vật dụng, chỗ ở và chỗ nằm; bị lòng bỏn xẻn chi phối, con đã mắng nhiếc nó.”

๓๓๙.

339.

‘‘ยํ ตฺวํ มยฺหํ อกามาย, สมณานํ ปเวจฺฉสิ;

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ.

“Vật mà ngươi, trái với ý muốn của ta, dâng cúng đến các vị sa-môn, là y phục, vật thực khất thực, vật dụng, chỗ ở và chỗ nằm.”

๓๔๐.

340.

‘‘เอตํ เต ปรโลกสฺมึ, โลหิตํ โหตุ อุตฺตร;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, คงฺคา เม โหติ โลหิต’’นฺติ. –

“Này Uttara, mong rằng vật ấy ở thế giới bên kia sẽ trở thành máu đối với ngươi. Do quả báo của nghiệp ấy mà sông Gaṅgā đối với con lại trở thành máu.”

อิมา เถรสฺส จ เปติยา จ วจนปฏิวจนคาถา.

Đây là những câu kệ đối đáp của vị trưởng lão và nữ ngạ quỷ.

๓๓๔. ตตฺถ หิมวนฺตโตติ มหโต หิมสฺส อตฺถิตาย ‘‘หิมวา’’ติ ลทฺธนามโต ปพฺพตราชโต. สนฺทตีติ ปวตฺตติ. เอตฺโตติ อิโต มหาคงฺคาโต. กินฺติ กสฺมา มํ ยาจสิ ปานียํ, คงฺคานทึ โอตริตฺวา ยถารุจิ ปิวาติ ทสฺเสติ.

334. Ở đây, câu “himavantato” (từ dãy Himavanta) là từ vị vua của các ngọn núi có tên là “Himavā” do sự hiện hữu của tuyết lớn. Câu “Sandati” (chảy) là pavattati (lưu chuyển). Câu “Etto” (từ đây) là ito mahāgaṅgāto (từ sông Gaṅgā lớn này). Câu “Kiṃ” (tại sao) chỉ cho thấy rằng: “Tại sao ngươi lại xin nước uống ở ta, hãy đi xuống sông Gaṅgā và uống theo ý thích.”

๓๓๕. โลหิตํ เม ปริวตฺตตีติ อุทกํ สนฺทมานํ มยฺหํ ปาปกมฺมผเลน โลหิตํ หุตฺวา ปริวตฺตติ ปริณมติ, ตาย คหิตมตฺตํ อุทกํ โลหิตํ ชายติ.

335. Câu “Lohitaṃ me parivattati” (nó biến thành máu đối với con) có nghĩa là: Nước đang chảy, do quả báo của ác nghiệp của con, sau khi trở thành máu thì biến đổi, chuyển hóa; ngay khi được người nữ ấy lấy, nước liền trở thành máu.

๓๓๗-๔๐. มยฺหํ อกามายาติ มม อนิจฺฉนฺติยา. ปเวจฺฉตีติ เทติ. ปจฺจยนฺติ คิลานปจฺจยํ. เอตนฺติ ยํ เอตํ จีวราทิกํ ปจฺจยชาตํ สมณานํ ปเวจฺฉสิ เทสิ, เอตํ เต ปรโลกสฺมึ โลหิตํ โหตุ อุตฺตราติ อภิสปนวเสน กตํ ปาปกมฺมํ, ตสฺส วิปาเกนาติ โยชนา.

337-40. Câu “Mayhaṃ akāmāya” (trái với ý muốn của con) là mama anicchantiyā (do sự không mong muốn của tôi). Câu “Pavecchati” (dâng cúng) là deti (cho). Câu “Paccayaṃ” (vật dụng) là gilānapaccayaṃ (vật dụng cho người bệnh). Câu “Etaṃ” (vật ấy) là ác nghiệp đã được tạo ra bằng cách nguyền rủa rằng: “Này Uttara, vật ấy là các loại vật dụng như y phục v.v... mà ngươi dâng cúng, cho đến các vị sa-môn, mong rằng vật ấy ở thế giới bên kia sẽ trở thành máu đối với ngươi;” sự liên kết là “do quả báo của nghiệp ấy.”

อถายสฺมา เรวโต ตํ เปตึ อุทฺทิสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปานียํ อทาสิ, ปิณฺฑาย จริตฺวา ภตฺตํ คเหตฺวา ภิกฺขูนมทาสิ, สงฺการกูฏาทิโต ปํสุกูลํ คเหตฺวา โธวิตฺวา ภิสิญฺจ จิมิลิกญฺจ กตฺวา ภิกฺขูนํ อทาสิ, เตน จสฺสา เปติยา ทิพฺพสมฺปตฺติโย อเหสุํ. สา เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา อตฺตนา ลทฺธทิพฺพสมฺปตฺตึ เถรสฺส ทสฺเสสิ. เถโร ตํ ปวตฺตึ อตฺตโน สนฺติกํ อุปคตานํ จตุนฺนํ ปริสานํ ปกาเสตฺวา ธมฺมกถํ [Pg.135] กเถสิ. เตน มหาชโน สญฺชาตสํเวโค วิคตมลมจฺเฉโร หุตฺวา ทานสีลาทิกุสลธมฺมาภิรโต อโหสีติ. อิทํ ปน เปตวตฺถุ ทุติยสงฺคีติยํ สงฺคหํ อารุฬฺหนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

Khi ấy, trưởng lão Revata hồi hướng đến nữ ngạ quỷ ấy đã dâng cúng nước uống đến chư Tăng, sau khi đi khất thực đã lấy vật thực rồi dâng đến các vị tỳ-khưu, sau khi lấy y phấn tảo từ đống rác v.v... đã giặt sạch rồi làm thành nệm và gối và đã dâng đến các vị tỳ-khưu. Do việc ấy, các tài sản cõi trời đã sanh lên cho nữ ngạ quỷ ấy. Vị nữ ngạ quỷ ấy sau khi đi đến gần vị trưởng lão đã trình bày cho vị trưởng lão về tài sản cõi trời mà mình đã đạt được. Vị trưởng lão sau khi công bố câu chuyện ấy đến bốn chúng đã đến gần mình đã thuyết một bài Pháp thoại. Do việc ấy, đại chúng có lòng cảm động sanh khởi, đã trở thành người không còn cấu uế của sự bỏn xẻn, và đã ưa thích các thiện pháp như là bố thí, trì giới, v.v... Và cần được hiểu rằng câu chuyện ngạ quỷ này đã được đưa vào trong kỳ kết tập Tam Tạng lần thứ nhì.

อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ mẹ của Uttara đã chấm dứt.

๑๑. สุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา

11. Phần giải về truyện ngạ quỷ sợi chỉ

อหํ ปุเร ปพฺพชิตสฺส ภิกฺขุโนติ อิทํ สุตฺตเปตวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ คามเก อมฺหากํ สตฺถริ อนุปฺปนฺเนเยว สตฺตนฺนํ วสฺสสตานํ อุปริ อญฺญตโร ทารโก เอกํ ปจฺเจกพุทฺธํ อุปฏฺฐหิ. ตสฺส มาตา ตสฺมึ วยปฺปตฺเต ตสฺสตฺถาย สมานกุลโต อญฺญตรํ กุลธีตรํ อาเนสิ. วิวาหทิวเสเยว จ โส กุมาโร สหาเยหิ สทฺธึ นฺหายิตุํ คโต อหินา ทฏฺโฐ กาลมกาสิ, ‘‘ยกฺขคาเหนา’’ติปิ วทนฺติ. โส ปจฺเจกพุทฺธสฺส อุปฏฺฐาเนน พหุํ กุสลกมฺมํ กตฺวา ฐิโตปิ ตสฺสา ทาริกาย ปฏิพทฺธจิตฺตตาย วิมานเปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ, มหิทฺธิโก ปน อโหสิ มหานุภาโว.

Câu chuyện ngạ quỷ sợi chỉ này (bắt đầu bằng) câu: “Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno” (xưa kia, tôi ... đối với vị tỳ-khưu đã xuất gia). Nguồn gốc của câu chuyện ấy là gì? Tương truyền, ở một ngôi làng nọ không xa thành Sāvatthī, vào thời điểm hơn bảy trăm năm trước khi bậc Đạo Sư của chúng ta chưa xuất hiện, có một cậu bé nọ đã hầu hạ một vị Phật Độc Giác. Khi cậu bé ấy đến tuổi trưởng thành, mẹ của cậu đã cưới cho cậu một thiếu nữ con nhà gia thế từ một gia tộc tương xứng. Và ngay trong ngày cưới, chàng thanh niên ấy trong khi đi tắm cùng với các bạn hữu đã bị rắn cắn rồi mệnh chung; cũng có người nói là: “do bị dạ-xoa bắt.” Vị ấy, tuy đã tạo nhiều nghiệp thiện do việc hầu hạ vị Phật Độc Giác, nhưng do tâm quyến luyến với cô thiếu nữ kia đã tái sanh làm một ngạ quỷ có cung điện; tuy nhiên, vị ấy có đại thần lực, có đại oai lực.

อถ โส ตํ ทาริกํ อตฺตโน วิมานํ เนตุกาโม ‘‘เกน นุ โข อุปาเยน เอสา ทิฏฺฐธมฺมเวทนียกมฺมํ กตฺวา มยา สทฺธึ อิธ อภิรเมยฺยา’’ติ ตสฺสา ทิพฺพโภคสมฺปตฺติยา อนุภวนเหตุํ วีมํสนฺโต ปจฺเจกพุทฺธํ จีวรกมฺมํ กโรนฺตํ ทิสฺวา มนุสฺสรูเปน คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต, สุตฺตเกน อตฺโถ อตฺถี’’ติ อาห. ‘‘จีวรกมฺมํ กโรมิ, อุปาสกา’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, อสุกสฺมึ ฐาเน สุตฺตภิกฺขํ จรถา’’ติ ตสฺสา ทาริกาย เคหํ ทสฺเสสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตตฺถ คนฺตฺวา ฆรทฺวาเร อฏฺฐาสิ. อถ สา ปจฺเจกพุทฺธํ ตตฺถ ฐิตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานสา ‘‘สุตฺตเกน เม อยฺโย อตฺถิโก’’ติ ญตฺวา เอกํ สุตฺตคุฬํ อทาสิ. อถ โส อมนุสฺโส มนุสฺสรูเปน ตสฺส ทาริกาย ฆรํ คนฺตฺวา ตสฺสา มาตรํ ยาจิตฺวา ตาย สทฺธึ กติปาหํ วสิตฺวา ตสฺสา มาตุยา อนุคฺคหตฺถํ ตสฺมึ เคเห สพฺพภาชนานิ หิรญฺญสุวณฺณสฺส ปูเรตฺวา สพฺพตฺถ อุปริ นามํ ลิขิ ‘‘อิทํ เทวทตฺติยํ ธนํ น เกนจิ คเหตพฺพ’’นฺติ, ตญฺจ ทาริกํ คเหตฺวา อตฺตโน [Pg.136] วิมานํ อคมาสิ. ตสฺสา มาตา ปหูตํ ธนํ ลภิตฺวา อตฺตโน ญาตกานํ กปณทฺธิกาทินญฺจ ทตฺวา อตฺตนา จ ปริภุญฺชิตฺวา กาลํ กโรนฺตี ‘‘มม ธีตา อาคจฺฉติ เจ, อิทํ ธนํ ทสฺเสถา’’ติ ญาตกานํ กเถตฺวา กาลมกาสิ.

Khi ấy, vị ấy muốn dẫn cô thiếu nữ kia về cung điện của mình, trong khi tìm kiếm nguyên nhân để cô ấy có thể hưởng thụ tài sản và sự sung túc cõi trời đã suy nghĩ rằng: “Do phương tiện nào, cô gái này sau khi thực hiện nghiệp cho quả trong hiện tại sẽ có thể hoan hỷ cùng với ta ở đây?” Vị ấy sau khi nhìn thấy vị Phật Độc Giác đang làm công việc về y, đã đi đến dưới hình dạng con người, sau khi đảnh lễ đã nói rằng: “Bạch ngài, ngài có cần dùng đến sợi chỉ không?” (Vị Phật Độc Giác đáp): “Này người cận sự, ta đang làm công việc về y.” (Vị ấy nói): “Bạch ngài, nếu vậy, xin ngài hãy đi khất thực sợi chỉ ở nơi kia,” rồi đã chỉ nhà của cô thiếu nữ ấy. Vị Phật Độc Giác sau khi đi đến nơi ấy đã đứng ở cửa nhà. Khi ấy, cô gái kia sau khi nhìn thấy vị Phật Độc Giác đang đứng ở đấy, với tâm ý trong sạch, sau khi biết rằng: “Bậc tôn quý của tôi cần dùng đến sợi chỉ” đã dâng cúng một cuộn chỉ. Khi ấy, vị phi nhân ấy dưới hình dạng con người sau khi đi đến nhà của cô thiếu nữ kia, sau khi xin phép mẹ của cô, đã sống cùng với cô ấy vài ngày. Để giúp đỡ cho mẹ của cô, vị ấy đã đổ đầy vàng bạc vào tất cả các vật dụng trong nhà ấy, đã viết tên ở bên trên khắp mọi nơi rằng: “Đây là tài sản của Devadattī, không ai được lấy.” Và vị ấy sau khi dẫn cô thiếu nữ kia đã đi về cung điện của mình. Mẹ của cô ấy, sau khi nhận được nhiều tài sản, sau khi đã cho các thân quyến của mình, những người nghèo khó, giàu có, v.v... và tự mình cũng đã hưởng dụng, trong khi mệnh chung đã nói với các thân quyến rằng: “Nếu con gái của tôi trở về, hãy trao tài sản này (cho nó),” rồi đã mệnh chung.

ตโต สตฺตนฺนํ วสฺสสตานํ อจฺจเยน อมฺหากํ ภควติ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา ปวตฺติตวรธมฺมจกฺเก อนุกฺกเมน สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต ตสฺสา อิตฺถิยา เตน อมนุสฺเสน สทฺธึ วสนฺติยา อุกฺกณฺฐา อุปฺปชฺชิ. สา ตํ ‘‘สาธุ, อยฺยปุตฺต, มํ สกญฺเญว เคหํ ปฏิเนหี’’ติ วทนฺตี –

Sau đó, sau khi bảy trăm năm đã trôi qua, trong lúc đức Thế Tôn của chúng ta đã xuất hiện ở thế gian, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang tuần tự an trú ở thành Sāvatthī, sự nhàm chán đã khởi lên nơi người phụ nữ đang sống cùng với vị phi nhân ấy. Nàng nói với vị ấy rằng: ‘Lành thay, thưa công tử, xin hãy đưa tôi trở về chính ngôi nhà của mình.’ –

๓๔๑.

341.

‘‘อหํ ปุเร ปพฺพชิตสฺส ภิกฺขุโน,สุตฺตํ อทาสึ อุปสงฺกมฺม ยาจิตา;

ตสฺส วิปาโก วิปุลผลูปลพฺภติ,พหุกา จ เม อุปฺปชฺชเร วตฺถโกฏิโย.

‘Thuở trước, con đã đến cúng dường sợi chỉ, cho vị tỳ khưu xuất gia khi được ngài khất thực; quả báo của việc ấy mang lại kết quả to lớn, và hằng hà sa số y phục đã sanh khởi cho con.

๓๔๒.

342.

‘‘ปุปฺผาภิกิณฺณํ รมิตํ วิมานํ, อเนกจิตฺตํ นรนาริเสวิตํ;

สาหํ ภุญฺชามิ จ ปารุปามิ จ, ปหูตวิตฺตา น จ ตาว ขียติ.

‘Lâu đài khả ái, rải đầy hoa tươi, được trang hoàng đa dạng, có nam nữ hầu hạ; con thụ hưởng và mặc dùng (y phục), tài sản dồi dào và vẫn không hao tổn.

๓๔๓.

343.

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากมนฺวยา, สุขญฺจ สาตญฺจ อิธูปลพฺภติ;

สาหํ คนฺตฺวา ปุนเทว มานุสํ, กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต ม’’นฺติ. –

‘Do quả báo của chính nghiệp ấy, hạnh phúc và an lạc được tìm thấy ở đây; con sẽ trở lại cõi người một lần nữa, để làm các công đức, thưa công tử, xin hãy đưa con đi.’ –

อิมา คาถา อภาสิ.

Nàng đã nói những câu kệ này.

๓๔๑. ตตฺถ ‘‘ปพฺพชิตสฺส ภิกฺขุโน’’ติ อิทํ ปจฺเจกพุทฺธํ สทฺธาย วุตฺตํ. โส หิ กามาทิมลานํ อตฺตโน สนฺตานโต อนวเสสโต ปพฺพาชิตตฺตา ปหีนตฺตา ปรมตฺถโต ‘‘ปพฺพชิโต’’ติ, ภินฺนกิเลสตฺตา ‘‘ภิกฺขู’’ติ จ วตฺตพฺพตํ อรหติ. สุตฺตนฺติ กปฺปาสิยสุตฺตํ. อุปสงฺกมฺมาติ มยฺหํ เคหํ อุปสงฺกมิตฺวา. ยาจิตาติ ‘‘อุทฺทิสฺส อริยา ติฏฺฐนฺติ, เอสา อริยาน ยาจนา’’ติ (ชา. ๑.๗.๕๙) เอวํ วุตฺตาย กายวิญฺญตฺติปโยคสงฺขาตาย ภิกฺขาจริยาย [Pg.137] ยาจิตา. ตสฺสาติ ตสฺส สุตฺตทานสฺส. วิปาโก วิปุลผลูปลพฺภตีติ วิปุลผโล อุฬารอุทโย มหาอุทโย วิปาโก เอตรหิ อุปลพฺภติ ปจฺจนุภวียติ. พหุกาติ อเนกา. วตฺถโกฏิโยติ วตฺถานํ โกฏิโย, อเนกสตสหสฺสปเภทานิ วตฺถานีติ อตฺโถ.

341. Ở đây, câu ‘cho vị tỳ khưu xuất gia’ được nói đến để chỉ về vị Phật Độc Giác. Vị ấy, do đã xuất ly và đoạn trừ không còn dư sót các cấu uế như dục lạc v.v... khỏi dòng tâm thức của mình, nên xứng đáng được gọi là ‘vị xuất gia’ theo nghĩa chân đế, và do đã phá tan các phiền não, nên được gọi là ‘tỳ khưu’. ‘Sợi chỉ’ là sợi chỉ bông. ‘Đã đến’ là đã đến nhà của tôi. ‘Khi được ngài khất thực’ là được khất thực bằng việc đi khất thực, được gọi là sự tác động bằng thân biểu tri, như đã được nói: ‘Các bậc Thánh đứng lại có mục đích, đó là sự khất thực của các bậc Thánh’ (jā. 1.7.59). ‘Của việc ấy’ là của việc bố thí sợi chỉ ấy. ‘Quả báo mang lại kết quả to lớn’ là quả báo có kết quả to lớn, có sự phát sanh cao thượng, có sự phát sanh vĩ đại, hiện đang được thọ nhận, đang được trải nghiệm. ‘Hằng hà sa số’ là nhiều. ‘Y phục’ là hằng triệu y phục, nghĩa là y phục có nhiều trăm ngàn loại khác nhau.

๓๔๒. อเนกจิตฺตนฺติ นานาวิธจิตฺตกมฺมํ, อเนเกหิ วา มุตฺตามณิอาทีหิ รตเนหิ วิจิตฺตรูปํ. นรนาริเสวิตนฺติ ปริจารกภูเตหิ นเรหิ นารีหิ จ อุปเสวิตํ. สาหํ ภุญฺชามีติ สา อหํ ตํ วิมานํ ปริภุญฺชามิ. ปารุปามีติ อเนกาสุ วตฺถโกฏีสุ อิจฺฉิติจฺฉิตํ นิวาเสมิ เจว ปริทหามิ จ. ปหูตวิตฺตาติ ปหูตวิตฺตูปกรณา มหทฺธนา มหาโภคา. น จ ตาว ขียตีติ ตญฺจ วิตฺตํ น ขียติ, น ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺฉติ.

342. ‘Được trang hoàng đa dạng’ là có các công trình nghệ thuật nhiều loại, hoặc có hình tướng đa dạng với nhiều loại bảo vật như ngọc trai, ngọc ma-ni v.v... ‘Có nam nữ hầu hạ’ là được hầu hạ bởi các nam nhân và nữ nhân là những người phục vụ. ‘Con thụ hưởng’ là tôi thụ hưởng lâu đài ấy. ‘Và mặc dùng’ là trong số hằng triệu y phục, tôi vừa mặc vào vừa khoác lên những gì mình mong muốn. ‘Tài sản dồi dào’ là có tài sản và vật dụng dồi dào, có của cải lớn, có tài sản lớn. ‘Và vẫn không hao tổn’ là tài sản ấy không bị hao mòn, không đi đến chỗ hủy hoại, tiêu tan.

๓๔๓. ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากมนฺวยาติ ตสฺเสว สุตฺตทานมยปุญฺญกมฺมสฺส อนฺวยา ปจฺจยา เหตุภาเวน วิปากภูตํ สุขํ, อิฏฺฐมธุรสงฺขาตํ สาตญฺจ อิธ อิมสฺมึ วิมาเน อุปลพฺภติ. คนฺตฺวา ปุนเทว มานุสนฺติ ปุน เอว มนุสฺสโลกํ อุปคนฺตฺวา. กาหามิ ปุญฺญานีติ มยฺหํ สุขวิเสสนิปฺผาทกานิ ปุญฺญานิ กริสฺสามิ, เยสํ วา มยา อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธาติ อธิปฺปาโย. นยยฺยปุตฺต มนฺติ, อยฺยปุตฺต, มํ มนุสฺสโลกํ นย, เนหีติ อตฺโถ.

343. ‘Do quả báo của chính nghiệp ấy’ là do duyên cớ, do điều kiện, do là nguyên nhân của chính phước nghiệp bố thí sợi chỉ ấy mà quả báo là sự an lạc, và sự hoan hỷ được gọi là khả ái và ngọt ngào, được tìm thấy ở đây, trong lâu đài này. ‘Trở lại cõi người một lần nữa’ là đi đến thế giới loài người một lần nữa. ‘Để làm các công đức’ là tôi sẽ làm các công đức tạo ra sự an lạc đặc biệt cho tôi, hoặc ý nghĩa là nhờ các công đức ấy mà tôi đã có được tài sản này. ‘Thưa công tử, xin hãy đưa con đi’ có nghĩa là: thưa công tử, xin hãy dẫn dắt con, xin hãy đưa con đến thế giới loài người.

ตํ สุตฺวา โส อมนุสฺโส ตสฺสา ปฏิพทฺธจิตฺตตาย อนุกมฺปาย คมนํ อนิจฺฉนฺโต –

Nghe vậy, vị phi nhân ấy, do tâm quyến luyến và vì lòng thương xót nàng, không muốn nàng ra đi, nên đã –

๓๔๔.

344.

‘‘สตฺต ตุวํ วสฺสสตา อิธาคตา,ชิณฺณา จ วุฑฺฒา จ ตหึ ภวิสฺสสิ;

สพฺเพว เต กาลกตา จ ญาตกา,กึ ตตฺถ คนฺตฺวาน อิโต กริสฺสสี’’ติ. –

‘Nàng đã đến đây bảy trăm năm rồi, ở nơi ấy nàng sẽ già nua, tuổi tác; tất cả quyến thuộc của nàng đều đã qua đời, từ đây đi đến đó nàng sẽ làm gì?’ –

คาถมาห. ตตฺถ สตฺตาติ วิภตฺติโลเปน นิทฺเทโส, นิสฺสกฺเก วา เอตํ ปจฺจตฺตวจนํ. วสฺสสตาติ วสฺสสตโต, สตฺตหิ วสฺสสเตหิ อุทฺธํ ตุวํ อิธาคตา อิมํ วิมานํ อาคตา, อิธาคตาย ตุยฺหํ สตฺต วสฺสสตานิ [Pg.138] โหนฺตีติ อตฺโถ. ชิณฺณา จ วุฑฺฒา จ ตหึ ภวิสฺสสีติ อิธ ทิพฺเพหิ อุตุอาหาเรหิ อุปถมฺภิตตฺตภาวา กมฺมานุภาเวน เอตฺตกํ กาลํ ทหรากาเรเนว ฐิตา. อิโต ปน คตา กมฺมสฺส จ ปริกฺขีณตฺตา มนุสฺสานญฺจ อุตุอาหารวเสน ชราชิณฺณา วโยวุฑฺฒา จ ตหึ มนุสฺสโลเก ภวิสฺสสิ. กินฺติ? สพฺเพว เต กาลกตา จ ญาตกาติ ทีฆสฺส อทฺธุโน คตตฺตา ตว ญาตโยปิ สพฺเพ เอว มตา, ตสฺมา อิโต เทวโลกโต ตตฺถ มนุสฺสโลกํ คนฺตฺวา กึ กริสฺสสิ, อวเสสมฺปิ อายุญฺจ อิเธว เขเปหิ, อิธ วสาหีติ อธิปฺปาโย.

Vị ấy đã nói câu kệ. Ở đây, ‘bảy’ là sự chỉ định với sự lược bỏ biến cách, hoặc đây là đối cách trong cấu trúc vô nhân xưng. ‘Trăm năm’ là từ trăm năm; nàng đã đến đây, đã đến lâu đài này hơn bảy trăm năm rồi, nghĩa là: đối với nàng người đã đến đây, đã được bảy trăm năm. ‘Ở nơi ấy nàng sẽ già nua, tuổi tác’ là: ở đây, do thân thể được nuôi dưỡng bởi thời tiết và vật thực của chư thiên, do năng lực của nghiệp mà nàng đã duy trì được dáng vẻ trẻ trung trong một thời gian dài như vậy. Nhưng khi đi khỏi đây, do nghiệp đã cạn kiệt và do thời tiết và vật thực của loài người, nàng sẽ già yếu, tuổi cao ở thế giới loài người. Tại sao? ‘Tất cả quyến thuộc của nàng đều đã qua đời’ là do một thời gian dài đã trôi qua, tất cả quyến thuộc của nàng đều đã chết. Vì vậy, từ cõi trời này đi đến thế giới loài người kia, nàng sẽ làm gì? Hãy sống hết phần tuổi thọ còn lại ngay tại đây, hãy ở lại đây – đó là ý nghĩa.

เอวํ เตน วุตฺตา สา ตสฺส วจนํ อสทฺทหนฺตี ปุนเทว –

Được vị ấy nói như vậy, nàng không tin lời của vị ấy, lại một lần nữa –

๓๔๕.

345.

‘‘สตฺเตว วสฺสานิ อิธาคตาย เม, ทิพฺพญฺจ สุขญฺจ สมปฺปิตาย;

สาหํ คนฺตฺวา ปุนเทว มานุสํ, กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต ม’’นฺติ. –

‘Con đến đây mới chỉ bảy năm thôi, được hưởng hạnh phúc của chư thiên; con sẽ trở lại cõi người một lần nữa, để làm các công đức, thưa công tử, xin hãy đưa con đi.’ –

คาถมาห. ตตฺถ สตฺเตว วสฺสานิ อิธาคตาย เมติ, อยฺยปุตฺต, มยฺหํ อิธาคตาย สตฺเตว วสฺสานิ มญฺเญ วีติวตฺตานิ. สตฺต วสฺสสตานิ ทิพฺพสุขสมปฺปิตาย พหุมฺปิ กาลํ คตํ อสลฺลกฺเขนฺตี เอวมาห.

Nàng đã nói câu kệ. Ở đây, câu ‘Con đến đây mới chỉ bảy năm thôi’ có nghĩa là: thưa công tử, đối với con người đã đến đây, con nghĩ rằng mới chỉ có bảy năm trôi qua. Do được hưởng hạnh phúc của chư thiên trong bảy trăm năm, nàng đã không nhận thấy một thời gian dài đã trôi qua, nên đã nói như vậy.

เอวํ ปน ตาย วุตฺโต โส วิมานเปโต นานปฺปการํ ตํ อนุสาสิตฺวา ‘‘ตฺวํ อิทานิ สตฺตาหโต อุตฺตริ ตตฺถ น ชีวิสฺสสิ, มาตุยา เต นิกฺขิตฺตํ มยา ทินฺนํ ธนํ อตฺถิ, ตํ สมณพฺราหฺมณานํ ทตฺวา อิเธว อุปฺปตฺตึ ปตฺเถหี’’ติ วตฺวา ตํ พาหายํ คเหตฺวา คามมชฺเฌ ฐเปตฺวา ‘‘อิธาคเต อญฺเญปิ ชเน ‘ยถาพลํ ปุญฺญานิ กโรถา’ติ โอวเทยฺยาสี’’ติ วตฺวา คโต. เตน วุตฺตํ –

Tuy nhiên, được nàng nói như vậy, vị ngạ quỷ cung điện ấy đã khuyên dạy nàng bằng nhiều cách, rồi nói rằng: ‘Bây giờ, nàng sẽ không sống ở đó quá bảy ngày nữa, có tài sản do ta trao, được mẹ của nàng cất giữ, hãy đem tài sản ấy cúng dường cho các vị sa-môn, bà-la-môn và hãy mong ước được tái sanh ngay tại đây.’ Nói xong, vị ấy nắm lấy cánh tay nàng, đặt nàng ở giữa làng, rồi nói: ‘Nàng cũng nên khuyên bảo những người khác đã đến đây rằng: ‘Hãy làm các công đức tùy theo khả năng của mình,’’ rồi ra đi. Do đó, đã được nói rằng –

๓๔๖.

346.

‘‘โส ตํ คเหตฺวาน ปสยฺห พาหายํ, ปจฺจานยิตฺวาน เถรึ สุทุพฺพลํ;

วชฺเชสิ ‘อญฺญมฺปิ ชนํ อิธาคตํ, กโรถ ปุญฺญานิ สุขูปลพฺภตี’’’ติ.

‘Vị ấy đã nắm lấy cánh tay, dùng sức mạnh đưa về, người phụ nữ lớn tuổi rất yếu ớt; và đã dặn dò rằng: ‘Những người khác đã đến đây, hãy làm các công đức, vì hạnh phúc sẽ được thành tựu.’’

ตตฺถ โสติ โส วิมานเปโต. ตนฺติ ตํ อิตฺถึ. คเหตฺวาน ปสยฺห พาหายนฺติ ปสยฺห เนตา วิย พาหายํ ตํ คเหตฺวา. ปจฺจานยิตฺวานาติ [Pg.139] ตสฺสา ชาตสํวุฑฺฒคามํ ปุนเทว อานยิตฺวา. เถรินฺติ ถาวรึ, ชิณฺณํ วุฑฺฒนฺติ อตฺโถ. สุทุพฺพลนฺติ ชราชิณฺณตาย เอว สุฏฺฐุ ทุพฺพลํ. สา กิร ตโต วิมานโต อปคมนสมนนฺตรเมว ชิณฺณา วุฑฺฒา มหลฺลิกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา อโหสิ. วชฺเชสีติ วเทยฺยาสิ. วตฺตพฺพวจนาการญฺจ ทสฺเสตุํ ‘‘อญฺญมฺปิ ชน’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ตสฺสตฺโถ – ภทฺเท, ตฺวมฺปิ ปุญฺญํ กเรยฺยาสิ, อญฺญมฺปิ ชนํ อิธ ตว ทสฺสนตฺถาย อาคตํ ‘‘ภทฺรมุขา, อาทิตฺตํ สีสํ วา เจลํ วา อชฺฌุเปกฺขิตฺวาปิ ทานสีลาทีนิ ปุญฺญานิ กโรถาติ, กเต จ ปุญฺเญ เอกํเสเนว ตสฺส ผลภูตํ สุขํ อุปลพฺภติ, น เอตฺถ สํสโย กาตพฺโพ’’ติ วเทยฺยาสิ โอวเทยฺยาสีติ.

Ở đây, so là ngạ quỷ có cung điện ấy. Tan là người phụ nữ ấy. Gahetvāna pasayha bāhāyaṃ (sau khi nắm lấy một cách cưỡng ép ở cánh tay) nghĩa là sau khi nắm lấy người ấy ở cánh tay như thể là người dẫn đi một cách cưỡng ép. Paccānayitvāna (sau khi đã đưa trở lại) nghĩa là sau khi đã đưa trở lại ngôi làng mà người ấy đã sinh ra và lớn lên. Theriṃ (người trưởng lão ni) nghĩa là người vững vàng, người già cả, người lớn tuổi. Sudubbalaṃ (rất yếu ớt) nghĩa là rất yếu ớt do sự già nua. Nghe nói, ngay sau khi rời khỏi cung điện ấy, người ấy đã trở nên già cả, lớn tuổi, cao niên, đi hết cuộc đời, đạt đến tuổi già. Vajjesi (ngươi nên nói) nghĩa là ngươi nên nói. Và để chỉ ra cách thức của lời nói nên được nói, câu aññampi janaṃ (cũng người khác) v.v... đã được nói đến. Ý nghĩa của câu ấy là: Này hiền hữu, ngươi cũng nên làm phước thiện, và ngươi nên nói, nên khuyên dạy những người khác đã đến đây để gặp ngươi rằng: 'Này các hiền hữu, dẫu cho đầu hay y phục đang bốc cháy, cũng hãy làm các phước thiện như bố thí, giữ giới, v.v... Và khi phước thiện đã được làm, chắc chắn quả của nó là sự an lạc sẽ được chứng đắc, không nên có sự nghi ngờ ở đây'.

เอวญฺจ วตฺวา ตสฺมึ คเต สา อิตฺถี อตฺตโน ญาตกานํ วสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา เตสํ อตฺตานํ ชานาเปตฺวา เตหิ นิยฺยาทิตธนํ คเหตฺวา สมณพฺราหฺมณานํ ทานํ เทนฺตี อตฺตโน สนฺติกํ อาคตาคตานํ –

Và sau khi nói như vậy, lúc vị ấy đã đi, người phụ nữ ấy đi đến nơi ở của các quyến thuộc, cho họ biết về mình, nhận lấy tài sản do họ trao cho, rồi bố thí đến các vị Sa-môn và Bà-la-môn, đến những người lần lượt đi đến gần mình –

๓๔๗.

347.

‘‘ทิฏฺฐา มยา อกเตน สาธุนา, เปตา วิหญฺญนฺติ ตเถว มนุสฺสา;

กมฺมญฺจ กตฺวา สุขเวทนียํ, เทวา มนุสฺสา จ สุเข ฐิตา ปชา’’ติ. –

‘Bởi tôi, đã được thấy các ngạ quỷ và cũng dường thế ấy là loài người bị khốn khổ do điều thiện không được thực hiện; và chúng sanh là chư thiên và loài người, sau khi đã thực hiện nghiệp có cảm thọ an lạc, được an trú trong sự an lạc.’ –

คาถาย โอวาทมทาสิ.

Bà ấy đã khuyên dạy bằng câu kệ.

ตตฺถ อกเตนาติ อนิพฺพตฺติเตน อตฺตนา อนุปจิเตน. สาธุนาติ กุสลกมฺเมน, อิตฺถมฺภูตลกฺขเณ กรณวจนํ. วิหญฺญนฺตีติ วิฆาตํ อาปชฺชนฺติ. สุขเวทนียนฺติ สุขวิปากํ ปุญฺญกมฺมํ. สุเข ฐิตาติ สุเข ปติฏฺฐิตา. ‘‘สุเขธิตา’’ติ วา ปาโฐ, สุเขน อภิวุฑฺฒา ผีตาติ อตฺโถ. อยญฺเหตฺถ อธิปฺปาโย – ยถา เปตา ตเถว มนุสฺสา อกเตน กุสเลน, กเตน จ อกุสเลน วิหญฺญมานา ขุปฺปิปาสาทินา วิฆาตํ อาปชฺชนฺตา มหาทุกฺขํ อนุภวนฺตา ทิฏฺฐา มยา. สุขเวทนียํ ปน กมฺมํ กตฺวา เตน กเตน กุสลกมฺเมน, อกเตน จ อกุสลกมฺเมน เทวมนุสฺสปริยาปนฺนา ปชา สุเข ฐิตา ทิฏฺฐา มยา, อตฺตปจฺจกฺขเมตํ, ตสฺมา ปาปํ ทูรโตว ปริวชฺเชนฺตา ปุญฺญกิริยาย ยุตฺตปยุตฺตา โหถาติ.

Ở đây, akatena (do không được thực hiện) nghĩa là do không được tạo ra, do không được tự mình tích lũy. Sādhunā (do điều thiện) nghĩa là do nghiệp thiện, là sử dụng cách trong ý nghĩa đặc tính. Vihaññanti (bị khốn khổ) nghĩa là gặp phải sự khốn khổ. Sukhavedanīyaṃ (có cảm thọ an lạc) nghĩa là phước nghiệp có quả an lạc. Sukhe ṭhitā (an trú trong sự an lạc) nghĩa là được thiết lập trong sự an lạc. Hoặc có bài đọc là sukhedhitā, nghĩa là được tăng trưởng, thịnh vượng bởi sự an lạc. Đây là chủ ý ở đây: ‘Bởi tôi, đã được thấy các ngạ quỷ và cũng dường thế ấy là loài người, do điều thiện không được làm và do điều bất thiện đã được làm, đang bị khốn khổ, gặp phải sự khốn khổ do đói khát v.v..., đang trải nghiệm sự đau khổ to lớn. Còn chúng sanh thuộc về chư thiên và loài người, sau khi đã làm nghiệp có cảm thọ an lạc, do nghiệp thiện đã được làm ấy và do nghiệp bất thiện không được làm, được an trú trong sự an lạc, đã được thấy bởi tôi. Điều này là sự chứng thực của chính mình. Vì thế, trong khi tránh xa điều ác, hãy chuyên tâm nỗ lực trong việc làm phước.’

เอวํ ปน โอวาทํ เทนฺตี สมณพฺราหฺมณาทีนํ สตฺตาหํ มหาทานํ ปวตฺเตตฺวา สตฺตเม ทิวเส กาลํ กตฺวา ตาวตึเสสุ นิพฺพตฺติ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย [Pg.140] ธมฺมํ เทเสสิ, วิเสสโต จ ปจฺเจกพุทฺเธสุ ปวตฺติตทานสฺส มหปฺผลตํ มหานิสํสตญฺจ ปกาเสสิ. ตํ สุตฺวา มหาชโน วิคตมลมจฺเฉโร ทานาทิปุญฺญาภิรโต อโหสีติ.

Và trong khi khuyên dạy như vậy, sau khi đã thực hiện việc đại thí đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn, v.v... trong bảy ngày, vào ngày thứ bảy bà ấy đã mệnh chung và được tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba. Các vị tỳ khưu đã trình báo sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh, đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập, và đặc biệt Ngài đã tuyên thuyết về sự có quả lớn và lợi ích lớn của việc bố thí được thực hiện đến các vị Phật Độc Giác. Sau khi nghe điều ấy, đại chúng đã trở nên không còn cấu uế của sự bỏn xẻn và ưa thích các phước thiện như là việc bố thí, v.v...

สุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ Sutta đã chấm dứt.

๑๒. กณฺณมุณฺฑเปติวตฺถุวณฺณนา

12. Phần giải về truyện nữ ngạ quỷ Kaṇṇamuṇḍa

โสณฺณโสปานผลกาติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต กณฺณมุณฺฑเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. อตีเต กิร กสฺสปพุทฺธกาเล กิมิลนคเร อญฺญตโร อุปาสโก โสตาปนฺโน ปญฺจหิ อุปาสกสเตหิ สทฺธึ สมานจฺฉนฺโท หุตฺวา อารามโรปนเสตุพนฺธนจงฺกมนกรณาทีสุ ปุญฺญกมฺเมสุ ปสุโต หุตฺวา วิหรนฺโต สงฺฆสฺส วิหารํ กาเรตฺวา เตหิ สทฺธึ กาเลน กาลํ วิหารํ คจฺฉติ. เตสํ ภริยาโยปิ อุปาสิกา หุตฺวา อญฺญมญฺญํ สมคฺคา มาลาคนฺธวิเลปนาทิหตฺถา กาเลน กาลํ วิหารํ คจฺฉนฺติโย อนฺตรามคฺเค อารามสภาทีสุ วิสฺสมิตฺวา คจฺฉนฺติ.

Câu (kệ) Soṇṇasopānaphalakā này đã được đức Bậc Đạo Sư nói đến trong khi đang trú ngụ ở Sāvatthī, liên quan đến nữ ngạ quỷ Kaṇṇamuṇḍa. Nghe nói, trong quá khứ vào thời đức Phật Kassapa, ở thành phố Kimila, có một vị cận sự nam là bậc Tu-đà-hoàn, sau khi có cùng ý nguyện với năm trăm vị cận sự nam, đã chuyên tâm vào các phước nghiệp như là việc trồng các khu vườn, xây cất cầu cống, thực hiện các nơi kinh hành, v.v... trong khi đang sống như thế, đã cho xây dựng ngôi tịnh xá cho chư Tăng và thỉnh thoảng đi đến tịnh xá cùng với các vị ấy. Các người vợ của họ cũng là các nữ cận sự, hòa hợp với nhau, tay cầm vòng hoa, hương liệu, vật thoa sức, v.v... trong khi thỉnh thoảng đi đến tịnh xá, họ nghỉ ngơi ở các nhà nghỉ trong vườn, v.v... ở dọc đường.

อเถกทิวสํ กติปยา ธุตฺตา เอกิสฺสา สภาย สนฺนิสินฺนา ตาสุ ตตฺถ วิสฺสมิตฺวา คตาสุ ตาสํ รูปสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ปฏิพทฺธจิตฺตา หุตฺวา ตาสํ สีลาจารคุณสมฺปนฺนตํ ญตฺวา กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘โก เอตาสุ เอกิสฺสาปิ สีลเภทํ กาตุํ สมตฺโถ’’ติ. ตตฺถ อญฺญตโร ‘‘อหํ สมตฺโถ’’ติ อาห. เต เตน ‘‘สหสฺเสน อพฺภุตํ กโรมา’’ติ อพฺภุตํ อกํสุ. โส อเนเกหิ อุปาเยหิ วายมมาโน ตาสุ สภํ อาคตาสุ สุมุญฺจิตํ สตฺตตนฺตึ มธุรสฺสรํ วีณํ วาเทนฺโต มธุเรเนว สเรน กามปฏิสํยุตฺตคีตานิ คายนฺโต คีตสทฺเทน ตาสุ อญฺญตรํ อิตฺถึ สีลเภทํ ปาเปนฺโต อติจารินึ กตฺวา เต ธุตฺเต สหสฺสํ ปราเชสิ. เต สหสฺสปราชิตา ตสฺสา สามิกสฺส อาโรเจสุํ. สามิโก ตํ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ ตฺวํ เอวรูปา, ยถา เต [Pg.141] ปุริสา อโวจุ’’นฺติ. สา ‘‘นาหํ อีทิสํ ชานามี’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ตสฺมึ อสทฺทหนฺเต สมีเป ฐิตํ สุนขํ ทสฺเสตฺวา สปถํ อกาสิ ‘‘สเจ มยา ตาทิสํ ปาปกมฺมํ กตํ, อยํ ฉินฺนกณฺโณ กาฬสุนโข ตตฺถ ตตฺถ ภเว ชาตํ มํ ขาทตู’’ติ. อิตราปิ ปญฺจสตา อิตฺถิโย ตํ อิตฺถึ อติจารินึ ชานนฺตี กึ อยํ ตถารูปํ ปาปํ อกาสิ, อุทาหุ นากาสี’’ติ โจทิตา ‘‘น มยํ เอวรูปํ ชานามา’’ติ มุสา วตฺวา ‘‘สเจ มยํ ชานาม, ภเว ภเว เอติสฺสาเยว ทาสิโย ภเวยฺยามา’’ติ สปถํ อกํสุ.

Khi ấy, vào một ngày kia, có vài gã du đãng đang ngồi ở một nhà nghỉ, sau khi các bà ấy đã nghỉ ngơi ở đấy rồi ra đi, chúng nhìn thấy vẻ đẹp của các bà ấy rồi sanh tâm quyến luyến. Sau khi biết được sự thành tựu về giới hạnh và đức độ của các bà ấy, chúng đã khởi lên câu chuyện: ‘Ai trong chúng ta có khả năng làm cho một người trong số họ bị hư hỏng về giới hạnh?’ Ở đấy, một gã đã nói: ‘Tôi có khả năng.’ Chúng đã cá cược với gã ấy: ‘Chúng ta hãy cá cược một ngàn.’ Gã ấy, trong khi đang cố gắng bằng nhiều phương cách, lúc các bà ấy đi đến nhà nghỉ, đã gảy cây đàn tỳ-bà bảy dây được lên dây kỹ lưỡng có âm thanh ngọt ngào, đã hát những bài hát liên quan đến dục lạc với giọng điệu ngọt ngào, bằng âm thanh của tiếng hát đã làm cho một người phụ nữ trong số ấy bị hư hỏng về giới hạnh, sau khi đã khiến bà ấy trở thành người ngoại tình, gã ấy đã thắng các gã du đãng kia một ngàn. Các gã kia, bị thua một ngàn, đã trình báo cho người chồng của bà ấy. Người chồng đã hỏi bà ấy: ‘Phải chăng nàng là người như vậy, giống như các người đàn ông kia đã nói?’ Bà ấy, sau khi từ chối: ‘Tôi không biết việc như thế,’ lúc ông ấy không tin, đã chỉ con chó đang đứng gần đấy và đã thề rằng: ‘Nếu việc ác như thế đã được tôi thực hiện, nguyện cho con chó đen tai cụt này hãy ăn thịt tôi, người được sanh ra ở các kiếp sống nơi này nơi kia.’ Năm trăm người phụ nữ kia cũng vậy, trong khi biết người phụ nữ ấy là người ngoại tình, lúc bị chất vấn: ‘Phải chăng người này đã làm việc ác như vậy, hay là đã không làm?,’ đã nói dối rằng: ‘Chúng tôi không biết việc như vậy,’ và đã thề rằng: ‘Nếu chúng tôi biết, nguyện cho chúng tôi trở thành những người nữ tỳ của chính người này trong các kiếp sống.’

อถ สา อติจารินี อิตฺถี เตเนว วิปฺปฏิสาเรน ฑยฺหมานหทยา สุสฺสิตฺวา น จิเรเนว กาลํ กตฺวา หิมวติ ปพฺพตราเช สตฺตนฺนํ มหาสรานํ อญฺญตรสฺส กณฺณมุณฺฑทหสฺส ตีเร วิมานเปตี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. วิมานสามนฺตา จสฺสา กมฺมวิปากานุภวนโยคฺคา เอกา โปกฺขรณี นิพฺพตฺติ. เสสา จ ปญฺจสตา อิตฺถิโย กาลํ กตฺวา สปถกมฺมวเสน ตสฺสาเยว ทาสิโย หุตฺวา นิพฺพตฺตึสุ. สา ตตฺถ ปุพฺเพ กตสฺส ปุญฺญกมฺมสฺส ผเลน ทิวสภาคํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา อฑฺฒรตฺเต ปาปกมฺมพลสญฺโจทิตา สยนโต อุฏฺฐหิตฺวา โปกฺขรณิตีรํ คจฺฉติ. ตตฺถ คตํ คชโปตกปฺปมาโณ เอโก กาฬสุนโข เภรวรูโป ฉินฺนกณฺโณ ติขิณายตกถินทาโฐ สุวิปฺผุลิตขทิรงฺคารปุญฺชสทิสนยโน นิรนฺตรปฺปวตฺตวิชฺชุลตาสงฺฆาตสทิสชิวฺโห กถินติขิณนโข ขรายตทุพฺพณฺณโลโม ตโต อาคนฺตฺวา ตํ ภูมิยํ นิปาเตตฺวา อติสยชิฆจฺฉาภิภูโต วิย ปสยฺห ขาทนฺโต อฏฺฐิสงฺขลิกมตฺตํ กตฺวา ทนฺเตหิ คเหตฺวา โปกฺขรณิยํ ขิปิตฺวา อนฺตรธายติ. สา จ ตตฺถ ปกฺขิตฺตสมนนฺตรเมว ปกติรูปธารินี หุตฺวา วิมานํ อภิรุยฺห สยเน นิปชฺชติ. อิตรา ปน ตสฺสา ทาสพฺยเมว ทุกฺขํ อนุภวนฺติ. เอวํ ตาสํ ตตฺถ วสนฺตีนํ ปญฺญาสาธิกานิ ปญฺจ วสฺสสตานิ วีติวตฺตานิ.

Bấy giờ, người phụ nữ ngoại tình ấy, với tâm hối hận thiêu đốt, trở nên gầy mòn, chẳng bao lâu sau mệnh chung, được tái sanh làm một ngạ quỷ có lâu đài bên bờ hồ Kaṇṇamuṇḍa, một trong bảy đại hồ ở vua núi Hy-mã-lạp. Gần lâu đài của nàng, một hồ sen hiện ra, thích hợp để nàng hưởng quả báo của nghiệp. Còn năm trăm người phụ nữ kia, sau khi mệnh chung, do nghiệp thề thốt, đã tái sanh làm tỳ nữ của chính nàng. Ở đó, do quả của phước nghiệp đã làm trước kia, nàng hưởng thụ thiên sản vào ban ngày, nhưng vào nửa đêm, bị thúc đẩy bởi sức mạnh của ác nghiệp, nàng từ giường ngủ đứng dậy đi đến bờ hồ sen. Khi nàng đến đó, một con chó đen to bằng con voi con, có hình thù đáng sợ, tai bị cắt, nanh dài, nhọn, cứng, mắt giống như đống than khadira đang cháy rực, lưỡi giống như một chuỗi tia chớp liên tục, móng vuốt cứng và nhọn, lông dài, thô, xấu xí, từ đâu đến, xô nàng ngã xuống đất, như bị cơn đói cùng cực xâm chiếm, nó cắn xé một cách thô bạo cho đến khi chỉ còn lại bộ xương, rồi dùng răng ngoạm lấy ném xuống hồ sen và biến mất. Ngay khi vừa bị ném xuống đó, nàng liền trở lại hình dạng như cũ, rồi lên lâu đài và nằm xuống giường. Còn những người kia thì chịu khổ trong thân phận tỳ nữ của nàng. Cứ như thế, năm trăm năm mươi năm đã trôi qua trong khi họ sống ở đó.

อถ ตาสํ ปุริเสหิ วินา ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวนฺตีนํ อุกฺกณฺฐา อเหสุํ. ตตฺถ จ กณฺณมุณฺฑทหโต นิคฺคตา ปพฺพตวิวเรน อาคนฺตฺวา คงฺคํ นทึ อนุปวิฏฺฐา เอกา นที อตฺถิ. ตาสญฺจ วสนฏฺฐานสมีเป เอโก ทิพฺพผเลหิ อมฺพรุกฺเขหิ ปนสลพุชาทีหิ จ อุปโสภิโต อารามสทิโส อรญฺญปฺปเทโส อตฺถิ. ตา เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘หนฺท, มยํ อิมานิ อมฺพผลานิ อิมิสฺสา นทิยา ปกฺขิปิสฺสาม, อปฺเปว นาม อิมํ ผลํ ทิสฺวา ผลโลเภน [Pg.142] โกจิเทว ปุริโส อิธาคจฺเฉยฺย, เตน สทฺธึ รมิสฺสามาติ. ตา ตถา อกํสุ. ตาหิ ปน ปกฺขิตฺตานิ อมฺพผลานิ กานิจิ ตาปสา คณฺหึสุ, กานิจิ วนจรกา, กานิจิ กากา วิลุชฺชึสุ, กานิจิ ตีเร ลคฺคึสุ. เอกํ ปน คงฺคาย โสตํ ปตฺวา อนุกฺกเมน พาราณสึ สมฺปาปุณิ.

Bấy giờ, trong khi hưởng thụ thiên sản mà không có đàn ông, họ cảm thấy buồn chán. Ở đó, có một con sông chảy ra từ hồ Kaṇṇamuṇḍa, đi qua một khe núi rồi nhập vào sông Hằng. Gần nơi ở của họ, có một vùng rừng giống như một khu vườn, được tô điểm bởi những cây xoài, mít, sa-kê,... có quả thần diệu. Họ cùng nhau suy nghĩ như vầy: 'Này, chúng ta hãy thả những quả xoài này xuống dòng sông này, biết đâu có người đàn ông nào đó thấy quả này, vì tham quả mà sẽ đến đây, chúng ta sẽ vui vầy cùng người ấy.' Họ đã làm như vậy. Những quả xoài do họ thả xuống, một số được các vị ẩn sĩ nhặt lấy, một số được những người đi rừng nhặt, một số bị quạ mổ, một số mắc cạn vào bờ. Tuy nhiên, có một quả đã trôi theo dòng sông Hằng và lần lượt đến được thành Ba-la-nại.

เตน จ สมเยน พาราณสิราชา โลหชาลปริกฺขิตฺเต คงฺคาชเล นฺหายติ. อถ ตํ ผลํ นทิโสเตน วุยฺหมานํ อนุกฺกเมน อาคนฺตฺวา โลหชาเล ลคฺคิ. ตํ วณฺณคนฺธรสสมฺปนฺนํ มหนฺตํ ทิพฺพํ อมฺพผลํ ทิสฺวา ราชปุริสา รญฺโญ อุปเนสุํ. ราชา ตสฺส เอกเทสํ คเหตฺวา วีมํสนตฺถาย เอกสฺส พนฺธนาคาเร ฐปิตสฺส วชฺฌโจรสฺส ขาทิตุํ อทาสิ. โส ตํ ขาทิตฺวา ‘‘เทว, มยา เอวรูปํ น ขาทิตปุพฺพํ, ทิพฺพมิทํ มญฺเญ อมฺพผล’’นฺติ อาห. ราชา ปุนปิ ตสฺส เอกํ ขณฺฑํ อทาสิ. โส ตํ ขาทิตฺวา วิคตวลิตปลิโต อติวิย มโนหรรูโป โยพฺพเน ฐิโต วิย อโหสิ. ตํ ทิสฺวา ราชา อจฺฉริยพฺภุตชาโต ตํ อมฺพผลํ ปริภุญฺชิตฺวา สรีเร วิเสสํ ลภิตฺวา มนุสฺเส ปุจฺฉิ – ‘‘กตฺถ เอวรูปานิ ทิพฺพอมฺพผลานิ สํวิชฺชนฺตี’’ติ? มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘‘หิมวนฺเต กิร, เทว, ปพฺพตราเช’’ติ. ‘‘สกฺกา ปน ตานิ อาเนตุ’’นฺติ? ‘‘วนจรกา, เทว, ชานนฺตี’’ติ.

Vào lúc ấy, vua Ba-la-nại đang tắm trong dòng sông Hằng, nơi được rào bằng lưới sắt. Bấy giờ, quả xoài ấy trôi theo dòng sông, lần lượt đến và mắc vào lưới sắt. Thấy quả xoài thần diệu, to lớn, đầy đủ sắc, hương, vị, các thị vệ của vua đã dâng lên cho vua. Nhà vua lấy một phần của quả ấy, để thử nghiệm, đã ban cho một tên trộm tử tù đang bị giam trong ngục ăn. Người ấy ăn xong, tâu rằng: 'Tâu Đại vương, thần chưa từng ăn thứ gì như thế này, thần nghĩ đây là quả xoài thần diệu.' Nhà vua lại ban cho hắn một miếng nữa. Hắn ăn xong, các nếp nhăn và tóc bạc biến mất, trở nên có dung mạo vô cùng khả ái, như đang ở tuổi thanh xuân. Thấy vậy, nhà vua vô cùng kinh ngạc và kỳ diệu, sau khi dùng quả xoài ấy và nhận thấy sự đặc biệt trong cơ thể, đã hỏi các cận thần: 'Những quả xoài thần diệu như thế này có ở đâu?' Các cận thần tâu rằng: 'Tâu Đại vương, nghe nói là ở vua núi Hy-mã-lạp.' 'Có thể mang chúng về được không?' 'Tâu Đại vương, những người đi rừng biết ạ.'

ราชา วนจรเก ปกฺโกสาเปตฺวา เตสํ ตมตฺถํ อาจิกฺขิตฺวา เตหิ สมฺมนฺเตตฺวา ทินฺนสฺส เอกสฺส วนจรกสฺส สหสฺสํ ทตฺวา ตํ วิสฺสชฺเชสิ – ‘‘คจฺฉ, สีฆํ ตํ เม อมฺพผลํ อาเนหี’’ติ. โส ตํ กหาปณสหสฺสํ ปุตฺตทารสฺส ทตฺวา ปาเถยฺยํ คเหตฺวา ปฏิคงฺคํ กณฺณมุณฺฑทหาภิมุโข คนฺตฺวา มนุสฺสปถํ อติกฺกมิตฺวา กณฺณมุณฺฑทหโต โอรํ สฏฺฐิโยชนปฺปมาเณ ปเทเส เอกํ ตาปสํ ทิสฺวา เตน อาจิกฺขิตมคฺเคน คจฺฉนฺโต ปุน ตึสโยชนปฺปมาเณ ปเทเส เอกํ ตาปสํ ทิสฺวา, เตน อาจิกฺขิตมคฺเคน คจฺฉนฺโต ปุน ปนฺนรสโยชนปฺปมาเณ ฐาเน อญฺญํ ตาปสํ ทิสฺวา, ตสฺส อตฺตโน อาคมนการณํ กเถสิ. ตาปโส ตํ อนุสาสิ – ‘‘อิโต ปฏฺฐาย อิมํ มหาคงฺคํ ปหาย อิมํ ขุทฺทกนทึ นิสฺสาย ปฏิโสตํ คจฺฉนฺโต ยทา ปพฺพตวิวรํ ปสฺสสิ, ตทา รตฺติยํ อุกฺกํ คเหตฺวา ปวิเสยฺยาสิ. อยญฺจ นที รตฺติยํ นปฺปวตฺตติ, เตน [Pg.143] เต คมนโยคฺคา โหติ, กติปยโยชนาติกฺกเมน เต อมฺเพ ปสฺสิสฺสสี’’ติ. โส ตถา กตฺวา อุทยนฺเต สูริเย วิวิธรตนรํสิชาลปชฺโชติตภูมิภาคํ ผลภาราวนตสาขาวิตานตรุคโณปโสภิตํ นานาวิธวิหงฺคคณูปกูชิตํ อติวิย มโนหรํ อมฺพวนํ สมฺปาปุณิ.

Nhà vua cho gọi những người đi rừng đến, kể cho họ nghe sự việc ấy, sau khi bàn bạc với họ, đã ban một ngàn đồng tiền cho một người đi rừng được chọn và phái người ấy đi, rằng: 'Hãy đi, mau mang quả xoài ấy về cho ta.' Người ấy đưa một ngàn đồng kahāpaṇa ấy cho vợ con, mang theo lương thực, đi ngược dòng sông Hằng, hướng về hồ Kaṇṇamuṇḍa. Vượt qua con đường của loài người, tại một nơi cách hồ Kaṇṇamuṇḍa khoảng sáu mươi do-tuần, anh ta gặp một vị ẩn sĩ. Đi theo con đường được vị ấy chỉ, tại một nơi cách đó ba mươi do-tuần, anh ta lại gặp một vị ẩn sĩ khác. Đi theo con đường được vị này chỉ, tại một nơi cách đó mười lăm do-tuần, anh ta lại gặp một vị ẩn sĩ nữa và kể cho vị ấy nghe lý do mình đến. Vị ẩn sĩ chỉ dạy anh ta: 'Từ đây, hãy rời sông Hằng lớn này, nương theo con sông nhỏ này mà đi ngược dòng. Khi nào ngươi thấy một khe núi, hãy cầm đuốc và đi vào ban đêm. Con sông này không chảy vào ban đêm, do đó nó thích hợp để ngươi đi. Sau khi đi qua vài do-tuần, ngươi sẽ thấy những cây xoài.' Anh ta đã làm như vậy, và khi mặt trời mọc, anh ta đã đến được một vườn xoài vô cùng khả ái, nơi mặt đất được chiếu sáng bởi mạng lưới ánh sáng của các loại bảo châu khác nhau, được tô điểm bởi những hàng cây có cành lá trĩu nặng vì quả, và rộn rã tiếng hót của các loài chim đa dạng.

อถ นํ ตา อมนุสฺสิตฺถิโย ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘เอส มม ปริคฺคโห, เอส มม ปริคฺคโห’’ติ อุปธาวึสุ. โส ปน ตาหิ สทฺธึ ตตฺถ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตุํ โยคฺคสฺส ปุญฺญกมฺมสฺส อกตตฺตา ตา ทิสฺวาว ภีโต วิรวนฺโต ปลายิตฺวา อนุกฺกเมน พาราณสึ ปตฺวา ตํ ปวตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตํ สุตฺวา ตา อิตฺถิโย ทฏฺฐุํ อมฺพผลานิ จ ปริภุญฺชิตุํ สญฺชาตาภิลาโส รชฺชภารํ อมจฺเจสุ อาโรเปตฺวา มิควาปเทเสน สนฺนทฺธธนุกลาโป ขคฺคํ พนฺธิตฺวา กติปยมนุสฺสปริวาโร เตเนว วนจรเกน ทสฺสิตมคฺเคน คนฺตฺวา กติปยโยชนนฺตเร ฐาเน มนุสฺเสปิ ฐเปตฺวา วนจรกเมว คเหตฺวา อนุกฺกเมน คนฺตฺวา ตมฺปิ ตโต นิวตฺตาเปตฺวา อุทยนฺเต ทิวากเร อมฺพวนํ ปาวิสิ. อถ นํ ตา อิตฺถิโย อภินวอุปฺปนฺนมิว เทวปุตฺตํ ทิสฺวา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ‘‘ราชา’’ติ ญตฺวา สญฺชาตสิเนหพหุมานา สกฺกจฺจํ นฺหาเปตฺวา ทิพฺเพหิ วตฺถาลงฺการมาลาคนฺธวิเลปเนหิ สุมณฺฑิตปสาธิตํ กตฺวา วิมานํ อาโรเปตฺวา นานคฺครสํ ทิพฺพโภชนํ โภเชตฺวา ตสฺส อิจฺฉานุรูปํ ปยิรุปาสึสุ.

Bấy giờ, những người nữ phi nhân ấy, từ xa trông thấy người ấy đang đi đến, liền chạy đến và nói rằng: “Đây là sở hữu của tôi, đây là sở hữu của tôi.” Nhưng vì người ấy đã không tạo phước nghiệp xứng đáng để hưởng thụ thiên sản ở nơi ấy cùng với các nàng, nên vừa trông thấy các nàng, người ấy đã hoảng sợ, la hét, rồi bỏ chạy. Lần lượt, người ấy đã đi đến thành Bārāṇasī và đã tâu trình sự việc ấy lên đức vua. Sau khi nghe điều ấy, đức vua khởi lên lòng ham muốn được trông thấy các người nữ ấy và được thưởng thức các quả xoài. Ngài đã giao phó gánh nặng trị vì vương quốc cho các vị cận thần, rồi lấy cớ đi săn, ngài mang cung tên, đeo gươm, cùng với đoàn tùy tùng gồm một vài người, đã đi theo con đường do chính người đi rừng ấy chỉ dẫn. Sau khi để lại những người tùy tùng ở một nơi cách đó vài do-tuần, ngài chỉ dẫn theo người đi rừng rồi tuần tự đi tiếp. Sau khi cho người ấy quay về từ nơi đó, vào lúc mặt trời mọc, ngài đã đi vào khu rừng xoài. Bấy giờ, những người nữ ấy trông thấy ngài giống như một vị thiên tử vừa mới hiện ra, liền đi ra đón rước. Sau khi nhận biết đó là đức vua, với lòng ái mộ và kính trọng phát sanh, các nàng đã kính cẩn tắm cho ngài, trang điểm và tô điểm cho ngài thật lộng lẫy với y phục, trang sức, vòng hoa, hương liệu, và thuốc thoa của chư thiên, rồi đã đưa ngài lên thiên cung, dọn cho ngài dùng các món ăn của chư thiên với nhiều hương vị thượng hạng, và đã hầu hạ ngài theo như ý muốn.

อถ ทิยฑฺฒวสฺสสเต อติกฺกนฺเต ราชา อฑฺฒรตฺติสมเย อุฏฺฐหิตฺวา นิสินฺโน ตํ อติจารินึ เปตึ โปกฺขรณิตีรํ คจฺฉนฺตึ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข เอสา อิมาย เวลาย คจฺฉตี’’ติ วีมํสิตุกาโม อนุพนฺธิ. อถ นํ ตตฺถ คตํ สุนเขน ขชฺชมานํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข อิท’’นฺติ อชานนฺโต ตโย จ ทิวเส วีมํสิตฺวา ‘‘เอโส เอติสฺสา ปจฺจามิตฺโต ภวิสฺสตี’’ติ นิสิเตน อุสุนา วิชฺฌิตฺวา ชีวิตา โวโรเปตฺวา ตญฺจ อิตฺถึ โปเถตฺวา โปกฺขรณึ โอตาเรตฺวา ปฏิลทฺธปุริมรูปํ ทิสฺวา –

Bấy giờ, sau khi một trăm năm mươi năm đã trôi qua, vào lúc nửa đêm, đức vua thức dậy và ngồi. Ngài trông thấy nữ ngạ quỷ không chung thủy ấy đang đi đến bờ hồ sen, và với ý muốn tìm hiểu: “Vì sao nàng lại đi vào giờ này?”, ngài đã đi theo sau. Kế đó, sau khi trông thấy nàng, đã đi đến nơi ấy, đang bị một con chó ăn thịt, vì không biết: “Đây là việc gì?”, và sau khi đã tìm hiểu trong ba ngày, ngài nghĩ rằng: “Đây hẳn là kẻ thù của nàng,” rồi đã dùng mũi tên sắc bén bắn chết nó. Và sau khi đánh đập người nữ ấy và đưa nàng xuống hồ sen, ngài trông thấy hình dáng trước kia của nàng được phục hồi –

๓๔๘.

348.

‘‘โสณฺณโสปานผลกา[Pg.144], โสณฺณวาลุกสนฺถตา;

ตตฺถ โสคนฺธิยา วคฺคู, สุจิคนฺธา มโนรมา.

“Bậc thềm và ván bằng vàng, được rải bằng cát vàng; ở nơi ấy, các hoa súng xinh đẹp, có hương thơm thanh khiết, làm vui thích tâm ý.”

๓๔๙.

349.

‘‘นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนา, นานาคนฺธสเมริตา;

นานาปทุมสญฺฉนฺนา, ปุณฺฑรีกสโมตตา.

“Được bao phủ bởi nhiều loại cây, được lay động bởi nhiều hương thơm; được bao phủ bởi nhiều loại hoa sen, được trải khắp bởi hoa sen trắng.”

๓๕๐.

350.

‘‘สุรภึ สมฺปวายนฺติ, มนุญฺญา มาลุเตริตา;

หํสโกญฺจาภิรุทา จ, จกฺกวกฺกาภิกูชิตา.

“Hương thơm ngào ngạt tỏa ra, được lay động bởi ngọn gió mang hương hoa dễ chịu; và vang dội tiếng kêu của ngỗng và diệc, rộn rã tiếng hót của vịt trời.”

๓๕๑.

351.

‘‘นานาทิชคณากิณฺณา, นานาสรคณายุตา;

นานาผลธรา รุกฺขา, นานาปุปฺผธรา วนา.

“Đầy dẫy các đàn chim đủ loại, hợp thành bởi các nhóm âm thanh khác nhau; các cây cối mang nhiều loại quả, các khu rừng mang nhiều loại hoa.”

๓๕๒.

352.

‘‘น มนุสฺเสสุ อีทิสํ, นครํ ยาทิสํ อิทํ;

ปาสาทา พหุกา ตุยฺหํ, โสวณฺณรูปิยามยา;

ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ, สมนฺตา จตุโร ทิสา.

“Ở cõi người không có thành phố nào giống như thành phố này; nàng có nhiều lâu đài, được làm bằng vàng và bạc; chúng chiếu sáng rực rỡ, soi sáng khắp bốn phương.”

๓๕๓.

353.

‘‘ปญฺจ ทาสิสตา ตุยฺหํ, ยา เตมา ปริจาริกา;

ตา กมฺพุกายูรธรา, กญฺจนาเวฬภูสิตา.

“Nàng có năm trăm nữ tỳ, là những người hầu cận của nàng; họ đeo vòng xuyến và vòng tay bằng vỏ ốc, được trang điểm bằng trang sức tóc bằng vàng.”

๓๕๔.

354.

‘‘ปลฺลงฺกา พหุกา ตุยฺหํ, โสวณฺณรูปิยามยา;

กทลิมิคสญฺฉนฺนา, สชฺชา โคนกสนฺถตา.

“Nàng có nhiều giường nằm, được làm bằng vàng và bạc; được phủ bằng da linh dương, sẵn sàng với những tấm thảm len trải rộng.”

๓๕๕.

355.

‘‘ยตฺถ ตุวํ วาสูปคตา, สพฺพกามสมิทฺธินี;

สมฺปตฺตายฑฺฒรตฺตาย, ตโต อุฏฺฐาย คจฺฉสิ.

“Nơi mà nàng đã đến ở, là người thành tựu mọi dục lạc; khi nửa đêm đã đến, nàng từ đó đứng dậy và ra đi.”

๓๕๖.

356.

‘‘อุยฺยานภูมึ คนฺตฺวาน, โปกฺขรญฺญา สมนฺตโต;

ตสฺสา ตีเร ตุวํ ฐาสิ, หริเต สทฺทเล สุเภ.

“Sau khi đi đến khu vườn, xung quanh hồ sen; nàng đứng trên bờ hồ ấy, trên bãi cỏ xanh tươi, xinh đẹp.”

๓๕๗.

357.

‘‘ตโต เต กณฺณมุณฺโฑ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทติ;

ยทา จ ขายิตา อาสิ, อฏฺฐิสงฺขลิกา กตา;

โอคาหสิ โปกฺขรณึ, โหติ กาโย ยถา ปุเร.

“Rồi con chó tai cụt ăn thịt các phần thân thể của nàng; và khi nàng đã bị ăn thịt, trở thành một bộ xương, nàng lặn xuống hồ sen, thân thể trở lại như trước.”

๓๕๘.

358.

‘‘ตโต ตฺวํ องฺคปจฺจงฺคี, สุจารุ ปิยทสฺสนา;

วตฺเถน ปารุปิตฺวาน, อายาสิ มม สนฺติกํ.

“Rồi nàng, với đầy đủ các phần thân thể, rất xinh đẹp, đáng yêu, sau khi khoác y phục, đã đến gần ta.”

๓๕๙.

359.

‘‘กึ [Pg.145] นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, กณฺณมุณฺโฑ สุนโข ตว;

องฺคมงฺคานิ ขาทตี’’ติ. –

“Hành vi xấu ác nào đã được thực hiện bằng thân, bằng khẩu, bằng ý? Do quả báo của nghiệp nào mà con chó tai cụt ăn thịt các phần thân thể của nàng?” –

ทฺวาทสหิ คาถาหิ ตํ ตสฺส ปวตฺตึ ปฏิปุจฺฉิ.

(Đức vua) đã hỏi nàng về sự việc của nàng ấy bằng mười hai câu kệ.

๓๔๘. ตตฺถ โสณฺณโสปานผลกาติ สุวณฺณมยโสปานผลกา. โสณฺณวาลุกสนฺถตาติ สมนฺตโต สุวณฺณมยาหิ วาลุกาหิ สนฺถตา. ตตฺถาติ โปกฺขรณิยํ. โสคนฺธิยาติ โสคนฺธิกา. วคฺคูติ สุนฺทรา รุจิรา. สุจิคนฺธาติ มนุญฺญคนฺธา.

348. Ở đây, (cụm từ) soṇṇasopānaphalakā có nghĩa là các bậc thềm và ván được làm bằng vàng. (Cụm từ) soṇṇavālukasanthatā có nghĩa là được rải khắp xung quanh bằng cát làm bằng vàng. (Từ) tattha có nghĩa là ở trong hồ sen. (Từ) sogandhiyā có nghĩa là các hoa súng. (Từ) vaggū có nghĩa là xinh đẹp, duyên dáng. (Từ) sucigandhā có nghĩa là có hương thơm dễ chịu.

๓๔๙. นานาคนฺธสเมริตาติ นานาวิธสุรภิคนฺธวเสน คนฺธวายุนา สมนฺตโต เอริตา. นานาปทุมสญฺฉนฺนาติ นานาวิธรตฺตปทุมสญฺฉาทิตสลิลตลา. ปุณฺฑรีกสโมตตาติ เสตปทุเมหิ จ สโมกิณฺณา.

349. (Cụm từ) nānāgandhasameritā có nghĩa là được lay động khắp xung quanh bởi ngọn gió thơm do các mùi hương ngào ngạt khác nhau. (Cụm từ) nānāpadumasañchannā có nghĩa là mặt nước được che phủ bởi nhiều loại hoa sen đỏ khác nhau. (Cụm từ) puṇḍarīkasamotatā có nghĩa là cũng được rải khắp bởi các hoa sen trắng.

๓๕๐. สุรภึ สมฺปวายนฺตีติ สมฺมเทว สุคนฺธํ วายติ โปกฺขรณีติ อธิปฺปาโย. หํสโกญฺจาภิรุทาติ หํเสหิ จ โกญฺเจหิ จ อภินาทิตา.

350. (Cụm từ) surabhiṃ sampavāyanti có ý nghĩa là chính hồ sen tỏa ra hương thơm ngào ngạt. (Cụm từ) haṃsakoñcābhirudā có nghĩa là được làm cho vang dội bởi các con ngỗng và diệc.

๓๕๑. นานาทิชคณากิณฺณาติ นานาทิชคณากิณฺณา. นานาสรคณายุตาติ นานาวิธวิหงฺคมาภิรุทสมูหยุตฺตา. นานาผลธราติ นานาวิธผลธาริโน สพฺพกาลํ วิวิธผลภารนมิตสาขตฺตา. นานาปุปฺผธรา วนาติ นานาวิธสุรภิกุสุมทายิกานิ วนานีติ อตฺโถ. ลิงฺควิปลฺลาเสน หิ ‘‘วนา’’ติ วุตฺตํ.

351. (Cụm từ) nānādijagaṇākiṇṇā có nghĩa là đầy dẫy các đàn chim đủ loại. (Cụm từ) nānāsaragaṇāyutā có nghĩa là hợp thành bởi các nhóm tiếng hót của nhiều loài chim khác nhau. (Cụm từ) nānāphaladharā có nghĩa là mang nhiều loại quả khác nhau vào tất cả các mùa, với các cành cây trĩu xuống vì sức nặng của nhiều loại quả. (Cụm từ) nānāpupphadharā vanā có nghĩa là các khu rừng cho ra nhiều loại hoa thơm ngát. Thật vậy, (từ) “vanā” được nói đến với sự thay đổi về giống (ngữ pháp).

๓๕๒. น มนุสฺเสสุ อีทิสํ นครนฺติ ยาทิสํ ตว อิทํ นครํ, อีทิสํ มนุสฺเสสุ นตฺถิ, มนุสฺสโลเก น อุปลพฺภตีติ อตฺโถ. รูปิยมยาติ รชตมยา. ททฺทลฺลมานาติ อติวิย วิโรจมานา. อาเภนฺตีติ โสภยนฺติ. สมนฺตา จตุโร ทิสาติ สมนฺตโต จตสฺโสปิ ทิสาโย.

352. (Cụm từ) na manussesu īdisaṃ nagaraṃ có nghĩa là một thành phố như thế này của nàng không tồn tại ở cõi người, không được tìm thấy ở thế giới loài người. (Từ) rūpiyamayā có nghĩa là được làm bằng bạc. (Từ) daddallamānā có nghĩa là chiếu sáng rực rỡ. (Từ) ābhenti có nghĩa là chúng tô điểm, làm cho đẹp. (Cụm từ) samantā caturo disā có nghĩa là khắp cả bốn phương.

๓๕๓. ยา เตมาติ ยา เต อิมา. ปริจาริกาติ เวยฺยาวจฺจการินิโย. ตาติ ตา ปริจาริกาโย. กมฺพุกายูรธราติ สงฺขวลยกายูรวิภูสิตา. กญฺจนาเวฬภูสิตาติ สุวณฺณวฏํสกสมลงฺกตเกสหตฺถา.

353. (Cụm từ) yā temā có nghĩa là những người này của nàng. (Từ) paricārikā có nghĩa là những người nữ phục vụ. (Từ) tā có nghĩa là những người hầu cận ấy. (Cụm từ) kambukāyūradharā có nghĩa là được trang điểm với vòng xuyến và vòng tay bằng vỏ ốc. (Cụm từ) kañcanāveḷabhūsitā có nghĩa là có tóc và tay được trang điểm kỹ lưỡng bằng các vòng vàng.

๓๕๔. กทลิมิคสญฺฉนฺนาติ [Pg.146] กทลิมิคจมฺมปจฺจตฺถรณตฺถตา. สชฺชาติ สชฺชิตา สยิตุํ ยุตฺตรูปา. โคนกสนฺถตาติ ทีฆโลมเกน โกชเวน สนฺถตา.

354. Kadalimigasañchannāti có nghĩa là được trải bằng tấm da của con nai sừng tấm. Sajjāti có nghĩa là được sắp đặt, có hình thức thích hợp để nằm. Gonakasanthatāti có nghĩa là được trải bằng tấm thảm lông dài.

๓๕๕. ยตฺถาติ ยสฺมึ ปลฺลงฺเก. วาสูปคตาติ วาสํ อุปคตา, สยิตาติ อตฺโถ. สมฺปตฺตายฑฺฒรตฺตายาติ อฑฺฒรตฺติยา อุปคตาย. ตโตติ ปลฺลงฺกโต.

355. Yatthāti có nghĩa là ở trên chiếc giường nào. Vāsūpagatāti có nghĩa là đã đến ở, nghĩa là đã nằm. Sampattāyaḍḍharattāyāti có nghĩa là khi nửa đêm đã đến. Tatoti có nghĩa là từ chiếc giường đó.

๓๕๖. โปกฺขรญฺญาติ โปกฺขรณิยา. หริเตติ นีเล. สทฺทเลติ ตรุณติณสญฺฉนฺเน. สุเภติ สุทฺเธ. สุเภติ วา ตสฺสา อาลปนํ. ภทฺเท, สมนฺตโต หริเต สทฺทเล ตสฺสา โปกฺขรณิยา ตีเร ตฺวํ คนฺตฺวาน ฐาสิ ติฏฺฐสีติ โยชนา.

356. Pokkharaññāti có nghĩa là của hồ sen. Hariteti có nghĩa là màu xanh biếc. Saddaleti có nghĩa là được bao phủ bởi cỏ non. Subheti có nghĩa là trong sạch. Hoặc Subheti là lời gọi nàng ấy. Cách kết nối câu là: Này hiền nữ, sau khi đi đến, ngươi đã đứng, ngươi đang đứng ở trên bờ hồ sen ấy, trên thảm cỏ xanh khắp xung quanh.

๓๕๗. กณฺณมุณฺโฑติ ขณฺฑิตกณฺโณ ฉินฺนกณฺโณ. ขายิตา อาสีติ ขาทิตา อโหสิ. อฏฺฐิสงฺขลิกา กตาติ อฏฺฐิสงฺขลิกมตฺตา กตา. ยถา ปุเรติ สุนเขน ขาทนโต ปุพฺเพ วิย.

357. Kaṇṇamuṇḍoti có nghĩa là con chó bị cắt tai, con chó bị xé tai. Khāyitā āsīti có nghĩa là đã bị ăn. Aṭṭhisaṅkhalikā katāti có nghĩa là đã bị làm thành chỉ còn là một chuỗi xương. Yathā pureti có nghĩa là giống như trước khi bị con chó ăn.

๓๕๘. ตโตติ โปกฺขรณึ โอคาหนโต ปจฺฉา. องฺคปจฺจงฺคีติ ปริปุณฺณสพฺพงฺคปจฺจงฺควตี. สุจารูติ สุฏฺฐุ มโนรมา. ปิยทสฺสนาติ ทสฺสนียา. อายาสีติ อาคจฺฉสิ.

358. Tatoti có nghĩa là sau khi lặn xuống hồ sen. Aṅgapaccaṅgīti có nghĩa là có đầy đủ tất cả các phần lớn nhỏ của thân thể. Sucārūti có nghĩa là rất khả ái. Piyadassanāti có nghĩa là đáng nhìn. Āyāsīti có nghĩa là ngươi đến.

เอวํ เตน รญฺญา ปุจฺฉิตา สา เปตี อาทิโต ปฏฺฐาย อตฺตโน ปวตฺตึ ตสฺส กเถนฺตี –

Bị vị vua ấy hỏi như vậy, nữ ngạ quỷ ấy, bắt đầu từ đầu, kể lại câu chuyện của mình cho vị ấy nghe –

๓๖๐.

360.

‘‘กิมิลายํ คหปติ, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

ตสฺสาหํ ภริยา อาสึ, ทุสฺสีลา อติจารินี.

“Ở Kimilā, có một gia chủ, là một cận sự nam có đức tin; tôi đã là vợ của người ấy, một người không có giới hạnh, một người ngoại tình.

๓๖๑.

361.

‘‘โส มํ อติจรมานาย, สามิโก เอตทพฺรวิ;

‘เนตํ ตํ ฉนฺนํ ปติรูปํ, ยํ ตฺวํ อติจราสิ มํ’.

“Người chồng ấy, đối với tôi đang ngoại tình, đã nói điều này: ‘Điều này không thích hợp, không tương xứng với nàng, việc nàng ngoại tình với ta’.

๓๖๒.

362.

‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทญฺจ ภาสิสํ;

‘นาหํ ตํ อติจรามิ, กาเยน อุท เจตสา.

“Người là tôi đã nói lời thề độc ác và lời nói dối: ‘Tôi không ngoại tình với chàng, bằng thân hay bằng ý.

๓๖๓.

363.

‘‘‘สจาหํ [Pg.147] ตํ อติจรามิ, กาเยน อุท เจตสา;

กณฺณมุณฺโฑยํ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทตุ’.

“‘Nếu tôi ngoại tình với chàng, bằng thân hay bằng ý, mong rằng con chó cụt tai này sẽ ăn từng phần thân thể của tôi’.

๓๖๔.

364.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

สตฺเตว วสฺสสตานิ, อนุภูตํ ยโต หิ เม;

กณฺณมุณฺโฑ จ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทตี’’ติ. – ปญฺจ คาถา อาห;

““Quả báo của nghiệp ấy và của cả hai lời nói dối, quả thật đã được tôi kinh nghiệm trong bảy trăm năm; và con chó cụt tai ăn từng phần thân thể của tôi.” – (Nàng) đã nói năm câu kệ;

๓๖๐-๑. ตตฺถ กิมิลายนฺติ เอวํนามเก นคเร. อติจารินีติ ภริยา หิ ปตึ อติกฺกมฺม จรณโต ‘‘อติจารินี’’ติ วุจฺจติ. อติจรมานาย มยิ โส สามิโก มํ เอตทพฺรวีติ โยชนา. เนตํ ฉนฺนนฺติอาทิ วุตฺตาการทสฺสนํ. ตตฺถ เนตํ ฉนฺนนฺติ น เอตํ ยุตฺตํ. น ปติรูปนฺติ ตสฺเสว เววจนํ. ยนฺติ กิริยาปรามสนํ. อติจราสีติ อติจรสิ, อยเมว วา ปาโฐ. ยํ มํ ตฺวํ อติจรสิ, ตตฺถ ยํ อติจรณํ, เนตํ ฉนฺนํ เนตํ ปติรูปนฺติ อตฺโถ.

360-1. Ở đây, kimilāyaṃ có nghĩa là ở trong thành phố có tên như vậy. Aticārinī có nghĩa là: quả thật, người vợ được gọi là ‘người ngoại tình’ do đã hành xử vượt qua (giới hạn với) người chồng. Cách kết nối câu là: người chồng ấy đã nói điều này với tôi, người đang ngoại tình. Netaṃ channaṃ v.v... là sự trình bày về hình thức đã được nói đến. Ở đây, netaṃ channaṃ có nghĩa là điều này không thích hợp. Na patirūpaṃ là từ đồng nghĩa của chính nó. Yaṃ là sự đề cập đến hành động. Aticarāsi có nghĩa là aticarasi, hoặc đây chính là cách đọc. Nghĩa là: việc nàng ngoại tình với ta, ở đây việc ngoại tình ấy, điều đó không thích hợp, điều đó không tương xứng.

๓๖๒-๔. โฆรนฺติ ทารุณํ. สปถนฺติ สปนํ. ภาสิสนฺติ อภาสึ. สจาหนฺติ สเจ อหํ. ตนฺติ ตฺวํ. ตสฺส กมฺมสฺสาติ ตสฺส ปาปกมฺมสฺส ทุสฺสีลฺยกมฺมสฺส. มุสาวาทสฺส จาติ ‘‘นาหํ ตํ อติจรามี’’ติ วุตฺตมุสาวาทสฺส จ. อุภยนฺติ อุภยสฺส วิปากํ. อนุภูตนฺติ อนุภูยมานํ มยาติ อตฺโถ. ยโตติ ยโต ปาปกมฺมโต.

362-4. Ghoraṃ có nghĩa là tàn khốc. Sapathaṃ có nghĩa là lời thề. Bhāsisaṃ có nghĩa là abhāsiṃ (tôi đã nói). Sacāhaṃ có nghĩa là sace ahaṃ (nếu tôi). Taṃ có nghĩa là tvaṃ (ngươi, chàng). Tassa kammassa có nghĩa là của ác nghiệp ấy, của nghiệp không có giới hạnh ấy. Musāvādassa ca có nghĩa là và của lời nói dối đã được nói ra: ‘tôi không ngoại tình với chàng’. Ubhayaṃ có nghĩa là quả báo của cả hai. Anubhūtaṃ có nghĩa là đang được kinh nghiệm bởi tôi. Yato có nghĩa là do ác nghiệp nào.

เอวญฺจ ปน วตฺวา เตน อตฺตโน กตํ อุปการํ กิตฺเตนฺตี –

Và sau khi nói như vậy, (nàng) tán thán sự giúp đỡ đã được thực hiện cho mình bởi vị ấy –

๓๖๕.

365.

‘‘ตฺวญฺจ เทว พหุกาโร, อตฺถาย เม อิธาคโต;

สุมุตฺตาหํ กณฺณมุณฺฑสฺส, อโสกา อกุโตภยา.

“Và ngài, tâu thiên tử, là người giúp đỡ nhiều, đã đến đây vì lợi ích cho tôi; tôi đã được giải thoát tốt đẹp khỏi con chó cụt tai, không còn sầu muộn, không còn sợ hãi từ bất cứ đâu.

๓๖๖.

366.

‘‘ตาหํ เทว นมสฺสามิ, ยาจามิ ปญฺชลีกตา;

ภุญฺช อมานุเส กาเม, รม เทว มยา สหา’’ติ. –

““Người là tôi, tâu thiên tử, xin đảnh lễ, chắp tay van xin; xin hãy hưởng thụ các dục lạc phi nhân, tâu thiên tử, hãy hoan hỷ cùng với tôi.” –

ทฺเว คาถา อาห. ตตฺถ เทวาติ ราชานํ อาลปติ. กณฺณมุณฺฑสฺสาติ กณฺณมุณฺฑโต. นิสฺสกฺเก หิ อิทํ สามิวจนํ. อถ ราชา ตตฺถ วาเสน นิพฺพินฺนมานโส คมนชฺฌาสยํ ปกาเสสิ. ตํ สุตฺวา เปตี รญฺโญ ปฏิพทฺธจิตฺตา ตตฺเถวสฺส วาสํ ยาจนฺตี ‘‘ตาหํ, เทว, นมสฺสามี’’ติ คาถมาห.

(Nàng) đã nói hai câu kệ. Ở đây, deva là gọi vị vua. Kaṇṇamuṇḍassa có nghĩa là từ con chó cụt tai. Quả thật, đây là sở hữu cách trong ý nghĩa xuất xứ cách. Khi ấy, vị vua, với tâm chán ngán việc ở lại đó, đã biểu lộ ý định ra đi. Nghe điều đó, nữ ngạ quỷ, với tâm quyến luyến vị vua, trong khi van xin ông ở lại chính nơi đó, đã nói câu kệ: ‘tāhaṃ, deva, namassāmī’.

ปุน [Pg.148] ราชา เอกํเสน นครํ คนฺตุกาโมว หุตฺวา อตฺตโน อชฺฌาสยํ ปเวเทนฺโต –

Một lần nữa, vị vua, với quyết tâm muốn đi về thành phố, trong khi cho biết ý định của mình –

๓๖๗.

367.

‘‘ภุตฺตา อมานุสา กามา, รมิโตมฺหิ ตยา สห;

ตาหํ สุภเค ยาจามิ, ขิปฺปํ ปฏินยาหิ ม’’นฺติ. –

““Các dục lạc phi nhân đã được hưởng thụ, ta đã hoan hỷ cùng với nàng; người là ta, hỡi nàng xinh đẹp, xin van nài, hãy mau chóng đưa ta trở về.” –

โอสานคาถมาห. ตตฺถ ตาหนฺติ ตํ อหํ. สุภเคติ สุภคยุตฺเต. ปฏินยาหิ มนฺติ มยฺหํ นครเมว มํ ปฏิเนหิ. เสสํ สพฺพตฺถ ปากฏเมว.

(Vua) đã nói câu kệ kết thúc. Ở đây, tāhaṃ có nghĩa là taṃ ahaṃ (ta, người đó). Subhage có nghĩa là hỡi người có dung sắc xinh đẹp. Paṭinayāhi maṃ có nghĩa là hãy đưa ta trở về chính thành phố của ta. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

อถ สา วิมานเปตี รญฺโญ วจนํ สุตฺวา วิโยคํ อสหมานา โสกาตุรตาย พฺยากุลหทยา เวธมานสรีรา นานาวิเธหิ อุปาเยหิ อายาจิตฺวาปิ ตํ ตตฺถ วาเสตุํ อสกฺโกนฺตี พหูหิ มหารเหหิ รตเนหิ สทฺธึ ราชานํ นครํ เนตฺวา ปาสาทํ อาโรเปตฺวา กนฺทิตฺวา ปริเทวิตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คตา. ราชา ปน ตํ ทิสฺวา สญฺชาตสํเวโค ทานาทีนิ ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา สคฺคปรายโณ อโหสิ. อถ อมฺหากํ ภควติ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา ปวตฺติตวรธมฺมจกฺเก อนุกฺกเมน สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต เอกทิวสํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ปพฺพตจาริกํ จรมาโน ตํ อิตฺถึ สปริวารํ ทิสฺวา ตาย กตกมฺมํ ปุจฺฉิ. สา อาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ เถรสฺส กเถสิ. เถโร ตาสํ ธมฺมํ เทเสสิ. ตํ ปวตฺตึ เถโร ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. มหาชโน ปฏิลทฺธสํเวโค ปาปโต โอรมิตฺวา ทานาทีนิ ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา สคฺคปรายโณ อโหสีติ.

Khi ấy, nữ ngạ quỷ ở lâu đài ấy, sau khi nghe lời nói của vị vua, không thể chịu đựng được sự chia ly, với trái tim bối rối do sầu muộn, với thân thể run rẩy, mặc dù đã van xin bằng nhiều phương cách khác nhau, nhưng không thể làm cho vị ấy ở lại đó, đã cùng với nhiều bảo vật quý giá đưa vị vua về thành phố, đưa lên cung điện, rồi khóc lóc than van, và đã đi về chính nơi ở của mình. Còn vị vua, sau khi thấy điều đó, phát sinh lòng cảm động, đã làm các công đức như bố thí v.v... và đã có cõi trời là nơi tái sanh. Khi ấy, trong lúc đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi xuất hiện ở đời và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đang tuần tự trú ở Sāvatthī, một ngày nọ, Tôn giả Mahāmoggallāna, trong khi đi du hành ở vùng núi, đã thấy người phụ nữ ấy cùng với đoàn tùy tùng và đã hỏi về nghiệp mà nàng đã làm. Nàng đã kể lại tất cả cho vị Trưởng lão, bắt đầu từ đầu. Vị Trưởng lão đã thuyết Pháp cho họ. Vị Trưởng lão đã trình báo câu chuyện ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh, đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Đại chúng, sau khi có được lòng cảm động, đã từ bỏ điều ác, làm các công đức như bố thí v.v... và đã có cõi trời là nơi tái sanh.

กณฺณมุณฺฑเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Kaṇṇamuṇḍa đã kết thúc.

๑๓. ฒุพฺพริเปตวตฺถุวณฺณนา

13. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Ḍhubbari.

อหุ ราชา พฺรหฺมทตฺโตติ อิทํ อุพฺพริเปตวตฺถุํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ อุปาสิกํ อารพฺภ กเถสิ. สาวตฺถิยํ กิร อญฺญตราย อุปาสิกาย สามิโก กาลมกาสิ. สา ปติวิโยคทุกฺขาตุรา โสจนฺตี อาฬาหนํ คนฺตฺวา โรทติ. ภควา ตสฺสา โสตาปตฺติผลสฺส อุปนิสฺสยสมฺปตฺตึ ทิสฺวา กรุณาย สญฺโจทิตมานโส หุตฺวา [Pg.149] ตสฺสา เคหํ คนฺตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อุปาสิกา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ, อุปาสิเก, โสจสี’’ติ วตฺวา ‘‘อาม, ภควา, ปิยวิปฺปโยเคน โสจามี’’ติ วุตฺเต ตสฺสา โสกํ อปเนตุกาโม อตีตํ อาหริ.

Câu chuyện về ngạ quỷ Ubbarī (bắt đầu bằng) “Có vị vua tên là Brahmadatta” này đã được đức Bậc Đạo Sư kể khi đang ngự tại Kỳ Viên, liên quan đến một nữ cận sự. Tương truyền rằng ở thành Sāvatthī, chồng của một nữ cận sự nọ đã qua đời. Bà ấy, đau khổ vì sầu muộn do phải xa lìa chồng, đã đi đến nơi hỏa táng và khóc lóc. Đức Thế Tôn, thấy được sự đầy đủ về nhân duyên hỗ trợ cho quả vị Nhập Lưu của bà, với tâm được lòng bi mẫn thôi thúc, đã đi đến nhà của bà và ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Vị nữ cận sự đã đến gần đức Bậc Đạo Sư, đảnh lễ, rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, đức Bậc Đạo Sư hỏi bà rằng: “Này nữ cận sự, vì sao bà sầu muộn?” Khi được trả lời rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sầu muộn vì phải xa lìa người thân yêu,” Ngài, với mong muốn loại trừ nỗi sầu muộn của bà, đã kể lại câu chuyện quá khứ.

อตีเต ปญฺจาลรฏฺเฐ กปิลนคเร จูฬนีพฺรหฺมทตฺโต นาม ราชา อโหสิ. โส อคติคมนํ ปหาย อตฺตโน วิชิเต ปชาย หิตกรณนิรโต ทส ราชธมฺเม อโกเปตฺวา รชฺชํ อนุสาสมาโน กทาจิ ‘‘อตฺตโน รชฺเช กึ วทนฺตี’’ติ โสตุกาโม ตุนฺนวายเวสํ คเหตฺวา เอโก อทุติโย นครโต นิกฺขมิตฺวา คามโต คามํ ชนปทโต ชนปทํ วิจริตฺวา สพฺพรชฺชํ อกณฺฏกํ อนุปปีฬํ มนุสฺเส สมฺโมทมาเน อปารุตฆเร มญฺเญ วิหรนฺเต ทิสฺวา โสมนสฺสชาโต นิวตฺติตฺวา นคราภิมุโข อาคจฺฉนฺโต อญฺญตรสฺมึ คาเม เอกิสฺสา วิธวาย ทุคฺคติตฺถิยา เคหํ ปาวิสิ. สา ตํ ทิสฺวา อาห – ‘‘โก นุ ตฺวํ, อยฺโย, กุโต วา อาคโตสี’’ติ? ‘‘อหํ ตุนฺนวาโย, ภทฺเท, ภติยา ตุนฺนวายกมฺมํ กโรนฺโต วิจรามิ. ยทิ ตุมฺหากํ ตุนฺนวายกมฺมํ อตฺถิ, ภตฺตญฺจ เวตนญฺจ เทถ, ตุมฺหากมฺปิ กมฺมํ กโรมี’’ติ. ‘‘นตฺถมฺหากํ กมฺมํ ภตฺตเวตนํ วา, อญฺเญสํ กโรหิ, อยฺยา’’ติ. โส ตตฺถ กติปาหํ วสนฺโต ธญฺญปุญฺญลกฺขณสมฺปนฺนํ ตสฺสา ธีตรํ ทิสฺวา มาตรํ อาห – ‘‘อยํ ทาริกา กึ เกนจิ กตปริคฺคหา, อุทาหุ อกตปริคฺคหา. สเจ ปน เกนจิ อกตปริคฺคหา, อิมํ มยฺหํ เทถ, อหํ ตุมฺหากํ สุเขน ชีวนูปายํ กาตุํ สมตฺโถ’’ติ. ‘‘สาธุ, อยฺยา’’ติ สา ตสฺส ตํ อทาสิ.

Trong quá khứ, tại thành Kapila ở xứ Pañcāla, có một vị vua tên là Cūḷanībrahmadatta. Vị vua ấy, từ bỏ việc đi vào đường tà, chuyên tâm làm lợi ích cho dân chúng trong vương quốc của mình, trị vì vương quốc mà không vi phạm mười vương pháp. Một hôm, vì muốn nghe xem “dân chúng trong nước nói gì về mình,” ngài đã giả dạng làm một người thợ may, một mình không có người đi cùng, rời khỏi kinh thành, đi từ làng này sang làng khác, từ xứ này sang xứ khác. Khi thấy toàn thể vương quốc không có gai góc (phiền nhiễu), không bị áp bức, dân chúng vui vẻ, sống như thể trong những ngôi nhà không đóng cửa, ngài sinh lòng hoan hỷ, quay trở về và đi về phía kinh thành. Trên đường, ngài đã vào nhà của một người đàn bà góa nghèo khó ở một ngôi làng nọ. Bà ấy thấy ngài liền hỏi: “Thưa ngài, ngài là ai, và từ đâu đến?” “Thưa bà, tôi là một thợ may, tôi đi đây đó làm nghề may để kiếm sống. Nếu bà có việc may vá gì, hãy cho tôi thức ăn và tiền công, tôi sẽ làm việc cho bà.” “Thưa ngài, chúng tôi không có việc gì cũng không có thức ăn và tiền công, xin ngài hãy làm cho người khác.” Vị vua ở lại đó vài ngày, thấy con gái của bà có tướng phước đức và may mắn, liền nói với người mẹ: “Cô gái này đã có ai cưới hỏi chưa, hay vẫn chưa có ai cưới hỏi? Nếu như chưa có ai cưới hỏi, xin hãy gả cô ấy cho tôi, tôi có thể tạo ra phương tiện sinh sống sung túc cho các vị.” “Lành thay, thưa ngài,” bà ấy đã gả con gái cho ngài.

โส ตาย สทฺธึ กติปาหํ วสิตฺวา ตสฺสา กหาปณสหสฺสํ ทตฺวา ‘‘อหํ กติปาเหเนว นิวตฺติสฺสามิ. ภทฺเท, ตฺวํ มา อุกฺกณฺฐสี’’ติ วตฺวา อตฺตโน นครํ คนฺตฺวา, นครสฺส จ ตสฺส คามสฺส จ อนฺตเร มคฺคํ สมํ การาเปตฺวา อลงฺการาเปตฺวา มหตา ราชานุภาเวน ตตฺถ คนฺตฺวา ตํ ทาริกํ กหาปณราสิมฺหิ ฐเปตฺวา สุวณฺณรชตกลเสหิ นฺหาเปตฺวา ‘‘อุพฺพรี’’ติ นามํ การาเปตฺวา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ตญฺจ คามํ ตสฺสา ญาตีนํ ทตฺวา มหตา ราชานุภาเวน ตํ นครํ อาเนตฺวา ตาย สทฺธึ อภิรมมาโน ยาวชีวํ รชฺชสุขํ อนุภวิตฺวา อายุปริโยสาเน [Pg.150] กาลมกาสิ. กาลกเต จ ตสฺมึ, กเต จ สรีรกิจฺเจ อุพฺพรี ปติวิโยเคน โสกสลฺลสมปฺปิตหทยา อาฬาหนํ คนฺตฺวา พหู ทิวเส คนฺธปุปฺผาทีหิ ปูเชตฺวา รญฺโญ คุเณ กิตฺเตตฺวา อุมฺมาทปฺปตฺตา วิย กนฺทนฺตี ปริเทวนฺตี อาฬาหนํ ปทกฺขิณํ กโรติ.

Vị vua ấy, sau khi sống cùng cô gái vài ngày, đã trao cho nàng một ngàn đồng kahāpaṇa và nói: “Chỉ vài ngày nữa ta sẽ quay lại. Nàng đừng lo lắng.” rồi trở về kinh thành của mình. Ngài cho san bằng và trang hoàng con đường giữa kinh thành và ngôi làng ấy, rồi với uy nghi vương giả long trọng, ngài đến đó, đặt cô gái lên một đống tiền kahāpaṇa, cho người dùng bình vàng bình bạc tắm cho nàng, đặt tên cho nàng là “Ubbarī,” và tấn phong nàng lên ngôi vị chánh cung hoàng hậu. Ngài cũng ban ngôi làng ấy cho quyến thuộc của nàng, rồi với uy nghi vương giả long trọng, ngài đưa nàng về kinh thành. Cùng chung hưởng lạc thú với nàng, ngài tận hưởng niềm vui vương giả cho đến trọn đời, và khi tuổi thọ kết thúc, ngài đã qua đời. Khi ngài băng hà và các nghi lễ tang ma đã được cử hành xong, hoàng hậu Ubbarī, với trái tim bị mũi tên sầu muộn xuyên thấu vì phải xa lìa chồng, đã đi đến nơi hỏa táng. Trong nhiều ngày, bà cúng dường bằng hương hoa, tán thán các đức hạnh của nhà vua, khóc lóc than van như người mất trí, và đi quanh nơi hỏa táng.

เตน จ สมเยน อมฺหากํ ภควา โพธิสตฺตภูโต อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อธิคตชฺฌานาภิญฺโญ หิมวนฺตสฺส สามนฺตา อญฺญตรสฺมึ อรญฺญายตเน วิหรนฺโต โสกสลฺลสมปฺปิตํ อุพฺพรึ ทิพฺเพน จกฺขุนา ทิสฺวา อากาเสน อาคนฺตฺวา ทิสฺสมานรูโป อากาเส ฐตฺวา ตตฺถ ฐิเต มนุสฺเส ปุจฺฉิ – ‘‘กสฺสิทํ อาฬาหนํ, กสฺสตฺถาย จายํ อิตฺถี ‘พฺรหฺมทตฺต, พฺรหฺมทตฺตา’ติ กนฺทนฺตี ปริเทวตี’’ติ. ตํ สุตฺวา มนุสฺสา ‘‘พฺรหฺมทตฺโต นาม ปญฺจาลานํ ราชา, โส อายุปริโยสาเน กาลมกาสิ, ตสฺสิทํ อาฬาหนํ, ตสฺส อยํ อคฺคมเหสี อุพฺพรี นาม ‘พฺรหฺมทตฺต, พฺรหฺมทตฺตา’ติ ตสฺส นามํ คเหตฺวา กนฺทนฺตี ปริเทวตี’’ติ อาหํสุ. ตมตฺถํ ทีเปนฺตา สงฺคีติการา –

Và vào thời điểm ấy, đức Thế Tôn của chúng ta, khi còn là Bồ-tát, đã xuất gia theo đời sống ẩn sĩ, đã chứng đắc các tầng thiền và thắng trí, và đang trú tại một trú xứ trong rừng gần dãy Hy-mã-lạp-sơn. Ngài, với thiên nhãn, thấy được hoàng hậu Ubbarī đang bị mũi tên sầu muộn xuyên thấu, liền bay đến qua hư không, hiện thân và đứng trên không trung, rồi hỏi những người đang đứng ở đó: “Đây là nơi hỏa táng của ai, và vì ai mà người phụ nữ này lại khóc lóc than van ‘Brahmadatta, Brahmadatta’?” Nghe vậy, những người ấy thưa rằng: “Đó là vua của xứ Pañcāla tên là Brahmadatta, ngài đã băng hà khi tuổi thọ kết thúc, đây là nơi hỏa táng của ngài. Và đây là vị chánh cung hoàng hậu của ngài tên là Ubbarī, đang khóc lóc than van, gọi tên ngài ‘Brahmadatta, Brahmadatta’.” Để làm rõ ý nghĩa này, các vị kết tập kinh điển đã (tụng lên) –

๓๖๘.

368.

‘‘อหุ ราชา พฺรหฺมทตฺโต, ปญฺจาลานํ รเถสโภ;

อโหรตฺตานมจฺจยา, ราชา กาลมกฺรุพฺพถ.

“Đã có vua Brahmadatta, bậc chúa tể của xứ Pañcāla; ngày đêm trôi qua, nhà vua đã băng hà.”

๓๖๙.

369.

‘‘ตสฺส อาฬาหนํ คนฺตฺวา, ภริยา กนฺทติ อุพฺพริ;

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ.

“Đến nơi hỏa táng của vua, hoàng hậu Ubbarī khóc than; không còn thấy Brahmadatta, bà khóc gọi ‘Brahmadatta!’”

๓๗๐.

370.

‘‘อิสิ จ ตตฺถ อาคจฺฉิ, สมฺปนฺนจรโณ มุนิ;

โส จ ตตฺถ อปุจฺฉิตฺถ, เย ตตฺถ สุ สมาคตา.

“Và một vị ẩn sĩ đã đến đó, một bậc thánh nhân có giới hạnh vẹn toàn; ngài đã hỏi những người đang tụ tập đông đủ ở nơi ấy.”

๓๗๑.

371.

‘‘‘กสฺส อิทํ อาฬาหนํ, นานาคนฺธสเมริตํ;

กสฺสายํ กนฺทติ ภริยา, อิโต ทูรคตํ ปตึ;

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ’.

“‘Nơi hỏa táng này của ai, tỏa ngát bao hương thơm; người vợ này khóc than ai, người chồng đã đi xa; không còn thấy Brahmadatta, nàng khóc gọi ‘Brahmadatta!’”

๓๗๒.

372.

‘‘เต จ ตตฺถ วิยากํสุ, เย ตตฺถ สุ สมาคตา;

พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทฺทนฺเต, พฺรหฺมทตฺตสฺส มาริส.

“Và những người đang tụ tập đông đủ ở đó đã giải thích rằng: ‘Thưa tôn giả, của vua Brahmadatta; thưa ngài, của vua Brahmadatta.’”

๓๗๓.

373.

‘‘ตสฺส [Pg.151] อิทํ อาฬาหนํ, นานาคนฺธสเมริตํ;

ตสฺสายํ กนฺทติ ภริยา, อิโต ทูรคตํ ปตึ;

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทตี’’ติ. – ฉ คาถา ฐเปสุํ;

“‘Đây là nơi hỏa táng của ngài, tỏa ngát bao hương thơm; đây là người vợ của ngài đang khóc than, cho người chồng đã đi xa; không còn thấy Brahmadatta, nàng khóc gọi ‘Brahmadatta!’” – họ đã đặt ra sáu câu kệ;

๓๖๘-๙. ตตฺถ อหูติ อโหสิ. ปญฺจาลานนฺติ ปญฺจาลรฏฺฐวาสีนํ, ปญฺจาลรฏฺฐสฺเสว วา. เอโกปิ หิ ชนปโท ชนปทิกานํ ราชกุมารานํ วเสน รุฬฺหิยา ‘‘ปญฺจาลาน’’นฺติ พหุวจเนน นิทฺทิสียติ. รเถสโภติ รเถสุ อุสภสทิโส, มหารโถติ อตฺโถ. ตสฺส อาฬาหนนฺติ ตสฺส รญฺโญ สรีรสฺส ทฑฺฒฏฺฐานํ.

368-9. Ở đây, (từ) ahū có nghĩa là đã là. Pañcālānaṃ có nghĩa là của những người dân xứ Pañcāla, hoặc của chính xứ Pañcāla. Thật vậy, ngay cả một xứ sở, do các vị vương tử của xứ sở ấy, theo quy ước được chỉ định bằng số nhiều là “Pañcālānaṃ”. Rathesabho có nghĩa là người giống như con bò đực đầu đàn trong các cỗ xe, nghĩa là vị tướng dũng mãnh. Tassa āḷāhanaṃ có nghĩa là nơi thiêu xác của vị vua ấy.

๓๗๐. อิสีติ ฌานาทีนํ คุณานํ เอสนฏฺเฐน อิสิ. ตตฺถาติ ตสฺมึ อุพฺพริยา ฐิตฏฺฐาเน, สุสาเนติ อตฺโถ. อาคจฺฉีติ อคมาสิ. สมฺปนฺนจรโณติ สีลสมฺปทา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, โภชเน มตฺตญฺญุตา, ชาคริยานุโยโค, สทฺธาทโย สตฺต สทฺธมฺมา, จตฺตาริ รูปาวจรฌานานีติ อิเมหิ ปนฺนรสหิ จรณสงฺขาเตหิ คุเณหิ สมฺปนฺโน สมนฺนาคโต, จรณสมฺปนฺโนติ อตฺโถ. มุนีติ อตฺตหิตญฺจ ปรหิตญฺจ มุนาติ ชานาตีติ มุนิ. โส จ ตตฺถ อปุจฺฉิตฺถาติ โส ตสฺมึ ฐาเน ฐิเต ชเน ปฏิปุจฺฉิ. เย ตตฺถ สุ สมาคตาติ เย มนุสฺสา ตตฺถ สุสาเน สมาคตา. สูติ นิปาตมตฺตํ. ‘‘เย ตตฺถาสุํ สมาคตา’’ติ วา ปาโฐ. อาสุนฺติ อเหสุนฺติ อตฺโถ.

370. Isi có nghĩa là vị ẩn sĩ do ý nghĩa tìm cầu các phẩm hạnh như thiền định, v.v. Tattha có nghĩa là ở nơi mà nàng Ubbarī đang đứng, nghĩa là ở nghĩa địa. Āgacchi có nghĩa là đã đến. Sampannacaraṇo có nghĩa là người đã thành tựu, đã được trang bị mười lăm phẩm hạnh được gọi là hạnh kiểm, gồm: giới thành tựu, phòng hộ các căn, tiết độ trong ăn uống, chuyên tâm tỉnh thức, bảy diệu pháp bắt đầu bằng tín, và bốn thiền sắc giới; nghĩa là người có hạnh kiểm viên mãn. Muni có nghĩa là bậc mâu-ni vì biết rõ lợi ích của bản thân và lợi ích của người khác. So ca tattha apucchittha có nghĩa là vị ấy đã hỏi những người đang đứng ở nơi đó. Ye tattha su samāgatā có nghĩa là những người đã tụ tập ở nghĩa địa ấy. Su chỉ là một tiểu từ. Hoặc có dị bản là “Ye tatthāsuṃ samāgatā”. Āsuṃ có nghĩa là họ đã có mặt.

๓๗๑. นานาคนฺธสเมริตนฺติ นานาวิเธหิ คนฺเธหิ สมนฺตโต เอริตํ อุปวาสิตํ. อิโตติ มนุสฺสโลกโต. ทูรคตนฺติ ปรโลกํ คตตฺตา วทติ. พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทตีติ พฺรหฺมทตฺตาติ เอวํ นามสํกิตฺตนํ กตฺวา ปริเทวนวเสน อวฺหายติ.

371. Nānāgandhasameritaṃ có nghĩa là được tỏa ra khắp nơi, được ướp bằng nhiều loại hương thơm khác nhau. Ito có nghĩa là từ thế giới loài người. Dūragataṃ được nói đến vì (vị ấy) đã đi đến thế giới bên kia. Brahmadattāti kandati có nghĩa là nàng gọi tên “Brahmadatta!” và than khóc.

๓๗๒-๓. พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทฺทนฺเต, พฺรหฺมทตฺตสฺส มาริสาติ มาริส, นิรามยกายจิตฺต มหามุนิ พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ อิทํ อาฬาหนํ, ตสฺเสว พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ อยํ ภริยา, ภทฺทํ เต ตสฺส จ พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทฺทํ โหตุ, ตาทิสานํ มเหสีนํ หิตานุจินฺตเนน ปรโลเก ฐิตานมฺปิ หิตสุขํ โหติเยวาติ อธิปฺปาโย.

372-3. (Câu) Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisā có nghĩa là: Thưa ngài, bậc đại mâu-ni có thân tâm không bệnh hoạn, đây là giàn hỏa thiêu của vua Brahmadatta, đây là người vợ của chính vua Brahmadatta ấy. Mong ngài được an lành, và mong cho vua Brahmadatta ấy cũng được an lành. Ý định là: ‘Do suy tư về lợi ích của những vị hoàng hậu như vậy, mong rằng những người đã ở thế giới bên kia cũng được lợi ích và an lạc.’

อถ [Pg.152] โส ตาปโส เตสํ วจนํ สุตฺวา อนุกมฺปํ อุปาทาย อุพฺพริยา สนฺติกํ คนฺตฺวา ตสฺสา โสกวิโนทนตฺถํ –

Khi ấy, vị đạo sĩ ấy sau khi nghe lời của họ, vì lòng bi mẫn, đã đi đến gần nàng Ubbarī để xua tan nỗi sầu muộn của nàng –

๓๗๔.

374.

‘‘ฉฬาสีติสหสฺสานิ, พฺรหฺมทตฺตสฺสนามกา;

อิมสฺมึ อาฬาหเน ทฑฺฒา, เตสํ กมนุโสจสี’’ติ. –

“Tám mươi sáu ngàn vị, mang cùng tên Brahmadatta; Đã được thiêu nơi đây, nàng sầu muộn vì ai trong số họ?” –

คาถมาห. ตตฺถ ฉฬาสีติสหสฺสานีติ ฉสหสฺสาธิกอสีติสหสฺสสงฺขา. พฺรหฺมทตฺตสฺสนามกาติ พฺรหฺมทตฺโตติ เอวํนามกา. เตสํ กมนุโสจสีติ เตสํ ฉฬาสีติสหสฺสสงฺขาตานํ พฺรหฺมทตฺตานํ กตมํ พฺรหฺมทตฺตํ ตฺวํ อนุโสจสิ, กตมํ ปฏิจฺจ เต โสโก อุปฺปนฺโนติ ปุจฺฉิ.

Vị ấy đã nói kệ. Ở đây, chaḷāsītisahassāni có nghĩa là con số tám mươi sáu ngàn. Brahmadattassanāmakā có nghĩa là những người có tên là “Brahmadatta”. Tesaṃ kamanusocasī có nghĩa là vị ấy hỏi: “Trong số tám mươi sáu ngàn vị Brahmadatta ấy, nàng sầu muộn vì vị Brahmadatta nào? Do duyên với vị nào mà nỗi sầu của nàng khởi lên?”

เอวํ ปน เตน อิสินา ปุจฺฉิตา อุพฺพรี อตฺตนา อธิปฺเปตํ พฺรหฺมทตฺตํ อาจิกฺขนฺตี –

Khi được vị ẩn sĩ ấy hỏi như vậy, nàng Ubbarī, trong khi chỉ ra vị Brahmadatta mà mình muốn nói đến –

๓๗๕.

375.

‘‘โย ราชา จูฬนีปุตฺโต, ปญฺจาลานํ รเถสโภ;

ตํ ภนฺเต อนุโสจามิ, ภตฺตารํ สพฺพกามท’’นฺติ. –

“Vị vua là con của Cūḷani, bậc tướng dũng mãnh của xứ Pañcāla; Thưa ngài, con sầu muộn vì vị ấy, người chồng đã ban cho mọi ước muốn.” –

คาถมาห. ตตฺถ จูฬนีปุตฺโตติ เอวํนามสฺส รญฺโญ ปุตฺโต. สพฺพกามทนฺติ มยฺหํ สพฺพสฺส อิจฺฉิติจฺฉิตสฺส ทาตารํ, สพฺเพสํ วา สตฺตานํ อิจฺฉิตทายกํ.

Nàng đã nói kệ. Ở đây, cūḷanīputto có nghĩa là con trai của vị vua có tên như vậy. Sabbakāmadaṃ có nghĩa là người ban cho tất cả những gì tôi mong muốn, hoặc là người ban cho những điều mong muốn của tất cả chúng sanh.

เอวํ อุพฺพริยา วุตฺเต ปุน ตาปโส –

Khi nàng Ubbarī nói như vậy, vị đạo sĩ lại –

๓๗๖.

376.

‘‘สพฺเพวาเหสุํ ราชาโน, พฺรหฺมทตฺตสฺสนามกา;

สพฺเพว จูฬนีปุตฺตา, ปญฺจาลานํ รเถสภา.

“Tất cả đều là vua, mang cùng tên Brahmadatta; Tất cả đều là con của Cūḷani, bậc tướng dũng mãnh của xứ Pañcāla.

๓๗๗.

377.

‘‘สพฺเพสํ อนุปุพฺเพน, มเหสิตฺตมการยิ;

กสฺมา ปุริมเก หิตฺวา, ปจฺฉิมํ อนุโสจสี’’ติ. – คาถาทฺวยมาห;

“Với tất cả các vị ấy, nàng đã lần lượt làm hoàng hậu; Cớ sao lại bỏ qua những người trước, mà sầu muộn cho người cuối cùng?” – vị ấy đã nói hai câu kệ;

๓๗๖. ตตฺถ สพฺเพวาเหสุนฺติ สพฺเพว เต ฉฬาสีติสหสฺสสงฺขา ราชาโน พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา จูฬนีปุตฺตา ปญฺจาลานํ รเถสภาว อเหสุํ. อิเม ราชภาวาทโย วิเสสา เตสุ เอกสฺสาปิ นาเหสุํ.

376. Ở đây, sabbevāhesuṃ có nghĩa là tất cả tám mươi sáu ngàn vị vua ấy đều có tên là Brahmadatta, là con của Cūḷani, và là bậc tướng dũng mãnh của xứ Pañcāla. Những đặc điểm này như là địa vị vua, v.v. không phải là không có ở bất kỳ ai trong số họ.

๓๗๗. มเหสิตฺตมการยีติ ตฺวญฺจ เตสํ สพฺเพสมฺปิ อนุปุพฺเพน อคฺคมเหสิภาวํ อกาสิ, อนุปฺปตฺตาติ อตฺโถ. กสฺมาติ คุณโต จ สามิกภาวโต [Pg.153] จ อวิสิฏฺเฐสุ เอตฺตเกสุ ชเนสุ ปุริมเก ราชาโน ปหาย ปจฺฉิมํ เอกํเมว กสฺมา เกน การเณน อนุโสจสีติ ปุจฺฉิ.

377. Mahesittamakārayi có nghĩa là chính nàng cũng đã lần lượt làm hoàng hậu cho tất cả các vị ấy, nghĩa là đã đạt được (địa vị đó). Kasmā có nghĩa là vị ấy hỏi: “Trong số bao nhiêu người không khác biệt về đức hạnh và về địa vị làm chồng, tại sao nàng lại bỏ qua những vị vua trước mà chỉ sầu muộn cho một người cuối cùng, vì lý do gì?”

ตํ สุตฺวา อุพฺพรี สํเวคชาตา ปุน ตาปสํ –

Nghe vậy, nàng Ubbarī sanh lòng cảm động, lại hỏi vị đạo sĩ –

๓๗๘.

378.

‘‘อาตุเม อิตฺถิภูตาย, ทีฆรตฺตาย มาริส;

ยสฺสา เม อิตฺถิภูตาย, สํสาเร พหุภาสสี’’ติ. –

“Thưa ngài, đối với con, người đã là thân nữ, trong một thời gian dài; Ngài đã nói nhiều về vòng luân hồi của con, người đã là thân nữ.” –

คาถมาห. ตตฺถ อาตุเมติ อตฺตนิ. อิตฺถิภูตายาติ อิตฺถิภาวํ อุปคตาย. ทีฆรตฺตายาติ ทีฆรตฺตํ. อยญฺเหตฺถ อธิปฺปาโย – อิตฺถิภูตาย อตฺตนิ สพฺพกาลํ อิตฺถีเยว โหติ, อุทาหุ ปุริสภาวมฺปิ อุปคจฺฉตีติ. ยสฺสา เม อิตฺถิภูตายาติ ยสฺสา มยฺหํ อิตฺถิภูตาย เอวํ ตาว พหุสํสาเร มเหสิภาวํ มหามุนิ ตฺวํ ภาสสิ กเถสีติ อตฺโถ. ‘‘อาหุ เม อิตฺถิภูตายา’’ติ วา ปาโฐ. ตตฺถ อาติ อนุสฺสรณตฺเถ นิปาโต. อาหุ เมติ สยํ อนุสฺสริตํ อญฺญาตมิทํ มยา, อิตฺถิภูตาย อิตฺถิภาวํ อุปคตาย เอวํ มยฺหํ เอตฺตกํ กาลํ อปราปรุปฺปตฺติ อโหสิ. กสฺมา? ยสฺมา ยสฺสา เม อิตฺถิภูตาย สพฺเพสํ อนุปุพฺเพน มเหสิตฺตมการยิ, กึ ตฺวํ, มหามุนิ, สํสาเร พหุํ ภาสสีติ โยชนา.

Nàng đã nói kệ. Ở đây, ātume có nghĩa là về bản thân. Itthibhūtāya có nghĩa là đã đạt đến thân nữ. Dīgharattāya có nghĩa là trong một thời gian dài. Đây là ý định ở đây: “Đối với bản thân đã là thân nữ, có phải lúc nào cũng là nữ, hay cũng có khi đạt đến thân nam?” Yassā me itthibhūtāya có nghĩa là: “Đối với con, người đã là thân nữ, thưa bậc đại mâu-ni, ngài đã nói về việc làm hoàng hậu trong rất nhiều kiếp luân hồi như vậy.” Hoặc có dị bản là “Āhu me itthibhūtāyā”. Ở đây, ā là một tiểu từ có nghĩa là hồi tưởng. Āhu me có nghĩa là: “Điều này đã được chính con hồi tưởng và biết đến: đối với con, người đã đạt đến thân nữ, đã có những lần tái sanh nối tiếp nhau trong một thời gian dài như vậy.” Tại sao? Bởi vì đối với con, người đã là thân nữ, đã lần lượt làm hoàng hậu cho tất cả các vị ấy. Cú pháp là: “Thưa bậc đại mâu-ni, tại sao ngài lại nói nhiều về vòng luân hồi như vậy?”

ตํ สุตฺวา ตาปโส อยํ นิยโม สํสาเร นตฺถิ ‘‘อิตฺถี อิตฺถีเยว โหติ, ปุริโส ปุริโส เอวา’’ติ ทสฺเสนฺโต –

Nghe vậy, vị đạo sĩ, trong khi chỉ ra rằng trong vòng luân hồi không có quy luật nào là “nữ luôn là nữ, nam luôn là nam” –

๓๗๙.

379.

‘‘อหุ อิตฺถี อหุ ปุริโส, ปสุโยนิมฺปิ อาคมา;

เอวเมตํ อตีตานํ, ปริยนฺโต น ทิสฺสตี’’ติ. –

“Đã từng là nữ, đã từng là nam, cũng đã sanh vào loài thú; Việc quá khứ là như vậy, không thấy được đâu là cùng tận.” –

คาถมาห. ตตฺถ อหุ อิตฺถี อหุ ปุริโสติ ตฺวํ กทาจิ อิตฺถีปิ อโหสิ, กทาจิ ปุริโสปิ อโหสิ. น เกวลํ อิตฺถิปุริสภาวเมว, อถ โข ปสุ โยนิมฺปิ อคมาสิ, กทาจิ ปสุภาวมฺปิ อคมาสิ, ติรจฺฉานโยนิมฺปิ อุปคตา อโหสิ. เอวเมตํ อตีตานํ, ปริยนฺโต น ทิสฺสตีติ เอวํ ยถาวุตฺตํ เอตํ อิตฺถิภาวํ ปุริสภาวํ ติรจฺฉานาทิภาวญฺจ อุปคตานํ อตีตานํ อตฺตภาวานํ ปริยนฺโต ญาณจกฺขุนา มหตา อุสฺสาเหน ปสฺสนฺตานมฺปิ น ทิสฺสติ. น เกวลํ ตเวว, อถ โข สพฺเพสมฺปิ [Pg.154] สํสาเร ปริพฺภมนฺตานํ สตฺตานํ อตฺตภาวสฺส ปริยนฺโต น ทิสฺสเตว น ปญฺญายเตว. เตนาห ภควา –

Vị ấy đã nói kệ ngôn. Trong ấy, câu ‘đã là nữ nhân, đã là nam nhân’ có nghĩa là: có khi ngươi đã là nữ nhân, có khi ngươi đã là nam nhân. Không chỉ là thân phận nữ nhân và nam nhân mà thôi, mà ngươi cũng đã đi vào loài thú, có khi ngươi đã đạt đến thân phận loài thú, đã sanh vào cảnh giới bàng sanh. Câu ‘Như thế, đối với các kiếp quá khứ, không thấy được giới hạn’ có nghĩa là: như thế, như đã được nói, đối với các kiếp sống quá khứ của những chúng sanh đã đạt đến thân phận nữ nhân, thân phận nam nhân, thân phận bàng sanh v.v..., giới hạn không được nhìn thấy, ngay cả đối với những vị nhìn với tuệ nhãn và với sự nỗ lực lớn lao. Không chỉ riêng đối với ngươi, mà đối với tất cả chúng sanh đang trôi lăn trong vòng luân hồi, giới hạn của kiếp sống quả thật không được nhìn thấy, quả thật không được nhận biết. Do đó, đức Thế Tôn đã dạy rằng:

‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร, ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรต’’นฺติ (สํ. นิ. ๒.๑๒๔).

“Này các Tỳ khưu, vô thỉ là vòng luân hồi này, điểm khởi đầu không thể nhận biết được đối với các chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái kiết sử trói buộc, đang lưu chuyển, luân hồi.” (Tương Ưng Bộ 2.124).

เอวํ เตน ตาปเสน สํสารสฺส อปริยนฺตตํ กมฺมสฺสกตญฺจ วิภาเวนฺเตน เทสิตํ ธมฺมํ สุตฺวา สํสาเร สํวิคฺคหทยา ธมฺเม จ ปสนฺนมานสา วิคตโสกสลฺลา หุตฺวา อตฺตโน ปสาทํ โสกวิคมนญฺจ ปกาเสนฺตี –

Như vậy, sau khi nghe pháp được thuyết giảng bởi vị đạo sĩ ấy, người đã phân tích về sự vô tận của vòng luân hồi và nghiệp là sở hữu của tự thân, bà có tâm rung động về vòng luân hồi, có tâm ý trong sạch đối với Chánh pháp, đã trở thành người không còn mũi tên sầu muộn, và trong khi tuyên bố về niềm tịnh tín và sự ra đi của nỗi sầu của mình (đã nói lên rằng):

๓๘๐.

380.

‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

“Quả thật, con đang bừng cháy, như ngọn lửa được tưới thêm dầu; Ngài như người dùng nước dập tắt, đã làm nguội đi tất cả cơn sốt não.”

๓๘๑.

381.

‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตาย, ปติโสกํ อปานุทิ.

“Quả thật, ngài đã nhổ mũi tên của con, nỗi sầu muộn nằm trong tim; Ngài, đối với con người bị sầu muộn xâm chiếm, đã xua tan đi nỗi sầu tương ứng.”

๓๘๒.

382.

‘‘สาหํ อพฺพูฬฺหสลฺลาสฺมิ, สีติภูตาสฺมิ นิพฺพุตา;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวา มหามุนี’’ติ. –

“Con đây, người đã được nhổ mũi tên, đã trở nên mát mẻ, đã được dập tắt; Con không sầu, không khóc, sau khi đã nghe lời ngài, ôi bậc Đại ẩn sĩ.”

ติสฺโส คาถา อภาสิ. ตาสํ อตฺโถ เหฏฺฐา วุตฺโตเยว.

(Bà ấy) đã nói lên ba bài kệ. Ý nghĩa của chúng đã được nói ở phần dưới.

อิทานิ สํวิคฺคหทยาย อุพฺพริยา ปฏิปตฺตึ ทสฺเสนฺโต สตฺถา –

Bây giờ, để chỉ rõ về sự thực hành của nàng Ubbarī, người có tâm rung động, đức Đạo Sư (đã nói lên rằng):

๓๘๓.

383.

‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, สมณสฺส สุภาสิตํ;

ปตฺตจีวรมาทาย, ปพฺพชิ อนคาริยํ.

“Sau khi nghe lời nói ấy của vị Sa-môn, lời khéo nói; Nàng đã lấy y bát, xuất gia vào đời sống không nhà.”

๓๘๔.

384.

‘‘สา จ ปพฺพชิตา สนฺตา, อคารสฺมา อนคาริยํ;

เมตฺตจิตฺตํ อาภาเวสิ, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา.

“Và nàng, sau khi đã xuất gia, từ gia đình vào đời sống không nhà; Đã tu tập tâm từ, vì sự tái sanh vào cõi Phạm thiên.”

๓๘๕.

385.

‘‘คามา คามํ วิจรนฺตี, นิคเม ราชธานิโย;

อุรุเวฬา นาม โส คาโม, ยตฺถ กาลมกฺรุพฺพถ.

“Nàng du hành từ làng này sang làng khác, đến các thị trấn, các kinh thành; Ngôi làng tên là Uruvelā, là nơi nàng đã mệnh chung.”

๓๘๖.

386.

‘‘เมตฺตจิตฺตํ อาภาเวตฺวา, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา;

อิตฺถิจิตฺตํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปคา อหู’’ติ. – จตสฺโส คาถา อภาสิ;

“Sau khi đã tu tập tâm từ, vì sự tái sanh vào cõi Phạm thiên; Đã ly tham đối với tâm nữ nhân, nàng đã là người sanh về cõi Phạm thiên.” – (Ngài) đã nói lên bốn bài kệ;

๓๘๓-๔. ตตฺถ [Pg.155] ตสฺสาติ ตสฺส ตาปสสฺส. สุภาสิตนฺติ สุฏฺฐุ ภาสิตํ, ธมฺมนฺติ อตฺโถ. ปพฺพชิตา สนฺตาติ ปพฺพชฺชํ อุปคตา สมานา, ปพฺพชิตฺวา วา หุตฺวา สนฺตกายวาจา. เมตฺตจิตฺตนฺติ เมตฺตาสหคตํ จิตฺตํ. จิตฺตสีเสน เมตฺตชฺฌานํ วทติ. พฺรหฺมโลกูปปตฺติยาติ ตญฺจ สา เมตฺตจิตฺตํ ภาเวนฺตี พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา อภาเวสิ, น วิปสฺสนาปาทกาทิอตฺถํ. อนุปฺปนฺเน หิ พุทฺเธ พฺรหฺมวิหาราทิเก ภาเวนฺตา ตาปสปริพฺพาชกา ยาวเทว ภวสมฺปตฺติอตฺถเมว ภาเวสุํ.

383-4. Trong ấy, câu ‘của vị ấy’ có nghĩa là của vị đạo sĩ ấy. ‘Lời khéo nói’ có nghĩa là lời được nói một cách tốt đẹp, ý nghĩa là Chánh pháp. ‘Sau khi đã xuất gia’ có nghĩa là đã thực hiện việc xuất gia, hoặc sau khi xuất gia đã có thân và khẩu an tịnh. ‘Tâm từ’ có nghĩa là tâm tương ưng với từ ái. Qua từ ‘tâm,’ ngài nói đến thiền từ. ‘Vì sự tái sanh vào cõi Phạm thiên’ có nghĩa là nàng ấy đã tu tập tâm từ vì sự tái sanh vào cõi Phạm thiên, không phải vì mục đích làm nền tảng cho minh sát v.v... Bởi vì, khi đức Phật chưa xuất hiện, các vị đạo sĩ và du sĩ tu tập các Phạm trú v.v... chỉ tu tập vì mục đích đạt được sự thành tựu trong cõi hữu mà thôi.

๓๘๕-๖. คามา คามนฺติ คามโต อญฺญํ คามํ. อาภาเวตฺวาติ วฑฺเฒตฺวา พฺรูเหตฺวา. ‘‘อภาเวตฺวา’’ติ เกจิ ปฐนฺติ, เตสํ อ-กาโร นิปาตมตฺตํ. อิตฺถิจิตฺตํ วิราเชตฺวาติ อิตฺถิภาเว จิตฺตํ อชฺฌาสยํ อภิรุจึ วิราเชตฺวา อิตฺถิภาเว วิรตฺตจิตฺตา หุตฺวา. พฺรหฺมโลกูปคาติ ปฏิสนฺธิคฺคหณวเสน พฺรหฺมโลกํ อุปคมนกา อโหสิ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมว.

385-6. ‘Từ làng này sang làng khác’ có nghĩa là từ một ngôi làng đến một ngôi làng khác. ‘Sau khi đã tu tập’ có nghĩa là sau khi đã làm cho tăng trưởng, làm cho lớn mạnh. Một số người đọc là “abhāvetvā,” đối với họ, chữ ‘a’ chỉ là một tiểu từ. ‘Đã ly tham đối với tâm nữ nhân’ có nghĩa là đã ly tham đối với tâm, khuynh hướng, sự ưa thích trong thân phận nữ nhân, đã trở thành người có tâm nhàm chán đối với thân phận nữ nhân. ‘Người sanh về cõi Phạm thiên’ có nghĩa là đã trở thành người đi đến cõi Phạm thiên bằng cách thọ sanh. Phần còn lại đã rõ ràng theo phương pháp đã được nói ở phần dưới.

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ตสฺสา อุปาสิกาย โสกํ วิโนเทตฺวา อุปริ จตุสจฺจเทสนํ อกาสิ. สจฺจปริโยสาเน สา อุปาสิกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. สมฺปตฺตปริสาย จ เทสนา สาตฺถิกา อโหสีติ.

Đức Đạo Sư, sau khi thuyết giảng bài pháp này và xua tan nỗi sầu muộn của vị nữ cận sự ấy, ngài đã thuyết tiếp bài pháp về Tứ Diệu Đế. Vào lúc kết thúc bài pháp về các sự thật, vị nữ cận sự ấy đã an trú trong quả vị Nhập Lưu. Và bài pháp đã đem lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

อุพฺพริเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích truyện ngạ quỷ Ubbarī đã chấm dứt.

อิติ ขุทฺทก-อฏฺฐกถาย เปตวตฺถุสฺมึ

Như thế, trong Chú giải Ngạ Quỷ Sự, thuộc Chú giải Tiểu Bộ,

เตรสวตฺถุปฏิมณฺฑิตสฺส

được trang hoàng bởi mười ba câu chuyện,

ทุติยสฺส อุพฺพริวคฺคสฺส อตฺถสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

phần giải thích ý nghĩa của phẩm Ubbarī thứ nhì đã chấm dứt.

๓. จูฬวคฺโค

3. Phẩm Nhỏ

๑. อภิชฺชมานเปตวตฺถุวณฺณนา

1. Phần giải thích truyện ngạ quỷ Abhijjamāna

อภิชฺชมาเน [Pg.156] วาริมฺหีติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต อญฺญตรํ ลุทฺทเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. พาราณสิยํ กิร อปรทิสาภาเค ปารคงฺคาย วาสภคามํ อติกฺกมิตฺวา จุนฺทฏฺฐิลนามเก คาเม เอโก ลุทฺทโก อโหสิ. โส อรญฺเญ มิเค วธิตฺวา วรมํสํ องฺคาเร ปจิตฺวา ขาทิตฺวา อวเสสํ ปณฺณปุเฏ พนฺธิตฺวา กาเชน คเหตฺวา คามํ อาคจฺฉติ. ตํ พาลทารกา คามทฺวาเร ทิสฺวา ‘‘มํสํ เม เทหิ, มํสํ เม เทหี’’ติ หตฺเถ ปสาเรตฺวา อุปธาวนฺติ. โส เตสํ โถกํ โถกํ มํสํ เทติ. อเถกทิวสํ มํสํ อลภิตฺวา อุทฺทาลกปุปฺผํ ปิฬนฺธิตฺวา พหุญฺจ หตฺเถน คเหตฺวา คามํ คจฺฉนฺตํ ตํ ทารกา คามทฺวาเร ทิสฺวา ‘‘มํสํ เม เทหิ, มํสํ เม เทหี’’ติ หตฺเถ ปสาเรตฺวา อุปธาวึสุ. โส เตสํ เอเกกํ ปุปฺผมญฺชรึ อทาสิ.

Câu chuyện bắt đầu bằng (câu kệ) ‘Abhijjamāne vārimhi’ này đã được đức Đạo Sư thuyết giảng trong khi ngài đang trú tại Veluvana (Trúc Lâm), liên quan đến một ngạ quỷ thợ săn nọ. Tương truyền rằng, tại thành Bārāṇasī, ở phía tây, bên kia bờ sông Hằng, sau khi đi qua ngôi làng Vāsabhagāma, trong một ngôi làng tên là Cundaṭṭhila, có một người thợ săn. Người ấy, sau khi giết các con nai trong rừng, nướng phần thịt ngon trên than và ăn, rồi gói phần còn lại vào trong lá, dùng đòn gánh mang về làng. Các đứa trẻ nhỏ nhìn thấy người ấy ở cổng làng liền chạy đến, chìa tay ra và nói: “Cho tôi thịt, cho tôi thịt.” Người ấy cho chúng một ít thịt. Rồi một hôm, không săn được thịt, người ấy đeo một bông hoa uddālaka và tay cầm nhiều hoa đi về làng, các đứa trẻ nhìn thấy người ấy ở cổng làng liền chạy đến, chìa tay ra và nói: “Cho tôi thịt, cho tôi thịt.” Người ấy đã cho mỗi đứa một chùm hoa.

อถ อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา เปเตสุ นิพฺพตฺโต นคฺโค วิรูปรูโป ภยานกทสฺสโน สุปิเนปิ อนฺนปานํ อชานนฺโต สีเส อาพนฺธิตอุทฺทาลกกุสุมมาลากลาโป ‘‘จุนฺทฏฺฐิลายํ ญาตกานํ สนฺติเก กิญฺจิ ลภิสฺสามี’’ติ คงฺคาย อุทเก อภิชฺชมาเน ปฏิโสตํ ปทสา คจฺฉติ. เตน จ สมเยน โกลิโย นาม รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส มหามตฺโต กุปิตํ ปจฺจนฺตํ วูปสเมตฺวา ปฏินิวตฺเตนฺโต หตฺถิอสฺสาทิปริวารพลํ ถลปเถน เปเสตฺวา สยํ คงฺคาย นทิยา อนุโสตํ นาวาย อาคจฺฉนฺโต ตํ เปตํ ตถา คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปุจฺฉนฺโต –

Về sau, vào một thời điểm khác, sau khi chết, người ấy sanh vào loài ngạ quỷ, trần truồng, hình thù xấu xí, trôngน่า sợ, ngay cả trong giấc mơ cũng không biết đến đồ ăn thức uống, trên đầu có một vòng hoa uddālaka được kết lại, với ý nghĩ 'Ta sẽ nhận được chút gì đó từ những người thân ở Cundaṭṭhila', bèn đi bộ ngược dòng khi nước sông Hằng đang dâng lên. Và vào lúc ấy, vị đại thần của vua Bimbisāra tên là Kolita, sau khi dẹp yên vùng biên địa nổi loạn, đang trên đường trở về, đã cho đoàn quân tùy tùng gồm voi, ngựa... đi bằng đường bộ, còn tự mình đi thuyền xuôi dòng sông Hằng, thấy ngạ quỷ ấy đi như vậy, bèn hỏi rằng –

๓๘๗.

387.

‘‘อภิชฺชมาเน วาริมฺหิ, คงฺคาย อิธ คจฺฉสิ;

นคฺโค ปุพฺพทฺธเปโตว, มาลธารี อลงฺกโต;

กุหึ คมิสฺสสิ เปต, กตฺถ วาโส ภวิสฺสตี’’ติ. –

“Trong dòng nước đang dâng lên, ở sông Hằng này, ngươi đi; trần truồng, như một ngạ quỷ ở phần trước, mang vòng hoa, được trang sức; hỡi ngạ quỷ, ngươi sẽ đi đâu, nơi ở của ngươi sẽ là đâu?” –

คาถมาห. ตตฺถ อภิชฺชมาเนติ ปทนิกฺเขเปน อภิชฺชมาเน สงฺฆาเต, วาริมฺหิ คงฺคายาติ คงฺคาย นทิยา อุทเก. อิธาติ อิมสฺมึ ฐาเน. ปุพฺพทฺธเปโตวาติ กายสฺส ปุริมทฺเธน อเปโต วิย อเปตโยนิโก เทวปุตฺโต [Pg.157] วิย. กถํ? มาลธารี อลงฺกโตติ, มาลาหิ ปิฬนฺธิตฺวา อลงฺกตสีสคฺโคติ อตฺโถ. กตฺถ วาโส ภวิสฺสตีติ กตรสฺมึ คาเม เทเส วา ตุยฺหํ นิวาโส ภวิสฺสติ, ตํ กเถหีติ อตฺโถ.

Ngài đã nói kệ. Trong đó, abhijjamāne có nghĩa là trong sự va chạm khi bước chân xuống; vārimhi gaṅgāya có nghĩa là trong nước của sông Hằng. Idha có nghĩa là ở nơi này. Pubbaddhapetova có nghĩa là giống như một vị thiên tử đã lìa khỏi cảnh giới ngạ quỷ, như thể đã lìa khỏi phần trước của thân. Bằng cách nào? Māladhārī alaṅkato có nghĩa là đỉnh đầu được trang sức bằng cách đeo những vòng hoa. Kattha vāso bhavissatī có nghĩa là nơi ở của ngươi sẽ là ở làng nào hay xứ nào, hãy nói điều đó.

อิทานิ ยํ ตทา เตน เปเตน โกลิเยน จ วุตฺตํ, ตํ ทสฺเสตุํ สงฺคีติการา –

Bây giờ, để chỉ ra điều đã được nói bởi ngạ quỷ ấy và bởi Kolita khi đó, các vị kết tập sư đã nói –

๓๘๘.

388.

‘‘จุนฺทฏฺฐิลํ คมิสฺสามิ, เปโต โส อิติ ภาสติ;

อนฺตเร วาสภคามํ, พาราณสิญฺจ สนฺติเก.

“Ta sẽ đi đến Cundaṭṭhila,” ngạ quỷ ấy nói như vậy; “ở giữa làng Vāsabha và gần thành Bārāṇasī.”

๓๘๙.

389.

‘‘ตญฺจ ทิสฺวา มหามตฺโต, โกลิโย อิติ วิสฺสุโต;

สตฺตุํ ภตฺตญฺจ เปตสฺส, ปีตกญฺจ ยุคํ อทา.

“Và thấy điều đó, vị đại thần, nổi tiếng là Kolita, đã cúng dường bột rang, cơm, và một cặp y màu vàng cho ngạ quỷ.”

๓๙๐.

390.

‘‘นาวาย ติฏฺฐมานาย, กปฺปกสฺส อทาปยิ;

กปฺปกสฺส ปทินฺนมฺหิ, ฐาเน เปตสฺส ทิสฺสถ.

“Khi thuyền đang dừng lại, ngài đã cho cúng dường đến một người thợ cạo; khi đã được cúng dường cho người thợ cạo, (vật dụng) liền hiện ra cho ngạ quỷ.”

๓๙๑.

391.

‘‘ตโต สุวตฺถวสโน, มาลธารี อลงฺกโต;

ฐาเน ฐิตสฺส เปตสฺส, ทกฺขิณา อุปกปฺปถ;

ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ, อนุกมฺปาย ปุนปฺปุน’’นฺติ. – คาถาโย อโวจุํ;

“Từ đó, (ngạ quỷ) mặc y phục đẹp, mang vòng hoa, được trang sức; vật cúng dường đã thành tựu cho ngạ quỷ đang đứng tại chỗ; vì vậy, do lòng thương tưởng, hãy cúng dường cho các ngạ quỷ luôn luôn.” – các vị đã nói những câu kệ;

๓๘๘. ตตฺถ จุนฺทฏฺฐิลนฺติ เอวํนามกํ คามํ. อนฺตเร วาสภคามํ, พาราณสิญฺจ สนฺติเกติ วาสภคามสฺส จ พาราณสิยา จ เวมชฺเฌ. อนฺตรา-สทฺทโยเคน เหตํ สามฺยตฺเถ อุปโยควจนํ. พาราณสิยา สนฺติเก หิ โส คาโมติ. อยญฺเหตฺถ อตฺโถ – อนฺตเร วาสภคามสฺส จ พาราณสิยา จ โย จุนฺทฏฺฐิลนามโก คาโม พาราณสิยา อวิทูเร, ตํ คามํ คมิสฺสามีติ.

388. Trong đó, cundaṭṭhilaṃ là ngôi làng có tên như vậy. Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike có nghĩa là ở khoảng giữa của làng Vāsabha và thành Bārāṇasī. Do sự kết hợp với từ antarā, đây là cách dùng từ ở sở thuộc cách trong ý nghĩa gần gũi. Vì ngôi làng ấy ở gần thành Bārāṇasī. Đây là ý nghĩa ở đây – ngôi làng tên là Cundaṭṭhila ở giữa làng Vāsabha và thành Bārāṇasī, không xa thành Bārāṇasī, (ngạ quỷ nói) “ta sẽ đi đến ngôi làng ấy”.

๓๘๙. โกลิโย อิติ วิสฺสุโตติ โกลิโยติ เอวํปกาสิตนาโม. สตฺตุํ ภตฺตญฺจาติ สตฺตุญฺเจว ภตฺตญฺจ. ปีตกญฺจ ยุคํ อทาติ ปีตกํ สุวณฺณวณฺณํ เอกํ วตฺถยุคญฺจ อทาสิ.

389. Koliyo iti vissuto có nghĩa là người có tên được biết đến là Kolita. Sattuṃ bhattañca là bột rang và cơm. Pītakañca yugaṃ adā có nghĩa là đã cúng dường một cặp y màu vàng, màu của vàng.

๓๙๐. กทา อทาสีติ เจ อาห นาวาย ติฏฺฐมานาย. กปฺปกสฺส อทาปยีติ คจฺฉนฺตึ นาวํ ฐเปตฺวา ตตฺถ เอกสฺส นฺหาปิตสฺส อุปาสกสฺส ทาเปสิ[Pg.158], ทินฺนมฺหิ วตฺถยุเคติ โยชนา. ฐาเนติ ฐานโส ตงฺขณญฺเญว. เปตสฺส ทิสฺสถาติ เปตสฺส สรีเร ปญฺญายิตฺถ, ตสฺส นิวาสนปารุปนวตฺถํ สมฺปชฺชิ. เตนาห ‘‘ตโต สุวตฺถวสโน, มาลธารี อลงฺกโต’’ติ, สุวตฺถวสโน มาลาภรเณหิ สุมณฺฑิตปสาธิโต. ฐาเน ฐิตสฺส เปตสฺส, ทกฺขิณา อุปกปฺปถาติ ทกฺขิเณยฺยฏฺฐาเน ฐิตา ปเนสา ทกฺขิณา ตสฺส เปตสฺส ยสฺมา อุปกปฺปติ, วินิโยคํ อคมาสิ. ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ, อนุกมฺปาย ปุนปฺปุนนฺติ เปตานํ อนุกมฺปาย เปเต อุทฺทิสฺส ปุนปฺปุนํ ทกฺขิณํ ทเทยฺยาติ อตฺโถ.

390. Nếu hỏi “đã cúng dường khi nào?”, (câu trả lời) là nāvāya tiṭṭhamānāya (khi thuyền đang dừng lại). Kappakassa adāpayī có nghĩa là sau khi cho dừng chiếc thuyền đang đi, ngài đã cho cúng dường đến một vị cận sự nam là thợ cạo ở đó; sự liên kết là dinnamhi vatthayuge (khi cặp y đã được cúng dường). Ṭhāne có nghĩa là ngay tại chỗ, ngay tức khắc. Petassa dissatha có nghĩa là đã hiện ra trên thân của ngạ quỷ, y phục để mặc và khoác của người ấy đã thành tựu. Do đó, đã nói “từ đó, (ngạ quỷ) mặc y phục đẹp, mang vòng hoa, được trang sức”, (nghĩa là) mặc y phục đẹp, được trang điểm và tô điểm kỹ lưỡng bằng vòng hoa và đồ trang sức. Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha có nghĩa là vật cúng dường này, được đặt vào đối tượng xứng đáng cúng dường, vì đã thành tựu cho ngạ quỷ ấy, nên đã đi đến sự sử dụng. Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunaṃ có nghĩa là do lòng thương tưởng các ngạ quỷ, nên cúng dường vật phẩm đến các ngạ quỷ luôn luôn.

อถ โส โกลิยมหามตฺโต ตํ เปตํ อนุกมฺปมาโน ทานวิธึ สมฺปาเทตฺวา อนุโสตํ อาคนฺตฺวา สูริเย อุคฺคจฺฉนฺเต พาราณสึ สมฺปาปุณิ. ภควา จ เตสํ อนุคฺคหตฺถํ อากาเสน อาคนฺตฺวา คงฺคาตีเร อฏฺฐาสิ. โกลิยมหามตฺโตปิ นาวาโต โอตริตฺวา หฏฺฐปหฏฺโฐ ภควนฺตํ นิมนฺเตสิ – ‘‘อธิวาเสถ เม, ภนฺเต, ภควา อชฺชตนาย ภตฺตํ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. โส ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตาวเทว รมณีเย ภูมิภาเค มหนฺตํ สาขามณฺฑปํ อุปริ จตูสุ จ ปสฺเสสุ นานาวิราควณฺณวิจิตฺตวิวิธวสนสมลงฺกตํ กาเรตฺวา ตตฺถ ภควโต อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน.

Bấy giờ, vị đại thần Kolita ấy, do lòng thương tưởng ngạ quỷ đó, đã hoàn thành nghi thức bố thí, rồi đi xuôi dòng và đến thành Bārāṇasī khi mặt trời mọc. Và Đức Thế Tôn, vì mục đích tế độ họ, đã đi bằng không trung đến và đứng ở bờ sông Hằng. Vị đại thần Kolita cũng bước xuống từ thuyền, lòng vui mừng phấn khởi, đã thỉnh mời Đức Thế Tôn – “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn vì lòng thương tưởng mà nhận lời dùng bữa ăn hôm nay của con.” Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Vị ấy, biết được sự nhận lời của Đức Thế Tôn, ngay lúc đó đã cho làm một nhà tạm lớn bằng cành cây trên một khu đất khả ái, được trang hoàng lộng lẫy ở phía trên và bốn phía bằng nhiều loại vải vóc đa dạng, sặc sỡ, nhiều màu sắc, và đã cho sửa soạn chỗ ngồi cho Đức Thế Tôn ở đó rồi dâng lên. Đức Thế Tôn đã ngự trên chỗ ngồi đã được sửa soạn.

อถ โส มหามตฺโต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา คนฺธปุปฺผาทีหิ ปูเชตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน เหฏฺฐา อตฺตโน วุตฺตวจนํ เปตสฺส จ ปฏิวจนํ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ‘‘ภิกฺขุสงฺโฆ อาคจฺฉตู’’ติ จินฺเตสิ. จินฺติตสมนนฺตรเมว พุทฺธานุภาวสญฺโจทิโต สุวณฺณหํสคโณ วิย ธตรฏฺฐหํสราชํ ภิกฺขุสงฺโฆ ธมฺมราชํ สมฺปริวาเรสิ. ตาวเทว มหาชโน สนฺนิปติ ‘‘อุฬารา ธมฺมเทสนา ภวิสฺสตี’’ติ. ตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส มหามตฺโต พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สนฺตปฺเปสิ. ภควา กตภตฺตกิจฺโจ มหาชนสฺส อนุกมฺปาย ‘‘พาราณสิสมีปคามวาสิโน สนฺนิปตนฺตู’’ติ อธิฏฺฐาสิ. สพฺเพ จ เต อิทฺธิพเลน มหาชนา สนฺนิปตึสุ, อุฬาเร จสฺส เปเต ปากเฏ อกาสิ. เตสุ เกจิ ฉินฺนภินฺนปิโลติกขณฺฑธรา, เกจิ อตฺตโน เกเสเหว [Pg.159] ปฏิจฺฉาทิตโกปินา, เกจิ นคฺคา ยถาชาตรูปา ขุปฺปิปาสาภิภูตา ตจปริโยนทฺธา อฏฺฐิมตฺตสรีรา อิโต จิโต จ ปริพฺภมนฺตา มหาชนสฺส ปจฺจกฺขโต ปญฺญายึสุ.

Bấy giờ, vị đại thần ấy sau khi đi đến hầu Thế Tôn, cúng dường bằng hương hoa v.v..., đảnh lễ, rồi ngồi xuống một bên, đã trình lên Thế Tôn lời nói của mình và lời đáp lại của ngạ quỷ đã được nói đến ở phần trước. Thế Tôn đã suy nghĩ rằng: "Mong rằng Tăng chúng Tỳ khưu hãy đến." Ngay sau khi suy nghĩ, được thúc đẩy bởi oai lực của đức Phật, Tăng chúng Tỳ khưu đã vây quanh đức Pháp Vương giống như đàn thiên nga vàng vây quanh vua thiên nga Dhataraṭṭha. Ngay lúc ấy, đại chúng đã tụ tập lại với ý nghĩ rằng: "Sẽ có một bài pháp thoại cao diệu." Thấy vậy, vị đại thần với tâm hoan hỷ đã làm cho Tăng chúng Tỳ khưu với đức Phật là vị dẫn đầu được thỏa mãn bằng các món ăn vật thực loại cứng và loại mềm thượng vị. Thế Tôn, sau khi đã làm xong phận sự thọ thực, do lòng bi mẫn đối với đại chúng, đã chú nguyện rằng: "Mong rằng các cư dân ở các làng gần thành Bārāṇasī hãy tụ tập lại." Và tất cả đại chúng ấy đã tụ tập lại bằng thần lực, và Ngài đã làm cho các ngạ quỷ to lớn ấy hiện rõ ra. Trong số họ, một số mặc những mảnh vải rách nát, một số che phần kín bằng chính tóc của mình, một số lõa thể như lúc mới sinh, bị đói khát xâm chiếm, thân chỉ còn da bọc xương, đi lang thang đây đó, đã hiện ra rõ ràng trước mắt đại chúng.

อถ ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา เต เอกชฺฌํ สนฺนิปติตฺวา อตฺตนา กตํ ปาปกมฺมํ มหาชนสฺส ปเวเทสุํ. ตมตฺถํ ทีเปนฺตา สงฺคีติการา –

Bấy giờ, Thế Tôn đã tác thành một sự vận dụng thần thông như vậy, để cho họ, sau khi tụ tập lại cùng nhau, đã trình bày cho đại chúng biết về ác nghiệp do chính mình đã làm. Các vị kết tập kinh điển, trong khi làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, đã nói rằng:

๓๙๒.

392.

‘‘สาตุนฺนวสนา เอเก, อญฺเญ เกสนิวาสนา;

เปตา ภตฺตาย คจฺฉนฺติ, ปกฺกมนฺติ ทิโสทิสํ.

"Một số mặc y phục rách nát, những người khác lấy tóc làm y phục; các ngạ quỷ đi tìm vật thực, họ đi từ phương này đến phương khác.

๓๙๓.

393.

‘‘ทูเร เอเก ปธาวิตฺวา, อลทฺธาว นิวตฺตเร;

ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา.

"Một số chạy đi xa, không nhận được gì, họ quay trở lại; đói lả, ngất xỉu, lang thang, họ ngã gục xuống đất.

๓๙๔.

394.

‘‘เกจิ ตตฺถ ปปติตฺวา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา;

ปุพฺเพ อกตกลฺยาณา, อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป.

"Một số ngã xuống nơi ấy, gục ngã trên mặt đất; trước kia không làm điều lành, (nay) như bị lửa thiêu đốt dưới ánh nắng.

๓๙๕.

395.

‘‘มยํ ปุพฺเพ ปาปธมฺมา, ฆรณี กุลมาตโร;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

"Trước kia, chúng tôi là những người có pháp ác, là những người vợ, những người mẹ trong gia đình; dù có các vật đáng thí cúng, chúng tôi đã không tạo nương tựa cho chính mình.

๓๙๖.

396.

‘‘ปหูตํ อนฺนปานมฺปิ, อปิสฺสุ อวกิรียติ;

สมฺมคฺคเต ปพฺพชิเต, น จ กิญฺจิ อทมฺหเส.

"Thức ăn và nước uống dồi dào, thậm chí còn bị vứt bỏ; (nhưng) đối với các vị xuất gia chân chánh, chúng tôi đã không cúng dường một chút gì.

๓๙๗.

397.

‘‘อกมฺมกามา อลสา, สาทุกามา มหคฺฆสา;

อาโลปปิณฺฑทาตาโร, ปฏิคฺคเห ปริภาสิมฺหเส.

"Lười biếng, không muốn làm việc, ham thích món ngon, ăn nhiều; (đối với) những người cho một vắt cơm, chúng tôi đã mắng nhiếc người nhận.

๓๙๘.

398.

‘‘เต ฆรา ตา จ ทาสิโย, ตาเนวาภรณานิ โน;

เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคิโน.

"Những ngôi nhà ấy, những người nữ tỳ ấy, và chính những đồ trang sức ấy của chúng tôi; những người khác đang hưởng dụng chúng, còn chúng tôi là những người thừa hưởng sự đau khổ.

๓๙๙.

399.

‘‘เวณี วา อวญฺญา โหนฺติ, รถการี จ ทุพฺภิกา;

จณฺฑาลี กปณา โหนฺติ, กปฺปกา จ ปุนปฺปุนํ.

"Họ trở thành những người thợ đan tre bị khinh miệt, những người thợ làm xe nghèo khổ; họ trở thành những người tiện dân khốn cùng, và những người thợ cạo, lặp đi lặp lại.

๔๐๐.

400.

‘‘ยานิ ยานิ นิหีนานิ, กุลานิ กปณานิ จ;

เตสุ เตสฺเวว ชายนฺติ, เอสา มจฺฉริโน คติ.

"Những gia đình nào thấp kém và khốn cùng, họ sanh vào chính những gia đình ấy; đó là cảnh giới của người keo kiệt.

๔๐๑.

401.

‘‘ปุพฺเพ [Pg.160] จ กตกลฺยาณา, ทายกา วีตมจฺฉรา;

สคฺคํ เต ปริปูเรนฺติ, โอภาเสนฺติ จ นนฺทนํ.

"Còn những người trước kia đã làm điều lành, những thí chủ không có lòng keo kiệt; họ làm cho cõi trời được sung mãn, và làm rực sáng khu vườn Nandana.

๔๐๒.

402.

‘‘เวชยนฺเต จ ปาสาเท, รมิตฺวา กามกามิโน;

อุจฺจากุเลสุ ชายนฺติ, สโภเคสุ ตโต จุตา.

"Và trong cung điện Vejayanta, những người hưởng thụ các dục lạc, sau khi vui hưởng; từ đó mệnh chung, họ sanh vào các gia đình cao quý, có nhiều tài sản.

๔๐๓.

403.

‘‘กูฏาคาเร จ ปาสาเท, ปลฺลงฺเก โปนกตฺถเต;

พีชิตงฺคา โมรหตฺเถหิ, กุเล ชาตา ยสสฺสิโน.

"Trong các lâu đài và cung điện có đỉnh nhọn, trên những chiếc giường được trải nệm len; thân thể được quạt bằng quạt lông công, họ sanh vào gia đình danh tiếng.

๔๐๔.

404.

‘‘องฺกโต องฺกํ คจฺฉนฺติ, มาลธารี อลงฺกตา;

ธาติโย อุปติฏฺฐนฺติ, สายํ ปาตํ สุเขสิโน.

"Họ đi từ lòng người này sang lòng người khác, đeo tràng hoa, được trang điểm; các vú nuôi hầu hạ, sáng và chiều, những người tìm kiếm hạnh phúc.

๔๐๕.

405.

‘‘นยิทํ อกตปุญฺญานํ, กตปุญฺญานเมวิทํ;

อโสกํ นนฺทนํ รมฺมํ, ติทสานํ มหาวนํ.

"Điều này không dành cho những người không làm phước, điều này chỉ dành cho những người đã làm phước; khu vườn Nandana không sầu muộn, khả ái, khu rừng lớn của chư thiên Ba Mươi Ba.

๔๐๖.

406.

‘‘สุขํ อกตปุญฺญานํ, อิธ นตฺถิ ปรตฺถ จ;

สุขญฺจ กตปุญฺญานํ, อิธ เจว ปรตฺถ จ.

"Hạnh phúc cho người không làm phước, không có ở đời này và cả đời sau; còn hạnh phúc cho người đã làm phước, có ở cả đời này và đời sau.

๔๐๗.

407.

‘‘เตสํ สหพฺยกามานํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ;

กตปุญฺญา หิ โมทนฺติ, สคฺเค โภคสมงฺคิโน’’ติ. – คาถาโย อโวจุํ;

"Đối với những người mong muốn được đồng hành cùng họ, nên làm nhiều điều thiện; vì những người đã làm phước thì hoan hỷ, có được tài sản ở cõi trời." – (Họ) đã nói những câu kệ (như vậy);

๓๙๒. ตตฺถ สาตุนฺนวสนาติ ฉินฺนภินฺนปิโลติกขณฺฑนิวาสนา. เอเกติ เอกจฺเจ. เกสนิวาสนาติ เกเสเหว ปฏิจฺฉาทิตโกปินา. ภตฺตาย คจฺฉนฺตีติ ‘‘อปฺเปว นาม อิโต คตา ยตฺถ วา ตตฺถ วา กิญฺจิ อุจฺฉิฏฺฐภตฺตํ วา วมิตภตฺตํ วา คพฺภมลาทิกํ วา ลเภยฺยามา’’ติ กตฺถจิเทว อฏฺฐตฺวา ฆาสตฺถาย คจฺฉนฺติ. ปกฺกมนฺติ ทิโสทิสนฺติ ทิสโต ทิสํ อเนกโยชนนฺตริกํ ฐานํ ปกฺกมนฺติ.

392. Trong đó, (cụm từ) "mặc y phục rách nát" có nghĩa là mặc những mảnh vải rách nát. "Một số" có nghĩa là một vài người. "Lấy tóc làm y phục" có nghĩa là che phần kín bằng chính tóc của mình. "Đi tìm vật thực" có nghĩa là họ đi tìm thức ăn, không ở một nơi nào nhất định, với ý nghĩ rằng: "Mong rằng sau khi đi từ đây, chúng ta có thể nhận được một ít cơm thừa, hoặc cơm nôn mửa, hoặc các thứ dơ bẩn trong bụng mẹ v.v... ở nơi này hay nơi khác." "Họ đi từ phương này đến phương khác" có nghĩa là họ đi từ phương này đến phương khác, đến một nơi cách xa nhiều do-tuần.

๓๙๓. ทูเรติ ทูเรว ฐาเน. เอเกติ เอกจฺเจ เปตา. ปธาวิตฺวาติ ฆาสตฺถาย อุปธาวิตฺวา. อลทฺธาว นิวตฺตเรติ กิญฺจิ ฆาสํ วา ปานียํ วา อลภิตฺวา เอว นิวตฺตนฺติ. ปมุจฺฉิตาติ ขุปฺปิปาสาทิทุกฺเขน สญฺชาตมุจฺฉา. ภนฺตาติ [Pg.161] ปริพฺภมนฺตา. ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตาติ ตาย เอว มุจฺฉาย อุปฺปตฺติยา ฐตฺวา อวกฺขิตฺตมตฺติกาปิณฺฑา วิย วิสฺสุสฺสิตฺวา ปถวิยํ ปติตา.

393. "Xa" có nghĩa là ở một nơi xa. "Một số" có nghĩa là một vài ngạ quỷ. "Chạy đi" có nghĩa là chạy đến để tìm thức ăn. "Không nhận được gì, họ quay trở lại" có nghĩa là họ quay trở lại mà không nhận được bất kỳ thức ăn hay nước uống nào. "Ngất xỉu" có nghĩa là sự ngất xỉu phát sinh do sự đau khổ của đói khát v.v... "Lang thang" có nghĩa là đi lang thang. "Họ ngã gục xuống đất" có nghĩa là do chính sự ngất xỉu ấy, sau khi đứng dậy, họ khô héo và ngã xuống đất như một cục đất sét bị ném xuống.

๓๙๔. ตตฺถาติ คตฏฺฐาเน. ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตาติ ปปาเต ปติตา วิย ชิฆจฺฉาทิทุกฺเขน ฐาตุํ อสมตฺถภาเวน ภูมิยํ ปติตา, ตตฺถ วา คตฏฺฐาเน ฆาสาทีนํ อลาเภน ฉินฺนาสา หุตฺวา เกนจิ ปฏิมุขํ สุมฺภิตา โปถิตา วิย ภูมิยํ ปติตา โหนฺตีติ อตฺโถ. ปุพฺเพ อกตกลฺยาณาติ ปุริมภเว อกตกุสลา. อคฺคิทฑฺฒาว อาตเปติ นิทาฆกาเล อาตปฏฺฐาเน อคฺคินา ทฑฺฒา วิย, ขุปฺปิปาสคฺคินา ฑยฺหมานา มหาทุกฺขํ อนุภวนฺตีติ อตฺโถ.

394. "Nơi ấy" có nghĩa là ở nơi đã đến. "Gục ngã trên mặt đất" có nghĩa là họ ngã xuống đất do không thể đứng vững vì sự đau khổ của đói khát v.v..., giống như ngã xuống vực thẳm; hoặc ở nơi đã đến, do không nhận được thức ăn v.v..., họ trở nên tuyệt vọng và ngã xuống đất như thể bị ai đó đấm vào mặt. "Trước kia không làm điều lành" có nghĩa là trong kiếp trước không làm điều thiện. "(Nay) như bị lửa thiêu đốt dưới ánh nắng" có nghĩa là họ đang trải qua sự đau khổ lớn, bị thiêu đốt bởi ngọn lửa đói khát, giống như bị lửa thiêu đốt ở một nơi có nắng gắt vào mùa hè.

๓๙๕. ปุพฺเพติ อตีตภเว. ปาปธมฺมาติ อิสฺสุกีมจฺฉรีอาทิภาเวน ลามกสภาวา. ฆรณีติ ฆรสามินิโย. กุลมาตโรติ กุลทารกานํ มาตโร, กุลปุริสานํ วา มาตโร. ทีปนฺติ ปติฏฺฐํ, ปุญฺญนฺติ อตฺโถ. ตญฺหิ สตฺตานํ สุคตีสุ ปติฏฺฐาภาวโต ‘‘ปติฏฺฐา’’ติ วุจฺจติ. นากมฺหาติ น กริมฺห.

395. "Trước kia" có nghĩa là trong kiếp quá khứ. "Có pháp ác" có nghĩa là có bản chất thấp hèn do ganh tỵ, keo kiệt v.v... "Những người vợ" có nghĩa là những người chủ gia đình (nữ). "Những người mẹ trong gia đình" có nghĩa là mẹ của những đứa trẻ trong gia đình, hoặc mẹ của những người đàn ông trong gia đình. "Nương tựa" có nghĩa là nơi nương tựa, tức là phước báu. Điều ấy được gọi là "nơi nương tựa" vì nó là nơi nương tựa cho chúng sanh trong các cõi lành. "Chúng tôi đã không tạo" có nghĩa là chúng tôi đã không làm.

๓๙๖. ปหูตนฺติ พหุํ. อนฺนปานมฺปีติ อนฺนญฺจ ปานญฺจ. อปิสฺสุ อวกิรียตีติ สูติ นิปาตมตฺตํ, อปิ อวกิรียติ ฉฏฺฏียติ. สมฺมคฺคเตติ สมฺมา คเต สมฺมา ปฏิปนฺเน สมฺมา ปฏิปนฺนาย. ปพฺพชิเตติ ปพฺพชิตาย. สมฺปทาเน หิ อิทํ ภุมฺมวจนํ. สมฺมคฺคเต วา ปพฺพชิเต สติ ลพฺภมาเนติ อตฺโถ. น จ กิญฺจิ อทมฺหเสติ ‘‘กิญฺจิมตฺตมฺปิ เทยฺยธมฺมํ นาทมฺหา’’ติ วิปฺปฏิสาราภิภูตา วทนฺติ.

396. Pahūtaṃ có nghĩa là nhiều. Annapānampi là đồ ăn và thức uống. Trong câu Apissu avakirīyati, su chỉ là một tiểu từ, (câu ấy có nghĩa là) cũng bị vứt bỏ, bị quăng đi. Sammaggate là đã đi đến một cách chân chánh, đã thực hành một cách chân chánh (dành cho nam tính hoặc trung tính), đã thực hành một cách chân chánh (dành cho nữ tính). Pabbajite là (dành cho) người nữ đã xuất gia. Ở đây, biến cách thứ bảy (vị trí cách) được dùng theo nghĩa của biến cách thứ tư (chỉ định cách). Nghĩa là: khi có thể đạt được (dành cho) người đã thực hành chân chánh hoặc người đã xuất gia. Na ca kiñci adamhase có nghĩa là: bị sự hối hận xâm chiếm, họ nói rằng: “Chúng tôi đã không cho đi vật đáng cho dù chỉ là một chút ít.”

๓๙๗. อกมฺมกามาติ สาธูติ อกตฺตพฺพํ กมฺมํ อกุสลํ กาเมนฺตีติ อกมฺมกามา, สาธูหิ วา กตฺตพฺพํ กุสลํ กาเมนฺตีติ กมฺมกามา, น กมฺมกามาติ อกมฺมกามา, กุสลธมฺเมสุ อจฺฉนฺทิกาติ อตฺโถ. อลสาติ กุสีตา กุสลกมฺมกรเณ นิพฺพีริยา. สาทุกามาติ สาตมธุรวตฺถุปิยา. มหคฺฆสาติ มหาโภชนา, อุภเยนาปิ สุนฺทรญฺจ มธุรญฺจ โภชนํ ลภิตฺวา อตฺถิกานํ กิญฺจิ อทตฺวา สยเมว ภุญฺชิตาโรติ [Pg.162] ทสฺเสติ. อาโลปปิณฺฑทาตาโรติ อาโลปมตฺตสฺสปิ โภชนปิณฺฑสฺส ทายกา. ปฏิคฺคเหติ ตสฺส ปฏิคฺคณฺหนเก. ปริภาสิมฺหเสติ ปริภวํ กโรนฺตา ภาสิมฺห, อวมญฺญิมฺห อุปฺปณฺฑิมฺหา จาติ อตฺโถ.

397. Akammakāmā là những người mong muốn việc không nên làm, tức là việc bất thiện. Hoặc, kammakāmā là những người mong muốn việc nên được làm bởi người thiện, tức là việc thiện. Akammakāmā là na kammakāmā (không mong muốn việc làm). Nghĩa là không có ước muốn đối với các pháp thiện. Alasā là lười biếng, không có tinh tấn trong việc làm các nghiệp thiện. Sādukāmā là những người ưa thích các vật dễ chịu và ngọt ngào. Mahagghasā là những người ăn nhiều. Điều này cho thấy rằng sau khi nhận được cả thức ăn ngon và ngọt, họ tự mình ăn mà không cho người có nhu cầu một chút gì. Ālopapiṇḍadātāro là những người cho một vắt cơm chỉ bằng một miếng ăn. Paṭiggahe là đối với người nhận vật ấy. Paribhāsimhase có nghĩa là chúng tôi đã nói trong khi khinh miệt, nghĩa là chúng tôi đã xem thường và chế nhạo.

๓๙๘. เต ฆราติ ยตฺถ มยํ ปุพฺเพ ‘‘อมฺหากํ ฆร’’นฺติ มมตฺตํ อกริมฺหา, ตานิ ฆรานิ ยถาฐิตานิ, อิทานิ โน น กิญฺจิ อุปกปฺปตีติ อธิปฺปาโย. ตา จ ทาสิโย ตาเนวาภรณานิ โนติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. ตตฺถ โนติ อมฺหากํ. เตติ เต ฆราทิเก. อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, ปริโภคาทิวเสน วินิโยคํ กโรนฺตีติ อตฺโถ. มยํ ทุกฺขสฺส ภาคิโนติ มยํ ปน ปุพฺเพ เกวลํ กีฬนปฺปสุตา หุตฺวา สาปเตยฺยํ ปหาย คมนียํ อนุคามิกํ กาตุํ อชานนฺตา อิทานิ ขุปฺปิปาสาทิทุกฺขสฺส ภาคิโน ภวามาติ อตฺตานํ ครหนฺตา วทนฺติ.

398. Te gharā có nghĩa là: những ngôi nhà mà trước đây chúng tôi đã tạo ra sự chấp thủ ‘nhà của chúng ta’, những ngôi nhà ấy vẫn còn y nguyên, nhưng bây giờ chúng không có ích lợi gì cho chúng tôi. Đó là ý nghĩa. Đối với câu ‘những nữ tỳ ấy và những đồ trang sức ấy không phải của chúng tôi’ cũng theo cách tương tự. Ở đó, no có nghĩa là của chúng tôi. Te là chỉ những ngôi nhà ấy, v.v. Aññe paricārenti có nghĩa là những người khác sử dụng chúng, tức là họ sử dụng theo cách tiêu dùng, v.v. Mayaṃ dukkhassa bhāgino có nghĩa là: họ tự trách mình mà nói rằng: “Còn chúng tôi, trước đây chỉ mải mê vui chơi, đã từ bỏ tài sản, không biết cách làm cho nó đi theo mình (như phước báu), nên bây giờ trở thành những người thừa hưởng sự đau khổ của đói khát, v.v.”

๓๙๙. อิทานิ ยสฺมา เปตโยนิโต จวิตฺวา มนุสฺเสสุ อุปฺปชฺชนฺตาปิ สตฺตา เยภุยฺเยน ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน หีนชาติกา กปณวุตฺติโนว โหนฺติ, ตสฺมา ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘เวณิวา’’ติอาทินา ทฺเว คาถา วุตฺตา. ตตฺถ เวณิวาติ เวนชาติกา, วิลีวการา นฬการา โหนฺตีติ อตฺโถ. วา-สทฺโท อนิยมตฺโถ. อวญฺญาติ อวญฺเญยฺยา, อวชานิตพฺพาติ วุตฺตํ โหติ. ‘‘วมฺภนา’’ติ วา ปาโฐ, ปเรหิ พาธนียาติ อตฺโถ. รถการีติ จมฺมการิโน. ทุพฺภิกาติ มิตฺตทุพฺภิกา มิตฺตานํ พาธิกา. จณฺฑาลีติ จณฺฑาลชาติกา. กปณาติ วนิพฺพกา อติวิย การุญฺญปฺปตฺตา. กปฺปกาติ กปฺปกชาติกา, สพฺพตฺถ ‘‘โหนฺติ ปุนปฺปุน’’นฺติ โยชนา, อปราปรมฺปิ อิเมสุ นิหีนกุเลสุ อุปฺปชฺชนฺตีติ วุตฺตํ โหติ.

399. Bây giờ, vì rằng các chúng sanh, ngay cả khi đã mệnh chung từ cảnh giới ngạ quỷ và sanh vào loài người, phần lớn vẫn thuộc dòng dõi thấp kém và có cuộc sống khốn khổ do quả báo còn sót lại của chính nghiệp ấy, cho nên, để chỉ ra ý nghĩa đó, hai câu kệ bắt đầu bằng “veṇivā” đã được nói đến. Trong đó, veṇivā là thuộc dòng dõi Veṇa, nghĩa là họ trở thành những người thợ đan tre, thợ làm sậy. Từ vā có nghĩa là không xác định. Avaññā có nghĩa là đáng bị khinh miệt, đáng bị coi thường. Hoặc có bản đọc là Vambhanā, nghĩa là bị người khác áp bức. Rathakārī là những người thợ thuộc da. Dubbhikā là những người phản trắc với bạn bè, làm hại bạn bè. Caṇḍālī là thuộc dòng dõi Caṇḍāla (chiên-đà-la). Kapaṇā là những người ăn xin, vô cùng đáng thương. Kappakā là thuộc dòng dõi thợ cạo. Ở khắp nơi, cần được liên kết với (cụm từ) “họ trở thành lặp đi lặp lại”. Điều này có nghĩa là họ sanh đi sanh lại trong những gia đình hạ tiện này.

๔๐๐. เตสุ เตสฺเวว ชายนฺตีติ ยานิ ยานิ อญฺญานิปิ เนสาทปุกฺกุสกุลาทีนิ กปณานิ อติวิย วมฺภนิยานิ ปรมทุคฺคตานิ จ, เตสุ เตสุ เอว นิหีนกุเลสุ มจฺฉริยมเลน เปเตสุ นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จุตา นิพฺพตฺตนฺติ. เตนาห ‘‘เอสา มจฺฉริโน คตี’’ติ.

400. Tesu tesveva jāyanti có nghĩa là: bất cứ những gia đình nào khác như gia đình của thợ săn, người hốt rác, v.v., là những gia đình khốn khổ, vô cùng đáng khinh và cùng cực khốn khó, thì sau khi đã sanh vào loài ngạ quỷ do cấu uế của sự bỏn xẻn, mệnh chung từ đó, họ lại sanh vào chính những gia đình hạ tiện ấy. Vì thế, có lời nói rằng: “Đây là cảnh giới của người bỏn xẻn.”

๔๐๑. เอวํ [Pg.163] อกตปุญฺญานํ สตฺตานํ คตึ ทสฺเสตฺวา อิทานิ กตปุญฺญานํ คตึ ทสฺเสตุํ ‘‘ปุพฺเพ จ กตกลฺยาณา’’ติ สตฺต คาถา วุตฺตา. ตตฺถ สคฺคํ เต ปริปูเรนฺตีติ เย ปุพฺเพ ปุริมชาติยํ กตกลฺยาณา ทายกา ทานปุญฺญาภิรตา วิคตมลมจฺเฉรา, เต อตฺตโน รูปสมฺปตฺติยา เจว ปริวารสมฺปตฺติยา จ สคฺคํ เทวโลกํ ปริปูเรนฺติ ปริปุณฺณํ กโรนฺติ. โอภาเสนฺติ จ นนฺทนนฺติ น เกวลํ ปริปูเรนฺติเยว, อถ โข กปฺปรุกฺขาทีนํ ปภาหิ สภาเวเนว โอภาสมานมฺปิ นนฺทนวนํ อตฺตโน วตฺถาภรณชุตีหิ สรีรปฺปภาย จ อภิภวิตฺวา เจว โอภาเสตฺวา จ โชเตนฺติ.

401. Sau khi đã chỉ ra cảnh giới của các chúng sanh không làm phước như vậy, bây giờ để chỉ ra cảnh giới của những người đã làm phước, bảy câu kệ bắt đầu bằng “pubbe ca katakalyāṇā” đã được nói đến. Trong đó, saggaṃ te paripūrenti có nghĩa là: những ai trong kiếp trước đã làm điều thiện, là những người thí chủ, ưa thích phước báu bố thí, đã đoạn trừ cấu uế của sự bỏn xẻn, thì họ làm cho cõi trời, thế giới của chư thiên, được tràn đầy, được viên mãn, bằng chính sự toàn hảo về sắc đẹp và sự toàn hảo về đoàn tùy tùng của mình. Obhāsenti ca nandanaṃ có nghĩa là: không chỉ làm cho tràn đầy, mà họ còn chế ngự và làm rực sáng khu vườn Nandana – vốn đã tự nhiên tỏa sáng với ánh quang của các cây kalpa (cây như ý), v.v. – bằng sự lộng lẫy của y phục, trang sức và ánh quang của thân thể, làm cho nó chiếu diệu.

๔๐๒. กามกามิโนติ ยถิจฺฉิเตสุ กามคุเณสุ ยถากามํ ปริโภควนฺโต. อุจฺจากุเลสูติ อุจฺเจสุ ขตฺติยกุลาทีสุ กุเลสุ. สโภเคสูติ มหาวิภเวสุ. ตโต จุตาติ ตโต เทวโลกโต จุตา.

402. Kāmakāmino có nghĩa là những người hưởng thụ các dục trần theo ý muốn, tùy theo mong muốn của họ. Uccākulesu là trong các gia đình cao quý, như gia đình của dòng dõi Sát-đế-lỵ, v.v. Sabhogesu là với tài sản lớn. Tato cutā là đã mệnh chung từ nơi ấy, tức là từ thế giới của chư thiên.

๔๐๓. กูฏาคาเร จ ปาสาเทติ กูฏาคาเร จ ปาสาเท จ. พีชิตงฺคาติ พีชิยมานเทหา. โมรหตฺเถหีติ โมรปิญฺฉปฏิมณฺฑิตพีชนีหตฺเถหิ. ยสสฺสิโนติ ปริวารวนฺโต รมนฺตีติ อธิปฺปาโย.

403. Kūṭāgāre ca pāsāde là trong các lâu đài có mái nhọn và trong các cung điện. Bījitaṅgā là những người có thân thể được quạt. Morahatthehi là bởi những bàn tay cầm quạt được trang trí bằng lông công. Yasassino có nghĩa là những người có đoàn tùy tùng, họ vui hưởng. Đó là ý nghĩa.

๔๐๔. องฺกโต องฺกํ คจฺฉนฺตีติ ทารกกาเลปิ ญาตีนํ ธาตีนญฺจ องฺกฏฺฐานโต องฺกฏฺฐานเมว คจฺฉนฺติ, น ภูมิตลนฺติ อธิปฺปาโย. อุปติฏฺฐนฺตีติ อุปฏฺฐานํ กโรนฺติ. สุเขสิโนติ สุขมิจฺฉนฺตา, ‘‘มา สีตํ วา อุณฺหํ วา’’ติ อปฺปกมฺปิ ทุกฺขํ ปริหรนฺตา อุปติฏฺฐนฺตีติ อธิปฺปาโย.

404. Aṅkato aṅkaṃ gacchanti có nghĩa là: ngay cả trong thời thơ ấu, họ cũng đi từ lòng của người thân và vú nuôi đến lòng của người khác, chứ không (chạm) xuống mặt đất. Đó là ý nghĩa. Upatiṭṭhanti có nghĩa là họ chăm sóc, hầu hạ. Sukhesino là những người mong cầu hạnh phúc. Ý nghĩa là họ chăm sóc, tránh cho (đứa trẻ) dù chỉ một chút khổ đau, (nghĩ rằng) “mong rằng không có lạnh hay nóng”.

๔๐๕. นยิทํ อกตปุญฺญานนฺติ อิทํ โสกวตฺถุอภาวโต อโสกํ รมฺมํ รมณียํ ติทสานํ ตาวตึสเทวานํ มหาวนํ มหาอุปวนภูตํ นนฺทนํ นนฺทนวนํ อกตปุญฺญานํ น โหติ, เตหิ ลทฺธุํ น สกฺกาติ อตฺโถ.

405. Nayidaṃ akatapuññānaṃ có nghĩa là: khu vườn Nandana này, là khu vườn không sầu muộn (asokaṃ) do không có nguyên nhân của sầu muộn, là nơi vui thích (rammaṃ), khả ái (ramaṇīyaṃ), là khu rừng lớn, là công viên lớn của chư thiên Tidasā, tức chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, thì không dành cho những người không làm phước. Nghĩa là, nó không thể được đạt đến bởi họ.

๔๐๖. อิธาติ อิมสฺมึ มนุสฺสโลเก วิเสสโต ปุญฺญํ กรียติ, ตํ สนฺธายาห. อิธาติ วา ทิฏฺฐธมฺเม. ปรตฺถาติ สมฺปราเย.

406. Idha (ở đây) là trong thế giới loài người này, nơi phước được tạo tác một cách đặc biệt. Ngài nói điều này có ý chỉ đến điều đó. Hoặc idha có nghĩa là trong đời hiện tại. Parattha (ở đời sau) có nghĩa là trong đời vị lai.

๔๐๗. เตสนฺติ เตหิ ยถาวุตฺเตหิ เทเวหิ. สหพฺยกามานนฺติ สหภาวํ อิจฺฉนฺเตหิ. โภคสมงฺคิโนติ โภเคหิ สมนฺนาคตา, ทิพฺเพหิ [Pg.164] ปญฺจกามคุเณหิ สมปฺปิตา โมทนฺตีติ อตฺโถ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมว.

407. Tesaṃ là bởi những vị chư thiên đã được đề cập. Sahabyakāmānaṃ là bởi những người mong muốn được đồng hành. Bhogasamaṅgino là những người được phú cho các sự hưởng thụ. Nghĩa là, được phú cho năm loại dục lạc của cõi trời, họ hoan hỷ. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

เอวํ เตหิ เปเตหิ สาธารณโต อตฺตนา กตกมฺมสฺส จ คติยา ปุญฺญกมฺมสฺส จ คติยา ปเวทิตาย สํวิคฺคมนสฺส โกฬิยามจฺจปมุขสฺส ตตฺถ สนฺนิปติตสฺส มหาชนสฺส อชฺฌาสยานุรูปํ ภควา วิตฺถาเรน ธมฺมํ เทเสสิ. เทสนาปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

Như vậy, sau khi quả báo của nghiệp do chính mình đã tạo và quả báo của phước nghiệp đã được trình bày một cách chung chung cho các ngạ quỷ ấy, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng Pháp một cách rộng rãi, tương ứng với khuynh hướng của đại chúng đã tụ hội ở nơi ấy, đứng đầu là vị đại thần của xứ Koḷiya, là người có tâm xúc động. Vào lúc kết thúc bài thuyết giảng, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã thấu triệt Giáo Pháp.

อภิชฺชมานเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Abhijjamāna đã kết thúc.

๒. สาณวาสิตฺเถรเปตวตฺถุวณฺณนา

2. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ (liên quan đến) Trưởng lão Sāṇavāsi

กุณฺฑินาคริโย เถโรติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต อายสฺมโต สาณวาสิตฺเถรสฺส ญาติเปเต อารพฺภ วุตฺตํ. อตีเต กิร พาราณสิยํ กิตวสฺส นาม รญฺโญ ปุตฺโต อุยฺยานกีฬํ กีฬิตฺวา นิวตฺตนฺโต สุเนตฺตํ นาม ปจฺเจกพุทฺธํ ปิณฺฑาย จริตฺวา นครโต นิกฺขมนฺตํ ทิสฺวา อิสฺสริยมทมตฺโต หุตฺวา ‘‘กถญฺหิ นาม มยฺหํ อญฺชลึ อกตฺวา อยํ มุณฺฑโก คจฺฉตี’’ติ ปทุฏฺฐจิตฺโต หตฺถิกฺขนฺธโต โอตริตฺวา ‘‘กจฺจิ เต ปิณฺฑปาโต ลทฺโธ’’ติ อาลปนฺโต หตฺถโต ปตฺตํ คเหตฺวา ปถวิยํ ปาเตตฺวา ภินฺทิ. อถ นํ สพฺพตฺถ ตาทิภาวปฺปตฺติยา นิพฺพิการํ กรุณาวิปฺผารโสมนสฺสนิปาตปสนฺนจิตฺตเมว โอโลเกนฺตํ อฏฺฐานาฆาเตน ทูสิตจิตฺโต ‘‘กึ มํ กิตวสฺส รญฺโญ ปุตฺตํ น ชานาสิ, ตฺวํ โอโลกยนฺโต มยฺหํ กึ กริสฺสสี’’ติ วตฺวา อวหสนฺโต ปกฺกามิ. ปกฺกนฺตมตฺตสฺเสว จสฺส นรกคฺคิทาหปฏิภาโค พลวสรีรทาโห อุปฺปชฺชิ. โส เตน มหาสนฺตาเปนาภิภูตกาโย อติพาฬฺหํ ทุกฺขเวทนาภิตุนฺโน กาลํ กตฺวา อวีจีมหานิรเย นิพฺพตฺติ.

(Câu chuyện) “Vị Trưởng lão ở thành Kuṇḍi...” này đã được Đức Đạo Sư nói lên trong khi Ngài đang trú tại Trúc Lâm, liên quan đến các ngạ quỷ là quyến thuộc của Tôn giả Trưởng lão Sāṇavāsi. Tương truyền, trong quá khứ, tại thành Ba-la-nại, con trai của đức vua tên là Kitava, sau khi vui chơi trong vườn ngự uyển và đang trên đường trở về, đã nhìn thấy vị Phật Độc Giác tên là Sunetta đang đi ra khỏi thành sau khi đi khất thực. Do say sưa trong sự kiêu mạn về quyền thế, với tâm sân hận, vị ấy đã nghĩ rằng: “Tại sao gã trọc đầu này lại đi mà không chắp tay chào ta?”. Vị ấy đã xuống khỏi lưng voi, vừa hỏi: “Này ông, ông đã nhận được vật thực khất thực chưa?”, vừa lấy bình bát từ tay vị Phật Độc Giác, ném xuống đất và làm vỡ. Khi ấy, vị Phật Độc Giác, do đã đạt đến trạng thái như nhiên trong mọi hoàn cảnh, vẫn không thay đổi, nhìn vị hoàng tử với tâm thanh tịnh, an lạc, và lan tỏa lòng bi mẫn. Vị hoàng tử, với tâm bị ô nhiễm bởi sự tức giận vô cớ, đã nói rằng: “Ngươi không biết ta là con của vua Kitava sao? Ngươi nhìn ta thì làm được gì ta?”, rồi chế nhạo và bỏ đi. Ngay khi vừa bỏ đi, một sự nóng bức dữ dội, tương tự như sự thiêu đốt của lửa địa ngục, đã phát sanh trong thân của vị ấy. Người ấy, với thân bị sự nóng bức khủng khiếp ấy xâm chiếm, bị cảm thọ đau đớn tột cùng hành hạ, đã mệnh chung và tái sanh vào đại địa ngục Vô Gián.

โส ตตฺถ ทกฺขิณปสฺเสน วามปสฺเสน อุตฺตาโน อวกุชฺโชติ พหูหิ ปกาเรหิ ปริวตฺติตฺวา จตุราสีติ วสฺสสหสฺสานิ ปจฺจิตฺวา ตโต [Pg.165] จุโต เปเตสุ อปิริมิตกาลํ ขุปฺปิปาสาทิทุกฺขํ อนุภวิตฺวา ตโต จุโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท กุณฺฑินครสฺส สมีเป เกวฏฺฏคาเม นิพฺพตฺติ. ตสฺส ชาติสฺสรญาณํ อุปฺปชฺชิ, เตน โส ปุพฺเพ อตฺตนา อนุภูตปุพฺพํ ทุกฺขํ อนุสฺสรนฺโต วยปฺปตฺโตปิ ปาปภเยน ญาตเกหิปิ สทฺธึ มจฺฉพนฺธนตฺถํ น คจฺฉติ. เตสุ คจฺฉนฺเตสุ มจฺเฉ ฆาเตตุํ อนิจฺฉนฺโต นิลียติ, คโต จ ชาลํ ภินฺทติ, ชีวนฺเต วา มจฺเฉ คเหตฺวา อุทเก วิสฺสชฺเชติ, ตสฺส ตํ กิริยํ อโรจนฺตา ญาตกา เคหโต ตํ นีหรึสุ. เอโก ปนสฺส ภาตา สิเนหพทฺธหทโย อโหสิ.

Ở nơi đó, người ấy đã lăn lộn qua lại bằng nhiều cách: nằm nghiêng bên phải, nghiêng bên trái, nằm ngửa, nằm sấp, và sau khi bị thiêu đốt trong tám mươi bốn ngàn năm, đã mệnh chung từ đó. Sau khi đã trải qua nỗi khổ đói khát v.v... trong loài ngạ quỷ trong một thời gian không thể đo lường, người ấy đã mệnh chung từ đó và trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh trong một làng chài gần thành Kuṇḍi. Túc mạng minh đã phát sanh nơi người ấy, do đó, người ấy nhớ lại nỗi khổ mà mình đã từng trải qua trong quá khứ. Mặc dù đã đến tuổi trưởng thành, vì sợ hãi tội lỗi, anh ta không đi bắt cá cùng với cả những người thân. Khi họ đi, vì không muốn giết cá, anh ta lẩn trốn; và nếu có đi, anh ta làm rách lưới, hoặc bắt những con cá còn sống rồi thả vào nước. Những người thân không hài lòng với hành động đó của anh ta đã đuổi anh ta ra khỏi nhà. Tuy nhiên, một người anh em của anh ta có trái tim gắn bó bởi tình thương.

เตน จ สมเยน อายสฺมา อานนฺโท กุณฺฑินครํ อุปนิสฺสาย สาณปพฺพเต วิหรติ. อถ โส เกวฏฺฏปุตฺโต ญาตเกหิ ปริจฺจตฺโต หุตฺวา อิโต จิโต จ ปริพฺภมนฺโต ตํ ปเทสํ ปตฺโต โภชนเวลาย เถรสฺส สนฺติกํ อุปสงฺกมิ. เถโร ตํ ปุจฺฉิตฺวา โภชเนน อตฺถิกภาวํ ญตฺวา ตสฺส ภตฺตํ ทตฺวา กตภตฺตกิจฺโจ สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา ธมฺมกถาย ปสนฺนมานสํ ญตฺวา ‘‘ปพฺพชิสฺสสิ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ปพฺพชิสฺสามี’’ติ. เถโร ตํ ปพฺพาเชตฺวา เตน สทฺธึ ภควโต สนฺติกํ อคมาสิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘อานนฺท, อิมํ สามเณรํ อนุกมฺเปยฺยาสี’’ติ. โส จ อกตกุสลตฺตา อปฺปลาโภ อโหสิ. อถ นํ สตฺถา อนุคฺคณฺหนฺโต ภิกฺขูนํ ปริโภคตฺถาย ปานียฆฏานํ ปริปูรเณ นิโยเชสิ. ตํ ทิสฺวา อุปาสกา ตสฺส พหูนิ นิจฺจภตฺตานิ ปฏฺฐเปสุํ.

Và vào lúc ấy, Tôn giả Ānanda đang trú tại núi Sāṇa, nương vào thành Kuṇḍi. Khi ấy, người con trai của dân chài ấy, sau khi bị người thân ruồng bỏ, đã lang thang đây đó và đến vùng ấy. Vào giờ ăn, anh ta đã đến gần vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão sau khi hỏi và biết được anh ta cần thức ăn, đã cho anh ta vật thực. Sau khi anh ta đã dùng bữa xong, vị Trưởng lão biết được toàn bộ câu chuyện và nhận thấy tâm anh ta hoan hỷ với bài pháp thoại, liền hỏi: “Này hiền giả, con có muốn xuất gia không?”. (Anh ta đáp): “Vâng, thưa ngài, con sẽ xuất gia”. Vị Trưởng lão đã cho anh ta xuất gia và cùng với vị ấy đi đến nơi Đức Thế Tôn. Khi ấy, Đức Đạo Sư đã nói với ngài Ānanda: “Này Ānanda, hãy thương tưởng vị Sa-di này”. Và vị ấy, do không có thiện nghiệp đã làm, đã có ít lợi lộc. Khi ấy, Đức Đạo Sư, để hỗ trợ vị ấy, đã giao cho nhiệm vụ đổ đầy các bình nước uống vì lợi ích sử dụng của các vị Tỳ-khưu. Thấy điều đó, các vị cận sự nam đã thiết lập nhiều phần vật thực cúng dường thường xuyên cho vị ấy.

โส อปเรน สมเยน ลทฺธูปสมฺปโท อรหตฺตํ ปตฺวา เถโร หุตฺวา ทฺวาทสหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สาณปพฺพเต วสิ. ตสฺส ปน ญาตกา ปญฺจสตมตฺตา อนุปจิตกุสลกมฺมา อุปจิตมจฺเฉราทิปาปธมฺมา กาลํ กตฺวา เปเตสุ นิพฺพตฺตึสุ. ตสฺส ปน มาตาปิตโร ‘‘เอส อมฺเหหิ ปุพฺเพ เคหโต นิกฺกฑฺฒิโต’’ติ สารชฺชมานา ตํ อนุปสงฺกมิตฺวา ตสฺมึ พทฺธสิเนหํ ภาติกํ เปเสสุํ. โส เถรสฺส คามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐสมเย ทกฺขิณชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ ปติฏฺฐาเปตฺวา กตญฺชลี อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา [Pg.166] ‘‘มาตา ปิตา จ เต, ภนฺเต’’ติอาทิคาถา อโวจ. กุณฺฑินาคริโย เถโรติอาทโย ปน อาทิโต ปญฺจ คาถา ตาสํ สมฺพนฺธทสฺสนตฺถํ ธมฺมสงฺคาหเกหิ ฐปิตา.

Về sau, vị ấy sau khi đã thọ cụ túc giới, đã đạt đến quả A-la-hán và trở thành một vị Trưởng lão, rồi cùng với mười hai vị Tỳ-khưu trú tại núi Sāṇa. Tuy nhiên, khoảng năm trăm người thân của vị ấy, do không tích lũy thiện nghiệp và đã tích lũy các ác pháp như keo kiệt, sau khi mệnh chung đã tái sanh vào loài ngạ quỷ. Cha mẹ của vị ấy, vì cảm thấy xấu hổ rằng: “Người này trước đây đã bị chúng ta đuổi ra khỏi nhà”, nên đã không đến gần vị ấy mà sai người em trai có tình thương gắn bó với vị ấy đến. Người em ấy, vào lúc vị Trưởng lão đi vào làng để khất thực, đã đặt đầu gối phải xuống đất, chắp tay, hiện thân ra và nói lên các câu kệ bắt đầu bằng: “Thưa ngài, mẹ và cha của ngài...”. Tuy nhiên, năm câu kệ đầu tiên, bắt đầu bằng “Vị Trưởng lão ở thành Kuṇḍi...”, đã được các nhà kết tập kinh điển đặt vào để cho thấy sự liên quan của chúng.

๔๐๘.

408.

‘‘กุณฺฑินาคริโย เถโร, สาณวาสินิวาสิโก;

โปฏฺฐปาโทติ นาเมน, สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย.

“Vị Trưởng lão ở thành Kuṇḍi, cư ngụ tại Sāṇavāsi, tên là Poṭṭhapāda, là vị Sa-môn đã tu tập các căn.

๔๐๙.

409.

‘‘ตสฺส มาตา ปิตา ภาตา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

“Mẹ, cha, và anh em của vị ấy, sau khi đã làm ác nghiệp, từ đây đã đi đến thế giới ngạ quỷ, bị khốn khổ, thuộc về cõi Diêm vương.

๔๑๐.

410.

‘‘เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา;

อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา, น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน.

“Họ khốn khổ, gầy như kim, mệt mỏi, trần truồng, ốm yếu. Run rẩy, vô cùng sợ hãi, những kẻ tàn bạo ấy không dám hiện thân.

๔๑๑.

411.

‘‘ตสฺส ภาตา วิตริตฺวา, นคฺโค เอกปเถกโก;

จตุกุณฺฑิโก ภวิตฺวาน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.

“Người em của vị ấy, sau khi đã can đảm, một mình trần truồng, bò bằng bốn chi, đã hiện thân cho vị Trưởng lão.

๔๑๒.

412.

‘‘เถโร จามนสิกตฺวา, ตุณฺหีภูโต อติกฺกมิ;

โส จ วิญฺญาปยี เถรํ, ‘ภาตา เปตคโต อหํ’.

“Và vị Trưởng lão, không để tâm, đã im lặng đi qua. Và người ấy đã trình bày với vị Trưởng lão: ‘Con là em trai của ngài, đã sanh vào cõi ngạ quỷ’.

๔๑๓.

413.

‘‘มาตา ปิตา จ เต ภนฺเต, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

“Thưa ngài, mẹ và cha của ngài, sau khi đã làm ác nghiệp, từ đây đã đi đến thế giới ngạ quỷ, bị khốn khổ, thuộc về cõi Diêm vương.

๔๑๔.

414.

‘‘เตน ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา;

อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา, น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน.

“Do đó, họ khốn khổ, gầy như kim, mệt mỏi, trần truồng, ốm yếu. Run rẩy, vô cùng sợ hãi, những kẻ tàn bạo ấy không dám hiện thân.

๔๑๕.

415.

‘‘อนุกมฺปสฺสุ การุณิโก, ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ โน;

ตว ทินฺเนน ทาเนน, ยาเปสฺสนฺติ กุรูริโน’’ติ.

“Hỡi bậc bi mẫn, xin hãy thương xót, sau khi bố thí, xin hãy hồi hướng cho chúng con. Với vật bố thí do ngài đã cho, những kẻ tàn bạo này sẽ được duy trì sự sống.”

๔๐๘-๙. ตตฺถ กุณฺฑินาคริโย เถโรติ เอวํนามเก นคเร ชาตสํวฑฺฒตฺเถโร, ‘‘กุณฺฑิกนคโร เถโร’’ติปิ ปาโฐ, โส เอวตฺโถ. สาณวาสินิวาสิโกติ สาณปพฺพตวาสี. โปฏฺฐปาโทติ นาเมนาติ นาเมน โปฏฺฐปาโท นาม. สมโณติ สมิตปาโป. ภาวิตินฺทฺริโยติ อริยมคฺคภาวนาย ภาวิตสทฺธาทิอินฺทฺริโย, อรหาติ อตฺโถ. ตสฺสาติ ตสฺส สาณวาสิตฺเถรสฺส. ทุคฺคตาติ ทุคฺคติคตา.

408-9. Ở đây, trưởng lão ở thành Kuṇḍināgara có nghĩa là vị trưởng lão đã được sanh ra và lớn lên ở thành phố có tên là như vậy. Cũng có bài đọc là “trưởng lão ở thành Kuṇḍika,” ý nghĩa là như thế ấy. Người trú ở Sāṇavāsi có nghĩa là người ở núi Sāṇa. Tên là Poṭṭhapāda có nghĩa là có tên là Poṭṭhapāda. Sa-môn có nghĩa là người đã dập tắt điều ác. Người có các căn đã được tu tập có nghĩa là người có các căn như tín v.v... đã được tu tập bằng sự tu tập Thánh đạo, ý nghĩa là bậc A-la-hán. Của vị ấy có nghĩa là của vị trưởng lão Sāṇavāsi ấy. Khốn khổ có nghĩa là đã đi đến cảnh khổ.

๔๑๐. สูจิกฏฺฏาติ [Pg.167] ปูตินา ลูขคตฺตา อฏฺฏกา, สูจิกาติ ลทฺธนามาย ขุปฺปิปาสาย อฏฺฏา ปีฬิตา. ‘‘สูจิกณฺฐา’’ติ เกจิ ปฐนฺติ, สูจิฉิทฺทสทิสมุขทฺวาราติ อตฺโถ. กิลนฺตาติ กิลนฺตกายจิตฺตา. นคฺคิโนติ นคฺครูปา นิจฺโจฬา. กิสาติ อฏฺฐิตฺตจมตฺตสรีรตาย กิสเทหา. อุตฺตสนฺตาติ ‘‘อยํ สมโณ อมฺหากํ ปุตฺโต’’ติ โอตฺตปฺเปน อุตฺราสํ อาปชฺชนฺตา. มหตฺตาสาติ อตฺตนา ปุพฺเพ กตกมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺชาตมหาภยา. น ทสฺเสนฺตีติ อตฺตานํ น ทสฺเสนฺติ, สมฺมุขีภาวํ น คจฺฉนฺติ. กุรูริโนติ ทารุณกมฺมนฺตา.

410. Bị kim châm có nghĩa là bị đau khổ, có thân thể khô khan hôi thối, bị đau khổ và bị hành hạ bởi sự đói khát vốn được mệnh danh là ‘cây kim.’ Một số vị đọc là “cổ như kim,” ý nghĩa là có miệng nhỏ như lỗ kim. Mệt mỏi có nghĩa là mệt mỏi thân và tâm. Lõa thể có nghĩa là có hình dạng trần truồng, không có y phục. Ốm yếu có nghĩa là có thân hình gầy gò do chỉ còn da bọc xương. Hoảng sợ có nghĩa là trở nên kinh hãi với lòng tàm quý, nghĩ rằng: “Vị Sa-môn này là con trai của chúng ta.” Vô cùng khiếp sợ có nghĩa là có sự sợ hãi lớn lao sanh khởi do nghiệp mà tự mình đã tạo trong quá khứ. Họ không cho thấy có nghĩa là họ không cho thấy bản thân, họ không đi đến đối diện. Tàn ác có nghĩa là những người đã làm các hành vi tàn ác.

๔๑๑. ตสฺส ภาตาติ สาณวาสิตฺเถรสฺส ภาตา. วิตริตฺวาติ วิติณฺโณ หุตฺวา, โอตฺตปฺปสนฺตาสภยาติ อตฺโถ. วิตุริตฺวาติ วา ปาโฐ, ตุริโต หุตฺวา, ตรมานรูโป หุตฺวาติ วุตฺตํ โหติ. เอกปเถติ เอกปทิกมคฺเค. เอกโกติ เอกิโก อทุติโย. จตุกุณฺฑิโก ภวิตฺวานาติ จตูหิ องฺเคหิ กุณฺเฑติ อตฺตภาวํ ปวตฺเตตีติ จตุกุณฺฑิโก, ทฺวีหิ ชาณูหิ ทฺวีหิ หตฺเถหิ คจฺฉนฺโต ติฏฺฐนฺโต จ, เอวํภูโต หุตฺวาติ อตฺโถ. โส หิ เอวํ ปุรโต โกปีนปฏิจฺฉาทนา โหตีติ ตถา อกาสิ. เถรสฺส ทสฺสยีตุมนฺติ เถรสฺส อตฺตานํ อุทฺทิสยิ ทสฺเสสิ.

411. Người anh em của vị ấy có nghĩa là người anh em của trưởng lão Sāṇavāsi. Sau khi đã vượt qua có nghĩa là đã trở nên vượt qua, ý nghĩa là (vượt qua) sự sợ hãi và kinh hãi do lòng tàm quý. Hoặc bài đọc là vituritvā, có nghĩa là đã trở nên vội vã, được nói là có nghĩa là đang trong trạng thái hối hả. Trên con đường độc đạo có nghĩa là trên con đường chỉ dành cho một người. Một mình có nghĩa là đơn độc, không có người thứ hai. Sau khi trở thành người đi bằng bốn chi có nghĩa là người di chuyển thân thể bằng bốn chi được gọi là ‘người đi bằng bốn chi,’ tức là đi và đứng bằng hai đầu gối và hai bàn tay; ý nghĩa là ‘sau khi đã trở thành như vậy.’ Vị ấy đã làm như vậy vì rằng làm như thế thì phần phía trước (bộ phận kín) được che đậy. Đã cho trưởng lão thấy có nghĩa là vị ấy đã chỉ và cho trưởng lão thấy chính mình.

๔๑๒. อมนสิกตฺวาติ ‘‘อยํ นาม เอโส’’ติ เอวํ มนสิ อกริตฺวา อนาวชฺเชตฺวา. โส จาติ โส เปโต. ภาตา เปตคโต อหนฺติ ‘‘อหํ อตีตตฺตภาเว ภาตา, อิทานิ เปตภูโต อิธาคโต’’ติ วตฺวา วิญฺญาปยิ เถรนฺติ โยชนา.

412. Không tác ý có nghĩa là đã không ghi nhận ở trong tâm, đã không chú ý rằng: “Đây là người tên là như thế.” Và người ấy có nghĩa là ngạ quỷ ấy. Tôi là người anh em đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ có nghĩa là: “Trong kiếp quá khứ, tôi là người anh em (của ngài), bây giờ đã trở thành ngạ quỷ, tôi đã đến đây,” sau khi nói như vậy, vị ấy đã trình cho trưởng lão biết, đây là sự liên kết.

๔๑๓-๕. ยถา ปน วิญฺญาปยิ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘มาตา ปิตา จา’’ติอาทินา ติสฺโส คาถา วุตฺตา. ตตฺถ มาตา ปิตา จ เตติ ตว มาตา จ ปิตา จ. อนุกมฺปสฺสูติ อนุคฺคณฺห อนุทยํ กโรหิ. อนฺวาทิสาหีติ อาทิส. โนติ อมฺหากํ. ตว ทินฺเนนาติ ตยา ทินฺเนน.

413-5. Tuy nhiên, để trình bày về việc vị ấy đã trình cho biết như thế nào, ba câu kệ bắt đầu bằng “mẹ và cha...” đã được nói đến. Ở đây, mẹ và cha của ngài có nghĩa là mẹ của ngài và cha của ngài. Xin hãy thương xót có nghĩa là xin hãy gia hộ, xin hãy thể hiện lòng bi mẫn. Xin hãy hồi hướng có nghĩa là hãy chỉ định. Cho chúng tôi có nghĩa là của chúng tôi. Với vật thí của ngài có nghĩa là với vật đã được ngài cho.

ตํ [Pg.168] สุตฺวา เถโร ยถา ปฏิปชฺชิ, ตํ ทสฺเสตุํ –

Sau khi nghe điều ấy, để trình bày về việc vị trưởng lão đã thực hành như thế nào –

๔๑๖.

416.

‘‘เถโร จริตฺวา ปิณฺฑาย, ภิกฺขู อญฺเญ จ ทฺวาทส;

เอกชฺฌํ สนฺนิปตึสุ, ภตฺตวิสฺสคฺคการณา.

“Vị trưởng lão đi khất thực, và mười hai vị tỳ khưu khác; đã tụ hội lại một nơi, vì lý do phân chia vật thực.”

๔๑๗.

417.

‘‘เถโร สพฺเพว เต อาห, ยถาลทฺธํ ททาถ เม;

สงฺฆภตฺตํ กริสฺสามิ, อนุกมฺปาย ญาตินํ.

“Vị trưởng lão nói với tất cả các vị ấy: ‘Xin hãy cho tôi vật thực đã nhận được; tôi sẽ sắm sửa bữa ăn cho chư Tăng, vì lòng thương tưởng đến các quyến thuộc.’”

๔๑๘.

418.

‘‘นิยฺยาทยึสุ เถรสฺส, เถโร สงฺฆํ นิมนฺตยิ;

ทตฺวา อนฺวาทิสิ เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

“Các vị ấy đã trao lại cho vị trưởng lão, vị trưởng lão đã thỉnh mời chư Tăng; sau khi dâng cúng, vị trưởng lão đã hồi hướng cho mẹ, cho cha, và cho người anh em: ‘Mong rằng vật này là của các quyến thuộc của tôi, mong rằng các quyến thuộc được an lạc.’”

๔๑๙.

419.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, โภชนํ อุทปชฺชถ;

สุจึ ปณีตํ สมฺปนฺนํ, อเนกรสพฺยญฺชนํ.

“Ngay sau khi được hồi hướng, vật thực đã sanh khởi; trong sạch, cao vị, đầy đủ, với nhiều hương vị và món ăn phụ.”

๔๒๐.

420.

‘‘ตโต อุทฺทสฺสยี ภาตา, วณฺณวา พลวา สุขี;

ปหูตํ โภชนํ ภนฺเต, ปสฺส นคฺคามฺหเส มยํ;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา วตฺถํ ลภามเส.

“Sau đó, người anh em đã hiện ra, có dung sắc, có sức mạnh, được an lạc: ‘Bạch ngài, vật thực thì dồi dào, nhưng xin hãy nhìn xem, chúng tôi đang lõa thể. Bạch ngài, xin hãy cố gắng để chúng tôi có thể nhận được y phục.’”

๔๒๑.

421.

‘‘เถโร สงฺการกูฏมฺหา, อุจฺจินิตฺวาน นนฺตเก;

ปิโลติกํ ปฏํ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา.

“Vị trưởng lão, từ đống rác, sau khi đã thu lượm các mảnh giẻ; làm thành tấm y bằng vải vụn, đã dâng cúng đến chư Tăng bốn phương.”

๔๒๒.

422.

‘‘ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

“Sau khi dâng cúng, vị trưởng lão đã hồi hướng cho mẹ, cho cha, và cho người anh em: ‘Mong rằng vật này là của các quyến thuộc của tôi, mong rằng các quyến thuộc được an lạc.’”

๔๒๓.

423.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วตฺถานิ อุทปชฺชิสุํ;

ตโต สุวตฺถวสโน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.

“Ngay sau khi được hồi hướng, các y phục đã sanh khởi. Sau đó, người ấy mặc y phục đẹp đẽ, đã hiện ra cho vị trưởng lão thấy.”

๔๒๔.

424.

‘‘ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา;

ตโต พหุตรา ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ โน.

“Bạch ngài, y phục và vật che thân của chúng tôi nhiều hơn tất cả các vật che thân trong vương quốc của vua Nanda.”

๔๒๕.

425.

‘‘โกเสยฺยกมฺพลียานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ;

วิปุลา จ มหคฺฆา จ, เตปากาเสวลมฺพเร.

“Vải lụa và vải len, vải gai và vải bông; rộng lớn và quý giá, chúng đang treo lơ lửng ở trên không.”

๔๒๖.

426.

‘‘เต [Pg.169] มยํ ปริทหาม, ยํ ยญฺหิ มนโส ปิยํ;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา เคหํ ลภามเส.

“Chúng tôi mặc vào những y phục nào làm hài lòng tâm ý. Bạch ngài, xin hãy cố gắng để chúng tôi có thể nhận được nhà ở.”

๔๒๗.

427.

‘‘เถโร ปณฺณกุฏึ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา จ อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

“Vị trưởng lão, sau khi làm một cái am lá, đã dâng cúng đến chư Tăng bốn phương; và sau khi dâng cúng, vị trưởng lão đã hồi hướng cho mẹ, cho cha, và cho người anh em: ‘Mong rằng vật này là của các quyến thuộc của tôi, mong rằng các quyến thuộc được an lạc.’”

๔๒๘.

428.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ฆรานิ อุทปชฺชิสุํ;

กูฏาคารนิเวสนา, วิภตฺตา ภาคโส มิตา.

“Ngay sau khi được hồi hướng, các ngôi nhà đã sanh khởi; những trú xứ có lầu gác, được phân chia thành từng phần đã được đo lường.”

๔๒๙.

429.

‘‘น มนุสฺเสสุ อีทิสา, ยาทิสา โน ฆรา อิธ;

อปิ ทิพฺเพสุ ยาทิสา, ตาทิสา โน ฆรา อิธ.

“Ở cõi người không có những ngôi nhà như thế này, giống như các ngôi nhà của chúng tôi ở đây. Thật vậy, ở cõi trời có những ngôi nhà như thế nào thì các ngôi nhà của chúng tôi ở đây là như thế ấy.”

๔๓๐.

430.

‘‘ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ, สมนฺตา จตุโร ทิสา;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ปานียํ ลภามเส.

“Chúng chiếu sáng rực rỡ, tỏa ánh sáng khắp bốn phương. Bạch ngài, xin hãy cố gắng để chúng tôi có thể nhận được nước uống.”

๔๓๑.

431.

‘‘เถโร กรณํ ปูเรตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

“Vị trưởng lão, sau khi đổ đầy bình nước, đã dâng cúng đến chư Tăng bốn phương; sau khi dâng cúng, vị trưởng lão đã hồi hướng cho mẹ, cho cha, và cho người anh em: ‘Mong rằng vật này là của các quyến thuộc của tôi, mong rằng các quyến thuộc được an lạc.’”

๔๓๒.

432.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ปานียํ อุทปชฺชถ;

คมฺภีรา จตุรสฺสา จ, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา.

“Ngay sau khi được hồi hướng, nước uống đã sanh khởi; những hồ sen sâu và vuông vức, được khéo tạo ra.”

๔๓๓.

433.

‘‘สีโตทิกา สุปฺปติตฺถา, สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา;

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, วาริกิญฺชกฺขปูริตา.

“Có nước mát, có bến tắm tốt, mát mẻ, không có mùi hôi; được bao phủ bởi hoa sen hồng và hoa sen xanh, được làm đầy bởi nhụy hoa trong nước.”

๔๓๔.

434.

‘‘ตตฺถ นฺหตฺวา ปิวิตฺวา จ, เถรสฺส ปฏิทสฺสยุํ;

ปหูตํ ปานียํ ภนฺเต, ปาทา ทุกฺขา ผลนฺติ โน.

“Sau khi đã tắm và uống ở đấy, họ đã hiện ra lại cho vị trưởng lão thấy: ‘Bạch ngài, nước uống thì dồi dào, nhưng bàn chân của chúng tôi bị đau đớn nứt nẻ.’”

๔๓๕.

435.

‘‘อาหิณฺฑมานา ขญฺชาม, สกฺขเร กุสกณฺฏเก;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ยานํ ลภามเส.

“Trong khi đi lang thang, chúng tôi đi khập khiễng trên sỏi đá và gai cỏ kusa. Bạch ngài, xin hãy cố gắng để chúng tôi có thể nhận được phương tiện đi lại.”

๔๓๖.

436.

‘‘เถโร สิปาฏิกํ ลทฺธา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

“Vị trưởng lão, sau khi nhận được đôi dép, đã dâng cúng đến chư Tăng bốn phương; sau khi dâng cúng, vị trưởng lão đã hồi hướng cho mẹ, cho cha, và cho người anh em: ‘Mong rằng vật này là của các quyến thuộc của tôi, mong rằng các quyến thuộc được an lạc.’”

๔๓๗.

437.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ[Pg.170], เปตา รเถน มาคมุํ;

อนุกมฺปิตมฺห ภทนฺเต, ภตฺเตนจฺฉาทเนน จ.

‘Ngay sau khi được hồi hướng, các ngạ quỷ đã đến bằng xe; bạch ngài, chúng con đã được thương xót bằng vật thực và y phục.

๔๓๘.

438.

‘‘ฆเรน ปานียทาเนน, ยานทาเนน จูภยํ;

มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ. – คาถาโย อาหํสุ;

‘Với (vật thí) trú xá, với sự cúng dường thức uống, và với sự cúng dường phương tiện đi lại cả hai; bạch ngài, chúng con đã đến để đảnh lễ bậc Mâu-ni, đấng có lòng bi mẫn ở thế gian,’ (họ) đã nói lên các câu kệ.

๔๑๖-๗. ตตฺถ เถโร จริตฺวา ปิณฺฑายาติ เถโร ปิณฺฑาปาตจาริกาย จริตฺวา. ภิกฺขู อญฺเญ จ ทฺวาทสาติ เถเรน สห วสนฺตา อญฺเญ จ ทฺวาทส ภิกฺขู เอกชฺฌํ เอกโต สนฺนิปตึสุ. กสฺมาติ เจ? ภตฺตวิสฺสคฺคการณาติ ภตฺตกิจฺจการณา ภุญฺชนนิมิตฺตํ. เตติ เต ภิกฺขู. ยถาลทฺธนฺติ ยํ ยํ ลทฺธํ. ททาถาติ เทถ.

416-7. Ở đó, thero caritvā piṇḍāya (vị trưởng lão, sau khi đi khất thực) tức là vị trưởng lão sau khi đi khất thực. Bhikkhū aññe ca dvādasa (và mười hai vị tỳ khưu khác) tức là mười hai vị tỳ khưu khác đang sống cùng với vị trưởng lão đã tụ họp lại làm một, ở cùng một nơi. Nếu hỏi: ‘Vì sao?’ Bhattavissaggakāraṇā (vì lý do phân phát vật thực) tức là vì lý do phận sự về vật thực, vì mục đích thọ thực. Te (họ) tức là các vị tỳ khưu ấy. Yathāladdhaṃ (theo như đã nhận được) tức là vật gì đã nhận được. Dadātha (hãy cho) tức là detha (hãy cho).

๔๑๘. นิยฺยาทยึสูติ อทํสุ. สงฺฆํ นิมนฺตยีติ เต เอว ทฺวาทส ภิกฺขู สงฺฆุทฺเทสวเสน ตํ ภตฺตํ ทาตุํ นิมนฺเตสิ. อนฺวาทิสีติ อาทิสิ. ตตฺถ เยสํ อนฺวาทิสิ, เต ทสฺเสตุํ ‘‘มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน, อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’ติ วุตฺตํ.

418. Niyyādayiṃsu (họ đã trao) tức là họ đã cho. Saṅghaṃ nimantayi (vị ấy đã thỉnh mời chư Tăng) tức là vị ấy đã thỉnh mời chính mười hai vị tỳ khưu ấy để dâng vật thực kia theo sự chỉ định cho chư Tăng. Anvādisi (vị ấy đã hồi hướng) tức là ādisi (vị ấy đã hồi hướng). Ở đó, để chỉ rõ những người mà vị ấy đã hồi hướng, câu ‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’ (cho mẹ, cho cha, và cho anh em, nguyện cho của này là của các quyến thuộc tôi, nguyện cho các quyến thuộc được an lạc) đã được nói đến.

๔๑๙. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐติ อุทฺทิฏฺฐสมนนฺตรเมว. โภชนํ อุทปชฺชถาติ เตสํ เปตานํ โภชนํ อุปฺปชฺชิ. กีทิสนฺติ อาห ‘‘สุจิ’’นฺติอาทิ. ตตฺถ อเนกรสพฺยญฺชนนฺติ นานารเสหิ พฺยญฺชเนหิ ยุตฺตํ, อถ วา อเนกรสํ อเนกพฺยญฺชนญฺจ. ตโตติ โภชนลาภโต ปจฺฉา.

419. Samanantarānuddiṭṭhe (ngay sau khi được hồi hướng) tức là ngay sau khi được hồi hướng. Bhojanaṃ udapajjatha (vật thực đã sanh khởi) tức là vật thực đã sanh khởi cho các ngạ quỷ ấy. (Khi được hỏi:) ‘Như thế nào?’ vị ấy nói: ‘suciṃ’ (trong sạch), v.v… Ở đó, anekarasabyañjanaṃ (với nhiều hương vị và món ăn phụ) tức là được hợp thành với các món ăn phụ có nhiều hương vị, hoặc là nhiều hương vị và nhiều món ăn phụ. Tato (sau đó) tức là sau khi được lợi lộc về vật thực.

๔๒๐. อุทฺทสฺสยี ภาตาติ ภาติกภูโต เปโต เถรสฺส อตฺตานํ ทสฺเสสิ. วณฺณวา พลวา สุขีติ เตน โภชนลาเภน ตาวเทว รูปสมฺปนฺโน พลสมฺปนฺโน สุขิโตว หุตฺวา. ปหูตํ โภชนํ, ภนฺเตติ, ภนฺเต, ตว ทานานุภาเวน ปหูตํ อนปฺปกํ โภชนํ อมฺเหหิ ลทฺธํ. ปสฺส นคฺคามฺหเสติ โอโลเกหิ, นคฺคิกา ปน อมฺห, ตสฺมา ตถา, ภนฺเต, ปรกฺกม ปโยคํ กโรหิ. ยถา วตฺถํ ลภามเสติ เยน ปกาเรน ยาทิเสน ปโยเคน สพฺเพว มยํ วตฺถานิ ลเภยฺยาม, ตถา วายมถาติ อตฺโถ.

420. Uddassayī bhātā (người anh em đã hiện ra) tức là ngạ quỷ vốn là người anh em đã hiện thân cho vị trưởng lão thấy. Vaṇṇavā balavā sukhī (có dung sắc, có sức mạnh, được an lạc) tức là do sự lợi lộc về vật thực ấy, ngay khi ấy đã trở nên có được dung sắc, có được sức mạnh, và được an lạc. Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhante (bạch ngài, vật thực dồi dào) tức là: ‘Bạch ngài, do oai lực của sự cúng dường của ngài, vật thực dồi dào, không ít ỏi đã được chúng con nhận lãnh.’ Passa naggāmhase (hãy nhìn, chúng con đang trần truồng) tức là: ‘Hãy nhìn xem, chúng con đang trần truồng, vì thế, bạch ngài, hãy cố gắng, hãy thực hiện sự nỗ lực.’ Yathā vatthaṃ labhāmase (hầu cho chúng con nhận được y phục) có nghĩa là: ‘Bằng phương cách nào, bằng sự nỗ lực nào mà tất cả chúng con có thể nhận được các y phục, hãy tinh tấn như thế.’

๔๒๑. สงฺการกูฏมฺหาติ ตตฺถ ตตฺถ สงฺการฏฺฐานโต. อุจฺจินิตฺวานาติ คเวสนวเสน คเหตฺวา. นนฺตเกติ ฉินฺนปริยนฺเต ฉฑฺฑิตทุสฺสขณฺเฑ[Pg.171]. เต ปน ยสฺมา ขณฺฑภูตา ปิโลติกา นาม โหนฺติ, ตาหิ จ เถโร จีวรํ กตฺวา สงฺฆสฺส อทาสิ, ตสฺมา อาห ‘‘ปิโลติกํ ปฏํ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา’’ติ. ตตฺถ สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทาติ จตูหิปิ ทิสาหิ อาคตภิกฺขุสงฺฆสฺส อทาสิ. สมฺปทานตฺเถ หิ อิทํ ภุมฺมวจนํ.

421. Saṅkārakūṭamhā (từ đống rác) tức là từ nơi đổ rác ở chỗ này chỗ kia. Uccinitvāna (sau khi nhặt lượm) tức là sau khi lấy bằng cách tìm kiếm. Nantake (những miếng giẻ) tức là những mảnh vải bị vứt bỏ có các mép bị rách. Hơn nữa, vì là những mảnh vụn nên chúng được gọi là pilotikā (giẻ rách), và với những thứ ấy vị trưởng lão đã may y rồi dâng đến chư Tăng, vì thế (kinh) nói: ‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’ (sau khi may tấm vải bằng giẻ rách, vị ấy đã dâng đến chư Tăng bốn phương). Ở đó, saṅghe cātuddise adā (vị ấy đã dâng đến chư Tăng bốn phương) tức là vị ấy đã dâng đến chư Tăng là các vị tỳ khưu đã đến từ bốn phương. Thật vậy, đây là biến cách thứ bảy được dùng theo nghĩa của biến cách thứ tư.

๔๒๓-๔. สุวตฺถวสโนติ สุนฺทรวตฺถวสโน. เถรสฺส ทสฺสยีตุมนฺติ เถรสฺส อตฺตานํ ทสฺสยิ ทสฺเสสิ, ปากโฏ อโหสิ. ปฏิจฺฉาทยติ เอตฺถาติ ปฏิจฺฉทา.

423-4. Suvatthavasano (người mặc y phục đẹp) tức là người mặc y phục đẹp. Therassa dassayītuṃ (để hiện ra cho vị trưởng lão) tức là vị ấy đã hiện ra, đã cho thấy bản thân mình với vị trưởng lão, vị ấy đã trở nên hiện rõ. Paṭicchādayati etthā’ti paṭicchadā (vật ấy che đậy ở đây, vì thế là vật che đậy).

๔๒๘-๙. กูฏาคารนิเวสนาติ กูฏาคารภูตา ตทญฺญนิเวสนสงฺขาตา จ ฆรา. ลิงฺควิปลฺลาสวเสน เหตํ วุตฺตํ. วิภตฺตาติ สมจตุรสฺสอายตวฏฺฏสณฺฐานาทิวเสน วิภตฺตา. ภาคโส มิตาติ ภาเคน ปริจฺฉินฺนา. โนติ อมฺหากํ. อิธาติ อิมสฺมึ เปตโลเก. อปิ ทิพฺเพสูติ อปีติ นิปาตมตฺตํ, เทวโลเกสูติ อตฺโถ.

428-9. Kūṭāgāranivesanā (các trú xá có nóc nhọn) tức là các ngôi nhà là các tòa nhà có nóc nhọn và được gọi là các trú xá khác. Điều này được nói đến theo cách đảo ngược về tánh. Vibhattā (được phân chia) tức là được phân chia theo cách có hình thể vuông đều, hình chữ nhật, hình tròn, v.v… Bhāgaso mitā (được đo lường theo từng phần) tức là được xác định theo từng phần. No (của chúng tôi) tức là amhākaṃ (của chúng tôi). Idha (ở đây) tức là ở trong cảnh giới ngạ quỷ này. Api dibbesu (ngay cả ở cõi trời) tức là api chỉ là một tiểu từ, có nghĩa là ‘ở cõi trời’.

๔๓๑. กรณนฺติ ธมกรณํ. ปูเรตฺวาติ อุทกสฺส ปูเรตฺวา. วาริกิญฺชกฺขปูริตาติ ตตฺถ ตตฺถ วาริมตฺถเก ปทุมุปฺปลาทีนํ เกสรภาเรหิ สญฺฉาทิตวเสน ปูริตา. ผลนฺตีติ ปุปฺผนฺติ, ปณฺหิกปริยนฺตาทีสุ วิทาเลนฺตีติ อตฺโถ.

431. Karaṇaṃ (nguyên nhân) tức là nguyên nhân chánh pháp. Pūretvā (sau khi làm cho đầy) tức là sau khi làm cho đầy nước. Vārikiñjakkhapūritā (được làm cho đầy bởi phấn hoa) tức là được làm cho đầy do được che phủ trên mặt nước ở chỗ này chỗ kia bởi những khối nhụy của hoa sen, hoa súng, v.v… Phalanti (chúng nứt ra) tức là pupphanti (chúng nở ra), có nghĩa là chúng bị nứt toác ở gót chân, v.v…

๔๓๕-๖. อาหิณฺฑมานาติ วิจรมานา. ขญฺชามาติ ขญฺชนวเสน คจฺฉาม. สกฺขเร กุสกณฺฏเกติ สกฺขรวติ กุสกณฺฏกวติ จ ภูมิภาเค, สกฺขเร กุสกณฺฏเก จ อกฺกมนฺตาติ อตฺโถ. ยานนฺติ รถวยฺหาทิกํ ยํกิญฺจิ ยานํ. สิปาฏิกนฺติ เอกปฏลอุปาหนํ.

435-6. Āhiṇḍamānā (đi lang thang) tức là đi lang thang. Khañjāma (chúng tôi đi khập khiễng) tức là chúng tôi đi theo cách khập khiễng. Sakkhare kusakaṇṭake (trên sỏi đá và gai kusa) tức là trên vùng đất có sỏi đá và có gai kusa, có nghĩa là dẫm đạp trên sỏi đá và gai kusa. Yānaṃ (phương tiện đi lại) tức là bất cứ phương tiện đi lại nào như là xe, kiệu, v.v… Sipāṭikaṃ (đôi dép) tức là đôi giày có một lớp đế.

๔๓๗-๘. รเถน มาคมุนฺติ มกาโร ปทสนฺธิกโร, รเถน อาคมํสุ. อุภยนฺติ อุภเยน ทาเนน, ยานทาเนน เจว ภตฺตาทิจตุปจฺจยทาเนน จ. ปานียทาเนน เหตฺถ เภสชฺชทานมฺปิ สงฺคหิตํ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมวาติ.

437-8. Rathena māgamuṃ: mẫu tự ‘m’ là để nối âm, (có nghĩa là) rathena āgamaṃsu (họ đã đến bằng xe). Ubhayaṃ (cả hai) tức là do cả hai sự cúng dường: sự cúng dường phương tiện đi lại và sự cúng dường bốn món vật dụng bắt đầu bằng vật thực. Ở đây, do sự cúng dường thức uống, sự cúng dường thuốc trị bệnh cũng được bao gồm. Phần còn lại là rõ ràng theo phương pháp đã được nói ở trước.

เถโร [Pg.172] ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา ‘‘ยถา อิเม เอตรหิ, เอวํ ตฺวมฺปิ อิโต อนนฺตราตีเต อตฺตภาเว เปโต หุตฺวา มหาทุกฺขํ อนุภวี’’ติ วตฺวา เถเรน ยาจิโต สุตฺตเปตวตฺถุํ กเถตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. ตํ สุตฺวา มหาชโน สญฺชาตสํเวโค ทานสีลาทิปุญฺญกมฺมนิรโต อโหสีติ.

Vị trưởng lão đã trình báo sự việc ấy đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi lấy câu chuyện ấy làm nhân duyên khởi sanh, đã nói rằng: ‘Như những chúng sanh này hiện nay, cũng vậy chính con ở kiếp sống ngay trước kiếp này đã là ngạ quỷ, đã trải qua sự đau khổ cùng cực.’ Sau khi được vị trưởng lão thỉnh cầu, ngài đã thuyết về câu chuyện Suttapeta và đã thuyết giảng Chánh Pháp cho hội chúng đã vân tập. Sau khi nghe điều ấy, đại chúng đã sanh tâm kinh cảm, đã trở nên chuyên tâm vào các phước nghiệp như là bố thí, giữ giới, v.v…

สาณวาสิตฺเถรเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ của trưởng lão Sāṇavāsi đã chấm dứt.

๓. รถการเปติวตฺถุวณฺณนา

3. Phần giải về câu chuyện nữ ngạ quỷ Rathakāra.

เวฬุริยถมฺภํ รุจิรํ ปภสฺสรนฺติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต อญฺญตรํ เปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. อตีเต กิร กสฺสปสฺส ภควโต กาเล อญฺญตรา อิตฺถี สีลาจารสมฺปนฺนา กลฺยาณมิตฺตสนฺนิสฺสเยน สาสเน อภิปฺปสนฺนา สุวิภตฺตวิจิตฺรภิตฺติถมฺภโสปานภูมิตลํ อติวิย ทสฺสนียํ เอกํ อาวาสํ กตฺวา ตตฺถ ภิกฺขู นิสีทาเปตฺวา ปณีเตน อาหาเรน ปริวิสิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิยฺยาเทสิ. สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา อญฺญสฺส ปาปกมฺมสฺส วเสน หิมวติ ปพฺพตราเช รถการทหํ นิสฺสาย วิมานเปตี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺสา สงฺฆสฺส อาวาสทานปุญฺญานุภาเวน สพฺพรตนมยํ อุฬารํ อติวิย สมนฺตโต ปาสาทิกํ มโนหรํ รมณียํ โปกฺขรณิยํ นนฺทนวนสทิสํ อุปโสภิตํ วิมานํ นิพฺพตฺติ, สยญฺจ สุวณฺณวณฺณา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา อโหสิ.

Trụ cột bằng ngọc lưu ly, xinh đẹp, rực rỡ. Điều này được nói ra liên quan đến một nữ ngạ quỷ nọ, trong khi đức Đạo Sư đang trú tại Sāvatthī. Nghe nói, trong quá khứ, vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, một người phụ nữ nọ, có giới hạnh và phẩm cách, nhờ nương tựa bạn lành nên có đức tin trong sạch nơi giáo Pháp, đã xây dựng một trú xứ vô cùng đáng xem, có tường, cột, cầu thang, và nền nhà được phân chia rõ ràng và trang trí đa dạng. Sau khi thỉnh mời các vị tỳ khưu ngồi tại đó, đã phục vụ các món ăn thượng vị, rồi dâng cúng đến Tăng chúng. Về sau, sau khi mệnh chung, do kết quả của một ác nghiệp khác, nàng đã tái sanh làm một nữ ngạ quỷ có lâu đài, nương náu tại hồ Rathakāra ở vua núi Himavā. Nhờ oai lực của phước báu cúng dường trú xứ đến Tăng chúng, một lâu đài đã hiện ra, được làm bằng mọi loại châu báu, cao quý, vô cùng khả ái, đẹp đẽ, và đáng ưa thích từ mọi phía, được tô điểm bởi hồ sen và giống như vườn Nandana, và chính nàng cũng có sắc da vàng óng, xinh đẹp, đáng nhìn, và khả ái.

สา ตตฺถ ปุริเสหิ วินาว ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวนฺตี วิหรติ. ตสฺสา ตตฺถ ทีฆรตฺตํ นิปฺปุริสาย วสนฺติยา อนภิรติ อุปฺปนฺนา. สา อุกฺกณฺฐิตา หุตฺวา ‘‘อตฺเถโส อุปาโย’’ติ จินฺเตตฺวา ทิพฺพานิ อมฺพปกฺกานิ นทิยํ ปกฺขิปติ. สพฺพํ กณฺณมุณฺฑเปติวตฺถุสฺมึ อาคตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิธ ปน พาราณสิวาสี เอโก มาณโว คงฺคาย เตสุ เอกํ อมฺพผลํ ทิสฺวา ตสฺส ปภวํ คเวสนฺโต อนุกฺกเมน ตํ ฐานํ คนฺตฺวา นทึ ทิสฺวา ตทนุสาเรน ตสฺสา วสนฏฺฐานํ คโต. สา ตํ ทิสฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานํ [Pg.173] เนตฺวา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺตี นิสีทิ. โส ตสฺสา วสนฏฺฐานสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ปุจฺฉนฺโต –

Nàng sống ở đó, hưởng thụ tài sản chư thiên mà không có người đàn ông nào. Do sống một mình không có đàn ông trong một thời gian dài, sự không hoan hỷ đã khởi lên nơi nàng. Nàng trở nên buồn chán, suy nghĩ: ‘Có phương cách này,’ rồi ném những quả xoài chín của chư thiên xuống sông. Tất cả nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong câu chuyện về ngạ quỷ Kaṇṇamuṇḍa. Ở đây, một thanh niên cư dân của Bārāṇasī, sau khi thấy một trong những quả xoài ấy trên sông Gaṅgā, đã tìm kiếm nguồn gốc của nó, lần lượt đi đến nơi ấy, thấy dòng sông, và theo đó đã đi đến nơi ở của nàng. Nàng thấy chàng, đưa về nơi ở của mình, và ngồi xuống trong khi thực hiện sự chào đón thân mật. Chàng thấy sự sung túc nơi ở của nàng, đã hỏi rằng –

๔๓๙.

439.

‘‘เวฬุริยถมฺภํ รุจิรํ ปภสฺสรํ, วิมานมารุยฺห อเนกจิตฺตํ;

ตตฺถจฺฉสิ เทวิ มหานุภาเว, ปถทฺธนิ ปนฺนรเสว จนฺโท.

“Lên trên lâu đài có những trụ cột bằng ngọc lưu ly, xinh đẹp, rực rỡ, được trang hoàng đa dạng; này thiên nữ có đại oai lực, nàng ngự ở đó, giống như mặt trăng ngày rằm trên con đường của nó.

๔๔๐.

440.

‘‘วณฺโณ จ เต กนกสฺส สนฺนิโภ, อุตฺตตฺตรูโป ภุส ทสฺสเนยฺโย;

ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ อตุเล นิสินฺนา, เอกา ตุวํ นตฺถิ จ ตุยฺห สามิโก.

“Và sắc da của nàng giống như vàng, hình dáng như vàng đã được nung luyện, vô cùng đáng nhìn; nàng ngồi trên chiếc sàng tọa cao quý, không gì sánh bằng, nàng chỉ có một mình, và nàng không có người chồng.”

๔๔๑.

441.

‘‘อิมา จ เต โปกฺขรณี สมนฺตา, ปหูตมลฺยา พหุปุณฺฑรีกา;

สุวณฺณจุณฺเณหิ สมนฺตโมตฺถตา, น ตตฺถ ปงฺโก ปณโก จ วิชฺชติ.

“Và những hồ sen này của nàng ở xung quanh, có nhiều hoa, nhiều sen trắng; được rải khắp xung quanh bằng cát vàng, ở đó không có bùn và cũng không có rong rêu.”

๔๔๒.

442.

‘‘หํสา จิเม ทสฺสนียา มโนรมา, อุทกสฺมิมนุปริยนฺติ สพฺพทา;

สมยฺย วคฺคูปนทนฺติ สพฺเพ, พินฺทุสฺสรา ทุนฺทุภีนํว โฆโส.

“Và những con thiên nga này, đáng nhìn, đẹp đẽ, luôn bơi lội trên mặt nước; tất cả chúng cùng nhau cất tiếng kêu du dương, tiếng kêu tròn trịa, giống như tiếng trống trời.”

๔๔๓.

443.

‘‘ททฺทลฺลมานา ยสสา ยสสฺสินี, นาวาย จ ตฺวํ อวลมฺพ ติฏฺฐสิ;

อาฬารปมฺเห หสิเต ปิยํวเท, สพฺพงฺคกลฺยาณิ ภุสํ วิโรจสิ.

“Này nàng lừng lẫy, nàng tỏa sáng rực rỡ với uy lực, và nàng đứng tựa vào chiếc thuyền; này nàng có lông mi cong, có nụ cười, nói lời khả ái, này nàng có toàn thân mỹ miều, nàng tỏa sáng rực rỡ.”

๔๔๔.

444.

‘‘อิทํ วิมานํ วิรชํ สเม ฐิตํ, อุยฺยานวนฺตํ รตินนฺทิวฑฺฒนํ;

อิจฺฉามหํ นาริ อโนมทสฺสเน, ตยา สห นนฺทเน อิธ โมทิตุ’’นฺติ. –

“Lâu đài này không bụi bặm, tọa lạc trên đất bằng, có vườn cây, làm tăng trưởng niềm vui và hoan hỷ; này người phụ nữ có dung sắc không tỳ vết, tôi mong muốn được cùng với nàng vui hưởng ở nơi này, trong khu vườn này.”

อิมา คาถา อภาสิ.

Chàng đã nói những câu kệ này.

๔๓๙. ตตฺถ [Pg.174] ตตฺถาติ ตสฺมึ วิมาเน. อจฺฉสีติ อิจฺฉิติจฺฉิตกาเล นิสีทสิ. เทวีติ ตํ อาลปติ. มหานุภาเวติ มหตา ทิพฺพานุภาเวน สมนฺนาคเต. ปถทฺธนีติ อตฺตโน ปถภูเต อทฺธนิ, คคนตลมคฺเคติ อตฺโถ. ปนฺนรเสว จนฺโทติ ปุณฺณมาสิยํ ปริปุณฺณมณฺฑโล จนฺโท วิย วิชฺโชตมานาติ อตฺโถ.

439. Ở đây, `tattha` có nghĩa là: ở trong lâu đài ấy. `Acchasi` có nghĩa là: nàng ngồi vào lúc mong muốn. `Devi` là lời gọi nàng. `Mahānubhāve` có nghĩa là: người được phú cho oai lực vĩ đại của chư thiên. `Pathaddhani` có nghĩa là: trên con đường đã trở thành lối đi của nó, tức là trên bầu trời. `Pannaraseva cando` có nghĩa là: tỏa sáng như mặt trăng với vầng sáng tròn đầy vào ngày trăng tròn.

๔๔๐. วณฺโณ จ เต กนกสฺส สนฺนิโภติ ตว วณฺโณ จ อุตฺตตฺตสิงฺคีสุวณฺเณน สทิโส อติวิย มโนหโร. เตนาห ‘‘อุตฺตตฺตรูโป ภุส ทสฺสเนยฺโย’’ติ. อตุเลติ มหารเห. อตุเลติ วา เทวตาย อาลปนํ, อสทิสรูเปติ อตฺโถ. นตฺถิ จ ตุยฺห สามิโกติ ตุยฺหํ สามิโก จ นตฺถิ.

440. `Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho` có nghĩa là: và sắc da của nàng giống như vàng ròng đã được nung luyện, vô cùng đẹp đẽ. Do đó, ngài nói: `uttattarūpo bhusa dassaneyyo`. `Atule` có nghĩa là: quý giá. Hoặc `atule` là lời gọi vị thiên nữ, có nghĩa là: này người có dung sắc không ai sánh bằng. `Natthi ca tuyha sāmiko` có nghĩa là: và nàng không có người chồng.

๔๔๑. ปหูตมลฺยาติ กมลกุวลยาทิพหุวิธกุสุมวติโย. สุวณฺณจุณฺเณหีติ สุวณฺณวาลุกาหิ. สมนฺตโมตฺถตาติ สมนฺตโต โอกิณฺณา. ตตฺถาติ ตาสุ โปกฺขรณีสุ. ปงฺโก ปณโก จาติ กทฺทโม วา อุทกปิจฺฉิลฺโล วา น วิชฺชติ.

441. `Pahūtamalyā` có nghĩa là: có nhiều loại hoa khác nhau như sen hồng, sen xanh, v.v. `Suvaṇṇacuṇṇehi` có nghĩa là: bằng cát vàng. `Samantamotthatā` có nghĩa là: được rải khắp xung quanh. `Tattha` có nghĩa là: ở trong những hồ sen ấy. `Paṅko paṇako ca` có nghĩa là: không có bùn lầy hay rong rêu trơn.

๔๔๒. หํสา จิเม ทสฺสนียา มโนรมาติ อิเม หํสา จ ทสฺสนสุขา มโนรมา จ. อนุปริยนฺตีติ อนุวิจรนฺติ. สพฺพทาติ สพฺเพสุ อุตูสุ. สมยฺยาติ สงฺคมฺม. วคฺคูติ มธุรํ. อุปนทนฺตีติ วิกูชนฺติ. พินฺทุสฺสราติ อวิสฏสฺสรา สมฺปิณฺฑิตสฺสรา. ทุนฺทุภีนํว โฆโสติ วคฺคุพินฺทุสฺสรภาเวน ทุนฺทุภีนํ วิย ตว โปกฺขรณิยํ หํสานํ โฆโสติ อตฺโถ.

442. `Haṃsā cime dassanīyā manoramā` có nghĩa là: những con thiên nga này vừa đẹp mắt vừa làm vui lòng. `Anupariyanti` có nghĩa là: chúng đi lại xung quanh. `Sabbadā` có nghĩa là: trong tất cả các mùa. `Samayya` có nghĩa là: tụ họp lại. `Vaggū` có nghĩa là: ngọt ngào. `Upanadanti` có nghĩa là: chúng hót. `Bindussarā` có nghĩa là: tiếng kêu không bị phân tán, tiếng kêu cô đọng. `Dundubhīnaṃva ghoso` có nghĩa là: do tính chất du dương và tròn trịa, tiếng kêu của những con thiên nga trong hồ sen của nàng giống như tiếng trống trời.

๔๔๓. ททฺทลฺลมานาติ อติวิย อภิชลนฺตี. ยสสาติ เทวิทฺธิยา. นาวายาติ โทณิยํ. โปกฺขรณิยญฺหิ ปทุมินิยํ สุวณฺณนาวาย มหารเห ปลฺลงฺเก นิสีทิตฺวา อุทกกีฬํ กีฬนฺตึ เปตึ ทิสฺวา เอวมาห. อวลมฺพาติ อวลมฺพิตฺวา อปสฺเสนํ อปสฺสาย. ติฏฺฐสีติ อิทํ ฐานสทฺทสฺส คตินิวตฺติ อตฺถตฺตา คติยา ปฏิกฺเขปวจนํ. ‘‘นิสชฺชสี’’ติ วา ปาโฐ, นิสีทสิจฺเจวสฺส อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. อาฬารปมฺเหติ เวลฺลิตทีฆนีลปขุเม. หสิเตติ หสิตมหาหสิตมุเข. ปิยํวเทติ ปิยภาณินี. สพฺพงฺคกลฺยาณีติ สพฺเพหิ องฺเคหิ สุนฺทเร, โสภนสพฺพงฺคปจฺจงฺคีติ อตฺโถ. วิโรจสีติ วิราเชสิ.

443. `Daddallamānā` có nghĩa là: đang cháy sáng rực rỡ. `Yasasā` có nghĩa là: với thần lực của chư thiên. `Nāvāya` có nghĩa là: trong chiếc thuyền độc mộc. Thật vậy, sau khi thấy nữ ngạ quỷ đang chơi đùa dưới nước, ngồi trên chiếc sàng tọa quý giá trong chiếc thuyền vàng trên hồ sen, ngài đã nói như vậy. `Avalamba` có nghĩa là: sau khi tựa vào, dựa vào. `Tiṭṭhasi`, từ này, vì từ `ṭhāna` có nghĩa là sự dừng lại của chuyển động, nên là một từ phủ định sự chuyển động. Hoặc có một dị bản là `nisajjasi`, nên được hiểu là có nghĩa `nisīdasi`. `Āḷārapamhe` có nghĩa là: này người có lông mi dài, cong, và xanh biếc. `Hasite` có nghĩa là: này người có khuôn mặt tươi cười, rạng rỡ. `Piyaṃvade` có nghĩa là: này người nói lời dễ thương. `Sabbaṅgakalyāṇī` có nghĩa là: này người xinh đẹp trong tất cả các bộ phận, tức là có tất cả các chi phần lớn nhỏ đều xinh đẹp. `Virocasi` có nghĩa là: nàng chiếu sáng.

๔๔๔. วิรชนฺติ [Pg.175] วิคตรชํ นิทฺโทสํ. สเม ฐิตนฺติ สเม ภูมิภาเค ฐิตํ, จตุรสฺสโสภิตตาย วา สมภาเค ฐิตํ, สมนฺตภทฺทกนฺติ อตฺโถ. อุยฺยานวนฺตนฺติ นนฺทนวนสหิตํ. รตินนฺทิวฑฺฒนนฺติ รติญฺจ นนฺทิญฺจ วฑฺเฒตีติ รตินนฺทิวฑฺฒนํ, สุขสฺส จ ปีติยา จ สํวฑฺฒนนฺติ อตฺโถ. นารีติ ตสฺสา อาลปนํ. อโนมทสฺสเนติ ปริปุณฺณองฺคปจฺจงฺคตาย อนินฺทิตทสฺสเน. นนฺทเนติ นนฺทนกเร. อิธาติ นนฺทนวเน, วิมาเน วา. โมทิตุนฺติ อภิรมิตุํ อิจฺฉามีติ โยชนา.

444. Virajam có nghĩa là không còn bụi bặm, không còn tỳ vết. Same ṭhitam có nghĩa là được tọa lạc trên khu đất bằng phẳng, hoặc được tọa lạc trên phần đất đồng đều do có vẻ đẹp vuông vức, ý nghĩa là tốt lành khắp mọi nơi. Uyyānavantam có nghĩa là có cùng với khu vườn Nandana. Ratinandivaḍḍhanam có nghĩa là làm tăng trưởng sự thích thú và niềm hoan hỷ nên được gọi là ratinandivaḍḍhanam, ý nghĩa là sự làm tăng trưởng lạc và hỷ. Nārī là lời gọi nàng ấy. Anomadassane có nghĩa là có tướng mạo không đáng chê trách do có các chi phần lớn nhỏ được đầy đủ. Nandane có nghĩa là vật làm cho hoan hỷ. Idha có nghĩa là ở trong khu vườn Nandana, hoặc ở trong thiên cung. Moditum được liên kết là: “Tôi muốn vui hưởng.”

เอวํ เตน มาณเวน วุตฺเต สา วิมานเปติเทวตา ตสฺส ปฏิวจนํ เทนฺตี –

Khi chàng thanh niên ấy đã nói như thế, vị nữ thiên ngạ quỷ ở thiên cung ấy, trong khi đáp lời lại vị ấy –

๔๔๕.

445.

‘‘กโรหิ กมฺมํ อิธ เวทนียํ, จิตฺตญฺจ เต อิธ นิหิตํ ภวตุ;

กตฺวาน กมฺมํ อิธ เวทนียํ, เอวํ มมํ ลจฺฉสิ กามกามินิ’’นฺติ. –

“Hãy làm nghiệp được cảm thọ ở tại đây, và tâm của ngươi hãy được đặt định ở tại đây. Sau khi đã làm nghiệp được cảm thọ ở tại đây, như thế ngươi, người tham muốn các dục, sẽ đạt được ta.”

คาถมาห. ตตฺถ กโรหิ กมฺมํ อิธ เวทนียนฺติ อิธ อิมสฺมึ ทิพฺพฏฺฐาเน วิปจฺจนกํ วิปากทายกํ กุสลกมฺมํ กโรหิ ปสเวยฺยาสิ. อิธ นิหิตนฺติ อิธูปนีตํ, ‘‘อิธ นินฺน’’นฺติ วา ปาโฐ, อิมสฺมึ ฐาเน นินฺนํ โปณํ ปพฺภารํ ตว จิตฺตํ ภวตุ โหตุ. มมนฺติ มํ. ลจฺฉสีติ ลภิสฺสสิ.

(Nàng) đã nói lời kệ. Ở đó, karohi kammaṃ idha vedanīyam có nghĩa là ngươi hãy làm, ngươi hãy tạo ra thiện nghiệp có sự trổ quả, có sự cho quả ở tại đây, ở tại trú xứ cõi trời này. Idha nihitam có nghĩa là được dẫn đến đây, hoặc bản đọc là “idha ninnam,” tâm của ngươi hãy là hướng đến, xuôi theo, nghiêng về trú xứ này. Mamam có nghĩa là ta. Lacchasi có nghĩa là ngươi sẽ đạt được.

โส มาณโว ตสฺสา วิมานเปติยา วจนํ สุตฺวา ตโต มนุสฺสปถํ คโต ตตฺถ จิตฺตํ ปณิธาย ตชฺชํ ปุญฺญกมฺมํ กตฺวา นจิรสฺเสว กาลํ กตฺวา ตตฺถ นิพฺพตฺติ ตสฺสา เปติยา สหพฺยตํ. ตมตฺถํ ปกาเสนฺตา สงฺคีติการา –

Chàng thanh niên ấy, sau khi đã nghe lời nói của nữ ngạ quỷ ở thiên cung ấy, đã từ nơi ấy đi đến cõi người. Sau khi đã hướng tâm đến nơi ấy, sau khi đã làm phước nghiệp tương xứng với điều ấy, không bao lâu sau đã mệnh chung và đã tái sanh ở nơi ấy trong sự chung sống với nữ ngạ quỷ ấy. Các vị kết tập kinh điển, trong khi trình bày ý nghĩa ấy, đã nói (lời kệ) –

๔๔๖.

446.

‘‘สาธูติ โส ตสฺสา ปฏิสฺสุณิตฺวา,อกาสิ กมฺมํ ตหึ เวทนียํ;

กตฺวาน กมฺมํ ตหึ เวทนียํ,อุปปชฺชิ โส มาณโว ตสฺสา สหพฺยต’’นฺติ. –

“Sau khi đã vâng lời nàng ấy rằng: ‘Lành thay,’ người ấy đã làm nghiệp được cảm thọ ở tại đấy. Sau khi đã làm nghiệp được cảm thọ ở tại đấy, chàng thanh niên ấy đã hóa sanh trong sự chung sống với nàng ấy.”

โอสานคาถมาหํสุ. ตตฺถ สาธูติ สมฺปฏิจฺฉเน นิปาโต. ตสฺสาติ ตสฺสา วิมานเปติยา. ปฏิสฺสุณิตฺวาติ ตสฺสา วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา. ตหึ เวทนียนฺติ [Pg.176] ตสฺมึ วิมาเน ตาย สทฺธึ เวทิตพฺพสุขวิปากํ กุสลกมฺมํ. สหพฺยตนฺติ สหภาวํ. โส มาณโว ตสฺสา สหพฺยตํ อุปปชฺชีติ โยชนา. เสสํ อุตฺตานเมว.

(Các vị ấy) đã nói lời kệ kết thúc. Ở đó, sādhu là một bất biến từ có nghĩa là sự chấp nhận. Tassā có nghĩa là của nữ ngạ quỷ ở thiên cung ấy. Paṭissuṇitvā có nghĩa là sau khi đã chấp nhận lời nói của nàng ấy. Tahiṃ vedanīyam có nghĩa là thiện nghiệp có quả là sự an lạc cần được cảm nhận cùng với nàng ấy ở tại thiên cung ấy. Sahabyatam có nghĩa là tình trạng chung sống. So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajji là sự liên kết câu. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

เอวํ เตสุ ตตฺถ จิรกาลํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวนฺเตสุ ปุริโส กมฺมสฺส ปริกฺขเยน กาลมกาสิ, อิตฺถี ปน อตฺตโน ปุญฺญกมฺมสฺส เขตฺตงฺคตภาเวน เอกํ พุทฺธนฺตรํ ตตฺถ ปริปุณฺณํ กตฺวา วสิ. อถ อมฺหากํ ภควติ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา ปวตฺติตวรธมฺมจกฺเก อนุกฺกเมน เชตวเน วิหรนฺเต อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอกทิวสํ ปพฺพตจาริกํ จรมาโน ตํ วิมานญฺจ วิมานเปติญฺจ ทิสฺวา ‘‘เวฬุริยถมฺภํ รุจิรํ ปภสฺสร’’นฺติอาทิกาหิ คาถาหิ ปุจฺฉิ. สา จสฺส อาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ อตฺตโน ปวตฺตึ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา เถโร สาวตฺถึ อาคนฺตฺวา ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. ตํ สุตฺวา มหาชโน ทานาทิปุญฺญธมฺมนิรโต อโหสีติ.

Trong khi hai vị ấy đang hưởng thụ tài sản cõi trời ở nơi ấy trong thời gian dài lâu như thế, người nam đã mệnh chung do sự cạn kiệt của nghiệp. Còn người nữ, do phước nghiệp của mình có đối tượng tốt, đã sống ở nơi ấy trọn vẹn một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Kế đó, khi đức Thế Tôn của chúng ta đã sanh khởi ở đời, sau khi đã chuyển vận bánh xe Pháp cao quý, trong khi đang tuần tự trú ngụ ở Kỳ Viên, vào một ngày nọ Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên, trong khi đang đi du hành ở vùng núi, đã nhìn thấy thiên cung ấy và nữ ngạ quỷ ở thiên cung ấy rồi đã hỏi bằng những câu kệ bắt đầu là: “veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaram.” Và nàng đã trình bày toàn bộ câu chuyện của mình cho vị ấy từ lúc ban đầu. Sau khi đã nghe điều ấy, vị Trưởng lão đã đi đến thành Sāvatthī rồi đã trình bày lại với đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi đã lấy ý nghĩa ấy làm nhân duyên phát sanh câu chuyện, đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Sau khi đã nghe điều ấy, đại chúng đã trở nên chuyên tâm vào các thiện pháp như là bố thí.

รถการเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ người thợ xe đã chấm dứt.

๔. ภุสเปตวตฺถุวณฺณนา

4. Phần giải về truyện ngạ quỷ trấu

ภุสานิ เอโก สาลึ ปุนาปโรติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต จตฺตาโร เปเต อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ คามเก เอโก กูฏวาณิโช กูฏมานาทีหิ ชีวิกํ กปฺเปสิ. โส สาลิปลาเป คเหตฺวา ตมฺพมตฺติกาย ปริภาเวตฺวา ครุตเร กตฺวา รตฺตสาลิหิ สทฺธึ มิสฺเสตฺวา วิกฺกิณิ. ตสฺส ปุตฺโต ‘‘ฆรํ อาคตานํ มม มิตฺตสุหชฺชานํ สมฺมานํ น กโรตี’’ติ กุปิโต ยุคจมฺมํ คเหตฺวา มาตุสีเส ปหารมทาสิ. ตสฺส สุณิสา สพฺเพสํ อตฺถาย ฐปิตมํสํ โจริกาย ขาทิตฺวา ปุน เตหิ อนุยุญฺชิยมานา ‘‘สเจ มยา ตํ มํสํ ขาทิตํ, ภเว ภเว อตฺตโน ปิฏฺฐิมํสํ กนฺติตฺวา ขาเทยฺย’’นฺติ สปถมกาสิ. ภริยา ปนสฺส กิญฺจิเทว อุปกรณํ ยาจนฺตานํ ‘‘นตฺถี’’ติ วตฺวา เตหิ นิปฺปีฬิยมานา ‘‘สเจ สนฺตํ นตฺถีติ วทามิ, ชาตชาตฏฺฐาเน คูถภกฺขา ภเวยฺย’’นฺติ มุสาวาเทน สปถมกาสิ.

(Lời kệ) “Bhusāni eko sāliṃ punāparo” này đã được đức Bậc Đạo Sư nói đến liên quan đến bốn vị ngạ quỷ trong khi ngài đang trú ngụ ở thành Sāvatthī. Tương truyền rằng, ở một ngôi làng nhỏ nọ không xa thành Sāvatthī, có một thương nhân gian xảo đã sinh sống bằng các phương tiện cân lường gian dối. Người ấy, sau khi đã lấy rơm rạ, sau khi đã tẩm ướp với đất sét màu đồng, sau khi đã làm cho nặng hơn, đã trộn lẫn cùng với gạo huyết rồng rồi đã đem bán. Người con trai của ông ta, do tức giận rằng: “(Mẹ) đã không tỏ lòng tôn trọng đối với các bạn bè thân hữu của ta, những người đã đến nhà,” sau khi đã lấy dây da của cái ách đã đánh một cú vào đầu của mẹ. Nàng dâu của ông ta, sau khi đã ăn vụng phần thịt được cất giữ vì lợi ích của tất cả mọi người, sau đó bị họ tra hỏi, đã lập lời thề rằng: “Nếu con đã ăn miếng thịt ấy, mong rằng trong các kiếp sống con sẽ cắt thịt lưng của chính mình mà ăn.” Còn người vợ của ông ta, sau khi đã nói: “Không có” với những người đang xin một vật dụng nào đó, bị họ thúc ép, đã lập lời thề bằng lời nói dối rằng: “Nếu tôi nói ‘không có’ trong khi đang có, mong rằng ở những nơi được sanh ra tôi sẽ là người ăn phân.”

เต [Pg.177] จตฺตาโรปิ ชนา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา วิญฺฌาฏวิยํ เปตา หุตฺวา นิพฺพตฺตึสุ. ตตฺถ กูฏวาณิโช กมฺมผเลน ปชฺชลนฺตํ ภุสํ อุโภหิ หตฺเถหิ คเหตฺวา อตฺตโน มตฺถเก อากิริตฺวา มหาทุกฺขํ อนุภวติ, ตสฺส ปุตฺโต อโยมเยหิ มุคฺคเรหิ สยเมว อตฺตโน สีสํ ภินฺทิตฺวา อนปฺปกํ ทุกฺขํ ปจฺจนุโภติ. ตสฺส สุณิสา กมฺมผเลน สุนิสิเตหิ อติวิย วิปุลายเตหิ นเขหิ อตฺตโน ปิฏฺฐิมํสานิ กนฺติตฺวา ขาทนฺตี อปริมิตํ ทุกฺขํ อนุภวติ, ตสฺส ภริยาย สุคนฺธํ สุวิสุทฺธํ อปคตกาฬกํ สาลิภตฺตํ อุปนีตมตฺตเมว นานาวิธกิมิกุลากุลํ ปรมทุคฺคนฺธเชคุจฺฉํ คูถํ สมฺปชฺชติ, ตํ สา อุโภหิ หตฺเถหิ ปริคฺคเหตฺวา ภุญฺชนฺตี มหาทุกฺขํ ปฏิสํเวเทติ.

Cả bốn người ấy, vào một thời điểm về sau, sau khi đã mệnh chung, đã sanh làm ngạ quỷ ở trong khu rừng Vindhya. Ở đấy, người thương nhân gian xảo, do quả của nghiệp, sau khi đã lấy trấu đang cháy rực bằng cả hai tay, đã rải lên trên đầu của chính mình và đang cảm nhận sự đau khổ to lớn. Người con trai của ông ta, với những cây búa bằng sắt, tự mình đập vỡ đầu của chính mình và đang trải nghiệm sự đau khổ không nhỏ. Nàng dâu của ông ta, do quả của nghiệp, với những móng tay rất bén, cực kỳ to và dài, trong khi đang cắt những miếng thịt lưng của chính mình và ăn, đang cảm nhận sự đau khổ không lường được. Đối với người vợ của ông ta, cơm nấu từ gạo Sāli thơm tho, rất trong sạch, đã được loại bỏ hạt đen, vừa khi được mang đến liền biến thành phân đầy dẫy các loại dòi bọ khác nhau, có mùi hôi thối cùng cực và đáng ghê tởm. Nàng ấy, sau khi đã nắm lấy vật ấy bằng cả hai tay, trong khi đang ăn, đang cảm nhận sự đau khổ to lớn.

เอวํ เตสุ จตูสุ ชเนสุ เปเตสุ นิพฺพตฺติตฺวา มหาทุกฺขํ อนุภวนฺเตสุ อายสฺมา มหาโมคฺคลาโน ปพฺพตจาริกํ จรนฺโต เอกทิวสํ ตํ ฐานํ คโต. เต เปเต ทิสฺวา –

Trong khi bốn người ấy, sau khi đã sanh làm ngạ quỷ, đang cảm nhận sự đau khổ to lớn như thế, Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên, trong khi đang đi du hành ở vùng núi, vào một ngày nọ đã đi đến nơi ấy. Sau khi đã nhìn thấy các ngạ quỷ ấy, (ngài đã nói) –

๔๔๗.

447.

‘‘ภุสานิ เอโก สาลึ ปุนาปโร, อยญฺจ นารี สกมํสโลหิตํ;

ตุวญฺจ คูถํ อสุจึ อกนฺตํ, ปริภุญฺชสิ กิสฺส อยํ วิปาโก’’ติ. –

‘Một người ăn trấu, còn người kia ăn gạo, và người nữ này (ăn) thịt và máu của chính mình; còn ngươi thì ăn phân, thứ bất tịnh và ghê tởm. Đây là quả báo của (nghiệp) gì vậy?’ –

อิมาย คาถาย เตหิ กตกมฺมํ ปุจฺฉิ. ตตฺถ ภุสานีติ ปลาปานิ. เอโกติ เอกโก. สาลินฺติ สาลิโน. สามิอตฺเถ เหตํ อุปโยควจนํ, สาลิโน ปลาปานิ ปชฺชลนฺตานิ อตฺตโน สีเส อวกิรตีติ อธิปฺปาโย. ปุนาปโรติ ปุน อปโร. โย หิ โส มาตุสีสํ ปหริ, โส อโยมุคฺคเรหิ อตฺตโน สีสํ ปหริตฺวา สีสเภทํ ปาปุณาติ, ตํ สนฺธาย วทติ. สกมํสโลหิตนฺติ อตฺตโน ปิฏฺฐิมํสํ โลหิตญฺจ ปริภุญฺชตีติ โยชนา. อกนฺตนฺติ อมนาปํ เชคุจฺฉํ. กิสฺส อยํ วิปาโกติ กตมสฺส ปาปกมฺมสฺส อิทํ ผลํ, ยํ อิทานิ ตุมฺเหหิ ปจฺจนุภวียตีติ อตฺโถ.

Với bài kệ này, vị ấy đã hỏi về nghiệp đã được tạo bởi họ. Ở đây, bhusāni có nghĩa là trấu. Eko có nghĩa là một người. Sāliṃ có nghĩa là của lúa. Đây là cách dùng ở sở hữu cách, ý nghĩa là: ‘Người ấy tự rắc trấu đang cháy của lúa lên trên đầu của mình.’ Punāparo có nghĩa là và người khác nữa. Vị nào đã đánh vào đầu của mẹ, vị ấy dùng các cây vồ bằng sắt tự đánh vào đầu của mình và bị vỡ đầu, nói ra là nhắm đến người ấy. Sakamaṃsalohitaṃ, sự liên kết câu là: ‘(Người nữ ấy) ăn thịt và máu ở lưng của chính mình.’ Akantaṃ có nghĩa là không vừa ý, đáng ghê tởm. Kissa ayaṃ vipāko có nghĩa là: ‘Đây là quả của ác nghiệp nào mà bây giờ đang được các người trải nghiệm?’

เอวํ เถเรน เตหิ กตกมฺเม ปุจฺฉิเต กูฏวาณิชสฺส ภริยา สพฺเพหิ เตหิ กตกมฺมํ อาจิกฺขนฺตี –

Khi được vị Trưởng lão hỏi như vậy về nghiệp đã được tạo bởi họ, người vợ của người thương nhân gian xảo, trong khi giải thích về nghiệp đã được tạo bởi tất cả bọn họ, đã nói –

๔๔๘.

448.

‘‘อยํ [Pg.178] ปุเร มาตรํ หึสติ, อยํ ปน กูฏวาณิโช;

อยํ มํสานิ ขาทิตฺวา, มุสาวาเทน วญฺเจติ.

‘Người này trước kia đã hãm hại mẹ, còn người này là thương nhân gian xảo; người này sau khi ăn các loại thịt, đã lừa dối bằng lời nói láo.’

๔๔๙.

449.

‘‘อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา, อคารินี สพฺพกุลสฺส อิสฺสรา;

สนฺเตสุ ปริคุหามิ, มา จ กิญฺจิ อิโต อทํ.

‘Khi là người ở giữa loài người, tôi là người gia chủ, là người chủ của cả gia tộc; đối với những thứ đang có, tôi đã che giấu, và đã không cho bất cứ thứ gì từ nơi đây.’

๔๕๐.

450.

‘‘มุสาวาเทน ฉาเทมิ, นตฺถิ เอตํ มม เคเห;

สเจ สนฺตํ นิคุหามิ, คูโถ เม โหตุ โภชนํ.

‘Tôi đã che đậy bằng lời nói láo: ‘Thứ ấy không có ở nhà tôi.’ Nếu tôi che giấu vật đang có, nguyện cho phân là vật thực của tôi.’

๔๕๑.

451.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

สุคนฺธํ สาลิโน ภตฺตํ, คูถํ เม ปริวตฺตติ.

‘Do quả báo của nghiệp ấy và của cả hai (việc keo kiệt) và nói láo, cơm nấu từ gạo Sāli thơm ngon đã biến thành phân đối với tôi.’

๔๕๒.

452.

‘‘อวญฺฌานิ จ กมฺมานิ, น หิ กมฺมํ วินสฺสติ;

ทุคฺคนฺธํ กิมินํ มีฬฺหํ, ภุญฺชามิ จ ปิวามิ จา’’ติ. – คาถา อภาสิ;

‘Và các nghiệp không phải là vô quả, thật vậy nghiệp không bị hủy hoại; tôi ăn và cả uống thứ phẩn uế hôi thối, có dòi bọ.’ – (Người nữ ấy) đã nói các bài kệ.

๔๔๘. ตตฺถ อยนฺติ ปุตฺตํ ทสฺเสนฺติ วทติ. หึสตีติ ถาเมน ปริพาเธติ, มุคฺคเรน ปหรตีติ อตฺโถ. กูฏวาณิโชติ ขลวาณิโช, วญฺจนาย วณิชฺชการโกติ อตฺโถ. มํสานิ ขาทิตฺวาติ ปเรหิ สาธารณมํสํ ขาทิตฺวา ‘‘น ขาทามี’’ติ มุสาวาเทน เต วญฺเจติ.

448. Ở đây, (khi nói) ayaṃ, người nữ ấy nói trong khi chỉ về người con trai. Hiṃsati có nghĩa là đã đàn áp bằng vũ lực, ý nói là đã đánh bằng vồ. Kūṭavāṇijo có nghĩa là người thương nhân xảo trá, ý nói là người buôn bán bằng sự lừa dối. Maṃsāni khāditvā có nghĩa là sau khi đã ăn thịt chung với những người khác, người ấy đã lừa dối họ bằng lời nói láo rằng: ‘Tôi không ăn.’”

๔๔๙-๕๐. อคารินีติ เคหสามินี. สนฺเตสูติ วิชฺชมาเนสฺเวว ปเรหิ ยาจิตอุปกรเณสุ. ปริคุหามีติ ปฏิจฺฉาเทสึ. กาลวิปลฺลาเสน เหตํ วุตฺตํ. มา จ กิญฺจิ อิโต อทนฺติ อิโต มม สนฺตกโต กิญฺจิมตฺตมฺปิ อตฺถิกสฺส ปรสฺส น อทาสึ. ฉาเทมิติ ‘‘นตฺถิ เอตํ มม เคเห’’ติ มุสาวาเทน ฉาเทสึ.

449-50. Agārinī có nghĩa là người nữ chủ nhà. Santesu có nghĩa là về các vật dụng đang hiện hữu đã được những người khác xin. Pariguhāmi có nghĩa là tôi đã che giấu. Điều này được nói với sự chuyển đổi về thời gian. Mā ca kiñci ito adaṃ có nghĩa là từ đây, từ tài sản của tôi, tôi đã không cho người khác đang có nhu cầu dù chỉ là một chút gì. Chādemi có nghĩa là tôi đã che đậy bằng lời nói láo rằng: ‘Thứ ấy không có ở nhà tôi.’”

๔๕๑-๒. คูถํ เม ปริวตฺตตีติ สุคนฺธํ สาลิภตฺตํ มยฺหํ กมฺมวเสน คูถภาเวน ปริวตฺตติ ปริณมติ. อวญฺฌานีติ อโมฆานิ อนิปฺผลานิ. น หิ กมฺมํ วินสฺสตีติ ยถูปจิตํ กมฺมํ ผลํ อทตฺวา น หิ วินสฺสติ. กิมินนฺติ [Pg.179] กิมิวนฺตํ สญฺชาตกิมิกุลํ. มีฬฺหนฺติ คูถํ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมว.

451-2. Gūthaṃ me parivattati có nghĩa là cơm nấu từ gạo Sāli thơm ngon, do năng lực của nghiệp của tôi, đã biến đổi, đã chuyển thành trạng thái của phân. Avañjhāni có nghĩa là không luống công, không vô quả. Na hi kammaṃ vinassati có nghĩa là nghiệp đã được tích lũy thì không bị hủy hoại trong khi chưa cho quả. Kiminaṃ có nghĩa là có dòi bọ, dòng tộc dòi bọ đã sanh lên. Mīḷhaṃ có nghĩa là phân. Phần còn lại thì rõ ràng do phương pháp đã được nói ở dưới.

เอวํ เถโร ตสฺสา เปติยา วจนํ สุตฺวา ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Như vậy, vị Trưởng lão sau khi nghe lời nói của nữ ngạ quỷ ấy đã trình báo sự việc ấy đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi lấy sự việc ấy làm nhân duyên phát sanh câu chuyện, đã thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Bài Pháp thoại ấy đã có ích lợi cho đại chúng.

ภุสเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ ăn trấu đã chấm dứt.

๕. กุมารเปตวตฺถุวณฺณนา

5. Phần giải về truyện ngạ quỷ đồng tử.

อจฺเฉรรูปํ สุคตสฺส ญาณนฺติ อิทํ กุมารเปตวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? สาวตฺถิยํ กิร พหู อุปาสกา ธมฺมคณา หุตฺวา นคเร มหนฺตํ มณฺฑปํ กาเรตฺวา ตํ นานาวณฺเณหิ วตฺเถหิ อลงฺกริตฺวา กาลสฺเสว สตฺถารํ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ นิมนฺเตตฺวา มหารหวรปจฺจตฺถรณตฺถเตสุ อาสเนสุ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา คนฺธปุปฺผาทีหิ ปูเชตฺวา มหาทานํ ปวตฺเตนฺติ. ตํ ทิสฺวา อญฺญตโร มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตจิตฺโต ปุริโส ตํ สกฺการํ อสหมาโน เอวมาห – ‘‘วรเมตํ สพฺพํ สงฺการกูเฏ ฉฑฺฑิตํ, น ตฺเวว อิเมสํ มุณฺฑกานํ ทินฺน’’นฺติ. ตํ สุตฺวา อุปาสกา สํวิคฺคมานสา ‘‘ภาริยํ วต อิมินา ปุริเสน ปาปํ ปสุตํ, เยน เอวํ พุทฺธปฺปมุเข ภิกฺขุสงฺเฆ อปรทฺธ’’นฺติ ตมตฺถํ ตสฺส มาตุยา อาโรเจตฺวา ‘‘คจฺฉ, ตฺวํ สสาวกสงฺฆํ ภควนฺตํ ขมาเปหี’’ติ อาหํสุ. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ปุตฺตํ สนฺตชฺเชนฺตี สญฺญาเปตฺวา ภควนฺตํ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา ปุตฺเตน กตอจฺจยํ เทเสนฺตี ขมาเปตฺวา ภควโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ สตฺตาหํ ยาคุทาเนน ปูชํ อกาสิ. ตสฺสา ปุตฺโต นจิรสฺเสว กาลํ กตฺวา กิลิฏฺฐกมฺมูปชีวินิยา คณิกาย กุจฺฉิยํ นิพฺพตฺติ. สา จ นํ ชาตมตฺตํเยว ‘‘ทารโก’’ติ ญตฺวา สุสาเน ฉฑฺฑาเปสิ. โส ตตฺถ อตฺตโน ปุญฺญพเลเนว คหิตารกฺโข เกนจิ อนุปทฺทุโต มาตุ-องฺเก วิย สุขํ สุปิ. เทวตา ตสฺส อารกฺขํ คณฺหึสูติ จ วทนฺติ.

Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ (trí tuệ của bậc Thiện Thệ thật là vi diệu) là câu chuyện về ngạ quỷ đồng tử này. Nguồn gốc của câu chuyện ấy là gì? Nghe nói rằng ở tại Sāvatthī, nhiều vị cận sự nam sau khi đã là nhóm người học Pháp đã cho làm một cái giảng đường lớn ở trong thành, đã trang hoàng giảng đường ấy với các loại vải có nhiều màu sắc khác nhau, và ngay từ buổi sáng đã thỉnh mời đức Đạo Sư và chư Tăng, sau khi đã cho Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu ngồi xuống ở trên các chỗ ngồi đã được trải các tấm thảm quý giá và tuyệt hảo, sau khi đã cúng dường với hương, hoa, v.v… đã tiến hành việc bố thí trọng đại. Sau khi nhìn thấy điều ấy, một người đàn ông nào đó có tâm bị ám ảnh bởi cấu uế của sự bỏn xẻn, trong khi không thể chịu đựng được sự tôn kính ấy đã nói như vầy: ‘Thà rằng tất cả những thứ này được vứt bỏ ở đống rác, còn hơn là được cho đến những người đầu trọc này.’ Sau khi nghe điều ấy, các vị cận sự nam có tâm tư xúc động (đã nghĩ): ‘Ôi, người đàn ông này đã tạo ra ác nghiệp thật nặng nề, do người ấy đã xúc phạm đến chư Tăng có đức Phật dẫn đầu,’ rồi đã trình báo sự việc ấy đến mẹ của người ấy và đã nói rằng: ‘Bà hãy đi, bà hãy xin đức Thế Tôn cùng hội chúng đệ tử của ngài tha thứ.’ Vị ấy sau khi đã đồng ý: ‘Lành thay,’ trong khi quở trách và khuyên bảo người con trai, đã đi đến gặp đức Thế Tôn và chư Tăng, trong khi trình bày về sự vi phạm đã được thực hiện bởi người con trai, đã xin sự tha thứ, và đã thực hiện việc cúng dường bằng sự bố thí cháo trong bảy ngày đến đức Thế Tôn và chư Tăng. Không bao lâu sau, người con trai của bà ấy đã mệnh chung và đã tái sanh vào trong bụng của một cô kỹ nữ sống bằng nghiệp bất tịnh. Và người nữ ấy, ngay khi đứa bé vừa được sanh ra, sau khi biết là ‘đứa con trai’ đã cho vứt bỏ nó ở tại nghĩa địa. Ở nơi ấy, đứa bé được bảo vệ do chính năng lực phước báu của mình, không bị ai làm hại, đã ngủ ngon lành giống như ở trong lòng của mẹ. Và người ta nói rằng các vị chư thiên đã nhận lãnh việc bảo vệ đứa bé ấy.

อถ [Pg.180] ภควา ปจฺจูสสมเย มหากรุณาสมาปตฺติโต วุฏฺฐาย พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต ตํ ทารกํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ ทิสฺวา สูริยุคฺคมนเวลาย สิวถิกํ อคมาสิ. ‘‘สตฺถา อิธาคโต, การเณเนตฺถ ภวิตพฺพ’’นฺติ มหาชโน สนฺนิปติ. ภควา สนฺนิปติตปริสาย ‘‘นายํ ทารโก โอญฺญาตพฺโพ, ยทิปิ อิทานิ สุสาเน ฉฑฺฑิโต อนาโถ ฐิโต, อายตึ ปน ทิฏฺเฐว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ อุฬารสมฺปตฺตึ ปฏิลภิสฺสตี’’ติ วตฺวา เตหิ มนุสฺเสหิ ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, อิมินา ปุริมชาติยํ กตํ กมฺม’’นฺติ ปุฏฺโฐ –

Bấy giờ, vào lúc rạng đông, Đức Thế Tôn xuất khỏi định đại bi, khi dùng Phật nhãn quán sát thế gian, đã thấy đứa trẻ ấy bị vứt bỏ ở nghĩa địa, và vào lúc mặt trời mọc, Ngài đã đi đến nghĩa địa. Nghĩ rằng: "Bậc Đạo Sư đã đến đây, hẳn phải có duyên cớ," đông đảo dân chúng đã tụ tập lại. Đức Thế Tôn nói với hội chúng đã tụ tập rằng: "Không nên xem thường đứa trẻ này. Mặc dù bây giờ bị vứt bỏ ở nghĩa địa, không nơi nương tựa, nhưng trong tương lai, nó sẽ đạt được tài sản to lớn ngay trong đời này và cả đời sau." Khi được những người ấy hỏi: "Bạch ngài, đứa trẻ này đã tạo nghiệp gì trong tiền kiếp?" –

‘‘พุทฺธปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส, ปูชํ อกาสิ ชนตา อุฬารํ;

ตตฺรสฺส จิตฺตสฺสหุ อญฺญถตฺตํ, วาจํ อภาสิ ผรุสํ อสพฺภ’’นฺติ. –

"Dân chúng đã cúng dường trọng thể đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu; khi ấy, tâm của người này đã có sự thay đổi, (nó) đã thốt ra lời nói thô lỗ, không tao nhã." –

อาทินา นเยน ทารเกน กตกมฺมํ อายตึ ปตฺตพฺพํ สมฺปตฺติญฺจ ปกาเสตฺวา สนฺนิปติตาย ปริสาย อชฺฌาสยานุรูปํ ธมฺมํ กเถตฺวา อุปริ สามุกฺกํสิกํ ธมฺมเทสนํ อกาสิ. สจฺจปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, ตญฺจ ทารกํ อสีติโกฏิวิภโว เอโก กุฏุมฺพิโก ภควโต สมฺมุขาว ‘‘มยฺหํ ปุตฺโต’’ติ อคฺคเหสิ. ภควา ‘‘เอตฺตเกน อยํ ทารโก รกฺขิโต, มหาชนสฺส จ อนุคฺคโห กโต’’ติ วิหารํ อคมาสิ.

Sau khi tuyên thuyết về nghiệp mà đứa trẻ đã tạo và tài sản sẽ đạt được trong tương lai theo phương cách như trên, Ngài đã thuyết pháp tùy theo căn cơ cho hội chúng đã tụ tập, rồi sau đó đã thực hiện bài pháp thoại đặc thù. Vào lúc kết thúc các sự thật, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Và một vị trưởng giả có tài sản tám mươi triệu đã nhận đứa trẻ ấy làm con ngay trước mặt Đức Thế Tôn, nói rằng: "Đây là con của tôi." Đức Thế Tôn nghĩ rằng: "Như vậy đứa trẻ này đã được bảo vệ, và đại chúng cũng đã được ân triêm," rồi Ngài trở về tu viện.

โส อปเรน สมเยน ตสฺมึ กุฏุมฺพิเก กาลกเต เตน นิยฺยาทิตํ ธนํ ปฏิปชฺชิตฺวา กุฏุมฺพํ สณฺฐเปนฺโต ตสฺมึ นคเรเยว มหาวิภโว คหปติ หุตฺวา ทานาทินิรโต อโหสิ. อเถกทิวสํ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อโห นูน สตฺถา สตฺเตสุ อนุกมฺปโก, โสปิ นาม ทารโก ตทา อนาโถ ฐิโต เอตรหิ มหตึ สมฺปตฺตึ ปจฺจนุภวติ, อุฬารานิ จ ปุญฺญานิ กโรตี’’ติ. ตํ สุตฺวา สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, ตสฺส เอตฺตกาว สมฺปตฺติ, อถ โข อายุปริโยสาเน ตาวตึสภวเน สกฺกสฺส เทวรญฺโญ ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติสฺสติ, มหตึ ทิพฺพสมฺปตฺติญฺจ ปฏิลภิสฺสตี’’ติ พฺยากาสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู จ มหาชโน [Pg.181] จ ‘‘อิทํ กิร การณํ ทิสฺวา ทีฆทสฺสี ภควา ชาตมตฺตสฺเสวสฺส อามกสุสาเน ฉฑฺฑิตสฺส ตตฺถ คนฺตฺวา สงฺคหํ อกาสี’’ติ สตฺถุ ญาณวิเสสํ โถเมตฺวา ตสฺมึ อตฺตภาเว ตสฺส ปวตฺตึ กเถสุํ. ตมตฺถํ ทีเปนฺตา สงฺคีติการา –

Về sau, khi vị trưởng giả ấy qua đời, người ấy đã thừa hưởng tài sản được giao lại, gầy dựng gia đình, trở thành một gia chủ có tài sản lớn ngay trong thành phố ấy và chuyên tâm vào việc bố thí v.v... Rồi một hôm, các vị Tỳ khưu đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường: "Ôi, quả thật bậc Đạo Sư có lòng bi mẫn đối với chúng sanh! Đứa trẻ ấy, khi đó không nơi nương tựa, nay lại đang hưởng thụ tài sản to lớn và làm các công đức cao thượng." Nghe vậy, bậc Đạo Sư đã thọ ký rằng: "Này các Tỳ khưu, tài sản của nó không chỉ có chừng ấy. Mà vào cuối đời, nó sẽ tái sanh làm con của Thiên chủ Sakka trong cõi trời Tāvatiṃsa và sẽ đạt được thiên sản to lớn." Nghe vậy, các vị Tỳ khưu và đại chúng nghĩ rằng: "Thì ra, thấy được duyên cớ này, Đức Thế Tôn, bậc có tuệ kiến sâu xa, đã đi đến đó và cứu giúp đứa trẻ vừa mới sanh đã bị vứt bỏ ở nghĩa địa," rồi họ đã tán thán trí tuệ đặc biệt của bậc Đạo Sư và kể lại diễn biến của người ấy trong kiếp sống đó. Để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, các vị kết tập sư –

๔๕๓.

453.

‘‘อจฺเฉรรูปํ สุคตสฺส ญาณํ, สตฺถา ยถา ปุคฺคลํ พฺยากาสิ;

อุสฺสนฺนปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก, ปริตฺตปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก.

"Trí tuệ của bậc Thiện Thệ thật là hy hữu, như cách bậc Đạo Sư đã thọ ký về cá nhân (này). Có những người dù phước đức dồi dào, cũng có những người phước đức ít ỏi.

๔๕๔.

454.

‘‘อยํ กุมาโร สีวถิกาย ฉฑฺฑิโต, องฺคุฏฺฐสฺเนเหน ยาเปติ รตฺตึ;

น ยกฺขภูตา น สรีสปา วา, วิเหฐเยยฺยุํ กตปุญฺญํ กุมารํ.

"Đứa trẻ này bị vứt bỏ ở nghĩa địa, đã sống qua đêm nhờ vào chất ngọt từ ngón tay cái. Không dạ xoa, không phi nhân, hay loài bò sát nào, có thể làm hại đứa trẻ đã tạo phước.

๔๕๕.

455.

‘‘สุนขาปิมสฺส ปลิหึสุ ปาเท, ธงฺกา สิงฺคาลา ปริวตฺตยนฺติ;

คพฺภาสยํ ปกฺขิคณา หรนฺติ, กากา ปน อกฺขิมลํ หรนฺติ.

"Cả những con chó cũng liếm chân của nó, quạ và chó rừng đi vòng quanh (bảo vệ). Đàn chim mang đi những thứ dơ bẩn từ trong bụng mẹ, còn quạ thì lấy đi ghèn mắt.

๔๕๖.

456.

‘‘นยิมสฺส รกฺขํ วิทหึสุ เกจิ, น โอสธํ สาสปธูปนํ วา;

นกฺขตฺตโยคมฺปิ น อคฺคเหสุํ, น สพฺพธญฺญานิปิ อากิรึสุ.

"Không một ai sắp đặt sự bảo vệ cho nó, không thuốc men hay xông khói hạt cải. (Họ) cũng không xem xét sự hội hợp của các vì sao, cũng không rải các loại ngũ cốc.

๔๕๗.

457.

‘‘เอตาทิสํ อุตฺตมกิจฺฉปตฺตํ, รตฺตาภตํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ;

โนนีตปิณฺฑํว ปเวธมานํ, สสํสยํ ชีวิตสาวเสสํ.

"Đã gặp phải cảnh khốn cùng tột bậc như thế, được mang đến trong đêm và vứt bỏ ở nghĩa địa, run rẩy như một cục bơ tươi, mạng sống còn lại thật đáng nghi ngờ.

๔๕๘.

458.

‘‘ตมทฺทสา เทวมนุสฺสปูชิโต, ทิสฺวา จ ตํ พฺยากริ ภูริปญฺโญ;

‘อยํ กุมาโร นครสฺสิมสฺส, อคฺคกุลิโก ภวิสฺสติ โภคโต จ’.

"Bậc được trời người cúng dường đã thấy nó, và sau khi thấy, bậc có trí tuệ rộng lớn đã thọ ký: 'Đứa trẻ này sẽ trở thành người đứng đầu gia tộc và tài sản trong thành phố này'.

๔๕๙.

459.

‘‘กิสฺส [Pg.182] วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ, กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

เอตาทิสํ พฺยสนํ ปาปุณิตฺวา, ตํ ตาทิสํ ปจฺจนุโภสฺสติทฺธิ’’นฺติ. –

"Giới hạnh nào, phạm hạnh nào, đây là quả của việc thiện hành nào, mà sau khi gặp phải tai ương như thế, (nó) sẽ được hưởng thụ sự thành tựu như vậy?" –

ฉ คาถา อโวจุํ.

(Họ) đã nói sáu câu kệ.

๔๕๓. ตตฺถ อจฺเฉรรูปนฺติ อจฺฉริยสภาวํ. สุคตสฺส ญาณนฺติ อญฺเญหิ อสาธารณํ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ญาณํ, อาสยานุสยญาณาทิสพฺพญฺญุตญฺญาณเมว สนฺธาย วุตฺตํ. ตยิทํ อญฺเญสํ อวิสยภูตํ กถํ ญาณนฺติ อาห ‘‘สตฺถา ยถา ปุคฺคลํ พฺยากาสี’’ติ. เตน สตฺถุ เทสนาย เอว ญาณสฺส อจฺฉริยภาโว วิญฺญายตีติ ทสฺเสติ.

453. Trong đó, "accherarūpaṃ" có nghĩa là bản chất kỳ diệu. "Sugatassa ñāṇaṃ" là trí tuệ của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, không chung với những người khác; điều này được nói đến với ý chỉ Nhất thiết trí, bao gồm trí biết rõ ý muốn và tùy miên v.v... Trí tuệ này, là đối tượng không thể biết của những người khác, được biết đến như thế nào? (Câu trả lời) được nói qua câu: "như cách bậc Đạo Sư đã thọ ký về cá nhân (này)". Điều này cho thấy rằng, chính nhờ bài thuyết giảng của bậc Đạo Sư mà tính chất kỳ diệu của trí tuệ được nhận biết.

อิทานิ พฺยากรณํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อุสฺสนฺนปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก, ปริตฺตปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก’’ติ อาห. ตสฺสตฺโถ – อุสฺสนฺนกุสลธมฺมาปิ อิเธกจฺเจ ปุคฺคลา ลทฺธปจฺจยสฺส อปุญฺญสฺส วเสน ชาติอาทินา นิหีนา ภวนฺติ, ปริตฺตปุญฺญาปิ อปฺปตรปุญฺญธมฺมาปิ เอเก สตฺตา เขตฺตสมฺปตฺติอาทินา ตสฺส ปุญฺญสฺส มหาชุติกตาย อุฬารา ภวนฺตีติ.

Bây giờ, để chỉ ra lời thọ ký, (các vị kết tập sư) đã nói: "Có những người dù phước đức dồi dào, cũng có những người phước đức ít ỏi." Ý nghĩa của câu đó là: Một số cá nhân ở đây, dù có các thiện pháp dồi dào, nhưng do năng lực của ác nghiệp đã có duyên, nên trở nên thấp kém về sanh chủng v.v...; một số chúng sanh, dù có phước đức ít ỏi, có các pháp phước thiện ít hơn, nhưng do sự toàn hảo của ruộng phước v.v... và do năng lực lớn lao của phước ấy, nên trở nên cao quý.

๔๕๔. สีวถิกายาติ สุสาเน. องฺคุฏฺฐสฺเนเหนาติ องฺคุฏฺฐโต ปวตฺตสฺเนเหน, เทวตาย องฺคุฏฺฐโต ปคฺฆริตขีเรนาติ อตฺโถ. น ยกฺขภูตา น สรีสปา วาติ ปิสาจภูตา วา ยกฺขภูตา วา สรีสปา วา เย เกจิ สรนฺตา คจฺฉนฺตา วา น วิเหฐเยยฺยุํ น พาเธยฺยุํ.

454. "Sīvathikāya" có nghĩa là ở nghĩa địa. "Aṅguṭṭhasnehena" có nghĩa là nhờ chất ngọt tiết ra từ ngón tay cái, tức là nhờ sữa chảy ra từ ngón tay cái của một vị chư thiên. "Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā" có nghĩa là các loài tỳ-xá-xà, dạ xoa, hay các loài bò sát, bất cứ loài nào di chuyển hay đi lại, đều không làm hại, không gây tổn thương.

๔๕๕. ปลิหึสุ ปาเทติ อตฺตโน ชิวฺหาย ปาเท ลิหิสุํ. ธงฺกาติ กากา. ปริวตฺตยนฺตีติ ‘‘มา นํ กุมารํ เกจิ วิเหเฐยฺยุ’’นฺติ รกฺขนฺตา นิโรคภาวชานนตฺถํ อปราปรํ ปริวตฺตนฺติ. คพฺภาสยนฺติ คพฺภมลํ. ปกฺขิคณาติ คิชฺฌกุลลาทโย สกุณคณา. หรนฺตีติ อปเนนฺติ. อกฺขิมลนฺติ อกฺขิคูถํ.

455. "Palihiṃsu pāde" có nghĩa là chúng đã liếm chân (nó) bằng lưỡi của mình. "Dhaṅkā" là quạ. "Parivattayanti" có nghĩa là chúng đi vòng quanh hết lần này đến lần khác để bảo vệ (với ý nghĩ) "mong rằng không ai làm hại đứa trẻ này" và để biết được tình trạng không bệnh tật của nó. "Gabbhāsayaṃ" là chất dơ từ trong bụng mẹ. "Pakkhigaṇā" là đàn chim, (như) đàn kên kên, diều hâu v.v... "Haranti" có nghĩa là chúng loại bỏ. "Akkhimalaṃ" là ghèn mắt.

๔๕๖. เกจีติ [Pg.183] เกจิ มนุสฺสา, อมนุสฺสา ปน รกฺขํ สํวิทหึสุ. โอสธนฺติ ตทา อายติญฺจ อาโรคฺยาวหํ อคทํ. สาสปธูปนํ วาติ ยํ ชาตสฺส ทารกสฺส รกฺขณตฺถํ สาสเปน ธูปนํ กโรนฺติ, ตมฺปิ ตสฺส กโรนฺตา นาเหสุนฺติ ทีเปนฺติ. นกฺขตฺตโยคมฺปิ น อคฺคเหสุนฺติ นกฺขตฺตยุตฺตมฺปิ น คณฺหึสุ. ‘‘อสุกมฺหิ นกฺขตฺเต ติถิมฺหิ มุหุตฺเต อยํ ชาโต’’ติ เอวํ ชาตกมฺมมฺปิสฺส น เกจิ อกํสูติ อตฺโถ. น สพฺพธญฺญานิปิ อากิรึสูติ มงฺคลํ กโรนฺตา อคทวเสน ยํ สาสปเตลมิสฺสิตํ สาลิอาทิธญฺญํ อากิรนฺติ, ตมฺปิสฺส นากํสูติ อตฺโถ.

456. Kecīti (một số) là một số người, còn phi nhân đã sắp đặt sự bảo vệ. Osadhanti (thuốc) là thuốc giải độc mang lại sức khỏe vào lúc ấy và trong tương lai. Sāsapadhūpanaṃ vā (hoặc việc xông khói bằng hạt cải) là việc người ta làm để xông khói bằng hạt cải nhằm bảo vệ đứa trẻ mới sinh, (chú giải) giải thích rằng họ đã không làm việc ấy cho đứa trẻ. Nakkhattayogampi na aggahesunti (cũng không ghi nhận sự kết hợp của các vì sao) là họ cũng không ghi nhận sự tương hợp của các vì sao. Nghĩa là không một ai đã làm lễ sinh nhật cho đứa trẻ ấy theo cách nói: “Vị này đã sinh ra vào sao này, vào ngày này, vào giờ này.” Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti (cũng không rải các loại ngũ cốc) có nghĩa là khi làm lễ chúc phúc, họ đã không rải các loại ngũ cốc như lúa v.v... được trộn với dầu hạt cải như một loại thuốc giải độc.

๔๕๗. เอตาทิสนฺติ เอวรูปํ. อุตฺตมกิจฺฉปตฺตนฺติ ปรมกิจฺฉํ อาปนฺนํ อติวิย ทุกฺขปฺปตฺตํ. รตฺตาภตนฺติ รตฺติยํ อาภตํ. โนนีตปิณฺฑํ วิยาติ นวนีตปิณฺฑสทิสํ, มํสเปสิมตฺตตา เอวํ วุตฺตํ. ปเวธมานนฺติ ทุพฺพลภาเวน ปกมฺปมานํ. สสํสยนฺติ ‘‘ชีวติ นุ โข น นุ โข ชีวตี’’ติ สํสยิตตาย สํสยวนฺตํ. ชีวิตสาวเสสนฺติ ชีวิตฏฺฐิติยา เหตุภูตานํ สาธนานํ อภาเวน เกวลํ ชีวิตมตฺตาวเสสกํ.

457. Etādisaṃ (như thế này) là có hình dạng như vậy. Uttamakicchapattanti (đã đạt đến sự khốn khổ tột cùng) là đã gặp phải sự khốn khổ cao nhất, đã bị đau khổ quá mức. Rattābhataṃ (được mang đến vào ban đêm) là được mang đến vào ban đêm. Nonītapiṇḍaṃ viya (giống như cục bơ tươi) là tương tự như cục bơ mới, được nói như vậy vì chỉ là một miếng thịt. Pavedhamānaṃ (đang run rẩy) là đang run rẩy do tình trạng yếu ớt. Sasaṃsayaṃ (còn hoài nghi) là có sự hoài nghi do tình trạng đáng nghi ngờ rằng: “Không biết nó còn sống hay không còn sống?”. Jīvitasāvasesaṃ (chỉ còn lại mạng sống) là chỉ còn lại mạng sống mà thôi do không có các phương tiện là nguyên nhân cho sự tồn tại của sự sống.

๔๕๘. อคฺคกุลิโก ภวิสฺสติ โภคโต จาติ โภคนิมิตฺตํ โภคสฺส วเสน อคฺคกุลิโก เสฏฺฐกุลิโก ภวิสฺสตีติ อตฺโถ.

458. Aggakuliko bhavissati bhogato ca (sẽ là người thuộc gia tộc hàng đầu và về phương diện tài sản) có nghĩa là: do điềm báo về tài sản, nhờ vào tài sản, vị ấy sẽ là người thuộc gia tộc hàng đầu, gia tộc cao quý nhất.

๔๕๙. ‘‘กิสฺส วต’’นฺติ อยํ คาถา สตฺถุ สนฺติเก ฐิเตหิ อุปาสเกหิ เตน กตกมฺมสฺส ปุจฺฉาวเสน วุตฺตา. สา จ โข สิวถิกาย สนฺนิปติเตหีติ เวทิตพฺพา. ตตฺถ กิสฺสาติ กึ อสฺส. วตนฺติ วตสมาทานํ. ปุน กิสฺสาติ กีทิสสฺส สุจิณฺณสฺส วตสฺส พฺรหฺมจริยสฺส จาติ วิภตฺตึ วิปริณาเมตฺวา โยชนา. เอตาทิสนฺติ คณิกาย กุจฺฉิยา นิพฺพตฺตนํ, สุสาเน ฉฑฺฑนนฺติ เอวรูปํ. พฺยสนนฺติ อนตฺถํ. ตาทิสนฺติ ตถารูปํ, ‘‘องฺคุฏฺฐสฺเนเหน ยาเปติ รตฺติ’’นฺติอาทินา, ‘‘อยํ กุมาโร นครสฺสิมสฺส อคฺคกุลิโก ภวิสฺสตี’’ติอาทินา จ วุตฺตปฺปการนฺติ อตฺโถ. อิทฺธินฺติ เทวิทฺธึ, ทิพฺพสมฺปตฺตินฺติ วุตฺตํ โหติ.

459. Kệ ngôn “Kissa vata” (của hạnh nguyện nào) này đã được các cận sự nam đang đứng gần đức Bổn Sư nói ra như là câu hỏi về nghiệp đã được tạo bởi vị ấy (đứa bé). Và điều ấy nên được hiểu là (họ đã nói) khi đang tụ tập ở bãi tha ma. Ở đây, kissā là của cái gì. Vata là sự thực hành hạnh nguyện. Kế nữa, kissā là sự giải thích bằng cách thay đổi cách chia từ (biến cách) thành: của hạnh nguyện và của phạm hạnh đã được thực hành tốt đẹp như thế nào. Etādisaṃ (như thế này) là hình dạng như vầy: được tái sanh trong bụng của kỹ nữ, bị vứt bỏ ở bãi tha ma. Byasananti (sự bất hạnh) là sự tai họa. Tādisaṃ (như thế kia) có nghĩa là loại như vậy, loại đã được nói đến qua câu: “aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti” (nuôi mạng qua đêm bằng hơi ẩm của ngón tay cái) v.v... và câu: “ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī” (đứa bé này sẽ là người thuộc gia tộc hàng đầu ở thành phố này) v.v... Iddhiṃ (thần thông) là thần thông của chư thiên, có nghĩa là tài sản của chư thiên.

อิทานิ เตหิ อุปาสเกหิ ปุฏฺโฐ ภควา ยถา ตทา พฺยากาสิ, ตํ ทสฺเสนฺตา สงฺคีติการา –

Bây giờ, đức Thế Tôn, sau khi được các cận sự nam ấy hỏi, đã giải thích như thế nào vào lúc ấy, các vị kết tập kinh điển, trong khi trình bày điều ấy, (đã nói):

๔๖๐.

460.

‘‘พุทฺธปมุขสฺส [Pg.184] ภิกฺขุสงฺฆสฺส, ปูชํ อกาสิ ชนตา อุฬารํ;

ตตฺรสฺส จิตฺตสฺสหุ อญฺญถตฺตํ, วาจํ อภาสิ ผรุสํ อสพฺภํ.

“Chúng dân đã cúng dường, một cách cao thượng lên chúng Tỳ khưu, có đức Phật là vị dẫn đầu. Ở đấy, tâm của vị ấy đã có sự khác lạ, đã nói ra lời nói thô lỗ, không tao nhã.”

๔๖๑.

461.

‘‘โส ตํ วิตกฺกํ ปวิโนทยิตฺวา, ปีตึ ปสาทํ ปฏิลทฺธา ปจฺฉา;

ตถาคตํ เชตวเน วสนฺตํ, ยาคุยา อุปฏฺฐาสิ สตฺตรตฺตํ.

“Vị ấy, sau khi đã xua tan tầm tư ấy, về sau đã lấy lại được hỷ và tín. Vị ấy đã hầu hạ đức Như Lai đang ngự ở Jetavana bằng cháo trong bảy đêm.”

๔๖๒.

462.

‘‘ตสฺส วตํ ตํ ปน พฺรหฺมจริยํ, ตสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

เอตาทิสํ พฺยสนํ ปาปุณิตฺวา, ตํ ตาทิสํ ปจฺจนุโภสฺสติทฺธึ.

“Hạnh nguyện ấy, phạm hạnh ấy của vị ấy, đây là quả báo của việc đã được thực hành tốt đẹp ấy. Sau khi đã gặp phải sự bất hạnh như thế này, vị ấy sẽ hưởng thụ thần thông như thế kia.”

๔๖๓.

463.

‘‘ฐตฺวาน โส วสฺสสตํ อิเธว, สพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, สหพฺยตํ คจฺฉติ วาสวสฺสา’’ติ. –

“Sau khi sống ở đây một trăm năm, được hội đủ tất cả các dục lạc; sau khi thân hoại, trong đời sau, vị ấy đi đến sự chung sống với Vāsava (vua trời Đế Thích).” –

จตสฺโส คาถา อโวจุํ.

(Ngài) đã nói bốn câu kệ.

๔๖๐. ตตฺถ ชนตาติ ชนสมูโห, อุปาสกคโณติ อธิปฺปาโย. ตตฺราติ ตสฺสํ ปูชายํ. อสฺสาติ ตสฺส ทารกสฺส. จิตฺตสฺสหุ อญฺญถตฺตนฺติ ปุริมภวสฺมึ จิตฺตสฺส อญฺญถาภาโว อนาทโร อคารโว อปจฺจโย อโหสิ. อสพฺภนฺติ สาธุสภาย สาเวตุํ อยุตฺตํ ผรุสํ วาจํ อภาสิ.

460. Ở đây, janatā (chúng dân) là nhóm người, ý muốn nói là nhóm cận sự nam. Tatrā (ở đấy) là trong buổi cúng dường ấy. Assā (của vị ấy) là của đứa bé ấy. Cittassahu aññathattaṃ (tâm của vị ấy đã có sự khác lạ) là trong kiếp trước, đã có sự thay đổi của tâm, sự không tôn trọng, sự không kính nể, sự không tin tưởng. Asabbhaṃ (không tao nhã) là đã nói ra lời nói thô lỗ không thích hợp để cho hội chúng của những người thiện lành nghe.

๔๖๑. โสติ โส อยํ. ตํ วิตกฺกนฺติ ตํ ปาปกํ วิตกฺกํ. ปวิโนทยิตฺวาติ มาตรา กตาย สญฺญตฺติยา วูปสเมตฺวา. ปีตึ ปสาทํ ปฏิลทฺธาติ ปีตึ ปสาทญฺจ ปฏิลภิตฺวา อุปฺปาเทตฺวา. ยาคุยา อุปฏฺฐาสีติ ยาคุทาเนน อุปฏฺฐหิ. สตฺตรตฺตนฺติ สตฺตทิวสํ.

461. So (vị ấy) là vị này. Taṃ vitakkaṃ (tầm tư ấy) là tầm tư bất thiện ấy. Pavinodayitvā (sau khi đã xua tan) là sau khi đã làm cho lắng dịu bởi lời khuyên bảo được thực hiện bởi người mẹ. Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā (đã lấy lại được hỷ và tín) là sau khi đã nhận được và làm sanh khởi hỷ và tín. Yāguyā upaṭṭhāsi (đã hầu hạ bằng cháo) là đã hầu hạ bằng việc dâng cúng cháo. Sattarattaṃ (bảy đêm) là bảy ngày.

๔๖๒. ตสฺส [Pg.185] วตํ ตํ ปน พฺรหฺมจริยนฺติ ตํ มยา เหฏฺฐา วุตฺตปฺปการํ อตฺตโน จิตฺตสฺส ปสาทนํ ทานญฺจ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วตํ ตํ พฺรหฺมจริยญฺจ, อญฺญํ กิญฺจิ นตฺถีติ อตฺโถ.

462. Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ (hạnh nguyện ấy, phạm hạnh ấy của vị ấy) có nghĩa là: việc làm cho tâm của mình được trong sạch và việc bố thí theo loại đã được tôi nói đến ở dưới là hạnh nguyện và là phạm hạnh của cá nhân này, không có điều gì khác.

๔๖๓. ฐตฺวานาติ ยาว อายุปริโยสานา อิเธว มนุสฺสโลเก ฐตฺวา. อภิสมฺปรายนฺติ ปุนพฺภเว. สหพฺยตํ คจฺฉติ วาสวสฺสาติ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปุตฺตภาเวน สหภาวํ คมิสฺสติ. อนาคตตฺเถ หิ อิทํ ปจฺจุปฺปนฺนกาลวจนํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

463. Ṭhatvāna (sau khi sống) là sau khi sống ở đây, trong thế giới loài người, cho đến khi hết tuổi thọ. Abhisamparāyaṃ (trong đời sau) là trong kiếp sống kế tiếp. Sahabyataṃ gacchati vāsavassā (đi đến sự chung sống với Vāsava) là sẽ đi đến tình trạng chung sống với Sakka, vua của các vị trời, bằng cách trở thành con trai của vị ấy. Ở đây, động từ ở thì hiện tại này (được dùng) với ý nghĩa tương lai. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

กุมารเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải về Câu chuyện Ngạ quỷ Thiếu niên đã kết thúc.

๖. เสริณีเปติวตฺถุวณฺณนา

6. Chú giải về Câu chuyện Ngạ quỷ Seriṇī

นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต เสริณีเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. กุรุรฏฺเฐ กิร หตฺถินิปุเร เสริณี นาม เอกา รูปูปชีวินี อโหสิ. ตตฺถ จ อุโปสถกรณตฺถาย ตโต ตโต ภิกฺขู สนฺนิปตึสุ. ปุน มหาภิกฺขุสนฺนิปาโต อโหสิ. ตํ ทิสฺวา มนุสฺสา ติลตณฺฑุลาทึ สปฺปินวนีตมธุอาทิญฺจ พหุํ ทานูปกรณํ สชฺเชตฺวา มหาทานํ ปวตฺเตสุํ. เตน จ สมเยน สา คณิกา อสฺสทฺธา อปฺปสนฺนา มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตจิตฺตา เตหิ มนุสฺเสหิ ‘‘เอหิ ตาว อิทํ ทานํ อนุโมทาหี’’ติ อุสฺสาหิตาปิ ‘‘กึ เตน มุณฺฑกานํ สมณานํ ทินฺเนนา’’ติ อปฺปสาทเมว เนสํ สมฺปเวเทสิ, กุโต อปฺปมตฺตกสฺส ปริจฺจาโค.

Câu “Naggā dubbaṇṇarūpāsi” (ngươi lõa thể, có hình sắc xấu xí) này đã được đức Bổn Sư nói ra trong khi đang ngự ở Jetavana, liên quan đến nữ ngạ quỷ Seriṇī. Tương truyền, ở xứ Kuru, tại thành Hatthinipura, có một kỹ nữ tên là Seriṇī. Và ở đấy, các vị Tỳ khưu từ các nơi đã tụ hội về để thực hành lễ Uposatha (Bố-tát). Lại có một cuộc hội họp lớn của các vị Tỳ khưu. Thấy vậy, dân chúng đã chuẩn bị nhiều vật dụng cúng dường như mè, gạo v.v... và bơ lỏng, bơ tươi, mật ong v.v... rồi tiến hành một buổi đại bố thí. Và vào lúc ấy, cô kỹ nữ kia không có đức tin, không hoan hỷ, tâm bị cấu uế của sự bỏn xẻn xâm chiếm, dù được những người kia khuyến khích rằng: “Này cô, hãy đến đây tùy hỷ việc bố thí này,” cô ta cũng chỉ bày tỏ sự không hoan hỷ của mình với họ rằng: “Có ích gì khi cho các sa-môn đầu trọc kia chứ?” thì làm sao có được sự cho đi dù chỉ là một chút ít.

สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา อญฺญตรสฺส ปจฺจนฺตนครสฺส ปริขาปิฏฺเฐ เปตี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อถ หตฺถินิปุรวาสี อญฺญตโร อุปาสโก วณิชฺชาย ตํ นครํ คนฺตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมเย ปริขาปิฏฺฐํ คโต ตาทิเสน ปโยชเนน. สา ตตฺถ ตํ ทิสฺวา สญฺชานิตฺวา นคฺคา อฏฺฐิตฺตจมตฺตาวเสสสรีรา อติวิย พีภจฺฉทสฺสนา อวิทูเร ฐตฺวา อตฺตานํ ทสฺเสสิ. โส ตํ ทิสฺวา –

Về sau, người phụ nữ ấy mệnh chung, đã sanh làm ngạ quỷ ở trên bờ hào của một thành phố biên địa. Khi ấy, một người cận sự nam cư ngụ ở thành Hatthinipura đã đi đến thành phố ấy để buôn bán, vào lúc rạng đông ban đêm, đã đi đến bờ hào vì một công việc tương tự. Nữ ngạ quỷ ở đấy, sau khi nhìn thấy và nhận ra người ấy, trần truồng, thân thể chỉ còn lại da bọc xương, có dáng vẻ vô cùng ghê tởm, đã đứng ở nơi không xa và hiện thân ra. Người ấy sau khi nhìn thấy nữ ngạ quỷ –

๔๖๔.

464.

‘‘นคฺคา [Pg.186] ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. –

“Cô trần truồng, có hình sắc xấu xí, gầy gò, nổi đầy gân; hỡi người gầy gò có xương sườn nhô ra, cô là ai vậy, đang đứng ở đây?” –

คาถาย ปุจฺฉิ. สาปิสฺส –

đã hỏi bằng câu kệ. Nữ ngạ quỷ ấy đáp lại –

๔๖๕.

465.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

“Thưa ngài, tôi là ngạ quỷ, bị khốn khổ, thuộc về thế giới của thần Yama; sau khi đã làm điều ác, từ đây tôi đã đi đến thế giới ngạ quỷ.” –

คาถาย อตฺตานํ ปกาเสสิ. ปุน เตน –

đã tự mình tuyên bố bằng câu kệ. Một lần nữa, người ấy –

๔๖๖.

466.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

“Việc làm xấu xa nào đã được thực hiện bởi thân, khẩu, ý? Do quả báo của nghiệp nào mà từ đây cô đã đi đến thế giới ngạ quỷ?” –

คาถาย กตกมฺมํ ปุจฺฉิตา –

Được hỏi về nghiệp đã làm bằng câu kệ –

๔๖๗.

467.

‘‘อนาวเฏสุ ติตฺเถสุ, วิจินึ อฑฺฒมาสกํ;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน.

“Ở những bến nước không bị ngăn che, tôi đã tìm kiếm nửa đồng māsaka; dù có các vật đáng thí, tôi đã không tạo hòn đảo nương tựa cho chính mình.

๔๖๘.

468.

‘‘นทึ อุเปมิ ตสิตา, ริตฺตกา ปริวตฺตติ;

ฉายํ อุเปมิ อุณฺเหสุ, อาตโป ปริวตฺตติ.

“Khát nước, tôi đi đến dòng sông, nó biến thành trống rỗng; trong lúc nóng nực, tôi đi đến bóng râm, nó biến thành nắng gắt.

๔๖๙.

469.

‘‘อคฺคิวณฺโณ จ เม วาโต, ฑหนฺโต อุปวายติ;

เอตญฺจ ภนฺเต อรหามิ, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต.

“Và ngọn gió đối với tôi có màu sắc của lửa, thổi đến thiêu đốt; thưa ngài, tôi đáng phải chịu điều này, và điều ác khác còn hơn thế nữa.

๔๗๐.

470.

‘‘คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ, วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ;

‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’.

“Sau khi đi đến thành Hatthini, xin ngài hãy nói với mẹ của tôi: ‘Con gái của bà đã được tôi nhìn thấy, bị khốn khổ, thuộc về thế giới của thần Yama; sau khi đã làm điều ác, từ đây đã đi đến thế giới ngạ quỷ’.

๔๗๑.

471.

‘‘อตฺถิ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา;

จตฺตาริ สตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต.

“Có tài sản được tôi chôn giấu ở đây, và điều ấy đã không được tôi nói ra; bốn trăm ngàn (đồng) ở bên dưới gầm giường.

๔๗๒.

472.

‘‘ตโต เม ทานํ ททตุ, ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา;

ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา, ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ;

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. –

“Từ đó, xin mẹ hãy làm phước cho tôi, và đó cũng là phương tiện sinh sống cho bà ấy; và sau khi làm phước, mẹ của tôi xin hãy hồi hướng phần phước; khi ấy, tôi sẽ được an lạc, thành tựu tất cả các dục.” –

อิมาหิ [Pg.187] ฉหิ คาถาหิ อตฺตนา กตกมฺมญฺเจว ปุน เตน อตฺตโน กาตพฺพํ อตฺถญฺจ อาจิกฺขิ.

Bằng sáu câu kệ này, nữ ngạ quỷ đã nói về nghiệp do mình đã làm và một lần nữa, đã nói về lợi ích cần được người ấy thực hiện cho mình.

๔๖๗. ตตฺถ อนาวเฏสุ ติตฺเถสูติ เกนจิ อนิวาริเตสุ นทีตฬากาทีนํ ติตฺถปเทเสสุ, ยตฺถ มนุสฺสา นฺหายนฺติ, อุทกกิจฺจํ กโรนฺติ, ตาทิเสสุ ฐาเนสุ. วิจินึ อฑฺฒมาสกนฺติ ‘‘มนุสฺเสหิ ฐเปตฺวา วิสฺสริตํ อปินาเมตฺถ กิญฺจิ ลเภยฺย’’นฺติ โลภาภิภูตา อฑฺฒมาสกมตฺตมฺปิ วิจินึ คเวสึ. อถ วา อนาวเฏสุ ติตฺเถสูติ อุปสงฺกมเนน เกนจิ อนิวาริเตสุ สตฺตานํ ปโยคาสยสุทฺธิยา การณภาเวน ติตฺถภูเตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ วิชฺชมาเนสุ. วิจินึ อฑฺฒมาสกนฺติ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตจิตฺตา กสฺสจิ กิญฺจิ อเทนฺตี อฑฺฒมาสกมฺปิ วิเสเสน จินึ, น สญฺจินึ ปุญฺญํ. เตนาห ‘‘สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน’’ติ.

467. Ở đây, (cụm từ) ‘ở những bến nước không bị ngăn che’ (có nghĩa là) ở những nơi bến nước của sông, hồ, v.v... không bị ai ngăn cản, nơi mà con người tắm rửa, làm các việc liên quan đến nước, ở những nơi như vậy. (Cụm từ) ‘tôi đã tìm kiếm nửa đồng māsaka’ (có nghĩa là) bị lòng tham chi phối, tôi đã tìm kiếm, đã truy lùng dù chỉ là nửa đồng māsaka với ý nghĩ: “Mong rằng ta có thể nhận được thứ gì đó ở đây do con người để lại rồi quên mất.” Hoặc là, (cụm từ) ‘ở những bến nước không bị ngăn che’ (có nghĩa là) khi có sự hiện hữu của các vị Sa-môn, Bà-la-môn, những người là bến nước vì là nguyên nhân cho sự thanh tịnh trong hành vi và ý hướng của chúng sanh, những người không bị ai ngăn cản việc đi đến gần. (Cụm từ) ‘tôi đã tìm kiếm nửa đồng māsaka’ (có nghĩa là) với tâm bị cấu uế của sự bỏn xẻn ám ảnh, không cho ai bất cứ thứ gì, tôi đã đặc biệt tích trữ dù chỉ là nửa đồng māsaka, chứ không tích trữ phước báu. Do đó, có lời nói rằng: “dù có các vật đáng thí, tôi đã không tạo hòn đảo nương tựa cho chính mình.”

๔๖๘. ตสิตาติ ปิปาสิตา. ริตฺตกาติ กากเปยฺยา สนฺทมานาปิ นที มม ปาปกมฺเมน อุทเกน ริตฺตา ตุจฺฉา วาลิกมตฺตา หุตฺวา ปริวตฺตติ. อุณฺเหสูติ อุณฺหสมเยสุ. อาตโป ปริวตฺตตีติ ฉายาฏฺฐานํ มยิ อุปคตาย อาตโป สมฺปชฺชติ.

468. (Từ) ‘khát nước’ (có nghĩa là) bị khát. (Từ) ‘trống rỗng’ (có nghĩa là) dòng sông dù đang chảy đầy đến mức quạ có thể uống, do ác nghiệp của tôi, đã trở nên trống rỗng, cạn kiệt nước, chỉ còn lại cát mà biến đổi. (Từ) ‘trong lúc nóng nực’ (có nghĩa là) trong những thời điểm nóng bức. (Cụm từ) ‘nó biến thành nắng gắt’ (có nghĩa là) nơi có bóng râm, khi tôi đến gần, lại trở thành nắng gắt.

๔๖๙-๗๐. อคฺคิวณฺโณติ สมฺผสฺเสน อคฺคิสทิโส. เตน วุตฺตํ ‘‘ฑหนฺโต อุปวายตี’’ติ. เอตญฺจ, ภนฺเต, อรหามีติ, ภนฺเตติ ตํ อุปาสกํ ครุกาเรน วทติ. ภนฺเต, เอตญฺจ ยถาวุตฺตํ ปิปาสาทิทุกฺขํ, อญฺญญฺจ ตโต ปาปกํ ทารุณํ ทุกฺขํ อนุภวิตุํ อรหามิ ตชฺชสฺส ปาปสฺส กตตฺตาติ อธิปฺปาโย. วชฺเชสีติ วเทยฺยาสิ.

469-70. (Từ) ‘có màu sắc của lửa’ (có nghĩa là) khi xúc chạm thì giống như lửa. Do đó, có lời nói rằng: “thổi đến thiêu đốt.” (Trong cụm từ) ‘thưa ngài, tôi đáng phải chịu điều này,’ (từ) ‘thưa ngài’ là lời nói với người cận sự nam ấy một cách kính trọng. Ý nghĩa là: “Thưa ngài, tôi đáng phải trải qua nỗi khổ về sự khát, v.v... như đã nói, và nỗi khổ tàn khốc khác còn tệ hơn thế nữa, do đã làm điều ác tương xứng.” (Từ) ‘xin ngài hãy nói’ (có nghĩa là) ngài nên nói.

๔๗๑-๗๒. เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตนฺติ ‘‘เอตฺตกํ เอตฺถ นิกฺขิตฺต’’นฺติ อนาจิกฺขิตํ. อิทานิ ตสฺส ปริมาณํ ฐปิตฏฺฐานญฺจ ทสฺเสนฺตี ‘‘จตฺตาริ สตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต’’ติ อาห. ตตฺถ ปลฺลงฺกสฺสาติ ปุพฺเพ อตฺตโน สยนปลฺลงฺกสฺส. ตโตติ นิหิตธนโต เอกเทสํ คเหตฺวา มมํ อุทฺทิสฺส ทานํ เทตุ. ตสฺสาติ มยฺหํ มาตุยา.

471-72. (Cụm từ) ‘được chôn giấu ở đây, và đã không được nói ra’ (có nghĩa là) đã không được nói rõ rằng: “chừng này được chôn giấu ở đây.” Bây giờ, để chỉ ra số lượng và nơi chốn cất giữ của nó, (nữ ngạ quỷ) đã nói: “bốn trăm ngàn (đồng) ở bên dưới gầm giường.” Ở đây, (từ) ‘của gầm giường’ (có nghĩa là) của chiếc giường nằm của mình trước kia. (Từ) ‘từ đó’ (có nghĩa là) sau khi lấy một phần từ tài sản đã chôn giấu, xin hãy làm phước hướng đến tôi. (Từ) ‘cho bà ấy’ (có nghĩa là) cho mẹ của tôi.

เอวํ [Pg.188] ตาย เปติยา วุตฺเต โส อุปาสโก ตสฺสา วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตตฺถ อตฺตโน กรณียํ ตีเรตฺวา หตฺถินิปุรํ คนฺตฺวา ตสฺสา มาตุยา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ –

Khi được nữ ngạ quỷ ấy nói như vậy, người cận sự nam ấy sau khi chấp nhận lời của cô ta, đã hoàn thành công việc của mình ở đó, đi đến thành Hatthinipura, và đã báo cho mẹ của cô ta biết sự việc ấy. Để chỉ ra sự việc ấy –

๔๗๓.

473.

สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา, คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ;

Người ấy sau khi vâng đáp: “Lành thay,” đã đi đến thành Hatthini;

อโวจ ตสฺสา มาตรํ –

đã nói với mẹ của cô ta –

‘‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

“Con gái của bà đã được tôi nhìn thấy, bị khốn khổ, thuộc về thế giới của thần Yama; sau khi đã làm điều ác, từ đây đã đi đến thế giới ngạ quỷ.

๔๗๔.

474.

‘‘สา มํ ตตฺถ สมาทเปสิ, วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ;

‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

“Cô ta ở đó đã căn dặn tôi, ‘xin ngài hãy nói với mẹ của tôi: ‘Con gái của bà đã được tôi nhìn thấy, bị khốn khổ, thuộc về thế giới của thần Yama; sau khi đã làm điều ác, từ đây đã đi đến thế giới ngạ quỷ.

๔๗๕.

475.

‘‘‘อตฺถิ จ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา;

จตฺตาริ สตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต.

“‘Có tài sản được tôi chôn giấu ở đây, và điều ấy đã không được tôi nói ra; bốn trăm ngàn (đồng) ở bên dưới gầm giường.

๔๗๖.

476.

‘‘‘ตโต เม ทานํ ททตุ, ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา;

ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา, ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ;

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’.

“‘Từ đó, xin mẹ hãy làm phước cho tôi, và đó cũng là phương tiện sinh sống cho bà ấy; và sau khi làm phước, mẹ của tôi xin hãy hồi hướng phần phước; khi ấy, tôi sẽ được an lạc, thành tựu tất cả các dục’.

๔๗๗.

477.

‘‘ตโต หิ สา ทานมทา, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี;

เปตี จ สุขิตา อาสิ, ตสฺสา จาสิ สุชีวิกา’’ติ. –

“Do đó, bà ấy đã làm phước, đã hồi hướng phần phước cho cô ta; và nữ ngạ quỷ đã được an lạc, và bà ấy cũng có được sinh kế tốt đẹp.” –

สงฺคีติการา อาหํสุ. ตา สุวิญฺเญยฺยาว.

Các vị Trưởng lão kết tập đã nói. Những câu kệ ấy thật dễ hiểu.

ตํ สุตฺวา ตสฺสา มาตา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ตสฺสา อาทิสิ. เตน สา ปฏิลทฺธูปกรณสมฺปตฺติยํ ฐิตา มาตุ อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา ตํ การณํ อาจิกฺขิ, มาตา ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ, ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Nghe điều ấy, mẹ của cô đã dâng cúng dường đến chư Tăng và hồi hướng cho cô. Do đó, cô ấy được an trú trong sự thành tựu về các vật dụng đã nhận được, đã hiện thân cho mẹ thấy và kể lại sự việc ấy. Người mẹ đã trình báo đến các vị tỳ-khưu, các vị tỳ-khưu đã trình báo sự việc ấy đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nhân sự việc ấy làm duyên khởi và thuyết Pháp cho hội chúng đã hội họp. Bài Pháp ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

เสริณีเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ Seriṇī đã kết thúc.

๗. มิคลุทฺทกเปตวตฺถุวณฺณนา

7. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ thợ săn nai

นรนาริปุรกฺขโต [Pg.189] ยุวาติ อิทํ ภควติ เวฬุวเน วิหรนฺเต มิคลุทฺทกเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. ราชคเห กิร อญฺญตโร ลุทฺทโก รตฺตินฺทิวํ มิเค วธิตฺวา ชีวิกํ กปฺเปสิ. ตสฺเสโก อุปาสโก มิตฺโต อโหสิ, โส ตํ สพฺพกาลํ ปาปโต นิวตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘เอหิ, สมฺม, รตฺติยํ ปาณาติปาตา วิรมาหี’’ติ รตฺติยํ ปุญฺเญ สมาทเปสิ. โส รตฺติยํ วิรมิตฺวา ทิวา เอว ปาณาติปาตํ กโรติ.

Câu (kệ bắt đầu bằng) 'Chàng trai trẻ được nam nữ vây quanh' này đã được nói lên trong khi đức Thế Tôn đang trú tại Trúc Lâm, liên quan đến ngạ quỷ thợ săn nai. Tương truyền ở thành Vương Xá, có một người thợ săn nọ sinh sống bằng việc giết nai cả ngày lẫn đêm. Ông ta có một người bạn là cận sự nam, người ấy không thể ngăn cản ông ta từ bỏ việc ác vào mọi lúc nên đã khuyến khích ông ta làm phước vào ban đêm rằng: 'Này bạn, hãy đến đây, hãy từ bỏ việc sát sanh vào ban đêm.' Ông ta đã từ bỏ vào ban đêm, nhưng chỉ thực hiện việc sát sanh vào ban ngày.

โส อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา ราชคหสมีเป เวมานิกเปโต หุตฺวา นิพฺพตฺโต, ทิวสภาคํ มหาทุกฺขํ อนุภวิตฺวา รตฺติยํ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูโต ปริจาเรสิ. ตํ ทิสฺวา อายสฺมา นารโท –

Về sau, sau khi mệnh chung, ông ta đã tái sanh làm một ngạ quỷ có lâu đài ở gần thành Vương Xá. Vào ban ngày, ông phải chịu đựng khổ đau cùng cực, còn vào ban đêm thì được hầu hạ, hội đủ và cung phụng năm món dục lạc. Thấy điều ấy, trưởng lão Nārada –

๔๗๘.

478.

‘‘นรนาริปุรกฺขโต ยุวา, รชนีเยหิ กามคุเณหิ โสภสิ;

ทิวสํ อนุโภสิ การณํ, กิมกาสิ ปุริมาย ชาติยา’’ติ. –

“Chàng trai trẻ được nam nữ vây quanh, chàng tỏa sáng với các dục lạc đáng say mê; Ban ngày chàng chịu sự hành hạ, chàng đã làm gì trong kiếp trước?”

อิมาย คาถาย ปฏิปุจฺฉิ. ตตฺถ นรนาริปุรกฺขโตติ ปริจารกภูเตหิ เทวปุตฺเตหิ เทวธีตาหิ จ ปุรกฺขโต ปยิรุปาสิโต. ยุวาติ ตรุโณ. รชนีเยหีติ กมนีเยหิ ราคุปฺปตฺติเหตุภูเตหิ. กามคุเณหีติ กามโกฏฺฐาเสหิ. โสภสีติ สมงฺคิภาเวน วิโรจสิ รตฺติยนฺติ อธิปฺปาโย. เตนาห ‘‘ทิวสํ อนุโภสิ การณ’’นฺติ, ทิวสภาเค ปน นานปฺปการํ การณํ ฆาตนํ ปจฺจนุภวสิ. รชนีติ วา รตฺตีสุ. เยหีติ นิปาตมตฺตํ. กิมกาสิ ปุริมาย ชาติยาติ เอวํ สุขทุกฺขสํวตฺตนิยํ กึ นาม กมฺมํ อิโต ปุริมาย ชาติยา ตฺวํ อกตฺถ, ตํ กเถหีติ อตฺโถ.

(Ngài) đã hỏi lại bằng câu kệ này. Trong ấy, 'được nam nữ vây quanh' là được các thiên tử và thiên nữ là những người hầu hạ đi trước và hầu cận. 'Chàng trai trẻ' là người thanh niên. 'Với (các dục lạc) đáng say mê' là với những (dục lạc) khả ái, là nhân sanh khởi tham ái. 'Với các dục lạc' là với các phần của dục. 'Chàng tỏa sáng' có nghĩa là chàng rực rỡ do được hội đủ vào ban đêm. Do đó, ngài nói 'ban ngày chàng chịu sự hành hạ', (nghĩa là) vào ban ngày, ngươi phải chịu đựng sự hành hạ, sự giết chóc đủ loại. Hoặc 'rajanīyehi' là 'vào các ban đêm'. 'Yehi' chỉ là một tiểu từ. 'Chàng đã làm gì trong kiếp trước' có nghĩa là: 'Ngươi đã làm nghiệp gì mà dẫn đến hạnh phúc và đau khổ như vậy trong kiếp trước đây, hãy nói điều đó.'

ตํ สุตฺวา เปโต เถรสฺส อตฺตนา กตกมฺมํ อาจิกฺขนฺโต –

Nghe điều ấy, ngạ quỷ trong khi kể lại nghiệp do chính mình đã làm cho vị trưởng lão –

๔๗๙.

479.

‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช;

มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, โลหิตปาณิ ทารุโณ.

“Con ở thành Vương Xá khả ái, ở Giribbaja đáng vui thích; trước đây đã là một thợ săn nai, tay vấy máu, tàn bạo.

๔๘๐.

480.

‘‘อวิโรธกเรสุ [Pg.190] ปาณิสุ, ปุถุสตฺเตสุ ปทุฏฺฐมานโส;

วิจรึ อติทารุโณ สทา, ปรหึสาย รโต อสญฺญโต.

“Đối với các chúng sanh không gây thù oán, đối với nhiều loài hữu tình, (con) có tâm ác độc; con đã đi lại, luôn luôn rất tàn bạo, thích thú trong việc hãm hại kẻ khác, không có sự tự chế.

๔๘๑.

481.

‘‘ตสฺส เม สหาโย สุหทโย, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

โสปิ มํ อนุกมฺปนฺโต, นิวาเรสิ ปุนปฺปุนํ.

“Con có người bạn thân, có thiện tâm, là một cận sự nam có đức tin; người ấy cũng vì lòng bi mẫn đối với con, đã ngăn cản con luôn luôn.

๔๘๒.

482.

‘‘‘มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, มา ตาต ทุคฺคตึ อคา;

สเจ อิจฺฉสิ เปจฺจ สุขํ, วิรม ปาณวธา อสํยมา.

“‘Đừng làm nghiệp ác, này bạn, đừng đi đến khổ cảnh; Nếu bạn mong muốn hạnh phúc sau khi chết, hãy từ bỏ việc giết hại chúng sanh, (từ bỏ) sự không tự chế.’

๔๘๓.

483.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, สุขกามสฺส หิตานุกมฺปิโน;

นากาสึ สกลานุสาสนึ, จิรปาปาภิรโต อพุทฺธิมา.

“Con đã nghe lời của người ấy, người mong cầu hạnh phúc, người bi mẫn vì lợi ích; (nhưng) đã không thực hiện toàn bộ lời giáo huấn, vì thích thú trong việc ác đã lâu, là kẻ vô trí.

๔๘๔.

484.

‘‘โส มํ ปุน ภูริสุเมธโส, อนุกมฺปาย สํยเม นิเวสยิ;

สเจ ทิวา หนสิ ปาณิโน, อถ เต รตฺตึ ภวตุ สํยโม.

“Người ấy, bậc có trí tuệ rộng lớn, lại nữa vì lòng bi mẫn đã khuyên con trong sự tự chế: ‘Nếu ban ngày bạn giết các chúng sanh, thì vào ban đêm, bạn hãy có sự tự chế.’

๔๘๕.

485.

‘‘สฺวาหํ ทิวา หนิตฺวา ปาณิโน, วิรโต รตฺติมโหสิ สญฺญโต;

รตฺตาหํ ปริจาเรมิ, ทิวา ขชฺชามิ ทุคฺคโต.

“Con, sau khi giết các chúng sanh vào ban ngày, đã từ bỏ vào ban đêm, đã có sự tự chế; Vào ban đêm, con được hầu hạ, vào ban ngày, con bị ăn thịt, là kẻ ở khổ cảnh.

๔๘๖.

486.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, อนุโภมิ รตฺตึ อมานุสึ;

ทิวา ปฏิหตาว กุกฺกุรา, อุปธาวนฺติ สมนฺตา ขาทิตุํ.

“Do nghiệp thiện ấy, con hưởng thụ (niềm vui) phi nhân vào ban đêm; Ban ngày, những con chó mang lòng oán hận, chạy đến từ khắp nơi để ăn thịt.

๔๘๗.

487.

‘‘เย จ เต สตตานุโยคิโน, ธุวํ ปยุตฺตา สุคตสฺส สาสเน;

มญฺญามิ เต อมตเมว เกวลํ, อธิคจฺฉนฺติ ปทํ อสงฺขต’’นฺติ. –

“Và những vị nào luôn luôn chuyên cần, kiên cố nỗ lực trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ; con nghĩ rằng các vị ấy chỉ chứng đắc Bất Tử, các vị ấy đạt đến trạng thái vô vi.”

อิมา คาถา อภาสิ.

(Ngạ quỷ) đã nói những câu kệ này.

๔๗๙-๘๐. ตตฺถ [Pg.191] ลุทฺโทติ ทารุโณ. โลหิตปาณีติ อภิณฺหํ ปาณฆาเตน โลหิตมกฺขิตปาณี. ทารุโณติ ขโร, สตฺตานํ หึสนโกติ อตฺโถ. อวิโรธกเรสูติ เกนจิ วิโรธํ อกโรนฺเตสุ มิคสกุณาทีสุ.

479-80. Trong ấy, 'thợ săn' là tàn bạo. 'Tay vấy máu' là tay bị dính máu do thường xuyên giết hại chúng sanh. 'Tàn bạo' là hung dữ, có nghĩa là người làm hại các chúng sanh. 'Đối với (các chúng sanh) không gây thù oán' là đối với các loài nai, chim, v.v... không gây thù oán với bất cứ ai.

๔๘๒-๘๓. อสํยมาติ อสํวรา ทุสฺสีลฺยา. สกลานุสาสนินฺติ สพฺพํ อนุสาสนึ, สพฺพกาลํ ปาณาติปาตโต ปฏิวิรตินฺติ อตฺโถ. จิรปาปาภิรโตติ จิรกาลํ ปาเป อภิรโต.

482-83. 'Sự không tự chế' là sự không phòng hộ, sự ác giới. 'Toàn bộ lời giáo huấn' là tất cả lời giáo huấn, có nghĩa là từ bỏ việc sát sanh vào mọi lúc. 'Thích thú trong việc ác đã lâu' là thích thú trong việc ác trong một thời gian dài.

๔๘๔. สํยเมติ สุจริเต. นิเวสยีหิ นิเวเสสิ. สเจ ทิวา หนสิ ปาณิโน, อถ เต รตฺตึ ภวตุ สํยโมติ นิเวสิตาการทสฺสนํ. โส กิร สลฺลปาสสชฺชนาทินา รตฺติยมฺปิ ปาณวธํ อนุยุตฺโต อโหสิ.

484. 'Trong sự tự chế' là trong thiện hạnh. 'Đã khuyên' là đã thiết lập. (Câu) 'Nếu ban ngày bạn giết các chúng sanh, thì vào ban đêm, bạn hãy có sự tự chế' là sự trình bày về cách thức đã khuyên. Tương truyền, ông ta đã chuyên tâm vào việc giết hại chúng sanh ngay cả vào ban đêm qua việc trò chuyện, kết bạn, và các việc tương tự.

๔๘๕. ทิวา ขชฺชามิ ทุคฺคโตติ อิทานิ ทุคฺคตึ คโต มหาทุกฺขปฺปตฺโต ทิวสภาเค ขาทิยามิ. ตสฺส กิร ทิวา สุนเขหิ มิคานํ ขาทาปิตตฺตา กมฺมสริกฺขกํ ผลํ โหติ, ทิวสภาเค มหนฺตา สุนขา อุปธาวิตฺวา อฏฺฐิสงฺฆาตมตฺตาวเสสํ สรีรํ กโรนฺติ. รตฺติยา ปน อุปคตาย ตํ ปากติกเมว โหติ, ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวติ. เตน วุตฺตํ –

485. 'Vào ban ngày, con bị ăn thịt, là kẻ ở khổ cảnh' (có nghĩa là): 'Bây giờ đã đi đến khổ cảnh, đã đạt đến khổ đau cùng cực, vào ban ngày, con bị ăn thịt.' Tương truyền, do ông ta đã để cho những con chó ăn thịt nai vào ban ngày, nên quả báo tương xứng với nghiệp đã xảy ra. Vào ban ngày, những con chó lớn chạy đến và làm cho thân thể chỉ còn lại là một đống xương. Nhưng khi đêm đến, thân thể ấy trở lại bình thường, (ông ta) hưởng thụ tài sản của chư thiên. Do đó, đã được nói rằng –

๔๘๖.

486.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, อนุโภมิ รตฺตึ อมานุสึ;

ทิวา ปฏิหตาว กุกฺกุรา, อุปธาวนฺติ สมนฺตา ขาทิตุ’’นฺติ.

“Do nghiệp thiện ấy, con hưởng thụ (niềm vui) phi nhân vào ban đêm; Ban ngày, những con chó mang lòng oán hận, chạy đến từ khắp nơi để ăn thịt.”

ตตฺถ ปฏิหตาติ ปฏิหตจิตฺตา พทฺธาฆาตา วิย หุตฺวา. สมนฺตา ขาทิตุนฺติ มม สรีรํ สมนฺตโต ขาทิตุํ อุปธาวนฺติ. อิทญฺจ เนสํ อติวิย อตฺตโน ภยาวหํ อุปคมนกาลํ คเหตฺวา วุตฺตํ. เต ปน อุปธาวิตฺวา อฏฺฐิมตฺตาวเสสํ สรีรํ กตฺวา คจฺฉนฺติ.

Trong ấy, 'mang lòng oán hận' là có tâm bị tổn thương, như thể bị trói buộc bởi sự oán ghét. 'Để ăn thịt từ khắp nơi' là chúng chạy đến để ăn thịt thân thể của ta từ khắp nơi. Và điều này đã được nói lên, đề cập đến thời điểm chúng đến gần, một việc vô cùng đáng sợ đối với chính ông ta. Nhưng chúng, sau khi chạy đến, làm cho thân thể chỉ còn lại xương rồi bỏ đi.

๔๘๗. เย จ เต สตตานุโยคิโนติ โอสานคาถาย อยํ สงฺเขปตฺโถ – อหมฺปิ นาม รตฺติยํ ปาณวธมตฺตโต วิรโต เอวรูปํ สมฺปตฺตึ [Pg.192] อนุภวามิ. เย ปน เต ปุริสา สุคตสฺส พุทฺธสฺส ภควโต สาสเน อธิสีลาทิเก ธุวํ ปยุตฺตา ทฬฺหํ ปยุตฺตา สตตํ สพฺพกาลํ อนุโยควนฺตา, เต ปุญฺญวนฺโต เกวลํ โลกิยสุเขน อสมฺมิสฺสํ ‘‘อสงฺขตํ ปท’’นฺติ ลทฺธนามํ อมตเมว อธิคจฺฉนฺติ มญฺเญ, นตฺถิ เตสํ ตทธิคเม โกจิ วิพนฺโธติ.

487. Về câu kệ kết thúc: 'Còn những ai luôn luôn nỗ lực', đây là ý nghĩa tóm tắt – Ngay cả ta, chỉ từ bỏ việc sát sanh vào ban đêm mà còn hưởng được sự thành tựu như thế này. Còn những người kia, những người có phước, trong giáo pháp của Đức Thiện Thệ, Đức Phật, Đức Thế Tôn, đã kiên cố nỗ lực, vững chắc nỗ lực, luôn luôn chuyên tâm trong tăng thượng giới v.v. vào mọi lúc, ta nghĩ rằng họ chắc chắn chứng đắc được chính quả vị bất tử, có tên gọi là 'trạng thái vô vi', không pha trộn với lạc thú thế gian, không có bất kỳ trở ngại nào cho họ trong việc chứng đắc ấy.

เอวํ เตน เปเตน วุตฺเต เถโร ตํ ปวตฺตึ สตฺถุ อาโรเจสิ. สตฺถา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สพฺพมฺปิ วุตฺตนยเมว.

Khi ngạ quỷ ấy nói như vậy, vị trưởng lão đã trình báo sự việc ấy lên Đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư đã lấy câu chuyện ấy làm nhân duyên khởi sanh và thuyết pháp cho hội chúng đã vân tập. Tất cả đều theo như phương pháp đã được nói đến.

มิคลุทฺทกเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ thợ săn nai đã chấm dứt.

๘. ทุติยมิคลุทฺทกเปตวตฺถุวณฺณนา

8. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ thợ săn nai thứ hai

กูฏาคาเร จ ปาสาเทติ อิทํ ภควติ เวฬุวเน วิหรนฺเต อปรํ มิคลุทฺทกเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. ราชคเห กิร อญฺญตโร มาควิโก มาณโว วิภวสมฺปนฺโนปิ สมาโน โภคสุขํ ปหาย รตฺตินฺทิวํ มิเค หนนฺโต วิจรติ. ตสฺส สหายภูโต เอโก อุปาสโก อนุทฺทยํ ปฏิจฺจ – ‘‘สาธุ, สมฺม, ปาณาติปาตโต วิรมาหิ, มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ โอวาทํ อทาสิ. โส ตํ อนาทิยิ. อถ โส อุปาสโก อญฺญตรํ อตฺตโน มโนภาวนียํ ขีณาสวตฺเถรํ ยาจิ – ‘‘สาธุ, ภนฺเต, อสุกปุริสสฺส ตถา ธมฺมํ เทเสถ, ยถา โส ปาณาติปาตโต วิรเมยฺยา’’ติ.

Về câu 'Trong lầu gác và cung điện', câu này được nói đến liên quan đến một ngạ quỷ thợ săn nai khác, khi Đức Thế Tôn đang trú tại Trúc Lâm. Nghe nói, tại thành Vương Xá, có một thanh niên thợ săn, dù có tài sản sung túc, đã từ bỏ lạc thú của cải, đi lang thang giết hại nai cả ngày lẫn đêm. Một người bạn của anh ta, là một vị cận sự nam, do lòng bi mẫn đã khuyên bảo rằng: 'Lành thay, bạn hiền, hãy từ bỏ việc sát sanh, mong rằng điều đó sẽ không đem lại bất hạnh và đau khổ cho bạn trong một thời gian dài'. Anh ta đã không nghe theo lời ấy. Khi ấy, vị cận sự nam ấy đã thỉnh cầu một vị trưởng lão lậu tận mà mình quý mến: 'Lành thay, thưa ngài, xin ngài hãy thuyết pháp cho người kia theo cách để anh ta có thể từ bỏ việc sát sanh'.

อเถกทิวสํ โส เถโร ราชคเห ปิณฺฑาย จรนฺโต ตสฺส เคหทฺวาเร อฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา โส มาควิโก สญฺชาตพหุมาโน ปจฺจุคฺคนฺตฺวา เคหํ ปเวเสตฺวา อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. นิสีทิ เถโร ปญฺญตฺเต อาสเน, โสปิ เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา นิสีทิ. ตสฺส เถโร ปาณาติปาเต อาทีนวํ, ตโต วิรติยา อานิสํสญฺจ ปกาเสสิ. โส ตํ สุตฺวาปิ ตโต วิรมิตุํ น อิจฺฉิ. อถ นํ เถโร อาห – ‘‘สเจ, ตฺวํ อาวุโส, สพฺเพน สพฺพํ วิรมิตุํ น สกฺโกสิ, รตฺติมฺปิ ตาว วิรมสฺสู’’ติ, โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต, วิรมามิ รตฺติ’’นฺติ ตโต วิรมิ. เสสํ อนนฺตรวตฺถุสทิสํ. คาถาสุ ปน –

Rồi một hôm, vị trưởng lão ấy, trong khi đi khất thực ở thành Vương Xá, đã đứng lại trước cửa nhà của anh ta. Thấy vị ấy, người thợ săn sanh lòng kính trọng, đã ra đón, mời vào nhà, dọn chỗ ngồi và dâng lên. Vị trưởng lão đã ngồi xuống chỗ đã dọn, anh ta cũng đến gần vị trưởng lão và ngồi xuống. Vị trưởng lão đã giảng giải cho anh ta về sự nguy hại của việc sát sanh và phước báu của việc từ bỏ nó. Dù đã nghe, anh ta vẫn không muốn từ bỏ. Khi ấy, vị trưởng lão nói với anh ta: 'Này hiền hữu, nếu hiền hữu không thể từ bỏ hoàn toàn, thì ít nhất hãy từ bỏ vào ban đêm'. Anh ta nói: 'Lành thay, thưa ngài, con sẽ từ bỏ vào ban đêm', và đã từ bỏ từ đó. Phần còn lại tương tự như câu chuyện trước. Còn trong các câu kệ thì –

๔๘๘.

488.

‘‘กูฏาคาเร [Pg.193] จ ปาสาเท, ปลฺลงฺเก โคนกตฺถเต;

ปญฺจงฺคิเกน ตุริเยน, รมสิ สุปฺปวาทิเต.

“Trong lầu gác và cung điện, trên giường nệm trải thảm lông dày; ngươi vui hưởng với ngũ nhạc được tấu lên du dương.

๔๘๙.

489.

‘‘ตโต รตฺยา วิวสาเน, สูริยุคฺคมนํ ปติ;

อปวิทฺโธ สุสานสฺมึ, พหุทุกฺขํ นิคจฺฉสิ.

“Sau đó, khi đêm tàn, lúc mặt trời mọc; bị quăng vào nghĩa địa, ngươi chịu nhiều đau khổ.

๔๙๐.

490.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ. –

“Hành vi xấu ác nào đã được làm bởi thân, khẩu, ý? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi phải chịu sự đau khổ này?” –

ตีหิ คาถาหิ นารทตฺเถโร นํ ปฏิปุจฺฉิ. อถสฺส เปโต –

Trưởng lão Nārada đã hỏi lại y bằng ba câu kệ. Khi ấy, ngạ quỷ trả lời –

๔๙๑.

491.

‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช;

มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, ลุทฺโท จาสิมสญฺญโต.

“Ta ở thành Vương Xá khả ái, tại Sơn Thành đáng ưa thích; trước kia là một thợ săn nai, là kẻ hung ác và không tự chế.

๔๙๒.

492.

‘‘ตสฺส เม สหาโย สุหทโย, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

ตสฺส กุลูปโก ภิกฺขุ, อาสิ โคตมสาวโก;

โสปิ มํ อนุกมฺปนฺโต, นิวาเรสิ ปุนปฺปุนํ.

“Ta có một người bạn thân, là một cận sự nam có đức tin; vị tỳ khưu thường đến gia đình ấy là một đệ tử của Gotama; vị ấy cũng vì lòng bi mẫn đối với ta, đã ngăn cản ta nhiều lần.

๔๙๓.

493.

‘‘‘มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, มา ตาต ทุคฺคตึ อคา;

สเจ อิจฺฉสิ เปจฺจ สุขํ, วิรม ปาณวธา อสํยมา’.

“‘Đừng làm nghiệp ác, này con, đừng đi đến ác thú; nếu con mong muốn hạnh phúc sau khi chết, hãy từ bỏ việc sát sanh, sự không tự chế’.

๔๙๔.

494.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, สุขกามสฺส หิตานุกมฺปิโน;

นากาสึ สกลานุสาสนึ, จิรปาปาภิรโต อพุทฺธิมา.

“Ta, sau khi nghe lời của vị ấy, người mong cầu hạnh phúc, người bi mẫn vì lợi ích, đã không làm theo toàn bộ lời giáo huấn, vì là kẻ vô trí, ưa thích điều ác đã lâu.

๔๙๕.

495.

‘‘โส มํ ปุน ภูริสุเมธโส, อนุกมฺปาย สํยเม นิเวสยิ;

‘สเจ ทิวา หนสิ ปาณิโน, อถ เต รตฺตึ ภวตุ สํยโม’.

“Vị ấy, bậc đại trí, lại một lần nữa vì lòng bi mẫn đã khuyên ta tự chế: ‘Nếu ban ngày ngươi giết hại chúng sanh, thì ban đêm hãy có sự tự chế’.

๔๙๖.

496.

‘‘สฺวาหํ ทิวา หนิตฺวา ปาณิโน, วิรโต รตฺติมโหสิ สญฺญโต;

รตฺตาหํ ปริจาเรมิ, ทิวา ขชฺชามิ ทุคฺคโต.

“Ta, ban ngày giết hại chúng sanh, ban đêm đã từ bỏ, đã tự chế; ban đêm ta được hầu hạ, ban ngày ta, kẻ khốn khổ, bị ăn thịt.

๔๙๗.

497.

‘‘ตสฺส [Pg.194] กมฺมสฺส กุสลสฺส, อนุโภมิ รตฺตึ อมานุสึ;

ทิวา ปฏิหตาว กุกฺกุรา, อุปธาวนฺติ สมนฺตา ขาทิตุํ.

“Do nghiệp thiện ấy, ta hưởng thụ (niềm vui) phi nhân vào ban đêm; ban ngày, những con chó bị xua đuổi chạy đến từ bốn phía để cắn xé.

๔๙๘.

498.

‘‘เย จ เต สตตานุโยคิโน, ธุวํ ปยุตฺตา สุคตสฺส สาสเน;

มญฺญามิ เต อมตเมว เกวลํ, อธิคจฺฉนฺติ ปทํ อสงฺขต’’นฺติ. –

“Còn những ai luôn luôn nỗ lực, kiên cố chuyên tâm trong giáo pháp của Đức Thiện Thệ; ta nghĩ rằng, họ chỉ chứng đắc được quả vị bất tử, họ đạt đến trạng thái vô vi.”

ตมตฺถํ อาจิกฺขิ. ตาสํ อตฺโถ เหฏฺฐา วุตฺตนโยว.

(Ngạ quỷ) đã giải thích ý nghĩa ấy. Ý nghĩa của những câu kệ ấy cũng theo như phương pháp đã được nói ở phần trước.

ทุติยมิคลุทฺทกเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ thợ săn nai thứ hai đã chấm dứt.

๙. กูฏวินิจฺฉยิกเปตวตฺถุวณฺณนา

9. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ quan tòa gian lận

มาลี กิริฏี กายูรีติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต กูฏวินิจฺฉยิกเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. ตทา พิมฺพิสาโร ราชา มาสสฺส ฉสุ ทิวเสสุ อุโปสถํ อุปวสติ, ตํ อนุวตฺตนฺตา พหู มนุสฺสา อุโปสถํ อุปวสนฺติ. ราชา อตฺตโน สนฺติกํ อาคตาคเต มนุสฺเส ปุจฺฉติ – ‘‘กึ ตุมฺเหหิ อุโปสโถ อุปวุตฺโถ, อุทาหุ น อุปวุตฺโถ’’ติ? ตตฺเรโก อธิกรเณ นิยุตฺตกปุริโส ปิสุณวาโจ เนกติโก ลญฺชคาหโก ‘‘น อุปวุตฺโถมฺหี’’ติ วตฺตุํ อสหนฺโต ‘‘อุปวุตฺโถมฺหิ, เทวา’’ติ อาห. อถ นํ ราชสมีปโต นิกฺขนฺตํ สหาโย อาห – ‘‘กึ, สมฺม, อชฺช ตยา อุปวุตฺโถ’’ติ? ‘‘ภเยนาหํ, สมฺม, รญฺโญ สมฺมุขา เอวํ อโวจํ, นาหํ อุโปสถิโก’’ติ.

Về câu 'Đeo vòng hoa, đội vương miện, đeo vòng tay', câu này được nói đến liên quan đến ngạ quỷ quan tòa gian lận, khi Đức Đạo Sư đang trú tại Trúc Lâm. Khi ấy, vua Bình Sa thường thọ trì Bát quan trai vào sáu ngày trong tháng, theo gương vua, nhiều người cũng thọ trì Bát quan trai. Vua hỏi những người đến gần mình: 'Các ngươi có thọ trì Bát quan trai không, hay là không?'. Trong số đó, có một vị quan tòa, nói lời hai lưỡi, gian xảo, nhận hối lộ, không thể nói rằng 'thần không thọ trì', đã nói: 'Thần có thọ trì, tâu Đại vương'. Khi ấy, lúc y rời khỏi chỗ vua, một người bạn hỏi: 'Này bạn, hôm nay bạn có thọ trì không?'. (Y đáp:) 'Này bạn, vì sợ hãi trước mặt vua mà tôi đã nói như vậy, chứ tôi không phải là người thọ trì Bát quan trai'.

อถ นํ สหาโย อาห – ‘‘ยทิ เอวํ อุปฑฺฒุโปสโถปิ ตาว เต อชฺช โหตุ, อุโปสถงฺคานิ สมาทิยาหี’’ติ. โส ตสฺส วจนํ ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา เคหํ คนฺตฺวา อภุตฺวาว มุขํ วิกฺขาเลตฺวา อุโปสถํ อธิฏฺฐาย รตฺติยํ วาสูปคโต ริตฺตาสยสมฺภูเตน พลววาตเหตุเกน สูเลน อุปจฺฉินฺนายุสงฺขาโร จุติอนนฺตรํ ปพฺพตกุจฺฉิยํ เวมานิกเปโต [Pg.195] หุตฺวา นิพฺพตฺติ. โส หิ เอกรตฺตึ อุโปสถรกฺขณมตฺเตน วิมานํ ปฏิลภิ ทสกญฺญาสหสฺสปริวารํ มหติญฺจ ทิพฺพสมฺปตฺตึ. กูฏวินิจฺฉยิกตาย ปน เปสุณิกตาย จ อตฺตโน ปิฏฺฐิมํสานิ สยเมว โอกฺกนฺติตฺวา ขาทติ. ตํ อายสฺมา นารโท คิชฺชกูฏโต โอตรนฺโต ทิสฺวา –

Bấy giờ, người bạn nói với vị ấy rằng: – “Nếu vậy, hôm nay ngươi hãy thực hành ít nhất là nửa ngày Bố-tát, hãy thọ trì các chi phần của ngày Bố-tát.” Vị ấy đã chấp nhận lời nói của người bạn ấy rằng: “Lành thay,” rồi đi về nhà, không ăn uống gì, súc miệng, rồi phát nguyện giữ Bố-tát, và đã ở lại qua đêm. Do cơn đau nhói gây ra bởi trận gió mạnh phát sanh từ bao tử trống rỗng, mạng căn của vị ấy bị cắt đứt. Ngay sau khi mệnh chung, vị ấy đã tái sanh làm một ngạ quỷ có thiên cung ở trong hang núi. Vị ấy, chỉ nhờ việc giữ Bố-tát trong một đêm mà đã được một thiên cung, đoàn tùy tùng gồm mười ngàn thiếu nữ, và tài sản chư thiên to lớn. Tuy nhiên, do việc xét xử gian dối và do việc nói lời đâm thọc, vị ấy tự mình xé thịt lưng của chính mình mà ăn. Tôn giả Nārada, trong khi đi xuống từ núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu), đã nhìn thấy vị ấy và –

๔๙๙.

499.

‘‘มาลี กิริฏี กายูรี, คตฺตา เต จนฺทนุสฺสทา;

ปสนฺนมุขวณฺโณสิ, สูริยวณฺโณว โสภสิ.

“Ngươi đeo vòng hoa, đội vương miện, mang vòng tay; các chi phần của ngươi được thoa gỗ chiên-đàn. Nước da của ngươi trong sáng, ngươi tỏa sáng như màu sắc của mặt trời.”

๕๐๐.

500.

‘‘อมานุสา ปาริสชฺชา, เย เตเม ปริจารกา;

ทส กญฺญาสหสฺสานิ, ยา เตมา ปริจาริกา;

ตา กมฺพุกายูรธรา, กญฺจนาเวฬภูสิตา.

“Những người hầu cận của ngươi là các hội chúng phi nhân. Mười ngàn thiếu nữ là những người nữ phục vụ của ngươi. Họ đeo vòng xuyến bằng vỏ ốc, vòng tay, và được trang sức bằng vàng.”

๕๐๑.

501.

‘‘มหานุภาโวสิ ตุวํ, โลมหํสนรูปวา;

ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน, สามํ อุกฺกจฺจ ขาทสิ.

“Ngươi có đại oai lực, có hình tướng làm cho dựng tóc gáy. Ngươi tự mình xé thịt lưng của chính mình mà ăn.”

๕๐๒.

502.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน;

สามํ อุกฺกจฺจ ขาทสีติ.

“Việc làm xấu xa nào đã được thực hiện bởi thân, khẩu, hay ý? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi tự mình xé thịt lưng của chính mình mà ăn?”

๕๐๓.

503.

‘‘อตฺตโนหํ อนตฺถาย, ชีวโลเก อจาริสํ;

เปสุญฺญมุสาวาเทน, นิกติวญฺจนาย จ.

“Tôi đã sống trong thế gian loài người để làm điều bất lợi cho chính mình, bằng lời nói đâm thọc, lời nói dối, và bằng sự gian trá lừa gạt.”

๕๐๔.

504.

‘‘ตตฺถาหํ ปริสํ คนฺตฺวา, สจฺจกาเล อุปฏฺฐิเต;

อตฺถํ ธมฺมํ นิรากตฺวา, อธมฺมมนุวตฺติสํ.

“Ở nơi ấy, tôi đã đi đến hội chúng, khi thời điểm nói lên sự thật đã đến, tôi đã từ bỏ lợi ích và Chánh pháp, và đã đi theo phi pháp.”

๕๐๕.

505.

‘‘เอวํ โส ขาทตตฺตานํ, โย โหติ ปิฏฺฐิมํสิโก;

ยถาหํ อชฺช ขาทามิ, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน.

“Người nào là kẻ nói xấu sau lưng thì tự ăn thịt chính mình như vậy, giống như hôm nay tôi đang ăn thịt lưng của chính mình.”

๕๐๖.

506.

‘‘ตยิทํ ตยา นารท สามํ ทิฏฺฐํ, อนุกมฺปกา เย กุสลา วเทยฺยุํ;

มา เปสุณํ มา จ มุสา อภาณิ, มา โขสิ ปิฏฺฐิมํสิโก ตุว’’นฺติ. –

“Này Nārada, điều này đã được chính ngài nhìn thấy. Những người có lòng bi mẫn và thiện xảo nên nói rằng: ‘Chớ có nói lời đâm thọc, chớ có nói lời dối trá, ngươi chớ nên là kẻ nói xấu sau lưng.’” –

เถโร [Pg.196] จตูหิ คาถาหิ ปุจฺฉิ, โสปิ ตสฺส จตูหิ คาถาหิ เอตมตฺถํ วิสฺสชฺเชสิ.

Vị Trưởng lão đã hỏi bằng bốn bài kệ, vị kia cũng đã giải đáp ý nghĩa ấy cho vị Trưởng lão bằng bốn bài kệ.

๔๙๙. ตตฺถ มาลีติ มาลธารี, ทิพฺพปุปฺเผหิ ปฏิมณฺฑิโตติ อธิปฺปาโย. กิริฏีติ เวฐิตสีโส. กายูรีติ เกยูรวา, พาหาลงฺการปฏิมณฺฑิโตติ อตฺโถ. คตฺตาติ สรีราวยวา. จนฺทนุสฺสทาติ จนฺทนสารานุลิตฺตา. สูริยวณฺโณว โสภสีติ พาลสูริยสทิสวณฺโณ เอว หุตฺวา วิโรจสิ. ‘‘อรณวณฺณี ปภาสสี’’ติปิ ปาฬิ, อรณนฺติ อรณิเยหิ เทเวหิ สทิสวณฺโณ อริยาวกาโสติ อตฺโถ.

499. Ở đây, mālī là người đeo vòng hoa; ý nói là được trang điểm bằng các loài hoa của chư thiên. Kiriṭī là người có đầu được quấn (vương miện). Kāyūrī là người có vòng tay; nghĩa là được trang điểm bằng trang sức ở cánh tay. Gattā là các chi phần của cơ thể. Candanussadā là được thoa lõi gỗ chiên-đàn. Sūriyavaṇṇova sobhasi là ngươi tỏa sáng, có màu sắc giống như mặt trời lúc ban mai. Cũng có câu Pāli là “Araṇavaṇṇī pabhāsasī,” araṇa có nghĩa là có màu sắc giống như các vị trời ở trong rừng, một cảnh giới của bậc Thánh.

๕๐๐. ปาริสชฺชาติ ปริสปริยาปนฺนา, อุปฏฺฐากาติ อตฺโถ. ตุวนฺติ ตฺวํ. โลมหํสนรูปวาติ ปสฺสนฺตานํ โลมหํสชนนรูปยุตฺโต. มหานุภาวตาสมงฺคิตาย เหตํ วุตฺตํ. อุกฺกจฺจาติ อุกฺกนฺติตฺวา, ฉินฺทิตฺวาติ อตฺโถ.

500. Pārisajjā là những người thuộc về hội chúng, nghĩa là những người hầu cận. Tuvaṃ là ngươi. Lomahaṃsanarūpavā là có hình tướng làm phát sanh sự dựng tóc gáy cho những người nhìn thấy. Điều này được nói đến do (vị ấy) có được đại oai lực. Ukkacca là đã xé ra, nghĩa là đã cắt đứt.

๕๐๓. อจาริสนฺติ อจรึ ปฏิปชฺชึ. เปสุญฺญมุสาวาเทนาติ เปสุญฺเญน เจว มุสาวาเทน จ. นิกติวญฺจนาย จาติ นิกติยา วญฺจนาย จ ปติรูปทสฺสเนน ปเรสํ วิกาเรน วญฺจนาย จ.

503. Acārisaṃ là tôi đã sống, đã thực hành. Pesuññamusāvādena là bằng lời nói đâm thọc và bằng lời nói dối. Nikativañcanāya ca là bằng sự gian trá và bằng sự lừa gạt, và bằng sự lừa gạt người khác qua việc thể hiện vẻ bề ngoài tương tự, qua sự xuyên tạc.

๕๐๔. สจฺจกาเลติ สจฺจํ วตฺตุํ ยุตฺตกาเล. อตฺถนฺติ ทิฏฺฐธมฺมิกาทิเภทํ หิตํ. ธมฺมนฺติ การณํ ญายํ. นิรากตฺวาติ ฉฑฺเฑตฺวา ปหาย. โสติ โย เปสุญฺญาทึ อาจรติ, โส สตฺโต. เสสํ สพฺพํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว.

504. Saccakāle là vào thời điểm thích hợp để nói lên sự thật. Atthaṃ là lợi ích, được phân biệt là lợi ích trong hiện tại và các thứ. Dhammaṃ là nguyên nhân, là lý lẽ. Nirākatvā là đã vứt bỏ, đã từ bỏ. So là chúng sanh ấy, người thực hành việc nói đâm thọc và các thứ. Tất cả phần còn lại có ý nghĩa tương tự như đã được nói ở dưới.

กูฏวินิจฺฉยิกเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ là người xét xử gian dối được chấm dứt.

๑๐. ธาตุวิวณฺณเปตวตฺถุวณฺณนา

10. Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ đã chê bai xá-lợi

อนฺตลิกฺขสฺมึ ติฏฺฐนฺโตติ อิทํ ธาตุวิวณฺณเปตวตฺถุ. ภควติ กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน ยมกสาลานมนฺตเร ปรินิพฺพุเต ธาตุวิภาเค จ กเต ราชา อชาตสตฺตุ อตฺตนา ลทฺธธาตุภาคํ คเหตฺวา สตฺต วสฺสานิ สตฺต จ มาเส สตฺต จ ทิวเส พุทฺธคุเณ อนุสฺสรนฺโต อุฬารปูชํ ปวตฺเตสิ. ตตฺถ อสงฺเขยฺยา อปฺปเมยฺยา มนุสฺสา จิตฺตานิ ปสาเทตฺวา [Pg.197] สคฺคูปคา อเหสุํ, ฉฬาสีติมตฺตานิ ปน ปุริสสหสฺสานิ จิรกาลภาวิเตน อสฺสทฺธิเยน มิจฺฉาทสฺสเนน จ วิปลฺลตฺถจิตฺตา ปสาทนีเยปิ ฐาเน อตฺตโน จิตฺตานิ ปโทเสตฺวา เปเตสุ อุปฺปชฺชึสุ. ตสฺมึเยว ราชคเห อญฺญตรสฺส วิภวสมฺปนฺนสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ภริยา ธีตา สุณิสา จ ปสนฺนจิตฺตา ‘‘ธาตุปูชํ กริสฺสามา’’ติ คนฺธปุปฺผาทีนิ คเหตฺวา ธาตุฏฺฐานํ คนฺตุํ อารทฺธา. โส กุฏุมฺพิโก ‘‘กึ อฏฺฐิกานํ ปูชเนนา’’ติ ตา ปริภาเสตฺวา ธาตุปูชํ วิวณฺเณสิ. ตาปิ ตสฺส วจนํ อนาทิยิตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา ธาตุปูชํ กตฺวา เคหํ อาคตา ตาทิเสน โรเคน อภิภูตา นจิรสฺเสว กาลํ กตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ. โส ปน โกเธน อภิภูโต นจิรสฺเสว กาลํ กตฺวา เตน ปาปกมฺเมน เปเตสุ นิพฺพตฺติ.

(Câu chuyện bắt đầu với câu) Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto (Đứng ở trong hư không) là câu chuyện về ngạ quỷ đã chê bai xá-lợi. Khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn tại Kusinārā, trong khu rừng Sāla của dòng họ Malla ở Upavattana, giữa hai cây Sāla song đôi, và khi việc phân chia xá-lợi đã được thực hiện, vua Ajātasattu (A-xà-thế) đã lấy phần xá-lợi mà mình nhận được rồi tiến hành lễ cúng dường trọng thể trong bảy năm, bảy tháng, và bảy ngày, trong khi đang tưởng niệm về các ân đức của Đức Phật. Ở nơi ấy, vô số, không thể đếm được những người đã làm cho tâm ý trong sạch và đã được sanh về cõi trời. Tuy nhiên, tám mươi sáu ngàn người nam, với tâm ý bị xuyên tạc bởi sự vô tín và tà kiến đã được huân tập từ lâu, đã làm cho tâm ý của mình bị ô nhiễm ngay cả ở nơi đáng phát sanh tín tâm, và đã sanh vào loài ngạ quỷ. Cũng tại thành Rājagaha (Vương Xá) ấy, vợ, con gái, và con dâu của một vị gia chủ giàu có nọ, với tâm ý trong sạch, đã lấy hương, hoa, và các vật khác rồi bắt đầu đi đến nơi có xá-lợi, với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ thực hiện việc cúng dường xá-lợi.” Vị gia chủ ấy đã mắng nhiếc họ rằng: “Cúng dường xương cốt thì có ích gì?” và đã chê bai việc cúng dường xá-lợi. Họ cũng không nghe theo lời của vị ấy, đã đi đến nơi ấy, thực hiện việc cúng dường xá-lợi rồi trở về nhà. Bị một căn bệnh tương tự xâm chiếm, không bao lâu sau họ đã qua đời và được tái sanh ở cõi trời. Còn vị gia chủ ấy, bị sân hận xâm chiếm, không bao lâu sau đã qua đời và do ác nghiệp ấy đã tái sanh vào loài ngạ quỷ.

อเถกทิวสํ อายสฺมา มหากสฺสโป สตฺเตสุ อนุกมฺปาย ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา มนุสฺสา เต เปเต ตา จ เทวตาโย ปสฺสนฺติ. ตถา ปน กตฺวา เจติยงฺคเณ ฐิโต ตํ ธาตุวิวณฺณกํ เปตํ ตีหิ คาถาหิ ปุจฺฉิ. ตสฺส โส เปโต พฺยากาสิ –

Rồi một ngày nọ, Tôn giả Mahākassapa (Đại Ca-diếp), do lòng bi mẫn đối với chúng sanh, đã thực hiện một sự tác thành thần thông như thế để loài người có thể nhìn thấy các ngạ quỷ ấy và các vị chư thiên kia. Sau khi đã làm như vậy, trong khi đang đứng ở sân bảo tháp, ngài đã hỏi ngạ quỷ đã chê bai xá-lợi ấy bằng ba bài kệ. Ngạ quỷ ấy đã giải thích cho ngài rằng –

๕๐๗.

507.

‘‘อนฺตลิกฺขสฺมึ ติฏฺฐนฺโต, ทุคฺคนฺโธ ปูติ วายสิ;

มุขญฺจ เต กิมโย ปูติคนฺธํ, ขาทนฺติ กึ กมฺมมกาสิ ปุพฺเพ.

“Ngươi đang đứng ở trong hư không, tỏa ra mùi hôi thối, xú uế. Và những con dòi đang ăn cái miệng hôi thối của ngươi. Ngươi đã làm nghiệp gì trong quá khứ?”

๕๐๘.

508.

‘‘ตโต สตฺถํ คเหตฺวาน, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนํ;

ขาเรน ปริปฺโผสิตฺวา, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนํ.

“Rồi sau đó, sau khi đã lấy dao, họ cắt đi cắt lại. Sau khi đã rắc nước tro kiềm, họ lại cắt đi cắt lại.”

๕๐๙.

509.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ.

Do thân, khẩu, ý đã làm điều ác gì? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi phải chịu khổ đau này?

๕๑๐.

510.

‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช;

อิสฺสโร ธนธญฺญสฺส, สุปหูตสฺส มาริส.

Thưa ngài, ở tại thành Rājagaha khả ái, ở tại Giribbaja đáng vui thích, tôi là người chủ của tài sản, lúa gạo rất dồi dào.

๕๑๑.

511.

‘‘ตสฺสายํ เม ภริยา จ, ธีตา จ สุณิสา จ เม;

ตา มาลํ อุปฺปลญฺจาปิ, ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ;

ถูปํ หรนฺติโย วาเรสึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา.

Đây là vợ của tôi, con gái của tôi, và con dâu của tôi. Khi họ đang mang vòng hoa, hoa sen, và hương liệu mới đến bảo tháp, tôi đã ngăn cản họ. Tội lỗi ấy đã được tôi thực hiện.

๕๑๒.

512.

‘‘ฉฬาสีติสหสฺสานิ[Pg.198], มยํ ปจฺจตฺตเวทนา;

ถูปปูชํ วิวณฺเณตฺวา, ปจฺจาม นิรเย ภุสํ.

Tám mươi sáu ngàn chúng tôi, mỗi người chịu khổ riêng, do đã chê bai việc cúng dường bảo tháp, nên bị nấu nướng dữ dội trong địa ngục.

๕๑๓.

513.

‘‘เย จ โข ถูปปูชาย, วตฺตนฺเต อรหโต มเห;

อาทีนวํ ปกาเสนฺติ, วิเวจเยถ เน ตโต.

Những ai tuyên bố sự nguy hại trong việc cúng dường bảo tháp của bậc A-la-hán đang diễn ra, nên tách họ ra khỏi (việc phước thiện) ấy.

๕๑๔.

514.

‘‘อิมา จ ปสฺส อยนฺติโย, มาลธารี อลงฺกตา;

มาลาวิปากํนุโภนฺติโย, สมิทฺธา จ ตา ยสสฺสินิโย.

Hãy xem những vị này đang đến, đeo vòng hoa, được trang điểm. Họ đang hưởng quả báo của vòng hoa, họ thành tựu và có danh tiếng.

๕๑๕.

515.

‘‘ตญฺจ ทิสฺวาน อจฺเฉรํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

นโม กโรนฺติ สปฺปญฺญา, วนฺทนฺติ ตํ มหามุนึ.

Và sau khi thấy điều kỳ diệu, phi thường, dựng tóc gáy ấy, những người có trí tuệ làm lễ kính, đảnh lễ bậc Đại ẩn sĩ ấy.

๕๑๖.

516.

‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

ถูปปูชํ กริสฺสามิ, อปฺปมตฺโต ปุนปฺปุน’’นฺติ.

Chắc chắn sau khi từ đây đi, được sanh vào loài người, tôi sẽ không dể duôi, cúng dường bảo tháp luôn luôn.

๕๐๗-๘. ตตฺถ ทุคฺคนฺโธติ อนิฏฺฐคนฺโธ, กุณปคนฺธคนฺธีติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘ปูติ วายสี’’ติ. ตโตติ ทุคฺคนฺธวายนโต กิมีหิ ขายิตพฺพโต จ อุปริ. สตฺตํ คเหตฺวาน, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนนฺติ กมฺมสญฺโจทิตา สตฺตา นิสิตธารํ สตฺถํ คเหตฺวา ปุนปฺปุนํ ตํ วณมุขํ อวกนฺตนฺติ. ขาเรน ปริปฺโผสิตฺวา, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนนฺติ อวกนฺติตฏฺฐาเน ขาโรทเกน อาสิญฺจิตฺวา ปุนปฺปุนมฺปิ อวกนฺตนฺติ.

507-8. Ở đây, duggandho có nghĩa là mùi không mong muốn, nghĩa là có mùi của tử thi. Do đó, ngài đã nói ‘pūti vāyasi’ (ngươi bốc mùi hôi thối). Tato có nghĩa là ở trên đó, do bốc mùi hôi thối và do bị giòi bọ ăn. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ có nghĩa là các chúng sanh bị nghiệp thôi thúc, cầm lấy khí giới có lưỡi bén, cắt đi cắt lại miệng vết thương ấy. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ có nghĩa là sau khi rưới nước kiềm vào chỗ đã bị cắt, họ lại cắt đi cắt lại.

๕๑๐. อิสฺสโร ธนธญฺญสฺส, สุปหูตสฺสาติ อติวิย ปหูตสฺส ธนสฺส ธญฺญสฺส จ อิสฺสโร สามี, อฑฺโฒ มหทฺธโนติ อตฺโถ.

510. Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa có nghĩa là người chủ, người sở hữu của tài sản và lúa gạo rất dồi dào, nghĩa là người giàu có, có tài sản lớn.

๕๑๑. ตสฺสายํ เม ภริยา จ, ธีตา จ สุณิสา จาติ ตสฺส มยฺหํ อยํ ปุริมตฺตภาเว ภริยา, อยํ ธีตา, อยํ สุณิสา. ตา เทวภูตา อากาเส ฐิตาติ ทสฺเสนฺโต วทติ. ปจฺจคฺฆนฺติ อภินวํ. ถูปํ หรนฺติโย วาเรสินฺติ ถูปํ ปูเชตุํ อุปเนนฺติโย ธาตุํ วิวณฺเณนฺโต ปฏิกฺขิปึ. ตํ ปาปํ ปกตํ มยาติ ตํ ธาตุวิวณฺณนปาปํ กตํ สมาจริตํ มยาติ วิปฺปฏิสารปฺปตฺโต วทติ.

511. Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca có nghĩa là: ‘Đây là vợ của tôi, đây là con gái, đây là con dâu của tôi trong kiếp sống trước.’ Vị ấy nói điều này để chỉ ra rằng họ đã trở thành chư thiên, đang đứng ở trên không. Paccagghaṃ có nghĩa là mới. Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ có nghĩa là: ‘Khi họ đang mang (vật phẩm) đến để cúng dường bảo tháp, tôi đã chê bai xá-lợi và đã ngăn cản.’ Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā có nghĩa là: ‘Tội lỗi chê bai xá-lợi ấy đã được tôi làm, đã được tôi thực hiện,’ vị ấy nói lên sự hối hận.

๕๑๒. ฉฬาสีติสหสฺสานีติ [Pg.199] ฉสหสฺสาธิกา อสีติสหสฺสมตฺตา. มยนฺติ เต เปเต อตฺตนา สทฺธึ สงฺคเหตฺวา วทติ. ปจฺจตฺตเวทนาติ วิสุํ วิสุํ อนุภุยฺยมานทุกฺขเวทนา. นิรเยติ พลทุกฺขตาย เปตฺติวิสยํ นิรยสทิสํ กตฺวา อาห.

512. Chaḷāsītisahassāni có nghĩa là tám mươi ngàn cộng thêm sáu ngàn. Mayaṃ: vị ấy nói bao gồm cả những ngạ quỷ kia cùng với chính mình. Paccattavedanā có nghĩa là cảm thọ khổ đau được trải nghiệm riêng rẽ. Niraye: do sự khổ đau mãnh liệt, vị ấy nói cảnh giới ngạ quỷ giống như địa ngục.

๕๑๓. เย จ โข ถูปปูชาย, วตฺตนฺเต อรหโต มเหติ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ถูปํ อุทฺทิสฺส ปูชามเห ปวตฺตมาเน อหํ วิย เย ถูปปูชาย อาทีนวํ โทสํ ปกาเสนฺติ. เต ปุคฺคเล ตโต ปุญฺญโต วิเวจเยถ วิเวจาปเยถ, ปริพาหิเร ชนเยถาติ อญฺญาปเทเสน อตฺตโน มหาชานิยตํ วิภาเวติ.

513. Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe có nghĩa là: ‘Trong khi lễ cúng dường bảo tháp của bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang diễn ra, những ai giống như tôi tuyên bố sự nguy hại, lỗi lầm trong việc cúng dường bảo tháp.’ Nên tách biệt, nên làm cho tách biệt những người ấy ra khỏi việc phước thiện đó, nên làm cho họ trở thành người ngoài cuộc. Bằng cách nói gián tiếp này, vị ấy cho thấy sự tổn thất lớn lao của chính mình.

๕๑๔. อายนฺติโยติ อากาเสน อาคจฺฉนฺติโย. มาลาวิปากนฺติ ถูเป กตมาลาปูชาย วิปากํ ผลํ. สมิทฺธาติ ทิพฺพสมฺปตฺติยา สมิทฺธา. ตา ยสสฺสินิโยติ ตา ปริวารวนฺติโย.

514. Āyantiyo có nghĩa là đang đến bằng đường không. Mālāvipākaṃ có nghĩa là quả, là kết quả của việc cúng dường vòng hoa ở bảo tháp. Samiddhā có nghĩa là thành tựu với tài sản của chư thiên. Tā yasassiniyo có nghĩa là những vị ấy có đoàn tùy tùng.

๕๑๕. ตญฺจ ทิสฺวานาติ ตสฺส อติปริตฺตสฺส ปูชาปุญฺญสฺส อจฺฉริยํ อพฺภุตํ โลมหํสนํ อติอุฬารํ วิปากวิเสสํ ทิสฺวา. นโม กโรนฺติ สปฺปญฺญา, วนฺทนฺติ ตํ มหามุนินฺติ, ภนฺเต กสฺสป, อิมา อิตฺถิโย ตํ อุตฺตมปุญฺญกฺเขตฺตภูตํ วนฺทนฺติ อภิวาเทนฺติ, นโม กโรนฺติ นมกฺการญฺจ กโรนฺตีติ อตฺโถ.

515. Tañca disvāna có nghĩa là sau khi thấy quả báo đặc biệt, rất to lớn, kỳ diệu, phi thường, dựng tóc gáy của việc phước cúng dường rất nhỏ nhoi ấy. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ có nghĩa là: ‘Bạch ngài Kassapa, những người nữ này đảnh lễ, chào kính bậc đã trở thành ruộng phước tối thượng ấy, và họ làm lễ kính, thực hiện sự tôn kính.’

๕๑๖. อถ โส เปโต สํวิคฺคมานโส สํเวคานุรูปํ อายตึ อตฺตนา กาตพฺพํ ทสฺเสนฺโต ‘‘โสหํ นูนา’’ติ คาถมาห. ตํ อุตฺตานตฺถเมว.

516. Khi ấy, ngạ quỷ ấy với tâm xúc động, đã nói lên câu kệ ‘sohaṃ nūna’ để chỉ ra việc nên làm trong tương lai của chính mình, phù hợp với sự xúc động. Câu kệ ấy có ý nghĩa rõ ràng.

เอวํ เปเตน วุตฺโต มหากสฺสโป ตํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ.

Được ngạ quỷ nói như vậy, ngài Mahākassapa đã lấy đó làm duyên khởi và thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập.

ธาตุวิวณฺณเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ chê bai xá-lợi đã chấm dứt.

อิติ ขุทฺทก-อฏฺฐกถาย เปตวตฺถุสฺมึ

Như thế, trong Chú giải Ngạ Quỷ Sự, thuộc Tiểu Bộ Chú Giải,

ทสวตฺถุปฏิมณฺฑิตสฺส

được trang hoàng bởi mười câu chuyện,

ตติยสฺส จูฬวคฺคสฺส อตฺถสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

phần giải nghĩa của Tiểu Phẩm thứ ba đã chấm dứt.

๔. มหาวคฺโค

4. Đại Phẩm

๑. อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุวณฺณนา

1. Phần giải về truyện ngạ quỷ Ambasakkara

เวสาลี [Pg.200] นาม นครตฺถิ วชฺชีนนฺติ อิทํ อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควติ เชตวเน วิหรนฺเต อมฺพสกฺกโร นาม ลิจฺฉวิราชา มิจฺฉาทิฏฺฐิโก นตฺถิกวาโท เวสาลิยํ รชฺชํ กาเรสิ. เตน จ สมเยน เวสาลินคเร อญฺญตรสฺส วาณิชสฺส อาปณสมีเป จิกฺขลฺลํ โหติ, ตตฺถ พหู ชนา อุปฺปติตฺวา อติกฺกมนฺตา กิลมนฺติ, เกจิ กทฺทเมน ลิมฺปนฺติ. ตํ ทิสฺวา โส วาณิโช ‘‘มา อิเม มนุสฺสา กลลํ อกฺกมึสู’’ติ อปคตทุคฺคนฺธํ สงฺขวณฺณปฏิภาคํ โคสีสฏฺฐึ อาหราเปตฺวา นิกฺขิปาเปสิ. ปกติยา จ สีลวา อโหสิ อกฺโกธโน สณฺหวาโจ, ปเรสญฺจ ยถาภูตํ คุณํ กิตฺเตติ.

Vesālī nāma nagaratthi vajjīnaṃ là câu chuyện về ngạ quỷ Ambasakkara. Duyên khởi của câu chuyện ấy là gì? Khi đức Thế Tôn đang trú tại Jetavana, một vị vua Licchavi tên là Ambasakkara, người có tà kiến, theo thuyết đoạn diệt, đang trị vì ở Vesālī. Và vào lúc ấy, ở thành Vesālī, gần cửa hàng của một thương gia nọ có một vũng bùn. Ở đó, nhiều người nhảy qua và đi qua bị mệt mỏi, một số bị dính bùn. Thấy vậy, người thương gia ấy, với ý nghĩ: ‘Mong rằng những người này không giẫm phải bùn lầy,’ đã cho mang đến và đặt xuống những khúc xương đầu bò không còn mùi hôi, có màu sắc tựa như vỏ ốc. Vị ấy vốn có giới hạnh, không sân hận, lời nói dịu dàng, và tán thán đức hạnh của người khác đúng như thật.

โส เอกสฺมึ ทิวเส อตฺตโน สหายสฺส นฺหายนฺตสฺส ปมาเทน อโนโลเกนฺตสฺส นิวาสนวตฺถํ กีฬาธิปฺปาเยน อปนิธาย ตํ ทุกฺขาเปตฺวา อทาสิ. ภาคิเนยฺโย ปนสฺส โจริกาย ปรเคหโต ภณฺฑํ อาหริตฺวา ตสฺเสว อาปเณ นิกฺขิปิ. ภณฺฑสามิกา วีมํสนฺตา ภณฺเฑน สทฺธึ ตสฺส ภาคิเนยฺยํ ตญฺจ รญฺโญ ทสฺเสสุํ. ราชา ‘‘อิมสฺส สีสํ ฉินฺทถ, ภาคิเนยฺยํ ปนสฺส สูเล อาโรเปถา’’ติ อาณาเปสิ. ราชปุริสา ตถา อกํสุ. โส กาลํ กตฺวา ภุมฺมเทเวสุ อุปฺปชฺชิ. โส โคสีเสน เสตุโน กตตฺตา เสตวณฺณํ ทิพฺพํ มโนชวํ อสฺสาชานียํ ปฏิลภิ, คุณวนฺตานํ วณฺณกถเนน ตสฺส คตฺตโต ทิพฺพคนฺโธ วายติ, สาฏกสฺส ปน อปนิหิตตฺตา นคฺโค อโหสิ. โส อตฺตนา ปุพฺเพ กตกมฺมํ โอโลเกนฺโต ตทนุสาเรน อตฺตโน ภาคิเนยฺยํ สูเล อาโรปิตํ ทิสฺวา กรุณาย โจทิยมาโน มโนชวํ อสฺสํ อภิรุหิตฺวา อฑฺฒรตฺติสมเย ตสฺส สูลา โรปิตฏฺฐานํ คนฺตฺวา อวิทูเร ฐิโต ‘‘ชีว, โภ, ชีวิตเมว เสยฺโย’’ติ ทิวเส ทิวเส วทติ.

Vào một ngày nọ, trong lúc người bạn của mình đang tắm, do lơ đễnh không để ý, y đã giấu đi y phục của người ấy với ý định trêu đùa, làm cho người bạn khổ sở rồi mới trả lại. Còn người cháu của y, do trộm cắp, đã lấy hàng hóa từ nhà người khác rồi đem cất giấu trong chính cửa hàng của y. Những người chủ hàng hóa, sau khi điều tra, đã bắt được người cháu ấy cùng với tang vật và dẫn cả hai đến trình vua. Vua ra lệnh: "Hãy chém đầu tên này, còn đứa cháu của nó thì đóng cọc xiên qua." Quân lính của vua đã làm như vậy. Y sau khi chết, được sanh vào loài địa thiên. Do đã xây một cây cầu bằng gỗ gosīsa, y nhận được một con tuấn mã thần thánh, màu trắng, nhanh như ý nghĩ; do đã tán thán những người có đức hạnh, từ thân y tỏa ra mùi hương của chư thiên; nhưng do đã giấu y phục (của bạn), y bị trần truồng. Y nhìn lại nghiệp đã tạo trong quá khứ, và theo đó, thấy người cháu của mình bị đóng cọc xiên qua, lòng trắc ẩn dấy lên, y cưỡi con ngựa thần tốc, vào lúc nửa đêm, đến nơi người cháu bị đóng cọc, đứng ở một nơi không xa và ngày ngày nói rằng: "Này bạn, hãy sống, sống là tốt hơn cả."

เตน จ สมเยน อมฺพสกฺกโร ราชา หตฺถิกฺขนฺธวรคโต นครํ ปทกฺขิณํ กโรนฺโต อญฺญตรสฺมึ เคเห วาตปานํ วิวริตฺวา ราชวิภูตึ ปสฺสนฺตึ [Pg.201] เอกํ อิตฺถึ ทิสฺวา ปฏิพทฺธจิตฺโต หุตฺวา ปจฺฉาสเน นิสินฺนสฺส ปุริสสฺส ‘‘อิมํ ฆรํ อิมญฺจ อิตฺถึ อุปธาเรหี’’ติ สญฺญํ ทตฺวา อนุกฺกเมน อตฺตโน ราชเคหํ ปวิฏฺโฐ ตํ ปุริสํ เปเสสิ – ‘‘คจฺฉ, ภเณ, ตสฺสา อิตฺถิยา สสามิกภาวํ วา อสามิกภาวํ วา ชานาหี’’ติ. โส คนฺตฺวา ตสฺสา สสามิกภาวํ ญตฺวา รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตสฺสา อิตฺถิยา ปริคฺคหณูปายํ จินฺเตนฺโต ตสฺสา สามิกํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘เอหิ, ภเณ, มํ อุปฏฺฐาหี’’ติ อาห. โส อนิจฺฉนฺโตปิ ‘‘ราชา อตฺตโน วจนํ อกโรนฺเต มยิ ราชทณฺฑํ กเรยฺยา’’ติ ภเยน ราชุปฏฺฐานํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ทิวเส ทิวเส ราชุปฏฺฐานํ คจฺฉติ. ราชาปิ ตสฺส ภตฺตเวตนํ ทาเปตฺวา กติปยทิวสาติกฺกเมน ปาโตว อุปฏฺฐานํ อาคตํ เอวมาห – ‘‘คจฺฉ, ภเณ, อมุมฺหิ ฐาเน เอกา โปกฺขรณี อตฺถิ, ตโต อรุณวณฺณมตฺติกํ รตฺตุปฺปลานิ จ อาเนหิ, สเจ อชฺเชว นาคจฺเฉยฺยาสิ, ชีวิตํ เต นตฺถี’’ติ. ตสฺมิญฺจ คเต ทฺวารปาลํ อาห – ‘‘อชฺช อนตฺถงฺคเต เอว สูริเย สพฺพทฺวารานิ ถเกตพฺพานี’’ติ.

Vào lúc ấy, vua Ambasakkara, đang ngự trên lưng voi báu đi tuần quanh thành phố, nhìn thấy một người phụ nữ trong một ngôi nhà nọ, đang mở cửa sổ nhìn ngắm sự uy nghi của nhà vua, và lòng vua đã bị quyến luyến. Vua ra hiệu cho người đàn ông ngồi ở ghế sau: "Hãy ghi nhớ ngôi nhà này và người phụ nữ này," rồi tuần tự trở về hoàng cung và sai người ấy đi: "Này khanh, hãy đi tìm hiểu xem người phụ nữ ấy đã có chồng hay chưa." Người ấy đi, biết được rằng nàng đã có chồng, liền về tâu lại với vua. Vua suy nghĩ cách chiếm đoạt người phụ nữ ấy, bèn cho triệu người chồng của nàng đến và nói: "Này khanh, hãy đến hầu hạ ta." Người ấy dù không muốn nhưng vì sợ rằng "nếu ta không tuân lệnh, vua sẽ trừng phạt ta," nên đã chấp nhận việc hầu vua và ngày ngày đến hầu vua. Vua cũng cho người ấy bổng lộc, và sau vài ngày, khi người ấy đến hầu vào buổi sáng sớm, vua nói như sau: "Này khanh, hãy đi đến một nơi nọ có một hồ sen, hãy lấy đất sét màu rạng đông và hoa súng đỏ từ đó mang về. Nếu hôm nay ngươi không trở về, mạng sống của ngươi sẽ không còn." Và khi người ấy đã đi, vua nói với người gác cổng: "Hôm nay, ngay khi mặt trời chưa lặn, phải đóng tất cả các cổng thành."

สา จ โปกฺขรณี เวสาลิยา ติโยชนมตฺถเก โหติ, ตถาปิ โส ปุริโส มรณภยตชฺชิโต วาตเวเคน ปุพฺพณฺเหเยว ตํ โปกฺขรณึ สมฺปาปุณิ. ‘‘สา จ โปกฺขรณี อมนุสฺสปริคฺคหิตา’’ติ ปเคว สุตตฺตา ภเยน โส ‘‘อตฺถิ นุ โข เอตฺถ โกจิ ปริสฺสโย’’ติ สมนฺตโต อนุปริยายติ. ตํ ทิสฺวา โปกฺขรณิปาลโก อมนุสฺโส กรุณายมานรูโป มนุสฺสรูเปน อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กิมตฺถํ, โภ ปุริส, อิธาคโตสี’’ติ อาห. โส ตสฺส ตํ ปวตฺตึ กเถสิ. โส ‘‘ยทิ เอวํ ยาวทตฺถํ คณฺหาหี’’ติ อตฺตโน ทิพฺพรูปํ ทสฺเสตฺวา อนฺตรธายิ.

Hồ sen ấy cách Vesālī ba do tuần, tuy vậy, người đàn ông ấy, bị nỗi sợ chết thúc đẩy, đã đến được hồ sen ấy ngay trong buổi sáng với tốc độ nhanh như gió. Vì đã từng nghe trước đây rằng "hồ sen ấy được phi nhân chiếm giữ," do sợ hãi, y đi vòng quanh quan sát xem "liệu ở đây có sự nguy hiểm nào không." Thấy vậy, vị phi nhân canh giữ hồ sen, với lòng thương xót, đã hiện ra dưới hình dạng con người, đến gần và hỏi: "Này ông, vì sao ông đến đây?" Người ấy kể lại sự việc cho vị phi nhân nghe. Vị phi nhân nói: "Nếu vậy, hãy lấy tùy theo ý muốn," rồi hiện ra hình dạng thần thánh của mình và biến mất.

โส ตตฺถ อรุณวณฺณมตฺติกํ รตฺตุปฺปลานิ จ คเหตฺวา อนตฺถงฺคเตเยว สูริเย นครทฺวารํ สมฺปาปุณิ. ตํ ทิสฺวา ทฺวารปาโล ตสฺส วิรวนฺตสฺเสว ทฺวารํ ถเกสิ. โส ถกิเต ทฺวาเร ปเวสนํ อลภนฺโต ทฺวารสมีเป สูเล อาโรปิตํ ปุริสํ ทิสฺวา ‘‘เอเต มยิ อนตฺถงฺคเต เอว สูริเย อาคเต วิรวนฺเต เอวํ ทฺวารํ ถเกสุํ. ‘อหํ กาเลเยว อาคโต, มม ทาโส นตฺถี’ติ ตยาปิ ญาตํ โหตู’’ติ [Pg.202] สกฺขิมกาสิ. ตํ สุตฺวา โส อาห ‘‘อหํ สูเล อาวุโต วชฺโฌ มรณาภิมุโข, กถํ ตว สกฺขิ โหมิ. เอโก ปเนตฺถ เปโต มหิทฺธิโก มม สมีปํ อาคมิสฺสติ, ตํ สกฺขึ กโรหี’’ติ. ‘‘กถํ ปน โส มยา ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? อิเธว ตฺวํ ติฏฺฐ, ‘‘สยเมว ทกฺขิสฺสสี’’ติ. โส ตตฺถ ฐิโต มชฺฌิมยาเม ตํ เปตํ อาคตํ ทิสฺวา สกฺขึ อกาสิ. วิภาตาย จ รตฺติยา รญฺญา ‘‘มม อาณา ตยา อติกฺกนฺตา, ตสฺมา ราชทณฺฑํ เต กริสฺสามี’’ติ วุตฺเต, เทว, มยา ตว อาณา นาติกฺกนฺตา, อนตฺถงฺคเต เอว สูริเย อหํ อิธาคโตติ. ตตฺถ โก เต สกฺขีติ? โส ตสฺส สูลาวุตสฺส ปุริสสฺส สนฺติเก อาคจฺฉนฺตํ นคฺคเปตํ ‘‘สกฺขี’’ติ นิทฺทิสิตฺวา ‘‘กถเมตํ อมฺเหหิ สทฺธาตพฺพ’’นฺติ รญฺญา วุตฺเต ‘‘อชฺช รตฺติยํ ตุมฺเหหิ สทฺธาตพฺพํ ปุริสํ มยา สทฺธึ เปเสถา’’ติ อาห. ตํ สุตฺวา ราชา สยเมว เตน สทฺธึ ตตฺถ คนฺตฺวา ฐิโต เปเตน จ ตตฺถาคนฺตฺวา ‘‘ชีว, โภ, ชีวิตเมว เสยฺโย’’ติ วุตฺเต ตํ ‘‘เสยฺยา นิสชฺชา นยิมสฺส อตฺถี’’ติอาทินา ปญฺจหิ คาถาหิ ปฏิปุจฺฉิ. อิทานิ อาทิโต ปน ‘‘เวสาลิ นาม นครตฺถิ วชฺชีน’’นฺติ คาถา ตาสํ สมฺพนฺธทสฺสนตฺถํ สงฺคีติกาเรหิ ฐปิตา –

Người ấy lấy đất sét màu rạng đông và hoa súng đỏ ở đó, rồi đến được cổng thành ngay khi mặt trời chưa lặn. Thấy vậy, người gác cổng đã đóng cổng lại ngay trong lúc người ấy đang la lớn. Không thể vào được vì cổng đã đóng, y nhìn thấy một người đàn ông bị đóng cọc xiên qua gần cổng và đã nhờ làm chứng: "Họ đã đóng cổng như thế này trong khi tôi đang la lớn, khi tôi đến đây lúc mặt trời chưa lặn. Mong ông biết rằng 'tôi đã đến đúng giờ, tôi không có lỗi'." Nghe vậy, người kia nói: "Ta là tử tội bị xiên trên cọc, đang đối mặt với cái chết, làm sao có thể làm chứng cho ngươi được. Có một ngạ quỷ đầy thần lực sẽ đến gần ta, hãy nhờ vị ấy làm chứng." "Làm sao tôi có thể thấy được vị ấy?" "Ngươi cứ đứng đây, tự ngươi sẽ thấy." Người ấy đứng đó, vào canh giữa, thấy ngạ quỷ ấy đến, và đã nhờ làm chứng. Khi đêm đã tàn, vua nói: "Ngươi đã vi phạm lệnh của ta, vì vậy ta sẽ trừng phạt ngươi." Người ấy tâu: "Tâu Đại vương, con không vi phạm lệnh của ngài, con đã đến đây khi mặt trời chưa lặn." "Ai là nhân chứng của ngươi ở đó?" Y chỉ vào vị ngạ quỷ trần truồng đến gần người đàn ông bị xiên trên cọc và nói: "Là nhân chứng." Khi vua nói: "Làm sao chúng ta có thể tin được điều này?", y đáp: "Đêm nay, xin ngài hãy cử một người mà ngài tin tưởng đi cùng con." Nghe vậy, chính nhà vua đã cùng người ấy đến đó và đứng chờ. Khi ngạ quỷ đến đó và nói: "Này bạn, hãy sống, sống là tốt hơn cả," vua đã hỏi lại vị ấy bằng năm câu kệ bắt đầu bằng "Vị này không có nằm, không có ngồi". Bây giờ, từ đầu, câu kệ "Có một thành phố tên là Vesālī của dân Vajjī" đã được các nhà kết tập đưa vào để cho thấy sự liên quan của chúng –

๕๑๗.

517.

‘‘เวสาลี นาม นครตฺถิ วชฺชีนํ, ตตฺถ อหุ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร;

ทิสฺวาน เปตํ นครสฺส พาหิรํ, ตตฺเถว ปุจฺฉิตฺถ ตํ การณตฺถิโก.

"Có một thành phố tên là Vesālī của dân Vajjī, ở đó có một vị Licchavi tên là Ambasakkara. Sau khi nhìn thấy một ngạ quỷ bên ngoài thành phố, ngay tại đó, vì muốn biết nguyên nhân, ngài đã hỏi vị ấy."

๕๑๘.

518.

‘‘เสยฺยา นิสชฺชา นยิมสฺส อตฺถิ, อภิกฺกโม นตฺถิ ปฏิกฺกโม จ;

อสิตปีตขายิตวตฺถโภคา, ปริจารณา สาปิ อิมสฺส นตฺถิ.

‘Đối với người này, không có việc nằm, không có việc ngồi; không có việc đi tới, và cũng không có việc đi lui. Việc thụ hưởng những vật được ăn, được uống, được nhai, sự phục vụ ấy cũng không có cho người này.

๕๑๙.

519.

‘‘เย ญาตกา ทิฏฺฐสุตา สุหชฺชา, อนุกมฺปกา ยสฺส อเหสุํ ปุพฺเพ;

ทฏฺฐุมฺปิ เต ทานิ น ตํ ลภนฺติ, วิราชิตโต หิ ชเนน เตน.

‘Những người bà con, bạn bè thân thiết đã thấy đã nghe, những người có lòng thương xót đối với người ấy trước kia; bây giờ, ngay cả việc nhìn thấy, họ cũng không thể được, bởi vì người ấy đã bị những người kia từ bỏ.

๕๒๐.

520.

‘‘น [Pg.203] โอคฺคตตฺตสฺส ภวนฺติ มิตฺตา, ชหนฺติ มิตฺตา วิกลํ วิทิตฺวา;

อตฺถญฺจ ทิสฺวา ปริวารยนฺติ, พหู มิตฺตา อุคฺคตตฺตสฺส โหนฺติ.

‘Người đã sa sút thì không có bạn bè, bạn bè thấy người suy sụp rồi từ bỏ; và khi thấy lợi lộc thì họ vây quanh, người đã hưng thịnh thì có nhiều bạn bè.

๕๒๑.

521.

‘‘นิหีนตฺโต สพฺพโภเคหิ กิจฺโฉ, สมฺมกฺขิโต สมฺปริภินฺนคตฺโต;

อุสฺสาวพินฺทูว ปลิมฺปมานา, อชฺช สุเว ชีวิตสฺสูปโรโธ.

‘Bị thiếu thốn tất cả các vật dụng, người ấy bị khốn khổ, thân thể bị vấy bẩn và bị xuyên thủng; giống như giọt sương đang bám víu, hôm nay hoặc ngày mai, mạng sống sẽ bị chấm dứt.

๕๒๒.

522.

‘‘เอตาทิสํ อุตฺตมกิจฺฉปฺปตฺตํ,อุตฺตาสิตํ ปุจิมนฺทสฺส สูเล;

อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน วเทสิ ยกฺข,‘ชีว โภ ชีวิตเมว เสยฺโย’’’ติ.

‘Người đã đạt đến sự khốn khổ tột cùng như thế, bị đóng cọc trên cây sầu đâu; vậy thì, này Dạ-xoa, vì lý do nào ngươi lại nói: ‘Này bạn, hãy sống, sự sống quả là tốt hơn.’?’

๕๑๗. ตตฺถ ตตฺถาติ ตสฺสํ เวสาลิยํ. นครสฺส พาหิรนฺติ นครสฺส พหิ ภวํ, เวสาลินครสฺส พหิ เอว ชาตํ ปวตฺตํ สมฺพนฺธํ. ตตฺเถวาติ ยตฺถ ตํ ปสฺสิ, ตตฺเถว ฐาเน. ตนฺติ ตํ เปตํ. การณตฺถิโกติ ‘‘ชีว, โภ, ชีวิตเมว เสยฺโย’’ติ วุตฺตอตฺถสฺส การเณน อตฺถิโก หุตฺวา.

517. Ở đây, (cụm từ) tattha có nghĩa là ở tại thành Vesālī ấy. (Cụm từ) nagarassa bāhiraṃ có nghĩa là sự việc ở bên ngoài thành phố, đã được sanh ra, đã được diễn tiến, có liên quan ở ngay bên ngoài thành Vesālī. (Cụm từ) tattheva có nghĩa là ở tại nơi mà vị ấy đã nhìn thấy người kia. (Từ) taṃ có nghĩa là ngạ quỷ ấy. (Cụm từ) kāraṇatthiko có nghĩa là đã trở thành người mong muốn (biết) lý do về ý nghĩa đã được nói rằng: ‘Này bạn, hãy sống, sự sống quả là tốt hơn.’

๕๑๘. เสยฺยา นิสชฺชา นยิมสฺส อตฺถีติ ปิฏฺฐิปสารณลกฺขณา เสยฺยา, ปลฺลงฺกาภุชนลกฺขณา นิสชฺชา จ อิมสฺส สูเล อาโรปิตปุคฺคลสฺส นตฺถิ. อภิกฺกโม นตฺถิ ปฏิกฺกโม จาติ อภิกฺกมาทิลกฺขณํ อปฺปมตฺตกมฺปิ คมนํ อิมสฺส นตฺถิ. ปริจาริกา สาปีติ ยา อสิตปีตขายิตวตฺถปริโภคาทิลกฺขณา อินฺทฺริยานํ ปริจารณา, สาปิ อิมสฺส นตฺถิ. ‘‘ปริหรณา สาปี’’ติ วา ปาโฐ, อสิตาทิปริโภควเสน อินฺทฺริยานํ ปริหรณา, สาปิ อิมสฺส นตฺถิ วิคตชีวิตตฺตาติ อตฺโถ. ‘‘ปริจารณา สาปี’’ติ เกจิ ปฐนฺติ.

518. (Câu) seyyā nisajjā nayimassa atthī có nghĩa là: Đối với người bị đóng cọc này, không có việc nằm có đặc tính là duỗi lưng, và không có việc ngồi có đặc tính là xếp bằng. (Câu) abhikkamo natthi paṭikkamo ca có nghĩa là: Đối với người này, không có việc đi lại dù chỉ là một chút ít có đặc tính là đi tới và các việc tương tự. (Câu) paricārikā sāpi có nghĩa là: Sự chăm sóc các giác quan có đặc tính là sự thụ hưởng các vật được ăn, được uống, được nhai, được nếm, sự chăm sóc ấy cũng không có cho người này. Hoặc có bài đọc là ‘pariharaṇā sāpī,’ có nghĩa là: Sự săn sóc các giác quan bằng cách thụ hưởng các vật được ăn và các thứ tương tự, sự săn sóc ấy cũng không có cho người này bởi vì đã hết sự sống. Một số vị đọc là ‘paricāraṇā sāpī.’

๕๑๙. ทิฏฺฐสุตา สุหชฺชา, อนุกมฺปกา ยสฺส อเหสุํ ปุพฺเพติ สนฺทิฏฺฐสหายา เจว อทิฏฺฐสหายา จ ยสฺส มิตฺตา อนุทฺทยาวนฺโต เย [Pg.204] อสฺส อิมสฺส ปุพฺเพ อเหสุํ. ทฏฺฐุมฺปีติ ปสฺสิตุมฺปิ น ลภนฺติ, กุโต สห วสิตุนฺติ อตฺโถ. วิราชิตตฺโตติ ปริจฺจตฺตสภาโว. ชเนน เตนาติ เตน ญาติอาทิชเนน.

519. (Câu) diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbe có nghĩa là: Những người bạn đã gặp và những người bạn chưa gặp, những người bạn có lòng thương xót đối với người này trước kia. (Câu) daṭṭhumpi có nghĩa là: Ngay cả việc nhìn thấy họ cũng không thể được, huống nữa là sống cùng, đó là ý nghĩa. (Từ) virājitatto có nghĩa là người có bản chất bị từ bỏ. (Cụm từ) janena tena có nghĩa là bởi những người ấy tức là bà con và những người tương tự.

๕๒๐. น โอคฺคตตฺตสฺส ภวนฺติ มิตฺตาติ อปคตวิญฺญาณสฺส มตสฺส มิตฺตา นาม น โหนฺติ ตสฺส มิตฺเตหิ กาตพฺพกิจฺจสฺส อติกฺกนฺตตฺตา. ชหนฺติ มิตฺตา วิกลํ วิทิตฺวาติ มโต ตาว ติฏฺฐตุ, ชีวนฺตมฺปิ โภควิกลํ ปุริสํ วิทิตฺวา ‘‘น อิโต กิญฺจิ คยฺหูปค’’นฺติ มิตฺตา ปชหนฺติ. อตฺถญฺจ ทิสฺวา ปริวารยนฺตีติ ตสฺส ปน สนฺตกํ อตฺถํ ธนํ ทิสฺวา ปิยวาทิโน มุขุลฺโลกิกา หุตฺวา ตํ ปริวาเรนฺติ. พหู มิตฺตา อุคฺคตตฺตสฺส โหนฺตีติ วิภวสมฺปตฺติยา อุคฺคตสภาวสฺส สมิทฺธสฺส พหู อเนกา มิตฺตา โหนฺติ, อยํ โลกิยสภาโวติ อตฺโถ.

520. (Câu) na oggatattassa bhavanti mittā có nghĩa là: Đối với người đã chết, người đã mất đi thức, không có cái gọi là bạn bè bởi vì đã vượt qua công việc cần được thực hiện bởi bạn bè đối với người ấy. (Câu) jahanti mittā vikalaṃ viditvā có nghĩa là: Người chết thì hãy để đấy, bạn bè thấy người còn sống mà thiếu thốn tài sản rồi nghĩ rằng ‘từ người này không thể nhận được gì’ nên đã từ bỏ. (Câu) atthañca disvā parivārayantīti có nghĩa là: Còn khi thấy tài sản, của cải thuộc về người ấy, họ trở thành những người nói lời ái ngữ, những người nhìn sắc mặt mà vây quanh người ấy. (Câu) bahū mittā uggatattassa hontīti có nghĩa là: Đối với người giàu có, người có bản chất vươn lên do sự thành tựu về tài sản, có nhiều bạn bè; đây là bản chất của thế gian, đó là ý nghĩa.

๕๒๑. นิหีนตฺโต สพฺพโภเคหีติ สพฺเพหิ อุปโภคปริโภควตฺถูหิ ปริหีนตฺโต. กิจฺโฉติ ทุกฺขิโต. สมฺมกฺขิโตติ รุหิเรหิ สมฺมกฺขิตสรีโร. สมฺปริภินฺนคตฺโตติ สูเลน อพฺภนฺตเร วิทาลิตคตฺโต. อุสฺสาวพินฺทูว ปลิมฺปมาโนติ ติณคฺเค ลิมฺปมานอุสฺสาวพินฺทุสทิโส. อชฺช สุเวติ อชฺช วา สุเว วา อิมสฺส นาม ปุริสสฺส ชีวิตสฺส อุปโรโธ นิโรโธ, ตโต อุทฺธํ นปฺปวตฺตตีติ อตฺโถ.

521. (Cụm từ) nihīnatto sabbabhogehī có nghĩa là người bị thiếu thốn tất cả các vật dụng để sử dụng và thụ hưởng. (Từ) kiccho có nghĩa là người bị đau khổ. (Từ) sammakkhito có nghĩa là người có thân thể bị vấy bẩn bởi máu. (Từ) samparibhinnagatto có nghĩa là người có thân thể bị rách nát ở bên trong bởi cọc nhọn. (Cụm từ) ussāvabindūva palimpamāno có nghĩa là giống như giọt sương đang bám trên ngọn cỏ. (Cụm từ) ajja suve có nghĩa là: Hôm nay hoặc ngày mai, đối với người này, có sự ngăn chặn, sự chấm dứt của mạng sống. Có nghĩa là sau đó không còn tiếp diễn nữa.

๕๒๒. อุตฺตาสิตนฺติ อาวุตํ อาโรปิตํ. ปุจิมนฺทสฺส สูเลติ นิมฺพรุกฺขสฺส ทณฺเฑน กตสูเล. เกน วณฺเณนาติ เกน การเณน. ชีว, โภ, ชีวิตเมว เสยฺโยติ, โภ ปุริส, ชีว. กสฺมา? สูลํ อาโรปิตสฺสาปิ หิ เต อิธ ชีวิตเมว อิโต จุตสฺส ชีวิตโต สตภาเคน สหสฺสภาเคน เสยฺโย สุนฺทรตโรติ.

522. (Từ) uttāsitaṃ có nghĩa là bị xiên qua, bị đóng cọc. (Cụm từ) pucimandassa sūle có nghĩa là trên cây cọc được làm bằng thân cây sầu đâu. (Cụm từ) kena vaṇṇena có nghĩa là vì lý do nào. (Câu) jīva, bho, jīvitameva seyyo có nghĩa là: Này người kia, hãy sống. Vì sao? Bởi vì, đối với ngươi dù đã bị đóng cọc, sự sống ở đây quả là tốt đẹp hơn, tuyệt vời hơn trăm lần, ngàn lần so với sự sống sau khi chết đi từ đây.

เอวํ เตน รญฺญา ปุจฺฉิโต โส เปโต อตฺตโน อธิปฺปายํ ปกาเสนฺโต –

Được vị vua ấy hỏi như vậy, ngạ quỷ ấy trong khi trình bày ý định của mình (đã nói rằng): –

๕๒๓.

523.

‘‘สาโลหิโต เอส อโหสิ มยฺหํ, อหํ สรามิ ปุริมาย ชาติยา;

ทิสฺวา จ เม การุญฺญมโหสิ ราช, มา ปาปธมฺโม นิรยํ ปตายํ.

‘Người này đã là người cùng huyết thống của tôi, tôi nhớ lại ở trong kiếp trước; và sau khi thấy, thưa Đại vương, lòng bi mẫn đã sanh khởi đến tôi, (với ý nghĩ rằng) người có ác pháp này mong rằng đừng rơi vào địa ngục.

๕๒๔.

524.

‘‘อิโต [Pg.205] จุโต ลิจฺฉวิ เอส โปโส, สตฺถุสฺสทํ นิรยํ โฆรรูปํ;

อุปปชฺชติ ทุกฺกฏกมฺมการี, มหาภิตาปํ กฏุกํ ภยานกํ.

‘Người đàn ông Licchavi này, sau khi chết đi từ đây, người làm hành động xấu xa, sẽ sanh vào địa ngục đầy dẫy khí giới, có hình dạng ghê gớm, sự thiêu đốt mãnh liệt, cay đắng, và kinh khiếp.

๕๒๕.

525.

‘‘อเนกภาเคน คุเณน เสยฺโย, อยเมว สูโล นิรเยน เตน;

เอกนฺตทุกฺขํ กฏุกํ ภยานกํ, เอกนฺตติพฺพํ นิรยํ ปตายํ.

‘Cây cọc này quả là tốt hơn gấp nhiều lần so với địa ngục kia; người này sẽ rơi vào địa ngục toàn là đau khổ, cay đắng, kinh khiếp, và toàn là khốc liệt.

๕๒๖.

526.

‘‘อิทญฺจ สุตฺวา วจนํ มเมโส, ทุกฺขูปนีโต วิชเหยฺย ปาณํ;

ตสฺมา อหํ สนฺติเก น ภณามิ, มา เมกโต ชีวิตสฺสูปโรโธ’’ติ. –

‘Và người này sau khi nghe lời nói này của tôi, do bị đau khổ chi phối, có thể sẽ từ bỏ mạng sống; vì thế, tôi không nói ở gần bên, mong rằng sự chấm dứt mạng sống đừng xảy ra vì nguyên nhân từ tôi.’ –

จตสฺโส คาถา อภาสิ.

(Vị ấy) đã nói bốn bài kệ.

๕๒๓. ตตฺถ สาโลหิโต สมานโลหิโต โยนิสมฺพนฺเธน สมฺพนฺโธ, ญาตโกติ อตฺโถ. ปุริมาย ชาติยาติ ปุริมตฺตภาเว. มา ปาปธมฺโม นิรยํ ปตายนฺติ อยํ ปาปธมฺโม ปุริโส นิรยํ มา ปติ, มา นิรยํ อุปปชฺชีติ อิมํ ทิสฺวา เม การุญฺญํ อโหสีติ โยชนา.

523. Ở đây, (từ) sālohito có nghĩa là samānalohito (cùng huyết thống), có liên quan do mối quan hệ về bào thai, có nghĩa là bà con. (Cụm từ) purimāya jātiyā có nghĩa là ở trong kiếp sống trước. (Câu) mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ, sự liên kết (của câu kệ) là: ‘Sau khi thấy điều này, lòng bi mẫn đã sanh khởi đến tôi rằng: Người có ác pháp này mong rằng đừng rơi vào địa ngục, mong rằng đừng sanh vào địa ngục.’

๕๒๔. สตฺตุสฺสทนฺติ ปาปการีหิ สตฺเตหิ อุสฺสนฺนํ, อถ วา ปญฺจวิธพนฺธนํ, มุเข ตตฺตโลหเสจนํ, องฺคารปพฺพตาโรปนํ, โลหกุมฺภิปกฺเขปนํ, อสิปตฺตวนปฺปเวสนํ, เวตฺตรณิยํ สโมตรณํ, มหานิรเย ปกฺเขโปติ. อิเมหิ สตฺตหิ ปญฺจวิธพนฺธนาทีหิ ทารุณการเณหิ อุสฺสนฺนํ, อุปรูปริ นิจิตนฺติ อตฺโถ. มหาภิตาปนฺติ มหาทุกฺขํ, มหาอคฺคิสนฺตาปํ วา. กฏุกนฺติ อนิฏฺฐํ. ภยานกนฺติ ภยชนกํ.

524. Sattussadaṃ có nghĩa là tràn đầy bảy hạng người làm điều ác, hoặc là (tràn đầy) năm loại trói buộc, (việc) rót đồng sôi vào miệng, (việc) leo lên núi than hồng, (việc) ném vào vạc đồng, (việc) đi vào rừng lá kiếm, (việc) lội qua sông Vettaraṇī, (và việc) ném vào địa ngục lớn. (Địa ngục này) tràn đầy bảy nguyên nhân khủng khiếp này, bắt đầu với năm loại trói buộc, v.v... Ý nghĩa là được chất chồng lên nhau. Mahābhitāpaṃ có nghĩa là sự đau khổ lớn lao, hoặc là sự thiêu đốt của ngọn lửa lớn. Kaṭukaṃ có nghĩa là không vừa ý. Bhayānakaṃ có nghĩa là tác nhân gây ra sự sợ hãi.

๕๒๕. อเนกภาเคน คุเณนาติ อเนกโกฏฺฐาเสน อานิสํเสน. อยเมว สูโล นิรเยน เตนาติ ตโต อิมสฺส อุปฺปตฺติฏฺฐานภูตโต นิรยโต อยเมว สูโล เสยฺโยติ. นิสฺสกฺเก หิ [Pg.206] อิทํ กรณวจนํ. เอกนฺต ติพฺพนฺติ เอกนฺเตเนว ติขิณทุกฺขํ, นิยตมหาทุกฺขนฺติ อตฺโถ.

525. Anekabhāgena guṇena có nghĩa là do quả báu có nhiều phần. Ayameva sūlo nirayena tena có nghĩa là chính cọc nhọn này là tốt hơn so với địa ngục ấy, là địa ngục đã trở thành nơi phát sanh của điều này. Ở đây, đây là công cụ cách được dùng trong ý nghĩa so sánh. Ekanta tibbaṃ có nghĩa là sự đau khổ sắc bén một cách chắc chắn, ý nghĩa là sự đau khổ lớn lao đã được định sẵn.

๕๒๖. อิทญฺจ สุตฺวา วจนํ มเมโสติ ‘‘อิโต จุโต’’ติอาทินา วุตฺตํ มม วจนํ สุตฺวา เอโส ปุริโส ทุกฺขูปนีโต มม วจเนน นิรยทุกฺขํ อุปนีโต วิย หุตฺวา. วิชเหยฺย ปาณนฺติ อตฺตโน ชีวิตํ ปริจฺจเชยฺย. ตสฺมาติ เตน การเณน. มา เมกโตติ ‘‘มยา เอกโต อิมสฺส ปุริสสฺส ชีวิตสฺส อุปโรโธ มา โหตู’’ติ อิมสฺส สนฺติเก อิทํ วจนํ อหํ น ภณามิ, อถ โข ‘‘ชีว, โภ, ชีวิตเมว เสยฺโย’’ติ อิทเมว ภณามีติ อธิปฺปาโย.

526. Idañca sutvā vacanaṃ mameso có nghĩa là sau khi nghe lời nói của ta đã được nói ra bắt đầu bằng ‘sau khi chết từ đây,’ người này bị đau khổ áp bức, giống như bị lời nói của ta dẫn đến sự đau khổ của địa ngục. Vijaheyya pāṇaṃ có nghĩa là người ấy có thể từ bỏ mạng sống của mình. Tasmā có nghĩa là do nguyên nhân ấy. Mā me kato có nghĩa là ‘mong rằng sự cản trở đối với mạng sống của người này không xảy ra do ta,’ (nghĩ như thế nên) ta không nói lời này ở gần người ấy, trái lại, chủ ý là ta chỉ nói điều này: ‘Này ông, hãy sống, chính sự sống là tốt hơn.’

เอวํ เปเตน อตฺตโน อธิปฺปาเย ปกาสิเต ปุน ราชา เปตสฺส ปวตฺตึ ปุจฺฉิตุํ โอกาสํ กโรนฺโต อิมํ คาถมาห –

Khi ngạ quỷ đã trình bày chủ ý của mình như thế, một lần nữa đức vua, trong khi tạo cơ hội để hỏi về câu chuyện của ngạ quỷ, đã nói lên kệ ngôn này:

๕๒๗.

527.

‘‘อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ, อญฺญมฺปิ อิจฺฉามเส ปุจฺฉิตุํ ตุวํ;

โอกาสกมฺมํ สเจ โน กโรสิ, ปุจฺฉาม ตํ โน น จ กุชฺฌิตพฺพ’’นฺติ.

“Vấn đề của người ấy đã được biết, chúng tôi muốn hỏi ngài điều khác nữa. Nếu ngài cho chúng tôi cơ hội, chúng tôi sẽ hỏi ngài và mong ngài đừng tức giận.”

๕๒๘.

528.

‘‘อทฺธา ปฏิญฺญา เม ตทา อหุ, นาจิกฺขณา อปฺปสนฺนสฺส โหติ;

อกามา สทฺเธยฺยวโจติ กตฺวา, ปุจฺฉสฺสุ มํ กามํ ยถา วิสยฺห’’นฺติ. –

“Chắc chắn, lời hứa của tôi đã có vào lúc ấy, không có sự trình bày cho người không có lòng tin. Nghĩ rằng: ‘Lời nói đáng tin dù không muốn,’ ngài hãy hỏi tôi theo ý muốn, trong khả năng (của tôi).”

อิมา รญฺโญ เปตสฺส จ วจนปฏิวจนคาถา.

Đây là các kệ ngôn đối đáp của đức vua và ngạ quỷ.

๕๒๗. ตตฺถ อญฺญาโตติ อวคโต. อิจฺฉามเสติ อิจฺฉาม. โนติ อมฺหากํ. น จ กุชฺฌิตพฺพนฺติ ‘‘อิเม มนุสฺสา ยํกิญฺจิ ปุจฺฉนฺตี’’ติ โกโธ น กาตพฺโพ.

527. Trong ấy, aññāto có nghĩa là đã được thấu hiểu. Icchāmase có nghĩa là chúng tôi muốn. No có nghĩa là của chúng tôi. Na ca kujjhitabbaṃ có nghĩa là không nên nổi giận (với ý nghĩ rằng): ‘Những người này hỏi bất cứ điều gì.’

๕๒๘. อทฺธาติ เอกํเสน. ปฏิญฺญา เมติ ญาณวเสน มยฺหํ ‘‘ปุจฺฉสฺสู’’ติ ปฏิญฺญา, โอกาสทานนฺติ อตฺโถ. ตทา อหูติ ตสฺมึ กาเล [Pg.207] ปฐมทสฺสเน อโหสิ. นาจิกฺขณา อปฺปสนฺนสฺส โหตีติ อกถนา อปฺปสนฺนสฺส โหติ. ปสนฺโน เอว หิ ปสนฺนสฺส กิญฺจิ กเถติ. ตฺวํ ปน ตทา มยิ อปฺปสนฺโน, อหญฺจ ตยิ, เตน ปฏิชานิตฺวา กเถตุกาโม นาโหสิ. อิทานิ ปนาหํ ตุยฺหํ อกามา สทฺเธยฺยวโจ อกาโม เอว สทฺธาตพฺพวจโน อิติ กตฺวา อิมินา การเณน. ปุจฺฉสฺสุ มํ กามํ ยถา วิสยฺหนฺติ ตฺวํ ยถา อิจฺฉสิ, ตมตฺถํ มํ ปุจฺฉสฺสุ. อหํ ปน ยถา วิสยฺหํ ยถา มยฺหํ สหิตุํ สกฺกา, ตถา อตฺตโน ญาณพลานุรูปํ กเถสฺสามีติ อธิปฺปาโย.

528. Addhā có nghĩa là chắc chắn. Paṭiññā me có nghĩa là lời hứa của tôi, theo ý nghĩa của sự hiểu biết, là lời hứa ‘hãy hỏi đi,’ ý nghĩa là sự cho phép cơ hội. Tadā ahu có nghĩa là đã có vào lúc ấy, trong lần gặp đầu tiên. Nācikkhaṇā appasannassa hoti có nghĩa là không có sự trình bày cho người không có lòng tin. Vì rằng chỉ có người có lòng tin mới nói điều gì đó cho người có lòng tin. Nhưng vào lúc ấy, ngài không có lòng tin ở tôi, và tôi cũng (không có lòng tin) ở ngài, do đó tôi đã không muốn nói sau khi đã hứa. Còn bây giờ, đối với ngài, tôi là akāmā saddheyyavaco, vì lý do này (tôi nói) sau khi nghĩ rằng: ‘Dù không muốn, (lời của tôi) là lời nói đáng được tin tưởng.’ Pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayhaṃ có nghĩa là ngài hãy hỏi tôi về vấn đề ấy theo như ngài muốn. Chủ ý là: ‘Còn tôi, tôi sẽ nói tương xứng với năng lực trí tuệ của mình, theo như tôi có thể chịu đựng được.’

เอวํ เปเตน ปุจฺฉนาย โอกาเส กเต ราชา –

Khi ngạ quỷ đã cho cơ hội để hỏi như thế, đức vua –

๕๒๙.

529.

‘‘ยํ กิญฺจหํ จกฺขุนา ปสฺสิสามิ,สพฺพมฺปิ ตาหํ อภิสทฺทเหยฺยํ;

ทิสฺวาว ตํ โนปิ เจ สทฺทเหยฺยํ,กเรยฺยาสิ เม ยกฺข นิยสฺสกมฺม’’นฺติ. –

“Bất cứ điều gì con mắt tôi sẽ thấy, tất cả những điều ấy tôi sẽ tin tưởng. Nhưng nếu sau khi đã thấy ngài mà tôi vẫn không tin, này dạ-xoa, ngài hãy trừng phạt tôi.”

คาถมาห. ตสฺสตฺโถ – อหํ ยํ กิญฺจิเทว จกฺขุนา ปสฺสิสฺสามิ, ตํ สพฺพมฺปิ ตเถว อหํ อภิสทฺทเหยฺยํ, ตํ ปน ทิสฺวาว ตํ วจนํ โนปิ เจ สทฺทเหยฺยํ. ยกฺข, มยฺหํ นิยสฺสกมฺมํ นิคฺคหกมฺมํ กเรยฺยาสีติ. อถ วา ยํ กิญฺจหํ จกฺขุนา ปสฺสิสฺสามีติ อหํ ยํ กิญฺจิเทว จกฺขุนา ปสฺสิสฺสามิ อจกฺขุโคจรสฺส อทสฺสนโต. สพฺพมฺปิ ตาหํ อภิสทฺทเหยฺยนฺติ สพฺพมฺปิ เต อหํ ทิฏฺฐํ สุตํ อญฺญํ วา อภิสทฺทเหยฺยํ. ตาทิโส หิ มยฺหํ ตยิ อภิปฺปสาโทติ อธิปฺปาโย. ปจฺฉิมปทสฺส ปน ยถาวุตฺโตว อตฺโถ.

(Đức vua) đã nói lên kệ ngôn. Ý nghĩa của kệ ngôn ấy là: Tôi sẽ thấy bất cứ điều gì bằng mắt, tất cả những điều ấy tôi sẽ tin tưởng đúng như vậy. Nhưng sau khi đã thấy ngài mà tôi vẫn không tin lời nói ấy, này dạ-xoa, ngài hãy thực hiện hành động trừng phạt, hành động chế ngự đối với tôi. Hoặc là, yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmi có nghĩa là tôi sẽ thấy bất cứ điều gì bằng mắt, do vì không thấy được đối tượng không thuộc phạm vi của mắt. Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ có nghĩa là tôi sẽ tin tưởng tất cả những gì của ngài, hoặc là đã được thấy, đã được nghe, hoặc là điều khác. Chủ ý là: ‘Sự tín thành của tôi đối với ngài là như thế.’ Còn đối với câu cuối, ý nghĩa là như đã được nói.

ตํ สุตฺวา เปโต –

Sau khi nghe điều ấy, ngạ quỷ –

๕๓๐.

530.

‘‘สจฺจปฺปฏิญฺญา ตว เมสา โหตุ, สุตฺวาน ธมฺมํ ลภ สุปฺปสาทํ;

อญฺญตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, ยํ เต สุตํ อสุตญฺจาปิ ธมฺมํ;

สพฺพมฺปิ อกฺขิสฺสํ ยถา ปชาน’’นฺติ. – คาถมาห[Pg.208];

อิโต ปรํ –

“Mong rằng đây là lời hứa chân thật của ngài đối với tôi. Sau khi nghe pháp, mong ngài có được sự tín thành trong sạch. (Tôi nói) vì lợi ích của người khác chứ không phải với tâm ác độc. Bất cứ pháp nào ngài đã nghe và cả chưa nghe, tôi sẽ trình bày tất cả, theo như tôi biết.” – (ngạ quỷ) đã nói lên kệ ngôn. Kể từ đây trở đi –

๕๓๑.

531.

‘‘เสเตน อสฺเสน อลงฺกเตน, อุปยาสิ สูลาวุตกสฺส สนฺติเก;

ยานํ อิทํ อพฺภุตํ ทสฺสเนยฺยํ, กิสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโกติ.

“Với con ngựa trắng đã được trang hoàng, ngài đi đến gần người bị đóng cọc. Cỗ xe này thật kỳ diệu, đáng chiêm ngưỡng. Đây là quả báo của nghiệp gì vậy?”

๕๓๒.

532.

‘‘เวสาลิยา นครสฺส มชฺเฌ, จิกฺขลฺลมคฺเค นรกํ อโหสิ;

โคสีสเมกาหํ ปสนฺนจิตฺโต, เสตํ คเหตฺวา นรกสฺมึ นิกฺขิปึ.

“Ở giữa thành Vesālī, trên con đường lầy lội đã có một chỗ bẩn thỉu. Một hôm, với tâm trong sạch, tôi đã lấy một tảng đá trắng đặt vào trong chỗ bẩn thỉu ấy.”

๕๓๓.

533.

‘‘เอตสฺมึ ปาทานิ ปติฏฺฐเปตฺวา, มยญฺจ อญฺเญ จ อติกฺกมิมฺหา;

ยานํ อิทํ อพฺภุตํ ทสฺสเนยฺยํ, ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโกติ.

“Sau khi đặt chân lên trên tảng đá ấy, tôi và những người khác đã đi qua. Cỗ xe kỳ diệu, đáng chiêm ngưỡng này là quả báo của chính nghiệp ấy.”

๕๓๔.

534.

‘‘วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสติ, คนฺโธ จ เต สพฺพทิสา ปวายติ;

ยกฺขิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว, นคฺโค จาสิ กิสฺส อยํ วิปาโกติ.

“Sắc diện của ngài tỏa sáng khắp mọi phương, và hương thơm của ngài lan tỏa khắp mọi phương. Ngài đã đạt được thần lực dạ-xoa, có đại oai lực, nhưng ngài lại trần truồng. Đây là quả báo của nghiệp gì vậy?”

๕๓๕.

535.

‘‘อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต, สณฺหาหิ วาจาหิ ชนํ อุเปมิ;

ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก, ทิพฺโพ เม วณฺโณ สตตํ ปภาสติ.

“Không tức giận, với tâm luôn trong sạch, tôi đối xử với mọi người bằng lời nói dịu dàng. Đây là quả báo của chính nghiệp ấy, sắc diện thần thánh của tôi luôn luôn tỏa sáng.”

๕๓๖.

536.

‘‘ยสญฺจ กิตฺติญฺจ ธมฺเม ฐิตานํ, ทิสฺวาน มนฺเตมิ ปสนฺนจิตฺโต;

ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก, ทิพฺโพ เม คนฺโธ สตตํ ปวายติ.

“Sau khi thấy danh tiếng và tiếng tăm của những người sống trong Chánh pháp, tôi tán dương với tâm trong sạch. Đây là quả báo của chính nghiệp ấy, hương thơm thần thánh của tôi luôn luôn lan tỏa.”

๕๓๗.

537.

‘‘สหายานํ [Pg.209] ติตฺถสฺมึ นฺหายนฺตานํ, ถเล คเหตฺวา นิทหิสฺส ทุสฺสํ;

ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา จ วุตฺตีติ.

“Của những người bạn đang tắm ở bến nước, tôi đã lấy y phục và giấu đi trên bờ. (Tôi làm thế) vì muốn đùa giỡn chứ không phải với tâm ác độc. Do đó, tôi bị trần truồng và cuộc sống của tôi thật khốn khổ.”

๕๓๘.

538.

‘‘โย กีฬมาโน ปกโรติ ปาปํ, ตสฺเสทิสํ กมฺมวิปากมาหุ;

อกีฬมาโน ปน โย กโรติ, กึ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากมาหูติ.

‘Người nào trong lúc vui đùa mà tạo ra điều ác, người ta nói rằng quả báo của nghiệp ấy là như thế này; còn người nào làm điều ấy mà không phải vui đùa, người ta nói quả báo của nghiệp ấy là gì?’

๕๓๙.

539.

‘‘เย ทุฏฺฐสงฺกปฺปมนา มนุสฺสา, กาเยน วาจาย จ สํกิลิฏฺฐา;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ เต นิรยํ อุเปนฺติ.

‘Những người có tâm ý với các suy nghĩ xấu xa, bị ô nhiễm bởi thân và khẩu; sau khi thân hoại, trong đời sau, không còn nghi ngờ, họ đi đến địa ngục.’

๕๔๐.

540.

‘‘อปเร ปน สุคติมาสมานา, ทาเน รตา สงฺคหิตตฺตภาวา;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ เต สุคตึ อุเปนฺตี’’ติ. –

‘Còn những người khác, trong khi mong mỏi cõi lành, ưa thích việc bố thí, có tự thân được nhiếp phục; sau khi thân hoại, trong đời sau, không còn nghi ngờ, họ đi đến cõi lành.’

เตสํ อุภินฺนํ วจนปฏิวจนคาถา โหนฺติ.

Đây là các câu kệ hỏi và đáp của hai vị ấy.

๕๓๐. ตตฺถ สจฺจปฺปฏิญฺญา ตว เมสา โหตูติ ‘‘สพฺพมฺปิ ตาหํ อภิสทฺทเหยฺย’’นฺติ ตว เอสา ปฏิญฺญา มยฺหํ สจฺจํ โหตุ. สุตฺวาน ธมฺมํ ลภ สุปฺปสาทนฺติ มยา วุจฺจมานํ ธมฺมํ สุตฺวา สุนฺทรํ ปสาทํ ลภสฺสุ. อญฺญตฺถิโกติ อาชานนตฺถิโก. ยถา ปชานนฺติ ยถา อญฺโญปิ ปชานนฺโต, ‘‘ยถาปิ ญาต’’นฺติ วา มยา ยถา ญาตนฺติ อตฺโถ.

530. Ở đây, câu ‘saccappaṭiññā tava mesā hotu’ (lời hứa chân thật này của ngài đối với tôi) có nghĩa là: câu ‘sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ’ (tôi sẽ tin tưởng tất cả) là lời hứa ấy của ngài, mong rằng là sự thật đối với tôi. Câu ‘Sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ’ (sau khi nghe pháp, hãy có được đức tin trong sạch) có nghĩa là: sau khi nghe pháp được tôi nói đến, hãy có được đức tin tốt đẹp. ‘Aññatthiko’ có nghĩa là người có ý muốn biết. ‘Yathā pajānanti’ (như họ biết) là như người khác đang biết. Hoặc câu ‘yathāpi ñātaṃ’ (như đã được biết) có nghĩa là như đã được biết bởi tôi.

๕๓๑. กิสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโกติ กิสฺเสตํ กิสฺส นาม เอตํ, กิสฺส กมฺมสฺส อยํ วิปาโก. เอตนฺติ วา นิปาตมตฺตํ, กิสฺส กมฺมสฺสาติ โยชนา. ‘‘กิสฺส เต’’ติ จ เกจิ ปฐนฺติ.

531. Câu ‘Kissetaṃ kammassa ayaṃ vipāko’ (đây là quả báo của nghiệp gì vậy?) có nghĩa là: ‘kissetaṃ’ là ‘cái này là của cái gì vậy?’, (tức là) đây là quả báo của nghiệp gì. Hoặc ‘etaṃ’ chỉ là một tiểu từ, cách nối kết là ‘của nghiệp gì?’. Và một số vị đọc là ‘kissa te’ (của ngài là gì?).

๕๓๒-๓๓. จิกฺขลฺลมคฺเคติ [Pg.210] จิกฺขลฺลวติ ปถมฺหิ. นรกนฺติ อาวาฏํ. เอกาหนฺติ เอกํ อหํ. นรกสฺมึ นิกฺขิปินฺติ ยถา กทฺทโม น อกฺกมียติ, เอวํ ตสฺมึ จิกฺขลฺลาวาเฏ ฐเปสึ. ตสฺสาติ ตสฺส โคสีเสน เสตุกรณสฺส.

532-33. ‘Cikkhallamagga’ có nghĩa là trên con đường có bùn lầy. ‘Naraka’ (địa ngục) có nghĩa là cái hố. ‘Ekāhaṃ’ có nghĩa là ‘ekaṃ ahaṃ’ (tôi một mình). ‘Narakasmiṃ nikkhipiṃ’ (tôi đã đặt trong địa ngục) có nghĩa là: giống như bùn lầy không thể đi lên, cũng vậy, tôi đã đặt trong cái hố bùn lầy ấy. ‘Tassa’ (của việc ấy) có nghĩa là của việc làm cây cầu bằng đầu bò ấy.

๕๓๖-๗. ธมฺเม ฐิตานนฺติ ธมฺมจารีนํ สมจารีนํ. มนฺเตมีติ กเถมิ กิตฺตยามิ. ขิฑฺฑตฺถิโกติ หสาธิปฺปาโย. โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโตติ ทุสฺสสามิเก น ทูสิตจิตฺโต, น อวหรณาธิปฺปาโย นาปิ วินาสาธิปฺปาโยติ อตฺโถ.

536-7. ‘Dhamme ṭhitānaṃ’ (của những vị an trú trong Pháp) có nghĩa là của những vị hành theo Pháp, của những vị sống theo chánh hạnh. ‘Mantemi’ (tôi nói) có nghĩa là tôi nói, tôi tuyên thuyết. ‘Khiḍḍatthiko’ (người có ý muốn vui đùa) có nghĩa là có ý định giễu cợt. ‘No ca paduṭṭhacitto’ (và không có tâm xấu xa) có nghĩa là không có tâm xấu xa đối với người chủ của tấm vải, không có ý định lấy trộm, cũng không có ý định phá hoại.

๕๓๘. อกีฬมาโนติ อขิฑฺฑาธิปฺปาโย, โลภาทีหิ ทูสิตจิตฺโต. กึ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากมาหูติ ตสฺส ตถา กตสฺส ปาปกมฺมสฺส กีว กฏุกํ ทุกฺขวิปากํ ปณฺฑิตา อาหุ.

538. ‘Akīḷamāno’ (không vui đùa) có nghĩa là không có ý định giễu cợt, có tâm bị ô nhiễm bởi tham ái và các thứ tương tự. ‘Kiṃ tassa kammassa vipākamāhu’ (người ta nói quả báo của nghiệp ấy là gì?) có nghĩa là: các bậc hiền trí nói rằng quả báo đau khổ và cay đắng dường nào cho nghiệp ác đã được làm như thế.

๕๓๙-๔๐. ทุฏฺฐสงฺกปฺปมนาติ กามสงฺกปฺปาทิวเสน ทูสิตมโนวิตกฺกา, เอเตน มโนทุจฺจริตมาห. กาเยน วาจาย จ สํกิลิฏฺฐาติ ปาณาติปาตาทิวเสน กายวาจาหิ มลินา. อาสมานาติ อาสีสมานา ปตฺถยมานา.

539-40. ‘Duṭṭhasaṅkappamanā’ (có tâm ý với các suy nghĩ xấu xa) có nghĩa là có các suy nghĩ và tầm của tâm bị ô nhiễm do các suy nghĩ về dục và các thứ tương tự; bằng câu này, ngài nói đến ý hành ác. ‘Kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā’ (bị ô nhiễm bởi thân và khẩu) có nghĩa là bị ô uế bởi thân và khẩu do việc sát sanh và các thứ tương tự. ‘Āsamānā’ (trong khi mong mỏi) có nghĩa là đang ước muốn, đang cầu mong.

เอวํ เปเตน สงฺเขเปเนว กมฺมผเลสุ วิภชิตฺวา ทสฺสิเตสุ ตํ อสทฺทหนฺโต ราชา –

Như vậy, sau khi các quả của nghiệp đã được vị ngạ quỷ phân tích và chỉ dạy chỉ bằng cách tóm tắt, nhà vua không tin tưởng điều ấy –

๕๔๑.

541.

‘‘ตํ กินฺติ ชาเนยฺยมหํ อเวจฺจ, กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก;

กึ วาหํ ทิสฺวา อภิสทฺทเหยฺยํ, โก วาปิ มํ สทฺทหาเปยฺย เอต’’นฺติ. –

‘Làm thế nào tôi có thể biết chắc chắn được rằng: “Đây là quả báo của việc thiện và ác?”; hay là tôi phải thấy điều gì để có thể tin tưởng? Hay là ai có thể làm cho tôi tin tưởng điều này?’

คาถมาห. ตตฺถ ตํ กินฺติ ชาเนยฺยมหํ อเวจฺจาติ โยยํ ตยา ‘‘เย ทุฏฺฐสงฺกปฺปมนา มนุสฺสา, กาเยน วาจาย จ สํกิลิฏฺฐา’’ติอาทินา. ‘‘อปเร ปน สุคติมาสมานา’’ติอาทินา จ กลฺยาณสฺส ปาปสฺส จ กมฺมสฺส วิปาโก วิภชิตฺวา วุตฺโต, ตํ กินฺติ เกน การเณน อหํ อเวจฺจ [Pg.211] อปรปจฺจยภาเวน สทฺทเหยฺยํ. กึ วาหํ ทิสฺวา อภิสทฺทเหยฺยนฺติ กีทิสํ วา ปนาหํ ปจฺจกฺขภูตํ นิทสฺสนํ ทิสฺวา ปฏิสทฺทเหยฺยํ. โก วาปิ มํ สทฺทหาเปยฺย เอตนฺติ โก วา วิญฺญู ปุริโส ปณฺฑิโต เอตมตฺถํ มํ สทฺทหาเปยฺย, ตํ กเถหีติ อตฺโถ.

Vị ấy đã nói câu kệ. Ở đây, câu ‘taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca’ (làm thế nào tôi có thể biết chắc chắn được điều ấy?) có nghĩa là: điều này đã được ngài nói đến bằng cách phân tích về quả báo của nghiệp thiện và nghiệp ác qua các câu kệ bắt đầu bằng ‘ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā’ và bắt đầu bằng ‘apare pana sugatimāsamānā,’ làm thế nào, do nguyên nhân gì mà tôi có thể tin tưởng một cách chắc chắn, không do duyên từ người khác? Câu ‘kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ’ (hay là tôi phải thấy điều gì để có thể tin tưởng?) có nghĩa là: hay là sau khi thấy được tấm gương hiển nhiên nào, tôi mới có thể tin tưởng? Câu ‘ko vāpi maṃ saddahāpeyya etaṃ’ (hay là ai có thể làm cho tôi tin tưởng điều này?) có nghĩa là: người hiểu biết, bậc hiền trí nào có thể làm cho tôi tin tưởng về ý nghĩa này, hãy nói cho tôi biết điều ấy.

ตํ สุตฺวา เปโต การเณน ตมตฺถํ ตสฺส ปกาเสนฺโต –

Sau khi nghe điều ấy, vị ngạ quỷ trong khi giải thích ý nghĩa ấy cho vị vua bằng lý lẽ –

๕๔๒.

542.

‘‘ทิสฺวา จ สุตฺวา อภิสทฺทหสฺสุ, กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก;

กลฺยาณปาเป อุภเย อสนฺเต, สิยา นุ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา.

‘Sau khi thấy và sau khi nghe, ngài hãy tin tưởng rằng: “Đây là quả báo của việc thiện và ác.” Nếu cả hai, việc thiện và việc ác, không tồn tại, liệu có thể có các chúng sanh ở cõi lành hay cõi dữ chăng?’

๕๔๓.

543.

‘‘โน เจตฺถ กมฺมานิ กเรยฺยุํ มจฺจา, กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก;

นาเหสุํ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา, หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก.

‘Nếu ở đây, trong thế giới loài người, các chúng sanh hữu tử không tạo ra các nghiệp thiện và ác, đã không có các chúng sanh ở cõi lành hay cõi dữ, hoặc thấp kém và cao quý trong thế giới loài người.’

๕๔๔.

544.

‘‘ยสฺมา จ กมฺมานิ กโรนฺติ มจฺจา, กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก;

ตสฺมา หิ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา, หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก.

‘Và bởi vì trong thế giới loài người, các chúng sanh hữu tử tạo ra các nghiệp thiện và ác, do đó có các chúng sanh ở cõi lành hay cõi dữ, và thấp kém và cao quý trong thế giới loài người.’

๕๔๕.

545.

‘‘ทฺวยชฺช กมฺมานํ วิปากมาหุ, สุขสฺส ทุกฺขสฺส จ เวทนียํ;

ตา เทวตาโย ปริจารยนฺติ, ปจฺเจนฺติ พาลา ทฺวยตํ อปสฺสิโน’’ติ. –

‘Người ta nói rằng quả báo của các nghiệp là hai loại, cần được cảm nhận là lạc và khổ; các vị trời trông nom việc ấy, những kẻ ngu si không thấy được hai loại ấy nên bị nấu chín.’

คาถา อภาสิ.

Vị ấy đã nói các câu kệ.

๕๔๒. ตตฺถ ทิสฺวา จาติ ปจฺจกฺขโต ทิสฺวาปิ. สุตฺวาติ ธมฺมํ สุตฺวา ตทนุสาเรน นยํ เนนฺโต อนุมินนฺโต. กลฺยาณปาปสฺสาติ กุสลสฺส อกุสลสฺส จ กมฺมสฺส อยํ สุโข อยํ ทุกฺโข จ วิปาโกติ อภิสทฺทหสฺสุ. อุภเย อสนฺเตติ กลฺยาเณ ปาเป จาติ ทุวิเธ กมฺเม อวิชฺชมาเน. สิยา นุ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วาติ ‘‘อิเม สตฺตา [Pg.212] สุคตึ คตา ทุคฺคตึ คตา วา, สุคติยํ วา อฑฺฒา ทุคฺคติยํ ทลิทฺทา วา’’ติ อยมตฺโถ กึ นุ สิยา กถํ สมฺภเวยฺยาติ อตฺโถ.

542. Ở đây, ‘disvā ca’ (và sau khi thấy) có nghĩa là cũng sau khi thấy một cách trực tiếp. ‘Sutvā’ (sau khi nghe) có nghĩa là sau khi nghe Pháp, theo đó mà suy diễn, suy luận. ‘Kalyāṇapāpassa’ (của việc thiện và ác) có nghĩa là ngài hãy tin tưởng rằng: ‘Đây là quả báo an lạc và đây là quả báo đau khổ của nghiệp thiện và nghiệp bất thiện.’ ‘Ubhaye asante’ (nếu cả hai không tồn tại) có nghĩa là khi hai loại nghiệp là thiện và ác không có mặt. ‘Siyā nu sattā sugatā duggatā vā’ (liệu có thể có các chúng sanh ở cõi lành hay cõi dữ chăng?) có nghĩa là: ý nghĩa này ‘các chúng sanh này đã đi đến cõi lành hay đã đi đến cõi dữ, hoặc là giàu sang ở cõi lành hay là nghèo khổ ở cõi dữ’ liệu có thể có chăng, làm thế nào có thể xảy ra được?

๕๔๓-๔. อิทานิ ยถาวุตฺตมตฺถํ ‘‘โน เจตฺถ กมฺมานี’’ติ จ ‘‘ยสฺมา จ กมฺมานี’’ติ จ คาถาทฺวเยน พฺยติเรกโต อนฺวยโต จ วิภาเวติ. ตตฺถ หีนา ปณีตาติ กุลรูปาโรคฺยปริวาราทีหิ หีนา อุฬารา จ.

543-4. Bây giờ, vị ấy làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói đến bằng cả hai cách, phủ định và khẳng định, qua cặp câu kệ ‘no cettha kammāni’ (nếu ở đây các nghiệp) và ‘yasmā ca kammāni’ (và bởi vì các nghiệp). Ở đây, ‘hīnā paṇītā’ (thấp kém và cao quý) có nghĩa là thấp kém và cao thượng về dòng dõi, sắc đẹp, sức khỏe, đoàn tùy tùng, và các thứ tương tự.

๕๔๕. ทฺวยชฺช กมฺมานํ วิปากมาหูติ ทฺวยํ ทุวิธํ อชฺช อิทานิ กมฺมานํ สุจริตทุจฺจริตานํ วิปากํ วทนฺติ กเถนฺติ. กึ ตนฺติ อาห ‘‘สุขสฺส ทุกฺขสฺส จ เวทนีย’’นฺติ, อิฏฺฐสฺส จ อนิฏฺฐสฺส จ อนุภวนโยคฺคํ. ตา เทวตาโย ปริจารยนฺตีติ เย อุกฺกํสวเสน สุขเวทนียํ วิปากํ ปฏิลภนฺติ, เต เทวโลเก ตา เทวตา หุตฺวา ทิพฺพสุขสมปฺปิตา อินฺทฺริยานิ ปริจาเรนฺติ. ปจฺเจนฺติ พาลา ทฺวยตํ อปสฺสิโนติ เย พาลา กมฺมญฺจ กมฺมผลญฺจาติ ทฺวยํ อปสฺสนฺตา อสทฺทหนฺตา, เต ปาปปฺปสุตา ทุกฺขเวทนียํ วิปากํ อนุภวนฺตา นิรยาทีสุ กมฺมุนา ปจฺเจนฺติ ทุกฺขํ ปาปุณนฺติ.

545. (Câu) "Hôm nay, họ nói về quả của hai loại nghiệp" có nghĩa là: hai loại, hai thứ, hôm nay, bây giờ, họ nói, họ kể về quả của các nghiệp thiện và ác. (Hỏi rằng) "Đó là gì?" Vị ấy nói: "Là sự cảm thọ của lạc và khổ," (nghĩa là) thích hợp để kinh nghiệm (quả) vừa ý và không vừa ý. (Câu) "Các vị chư thiên ấy phục vụ" có nghĩa là: những ai, do sự vượt trội, đạt được quả là sự cảm thọ lạc, họ, sau khi trở thành các vị chư thiên ấy ở cõi trời, được ban cho thiên lạc, phục vụ các căn. (Câu) "Kẻ ngu bị nung nấu, không thấy được hai điều" có nghĩa là: những kẻ ngu nào không thấy, không tin vào hai điều là nghiệp và quả của nghiệp, họ, do chuyên làm điều ác, trong khi kinh nghiệm quả là sự cảm thọ khổ, bị nung nấu bởi nghiệp ở các cõi địa ngục v.v..., họ đạt đến sự đau khổ.

เอวํ กมฺมผลํ สทฺทหนฺโต ปน ตฺวํ กสฺมา เอวรูปํ ทุกฺขํ ปจฺจนุภวสีติ อนุโยคํ สนฺธาย –

Nhắm đến câu hỏi: "Nhưng ngươi, người có lòng tin vào quả của nghiệp như vậy, tại sao lại phải trải qua sự đau khổ như thế này?" –

๕๔๖.

546.

‘‘น มตฺถิ กมฺมานิ สยํกตานิ, ทตฺวาปิ เม นตฺถิ โย อาทิเสยฺย;

อจฺฉาทนํ สยนมถนฺนปานํ, เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา จ วุตฺตี’’ติ. –

"Không có nghiệp nào do chính tôi đã làm, cũng không có ai, sau khi đã cho, lại hồi hướng đến tôi. (Do đó không có) y phục, chỗ nằm, rồi đồ ăn thức uống. Vì thế, tôi trần truồng và sinh kế thật khốn khổ." –

คาถมาห. ตตฺถ น มตฺถิ กมฺมานิ สยํกตานีติ ยสฺมา สยํ อตฺตนา ปุพฺเพ กตานิ ปุญฺญกมฺมานิ มม นตฺถิ น วิชฺชนฺติ, เยหิ อิทานิ อจฺฉาทนาทีนิ ลเภยฺยํ. ทตฺวาปิ เม นตฺถิ โย อาทิเสยฺยาติ โย สมณพฺราหฺมณานํ ทานํ ทตฺวา ‘‘อสุกสฺส เปตสฺส โหตู’’ติ เม อาทิเสยฺย อุทฺทิเสยฺย, โส นตฺถิ. เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา จ วุตฺตีติ เตน ทุวิเธนาปิ การเณน อิทานิ นคฺโค นิจฺโจโฬ อมฺหิ, กสิรา ทุกฺขา จ วุตฺติ ชีวิกา โหตีติ.

Vị ấy nói lên câu kệ. Trong đó, (câu) "Không có nghiệp nào do chính tôi đã làm" có nghĩa là: bởi vì không có, không hiện hữu các phước nghiệp do chính bản thân tôi đã làm trong quá khứ, mà nhờ đó bây giờ tôi có thể nhận được y phục v.v... (Câu) "Cũng không có ai, sau khi đã cho, lại hồi hướng đến tôi" có nghĩa là: không có người nào, sau khi đã cúng dường cho các vị Sa-môn, Bà-la-môn, lại hồi hướng, chỉ định cho tôi rằng: "Mong rằng (phước này) đến với ngạ quỷ tên là...". (Câu) "Vì thế, tôi trần truồng và sinh kế thật khốn khổ" có nghĩa là: vì cả hai lý do đó, bây giờ tôi trần truồng, không có y phục, và sinh kế, cuộc sống trở nên khốn khổ, đau đớn.

ตํ [Pg.213] สุตฺวา ราชา ตสฺส อจฺฉาทนาทิลาภํ อากงฺขนฺโต –

Nghe điều đó, đức vua, mong muốn sự thành tựu về y phục v.v... cho vị ấy –

๕๔๗.

547.

‘‘สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิ ยกฺข, อจฺฉาทนํ เยน ตุวํ ลเภถ;

อาจิกฺข เม ตฺวํ ยทตฺถิ เหตุ, สทฺธายิกํ เหตุวโจ สุโณมา’’ติ. –

"Này dạ xoa, liệu có thể có nguyên nhân nào đó, nhờ đó mà ngươi có thể nhận được y phục chăng? Nếu có nguyên nhân, ngươi hãy chỉ cho ta biết. Chúng ta hãy lắng nghe lời nói có nguyên nhân đáng tin cậy." –

คาถมาห. ตตฺถ เยนาติ เยน การเณน ตฺวํ อจฺฉาทนํ ลเภถ ลเภยฺยาสิ, กิญฺจิ ตํ การณํ สิยา นุ โข ภเวยฺย นุ โขติ อตฺโถ. ยทตฺถีติ ยทิ อตฺถิ.

Vị ấy nói lên câu kệ. Trong đó, (từ) "nhờ đó" có nghĩa là: nhờ nguyên nhân nào mà ngươi có thể nhận được, ngươi sẽ nhận được y phục. (Câu) "liệu có thể có nguyên nhân nào đó chăng" có nghĩa là: liệu có thể có nguyên nhân ấy chăng. (Từ) "Yadatthi" có nghĩa là: nếu có.

อถสฺส เปโต ตํ การณํ อาจิกฺขนฺโต –

Bấy giờ, ngạ quỷ ấy, trong khi chỉ ra nguyên nhân đó –

๕๔๘.

548.

‘‘กปฺปิตโก นาม อิธตฺถิ ภิกฺขุ, ฌายี สุสีโล อรหา วิมุตฺโต;

คุตฺตินฺทฺริโย สํวุตปาติโมกฺโข, สีติภูโต อุตฺตมทิฏฺฐิปตฺโต.

"Ở đây có vị tỳ khưu tên là Kappitaka, vị ấy là người thiền định, có giới hạnh tốt đẹp, là bậc A-la-hán, đã được giải thoát. Vị ấy hộ trì các căn, thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, đã trở nên tịch tịnh, đã đạt đến chánh kiến tối thượng.

๕๔๙.

549.

‘‘สขิโล วทญฺญู สุวโจ สุมุโข, สฺวาคโม สุปฺปฏิมุตฺตโก จ;

ปุญฺญสฺส เขตฺตํ อรณวิหารี, เทวมนุสฺสานญฺจ ทกฺขิเณยฺโย.

"Vị ấy nhu hòa, quảng đại, dễ nói, có gương mặt hoan hỷ, có sự đến tốt đẹp, và có lời nói được giải thoát tốt đẹp. Vị ấy là ruộng phước, sống không phiền não, và là người đáng được cúng dường của chư thiên và nhân loại.

๕๕๐.

550.

‘‘สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส, มุตฺโต วิสลฺโล อมโม อวงฺโก;

นิรูปธี สพฺพปปญฺจขีโณ, ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺโต ชุติมา.

"Vị ấy tịch tịnh, không còn khói (phiền não), không còn đau khổ, không còn ái luyến, đã được giải thoát, không còn mũi tên (phiền não), không còn ngã sở, không còn cong vạy. Vị ấy không còn sanh y, đã đoạn tận mọi hý luận, đã chứng đắc tam minh, là bậc có hào quang.

๕๕๑.

551.

‘‘อปฺปญฺญาโต ทิสฺวาปิ น จ สุชาโน, มุนีติ นํ วชฺชิสุ โวหรนฺติ;

ชานนฺติ ตํ ยกฺขภูตา อเนชํ, กลฺยาณธมฺมํ วิจรนฺตํ โลเก.

"Vị ấy ít được biết đến, dù thấy cũng không dễ nhận ra, người ở xứ Vajjī gọi vị ấy là bậc ẩn sĩ. Các dạ xoa và chúng sanh biết vị ấy là bậc không còn tham ái, là người có thiện pháp, đang đi lại trong thế gian.

๕๕๒.

552.

‘‘ตสฺส [Pg.214] ตุวํ เอกยุคํ ทุเว วา, มมุทฺทิสิตฺวาน สเจ ทเทถ;

ปฏิคฺคหีตานิ จ ตานิ อสฺสุ, มมญฺจ ปสฺเสถ สนฺนทฺธทุสฺส’’นฺติ. –

"Nếu ngài cúng dường đến vị ấy một bộ y hoặc hai bộ, sau khi hồi hướng cho tôi, và những vật ấy được vị ấy nhận lấy, thì ngài sẽ thấy tôi được trang bị bằng y phục." –

คาถา อภาสิ.

(Vị ấy) đã nói lên các câu kệ.

๕๔๘. ตตฺถ กปฺปิตโต นามาติ ชฏิลสหสฺสสฺส อพฺภนฺตเร อายสฺมโต อุปาลิตฺเถรสฺส อุปชฺฌายํ สนฺธาย วทติ. อิธาติ อิมิสฺสา เวสาลิยา สมีเป. ฌายีติ อคฺคผลฌาเนน ฌายี. สีติภูโตติ สพฺพกิเลสทรถปริฬาหวูปสเมน สีติภาวปฺปตฺโต. อุตฺตมทิฏฺฐิปตฺโตติ อุตฺตมํ อคฺคผลํ สมฺมาทิฏฺฐึ ปตฺโต.

548. Trong đó, (câu) "tên là Kappitaka" là nói về vị thầy tế độ của trưởng lão Upāli, người ở trong nhóm một ngàn vị bện tóc. (Từ) "Ở đây" có nghĩa là: ở gần thành Vesālī này. (Từ) "Người thiền định" có nghĩa là: người thiền định với thiền của quả vị cao nhất. (Từ) "Đã trở nên tịch tịnh" có nghĩa là: đã đạt đến trạng thái tịch tịnh do sự lắng dịu mọi phiền não, nóng nảy, và thiêu đốt. (Từ) "Đã đạt đến chánh kiến tối thượng" có nghĩa là: đã đạt đến chánh kiến của quả vị cao nhất, quả vị tối thượng.

๕๔๙. สขิโลติ มุทุ. สุวโจติ สุพฺพโจ. สฺวาคโมติ สุฏฺฐุ อาคตาคโม. สุปฺปฏิมุตฺตโกติ สุฏฺฐุ ปฏิมุตฺตกวาโจ, มุตฺตภาณีติ อตฺโถ. อรณวิหารีติ เมตฺตาวิหารี.

549. (Từ) "Nhu hòa" có nghĩa là: mềm mỏng. (Từ) "Dễ nói" có nghĩa là: dễ bảo. (Từ) "Có sự đến tốt đẹp" có nghĩa là: có sự đến và đi tốt đẹp. (Từ) "Có lời nói được giải thoát tốt đẹp" có nghĩa là: có lời nói được giải thoát tốt đẹp, nghĩa là người nói năng tự tại. (Từ) "Sống không phiền não" có nghĩa là: sống với tâm từ.

๕๕๐. สนฺโตติ อุปสนฺตกิเลโส. วิธูโมติ วิคตมิจฺฉาวิตกฺกธูโม. อนีโฆติ นิทฺทุกฺโข. นิราโสติ นิตฺตณฺโห. มุตฺโตติ สพฺพภเวหิ วิมุตฺโต. วิสลฺโลติ วีตราคาทิสลฺโล. อมโมติ มมํการวิรหิโต. อวงฺโกติ กายวงฺกาทิวงฺกวิรหิโต. นิรูปธีติ กิเลสาภิสงฺขาราทิอุปธิปฺปหายี. สพฺพปปญฺจขีโณติ ปริกฺขีณตณฺหาทิปปญฺโจ. ชุติมาติ อนุตฺตราย ญาณชุติยา ชุติมา. อปฺปญฺญาโตติ ปรมปฺปิจฺฉตาย ปฏิจฺฉนฺนคุณตาย จ น ปากโฏ.

550. (Từ) "Tịch tịnh" có nghĩa là: người có phiền não đã được lắng dịu. (Từ) "Không còn khói" có nghĩa là: người đã thoát khỏi khói của tà tầm. (Từ) "Không còn đau khổ" có nghĩa là: không có khổ. (Từ) "Không còn ái luyến" có nghĩa là: không có ái dục. (Từ) "Đã được giải thoát" có nghĩa là: đã được giải thoát khỏi mọi cõi hữu. (Từ) "Không còn mũi tên" có nghĩa là: đã thoát khỏi các mũi tên tham ái v.v... (Từ) "Không còn ngã sở" có nghĩa là: đã thoát khỏi sự chấp ngã sở. (Từ) "Không còn cong vạy" có nghĩa là: đã thoát khỏi sự cong vạy của thân v.v... (Từ) "Không còn sanh y" có nghĩa là: người đã từ bỏ các sanh y như phiền não, hành v.v... (Từ) "Đã đoạn tận mọi hý luận" có nghĩa là: người đã đoạn tận các hý luận như tham ái v.v... (Từ) "Là bậc có hào quang" có nghĩa là: người có hào quang của trí tuệ vô thượng. (Từ) "Ít được biết đến" có nghĩa là: không nổi tiếng do sự thiểu dục tột cùng và do các phẩm hạnh được che giấu.

๕๕๑. ทิสฺวาปิ น จ สุชาโนติ คมฺภีรภาเวน ทิสฺวาปิ ‘‘เอวํสีโล, เอวํธมฺโม, เอวํปญฺโญ’’ติ น สุวิญฺเญยฺโย. ชานนฺติ ตํ ยกฺขภูตา อเนชนฺติ ยกฺขภูตา จ อเนชํ นิตฺตณฺหํ ‘‘อรหา’’ติ ตํ ชานนฺติ. กลฺยาณธมฺมนฺติ สุนฺทรสีลาทิคุณํ.

551. (Câu) "Dù thấy cũng không dễ nhận ra" có nghĩa là: do sự thâm sâu, dù thấy cũng không dễ dàng nhận biết rằng: "vị này có giới như thế, có pháp như thế, có tuệ như thế". (Câu) "Các dạ xoa và chúng sanh biết vị ấy là bậc không còn tham ái" có nghĩa là: các dạ xoa và chúng sanh biết vị ấy là bậc không còn ái dục, là "bậc A-la-hán". (Từ) "Người có thiện pháp" có nghĩa là: người có các phẩm hạnh tốt đẹp như giới v.v...

๕๕๒. ตสฺสาติ ตสฺส กปฺปิตกมหาเถรสฺส. เอกยุคนฺติ เอกํ วตฺถยุคํ. ทุเว วาติ ทฺเว วา วตฺถยุคานิ. มมุทฺทิสิตฺวานาติ มมํ อุทฺทิสิตฺวา. ปฏิคฺคหีตานิ จ ตานิ อสฺสูติ ตานิ วตฺถยุคานิ เตน ปฏิคฺคหิตานิ จ อสฺสุ [Pg.215] ภเวยฺยุํ. สนฺนทฺธทุสฺสนฺติ ทุสฺเสน กตสนฺนาหํ, ลทฺธวตฺถํ นิวตฺถปารุตทุสฺสนฺติ อตฺโถ.

552. (Từ) "Đến vị ấy" có nghĩa là: đến đại trưởng lão Kappitaka ấy. (Từ) "Một bộ y" có nghĩa là: một bộ y phục. (Từ) "Hoặc hai bộ" có nghĩa là: hoặc hai bộ y phục. (Từ) "Sau khi hồi hướng cho tôi" có nghĩa là: sau khi chỉ định cho tôi. (Câu) "Và những vật ấy được nhận lấy" có nghĩa là: những bộ y phục ấy được vị ấy nhận lấy, sẽ được nhận lấy. (Từ) "Được trang bị bằng y phục" có nghĩa là: được trang bị bằng vải, nghĩa là người đã nhận được y phục, người đã mặc và khoác y.

ตโต ราชา –

Bấy giờ, đức vua –

๕๕๓.

553.

‘‘กสฺมึ ปเทเส สมณํ วสนฺตํ, คนฺตฺวาน ปสฺเสมุ มยํ อิทานิ;

โย มชฺช กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตญฺจ, ทิฏฺฐีวิสูกานิ วิโนทเยยฺยา’’ติ. –

"Vị Sa-môn đang trú ở nơi nào, để bây giờ chúng ta đi đến và yết kiến? Vị nào hôm nay có thể xua tan sự hoài nghi và do dự, và những sự dao động của tà kiến (của tôi)." –

เถรสฺส วสนฏฺฐานํ ปุจฺฉิ. ตตฺถ กสฺมึ ปเทเสติ กตรสฺมึ ปเทเส. โย มชฺชาติ โย อชฺช, ม-กาโร ปทสนฺธิกโร.

(Đức vua) đã hỏi về nơi ở của vị trưởng lão. Trong đó, (câu) "ở nơi nào" có nghĩa là: ở vùng đất nào. (Từ) "Yo majja" có nghĩa là: vị nào hôm nay; âm "ma" là để nối từ.

ตโต เปโต –

Bấy giờ, ngạ quỷ –

๕๕๔.

554.

‘‘เอโส นิสินฺโน กปินจฺจนายํ, ปริวาริโต เทวตาหิ พหูหิ;

ธมฺมึ กถํ ภาสติ สจฺจนาโม, สกสฺมิมาเจรเก อปฺปมตฺโต’’ติ. –

"Vị ấy đang ngồi ở Kapinaccanā, được nhiều vị chư thiên vây quanh. Vị ấy, người có tên thật, đang thuyết pháp, không phóng dật trong phận sự của mình." –

คาถมาห. ตตฺถ กปินจฺจนายนฺติ กปีนํ วานรานํ นจฺจเนน ‘‘กปินจฺจนา’’ติ ลทฺธโวหาเร ปเทเส. สจฺจนาโมติ ฌายี สุสีโล อรหา วิมุตฺโตติอาทีหิ คุณนาเมหิ ยาถาวนาโม อวิปรีตนาโม.

(Vị ấy) nói lên câu kệ. Ở đây, (cụm từ) kapinaccanāya có nghĩa là ở tại địa phương đã được mệnh danh là “Kapinaccanā” (Vũ điệu của loài khỉ) do điệu múa của các con khỉ, (tức là) loài vượn. (Cụm từ) saccanāmo có nghĩa là người có tên gọi đúng với sự thật, người có tên gọi không bị xuyên tạc bởi các danh xưng về phẩm hạnh như là bậc Thiền giả, bậc Giới đức, bậc A-la-hán, bậc Giải thoát, v.v…

เอวํ เปเตน วุตฺเต ราชา ตาวเทว เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตุกาโม –

Khi được ngạ quỷ nói như thế, nhà vua ngay lúc ấy đã có ý muốn đi đến chỗ của vị trưởng lão.

๕๕๕.

555.

‘‘ตถาหํ กสฺสามิ คนฺตฺวา อิทานิ, อจฺฉาทยิสฺสํ สมณํ ยุเคน;

ปฏิคฺคหีตานิ จ ตานิ อสฺสุ, ตุวญฺจ ปสฺเสมุ สนฺนทฺธทุสฺส’’นฺติ. –

“Bây giờ, sau khi đi đến, ta sẽ làm như thế. Ta sẽ dâng cúng y phục đến vị Sa-môn. Và mong rằng những thứ ấy sẽ được thọ nhận. Và mong rằng chúng tôi được nhìn thấy ngươi trong y phục chỉnh tề.”

คาถมาห. ตตฺถ กสฺสามีติ กริสฺสามิ.

(Nhà vua) nói lên câu kệ. Ở đây, (từ) kassāmi có nghĩa là karissāmi (tôi sẽ làm).

อถ เปโต ‘‘เทวตานํ เถโร ธมฺมํ เทเสติ, ตสฺมา นายํ อุปสงฺกมนกาโล’’ติ ทสฺเสนฺโต –

Khi ấy, ngạ quỷ trong khi chỉ ra rằng: “Vị trưởng lão đang thuyết Pháp đến các chư thiên, vì thế đây không phải là lúc để đi đến,”

๕๕๖.

556.

‘‘มา [Pg.216] อกฺขเณ ปพฺพชิตํ อุปาคมิ, สาธุ โว ลิจฺฉวิ เนส ธมฺโม;

ตโต จ กาเล อุปสงฺกมิตฺวา, ตตฺเถว ปสฺสาหิ รโห นิสินฺน’’นฺติ. –

“Xin ngài chớ đi đến vị xuất gia vào lúc không phải thời. Lành thay, hỡi vị vua Licchavi, đây không phải là thông lệ của các ngài. Và sau đó, khi đã đi đến vào lúc thích hợp, ngài sẽ nhìn thấy vị ấy đang ngồi một mình ở tại nơi ấy.”

คาถมาห. ตตฺถ สาธูติ อายาจเน นิปาโต. โว ลิจฺฉวิ เนส ธมฺโมติ, ลิจฺฉวิราช, ตุมฺหากํ ราชูนํ เอส ธมฺโม น โหติ, ยํ อกาเล อุปสงฺกมนํ. ตตฺเถวาติ ตสฺมึเยว ฐาเน.

(Ngạ quỷ) nói lên câu kệ. Ở đây, (từ) sādhu là một bất biến từ có nghĩa là lời thỉnh cầu. (Cụm từ) vo licchavi nesa dhammo có nghĩa là: “Hỡi vị vua Licchavi, đây không phải là thông lệ của các vị vua các ngài, việc mà đi đến không phải thời.” (Cụm từ) tattheva có nghĩa là ở tại chính nơi ấy.

เอวํ เปเตน วุตฺเต ราชา ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อตฺตโน นิเวสนเมว คนฺตฺวา ปุน ยุตฺตปตฺตกาเล อฏฺฐ วตฺถุยุคานิ คาหาเปตฺวา เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ปฏิสนฺถารํ กตฺวา ‘‘อิมานิ, ภนฺเต, อฏฺฐ วตฺถยุคานิ ปฏิคฺคณฺหา’’ติ อาห. ตํ สุตฺวา เถโร กถาสมุฏฺฐาปนตฺถํ ‘‘มหาราช, ปุพฺเพ ตฺวํ อทานสีโล สมณพฺราหฺมณานํ วิเหฐนชาติโกว กถํ ปณีตานิ วตฺถานิ ทาตุกาโม ชาโต’’ติ อาห. ตํ สุตฺวา ราชา ตสฺส การณํ อาจิกฺขนฺโต เปเตน สมาคมํ, เตน จ อตฺตนา จ กถิตํ สพฺพํ เถรสฺส อาโรเจตฺวา วตฺถานิ ทตฺวา เปตสฺส อุทฺทิสิ. เตน เปโต ทิพฺพวตฺถธโร อลงฺกตปฏิยตฺโต อสฺสารุฬฺโห เถรสฺส จ รญฺโญ จ ปุรโต ปาตุภวิ. ตํ ทิสฺวา ราชา อตฺตมโน ปมุทิโต ปีติโสมนสฺสชาโต ‘‘ปจฺจกฺขโต วต มยา กมฺมผลํ ทิฏฺฐํ, น ทานาหํ ปาปํ กริสฺสามิ, ปุญฺญเมว กริสฺสามี’’ติ วตฺวา เตน เปเตน สกฺขึ อกาสิ. โส จ เปโต ‘‘สเจ, ตฺวํ ลิจฺฉวิราช, อิโต ปฏฺฐาย อธมฺมํ ปหาย ธมฺมํ จรสิ, เอวาหํ ตว สกฺขึ กริสฺสามิ, สนฺติกญฺจ เต อาคมิสฺสามิ, สูลาวุตญฺจ ปุริสํ สีฆํ สูลโต โมเจหิ, เอวํ โส ชีวิตํ ลภิตฺวา ธมฺมํ จรนฺโต ทุกฺขโต มุจฺจิสฺสติ, เถรญฺจ กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ธมฺมํ สุณนฺโต ปุญฺญานิ กโรหี’’ติ วตฺวา คโต.

Khi được ngạ quỷ nói như thế, nhà vua đã chấp nhận: “Lành thay,” rồi đã đi về chính tư dinh của mình. Về sau, vào lúc thích hợp, nhà vua đã cho lấy tám cặp vải rồi đi đến hầu vị trưởng lão, sau khi ngồi xuống một bên, đã thăm hỏi rồi thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy thọ nhận tám cặp vải này.” Sau khi nghe điều ấy, vị trưởng lão vì mục đích muốn khơi nguồn câu chuyện đã nói rằng: “Tâu đại vương, trước đây ngài là người không có tính bố thí, lại có khuynh hướng sách nhiễu các vị Sa-môn và Bà-la-môn, tại sao (bây giờ) ngài lại có ý muốn dâng cúng các tấm vải thượng hạng?” Sau khi nghe điều ấy, nhà vua trong khi giải thích lý do ấy đã trình lại với vị trưởng lão về toàn bộ cuộc gặp gỡ với ngạ quỷ và những điều đã được nói đến bởi ngạ quỷ ấy và bởi chính mình, rồi đã dâng cúng các tấm vải và đã hồi hướng (phước báu) cho ngạ quỷ. Do việc ấy, ngạ quỷ đã hiện ra trước mặt vị trưởng lão và nhà vua trong tình trạng đang mặc thiên y, được trang điểm sẵn sàng, đang cỡi ngựa. Sau khi nhìn thấy điều ấy, nhà vua có tâm ý hài lòng, hoan hỷ, sanh tâm vui mừng phấn khởi đã nói rằng: “Ôi, quả của nghiệp đã được chính tôi nhìn thấy một cách trực tiếp. Từ nay, tôi sẽ không làm điều ác, tôi sẽ chỉ làm các phước thiện,” rồi đã lấy ngạ quỷ ấy làm nhân chứng. Và ngạ quỷ ấy đã nói rằng: “Hỡi vị vua Licchavi, nếu kể từ nay ngài từ bỏ phi pháp, thực hành theo Chánh Pháp, như thế tôi sẽ làm nhân chứng cho ngài và sẽ đến gần bên ngài. Và ngài hãy nhanh chóng thả người bị đóng cọc ra khỏi cọc. Như thế, người ấy sau khi được sống sẽ thực hành Chánh Pháp và sẽ được giải thoát khỏi sự đau khổ. Và ngài hãy đi đến hầu vị trưởng lão theo thời gian thích hợp, trong khi lắng nghe Chánh Pháp hãy làm các phước thiện,” rồi đã ra đi.

อถ ราชา เถรํ วนฺทิตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา สีฆํ สีฆํ ลิจฺฉวิปริสํ สนฺนิปาเตตฺวา เต อนุชานาเปตฺวา ตํ ปุริสํ สูลโต โมเจตฺวา ‘‘อิมํ อโรคํ กโรถา’’ติ ติกิจฺฉเก อาณาเปสิ. เถรญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สิยา นุ โข, ภนฺเต, นิรยคามิกมฺมํ กตฺวา ฐิตสฺส นิรยโต มุตฺตี’’ติ. สิยา, มหาราช, สเจ อุฬารํ ปุญฺญํ กโรติ, มุจฺจตีติ [Pg.217] วตฺวา เถโร ราชานํ สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปสิ. โส ตตฺถ ปติฏฺฐิโต เถรสฺส โอวาเท ฐตฺวา โสตาปนฺโน อโหสิ, สูลาวุโต ปน ปุริโส อโรโค หุตฺวา สํเวคชาโต ภิกฺขูสุ ปพฺพชิตฺวา นจิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. ตมตฺถํ ทสฺเสนฺตา สงฺคีติการา –

Khi ấy, nhà vua sau khi đảnh lễ vị trưởng lão, đi vào thành phố, đã nhanh chóng triệu tập hội đồng Licchavi, sau khi được họ cho phép đã thả người đàn ông ấy ra khỏi cọc và đã ra lệnh cho các thầy thuốc rằng: “Hãy làm cho người này được không bệnh tật.” Và sau khi đi đến hầu vị trưởng lão, nhà vua đã hỏi rằng: “Bạch ngài, có thể có hay không sự giải thoát khỏi địa ngục đối với người đã thực hiện và đang tồn tại với nghiệp đi đến địa ngục?” (Vị trưởng lão đáp:) “Có thể có, tâu đại vương. Nếu người ấy làm phước thiện lớn lao, người ấy được giải thoát.” Sau khi nói vậy, vị trưởng lão đã làm cho nhà vua an trú ở trong các nơi quy y và các giới. Vị ấy, sau khi được an trú ở đấy, đã đứng vững trong lời giáo huấn của vị trưởng lão và đã trở thành bậc Nhập Lưu. Còn người bị đóng cọc, sau khi được không bệnh tật, có tâm chấn động, đã xuất gia trong các vị tỳ khưu và không bao lâu đã chứng đắc quả vị A-la-hán. Các vị kết tập kinh điển, trong khi trình bày ý nghĩa ấy, (đã nói):

๕๕๗.

557.

‘‘ตถาติ วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ, ปริวาริโต ทาสคเณน ลิจฺฉวิ;

โส ตํ นครํ อุปสงฺกมิตฺวา, วาสูปคจฺฉิตฺถ สเก นิเวสเน.

“Vị vua Licchavi, sau khi nói: ‘Xin vâng,’ đã đi đến nơi ấy, được đoàn tùy tùng vây quanh. Vị ấy, sau khi đi đến thành phố ấy, đã đi đến nghỉ ngơi ở tại tư dinh của mình.”

๕๕๘.

558.

‘‘ตโต จ กาเล คิหิกิจฺจานิ กตฺวา,นฺหตฺวา ปิวิตฺวา จ ขณํ ลภิตฺวา;

วิเจยฺย เปฬาโต จ ยุคานิ อฏฺฐ,คาหาปยี ทาสคเณน ลิจฺฉวิ.

“Và sau đó, vào lúc thích hợp, sau khi đã làm các công việc của người tại gia, sau khi đã tắm và uống, và đã có được chốc lát, và sau khi đã chọn lựa tám cặp (vải) từ trong giỏ, vị vua Licchavi đã cho đoàn tùy tùng mang đi.”

๕๕๙.

559.

‘‘โส ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา, ตํ อทฺทส สมณํ สนฺตจิตฺตํ;

ปฏิกฺกนฺตํ โคจรโต นิวตฺตํ, สีติภูตํ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ.

“Vị ấy, sau khi đi đến địa phương ấy, đã nhìn thấy vị Sa-môn có tâm tịch tịnh, đã độc cư, đã trở về từ nơi khất thực, đã được mát mẻ, đang ngồi ở tại gốc cây.”

๕๖๐.

560.

‘‘ตเมนมโวจ อุปสงฺกมิตฺวา, อปฺปาพาธํ ผาสุวิหารญฺจ ปุจฺฉิ;

เวสาลิยํ ลิจฺฉวิหํ ภทนฺเต, ชานนฺติ มํ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร.

“Sau khi đi đến, vị ấy đã nói với ngài ấy, đã hỏi thăm về việc ít bệnh và sự an trú thoải mái. ‘Bạch ngài, con là người Licchavi ở tại Vesālī. Các vị Licchavi biết con là Ambasakkara.’”

๕๖๑.

561.

‘‘อิมานิ เม อฏฺฐ ยุคา สุภานิ, ปฏิคฺคณฺห ภนฺเต ปททามิ ตุยฺหํ;

เตเนว อตฺเถน อิธาคโตสฺมิ, ยถา อหํ อตฺตมโน ภเวยฺยนฺติ.

“‘Đây là tám cặp (vải) tốt đẹp của con. Bạch ngài, xin ngài hãy thọ nhận, con xin dâng đến ngài. Con đã đến đây chính là vì mục đích ấy, để con có thể có được tâm ý hài lòng.’”

๕๖๒.

562.

‘‘ทูรโตว สมณา พฺราหฺมณา จ, นิเวสนํ เต ปริวชฺชยนฺติ;

ปตฺตานิ ภิชฺชนฺติ จ เต นิเวสเน, สงฺฆาฏิโย จาปิ วิทาลยนฺติ.

“‘Các vị Sa-môn và Bà-la-môn tránh xa tư dinh của ngài. Và ở tại tư dinh của ngài, các bình bát bị bể, và các chiếc y tăng-già-lê cũng bị xé rách.’”

๕๖๓.

563.

‘‘อถาปเร [Pg.218] ปาทกุฐาริกาหิ, อวํสิรา สมณา ปาตยนฺติ;

เอตาทิสํ ปพฺพชิตา วิเหสํ, ตยา กตํ สมณา ปาปุณนฺติ.

“‘Rồi những người khác làm cho các vị Sa-môn bị té chúi đầu bằng những cái bẫy chân. Các vị xuất gia phải gánh chịu sự sách nhiễu như thế đã được thực hiện bởi ngài.’”

๕๖๔.

564.

‘‘ติเณน เตลมฺปิ น ตฺวํ อทาสิ, มูฬฺหสฺส มคฺคมฺปิ น ปาวทาสิ;

อนฺธสฺส ทณฺฑํ สยมาทิยาสิ, เอตาทิโส กทริโย อสํวุโต ตุวํ;

อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน กิเมว ทิสฺวา, อมฺเหหิ สห สํวิภาคํ กโรสีติ.

“‘Ngài đã không cho dù chỉ là dầu (dính) trên ngọn cỏ. Ngài đã không chỉ đường cho người bị lạc lối. Ngài đã tự mình lấy đi cây gậy của người mù. Ngài là người keo kiệt, không được thu thúc như thế. Vậy thì, do lý do nào, do đã nhìn thấy điều gì mà ngài lại thực hiện sự chia sẻ cùng với chúng tôi?’”

๕๖๕.

565.

‘‘ปจฺเจมิ ภนฺเต ยํ ตฺวํ วเทสิ, วิเหสยึ สมเณ พฺราหฺมเณ จ;

ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, เอตมฺปิ เม ทุกฺกฏเมว ภนฺเต.

“Bạch ngài, con xin thừa nhận điều mà ngài nói. Con đã sách nhiễu các vị Sa-môn và Bà-la-môn. (Con đã làm thế) vì mục đích vui đùa chứ không phải với tâm ác độc. Bạch ngài, ngay cả việc này cũng chính là hành vi sai trái của con.”

๕๖๖.

566.

ขิฑฺฑาย ยกฺโข ปสวิตฺวา ปาปํ, เวเทติ ทุกฺขํ อสมตฺตโภคี;

ทหโร ยุวา นคฺคนิยสฺส ภาคี, กึ สุ ตโต ทุกฺขตรสฺส โหติ.

“‘Do vui đùa, một vị dạ-xoa sau khi đã tạo ra điều ác, đã cảm thọ sự đau khổ, là người có các vật hưởng thụ không được trọn vẹn, còn trẻ, là thanh niên, là người có phần trong sự trần truồng. Điều gì lại có thể đau khổ hơn thế nữa?’”

๕๖๗.

567.

‘‘ตํ ทิสฺวา สํเวคมลตฺถํ ภนฺเต, ตปฺปจฺจยา วาปิ ททามิ ทานํ;

ปฏิคฺคณฺห ภนฺเต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ, ยกฺขสฺสิมา คจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโยติ.

“Bạch ngài, sau khi nhìn thấy vị ấy, con đã có được tâm chấn động. Và cũng do duyên ấy, con dâng cúng vật thí. Bạch ngài, xin ngài hãy thọ nhận tám cặp vải. Mong rằng vật cúng dường này hãy đi đến vị dạ-xoa.”

๕๖๘.

568.

‘‘อทฺธา หิ ทานํ พหุธา ปสตฺถํ, ททโต จ เต อกฺขยธมฺมมตฺถุ;

ปฏิคณฺหามิ เต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ, ยกฺขสฺสิมา คจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโยติ.

‘Chắc chắn rằng việc bố thí được tán thán theo nhiều cách, và đối với người đang cho, nguyện cho có được pháp không hư hoại. Tôi nhận tám cặp y phục của ngài, nguyện cho vật cúng dường này đến được dạ-xoa.’

๕๖๙.

569.

‘‘ตโต [Pg.219] หิ โส อาจมยิตฺวา ลิจฺฉวิ, เถรสฺส ทตฺวาน ยุคานิ อฏฺฐ;

ปฏิคฺคหีตานิ จ ตานิ อสฺสุ, ยกฺขญฺจ ปสฺเสถ สนฺนทฺธทุสฺสํ.

‘Sau đó, vị Licchavi ấy sau khi súc miệng, đã dâng tám cặp (y phục) đến vị trưởng lão. Và những vật ấy đã được nhận lãnh, và ông ta đã nhìn thấy vị dạ-xoa được trang phục lộng lẫy.’

๕๗๐.

570.

‘‘ตมทฺทสา จนฺทนสารลิตฺตํ, อาชญฺญมารูฬฺหมุฬารวณฺณํ;

อลงฺกตํ สาธุนิวตฺถทุสฺสํ, ปริวาริตํ ยกฺขมหิทฺธิปตฺตํ.

‘Ông ta đã nhìn thấy vị ấy được thoa xức tinh chất chiên-đàn, đang cưỡi con tuấn mã có màu sắc tuyệt hảo, được trang hoàng, y phục chỉnh tề, vị dạ-xoa có đại thần lực, có đoàn tùy tùng vây quanh.’

๕๗๑.

571.

‘‘โส ตํ ทิสฺวา อตฺตมโน อุทคฺโค, ปหฏฺฐจิตฺโต จ สุภคฺครูโป;

กมฺมญฺจ ทิสฺวาน มหาวิปากํ, สนฺทิฏฺฐิกํ จกฺขุนา สจฺฉิกตฺวา.

‘Vị ấy, sau khi nhìn thấy dạ-xoa, tâm ý hoan hỷ, phấn khởi, tâm trí vui mừng và có dung sắc xinh đẹp, và sau khi đã nhìn thấy quả báo to lớn của nghiệp, là điều hiện thực, đã tự mình chứng thực bằng mắt.’

๕๗๒.

572.

‘‘ตเมนมโวจ อุปสงฺกมิตฺวา, ทสฺสามิ ทานํ สมณพฺราหฺมณานํ;

น จาปิ เม กิญฺจิ อเทยฺยมตฺถิ, ตุวญฺจ เม ยกฺข พหูปกาโรติ.

‘Sau khi đi đến gần, ông ta đã nói với vị ấy rằng: ‘Tôi sẽ thực hiện việc bố thí đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn. Và đối với tôi, không có bất cứ thứ gì là không thể cho được. Và thưa ngài dạ-xoa, ngài đã là người giúp đỡ nhiều cho tôi.’

๕๗๓.

573.

‘‘ตุวญฺจ เม ลิจฺฉวิ เอกเทสํ, อทาสิ ทานานิ อโมฆเมตํ;

สฺวาหํ กริสฺสามิ ตยาว สกฺขึ, อมานุโส มานุสเกน สทฺธินฺติ.

‘Và thưa ngài Licchavi, ngài đã dâng cúng một phần vật bố thí cho tôi, việc này không phải là vô ích. Tôi đây, một người phi nhân, sẽ kết giao với ngài, một con người.’

๕๗๔.

574.

‘‘คตี จ พนฺธู จ ปรายณญฺจ, มิตฺโต มมาสิ อถ เทวตา เม;

ยาจามิ ตํ ปญฺชลิโก ภวิตฺวา, อิจฺฉามิ ตํ ยกฺข ปุนปิ ทฏฺฐุนฺติ.

‘Ngài là nơi nương tựa, là bà con, và là chỗ quy hướng của tôi. Ngài là bạn của tôi và cũng là vị trời của tôi. Sau khi đã chắp tay lại, tôi van xin ngài. Thưa ngài dạ-xoa, tôi mong muốn được gặp lại ngài.’

๕๗๕.

575.

‘‘สเจ ตุวํ อสฺสทฺโธ ภวิสฺสสิ, กทริยรูโป วิปฺปฏิปนฺนจิตฺโต;

ตฺวํ เนว มํ ลจฺฉสิ ทสฺสนาย, ทิสฺวา จ ตํ โนปิ จ อาลปิสฺสํ.

‘Nếu ngài trở thành người không có đức tin, là người có tính keo kiệt, có tâm tư sai lạc, ngài sẽ không bao giờ có được sự diện kiến của tôi, và sau khi nhìn thấy ngài, tôi cũng sẽ không nói chuyện.’

๕๗๖.

576.

‘‘สเจ [Pg.220] ปน ตฺวํ ภวิสฺสสิ ธมฺมคารโว, ทาเน รโต สงฺคหิตตฺตภาโว;

โอปานภูโต สมณพฺราหฺมณานํ, เอวํ มมํ ลจฺฉสิ ทสฺสนาย.

‘Còn nếu ngài là người tôn kính Giáo Pháp, ưa thích bố thí, có bản tánh biết nhiếp trì, là người giống như giếng nước cho các vị Sa-môn, Bà-la-môn, như vậy ngài sẽ có được sự diện kiến của tôi.’

๕๗๗.

577.

‘‘ทิสฺวา จ ตํ อาลปิสฺสํ ภทนฺเต, อิมญฺจ สูลโต ลหุํ ปมุญฺจ;

ยโตนิทานํ อกริมฺห สกฺขึ, มญฺญามิ สูลาวุตกสฺส การณา.

‘Và sau khi nhìn thấy ngài, thưa hiền giả, tôi sẽ nói chuyện. Và hãy nhanh chóng giải thoát cho người này khỏi cọc nhọn. Tôi nghĩ rằng chúng ta đã kết giao là do nhân duyên từ người bị đóng cọc này.’

๕๗๘.

578.

‘‘เต อญฺญมญฺญํ อกริมฺห สกฺขึ, อยญฺจ สูลโต ลหุํ ปมุตฺโต;

สกฺกจฺจ ธมฺมานิ สมาจรนฺโต, มุจฺเจยฺย โส นิรยา จ ตมฺหา;

กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียํ.

‘Chúng ta đã kết giao với nhau, và người này đã được nhanh chóng giải thoát khỏi cọc nhọn. Nếu thực hành các pháp một cách kính cẩn, người ấy có thể được giải thoát khỏi địa ngục kia, và nghiệp có thể trở thành loại phải được cảm thọ theo cách khác.’

๕๗๙.

579.

‘‘กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา, เตเนว สห สํวิภชิตฺวา กาเล;

สยํ มุเขนูปนิสชฺช ปุจฺฉ, โส เต อกฺขิสฺสติ เอตมตฺถํ.

‘Và sau khi đi đến gần ngài Kappitaka, sau khi chia sớt với chính vị ấy vào lúc thích hợp, hãy tự mình ngồi gần và đối mặt để hỏi, vị ấy sẽ giải thích ý nghĩa này cho ngài.’

๕๘๐.

580.

‘‘ตเมว ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา, ปุจฺฉสฺสุ อญฺญตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต;

โส เต สุตํ อสุตญฺจาปิ ธมฺมํ, สพฺพมฺปิ อกฺขิสฺสติ ยถา ปชานนฺติ.

‘Sau khi đi đến gần chính vị tỳ-khưu ấy, hãy hỏi với tâm cầu hiểu biết chứ không phải với tâm ác ý. Vị ấy sẽ giảng giải cho ngài tất cả Giáo Pháp, cả điều đã được nghe và cả điều chưa được nghe, theo như sự hiểu biết của vị ấy.’

๕๘๑.

581.

‘‘โส ตตฺถ รหสฺสํ สมุลฺลปิตฺวา, สกฺขึ กริตฺวาน อมานุเสน;

ปกฺกามิ โส ลิจฺฉวินํ สกาสํ, อถ พฺรวิ ปริสํ สนฺนิสินฺนํ.

‘Vị ấy, sau khi đã hội đàm riêng tư ở nơi ấy, sau khi đã kết giao với vị phi nhân, đã đi đến chỗ của các vị Licchavi. Bấy giờ, ông ta đã nói với hội chúng đang ngồi lại.’

๕๘๒.

582.

‘‘‘สุณนฺตุ [Pg.221] โภนฺโต มม เอกวากฺยํ, วรํ วริสฺสํ ลภิสฺสามิ อตฺถํ;

สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม, ปณิหิตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป.

‘‘Chư vị tôn ông, xin hãy lắng nghe một lời của tôi. Tôi sẽ chọn một ân huệ, tôi sẽ đạt được mục đích. Có người đàn ông bị đóng cọc, người có hành động tàn ác, người đã áp đặt hình phạt, có bản tánh bám víu.’

๕๘๓.

583.

‘‘‘เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา, ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต;

ตาหํ โมจยิสฺสามิ ทานิ, ยถามตึ อนุชานาตุ สงฺโฆ’ติ.

‘‘Đã khoảng chừng hai mươi đêm, kể từ khi bị đóng cọc, người ấy không sống cũng không chết. Bây giờ, tôi sẽ giải thoát cho người ấy. Mong rằng hội chúng hãy cho phép theo như ý muốn.’

๕๘๔.

584.

‘‘‘เอตญฺจ อญฺญญฺจ ลหุํ ปมุญฺจ, โก ตํ วเทถ ตถา กโรนฺตํ;

ยถา ปชานาสิ ตถา กโรหิ, ยถามตึ อนุชานาติ สงฺโฆ’ติ.

‘‘Hãy nhanh chóng giải thoát cho người này và cả người khác nữa. Ai sẽ nói điều gì chống lại ngài khi làm như vậy? Hãy làm theo như ngài xét thấy. Hội chúng cho phép theo như ý muốn.’

๕๘๕.

585.

‘‘โส ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา, สูลาวุตํ โมจยิ ขิปฺปเมว;

มา ภายิ สมฺมาติ จ ตํ อโวจ, ติกิจฺฉกานญฺจ อุปฏฺฐเปสิ.

‘Vị ấy, sau khi đi đến gần nơi đó, đã nhanh chóng giải thoát cho người bị đóng cọc. Và ông ta đã nói với người ấy rằng: ‘Này bạn, đừng sợ hãi.’ Và ông ta đã cho mời các thầy thuốc đến.’

๕๘๖.

586.

‘‘กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา, เตเนว สห สํวิภชิตฺวา กาเล;

สยํ มุเขนูปนิสชฺช ลิจฺฉวิ, ตเถว ปุจฺฉิตฺถ นํ การณตฺถิโก.

‘Và sau khi đi đến gần ngài Kappitaka, sau khi chia sớt với chính vị ấy vào lúc thích hợp, vị Licchavi đã tự mình ngồi gần và đối mặt, và đã hỏi vị ấy đúng như vậy, với mục đích tìm hiểu nguyên nhân.’

๕๘๗.

587.

‘‘สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม, ปณีตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป;

เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา, ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต.

‘Có người đàn ông bị đóng cọc, người có hành động tàn ác, người đã bị áp đặt hình phạt, có bản tánh bám víu. Đã khoảng chừng hai mươi đêm, kể từ khi bị đóng cọc, người ấy không sống cũng không chết.’

๕๘๘.

588.

‘‘โส โมจิโต คนฺตฺวา มยา อิทานิ, เอตสฺส ยกฺขสฺส วโจ หิ ภนฺเต;

สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิเทว, เยน โส นิรยํ โน วเชยฺย.

‘Bạch ngài, bây giờ người ấy đã được con đi đến giải thoát. Đây là lời của vị dạ-xoa kia. Liệu có thể có bất cứ lý do nào, nhờ đó mà người ấy sẽ không đi đến địa ngục hay không?’

๕๘๙.

589.

‘‘อาจิกฺข [Pg.222] ภนฺเต ยทิ อตฺถิ เหตุ, สทฺธายิกํ เหตุวโจ สุโณม;

น เตสํ กมฺมานํ วินาสมตฺถิ, อเวทยิตฺวา อิธ พฺยนฺติภาโวติ.

‘Bạch ngài, nếu có nguyên nhân, xin hãy chỉ dạy. Chúng con xin lắng nghe lời giải thích có cơ sở và đáng tin cậy. Không có sự hoại diệt đối với các nghiệp ấy, nếu chưa trải qua (quả báo) thì ở đây không có sự chấm dứt.’

๕๙๐.

590.

‘‘สเจ ส ธมฺมานิ สมาจเรยฺย, สกฺกจฺจ รตฺตินฺทิวมปฺปมตฺโต;

มุจฺเจยฺย โส นิรยา จ ตมฺหา, กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียนฺติ.

‘Nếu người ấy thực hành các pháp một cách kính cẩn, không phóng dật, ngày và đêm, người ấy có thể được giải thoát khỏi địa ngục kia, và nghiệp có thể trở thành loại phải được cảm thọ theo cách khác.’

๕๙๑.

591.

‘‘อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ, มมมฺปิ ทานิ อนุกมฺป ภนฺเต;

อนุสาส มํ โอวท ภูริปญฺญ, ยถา อหํ โน นิรยํ วเชยฺยนฺติ.

‘Lợi ích của người đàn ông này đã được hiểu rõ. Bạch ngài, bây giờ cũng xin hãy thương xót con. Thưa bậc có trí tuệ rộng lớn, xin hãy chỉ dạy con, hãy khuyên bảo con, để con không phải đi đến địa ngục.’

๕๙๒.

592.

‘‘อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ อุเปหิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต;

ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยสฺสุ.

‘Ngay hôm nay, với tâm tịnh tín, ngài hãy đi đến quy y Phật, quy y Pháp, và quy y Tăng. Cũng như thế, hãy thọ trì năm điều học của giới luật, một cách không bị sứt mẻ, không bị tỳ vết.’

๕๙๓.

593.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ;

อมชฺชโป มา จ มุสา อภาณี, สเกน ทาเรน จ โหติ ตุฏฺโฐ;

อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตํ, สมาทิยาหิ กุสลํ สุขุทฺรยํ.

‘Hãy nhanh chóng từ bỏ việc sát sanh, hãy tránh xa việc lấy của không cho ở trên đời. Không uống rượu, và chớ có nói dối, và hãy biết đủ với vợ của mình. Và hãy thọ trì con đường Thánh đạo Tám ngành cao quý này, là điều thiện lành, mang lại an lạc.’

๕๙๔.

594.

‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ททาหิ อุชุภูเตสุ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

‘Y phục, vật thực khất thực, thuốc men, chỗ ở; đồ ăn, thức uống, vật để nhai; vải vóc và chỗ trú ngụ, hãy dâng cúng đến những bậc ngay thẳng, với tâm ý trong sạch và hoan hỷ.’

๕๙๕.

595.

‘‘ภิกฺขูปิ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต;

ตปฺเปหิ อนฺนปาเนน, สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ.

‘Cũng vậy, đối với các vị tỳ-khưu có giới hạnh đầy đủ, đã ly tham, có học thức sâu rộng, hãy làm cho các vị ấy được thỏa mãn với đồ ăn thức uống. Phước báu luôn luôn được tăng trưởng.’

๕๙๖.

596.

‘‘เอวญฺจ [Pg.223] ธมฺมานิ สมาจรนฺโต, สกฺกจฺจ รตฺตินฺทิวมปฺปมตฺโต;

มุญฺจ ตุวํ นิรยา จ ตมฺหา, กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียนฺติ.

‘Và trong khi thực hành các pháp như vậy, một cách kính cẩn, không phóng dật, ngày và đêm, ngài hãy giải thoát khỏi địa ngục kia, và nghiệp có thể trở thành loại phải được cảm thọ theo cách khác.’

๕๙๗.

597.

‘‘อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ อุเปมิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต;

ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยามิ.

‘Ngay hôm nay, với tâm tịnh tín, con xin đi đến quy y Phật, quy y Pháp, và quy y Tăng. Cũng như thế, con xin thọ trì năm điều học của giới luật, một cách không bị sứt mẻ, không bị tỳ vết.’

๕๙๘.

598.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ;

อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ, สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ;

อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตํ, สมาทิยามิ กุสลํ สุขุทฺรยํ.

‘Con mau chóng từ bỏ sát sanh, con tránh xa sự trộm cắp ở đời; Con không uống rượu, cũng không nói dối, và con hài lòng với vợ của mình; Con xin thọ trì điều thiện này, đưa đến an lạc, là (con đường) Thánh gồm tám chi cao quý này.’

๕๙๙.

599.

‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ.

‘Y phục và vật thực khất thực, thuốc men, chỗ ở và chỗ ngồi; Thức ăn, thức uống, vật để nhai, và vải vóc, chỗ ở, chỗ ngồi.’

๖๐๐.

600.

‘‘ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต;

ททามิ น วิกมฺปามิ, พุทฺธานํ สาสเน รโตติ.

‘Và con cúng dường đến các vị Tỳ-khưu có đầy đủ giới hạnh, đã ly tham, và có học thức rộng; con không do dự, là người vui thích trong giáo Pháp của chư Phật.’

๖๐๑.

601.

‘‘เอตาทิโส ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร, เวสาลิยํ อญฺญตโร อุปาสโก;

สทฺโธ มุทู การกโร จ ภิกฺขุ, สงฺฆญฺจ สกฺกจฺจ ตทา อุปฏฺฐหิ.

‘Người Licchavi tên Ambasakkara là như vậy, một cận sự nam nào đó ở Vesālī; có đức tin, nhu hòa, và là người phục vụ, khi ấy đã kính cẩn phục vụ Tỳ-khưu và Tăng chúng.’

๖๐๒.

602.

‘‘สูลาวุโต จ อโรโค หุตฺวา, เสรี สุขี ปพฺพชฺชํ อุปาคมิ;

ภิกฺขุญฺจ อาคมฺม กปฺปิตกุตฺตมํ, อุโภปิ สามญฺญผลานิ อชฺฌคุํ.

‘Và Sūlāvuta, sau khi được khỏe mạnh, đã tự do, an lạc, đi đến xuất gia; và sau khi nương tựa vị Tỳ-khưu Kappitaka cao quý, cả hai đã chứng đắc các quả vị Sa-môn.’

๖๐๓.

603.

‘‘เอตาทิสา [Pg.224] สปฺปุริสาน เสวนา, มหปฺผลา โหติ สตํ วิชานตํ;

สูลาวุโต อคฺคผลํ อผสฺสยิ, ผลํ กนิฏฺฐํ ปน อมฺพสกฺกโร’’ติ. –

‘Việc thân cận các bậc chân nhân là như vậy, đối với những người hiền trí hiểu biết thì có quả lớn; Sūlāvuta đã chứng đắc quả vị cao tột, còn Ambasakkara thì (chứng đắc) quả vị thấp nhất.’ –

คาถาโย อโวจุํ.

Họ đã nói lên các câu kệ.

๕๕๗-๕๖๐. ตตฺถ วาสูปคจฺฉิตฺถาติ วาสํ อุปคจฺฉิ. คิหิกิจฺจานีติ เคหํ อาวสนฺเตน กาตพฺพกุฏุมฺพกิจฺจานิ. วิเจยฺยาติ สุนฺทรวตฺถคหณตฺถํ วิจินิตฺวา. ปฏิกฺกนฺตนฺติ ปิณฺฑปาตโต ปฏิกฺกนฺตํ. เตนาห ‘‘โคจรโต นิวตฺต’’นฺติ. อโวจาติ ‘‘เวสาลิยํ ลิจฺฉวิหํ, ภทนฺเต’’ติอาทิกํ อโวจ.

557-560. Ở đây, vāsūpagacchittha có nghĩa là đã đi đến để ở. Gihikiccāni có nghĩa là các công việc gia đình phải làm bởi người sống trong nhà. Viceyya có nghĩa là sau khi tìm kiếm với mục đích lấy được vật đẹp. Paṭikkantaṃ có nghĩa là đã trở về từ việc khất thực. Do đó, có lời nói rằng: ‘đã trở về từ nơi hành khất.’ Avoca có nghĩa là đã nói lên (câu): ‘Bạch ngài, ở Vesālī, có người Licchavi,’ v.v...

๕๖๒-๓. วิทาลยนฺตีติ วิผาลยนฺติ. ปาทกุฐาริกาหีติ ปาทสงฺขาตาหิ กุฐารีหิ. ปาตยนฺตีติ ปริปาตยนฺติ.

562-3. Vidālayanti có nghĩa là họ làm cho tách rời ra. Pādakuṭhārikāhi có nghĩa là bằng những chiếc rìu được gọi là bàn chân. Pātayanti có nghĩa là họ làm cho rơi rớt hoàn toàn.

๕๖๔. ติเณนาติ ติณคฺเคนาปิ. มูฬฺหสฺส มคฺคมฺปิ น ปาวทาสีติ มคฺคมูฬฺหสฺส มคฺคมฺปิ ตฺวํ น กถยสิ ‘‘เอวายํ ปุริสา อิโต จิโต จ ปริพฺภมตู’’ติ. เกฬีสีโล หิ อยํ ราชา. สยมาทิยาสีติ อนฺธสฺส หตฺถโต ยฏฺฐึ สยเมว อจฺฉินฺทิตฺวา คณฺหสิ. สํวิภาคํ กโรสีติ อตฺตนา ปริภุญฺชิตพฺพวตฺถุโต เอกจฺจานิ ทตฺวา สํวิภชสิ.

564. Tiṇena có nghĩa là ngay cả bằng ngọn cỏ. Mūḷhassa maggampi na pāvadāsi có nghĩa là ngươi không nói cho người bị lạc đường biết đường đi, (với ý nghĩ rằng): ‘mong cho người này đi lang thang đây đó.’ Vị vua này quả thật có tính hay đùa giỡn. Sayamādiyāsi có nghĩa là chính ngươi đã giật lấy và cầm cây gậy từ tay của người mù. Saṃvibhāgaṃ karosi có nghĩa là ngươi chia sớt bằng cách cho đi một số vật dụng đáng lẽ do chính mình sử dụng.

๕๖๕. ปจฺเจมิ, ภนฺเต, ยํ ตฺวํ วเทสีติ ‘‘ภนฺเต, ตฺวํ ปตฺตานิ ภิชฺชนฺตี’’ติอาทินา ยํ วเทสิ, ตํ ปฏิชานามิ, สพฺพเมเวตํ มยา กตํ การาปิตญฺจาติ ทสฺเสติ. เอตมฺปีติ เอตํ ขิฑฺฑาธิปฺปาเยน กตมฺปิ.

565. Paccemi, bhante, yaṃ tvaṃ vadesi có nghĩa là: ‘Bạch ngài, điều mà ngài nói, bắt đầu bằng câu “các bình bát bị bể,” v.v... con xin thừa nhận điều ấy,’ cho thấy rằng: ‘tất cả những điều này đều do con làm và xui người khác làm.’ Etampi có nghĩa là ngay cả việc này được làm với ý định đùa giỡn.

๕๖๖-๗. ขิฑฺฑาติ ขิฑฺฑาย. ปสวิตฺวาติ อุปจินิตฺวา. เวเทตีติ อนุภวติ. อสมตฺตโภคีติ อปริปุณฺณโภโค. ตเมว อปริปุณฺณโภคตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ทหโร ยุวา’’ติอาทิ วุตฺตํ. นคฺคนิยสฺสาติ นคฺคภาวสฺส. กึ สุ ตโต ทุกฺขตรสฺส โหตีติ กึ สุ นาม ตโต นคฺคภาวโต ทุกฺขตรํ อสฺส เปตสฺส โหติ. ยกฺขสฺสิมา คจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโยติ อิมา มยา ทิยฺยมานวตฺถทกฺขิณาโย เปตสฺส อุปกปฺปนฺตุ.

566-7. Khiḍḍā có nghĩa là vì sự đùa giỡn. Pasavitvā có nghĩa là sau khi đã tích lũy. Vedeti có nghĩa là cảm thọ, trải nghiệm. Asamattabhogī có nghĩa là người có sự hưởng thụ không trọn vẹn. Để cho thấy chính sự hưởng thụ không trọn vẹn ấy, câu ‘còn trẻ, là thanh niên,’ v.v... đã được nói đến. Nagganiyassa có nghĩa là của tình trạng lõa thể. Kiṃ su tato dukkhatarassa hoti có nghĩa là điều gì có thể đau khổ hơn cho ngạ quỷ này so với tình trạng lõa thể ấy. Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyo có nghĩa là mong rằng những vật phẩm cúng dường này do tôi dâng cúng hãy đến với ngạ quỷ.

๕๖๘-๗๒. พหุธา [Pg.225] ปสตฺถนฺติ พหูหิ ปกาเรหิ พุทฺธาทีหิ วณฺณิตํ. อกฺขยธมฺมมตฺถูติ อปริกฺขยธมฺมํ โหตุ. อาจมยิตฺวาติ หตฺถปาทโธวนปุพฺพกํ มุขํ วิกฺขาเลตฺวา. จนฺทนสารลิตฺตนฺติ สารภูตจนฺทนลิตฺตํ. อุฬารวณฺณนฺติ เสฏฺฐรูปํ. ปริวาริตนฺติ อนุกุลวุตฺตินา ปริชเนน ปริวาริตํ. ยกฺขมหิทฺธิปตฺตนฺติ มหตึ ยกฺขิทฺธึ, เทวิทฺธึ ปตฺวา ฐิตํ. ตเมนมโวจาติ ตเมนํ อโวจ.

568-72. Bahudhā pasatthaṃ có nghĩa là được tán thán bằng nhiều cách bởi chư Phật, v.v... Akkhayadhammamatthu có nghĩa là mong rằng (vật thí) có đặc tính không bị tiêu mất. Ācamayitvā có nghĩa là sau khi đã súc miệng, trước đó đã rửa tay chân. Candanasāralittaṃ có nghĩa là được thoa bằng gỗ chiên-đàn là loại tinh túy. Uḷāravaṇṇaṃ có nghĩa là hình sắc cao quý. Parivāritaṃ có nghĩa là được vây quanh bởi đoàn tùy tùng có hạnh kiểm thuận theo. Yakkhamahiddhipattaṃ có nghĩa là đã đạt đến và an trú trong thần lực dạ-xoa vĩ đại, tức là thần lực của chư thiên. Tamenamavoca có nghĩa là đã nói với vị ấy.

๕๗๓. เอกเทสํ อทาสีติ จตูสุ ปจฺจเยสุ เอกเทสภูตํ วตฺถทานํ สนฺธาย วทติ. สกฺขินฺติ สกฺขิภาวํ.

573. Ekadesaṃ adāsi có nghĩa là nói đến việc cúng dường vải vóc, là một phần trong bốn món vật dụng. Sakkhiṃ có nghĩa là tình trạng của người chứng kiến.

๕๗๔. มมาสีติ เม อาสิ. เทวตา เมติ มยฺหํ เทวตา อาสีติ โยชนา.

574. Mamāsi có nghĩa là me āsi (đã là của tôi). Devatā me, cách kết hợp là mayhaṃ devatā āsi (đã là vị trời của tôi).

๕๗๕-๗. วิปฺปฏิปนฺนจิตฺโตติ มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปฏิปนฺนมานโส, ธมฺมิยํ ปฏิปทํ ปหาย อธมฺมิยํ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโนติ อตฺโถ. ยโตนิทานนฺติ ยนฺนิมิตฺตํ ยสฺส สนฺติกํ อาคมนเหตุ.

575-7. Vippaṭipannacitto có nghĩa là người có tâm đã đi vào tà kiến; nghĩa là sau khi từ bỏ con đường đúng Pháp, đã đi vào con đường phi Pháp. Yatonidānaṃ có nghĩa là do nhân duyên gì, là nguyên nhân của việc đi đến gần người nào.

๕๗๙. สํวิภชิตฺวาติ ทานสํวิภาคํ กตฺวา. สยํ มุเขนูปนิสชฺช ปุจฺฉาติ อญฺเญ ปุริเส อเปเสตฺวา อุปินิสีทิตฺวา สมฺมุเขเนว ปุจฺฉ.

579. Saṃvibhajitvā có nghĩa là sau khi đã thực hiện việc chia sớt vật thí. Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha có nghĩa là sau khi cho những người khác đi, hãy ngồi xuống gần và hỏi trực tiếp mặt đối mặt.

๕๘๑-๓. สนฺนิสินฺนนฺติ สนฺนิปติตวเสน นิสินฺนํ. ลภิสฺสามิ อตฺถนฺติ มยา อิจฺฉิตมฺปิ อตฺถํ ลภิสฺสามิ. ปณิหิตทณฺโฑติ ฐปิตสรีรทณฺโฑ. อนุสตฺตรูโปติ ราชินิ อนุสตฺตสภาโว. วีสติรตฺติมตฺตาติ วีสติมตฺตา รตฺติโย อติวตฺตาติ อตฺโถ. ตาหนฺติ ตํ อหํ. ยถามตินฺติ มยฺหํ ยถารุจิ.

581-3. Sannisinnaṃ có nghĩa là đang ngồi do đã tụ họp lại. Labhissāmi atthaṃ có nghĩa là tôi sẽ đạt được lợi ích mà tôi mong muốn. Paṇihitadaṇḍo có nghĩa là người bị áp đặt hình phạt về thân thể. Anusattarūpo có nghĩa là có bản chất quyến luyến đối với đức vua. Vīsatirattimattā có nghĩa là khoảng chừng hai mươi đêm đã trôi qua. Tāhaṃ có nghĩa là taṃ ahaṃ (tôi... người ấy). Yathāmatiṃ có nghĩa là theo như ý thích của tôi.

๕๘๔. เอตญฺจ อญฺญญฺจาติ เอตํ สูเล อาวุตํ ปุริสํ อญฺญญฺจ ยสฺส ราชาณา ปณิหิตา, ตญฺจ. ลหุํ ปมุญฺจาติ สีฆํ โมเจหิ. โก ตํ วเทถ ตถา กโรนฺตนฺติ ตถา ธมฺมิยกมฺมํ กโรนฺตํ ตํ อิมสฺมึ วชฺชิรฏฺเฐ โก นาม ‘‘น ปโมเจหี’’ติ วเทยฺย, เอวํ วตฺตุํ โกจิปิ น ลภตีติ อตฺโถ.

584. Etañca aññañcā có nghĩa là người này bị đóng cọc và người khác nữa, là người mà lệnh của vua đã được áp đặt. Lahuṃ pamuñca có nghĩa là hãy mau chóng phóng thích. Ko taṃ vadetha tathā karontaṃ có nghĩa là ai trong xứ Vajji này lại có thể nói rằng: ‘đừng phóng thích’ với ngươi là người đang làm một việc đúng Pháp như vậy? Nghĩa là không một ai có thể nói như thế.

๕๘๕. ติกิจฺฉกานญฺจาติ [Pg.226] ติกิจฺฉเก จ.

585. Tikicchakānañca có nghĩa là và các thầy thuốc.

๕๘๘. ยกฺขสฺส วโจติ เปตสฺส วจนํ, ตสฺส, ภนฺเต, เปตสฺส วจเนน เอวมกาสินฺติ ทสฺเสติ.

588. Yakkhassa vaco có nghĩa là lời nói của ngạ quỷ; cho thấy rằng: ‘Bạch ngài, do lời nói của ngạ quỷ ấy, con đã làm như vậy.’

๕๙๐. ธมฺมานีติ ปุพฺเพ กตํ ปาปกมฺมํ อภิภวิตุํ สมตฺเถ ปุญฺญธมฺเม. กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียนฺติ ยํ ตสฺมึ ปาปกมฺเม อุปปชฺชเวทนียํ, ตํ อโหสิกมฺมํ นาม โหติ. ยํ ปน อปรปริยายเวทนียํ, ตํ อญฺญตฺร อปรปริยาเย เวทยิตพฺพผลํ โหติ สติ สํสารปฺปวตฺติยนฺติ อตฺโถ.

590. Dhammāni có nghĩa là các pháp phước thiện có khả năng chế ngự ác nghiệp đã được tạo tác trước đây. Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ có nghĩa là nghiệp nào trong ác nghiệp ấy là loại sanh báo nghiệp (trổ quả ở đời sau) thì nghiệp ấy trở thành vô hiệu nghiệp. Còn nghiệp nào là hậu báo nghiệp (trổ quả ở các đời sau nữa) thì nghiệp ấy có quả phải được cảm thọ ở một đời sau khác, khi vòng luân hồi còn tiếp diễn.

๕๙๓. อิมญฺจาติ อตฺตนา วุจฺจมานํ ตาย อาสนฺนํ ปจฺจกฺขํ วาติ กตฺวา วุตฺตํ. อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตนฺติ ปริสุทฺธฏฺเฐน อริยํ, ปาณาติปาตาเวรมณิอาทีหิ อฏฺฐหิ องฺเคหิ อุเปตํ ยุตฺตํ อุตฺตมํ อุโปสถสีลํ. กุสลนฺติ อนวชฺชํ. สุขุทฺรยนฺติ สุขวิปากํ.

593. Imañcāti (và điều này) được nói ra sau khi đã thực hiện điều được nói bởi chính mình ấy là gần gũi hoặc là hiện thực. Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetanti (thánh thiện, được trang bị tám chi phần cao quý): Thánh thiện theo ý nghĩa là thanh tịnh, giới Bố-tát cao thượng, thích hợp, được trang bị tám chi phần là sự kiêng tránh sát sanh, v.v... Kusalanti (thiện): Không thể chê trách. Sukhudrayanti (có quả báo an lạc): Có quả báo an lạc.

๕๙๕. สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒตีติ สกิเทว ปุญฺญํ กตฺวา ‘‘อลเมตฺตาวตา’’ติ อปริตุฏฺโฐ หุตฺวา อปราปรํ สุจริตํ ปูเรนฺตสฺส สพฺพกาลํ ปุญฺญํ อภิวฑฺฒติ, อปราปรํ วา สุจริตํ ปูเรนฺตสฺส ปุญฺญสงฺขาตํ ปุญฺญผลํ อุปรูปริ วฑฺฒติ ปริปูเรตีติ อตฺโถ.

595. Sadā puññaṃ pavaḍḍhatīti (phước luôn luôn tăng trưởng): Đối với người, sau khi đã làm phước chỉ một lần, không hài lòng rằng: “Chừng ấy là đủ rồi,” và làm viên mãn thiện hạnh lần này đến lần khác, phước đức tăng trưởng trong mọi lúc; hoặc có nghĩa là: Đối với người làm viên mãn thiện hạnh lần này đến lần khác, quả phước được gọi là phước đức tăng trưởng và viên mãn càng lúc càng cao hơn.

๕๙๗. เอวํ เถเรน วุตฺเต ราชา อปายทุกฺขโต อุตฺรสฺตจิตฺโต รตนตฺตเย ปุญฺญธมฺเม จ อภิวฑฺฒมานปสาโท ตโต ปฏฺฐาย สรณานิ สีลานิ จ สมาทิยนฺโต ‘‘อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ อุเปมี’’ติอาทิมาห.

597. Khi vị trưởng lão đã nói như vậy, nhà vua có tâm hoảng sợ trước khổ cảnh ác đạo, có lòng tịnh tín tăng trưởng đối với Tam Bảo và các pháp công đức, kể từ đó, trong khi thọ trì các pháp quy y và các giới, đã nói (những lời) bắt đầu là: “Ngay hôm nay, con xin quy y Phật.”

๖๐๑. ตตฺถ เอตาทิโสติ เอทิโส ยถาวุตฺตรูโป. เวสาลิยํ อญฺญตโร อุปาสโกติ เวสาลิยํ อเนกสหสฺเสสุ อุปาสเกสุ อญฺญตโร อุปาสโก หุตฺวา. สทฺโธติอาทิ กลฺยาณมิตฺตสนฺนิสฺสเยน ตสฺส ปุริมภาวโต อญฺญาทิสตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ปุพฺเพ หิ โส อสฺสทฺโธ กกฺขโฬ ภิกฺขูนํ อกฺโกสการโก สงฺฆสฺส จ อนุปฏฺฐาโก อโหสิ. อิทานิ ปน สทฺโธ มุทุโก หุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆญฺจ สกฺกจฺจํ ตทา อุปฏฺฐหีติ. ตตฺต การกโรติ อุปการการี.

601. Ở đây, etādiso (như thế này) là như thế này, có hình thức như đã được nói. Vesāliyaṃ aññataro upāsako (một nam cư sĩ ở Vesālī) là một nam cư sĩ trong số nhiều ngàn nam cư sĩ ở Vesālī. Saddho (có đức tin), v.v... được nói để chỉ ra sự khác biệt của ông ấy so với tình trạng trước đây, nhờ vào việc thân cận thiện hữu. Vì trước đây, ông ấy là người không có đức tin, thô lỗ, là người mắng nhiếc các vị tỳ khưu và không hộ độ Tăng chúng. Còn bây giờ, đã trở thành người có đức tin, nhu hòa, và đã hộ độ Tăng chúng một cách cung kính vào lúc ấy. Ở đây, kārakaro (người làm) là người làm điều lợi ích.

๖๐๒. อุโภปีติ [Pg.227] ทฺเวปิ สูลาวุโต ราชา จ. สามญฺญผลานิ อชฺฌคุนฺติ ยถารหํ สามญฺญผลานิ อธิคจฺฉึสุ. ตยิทํ ยถารหํ ทสฺเสตุํ ‘‘สูลาวุโต อคฺคผลํ อผสฺสยิ, ผลํ กนิฏฺฐํ ปน อมฺพสกฺกโร’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ ผลํ กนิฏฺฐนฺติ โสตาปตฺติผลํ สนฺธายาห. ยํ ปเนตฺถ อตฺถโต อวิภตฺตํ, ตํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

602. Ubhopīti (cả hai): Cả hai, Sūlāvuta và nhà vua. Sāmaññaphalāni ajjhagunti (đã chứng đắc các quả Sa-môn): Đã chứng đắc các quả Sa-môn tùy theo khả năng. Để chỉ ra điều đó tùy theo khả năng, đã được nói rằng: “Sūlāvuta đã chứng đắc quả vị cao nhất, còn Ambasakkara thì quả vị thấp nhất.” Ở đây, phalaṃ kaniṭṭhaṃ (quả vị thấp nhất) là đề cập đến quả Dự Lưu. Điều gì ở đây không được phân tích về ý nghĩa, điều đó nên được hiểu là dễ dàng nhận biết.

เอวํ รญฺญา เปเตน อตฺตนา จ วุตฺตมตฺถํ อายสฺมา กปฺปิตโก สตฺถารํ วนฺทิตุํ สาวตฺถึ คโต ภควโต อาโรเจสิ. สตฺถา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Tôn giả Kappitaka, sau khi đi đến Sāvatthī để đảnh lễ Bậc Đạo Sư, đã trình báo lên Đức Thế Tôn nội dung đã được nói như vậy bởi nhà vua, ngạ quỷ, và chính mình. Bậc Đạo Sư, sau khi lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh, đã thuyết Pháp cho hội chúng đã hội họp. Bài Pháp ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Ambasakkara đã chấm dứt.

๒. เสรีสกเปตวตฺถุวณฺณนา

2. Phần Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Serīsaka

๖๐๔-๕๗. สุโณถ ยกฺขสฺส วาณิชานญฺจาติ อิทํ เสรีสกเปตวตฺถุ. ตํ ยสฺมา เสรีสกวิมานวตฺถุนา นิพฺพิเสสํ, ตสฺมา ตตฺถ อฏฺฐุปฺปตฺติยํ คาถาสุ จ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ ปรมตฺถทีปนิยํ วิมานวตฺถุวณฺณนายํ (วิ. ว. อฏฺฐ. ๑๒๒๗ เสรีสกวิมานวณฺณนา) วุตฺตเมว, ตสฺมา ตตฺถ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพนฺติ.

604-57. Suṇotha yakkhassa vāṇijānañcāti (hãy lắng nghe về dạ-xoa và các thương buôn) này là chuyện ngạ quỷ Serīsaka. Bởi vì chuyện ấy không khác biệt với chuyện thiên cung Serīsaka, cho nên, điều gì cần phải nói ở đó trong phần nhân duyên khởi sanh và trong các câu kệ, điều ấy đã được nói trong bộ Paramatthadīpanī, Chú giải Thiên Cung Sự (Vi. va. aṭṭha. 1227, phần chú giải thiên cung Serīsaka), do đó, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở đó.

เสรีสกเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Serīsaka đã chấm dứt.

๓. นนฺทกเปตวตฺถุวณฺณนา

3. Phần Chú Giải Chuyện Ngạ Quỷ Nandaka

ราชา ปิงฺคลโก นามาติ อิทํ นนฺทกเปตวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? สตฺถุ ปรินิพฺพานโต วสฺสสตทฺวยสฺส อจฺจเยน สุรฏฺฐวิสเย ปิงฺคโล นาม ราชา อโหสิ. ตสฺส เสนาปติ นนฺทโก นาม มิจฺฉาทิฏฺฐี วิปรีตทสฺสโน ‘‘นตฺถิ ทินฺน’’นฺติอาทินา มิจฺฉาคาหํ ปคฺคยฺห วิจริ. ตสฺส ธีตา อุตฺตรา นาม อุปาสิกา ปติรูเป กุเล ทินฺนา อโหสิ. นนฺทโก ปน กาลํ กตฺวา วิญฺฌาฏวิยํ มหติ นิคฺโรธรุกฺเข เวมานิกเปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺมึ กาลกเต อุตฺตรา สุจิสีตลคนฺโธทกปูริตํ ปานียฆฏํ กุมฺมาสาภิสงฺขเตหิ [Pg.228] วณฺณคนฺธรสสมฺปนฺเนหิ ปูเวหิ ปริปุณฺณสราวกญฺจ อญฺญตรสฺส ขีณาสวตฺเถรสฺส ทตฺวา ‘‘อยํ ทกฺขิณา มยฺหํ ปิตุ อุปกปฺปตู’’ติ อุทฺทิสิ, ตสฺส เตน ทาเนน ทิพฺพปานียํ อปริมิตา จ ปูวา ปาตุภวึสุ. ตํ ทิสฺวา โส เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘ปาปกํ วต มยา กตํ, ยํ มหาชโน ‘นตฺถิ ทินฺน’นฺติอาทินา มิจฺฉาคาหํ คาหิโต. อิทานิ ปน ปิงฺคโล ราชา ธมฺมาโสกสฺส รญฺโญ โอวาทํ ทาตุํ คโต, โส ตํ ตสฺส ทตฺวา อาคมิสฺสติ, หนฺทาหํ นตฺถิกทิฏฺฐึ วิโนเทสฺสามี’’ติ. น จิเรเนว จ ปิงฺคโล ราชา ธมฺมาโสกสฺส รญฺโญ โอวาทํ ทตฺวา ปฏินิวตฺตนฺโต มคฺคํ ปฏิปชฺชิ.

Rājā piṅgalako nāma (vua tên là Piṅgalaka) này là chuyện ngạ quỷ Nandaka. Sự khởi sanh của chuyện ấy là gì? Sau khi Bậc Đạo Sư nhập Niết-bàn được hai trăm năm, ở xứ Suraṭṭha có vị vua tên là Piṅgala. Vị tướng quân của ông ta tên là Nandaka, là người có tà kiến, có nhận thức sai lầm, đã đi khắp nơi đề cao tà chấp bắt đầu là: “Không có (quả của) sự bố thí.” Con gái của ông ta tên là Uttarā, một nữ cư sĩ, đã được gả vào một gia đình xứng đáng. Còn Nandaka, sau khi mệnh chung, đã tái sanh làm một ngạ quỷ có thiên cung ở một cây đa lớn trong khu rừng Viñjhā. Khi ông ấy mệnh chung, Uttarā đã dâng cúng một vị trưởng lão lậu tận một bình nước uống chứa đầy nước trong sạch, mát mẻ, thơm tho và một cái đĩa đầy bánh được gọi là kummāsa, có màu sắc, hương thơm, và mùi vị tuyệt hảo, và đã hồi hướng rằng: “Xin cho vật cúng dường này được thành tựu đến cha của con.” Nhờ sự bố thí ấy, nước uống cõi trời và vô số bánh đã hiện ra cho ông ta. Thấy điều đó, ông ta đã suy nghĩ như vầy: “Ôi, một việc ác đã được ta làm, khi đã khiến cho đại chúng chấp giữ tà kiến bắt đầu là ‘không có (quả của) sự bố thí.’ Bây giờ, vua Piṅgala đã đi để trao lời giáo huấn cho vua Dhammāsoka, ông ấy sẽ trở về sau khi trao lời ấy cho vị vua kia. Thôi nào, ta sẽ xua tan đoạn kiến.” Và không bao lâu sau, vua Piṅgala, sau khi đã trao lời giáo huấn cho vua Dhammāsoka, trong khi quay trở về, đã đi vào con đường.

อถ โส เปโต อตฺตโน วสนฏฺฐานาภิมุขํ ตํ มคฺคํ นิมฺมินิ. ราชา ฐิตมชฺฌนฺหิเก สมเย เตน มคฺเคน คจฺฉติ. ตสฺส คฉนฺตสฺส ปุรโต มคฺโค ทิสฺสติ, ปิฏฺฐิโต ปนสฺส อนฺตรธายติ. สพฺพปจฺฉโต คจฺฉนฺโต ปุริโส มคฺคํ อนฺตรหิตํ ทิสฺวา ภีโต วิสฺสรํ วิรวนฺโต ธาวิตฺวา รญฺโญ อาโรเจสิ, ตํ สุตฺวา ราชา ภีโต สํวิคฺคมานโส หตฺถิกฺขนฺเธ ฐตฺวา จตสฺโส ทิสา โอโลเกนฺโต เปตสฺส วสนนิคฺโรธรุกฺขํ ทิสฺวา ตทภิมุโข อคมาสิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. อถานุกฺกเมน รญฺเญ ตํ ฐานํ ปตฺเต เปโต สพฺพาภรณวิภูสิโต ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา ปูเว จ ปานียญฺจ ทาเปสิ. ราชา สปริชโน นฺหตฺวา ปูเว ขาทิตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา ปฏิปฺปสฺสทฺธมคฺคกิลมโถ ‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ’’ติอาทินา เปตํ ปุจฺฉิ. เปโต อาทิโต ปฏฺฐาย อตฺตโน ปวตฺตึ อาจิกฺขิตฺวา ราชานํ มิจฺฉาทสฺสนโต วิโมเจตฺวา สรเณสุ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปสิ. ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ สงฺคีติการา –

Khi ấy, ngạ quỷ ấy đã hóa hiện con đường ấy hướng về nơi ở của mình. Nhà vua đi trên con đường ấy vào lúc giữa trưa. Phía trước người đang đi, con đường hiện ra, nhưng phía sau thì nó biến mất. Người đàn ông đi sau cùng, thấy con đường biến mất, đã sợ hãi, la hét thất thanh, chạy đến trình báo cho nhà vua. Nghe điều đó, nhà vua sợ hãi, tâm trí xúc động, đứng trên lưng voi, nhìn khắp bốn phương, thấy cây đa là nơi ở của ngạ quỷ, đã đi về hướng đó cùng với bốn binh chủng. Khi ấy, sau khi nhà vua lần lượt đến nơi đó, ngạ quỷ được trang hoàng với tất cả đồ trang sức đã đến gần nhà vua, chào hỏi thân mật, và cho dâng bánh và nước uống. Nhà vua cùng với đoàn tùy tùng, sau khi tắm rửa, ăn bánh, uống nước, đã làm dịu đi sự mệt mỏi trên đường, đã hỏi ngạ quỷ (những câu) bắt đầu là: “Ngài là thiên nhân hay là càn-thát-bà?” Ngạ quỷ, sau khi kể lại câu chuyện của mình từ đầu, đã giải thoát nhà vua khỏi tà kiến và đã an lập (nhà vua) trong các pháp quy y và các giới. Để chỉ ra ý nghĩa ấy, các vị kết tập kinh điển (đã nói) –

๖๕๘.

658.

‘‘ราชา ปิงฺคลโก นาม, สุรฏฺฐานํ อธิปติ อหุ;

โมริยานํ อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา, สุรฏฺฐํ ปุนราคมา.

Vị vua tên là Pingalaka, là chúa tể của xứ Suraṭṭha; sau khi đi đến hầu hạ dòng Moriya, ngài đã trở lại xứ Suraṭṭha.

๖๕๙.

659.

‘‘อุณฺเห มชฺฌนฺหิเก กาเล, ราชา ปงฺกํ อุปาคมิ;

อทฺทส มคฺคํ รมณียํ, เปตานํ ตํ วณฺณุปถํ.

Vào lúc giữa trưa nóng nực, nhà vua đã đi vào con đường lầy lội; ngài đã thấy một con đường đẹp đẽ, đó là con đường cát của các ngạ quỷ.

๖๖๐. สารถึ [Pg.229] อามนฺตยี ราชา –

660. Nhà vua đã gọi người đánh xe –

‘‘‘อยํ มคฺโค รมณีโย, เขโม โสวตฺถิโก สิโว;

อิมินา สารถิ ยาม, สุรฏฺฐานํ สนฺติเก อิโต’.

‘Con đường này đẹp đẽ, an toàn, tốt lành, và an ổn; này người đánh xe, chúng ta hãy đi bằng con đường này, từ đây đến xứ Suraṭṭha sẽ gần hơn.’

๖๖๑.

661.

‘‘เตน ปายาสิ โสรฏฺโฐ, เสนาย จตุรงฺคินิยา;

อุพฺพิคฺครูโป ปุริโส, โสรฏฺฐํ เอตทพฺรวิ.

Vua xứ Soraṭṭha đã đi bằng con đường ấy, cùng với bốn binh chủng; một người đàn ông với dáng vẻ kinh hãi, đã nói điều này với vua xứ Soraṭṭha.

๖๖๒.

662.

‘‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ภึสนํ โลมหํสนํ;

ปุรโต ทิสฺสติ มคฺโค, ปจฺฉโต จ น ทิสฺสติ.

‘Chúng ta đã đi vào con đường sai lầm, kinh khủng và rợn tóc gáy; phía trước thấy có con đường, và phía sau thì không thấy.’

๖๖๓.

663.

‘‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ยมปุริสาน สนฺติเก;

อมานุโส วายติ คนฺโธ, โฆโส สุยฺยติ ทารุโณ’.

‘Chúng ta đã đi vào con đường sai lầm, gần với các sứ giả của thần Chết; mùi hương phi nhân loại thoảng bay, và âm thanh khủng khiếp được nghe thấy.’

๖๖๔.

664.

‘‘สํวิคฺโค ราชา โสรฏฺโฐ, สารถึ เอตทพฺรวิ;

‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ภึสนํ โลมหํสนํ;

ปุรโต ทิสฺสติ มคฺโค, ปจฺฉโต จ น ทิสฺสติ.

Vua xứ Soraṭṭha kinh hãi, đã nói điều này với người đánh xe: ‘Chúng ta đã đi vào con đường sai lầm, kinh khủng và rợn tóc gáy; phía trước thấy có con đường, và phía sau thì không thấy.’

๖๖๕.

665.

‘‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ยมปุริสาน สนฺติเก;

อมานุโส วายติ คนฺโธ, โฆโส สุยฺยติ ทารุโณ’.

‘Chúng ta đã đi vào con đường sai lầm, gần với các sứ giả của thần Chết; mùi hương phi nhân loại thoảng bay, và âm thanh khủng khiếp được nghe thấy.’

๖๖๖.

666.

‘‘หตฺถิกฺขนฺธํ สมารุยฺห, โอโลเกนฺโต จตุทฺทิสา;

อทฺทส นิคฺโรธํ รมณียํ, ปาทปํ ฉายาสมฺปนฺนํ;

นีลพฺภวณฺณสทิสํ, เมฆวณฺณสิรีนิภํ.

Sau khi leo lên lưng voi, nhìn khắp bốn phương, ngài đã thấy một cây đa đẹp đẽ, một cây có bóng mát sum suê; giống như màu sắc của mây xanh, tựa như vẻ đẹp của đám mây.

๖๖๗.

667.

‘‘สารถึ อามนฺตยี ราชา, ‘กึ เอโส ทิสฺสติ พฺรหา;

นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ’.

Nhà vua đã gọi người đánh xe: ‘Kia là cái gì to lớn được thấy vậy; giống như màu sắc của mây xanh, tựa như vẻ đẹp của đám mây?’

๖๖๘.

668.

‘‘นิคฺโรโธ โส มหาราช, ปาทโป ฉายาสมฺปนฺโน;

นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ.

‘Tâu Đại vương, đó là cây đa, một cây có bóng mát sum suê; giống như màu sắc của mây xanh, tựa như vẻ đẹp của đám mây.’

๖๖๙.

669.

‘‘เตน ปายาสิ โสรฏฺโฐ, เยน โส ทิสฺสเต พฺรหา;

นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ.

Vua xứ Soraṭṭha đã đi theo hướng đó, nơi vật to lớn ấy được thấy; giống như màu sắc của mây xanh, tựa như vẻ đẹp của đám mây.

๖๗๐.

670.

‘‘หตฺถิกฺขนฺธโต [Pg.230] โอรุยฺห, ราชา รุกฺขํ อุปาคมิ;

นิสีทิ รุกฺขมูลสฺมึ, สามจฺโจ สปริชฺชโน;

ปูรํ ปานียสรกํ, ปูเว วิตฺเต จ อทฺทส.

Sau khi xuống khỏi lưng voi, nhà vua đã đi đến gốc cây; ngài đã ngồi xuống dưới gốc cây, cùng với các vị quan và đoàn tùy tùng; ngài đã thấy một ly nước đầy và những chiếc bánh thơm ngon.

๖๗๑.

671.

‘‘ปุริโส จ เทววณฺณี, สพฺพาภรณภูสิโต;

อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ, โสรฏฺฐํ เอตทพฺรวิ.

Và một người đàn ông có dung sắc như chư thiên, được trang điểm với mọi đồ trang sức; sau khi đến gần nhà vua, đã nói điều này với vua xứ Soraṭṭha.

๖๗๒.

672.

‘‘‘สฺวาคตํ เต มหาราช, อโถ เต อทุราคตํ;

ปิวตุ เทโว ปานียํ, ปูเว ขาท อรินฺทม’.

‘Lành thay, thưa Đại vương, sự quang lâm của ngài thật tốt đẹp; xin Thiên tử hãy uống nước, xin bậc Chế ngự kẻ thù hãy ăn bánh.’

๖๗๓.

673.

‘‘ปิวิตฺวา ราชา ปานียํ, สามจฺโจ สปริชฺชโน;

ปูเว ขาทิตฺวา ปิตฺวา จ, โสรฏฺโฐ เอตทพฺรวิ.

Sau khi nhà vua đã uống nước, cùng với các vị quan và đoàn tùy tùng; và sau khi đã ăn bánh và uống, vua xứ Soraṭṭha đã nói điều này.

๖๗๔.

674.

‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ สกฺโก ปุรินฺทโท;

อชานนฺตา ตํ ปุจฺฉาม, กถํ ชาเนมุ ตํ มยนฺติ.

‘Ngươi là một vị trời hay một càn-thát-bà, hay là Sakka, đấng ban phát thành trì? Chúng tôi không biết nên hỏi ngươi, làm sao chúng tôi có thể biết được ngươi?’

๖๗๕.

675.

‘‘นามฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโท;

เปโต อหํ มหาราช, สุรฏฺฐา อิธ มาคโตติ.

‘Tôi không phải là trời, không phải là càn-thát-bà, cũng không phải là Sakka, đấng ban phát thành trì; thưa Đại vương, tôi là một ngạ quỷ, đã từ xứ Suraṭṭha đến đây.’

๖๗๖.

676.

‘‘กึสีโล กึสมาจาโร, สุรฏฺฐสฺมึ ปุเร ตุวํ;

เกน เต พฺรหฺมจริเยน, อานุภาโว อยํ ตวาติ.

‘Ngươi đã có giới hạnh gì, đã có hạnh kiểm gì, khi ở tại thành Suraṭṭha? Nhờ vào phạm hạnh nào của ngươi, mà ngươi có được oai lực này?’

๖๗๗.

677.

‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน;

อมจฺจา ปาริสชฺชา จ, พฺราหฺมโณ จ ปุโรหิโต.

‘Xin Đại vương hãy lắng nghe điều đó, bậc Chế ngự kẻ thù, bậc làm hưng thịnh quốc gia; cùng các vị quan, các vị trong hội chúng, và vị Bà-la-môn tế tự.’

๖๗๘.

678.

‘‘สุรฏฺฐสฺมึ อหํ เทว, ปุริโส ปาปเจตโส;

มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก.

‘Tâu Thiên tử, ở tại xứ Suraṭṭha, tôi là một người có tâm ác độc; có tà kiến và giới hạnh xấu xa, keo kiệt và hay phỉ báng.’

๖๗๙.

679.

‘‘ททนฺตานํ กโรนฺตานํ, วารยิสฺสํ พหุชฺชนํ;

อญฺเญสํ ททมานานํ, อนฺตรายกโร อหํ.

‘Tôi đã ngăn cản nhiều người đang cho, đang làm (phước); đối với những người khác đang bố thí, tôi là người gây trở ngại.’

๖๘๐.

680.

‘‘วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส, สํยมสฺส กุโต ผลํ;

นตฺถิ อาจริโย นาม, อทนฺตํ โก ทเมสฺสติ.

‘Không có quả báo của sự bố thí, làm sao có kết quả của sự tự chế? Không có người gọi là thầy, ai sẽ điều phục người không được điều phục?’

๖๘๑.

681.

‘‘สมตุลฺยานิ [Pg.231] ภูตานิ, กุโต เชฏฺฐาปจายิโก;

นตฺถิ พลํ วีริยํ วา, กุโต อุฏฺฐานโปริสํ.

‘Các chúng sanh đều ngang bằng nhau, làm sao có sự kính trọng bậc trưởng thượng? Không có sức mạnh hay tinh tấn, làm sao có sự nỗ lực của con người?’

๖๘๒.

682.

‘‘นตฺถิ ทานผลํ นาม, น วิโสเธติ เวรินํ;

ลทฺเธยฺยํ ลภเต มจฺโจ, นิยติปริณามชํ.

‘Không có cái gọi là quả của bố thí, (bố thí) không thanh lọc được kẻ thù; người đời nhận được những gì đáng được nhận, do sự biến chuyển đã được định sẵn.’

๖๘๓.

683.

‘‘นตฺถิ มาตา ปิตา ภาตา, โลโก นตฺถิ อิโต ปรํ;

นตฺถิ ทินฺนํ นตฺถิ หุตํ, สุนิหิตํ น วิชฺชติ.

‘Không có mẹ, không có cha, không có anh em, không có thế giới sau đời này; không có (quả của) vật được cho, không có (quả của) vật được cúng dường, không có (quả của) vật được khéo đặt xuống.’

๖๘๔.

684.

‘‘โยปิ หเนยฺย ปุริสํ, ปรสฺส ฉินฺทเต สิรํ;

น โกจิ กญฺจิ หนติ, สตฺตนฺนํ วิวรมนฺตเร.

‘Dầu cho người nào có giết một người, có chặt đầu của người khác; không ai giết một ai cả, (gươm) chỉ đi xuyên qua khoảng trống giữa bảy yếu tố.’

๖๘๕.

685.

‘‘อจฺเฉชฺชาเภชฺโช หิ ชีโว, อฏฺฐํโส คุฬปริมณฺฑโล;

โยชนานํ สตํ ปญฺจ, โก ชีวํ เฉตฺตุมรหติ.

‘Vì sinh mạng là không thể cắt, không thể phá vỡ, có tám cạnh, tròn như quả cầu; (cao) năm trăm do-tuần, ai có thể cắt được sinh mạng?’

๖๘๖.

686.

‘‘ยถา สุตฺตคุเฬ ขิตฺเต, นิพฺเพเฐนฺตํ ปลายติ;

เอวเมว จ โส ชีโว, นิพฺเพเฐนฺโต ปลายติ.

‘Giống như khi một cuộn chỉ được ném đi, nó chạy đi trong khi đang tháo ra; cũng giống như thế, sinh mạng ấy, chạy đi trong khi đang tháo ra.’

๖๘๗.

687.

‘‘ยถา คามโต นิกฺขมฺม, อญฺญํ คามํ ปวิสติ;

เอวเมว จ โส ชีโว, อญฺญํ โพนฺทึ ปวิสติ.

‘Ví như đi ra khỏi làng, rồi đi vào một làng khác; Cũng giống như thế, sinh mạng ấy, đi vào một thân thể khác.

๖๘๘.

688.

‘‘ยถา เคหโต นิกฺขมฺม, อญฺญํ เคหํ ปวิสติ;

เอวเมว จ โส ชีโว, อญฺญํ โพนฺทึ ปวิสติ.

‘Ví như đi ra khỏi nhà, rồi đi vào một ngôi nhà khác; Cũng giống như thế, sinh mạng ấy, đi vào một thân thể khác.

๖๘๙.

689.

‘‘จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน, สตสหสฺสานิ หิ;

เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา, สํสารํ เขปยิตฺวาน;

ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสเร.

‘Tám mươi bốn trăm ngàn đại kiếp, những kẻ ngu và cả những người trí, sau khi đã làm cạn kiệt vòng luân hồi, sẽ chấm dứt khổ đau.

๖๙๐.

690.

‘‘มิตานิ สุขทุกฺขานิ, โทเณหิ ปิฏเกหิ จ;

ชิโน สพฺพํ ปชานาติ, สมฺมูฬฺหา อิตรา ปชา.

‘Các hạnh phúc và khổ đau được đo lường, bằng các đấu và các giỏ; Bậc Chiến Thắng biết rõ tất cả, chúng sanh khác thì bị si mê.

๖๙๑.

691.

‘‘เอวํทิฏฺฐิ ปุเร อาสึ, สมฺมูฬฺโห โมหปารุโต;

มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก.

‘Trước đây, ta đã có tà kiến như thế, bị si mê, bị vô minh bao phủ; có tà kiến và ác giới, keo kiệt, hay phỉ báng.

๖๙๒.

692.

‘‘โอรํ [Pg.232] เม ฉหิ มาเสหิ, กาลกิริยา ภวิสฺสติ;

เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ.

‘Trong vòng sáu tháng nữa, sự mệnh chung của ta sẽ xảy ra; ta sẽ rơi vào địa ngục hoàn toàn cay đắng, kinh khủng.

๖๙๓.

693.

‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ;

อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ.

‘(Địa ngục ấy) có bốn góc, bốn cửa, được phân chia thành các phần cân đối; được bao quanh bởi tường thành bằng sắt, được che đậy bằng sắt.

๖๙๔.

694.

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา.

‘Nền đất của nó làm bằng sắt, bốc cháy, hợp thành với sức nóng; luôn luôn tồn tại lan tỏa một trăm do-tuần xung quanh.

๖๙๕.

695.

‘‘วสฺสานิ สตสหสฺสานิ, โฆโส สุยฺยติ ตาวเท;

ลกฺโข เอโส มหาราช, สตภาควสฺสโกฏิโย.

‘Tiếng kêu la được nghe thấy trong một trăm ngàn năm; tâu đại vương, đó là một trăm ngàn, là một trăm phần của các ức năm.

๖๙๖.

696.

‘‘โกฏิสตสหสฺสานิ, นิรเย ปจฺจเร ชนา;

มิจฺฉาทิฏฺฐี จ ทุสฺสีลา, เย จ อริยูปวาทิโน.

‘Một trăm ngàn ức chúng sanh bị nấu trong địa ngục; (họ là) những người có tà kiến và ác giới, và những người phỉ báng các bậc Thánh.

๖๙๗.

697.

‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ;

ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ.

‘Ở nơi ấy, trong một thời gian dài, ta sẽ cảm thọ cảm giác đau khổ, là quả của ác nghiệp; vì thế, ta sầu muộn vô cùng.

๖๙๘.

698.

‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน;

ธีตา มยฺหํ มหาราช, อุตฺตรา ภทฺทมตฺถุ เต.

‘Tâu đại vương, xin ngài hãy lắng nghe điều ấy, hỡi bậc chinh phục kẻ thù, bậc làm hưng thịnh quốc độ; Tâu đại vương, con gái của tôi tên là Uttarā, mong điều tốt lành đến với ngài.

๖๙๙.

699.

‘‘กโรติ ภทฺทกํ กมฺมํ, สีเลสุโปสเถ รตา;

สญฺญตา สํวิภาคี จ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา.

‘(Nàng) làm các nghiệp lành, ưa thích trong giới và ngày Bố-tát; có sự chế ngự và hay chia sẻ, rộng rãi, không có bỏn xẻn.

๗๐๐.

700.

‘‘อขณฺฑการี สิกฺขาย, สุณฺหา ปรกุเลสุ จ;

อุปาสิกา สกฺยมุนิโน, สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต.

‘(Nàng) là người không làm sứt mẻ học giới, và là dâu trong gia đình người khác; là nữ cận sự của bậc Thích Ca Mâu Ni, bậc Chánh Đẳng Giác, đấng có uy đức.

๗๐๑.

701.

‘‘ภิกฺขุ จ สีลสมฺปนฺโน, คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ;

โอกฺขิตฺตจกฺขุ สติมา, คุตฺตทฺวาโร สุสํวุโต.

‘Và một vị Tỳ khưu có giới hạnh đầy đủ, đã đi vào làng để khất thực; mắt nhìn xuống, có chánh niệm, hộ trì các căn, khéo thu thúc.

๗๐๒.

702.

‘‘สปทานํ จรมาโน, อคมา ตํ นิเวสนํ;

ตมทฺทส มหาราช, อุตฺตรา ภทฺทมตฺถุ เต.

‘Đi khất thực tuần tự, vị ấy đã đi đến ngôi nhà ấy; Tâu đại vương, nàng Uttarā đã nhìn thấy vị ấy, mong điều tốt lành đến với ngài.

๗๐๓.

703.

‘‘ปูรํ ปานียสรกํ, ปูเว วิตฺเต จ สา อทา;

ปิตา เม กาลกโต ภนฺเต, ตสฺเสตํ อุปกปฺปตุ.

‘Nàng đã dâng cúng một chén nước uống đầy và các bánh ngọt; (và nói rằng:) ‘Kính bạch ngài, cha của con đã mệnh chung, mong rằng vật này hãy đến cho ông ấy.’

๗๐๔.

704.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ[Pg.233], วิปาโก อุทปชฺชถ;

ภุญฺชามิ กามกามีหํ, ราชา เวสฺสวโณ ยถา.

‘Ngay sau khi được hồi hướng, quả dị thục đã sanh khởi; Ta hưởng thụ các dục theo ý muốn, giống như vua Vessavaṇa.

๗๐๕.

705.

‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจติ;

ตํ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม.

‘Tâu đại vương, xin ngài hãy lắng nghe điều ấy, hỡi bậc chinh phục kẻ thù, bậc làm hưng thịnh quốc độ; Trong thế giới cùng với chư Thiên, Đức Phật được gọi là bậc tối thượng; Hỡi bậc chinh phục kẻ thù, hãy cùng với con cái và vợ đi đến quy y Đức Phật ấy.

๗๐๖.

706.

‘‘อฏฺฐงฺคิเกน มคฺเคน, ผุสนฺติ อมตํ ปทํ;

ตํ ธมฺมํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม.

‘Với Bát Chánh Đạo, (chúng sanh) chứng đạt trạng thái bất tử; Hỡi bậc chinh phục kẻ thù, hãy cùng với con cái và vợ đi đến quy y Giáo Pháp ấy.

๗๐๗.

707.

‘‘จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา, จตฺตาโร จ ผเล ฐิตา;

เอส สงฺโฆ อุชุภูโต, ปญฺญาสีลสมาหิโต;

ตํ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม.

‘Bốn vị đang thực hành và bốn vị đã an trú trong quả; Đây là Tăng chúng, những bậc trực hạnh, những bậc đã an trú trong trí tuệ và giới; Hỡi bậc chinh phục kẻ thù, hãy cùng với con cái và vợ đi đến quy y Tăng chúng ấy.

๗๐๘.

708.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ;

อมชฺชโป มา จ มุสา อภาณิ, สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐติ.

‘Hãy nhanh chóng từ bỏ việc sát sanh, hãy tránh xa việc lấy của không cho ở trên đời; không uống rượu và chớ có nói dối, và hãy biết hài lòng với vợ của mình.’

๗๐๙.

709.

‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต;

กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มม.

‘Hỡi dạ-xoa, ngài mong muốn lợi ích cho tôi, hỡi thiên nhân, ngài mong muốn hạnh phúc cho tôi; Tôi sẽ làm theo lời của ngài, ngài là bậc thầy của tôi.

๗๑๐.

710.

‘‘อุเปมิ สรณํ พุทฺธํ, ธมฺมญฺจาปิ อนุตฺตรํ;

สงฺฆญฺจ นรเทวสฺส, คจฺฉามิ สรณํ อหํ.

‘Con xin quy y Đức Phật, và cả Giáo Pháp vô thượng; và Tăng chúng của bậc Thiên Nhân Sư, con xin đến nương tựa.

๗๑๑.

711.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ;

อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ, สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ.

‘Con nhanh chóng từ bỏ việc sát sanh, con tránh xa việc lấy của không cho ở trên đời; con không uống rượu và không nói dối, và con biết hài lòng với vợ của mình.

๗๑๒.

712.

‘‘โอผุณามิ มหาวาเต, นทิยา สีฆคามิยา;

วมามิ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ, พุทฺธานํ สาสเน รโต.

‘Con sàng sảy (tà kiến) trong cơn gió lớn, (và trong) dòng sông chảy xiết; Con từ bỏ tà kiến xấu xa, ưa thích trong giáo huấn của các Đức Phật.

๗๑๓.

713.

‘‘อิทํ [Pg.234] วตฺวาน โสรฏฺโฐ, วิรมิตฺวา ปาปทสฺสนา;

นโม ภควโต กตฺวา, ปาโมกฺโข รถมารุหี’’ติ. – คาถาโย อโวจุํ;

‘Vua xứ Soraṭṭha sau khi nói điều này, đã từ bỏ tà kiến, đã thực hiện việc đảnh lễ Đức Thế Tôn, vị đứng đầu đã lên xe.’ – (họ) đã nói các câu kệ;

๖๕๘-๙. ตตฺถ ราชา ปิงฺคลโก นาม, สุรฏฺฐานํ อธิปติ อหูติ ปิงฺคลจกฺขุตาย ‘‘ปิงฺคโล’’ติ ปากฏนาโม สุรฏฺฐเทสสฺส อิสฺสโร ราชา อโหสิ. โมริยานนฺติ โมริยราชูนํ, ธมฺมาโสกํ สนฺธาย วทติ. สุรฏฺฐํ ปุนราคมาติ สุรฏฺฐสฺส วิสยํ อุทฺทิสฺส สุรฏฺฐคามิมคฺคํ ปจฺจาคญฺฉิ. ปงฺกนฺติ มุทุภูมึ. วณฺณุปถนฺติ เปเตน นิมฺมิตํ มรูภูมิมคฺคํ.

658-9. Ở đây, (câu) ‘vị vua tên Piṅgalaka, là chúa tể của xứ Suraṭṭha’ (có nghĩa là): do có đôi mắt màu nâu vàng nên có tên gọi là ‘Piṅgala,’ là vị vua, là chúa tể của xứ Suraṭṭha. (Cụm từ) ‘của các vua Moriya’ là nói về các vị vua Moriya, ám chỉ vua Dhammāsoka. (Cụm từ) ‘đã trở lại xứ Suraṭṭha’ (có nghĩa là) đã quay trở lại con đường đi đến Suraṭṭha, hướng đến lãnh địa của Suraṭṭha. (Từ) ‘bùn lầy’ (có nghĩa là) vùng đất mềm. (Từ) ‘con đường cát’ (có nghĩa là) con đường sa mạc được tạo ra bởi ngạ quỷ.

๖๖๐. เขโมติ นิพฺภโย. โสวตฺถิโกติ โสตฺถิภาวาวโห. สิโวติ อนุปทฺทโว. สุรฏฺฐานํ สนฺติเก อิโตติ อิมินา มคฺเคน คจฺฉนฺตา มยํ สุรฏฺฐวิสยสฺส สมีเปเยว.

660. (Từ) ‘an ổn’ (có nghĩa là) không sợ hãi. (Từ) ‘tốt lành’ (có nghĩa là) mang lại sự an toàn. (Từ) ‘an lành’ (có nghĩa là) không có tai họa. (Cụm từ) ‘gần xứ Suraṭṭha’ (có nghĩa là) chúng ta đi bằng con đường này ở ngay gần lãnh địa Suraṭṭha.

๖๖๑-๒. โสรฏฺโฐติ สุรฏฺฐาธิปติ. อุพฺพิคฺครูโปติ อุตฺรสฺตสภาโว. ภึสนนฺติ ภยชนนํ. โลมหํสนนฺติ ภึสนกภาเวน โลมานํ หํสาปนํ.

661-2. (Từ) ‘Soraṭṭha’ (có nghĩa là) chúa tể của xứ Suraṭṭha. (Từ) ‘có hình dạng đáng kinh hãi’ (có nghĩa là) có bản chất kinh hoàng, khiếp sợ. (Từ) ‘ghê rợn’ (có nghĩa là) làm phát sanh sự sợ hãi. (Từ) ‘dựng tóc gáy’ (có nghĩa là) việc làm cho lông tóc dựng đứng do bản chất ghê rợn.

๖๖๓. ยมปุริสาน สนฺติเกติ เปตานํ สมีเป วตฺตาม. อมานุโส วายติ คนฺโธติ เปตานํ สรีรคนฺโธ วายติ. โฆโส สุยฺยติ ทารุโณติ ปจฺเจกนิรเยสุ การณํ การิยมานานํ สตฺตานํ โฆรตโร สทฺโท สุยฺยติ.

663. Yamapurisāna santike có nghĩa là chúng tôi đang ở gần các ngạ quỷ. Amānuso vāyati gandho có nghĩa là mùi thân thể của các ngạ quỷ bay thoang thoảng. Ghoso suyyati dāruṇo có nghĩa là tiếng kêu ghê rợn hơn của các chúng sanh đang bị hành hạ trong các địa ngục riêng lẻ được nghe thấy.

๖๖๖. ปาทปนฺติ ปาทสทิเสหิ มูลาวยเวหิ อุทกสฺส ปิวนโต ‘‘ปาทโป’’ติ ลทฺธนามํ ตรุํ. ฉายาสมฺปนฺนนฺติ สมฺปนฺนจฺฉายํ. นีลพฺภวณฺณสทิสนฺติ วณฺเณน นีลเมฆสทิสํ. เมฆวณฺณสิรีนิภนฺติ เมฆวณฺณสณฺฐานํ หุตฺวา ขายมานํ.

666. Pādapaṃ là cây có tên gọi là 'pādapa' do việc uống nước bằng các phần rễ giống như chân. Chāyāsampannaṃ có nghĩa là có bóng mát đầy đủ. Nīlabbhavaṇṇasadisaṃ có nghĩa là có màu sắc giống như đám mây xanh. Meghavaṇṇasirīnibhaṃ có nghĩa là hiện ra có hình dạng màu sắc của đám mây.

๖๗๐. ปูรํ ปานียสรกนฺติ ปานีเยน ปุณฺณํ ปานียภาชนํ. ปูเวติ ขชฺชเก. วิตฺเตติ วิตฺติชนเน มธุเร มนุญฺเญ ตหึ ตหึ สราเว ปูเรตฺวา ฐปิตปูเว อทฺทส.

670. Pūraṃ pānīyasarakam có nghĩa là một cái bát đựng nước uống đầy nước uống. Pūve có nghĩa là các loại bánh. Vitte có nghĩa là đã thấy các loại bánh ngọt ngào, hấp dẫn, làm vui lòng, được đặt đầy trong các đĩa ở nơi này nơi kia.

๖๗๒. อโถ [Pg.235] เต อทุราคตนฺติ เอตฺถ อโถติ นิปาตมตฺตํ, อวธารณตฺเถ วา, มหาราช, เต อาคตํ ทุราคตํ น โหติ, อถ โข สฺวาคตเมวาติ มยํ สมฺปฏิจฺฉามาติ อตฺโถ. อรินฺทมาติ อรีนํ ทมนสีล.

672. Ở đây, trong câu Atho te adurāgataṃ, atho chỉ là một tiểu từ, hoặc có nghĩa nhấn mạnh. Ý nghĩa là: 'Thưa Đại vương, sự đến của ngài không phải là sự đến tồi tệ, mà chúng tôi chấp nhận rằng đó chính là sự đến tốt đẹp.' Arindama có nghĩa là người có tính cách chế ngự kẻ thù.

๖๗๗. อมจฺจา ปาริสชฺชาติ อมจฺจา ปาริสชฺชา จ วจนํ สุณนฺตุ, พฺราหฺมโณ จ ตุยฺหํ ปุโรหิโต ตํ สุณาตูติ โยชนา.

677. Amaccā pārisajjā có cách nối kết câu là: 'Các vị quan và các vị hội viên hãy lắng nghe lời nói, và vị Bà-la-môn, vị tế sư của ngài, cũng hãy lắng nghe điều đó.'

๖๗๘. สุรฏฺฐสฺมึ อหนฺติ สุรฏฺฐเทเส อหํ. เทวาติ ราชานํ อาลปติ. มิจฺฉาทิฏฺฐีติ นตฺถิกทิฏฺฐิยา วิปรีตทสฺสโน. ทุสฺสีโลติ นิสฺสีโล. กทริโยติ ถทฺธมจฺฉรี. ปริภาสโกติ สมณพฺราหฺมณานํ อกฺโกสโก.

678. Suraṭṭhasmiṃ aham có nghĩa là 'tôi ở xứ Suraṭṭha'. Deva là cách gọi nhà vua. Micchādiṭṭhī là người có cái thấy sai lạc với đoạn kiến. Dussīlo có nghĩa là không có giới. Kadariyo có nghĩa là người bỏn xẻn cứng rắn. Paribhāsako là người mắng nhiếc các vị Sa-môn và Bà-la-môn.

๖๗๙. วารยิสฺสนฺติ วาเรสึ. อนฺตรายกโร อหนฺติ ทานํ ททนฺตานํ อุปการํ กโรนฺตานํ อนฺตรายกโร หุตฺวา อญฺเญสญฺจ ปเรสํ ทานํ ททมานานํ ทานมยปุญฺญโต อหํ พหุชนํ วารยิสฺสํ วาเรสินฺติ โยชนา.

679. Tôi đã ngăn cản, tôi sẽ ngăn cản. Antarāyakaro aham có cách nối kết câu là: 'Trở thành người gây trở ngại cho những người đang bố thí, đang làm điều hữu ích, và tôi đã ngăn cản, tôi sẽ ngăn cản nhiều người khác đang bố thí khỏi phước báu do sự bố thí.'

๖๘๐. วิปาโก นตฺถิ ทานสฺสาติอาทิ วาริตาการทสฺสนํ. ตตฺถ วิปาโก นตฺถิ ทานสฺสาติ ทานํ ททโต ตสฺส วิปาโก อายตึ ปตฺตพฺพผลํ นตฺถีติ วิปากํ ปฏิพาหติ. สํยมสฺส กุโต ผลนฺติ สีลสฺส ปน กุโต นาม ผลํ, สพฺเพน สพฺพํ ตํ นตฺถีติ อธิปฺปาโย. นตฺถิ อาจริโย นามาติ อาจารสมาจารสิกฺขาปโก อาจริโย นาม โกจิ นตฺถิ. สภาวโต เอว หิ สตฺตา ทนฺตา วา อทนฺตา วา โหนฺตีติ อธิปฺปาโย. เตนาห ‘‘อทนฺตํ โก ทเมสฺสตี’’ติ.

680. Vipāko natthi dānassa v.v... là sự trình bày về cách thức đã ngăn cản. Trong đó, Vipāko natthi dānassa có nghĩa là người ấy bác bỏ quả báo rằng: 'Đối với người bố thí, không có quả báo, không có kết quả nào sẽ đạt được trong tương lai.' Saṃyamassa kuto phalam có ý nghĩa là: 'Còn đối với giới, làm sao có quả được chứ, hoàn toàn không có điều đó.' Natthi ācariyo nāma có nghĩa là không có ai gọi là thầy, người dạy dỗ về hạnh kiểm và cách ứng xử. Ý nghĩa là: 'Thật vậy, các chúng sanh được điều phục hay không được điều phục là do tự tánh của chúng.' Do đó, có câu nói: 'Ai sẽ điều phục được người không thể điều phục?'

๖๘๑. สมตุลฺยานิ ภูตานีติ อิเม สตฺตา สพฺเพปิ อญฺญมญฺญํ สมสมา, ตสฺมา เชฏฺโฐ เอว นตฺถิ, กุโต เชฏฺฐาปจายิโก, เชฏฺฐาปจายนปุญฺญํ นาม นตฺถีติ อตฺโถ. นตฺถิ พลนฺติ ยมฺหิ อตฺตโน พเล ปติฏฺฐิตา สตฺตา วีริยํ กตฺวา มนุสฺสโสภคฺยตํ อาทึ กตฺวา ยาวอรหตฺตํ สมฺปตฺติโย ปาปุณนฺติ, ตํ วีริยพลํ ปฏิกฺขิปติ. วีริยํ วา นตฺถิ กุโต อุฏฺฐานโปริสนฺติ อิทํ โน ปุริสวีริเยน ปุริสกาเรน ปวตฺตนฺติ เอวํ ปวตฺตวาทปฏิกฺเขปวเสน วุตฺตํ.

681. Samatulyāni bhūtāni có nghĩa là: 'Tất cả các chúng sanh này đều ngang bằng nhau, do đó không có người lớn hơn, thì làm sao có sự kính trọng người lớn? Không có phước báu gọi là sự kính trọng người lớn.' Natthi balam có nghĩa là người ấy bác bỏ sức mạnh của tinh tấn, sức mạnh mà các chúng sanh nương vào đó, nỗ lực để đạt được các thành tựu từ sự may mắn của con người cho đến quả A-la-hán. Vīriyaṃ vā natthi kuto uṭṭhānaporisam được nói theo cách bác bỏ học thuyết cho rằng điều này không diễn ra do tinh tấn của con người, do nỗ lực của con người.

๖๘๒. นตฺถิ [Pg.236] ทานผลํ นามาติ ทานสฺส ผลํ นาม กิญฺจิ นตฺถิ, เทยฺยธมฺมปริจฺจาโค ภสฺมนิหิตํ วิย นิปฺผโล เอวาติ อตฺโถ. น วิโสเธติ เวรินนฺติ เอตฺถ เวรินนฺติ เวรวนฺตํ เวรานํ วเสน ปาณาติปาตาทีนํ วเสน จ กตปาปํ ปุคฺคลํ ทานสีลาทิวตโต น วิโสเธติ, กทาจิปิ สุทฺธํ น กโรติ. ปุพฺเพ ‘‘วิปาโก นตฺถิ ทานสฺสา’’ติอาทิ ทานาทิโต อตฺตโน ปเรสํ นิวาริตาการทสฺสนํ, ‘‘นตฺถิ ทานผลํ นามา’’ติอาทิ ปน อตฺถโน มิจฺฉาภินิเวสทสฺสนนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. ลทฺเธยฺยนฺติ ลทฺธพฺพํ. กถํ ปน ลทฺธพฺพนฺติ อาห ‘‘นิยติปริณามช’’นฺติ. อยํ สตฺโต สุขํ วา ทุกฺขํ วา ลภนฺโต นิยติวิปริณามวเสเนว ลภติ, น กมฺมสฺส กตตฺตา, น อิสฺสราทินา จาติ อธิปฺปาโย.

682. Natthi dānaphalaṃ nāma có nghĩa là: 'Không có bất cứ cái gì gọi là quả của sự bố thí, việc từ bỏ vật đáng thí là vô ích giống như tro được đổ đi.' Ở đây, trong câu Na visodheti verinam, verinam có nghĩa là người có oán thù, người đã làm điều ác qua các oán thù như sát sanh v.v..., (hành động) bố thí, trì giới v.v... không thanh lọc được người ấy, không bao giờ làm cho trong sạch được. Cần phải hiểu rằng, trước đây câu 'vipāko natthi dānassā' v.v... là sự trình bày về cách thức ngăn cản người khác và chính mình khỏi việc bố thí v.v..., còn câu 'natthi dānaphalaṃ nāma' v.v... là sự trình bày về sự cố chấp vào tà kiến của chính mình. Laddheyyam có nghĩa là điều có thể đạt được. Nhưng làm thế nào để đạt được? (Kinh) nói: 'niyatipariṇāmajam' (sinh ra từ sự biến đổi của định mệnh). Ý nghĩa là: 'Chúng sanh này, khi nhận được hạnh phúc hay đau khổ, là nhận được do sự biến đổi của định mệnh, chứ không phải do đã tạo nghiệp, cũng không phải do Thượng đế v.v...'

๖๘๓. นตฺถิ มาตา ปิตา ภาตาติ มาตาทีสุ สมฺมาปฏิปตฺติมิจฺฉาปฏิปตฺตีนํ ผลาภาวํ สนฺธาย วทติ. โลโก นตฺถิ อิโต ปรนฺติ อิโต อิธโลกโต ปรโลโก นาม โกจิ นตฺถิ, ตตฺถ ตตฺเถว สตฺตา อุจฺฉิชฺชนฺตีติ อธิปฺปาโย. ทินฺนนฺติ มหาทานํ. หุตนฺติ ปเหนกสกฺกาโร, ตทุภยมฺปิ ผลาภาวํ สนฺธาย ‘‘นตฺถี’’ติ ปฏิกฺขิปติ. สุนิหิตนฺติ สุฏฺฐุ นิหิตํ. น วิชฺชตีติ ยํ สมณพฺราหฺมณานํ ทานํ นาม ‘‘อนุคามิกนิธี’’ติ วทนฺติ, ตํ น วิชฺชติ. เตสํ ตํ วาจาวตฺถุมตฺตเมวาติ อธิปฺปาโย.

683. Natthi mātā pitā bhātā được nói với ý nghĩa về sự không có kết quả của việc hành xử đúng đắn và hành xử sai trái đối với mẹ v.v... Loko natthi ito param có ý nghĩa là: 'Ngoài thế giới này, không có thế giới nào khác gọi là thế giới bên kia, các chúng sanh bị đoạn diệt ngay tại nơi đó.' Dinnam có nghĩa là sự bố thí lớn. Hutam có nghĩa là sự cúng dường cho khách, cả hai điều đó đều bị bác bỏ là 'không có' với ý nghĩa về sự không có kết quả. Sunihitam có nghĩa là được đặt để tốt đẹp. Na vijjati có nghĩa là: 'Sự bố thí cho các vị Sa-môn và Bà-la-môn mà người ta gọi là 'kho tàng đi theo', điều đó không tồn tại.' Ý nghĩa là: 'Điều đó của họ chỉ là lời nói suông mà thôi.'

๖๘๔. น โกจิ กญฺจิ หนตีติ โย ปุริโส ปรํ ปุริสํ หเนยฺย, ปรสฺส ปุริสสฺส สีสํ ฉินฺเทยฺย, ตตฺถ ปรมตฺถโต น โกจิ กญฺจิ หนติ, สตฺตนฺนํ กายานํ ฉิทฺทภาวโต หนนฺโต วิย โหติ. กถํ สตฺถปหาโรติ อาห ‘‘สตฺตนฺนํ วิวรมนฺตเร’’ติ. ปถวีอาทีนํ สตฺตนฺนํ กายานํ วิวรภูเต อนฺตเร ฉิทฺเท สตฺถํ ปวิสติ, เตน สตฺตา อสิอาทีหิ ปหตา วิย โหนฺติ, ชีโว วิย ปน เสสกายาปิ นิจฺจสภาวตฺตา น ฉิชฺชนฺตีติ อธิปฺปาโย.

684. Na koci kañci hanati có nghĩa là: 'Nếu một người giết một người khác, chặt đầu của người khác, ở đó, về mặt chân đế, không ai giết ai cả, do bảy thân không có kẽ hở, người ấy chỉ giống như đang giết.' Làm thế nào có sự tấn công bằng vũ khí? (Kinh) nói: 'sattannaṃ vivaramantare' (ở giữa kẽ hở của bảy thân). Ý nghĩa là: 'Vũ khí đi vào kẽ hở, khoảng trống giữa bảy thân là đất v.v..., do đó các chúng sanh giống như bị tấn công bằng gươm v.v..., nhưng giống như sinh mạng, các thân còn lại cũng không bị cắt đứt do có tự tánh thường hằng.'

๖๘๕. อจฺเฉชฺชาเภชฺโช หิ ชีโวติ อยํ สตฺตานํ ชีโว สตฺถาทีหิ น ฉินฺทิตพฺโพ น ภินฺทิตพฺโพ นิจฺจสภาวตฺตา. อฏฺฐํโส คุฬปริมณฺฑโลติ โส ปน ชีโว กทาจิ อฏฺฐํโส โหติ กทาจิ คุฬปริมณฺฑโล[Pg.237]. โยชนานํ สตํ ปญฺจาติ เกวลีภาวํ ปตฺโต ปญฺจโยชนสตุพฺเพโธ โหติ. โก ชีวํ เฉตฺตุมรหตีติ นิจฺจํ นิพฺพิการํ ชีวํ โก นาม สตฺถาทีหิ ฉินฺทิตุํ อรหติ, น โส เกนจิ วิโกปเนยฺโยติ วทติ.

685. ‘Sinh mạng quả là không thể cắt đứt, không thể phá vỡ’ có nghĩa là: Sinh mạng này của các chúng sanh không thể bị cắt đứt, không thể bị phá vỡ bởi gươm đao v.v... vì có bản chất thường hằng. ‘Có tám cạnh, tròn như viên mật’ có nghĩa là: Sinh mạng ấy đôi khi có tám cạnh, đôi khi tròn như viên mật. ‘Năm trăm do-tuần’ có nghĩa là: Khi đạt đến trạng thái toàn vẹn, nó cao năm trăm do-tuần. ‘Ai có thể cắt đứt được sinh mạng?’ có nghĩa là: Ai có thể dùng gươm đao v.v... để cắt đứt sinh mạng thường hằng, bất biến? Nó không thể bị ai làm tổn hại, (họ) nói như vậy.

๖๘๖. สุตฺตคุเฬติ เวเฐตฺวา กตสุตฺตคุเฬ. ขิตฺเตติ นิพฺเพฐนวเสน ขิตฺเต. นิพฺเพเฐนฺตํ ปลายตีติ ปพฺพเต วา รุกฺขคฺเค วา ฐตฺวา นิพฺเพฐิยมานํ ขิตฺตํ สุตฺตคุฬํ นิพฺเพเฐนฺตเมว คจฺฉติ, สุตฺเต ขีเณ น คจฺฉติ. เอวเมวนฺติ ยถา ตํ สุตฺตคุฬํ นิพฺเพฐิยมานํ คจฺฉติ, สุตฺเต ขีเณ น คจฺฉติ, เอวเมว โส ชีโว ‘‘จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน สตสหสฺสานี’’ติ วุตฺตกาลเมว อตฺตภาวคุฬํ นิพฺเพเฐนฺโต ปลายติ ปวตฺตติ, ตโต อุทฺธํ น ปวตฺตติ.

686. ‘Cuộn chỉ’ là cuộn chỉ được làm bằng cách quấn lại. ‘Khi được ném ra’ là khi được ném ra theo cách bung ra. ‘Nó chạy đi trong khi bung ra’ có nghĩa là: Cuộn chỉ được ném ra, được bung ra trong khi đứng trên núi hoặc trên ngọn cây, nó đi xa chừng nào còn bung ra; khi hết chỉ, nó không đi nữa. ‘Cũng vậy’ có nghĩa là: Giống như cuộn chỉ ấy đi xa chừng nào còn bung ra, khi hết chỉ thì không đi nữa, cũng vậy, sinh mạng ấy bung ra cuộn chỉ thân thể, chạy đi, tiếp diễn chỉ trong khoảng thời gian được nói là ‘tám mươi bốn trăm ngàn đại kiếp,’ sau đó không tiếp diễn nữa.

๖๘๗. เอวเมว จ โส ชีโวติ ยถา โกจิ ปุริโส อตฺตโน นิวาสคามโต นิกฺขมิตฺวา ตโต อญฺญํ คามํ ปวิสติ เกนจิเทว กรณีเยน, เอวเมว โส ชีโว อิโต สรีรโต นิกฺขมิตฺวา อญฺญํ อปรํ สรีรํ นิยตวเสน ปวิสตีติ อธิปฺปาโย. โพนฺทินฺติ กายํ.

687. ‘Và cũng vậy, sinh mạng ấy’ có ý nghĩa là: Giống như một người nào đó sau khi rời khỏi ngôi làng mình ở, đi vào một ngôi làng khác vì một công việc nào đó, cũng vậy, sinh mạng ấy sau khi rời khỏi thân này, đi vào một thân khác theo cách đã được định sẵn. ‘Thân’ là thân thể.

๖๘๙. จุลฺลาสีตีติ จตุราสีติ. มหากปฺปิโนติ มหากปฺปานํ. ตตฺถ ‘‘เอกมฺหา มหาสรา อโนตตฺตาทิโต วสฺสสเต วสฺสสเต กุสคฺเคน เอเกกํ อุทกพินฺทุํ นีหรนฺเต อิมินา อุปกฺกเมน สตฺตกฺขตฺตุํ ตมฺหิ สเร นิรุทเก ชาเต เอโก มหากปฺโป นาม โหตี’’ติ วตฺวา ‘‘เอวรูปานํ มหากปฺปานํ จตุราสีติสตสหสฺสานิ สํสารสฺส ปริมาณ’’นฺติ วทนฺติ. เย พาลา เย จ ปณฺฑิตาติ เย อนฺธพาลา, เย จ สปฺปญฺญา, สพฺเพปิ เต. สํสารํ เขปยิตฺวานาติ ยถาวุตฺตกาลปริจฺเฉทํ สํสารํ อปราปรุปฺปตฺติวเสน เขเปตฺวา. ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสเรติ วฏฺฏทุกฺขสฺส ปริยนฺตํ ปริโยสานํ กริสฺสนฺติ. ปณฺฑิตาปิ อนฺตรา สุชฺฌิตุํ น สกฺโกนฺติ, พาลาปิ ตโต อุทฺธํ นปฺปวตฺตนฺตีติ ตสฺส ลทฺธิ.

689. ‘Tám mươi bốn’ là tám mươi tư. ‘Đại kiếp’ là của các đại kiếp. Ở đây, sau khi nói rằng: ‘Từ một hồ lớn như Anotatta, cứ mỗi trăm năm lại lấy ra một giọt nước bằng ngọn cỏ kusa, bằng phương pháp này, sau bảy lần hồ ấy trở nên không còn nước, đó được gọi là một đại kiếp,’ họ nói rằng: ‘Tám mươi bốn trăm ngàn đại kiếp như vậy là giới hạn của luân hồi.’ ‘Những kẻ ngu và những người trí’ là những kẻ ngu si mù quáng và những người có trí tuệ, tất cả họ. ‘Sau khi làm tiêu mòn luân hồi’ là sau khi làm tiêu mòn luân hồi có giới hạn thời gian như đã nói, bằng cách tái sanh liên tục. ‘Sẽ chấm dứt khổ đau’ là sẽ chấm dứt, kết thúc khổ đau của vòng luân hồi. Quan điểm của người ấy là: Ngay cả người trí cũng không thể thanh tịnh được ở giữa chừng, và kẻ ngu cũng không tiếp diễn sau đó.

๖๙๐. มิตานิ สุขทุกฺขานิ, โทเณหิ ปิฏเกหิ จาติ สตฺตานํ สุขทุกฺขานิ นาม โทเณหิ ปิฏเกหิ มานภาชเนหิ มิตานิ วิย ยถาวุตฺตกาลปริจฺเฉเทเนว [Pg.238] ปริมิตตฺตา ปจฺเจกญฺจ เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตานิ นิยติปริณามชานิ ปริมิตานิ. ตยิทํ ชิโน สพฺพํ ปชานาติ ชินภูมิยํ ฐิโต เกวลํ ปชานาติ สํสารสฺส สมติกฺกนฺตตฺตา. สํสาเร ปน ปริพฺภมติ สมฺมูฬฺหายํ อิตรา ปชา.

690. ‘Hạnh phúc và đau khổ được đo lường bằng đấu, bằng giỏ’ có nghĩa là: Hạnh phúc và đau khổ của chúng sanh được gọi là được đo lường bằng đấu, bằng giỏ, bằng các dụng cụ đo lường, vì chúng được giới hạn bởi giới hạn thời gian đã nói, và đối với mỗi chúng sanh, chúng được giới hạn, sanh ra từ sự biến đổi đã được định sẵn. Bậc Chiến Thắng biết tất cả điều này, đứng trên địa vị của bậc Chiến Thắng, ngài biết một cách toàn diện vì đã vượt qua luân hồi. Còn những chúng sanh khác, bị mê mờ, lang thang trong luân hồi.

๖๙๑. เอวํทิฏฺฐิ ปุเร อาสินฺติ ยถาวุตฺตนตฺถิกทิฏฺฐิโก ปุพฺเพว อหํ อโหสึ. สมฺมูฬฺโห โมหปารุโตติ ยถาวุตฺตาย ทิฏฺฐิยา เหตุภูเตน สมฺโมเหน สมฺมูฬฺโห, ตํสหชาเตน ปน โมเหน ปารุโต, ปฏิจฺฉาทิตกุสลพีโชติ อธิปฺปาโย.

691. ‘Trước đây ta đã có tà kiến như vậy’ có nghĩa là: Trước đây ta đã là người có đoạn kiến như đã nói. ‘Bị mê mờ, bị vô minh che phủ’ có ý nghĩa là: Bị mê mờ bởi sự si mê là nguyên nhân của tà kiến đã nói, và bị che phủ bởi vô minh đồng sanh với nó, hạt giống thiện bị che lấp.

๖๙๒. เอวํ ปุพฺเพ ยา อตฺตโน อุปฺปนฺนา ปาปทิฏฺฐิ, ตสฺสา วเสน กตํ ปาปกมฺมํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อตฺตนา อายตึ อนุภวิตพฺพํ ตสฺส ผลํ ทสฺเสนฺโต ‘‘โอรํ เม ฉหิ มาเสหี’’ติอาทิมาห.

692. Như vậy, sau khi chỉ ra ác nghiệp đã làm do tà kiến đã sanh khởi nơi mình trước đây, bây giờ, để chỉ ra quả của nó mà chính mình sẽ phải trải nghiệm trong tương lai, (ngài) đã nói câu bắt đầu bằng ‘Trong vòng sáu tháng nữa đối với tôi’.

๖๙๕-๗. ตตฺถ วสฺสานิ สตสหสฺสานีติ วสฺสานํ สตสหสฺสานิ, อติกฺกมิตฺวาติ วจนเสโส. ภุมฺมตฺเถ วา เอตํ ปจฺจตฺตวจนํ, วสฺเสสุ สตสหสฺเสสุ วีติวตฺเตสูติ อตฺโถ. โฆโส สุยฺยติ ตาวเทติ ยทา เอตฺตโก กาโล อติกฺกนฺโต โหติ, ตาวเทว ตสฺมึ กาเล ‘‘อิธ ปจฺจนฺตานํ โว มาริสา วสฺสสตสหสฺสปริมาโณ กาโล อตีโต’’ติ เอวํ ตสฺมึ นิรเย สทฺโท สุยฺยติ. ลกฺโข เอโส, มหาราช, สตภาควสฺสโกฏิโยติ สตภาคา สตโกฏฺฐาสา วสฺสโกฏิโย, มหาราช, นิรเย ปจฺจนฺตานํ สตฺตานํ อายุโน เอโส ลกฺโข เอโส ปริจฺเฉโทติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ทสทสกํ สตํ นาม, ทส สตานิ สหสฺสํ นาม, ทสทสสหสฺสานิ สตสหสฺสํ นาม, สตสตสหสฺสานิ โกฏิ นาม, ตาสํ โกฏีนํ วเสน สตสหสฺสวสฺสโกฏิโย สตภาคา วสฺสโกฏิโย. สา จ โข เนรยิกานํเยว วสฺสคณนาวเสน เวทิตพฺพา, น มนุสฺสานํ, เทวานํ วา. อีทิสานิ อเนกานิ วสฺสโกฏิสตสหสฺสานิ เนรยิกานํ อายุ. เตนาห ‘‘โกฏิสตสหสฺสานิ, นิรเย ปจฺจเร ชนา’’ติ. ยาทิเสน ปน ปาเปน สตฺตา เอวํ นิรเยสุ ปจฺจนฺติ[Pg.239], ตํ นิคมนวเสน ทสฺเสตุํ ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐี จ ทุสฺสีลา, เย จ อริยูปวาทิโน’’ติ วุตฺตํ. เวทิสฺสนฺติ อนุภวิสฺสํ.

695-7. Ở đây, ‘trăm ngàn năm’ là một trăm ngàn của các năm, phần còn lại của câu là ‘sau khi đã trôi qua’. Hoặc đây là cách nói sở thuộc cách theo nghĩa vị trí cách, có nghĩa là: ‘khi một trăm ngàn năm đã trôi qua’. ‘Khi ấy một tiếng vang được nghe thấy’ có nghĩa là: Khi một khoảng thời gian như vậy đã trôi qua, ngay lúc đó, một âm thanh được nghe thấy trong địa ngục ấy rằng: ‘Này các bạn, ở đây, một khoảng thời gian một trăm ngàn năm đã trôi qua đối với những người đang bị nấu trong địa ngục.’ ‘Tâu đại vương, đó là một trăm phần của một ức năm’ có nghĩa là: Tâu đại vương, một trăm phần, một trăm phần trăm của các ức năm, đó là dấu hiệu, đó là giới hạn tuổi thọ của các chúng sanh đang bị nấu trong địa ngục. Điều này được nói như sau: Mười lần mười là một trăm, mười trăm là một ngàn, mười lần mười ngàn là một trăm ngàn, một trăm lần một trăm ngàn là một ức (koṭi). Theo cách tính các ức đó, một trăm ngàn ức năm là một trăm phần của các ức năm. Và điều đó nên được hiểu theo cách tính năm của chúng sanh địa ngục, không phải của loài người hay chư thiên. Tuổi thọ của chúng sanh địa ngục là nhiều trăm ngàn ức năm như vậy. Do đó, ngài đã nói: ‘Chúng sanh bị nấu trong địa ngục hàng trăm ngàn ức (năm).’ Để chỉ ra, bằng cách kết luận, loại ác nghiệp nào mà chúng sanh bị nấu trong địa ngục như vậy, câu ‘Những người có tà kiến và ác giới, và những người phỉ báng bậc Thánh’ đã được nói. ‘Sẽ cảm thọ’ là sẽ kinh nghiệm.

๖๙๘-๗๐๖. เอวํ อายตึ อตฺตนา อนุภวิตพฺพํ ปาปผลํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ‘‘เกน เต พฺรหฺมจริเยน, อานุภาโว อยํ ตวา’’ติ รญฺญา ปุจฺฉิตมตฺถํ อาจิกฺขิตฺวา ตํ สรเณสุ เจว สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปตุกาโม ‘‘ตํ สุโณหิ มหาราชา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สีเลสุโปสเถ รตาติ นิจฺจสีเลสุ จ อุโปสถสีเลสุ จ อภิรตา. อทาติ อทาสิ. ตํ ธมฺมนฺติ ตํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ อมตปทญฺจ.

698-706. Như vậy, sau khi chỉ ra quả ác mà chính mình sẽ phải trải nghiệm trong tương lai, bây giờ, sau khi giải thích ý nghĩa câu hỏi của nhà vua: ‘Do phạm hạnh nào mà ngài có được uy lực này?’, với mong muốn làm cho vị ấy an trú trong các nơi quy y và trong các giới, (ngài) đã nói câu bắt đầu bằng ‘Tâu đại vương, xin hãy lắng nghe điều đó’. Ở đây, ‘hoan hỷ trong giới và ngày trai giới’ là hoan hỷ trong các giới thường ngày và các giới ngày trai giới. ‘Đã cho’ là đã bố thí. ‘Pháp ấy’ là Bát Chánh Đạo và trạng thái bất tử ấy.

๗๐๙-๑๒. เอวํ เปเตน สรเณสุ สีเลสุ จ สมาทปิโต ราชา ปสนฺนมานโส เตน อตฺตโน กตํ อุปการํ ตาว กิตฺเตตฺวา สรณาทีสุ ปติฏฺฐหนฺโต ‘‘อตฺถกาโม’’ติอาทิกา ติสฺโส คาถา วตฺวา ปุพฺเพ อตฺตนา คหิตาย ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา ปฏินิสฺสฏฺฐภาวํ ปกาเสนฺโต ‘‘โอผุณามี’’ติ คาถมาห.

709-12. Như vậy, vị vua được ngạ quỷ cho thọ trì tam quy và ngũ giới, với tâm ý trong sạch, trước tiên đã tán dương sự giúp đỡ mà vị ấy đã làm cho mình, trong khi an trú vào tam quy v.v... đã nói ba câu kệ bắt đầu bằng "atthakāmo", và để tuyên bố về việc đã từ bỏ tà kiến mà trước đây tự mình đã chấp giữ, đã nói câu kệ "ophuṇāmī".

ตตฺถ โอผุณามิ มหาวาเตติ มหนฺเต วาเต วายนฺเต ภุสํ วิย ตํ ปาปกํ ทิฏฺฐึ, ยกฺข, ตว ธมฺมเทสนาวาเต โอผุณามิ นิทฺธุนามิ. นทิยา วา สีฆคามิยาติ สีฆโสตาย มหานทิยา วา ติณกฏฺฐปณฺณกสฏํ วิย ปาปิกํ ทิฏฺฐึ ปวาเหมีติ อธิปฺปาโย. วมามิ ปาปิกํ ทิฏฺฐินฺติ มม มโนมุขคตํ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ อุจฺฉฑฺฑยามิ. ตตฺถ การณมาห ‘‘พุทฺธานํ สาสเน รโต’’ติ. ยสฺมา เอกํเสน อมตาวเห พุทฺธานํ ภควนฺตานํ สาสเน รโต อภิรโต, ตสฺมา ตํ ทิฏฺฐิสงฺขาตํ วิสํ วมามีติ โยชนา.

Ở đây, (câu) "ophuṇāmi mahāvāte" có nghĩa là: giống như bụi trong cơn gió lớn đang thổi, này dạ xoa, trong cơn gió pháp thoại của ngài, tôi rũ sạch, tôi giũ sạch tà kiến xấu xa ấy. (Câu) "Nadiyā vā sīghagāmiyā" có ý nghĩa là: giống như cỏ, củi, lá cây, và rác rưởi trong dòng sông lớn chảy xiết, tôi cuốn trôi đi tà kiến. (Câu) "Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhin" có nghĩa là: tôi vứt bỏ tà kiến xấu xa đã đi vào tâm và miệng của tôi. Ở đây, ngài nói lý do (qua câu) "buddhānaṃ sāsane rato". Bởi vì hoàn toàn hoan hỷ, vui thích trong giáo pháp của chư Phật, các đấng Thế Tôn, là giáo pháp mang đến bất tử, do đó, tôi nôn ra chất độc được gọi là tà kiến ấy. Đây là cách liên kết ý nghĩa.

๗๑๓. ติ โอสานคาถา สงฺคีติกาเรหิ ฐปิตา. ตตฺถ ปาโมกฺโขติปาจีนทิสาภิมุโข หุตฺวา. รถมารุหีติ ราชา คมนสชฺชํ อตฺตโน ราชรถํ อภิรุหิ, อารุยฺห ยกฺขานุภาเวน ตํ ทิวสเมว อตฺตโน นครํ ปตฺวา ราชภวนํ ปาวิสิ. โส อปเรน สมเยน อิมํ ปวตฺตึ ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ, ภิกฺขู ตํ เถรานํ อาโรเจสุํ, เถรา ตติยสงฺคีติยํ สงฺคหํ อาโรเปสุํ.

713. Ba câu kệ kết thúc được các vị kết tập kinh điển đặt vào. Ở đây, "pāmokkho" có nghĩa là hướng về phương đông. "Rathamāruhī" có nghĩa là vị vua đã lên cỗ xe hoàng gia của mình đã được chuẩn bị để ra đi; sau khi lên xe, nhờ oai lực của dạ xoa, ngay trong ngày hôm đó, ngài đã về đến thành phố của mình và đi vào hoàng cung. Về sau, ngài đã kể lại câu chuyện này cho các vị tỳ khưu, các vị tỳ khưu đã trình lại việc ấy cho các vị trưởng lão, và các vị trưởng lão đã đưa (câu chuyện này) vào bộ sưu tập trong kỳ kết tập kinh điển lần thứ ba.

นนฺทกเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích truyện ngạ quỷ Nandaka đã chấm dứt.

๔. เรวตีเปตวตฺถุวณฺณนา

4. Phần giải thích truyện ngạ quỷ Revatī

๗๑๔-๓๖. อุฏฺเฐหิ[Pg.240], เรวเต, สุปาปธมฺเมติ อิทํ เรวตีเปตวตฺถุ. ตํ ยสฺมา เรวตีวิมานวตฺถุนา นิพฺพิเสสํ, ตสฺมา ยเทตฺถ อฏฺฐุปฺปตฺติยํ คาถาสุ จ วตฺตพฺพํ, ตํ ปรมตฺถทีปนิยํ วิมานวตฺถุวณฺณนายํ (วิ. ว. อฏฺฐ. ๘๖๐ เรวตีวิมานวณฺณนา) วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิทญฺหิ นนฺทิยสฺส เทวปุตฺตสฺส วเสน วิมานวตฺถุปาฬิยํ สงฺคหํ อาโรปิตมฺปิ เรวตีปฏิพทฺธาย คาถาย วเสน ‘‘เรวตีเปตวตฺถุ’’นฺติ เปตวตฺถุปาฬิยมฺปิ สงฺคหํ อาโรปิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

714-36. (Câu kệ bắt đầu bằng) "Uṭṭhehi, revate, supāpadhamme" là truyện ngạ quỷ Revatī. Bởi vì truyện ấy không khác biệt với truyện thiên cung Revatī, do đó, những gì cần nói ở đây về sự phát sinh của câu chuyện và trong các câu kệ, điều đó nên được hiểu theo phương cách đã được nói trong Paramatthadīpanī, phần giải thích Thiên Cung Sự (Vimānavatthu-aṭṭhakathā, 860, phần giải thích thiên cung Revatī). Thật vậy, nên được xem là (câu chuyện) này, mặc dù đã được đưa vào bộ sưu tập trong Pāli tạng Thiên Cung Sự theo phương diện của thiên tử Nandiya, cũng đã được đưa vào bộ sưu tập trong Pāli tạng Ngạ Quỷ Sự với tên gọi "truyện ngạ quỷ Revatī" theo phương diện của câu kệ liên quan đến Revatī.

เรวตีเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích truyện ngạ quỷ Revatī đã chấm dứt.

๕. อุจฺฉุเปตวตฺถุวณฺณนา

5. Phần giải thích truyện ngạ quỷ Mía

อิทํ มม อุจฺฉุวนํ มหนฺตนฺติ อิทํ อุจฺฉุเปตวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควติ เวฬุวเน วิหรนฺเต อญฺญตโร ปุริโส อุจฺฉุกลาปํ ขนฺเธ กตฺวา เอกํ อุจฺฉุํ ขาทนฺโต คจฺฉติ. อถ อญฺญตโร อุปาสโก สีลวา กลฺยาณธมฺโม พาลทารเกน สทฺธึ ตสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต คจฺฉติ. ทารโก อุจฺฉุํ ปสฺสิตฺวา ‘‘เทหี’’ติ ปโรทติ. อุปาสโก ทารกํ ปโรทนฺตํ ทิสฺวา ตํ ปุริสํ สงฺคณฺหนฺโต เตน สทฺธึ สลฺลาปมกาสิ. โส ปน ปุริโส เตน สทฺธึ น กิญฺจิ อาลปิ, ทารกสฺส อุจฺฉุขณฺฑมฺปิ นาทาสิ. อุปาสโก ตํ ทารกํ ทสฺเสตฺวา ‘‘อยํ ทารโก อติวิย โรทติ, อิมสฺส เอกํ อุจฺฉุขณฺฑํ เทหี’’ติ อาห. ตํ สุตฺวา โส ปุริโส อสหนฺโต ปฏิหตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา อนาทรวเสน เอกํ อุจฺฉุลฏฺฐึ ปิฏฺฐิโต ขิปิ.

(Câu kệ bắt đầu bằng) "Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ" là truyện ngạ quỷ Mía. Sự phát sinh của truyện ấy là gì? Khi Đức Thế Tôn đang trú tại Veluvana, một người đàn ông nọ, vác một bó mía trên vai, vừa đi vừa ăn một cây mía. Khi ấy, một vị cận sự nam có giới hạnh, có thiện pháp, cùng với một đứa bé trai, đi ngay phía sau người ấy. Đứa bé thấy cây mía, liền khóc đòi "cho con". Vị cận sự nam thấy đứa bé đang khóc, liền bắt chuyện với người đàn ông kia. Nhưng người đàn ông ấy không nói gì với ông ta, cũng không cho đứa bé một khúc mía nào. Vị cận sự nam chỉ đứa bé và nói: "Đứa bé này khóc quá, xin hãy cho nó một khúc mía". Nghe vậy, người đàn ông ấy không chịu đựng được, khởi lên tâm sân hận, và với thái độ khinh thường, đã ném một cây mía ra sau lưng.

โส อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา จิรํ ปริภาวิตสฺส โลภสฺส วเสน เปเตสุ นิพฺพตฺติ, ตสฺส ผลํ นาม สกกมฺมสริกฺขกํ โหตีติ อฏฺฐกรีสมตฺตํ ฐานํ อวตฺถรนฺตํ อญฺชนวณฺณํ มุสลทณฺฑปริมาเณหิ อุจฺฉูหิ ฆนสญฺฉนฺนํ มหนฺตํ อุจฺฉุวนํ นิพฺพตฺติ. ตสฺมึ ขาทิตุกามตาย ‘‘อุจฺฉุํ คเหสฺสามี’’ติ อุปคตมตฺเต ตํ อุจฺฉู อภิหนนฺติ, โส เตน ปุจฺฉิโต ปตติ.

Về sau, người ấy mệnh chung, do lòng tham đã được huân tập lâu ngày, đã tái sanh vào loài ngạ quỷ. Quả báo của người ấy tương xứng với nghiệp của chính mình, một rừng mía lớn đã hiện ra, trải rộng trên một khu vực khoảng tám karīsa, có màu đen như thuốc vẽ mắt, rậm rạp bao phủ bởi những cây mía có kích thước bằng cây chày. Trong rừng mía ấy, ngay khi y đến gần với ý muốn ăn, định rằng "ta sẽ lấy mía", những cây mía ấy liền đánh đập y, và y bị chúng đánh ngã xuống.

อเถกทิวสํ [Pg.241] อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ราชคหํ ปิณฺฑาย คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค ตํ เปตํ อทฺทส. โส เถรํ ทิสฺวา อตฺตนา กตกมฺมํ ปุจฺฉิ –

Rồi một hôm, Tôn giả Mahāmoggallāna, trong khi đi khất thực ở Rājagaha, đã thấy ngạ quỷ ấy ở giữa đường. Y thấy vị trưởng lão, liền hỏi về nghiệp mà mình đã tạo –

๗๓๗.

737.

‘‘อิทํ มม อุจฺฉุวนํ มหนฺตํ, นิพฺพตฺตติ ปุญฺญผลํ อนปฺปกํ;

ตํ ทานิ เม น ปริโภคเมติ, อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก.

"Đây là rừng mía lớn của con, quả phước sanh ra không ít ỏi; nhưng nay con không thể hưởng dụng được, bạch ngài, xin hãy chỉ rõ, đây là quả báo của (nghiệp) gì?"

๗๓๘.

738.

‘‘หญฺญามิ ขชฺชามิ จ วายมามิ, ปริสกฺกามิ ปริภุญฺชิตุํ กิญฺจิ;

สฺวาหํ ฉินฺนถาโม กปโณ ลาลปามิ, กิสฺส กมฺมสฺส อยํ วิปาโก.

"Con bị đánh đập, bị ăn nuốt, và con cố gắng, con lết đi để hưởng dụng chút gì đó; con đây kiệt sức, khốn khổ, rên la, đây là quả báo của nghiệp gì?"

๗๓๙.

739.

‘‘วิฆาโต จาหํ ปริปตามิ ฉมายํ,ปริวตฺตามิ วาริจโรว ฆมฺเม;

รุทโต จ เม อสฺสุกา นิคฺคลนฺติ,อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก.

"Con bị hành hạ, ngã nhào xuống đất, con lăn lộn như cá trên cạn trong nắng nóng; nước mắt con tuôn rơi khi khóc lóc, bạch ngài, xin hãy chỉ rõ, đây là quả báo của (nghiệp) gì?"

๗๔๐.

740.

‘‘ฉาโต กิลนฺโต จ ปิปาสิโต จ, สนฺตสฺสิโต สาตสุขํ น วินฺเท;

ปุจฺฉามิ ตํ เอตมตฺถํ ภทนฺเต, กถํ นุ อุจฺฉุปริโภคํ ลเภยฺย’’นฺติ.

"Đói, mệt và khát, con kinh hãi, không tìm thấy niềm vui và hạnh phúc; con xin hỏi ngài về ý nghĩa này, bạch Đại đức, làm sao con có thể hưởng dụng được mía?"

๗๔๑.

741.

‘‘ปุเร ตุวํ กมฺมมกาสิ อตฺตนา, มนุสฺสภูโต ปุริมาย ชาติยา;

อหญฺจ ตํ เอตมตฺถํ วทามิ, สุตฺวาน ตฺวํ เอตมตฺถํ วิชาน.

"Trước đây, chính ngươi đã tạo nghiệp, khi là người trong kiếp trước; Ta sẽ nói cho ngươi biết ý nghĩa này, sau khi nghe, ngươi hãy hiểu rõ ý nghĩa này."

๗๔๒.

742.

‘‘อุจฺฉุํ ตุวํ ขาทมาโน ปยาโต, ปุริโส จ เต ปิฏฺฐิโต อนฺวคจฺฉิ;

โส จ ตํ ปจฺจาสนฺโต กเถสิ, ตสฺส ตุวํ น กิญฺจิ อาลปิตฺถ.

"Ngươi vừa ăn mía vừa đi, và một người đàn ông đi theo sau ngươi; người ấy hy vọng (xin) đã nói với ngươi, nhưng ngươi đã không nói gì với ông ta."

๗๔๓.

743.

‘‘โส [Pg.242] จ ตํ อภณนฺตํ อยาจิ, เทหยฺย อุจฺฉุนฺติ จ ตํ อโวจ;

ตสฺส ตุวํ ปิฏฺฐิโต อุจฺฉุํ อทาสิ, ตสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโก.

"Người ấy đã xin ngươi khi ngươi không nói, và đã nói với ngươi rằng 'xin hãy cho mía'; ngươi đã cho ông ta cây mía từ sau lưng, đây là quả báo của nghiệp ấy."

๗๔๔.

744.

‘‘อิงฺฆ ตฺวํ คนฺตฺวาน ปิฏฺฐิโต คณฺเหยฺยาสิ, คเหตฺวาน ตํ ขาทสฺสุ ยาวทตฺถํ;

เตเนว ตฺวํ อตฺตมโน ภวิสฺสสิ, หฏฺโฐ จุทคฺโค จ ปโมทิโต จาติ.

"Này, ngươi hãy đi và lấy (mía) từ phía sau; sau khi lấy, hãy ăn thỏa thích; nhờ đó, ngươi sẽ được mãn nguyện, hoan hỷ, phấn khởi và vui mừng."

๗๔๕.

745.

‘‘คนฺตฺวาน โส ปิฏฺฐิโต อคฺคเหสิ, คเหตฺวาน ตํ ขาทิ ยาวทตฺถํ;

เตเนว โส อตฺตมโน อโหสิ, หฏฺโฐ จุทคฺโค จ ปโมทิโต จา’’ติ. –

“Sau khi đi, vị ấy đã nắm lấy từ phía sau, sau khi nắm lấy, vị ấy đã ăn vật ấy thỏa thích. Do việc ấy, vị ấy đã có tâm hoan hỷ, là người vui mừng, phấn khởi, và hân hoan.” –

วจนปฏิวจนคาถา เปเตน เถเรน จ วุตฺตา.

Các câu kệ đối đáp đã được nói bởi ngạ quỷ và vị trưởng lão.

๗๓๗-๘. ตตฺถ กิสฺสาติ กีทิสสฺส, กมฺมสฺสาติ อธิปฺปาโย. หญฺญามีติ วิหญฺญามิ วิฆาตํ อาปชฺชามิ. วิหญฺญามีติ วา วิพาธิยามิ, วิเสสโต ปีฬิยามีติ อตฺโถ. ขชฺชามีติ ขาทิยามิ, อสิปตฺตสทิเสหิ นิสิเตหิ ขาทนฺเตหิ วิย อุจฺฉุปตฺเตหิ กนฺติยามีติ อตฺโถ. วายมามีติ อุจฺฉุํ ขาทิตุํ วายามํ กโรมิ. ปริสกฺกามีติ ปโยคํ กโรมิ. ปริภุญฺชิตุนฺติ อุจฺฉุรสํ ปริภุญฺชิตุํ, อุจฺฉุํ ขาทิตุนฺติ อตฺโถ. ฉินฺนถาโมติ ฉินฺนสโห อุปจฺฉินฺนถาโม, ปริกฺขีณพโลติ อตฺโถ. กปโณติ ทีโน. ลาลปามีติ ทุกฺเขน อฏฺฏิโต อติวิย วิลปามิ.

737-8. Ở đây, (câu) kissā (do nghiệp) gì, có nghĩa là của nghiệp như thế nào. (Câu) haññāmi (bị hành hạ) là tôi bị phiền não, tôi gặp phải sự tai hại. Hoặc vihaññāmi (bị phiền não) là tôi bị bức hại, có nghĩa là tôi bị áp bức một cách đặc biệt. (Câu) khajjāmi (bị ăn) là tôi bị ăn, có nghĩa là tôi bị cắt bởi các lá mía giống như những vật bén nhọn tương tự lá của cây kiếm đang cắt xẻ. (Câu) vāyamāmi (tôi cố gắng) là tôi nỗ lực để ăn mía. (Câu) parisakkāmi (tôi nỗ lực) là tôi thực hiện sự cố gắng. (Câu) paribhuñjituṃ (để hưởng dụng) là để hưởng dụng nước mía, có nghĩa là để ăn mía. (Câu) chinnathāmo (sức lực bị cắt đứt) là sức chịu đựng bị cắt đứt, sức lực bị gián đoạn, có nghĩa là sức lực đã bị kiệt quệ. (Câu) kapaṇo (khốn khổ) là người cùng khổ. (Câu) lālapāmi (tôi than khóc) là bị đau khổ hành hạ, tôi than van quá đỗi.

๗๓๙. วิฆาโตติ วิฆาตวา, วิหตพโล วา. ปริปตามิ ฉมายนฺติ ฐาตุํ อสกฺโกนฺโต ภูมิยํ ปปตามิ. ปริวตฺตามีติ ปริพฺภมามิ. วาริจโรวาติ มจฺโฉ วิย. ฆมฺเมติ ฆมฺมสนฺตตฺเต ถเล.

739. (Câu) vighāto (sự tai hại) là người có sự tai hại, hoặc là người có sức lực bị hủy hoại. (Câu) paripatāmi chamāyaṃ (tôi ngã xuống trên đất) là không thể đứng vững, tôi té ngã trên mặt đất. (Câu) parivattāmi (tôi lăn lộn) là tôi xoay tròn. (Câu) vāricaro (loài sống trong nước) là giống như con cá. (Câu) ghamme (trong sức nóng) là ở trên vùng đất bị sức nóng của mặt trời thiêu đốt.

๗๔๐-๔. สนฺตสฺสิโตติ โอฏฺฐกณฺฐตาลูนํ โสสปฺปตฺติยา สุฏฺฐุ ตสิโต. สาตสุขนฺติ สาตภูตํ สุขํ. น วินฺเทติ น ลภามิ. ตนฺติ [Pg.243] ตุวํ. วิชานาติ วิชานาหิ. ปยาโตติ คนฺตุํ อารทฺโธ. อนฺวคจฺฉีติ อนุพนฺธิ. ปจฺจาสนฺโตติ ปจฺจาสีสมาโน. ตสฺเสตํ กมฺมสฺสาติ เอตฺถ เอตนฺติ นิปาตมตฺตํ, ตสฺส กมฺมสฺสาติ อตฺโถ. ปิฏฺฐิโต คณฺเหยฺยาสีติ อตฺตโน ปิฏฺฐิปสฺเสเนว อุจฺฉุํ คณฺเหยฺยาสิ. ปโมทิโตติ ปมุทิโต.

740-4. (Câu) santassito (bị khát) là rất khát nước do sự đạt đến tình trạng khô cạn của môi, cổ họng, và vòm miệng. (Câu) sātasukhaṃ (an lạc dễ chịu) là sự an lạc đã trở thành dễ chịu. (Câu) na vinde (tôi không tìm thấy) là tôi không nhận được. (Câu) taṃ (ngươi) là ngươi. (Câu) vijānā (ngươi hãy biết) là ngươi hãy biết. (Câu) payāto (đã ra đi) là đã bắt đầu đi. (Câu) anvagacchi (đã đi theo) là đã theo sau. (Câu) paccāsanto (đang hy vọng) là đang mong mỏi. Ở đây, trong câu tassetaṃ kammassa (của nghiệp ấy), etaṃ chỉ là một tiểu từ, có nghĩa là tassa kammassa (của nghiệp ấy). (Câu) piṭṭhito gaṇheyyāsi (ngươi nên cầm lấy từ phía sau) là ngươi nên cầm lấy cây mía từ chính phía sau lưng của mình. (Câu) pamodito (hân hoan) là người vui mừng.

๗๔๕. คเหตฺวาน ตํ ขาทิ ยาวทตฺถนฺติ เถเรน อาณตฺตินิยาเมน อุจฺฉุํ คเหตฺวา ยถารุจิ ขาทิตฺวา มหนฺตํ อุจฺฉุกลาปํ คเหตฺวา เถรสฺส อุปเนสิ, เถโร ตํ อนุคฺคณฺหนฺโต เตเนว ตํ อุจฺฉุกลาปํ คาหาเปตฺวา เวฬุวนํ คนฺตฺวา ภควโต อทาสิ, ภควา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ตํ ปริภุญฺชิตฺวา อนุโมทนํ อกาสิ, เปโต ปสนฺนจิตฺโต วนฺทิตฺวา คโต, ตโต ปฏฺฐาย ยถาสุขํ อุจฺฉุํ ปริภุญฺชิ.

745. (Câu) gahetvāna taṃ khādi yāvadatthaṃ (sau khi nắm lấy, vị ấy đã ăn vật ấy thỏa thích) là sau khi cầm lấy cây mía theo phương cách được vị trưởng lão ra lệnh, sau khi ăn tùy theo sở thích, vị ấy đã cầm lấy một bó mía lớn rồi mang đến cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão, trong khi giúp đỡ vị ấy, đã bảo vị ấy cầm lấy chính bó mía ấy rồi đi đến Trúc Lâm và đã dâng lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn cùng với chúng Tỳ khưu sau khi đã thọ dụng vật ấy đã thực hiện việc tùy hỷ. Vị ngạ quỷ có tâm tịnh tín, sau khi đảnh lễ đã ra đi. Kể từ đó, vị ấy đã hưởng dụng mía theo như ý muốn.

โส อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา ตาวตึเสสุ อุปฺปชฺชิ. สา ปเนสา เปตสฺส ปวตฺติ มนุสฺสโลเก ปากฏา อโหสิ. อถ มนุสฺสา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปวตฺตึ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา เตสํ ตมตฺถํ วิตฺถารโต กเถตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ, ตํ สุตฺวา มนุสฺสา มจฺเฉรมลโต ปฏิวิรตา อเหสุนฺติ.

Vào một thời điểm khác, vị ấy sau khi mệnh chung đã sanh lên cõi trời Ba Mươi Ba. Lại nữa, câu chuyện của ngạ quỷ này đã trở nên nổi tiếng ở thế giới loài người. Khi ấy, các người ấy sau khi đi đến hầu đấng Đạo Sư đã hỏi về câu chuyện ấy. Đấng Đạo Sư sau khi nói cho họ nghe về ý nghĩa ấy một cách chi tiết đã thuyết giảng Giáo pháp. Sau khi nghe điều ấy, các người ấy đã trở thành những người từ bỏ vết nhơ của sự bỏn xẻn.

อุจฺฉุเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ cây mía được chấm dứt.

๖. กุมารเปตวตฺถุวณฺณนา

6. Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ các vương tử

สาวตฺถิ นาม นครนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ทฺเว เปเต อารพฺภ กเถสิ. สาวตฺถิยํ กิร โกสลรญฺโญ ทฺเว ปุตฺตา ปาสาทิกา ปฐมวเย ฐิตา โยพฺพนมทมตฺตา ปรทารกมฺมํ กตฺวา กาลํ กตฺวา ปริขาปิฏฺเฐ เปตา หุตฺวา นิพฺพตฺตึสุ. เต รตฺติยํ เภรเวน สทฺเทน ปริเทวึสุ. มนุสฺสา ตํ สุตฺวา ภีตตสิตา ‘‘เอวํ กเต อิทํ อวมงฺคลํ วูปสมฺมตี’’ติ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ‘‘อุปาสกา ตสฺส สทฺทสฺส สวเนน ตุมฺหากํ น โกจิ อนฺตราโย’’ติ วตฺวา ตสฺส การณํ อาจิกฺขิตฺวา เตสํ ธมฺมํ เทเสตุํ –

(Câu) Sāvatthi nāma nagaraṃ (thành phố tên Sāvatthī) này đã được đấng Đạo Sư nói đến trong khi đang trú ngụ ở Jetavana, liên quan đến hai vị ngạ quỷ. Tương truyền rằng ở Sāvatthī, hai người con trai của đức vua xứ Kosala, là những người đáng mến, đang ở trong tuổi đầu tiên, say sưa trong sự kiêu hãnh của tuổi trẻ, sau khi đã thực hiện hành vi tà dâm, sau khi mệnh chung đã sanh làm ngạ quỷ ở trên bờ của con hào. Vào ban đêm, họ đã than khóc với âm thanh khủng khiếp. Các người ấy sau khi nghe điều ấy đã sợ hãi kinh hoàng, (nghĩ rằng): “Khi làm như vầy, điềm không may mắn này sẽ được lắng dịu,” rồi đã dâng cúng vật thực trọng đại đến chúng Tỳ khưu có đức Phật dẫn đầu và đã trình báo câu chuyện ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn sau khi nói rằng: “Này các cận sự nam, do việc nghe âm thanh ấy không có sự nguy hiểm nào cho các ngươi,” sau khi giải thích nguyên nhân của việc ấy, để thuyết giảng Giáo pháp cho họ –

๗๔๖.

746.

‘‘สาวตฺถิ [Pg.244] นาม นครํ, หิมวนฺตสฺส ปสฺสโต;

ตตฺถ อาสุํ ทฺเว กุมารา, ราชปุตฺตาติ เม สุตํ.

“Thành phố tên Sāvatthī, ở sườn núi của Hy-mã-lạp. Ở đấy có hai vị vương tử, là các con trai của đức vua, tôi nghe như vậy.

๗๔๗.

747.

‘‘สมฺมตฺตา รชนีเยสุ, กามสฺสาทาภินนฺทิโน;

ปจฺจุปฺปนฺนสุเข คิทฺธา, น เต ปสฺสึสุนาคตํ.

“Say sưa trong các dục vọng, những người vui thích trong sự khoái lạc của dục vọng, tham đắm trong hạnh phúc hiện tại, họ đã không nhìn thấy tương lai.

๗๔๘.

748.

‘‘เต จุตา จ มนุสฺสตฺตา, ปรโลกํ อิโต คตา;

เตธ โฆเสนฺตฺยทิสฺสนฺตา, ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน.

“Và họ, sau khi từ bỏ thân người, đã đi từ nơi đây đến thế giới bên kia. Ở đây, họ kêu la trong khi không được nhìn thấy, về việc làm xấu xa của mình ở quá khứ.

๗๔๙.

749.

‘‘พหูสุ วต สนฺเตสุ, เทยฺยธมฺเม อุปฏฺฐิเต;

นาสกฺขิมฺหา จ อตฺตานํ, ปริตฺตํ กาตุํ สุขาวหํ.

“Ôi, trong khi có nhiều vật nên cúng dường đã được chuẩn bị sẵn, chúng tôi đã không thể tạo ra cho bản thân sự bảo vệ nhỏ nhoi, vật mang lại an lạc.

๗๕๐.

750.

‘‘กึ ตโต ปาปกํ อสฺส, ยํ โน ราชกุลา จุตา;

อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา.

“Điều gì có thể tồi tệ hơn việc ấy, rằng chúng tôi sau khi từ bỏ dòng dõi hoàng gia, đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, bị áp đảo bởi đói và khát.

๗๕๑.

751.

‘‘สามิโน อิธ หุตฺวาน, โหนฺติ อสามิโน ตหึ;

ภมนฺติ ขุปฺปิปาสาย, มนุสฺสา อุนฺนโตนตา.

“Sau khi đã là những người chủ ở đây, họ trở thành những người không phải là chủ ở nơi ấy. Những con người cao và thấp, họ lang thang với đói và khát.

๗๕๒.

752.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, อิสฺสรมทสมฺภวํ;

ปหาย อิสฺสรมทํ, ภเว สคฺคคโต นโร;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ – คาถา อภาสิ;

“Sau khi biết được sự nguy hại này, điều sanh khởi từ sự kiêu hãnh của quyền lực, sau khi từ bỏ sự kiêu hãnh của quyền lực, con người nên đi đến cõi trời. Bậc trí tuệ, sau khi thân hoại, vị ấy sanh lên cõi trời.” – đã nói lên các câu kệ;

๗๔๖. ตตฺถ อิติ เม สุตนฺติ น เกวลํ อตฺตโน ญาเณน ทิฏฺฐเมว, อถ โข โลเก ปากฏภาเวน เอวํ มยา สุตนฺติ อตฺโถ.

746. Ở đây, (câu) iti me sutaṃ (tôi nghe như vậy) có nghĩa là: không chỉ là đã được nhìn thấy bằng trí tuệ của chính mình, mà còn có nghĩa là: ‘đã được tôi nghe như vậy do bản chất nổi tiếng ở thế gian.’

๗๔๗. กามสฺสาทาภินนฺทิโนติ กามคุเณสุ อสฺสาทวเสน อภินนฺทนสีลา. ปจฺจุปฺปนฺนสุเข คิทฺธาติ วตฺตมานสุขมตฺเต คิทฺธา คถิตา หุตฺวา. น เต ปสฺสึสุนาคตนฺติ ทุจฺจริตํ ปหาย สุจริตํ จริตฺวา อนาคตํ อายตึ เทวมนุสฺเสสุ ลทฺธพฺพํ สุขํ เต น จินฺเตสุํ.

747. (Câu) kāmassādābhinandino (những người vui thích trong sự khoái lạc của dục vọng) là những người có tính chất vui thích trong các dục trưởng dưỡng theo cách khoái lạc. (Câu) paccuppannasukhe giddhā (tham đắm trong hạnh phúc hiện tại) là sau khi đã trở nên tham lam, bị trói buộc trong hạnh phúc chỉ là hiện tại. (Câu) na te passiṃsunāgataṃ (họ đã không nhìn thấy tương lai) là sau khi từ bỏ việc làm xấu, sau khi thực hành việc làm tốt, họ đã không suy xét đến sự an lạc có thể đạt được trong tương lai ở cõi trời và cõi người.

๗๔๘. เตธ โฆเสนฺตฺยทิสฺสนฺตาติ เต ปุพฺเพ ราชปุตฺตภูตา เปตา อิธ สาวตฺถิยา สมีเป อทิสฺสมานรูปา โฆเสนฺติ กนฺทนฺติ. กึ กนฺทนฺตีติ อาห ‘‘ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน’’ติ.

748. (Câu) tedha ghosentyadissantā (ở đây, họ kêu la trong khi không được nhìn thấy) là các ngạ quỷ ấy, những người trước kia đã là các vương tử, ở đây gần Sāvatthī, với hình sắc không được nhìn thấy, họ kêu la, họ than khóc. (Khi được hỏi): “Họ than khóc điều gì?” đã nói rằng: “pubbe dukkaṭamattano (về việc làm xấu xa của mình ở quá khứ).”

๗๔๙. อิทานิ [Pg.245] เตสํ กนฺทนสฺส การณํ เหตุโต จ ผลโต จ วิภชิตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘พหูสุ วต สนฺเตสู’’ติอาทิ วุตฺตํ.

749. Bây giờ, để trình bày nguyên nhân của sự than khóc của họ sau khi đã phân tích từ phương diện nguyên nhân và từ phương diện kết quả, (câu kệ) bắt đầu là: “bahūsu vata santesū (ôi, trong khi có nhiều...)” đã được nói đến.

ตตฺถ พหูสุ วต สนฺเตสูติ อเนเกสุ ทกฺขิเณยฺเยสุ วิชฺชมาเนสุ. เทยฺยธมฺเม อุปฏฺฐิเตติ อตฺตโน สนฺตเก ทาตพฺพเทยฺยธมฺเมปิ สมีเป ฐิเต, ลพฺภมาเนติ อตฺโถ. ปริตฺตํ สุขาวหนฺติ อปฺปมตฺตกมฺปิ อายตึ สุขาวหํ ปุญฺญํ กตฺวา อตฺตานํ โสตฺถึ นิรุปทฺทวํ กาตุํ นาสกฺขิมฺหา วตาติ โยชนา.

Ở đây, (câu) ‘than ôi, trong khi có nhiều vị’ có nghĩa là: trong khi có nhiều vị đáng được cúng dường hiện hữu. (Câu) ‘khi vật dụng cúng dường đã được chuẩn bị’ có nghĩa là: khi các vật dụng đáng được cho tặng, là tài sản của chính mình, đã có mặt ở gần, có thể đạt được. (Câu) ‘chút ít (phước) mang lại an lạc’ (có nghĩa là): than ôi, chúng tôi đã không thể làm cho bản thân được an ổn, không bị tai họa bằng cách thực hiện việc phước dù chỉ là một chút ít mà có thể mang lại an lạc trong tương lai. Cách kết nối (câu văn) là như vậy.

๗๕๐. กึ ตโต ปาปกํ อสฺสาติ ตโต ปาปกํ ลามกํ นาม กึ อญฺญํ อสฺส สิยา. ยํ โน ราชกุลา จุตาติ เยน ปาปกมฺเมน มยํ ราชกุลโต จุตา อิธ เปตฺติวิสยํ อุปปนฺนา เปเตสุ นิพฺพตฺตา ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา วิจรามาติ อตฺโถ.

750. (Câu) ‘còn gì tệ hại hơn thế’ có nghĩa là: còn có điều gì khác tệ hại, thấp hèn hơn thế nữa chăng? (Câu) ‘do điều ấy mà chúng tôi bị rơi khỏi hoàng tộc’ có nghĩa là: do ác nghiệp ấy mà chúng tôi bị rơi khỏi hoàng tộc, đã sanh vào cảnh giới ngạ quỷ này, đã tái sanh trong loài ngạ quỷ, phải đi lang thang trong khi bị đói khát hành hạ, đó là ý nghĩa.

๗๕๑. สามิโน อิธ หุตฺวานาติ อิธ อิมสฺมึ โลเก ยสฺมึเยว ฐาเน ปุพฺเพ สามิโน หุตฺวา วิจรนฺติ, ตหึ ตสฺมึเยว ฐาเน โหนฺติ อสฺสามิโน. มนุสฺสา อุนฺนโตนตาติ มนุสฺสกาเล สามิโน หุตฺวา กาลกตา กมฺมวเสน โอนตา ภมนฺติ ขุปฺปิปาสาย, ปสฺส สํสารปกตินฺติ ทสฺเสติ.

751. (Câu) ‘từng là chủ nhân ở đây’ có nghĩa là: ở đây, trong thế gian này, tại chính nơi mà trước kia họ đã từng là chủ nhân và đi lại, thì tại chính nơi ấy, họ trở thành những kẻ không có chủ. (Câu) ‘con người có lúc cao lúc thấp’ có nghĩa là: khi còn là người, họ đã là chủ nhân, sau khi chết, do nghiệp lực, họ trở nên thấp hèn, lang thang vì đói khát. (Câu này) cho thấy rằng: ‘hãy xem bản chất của vòng luân hồi’.

๗๕๒. เอตมาทีนวํ ญตฺวา, อิสฺสรมทสมฺภวนฺติ เอตํ อิสฺสริยมทวเสน สมฺภูตํ อปายูปปตฺติสงฺขาตํ อาทีนวํ โทสํ ญตฺวา ปหาย อิสฺสริยมทํ ปุญฺญปฺปสุโต หุตฺวา. ภเว สคฺคคโต นโรติ สคฺคํ เทวโลกํ คโตเยว ภเวยฺย.

752. (Câu) ‘biết được sự nguy hại này, phát sanh từ lòng kiêu mạn về quyền thế’ có nghĩa là: biết được sự nguy hại, lỗi lầm này, được gọi là sự sanh vào cảnh khổ, vốn phát sanh do lòng kiêu mạn về quyền thế, sau khi từ bỏ lòng kiêu mạn về quyền thế, trở thành người chuyên tâm làm phước. (Câu) ‘người ấy sẽ được sanh lên cõi trời’ có nghĩa là: người ấy chắc chắn sẽ đi đến cõi trời, thế giới của chư thiên.

อิติ สตฺถา เตสํ เปตานํ ปวตฺตึ กเถตฺวา เตหิ มนุสฺเสหิ กตํ ทานํ เตสํ เปตานํ อุทฺทิสาเปตฺวา สมฺปตฺตปริสาย อชฺฌาสยานุรูปํ ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Như vậy, bậc Đạo Sư, sau khi kể lại câu chuyện của các ngạ quỷ ấy, đã khiến cho các người kia hồi hướng vật thí thực đã được thực hiện cho các ngạ quỷ ấy, và đã thuyết giảng Pháp phù hợp với khuynh hướng của hội chúng đã đến. Bài Pháp thoại ấy đã mang lại lợi ích cho đại chúng.

กุมารเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ thiếu niên đã kết thúc.

๗. ราชปุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา

7. Phần giải về truyện ngạ quỷ hoàng tử.

ปุพฺเพ [Pg.246] กตานํ กมฺมานนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ราชปุตฺตเปตํ อารพฺภ กเถสิ. ตตฺถ โย โส อตีเต กิตวสฺส นาม รญฺโญ ปุตฺโต อตีเต ปจฺเจกพุทฺเธ อปรชฺฌิตฺวา พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺวา ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน เปเตสุ อุปฺปนฺโน. โส อิธ ‘‘ราชปุตฺตเปโต’’ติ อธิปฺเปโต. ตสฺส วตฺถุ เหฏฺฐา สาณวาสิเปตวตฺถุมฺหิ วิตฺถารโต อาคตเมว, ตสฺมา ตตฺถ วุตฺตนเยเนว คเหตพฺพํ. สตฺถา หิ ตทา เถเรน อตฺตโน ญาติเปตานํ ปวตฺติยา กถิตาย ‘‘น เกวลํ ตว ญาตกาเยว, อถ โข ตฺวมฺปิ อิโต อนนฺตราตีเต อตฺตภาเว เปโต หุตฺวา มหาทุกฺขํ อนุภวี’’ติ วตฺวา เตน ยาจิโต –

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã nói câu (bắt đầu bằng) ‘Pubbe katānaṃ kammānaṃ’ liên quan đến ngạ quỷ hoàng tử. Trong đó, vị hoàng tử, con của vua tên là Kitava trong quá khứ, do đã xúc phạm một vị Phật Độc Giác trong quá khứ, sau khi bị nấu trong địa ngục nhiều ngàn năm, đã sanh vào loài ngạ quỷ do quả báo còn sót lại của nghiệp ấy. Vị ấy ở đây được ám chỉ là ‘ngạ quỷ hoàng tử’. Câu chuyện của vị ấy đã được trình bày chi tiết ở dưới trong truyện ngạ quỷ Sāṇavāsi, do đó nên được hiểu theo phương cách đã được nói ở đó. Bởi vì khi ấy, sau khi vị Trưởng lão đã kể lại câu chuyện về các ngạ quỷ bà con của mình, bậc Đạo Sư đã nói rằng: ‘Không chỉ các bà con của ông, mà chính ông cũng đã từng là ngạ quỷ trong kiếp sống ngay trước kiếp này và đã trải qua khổ đau to lớn.’ Và khi được vị ấy thỉnh cầu –

๗๕๓.

753.

‘‘ปุพฺเพ กตานํ กมฺมานํ, วิปาโก มถเย มนํ;

รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ, โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม.

‘Quả báo của các nghiệp đã làm trong quá khứ, có thể khuấy động tâm trí; đối với sắc, thanh, hương, vị, và xúc khả ái.

๗๕๔.

754.

‘‘อิจฺจํ คีตํ รตึ ขิฑฺฑํ, อนุภุตฺวา อนปฺปกํ;

อุยฺยาเน ปริจริตฺวา, ปวิสนฺโต คิริพฺพชํ.

‘Sau khi đã hưởng thụ không ít những điệu vũ, ca hát, thú vui, trò chơi; sau khi dạo chơi trong vườn ngự uyển, trong khi đang tiến vào thành Giribbaja.

๗๕๕.

755.

‘‘อิสึ สุเนตฺตมทฺทกฺขิ, อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ;

อปฺปิจฺฉํ หิริสมฺปนฺนํ, อุญฺเฉ ปตฺตคเต รตํ.

‘Đã thấy vị ẩn sĩ Sunetta, người tự chế ngự, tâm định tĩnh; ít ham muốn, đầy đủ lòng hổ thẹn, vui thích với vật thực khất thực trong bát.

๗๕๖.

756.

‘‘หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห, ลทฺธา ภนฺเตติ จาพฺรวิ;

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน, อุจฺจํ ปคฺคยฺห ขตฺติโย.

‘Xuống khỏi lưng voi, (vị ấy) nói: ‘Này, hãy đưa đây!’ Sau khi lấy bát của vị ấy, vị Sát-đế-lỵ giơ cao lên.

๗๕๗.

757.

‘‘ถณฺฑิเล ปตฺตํ ภินฺทิตฺวา, หสมาโน อปกฺกมิ;

รญฺโญ กิตวสฺสาหํ ปุตฺโต, กึ มํ ภิกฺขุ กริสฺสสิ.

‘Đập vỡ cái bát trên nền đất, (vị ấy) cười và bỏ đi; (nói rằng): ‘Ta là con của vua Kitava, này tỳ khưu, ông sẽ làm gì được ta?’

๗๕๘.

758.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส ผรุสสฺส, วิปาโก กฏุโก อหุ;

ยํ ราชปุตฺโต เวเทสิ, นิรยมฺหิ สมปฺปิโต.

‘Quả báo của nghiệp ác độc ấy thật là cay đắng; điều mà vị hoàng tử đã phải chịu đựng, khi bị rơi vào địa ngục.

๗๕๙.

759.

‘‘ฉเฬว จตุราสีติ, วสฺสานิ นหุตานิ จ;

ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถ, นิรเย กตกิพฺพิโส.

‘Trong chín mươi vạn năm, kẻ làm điều ác đã phải chịu đựng khổ đau ghê gớm trong địa ngục.

๗๖๐.

760.

‘‘อุตฺตาโนปิ [Pg.247] จ ปจฺจิตฺถ, นิกุชฺโช วามทกฺขิโณ;

อุทฺธํปาโท ฐิโต เจว, จิรํ พาโล อปจฺจถ.

‘Kẻ ngu ấy đã bị nấu trong thời gian dài: khi thì nằm ngửa, khi thì nằm sấp, khi thì nghiêng trái nghiêng phải; và khi thì đứng với chân hướng lên trên.

๗๖๑.

761.

‘‘พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ, ปูคานิ นหุตานิ จ;

ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถ, นิรเย กตกิพฺพิโส.

‘Nhiều ngàn năm, nhiều vô số, và nhiều vạn năm; kẻ làm điều ác đã phải chịu đựng khổ đau ghê gớm trong địa ngục.

๗๖๒.

762.

‘‘เอตาทิสํ โข กฏุกํ, อปฺปทุฏฺฐปฺปโทสินํ;

‘Thật vậy, (quả báo) cay đắng như thế này, đối với người không có ác ý, không có sân hận;

ปจฺจนฺติ ปาปกมฺมนฺตา, อิสิมาสชฺช สุพฺพตํ.

những kẻ làm ác phải chịu quả báo, vì đã xúc phạm đến vị ẩn sĩ có giới hạnh tốt đẹp.

๗๖๓.

763.

‘‘โส ตตฺถ พหุวสฺสานิ, เวทยิตฺวา พหุํ ทุขํ;

ขุปฺปิปาสหโต นาม, เปโต อาสิ ตโต จุโต.

‘Vị ấy, sau khi chịu đựng nhiều khổ đau ở đó trong nhiều năm; sau khi thoát khỏi nơi ấy, đã trở thành một ngạ quỷ, bị đói khát hành hạ.

๗๖๔.

764.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, อิสฺสรมทสมฺภวํ;

ปหาย อิสฺสรมทํ, นิวาตมนุวตฺตเย.

‘Biết được sự nguy hại này, phát sanh từ lòng kiêu mạn về quyền thế; hãy từ bỏ lòng kiêu mạn về quyền thế, và nên sống khiêm hạ.

๗๖๕.

765.

‘‘ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํโส, โย พุทฺเธสุ สคารโว;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ. –

‘Người nào có lòng tôn kính đối với các bậc Giác Ngộ, sẽ được tán thán ngay trong hiện tại; sau khi thân hoại mạng chung, người có trí tuệ ấy sẽ được sanh lên cõi trời.’

อิทํ เปตวตฺถุํ กเถสิ.

(Ngài) đã kể câu chuyện ngạ quỷ này.

๗๕๓. ตตฺถ ปุพฺเพ กตานํ กมฺมานํ, วิปาโก มถเย มนนฺติ ปุริมาสุ ชาตีสุ กตานํ อกุสลกมฺมานํ ผลํ อุฬารํ หุตฺวา อุปฺปชฺชมานํ อนฺธพาลานํ จิตฺตํ มถเยยฺย อภิภเวยฺย, ปเรสํ อนตฺถกรณมุเขน อตฺตโน อตฺถํ อุปฺปาเทยฺยาติ อธิปฺปาโย.

753. Ở đây, (câu) ‘quả báo của các nghiệp đã làm trong quá khứ, có thể khuấy động tâm trí’ có nghĩa là: quả của các ác nghiệp đã làm trong các đời trước, khi sanh khởi một cách to lớn, có thể khuấy động, chế ngự tâm của những kẻ ngu si mù quáng. Ý muốn nói là: (nó) có thể tạo ra lợi ích cho bản thân bằng cách gây ra sự bất lợi cho người khác.

อิทานิ ตํ จิตฺตมถนํ วิสเยน สทฺธึ ทสฺเสตุํ ‘‘รูเป สทฺเท’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ รูเปติ รูปเหตุ, ยถิจฺฉิตสฺส มนาปิยสฺส รูปารมฺมณสฺส ปฏิลาภนิมิตฺตนฺติ อตฺโถ. สทฺเทติอาทีสุปิ เอเสว นโย.

Bây giờ, để chỉ ra sự khuấy động tâm ấy cùng với đối tượng của nó, (câu) bắt đầu bằng ‘đối với sắc, thanh’ đã được nói. Ở đây, ‘đối với sắc’ có nghĩa là vì nguyên nhân là sắc, tức là vì để đạt được đối tượng sắc khả ái, đẹp lòng như ý muốn, đó là ý nghĩa. Đối với (các từ) bắt đầu bằng ‘thanh’ cũng theo phương cách tương tự.

๗๕๔. เอวํ สาธารณโต วุตฺตมตฺถํ อสาธารณโต นิยเมตฺวา ทสฺเสนฺโต ‘‘นจฺจํ คีต’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ รตินฺติ กามรตึ. ขิฑฺฑนฺติ สหายกาทีหิ เกฬึ. คิริพฺพชนฺติ ราชคหํ.

754. Để chỉ ra ý nghĩa đã được nói một cách tổng quát như vậy bằng cách xác định nó một cách cụ thể, (Ngài) đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘điệu vũ, ca hát’. Ở đây, ‘thú vui’ có nghĩa là thú vui dục lạc. ‘Trò chơi’ có nghĩa là sự vui đùa với bạn bè v.v. ‘Giribbaja’ có nghĩa là thành Rājagaha (Vương Xá).

๗๕๕. อิสินฺติ [Pg.248] อเสกฺขานํ สีลกฺขนฺธาทีนํ เอสนฏฺเฐน อิสึ. สุเนตฺตนฺติ เอวํนามกํ ปจฺเจกพุทฺธํ. อตฺตทนฺตนฺติ อุตฺตเมน ทมเถน ทมิตจิตฺตํ. สมาหิตนฺติ อรหตฺตผลสมาธินา สมาหิตํ. อุญฺเฉ ปตฺตคเต รตนฺติ อุญฺเฉน ภิกฺขาจาเรน ลทฺเธ ปตฺตคเต ปตฺตปริยาปนฺเน อาหาเร รตํ สนฺตุฏฺฐํ.

755. ‘Vị ẩn sĩ’ (isi) có nghĩa là người tìm cầu các uẩn như giới uẩn v.v. của bậc Vô học. ‘Sunetta’ có nghĩa là vị Phật Độc Giác có tên như vậy. ‘Tự chế ngự’ có nghĩa là người có tâm đã được chế ngự bằng sự chế ngự tối thượng. ‘Định tĩnh’ có nghĩa là người có tâm định tĩnh với định của quả A-la-hán. (Câu) ‘vui thích với vật thực khất thực trong bát’ có nghĩa là: vui thích, hài lòng với vật thực đã nhận được qua việc đi khất thực lượm lặt, đã được đặt vào trong bát, đã nằm trong bát.

๗๕๖. ลทฺธา, ภนฺเตติ จาพฺรวีติ ‘‘อปิ, ภนฺเต, ภิกฺขา ลทฺธา’’ติ วิสฺสาสชนนตฺถํ กเถสิ. อุจฺจํ ปคฺคยฺหาติ อุจฺจตรํ กตฺวา ปตฺตํ อุกฺขิปิตฺวา.

756. Và đã nói: 'Thưa ngài, đã nhận được rồi' có nghĩa là: đã nói 'Thưa ngài, đã nhận được vật thực khất thực chưa?' với mục đích tạo sự tin tưởng. Đưa lên cao có nghĩa là làm cho cao hơn, nâng bát lên.

๗๕๗. ถณฺฑิเล ปตฺตํ ภินฺทิตฺวาติ ขรกฐิเน ภูมิปฺปเทเส ขิปนฺโต ปตฺตํ ภินฺทิตฺวา. อปกฺกมีติ โถกํ อปสกฺกิ. อปสกฺกนฺโต จ ‘‘อการเณเนว อนฺธพาโล มหนฺตํ อนตฺถํ อตฺตโน อกาสี’’ติ กรุณายนวเสน โอโลเกนฺตํ ปจฺเจกพุทฺธํ ราชปุตฺโต อาห ‘‘รญฺโญ กิตวสฺสาหํ ปุตฺโต, กึ มํ ภิกฺขุ กริสฺสสี’’ติ.

757. Đập vỡ bát trên nền đất cứng có nghĩa là: ném và làm vỡ bát trên một vùng đất cứng rắn, gồ ghề. Đã lui đi có nghĩa là đã lui lại một chút. Và trong khi lui lại, vị vương tử đã nói với vị Phật Độc Giác, người đang nhìn với lòng bi mẫn (và nghĩ rằng): 'Kẻ ngu si mù quáng này đã tự gây ra tai họa lớn cho mình một cách vô cớ'. (Vị vương tử nói): 'Ta là con của vua Kitava, này tỳ khưu, ông sẽ làm gì được ta?'.

๗๕๘. ผรุสสฺสาติ ทารุณสฺส. กฏุโกติ อนิฏฺโฐ. ยนฺติ ยํ วิปากํ. สมปฺปิโตติ อลฺลีโน.

758. Của người thô lỗ có nghĩa là của người tàn nhẫn. Cay đắng có nghĩa là không mong muốn. Họ đi đến quả báo nào. Đã đạt đến có nghĩa là đã chìm đắm.

๗๕๙. ฉเฬว จตุราสีติ, วสฺสานิ นหุตานิ จาติ อุตฺตาโน นิปนฺโน จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ, นิกุชฺโช, วามปสฺเสน, ทกฺขิณปสฺเสน, อุทฺธํปาโท, โอลมฺพิโก, ยถาฐิโต จาติ เอวํ ฉ จตุราสีติสหสฺสานิ วสฺสานิ โหนฺติ. เตนาห –

759. Sáu lần tám mươi bốn, và nhiều vạn năm có nghĩa là: nằm ngửa tám mươi bốn ngàn năm, nằm sấp, nằm nghiêng bên trái, nằm nghiêng bên phải, chân đưa lên trời, bị treo ngược, và đứng thẳng, như vậy là có sáu lần tám mươi bốn ngàn năm. Do đó, ngài đã nói –

๗๖๐.

760.

‘‘อุตฺตาโนปิ จ ปจฺจิตฺถ, นิกุชฺโช วามทกฺขิโณ;

อุทฺธํปาโท ฐิโต เจว, จิรํ พาโล อปจฺจถา’’ติ.

‘Ngươi đã bị nấu chín cả khi nằm ngửa, nằm sấp, nghiêng trái và phải; cả khi chân đưa lên trời và khi đứng thẳng, hỡi kẻ ngu, ngươi đã bị nung nấu trong thời gian dài.’

ตานิ ปน วสฺสานิ ยสฺมา อเนกานิ นหุตานิ โหนฺติ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘นหุตานี’’ติ. ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถติ อติวิย ทุกฺขํ ปาปุณิ.

Lại nữa, vì những năm ấy là nhiều vạn, do đó được nói là 'nhiều vạn'. Đã chịu đựng khổ đau cùng cực có nghĩa là đã đạt đến sự đau khổ tột cùng.

๗๖๑. ปูคานีติ วสฺสสมูเห, อิธ ปุริมคาถาย จ อจฺจนฺตสํโยเค อุปโยควจนํ ทฏฺฐพฺพํ.

761. Vô số có nghĩa là tập hợp các năm. Ở đây và trong câu kệ trước, nên được hiểu là cách nói được sử dụng trong sự liên kết tuyệt đối (chỉ thời gian kéo dài).

๗๖๒. เอตาทิสนฺติ เอวรูปํ. กฏุกนฺติ อติทุกฺขํ, ภาวนปํสกนิทฺเทโสยํ ‘‘เอกมนฺตํ นิสีที’’ติอาทีสุ วิย. อปฺปทุฏฺฐปฺปโทสินํ อิสึ สุพฺพตํ อาสชฺช อาสาเทตฺวา ปาปกมฺมนฺตา ปุคฺคลา เอวรูปํ กฏุกํ อติวิย ทุกฺขํ ปจฺจนฺตีติ โยชนา.

762. Như thế này có nghĩa là có hình thức như vậy. Cay đắng có nghĩa là vô cùng đau khổ, đây là cách chỉ định trạng thái trung tính giống như trong các trường hợp 'đã ngồi xuống một bên' v.v... Cách kết nối (ý nghĩa) là: những người có hành vi tội lỗi, sau khi xúc phạm, lăng mạ vị ẩn sĩ có giới hạnh tốt đẹp, người không làm hại và không có sân hận, họ bị nấu trong sự đau khổ cay đắng, tột cùng như vậy.

๗๖๓. โสติ [Pg.249] โส ราชปุตฺตเปโต. ตตฺถาติ นิรเย. เวทยิตฺวาติ อนุภวิตฺวา. นามาติ พฺยตฺตปากฏภาเวน. ตโต จุโตติ นิรยโต จุโต. เสสํ วุตฺตนยเมว.

763. Vị ấy có nghĩa là vị ngạ quỷ vương tử ấy. Ở đó có nghĩa là trong địa ngục. Sau khi cảm thọ có nghĩa là sau khi trải qua. Tên là có nghĩa là do bản chất rõ ràng, hiển nhiên. Chết từ đó có nghĩa là chết từ địa ngục. Phần còn lại theo như cách đã được nói.

เอวํ ภควา ราชปุตฺตเปตกถาย ตตฺถ สนฺนิปติตํ มหาชนํ สํเวเชตฺวา อุปริ สจฺจานิ ปกาเสสิ. สจฺจปริโยสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ สมฺปาปุณึสูติ.

Như vậy, Đức Thế Tôn, bằng câu chuyện về ngạ quỷ vương tử, sau khi làm cho đại chúng tụ hội ở đó xúc động, đã thuyết giảng về các sự thật sau đó. Vào lúc kết thúc bài pháp về các sự thật, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn v.v...

ราชปุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ vương tử đã kết thúc.

๘. คูถขาทกเปตวตฺถุวณฺณนา

8. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ ăn phẩn.

คูถกูปโต อุคฺคนฺตฺวาติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต เอกํ คูถขาทกเปตํ อารมฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ คามเก เอโก กุฏุมฺพิโก อตฺตโน กุลูปกํ ภิกฺขุํ อุทฺทิสฺส วิหารํ กาเรสิ. ตตฺถ นานาชนปทโต ภิกฺขู อาคนฺตฺวา ปฏิวสึสุ. เต ทิสฺวา มนุสฺสา ปสนฺนจิตฺตา ปณีเตน ปจฺจเยน อุปฏฺฐหึสุ. กุลูปโก ภิกฺขุ ตํ อสหมาโน อิสฺสาปกโต หุตฺวา เตสํ ภิกฺขูนํ โทสํ วทนฺโต กุฏุมฺพิกํ อุชฺฌาเปสิ. กุฏุมฺพิโก เต ภิกฺขู กุลูปกญฺจ ปริภวนฺโต ปริภาสิ. อถ กุลูปโก กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว วิหาเร วจฺจกุฏิยํ เปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ, กุฏุมฺพิโก ปน กาลํ กตฺวา ตสฺเสว อุปริ เปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อถายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ ทิสฺวา ปุจฺฉนฺโต –

'Trồi lên từ hố phẩn' – câu này được nói ra khi Đức Đạo Sư đang trú tại Jetavana, liên quan đến một ngạ quỷ ăn phẩn. Tương truyền, tại một ngôi làng nhỏ không xa thành Sāvatthī, một gia chủ đã cho xây một ngôi tịnh xá dâng đến vị tỳ khưu thân tín của gia đình mình. Tại đó, các vị tỳ khưu từ nhiều xứ khác nhau đã đến và cư ngụ. Thấy các vị ấy, dân chúng với tâm hoan hỷ đã cúng dường bằng các vật dụng hảo hạng. Vị tỳ khưu thân tín, không thể chịu đựng được điều đó, đã trở nên ganh tỵ, nói xấu các vị tỳ khưu ấy và xúi giục người gia chủ. Người gia chủ đã khinh miệt và mắng nhiếc các vị tỳ khưu ấy và cả vị tỳ khưu thân tín. Sau đó, vị tỳ khưu thân tín sau khi mệnh chung, đã tái sanh làm ngạ quỷ trong nhà xí của chính ngôi tịnh xá ấy. Còn người gia chủ, sau khi mệnh chung, đã tái sanh làm ngạ quỷ ở phía trên ngạ quỷ kia. Bấy giờ, Trưởng lão Mahā Moggallāna, sau khi thấy vị ấy, đã hỏi rằng –

๗๖๖.

766.

‘‘คูถกูปโต อุคฺคนฺตฺวา, โก น ทีโน ปติฏฺฐสิ;

นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺโต, กึ นุ สทฺทหเส ตุว’’นฺติ. –

‘Trồi lên từ hố phẩn, ngươi là ai mà đứng đó khốn khổ? Chắc chắn là kẻ có hành vi tội lỗi, ngươi mong muốn điều gì vậy?’ –

คาถมาห. ตํ สุตฺวา เปโต –

đã nói lên câu kệ. Nghe vậy, ngạ quỷ –

๗๖๗.

767.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต’’ติ. –

‘Thưa ngài, con là một ngạ quỷ, khốn khổ, thuộc về thế giới của Yama; sau khi đã làm ác nghiệp, con đã đi từ đây đến cõi ngạ quỷ.’ –

คาถาย [Pg.250] อตฺตานํ อาจิกฺขิ. อถ นํ เถโร –

đã tự giới thiệu bằng câu kệ. Bấy giờ, vị Trưởng lão hỏi nó –

๗๖๘.

768.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ. –

‘Hành vi xấu ác nào đã được làm bởi thân, khẩu, ý? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi phải chịu đựng sự khổ đau này?’ –

คาถาย เตน กตกมฺมํ ปุจฺฉิ. โส เปโต –

đã hỏi về nghiệp mà nó đã làm bằng câu kệ. Ngạ quỷ ấy –

๗๖๙.

769.

‘‘อหุ อาวาสิโก มยฺหํ, อิสฺสุกี กุลมจฺฉรี;

อชฺฌาสิโต มยฺหํ ฆเร, กทริโย ปริภาสโก.

‘Đã có một vị trú ngụ của tôi, ganh tỵ, bỏn xẻn với gia đình (thí chủ); đã quyến luyến nhà của tôi, keo kiệt, hay mắng nhiếc.

๗๗๐.

770.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, ภิกฺขโว ปริภาสิสํ;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คโต’’ติ. –

‘Nghe lời của vị ấy, tôi đã mắng nhiếc các vị tỳ khưu; do quả báo của nghiệp ấy, tôi đã đi từ đây đến cõi ngạ quỷ.’ –

ทฺวีหิ คาถาหิ อตฺตนา กตกมฺมํ กเถสิ.

Bằng hai câu kệ, nó đã kể về nghiệp do chính mình đã làm.

๗๖๙. ตตฺถ อหุ อาวาสิโก มยฺหนฺติ มยฺหํ อาวาเส มยา กตวิหาเร เอโก ภิกฺขุ อาวาสิโก นิพทฺธวสนโก อโหสิ. อชฺฌาสิโต มยฺหํ ฆเรติ กุลูปกภาเวน มม เคเห ตณฺหาภินิเวสวเสน อภินิวิฏฺโฐ.

769. Trong đó, 'đã có một vị trú ngụ của tôi' có nghĩa là: trong trú xứ của tôi, trong ngôi tịnh xá do tôi xây dựng, đã có một vị tỳ khưu trú ngụ thường xuyên. 'Đã quyến luyến nhà của tôi' có nghĩa là: do bản chất là vị tỳ khưu thân tín, đã bám víu vào nhà của tôi do sự chấp thủ bởi ái dục.

๗๗๐. ตสฺสาติ ตสฺส กุลูปกภิกฺขุสฺส. ภิกฺขโวติ ภิกฺขู. ปริภาสิสนฺติ อกฺโกสึ. เปตโลกํ อิโต คโตติ อิมินา อากาเรน เปตโยนึ อุปคโต เปตภูโต.

770. Của vị ấy có nghĩa là của vị tỳ khưu thân tín ấy. Các vị tỳ khưu có nghĩa là các vị tỳ khưu. Tôi đã mắng nhiếc có nghĩa là tôi đã chửi rủa. Tôi đã đi từ đây đến cõi ngạ quỷ có nghĩa là: bằng cách này, đã đi đến thai tạng ngạ quỷ, đã trở thành ngạ quỷ.

ตํ สุตฺวา เถโร อิตรสฺส คตึ ปุจฺฉนฺโต –

Nghe vậy, vị Trưởng lão hỏi về cảnh giới của người kia –

๗๗๑.

771.

‘‘อมิตฺโต มิตฺตวณฺเณน, โย เต อาสิ กุลูปโก;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, กึ นุ เปจฺจ คตึ คโต’’ติ. –

‘Kẻ thù trong lốt bạn, vị tỳ khưu thân tín của ngươi, kẻ ác tuệ ấy, sau khi thân hoại, đã đi đến cảnh giới nào sau khi chết?’ –

คาถมาห. ตตฺถ มิตฺตวณฺเณนาติ มิตฺตปฏิรูเปน มิตฺตปฏิรูปตาย.

đã nói lên câu kệ. Trong đó, 'trong lốt bạn' có nghĩa là với hình thức của người bạn, do bản chất có hình thức của người bạn.

ปุน เปโต เถรสฺส ตมตฺถํ อาจิกฺขนฺโต –

Ngạ quỷ lại giải thích ý nghĩa ấy cho vị Trưởng lão –

๗๗๒.

772.

‘‘ตสฺเสวาหํ ปาปกมฺมสฺส, สีเส ติฏฺฐามิ มตฺถเก;

โส จ ปรวิสยํ ปตฺโต, มเมว ปริจารโก.

‘Chính tôi đứng trên đầu, trên đỉnh đầu của kẻ có ác nghiệp ấy; và vị ấy, đã đạt đến cảnh giới của người khác (bị lệ thuộc), chính là người phục vụ của tôi.

๗๗๓.

773.

‘‘ยํ [Pg.251] ภทนฺเต หทนฺตญฺเญ, เอตํ เม โหติ โภชนํ;

อหญฺจ โข ยํ หทามิ, เอตํ โส อุปชีวตี’’ติ. – คาถาทฺวยมาห;

‘Thưa ngài, những gì mà người khác bài tiết, đó là thức ăn của con; và những gì mà con bài tiết, vị ấy sống nhờ vào đó.’ – đã nói hai câu kệ;

๗๗๒. ตตฺถ ตสฺเสวาติ ตสฺเสว มยฺหํ ปุพฺเพ กุลูปกภิกฺขุภูตสฺส เปตสฺส. ปาปกมฺมสฺสาติ ปาปสมาจารสฺส. สีเส ติฏฺฐามิ มตฺถเกติ สีเส ติฏฺฐามิ, ติฏฺฐนฺโต จ มตฺถเก เอว ติฏฺฐามิ, น สีสปฺปมาเณ อากาเสติ อตฺโถ. ปรวิสยํ ปตฺโตติ มนุสฺสโลกํ อุปาทาย ปรวิสยภูตํ เปตฺติวิสยํ ปตฺโต. มเมวาติ มยฺหํ เอว ปริจารโก อโหสีติ วจนเสโส.

772. Ở đây, câu ‘tasseva’ có nghĩa là của chính ngạ quỷ ấy, người trước kia đã là vị tỳ khưu thân tín của gia đình tôi. Câu ‘pāpakammassa’ có nghĩa là của người có hành vi xấu ác. Câu ‘sīse tiṭṭhāmi matthake’ có nghĩa là tôi đứng trên đầu, và trong khi đứng, tôi đứng ngay trên đỉnh đầu, chứ không phải đứng trong khoảng không gian bằng cái đầu. Câu ‘paravisayaṃ patto’ có nghĩa là đã đến cảnh giới khác, tức là so với cõi người thì đã đến cảnh giới ngạ quỷ là cảnh giới khác. Câu ‘mameva’ có nghĩa là ‘đã là người phục vụ của chính tôi,’ phần còn lại của câu là như vậy.

๗๗๓. ยํ ภทนฺเต หทนฺตญฺเญติ ภทนฺเต, อยฺย มหาโมคฺคลาน, ตสฺสํ วจฺจกุฏิยํ ยํ อญฺเญ อุหทนฺติ วจฺจํ โอสฺสชนฺติ. เอตํ เม โหติ โภชนนฺติ เอตํ วจฺจํ มยฺหํ ทิวเส ทิวเส โภชนํ โหติ. ยํ หทามีติ ตํ ปน วจฺจํ ขาทิตฺวา ยมฺปหํ วจฺจํ กโรมิ. เอตํ โส อุปชีวตีติ เอตํ มม วจฺจํ โส กุลูปกเปโต ทิวเส ทิวเส ขาทนวเสน อุปชีวติ, อตฺตภาวํ ยาเปตีติ อตฺโถ.

773. Câu ‘yaṃ bhadante hadantaññe’ có nghĩa là: bạch ngài, thưa Tôn giả Đại Mục Kiền Liên, ở trong nhà xí ấy, thứ mà những người khác đại tiện, tức là thải ra phân. Câu ‘etaṃ me hoti bhojanaṃ’ có nghĩa là thứ phân ấy là vật thực của tôi mỗi ngày. Câu ‘yaṃ hadāmi’ có nghĩa là sau khi đã ăn thứ phân ấy, thứ phân mà tôi thải ra. Câu ‘etaṃ so upajīvati’ có nghĩa là thứ phân của tôi ấy, ngạ quỷ thân tín kia sống nhờ vào bằng cách ăn mỗi ngày, tức là duy trì sự tồn tại của mình.

เตสุ กุฏุมฺพิโก เปสเล ภิกฺขู ‘‘เอวํ อาหารปริโภคโต วรํ ตุมฺหากํ คูถขาทน’’นฺติ อกฺโกสิ. กุลูปโก ปน กุฏุมฺพิกมฺปิ ตถาวจเน สมาทเปตฺวา สยํ ตถา อกฺโกสิ, เตนสฺส ตโตปิ ปฏิกุฏฺฐตรา ชีวิกา อโหสิ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา อุปวาเท อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Trong số họ, người gia chủ đã mắng nhiếc các vị tỳ khưu khả ái rằng: ‘Việc các ông ăn phân còn tốt hơn là thọ dụng vật thực như thế này.’ Còn vị tỳ khưu thân tín, sau khi đã khuyến khích người gia chủ nói lời như vậy, chính mình cũng mắng nhiếc tương tự. Do đó, sinh kế của ông ta đã trở nên còn ghê tởm hơn thế nữa. Tôn giả Đại Mục Kiền Liên đã trình bày sự việc ấy lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã lấy câu chuyện ấy làm duyên khởi, chỉ ra sự nguy hại trong việc mắng nhiếc và thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Bài Pháp ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

คูถขาทกเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ ăn phân đến đây là kết thúc.

๙. คูถขาทกเปติวตฺถุวณฺณนา

9. Giải thích câu chuyện nữ ngạ quỷ ăn phân

๗๗๔-๘๑. คูถกูปโต [Pg.252] อุคฺคนฺตฺวาติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต อญฺญตรํ คูถขาทกเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ. ตสฺสา วตฺถุ อนนฺตรวตฺถุสทิสํ. ตตฺถ อุปาสเกน วิหาโร การิโตติ อุปาสกสฺส วเสน อาคตํ, อิธ ปน อุปาสิกายาติ อยเมว วิเสโส. เสสํ วตฺถุสฺมึ คาถาสุ จ อปุพฺพํ นตฺถิ.

774-81. Câu (kệ) ‘gūthakūpato uggantvā’ này được (Đức Thế Tôn) nói ra trong khi Ngài đang trú tại Jetavana, liên quan đến một nữ ngạ quỷ ăn phân. Câu chuyện của nữ ngạ quỷ này tương tự như câu chuyện trước đó. Ở câu chuyện kia, sự việc được trình bày theo phương diện của người nam cận sự, rằng ‘ngôi tịnh xá đã được người nam cận sự cho xây dựng;’ còn ở đây là ‘bởi người nữ cận sự,’ đây chính là điểm khác biệt duy nhất. Phần còn lại trong câu chuyện và trong các câu kệ thì không có gì mới.

คูถขาทกเปติวตฺถุวณฺณานา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện nữ ngạ quỷ ăn phân đến đây là kết thúc.

๑๐. คณเปตวตฺถุวณฺณนา

10. Giải thích câu chuyện nhóm ngạ quỷ

นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาตฺถาติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต สมฺพหุเล เปเต อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยํ กิร สมฺพหุลา มนุสฺสา คณภูตา อสฺสทฺธา อปฺปสนฺนา มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตจิตฺตา ทานาทิสุจริตวิมุขา หุตฺวา จิรํ ชีวิตฺวา กายสฺส เภทา นครสฺส สมีเป เปตโยนิยํ นิพฺพตฺตึสุ. อเถกทิวสํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค เปเต ทิสฺวา –

Câu (kệ) ‘naggā dubbaṇṇarūpā’ này được (Đức Thế Tôn) nói ra trong khi Ngài đang trú tại Jetavana, liên quan đến nhiều vị ngạ quỷ. Tương truyền rằng ở thành Sāvatthī, nhiều người hợp thành một nhóm, không có đức tin, không có lòng tịnh tín, tâm bị cấu uế của keo kiệt xâm chiếm, quay lưng với các thiện hạnh như bố thí. Sau khi sống một thời gian dài, sau khi thân hoại, họ đã tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ ở gần thành phố. Rồi một hôm, Tôn giả Đại Mục Kiền Liên trong khi đi khất thực ở thành Sāvatthī, đã nhìn thấy các ngạ quỷ ở dọc đường và –

๗๘๒.

782.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณรูปาตฺถ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิกา กิสิกา, เก นุ ตุมฺเหตฺถ มาริสา’’ติ. –

‘Các vị trần truồng, hình thù xấu xí, gầy gò, nổi đầy gân xanh; xương sườn nhô ra, hom hem, thưa các ngài, các vị là ai vậy?’ –

คาถาย ปุจฺฉิ. ตตฺถ ทุพฺพณฺณรูปาตฺถาติ ทุพฺพณฺณสรีรา โหถ. เก นุ ตุมฺเหตฺถาติ ตุมฺเห เก นุ นาม ภวถ. มาริสาติ เต อตฺตโน สารุปฺปวเสน อาลปติ.

Ngài đã hỏi bằng một câu kệ. Ở đây, câu ‘dubbaṇṇarūpā’ có nghĩa là các vị có thân hình xấu xí. Câu ‘ke nu tumhe’ có nghĩa là các vị tên là gì. Câu ‘mārisā’ là ngài gọi họ bằng cách xưng hô thích hợp với họ.

ตํ สุตฺวา เปตา –

Nghe vậy, các ngạ quỷ –

๗๘๓.

783.

‘‘มยํ ภทนฺเต เปตมฺหา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

‘Bạch ngài, chúng con là ngạ quỷ, bị đoạ đày, thuộc về thế giới của Diêm vương; do đã làm điều ác nghiệp, nên từ nơi đây chúng con đã đi đến cảnh giới ngạ quỷ.’ –

คาถาย อตฺตโน เปตภาวํ ปกาเสตฺวา ปุน เถเรน –

Sau khi đã tuyên bố về thân phận ngạ quỷ của mình bằng một câu kệ, lại được vị Trưởng lão –

๗๘๔.

784.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺสกมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. –

‘Các vị đã làm điều ác gì bằng thân, khẩu, ý; do quả báo của nghiệp gì mà từ nơi đây các vị đã đi đến cảnh giới ngạ quỷ?’ –

คาถาย กตกมฺมํ ปุจฺฉิตา –

Khi được hỏi về nghiệp đã tạo bằng một câu kệ –

๗๘๕.

785.

‘‘อนาวเฏสุ [Pg.253] ติตฺเถสุ, วิจินิมฺหทฺธมาสกํ;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

‘Tại những bến nước không được canh giữ, chúng con đã tìm kiếm từng nửa đồng māsaka; dù có của cải để cho đi, chúng con đã không tạo ra hòn đảo nương tựa cho chính mình.

๗๘๖.

786.

‘‘นทึ อุเปม ตสิตา, ริตฺตกา ปริวตฺตติ;

ฉายํ อุเปม อุณฺเหสุ, อาตโป ปริวตฺตติ.

‘Khi khát nước, chúng con đến gần dòng sông, nó liền biến thành trống rỗng; khi trời nóng, chúng con đến gần bóng mát, nó liền biến thành nắng gắt.

๗๘๗.

787.

‘‘อคฺคิวณฺโณ จ โน วาโต, ฑหนฺโต อุปวายติ;

เอตญฺจ ภนฺเต อรหาม, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต.

‘Và một ngọn gió màu lửa thổi đến thiêu đốt chúng con; bạch ngài, chúng con đáng phải chịu điều này, và còn những điều xấu ác khác nữa.

๗๘๘.

788.

‘‘อปิ โยชนานิ คจฺฉาม, ฉาตา อาหารเคธิโน;

อลทฺธาว นิวตฺตาม, อโห โน อปฺปปุญฺญตา.

‘Chúng con đi hàng do-tuần, đói khát, thèm muốn thức ăn; không tìm được gì, chúng con đành quay về, ôi, chúng con thật ít phước đức!

๗๘๙.

789.

‘‘ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา;

อุตฺตานา ปฏิกิราม, อวกุชฺชา ปตามเส.

‘Đói khát, ngất đi, hoang mang, chúng con vấp ngã trên mặt đất; chúng con ngã ngửa ra sau, chúng con ngã sấp mặt xuống.

๗๙๐.

790.

‘‘เต จ ตตฺเถว ปติตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา;

อุรํ สีสญฺจ ฆฏฺเฏม, อโห โน อปฺปปุญฺญตา.

‘Và khi đã ngã xuống ngay tại đó, vấp ngã trên mặt đất, chúng con cọ xát ngực và đầu. Ôi, chúng con thật ít phước đức!

๗๙๑.

791.

‘‘เอตญฺจ ภนฺเต อรหาม, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

‘Bạch ngài, chúng con đáng phải chịu điều này, và còn những điều xấu ác khác nữa; dù có của cải để cho đi, chúng con đã không tạo ra hòn đảo nương tựa cho chính mình.

๗๙๒.

792.

‘‘เต หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

วทญฺญู สีลสมฺปนฺนา, กาหาม กุสลํ พหุ’’นฺติ. –

‘Chắc chắn rằng sau khi từ đây ra đi, và được sanh làm người, chúng con sẽ trở nên rộng lượng, đầy đủ giới hạnh, và sẽ làm nhiều điều thiện lành.’ –

อตฺตนา กตกมฺมํ กเถสุํ.

Họ đã kể về nghiệp do chính mình đã tạo.

๗๘๘. ตตฺถ อปิ โยชนานิ คจฺฉามาติ อเนกานิปิ โยชนานิ คจฺฉาม. กถํ? ฉาตา อาหารเคธิโนติ, จิรกาลํ ชิฆจฺฉาย ชิฆจฺฉิตา อาหาเร คิทฺธา อภิคิชฺฌนฺตา หุตฺวา, เอวํ คนฺตฺวาปิ กิญฺจิ อาหารํ อลทฺธาเยว นิวตฺตาม. อปฺปปุญฺญตาติ อปุญฺญตา อกตกลฺยาณตา.

788. Ở đây, câu ‘api yojanāni gacchāma’ có nghĩa là chúng con đi cả nhiều do-tuần. Như thế nào? Câu ‘chātā āhāragedhino’ có nghĩa là, bị cơn đói hành hạ trong một thời gian dài, trở nên tham lam, thèm khát thức ăn. Dù đã đi như vậy, chúng con vẫn quay về mà không nhận được chút thức ăn nào cả. Câu ‘appapuññatā’ có nghĩa là không có phước, không đã làm điều thiện.

๗๘๙. อุตฺตานา [Pg.254] ปฏิกิรามาติ กทาจิ อุตฺตานา หุตฺวา วิกิริยมานงฺคปจฺจงฺคา วิย วตฺตาม. อวกุชฺชา ปตามเสติ กทาจิ อวกุชฺชา หุตฺวา ปตาม.

789. Câu ‘uttānā paṭikirāma’ có nghĩa là đôi khi chúng con nằm ngửa ra như thể chân tay bị văng tung tóe. Câu ‘avakujjā patāmase’ có nghĩa là đôi khi chúng con ngã sấp mặt xuống.

๗๙๐. เต จาติ เต มยํ. อุรํ สีสญฺจ ฆฏฺเฏมาติ อวกุชฺชา หุตฺวา ปติตา อุฏฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตา เวธนฺตา เวทนาปฺปตฺตา อตฺตโน อตฺตโน อุรํ สีสญฺจ ปฏิฆํสาม. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว.

790. Câu ‘te ca’ có nghĩa là chúng con. Câu ‘uraṃ sīsañca ghaṭṭema’ có nghĩa là, sau khi đã ngã sấp mặt xuống, không thể đứng dậy được, run rẩy, bị cơn đau hành hạ, chúng con tự cọ xát ngực và đầu của mình. Phần còn lại có ý nghĩa như đã được giải thích ở dưới.

เถโร ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. ตํ สุตฺวา มหาชโน มจฺเฉรมลํ ปหาย ทานาทิสุจริตนิรโต อโหสีติ.

Vị Trưởng lão đã trình bày sự việc ấy lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã lấy câu chuyện ấy làm duyên khởi và thuyết Pháp cho hội chúng đã vân tập. Nghe vậy, đại chúng đã từ bỏ cấu uế của sự keo kiệt và trở nên chuyên tâm vào các thiện hạnh như bố thí.

คณเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện nhóm ngạ quỷ đến đây là kết thúc.

๑๑. ปาฏลิปุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา

11. Chú giải truyện ngạ quỷ ở Pāṭaliputta (Hoa Thị Thành)

ทิฏฺฐา ตยา นิรยา ติรจฺฉานโยนีติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต อญฺญตรํ วิมานเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิวาสิโน กิร ปาฏลิปุตฺตวาสิโน จ พหู วาณิชา นาวาย สุวณฺณภูมึ อคมึสุ. ตตฺเถโก อุปาสโก อาพาธิโก มาตุคาเม ปฏิพทฺธจิตฺโต กาลมกาสิ. โส กตกุสโลปิ เทวโลกํ อนุปปชฺชิตฺวา อิตฺถิยา ปฏิพทฺธจิตฺตตาย สมุทฺทมชฺเฌ วิมานเปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ยสฺสํ ปน โส ปฏิพทฺธจิตฺโต, สา อิตฺถี สุวณฺณภูมิคามินึ นาวํ อภิรุยฺห คจฺฉติ. อถ โข โส เปโต ตํ อิตฺถึ คเหตุกาโม นาวาย คมนํ อุปรุนฺธิ. อถ วาณิชา ‘‘เกน นุ โข การเณน อยํ นาวา น คจฺฉตี’’ติ วีมํสนฺตา กาฬกณฺณิสลากํ วิจาเรสุํ. อมนุสฺสิทฺธิยา ยาวตติยํ ตสฺสา เอว อิตฺถิยา ปาปุณิ, ยสฺสํ โส ปฏิพทฺธจิตฺโต. ตํ ทิสฺวา วาณิชา เวฬุกลาปํ สมุทฺเท โอตาเรตฺวา ตสฺส อุปริ ตํ อิตฺถึ โอตาเรสุํ. อิตฺถิยา โอตาริตมตฺตาย นาวา เวเคน สุวณฺณภูมึ อภิมุขา ปายาสิ. อมนุสฺโส ตํ อิตฺถึ อตฺตโน วิมานํ อาโรเปตฺวา ตาย สทฺธึ อภิรมิ.

Câu (kệ) bắt đầu bằng Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayoni (Nàng đã thấy các địa ngục, loài bàng sanh) này được đức Thế Tôn nói đến khi Ngài đang ngự tại Jetavana, liên quan đến một ngạ quỷ có lâu đài. Chuyện kể rằng, nhiều thương nhân ở Sāvatthī và Pāṭaliputta đã đi thuyền đến Suvaṇṇabhūmi (Kim Địa). Trong số đó, có một vị cận sự nam bị bệnh, tâm quyến luyến một người phụ nữ, đã qua đời. Mặc dù đã làm các việc thiện, vị ấy không tái sanh lên cõi trời mà do tâm quyến luyến người phụ nữ ấy, đã tái sanh làm ngạ quỷ có lâu đài ở giữa biển. Còn người phụ nữ mà vị ấy quyến luyến, cô ta đã lên chiếc thuyền đi đến Suvaṇṇabhūmi. Bấy giờ, ngạ quỷ ấy muốn bắt người phụ nữ đó nên đã cản trở sự di chuyển của chiếc thuyền. Các thương nhân tự hỏi: ‘Do nguyên nhân gì mà chiếc thuyền này không đi được?’ và họ đã rút thăm kẻ xấu số. Do năng lực của phi nhân, đến lần thứ ba, lá thăm đã rơi vào chính người phụ nữ mà vị kia quyến luyến. Thấy vậy, các thương nhân đã thả một chiếc bè tre xuống biển và đặt người phụ nữ ấy lên trên đó. Ngay khi người phụ nữ được đưa xuống, chiếc thuyền liền nhanh chóng hướng về Suvaṇṇabhūmi. Phi nhân ấy đã đưa người phụ nữ đó lên lâu đài của mình và vui hưởng cùng cô ta.

สา [Pg.255] เอกํ สํวจฺฉรํ อติกฺกมิตฺวา นิพฺพินฺนรูปา ตํ เปตํ ยาจนฺตี อาห – ‘‘อหํ อิธ วสนฺตี มยฺหํ สมฺปรายิกํ อตฺถํ กาตุํ น ลภามิ, สาธุ, มาริส, มํ ปาฏลิปุตฺตเมว เนหี’’ติ. โส ตาย ยาจิโต –

Sau khi trải qua một năm, cô ta cảm thấy chán ngán và đã thỉnh cầu ngạ quỷ ấy rằng: ‘Khi sống ở đây, tôi không có cơ hội làm lợi ích cho đời sau của mình. Thưa ngài, xin hãy đưa tôi về lại Pāṭaliputta.’ Được cô ta thỉnh cầu như vậy, ngạ quỷ ấy đã nói:

๗๙๓.

793.

‘‘ทิฏฺฐา ตยา นิรยา ติรจฺฉานโยนิ, เปตา อสุรา อถวาปิ มานุสา เทวา;

สยมทฺทส กมฺมวิปากมตฺตโน, เนสฺสามิ ตํ ปาฏลิปุตฺตมกฺขตํ;

ตตฺถ คนฺตฺวา กุสลํ กโรหิ กมฺม’’นฺติ. –

‘Nàng đã thấy các địa ngục, loài bàng sanh, các ngạ quỷ, a-tu-la, hoặc cả loài người và chư thiên; Nàng đã tự mình thấy quả báo của nghiệp, ta sẽ đưa nàng về Pāṭaliputta bình an; Đến đó rồi, nàng hãy làm các nghiệp thiện.’

คาถมาห. ตตฺถ ทิฏฺฐา ตยา นิรยาติ เอกจฺเจ ปจฺเจกนิรยาปิ ตยา ทิฏฺฐา. ติรจฺฉานโยนีติ มหานุภาวา นาคสุปณฺณาทิติรจฺฉานาปิ ทิฏฺฐา ตยาติ โยชนา. เปตาติ ขุปฺปิปาสาทิเภทา เปตา. อสุราติ กาลกญฺจิกาทิเภทา อสุรา. เทวาติ เอกจฺเจ จาตุมหาราชิกา เทวา. โส กิร อตฺตโน อานุภาเวน อนฺตรนฺตรา ตํ คเหตฺวา ปจฺเจกนิรยาทิเก ทสฺเสนฺโต วิจรติ, เตน เอวมาห. สยมทฺทส กมฺมวิปากมตฺตโนติ นิรยาทิเก วิเสสโต คนฺตฺวา ปสฺสนฺตี สยเมว อตฺตนา กตกมฺมานํ วิปากํ ปจฺจกฺขโต อทฺทส อทกฺขิ. เนสฺสามิ ตํ ปาฏลิปุตฺตมกฺขตนฺติ อิทานาหํ ตํ อกฺขตํ เกนจิ อปริกฺขตํ มนุสฺสรูเปเนว ปาฏลิปุตฺตํ นยิสฺสามิ. ตฺวํ ปน ตตฺถ คนฺตฺวา กุสลํ กโรหิ กมฺมํ, กมฺมวิปากสฺส ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐตฺตา ยุตฺตปยุตฺตา ปุญฺญนิรตา โหหีติ อตฺโถ.

Ngài đã nói lên câu kệ. Trong đó, diṭṭhā tayā nirayā (nàng đã thấy các địa ngục) có nghĩa là nàng cũng đã thấy một số địa ngục riêng lẻ. Tiracchānayoni (loài bàng sanh) được hiểu là nàng cũng đã thấy các loài bàng sanh có đại thần lực như rồng, chim garuḍa, v.v. Petā (các ngạ quỷ) là các ngạ quỷ thuộc loại đói khát, v.v. Asurā (a-tu-la) là các a-tu-la thuộc loại Kālakañcika, v.v. Devā (chư thiên) là một số chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương. Chuyện kể rằng, do thần lực của mình, ngạ quỷ ấy thỉnh thoảng đã đưa cô ta đi xem các địa ngục riêng lẻ, v.v., do đó ngài đã nói như vậy. Sayamaddasa kammavipākamattano (nàng đã tự mình thấy quả báo của nghiệp) có nghĩa là khi đi đến và đặc biệt nhìn thấy các cảnh giới địa ngục, v.v., cô ta đã tận mắt chứng kiến, đã thấy được quả báo của các nghiệp do chính mình đã tạo. Nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhataṃ (ta sẽ đưa nàng về Pāṭaliputta bình an) có nghĩa là bây giờ ta sẽ đưa nàng về Pāṭaliputta một cách nguyên vẹn, không bị ai làm tổn hại, vẫn trong hình dạng con người. Tvaṃ pana tattha gantvā kusalaṃ karohi kammaṃ (đến đó rồi, nàng hãy làm các nghiệp thiện) có nghĩa là, vì đã tận mắt thấy quả báo của nghiệp, nàng hãy chuyên tâm, nỗ lực làm các việc phước thiện.

อถ สา อิตฺถี ตสฺส วจนํ สุตฺวา อตฺตมนา –

Bấy giờ, người phụ nữ ấy nghe lời nói của ngạ quỷ, lòng hoan hỷ, đã nói:

๗๙๔.

794.

‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต;

กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มม.

‘Hỡi dạ xoa, ngài mong muốn lợi ích cho tôi, hỡi thiên nhân, ngài mong muốn điều tốt lành; Tôi sẽ làm theo lời ngài, ngài là bậc thầy của tôi.’

๗๙๕.

795.

‘‘ทิฏฺฐา มยา นิรยา ติรจฺฉานโยนิ, เปตา อสุรา อถวาปิ มานุสา เทวา;

สยมทฺทสํ กมฺมวิปากมตฺตโน, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานี’’ติ. –

‘Tôi đã thấy các địa ngục, loài bàng sanh, các ngạ quỷ, a-tu-la, hoặc cả loài người và chư thiên; Tôi đã tự mình thấy quả báo của nghiệp, tôi sẽ làm các việc phước thiện không ít ỏi.’

คาถมาห.

Cô ta đã nói lên câu kệ.

อถ [Pg.256] โส เปโต ตํ อิตฺถึ คเหตฺวา อากาเสน คนฺตฺวา ปาฏลิปุตฺตนครสฺส มชฺเฌ ฐเปตฺวา ปกฺกามิ. อถสฺสา ญาติมิตฺตาทโย ตํ ทิสฺวา ‘‘มยํ ปุพฺเพ สมุทฺเท ปกฺขิตฺตา มตาติ อสฺสุมฺห. สา อยํ ทิฏฺฐา วต, โภ, โสตฺถินา อาคตา’’ติ อภินนฺทมานา สมาคนฺตฺวา ตสฺสา ปวตฺตึ ปุจฺฉึสุ. สา เตสํ อาทิโต ปฏฺฐาย อตฺตนา ทิฏฺฐํ อนุภูตญฺจ สพฺพํ กเถสิ. สาวตฺถิวาสิโนปิ โข เต วาณิชา อนุกฺกเมน สาวตฺถึ อุปคตกาเล สตฺถุ สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนา ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา จตุนฺนํ ปริสานํ ธมฺมํ เทเสสิ. ตํ สุตฺวา มหาชโน สํเวคชาโต ทานาทิกุสลธมฺมนิรโต อโหสีติ.

Bấy giờ, ngạ quỷ ấy đã đưa người phụ nữ đó đi bằng đường không, đặt cô ta xuống giữa thành Pāṭaliputta rồi ra đi. Khi bà con và bạn bè của cô ta thấy vậy, họ vui mừng nói: ‘Trước đây chúng tôi nghe rằng cô đã bị ném xuống biển và đã chết. Ôi, thật may mắn, cô ấy đã trở về bình an!’ Họ tụ tập lại và hỏi cô về sự việc đã xảy ra. Cô đã kể lại cho họ tất cả những gì mình đã thấy và trải qua từ đầu. Về phần các thương nhân ở Sāvatthī, khi lần lượt trở về Sāvatthī, họ đã đến hầu đức Thế Tôn, đảnh lễ và ngồi xuống một bên, rồi trình bày sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã lấy câu chuyện đó làm duyên khởi và thuyết pháp cho bốn chúng. Nghe xong, đại chúng sanh lòng cảm động và chuyên tâm làm các thiện pháp như bố thí, v.v.

ปาฏลิปุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Kết thúc chú giải truyện ngạ quỷ ở Pāṭaliputta.

๑๒. อมฺพวนเปตวตฺถุวณฺณนา

12. Chú giải truyện ngạ quỷ ở vườn xoài.

อยญฺจ เต โปกฺขรณี สุรมฺมาติ อิทํ สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต อมฺพเปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. สาวตฺถิยํ กิร อญฺญตโร คหปติ ปริกฺขีณโภโค อโหสิ. ตสฺส ภริยา กาลมกาสิ, เอกา ธีตาเยว โหติ. โส ตํ อตฺตโน มิตฺตสฺส เคเห ฐเปตฺวา อิณวเสน คหิเตน กหาปณสเตน ภณฺฑํ คเหตฺวา สตฺเถน สทฺธึ วณิชฺชาย คโต, น จิเรเนว มูเลน สห อุทยภูตานิ ปญฺจ กหาปณสตานิ ลภิตฺวา สตฺเถน สห ปฏินิวตฺติ. อนฺตรามคฺเค โจรา ปริยุฏฺฐาย สตฺถํ ปาปุณึสุ, สตฺถิกา อิโต จิโต จ ปลายึสุ. โส ปน คหปติ อญฺญตรสฺมึ คจฺเฉ กหาปเณ นิกฺขิปิตฺวา อวิทูเร นิลียิ. โจรา ตํ คเหตฺวา ชีวิตา โวโรเปสุํ. โส ธนโลเภน ตตฺเถว เปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ.

Câu (kệ) bắt đầu bằng Ayañca te pokkharaṇī surammā (Hồ sen này của ngươi thật đáng yêu) này được đức Thế Tôn nói đến khi Ngài đang ngự tại Sāvatthī, liên quan đến ngạ quỷ ở vườn xoài. Chuyện kể rằng, ở Sāvatthī có một gia chủ bị sa sút tài sản. Vợ ông ta đã qua đời, chỉ còn lại một người con gái. Ông ta gửi con gái ở nhà một người bạn, rồi lấy một trăm đồng kahāpaṇa vay mượn để mua hàng hóa và đi buôn cùng với đoàn thương buôn. Không lâu sau, ông ta kiếm được năm trăm đồng kahāpaṇa cả vốn lẫn lời và trở về cùng đoàn thương buôn. Trên đường, bọn cướp đã tấn công đoàn thương buôn, những người trong đoàn chạy tán loạn. Vị gia chủ ấy đã giấu các đồng kahāpaṇa trong một bụi cây và ẩn nấp gần đó. Bọn cướp đã bắt và giết ông ta. Do lòng tham tài sản, ông ta đã tái sanh làm ngạ quỷ ngay tại nơi đó.

วาณิชา สาวตฺถึ คนฺตฺวา ตสฺส ธีตุยา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. สา ปิตุ มรเณน อาชีวิกาภเยน จ อติวิย สญฺชาตโทมนสฺสา พาฬฺหํ ปริเทวิ. อถ นํ โส ปิตุ สหาโย กุฏุมฺพิโก ‘‘ยถา นาม กุลาลภาชนํ สพฺพํ เภทนปริยนฺตํ, เอวเมว สตฺตานํ ชีวิตํ เภทนปริยนฺตํ. มรณํ [Pg.257] นาม สพฺพสาธารณํ อปฺปฏิการญฺจ, ตสฺมา มา ตฺวํ ปิตริ อติพาฬฺหํ โสจิ, มา ปริเทวิ, อหํ เต ปิตา, ตฺวํ มยฺหํ ธีตา, อหํ ตว ปิตุ กิจฺจํ กโรมิ, ตฺวํ ปิตุโน เคเห วิย อิมสฺมึ เคเห อวิมนา อภิรมสฺสู’’ติ วตฺวา สมสฺสาเสสิ. สา ตสฺส วจเนน ปฏิปฺปสฺสทฺธโสกา ปิตริ วิย ตสฺมึ สญฺชาตคารวพหุมานา อตฺตโน กปณภาเวน ตสฺส เวยฺยาวจฺจการินี หุตฺวา วตฺตมานา ปิตรํ อุทฺทิสฺส มตกิจฺจํ กาตุกามา ยาคุํ ปจิตฺวา มโนสิลาวณฺณานิ สุปริปกฺกานิ มธุรานิ อมฺพผลานิ กํสปาติยํ ฐเปตฺวา ยาคุํ อมฺพผลานิ จ ทาสิยา คาหาเปตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ภควา มยฺหํ ทกฺขิณาย ปฏิคฺคหเณน อนุคฺคหํ กโรถา’’ติ. สตฺถา มหากรุณาย สญฺโจทิตมานโส ตสฺสา มโนรถํ ปูเรนฺโต นิสชฺชาการํ ทสฺเสสิ. สา หฏฺฐตุฏฺฐา ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน อตฺตนา อุปนีตํ สุวิสุทฺธวตฺถํ อตฺถริตฺวา อทาสิ, นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน.

Các thương nhân đi đến thành Sāvatthi và báo tin ấy cho con gái của ông ta. Nàng vô cùng ưu sầu vì cái chết của cha và nỗi lo sợ về sinh kế, nên đã than khóc thảm thiết. Bấy giờ, người bạn của cha nàng, một gia chủ, đã an ủi nàng rằng: "Ví như tất cả đồ gốm đều có sự tan vỡ là cùng tận, cũng vậy, mạng sống của chúng sanh có sự tan vỡ là cùng tận. Cái chết là điều chung cho tất cả và không thể cứu chữa. Vì vậy, con đừng quá sầu muộn về cha, đừng than khóc. Ta là cha của con, con là con gái của ta. Ta sẽ làm phận sự của cha con. Con hãy vui sống trong nhà này như ở nhà của cha mình, đừng buồn phiền." Nàng được lời nói của ông làm cho nguôi ngoai sầu muộn, sanh lòng kính trọng và quý mến ông như cha ruột. Do hoàn cảnh nghèo khó, nàng đã trở thành người hầu hạ cho ông. Muốn làm phước sự hồi hướng cho cha, nàng nấu cháo, đặt những quả xoài chín mọng, ngọt ngào, màu sắc như hùng hoàng vào một cái bát đồng, rồi nhờ người tớ gái mang cháo và xoài đi đến tịnh xá, đảnh lễ đức Bổn Sư và thưa rằng: "Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài hãy làm ơn nhận vật cúng dường của con." Đức Bổn Sư, với tâm được lòng đại bi thúc đẩy, đã thể hiện tư thế ngồi để hoàn thành ước nguyện của nàng. Nàng vui mừng hoan hỷ, trải tấm vải rất sạch sẽ do mình mang đến trên chỗ ngồi cao quý của đức Phật đã được soạn sẵn và dâng cúng. Đức Thế Tôn đã ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn.

อถ สา ภควโต ยาคุํ อุปนาเมสิ, ปฏิคฺคเหสิ ภควา ยาคุํ. อถ สงฺฆํ อุทฺทิสฺส ภิกฺขูนมฺปิ ยาคุํ ทตฺวา ปุน โธตหตฺถา อมฺพผลานิ ภควโต อุปนาเมสิ, ภควา ตานิ ปริภุญฺชิ. สา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ยา เม, ภนฺเต, ปจฺจตฺถรณยาคุอมฺพผลทานวเสน ปวตฺตา ทกฺขิณา, สา เม ปิตรํ ปาปุณาตู’’ติ. ภควา ‘‘เอวํ โหตู’’ติ วตฺวา อนุโมทนํ อกาสิ. สา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. ตาย ทกฺขิณาย สมุทฺทิฏฺฐมตฺตาย โส เปโต อมฺพวนอุยฺยานวิมานกปฺปรุกฺขโปกฺขรณิโย มหติญฺจ ทิพฺพสมฺปตฺตึ ปฏิลภิ.

Sau đó, nàng dâng cháo lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn đã thọ nhận cháo. Kế đó, nàng dâng cháo cho các vị Tỳ khưu với ý hướng đến chư Tăng, rồi rửa tay sạch sẽ, lại dâng xoài lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn đã dùng chúng. Nàng đảnh lễ đức Thế Tôn và thưa rằng: "Bạch ngài, vật cúng dường của con đã được thực hiện qua việc dâng tấm trải, cháo và xoài, xin phước báu ấy hãy đến với cha của con." Đức Thế Tôn nói: "Mong được như vậy," rồi Ngài đã thuyết pháp tùy hỷ. Nàng đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh Ngài rồi ra về. Ngay khi vật cúng dường ấy được hồi hướng, ngạ quỷ kia đã được một vườn xoài, một hoa viên, một lâu đài, những cây như ý, các hồ sen và tài sản to lớn ở cõi trời.

อถ เต วาณิชา อปเรน สมเยน วณิชฺชาย คจฺฉนฺตา ตเมว มคฺคํ ปฏิปนฺนา ปุพฺเพ วสิตฏฺฐาเน เอกรตฺตึ วาสํ กปฺเปสุํ. เต ทิสฺวา โส วิมานเปโต อุยฺยานวิมานาทีหิ สทฺธึ เตสํ อตฺตานํ ทสฺเสสิ. เต วาณิชา ตํ ทิสฺวา เตน ลทฺธสมฺปตฺตึ ปุจฺฉนฺตา –

Về sau, các thương nhân ấy khi đi buôn bán, đã đi theo con đường đó và nghỉ lại một đêm ở nơi họ đã từng ở trước kia. Thấy họ, vị ngạ quỷ ở lâu đài kia cùng với hoa viên, lâu đài v.v... đã hiện thân cho họ thấy. Các thương nhân ấy thấy vị ấy, bèn hỏi về tài sản mà vị ấy đã được:

๗๙๖.

796.

‘‘อยญฺจ เต โปกฺขรณี สุรมฺมา, สมา สุติตฺถา จ มโหทกา จ;

สุปุปฺผิตา ภมรคณานุกิณฺณา, กถํ ตยา ลทฺธา อยํ มนุญฺญา.

"Hồ sen này của ngài thật đẹp, bằng phẳng, có bến nước tốt và nhiều nước; hoa nở rộ, đầy ắp đàn ong. Làm sao ngài có được hồ sen đáng yêu này?

๗๙๗.

797.

‘‘อิทญฺจ [Pg.258] เต อมฺพวนํ สุรมฺมํ, สพฺโพตุกํ ธารยเต ผลานิ;

สุปุปฺผิตํ ภมรคณานุกิณฺณํ, กถํ ตยา ลทฺธมิทํ วิมาน’’นฺติ. –

"Và vườn xoài này của ngài thật đẹp, ra quả suốt bốn mùa; hoa nở rộ, đầy ắp đàn ong. Làm sao ngài có được lâu đài này?"

อิมา ทฺเว คาถา อโวจุํ.

(Họ) đã nói hai câu kệ này.

๗๙๖. ตตฺถ สุรมฺมาติ สุฏฺฐุ รมณียา. สมาติ สมตลา. สุติตฺถาติ รตนมยโสปานตาย สุนฺทรติตฺถา. มโหทกาติ พหุชลา.

796. Trong đó, surammā là rất đáng vui thích. Samā là bằng phẳng. Sutitthā là có bến nước đẹp do có bậc thềm bằng ngọc báu. Mahodakā là nhiều nước.

๗๙๗. สพฺโพตุกนฺติ ปุปฺผูปคผลูปครุกฺขาทีหิ สพฺเพสุ อุตูสุ สุขาวหํ. เตนาห ‘‘ธารยเต ผลานี’’ติ. สุปุปฺผิตนฺติ นิจฺจํ สุปุปฺผิตํ.

797. Sabbotukaṃ là mang lại sự an lạc trong tất cả các mùa nhờ có các loại cây ra hoa, ra quả v.v... Do đó, có câu "ra quả". Supupphitaṃ là luôn luôn nở hoa đẹp.

ตํ สุตฺวา เปโต โปกฺขรณิอาทีนํ ปฏิลาภการณํ อาจิกฺขนฺโต –

Nghe vậy, vị ngạ quỷ giải thích nguyên nhân có được hồ sen v.v...:

๗๙๘.

798.

‘‘อมฺพปกฺกํ ทกํ ยาคุ, สีตจฺฉายา มโนรมา;

ธีตาย ทินฺนทาเนน, เตน เม อิธ ลพฺภตี’’ติ. –

"Xoài chín, nước, cháo, và bóng mát dễ chịu; nhờ sự bố thí của con gái, tôi được những thứ này ở đây."

คาถมาห. ตตฺถ เตน เม อิธ ลพฺภตีติ ยํ ตํ ภควโต ภิกฺขูนญฺจ อมฺพปกฺกํ อุทกํ ยาคุญฺจ มมํ อุทฺทิสฺส เทนฺติยา มยฺหํ ธีตาย ทินฺนํ ทานํ, เตน เม ธีตาย ทินฺนทาเนน อิธ อิมสฺมึ ทิพฺเพ อมฺพวเน สพฺโพตุกํ อมฺพปกฺกํ, อิมิสฺสา ทิพฺพาย มนุญฺญาย โปกฺขรณิยา ทิพฺพํ อุทกํ, ยาคุยา อตฺถรณสฺส จ ทาเนน อุยฺยานวิมานกปฺปรุกฺขาทีสุ สีตจฺฉายา มโนรมา อิธ ลพฺภติ, สมิชฺฌตีติ อตฺโถ.

(Vị ấy) đã nói câu kệ. Trong đó, "nhờ sự bố thí... tôi được những thứ này ở đây" có nghĩa là: sự bố thí xoài chín, nước và cháo mà con gái tôi đã dâng cúng đến đức Thế Tôn và các vị Tỳ khưu, hồi hướng cho tôi, nhờ sự bố thí đó của con gái tôi, ở đây, trong vườn xoài cõi trời này, tôi được xoài chín suốt bốn mùa; từ hồ sen cõi trời đáng yêu này, tôi được nước cõi trời; và nhờ sự bố thí cháo và tấm trải, tôi được bóng mát dễ chịu trong hoa viên, lâu đài, cây như ý v.v... ở đây, tức là được thành tựu.

เอวญฺจ ปน วตฺวา โส เปโต เต วาณิเช เนตฺวา ตานิ ปญฺจ กหาปณสตานิ ทสฺเสตฺวา ‘‘อิโต อุปฑฺฒํ ตุมฺเห คณฺหถ, อุปฑฺฒํ มยา คหิตํ อิณํ โสเธตฺวา สุเขน ชีวตูติ มยฺหํ ธีตาย เทถา’’ติ อาห. วาณิชา อนุกฺกเมน สาวตฺถึ ปตฺวา ตสฺส ธีตาย กเถตฺวา เตน อตฺตโน ทินฺนภาคมฺปิ ตสฺสา เอว อทํสุ. สา กหาปณสตํ ธนิกานํ ทตฺวา อิตรํ อตฺตโน ปิตุ สหายสฺส ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ทตฺวา สยํ เวยฺยาวจฺจํ กโรนฺติ นิวสติ. โส ‘‘อิทํ สพฺพํ ตุยฺหํเยว โหตู’’ติ [Pg.259] ตสฺสาเยว ปฏิทตฺวา ตํ อตฺตโน เชฏฺฐปุตฺตสฺส ฆรสามินึ อกาสิ.

Nói như vậy xong, vị ngạ quỷ ấy dẫn các thương nhân đi, chỉ cho họ thấy năm trăm đồng kahāpaṇa và nói: "Các ông hãy lấy một nửa, còn một nửa hãy đưa cho con gái tôi và nói rằng: 'Hãy trả món nợ mà ta đã vay rồi sống an lạc'." Các thương nhân lần lượt đến thành Sāvatthi, kể lại cho con gái ông ta và cũng trao cho nàng phần mà ông ta đã cho họ. Nàng đưa một trăm đồng kahāpaṇa cho các chủ nợ, phần còn lại đưa cho người bạn của cha mình, vị gia chủ ấy, và tự mình sống làm người hầu hạ. Vị gia chủ ấy nói: "Tất cả cái này là của con," rồi trả lại cho nàng và cưới nàng làm vợ cho con trai cả của mình.

สา คจฺฉนฺเต กาเล เอกํ ปุตฺตํ ลภิตฺวา ตํ อุปลาเลนฺตี –

Thời gian trôi qua, nàng sanh được một người con trai, và trong khi chăm sóc con, nàng đã nói:

๗๙๙.

799.

‘‘สนฺทิฏฺฐิกํ กมฺมํ เอวํ ปสฺสถ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺส วิปากํ;

ทาสี อหํ อยฺยกุเลสุ หุตฺวา, สุณิสา โหมิ อคารสฺส อิสฺสรา’’ติ. –

"Hãy xem nghiệp quả hiện tiền như thế này, quả báo của sự bố thí, sự tự chủ, sự tiết chế; tôi, từ một người tớ gái trong gia đình quý tộc, đã trở thành con dâu, người chủ của ngôi nhà."

อิมํ คาถํ วทติ.

(Nàng) nói câu kệ này.

อเถกทิวสํ สตฺถา ตสฺสา ญาณปริปากํ โอโลเกตฺวา โอภาสํ ผริตฺวา สมฺมุเข ฐิโต วิย อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา –

Rồi một hôm, đức Bổn Sư, sau khi quán xét thấy trí tuệ của nàng đã chín muồi, Ngài đã phóng quang và hiện thân như đang đứng trước mặt nàng và nói:

‘‘อสาตํ สาตรูเปน, ปิยรูเปน อปฺปิยํ;

ทุกฺขํ สุขสฺส รูเปน, ปมตฺตํ อติวตฺตตี’’ติ. (อุทา. ๑๘;

ชา. ๑.๑.๑๐๐) –

"Điều không đáng ưa dưới hình thức đáng ưa, điều không đáng yêu dưới hình thức đáng yêu; khổ đau dưới hình thức của hạnh phúc, vượt qua người đã buông lung."

อิมํ คาถมาห. สา คาถาปริโยสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิตา. สา ทุติยทิวเส พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

(Vị ấy) đã nói lên câu kệ này. Vào lúc cuối câu kệ, vị ấy đã an trú ở quả vị Tu-đà-hoàn. Vào ngày thứ hai, vị ấy đã dâng cúng dường đến chư Tăng chúng với đức Phật là vị dẫn đầu rồi đã trình sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh rồi đã thuyết giảng Chánh Pháp cho hội chúng đã vân tập. Bài thuyết giảng ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

อมฺพวนเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ ở vườn xoài đã chấm dứt.

๑๓. อกฺขรุกฺขเปตวตฺถุวณฺณนา

13. Phần giải về truyện ngạ quỷ cây trục xe

ยํ ททาติ น ตํ โหตีติ อิทํ อกฺขทายกเปตวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควติ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต อญฺญตโร สาวตฺถิวาสี อุปาสโก สกเฏหิ ภณฺฑสฺส ปูเรตฺวา วณิชฺชาย วิเทสํ คนฺตฺวา ตตฺถ อตฺตโน ภณฺฑํ วิกฺกิณิตฺวา ปฏิภณฺฑํ สกเฏสุ อาโรเปตฺวา สาวตฺถึ อุทฺทิสฺส มคฺคํ ปฏิปชฺชิ. ตสฺส มคฺคํ คจฺฉนฺตสฺส อฏวิยํ เอกสฺส สกฏสฺส อกฺโข ภิชฺชิ. อถ อญฺญตโร ปุริโส รุกฺขคหณตฺถํ กุฐาริผรสุํ คาหาเปตฺวา อตฺตโน คามโต นิกฺขมิตฺวา อรญฺเญ วิจรนฺโต ตํ ฐานํ ปตฺวา [Pg.260] ตํ อุปาสกํ อกฺขภญฺชเนน โทมนสฺสปฺปตฺตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ วาณิโช อกฺขภญฺชเนน อฏวิยํ กิลมตี’’ติ อนุกมฺปํ อุปาทาย รุกฺขทณฺฑํ ฉินฺทิตฺวา ทฬฺหํ อกฺขํ กตฺวา สกเฏ โยเชตฺวา อทาสิ.

(Câu kệ) “Vật được cho đi không phải là vật ấy” là truyện ngạ quỷ người cho trục xe. Do đâu có sự phát sanh ấy? Trong khi đức Thế Tôn đang trú ngụ ở Sāvatthī, một nam cận sự là cư dân ở Sāvatthī đã chất đầy hàng hóa lên các cỗ xe rồi đã đi đến xứ khác để buôn bán. Ở nơi ấy, sau khi đã bán hàng hóa của mình và đã chất hàng hóa trao đổi lên các cỗ xe, vị ấy đã đi theo con đường hướng về Sāvatthī. Trong khi vị ấy đang đi trên đường, ở trong khu rừng, trục của một cỗ xe đã bị gãy. Khi ấy, một người đàn ông nọ, sau khi đã cho cầm lấy búa và rìu để lấy cây, đã đi ra khỏi làng của mình và đang đi lang thang trong rừng đã đến nơi ấy. Sau khi nhìn thấy người nam cận sự ấy đang bị phiền muộn do việc gãy trục xe, do khởi tâm thương xót (nghĩ rằng): “Vị thương gia này đang bị khốn khổ trong rừng do việc gãy trục xe,” (người ấy) đã chặt một thân cây, đã làm một cái trục chắc chắn, đã gắn vào cỗ xe, rồi đã trao cho.

โส อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว อฏวิปเทเส ภุมฺมเทวตา หุตฺวา นิพฺพตฺโต. อตฺตโน กมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา รตฺติยํ ตสฺส อุปาสกสฺส เคหํ คนฺตฺวา เคหทฺวาเร ฐตฺวา –

Về sau, người ấy sau khi mệnh chung đã được tái sanh làm một vị địa thần ở ngay tại khu vực rừng ấy. Sau khi quán xét về nghiệp của mình, vào ban đêm, vị ấy đã đi đến nhà của người nam cận sự ấy và sau khi đứng ở cửa nhà –

๘๐๐.

800.

‘‘ยํ ททาติ น ตํ โหติ, เทเถว ทานํ ทตฺวา อุภยํ ตรติ;

อุภยํ เตน ทาเนน คจฺฉติ, ชาครถ มา ปมชฺชถา’’ติ. –

“Vật được cho đi không phải là vật ấy, chỉ nên thực hiện việc bố thí. Sau khi đã cho, vị ấy vượt qua được cả hai. Vị ấy đi đến cả hai nhờ vào sự bố thí ấy. Hãy tỉnh thức, chớ nên dể duôi.”

คาถมาห. ตตฺถ ยํ ททาติ น ตํ โหตีติ ยํ เทยฺยธมฺมํ ทายโก เทติ, น ตเทว ปรโลเก ตสฺส ทานสฺส ผลภาเวน โหติ, อถ โข อญฺญํ พหุํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ผลํ โหติเยว. ตสฺมา เทเถว ทานนฺติ ยถา ตถา ทานํ เทถ เอว. ตตฺถ การณมาห ‘‘ทตฺวา อุภยํ ตรตี’’ติ, ทานํ ทตฺวา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ สมฺปรายิกมฺปิ ทุกฺขํ อนตฺถญฺจ อติกฺกมติ. อุภยํ เตน ทาเนน คจฺฉตีติ ทิฏฺฐธมฺมิกํ สมฺปรายิกญฺจาติ อุภยมฺปิ สุขํ เตน ทาเนน อุปคจฺฉติ ปาปุณาติ, อตฺตโน ปเรสญฺจ หิตสุขวเสนาปิ อยมตฺโถ โยเชตพฺโพ. ชาครถ มา ปมชฺชถาติ เอวํ อุภยานตฺถนิวารณํ อุภยหิตสาธนํ ทานํ สมฺปาเทตุํ ชาครถ, ทานูปกรณานิ สชฺเชตฺวา ตตฺถ จ อปฺปมตฺตา โหถาติ อตฺโถ. อาทรทสฺสนตฺถํ เจตฺถ อาเมฑิตวเสน วุตฺตํ.

(Vị ấy) đã nói lên câu kệ. Ở đây, (cụm từ) “Vật được cho đi không phải là vật ấy” có nghĩa là: Bất cứ vật dụng nào mà người thí chủ cho đi, không phải chính vật ấy trở thành quả của sự bố thí ấy ở thế giới bên kia, mà trái lại, quả khác được nhiều, được vừa lòng, được khả ái chắc chắn có được. Do đó, (cụm từ) “chỉ nên thực hiện việc bố thí” có nghĩa là: Dù thế nào đi nữa, chỉ nên thực hiện việc bố thí. Ở đây, vị ấy nói lên lý do: “Sau khi đã cho, vị ấy vượt qua được cả hai.” Sau khi đã cho, vị ấy vượt qua được sự đau khổ và điều bất lợi ở hiện tại lẫn ở tương lai. (Cụm từ) “Vị ấy đi đến cả hai nhờ vào sự bố thí ấy” có nghĩa là: Vị ấy đến gần và đạt được sự an lạc ở hiện tại lẫn ở tương lai nhờ vào sự bố thí ấy. Ý nghĩa này cũng nên được áp dụng theo nghĩa về sự lợi ích và an lạc của bản thân và của người khác. (Cụm từ) “Hãy tỉnh thức, chớ nên dể duôi” có nghĩa là: Như vậy, hãy tỉnh thức để thành tựu việc bố thí, là sự ngăn ngừa điều bất lợi ở cả hai (hiện tại và tương lai) và là sự tạo lập điều lợi ích ở cả hai (hiện tại và tương lai). Ý nghĩa là: Sau khi đã chuẩn bị các vật dụng bố thí, hãy không dể duôi ở trong việc ấy. Ở đây, điều này được nói lên theo cách lặp lại nhằm mục đích cho thấy sự quan tâm.

วาณิโช อตฺตโน กิจฺจํ ตีเรตฺวา ปฏินิวตฺติตฺวา อนุกฺกเมน สาวตฺถึ ปตฺวา ทุติยทิวเส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. สตฺถา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

Vị thương gia, sau khi đã hoàn tất công việc của mình và đã quay trở về, đã tuần tự đi đến Sāvatthī. Vào ngày thứ hai, sau khi đã đi đến hầu đấng Đạo Sư, đã đảnh lễ, và đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ, vị ấy đã trình sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đấng Đạo Sư đã lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh rồi đã thuyết giảng Chánh Pháp cho hội chúng đã vân tập. Bài thuyết giảng ấy đã đem lại lợi ích cho đại chúng.

อกฺขรุกฺขเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về truyện ngạ quỷ cây trục xe đã chấm dứt.

๑๔. โภคสํหรณเปติวตฺถุวณฺณนา

14. Phần giải về truyện các nữ ngạ quỷ tích trữ của cải

มยํ [Pg.261] โภเค สํหริมฺหาติ อิทํ โภคสํหรณเปติวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควติ เวฬุวเน วิหรนฺเต ราชคเห กิร จตสฺโส อิตฺถิโย มานกูฏาทิวเสน สปฺปิมธุเตลธญฺญาทีหิ โวหารํ กตฺวา อโยนิโส โภเค สํหริตฺวา ชีวนฺติ. ตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พหินคเร ปริขาปิฏฺเฐ เปติโย หุตฺวา นิพฺพตฺตึสุ. ตา รตฺติยํ ทุกฺขาภิภูตา –

(Câu kệ) “Chúng tôi đã tích trữ của cải” là truyện các nữ ngạ quỷ tích trữ của cải. Do đâu có sự phát sanh ấy? Tương truyền, trong khi đức Thế Tôn đang trú ngụ ở Veḷuvana, tại thành Rājagaha có bốn người phụ nữ đã sinh sống bằng cách tích trữ của cải một cách không khéo léo, sau khi đã buôn bán bơ, mật ong, dầu, lúa, v.v... bằng các phương tiện như là cân đo gian lận, v.v... Các vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, đã được tái sanh làm các nữ ngạ quỷ ở trên bờ hào bên ngoài thành phố. Các vị ấy, vào ban đêm, bị sự đau khổ xâm chiếm –

๘๐๑.

801.

‘‘มยํ โภเค สํหริมฺหา, สเมน วิสเมน จ;

เต อญฺเญ ปริภุญฺชนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคินี’’ติ. –

“Chúng tôi đã tích trữ của cải, bằng cách chân chánh và cả bất chánh; những người khác hưởng thụ các thứ ấy, chúng tôi là những người chia phần đau khổ.”

วิปฺปลปนฺติโย เภรเวน มหาสทฺเทน วิรวึสุ. มนุสฺสา ตํ สุตฺวา ภีตตสิตา วิภาตาย รตฺติยา พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ สชฺเชตฺวา สตฺถารํ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ นิมนฺเตตฺวา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน ปริวิสิตฺวา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อุปนิสีทิตฺวา ตํ ปวตฺตึ นิเวเทสุํ. ภควา ‘‘อุปาสกา เตน โว สทฺเทน โกจิ อนฺตราโย นตฺถิ, จตสฺโส ปน เปติโย ทุกฺขาภิภูตา อตฺตนา ทุกฺกฏํ กมฺมํ กเถตฺวา ปริเทวนวเสน วิสฺสเรน วิรวนฺติโย –

(Các vị ấy) đã la hét với âm thanh lớn và khủng khiếp trong khi đang than van. Những người dân sau khi nghe được âm thanh ấy đã hoảng sợ và kinh hãi. Vào lúc đêm đã rạng, sau khi đã chuẩn bị vật thực cúng dường trọng thể đến chư Tăng chúng với đức Phật là vị dẫn đầu, sau khi đã thỉnh mời đấng Đạo Sư và chư Tăng chúng, sau khi đã phục vụ với các món ăn loại cứng và loại mềm thượng vị, sau khi đã ngồi gần đức Thế Tôn, là bậc đã dùng xong và đã rời tay khỏi bát, họ đã trình bày sự việc ấy. Đức Thế Tôn (đã dạy): “Này các nam cận sự, không có sự nguy hiểm nào cho các ngươi do âm thanh ấy. Tuy nhiên, có bốn nữ ngạ quỷ bị sự đau khổ xâm chiếm, sau khi đã kể lại về hành vi xấu xa do chính mình thực hiện, đang la hét lớn tiếng theo cách than khóc –

‘‘มยํ โภเค สํหริมฺหา, สเมน วิสเมน จ;

เต อญฺเญ ปริภุญฺชนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคินี’’ติ. –

“Chúng tôi đã tích trữ của cải, bằng cách chân chánh và cả bất chánh; những người khác hưởng thụ các thứ ấy, chúng tôi là những người chia phần đau khổ.”

อิมํ คาถมาหํสูติ อโวจ.

(Đức Thế Tôn) đã nói rằng: “(Các vị ấy) đã nói lên câu kệ này.”

ตตฺถ โภเคติ ปริภุญฺชิตพฺพฏฺเฐน ‘‘โภคา’’ติ ลทฺธนาเม วตฺถาภรณาทิเก วิตฺตูปกรณวิเสเส. สํหริมฺหาติ มจฺเฉรมเลน ปริยาทินฺนจิตฺตา กสฺสจิ กิญฺจิ อทตฺวา สญฺจินิมฺห. สเมน วิสเมน จาติ ญาเยน จ อญฺญาเยน จ, ญายปติรูปเกน วา อญฺญาเยน เต โภเค อมฺเหหิ สํหริเต อิทานิ อญฺเญ ปริภุญฺชนฺติ. มยํ ทุกฺขสฺส ภาคินีติ มยํ ปน กสฺสจิปิ สุจริตสฺส อกตตฺตา ทุจฺจริตสฺส จ กตตฺตา เอตรหิ เปตโยนิปริยาปนฺนสฺส มหโต ทุกฺขสฺส ภาคินิโย ภวาม, มหาทุกฺขํ อนุภวามาติ อตฺโถ.

Ở đây, (từ) “của cải” là các loại tài sản và vật dụng đặc biệt như là y phục, đồ trang sức, v.v... có được tên gọi “bhogā” theo nghĩa là “vật để hưởng thụ.” (Cụm từ) “Chúng tôi đã tích trữ” có nghĩa là: Với tâm trí bị cấu uế của sự bỏn xẻn xâm chiếm, chúng tôi đã thu gom mà không cho bất cứ thứ gì đến bất cứ ai. (Cụm từ) “Bằng cách chân chánh và cả bất chánh” có nghĩa là: Bằng phương cách hợp lý và cả không hợp lý, hoặc bằng phương cách không hợp lý mà có vẻ hợp lý. Những của cải ấy đã được chúng tôi tích trữ, bây giờ những người khác hưởng thụ. (Cụm từ) “Chúng tôi là những người chia phần đau khổ” có nghĩa là: Còn chúng tôi, do đã không thực hiện hành vi tốt đẹp nào cho bất cứ ai và do đã thực hiện hành vi xấu xa, giờ đây chúng tôi trở thành những người chia phần của sự đau khổ to lớn, là điều thuộc về cảnh giới ngạ quỷ. Ý nghĩa là: Chúng tôi đang trải qua sự đau khổ to lớn.

เอวํ [Pg.262] ภควา ตาหิ เปตีหิ วุตฺตํ คาถํ วตฺวา ตาสํ ปวตฺตึ กเถตฺวา ตํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสตฺวา อุปริ สจฺจานิ ปกาเสสิ, สจฺจปริโยสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Như vậy, đức Thế Tôn sau khi nói lên câu kệ đã được các ngạ quỷ nữ ấy nói, sau khi kể lại câu chuyện của họ, sau khi làm rõ nhân duyên câu chuyện ấy, sau khi thuyết Pháp cho hội chúng đã hiện diện, đã tuyên thuyết các sự thật ở phần trên. Vào lúc cuối phần thuyết giảng về các sự thật, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như là quả Dự Lưu.

โภคสํหรณเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ tích trữ tài sản đã kết thúc.

๑๕. เสฏฺฐิปุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา

15. Phần giải thích câu chuyện ngạ quỷ con trai của trưởng giả.

สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานีติ อิทํ เสฏฺฐิปุตฺตเปตวตฺถุ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล อลงฺกตปฺปฏิยตฺโต หตฺถิกฺขนฺธวรคโต มหติยา ราชิทฺธิยา มหนฺเตน ราชานุภาเวน นครํ อนุสญฺจรนฺโต อญฺญตรสฺมึ เคเห อุปริปาสาเท วาตปานํ วิวริตฺวา ตํ ราชวิภูตึ โอโลเกนฺตึ รูปสมฺปตฺติยา เทวจฺฉราปฏิภาคํ เอกํ อิตฺถึ ทิสฺวา อทิฏฺฐปุพฺเพ อารมฺมเณ สหสา สมุปฺปนฺเนน กิเลสสมุทาจาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต สติปิ กุลรูปาจาราทิคุณวิเสสสมฺปนฺเน อนฺเตปุรชเน สภาวลหุกสฺส ปน ทุทฺทมสฺส จิตฺตสฺส วเสน ตสฺสํ อิตฺถิยํ ปฏิพทฺธมานโส หุตฺวา ปจฺฉาสเน นิสินฺนสฺส ปุริสสฺส ‘‘อิมํ ปาสาทํ อิมญฺจ อิตฺถึ อุปธาเรหี’’ติ สญฺญํ ทตฺวา ราชเคหํ ปวิฏฺโฐ. อญฺญํ สพฺพํ อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุมฺหิ อาคตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

(Câu kệ bắt đầu bằng) "Sáu mươi ngàn năm" là câu chuyện về ngạ quỷ con trai của trưởng giả. Nhân duyên của câu chuyện ấy là gì? Đức Thế Tôn đang trú tại Sāvatthī, ở Jetavana. Vào lúc bấy giờ, vua Pasenadi xứ Kosala, đã trang điểm và chuẩn bị, ngự trên lưng voi báu, với uy lực hoàng gia vĩ đại, với quyền thế nhà vua to lớn, đang đi tuần du trong thành phố, đã nhìn thấy một người phụ nữ có dung sắc vẹn toàn, sánh ngang với thiên nữ, đang mở cửa sổ trên lầu cao của một ngôi nhà nọ để nhìn ngắm sự huy hoàng của nhà vua. Do đối tượng chưa từng thấy trước đây, tâm của vua bị phiền não đột ngột khởi lên xâm chiếm. Mặc dù có những người trong nội cung hội đủ các phẩm chất đặc biệt về dòng dõi, sắc đẹp, và hạnh kiểm, nhưng do bản chất của tâm vốn nhẹ nhàng và khó điều phục, vua đã trở nên quyến luyến với người phụ nữ ấy, rồi ra hiệu cho người đàn ông đang ngồi ở ghế sau rằng: "Hãy điều tra về tòa lầu này và người phụ nữ này," sau đó đi vào hoàng cung. Tất cả những phần khác nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong câu chuyện ngạ quỷ Ambasakkhara.

อยํ ปน วิเสโส – อิธ ปุริโส สูริเย อนตฺถงฺคเตเยว อาคนฺตฺวา นครทฺวาเร ถกิเต อตฺตนา อานีตํ อรุณวณฺณมตฺติกํ อุปฺปลานิ จ นครทฺวารกวาเฏ ลคฺเคตฺวา นิปชฺชิตุํ เชตวนํ อคมาสิ. ราชา ปน สิริสยเน วาสูปคโต มชฺฌิมยาเม ส-อิติ น-อิติ ทุ-อิติ โส-อิติ จ อิมานิ จตฺตาริ อกฺขรานิ มหตา กณฺเฐน อุจฺจาริตานิ วิย วิสฺสรวเสน อสฺโสสิ. ตานิ กิร อตีเต กาเล สาวตฺถิวาสีหิ จตูหิ เสฏฺฐิปุตฺเตหิ โภคมทมตฺเตหิ โยพฺพนกาเล ปารทาริกกมฺมวเสน พหุํ อปุญฺญํ ปสเวตฺวา อปรภาเค กาลํ กตฺวา ตสฺเสว นครสฺส สมีเป โลหกุมฺภิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ปจฺจมาเนหิ โลหกุมฺภิยา มุขวฏฺฏึ ปตฺวา เอเกกํ คาถํ วตฺถุกาเมหิ อุจฺจาริตานํ ตาสํ คาถานํ อาทิอกฺขรานิ[Pg.263], เต ปฐมกฺขรเมว วตฺวา เวทนาปฺปตฺตา หุตฺวา โลหกุมฺภึ โอตรึสุ.

Tuy nhiên, đây là điểm khác biệt: ở đây, người đàn ông đã đến trước khi mặt trời lặn, khi cổng thành đã đóng, đã gắn đất sét màu rạng đông và những bông hoa súng do chính mình mang đến vào cánh cổng thành, rồi đã đi đến Jetavana để nằm nghỉ. Còn nhà vua, khi đã vào long sàng, vào canh giữa, đã nghe thấy bốn âm tiết này là 'sa', 'na', 'du', 'so' như là những tiếng kêu la được thốt ra với giọng lớn. Được biết, những âm thanh ấy là những âm tiết đầu của các câu kệ được thốt ra bởi bốn người con trai của trưởng giả ở Sāvatthī trong quá khứ. Do say sưa trong sự kiêu hãnh về tài sản, vào thời trai trẻ, họ đã tạo ra nhiều điều bất thiện qua hành vi tà dâm với vợ người. Về sau, khi mệnh chung, họ đã tái sanh vào vạc đồng sôi ở gần thành phố ấy và đang bị nấu chín. Khi đã đến được vành miệng của vạc đồng sôi, với ý muốn nói lên mỗi người một câu kệ, họ chỉ nói được âm tiết đầu tiên rồi bị cảm thọ đau đớn xâm chiếm, đã chìm xuống vạc đồng sôi.

ราชา ปน ตํ สทฺทํ สุตฺวา ภีตตสิโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต ตํ รตฺตาวเสสํ ทุกฺเขน วีตินาเมตฺวา วิภาตาย รตฺติยา ปุโรหิตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตํ ปวตฺตึ กเถสิ. ปุโรหิโต ราชานํ ภีตตสิตํ ญตฺวา ลาภคิทฺโธ ‘‘อุปฺปนฺโน โข อยํ มยฺหํ พฺราหฺมณานญฺจ ลาภุปฺปาทนุปาโย’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘มหาราช, มหา วตายํ อุปทฺทโว อุปฺปนฺโน, สพฺพจตุกฺกํ ยญฺญํ ยชาหี’’ติ อาห. ราชา ตสฺส วจนํ สุตฺวา อมจฺเจ อาณาเปสิ ‘‘สพฺพจตุกฺกยญฺญสฺส อุปกรณานิ สชฺเชถา’’ติ. ตํ สุตฺวา มลฺลิกา เทวี ราชานํ เอวมาห – ‘‘กสฺมา, มหาราช, พฺราหฺมณสฺส วจนํ สุตฺวา อเนกปาณวธหึสนกกิจฺจํ กาตุกาโมสิ, นนุ สพฺพตฺถ อปฺปฏิหตญาณจาโร ภควา ปุจฺฉิตพฺโพ? ยถา จ เต ภควา พฺยากริสฺสติ, ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ราชา ตสฺสา วจนํ สุตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ‘‘น, มหาราช, ตโตนิทานํ ตุยฺหํ โกจิ อนฺตราโย’’ติ วตฺวา อาทิโต ปฏฺฐาย เตสํ โลหกุมฺภินิรเย นิพฺพตฺตสตฺตานํ ปวตฺตึ กเถตฺวา เตหิ ปจฺเจกํ อุจฺจาเรตุํ อารทฺธคาถาโย –

Còn nhà vua, sau khi nghe âm thanh ấy, đã kinh hãi, sợ sệt, chấn động, và dựng tóc gáy, đã trải qua phần còn lại của đêm trong khổ sở. Khi đêm đã tàn, vua cho gọi vị tế sư và kể lại sự việc ấy. Vị tế sư, biết rằng nhà vua đang kinh hãi sợ sệt và do tham lam lợi lộc, đã suy nghĩ rằng: "Đây quả là phương cách phát sinh lợi lộc cho ta và các vị Bà-la-môn đã khởi lên," và đã nói: "Tâu đại vương, một tai họa lớn quả đã phát sinh, hãy thực hiện lễ tế đàn 'tất cả bốn loại'." Nhà vua nghe lời ông ta, đã ra lệnh cho các vị đại thần: "Hãy chuẩn bị các vật dụng cho lễ tế đàn 'tất cả bốn loại'." Nghe điều đó, hoàng hậu Mallikā đã nói với nhà vua như vầy: "Tại sao, tâu đại vương, sau khi nghe lời của vị Bà-la-môn, ngài lại muốn làm việc sát hại và làm tổn thương nhiều sinh mạng? Chẳng phải nên hỏi đức Thế Tôn, bậc có trí tuệ thông suốt khắp nơi hay sao? Và đức Thế Tôn sẽ giải thích cho ngài như thế nào, thì nên thực hành như thế ấy." Nhà vua nghe lời của bà, đã đi đến nơi đức Bổn Sư và trình bày sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói rằng: "Tâu đại vương, không có sự nguy hiểm nào cho ngài từ nguyên nhân đó," rồi kể lại câu chuyện của những chúng sanh đã tái sanh trong địa ngục vạc đồng sôi từ lúc ban đầu, và (đọc) những câu kệ mà mỗi người trong họ đã bắt đầu đọc lên –

๘๐๒.

802.

‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.

"Sáu mươi ngàn năm, trọn vẹn tất cả; đối với những chúng sanh đang bị nấu chín trong địa ngục, khi nào sẽ có sự kết thúc?"

๘๐๓.

803.

‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ;

ตถา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา.

"Không có kết thúc, làm sao có kết thúc? Sự kết thúc không được thấy. Vì điều ác đã được làm như thế, bởi bạn và bởi tôi, hỡi các bạn."

๘๐๔.

804.

‘‘ทุชฺชีวิตมชีวิมฺห, เย สนฺเต น ททมฺหเส;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

"Chúng ta đã sống một cuộc đời tồi tệ, những kẻ mà khi có của cải đã không bố thí. Khi có những vật đáng để cho đi, chúng ta đã không tạo ra hòn đảo nương tựa cho chính mình."

๘๐๕.

805.

‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

วทญฺญู สีลสมฺปนฺโน, กาหามิ กุสลํ พหุ’’นฺติ. –

"Chắc chắn rằng, sau khi đi khỏi nơi đây, và có được thai sanh làm người, tôi sẽ là người rộng lượng, đầy đủ giới hạnh, và sẽ làm nhiều điều thiện."

ปริปุณฺณํ กตฺวา กเถสิ.

(Ngài) đã nói (các câu kệ) một cách trọn vẹn.

๘๐๒. ตตฺถ [Pg.264] สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานีติ วสฺสานํ สฏฺฐิสหสฺสานิ. ตสฺมึ กิร โลหกุมฺภินิรเย นิพฺพตฺตสตฺโต อโธ โอคจฺฉนฺโต ตึสาย วสฺสสหสฺเสหิ เหฏฺฐิมตลํ ปาปุณาติ, ตโต อุทฺธํ อุคฺคจฺฉนฺโตปิ ตึสาย เอว วสฺสสหสฺเสหิ มุขวฏฺฏิปเทสํ ปาปุณาติ, ตาย สญฺญาย โส ‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส’’ติ คาถํ วตฺตุกาโม ส-อิติ วตฺวา อธิมตฺตเวทนาปฺปตฺโต หุตฺวา อโธมุโข ปติ. ภควา ปน ตํ รญฺโญ ปริปุณฺณํ กตฺวา กเถสิ. เอส นโย เสสคาถาสุปิ. ตตฺถ กทา อนฺโต ภวิสฺสตีติ โลหกุมฺภินิรเย ปจฺจมานานํ อมฺหากํ กทา นุ โข อิมสฺส ทุกฺขสฺส อนฺโต ปริโยสานํ ภวิสฺสติ.

802. Trong đó, "sáu mươi ngàn năm" có nghĩa là sáu mươi ngàn của các năm. Được biết, một chúng sanh tái sanh trong địa ngục vạc đồng sôi ấy, khi đi xuống dưới, đạt đến đáy trong ba mươi ngàn năm; rồi khi đi lên trên, cũng đạt đến khu vực vành miệng trong ba mươi ngàn năm. Với ý niệm đó, người ấy muốn nói câu kệ "Sáu mươi ngàn năm, trọn vẹn tất cả," nhưng chỉ nói được 'sa', rồi bị cảm thọ đau đớn tột cùng xâm chiếm, đã rơi xuống, đầu chúi xuống. Còn đức Thế Tôn đã nói câu kệ ấy một cách trọn vẹn cho nhà vua. Phương pháp này cũng áp dụng cho các câu kệ còn lại. Trong đó, "khi nào sẽ có sự kết thúc?" có nghĩa là: đối với chúng tôi đang bị nấu chín trong địa ngục vạc đồng sôi, khi nào sự chấm dứt, sự kết thúc của nỗi khổ này sẽ xảy ra?

๘๐๓. ตถา หีติ ยถา ตุยฺหํ มยฺหญฺจ อิมสฺส ทุกฺขสฺส นตฺถิ อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ, ตถา เตน ปกาเรน ปาปกํ กมฺมํ ปกตํ ตยา มยา จาติ วิภตฺตึ วิปริณาเมตฺวา วตฺตพฺพํ.

803. (Cụm từ) "Vì như thế" nên được nói bằng cách thay đổi biến cách (của 'tuyhaṃ mayhañca') thành: "Giống như đối với bạn và tôi, nỗi khổ này không có kết thúc, sự kết thúc không được thấy, cũng vậy, theo cách thức đó, việc làm xấu ác đã được thực hiện bởi bạn và bởi tôi."

๘๐๔. ทุชฺชีวิตนฺติ วิญฺญูหิ ครหิตพฺพํ ชีวิตํ. เย สนฺเตติ เย มยํ สนฺเต วิชฺชมาเน เทยฺยธมฺเม. น ททมฺหเสติ น อทมฺห. วุตฺตเมวตฺถํ ปากฏตรํ กาตุํ ‘‘สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน’’ติ วุตฺตํ.

804. “Dujjīvitanti (đời sống tồi tệ)” là đời sống đáng bị các bậc trí quở trách. “Ye sante (những gì hiện có)” là những pháp thí có sẵn, hiện hữu mà chúng tôi. “Na dadamha se (đã không cho)” là chúng tôi đã không cho. Để làm cho ý nghĩa đã được nói đến trở nên rõ ràng hơn, câu “santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano (khi có các vật đáng thí, chúng tôi đã không làm hòn đảo nương tựa cho chính mình)” đã được nói đến.

๘๐๕. โสหนฺติ โส อหํ. นูนาติ ปริวิตกฺเก นิปาโต. อิโตติ อิมสฺมา โลหกุมฺภินิรยา. คนฺตฺวาติ อปคนฺตฺวา. โยนึ ลทฺธาน มานุสินฺติ มนุสฺสโยนึ มนุสฺสตฺตภาวํ ลภิตฺวา. วทญฺญูติ ปริจฺจาคสีโล, ยาจกานํ วา วจนญฺญู. สีลสมฺปนฺโนติ สีลาจารสมฺปนฺโน. กาหามิ กุสลํ พหุนฺติ ปุพฺเพ วิย ปมาทํ อนาปชฺชิตฺวา พหุํ ปหูตํ กุสลํ ปุญฺญกมฺมํ กริสฺสามิ, อุปจินิสฺสามีติ อตฺโถ.

805. “Sohaṃ (người ấy là tôi)” là chính tôi. “Nūna (chắc chắn)” là một tiểu từ chỉ sự suy xét. “Ito (từ đây)” là từ địa ngục Loha-kumbhī này. “Gantvā (sau khi đi)” là sau khi rời khỏi. “Yoniṃ laddhāna mānusiṃ (sau khi được sanh vào loài người)” là sau khi được sanh vào thai bào loài người, được thân người. “Vadaññū (người rộng rãi)” là người có giới hạnh bố thí, hoặc người hiểu lời của kẻ xin. “Sīlasampanno (người đầy đủ giới hạnh)” là người đầy đủ giới hạnh và phẩm hạnh. “Kāhāmi kusalaṃ bahuṃ (tôi sẽ làm nhiều điều thiện)” có nghĩa là không rơi vào sự dễ duôi như trước đây, tôi sẽ làm nhiều, dồi dào các điều thiện, các nghiệp phước, tôi sẽ tích lũy.

สตฺถา อิมา คาถาโย วตฺวา วิตฺถาเรน ธมฺมํ เทเสสิ, เทสนาปริโยสาเน มตฺติการตฺตุปฺปลหารโก ปุริโส โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ราชา สญฺชาตสํเวโค ปรปริคฺคเห อภิชฺฌํ ปหาย สทารสนฺตุฏฺโฐ อโหสีติ.

Bậc Đạo Sư sau khi nói những câu kệ này, đã thuyết giảng giáo pháp một cách chi tiết. Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, người đàn ông dâng hoa sen đỏ bằng đất sét đã an trú trong quả Dự Lưu. Đức vua, với lòng cảm động sanh khởi, đã từ bỏ lòng tham muốn vợ của người khác và đã trở thành người hài lòng với vợ của mình.

เสฏฺฐิปุตฺตเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải câu chuyện ngạ quỷ con trai trưởng giả đã kết thúc.

๑๖. สฏฺฐิกูฏเปตวตฺถุวณฺณนา

16. Chú giải câu chuyện ngạ quỷ bị sáu mươi ngàn búa.

กึ [Pg.265] นุ อุมฺมตฺตรูโปวาติ อิทํ สตฺถริ เวฬุวเน วิหรนฺเต อญฺญตรํ เปตํ อารพฺภ วุตฺตํ. อตีเต กิร พาราณสินคเร อญฺญตโร ปีฐสปฺปี สาลิตฺตกปโยเค กุสโล, ตหึ สกฺขรขิปนสิปฺเป นิปฺผตฺตึ คโต นครทฺวาเร นิคฺโรธรุกฺขมูเล นิสีทิตฺวา สกฺขรปหาเรหิ หตฺถิอสฺสมนุสฺสรถกูฏาคารธชปุณฺณฆฏาทิรูปานิ นิคฺโรธปตฺเตสุ ทสฺเสติ. นครทารกา อตฺตโน กีฬนตฺถาย มายกฑฺฒมาสกาทีนิ ทตฺวา ยถารุจิ ตานิ สิปฺปานิ การาเปนฺติ.

Câu “Kiṃ nu ummattarūpovā (Sao ngươi có hình dạng như người điên vậy?)” này được nói ra khi Bậc Đạo Sư đang trú tại Veluvana, liên quan đến một ngạ quỷ nọ. Tương truyền, trong quá khứ tại thành Bārāṇasī, có một người què khéo léo trong việc sử dụng súng cao su, đã đạt đến sự thành thục trong nghệ thuật ném sỏi ở đó. Người ấy ngồi dưới gốc cây đa ở cổng thành, dùng những cú ném sỏi để biểu diễn các hình dạng như voi, ngựa, người, xe, lầu các, cờ, bình đầy, v.v. trên những chiếc lá đa. Những đứa trẻ trong thành, vì mục đích vui chơi của chúng, sau khi cho những đồng tiền giả, nửa đồng tiền, v.v., đã yêu cầu người ấy thực hiện những nghệ thuật đó theo ý thích.

อเถกทิวสํ พาราณสิราชา นครโต นิกฺขมิตฺวา ตํ นิคฺโรธมูลํ อุปคโต นิคฺโรธปตฺเตสุ หตฺถิรูปาทิวเสน นานาวิธรูปวิภตฺติโย อปฺปิตา ทิสฺวา มนุสฺเส ปุจฺฉิ – ‘‘เกน นุ โข อิเมสุ นิคฺโรธปตฺเตสุ เอวํ นานาวิธรูปวิภตฺติโย กตา’’ติ? มนุสฺสา ตํ ปีฐสปฺปึ ทสฺเสสุํ ‘‘เทว, อิมินา กตา’’ติ. ราชา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา เอวมาห – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภเณ, มยา ทสฺสิตสฺส เอกสฺส ปุริสสฺส กเถนฺตสฺส อชานนฺตสฺเสว กุจฺฉิยํ อชลณฺฑิกาหิ ปูเรตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, เทวา’’ติ. ราชา ตํ อตฺตโน ราชภวนํ เนตฺวา พหุภาณิเก ปุโรหิเต นิพฺพินฺนรูโป ปุโรหิตํ ปกฺโกสาเปตฺวา เตน สห วิวิตฺเต โอกาเส สาณิปาการปริกฺขิตฺเต นิสีทิตฺวา มนฺตยมาโน ปีฐสปฺปึ ปกฺโกสาเปสิ. ปีฐสปฺปี นาฬิมตฺตา อชลณฺฑิกา อาทายาคนฺตฺวา รญฺโญ อาการํ ญตฺวา ปุโรหิตาภิมุโข นิสินฺโน เตน มุเข วิวเฏ สาณิปาการวิวเรน เอเกกํ อชลณฺฑิกํ ตสฺส คลมูเล ปติฏฺฐาเปสิ. โส ลชฺชาย อุคฺคิลิตุํ อสกฺโกนฺโต สพฺพา อชฺโฌหริ. อถ นํ ราชา อชลณฺฑิกาหิ ปูริโตทรํ วิสฺสชฺชิ – ‘‘คจฺฉ, พฺราหฺมณ, ลทฺธํ ตยา พหุภาณิตาย ผลํ, มทฺทนผลปิยงฺคุตจาทีหิ อภิสงฺขตํ ปานกํ ปิวิตฺวา อุจฺฉฑฺเฑหิ, เอวํ เต โสตฺถิ ภวิสฺสตี’’ติ. ตสฺส จ ปีฐสปฺปิสฺส เตน กมฺเมน อตฺตมโน หุตฺวา จุทฺทส คาเม อทาสิ. โส คาเม ลภิตฺวา อตฺตานํ สุเขนฺโต ปีเณนฺโต ปริชนมฺปิ สุเขนฺโต ปีเณนฺโต สมณพฺราหฺมณาทีนํ ยถารหํ กิญฺจิ เทนฺโต ทิฏฺฐธมฺมิกํ สมฺปรายิกญฺจ อตฺถํ อหาเปนฺโต สุเขเนว ชีวติ, อตฺตโน สนฺติกํ อุปคตานํ สิปฺปํ สิกฺขนฺตานํ ภตฺตเวตนํ เทติ.

Rồi một ngày nọ, vua xứ Bārāṇasī sau khi ra khỏi thành đã đi đến gốc cây đa ấy. Thấy những hình dạng khác nhau như hình voi v.v. được tạo ra trên lá đa, ngài hỏi những người dân: “Ai đã tạo ra những hình dạng khác nhau như vậy trên những chiếc lá đa này?”. Người dân chỉ người què ấy và nói: “Tâu Đại vương, do người này làm”. Vua cho gọi người ấy đến và nói như vầy: “Này bạn, có thể nào làm đầy bụng của một người đàn ông do ta chỉ định bằng những viên sỏi dê, trong khi người ấy đang nói mà không hay biết không?”. “Tâu Đại vương, có thể”. Vua, cảm thấy chán ngán vị tế sư nói nhiều, đã đưa người què ấy về hoàng cung của mình, cho gọi vị tế sư đến, và trong khi đang ngồi bàn luận với vị ấy ở một nơi vắng vẻ được bao quanh bởi một bức màn vải, đã cho gọi người què đến. Người què, mang theo khoảng một đấu sỏi dê, sau khi đến và hiểu được ý của vua, đã ngồi đối diện với vị tế sư. Khi vị ấy mở miệng, người què đã đặt từng viên sỏi dê vào gốc cổ họng của vị ấy qua một khe hở của bức màn vải. Vị ấy, vì xấu hổ không thể khạc ra, đã nuốt tất cả. Rồi vua cho vị ấy, với cái bụng đầy sỏi dê, ra về và nói: “Hãy đi đi, này Bà-la-môn, ông đã nhận được kết quả của việc nói nhiều. Hãy uống một loại nước được pha chế từ quả madana, vỏ cây priyaṅgu, v.v. và nôn ra, như vậy ông sẽ được an lành”. Và vua, hài lòng với việc làm đó của người què, đã ban cho mười bốn ngôi làng. Người ấy, sau khi nhận được các ngôi làng, đã làm cho mình được an lạc và sung túc, cũng làm cho đoàn tùy tùng được an lạc và sung túc, cho các Sa-môn, Bà-la-môn, v.v. một chút gì đó tùy theo khả năng, sống một cách an lạc, không từ bỏ lợi ích trong hiện tại và tương lai, và cấp dưỡng, trả lương cho những người đến gần mình để học nghề.

อเถโก [Pg.266] ปุริโส ตสฺส สนฺติกํ อุปคนฺตฺวา เอวมาห – ‘‘สาธุ, อาจริย, มมฺปิ เอตํ สิปฺปํ สิกฺขาเปหิ, มยฺหํ ปน อลํ ภตฺตเวตเนนา’’ติ. โส ตํ ปุริสํ ตํ สิปฺปํ สิกฺขาเปสิ. โส สิกฺขิตสิปฺโป สิปฺปํ วีมํสิตุกาโม คนฺตฺวา คงฺคาตีเร นิสินฺนสฺส สุเนตฺตสฺส นาม ปจฺเจกพุทฺธสฺส สกฺขราภิฆาเตน สีสํ ภินฺทิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตตฺเถว คงฺคาตีเร ปรินิพฺพายิ. มนุสฺสา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ตํ ปุริสํ ตตฺเถว เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหริตฺวา ชีวิตา โวโรเปสุํ. โส กาลกโต อวีจิมหานิรเย นิพฺพตฺติตฺวา พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺวา ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคหนครสฺส อวิทูเร เปโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺส กมฺมสฺส สริกฺขเกน วิปาเกน ภวิตพฺพนฺติ กมฺมเวคุกฺขิตฺตานิ ปุพฺพณฺหสมยํ มชฺฌนฺหิกสมยํ สายนฺหสมยญฺจ สฏฺฐิ อโยกูฏสหสฺสานิ มตฺถเก นิปตนฺติ. โส ฉินฺนภินฺนสีโส อธิมตฺตเวทนาปฺปตฺโต ภูมิยํ นิปตติ, อโยกูเฏสุ ปน อปคตมตฺเตสุ ปฏิปากติกสิโร ติฏฺฐติ.

Rồi một người đàn ông đến gần ông ấy và nói như vầy: “Thưa thầy, xin hãy dạy cho con nghề này, con không cần tiền ăn và lương bổng”. Ông ấy đã dạy cho người đàn ông đó nghề ấy. Người ấy, sau khi đã học được nghề, muốn thử tay nghề, đã đi và làm vỡ đầu của một vị Phật Độc Giác tên là Sunetta đang ngồi bên bờ sông Hằng bằng một cú ném sỏi. Vị Phật Độc Giác đã nhập Niết-bàn ngay tại bờ sông Hằng đó. Người dân, nghe được sự việc đó, đã đánh người đàn ông ấy đến chết ngay tại đó bằng cục đất, gậy gộc, v.v. Người ấy, sau khi chết, đã tái sanh vào địa ngục lớn Avīci, sau khi bị nấu trong địa ngục nhiều ngàn năm, do quả báo còn sót lại của nghiệp đó, trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh làm ngạ quỷ không xa thành Rājagaha. Do quả báo tương xứng với nghiệp đó, vào buổi sáng, buổi trưa và buổi chiều, sáu mươi ngàn chiếc búa sắt do sức mạnh của nghiệp ném lên đã rơi xuống đầu. Người ấy, với cái đầu bị cắt nát, cảm thọ nỗi đau đớn tột cùng, ngã xuống đất, nhưng khi những chiếc búa sắt vừa biến mất, đầu lại trở lại bình thường.

อเถกทิวสํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน คิชฺฌกูฏปพฺพตา โอตรนฺโต ตํ ทิสฺวา –

Rồi một ngày nọ, Tôn giả Mahā Moggallāna trong khi đang đi xuống từ núi Gijjhakūṭa, đã thấy người ấy và nói:

๘๐๖.

806.

‘‘กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, มิโค ภนฺโตว ธาวสิ;

นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺโต, กึ นุ สทฺทายเส ตุว’’นฺติ. –

“Sao ngươi có hình dạng như người điên, chạy như con nai hoảng loạn? Chắc chắn ngươi là người có nghiệp ác, sao ngươi lại la hét như vậy?”.

อิมาย คาถาย ปฏิปุจฺฉิ. ตตฺถ อุมฺมตฺตรูโปวาติ อุมฺมตฺตกสภาโว วิย อุมฺมาทปฺปตฺโต วิย. มิโค ภนฺโตว ธาวสีติ ภนฺตมิโค วิย อิโต จิโต จ ธาวสิ. โส หิ เตสุ อโยกูเฏสุ นิปตนฺเตสุ ปริตฺตาณํ อปสฺสนฺโต ‘‘น สิยา นุ โข เอวํ ปหาโร’’ติ อิโตปิ เอตฺโตปิ ปลายติ. เต ปน กมฺมเวคุกฺขิตฺตา ยตฺถ กตฺถจิ ฐิตสฺส มตฺถเกเยว นิปตนฺติ. กึ นุ สทฺทายเส ตุวนฺติ กึ นุ โข ตุวํ สทฺทํ กโรสิ, อติวิย วิสฺสรํ กโรนฺโต วิจรสิ.

(Vị trưởng lão) đã hỏi lại bằng câu kệ này. Ở đây, ummattarūpovā có nghĩa là giống như bản chất của người điên, giống như người đã đạt đến sự điên cuồng. Migo bhantova dhāvasi có nghĩa là ngươi chạy đây đó giống như con nai bị hoảng loạn. Thật vậy, vị ấy, trong khi các búa sắt ấy đang rơi xuống, do không nhìn thấy sự bảo vệ, đã chạy trốn đây đó (với ý nghĩ): “Chắc hẳn sự tấn công không phải là như thế này.” Tuy nhiên, các vật ấy, do được ném lên bởi năng lực của nghiệp, rơi xuống ngay trên đầu của người ấy đang đứng ở bất cứ nơi đâu. Kiṃ nu saddāyase tuvaṃ có nghĩa là tại sao ngươi lại làm ồn, ngươi đi lại trong khi đang la hét quá mức.

ตํ สุตฺวา เปโต –

Sau khi nghe điều ấy, ngạ quỷ (đã nói): –

๘๐๗.

807.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต.

“Thưa ngài, tôi là ngạ quỷ, kẻ khốn khổ thuộc về thế giới của Diêm Vương. Sau khi đã làm ác nghiệp, từ đây tôi đã đi đến thế giới ngạ quỷ.

๘๐๘.

808.

‘‘สฏฺฐิ [Pg.267] กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส มยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. –

“Sáu mươi ngàn cái búa, đầy đủ về mọi phương diện, rơi xuống trên đầu của tôi, và chúng bổ vỡ cái đầu.” –

ทฺวีหิ คาถาหิ ปฏิวจนํ อทาสิ. ตตฺถ สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานีติ สฏฺฐิมตฺตานิ อโยกูฏสหสฺสานิ. ปริปุณฺณานีติ อนูนานิ. สพฺพโสติ สพฺพภาคโต. ตสฺส กิร สฏฺฐิยา อโยกูฏสหสฺสานํ ปตนปฺปโหนกํ มหนฺตํ ปพฺพตกูฏปฺปมาณํ สีสํ นิพฺพตฺติ. ตํ ตสฺส วาลคฺคโกฏินิตุทนมตฺตมฺปิ ฐานํ อเสเสตฺวา ตานิ กูฏานิ ปตนฺตานิ มตฺถกํ ภินฺทนฺติ, เตน โส อฏฺฏสฺสรํ กโรติ. เตน วุตฺตํ ‘‘สพฺพโส สีเส มยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ.

(Ngạ quỷ) đã trả lời bằng hai câu kệ. Ở đây, saṭṭhi kūṭasahassāni có nghĩa là sáu mươi ngàn cái búa sắt. Paripuṇṇāni có nghĩa là không thiếu sót. Sabbaso có nghĩa là từ mọi phía. Tương truyền, cái đầu to lớn có kích thước của đỉnh núi, có khả năng chịu đựng sự rơi xuống của sáu mươi ngàn cái búa sắt, đã được sanh ra cho vị ấy. Các búa ấy, trong khi rơi xuống, bổ vỡ cái đầu của vị ấy không chừa lại một nơi dù chỉ bằng đầu mũi của sợi lông, do đó vị ấy đã la hét. Vì thế, điều đã được nói là: “Về mọi phương diện, chúng rơi xuống trên đầu của tôi, và chúng bổ vỡ cái đầu.”

อถ นํ เถโร กตกมฺมํ ปุจฺฉนฺโต –

Khi ấy, vị trưởng lão, trong khi hỏi vị ấy về nghiệp đã được làm, (đã nói): –

๘๐๙.

809.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสิ.

“Hành vi xấu xa nào đã được làm bởi thân, bởi khẩu, bởi ý? Do quả báo của nghiệp nào mà ngươi gánh chịu sự đau khổ này?

๘๑๐.

810.

‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส ตุยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. –

“Sáu mươi ngàn cái búa, đầy đủ về mọi phương diện, rơi xuống trên đầu của ngươi, và chúng bổ vỡ cái đầu.” –

ทฺเว คาถา อภาสิ.

(Vị trưởng lão) đã nói hai câu kệ.

ตสฺส เปโต อตฺตนา กตกมฺมํ อาจิกฺขนฺโต –

Ngạ quỷ ấy, trong khi trình bày về nghiệp đã được làm bởi chính mình, (đã nói): –

๘๑๑.

811.

‘‘อถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, สุเนตฺตํ ภาวิตินฺทฺริยํ;

นิสินฺนํ รุกฺขมูลสฺมึ, ฌายนฺตํ อกุโตภยํ.

“Khi ấy, tôi đã nhìn thấy vị Chánh Giác, tên là Sunetta, người có các căn đã được tu tập, đang ngồi ở gốc cây, đang thiền định, không có sự sợ hãi từ bất cứ đâu.

๘๑๒.

812.

‘‘สาลิตฺตกปฺปหาเรน, ภินฺทิสฺสํ ตสฺส มตฺถกํ;

ตสฺสกมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิสํ.

“Với cú đánh bằng sỏi, tôi đã bổ vỡ cái đầu của vị ấy. Do quả báo của nghiệp ấy, tôi đã gánh chịu sự đau khổ này.

๘๑๓.

813.

‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส มยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. –

“Sáu mươi ngàn cái búa, đầy đủ về mọi phương diện, rơi xuống trên đầu của tôi, và chúng bổ vỡ cái đầu.” –

ติสฺโส คาถาโย อภาสิ.

(Ngạ quỷ) đã nói ba câu kệ.

๘๑๑. ตตฺถ สมฺพุทฺธนฺติ ปจฺเจกสมฺพุทฺธํ. สุเนตฺตนฺติ เอวํนามกํ. ภาวิตินฺทฺริยนฺติ อริยมคฺคภาวนาย ภาวิตสทฺธาทิอินฺทฺริยํ.

811. Ở đây, sambuddhaṃ có nghĩa là vị Phật Độc Giác. Sunettaṃ có nghĩa là có tên như vậy. Bhāvitindriyaṃ có nghĩa là người có các căn như tín v.v... đã được tu tập bằng sự tu tập về Thánh đạo.

๘๑๒-๑๓. สาลิตฺตกปฺปหาเรนาติ [Pg.268] สาลิตฺตกํ วุจฺจติ ธนุเกน, องฺคุลีหิ เอว วา สกฺขรขิปนปโยโค. ตถา หิ สกฺขราย ปหาเรนาติ วา ปาโฐ. ภินฺทิสฺสนฺติ ภินฺทึ.

Sālittakappahārena: sālittaka được gọi là phương cách ném sỏi bằng cung, hoặc chỉ bằng các ngón tay. Do đó, cũng có bài đọc là sakkharāya pahārena (với cú đánh bằng sỏi). Bhindissaṃ có nghĩa là bhindiṃ (tôi đã bổ vỡ).

ตํ สุตฺวา เถโร ‘‘อตฺตโน กตกมฺมานุรูปเมว อิทานิ ปุราณกมฺมสฺส อิทํ ผลํ ปฏิลภตี’’ติ ทสฺเสนฺโต –

Sau khi nghe điều ấy, vị trưởng lão, trong khi chỉ ra rằng: “Hiện nay, (ngươi) nhận được quả này của nghiệp xưa cũ tương xứng với nghiệp đã được làm của chính mình,” (đã nói): –

๘๑๔.

814.

‘‘ธมฺเมน เต กาปุริส;

สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส ตุยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. –

“Này người hạ liệt, đúng theo lẽ phải đối với ngươi; sáu mươi ngàn cái búa, đầy đủ về mọi phương diện, rơi xuống trên đầu của ngươi, và chúng bổ vỡ cái đầu.” –

โอสานคาถมาห. ตตฺถ ธมฺเมนาติ อนุรูปการเณน. เตติ ตว, ตสฺมึ ปจฺเจกพุทฺเธ อปรชฺฌนฺเตน ตยา กตสฺส ปาปกมฺมสฺส อนุจฺฉวิกเมเวตํ ผลํ ตุยฺหํ อุปนีตํ. ตสฺมา เกนจิ เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา อปิ สมฺมาสมฺพุทฺเธนปิ อปฺปฏิพาหนียเมตนฺติ ทสฺเสติ.

(Vị trưởng lão) đã nói câu kệ kết luận. Ở đây, dhammena có nghĩa là do nguyên nhân tương xứng. Te có nghĩa là tava (của ngươi). Quả này, vốn là thích đáng với ác nghiệp đã được làm bởi ngươi là người đã phạm lỗi đối với vị Phật Độc Giác ấy, đã được mang đến cho ngươi. Do đó, (vị trưởng lão) chỉ ra rằng: “Điều này không thể bị ngăn cản bởi bất cứ vị trời nào, hoặc ma vương nào, hoặc phạm thiên nào, hoặc ngay cả bởi vị Chánh Đẳng Giác.”

เอวญฺจ ปน วตฺวา ตโต นคเร ปิณฺฑาย จริตฺวา กตภตฺตกิจฺโจ สายนฺหสมเย สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสนฺโต ปจฺเจกพุทฺธานํ คุณานุภาวํ กมฺมานญฺจ อวญฺฌตํ ปกาเสสิ, มหาชโน สํเวคชาโต หุตฺวา ปาปํ ปหาย ทานาทิปุญฺญนิรโต อโหสีติ.

Và sau khi đã nói như vậy, sau đó, sau khi đã đi khất thực ở trong thành, sau khi đã làm xong phận sự về vật thực, vào buổi chiều, (vị trưởng lão) đã đi đến hầu đức Thế Tôn và đã trình báo sự việc ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, sau khi đã lấy sự việc ấy làm nhân duyên khởi sanh, trong khi thuyết giảng Chánh Pháp cho hội chúng đã vân tập, đã tuyên thuyết về oai lực của các phẩm hạnh của các vị Phật Độc Giác và về tính không vô hiệu của các nghiệp. Quần chúng đông đảo, sau khi đã trở nên có sự xúc động, sau khi đã từ bỏ điều ác, đã trở thành người chuyên tâm vào các phước thiện như là bố thí v.v...

สฏฺฐิกูฏเปตวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về câu chuyện ngạ quỷ Sáu Mươi Cái Búa đã chấm dứt.

อิติ ขุทฺทก-อฏฺฐกถาย เปตวตฺถุสฺมึ

Như thế, trong Chuyện Ngạ Quỷ của Tiểu Bộ Chú Giải,

โสฬสวตฺถุปฏิมณฺฑิตสฺส

được trang hoàng với mười sáu câu chuyện,

จตุตฺถสฺส มหาวคฺคสฺส อตฺถสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

phần giải nghĩa của Phẩm Lớn Thứ Tư đã chấm dứt.

นิคมนกถา

Lời Kết Luận

เอตฺตาวตา [Pg.269] จ –

Và cho đến đây –

เย เต เปเตสุ นิพฺพตฺตา, สตฺตา ทุกฺกฏการิโน;

เยหิ กมฺเมหิ เตสํ ตํ, ปาปกํ กฏุกปฺผลํ.

Những chúng sanh nào là người làm điều xấu xa, đã được sanh ra trong loài ngạ quỷ; do những nghiệp nào mà quả đắng cay, xấu xa ấy (hiện hữu) cho các chúng sanh ấy.

ปจฺจกฺขโต วิภาเวนฺตี, ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเนหิ จ;

ยา เทสนานิยาเมน, สตํ สํเวควฑฺฒนี.

Lời thuyết giảng nào, bằng phương pháp hỏi và đáp, làm sáng tỏ một cách trực tiếp, và làm tăng trưởng sự xúc động của những người hiền thiện.

ยํ กถาวตฺถุกุสลา, สุปริญฺญาตวตฺถุกา;

เปตวตฺถูติ นาเมน, สงฺคายึสุ มเหสโย.

(Lời thuyết giảng) mà các bậc đại ẩn sĩ, những vị thiện xảo về đề tài của câu chuyện, những vị đã thấu triệt các câu chuyện, đã kết tập với tên gọi là Chuyện Ngạ Quỷ.

ตสฺส อตฺถํ ปกาเสตุํ, โปราณฏฺฐกถานยํ;

นิสฺสาย ยา สมารทฺธา, อตฺถสํวณฺณนา มยา.

Phần giải nghĩa nào đã được tôi bắt đầu, nương theo phương pháp của chú giải xưa, để làm sáng tỏ ý nghĩa của (lời thuyết giảng) ấy.

ยา ตตฺถ ปรมตฺถานํ, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ;

ปกาสนา ปรมตฺถ-ทีปนี นาม นามโต.

Tác phẩm nào ở các nơi đã trình bày các ý nghĩa chân thật một cách thích đáng, tác phẩm ấy có tên là Paramatthadīpanī (Minh Giải Thắng Nghĩa).

สมฺปตฺตา ปรินิฏฺฐานํ, อนากุลวินิจฺฉยา;

สา ปนฺนรสมตฺตาย, ปาฬิยา ภาณวารโต.

Tác phẩm ấy, với sự phân tích không rối rắm, đã được hoàn tất, với số lượng là mười lăm tụng phẩm của Pāli văn.

อิติ ตํ สงฺขโรนฺเตน, ยํ ตํ อธิคตํ มยา;

ปุญฺญํ ตสฺสานุภาเวน, โลกนาถสฺส สาสนํ.

Như vậy, do tôi đã biên soạn tác phẩm này, phước báu nào đã được tôi thành tựu, do oai lực của phước báu ấy, giáo pháp của đấng Lãnh Đạo Thế Gian,

โอคาเหตฺวา วิสุทฺธาย, สีลาทิปฏิปตฺติยา;

สพฺเพปิ เทหิโน โหนฺตุ, วิมุตฺติรสภาคิโน.

sau khi đã thâm nhập vào sự thực hành thanh tịnh về giới v.v..., nguyện cho tất cả chúng sanh hữu thân đều được chia phần hương vị giải thoát.

จิรํ ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสนํ;

ตสฺมึ สคารวา นิจฺจํ, โหนฺตุ สพฺเพปิ ปาณิโน.

Nguyện cho giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Giác được tồn tại lâu dài ở thế gian. Nguyện cho tất cả chúng sanh luôn luôn có lòng tôn kính đối với giáo pháp ấy.

สมฺมา [Pg.270] วสฺสตุ กาเลน, เทโวปิ ชคตีปติ;

สทฺธมฺมนิรโต โลกํ, ธมฺเมเนว ปสาสตูติ.

Nguyện cho vị trời mưa đúng thời tiết; nguyện cho vị vua chúa, người hoan hỷ trong Chánh pháp, cai trị thế gian đúng theo Chánh pháp.

อิติ พทรติตฺถวิหารวาสินา มุนิวรยตินา

Như vậy, do vị tu sĩ hiền giả cao quý, là người trú tại tu viện Badaratittha,

ภทนฺเตน อาจริยธมฺมปาเลน กตา เปตวตฺถุอตฺถสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

là ngài Trưởng lão Ācariya Dhammapāla, bản Chú giải Ngạ Quỷ Sự đã được thực hiện và đã hoàn tất.

เปตวตฺถุ-อฏฺฐกถา สมตฺตา.

Chú giải Ngạ Quỷ Sự đã hoàn tất.