නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to the Blessed One, the Worthy One, the Fully Enlightened One.

ඛුද්දකනිකායෙ

In the Khuddaka Nikāya

පෙතවත්ථු-අට්ඨකථා

Petavatthu-aṭṭhakathā: Commentary on the Petavatthu

ගන්ථාරම්භකථා

Introduction to the Text

මහාකාරුණිකං [Pg.1] නාථං, ඤෙය්‍යසාගරපාරගුං;

වන්දෙ නිපුණගම්භීර-විචිත්‍රනයදෙසනං.

I pay homage to the Greatly Compassionate Protector, who has crossed to the far shore of the ocean of knowables, whose teaching is subtle, profound, and of manifold methods.

විජ්ජාචරණසම්පන්නා, යෙන නිය්‍යන්ති ලොකතො;

වන්දෙ තමුත්තමං ධම්මං, සම්මාසම්බුද්ධපූජිතං.

I pay homage to that supreme Dhamma, honored by the Perfectly Enlightened One, by which those endowed with knowledge and conduct are liberated from the world.

සීලාදිගුණසම්පන්නො, ඨිතො මග්ගඵලෙසු යො;

වන්දෙ අරියසඞ්ඝං තං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං අනුත්තරං.

I pay homage to that Noble Sangha, endowed with virtues such as morality, established in the paths and fruits, the unsurpassed field of merit.

වන්දනාජනිතං පුඤ්ඤං, ඉති යං රතනත්තයෙ;

හතන්තරායො සබ්බත්ථ, හුත්වාහං තස්ස තෙජසා.

By the power of the merit generated by this homage to the Triple Gem, may I, having my obstacles destroyed, be so everywhere.

පෙතෙහි ච කතං කම්මං, යං යං පුරිමජාතිසු;

පෙතභාවාවහං තං තං, තෙසඤ්හි ඵලභෙදතො.

Whatever deeds were done by them in former births, which brought about the state of ghosts—these indeed manifest according to the differences in their results.

පකාසයන්තී බුද්ධානං, දෙසනා යා විසෙසතො;

සංවෙගජනනී කම්ම-ඵලපච්චක්ඛකාරිනී.

The teaching of the Buddhas, especially that which inspires spiritual urgency and makes the fruit of action directly apparent, is illuminative.

පෙතවත්ථූති නාමෙන, සුපරිඤ්ඤාතවත්ථුකා;

යං ඛුද්දකනිකායස්මිං, සඞ්ගායිංසු මහෙසයො.

This, known by the name “Petavatthu” and containing well-understood accounts, the great sages recited in the Khuddaka Nikāya.

තස්ස සම්මාවලම්බිත්වා, පොරාණට්ඨකථානයං;

තත්ථ තත්ථ නිදානානි, විභාවෙන්තො විසෙසතො.

Having correctly relied upon the method of the ancient commentaries concerning it, and elucidating in detail its origins in various places,

සුවිසුද්ධං [Pg.2] අසංකිණ්ණං, නිපුණත්ථවිනිච්ඡයං;

මහාවිහාරවාසීනං, සමයං අවිලොමයං.

Pure, unmixed, with careful discernment of subtle meanings, not opposing the tradition of the Mahāvihāra residents,

යථාබලං කරිස්සාමි, අත්ථසංවණ්ණනං සුභං;

සක්කච්චං භාසතො තං මෙ, නිසාමයථ සාධවොති.

To the best of my ability, I shall compose this excellent exposition of the meaning. O virtuous ones, listen attentively to it as I speak.

තත්ථ පෙතවත්ථූති සෙට්ඨිපුත්තාදිකස්ස තස්ස තස්ස සත්තස්ස පෙතභාවහෙතුභූතං කම්මං, තස්ස පන පකාසනවසෙන පවත්තො ‘‘ඛෙත්තූපමා අරහන්තො’’තිආදිකා පරියත්තිධම්මො ඉධ ‘‘පෙතවත්ථූ’’ති අධිප්පෙතො.

Herein, “Petavatthu” is intended to mean the deed that was the cause of the ghost-state for a particular being, such as the son of a wealthy merchant, and also the scriptural Dhamma, such as “The Arahants are like a field,” which was set forth for the purpose of revealing that deed.

තයිදං පෙතවත්ථු කෙන භාසිතං, කත්ථ භාසිතං, කදා භාසිතං, කස්මා ච භාසිතන්ති? වුච්චතෙ – ඉදඤ්හි පෙතවත්ථු දුවිධෙන පවත්තං අට්ඨුප්පත්තිවසෙන, පුච්ඡාවිස්සජ්ජනවසෙන ච. තත්ථ යං අට්ඨුප්පත්තිවසෙන පවත්තං, තං භගවතා භාසිතං, ඉතරං නාරදත්ථෙරාදීහි පුච්ඡිතං තෙහි තෙහි පෙතෙහි භාසිතං. සත්ථා පන යස්මා නාරදත්ථෙරාදීහි තස්මිං තස්මිං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනෙ ආරොචිතෙ තං තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, තස්මා සබ්බම්පෙතං පෙතවත්ථු සත්ථාරා භාසිතමෙව නාම ජාතං. පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ හි සත්ථරි තත්ථ තත්ථ රාජගහාදීසු විහරන්තෙ යෙභුය්‍යෙන තාය තාය අට්ඨුප්පත්තියා පුච්ඡාවිස්සජ්ජනවසෙන සත්තානං කම්මඵලපච්චක්ඛකරණාය තං තං පෙතවත්ථු දෙසනාරුළ්හන්ති අයං තාවෙත්ථ ‘‘කෙන භාසිත’’න්තිආදීනං පදානං සාධාරණතො විස්සජ්ජනා. අසාධාරණතො පන තස්ස තස්ස වත්ථුස්ස අත්ථවණ්ණනායමෙව ආගමිස්සති.

By whom was this Petavatthu spoken, where was it spoken, when was it spoken, and for what reason was it spoken? It is said: this Petavatthu proceeded in two ways: by way of an incident and by way of question and answer. Therein, what proceeded by way of an incident was spoken by the Blessed One; the other part was spoken by various ghosts in response to questions from the Elder Nārada and others. However, since the Teacher, when informed by the Elder Nārada and others about each question and answer, would use that incident as a basis for teaching the Dhamma to the assembled company, therefore all of this Petavatthu is considered to have been spoken by the Teacher. For when the supreme Wheel of the Dhamma had been set in motion by the Teacher, while he was dwelling in places such as Rājagaha, for the most part, each Petavatthu arose as a teaching by way of question and answer regarding a particular incident, in order to make the fruit of kamma directly apparent to beings. This, then, is the general answer to the questions “by whom was it spoken,” and so on. The specific answer, however, will be given in the exposition of the meaning of each story.

තං පනෙතං පෙතවත්ථු විනයපිටකං සුත්තන්තපිටකං අභිධම්මපිටකන්ති තීසු පිටකෙසු සුත්තන්තපිටකපරියාපන්නං, දීඝනිකායො මජ්ඣිමනිකායො සංයුත්තනිකායො අඞ්ගුත්තරනිකායො ඛුද්දකනිකායොති පඤ්චසු නිකායෙසු ඛුද්දකනිකායපරියාපන්නං, සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලන්ති නවසු සාසනඞ්ගෙසු ගාථාසඞ්ගහං.

This Petavatthu, among the three Piṭakas—the Vinaya Piṭaka, the Suttanta Piṭaka, and the Abhidhamma Piṭaka—is included in the Suttanta Piṭaka. Among the five Nikāyas—the Dīgha Nikāya, the Majjhima Nikāya, the Saṃyutta Nikāya, the Aṅguttara Nikāya, and the Khuddaka Nikāya—it is included in the Khuddaka Nikāya. Among the nine divisions of the teaching—Sutta, Geyya, Veyyākaraṇa, Gāthā, Udāna, Itivuttaka, Jātaka, Abbhutadhamma, and Vedalla—it is a collection of verses (Gāthā).

‘‘ද්වාසීති [Pg.3] බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීති සහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො’’ති. (ථෙරගා. 1027) –

“Eighty-two thousand I received from the Buddha, two thousand from the bhikkhus; eighty-four thousand are the teachings that are current for me.” (Theragāthā 1027)

එවං ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන පටිඤ්ඤාතෙසු චතුරාසීතියා ධම්මක්ඛන්ධසහස්සෙසු කතිපයධම්මක්ඛන්ධසඞ්ගහං, භාණවාරතො චතුභාණවාරමත්තං, වග්ගතො – උරගවග්ගො උබ්බරිවග්ගො චූළවග්ගො මහාවග්ගොති චතුවග්ගසඞ්ගහං. තෙසු පඨමවග්ගෙ ද්වාදස වත්ථූනි, දුතියවග්ගෙ තෙරස වත්ථූනි, තතියවග්ගෙ දස වත්ථූනි, චතුත්ථවග්ගෙ සොළස වත්ථූනීති වත්ථුතො එකපඤ්ඤාසවත්ථුපටිමණ්ඩිතං. තස්ස වග්ගෙසු උරගවග්ගො ආදි, වත්ථූසු ඛෙත්තූපමපෙතවත්ථු ආදි, තස්සාපි ‘‘ඛෙත්තූපමා අරහන්තො’’ති අයං ගාථා ආදි.

Thus, among the eighty-four thousand sections of the Dhamma acknowledged by the treasurer of the Dhamma, this is a collection of several sections of the Dhamma, amounting to four recitation sections (bhāṇavāra). In terms of chapters, it is a collection of four chapters: the Uraga Chapter, the Ubbari Chapter, the Cūḷa Chapter, and the Mahā Chapter. Among these, the first chapter contains twelve stories, the second chapter thirteen stories, the third chapter ten stories, and the fourth chapter sixteen stories; thus, in terms of stories, it is adorned with fifty-one stories. Among its chapters, the Uraga Chapter is the first; among its stories, the Khettūpama Petavatthu is the first; and of that, this verse, “The Arahants are like a field,” is the first.

1. උරගවග්ගො

1. The Serpent Chapter

1. ඛෙත්තූපමපෙතවත්ථුවණ්ණනා

1. Exposition of the Story of the Ghost like a Field

තං පනෙතං වත්ථුං භගවා රාජගහෙ විහරන්තො වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ අඤ්ඤතරං සෙට්ඨිපුත්තපෙතං ආරබ්භ කථෙසි. රාජගහෙ කිර අඤ්ඤතරො අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො පහූතවිත්තූපකරණො අනෙකකොටිධනසන්නිචයො සෙට්ඨි අහොසි. තස්ස මහාධනසම්පන්නතාය ‘‘මහාධනසෙට්ඨි’’ත්වෙව සමඤ්ඤා අහොසි. එකොව පුත්තො අහොසි, පියො මනාපො. තස්මිං විඤ්ඤුතං පත්තෙ මාතාපිතරො එවං චින්තෙසුං – ‘‘අම්හාකං පුත්තස්ස දිවසෙ දිවසෙ සහස්සං සහස්සං පරිබ්බයං කරොන්තස්ස වස්සසතෙනාපි අයං ධනසන්නිචයො පරික්ඛයං න ගමිස්සති, කිං ඉමස්ස සිප්පුග්ගහණපරිස්සමෙන, අකිලන්තකායචිත්තො යථාසුඛං භොගෙ පරිභුඤ්ජතූ’’ති සිප්පං න සික්ඛාපෙසුං. වයප්පත්තෙ පන කුලරූපයොබ්බනවිලාසසම්පන්නං කාමාභිමුඛං ධම්මසඤ්ඤාවිමුඛං කඤ්ඤං ආනෙසුං. සො තාය සද්ධිං අභිරමන්තො ධම්මෙ චිත්තමත්තම්පි අනුප්පාදෙත්වා, සමණබ්‍රාහ්මණගුරුජනෙසු අනාදරො හුත්වා, ධුත්තජනපරිවුතො රජ්ජමානො පඤ්චකාමගුණෙ රතො ගිද්ධො මොහෙන අන්ධො හුත්වා කාලං වීතිනාමෙත්වා, මාතාපිතූසු කාලකතෙසු නටනාටකගායකාදීනං යථිච්ඡිතං දෙන්තො ධනං විනාසෙත්වා නචිරස්සෙව [Pg.4] පාරිජුඤ්ඤප්පත්තො හුත්වා, ඉණං ගහෙත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තො පුන ඉණම්පි අලභිත්වා ඉණායිකෙහි චොදියමානො තෙසං අත්තනො ඛෙත්තවත්ථුඝරාදීනි දත්වා, කපාලහත්ථො භික්ඛං චරිත්වා භුඤ්ජන්තො තස්මිංයෙව නගරෙ අනාථසාලායං වසති.

Now, regarding that matter, the Blessed One, while dwelling at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrel Sanctuary, spoke concerning a certain merchant's son who had become a peta. In Rājagaha, it seems, there was a certain rich merchant, very wealthy, possessing great riches and abundant resources, who had accumulated a store of wealth amounting to many crores. Because of his great wealth, he was known simply as "The Great Wealthy Merchant." He had only one son, dear and pleasing. When he came of age, his parents thought: "Even if our son spends a thousand coins every day for a hundred years, this accumulated wealth will not be exhausted. Why subject him to the trouble of learning a craft? Let him enjoy wealth as he pleases, without tiring his body and mind." So they did not have him taught any craft. When he reached adulthood, they brought him a maiden endowed with noble family, beauty, youth, and charm, inclined to sensual pleasures and averse to any sense of virtue. Enjoying himself with her, without producing even a bit of inclination towards the Dhamma, disrespectful towards ascetics, brahmins, and teachers, surrounded by rogues, delighting in and attached to the five strands of sensual pleasure, greedy, blinded by delusion, he passed his time. After his parents died, giving to dancers, actors, singers, and the like as they wished, squandering his wealth, he soon became impoverished. Making a living by taking loans, when he could no longer obtain loans, being pressed by his creditors, giving them his fields, lands, houses, and so on, with a bowl in hand, begging for food and eating it, he lived in the charity hall for the destitute in that very city.

අථ නං එකදිවසං චොරා සමාගතා එවමාහංසු – ‘‘අම්භො පුරිස, කිං තුය්හං ඉමිනා දුජ්ජීවිතෙන, තරුණො ත්වමසි ථාමජවබලසම්පන්නො, කස්මා හත්ථපාදවිකලො විය අච්ඡසි? එහි අම්හෙහි සහ චොරිකාය පරෙසං සන්තකං ගහෙත්වා සුඛෙන ජීවිකං කප්පෙහී’’ති. සො ‘‘නාහං චොරිකං කාතුං ජානාමී’’ති ආහ. චොරා ‘‘මයං තං සික්ඛාපෙම, කෙවලං ත්වං අම්හාකං වචනං කරොහී’’ති ආහංසු. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තෙහි සද්ධිං අගමාසි. අථ තෙ චොරා තස්ස හත්ථෙ මහන්තං මුග්ගරං දත්වා සන්ධිං ඡින්දිත්වා ඝරං පවිසන්තො තං සන්ධිමුඛෙ ඨපෙත්වා ආහංසු – ‘‘සචෙ ඉධ අඤ්ඤො කොචි ආගච්ඡති, තං ඉමිනා මුග්ගරෙන පහරිත්වා එකප්පහාරෙනෙව මාරෙහී’’ති. සො අන්ධබාලො හිතාහිතං අජානන්තො පරෙසං ආගමනමෙව ඔලොකෙන්තො තත්ථ අට්ඨාසි. චොරා පන ඝරං පවිසිත්වා ගය්හූපගං භණ්ඩං ගහෙත්වා ඝරමනුස්සෙහි ඤාතමත්තාව ඉතො චිතො ච පලායිංසු. ඝරමනුස්සා උට්ඨහිත්වා සීඝං සීඝං ධාවන්තා ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තා තං පුරිසං සන්ධිද්වාරෙ ඨිතං දිස්වා ‘‘හරෙ දුට්ඨචොරා’’ති ගහෙත්වා හත්ථපාදෙ මුග්ගරාදීහි පොථෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසුං – ‘‘අයං, දෙව, චොරො සන්ධිසුඛෙ ගහිතො’’ති. රාජා ‘‘ඉමස්ස සීසං ඡින්දාපෙහී’’ති නගරගුත්තිකං ආණාපෙසි. ‘‘සාධු, දෙවා’’ති නගරගුත්තිකො තං ගාහාපෙත්වා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධාපෙත්වා රත්තවණ්ණවිරළමාලාබන්ධකණ්ඨං ඉට්ඨකචුණ්ණමක්ඛිතසීසං වජ්ඣපහටභෙරිදෙසිතමග්ගං රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං විචරාපෙත්වා කසාහි තාළෙන්තො ආඝාතනාභිමුඛං නෙති. ‘‘අයං ඉමස්මිං නගරෙ විලුම්පමානකචොරො ගහිතො’’ති කොලාහලං අහොසි.

Then one day, a group of thieves approached him and said, "O man, what is the use of this miserable life of yours? You are young, endowed with strength, vigor, and power—why do you sit around like someone with crippled hands and feet? Come with us, steal others' belongings, and live comfortably." He replied, "I do not know how to steal." The thieves said, "We will teach you—just follow our instructions." He agreed, saying "Very well," and went with them. Then the thieves gave him a large club, broke into a house, and placed him at the opening of the breach, saying, "If anyone comes here, strike them with this club and kill them with a single blow." The blind fool, not knowing what was beneficial or harmful, stood there watching for someone to arrive. Meanwhile, the thieves entered the house, took whatever valuables they could carry, and fled in all directions as soon as the household became aware. The people of the house got up and, running about very quickly, looking here and there, saw the man standing at the opening of the breach. They seized him, shouting, "Ah, you wicked thief!" They beat his hands and feet with clubs and other weapons, then brought him before the king, saying, "Your Majesty, this thief was caught at the opening of the breach." The king ordered the city guard, "Have his head cut off!" "Very well, Your Majesty," the city guard replied. He had him seized and his hands tightly bound behind his back, his neck adorned with a garland of bright red, loosely strung flowers, and his head smeared with brick dust. Striking him with whips, he led him toward the execution ground, parading him through street after street and intersection after intersection, along the road proclaimed by the execution drum. A commotion arose: "The thief who was looting in this city has been caught!"

තෙන ච සමයෙන තස්මිං නගරෙ සුලසා නාම නගරසොභිනී පාසාදෙ ඨිතා වාතපානන්තරෙන ඔලොකෙන්තී තං තථා නීයමානං දිස්වා පුබ්බෙ තෙන කතපරිචයා ‘‘අයං පුරිසො ඉමස්මිංයෙව නගරෙ මහතිං සම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉදානි එවරූපං අනත්ථං අනයබ්‍යසනං පත්තො’’ති තස්ස කාරුඤ්ඤං [Pg.5] උප්පාදෙත්වා චත්තාරො මොදකෙ පානීයඤ්ච පෙසෙසි. නගරගුත්තිකස්ස ච ආරොචාපෙසි – ‘‘තාව අය්‍යො ආගමෙතු, යාවායං පුරිසො ඉමෙ මොදකෙ ඛාදිත්වා පානීයං පිවිස්සතී’’ති.

At that time, in that city, a courtesan named Sulasā was standing in her palace, looking through a window. Seeing him being led away like that, and having been acquainted with him previously, she thought, "This man, after enjoying great wealth in this very city, has now met with such misfortune, ruin, and disaster." Arousing compassion for him, she sent four sweet cakes and some water. She also had a message sent to the city guard, saying, "Sir, please wait until this man has eaten these cakes and drunk the water."

අථෙතස්මිං අන්තරෙ ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො දිබ්බෙන චක්ඛුනා ඔලොකෙන්තො තස්ස බ්‍යසනප්පත්තිං දිස්වා කරුණාය සඤ්චොදිතමානසො – ‘‘අයං පුරිසො අකතපුඤ්ඤො කතපාපො, තෙනායං නිරයෙ නිබ්බත්තිස්සති, මයි පන ගතෙ මොදකෙ ච පානීයඤ්ච දත්වා භුම්මදෙවෙසු උප්පජ්ජිස්සති, යංනූනාහං ඉමස්ස අවස්සයො භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා පානීයමොදකෙසු උපනීයමානෙසු තස්ස පුරිසස්ස පුරතො පාතුරහොසි. සො ථෙරං දිස්වා පසන්නමානසො ‘‘කිං මෙ ඉදානෙව ඉමෙහි මාරියමානස්ස මොදකෙහි ඛාදිතෙහි, ඉදං පන පරලොකං ගච්ඡන්තස්ස පාථෙය්‍යං භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා මොදකෙ ච පානීයඤ්ච ථෙරස්ස දාපෙසි. ථෙරො තස්ස පසාදසංවඩ්ඪනත්ථං තස්ස පස්සන්තස්සෙව තථාරූපෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා මොදකෙ පරිභුඤ්ජිත්වා පානීයඤ්ච පිවිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. සො පන පුරිසො චොරඝාතකෙහි ආඝාතනං නෙත්වා සීසච්ඡෙදං පාපිතො අනුත්තරෙ පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරෙ කතෙන පුඤ්ඤෙන උළාරෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තනාරහොපි යස්මා ‘‘සුලසං ආගම්ම මයා අයං දෙය්‍යධම්මො ලද්ධො’’ති සුලසාය ගතෙන සිනෙහෙන මරණකාලෙ චිත්තං උපක්කිලිට්ඨං අහොසි. තස්මා හීනකායං උපපජ්ජන්තො පබ්බතගහනසම්භූතෙ සන්දච්ඡායෙ මහානිග්‍රොධරුක්ඛෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති.

At that moment, the Venerable Mahāmoggallāna, surveying with his divine eye, saw the man’s impending misfortune. Moved by compassion, he thought: "This man has done no merit but has done evil, so he will be reborn in hell. However, if he gives me cakes and water, he will be reborn among the earth-bound deities. Why should I not be his refuge?" Reflecting thus, he appeared before the man just as the cakes and water were being brought near. Seeing the elder, the man’s mind was filled with faith. He thought, "What use are these cakes to me now, while I am being killed? But for one journeying to the next world, this will be a provision." So he had the cakes and water given to the elder. To increase the man’s faith, the elder sat down in that very spot in his sight, partook of the cakes, drank the water, and then rose from his seat and departed. Though that man was taken by the executioners to the place of execution and beheaded, the merit he had made by giving to the supreme field of merit, the Venerable Mahāmoggallāna, made him worthy of rebirth in a splendid celestial world. Yet, because at the time of death his mind was defiled by affection for Sulasā, thinking, "It was on account of Sulasā that I obtained this gift," he was reborn into a lower state—as a tree-deity in a great banyan tree that grew in the dense shade of a mountain forest.

සො කිර සචෙ පඨමවයෙ කුලවංසට්ඨපනෙ උස්සුක්කං අකරිස්ස, තස්මිංයෙව නගරෙ සෙට්ඨීනං අග්ගො අභවිස්ස, මජ්ඣිමවයෙ මජ්ඣිමො, පච්ඡිමවයෙ පච්ඡිමො. සචෙ පන පඨමවයෙ පබ්බජිතො අභවිස්ස, අරහා අභවිස්ස, මජ්ඣිමවයෙ සකදාගාමී අනාගාමී වා අභවිස්ස, පච්ඡිමවයෙ සොතාපන්නො අභවිස්ස. පාපමිත්තසංසග්ගෙන පන ඉත්ථිධුත්තො සුරාධුත්තො දුච්චරිතනිරතො අනාදරිකො හුත්වා අනුක්කමෙන සබ්බසම්පත්තිතො පරිහායිත්වා මහාබ්‍යසනං පත්තොති වදන්ති.

It is said that if he had strived to establish his family lineage in the first stage of life, he would have become the foremost among the wealthy in that very city; in the middle stage, he would have been middling; and in the final stage, the least. But if he had gone forth in the first stage of life, he would have become an arahant; in the middle stage, he would have become a once-returner or a non-returner; and in the final stage, a stream-enterer. However, due to association with bad friends, he became addicted to women, addicted to liquor, devoted to misconduct, and disrespectful, gradually losing all his prosperity and meeting with great ruin, so they say.

අථ සො අපරෙන සමයෙන සුලසං උය්‍යානගතං දිස්වා සඤ්ජාතකාමරාගො අන්ධකාරං මාපෙත්වා තං අත්තනො භවනං නෙත්වා සත්තාහං තාය [Pg.6] සද්ධිං සංවාසං කප්පෙසි, අත්තානඤ්චස්සා ආරොචෙසි. තස්සා මාතා තං අපස්සන්තී රොදමානා ඉතො චිතො ච පරිබ්භමති. තං දිස්වා මහාජනො ‘‘අය්‍යො මහාමොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො මහානුභාවො තස්සා ගතිං ජානෙය්‍ය, තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යාසී’’ති ආහ. සා ‘‘සාධු අය්‍යො’’ති ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා තමත්ථං පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ වෙළුවනමහාවිහාරෙ භගවති ධම්මං දෙසෙන්තෙ පරිසපරියන්තෙ පස්සිස්සසී’’ති ආහ. අථ සුලසා තං දෙවපුත්තං අවොච – ‘‘අයුත්තං මය්හං තව භවනෙ වසන්තියා, අජ්ජ සත්තමො දිවසො, මම මාතා මං අපස්සන්තී පරිදෙවසොකසමාපන්නා භවිස්සති, සාධු මං, දෙව, තත්ථෙව නෙහී’’ති. සො තං නෙත්වා වෙළුවනෙ භගවති ධම්මං දෙසෙන්තෙ පරිසපරියන්තෙ ඨපෙන්ත්වා අදිස්සමානරූපො අට්ඨාසි.

Then, after some time, seeing Sulasā had gone to the park, he became filled with lust, created darkness, took her to his own dwelling, and lived with her for seven days, revealing himself to her. Her mother, not seeing her, wept and wandered about here and there. Seeing this, the people said, “The Venerable Mahāmoggallāna is of great psychic power and might; he would know her fate. Go to him and ask.” She said, “Very well, venerable sir,” approached the elder, and asked about the matter. The elder said, “On the seventh day from now, in the Great Veḷuvana Monastery, when the Blessed One is teaching the Dhamma, you will see her at the edge of the assembly.” Then Sulasā said to that deity, “It is not proper for me to dwell in your home. Today is the seventh day. My mother, not seeing me, will be overcome with grief and lamentation. Please, O deva, take me back there.” He took her, placed her at the edge of the assembly in the Veḷuvana while the Blessed One was teaching the Dhamma, and stood there in an invisible form.

තතො මහාජනො සුලසං දිස්වා එවමාහ – ‘‘අම්ම සුලසෙ, ත්වං එත්තකං දිවසං කුහිං ගතා? තව මාතා ත්වං අපස්සන්තී පරිදෙවසොකසමාපන්නා උම්මාදප්පත්තා විය ජාතා’’ති. සා තං පවත්තිං මහාජනස්ස ආචික්ඛි. මහාජනෙන ච ‘‘කථං සො පුරිසො තථාපාපපසුතො අකතකුසලො දෙවූපපත්තිං පටිලභතී’’ති වුත්තෙ සුලසා ‘‘මයා දාපිතෙ මොදකෙ පානීයඤ්ච අය්‍යස්ස මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස දත්වා තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවූපපත්තිං පටිලභතී’’ති ආහ. තං සුත්වා මහාජනො අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතො අහොසි – ‘‘අරහන්තො නාම අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස, යෙසු අප්පකොපි කතො කාරො සත්තානං දෙවූපපත්තිං ආවහතී’’ති උළාරං පීතිසොමනස්සං පටිසංවෙදෙසි. භික්ඛූ තමත්ථං භගවතො ආරොචෙසුං. තතො භගවා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා –

Then the multitude, seeing Sulasā, said, “Mother Sulasā, where have you been all this time? Your mother, not seeing you, was overcome with lamentation and sorrow, having become as if driven mad.” She told the multitude what had happened. When the multitude said, “How does that man, so devoted to evil and having done no wholesome deeds, obtain rebirth as a deva?” Sulasā replied, “By giving cakes and drink that I had provided to the Venerable Elder Mahāmoggallāna, by that merit he obtains rebirth as a deva.” Hearing this, the multitude became filled with wonder and amazement, thinking, “The Arahants are truly the unsurpassed field of merit for the world. Even a small deed done in regard to them brings rebirth as a deva to beings,” and they experienced great joy and happiness. The monks reported that matter to the Blessed One. Then the Blessed One, on account of this occurrence—

1.

1.

‘‘ඛෙත්තූපමා අරහන්තො, දායකා කස්සකූපමා;

බීජූපමං දෙය්‍යධම්මං, එත්තො නිබ්බත්තතෙ ඵලං.

“The arahants are like a field, the donors are like farmers; the gift is like the seed; from this, the fruit is produced.

2.

2.

‘‘එතං බීජං කසී ඛෙත්තං, පෙතානං දායකස්ස ච;

තං පෙතා පරිභුඤ්ජන්ති, දාතා පුඤ්ඤෙන වඩ්ඪති.

“This seed, cultivation, and field are for the departed and for the giver. The departed partake of it, and the giver increases in merit.

3.

3.

‘‘ඉධෙව [Pg.7] කුසලං කත්වා, පෙතෙ ච පටිපූජිය;

සග්ගඤ්ච කමතිට්ඨානං, කම්මං කත්වාන භද්දක’’න්ති. – ඉමා ගාථා අභාසි;

“Having done wholesome deeds here, and duly venerated the departed, one attains the heavenly realm, having performed a blessed deed.”

1. තත්ථ ඛෙත්තූපමාති ඛිත්තං වුත්තං බීජං තායති මහප්ඵලභාවකරණෙන රක්ඛතීති ඛෙත්තං, සාලිබීජාදීනං විරුහනට්ඨානං. තං උපමා එතෙසන්ති ඛෙත්තූපමා, කෙදාරසදිසාති අත්ථො. අරහන්තොති ඛීණාසවා. තෙ හි කිලෙසාරීනං සංසාරචක්කස්ස අරානඤ්ච හතත්තා, තතො එව ආරකත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවා ච ‘‘අරහන්තො’’ති වුච්චන්ති. තත්ථ යථා ඛෙතඤ්හි තිණාදිදොසරහිතං ස්වාභිසඞ්ඛතබීජම්හි වුත්තෙ උතුසලිලාදිපච්චයන්තරූපෙතං කස්සකස්ස මහප්ඵලං හොති, එවං ඛීණාසවසන්තානො ලොභාදිදොසරහිතො ස්වාභිසඞ්ඛතෙ දෙය්‍යධම්මබීජෙ වුත්තෙ කාලාදිපච්චයන්තරසහිතො දායකස්ස මහප්ඵලො හොති. තෙනාහ භගවා ‘‘ඛෙත්තූපමා අරහන්තො’’ති. උක්කට්ඨනිද්දෙසො අයං තස්ස සෙඛාදීනම්පි ඛෙත්තභාවාපටික්ඛෙපතො.

1. Herein, 'field-like' (khettūpama) means: a field (khetta) is so called because it protects (tāyati) the sown (khittaṃ vuttaṃ) seed, preserving (rakkhati) it by bringing it to great fruitfulness; it is the place where rice seeds and the like sprout. That is the simile for these; thus 'field-like,' meaning similar to a cultivated field. 'Arahants' means those whose taints are destroyed. For they are called 'Arahants' because they have destroyed the enemies that are defilements and the spokes of the wheel of saṃsāra; because they are, for that very reason, far from them; because they are worthy of requisites and so forth; and because there is an absence of secret evil-doing. Herein, just as a field free from weeds and other faults, when a well-prepared seed is sown in it and it is endowed with other conditions such as seasonal water, yields great fruit for the farmer, so too the continuum of one whose taints are destroyed, being free from greed and other faults, when the well-prepared seed of a gift is sown in him and he is endowed with other conditions such as timeliness, yields great fruit for the donor. Therefore the Blessed One said, 'Arahants are like a field.' This is a superior designation, for it does not reject the field-like nature of trainees and others.

දායකාති චීවරාදීනං පච්චයානං දාතාරො පරිච්චජනකා, තෙසං පරිච්චාගෙන අත්තනො සන්තානෙ ලොභාදීනං පරිච්චජනකා ඡෙදනකා, තතො වා අත්තනො සන්තානස්ස සොධකා, රක්ඛකා චාති අත්ථො. කස්සකූපමාති කස්සකසදිසා. යථා කස්සකො සාලිඛෙත්තාදීනි කසිත්වා යථාකාලඤ්ච වුත්තුදකදානනීහරණනිධානරක්ඛණාදීහි අප්පමජ්ජන්තො උළාරං විපුලඤ්ච සස්සඵලං පටිලභති, එවං දායකොපි අරහන්තෙසු දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගෙන පාරිචරියාය ච අප්පමජ්ජන්තො උළාරං විපුලඤ්ච දානඵලං පටිලභති. තෙන වුත්තං ‘‘දායකා කස්සකූපමා’’ති.

'Donors' (dāyakā) means givers and relinquishers of requisites such as robes and so forth. Through their relinquishing, they are also those who relinquish and cut off greed and other defilements in their own continuum, or they are purifiers and protectors of their own continuum—this is the meaning. 'Like farmers' (kassakūpamā) means similar to farmers. Just as a farmer, after plowing rice fields and so forth, being diligent in such tasks as timely sowing, watering, weeding, storing, and protecting, obtains an abundant and plentiful harvest, so too a donor, being diligent in the giving of offerings to the Arahants and in their service, obtains the abundant and plentiful fruit of giving. Therefore, it is said: 'Donors are like farmers.'

බීජූපමං දෙය්‍යධම්මන්ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, බීජසදිසො දෙය්‍යධම්මොති අත්ථො. අන්නපානාදිකස්ස හි දසවිධස්ස දාතබ්බවත්ථුනො එතං නාමං. එත්තො නිබ්බත්තතෙ ඵලන්ති එතස්මා දායකපටිග්ගාහකදෙය්‍යධම්මපරිච්චාගතො දානඵලං නිබ්බත්තති චෙව උප්පජ්ජති ච, චිරතරපබන්ධවසෙන පවත්තති චාති අත්ථො. එත්ථ ච යස්මා පරිච්චාගචෙතනාභිසඞ්ඛතස්ස අන්නපානාදිවත්ථුනො භාවො, න ඉතරස්ස, තස්මා ‘‘බීජූපමං දෙය්‍යධම්ම’’න්ති දෙය්‍යධම්මග්ගහණං කතං. තෙන දෙය්‍යධම්මාපදෙසෙන [Pg.8] දෙය්‍යධම්මවත්ථුවිසයාය පරිච්චාගචෙතනායයෙව බීජභාවො දට්ඨබ්බො. සා හි පටිසන්ධිආදිප්පභෙදස්ස තස්ස නිස්සයාරම්මණප්පභෙදස්ස ච ඵලස්ස නිප්ඵාදිකා, න දෙය්‍යධම්මොති.

The expression 'a giftable thing is like a seed' (bījūpamaṃ deyyadhammaṃ) is stated with a change of gender, meaning that the giftable thing is similar to a seed. Indeed, this is a name for the tenfold basis of what is to be given, such as food and drink. 'From this, the fruit arises' means that the fruit of giving is produced and arises from this relinquishment involving the donor, the recipient, and the giftable thing, and it continues for a very long time due to its continuous sequence. Here, because there is the state of an object such as food and drink conditioned by the volition of relinquishment, and not otherwise, the term 'giftable thing' is used in the expression 'a giftable thing is like a seed.' Thus, by the mention of 'giftable thing,' the seed-like nature should be understood as belonging solely to the volition of relinquishment, which has the giftable object as its sphere. For it is that volition which produces the fruit—which is varied as to rebirth-linking and so on, and as to its support and object—not the giftable thing itself.

2. එතං බීජං කසී ඛෙත්තන්ති යථාවුත්තං බීජං, යථාවුත්තඤ්ච ඛෙත්තං, තස්ස බීජස්ස තස්මිං ඛෙත්තෙ වපනපයොගසඞ්ඛාතා කසි චාති අත්ථො. එතං තයං කෙසං ඉච්ඡිතබ්බන්ති ආහ ‘‘පෙතානං දායකස්ස චා’’ති. යදි දායකො පෙතෙ උද්දිස්ස දානං දෙති, පෙතානඤ්ච දායකස්ස ච, යදි න පෙතෙ උද්දිස්ස දානං දෙති, දායකස්සෙව එතං බීජං එසා කසි එතං ඛෙත්තං උපකාරාය හොතීති අධිප්පායො. ඉදානි තං උපකාරං දස්සෙතුං ‘‘තං පෙතා පරිභුඤ්ජන්ති, දාතා පුඤ්ඤෙන වඩ්ඪතී’’ති වුත්තං. තත්ථ තං පෙතා පරිභුඤ්ජන්තීති දායකෙන පෙතෙ උද්දිස්ස දානෙ දින්නෙ යථාවුත්තඛෙත්තකසිබීජසම්පත්තියා අනුමොදනාය ච යං පෙතානං උපකප්පති, තං දානඵලං පෙතා පරිභුඤ්ජන්ති. දාතා පුඤ්ඤෙන වඩ්ඪතීති දාතා පන අත්තනො දානමයපුඤ්ඤනිමිත්තං දෙවමනුස්සෙසු භොගසම්පත්තිආදිනා පුඤ්ඤඵලෙන අභිවඩ්ඪති. පුඤ්ඤඵලම්පි හි ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු (දී. නි. 3.80) පුඤ්ඤන්ති වුච්චති.

2. 'This seed, cultivation, and field' means the seed as previously stated, the field as previously stated, and the cultivation, which is described as the act of sowing that seed in that field—this is the meaning. For whom is this triad intended? It is said: 'For the departed and for the giver.' If the giver offers a gift dedicating it to the departed, it is for both the departed and the giver. If the giver does not offer a gift dedicating it to the departed, then this seed, this cultivation, and this field are beneficial only to the giver—this is the intention. Now, to show that benefit, it is said: 'The departed partake of that, and the giver grows in merit.' Herein, 'the departed partake of that' means that when a gift is given by the giver dedicated to the departed, the departed partake of that fruit of giving which accrues to them through the perfection of the field, cultivation, and seed as previously described, and through their appreciation. 'The giver grows in merit' means that the giver, on account of his own merit consisting of giving, grows through the fruit of merit, such as the perfection of wealth among gods and humans. For the fruit of merit is also called 'merit' in passages such as: 'Monks, on account of undertaking wholesome qualities, this merit thus increases' (DN 3.80).

3. ඉධෙව කුසලං කත්වාති අනවජ්ජසුඛවිපාකට්ඨෙන කුසලං පෙතානං උද්දිසනවසෙන දානමයං පුඤ්ඤං උපචිනිත්වා ඉධෙව ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ. පෙතෙ ච පටිපූජියාති පෙතෙ උද්දිස්ස දානෙන සම්මානෙත්වා අනුභුය්‍යමානදුක්ඛතො තෙ මොචෙත්වා. පෙතෙ හි උද්දිස්ස දිය්‍යමානං දානං තෙසං පූජා නාම හොති. තෙනාහ – ‘‘අම්හාකඤ්ච කතා පූජා’’ති (පෙ. ව. 18), ‘‘පෙතානං පූජා ච කතා උළාරා’’ති (පෙ. ව. 25) ච. ‘‘පෙතෙ චා’’ති ච-සද්දෙන ‘‘පියො ච හොති මනාපො, අභිගමනීයො ච හොති විස්සාසනීයො, භාවනීයො ච හොති ගරුකාතබ්බො, පාසංසො ච හොති කිත්තනීයො විඤ්ඤූන’’න්ති එවමාදිකෙ දිට්ඨධම්මිකෙ දානානිසංසෙ සඞ්ගණ්හාති. සග්ගඤ්ච කමති ඨානං, කම්මං කත්වාන භද්දකන්ති කල්‍යාණං කුසලකම්මං කත්වා දිබ්බෙහි ආයුආදීහි දසහි ඨානෙහි සුට්ඨු අග්ගත්තා ‘‘සග්ග’’න්ති ලද්ධනාමං කතපුඤ්ඤානං නිබ්බත්තනට්ඨානං දෙවලොකං කමති උපපජ්ජනවසෙන උපගච්ඡති.

3. 'Having done good here' means having accumulated, right here in this very existence, the merit consisting of giving—which is wholesome in the sense of having a blameless and happy result—by way of dedicating it to the departed. 'And having honored the departed' means having duly honored the departed with a gift dedicated to them, thereby freeing them from the suffering they are experiencing. For a gift given with a dedication to the departed is called an honor to them. Hence it is said, “and an honor was done for us” (Pv 18), and “a great honor was done for the departed” (Pv 25). By the word 'and' in 'and the departed,' it also includes the benefits of giving in this present life, such as: 'one becomes dear and agreeable, approachable and trustworthy, to be cultivated and respected, praised and commended by the wise.' 'And one goes to a heavenly state, having done a good deed' means having performed a beautiful, wholesome deed, one goes to the world of the gods—the place of rebirth for those who have made merit—which has received the name 'heaven' (sagga) because it is supremely excellent (suṭṭhu agga) in ten respects, such as divine lifespan; one goes there by way of taking rebirth.

එත්ථ [Pg.9] ච ‘‘කුසලං කත්වා’’ති වත්වා පුන ‘‘කම්මං කත්වාන භද්දක’’න්ති වචනං ‘‘දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගො විය පත්තිදානවසෙන දානධම්මපරිච්චාගොපි දානමයකුසලකම්මමෙවා’’ති දස්සනත්ථන්ති දට්ඨබ්බං. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘පෙතාති අරහන්තො අධිප්පෙතා’’ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං ‘‘පෙතා’’ති ඛීණාසවානං ආගතට්ඨානස්සෙව අභාවතො, බීජාදිභාවස්ස ච දායකස්ස විය තෙසං අයුජ්ජමානත්තා, පෙතයොනිකානං යුජ්ජමානත්තා ච. දෙසනාපරියොසානෙ දෙවපුත්තං සුලසඤ්ච ආදිං කත්වා චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

Here, having said ‘having done what is wholesome,’ and then saying ‘having done a good deed,’ is to be understood as intended to show that just as the offering of material gifts, so too the offering of a gift by way of transferring merit, is indeed a wholesome deed made of giving. Some, however, say here that ‘the petas refer to arahants.’ But that is merely their opinion, for ‘petas’ cannot apply to those whose taints are destroyed: because there is no coming into being for them, and the state of being a seed for future existence, etc., is not applicable to them, just as it is not applicable to the giver; whereas it is applicable to those born in the peta realm. At the conclusion of the teaching, starting with the devaputta Sulasa, a realization of the Dhamma arose in eighty-four thousand beings.

ඛෙත්තූපමපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Khettūpama-petavatthu is concluded.

2. සූකරමුඛපෙතවත්ථුවණ්ණනා

2. The Commentary on the Story of the Peta with a Pig's Face

කායො තෙ සබ්බසොවණ්ණොති ඉදං සත්ථරි රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං සූකරමුඛපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ එකො භික්ඛු කායෙන සඤ්ඤතො අහොසි, වාචාය අසඤ්ඤතො, භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති. සො කාලං කත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තො, එකං බුද්ධන්තරං තත්ථ පච්චිත්වා තතො චවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහසමීපෙ ගිජ්ඣකූටපබ්බතපාදෙ තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ඛුප්පිපාසාභිභූතො පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස කායො සුවණ්ණවණ්ණො අහොසි, මුඛං සූකරමුඛසදිසං. අථායස්මා නාරදො ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ වසන්තො පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ තං පෙතං දිස්වා තෙන කතකම්මං පුච්ඡන්තො –

"Your body is entirely golden"—this was spoken by the Teacher while dwelling near Rājagaha in the Bamboo Grove at the Kalandakanivāpa, concerning a certain peta with a pig’s face. In the past, during the dispensation of the Blessed One Kassapa, a certain monk was restrained in body but unrestrained in speech; he abused and reviled monks. After death, he was reborn in hell, and after suffering there for an entire Buddha-interval, he passed away from there and was reborn in this Buddha’s time near Rājagaha at the foot of Vulture Peak Mountain, as a peta tormented by hunger and thirst due to the residual result of that very kamma. His body was golden in color, but his face resembled a pig’s face. Then the Venerable Nārada, dwelling on Vulture Peak Mountain, having attended to his needs in the morning, took his bowl and robe and went to Rājagaha for alms. On the way, he saw that peta and, questioning him about the kamma he had done:

4.

4.

‘‘කායො තෙ සබ්බසොවණ්ණො, සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා;

මුඛං තෙ සූකරස්සෙව, කිං කම්මමකරී පුරෙ’’ති. –

"Your body is entirely golden, all directions shine; but your face is like a pig's—what deeds did you do in the past?"

ගාථමාහ. තත්ථ කායො තෙ සබ්බසොවණ්ණොති තව කායො දෙහො සබ්බො සුවණ්ණවණ්ණො උත්තත්තකනකසන්නිභො. සබ්බා ඔභාසතෙ දිසාති තස්ස පභාය සබ්බාපි දිසා සමන්තන්තො ඔභාසති විජ්ජොතති. ඔභාසතෙති වා අන්තොගධහොතුඅත්ථමිදං පදන්ති ‘‘තෙ කායො සබ්බසොවණ්ණො සබ්බා දිසා ඔභාසෙති විජ්ජොතෙතී’’ති අත්ථො දට්ඨබ්බො. මුඛං [Pg.10] තෙ සූකරස්සෙවාති මුඛං පන තෙ සූකරස්ස විය, සූකරමුඛසදිසං තව මුඛන්ති අත්ථො. කිං කම්මමකරී පුරෙති ‘‘ත්වං පුබ්බෙ අතීතජාතියං කීදිසං කම්මං අකාසී’’ති පුච්ඡති.

He spoke the verse. Herein, "your body is entirely golden" means your body, your form, is entirely golden in color, resembling molten gold. "All directions are illuminated" means all directions around are illuminated and brightened by its radiance. Or, the meaning should be understood as, "your body is entirely golden, and it illuminates all directions," taking the meaning as inherent within the word. "Your face is like a pig's" means your face is like that of a pig; your face resembles a pig's face. "What kamma did you do in the past?" he asks, "what kind of kamma did you perform in a past life?"

එවං ථෙරෙන සො පෙතො කතකම්මං පුට්ඨො ගාථාය විස්සජ්ජෙන්තො –

Thus questioned by the elder about the deed he had done, the peta replied with a verse:

5.

5.

‘‘කායෙන සඤ්ඤතො ආසිං, වාචායාසිමසඤ්ඤතො;

තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, යථා පස්සසි නාරදා’’ති. –

"I was restrained in body, but I was unrestrained in speech; Because of that, my appearance is such as you see, Narada."

ආහ. තත්ථ කායෙන සඤ්ඤතො ආසින්ති කායිකෙන සංයමෙන සංයතො කායද්වාරිකෙන සංවරෙන සංවුතො අහොසිං. වාචායාසිමසඤ්ඤතොති වාචාය අසඤ්ඤතො වාචසිකෙන අසංවරෙන සමන්නාගතො අහොසිං. තෙනාති තෙන උභයෙන සංයමෙන අසංයමෙන ච. මෙති මය්හං. එතාදිසො වණ්ණොති එදිසො. යථා ත්වං, නාරද, පච්චක්ඛතො පස්සසි, එවරූපො, කායෙන මනුස්සසණ්ඨානො සුවණ්ණවණ්ණො, මුඛෙන සූකරසදිසො ආසින්ති යොජනා. වණ්ණසද්දො හි ඉධ ඡවියං සණ්ඨානෙ ච දට්ඨබ්බො.

He said. Therein, "I was restrained in body" means I was restrained by bodily restraint, controlled by the restraint of the body's door. "But unrestrained in speech" means I was unrestrained in speech, endowed with verbal unrestraint. "Because of that" refers to that combination of restraint and unrestraint. "My" means mine. "Such an appearance" means such. "As you see, Nārada," means of such a form as you directly perceive, with a human-shaped body, golden in color, but a face like a pig. Such is the explanation. Here, the word "appearance" should indeed be understood as referring to both complexion and form.

එවං පෙතො ථෙරෙන පුච්ඡිතො තමත්ථං විස්සජ්ජෙත්වා තමෙව කාරණං කත්වා ථෙරස්ස ඔවාදං දෙන්තො –

Thus questioned by the elder, the peta explained the matter, and making that the very reason, proceeded to give advice to the elder:

6.

6.

‘‘තං ත්‍යාහං නාරද බ්‍රූමි, සාමං දිට්ඨමිදං තයා;

මාකාසි මුඛසා පාපං, මා ඛො සූකරමුඛො අහූ’’ති. –

"Therefore, Nārada, I tell you this, which you have seen for yourself: Do not commit evil with your mouth, lest you become one with a pig's face."

ගාථමාහ. තත්ථ තන්ති තස්මා. ත්‍යාහන්ති තෙ අහං. නාරදාති ථෙරං ආලපති. බ්‍රූමීති කථෙමි. සාමන්ති සයමෙව. ඉදන්ති අත්තනො සරීරං සන්ධාය වදති. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යස්මා, භන්තෙ නාරද, ඉදං මම සරීරං ගලතො පට්ඨාය හෙට්ඨා මනුස්සසණ්ඨානං, උපරි සූකරසණ්ඨානං, තයා පච්චක්ඛතොව දිට්ඨං, තස්මා තෙ අහං ඔවාදවසෙන වදාමීති. කින්ති චෙති ආහ ‘‘මාකාසි මුඛසා පාපං, මා ඛො සූකරමුඛො අහූ’’ති. තත්ථ මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. මුඛසාති මුඛෙන. ඛොති අවධාරණෙ, වාචාය පාපකම්මං මාකාසි මා කරොහි. මා [Pg.11] ඛො සූකරමුඛො අහූති අහං විය සූකරමුඛො මා අහොසියෙව. සචෙ පන ත්වං මුඛරො හුත්වා වාචාය පාපං කරෙය්‍යාසි, එකංසෙන සූකරමුඛො භවෙය්‍යාසි, තස්මා මාකාසි මුඛසා පාපන්ති ඵලපටිසෙධනමුඛෙනපි හෙතුමෙව පටිසෙධෙති.

He spoke this verse. Therein, "Therefore" (taṃ) means "for that reason" (tasmā). Tyāhaṃ means "to you I." "Nārada" addresses the elder. "I say" (brūmi) means "I tell" (kathemi). Sāmaṃ means "oneself indeed." "This" refers to his own body. The meaning here is: "Because, Venerable Nārada, this body of mine—human from the neck down, pig-like above—has been directly seen by you, therefore I speak to you by way of advice." And what does he say? "Do not commit evil with your mouth, do not become one with a pig's face." Herein, "do not" (mā) is a prohibitive particle. "With your mouth" (mukhasā) means "through your mouth" (mukhena). Kho is a particle for emphasis; "Do not perform evil deeds with speech" (vācāya pāpakammaṃ mākāsi) means "do not do it" (mā karohi). "Do not become one with a pig's face" (mā kho sūkaramukho ahū) means "do not become pig-faced like me, indeed" (ahaṃ viya sūkaramukho mā ahosiyeva). But if you were to be garrulous and commit evil with your speech, you would certainly become one with a pig's face. Therefore, "do not commit evil with your mouth" prohibits the cause by prohibiting the result.

අථායස්මා නාරදො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො චතුපරිසමජ්ඣෙ නිසින්නස්ස සත්ථුනො තමත්ථං ආරොචෙසි. සත්ථා, ‘‘නාරද, පුබ්බෙව මයා සො සත්ථො දිට්ඨො’’ති වත්වා අනෙකාකාරවොකාරං වචීදුච්චරිතසන්නිස්සිතං ආදීනවං, වචීසුචරිතපටිසංයුත්තඤ්ච ආනිසංසං පකාසෙන්තො ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා සම්පත්තපරිසාය සාත්ථිකා අහොසීති.

Then the venerable Nārada, having wandered for alms in Rājagaha and returning after the meal from his alms round, reported the matter to the Teacher seated amidst the fourfold assembly. The Teacher said, "Nārada, I had already seen that being before," and expounded the Dhamma, revealing in many ways the dangers connected with verbal misconduct and the benefits connected with verbal good conduct. That teaching was meaningful for the assembled gathering.

සූකරමුඛපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Peta with a Pig's Face is concluded.

3. පූතිමුඛපෙතවත්ථුවණ්ණනා

3. The Commentary on the Story of the Peta with a Stinking Mouth.

දිබ්බං සුභං ධාරෙසි වණ්ණධාතුන්ති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ කලන්දකනිවාපෙ අඤ්ඤතරං පූතිමුඛපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ ද්වෙ කුලපුත්තා තස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා සීලාචාරසම්පන්නා සල්ලෙඛවුත්තිනො අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකාවාසෙ සමග්ගවාසං වසිංසු. අථ අඤ්ඤතරො පාපජ්ඣාසයො පෙසුඤ්ඤාභිරතො භික්ඛු තෙසං වසනට්ඨානං උපගඤ්ඡි. ථෙරා තෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා වසනට්ඨානං දත්වා දුතියදිවසෙ තං ගහෙත්වා ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. මනුස්සා තෙ දිස්වා තෙසු ථෙරෙසු අතිවිය පරමනිපච්චකාරං කත්වා යාගුභත්තාදීහි පටිමානෙසුං. සො විහාරං පවිසිත්වා චින්තෙසි – ‘‘සුන්දරො වතායං ගොචරගාමො, මනුස්සා ච සද්ධා පසන්නා, පණීතපණීතං පිණ්ඩපාතං දෙන්ති, අයඤ්ච විහාරො ඡායූදකසම්පන්නො, සක්කා මෙ ඉධ සුඛෙන වසිතුං. ඉමෙසු පන භික්ඛූසු ඉධ වසන්තෙසු මය්හං ඵාසුවිහාරො න භවිස්සති, අන්තෙවාසිකවාසො විය භවිස්සති. හන්දාහං ඉමෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං භින්දිත්වා යථා න පුන ඉධ වසිස්සන්ති, තථා කරිස්සාමී’’ති.

The divine, beautiful, radiant form—this was spoken by the Teacher while dwelling in the Bamboo Grove at the Kalandaka Nivāpa, regarding a certain putrid-mouthed ghost. In the past, during the time of the Blessed One Kassapa, two young men of good family went forth under his dispensation. They were accomplished in virtue and conduct, devoted to austere practices, and lived together harmoniously in a certain village residence. Then a certain bhikkhu with wicked intentions, delighting in malicious talk, approached their dwelling place. The elders greeted him courteously, provided him lodging, and on the following day took him along to the village for alms. When the people saw them, they showed the utmost respect to the elders and honored them with rice porridge, meals, and other provisions. That bhikkhu, upon returning to the monastery, thought: "This alms village is truly delightful! The people are faithful and devoted, giving excellent alms food. And this monastery is well-provided with shade and water—I could live here comfortably. But if these bhikkhus stay here, my abiding will not be comfortable; it will be like living as a pupil. Now, I will divide them against each other so that they will not live here again."

අථෙකදිවසං [Pg.12] මහාථෙරෙ ද්වින්නම්පි ඔවාදං දත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං පවිට්ඨෙ පෙසුණිකො භික්ඛු ථොකං කාලං වීතිනාමෙත්වා මහාථෙරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ථෙරෙන ‘‘කිං, ආවුසො, විකාලෙ ආගතොසී’’ති ච වුත්තෙ, ‘‘ආම, භන්තෙ කිඤ්චි වත්තබ්බං අත්ථී’’ති වත්වා ‘‘කථෙහි, ආවුසො’’ති ථෙරෙන අනුඤ්ඤාතො ආහ – ‘‘එසො, භන්තෙ, තුම්හාකං සහායකත්ථෙරො සම්මුඛා මිත්තො විය අත්තානං දස්සෙත්වා පරම්මුඛා සපත්තො විය උපවදතී’’ති. ‘‘කිං කථෙතී’’ති පුච්ඡිතො ‘‘සුණාථ, භන්තෙ, ‘එසො මහාථෙරො සඨො මායාවී කුහකො මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙතී’ති තුම්හාකං අගුණං කථෙතී’’ති ආහ. ‘‘මා, ආවුසො, එවං භණි, න සො භික්ඛු එවං මං උපවදිස්සති, ගිහිකාලතො පට්ඨාය මම සභාවං ජානාති ‘පෙසලො කල්‍යාණසීලො’’’ති. ‘‘සචෙ, භන්තෙ, තුම්හෙ අත්තනො විසුද්ධචිත්තතාය එවං චින්තෙථ, තං තුම්හාකංයෙව අනුච්ඡවිකං, මය්හං පන තෙන සද්ධිං වෙරං නත්ථි, කස්මා අහං තෙන අවුත්තං ‘වුත්ත’න්ති වදාමි. හොතු, කාලන්තරෙන සයමෙව ජානිස්සථා’’ති ආහ. ථෙරොපි පුථුජ්ජනභාවදොසෙන ද්වෙළ්හකචිත්තො ‘‘එවම්පි සියා’’ති සාසඞ්කහදයො හුත්වා ථොකං සිථිලවිස්සාසො අහොසි. සො බාලො පඨමං මහාථෙරං පරිභින්දිත්වා ඉතරම්පි ථෙනං වුත්තනයෙනෙව පරිභින්දි. අථ තෙ උභොපි ථෙරා දුතියදිවසෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අනාලපිත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පිණ්ඩපාතමාදාය අත්තනො වසනට්ඨානෙයෙව පරිභුඤ්ජිත්වා සාමීචිමත්තම්පි අකත්වා තං දිවසං තත්ථෙව වසිත්වා විභාතාය ච රත්තියා අඤ්ඤමඤ්ඤං අනාරොචෙත්වාව යථාඵාසුකට්ඨානං අගමංසු.

Then one day, when the senior elder, having given advice to both, had entered his own dwelling, the slanderous bhikkhu, after a little time had passed, approached the senior elder, paid respects, and when asked by the elder, "Why have you come at an improper time, friend?" he replied, "Yes, venerable sir, there is something to be said." Having been given permission by the elder with "Speak, friend," he said, "Venerable sir, that elder, your companion, shows himself as a friend to your face, but behind your back he speaks ill of you like an enemy." When asked, "What does he say?" he replied, "Listen, venerable sir, he says, 'That senior elder is deceitful, fraudulent, a trickster, making a living by wrong livelihood,' thus speaking of your faults." "Do not speak thus, friend. That bhikkhu would not speak ill of me so. From the time I was a layman, he has known my nature—that I am amiable and of virtuous conduct." "If, venerable sir, you think thus due to the purity of your own mind, that is indeed fitting for you. But I have no enmity with him; why would I say that he said what he did not say? Let it be; in time you yourself will know," he said. And the elder, too, due to the flaw of being an ordinary person, became of two minds, and with his heart full of suspicion, his confidence slightly wavered, thinking, "It might be so." That fool, having first alienated the senior elder, then alienated the other elder in the very same way. Then, the next day, those two elders, not speaking to each other, took their bowls and robes and went for alms in the village. Having received alms food, they ate it in their own dwelling places, without performing even the slightest courtesy. Having spent that day right there, when the night had passed, they went to whatever place they pleased, without even informing each other.

පෙසුණිකං පන භික්ඛුං පරිපුණ්ණමනොරථං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨං මනුස්සා දිස්වා ආහංසු – ‘‘භන්තෙ, ථෙරා කුහිං ගතා’’ති? සො ආහ – ‘‘සබ්බරත්තිං අඤ්ඤමඤ්ඤං කලහං කත්වා මයා ‘මා කලහං කරොථ, සමග්ගා හොථ, කලහො නාම අනත්ථාවහො ආයතිදුක්ඛුප්පාදකො අකුසලසංවත්තනිකො, පුරිමකාපි කලහෙන මහතා හිතා පරිභට්ඨා’තිආදීනි වුච්චමානාපි මම වචනං අනාදියිත්වා පක්කන්තා’’ති. තතො මනුස්සා ‘‘ථෙරා තාව ගච්ඡන්තු, තුම්හෙ පන අම්හාකං අනුකම්පාය ඉධෙව අනුක්කණ්ඨිත්වා වසථා’’ති යාචිංසු. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා තත්ථෙව වසන්තො කතිපාහෙන චින්තෙසි – ‘‘මයා සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා භික්ඛූ [Pg.13] ආවාසලොභෙන පරිභින්නා, බහුං වත මයා පාපකම්මං පසුත’’න්ති බලවවිප්පටිසාරාභිභූතො සොකවෙගෙන ගිලානො හුත්වා නචිරෙනෙව කාලං කත්වා අවීචිම්හි නිබ්බත්ති.

Now, when the slanderous bhikkhu, his heart's desire fulfilled, entered the village for alms, the people saw him and asked, "Venerable sir, where have the elders gone?" He replied, "After quarreling with each other all night, despite my telling them, 'Do not quarrel; be united. Quarreling leads to harm, brings future suffering, and is conducive to unwholesome states. Even in the past, those with great merit have fallen from their benefits due to quarreling,' and so on, they ignored my words and departed." Then the people pleaded, "Let the elders go, but out of compassion for us, please stay here without discontent." He agreed, saying, "Very well," and while staying right there, after a few days, he reflected, "Because of my greed for this lodging, I have caused virtuous bhikkhus of noble qualities to be divided. Truly, I have produced much evil karma." Overcome by strong remorse and seized by the force of his sorrow, he fell ill and soon passed away, only to be reborn in Avīci hell.

ඉතරෙ ද්වෙ සහායකත්ථෙරා ජනපදචාරිකං චරන්තා අඤ්ඤතරස්මිං ආවාසෙ සමාගන්ත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්මොදිත්වා තෙන භික්ඛුනා වුත්තං භෙදවචනං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ආරොචෙත්වා තස්ස අභූතභාවං ඤත්වා සමග්ගා හුත්වා අනුක්කමෙන තමෙව ආවාසං පච්චාගමිංසු. මනුස්සා ද්වෙ ථෙරෙ දිස්වා හට්ඨතුට්ඨා සඤ්ජාතසොමනස්සා හුත්වා චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිංසු. ථෙරා ච තත්ථෙව වසන්තා සප්පායආහාරලාභෙන සමාහිතචිත්තා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරෙනෙව අරහත්තං පාපුණිංසු.

The other two companion elders, while traveling through the countryside, met at a certain residence. After greeting each other, they related to one another the divisive words spoken by that bhikkhu. When they realized the untruth of those words, they became reconciled and gradually returned to that same residence. The people, seeing the two elders, were joyful and pleased, their hearts filled with gladness, and they attended to them with the four requisites. The elders, staying right there, with the gain of suitable food and with composed minds, developed insight and before long attained Arahantship.

පෙසුණිකො භික්ඛු එකං බුද්ධන්තරං නිරයෙ පච්චිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහස්ස අවිදූරෙ පූතිමුඛපෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස කායො සුවණ්ණවණ්ණො අහොසි, මුඛතො පන පුළවකා නික්ඛමිත්වා ඉතො චිතො ච මුඛං ඛාදන්ති, තස්ස දූරම්පි ඔකාසං ඵරිත්වා දුග්ගන්ධං වායති. අථායස්මා නාරදො ගිජ්ඣකූටපබ්බතා ඔරොහන්තො තං දිස්වා –

The slanderous bhikkhu, after being tormented in hell for an entire Buddha-interval, was reborn as a putrid-mouthed ghost near Rājagaha during this Buddha-era. His body was the color of gold, but from his mouth worms emerged and gnawed at his mouth from all sides. A foul odor wafted from him, pervading the space even far away. Then the Venerable Nārada, descending from Vulture Peak Mountain, saw him and said:

7.

7.

‘‘දිබ්බං සුභං ධාරෙසි වණ්ණධාතුං, වෙහායසං තිට්ඨසි අන්තලික්ඛෙ;

මුඛඤ්ච තෙ කිමයො පූතිගන්ධං, ඛාදන්ති කිං කම්මමකාසි පුබ්බෙ’’ති. –

"You bear a divine, beautiful, radiant form; You stand poised in the air, in the sky. But worms devour your foul-smelling mouth: What deed did you do in the past?"

ඉමාය ගාථාය කතකම්මං පුච්ඡි. තත්ථ දිබ්බන්ති දිවි භවං දෙවත්තභාවපරියාපන්නං. ඉධ පන දිබ්බං වියාති දිබ්බං. සුභන්ති සොභනං, සුන්දරභාවං වා. වණ්ණධාතුන්ති ඡවිවණ්ණං. ධාරෙසීති වහසි. වෙහායසං තිට්ඨසි අන්තලික්ඛෙති වෙහායසසඤ්ඤිතෙ අන්තලික්ඛෙ තිට්ඨසි. කෙචි පන ‘‘විහායසං තිට්ඨසි අන්තලික්ඛෙ’’ති පාඨං වත්වා විහායසං ඔභාසෙන්තො අන්තලික්ඛෙ තිට්ඨසීති වචනසෙසෙන අත්ථං වදන්ති. පූතිගන්ධන්ති කුණපගන්ධං, දුග්ගන්ධන්ති අත්ථො. කිං කම්මමකාසි පුබ්බෙති පරමදුග්ගන්ධං තෙ මුඛං කිමයො ඛාදන්ති, කායො ච සුවණ්ණවණ්ණො, කීදිසං නාම කම්මං එවරූපස්ස අත්තභාවස්ස කාරණභූතං පුබ්බෙ ත්වං අකාසීති පුච්ඡි.

With this verse, he inquired about his past deed. There, "divine" (dibbaṃ) means belonging to the divine, included in the state of being a deva. Here, however, "divine" (dibbaṃ) means "like the divine" (dibbaṃ viya). "Beautiful" (subhaṃ) means lovely, or a state of loveliness. "Radiant element" (vaṇṇadhātu) refers to the color of the skin. "You bear" (dhāresi) means you carry. "You stand in the air, in space" (vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe) means you stand in the air designated as 'vehāyasa'. Some, however, saying the reading is "you stand in the air, in space" (vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe), explain its meaning by way of supplying the missing words: "you stand in the air, illuminating the air (vihāyasaṃ)." "Foul-smelling" (pūtigandha) means the stench of a corpse, the meaning being a foul smell. "What deed did you do in the past?" (kiṃ kammamakāsi pubbe)—your mouth is eaten by worms, emitting an extremely foul smell, and your body is golden in color. What kind of deed, causative of such a state of existence, did you do in the past?—thus he asked.

එවං [Pg.14] ථෙරෙන සො පෙතො අත්තනා කතකම්මං පුට්ඨො තමත්ථං විස්සජ්ජෙන්තො –

Thus questioned by the Elder about the deed he himself had done, that departed one, explaining the matter, said:

8.

8.

‘‘සමණො අහං පාපොතිදුට්ඨවාචො, තපස්සිරූපො මුඛසා අසඤ්ඤතො;

ලද්ධා ච මෙ තමසා වණ්ණධාතු, මුඛඤ්ච මෙ පෙසුණියෙන පූතී’’ති. –

"I was an evil monk of extremely corrupt speech, an ascetic in appearance, unrestrained in mouth; the complexion I gained was through darkness, and my mouth is foul because of slander."

ගාථමාහ. තත්ථ සමණො අහං පාපොති අහං ලාමකො සමණො පාපභික්ඛු අහොසිං. අතිදුට්ඨවාචොති අතිදුට්ඨවචනො, පරෙ අතික්කමිත්වා ලඞ්ඝිත්වා වත්තා, පරෙසං ගුණපරිධංසකවචනොති අත්ථො. ‘‘අතිදුක්ඛවාචො’’ති වා පාඨො, අතිවිය ඵරුසවචනො මුසාවාදපෙසුඤ්ඤාදිවචීදුච්චරිතනිරතො. තපස්සිරූපොති සමණපතිරූපකො. මුඛසාති මුඛෙන. ලද්ධාති පටිලද්ධා. ච-කාරො සම්පිණ්ඩනත්ථො. මෙති මයා. තපසාති බ්‍රහ්මචරියෙන. පෙසුණියෙනාති පිසුණවාචාය. පුතීති පූතිගන්ධං.

He recited this verse. Herein, "samaṇo ahaṃ pāpo" means "I was a base monk, a wicked bhikkhu." "Atiduṭṭhavāco" means "one whose speech is extremely corrupt," that is, "one who speaks so as to transgress and override others, whose words disparage the virtues of others." Such is the meaning. Alternatively, the reading is "atidukkhavāco," meaning "one whose speech is extremely harsh, addicted to verbal misconduct such as lying and slander." "Tapassirūpo" means "one who merely has the appearance of a monk." "Mukhasā" means "by the mouth." "Laddhā" means "obtained." The particle ca serves a connective purpose. "Me" means "by me." "Tapasā" means "by means of the holy life." "Pesuṇiyena" means "by means of divisive speech." "Pūtī" means "foul-smelling."

එවං සො පෙතො අත්තනා කතකම්මං ආචික්ඛිත්වා ඉදානි ථෙරස්ස ඔවාදං දෙන්තො –

Thus, having related the deed he himself had done, the departed one now gave advice to the elder:

9.

9.

‘‘තයිදං තයා නාරද සාමං දිට්ඨං,අනුකම්පකා යෙ කුසලා වදෙය්‍යුං;

මා පෙසුණං මා ච මුසා අභාණි,යක්ඛො තුවං හොහිසි කාමකාමී’’ති. –

“This, Nārada, you yourself have seen. Those who are compassionate and skillful would say: ‘Do not speak slanderously, and do not speak falsely, lest you become a pleasure-seeking yakkha.’”

ඔසානගාථමාහ. තත්ථ තයිදන්ති තං ඉදං මම රූපං. අනුකම්පකා යෙ කුසලා වදෙය්‍යුන්ති යෙ අනුකම්පනසීලා කාරුණිකා පරහිතපටිපත්තියං කුසලා නිපුණා බුද්ධාදයො යං වදෙය්‍යුං, තදෙව වදාමීති අධිප්පායො. ඉදානි තං ඔවාදං දස්සෙන්තො ‘‘මා පෙසුණං මා ච මුසා අභාණි, යක්ඛො තුවං හොහිසි කාමකාමී’’ති ආහ. තස්සත්ථො – පෙසුණං පිසුණවචනං මුසා ච මා අභාණි මා කථෙහි. යදි හි ත්වං මුසාවාදං පිසුණවාචඤ්ච පහාය වාචාය සඤ්ඤතො භවෙය්‍යාසි, යක්ඛො වා දෙවො වා දෙවඤ්ඤතරො වා ත්වං භවිස්සසි, කාමං කාමිතබ්බං උළාරං දිබ්බසම්පත්තිං [Pg.15] පටිලභිත්වා තත්ථ කාමනසීලො යථාසුඛං ඉන්ද්‍රියානං පරිචරණෙන අභිරමණසීලොති.

He speaks the concluding verse. There, “tayidaṃ” means “this, my form.” “Anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ” refers to those who are compassionate by nature, merciful, skillful and adept in benefiting others—such as the Buddhas—what they would say. The meaning is: “I speak just that which they would speak.” Now, to present that advice, he says: “Do not speak slanderously, and do not speak falsely; you will become a yakkha, desirous of pleasures.” The meaning is: Do not speak slanderous words, and do not speak falsely. For if you, having abandoned false speech and slanderous speech, were restrained in speech, you will become either a yakkha, a deva, or another type of deva. Having attained excellent divine prosperity, which is a desirable pleasure, you will be one whose nature is to seek pleasure there, delighting in the gratification of the senses as you please.

තං සුත්වා ථෙරො තතො රාජගහං ගන්ත්වා පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සත්ථු තමත්ථං ආරොචෙසි. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා සම්පත්තපරිසාය සාත්ථිකා අහොසීති.

Having heard that, the elder then went to Rājagaha, wandered for alms, and after the meal, having returned from his alms round, reported that matter to the Teacher. The Teacher, taking that as the occasion, taught the Dhamma. That teaching was beneficial to the assembled gathering.

පූතිමුඛපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Peta with the Putrid Mouth is concluded.

4. පිට්ඨධීතලිකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

4. The Commentary on the Story of the Flour-Daughter Peta

යං කිඤ්චාරම්මණං කත්වාති ඉදං සත්ථා සාවත්ථියං ජෙතවනෙ විහරන්තො අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිනො දානං ආරබ්භ කථෙසි. අනාථපිණ්ඩිකස්ස කිර ගහපතිනො ධීතු ධීතාය දාරිකාය ධාති පිට්ඨධීතලිකං අදාසි ‘‘අයං තෙ ධීතා, ඉමං ගහෙත්වා කීළස්සූ’’ති. සා තත්ථ ධීතුසඤ්ඤං උප්පාදෙසි. අථස්සා එකදිවසං තං ගහෙත්වා කීළන්තියා පමාදෙන පතිත්වා භිජ්ජි. තතො දාරිකා ‘‘මම ධීතා මතා’’ති පරොදි. තං රොදන්තිං කොචිපි ගෙහජනො සඤ්ඤාපෙතුං නාසක්ඛි. තස්මිඤ්ච සමයෙ සත්ථා අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිනො ගෙහෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසින්නො හොති, මහාසෙට්ඨි ච භගවතො සමීපෙ නිසින්නො අහොසි. ධාති තං දාරිකං ගහෙත්වා සෙට්ඨිස්ස සන්තිකං අගමාසි. සෙට්ඨි තං දිස්වා ‘‘කිස්සායං දාරිකා රොදතී’’ති ආහ. ධාති තං පවත්තිං සෙට්ඨිස්ස ආරොචෙසි. සෙට්ඨි තං දාරිකං අඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘තව ධීතුදානං දස්සාමී’’ති සඤ්ඤාපෙත්වා සත්ථු ආරොචෙසි – ‘‘භන්තෙ, මම නත්තුධීතරං පිට්ඨධීතලිකං උද්දිස්ස දානං දාතුකාමො, තං මෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ස්වාතනාය අධිවාසෙථා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

“Whatever object one takes as a basis”—this the Teacher spoke while dwelling at Jetavana in Sāvatthī, concerning a gift from the householder Anāthapiṇḍika. It is said that the nurse of the householder Anāthapiṇḍika’s granddaughter gave a flour-doll to the little girl, saying, “This is your daughter; take her and play.” The girl then conceived the perception that it was her daughter. One day, while playing with it, she carelessly dropped it, and it broke. Thereupon the little girl wailed, “My daughter is dead!” No one in the household could console her as she wept. At that time, the Teacher was seated on a prepared seat in the house of the householder Anāthapiṇḍika, and the great merchant was also seated near the Blessed One. The nurse took the little girl and approached the merchant. Seeing her, the merchant asked, “Why is this girl crying?” The nurse then related the incident to him. The merchant seated the girl on his lap and consoled her, saying, “I will give a gift for your daughter.” Then he informed the Teacher, “Venerable Sir, I wish to give a gift on behalf of my granddaughter’s flour-doll. Please consent to my invitation for tomorrow's meal, together with five hundred monks.” The Blessed One consented by remaining silent.

අථ භගවා දුතියදිවසෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සෙට්ඨිස්ස ඝරං ගන්ත්වා භත්තකිච්චං කත්වා අනුමොදනං කරොන්තො –

Then, on the next day, the Blessed One went to the merchant's house with five hundred monks. Having finished the meal, he gave his blessing, saying:

10.

10.

‘‘යං කිඤ්චාරම්මණං කත්වා, දජ්ජා දානං අමච්ඡරී;

පුබ්බපෙතෙ ච ආරබ්භ, අථ වා වත්ථුදෙවතා.

“Whatever object one takes as a basis, one who is not stingy should give a gift; whether with reference to departed ancestors, or to the deities of the site.

11.

11.

‘‘චත්තාරො [Pg.16] ච මහාරාජෙ, ලොකපාලෙ යසස්සිනෙ;

කුවෙරං ධතරට්ඨඤ්ච, විරූපක්ඛං විරූළ්හකං;

තෙ චෙව පූජිතා හොන්ති, දායකා ච අනිප්ඵලා.

And the four great kings, glorious guardians of the world—Kuvera, Dhataraṭṭha, Virūpakkha, and Virūḷhaka—they too are honored, and the givers are not without fruit.

12.

12.

‘‘න හි රුණ්ණං වා සොකො වා, යා චඤ්ඤා පරිදෙවනා;

න තං පෙතස්ස අත්ථාය, එවං තිට්ඨන්ති ඤාතයො.

For weeping, or sorrow, or any other lamentation is of no benefit to the departed; thus do the relatives remain.

13.

13.

‘‘අයඤ්ච ඛො දක්ඛිණා දින්නා, සඞ්ඝම්හි සුප්පතිට්ඨිතා;

දීඝරත්තං හිතායස්ස, ඨානසො උපකප්පතී’’ති. – ඉමා ගාථා අභාසි;

But this offering that is given, well-established in the Sangha, is for their long-term welfare and is of immediate benefit.” – He spoke these verses.

10. තත්ථ යං කිඤ්චාරම්මණං කත්වාති මඞ්ගලාදීසු අඤ්ඤතරං යං කිඤ්චි ආරබ්භ උද්දිස්ස. දජ්ජාති දදෙය්‍ය. අමච්ඡරීති අත්තනො සම්පත්තියා පරෙහි සාධාරණභාවාසහනලක්ඛණස්ස මච්ඡෙරස්ස අභාවතො අමච්ඡරී, පරිච්චාගසීලො මච්ඡරියලොභාදිචිත්තමලං දූරතො කත්වා දානං දදෙය්‍යාති අධිප්පායො. පුබ්බපෙතෙ ච ආරබ්භාති පුබ්බකෙපි පෙතෙ උද්දිස්ස. වත්ථුදෙවතාති ඝරවත්ථුආදීසු අධිවත්ථා දෙවතා ආරබ්භාති යොජනා. අථ වාති ඉමිනා අඤ්ඤෙපි දෙවමනුස්සාදිකෙ යෙ කෙචි ආරබ්භ දානං දදෙය්‍යාති දස්සෙති.

10. Herein, “whatever is made an object” means taking anything, such as a festival, as a basis or dedication. “Gives” means one should give. “Without stinginess” means free from stinginess, which is characterized by the inability to bear the sharing of one’s own prosperity with others. The meaning is: one should give a gift, having cast away the taint of stinginess, greed, and other mental defilements. “For departed ancestors” means dedicating it to former departed ancestors. “Or for local deities” is the construction for dedicating it to the deities residing in house sites and so forth. “Or else” signifies that one may also give a gift dedicated to any others, such as gods and humans.

11. තත්ථ දෙවෙසු තාව එකච්චෙ පාකටෙ දෙවෙ දස්සෙන්තො ‘‘චත්තාරො ච මහාරාජෙ’’ති වත්වා පුන තෙ නාමතො ගණ්හන්තො ‘‘කුවෙර’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ කුවෙරන්ති වෙස්සවණං. ධතරට්ඨන්තිආදීනි සෙසානං තිණ්ණං ලොකපාලානං නාමානි. තෙ චෙව පූජිතා හොන්තීති තෙ ච මහාරාජානො පුබ්බපෙතවත්ථුදෙවතායො ච උද්දිසනකිරියාය පටිමානිකා හොන්ති. දායකා ච අනිප්ඵලාති යෙ දානං දෙන්ති, තෙ දායකා ච පරෙසං උද්දිසනමත්තෙන න නිප්ඵලා, අත්තනො දානඵලස්ස භාගිනො එව හොන්ති.

11. Herein, among the deities, first, showing certain prominent deities, it says, “the four great kings,” and then, taking them by name, it says “Kuvera,” and so on. Here, “Kuvera” means Vessavaṇa. “Dhataraṭṭha,” and so on, are the names of the remaining three world guardians. “They too are honored” means that these great kings, along with the departed ancestors and local deities, are honored by the act of dedication. “And the donors are not without fruit” means that those who give a gift are not without fruit merely by dedicating it to others; they themselves are indeed partakers of the fruit of their own gift.

12. ඉදානි ‘‘යෙ අත්තනො ඤාතීනං මරණෙන රොදන්ති පරිදෙවන්ති සොචන්ති, තෙසං තං නිරත්ථකං, අත්තපරිතාපනමත්තමෙවා’’ති දස්සෙතුං ‘‘න හි රුණ්ණං වා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ රුණ්ණන්ති රුදිතං අස්සුමොචනං න හි කාතබ්බන්ති [Pg.17] වචනසෙසො. සොකොති සොචනං චිත්තසන්තාපො, අන්තොනිජ්ඣානන්ති අත්ථො. යා චඤ්ඤා පරිදෙවනාති යා ච රුණ්ණසොකතො අඤ්ඤා පරිදෙවනා, ‘‘කහං එකපුත්තකා’’තිආදිවාචාවිප්පලාපො, සොපි න කාතබ්බොති අත්ථො. සබ්බත්ථ වා-සද්දො විකප්පනත්ථො. න තං පෙතස්ස අත්ථායාති යස්මා රුණ්ණං වා සොකො වා පරිදෙවනා වාති සබ්බම්පි තං පෙතස්ස කාලකතස්ස අත්ථාය උපකාරාය න හොති, තස්මා න හි තං කාතබ්බං, තථාපි එවං තිට්ඨන්ති ඤාතයො අවිද්දසුනොති අධිප්පායො.

12. Now, to show that “for those who weep, lament, and grieve over the death of their relatives, that is pointless, merely self-torment,” he spoke the verse, “For neither weeping…” Herein, “weeping” means crying and shedding tears; this should not be done, is the ellipsis. “Sorrow” means grieving, an affliction of the heart; the meaning is internal brooding. “And other lamentation” means any lamentation other than weeping and sorrow, such as the disordered speech, “Where is my only child?”; the meaning is that this too should not be done. In all instances, the word “or” is in the sense of an alternative. “This does not benefit the departed” means that since weeping, or sorrow, or lamentation is of no use or benefit to the deceased who has passed away, it should not be done. The intended meaning is: “thus the relatives remain, unseeing.”

13. එවං රුණ්ණාදීනං නිරත්ථකභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි යා පුබ්බපෙතාදිකෙ ආරබ්භ දායකෙන සඞ්ඝස්ස දක්ඛිණා දින්නා, තස්සා සාත්ථකභාවං දස්සෙන්තො ‘‘අයඤ්ච ඛො දක්ඛිණා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අයන්ති දායකෙන තං දින්නං දානං පච්චක්ඛතො දස්සෙන්තො වදති. ච-සද්දො බ්‍යතිරෙකත්ථො, තෙන යථා රුණ්ණාදි පෙතස්ස න කස්සචි අත්ථාය හොති, න එවමයං, අයං පන දක්ඛිණා දීඝරත්තං හිතායස්ස හොතීති වක්ඛමානමෙව විසෙසං ජොතෙති. ඛොති අවධාරණෙ. දක්ඛිණාති දානං. සඞ්ඝම්හි සුප්පතිට්ඨිතාති අනුත්තරෙ පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ සඞ්ඝෙ සුට්ඨු පතිට්ඨිතා. දීඝරත්තං හිතායස්සාති අස්ස පෙතස්ස චිරකාලං හිතාය අත්ථාය. ඨානසො උපකප්පතීති තඞ්ඛණඤ්ඤෙව නිප්ඵජ්ජති, න කාලන්තරෙති අත්ථො. අයඤ්හි තත්ථ ධම්මතා – යං පෙතෙ උද්දිස්ස දානෙ දින්නෙ පෙතා චෙ අනුමොදන්ති, තාවදෙව තස්ස ඵලෙන පෙතා පරිමුච්චන්තීති.

13. Having thus shown the futility of weeping and the like, now, to show the efficacy of the offering given by a donor to the Sangha on behalf of departed ancestors and others, he spoke the verse, “And this offering indeed…” Herein, “this” is said while pointing directly to the gift given by the donor. The word “and” is in the sense of contrast; thereby it illuminates the following distinction: just as weeping and the like are of no benefit to the departed, this is not so; rather, this offering is for their welfare for a long time. “Indeed” is in the sense of emphasis. “Offering” means a gift. “Well-established in the Sangha” means well-established in the Sangha, the unsurpassed field of merit. “For their long-term welfare” means for the long-term welfare and benefit of the departed. “It is of immediate benefit” means it is accomplished at that very moment, not after some time. For this is the nature of things here: when a gift is given with the departed in mind, if the departed rejoice in it, at that very moment they are released by its fruit.

එවං භගවා ධම්මං දෙසෙත්වා මහාජනං පෙතෙ උද්දිස්ස දානාභිරතමානසං කත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. පුනදිවසෙ සෙට්ඨිභරියා අවසෙසා ච ඤාතකා සෙට්ඨිං අනුවත්තන්තා එවං තෙමාසමත්තං මහාදානං පවත්තෙසුං. අථ රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, භික්ඛූ මාසමත්තං මම ඝරං නාගමිංසූ’’ති පුච්ඡි. සත්ථාරා තස්මිං කාරණෙ කථිතෙ රාජාපි සෙට්ඨිං අනුවත්තන්තො බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තෙසි, තං දිස්වා නාගරා රාජානං අනුවත්තන්තා මාසමත්තං මහාදානං පවත්තෙසුං. එවං මාසද්වයං පිට්ඨධීතලිකමූලකං මහාදානං පවත්තෙසුන්ති.

Having thus taught the Dhamma, the Blessed One, having made the great crowd’s minds delight in giving on behalf of the departed, rose from his seat and departed. The next day, the merchant’s wife and the remaining relatives, following the merchant, maintained a great offering for about three months. Then King Pasenadi of Kosala approached the Blessed One and asked, “Venerable sir, why have the monks not come to my house for a month?” When the Teacher had explained the reason, the king, also following the merchant, maintained a great offering for the community of monks headed by the Buddha. Seeing this, the citizens, following the king, maintained a great offering for a month. Thus, for two months, a great offering, originating from the doll-daughter, was maintained.

පිට්ඨධීතලිකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Story of the Departed Spirit of the Doll-Daughter is concluded.

5. තිරොකුට්ටපෙතවත්ථුවණ්ණනා

5. The Explanation of the Story of the Departed Spirits Outside the Walls

තිරොකුට්ටෙසු [Pg.18] තිට්ඨන්තීති ඉදං සත්ථා රාජගහෙ විහරන්තො සම්බහුලෙ පෙතෙ ආරබ්භ කථෙසි.

“Standing outside the walls”—this the Teacher spoke concerning several departed spirits while dwelling at Rājagaha.

තත්‍රායං විත්ථාරකථා – ඉතො ද්වානවුතිකප්පෙ කාසි නාම නගරං අහොසි. තත්ථ ජයසෙනො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තස්ස සිරිමා නාම දෙවී. තස්සා කුච්ඡියං ඵුස්සො නාම බොධිසත්තො නිබ්බත්තිත්වා අනුපුබ්බෙන සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣි. ජයසෙනො රාජා ‘‘මම පුත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා බුද්ධො ජාතො, මය්හමෙව බුද්ධො, මය්හං ධම්මො, මය්හං සඞ්ඝො’’ති මමත්තං උප්පාදෙත්වා සබ්බකාලං සයමෙව උපට්ඨහති, න අඤ්ඤෙසං ඔකාසං දෙති.

Here is the detailed account: Ninety-two eons ago, there was a city named Kāsi. There, a king named Jayasena reigned. His queen was named Sirimā. In her womb, the Bodhisatta, named Phussa, was reborn and in due course fully awakened to perfect enlightenment. King Jayasena, giving rise to a sense of possession—“My son went forth in the great renunciation and became a Buddha; the Buddha is mine, the Dhamma is mine, the Sangha is mine”—attended to him personally at all times, not giving an opportunity to others.

භගවතො කනිට්ඨභාතරො වෙමාතිකා තයො භාතරො චින්තෙසුං – ‘‘බුද්ධා නාම සබ්බලොක හිතත්ථාය උප්පජ්ජන්ති, න එකස්සෙව අත්ථාය. අම්හාකඤ්ච පිතා අඤ්ඤෙසං ඔකාසං න දෙති. කථං නු ඛො මයං ලභෙය්‍යාම භගවන්තං උපට්ඨාතුං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චා’’ති? තෙසං එතදහොසි – ‘‘හන්ද මයං කිඤ්චි උපායං කරොමා’’ති. තෙ පච්චන්තං කුපිතං විය කාරාපෙසුං. තතො රාජා ‘‘පච්චන්තො කුපිතො’’ති සුත්වා තයොපි පුත්තෙ පච්චන්තං වූපසමෙතුං පෙසෙසි. තෙ ගන්ත්වා වූපසමෙත්වා ආගතා. රාජා තුට්ඨො වරං අදාසි ‘‘යං ඉච්ඡථ, තං ගණ්හථා’’ති. තෙ ‘‘මයං භගවන්තං උපට්ඨාතුං ඉච්ඡාමා’’ති ආහංසු. රාජා ‘‘එතං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං ගණ්හථා’’ති ආහ. තෙ ‘‘මයං අඤ්ඤෙන අනත්ථිකා’’ති ආහංසු. තෙන හි පරිච්ඡෙදං කත්වා ගණ්හථාති. තෙ සත්ත වස්සානි යාචිංසු. රාජා න අදාසි. එවං ‘‘ඡ, පඤ්ච, චත්තාරි, තීණි, ද්වෙ, එකං, සත්ත මාසෙ, ඡ, පඤ්ච, චත්තාරො’’ති වත්වා යාව තෙමාසං යාචිංසු. තදා රාජා ‘‘ගණ්හථා’’ති අදාසි.

The Blessed One’s three younger half-brothers thought: “Buddhas arise for the welfare of the whole world, not for the benefit of one person alone. And our father does not give an opportunity to others. How might we obtain the chance to attend upon the Blessed One and the Saṅgha of bhikkhus?” It occurred to them: “Come, let us devise some stratagem.” They arranged for it to seem as if the border was in revolt. Then the king, hearing that “the border is in revolt,” sent his three sons to pacify it. They went, pacified it, and returned. The pleased king offered them a boon: “Take whatever you wish.” They said, “We wish to attend upon the Blessed One.” The king replied, “Set this aside and take something else.” They said, “We have no need for anything else.” “In that case, take it for a limited period.” They requested seven years, but the king did not grant it. Thus they asked for “six, five, four, three, two, one year, seven months, six, five, four,” until they asked for a period of three months. Then the king granted it, saying, “Take it.”

තෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ආහංසු – ‘‘ඉච්ඡාම මයං, භන්තෙ, භගවන්තං තෙමාසං උපට්ඨාතුං, අධිවාසෙතු නො, භන්තෙ, භගවා ඉමං තෙමාසං වස්සාවාස’’න්ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. තෙ තයො අත්තනො ජනපදෙ නියුත්තකපුරිසස්ස ලෙඛං පෙසෙසුං ‘‘ඉමං තෙමාසං අම්හෙහි භගවා උපට්ඨාතබ්බො, විහාරං ආදිං කත්වා සබ්බං භගවතො උපට්ඨානසම්භාරං සම්පාදෙහී’’ති. සො සබ්බං සම්පාදෙත්වා පටිපෙසෙසි. තෙ [Pg.19] කාසායවත්ථනිවත්ථා හුත්වා පුරිසසහස්සෙහි වෙය්‍යාවච්චකරෙහි භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච සක්කච්චං උපට්ඨහමානා ජනපදං නෙත්වා විහාරං නිය්‍යාතෙත්වා වස්සං වසාපෙසුං.

They approached the Blessed One and said, “Venerable sir, we wish to attend upon the Blessed One for three months. May the Blessed One consent to spend this three-month rains-residence with us.” The Blessed One consented by his silence. The three then sent a message to the appointed official of their region: “For these three months the Blessed One is to be attended upon by us. Beginning with the monastery, provide all the requisites for attending upon the Blessed One.” He arranged everything and sent word back. Clad in ochre robes, and with a thousand men as attendants, they respectfully attended upon the Blessed One and the Saṅgha of bhikkhus. Having led them to their region and entrusted the monastery to them, they had them spend the rains-residence there.

තෙසං භණ්ඩාගාරිකො එකො ගහපතිපුත්තො සපජාපතිකො සද්ධො අහොසි පසන්නො. සො බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානවත්තං සක්කච්චං අදාසි. ජනපදෙ නියුත්තකපුරිසො තං ගහෙත්වා ජානපදෙහි එකාදසමත්තෙහි පුරිසසහස්සෙහි සද්ධිං සක්කච්චමෙව දානං පවත්තාපෙසි. තත්ථ කෙචි ජානපදා පටිහතචිත්තා අහෙසුං. තෙ දානස්ස අන්තරායං කත්වා දෙය්‍යධම්මං අත්තනා ඛාදිංසු, භත්තසාලඤ්ච අග්ගිනා දහිංසු. පවාරිතා රාජපුත්තා භගවතො සක්කාරං කත්වා භගවන්තං පුරක්ඛත්වා පිතු සන්තිකමෙව පච්චාගමිංසු. තත්ථ ගන්ත්වා භගවා පරිනිබ්බායි. රාජපුත්තා ච ජනපදෙ නියුත්තකපුරිසො ච භණ්ඩාගාරිකො ච අනුපුබ්බෙන කාලං කත්වා සද්ධිං පරිසාය සග්ගෙ උප්පජ්ජිංසු, පටිහතචිත්තා ජනා නිරයෙ උප්පජ්ජිංසු. එවං තෙසං උභයෙසං ජනානං සග්ගතො සග්ගං නිරයතො නිරයං උපපජ්ජන්තානං ද්වානවුතිකප්පා වීතිවත්තා.

A certain treasurer, the son of a householder, was devout and faithful, together with his wife. He respectfully performed the duty of giving alms to the Saṅgha of bhikkhus headed by the Buddha. The appointed official of the region took charge and, together with about eleven thousand men from the region, respectfully arranged for the alms-giving to proceed. Some people of the region were of hostile mind. They obstructed the alms-giving, consumed the offerings themselves, and burned down the refectory with fire. When the Pavāraṇā was over, the princes paid homage to the Blessed One and, placing him at their head, returned to their father's presence. After going there, the Blessed One attained Parinibbāna. The princes, the appointed official of the region, and the treasurer, having passed away in due course, were reborn in heaven together with their retinue. The hostile-minded people were reborn in hell. Thus, for both these groups of people—some being reborn from heaven to heaven, others from hell to hell—ninety-two eons passed by.

අථ ඉමස්මිං භද්දකප්පෙ කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ තෙ පටිහතචිත්තා ජනා පෙතෙසු උප්පන්නා. තදා මනුස්සා අත්තනො අත්තනො ඤාතකානං පෙතානං අත්ථාය දානං දත්වා උද්දිසන්ති ‘‘ඉදං නො ඤාතීනං හොතූ’’ති, තෙ සම්පත්තිං ලභන්ති. අථ ඉමෙපි පෙතා තං දිස්වා කස්සපං සම්මාසම්බුද්ධං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ, මයම්පි එවරූපං සම්පත්තිං ලභෙය්‍යාමා’’ති? භගවා ආහ – ‘‘ඉදානි න ලභථ, අනාගතෙ පන ගොතමො නාම සම්මාසම්බුද්ධො භවිස්සති, තස්ස භගවතො කාලෙ බිම්බිසාරො නාම රාජා භවිස්සති, සො තුම්හාකං ඉතො ද්වානවුතිකප්පෙ ඤාති අහොසි, සො බුද්ධස්ස දානං දත්වා තුම්හාකං උද්දිසිස්සති, තදා ලභිස්සථා’’ති. එවං වුත්තෙ කිර තෙසං පෙතානං තං වචනං ‘‘ස්වෙ ලභිස්සථා’’ති වුත්තං විය අහොසි.

Then, in this auspicious eon, during the time of the Blessed One Kassapa, those people of hostile mind were reborn among the petas. At that time, humans would give alms for the benefit of their departed peta-relatives and dedicate it, saying, “May this be for our relatives,” and they would receive the benefit. Seeing this, these petas approached the Perfectly Enlightened One, Kassapa, and asked, “Venerable sir, might we too receive such prosperity?” The Blessed One replied, “You will not receive it now. But in the future, a Perfectly Enlightened One named Gotama will arise. During his time, there will be a king named Bimbisāra. He was your relative ninety-two eons ago. He will give alms to the Buddha and dedicate it to you. Then you will receive it.” When this was said, it is said that for those petas, that statement was as if they had been told, “You will receive it tomorrow.”

තතො [Pg.20] එකස්මිං බුද්ධන්තරෙ වීතිවත්තෙ අම්හාකං භගවා උප්පජ්ජි. තෙපි තයො රාජපුත්තා පුරිසසහස්සෙන සද්ධිං දෙවලොකතො චවිත්වා මගධරට්ඨෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ උප්පජ්ජිත්වා අනුපුබ්බෙන තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ගයාසීසෙ තයො ජටිලා අහෙසුං, ජනපදෙ නියුත්තකපුරිසො රාජා බිම්බිසාරො අහොසි, භණ්ඩාගාරිකො ගහපතිපුත්තො විසාඛො නාම සෙට්ඨි අහොසි, තස්ස පජාපති ධම්මදින්නා නාම සෙට්ඨිධීතා අහොසි, අවසෙසා පන පරිසා රඤ්ඤො එව පරිවාරා හුත්වා නිබ්බත්තිංසු.

After one Buddha-interval had passed, our Blessed One arose. Those three princes, along with a thousand men, passed away from the deva-world and were reborn in brahmin families in the country of Magadha. In due course, they went forth into the ascetic life and became the three matted-hair ascetics at Gayāsīsa. The appointed official of the region became King Bimbisāra; the treasurer, the son of a householder, became the merchant named Visākha; his wife became the merchant's daughter named Dhammadinnā; and the rest of the retinue were reborn as the king's attendants.

අම්හාකම්පි භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා සත්තසත්තාහං අතික්කමිත්වා අනුපුබ්බෙන බාරාණසිං ආගම්ම ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා පඤ්චවග්ගියෙ ආදිං කත්වා යාව සහස්සපරිවාරෙ තයො ජටිලෙ විනෙත්වා රාජගහං අගමාසි. තත්ථ ච තදහුපසඞ්කමන්තංයෙව රාජානං බිම්බිසාරං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි සද්ධිං එකාදසනහුතෙහි අඞ්ගමගධවාසීහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි. අථ රඤ්ඤා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තිතො අධිවාසෙත්වා දුතියදිවසෙ මාණවකවණ්ණෙන සක්කෙන දෙවානමින්දෙන පුරතො ගච්ඡන්තෙන –

Our Blessed One, having arisen in the world and passed seven weeks, in due course arrived at Bārāṇasī, where he set the Wheel of Dhamma in motion. Beginning with the group of five, he tamed up to the three matted-hair ascetics with their thousand followers, and then went to Rājagaha. There, on the very day that King Bimbisāra approached him, he established the king in the fruit of stream-entry, together with eleven myriads of brahmins and householders residing in Aṅga and Magadha. Then, having been invited by the king for the next day's meal, he consented. On the second day, as Sakka, the lord of devas, was going ahead in the guise of a young brahmin—

‘‘දන්තො දන්තෙහි සහ පුරාණජටිලෙහි, විප්පමුත්තො විප්පමුත්තෙහි;

සිඞ්ගීනික්ඛසවණ්ණො, රාජගහං පාවිසි භගවා’’ති. (මහාව. 58) –

“Tamed, with the tamed, the former matted-hair ascetics; Freed, with the freed; Of the color of refined gold, The Blessed One entered Rājagaha.”

එවමාදීහි ගාථාහි අභිත්ථවියමානො රාජගහං පවිසිත්වා රඤ්ඤො නිවෙසනෙ මහාදානං සම්පටිච්ඡි. තෙ පන පෙතා ‘‘ඉදානි රාජා දානං අම්හාකං උද්දිසිස්සති, ඉදානි උද්දිසිස්සතී’’ති ආසාය සම්පරිවාරෙත්වා අට්ඨංසු.

Thus, being extolled with such verses, he entered Rājagaha and received a great offering at the king’s residence. Those petas stood around, filled with expectation, thinking, “Now the king will dedicate the gift to us, now he will dedicate it.”

රාජා දානං දත්වා ‘‘කත්ථ නු ඛො භගවා විහරෙය්‍යා’’ති භගවතො විහාරට්ඨානමෙව චින්තෙසි, න තං දානං කස්සචි උද්දිසි. තථා තං දානං අලභන්තා පෙතා ඡින්නාසා හුත්වා රත්තියං රඤ්ඤො නිවෙසනෙ අතිවිය භිංසනකං විස්සරමකංසු. රාජා භයසන්තාසසංවෙගං ආපජ්ජිත්වා විභාතාය [Pg.21] රත්තියා භගවතො ආරොචෙහි – ‘‘එවරූපං සද්දං අස්සොසිං, කිං නු ඛො මෙ, භන්තෙ, භවිස්සතී’’ති? භගවා ‘‘මා භායි, මහාරාජ, න තෙ කිඤ්චි පාපකං භවිස්සති, අපිච ඛො සන්ති තෙ පුරාණඤාතකා පෙතෙසු උප්පන්නා. තෙ එකං බුද්ධන්තරං තමෙව පච්චාසීසන්තා ‘බුද්ධස්ස දානං දත්වා අම්හාකං උද්දිසිස්සතී’ති විචරන්තා තයා හිය්‍යො දානං දත්වා න උද්දිසිතත්තා ඡින්නාසා හුත්වා තථාරූපං විස්සරමකංසූ’’ති ආහ. ‘‘කිං ඉදානිපි, භන්තෙ, දින්නෙ තෙ ලභෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, අධිවාසෙතු මෙ භගවා අජ්ජතනාය දානං, තෙසං උද්දිසිස්සාමී’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

The king, having given the offering, thought only of the Blessed One’s place of residence, asking, ‘Where might the Blessed One be dwelling?’ He did not dedicate that gift to anyone. Since they did not receive that gift, the petas, becoming disappointed, made a very terrifying and loud noise in the king’s residence at night. The king, struck with fear, terror, and agitation, informed the Blessed One at dawn, saying, “Venerable sir, I heard such a sound. What will become of me?” The Blessed One replied, “Do not fear, great king. No evil will befall you. Moreover, some of your ancient relatives have been reborn among the petas. They, expecting this very thing for an entire Buddha-interval, wandered about thinking, ‘Having given an offering to the Buddha, he will dedicate it to us.’ But yesterday, because you gave the offering but did not dedicate it, they became disappointed and made such a noise.” The king asked, “Venerable sir, if it is given now, would they receive it?” “Yes, great king.” “Then, venerable sir, may the Blessed One accept an offering from me today. I shall dedicate it to them.” The Blessed One consented by remaining silent.

රාජා නිවෙසනං ගන්ත්වා මහාදානං පටියාදාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි. භගවා රාජන්තෙපුරං ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන. තෙ පෙතා ‘‘අපි නාම අජ්ජ ලභෙය්‍යාමා’’ති ගන්ත්වා තිරොකුට්ටාදීසු අට්ඨංසු. භගවා තථා අකාසි, යථා තෙ සබ්බෙව රඤ්ඤො ආපාථං ගතා අහෙසුං. රාජා දක්ඛිණොදකං දෙන්තො ‘‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතූ’’ති උද්දිසි. තාවදෙව පෙතානං කමලකුවලයසඤ්ඡන්නා පොක්ඛරණියො නිබ්බත්තිංසු. තෙ තත්ථ න්හත්වා ච පිවිත්වා ච පටිප්පස්සද්ධදරථකිලමථපිපාසා සුවණ්ණවණ්ණා අහෙසුං. රාජා යාගුඛජ්ජභොජ්ජානි දත්වා උද්දිසි. තෙසං තඞ්ඛණඤ්ඤෙව දිබ්බයාගුඛජ්ජභොජ්ජානි නිබ්බත්තිංසු. තෙ තානි පරිභුඤ්ජිත්වා පීණින්ද්‍රියා අහෙසුං. අථ වත්ථසෙනාසනානි දත්වා උද්දිසි. තෙසං දිබ්බවත්ථපාසාදපච්චත්ථරණසෙය්‍යාදිඅලඞ්කාරවිධයො නිබ්බත්තිංසු. සා ච තෙසං සම්පත්ති සබ්බාපි යථා රඤ්ඤො පාකටා හොති, තථා භගවා අධිට්ඨාසි. රාජා තං දිස්වා අතිවිය අත්තමනො අහොසි. තතො භගවා භුත්තාවී පවාරිතො රඤ්ඤො බිම්බිසාරස්ස අනුමොදනත්ථං තිරොකුට්ටපෙතවත්ථුං අභාසි –

The king went to his residence, had a great offering prepared, and had the time announced to the Blessed One. The Blessed One went to the king’s inner palace and sat on the appointed seat, together with the Saṅgha of bhikkhus. Those petas, thinking, “Surely today we shall receive something,” went and stood outside the walls and in similar places. The Blessed One acted in such a way that all of them came into the king’s range of vision. The king, while giving the water of dedication, dedicated it thus: “May this be for my relatives.” At that very moment, ponds covered with lotuses and water lilies arose for the petas. Having bathed and drunk there, their distress, weariness, and thirst were allayed, and they became golden in complexion. The king gave rice gruel, hard foods, and soft foods, and dedicated them. At that very moment, divine rice gruel, hard foods, and soft foods arose for them. Having consumed these, their faculties were satisfied. Then he gave clothing and lodgings and dedicated them. For them arose divine clothing, mansions, coverings, beds, and various kinds of adornments. And the Blessed One resolved that all this prosperity of theirs should become manifest to the king. Seeing this, the king was exceedingly pleased. Then, the Blessed One, having finished his meal, for the appreciation of King Bimbisāra, recited the Tirokuṭṭa Petavatthu:

14.

14.

‘‘තිරොකුට්ටෙසු තිට්ඨන්ති, සන්ධිසිඞ්ඝාටකෙසු ච;

ද්වාරබාහාසු තිට්ඨන්ති, ආගන්ත්වාන සකං ඝරං.

“They stand outside the walls, and at junctions and crossroads; they stand at the doorposts, having come to their own home.

15.

15.

‘‘පහූතෙ අන්නපානම්හි, ඛජ්ජභොජ්ජෙ උපට්ඨිතෙ;

න තෙසං කොචි සරති, සත්තානං කම්මපච්චයා.

“When abundant food and drink, hard and soft foods, are prepared, no one remembers those beings, on account of their kamma.

16.

16.

‘‘එවං [Pg.22] දදන්ති ඤාතීනං, යෙ හොන්ති අනුකම්පකා;

සුචිං පණීතං කාලෙන, කප්පියං පානභොජනං.

“Thus do those who are compassionate give to their relatives pure, excellent, and suitable drink and food at the proper time.

17.

17.

‘‘ඉදං වො ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො;

තෙ ච තත්ථ සමාගන්ත්වා, ඤාතිපෙතා සමාගතා;

පහූතෙ අන්නපානම්හි, සක්කච්චං අනුමොදරෙ.

“‘May this be for our relatives; may our relatives be happy!’ And those departed relatives, having gathered and assembled there, respectfully express their appreciation for the abundant food and drink.

18.

18.

‘‘චිරං ජීවන්තු නො ඤාතී, යෙසං හෙතු ලභාමසෙ;

අම්හාකඤ්ච කතා පූජා, දායකා ච අනිප්ඵලා.

“‘May our relatives live long, on whose account we receive this! For homage has been done to us, and the donors are not without reward.’

19.

19.

‘‘න හි තත්ථ කසි අත්ථි, ගොරක්ඛෙත්ථ න විජ්ජති;

වණිජ්ජා තාදිසී නත්ථි, හිරඤ්ඤෙන කයාකයං;

ඉතො දින්නෙන යාපෙන්ති, පෙතා කාලගතා තහිං.

“For there is no farming there, nor is cattle-keeping found; there is no commerce of that kind, nor any trade with gold. The departed who have passed on sustain themselves there on what is given from here.

20.

20.

‘‘උන්නමෙ උදකං වුට්ඨං, යථා නින්නං පවත්තති;

එවමෙව ඉතො දින්නං, පෙතානං උපකප්පති.

“Just as water that has rained on high ground flows down to the lowlands, even so does what is given from here benefit the departed.

21.

21.

‘‘යථා වාරිවහා පූරා, පරිපූරෙන්ති සාගරං;

එවමෙව ඉතො දින්නං, පෙතානං උපකප්පති.

“Just as rivers, when full, fill the ocean, even so does what is given from here benefit the departed.

22.

22.

‘‘අදාසි මෙ අකාසි මෙ, ඤාතිමිත්තා සඛා ච මෙ;

පෙතානං දක්ඛිණං දජ්ජා, පුබ්බෙ කතමනුස්සරං.

“‘He gave to me, he worked for me, he was my relative, friend, and companion.’ Remembering what was done in the past, one should give an offering for the departed.

23.

23.

‘‘න හි රුණ්ණං වා සොකො වා, යා චඤ්ඤා පරිදෙවනා;

න තං පෙතානමත්ථාය, එවං තිට්ඨන්ති ඤාතයො.

“For weeping or sorrow or any other lamentation is of no benefit to the departed; their relatives remain as they were.

24.

24.

‘‘අයඤ්ච ඛො දක්ඛිණා දින්නා, සඞ්ඝම්හි සුප්පතිට්ඨිතා;

දීඝරත්තං හිතායස්ස, ඨානසො උපකප්පති.

“But this offering that is given, well-established in the Saṅgha, is for their welfare for a long time and benefits them immediately.

25.

25.

‘‘සො ඤාතිධම්මො ච අයං නිදස්සිතො, පෙතාන පූජා ච කතා උළාරා;

බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්නං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පහුතං අනප්පක’’න්ති.

“And so this duty to relatives has been shown, a magnificent homage has been paid to the departed, strength has been given to the bhikkhus, and no small amount of merit has been acquired by you.”

14. තත්ථ [Pg.23] තිරොකුට්ටෙසූති කුට්ටානං පරභාගෙසු. තිට්ඨන්තීති නිසජ්ජාදිපටික්ඛෙපතො ඨානකප්පනවචනමෙතං, ගෙහපාකාරකුට්ටානං ද්වාරතො බහි එව තිට්ඨන්තීති අත්ථො. සන්ධිසිඞ්ඝාටකෙසු චාති සන්ධීසු ච සිඞ්ඝාටකෙසු ච. සන්ධීති චතුක්කොණරච්ඡා, ඝරසන්ධිභිත්තිසන්ධිආලොකසන්ධියොපි වුච්චන්ති. සිඞ්ඝාටකාති තිකොණරච්ඡා. ද්වාරබාහාසු තිට්ඨන්තීති නගරද්වාරඝරද්වාරානං බාහා නිස්සාය තිට්ඨන්ති. ආගන්ත්වාන සකං ඝරන්ති සකඝරං නාම පුබ්බඤාතිඝරම්පි අත්තනා සාමිභාවෙන අජ්ඣාවුත්ථඝරම්පි, තදුභයම්පි තෙ යස්මා සකඝරසඤ්ඤාය ආගච්ඡන්ති, තස්මා ‘‘ආගන්ත්වාන සකං ඝර’’න්ති ආහ.

14. Therein, “outside the walls” means on the other side of the walls. “They stand” is a statement indicating their posture, by way of excluding sitting and so on; the meaning is that they stand just outside the gates of the house-walls and surrounding walls. “At junctions and crossroads” means at both junctions and crossroads. A “junction” is a four-cornered street; they are also called house-junctions, wall-junctions, or window-junctions. A “crossroads” is a three-cornered street. “They stand at the doorposts” means they stand by the posts of city gates or house doors. “Having come to their own home”: a “home of their own” can be the home of their former relatives or a home they themselves inhabited as owners; because they come to both with the perception of it being their own home, it is therefore said, “having come to their own home.”

15. එවං භගවා පුබ්බෙ අනජ්ඣාවුත්ථපුබ්බම්පි පුබ්බඤාතිඝරත්තා බිම්බිසාරනිවෙසනං සකඝරසඤ්ඤාය ආගන්ත්වා තිරොකුට්ටාදීසු ඨිතෙ ඉස්සාමච්ඡරියඵලං අනුභවන්තෙ අතිවිය දුද්දසිකවිරූපභයානකදස්සනෙ බහූ පෙතෙ රඤ්ඤො දස්සෙන්තො ‘‘තිරොකුට්ටෙසු තිට්ඨන්තී’’ති ගාථං වත්වා පුන තෙහි කතස්ස කම්මස්ස දාරුණභාවං දස්සෙන්තො ‘‘පහූතෙ අන්නපානම්හී’’ති දුතියගාථමාහ.

15. Thus the Blessed One, having come to Bimbisāra's residence—which he had not previously inhabited, but which he perceived as his own home because it had been the house of his former relatives—and showing the king many departed beings of extremely unpleasant, deformed, and frightening appearance who were standing behind walls and so on, experiencing the fruit of envy and stinginess, spoke the verse beginning, 'They stand behind walls.' Then, to show the terrible nature of the deeds done by them, he spoke the second verse: 'Though food and drink are abundant...'

තත්ථ පහූතෙති අනප්පකෙ බහුම්හි, යාවදත්ථෙති අත්ථො. බ-කාරස්ස හි ප-කාරො ලබ්භති ‘‘පහු සන්තො න භරතී’’තිආදීසු (සු. නි. 98) විය. කෙචි පන ‘‘බහුකෙ’’ති පඨන්ති, සො පන පමාදපාඨො. අන්නපානම්හීති අන්නෙ ච පානෙ ච. ඛජ්ජභොජ්ජෙති ඛජ්ජෙ ච භොජ්ජෙ ච. එතෙන අසිතපීතඛායිතසායිතවසෙන චතුබ්බිධම්පි ආහාරං දස්සෙති. උපට්ඨිතෙති උපගම්ම ඨිතෙ සජ්ජිතෙ, පටියත්තෙති අත්ථො. න තෙසං කොචි සරති සත්තානන්ති තෙසං පෙත්තිවිසයෙ උප්පන්නානං සත්තානං කොචි මාතා වා පිතා වා පුත්තො වා නත්තා වා න සරති. කිං කාරණා? කම්මපච්චයාති, අත්තනා කතස්ස අදානදානපටිසෙධනාදිභෙදස්ස කදරියකම්මස්ස කාරණභාවතො. තඤ්හි කම්මං තෙසං ඤාතීනං සරිතුං න දෙති.

Herein, abundant means not little, but much; that is, as much as is needed. For the letter 'b' becomes the letter 'p', as in such instances as 'pahu santo na bharatī' (Snp 98). Some, however, read it as 'bahuke', but that is a careless reading. In food and drink means in food and in drink. In edibles and meals means in edibles and in meals. By this, he indicates the fourfold classification of food: that which is eaten, drunk, chewed, and tasted. Prepared means having been brought and placed, made ready; that is, prepared. No one remembers those beings means that no one—neither mother, nor father, nor son, nor grandson—remembers those beings who have arisen in the realm of the departed. For what reason? Because of their deeds. It is because of their own miserly deeds, such as not giving and obstructing giving. For that karma does not permit their relatives to remember them.

16. එවං භගවා අනප්පකෙපි අන්නපානාදිම්හි විජ්ජමානෙ ඤාතීනං පච්චාසීසන්තානං පෙතානං කම්මඵලෙන ඤාතකානං අනුස්සරණමත්තස්සාපි අභාවං දස්සෙත්වා [Pg.24] ඉදානි පෙත්තිවිසයුපපන්නෙ ඤාතකෙ උද්දිස්ස රඤ්ඤා දින්නදානං පසංසන්තො ‘‘එවං දදන්ති ඤාතීන’’න්ති තතියගාථමාහ.

16. Thus the Blessed One, having shown that, even when ample food and drink exist, there is a lack of even a mere remembrance by their relatives for those departed beings who are hoping for something from them, due to the fruit of their deeds, now, praising the gift given by the king and dedicated to relatives reborn in the realm of the departed, spoke the third verse: 'Thus do relatives give...'

තත්ථ එවන්ති උපමාවචනං. තස්ස ද්විධා සම්බන්ධො – තෙසං සත්තානං කම්මපච්චයා අසරන්තෙසුපි කෙසුචි කෙචි දදන්ති ඤාතීනං, යෙ එවං අනුකම්පකා හොන්තීති ච, මහාරාජ, යථා තයා දින්නං, එවං සුචිං පණීතං කාලෙන කප්පියං පානභොජනං දදන්ති ඤාතීනං, යෙ හොන්ති අනුකම්පකාති ච. තත්ථ දදන්තීති දෙන්ති උද්දිසන්ති නිය්‍යාතෙන්ති. ඤාතීනන්ති මාතිතො ච පිතිතො ච සම්බන්ධානං. යෙති යෙ කෙචි පුත්තාදයො. හොන්තීති භවන්ති. අනුකම්පකාති අත්ථකාමා හිතෙසිනො. සුචින්ති සුද්ධං මනොහරං ධම්මිකඤ්ච. පණීතන්ති උළාරං. කාලෙනාති දක්ඛිණෙය්‍යානං පරිභොගයොග්ගකාලෙන, ඤාතිපෙතානං වා තිරොකුට්ටාදීසු ආගන්ත්වා ඨිතකාලෙන. කප්පියන්ති අනුච්ඡවිකං පතිරූපං අරියානං පරිභොගාරහං. පානභොජනන්ති පානඤ්ච භොජනඤ්ච, තදුපදෙසෙන චෙත්ථ සබ්බං දෙය්‍යධම්මං වදති.

Herein, thus is a word of comparison. It has a twofold connection: first, 'Even though some do not remember them due to the deeds of those beings, yet some give to their relatives, those who are thus compassionate'; and second, 'O great king, just as you have given, so too do those relatives who are compassionate offer pure, excellent, timely, and suitable food and drink to their relatives.' Herein, they give means they offer, they dedicate, they transfer. Of relatives means of those connected through the mother's side and the father's side. Who means whichever sons and so on. Are means they exist. Compassionate means desiring their benefit, seeking their welfare. Pure means clean, pleasing, and righteous. Excellent means superior. At the proper time means at a time suitable for the partaking of those worthy of offerings, or at the time when the departed relatives come and stand behind walls and so on. Suitable means appropriate, fitting, worthy for the noble ones to partake of. Drink and food means drink and food, and by this indication, all things that are to be given are spoken of here.

17. ඉදානි යෙන පකාරෙන තෙසං පෙතානං දින්නං නාම හොති, තං දස්සෙන්තො ‘‘ඉදං වො ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’’ති චතුත්ථගාථාය පුබ්බඩ්ඪං ආහ. තං තතියගාථාය පුබ්බඩ්ඪෙන සම්බන්ධිතබ්බං –

17. Now, to show the manner in which a gift is truly given to those departed beings, he spoke the first half of the fourth verse: 'May this be for your relatives; may the relatives be happy.' This is to be connected with the first half of the third verse:

‘‘එවං දදන්ති ඤාතීනං, යෙ හොන්ති අනුකම්පකා;

ඉදං වො ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’’ති.

'Thus do they give to relatives, those who are compassionate: May this be for your relatives; may the relatives be happy.'

තෙන ‘‘ඉදං වො ඤාතීනං හොතූති එවං පකාරෙන දදන්ති, නො අඤ්ඤථා’’ති ආකාරත්ථෙන එවංසද්දෙන දාතබ්බාකාරනිදස්සනං කතං හොති.

Thereby, with the word 'thus' in the sense of 'in this manner,' an indication of the way the gift should be given is made, meaning: 'They give in this manner, saying, "May this be for your relatives," and not otherwise.'

තත්ථ ඉදන්ති දෙය්‍යධම්මනිදස්සනං. වොති නිපාතමත්තං ‘‘යෙහි වො අරියා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.36) විය. ඤාතීනං හොතූති පෙත්තිවිසයෙ උප්පන්නානං ඤාතකානං හොතු. ‘‘නො ඤාතීන’’න්ති ච පඨන්ති, අම්හාකං ඤාතීනන්ති අත්ථො. සුඛිතා හොන්තු ඤාතයොති තෙ පෙත්තිවිසයූපපන්නා ඤාතයො ඉදං ඵලං පච්චනුභවන්තා සුඛිතා සුඛප්පත්තා හොන්තු.

Herein, this is an indication of the gift to be offered. Vo is merely a particle, as in such instances as 'yehi vo ariyā' (MN I 36). May it be for the relatives means may it be for the relatives who have arisen in the realm of the departed. And some read it as no ñātīnaṃ, meaning 'for our relatives'. May the relatives be happy means may those relatives who have arisen in the realm of the departed, experiencing this fruit, be happy, having attained happiness.

යස්මා ‘‘ඉදං වො ඤාතීනං හොතූ’’ති වුත්තෙපි අඤ්ඤෙන කතකම්මං න අඤ්ඤස්ස ඵලදං හොති, කෙවලං පන තථා උද්දිස්ස දීයමානං තං වත්ථු ඤාතිපෙතානං [Pg.25] කුසලකම්මස්ස පච්චයො හොති, තස්මා යථා තෙසං තස්මිං වත්ථුස්මිං තස්මිංයෙව ඛණෙ ඵලනිබ්බත්තකං කුසලකම්මං හොති, තං දස්සෙන්තො ‘‘තෙ ච තත්ථො’’තිආදිමාහ.

Because, even when it is said, 'May this be for your relatives,' an action performed by one does not yield fruit for another; however, that offering, being given with such a dedication, becomes a condition for the departed relatives' wholesome kamma. Therefore, to show how, for them, in that very moment and in regard to that offering, wholesome kamma that produces fruit arises, he spoke the words beginning, 'And they there...'

තත්ථ තෙති ඤාතිපෙතා. තත්ථාති යත්ථ දානං දීයති, තත්ථ. සමාගන්ත්වාති ‘‘ඉමෙ නො ඤාතයො අම්හාකං අත්ථාය දානං උද්දිසන්තී’’ති අනුමොදනත්ථං තත්ථ සමාගතා හුත්වා. පහූතෙ අන්නපානම්හීති අත්තනො උද්දිස්ස දීයමානෙ තස්මිං වත්ථුස්මිං. සක්කච්චං අනුමොදරෙති කම්මඵලං අභිසද්දහන්තා චිත්තීකාරං අවිජහන්තා අවික්ඛිත්තචිත්තා හුත්වා ‘‘ඉදං නො දානං හිතාය සුඛාය හොතූ’’ති මොදන්ති අනුමොදන්ති පීතිසොමනස්සජාතා හොන්ති.

Herein, they refers to the departed relatives. There means where the gift is given. Having gathered means having assembled there for the purpose of rejoicing, with the thought, 'These relatives of ours are dedicating a gift for our benefit.' In abundant food and drink refers to that offering being given and dedicated to them. They respectfully rejoice means that, having faith in the fruit of kamma, not abandoning their esteem, and with undistracted minds, they rejoice and approve, becoming filled with joy and gladness, thinking, 'May this gift be for our welfare and happiness.'

18. චිරං ජීවන්තූති චිරං ජීවිනො දීඝායුකා හොන්තු. නො ඤාතීති අම්හාකං ඤාතකා. යෙසං හෙතූති යෙසං කාරණා යෙ නිස්සාය. ලභාමසෙති ඊදිසං සම්පත්තිං පටිලභාම. ඉදඤ්හි උද්දිසනෙන ලද්ධසම්පත්තිං අනුභවන්තානං පෙතානං අත්තනො ඤාතීනං ථොමනාකාරදස්සනං. පෙතානඤ්හි අත්තනො අනුමොදනෙන, දායකානං උද්දිසනෙන, උක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තියා චාති තීහි අඞ්ගෙහි දක්ඛිණා තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ඵලනිබ්බත්තිකා හොති. තත්ථ දායකා විසෙසහෙතු. තෙනාහ ‘‘යෙසං හෙතු ලභාමසෙ’’ති. අම්හාකඤ්ච කතා පූජාති ‘‘ඉදං වො ඤාතීනං හොතූ’’ති එවං උද්දිසන්තෙහි දායකෙහි අම්හාකඤ්ච පූජා කතා, තෙ දායකා ච අනිප්ඵලා යස්මිං සන්තානෙ පරිච්චාගමයං කම්මං නිබ්බත්තං තස්ස තත්ථෙව ඵලදානතො.

18. "May they live long" means may they be long-lived, may they have long life. "Our relatives" means our kin. "Because of whom" means due to whom, on account of whom. "We receive" means we obtain such prosperity. For this is a way of showing honor to their own relatives on the part of the spirits who are experiencing the prosperity obtained through this dedication. Indeed, an offering bears fruit at that very moment due to three factors: the spirits' own rejoicing, the donors' dedication, and the excellence of the recipient field. Among these, the donors are the special cause. Hence it is said, "Because of whom we receive." "And the honor done to us" means that when the donors dedicate thus, "May this be for your relatives," honor is done to us as well. And those donors are not without fruit, because the kamma of giving produces its fruit right there in the continuum where it was performed.

එත්ථාහ – ‘‘කිං පන පෙත්තිවිසයූපපන්නා එව ඤාතී හෙතුසම්පත්තියො ලභන්ති, උදාහු අඤ්ඤෙපී’’ති? න චෙත්ථ අම්හෙහි වත්තබ්බං, අත්ථි භගවතා එවං බ්‍යාකතත්තා. වුත්තඤ්හෙතං –-

Here it is asked: "Do only relatives reborn in the realm of the departed receive these benefits, or do others also?" This need not be answered by us, for it has been explained by the Blessed One. For it has been said:

‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා නාම දානානි දෙම, පුඤ්ඤානි කරොම ‘ඉදං දානං පෙතානං ඤාතිසාලොහිතානං උපකප්පතු, ඉදං දානං පෙතා ඤාතිසාලොහිතා පරිභුඤ්ජන්තූ’ති. කච්චි තං, භො ගොතම, දානං පෙතානං ඤාතිසාලොහිතානං උපකප්පති[Pg.26], කච්චි තෙ පෙතා ඤාතිසාලොහිතා තං දානං පරිභුඤ්ජන්තීති? ඨානෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උපකප්පති, නො අට්ඨානෙති.

"Master Gotama, we who are brahmins give gifts and perform meritorious deeds, thinking, 'May this gift be of use to our departed relatives and kinsfolk; may our departed relatives and kinsfolk partake of this gift.' Master Gotama, is that gift of use to our departed relatives and kinsfolk? Do those departed relatives and kinsfolk partake of that gift?" "Brahmin, it is of use in a possible case, but not in an impossible one."

‘‘කතමං පන, භො ගොතම, ඨානං, කතමං අට්ඨානන්ති? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිරයං උපපජ්ජති. යො නෙරයිකානං සත්තානං ආහාරො, තෙන සො තත්ථ යාපෙති, තෙන සො තත්ථ තිට්ඨති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං, යත්ථ ඨිතස්ස තං දානං න උපකප්පති.

"Then, Master Gotama, what is the possible case, and what is the impossible one?" "Here, brahmin, a certain person kills living beings…pe… holds wrong view; and at the breaking up of the body, after death, is reborn in hell. Whatever is the food of beings in hell, on that he subsists there, by that he remains there. This, brahmin, is an impossible case, where for one dwelling there, that gift is not of use."

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා තිරච්ඡානයොනිං උපපජ්ජති. යො තිරච්ඡානයොනිකානං සත්තානං ආහාරො, තෙන සො තත්ථ යාපෙති, තෙන සො තත්ථ තිට්ඨති. ඉදම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං, යත්ථ ඨිතස්ස තං දානං න උපකප්පති.

"Furthermore, brahmin, a certain person kills living beings…pe… holds wrong view; and at the breaking up of the body, after death, is reborn in the animal realm. Whatever is the food of beings in the animal realm, on that he subsists there, by that he remains there. This too, brahmin, is an impossible case, where for one dwelling there, that gift is not of use."

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනුස්සානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති…පෙ… දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. යො දෙවානං ආහාරො, තෙන සො තත්ථ යාපෙති, තෙන සො තත්ථ තිට්ඨති. ඉදම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං, යත්ථ ඨිතස්ස තං දානං න උපකප්පති.

"Furthermore, brahmin, a certain person abstains from killing living beings…pe… has right view. At the breaking up of the body, after death, he is reborn into the company of humans…pe… into the company of devas. Whatever is the food of devas, on that he subsists there, by that he remains there. This too, brahmin, is an impossible case, where for one dwelling there, that gift is not of use."

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා පෙත්තිවිසයං උපපජ්ජති. යො පෙත්තිවිසයිකානං සත්තානං ආහාරො, තෙන සො තත්ථ යාපෙති, තෙන සො තත්ථ තිට්ඨති. යං වා පනස්ස ඉතො අනුපවෙච්ඡෙන්ති මිත්තාමච්චා වා ඤාතිසාලොහිතා වා, තෙන සො තත්ථ යාපෙති, තෙන සො තත්ථ තිට්ඨති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං, යත්ථ ඨිතස්ස තං දානං උපකප්පතී’’ති.

"Furthermore, brahmin, a certain person kills living beings…pe… holds wrong view. At the breaking up of the body, after death, he is reborn in the realm of the departed. Whatever is the food of beings in the realm of the departed, on that he subsists there, by that he remains there. Or, whatever his friends, companions, or relatives and kinsfolk dedicate from here, on that he subsists there, by that he remains there. This, brahmin, is the possible case, where for one who dwells there, that gift is of use."

‘‘සචෙ පන, භො ගොතම, සො පෙතො ඤාතිසාලොහිතො තං ඨානං අනුපපන්නො හොති, කො තං දානං පරිභුඤ්ජතී’’ති[Pg.27]? ‘‘අඤ්ඤෙපිස්ස, බ්‍රාහ්මණ, පෙතා ඤාතිසාලොහිතා තං ඨානං උපපන්නා හොන්ති, තෙ තං දානං පරිභුඤ්ජන්තී’’ති.

"But, Master Gotama, if that departed relative and kinsman has not been reborn in that state, who partakes of that gift?" "Other departed relatives and kinsmen of his, brahmin, have been reborn in that state; they partake of that gift."

‘‘සචෙ පන, භො ගොතම, සො චෙව පෙතො ඤාතිසාලොහිතො තං ඨානං අනුපපන්නො හොති, අඤ්ඤෙපිස්ස පෙතා ඤාතිසාලොහිතා තං ඨානං අනුපපන්නා හොන්ති, කො තං දානං පරිභුඤ්ජතී’’ති? ‘‘අට්ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, අනවකාසො, යං තං ඨානං විවිත්තං අස්ස ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා යදිදං පෙතෙහි ඤාතිසාලොහිතෙහි, අපිච, බ්‍රාහ්මණ, දායකොපි අනිප්ඵලො’’ති (අ. නි. 10.177).

"But, Master Gotama, if that very departed relative and kinsman has not been reborn in that state, and other departed relatives and kinsmen of his have also not been reborn in that state, who partakes of that gift?" "It is impossible, brahmin, it cannot happen, that this state would be devoid of departed relatives and kinsmen for such a long time. Moreover, brahmin, the giver is also not without reward."

19. ඉදානි පෙත්තිවිසයූපපන්නානං තත්ථ අඤ්ඤස්ස කසිගොරක්ඛාදිනො සම්පත්තිපටිලාභකාරණස්ස අභාවං ඉතො දින්නෙන යාපනඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘න හී’’තිආදි වුත්තං.

19. Now, to show the absence of other means for obtaining possessions—such as farming or cattle-herding—for those reborn in the realm of the departed, and to show their subsistence on what is given from here, the passage beginning "For not…" was stated.

තත්ථ න හි තත්ථ කසි අත්ථීති තස්මිං පෙත්තිවිසයෙ කසි න හි අත්ථි, යං නිස්සාය පෙතා සුඛෙන ජීවෙය්‍යුං. ගොරක්ඛෙත්ථ න විජ්ජතීති එත්ථ පෙත්තිවිසයෙ න කෙවලං කසියෙව නත්ථි, අථ ඛො ගොරක්ඛාපි න විජ්ජති, යං නිස්සාය තෙ සුඛෙන ජීවෙය්‍යුං. වණිජ්ජා තාදිසී නත්ථීති වණිජ්ජාපි තාදිසී නත්ථි, යා තෙසං සම්පත්තිපටිලාභහෙතු භවෙය්‍ය. හිරඤ්ඤෙන කයාකයන්ති හිරඤ්ඤෙන කයවික්කයම්පි තත්ථ තාදිසං නත්ථි, යං තෙසං සම්පත්තිපටිලාභහෙතු භවෙය්‍ය. ඉතෙ දින්නෙන යාපෙන්ති, පෙතා කාලගතා තහින්ති කෙවලං පන ඉතො ඤාතීහි වා මිත්තාමච්චෙහි වා දින්නෙන යාපෙන්ති, අත්තභාවං පවත්තෙන්ති. පෙතාති පෙත්තිවිසයූපපන්නා සත්තා. කාලගතාති අත්තනො මරණකාලෙන ගතා. ‘‘කාලකතා’’ති වා පාඨො, කතකාලා කතමරණා මරණං සම්පත්තා. තහින්ති තස්මිං පෙත්තිවිසයෙ.

Therein, 'For not there is farming there' means: in that realm of the departed, there is no farming, by relying on which the departed might live in comfort. 'No cattle-herding is found there' means: there in the realm of the departed, not only is there no farming, but cattle-herding is also not found, by relying on which they might live in comfort. 'No such trade exists' means: trade of that kind also does not exist, which could be a cause for them to obtain possessions. 'Nor any buying and selling with gold' means: even buying and selling with gold of that kind does not exist there, which could be a cause for them to obtain possessions. 'They subsist on what is given from here, the departed who have passed away there' means: they subsist only on what is given from here by relatives or by friends and companions; they carry on their existence. 'The departed' means: beings reborn in the realm of the departed. 'Having passed away' means: gone at the time of their own death. An alternative reading is 'kālakatā,' meaning 'one whose time is done,' 'one whose death is done,' one who has reached death. 'There' means: in that realm of the departed.

20-21. ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං උපමාහි පකාසෙතුං ‘‘උන්නමෙ උදකං වුට්ඨ’’න්ති ගාථාද්වයමාහ. තස්සත්ථො – යථා උන්නමෙ ථලෙ උන්නතප්පදෙසෙ මෙඝෙහි අභිවුට්ඨං උදකං යථා නින්නං පවත්තති, යො භූමිභාගො නින්නො ඔණතො, තං උපගච්ඡති; එවමෙව ඉතො දින්නං දානං පෙතානං උපකප්පති[Pg.28], ඵලුප්පත්තියා විනියුජ්ජති. නින්නමිව හි උදකප්පවත්තියා ඨානං පෙතලොකො දානූපකප්පනාය. යථාහ – ‘‘ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං, යත්ථ ඨිතස්ස තං දානං උපකප්පතී’’ති (අ. නි. 10.177). යථා ච කන්දරපදරසාඛපසාඛකුසොබ්භමහාසොබ්භෙ හි ඔගලිතෙන උදකෙන වාරිවහා මහානජ්ජො පූරා හුත්වා සාගරං පරිපූරෙන්ති, එවං ඉතො දින්නදානං පුබ්බෙ වුත්තනයෙන පෙතානං උපකප්පතීති.

Now, to illustrate the meaning as stated above with similes, two verses are spoken beginning, 'As water rained upon the high ground.' The meaning is this: just as water rained by clouds on high ground, an elevated place, flows downward to whatever place is low-lying and sloping; so too does a gift given here benefit the departed and yield its fruit. For the realm of the departed is like a low-lying place for the flowing of water, a place for a gift to be of benefit. As it is said: 'This, brahmin, is the place where, when one is situated, that gift becomes beneficial' (A. Ni. 10.177). And just as water-courses and great rivers, filled by water that has descended through gorges, mountain clefts, branches, sub-branches, small hollows, and great hollows, fill the ocean, so too does a gift given here benefit the departed in the manner previously described.

22. යස්මා පෙතා ‘‘ඉතො කිඤ්චි ලභාමා’’ති ආසාභිභූතා ඤාතිඝරං ආගන්ත්වාපි ‘‘ඉදං නාම නො දෙථා’’ති යාචිතුං න සක්කොන්ති, තස්මා තෙසං ඉමානි අනුස්සරණවත්ථූනි අනුස්සරන්තො කුලපුත්තො දක්ඛිණං දජ්ජාති දස්සෙන්තො ‘‘අදාසි මෙ’’ති ගාථමාහ.

22. Because the departed, overwhelmed by hope, come to their relatives' house thinking, 'May we obtain something from here,' yet are unable to ask, 'Give us this,' therefore, to show that a son of good family, recollecting these grounds for remembrance for them, should give an offering, he spoke the verse beginning, 'He gave to me.'

තස්සත්ථො – ඉදං නාම මෙ ධනං වා ධඤ්ඤං වා අදාසි, ඉදං නාම මෙ කිච්චං අත්තනායෙව යොගං ආපජ්ජන්තො අකාසි, ‘‘අසුකො මෙ මාතිතො වා පිතිතො වා සම්බන්ධත්තා ඤාති, සිනෙහවසෙන තාණසමත්ථතාය මිත්තො, අසුකො මෙ සහපංසුකීළකසහායො සඛා’’ති ච එතං සබ්බමනුස්සරන්තො පෙතානං දක්ඛිණං දජ්ජා දානං නිය්‍යාතෙය්‍ය. ‘‘දක්ඛිණා දජ්ජා’’ති වා පාඨො, පෙතානං දක්ඛිණා දාතබ්බා, තෙන ‘‘අදාසි මෙ’’තිආදිනා නයෙන පුබ්බෙ කතමනුස්සරං අනුස්සරතාති වුත්තං හොති. කරණත්ථෙ හි ඉදං පච්චත්තවචනං.

Its meaning is: 'So-and-so gave me this wealth or grain; so-and-so did this work for me, applying himself.' And recollecting all this—'So-and-so is my relative on my mother's or father's side; so-and-so is my friend due to affection and his ability to protect; so-and-so is my companion, a friend who played with me in the dust'—one should give an offering to the departed, dedicating the gift. Or the reading is 'Dakkhiṇā dajjā,' meaning an offering should be given to the departed. Thus, it is said that one recollects what was done previously by the method beginning, 'He gave to me,' and so on. For this is a dative singular used in the instrumental sense.

23-24. යෙ පන සත්තා ඤාතිමරණෙන රුණ්ණසොකාදිපරා එව හුත්වා තිට්ඨන්ති, න තෙසං අත්ථාය කිඤ්චි දෙන්ති, තෙසං තං රුණ්ණසොකාදි කෙවලං අත්තපරිතාපනමත්තමෙව හොති, තං න පෙතානං කඤ්චි අත්ථං සාධෙතීති දස්සෙන්තො ‘‘න හි රුණ්ණං වා’’ති ගාථං වත්වා පුන මගධරාජෙන දින්නදක්ඛිණාය සාත්ථකභාවං දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්ච ඛො’’ති ගාථමාහ. තෙසං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

But those beings who, on account of the death of relatives, remain overwhelmed by weeping, grief, and so on, and do not give anything for their benefit—for them, that weeping and grief is only self-torment and does not accomplish any benefit for the departed. To show this, the verse 'Na hi ruṇṇaṃ vā' was spoken. Then, to demonstrate the meaningfulness of the offering given by the king of Magadha, the verse 'Ayañca kho' was spoken. The meaning of these has already been stated below.

25. ඉදානි යස්මා ඉමං දක්ඛිණං දෙන්තෙන රඤ්ඤා ඤාතීනං ඤාතීහි කත්තබ්බකිච්චකරණෙන ඤාතිධම්මො නිදස්සිතො, බහුජනස්ස පාකටො කතො, නිදස්සනං පාකටං කතං ‘‘තුම්හෙහිපි එවමෙව ඤාතීසු ඤාතිධම්මො පරිපූරෙතබ්බො’’ති. තෙ ච පෙතෙ දිබ්බසම්පත්තිං අධිගමෙන්තෙන පෙතානං පූජා කතා උළාරා[Pg.29], බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං අන්නපානාදීහි සන්තප්පෙන්තෙන භික්ඛූනං බලං අනුප්පදින්නං, අනුකම්පාදිගුණපරිවාරඤ්ච චාගචෙතනං නිබ්බත්තෙන්තෙන අනප්පකං පුඤ්ඤං පසුතං, තස්මා භගවා ඉමෙහි යථාභුච්චගුණෙහි රාජානං සම්පහංසෙන්තො ‘‘සො ඤාතිධම්මො’’ති ඔසානගාථමාහ.

25. Now, because the king, by giving this offering and performing the duty that should be done by relatives for relatives, demonstrated the duty to relatives, it was made manifest to the multitude, the example made clear: 'You too should fulfill the duty to relatives in this same way.' And, since an exalted offering was made to the departed, causing them to attain divine prosperity, and the Sangha headed by the Buddha was gratified with food, drink, and the like, and strength was afforded the bhikkhus, and a generous intention endowed with qualities like compassion was generated, no small merit was produced. Therefore, the Blessed One, gladdening the king with these qualities as they truly are, uttered the concluding verse beginning, 'So ñātidhammo.'

තත්ථ ඤාතිධම්මොති ඤාතීහි ඤාතීනං කත්තබ්බකරණං. උළාරාති ඵීතා සමිද්ධා. බලන්ති කායබලං. පසුතන්ති උපචිතං. එත්ථ ච ‘‘සො ඤාතිධම්මො ච අයං නිදස්සිතො’’ති එතෙන භගවා රාජානං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි. ඤාතිධම්මදස්සනඤ්හෙත්ථ සන්දස්සනං. ‘‘පෙතාන පූජා ච කතා උළාරා’’ති ඉමිනා සමාදපෙසි. ‘‘උළාරා’’ති පසංසනඤ්හෙත්ථ පුනප්පුනං පූජාකරණෙ සමාදපනං. ‘‘බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්න’’න්ති ඉමිනා සමුත්තෙජෙසි. භික්ඛූනං බලානුප්පදානඤ්හෙත්ථ එවංවිධානං බලානුප්පදානෙ උස්සාහවඩ්ඪනෙන සමුත්තෙජනං. ‘‘තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පක’’න්ති ඉමිනා සම්පහංසෙසි. පුඤ්ඤපසවනකිත්තනඤ්හෙත්ථ තස්ස යථාභුච්චගුණසංවණ්ණනභාවෙන සම්පහංසනන්ති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා.

Therein, 'duty to relatives' means the performance of what should be done by relatives for relatives. 'Exalted' means prosperous and flourishing. 'Strength' means bodily strength. 'Accumulated' means collected. In this connection, by stating 'This duty to relatives has been demonstrated,' the Blessed One instructed the king with a Dhamma talk. Here, the demonstration of the duty to relatives serves as the instruction. By stating 'And an exalted offering was made to the departed,' he encouraged him. Here, the praise 'exalted' is an encouragement to make offerings again and again. By stating 'And strength was afforded the bhikkhus,' he stimulated him. Here, the affording of strength to the bhikkhus is the stimulation by way of enhancing zeal for affording strength of this kind. By stating 'You have accumulated no small merit,' he gladdened him. Here, the praise of merit accumulation is the gladdening achieved through the description of his qualities as they truly are. Thus, the interpretation should be understood in this way.

දෙසනාපරියොසානෙ ච පෙත්තිවිසයූපපත්තිආදීනවසංවණ්ණනෙන සංවිග්ගහදයානං යොනිසො පදහතං චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. දුතියදිවසෙපි දෙවමනුස්සානං ඉදමෙව තිරොකුට්ටදෙසනං දෙසෙසි. එවං යාව සත්ත දිවසා තාදිසොව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

At the conclusion of the discourse, due to the description of the dangers of arising in the realm of departed spirits and so on, eighty-four thousand living beings, their hearts stirred, wisely applied themselves and attained the Dhamma. On the second day too, he delivered this same Tirokuṭṭa Discourse to gods and humans. Thus, for seven days, such an attainment of the Dhamma occurred.

තිරොකුට්ටපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Tirokuṭṭa Petavatthu is concluded.

6. පඤ්චපුත්තඛාදකපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

6. The Commentary on the Story of the Female Peta Who Devoured Her Five Sons

නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසීති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ පඤ්චපුත්තඛාදකපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථියා කිර අවිදූරෙ ගාමකෙ අඤ්ඤතරස්ස කුටුම්බිකස්ස භරියා වඤ්ඣා අහොසි. තස්ස ඤාතකා එතදවොචුං – ‘‘තව පජාපති වඤ්ඣා, අඤ්ඤං තෙ කඤ්ඤං ආනෙමා’’ති. සො තස්සො භරියාය සිනෙහෙන න ඉච්ඡි. අථස්ස භරියා තං පවත්තිං සුත්වා සාමිකං එවමාහ [Pg.30] – ‘‘සාමි, අහං වඤ්ඣා, අඤ්ඤා කඤ්ඤා ආනෙතබ්බා, මා තෙ කුලවංසො උපච්ඡිජ්ජී’’ති. සො තාය නිප්පීළියමානො අඤ්ඤං කඤ්ඤං ආනෙසි. සා අපරෙන සමයෙන ගබ්භිනී අහොසි. වඤ්ඣිත්ථී – ‘‘අයං පුත්තං ලභිත්වා ඉමස්ස ගෙහස්ස ඉස්සරා භවිස්සතී’’ති ඉස්සාපකතා තස්සා ගබ්භපාතනූපායං පරියෙසන්තී අඤ්ඤතරං පරිබ්බාජිකං අන්නපානාදීහි සඞ්ගණ්හිත්වා තාය තස්සා ගබ්භපාතනං දාපෙසි. සා ගබ්භෙ පතිතෙ අත්තනො මාතුයා ආරොචෙසි, මාතා අත්තනො ඤාතකෙ සමොධානෙත්වා තමත්ථං නිවෙදෙසි. තෙ වඤ්ඣිත්ථිං එතදවොචුං – ‘‘තයා ඉමිස්සා ගබ්භො පාතිතො’’ති? ‘‘නාහං පාතෙමී’’ති. ‘‘සචෙ තයා ගබ්භො න පාතිතො, සපථං කරොහී’’ති. ‘‘සචෙ මයා ගබ්භො පාතිතො, දුග්ගතිපරායණා ඛුප්පිපාසාභිභූතා සායං පාතං පඤ්ච පඤ්ච පුත්තෙ විජායිත්වා ඛාදිත්වා තිත්තිං න ගච්ඡෙය්‍යං, නිච්චං දුග්ගන්ධා මක්ඛිකාපරිකිණ්ණා ච භවෙය්‍ය’’න්ති මුසා වත්වා සපථං අකාසි. සා නචිරස්සෙව කාලං කත්වා තස්සෙව ගාමස්ස අවිදූරෙ දුබ්බණ්ණරූපා පෙතී හුත්වා නිබ්බත්ති.

“Naked and of ugly form”—this was said by the Teacher while dwelling at Sāvatthī, concerning a petī who devoured her five sons. It is said that in a village not far from Sāvatthī, the wife of a certain householder was barren. His relatives said to him, “Your wife is barren; we shall bring another maiden for you.” Out of affection for his wife, he did not wish it. Then his wife, hearing of this matter, said to her husband, “Master, I am barren. Another maiden should be brought, lest your lineage be cut off.” Being pressed by her, he brought another maiden. In time, she became pregnant. The barren woman, thinking, “Having given birth to a son, she will become the mistress of this house,” became jealous and, seeking a way to cause a miscarriage, she won over a certain female wanderer with food and drink and had her administer an abortifacient. When the fetus was lost, the new wife informed her mother. The mother gathered her relatives and told them of the matter. They said to the barren woman, “Did you cause this one’s miscarriage?” “I did not cause it.” “If you did not cause the miscarriage, take an oath.” “If I caused the miscarriage,” she said, lying as she took the oath, “may I be destined for a miserable state, overcome by hunger and thirst; may I give birth to five sons in the evening and five in the morning, and having devoured them, may I not attain satisfaction; and may I always be foul-smelling and covered with flies.” Not long after, she passed away and was reborn as a petī of ugly form not far from that very village.

තදා ජනපදෙ වුත්ථවස්සා අට්ඨ ථෙරා සත්ථු දස්සනත්ථං සාවත්ථිං ආගච්ඡන්තා තස්ස ගාමස්ස අවිදූරෙ ඡායූදකසම්පන්නෙ අරඤ්ඤට්ඨානෙ වාසං උපගච්ඡිංසු. අථ සා පෙතී ථෙරානං අත්තානං දස්සෙසි. තෙසු සඞ්ඝත්ථෙරො තං පෙතිං –

At that time, eight elders who had completed the rains-residence in the countryside, wishing to see the Teacher, were coming to Sāvatthī. Not far from that village, they took up residence in a forest place endowed with shade and water. Then that petī revealed herself to the elders. Among them, the Saṅghatthera addressed the petī—

26.

26.

‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි, දුග්ගන්ධා පූති වායසි;

මක්ඛිකාහි පරිකිණ්ණා, කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති. –

“Naked and of ugly form you are, foul-smelling, you reek of decay; surrounded by flies, who are you that stands here?”

ගාථාය පටිපුච්ඡි. තත්ථ නග්ගාති නිච්චොළා. දුබ්බණ්ණරූපාසීති ණවිරූපා අතිවිය බීභච්ඡරූපෙන සමන්නාගතා අසි. දුග්ගන්ධාති අනිට්ඨගන්ධා. පූති වායසීති සරීරතො කුණපගන්ධං වායසි. මක්ඛිකාහි පරිකිණ්ණාති නීලමක්ඛිකාහි සමන්තතො ආකිණ්ණා. කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසීති කා නාම එවරූපා ඉමස්මිං ඨානෙ තිට්ඨසි, ඉතො චිතො ච විචරසීති අත්ථො.

He questioned her with a verse. Therein, ‘naked’ means without clothes. ‘Of ugly form you are’ means you are of a misshapen form, endowed with an extremely repulsive appearance. ‘Foul-smelling’ means having an undesirable odor. ‘You reek of decay’ means you emit a corpse-like stench from your body. ‘Surrounded by flies’ means covered all over by bluebottles. ‘Who are you that stands here?’ means what sort of being are you that stands in this place, wandering here and there—this is the meaning.

අථ සා පෙතී මහාථෙරෙන එවං පුට්ඨා අත්තානං පකාසෙන්තී සත්තානං සංවෙගං ජනෙන්තී –

Then that petī, questioned thus by the Mahāthera, revealing herself and generating spiritual urgency in beings, said:

27.

27.

‘‘අහං [Pg.31] භදන්තෙ පෙතීම්හි, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

“Venerable sir, I am a petī, in a miserable state, belonging to the world of Yama. Having done an evil deed, I have gone from here to the world of the petas.”

28.

28.

‘‘කාලෙන පඤ්ච පුත්තානි, සායං පඤ්ච පුනාපරෙ;

විජායිත්වාන ඛාදාමි, තෙපි නා හොන්ති මෙ අලං.

“At dawn I bear five sons, and again five more in the evening; having given birth, I devour them, yet even they are not enough for me.”

29.

29.

‘‘පරිඩය්හති ධූමායති, ඛුදාය හදයං මම;

පානීයං න ලභෙ පාතුං, පස්ස මං බ්‍යසනං ගත’’න්ති. –

“My heart burns and smokes with hunger; I find no water to drink. See me, who has come to ruin!”

ඉමා තිස්සො ගාථා අභාසි.

These three verses she spoke.

27. තත්ථ භදන්තෙති ථෙරං ගාරවෙන ආලපති. දුග්ගතාති දුග්ගතිං ගතා. යමලොකිකාති ‘‘යමලොකො’’ති ලද්ධනාමෙ පෙතලොකෙ තත්ථ පරියාපන්නභාවෙන විදිතා. ඉතො ගතාති ඉතො මනුස්සලොකතො පෙතලොකං උපපජ්ජනවසෙන ගතා, උපපන්නාති අත්ථො.

27. Therein, ‘Venerable sir’ is an address to the elder with respect. ‘In a miserable state’ means gone to a bad destination. ‘Belonging to the world of Yama’ means known by way of being included in the world of the petas, which is named the ‘world of Yama.’ ‘Gone from here’ means gone from this human world to the world of the petas by way of rebirth; the meaning is ‘reborn.’

28. කාලෙනාති රත්තියා විභාතකාලෙ. භුම්මත්ථෙ හි එතං කරණවචනං. පඤ්ච පුත්තානීති පඤ්ච පුත්තෙ. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන හෙතං වුත්තං. සායං පඤ්ච පුනාපරෙති සායන්හකාලෙ පුන අපරෙ පඤ්ච පුත්තෙ ඛාදාමීති යොජනා. විජායිත්වානාති දිවසෙ දිවසෙ දස දස පුත්තෙ විජායිත්වා. තෙපි නා හොන්ති මෙ අලන්ති තෙපි දසපුත්තා එකදිවසං මය්හං ඛුදාය පටිඝාතාය අහං පරියත්තා න හොන්ති. ගාථාසුඛත්ථඤ්හෙත්ථ නා-ඉති දීඝං කත්වා වුත්තං.

28. ‘At dawn’ means at the time of the breaking of night. This instrumental is used in the sense of the locative. ‘Five sons’ (puttāni) means five sons (putte). This is said with a change of gender. ‘And again five more in the evening’ is to be construed as: ‘in the evening I devour another five sons.’ ‘Having given birth’ means giving birth to ten sons each day. ‘Yet even they are not enough for me’ means even those ten sons are not sufficient for me in one day to allay my hunger. Here, for the sake of metrical ease, ‘na’ is made long as ‘nā.’

29. පරිඩය්හති ධූමායති ඛුදාය හදයං මමාති ඛුදාය ජිඝච්ඡාය බාධියමානාය මම හදයපදෙසො උදරග්ගිනා පරිසමන්තතො ඣායති ධූමායති සන්තප්පති. පානීයං න ලභෙ පාතුන්ති පිපාසාභිභූතා තත්ථ තත්ථ විචරන්තී පානීයම්පි පාතුං න ලභාමි. පස්ස මං බ්‍යසනං ගතන්ති පෙතූපපත්තියා සාධාරණං අසාධාරණඤ්ච ඉමං ඊදිසං බ්‍යසනං උපගතං මං පස්ස, භන්තෙති අත්තනා අනුභවියමානං දුක්ඛං ථෙරස්ස පවෙදෙසි.

29. ‘My heart burns and smokes with hunger’ means: being afflicted by hunger, my heart-region burns, smokes, and is tormented all around by the fire of the belly. ‘I find no water to drink’ means: being overcome by thirst, wandering here and there, I do not find even water to drink. ‘See me, who has come to ruin’ means: see me, venerable sir, who has come to such ruin as this, both common and uncommon, due to rebirth as a petī. Thus she made known to the elder the suffering she was experiencing.

තං [Pg.32] සුත්වා ථෙරො තාය කතකම්මං පුච්ඡන්තො –

Hearing this, the elder, inquiring about the deed she had done, said:

30.

30.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්ස කම්මවිපාකෙන, පුත්තමංසානි ඛාදසී’’ති. –

“What evil deed was done by body, speech, or mind? By the fruit of what kamma do you devour the flesh of your own sons?”

ගාථමාහ. තත්ථ දුක්කටන්ති දුච්චරිතං. කිස්ස කම්මවිපාකෙනාති කීදිසස්ස කම්මස්ස විපාකෙන, කිං පාණාතිපාතස්ස, උදාහු අදින්නාදානාදීසු අඤ්ඤතරස්සාති අත්ථො. ‘‘කෙන කම්මවිපාකෙනා’’ති කෙචි පඨන්ති.

He spoke the verse. Therein, ‘evil deed’ means misconduct. ‘By the fruit of what kamma’ means by the fruit of what kind of kamma—whether of the destruction of life, or of one of the others, such as taking what is not given, and so on. Some read it as ‘Kena kammavipākenā’ (By what fruit of kamma?).

අථ සා පෙතී අත්තනා කතකම්මං ථෙරස්ස කථෙන්තී –

Then that petī, relating to the elder the deed she had done, said:

31.

31.

‘‘සපතී මෙ ගබ්භිනී ආසි, තස්සා පාපං අචෙතයිං;

සාහං පදුට්ඨමනසා, අකරිං ගබ්භපාතනං.

“My co-wife was pregnant, and I conceived an evil thought against her. I, with a corrupted mind, caused an abortion.”

32.

32.

‘‘තස්ස ද්වෙමාසිකො ගබ්භො, ලොහිතඤ්ඤෙව පග්ඝරි;

තදස්සා මාතා කුපිතා, මය්හං ඤාතී සමානයි;

සපථඤ්ච මං අකාරෙසි, පරිභාසාපයී ච මං.

“Her two-month-old fetus flowed out as mere blood. Then her mother, angered, gathered my relatives against me; she made me take an oath and had me reviled.”

33.

33.

‘‘සාහං ඝොරඤ්ච සපථං, මුසාවාදං අභාසිසං;

‘පුත්තමංසානි ඛාදාමි, සචෙ තං පකතං මයා’.

“I spoke a dreadful oath, a falsehood: ‘May I eat the flesh of my own sons, if that was done by me.’”

34.

34.

‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන, මුසාවාදස්ස චූභයං;

පුත්තමංසානි ඛාදාමි, පුබ්බලොහිතමක්ඛිතා’’ති. – ගාථායො අභාසි;

"Through the result of both that kamma and the falsehood, I eat my child's flesh, smeared with pus and blood."

31-32. තත්ථ සපතීති සමානපතිකා ඉත්ථී වුච්චති. තස්සා පාපං අචෙතයින්ති තස්ස සපතියා පාපං ලුද්දකං කම්මං අචෙතයිං. පදුට්ඨමනසාති පදුට්ඨචිත්තා, පදුට්ඨෙන වා මනසා. ද්වෙමාසිකොති ද්වෙමාසජාතො පතිට්ඨිතො හුත්වා ද්වෙමාසිකා. ලොහිතඤ්ඤෙව පග්ඝරීති විපජ්ජමානො රුහිරඤ්ඤෙව හුත්වා විස්සන්දි. තදස්සා මාතා කුපිතා, මය්හං ඤාතී සමානයීති තදා අස්සා සපතියා මාතා මය්හං කුපිතා අත්තනො ඤාතකෙ සමොධානෙසි. ‘‘තතස්සා’’ති වා පාඨො, තතො අස්සාති පදවිභාගො.

Here, `sapatī` means a woman with the same husband. `Tassā pāpaṃ acetayiṃ` means I conceived an evil, cruel deed for that co-wife. `Paduṭṭhamanasā` means with a corrupted heart, or with a corrupted mind. `Dvemāsiko` means having been established for two months since its arising, a two-month-old. `Lohitaññeva paggharī` means, miscarrying, it became just blood and flowed out. `Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi` means at that time, her co-wife's mother, angry with me, gathered her own relatives. Alternatively, the reading is `tatassā`; the word division is `tato assā`, meaning 'then, for her'.

33-34. සපථන්ති [Pg.33] සපනං. පරිභාසාපයීති භයෙන තජ්ජාපෙසි. සපථං මුසාවාදං අභාසිසන්ති ‘‘සචෙ තං මයා කතං, ඊදිසී භවෙය්‍ය’’න්ති කතමෙව පාපං අකතං කත්වා දස්සෙන්තී මුසාවාදං අභූතං සපථං අභාසිං. මුත්තමංසානි ඛාදාමි, සචෙතං පකතං මයාති ඉදං තදා සපථස්ස කතාකාරදස්සනං. යදි එතං ගබ්භපාතනපාපං මයා කතං, ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියං මය්හං පුත්තමංසානියෙව ඛාදෙය්‍යන්ති අත්ථො. තස්ස කම්මස්සාති තස්ස ගබ්භපාතනවසෙන පකතස්ස පාණාතිපාතකම්මස්ස. මුසාවාදස්ස චාති මුසාවාදකම්මස්ස ච. උභයන්ති උභයස්සපි කම්මස්ස උභයෙන විපාකෙන. කරණත්ථෙ හි ඉදං පච්චත්තවචනං. පුබ්බලොහිතමක්ඛිතාති පසවනවසෙන පරිභිජ්ජනවසෙන ච පුබ්බෙන ච ලොහිතෙන ච මක්ඛිතා හුත්වා පුත්තමංසානි ඛාදාමීති යොජනා.

`Sapatham` means a swearing. `Paribhāsāpayi` means she had me threatened out of fear. `Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsiṃ` means, saying, 'If this was done by me, may I be like this,' and thus showing the evil deed that was indeed done as if it were not done, I uttered a false, non-existent oath. `Muttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā`—this shows the form of the oath made at that time. The meaning is: If this evil deed of causing an abortion was done by me, in the future, in renewed existence at rebirth, may I eat only the flesh of my own children. `Tassa kammassa` refers to that kamma of destroying life committed by way of causing an abortion. `Musāvādassa ca` means and of the kamma of false speech. `Ubhayam` means by the result of both, of both kammas. For this is an accusative case in the sense of the instrumental. `Pubbalohitamakkhitā` means, having become smeared with pus and blood by way of giving birth and by way of tearing, I eat my child's flesh—this is the connection.

එවං සා පෙතී අත්තනො කම්මවිපාකං පවෙදෙත්වා පුන ථෙරෙ එවමාහ – ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉමස්මිංයෙව ගාමෙ අසුකස්ස කුටුම්බිකස්ස භරියා ඉස්සාපකතා හුත්වා පාපකම්මං කත්වා එවං පෙතයොනියං නිබ්බත්තා. සාධු, භන්තෙ, තස්ස කුටුම්බිකස්ස ගෙහං ගච්ඡථ, සො තුම්හාකං දානං දස්සති, තං දක්ඛිණං මය්හං උද්දිසාපෙය්‍යාථ, එවං මෙ ඉතො පෙතලොකතො මුත්ති භවිස්සතී’’ති. ථෙරා තං සුත්වා තං අනුකම්පමානා උල්ලුම්පනසභාවසණ්ඨිතා තස්ස කුටුම්බිකස්ස ගෙහං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. කුටම්බිකො ථෙරෙ දිස්වා සඤ්ජාතප්පසාදො පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තානි ගහෙත්වා ථෙරෙ ආසනෙසු නිසීදාපෙත්වා පණීතෙන ආහාරෙන භොජෙතුං ආරභි. ථෙරා තං පවත්තිං කුටුම්බිකස්ස ආරොචෙත්වා තං දානං තස්සා පෙතියා උද්දිසාපෙසුං. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ච සා පෙතී තතො දුක්ඛතො අපෙතා උළාරසම්පත්තිං පටිලභිත්වා රත්තියං කුටුම්බිකස්ස අත්තානං දස්සෙසි. අථ ථෙරා අනුක්කමෙන සාවත්ථිං ගන්ත්වා භගවතො තමත්ථං ආරොචෙසුං. භගවා ච තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාවසානෙ මහාජනො පටිලද්ධසංවෙගො ඉස්සාමච්ඡෙරතො පටිවිරමි. එවං සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Thus, that hungry ghost, having revealed the result of her kamma, again addressed the elders: "Venerable sirs, in this very village, I was the wife of a certain householder. Being overcome by jealousy, I committed an evil deed and was reborn in this realm of hungry ghosts. Good, venerable sirs, go to that householder's house; he will give you alms. Have that offering dedicated to me, and thus I will be freed from this world of hungry ghosts." Hearing this, the elders, filled with compassion and inclined to uplift beings, entered that householder's home for alms. The householder, seeing the elders, was filled with faith. He came forward, took their bowls, seated the elders on seats, and began to serve them excellent food. The elders then informed the householder of the matter and had that offering dedicated to that hungry ghost. And at that very moment, that hungry ghost, freed from that suffering, attained great prosperity and revealed herself to the householder that night. Later, the elders gradually returned to Sāvatthī and reported the matter to the Blessed One. And the Blessed One, making that matter the occasion, taught the Dhamma to the assembled gathering. At the end of the discourse, the multitude, having gained a sense of urgency, refrained from jealousy and stinginess. Thus, that discourse was beneficial to the multitude.

පඤ්චපුත්තඛාදකපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Hungry Ghost Who Devoured Five Sons is concluded.

7. සත්තපුත්තඛාදකපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

7. Commentary on the Story of the Hungry Ghost Who Devoured Seven Sons

නග්ගා [Pg.34] දුබ්බණ්ණරූපාසීති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ සත්තපුත්තඛාදකපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථියා කිර අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකෙ අඤ්ඤතරස්ස උපාසකස්ස ද්වෙ පුත්තා අහෙසුං – පඨමවයෙ ඨිතා රූපසම්පන්නා සීලාචාරෙන සමන්නාගතා. තෙසං මාතා ‘‘පුත්තවතී අහ’’න්ති පුත්තබලෙන භත්තාරං අතිමඤ්ඤති. සො භරියාය අවමානිතො නිබ්බින්නමානසො අඤ්ඤං කඤ්ඤං ආනෙසි. සා නචිරස්සෙව ගබ්භිනී අහොසි. අථස්ස ජෙට්ඨභරියා ඉස්සාපකතා අඤ්ඤතරං වෙජ්ජං ආමිසෙන උපලාපෙත්වා තෙන තස්සා තෙමාසිකං ගබ්භං පාතෙසි. අථ සා ඤාතීහි ච භත්තාරා ච ‘‘තයා ඉමිස්සා ගබ්භො පාතිතො’’ති පුට්ඨා ‘‘නාහං පාතෙමී’’ති මුසා වත්වා තෙහි අසද්දහන්තෙහි ‘‘සපථං කරොහී’’ති වුත්තා ‘‘සායං පාතං සත්ත සත්ත පුත්තෙ විජායිත්වා පුත්තමංසානි ඛාදාමි, නිච්චං දුග්ගන්ධා ච මක්ඛිකාපරිකිණ්ණා ච භවෙය්‍ය’’න්ති සපථං අකාසි.

"Naked, ugly of form"—this was said by the Teacher while dwelling at Sāvatthī, concerning the hungry ghost who devoured seven sons. It is said that not far from Sāvatthī, in a certain village, a certain lay follower had two sons—both in their prime, handsome, and endowed with good conduct. Their mother, thinking, 'I am a mother of sons,' despised her husband on account of the strength of her sons. He, disrespected by his wife, with a disheartened mind, brought home another young woman. Before long, she became pregnant. Then, his elder wife, overcome by jealousy, persuaded a certain physician with a gift and through him caused her three-month-old fetus to be aborted. Then she, questioned by her relatives and husband, 'Did you cause this one's fetus to be aborted?' lied, saying, 'I did not cause it to be aborted.' When they, not believing her, said, 'Take an oath,' she swore, 'May I give birth to seven sons in the evening and seven in the morning, and may I devour their flesh, and may I always be foul-smelling and covered with flies.'

සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා තස්ස ගබ්භපාතනස්ස මුසාවාදස්ස ච ඵලෙනෙව පෙතයොනියං නිබ්බත්තිත්වා පුත්තනයෙන පුත්තමංසානි ඛාදන්තී තස්සෙව ගාමස්ස අවිදූරෙ විචරති. තෙන ච සමයෙන සම්බහුලා ථෙරා ගාමකාවාසෙ වුත්ථවස්සා භගවන්තං දස්සනාය සාවත්ථිං ආගච්ඡන්තා තස්ස ගාමස්ස අවිදූරෙ එකස්මිං පදෙසෙ රත්තියං වාසං කප්පෙසුං. අථ සා පෙතී තෙසං ථෙරානං අත්තානං දස්සෙසි. තං මහාථෙරො ගාථාය පුච්ඡි –

At a later time, she died and, as the very result of that abortion and false speech, was reborn in the realm of hungry ghosts. Devouring the flesh of her sons, she wandered not far from that same village. And at that time, many elders, having completed the rains retreat in a village dwelling, were coming to Sāvatthī to see the Blessed One. They spent the night in a certain place not far from that village. Then that hungry ghost revealed herself to those elders. The great elder questioned her with a verse:

35.

35.

‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි, දුග්ගන්ධා පූති වායසි;

මක්ඛිකාහි පරිකිණ්ණා, කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති.

"Naked, ugly of form, foul-smelling, emitting a stench, surrounded by flies, who are you standing here?"

සා ථෙරෙන පුට්ඨා තීහි ගාථාහි පටිවචනං අදාසි –

She, questioned by the elder, responded with three verses:

36.

36.

‘‘අහං භදන්තෙ පෙතීම්හි, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

"Venerable sir, I am a hungry ghost, wretched, belonging to the world of Yama. Having done an evil deed, I have gone from here to the world of hungry ghosts."

37.

37.

‘‘කාලෙන සත්ත පුත්තානි, සායං සත්ත පුනාපරෙ;

විජායිත්වාන ඛාදාමි, තෙපි නා හොන්ති මෙ අලං.

"In the morning I bear seven sons, and again seven more in the evening; having given birth, I eat them, yet even they are not enough for me."

38.

38.

‘‘පරිඩය්හති [Pg.35] ධූමායති, ඛුදාය හදයං මම;

නිබ්බුතිං නාධිගච්ඡාමි, අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපෙ’’ති.

"My heart is scorched and smolders with hunger; I do not attain appeasement, like one burned by fire in the sun."

38. තත්ථ නිබ්බුතින්ති ඛුප්පිපාසාදුක්ඛස්ස වූපසමං. නාධිගච්ඡාමීති න ලභාමි. අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපෙති අතිඋණ්හආතපෙ අග්ගිනා ඩය්හමානා විය නිබ්බුතිං නාධිගච්ඡාමීති යොජනා.

38. Here, 'nibbuti' means the subsiding of the suffering of hunger and thirst. 'Nādhigacchāmi' means 'I do not obtain'. The connection is: 'like one burned by fire in the sun' (aggidaḍḍhāva ātape) means 'like one being burned by fire in intense heat, I do not attain appeasement'.

තං සුත්වා මහාථෙරො තාය කතකම්මං පුච්ඡන්තො –

Hearing that, the great elder, asking about the deed she had done,

39.

39.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, පුත්තමංසානි ඛාදසී’’ති. – ගාථමාහ;

“What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what kamma do you devour the flesh of sons?” – thus he spoke in verse;

අථ සා පෙතී අත්තනො පෙතලොකූපපත්තිඤ්ච පුත්තමංසඛාදනකාරණඤ්ච කථෙන්තී –

Then that hungry ghost, recounting both her arising in the world of hungry ghosts and the reason for devouring the flesh of sons, said:

40.

40.

‘‘අහූ මය්හං දුවෙ පුත්තා, උභො සම්පත්තයොබ්බනා;

සාහං පුත්තබලූපෙතා, සාමිකං අතිමඤ්ඤිසං.

“I had two sons, both of whom had attained the prime of youth; I, endowed with the strength of sons, despised my husband.”

41.

41.

‘‘තතො මෙ සාමිකො කුද්ධො, සපතිං මය්හමානයි;

සා ච ගබ්භං අලභිත්ථ, තස්සා පාපං අචෙතයිං.

“Then my husband, being angry, brought me a co-wife; and she conceived, and I conceived an evil thought toward her.”

42.

42.

‘‘සාහං පදුට්ඨමනසා, අකරිං ගබ්භපාතනං;

තස්ස තෙමාසිකො ගබ්භො, පූතිලොහිතකො පති.

“With a corrupted mind, I caused an abortion; her three-month-old fetus fell as putrid blood.”

43.

43.

‘‘තදස්සා මාතා කුපිතා, මය්හං ඤාතී සමානයි;

සපථඤ්ච මං කාරෙසි, පරිභාසාපයී ච මං.

“Then her mother, enraged, summoned my relatives; and she made me take an oath and reviled me.”

44.

44.

‘‘සාහං ඝොරඤ්ච සපථං, මුසාවාදං අභාසිසං;

‘පුත්තමංසානි ඛාදාමි, සචෙ තං පකතං මයා’.

“I uttered a dreadful oath and a falsehood: ‘May I eat the flesh of sons, if that was done by me.’”

45.

45.

‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන, මුසාවාදස්ස චූභයං;

පුත්තමංසානි ඛාදාමි, පුබ්බලොහිතමක්ඛිතා’’ති. – ඉමා ගාථා අභාසි;

“By the result of both that kamma and the falsehood, I devour the flesh of sons, smeared with pus and blood.” – she spoke these verses.

40-45. තත්ථ [Pg.36] පුත්තබලූපෙතාති පුත්තබලෙන උපෙතා, පුත්තානං වසෙන ලද්ධබලා. අතිමඤ්ඤිසන්ති අතික්කමිත්වා මඤ්ඤිං අවමඤ්ඤිං. පූතිලොහිතකො පතීති කුණපලොහිතං හුත්වා ගබ්භො පරිපති. සෙසං සබ්බං අනන්තරසදිසමෙව. තත්ථ අට්ඨ ථෙරා, ඉධ සම්බහුලා. තත්ථ පඤ්ච පුත්තා, ඉධ සත්තාති අයමෙව විසෙසොති.

40-45. There, 'puttabalūpetā' means 'endowed with the strength of sons', having gained strength by means of sons. 'Atimaññisaṃ' means 'I overstepped and thought', 'I despised'. 'Pūtilohitako pati' means 'the fetus fell, having become putrid blood'. All the rest is just like the preceding account. There, eight elders; here, many. There, five sons; here, seven—this alone is the difference.

සත්තපුත්තඛාදකපෙතිවත්ථුවණ්ණානා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the hungry ghost who devoured her seven sons is concluded.

8. ගොණපෙතවත්ථුවණ්ණනා

8. The Commentary on the Story of the Ox-Ghost

කිං නු උම්මත්තරූපො වාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං මතපිතිකං කුටුම්බිකං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර අඤ්ඤතරස්ස කුටුම්බිකස්ස පිතා කාලමකාසි. සො පිතු මරණෙන සොකසන්තත්තහදයො රොදමානො උම්මත්තකො පිය විචරන්තො යං යං පස්සති, තං තං පුච්ඡති – ‘‘අපි මෙ පිතරං පස්සිත්ථා’’ති? න කොචි තස්ස සොකං විනොදෙතුං අසක්ඛි. තස්ස පන හදයෙ ඝටෙ පදීපො විය සොතාපත්තිඵලස්ස උපනිස්සයො පජ්ජලති.

“What, is he like one mad?”—this the Teacher spoke while dwelling at Jetavana, concerning a certain householder whose father had died. It is said that in Sāvatthī, the father of a certain householder passed away. Overcome with grief at his father's death, he wandered around like a madman, crying and asking everyone he met, “Have you seen my father?” No one could dispel his sorrow. Yet, in his heart, like a lamp in a pot, the potential for attaining the fruit of stream-entry was burning.

සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො තස්ස සොතාපත්තිඵලස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘ඉමස්ස අතීතකාරණං ආහරිත්වා සොකං වූපසමෙත්වා සොතාපත්තිඵලං දාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා පුනදිවසෙ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො පච්ඡාසමණං අනාදාය තස්ස ඝරද්වාරං අගමාසි. සො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා පච්චුග්ගන්ත්වා සත්ථාරං ගෙහං පවෙසෙත්වා සත්ථරි පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසින්නෙ සයං භගවන්තං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘කිං, භන්තෙ, මය්හං පිතු ගතට්ඨානං ජානාථා’’ති ආහ. අථ නං සත්ථා, ‘‘උපාසක, කිං ඉමස්මිං අත්තභාවෙ පිතරං පුච්ඡසි, උදාහු අතීතෙ’’ති ආහ. සො තං වචනං සුත්වා ‘‘බහූ කිර මය්හං පිතරො’’ති තනුභූතසොකො ථොකං මජ්ඣත්තතං පටිලභි. අථස්ස සත්ථා සොකවිනොදනං ධම්මකථං කත්වා අපගතසොකං කල්ලචිත්තං විදිත්වා සාමුක්කංසිකාය ධම්මදෙසනාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා විහාරං අගමාසි.

At dawn, the Teacher surveyed the world and saw the potential for stream-entry in him. Thinking, “It is fitting to bring forth his past deeds, calm his grief, and grant him the fruit of stream-entry,” the next day, after the meal, the Teacher returned from the alms-round and, without taking a junior monk with him, went to the man's door. Hearing “the Teacher has come,” the man went out to meet him, led the Teacher into his house, and after the Teacher was seated on the prepared seat, he himself paid homage and sat down to one side. Then he asked, “Venerable sir, do you know where my father has gone?” The Teacher replied, “Householder, do you ask about your father in this existence or in past ones?” Hearing these words, he thought, “Indeed, I have had many fathers,” and his grief lessened somewhat, and he regained a little equanimity. Then the Teacher gave a discourse to dispel his sorrow, and seeing his mind free from grief and receptive, he established him in the fruit of stream-entry with a graduated teaching and returned to the monastery.

අථ [Pg.37] භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං – ‘‘පස්සථ, ආවුසො, බුද්ධානුභාවං, තථා සොකපරිදෙවසමාපන්නො උපාසකො ඛණෙනෙව භගවතා සොතාපත්තිඵලෙ විනීතො’’ති. සත්ථා තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡි. භික්ඛූ තමත්ථං භගවතො ආරොචෙසුං. සත්ථා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව මයා ඉමස්ස සොකො අපනීතො, පුබ්බෙපි අපනීතොයෙවා’’ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

Then the monks started a discussion in the Dhamma hall: “See, friends, the power of the Buddha! A layman so overwhelmed by grief and lamentation was instantly guided by the Blessed One to the fruit of stream-entry.” The Teacher went there, sat on the prepared excellent Buddha-seat, and asked, “Monks, for what discussion are you now sitting together?” The monks informed the Blessed One of the matter. The Teacher said, “Monks, it is not only now that I have removed his grief; it was removed in the past as well.” And being requested by them, he related the past.

අතීතෙ බාරාණසියං අඤ්ඤතරස්ස ගහපතිකස්ස පිතා කාලමකාසි. සො පිතු මරණෙන සොකපරිදෙවසමාපන්නො අස්සුමුඛො රත්තක්ඛො කන්දන්තො චිතකං පදක්ඛිණං කරොති. තස්ස පුත්තො සුජාතො නාම කුමාරො පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො බුද්ධිසම්පන්නො පිතුසොකවිනයනූපායං චින්තෙන්තො එකදිවසං බහිනගරෙ එකං මතගොණං දිස්වා තිණඤ්ච පානීයඤ්ච ආහරිත්වා තස්ස පුරතො ඨපෙත්වා ‘‘ඛාද, ඛාද, පිව, පිවා’’ති වදන්තො අට්ඨාසි. ආගතාගතා තං දිස්වා ‘‘සම්ම සුජාත, කිං උම්මත්තකොසි, යො ත්වං මතස්ස ගොණස්ස තිණොදකං උපනෙසී’’ති වදන්ති? සො න කිඤ්චි පටිවදති. මනුස්සා තස්ස පිතු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘පුත්තො තෙ උම්මත්තකො ජාතො, මතගොණස්ස තිණොදකං දෙතී’’ති ආහංසු. තං සුත්වා ච කුටුම්බිකස්ස පිතරං ආරබ්භ ඨිතො සොකො අපගතො. සො ‘‘මය්හං කිර පුත්තො උම්මත්තකො ජාතො’’ති සංවෙගප්පත්තො වෙගෙන ගන්ත්වා ‘‘නනු ත්වං, තාත සුජාත, පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො බුද්ධිසම්පන්නො, කස්මා මතගොණස්ස තිණොදකං දෙසී’’ති චොදෙන්තො –

In the past, in Benares, the father of a certain householder died. Overcome by grief and lamentation at his father's death, with a tearful face and reddened eyes, he wept while circling the funeral pyre. His son, a wise, intelligent, and discerning young man named Sujāta, considering a means to dispel his father's grief, one day, while outside the city, saw a dead ox. He brought grass and water, placed them before it, and stood there saying, “Eat, eat! Drink, drink!” People passing by saw this and said, “Friend Sujāta, have you gone mad, that you offer grass and water to a dead ox?” He did not reply at all. The people went to his father and said, “Your son has gone mad; he is giving grass and water to a dead ox.” Hearing this, the grief that had taken hold of the householder on account of his father vanished. Struck with urgency, thinking, “My son has gone mad!” he quickly went to him. Reproaching him, saying, “Are you not, dear Sujāta, wise, intelligent, and discerning? Why do you give grass and water to a dead ox?”—

46.

46.

‘‘කිං නු උම්මත්තරූපොව, ලායිත්වා හරිතං තිණං;

ඛාද ඛාදාති ලපසි, ගතසත්තං ජරග්ගවං.

“Why do you act like a madman, having cut fresh grass, and chatter, ‘Eat, eat!’ to this aged ox, whose life has departed?”

47.

47.

‘‘න හි අන්නෙන පානෙන, මතො ගොණො සමුට්ඨහෙ;

ත්වංසි බාලො ච දුම්මෙධො, යථා තඤ්ඤොව දුම්මතී’’ති. –

"For not by food or drink can a dead ox be revived. You are a fool and dull-witted, just like that other senseless one."

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ කිං නූති පුච්ඡාවචනං. උම්මත්තරූපොවාති උම්මත්තකසභාවො විය චිත්තක්ඛෙපං පත්තො විය. ලායිත්වාති ලවිත්වා. හරිතං තිණන්ති අල්ලතිණං. ලපසි විලපසි. ගතසත්තන්ති විගතජීවිතං. ජරග්ගවන්ති බලිබද්දං [Pg.38] ජිණ්ණගොණං. අන්නෙන පානෙනාති තයා දින්නෙන හරිතතිණෙන වා පානීයෙන වා. මතො ගොණො සමුට්ඨහෙති කාලකතො ගොණො ලද්ධජීවිතො හුත්වා න හි සමුට්ඨහෙය්‍ය. ත්වංසි බාලො ච දුම්මෙධොති ත්වං බාල්‍යයොගතො බාලො, මෙධාසඞ්ඛාතාය පඤ්ඤාය අභාවතො දුම්මෙධො අසි. යථා තඤ්ඤොව දුම්මතීති යථා තං අඤ්ඤොපි නිප්පඤ්ඤො විප්පලපෙය්‍ය, එවං ත්වං නිරත්ථකං විප්පලපසීති අත්ථො. යථා තන්ති නිපාතමත්තං.

He speaks a pair of verses. Here, `kiṃ nu` is a question. `Ummattarūpo` means like one with the nature of a madman, as if having attained mental derangement. `Lāyitvā` means having cut. `Haritaṃ tiṇaṃ` means fresh grass. `Lapasi` means you lament. `Gatasattam` means whose life has departed. `Jaraggavam` means an aged bull, a worn-out bull. `Annena pānena` means with the green grass or water given by you. `Mato goṇo na samuṭṭhahe` means the ox that has died, having regained life, would not arise. `Tvaṃsi bālo ca dummedho` means you are a fool on account of foolishness, and you are dull-witted from the absence of the wisdom called understanding. `Yathā taṃ añño'va dummatī` means just as some other witless person might rave, so you rave pointlessly—this is the meaning. `Yathā taṃ` is merely a particle.

තං සුත්වා සුජාතො පිතරං සඤ්ඤාපෙතුං අත්තනො අධිප්පායං පකාසෙන්තො –

Hearing that, Sujāta, in order to make his father understand, revealed his own intention:

48.

48.

‘‘ඉමෙ පාදා ඉදං සීසං, අයං කායො සවාලධි;

නෙත්තා තථෙව තිට්ඨන්ති, අයං ගොණො සමුට්ඨහෙ.

"These are the feet, this is the head, this is the body with its tail; the eyes remain just as they are—this ox might arise."

49.

49.

‘‘නාය්‍යකස්ස හත්ථපාදා, කායො සීසඤ්ච දිස්සති;

රුදං මත්තිකථූපස්මිං, නනු ත්වඤ්ඤෙව දුම්මතී’’ති. –

"My grandfather's hands and feet, body and head are not seen; weeping over a clay mound, are you not indeed the senseless one?"

ගාථාද්වයං අභාසි. තස්සත්ථො – ඉමස්ස ගොණස්ස ඉමෙ චත්තාරො පාදා, ඉදං සීසං, සහ වාලධිනා වත්තතීති සවාලධි අයං කායො. ඉමානි ච නෙත්තා නයනානි යථා මරණතො පුබ්බෙ, තථෙව අභින්නසණ්ඨානානි තිට්ඨන්ති. අයං ගොණො සමුට්ඨහෙති ඉමස්මා කාරණා අයං ගොණො සමුට්ඨහෙය්‍ය සමුත්තිට්ඨෙය්‍යාති මම චිත්තං භවෙය්‍ය. ‘‘මඤ්ඤෙ ගොණො සමුට්ඨහෙ’’ති කෙචි පඨන්ති, තෙන කාරණෙන අයං ගොණො සහසාපි කායං සමුට්ඨහෙය්‍යාති අහං මඤ්ඤෙය්‍යං, එවං මෙ මඤ්ඤනා සම්භවෙය්‍යාති අධිප්පායො. අය්‍යකස්ස පන මය්හං පිතාමහස්ස න හත්ථපාදා කායො සීසං දිස්සති, කෙවලං පන තස්ස අට්ඨිකානි පක්ඛිපිත්වා කතෙ මත්තිකාමයෙ ථූපෙ රුදන්තො සතගුණෙන සහස්සගුණෙන, තාත, ත්වඤ්ඤෙව දුම්මති නිප්පඤ්ඤො, භිජ්ජනධම්මා සඞ්ඛාරා භිජ්ජන්ති, තත්ථ විජානතං කා පරිදෙවනාති පිතු ධම්මං කථෙසි.

He spoke a pair of verses. Their meaning is: This ox has these four legs, this head, and this body, which is with its tail. And these eyes, the organs of sight, remain with their form unbroken, just as they were before death. This ox might arise—for this reason, a thought might occur to me that this ox might rise up, might get up. Some recite, 'I think the ox will rise up,' and for that reason, I might think this ox might suddenly raise its body; such a thought would be possible for me—this is the intended meaning. But of my grandfather, his hands, feet, body, and head are not seen. You, however, weep over a clay stupa in which only his bones were placed. Therefore, father, you are a hundred times, a thousand times more foolish and unwise. Formations are subject to breaking up; they break apart. For one who understands this, what lamenting is there? Thus, he spoke the Dhamma to his father.

තං [Pg.39] සුත්වා බොධිසත්තස්ස පිතා ‘‘මම මුත්තො පණ්ඩිතො මං සඤ්ඤාපෙතුං ඉමං කම්මං අකාසී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘තාත සුජාත, ‘සබ්බෙපි සත්තා මරණධම්මා’ති අඤ්ඤාතමෙතං, ඉතො පට්ඨාය න සොචිස්සාමි, සොකහරණසමත්ථෙන නාම මෙධාවිනා තාදිසෙනෙව භවිතබ්බ’’න්ති පුත්තං පසංසන්තො –

Hearing this, the Bodhisatta's father thought, "My wise son did this deed to make me understand." Then, praising his son, he said, "Dear Sujāta, it is known that 'all beings are subject to death.' From now on, I shall not grieve; one who is capable of removing sorrow must indeed be intelligent like you."

50.

50.

‘‘ආදිත්තං වත මං සන්තං, ඝතසිත්තංව පාවකං;

වාරිනා විය ඔසිඤ්චං, සබ්බං නිබ්බාපයෙ දරං.

"Indeed, I was burning, like a fire sprinkled with ghee; but you, as if sprinkling water, have extinguished all my distress."

51.

51.

‘‘අබ්බහී වත මෙ සල්ලං, සොකං හදයනිස්සිතං;

යො මෙ සොකපරෙතස්ස, පිතුසොකං අපානුදි.

"Indeed, he has drawn out the dart from me, the sorrow lodged in my heart; he who has dispelled the grief for my father, by which I was overcome."

52.

52.

‘‘ස්වාහං අබ්බූළ්හසල්ලොස්මි, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො;

න සොචාමි න රොදාමි, තව සුත්වාන මාණව.

"I am one whose dart is drawn out, I am cooled and quenched; I do not grieve nor weep, having heard you, O young man."

53.

53.

‘‘එවං කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, යෙ හොන්ති අනුකම්පකා;

විනිවත්තයන්ති සොකම්හා, සුජාතො පිතරං යථා’’ති. –

"Thus do the wise act, those who are compassionate; they turn others away from sorrow, just as Sujāta did for his father."

චතස්සො ගාථා අභාසි. තත්ථ ආදිත්තන්ති සොකග්ගිනා ආදිත්තං ජලිතං. සන්තන්ති සමානං. පාවකන්ති අග්ගි. වාරිනා විය ඔසිඤ්චන්ති උදකෙන අවසිඤ්චන්තො විය. සබ්බං නිබ්බාපයෙ දරන්ති සබ්බං මෙ චිත්තදරථං නිබ්බාපෙසි. අබ්බහී වතාති නීහරි වත. සල්ලන්ති සොකසල්ලං. හදයනිස්සිතන්ති චිත්තසන්නිස්සිතසල්ලභූතං. සොකපරෙතස්සාති සොකෙන අභිභූතස්ස. පිතුසොකන්ති පිතරං ආරබ්භ උප්පන්නං සොකං. අපානුදීති අපනෙසි. තව සුත්වාන මාණවාති, කුමාර, තව වචනං සුත්වා ඉදානි පන න සොචාමි න රොදාමි. සුජාතො පිතරං යථාති යථා අයං සුජාතො අත්තනො පිතරං සොකතො විනිවත්තෙසි, එවං අඤ්ඤෙපි යෙ අනුකම්පකා අනුග්ගණ්හසීලා හොන්ති, තෙ සප්පඤ්ඤා එවං කරොන්ති පිතූනං අඤ්ඤෙසඤ්ච උපකාරං කරොන්තීති අත්ථො.

He spoke four verses. Therein, 'burning' means ablaze, consumed by the fire of grief. 'Being' means existing. 'Fire' means fire. 'As if sprinkling with water' means as if dousing with water. 'Extinguished all distress' means he extinguished all the turmoil of my mind. 'Indeed, he has drawn out' means indeed, he has removed. 'The dart' means the dart of sorrow. 'Lodged in the heart' means having become a dart lodged in the mind. 'Overwhelmed with sorrow' means overcome by sorrow. 'Grief for my father' means the sorrow that arose concerning his father. 'He has dispelled' means he removed. 'Having heard you, O young man' means: O youth, having heard your words, now I do not grieve nor weep. 'Just as Sujāta did for his father' means: just as this Sujāta turned his own father away from sorrow, so too do other wise and compassionate ones, who are disposed to help, act in this way, rendering service to their fathers and to others—this is the meaning.

මාණවස්ස වචනං සුත්වා පිතා අපගතසොකො හුත්වා සීසං නහායිත්වා භුඤ්ජිත්වා කම්මන්තෙ පවත්තෙත්වා කාලං කත්වා සග්ගපරායණො අහොසි. සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා තෙසං භික්ඛූනං සච්චානි පකාසෙසි, සච්චපරියොසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීසු පතිට්ඨහිංසු. තදා සුජාතො ලොකනාථො අහොසීති.

Having heard the youth's words, the father, free from sorrow, bathed his head, ate, and resumed his work; when his time came, he passed away and was destined for heaven. The Teacher, having brought forth this Dhamma discourse, revealed the Truths to those monks, and at the conclusion of the Truths, many were established in the fruit of stream-entry and so forth. At that time, Sujāta was the Lord of the World.

ගොණපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Ox-Ghost is concluded.

9. මහාපෙසකාරපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

9. The Commentary on the Story of the Great Weaver's Female Ghost

ගූථඤ්ච [Pg.40] මුත්තං රුහිරඤ්ච පුබ්බන්ති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං පෙසකාරපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. ද්වාදසමත්තා කිර භික්ඛූ සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වසනයොග්ගට්ඨානං වීමංසන්තා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය අඤ්ඤතරං ඡායූදකසම්පන්නං රමණීයං අරඤ්ඤායතනං තස්ස ච නාතිදූරෙ නාච්චාසන්නෙ ගොචරගාමං දිස්වා තත්ථ එකරත්තිං වසිත්වා දුතියදිවසෙ ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. තත්ථ එකාදස පෙසකාරා පටිවසන්ති, තෙ තෙ භික්ඛූ දිස්වා සඤ්ජාතසොමනස්සා හුත්වා අත්තනො අත්තනො ගෙහං නෙත්වා පණීතෙන ආහාරෙන පරිවිසිත්වා ආහංසු ‘‘කුහිං, භන්තෙ, ගච්ඡථා’’ති? ‘‘යත්ථ අම්හාකං ඵාසුකං, තත්ථ ගමිස්සාමා’’ති. ‘‘යදි එවං, භන්තෙ, ඉධෙව වසිතබ්බ’’න්ති වස්සූපගමනං යාචිංසු. භික්ඛූ සම්පටිච්ඡිංසු. උපාසකා තෙසං තත්ථ අරඤ්ඤකුටිකායො කාරෙත්වා අදංසු. භික්ඛූ තත්ථ වස්සං උපගච්ඡිංසු.

Excrement, urine, blood, and pus—this was spoken by the Teacher while dwelling at Sāvatthī, concerning a certain weaver's female hungry ghost. It is said that twelve monks, having received meditation topics from the Teacher, were searching for a suitable dwelling place. As the rains retreat was approaching, they saw a delightful forest grove endowed with shade and water, and an alms village not too far nor too near from it. They stayed there one night and entered the village for alms on the second day. There, eleven weavers were residing. Seeing the monks, they were filled with gladness and led them to their respective homes, served them with choice food, and asked, "Where are you going, venerable sirs?" "We will go where it is comfortable for us." "If so, venerable sirs, you should dwell right here," they requested, inviting them for the rains retreat. The monks consented. The lay followers had forest huts built for them there and offered them. The monks entered upon the rains retreat there.

තත්ථ ජෙට්ඨකපෙසකාරො ද්වෙ භික්ඛූ චතූහි පච්චයෙහි සක්කච්චං උපට්ඨහි, ඉතරෙ එකෙකං භික්ඛුං උපට්ඨහිංසු. ජෙට්ඨකපෙසකාරස්ස භරියා අස්සද්ධා අප්පසන්නා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මච්ඡරිනී භික්ඛූ න සක්කච්චං උපට්ඨාති. සො තං දිස්වා තස්සායෙව කනිට්ඨභගිනිං ආනෙත්වා අත්තනො ගෙහෙ ඉස්සරියං නිය්‍යාදෙසි. සා සද්ධා පසන්නා හුත්වා සක්කච්චං භික්ඛූ පටිජග්ගි. තෙ සබ්බෙ පෙසකාරො වස්සං වුත්ථානං භික්ඛූනං එකෙකස්ස එකෙකං සාටකමදංසු. තත්ථ මච්ඡරිනී ජෙට්ඨපෙසකාරස්ස භරියා පදුට්ඨචිත්තා අත්තනො සාමිකං පරිභාසි – ‘‘යං තයා සමණානං සක්‍යපුත්තියානං දානං දින්නං අන්නපානං, තං තෙ පරලොකෙ ගූථමුත්තං පුබ්බලොහිතඤ්ච හුත්වා නිබ්බත්තතු, සාටකා ච ජලිතා අයොමයපට්ටා හොන්තූ’’ති.

There, the elder weaver respectfully attended upon two monks with the four requisites, while the others attended upon one monk each. The elder weaver’s wife was faithless, displeased, holding wrong views, and miserly; she did not respectfully attend upon the monks. Seeing this, he brought her younger sister and entrusted the authority of his household to her. She, being faithful and devout, respectfully served the monks. All those weavers, when the monks had completed the rains retreat, gave one robe each to them. But the miserly wife of the elder weaver, with a corrupted mind, reviled her husband, saying: "Whatever food and drink you have given as alms to those recluses, the Sakyan sons, may it become excrement, urine, pus, and blood for you in the other world, and may the robes become blazing iron plates!"

තත්ථ ජෙට්ඨපෙසකාරො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා විඤ්ඣාටවියං ආනුභාවසම්පන්නා රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස පන කදරියා භරියා කාලං කත්වා තස්සෙව වසනට්ඨානස්ස අවිදූරෙ පෙතී හුත්වා නිබ්බත්ති. සා නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපා ජිඝච්ඡාපිපාසාභිභූතා තස්ස භූමදෙවස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ආහ – ‘‘අහං, සාමි, නිච්චොළා අතිවිය ජිඝච්ඡාපිපාසාභිභූතා විචරාමි, දෙහි මෙ වත්ථං අන්නපානඤ්චා’’ති. සො තස්සා දිබ්බං උළාරං අන්නපානං උපනෙසි. තං තාය ගහිතමත්තමෙව ගූථමුත්තං පුබ්බලොහිතඤ්ච සම්පජ්ජති, සාටකඤ්ච දින්නං තාය පරිදහිතං පජ්ජලිතං අයොමයපට්ටං හොති. සා මහාදුක්ඛං අනුභවන්තී තං ඡඩ්ඩෙත්වා කන්දන්තී විචරති.

There, the elder weaver, after some time, passed away and was reborn as a powerful tree deity in the Vindhya forest. His miserly wife, having also passed away, was reborn as a female hungry ghost not far from that same dwelling place. She was naked, of wretched appearance, and overwhelmed by hunger and thirst. Approaching that deity, she said: "Master, I wander about naked and tormented by extreme hunger and thirst. Give me clothing, food, and drink." He offered her divine and choice food and drink. But as soon as she took it, it turned into excrement, urine, pus, and blood. And when she wore the garment given to her, it became a blazing iron plate. Suffering greatly, she discarded it and wandered about weeping.

තෙන [Pg.41] ච සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු වුත්ථවස්සො සත්ථාරං වන්දිතුං ගච්ඡන්තො මහතා සත්ථෙන සද්ධිං විඤ්ඣාටවිං පටිපජ්ජි. සත්ථිකා රත්තිං මග්ගං ගන්ත්වා දිවා වනෙ සන්දච්ඡායූදකසම්පන්නං පදෙසං දිස්වා යානානි මුඤ්චිත්වා මුහුත්තං විස්සමිංසු. භික්ඛු පන විවෙකකාමතාය ථොකං අපක්කමිත්වා අඤ්ඤතරස්ස සන්දච්ඡායස්ස වනගහනපටිච්ඡන්නස්ස රුක්ඛස්ස මූලෙ සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤපෙත්වා නිපන්නො රත්තියං මග්ගගමනපරිස්සමෙන කිලන්තකායො නිද්දං උපගඤ්ඡි. සත්ථිකා විස්සමිත්වා මග්ගං පටිපජ්ජිංසු, සො භික්ඛු න පටිබුජ්ඣි. අථ සායන්හසමයෙ උට්ඨහිත්වා තෙ අපස්සන්තො අඤ්ඤතරං කුම්මග්ගං පටිපජ්ජිත්වා අනුක්කමෙන තස්සා දෙවතාය වසනට්ඨානං සම්පාපුණි. අථ නං සො දෙවපුත්තො දිස්වා මනුස්සරූපෙන උපගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා අත්තනො විමානං පවෙසෙත්වා පාදබ්භඤ්ජනාදීනි දත්වා පයිරුපාසන්තො නිසීදි. තස්මිඤ්ච සමයෙ සා පෙතී ආගන්ත්වා ‘‘දෙහි මෙ, සාමි, අන්නපානං සාටකඤ්චා’’ති ආහ. සො තස්සා තානි අදාසි. තානි ච තාය ගහිතමත්තානි ගූථමුත්තපුබ්බලොහිතපජ්ජලිතඅයොපට්ටායෙව අහෙසුං. සො භික්ඛු තං දිස්වා සඤ්ජාතසංවෙගො තං දෙවපුත්තං –

At that time, a certain monk, having completed the rains retreat, was going to pay homage to the Teacher. He set out for the Vindhya forest with a large caravan. The caravan, having traveled by night, saw a place in the forest by day that was endowed with dense shade and water, and unyoked their vehicles to rest for a while. The monk, desiring solitude, withdrew a short distance and, at the foot of a tree shaded and concealed by dense forest growth, spread out his outer robe and lay down. Weary from the exertion of traveling by night, he fell asleep. The caravan, having rested, resumed their journey, but the monk did not awaken. Then, in the evening, he rose and, not seeing them, took a wrong path and gradually arrived at the dwelling place of that deity. That young deity, seeing him, approached in human form, offered hospitality, and led him into his celestial mansion. There, he provided anointing of the feet and other comforts, then sat down to attend upon him. At that time, that female hungry ghost arrived and said, "Give me, master, food, drink, and a garment." He gave her those things. But as soon as she took them, they turned into excrement, urine, pus, blood, and blazing iron plates. Seeing this, the monk was struck with a sense of urgency and asked that young deity—

54.

54.

‘‘ගූථඤ්ච මුත්තං රුහිරඤ්ච පුබ්බං, පරිභුඤ්ජති කිස්ස අයං විපාකො;

අයං නු කිං කම්මමකාසි නාරී, යා සබ්බදා ලොහිතපුබ්බභක්ඛා.

“Excrement, urine, blood, and pus she consumes—of what deed is this the result? What deed did this woman perform, that she always feeds on blood and pus?

55.

55.

‘‘නවානි වත්ථානි සුභානි චෙව, මුදූනි සුද්ධානි ච ලොමසානි;

දින්නානි මිස්සා කිතකා භවන්ති, අයං නු කිං කම්මමකාසි නාරී’’ති. –

“New garments, beautiful, soft, pure, and fleecy; when given to her, they become vermin. What deed did this woman perform?”

ද්වීහි ගාථාහි පටිපුච්ඡි. තත්ථ කිස්ස අයං විපාකොති කීදිසස්ස කම්මස්ස අයං විපාකො, යං එසා ඉදානි පච්චනුභවතීති. අයං නු කිං කම්මමකාසි නාරීති අයං ඉත්ථී කිං නු ඛො කම්මං පුබ්බෙ අකාසි. යා සබ්බදා ලොහිතපුබ්බභක්ඛාති යා සබ්බකාලං රුහිරපුබ්බමෙව භක්ඛති පරිභුඤ්ජති. නවානීති පච්චග්ඝානි තාවදෙව පාතුභූතානි. සුභානීති සුන්දරානි දස්සනීයානි. මුදූනීති සුඛසම්ඵස්සානි. සුද්ධානීති පරිසුද්ධවණ්ණානි. ලොමසානීති සලොමකානි සුඛසම්ඵස්සානි[Pg.42], සුන්දරානීති අත්ථො. දින්නානි මිස්සා කිතකා භවන්තීති කිතකකණ්ටකසදිසානි ලොහපට්ටසදිසානි භවන්ති. ‘‘කීටකා භවන්තී’’ති වා පාඨො, ඛාදකපාණකවණ්ණානි භවන්තීති අත්ථො.

He questioned with two verses. Here, ‘Of what is this the result?’ means: ‘Of what kind of deed is this the result, which she now experiences?’ ‘What deed did this woman perform?’ means: ‘What deed, indeed, did this woman perform in the past?’ ‘She who always feeds on blood and pus’ means: ‘she who at all times consumes and enjoys only blood and pus.’ ‘New’ means: ‘fresh, just then appearing.’ ‘Beautiful’ means: ‘lovely, pleasing to see.’ ‘Soft’ means: ‘pleasant to touch.’ ‘Pure’ means: ‘of spotless color.’ ‘Fleecy’ means: ‘with hair, pleasant to touch, beautiful’—this is the meaning. ‘When given, they become vermin’ means: ‘they become like prickly thorns, like iron plates.’ Or the reading is ‘they become insects,’ meaning they take on the appearance of devouring creatures.

එවං සො දෙවපුත්තො තෙන භික්ඛුනා පුට්ඨො තාය පුරිමජාතියා කතකම්මං පකාසෙන්තො –

Thus, questioned by that monk, that young deity, revealing the deed done in a former birth, said:

56.

56.

‘‘භරියා මමෙසා අහු භදන්තෙ, අදායිකා මච්ඡරිනී කදරියා;

සා මං දදන්තං සමණබ්‍රාහ්මණානං, අක්කොසති ච පරිභාසති ච.

“Venerable sir, she was my wife—ungenerous, miserly, and stingy. When I gave to recluses and brahmins, she would scold and reproach me.

57.

57.

‘‘ගූථඤ්ච මුත්තං රුහිරඤ්ච පුබ්බං, පරිභුඤ්ජ ත්වං අසුචිං සබ්බකාලං;

එතං තෙ පරලොකස්මිං හොතු, වත්ථා ච තෙ කිතකසමා භවන්තු;

එතාදිසං දුච්චරිතං චරිත්වා, ඉධාගතා චිරරත්තාය ඛාදතී’’ති. –

“‘Consume excrement, urine, blood, and pus; always consume what is impure. May this be yours in the other world, and may your clothes become like vermin.’ Having practiced such misconduct, she has come here to eat for a long time.”

ද්වෙ ගාථා අභාසි. තත්ථ අදායිකාති කස්සචි කිඤ්චිපි අදානසීලා. මච්ඡරිනී කදරියාති පඨමං මච්ඡෙරමලස්ස සභාවෙන මච්ඡරිනී, තාය ච පුනප්පුනං ආසෙවනතාය ථද්ධමච්ඡරිනී, තාය කදරියා අහූති යොජනා. ඉදානි තස්සා තමෙව කදරියතං දස්සෙන්තො ‘‘සා මං දදන්ත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ එතාදිසන්ති එවරූපං යථාවුත්තවචීදුච්චරිතාදිං චරිත්වා. ඉධාගතාති ඉමං පෙතලොකං ආගතා, පෙතත්තභාවං උපගතා. චිරරත්තාය ඛාදතීති චිරකාලං ගූථාදිමෙව ඛාදති. තස්සා හි යෙනාකාරෙන අක්කුට්ඨං, තෙනෙවාකාරෙන පවත්තමානම්පි ඵලං. යං උද්දිස්ස අක්කුට්ඨං, තතො අඤ්ඤත්ථ පථවියං කමන්තකසඞ්ඛාතෙ මත්ථකෙ අසනිපාතො විය අත්තනො උපරි පතති.

He spoke two verses. Here, ‘ungenerous’ means: ‘she was by nature one who gave nothing to anyone.’ ‘Miserly, stingy’ means: ‘first, by the inherent nature of the defilement of miserliness, she was miserly; and through repeated cultivation of it, she became rigidly miserly’—thus is the connection to ‘she was stingy.’ Now, to show that same stinginess of hers, he says, ‘When I was giving,’ and so forth. Here, ‘such’ means: ‘having practiced such verbal misconduct as described above.’ ‘She has come here’ means: ‘she has come to this realm of hungry ghosts, having attained the state of a hungry ghost.’ ‘Eats for a long time’ means: ‘she eats excrement and the like for a long time.’ For her, the result comes about in the very manner in which she reviled. The reviling aimed at another does not fall elsewhere but upon oneself, like a thunderbolt upon the head of an enemy on earth.

එවං සො දෙවපුත්තො තාය පුබ්බෙ කතකම්මං කථෙත්වා පුන තං භික්ඛුං ආහ – ‘‘අත්ථි පන, භන්තෙ, කොචි උපායො ඉමං පෙතලොකතො මොචෙතු’’න්ති[Pg.43]? ‘‘අත්ථී’’ති ච වුත්තෙ ‘‘කථෙථ, භන්තෙ’’ති. යදි භගවතො අරියසඞ්ඝස්ස ච එකස්සෙව වා භික්ඛුනො දානං දත්වා ඉමිස්සා උද්දිසියති, අයඤ්ච තං අනුමොදති, එවමෙතිස්සා ඉතො දුක්ඛතො මුත්ති භවිස්සතීති. තං සුත්වා දෙවපුත්තො තස්ස භික්ඛුනො පණීතං අන්නපානං දත්වා තං දක්ඛිණං තස්සා පෙතියා ආදිසි. තාවදෙව සා පෙතී සුහිතා පීණින්ද්‍රියා දිබ්බාහාරස්ස තිත්තා අහොසි. පුන තස්සෙව භික්ඛුනො හත්ථෙ දිබ්බසාටකයුගං භගවන්තං උද්දිස්ස දත්වා තඤ්ච දක්ඛිණං පෙතියා ආදිසි. තාවදෙව ච සා දිබ්බවත්ථනිවත්ථා දිබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතා සබ්බකාමසමිද්ධා දෙවච්ඡරාපටිභාගා අහොසි. සො ච භික්ඛු තස්ස දෙවපුත්තස්ස ඉද්ධියා තදහෙව සාවත්ථිං පත්වා ජෙතවනං පවිසිත්වා භගවතො සන්තිකං උපගන්ත්වා වන්දිත්වා තං සාටකයුගං දත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසි. භගවාපි තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Thus, that deva, having recounted the deed she had done in the past, then addressed the bhikkhu again: “But, venerable sir, is there any means to free her from this peta realm?” When he was told, “There is,” he said, “Please explain, venerable sir.” “If one gives a gift to the Blessed One and the Noble Saṅgha, or even to a single bhikkhu, and dedicates it to her, and she rejoices in it, then she will be freed from this suffering.” Hearing this, the deva offered fine food and drink to that bhikkhu and dedicated that offering to that petī. Immediately, that petī became well-fed, with her faculties refreshed, satisfied with divine food. Then, offering a pair of divine robes to that same bhikkhu, dedicating it to the Blessed One, he again dedicated the offering to the petī. Immediately, she became clothed in divine garments and adorned with divine ornaments, fulfilled in all desires, resembling a celestial nymph. That bhikkhu, by the deva’s power, reached Sāvatthī that very day, entered the Jeta Grove, approached the Blessed One, paid homage, presented the pair of robes, and related the incident. The Blessed One, making that matter the occasion, taught the Dhamma to the assembled gathering. That teaching was beneficial to the multitude.

මහාපෙසකාරපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Story of the Great Weaver's Daughter is completed.

10. ඛල්ලාටියපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

10. The Explanation of the Story of the Bald Petī

කා නු අන්තොවිමානස්මින්ති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං ඛල්ලාටියපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර බාරාණසියං අඤ්ඤතරා රූපූපජීවිනී ඉත්ථී අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා අතිමනොහරකෙසකලාපී අහොසි. තස්සා හි කෙසා නීලා දීඝා තනූ මුදූ සිනිද්ධා වෙල්ලිතග්ගා ද්විහත්ථගය්හා විසට්ඨා යාව මෙඛලා කලාපා ඔලම්බන්ති. තං තස්සා කෙසසොභං දිස්වා තරුණජනො යෙභුය්‍යෙන තස්සං පටිබද්ධචිත්තො අහොසි. අථස්සා තං කෙසසොභං අසහමානා ඉස්සාපකතා කතිපයා ඉත්ථියො මන්තෙත්වා තස්සා එව පරිචාරිකදාසිං ආමිසෙන උපලාපෙත්වා තාය තස්සා කෙසූපපාතනං භෙසජ්ජං දාපෙසුං. සා කිර දාසී තං භෙසජ්ජං න්හානියචුණ්ණෙන සද්ධිං පයොජෙත්වා ගඞ්ගාය නදියා න්හානකාලෙ තස්සා අදාසි[Pg.44]. සා තෙන කෙසමූලෙසු තෙමෙත්වා උදකෙ නිමුජ්ජි, නිමුජ්ජනමත්තෙයෙව කෙසා සමූලා පරිපතිංසු, සීසං චස්සා තිත්තකලාබුසදිසං අහොසි. අථ සා සබ්බසො විලූනකෙසා ලුඤ්චිතමත්ථකා කපොතී විය විරූපා හුත්වා ලජ්ජාය අන්තොනගරං පවිසිතුං අසක්කොන්තී වත්ථෙන සීසං වෙඨෙත්වා බහිනගරෙ අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ වාසං කප්පෙන්තී කතිපාහච්චයෙන අපගතලජ්ජා තතො නිවත්තෙත්වා තිලානි පීළෙත්වා තෙලවණිජ්ජං සුරාවණිජ්ජඤ්ච කරොන්තී ජීවිකං කප්පෙසි. සා එකදිවසං ද්වීසු තීසු මනුස්සෙසු සුරාමත්තෙසු මහානිද්දං ඔක්කමන්තෙසු සිථිලභූතානි තෙසං නිවත්ථවත්ථානි අවහරි.

“Who is it within the mansion?” – This was spoken by the Teacher while dwelling at Sāvatthī, concerning a certain bald petī. In the past, it is said, in Bārāṇasī, there was a certain woman who lived by her beauty—beautiful, lovely, pleasing, endowed with supreme beauty of complexion, with extremely delightful tresses. Her hair was blue-black, long, fine, soft, glossy, with curled ends, thick enough to be grasped with two hands, hanging in clusters down to her girdle. Seeing the beauty of her hair, most young men became infatuated with her. Unable to bear the beauty of her hair, some jealous women conspired and, bribing her servant girl with gifts, had her administer a hair-removing medicine. It is said that the servant girl mixed that medicine with bathing powder and gave it to her mistress while she was bathing in the Ganges River. She moistened the roots of her hair with it and submerged in the water; the very moment she submerged, her hair fell out completely by the roots. Her head became like a bitter gourd. Then, with all her hair gone, her head plucked bare, she became as ugly as a pigeon. Ashamed, she could not enter the city, so she wrapped her head in cloth and took up residence in a certain place outside the city. After a few days, her shame faded, and she returned. She pressed sesame seeds and made a living by selling oil and liquor. One day, when two or three men had become drunk and fallen into a deep sleep, she stole their loosened garments.

අථෙකදිවසං සා එකං ඛීණාසවත්ථෙරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තා අත්තනො ඝරං නෙත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා තෙලසංසට්ඨං දොණිනිම්මජ්ජනිං පිඤ්ඤාකමදාසි. සො තස්සා අනුකම්පාය තං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජි. සා පසන්නමානසා උපරි ඡත්තං ධාරයමානා අට්ඨාසි. සො ච ථෙරො තස්සා චිත්තං පහංසෙන්තො අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සා ච ඉත්ථී අනුමොදනකාලෙයෙව ‘‘මය්හං කෙසා දීඝා තනූ සිනිද්ධා මුදූ වෙල්ලිතග්ගා හොන්තූ’’ති පත්ථනමකාසි.

Then one day, she saw an arahant elder going for alms and, with a joyful mind, led him to her house. She seated him on a prepared seat and offered him oil-mixed residue from cleaning the oil-press trough. Out of compassion for her, he accepted it and ate it. With a delighted mind, she stood holding a parasol above him. The elder, gladdening her heart, gave a blessing and departed. At the moment of the blessing, the woman made a wish: “May my hair be long, fine, sleek, soft, and with curled ends!”

සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා මිස්සකකම්මස්ස ඵලෙන සමුද්දමජ්ඣෙ කනකවිමානෙ එකිකා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්සා කෙසා පත්ථිතාකාරායෙව සම්පජ්ජිංසු. මනුස්සානං සාටකාවහරණෙන පන නග්ගා අහොසි. සා තස්මිං කනකවිමානෙ පුනප්පුනං උප්පජ්ජිත්වා එකං බුද්ධන්තරං නග්ගාව හුත්වා වීතිනාමෙසි. අථ අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුපුබ්බෙන සාවත්ථියං විහරන්තෙ සාවත්ථිවාසිනො සත්තසතා වාණිජා සුවණ්ණභූමිං උද්දිස්ස නාවාය මහාසමුද්දං ඔතරිංසු. තෙහි ආරුළ්හා නාවා විසමවාතවෙගුක්ඛිත්තා ඉතො චිතො ච පරිබ්භමන්තී තං පදෙසං අගමාසි. අථ සා විමානපෙතී සහ විමානෙන තෙසං අත්තානං දස්සෙසි. තං දිස්වා ජෙට්ඨවාණිජො පුච්ඡන්තො –

After some time, she passed away and, as a result of her mixed deeds, was reborn alone in a golden mansion in the middle of the ocean. Her hair appeared just as she had wished. However, because she had taken the garments of humans, she was naked. She was repeatedly reborn in that golden mansion and spent an entire Buddha-interval naked. Then, when our Blessed One arose in the world and set in motion the excellent Wheel of the Dhamma, while he was dwelling in due course in Sāvatthī, seven hundred merchants from Sāvatthī, intending to go to the Golden Land, boarded a ship and set out into the great ocean. The ship they boarded, tossed by the force of adverse winds, drifted here and there and reached that place. Then, that petī of the mansion, along with her mansion, revealed herself to them. Seeing her, the chief merchant asked:

58.

58.

‘‘කා නු අන්තොවිමානස්මිං, තිට්ඨන්තී නූපනික්ඛමි;

උපනික්ඛමස්සු භද්දෙ, පස්සාම තං බහිට්ඨිත’’න්ති. –

"Who are you, standing inside the mansion, not coming out? Come out, O good lady, that we may see you standing outside."

ගාථමාහ[Pg.45]. තත්ථ කා නු අන්තොවිමානස්මිං තිට්ඨන්තීති විමානස්ස අන්තො අබ්භන්තරෙ තිට්ඨන්තී කා නු ත්වං, කිං මනුස්සිත්ථී, උදාහු අමනුස්සිත්ථීති පුච්ඡති. නූපනික්ඛමීති විමානතො න නික්ඛමි. උපනික්ඛමස්සු, භද්දෙ, පස්සාම තං බහිට්ඨිතන්ති, භද්දෙ, තං මයං බහි ඨිතං පස්සාම දට්ඨුකාමම්හා, තස්මා විමානතො නික්ඛමස්සු. ‘‘උපනික්ඛමස්සු භද්දන්තෙ’’ති වා පාඨො, භද්දං තෙ අත්ථූති අත්ථො.

He spoke a verse. Therein, 'Who are you, standing inside the mansion' means: 'Who are you, standing inside, in the interior of the mansion? Are you a human woman, or a non-human woman?'—thus he asks. 'Not coming out' means: 'She does not come out of the mansion.' 'Come out, O good lady, that we may see you standing outside' means: 'O good lady, we wish to see you standing outside; therefore, come out of the mansion.' Alternatively, the reading is 'Upanikkhamassu bhaddante,' the meaning of which is, 'May it be well with you.'

අථස්ස සා අත්තනො බහි නික්ඛමිසුං අසක්කුණෙය්‍යතං පකාසෙන්තී –

Then she, revealing her inability to come out, said:

59.

59.

‘‘අට්ටීයාමි හරායාමි, නග්ගා නික්ඛමිතුං බහි;

කෙසෙහම්හි පටිච්ඡන්නා, පුඤ්ඤං මෙ අප්පකං කත’’න්ති. –

"I am troubled, I am ashamed, to go out naked; I am covered with my hair, for little merit was made by me."

ගාථමාහ. තත්ථ අට්ටීයාමීති නග්ගා හුත්වා බහි නික්ඛමිතුං අට්ටිකා දුක්ඛිතා අම්හි. හරායාමීති ලජ්ජාමි. කෙසෙහම්හි පටිච්ඡන්නාති කෙසෙහි අම්හි අහං පටිච්ඡාදිතා පාරුතසරීරා. පුඤ්ඤං මෙ අප්පකං කතන්ති අප්පකං පරිත්තං මයා කුසලකම්මං කතං, පිඤ්ඤාකදානමත්තන්ති අධිප්පායො.

She spoke a verse. Therein, 'I am troubled' means: 'Being naked, I am distressed and afflicted to go out.' 'I am ashamed' means: 'I am ashamed.' 'I am covered with my hair' means: 'I am covered, my body concealed, by my hair.' 'Little merit was made by me' means: 'A small, limited wholesome deed was done by me; the meaning is, it was merely a gift of oil-cake.'

අථස්සා වාණිජො අත්තනො උත්තරිසාටකං දාතුකාමො –-

Then the merchant, wishing to give her his upper robe, said:

60.

60.

‘‘හන්දුත්තරීයං දදාමි තෙ, ඉදං දුස්සං නිවාසය;

ඉදං දුස්සං නිවාසෙත්වා, එහි නික්ඛම සොභනෙ;

උපනික්ඛමස්සු භද්දෙ, පස්සාම තං බහිට්ඨිත’’න්ති. –

"Here, I give you an upper garment; wear this cloth. Having worn this cloth, come out, O beautiful one. Come out, O good lady, that we may see you standing outside."

ගාථමාහ. තත්ථ හන්දාති ගණ්හ. උත්තරීයන්ති උපසංබ්‍යානං උත්තරිසාටකන්ති අත්ථො. දදාමි තෙති තුය්හං දදාමි. ඉදං දුස්සං නිවාසයාති ඉදං මම උත්තරිසාටකං ත්වං නිවාසෙහි. සොභනෙති සුන්දරරූපෙ.

He spoke a verse. Therein, 'handa' means 'take.' 'Uttarīyaṃ' means 'an upper covering,' that is, 'an upper garment.' 'Dadāmi te' means 'I give to you.' 'Idaṃ dussaṃ nivāsaya' means: 'You should wear this, my upper garment.' 'Sobhane' means 'O beautiful one,' one of lovely form.

එවඤ්ච පන වත්වා අත්තනො උත්තරිසාටකං තස්සා උපනෙසි, සා තථා දිය්‍යමානස්ස අත්තනො අනුපකප්පනීයතඤ්ච, යථා දිය්‍යමානං උපකප්පති, තඤ්ච දස්සෙන්තී –

Having spoken thus, he offered his upper robe to her. She, showing both that it was unsuitable for her when given in that manner, and how it could be made suitable when given, said:

61.

61.

‘‘හත්ථෙන හත්ථෙ තෙ දින්නං, න මය්හං උපකප්පති;

එසෙත්ථුපාසකො සද්ධො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො.

"What is given from your hand into my hand is of no benefit to me; here is a faithful lay follower, a disciple of the Perfectly Enlightened One.

62.

62.

‘‘එතං අච්ඡාදයිත්වාන, මම දක්ඛිණමාදිස;

තථාහං සුඛිතා හෙස්සං, සබ්බකාමසමිද්ධිනී’’ති. –

"Having clothed him, dedicate the offering to me; thus I shall be happy, fulfilled in all desires."

ගාථාද්වයමාහ[Pg.46]. තත්ථ හත්ථෙන හත්ථෙ තෙ දින්නං, න මය්හං උපකප්පතීති, මාරිස, තව හත්ථෙන මම හත්ථෙ තයා දින්නං න මය්හං උපකප්පති න විනියුජ්ජති, උපභොගයොග්ගං න හොතීති අත්ථො. එසෙත්ථුපාසකො සද්ධොති එසො රතනත්තයං උද්දිස්ස සරණගමනෙන උපාසකො කම්මඵලසද්ධාය ච සමන්නාගතත්තා සද්ධො එත්ථ එතස්මිං ජනසමූහෙ අත්ථි. එතං අච්ඡාදයිත්වාන, මම දක්ඛිණමාදිසාති එතං උපාසකං මම දිය්‍යමානං සාටකං පරිදහාපෙත්වා තං දක්ඛිණං මය්හං ආදිස පත්තිදානං දෙහි. තථාහං සුඛිතා හෙස්සන්ති තථා කතෙ අහං සුඛිතා දිබ්බවත්ථනිවත්ථා සුඛප්පත්තා භවිස්සාමීති.

She spoke two verses. Therein, 'What is given from your hand into my hand is of no benefit to me' means: 'Sir, what is given by you with your hand into my hand is of no benefit to me, it is not proper, it is not fit for enjoyment.' 'Here is a faithful lay follower' means: 'Here in this assembly there is a lay follower who has gone for refuge to the Triple Gem and is endowed with faith in the results of kamma, and is therefore faithful.' 'Having clothed him, dedicate the offering to me' means: 'Having made this lay follower wear the robe that was to be given to me, dedicate that offering to me, give the transference of merit.' 'Thus I shall be happy' means: 'When that is done, I shall be happy, clothed in divine garments and having attained happiness.'

තං සුත්වා වාණිජා තං උපාසකං න්හාපෙත්වා විලිම්පෙත්වා වත්ථයුගෙන අච්ඡාදෙසුං. තමත්ථං පකාසෙන්තා සඞ්ගීතිකාරා –

Hearing this, the merchants had that lay follower bathed, anointed, and clothed with a pair of garments. Explaining that matter, the compilers of the canon said:

63.

63.

‘‘තඤ්ච තෙ න්හාපයිත්වාන, විලිම්පෙත්වාන වාණිජා;

වත්ථෙහච්ඡාදයිත්වාන, තස්සා දක්ඛිණමාදිසුං.

"Having had him bathed and anointed, the merchants, having clothed him with garments, dedicated the offering to her.

64.

64.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, විපාකො උදපජ්ජථ;

භොජනච්ඡාදනපානීයං, දක්ඛිණාය ඉදං ඵලං.

"Immediately upon the dedication, the result arose: food, clothing, and drink—this is the fruit of the offering.

65.

65.

‘‘තතො සුද්ධා සුචිවසනා, කාසිකුත්තමධාරිනී;

හසන්තී විමානා නික්ඛමි, දක්ඛිණාය ඉදං ඵල’’න්ති. –

"Then, pure, clad in spotless garments, wearing the finest cloth of Kāsī, laughing, she emerged from the mansion—this is the fruit of the offering."

තිස්සො ගාථායො අවොචුං.

They spoke three verses.

63. තත්ථ තන්ති තං උපාසකං. ච-සද්දො නිපාතමත්තං. තෙති තෙ වාණිජාති යොජනා. විලිම්පෙත්වානාති උත්තමෙන ගන්ධෙන විලිම්පෙත්වා. වත්ථෙහච්ඡාදයිත්වානාති වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නං සබ්‍යඤ්ජනං භොජනං භොජෙත්වා නිවාසනං උත්තරීයන්ති ද්වීහි වත්ථෙහි අච්ඡාදෙසුං, ද්වෙ වත්ථානි අදංසූති අත්ථො. තස්සා දක්ඛිණමාදිසුන්ති තස්සා පෙතියා තං දක්ඛිණං ආදිසිංසු.

63. Herein, 'him' refers to that lay follower. The word 'ca' is merely a particle. 'They' is to be connected with 'the merchants.' 'Anointed' means having anointed with the finest perfume. 'Clothed him with garments' means having fed him a meal complete with sauces, endowed with color, fragrance, and taste, they covered him with two garments—a lower garment and an upper garment—meaning they gave him two cloths. 'Dedicated the offering to her' means they dedicated that offering to that petī.

64. සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙති අනූ-ති නිපාතමත්තං, තස්සා දක්ඛිණාය උද්දිට්ඨසමනන්තරමෙව. විපාකො උදපජ්ජථාති තස්සා පෙතියා විපාකො දක්ඛිණාය [Pg.47] ඵලං උප්පජ්ජි. කීදිසොති පෙතී ආහ භොජනච්ඡාදනපානීයන්ති. නානප්පකාරං දිබ්බභොජනසදිසං භොජනඤ්ච නානාවිරාගවණ්ණසමුජ්ජලං දිබ්බවත්ථසදිසං වත්ථඤ්ච අනෙකවිධං පානකඤ්ච දක්ඛිණාය ඉදං ඊදිසං ඵලං උදපජ්ජථාති යොජනා.

64. 'Immediately upon the dedication' means 'anū' is merely a particle, and it means immediately after the offering was dedicated to her. 'The result arose' means the result, the fruit, of the offering arose for that petī. 'What kind?' The petī said: 'Food, clothing, and drink.' Various kinds of food like divine food, garments of dazzling variegated colors resembling divine cloth, and various types of drinks—this was the kind of result that arose from the offering; thus is the connection.

65. තතොති යථාවුත්තභොජනාදිපටිලාභතො පච්ඡා. සුද්ධාති න්හානෙන සුද්ධසරීරා. සුචිවසනාති සුවිසුද්ධවත්ථනිවත්ථා. කාසිකුත්තමධාරිනීති කාසිකවත්ථතොපි උත්තමවත්ථධාරිනී. හසන්තීති ‘‘පස්සථ තාව තුම්හාකං දක්ඛිණාය ඉදං ඵලවිසෙස’’න්ති පකාසනවසෙන හසමානා විමානතො නික්ඛමි.

65. 'Then' refers to after obtaining the aforementioned food and so forth. 'Pure' means her body was cleansed by bathing. 'Clad in clean garments' means dressed in very pure clothes. 'Wearing the finest Kāsi cloth' means wearing a garment more excellent than even Kāsi cloth. 'Laughing' means she emerged from the mansion laughing, as if to proclaim, 'See for yourselves this special result of your offering!'

අථ තෙ වාණිජා එවං පච්චක්ඛතො පුඤ්ඤඵලං දිස්වා අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතා තස්මිං උපාසකෙ සඤ්ජාතගාරවබහුමානා කතඤ්ජලී තං පයිරුපාසිංසු. සොපි තෙ ධම්මකථාය භිය්‍යොසොමත්තාය පසාදෙත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙසි. තෙ තාය විමානපෙතියා කතකම්මං –

Then those merchants, having directly seen the fruit of merit, their minds filled with astonishment and wonder, developed deep reverence and respect for that lay follower. With hands joined in reverence, they attended upon him. He, in turn, further inspired them with a Dhamma talk and established them in the refuges and precepts. They then inquired about the deed done by that mansion-dwelling spirit:

66.

66.

‘‘සුචිත්තරූපං රුචිරං, විමානං තෙ පභාසති;

දෙවතෙ පුච්ඡිතාචික්ඛ, කිස්ස කම්මස්සිදං ඵල’’න්ති. –

“Your mansion, well-adorned and delightful, shines forth; O deity, being questioned, tell us: of what deed is this the fruit?”

ඉමාය ගාථාය පුච්ඡිංසු. තත්ථ සුචිත්තරූපන්ති හත්ථිඅස්සඉත්ථිපුරිසාදිවසෙන චෙව මාලාකම්මලතාකම්මාදිවසෙන ච සුට්ඨු විහිතචිත්තරූපං. රුචිරන්ති රමණීයං දස්සනීයං. කිස්ස කම්මස්සිදං ඵලන්ති කීදිසස්ස කම්මස්ස, කිං දානමයස්ස උදාහු සීලමයස්ස ඉදං ඵලන්ති අත්ථො.

They questioned her with this verse. Herein, 'well-adorned' means beautifully designed with figures of elephants, horses, women, and men, and so on, and also with garland-work and vine-work, and so on. 'Delightful' means charming, pleasing to behold. 'Of what deed is this the fruit?' means: of what kind of deed—whether one consisting of giving or one consisting of virtue—is this the result?

සා තෙහි එවං පුට්ඨා ‘‘මයා කතස්ස පරිත්තකස්ස කුසලකම්මස්ස තාව ඉදං ඵලං, අකුසලකම්මස්ස පන ආයතිං නිරයෙ එදිසං භවිස්සතී’’ති තදුභයං ආචික්ඛන්තී –

When questioned thus by them, she, explaining both, said: “This is the fruit of a minor wholesome deed I performed; but for an unwholesome deed, such will be the result in the future, in hell.”

67.

67.

‘‘භික්ඛුනො චරමානස්ස, දොණිනිම්මජ්ජනිං අහං;

අදාසිං උජුභූතස්ස, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

“To a wandering monk, one who was upright, I gave a measure of oil-cake with a serene mind.

68.

68.

‘‘තස්ස කම්මස්ස කුසලස්ස, විපාකං දීඝමන්තරං;

අනුභොමි විමානස්මිං, තඤ්ච දානි පරිත්තකං.

“For a long time I experience the result of that wholesome deed in this mansion; and that is now but little.

69.

69.

‘‘උද්ධං [Pg.48] චතූහි මාසෙහි, කාලංකිරියා භවිස්සති;

එකන්තකටුකං ඝොරං, නිරයං පපතිස්සහං.

“After four months, my death will occur; I shall fall into a dreadful, terrible hell, a place of utter pain.

70.

70.

‘‘චතුක්කණ්ණං චතුද්වාරං, විභත්තං භාගසො මිතං;

අයොපාකාරපරියන්තං, අයසා පටිකුජ්ජිතං.

“Four-cornered, with four gates, divided into measured sections; encircled by walls of iron, and covered over with iron.

71.

71.

‘‘තස්ස අයොමයා භූමි, ජලිතා තෙජසා යුතා;

සමන්තා යොජනසතං, ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා.

“Its ground is made of iron, blazing, endowed with heat; it stands pervading a hundred leagues all around, at all times.

72.

72.

‘‘තත්ථාහං දීඝමද්ධානං, දුක්ඛං වෙදිස්ස වෙදනං;

ඵලඤ්ච පාපකම්මස්ස, තස්මා සොචාමහං භුස’’න්ති. – ගාථායො අභාසි;

“There, for a long time, I shall experience painful feeling, the fruit of an evil deed; therefore, I grieve greatly.” —thus she spoke these verses.

67. තත්ථ භික්ඛුනො චරමානස්සාති අඤ්ඤතරස්ස භින්නකිලෙසස්ස භික්ඛුනො භික්ඛාය චරන්තස්ස. දොණිනිම්මජ්ජනින්ති විස්සන්දමානතෙලං පිඤ්ඤාකං. උජුභූතස්සාති චිත්තජිම්හවඞ්කකුටිලභාවකරානං කිලෙසානං අභාවෙන උජුභාවප්පත්තස්ස. විප්පසන්නෙන චෙතසාති කම්මඵලසද්ධාය සුට්ඨු පසන්නෙන චිත්තෙන.

67. Herein, 'to a wandering monk' means to a certain monk whose defilements were destroyed, who was wandering for alms. 'A measure of oil-cake' means oil-cake from which oil is dripping. 'To one who was upright' means to one who had attained an upright state due to the absence of the defilements that cause crookedness, deviousness, and dishonesty of mind. 'With a serene mind' means with a mind thoroughly serene through faith in the fruit of kamma.

68-69. දීඝමන්තරන්ති ම-කාරො පදසන්ධිකරො, දීඝඅන්තරං දීඝකාලන්ති අත්ථො. තඤ්ච දානි පරිත්තකන්ති තඤ්ච පුඤ්ඤඵලං විපක්කවිපාකත්තා කම්මස්ස ඉදානි පරිත්තකං අප්පාවසෙසං, න චිරෙනෙව ඉතො චවිස්සාමීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘උද්ධං චතූහි මාසෙහි, කාලංකිරියා භවිස්සතී’’ති චතූහි මාසෙහි උද්ධං චතුන්නං මාසානං උපරි පඤ්චමෙ මාසෙ මම කාලංකිරියා භවිස්සතීති දස්සෙති. එකන්තකටුකන්ති එකන්තෙනෙව අනිට්ඨඡඵස්සායතනිකභාවතො එකන්තදුක්ඛන්ති අත්ථො. ඝොරන්ති දාරුණං. නිරයන්ති නත්ථි එත්ථ අයො සුඛන්ති කත්වා ‘‘නිරය’’න්ති ලද්ධනාමං නරකං. පපතිස්සහන්ති පපහිස්සාමි අහං.

68-69. 'For a long time': the letter 'm' is a euphonic consonant for linking words; the meaning is a long interval, a long time. 'And that is now but little' means that the fruit of that merit, because its result has ripened, is now little, with little remaining; the meaning is, 'I will pass away from here before long.' Therefore, she said, 'After four months, my death will occur,' showing that after four months, that is, in the fifth month, her death will occur. 'A place of utter pain' means entirely painful because it is exclusively composed of the six undesirable bases for contact. 'Terrible' means dreadful. 'Hell' (niraya): because it is said, 'There is no happiness (ayo) or pleasure here,' the place of torment has received the name 'niraya.' 'I shall fall' means 'I shall fall.'

70. ‘‘නිරය’’න්ති චෙත්ථ අවීචිමහානිරයස්ස අධිප්පෙතත්තා තං සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘චතුක්කණ්ණ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ චතුක්කණ්ණන්ති චතුක්කොණං. චතුද්වාරන්ති චතූසු දිසාසු චතූහි ද්වාරෙහි යුත්තං. විභත්තන්ති සුට්ඨු විභත්තං.

70. Here, since 'hell' is intended to mean the Avīci great hell, to show its form she said 'four-cornered,' and so on. Therein, 'four-cornered' means having four corners. 'With four gates' means endowed with four gates in the four directions. 'Divided' means well-divided.

භාගසොති [Pg.49] භාගතො. මිතන්ති තුලිතං. අයොපාකාරපරියන්තන්ති අයොමයෙන පාකාරෙන පරික්ඛිත්තං. අයසා පටිකුජ්ජිතන්ති අයොපටලෙනෙව උපරි පිහිතං.

'Into sections' means by parts. 'Measured' means weighed. 'Encircled by walls of iron' means surrounded by a wall made of iron. 'Covered over with iron' means covered above with a sheet of iron.

71-72. තෙජසා යුතාති සමන්තතො සමුට්ඨිතජාලෙන මහතා අග්ගිනා නිරන්තරං සමායුතජාලා. සමන්තා යොජනසතන්ති එවං පන සමන්තා බහි සබ්බදිසාසු යොජනසතං යොජනානං සතං. සබ්බදාති සබ්බකාලං. ඵරිත්වා තිට්ඨතීති බ්‍යාපෙත්වා තිට්ඨති. තත්ථාති තස්මිං මහානිරයෙ. වෙදිස්සන්ති වෙදිස්සාමි අනුභවිස්සාමි. ඵලඤ්ච පාපකම්මස්සාති ඉදං ඊදිසං දුක්ඛානුභවනං මහා එවං කතස්ස පාපස්ස කම්මස්ස ඵලන්ති අත්ථො.

71-72. 'Endowed with heat' means continuously connected with a net of flames from a great fire that has risen up on all sides. 'A hundred leagues all around' means that on all sides, outside, it extends for a hundred leagues. 'At all times' means for all time. 'Pervading it stands' means it stands spreading through. 'There' means in that great hell. 'I shall experience' means I shall feel, I shall undergo. 'And the fruit of an evil deed' means that this experience of such suffering is the fruit of a great evil deed thus done.

එවං තාය අත්තනා කතකම්මඵලෙ ආයතිං නෙරයිකභයෙ ච පකාසිතෙ සො උපාසකො කරුණාසඤ්චොදිතමානසො ‘‘හන්දස්සාහං පතිට්ඨා භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘දෙවතෙ, ත්වං මය්හං එකස්ස දානවසෙන සබ්බකාමසමිද්ධා උට්ඨාරසම්පත්තියුත්තා ජාතා, ඉදානි පන ඉමෙසං උපාසකානං දානං දත්වා සත්ථු ච ගුණෙ අනුස්සරිත්වා නිරයූපපත්තිතො මුච්චිස්සසී’’ති. සා පෙතී හට්ඨතුට්ඨා ‘‘සාධූ’’ති වත්වා තෙ දිබ්බෙන අන්නපානෙන සන්තප්පෙත්වා දිබ්බානි වත්ථානි නානාවිධානි රතනානි ච අදාසි, භගවන්තඤ්ච උද්දිස්ස දිබ්බං දුස්සයුගං තෙසං හත්ථෙ දත්වා ‘‘අඤ්ඤතරා, භන්තෙ, විමානපෙතී භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතීති සාවත්ථිං ගන්ත්වා සත්ථාරං මම වචනෙන වන්දථා’’ති වන්දනඤ්ච පෙසෙසි, තඤ්ච නාවං අත්තනො ඉද්ධානුභාවෙන තෙහි ඉච්ඡිතපට්ටනං තං දිවසමෙව උපනෙසි.

Thus, when she had revealed the fruit of the deed she herself had done and the future danger of hell, that lay follower, his mind stirred by compassion, thought, 'Come, let me be a support for her,' and said: 'Deity, by giving to me alone, you have become endowed with all desired things and possessed of abundant prosperity. Now, by giving a gift to these lay followers and by recollecting the virtues of the Teacher, you will be freed from arising in hell.' Delighted and elated, the spirit said, 'Excellent!' and satisfied them with divine food and drink. She also gave them divine garments and various kinds of jewels. Dedicating a pair of divine cloths to the Blessed One, she placed them in their hands, saying, 'Venerable sirs, a certain mansion-dwelling spirit pays homage at the feet of the Blessed One with her head. When you go to Sāvatthī, pay homage to the Teacher with my words.' She thus sent her homage and, by her own psychic power, brought that boat to their desired port that very day.

අථ තෙ වාණිජා තතො පට්ටනතො අනුක්කමෙන සාවත්ථිං පත්වා ජෙතවනං පවිසිත්වා සත්ථු තං දුස්සයුගං දත්වා වන්දනඤ්ච නිවෙදෙත්වා ආදිතො පට්ඨාය තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසුං. සත්ථා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි, සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා ජාතා. තෙ පන උපාසකා දුතියදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තස්සා දක්ඛිණමාදිසිංසු. සා ච තතො පෙතලොකතො චවිත්වා විවිධරතනවිජ්ජොතිතෙ තාවතිංසභවනෙ කනකවිමානෙ අච්ඡරාසහස්සපරිවාරා නිබ්බත්තීති.

Then those merchants, having gradually reached Sāvatthī from that port, entered Jetavana, presented the pair of cloths to the Teacher, conveyed the homage, and from the beginning recounted that event to the Blessed One. The Teacher, making that the basis for an exposition, expounded the Dhamma in detail to the assembled gathering, and that teaching proved beneficial to the multitude. Those lay followers, on the following day, offered a great alms-giving to the community of monks headed by the Buddha and dedicated the merit of that offering to her. And she, having passed away from that realm of ghosts, was reborn in the Tāvatiṃsa heaven, in a golden mansion radiant with various jewels, surrounded by a thousand celestial nymphs.

ඛල්ලාටියපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Khallāṭiya Female Ghost is concluded.

11. නාගපෙතවත්ථුවණ්ණනා

11. The Commentary on the Story of the Nāga Ghost

පුරතොව [Pg.50] සෙතෙන පලෙති හත්ථිනාති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ ද්වෙ බ්‍රාහ්මණපෙතෙ ආරම්භ වුත්තං. ආයස්මා කිර සංකිච්චො සත්තවස්සිකො ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පත්වා සාමණෙරභූමියං ඨිතො තිංසමත්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං අරඤ්ඤායතනෙ වසන්තො තෙසං භික්ඛූනං පඤ්චන්නං චොරසතානං හත්ථතො ආගතං මරණම්පි බාහිත්වා තෙ ච චොරෙ දමෙත්වා පබ්බාජෙත්වා සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාවසානෙ තෙ භික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිංසු. අථායස්මා සංකිච්චො පරිපුණ්ණවස්සො ලද්ධූපසම්පදො තෙහි පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං බාරාණසිං ගන්ත්වා ඉසිපතනෙ විහාසි. මනුස්සා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසා වීථිපටිපාටියා වග්ගවග්ගා හුත්වා ආගන්තුකදානං අදංසු. තත්ථ අඤ්ඤතරො උපාසකො මනුස්සෙ නිච්චභත්තෙ සමාදපෙසි, තෙ යථාබලං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙසුං.

This was said by the Teacher while he was dwelling at Jetavana, concerning two brahmin ghosts, with reference to the verse beginning: 'Before, he proceeds on a white elephant...' It is said that the Venerable Saṅkicca, having attained arahantship at the age of seven, as if on a razor's edge, while still a novice, dwelt in a forest abode with about thirty monks. He averted death for those monks at the hands of five hundred robbers, tamed the robbers, ordained them, and went to the Teacher. The Teacher taught the Dhamma to those monks, and at the discourse's end, those monks attained arahantship. Then, the Venerable Saṅkicca, having completed his years and received the higher ordination, went to Bārāṇasī with those five hundred monks and stayed at Isipatana. People went to the elder, listened to the Dhamma, and with confident minds offered alms to visiting monks in turn, group by group. There, a certain lay follower encouraged the people to establish a regular meal offering, and they set up a regular meal offering according to their ability.

තෙන ච සමයෙන බාරාණසියං අඤ්ඤතරස්ස මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ද්වෙ පුත්තා එකා ච ධීතා අහෙසුං. තෙසු ජෙට්ඨපුත්තො තස්ස උපාසකස්ස මිත්තො අහොසි. සො තං ගහෙත්වා ආයස්මතො සංකිච්චස්ස සන්තිකං අගමාසි. ආයස්මා සංකිච්චො තස්ස ධම්මං දෙසෙසි. සො මුදුචිත්තො අහොසි. අථ නං සො උපාසකො ආහ – ‘‘ත්වං එකස්ස භික්ඛුනො නිච්චභත්තං දෙහී’’ති. ‘‘අනාචිණ්ණං අම්හාකං බ්‍රාහ්මණානං සමණානං සක්‍යපුත්තියානං නිච්චභත්තදානං, තස්මා නාහං දස්සාමී’’ති. ‘‘කිං මය්හම්පි භත්තං න දස්සසී’’ති? ‘‘කථං න දස්සාමී’’ති ආහ. ‘‘යදි එවං යං මය්හං දෙසි, තං එකස්ස භික්ඛුස්ස දෙහී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා දුතියදිවසෙ පාතොව විහාරං ගන්ත්වා එකං භික්ඛුං ආනෙත්වා භොජෙසි.

At that time, in Bārāṇasī, a certain brahmin with wrong views had two sons and one daughter. Among them, the eldest son was a friend of that lay follower. Taking him along, he went to the presence of Venerable Saṅkicca. Venerable Saṅkicca taught him the Dhamma. He became soft-hearted. Then that lay follower said to him, "You should give a regular meal offering to one monk." "It is not customary among us brahmins to give regular meal offerings to Sakyan recluses. Therefore, I will not give it." "Will you not give food to me either?" "How could I not give to you?" he replied. "If so, then what you give to me, give it to one monk." Agreeing with "Very well," the next morning he went early to the monastery, brought one monk, and fed him.

එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ භික්ඛූනං පටිපත්තිං දිස්වා ධම්මඤ්ච සුණිත්වා තස්ස කනිට්ඨභාතා ච භගිනී ච සාසනෙ අභිප්පසන්නා පුඤ්ඤකම්මරතා ච අහෙසුං. එවං තෙ තයො ජනා යථාවිභවං දානානි දෙන්තා සමණබ්‍රාහ්මණෙ සක්කරිංසු ගරුං කරිංසු මානෙසුං පූජෙසුං. මාතාපිතරො පන නෙසං අස්සද්ධා [Pg.51] අප්පසන්නා සමණබ්‍රාහ්මණෙසු අගාරවා පුඤ්ඤකිරියාය අනාදරා අච්ඡන්දිකා අහෙසුං. තෙසං ධීතරං දාරිකං මාතුලපුත්තස්සත්ථාය ඤාතකා වාරෙසුං. සො ච ආයස්මතො සංකිච්චස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සංවෙගජාතො පබ්බජිත්වා නිච්චං අත්තනො මාතු-ගෙහං භුඤ්ජිතුං ගච්ඡති. තං මාතා අත්තනො භාතු-ධීතාය දාරිකාය පලොභෙති. තෙන සො උක්කණ්ඨිතො හුත්වා උපජ්ඣායං උපසඞ්ගමිත්වා ආහ – ‘‘උප්පබ්බජිස්සාමහං, භන්තෙ, අනුජානාථ ම’’න්ති. උපජ්ඣායො තස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා ආහ – ‘‘සාමණෙර, මාසමත්තං ආගමෙහී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා මාසෙ අතික්කන්තෙ තථෙව ආරොචෙසි. උපජ්ඣායො පුන ‘‘අඩ්ඪමාසං ආගමෙහී’’ති ආහ. අඩ්ඪමාසෙ අතික්කන්තෙ තථෙව වුත්තෙ පුන ‘‘සත්තාහං ආගමෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණි. අථ තස්මිං අන්තොසත්තාහෙ සාමණෙරස්ස මාතුලානියා ගෙහං විනට්ඨච්ඡදනං ජිණ්ණං දුබ්බලකුට්ටං වාතවස්සාභිහතං පරිපති. තත්ථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණී ද්වෙ පුත්තා ඝීතා ච ගෙහෙන අජ්ඣොත්ථටා කාලමකංසු. තෙසු බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණී ච පෙතයොනියං නිබ්බත්තිංසු, ද්වෙ පුත්තා ධීතා ච භුම්මදෙවෙසු. තෙසු ජෙට්ඨපුත්තස්ස හත්ථියානං නිබ්බත්ති, කනිට්ඨස්ස අස්සතරීරථො, ධීතාය සුවණ්ණසිවිකා. බ්‍රාහ්මණො ච බ්‍රාහ්මණී ච මහන්තෙ මහන්තෙ අයොමුග්ගරෙ ගහෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ආකොටෙන්ති, අභිහතට්ඨානෙසු මහන්තා මහන්තා ඝටප්පමාණා ගණ්ඩා උට්ඨහිත්වා මුහුත්තෙනෙව පචිත්වා පරිභෙදප්පත්තා හොන්ති. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ගණ්ඩෙ ඵාලෙත්වා කොධාභිභූතා නික්කරුණා ඵරුසවචනෙහි තජ්ජෙන්තා පුබ්බලොහිතං පිවන්ති, න ච තිත්තිං පටිලභන්ති.

Thus, as time passed, having seen the practice of the monks and heard the Dhamma, his younger brother and sister became deeply confident in the Teaching, delighting in meritorious deeds. In this way, these three people, according to their means, gave alms, honored, respected, esteemed, and revered recluses and brahmins. However, their parents were faithless, lacking confidence, disrespectful toward recluses and brahmins, indifferent to meritorious deeds, and unwilling. Their relatives arranged a marriage for their daughter, the young girl, with their maternal uncle’s son. Having heard the Dhamma in the presence of the Venerable Saṅkicca, he was stirred by a sense of urgency, went forth, and regularly went to his mother’s house to eat. His mother enticed him with her brother’s daughter, the young girl. Discontented by this, he approached his preceptor and said, “Venerable sir, I will disrobe. Please give me permission.” Seeing his potential for spiritual progress, the preceptor said, “Novice, wait for a month.” He agreed, saying, “Very well,” but when the month had passed, he repeated his request. The preceptor then said, “Wait for half a month.” When half a month had passed, he said the same again, and the preceptor replied, “Wait for a week.” He agreed, saying, “Very well.” Then, within that week, the house of the novice’s maternal aunt collapsed—its roof destroyed, its walls old and weak, battered by wind and rain. There, the brahmin, his wife, their two sons, and their daughter were crushed beneath the house and died. The brahmin and his wife were reborn in the realm of hungry ghosts, while the two sons and the daughter were reborn as terrestrial deities. For the eldest son, an elephant vehicle appeared; for the youngest, a chariot drawn by mules; and for the daughter, a golden palanquin. The brahmin and his wife, wielding massive iron clubs, struck each other. Where they were struck, enormous boils the size of cooking pots arose, instantly festering and bursting. They split open each other’s boils, overwhelmed by anger, mercilessly tormenting one another with harsh words, drinking pus and blood—yet never finding satisfaction.

අථ සාමණෙරො උක්කණ්ඨාභිභූතො උපජ්ඣායං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, මයා පටිඤ්ඤාතදිවසා වීතිවත්තා, ගෙහං ගමිස්සාමි, අනුජානාථ ම’’න්ති. අථ නං උපජ්ඣායො ‘‘අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ කාලපක්ඛචාතුද්දසියා පවත්තමානාය එහී’’ති වත්වා ඉසිපතනවිහාරස්ස පිට්ඨිපස්සෙන ථොකං ගන්ත්වා අට්ඨාසි. තෙන ච සමයෙන තෙ ද්වෙ දෙවපුත්තා සද්ධිං භගිනියා තෙනෙව මග්ගෙන යක්ඛසමාගමං සම්භාවෙතුං ගච්ඡන්ති, තෙසං පන මාතාපිතරො මුග්ගරහත්ථා ඵරුසවාචා කාළරූපා ආකුලාකුලලූඛපතිතකෙසභාරා අග්ගිදඩ්ඪතාලක්ඛන්ධසදිසා [Pg.52] විගලිතපුබ්බලොහිතා වලිතගත්තා අතිවිය ජෙගුච්ඡබීභච්ඡදස්සනා තෙ අනුබන්ධන්ති.

Then the novice, overwhelmed by discontent, approached his preceptor and said: "Venerable sir, the days I promised have passed. I will go home, please give me permission." Then the preceptor said to him, "Come when the sun has set, on the fourteenth day of the dark fortnight," and having spoken, he went a short distance behind the Isipatana monastery and stood there. At that time, those two divine sons, along with their sister, were going along that very path to attend a yakkha gathering. But their parents, holding clubs, with harsh words, dark forms, with dishevelled, rough, and matted hair, resembling scorched palm trunks, with pus and blood oozing from their bodies, their limbs wrinkled, extremely repulsive and loathsome to behold, were following them.

අථායස්මා සංකිච්චො යථා සො සාමණෙරො තෙ සබ්බෙ ගච්ඡන්තෙ පස්සති, තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සාමණෙරං ආහ – ‘‘පස්සසි ත්වං, සාමණෙර, ඉමෙ ගච්ඡන්තෙ’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, පස්සාමී’’ති. ‘‘තෙන හි ඉමෙහි කතකම්මං පටිපුච්ඡා’’ති. සො හත්ථියානාදීහි ගච්ඡන්තෙ අනුක්කමෙන පටිපුච්ඡි. තෙ ආහංසු – ‘‘යෙ පච්ඡතො පෙතා ආගච්ඡන්ති, තෙ පටිපුච්ඡා’’ති. සාමණෙරො තෙ පෙතෙ ගාථාහි අජ්ඣභාසි –

Then the Venerable Saṅkicca, having created a psychic manifestation so that the novice could see all those beings passing by, said to the novice: "Do you see, novice, these beings passing by?" "Yes, venerable sir, I see them." "Well then, inquire about the deeds they have done." So he questioned them one by one as they passed by in their elephant vehicles and so on. They replied: "Ask the hungry ghosts who are coming behind." The novice then addressed those hungry ghosts with verses:

73.

73.

‘‘පුරතොව සෙතෙන පලෙති හත්ථිනා, මජ්ඣෙ පන අස්සතරීරථෙන;

පච්ඡා ච කඤ්ඤා සිවිකාය නීයති, ඔභාසයන්තී දස සබ්බසො දිසා.

"Before, one proceeds on a white elephant; in the middle, one travels by a chariot drawn by mules; behind, a maiden is carried in a palanquin, illuminating all ten directions entirely.

74.

74.

‘‘තුම්හෙ පන මුග්ගරහත්ථපාණිනො, රුදංමුඛා ඡින්නපභින්නගත්තා;

මනුස්සභූතා කිමකත්ථ පාපං, යෙනඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පිවාථ ලොහිත’’න්ති.

"But you, with clubs in hand, with weeping faces, with bodies torn and shattered; what evil deed did you do when you were human, that you drink each other's blood?"

තත්ථ පුරතොති සබ්බපඨමං. සෙතෙනාති පණ්ඩරෙන. පලෙතීති ගච්ඡති. මජ්ඣෙ පනාති හත්ථිං ආරුළ්හස්ස සිවිකං ආරුළ්හාය ච අන්තරෙ. අස්සතරීරථෙනාති අස්සතරීයුත්තෙන රථෙන පලෙතීති යොජනා. නීයතීති වහීයති. ඔභාසයන්තී දස සබ්බසො දිසාති සබ්බතො සමන්තතො සබ්බා දස දිසා අත්තනො සරීරප්පභාහි වත්ථාභරණාදිප්පභාහි ච විජ්ජොතයමානා. මුග්ගරහත්ථපාණිනොති මුග්ගරා හත්ථසඞ්ඛාතෙසු පාණීසු යෙසං තෙ මුග්ගරහත්ථපාණිනො, භූමිසණ්හකරණීයාදීසු පාණිවොහාරස්ස ලබ්භමානත්තා හත්ථසද්දෙන පාණි එව විසෙසිතො. ඡින්නපභින්නගත්තාති මුග්ගරප්පහාරෙන තත්ථ තත්ථ ඡින්නපභින්නසරීරා. පිවාථාති පිවථ.

There, 'purato' means first of all. 'Setena' means white. 'Paleti' means goes. 'Majjhe pana' means in the space between the one mounted on an elephant and the one mounted on a palanquin. 'Assatarīrathena' means (he) goes with a chariot drawn by mules—thus is the connection. 'Nīyati' means is carried. 'Obhāsayantī dasa sabbaso disā' means illuminating all ten directions entirely, on all sides, with the radiance of their own bodies and the splendor of their garments and ornaments. 'Muggarahatthapāṇino' means those who have clubs in their hands (pāṇi); the word ‘hattha’ specifies ‘pāṇi’, as the term ‘pāṇi’ is found in use for actions such as smoothing the ground and so on. 'Chinnapabhinnagattā' means with bodies broken and shattered in various places by the blows of the clubs. 'Pivātha' means you drink.

එවං සාමණෙරෙන පුට්ඨා තෙ පෙතා සබ්බං තං

Thus questioned by the novice, those hungry ghosts replied.

පවත්තිං චතූහි ගාථාහි පච්චභාසිංසු –

They explained the whole matter with the following four verses:

75.

75.

‘‘පුරතොව [Pg.53] යො ගච්ඡති කුඤ්ජරෙන, සෙතෙන නාගෙන චතුක්කමෙන;

අම්හාක පුත්තො අහු ජෙට්ඨකො සො, දානානි දත්වාන සුඛී පමොදති.

"He who goes before on a white elephant, a majestic, four-footed beast; he was our eldest son, and having given gifts, he is happy and rejoices.

76.

76.

‘‘යො යො මජ්ඣෙ අස්සතරීරථෙන, චතුබ්භි යුත්තෙන සුවග්ගිතෙන;

අම්හාක පුත්තො අහු මජ්ඣිමො සො, අමච්ඡරී දානපතී විරොචති.

"He who is in the middle, with a well-adorned chariot yoked with four mules; he was our middle son, unselfish, a lord of giving, and he shines forth.

77.

77.

‘‘යා සා ච පච්ඡා සිවිකාය නීයති, නාරී සපඤ්ඤා මිගමන්දලොචනා;

අම්හාක ධීතා අහු සා කනිට්ඨිකා, භාගඩ්ඪභාගෙන සුඛී පමොදති.

"And she who is carried behind in a palanquin, a wise woman with eyes like a deer; she was our youngest daughter, and with half a share, she is happy and rejoices.

78.

78.

‘‘එතෙ ච දානානි අදංසු පුබ්බෙ, පසන්නචිත්තා සමණබ්‍රාහ්මණානං;

මයං පන මච්ඡරීනො අහුම්හ, පරිභාසකා සමණබ්‍රාහ්මණානං;

එතෙ ච දත්වා පරිචාරයන්ති, මයඤ්ච සුස්සාම නළොව ඡින්නො’’ති.

"These gave gifts in the past, with confident minds, to ascetics and brahmins; but we were miserly, and revilers of ascetics and brahmins. They, having given, now enjoy themselves, while we wither away like a cut reed."

75. තත්ථ පුරතොව යො ගච්ඡතීති ඉමෙසං ගච්ඡන්තානං යො පුරතො ගච්ඡති. ‘‘යොසො පුරතො ගච්ඡතී’’ති වා පාඨො, තස්ස යො එසො පුරතො ගච්ඡතීති අත්ථො. කුඤ්ජරෙනාති කුං පථවිං ජීරයති, කුඤ්ජෙසු වා රමති චරතීති ‘‘කුඤ්ජරො’’ති ලද්ධනාමෙන හත්ථිනා. නාගෙනාති, නාස්ස අගමනීයං අනභිභවනීයං අත්ථීති නාගා, තෙන නාගෙන. චතුක්කමෙනාති චතුප්පදෙන. ජෙට්ඨකොති පුබ්බජො.

75. Here, 'puratova yo gacchati' means, of those who are going, he who goes in front. Or the reading is 'yoso purato gacchati', the meaning of which is 'this one who goes in front.' 'Kuñjarena': by an elephant, so named because it 'wears down the earth' (kuṃ jīrayati) or 'delights in roaming in thickets' (kuñjesu ramati). 'Nāgena': because for it there is nothing 'inaccessible' (na agamanīyaṃ) or 'unconquerable' (anabhibhavanīyaṃ), it is called a 'nāga'. 'Catukkamena': meaning with four feet, a quadruped. 'Jeṭṭhako': meaning the firstborn.

76-77. චතුබ්භීති චතූහි අස්සතරීහි. සුවග්ගිතෙනාති සුන්දරගමනෙන චාතුරගමනෙන. මිගමන්දලොචනාති මිගී විය මන්දක්ඛිකා. භාගඩ්ඪභාගෙනාති භාගස්ස අඩ්ඪභාගෙන, අත්තනා ලද්ධකොට්ඨාසතො අඩ්ඪභාගදානෙන හෙතුභූතෙන. සුඛීති සුඛිනී. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන හෙතං වුත්තං.

76-77. 'Catubbhī': meaning with four female mules. 'Suvaggitena': meaning with a beautiful and swift gait. 'Migamandalocanā': meaning with eyes gentle like a doe's. 'Bhāgaḍḍhabhāgena': meaning with half of a share, the cause being the giving of half of the portion one has obtained. 'Sukhī': meaning happy (feminine form, sukhinī). This is stated due to a change of gender.

78. පරිභාසකාති [Pg.54] අක්කොසකා. පරිචාරයන්තීති දිබ්බෙසු කාමගුණෙසු අත්තනො ඉන්ද්‍රියානි ඉතො චිතො ච යථාසුඛං චාරෙන්ති, පරිජනෙහි වා අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවනිස්සන්දෙන පරිචරියං කාරෙන්ති. මයඤ්ච සුස්සාම නළොව ඡින්නොති මයං පන ඡින්නො ආතපෙ ඛිත්තො නළො විය සුස්සාම, ඛුප්පිපාසාහි අඤ්ඤමඤ්ඤං දණ්ඩාභිඝාතෙහි ච සුක්ඛා විසුක්ඛා භවාමාති.

78. 'Paribhāsakā': meaning revilers. 'Paricārayanti': meaning they indulge their senses in divine sense pleasures, moving them here and there as they please; or they have their retinue serve them through the outflow of the power of their own merit. 'Mayañca sussāma naḷova chinno': meaning we, being cut, dry up like a reed thrown in the sun; we become dry and withered through hunger and thirst, and by striking each other with clubs.

එවං අත්තනො පාපං සම්පවෙදෙත්වා ‘‘මයං තුය්හං මාතුලමාතුලානියො’’ති ආචික්ඛිංසු. තං සුත්වා සාමණෙරො සඤ්ජාතසංවෙගො ‘‘එවරූපානං කිබ්බිසකාරීනං කථං නු ඛො භොජනානි සිජ්ඣන්තී’’ති පුච්ඡන්තො –

Having thus revealed their own evil deeds, they declared, "We are your maternal uncle and aunt." Hearing this, the novice, filled with spiritual urgency, asked, inquiring how meals could possibly be obtained for such evildoers:

79.

79.

‘‘කිං තුම්හාකං භොජනං කිං සයානං, කථඤ්ච යාපෙථ සුපාපධම්මිනො;

පහූතභොගෙසු අනප්පකෙසු, සුඛං විරාධාය දුක්ඛජ්ජ පත්තා’’ති. –

"What is your food, what is your bed? How do you survive, you of exceedingly evil ways? Though there were abundant and not insignificant possessions, having forsaken happiness, you have now attained suffering."

ඉමං ගාථමාහ. තත්ථ කිං තුම්හාකං භොජනන්ති කීදිසං තුම්හාකං භොජනං? කිං සයානන්ති කීදිසං සයනං? ‘‘කිං සයානා’’ති කෙචි පඨන්ති, කීදිසා සයනා, කීදිසෙ සයනෙ සයථාති අත්ථො. කථඤ්ච යාපෙථාති කෙන පකාරෙන යාපෙථ, ‘‘කථං වො යාපෙථා’’තිපි පාඨො, කථං තුම්හෙ යාපෙථාති අත්ථො. සුපාපධම්මිනොති සුට්ඨු අතිවිය පාපධම්මා. පහූතභොගෙසූති අපරියන්තෙසු උළාරෙසු භොගෙසු සන්තෙසු. අනප්පකෙසූති න අප්පකෙසු බහූසු. සුඛං විරාධායාති සුඛහෙතුනො පුඤ්ඤස්ස අකරණෙන සුඛං විරජ්ඣිත්වා විරාධෙත්වා. ‘‘සුඛස්ස විරාධෙනා’’ති කෙචි පඨන්ති. දුක්ඛජ්ජ පත්තාති අජ්ජ ඉදානි ඉදං පෙතයොනිපරියාපන්නං දුක්ඛං අනුප්පත්තාති.

He speaks this verse. Here, 'what is your food?' (kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ): meaning what kind of food do you have? 'What your resting place?' (kiṃ sayānaṃ): meaning what kind of resting place? Some read 'what your resting places?' (kiṃ sayānā), meaning what kind of resting places, in what kind of resting place do you lie? 'And how do you live?' (kathañca yāpetha): meaning by what means do you survive? Some also read 'how do you live?' (kathaṃ vo yāpetha), meaning how do you live? 'Of exceedingly wicked nature' (supāpadhammino): meaning thoroughly and exceedingly of evil nature. 'Among abundant possessions' (pahūtabhogesu): meaning when there are endless, vast possessions. 'Not a few' (anappakesu): meaning not few, but many. 'For the failure of happiness' (sukhaṃ virādhāya): meaning having failed and missed happiness by not doing merit, which is the cause of happiness. Some read 'through the failure of happiness' (sukhassa virādhenā). 'Now attained to suffering' (dukkhajja pattā): meaning now, at this time, this suffering, which pertains to the realm of departed spirits, has been reached.

එවං සාමණෙරෙන පුට්ඨා පෙතා තෙන පුච්ඡිතමත්ථං විස්සජ්ජෙන්තා –

Thus questioned by the novice, the departed spirits, answering the matter about which they were asked, said:

80.

80.

‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤං වධිත්වාන, පිවාම පුබ්බලොහිතං;

බහුං විත්වා න ධාතා හොම, නච්ඡාදිම්හසෙ මයං.

'Slaying one another, we drink pus and blood; having drunk much, we are not satisfied, nor do we find delight.'

81.

81.

‘‘ඉච්චෙව [Pg.55] මච්චා පරිදෙවයන්ති, අදායකා පෙච්ච යමස්ස ඨායිනො;

යෙ තෙ විදිච්ච අධිගම්ම භොගෙ, න භුඤ්ජරෙ නාපි කරොන්ති පුඤ්ඤං.

"Thus indeed do mortals lament: the non-givers, having passed away, are dwellers in Yama's realm. Those who, having known and obtained possessions, neither enjoy them nor perform meritorious deeds."

82.

82.

‘‘තෙ ඛුප්පිපාසූපගතා පරත්ථ, පච්ඡා චිරං ඣායරෙ ඩය්හමානා;

කම්මානි කත්වාන දුඛුද්‍රානි, අනුභොන්ති දුක්ඛං කටුකප්ඵලානි.

"Those overcome by hunger and thirst in the other world, later lament for a long time, burning; having done deeds with painful results, they experience suffering, their bitter fruits."

83.

83.

‘‘ඉත්තරඤ්හි ධනං ධඤ්ඤං, ඉත්තරං ඉධ ජීවිතං;

ඉත්තරං ඉත්තරතො ඤත්වා, දීපං කයිරාථ පණ්ඩිතො.

"Fleeting indeed are wealth and grain, fleeting is life here; knowing the fleeting as fleeting, the wise should make an island for themselves."

84.

84.

‘‘යෙ තෙ එවං පජානන්ති, නරා ධම්මස්ස කොවිදා;

තෙ දානෙ නප්පමජ්ජන්ති, සුත්වා අරහතං වචො’’ති. –

"Those humans who thus understand, skilled in the Dhamma, are not heedless in giving, having heard the words of the Arahants."

පඤ්ච ගාථා අභාසිංසු.

They spoke five verses.

80-81. තත්ථ න ධාතා හොමාති ධාතා සුහිතා තිත්තා න හොම. නච්ඡාදිම්හසෙති න රුච්චාම, න රුචිං උප්පාදෙම, න තං මයං අත්තනො රුචියා පිවිස්සාමාති අත්ථො. ඉච්චෙවාති එවමෙව. මච්චා පරිදෙවයන්තීති මයං විය අඤ්ඤෙපි මනුස්සා කතකිබ්බිසා පරිදෙවන්ති කන්දන්ති. අදායකාති අදානසීලා මච්ඡරිනො. යමස්ස ඨායිනොති යමලොකසඤ්ඤිතෙ යමස්ස ඨානෙ පෙත්තිවිසයෙ ඨානසීලා. යෙ තෙ විදිච්ච අධිගම්මභොගෙති යෙ තෙ සම්පති ආයතිඤ්ච සුඛවිසෙසවිධායකෙ භොගෙ වින්දිත්වා පටිලභිත්වා. න භුඤ්ජරෙ නාපි කරොන්ති පුඤ්ඤන්ති අම්හෙ විය සයම්පි න භුඤ්ජන්ති, පරෙසං දෙන්තා දානමයං පුඤ්ඤම්පි න කරොන්ති.

80-81. Here, 'we are not satisfied' (na dhātā homa): meaning we are not satisfied, well-fed, or sated. 'Nor do we find delight' (nacchādimhase): meaning we do not like, we do not generate a liking; the meaning is, we do not drink it according to our own preference. 'Thus indeed' (icceva): meaning just so. 'Mortals lament' (maccā paridevayanti): meaning other humans who have done evil deeds, like us, also lament and weep. 'Non-givers' (adāyakā): meaning those not inclined to give, being stingy. 'Dwellers in Yama's realm' (yamassa ṭhāyino): meaning those whose nature it is to dwell in the place of Yama, in the world of departed spirits, which is known as Yama's realm. 'Those who, having known and obtained possessions' (ye te vidicca adhigammabhoge): meaning those who, having found and obtained possessions that bring special happiness now and in the future. 'They do not enjoy, nor do they perform meritorious deeds' (na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ): meaning like us, they themselves do not enjoy, nor do they, by giving to others, perform the meritorious deed of giving.

82. තෙ ඛුප්පිපාසූපගතා පරත්ථාති තෙ සත්තා පරත්ථ පරලොකෙ පෙත්තිවිසයෙ ජිඝච්ඡාපිපාසාභිභූතා හුත්වා. චිරං ඣායරෙ ඩය්හමානාති ඛුදාදිහෙතුකෙන දුක්ඛග්ගිනා ‘‘අකතං වත අම්හෙහි කුසලං, කතං පාප’’න්තිආදිනා වත්තමානෙන විප්පටිසාරග්ගිනා පරිඩය්හමානා ඣායන්ති, අනුත්ථුනන්තීති අත්ථො. දුඛුද්‍රානීති දුක්ඛවිපාකානි. අනුභොන්ති දුක්ඛං කටුකප්ඵලානීති අනිට්ඨඵලානි පාපකම්මානි කත්වා චිරකාලං දුක්ඛං ආපායිකදුක්ඛං අනුභවන්ති.

82. 'Those overcome by hunger and thirst in the other world' (te khuppipāsūpagatā parattha): meaning those beings, in the other world, in the realm of departed spirits, having been overcome by hunger and thirst. 'They lament for a long time, burning' (ciraṃ jhāyare ḍayhamānā): meaning they lament, being burned by the fire of suffering caused by hunger and so forth, and by the fire of remorse that arises with thoughts like 'Alas, we did no good, we did evil,' and so on; the meaning is they groan. 'With painful results' (dukhudrāni): meaning having suffering as their outcome. 'They experience suffering, the bitter fruits' (anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni): meaning having done evil deeds with undesirable results, they experience suffering, the suffering of the lower realms, for a long time.

83-84. ඉත්තරන්ති [Pg.56] න චිරකාලට්ඨායී, අනිච්චං විපරිණාමධම්මං. ඉත්තරං ඉධ ජීවිතන්ති ඉධ මනුස්සලොකෙ සත්තානං ජීවිතම්පි ඉත්තරං පරිත්තං අප්පකං. තෙනාහ භගවා – ‘‘යො චිරං ජීවති, සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො’’ති (දී. නි. 2.91; සං. නි. 1.145; අ. නි. 7.74). ඉත්තරං ඉත්තරතො ඤත්වාති ධනධඤ්ඤාදිඋපකරණං මනුස්සානං ජීවිතඤ්ච ඉත්තරං පරිත්තං ඛණිකං න චිරස්සන්ති පඤ්ඤාය උපපරික්ඛිත්වා. දීපං කයිරාථ පණ්ඩිතොති සපඤ්ඤො පුරිසො දීපං අත්තනො පතිට්ඨං පරලොකෙ හිතසුඛාධිට්ඨානං කරෙය්‍ය. යෙ තෙ එවං පජානන්තීති යෙ තෙ මනුස්සා මනුස්සානං භොගානං ජීවිතස්ස ච ඉත්තරභාවං යාථාවතො ජානන්ති, තෙ දානෙ සබ්බකාලං නප්පමජ්ජන්ති. සුත්වා අරහතං වචොති අරහතං බුද්ධාදීනං අරියානං වචනං සුත්වා, සුතත්තාති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙව.

83-84. 'Fleeting' (ittaraṃ): meaning not lasting long, impermanent, and subject to change. 'Fleeting is life here' (ittaraṃ idha jīvitaṃ): meaning life for beings in this human world is also fleeting, limited, and meager. Therefore the Blessed One said: 'He who lives long, lives a hundred years, or a little more.' (D. II, 91; S. I, 145; A. VII, 74). 'Knowing the fleeting as fleeting' (ittaraṃ ittarato ñatvā): meaning having examined with wisdom that possessions such as wealth and grain, and the life of humans, are fleeting, limited, momentary, and not long-lasting. 'The wise should make an island' (dīpaṃ kayirātha paṇḍito): meaning a person of wisdom should make an island, a support for oneself, an establishment of benefit and happiness in the next world. 'Those who thus understand' (ye te evaṃ pajānanti): meaning those humans who truly know the fleeting nature of human possessions and life, they are not heedless in giving at any time. 'Having heard the words of the Arahants' (sutvā arahataṃ vaco): meaning having heard the words of the noble ones, such as the Buddhas, etc.; the meaning is having heard well. The rest is clear.

එවං තෙ පෙතා සාමණෙරෙන පුට්ඨා තමත්ථං ආචික්ඛිත්වා ‘‘මයං තුය්හං මාතුලමාතුලානියො’’ති පවෙදෙසුං. තං සුත්වා සාමණෙරො සඤ්ජාතසංවෙගො උක්කණ්ඨං පටිවිනොදෙත්වා උපජ්ඣායස්ස පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා එවමාහ – ‘‘යං, භන්තෙ, අනුකම්පකෙන කරණීයං අනුකම්පං උපාදාය, තං මෙ තුම්හෙහි කතං, මහතා වතම්හි අනත්ථපාතතො රක්ඛිතො, න දානි මෙ ඝරාවාසෙන අත්ථො, අභිරමිස්සාමි බ්‍රහ්මචරියවාසෙ’’ති. අථායස්මා සංකිච්චො තස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. සො කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. ආයස්මා පන සංකිච්චො තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි, සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Thus, those departed spirits, questioned by the novice, explained the matter and revealed, "We are your maternal uncles and aunts." Hearing this, the novice, filled with spiritual urgency, dispelled his discontent. Prostrating with his head at his preceptor's feet, he said, "Venerable sir, what should be done by one who is compassionate, out of compassion, that you have done for me. I have been protected from a great fall into misfortune. Now I have no use for the household life; I will delight in the holy life." Then the venerable Saṅkicca, in accordance with his disposition, instructed him in a suitable meditation subject. Practicing the meditation subject, the novice soon attained arahantship. The venerable Saṅkicca then reported this occurrence to the Blessed One. The Teacher, making that matter the occasion for a discourse, taught the Dhamma in detail to the assembled congregation; that teaching was of benefit to the great assembly.

නාගපෙතවත්ථුවණණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Nāga Peta is concluded.

12. උරගපෙතවත්ථුවණ්ණනා

12. The Commentary on the Story of the Uraga Peta.

උරගොව තචං ජිණ්ණන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං උපාසකං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර අඤ්ඤතරස්ස උපාසකස්ස පුත්තො කාලමකාසි. සො පුත්තමරණහෙතු පරිදෙවසොකසමාපන්නො බහි නික්ඛමිත්වා කිඤ්චි කම්මං කාතුං අසක්කොන්තො ගෙහෙයෙව අට්ඨාසි. අථ [Pg.57] සත්ථා පච්චූසවෙලායං මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙන්තො තං උපාසකං දිස්වා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තස්ස ගෙහං ගන්ත්වා ද්වාරෙ අට්ඨාසි. උපාසකො ච සත්ථු ආගතභාවං සුත්වා සීඝං උට්ඨාය ගන්ත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා ගෙහං පවෙසෙත්වා ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. උපාසකොපි භගවන්තං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. තං භගවා ‘‘කිං, උපාසක, සොකපරෙතො විය දිස්සතී’’ති ආහ. ‘‘ආම, භගවා, පියො මෙ පුත්තො කාලකතො, තෙනාහං සොචාමී’’ති. අථස්ස භගවා සොකවිනොදනං කරොන්තො උරගජාතකං (ජා. 1.5.19 ආදයො) කථෙසි.

This, “As a snake sheds its worn-out skin,” the Teacher spoke while dwelling at Jetavana, concerning a certain lay follower. It seems that in Sāvatthī, the son of a certain lay follower had passed away. Overcome with lamentation and sorrow due to his son’s death, he went outside but, unable to do any work, remained right there at home. Then, at dawn, the Teacher arose from his attainment of great compassion and, surveying the world with the Buddha-eye, he saw that lay follower. In the forenoon, he dressed, took his bowl and robe, and went to his house, standing at the door. And the lay follower, hearing of the Teacher’s arrival, quickly rose, went to greet him, took the bowl from his hands, led him inside, prepared a seat, and offered it. The Blessed One sat on the prepared seat. The lay follower also paid homage to the Blessed One and sat to one side. The Blessed One said to him, “Why, lay follower, do you appear overcome with sorrow?” “Yes, Blessed One, my beloved son has passed away, and so I grieve.” Then, to dispel his sorrow, the Blessed One recounted the Uraga Jātaka (Jā. 1.5.19 ff.).

අතීතෙ කිර කාසිරට්ඨෙ බාරාණසියං ධම්මපාලං නාම බ්‍රාහ්මණකුලං අහොසි. තත්ථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණී පුත්තො ධීතා සුණිසා දාසීති ඉමෙ සබ්බෙපි මරණානුස්සතිභාවනාභිරතා අහෙසුං. තෙසු යො ගෙහතො නික්ඛමති, සො සෙසජනෙ ඔවදිත්වා නිරපෙක්ඛොව නික්ඛමති. අථෙකදිවසං බ්‍රාහ්මණො පුත්තෙන සද්ධිං ඝරතො නික්ඛමිත්වා ඛෙත්තං ගන්ත්වා කසති. පුත්තො සුක්ඛතිණපණ්ණකට්ඨානි ආලිම්පෙති. තත්ථෙකො කණ්හසප්පො ඩාහභයෙන රුක්ඛසුසිරතො නික්ඛමිත්වා ඉමං බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තං ඩංසි. සො විසවෙගෙන මුච්ඡිතො තත්ථෙව පරිපතිත්වා කාලකතො, සක්කො දෙවරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති. බ්‍රාහ්මණො පුත්තං මතං දිස්වා කම්මන්තසමීපෙන ගච්ඡන්තං එකං පුරිසං එවමාහ – ‘‘සම්ම, මම ඝරං ගන්ත්වා බ්‍රාහ්මණිං එවං වදෙහි ‘න්හායිත්වා සුද්ධවත්ථනිවත්ථා එකස්ස භත්තං මාලාගන්ධාදීනි ච ගහෙත්වා තුරිතං ආගච්ඡතූ’ති’’. සො තත්ථ ගන්ත්වා තථා ආරොචෙසි, ගෙහජනොපි තථා අකාසි. බ්‍රාහ්මණො න්හත්වා භුඤ්ජිත්වා විලිම්පිත්වා පරිජනපරිවුතො පුත්තස්ස සරීරං චිතකං ආරොපෙත්වා අග්ගිං දත්වා දාරුක්ඛන්ධං ඩහන්තො විය නිස්සොකො නිස්සන්තාපො අනිච්චසඤ්ඤං මනසි කරොන්තො අට්ඨාසි.

It seems that in the past, in the kingdom of Kāsī, in Bārāṇasī, there was a brahmin family named Dhammapāla. There, the brahmin, the brahmin woman, the son, the daughter, the daughter-in-law, and the servant—all of them were devoted to the development of mindfulness of death. Among them, whoever left the house would advise the remaining people and depart without attachment. Then one day, the brahmin, together with his son, left the house and went to the field to plow. The son was setting fire to a pile of dry grass, leaves, and wood. At that moment, a black snake, fearing the fire, emerged from a tree hollow and bit this brahmin’s son. Overcome by the force of the venom, he fainted, collapsed right there, and passed away, and was reborn as Sakka, the king of devas. Seeing his son dead, the brahmin spoke to a man passing by the worksite thus: “Friend, go to my house and tell the brahmin woman this: ‘Having bathed and dressed in clean clothes, bring food for one person, along with garlands and perfumes, and come quickly.’” He went there and reported this, and the people of the house also did so. The brahmin, having bathed, eaten, and anointed himself, surrounded by his attendants, placed his son’s body on the funeral pyre. Setting it alight, he stood there as if burning a log of wood, without sorrow and without anguish, fixing his mind on the perception of impermanence.

අථ බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො සක්කො හුත්වා නිබ්බත්ති, සො ච අම්හාකං බොධිසත්තො අහොසි. සො අත්තනො පුරිමජාතිං කතපුඤ්ඤඤ්ච පච්චවෙක්ඛිත්වා පිතරං ඤාතකෙ ච අනුකම්පමානො බ්‍රාහ්මණවෙසෙන තත්ථ ආගන්ත්වා [Pg.58] ඤාතකෙ අසොචන්තෙ දිස්වා ‘‘අම්භො, මිගං ඣාපෙථ, අම්හාකං මංසං දෙථ, ඡාතොම්හී’’ති ආහ. ‘‘න මිගො, මනුස්සො බ්‍රාහ්මණා’’ති ආහ. ‘‘කිං තුම්හාකං පච්චත්ථිකො එසො’’ති? ‘‘න පච්චත්ථිකො, උරෙ ජාතො ඔරසො මහාගුණවන්තො තරුණපුත්තො’’ති ආහ. ‘‘කිමත්ථං තුම්හෙ තථාරූපෙ ගුණවති තරුණපුත්තෙ මතෙ න සොචථා’’ති? තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො අසොචනකාරණං කථෙන්තො –

Now, the brahmin’s son was reborn as Sakka, and he was our Bodhisatta. Reflecting on his past life and the merit he had made, and moved by compassion for his father and relatives, he came there in the guise of a brahmin. Seeing his relatives not grieving, he said, “Sirs, you are burning a deer! Give us its meat, for we are hungry!” They replied, “It is not a deer, brahmin, it is a human.” “Is he your adversary?” he asked. “No, not an adversary—he was born from our breast, our own virtuous young son,” they said. “Then why do you not grieve for such a virtuous young son who has died?” Hearing this, the brahmin, explaining the reason for not grieving, said:

85.

85.

‘‘උරගොව තචං ජිණ්ණං, හිත්වා ගච්ඡති සං තනුං;

එවං සරීරෙ නිබ්භොගෙ, පෙතෙ කාලකතෙ සති.

As a snake, having cast off its worn-out skin, goes on its way; even so, when the body is useless, the departed one having passed away,

86.

86.

‘‘ඩය්හමානො න ජානාති, ඤාතීනං පරිදෙවිතං;

තස්මා එතං න රොදාමි, ගතො සො තස්ස යා ගතී’’ති. –

Being burned, he does not know the lamentation of his relatives; therefore, I do not weep for him. He has gone to the destiny that is his.”

ද්වෙ ගාථා අභාසි.

He spoke these two verses.

85-86. තත්ථ උරගොති උරෙන ගච්ඡතීති උරගො. සප්පස්සෙතං අධිවචනං. තචං ජිණ්ණන්ති ජජ්ජරභාවෙන ජිණ්ණං පුරාණං අත්තනො තචං නිම්මොකං. හිත්වා ගච්ඡති සං තනුන්ති යථා උරගො අත්තනො ජිණ්ණතචං රුක්ඛන්තරෙ වා කට්ඨන්තරෙ වා මූලන්තරෙ වා පාසාණන්තරෙ වා කඤ්චුකං ඔමුඤ්චන්තො විය සරීරතො ඔමුඤ්චිත්වා පහාය ඡඩ්ඩෙත්වා යථාකාමං ගච්ඡති, එවමෙව සංසාරෙ පරිබ්භමන්තො සත්තො පොරාණස්ස කම්මස්ස පරික්ඛීණත්තා ජජ්ජරීභූතං සං තනුං අත්තනො සරීරං හිත්වා ගච්ඡති, යථාකම්මං ගච්ඡති, පුනබ්භවවසෙන උපපජ්ජතීති අත්ථො. එවන්ති ඩය්හමානං පුත්තස්ස සරීරං දස්සෙන්තො ආහ. සරීරෙ නිබ්භොගෙති අස්ස විය අඤ්ඤෙසම්පි කායෙ එවං භොගවිරහිතෙ නිරත්ථකෙ ජාතෙ. පෙතෙති ආයුඋස්මාවිඤ්ඤාණතො අපගතෙ. කාලකතෙ සතීති මතෙ ජාතෙ. තස්මාති යස්මා ඩය්හමානො කායො අපෙතවිඤ්ඤාණත්තා ඩාහදුක්ඛං විය ඤාතීනං රුදිතං පරිදෙවිතම්පි න ජානාති, තස්මා එතං මම පුත්තං නිමිත්තං කත්වා න රොදාමි. ගතො සො තස්ස යා ගතීති යදි මතසත්තා න උච්ඡිජ්ජන්ති, මතස්ස පන කතොකාසස්ස කම්මස්ස වසෙන යා ගති පාටිකඞ්ඛා, තං [Pg.59] චුතිඅනන්තරමෙව ගතො, සො න පුරිමඤාතීනං රුදිතං පරිදෙවිතං වා පච්චාසීසති, නාපි යෙභුය්‍යෙන පුරිමඤාතීනං රුදිතෙන කාචි අත්ථසිද්ධීති අධිප්පායො.

85-86. Herein, ‘urago’ means “one who moves by the chest”; this is a designation for a snake. ‘Worn-out skin’ refers to one’s own old, tattered, worn-out skin, the slough. ‘Having abandoned it, its own body goes on’ means that just as a snake, casting off its old skin among trees, logs, roots, or rocks, as if unbinding its slough from its body, abandons it, discards it, and goes as it pleases, even so a being wandering in saṃsāra, due to the exhaustion of past kamma, abandons its tattered, worn-out body and goes, goes according to its kamma, is reborn in a new existence—this is the meaning. ‘Even so’—he says, pointing to his son’s burning body. ‘When this body is useless’ means when the body, like that of others, has thus become useless and devoid of enjoyment. ‘The departed one’ means when the life-faculty, heat, and consciousness have departed. ‘Has passed away’ means when death has occurred. ‘Therefore’ means because the burning body, being devoid of consciousness, does not know the pain of burning, nor the weeping and lamentation of its kin; therefore, taking my son as the reason, I do not weep. ‘He has gone to the destiny that is his’ means that if dead beings are not annihilated, then according to the kamma for which an opportunity has arisen, he has gone to whatever destiny is to be expected immediately after death. He will not long for the weeping or lamentation of his former kin, nor, for the most part, is any benefit accomplished by the weeping of former kin—this is the intended meaning.

එවං බ්‍රාහ්මණෙන අත්තනො අසොචනකාරණෙ කථිතෙ පරියායමනසිකාරකොසල්ලෙ පකාසිතෙ බ්‍රාහ්මණරූපො සක්කො බ්‍රාහ්මණිං ආහ – ‘‘අම්ම, තුය්හං සො මතො කිං හොතී’’ති? ‘‘දස මාසෙ කුච්ඡිනා පරිහරිත්වා ථඤ්ඤං පායෙත්වා හත්ථපාදෙ සණ්ඨපෙත්වා සංවඩ්ඪිතො පුත්තො මෙ, සාමී’’ති. ‘‘යදි එවං පිතා තාව පුරිසභාවෙන මා රොදතු, මාතු නාම හදයං මුදුකං, ත්වං කස්මා න රොදසී’’ති? තං සුත්වා සා අරොදනකාරණං කථෙන්තී –

Thus, when the brahmin had explained his own reason for not grieving and demonstrated his skill in appropriate reflection, Sakka, in the guise of a brahmin, said to the brahmin woman: “Mother, what was that dead one to you?” “He was my son, sir. I carried him in my womb for ten months, nursed him, established his hands and feet, and raised him.” “If that is so, the father, being a man, might not weep; but a mother’s heart is tender, so why do you not weep?” Hearing this, she explained her reason for not weeping:

87.

87.

‘‘අනබ්භිතො තතො ආගා, නානුඤ්ඤාතො ඉතො ගතො;

යථාගතො තථා ගතො, තත්ථ කා පරිදෙවනා.

Uninvited he came from there, unpermitted he went from here; as he came, so he went—what lamentation can there be in that?

88.

88.

‘‘ඩය්හමානො න ජානාති, ඤාතීනං පරිදෙවිතං;

තස්මා එතං න රොදාමි, ගතො සො තස්ස යා ගතී’’ති. –

While burning, he does not know the lamentation of his relatives. Therefore, I do not weep for him; he has gone where his destiny leads.”

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ අනබ්භිතොති අනව්හාතො, ‘‘එහි මය්හං පුත්තභාවං උපගච්ඡා’’ති එවං අපක්කොසිතො. තතොති යත්ථ පුබ්බෙ ඨිතො, තතො පරලොකතො. ආගාති ආගඤ්ඡි. නානුඤ්ඤාතොති අනනුමතො, ‘‘ගච්ඡ, තාත, පරලොක’’න්ති එවං අම්හෙහි අවිස්සට්ඨො. ඉතොති ඉධලොකතො. ගතොති අපගතො. යථාගතොති යෙනාකාරෙන ආගතො, අම්හෙහි අනබ්භිතො එව ආගතොති අත්ථො. තථා ගතොති තෙනෙවාකාරෙන ගතො. යථා සකෙනෙව කම්මුනා ආගතො, තථා සකෙනෙව කම්මුනා ගතොති. එතෙන කම්මස්සකතං දස්සෙති. තත්ථ කා පරිදෙවනාති එවං අවසවත්තිකෙ සංසාරපවත්තෙ මරණං පටිච්ච කා නාම පරිදෙවනා, අයුත්තා සා පඤ්ඤවතා අකරණීයාති දස්සෙති.

She spoke a pair of verses. Herein, “uninvited” means unsummoned; he was not called with the words, “Come, take on the state of being my son.” “From there” means from the other world where he previously dwelt. “He came” means he arrived. “Unpermitted” means unapproved; he was not dismissed by us with the words, “Go, dear, to the other world.” “From here” means from this world. “He went” means he departed. “As he came” means that he came in the same way, that is, uninvited by us. “So he went” means he departed in that same way. Just as he came by his own kamma, so he went by his own kamma. By this, ownership of kamma is shown. “What lamentation can there be in that?” means: in this uncontrollable process of saṃsāra, what lamentation can there be concerning death? This shows that for the wise, such lamentation is unfitting and should not be done.

එවං බ්‍රාහ්මණියා වචනං සුත්වා තස්ස භගිනිං පුච්ඡි – ‘‘අම්ම, තුය්හං සො කිං හොතී’’ති? ‘‘භාතා මෙ, සාමී’’ති. ‘‘අම්ම, භගිනියො නාම භාතූසු සිනෙහා, ත්වං කස්මා න රොදසී’’ති? සාපි අරොදනකාරණං කථෙන්තී –

Having heard the brahmin woman’s words, he asked his sister: “Mother, what was he to you?” “He was my brother, sir.” “Mother, sisters are by nature affectionate toward their brothers. Why do you not weep?” She also explained her reason for not weeping:

89.

89.

‘‘සචෙ [Pg.60] රොදෙ කිස්ස අස්සං, තත්ථ මෙ කිං ඵලං සියා;

ඤාතිමිත්තසුහජ්ජානං, භිය්‍යො නො අරතී සියා.

If I were to weep, I would become emaciated; what fruit would there be in that for me? It would only further the discontent of our relatives, friends, and companions.

90.

90.

‘‘ඩය්හමානො න ජානාති, ඤාතීනං පරිදෙවිතං;

තස්මා එතං න රොදාමි, ගතො සො තස්ස යා ගතී’’ති. –

While burning, he does not know the lamentation of his relatives. Therefore, I do not weep for him; he has gone where his destiny leads.”

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ සචෙ රොදෙ කිසා අස්සන්ති යදි අහං රොදෙය්‍යං, කිසා පරිසුක්ඛසරීරා භවෙය්‍යං. තත්ථ මෙ කිං ඵලං සියාති තස්මිං මය්හං භාතු මරණනිමිත්තෙ රොදනෙ කිං නාම ඵලං, කො ආනිසංසො භවෙය්‍ය? න තෙන මය්හං භාතිකො ආගච්ඡෙය්‍ය, නාපි සො තෙන සුගතිං ගච්ඡෙය්‍යාති අධිප්පායො. ඤාතිමිත්තසුහජ්ජානං, භිය්‍යො නො අරතී සියාති අම්හාකං ඤාතීනං මිත්තානං සුහදයානඤ්ච මම සොචනෙන භාතුමරණදුක්ඛතො භිය්‍යොපි අරති දුක්ඛමෙව සියාති.

She spoke a pair of verses. Herein, “If I were to weep, I would become emaciated” means: if I were to weep, I would become emaciated, with a dried-up body. “What fruit would there be in that for me?” means: in that weeping on account of my brother’s death, what fruit, what advantage would there be? The meaning is that my brother would not return because of it, nor would he thereby go to a good destination. “It would only further the discontent of our relatives, friends, and companions” means: for our relatives, friends, and dear ones, my grieving would cause even more discontent and sorrow on top of the suffering from my brother’s death.

එවං භගිනියා වචනං සුත්වා තස්ස භරියං පුච්ඡි – ‘‘තුය්හං සො කිං හොතී’’ති? ‘‘භත්තා මෙ, සාමී’’ති. ‘‘භද්දෙ, ඉත්ථියො නාම භත්තරි සිනෙහා හොන්ති, තස්මිඤ්ච මතෙ විධවා අනාථා හොන්ති, කස්මා ත්වං න රොදසී’’ති? සාපි අත්තනො අරොදනකාරණං කථෙන්තී –

Having heard his sister's words, he asked his wife: “What was he to you?” “He was my husband, my lord.” “Good lady, women are by nature affectionate toward their husbands, and when he dies, they become widows and helpless. Why do you not weep?” She too, explaining her reason for not weeping, said:

91.

91.

‘‘යථාපි දාරකො චන්දං, ගච්ඡන්තමනුරොදති;

එවංසම්පදමෙවෙතං, යො පෙතමනුසොචති.

Just as a child cries for the moving moon, so it is with one who mourns for the dead.

92.

92.

‘‘ඩය්හමානො න ජානාති, ඤාතීනං පරිදෙවිතං;

තස්මා එතං න රොදාමි, ගතො සො තස්ස යා ගතී’’ති. – ගාථාද්වයමාහ;

“While burning, he does not know the lamentation of his relatives. Therefore, I do not weep for him; he has gone where his destiny leads.” – she spoke a pair of verses.

තත්ථ දාරකොති බාලදාරකො. චන්දන්ති චන්දමණ්ඩලං. ගච්ඡන්තන්ති නභං අබ්භුස්සුක්කමානං. අනුරොදතීති ‘‘මය්හං රථචක්කං ගහෙත්වා දෙහී’’ති අනුරොදති. එවංසම්පදමෙවෙතන්ති යො පෙතං මතං අනුසොචති, තස්සෙතං අනුසොචනං එවංසම්පදං එවරූපං, ආකාසෙන ගච්ඡන්තස්ස චන්දස්ස ගහෙතුකාමතාසදිසං අලබ්භනෙය්‍යවත්ථුස්මිං ඉච්ඡාභාවතොති අධිප්පායො.

Here, “child” means a foolish child. “Moon” refers to the moon's orb. “Moving” means rising up into the sky. “Cries for” means the child cries, “Take it and give me that chariot wheel!” “So it is” means: for one who mourns the dead, that mourning is of such a nature, of such a form, comparable to the wish to grasp the moon moving through the sky. The meaning is that it is a desire for an unattainable thing.

එවං තස්ස භරියාය වචනං සුත්වා දාසිං පුච්ඡි – ‘‘අම්ම, තුය්හං සො කිං හොතී’’ති? ‘‘අය්‍යො මෙ, සාමී’’ති. ‘‘යදි එවං තෙන ත්වං පොථෙත්වා වෙය්‍යාවච්චං [Pg.61] කාරිතා භවිස්සසි, තස්මා මඤ්ඤෙ ‘සුමුත්තාහං තෙනා’ති න රොදසී’’ති? ‘‘සාමි, මා මං එවං අවච, න චෙතං අනුච්ඡවිකං, අතිවිය ඛන්තිමෙත්තානුද්දයාසම්පන්නො යුත්තවාදී මය්හං අය්‍යපුත්තො උරෙ සංවඩ්ඪපුත්තො විය අහොසී’’ති. අථ ‘‘කස්මා න රොදසී’’ති? සාපි අත්තනො අරොදනකාරණං කථෙන්තී –

Having heard his wife’s words, he asked the servant girl: “Mother, what was he to you?” “He was my master, lord.” “If so, then he must have had you beaten and made you work; therefore, I suppose, you think, ‘I am well freed from him,’ and so you do not weep?” “My lord, do not speak to me like that—it is not seemly. My young master was endowed with extreme patience, loving-kindness, and compassion, and spoke what was right. He was to me like a son raised at my own breast.” Then, “Why do you not weep?” She too, explaining her reason for not weeping, said:

93.

93.

‘‘යථාපි බ්‍රහ්මෙ උදකුම්භො, භින්නො අප්පටිසන්ධියො;

එවංසම්පදමෙවෙතං, යො පෙතමනුසොචති.

Just as, O brahmin, a water pot, once broken, cannot be put back together, so it is with one who mourns for the dead.

94.

94.

‘‘ඩය්හමානො න ජානාති, ඤාතීනං පරිදෙවිතං;

තස්මා එතං න රොදාමි, ගතො සො තස්ස යා ගතී’’ති. –

“While burning, he does not know the lamentation of his relatives. Therefore, I do not weep for him; he has gone where his destiny leads.”

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ යථාපි බ්‍රහ්මෙ උදකුබ්භො, භින්නො අප්පටිසන්ධියොති බ්‍රාහ්මණ සෙය්‍යථාපි උදකඝටො මුග්ගරප්පහාරාදිනා භින්නො අප්පටිසන්ධියො පුන පාකතිකො න හොති. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව.

She spoke a pair of verses. Therein, “just as, O brahmin, a water pot, once broken, cannot be put back together” means: O brahmin, just as a water pot, shattered by a blow from a hammer or the like, cannot be joined again and does not return to its original state. The rest here is clear in meaning, as it has been explained in the same way before.

සක්කො තෙසං කථං සුත්වා පසන්නමානසො ‘‘සම්මදෙව තුම්හෙහි මරණස්සති භාවිතා, ඉතො පට්ඨාය න තුම්හෙහි කසිආදිකරණකිච්චං අත්ථී’’ති තෙසං ගෙහං සත්තරතනභරිතං කත්වා ‘‘අප්පමත්තා දානං දෙථ, සීලං රක්ඛථ, උපොසථකම්මං කරොථා’’ති ඔවදිත්වා අත්තානඤ්ච තෙසං නිවෙදෙත්වා සකට්ඨානමෙව ගතො. තෙපි බ්‍රාහ්මණාදයො දානාදීනි පුඤ්ඤානි කරොන්තා යාවතායුකං ඨත්වා දෙවලොකෙ උප්පජ්ජිංසු.

Having heard their words, Sakka, with a pleased mind, said, “You have cultivated mindfulness of death rightly. From now on, there is no need for you to perform tasks like farming and so on.” He then filled their house with the seven treasures and advised them, “Be diligent, give alms, keep the precepts, and observe the Uposatha.” After revealing himself to them, he returned to his own abode. Those brahmins and the others, performing meritorious deeds such as giving, lived for the remainder of their lifespans and were reborn in the heavenly world.

සත්ථා ඉමං ජාතකං ආහරිත්වා තස්ස උපාසකස්ස සොකසල්ලං සමුද්ධරිත්වා උපරි සච්චානි පකාසෙසි, සච්චපරියොසානෙ උපාසකො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහීති.

The Teacher, having brought forth this Jātaka, extracted the dart of sorrow from that lay follower and then revealed the Truths. At the end of the exposition of the Truths, the lay follower was established in the fruition of stream-entry.

උරගපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Uragapeta story is completed.

ඉති ඛුද්දක-අට්ඨකථාය පෙතවත්ථුස්මිං

Thus in the commentary on the Petavatthu of the Khuddaka Nikāya:

ද්වාදසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස

Adorned with twelve stories,

පඨමස්ස උරගවග්ගස්ස අත්ථසංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the meaning of the first chapter, the Uraga Vagga, is completed.

2. උබ්බරිවග්ගො

2. The Chapter on Ubbarī

1. සංසාරමොචකපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

1. The Commentary on the Story of the Petī of the Saṃsāra-Liberators

නග්ගා [Pg.62] දුබ්බණ්ණරූපාසීති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ මගධරට්ඨෙ ඉට්ඨකවතීනාමකෙ ගාමෙ අඤ්ඤතරං පෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. මගධරට්ඨෙ කිර ඉට්ඨකවතී ච දීඝරාජි චාති ද්වෙ ගාමකා අහෙසුං, තත්ථ බහූ සංසාරමොචකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා පටිවසන්ති. අතීතෙ ච කාලෙ පඤ්චන්නං වස්සසතානං මත්ථකෙ අඤ්ඤතරා ඉත්ථී තත්ථෙව ඉට්ඨකවතියං අඤ්ඤතරස්මිං සංසාරමොචකකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන බහූ කීටපටඞ්ගෙ ජීවිතා වොරොපෙත්වා පෙතෙසු නිබ්බත්ති.

“Naked, of ugly form…” This was said by the Teacher while dwelling in the Bamboo Grove, concerning a certain petī in the country of Magadha, in a village named Iṭṭhakavatī. Indeed, in the country of Magadha there were two small villages, Iṭṭhakavatī and Dīgharāji, where many heretics with wrong views, who were liberators from saṃsāra, resided. And in a past time, at the end of five hundred years, a certain woman was born in that very Iṭṭhakavatī, in a certain family of the Saṃsāra-liberators. Due to her wrong views, she deprived many insects and moths of life and was reborn among the petas.

සා පඤ්ච වස්සසතානි ඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛං අනුභවිත්වා අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුක්කමෙන රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ පුනපි ඉට්ඨකවතියංයෙව අඤ්ඤතරස්මිං සංසාරමොචකකුලෙයෙව නිබ්බත්තිත්වා යදා සත්තට්ඨවස්සුද්දෙසිකකාලෙ අඤ්ඤාහි දාරිකාහි සද්ධිං රථිකාය කීළනසමත්ථා අහොසි, තදා ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො තමෙව ගාමං උපනිස්සාය අරුණවතීවිහාරෙ විහරන්තො එකදිවසං ද්වාදසහි භික්ඛූහි සද්ධිං තස්ස ගාමස්ස ද්වාරසමීපෙන මග්ගෙන අතික්කමති. තස්මිං ඛණෙ බහූ ගාමදාරිකා ගාමතො නික්ඛමිත්වා ද්වාරසමීපෙ කීළන්තියො පසන්නමානසා මාතාපිතූනං පටිපත්තිදස්සනෙන වෙගෙනාගන්ත්වා ථෙරං අඤ්ඤෙ ච භික්ඛූ පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිංසු. සා පනෙසා අස්සද්ධකුලස්ස ධීතා චිරකාලං අපරිචිතකුසලතාය සාධුජනාචාරවිරහිතා අනාදරා අලක්ඛිකා විය අට්ඨාසි. ථෙරො තස්සා පුබ්බචරිතං ඉදානි ච සංසාරමොචකකුලෙ නිබ්බත්තනං ආයතිඤ්ච නිරයෙ නිබ්බත්තනාරහතං දිස්වා ‘‘සචායං මං වන්දිස්සති, නිරයෙ න උප්පජ්ජිස්සති, පෙතෙසු නිබ්බත්තිත්වාපි මමංයෙව නිස්සාය සම්පත්තිං පටිලභිස්සතී’’ති ඤත්වා කරුණාසඤ්චොදිතමානසො තා දාරිකායො ආහ – ‘‘තුම්හෙ භික්ඛූ වන්දථ, අයං පන දාරිකා අලක්ඛිකා විය ඨිතා’’ති. අථ නං තා දාරිකා හත්ථෙසු පරිග්ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිත්වා බලක්කාරෙන ථෙරස්ස පාදෙ වන්දාපෙසුං.

She, having endured the suffering of hunger and thirst for five hundred years, was reborn again in that very Iṭṭhakavatī, in a certain family of the Saṃsāra-liberators, at the time when our Blessed One had arisen in the world, had set in motion the excellent Wheel of the Dhamma, and was dwelling in the Bamboo Grove near Rājagaha. When she was about seven or eight years old and able to play in the street with other girls, the Venerable Sāriputta Thera, dwelling near that village in the Aruṇavatī Monastery, was one day passing along the road near the village gate with twelve monks. At that moment, many village girls, having come out of the village and playing near the gate, with minds full of faith from seeing the conduct of their parents, came quickly and paid homage to the Elder and the other monks with the five-point prostration. But she, the daughter of a faithless family, long unfamiliar with what is skillful and devoid of the conduct of good people, stood there without respect, as if ill-fated. The Elder, seeing her past conduct, her present rebirth in a family of Saṃsāra-liberators, and her future liability to be reborn in hell, knew, “If she pays homage to me, she will not be born in hell. Even if reborn among the petas, by relying on me she will attain prosperity.” With his mind impelled by compassion, he said to those girls, “You are paying homage to the monks, but this girl stands as if ill-fated.” Then those girls took her by the hands, pulled her, and by force made her pay homage at the Elder’s feet.

සා [Pg.63] අපරෙන සමයෙන වයප්පත්තා දීඝරාජියං සංසාරමොචකකුලෙ අඤ්ඤතරස්ස කුමාරස්ස දින්නා පරිපුණ්ණගබ්භා හුත්වා කාලකතා පෙතෙසු උප්පජ්ජිත්වා නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපා ඛුප්පිපාසාභිභූතා අතිවිය බීභච්ඡදස්සනා විචරන්තී රත්තියං ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස අත්තානං දස්සෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. තං දිස්වා ථෙරො –

At a later time, when she came of age, she was given to a young man in a certain family of Saṃsāra-liberators in Dīgharāji. Having become fully pregnant, she died and arose among the petas—naked, of ugly form, overcome by hunger and thirst, and extremely repulsive to see. Wandering at night, she showed herself to the Venerable Sāriputta Thera and stood to one side. Seeing her, the Elder asked:

95.

95.

‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි, කිසා ධමනිසන්ථතා;

උප්ඵාසුලිකෙ කිසිකෙ, කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති. –

“Naked and of ugly form you are, emaciated and covered with veins; with prominent ribs, O thin one, who are you that stands here?”

ගාථාය පුච්ඡි. තත්ථ ධමනිසන්ථතාති නිම්මංසලොහිතතාය සිරාජාලෙහි පත්ථතගත්තා. උප්ඵාසුලිකෙති උග්ගතඵාසුලිකෙ. කිසිකෙති කිසසරීරෙ. පුබ්බෙපි ‘‘කිසා’’ති වත්වා පුන ‘‘කිසිකෙ’’ති වචනං අට්ඨිචම්මන්හාරුමත්තසරීරතාය අතිවිය කිසභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. තං සුත්වා පෙතී අත්තානං පවෙදෙන්තී –

He asked with a verse. Therein, “covered with veins” means her body was covered with a network of veins due to a lack of flesh and blood. “With prominent ribs” means having prominent ribs. “O thin one” means having an emaciated body. Having earlier said “emaciated,” the word “O thin one” is said again to show the state of extreme emaciation, as her body was merely bone, skin, and sinew. Hearing this, the petī, making herself known, said:

96.

96.

‘‘අහං භදන්තෙ පෙතීම්හි, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. – ගාථං වත්වා පුන ථෙරෙන –

“Venerable sir, I am a petī, unfortunate, belonging to the world of Yama. Having done an evil deed, I have gone from here to the world of the petas.” Having spoken this verse, she was again asked by the Elder:

97.

97.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“What misdeed was done by body, speech, or mind? By the result of what kamma have you gone from here to the world of the petas?”

කතකම්මං පුට්ඨා ‘‘අදානසීලා මච්ඡරිනී හුත්වා පෙතයොනියං නිබ්බත්තිත්වා එවං මහාදුක්ඛං අනුභවාමී’’ති දස්සෙන්තී තිස්සො ගාථා අභාසි –

Asked about the deed she had done, she spoke three verses, showing that because she had been ungenerous and miserly, she was reborn in the realm of petas and was experiencing such great suffering:

98.

98.

‘‘අනුකම්පකා මය්හං නාහෙසුං භන්තෙ, පිතා ච මාතා අථවාපි ඤාතකා;

යෙ මං නියොජෙය්‍යුං දදාහි දානං, පසන්නචිත්තා සමණබ්‍රාහ්මණානං.

“Venerable sir, I had no compassionate ones—neither father nor mother nor relatives—who, with faithful minds, would urge me, ‘Give a gift to ascetics and brahmins.’

99.

99.

‘‘ඉතො අහං වස්සසතානි පඤ්ච, යං එවරූපා විචරාමි නග්ගා;

ඛුදාය තණ්හාය ච ඛජ්ජමානා, පාපස්ස කම්මස්ස ඵලං මමෙදං.

“For five hundred years now, I wander thus, naked, tormented by hunger and thirst. This is the fruit of my own evil kamma.

100.

100.

‘‘වන්දාමි [Pg.64] තං අය්‍ය පසන්නචිත්තා, අනුකම්ප මං වීර මහානුභාව;

දත්වා ච මෙ ආදිස යඤ්හි කිඤ්චි, මොචෙහි මං දුග්ගතියා භදන්තෙ’’ති.

“I pay homage to you, noble sir, with a faithful mind. Have compassion on me, O hero of great power. Having given whatever it may be, dedicate it to me. Release me, venerable sir, from this wretched state.”

98. තත්ථ අනුකම්පකාති සම්පරායිකෙන අත්ථෙන අනුග්ගණ්හකා. භන්තෙති ථෙරං ආලපති. යෙ මං නියොජෙය්‍යුන්ති මාතා වා පිතා වා අථ වා ඤාතකා එදිසා පසන්නචිත්තා හුත්වා ‘‘සමණබ්‍රාහ්මණානං දදාහි දාන’’න්ති යෙ මං නියොජෙය්‍යුං, තාදිසා අනුකම්පකා මය්හං නාහෙසුන්ති යොජනා.

98. Therein, “compassionate ones” means supporters with regard to the future life. “Venerable sir” is an address to the Elder. “Who would urge me” has this construction: “Mother or father or else relatives, who, having become of such a faithful mind, would urge me, ‘Give a gift to ascetics and brahmins’—such compassionate ones I did not have.”

99. ඉතො අහං වස්සසතානි පඤ්ච, යං එවරූපා විචරාමි නග්ගාති ඉදං සා පෙතී ඉතො තතියාය ජාතියා අත්තනො පෙතත්තභාවං අනුස්සරිත්වා ඉදානිපි තථා පඤ්චවස්සසතානි විචරාමීති අධිප්පායෙනාහ. තත්ථ යන්ති යස්මා, දානාදීනං පුඤ්ඤානං අකතත්තා එවරූපා නග්ගා පෙතී හුත්වා ඉතො පට්ඨාය වස්සසතානි පඤ්ච විචරාමීති යොජනා. තණ්හායාති පිපාසාය. ඛජ්ජමානාති ඛාදියමානා, බාධියමානාති අත්ථො.

99. “For five hundred years now, I wander naked in such a state”—this female ghost, recalling her state as a ghost from her third birth ago, says this with the intention: “Even now, for five hundred years, I wander thus.” Herein, ‘yaṃ’ means ‘because’; the connection is that due to not having performed meritorious deeds such as giving, she has become a naked ghost and from this time has wandered for five hundred years. ‘By thirst’ means by thirst. ‘Being tormented’ means being eaten, that is, afflicted.

100. වන්දාමි තං අය්‍ය පසන්නචිත්තාති අය්‍ය, තමහං පසන්නචිත්තා හුත්වා වන්දාමි, එත්තකමෙව පුඤ්ඤං ඉදානි මයා කාතුං සක්කාති දස්සෙති. අනුකම්ප මන්ති අනුග්ගණ්හ මමං උද්දිස්ස අනුද්දයං කරොහි. දත්වා ච මෙ ආදිස යඤ්හි කිඤ්චීති කිඤ්චිදෙව දෙය්‍යධම්මං සමණබ්‍රාහ්මණානං දත්වා තං දක්ඛිණං මය්හං ආදිස, තෙන මෙ ඉතො පෙතයොනිතො මොක්ඛො භවිස්සතීති අධිප්පායෙන වදති. තෙනෙවාහ ‘‘මොචෙහි මං දුග්ගතියා භදන්තෙ’’ති.

100. ‘I bow to you, venerable sir, with a serene heart’ means: ‘Venerable sir, I bow to you with a serene heart,’ showing that this is the only merit she is now able to perform. ‘Have compassion for me’ means: ‘Favor me; show kindness towards me.’ ‘And having given something, dedicate it on my behalf, whatever it may be’—she speaks with the intention that by offering even a small gift to ascetics and brahmins and dedicating that offering to her, she may be freed from this realm of ghosts. Hence she says: “Release me from this wretched state, O venerable sir.”

එවං පෙතියා වුත්තෙ යථා සො ථෙරො පටිපජ්ජි, තං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරෙහි තිස්සො ගාථා වුත්තා –

When the female ghost had spoken thus, to show how the Elder proceeded, the compilers recited three verses:

101.

101.

‘‘සාධූති සො පටිස්සුත්වා, සාරිපුත්තොනුකම්පකො;

භික්ඛූනං ආලොපං දත්වා, පාණිමත්තඤ්ච චොළකං;

ථාලකස්ස ච පානීයං, තස්සා දක්ඛිණමාදිසි.

“Replying, ‘Very well,’ the compassionate Sāriputta, after giving a mouthful of food to a monk, a piece of cloth the size of a hand, and a bowl of water, dedicated the offering to her.

102.

102.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ[Pg.65], විපාකො උදපජ්ජථ;

භොජනච්ඡාදනපානීයං, දක්ඛිණාය ඉදං ඵලං.

“Immediately upon the dedication, the result arose; food, clothing, and drink—this was the fruit of the offering.

103.

103.

‘‘තතො සුද්ධා සුචිවසනා, කාසිකුත්තමධාරිනී;

විචිත්තවත්ථාභරණා, සාරිපුත්තං උපසඞ්කමී’’ති.

“Then, pure, clad in spotless garments, wearing the finest Kāsi cloth, adorned with varied clothes and ornaments, she approached Sāriputta.”

101-103. තත්ථ භික්ඛූනන්ති භික්ඛුනො, වචනවිපල්ලාසෙන හෙතං වුත්තං. ‘‘ආලොපං භික්ඛුනො දත්වා’’ති කෙචි පඨන්ති. ආලොපන්ති කබළං, එකාලොපමත්තං භොජනන්ති අත්ථො. පාණිමත්තඤ්ච චොළකන්ති එකහත්ථප්පමාණං චොළඛණ්ඩන්ති අත්ථො. ථාලකස්ස ච පානීයන්ති එකථාලකපූරණමත්තං උදකං. සෙසං ඛල්ලාටියපෙතවත්ථුස්මිං වුත්තනයමෙව.

Herein, ‘bhikkhūnaṃ’ means ‘to a bhikkhu’; for this is said with a change of grammatical number. Some recite it as ‘ālopaṃ bhikkhuno datvā.’ ‘Ālopa’ means a morsel; the meaning is a single mouthful of food. ‘Pāṇimattañca coḷaka’ means a piece of cloth the size of one’s hand. ‘Thālakassa ca pānīya’ means enough water to fill one bowl. The rest is just as explained in the Story of the Bald Female Ghost.

අථායස්මා සාරිපුත්තො තං පෙතිං පීණින්ද්‍රියං පරිසුද්ධඡවිවණ්ණං දිබ්බවත්ථාභරණාලඞ්කාරං සමන්තතො අත්තනො පභාය ඔභාසෙන්තිං අත්තනො සන්තිකං උපගන්ත්වා ඨිතං දිස්වා පච්චක්ඛතො කම්මඵලං තාය විභාවෙතුකාමො හුත්වා තිස්සො ගාථා අභාසි –

Then the Venerable Sāriputta, seeing that female ghost with gratified faculties, a pure complexion, adorned with divine garments and ornaments, illuminating all around with her own radiance, having approached and standing near him, and wishing to explain the fruit of her kamma to her directly, spoke three verses:

104.

104.

‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.

“With a surpassing complexion, O deity, you stand, illuminating all directions, like the Osadhī star.

105.

105.

‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

“By what is your complexion such? By what do you succeed here? And for you arise those riches, whatever are dear to the mind.

106.

106.

‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

“I ask you, O goddess of great power, what merit did you perform when you were a human being? By what are you of such radiant power, and your complexion shines in all directions?”

104. තත්ථ අභික්කන්තෙනාති අතිමනාපෙන, අභිරූපෙනාති අත්ථො. වණ්ණෙනාති ඡවිවණ්ණෙන. ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බාති සබ්බාපි දස දිසා ජොතෙන්තී එකාලොකං කරොන්තී. යථා කින්ති ආහ ‘‘ඔසධී විය තාරකා’’ති. උස්සන්නා පභා එතාය ධීයති, ඔසධානං වා [Pg.66] අනුබලප්පදායිකාති කත්වා ‘‘ඔසධී’’ති ලද්ධනාමා තාරකා යථා සමන්තතො ආලොකං කුරුමානා තිට්ඨති, එවමෙව ත්වං සබ්බදිසා ඔභාසෙන්තීති අත්ථො.

104. Herein, ‘abhikkantena’ means ‘exceedingly pleasing,’ that is, ‘beautiful.’ ‘Vaṇṇena’ means by skin complexion. ‘Obhāsentī disā sabbā’ means illuminating all ten directions, making them a single light. To what is this likened? It is said: ‘like the Osadhī star.’ Abundant radiance is held by it, or because it provides strengthening power to medicinal herbs, it has obtained the name ‘Osadhī.’ Just as that star stands illuminating all around, so too do you illuminate all directions—this is the meaning.

105. කෙනාති කිං-සද්දො පුච්ඡායං. හෙතුඅත්ථෙ චෙතං කරණවචනං, කෙන හෙතුනාති අත්ථො. තෙති තව. එතාදිසොති එදිසො, එතරහි යථාදිස්සමානොති වුත්තං හොති. කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣතීති කෙන පුඤ්ඤවිසෙසෙන ඉධ ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදානි තයා ලබ්භමානං සුචරිතඵලං ඉජ්ඣති නිප්ඵජ්ජති. උප්පජ්ජන්තීති නිබ්බත්තන්ති. භොගාති පරිභුඤ්ජිතබ්බට්ඨෙන ‘‘භොගා’’ති ලද්ධනාමා වත්ථාභරණාදිවිත්තූපකරණවිසෙසා. යෙ කෙචීති භොගෙ අනවසෙසතො බ්‍යාපෙත්වා සඞ්ගණ්හාති. අනවසෙසබ්‍යාපකො හි අයං නිද්දෙසො යථා ‘‘යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා’’ති. මනසො පියාති මනසා පියායිතබ්බා, මනාපියාති අත්ථො.

105. ‘Kena’ is the word ‘kiṃ’ used in a question. It is the instrumental case in the sense of cause, meaning ‘by what reason?’ ‘Te’ means ‘your.’ ‘Etādiso’ means ‘such,’ which is to say, ‘as is now being seen.’ ‘Kena te idha mijjhati’ means ‘by what special merit does the fruit of good conduct, now being obtained by you in this place, succeed and come to be?’ ‘Uppajjanti’ means ‘they are produced.’ ‘Bhogā’ refers to particular items of wealth such as clothing and ornaments, which are so named in the sense that they are to be enjoyed. ‘Ye keci’ encompasses all such enjoyments without exception. For this designation is all-encompassing, as in ‘whatever formations there are.’ ‘Manaso piyā’ means ‘to be cherished by the mind,’ that is, ‘delightful.’

106. පුච්ඡාමීති පුච්ඡං කරොමි, ඤාතුං ඉච්ඡාමීති අත්ථො. තන්ති ත්වං. දෙවීති දිබ්බානභාවසමඞ්ගිතාය, දෙවි. තෙනාහ ‘‘මහානුභාවෙ’’ති. මනුස්සභූතාති මනුස්සෙසු ජාතා මනුස්සභාවං පත්තා. ඉදං යෙභුය්‍යෙන සත්තා මනුස්සත්තභාවෙ ඨිතා පුඤ්ඤානි කරොන්තීති කත්වා වුත්තං. අයමෙතායං ගාථානං සඞ්ඛෙපතො අත්ථො, විත්ථාරතො පන පරමත්ථදීපනියං විමානවත්ථුඅට්ඨකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

106. ‘Pucchāmi’ means ‘I ask a question,’ that is, ‘I wish to know.’ ‘Taṃ’ means ‘you.’ ‘Devī’ means ‘O goddess,’ because she is endowed with a divine nature. Hence it is said, ‘of great power.’ ‘Manussabhūtā’ means ‘born among humans, having attained human existence.’ This is generally stated because most beings, established in human existence, perform meritorious deeds. This is the brief meaning of these verses; the detailed explanation, however, should be understood according to the method stated in the Paramatthadīpanī, in the commentary on the Vimānavatthu.

එවං පුන ථෙරෙන පුට්ඨා පෙතී තස්සා සම්පත්තියා ලද්ධකාරණං පකාසෙන්තී සෙසගාථා අභාසි –

Thus, when questioned again by the Elder, the female ghost, revealing the cause for having obtained her good fortune, spoke the remaining verses:

107.

107.

‘‘උප්පණ්ඩුකිං කිසං ඡාතං, නග්ගං සම්පතිතච්ඡවිං;

මුනි කාරුණිකො ලොකෙ, තං මං අද්දක්ඛි දුග්ගතං.

“Pale, emaciated, and hungry, naked, with skin fallen away, the compassionate sage in the world saw me in that wretched state.

108.

108.

‘‘භික්ඛූනං ආලොපං දත්වා, පාණිමත්තඤ්ච චොළකං;

ථාලකස්ස ච පානීයං, මම දක්ඛිණමාදිසි.

“Having given a morsel to the monks, and a piece of cloth the size of a hand, and a bowl of water, you dedicated the offering to me.

109.

109.

‘‘ආලොපස්ස ඵලං පස්ස, භත්තං වස්සසතං දස;

භුඤ්ජාමි කාමකාමිනී, අනෙකරසබ්‍යඤ්ජනං.

“Behold the fruit of that morsel: a meal for a thousand years. Desiring pleasures, I enjoy it, with many flavors and sauces.

110.

110.

‘‘පාණිමත්තස්ස [Pg.67] චොළස්ස, විපාකං පස්ස යාදිසං;

යාවතා නන්දරාජස්ස, විජිතස්මිං පටිච්ඡදා.

“Behold what kind of result there is from a piece of cloth the size of a hand: I have coverings as vast as King Nanda's dominion.

111.

111.

‘‘තතො බහුතරා භන්තෙ, වත්ථානච්ඡාදනානි මෙ;

කොසෙය්‍යකම්බලීයානි, ඛොමකප්පාසිකානි ච.

“More than that, venerable sir, are my cloths and coverings: silken, woolen, linen, and cotton fabrics.

112.

112.

‘‘විපුලා ච මහග්ඝා ච, තෙපාකාසෙවලම්බරෙ;

සාහං තං පරිදහාමි, යං යඤ්හි මනසො පියං.

“Vast and costly, they hang in the air. I put on whichever of them is pleasing to my mind.”

113.

113.

‘‘ථාලකස්ස ච පානීයං, විපාකං පස්ස යාදිසං;

ගම්භීරා චතුරස්සා ච, පොක්ඛරඤ්ඤො සුනිම්මිතා.

See what kind of result there is from water in a bowl: deep and square lotus ponds, well-made.

114.

114.

‘‘සෙතොදකා සුප්පතිත්ථා, සීතා අප්පටිගන්ධියා;

පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නා, වාරිකිඤ්ජක්ඛපූරිතා.

With clear water, good landing places, cool, and without foul odor; covered with lotuses and water lilies, filled with water-plant filaments.

115.

115.

‘‘සාහං රමාමි කීළාමි, මොදාමි අකුතොභයා;

මුනිං කාරුණිකං ලොකෙ, භන්තෙ වන්දිතුමාගතා’’ති.

There I revel, I play, I rejoice, free from fear. I have come, venerable sir, to pay homage to the compassionate sage in the world.

107. තත්ථ උප්පණ්ඩුකින්ති උප්පණ්ඩුකජාතං. ඡාතන්ති බුභුක්ඛිතං ඛුදාය අභිභූතං. සම්පතිතච්ඡවින්ති ඡින්නභින්නසරීරච්ඡවිං. ලොකෙති ඉදං ‘‘කාරුණිකො’’ති එත්ථ වුත්තකරුණාය විසයදස්සනං. තං මන්ති තාදිසං මමං, වුත්තනයෙන එකන්තතො කරුණට්ඨානියං මං. දුග්ගතන්ති දුග්ගතිං ගතං.

107. Here, 'uppaṇḍukiṃ' means 'pale-yellowish.' 'Chātaṃ' means 'hungry,' overcome by hunger. 'Sampatitacchaviṃ' means 'with the skin of the body torn and broken.' 'Loke' here refers to the showing of the object of compassion mentioned earlier in 'compassionate.' 'Taṃ maṃ' means 'such a me,' that is, 'me who is decidedly a fit object for compassion in the manner described.' 'Duggataṃ' means 'gone to a state of woe.'

108-109. භික්ඛූනං ආලොපං දත්වාතිආදි ථෙරෙන අත්තනො කරුණාය කතාකාරදස්සනං. තත්ථ භත්තන්ති ඔදනං, දිබ්බභොජනන්ති අත්ථො. වස්සසතං දසාති දස වස්සසතානි, වස්සසහස්සන්ති වුත්තං හොති. අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. භුඤ්ජාමි කාමකාමිනී, අනෙකරසබ්‍යඤ්ජනන්ති අඤ්ඤෙහිපි කාමෙතබ්බකාමෙහි සමන්නාගතා අනෙකරසබ්‍යඤ්ජනං භත්තං භුඤ්ජාමීති යොජනා.

108-109. 'Having given a morsel to the bhikkhus,' and so on, is the Elder's showing of his own deeds done through compassion. Here, 'bhattaṃ' means 'cooked rice,' that is, 'divine food.' 'Vassasataṃ dasa' means 'ten hundred years,' that is, 'a thousand years' is said. This is a usage in the sense of continuous duration. 'Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjanaṃ' is to be construed as: 'I enjoy food with many flavors and sauces, endowed with other desirable pleasures.'

110. චොළස්සාති දෙය්‍යධම්මසීසෙන තබ්බිසයං දානමයං පුඤ්ඤමෙව දස්සෙති. විපාකං පස්ස යාදිසන්ති තස්ස චොළදානස්ස විපාකසඞ්ඛාතං ඵලං පස්ස, භන්තෙ. තං පන යාදිසං යථාරූපං, කින්ති චෙති ආහ ‘‘යාවතා නන්දරාජස්සා’’තිආදි.

110. 'Coḷassa' indicates the merit of giving, specifically the gift of cloth, under the heading of 'donable things.' 'Vipākaṃ passa yādisaṃ' means, 'venerable sir, see the fruit known as the result of that cloth-giving.' But what kind of form it is, he says, 'as much as King Nanda's,' and so on.

තත්ථ [Pg.68] කොයං නන්දරාජා නාම? අතීතෙ කිර දසවස්සසහස්සායුකෙසු මනුස්සෙසු බාරාණසිවාසී එකො කුටුම්බිකො අරඤ්ඤෙ ජඞ්ඝාවිහාරං විචරන්තො අරඤ්ඤට්ඨානෙ අඤ්ඤතරං පච්චෙකබුද්ධං අද්දස. සො පච්චෙකබුද්ධො තත්ථ චීවරකම්මං කරොන්තො අනුවාතෙ අප්පහොන්තෙ සංහරිත්වාව ඨපෙතුං ආරද්ධො. සො කුටුම්බිකො තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, කිං කරොථා’’ති වත්වා තෙන අප්පිච්ඡතාය කිඤ්චි අවුත්තෙපි ‘‘චීවරදුස්සං නප්පහොතී’’ති ඤත්වා අත්තනො උත්තරාසඞ්ගං පච්චෙකබුද්ධස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා අගමාසි. පච්චෙකබුද්ධො තං ගහෙත්වා අනුවාතං ආරොපෙන්තො චීවරං කත්වා පාරුපි. සො කුටුම්බිකා ජීවිතපරියොසානෙ කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චවිත්වා බාරාණසිතො යොජනමත්තෙ ඨානෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමෙ අමච්චකුලෙ නිබ්බත්ති.

Here, who is this King Nanda? In the past, it is said, during the time of humans with a lifespan of ten thousand years, a householder from Bārāṇasī, wandering in the forest for exercise, saw a Paccekabuddha in a remote part of the forest. That Paccekabuddha, making robes there, had begun to gather it up and put it away, finding the wind unhelpful. The householder, seeing this, asked, 'Venerable sir, what are you doing?' Though the Paccekabuddha, due to his few wants, said nothing, he understood, 'The robe-cloth is not sufficient,' and placed his own upper garment at the Paccekabuddha's feet before leaving. The Paccekabuddha took it, spread it in the wind, made a robe, and wore it. That householder, at the end of his life, passed away and was reborn in the Tāvatiṃsa heaven, where he enjoyed divine prosperity for his entire lifespan. After passing away from there, he was reborn in a village about a yojana away from Bārāṇasī, in a minister's family.

තස්ස වයප්පත්තකාලෙ තස්මිං ගාමෙ නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං අහොසි. සො මාතරං ආහ – ‘‘අම්ම, සාටකං මෙ දෙහි, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී’’ති. සා සුධොතවත්ථං නීහරිත්වා අදාසි. ‘‘අම්ම, ථූලං ඉද’’න්ති. අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි, තම්පි පටික්ඛිපි. අථ නං මාතා ආහ – ‘‘තාත, යාදිසෙ ගෙහෙ මයං ජාතා, නත්ථි නො ඉතො සුඛුමතරස්ස වත්ථස්ස පටිලාභාය පුඤ්ඤ’’න්ති. ‘‘ලභනට්ඨානං ගච්ඡාමි, අම්මා’’ති. ‘‘ගච්ඡ, පුත්ත, අහං අජ්ජෙව තුය්හං බාරාණසිනගරෙ රජ්ජපටිලාභං ඉච්ඡාමී’’ති. සො ‘‘සාධු, අම්මා’’ති මාතරං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා ආහ – ‘‘ගච්ඡාමි, අම්මා’’ති. ‘‘ගච්ඡ, තාතා’’ති. එවං කිරස්සා චිත්තං අහොසි – ‘‘කහං ගමිස්සති, ඉධ වා එත්ථ වා ගෙහෙ නිසීදිස්සතී’’ති. සො පන පුඤ්ඤනියාමෙන චොදියමානො ගාමතො නික්ඛමිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ සසීසං පාරුපිත්වා නිපජ්ජි. සො ච බාරාණසිරඤ්ඤො කාලකතස්ස සත්තමො දිවසො හොති.

At the time he came of age, a festival was being celebrated in that village. He said to his mother, 'Mother, give me a cloth, I will go play at the festival.' She brought out a well-washed cloth and gave it to him. 'Mother, this is too coarse,' he said. She brought out another and gave it to him, but he rejected that too. Then his mother said to him, 'Dear son, in a household such as we were born into, we have not the merit to obtain cloth finer than this.' 'I will go to a place where I can obtain one, mother.' 'Go, my son, I wish for you to gain kingship in the city of Bārāṇasī today.' He said, 'Very well, mother,' paid respects to her, circumambulated her, and said, 'I am going, mother.' 'Go, dear son.' Thus she thought to herself, 'Where will he go? He will sit here or there in the house.' But driven by the power of his merit, he left the village and went to Bārāṇasī, where he covered himself completely, including his head, and lay down on the auspicious stone slab. And that day was the seventh day since the king of Bārāṇasī had died.

අමච්චා ච පුරොහිතො ච රඤ්ඤො සරීරකිච්චං කත්වා රාජඞ්ගණෙ නිසීදිත්වා මන්තයිංසු – ‘‘රඤ්ඤො එකා ධීතා අත්ථි, පුත්තො නත්ථි, අරාජකං රජ්ජං න තිට්ඨති, ඵුස්සරථං විස්සජ්ජෙමා’’ති. තෙ කුමුදවණ්ණෙ චත්තාරො සින්ධවෙ යොජෙත්වා සෙතච්ඡත්තප්පමුඛං පඤ්චවිධං රාජකකුධභණ්ඩං රථස්මිංයෙව ඨපෙත්වා රථං විස්සජ්ජෙත්වා පච්ඡතො තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසුං. රථො පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා උය්‍යානාභිමුක්ඛො අහොසි. ‘‘පරිචයෙන උය්‍යානාභිමුඛො ගච්ඡති[Pg.69], නිවත්තෙමා’’ති කෙචි ආහංසු. පුරොහිතො ‘‘මා නිවත්තයිත්ථා’’ති ආහ. රථො කුමාරං පදක්ඛිණං කත්වා ආරොහනසජ්ජො හුත්වා අට්ඨාසි, පුරොහිතො පාරුපනකණ්ණං අපනෙත්වා පාදතලානි ඔලොකෙන්තො ‘‘තිට්ඨතු අයං දීපො, ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු එකරජ්ජං කාරෙතුං යුත්තො’’ති වත්වා ‘‘තූරියානි පග්ගණ්හථ, පුනපි පග්ගණ්හථා’’ති තික්ඛත්තුං තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසි.

The ministers and the royal priest, having performed the rites for the king's body, sat in the royal courtyard and deliberated: 'The king has one daughter but no son. A kingdom without a king cannot endure. Let us send out the auspicious chariot.' They yoked four horses of kumuda color to the chariot, placed the five royal emblems—headed by the white parasol—upon it, and sent the chariot forth, having musical instruments played behind it. The chariot left through the eastern gate and headed toward the park. Some said, 'It is going toward the park out of familiarity—let us turn it back.' But the priest said, 'Do not turn it back.' The chariot circled the young man and stood ready for him to mount. The priest removed the edge of his covering and, examining the soles of his feet, declared, 'Let this island be; he is fit to establish sole rule over the four great continents surrounded by two thousand islands.' Then he ordered, 'Sound the musical instruments! Sound them again!' Three times he had the instruments sounded.

අථ කුමාරො මුඛං විවරිත්වා ඔලොකෙත්වා ‘‘කෙන කම්මෙන ආගතත්ථ, තාතා’’ති ආහ. ‘‘දෙව, තුම්හාකං රජ්ජං පාපුණාතී’’ති. ‘‘තුම්හාකං රාජා කහ’’න්ති? ‘‘දිවඞ්ගතො, සාමී’’ති. ‘‘කති දිවසා අතික්කන්තා’’ති? ‘‘අජ්ජ සත්තමො දිවසො’’ති. ‘‘පුත්තො වා ධීතා වා නත්ථී’’ති? ‘‘ධීතා අත්ථි, දෙව, පුත්තො නත්ථී’’ති. ‘‘තෙන හි කරිස්සාමි රජ්ජ’’න්ති. තෙ තාවදෙව අභිසෙකමණ්ඩපං කත්වා රාජධීතරං සබ්බාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කරිත්වා උය්‍යානං ආනෙත්වා කුමාරස්ස අභිසෙකං අකංසු.

Then the young man, uncovering his face and looking, said, 'For what purpose have you come, sirs?' 'My lord, the kingdom has come to you.' 'Where is your king?' 'He has passed away, sire.' 'How many days have passed?' 'Today is the seventh day.' 'Is there no son or daughter?' 'There is a daughter, my lord, but no son.' 'In that case, I shall rule the kingdom.' They immediately prepared the consecration pavilion, adorned the king's daughter with all her ornaments, brought her to the park, and performed the young man's consecration.

අථස්ස කතාභිසෙකස්ස සතසහස්සග්ඝනිකං වත්ථං උපනෙසුං. සො ‘‘කිමිදං, තාතා’’ති ආහ. ‘‘නිවාසනවත්ථං, දෙවා’’ති. ‘‘නනු, තාතා, ථූල’’න්ති? ‘‘මනුස්සානං පරිභොගවත්ථෙසු ඉතො සුඛුමතරං නත්ථි, දෙවා’’ති. ‘‘තුම්හාකං රාජා එවරූපං නිවාසෙසී’’ති? ‘‘ආම, දෙවා’’ති. ‘‘න මඤ්ඤෙ පුඤ්ඤවා තුම්හාකං රාජා (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.191) සුවණ්ණභිඞ්කාරං ආහරථ, ලභිස්සාමි වත්ථ’’න්ති. සුවණ්ණභිඞ්කාරං ආහරිංසු. සො උට්ඨාය හත්ථෙ ධොවිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථෙන උදකං ආදාය පුරත්ථිමදිසායං අබ්භුක්කිරි. තදා ඝනපථවිං භින්දිත්වා අට්ඨ කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. පුන උදකං ගහෙත්වා දක්ඛිණාය පච්ඡිමාය උත්තරායාති එවං චතූසු දිසාසු අබ්භුක්කිරි. සබ්බදිසාසු අට්ඨ අට්ඨ කත්වා ද්වත්තිංස කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. එකෙකාය දිසාය සොළස සොළස කත්වා චතුසට්ඨි කම්මරුක්ඛාති කෙචි වදන්ති. සො එකං දිබ්බදුස්සං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා ‘‘නන්දරඤ්ඤො විජිතෙ සුත්තකන්තිකා ඉත්ථියො මා සුත්තං කන්තිංසූති භෙරිං චරාපෙථා’’ති වත්වා ඡත්තං උස්සාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නගරං පවිසිත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාසම්පත්තිං අනුභවි.

Then they brought to him, who had been consecrated, a cloth worth a hundred thousand. He asked, 'What is this, sirs?' 'A cloth for wearing, lord,' they replied. 'But sirs, is it not coarse?' 'There is none finer than this among the cloths used by humans, lord,' they said. 'Does your king wear such a cloth?' 'Yes, lord,' they answered. 'I do not think your king is a man of merit. Bring a golden water pot; I shall obtain a cloth.' They brought a golden water pot. Rising, he washed his hands, rinsed his mouth, took water in his hand, and sprinkled it toward the eastern direction. Then, breaking through the solid earth, eight wish-fulfilling trees arose. Taking water again, he sprinkled it toward the southern, western, and northern directions. In all directions, eight trees arose in each, totaling thirty-two wish-fulfilling trees. Some say that in each direction, sixteen trees arose, making sixty-four wish-fulfilling trees in total. He put on one divine cloth and draped another over himself. Then he said, 'Let the women who spin thread in King Nanda’s realm not spin thread; have the drum proclaimed.' Raising his parasol, adorned and prepared, he mounted the finest elephant and entered the city. Ascending the palace, he enjoyed great prosperity.

එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ එකදිවසං දෙවී රඤ්ඤො සම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අහො තපස්සී’’ති කාරුඤ්ඤාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කිමිදං, දෙවී’’ති ච පුට්ඨා ‘‘අතිමහතී [Pg.70] තෙ, දෙව, සම්පත්ති. අතීතෙ අද්ධනි කල්‍යාණං අකත්ථ, ඉදානි අනාගතස්ස අත්ථාය කුසලං න කරොථා’’ති ආහ. ‘‘කස්ස දෙම? සීලවන්තො නත්ථී’’ති. ‘‘අසුඤ්ඤො, දෙව, ජම්බුදීපො අරහන්තෙහි, තුම්හෙ දානමෙව සජ්ජෙථ, අහං අරහන්තෙ ලච්ඡාමී’’ති ආහ. පුනදිවසෙ රාජා මහාරහං දානං සජ්ජාපෙසි. දෙවී ‘‘සචෙ ඉමිස්සාය දිසාය අරහන්තො අත්ථි, ඉධාගන්ත්වා අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති අධිට්ඨහිත්වා උත්තරදිසාභිමුඛා උරෙන නිපජ්ජි. නිපන්නමත්තාය එව දෙවියා හිමවන්තෙ වසන්තානං පදුමවතියා පුත්තානං පඤ්චසතානං පච්චෙකබුද්ධානං ජෙට්ඨකො මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො භාතිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘මාරිසා නන්දරාජා තුම්හෙ නිමන්තෙති, අධිවාසෙථ තස්සා’’ති. තෙ අධිවාසෙත්වා තාවදෙව ආකාසෙනාගන්ත්වා උත්තරද්වාරෙ ඔතරිංසු. මනුස්සා ‘‘පඤ්චසතා, දෙව, පච්චෙකබුද්ධා ආගතා’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සද්ධිං දෙවියා ආගන්ත්වා වන්දිත්වා පත්තං ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ පාසාදං ආරොපෙත්වා තත්ථ තෙසං දානං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ රාජා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස, දෙවී සඞ්ඝනවකස්ස පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා ‘‘අය්‍යා, පච්චයෙහි න කිලමිස්සන්ති, මයං පුඤ්ඤෙන න හායිස්සාම, අම්හාකං ඉධ නිවාසාය පටිඤ්ඤං දෙථා’’ති පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා උය්‍යානෙ නිවාසට්ඨානානි කාරෙත්වා යාවජීවං පච්චෙකබුද්ධෙ උපට්ඨහිත්වා තෙසු පරිනිබ්බුතෙසු සාධුකීළිතං කාරෙත්වා ගන්ධදාරුආදීහි සරීරකිච්චං කාරෙත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං පතිට්ඨාපෙත්වා ‘‘එවරූපානම්පි නාම මහානුභාවානං මහෙසීනං මරණං භවිස්සති, කිමඞ්ගං පන මාදිසාන’’න්ති සංවෙගජාතො ජෙට්ඨපුත්තං රජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙත්වා සයං තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජි. දෙවීපි ‘‘රඤ්ඤෙ පබ්බජිතෙ අහං කිං කරිස්සාමී’’ති පබ්බජි. ද්වෙපි උය්‍යානෙ වසන්තා ඣානානි නිබ්බත්තෙත්වා ඣානසුඛෙන වීතිනාමෙත්වා ආයුපරියොසානෙ බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. සො කිර නන්දරාජා අම්හාකං සත්ථු මහාසාවකො මහාකස්සපත්ථෙරො අහොසී, තස්ස අග්ගමහෙසී භද්දා කාපිලානී නාම.

Thus, as time passed, one day the queen, seeing the king’s prosperity, showed a compassionate expression and said, 'Alas, the poor man!' When asked, 'What is it, queen?' she replied, 'Great indeed, sire, is your prosperity. In the past, you performed good deeds, but now you do not perform wholesome deeds for the sake of the future.' 'To whom shall we give? There are no virtuous ones,' said the king. 'Jambudīpa is not devoid of arahants, sire. You prepare the alms, and I will find the arahants,' she said. The next day, the king had a lavish alms-offering prepared. The queen made a resolution, 'If there are arahants in this direction, may they come here and accept our alms-food,' and then lay down on her chest, facing north. As soon as the queen lay down, the eldest of the five hundred paccekabuddhas who were sons of Padumavatī and dwelt in the Himalayas, the great Paduma Paccekabuddha, addressed his brothers: 'Sirs, King Nanda invites you; accept his invitation.' They consented and immediately came through the sky, descending at the northern gate. People informed the king, 'Sire, five hundred paccekabuddhas have come.' The king, together with the queen, approached, paid homage, took their bowls, and led the paccekabuddhas up to the palace. There, he gave them alms. At the conclusion of the meal, the king lay at the feet of the Elder of the Saṅgha, and the queen at the feet of the most junior of the Saṅgha, saying, 'Venerable sirs, may you not be troubled for requisites, and may we not fall away from merit. Give us your promise to reside here.' Having obtained their promise, he had dwellings built for them in the park and attended to the paccekabuddhas for as long as they lived. When they attained parinibbāna, he had a fitting celebration held, had the funeral rites performed with sandalwood and other aromatics, and, taking the relics, established a cetiya. He reflected, 'If even for such great sages of mighty power there is death, what then for those like us?' Aroused by spiritual urgency, he established his eldest son in the kingdom and himself went forth into the ascetic life. The queen, too, thinking, 'The king having gone forth, what shall I do?' also went forth. Both, dwelling in the park, developed the jhānas and, passing the time in the bliss of jhāna, at the end of their lives, were reborn in the Brahma-world. It is said that King Nanda was our Teacher’s great disciple, the Elder Mahākassapa, and his chief queen was named Bhaddā Kāpilānī.

අයං පන නන්දරාජා දස වස්සසහස්සානි සයං දිබ්බවත්ථානි පරිදහන්තො සබ්බමෙව අත්තනො විජිතං උත්තරකුරුසදිසං කරොන්තො ආගතාගතානං මනුස්සානං [Pg.71] දිබ්බදුස්සානි අදාසි. තයිදං දිබ්බවත්ථසමිද්ධිං සන්ධාය සා පෙතී ආහ ‘‘යාවතා නන්දරාජස්ස, විජිතස්මිං පටිච්ඡදා’’ති. තත්ථ විජිතස්මින්ති රට්ඨෙ. පටිච්ඡදාති වත්ථානි. තානි හි පටිච්ඡාදෙන්ති එතෙහීති ‘‘පටිච්ඡදා’’ති වුච්චන්ති.

This King Nanda, for ten thousand years, while himself wearing divine garments and making his entire realm like Uttarakuru, gave divine cloths to the people who came to him. It is with reference to this abundance of divine cloths that the petī said, 'As far as King Nanda's dominion, there were coverings.' Here, 'vijitasmiṃ' means in the kingdom. 'Paṭicchadā' means cloths. For they cover with these, thus they are called 'coverings'.

111. ඉදානි සා පෙතී ‘‘නන්දරාජසමිද්ධිතොපි එතරහි මය්හං සමිද්ධි විපුලතරා’’ති දස්සෙන්තී ‘‘තතො බහුතරා, භන්තෙ, වත්ථානච්ඡාදනානි මෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ තතොති නන්දරාජස්ස පරිග්ගහභූතවත්ථතොපි බහුතරානි මය්හං වත්ථච්ඡාදනානීති අත්ථො. වත්ථානච්ඡාදනානීති නිවාසනවත්ථානි චෙව පාරුපනවත්ථානි ච. කොසෙය්‍යකම්බලීයානීති කොසෙය්‍යානි චෙව කම්බලානි ච. ඛොමකප්පාසිකානීති ඛොමවත්ථානි චෙව කප්පාසමයවත්ථානි ච.

111. Now that petī, showing that 'my present abundance is even more extensive than the prosperity of King Nanda,' said, 'More numerous than those, venerable sir, are my garments and coverings,' and so on. Here, 'than those' means: my garments and coverings are more numerous than the garments that were the possession of King Nanda. 'Garments and coverings' means lower garments and upper garments. 'Silks and woollens' means silk cloths and woollen cloths. 'Linens and cottons' means linen cloths and cotton cloths.

112. විපුලාති ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච විපුලා. මහග්ඝාති මහග්ඝවසෙන මහන්තා මහාරහා. ආකාසෙවලම්බරෙති ආකාසෙයෙව ඔලම්බමානා තිට්ඨන්ති. යං යඤ්හි මනසො පියන්ති යං යං මය්හං මනසො පියං, තං තං ගහෙත්වා පරිදහාමි පාරුපාමි චාති යොජනා.

112. 'Vipulā' means extensive in length and breadth. 'Mahagghā' means great and precious on account of their high value. 'Ākāsevalambare' means they stand hanging in the sky itself. For 'yaṃ yañhi manaso piyan', the construction is: 'Whatever is dear to my mind, that I take and wear as a lower garment or as an upper garment'.

113. ථාලකස්ස ච පානීයං, විපාකං පස්ස යාදිසන්ති ථාලකපූරණමත්තං පානීයං දින්නං අනුමොදිතං, තස්ස පන විපාකං යාදිසං යාව මහන්තං පස්සාති දස්සෙන්තී ‘‘ගම්භීරා චතුරස්සා චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ගම්භීරාති අගාධා. චතුරස්සාති චතුරස්සසණ්ඨානා. පොක්ඛරඤ්ඤොති පොක්ඛරණියො. සුනිම්මිතාති කම්මානුභාවෙනෙව සුට්ඨු නිම්මිතා.

113. Regarding the words, "And the water in the bowl—see what the result of that was!": She had rejoiced in the water given to fill the bowl, and now, showing how great its result is, she says, "Deep and square," etc. Here, "deep" means unfathomable. "Square" means square in shape. "Lotus ponds" means lotus ponds. "Well-constructed" means well-fashioned by the power of kamma.

114. සෙතොදකාති සෙතඋදකා සෙතවාලුකසම්පරිකිණ්ණා. සුප්පතිත්ථාති සුන්දරතිත්ථා. සීතාති සීතලොදකා. අප්පටිගන්ධියාති පටිකූලගන්ධරහිතා සුරභිගන්ධා. වාරිකිඤ්ජක්ඛපූරිතාති කමලකුවලයාදීනං කෙසරසඤ්ඡන්නෙන වාරිනා පරිපුණ්ණා.

114. "With clear water" means with white water, scattered with white sand. "With lovely banks" means with beautiful landing places. "Cool" means with cool water. "Free from foul odors" means devoid of offensive smells, fragrant with pleasant scents. "Filled with water-lilies and lotuses" means full of water replete with the pollen of lotuses and blue lotuses, etc.

115. සාහන්ති සා අහං. රමාමීති රතිං වින්දාමි. කීළාමීති ඉන්ද්‍රියානි පරිචාරෙමි. මොදාමීති භොගසම්පත්තියා පමුදිතා හොමි. අකුතොභයාති කුතොචිපි අසඤ්ජාතභයා, සෙරී සුඛවිහාරිනී හොමි[Pg.72]. භන්තෙ, වන්දිතුමාගතාති, භන්තෙ, ඉමිස්සා දිබ්බසම්පත්තියා පටිලාභස්ස කාරණභූතං ත්වං වන්දිතුං ආගතා උපගතාති අත්ථො. යං පනෙත්ථ අත්ථතො අවිභත්තං, තං තත්ථ තත්ථ වුත්තමෙව.

115. "Sāhaṃ" means "sā ahaṃ" (I, that one). "I delight" means I find delight. "I play" means I indulge my senses. "I rejoice" means I am delighted by the accomplishment of my wealth. "Free from fear" means without fear arising from anywhere, I am independent and dwell happily. "Venerable sir, I have come to pay homage" means: "Venerable sir, I have come, I have approached to pay homage to you, who are the cause for the attainment of this divine fortune." Whatever herein is not analyzed in terms of its meaning, that has already been stated in the relevant places.

එවං තාය පෙතියා වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො ඉට්ඨකවතියං දීඝරාජියන්ති ගාමද්වයවාසිකෙසු අත්තනො සන්තිකං උපගතෙසු මනුස්සෙසු ඉමමත්ථං විත්ථාරතො කථෙන්තො සංවෙජෙත්වා සංසාරමොචනපාපකම්මතො මොචෙත්වා උපාසකභාවෙ පතිට්ඨාපෙසි. සා පවත්ති භික්ඛූසු පාකටා ජාතා. තං භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

When this was said by that peti, the Venerable Sāriputta explained this matter in detail to the people from the two villages named Iṭṭhakavatī and Dīgharājī who had come to him. Having stirred them to a sense of urgency and freed them from the evil kamma that prevents liberation from saṃsāra, he established them as lay followers. This incident became well-known among the monks. The monks reported it to the Blessed One. The Blessed One, taking that matter as the occasion for the story, taught the Dhamma to the assembled gathering, and that teaching was of benefit to the great assembly.

සංසාරමොචකපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the peti liberated from saṃsāra is finished.

2. සාරිපුත්තත්ථෙරමාතුපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

2. Commentary on the Story of the Peti who was the Mother of the Elder Sāriputta

නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසීති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ඉතො පඤ්චමාය ජාතියා මාතුභූතං පෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. එකදිවසං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො ආයස්මා ච අනුරුද්ධො ආයස්මා ච කප්පිනො රාජගහස්ස අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං අරඤ්ඤායතනෙ විහරන්ති. තෙන ච සමයෙන බාරාණසියං අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො සමණබ්‍රාහ්මණකපණද්ධිකවනිබ්බකයාචකානං ඔපානභූතො අන්නපානවත්ථසයනාදීනි දෙති. දෙන්තො ච ආගතාගතානං යථාකාලං යථාරහඤ්ච පාදොදකපාදබ්භඤ්ජනාදිදානානුපුබ්බකං සබ්බාභිදෙය්‍යං පටිපන්නො හොති, පුරෙභත්තං භික්ඛූ අන්නපානාදිනා සක්කච්චං පරිවිසති. සො දෙසන්තරං ගච්ඡන්තො භරියං ආහ – ‘‘භොති, යථාපඤ්ඤත්තං ඉමං දානවිධිං අපරිහාපෙන්තී සක්කච්චං අනුපතිට්ඨාහී’’ති. සා ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා තස්මිං පක්කන්තෙ එව තාව භික්ඛූනං පඤ්ඤත්තං දානවිධිං පච්ඡින්දි, අද්ධිකානං පන නිවාසත්ථාය උපගතානං ගෙහපිට්ඨිතො ඡඩ්ඩිතං ජරසාලං දස්සෙසි ‘‘එත්ථ වසථා’’ති. අන්නපානාදීනං අත්ථාය තත්ථ අද්ධිකෙසු ආගතෙසු ‘‘ගූථං ඛාදථ, මුත්තං පිවථ, ලොහිතං පිවථ[Pg.73], තුම්හාකං මාතු මත්ථලුඞ්ගං ඛාදථා’’ති යං යං අසුචි ජෙගුච්ඡං, තස්ස තස්ස නාමං ගහෙත්වා නිට්ඨුරං වදති.

"Naked and of ugly form"—this was said by the Teacher while dwelling in the Bamboo Grove concerning a peti who had been the mother of the Venerable Sāriputta five lives ago. One day, the Venerable Sāriputta, the Venerable Mahāmoggallāna, the Venerable Anuruddha, and the Venerable Kappina were dwelling in a certain forest grove not far from Rājagaha. At that time in Bārāṇasī, a certain brahmin—who was rich, of great wealth, and of great possessions, and who was like a public well for ascetics, brahmins, the poor, wayfarers, mendicants, and beggars—gave food, drink, clothing, lodging, and so on. And when giving, he was devoted to all that should be done for those who came, at the proper time and as was fitting, beginning with the offering of water for the feet and ointment for the feet. Before the meal, he respectfully served the monks with food and drink. When going to another country, he said to his wife, "My dear, you should carefully maintain this prescribed practice of giving without failing." She agreed, saying, "Very well," but as soon as he had departed, she cut off the prescribed practice of giving to the monks. To wayfarers who came for the sake of lodging, she showed a dilapidated hall that had been discarded behind the house, saying, "Stay here." When wayfarers came there for the sake of food and drink, she would speak harshly, taking the name of whatever was impure and disgusting: "Eat excrement, drink urine, drink blood, eat your mother’s brain!"

සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා කම්මානුභාවුක්ඛිත්තා පෙතයොනියං නිබ්බත්තිත්වා අත්තනො වචීදුච්චරිතානුරූපං දුක්ඛං අනුභවන්තී පුරිමජාතිසම්බන්ධං අනුස්සරිත්වා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමිතුකාමා තස්ස විහාරද්වාරං සම්පාපුණි, තස්ස විහාරද්වාරදෙවතායො විහාරප්පවෙසනං නිවාරෙසුං. සා කිර ඉතො පඤ්චමාය ජාතියා ථෙරස්ස මාතුභූතපුබ්බා, තස්මා එවමාහ – ‘‘අහං අය්‍යස්ස සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ඉතො පඤ්චමාය ජාතීයා මාතා, දෙථ මෙ ද්වාරප්පවෙසනං ථෙරං දට්ඨු’’න්ති. තං සුත්වා දෙවතා තස්සා පවෙසනං අනුජානිංසු. සා පවිසිත්වා චඞ්කමනකොටියං ඨත්වා ථෙරස්ස අත්තානං දස්සෙසි. ථෙරො තං දිස්වා කරුණාය සඤ්චොදිතමානසො හුත්වා –

After some time, she passed away and, propelled by the force of her kamma, was reborn in the realm of petis. There, experiencing suffering in accordance with her misconduct in speech, and remembering her connection from a previous birth, she wished to approach the Venerable Sāriputta. She reached the door of his monastery, but the deities guarding the monastery door prevented her from entering. It is said that she had been the Elder’s mother five births ago, so she said, ‘I was the mother of the noble Sāriputta five births ago—grant me entrance to see the Elder.’ Hearing this, the deities permitted her entrance. She entered and stood at the end of the walking path, revealing herself to the Elder. Seeing her, the Elder, his mind moved by compassion, spoke—

116.

116.

‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි, කිසා ධමනිසන්ථතා;

උප්ඵාසුලිකෙ කිසිකෙ, කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති. –

“Naked and of ugly form, emaciated and covered with veins; with protruding ribs, so thin—who are you standing here?”

ගාථාය පුච්ඡි. සා ථෙරෙන පුට්ඨා පටිවචනං දෙන්තී –

He asked in verse. Questioned by the Elder, she gave a reply—

117.

117.

‘‘අහං තෙ සකියා මාතා, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතීසු;

උපපන්නා පෙත්තිවිසයං, ඛුප්පිපාසසමප්පිතා.

“I am your own mother from other births in the past, reborn in the realm of petis, afflicted by hunger and thirst.

118.

118.

‘‘ඡඩ්ඩිතං ඛිපිතං ඛෙළං, සිඞ්ඝාණිකං සිලෙසුමං;

වසඤ්ච ඩය්හමානානං, විජාතානඤ්ච ලොහිතං.

“Vomit, spittle, mucus, snot, and phlegm; the fat of those being burned, and the blood of women who have given birth.

119.

119.

‘‘වණිකානඤ්ච යං ඝාන-සීසච්ඡින්නාන ලොහිතං;

ඛුදාපරෙතා භුඤ්ජාමි, ඉච්ඡිපුරිසනිස්සිතං.

“Overcome by hunger, I consume the blood of the wounded and of those with severed noses and heads, and that which is discharged by men and women.

120.

120.

‘‘පුබ්බලොහිතං භක්ඛාමි, පසූනං මානුසාන ච;

අලෙණා අනගාරා ච, නීලමඤ්චපරායණා.

“I consume pus and blood, of animals and humans; without shelter and without a home, my final resort is the funeral bier.

121.

121.

‘‘දෙහි පුත්තක මෙ දානං, දත්වා අන්වාදිසාහි මෙ;

අප්පෙව නාම මුච්චෙය්‍යං, පුබ්බලොහිතභොජනා’’ති. – පඤ්චගාථා අභාසි;

“Give me a gift, my son, and having given, dedicate it to me; perhaps then I may be freed from consuming pus and blood.” Thus she spoke five verses.

117. තත්ථ [Pg.74] අහං තෙ සකියා මාතාති අහං තුය්හං ජනනිභාවතො සකියා මාතා. පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතීසූති මාතා හොන්තීපි න ඉමිස්සං ජාතියං, අථ ඛො පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතීසු, ඉතො පඤ්චමියන්ති දට්ඨබ්බං. උපපන්නා පෙත්තිවිසයන්ති පටිසන්ධිවසෙන පෙතලොකං උපගතා. ඛුප්පිපාසසමප්පිතාති ඛුදාය ච පිපාසාය ච අභිභූතා, නිරන්තරං ජිඝච්ඡාපිපාසාහි අභිභුය්‍යමානාති අත්ථො.

117. Therein, 'I am your very own mother' means 'I am your mother by way of being your progenitress, your very own mother.' 'In former lives' means that although she was his mother, it was not in this life, but rather in former lives; it should be understood as the fifth life back from this one. 'Reborn in the realm of the petas' means having gone to the peta world by way of rebirth-linking. 'Afflicted by hunger and thirst' means being overwhelmed by hunger and thirst, continuously oppressed by hunger and thirst—this is the meaning.

118-119. ඡඩ්ඩිතන්ති උච්ඡිට්ඨකං, වන්තන්ති අත්ථො. ඛිපිතන්ති ඛිපිතෙන සද්ධිං මුඛතො නික්ඛන්තමලං. ඛෙළන්ති නිට්ඨුභං. සිඞ්ඝාණිකන්ති මත්ථලුඞ්ගතො විස්සන්දිත්වා නාසිකාය නික්ඛන්තමලං. සිලෙසුමන්ති සෙම්හං. වසඤ්ච ඩය්හමානානන්ති චිතකස්මිං ඩය්හමානානං කළෙවරානං වසාතෙලඤ්ච. විජාතානඤ්ච ලොහිතන්ති පසූතානං ඉත්ථීනං ලොහිතං, ගබ්භමලං ච-සද්දෙන සඞ්ගණ්හාති. වණිකානන්ති සඤ්ජාතවණානං. යන්ති යං ලොහිතන්ති සම්බන්ධො. ඝානසීසච්ඡින්නානන්ති ඝානච්ඡින්නානං සීසච්ඡින්නානඤ්ච යං ලොහිතං, තං භුඤ්ජාමීති යොජනා. දෙසනාසීසමෙතං ‘‘ඝානසීසච්ඡින්නාන’’න්ති, යස්මා හත්ථපාදාදිච්ඡින්නානම්පි ලොහිතං භුඤ්ජාමියෙව. තථා ‘‘වණිකාන’’න්ති ඉමිනා තෙසම්පි ලොහිතං සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. ඛුදාපරෙතාති ජිඝච්ඡාභිභූතා හුත්වා. ඉත්ථිපුරිසනිස්සිතන්ති ඉත්ථිපුරිසසරීරනිස්සිතං යථාවුත්තං අඤ්ඤඤ්ච චම්මමංසන්හාරුපුබ්බාදිකං පරිභුඤ්ජාමීති දස්සෙති.

118-119. "Chaḍḍitaṃ" means what is discarded, that is, vomit. "Khipitaṃ" refers to filth expelled from the mouth along with a sneeze. "Kheḷaṃ" is spittle. "Siṅghāṇikaṃ" is mucus that flows from the brain, seeping out through the nose. "Silesumaṃ" is phlegm. "Vasañca ḍayhamānānaṃ" refers to the fat and oil from bodies burning on a pyre. "Vijātānañca lohitaṃ" is the blood of women who have given birth; the afterbirth is included by the particle 'ca'. "Vaṇikānaṃ" refers to those with wounds; 'yaṃ' (which) is connected to 'lohitaṃ' (blood). "Ghānasīsacchinnānaṃ" means the blood of those with severed noses and heads—this is the construction. This is the heading of the teaching, 'ghānasīsacchinnānaṃ,' because she also consumes the blood of those whose hands, feet, and so on, have been severed. Similarly, by 'vaṇikānaṃ' (of the wounded), their blood is also included, so it should be understood. "Khudāparetā" means being overwhelmed by hunger. "Itthipurisanissitaṃ" refers to what depends on the bodies of men and women, and shows that she consumes other things like skin, flesh, sinews, pus, and so on, as previously described.

120-121. පසූනන්ති අජගොමහිංසාදීනං. අලෙණාති අසරණා. අනගාරාති අනාවාසා. නීලමඤ්චපරායණාති සුසානෙ ඡඩ්ඩිතමලමඤ්චසයනා. අථ වා නීලාති ඡාරිකඞ්ගාරබහුලා සුසානභූමි අධිප්පෙතා, තංයෙව මඤ්චං විය අධිසයනාති අත්ථො. අන්වාදිසාහි මෙති යථා දින්නං දක්ඛිණං මය්හං උපකප්පති, තථා උද්දිස පත්තිදානං දෙහි. අප්පෙව නාම මුච්චෙය්‍යං, පුබ්බලොහිතභොජනාති තව උද්දිසනෙන එතස්මා පුබ්බලොහිතභොජනා පෙතජීවිකා අපි නාම මුච්චෙය්‍යං.

120-121. "Pasūnaṃ" refers to animals such as goats, cows, and buffaloes. "Aleṇā" means without refuge. "Anagārā" means without a dwelling. "Nīlamañcaparāyaṇā" means lying on discarded, filthy beds in charnel grounds. Alternatively, 'nīlā' refers to the charnel ground, abundant with ashes and embers, as the intended meaning; that very ground is like a bed for lying on. "Anvādisāhi me" means, 'Dedicate and give the gift of merit to me in such a way that the offering given benefits me.' 'Perhaps I may be freed from consuming pus and blood' means, 'By your dedication, perhaps I may be freed from this peta-livelihood sustained on pus and blood.'

තං සුත්වා ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො දුතියදිවසෙ මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරාදිකෙ තයො ථෙරෙ ආමන්තෙත්වා තෙහි සද්ධිං රාජගහෙ [Pg.75] පිණ්ඩාය චරන්තො රඤ්ඤො බිම්බිසාරස්ස නිවෙසනං අගමාසි. රාජා ථෙරෙ දිස්වා වන්දිත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, ආගතත්ථා’’ති ආගමනකාරණං පුච්ඡි. ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ‘‘අඤ්ඤාතං, භන්තෙ’’ති වත්වා ථෙරෙ විස්සජ්ජෙත්වා සබ්බකම්මිකං අමච්චං පක්කොසාපෙත්වා ආණාපෙසි ‘‘නගරස්ස අවිදූරෙ විවිත්තෙ ඡායූදකසම්පන්නෙ ඨානෙ චතස්සො කුටියො කාරෙහී’’ති. අන්තෙපුරෙ ච පහොනකවිසෙසවසෙන තිධා විභජිත්වා චතස්සො කුටියො පටිච්ඡාපෙසි, සයඤ්ච තත්ථ ගන්ත්වා කාතබ්බයුත්තකං අකාසි. නිට්ඨිතාසු කුටිකාසු සබ්බං බලිකරණං සජ්ජාපෙත්වා අන්නපානවත්ථාදීනි බුද්ධප්පමුඛස්ස චාතුද්දිසස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අනුච්ඡවිකෙ සබ්බපරික්ඛාරෙ ච උපට්ඨාපෙත්වා ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස තං සබ්බං නිය්‍යාදෙසි. අථ ථෙරො තං පෙතිං උද්දිස්ස තං සබ්බං බුද්ධප්පමුඛස්ස චාතුද්දිසස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. සා පෙතී තං අනුමොදිත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා සබ්බකාමසමිද්ධා ච හුත්වා අපරදිවසෙ ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස සන්තිකං උපගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. තං ථෙරො පටිපුච්ඡි, සා අත්තනො පෙතූපපත්තිං පුන දෙවූපපත්තිඤ්ච විත්ථාරතො කථෙසි. තෙන වුත්තං –

Having heard that, on the next day the Venerable Sāriputta invited the Venerable Mahāmoggallāna and two other elders. Together with them, while going for alms in Rājagaha, he went to the residence of King Bimbisāra. The king, seeing the elders, paid homage and asked the reason for their coming: “Venerable sirs, why have you come?” The Venerable Mahāmoggallāna related the matter to the king. The king replied, “I understand, venerable sir,” and dismissed the elders. He then summoned his minister of all works and ordered: “Have four huts built in a secluded place not far from the city, one endowed with shade and water.” He also had the four huts furnished with special provisions from the inner palace, divided into three parts. He himself went there and did what was necessary. When the huts were finished, he had all the offerings prepared—food, drink, clothing, and so on—and had all the requisites suitable for the community of bhikkhus of the four directions headed by the Buddha set up. He then entrusted all of it to the Venerable Sāriputta. Then the elder, dedicating it to that peta, gave all of it to the community of bhikkhus of the four directions headed by the Buddha. That peta, rejoicing in that merit, was reborn in the deva world, and having become one for whom all desires are fulfilled, on the next day she approached the Venerable Mahāmoggallāna, paid homage, and stood to one side. The elder questioned her, and she related in detail her rebirth as a peta and then her rebirth as a deva. Thus it was said:

122.

122.

‘‘මාතුයා වචනං සුත්වා, උපතිස්සොනුකම්පකො;

ආමන්තයි මොග්ගල්ලානං, අනුරුද්ධඤ්ච කප්පිනං.

“Having heard his mother's words, Upatissa, full of compassion, addressed Moggallāna, Anuruddha, and Kappina.

123.

123.

‘‘චතස්සො කුටියො කත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා;

කුටියො අන්නපානඤ්ච, මාතු දක්ඛිණමාදිසී.

“Having built four huts, he gave them to the Sangha of the four directions; he dedicated the huts, food, and drink as an offering for his mother.

124.

124.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, විපාකො උදපජ්ජථ;

භොජනං පානීයං වත්ථං, දක්ඛිණාය ඉදං ඵලං.

“Immediately upon the dedication, the result arose: food, drink, and clothing—this is the fruit of the offering.

125.

125.

‘‘තතො සුද්ධා සුචිවසනා, කාසිකුත්තමධාරිනී;

විචිත්තවත්ථාභරණා, කොලිකං උපසඞ්කමී’’ති.

“Then, pure, clad in clean garments, wearing the finest Kāsi cloth, adorned with various clothes and ornaments, she approached Kolita.”

123. තත්ථ සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදාති චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස අදාසි, නිය්‍යාදෙසීති අත්ථො. සෙසං වුත්තත්ථමෙව.

123. Therein, 'he gave to the Sangha of the four directions' means he gave to the Sangha of the four directions; the meaning is 'he entrusted it.' The rest has the meaning already stated.

අථායස්මා [Pg.76] මහාමොග්ගල්ලානො තං පෙතිං –

Then the Venerable Mahāmoggallāna said to that peta:

126.

126.

‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.

“With surpassing beauty, O deity, you stand, illuminating all directions, like the morning star.

127.

127.

‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, තෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

“By what is your complexion like this? By what are you successful here? And for you arise enjoyments, whatever are dear to the mind.

128.

128.

‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා,වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. – පුච්ඡි;

“I ask you, O goddess of great power: what meritorious deed did you perform when you were a human being? By what are you of such blazing power, and your complexion shines in all directions?” he asked.

129-133. අථ සා ‘‘සාරිපුත්තස්සාහං මාතා’’තිආදිනා විස්සජ්ජෙසි. සෙසං වුත්තත්ථමෙව. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Then she replied, 'I am Sāriputta's mother,' and so on. The rest is as previously stated. Then the Venerable Mahāmoggallāna reported that event to the Blessed One. The Blessed One, having made that the origin of the story, taught the Dhamma to the assembled congregation. That teaching was beneficial to the great multitude.

සාරිපුත්තත්ථෙරමාතුපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the female ghost, the Elder Sāriputta's mother, is concluded.

3. මත්තාපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

3. The Commentary on the Story of Mattā the Female Ghost.

නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසීති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ මත්තං නාම පෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථියං කිර අඤ්ඤතරො කුටුම්බිකො සද්ධො පසන්නො අහොසි. තස්ස භරියා අස්සද්ධා අප්පසන්නා කොධනා වඤ්ඣා ච අහොසි නාමෙන මත්තා නාම. අථ සො කුටුම්බිකො කුලවංසූපච්ඡෙදනභයෙන සදිසකුලතො තිස්සං නාම අඤ්ඤං කඤ්ඤං ආනෙසි. සා අහොසි සද්ධා පසන්නා සාමිනො ච පියා මනාපා, සා නචිරස්සෙව ගබ්භිනී හුත්වා දසමාසච්චයෙන පුත්තං විජායි, ‘‘භූතො’’තිස්ස නාමං අහොසි. සා ගෙහස්සාමිනී හුත්වා චත්තාරො භික්ඛූ සක්කච්චං උපට්ඨහි, වඤ්ඣා පන තං උසූයති.

“Naked and of ugly form”—this was said by the Teacher while dwelling at Jetavana, concerning a certain female ghost named Mattā. In Sāvatthī, it seems, there was a certain householder who was faithful and devoted. His wife, however, was faithless, undevoted, quick-tempered, and barren; her name was Mattā. Then, fearing the interruption of his family line, that householder brought another young woman named Tissā from a family of similar status. She was faithful, devoted, and dear and pleasing to her husband. Before long, she became pregnant and, after ten months, gave birth to a son, who was named Bhūta. As the mistress of the house, she respectfully attended to four monks, but the barren woman was jealous of her.

තා උභොපි එකස්මිං දිවසෙ සීසං න්හත්වා අල්ලකෙසා අට්ඨංසු, කුටුම්බිකො ගුණවසෙන තිස්සාය ආබද්ධසිනෙහො මනුඤ්ඤෙන හදයෙන තාය [Pg.77] සද්ධිං බහුං සල්ලපන්තො අට්ඨාසි. තං අසහමානා මත්තා ඉස්සාපකතා ගෙහෙ සම්මජ්ජිත්වා ඨපිතං සඞ්කාරං තිස්සාය මත්ථකෙ ඔකිරි. සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා පෙතයොනියං නිබ්බත්තිත්වා අත්තනො කම්මබලෙන පඤ්චවිධං දුක්ඛං අනුභවති. තං පන දුක්ඛං පාළිතො එව විඤ්ඤායති. අථෙකදිවසං සා පෙතී සඤ්ඣාය වීතිවත්තාය ගෙහස්ස පිට්ඨිපස්සෙ න්හායන්තියා තිස්සාය අත්තානං දස්සෙසි. තං දිස්වා තිස්සා –

On a certain day, both of them washed their heads and stood with wet hair. The householder, bound to Tissā by affection on account of her virtues, stood conversing much with her with a pleasant heart. Unable to bear this, Mattā, overcome by jealousy, swept the house and threw the collected rubbish onto Tissā's head. Later, she died and was reborn in the realm of ghosts, where, by the power of her own kamma, she experienced five kinds of suffering. That suffering, however, is to be understood from the Pāli text itself. Then one day, after evening had passed, that female ghost showed herself to Tissā while she was bathing behind the house. Seeing her, Tissā asked:

134.

134.

‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි, කිසා ධමනිසන්ථතා;

උප්ඵාසුලිකෙ කිසිකෙ, කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති. –

“You are naked and of ugly form, emaciated and covered with veins; with ribs protruding, O thin one, who are you that stands here?”

ගාථාය පටිපුච්ඡි. ඉතරා –

She questioned her with a verse. The other replied:

135.

135.

‘‘අහං මත්තා තුවං තිස්සා, සපත්තී තෙ පුරෙ අහුං;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“I am Mattā, you are Tissā; I was your co-wife in a former time. Having done an evil deed, from here I went to the world of ghosts.”

ගාථාය පටිවචනං අදාසි. තත්ථ අහං මත්තා තුවං තිස්සාති අහං මත්තා නාම, තුවං තිස්සා නාම. පුරෙති පුරිමත්තභාවෙ. තෙති තුය්හං සපත්තී අහුං, අහොසින්ති අත්ථො. පුන තිස්සා –

She gave a reply in verse. Therein, ‘I am Mattā, you are Tissā’ means: my name is Mattā, your name is Tissā. ‘In a former time’ means in a previous existence. ‘I was your co-wife’: the meaning is ‘I had been.’ Again, Tissā asked:

136.

136.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what kamma have you gone from here to the world of ghosts?”

ගාථාය කතකම්මං පුච්ඡි. පුන ඉතරා –

With a verse, she asked about the deed that was done. Again, the other replied:

137.

137.

‘‘චණ්ඩී ච ඵරුසා චාසිං, ඉස්සුකී මච්ඡරී සඨා;

තාහං දුරුත්තං වත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“I was fierce and harsh, envious, miserly, and deceitful. Having spoken ill words, I have gone from here to the world of ghosts.”

ගාථාය අත්තනා කතකම්මං ආචික්ඛි. තත්ථ චණ්ඩීති කොධනා. ඵරුසාති ඵරුසවචනා. ආසින්ති අහොසිං. තාහන්ති තං අහං. දුරුත්තන්ති දුබ්භාසිතං නිරත්ථකවචනං. ඉතො පරම්පි තාසං වචනපටිවචනවසෙනෙව ගාථා පවත්තා –

With a verse, she explained the deed she had done. Therein, ‘fierce’ (caṇḍī) means prone to anger. ‘Harsh’ (pharusā) means of harsh speech. ‘Āsiṃ’ means ‘I was’ (ahosiṃ). ‘Tāhaṃ’ means ‘that I.’ ‘Ill words’ (duruttaṃ) means ill-spoken, worthless speech. From here onward, the verses proceed as their exchange of words:

138.

138.

‘‘සබ්බං අහම්පි ජානාමි, යථා ත්වං චණ්ඩිකා අහු;

අඤ්ඤඤ්ච ඛො තං පුච්ඡාමි, කෙනාසි පංසුකුන්ථිතා.

“I too know it all, how fierce you were. But I ask you something else: for what reason are you covered in dust?”

139.

139.

‘‘සීසංන්හාතා [Pg.78] තුවං ආසි, සුචිවත්ථා අලඞ්කතා;

අහඤ්ච ඛො අධිමත්තං, සමලඞ්කතතරා තයා.

“You had bathed your head, were wearing clean clothes, and were adorned; but I was indeed much more adorned than you.”

140.

140.

‘‘තස්සා මෙ පෙක්ඛමානාය, සාමිකෙන සමන්තයි;

තතො මෙ ඉස්සා විපුලා, කොධො මෙ සමජායථ.

“While I was looking on, the husband conversed with you. Then great envy arose in me, and anger was born in me.”

141.

141.

‘‘තතො පංසුං ගහෙත්වාන, පංසුනා තඤ්හි ඔකිරිං;

තස්සකම්මවිපාකෙන, තෙනම්හි පංසුකුන්ථිතා.

“Then, taking up dust, with dust I sprinkled you. By the result of that kamma, I am covered in dust.”

142.

142.

‘‘සබ්බං අහම්පි ජානාමි, පංසුනා මං ත්වමොකිරි;

අඤ්ඤඤ්ච ඛො තං පුච්ඡාමි, කෙන ඛජ්ජසි කච්ඡුයා.

“I too know it all, that you sprinkled me with dust. But I ask you something else: for what reason are you afflicted with scabies?”

143.

143.

‘‘භෙසජ්ජහාරී උභයො, වනන්තං අගමිම්හසෙ;

ත්වඤ්ච භෙසජ්ජමාහරි, අහඤ්ච කපිකච්ඡුනො.

“Both of us went to the edge of the forest to gather herbs. You brought back medicine, but I brought back cowhage pods.”

144.

144.

‘‘තස්සා ත්‍යාජානමානාය, සෙය්‍යං ත්‍යාහං සමොකිරිං;

තස්සකම්මවිපාකෙන, තෙන ඛජ්ජාමි කච්ඡුයා.

“While you were unaware, I sprinkled them on your bedding. By the result of that kamma, I am now afflicted with scabies.”

145.

145.

‘‘සබ්බං අහම්පි ජානාමි, සෙය්‍යං මෙ ත්වං සමොකිරි;

අඤ්ඤඤ්ච ඛො තං පුච්ඡාමි, කෙනාසි නග්ගියා තුවං.

“I too know it all, that you sprinkled my bedding. But I ask you something else: for what reason are you naked?”

146.

146.

‘‘සහායානං සමයො ආසි, ඤාතීනං සමිතී අහු;

ත්වඤ්ච ආමන්තිතා ආසි, සසාමිනී නො ච ඛොහං.

“There was a gathering of friends, an assembly of relatives. You were invited with your husband, but I was not.”

147.

147.

‘‘තස්සා ත්‍යාජානමානාය, දුස්සං ත්‍යාහං අපානුදිං;

තස්සකම්මවිපාකෙන, තෙනම්හි නග්ගියා අහං.

“While you were unaware, I took away your garment. By the result of that kamma, I am now naked.”

148.

148.

‘‘සබ්බං අහම්පි ජානාමි, දුස්සං මෙ ත්වං අපානුදි;

අඤ්ඤඤ්ච ඛො තං පුච්ඡාමි, කෙනාසි ගූථගන්ධිනී.

“I too know it all, that you took away my garment. But I ask you something else: for what reason do you smell of dung?”

149.

149.

‘‘තව ගන්ධඤ්ච මාලඤ්ච, පච්චග්ඝඤ්ච විලෙපනං;

ගූථකූපෙ අතාරෙසිං, තං පාපං පකතං මයා;

තස්සකම්මවිපාකෙන, තෙනම්හි ගූථගන්ධිනී.

“Your perfumes and garlands, and your costly ointments, I threw into a cesspit—that evil deed was done by me. By the result of that kamma, I now smell of dung.”

150.

150.

‘‘සබ්බං [Pg.79] අහම්පි ජානාමි, තං පාපං පකතං තයා;

අඤ්ඤඤ්ච ඛො තං පුච්ඡාමි, කෙනාසි දුග්ගතා තුවං.

“I too know it all, that evil deed was done by you. But I ask you something else: for what reason are you so wretched?”

151.

151.

‘‘උභින්නං සමකං ආසි, යං ගෙහෙ විජ්ජතෙ ධනං;

සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකාසිමත්තනො;

තස්සකම්මවිපාකෙන, තෙනම්හි දුග්ගතා අහං.

“Whatever wealth there was in the house, we both had it in equal measure. Yet when there were things to be given, I made no refuge for myself. By the result of that kamma, I am now wretched.”

152.

152.

‘‘තදෙව මං ත්වං අවච, පාපකම්මං නිසෙවසි;

න හි පාපෙහි කම්මෙහි, සුලභා හොති සුග්ගති.

“This is the very thing you told me: ‘You are engaging in evil deeds. A good destination is not easily won through evil kamma.’”

153.

153.

‘‘වාමතො මං ත්වං පච්චෙසි, අථොපි මං උසූයසි;

පස්ස පාපානං කම්මානං, විපාකො හොති යාදිසො.

“You went past me on the left, and you were also jealous of me. See now what kind of result comes from evil deeds.”

154.

154.

‘‘තෙ ඝරා තා ච දාසියො, තානෙවාභරණානිමෙ;

තෙ අඤ්ඤෙ පරිචාරෙන්ති, න භොගා හොන්ති සස්සතා.

“Those houses and those slave-girls, and these very same ornaments—others now make use of them. Possessions are not everlasting.”

155.

155.

‘‘ඉදානි භූතස්ස පිතා, ආපණා ගෙහමෙහිති;

අප්පෙව තෙ දදෙ කිඤ්චි, මා සු තාව ඉතො අගා.

“Presently Bhūta's father will come home from his shop. Perhaps he will give you something; do not go from here just yet.”

156.

156.

‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාම්හි, කිසා ධමනිසන්ථතා;

කොපීනමෙතං ඉත්ථීනං, මා මං භූතපිතාද්දස.

“I am naked and of ugly form, emaciated and covered with veins. This is a shameful thing for women; may Bhūta's father not see me.”

157.

157.

‘‘හන්ද කිං වා ත්‍යාහං දම්මි, කිං වා තෙච කරොමහං;

යෙන ත්වං සුඛිතා අස්ස, සබ්බකාමසමිද්ධිනී.

“Come now, what can I give you, or what can I do for you, so that you may be happy and fulfilled in all your desires?”

158.

158.

‘‘චත්තාරො භික්ඛූ සඞ්ඝතො, චත්තාරො පන පුග්ගලෙ;

අට්ඨ භික්ඛූ භොජයිත්වා, මම දක්ඛිණමාදිස;

තදාහං සුඛිතා හෙස්සං, සබ්බකාමසමිද්ධිනී.

“Four monks from the Saṅgha, and four individuals; having fed eight monks, dedicate the offering to me. Then I shall be happy, fulfilled in all my wishes.”

159.

159.

‘‘සාධූති සා පටිස්සුත්වා, භොජයිත්වාට්ඨ භික්ඛවො;

වත්ථෙහච්ඡාදයිත්වාන, තස්සා දක්ඛිණමාදිසී.

“Very well,” she replied, and having fed eight monks and clothed them in robes, she dedicated the offering to her.

160.

160.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, විපාකො උදපජ්ජථ;

භොජනච්ඡාදනපානීයං, දක්ඛිණාය ඉදං ඵලං.

Immediately after it was dedicated, the result arose: food, clothing, and drink—this is the fruit of the offering.

161.

161.

‘‘තතො [Pg.80] සුද්ධා සුචිවසනා, කාසිකුත්තමධාරිනී;

විචිත්තවත්ථාභරණා, සපත්තිං උපසඞ්කමි.

Then, pure, clad in clean garments, wearing the finest Kāsi cloth, adorned with varied clothes and ornaments, she approached her co-wife.

162.

162.

‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.

“With surpassing beauty you stand, O deity, illuminating all directions, like the morning star.”

163.

163.

‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

“By what is your complexion such? By what do you prosper here? And for you arise whatever enjoyments are dear to your mind.”

164.

164.

‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසී පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතීති.

“I ask you, O deity of great power, what meritorious deed did you perform when you were a human being? By what are you of such blazing splendor, and your complexion shines in all directions?”

165.

165.

‘‘අහං මත්තා තුවං තිස්සා, සපත්තී තෙ පුරෙ අහුං;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

“I am Mattā, you are Tissā; I was your co-wife in a former life. Having done an evil deed, I went from here to the realm of ghosts.”

166.

166.

‘‘තව දින්නෙන දානෙන, මොදාමි අකුතොභයා;

චිරං ජීවාහි භගිනි, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභි;

අසොකං විරජං ඨානං, ආවාසං වසවත්තිනං.

“Through the gift given by you, I rejoice, free from fear. May you live long, sister, with all your relatives, in the sorrowless, stainless state, the abode of those with mastery.”

167.

167.

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, දානං දත්වාන සොභනෙ;

විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං සමූලං, අනින්දිතා සග්ගමුපෙහි ඨාන’’න්ති.

“Having practiced the Dhamma here and given gifts, O beautiful one, having removed the stain of stinginess with its root, blameless, you will attain the heavenly state.”

138. තත්ථ සබ්බං අහම්පි ජානාමි, යථා ත්වං චණ්ඩිකා අහූති ‘‘චණ්ඩී ච ඵරුසා චාසි’’න්ති යං තයා වුත්තං, තං සබ්බං අහම්පි ජානාමි, යථා ත්වං චණ්ඩිකා කොධනා ඵරුසවචනා ඉස්සුකී මච්ඡරී සඨා ච අහොසි. අඤ්ඤඤ්ච ඛො තං පුච්ඡාමීති අඤ්ඤං පුන තං ඉදානි පුච්ඡාමි. කෙනාසි පංසුකුන්ථිතාති කෙන කම්මෙන සඞ්කාරපංසූති ඔගුණ්ඨිතා සබ්බසො ඔකිණ්ණසරීරා අහූති අත්ථො.

138. There, I too know everything, how you were a shrew. “You were shrewish and coarse”—what was said by you, all that I too know: how you were shrewish, angry, harsh-spoken, jealous, stingy, and deceitful. But I ask you something else—now I ask you something further. By what were you covered in dust? means: by what action were you veiled in refuse dust, your whole body completely covered?—this is the meaning.

139-40. සීසංන්හාතාති සසීසං න්හාතා. අධිමත්තන්ති අධිකතරං. සමලඞ්කතතරාති සම්මා අතිසයෙන අලඞ්කතා. ‘‘අධිමත්තා’’ති වා පාඨො, අතිවිය මත්තා මානමදමත්තා, මානනිස්සිතාති අත්ථො. තයාති භොතියා[Pg.81]. සාමිකෙන සමන්තයීති සාමිකෙන සද්ධිං අල්ලොපසල්ලාපවසෙන කථෙසි.

139-40. ‘Sīsaṃnhātā’ means one who has bathed including the head. ‘Adhimattaṃ’ means more. ‘Samalaṅkatatarā’ means properly and excessively adorned. Alternatively, the reading is ‘adhimattā’, meaning exceedingly intoxicated, intoxicated with the intoxication of pride, dependent on conceit—this is the meaning. ‘Tayā’ means by the lady. ‘Sāmikena samantayī’ means she conversed with her husband by way of friendly and intimate talk.

142-144. ඛජ්ජසි කච්ඡුයාති කච්ඡුරොගෙන ඛාදීයසි, බාධීයසීති අත්ථො. භෙසජ්ජහාරීති භෙසජ්ජහාරිනියො ඔසධහාරිකායො. උභයොති දුවෙ, ත්වඤ්ච අහඤ්චාති අත්ථො. වනන්තන්ති වනං. ත්වඤ්ච භෙසජ්ජමාහරීති ත්වං වෙජ්ජෙහි වුත්තං අත්තනො උපකාරාවහං භෙසජ්ජං ආහරි. අහඤ්ච කපිකච්ඡුනොති අහං පන කපිකච්ඡුඵලානි දුඵස්සඵලානි ආහරිං. කපිකච්ඡූති වා සයංභූතා වුච්චති, තස්මා සයංභූතාය පත්තඵලානි ආහරින්ති අත්ථො. සෙය්‍යං ත්‍යාහං සමොකිරින්ති තව සෙය්‍යං අහං කපිකච්ඡුඵලපත්තෙහි සමන්තතො අවකිරිං.

142-144. ‘Khajjasi kacchuyā’ means you are eaten by the itch-disease, that is, you are afflicted. ‘Bhesajjahārī’ means female medicine-bringers, female herb-gatherers. ‘Ubhayo’ means both, that is, you and I. ‘Vanantaṃ’ means the forest. ‘Tvañca bhesajjamāhari’ means you brought the medicine said by physicians to be beneficial for yourself. ‘Ahañca kapikacchuno’ means but I brought kapikacchu fruits, fruits of unpleasant touch. Alternatively, ‘kapikacchu’ is said to be self-grown; therefore, the meaning is: I brought the leaves and fruits of a self-grown plant. ‘Seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ’ means I scattered kapikacchu fruits and leaves all around your bed.

146-147. සහායානන්ති මිත්තානං. සමයොති සමාගමො. ඤාතීනන්ති බන්ධූනං. සමිතීති සන්නිපාතො. ආමන්තිතාති මඞ්ගලකිරියාවසෙන නිමන්තිතා. සසාමිනීති සභත්තිකා, සහ භත්තුනාති අත්ථො. නො ච ඛොහන්ති නො ච ඛො අහං ආමන්තිතා ආසින්ති යොජනා. දුස්සං ත්‍යාහන්ති දුස්සං තෙ අහං. අපානුදින්ති චොරිකාය අවහරිං අග්ගහොසිං.

146-147. ‘Sahāyānaṃ’ means of friends. ‘Samayo’ means a gathering. ‘Ñātīnaṃ’ means of relatives. ‘Samiti’ means an assembly. ‘Āmantitā’ means invited by way of an auspicious ceremony. ‘Sasāminī’ means with her husband, that is, together with her lord. ‘No ca khohaṃ’ is the construction for ‘no ca kho ahaṃ āmantitā āsiṃ’, I was not invited. ‘Dussaṃ tyāhaṃ’ means I wronged you. ‘Apānudiṃ’ means I stole, I took away by theft, I seized.

149. පච්චග්ඝන්ති අභිනවං, මහග්ඝං වා. අතාරෙසින්ති ඛිපිං. ගූථගන්ධිනීති ගූථගන්ධගන්ධිනී කරීසවායිනී.

149. ‘Paccagghaṃ’ means new, or very costly. ‘Atāresiṃ’ means I threw. ‘Gūthagandhinī’ means smelling of the stench of excrement, reeking of dung.

151. යං ගෙහෙ විජ්ජතෙ ධනන්ති යං ගෙහෙ ධනං උපලබ්භති, තං තුය්හං මය්හඤ්චාති අම්හාකං උභින්න සමකං තුල්‍යමෙව ආසි. සන්තෙසූති විජ්ජමානෙසු. දීපන්ති පතිට්ඨං, පුඤ්ඤකම්මං සන්ධාය වදති.

151. ‘Yaṃ gehe vijjate dhanaṃ’ means whatever wealth is found in the house. ‘taṃ tuyhaṃ mayhañca’ means it was equal for both of us, truly the same. ‘Santesu’ means while existing. ‘Dīpaṃ’ means a support; this is said in reference to a meritorious deed.

152. එවං සා පෙතී තිස්සාය පුච්ඡිතමත්ථං කත්ථෙත්වා පුන පුබ්බෙ තස්සා වචනං අකත්වා අත්තනා කතං අපරාධං පකාසෙන්තී ‘‘තදෙව මං ත්ව’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ තදෙවාති තදා එව, මය්හං මනුස්සත්තභාවෙ ඨිතකාලෙයෙව. තථෙවාති වා පාඨො, යථා එතරහි ජාතං, තං තථා එවාති අත්ථො. මන්ති අත්තානං නිද්දිසති, ත්වන්ති තිස්සං. අවචාති අභණි. යථා පන අවච, තං දස්සෙතුං ‘‘පාපකම්ම’’න්තිආදි වුත්තං. ‘‘පාපකම්මානී’’ති [Pg.82] පාළි. ‘‘ත්වං පාපකම්මානියෙව කරොසි, පාපෙහි පන කම්මෙහි සුගති සුලභා න හොති, අථ ඛො දුග්ගති එව සුලභා’’ති යථා මං ත්වං පුබ්බෙ අවච ඔවදි, තං තථෙවාති වදති.

152. Thus that petī, having explained the matter Tissā had asked about, then revealed the offense she herself had committed by not having heeded Tissā's words in the past, saying, “That very thing you…” etc. Here, ‘tadeva’ means at that very time, that is, at the time when I was in the human state. Alternatively, the reading is ‘tatheva’, meaning just as it happened then, so it is now—this is the meaning. ‘Maṃ’ indicates herself, ‘tvaṃ’ indicates Tissā. ‘Avacā’ means she spoke. To show what she said, “pāpakamma…” etc. is stated. The Pāli is ‘Pāpakammāni’. “You only do evil deeds; through evil deeds, a good rebirth is not easily obtained, but rather a bad rebirth is easily obtained”—just as you admonished me before, so it was, she says.

153. තං සුත්වා තිස්සා ‘‘වාමතො මං ත්වං පච්චෙසී’’තිආදිනා තිස්සො ගාථා ආහ. තත්ථ වාමතො මං ත්වං පච්චෙසීති විලොමතො මං ත්වං අධිගච්ඡසි, තුය්හං හිතෙසිම්පි විපච්චනීකකාරිනිං කත්වා මං ගණ්හාසි. මං උසූයසීති මය්හං උසූයසි, මයි ඉස්සං කරොසි. පස්ස පාපානං කම්මානං, විපාකො හොති යාදිසොති පාපකානං නාම කම්මානං විපාකො යාදිසො යථා ඝොරතරො, තං පච්චක්ඛතො පස්සාති වදති.

153. Hearing that, Tissā spoke three verses beginning with “You approach me from the left…”. There, ‘vāmato maṃ tvaṃ paccesi’ means you come to me in a contrary way, you take me as an opponent even though I am your well-wisher. ‘Maṃ usūyasi’ means you are jealous of me, you harbor envy toward me. ‘Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso’ means see for yourself how terrible the result of evil deeds is, she says.

154. තෙ අඤ්ඤෙ පරිචාරෙන්තීති තෙ ඝරෙ දාසියො ආභරණානි ච ඉමානි තයා පුබ්බෙ පරිග්ගහිතානි ඉදානි අඤ්ඤෙ පරිචාරෙන්ති පරිභුඤ්ජන්ති. ‘‘ඉමෙ’’ති හි ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං. න භොගා හොන්ති සස්සතාති භොගා නාමෙතෙ න සස්සතා අනවට්ඨිතා තාවකාලිකා මහායගමනීයා, තස්මා තදත්ථං ඉස්සාමච්ඡරියාදීනි න කත්තබ්බානීති අධිප්පායො.

154. ‘Te aññe paricārenti’ means: others now attend to and enjoy those female slaves and these ornaments in the house that you previously acquired. ‘Ime’ is said with a change of gender. ‘Na bhogā honti sassatā’ means: this wealth is not permanent, it is unstable, temporary, and liable to pass away; therefore, the meaning is that one should not act out of jealousy, stinginess, and so on for its sake.

155. ඉදානි භූතස්ස පිතාති ඉදානෙව භූතස්ස මය්හං පුත්තස්ස පිතා කුටුම්බිකො. ආපණාති ආපණතො ඉමං ගෙහං එහිති ආගමිස්සති. අප්පෙව තෙ දදෙ කිඤ්චීති ගෙහං ආගතො කුටුම්බිකො තුය්හං දාතබ්බයුත්තකං කිඤ්චි දෙය්‍යධම්මං අපි නාම දදෙය්‍ය. මා සු තාව ඉතො අගාති ඉතො ගෙහස්ස පච්ඡා වත්ථුතො මා තාව අගමාසීති තං අනුකම්පමානා ආහ.

155. 'Now the father of Bhūta' means 'the householder, the father of my son Bhūta, now.' 'From the marketplace' means 'he will come, he will arrive at this house from the marketplace.' 'Perhaps he will give you something' means 'when the householder comes to the house, perhaps he will give you some offering, something suitable to be given to you.' 'Do not go from here yet' means 'she says this out of compassion, telling her not to go away yet from behind the house, from this place'.

156. තං සුත්වා පෙතී අත්තනො අජ්ඣාසයං පකාසෙන්තී ‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාම්හී’’ති ගාථමාහ. තත්ථ කොපීනමෙතං ඉත්ථීනන්ති එතං නග්ගදුබ්බණ්ණතාදිකං පටිච්ඡාදෙතබ්බතාය ඉත්ථීනං කොපීනං රුන්ධනීයං. මා මං භූතපිතාද්දසාති තස්මා භූතස්ස පිතා කුටුම්බිකො මං මා අද්දක්ඛීති ලජ්ජමානා වදති.

156. Hearing that, the petī, revealing her own inclination, spoke this verse: 'I am naked and of ugly form.' There, 'this is a loincloth for women' means this nakedness, ugliness, and so forth is a 'loincloth' for women, something to be covered, because it ought to be concealed. 'Let Bhūta's father not see me' means, ashamed, she says, 'Let not the householder, Bhūta's father, see me'.

157. තං [Pg.83] සුත්වා තිස්සා සඤ්ජාතනුද්දයා ‘‘හන්ද කිං වා ත්‍යාහං දම්මී’’ති ගාථමාහ. තත්ථ හන්දාති චොදනත්ථෙ නිපාතො. කිං වා ත්‍යාහං දම්මීති කිං තෙ අහං දම්මි, කිං වත්ථං දස්සාමි, උදාහු භත්තන්ති. කිං වා තෙධ කරොමහන්ති කිං වා අඤ්ඤං තෙ ඉධ ඉමස්මිං කාලෙ උපකාරං කරිස්සාමි.

157. Hearing that, Tissā, filled with compassion, spoke the verse, 'Come, what shall I give you?' There, 'handa' is a particle in the sense of incitement. 'What shall I give you?' means 'what shall I give you, what cloth shall I give, or food?' 'Or what shall I do for you here?' means 'what other help shall I do for you here, at this time?'

158. තං සුත්වා පෙතී ‘‘චත්තාරො භික්ඛූ සඞ්ඝතො’’ති ගාථමාහ. තත්ථ චත්තාරො භික්ඛූ සඞ්ඝතො, චත්තාරො පන පුග්ගලෙති භික්ඛුසඞ්ඝතො සඞ්ඝවසෙන චත්තාරො භික්ඛූ, පුග්ගලවසෙන චත්තාරො භික්ඛූති එවං අට්ඨ භික්ඛූ යථාරුචිං භොජෙත්වා තං දක්ඛිණං මම ආදිස, මය්හං පත්තිදානං දෙහි. තදාහං සුඛිතා හෙස්සන්ති යදා ත්වං දක්ඛිණං මම උද්දිසිස්සසි, තදා අහං සුඛිතා සුඛප්පත්තා සබ්බකාමසමිද්ධිනී භවිස්සාමීති අත්ථො.

158. Hearing that, the petī said the verse, 'Four monks from the Sangha.' There, 'four monks from the Sangha, and four as individuals' means 'four monks by way of the Sangha, and four monks by way of individuals'—thus eight monks in total. Having fed them as you please, dedicate that offering to me; give the gift of merit to me. 'Then I shall be happy' means 'when you dedicate the offering to me, then I will be happy, having attained happiness, and endowed with the fulfillment of all desires'—this is the meaning.

159-161. තං සුත්වා තිස්සා තමත්ථං අත්තනො සාමිකස්ස ආරොචෙත්වා දුතියදිවසෙ අට්ඨ භික්ඛූ භොජෙත්වා තස්සා දක්ඛිණමාදිසි, සා තාවදෙව පටිලද්ධදිබ්බසම්පත්තිකා පුන තිස්සාය සන්තිකං උපසඞ්කමි. තමත්ථං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරෙහි ‘‘සාධූති සා පටිස්සුත්වා’’තිආදිකා තිස්සො ගාථා ඨපිතා.

159-161. Hearing that, Tissā reported the matter to her husband. The next day, she fed eight monks and dedicated the offering to her. Immediately, having regained divine fortune, she approached Tissā again. To illustrate this, the compilers of the texts set down these three verses, beginning with 'She agreed, saying, "Very well."'

162-167. උපසඞ්කමිත්වා ඨිතං පන නං තිස්සා ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනා’’තිආදීහි තීහි ගාථාහි පටිපුච්ඡි. ඉතරා ‘‘අහං මත්තා’’ති ගාථාය අත්තානං ආචික්ඛිත්වා ‘‘චිරං ජීවාහී’’ති ගාථාය තස්සා අනුමොදනං දත්වා ‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වානා’’ති ගාථාය ඔවාදං අදාසි. තත්ථ තව දින්නෙනාති තයා දින්නෙන. අසොකං විරජං ඨානන්ති සොකාභාවෙන අසොකං, සෙදජල්ලිකානං පන අභාවෙන විරජං දිබ්බට්ඨානං, සබ්බමෙතං දෙවලොකං සන්ධාය වදති. ආවාසන්ති ඨානං. වසවත්තිනන්ති දිබ්බෙන ආධිපතෙය්‍යෙන අත්තනො වසං වත්තෙන්තානං. සමූලන්ති සලොභදොසං. ලොභදොසා හි මච්ඡරියස්ස මූලං නාම. අනින්දිතාති අගරහිතා පාසංසා, සග්ගමුපෙහි ඨානන්ති රූපාදීහි විසයෙහි සුට්ඨු අග්ගත්තා ‘‘සග්ග’’න්ති ලද්ධනාමං දිබ්බට්ඨානං උපෙහි, සුගතිපරායණා හොහීති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙව.

162-167. When she approached and stood there, Tissā questioned her with three verses, starting with 'With such splendid beauty...' The other identified herself with the verse 'I am Mattā...' Then, she gave her thanks with the verse 'May you live long...' and advised her with the verse 'Having practiced the Dhamma here...' There, 'by what was given by you' means 'by what was given by you.' 'A sorrowless, stainless state' means 'sorrowless because of the absence of sorrow, and stainless because of the absence of sweat and dirt, the divine state'; all this she speaks referring to the devaloka. 'Abode' means 'a place.' 'Of those who wield power' refers to 'of those who wield their own power through divine sovereignty.' 'With its root' means 'together with greed and hate,' for greed and hate are indeed the root of stinginess. 'Unblamable' means 'unblamable, praiseworthy.' 'Go to the heavenly state' means 'go to the divine state, so named "heavenly" (sagga) because it is exceedingly excellent (agga) with respect to sense objects such as forms, etc.'; the meaning is: 'be destined for a good rebirth.' The rest is clear.

අථ [Pg.84] තිස්සා තං පවත්තිං කුටුම්බිකස්ස ආරොචෙසි, කුටුම්බිකො භික්ඛූනං ආරොචෙසි, භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, තං සුත්වා මහාජනො පටිලද්ධසංවෙගො විනෙය්‍ය මච්ඡෙරාදිමලං දානසීලාදිරතො සුගතිපරායණො අහොසීති.

Then Tissā reported that incident to the householder, the householder reported it to the monks, and the monks reported it to the Blessed One. The Blessed One, taking that matter as the origin of the story, taught the Dhamma to the assembled gathering. Having heard that, the great assembly of people, having gained a sense of spiritual urgency and removed the stain of stinginess and other defilements, became devoted to generosity, virtue, and the like, and destined for a good rebirth.

මත්තාපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the Petī Mattā is concluded.

4. නන්දාපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

4. The Commentary on the Story of the Petī Nandā

කාළී දුබ්බණ්ණරූපාසීති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ නන්දං නාම පෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථියා කිර අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකෙ නන්දිසෙනො නාම උපාසකො අහොසි සද්ධො පසන්නො. භරියා පනස්ස නන්දා නාම අස්සද්ධා අප්පසන්නා මච්ඡරිනී චණ්ඩී ඵරුසවචනා සාමිකෙ අගාරවා අග්ගතිස්සා සස්සුං චොරිවාදෙන අක්කොසති පරිභාසති. සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා පෙතයොනියං නිබ්බත්තිත්වා තස්සෙව ගාමස්ස අවිදූරෙ විචරන්තී එකදිවසං නන්දිසෙනස්ස උපාසකස්ස ගාමතො නික්ඛමන්තස්ස අවිදූරෙ අත්තානං දස්සෙසි. සො තං දිස්වා –

"You are black and of ugly form..." This was spoken by the Teacher while dwelling in Jetavana, concerning a petī named Nandā. It is said that near Sāvatthī, in a certain village, there lived a layman named Nandisena, who was faithful and devout. His wife, however, named Nandā, was faithless, not devout, stingy, fierce, harsh-tongued, disrespectful to her husband, and ungrateful to her mother-in-law, whom she would abuse and revile with accusations of theft. After some time, she passed away and was reborn in the petī-realm, wandering near that same village. One day, as the layman Nandisena was leaving the village, she revealed herself to him nearby. Seeing her, he said:

168.

168.

‘‘කාළී දුබ්බණ්ණරූපාසි, ඵරුසා භීරුදස්සනා;

පිඞ්ගලාසි කළාරාසි, න තං මඤ්ඤාමි මානුසි’’න්ති. –

"You are black and ugly in appearance, coarse, dreadful to behold; you are yellow-eyed, with discolored teeth—I do not consider you human."

ගාථාය අජ්ඣභාසි. තත්ථ කාළීති කාළවණ්ණා, ඣාමඞ්ගාරසදිසො හිස්සා වණ්ණො අහොසි. ඵරුසාති ඛරගත්තා. භීරුදස්සනාති භයානකදස්සනා සප්පටිභයාකාරා. ‘‘භාරුදස්සනා’’ති වා පාඨො, භාරියදස්සනා, දුබ්බණ්ණතාදිනා දුද්දසිකාති අත්ථො. පිඞ්ගලාති පිඞ්ගලලොචනා. කළාරාති කළාරදන්තා. න තං මඤ්ඤාමි මානුසින්ති අහං තං මානුසින්ති න මඤ්ඤාමි, පෙතිමෙව ච තං මඤ්ඤාමීති අධිප්පායො. තං සුත්වා පෙතී අත්තානං පකාසෙන්තී –

He spoke this verse. There, 'black' means black in color, for her complexion was like a burnt ember. 'Coarse' means rough-skinned. 'Dreadful to behold' means terrifying in appearance, with a frightening demeanor. Alternatively, the reading is 'heavy to behold,' meaning heavy in appearance, difficult to look at due to ugliness and the like. 'Yellow-eyed' means having yellow eyes. 'With discolored teeth' means having discolored teeth. 'I do not consider you human' means 'I do not consider you human,' with the implied meaning 'I consider you a petī.' Hearing this, the petī revealed herself, saying:

169.

169.

‘‘අහං නන්දා නන්දිසෙන, භරියා තෙ පුරෙ අහුං;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

"I am Nandā, O Nandisena, who was formerly your wife; having done evil deeds, I have gone from here to the petī-world."

ගාථමාහ[Pg.85]. තත්ථ අහං නන්දා නන්දිසෙනාති සාමි නන්දිසෙන අහං නන්දා නාම. භරියා තෙ පුරෙ අහුන්ති පුරිමජාතියං තුය්හං භරියා අහොසිං. ඉතො පරං –

She spoke this verse. There, 'I am Nandā, O Nandisena' means 'My lord Nandisena, I am Nandā by name.' 'Who was formerly your wife' means 'I was your wife in a previous birth.' Hereafter:

170.

170.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්ස කම්මවිපාකෙන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

"What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what action have you gone from here to the petī-world?"

තස්ස උපාසකස්ස පුච්ඡා. අථස්ස සා –

This was the layman's question. Then she answered him:

171.

171.

‘‘චණ්ඩී ච ඵරුසා චාසිං, තයි චාපි අගාරවා;

තාහං දුරුත්තං වත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

"I was fierce and rough, and also disrespectful to you; having spoken harsh words, I went from here to the realm of petas."

විස්සජ්ජෙසි. පුන සො –

She answered. Again he said:

172.

172.

‘‘හන්දුත්තරීයං දදාමි තෙ, ඉමං දුස්සං නිවාසය;

ඉමං දුස්සං නිවාසෙත්වා, එහි නෙස්සාමි තං ඝරං.

"Come now, I will give you an upper cloth; wear this garment. Having worn this garment, come, I will lead you home."

173.

173.

‘‘වත්ථඤ්ච අන්නපානඤ්ච, ලච්ඡසි ත්වං ඝරං ගතා;

පුත්තෙ ච තෙ පස්සිස්සසි, සුණිසායො ච දක්ඛසී’’ති. – අථස්ස සා –

"Cloth and food and drink you will receive when you go home; and you will see your sons, and your daughters-in-law you will behold." Then she said to him:

174.

174.

‘‘හත්ථෙන හත්ථෙ තෙ දින්නං, න මය්හං උපකප්පති;

භික්ඛූ ච සීලසම්පන්නෙ, වීතරාගෙ බහුස්සුතෙ.

"Though given from your hand to my hand, it is of no benefit to me; but the monks, virtuous, free from lust, and learned—"

175.

175.

‘‘තප්පෙහි අන්නපානෙන, මම දක්ඛිණමාදිස;

තදාහං සුඛිතා හෙස්සං, සබ්බකාමසමිද්ධිනී’’ති. –

"Satisfy them with food and drink, and dedicate the offering to me; then I shall be happy, fulfilled in all desires."

ද්වෙ ගාථා අභාසි. තතො –

She uttered two verses. Then—

176.

176.

‘‘සාධූති සො පටිස්සුත්වා, දානං විපුලමාකිරි;

අන්නං පානං ඛාදනීයං, වත්ථසෙනාසනානි ච;

ඡත්තං ගන්ධඤ්ච මාලඤ්ච, විවිධා ච උපාහනා.

"Agreeing, 'Good,' he gave a great offering: food, drink, edibles, clothes, and lodgings; umbrellas, perfumes, garlands, and various kinds of footwear."

177.

177.

‘‘භික්ඛූ ච සීලසම්පන්නෙ, වීතරාගෙ බහුස්සුතෙ;

තප්පෙත්වා අන්නපානෙන, තස්සා දක්ඛිණමාදිසී.

"Having satisfied with food and drink the monks endowed with virtue, free from lust, and learned, he dedicated the offering to her."

178.

178.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ[Pg.86], විපාකො උදපජ්ජථ;

භොජනච්ඡාදනපානීයං, දක්ඛිණාය ඉදං ඵලං.

"Immediately after the dedication, the result arose: food, clothing, and drink—this is the fruit of the offering."

179.

179.

‘‘තතො සුද්ධා සුචිවසනා, කාසිකුත්තමධාරිනී;

විචිත්තවත්ථාභරණා, සාමිකං උපසඞ්කමී’’ති. –

"Then, pure, clad in spotless robes, wearing the finest Kasi cloth, adorned with varied garments and ornaments, she approached her husband."

චතස්සො ගාථා සඞ්ගීතිකාරෙහි වුත්තා. තතො පරං –

Four verses were spoken by the compilers. Thereafter—

180.

180.

‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.

"With surpassing complexion, O deity, you stand illuminating all directions, like the morning star."

181.

181.

‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

"By what is your complexion like this? By what do you prosper here? And how do the riches that are dear to your heart arise for you?"

182.

182.

‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

"I ask you, O goddess of great power, what merit did you perform when you were a human being? By what are you of such radiant power, and your complexion shines in all directions?"

183.

183.

‘‘අහං නන්දා නන්දිසෙන, භරියා තෙ පුරෙ අහුං;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

"I am Nandā, O Nandisena, who was formerly your wife. Having done an evil deed, I went from here to the realm of petas."

184.

184.

‘‘තව දින්නෙන දානෙන, මොදාමි අකුතොභයා;

චිරං ජීව ගහපති, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභි;

"Through the gift given by you, I rejoice, free from fear from any quarter. Live long, householder, with all your relatives."

අසොකං විරජං ඛෙමං, ආවාසං වසවත්තිනං.

May you attain the sorrowless, stainless, secure abode, where you are master of your will.

185.

185.

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, දානං දත්වා ගහපති;

විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං සමූලං, අනින්දිතො සග්ගමුපෙහි ඨාන’’න්ති. –

"Having practiced the Dhamma here and given gifts, O householder, having removed the stain of stinginess with its root, blameless, attain the heavenly realm."

උපාසකස්ස ච පෙතියා ච වචනපටිවචනගාථා.

The verses of dialogue between the lay follower and the female peta.

176. තත්ථ දානං විපුලමාකිරීති උක්ඛිණෙය්‍යඛෙත්තෙ දෙය්‍යධම්මබීජං විප්පකිරන්තො විය මහාදානං පවත්තෙසි. සෙසං අනන්තරවත්ථුසදිසමෙව.

176. There, 'he gave a great offering' means he initiated a great giving, as if scattering the seeds of things to be given in a field for offerings. The rest is just as in the preceding story.

එවං සා අත්තනො දිබ්බසම්පත්තිං තස්සා ච කාරණං නන්දිසෙනස්ස විභාවෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. උපාසකො තං පවත්තිං භික්ඛූනං ආරොචෙසි[Pg.87], භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Thus, having revealed to Nandisena her divine prosperity and its cause, she went back to her own dwelling. The lay follower reported this event to the monks, and the monks reported it to the Blessed One. The Blessed One, making this the occasion, taught the Dhamma to the assembled company. That teaching was of benefit to the great assembly of people.

නන්දාපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Female Peta Nandā is concluded.

5. මට්ඨකුණ්ඩලීපෙතවත්ථුවණ්ණනා

5. The Commentary on the Story of Maṭṭhakuṇḍalī the Peta

අලඞ්කතො මට්ඨකුණ්ඩලීති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ මට්ඨකුණ්ඩලිදෙවපුත්තං ආරබ්භ වුත්තං. තත්ථ යං වත්තබ්බං, තං පරමත්ථදීපනියං විමානවත්ථුවණ්ණනායං මට්ඨකුණ්ඩලීවිමානවත්ථුවණ්ණනාය (වි. ව. අට්ඨ. 1206 මට්ඨකුණ්ඩලීවිමානවණ්ණනා) වුත්තමෙව, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

“Adorned, with polished earrings”—this was spoken by the Teacher while dwelling at Jetavana, concerning the young deva Maṭṭhakuṇḍalī. Whatever needs to be said here has already been stated in the Paramatthadīpanī, the commentary on the Vimānavatthu, in the commentary on the story of Maṭṭhakuṇḍalī’s celestial mansion (Vimānavatthu Commentary 1206, Maṭṭhakuṇḍalīvimānavatthuvaṇṇanā). Therefore, it should be understood in the same way as stated there.

එත්ථ ච මට්ඨකුණ්ඩලීදෙවපුත්තස්ස විමානදෙවතාභාවතො තස්ස වත්ථු යදිපි විමානවත්ථුපාළියං සඞ්ගහං ආරොපිතං, යස්මා පන සො දෙවපුත්තො අදින්නපුබ්බකබ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තසොකෙන සුසානං ගන්ත්වා ආළාහනං අනුපරියායිත්වා රොදන්තස්ස සොකහරණත්ථං අත්තනො දෙවරූපං පටිසංහරිත්වා හරිචන්දනුස්සදො බාහා පග්ගය්හ කන්දන්තො දුක්ඛාභිභූතාකාරෙන පෙතො විය අත්තානං දස්සෙසි. මනුස්සත්තභාවතො අපෙතත්තා පෙතපරියායොපි ලබ්භති එවාති තස්ස වත්ථු පෙතවත්ථුපාළියම්පි සඞ්ගහං ආරොපිතන්ති දට්ඨබ්බං.

Here, although the story of Maṭṭhakuṇḍalī, the young deva, was included in the Pāli text of the Vimānavatthu because he was a celestial being of a mansion, it should be understood that his story was also included in the Pāli text of the Petavatthu. This is because that young deva, in order to relieve the sorrow of a Brahmin who had never given before and who was weeping while circling the funeral pyre after going to the charnel ground out of grief for his son, withdrew his divine form and showed himself as if he were a peta—smeared with yellow sandalwood, with arms upraised, wailing, with an appearance of being overwhelmed by suffering. And since, having departed from the human state, the designation 'peta' is also applicable, his story is to be regarded as also included in the Petavatthu.

මට්ඨකුණ්ඩලීපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of Maṭṭhakuṇḍalī the Peta is concluded.

6. කණ්හපෙතවත්ථුවණ්ණනා

6. The Commentary on the Story of Kaṇha the Peta

උට්ඨෙහි කණ්හ කිං සෙසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං මතපුත්තං උපාසකං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර අඤ්ඤතරස්ස උපාසකස්ස පුත්තො කාලමකාසි. සො තෙන සොකසල්ලසමප්පිතො න න්හායති, න භුඤ්ජති, න කම්මන්තෙ විචාරෙති, න බුද්ධුපට්ඨානං ගච්ඡති, කෙවලං, ‘‘තාත පියපුත්තක, මං ඔහාය කහං පඨමතරං ගතොසී’’තිආදීනි වදන්තො විප්පලපති. සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො තස්ස [Pg.88] සොතාපත්තිඵලූපනිස්සයං දිස්වා පුනදිවසෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා කතභත්තකිච්චො භික්ඛූ උය්‍යොජෙත්වා ආනන්දත්ථෙරෙන පච්ඡාසමණෙන තස්ස ඝරද්වාරං අගමාසි. සත්ථු ආගතභාවං උපාසකස්ස ආරොචෙසුං. අථස්ස ගෙහජනො ගෙහද්වාරෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා සත්ථාරං නිසීදාපෙත්වා උපාසකං පරිග්ගහෙත්වා සත්ථු සන්තිකං උපනෙසි. එකමන්තං නිසින්නං තං දිස්වා ‘‘කිං, උපාසක, සොචසී’’ති වත්වා ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ, ‘‘උපාසක, පොරාණකපණ්ඩිතා පණ්ඩිතානං කථං සුත්වා මතපුත්තං නානුසොචිංසූ’’ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

“Arise, Kaṇha, why do you sleep?”—this the Teacher spoke while dwelling at Jetavana concerning a certain lay follower whose son had died. In Sāvatthī, it is said, the son of a certain lay follower passed away. He, struck by the dart of sorrow, did not bathe, did not eat, did not attend to his work, and did not go to attend upon the Buddha; he merely lamented, saying such things as, “My dear beloved child, where have you gone first, leaving me behind?” The Teacher, surveying the world at dawn, saw his potential for the fruit of stream-entry. The next day, surrounded by the Saṅgha of monks, he went for alms in Sāvatthī. After finishing his meal, he dismissed the monks and, with the Venerable Ānanda as his attendant, went to that man's house. They announced the Teacher’s arrival to the lay follower. Then his household prepared a seat at the door of the house, had the Teacher sit down, and, taking hold of the lay follower, brought him to the Teacher. Seeing him seated to one side, the Teacher asked, “Why, lay follower, do you grieve?” When he said, “Yes, venerable sir,” the Teacher said, “Lay follower, the wise of old, having heard the talk of the wise, did not grieve for a dead son.” And being requested by him, he related a story of the past.

අතීතෙ ද්වාරවතීනගරෙ දස භාතිකරාජානො අහෙසුං – වාසුදෙවො බලදෙවො චන්දදෙවා සූරියදෙවො අග්ගිදෙවො වරුණදෙවො අජ්ජුනො පජ්ජුනො ඝටපණ්ඩිතො අඞ්කුරො චාති. තෙසු වාසුදෙවමහාරාජස්ස පියපුත්තො කාලමකාසි. තෙන රාජා සොකපරෙතො සබ්බකිච්චානි පහාය මඤ්චස්ස අටනිං පරිග්ගහෙත්වා විප්පලපන්තො නිපජ්ජි. තස්මිං කාලෙ ඝටපණ්ඩිතො චින්තෙසි – ‘‘ඨපෙත්වා මං අඤ්ඤො කොචි මම භාතු සොකං පරිහරිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, උපායෙනස්ස සොකං හරිස්සාමී’’ති. සො උම්මත්තකවෙසං ගහෙත්වා ‘‘සසං මෙ දෙථ, සසං මෙ දෙථා’’ති ආකාසං ඔලොකෙන්තො සකලනගරං විචරි. ‘‘ඝටපණ්ඩිතො උම්මත්තකො ජාතො’’ති සකලනගරං සඞ්ඛුභි.

In the past, in the city of Dvāravatī, there were ten royal brothers: Vāsudeva, Baladeva, Candadeva, Sūriyadeva, Aggideva, Varuṇadeva, Ajjuna, Pajjuna, Ghaṭapaṇḍita, and Aṅkura. Among them, the beloved son of the great king Vāsudeva died. Because of that, overcome by grief, the king abandoned all his duties, grasped the bedpost, and lay there lamenting. At that time, Ghaṭapaṇḍita thought, 'Except for me, there is no one else capable of removing my brother’s sorrow. I will dispel his grief by some means.' Taking on the guise of a madman, he wandered through the entire city, looking up at the sky and shouting, 'Give me a hare! Give me a hare!' The whole city was in an uproar, saying, 'Ghaṭapaṇḍita has become mad!'

තස්මිං කාලෙ රොහිණෙය්‍යො නාම අමච්චො වාසුදෙවරඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා තෙන සද්ධිං කථං සමුට්ඨාපෙන්තො –

At that time, a minister named Rohiṇeyya went to King Vāsudeva and, initiating a conversation with him, said:

207.

207.

‘‘උට්ඨෙහි කණ්හ කිං සෙසි, කො අත්ථො සුපනෙන තෙ;

යො ච තුය්හං සකො භාතා, හදයං චක්ඛු ච දක්ඛිණං;

තස්ස වාතා බලීයන්ති, සසං ජප්පති කෙසවා’’ති. – ඉමං ගාථමාහ;

“Arise, Kaṇha, why do you sleep? What is the use of sleep to you? Your own brother, who is your heart and right eye—his winds are growing strong; he mutters 'hare', O Kesava!” Thus he spoke this verse.

207. තත්ථ කණ්හාති වාසුදෙවං ගොත්තෙනාලපති. කො අත්ථො සුපනෙන තෙති සුපනෙන තුය්හං කා නාම වඩ්ඪි. සකො භාතාති සොදරියො භාතා. හදයං චක්ඛු ච දක්ඛිණන්ති හදයෙන චෙව දක්ඛිණචක්ඛුනා ච සදිසොති අත්ථො. තස්ස වාතා බලීයන්තීති තස්ස අපරාපරං [Pg.89] උප්පජ්ජමානා උම්මාදවාතා බලවන්තො හොන්ති වඩ්ඪන්ති අභිභවන්ති. සසං ජප්පතීති ‘‘සසං මෙ දෙථා’’ති විප්පලපති. කෙසවාති සො කිර කෙසානං සොභනානං අත්ථිතාය ‘‘කෙසවො’’ති වොහරීයති. තෙන නං නාමෙන ආලපති.

207. Herein, 'Kaṇha' is an address to Vāsudeva by his clan name. 'What is the use of sleep to you?' means: what benefit is there for you in sleeping? 'Your own brother' means a brother from the same womb. 'Heart and right eye' means he is like your heart and your right eye. 'His winds are growing strong' means: the winds of madness arising in him again and again become strong, increase, and overpower him. 'He mutters 'hare'' means he raves, 'Give me a hare!' 'Kesava': it is said that he was called 'Kesava' on account of having beautiful hair. He addresses him by that name.

තස්ස වචනං සුත්වා සයනතො උට්ඨිතභාවං දීපෙන්තො සත්ථා අභිසම්බුද්ධො හුත්වා –

The Teacher, having become a perfectly enlightened one, indicating that he rose from his couch upon hearing those words, said:

208.

208.

‘‘තස්ස තං වචනං සුත්වා, රොහිණෙය්‍යස්ස කෙසවො;

තරමානරූපො වුට්ඨාසි, භාතු සොකෙන අට්ටිතො’’ති. – ඉමං ගාථමාහ;

“Hearing those words of Rohiṇeyya, Kesava rose up in haste, afflicted by sorrow for his brother.” Thus he spoke this verse.

රාජා උට්ඨාය සීඝං පාසාදා ඔතරිත්වා ඝටපණ්ඩිතස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා උභොසු හත්ථෙසු නං දළ්හං ගහෙත්වා තෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො –

The king, having risen, quickly descended from the palace, went to Ghaṭapaṇḍita, grasped him firmly by both hands, and while conversing with him, said:

209.

209.

‘‘කිං නු උම්මත්තරූපොව, කෙවලං ද්වාරකං ඉමං;

සසො සසොති ලපසි, කීදිසං සසමිච්ඡසි.

“Why, with the appearance of a madman, do you wander throughout this entire Dvārakā, babbling, 'A hare, a hare!'? What kind of hare do you desire?

210.

210.

‘‘සොවණ්ණමයං මණිමයං, ලොහමයං අථ රූපියමයං;

සඞ්ඛසිලාපවාළමයං, කාරයිස්සාමි තෙ සසං.

“I will have a hare made for you of gold, of jewels, of bronze, or of silver; of conch shell, stone, or coral.

211.

211.

‘‘සන්ති අඤ්ඤෙපි සසකා, අරඤ්ඤවනගොචරා;

තෙපි තෙ ආනයිස්සාමි, කීදිසං සසමිච්ඡසී’’ති. –

“There are other hares, too, that roam the wilderness and forests. I will bring them to you as well; what kind of hare do you desire?”

තිස්සො ගාථායො අභාසි.

He spoke these three verses.

209-211. තත්ථ උම්මත්තරූපොවාති උම්මත්තකො විය. කෙවලන්ති සකලං. ද්වාරකන්ති ද්වාරවතීනගරං විචරන්තො. සසො සසොති ලපසීති සසො සසොති විලපසි. සොවණ්ණමයන්ති සුවණ්ණමයං. ලොහමයන්ති තම්බලොහමයං. රූපියමයන්ති රජතමයං. යං ඉච්ඡසි තං වදෙහි, අථ කෙන සොචසි. අඤ්ඤෙපි අරඤ්ඤෙ වනගොචරා සසකා අත්ථි, තෙ තෙ ආනයිස්සාමි, වද, භද්‍රමුඛ, කීදිසං සසමිච්ඡසීති ඝටපණ්ඩිතං ‘‘සසෙන අත්ථිකො’’ති අධිප්පායෙන සසෙන නිමන්තෙසි. තං සුත්වා ඝටපණ්ඩිතො –

209–211. Herein, 'with the appearance of a madman' means like a madman. 'Entire' means the whole. 'In Dvārakā' means wandering through the city of Dvāravatī. 'You babble, 'A hare, a hare!'' means you lament, 'A hare, a hare!' 'Made of gold' means made of gold. 'Made of copper' means made of bronze. 'Made of silver' means made of silver. He made an offer to Ghaṭapaṇḍita concerning a hare, with the intention, 'He is in need of a hare.' Hearing this, Ghaṭapaṇḍita said:

212.

212.

‘‘නාහමෙතෙ [Pg.90] සසෙ ඉච්ඡෙ, යෙ සසා පථවිස්සිතා;

චන්දතො සසමිච්ඡාමි, තං මෙ ඔහර කෙසවා’’ති. –

“I do not desire these hares that dwell on the earth. I desire the hare from the moon; bring that down to me, O Kesava!”

ගාථමාහ. තත්ථ ඔහරාති ඔහාරෙහි. තං සුත්වා රාජා ‘‘නිස්සංසයං මෙ භාතා උම්මත්තකො ජාතො’’ති දොමනස්සප්පත්තො –

He spoke this verse. Herein, 'ohara' means 'bring it down.' Hearing this, the king, thinking, 'Without a doubt, my brother has become mad,' was afflicted with sorrow and said:

213.

213.

‘‘සො නූන මධුරං ඤාති, ජීවිතං විජහිස්සසි;

අපත්ථියං පත්ථයසි, චන්දතො සසමිච්ඡසී’’ති. –

“Surely, my kinsman, you will relinquish your sweet life. You desire what is not to be desired; you seek the hare from the moon.”

ගාථමාහ. තත්ථ ඤාතීති කනිට්ඨං ආලපති. අයමෙත්ථ අත්ථො – මය්හං පියඤාති යං අතිමධුරං අත්තනො ජීවිතං, තං විජහිස්සසි මඤ්ඤෙ, යො අපත්ථයිතබ්බං පත්ථෙසීති.

He spoke this verse. Herein, 'kinsman' is an address to his younger brother. This is the meaning here: 'My dear kinsman, I think you will abandon your own most sweet life, since you desire what is not to be desired.'

ඝටපණ්ඩිතො රඤ්ඤො වචනං සුත්වා නිච්චලොව ඨත්වා ‘‘භාතික, ත්වං චන්දතො සසං පත්ථෙන්තස්ස තං අලභිත්වා ජීවිතක්ඛයො භවිස්සතීති ජානන්තො කස්මා මතං පුත්තං අලභිත්වා අනුසොචසී’’ති ඉමමත්ථං දීපෙන්තො –

Ghaṭapaṇḍita, having heard the king’s words, stood perfectly still, and in order to explain this meaning—'Brother, if you know that one who desires a hare from the moon will lose his life by not obtaining it, why do you grieve for a dead son whom you cannot obtain?'—he said:

214.

214.

‘‘එවං චෙ කණ්හ ජානාසි, යථඤ්ඤමනුසාසසි;

කස්මා පුරෙ මතං පුත්තං, අජ්ජාපි මනුසොචසී’’ති. –

“If you know this, Kaṇha, just as you advise another, why do you still grieve today for the son who died long ago?”

ගාථමාහ. තත්ථ එවං චෙ, කණ්හ, ජානාසීති, භාතික, කණ්හනාමක මහාරාජ, ‘‘අලබ්භනෙය්‍යවත්ථු නාම න පත්ථෙතබ්බ’’න්ති යදි එවං ජානාසි. යථඤ්ඤන්ති එවං ජානන්තොව යථා අඤ්ඤං අනුසාසසි, තථා අකත්වා. කස්මා පුරෙ මතං පුත්තන්ති අථ කස්මා ඉතො චතුමාසමත්ථකෙ මතං පුත්තං අජ්ජාපි අනුසොචසීති.

He spoke this verse. Herein, 'If you know this, Kaṇha' means: 'Brother, great king named Kaṇha, if you know that an unobtainable thing should not be desired.' 'As you advise another' means: knowing this, you advise another, but you yourself do not act accordingly. 'Why for the son who died long ago' means: 'Then why do you still mourn today for the son who died four months ago?'

එවං සො අන්තරවීථියං ඨිතකොව ‘‘අහං තාව එවං පඤ්ඤායමානං පත්ථෙමි, ත්වං පන අපඤ්ඤායමානස්සත්ථාය සොචසී’’ති වත්වා තස්ස ධම්මං දෙසෙන්තො –

Thus, standing right in the street, he said, 'I, for my part, desire that which is visible, but you grieve for that which is not visible.' Then, teaching him the Dhamma, he said:

215.

215.

‘‘න යං ලබ්භා මනුස්සෙන, අමනුස්සෙන වා පන;

ජාතො මෙ මා මරි පුත්තො, කුතො ලබ්භා අලබ්භියං.

“That which is not obtainable by a human, nor even by a non-human—the wish, 'May the son born to me not die'—from where can such an unobtainable thing be obtained?

216.

216.

‘‘න [Pg.91] මන්තා මූලභෙසජ්ජා, ඔසධෙහි ධනෙන වා;

සක්කා ආනයිතුං කණ්හ, යං පෙතමනුසොචසී’’ති. – ගාථාද්වයමාහ;

“Not by spells, root-remedies, medicinal herbs, or by wealth is it possible, Kaṇha, to bring back the deceased one for whom you grieve.” Thus he spoke these two verses.

215. තත්ථ යන්ති, භාතික, යං ‘‘එවං ජාතො මෙ පුත්තො මා මරී’’ති මනුස්සෙන වා දෙවෙන වා පන න ලබ්භා න සක්කා ලද්ධුං, තං ත්වං පත්ථෙසි, තං පනෙතං කුතො ලබ්භා, කෙන කාරණෙන ලද්ධුං සක්කා. යස්මා අලබ්භියං අලබ්භනෙය්‍යවත්ථු නාමෙතන්ති අත්ථො.

215. In this regard, brother, you desire that which cannot be obtained or achieved by a human or a god, namely, 'May my son, born thus, not die.' But how can that be obtained, by what means can it be achieved? Because it is unobtainable, it is called an unattainable thing—this is the meaning.

216. මන්තාති මන්තප්පයොගෙන. මූලභෙසජ්ජාති මූලභෙසජ්ජෙන. ඔසධෙහීති නානාවිධෙහි ඔසධෙහි. ධනෙන වාති කොටිසතසඞ්ඛෙන ධනෙන වාපි. ඉදං වුත්තං හොති – යං පෙතමනුසොචසි, තං එතෙහි මන්තප්පයොගාදීහිපි ආනෙතුං න සක්කාති.

216. "By incantations" means by the application of incantations. "By root-medicines" means by root-medicines. "By medicines" means by various kinds of medicines. "Or by wealth" means even by wealth amounting to a hundred crores. This is what is said: "That dead one for whom you grieve cannot be brought back by these means, such as the application of incantations."

පුන ඝටපණ්ඩිතො ‘‘භාතික, ඉදං මරණං නාම ධනෙන වා ජාතියා වා විජ්ජාය වා සීලෙන වා භාවනාය වා න සක්කා පටිබාහිතු’’න්ති දස්සෙන්තො –

Again, the potter-sage, pointing out that "Brother, this thing called death cannot be averted by wealth, birth, knowledge, virtue, or meditation," said:

217.

217.

‘‘මහද්ධනා මහාභොගා, රට්ඨවන්තොපි ඛත්තියා;

පහූතධනධඤ්ඤාසෙ, තෙපි නො අජරාමරා.

"Those of great wealth and great possessions, even kings possessing realms, abundant in wealth and grain—they too are not free from aging and death."

218.

218.

‘‘ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා වෙස්සා, සුද්දා චණ්ඩාලපුක්කුස්සා;

එතෙ චඤ්ඤෙ ච ජාතියා, තෙපි නො අජරාමරා.

"Nobles, brahmins, merchants, workers, outcastes, and scavengers—these and others born into various castes—they too are not free from aging and death."

219.

219.

‘‘යෙ මන්තං පරිවත්තෙන්ති, ඡළඞ්ගං බ්‍රහ්මචින්තිතං;

එතෙ චඤ්ඤෙ ච විජ්ජාය, තෙපි නො අජරාමරා.

"Those who recite the mantras, the six-limbed lore thought by Brahmā, and others endowed with knowledge—even they are not free from aging and death."

220.

220.

‘‘ඉසයො වාපි යෙ සන්තා, සඤ්ඤතත්තා තපස්සිනො;

සරීරං තෙපි කාලෙන, විජහන්ති තපස්සිනො.

"Even sages who are peaceful, self-restrained ascetics—even they, in time, abandon the body, these ascetics."

221.

221.

‘‘භාවිතත්තා අරහන්තො, කතකිච්චා අනාසවා;

නික්ඛිපන්ති ඉමං දෙහං, පුඤ්ඤපාපපරික්ඛයා’’ති. –

"Arahants, whose minds are developed, who have done their task, who are taintless—they lay down this body through the exhaustion of merit and demerit."

පඤ්චහි ගාථාහි රඤ්ඤො ධම්මං දෙසෙසි.

He taught the king the Dhamma with five verses.

217. තත්ථ [Pg.92] මහද්ධනාති නිධානගතස්සෙව මහතො ධනස්ස අත්ථිතාය බහුධනා. මහාභොගාති දෙවභොගසදිසාය මහතියා භොගසම්පත්තියා සමන්නාගතා. රට්ඨවන්තොති සකලරට්ඨවන්තො. පහූතධනධඤ්ඤාසෙති තිණ්ණං චතුන්නං වා සංවච්ඡරානං අත්ථාය නිදහිත්වා ඨපෙතබ්බස්ස නිච්චපරිබ්බයභූතස්ස ධනධඤ්ඤස්ස වසෙන අපරියන්තධනධඤ්ඤා. තෙපි නො අජරාමරාති තෙපි එවං මහාවිභවා මන්ධාතුමහාසුදස්සනාදයො ඛත්තියා අජරාමරා නාහෙසුං, අඤ්ඤදත්ථු මරණමුඛමෙව අනුපවිට්ඨාති අත්ථො.

217. Therein, "of great wealth" means possessing much wealth due to the existence of a great buried treasure. "Of great possessions" means endowed with great fortune and prosperity similar to that of the gods. "Possessing realms" means possessing entire realms. "Abundant in wealth and grain" means having limitless wealth and grain, in the sense of wealth and grain that is for constant expenditure and that which should be stored away for three or four years. "They too are not free from aging and death" means that even those kings of such great power, like Mandhāta and Mahāsudassana, were not ageless and deathless; rather, they indeed entered the very mouth of death—this is the meaning.

218. එතෙති යථාවුත්තඛත්තියාදයො. අඤ්ඤෙති අඤ්ඤතරා එවංභූතා අම්බට්ඨාදයො. ජාතියාති අත්තනො ජාතිනිමිත්තං අජරාමරා නාහෙසුන්ති අත්ථො.

218. "These" refers to the aforementioned nobles and so forth. "And others" means certain other such people, like Ambaṭṭha and the like. "By birth" means that on account of their birth they were not ageless and deathless.

219. මන්තන්ති වෙදං. පරිවත්තෙන්තීති සජ්ඣායන්ති වාචෙන්ති ච. අථ වා පරිවත්තෙන්තීති වෙදං අනුපරිවත්තෙන්තා හොමං කරොන්තා ජපන්ති. ඡළඞ්ගන්ති සික්ඛාකප්පනිරුත්තිබ්‍යාකරණජොතිසත්ථඡන්දොවිචිතිසඞ්ඛාතෙහි ඡහි අඞ්ගෙහි යුත්තං. බ්‍රහ්මචින්තිතන්ති බ්‍රාහ්මණානමත්ථාය බ්‍රහ්මනා චින්තිතං කථිතං. විජ්ජායාති බ්‍රහ්මසදිසවිජ්ජාය සමන්නාගතා, තෙපි නො අජරාමරාති අත්ථො.

219. "Mantras" means the Veda. "Recite" means they chant and read them. Alternatively, "recite" means that, while reciting the Veda, they perform fire sacrifices and chant. "Six-limbed" means endowed with the six limbs known as phonetics, ritual, etymology, grammar, astronomy, and metrics. "Thought by Brahmā" means thought and spoken by Brahmā for the benefit of the brahmins. "By knowledge" means endowed with knowledge similar to that of Brahmā; the meaning is that they too are not free from aging and death.

220-221. ඉසයොති යමනියමාදීනං පටිකූලසඤ්ඤාදීනඤ්ච එසනට්ඨෙන ඉසයො. සන්තාති කායවාචාහි සන්තසභාවා. සඤ්ඤතත්තාති රාගාදීනං සංයමෙන සංයතචිත්තා. කායතපනසඞ්ඛාතො තපො එතෙසං අත්ථීති තපස්සිනො. පුන තපස්සිනොති සංවරකා. තෙන එවං තපනිස්සිතකා හුත්වා සරීරෙන ච විමොක්ඛං පත්තුකාමාපි සංවරකා සරීරං විජහන්ති එවාති දස්සෙති. අථ වා ඉසයොති අධිසීලසික්ඛාදීනං එසනට්ඨෙන ඉසයො, තදත්ථං තප්පටිපක්ඛානං පාපධම්මානං වූපසමෙන සන්තා, එකාරම්මණෙ චිත්තස්ස සංයමෙන සඤ්ඤතත්තා, සම්මප්පධානයොගතො වීරියතාපෙන තපස්සිනො, සප්පයොගා රාගාදීනං සන්තපනෙන තපස්සිනොති [Pg.93] යොජෙතබ්බං. භාවිතත්තාති චතුසච්චකම්මට්ඨානභාවනාය භාවිතචිත්තා.

220-221. "Sages" means they are sages in the sense of seeking the practices of self-control and observance, and the perceptions of foulness, and so on. "Peaceful" means they have a peaceful nature in body and speech. "Self-restrained" means their minds are restrained through the restraint of lust and other defilements. "Ascetics" means they possess the ascetic practice known as mortification of the body. Again, "ascetics" means those who practice restraint. Therefore, it is shown that even those who practice restraint, being reliant on such asceticism and desiring to attain liberation through the body, still abandon the body. Alternatively, "sages" means they are sages in the sense of seeking higher virtue, training, and so on; "peaceful" means they are at peace through the calming of evil states, which are the opposite of that goal; "self-restrained" means their minds are restrained through concentration on a single object; "ascetics" means they are ascetics due to the ardor of energy from the application of right exertion; and "ascetics" should be understood as those who, through proper application, torment lust and other defilements. "Whose minds are developed" means their minds are developed through the cultivation of the meditation subject of the Four Noble Truths.

එවං ඝටපණ්ඩිතෙන ධම්මෙ කථිතෙ තං සුත්වා රාජා අපගතසොකසල්ලො පසන්නමානසො ඝටපණ්ඩිතං පසංසන්තො –

Thus, when the Dhamma had been spoken by the potter-sage, the king, having heard it, with the dart of his sorrow removed and his mind serene, praised the potter-sage, saying:

222.

222.

‘‘ආදිත්තං වත මං සන්තං, ඝටසිත්තංව පාවකං;

වාරිනා විය ඔසිඤ්චං, සබ්බං නිබ්බාපයෙ දරං.

"Truly, I was burning, like a fire blazing in a pot sprinkled with oil; as if sprinkling me with water, you have extinguished all my distress."

223.

223.

‘‘අබ්බහී වත මෙ සල්ලං, සොකං හදයනිස්සිතං;

යො මෙ සොකපරෙතස්ස, පුත්තසොකං අපානුදි.

"Indeed, you have drawn out the dart from me, the sorrow lodged in my heart; you who have dispelled the grief for my son, by which I was overcome."

224.

224.

‘‘ස්වාහං අබ්බූළ්හසල්ලොස්මි, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො;

න සොචාමි න රොදාමි, තව සුත්වාන භාතික.

"I am one whose dart is drawn out, I have become cool, I am quenched. I do not grieve, nor do I weep, having heard you, brother."

225.

225.

‘‘එවං කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, යෙ හොන්ති අනුකම්පකා;

නිවත්තයන්ති සොකම්හා, ඝටො ජෙට්ඨංව භාතරං.

"Thus do the wise act, those who are compassionate; they turn others from sorrow, as Ghaṭa did his elder brother."

226.

226.

‘‘යස්ස එතාදිසා හොන්ති, අමච්චා පරිචාරකා;

සුභාසිතෙන අන්වෙන්ති, ඝටො ජෙට්ඨංව භාතර’’න්ති. – සෙසගාථා අභාසි;

"He who has such ministers and attendants, who assist with well-spoken words, as Ghaṭa did his elder brother"—thus he spoke the remaining verses.

225. තත්ථ ඝටො ජෙට්ඨංව භාතරන්ති යථා ඝටපණ්ඩිතො අත්තනො ජෙට්ඨභාතරං මතපුත්තසොකාභිභූතං අත්තනො උපායකොසල්ලෙන චෙව ධම්මකථාය ච තතො පුත්තසොකතො විනිවත්තයි, එවං අඤ්ඤෙපි සප්පඤ්ඤා යෙ හොන්ති අනුකම්පකා, තෙ ඤාතීනං උපකාරං කරොන්තීති අත්ථො.

225. Therein, "as Ghaṭa did his elder brother" means: just as the potter-sage, through his own skill in means and his discourse on the Dhamma, turned his elder brother, who was overwhelmed by grief for his dead son, away from that grief, so too do other wise and compassionate ones act for the benefit of their relatives—this is the meaning.

226. යස්ස එතාදිසා හොන්තීති අයං අභිසම්බුද්ධගාථා. තස්සත්ථො – යථා යෙන කාරණෙන පුත්තසොකපරෙතං රාජානං වාසුදෙවං ඝටපණ්ඩිතො සොකහරණත්ථාය සුභාසිතෙන අන්වෙසි අනුඑසි, යස්ස අඤ්ඤස්සාපි එතාදිසා පණ්ඩිතා අමච්චා පටිලද්ධා අස්සු, තස්ස කුතො සොකොති! සෙසගාථා හෙට්ඨා වුත්තත්ථා එවාති.

226. "He who has such" is a verse of the Fully Enlightened One. Its meaning is: just as the potter-sage, in order to remove his sorrow, attended to King Vāsudeva, who was overcome by grief for his son, with well-spoken words, so too if any other were to obtain such wise ministers, whence could there be sorrow for him? The remaining verses have the same meaning as stated before.

සත්ථා [Pg.94] ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ‘‘එවං, උපාසක, පොරාණකපණ්ඩිතා පණ්ඩිතානං කථං සුත්වා පුත්තසොකං හරිංසූ’’ති වත්වා සච්චානි පකාසෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි. සච්චපරියොසානෙ උපාසකො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහීති.

Having brought forth this Dhamma discourse, the Teacher said, "Thus, lay follower, the wise of old dispelled their grief for their son by listening to the words of the wise." Then, having revealed the Truths, he connected the Jātaka. At the conclusion of the discourse on the Truths, the lay follower was established in the fruit of stream-entry.

කණ්හපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the Kaṇha Peta is finished.

7. ධනපාලසෙට්ඨිපෙතවත්ථුවණ්ණනා

7. The Commentary on the Story of the Hungry Ghost Dhanapāla the Merchant

නග්ගො දුබ්බණ්ණරූපොසීති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ ධනපාලපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. අනුප්පන්නෙ කිර බුද්ධෙ පණ්ණරට්ඨෙ එරකච්ඡනගරෙ ධනපාලකො නාම සෙට්ඨි අහොසි අස්සද්ධො අප්පසන්නො කදරියො නත්ථිකදිට්ඨිකො. තස්ස කිරියා පාළිතො එව විඤ්ඤායති. සො කාලං කත්වා මරුකන්තාරෙ පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස තාලක්ඛන්ධප්පමාණො කායො අහොසි, සමුට්ඨිතච්ඡවි ඵරුසො, විරූපකෙසො, භයානකො, දුබ්බණ්ණො අතිවිය විරූපො බීභච්ඡදස්සනො. සො පඤ්චපණ්ණාස වස්සානි භත්තසිත්ථං වා උදකබින්දුං වා අලභන්තො විසුක්ඛකණ්ඨොට්ඨජිව්හො ජිඝච්ඡාපිපාසාභිභූතො ඉතො චිතො ච පරිබ්භමති.

“Naked, of ugly form”—this was said by the Teacher while dwelling in Jetavana, concerning the hungry ghost Dhanapāla. It is said that in the past, before a Buddha had arisen, in the country of Paṇṇaraṭṭha, in the city of Erakaccha, there was a wealthy merchant named Dhanapālaka—faithless, ungenerous, stingy, and holding nihilistic views. His conduct is known from the Pāli itself. After his death, he was reborn as a hungry ghost in a desert wilderness. His body was the size of a palm tree trunk, his skin was rough and broken out, his hair disheveled, terrifying, of bad color, extremely deformed—a repulsive sight. For fifty-five years, without obtaining even a morsel of food or a drop of water, with a parched throat, lips, and tongue, overwhelmed by hunger and thirst, he wandered here and there.

අථ අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුක්කමෙන සාවත්ථියං විහරන්තෙ සාවත්ථිවාසිනො වාණිජා පඤ්චමත්තානි සකටසතානි භණ්ඩස්ස පූරෙත්වා උත්තරාපථං ගන්ත්වා භණ්ඩං වික්කිණිත්වා පටිලද්ධභණ්ඩං සකටෙසු ආරොපෙත්වා පටිනිවත්තමානා සායන්හසමයෙ අඤ්ඤතරං සුක්ඛනදිං පාපුණිත්වා තත්ථ යානං මුඤ්චිත්වා රත්තියං වාසං කප්පෙසුං. අථ සො පෙතො පිපාසාභිභූතො පානීයස්සත්ථාය ආගන්ත්වා තත්ථ බින්දුමත්තම්පි පානීයං අලභිත්වා විගතාසො ඡින්නමූලො විය තාලො ඡින්නපාදො පති. තං දිස්වා වාණිජා –

Then, when our Blessed One had arisen in the world, had set in motion the supreme Wheel of Dhamma, and was dwelling in Sāvatthī in due course, merchants residing in Sāvatthī loaded five hundred carts with goods and set out for the northern country. Having sold their goods there, they loaded the acquired goods onto their carts and, while returning, reached a certain dry river in the evening. There they unyoked their vehicles and made their stay for the night. Then that hungry ghost, overwhelmed by thirst, came there seeking water, but finding not even a drop to drink, he fell, deprived of hope, like a palm tree cut at the root, as if his feet had been severed. Seeing this, the merchants—

227.

227.

‘‘නග්ගො දුබ්බණ්ණරූපොසි, කිසො ධමනිසන්ථතො;

උප්ඵාසුලිකො කිසිකො, කො නු ත්වමසි මාරිසා’’ති. –

“Naked, of ugly form, lean, with veins standing out, with protruding ribs, emaciated—who are you, sir?”

ඉමාය ගාථාය පුච්ඡිංසු. තතො පෙතො –

They asked with this verse. Then the hungry ghost said:

228.

228.

‘‘අහං [Pg.95] භදන්තෙ පෙතොම්හි, දුග්ගතො යමලොකිකො;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතො’’ති. –

“Venerable sirs, I am a hungry ghost, in a miserable state, belonging to the realm of Yama. Having done evil deeds, I have gone from here to the realm of hungry ghosts.”

අත්තානං ආවිකත්වා පුන තෙහි –

Having revealed himself, he was again asked by them:

229.

229.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, පෙතලොකං ඉතො ගතො’’ති. –

“What evil deed was done by you with body, speech, or mind? By the result of what action have you gone from here to the realm of hungry ghosts?”

කතකම්මං පුච්ඡිතො පුබ්බෙ නිබ්බත්තට්ඨානතො පට්ඨාය අතීතං පච්චුප්පන්නං අනාගතඤ්ච අත්තනො පවත්තිං දස්සෙන්තො තෙසඤ්ච ඔවාදං දෙන්තො –

When asked about the deeds he had done, starting from the place of his former birth, showing his own course of existence in the past, present, and future, and giving them advice, he said:

230.

230.

‘‘නගරං අත්ථි පණ්ණානං, එරකච්ඡන්ති විස්සුතං;

තත්ථ සෙට්ඨි පුරෙ ආසිං, ධනපාලොති මං විදූ.

“There is a city of the Paṇṇas, well-known as Erakaccha. There I was formerly a merchant, and they knew me as Dhanapāla.

231.

231.

‘‘අසීති සකටවාහානං, හිරඤ්ඤස්ස අහොසි මෙ;

පහූතං මෙ ජාතරූපං, මුත්තා වෙළුරියා බහූ.

“I had eighty cartloads of silver; I had abundant refined gold, and many pearls and beryls.

232.

232.

‘‘තාව මහද්ධනස්සාපි, න මෙ දාතුං පියං අහු;

පිදහිත්වා ද්වාරං භුඤ්ජිං, මා මං යාචනකාද්දසුං.

“Even with such great wealth, it was not dear to me to give. Closing my doors, I ate, lest beggars should see me.

233.

233.

‘‘අස්සද්ධො මච්ඡරී චාසිං, කදරියො පරිභාසකො;

දදන්තානං කරොන්තානං, වාරයිස්සං බහූ ජනෙ.

“I was faithless and miserly, stingy and a reviler. I would prevent many people who were giving and doing good.

234.

234.

‘‘විපාකො නත්ථි දානස්ස, සංයමස්ස කුතො ඵලං;

පොක්ඛරඤ්ඤොදපානානි, ආරාමානි ච රොපිතෙ;

පපායො ච විනාසෙසිං, දුග්ගෙ සඞ්කමනානි ච.

“‘There is no result of giving; from where then a fruit of restraint?’ I destroyed lotus ponds and wells, parks that had been planted, water-stalls, and bridges in difficult places.

235.

235.

‘‘ස්වාහං අකතකල්‍යාණො, කතපාපො තතො චුතො;

උපපන්නො පෙත්තිවිසයං, ඛුප්පිපාසසමප්පිතො.

“So I, having done no good deeds but having done evil, passed away from there and was reborn in the realm of hungry ghosts, afflicted by hunger and thirst.

236.

236.

‘‘පඤ්චපණ්ණාස වස්සානි, යතො කාලඞ්කතො අහං;

නාභිජානාමි භුත්තං වා, පීතං වා පන පානියං.

“Fifty-five years have passed since I died; I do not recall having eaten or drunk any water.

237.

237.

‘‘යො සංයමො සො විනාසො, යො විනාසො සො සංයමො;

පෙතා හි කිර ජානන්ති, යො සංයමො සො විනාසො.

“That which is restraint, that is destruction; that which is destruction, that is restraint. For hungry ghosts indeed know: ‘That which is restraint, that is destruction.’

238.

238.

‘‘අහං [Pg.96] පුරෙ සංයමිස්සං, නාදාසිං බහුකෙ ධනෙ;

සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකාසිමත්තනො;

ස්වාහං පච්ඡානුතප්පාමි, අත්තකම්මඵලූපගො.

“Formerly, I restrained myself; I did not give from my abundant wealth. When there were things fit to be given, I made no island for myself. So I regret it afterward, having come to the fruit of my own actions.

239.

239.

‘‘උද්ධං චතූහි මාසෙහි, කාලකිරියා භවිස්සති;

එකන්තකටුකං ඝොරං, නිරයං පපතිස්සහං.

“After four months, my death will occur; I shall fall into a hell that is exclusively bitter and dreadful.

240.

240.

‘‘චතුක්කණ්ණං චතුද්වාරං, විභත්තං භාගසො මිතං;

අයොපාකාරපරියන්තං, අයසා පටිකුජ්ජිතං.

“Four-cornered, with four gates, divided into measured sections, surrounded by an iron wall, covered over with iron.

241.

241.

‘‘තස්ස අයොමයා භූමි, ජලිතා තෙජසා යුතා;

සමන්තා යොජනසතං, ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා.

“Its ground is made of iron, blazing, endowed with heat; extending a hundred leagues all around, it stands pervading always.

242.

242.

‘‘තත්ථාහං දීඝමද්ධානං, දුක්ඛං වෙදිස්ස වෙදනං;

ඵලං පාපස්ස කම්මස්ස, තස්මා සොචාමහං භුසං.

“There I shall experience painful feeling for a long time, the fruit of evil action. Therefore I grieve exceedingly.

243.

243.

‘‘තං වා වදාමි භද්දං වො, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

මාකත්ථ පාපකං කම්මං, ආවි වා යදි වා රහො.

“I tell you this, may it be well with you, as many as are gathered here: Do no evil action, whether openly or in secret.

244.

244.

‘‘සචෙ තං පාපකං කම්මං, කරිස්සථ කරොථ වා;

න වො දුක්ඛා පමුත්‍යත්ථි, උප්පච්චාපි පලායතං.

“If you do or will do that evil action, there is no escape for you from suffering, even if you fly up and flee.

245.

245.

‘‘මත්තෙය්‍යා හොථ පෙත්තෙය්‍යා, කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිකා;

සාමඤ්ඤා හොථ බ්‍රහ්මඤ්ඤා, එවං සග්ගං ගමිස්සථා’’ති. –

“Be devoted to your mothers and fathers, reverential to the elders in the family; be respectful to ascetics and brahmins—thus you will go to heaven.”

ඉමා ගාථා අභාසි.

He spoke these verses.

230-231. තත්ථ පණ්ණානන්ති පණ්ණානාමරට්ඨස්ස එවංනාමකානං රාජූනං. එරකච්ඡන්ති තස්ස නගරස්ස නාමං. තත්ථාති තස්මිං නගරෙ. පුරෙති පුබ්බෙ අතීතත්තභාවෙ. ධනපාලොති මං විදූති ‘‘ධනපාලසෙට්ඨී’’ති මං ජානන්ති. තයිදං නාමං තදා මය්හං අත්ථානුගතමෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘අසීතී’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අසීති සකටවාහානන්ති වීසතිඛාරිකො වාහො, යො සකටන්ති වුච්චති. තෙසං සකටවාහානං අසීති හිරඤ්ඤස්ස තථා කහාපණස්ස ච මෙ අහොසීති යොජනා. පහූතං මෙ ජාතරූපන්ති සුවණ්ණම්පි පහූතං අනෙකභාරපරිමාණං අහොසීති සම්බන්ධො.

230-231. Therein, “of the Paṇṇas” refers to the kings of that name in the country called Paṇṇa. “Erakaccha” is the name of that city. “There” means in that city. “Formerly” refers to a past existence. “They knew me as Dhanapāla” means they knew me as “Dhanapāla the merchant.” Showing that this name was indeed appropriate for him then, he spoke the verse beginning “Eighty.” Therein, “eighty cartloads” means a load of twenty khāris, which is called a cart. The construction is: “I had eighty such cartloads of silver and also coins.” “Abundant refined gold” is connected to mean: “I also had abundant gold, of the measure of many loads.”

232-233. න [Pg.97] මෙ දාතුං පියං අහූති දානං දාතුං මය්හං පියං නාහොසි. මා මං යාචනකාද්දසුන්ති ‘‘යාචකා මා මං පස්සිංසූ’’ති පිදහිත්වා ගෙහද්වාරං භුඤ්ජාමි. කදරියොති ථද්ධමච්ඡරී. පරිභාසකොති දානං දෙන්තෙ දිස්වා භයෙන සන්තජ්ජකො. දදන්තානං කරොන්තානන්ති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, දානානි දදන්තෙ පුඤ්ඤානි කරොන්තෙ. බහූ ජනෙති බහූ සත්තෙ. දදන්තානං වා කරොන්තානං වා සමුදායභූතං බහුං ජනං පුඤ්ඤකම්මතො වාරයිස්සං නිවාරෙසිං.

232-233. ‘It was not dear to me to give’ means it was not dear to me to give gifts. ‘Lest beggars should see me’ means I would eat after closing the house door, thinking, ‘Let beggars not see me.’ ‘Miserly’ means stubbornly miserly. ‘A reviler’ means one who, seeing others giving, would threaten them out of fear. ‘Of those who give or do’ is a genitive case in the sense of relation, meaning those who give gifts or perform meritorious deeds. ‘Many people’ means many beings. I would prevent, I prevented, the multitude of people as a whole, whether those giving or doing, from meritorious deeds.

234-236. විපාකො නත්ථි දානස්සාතිආදි දානාදීනං නිවාරණෙ කාරණදස්සනං. තත්ථ විපාකො නත්ථි දානස්සාති දානකම්මස්ස ඵලං නාම නත්ථි, කෙවලං පුඤ්ඤං පුඤ්ඤන්ති ධනවිනාසො එවාති දීපෙති. සංයමස්සාති සීලසංයමස්ස. කුතො ඵලන්ති කුතො නාම ඵලං ලබ්භති, නිරත්ථකමෙව සීලරක්ඛණන්ති අධිප්පායො. ආරාමානීති ආරාමූපවනානීති අත්ථො. පපායොති පානීයසාලා. දුග්ගෙති උදකචික්ඛල්ලානං වසෙන දුග්ගමට්ඨානානි. සඞ්කමනානීති සෙතුයො. තතො චුතොති තතො මනුස්සලොකතො චුතො. පඤ්චපණ්ණාසාති පඤ්චපඤ්ඤාස. යතො කාලඞ්කතො අහන්ති යදා කාලකතා අහං, තතො පට්ඨාය. නාභිජානාමීති එත්තකං කාලං භුත්තං වා පීතං වා කිඤ්චි න ජානාමි.

234-236. ‘There is no result of giving,’ etc., is the showing of reasons for preventing giving and the like. Here, ‘there is no result of giving’ means there is no fruit of the act of giving; he indicates that it is merely ‘merit, merit’ and only a loss of wealth. ‘Of restraint’ means restraint of virtue. ‘From where is the fruit?’—from where indeed is a fruit obtained? The meaning is that guarding virtue is utterly useless. ‘Gardens’ means parks and pleasure groves. ‘Water-stalls’ are public water-booths. ‘Difficult to traverse’ means places difficult to access on account of water and mud. ‘Bridges’ are causeways. ‘Having passed away from there’ means having died from the human world. ‘Fifty-five’ means fifty-five. ‘Since I passed away’—from when I died, from that time onwards. ‘I do not recall’ means I do not know of anything eaten or drunk for such a long time.

237-38. යො සංයමො සො විනාසොති ලොභාදිවසෙන යං සංයමනං කස්සචි අදානං, සො ඉමෙසං සත්තානං විනාසො නාම පෙතයොනියං නිබ්බත්තපෙතානං මහාබ්‍යසනස්ස හෙතුභාවතො. ‘‘යො විනාසො සො සංයමො’’ති ඉමිනා යථාවුත්තස්ස අත්ථස්ස එකන්තිකභාවං වදති. පෙතා හි කිර ජානන්තීති එත්ථ හි-සද්දො අවධාරණෙ, කිර-සද්දො අරුචිසූචනෙ. ‘‘සංයමො දෙය්‍යධම්මස්ස අපරිච්චාගො විනාසහෙතූ’’ති ඉමමත්ථං පෙතා එව කිර ජානන්ති පච්චක්ඛතො අනුභුය්‍යමානත්තා, න මනුස්සාති. නයිදං යුත්තං මනුස්සානම්පි පෙතානං විය ඛුප්පිපාසාදීහි අභිභුය්‍යමානානං දිස්සමානත්තා. පෙතා පන පුරිමත්තභාවෙ කතකම්මස්ස පාකටභාවතො තමත්ථං සුට්ඨුතරං ජානන්ති. තෙනාහ – ‘‘අහං පුරෙ සංයමිස්ස’’න්තිආදි. තත්ථ සංයමිස්සන්ති සයම්පි දානාදිපුඤ්ඤකිරියතො සංයමනං සඞ්කොචං අකාසිං. බහුකෙ ධනෙති මහන්තෙ ධනෙ විජ්ජමානෙ.

237-38. ‘That which is restraint, that is destruction’—that restraint, the non-giving to anyone due to greed and so forth, is indeed the destruction of these beings, because it is the cause of great calamity for those reborn as hungry ghosts in the hungry ghost realm. ‘That which is destruction, that is restraint’—with this, he states the absolute nature of the meaning as previously stated. ‘For hungry ghosts indeed know’—here, the word ‘indeed’ (hi) is for emphasis, and the word ‘it is said’ (kira) indicates distaste. ‘Restraint, the non-relinquishing of what should be given, is the cause of destruction’—this meaning the hungry ghosts indeed know directly because it is experienced by them, not humans. This is not entirely so, for humans too are seen to be overwhelmed by hunger, thirst, and so on, like hungry ghosts. But the hungry ghosts, due to the manifest nature of the deeds done in their former existence, know that meaning much better. Therefore, he said: ‘Formerly, I restrained,’ etc. Here, ‘I restrained’ means that I myself made a restraint, a contraction, from meritorious actions such as giving. ‘Much wealth’ means when great wealth was present.

243. තන්ති [Pg.98] තස්මා. වොති තුම්හෙ. භද්දං වොති භද්දං කල්‍යාණං සුන්දරං තුම්හාකං හොතූති වචනසෙසො. යාවන්තෙත්ථ සමාගතාති යාවන්තො යාවතකා එත්ථ සමාගතා, තෙ සබ්බෙ මම වචනං සුණාථාති අධිප්පායො. ආවීති පකාසනං පරෙසං පාකටවසෙන. රහොති පටිච්ඡන්නං අපාකටවසෙන. ආවි වා පාණාතිපාතාදිමුසාවාදාදිකායවචීපයොගවසෙන, යදි වා රහො අභිජ්ඣාදිවසෙන පාපකං ලාමකං අකුසලකම්මං මාකත්ථ මා කරිත්ථ.

243. ‘Therefore’ means for that reason. ‘For you’ means you. ‘May it be auspicious for you’—may what is good, excellent, and beautiful be yours—this is the remainder of the statement. ‘As many as have gathered here’—as many as are gathered here, all of you, listen to my words—this is the intention. ‘Openly’ means manifest, by way of being evident to others. ‘Secretly’ means concealed, by way of not being evident. Whether openly, by way of bodily and verbal application such as killing and false speech, or secretly, by way of covetousness and so on, do not do, do not perform evil, base, unwholesome actions.

244. සචෙ තං පාපකං කම්මන්ති අථ පන තං පාපකම්මං ආයතිං කරිස්සථ, එතරහි වා කරොථ, නිරයාදීසු චතූසු අපායෙසු මනුස්සෙසු ච අප්පායුකතාදිවසෙන තස්ස ඵලභූතා දුක්ඛතො පමුත්ති පමොක්ඛො නාම නත්ථි. උප්පච්චාපි පලායතන්ති උප්පතිත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තානම්පි මොක්ඛො නත්ථියෙවාති අත්ථො. ‘‘උපෙච්චා’’තිපි පාළි, ඉතො වා එත්තො වා පලායන්තෙ තුම්හෙ අනුබන්ධිස්සතීති අධිප්පායෙන උපෙච්ච සඤ්චිච්ච පලායන්තානම්පි තුම්හාකං තතො මොක්ඛො නත්ථි, ගතිකාලාදිපච්චයන්තරසමවායෙ පන සති විපච්චතියෙවාති අත්ථො. අයඤ්ච අත්ථො –

244. ‘If you do that evil deed’—whether you will do that evil deed in the future or are doing it now—there is no escape, no liberation from the suffering that is its fruit, in the four states of misery beginning with hell, or among humans by way of a short lifespan and the like. ‘Even for those who flee by leaping’ means that even for those who flee by going through the sky, there is no escape. The Pāḷi also reads ‘upeccā,’ meaning, even for those who deliberately flee, thinking, ‘it will pursue you who are fleeing from here or there,’ there is no escape for you from that; however, it ripens only when there is a concurrence of other conditions, such as the appropriate destination and time. And this is the meaning:

‘‘න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙ, න පබ්බතානං විවරං පවිස්ස;

න විජ්ජතී සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථට්ඨිතො මුච්චෙය්‍ය පාපකම්මා’’ති. (ධ. ප. 127;

මි. ප. 4.2.4) –

“Neither in the sky, nor in the midst of the ocean, nor by entering a mountain cave, is there any place on earth where one might be freed from evil deeds.” (Dhammapada 127; Milindapañha 4.2.4) –

ඉමාය ගාථාය දීපෙතබ්බො.

This should be explained by this verse.

245. මත්තෙය්‍යාති මාතුහිතා. හොථාති තෙසං උපට්ඨානාදීනි කරොථ. තථා පෙත්තෙය්‍යාති වෙදිතබ්බා. කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිකාති කුලෙ ජෙට්ඨකානං අපචායනකරා. සාමඤ්ඤාති සමණපූජකා. තථා බ්‍රහ්මඤ්ඤාති බාහිතපාපපූජකාති අත්ථො. එවං සග්ගං ගමිස්සථාති ඉමිනා මයා වුත්තනයෙන පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවලොකං උපපජ්ජිස්සථාති අත්ථො. යං පනෙත්ථ අත්ථතො න විභත්තං, තං හෙට්ඨා ඛල්ලාටියපෙතවත්ථුආදීසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

245. ‘Matteyyā’ means devoted to one's mother. ‘Hotha’ means perform services and attendance for them. Similarly, ‘petteyyā’ should be understood. ‘Kule jeṭṭhāpacāyikā’ means those who show respect to the elders in the family. ‘Sāmaññā’ refers to those who honor ascetics. Likewise, ‘brahmaññā’ means those who honor those who have banished evil. ‘Evaṃ saggaṃ gamissatha’ means that by performing meritorious deeds in the manner I have described, you will be reborn in the heavenly realm. Whatever has not been analyzed here in meaning, it should be understood in the same way as explained below in the story of the Khallāṭiya peta and others.

තෙ [Pg.99] වාණිජා තස්ස වචනං සුත්වා සංවෙගජාතා තං අනුකම්පමානා භාජනෙහි පානීයං ගහෙත්වා තං සයාපෙත්වා මුඛෙ ආසිඤ්චිංසු. තතො මහාජනෙන බහුවෙලං ආසිත්තං උදකං තස්ස පෙතස්ස පාපබලෙන අධොගළං න ඔතිණ්ණං, කුතො පිපාසං පටිවිනෙස්සති. තෙ තං පුච්ඡිංසු – ‘‘අපි තෙ කාචි අස්සාසමත්තා ලද්ධා’’ති. සො ආහ – ‘‘යදි මෙ එත්තකෙහි ජනෙහි එත්තකං වෙලං ආසිඤ්චමානං උදකං එකබින්දුමත්තම්පි පරගළං පවිට්ඨං, ඉතො පෙතයොනිතො මොක්ඛො මා හොතූ’’ති. අථ තෙ වාණිජා තං සුත්වා අතිවිය සංවෙගජාතා ‘‘අත්ථි පන කොචි උපායො පිපාසාවූපසමායා’’ති ආහංසු. සො ආහ – ‘‘ඉමස්මිං පාපකම්මෙ ඛීණෙ තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකානං වා දානෙ දින්නෙ මම දානමුද්දිසිස්සති, අහං ඉතො පෙතත්තතො මුච්චිස්සාමී’’ති. තං සුත්වා වාණිජා සාවත්ථිං ගන්ත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙත්වා සරණානි සීලානි ච ගහෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සත්තාහං දානං දත්වා තස්ස පෙතස්ස දක්ඛිණං ආදිසිංසු. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා චතුන්නං පරිසානං ධම්මං දෙසෙසි. මහාජනො ච ලොභාදිමච්ඡෙරමලං පහාය දානාදිපුඤ්ඤාභිරතො අහොසීති.

The merchants, hearing his words, were deeply moved and, out of compassion, took water in vessels, made him lie down, and poured it into his mouth. Then, though much water had been poured by the crowd for a long time, not a single drop passed down the throat of that hungry ghost due to the power of his evil deeds—how then could his thirst be quenched? They asked him, "Have you gained any relief at all?" He replied, "If even a single drop of the water poured by so many people over such a long time were to pass down my throat, may I not be freed from this state as a hungry ghost." Hearing this, the merchants were even more deeply moved and asked, "Is there any means to alleviate your thirst?" He answered, "When this evil deed is exhausted, should a gift be given to the Tathāgata or to his disciples and dedicated to me, I shall be freed from this state as a hungry ghost." Upon hearing this, the merchants went to Sāvatthī, approached the Blessed One, reported the matter, took the refuges and precepts, and for seven days offered alms to the Sangha of monks headed by the Buddha, dedicating the offering to that hungry ghost. The Blessed One, explaining the cause and origin of the matter, taught the Dhamma to the four assemblies. The great multitude, abandoning the stain of stinginess rooted in greed and the like, became devoted to meritorious deeds such as giving.

ධනපාලසෙට්ඨිපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the ghost of the financier Dhanapāla is concluded.

8. චූළසෙට්ඨිපෙතවත්ථුවණ්ණනා

8. The Commentary on the Story of the Ghost of Cūḷaseṭṭhi, the Lesser Financier

නග්ගො කිසො පබ්බජිතොසි, භන්තෙති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ චූළසෙට්ඨිපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. බාරාණසියං කිර එකො ගහපති අස්සද්ධො අප්පසන්නො මච්ඡරී කදරියො පුඤ්ඤකිරියාය අනාදරො චූළසෙට්ඨි නාම අහොසි. සො කාලං කත්වා පෙතෙසු නිබ්බත්ති, තස්ස කායො අපගතමංසලොහිතො අට්ඨින්හාරුචම්මමත්තො මුණ්ඩො අපෙතවත්ථො අහොසි. ධීතා පනස්ස අනුලා අන්ධකවින්දෙ සාමිකස්ස ගෙහෙ වසන්තී පිතරං උද්දිස්ස බ්‍රාහ්මණෙ භොජෙතුකාමා තණ්ඩුලාදීනි දානූපකරණානි සජ්ජෙසි. තං ඤත්වා පෙතො ආසාය ආකාසෙන තත්ථ ගච්ඡන්තො රාජගහං සම්පාපුණි. තෙන ච සමයෙන රාජා අජාතසත්තු දෙවදත්තෙන [Pg.100] උය්‍යොජිතො පිතරං ජීවිතා වොරොපෙත්වා තෙන විප්පටිසාරෙන දුස්සුපිනෙන ච නිද්දං අනුපගච්ඡන්තො උපරිපාසාදවරගතො චඞ්කමන්තො තං පෙතං ආකාසෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා ඉමාය ගාථාය පුච්ඡි –

“Naked and emaciated, you have gone forth…”—this was said by the Teacher while dwelling in the Bamboo Grove, regarding the ghost of Cūḷaseṭṭhi. In Bārāṇasī, it is said, there was a householder named Cūḷaseṭṭhi who was faithless, ungenerous, miserly, stingy, and neglectful of meritorious deeds. After his death, he was reborn among the ghosts. His body was devoid of flesh and blood, reduced to mere bones, sinews, and skin—bald and without garments. Meanwhile, his daughter Anulā, living in her husband’s house in Andhakavinda, wishing to feed brahmins on behalf of her father, prepared rice and other requisites for giving. Knowing this, the ghost, filled with hope, traveled through the sky and arrived at Rājagaha. At that time, King Ajātasattu, having been incited by Devadatta to deprive his father of life, was tormented by remorse and troubled by bad dreams. Unable to sleep, he was pacing on the upper palace terrace when he saw the ghost moving through the sky. He then questioned it with this verse:

246.

246.

‘‘නග්ගො කිසො පබ්බජිතොසි භන්තෙ, රත්තිං කුහිං ගච්ඡසි කිස්සහෙතු;

ආචික්ඛ මෙ තං අපි සක්කුණෙමු, සබ්බෙන විත්තං පටිපාදයෙ තුව’’න්ති.

“Venerable sir, you are naked and emaciated, having gone forth. Where do you go at night, and for what reason? Tell me this, for perhaps we might be able to help; I would provide you with all wealth.”

තත්ථ පබ්බජිතොති සමණො. රාජා කිර තං නග්ගත්තා මුණ්ඩත්තා ච ‘‘නග්ගො සමණො අය’’න්ති සඤ්ඤාය ‘‘නග්ගො කිසො පබ්බජිතොසී’’තිආදිමාහ. කිස්සහෙතූති කින්නිමිත්තං. සබ්බෙන විත්තං පටිපාදයෙ තුවන්ති විත්තියා උපකරණභූතං විත්තං සබ්බෙන භොගෙන තුය්හං අජ්ඣාසයානුරූපං, සබ්බෙන වා උස්සාහෙන පටිපාදෙය්‍යං සම්පාදෙය්‍යං. තථා කාතුං මයං අප්පෙව නාම සක්කුණෙය්‍යාම, තස්මා ආචික්ඛ මෙ තං, එතං තව ආගමනකාරණං මය්හං කථෙහීති අත්ථො.

Here, 'pabbajito' means a recluse. The king, it is said, seeing him naked and shaven, with the perception 'This is a naked recluse,' said, 'Naked, emaciated, you have gone forth,' and so on. 'Kissahetu' means 'for what reason?' 'Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvaṃ' means 'I would provide you with wealth, which is instrumental to livelihood, with all my possessions, according to your inclination, or with all my effort.' 'Perhaps we might be able to do so.' Therefore, 'tell me that' means 'explain to me the reason for your coming.'

එවං රඤ්ඤා පුට්ඨො පෙතො අත්තනො පවත්තිං කථෙන්තො තිස්සො ගාථා අභාසි –

Thus questioned by the king, the ghost, recounting his own story, spoke three verses:

247.

247.

‘‘බාරාණසී නගරං දූරඝුට්ඨං, තත්ථාහං ගහපති අඩ්ඪකො අහු දීනො;

අදාතා ගෙධිතමනො ආමිසස්මිං, දුස්සීල්‍යෙන යමවිසයම්හි පත්තො.

“Far-famed is the city of Bārāṇasī, where I was a rich but wretched householder; a non-giver, with a mind greedy for material things. By my immoral conduct, I have arrived in Yama’s realm.”

248.

248.

‘‘සො සූචිකාය කිලමිතො තෙහි,තෙනෙව ඤාතීසු යාමි ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු;

අදානසීලා න ච සද්දහන්ති,‘දානඵලං හොති පරම්හි ලොකෙ’.

“Because of those deeds, I am tormented by hunger as if by a needle. For that reason, I go to my relatives, for the sake of a little food. Those of ungenerous character do not believe that ‘there is fruit from giving in the next world.’”

249.

249.

‘‘ධීතා ච මය්හං ලපතෙ අභික්ඛණං, දස්සාමි දානං පිතූනං පිතාමහානං;

තමුපක්ඛටං පරිවිසයන්ති බ්‍රාහ්මණා, යාමි අහං අන්ධකවින්දං භුත්තු’’න්ති.

“And my daughter often declares, ‘I will give a gift for my fathers and forefathers.’ The brahmins consume what has been prepared for them, so I go to Andhakavinda to eat.”

247. තත්ථ [Pg.101] දූරඝුට්ඨන්ති දූරතො එව ගුණකිත්තනවසෙන ඝොසිතං, සබ්බත්ථ විස්සුතං පාකටන්ති අත්ථො. අඩ්ඪකොති අඩ්ඪො මහාවිභවො. දීනොති නිහීනචිත්තො අදානජ්ඣාසයො. තෙනාහ ‘‘අදාතා’’ති. ගෙධිතමනො ආමිසස්මින්ති කාමාමිසෙ ලග්ගචිත්තො ගෙධං ආපන්නො. දුස්සීල්‍යෙන යමවිසයම්හි පත්තොති අත්තනා කතෙන දුස්සීලකම්මුනා යමවිසයං පෙතලොකං පත්තො අම්හි.

247. Here, 'dūraghuṭṭha' means proclaimed from afar on account of the praise of its virtues, that is, well-known and famous everywhere. 'Aḍḍhaka' means wealthy, possessing great riches. 'Dīna' means low-minded, having the disposition not to give. Hence, he said, 'a non-giver.' 'Gedhitamano āmisasmiṃ' means with a mind clinging to sensual pleasure, having become greedy. 'Dussīlyena yamavisayamhi patto' means 'I have arrived in Yama’s realm, the world of ghosts, due to the immoral deed done by myself.'

248. සො සූචිකාය කිලමිතොති සො අහං විජ්ඣනට්ඨෙන සූචිසදිසතාය ‘‘සූචිකා’’ති ලද්ධනාමාය ජිඝච්ඡාය කිලමිතො නිරන්තරං විජ්ඣමානො. ‘‘කිලමථො’’ති ඉච්චෙව වා පාඨො. තෙහීති ‘‘දීනො’’තිආදිනා වුත්තෙහි පාපකම්මෙහි කාරණභූතෙහි. තස්ස හි පෙතස්ස තානි පාපකම්මානි අනුස්සරන්තස්ස අතිවිය දොමනස්සං උප්පජ්ජි, තස්මා එවමාහ. තෙනෙවාති තෙනෙව ජිඝච්ඡාදුක්ඛෙන. ඤාතීසු යාමීති ඤාතීනං සමීපං යාමි ගච්ඡාමි. ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතූති ආමිසස්ස කිඤ්චික්ඛනිමිත්තං, කිඤ්චි ආමිසං පත්ථෙන්තොති අත්ථො. අදානසීලා න ච සද්දහන්ති, ‘දානඵලං හොති පරම්හි ලොකෙ’ති යථා අහං, තථා එවං අඤ්ඤෙපි මනුස්සා අදානසීලා ‘‘දානස්ස ඵලං එකංසෙන පරලොකෙ හොතී’’ති න ච සද්දහන්ති. යතො අහං විය තෙපි පෙතා හුත්වා මහාදුක්ඛං පච්චනුභවන්තීති අධිප්පායො.

248. ‘So sūcikāya kilamito’ means ‘I am tormented by hunger, which is named “needle” because of its similarity to a needle in its piercing nature, and I am constantly being pierced.’ Or the reading might be just ‘kilamatho’ (torment). ‘Tehi’ refers to the evil deeds which were the cause, mentioned earlier as ‘dīna’ and so on. Indeed, great distress arose in that ghost as he remembered those evil deeds; therefore he spoke thus. ‘Teneva’ means ‘because of that very pain of hunger.’ ‘Ñātīsu yāmi’ means ‘I go to my relatives,’ that is, ‘I go to the vicinity of my relatives.’ ‘Āmisakiñcikkhahetu’ means ‘for the sake of a little bit of food,’ that is, ‘desiring some food.’ ‘Adānasīlā na ca saddahanti, “Dānaphalaṃ hoti paramhi loke”’ means ‘just as I was, so also other humans who are uncharitable do not believe that “there is certainly fruit from giving in the next world.”’ The implication is that because of this, just like me, they also, having become ghosts, experience great suffering.

249. ලපතෙති කථෙති. අභික්ඛණන්ති අභිණ්හං බහුසො. කින්ති ලපතීති ආහ ‘‘දස්සාමි දානං පිතූනං පිතාමහාන’’න්ති. තත්ථ පිතූනන්ති මාතාපිතූනං, චූළපිතුමහාපිතූනං වා. පිතාමහානන්ති අය්‍යකපය්‍යකානං. උපක්ඛටන්ති සජ්ජිතං. පරිවිසයන්තීති භොජයන්ති. අන්ධකවින්දන්ති එවංනාමකං නගරං. භුත්තුන්ති භුඤ්ජිතුං. තතො පරා සඞ්ගීතිකාරකෙහි වුත්තා –

249. ‘Lapate’ means ‘says.’ ‘Abhikkhaṇaṃ’ means repeatedly, frequently. When asked, ‘What does she say?’ the answer is, ‘I will give a gift for my fathers and forefathers.’ Here, ‘pitūnaṃ’ refers to parents or paternal uncles. ‘Pitāmahānaṃ’ means grandfathers and great-grandfathers. ‘Upakkhaṭaṃ’ means prepared. ‘Parivisayanti’ means they feed. ‘Andhakavinda’ is the name of a city. ‘Bhuttuṃ’ means to eat. The following was spoken by the compilers of the Council:

250.

250.

‘‘තමවොච රාජා ‘අනුභවියාන තම්පි,එය්‍යාසි ඛිප්පං අහමපි කස්සං පූජං;

ආචික්ඛ මෙ තං යදි අත්ථි හෙතු,සද්ධායිතං හෙතුවචො සුණොම’.

The king said to him, “Having experienced that, come back quickly. I too will make an offering. Tell me the reason, if there is one. Let us hear the trustworthy explanation.”

251.

251.

‘‘තථාති [Pg.102] වත්වා අගමාසි තත්ථ, භුඤ්ජිංසු භත්තං න ච දක්ඛිණාරහා;

පච්චාගමි රාජගහං පුනාපරං, පාතුරහොසි පුරතො ජනාධිපස්ස.

Saying, “So be it,” he went there. They ate the meal, but they were not worthy of the offering. He returned to Rājagaha once more and appeared before the lord of men.

252.

252.

‘‘දිස්වාන පෙතං පුනදෙව ආගතං, රාජා අවොච ‘අහමපි කිං දදාමි;

ආචික්ඛ මෙ තං යදි අත්ථි හෙතු, යෙන තුවං චිරතරං පීණිතො සියා’.

Seeing the ghost returned again, the king said, “What shall I give? Tell me the reason, if there is one, by which you may be satisfied for a very long time.”

253.

253.

‘‘බුද්ධඤ්ච සඞ්ඝං පරිවිසියාන රාජ, අන්නෙන පානෙන ච චීවරෙන;

තං දක්ඛිණං ආදිස මෙ හිතාය, එවං අහං චිරතරං පීණිතො සියා.

“O king, having served the Buddha and the Sangha with food, drink, and robes, dedicate that offering for my benefit. In this way, I may be satisfied for a very long time.”

254.

254.

‘‘තතො ච රාජා නිපතිත්වා තාවදෙ, දානං සහත්ථා අතුලං දදිත්වා සඞ්ඝෙ;

ආරොචෙසි පකතං තථාගතස්ස, තස්ස ච පෙතස්ස දක්ඛිණං ආදිසිත්ථ.

Then the king, having prostrated himself at once, gave an unparalleled gift to the Sangha with his own hands. He reported what he had done to the Tathāgata and dedicated the offering to that ghost.

255.

255.

‘‘සො පූජිතො අතිවිය සොභමානො, පාතුරහොසි පුරතො ජනාධිපස්ස;

යක්ඛොහමස්මි පරමිද්ධිපත්තො, න මය්හමත්ථි සමා සදිසා මානුසා.

Thus honored and shining exceedingly, he appeared before the lord of the people. 'I am a yakkha who has attained supreme power; among humans, there are none equal or similar to me.'

256.

256.

‘‘පස්සානුභාවං අපරිමිතං මමයිදං, තයානුදිට්ඨං අතුලං දත්වා සඞ්ඝෙ;

සන්තප්පිතො සතතං සදා බහූහි, යාමි අහං සුඛිතො මනුස්සදෙවා’’ති.

"See this immeasurable power of mine, from the unequalled gift given to the Sangha and dedicated by you. Always and constantly gratified by many things, I go happily, O god among men."

250. තත්ථ තමවොච රාජාති තං පෙතං තථා වත්වා ඨිතං රාජා අජාතසත්තු අවොච. අනුභවියාන තම්පීති තං තව ධීතුයා උපක්ඛටං දානම්පි අනුභවිත්වා. එය්‍යාසීති ආගච්ඡෙය්‍යාසි. කස්සන්ති කරිස්සාමි. ආචික්ඛ [Pg.103] මෙ තං යදි අත්ථි හෙතූති සචෙ කිඤ්චි කාරණං අත්ථි, තං කාරණං මය්හං ආචික්ඛ කථෙහි. සද්ධායිතන්ති සද්ධායිතබ්බං. හෙතුවචොති හෙතුයුත්තවචනං, ‘‘අමුකස්මිං ඨානෙ අසුකෙන පකාරෙන දානෙ කතෙ මය්හං උපකප්පතී’’ති සකාරණං වචනං වදාති අත්ථො.

250. Here, 'tamavoca rājā' means: King Ajātasattu spoke to that peta who stood there after having spoken thus. 'Anubhaviyāna tampi' means: 'having also enjoyed that gift prepared by your daughter.' 'Eyyāsi' means: 'you should come.' 'Kassaṃ' means: 'I will do it.' 'Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu' means: 'if there is any reason, explain that reason to me.' 'Saddhāyitaṃ' means: 'to be believed.' 'Hetuvaco' means: 'words connected with a reason,' that is, 'he speaks words with a reason, saying, "When a gift is given in such a place in such a way, it accrues to me"'—this is the meaning.

251. තථාති වත්වාති සාධූති වත්වා. තත්ථාති තස්මිං අන්ධකවින්දෙ පරිවෙසනට්ඨානෙ. භුඤ්ජිංසු භත්තං න ච දක්ඛිණාරහාති භත්තං භුඤ්ජිංසු දුස්සීලබ්‍රාහ්මණා, න ච පන දක්ඛිණාරහා සීලවන්තො භුඤ්ජිංසූති අත්ථො. පුනාපරන්ති පුන අපරං වාරං රාජගහං පච්චාගමි.

251. 'Tathāti vatvā' means: having said, 'So be it,' or having said, 'Good.' 'Tattha' means: in that serving place in Andhakavinda. 'Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā' means: the immoral brahmins ate the meal, but the virtuous ones worthy of offerings did not eat. 'Punāparaṃ' means: again, another time, he returned to Rājagaha.

252. කිං දදාමීති ‘‘කීදිසං තෙ දානං දස්සාමී’’ති රාජා පෙතං පුච්ඡි. යෙන තුවන්ති යෙන කාරණෙන ත්වං. චිරතරන්ති චිරකාලං. පීණිතොති තිත්තො සියා, තං කථෙහීති අත්ථො.

252. 'Kiṃ dadāmi' means: 'What kind of gift shall I give to you?'—the king asked the peta. 'Yena tuvaṃ' means: 'by what cause you.' 'Cirataraṃ' means: 'for a very long time.' 'Pīṇito' means: you may be satisfied; the meaning is, 'speak of that.'

253. පරිවිසියානාති භොජෙත්වා. රාජාති අජාතසත්තුං ආලපති. මෙ හිතායාති මය්හං හිතත්ථාය පෙතත්තභාවතො පරිමුත්තියා.

253. 'Parivisiyāna' means: having served, having fed. 'Rāja' is an address to Ajātasattu. 'Me hitāya' means: for my benefit, that is, for liberation from the state of a peta.

254. තතොති තස්මා තෙන වචනෙන, තතො වා පාසාදතො. නිපතිත්වාති නික්ඛමිත්වා. තාවදෙති තදා එව අරුණුග්ගමනවෙලාය. යම්හි පෙතො පච්චාගන්ත්වා රඤ්ඤො අත්තානං දස්සෙසි, තස්මිං පුරෙභත්තෙ එව දානං අදාසි. සහත්ථාති සහත්ථෙන. අතුලන්ති අප්පමාණං උළාරං පණීතං. දත්වා සඞ්ඝෙති සඞ්ඝස්ස දත්වා. ආරොචෙසි පකතං තථාගතස්සාති ‘‘ඉදං, භන්තෙ, දානං අඤ්ඤතරං පෙතං සන්ධාය පකත’’න්ති තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. ආරොචෙත්වා ච යථා තං දානං තස්ස උපකප්පති, එවං තස්ස ච පෙතස්ස දක්ඛිණං ආදිසිත්ථ ආදිසි.

254. 'Tato' means: therefore, because of that statement, or from that palace. 'Nipatitvā' means: having gone out. 'Tāvade' means: at that very moment, that is, at the time of sunrise. At the time when the peta returned and showed himself to the king, he gave the gift during that very forenoon meal. 'Sahattha' means: with his own hand. 'Atulaṃ' means: immeasurable, magnificent, exquisite. 'Datvā saṅghe' means: having given to the Sangha. 'Ārocesi pakataṃ tathāgatassa' means: he reported the matter to the Tathāgata, saying, 'Venerable sir, this gift was made with reference to a certain peta.' And having reported, he dedicated the offering to that peta so that the gift would accrue to him.

255. සොති සො පෙතො. පූජිතොති දක්ඛිණාය දිය්‍යමානාය පූජිතො. අතිවිය සොභමානොති දිබ්බානුභාවෙන අතිවිය විරොචමානො. පාතුරහොසීති පාතුභවි, රඤ්ඤො පුරතො අත්තානං දස්සෙසි. යක්ඛොහමස්මීති පෙතත්තභාවතො මුත්තො යක්ඛො අහං ජාතො දෙවභාවං පත්තොස්මි. න මය්හමත්ථි සමා සදිසා මානුසාති මය්හං ආනුභාවසම්පත්තියා සමා වා භොගසම්පත්තියා සදිසා වා මනුස්සා න සන්ති.

255. 'So' means: that peta. 'Pūjito' means: honored by the offering being given. 'Ativiya sobhamāno' means: shining exceedingly with divine power. 'Pāturahosi' means: he appeared, he showed himself before the king. 'Yakkhohamasmi' means: freed from the state of a peta, I have become a yakkha, having attained a divine state. 'Na mayhamatthi samā sadisā mānusā' means: there are no humans equal to me in the attainment of power, or similar to me in the attainment of wealth.

256. පස්සානුභාවං [Pg.104] අපරිමිතං මමයිදන්ති ‘‘මම ඉදං අපරිමාණං දිබ්බානුභාවං පස්සා’’ති අත්තනො සම්පත්තිං පච්චක්ඛතො රඤ්ඤො දස්සෙන්තො වදති. තයානුදිට්ඨං අතුලං දත්වා සඞ්ඝෙති අරියසඞ්ඝස්ස අතුලං උළාරං දානං දත්වා මය්හං අනුකම්පාය තයා අනුදිට්ඨං. සන්තප්පිතො සතතං සදා බහූහීති අන්නපානවත්ථාදීහි බහූහි දෙය්‍යධම්මෙහි අරියසඞ්ඝං සන්තප්පෙන්තෙන තයා සදා සබ්බකාලං යාවජීවං තත්ථාපි සතතං නිරන්තරං අහං සන්තප්පිතො පීණිතො. යාමි අහං සුඛිතො මනුස්සදෙවාති ‘‘තස්මා අහං ඉදානි සුඛිතො මනුස්සදෙව මහාරාජ යථිච්ඡිතට්ඨානං යාමී’’ති රාජානං ආපුච්ඡි.

256. 'Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ' means: saying, 'See this immeasurable divine power of mine,' he spoke, showing his own prosperity directly to the king. 'Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe' means: having given an unequalled, magnificent gift to the noble Sangha, it was dedicated by you out of compassion for me. 'Santappito satataṃ sadā bahūhi' means: by you, who satisfied the noble Sangha with many offerable things such as food, drink, and clothing, always, at all times, for as long as you live, and even then constantly and continuously, I have been satisfied and gratified. 'Yāmi ahaṃ sukhito manussadevā' means: saying, 'Therefore, I now go happily, O human-deva, great king, to whatever place I wish,' he took leave of the king.

එවං පෙතෙ ආපුච්ඡිත්වා ගතෙ රාජා අජාතසත්තු තමත්ථං භික්ඛූනං ආරොචෙසි, භික්ඛූ භගවතො සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා ආරොචෙසුං. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා මහාජනො මච්ඡෙරමලං පහාය දානාදිපුඤ්ඤාභිරතො අහොසීති.

When the peta had thus taken leave and departed, King Ajātasattu informed the bhikkhus of the matter. The bhikkhus approached the Blessed One and reported it. The Blessed One, having made this matter the occasion for the story, taught the Dhamma to the assembled company. Hearing this, the great multitude, having abandoned the stain of stinginess, became devoted to meritorious deeds such as giving.

චූළාසෙට්ඨිපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Peta Cūḷaseṭṭhi is concluded.

9. අඞ්කුරපෙතවත්ථුවණ්ණනා

9. The Commentary on the Story of the Peta Aṅkura

යස්ස අත්ථාය ගච්ඡාමාති ඉදං සත්ථා සාවත්ථියං විහරන්තො අඞ්කුරපෙතං ආරබ්භ කථෙසි. කාමඤ්චෙත්ථ අඞ්කුරො පෙතො න හොති, තස්ස පන චරිතං යස්මා පෙතසම්බන්ධං, තස්මා තං ‘‘අඞ්කුරපෙතවත්ථූ’’ති වුත්තං.

'For whose sake we go'—this the Teacher spoke while dwelling at Sāvatthī concerning the peta Aṅkura. Although in this case Aṅkura was not a peta, because his conduct was connected with petas, it is therefore called 'The Story of the Peta Aṅkura'.

තත්‍රායං සඞ්ඛෙපකථා – යෙ තෙ උත්තරමධුරාධිපතිනො රඤ්ඤො මහාසාගරස්ස පුත්තං උපසාගරං පටිච්ච උත්තරාපථෙ කංසභොගෙ අසිතඤ්ජනනගරෙ මහාකංසස්ස ධීතුයා දෙවගබ්භාය කුච්ඡියං උප්පන්නා අඤ්ජනදෙවී වාසුදෙවො බලදෙවො චන්දදෙවො සූරියදෙවො අග්ගිදෙවො වරුණදෙවො අජ්ජුනො පජ්ජුනො ඝටපණ්ඩිතො අඞ්කුරො චාති වාසුදෙවාදයො දස භාතිකාති එකාදස ඛත්තියා අහෙසුං, තෙසු වාසුදෙවාදයො භාතරො අසිතඤ්ජනනගරං ආදිං කත්වා ද්වාරවතීපරියොසානෙසු සකලජම්බුදීපෙ තෙසට්ඨියා නගරසහස්සෙසු සබ්බෙ රාජානො චක්කෙන [Pg.105] ජීවිතක්ඛයං පාපෙත්වා ද්වාරවතියං වසමානා රජ්ජං දස කොට්ඨාසෙ කත්වා විභජිංසු. භගිනිං පන අඤ්ජනදෙවිං න සරිංසු. පුන සරිත්වා ‘‘එකාදස කොට්ඨාසෙ කරොමා’’ති වුත්තෙ තෙසං සබ්බකනිට්ඨො අඞ්කුරො ‘‘මම කොට්ඨාසං තස්සා දෙථ, අහං වොහාරං කත්වා ජීවිස්සාමි, තුම්හෙ අත්තනො අත්තනො ජනපදෙසු සුඞ්කං මය්හං විස්සජ්ජෙථා’’ති ආහ. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස කොට්ඨායං භගිනියා දත්වා නව රාජානො ද්වාරවතියං වසිංසු.

Here is the brief account: There were eleven khattiyas, who were born in the womb of Devagabbhā, daughter of Mahākaṃsa, in the city of Asitañjana, in Kaṃsabhoga, in the northern region, in connection with Upasāgara, the son of King Mahāsāgara, ruler of northern Madhurā. These were Añjanadevī, Vāsudeva, Baladeva, Candadeva, Sūriyadeva, Aggideva, Varuṇadeva, Ajjuna, Pajjuno, Ghaṭapaṇḍita, and Aṅkura—Vāsudeva and the others being ten brothers. Among them, the brothers led by Vāsudeva, starting from the city of Asitañjana and ending with Dvāravatī, conquered sixty-three thousand cities across the whole of Jambudīpa, bringing all the kings to the end of their lives with their wheel-weapon. Residing in Dvāravatī, they divided the kingdom into ten shares. However, they did not remember their sister Añjanadevī. When they later remembered and said, ‘Let us make eleven shares,’ their youngest brother Aṅkura said, ‘Give my share to her. I will make a living by engaging in trade, and you all should remit the taxes from your respective territories to me.’ They agreed, saying, ‘Good,’ and having given his share to their sister, the nine kings remained in Dvāravatī.

අඞ්කුරො පන වණිජ්ජං කරොන්තො නිච්චකාලං මහාදානං දෙති. තස්ස පනෙකො දාසො භණ්ඩාගාරිකො අත්ථකාමො අහොසි. අඞ්කුරො පසන්නමානසො තස්ස එකං කුලධීතරං ගහෙත්වා අදාසි. සො පුත්තෙ ගබ්භගතෙයෙව කාලමකාසි. අඞ්කුරො තස්මිං ජාතෙ තස්ස පිතුනො දින්නං භත්තවෙතනං තස්ස අදාසි. අථ තස්මිං දාරකෙ වයප්පත්තෙ ‘‘දාසො න දාසො’’ති රාජකුලෙ විනිච්ඡයො උප්පජ්ජි. තං සුත්වා අඤ්ජනදෙවී ධෙනූපමං වත්වා ‘‘මාතු භුජිස්සාය පුත්තොපි භුජිස්සො එවා’’ති දාසබ්‍යතො මොචෙසි.

Aṅkura, while engaged in trade, continually gave great gifts. He had a slave who was a treasurer, desirous of his welfare. With a pleased mind, Aṅkura took a maiden from a good family and gave her to him. He died while the son was still in the womb. When the child was born, Aṅkura gave him the food-allowance that had been given to his father. Then, when that boy came of age, a legal question arose in the royal family as to whether he was a slave or not. Hearing this, Añjanadevī, making a comparison to a cow, said, ‘The son of a free mother is also free,’ and thus she freed him from the state of slavery.

දාරකො පන ලජ්ජාය තත්ථ වසිතුං අවිසහන්තො රොරුවනගරං ගන්ත්වා තත්ථ අඤ්ඤතරස්ස තුන්නවායස්ස ධීතරං ගහෙත්වා තුන්නවායසිප්පෙන ජීවිකං කප්පෙසි. තෙන සමයෙන රොරුවනගරෙ අසය්හමහාසෙට්ඨි නාම අහොසි. සො සමණබ්‍රාහ්මණකපණද්ධිකවනිබ්බකයාචකානං මහාදානං දෙති. සො තුන්නවායො සෙට්ඨිනො ඝරං අජානන්තානං පීතිසොමනස්සජාතො හුත්වා අසය්හසෙට්ඨිනො නිවෙසනං දක්ඛිණබාහුං පසාරෙත්වා දස්සෙසි ‘‘එත්ථ ගන්ත්වා ලද්ධබ්බං ලභන්තූ’’ති. තස්ස කම්මං පාළියංයෙව ආගතං.

The boy, however, unable to stay there out of shame, went to the city of Roruva and there took the daughter of a certain weaver, making a living by the craft of weaving. At that time, in the city of Roruva, there was a great merchant named Asayha. He gave great alms to ascetics, brahmins, the poor, travelers, beggars, and supplicants. That weaver, filled with joy and gladness, pointed out the residence of the merchant Asayha with his right arm outstretched to those who did not know the merchant’s house, saying, ‘Let them go there and obtain what is to be obtained.’ His deed is recorded in the Pāli canon itself.

සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා මරුභූමියං අඤ්ඤතරස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස දක්ඛිණහත්ථො සබ්බකාමදදො අහොසි. තස්මිංයෙව ච රොරුවෙ අඤ්ඤතරො පුරිසො අසය්හසෙට්ඨිනො දානෙ බ්‍යාවටො අස්සද්ධො අප්පසන්නො මිච්ඡාදිට්ඨිකො පුඤ්ඤකිරියාය අනාදරො කාලං කත්වා තස්ස දෙවපුත්තස්ස වසනට්ඨානස්ස අවිදූරෙ පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙන ච කතකම්මං පාළියංයෙව ආගතං. අසය්හමහාසෙට්ඨි පන කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො සහබ්‍යතං උපගතො.

Later, after his death, he was reborn as a ground deity in a certain banyan tree in a desert region. His right hand became the giver of all desires. In that same Roruva, another man, who was involved in Asayha's charity but was faithless, displeased, holding wrong views, and indifferent to meritorious actions, died and was reborn as a departed spirit not far from the dwelling of that deity. The deed done by him is also recorded in the Pāli itself. Asayha, the great merchant, after his death, attained companionship with Sakka, the king of the gods, in the Tāvatiṃsa heaven.

අථ [Pg.106] අපරෙන සමයෙන අඞ්කුරො පඤ්චහි සකටසතෙහි, අඤ්ඤතරො ච බ්‍රාහ්මණො පඤ්චහි සකටසතෙහීති ද්වෙපි ජනා සකටසහස්සෙන භණ්ඩං ආදාය මරුකන්තාරමග්ගං පටිපන්නා මග්ගමූළ්හා හුත්වා බහුං දිවසං තත්ථෙව විචරන්තා පරික්ඛීණතිණොදකාහාරා අහෙසුං. අඞ්කුරො අස්සදූතෙහි චතූසු දිසාසු පානියං මග්ගාපෙසි. අථ සො කාමදදහත්ථො යක්ඛො තං තෙසං බ්‍යසනප්පත්තිං දිස්වා අඞ්කුරෙන පුබ්බෙ අත්තනො කතං උපකාරං චින්තෙත්වා ‘‘හන්ද දානි ඉමස්ස මයා අවස්සයෙන භවිතබ්බ’’න්ති අත්තනො වසනවටරුක්ඛං දස්සෙසි. සො කිර වටරුක්ඛො සාඛාවිටපසම්පන්නො ඝනපලාසො සන්දච්ඡායො අනෙකසහස්සපාරොහො ආයාමෙන විත්ථාරෙන උබ්බෙධෙන ච යොජනපරිමාණො අහොසි. තං දිස්වා අඞ්කුරො හට්ඨතුට්ඨො තස්ස හෙට්ඨා ඛන්ධාවාරං බන්ධාපෙසි. යක්ඛො අත්තනො දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා පඨමං තාව පානීයෙන සබ්බං ජනං සන්තප්පෙසි. තතො යො යො යං යං ඉච්ඡති, තස්ස තස්ස තං තං අදාසි.

Then, at a later time, Aṅkura with five hundred carts, and a certain brahmin with five hundred carts—these two parties, with a thousand carts in total, taking merchandise, set out on the desert road. Having lost their way, they wandered there for many days, and their grass, water, and food were depleted. Aṅkura sent messengers on horseback in the four directions to search for water. Then that yakkha with a desire-giving hand, seeing their misfortune, and thinking of the help Aṅkura had done for him previously, reflected, ‘Indeed, I must certainly be of help to him now,’ and showed them the banyan tree where he lived. That banyan tree, it is said, was endowed with branches and foliage, dense with leaves, casting a thick shade, with many thousands of aerial roots, and measuring a league in length, breadth, and height. Seeing it, Aṅkura, delighted and pleased, had a camp set up beneath it. The yakkha stretched out his right hand and first satisfied all the people with water. Then, whatever each one desired, he gave that to them.

එවං තස්මිං මහාජනෙ නානාවිධෙන අන්නපානාදිනා යථාකාමං සන්තප්පිතෙ පච්ඡා වූපසන්තෙ මග්ගපරිස්සමෙ සො බ්‍රාහ්මණවාණිජො අයොනිසො මනසිකරොන්තො එවං චින්තෙසි – ‘‘ධනලාභාය ඉතො කම්බොජං ගන්ත්වා මයං කිං කරිස්සාම, ඉමමෙව පන යක්ඛං යෙන කෙනචි උපායෙන ගහෙත්වා යානං ආරොපෙත්වා අම්හාකං නගරමෙව ගමිස්සාමා’’ති. එවං චින්තෙත්වා තමත්ථං අඞ්කුරස්ස කථෙන්තො –

Thus, when that great crowd had been satisfied with various kinds of food, drink, and so forth, as they wished, and afterwards the weariness of the journey had subsided, that brahmin merchant, reflecting unwisely, thought thus: ‘For the sake of gaining wealth, what shall we do by going from here to Kamboja? Instead, having captured this very yakkha by some means or other, and having placed him on a vehicle, we shall go to our own city.’ Having thought thus, explaining the matter to Aṅkura, he said:

257.

257.

‘‘යස්ස අත්ථාය ගච්ඡාම, කම්බොජං ධනහාරකා;

අයං කාමදදො යක්ඛො, ඉමං යක්ඛං නයාමසෙ.

‘For the sake of that for which we go to Kamboja, we who are wealth-seekers; This yakkha is a giver of wishes, this yakkha we shall lead away.

258.

258.

‘‘ඉමං යක්ඛං ගහෙත්වාන, සාධුකෙන පසය්හ වා;

යානං ආරොපයිත්වාන, ඛිප්පං ගච්ඡාම ද්වාරක’’න්ති. –

‘Having seized this yakkha, either by persuasion or by force; having placed him on a vehicle, let us quickly go to Dvārakā.’

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ යස්ස අත්ථායාති යස්ස කාරණා. කම්බොජන්ති කම්බොජරට්ඨං. ධනහාරකාති භණ්ඩවික්කයෙන ලද්ධධනහාරිනො. කාමදදොති ඉච්ඡිතිච්ඡිතදායකො. යක්ඛොති දෙවපුත්තො. නයාමසෙති නයිස්සාම[Pg.107]. සාධුකෙනාති යාචනෙන. පසය්හාති අභිභවිත්වා බලක්කාරෙන, යානන්ති සුඛයානං. ද්වාරකන්ති ද්වාරවතීනගරං. අයං හෙත්ථාධිප්පායො – යදත්ථං මයං ඉතො කම්බොජං ගන්තුකාමා, තෙන ගමනෙන සාධෙතබ්බො අත්ථො ඉධෙව සිජ්ඣති. අයඤ්හි යක්ඛො කාමදදො, තස්මා ඉමං යක්ඛං යාචිත්වා තස්ස අනුමතියා වා, සචෙ සඤ්ඤත්තිං න ගච්ඡති, බලක්කාරෙන වා යානං ආරොපෙත්වා යානෙ පච්ඡාබාහං බන්ධිත්වා තං ගහෙත්වා ඉතොයෙව ඛිප්පං ද්වාරවතීනගරං ගච්ඡාමාති.

He spoke a pair of verses. Herein, ‘for the sake of that for which’ means for which reason. ‘Kamboja’ means the country of Kamboja. ‘Wealth-seekers’ means those who carry away wealth obtained by selling goods. ‘Giver of wishes’ means one who gives whatever is desired. ‘Yakkha’ means a divine being. ‘We shall lead away’ means we will lead. ‘By persuasion’ means by asking. ‘By force’ means by overpowering with strength. ‘Vehicle’ means a comfortable conveyance. ‘Dvārakā’ means the city of Dvāravatī. This is the underlying meaning: The purpose for which we wish to go from here to Kamboja is accomplished right here. For this yakkha is a giver of wishes. Therefore, having asked this yakkha for his permission—or if he does not consent, then by force—and having placed him on a vehicle, having bound his arms behind his back on the vehicle, and having seized him, let us quickly go from here to the city of Dvāravatī.

එවං පන බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තො අඞ්කුරො සප්පුරිසධම්මෙ ඨත්වා තස්ස වචනං පටික්ඛිපන්තො –

Then, when the brahmin had spoken thus, Aṅkura, standing firm in the principles of a virtuous man, rejected his words, saying:

259.

259.

‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

න තස්ස සාඛං භඤ්ජෙය්‍ය, මිත්තදුබ්භො හි පාපකො’’ති. –

‘Of the tree in whose shade one might sit or lie, one should not break a branch; for a betrayer of a friend is evil.’

ගාථමාහ. තත්ථ න භඤ්ජෙය්‍යාති න ඡින්දෙය්‍ය. මිත්තදුබ්භොති මිත්තෙසු දුබ්භනං තෙසං අනත්ථුප්පාදනං. පාපකොති අභද්දකො මිත්තදුබ්භො. යො හි සීතච්ඡායො රුක්ඛො ඝම්මාභිතත්තස්ස පුරිසස්ස පරිස්සමවිනොදකො, තස්සාපි නාම පාපකං න චින්තෙතබ්බං, කිමඞ්කං පන සත්තභූතෙසු. අයං දෙවපුත්තො සප්පුරිසො පුබ්බකාරී අම්හාකං දුක්ඛපනූදකො බහූපකාරො, න තස්ස කිඤ්චි අනත්ථං චින්තෙතබ්බං, අඤ්ඤදත්ථු සො පූජෙතබ්බො එවාති දස්සෙති.

He spoke a verse. Therein, ‘one should not break’ means ‘one should not cut.’ ‘A betrayer of a friend’ means harming friends, causing them misfortune. ‘Evil’ means an ignoble betrayer of friends. For one should not think ill even of a tree that provides cool shade, relieving a person oppressed by heat; how much more so of living beings? This divine being is a virtuous person, a benefactor who has dispelled our suffering and been of great help. No harm should be thought of him; on the contrary, he should be honored—thus he showed.

තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණා ‘‘අත්ථස්ස මූලං නිකතිවිනයො’’ති නීතිමග්ගං නිස්සාය අඞ්කුරස්ස පටිලොමපක්ඛෙ ඨත්වා –

Having heard that, the brahmin, relying on the path of policy with the thought, “Deceitful conduct is the root of success,” stood on the opposing side of Aṅkura and said:

260.

260.

‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

ඛන්ධම්පි තස්ස ඡින්දෙය්‍ය, අත්ථො චෙ තාදිසො සියා’’ති. –

‘Of the tree in whose shade one might sit or lie, one should cut down even its trunk, if such a need should arise.’

ගාථමාහ. තත්ථ අත්ථො චෙ තාදිසො සියාති තාදිසෙන දබ්බසම්භාරෙන සචෙ අත්ථො භවෙය්‍ය, තස්ස රුක්ඛස්ස ඛන්ධම්පි ඡින්දෙය්‍ය, කිමඞ්ගං පන සාඛාදයොති අධිප්පායො.

He spoke a verse. Therein, ‘if such a need should arise’ means if a purpose could be served by such material, one might even cut the trunk of that tree, so what need to mention its branches and the like? This is the intended meaning.

එවං [Pg.108] බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තෙ අඞ්කුරො සප්පුරිසධම්මංයෙව පග්ගණ්හන්තො –

When the brahmin had spoken thus, Aṅkura, upholding the principles of a virtuous person, said:

261.

261.

‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

න තස්ස පත්තං භින්දෙය්‍ය, මිත්තදුබ්භො හි පාපකො’’ති. –

‘Of the tree in whose shade one might sit or lie, one should not break off a leaf; for a betrayer of a friend is evil.’

ඉමං ගාථමාහ. තත්ථ න තස්ස පත්තං භින්දෙය්‍යාති තස්ස රුක්ඛස්ස එකපණ්ණමත්තම්පි න පාතෙය්‍ය, පගෙව සාඛාදිකෙති අධිප්පායො.

He spoke this verse. Therein, ‘one should not break off a leaf’ means one should not even cause a single leaf of that tree to fall, let alone a branch or the like—this is the intended meaning.

පුනපි බ්‍රාහ්මණො අත්තනො වාදං පග්ගණ්හන්තො –

Again the brahmin, upholding his own argument, said:

262.

262.

‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

සමූලම්පි තං අබ්බුහෙ, අත්ථො චෙ තාදිසො සියා’’ති. –

‘Of the tree in whose shade one might sit or lie, one should uproot it, even with its roots, if such a need should arise.’

ගාථමාහ. තත්ථ සමූලම්පි තං අබ්බුහෙති තං තත්ථ සමූලම්පි සහ මූලෙනපි අබ්බුහෙය්‍ය, උද්ධරෙය්‍යාති අත්ථො.

He spoke a verse. Therein, ‘one should uproot it, even with its roots’ means one should uproot it there together with its roots; ‘one should pull it out’ is the meaning.

එවං බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තෙ පුන අඞ්කුරො තං නීතිං නිරත්ථකං කාතුකාමො –

When the brahmin had spoken thus, Aṅkura, wishing to render that policy worthless, again said:

263.

263.

‘‘යස්සෙකරත්තිම්පි ඝරෙ වසෙය්‍ය, යත්ථන්නපානං පුරිසො ලභෙථ;

න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තයෙ, කතඤ්ඤුතා සප්පුරිසෙහි වණ්ණිතා.

‘Of one in whose house a person might stay for even a single night, and where one might receive food and drink, one should not think evil even in mind; for gratitude is praised by the virtuous.

264.

264.

‘‘යස්සෙකරත්තිම්පි ඝරෙ වසෙය්‍ය, අන්නෙන පානෙන උපට්ඨිතො සියා;

න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තයෙ, අදුබ්භපාණී දහතෙ මිත්තදුබ්භිං.

‘Of one in whose house a person might stay for even a single night, and be served with food and drink, one should not think evil even in mind; a harmless hand burns the betrayer of a friend.

265.

265.

‘‘යො පුබ්බෙ කතකල්‍යාණො, පච්ඡා පාපෙන හිංසති;

අල්ලපාණිහතො පොසො, න සො භද්‍රානි පස්සතී’’ති. –

‘He to whom good was done before, who later harms his benefactor with an evil deed, that person, struck by a gentle hand, does not see prosperity.’

ඉමා තිස්සො ගාථා අභාසි.

These three verses he spoke.

263. තත්ථ යස්සාති යස්ස පුග්ගලස්ස. එකරත්තිම්පීති එකරත්තිමත්තම්පි කෙවලං ගෙහෙ වසෙය්‍ය. යත්ථන්නපානං පුරිසො ලභෙථාති යස්ස සන්තිකෙ කොචි පුරිසො අන්නපානං වා යංකිඤ්චි භොජනං වා ලභෙය්‍ය. න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තයෙති තස්ස පුග්ගලස්ස අභද්දකං අනත්ථං [Pg.109] මනසාපි න චින්තෙය්‍ය න පිහෙය්‍ය, පගෙව කායවාචාහි. කස්මාති චෙ? කතඤ්ඤුතා සප්පුරිසෙහි වණ්ණිතාති කතඤ්ඤුතා නාම බුද්ධාදීහි උත්තමපුරිසෙහි පසංසිතා.

263. Herein, ‘of one’ means of a certain person. ‘For even a single night’ means staying in a house for just a single night. ‘Where a person might receive food and drink’ means from whom any person might receive food, drink, or any kind of sustenance. ‘One should not think evil even in mind’ means one should not think of or wish for what is unwholesome and harmful for that person, even in mind, let alone through body and speech. If one asks why, it is because ‘gratitude is praised by the virtuous’—gratitude is praised by the Buddhas and other excellent persons.

264. උපට්ඨිතොති පයිරුපාසිතො ‘‘ඉදං ගණ්හ ඉදං භුඤ්ජා’’ති අන්නපානාදිනා උපට්ඨිතො. අදුබ්භපාණීති අහිංසකහත්ථො හත්ථසංයතො. දහතෙ මිත්තදුබ්භින්ති තං මිත්තදුබ්භිං පුග්ගලං දහති විනාසෙති, අප්පදුට්ඨෙ හිතජ්ඣාසයසම්පන්නෙ පුග්ගලෙ පරෙන කතො අපරාධො අවිසෙසෙන තස්සෙව අනත්ථාවහො, අප්පදුට්ඨො පුග්ගලො අත්ථතො තං දහති නාම. තෙනාහ භගවා –

264. 'Upaṭṭhito' means attended upon, served with food and drink, being told, 'Take this, eat this.' 'Adubbhapāṇī' means one whose hands are non-violent, restrained in hand. 'Dahate mittadubbhiṃ' means it burns that betrayer of friends, it destroys him. When an offense is committed by another against a person who is uncorrupted and possessed of good intentions, it brings harm to that very person without distinction; the uncorrupted person, in effect, burns him. Therefore, the Blessed One said:

‘‘යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති, සුද්ධස්ස පොසස්ස අනඞ්ගණස්ස;

තමෙව බාලං පච්චෙති පාපං, සුඛුමො රජො පටිවාතංව ඛිත්තො’’ති. (ධ. ප. 125;

ජා. 1.5.94;

සං. නි. 1.22);

"Whoever wrongs a harmless person, pure and faultless, that evil recoils upon the fool like fine dust thrown against the wind."

265. යො පුබ්බෙ කතකල්‍යාණොති යො පුග්ගලො කෙනචි සාධුනා කතභද්දකො කතූපකාරො. පච්ඡා පාපෙන හිංසතීති තං පුබ්බකාරිනං අපරභාගෙ පාපෙන අභද්දකෙන අනත්ථකෙන බාධති. අල්ලපාණිහතො පොසොති අල්ලපාණිනා උපකාරකිරියාය අල්ලපාණිනා ධොතහත්ථෙන පුබ්බකාරිනා හෙට්ඨා වුත්තනයෙන හතො බාධිතො, තස්ස වා පුබ්බකාරිනො බාධනෙන හතො අල්ලපාණිහතො නාම, අකතඤ්ඤුපුග්ගලො. න සො භද්‍රානි පස්සතීති සො යථාවුත්තපුග්ගලො ඉධලොකෙ ච පරලොකෙ ච ඉට්ඨානි න පස්සති, න වින්දති, න ලභතීති අත්ථො.

265. 'Yo pubbe katakalyāṇo' means a person to whom good has been done, to whom a favor has been rendered, by some virtuous person. 'Pacchā pāpena hiṃsati' means that later he harms that benefactor with an evil, unwholesome, and unbeneficial act. 'Allapāṇihato poso' means a person struck by a wet hand; that is, one afflicted by the benefactor—whose hand is 'wet' from a helpful action, a washed hand—in the manner stated below. Alternatively, it is the ungrateful person who is called 'struck by a wet hand' because he harms that benefactor. 'Na so bhadrāni passati' means that such a person does not see, find, or obtain anything desirable in this world or the next.

එවං සප්පුරිසධම්මං පග්ගණ්හන්තෙන අඞ්කුරෙන අභිභවිත්වා වුත්තො සො බ්‍රාහ්මණො නිරුත්තරො තුණ්හී අහොසි. යක්ඛො පන තෙසං ද්වින්නං වචනපටිවචනානි සුත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස කුජ්ඣිත්වාපි ‘‘හොතු ඉමස්ස දුට්ඨබ්‍රාහ්මණස්ස කත්තබ්බං පච්ඡා ජානිස්සාමී’’ති අත්තනො කෙනචි අනභිභවනීයතමෙව තාව දස්සෙන්තො –

Thus, having been overwhelmed by Aṅkura, who upheld the qualities of a good person, that brahmin, unable to reply, became silent. The yakkha, however, hearing the conversation between the two, and being angry at the brahmin, thought, "Let it be; I will know later what should be done to this wicked brahmin." Meanwhile, showing his own invincibility that could not be overcome by anyone, he declared:

266.

266.

‘‘නාහං [Pg.110] දෙවෙන වා මනුස්සෙන වා, ඉස්සරියෙන වා හං සුප්පසය්හො;

යක්ඛොහමස්මි පරමිද්ධිපත්තො, දූරඞ්ගමො වණ්ණබලූපපන්නො’’ති. –

"Not by a deva, nor a human, nor by dominion am I easily subdued. I am a yakkha, possessed of supreme power, far-ranging, endowed with beauty and strength."

ගාථමාහ. තත්ථ දෙවෙන වාති යෙන කෙනචි දෙවෙන වා. මනුස්සෙන වාති එත්ථාපි එසෙව නයො. ඉස්සරියෙන වාති දෙවිස්සරියෙන වා මනුස්සිස්සරියෙන වා. තත්ථ දෙවිස්සරියං නාම චතුමහාරාජිකසක්කසුයාමාදීනං දෙවිද්ධි, මනුස්සිස්සරියං නාම චක්කවත්තිආදීනං පුඤ්ඤිද්ධි. තස්මා ඉස්සරියග්ගහණෙන මහානුභාවෙ දෙවමනුස්සෙ සඞ්ගණ්හාති. මහානුභාවාපි හි දෙවා අත්තනො පුඤ්ඤඵලූපත්ථම්භිතෙ මනුස්සෙපි අසති පයොගවිපත්තියං අභිභවිතුං න සක්කොන්ති, පගෙව ඉතරෙ. හන්ති අසහනෙ නිපාතො. න සුප්පසය්හොති අප්පධංසියො. යක්ඛොහමස්මි පරමිද්ධිපත්තොති අත්තනො පුඤ්ඤඵලෙන අහං යක්ඛත්තං උපගතො අස්මි, යක්ඛොව සමානො න යො වා සො වා, අථ ඛො පරමිද්ධිපත්තො පරමාය උත්තමාය යක්ඛිද්ධියා සමන්නාගතො. දූරඞ්ගමොති ඛණෙනෙව දූරම්පි ඨානං ගන්තුං සමත්ථො. වණ්ණබලූපපන්නොති රූපසම්පත්තියා සරීරබලෙන ච උපපන්නො සමන්නාගතොති තීහිපි පදෙහි මන්තප්පයොගාදීහි අත්තනො අනභිභවනීයතංයෙව දස්සෙති. රූපසම්පන්නො හි පරෙසං බහුමානිතො හොති, රූපසම්පදං නිස්සාය විසභාගවත්ථුනාපි අනාකඩ්ඪනියොවාති වණ්ණසම්පදා අනභිභවනීයකාරණන්ති වුත්තා.

He spoke a verse. Therein, 'by a deva or' means by any deva whatsoever. 'By a human or'—here too, the same method applies. 'By dominion or' means by divine dominion or human dominion. Here, divine dominion refers to the divine power of devas like the Four Great Kings, Sakka, Suyāma, and so on; human dominion refers to the meritorious power of wheel-turning monarchs and the like. Therefore, by the inclusion of 'dominion,' it encompasses devas and humans of great power. For even devas of great power cannot overpower humans who are sustained by the fruit of their merit, when there is no failure in their application, let alone others. The particle 'haṃ' is used in the sense of intolerance. 'Not easily subdued' means not easily assailable. 'I am a yakkha, possessed of supreme power' means: by the fruit of my merit, I have attained the state of a yakkha; and as a yakkha, I am not just anyone, but one endowed with supreme, ultimate yakkha power. 'Far-ranging' means capable of reaching even a distant place in an instant. 'Endowed with beauty and strength' means possessing excellence of form and bodily strength. Through these three phrases, he demonstrates his own invincibility by means of mantras, incantations, and the like. For one endowed with beauty is highly esteemed by others, and by virtue of that beauty, one cannot be drawn away even by dissimilar things. Thus, the endowment of beauty is stated as a reason for being unassailable.

ඉතො පරං අඞ්කුරස්ස ච දෙවපුත්තස්ස ච වචනපටිවචනකථා හොති –

Then follows the conversation between Aṅkura and the divine being.

267.

267.

‘‘පාණි තෙ සබ්බසොවණ්ණො, පඤ්චධාරො මධුස්සවො;

නානාරසා පග්ඝරන්ති, මඤ්ඤෙහං තං පුරින්දදං.

"Your hand is all golden, with five streams flowing sweet as honey. Various flavors pour forth; I deem you Purindada."

268.

268.

‘‘නාම්හි දෙවො න ගන්ධබ්බො, නාපි සක්කො පුරින්දදො;

පෙතං මං අඞ්කුර ජානාහි, රොරුවම්හා ඉධාගතං.

"I am not a deva, nor a gandhabba, nor Sakka, Purindada. Know me, O Aṅkura, as a peta, come here from Roruva."

269.

269.

‘‘කිංසීලො කිංසමාචාරො, රොරුවස්මිං පුරෙ තුවං;

කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

"What was your virtue, what your conduct, when you were in the city of Roruva? By what holy life of yours did merit succeed in your hand?"

270.

270.

‘‘තුන්නවායො [Pg.111] පුරෙ ආසිං, රොරුවස්මිං තදා අහං;

සුකිච්ඡවුත්ති කපණො, න මෙ විජ්ජති දාතවෙ.

"Once, I was a tailor in Roruva, living a meager life, poor and wretched, with nothing to give."

271.

271.

‘‘නිවෙසනඤ්ච මෙ ආසි, අසය්හස්ස උපන්තිකෙ;

සද්ධස්ස දානපතිනො, කතපුඤ්ඤස්ස ලජ්ජිනො.

"My dwelling was near the dwelling of Asayha, the faithful donor, full of merit and modest."

272.

272.

‘‘තත්ථ යාචනකායන්ති, නානාගොත්තා වනිබ්බකා;

තෙ ච මං තත්ථ පුච්ඡන්ති, අසය්හස්ස නිවෙසනං.

"Then the beggars come there, of various clans, the wanderers; And they ask me there about the dwelling of Asayha."

273.

273.

‘‘කත්ථ ගච්ඡාම භද්දං වො, කත්ථ දානං පදීයති;

තෙසාහං පුට්ඨො අක්ඛාමි, අසය්හස්ස නිවෙසනං.

"Where shall we go, blessings to you? Where is alms given?" Being asked by them, I declared the dwelling of Asayha.

274.

274.

‘‘පග්ගය්හ දක්ඛිණං බාහුං, එත්ථ ගච්ඡථ භද්දං වො;

එත්ථ දානං පදීයති, අසය්හස්ස නිවෙසනෙ.

"Extending the right arm, 'Go this way, blessings to you! Here a gift is given, in the abode of Asayha.'"

275.

275.

‘‘තෙන පාණි කාමදදො, තෙන පාණි මධුස්සවො;

තෙන මෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

"Because of that, my hand grants desires; because of that, my hand flows with honey. By that holy life of mine, merit is accomplished in my hand."

276.

276.

‘‘න කිර ත්වං අදා දානං, සකපාණීහි කස්සචි;

පරස්ස දානං අනුමොදමානො, පාණිං පග්ගය්හ පාවදි.

"Indeed, you never gave alms to anyone with your own hands; rejoicing in the gifts of others, you raised your hand and proclaimed."

277.

277.

‘‘තෙන පාණි කාමදදො, තෙන පාණි මධුස්සවො;

තෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

"Therefore, your hand is a giver of desires, your hand is a giver of honey; by that holy life of yours, merit is accomplished in your hand."

278.

278.

‘‘යො සො දානමදා භන්තෙ, පසන්නො සකපාණිභි;

සො හිත්වා මානුසං දෙහං, කිං නු සො දිසතං ගතො.

“Venerable sir, that one who gave gifts with a confident mind and his own hands—having abandoned the human body, to what destination has he gone?”

279.

279.

‘‘නාහං පජානාමි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්ස ගතිං ආගතිං වා;

සුතඤ්ච මෙ වෙස්සවණස්ස සන්තිකෙ, සක්කස්ස සහබ්‍යතං ගතො අසය්හො.

“I do not know the coming or going of the invincible Aṅgīrasa. But I have heard from Vessavaṇa that Asayha has gone to the companionship of Sakka.”

280.

280.

‘‘අලමෙව කාතුං කල්‍යාණං, දානං දාතුං යථාරහං;

පාණිං කාමදදං දිස්වා, කො පුඤ්ඤං න කරිස්සති.

“It is indeed fitting to do good, to give gifts as is appropriate. Seeing the hand that grants desires, who would not perform merit?”

281.

281.

‘‘සො [Pg.112] හි නූන ඉතො ගන්ත්වා, අනුප්පත්වාන ද්වාරකං;

දානං පට්ඨපයිස්සාමි, යං මමස්ස සුඛාවහං.

“Surely, having gone from here and arrived at Dvāraka, I will establish a charity that will bring me happiness.”

282.

282.

‘‘දස්සාමන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, දුග්ගෙ සඞ්කමනානි චා’’ති. –

“I will give food and drink, cloth and dwelling places, and also shelters and wells, and bridges in difficult places.”

පන්නරස වචනපටිවචනගාථා හොන්ති.

These are fifteen verses of question and answer.

267. තත්ථ පාණි තෙති තව දක්ඛිණහත්ථො. සබ්බසොවණ්ණොති සබ්බසො සුවණ්ණවණ්ණො. පඤ්චධාරොති පඤ්චහි අඞ්ගුලීහි පරෙහි කාමිතවත්ථූනං ධාරා එතස්ස සන්තීති පඤ්චධාරො. මධුස්සවොති මධුරරසවිස්සන්දකො. තෙනාහ ‘‘නානාරසා පග්ඝරන්තී’’ති, මධුරකටුකකසාවාදිභෙදා නානාවිධා රසා විස්සන්දන්තීති අත්ථො. යක්ඛස්ස හි කාමදදෙ මධුරාදිරසසම්පන්නානි විවිධානි ඛාදනීයභොජනීයානි හත්ථෙ විස්සජ්ජන්තෙ මධුරාදිරසා පග්ඝරන්තීති වුත්තං. මඤ්ඤෙහං තං පුරින්දදන්ති මඤ්ඤෙ අහං තං පුරින්දදං සක්කං, ‘‘එවංමහානුභාවො සක්කො දෙවරාජා’’ති තං අහං මඤ්ඤාමීති අත්ථො.

267. Therein, ‘pāṇi te’ means ‘your right hand.’ ‘Sabbasovaṇṇo’ means ‘entirely golden in color.’ ‘Pañcadhāro’ means ‘having five streams,’ because it possesses five fingers from which streams of objects desired by others flow forth. ‘Madhussavo’ means ‘flowing with sweet nectar.’ Hence it is said, “various flavors flow forth,” meaning various kinds of tastes—sweet, bitter, astringent, and so on—flow forth. For when the yakkha’s wish-granting hand bestows various delicious foods, both hard and soft, sweet and other flavors are said to flow forth from it. ‘Maññehaṃ taṃ purindadaṃ’ means ‘I think you are Purindada (Sakka),’ meaning ‘I think that you are Sakka, the king of gods, who is of such great power.’

268. නාම්හි දෙවොති වෙස්සවණාදිකො පාකටදෙවො න හොමි. න ගන්ධබ්බොති ගන්ධබ්බකායිකදෙවොපි න හොමි. නාපි සක්කො පුරින්දදොති පුරිමත්තභාවෙ පුරෙ දානස්ස පට්ඨපිතත්තා ‘‘පුරින්දදො’’ති ලද්ධනාමො සක්කො දෙවරාජාපි න හොමි. කතරො පන අහොසීති ආහ ‘‘පෙතං මං අඞ්කුර ජානාහී’’තිආදි. අඞ්කුරපෙතූපපත්තිකං මං ජානාහි, ‘‘අඤ්ඤතරො පෙතමහිද්ධිකො’’ති මං උපධාරෙහි. රොරුවම්හා ඉධාගතන්ති රොරුවනගරතො චවිත්වා මරුකන්තාරෙ ඉධ ඉමස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛෙ උපපජ්ජනවසෙන ආගතං, එත්ථ නිබ්බත්තන්ති අත්ථො.

268. ‘I am not a god,’ means ‘I am not a manifest god like Vessavaṇa and others.’ ‘Nor a gandhabba,’ means ‘I am not a god belonging to the gandhabba host.’ ‘Nor Sakka Purindada,’ means ‘I am not Sakka, the king of gods, who obtained the name “Purindada” because he established the giving of gifts in a city in a previous existence.’ ‘Then who were you?’ He says, ‘Know me, Aṅkura, as a peta,’ and so on. ‘Know me, O Aṅkura, as one reborn as a peta; consider me as “a certain peta of great power.”’ ‘Having come here from Roruva,’ means ‘having passed away from the city of Roruva, I came here to this banyan tree in the Maru desert by way of rebirth; here I was born’—this is the meaning.

269. කිංසීලො කිංසමාචාරො, රොරුවස්මිං පුරෙ තුවන්ති පුබ්බෙ පුරිමත්තභාවෙ රොරුවනගරෙ වසන්තො ත්වං කිංසීලො කිංසමාචාරො අහොසි, පාපතො නිවත්තනලක්ඛණං කීදිසං සීලං සමාදාය සංවත්තිතපුඤ්ඤකිරියාලක්ඛණෙන සමාචාරෙන කිංසමාචාරො, දානාදීසු කුසලසමාචාරෙසු කීදිසො සමාචාරො අහොසීති අත්ථො. කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන[Pg.113], පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣතීති කීදිසෙන සෙට්ඨචරියෙන ඉදං එවරූපං තව හත්ථෙසු පුඤ්ඤඵලං ඉදානි සමිජ්ඣති නිප්ඵජ්ජති, තං කථෙහීති අත්ථො. පුඤ්ඤඵලඤ්හි ඉධ උත්තරපදලොපෙන ‘‘පුඤ්ඤ’’න්ති අධිප්පෙතං. තත්ථා හි තං ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු (දී. නි. 3.80) පුඤ්ඤන්ති වුත්තං.

269. ‘What was your virtue, what was your conduct?’ means, ‘In the past, in a previous existence, while living in the city of Roruva, what virtue, what conduct, did you have? What kind of virtue, characterized by turning away from evil, did you adopt? What was your conduct, characterized by meritorious deeds? What was your conduct in giving gifts and other wholesome actions?’ This is the meaning. ‘By what holy life of yours is merit fulfilled in your hands?’ means, ‘By what kind of excellent conduct does this merit-fruit now flourish and is produced in your hands? Tell me that.’ Here, ‘merit’ implies ‘merit-fruit’ by the ellipsis of the latter term. For in such contexts, it is said, ‘Monks, because of undertaking wholesome qualities, thus this merit increases,’ and so on (Dī. Ni. 3.80).

270. තුන්නවායොති තුන්නකාරො. සුකිච්ඡවුත්තීති සුට්ඨු කිච්ඡපුත්තිකො අතිවිය දුක්ඛජීවිකො. කපණොති වරාකො, දීනොති අත්ථො. න මෙ විජ්ජති දාතවෙති අද්ධිකානං සමණබ්‍රාහ්මණානං දාතුං කිඤ්චි දාතබ්බයුත්තකං මය්හං නත්ථි, චිත්තං පන මෙ දානං දින්නන්ති අධිප්පායො.

270. ‘Tunnavāyo’ means ‘a needle worker.’ ‘Sukicchavuttī’ means ‘one of very difficult livelihood,’ that is, ‘one living a very painful life.’ ‘Kapaṇo’ means ‘a wretched person,’ that is, ‘a poor person.’ ‘Na me vijjati dātava’ means ‘I have nothing suitable to give to travelers, ascetics, and brahmins,’ but the intention is, ‘in my mind, a gift has been given.’

271. නිවෙසනන්ති ඝරං, කම්මකරණසාලා වා. අසය්හස්ස උපන්තිකෙති අසය්හස්ස මහාසෙට්ඨිනො ගෙහස්ස සමීපෙ. සද්ධස්සාති කම්මඵලසද්ධාය සමන්නාගතස්ස. දානපතිනොති දානෙ නිරන්තරප්පවත්තාය පරිච්චාගසම්පත්තියා ලොභස්ස ච අභිභවෙන පතිභූතස්ස. කතපුඤ්ඤස්සාති පුබ්බෙ කතසුචරිතකම්මස්ස. ලජ්ජිනොති පාපජිගුච්ඡනසභාවස්ස.

271. ‘Nivesana’ refers to ‘a house or a workshop.’ ‘Asayhassa upantike’ means ‘in the vicinity of the great merchant Asayha’s home.’ ‘Saddhassa’ means ‘endowed with faith in the results of actions.’ ‘Dānapati’ refers to ‘one who constantly practices giving, is endowed with the wealth of liberality, and is characterized by overcoming greed.’ ‘Katapuññassa’ means ‘one who has performed good deeds in the past.’ ‘Lajjī’ describes ‘one who is naturally disgusted with evil.’

272. තත්ථාති තස්මිං මම නිවෙසනෙ. යාචනකායන්තීති යාචනකා ජනා අසය්හසෙට්ඨිං කිඤ්චි යාචිතුකාමා ආගච්ඡන්ති. නානාගොත්තාති නානාවිධගොත්තාපදෙසා. වනිබ්බකාති වණ්ණදීපකා, යෙ දායකස්ස පුඤ්ඤඵලාදිඤ්ච ගුණකිත්තනාදිමුඛෙන අත්තනො අත්ථිකභාවං පවෙදෙන්තා විචරන්ති. තෙ ච මං තත්ථ පුච්ඡන්තීති තත්ථාති නිපාතමත්තං, තෙ යාචකාදයො මං අසය්හසෙට්ඨිනො නිවෙසනං පුච්ඡන්ති. අක්ඛරචින්තකා හි ඊදිසෙසු ඨානෙසු කම්මද්වයං ඉච්ඡන්ති.

272. ‘Tattha’ means ‘in that dwelling of mine.’ ‘Yācanakāyanti’ means ‘people who come seeking something from Asayha the wealthy.’ ‘Nānāgottā’ means ‘those with various lineage designations.’ ‘Vanibbakā’ refers to ‘those who, displaying eloquence, wander about declaring their own needs through praises of the donor’s meritorious fruits, virtues, and the like.’ ‘Te ca maṃ tattha pucchanti’—here, ‘tattha’ is merely a particle; ‘those beggars and others ask me about the dwelling of Asayha the wealthy.’ For grammarians desire a double object in such contexts.

273. කත්ථ ගච්ඡාම භද්දං වො, කත්ථ දානං පදීයතීති තෙසං පුච්ඡනාකාරදස්සනං. අයං පෙත්ථ අත්ථො – භද්දං තුම්හාකං හොතු, මයං ‘‘අසය්හමහාසෙට්ඨිනා දානං පදීයතී’’ති සුත්වා ආගතා, කත්ථ දානං පදීයති, කත්ථ වා මයං ගච්ඡාම, කත්ථ ගතෙන දානං සක්කා ලද්ධුන්ති. තෙසාහං පුට්ඨො අක්ඛාමීති එවං තෙහි අද්ධිකජනෙහි ලභනට්ඨානං පුට්ඨො [Pg.114] ‘‘අහං පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤතාය ඉදානි ඊදිසානං කිඤ්චි දාතුං අසමත්ථො ජාතො, දානග්ගං පන ඉමෙසං දස්සෙන්තො ලාභස්ස උපායාචික්ඛණෙන පීතිං උප්පාදෙන්තො එත්තකෙනපි බහුං පුඤ්ඤං පසවාමී’’ති ගාරවං උප්පාදෙත්වා දක්ඛිණං බාහුං පසාරෙත්වා තෙසං අසය්හසෙට්ඨිස්ස නිවෙසනං අක්ඛාමි. තෙනාහ ‘‘පග්ගය්හ දක්ඛිණං බාහු’’න්තිආදි.

273. ‘Where do we go? May good fortune be yours! Where is alms being given?’—this shows the manner of their questioning. The meaning here is: ‘May good fortune be yours! Having heard that alms are being given by the great merchant Asayha, we have come. Where is alms being given? Where should we go? Where, by going, can we obtain alms?’ Being asked thus by these travelers about the place of obtaining gifts, I thought: ‘Due to my lack of merit in the past, I am now unable to give anything to such people. But by showing them the alms-hall and inspiring joy by pointing out a way to gain, I can accumulate much merit even with just this.’ Generating reverence, I extended my right arm and directed them to the dwelling of the great merchant Asayha. Hence it is said, ‘extending my right arm,’ and so on.

274. තෙන පාණි කාමදදොති තෙන පරදානපකාසනෙන පරෙන කතස්ස දානස්ස සක්කච්චං අනුමොදනමත්තෙන හෙතුනා ඉදානි මය්හං හත්ථො කප්පරුක්ඛො විය සන්තානකලතා විය ච කාමදුහො ඉච්ඡිතිච්ඡිතදායී කාමදදො හොති. කාමදදො ච හොන්තො තෙන පාණි මධුස්සවො ඉට්ඨවත්ථුවිස්සජ්ජනකො ජාතො.

274. ‘Tena pāṇi kāmadado’ means ‘by that revealing of another’s gift, by the mere cause of sincerely rejoicing in the gift given by another, now my hand becomes a wish-giver, like a wish-fulfilling tree or a continuous vine, granting whatever is wished for.’ And being a wish-giver, that hand became flowing with nectar, a bestower of desired objects.

276. න කිර ත්වං අදා දානන්ති කිරාති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො, ත්වං කිර අත්තනො සන්තකං න පරිච්චජි, සකපාණීහි සහත්ථෙහි යස්ස කස්සචි සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා කිඤ්චි දානං න අදාසි. පරස්ස දානං අනුමොදමානොති කෙවලං පන පරෙන කතං පරස්ස දානං ‘‘අහො දානං පවත්තෙසී’’ති අනුමොදමානොයෙව විහාසි.

276. ‘Na kira tvaṃ adā dānaṃ’—here, ‘kira’ is a particle indicating hearsay. ‘You did not relinquish your own possessions, nor did you give any gift with your own hands to any ascetic or brahmin.’ ‘Parassa dānaṃ anumodamāno’ means ‘you merely rejoiced in the gift given by another, thinking, “Ah, what a gift he has set in motion!”’

277. තෙන පාණි කාමදදොති තෙන තුය්හං පාණි එවං කාමදදො, අහො අච්ඡරියා වත පුඤ්ඤානං ගතීති අධිප්පායො.

277. ‘Tena pāṇi kāmadado’ means ‘by that, your hand is thus a wish-giver.’ The intention is, ‘How marvelous indeed is the outcome of merits!’

278. යො සො දානමදා, භන්තෙ, පසන්නො සකපාණිභීති දෙවපුත්තං ගාරවෙන ආලපති. භන්තෙ, පරෙන කතස්ස දානානුමොදකස්ස තාව තුය්හං ඊදිසං ඵලං එවරූපො ආනුභාවො, යො පන සො අසය්හමහාසෙට්ඨි මහාදානං අදාසි, පසන්නචිත්තො හුත්වා සහත්ථෙහි තදා මහාදානං පවත්තෙසි. සො හිත්වා මානුසං දෙහන්ති සො ඉධ මනුස්සත්තභාවං පහාය. කින්ති කතරං. නු සොති නූති නිපාතමත්තං. දිසතං ගතොති දිසං ඨානං ගතො, කීදිසී තස්ස ගතො නිප්ඵත්තීති අසය්හසෙට්ඨිනො අභිසම්පරායං පුච්ඡි.

278. ‘Venerable sir, that one who gave gifts with confidence and his own hands’—he addresses the devaputta respectfully. ‘Venerable sir, even for you, who merely rejoiced in the gifts given by others, such is your fruit and such is your majesty. But that great merchant Asayha, who gave a great gift, having become confident in mind, personally set that great donation in motion with his own hands.’ ‘So hitvā mānusaṃ dehaṃ’ means ‘he abandoned his human existence here.’ ‘Kiṃ nu so disataṃ gato?’—‘kiṃ’ means ‘what,’ ‘nu’ is merely a particle. ‘Disataṃ gato’ means ‘gone to what direction or destination.’ ‘What kind of fulfillment was there for his going?’—he asked about the future state of the great merchant Asayha.

279. අසය්හසාහිනොති අඤ්ඤෙහි මච්ඡරීහි ලොභාභිභූතෙහි සහිතුං වහිතුං අසක්කුණෙය්‍යස්ස පරිච්චාගාදිවිභාගස්ස සප්පුරිසධුරස්ස සහනතො [Pg.115] අසය්හසාහිනො. අඞ්ගීරසස්සාති අඞ්ගතො නික්ඛමනකජුතිස්ස. රසොති හි ජුතියා අධිවචනං. තස්ස කිර යාචකෙ ආගච්ඡන්තෙ දිස්වා උළාරං පීතිසොමනස්සං උප්පජ්ජති, මුඛවණ්ණො විප්පසීදති, තං අත්තනො පච්චක්ඛං කත්වා එවමාහ. ගතිං ආගතිං වාති තස්ස ‘‘අසුකං නාම ගතිං, ඉතො ගතො’’ති ගතිං වා ‘‘තතො වා පන අසුකස්මිං කාලෙ ඉධාගමිස්සතී’’ති ආගතිං වා නාහං ජානාමි, අවිසයො එස මය්හං. සුතඤ්ච මෙ වෙස්සවණස්ස සන්තිකෙති අපිච ඛො උපට්ඨානං ගතෙන වෙස්සවණස්ස මහාරාජස්ස සන්තිකෙ සුතමෙතං මයා. සක්කස්ස සහබ්‍යතං ගතො අසය්හොති අසය්හසෙට්ඨි සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස සහබ්‍යතං ගතො අහොසි, තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තොති අත්ථො.

279. ‘Asayhasāhi’ means that he was one who bore the burden of a good person, namely, the division of generosity and so forth, which others, overcome by stinginess and greed, were unable to bear or carry. ‘Aṅgīrasa’ means one whose radiance issues from his limbs; for ‘rasa’ is a term for radiance. It is said that when he saw beggars approaching, immense joy and delight arose in him, and his facial complexion brightened. Having witnessed this himself, he spoke thus. ‘His coming or going’ means: ‘I do not know whether he went to a certain destination, having gone from here, or whether he will come here from there at a certain time.’ This is not my domain. ‘But I have heard from Vessavaṇa’s presence’ means: Moreover, having gone to attend upon the great king Vessavaṇa, I heard this. ‘Asayha has gone to the company of Sakka’ means that Asayha the wealthy one went to the companionship of Sakka, the lord of devas; the meaning is that he was reborn in the Tāvatiṃsa heaven.

280. අලමෙව කාතුං කල්‍යාණන්ති යංකිඤ්චි කල්‍යාණං කුසලං පුඤ්ඤං කාතුං යුත්තමෙව පතිරූපමෙව. තත්ථ පන යං සබ්බසාධාරණං සුකතතරං, තං දස්සෙතුං ‘‘දානං දාතුං යථාරහ’’න්ති වුත්තං, අත්තනො විභවබලානුරූපං දානං දාතුං අලමෙව. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘පාණිං කාමදදං දිස්වා’’ති. යත්‍ර හි නාම පරකතපුඤ්ඤානුමොදනපුබ්බකෙන දානපතිනිවෙසනමග්ගාචික්ඛණමත්තෙන අයං හත්ථො කාමදදො දිට්ඨො, ඉමං දිස්වා. කො පුඤ්ඤං න කරිස්සතීති මාදිසො කො නාම අත්තනො පතිට්ඨානභූතං පුඤ්ඤං න කරිස්සතීති.

280. 'It is indeed fitting to do good' means that it is fitting and appropriate to do whatever is good, wholesome, and meritorious. Among these, to show what is most common and better done, it is said, 'to give a gift as is suitable.' It is indeed fitting to give a gift according to one’s means and ability. Here, the reason is stated: 'Having seen the hand that bestows desires.' For indeed, where this hand is seen as a giver of desires merely by pointing out the path to establishing generosity, preceded by rejoicing in the merit done by others—having seen this, who would not perform merit? Who, like me, would not perform merit, which is the foundation for oneself?

281. එවං අනියමවසෙන පුඤ්ඤකිරියාය ආදරං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනි තං නියමෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘සො හි නූනා’’තිආදිගාථාද්වයමාහ. තත්ථ සොති සො අහං. හීති අවධාරණෙ නිපාතො, නූනාති පරිවිතක්කෙ. ඉතො ගන්ත්වාති ඉතො මරුභූමිතො අපගන්ත්වා. අනුප්පත්වාන ද්වාරකන්ති ද්වාරවතීනගරං අනුපාපුණිත්වා. පට්ඨපයිස්සාමීති පවත්තයිස්සාමි.

281. Having thus shown respect for meritorious deeds in an unrestricted manner, now, determining this for himself, he speaks the following two verses beginning with 'So hi nūnā.' Herein, 'so' means 'I.' 'Hi' is a particle indicating emphasis; 'nūnā' is used in deliberation. 'Ito gantvā' means having departed from this desert land. 'Anuppatvāna dvārakaṃ' means having reached the city of Dvāravatī. 'Paṭṭhapayissāmi' means 'I will set in motion.'

එවං අඞ්කුරෙන ‘‘දානං දස්සාමී’’ති පටිඤ්ඤාය කතාය යක්ඛො තුට්ඨමානසො ‘‘මාරිස, ත්වං විස්සත්ථො දානං දෙහි, අහං පන තෙ සහායකිච්චං කරිස්සාමි, යෙන තෙ දෙය්‍යධම්මො න පරික්ඛයං ගමිස්සති, තෙන පකාරෙන කරිස්සාමී’’ති තං දානකිරියාය සමුත්තෙජෙත්වා ‘‘බ්‍රාහ්මණ වාණිජ, ත්වං කිර මාදිසෙ බලක්කාරෙන නෙතුකාමො අත්තනො පමාණං න ජානාසී’’ති තස්ස [Pg.116] භණ්ඩමන්තරධාපෙත්වා තං යක්ඛවිභිංසකාය භිංසාපෙන්තො සන්තජ්ජෙසි. අථ නං අඞ්කුරො නානප්පකාරං යාචිත්වා බ්‍රාහ්මණෙන ඛමාපෙන්තො පසාදෙත්වා සබ්බභණ්ඩං පාකතිකං කාරාපෙත්වා රත්තියා උපගතාය යක්ඛං විස්සජ්ජෙත්වා ගච්ඡන්තො තස්ස අවිදූරෙ අඤ්ඤතරං අතිවිය බීභච්ඡදස්සනං පෙතං දිස්වා තෙන කතකම්මං පුච්ඡන්තො –

Thus, when Aṅkura made the promise, 'I will give gifts,' the yakkha, pleased in mind, said, 'Friend, you may give gifts with confidence. I, for my part, will assist you; I will act in such a way that your provisions for giving will not be exhausted.' Having thus encouraged him in the act of giving, he then said to the brahmin merchant, 'Brahmin merchant, you who wish to lead one like me by force, do you not know your own measure!' Then, making his goods disappear, he terrified and threatened him with a terrifying yakkha-like manifestation. Then Aṅkura, having begged the yakkha in various ways, and causing the brahmin to be forgiven and appeasing him, had all the goods restored to their original state. When night came, he sent the yakkha away. As he was going, not far from there he saw another peta of an extremely dreadful appearance. Questioning him about the deed he had done, he asked:

283.

283.

‘‘කෙන තෙ අඞ්ගුලී කුණා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි ච පග්ඝරන්ති, කිං පාපං පකතං තයා’’ති. –

"By what are your fingers crooked, and your mouth made twisted? And your eyes stream—what evil was done by you?"

ගාථමාහ. තත්ථ කුණාති කුණිකා පටිකුණිකා අනුජුභූතා. කුණලීකතන්ති මුඛවිකාරෙන විකුණිතං සංකුණිතං. පග්ඝරන්තීති අසුචිං විස්සන්දන්ති.

He spoke the verse. Therein, 'kuṇā' means crooked, bent, not straight. 'Kuṇalīkataṃ' means distorted and contracted by a facial contortion. 'Paggharanti' means they discharge impurity.

අථස්ස පෙතො –

Then the peta said to him:

284.

284.

‘‘අඞ්ගීරසස්ස ගහපතිනො, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

තස්සාහං දානවිස්සග්ගෙ, දානෙ අධිකතො අහුං.

"Of the householder Aṅgīrasa, the faithful one living at home, I was appointed over his distribution of gifts, over the giving."

285.

285.

‘‘තත්ථ යාචනකෙ දිස්වා, ආගතෙ භොජනත්ථිකෙ;

එකමන්තං අපක්කම්ම, අකාසිං කුණලිං මුඛං.

"There, seeing beggars who had come seeking food, I withdrew to one side and made a twisted face."

286.

286.

‘‘තෙන මෙ අඞ්ගුලී කුණා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි මෙ පග්ඝරන්ති, තං පාපං පකතං මයා’’ති. –

"By that, my fingers are crooked, and my mouth is made twisted; my eyes are streaming—that evil was done by me."

තිස්සො ගාථා අභාසි.

He spoke three verses.

284. තත්ථ ‘‘අඞ්ගීරසස්සා’’තිආදිනා අසය්හසෙට්ඨිං කිත්තෙති. ඝරමෙසිනොති ඝරමාවසන්තස්ස ගහට්ඨස්ස. දානවිස්සග්ගෙති දානග්ගෙ පරිච්චාගට්ඨානෙ. දානෙ අධිකතො අහුන්ති දෙය්‍යධම්මස්ස පරිච්චජනෙ දානාධිකාරෙ අධිකතො ඨපිතො අහොසිං.

284. Herein, by 'of Aṅgīrasa' and so on, he proclaims Asayha the wealthy merchant. 'Gharamesino' means of a householder dwelling in a house. 'Dānavissagge' means at the forefront of giving, at the place of relinquishment. 'Dāne adhikato ahuṃ' means I was appointed to the authority of giving, to the relinquishing of things to be given.

285. එකමන්තං අපක්කම්මාති යාචනකෙ භොජනත්ථිකෙ ආගතෙ දිස්වා දානබ්‍යාවටෙන දානග්ගතො අනපක්කම්ම යථාඨානෙයෙව ඨත්වා සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සෙන [Pg.117] විප්පසන්නමුඛවණ්ණෙන සහත්ථෙන දානං දාතබ්බං, පරෙහි වා පතිරූපෙහි දාපෙතබ්බං, අහං පන තථා අකත්වා යාචනකෙ ආගච්ඡන්තෙ දූරතොව දිස්වා අත්තානං අදස්සෙන්තො එකමන්තං අපක්කම්ම අපක්කමිත්වා. අකාසිං කුණලිං මුඛන්ති විකුණිතං සඞ්කුචිතං මුඛං අකාසිං.

285. 'Having withdrawn to one side' means: upon seeing beggars coming for food, one who is engaged in giving should not withdraw from the place of giving, but should remain right there and, with joy and gladness arisen, with a bright facial complexion, should give the gift with one's own hands, or have suitable others give it. But I, not having done so, seeing the beggars approaching from afar, hiding myself, withdrew to one side. 'I made a twisted face' means I made my face distorted and contracted.

286. තෙනාති යස්මා තදාහං සාමිනා දානාධිකාරෙ නියුත්තො සමානො දානකාලෙ උපට්ඨිතෙ මච්ඡරියාපකතො දානග්ගතො අපක්කමන්තො පාදෙහි සඞ්කොචං ආපජ්ජිං, සහත්ථෙහි දාතබ්බෙ තථා අකත්වා හත්ථසඞ්කොචං ආපජ්ජිං, පසන්නමුඛෙන භවිතබ්බෙ මුඛසඞ්කොචං ආපජ්ජිං, පියචක්ඛූහි ඔලොකෙතබ්බෙ චක්ඛුකාලුසියං උප්පාදෙසිං, තස්මා හත්ථඞ්ගුලියො ච පාදඞ්ගුලියො ච කුණිතා ජාතා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං විරූපරූපං සඞ්කුචිතං, අක්ඛීනි අසුචීදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡානි අස්සූනි පග්ඝරන්තීති අත්ථො. තෙන වුත්තං –

286. 'By that' means: since at that time, though appointed by the master to the authority of giving, when the time for giving arrived, I was overcome by stinginess. Withdrawing from the place of giving, I contracted my feet. When I should have given with my own hands, not having done so, I contracted my hands. When I should have had a pleased face, I contracted my face. When I should have looked with loving eyes, I produced impurity in my eyes. Therefore, the fingers of my hands and the toes of my feet became crooked, and my mouth became twisted, deformed, and contracted; my eyes stream with impure, foul-smelling, and disgusting tears—this is the meaning. Hence it is said:

‘‘තෙන මෙ අඞ්ගුලී කුණා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි මෙ පග්ඝරන්ති, තං පාපං පකතං මයා’’ති.

"By that, my fingers are crooked, and my mouth is made twisted; my eyes are streaming—that evil was done by me."

තං සුත්වා අඞ්කුරො පෙතං ගරහන්තො –

Hearing this, Aṅkura, rebuking the peta, said:

287.

287.

‘‘ධම්මෙන තෙ කාපුරිස, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි ච පග්ඝරන්ති, යං තං පරස්ස දානස්ස;

අකාසි කුණලිං මුඛ’’න්ති. –

"Rightly, wretched man, is your mouth made twisted, and your eyes stream, because with respect to another's gift, you made a twisted face."

ගාථමාහ. තත්ථ ධම්මෙනාති යුත්තෙනෙව කාරණෙන. තෙති තව. කාපුරිසාති ලාමකපුරිස. යන්ති යස්මා. පරස්ස දානස්සාති පරස්ස දානස්මිං. අයමෙව වා පාඨො.

He spoke the verse. Herein, 'dhammena' means for a fitting reason. 'Te' means your. 'Kāpurisa' means a wretched person. 'Yaṃ' means because. 'Parassa dānassa' means in another's giving. Or this is the reading.

පුන අඞ්කුරො තං දානපතිං සෙට්ඨිං ගරහන්තො –

Again, Aṅkura, rebuking that donor, the wealthy merchant, said:

288.

288.

‘‘කථඤ්හි දානං දදමානො, කරෙය්‍ය පරපත්තියං;

අන්නපානං ඛාදනීයං, වත්ථසෙනාසනානි චා’’ති. –

"How indeed, when giving a gift, would one entrust it to another to manage? Food and drink, edibles, and also clothing and lodgings."

ගාථමාහ. තස්සත්ථො – දානං දදන්තො පුරිසො කථඤ්හි නාම තං පරපත්තියං පරෙන පාපෙතබ්බං සාධෙතබ්බං කරෙය්‍ය, අත්තපච්චක්ඛමෙව කත්වා සහත්ථෙනෙව [Pg.118] දදෙය්‍ය, සයං වා තත්ථ බ්‍යාවටො භවෙය්‍ය, අඤ්ඤථා අත්තනො දෙය්‍යධම්මො අට්ඨානෙ විද්ධංසියෙථ, දක්ඛිණෙය්‍යා ච දානෙන පරිහායෙය්‍යුන්ති.

He spoke the verse. Its meaning is: How indeed could a person giving a gift make it dependent on another, to be delivered or accomplished by another? Rather, having made it his own direct concern, he should give with his own hand, or he himself should be engaged in the matter. Otherwise, his gift would be ruined in the wrong way, and the worthy recipients would be deprived of the offering.

එවං තං ගරහිත්වා ඉදානි අත්තනා පටිපජ්ජිතබ්බවිධිං දස්සෙන්තො –

Having thus censured him, now showing the method to be practiced by himself, he said:

289.

289.

‘‘සො හි නූන ඉතො ගන්ත්වා, අනුප්පත්වාන ද්වාරකං;

දානං පට්ඨපයිස්සාමි, යං මමස්ස සුඛාවහං.

"Surely, having gone from here and reached Dvāraka, I will establish a gift that will bring me happiness."

290.

290.

‘‘දස්සාමන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, දුග්ගෙ සඞ්කමනානි චා’’ති. –

"I will give food and drink, clothing and lodgings, and shelters and wells, and bridges in difficult places."

ගාථාද්වයමාහ, තං වුත්තත්ථමෙව.

He spoke two verses; their meaning is as has been stated.

291.

291.

‘‘තතො හි සො නිවත්තිත්වා, අනුප්පත්වාන ද්වාරකං;

දානං පට්ඨපයි අඞ්කුරො, යංතුමස්ස සුඛාවහං.

"Then indeed, having turned back from there and reached Dvāraka, Aṅkura established a gift, which was indeed conducive to his happiness."

292.

292.

‘‘අදා අන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

"He gave food and drink, clothing and lodgings, and shelters and wells, with a serene mind."

293.

293.

‘‘කො ඡාතො කො ච තසිතො, කො වත්ථං පරිදහිස්සති;

කස්ස සන්තානි යොග්ගානි, ඉතො යොජෙන්තු වාහනං.

"Who is hungry? Who is thirsty? Who will wear these clothes? Whose draught animals are weary? Let them harness a vehicle from here."

294.

294.

‘‘කො ඡත්තිච්ඡති ගන්ධඤ්ච, කො මාලං කො උපාහනං;

ඉතිස්සු තත්ථ ඝොසෙන්ති, කප්පකා සූදමාගධා;

සදා සායඤ්ච පාතො ච, අඞ්ගුරස්ස නිවෙසනෙ’’ති. –

"Who desires a parasol and perfume? Who desires garlands or sandals?" Thus the barbers, cooks, and bards proclaimed there, always in the evening and morning, in Aṅkura's residence.

චතස්සො ගාථා අඞ්ගුරස්ස පටිපත්තිං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා.

Four verses were included by the compilers to show Aṅkura's course of practice.

291. තත්ථ තතොති මරුකන්තාරතො. නිවත්තිත්වාති පටිනිවත්තිත්වා. අනුප්පත්වාන ද්වාරකන්ති ද්වාරවතීනගරං අනුපාපුණිත්වා. දානං පට්ඨපයි අඞ්ගුරොති යක්ඛෙන පරිපූරිතසකලකොට්ඨාගාරො සබ්බපාථෙය්‍යකං මහාදානං සො අඞ්ගුරො පට්ඨපෙසි. යංතුමස්ස සුඛාවහන්ති යං අත්තනො සම්පති ආයතිඤ්ච සුඛනිබ්බත්තකං.

291. Therein, 'from there' means from the Marukantāra desert. 'Having turned back' means having returned. 'Arriving at Dvāraka' means arriving at the city of Dvāravatī. 'Aṅkura established a gift' means: with all his storerooms filled by the yakkha, that Aṅkura established a great offering of all provisions. 'Which was indeed conducive to his happiness' means that which produces happiness for him both in the present and in the future.

293. කො [Pg.119] ඡාතොති කො ජිඝච්ඡිතො, සො ආගන්ත්වා යථාරුචි භුඤ්ජතූති අධිප්පායො. එසෙව නයො සෙසෙසුපි. තසිතොති පිපාසිතො. පරිදහිස්සතීති නිවාසෙස්සති පාරුපිස්සති චාති අත්ථො. සන්තානීති පරිස්සමප්පත්තානි. යොග්ගානීති රථවාහනානි. ඉතො යොජෙන්තු වාහනන්ති ඉතො යොග්ගසමූහතො යථාරුචිතං ගහෙත්වා වාහනං යොජෙන්තු.

293. 'Who is hungry?' means who is famished. Let them come and eat as they please—this is the intent. The same principle applies to the rest. 'Thirsty' means one who is thirsty. 'Will wear' means will clothe or cover themselves—this is the meaning. 'Weary' means exhausted. 'Yoked animals' means chariot teams. 'From here, let them harness the vehicle' means from this collection of teams, let them take what they please and yoke the vehicle.

294. කො ඡත්තිච්ඡතීති කො කිලඤ්ජඡත්තාදිභෙදං ඡත්තං ඉච්ඡති, සො ගණ්හාතූති අධිප්පායො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. ගන්ධන්ති චතුජ්ජාතියගන්ධාදිකං ගන්ධං. මාලන්ති ගන්ථිතාගන්ථිතභෙදං පුප්ඵං. උපාහනන්ති ඛල්ලබද්ධාදිභෙදං උපාහනං. ඉතිස්සූති එත්ථ සූති නිපාතමත්තං, ඉති එවං ‘‘කො ඡාතො, කො තසිතො’’තිආදිනාති අත්ථො. කප්පකාති න්හාපිතකා. සූදාති භත්තකාරකා. මාගධාති ගන්ධිනො. සදාති සබ්බකාලං දිවසෙ දිවසෙ සායඤ්ච පාතො ච තත්ථ අඞ්ගුරස්ස නිවෙසනෙ ඝොසෙන්ති උග්ඝොසෙන්තීති යොජනා.

294. 'Who desires an umbrella?' means who desires an umbrella of various kinds, such as a palm-leaf umbrella? Let them take it—this is the intent. The same principle applies to the rest. 'Perfume' means fragrances such as the four kinds of scents. 'A garland' means flowers, whether strung or unstrung. 'Footwear' means footwear of various kinds, such as sandals with straps. In 'itissūti,' 'sū' is merely a particle; the meaning is thus, as in 'who is hungry, who is thirsty,' and so on. 'Kappakā' means barbers. 'Sūdā' means cooks. 'Māgadhā' means perfumers. 'Sadā' means always, day after day, in the evening and in the morning, they announce or proclaim at Aṅgura's dwelling—this is the construction.

එවං මහාදානං පවත්තෙන්තස්ස ගච්ඡන්තෙ කාලෙ තිත්තිභාවතො අත්ථිකජනෙහි පවිවිත්තං විරළං දානග්ගං අහොසි. තං දිස්වා අඞ්කුරො දානෙ උළාරජ්ඣාසයතාය අතුට්ඨමානසො හුත්වා අත්තනො දානෙ නියුත්තං සින්ධකං නාම මාණවං ආමන්තෙත්වා –

As such a great offering was being given, with the passing of time, the alms-hall became deserted and sparsely attended by the needy because they were satiated. Seeing this, Aṅkura, with a mind unfulfilled due to his noble disposition for generosity, summoned a young man named Sindhaka who was employed in his almsgiving, and said:

295.

295.

‘‘සුඛං සුපති අඞ්කුරො, ඉති ජානාති මං ජනො;

දුක්ඛං සුපාමි සින්ධක, යං න පස්සාමි යාචකෙ.

“Aṅkura sleeps happily,” so the people think of me; “I sleep in sorrow, Sindhaka, for I see no beggars.”

296.

296.

‘‘සුඛං සුපති අඞ්කුරො, ඉති ජානාති මං ජනො;

දුක්ඛං සුපාමි සින්ධක, අප්පකෙ සු වනිබ්බකෙ’’ති. –

“Aṅkura sleeps happily,” so people think of me; “I sleep in sorrow, Sindhaka, when beggars are few.”

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ සුඛං සුපති අඞ්කුරො, ඉති ජානාති මං ජනොති ‘‘අඞ්කුරො රාජා යසභොගසමප්පිතො දානපති අත්තනො භොගසම්පත්තියා දානසම්පත්තියා ච සුඛං සුපති, සුඛෙනෙව නිද්දං උපගච්ඡති, සුඛං පටිබුජ්ඣතී’’ති එවං මං ජනො සම්භාවෙති. දුක්ඛං සුපාමි සින්ධකාති අහං පන සින්ධක දුක්ඛමෙව සුපාමි. කස්මා? යං න පස්සාමි යාචකෙති, යස්මා මම අජ්ඣාසයානුරූපං [Pg.120] දෙය්‍යධම්මපටිග්ගාහකෙ බහූ යාචකෙ න පස්සාමි, තස්මාති අත්ථො. අප්පකෙ සු වනිබ්බකෙති වනිබ්බකජනෙ අප්පකෙ කතිපයෙ ජාතෙ දුක්ඛං සුපාමීති යොජනා. සූති ච නිපාතමත්තං, අප්පකෙ වනිබ්බකජනෙ සතීති අත්ථො.

He spoke a pair of verses. Therein, 'Aṅkura sleeps happily, so the people know me' means: 'King Aṅkura, endowed with glory and wealth, a master of giving, sleeps happily due to his own accomplishment in wealth and accomplishment in giving. He falls asleep happily and awakens happily.' In this way, the people esteem me. 'I sleep in sorrow, Sindhaka' means: but I, Sindhaka, sleep in sorrow. Why? 'For I see no beggars' means: because I do not see many beggars, receivers of things to be given, in accordance with my inclination, that is the meaning. 'When beggars are few' means: when the beggars have become few, a small number, I sleep in sorrow—this is the construction. And 'sū' is merely a particle, meaning 'when there are few beggars.'

තං සුත්වා සින්ධකො තස්ස උළාරං දානාධිමුත්තිං පාකටතරං කාතුකාමො –

Hearing this, Sindhaka, wishing to make his noble resolve for giving even more manifest, said:

297.

297.

‘‘සක්කො චෙ තෙ වරං දජ්ජා, තාවතිංසානමිස්සරො;

කිස්ස සබ්බස්ස ලොකස්ස, වරමානො වරං වරෙ’’ති. –

“If Sakka, lord of the Tāvatiṃsa devas, were to grant you a boon, what boon for all the world would you, desiring a boon, choose?”

ගාථමාහ. තස්සත්ථො – තාවතිංසානං දෙවානං සබ්බස්ස ච ලොකස්ස ඉස්සරො සක්කො ‘‘වරං වරස්සු, අඞ්කුර, යංකිඤ්චි මනසිච්ඡිත’’න්ති තුය්හං වරං දජ්ජා දදෙය්‍ය චෙ, වරමානො පත්ථයමානො කිස්ස කීදිසං වරං වරෙය්‍යාසීති අත්ථො.

He spoke a verse. Its meaning is: If Sakka, the lord of the Tāvatiṃsa devas and of all the world, were to say to you, “Choose a boon, Aṅkura, whatever is desired in your mind,” and were to grant you a boon, what sort of boon would you, desiring and wishing, choose? This is the meaning.

අථ අඞ්කුරො අත්තනො අජ්ඣාසයං යාථාවතො පවෙදෙන්තො –

Then Aṅkura, revealing his own disposition as it truly was, said:

298.

298.

‘‘සක්කො චෙ මෙ වරං දජ්ජා, තාවතිංසානමිස්සරො;

කාලුට්ඨිතස්ස මෙ සතො, සූරියුග්ගමනං පති;

දිබ්බා භක්ඛා පාතුභවෙය්‍යුං, සීලවන්තො ච යාචකා.

“If Sakka, lord of the Tāvatiṃsa devas, were to grant me a boon, for me, being one who has risen at the proper time, toward the sun's rising, may divine foods appear, and virtuous beggars.

299.

299.

‘‘දදතො මෙ න ඛීයෙථ, දත්වා නානුතපෙය්‍යහං;

දදං චිත්තං පසාදෙය්‍යං, එතං සක්කං වරං වරෙ’’ති. – ද්වෙ ගාථා අභාසි;

“While I am giving, may it not be exhausted; having given, may I not regret; while giving, may I gladden my mind. This boon, Sakka, I would choose.” Thus, he spoke two verses.

298. තත්ථ කාලුට්ඨිතස්ස මෙ සතොති කාලෙ පාතො වුට්ඨිතස්ස අත්ථිකානං දක්ඛිණෙය්‍යානං අපචායනපාරිචරියාදිවසෙන උට්ඨානවීරියසම්පන්නස්ස මෙ සමානස්ස. සූරියුග්ගමනං පතීති සූරියුග්ගමනවෙලායං. දිබ්බා භක්ඛා පාතුභවෙය්‍යුන්ති දෙවලොකපරියාපන්නා ආහාරා උප්පජ්ජෙය්‍යුං. සීලවන්තො ච යාචකාති යාචකා ච සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා භවෙය්‍යුං.

298. Therein, 'of me, being one who has risen at the proper time' means: of me, having risen early in the morning, endowed with the energy of exertion for the sake of honoring and attending upon the needy and those worthy of offerings. 'Toward the sun's rising' means at the time of sunrise. 'May divine foods appear' means that foods pertaining to the deva-world would arise. 'And virtuous beggars' means that the beggars would be virtuous, endowed with wholesome qualities.

299. දදතො [Pg.121] මෙ න ඛීයෙථාති ආගතාගතානං දානං දදතො ච මෙ දෙය්‍යධම්මො න ඛීයෙථ, න පරික්ඛයං ගච්ඡෙය්‍ය. දත්වා නානුතපෙය්‍යහන්ති තඤ්ච දානං දත්වා කිඤ්චිදෙව අප්පසාදකං දිස්වා තෙන අහං පච්ඡා නානුතපෙය්‍යං. දදං චිත්තං පසාදෙය්‍යන්ති දදමානො චිත්තං පසාදෙය්‍යං, පසන්නචිත්තොයෙව හුත්වා දදෙය්‍යං. එතං සක්කං වරං වරෙති සක්කං දෙවානමින්දං ආරොග්‍යසම්පදා, දෙය්‍යධම්මසම්පදා, දක්ඛිණෙය්‍යසම්පදා, දෙය්‍යධම්මස්ස අපරිමිතසම්පදා, දායකසම්පදාති එතං පඤ්චවිධං වරං වරෙය්‍යං. එත්ථ ච ‘‘කාලුට්ඨිතස්ස මෙ සතො’’ති එතෙන ආරොග්‍යසම්පදා, ‘‘දිබ්බා භක්ඛා පාතුභවෙය්‍යු’’න්ති එතෙන දෙය්‍යධම්මසම්පදා, ‘‘සීලවන්තො ච යාචකා’’ති එතෙන දක්ඛිණෙය්‍යසම්පදා, ‘‘දදතො මෙ න ඛීයෙථා’’ති එතෙන දෙය්‍යධම්මස්ස අපරිමිතසම්පදා, ‘‘දත්වා නානුතපෙය්‍යහං, දදං චිත්තං පසාදෙය්‍ය’’න්ති එතෙහි දායකසම්පදාති ඉමෙ පඤ්ච අත්ථා වරභාවෙන ඉච්ඡිතා. තෙ ච ඛො දානමයපුඤ්ඤස්ස යාවදෙව උළාරභාවායාති වෙදිතබ්බා.

299. 'While I am giving, may it not be exhausted' means: while I am giving gifts to those who come again and again, may my store of things to be given not be exhausted, may it not come to an end. 'Having given, may I not regret' means: having given that gift, and seeing something even slightly displeasing, may I not later regret it on that account. 'While giving, may I gladden my mind' means: while giving, may I gladden my mind; may I give only with a gladdened mind. 'This boon, Sakka, I would choose' means: I would choose this fivefold boon from Sakka, the lord of the devas: the accomplishment of health, the accomplishment of things to be given, the accomplishment of worthy recipients, the accomplishment of immeasurable things to be given, and the accomplishment of the giver. Herein, 'of me, being one who has risen at the proper time' signifies the accomplishment of health; 'may divine foods appear' signifies the accomplishment of things to be given; 'and virtuous beggars' signifies the accomplishment of worthy recipients; 'while I am giving, may it not be exhausted' signifies the accomplishment of immeasurable things to be given; and 'having given, may I not regret; while giving, may I gladden my mind' signifies the accomplishment of the giver. These five matters are desired as a boon. And they should be understood as being solely for the sake of the greatness of the merit consisting of giving.

එවං අඞ්කුරෙන අත්තනො අජ්ඣාසයෙ පවෙදිතෙ තත්ථ නිසින්නො නීතිසත්ථෙ කතපරිචයො සොනකො නාම එකො පුරිසො තං අතිදානතො විච්ඡින්දිතුකාමො –

Thus, when Aṅkura had declared his own disposition, a certain man sitting there named Sonaka, who was well-versed in the science of polity, wishing to dissuade him from excessive giving, said:

300.

300.

‘‘න සබ්බවිත්තානි පරෙ පවෙච්ඡෙ, දදෙය්‍ය දානඤ්ච ධනඤ්ච රක්ඛෙ;

තස්මා හි දානා ධනමෙව සෙය්‍යො, අතිප්පදානෙන කුලා න හොන්ති.

“One should not give away all one's wealth to others; one should give gifts and also protect one's wealth. Therefore, wealth is indeed better than giving; through excessive giving, families do not endure.

301.

301.

‘‘අදානමතිදානඤ්ච නප්පසංසන්ති පණ්ඩිතා,තස්මා හි දානා ධනමෙව සෙය්‍යො,සමෙන වත්තෙය්‍ය ස ධීරධම්මො’’ති. –

“The wise do not praise not giving or excessive giving. Therefore, wealth is indeed better than giving; one should act with moderation—that is the way of the wise.”

ද්වෙ ගාථා අභාසි. සින්ධකො එවං පුනපි වීමංසිතුකාමො ‘‘න සබ්බවිත්තානී’’තිආදිමාහාති අපරෙ.

He spoke two verses. Others say that Sindhaka, wishing to investigate further, spoke, beginning with “One should not give away all one's wealth.”

300. තත්ථ සබ්බවිත්තානීති සවිඤ්ඤාණකඅවිඤ්ඤාණකප්පභෙදානි සබ්බානි විත්තූපකරණානි, ධනානීති අත්ථො. පරෙති පරම්හි, පරස්සාති අත්ථො[Pg.122]. න පවෙච්ඡෙති න දදෙය්‍ය, ‘‘දක්ඛිණෙය්‍යා ලද්ධා’’ති කත්වා කිඤ්චි අසෙසෙත්වා සබ්බසාපතෙය්‍යපරිච්චාගො න කාතබ්බොති අත්ථො. දදෙය්‍ය දානඤ්චාති සබ්බෙන සබ්බං දානධම්මො න කාතබ්බො, අථ ඛො අත්තනො ආයඤ්ච වයඤ්ච ජානිත්වා විභවානුරූපං දානඤ්ච දදෙය්‍ය. ධනඤ්ච රක්ඛෙති අලද්ධලාභලද්ධපරිරක්ඛණරක්ඛිතසම්බන්ධවසෙන ධනං පරිපාලෙය්‍ය.

300. Therein, 'all wealth' means all instruments of wealth, of the kinds with and without consciousness; the meaning is riches. 'To others' means to another, for another. 'Should not give away' means one should not give; the meaning is that, thinking, “Worthy recipients have been found,” one should not make a complete renunciation of all one's property, leaving nothing behind. 'One should give gifts and' means one should not perform an act of giving with one's entire property, but rather, knowing one's income and expenses, one should give a gift in accordance with one's means. 'Protect one's wealth' means one should manage one's wealth by way of acquiring what has not been acquired, preserving what has been acquired, and consolidating what has been preserved.

‘‘එකෙන භොගෙ භුඤ්ජෙය්‍ය, ද්වීහි කම්මං පයොජයෙ;

චතුත්ථඤ්ච නිධාපෙය්‍ය, ආපදාසු භවිස්සතී’’ති. (දී. නි. 3.265) –

“With one part, one should enjoy one's possessions; with two, one should apply it to one's work; and the fourth, one should set aside; it will be there for times of need.”

වුත්තවිධිනා වා ධනං රක්ඛෙය්‍ය තම්මූලකත්තා දානස්ස. තයොපි මග්ගා අඤ්ඤමඤ්ඤවිසොධනෙන පටිසෙවිතබ්බාති හි නීතිචින්තකා. තස්මා හීති යස්මා ධනඤ්ච රක්ඛන්තො දානඤ්ච කරොන්තො උභයලොකහිතාය පටිපන්නො හොති ධනමූලකඤ්ච දානං, තස්මා දානතො ධනමෙව සෙය්‍යො සුන්දරතරොති අතිදානං න කාතබ්බන්ති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අතිප්පදානෙන කුලා න හොන්තී’’ති, ධනස්ස පමාණං අජානිත්වා දානස්ස තං නිස්සාය අතිප්පදානපසඞ්ගෙන කුලානි න හොන්ති නප්පවත්තන්ති, උච්ඡිජ්ජන්තීති අත්ථො.

One should protect wealth according to the method stated, as it is the root of giving. These three paths should be cultivated by mutually refining one another, as those skilled in statecraft say. Therefore, because one who, while protecting wealth, also gives alms, is practicing for the benefit of both worlds, and because giving is rooted in wealth, wealth is indeed better and more beautiful than giving—meaning excessive giving should not be done. Hence it is said, "Families do not endure through excessive giving." Not knowing the measure of wealth and relying on it for excessive giving, families do not continue; they are cut off—this is the meaning.

301. ඉදානි විඤ්ඤූනං පසංසිතමෙවත්ථං පතිට්ඨපෙන්තො ‘‘අදානමතිදානඤ්චා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අදානමතිදානඤ්චාති සබ්බෙන සබ්බං කටච්ඡුභික්ඛායපි තණ්ඩුලමුට්ඨියාපි අදානං, පමාණං අතික්කමිත්වා පරිච්චාගසඞ්ඛාතං අතිදානඤ්ච පණ්ඩිතා බුද්ධිමන්තො සපඤ්ඤජාතිකා නප්පසංසන්ති න වණ්ණයන්ති. සබ්බෙන සබ්බං අදානෙන හි සම්පරායිකතො අත්ථතො පරිබාහිරො හොති. අතිදානෙන දිට්ඨධම්මිකපවෙණී න පවත්තති. සමෙන වත්තෙය්‍යාති අවිසමෙන ලොකියසරික්ඛකෙන සමාහිතෙන මජ්ඣිමෙන ඤායෙන පවත්තෙය්‍ය. ස ධීරධම්මොති යා යථාවුත්තා දානාදානප්පවත්ති, සො ධීරානං ධිතිසම්පන්නානං නීතිනයකුසලානං ධම්මො, තෙහි ගතමග්ගොති දීපෙති.

301. Now, establishing the meaning praised by the wise, he speaks the verse: "Neither non-giving nor excessive giving." There, "neither non-giving nor excessive giving" means that the wise, the intelligent, those of discerning nature, do not praise or commend either complete non-giving—not even a ladleful of alms-food or a handful of rice—or excessive giving, which is called relinquishment going beyond measure. For by complete non-giving, one becomes utterly excluded from benefit in the future life. By excessive giving, the continuity of one's present-life livelihood does not proceed. "One should act with balance" means one should proceed impartially, in a worldly manner, composedly, and by a middle way of justice. "That is the way of the steadfast" means that the aforementioned practice of giving and not giving is the Dhamma of the steadfast, those endowed with perseverance, skilled in policy and method; it reveals the path they have gone.

තං [Pg.123] සුත්වා අඞ්කුරො තස්ස අධිප්පායං පරිවත්තෙන්තො –

Having heard this, Aṅkura, seeking to change that opinion, said:

302.

302.

‘‘අහො වත රෙ අහමෙව දජ්ජං, සන්තො ච මං සප්පුරිසා භජෙය්‍යුං;

මෙඝොව නින්නානි පරිපූරයන්තො, සන්තප්පයෙ සබ්බවනිබ්බකානං.

"Oh, if only I might give, indeed, and may good, peaceful people associate with me! Like a cloud filling the hollows, I would satisfy all beggars."

303.

303.

‘‘යස්ස යාචනකෙ දිස්වා, මුඛවණ්ණො පසීදති;

දත්වා අත්තමනො හොති, තං ඝරං වසතො සුඛං.

"Whose face brightens upon seeing beggars, and having given, one is glad at heart; happy is dwelling in that household."

304.

304.

‘‘යස්ස යාචනකෙ දිස්වා, මුඛවණ්ණො පසීදති;

දත්වා අත්තමනො හොති, එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා.

"Whose face brightens upon seeing beggars, and having given, one is glad at heart—this is the accomplishment of the sacrifice."

305.

305.

‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො, දදං චිත්තං පසාදයෙ;

දත්වා අත්තමනො හොති, එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා’’ති. –

"Before giving, one is joyful; while giving, one gladdens the mind; having given, one is glad at heart. This is the accomplishment of the sacrifice."

චතූහි ගාථාහි අත්තනා පටිපජ්ජිතබ්බවිධිං පකාසෙසි.

With four verses, he declared the method of his own practice.

302. තත්ථ අහො වතාති සාධු වත. රෙති ආලපනං. අහමෙව දජ්ජන්ති අහං දජ්ජමෙව. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – මාණව, ‘‘දානා ධනමෙව සෙය්‍යො’’ති යදි අයං නීතිකුසලානං වාදො තව හොතු, කාමං අහං දජ්ජමෙව. සන්තො ච මං සප්පුරිසා භජෙය්‍යුන්ති තස්මිඤ්ච දානෙ සන්තො උපසන්තකායවචීමනොසමාචාරා සප්පුරිසා සාධවො මං භජෙය්‍යුං උපගච්ඡෙය්‍යුං. මෙඝොව නින්නානි පරිපූරයන්තොති අහං අභිප්පවස්සන්තො මහාමෙඝො විය නින්නානි නින්නට්ඨානානි සබ්බෙසං වනිබ්බකානං අධිප්පායෙ පරිපූරයන්තො අහො වත තෙ සන්තප්පෙය්‍යන්ති.

302. Here, "aho vata" means "how good indeed." "Re" is an address. "Ahameva dajjaṃ" means "I should give indeed." The concise meaning here is: "Young man, if this saying of those skilled in policy, 'Wealth is better than giving,' is your view, then as you wish, I shall give indeed. And in that giving, may good people, those of peaceful bodily, verbal, and mental conduct, the virtuous, associate with me, approach me. Like a great cloud raining down, filling the hollows, so may I, filling the desires of all beggars, oh, how wonderful it would be to satisfy them."

303. යස්ස යාචනකෙ දිස්වාති යස්ස පුග්ගලස්ස ඝරමෙසිනො යාචනකෙ දිස්වා ‘‘පඨමං තාව උපට්ඨිතං වත මෙ පුඤ්ඤක්ඛෙත්ත’’න්ති සද්ධාජාතස්ස මුඛවණ්ණො පසීදති, යථාවිභවං පන තෙසං දානං දත්වා අත්තමනො පීතිසොමනස්සෙහි ගහිතචිත්තො හොති. තන්ති යදෙත්ථ යාචකානං දස්සනං[Pg.124], තෙන ච දිස්වා චිත්තස්ස පසාදනං, යථාරහං දානං දත්වා ච අත්තමනතා.

303. "Seeing a supplicant" means when a householder sees supplicants and, with faith arisen, thinks, "Ah, a field of merit has come to me first," the expression on their face brightens. Giving according to their means, their heart is filled with delight and joy. This refers to the seeing of supplicants, the gladdening of the mind upon seeing them, and the happiness in giving appropriately.

304. එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදාති එසා යඤ්ඤස්ස සම්පත්ති පාරිපූරි, නිප්ඵත්තීති අත්ථො.

304. "This is the accomplishment of the sacrifice"—this is the accomplishment, the fulfillment, the completion of the sacrifice; this is the meaning.

305. පුබ්බෙව දානා සුමනොති ‘‘සම්පත්තීනං නිදානං අනුගාමිකං නිධානං නිධෙස්සාමී’’ති මුඤ්චනචෙතනාය පුබ්බෙ එව දානූපකරණස්ස සම්පාදනතො පට්ඨාය සුමනො සොමනස්සජාතො භවෙය්‍ය. දදං චිත්තං පසාදයෙති දදන්තො දෙය්‍යධම්මං දක්ඛිණෙය්‍යහත්ථෙ පතිට්ඨාපෙන්තො ‘‘අසාරතො ධනතො සාරාදානං කරොමී’’ති අත්තනො චිත්තං පසාදෙය්‍ය. දත්වා අත්තමනො හොතීති දක්ඛිණෙය්‍යානං දෙය්‍යධම්මං පරිච්චජිත්වා ‘‘පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං නාම මයා අනුට්ඨිතං, අහො සාධු සුට්ඨූ’’ති අත්තමනො පමුදිතමනො පීතිසොමනස්සජාතො හොති. එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදාති යා අයං පුබ්බචෙතනා මුඤ්ජචෙතනා අපරචෙතනාති ඉමෙසං කම්මඵලසද්ධානුගතානං සොමනස්සපරිග්ගහිතානං තිස්සන්නං චෙතනානං පාරිපූරි, එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා දානස්ස සම්පත්ති, න ඉතො අඤ්ඤථාති අධිප්පායො.

305. "Before giving, one is joyful" means that from the moment of preparing the gift, with the intention of relinquishing it, thinking, "I will lay down a treasure, a provision that follows after, a hidden store," one should become joyful and happy. "While giving, one gladdens the mind" means that as one places the gift in the hands of a worthy recipient, thinking, "I am taking the essence from what is without essence, from wealth," one should gladden one's own mind. "Having given, one is content" means that having relinquished the gift to the worthy recipients, one thinks, "Indeed, what was taught by the wise has been accomplished by me, oh, how good, how well done!" and is content, with a joyful mind, born of delight and satisfaction. "This is the accomplishment of the offering" means that the completeness of these three intentions—the prior intention, the intention of relinquishing, and the subsequent intention—which are accompanied by faith in the results of actions and embraced by satisfaction, this is the accomplishment of the offering, the perfection of giving. There is no other way—this is the meaning.

එවං අඞ්කුරො අත්තනො පටිපජ්ජනවිධිං පකාසෙත්වා භිය්‍යොසොමත්තාය අභිවඩ්ඪමානදානජ්ඣාසයො දිවසෙ දිවසෙ මහාදානං පවත්තෙසි. තෙන තදා සබ්බරජ්ජානි උන්නඞ්ගලානි කත්වා මහාදානෙ දිය්‍යමානෙ පටිලද්ධසබ්බූපකරණා මනුස්සා අත්තනො අත්තනො කම්මන්තෙ පහාය යථාසුඛං විචරිංසු, තෙන රාජූනං කොට්ඨාගාරානි පරික්ඛයං අගමංසු. තතො රාජානො අඞ්කුරස්ස දූතං පාහෙසුං – ‘‘භොතො දානං නිස්සාය අම්හාකං ආයස්ස විනාසො අහොසි, කොට්ඨාගාරානි පරික්ඛයං ගතානි, තත්ථ යුත්තමත්තං ඤාතබ්බ’’න්ති.

Thus, Aṅkura, having demonstrated his own method of practice and with an ever-increasing inclination for generosity, established a great almsgiving day by day. At that time, with farming ceased in all the kingdoms, and receiving all necessary provisions from the great almsgiving, people abandoned their own work and wandered about at will. As a result, the royal treasuries were depleted. Then the kings sent a messenger to Aṅkura: "Due to your generosity, our revenue has been destroyed, and the treasuries have been exhausted. Therefore, a suitable limit should be known."

තං සුත්වා අඞ්කුරො දක්ඛිණාපථං ගන්ත්වා දමිළවිසයෙ සමුද්දස්ස අවිදූරට්ඨානෙ මහතියො අනෙකදානසාලායො කාරාපෙත්වා මහාදානානි පවත්තෙන්තො යාවතායුකං ඨත්වා කායස්ස භෙදා පරං [Pg.125] මරණා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති. තස්ස දානවිභූතිඤ්ච සග්ගූපපත්තිඤ්ච දස්සෙන්තො සඞ්ගීතිකාරා –

Having heard that, Aṅkura went to the Southern Path and in the Damila country, in a place not far from the sea, had many great alms halls built. Continuously providing great alms, he remained as long as he lived. At the dissolution of his body, after death, he was reborn in the Tāvatiṃsa heaven. The compilers of the Saṅgīti, showing the magnificence of his generosity and his arising in heaven, said—

306.

306.

‘‘සට්ඨි වාහසහස්සානි, අඞ්කුරස්ස නිවෙසනෙ;

භොජනං දීයතෙ නිච්චං, පුඤ්ඤපෙක්ඛස්ස ජන්තුනො.

"Sixty thousand cartloads, in Aṅkura's abode; food is given constantly to the populace by the one who seeks merit."

307.

307.

‘‘තිසහස්සානි සූදා හි, ආමුත්තමණිකුණ්ඩලා;

අඞ්කුරං උපජීවන්ති, දානෙ යඤ්ඤස්ස වාවටා.

"Indeed, three thousand cooks, adorned with jeweled earrings, subsist on Aṅkura, engaged in giving, in the sacrifice."

308.

308.

‘‘සට්ඨි පුරිසසහස්සානි, ආමුත්තමණිකුණ්ඩලා;

අඞ්කුරස්ස මහාදානෙ, කට්ඨං ඵාලෙන්ති මාණවා.

"Sixty thousand men, adorned with jeweled earrings, at Aṅkura's great almsgiving, young men split the wood."

309.

309.

‘‘සොළසිත්ථිසහස්සානි, සබ්බාලඞ්කාරභූසිතා;

අඞ්කුරස්ස මහාදානෙ, විධා පිණ්ඩෙන්ති නාරියො.

"Sixteen thousand women, adorned with all ornaments, at Aṅkura's great almsgiving, the women prepare the food offerings."

310.

310.

‘‘සොළසිත්ථිසහස්සානි, සබ්බාලඞ්කාරභූසිතා;

අඞ්කුරස්ස මහාදානෙ, දබ්බිගාහා උපට්ඨිතා.

"Sixteen thousand women, adorned with all ornaments, stood attending with ladles at Aṅkura's great almsgiving."

311.

311.

‘‘බහුං බහූනං පාදාසි, චිරං පාදාසි ඛත්තියො;

සක්කච්චඤ්ච සහත්ථා ච, චිත්තීකත්වා පුනප්පුනං.

"He gave much to many, the noble one gave for a long time; respectfully and with his own hands, repeatedly making it esteemed."

312.

312.

‘‘බහූ මාසෙ ච පක්ඛෙ ච, උතුසංවච්ඡරානි ච;

මහාදානං පවත්තෙසි, අඞ්කුරො දීඝමන්තරං.

"For many months and fortnights, seasons and years, Aṅkura maintained the great almsgiving for a long time."

313.

313.

‘‘එවං දත්වා යජිත්වා ච, අඞ්කුරො දීඝමන්තරං;

සො හිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසූපගො අහූ’’ති. – ගාථා ආහංසු;

"Having given thus and sacrificed, Aṅkura for a long time, he abandoned the human body and went to Tāvatiṃsa." So they spoke the verses.

306. තථ සට්ඨි වාහසහස්සානීති වාහානං සට්ඨිසහස්සානි ගන්ධසාලිතණ්ඩුලාදිපූරිතවාහානං සට්ඨිසහස්සානි. පුඤ්ඤපෙක්ඛස්ස දානජ්ඣාසයස්ස දානාධිමුත්තස්ස අඞ්කුරස්ස නිවෙසනෙ නිච්චං දිවසෙ දිවසෙ ජන්තුනො සත්තකායස්ස භොජනං දීයතෙති යොජනා.

306. There, "sixty thousand cartloads" means sixty thousand cartloads, sixty thousand cartloads filled with fragrant rice and so forth. The connection is that in the dwelling of Aṅkura, who seeks merit, whose inclination is toward giving, who is devoted to generosity, food was given daily to living beings.

307-8. තිසහස්සානි සූදා හීති තිසහස්සමත්තා සූදා භත්තකාරකා. තෙ ච ඛො පන පධානභූතා අධිප්පෙතා, තෙසු එකමෙකස්ස පන [Pg.126] වචනකරා අනෙකාති වෙදිතබ්බා. ‘‘තිසහස්සානි සූදාන’’න්ති ච පඨන්ති. ආමුත්තමණිකුණ්ඩලාති නානාමණිවිචිත්තකුණ්ඩලධරා. නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං, ආමුත්තකටකකටිසුත්තාදිආභරණාපි තෙ අහෙසුං. අඞ්කුරං උපජීවන්තීති තං උපනිස්සාය ජීවන්ති, තප්පටිබද්ධජීවිකා හොන්තීති අත්ථො. දානෙ යඤ්ඤස්ස වාවටාති මහායාගසඤ්ඤිතස්ස යඤ්ඤස්ස දානෙ යජනෙ වාවටා උස්සුක්කං ආපන්නා. කට්ඨං ඵාලෙන්ති මාණවාති නානප්පකාරානං ඛජ්ජභොජ්ජාදිආහාරවිසෙසානං පචනාය අලඞ්කතපටියත්තා තරුණමනුස්සා කට්ඨානි ඵාලෙන්ති විදාලෙන්ති.

307-8. "Indeed, three thousand cooks" means three thousand cooks, meal preparers. And it should be understood that these were the principal ones intended, and each of them had many subordinates. Some also recite, "Three thousand of the cooks." "Adorned with jeweled earrings" means they wore various jeweled and ornate earrings. This is just an example; they also had ornaments such as bracelets, waistbands, and so forth. "Subsist on Aṅkura" means they lived dependent on him, their livelihood was connected to him—this is the meaning. "Engaged in giving, in the sacrifice" means they were eager and enthusiastic in giving and sacrificing in the sacrifice known as the great offering. "Young men split wood" refers to young men, adorned and prepared for cooking various kinds of food and drink, splitting and cutting wood.

309. විධාති විධාතබ්බානි භොජනයොග්ගානි කටුකභණ්ඩානි. පිණ්ඩෙන්තීති පිසනවසෙන පයොජෙන්ති.

309. "Vidhā" means ingredients suitable for food, including pungent condiments, which are to be prepared. "Piṇḍenti" means they utilize them by grinding.

310. දබ්බිගාහාති කටච්ඡුගාහිකා. උපට්ඨිතාති පරිවෙසනට්ඨානං උපගන්ත්වා ඨිතා හොන්ති.

310. "Ladle-bearers" means those who hold ladles. "Attended" means they approached the serving place and stood there.

311. බහුන්ති මහන්තං පහූතිකං. බහූනන්ති අනෙකෙසං. පාදාසීති පකාරෙහි අදාසි. චීරන්ති චිරකාලං. වීසතිවස්සසහස්සායුකෙසු හි මනුස්සෙසු සො උප්පන්නො. බහුං බහූනං චිරකාලඤ්ච දෙන්තො යථා අදාසි, තං දස්සෙතුං ‘‘සක්කච්චඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සක්කච්චන්ති සාදරං, අනපවිද්ධං අනවඤ්ඤාතං කත්වා. සහත්ථාති සහත්ථෙන, න ආණාපනමත්තෙන. චිත්තීකත්වාති ගාරවබහුමානයොගෙන චිත්තෙන කරිත්වා පූජෙත්වා. පුනප්පුනන්ති බහුසො න එකවාරං, කතිපයවාරෙ වා අකත්වා අනෙකවාරං පාදාසීති යොජනා.

311. "Much" (bahuṃ) means great and abundant. "To many" (bahūnaṃ) means to numerous ones. "He gave" (pādāsi) means he gave in various ways. "For a long time" (ciraṃ) means for a long time. For he was born among humans whose lifespan was twenty thousand years. To show how he gave abundantly to many for a long time, it is said, "carefully" (sakkaccaṃ), and so forth. Here, "carefully" means respectfully, without discarding or despising. "With his own hands" (sahatthā) means with his own hand, not merely by command. "Having honored" (cittīkatvā) means having done so with a mind joined to reverence and esteem, having venerated. "Again and again" (punappunaṃ) means repeatedly, not just once or a few times, but many times; this is the connection with "he gave".

312. ඉදානි තමෙව පුනප්පුනං කරණං විභාවෙතුං ‘‘බහූ මාසෙ චා’’ති ගාථමාහංසු. තත්ථ බහූ මාසෙති චිත්තමාසාදිකෙ බහූ අනෙකෙ මාසෙ. පක්ඛෙති කණ්හසුක්කභෙදෙ බහූ පක්ඛෙ. උතුසංවච්ඡරානි චාති වසන්තගිම්හාදිකෙ බහූ උතූ ච සංවච්ඡරානි ච, සබ්බත්ථ අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. දීඝමන්තරන්ති දීඝකාලමන්තරං. එත්ථ ච ‘‘චිරං පාදාසී’’ති චිරකාලං දානස්ස පවත්තිතභාවං වත්වා පුන තස්ස නිරන්තරමෙව පවත්තිතභාවං දස්සෙතුං ‘‘බහූ මාසෙ’’තිආදි වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

312. Now, to elaborate on that very same repeated act, they spoke the verse beginning, "for many months" (bahū māse ca). Here, "for many months" means for many, numerous months, such as the month of Citta and others. "Fortnights" (pakkhe) means many fortnights, distinguished as dark and bright. "Seasons and years" (utusaṃvaccharāni ca) means many seasons such as spring and summer, and also years; in all these instances, the term is used in the sense of uninterrupted duration. "A long interval" (dīghamantaraṃ) means a long period of time. Here, having stated "he gave for a long time" (ciraṃ pādāsi), thus referring to the continued existence of giving for a long time, in order to show that this continued without interruption, "for many months" (bahū māse), and so forth, was said; this should be understood.

313. එවන්ති [Pg.127] වුත්තප්පකාරෙන. දත්වා යජිත්වා චාති අත්ථතො එකමෙව, කෙසඤ්චි දක්ඛිණෙය්‍යානං එකච්චස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස පරිච්චජනවසෙන දත්වා, පුන ‘‘බහුං බහූනං පාදාසී’’ති වුත්තනයෙන අත්ථිකානං සබ්බෙසං යථාකාමං දෙන්තො මහායාගවසෙන යජිත්වා. සො හිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසූපගො අහූති සො අඞ්කුරො ආයුපරියොසානෙ මනුස්සත්ථභාවං පහාය පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන තාවතිංසදෙවනිකායූපගො අහොසි.

313. "Thus" (evaṃ) means in the manner explained. "Having given and sacrificed" (datvā yajitvā ca) means essentially the same thing: having given to some worthy recipients by relinquishing certain possessions as gifts, and then, as stated in the phrase "he gave much to many" (bahuṃ bahūnaṃ pādāsi), having sacrificed in a great sacrifice by giving as they pleased to all who desired. "Having abandoned the human body, he went to the realm of the Thirty-Three" (so hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū) means that Aṅkura, at the end of his lifespan, having abandoned the human state, was reborn among the devas of the Tāvatiṃsa realm.

එවං තස්මිං තාවතිංසෙසු නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තෙ අම්හාකං භගවතො කාලෙ ඉන්දකො නාම මාණවො ආයස්මතො අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස පිණ්ඩාය චරන්තස්ස පසන්නමානසො කටච්ඡුභික්ඛං දාපෙසි. සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා ඛෙත්තගතස්ස පුඤ්ඤස්ස ආනුභාවෙන තාවතිංසෙසු මහිද්ධිකො මහානුභාවො දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො දිබ්බෙහි රූපාදීහි දසහි ඨානෙහි අඞ්කුරං දෙවපුත්තං අභිභවිත්වා විරොචති. තෙන වුත්තං –

Thus, while he, Aṅkura, having been reborn among the Tāvatiṃsa devas, was experiencing divine prosperity, in the time of our Blessed One, a young man named Indaka, with a faithful mind, offered a ladleful of almsfood to the Venerable Anuruddha Thera as he was going for alms. Later, after passing away, due to the power of merit sown in a good field, he was reborn as a mighty and powerful deva in the Tāvatiṃsa realm, surpassing the deva Aṅkura in ten divine qualities such as form, and shone forth. Therefore, it was said:

314.

314.

‘‘කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන, අනුරුද්ධස්ස ඉන්දකො;

සො හිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසූපගො අහු.

“Having given a ladleful of almsfood to Anuruddha, Indaka, abandoning his human body, went to the Tāvatiṃsa realm.”

315.

315.

‘‘දසහි ඨානෙහි අඞ්කුරං, ඉන්දකො අතිරොචති;

රූපෙ සද්දෙ රසෙ ගන්ධෙ, ඵොට්ඨබ්බෙ ච මනොරමෙ.

“In ten respects Indaka surpasses Aṅkura: in pleasing form, sound, taste, smell, and touch.”

316.

316.

‘‘ආයුනා යසසා චෙව, වණ්ණෙන ච සුඛෙන ච;

ආධිපච්චෙන අඞ්කුරං, ඉන්දකො අතිරොචතී’’ති.

“By lifespan, glory, beauty, happiness, and dominion, Indaka surpasses Aṅkura.”

314-5. තත්ථ රූපෙති රූපහෙතු, අත්තනො රූපසම්පත්තිනිමිත්තන්ති අත්ථො. සද්දෙතිආදීසුපි එසෙව නයො. ආයුනාති ජීවිතෙන. නනු ච දෙවානං ජීවිතං පරිච්ඡින්නප්පමාණං වුත්තං. සච්චං වුත්තං, තං පන යෙභුය්‍යවසෙන. තථා හි එකච්චානං දෙවානං යොගවිපත්තිආදිනා අන්තරාමරණං හොතියෙව. ඉන්දකො පන තිස්සො වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසහස්සානි පරිපූරෙතියෙව. තෙන වුත්තං ‘‘ආයුනා අතිරොචතී’’ති. යසසාති මහතියා පරිවාරසම්පත්තියා. වණ්ණෙනාති සණ්ඨානසම්පත්තියා. වණ්ණධාතුසම්පදා පන ‘‘රූපෙ’’ති ඉමිනා වුත්තායෙව. ආධිපච්චෙනාති ඉස්සරියෙන.

314-5. Here, "in form" (rūpe) means due to form, that is, the cause for one's own attainment of beauty. The same principle applies to "in sound" (saddeti) and so forth. "By lifespan" (āyunā) means by life. But isn’t it said that the lifespan of devas is of a fixed duration? It is indeed said so, but that is generally the case. For some devas, due to failures in yogic practice or other reasons, death does occur prematurely. However, Indaka lives out the full span of three crores and sixty thousand years. Hence, it is said, "he surpasses in lifespan" (āyunā atirocati). "By glory" (yasasā) means through great retinue and abundance. "By beauty" (vaṇṇena) refers to excellence in physical structure. The perfection of complexion, however, is already stated by the term "in form" (rūpe). "By dominion" (ādhipaccena) signifies dominion.

එවං අඞ්කුරෙ ච ඉන්දකෙ ච තාවතිංසෙසු නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තෙසු අම්හාකං භගවා අභිසම්බොධිතො සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ ආසාළ්හිපුණ්ණමායං [Pg.128] සාවත්ථිනගරද්වාරෙ කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ යමකපාටිහාරියං කත්වා අනුක්කමෙන තිපදවික්කමෙන තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකමූලෙ පණ්ඩුකම්බලසිලායං යුගන්ධරපබ්බතෙ බාලසූරියො විය විරොචමානො දසහි ලොකධාතූහි සන්නිපතිතාය දෙවබ්‍රහ්මපරිසාය ජුතිං අත්තනො සරීරප්පභාය අභිභවන්තො අභිධම්මං දෙසෙතුං නිසින්නො අවිදූරෙ නිසින්නං ඉන්දකං, ද්වාදසයොජනන්තරෙ නිසින්නං අඞ්කුරඤ්ච දිස්වා දක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තිවිභාවනත්ථං –

Thus, while Aṅkura and Indaka, having been reborn among the Tāvatiṃsa devas, were experiencing divine prosperity, our Blessed One, in the seventh year after his supreme enlightenment, on the full-moon day of Āsāḷha, having performed the Twin Miracle at the gate of Sāvatthi city at the foot of the Kaṇḍamba tree, ascended to the Tāvatiṃsa heaven in three strides and sat upon the Paṇḍukambala stone at the foot of the Pāricchattaka tree on Mount Yugandhara. Shining like the morning sun, he, with the radiance of his own body, surpassed the splendor of the assembly of devas and Brahmās gathered from the ten world-systems. Seated to expound the Abhidhamma, he saw Indaka sitting not far away and Aṅkura sitting at a distance of twelve yojanas. To reveal the excellence of the recipient of the offering, he—

‘‘මහාදානං තයා දින්නං, අඞ්කුර දීඝමන්තරං;

අතිදූරෙ නිසින්නොසි, ආගච්ඡ මම සන්තිකෙ’’ති. –

“A great gift was given by you, Aṅkura, for a long time; you are seated very far away, come into my presence.”

ගාථමාහ. තං සුත්වා අඞ්කුරො ‘‘භගවා මයා චිරකාලං බහුං දෙය්‍යධම්මං පරිච්චජිත්වා පවත්තිතම්පි මහාදානං දක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තිවිරහෙන අඛෙත්තෙ වුත්තබීජං විය න උළාරඵලං අහොසි, ඉන්දකස්ස පන කටච්ඡුභික්ඛාදානම්පි දක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තියා සුඛෙත්තෙ වුත්තබීජං විය අතිවිය උළාරඵලං ජාත’’න්ති ආහ. තමත්ථං දස්සෙන්තෙ සඞ්ගීතිකාරා –

He spoke this verse. Hearing that, Aṅkura said: "Blessed One, the great almsgiving I maintained for a long time, having relinquished much wealth, did not yield abundant fruit because of the lack of an excellent recipient, like seed sown in barren ground. But Indaka's offering of even a ladleful of almsfood yielded exceedingly abundant fruit because of the excellence of the recipient, like seed sown in fertile ground." To explain this meaning, the compilers of the Council said:

317.

317.

‘‘තාවතිංසෙ යදා බුද්ධො, සිලායං පණ්ඩුකම්බලෙ;

පාරිච්ඡත්තයමූලම්හි, විහාසි පුරිසුත්තමො.

“When the Buddha, the Supreme Man, dwelled in Tāvatiṃsa, on the Paṇḍukambala stone slab, at the foot of the Pāricchattaka tree.”

318.

318.

‘‘දසසු ලොකධාතූසු, සන්නිපතිත්වාන දෙවතා;

පයිරුපාසන්ති සම්බුද්ධං, වසන්තං නගමුද්ධනි.

“From ten world-systems, devas assembled; they attended upon the Sambuddha, dwelling on the mountain peak.”

319.

319.

‘‘න කොචි දෙවො වණ්ණෙන, සම්බුද්ධං අතිරොචති;

සබ්බෙ දෙවෙ අතික්කම්ම, සම්බුද්ධොව විරොචති.

“No deva surpasses the Sambuddha in beauty; having transcended all devas, the Sambuddha alone shines forth.”

320.

320.

‘‘යොජනානි දස ද්වෙ ච, අඞ්කුරොයං තදා අහු;

අවිදූරෙව බුද්ධස්ස, ඉන්දකො අතිරොචති.

“Twelve yojanas away, Aṅkura was then; not far from the Buddha, Indaka shone forth.”

321.

321.

‘‘ඔලොකෙත්වාන සම්බුද්ධො, අඞ්කුරඤ්චාපි ඉන්දකං;

දක්ඛිණෙය්‍යං සම්භාවෙන්තො, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

“Having looked upon Aṅkura and also Indaka, the Sambuddha, honoring the worthy recipient, spoke these words.”

322.

322.

‘‘මහාදානං තයා දින්නං, අඞ්කුරං දීඝමන්තරං;

අතිදූරෙ නිසින්නොසි, ආගච්ඡ මම සන්තිකෙ.

“A great gift was given by you, Aṅkura, for a long time; you are seated very far away, come into my presence.”

323.

323.

‘‘චොදිතො [Pg.129] භාවිතත්තෙන, අඞ්කුරො ඉදමබ්‍රවි;

කිං මය්හං තෙන දානෙන, දක්ඛිණෙය්‍යෙන සුඤ්ඤතං.

“Urged by the Developed One, Aṅkura said this: 'What use is that gift to me, since it was empty of a worthy recipient?'”

324.

324.

‘‘අයං සො ඉන්දකො යක්ඛො, දජ්ජා දානං පරිත්තකං;

අතිරොචති අම්හෙහි, චන්දො තාරගණෙ යථා.

“This is that Indaka the yakkha, who gave a small offering; he outshines us, like the moon among the stars.”

325.

325.

‘‘උජ්ජඞ්ගලෙ යථා ඛෙත්තෙ, බීජං බහුම්පි රොපිතං;

න විපුලං ඵලං හොති, නපි තොසෙති කස්සකං.

“Just as in a barren field, though much seed is sown, the yield is not abundant, nor does it satisfy the farmer.”

326.

326.

‘‘තථෙව දානං බහුකං, දුස්සීලෙසු පතිට්ඨිතං;

න විපුලං ඵලං හොති, නපි තොසෙති දායකං.

“So too, a gift, though abundant, when established among the immoral, does not yield abundant fruit, nor does it satisfy the giver.”

327.

327.

‘‘යථාපි භද්දකෙ ඛෙත්තෙ, බීජං අප්පම්පි රොපිතං;

සම්මා ධාරං පවෙච්ඡන්තෙ, ඵලං තොසෙසි කස්සකං.

“Just as in a fertile field, even a little seed sown, when the rain falls properly, yields fruit that delights the farmer.”

328.

328.

‘‘තථෙව සීලවන්තෙසු, ගුණවන්තෙසු තාදිසු;

අප්පකම්පි කතං කාරං, පුඤ්ඤං හොති මහප්ඵල’’න්ති. – ගාථායො අවොචුං;

“Similarly, among the virtuous, those endowed with good qualities, and such ones, even a small deed done becomes merit of great fruit.”—these verses were spoken;

317. තත්ථ තාවතිංසෙති තාවතිංසභවනෙ. සිලායං පණ්ඩුකම්බලෙති පණ්ඩුකම්බලනාමකෙ සිලාසනෙ පුරිසුත්තමො බුද්ධො යදා විහාසීති යොජනා.

317. Here, 'in Tāvatiṃsa' (tāvatiṃse) means in the Tāvatiṃsa realm. 'On the Paṇḍukambala stone' (silāyaṃ paṇḍukambale) means when the Buddha, the Supreme Man, dwelled on the stone seat named Paṇḍukambala—this is the connection.

318. දසසු ලොකධාතූසු, සන්නිපතිත්වාන දෙවතාති ජාතිඛෙත්තසඤ්ඤිතෙසු දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු කාමාවචරදෙවතා බ්‍රහ්මදෙවතා ච බුද්ධස්ස භගවතො පයිරුපාසනාය ධම්මස්සවනත්ථඤ්ච එකතො සන්නිපතිත්වා. තෙනාහ ‘‘පයිරුපාසන්ති සම්බුද්ධං, වසන්තං නගමුද්ධනී’’ති, සිනෙරුමුද්ධනීති අත්ථො.

318. 'From ten world-systems, devas assembled' (dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā) means that in the ten thousand world-systems designated as the birth-field, the devas of the sensual sphere and the Brahmā devas gathered together to pay homage to the Blessed One and to hear the Dhamma. Therefore, it is said: 'They attend upon the Sambuddha, dwelling on the mountain peak' (payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhanī), meaning the summit of Mount Sineru.

320. යොජනානි දස ද්වෙ ච, අඞ්කුරොයං තදා අහූති අයං යථාවුත්තචරිතො අඞ්කුරො තදා සත්ථු සම්මුඛකාලෙ දස ද්වෙ යොජනානි අන්තරං කත්වා අහු. සත්ථු නිසින්නට්ඨානතො ද්වාදසයොජනන්තරෙ ඨානෙ නිසින්නො අහොසීති අත්ථො.

320. 'Twelve yojanas away, Aṅkura was then' (yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahu) means that this Aṅkura, whose conduct has been described, was then at a distance of twelve yojanas from the Teacher's presence. That is, he was seated at a place twelve yojanas distant from where the Teacher was sitting.

323. චොදිතො [Pg.130] භාවිතත්තෙනාති පාරමිපරිභාවිතාය අරියමග්ගභාවනාය භාවිතත්තෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන චොදිතො. කිං මය්හං තෙනාතිආදිකා සත්ථු පටිවචනවසෙන අඞ්කුරෙන වුත්තගාථා. දක්ඛිණෙය්‍යෙන සුඤ්ඤතන්ති යං දක්ඛිණෙය්‍යෙන සුඤ්ඤතං රිත්තකං විරහිතං තදා මම දානං, තස්මා ‘‘කිං මය්හං තෙනා’’ති අත්තනො දානපුඤ්ඤං හීළෙන්තො වදති.

323. 'Urged by the Developed One' (codito bhāvitattena) means urged by the Perfectly Self-Enlightened One, who was developed through the cultivation of the Noble Path, which was thoroughly imbued with the perfections. The verse spoken by Aṅkura, beginning with 'What use is that to me?' (kiṃ mayhaṃ tena), was in reply to the Teacher. 'Empty of a worthy recipient' (dakkhiṇeyyena suññataṃ) means that his gift then was empty, void, and devoid of a worthy recipient; therefore, disparaging his own meritorious gift, he says, 'What use is that to me?'

324. යක්ඛොති දෙවපුත්තො. දජ්ජාති දත්වා. අතිරොචති අම්හෙහීති අත්තනා මාදිසෙහි අතිවිය විරොචති. හීති වා නිපාතමත්තං, අම්හෙ අතික්කමිත්වා අභිභවිත්වා විරොචතීති අත්ථො. යථා කින්ති ආහ ‘‘චන්දො තාරගණෙ යථා’’ති.

324. 'Yakkha' means a son of the devas. 'Dajjā' means 'having given'. 'Outshines us' means he shines exceedingly more than those like myself. Or, 'hi' is merely a particle, and the meaning is: having surpassed and overcome us, he shines. As to how, it is said: 'Just as the moon among the host of stars'.

325-6. උජ්ජඞ්ගලෙති අතිවිය ථද්ධභූමිභාගෙ. ‘‘ඌසරෙ’’ති කෙචි වදන්ති. රොපිතන්ති වුත්තං, වපිත්වා වා උද්ධරිත්වා වා පුන රොපිතං. නපි තොසෙතීති න නන්දයති, අප්පඵලතාය වා තුට්ඨිං න ජනෙති. තථෙවාති යථා උජ්ජඞ්ගලෙ ඛෙත්තෙ බහුම්පි බීජං රොපිතං විපුලඵලං උළාරඵලං න හොති, තතො එව කස්සකං න තොසෙති, තථා දුස්සීලෙසු සීලවිරහිතෙසු බහුකම්පි දානං පතිට්ඨාපිතං විපුලඵලං මහප්ඵලං න හොති, තතො එව දායකං න තොසෙතීති අත්ථො.

325-6. 'Ujjaṅgale' refers to an extremely hard part of the earth. Some say 'ūsare' (in saline soil). 'Ropitaṃ' (planted) means sown, or having been sown and then uprooted and replanted. 'Napi toseti' (nor does it satisfy) means it does not please, or because of its meager fruit, it does not generate satisfaction. 'Tatheva' (so too): just as in a barren field, even if much seed is sown, it does not yield abundant or excellent fruit, and thus does not delight the farmer, so too among the immoral, those devoid of virtue, even if an abundant gift is established, it does not yield abundant or great fruit, and thus does not delight the giver. This is the meaning.

327-8. යථාපි භද්දකෙති ගාථාද්වයස්ස වත්තවිපරියායෙන අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා. තත්ථ සම්මා ධාරං පවෙච්ඡන්තෙති වුට්ඨිධාරං සම්මදෙව පවත්තෙන්තෙ, අන්වඩ්ඪමාසං අනුදසාහං අනුපඤ්චාහං දෙවෙ වස්සන්තෙති අත්ථො. ගුණවන්තෙසූති ඣානාදිගුණයුත්තෙසු. තාදිසූති ඉට්ඨාදීසු තාදිලක්ඛණප්පත්තෙසු. කාරන්ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, උපකාරොති අත්ථො. කීදිසො උපකාරොති ආහ ‘‘පුඤ්ඤ’’න්ති.

327-8. The meaning of the two verses beginning with 'yathāpi bhaddake' should be understood by reversing the order of the statement. There, 'sammā dhāraṃ pavecchante' means when the stream of rain proceeds properly; it means when the god rains every half-month, every ten days, or every five days. 'Guṇavantesu' refers to those endowed with qualities such as jhāna and so forth. 'Tādisu' means among those who have attained the characteristic of being 'such-like' with regard to the desirable and so on. 'Kāraṃ' is stated with a change of gender, meaning 'upakāro' (benefit). What kind of benefit? He says 'puññaṃ' (merit).

329.

329.

‘‘විචෙය්‍ය දානං දාතබ්බං, යත්ථ දින්නං මහප්ඵලං;

විචෙය්‍ය දානං දත්වාන, සග්ගං ගච්ඡන්ති දායකා.

“Having discerned, a gift should be given; where it is given, it is of great fruit. Having discerned and given a gift, donors go to heaven.”

330.

330.

‘‘විචෙය්‍ය දානං සුගතප්පසට්ඨං, යෙ දක්ඛිණෙය්‍යා ඉධ ජීවලොකෙ;

එතෙසු දින්නානි මහප්ඵලානි, බීජානි වුත්තානි යථා සුඛෙත්තෙ’’ති. –

“Giving after discerning is praised by the Sugata. To those who are worthy of offerings in this living world, gifts given to them are of great fruit, like seeds sown in a good field.”

අයං සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා ගාථා.

This verse was included by the compilers of the recitations.

329. තත්ථ [Pg.131] විචෙය්‍යාති විචිනිත්වා, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං පඤ්ඤාය උපපරික්ඛිත්වා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

329. Here, 'viceyya' means having investigated, having examined the field of merit with wisdom. The rest is clear throughout.

තයිදං අඞ්කුරපෙතවත්ථු සත්ථාරා තාවතිංසභවනෙ දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානං පුරතො දක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තිවිභාවනත්ථං ‘‘මහාදානං තයා දින්න’’න්තිආදිනා අත්තනා සමුට්ඨාපිතං, තත්ථ තයො මාසෙ අභිධම්මං දෙසෙත්වා මහාපවාරණාය දෙවගණපරිවුතො දෙවදෙවො දෙවලොකතො සඞ්කස්සනගරං ඔතරිත්වා අනුක්කමෙන සාවත්ථිං පත්වා ජෙතවනෙ විහරන්තො චතුපරිසමජ්ඣෙ දක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තිවිභාවනත්ථමෙව ‘‘යස්ස අත්ථාය ගච්ඡාමා’’තිආදිනා විත්ථාරතො දෙසෙත්වා චතුසච්චකථාය දෙසනාය කූටං ගණ්හි. දෙසනාවසානෙ තෙසං අනෙකකොටිපාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

This story of the peta Aṅkura, beginning with “a great gift was given by you,” was brought forth by the Teacher himself in the Tāvatiṃsa heaven before the deities of the ten-thousand-world-system to demonstrate the excellence of worthy recipients. There, after teaching the Abhidhamma for three months, at the great Pavāraṇā, the God of Gods, surrounded by a host of deities, descended from the deva world to the city of Saṅkassa. Gradually reaching Sāvatthi and dwelling in Jetavana, in the midst of the fourfold assembly, for the very purpose of demonstrating the excellence of worthy recipients, he taught in detail, beginning with “for whose sake we go,” and brought the discourse to its climax with a talk on the Four Truths. At the end of the teaching, many thousands of crores of beings attained realization of the Dhamma.

අඞ්කුරපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Peta Aṅkura is concluded.

10. උත්තරමාතුපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

10. The Commentary on the Story of the Petī who was Uttara's Mother

දිවාවිහාරගතං භික්ඛුන්ති ඉදං උත්තරමාතුපෙතිවත්ථු. තත්‍රායං අත්ථවිභාවනා – සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ පඨමමහාසඞ්ගීතියා පවත්තිතාය ආයස්මා මහාකච්චායනො ද්වාදසහි භික්ඛූහි සද්ධිං කොසම්බියා අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං අරඤ්ඤායතනෙ විහාසි. තෙන ච සමයෙන රඤ්ඤො උදෙනස්ස අඤ්ඤතරො අමච්චො කාලමකාසි, තෙන ච පුබ්බෙ නගරෙ කම්මන්තා අධිට්ඨිතා අහෙසුං. අථ රාජා තස්ස පුත්තං උත්තරං නාම මාණවං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘ත්වඤ්ච පිතරා අධිට්ඨිතෙ කම්මන්තෙ සමනුසාසා’’ති තෙන ඨිතට්ඨානෙ ඨපෙසි.

“The monk who had gone to the day's dwelling” — this is the story of the petī who was Uttara's mother. Here is the explanation of the meaning: After the Teacher's Parinibbāna, when the First Great Council had been held, the Venerable Mahākaccāyana dwelled in a certain forest abode not far from Kosambī with twelve monks. At that time, a certain minister of King Udena passed away, and he had previously supervised works in the city. Then the king had the minister’s son, a young man named Uttara, summoned and appointed him to the position held by his father, saying, “You should oversee the works supervised by your father.”

සො ච සාධූති සම්පටිච්ඡිත්වා එකදිවසං නගරපටිසඞ්ඛරණියානං දාරූනං අත්ථාය වඩ්ඪකියො ගහෙත්වා අරඤ්ඤං ගතො. තත්ථ ආයස්මතො මහාකච්චායනත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං උපගන්ත්වා ථෙරං තත්ථ පංසුකූලචීවරධරං විවිත්තං නිසින්නං දිස්වා ඉරියාපථෙයෙව පසීදිත්වා කතපටිසන්ථාරො වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. ථෙරො තස්ස ධම්මං කථෙසි. සො ධම්මං [Pg.132] සුත්වා රතනත්තයෙ සඤ්ජාතප්පසාදො සරණෙසු පතිට්ඨාය ථෙරං නිමන්තෙසි – ‘‘අධිවාසෙථ මෙ, භන්තෙ, ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛූහි අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි ථෙරො තුණ්හීභාවෙන. සො තතො නික්ඛමිත්වා නගරං ගන්ත්වා අඤ්ඤෙසං උපාසකානං ආචික්ඛි – ‘‘ථෙරො මයා ස්වාතනාය නිමන්තිතො, තුම්හෙහිපි මම දානග්ගං ආගන්තබ්බ’’න්ති.

He, saying “So be it,” accepted and one day took carpenters to the forest for the sake of wood for the city's repairs. There, he approached the dwelling place of the Venerable Elder Mahākaccāyana and, seeing the elder sitting in seclusion, wearing a rag-robe, he was delighted just by his deportment. After making a friendly greeting, he paid homage and sat down to one side. The elder taught him the Dhamma. Having heard the Dhamma, with faith arisen in the Triple Gem and having become established in the refuges, he invited the elder: “Venerable sir, please consent to accept tomorrow's meal, together with the monks, out of compassion.” The elder consented by remaining silent. He then left, went to the city, and informed other lay devotees: “The elder has been invited by me for tomorrow's meal. You too should come to my place of offering.”

සො දුතියදිවසෙ කාලස්සෙව පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා කාලං ආරොචාපෙත්වා සද්ධිං භික්ඛූහි ආගච්ඡන්තස්ස ථෙරස්ස පච්චුග්ගමනං කත්වා වන්දිත්වා පුරක්ඛත්වා ගෙහං පවෙසෙසි. අථ මහාරහකප්පියපච්චත්ථරණඅත්ථතෙසු ආසනෙසු ථෙරෙ ච භික්ඛූසු ච නිසින්නෙසු ගන්ධපුප්ඵධූපෙහි පූජං කත්වා පණීතෙන අන්නපානෙන තෙ සන්තප්පෙත්වා සඤ්ජාතප්පසාදො කතඤ්ජලී අනුමොදනං සුණිත්වා කතභත්තානුමොදනෙ ථෙරෙ ගච්ඡන්තෙ පත්තං ගහෙත්වා අනුගච්ඡන්තො නගරතො නික්ඛමිත්වා පටිනිවත්තන්තො ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි නිච්චං මම ගෙහං පවිසිතබ්බ’’න්ති යාචිත්වා ථෙරස්ස අධිවාසනං ඤත්වා නිවත්ති. එවං සො ථෙරං උපට්ඨහන්තො තස්ස ඔවාදෙ පතිට්ඨාය සොතාපත්තිඵලං පාපුණි, විහාරඤ්ච කාරෙසි, සබ්බෙ ච අත්තනො ඤාතකෙ සාසනෙ අභිප්පසන්නෙ අකාසි.

On the second day, early in the morning, he had fine food and drink prepared, announced the time, and went out to meet the elder as he arrived with the monks. After paying respects and leading the way, he ushered them into the house. Then, when the elder and the monks were seated on costly and suitable seats spread out for them, he honored them with perfumes, flowers, and incense. He satisfied them with fine food and drink, and with faith arisen, reverently joined his hands and listened to the words of appreciation. After the meal, as the elder was leaving, he followed him carrying his bowl. Having left the city and turned back, he requested, "Venerable sir, you must always enter my house." Knowing the elder had consented, he turned back. Thus, serving the elder and establishing himself in his advice, he attained the fruit of stream-entry. He also had a monastery built and made all his relatives deeply devoted to the Dispensation.

මාතා පනස්ස මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතචිත්තා හුත්වා එවං පරිභාසි – ‘‘යං ත්වං මම අනිච්ඡන්තියා එව සමණානං අන්නපානං දෙසි, තං තෙ පරලොකෙ ලොහිතං සම්පජ්ජතූ’’ති. එකං පන මොරපිඤ්ඡකලාපං විහාරමහදිවසෙ දිය්‍යමානං අනුජානි. සා කාලං කත්වා පෙතයොනියං උප්පජ්ජි, මොරපිඤ්ඡකලාපදානානුමොදනෙන පනස්සා කෙසා නීලා සිනිද්ධා වෙල්ලිතග්ගා සුඛුමා දීඝා ච අහෙසුං. සා යදා ගඞ්ගානදිං ‘‘පානීයං පිවිස්සාමී’’ති ඔතරති, තදා නදී ලොහිතපූරා හොති. සා පඤ්චපණ්ණාස වස්සානි ඛුප්පිපාසාභිභූතා විචරිත්වා එකදිවසං කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරං ගඞ්ගාය තීරෙ දිවාවිහාරං නිසින්නං දිස්වා අත්තානං අත්තනො කෙසෙහි පටිච්ඡාදෙත්වා උපසඞ්කමිත්වා පානීයං යාචි. තං සන්ධාය වුත්තං –

But his mother, with a mind overwhelmed by the taint of stinginess, reviled him thus: "What you give to the ascetics against my wish, may that turn to blood for you in the next world." However, she did approve of the gift of a peacock-feather fan being offered on the great festival day of the monastery. After her death, she was reborn in the realm of petas, and due to her approval of the gift of the peacock-feather fan, her hair became blue, glossy, curled at the ends, fine, and long. When she descended into the Ganges river thinking, "I will drink water," the river would become filled with blood. For fifty-five years, she wandered, overcome by hunger and thirst, until one day she saw the elder Kaṅkhārevata seated for his day's sojourn on the bank of the Ganges. Covering herself with her own hair, she approached and asked for water. Regarding this, it was said:

331.

331.

‘‘දිවාවිහාරගතං භික්ඛුං, ගඞ්ගාතීරෙ නිසින්නකං;

තං පෙතී උපසඞ්කම්ම, දුබ්බණ්ණා භීරුදස්සනා.

"A monk gone to his day's sojourn, seated by the bank of the Ganges; a female peta approached him, unsightly, fearful to look upon.

332.

332.

‘‘කෙසා [Pg.133] චස්සා අතිදීඝා, යාවභූමාවලම්බරෙ;

කෙසෙහි සා පටිච්ඡන්නා, සමණං එතදබ්‍රවී’’ති. –

"Her hair was exceedingly long, hanging down to the ground; covered by her hair, she said this to the ascetic:"

ඉමා ද්වෙ ගාථා සඞ්ගීතිකාරකෙහි ඉධ ආදිතො ඨපිතා.

These two verses were placed here at the beginning by the compilers of the canon.

තත්ථ භීරුදස්සනාති භයානකදස්සනා. ‘‘රුද්දදස්සනා’’ති වා පාඨො, බීභච්ඡභාරියදස්සනාති අත්ථො. යාවභූමාවලම්බරෙති යාව භූමි, තාව ඔලම්බන්ති. පුබ්බෙ ‘‘භික්ඛු’’න්ති ච පච්ඡා ‘‘සමණ’’න්ති ච කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරමෙව සන්ධාය වුත්තං.

Here, "bhīrudassanā" (fearful to look upon) means frightening in appearance. Alternatively, the reading may be "ruddadassanā" (fierce in appearance), meaning she had a hideous and dreadful appearance. "Yāvabhūmāvalambare" (hanging down to the ground) means they hang down as far as the ground. Earlier, the word "bhikkhu" (monk) and later "samaṇa" (ascetic) both refer to the elder Kaṅkhārevata.

සා පන පෙතී ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පානීයං යාචන්තී –

That female peta approached the Elder and asked for water, saying:

333.

333.

‘‘පඤ්චපණ්ණාස වස්සානි, යතො කාලකතා අහං;

නාභිජානාමි භුත්තං වා, පීතං වා පන පානියං;

දෙහි ත්වං පානියං භන්තෙ, තසිතා පානියාය මෙ’’ති. – ඉමං ගාථමාහ;

"For fifty-five years since I passed away, I do not recall eating or drinking any water; give me water, venerable sir, I am thirsty for water." — she spoke this verse;

333. තත්ථ නාභිජානාමි භුත්තං වාති එවං දීඝමන්තරෙ කාලෙ භොජනං භුත්තං වා පානීයං පීතං වා නාභිජානාමි, න භුත්තං න පීතන්ති අත්ථො. තසිතාති පිපාසිතා. පානියායාති පානීයත්ථාය ආහිණ්ඩන්තියා මෙ පානීයං දෙහි, භන්තෙති යොජනා.

333. Here, "nābhijānāmi bhuttaṃ" (I do not recall having eaten) means that for such a long time I do not recall having eaten food or drunk water; it means I have not eaten or drunk. "Tasitā" (thirsty) means parched with thirst. "Pāniyāya" (for water) is construed as: "Give me water, venerable sir, as I wander in search of water."

ඉතො පරං –

Further on:

334.

334.

‘‘අයං සීතොදිකා ගඞ්ගා, හිමවන්තතො සන්දති;

පිව එත්තො ගහෙත්වාන, කිං මං යාචසි පානියං.

"This Ganges with its cool water flows from the Himalayas. Take and drink from here; why do you ask me for water?"

335.

335.

‘‘සචාහං භන්තෙ ගඞ්ගාය, සයං ගණ්හාමි පානියං;

ලොහිතං මෙ පරිවත්තති, තස්මා යාචාමි පානියං.

"If I, venerable sir, were to take water from the Ganges myself, it would turn to blood for me—that is why I ask you for water."

336.

336.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, ගඞ්ගා තෙ හොති ලොහිතං.

"What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what action does the Ganges become blood for you?"

337.

337.

‘‘පුත්තො මෙ උත්තරො නාම, සද්ධො ආසි උපාසකො;

සො ච මය්හං අකාමාය, සමණානං පවෙච්ඡති.

"My son, Uttara by name, was a faithful lay follower; he gave to ascetics against my wishes."

338.

338.

‘‘චීවරං [Pg.134] පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

තමහං පරිභාසාමි, මච්ඡෙරෙන උපද්දුතා.

"Robes, almsfood, requisites, and lodging—these I reviled, being afflicted by stinginess."

339.

339.

‘‘යං ත්වං මය්හං අකාමාය, සමණානං පවෙච්ඡසි;

චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං.

"Whatever you give to ascetics against my wishes—robes, almsfood, requisites, and lodging—"

340.

340.

‘‘එතං තෙ පරලොකස්මිං, ලොහිතං හොතු උත්තර;

තස්සකම්මවිපාකෙන, ගඞ්ගා මෙ හොති ලොහිත’’න්ති. –

"‘May this become blood for you in the other world, Uttara.’ By the result of that deed, the Ganges becomes blood for me."

ඉමා ථෙරස්ස ච පෙතියා ච වචනපටිවචනගාථා.

These are the verses of exchange between the elder and the female peta.

334. තත්ථ හිමවන්තතොති මහතො හිමස්ස අත්ථිතාය ‘‘හිමවා’’ති ලද්ධනාමතො පබ්බතරාජතො. සන්දතීති පවත්තති. එත්තොති ඉතො මහාගඞ්ගාතො. කින්ති කස්මා මං යාචසි පානීයං, ගඞ්ගානදිං ඔතරිත්වා යථාරුචි පිවාති දස්සෙති.

334. Here, ‘from the Himalayas’ (himavantato) means from the king of mountains, known as ‘Himavā’ because of the existence of great snow. ‘Flows’ (sandati) means it proceeds. ‘From here’ (etto) means from this, the great Ganges. ‘Why?’ (kiṃ) means ‘Why do you ask me for water? Descend into the Ganges River and drink as you please,’ he indicates.

335. ලොහිතං මෙ පරිවත්තතීති උදකං සන්දමානං මය්හං පාපකම්මඵලෙන ලොහිතං හුත්වා පරිවත්තති පරිණමති, තාය ගහිතමත්තං උදකං ලොහිතං ජායති.

335. ‘Turns into blood for me’ (lohitaṃ me parivattati) means the flowing water, due to the result of my evil deeds, turns and is transformed into blood. The moment that water is taken by her, it becomes blood.

337-40. මය්හං අකාමායාති මම අනිච්ඡන්තියා. පවෙච්ඡතීති දෙති. පච්චයන්ති ගිලානපච්චයං. එතන්ති යං එතං චීවරාදිකං පච්චයජාතං සමණානං පවෙච්ඡසි දෙසි, එතං තෙ පරලොකස්මිං ලොහිතං හොතු උත්තරාති අභිසපනවසෙන කතං පාපකම්මං, තස්ස විපාකෙනාති යොජනා.

337-40. ‘Against my will’ (mayhaṃ akāmāya) means without my desire (mama anicchantiyā). ‘Gives’ (pavecchati) means gives (deti). ‘Requisites’ (paccayaṃ) refers to requisites for the sick (gilānapaccayaṃ). ‘This’ (etaṃ) refers to the collection of requisites such as robes that you give to ascetics. ‘May this, in the other world, be blood for you, Uttara’ (etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttara) is an evil deed done in the manner of a curse. The connection is with ‘By the result of that deed’ (tassa vipākena).

අථායස්මා රෙවතො තං පෙතිං උද්දිස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පානීයං අදාසි, පිණ්ඩාය චරිත්වා භත්තං ගහෙත්වා භික්ඛූනමදාසි, සඞ්කාරකූටාදිතො පංසුකූලං ගහෙත්වා ධොවිත්වා භිසිඤ්ච චිමිලිකඤ්ච කත්වා භික්ඛූනං අදාසි, තෙන චස්සා පෙතියා දිබ්බසම්පත්තියො අහෙසුං. සා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තනා ලද්ධදිබ්බසම්පත්තිං ථෙරස්ස දස්සෙසි. ථෙරො තං පවත්තිං අත්තනො සන්තිකං උපගතානං චතුන්නං පරිසානං පකාසෙත්වා ධම්මකථං [Pg.135] කථෙසි. තෙන මහාජනො සඤ්ජාතසංවෙගො විගතමලමච්ඡෙරො හුත්වා දානසීලාදිකුසලධම්මාභිරතො අහොසීති. ඉදං පන පෙතවත්ථු දුතියසඞ්ගීතියං සඞ්ගහං ආරුළ්හන්ති දට්ඨබ්බං.

Then the Venerable Revata, dedicating it to that female peta, gave drinking water to the Sangha of bhikkhus. After going for alms and taking food, he gave it to the bhikkhus. He took rags from a refuse heap, washed them, and having made a mattress and pillow, gave them to the bhikkhus. Through this, that female peta attained divine prosperity. She went to the elder and showed him the divine prosperity she had gained. The elder, explaining this event to the four assemblies who had approached him, gave a Dhamma talk. Through this, many people, experiencing a sense of spiritual urgency and becoming free from the stain of stinginess, became devoted to wholesome deeds like generosity and virtue. This story from the Petavatthu, however, should be seen as included in the Second Council.

උත්තරමාතුපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of Uttara's Mother as a Peta is concluded.

11. සුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා

11. The Commentary on the Story of the Peta like a Thread

අහං පුරෙ පබ්බජිතස්ස භික්ඛුනොති ඉදං සුත්තපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? සාවත්ථියා කිර අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකෙ අම්හාකං සත්ථරි අනුප්පන්නෙයෙව සත්තන්නං වස්සසතානං උපරි අඤ්ඤතරො දාරකො එකං පච්චෙකබුද්ධං උපට්ඨහි. තස්ස මාතා තස්මිං වයප්පත්තෙ තස්සත්ථාය සමානකුලතො අඤ්ඤතරං කුලධීතරං ආනෙසි. විවාහදිවසෙයෙව ච සො කුමාරො සහායෙහි සද්ධිං න්හායිතුං ගතො අහිනා දට්ඨො කාලමකාසි, ‘‘යක්ඛගාහෙනා’’තිපි වදන්ති. සො පච්චෙකබුද්ධස්ස උපට්ඨානෙන බහුං කුසලකම්මං කත්වා ඨිතොපි තස්සා දාරිකාය පටිබද්ධචිත්තතාය විමානපෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති, මහිද්ධිකො පන අහොසි මහානුභාවො.

‘Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno’—this is the Suttapetavatthu. What was its origin? It is said that in a certain village not far from Sāvatthī, more than seven hundred years before our Teacher had arisen, a certain boy attended upon a Paccekabuddha. When he came of age, his mother brought a girl from a family of equal status for him. On the very day of the wedding, the boy went to bathe with his friends, was bitten by a snake, and died—some say he was seized by a yakkha. Although he had performed much wholesome action by serving the Paccekabuddha, yet because his mind was attached to that girl, he was reborn as a vimānapeta, one possessing great psychic power and majesty.

අථ සො තං දාරිකං අත්තනො විමානං නෙතුකාමො ‘‘කෙන නු ඛො උපායෙන එසා දිට්ඨධම්මවෙදනීයකම්මං කත්වා මයා සද්ධිං ඉධ අභිරමෙය්‍යා’’ති තස්සා දිබ්බභොගසම්පත්තියා අනුභවනහෙතුං වීමංසන්තො පච්චෙකබුද්ධං චීවරකම්මං කරොන්තං දිස්වා මනුස්සරූපෙන ගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, සුත්තකෙන අත්ථො අත්ථී’’ති ආහ. ‘‘චීවරකම්මං කරොමි, උපාසකා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, අසුකස්මිං ඨානෙ සුත්තභික්ඛං චරථා’’ති තස්සා දාරිකාය ගෙහං දස්සෙසි. පච්චෙකබුද්ධො තත්ථ ගන්ත්වා ඝරද්වාරෙ අට්ඨාසි. අථ සා පච්චෙකබුද්ධං තත්ථ ඨිතං දිස්වා පසන්නමානසා ‘‘සුත්තකෙන මෙ අය්‍යො අත්ථිකො’’ති ඤත්වා එකං සුත්තගුළං අදාසි. අථ සො අමනුස්සො මනුස්සරූපෙන තස්ස දාරිකාය ඝරං ගන්ත්වා තස්සා මාතරං යාචිත්වා තාය සද්ධිං කතිපාහං වසිත්වා තස්සා මාතුයා අනුග්ගහත්ථං තස්මිං ගෙහෙ සබ්බභාජනානි හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස පූරෙත්වා සබ්බත්ථ උපරි නාමං ලිඛි ‘‘ඉදං දෙවදත්තියං ධනං න කෙනචි ගහෙතබ්බ’’න්ති, තඤ්ච දාරිකං ගහෙත්වා අත්තනො [Pg.136] විමානං අගමාසි. තස්සා මාතා පහූතං ධනං ලභිත්වා අත්තනො ඤාතකානං කපණද්ධිකාදිනඤ්ච දත්වා අත්තනා ච පරිභුඤ්ජිත්වා කාලං කරොන්තී ‘‘මම ධීතා ආගච්ඡති චෙ, ඉදං ධනං දස්සෙථා’’ති ඤාතකානං කථෙත්වා කාලමකාසි.

Then, wishing to take that girl to his own celestial mansion, he thought, ‘By what means could she, having performed a deed whose fruit is experienced in this very life, delight here with me?’ Reflecting on the cause for her to enjoy divine wealth, he saw a Paccekabuddha making a robe. Assuming a human form, he approached, paid homage, and asked, ‘Venerable sir, do you have any need for thread?’ ‘I am making a robe, lay follower,’ he replied. ‘Then, venerable sir, please go for alms of thread to such and such a place,’ and he showed him the girl's house. The Paccekabuddha went there and stood at the door. Seeing the Paccekabuddha standing there, she, with a joyful mind, knowing ‘The noble one needs thread,’ gave him a ball of thread. Then that non-human, in human form, went to the girl’s house, asked her mother for her, and having stayed with her for a few days, for the benefit of her mother, he filled all the vessels in that house with gold and silver, writing above on all of them, ‘This wealth belongs to Devadattī; it is not to be taken by anyone.’ And taking that girl, he went to his own celestial mansion. Her mother, having obtained abundant wealth, gave it to her relatives, the poor, the needy, and others, and after enjoying it herself, as she was dying, she told her relatives, ‘If my daughter comes, give her this wealth,’ and then she passed away.

තතො සත්තන්නං වස්සසතානං අච්චයෙන අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුක්කමෙන සාවත්ථියං විහරන්තෙ තස්සා ඉත්ථියා තෙන අමනුස්සෙන සද්ධිං වසන්තියා උක්කණ්ඨා උප්පජ්ජි. සා තං ‘‘සාධු, අය්‍යපුත්ත, මං සකඤ්ඤෙව ගෙහං පටිනෙහී’’ති වදන්තී –

Then, after the passing of seven hundred years, when our Blessed One had arisen in the world and set in motion the excellent Wheel of the Dhamma, while dwelling in sequence in Sāvatthī, longing arose in that woman who was living with that non-human being. She said to him, ‘It would be good, noble son, if you would take me back to my own home’—

341.

341.

‘‘අහං පුරෙ පබ්බජිතස්ස භික්ඛුනො,සුත්තං අදාසිං උපසඞ්කම්ම යාචිතා;

තස්ස විපාකො විපුලඵලූපලබ්භති,බහුකා ච මෙ උප්පජ්ජරෙ වත්ථකොටියො.

‘Formerly, having been approached and asked, I gave thread to a bhikkhu who had gone forth; its result is found to be of abundant fruit, and many varieties of cloth arise for me.’

342.

342.

‘‘පුප්ඵාභිකිණ්ණං රමිතං විමානං, අනෙකචිත්තං නරනාරිසෙවිතං;

සාහං භුඤ්ජාමි ච පාරුපාමි ච, පහූතවිත්තා න ච තාව ඛීයති.

‘A celestial mansion, strewn with flowers, delightful, of varied design, and attended by men and women. That I enjoy, and I clothe myself, possessing abundant wealth that is not diminished.’

343.

343.

‘‘තස්සෙව කම්මස්ස විපාකමන්වයා, සුඛඤ්ච සාතඤ්ච ඉධූපලබ්භති;

සාහං ගන්ත්වා පුනදෙව මානුසං, කාහාමි පුඤ්ඤානි නයය්‍යපුත්ත ම’’න්ති. –

‘Following on the result of that very deed, happiness and delight are found here. I shall go again to the human world and perform meritorious deeds. Noble son, lead me!’

ඉමා ගාථා අභාසි.

She spoke these verses.

341. තත්ථ ‘‘පබ්බජිතස්ස භික්ඛුනො’’ති ඉදං පච්චෙකබුද්ධං සද්ධාය වුත්තං. සො හි කාමාදිමලානං අත්තනො සන්තානතො අනවසෙසතො පබ්බාජිතත්තා පහීනත්තා පරමත්ථතො ‘‘පබ්බජිතො’’ති, භින්නකිලෙසත්තා ‘‘භික්ඛූ’’ති ච වත්තබ්බතං අරහති. සුත්තන්ති කප්පාසියසුත්තං. උපසඞ්කම්මාති මය්හං ගෙහං උපසඞ්කමිත්වා. යාචිතාති ‘‘උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියාන යාචනා’’ති (ජා. 1.7.59) එවං වුත්තාය කායවිඤ්ඤත්තිපයොගසඞ්ඛාතාය භික්ඛාචරියාය [Pg.137] යාචිතා. තස්සාති තස්ස සුත්තදානස්ස. විපාකො විපුලඵලූපලබ්භතීති විපුලඵලො උළාරඋදයො මහාඋදයො විපාකො එතරහි උපලබ්භති පච්චනුභවීයති. බහුකාති අනෙකා. වත්ථකොටියොති වත්ථානං කොටියො, අනෙකසතසහස්සපභෙදානි වත්ථානීති අත්ථො.

341. Therein, ‘to a bhikkhu who had gone forth’ refers to a Paccekabuddha; this was said out of faith. For he, because he has banished and abandoned the stains of sensual desire and so forth from his own mental continuum without remainder, is worthy of being called ‘one who has gone forth’ in the ultimate sense; and because his defilements are broken, he is worthy of being called a ‘bhikkhu’. ‘Thread’ means cotton thread. ‘Approaching’ means having approached my home. ‘Asked’ means asked by means of the practice of alms-going, which is reckoned as the application of bodily intimation, as stated: ‘The noble ones stand for a purpose; this is the asking of the noble ones.’ ‘Of that’ means of that gift of thread. ‘The result is found to be of abundant fruit’ means a result of abundant fruit, of sublime arising, of great arising, is now obtained and experienced. ‘Many’ means numerous. ‘Varieties of cloth’ means ends of cloth; the meaning is cloths of many hundreds of thousands of kinds.

342. අනෙකචිත්තන්ති නානාවිධචිත්තකම්මං, අනෙකෙහි වා මුත්තාමණිආදීහි රතනෙහි විචිත්තරූපං. නරනාරිසෙවිතන්ති පරිචාරකභූතෙහි නරෙහි නාරීහි ච උපසෙවිතං. සාහං භුඤ්ජාමීති සා අහං තං විමානං පරිභුඤ්ජාමි. පාරුපාමීති අනෙකාසු වත්ථකොටීසු ඉච්ඡිතිච්ඡිතං නිවාසෙමි චෙව පරිදහාමි ච. පහූතවිත්තාති පහූතවිත්තූපකරණා මහද්ධනා මහාභොගා. න ච තාව ඛීයතීති තඤ්ච විත්තං න ඛීයති, න පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡති.

342. ‘Of varied design’ means of various kinds of workmanship, or of variegated form with many jewels such as pearls, gems, and so on. ‘Attended by men and women’ means served by men and women who are attendants. ‘That I enjoy’ means I, that one, make use of that celestial mansion. ‘I clothe myself’ means from among the many varieties of cloth, I wear as a lower garment and I put on as an upper garment whatever I wish. ‘Possessing abundant wealth’ means having abundant wealth and property, being of great riches, of great possessions. ‘That is not diminished’ means and that wealth is not exhausted, it does not go to destruction and depletion.

343. තස්සෙව කම්මස්ස විපාකමන්වයාති තස්සෙව සුත්තදානමයපුඤ්ඤකම්මස්ස අන්වයා පච්චයා හෙතුභාවෙන විපාකභූතං සුඛං, ඉට්ඨමධුරසඞ්ඛාතං සාතඤ්ච ඉධ ඉමස්මිං විමානෙ උපලබ්භති. ගන්ත්වා පුනදෙව මානුසන්ති පුන එව මනුස්සලොකං උපගන්ත්වා. කාහාමි පුඤ්ඤානීති මය්හං සුඛවිසෙසනිප්ඵාදකානි පුඤ්ඤානි කරිස්සාමි, යෙසං වා මයා අයං සම්පත්ති ලද්ධාති අධිප්පායො. නයය්‍යපුත්ත මන්ති, අය්‍යපුත්ත, මං මනුස්සලොකං නය, නෙහීති අත්ථො.

343. ‘Following on the result of that very deed’ means: following on, as a condition of, and because of that very meritorious deed consisting of the gift of thread, happiness, which is its result, and delight, reckoned as agreeable and sweet, are found here in this celestial mansion. ‘I shall go again to the human world’ means having gone again to the human world. ‘I will perform meritorious deeds’ means I will perform meritorious deeds that produce special happiness for me; or the intention is, ‘by which this attainment was gained by me.’ ‘Noble son, lead me’ means: noble son, lead me, take me to the human world; this is the meaning.

තං සුත්වා සො අමනුස්සො තස්සා පටිබද්ධචිත්තතාය අනුකම්පාය ගමනං අනිච්ඡන්තො –

Hearing that, the non-human, because his mind was bound to her and out of compassion, not wishing for her departure—

344.

344.

‘‘සත්ත තුවං වස්සසතා ඉධාගතා,ජිණ්ණා ච වුඩ්ඪා ච තහිං භවිස්සසි;

සබ්බෙව තෙ කාලකතා ච ඤාතකා,කිං තත්ථ ගන්ත්වාන ඉතො කරිස්සසී’’ති. –

‘You came here seven hundred years ago; you will be decrepit and old there. All your relatives have passed away; having gone there from here, what will you do?’

ගාථමාහ. තත්ථ සත්තාති විභත්තිලොපෙන නිද්දෙසො, නිස්සක්කෙ වා එතං පච්චත්තවචනං. වස්සසතාති වස්සසතතො, සත්තහි වස්සසතෙහි උද්ධං තුවං ඉධාගතා ඉමං විමානං ආගතා, ඉධාගතාය තුය්හං සත්ත වස්සසතානි [Pg.138] හොන්තීති අත්ථො. ජිණ්ණා ච වුඩ්ඪා ච තහිං භවිස්සසීති ඉධ දිබ්බෙහි උතුආහාරෙහි උපථම්භිතත්තභාවා කම්මානුභාවෙන එත්තකං කාලං දහරාකාරෙනෙව ඨිතා. ඉතො පන ගතා කම්මස්ස ච පරික්ඛීණත්තා මනුස්සානඤ්ච උතුආහාරවසෙන ජරාජිණ්ණා වයොවුඩ්ඪා ච තහිං මනුස්සලොකෙ භවිස්සසි. කින්ති? සබ්බෙව තෙ කාලකතා ච ඤාතකාති දීඝස්ස අද්ධුනො ගතත්තා තව ඤාතයොපි සබ්බෙ එව මතා, තස්මා ඉතො දෙවලොකතො තත්ථ මනුස්සලොකං ගන්ත්වා කිං කරිස්සසි, අවසෙසම්පි ආයුඤ්ච ඉධෙව ඛෙපෙහි, ඉධ වසාහීති අධිප්පායො.

He spoke a verse. Therein, `satta` is a statement with an elided case ending, or it is a dative singular. `Vassasatā` means from a hundred years; you came here, arrived at this celestial mansion, after seven hundred years. The meaning is: for you who came here, seven hundred years have passed. Regarding ‘You will be decrepit and old there’: here, because your physical existence is sustained by divine seasonal foods, you have remained for such a long time with a youthful appearance by the power of your kamma. But having gone from here, due to the exhaustion of that kamma and due to human seasons and food, you will become decrepit with age and advanced in years there in the human world. Regarding ‘All your relatives have passed away’: because a long time has passed, all your relatives have also died. Therefore, having gone from this deva world to that human world, what will you do? Use up the remainder of your lifespan right here, dwell here—this is the intention.

එවං තෙන වුත්තා සා තස්ස වචනං අසද්දහන්තී පුනදෙව –

Thus addressed by him, she, not believing his words, again—

345.

345.

‘‘සත්තෙව වස්සානි ඉධාගතාය මෙ, දිබ්බඤ්ච සුඛඤ්ච සමප්පිතාය;

සාහං ගන්ත්වා පුනදෙව මානුසං, කාහාමි පුඤ්ඤානි නයය්‍යපුත්ත ම’’න්ති. –

‘For me who came here, endowed with divine happiness, it has been only seven years. I shall go again to the human world and perform meritorious deeds. Noble son, lead me!’

ගාථමාහ. තත්ථ සත්තෙව වස්සානි ඉධාගතාය මෙති, අය්‍යපුත්ත, මය්හං ඉධාගතාය සත්තෙව වස්සානි මඤ්ඤෙ වීතිවත්තානි. සත්ත වස්සසතානි දිබ්බසුඛසමප්පිතාය බහුම්පි කාලං ගතං අසල්ලක්ඛෙන්තී එවමාහ.

She spoke a verse. Therein, ‘For me who came here, it has been only seven years’ means: ‘Noble son, for me who came here, I think only seven years have passed.’ Endowed with divine happiness for seven hundred years, she spoke thus, not noticing that a long time had passed.

එවං පන තාය වුත්තො සො විමානපෙතො නානප්පකාරං තං අනුසාසිත්වා ‘‘ත්වං ඉදානි සත්තාහතො උත්තරි තත්ථ න ජීවිස්සසි, මාතුයා තෙ නික්ඛිත්තං මයා දින්නං ධනං අත්ථි, තං සමණබ්‍රාහ්මණානං දත්වා ඉධෙව උප්පත්තිං පත්ථෙහී’’ති වත්වා තං බාහායං ගහෙත්වා ගාමමජ්ඣෙ ඨපෙත්වා ‘‘ඉධාගතෙ අඤ්ඤෙපි ජනෙ ‘යථාබලං පුඤ්ඤානි කරොථා’ති ඔවදෙය්‍යාසී’’ති වත්වා ගතො. තෙන වුත්තං –

But when he was thus addressed by her, that celestial being, having instructed her in various ways, said: ‘From now on, you will not live there for more than seven days. There is wealth given by me that was deposited by your mother. Having given it to ascetics and brahmins, you should aspire for rebirth right here.’ Having said this, he took her by the arm, placed her in the middle of the village, and said: ‘You should also advise other people who come here, saying, “Perform meritorious deeds according to your ability,”’ and then he departed. Therefore it was said:

346.

346.

‘‘සො තං ගහෙත්වාන පසය්හ බාහායං, පච්චානයිත්වාන ථෙරිං සුදුබ්බලං;

වජ්ජෙසි ‘අඤ්ඤම්පි ජනං ඉධාගතං, කරොථ පුඤ්ඤානි සුඛූපලබ්භතී’’’ති.

“Seizing her forcefully by the arm and bringing back the extremely frail old woman, he instructed her: ‘Tell other people who come here: “Perform meritorious deeds, for happiness is obtained.”’”

තත්ථ සොති සො විමානපෙතො. තන්ති තං ඉත්ථිං. ගහෙත්වාන පසය්හ බාහායන්ති පසය්හ නෙතා විය බාහායං තං ගහෙත්වා. පච්චානයිත්වානාති [Pg.139] තස්සා ජාතසංවුඩ්ඪගාමං පුනදෙව ආනයිත්වා. ථෙරින්ති ථාවරිං, ජිණ්ණං වුඩ්ඪන්ති අත්ථො. සුදුබ්බලන්ති ජරාජිණ්ණතාය එව සුට්ඨු දුබ්බලං. සා කිර තතො විමානතො අපගමනසමනන්තරමෙව ජිණ්ණා වුඩ්ඪා මහල්ලිකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා අහොසි. වජ්ජෙසීති වදෙය්‍යාසි. වත්තබ්බවචනාකාරඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘අඤ්ඤම්පි ජන’’න්තිආදි වුත්තං. තස්සත්ථො – භද්දෙ, ත්වම්පි පුඤ්ඤං කරෙය්‍යාසි, අඤ්ඤම්පි ජනං ඉධ තව දස්සනත්ථාය ආගතං ‘‘භද්‍රමුඛා, ආදිත්තං සීසං වා චෙලං වා අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වාපි දානසීලාදීනි පුඤ්ඤානි කරොථාති, කතෙ ච පුඤ්ඤෙ එකංසෙනෙව තස්ස ඵලභූතං සුඛං උපලබ්භති, න එත්ථ සංසයො කාතබ්බො’’ති වදෙය්‍යාසි ඔවදෙය්‍යාසීති.

Here, ‘so’ refers to that celestial being. ‘Taṃ’ means that woman. ‘Gahetvāna pasayha bāhāyaṃ’ means ‘forcibly seizing her by the arm,’ as if forcibly leading someone away by grasping the arm. ‘Paccānayitvāna’ means ‘bringing her back again to the village where she was born and grew up.’ ‘Theri’ means ‘firm,’ ‘old,’ and ‘aged’—this is the meaning. ‘Sudubbala’ means ‘extremely weak’ due to being old and aged. It is said that as soon as she departed from that celestial mansion, she became old, aged, decrepit, having reached the end of her life. ‘Vajjesi’ means ‘you should speak’ (vadeyyāsi). And to show the manner of what should be spoken, the phrase ‘aññampi jana’ (other people) and so on is stated. Its meaning is: ‘Dear lady, you too should perform merit, and you should advise others who have come here to see you, saying: “O fortunate ones, even if your head or clothes are on fire, perform meritorious deeds such as generosity and virtue. And when merit is done, the happiness that results is certainly obtained—there is no doubt about it.”’”

එවඤ්ච වත්වා තස්මිං ගතෙ සා ඉත්ථී අත්තනො ඤාතකානං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා තෙසං අත්තානං ජානාපෙත්වා තෙහි නිය්‍යාදිතධනං ගහෙත්වා සමණබ්‍රාහ්මණානං දානං දෙන්තී අත්තනො සන්තිකං ආගතාගතානං –

Having spoken thus, when he departed, that woman went to the dwelling place of her relatives, made herself known to them, took the wealth given by them, and giving alms to ascetics and brahmins, to those who came to her—

347.

347.

‘‘දිට්ඨා මයා අකතෙන සාධුනා, පෙතා විහඤ්ඤන්ති තථෙව මනුස්සා;

කම්මඤ්ච කත්වා සුඛවෙදනීයං, දෙවා මනුස්සා ච සුඛෙ ඨිතා පජා’’ති. –

“I have seen how, by not doing good, the departed suffer, and so do humans; but having performed deeds that yield happiness, both gods and humans, beings abide in happiness.”

ගාථාය ඔවාදමදාසි.

She gave advice with a verse.

තත්ථ අකතෙනාති අනිබ්බත්තිතෙන අත්තනා අනුපචිතෙන. සාධුනාති කුසලකම්මෙන, ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ කරණවචනං. විහඤ්ඤන්තීති විඝාතං ආපජ්ජන්ති. සුඛවෙදනීයන්ති සුඛවිපාකං පුඤ්ඤකම්මං. සුඛෙ ඨිතාති සුඛෙ පතිට්ඨිතා. ‘‘සුඛෙධිතා’’ති වා පාඨො, සුඛෙන අභිවුඩ්ඪා ඵීතාති අත්ථො. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – යථා පෙතා තථෙව මනුස්සා අකතෙන කුසලෙන, කතෙන ච අකුසලෙන විහඤ්ඤමානා ඛුප්පිපාසාදිනා විඝාතං ආපජ්ජන්තා මහාදුක්ඛං අනුභවන්තා දිට්ඨා මයා. සුඛවෙදනීයං පන කම්මං කත්වා තෙන කතෙන කුසලකම්මෙන, අකතෙන ච අකුසලකම්මෙන දෙවමනුස්සපරියාපන්නා පජා සුඛෙ ඨිතා දිට්ඨා මයා, අත්තපච්චක්ඛමෙතං, තස්මා පාපං දූරතොව පරිවජ්ජෙන්තා පුඤ්ඤකිරියාය යුත්තපයුත්තා හොථාති.

Here, ‘akatena’ (by not doing) means ‘by what has not been brought about’ or ‘not accumulated by oneself’. ‘Sādhunā’ (good) means ‘by wholesome action’; it is an instrumental case in the sense of ‘by means of such a characteristic’. ‘Vihaññanti’ (they suffer) means ‘they undergo affliction’. ‘Sukhavedanīyaṃ’ (yielding happiness) means ‘wholesome action with a pleasant result’. ‘Sukhe ṭhitā’ (abide in happiness) means ‘established in happiness’. Or the reading is ‘sukhedhitā’ (nourished by happiness), meaning ‘grown and prospered by happiness’. The intended meaning here is: Just as the departed, and likewise humans, are seen by me to suffer great misery, undergoing affliction such as hunger and thirst, due to wholesome deeds not done and unwholesome deeds done. But having performed deeds that yield happiness—that is, by wholesome deeds done and unwholesome deeds avoided—beings belonging to the realm of gods and humans are seen by me to abide in happiness. This is directly experienced by myself. Therefore, avoiding evil from afar, devote yourselves wholeheartedly to meritorious actions.

එවං පන ඔවාදං දෙන්තී සමණබ්‍රාහ්මණාදීනං සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා සත්තමෙ දිවසෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්ති. භික්ඛූ තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය [Pg.140] ධම්මං දෙසෙසි, විසෙසතො ච පච්චෙකබුද්ධෙසු පවත්තිතදානස්ස මහප්ඵලතං මහානිසංසතඤ්ච පකාසෙසි. තං සුත්වා මහාජනො විගතමලමච්ඡෙරො දානාදිපුඤ්ඤාභිරතො අහොසීති.

Having thus given advice, and having established a great almsgiving to ascetics, brahmins, and the like for seven days, on the seventh day she passed away and was reborn in the Tāvatiṃsa heaven. The monks reported this occurrence to the Blessed One. The Blessed One, making that matter the basis of a discourse, taught the Dhamma to the assembled gathering, and especially revealed the great fruitfulness and great benefit of alms given to Paccekabuddhas. Having heard this, the great multitude became free from the stain of stinginess and delighted in meritorious deeds such as giving.

සුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Suttapetavatthu is concluded.

12. කණ්ණමුණ්ඩපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

12. Commentary on the Kaṇṇamuṇḍapetavatthu

සොණ්ණසොපානඵලකාති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ කණ්ණමුණ්ඩපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර කස්සපබුද්ධකාලෙ කිමිලනගරෙ අඤ්ඤතරො උපාසකො සොතාපන්නො පඤ්චහි උපාසකසතෙහි සද්ධිං සමානච්ඡන්දො හුත්වා ආරාමරොපනසෙතුබන්ධනචඞ්කමනකරණාදීසු පුඤ්ඤකම්මෙසු පසුතො හුත්වා විහරන්තො සඞ්ඝස්ස විහාරං කාරෙත්වා තෙහි සද්ධිං කාලෙන කාලං විහාරං ගච්ඡති. තෙසං භරියායොපි උපාසිකා හුත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා මාලාගන්ධවිලෙපනාදිහත්ථා කාලෙන කාලං විහාරං ගච්ඡන්තියො අන්තරාමග්ගෙ ආරාමසභාදීසු විස්සමිත්වා ගච්ඡන්ති.

This was spoken by the Teacher while dwelling at Sāvatthī, concerning the petī with cropped ears. In the past, during the time of Kassapa Buddha, it is said that in the city of Kimila, a certain lay disciple who was a stream-enterer, together with five hundred other lay disciples of like mind, devoted himself to meritorious deeds such as planting parks, building bridges, and making walkways. He had a monastery built for the Sangha, and together with them, he would visit the monastery from time to time. Their wives, also being lay disciples, lived harmoniously together. Carrying flowers, perfumes, and unguents, they would go to the monastery from time to time, resting in parks and assembly halls along the way.

අථෙකදිවසං කතිපයා ධුත්තා එකිස්සා සභාය සන්නිසින්නා තාසු තත්ථ විස්සමිත්වා ගතාසු තාසං රූපසම්පත්තිං දිස්වා පටිබද්ධචිත්තා හුත්වා තාසං සීලාචාරගුණසම්පන්නතං ඤත්වා කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘කො එතාසු එකිස්සාපි සීලභෙදං කාතුං සමත්ථො’’ති. තත්ථ අඤ්ඤතරො ‘‘අහං සමත්ථො’’ති ආහ. තෙ තෙන ‘‘සහස්සෙන අබ්භුතං කරොමා’’ති අබ්භුතං අකංසු. සො අනෙකෙහි උපායෙහි වායමමානො තාසු සභං ආගතාසු සුමුඤ්චිතං සත්තතන්තිං මධුරස්සරං වීණං වාදෙන්තො මධුරෙනෙව සරෙන කාමපටිසංයුත්තගීතානි ගායන්තො ගීතසද්දෙන තාසු අඤ්ඤතරං ඉත්ථිං සීලභෙදං පාපෙන්තො අතිචාරිනිං කත්වා තෙ ධුත්තෙ සහස්සං පරාජෙසි. තෙ සහස්සපරාජිතා තස්සා සාමිකස්ස ආරොචෙසුං. සාමිකො තං පුච්ඡි – ‘‘කිං ත්වං එවරූපා, යථා තෙ [Pg.141] පුරිසා අවොචු’’න්ති. සා ‘‘නාහං ඊදිසං ජානාමී’’ති පටික්ඛිපිත්වා තස්මිං අසද්දහන්තෙ සමීපෙ ඨිතං සුනඛං දස්සෙත්වා සපථං අකාසි ‘‘සචෙ මයා තාදිසං පාපකම්මං කතං, අයං ඡින්නකණ්ණො කාළසුනඛො තත්ථ තත්ථ භවෙ ජාතං මං ඛාදතූ’’ති. ඉතරාපි පඤ්චසතා ඉත්ථියො තං ඉත්ථිං අතිචාරිනිං ජානන්තී කිං අයං තථාරූපං පාපං අකාසි, උදාහු නාකාසී’’ති චොදිතා ‘‘න මයං එවරූපං ජානාමා’’ති මුසා වත්වා ‘‘සචෙ මයං ජානාම, භවෙ භවෙ එතිස්සායෙව දාසියො භවෙය්‍යාමා’’ති සපථං අකංසු.

Then one day, several rogues were sitting in a certain hall. After some women rested there and left, they saw the beauty of those women and, being captivated, knowing their virtuous conduct, they raised the question: “Who among us is capable of breaking the virtue of even one of these women?” One among them declared, “I am capable.” The others made a bet with him, saying, “We will wager a thousand coins.” Striving by various means, when the women returned to the hall, he played a well-tuned seven-stringed lute with a sweet voice, singing songs filled with sensual desire in a melodious tone. With the sound of his singing, he caused one of the women to break her virtue and become an adulteress. Thus, he won the thousand coins from those rogues. Defeated in the wager, the rogues reported her to her husband. The husband questioned her, “Is it true what these men say about you?” She denied it, saying, “I know nothing of such things.” Since he did not believe her, she pointed to a dog standing nearby and swore an oath: “If I have committed such an evil deed, may this black dog with cropped ears devour me in whatever existence I am born!” The other five hundred women, who knew that she was an adulteress, were questioned: “Did she commit such a sin or not?” They falsely replied, “We know nothing of such things,” and swore, “If we knew, may we be her slaves in every future life!”

අථ සා අතිචාරිනී ඉත්ථී තෙනෙව විප්පටිසාරෙන ඩය්හමානහදයා සුස්සිත්වා න චිරෙනෙව කාලං කත්වා හිමවති පබ්බතරාජෙ සත්තන්නං මහාසරානං අඤ්ඤතරස්ස කණ්ණමුණ්ඩදහස්ස තීරෙ විමානපෙතී හුත්වා නිබ්බත්ති. විමානසාමන්තා චස්සා කම්මවිපාකානුභවනයොග්ගා එකා පොක්ඛරණී නිබ්බත්ති. සෙසා ච පඤ්චසතා ඉත්ථියො කාලං කත්වා සපථකම්මවසෙන තස්සායෙව දාසියො හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. සා තත්ථ පුබ්බෙ කතස්ස පුඤ්ඤකම්මස්ස ඵලෙන දිවසභාගං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අඩ්ඪරත්තෙ පාපකම්මබලසඤ්චොදිතා සයනතො උට්ඨහිත්වා පොක්ඛරණිතීරං ගච්ඡති. තත්ථ ගතං ගජපොතකප්පමාණො එකො කාළසුනඛො භෙරවරූපො ඡින්නකණ්ණො තිඛිණායතකථිනදාඨො සුවිප්ඵුලිතඛදිරඞ්ගාරපුඤ්ජසදිසනයනො නිරන්තරප්පවත්තවිජ්ජුලතාසඞ්ඝාතසදිසජිව්හො කථිනතිඛිණනඛො ඛරායතදුබ්බණ්ණලොමො තතො ආගන්ත්වා තං භූමියං නිපාතෙත්වා අතිසයජිඝච්ඡාභිභූතො විය පසය්හ ඛාදන්තො අට්ඨිසඞ්ඛලිකමත්තං කත්වා දන්තෙහි ගහෙත්වා පොක්ඛරණියං ඛිපිත්වා අන්තරධායති. සා ච තත්ථ පක්ඛිත්තසමනන්තරමෙව පකතිරූපධාරිනී හුත්වා විමානං අභිරුය්හ සයනෙ නිපජ්ජති. ඉතරා පන තස්සා දාසබ්‍යමෙව දුක්ඛං අනුභවන්ති. එවං තාසං තත්ථ වසන්තීනං පඤ්ඤාසාධිකානි පඤ්ච වස්සසතානි වීතිවත්තානි.

Then that adulterous woman, her heart burning with remorse, withered away and soon died. She was reborn as a mansion-dwelling petī on the shore of Kaṇṇamuṇḍa Lake, one of the seven great lakes in the Himalayas. Near her mansion, a pond appeared, suitable for experiencing the result of her past kamma. The other five hundred women also died and, due to the force of their oaths, were reborn as her slaves. There, by the fruit of her past meritorious deeds, she enjoyed divine happiness during the day. But at midnight, impelled by the force of her evil deeds, she would rise from her bed and go to the edge of the pond. There, a black dog—the size of a young elephant, terrifying in appearance, with severed ears, sharp, long, and thick fangs, eyes like a blazing heap of acacia embers, a tongue like a continuous flash of lightning, hard, sharp claws, and coarse, long, discolored fur—would come from there, throw her to the ground, and, as if overcome by extreme hunger, forcibly devour her, reducing her to a mere chain of bones. Then, seizing the bones with its teeth, it would hurl them into the pond and vanish. The moment she was thrown in, she would regain her normal form, ascend to her mansion, and lie down on her bed. The other women, however, experienced the suffering of servitude to her. Thus, five hundred and fifty years passed for them while living there.

අථ තාසං පුරිසෙහි විනා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තීනං උක්කණ්ඨා අහෙසුං. තත්ථ ච කණ්ණමුණ්ඩදහතො නිග්ගතා පබ්බතවිවරෙන ආගන්ත්වා ගඞ්ගං නදිං අනුපවිට්ඨා එකා නදී අත්ථි. තාසඤ්ච වසනට්ඨානසමීපෙ එකො දිබ්බඵලෙහි අම්බරුක්ඛෙහි පනසලබුජාදීහි ච උපසොභිතො ආරාමසදිසො අරඤ්ඤප්පදෙසො අත්ථි. තා එවං සමචින්තෙසුං – ‘‘හන්ද, මයං ඉමානි අම්බඵලානි ඉමිස්සා නදියා පක්ඛිපිස්සාම, අප්පෙව නාම ඉමං ඵලං දිස්වා ඵලලොභෙන [Pg.142] කොචිදෙව පුරිසො ඉධාගච්ඡෙය්‍ය, තෙන සද්ධිං රමිස්සාමාති. තා තථා අකංසු. තාහි පන පක්ඛිත්තානි අම්බඵලානි කානිචි තාපසා ගණ්හිංසු, කානිචි වනචරකා, කානිචි කාකා විලුජ්ජිංසු, කානිචි තීරෙ ලග්ගිංසු. එකං පන ගඞ්ගාය සොතං පත්වා අනුක්කමෙන බාරාණසිං සම්පාපුණි.

Then, while enjoying divine prosperity without men, discontent arose in those women. Now, there was a river that flowed out of Kaṇṇamuṇḍa Lake, passed through a mountain cleft, and entered the river Ganges. Near their dwelling place was a forest region resembling a park, adorned with mango, breadfruit, and other trees bearing divine fruits. They considered thus: “Come, let us throw these mango fruits into this river. Perhaps some man, seeing this fruit and being greedy for it, might come here, and we could enjoy ourselves with him.” So they did. Some of the mangoes they threw were taken by ascetics, some by forest-dwellers, some were plundered by crows, and some got stuck on the bank. But one fruit, having entered the stream of the Ganges, gradually reached Benares.

තෙන ච සමයෙන බාරාණසිරාජා ලොහජාලපරික්ඛිත්තෙ ගඞ්ගාජලෙ න්හායති. අථ තං ඵලං නදිසොතෙන වුය්හමානං අනුක්කමෙන ආගන්ත්වා ලොහජාලෙ ලග්ගි. තං වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නං මහන්තං දිබ්බං අම්බඵලං දිස්වා රාජපුරිසා රඤ්ඤො උපනෙසුං. රාජා තස්ස එකදෙසං ගහෙත්වා වීමංසනත්ථාය එකස්ස බන්ධනාගාරෙ ඨපිතස්ස වජ්ඣචොරස්ස ඛාදිතුං අදාසි. සො තං ඛාදිත්වා ‘‘දෙව, මයා එවරූපං න ඛාදිතපුබ්බං, දිබ්බමිදං මඤ්ඤෙ අම්බඵල’’න්ති ආහ. රාජා පුනපි තස්ස එකං ඛණ්ඩං අදාසි. සො තං ඛාදිත්වා විගතවලිතපලිතො අතිවිය මනොහරරූපො යොබ්බනෙ ඨිතො විය අහොසි. තං දිස්වා රාජා අච්ඡරියබ්භුතජාතො තං අම්බඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සරීරෙ විසෙසං ලභිත්වා මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘කත්ථ එවරූපානි දිබ්බඅම්බඵලානි සංවිජ්ජන්තී’’ති? මනුස්සා එවමාහංසු – ‘‘හිමවන්තෙ කිර, දෙව, පබ්බතරාජෙ’’ති. ‘‘සක්කා පන තානි ආනෙතු’’න්ති? ‘‘වනචරකා, දෙව, ජානන්තී’’ති.

At that time, the king of Benares was bathing in the waters of the Ganges, which were enclosed by an iron net. Then, that fruit, being carried along by the river's current, gradually arrived and got caught in the iron net. Seeing that large divine mango fruit, endowed with color, fragrance, and taste, the king's men presented it to the king. The king, taking a portion of it for the purpose of testing, gave it to a condemned thief held in the prison to eat. After eating it, the thief said, “Your Majesty, I have never eaten anything like this before; I think this is a divine mango fruit.” The king then gave him another piece. After eating it, he became free from wrinkles and gray hair, and appeared extremely handsome, as if he were in the prime of his youth. Seeing this, the king was filled with wonder and amazement. After enjoying the mango fruit and experiencing a special change in his body, he asked the people, “Where can such divine mango fruits be found?” The people replied, “They say in the Himalayas, the king of mountains, Your Majesty.” “Is it possible to bring them here?” he asked. “The forest-dwellers would know, Your Majesty,” they answered.

රාජා වනචරකෙ පක්කොසාපෙත්වා තෙසං තමත්ථං ආචික්ඛිත්වා තෙහි සම්මන්තෙත්වා දින්නස්ස එකස්ස වනචරකස්ස සහස්සං දත්වා තං විස්සජ්ජෙසි – ‘‘ගච්ඡ, සීඝං තං මෙ අම්බඵලං ආනෙහී’’ති. සො තං කහාපණසහස්සං පුත්තදාරස්ස දත්වා පාථෙය්‍යං ගහෙත්වා පටිගඞ්ගං කණ්ණමුණ්ඩදහාභිමුඛො ගන්ත්වා මනුස්සපථං අතික්කමිත්වා කණ්ණමුණ්ඩදහතො ඔරං සට්ඨියොජනප්පමාණෙ පදෙසෙ එකං තාපසං දිස්වා තෙන ආචික්ඛිතමග්ගෙන ගච්ඡන්තො පුන තිංසයොජනප්පමාණෙ පදෙසෙ එකං තාපසං දිස්වා, තෙන ආචික්ඛිතමග්ගෙන ගච්ඡන්තො පුන පන්නරසයොජනප්පමාණෙ ඨානෙ අඤ්ඤං තාපසං දිස්වා, තස්ස අත්තනො ආගමනකාරණං කථෙසි. තාපසො තං අනුසාසි – ‘‘ඉතො පට්ඨාය ඉමං මහාගඞ්ගං පහාය ඉමං ඛුද්දකනදිං නිස්සාය පටිසොතං ගච්ඡන්තො යදා පබ්බතවිවරං පස්සසි, තදා රත්තියං උක්කං ගහෙත්වා පවිසෙය්‍යාසි. අයඤ්ච නදී රත්තියං නප්පවත්තති, තෙන [Pg.143] තෙ ගමනයොග්ගා හොති, කතිපයයොජනාතික්කමෙන තෙ අම්බෙ පස්සිස්සසී’’ති. සො තථා කත්වා උදයන්තෙ සූරියෙ විවිධරතනරංසිජාලපජ්ජොතිතභූමිභාගං ඵලභාරාවනතසාඛාවිතානතරුගණොපසොභිතං නානාවිධවිහඞ්ගගණූපකූජිතං අතිවිය මනොහරං අම්බවනං සම්පාපුණි.

The king had the forest-dwellers summoned, explained the matter to them, and after consulting with them, he gave one of the chosen forest-dwellers a thousand coins and sent him off, saying, “Go, and quickly bring me that mango fruit.” That man gave the thousand coins to his wife and children, took provisions, and set out up the Ganges toward Kaṇṇamuṇḍa Lake. Having passed beyond the path of men, in a region about sixty yojanas on this side of Kaṇṇamuṇḍa Lake, he saw an ascetic. Following the path indicated by that ascetic, he traveled another thirty yojanas and saw another ascetic. Following the path shown by him, he went another fifteen yojanas and saw yet another ascetic, to whom he explained the reason for his coming. The ascetic instructed him: “From here onward, leave this great Ganges and follow this small river upstream. When you see a mountain cleft, enter it at night with a torch. This river does not flow at night, so it will be suitable for you to travel. After crossing a few yojanas, you will see the mango trees.” Having done so, at sunrise he reached the mango grove—a place whose ground was illuminated by a radiant net of rays from various jewels, adorned with a multitude of trees whose branch-canopies were bent under the weight of fruit, and filled with the songs of various flocks of birds, an exceedingly delightful sight.

අථ නං තා අමනුස්සිත්ථියො දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘එස මම පරිග්ගහො, එස මම පරිග්ගහො’’ති උපධාවිංසු. සො පන තාහි සද්ධිං තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිතුං යොග්ගස්ස පුඤ්ඤකම්මස්ස අකතත්තා තා දිස්වාව භීතො විරවන්තො පලායිත්වා අනුක්කමෙන බාරාණසිං පත්වා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා තං සුත්වා තා ඉත්ථියො දට්ඨුං අම්බඵලානි ච පරිභුඤ්ජිතුං සඤ්ජාතාභිලාසො රජ්ජභාරං අමච්චෙසු ආරොපෙත්වා මිගවාපදෙසෙන සන්නද්ධධනුකලාපො ඛග්ගං බන්ධිත්වා කතිපයමනුස්සපරිවාරො තෙනෙව වනචරකෙන දස්සිතමග්ගෙන ගන්ත්වා කතිපයයොජනන්තරෙ ඨානෙ මනුස්සෙපි ඨපෙත්වා වනචරකමෙව ගහෙත්වා අනුක්කමෙන ගන්ත්වා තම්පි තතො නිවත්තාපෙත්වා උදයන්තෙ දිවාකරෙ අම්බවනං පාවිසි. අථ නං තා ඉත්ථියො අභිනවඋප්පන්නමිව දෙවපුත්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා ‘‘රාජා’’ති ඤත්වා සඤ්ජාතසිනෙහබහුමානා සක්කච්චං න්හාපෙත්වා දිබ්බෙහි වත්ථාලඞ්කාරමාලාගන්ධවිලෙපනෙහි සුමණ්ඩිතපසාධිතං කත්වා විමානං ආරොපෙත්වා නානග්ගරසං දිබ්බභොජනං භොජෙත්වා තස්ස ඉච්ඡානුරූපං පයිරුපාසිංසු.

Then those non-human women, seeing him coming from afar, cried out, “He is my possession! He is my possession!” and ran towards him. However, because he had not performed the meritorious deeds suitable for enjoying divine riches with them there, he was terrified at the very sight of them, and screaming, he fled. He eventually reached Benares and reported the matter to the king. Hearing this, the king, in whom a desire had arisen to see those women and enjoy the mango fruits, entrusted the burden of kingship to his ministers. On the pretext of hunting, he fastened his sword, armed himself with a bow and quiver, and, accompanied by a few men, followed the path shown by the forest-dweller. Having stationed his men at a place a few yojanas away, he took only the forest-dweller with him and proceeded further. Then, sending even him back, he entered the mango grove as the sun was rising. Then those women, seeing him like a newly arisen divine being, went forth to meet him. Recognizing him as the king, and with affection and reverence having arisen in them, they respectfully bathed him, adorned him with divine garments, ornaments, garlands, perfumes, and unguents, and having made him splendidly arrayed, led him up to the celestial mansion. They served him divine food of various excellent flavors and attended to him according to his wishes.

අථ දියඩ්ඪවස්සසතෙ අතික්කන්තෙ රාජා අඩ්ඪරත්තිසමයෙ උට්ඨහිත්වා නිසින්නො තං අතිචාරිනිං පෙතිං පොක්ඛරණිතීරං ගච්ඡන්තිං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො එසා ඉමාය වෙලාය ගච්ඡතී’’ති වීමංසිතුකාමො අනුබන්ධි. අථ නං තත්ථ ගතං සුනඛෙන ඛජ්ජමානං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො ඉද’’න්ති අජානන්තො තයො ච දිවසෙ වීමංසිත්වා ‘‘එසො එතිස්සා පච්චාමිත්තො භවිස්සතී’’ති නිසිතෙන උසුනා විජ්ඣිත්වා ජීවිතා වොරොපෙත්වා තඤ්ච ඉත්ථිං පොථෙත්වා පොක්ඛරණිං ඔතාරෙත්වා පටිලද්ධපුරිමරූපං දිස්වා –

Then, when a century and a half had passed, the king arose in the middle of the night and sat down. Seeing that unfaithful female ghost going to the bank of the lotus pond, he wondered, 'Why is she going at this time?' and, wishing to investigate, he followed her. When he arrived there and saw her being devoured by a dog, not understanding, he thought, 'What is this?' and pondered for three days. Then, thinking, 'This must be her enemy,' he pierced it with a sharp arrow, depriving it of life, and having struck that woman, he lowered her into the lotus pond, and upon seeing her restored to her former appearance—

348.

348.

‘‘සොණ්ණසොපානඵලකා[Pg.144], සොණ්ණවාලුකසන්ථතා;

තත්ථ සොගන්ධියා වග්ගූ, සුචිගන්ධා මනොරමා.

“Its stairway landings are golden, strewn with golden sand; there the fragrant water lilies are lovely, sweet-smelling, and delightful.”

349.

349.

‘‘නානාරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නා, නානාගන්ධසමෙරිතා;

නානාපදුමසඤ්ඡන්නා, පුණ්ඩරීකසමොතතා.

“Overspread with various trees, stirred by diverse fragrances; overspread with various lotuses, strewn with white lotuses.”

350.

350.

‘‘සුරභිං සම්පවායන්ති, මනුඤ්ඤා මාලුතෙරිතා;

හංසකොඤ්චාභිරුදා ච, චක්කවක්කාභිකූජිතා.

“Fragrant breezes blow, delightful, stirred by the wind; resounding with swans and herons, and with ruddy geese calling.”

351.

351.

‘‘නානාදිජගණාකිණ්ණා, නානාසරගණායුතා;

නානාඵලධරා රුක්ඛා, නානාපුප්ඵධරා වනා.

“Teeming with flocks of various birds, endowed with groups of various calls; trees bearing diverse fruits, forests bearing diverse flowers.”

352.

352.

‘‘න මනුස්සෙසු ඊදිසං, නගරං යාදිසං ඉදං;

පාසාදා බහුකා තුය්හං, සොවණ්ණරූපියාමයා;

දද්දල්ලමානා ආභෙන්ති, සමන්තා චතුරො දිසා.

“Among humans there is no city such as this. Many are your palaces, made of gold and silver; gleaming, they shine upon the four directions all around.”

353.

353.

‘‘පඤ්ච දාසිසතා තුය්හං, යා තෙමා පරිචාරිකා;

තා කම්බුකායූරධරා, කඤ්චනාවෙළභූසිතා.

“Five hundred female servants are yours, who are your attendants; they wear conch-shell bracelets and armlets, adorned with golden ornaments.”

354.

354.

‘‘පල්ලඞ්කා බහුකා තුය්හං, සොවණ්ණරූපියාමයා;

කදලිමිගසඤ්ඡන්නා, සජ්ජා ගොනකසන්ථතා.

“Many are your couches, made of gold and silver, covered with antelope hides, prepared, and spread with woolen blankets.”

355.

355.

‘‘යත්ථ තුවං වාසූපගතා, සබ්බකාමසමිද්ධිනී;

සම්පත්තායඩ්ඪරත්තාය, තතො උට්ඨාය ගච්ඡසි.

“Where you dwell, endowed with all sensual pleasures, when midnight has arrived, you rise from there and go.”

356.

356.

‘‘උය්‍යානභූමිං ගන්ත්වාන, පොක්ඛරඤ්ඤා සමන්තතො;

තස්සා තීරෙ තුවං ඨාසි, හරිතෙ සද්දලෙ සුභෙ.

“Having gone to the park grounds, surrounded by a lotus pond, you stood on its bank, on the beautiful green grass.”

357.

357.

‘‘තතො තෙ කණ්ණමුණ්ඩො සුනඛො, අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදති;

යදා ච ඛායිතා ආසි, අට්ඨිසඞ්ඛලිකා කතා;

ඔගාහසි පොක්ඛරණිං, හොති කායො යථා පුරෙ.

“Then a dog with cropped ears devours your limbs one by one; and when you have been eaten and made into a chain of bones, you plunge into the lotus pond, and your body becomes as it was before.”

358.

358.

‘‘තතො ත්වං අඞ්ගපච්චඞ්ගී, සුචාරු පියදස්සනා;

වත්ථෙන පාරුපිත්වාන, ආයාසි මම සන්තිකං.

“Then, with your major and minor limbs complete, very lovely and pleasing to see, having covered yourself with a garment, you came into my presence.”

359.

359.

‘‘කිං [Pg.145] නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, කණ්ණමුණ්ඩො සුනඛො තව;

අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදතී’’ති. –

“What evil deed was done by you with body, speech, or mind? By the ripening of what kamma does a dog with cropped ears devour your limbs one by one?”

ද්වාදසහි ගාථාහි තං තස්ස පවත්තිං පටිපුච්ඡි.

With twelve verses, he questioned her about her story.

348. තත්ථ සොණ්ණසොපානඵලකාති සුවණ්ණමයසොපානඵලකා. සොණ්ණවාලුකසන්ථතාති සමන්තතො සුවණ්ණමයාහි වාලුකාහි සන්ථතා. තත්ථාති පොක්ඛරණියං. සොගන්ධියාති සොගන්ධිකා. වග්ගූති සුන්දරා රුචිරා. සුචිගන්ධාති මනුඤ්ඤගන්ධා.

348. Herein, soṇṇasopānaphalakā means stairway planks made of gold. Soṇṇavālukasanthatā means strewn all around with golden sand. Tattha means in the lotus pond. Sogandhiyā means fragrant water lilies. Vaggū means beautiful, charming. Sucigandhā means of delightful fragrance.

349. නානාගන්ධසමෙරිතාති නානාවිධසුරභිගන්ධවසෙන ගන්ධවායුනා සමන්තතො එරිතා. නානාපදුමසඤ්ඡන්නාති නානාවිධරත්තපදුමසඤ්ඡාදිතසලිලතලා. පුණ්ඩරීකසමොතතාති සෙතපදුමෙහි ච සමොකිණ්ණා.

349. Nānāgandhasameritā means stirred all around by a fragrant wind due to various kinds of sweet scents. Nānāpadumasañchannā means its water surface is overspread with various kinds of red lotuses. Puṇḍarīkasamotatā means also strewn with white lotuses.

350. සුරභිං සම්පවායන්තීති සම්මදෙව සුගන්ධං වායති පොක්ඛරණීති අධිප්පායො. හංසකොඤ්චාභිරුදාති හංසෙහි ච කොඤ්චෙහි ච අභිනාදිතා.

350. Surabhiṃ sampavāyanti means the lotus pond itself truly emits a sweet scent; this is the intention. Haṃsakoñcābhirudā means made to resound by swans and herons.

351. නානාදිජගණාකිණ්ණාති නානාදිජගණාකිණ්ණා. නානාසරගණායුතාති නානාවිධවිහඞ්ගමාභිරුදසමූහයුත්තා. නානාඵලධරාති නානාවිධඵලධාරිනො සබ්බකාලං විවිධඵලභාරනමිතසාඛත්තා. නානාපුප්ඵධරා වනාති නානාවිධසුරභිකුසුමදායිකානි වනානීති අත්ථො. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන හි ‘‘වනා’’ති වුත්තං.

351. Nānādijagaṇākiṇṇā means teeming with flocks of various birds. Nānāsaragaṇāyutā means endowed with groups of the resounding calls of various kinds of birds. Nānāphaladharā means bearing various kinds of fruits, with branches bent by the weight of diverse fruits at all times. Nānāpupphadharā vanā means forests that are givers of various kinds of fragrant flowers; this is the meaning. For vanā is said due to a change of gender.

352. න මනුස්සෙසු ඊදිසං නගරන්ති යාදිසං තව ඉදං නගරං, ඊදිසං මනුස්සෙසු නත්ථි, මනුස්සලොකෙ න උපලබ්භතීති අත්ථො. රූපියමයාති රජතමයා. දද්දල්ලමානාති අතිවිය විරොචමානා. ආභෙන්තීති සොභයන්ති. සමන්තා චතුරො දිසාති සමන්තතො චතස්සොපි දිසායො.

352. Na manussesu īdisaṃ nagaraṃ means: a city such as this of yours does not exist among humans; it is not found in the human world—this is the meaning. Rūpiyamayā means made of silver. Daddallamānā means shining exceedingly. Ābhenti means they beautify. Samantā caturo disā means all four directions all around.

353. යා තෙමාති යා තෙ ඉමා. පරිචාරිකාති වෙය්‍යාවච්චකාරිනියො. තාති තා පරිචාරිකායො. කම්බුකායූරධරාති සඞ්ඛවලයකායූරවිභූසිතා. කඤ්චනාවෙළභූසිතාති සුවණ්ණවටංසකසමලඞ්කතකෙසහත්ථා.

353. Yā temā means yā te imā (who are these of yours). Paricārikā means those who perform service. Tā means those attendants. Kambukāyūradharā means adorned with conch-shell bangles and armlets. Kañcanāveḷabhūsitā means having a mass of hair adorned with golden ear-ornaments.

354. කදලිමිගසඤ්ඡන්නාති [Pg.146] කදලිමිගචම්මපච්චත්ථරණත්ථතා. සජ්ජාති සජ්ජිතා සයිතුං යුත්තරූපා. ගොනකසන්ථතාති දීඝලොමකෙන කොජවෙන සන්ථතා.

354. Kadalimigasañchannā means spread with a covering of antelope hide. Sajjā means prepared, suitable for lying down. Gonakasanthatā means spread with a long-fleeced woolen blanket.

355. යත්ථාති යස්මිං පල්ලඞ්කෙ. වාසූපගතාති වාසං උපගතා, සයිතාති අත්ථො. සම්පත්තායඩ්ඪරත්තායාති අඩ්ඪරත්තියා උපගතාය. තතොති පල්ලඞ්කතො.

355. Yattha means on which couch. Vāsūpagatā means gone to dwell, that is, lying down. Sampattāyaḍḍharattāya means when half the night has arrived. Tato means from that couch.

356. පොක්ඛරඤ්ඤාති පොක්ඛරණියා. හරිතෙති නීලෙ. සද්දලෙති තරුණතිණසඤ්ඡන්නෙ. සුභෙති සුද්ධෙ. සුභෙති වා තස්සා ආලපනං. භද්දෙ, සමන්තතො හරිතෙ සද්දලෙ තස්සා පොක්ඛරණියා තීරෙ ත්වං ගන්ත්වාන ඨාසි තිට්ඨසීති යොජනා.

356. Pokkharaññā means of a lotus pond. Harite means green. Saddale means covered with young grass. Subhe means pure. Or subhe is a form of address to her. The construction is: ‘O good lady, having gone to the bank of that lotus pond, on the green grass all around, you stood, you stand.’

357. කණ්ණමුණ්ඩොති ඛණ්ඩිතකණ්ණො ඡින්නකණ්ණො. ඛායිතා ආසීති ඛාදිතා අහොසි. අට්ඨිසඞ්ඛලිකා කතාති අට්ඨිසඞ්ඛලිකමත්තා කතා. යථා පුරෙති සුනඛෙන ඛාදනතො පුබ්බෙ විය.

357. Kaṇṇamuṇḍo means with ears broken, with ears severed. Khāyitā āsi means she was eaten. Aṭṭhisaṅkhalikā katā means made into a mere chain of bones. Yathā pure means as before being eaten by the dog.

358. තතොති පොක්ඛරණිං ඔගාහනතො පච්ඡා. අඞ්ගපච්චඞ්ගීති පරිපුණ්ණසබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගවතී. සුචාරූති සුට්ඨු මනොරමා. පියදස්සනාති දස්සනීයා. ආයාසීති ආගච්ඡසි.

358. Tato means after plunging into the lotus pond. Aṅgapaccaṅgī means possessing all complete major and minor limbs. Sucārū means exceedingly charming. Piyadassanā means lovely to see. Āyāsi means you come.

එවං තෙන රඤ්ඤා පුච්ඡිතා සා පෙතී ආදිතො පට්ඨාය අත්තනො පවත්තිං තස්ස කථෙන්තී –

Thus questioned by that king, that female ghost, recounting her own story to him from the beginning, said:

360.

360.

‘‘කිමිලායං ගහපති, සද්ධො ආසි උපාසකො;

තස්සාහං භරියා ආසිං, දුස්සීලා අතිචාරිනී.

“In Kimilā there was a householder, a faithful lay follower; I was his wife, immoral and unfaithful.”

361.

361.

‘‘සො මං අතිචරමානාය, සාමිකො එතදබ්‍රවි;

‘නෙතං තං ඡන්නං පතිරූපං, යං ත්වං අතිචරාසි මං’.

“As I was being unfaithful, my husband said this to me: ‘It is not seemly for you, nor is it proper, that you are unfaithful to me.’”

362.

362.

‘‘සාහං ඝොරඤ්ච සපථං, මුසාවාදඤ්ච භාසිසං;

‘නාහං තං අතිචරාමි, කායෙන උද චෙතසා.

“I uttered a terrible oath and spoke a falsehood: ‘I am not unfaithful to you, either with my body or with my mind.’”

363.

363.

‘‘‘සචාහං [Pg.147] තං අතිචරාමි, කායෙන උද චෙතසා;

කණ්ණමුණ්ඩොයං සුනඛො, අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදතු’.

“‘If I am unfaithful to you, either with my body or with my mind, may this cropped-eared dog devour my limbs one by one.’”

364.

364.

‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකං, මුසාවාදස්ස චූභයං;

සත්තෙව වස්සසතානි, අනුභූතං යතො හි මෙ;

කණ්ණමුණ්ඩො ච සුනඛො, අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදතී’’ති. – පඤ්ච ගාථා ආහ;

“The result of that deed and of that false speech, for seven hundred years have I experienced it, whereby a dog with cropped ears devours my limbs piece by piece.” — She spoke five verses.

360-1. තත්ථ කිමිලායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. අතිචාරිනීති භරියා හි පතිං අතික්කම්ම චරණතො ‘‘අතිචාරිනී’’ති වුච්චති. අතිචරමානාය මයි සො සාමිකො මං එතදබ්‍රවීති යොජනා. නෙතං ඡන්නන්තිආදි වුත්තාකාරදස්සනං. තත්ථ නෙතං ඡන්නන්ති න එතං යුත්තං. න පතිරූපන්ති තස්සෙව වෙවචනං. යන්ති කිරියාපරාමසනං. අතිචරාසීති අතිචරසි, අයමෙව වා පාඨො. යං මං ත්වං අතිචරසි, තත්ථ යං අතිචරණං, නෙතං ඡන්නං නෙතං පතිරූපන්ති අත්ථො.

360-1. Therein, in a city named Kimilā. ‘Aticārinī’: a wife, because she transgresses against her husband, is called an ‘aticārinī’. The construction is: ‘While I was transgressing, that husband said this to me.’ ‘Netaṃ channaṃ,’ etc., shows the manner of speaking. Therein, ‘netaṃ channaṃ’ means ‘this is not suitable.’ ‘Na patirūpaṃ’ is a synonym for that. ‘Yaṃ’ is a reference to the action. ‘Aticarāsi’ means ‘you transgress,’ or this is indeed the reading. The meaning is: ‘That you transgress against me—that transgression is not suitable, not fitting.’

362-4. ඝොරන්ති දාරුණං. සපථන්ති සපනං. භාසිසන්ති අභාසිං. සචාහන්ති සචෙ අහං. තන්ති ත්වං. තස්ස කම්මස්සාති තස්ස පාපකම්මස්ස දුස්සීල්‍යකම්මස්ස. මුසාවාදස්ස චාති ‘‘නාහං තං අතිචරාමී’’ති වුත්තමුසාවාදස්ස ච. උභයන්ති උභයස්ස විපාකං. අනුභූතන්ති අනුභූයමානං මයාති අත්ථො. යතොති යතො පාපකම්මතො.

362-4. ‘Ghoranti’ means dreadful. ‘Sapathanti’ means swearing. ‘Bhāsisanti’ means ‘I spoke.’ ‘Sacāhanti’ means ‘if I.’ ‘Tanti’ means ‘you.’ ‘Tassa kammassāti’ means of that evil deed, that immoral deed. ‘Musāvādassa cāti’ means and of false speech, that is, the false speech spoken as ‘I do not transgress against you.’ ‘Ubhayanti’ means the result of both. ‘Anubhūtanti’ means ‘being experienced by me’—this is the meaning. ‘Yatoti’ means ‘from which evil deed.’

එවඤ්ච පන වත්වා තෙන අත්තනො කතං උපකාරං කිත්තෙන්තී –

And having said this, extolling the help he had done for her:

365.

365.

‘‘ත්වඤ්ච දෙව බහුකාරො, අත්ථාය මෙ ඉධාගතො;

සුමුත්තාහං කණ්ණමුණ්ඩස්ස, අසොකා අකුතොභයා.

“And you, O deva, are of great help, having come here for my benefit; I am well freed from Kaṇṇamuṇḍa, sorrowless and fearless.”

366.

366.

‘‘තාහං දෙව නමස්සාමි, යාචාමි පඤ්ජලීකතා;

භුඤ්ජ අමානුසෙ කාමෙ, රම දෙව මයා සහා’’ති. –

“Therefore, O deva, I pay homage to you, I entreat you with joined palms: enjoy non-human pleasures, O deva, and delight with me.”

ද්වෙ ගාථා ආහ. තත්ථ දෙවාති රාජානං ආලපති. කණ්ණමුණ්ඩස්සාති කණ්ණමුණ්ඩතො. නිස්සක්කෙ හි ඉදං සාමිවචනං. අථ රාජා තත්ථ වාසෙන නිබ්බින්නමානසො ගමනජ්ඣාසයං පකාසෙසි. තං සුත්වා පෙතී රඤ්ඤො පටිබද්ධචිත්තා තත්ථෙවස්ස වාසං යාචන්තී ‘‘තාහං, දෙව, නමස්සාමී’’ති ගාථමාහ.

She spoke two verses. Herein, ‘deva’ is an address to the king. ‘Kaṇṇamuṇḍassa’ means ‘from Kaṇṇamuṇḍa.’ Indeed, this is a genitive case used in the sense of the ablative. Then the king, his mind weary of dwelling there, revealed his intention to depart. Hearing that, the petī, her heart attached to the king, begging him to stay there, spoke the verse, ‘Therefore, O deva, I pay homage to you...’

පුන [Pg.148] රාජා එකංසෙන නගරං ගන්තුකාමොව හුත්වා අත්තනො අජ්ඣාසයං පවෙදෙන්තො –

Again, the king, being decisively intent on going to the city, declared his own intention:

367.

367.

‘‘භුත්තා අමානුසා කාමා, රමිතොම්හි තයා සහ;

තාහං සුභගෙ යාචාමි, ඛිප්පං පටිනයාහි ම’’න්ති. –

“Non-human pleasures have been enjoyed, I have delighted with you. Therefore, O fortunate one, I entreat you, quickly lead me back.”

ඔසානගාථමාහ. තත්ථ තාහන්ති තං අහං. සුභගෙති සුභගයුත්තෙ. පටිනයාහි මන්ති මය්හං නගරමෙව මං පටිනෙහි. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

He spoke the concluding verse. Therein, ‘tāhaṃ’ means ‘I... you’ (taṃ ahaṃ). ‘Subhage’ means ‘O fortunate one.’ ‘Paṭinayāhi maṃ’ means ‘lead me back to my own city.’ The rest is clear everywhere.

අථ සා විමානපෙතී රඤ්ඤො වචනං සුත්වා වියොගං අසහමානා සොකාතුරතාය බ්‍යාකුලහදයා වෙධමානසරීරා නානාවිධෙහි උපායෙහි ආයාචිත්වාපි තං තත්ථ වාසෙතුං අසක්කොන්තී බහූහි මහාරහෙහි රතනෙහි සද්ධිං රාජානං නගරං නෙත්වා පාසාදං ආරොපෙත්වා කන්දිත්වා පරිදෙවිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. රාජා පන තං දිස්වා සඤ්ජාතසංවෙගො දානාදීනි පුඤ්ඤකම්මානි කත්වා සග්ගපරායණො අහොසි. අථ අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුක්කමෙන සාවත්ථියං විහරන්තෙ එකදිවසං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පබ්බතචාරිකං චරමානො තං ඉත්ථිං සපරිවාරං දිස්වා තාය කතකම්මං පුච්ඡි. සා ආදිතො පට්ඨාය සබ්බං ථෙරස්ස කථෙසි. ථෙරො තාසං ධම්මං දෙසෙසි. තං පවත්තිං ථෙරො භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. මහාජනො පටිලද්ධසංවෙගො පාපතො ඔරමිත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤකම්මානි කත්වා සග්ගපරායණො අහොසීති.

Then that mansion-petī, hearing the king’s words, unable to bear the separation, distressed by sorrow, with a troubled heart and trembling body, having tried by various means to persuade him to stay there but failing, took the king with many precious jewels to the city, led him up to the palace, wept and lamented, and then returned to her own dwelling place. The king, however, upon seeing this, was filled with spiritual urgency, performed meritorious deeds such as giving, and became destined for heaven. Later, when our Blessed One had arisen in the world and set in motion the supreme Wheel of the Dhamma, while he was dwelling in Sāvatthī, one day the Venerable Mahāmoggallāna, while wandering on the mountains, saw that woman with her retinue and asked about the deed she had done. She recounted everything to the elder from the beginning. The elder taught them the Dhamma. The elder then reported the matter to the Blessed One. The Blessed One, having made that the origin story, taught the Dhamma to the assembled gathering. The great multitude, gaining a sense of spiritual urgency, desisted from evil, performed meritorious deeds such as giving, and became destined for heaven.

කණ්ණමුණ්ඩපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the Kaṇṇamuṇḍa-petī is concluded.

13. ඪුබ්බරිපෙතවත්ථුවණ්ණනා

13. The Commentary on the Story of the Dhubbarī-petī

අහු රාජා බ්‍රහ්මදත්තොති ඉදං උබ්බරිපෙතවත්ථුං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං උපාසිකං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර අඤ්ඤතරාය උපාසිකාය සාමිකො කාලමකාසි. සා පතිවියොගදුක්ඛාතුරා සොචන්තී ආළාහනං ගන්ත්වා රොදති. භගවා තස්සා සොතාපත්තිඵලස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා කරුණාය සඤ්චොදිතමානසො හුත්වා [Pg.149] තස්සා ගෙහං ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. උපාසිකා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ නං සත්ථා ‘‘කිං, උපාසිකෙ, සොචසී’’ති වත්වා ‘‘ආම, භගවා, පියවිප්පයොගෙන සොචාමී’’ති වුත්තෙ තස්සා සොකං අපනෙතුකාමො අතීතං ආහරි.

“There was a king Brahmadatta…”—this story of the Ubbarī-petī the Teacher, while dwelling at Jetavana, told concerning a certain female lay follower. It is said that in Sāvatthī, the husband of a certain female lay follower had died. Afflicted by the suffering of separation from her husband, she mourned, going to the charnel ground and weeping. The Blessed One, seeing her possession of the supporting condition for attaining the fruit of stream-entry, his mind moved by compassion, went to her house and sat down on the prepared seat. The female lay follower approached the Teacher, paid homage, and sat down to one side. Then the Teacher said to her, “Why, lay follower, do you grieve?” When she replied, “Yes, Blessed One, I grieve due to separation from my beloved,” he, wishing to remove her sorrow, related a story of the past.

අතීතෙ පඤ්චාලරට්ඨෙ කපිලනගරෙ චූළනීබ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා අහොසි. සො අගතිගමනං පහාය අත්තනො විජිතෙ පජාය හිතකරණනිරතො දස රාජධම්මෙ අකොපෙත්වා රජ්ජං අනුසාසමානො කදාචි ‘‘අත්තනො රජ්ජෙ කිං වදන්තී’’ති සොතුකාමො තුන්නවායවෙසං ගහෙත්වා එකො අදුතියො නගරතො නික්ඛමිත්වා ගාමතො ගාමං ජනපදතො ජනපදං විචරිත්වා සබ්බරජ්ජං අකණ්ටකං අනුපපීළං මනුස්සෙ සම්මොදමානෙ අපාරුතඝරෙ මඤ්ඤෙ විහරන්තෙ දිස්වා සොමනස්සජාතො නිවත්තිත්වා නගරාභිමුඛො ආගච්ඡන්තො අඤ්ඤතරස්මිං ගාමෙ එකිස්සා විධවාය දුග්ගතිත්ථියා ගෙහං පාවිසි. සා තං දිස්වා ආහ – ‘‘කො නු ත්වං, අය්‍යො, කුතො වා ආගතොසී’’ති? ‘‘අහං තුන්නවායො, භද්දෙ, භතියා තුන්නවායකම්මං කරොන්තො විචරාමි. යදි තුම්හාකං තුන්නවායකම්මං අත්ථි, භත්තඤ්ච වෙතනඤ්ච දෙථ, තුම්හාකම්පි කම්මං කරොමී’’ති. ‘‘නත්ථම්හාකං කම්මං භත්තවෙතනං වා, අඤ්ඤෙසං කරොහි, අය්‍යා’’ති. සො තත්ථ කතිපාහං වසන්තො ධඤ්ඤපුඤ්ඤලක්ඛණසම්පන්නං තස්සා ධීතරං දිස්වා මාතරං ආහ – ‘‘අයං දාරිකා කිං කෙනචි කතපරිග්ගහා, උදාහු අකතපරිග්ගහා. සචෙ පන කෙනචි අකතපරිග්ගහා, ඉමං මය්හං දෙථ, අහං තුම්හාකං සුඛෙන ජීවනූපායං කාතුං සමත්ථො’’ති. ‘‘සාධු, අය්‍යා’’ති සා තස්ස තං අදාසි.

In the past, in the country of Pañcāla, in the city of Kapila, there was a king named Cūḷanībrahmadatta. Having abandoned partiality, he was intent on benefiting the people in his realm, ruling righteously without violating the ten royal virtues. Occasionally, wishing to hear what was being said in his kingdom, he took the guise of a weaver and, alone, without a companion, left the city. He wandered from village to village and from district to district, and saw that his entire kingdom was free from trouble and oppression, with people living happily, as if in houses with open doors. Filled with joy, he turned back and headed toward the city. In a certain village, he entered the house of a poor and wretched widow. Seeing him, she asked, “Who are you, sir, and from where have you come?” “I am a weaver, madam, traveling and doing weaving work for hire. If you have any weaving work, give me food and wages, and I will do your work as well.” “We have no work, nor food or wages. Do work for others, sir,” she replied. He stayed there for a few days and, seeing her daughter endowed with the marks of merit and good fortune, said to the mother, “Has this girl been given to anyone in marriage, or is she still unbetrothed? If she is unbetrothed, give her to me. I am able to provide a comfortable livelihood for you.” “Very well, sir,” she said, and gave her to him.

සො තාය සද්ධිං කතිපාහං වසිත්වා තස්සා කහාපණසහස්සං දත්වා ‘‘අහං කතිපාහෙනෙව නිවත්තිස්සාමි. භද්දෙ, ත්වං මා උක්කණ්ඨසී’’ති වත්වා අත්තනො නගරං ගන්ත්වා, නගරස්ස ච තස්ස ගාමස්ස ච අන්තරෙ මග්ගං සමං කාරාපෙත්වා අලඞ්කාරාපෙත්වා මහතා රාජානුභාවෙන තත්ථ ගන්ත්වා තං දාරිකං කහාපණරාසිම්හි ඨපෙත්වා සුවණ්ණරජතකලසෙහි න්හාපෙත්වා ‘‘උබ්බරී’’ති නාමං කාරාපෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා තඤ්ච ගාමං තස්සා ඤාතීනං දත්වා මහතා රාජානුභාවෙන තං නගරං ආනෙත්වා තාය සද්ධිං අභිරමමානො යාවජීවං රජ්ජසුඛං අනුභවිත්වා ආයුපරියොසානෙ [Pg.150] කාලමකාසි. කාලකතෙ ච තස්මිං, කතෙ ච සරීරකිච්චෙ උබ්බරී පතිවියොගෙන සොකසල්ලසමප්පිතහදයා ආළාහනං ගන්ත්වා බහූ දිවසෙ ගන්ධපුප්ඵාදීහි පූජෙත්වා රඤ්ඤො ගුණෙ කිත්තෙත්වා උම්මාදප්පත්තා විය කන්දන්තී පරිදෙවන්තී ආළාහනං පදක්ඛිණං කරොති.

He stayed with her for a few days, gave her a thousand coins, and said, “I will return in a few days. Good lady, do not be anxious.” Having said this, he went to his own city. He had the road between that city and the village leveled and adorned. Then, with great royal splendor, he went there, placed the girl on a heap of coins, bathed her with golden and silver pitchers, gave her the name “Ubbarī,” and appointed her to the position of chief queen. He also gave that village to her relatives. With great royal splendor, he brought her to the city and, delighting in her company, experienced the pleasures of kingship for the rest of his life and passed away at the end of his life span. After he passed away and the funeral rites were performed, Ubbarī, her heart pierced by the dart of sorrow from the separation from her husband, went to the cremation ground. For many days, she honored him with perfumes, flowers, and so forth, extolled the king's virtues, and, as if overcome with madness, weeping and lamenting, she circumambulated the cremation ground.

තෙන ච සමයෙන අම්හාකං භගවා බොධිසත්තභූතො ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අධිගතජ්ඣානාභිඤ්ඤො හිමවන්තස්ස සාමන්තා අඤ්ඤතරස්මිං අරඤ්ඤායතනෙ විහරන්තො සොකසල්ලසමප්පිතං උබ්බරිං දිබ්බෙන චක්ඛුනා දිස්වා ආකාසෙන ආගන්ත්වා දිස්සමානරූපො ආකාසෙ ඨත්වා තත්ථ ඨිතෙ මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘කස්සිදං ආළාහනං, කස්සත්ථාය චායං ඉත්ථී ‘බ්‍රහ්මදත්ත, බ්‍රහ්මදත්තා’ති කන්දන්තී පරිදෙවතී’’ති. තං සුත්වා මනුස්සා ‘‘බ්‍රහ්මදත්තො නාම පඤ්චාලානං රාජා, සො ආයුපරියොසානෙ කාලමකාසි, තස්සිදං ආළාහනං, තස්ස අයං අග්ගමහෙසී උබ්බරී නාම ‘බ්‍රහ්මදත්ත, බ්‍රහ්මදත්තා’ති තස්ස නාමං ගහෙත්වා කන්දන්තී පරිදෙවතී’’ති ආහංසු. තමත්ථං දීපෙන්තා සඞ්ගීතිකාරා –

At that time, our Blessed One, while still a bodhisatta, had gone forth into the ascetic life and, having attained the meditative absorptions and higher knowledges, was dwelling in a certain forest hermitage near the Himalayas. With his divine eye, he saw Ubbarī, afflicted by the dart of sorrow. He came through the air and, making himself visible, stood in the sky and asked the people standing there: “Whose cremation ground is this? And for whose sake does this woman cry and lament, calling out ‘Brahmadatta, Brahmadatta’?” Hearing this, the people replied: “Brahmadatta was the king of the Pañcālas. Having reached the end of his life, he passed away. This is his cremation ground. This is his chief queen, named Ubbarī, who cries and laments, calling out his name, ‘Brahmadatta, Brahmadatta’.” To illuminate this matter, the compilers of the texts said:

368.

368.

‘‘අහු රාජා බ්‍රහ්මදත්තො, පඤ්චාලානං රථෙසභො;

අහොරත්තානමච්චයා, රාජා කාලමක්‍රුබ්බථ.

There was a king, Brahmadatta, a bull among the charioteers of the Pañcālas; with the passing of days and nights, the king passed away.

369.

369.

‘‘තස්ස ආළාහනං ගන්ත්වා, භරියා කන්දති උබ්බරි;

බ්‍රහ්මදත්තං අපස්සන්තී, බ්‍රහ්මදත්තාති කන්දති.

Going to his cremation ground, his wife Ubbarī weeps; not seeing Brahmadatta, she cries, 'Brahmadatta!'

370.

370.

‘‘ඉසි ච තත්ථ ආගච්ඡි, සම්පන්නචරණො මුනි;

සො ච තත්ථ අපුච්ඡිත්ථ, යෙ තත්ථ සු සමාගතා.

An ascetic came there, a sage accomplished in conduct; and he asked those who were well assembled there.

371.

371.

‘‘‘කස්ස ඉදං ආළාහනං, නානාගන්ධසමෙරිතං;

කස්සායං කන්දති භරියා, ඉතො දූරගතං පතිං;

බ්‍රහ්මදත්තං අපස්සන්තී, බ්‍රහ්මදත්තාති කන්දති’.

‘Whose is this cremation ground, wafting various perfumes? For whom does this wife weep, for her husband gone far from here? Not seeing Brahmadatta, she cries, “Brahmadatta!”’

372.

372.

‘‘තෙ ච තත්ථ වියාකංසු, යෙ තත්ථ සු සමාගතා;

බ්‍රහ්මදත්තස්ස භද්දන්තෙ, බ්‍රහ්මදත්තස්ස මාරිස.

And those who were well assembled there answered: ‘It is Brahmadatta's, venerable sir! Brahmadatta's, worthy sir!’

373.

373.

‘‘තස්ස [Pg.151] ඉදං ආළාහනං, නානාගන්ධසමෙරිතං;

තස්සායං කන්දති භරියා, ඉතො දූරගතං පතිං;

බ්‍රහ්මදත්තං අපස්සන්තී, බ්‍රහ්මදත්තාති කන්දතී’’ති. – ඡ ගාථා ඨපෙසුං;

‘This is his cremation ground, wafting various scents; this wife of his cries for her husband gone far from here; not seeing Brahmadatta, she cries, “Brahmadatta!”’—Thus they set down six verses.

368-9. තත්ථ අහූති අහොසි. පඤ්චාලානන්ති පඤ්චාලරට්ඨවාසීනං, පඤ්චාලරට්ඨස්සෙව වා. එකොපි හි ජනපදො ජනපදිකානං රාජකුමාරානං වසෙන රුළ්හියා ‘‘පඤ්චාලාන’’න්ති බහුවචනෙන නිද්දිසීයති. රථෙසභොති රථෙසු උසභසදිසො, මහාරථොති අත්ථො. තස්ස ආළාහනන්ති තස්ස රඤ්ඤො සරීරස්ස දඩ්ඪට්ඨානං.

Therein, ‘ahu’ means ‘he was.’ ‘Pañcālānaṃ’ refers to the inhabitants of the Pañcāla country, or to the Pañcāla country itself. For even a single country, by convention, is designated in the plural as ‘Pañcālā’ on account of the royal princes. ‘Rathesabho’ means like a bull among chariots; the meaning is a great chariot-warrior. ‘Tassa āḷāhanaṃ’ means the place where that king's body was burned.

370. ඉසීති ඣානාදීනං ගුණානං එසනට්ඨෙන ඉසි. තත්ථාති තස්මිං උබ්බරියා ඨිතට්ඨානෙ, සුසානෙති අත්ථො. ආගච්ඡීති අගමාසි. සම්පන්නචරණොති සීලසම්පදා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ජාගරියානුයොගො, සද්ධාදයො සත්ත සද්ධම්මා, චත්තාරි රූපාවචරඣානානීති ඉමෙහි පන්නරසහි චරණසඞ්ඛාතෙහි ගුණෙහි සම්පන්නො සමන්නාගතො, චරණසම්පන්නොති අත්ථො. මුනීති අත්තහිතඤ්ච පරහිතඤ්ච මුනාති ජානාතීති මුනි. සො ච තත්ථ අපුච්ඡිත්ථාති සො තස්මිං ඨානෙ ඨිතෙ ජනෙ පටිපුච්ඡි. යෙ තත්ථ සු සමාගතාති යෙ මනුස්සා තත්ථ සුසානෙ සමාගතා. සූති නිපාතමත්තං. ‘‘යෙ තත්ථාසුං සමාගතා’’ති වා පාඨො. ආසුන්ති අහෙසුන්ති අත්ථො.

370. ‘Isi’ means a sage, in the sense of one who seeks qualities such as meditative absorption. ‘Tattha’ means in that place where Ubbarī stood; the meaning is in the cremation ground. ‘Āgacchi’ means he came. ‘Sampannacaraṇo’ means endowed with the qualities designated as ‘conduct,’ namely: perfection in virtue, guarding the sense doors, moderation in eating, devotion to wakefulness, the seven true qualities beginning with faith, and the four form-sphere meditative absorptions—endowed with these fifteen qualities; the meaning is accomplished in conduct. ‘Muni’ means a sage, because he knows what is for his own welfare and for the welfare of others. ‘So ca tattha apucchittha’ means he questioned the people standing in that place. ‘Ye tattha su samāgatā’ means the people who were well assembled there in the cremation ground. ‘Su’ is merely a particle. An alternative reading is ‘Ye tatthāsuṃ samāgatā.’ ‘Āsuṃ’ means ‘they were.’

371. නානාගන්ධසමෙරිතන්ති නානාවිධෙහි ගන්ධෙහි සමන්තතො එරිතං උපවාසිතං. ඉතොති මනුස්සලොකතො. දූරගතන්ති පරලොකං ගතත්තා වදති. බ්‍රහ්මදත්තාති කන්දතීති බ්‍රහ්මදත්තාති එවං නාමසංකිත්තනං කත්වා පරිදෙවනවසෙන අව්හායති.

371. ‘Nānāgandhasameritaṃ’ means wafting all around, perfumed with various kinds of fragrances. ‘Itoti’ means from the human world. ‘Dūragatanti’ is said because he has gone to the other world. ‘Brahmadattāti kandatīti’ means that having uttered the name ‘Brahmadatta,’ she calls out by way of lamentation.

372-3. බ්‍රහ්මදත්තස්ස භද්දන්තෙ, බ්‍රහ්මදත්තස්ස මාරිසාති මාරිස, නිරාමයකායචිත්ත මහාමුනි බ්‍රහ්මදත්තස්ස රඤ්ඤො ඉදං ආළාහනං, තස්සෙව බ්‍රහ්මදත්තස්ස රඤ්ඤො අයං භරියා, භද්දං තෙ තස්ස ච බ්‍රහ්මදත්තස්ස භද්දං හොතු, තාදිසානං මහෙසීනං හිතානුචින්තනෙන පරලොකෙ ඨිතානම්පි හිතසුඛං හොතියෙවාති අධිප්පායො.

‘Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisā’ti: O worthy sir, O great sage with body and mind free from affliction, this is the cremation ground of King Brahmadatta, and this is the wife of that very King Brahmadatta. May it be well with you, and may it be well with that Brahmadatta. The intention is that by thinking of the welfare of such queens, welfare and happiness certainly arise even for those abiding in the next world.

අථ [Pg.152] සො තාපසො තෙසං වචනං සුත්වා අනුකම්පං උපාදාය උබ්බරියා සන්තිකං ගන්ත්වා තස්සා සොකවිනොදනත්ථං –

Then the ascetic, having heard their words and moved by compassion, went into Ubbarī’s presence in order to dispel her sorrow.

374.

374.

‘‘ඡළාසීතිසහස්සානි, බ්‍රහ්මදත්තස්සනාමකා;

ඉමස්මිං ආළාහනෙ දඩ්ඪා, තෙසං කමනුසොචසී’’ති. –

“Eighty-six thousand named Brahmadatta have been burned in this very cremation ground. For which of them do you grieve?”

ගාථමාහ. තත්ථ ඡළාසීතිසහස්සානීති ඡසහස්සාධිකඅසීතිසහස්සසඞ්ඛා. බ්‍රහ්මදත්තස්සනාමකාති බ්‍රහ්මදත්තොති එවංනාමකා. තෙසං කමනුසොචසීති තෙසං ඡළාසීතිසහස්සසඞ්ඛාතානං බ්‍රහ්මදත්තානං කතමං බ්‍රහ්මදත්තං ත්වං අනුසොචසි, කතමං පටිච්ච තෙ සොකො උප්පන්නොති පුච්ඡි.

He spoke a verse. Therein, ‘eighty-six thousand’ means the number eighty thousand plus six thousand. ‘Named Brahmadatta’ means those with the name Brahmadatta. ‘For which of them do you grieve?’—he asked, meaning: “Among those eighty-six thousand Brahmadattas, for which particular Brahmadatta do you grieve? On account of which one has this sorrow arisen in you?”

එවං පන තෙන ඉසිනා පුච්ඡිතා උබ්බරී අත්තනා අධිප්පෙතං බ්‍රහ්මදත්තං ආචික්ඛන්තී –

Then, having been questioned thus by that sage, Ubbarī, indicating the Brahmadatta she intended, said:

375.

375.

‘‘යො රාජා චූළනීපුත්තො, පඤ්චාලානං රථෙසභො;

තං භන්තෙ අනුසොචාමි, භත්තාරං සබ්බකාමද’’න්ති. –

“The king who was the son of Cūḷanī, the bull among the charioteers of the Pañcālas—it is for him, venerable sir, that I grieve, my husband, the giver of all I desired.”

ගාථමාහ. තත්ථ චූළනීපුත්තොති එවංනාමස්ස රඤ්ඤො පුත්තො. සබ්බකාමදන්ති මය්හං සබ්බස්ස ඉච්ඡිතිච්ඡිතස්ස දාතාරං, සබ්බෙසං වා සත්තානං ඉච්ඡිතදායකං.

She spoke the verse. Therein, ‘Cūḷanīputto’ means the son of a king so named. ‘Sabbakāmadaṃ’ means the giver of everything I wished for, or the provider of the wishes of all beings.

එවං උබ්බරියා වුත්තෙ පුන තාපසො –

When Ubbarī had spoken thus, the ascetic said again:

376.

376.

‘‘සබ්බෙවාහෙසුං රාජානො, බ්‍රහ්මදත්තස්සනාමකා;

සබ්බෙව චූළනීපුත්තා, පඤ්චාලානං රථෙසභා.

“All were kings, named Brahmadatta; all were sons of Cūḷanī, bulls among the charioteers of the Pañcālas.

377.

377.

‘‘සබ්බෙසං අනුපුබ්බෙන, මහෙසිත්තමකාරයි;

කස්මා පුරිමකෙ හිත්වා, පච්ඡිමං අනුසොචසී’’ති. – ගාථාද්වයමාහ;

“To all of them in succession, you were the chief queen. Why, having forsaken the former ones, do you grieve for only the last one?”—thus he spoke these two verses.

376. තත්ථ සබ්බෙවාහෙසුන්ති සබ්බෙව තෙ ඡළාසීතිසහස්සසඞ්ඛා රාජානො බ්‍රහ්මදත්තස්ස නාමකා චූළනීපුත්තා පඤ්චාලානං රථෙසභාව අහෙසුං. ඉමෙ රාජභාවාදයො විසෙසා තෙසු එකස්සාපි නාහෙසුං.

376. Therein, ‘all were’ means all those eighty-six thousand kings were named Brahmadatta, were sons of Cūḷanī, and were bulls among the charioteers of the Pañcālas. These distinctions, such as being a king and so on, were not unique to any one of them.

377. මහෙසිත්තමකාරයීති ත්වඤ්ච තෙසං සබ්බෙසම්පි අනුපුබ්බෙන අග්ගමහෙසිභාවං අකාසි, අනුප්පත්තාති අත්ථො. කස්මාති ගුණතො ච සාමිකභාවතො [Pg.153] ච අවිසිට්ඨෙසු එත්තකෙසු ජනෙසු පුරිමකෙ රාජානො පහාය පච්ඡිමං එකංමෙව කස්මා කෙන කාරණෙන අනුසොචසීති පුච්ඡි.

377. ‘Mahesittamakārayi’ means you acted as chief queen to all of them in succession; you attained it, that is the meaning. ‘Kasmā’—he asked: “Why, among so many persons who were undistinguished in terms of virtue or their status as a husband, having forsaken the former kings, do you grieve for only the last one? For what reason?”

තං සුත්වා උබ්බරී සංවෙගජාතා පුන තාපසං –

Hearing this, Ubbarī, filled with spiritual urgency, again addressed the ascetic:

378.

378.

‘‘ආතුමෙ ඉත්ථිභූතාය, දීඝරත්තාය මාරිස;

යස්සා මෙ ඉත්ථිභූතාය, සංසාරෙ බහුභාසසී’’ති. –

"O venerable sir, you speak much about the saṃsāra of me, who has been a woman for a long time."

ගාථමාහ. තත්ථ ආතුමෙති අත්තනි. ඉත්ථිභූතායාති ඉත්ථිභාවං උපගතාය. දීඝරත්තායාති දීඝරත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – ඉත්ථිභූතාය අත්තනි සබ්බකාලං ඉත්ථීයෙව හොති, උදාහු පුරිසභාවම්පි උපගච්ඡතීති. යස්සා මෙ ඉත්ථිභූතායාති යස්සා මය්හං ඉත්ථිභූතාය එවං තාව බහුසංසාරෙ මහෙසිභාවං මහාමුනි ත්වං භාසසි කථෙසීති අත්ථො. ‘‘ආහු මෙ ඉත්ථිභූතායා’’ති වා පාඨො. තත්ථ ආති අනුස්සරණත්ථෙ නිපාතො. ආහු මෙති සයං අනුස්සරිතං අඤ්ඤාතමිදං මයා, ඉත්ථිභූතාය ඉත්ථිභාවං උපගතාය එවං මය්හං එත්තකං කාලං අපරාපරුප්පත්ති අහොසි. කස්මා? යස්මා යස්සා මෙ ඉත්ථිභූතාය සබ්බෙසං අනුපුබ්බෙන මහෙසිත්තමකාරයි, කිං ත්වං, මහාමුනි, සංසාරෙ බහුං භාසසීති යොජනා.

She spoke the verse. Therein, 'ātume' means 'concerning oneself.' 'Itthibhūtāya' means 'for one who has become a woman.' 'Dīgharattāya' means 'for a long time.' Here, this is the intended meaning: concerning one who has become a woman, is she always a woman, or does she also attain the state of a man? 'Yassā me itthibhūtāya' means 'for me, who has become a woman.' Thus, the meaning is: 'You, great sage, speak of my state as chief queen in many cycles of rebirth.' Alternatively, the reading is 'Āhu me itthibhūtāya.' Therein, 'ā' is a particle in the sense of remembrance. 'Āhu me' means 'I myself have remembered; this is known by me.' For me, who has become a woman, having attained the female state, there have been successive rebirths for so long. Why? Because for me, who became a woman, all in succession made me chief queen. Why then, O great sage, do you speak so much about saṃsāra? This is the construction.

තං සුත්වා තාපසො අයං නියමො සංසාරෙ නත්ථි ‘‘ඉත්ථී ඉත්ථීයෙව හොති, පුරිසො පුරිසො එවා’’ති දස්සෙන්තො –

Hearing this, the ascetic, demonstrating that there is no such fixed rule in saṃsāra as 'a woman is always a woman, and a man is always a man,' said:

379.

379.

‘‘අහු ඉත්ථී අහු පුරිසො, පසුයොනිම්පි ආගමා;

එවමෙතං අතීතානං, පරියන්තො න දිස්සතී’’ති. –

"You were a woman, you were a man; you also came to an animal womb. Thus, of these past existences, an end is not seen."

ගාථමාහ. තත්ථ අහු ඉත්ථී අහු පුරිසොති ත්වං කදාචි ඉත්ථීපි අහොසි, කදාචි පුරිසොපි අහොසි. න කෙවලං ඉත්ථිපුරිසභාවමෙව, අථ ඛො පසු යොනිම්පි අගමාසි, කදාචි පසුභාවම්පි අගමාසි, තිරච්ඡානයොනිම්පි උපගතා අහොසි. එවමෙතං අතීතානං, පරියන්තො න දිස්සතීති එවං යථාවුත්තං එතං ඉත්ථිභාවං පුරිසභාවං තිරච්ඡානාදිභාවඤ්ච උපගතානං අතීතානං අත්තභාවානං පරියන්තො ඤාණචක්ඛුනා මහතා උස්සාහෙන පස්සන්තානම්පි න දිස්සති. න කෙවලං තවෙව, අථ ඛො සබ්බෙසම්පි [Pg.154] සංසාරෙ පරිබ්භමන්තානං සත්තානං අත්තභාවස්ස පරියන්තො න දිස්සතෙව න පඤ්ඤායතෙව. තෙනාහ භගවා –

He spoke the verse. Therein, 'you were a woman, you were a man' means you were sometimes a woman and sometimes a man. Not only the state of being a woman or a man, but you also went to an animal womb; sometimes you went to the state of an animal; you attained birth in the animal realm. 'Thus, of these past existences, an end is not seen' means: thus, as stated, for those who have attained the state of being a woman, a man, an animal, and so on, an end of past individual existences is not seen even by those looking with the eye of knowledge and with great effort. Not only for you, but for all beings wandering in saṃsāra, an end of individual existence is not seen, is not discerned. Therefore, the Blessed One said:

‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො, පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරත’’න්ති (සං. නි. 2.124).

"Monks, this saṃsāra is without discoverable beginning. A first point is not discerned of beings hindered by ignorance and fettered by craving, who are transmigrating and wandering on."

එවං තෙන තාපසෙන සංසාරස්ස අපරියන්තතං කම්මස්සකතඤ්ච විභාවෙන්තෙන දෙසිතං ධම්මං සුත්වා සංසාරෙ සංවිග්ගහදයා ධම්මෙ ච පසන්නමානසා විගතසොකසල්ලා හුත්වා අත්තනො පසාදං සොකවිගමනඤ්ච පකාසෙන්තී –

Thus, having heard the Dhamma taught by that ascetic, who elucidated the endlessness of saṃsāra and the ownership of kamma, her heart was stirred with spiritual urgency by saṃsāra, her mind became serene toward the Dhamma, and, having become free from the dart of sorrow, she, expressing her faith and the removal of her sorrow, said:

380.

380.

‘‘ආදිත්තං වත මං සන්තං, ඝතසිත්තංව පාවකං;

වාරිනා විය ඔසිඤ්චං, සබ්බං නිබ්බාපයෙ දරං.

"Indeed, I was burning, like a fire sprinkled with ghee; but you, sprinkling as it were with water, have extinguished all my fever."

381.

381.

‘‘අබ්බහී වත මෙ සල්ලං, සොකං හදයනිස්සිතං;

යො මෙ සොකපරෙතාය, පතිසොකං අපානුදි.

"Indeed, you have pulled out my dart, the sorrow lodged in my heart—you who have dispelled the grief of me who was overcome by sorrow."

382.

382.

‘‘සාහං අබ්බූළ්හසල්ලාස්මි, සීතිභූතාස්මි නිබ්බුතා;

න සොචාමි න රොදාමි, තව සුත්වා මහාමුනී’’ති. –

"I am she whose dart is drawn out, I have become cool, I am quenched. I do not grieve, I do not weep, having heard you, O great sage."

තිස්සො ගාථා අභාසි. තාසං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

She spoke three verses. Their meaning has already been stated above.

ඉදානි සංවිග්ගහදයාය උබ්බරියා පටිපත්තිං දස්සෙන්තො සත්ථා –

Now, showing the practice of Ubbarī, whose heart was stirred with spiritual urgency, the Teacher said:

383.

383.

‘‘තස්ස තං වචනං සුත්වා, සමණස්ස සුභාසිතං;

පත්තචීවරමාදාය, පබ්බජි අනගාරියං.

"Having heard that well-spoken word of the ascetic, taking bowl and robe, she went forth into homelessness."

384.

384.

‘‘සා ච පබ්බජිතා සන්තා, අගාරස්මා අනගාරියං;

මෙත්තචිත්තං ආභාවෙසි, බ්‍රහ්මලොකූපපත්තියා.

"And she, having gone forth from home to homelessness, cultivated a mind of loving-kindness for the sake of rebirth in the Brahma-world."

385.

385.

‘‘ගාමා ගාමං විචරන්තී, නිගමෙ රාජධානියො;

උරුවෙළා නාම සො ගාමො, යත්ථ කාලමක්‍රුබ්බථ.

"Wandering from village to village, through towns and royal capitals, she came to the village named Uruvelā, where she passed away."

386.

386.

‘‘මෙත්තචිත්තං ආභාවෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකූපපත්තියා;

ඉත්ථිචිත්තං විරාජෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකූපගා අහූ’’ති. – චතස්සො ගාථා අභාසි;

"Having cultivated a mind of loving-kindness for the sake of rebirth in the Brahma-world, and having become dispassionate toward a woman's mind, she became one who went to the Brahma-world." Thus he spoke four verses.

383-4. තත්ථ [Pg.155] තස්සාති තස්ස තාපසස්ස. සුභාසිතන්ති සුට්ඨු භාසිතං, ධම්මන්ති අත්ථො. පබ්බජිතා සන්තාති පබ්බජ්ජං උපගතා සමානා, පබ්බජිත්වා වා හුත්වා සන්තකායවාචා. මෙත්තචිත්තන්ති මෙත්තාසහගතං චිත්තං. චිත්තසීසෙන මෙත්තජ්ඣානං වදති. බ්‍රහ්මලොකූපපත්තියාති තඤ්ච සා මෙත්තචිත්තං භාවෙන්තී බ්‍රහ්මලොකූපපත්තියා අභාවෙසි, න විපස්සනාපාදකාදිඅත්ථං. අනුප්පන්නෙ හි බුද්ධෙ බ්‍රහ්මවිහාරාදිකෙ භාවෙන්තා තාපසපරිබ්බාජකා යාවදෙව භවසම්පත්තිඅත්ථමෙව භාවෙසුං.

383-4. Therein, 'tassa' means 'of that ascetic.' 'Subhāsitaṃ' means well-spoken; the meaning is the Dhamma. 'Pabbajitā santā' means having undertaken the going forth, or having gone forth and become peaceful in body and speech. 'Mettacittaṃ' means a mind accompanied by loving-kindness. By way of the mind, it refers to the jhāna of loving-kindness. 'Brahmalokūpapattiyā' means that she, cultivating that mind of loving-kindness, developed it for rebirth in the Brahma-world, not for the purpose of making it a basis for insight and so on. For when a Buddha has not arisen, ascetics and wanderers who develop the divine abodes and so on develop them only for the sake of attaining a good existence.

385-6. ගාමා ගාමන්ති ගාමතො අඤ්ඤං ගාමං. ආභාවෙත්වාති වඩ්ඪෙත්වා බ්‍රූහෙත්වා. ‘‘අභාවෙත්වා’’ති කෙචි පඨන්ති, තෙසං අ-කාරො නිපාතමත්තං. ඉත්ථිචිත්තං විරාජෙත්වාති ඉත්ථිභාවෙ චිත්තං අජ්ඣාසයං අභිරුචිං විරාජෙත්වා ඉත්ථිභාවෙ විරත්තචිත්තා හුත්වා. බ්‍රහ්මලොකූපගාති පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන බ්‍රහ්මලොකං උපගමනකා අහොසි. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානමෙව.

385-6. 'Gāmā gāmaṃ' means from one village to another village. 'Ābhāvetvā' means having increased, having developed. Some read 'abhāvetvā'; for them, the 'a-' is a mere particle. 'Itthicittaṃ virājetvā' means having caused the mind, disposition, and delight in the female state to fade away, having become one with a mind dispassionate toward the female state. 'Brahmalokūpagā' means she was one who went to the Brahma-world by way of taking rebirth-linking. The rest is clear from the method stated above.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා තස්සා උපාසිකාය සොකං විනොදෙත්වා උපරි චතුසච්චදෙසනං අකාසි. සච්චපරියොසානෙ සා උපාසිකා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. සම්පත්තපරිසාය ච දෙසනා සාත්ථිකා අහොසීති.

Having delivered this Dhamma teaching and dispelled the grief of that female lay follower, the Teacher further expounded the Four Noble Truths. At the conclusion of the teaching on the Truths, that female lay follower was established in the fruit of stream-entry. And the teaching was beneficial to the assembled gathering.

උබ්බරිපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Peta Ubbarī is finished.

ඉති ඛුද්දක-අට්ඨකථාය පෙතවත්ථුස්මිං

Thus in the Commentary on the Khuddaka Nikāya, on the Petavatthu:

තෙරසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස

Of the section adorned with thirteen stories,

දුතියස්ස උබ්බරිවග්ගස්ස අත්ථසංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

the explanation of the meaning of the second chapter, the Ubbarī Chapter, is finished.

3. චූළවග්ගො

3. The Minor Chapter

1. අභිජ්ජමානපෙතවත්ථුවණ්ණනා

1. Commentary on the Story of the Peta in the Unflooded Water

අභිජ්ජමානෙ [Pg.156] වාරිම්හීති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං ලුද්දපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. බාරාණසියං කිර අපරදිසාභාගෙ පාරගඞ්ගාය වාසභගාමං අතික්කමිත්වා චුන්දට්ඨිලනාමකෙ ගාමෙ එකො ලුද්දකො අහොසි. සො අරඤ්ඤෙ මිගෙ වධිත්වා වරමංසං අඞ්ගාරෙ පචිත්වා ඛාදිත්වා අවසෙසං පණ්ණපුටෙ බන්ධිත්වා කාජෙන ගහෙත්වා ගාමං ආගච්ඡති. තං බාලදාරකා ගාමද්වාරෙ දිස්වා ‘‘මංසං මෙ දෙහි, මංසං මෙ දෙහී’’ති හත්ථෙ පසාරෙත්වා උපධාවන්ති. සො තෙසං ථොකං ථොකං මංසං දෙති. අථෙකදිවසං මංසං අලභිත්වා උද්දාලකපුප්ඵං පිළන්ධිත්වා බහුඤ්ච හත්ථෙන ගහෙත්වා ගාමං ගච්ඡන්තං තං දාරකා ගාමද්වාරෙ දිස්වා ‘‘මංසං මෙ දෙහි, මංසං මෙ දෙහී’’ති හත්ථෙ පසාරෙත්වා උපධාවිංසු. සො තෙසං එකෙකං පුප්ඵමඤ්ජරිං අදාසි.

"'When the water was not overflowing': this was said by the Teacher while dwelling in the Bamboo Grove concerning a certain hunter-peta. It is said that in Bārāṇasī, in the western quarter beyond the Ganges, past the village of Vāsabhagāma, there was a hunter in a village named Cundaṭṭhila. He would kill deer in the forest, cook the choicest meat on coals and eat it, tie the leftovers in a leaf bundle, carry it on a pole, and come to the village. Seeing him at the village gate, young children would run up, stretching out their hands, saying, 'Give me meat, give me meat!' He would give them small pieces of meat. Then one day, having obtained no meat, he adorned himself with uddālaka flowers and, holding many in his hand, was going to the village. The children, seeing him at the village gate, ran up to him, stretching out their hands and saying, 'Give me meat, give me meat!' He gave each of them a single flower cluster."

අථ අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා පෙතෙසු නිබ්බත්තො නග්ගො විරූපරූපො භයානකදස්සනො සුපිනෙපි අන්නපානං අජානන්තො සීසෙ ආබන්ධිතඋද්දාලකකුසුමමාලාකලාපො ‘‘චුන්දට්ඨිලායං ඤාතකානං සන්තිකෙ කිඤ්චි ලභිස්සාමී’’ති ගඞ්ගාය උදකෙ අභිජ්ජමානෙ පටිසොතං පදසා ගච්ඡති. තෙන ච සමයෙන කොලියො නාම රඤ්ඤො බිම්බිසාරස්ස මහාමත්තො කුපිතං පච්චන්තං වූපසමෙත්වා පටිනිවත්තෙන්තො හත්ථිඅස්සාදිපරිවාරබලං ථලපථෙන පෙසෙත්වා සයං ගඞ්ගාය නදියා අනුසොතං නාවාය ආගච්ඡන්තො තං පෙතං තථා ගච්ඡන්තං දිස්වා පුච්ඡන්තො –

Then, at a later time, he died and was reborn among the petas, naked, deformed, and terrifying to behold. Not knowing food or drink even in his dreams, with a garland-bunch of uddālaka flowers tied on his head, thinking, 'I might get something from my relatives in Cundaṭṭhila,' he went on foot against the stream in the water of the Ganges when it was not overflowing. At that time, a great minister of King Bimbisāra named Koliyo, having pacified a rebellious border region, was returning. He sent his retinue of elephants, horses, and so on by the land route, while he himself was coming down the river Ganges by boat with the current. Seeing that peta going in such a way, he asked:

387.

387.

‘‘අභිජ්ජමානෙ වාරිම්හි, ගඞ්ගාය ඉධ ගච්ඡසි;

නග්ගො පුබ්බද්ධපෙතොව, මාලධාරී අලඞ්කතො;

කුහිං ගමිස්සසි පෙත, කත්ථ වාසො භවිස්සතී’’ති. –

“When the water is not overflowing, you come here to the Ganges; naked, like a peta of the upper body, yet wearing garlands and adorned. Where will you go, O peta? Where will your dwelling be?”

ගාථමාහ. තත්ථ අභිජ්ජමානෙති පදනික්ඛෙපෙන අභිජ්ජමානෙ සඞ්ඝාතෙ, වාරිම්හි ගඞ්ගායාති ගඞ්ගාය නදියා උදකෙ. ඉධාති ඉමස්මිං ඨානෙ. පුබ්බද්ධපෙතොවාති කායස්ස පුරිමද්ධෙන අපෙතො විය අපෙතයොනිකො දෙවපුත්තො [Pg.157] විය. කථං? මාලධාරී අලඞ්කතොති, මාලාහි පිළන්ධිත්වා අලඞ්කතසීසග්ගොති අත්ථො. කත්ථ වාසො භවිස්සතීති කතරස්මිං ගාමෙ දෙසෙ වා තුය්හං නිවාසො භවිස්සති, තං කථෙහීති අත්ථො.

He spoke the verse. Therein, ‘abhijjamāne’ means not being broken by the placing of a foot, in the confluence. ‘Vārimhi gaṅgāya’ means in the water of the river Ganges. ‘Idha’ means in this place. ‘Pubbaddhapeto’ means like one deprived of the front half of the body, like a devaputta deprived of a womb. How so? ‘Māladhārī alaṅkato’ means adorned with garlands, with the top of his head decorated, is the meaning. ‘Kattha vāso bhavissati’ means in which village or country will your dwelling be? Tell me that, is the meaning.

ඉදානි යං තදා තෙන පෙතෙන කොලියෙන ච වුත්තං, තං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරා –

Now, to show what was said then by that peta and by the Koliyan, the compilers of the canon state:

388.

388.

‘‘චුන්දට්ඨිලං ගමිස්සාමි, පෙතො සො ඉති භාසති;

අන්තරෙ වාසභගාමං, බාරාණසිඤ්ච සන්තිකෙ.

“‘I will go to Cundaṭṭhila,’ that peta says; ‘It is between Vāsabhagāma and Bārāṇasī, and near the latter.’”

389.

389.

‘‘තඤ්ච දිස්වා මහාමත්තො, කොලියො ඉති විස්සුතො;

සත්තුං භත්තඤ්ච පෙතස්ස, පීතකඤ්ච යුගං අදා.

“Seeing him, the great minister, renowned as Koliyo, gave flour and food to the peta, and a pair of yellow garments.”

390.

390.

‘‘නාවාය තිට්ඨමානාය, කප්පකස්ස අදාපයි;

කප්පකස්ස පදින්නම්හි, ඨානෙ පෙතස්ස දිස්සථ.

“While the boat was standing still, he had it given to the barber. When it was given to the barber, it appeared on the peta at that very spot.”

391.

391.

‘‘තතො සුවත්ථවසනො, මාලධාරී අලඞ්කතො;

ඨානෙ ඨිතස්ස පෙතස්ස, දක්ඛිණා උපකප්පථ;

තස්මා දජ්ජෙථ පෙතානං, අනුකම්පාය පුනප්පුන’’න්ති. – ගාථායො අවොචුං;

“Then, well-clothed, wearing garlands, and adorned, the offering accrued to the peta standing in his place. Therefore, one should give to the departed out of compassion, again and again.” Thus they spoke the verses.

388. තත්ථ චුන්දට්ඨිලන්ති එවංනාමකං ගාමං. අන්තරෙ වාසභගාමං, බාරාණසිඤ්ච සන්තිකෙති වාසභගාමස්ස ච බාරාණසියා ච වෙමජ්ඣෙ. අන්තරා-සද්දයොගෙන හෙතං සාම්‍යත්ථෙ උපයොගවචනං. බාරාණසියා සන්තිකෙ හි සො ගාමොති. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – අන්තරෙ වාසභගාමස්ස ච බාරාණසියා ච යො චුන්දට්ඨිලනාමකො ගාමො බාරාණසියා අවිදූරෙ, තං ගාමං ගමිස්සාමීති.

388. Therein, ‘Cundaṭṭhilaṃ’ means a village of that name. ‘Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike’ means midway between Vāsabhagāma and Bārāṇasī. For this is a statement of usage in connection with the word ‘antarā’ in the sense of proximity. Indeed, that village is near Bārāṇasī. This is the meaning here: ‘I will go to that village named Cundaṭṭhila, which lies between Vāsabhagāma and Bārāṇasī and is not far from Bārāṇasī.’

389. කොලියො ඉති විස්සුතොති කොලියොති එවංපකාසිතනාමො. සත්තුං භත්තඤ්චාති සත්තුඤ්චෙව භත්තඤ්ච. පීතකඤ්ච යුගං අදාති පීතකං සුවණ්ණවණ්ණං එකං වත්ථයුගඤ්ච අදාසි.

389. ‘Renowned as Koliyo’ means his name was thus proclaimed as Koliyo. ‘Sattuṃ bhattañca’ means both flour and food. ‘Pītakañca yugaṃ adā’ means he gave a yellow, golden-colored pair of garments.

390. කදා අදාසීති චෙ ආහ නාවාය තිට්ඨමානාය. කප්පකස්ස අදාපයීති ගච්ඡන්තිං නාවං ඨපෙත්වා තත්ථ එකස්ස න්හාපිතස්ස උපාසකස්ස දාපෙසි[Pg.158], දින්නම්හි වත්ථයුගෙති යොජනා. ඨානෙති ඨානසො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව. පෙතස්ස දිස්සථාති පෙතස්ස සරීරෙ පඤ්ඤායිත්ථ, තස්ස නිවාසනපාරුපනවත්ථං සම්පජ්ජි. තෙනාහ ‘‘තතො සුවත්ථවසනො, මාලධාරී අලඞ්කතො’’ති, සුවත්ථවසනො මාලාභරණෙහි සුමණ්ඩිතපසාධිතො. ඨානෙ ඨිතස්ස පෙතස්ස, දක්ඛිණා උපකප්පථාති දක්ඛිණෙය්‍යට්ඨානෙ ඨිතා පනෙසා දක්ඛිණා තස්ස පෙතස්ස යස්මා උපකප්පති, විනියොගං අගමාසි. තස්මා දජ්ජෙථ පෙතානං, අනුකම්පාය පුනප්පුනන්ති පෙතානං අනුකම්පාය පෙතෙ උද්දිස්ස පුනප්පුනං දක්ඛිණං දදෙය්‍යාති අත්ථො.

390. If it is asked, ‘When did he give?’ It is said: ‘While the boat was standing still.’ ‘He had it given to the barber’ means, having stopped the departing boat, he had it given there to a certain barber, a lay follower. The connection is: ‘when the pair of garments was given.’ ‘Ṭhāne’ means on the spot, at that very moment. ‘Petassa dissatha’ means it appeared on the peta’s body; clothing for wearing and for covering was produced for him. Hence it is said: ‘Then, well-clothed, wearing garlands, and adorned,’ meaning well-clothed and beautifully ornamented with garlands and decorations. ‘The offering accrued to the peta standing in his place’ means: since this offering, being established in a worthy recipient, accrued to that peta, it was properly utilized. ‘Therefore, one should give to the departed, out of compassion, again and again’ means one should repeatedly give an offering dedicated to the petas out of compassion for them, is the meaning.

අථ සො කොලියමහාමත්තො තං පෙතං අනුකම්පමානො දානවිධිං සම්පාදෙත්වා අනුසොතං ආගන්ත්වා සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ බාරාණසිං සම්පාපුණි. භගවා ච තෙසං අනුග්ගහත්ථං ආකාසෙන ආගන්ත්වා ගඞ්ගාතීරෙ අට්ඨාසි. කොලියමහාමත්තොපි නාවාතො ඔතරිත්වා හට්ඨපහට්ඨො භගවන්තං නිමන්තෙසි – ‘‘අධිවාසෙථ මෙ, භන්තෙ, භගවා අජ්ජතනාය භත්තං අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. සො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා තාවදෙව රමණීයෙ භූමිභාගෙ මහන්තං සාඛාමණ්ඩපං උපරි චතූසු ච පස්සෙසු නානාවිරාගවණ්ණවිචිත්තවිවිධවසනසමලඞ්කතං කාරෙත්වා තත්ථ භගවතො ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ.

Then that Koliyan minister, feeling compassion for that peta, having completed the rite of giving, came downstream and arrived at Bārāṇasī as the sun was rising. The Blessed One, in order to favor them, came through the sky and stood on the bank of the Ganges. The Koliyan minister, having disembarked from the boat, joyful and elated, invited the Blessed One: ‘Venerable sir, may the Blessed One consent to accept today’s meal from me out of compassion.’ The Blessed One consented by his silence. Knowing the Blessed One’s consent, he immediately had a large pavilion of branches constructed in a delightful area, adorned above and on all four sides with diverse garments of various beautiful colors, and having prepared a seat there for the Blessed One, he offered it. The Blessed One sat down on the prepared seat.

අථ සො මහාමත්තො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ගන්ධපුප්ඵාදීහි පූජෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො හෙට්ඨා අත්තනො වුත්තවචනං පෙතස්ස ච පටිවචනං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො ආගච්ඡතූ’’ති චින්තෙසි. චින්තිතසමනන්තරමෙව බුද්ධානුභාවසඤ්චොදිතො සුවණ්ණහංසගණො විය ධතරට්ඨහංසරාජං භික්ඛුසඞ්ඝො ධම්මරාජං සම්පරිවාරෙසි. තාවදෙව මහාජනො සන්නිපති ‘‘උළාරා ධම්මදෙසනා භවිස්සතී’’ති. තං දිස්වා පසන්නමානසො මහාමත්තො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සන්තප්පෙසි. භගවා කතභත්තකිච්චො මහාජනස්ස අනුකම්පාය ‘‘බාරාණසිසමීපගාමවාසිනො සන්නිපතන්තූ’’ති අධිට්ඨාසි. සබ්බෙ ච තෙ ඉද්ධිබලෙන මහාජනා සන්නිපතිංසු, උළාරෙ චස්ස පෙතෙ පාකටෙ අකාසි. තෙසු කෙචි ඡින්නභින්නපිලොතිකඛණ්ඩධරා, කෙචි අත්තනො කෙසෙහෙව [Pg.159] පටිච්ඡාදිතකොපිනා, කෙචි නග්ගා යථාජාතරූපා ඛුප්පිපාසාභිභූතා තචපරියොනද්ධා අට්ඨිමත්තසරීරා ඉතො චිතො ච පරිබ්භමන්තා මහාජනස්ස පච්චක්ඛතො පඤ්ඤායිංසු.

Then the great minister approached the Blessed One, paid homage with perfumes and flowers, and after bowing down, sat to one side. He related to the Blessed One his own previous words and the peta’s reply. The Blessed One thought, ‘Let the Saṅgha of monks come.’ Immediately upon his thinking this, impelled by the Buddha’s power, the Saṅgha of monks, like a flock of golden geese surrounding Dhataraṭṭha, the king of geese, surrounded the King of Dhamma. At that moment, a great crowd gathered, thinking, ‘There will be a magnificent Dhamma teaching.’ Seeing this, the great minister, with a clear and joyful mind, satisfied the Saṅgha of monks with the Buddha at its head with excellent hard and soft food. The Blessed One, having finished his meal, out of compassion for the great crowd, resolved, ‘Let the inhabitants of the villages near Bārāṇasī assemble.’ And by his psychic power all those people assembled, and he made those magnificent petas manifest. Among them, some wore pieces of torn and tattered rags; some covered their private parts with their own hair; some were naked, just as they were born, overcome by hunger and thirst, their bodies mere skeletons wrapped in skin, wandering here and there, and they appeared plainly before the great crowd.

අථ භගවා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා තෙ එකජ්ඣං සන්නිපතිත්වා අත්තනා කතං පාපකම්මං මහාජනස්ස පවෙදෙසුං. තමත්ථං දීපෙන්තා සඞ්ගීතිකාරා –

Then the Blessed One performed such a feat of psychic power that those petas, having assembled together, declared to the great crowd the evil kamma they had done. Explaining this matter, the compilers of the canon state:

392.

392.

‘‘සාතුන්නවසනා එකෙ, අඤ්ඤෙ කෙසනිවාසනා;

පෙතා භත්තාය ගච්ඡන්ති, පක්කමන්ති දිසොදිසං.

“Some are clothed in bark, others wear their own hair; the petas go in search of food, departing in all directions.”

393.

393.

‘‘දූරෙ එකෙ පධාවිත්වා, අලද්ධාව නිවත්තරෙ;

ඡාතා පමුච්ඡිතා භන්තා, භූමියං පටිසුම්භිතා.

“Some, having run far, return without having obtained anything; hungry, fainting, and bewildered, they collapse upon the ground.”

394.

394.

‘‘කෙචි තත්ථ පපතිත්වා, භූමියං පටිසුම්භිතා;

පුබ්බෙ අකතකල්‍යාණා, අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපෙ.

“Some, having fallen there, collapse upon the ground; having done no good deeds in the past, they are like those scorched by fire in the heat of the sun.”

395.

395.

‘‘මයං පුබ්බෙ පාපධම්මා, ඝරණී කුලමාතරො;

සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකම්හ අත්තනො.

“In the past, we were women of evil ways, housewives and mothers of families; though there were things suitable for giving, we made no refuge for ourselves.”

396.

396.

‘‘පහූතං අන්නපානම්පි, අපිස්සු අවකිරීයති;

සම්මග්ගතෙ පබ්බජිතෙ, න ච කිඤ්චි අදම්හසෙ.

“Though food and drink were plentiful, and were even scattered about, we gave nothing to the renunciants who have gone the good way.”

397.

397.

‘‘අකම්මකාමා අලසා, සාදුකාමා මහග්ඝසා;

ආලොපපිණ්ඩදාතාරො, පටිග්ගහෙ පරිභාසිම්හසෙ.

“Averse to good deeds, lazy, desiring pleasant things, and gluttonous, we reviled the givers of morsels of almsfood and their recipients.”

398.

398.

‘‘තෙ ඝරා තා ච දාසියො, තානෙවාභරණානි නො;

තෙ අඤ්ඤෙ පරිචාරෙන්ති, මයං දුක්ඛස්ස භාගිනො.

“Those houses, those female slaves, and those very ornaments of ours—others now make use of them, while we are partakers of suffering.”

399.

399.

‘‘වෙණී වා අවඤ්ඤා හොන්ති, රථකාරී ච දුබ්භිකා;

චණ්ඩාලී කපණා හොන්ති, කප්පකා ච පුනප්පුනං.

“They are reborn as despised bamboo-workers, or as treacherous cartwrights; they become wretched outcastes, and barbers, again and again.”

400.

400.

‘‘යානි යානි නිහීනානි, කුලානි කපණානි ච;

තෙසු තෙස්වෙව ජායන්ති, එසා මච්ඡරිනො ගති.

“Whatever families are low and wretched, in those very families they are reborn; this is the destiny of the stingy.”

401.

401.

‘‘පුබ්බෙ [Pg.160] ච කතකල්‍යාණා, දායකා වීතමච්ඡරා;

සග්ගං තෙ පරිපූරෙන්ති, ඔභාසෙන්ති ච නන්දනං.

“But those who have done good deeds in the past, givers free from stinginess, they fill the heavens and illuminate the Nandana Grove.”

402.

402.

‘‘වෙජයන්තෙ ච පාසාදෙ, රමිත්වා කාමකාමිනො;

උච්චාකුලෙසු ජායන්ති, සභොගෙසු තතො චුතා.

“Having delighted in the Vejayanta palace, indulging in sensual pleasures, upon passing away from there they are reborn in high, wealthy families.”

403.

403.

‘‘කූටාගාරෙ ච පාසාදෙ, පල්ලඞ්කෙ පොනකත්ථතෙ;

බීජිතඞ්ගා මොරහත්ථෙහි, කුලෙ ජාතා යසස්සිනො.

“Born into renowned families, they dwell in gabled halls and palaces, on couches spread with soft coverings, their limbs fanned with peacock-feather fans.”

404.

404.

‘‘අඞ්කතො අඞ්කං ගච්ඡන්ති, මාලධාරී අලඞ්කතා;

ධාතියො උපතිට්ඨන්ති, සායං පාතං සුඛෙසිනො.

“Garlanded and adorned, they are passed from lap to lap; nurses attend upon them morning and evening, seeking their comfort.”

405.

405.

‘‘නයිදං අකතපුඤ්ඤානං, කතපුඤ්ඤානමෙවිදං;

අසොකං නන්දනං රම්මං, තිදසානං මහාවනං.

“This is not for those who have not done meritorious deeds, but it is for those who have done meritorious deeds; the sorrowless, delightful, and lovely Nandana Grove, the great forest of the Thirty-three gods.”

406.

406.

‘‘සුඛං අකතපුඤ්ඤානං, ඉධ නත්ථි පරත්ථ ච;

සුඛඤ්ච කතපුඤ්ඤානං, ඉධ චෙව පරත්ථ ච.

“For those who have not done meritorious deeds, there is no happiness, neither here nor hereafter; but for those who have done meritorious deeds, there is happiness, both here and hereafter.”

407.

407.

‘‘තෙසං සහබ්‍යකාමානං, කත්තබ්බං කුසලං බහුං;

කතපුඤ්ඤා හි මොදන්ති, සග්ගෙ භොගසමඞ්ගිනො’’ති. – ගාථායො අවොචුං;

“For those who desire companionship with them, much merit should be done; for the meritorious rejoice, endowed with wealth in heaven.” Thus were the verses spoken.

392. තත්ථ සාතුන්නවසනාති ඡින්නභින්නපිලොතිකඛණ්ඩනිවාසනා. එකෙති එකච්චෙ. කෙසනිවාසනාති කෙසෙහෙව පටිච්ඡාදිතකොපිනා. භත්තාය ගච්ඡන්තීති ‘‘අප්පෙව නාම ඉතො ගතා යත්ථ වා තත්ථ වා කිඤ්චි උච්ඡිට්ඨභත්තං වා වමිතභත්තං වා ගබ්භමලාදිකං වා ලභෙය්‍යාමා’’ති කත්ථචිදෙව අට්ඨත්වා ඝාසත්ථාය ගච්ඡන්ති. පක්කමන්ති දිසොදිසන්ති දිසතො දිසං අනෙකයොජනන්තරිකං ඨානං පක්කමන්ති.

392. There, `sātunnavasanā` means wearing robes made of torn and tattered rags. `Eke` means some. `Kesanivāsanā` means having only a loincloth covered with hair. `Gacchanti bhattāya` means, thinking, “Perhaps having gone from here, in this place or that, we may obtain some leftover food, vomited food, or womb-filth,” they go for food without stopping anywhere. `Pakkamanti disodisaṃ` means they go from region to region, traveling to places many leagues apart.

393. දූරෙති දූරෙව ඨානෙ. එකෙති එකච්චෙ පෙතා. පධාවිත්වාති ඝාසත්ථාය උපධාවිත්වා. අලද්ධාව නිවත්තරෙති කිඤ්චි ඝාසං වා පානීයං වා අලභිත්වා එව නිවත්තන්ති. පමුච්ඡිතාති ඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛෙන සඤ්ජාතමුච්ඡා. භන්තාති [Pg.161] පරිබ්භමන්තා. භූමියං පටිසුම්භිතාති තාය එව මුච්ඡාය උප්පත්තියා ඨත්වා අවක්ඛිත්තමත්තිකාපිණ්ඩා විය විස්සුස්සිත්වා පථවියං පතිතා.

393. `Dūre` means in a distant place. `Eke` refers to certain departed spirits. `Padhāvitvā` means having hurried for the sake of food. `Aladdhāva nivattare` means they return without obtaining any food or drink. `Pamucchitā` means a faintness brought on by the suffering of hunger and thirst, and so on. `Bhantā` means wandering about. `Paṭisumbhitā bhūmiyaṃ` means, due to the onset of that very faintness, having stood for a moment, they fall to the earth, dried up like lumps of clay thrown down.

394. තත්ථාති ගතට්ඨානෙ. භූමියං පටිසුම්භිතාති පපාතෙ පතිතා විය ජිඝච්ඡාදිදුක්ඛෙන ඨාතුං අසමත්ථභාවෙන භූමියං පතිතා, තත්ථ වා ගතට්ඨානෙ ඝාසාදීනං අලාභෙන ඡින්නාසා හුත්වා කෙනචි පටිමුඛං සුම්භිතා පොථිතා විය භූමියං පතිතා හොන්තීති අත්ථො. පුබ්බෙ අකතකල්‍යාණාති පුරිමභවෙ අකතකුසලා. අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපෙති නිදාඝකාලෙ ආතපට්ඨානෙ අග්ගිනා දඩ්ඪා විය, ඛුප්පිපාසග්ගිනා ඩය්හමානා මහාදුක්ඛං අනුභවන්තීති අත්ථො.

394. `Tattha` refers to the place gone to. `Paṭisumbhitā bhūmiyaṃ` means, like one fallen into a precipice, unable to stand due to the suffering of hunger and so on, they have fallen to the ground. Or, in that place they have gone to, having lost hope due to not obtaining food and so on, they fall to the ground as if struck or beaten in the face by someone—this is the meaning. `Pubbe akatakalyāṇā` means having performed no wholesome deeds in a previous existence. `Aggidaḍḍhāva ātape` means, as if burned by fire in a hot place in the summer, they experience great suffering, being tormented by the fire of hunger and thirst—this is the meaning.

395. පුබ්බෙති අතීතභවෙ. පාපධම්මාති ඉස්සුකීමච්ඡරීආදිභාවෙන ලාමකසභාවා. ඝරණීති ඝරසාමිනියො. කුලමාතරොති කුලදාරකානං මාතරො, කුලපුරිසානං වා මාතරො. දීපන්ති පතිට්ඨං, පුඤ්ඤන්ති අත්ථො. තඤ්හි සත්තානං සුගතීසු පතිට්ඨාභාවතො ‘‘පතිට්ඨා’’ති වුච්චති. නාකම්හාති න කරිම්හ.

395. `Pubbe` means in a past existence. `Pāpadhammā` refers to those of a base nature due to qualities like envy and stinginess. `Gharaṇī` means the mistresses of houses. `Kulamātaro` refers to the mothers of the children of a family, or the mothers of the men of a family. `Dīpaṃ` means a support; the meaning is merit. For it is the support for beings in happy destinies, and therefore it is called `patiṭṭhā` (support). `Nākamha` means ‘we did not do.’

396. පහූතන්ති බහුං. අන්නපානම්පීති අන්නඤ්ච පානඤ්ච. අපිස්සු අවකිරීයතීති සූති නිපාතමත්තං, අපි අවකිරීයති ඡට්ටීයති. සම්මග්ගතෙති සම්මා ගතෙ සම්මා පටිපන්නෙ සම්මා පටිපන්නාය. පබ්බජිතෙති පබ්බජිතාය. සම්පදානෙ හි ඉදං භුම්මවචනං. සම්මග්ගතෙ වා පබ්බජිතෙ සති ලබ්භමානෙති අත්ථො. න ච කිඤ්චි අදම්හසෙති ‘‘කිඤ්චිමත්තම්පි දෙය්‍යධම්මං නාදම්හා’’ති විප්පටිසාරාභිභූතා වදන්ති.

396. `Pahūtaṃ` means abundant. `Annapānaṃ` refers to food and drink. In `apissu avakirīyati`, `su` is merely a particle; `api avakirīyati` means it is scattered or wasted. `Sammaggate` refers to one who has rightly gone, rightly entered upon the path, rightly practicing. `Pabbajite` refers to a female renunciant. This locative has the sense of the dative. The meaning is: when one who is rightly gone or a female renunciant is present and an offering is obtainable. `Na ca kiñci adamhase` means, overwhelmed by remorse, they say, “We gave nothing, not even the smallest thing suitable for giving.”

397. අකම්මකාමාති සාධූති අකත්තබ්බං කම්මං අකුසලං කාමෙන්තීති අකම්මකාමා, සාධූහි වා කත්තබ්බං කුසලං කාමෙන්තීති කම්මකාමා, න කම්මකාමාති අකම්මකාමා, කුසලධම්මෙසු අච්ඡන්දිකාති අත්ථො. අලසාති කුසීතා කුසලකම්මකරණෙ නිබ්බීරියා. සාදුකාමාති සාතමධුරවත්ථුපියා. මහග්ඝසාති මහාභොජනා, උභයෙනාපි සුන්දරඤ්ච මධුරඤ්ච භොජනං ලභිත්වා අත්ථිකානං කිඤ්චි අදත්වා සයමෙව භුඤ්ජිතාරොති [Pg.162] දස්සෙති. ආලොපපිණ්ඩදාතාරොති ආලොපමත්තස්සපි භොජනපිණ්ඩස්ස දායකා. පටිග්ගහෙති තස්ස පටිග්ගණ්හනකෙ. පරිභාසිම්හසෙති පරිභවං කරොන්තා භාසිම්හ, අවමඤ්ඤිම්හ උප්පණ්ඩිම්හා චාති අත්ථො.

397. `Akammakāmā` means those who desire unwholesome action that should not be done. Or, `kammakāmā` are those who desire wholesome action that should be done by the good; `akammakāmā` means not `kammakāmā`. The meaning is: having no desire for wholesome states. `Alasā` means lazy, lacking energy in performing wholesome actions. `Sādukāmā` means those who are fond of pleasant and sweet things. `Mahagghasā` means those who eat large meals; this shows that having obtained both fine and sweet food, they ate it themselves without giving anything to those in need. `Ālopapiṇḍadātāro` refers to givers of even a mere morsel of food. `Paṭiggāhe` refers to the recipient of it. `Paribhāsimhase` means ‘we spoke with contempt,’ that is, ‘we belittled and mocked.’

398. තෙ ඝරාති යත්ථ මයං පුබ්බෙ ‘‘අම්හාකං ඝර’’න්ති මමත්තං අකරිම්හා, තානි ඝරානි යථාඨිතානි, ඉදානි නො න කිඤ්චි උපකප්පතීති අධිප්පායො. තා ච දාසියො තානෙවාභරණානි නොති එත්ථාපි එසෙව නයො. තත්ථ නොති අම්හාකං. තෙති තෙ ඝරාදිකෙ. අඤ්ඤෙ පරිචාරෙන්ති, පරිභොගාදිවසෙන විනියොගං කරොන්තීති අත්ථො. මයං දුක්ඛස්ස භාගිනොති මයං පන පුබ්බෙ කෙවලං කීළනප්පසුතා හුත්වා සාපතෙය්‍යං පහාය ගමනීයං අනුගාමිකං කාතුං අජානන්තා ඉදානි ඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛස්ස භාගිනො භවාමාති අත්තානං ගරහන්තා වදන්ති.

398. `Te gharā` refers to those houses where we formerly claimed ownership, saying, “These are our homes,” which remain as they were, but now they are of no use to us—this is the intention. In the phrase `tā ca dāsiyo tāni eva ābharaṇāni no`, the same method of interpretation applies. There, `no` means “ours.” `Te` refers to those houses and the like. `Aññe paricārenti` means others make use of them, that is, they utilize them for their own enjoyment and so on. `Mayaṃ dukkhassa bhāgino` means that they say, reproaching themselves: “We, however, who were formerly engrossed in play and, abandoning our possessions, did not know how to make them follow us on our journey, are now partakers in the suffering of hunger, thirst, and so on.”

399. ඉදානි යස්මා පෙතයොනිතො චවිත්වා මනුස්සෙසු උප්පජ්ජන්තාපි සත්තා යෙභුය්‍යෙන තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන හීනජාතිකා කපණවුත්තිනොව හොන්ති, තස්මා තමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘වෙණිවා’’තිආදිනා ද්වෙ ගාථා වුත්තා. තත්ථ වෙණිවාති වෙනජාතිකා, විලීවකාරා නළකාරා හොන්තීති අත්ථො. වා-සද්දො අනියමත්ථො. අවඤ්ඤාති අවඤ්ඤෙය්‍යා, අවජානිතබ්බාති වුත්තං හොති. ‘‘වම්භනා’’ති වා පාඨො, පරෙහි බාධනීයාති අත්ථො. රථකාරීති චම්මකාරිනො. දුබ්භිකාති මිත්තදුබ්භිකා මිත්තානං බාධිකා. චණ්ඩාලීති චණ්ඩාලජාතිකා. කපණාති වනිබ්බකා අතිවිය කාරුඤ්ඤප්පත්තා. කප්පකාති කප්පකජාතිකා, සබ්බත්ථ ‘‘හොන්ති පුනප්පුන’’න්ති යොජනා, අපරාපරම්පි ඉමෙසු නිහීනකුලෙසු උප්පජ්ජන්තීති වුත්තං හොති.

399. Now, because beings who pass away from the ghost realm and are reborn among humans mostly remain of low birth and wretched condition due to the residual effects of that same kamma, two verses beginning with `veṇivā` are spoken to illustrate this. Here, `veṇivā` means those of the bamboo-worker caste, that is, basket-makers or reed-workers. The particle `vā` indicates indefiniteness. `Avaññā` means despicable, to be despised. Alternatively, the reading `vambhanā` means to be oppressed by others. `Rathakārī` means leather-workers. `Dubbhikā` means betrayers of friends, those who harm friends. `Caṇḍālī` means those of the caṇḍāla caste. `Kapaṇā` means pitiable beggars, greatly deserving of compassion. `Kappakā` means those of the barber caste. The phrase `honti punappuna` applies everywhere, meaning they are repeatedly reborn in these degraded families.

400. තෙසු තෙස්වෙව ජායන්තීති යානි යානි අඤ්ඤානිපි නෙසාදපුක්කුසකුලාදීනි කපණානි අතිවිය වම්භනියානි පරමදුග්ගතානි ච, තෙසු තෙසු එව නිහීනකුලෙසු මච්ඡරියමලෙන පෙතෙසු නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතා නිබ්බත්තන්ති. තෙනාහ ‘‘එසා මච්ඡරිනො ගතී’’ති.

400. `Tesu tesveva jāyanti` means that in those very families—such as those of hunters, outcastes, and other wretched, utterly contemptible, and extremely miserable lineages—they are reborn, having first been reborn among ghosts due to the stain of stinginess and then passed away from that state. Therefore, it is said, “This is the destiny of the stingy.”

401. එවං [Pg.163] අකතපුඤ්ඤානං සත්තානං ගතිං දස්සෙත්වා ඉදානි කතපුඤ්ඤානං ගතිං දස්සෙතුං ‘‘පුබ්බෙ ච කතකල්‍යාණා’’ති සත්ත ගාථා වුත්තා. තත්ථ සග්ගං තෙ පරිපූරෙන්තීති යෙ පුබ්බෙ පුරිමජාතියං කතකල්‍යාණා දායකා දානපුඤ්ඤාභිරතා විගතමලමච්ඡෙරා, තෙ අත්තනො රූපසම්පත්තියා චෙව පරිවාරසම්පත්තියා ච සග්ගං දෙවලොකං පරිපූරෙන්ති පරිපුණ්ණං කරොන්ති. ඔභාසෙන්ති ච නන්දනන්ති න කෙවලං පරිපූරෙන්තියෙව, අථ ඛො කප්පරුක්ඛාදීනං පභාහි සභාවෙනෙව ඔභාසමානම්පි නන්දනවනං අත්තනො වත්ථාභරණජුතීහි සරීරප්පභාය ච අභිභවිත්වා චෙව ඔභාසෙත්වා ච ජොතෙන්ති.

401. Having thus shown the destiny of beings who have not done meritorious deeds, now, to show the destiny of those who have done meritorious deeds, seven verses beginning with `pubbe ca katakalyāṇā` were spoken. Here, `saggaṃ te paripūrenti` means that those who in former births performed good deeds, who were generous donors delighting in the merit of giving, free from the defilement of stinginess—they fill the heavenly world, the world of devas, making it complete with their own beautiful forms and the splendor of their retinue. `Obhāsenti ca nandanaṃ` means that not only do they fill it, but they also illuminate the Nandana grove: even though it is naturally radiant with the light of wish-fulfilling trees and so forth, they outshine and illuminate it with the brilliance of their own clothes and ornaments and the radiance of their bodies, making it shine.

402. කාමකාමිනොති යථිච්ඡිතෙසු කාමගුණෙසු යථාකාමං පරිභොගවන්තො. උච්චාකුලෙසූති උච්චෙසු ඛත්තියකුලාදීසු කුලෙසු. සභොගෙසූති මහාවිභවෙසු. තතො චුතාති තතො දෙවලොකතො චුතා.

402. `Kāmakāmino` means those who possess the enjoyment of desired sense-pleasures at will. `Uccākulesu` refers to high families, such as those of the warrior caste. `Sabhogesu` means in those with great possessions. `Tato cutā` means having passed away from that world of devas.

403. කූටාගාරෙ ච පාසාදෙති කූටාගාරෙ ච පාසාදෙ ච. බීජිතඞ්ගාති බීජියමානදෙහා. මොරහත්ථෙහීති මොරපිඤ්ඡපටිමණ්ඩිතබීජනීහත්ථෙහි. යසස්සිනොති පරිවාරවන්තො රමන්තීති අධිප්පායො.

403. `Kūṭāgāre ca pāsāde` means in peaked-roof houses and in palaces. `Bījitaṅgā` means those whose bodies are being fanned. `Morahatthehi` means by hands holding fans adorned with peacock feathers. `Yasassino` means that, being endowed with a retinue, they enjoy themselves—this is the meaning.

404. අඞ්කතො අඞ්කං ගච්ඡන්තීති දාරකකාලෙපි ඤාතීනං ධාතීනඤ්ච අඞ්කට්ඨානතො අඞ්කට්ඨානමෙව ගච්ඡන්ති, න භූමිතලන්ති අධිප්පායො. උපතිට්ඨන්තීති උපට්ඨානං කරොන්ති. සුඛෙසිනොති සුඛමිච්ඡන්තා, ‘‘මා සීතං වා උණ්හං වා’’ති අප්පකම්පි දුක්ඛං පරිහරන්තා උපතිට්ඨන්තීති අධිප්පායො.

404. 'Aṅkato aṅkaṃ gacchanti' means that even in childhood they move from the lap of relatives and nurses to another lap, not to the ground—this is the meaning. 'Upatiṭṭhanti' means they perform service. 'Sukhesino' means that desiring comfort, avoiding even slight suffering, saying 'Let there be no cold or heat,' they attend—this is the meaning.

405. නයිදං අකතපුඤ්ඤානන්ති ඉදං සොකවත්ථුඅභාවතො අසොකං රම්මං රමණීයං තිදසානං තාවතිංසදෙවානං මහාවනං මහාඋපවනභූතං නන්දනං නන්දනවනං අකතපුඤ්ඤානං න හොති, තෙහි ලද්ධුං න සක්කාති අත්ථො.

405. 'Nayidaṃ akatapuññānaṃ' means that this Nandana grove—which is sorrowless, delightful, and charming, being free from the cause of sorrow, and which is the great forest, the great park of the Tāvatiṃsa devas—is not for those who have not done meritorious deeds; it cannot be obtained by them—this is the meaning.

406. ඉධාති ඉමස්මිං මනුස්සලොකෙ විසෙසතො පුඤ්ඤං කරීයති, තං සන්ධායාහ. ඉධාති වා දිට්ඨධම්මෙ. පරත්ථාති සම්පරායෙ.

406. 'Idha' means in this human world, where merit is especially done; it is said with reference to that. Or 'Idha' can also mean in this present life. 'Parattha' means in the life beyond.

407. තෙසන්ති තෙහි යථාවුත්තෙහි දෙවෙහි. සහබ්‍යකාමානන්ති සහභාවං ඉච්ඡන්තෙහි. භොගසමඞ්ගිනොති භොගෙහි සමන්නාගතා, දිබ්බෙහි [Pg.164] පඤ්චකාමගුණෙහි සමප්පිතා මොදන්තීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

407. 'Tesaṃ' means by those aforementioned devas. 'Sahabyakāmānaṃ' means by those desiring companionship. 'Bhogasamaṅgino' means that they are endowed with enjoyments, fully provided with the divine five strands of sense pleasure, and they delight—this is the meaning. The rest is clear in meaning.

එවං තෙහි පෙතෙහි සාධාරණතො අත්තනා කතකම්මස්ස ච ගතියා පුඤ්ඤකම්මස්ස ච ගතියා පවෙදිතාය සංවිග්ගමනස්ස කොළියාමච්චපමුඛස්ස තත්ථ සන්නිපතිතස්ස මහාජනස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං භගවා විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

Thus, when the destiny of their own deeds and the destiny of meritorious deeds had been explained in common by those departed spirits, the Blessed One taught the Dhamma in detail, in accordance with the disposition of the great assembly gathered there, headed by the Koliyan chief, who were stirred. At the conclusion of the teaching, eighty-four thousand beings attained the realization of the Dhamma.

අභිජ්ජමානපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Abhijjamāna Petas is concluded.

2. සාණවාසිත්ථෙරපෙතවත්ථුවණ්ණනා

2. The Commentary on the Story of the Peta of Elder Sāṇavāsī

කුණ්ඩිනාගරියො ථෙරොති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ ආයස්මතො සාණවාසිත්ථෙරස්ස ඤාතිපෙතෙ ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර බාරාණසියං කිතවස්ස නාම රඤ්ඤො පුත්තො උය්‍යානකීළං කීළිත්වා නිවත්තන්තො සුනෙත්තං නාම පච්චෙකබුද්ධං පිණ්ඩාය චරිත්වා නගරතො නික්ඛමන්තං දිස්වා ඉස්සරියමදමත්තො හුත්වා ‘‘කථඤ්හි නාම මය්හං අඤ්ජලිං අකත්වා අයං මුණ්ඩකො ගච්ඡතී’’ති පදුට්ඨචිත්තො හත්ථික්ඛන්ධතො ඔතරිත්වා ‘‘කච්චි තෙ පිණ්ඩපාතො ලද්ධො’’ති ආලපන්තො හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා පථවියං පාතෙත්වා භින්දි. අථ නං සබ්බත්ථ තාදිභාවප්පත්තියා නිබ්බිකාරං කරුණාවිප්ඵාරසොමනස්සනිපාතපසන්නචිත්තමෙව ඔලොකෙන්තං අට්ඨානාඝාතෙන දූසිතචිත්තො ‘‘කිං මං කිතවස්ස රඤ්ඤො පුත්තං න ජානාසි, ත්වං ඔලොකයන්තො මය්හං කිං කරිස්සසී’’ති වත්වා අවහසන්තො පක්කාමි. පක්කන්තමත්තස්සෙව චස්ස නරකග්ගිදාහපටිභාගො බලවසරීරදාහො උප්පජ්ජි. සො තෙන මහාසන්තාපෙනාභිභූතකායො අතිබාළ්හං දුක්ඛවෙදනාභිතුන්නො කාලං කත්වා අවීචීමහානිරයෙ නිබ්බත්ති.

The elder of Kuṇḍinagara—this was spoken concerning a relative who had become a peta of Venerable Sāṇavāsī, while the Teacher was dwelling in the Bamboo Grove. In the past, it is said, in Bārāṇasī, the son of a king named Kitava, having played in the park and returning, saw the Paccekabuddha named Sunetta, who had gone for alms and was leaving the city. Intoxicated with the pride of sovereignty, he thought, 'How can this shaveling go without paying homage to me?' With a corrupted mind, he descended from his elephant and, while asking, 'Have you received alms?' took the bowl from his hand, threw it on the ground, and broke it. Then, though the Paccekabuddha looked at him unperturbed, having attained suchness in all respects, with a mind serene and filled with the diffusion of compassion and joy, the prince, with a mind defiled by groundless hatred, said, 'Do you not know me, the son of King Kitava? What will you do by looking at me?' Derisively, he departed. As soon as he left, a fierce bodily burning arose in him, like the burning fires of hell. Overcome by great torment, afflicted by exceedingly intense painful feelings, he died and was reborn in the great Avīci hell.

සො තත්ථ දක්ඛිණපස්සෙන වාමපස්සෙන උත්තානො අවකුජ්ජොති බහූහි පකාරෙහි පරිවත්තිත්වා චතුරාසීති වස්සසහස්සානි පච්චිත්වා තතො [Pg.165] චුතො පෙතෙසු අපිරිමිතකාලං ඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛං අනුභවිත්වා තතො චුතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුණ්ඩිනගරස්ස සමීපෙ කෙවට්ටගාමෙ නිබ්බත්ති. තස්ස ජාතිස්සරඤාණං උප්පජ්ජි, තෙන සො පුබ්බෙ අත්තනා අනුභූතපුබ්බං දුක්ඛං අනුස්සරන්තො වයප්පත්තොපි පාපභයෙන ඤාතකෙහිපි සද්ධිං මච්ඡබන්ධනත්ථං න ගච්ඡති. තෙසු ගච්ඡන්තෙසු මච්ඡෙ ඝාතෙතුං අනිච්ඡන්තො නිලීයති, ගතො ච ජාලං භින්දති, ජීවන්තෙ වා මච්ඡෙ ගහෙත්වා උදකෙ විස්සජ්ජෙති, තස්ස තං කිරියං අරොචන්තා ඤාතකා ගෙහතො තං නීහරිංසු. එකො පනස්ස භාතා සිනෙහබද්ධහදයො අහොසි.

There, he was tormented for eighty-four thousand years, turning over in many ways—on his right side, left side, face up, face down. After passing away from there, he experienced the suffering of hunger, thirst, and so forth for an immeasurable time among the petas. Then, passing away from there, he was reborn in this Buddha era near Kuṇḍinagara, in a fishermen's village. The knowledge of past lives arose in him, and remembering the suffering he had previously experienced, even when he reached maturity, out of fear of evil, he did not go fishing with his relatives. When they went, unwilling to kill fish, he hid. If he did go, he broke the nets or, catching live fish, released them back into the water. His relatives, disliking his actions, expelled him from the house. However, one of his brothers had a heart bound by affection.

තෙන ච සමයෙන ආයස්මා ආනන්දො කුණ්ඩිනගරං උපනිස්සාය සාණපබ්බතෙ විහරති. අථ සො කෙවට්ටපුත්තො ඤාතකෙහි පරිච්චත්තො හුත්වා ඉතො චිතො ච පරිබ්භමන්තො තං පදෙසං පත්තො භොජනවෙලාය ථෙරස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමි. ථෙරො තං පුච්ඡිත්වා භොජනෙන අත්ථිකභාවං ඤත්වා තස්ස භත්තං දත්වා කතභත්තකිච්චො සබ්බං තං පවත්තිං ඤත්වා ධම්මකථාය පසන්නමානසං ඤත්වා ‘‘පබ්බජිස්සසි, ආවුසො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, පබ්බජිස්සාමී’’ති. ථෙරො තං පබ්බාජෙත්වා තෙන සද්ධිං භගවතො සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සත්ථා ආහ – ‘‘ආනන්ද, ඉමං සාමණෙරං අනුකම්පෙය්‍යාසී’’ති. සො ච අකතකුසලත්තා අප්පලාභො අහොසි. අථ නං සත්ථා අනුග්ගණ්හන්තො භික්ඛූනං පරිභොගත්ථාය පානීයඝටානං පරිපූරණෙ නියොජෙසි. තං දිස්වා උපාසකා තස්ස බහූනි නිච්චභත්තානි පට්ඨපෙසුං.

At that time, Venerable Ānanda was dwelling on Sāṇapabbata, near Kuṇḍinagara. Then that fisherman's son, having been abandoned by his relatives and wandering here and there, reached that area and approached the elder at mealtime. The elder questioned him and, understanding his need for food, gave him food. Having finished his meal, and knowing the whole situation, and knowing that his mind was gladdened by the Dhamma talk, he asked, 'Will you go forth, friend?' 'Yes, venerable sir, I will go forth.' The elder ordained him and then went with him to the presence of the Blessed One. Then the Teacher said to him, 'Ānanda, you should have compassion on this novice.' But because he had not done wholesome deeds, he gained little. Then the Teacher, helping him, assigned him to fill water pots for the monks’ use. Seeing this, lay devotees arranged many regular meals for him.

සො අපරෙන සමයෙන ලද්ධූපසම්පදො අරහත්තං පත්වා ථෙරො හුත්වා ද්වාදසහි භික්ඛූහි සද්ධිං සාණපබ්බතෙ වසි. තස්ස පන ඤාතකා පඤ්චසතමත්තා අනුපචිතකුසලකම්මා උපචිතමච්ඡෙරාදිපාපධම්මා කාලං කත්වා පෙතෙසු නිබ්බත්තිංසු. තස්ස පන මාතාපිතරො ‘‘එස අම්හෙහි පුබ්බෙ ගෙහතො නික්කඩ්ඪිතො’’ති සාරජ්ජමානා තං අනුපසඞ්කමිත්වා තස්මිං බද්ධසිනෙහං භාතිකං පෙසෙසුං. සො ථෙරස්ස ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨසමයෙ දක්ඛිණජාණුමණ්ඩලං පථවියං පතිට්ඨාපෙත්වා කතඤ්ජලී අත්තානං දස්සෙත්වා [Pg.166] ‘‘මාතා පිතා ච තෙ, භන්තෙ’’තිආදිගාථා අවොච. කුණ්ඩිනාගරියො ථෙරොතිආදයො පන ආදිතො පඤ්ච ගාථා තාසං සම්බන්ධදස්සනත්ථං ධම්මසඞ්ගාහකෙහි ඨපිතා.

Then, after some time, having obtained higher ordination and attained arahantship, he became an elder and lived on Sāṇapabbata with twelve monks. However, his relatives—about five hundred—who had not accumulated wholesome deeds but had accumulated miserliness and other evil qualities, passed away and were reborn among the petas. His mother and father, thinking, 'He was the one we drove out of the house before,' feeling ashamed, did not approach him. Instead, they sent a brother who was bound by affection to him. When the elder entered the village for alms, his brother placed his right kneecap on the ground, joined his palms in reverence, revealed himself, and spoke the verse beginning, 'Your mother and father, venerable sir...' The five verses beginning with 'The elder from Kuṇḍinagara,' however, were placed by the compilers of the Dhamma to show their connection.

408.

408.

‘‘කුණ්ඩිනාගරියො ථෙරො, සාණවාසිනිවාසිකො;

පොට්ඨපාදොති නාමෙන, සමණො භාවිතින්ද්‍රියො.

The elder from Kuṇḍinagara, dwelling at Sāṇavāsī; an ascetic named Poṭṭhapāda, with faculties developed.

409.

409.

‘‘තස්ස මාතා පිතා භාතා, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

His mother, father, and brother, unfortunate, gone to Yama's world, having done evil deeds, went from here to the world of petas.

410.

410.

‘‘තෙ දුග්ගතා සූචිකට්ටා, කිලන්තා නග්ගිනො කිසා;

උත්තසන්තා මහත්තාසා, න දස්සෙන්ති කුරූරිනො.

Those wretched ones, needle-thin, weary, naked, and emaciated, terrified with great fear, the cruel ones do not show themselves.

411.

411.

‘‘තස්ස භාතා විතරිත්වා, නග්ගො එකපථෙකකො;

චතුකුණ්ඩිකො භවිත්වාන, ථෙරස්ස දස්සයීතුමං.

His brother, having wandered forth, naked, wandering alone on the path, crawling on all fours, showed himself to the elder.

412.

412.

‘‘ථෙරො චාමනසිකත්වා, තුණ්හීභූතො අතික්කමි;

සො ච විඤ්ඤාපයී ථෙරං, ‘භාතා පෙතගතො අහං’.

The elder, paying no attention, passed by in silence; then he informed the elder, 'I am your brother, gone to the realm of petas.'

413.

413.

‘‘මාතා පිතා ච තෙ භන්තෙ, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

Venerable sir, your mother and father, unfortunate, gone to Yama's world, having done evil deeds, have gone from here to the world of petas.

414.

414.

‘‘තෙන දුග්ගතා සූචිකට්ටා, කිලන්තා නග්ගිනො කිසා;

උත්තසන්තා මහත්තාසා, න දස්සෙන්ති කුරූරිනො.

Therefore the wretched ones, needle-thin, weary, naked, and emaciated, terrified with great fear, the cruel ones do not show themselves.

415.

415.

‘‘අනුකම්පස්සු කාරුණිකො, දත්වා අන්වාදිසාහි නො;

තව දින්නෙන දානෙන, යාපෙස්සන්ති කුරූරිනො’’ති.

O compassionate one, have pity, having given, dedicate to us; by the gift given by you, the cruel ones will sustain themselves.

408-9. තත්ථ කුණ්ඩිනාගරියො ථෙරොති එවංනාමකෙ නගරෙ ජාතසංවඩ්ඪත්ථෙරො, ‘‘කුණ්ඩිකනගරො ථෙරො’’තිපි පාඨො, සො එවත්ථො. සාණවාසිනිවාසිකොති සාණපබ්බතවාසී. පොට්ඨපාදොති නාමෙනාති නාමෙන පොට්ඨපාදො නාම. සමණොති සමිතපාපො. භාවිතින්ද්‍රියොති අරියමග්ගභාවනාය භාවිතසද්ධාදිඉන්ද්‍රියො, අරහාති අත්ථො. තස්සාති තස්ස සාණවාසිත්ථෙරස්ස. දුග්ගතාති දුග්ගතිගතා.

408-9. Therein, the Elder of Kuṇḍināgara—the Elder who was born and raised in a city named thus; the reading "the Elder of Kuṇḍikanagara" also occurs, and it has the same meaning. The dweller of Sāṇavāsī—one who dwells on Sāṇa mountain. Poṭṭhapāda—by name, that is, named Poṭṭhapāda. A Samaṇa—one whose evil is stilled. One with developed faculties—one whose faculties of faith, etc., have been developed through the cultivation of the noble path; the meaning is an arahant. His—belonging to that Elder of Sāṇavāsī. Duggatā—those gone to a bad state.

410. සූචිකට්ටාති [Pg.167] පූතිනා ලූඛගත්තා අට්ටකා, සූචිකාති ලද්ධනාමාය ඛුප්පිපාසාය අට්ටා පීළිතා. ‘‘සූචිකණ්ඨා’’ති කෙචි පඨන්ති, සූචිඡිද්දසදිසමුඛද්වාරාති අත්ථො. කිලන්තාති කිලන්තකායචිත්තා. නග්ගිනොති නග්ගරූපා නිච්චොළා. කිසාති අට්ඨිත්තචමත්තසරීරතාය කිසදෙහා. උත්තසන්තාති ‘‘අයං සමණො අම්හාකං පුත්තො’’ති ඔත්තප්පෙන උත්‍රාසං ආපජ්ජන්තා. මහත්තාසාති අත්තනා පුබ්බෙ කතකම්මං පටිච්ච සඤ්ජාතමහාභයා. න දස්සෙන්තීති අත්තානං න දස්සෙන්ති, සම්මුඛීභාවං න ගච්ඡන්ති. කුරූරිනොති දාරුණකම්මන්තා.

410. Needle-like skeletons—with foul, rough bodies, being mere skeletons, afflicted and oppressed by hunger and thirst, which has acquired the name 'needle.' Some read 'needle-throated,' meaning having a mouth-opening like a needle-hole. Weary—weary in body and mind. Naked—of naked form, always unclothed. Emaciated—having emaciated bodies, being mere skin and bones. Terrified—becoming terrified with moral shame, thinking, "This monk is our son." Full of great fear—having great fear arisen on account of their own previously done deeds. Do not show themselves—they do not show themselves, they do not come face-to-face. Cruel—doers of cruel deeds.

411. තස්ස භාතාති සාණවාසිත්ථෙරස්ස භාතා. විතරිත්වාති විතිණ්ණො හුත්වා, ඔත්තප්පසන්තාසභයාති අත්ථො. විතුරිත්වාති වා පාඨො, තුරිතො හුත්වා, තරමානරූපො හුත්වාති වුත්තං හොති. එකපථෙති එකපදිකමග්ගෙ. එකකොති එකිකො අදුතියො. චතුකුණ්ඩිකො භවිත්වානාති චතූහි අඞ්ගෙහි කුණ්ඩෙති අත්තභාවං පවත්තෙතීති චතුකුණ්ඩිකො, ද්වීහි ජාණූහි ද්වීහි හත්ථෙහි ගච්ඡන්තො තිට්ඨන්තො ච, එවංභූතො හුත්වාති අත්ථො. සො හි එවං පුරතො කොපීනපටිච්ඡාදනා හොතීති තථා අකාසි. ථෙරස්ස දස්සයීතුමන්ති ථෙරස්ස අත්තානං උද්දිසයි දස්සෙසි.

411. His brother—the brother of the Elder Sāṇavāsī. "Having overcome"—having crossed over, meaning free from fear and dread due to moral shame. Alternatively, the reading is "having hurried"—meaning having been quick, being of a hurrying nature. On a single path—on a path for single-file passage. Alone—one alone, without a second. Having become one who goes on all fours—he is called one who goes on all fours because he moves his body on four limbs, that is, going and standing on two knees and two hands; the meaning is he became thus. He did so because in this way it served as a covering for his private parts in front. To show himself to the elder—he pointed himself out, he showed himself to the elder.

412. අමනසිකත්වාති ‘‘අයං නාම එසො’’ති එවං මනසි අකරිත්වා අනාවජ්ජෙත්වා. සො චාති සො පෙතො. භාතා පෙතගතො අහන්ති ‘‘අහං අතීතත්තභාවෙ භාතා, ඉදානි පෙතභූතො ඉධාගතො’’ති වත්වා විඤ්ඤාපයි ථෙරන්ති යොජනා.

412. Not having paid attention—not considering, "This is he," thus not directing the mind. And he—that peta. "I was your brother in a past existence; now, having become a peta, I have come here," thus he informed the elder—this is the connection.

413-5. යථා පන විඤ්ඤාපයි, තං දස්සෙතුං ‘‘මාතා පිතා චා’’තිආදිනා තිස්සො ගාථා වුත්තා. තත්ථ මාතා පිතා ච තෙති තව මාතා ච පිතා ච. අනුකම්පස්සූති අනුග්ගණ්හ අනුදයං කරොහි. අන්වාදිසාහීති ආදිස. නොති අම්හාකං. තව දින්නෙනාති තයා දින්නෙන.

413-5. Now, to show how he made it known, three verses beginning with "mother and father" were spoken. Therein, "mother and father te"—your mother and your father. "Have pity"—treat with favor, show compassion. "Dedicate"—dedicate. "To us"—for us. "By the gift given by you"—by what has been given by you.

තං [Pg.168] සුත්වා ථෙරො යථා පටිපජ්ජි, තං දස්සෙතුං –

To show how the elder acted upon hearing that:

416.

416.

‘‘ථෙරො චරිත්වා පිණ්ඩාය, භික්ඛූ අඤ්ඤෙ ච ද්වාදස;

එකජ්ඣං සන්නිපතිංසු, භත්තවිස්සග්ගකාරණා.

"The elder went for alms, and twelve other monks; they gathered together in one place, for the purpose of sharing the meal."

417.

417.

‘‘ථෙරො සබ්බෙව තෙ ආහ, යථාලද්ධං දදාථ මෙ;

සඞ්ඝභත්තං කරිස්සාමි, අනුකම්පාය ඤාතිනං.

"The elder said to all of them: 'Give me whatever you have obtained; I will make a meal for the Saṅgha, out of compassion for my relatives.'"

418.

418.

‘‘නිය්‍යාදයිංසු ථෙරස්ස, ථෙරො සඞ්ඝං නිමන්තයි;

දත්වා අන්වාදිසි ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;

‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’.

"They handed it over to the elder. The elder invited the Saṅgha. Having given, the elder then dedicated it to his mother, father, and brother: 'May this be for my relatives; may my relatives be happy.'"

419.

419.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, භොජනං උදපජ්ජථ;

සුචිං පණීතං සම්පන්නං, අනෙකරසබ්‍යඤ්ජනං.

"Immediately after the dedication, food arose; pure, excellent, and abundant, with various flavors and sauces."

420.

420.

‘‘තතො උද්දස්සයී භාතා, වණ්ණවා බලවා සුඛී;

පහූතං භොජනං භන්තෙ, පස්ස නග්ගාම්හසෙ මයං;

තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා වත්ථං ලභාමසෙ.

"Then the brother appeared, handsome, strong, and happy, saying: 'Venerable sir, we have plenty of food, but see, we are naked. Therefore, venerable sir, strive so that we may obtain clothing.'"

421.

421.

‘‘ථෙරො සඞ්කාරකූටම්හා, උච්චිනිත්වාන නන්තකෙ;

පිලොතිකං පටං කත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා.

"The elder, from a rubbish heap, picked out some rags; having made them into a cloth, he gave it to the Saṅgha of the four quarters."

422.

422.

‘‘දත්වා අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;

‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’.

"Having given, the elder dedicated it to his mother, father, and brother: 'May this be for my relatives; may my relatives be happy.'"

423.

423.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, වත්ථානි උදපජ්ජිසුං;

තතො සුවත්ථවසනො, ථෙරස්ස දස්සයීතුමං.

"Immediately after the dedication, clothes arose; then, well-clothed, he showed himself to the elder."

424.

424.

‘‘යාවතා නන්දරාජස්ස, විජිතස්මිං පටිච්ඡදා;

තතො බහුතරා භන්තෙ, වත්ථානච්ඡාදනානි නො.

"However many coverings there are in King Nanda's conquered territory, venerable sir, our clothes and coverings are more numerous than that."

425.

425.

‘‘කොසෙය්‍යකම්බලීයානි, ඛොමකප්පාසිකානි ච;

විපුලා ච මහග්ඝා ච, තෙපාකාසෙවලම්බරෙ.

"Silken and woolen garments, linen and cotton cloths, abundant and expensive, they hung in the air."

426.

426.

‘‘තෙ [Pg.169] මයං පරිදහාම, යං යඤ්හි මනසො පියං;

තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා ගෙහං ලභාමසෙ.

"We wear whichever of them is dear to our hearts. Therefore, venerable sir, strive so that we may obtain a home."

427.

427.

‘‘ථෙරො පණ්ණකුටිං කත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා;

දත්වා ච අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;

‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’.

"The elder built a leaf hut and gave it to the Saṅgha of the four quarters. Having given it, the elder then dedicated it for his mother, father, and brother: 'May this be for my relatives; may my relatives be happy.'"

428.

428.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, ඝරානි උදපජ්ජිසුං;

කූටාගාරනිවෙසනා, විභත්තා භාගසො මිතා.

"Immediately after the dedication, houses arose; mansions with gabled roofs and dwellings, divided into portions and measured."

429.

429.

‘‘න මනුස්සෙසු ඊදිසා, යාදිසා නො ඝරා ඉධ;

අපි දිබ්බෙසු යාදිසා, තාදිසා නො ඝරා ඉධ.

"Such homes as ours here do not exist among humans; indeed, our homes here are like those among the gods."

430.

430.

‘‘දද්දල්ලමානා ආභෙන්ති, සමන්තා චතුරො දිසා;

තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා පානීයං ලභාමසෙ.

"Shining brightly, they illuminate the four directions all around. Therefore, venerable sir, strive so that we may obtain drinking water."

431.

431.

‘‘ථෙරො කරණං පූරෙත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා;

දත්වා අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;

‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’.

"The elder, having filled a water pot, gave it to the Saṅgha of the four quarters; having given, the elder then dedicated it to his mother, father, and brother: 'May this be for my relatives; may my relatives be happy.'"

432.

432.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, පානීයං උදපජ්ජථ;

ගම්භීරා චතුරස්සා ච, පොක්ඛරඤ්ඤො සුනිම්මිතා.

"Immediately after the dedication, drinking water arose in deep, square lotus ponds, well-constructed."

433.

433.

‘‘සීතොදිකා සුප්පතිත්ථා, සීතා අප්පටිගන්ධියා;

පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නා, වාරිකිඤ්ජක්ඛපූරිතා.

"With cool water and fine bathing places, cool and without offensive odor; covered with lotuses and water lilies, filled with the filaments of water flowers."

434.

434.

‘‘තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා ච, ථෙරස්ස පටිදස්සයුං;

පහූතං පානීයං භන්තෙ, පාදා දුක්ඛා ඵලන්ති නො.

"Having bathed and drunk there, they showed themselves to the elder, saying: 'Venerable sir, there is plentiful water, but our feet are painfully split.'"

435.

435.

‘‘ආහිණ්ඩමානා ඛඤ්ජාම, සක්ඛරෙ කුසකණ්ටකෙ;

තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා යානං ලභාමසෙ.

"Wandering about, we limp on gravel and thorny grass; therefore, venerable sir, strive so that we may obtain a vehicle."

436.

436.

‘‘ථෙරො සිපාටිකං ලද්ධා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා;

දත්වා අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;

‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’.

"The elder, having obtained footwear, gave it to the Saṅgha of the four quarters; having given, the elder dedicated it to his mother, father, and brother: 'May this be for my relatives; may my relatives be happy.'"

437.

437.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ[Pg.170], පෙතා රථෙන මාගමුං;

අනුකම්පිතම්හ භදන්තෙ, භත්තෙනච්ඡාදනෙන ච.

"Immediately after the dedication, the petas came in a chariot, saying: 'We have been shown compassion, venerable sir, with food and clothing.'"

438.

438.

‘‘ඝරෙන පානීයදානෙන, යානදානෙන චූභයං;

මුනිං කාරුණිකං ලොකෙ, භන්තෙ වන්දිතුමාගතා’’ති. – ගාථායො ආහංසු;

"Through the gift of a house, water, and a vehicle, O compassionate sage in the world, venerable sir, we have come to pay you homage,” thus they spoke the verses.

416-7. තත්ථ ථෙරො චරිත්වා පිණ්ඩායාති ථෙරො පිණ්ඩාපාතචාරිකාය චරිත්වා. භික්ඛූ අඤ්ඤෙ ච ද්වාදසාති ථෙරෙන සහ වසන්තා අඤ්ඤෙ ච ද්වාදස භික්ඛූ එකජ්ඣං එකතො සන්නිපතිංසු. කස්මාති චෙ? භත්තවිස්සග්ගකාරණාති භත්තකිච්චකාරණා භුඤ්ජනනිමිත්තං. තෙති තෙ භික්ඛූ. යථාලද්ධන්ති යං යං ලද්ධං. දදාථාති දෙථ.

416-7. Therein, "the elder, having gone for alms" means the elder having gone on the alms round. "And twelve other monks" means the twelve other monks living with the elder gathered together in one place. If asked why? "For the purpose of distributing the meal" means for the purpose of the meal-duty, on account of eating. "To them" means to those monks. "According to what was received" means whatever was received. "Give" means give.

418. නිය්‍යාදයිංසූති අදංසු. සඞ්ඝං නිමන්තයීති තෙ එව ද්වාදස භික්ඛූ සඞ්ඝුද්දෙසවසෙන තං භත්තං දාතුං නිමන්තෙසි. අන්වාදිසීති ආදිසි. තත්ථ යෙසං අන්වාදිසි, තෙ දස්සෙතුං ‘‘මාතු පිතු ච භාතුනො, ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’’ති වුත්තං.

418. They gave, that is, they offered. 'He invited the Sangha' means he invited those same twelve monks to give that meal, with the designation of the Sangha. 'He dedicated' means he designated. There, to show those to whom he dedicated, it was said: 'May this be for my mother and father and brother, for my relatives; may my relatives be happy.'

419. සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙති උද්දිට්ඨසමනන්තරමෙව. භොජනං උදපජ්ජථාති තෙසං පෙතානං භොජනං උප්පජ්ජි. කීදිසන්ති ආහ ‘‘සුචි’’න්තිආදි. තත්ථ අනෙකරසබ්‍යඤ්ජනන්ති නානාරසෙහි බ්‍යඤ්ජනෙහි යුත්තං, අථ වා අනෙකරසං අනෙකබ්‍යඤ්ජනඤ්ච. තතොති භොජනලාභතො පච්ඡා.

419. 'Immediately after being indicated' means immediately after being designated. 'Food arose' means food arose for those departed spirits. To the question 'Of what kind?' it is said 'pure' and so on. There, 'with various flavors and sauces' means endowed with various flavors and sauces, or alternatively, many flavors and many sauces. 'From that' means after obtaining the food.

420. උද්දස්සයී භාතාති භාතිකභූතො පෙතො ථෙරස්ස අත්තානං දස්සෙසි. වණ්ණවා බලවා සුඛීති තෙන භොජනලාභෙන තාවදෙව රූපසම්පන්නො බලසම්පන්නො සුඛිතොව හුත්වා. පහූතං භොජනං, භන්තෙති, භන්තෙ, තව දානානුභාවෙන පහූතං අනප්පකං භොජනං අම්හෙහි ලද්ධං. පස්ස නග්ගාම්හසෙති ඔලොකෙහි, නග්ගිකා පන අම්හ, තස්මා තථා, භන්තෙ, පරක්කම පයොගං කරොහි. යථා වත්ථං ලභාමසෙති යෙන පකාරෙන යාදිසෙන පයොගෙන සබ්බෙව මයං වත්ථානි ලභෙය්‍යාම, තථා වායමථාති අත්ථො.

420. 'The brother showed himself' means the spirit, who was his brother, showed himself to the elder. 'Beautiful, strong, happy'—by obtaining that food, he immediately became endowed with beauty, endowed with strength, and happy. 'Plentiful food, venerable sir' means, 'Venerable sir, through the power of your gift, we have obtained abundant food.' 'See, we are naked' means 'Look, we are naked; therefore, venerable sir, strive and make an effort.' 'So that we may obtain cloth' means 'strive in such a way, by such an effort, that we may all obtain clothes.'

421. සඞ්කාරකූටම්හාති තත්ථ තත්ථ සඞ්කාරට්ඨානතො. උච්චිනිත්වානාති ගවෙසනවසෙන ගහෙත්වා. නන්තකෙති ඡින්නපරියන්තෙ ඡඩ්ඩිතදුස්සඛණ්ඩෙ[Pg.171]. තෙ පන යස්මා ඛණ්ඩභූතා පිලොතිකා නාම හොන්ති, තාහි ච ථෙරො චීවරං කත්වා සඞ්ඝස්ස අදාසි, තස්මා ආහ ‘‘පිලොතිකං පටං කත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා’’ති. තත්ථ සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදාති චතූහිපි දිසාහි ආගතභික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. සම්පදානත්ථෙ හි ඉදං භුම්මවචනං.

421. 'From a rubbish heap' means from the various places where rubbish is discarded. 'Having picked up' means having taken by way of searching. 'Rags' means discarded pieces of cloth with torn edges. But because those torn pieces are called rags, the elder made a robe from them and gave it to the Sangha; hence it is said, 'having made a robe from rags, he gave it to the Sangha of the four quarters.' Here, 'gave it to the Sangha of the four quarters' means he gave it to the Sangha of monks who had come from all four directions. Indeed, this is a locative case used in the dative sense.

423-4. සුවත්ථවසනොති සුන්දරවත්ථවසනො. ථෙරස්ස දස්සයීතුමන්ති ථෙරස්ස අත්තානං දස්සයි දස්සෙසි, පාකටො අහොසි. පටිච්ඡාදයති එත්ථාති පටිච්ඡදා.

423-4. 'Well-clothed' means clothed in beautiful garments. 'To show himself to the elder' means he showed himself to the elder, made himself visible, became manifest. 'A covering' is so called because one covers with it.

428-9. කූටාගාරනිවෙසනාති කූටාගාරභූතා තදඤ්ඤනිවෙසනසඞ්ඛාතා ච ඝරා. ලිඞ්ගවිපල්ලාසවසෙන හෙතං වුත්තං. විභත්තාති සමචතුරස්සආයතවට්ටසණ්ඨානාදිවසෙන විභත්තා. භාගසො මිතාති භාගෙන පරිච්ඡින්නා. නොති අම්හාකං. ඉධාති ඉමස්මිං පෙතලොකෙ. අපි දිබ්බෙසූති අපීති නිපාතමත්තං, දෙවලොකෙසූති අත්ථො.

428-9. 'Peaked houses' means houses that are peaked, and also other dwellings so-called. This is said with reference to an inversion of gender. 'Differentiated' means differentiated according to square, rectangular, round, and other shapes. 'Measured by parts' means delimited by portions. 'Our' means of us. 'Here' means in this world of spirits. 'Even in heavenly worlds'—'even' is merely a particle; the meaning is 'in the heavenly worlds.'

431. කරණන්ති ධමකරණං. පූරෙත්වාති උදකස්ස පූරෙත්වා. වාරිකිඤ්ජක්ඛපූරිතාති තත්ථ තත්ථ වාරිමත්ථකෙ පදුමුප්පලාදීනං කෙසරභාරෙහි සඤ්ඡාදිතවසෙන පූරිතා. ඵලන්තීති පුප්ඵන්ති, පණ්හිකපරියන්තාදීසු විදාලෙන්තීති අත්ථො.

431. 'Karaṇa' means a water-strainer. 'Having filled' means having filled with water. 'Filled with aquatic pollen' means filled in the sense of being covered on the surface of the water here and there by an abundance of pollen from lotuses, water lilies, and so on. 'They bear fruit' means they flower; that is, they burst forth at the edges of ponds and so on.

435-6. ආහිණ්ඩමානාති විචරමානා. ඛඤ්ජාමාති ඛඤ්ජනවසෙන ගච්ඡාම. සක්ඛරෙ කුසකණ්ටකෙති සක්ඛරවති කුසකණ්ටකවති ච භූමිභාගෙ, සක්ඛරෙ කුසකණ්ටකෙ ච අක්කමන්තාති අත්ථො. යානන්ති රථවය්හාදිකං යංකිඤ්චි යානං. සිපාටිකන්ති එකපටලඋපාහනං.

435-6. 'Wandering' means roaming about. 'We limp' means we walk with a limp. 'On gravel and kusa-thorns' means on a stretch of ground with gravel and thorny kusa-grass; the meaning is stepping on gravel and kusa-thorns. 'A vehicle' means any vehicle, such as a chariot or carriage. 'A sandal' means a single-soled shoe.

437-8. රථෙන මාගමුන්ති මකාරො පදසන්ධිකරො, රථෙන ආගමංසු. උභයන්ති උභයෙන දානෙන, යානදානෙන චෙව භත්තාදිචතුපච්චයදානෙන ච. පානීයදානෙන හෙත්ථ භෙසජ්ජදානම්පි සඞ්ගහිතං. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානමෙවාති.

437-8. 'They came by chariot'—here the 'm' is a euphonic connector; it means they came by chariot. 'Both' means by both kinds of gifts: the gift of vehicles and the gift of the four requisites, such as food. Here, the gift of medicine is also included under the gift of drink. The rest is clear due to the method explained below, so it is straightforward.

ථෙරො [Pg.172] තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘යථා ඉමෙ එතරහි, එවං ත්වම්පි ඉතො අනන්තරාතීතෙ අත්තභාවෙ පෙතො හුත්වා මහාදුක්ඛං අනුභවී’’ති වත්වා ථෙරෙන යාචිතො සුත්තපෙතවත්ථුං කථෙත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා මහාජනො සඤ්ජාතසංවෙගො දානසීලාදිපුඤ්ඤකම්මනිරතො අහොසීති.

The elder reported the incident to the Blessed One. The Blessed One, taking that matter as the occasion, said, 'Just as these beings are now, so too in the immediately preceding existence were you; having been a hungry ghost, you experienced great suffering.' Then, at the elder's request, he narrated the story of the hungry ghost and taught the Dhamma to the assembled gathering. Hearing this, the great assembly of people, filled with spiritual urgency, became devoted to meritorious deeds such as generosity and virtue.

සාණවාසිත්ථෙරපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the hungry ghost of the Elder Sāṇavāsi is concluded.

3. රථකාරපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

3. The Commentary on the Story of the Rathakāra Female Spirit

වෙළුරියථම්භං රුචිරං පභස්සරන්ති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං පෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ අඤ්ඤතරා ඉත්ථී සීලාචාරසම්පන්නා කල්‍යාණමිත්තසන්නිස්සයෙන සාසනෙ අභිප්පසන්නා සුවිභත්තවිචිත්‍රභිත්තිථම්භසොපානභූමිතලං අතිවිය දස්සනීයං එකං ආවාසං කත්වා තත්ථ භික්ඛූ නිසීදාපෙත්වා පණීතෙන ආහාරෙන පරිවිසිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදෙසි. සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා අඤ්ඤස්ස පාපකම්මස්ස වසෙන හිමවති පබ්බතරාජෙ රථකාරදහං නිස්සාය විමානපෙතී හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්සා සඞ්ඝස්ස ආවාසදානපුඤ්ඤානුභාවෙන සබ්බරතනමයං උළාරං අතිවිය සමන්තතො පාසාදිකං මනොහරං රමණීයං පොක්ඛරණියං නන්දනවනසදිසං උපසොභිතං විමානං නිබ්බත්ති, සයඤ්ච සුවණ්ණවණ්ණා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා අහොසි.

'With beryl pillars, beautiful and radiant' — This was spoken by the Teacher while dwelling at Sāvatthī, concerning a certain female spirit. In the past, it is said, during the time of the Blessed One Kassapa, a certain woman, accomplished in virtue and conduct, with faith in the Dispensation due to association with good friends, built a dwelling that was exceedingly beautiful, with well-proportioned and decorated walls, pillars, staircases, and floors. Having seated monks there, she served them with excellent food and offered it to the community of monks. At a later time, she passed away and, on account of another evil deed, was reborn as a mansion-spirit near the Rathakāra Lake in the Himālaya, the king of mountains. Through the power of her merit from the gift of the dwelling to the Sangha, a magnificent mansion arose for her, made of all kinds of jewels, exceedingly pleasing from every side, charming, delightful, adorned with a lotus pond, and resembling the Nandana Grove. And she herself became golden-hued, beautiful, lovely to see, and pleasing.

සා තත්ථ පුරිසෙහි විනාව දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තී විහරති. තස්සා තත්ථ දීඝරත්තං නිප්පුරිසාය වසන්තියා අනභිරති උප්පන්නා. සා උක්කණ්ඨිතා හුත්වා ‘‘අත්ථෙසො උපායො’’ති චින්තෙත්වා දිබ්බානි අම්බපක්කානි නදියං පක්ඛිපති. සබ්බං කණ්ණමුණ්ඩපෙතිවත්ථුස්මිං ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉධ පන බාරාණසිවාසී එකො මාණවො ගඞ්ගාය තෙසු එකං අම්බඵලං දිස්වා තස්ස පභවං ගවෙසන්තො අනුක්කමෙන තං ඨානං ගන්ත්වා නදිං දිස්වා තදනුසාරෙන තස්සා වසනට්ඨානං ගතො. සා තං දිස්වා අත්තනො වසනට්ඨානං [Pg.173] නෙත්වා පටිසන්ථාරං කරොන්තී නිසීදි. සො තස්සා වසනට්ඨානසම්පත්තිං දිස්වා පුච්ඡන්තො –

There she lived, experiencing divine fortune, though without men. After she had lived there for a long time without a man, discontent arose in her. Becoming distressed, she thought, 'There is a way,' and cast divine ripe mangoes into the river. Everything should be understood in the same way as it was presented in the story of the Kaṇṇamuṇḍa female spirit. Here, however, a young man living in Bārāṇasī saw one of those mango fruits in the Ganges and, seeking its source, gradually went to that place. Seeing the river, he followed it and went to her dwelling. Seeing him, she led him to her dwelling, offered him a friendly welcome, and sat down. He, seeing the splendor of her dwelling, asked:

439.

439.

‘‘වෙළුරියථම්භං රුචිරං පභස්සරං, විමානමාරුය්හ අනෙකචිත්තං;

තත්ථච්ඡසි දෙවි මහානුභාවෙ, පථද්ධනි පන්නරසෙව චන්දො.

"Having ascended the celestial mansion of diverse designs, with its beryl pillars, beautiful and radiant, there you dwell, O goddess of great power, like the full moon on the fifteenth day in the sky.

440.

440.

‘‘වණ්ණො ච තෙ කනකස්ස සන්නිභො, උත්තත්තරූපො භුස දස්සනෙය්‍යො;

පල්ලඞ්කසෙට්ඨෙ අතුලෙ නිසින්නා, එකා තුවං නත්ථි ච තුය්හ සාමිකො.

"Your complexion is like that of gold, resembling refined gold, exceedingly beautiful; seated on the finest, incomparable couch, you are alone, and you have no husband.

441.

441.

‘‘ඉමා ච තෙ පොක්ඛරණී සමන්තා, පහූතමල්‍යා බහුපුණ්ඩරීකා;

සුවණ්ණචුණ්ණෙහි සමන්තමොත්ථතා, න තත්ථ පඞ්කො පණකො ච විජ්ජති.

"And these lotus ponds of yours on all sides have abundant flowers and many white lotuses; they are strewn all around with golden powder, and no mud or water-moss is found there.

442.

442.

‘‘හංසා චිමෙ දස්සනීයා මනොරමා, උදකස්මිමනුපරියන්ති සබ්බදා;

සමය්‍ය වග්ගූපනදන්ති සබ්බෙ, බින්දුස්සරා දුන්දුභීනංව ඝොසො.

"And these swans, beautiful and delightful, always move about on the water. Having gathered together, they all cry out sweetly, their voices clear, their sound like that of drums.

443.

443.

‘‘දද්දල්ලමානා යසසා යසස්සිනී, නාවාය ච ත්වං අවලම්බ තිට්ඨසි;

ආළාරපම්හෙ හසිතෙ පියංවදෙ, සබ්බඞ්ගකල්‍යාණි භුසං විරොචසි.

"Blazing with glory, O glorious one, you stand holding on to the boat; with curved eyelashes, a smile, and kind words, O you who are lovely in every limb, you shine exceedingly.

444.

444.

‘‘ඉදං විමානං විරජං සමෙ ඨිතං, උය්‍යානවන්තං රතිනන්දිවඩ්ඪනං;

ඉච්ඡාමහං නාරි අනොමදස්සනෙ, තයා සහ නන්දනෙ ඉධ මොදිතු’’න්ති. –

"This mansion, stainless, standing on level ground, possessing parks that increase joy and delight—I desire, O woman of peerless beauty, to rejoice here with you in this delightful place."

ඉමා ගාථා අභාසි.

He spoke these verses.

439. තත්ථ [Pg.174] තත්ථාති තස්මිං විමානෙ. අච්ඡසීති ඉච්ඡිතිච්ඡිතකාලෙ නිසීදසි. දෙවීති තං ආලපති. මහානුභාවෙති මහතා දිබ්බානුභාවෙන සමන්නාගතෙ. පථද්ධනීති අත්තනො පථභූතෙ අද්ධනි, ගගනතලමග්ගෙති අත්ථො. පන්නරසෙව චන්දොති පුණ්ණමාසියං පරිපුණ්ණමණ්ඩලො චන්දො විය විජ්ජොතමානාති අත්ථො.

439. Tattha: in that celestial mansion. Acchasi: you dwell, meaning you sit when you desire. Devī: he addresses her as 'goddess'. Mahānubhāve: endowed with great divine power. Pathaddhani: on her own path, meaning the expanse of the sky. Pannaraseva cando: shining brightly like the moon with a full orb on the full-moon day.

440. වණ්ණො ච තෙ කනකස්ස සන්නිභොති තව වණ්ණො ච උත්තත්තසිඞ්ගීසුවණ්ණෙන සදිසො අතිවිය මනොහරො. තෙනාහ ‘‘උත්තත්තරූපො භුස දස්සනෙය්‍යො’’ති. අතුලෙති මහාරහෙ. අතුලෙති වා දෙවතාය ආලපනං, අසදිසරූපෙති අත්ථො. නත්ථි ච තුය්හ සාමිකොති තුය්හං සාමිකො ච නත්ථි.

440. Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho: your complexion is like gold, exceedingly delightful, similar to refined gold. Tenāha "uttattarūpo bhusa dassaneyyo": hence it is said, "Your form is radiant, exceedingly lovely." Atule: O priceless one. Or, Atule is an address to the deity, meaning "O one of unmatched form." Natthi ca tuyha sāmiko: and you have no lord.

441. පහූතමල්‍යාති කමලකුවලයාදිබහුවිධකුසුමවතියො. සුවණ්ණචුණ්ණෙහීති සුවණ්ණවාලුකාහි. සමන්තමොත්ථතාති සමන්තතො ඔකිණ්ණා. තත්ථාති තාසු පොක්ඛරණීසු. පඞ්කො පණකො චාති කද්දමො වා උදකපිච්ඡිල්ලො වා න විජ්ජති.

441. Pahūtamalyā: having abundant flowers, that is, various kinds of flowers such as lotuses and water lilies. Suvaṇṇacuṇṇehi: with golden powder, that is, with golden sand. Samantamotthatā: strewn all around. Tattha: in those lotus ponds. Paṅko paṇako cāti: there is neither mud nor slimy water.

442. හංසා චිමෙ දස්සනීයා මනොරමාති ඉමෙ හංසා ච දස්සනසුඛා මනොරමා ච. අනුපරියන්තීති අනුවිචරන්ති. සබ්බදාති සබ්බෙසු උතූසු. සමය්‍යාති සඞ්ගම්ම. වග්ගූති මධුරං. උපනදන්තීති විකූජන්ති. බින්දුස්සරාති අවිසටස්සරා සම්පිණ්ඩිතස්සරා. දුන්දුභීනංව ඝොසොති වග්ගුබින්දුස්සරභාවෙන දුන්දුභීනං විය තව පොක්ඛරණියං හංසානං ඝොසොති අත්ථො.

442. Haṃsā cime dassanīyā manoramā: these swans are beautiful and delightful. Anupariyantī: they wander about. Sabbadā: in all seasons. Samayyā: having gathered together. Vaggū: sweetly. Upanadantī: they call out. Bindussarā: with compact, unscattered sounds. Dundubhīnaṃva ghoso: the sound of the swans in your lotus pond, with their sweet and compact sounds, is like the sound of drums—this is the meaning.

443. දද්දල්ලමානාති අතිවිය අභිජලන්තී. යසසාති දෙවිද්ධියා. නාවායාති දොණියං. පොක්ඛරණියඤ්හි පදුමිනියං සුවණ්ණනාවාය මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදිත්වා උදකකීළං කීළන්තිං පෙතිං දිස්වා එවමාහ. අවලම්බාති අවලම්බිත්වා අපස්සෙනං අපස්සාය. තිට්ඨසීති ඉදං ඨානසද්දස්ස ගතිනිවත්ති අත්ථත්තා ගතියා පටික්ඛෙපවචනං. ‘‘නිසජ්ජසී’’ති වා පාඨො, නිසීදසිච්චෙවස්ස අත්ථො දට්ඨබ්බො. ආළාරපම්හෙති වෙල්ලිතදීඝනීලපඛුමෙ. හසිතෙති හසිතමහාහසිතමුඛෙ. පියංවදෙති පියභාණිනී. සබ්බඞ්ගකල්‍යාණීති සබ්බෙහි අඞ්ගෙහි සුන්දරෙ, සොභනසබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගීති අත්ථො. විරොචසීති විරාජෙසි.

443. Daddallamānā: shining exceedingly brightly. Yasasā: with divine power. Nāvāyā: in a small boat. Indeed, seeing that female spirit enjoying water sports seated on a very valuable couch in a golden boat in the lotus pond, he spoke thus. Avalambā: having taken hold of, having leaned on a support. Tiṭṭhasī: this word, because the root `ṭhā` has the meaning of ceasing movement, is a rejection of movement. Or, there is the reading "Nisajjasī", whose meaning should be understood as "you sit." Āḷārapamhe: O one with long, dark blue, curled eyelashes. Hasite: O one with a smiling and laughing face. Piyaṃvade: O one who speaks kindly. Sabbaṅgakalyāṇī: O one beautiful in all limbs, that is, possessing beautiful major and minor limbs. Virocasī: you shine.

444. විරජන්ති [Pg.175] විගතරජං නිද්දොසං. සමෙ ඨිතන්ති සමෙ භූමිභාගෙ ඨිතං, චතුරස්සසොභිතතාය වා සමභාගෙ ඨිතං, සමන්තභද්දකන්ති අත්ථො. උය්‍යානවන්තන්ති නන්දනවනසහිතං. රතිනන්දිවඩ්ඪනන්ති රතිඤ්ච නන්දිඤ්ච වඩ්ඪෙතීති රතිනන්දිවඩ්ඪනං, සුඛස්ස ච පීතියා ච සංවඩ්ඪනන්ති අත්ථො. නාරීති තස්සා ආලපනං. අනොමදස්සනෙති පරිපුණ්ණඅඞ්ගපච්චඞ්ගතාය අනින්දිතදස්සනෙ. නන්දනෙති නන්දනකරෙ. ඉධාති නන්දනවනෙ, විමානෙ වා. මොදිතුන්ති අභිරමිතුං ඉච්ඡාමීති යොජනා.

444. Virajaṃ: free from dust and faultless. Same ṭhitaṃ: standing on level ground, or standing in an equal area due to its four-sided beauty, meaning 'auspicious on all sides'. Uyyānavantaṃ: accompanied by the Nandana grove. Ratinandivaḍḍhanaṃ: increasing joy and delight, meaning enhancing happiness and pleasure. Nārī: an address to her. Anomadassane: O one of faultless appearance, due to perfect major and minor limbs. Nandane: O one who causes delight. Idha: in this Nandana grove, or in this celestial mansion. Modituṃ: 'I wish to enjoy'—this is the construction.

එවං තෙන මාණවෙන වුත්තෙ සා විමානපෙතිදෙවතා තස්ස පටිවචනං දෙන්තී –

When the young man had spoken thus, the divine being of the mansion, a petī, replied to him:

445.

445.

‘‘කරොහි කම්මං ඉධ වෙදනීයං, චිත්තඤ්ච තෙ ඉධ නිහිතං භවතු;

කත්වාන කම්මං ඉධ වෙදනීයං, එවං මමං ලච්ඡසි කාමකාමිනි’’න්ති. –

"Do a deed here that is to be experienced, and let your mind be fixed here. Having done a deed here that is to be experienced, thus you will obtain me, O you who desire sensual pleasures."

ගාථමාහ. තත්ථ කරොහි කම්මං ඉධ වෙදනීයන්ති ඉධ ඉමස්මිං දිබ්බට්ඨානෙ විපච්චනකං විපාකදායකං කුසලකම්මං කරොහි පසවෙය්‍යාසි. ඉධ නිහිතන්ති ඉධූපනීතං, ‘‘ඉධ නින්න’’න්ති වා පාඨො, ඉමස්මිං ඨානෙ නින්නං පොණං පබ්භාරං තව චිත්තං භවතු හොතු. මමන්ති මං. ලච්ඡසීති ලභිස්සසි.

She spoke the verse. Therein, `Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ` means: in this divine place, you should perform, you should generate, wholesome action that ripens and yields its result. `Idha nihitaṃ` means brought here. Or, there is the reading `idha ninnaṃ`, meaning may your mind be inclined, bent, and sloped towards this place. `Mamaṃ` means me. `Lacchasi` means you will gain.

සො මාණවො තස්සා විමානපෙතියා වචනං සුත්වා තතො මනුස්සපථං ගතො තත්ථ චිත්තං පණිධාය තජ්ජං පුඤ්ඤකම්මං කත්වා නචිරස්සෙව කාලං කත්වා තත්ථ නිබ්බත්ති තස්සා පෙතියා සහබ්‍යතං. තමත්ථං පකාසෙන්තා සඞ්ගීතිකාරා –

The young man, hearing the words of that mansion-spirit, went to the human world. There, fixing his mind and performing meritorious deeds suitable for that purpose, he soon passed away and was reborn there in companionship with that spirit. The compilers of the Council, revealing this meaning, said:

446.

446.

‘‘සාධූති සො තස්සා පටිස්සුණිත්වා,අකාසි කම්මං තහිං වෙදනීයං;

කත්වාන කම්මං තහිං වෙදනීයං,උපපජ්ජි සො මාණවො තස්සා සහබ්‍යත’’න්ති. –

"‘Very well,’ he said, assenting to her words, and did a deed to be experienced there. Having done the deed to be experienced there, that young man was reborn into her company."

ඔසානගාථමාහංසු. තත්ථ සාධූති සම්පටිච්ඡනෙ නිපාතො. තස්සාති තස්සා විමානපෙතියා. පටිස්සුණිත්වාති තස්සා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා. තහිං වෙදනීයන්ති [Pg.176] තස්මිං විමානෙ තාය සද්ධිං වෙදිතබ්බසුඛවිපාකං කුසලකම්මං. සහබ්‍යතන්ති සහභාවං. සො මාණවො තස්සා සහබ්‍යතං උපපජ්ජීති යොජනා. සෙසං උත්තානමෙව.

They spoke the concluding verse. Therein, 'sādhu' is a particle indicating acceptance. Tassā: refers to that mansion-spirit. Paṭissuṇitvā: having accepted her words. Tahiṃ vedanīyaṃ: refers to the wholesome kamma yielding a pleasant result to be experienced with her in that mansion. Sahabyataṃ: companionship. The construction is: 'So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajji', that young man was reborn into her companionship. The rest is clear.

එවං තෙසු තත්ථ චිරකාලං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තෙසු පුරිසො කම්මස්ස පරික්ඛයෙන කාලමකාසි, ඉත්ථී පන අත්තනො පුඤ්ඤකම්මස්ස ඛෙත්තඞ්ගතභාවෙන එකං බුද්ධන්තරං තත්ථ පරිපුණ්ණං කත්වා වසි. අථ අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුක්කමෙන ජෙතවනෙ විහරන්තෙ ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එකදිවසං පබ්බතචාරිකං චරමානො තං විමානඤ්ච විමානපෙතිඤ්ච දිස්වා ‘‘වෙළුරියථම්භං රුචිරං පභස්සර’’න්තිආදිකාහි ගාථාහි පුච්ඡි. සා චස්ස ආදිතො පට්ඨාය සබ්බං අත්තනො පවත්තිං ආරොචෙසි. තං සුත්වා ථෙරො සාවත්ථිං ආගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා මහාජනො දානාදිපුඤ්ඤධම්මනිරතො අහොසීති.

While they were enjoying divine fortune there for a long time, the man passed away due to the exhaustion of his kamma. The woman, however, due to her meritorious deeds finding a fertile field, remained there for a full Buddha-interval. Then, when our Blessed One arose in the world, set in motion the excellent Wheel of Dhamma, and was dwelling in sequence at Jetavana, the Venerable Mahāmoggallāna, while wandering on a mountain one day, saw that celestial mansion and its spirit. He questioned her with verses beginning, "A pillar of beryl, lovely and radiant..." From the very beginning, she recounted to him her entire story. Hearing this, the elder returned to Sāvatthī and reported it to the Blessed One. The Blessed One, making that matter the origin of a discourse, taught the Dhamma to the assembled congregation. Hearing this, the great assembly became devoted to meritorious deeds such as generosity.

රථකාරපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Chariot-Maker Petī is concluded.

4. භුසපෙතවත්ථුවණ්ණනා

4. The Commentary on the Story of the Chaff Peta

භුසානි එකො සාලිං පුනාපරොති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ චත්තාරො පෙතෙ ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථියා කිර අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකෙ එකො කූටවාණිජො කූටමානාදීහි ජීවිකං කප්පෙසි. සො සාලිපලාපෙ ගහෙත්වා තම්බමත්තිකාය පරිභාවෙත්වා ගරුතරෙ කත්වා රත්තසාලිහි සද්ධිං මිස්සෙත්වා වික්කිණි. තස්ස පුත්තො ‘‘ඝරං ආගතානං මම මිත්තසුහජ්ජානං සම්මානං න කරොතී’’ති කුපිතො යුගචම්මං ගහෙත්වා මාතුසීසෙ පහාරමදාසි. තස්ස සුණිසා සබ්බෙසං අත්ථාය ඨපිතමංසං චොරිකාය ඛාදිත්වා පුන තෙහි අනුයුඤ්ජියමානා ‘‘සචෙ මයා තං මංසං ඛාදිතං, භවෙ භවෙ අත්තනො පිට්ඨිමංසං කන්තිත්වා ඛාදෙය්‍ය’’න්ති සපථමකාසි. භරියා පනස්ස කිඤ්චිදෙව උපකරණං යාචන්තානං ‘‘නත්ථී’’ති වත්වා තෙහි නිප්පීළියමානා ‘‘සචෙ සන්තං නත්ථීති වදාමි, ජාතජාතට්ඨානෙ ගූථභක්ඛා භවෙය්‍ය’’න්ති මුසාවාදෙන සපථමකාසි.

This story beginning with 'One has chaff, another rice...' was spoken by the Teacher while dwelling at Sāvatthī, concerning four petas. Not far from Sāvatthī, it is said, in a certain small village, a deceitful trader made his living by fraudulent weights and measures. He would take rice chaff, soak it with red clay to make it heavier, then mix it with red rice and sell it. His son, angry that his mother did not honor his friends and companions when they came to the house, took a yoke-strap and struck his mother on the head. His daughter-in-law, having secretly eaten meat that had been set aside for everyone, when questioned by them, took an oath, saying: "If I ate that meat, may I in every life cut the flesh from my own back and eat it!" His wife, when asked for some utensil, would say, "There is none." When pressed by them, she swore a false oath, saying: "If I say there is none when there is, may I in every place I am born eat excrement!"

තෙ [Pg.177] චත්තාරොපි ජනා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා විඤ්ඣාටවියං පෙතා හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. තත්ථ කූටවාණිජො කම්මඵලෙන පජ්ජලන්තං භුසං උභොහි හත්ථෙහි ගහෙත්වා අත්තනො මත්ථකෙ ආකිරිත්වා මහාදුක්ඛං අනුභවති, තස්ස පුත්තො අයොමයෙහි මුග්ගරෙහි සයමෙව අත්තනො සීසං භින්දිත්වා අනප්පකං දුක්ඛං පච්චනුභොති. තස්ස සුණිසා කම්මඵලෙන සුනිසිතෙහි අතිවිය විපුලායතෙහි නඛෙහි අත්තනො පිට්ඨිමංසානි කන්තිත්වා ඛාදන්තී අපරිමිතං දුක්ඛං අනුභවති, තස්ස භරියාය සුගන්ධං සුවිසුද්ධං අපගතකාළකං සාලිභත්තං උපනීතමත්තමෙව නානාවිධකිමිකුලාකුලං පරමදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡං ගූථං සම්පජ්ජති, තං සා උභොහි හත්ථෙහි පරිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජන්තී මහාදුක්ඛං පටිසංවෙදෙති.

Those four people, after some time, passed away and were reborn as petas in the Viñjhāṭavi forest. There, the deceitful merchant, as a result of his kamma, suffers great pain as he grabs blazing chaff with both hands and scatters it over his own head. His son, by himself, splits his own head with iron hammers and experiences immense suffering. His daughter-in-law, as a result of her kamma, cuts the flesh from her own back with extremely sharp and excessively long nails and devours it, enduring boundless suffering. For his wife, as soon as fragrant, very pure, spotless rice is brought to her, it immediately turns into various kinds of worm-infested, utterly foul-smelling, loathsome excrement. Grabbing it with both hands and eating it, she undergoes great suffering.

එවං තෙසු චතූසු ජනෙසු පෙතෙසු නිබ්බත්තිත්වා මහාදුක්ඛං අනුභවන්තෙසු ආයස්මා මහාමොග්ගලානො පබ්බතචාරිකං චරන්තො එකදිවසං තං ඨානං ගතො. තෙ පෙතෙ දිස්වා –

Thus, while those four people, having been reborn as petas, were experiencing great suffering, the Venerable Mahāmoggallāna, wandering in the mountains, one day went to that place. Seeing those petas—

447.

447.

‘‘භුසානි එකො සාලිං පුනාපරො, අයඤ්ච නාරී සකමංසලොහිතං;

තුවඤ්ච ගූථං අසුචිං අකන්තං, පරිභුඤ්ජසි කිස්ස අයං විපාකො’’ති. –

“One has chaff, and another likewise; this woman her own flesh and blood; and you consume filth, impure and repulsive. Of what is this the result?”

ඉමාය ගාථාය තෙහි කතකම්මං පුච්ඡි. තත්ථ භුසානීති පලාපානි. එකොති එකකො. සාලින්ති සාලිනො. සාමිඅත්ථෙ හෙතං උපයොගවචනං, සාලිනො පලාපානි පජ්ජලන්තානි අත්තනො සීසෙ අවකිරතීති අධිප්පායො. පුනාපරොති පුන අපරො. යො හි සො මාතුසීසං පහරි, සො අයොමුග්ගරෙහි අත්තනො සීසං පහරිත්වා සීසභෙදං පාපුණාති, තං සන්ධාය වදති. සකමංසලොහිතන්ති අත්තනො පිට්ඨිමංසං ලොහිතඤ්ච පරිභුඤ්ජතීති යොජනා. අකන්තන්ති අමනාපං ජෙගුච්ඡං. කිස්ස අයං විපාකොති කතමස්ස පාපකම්මස්ස ඉදං ඵලං, යං ඉදානි තුම්හෙහි පච්චනුභවීයතීති අත්ථො.

With this verse, he asked about the deeds they had done. Therein, 'bhusāni' means chaff. 'Eko' means one. 'Sāliṃ' means 'of rice.' This is a word used in the sense of possession; the meaning is that he scatters burning chaff of rice on his own head. 'Punāparo' means 'yet another.' Indeed, he who struck his mother's head now strikes his own head with iron hammers and attains the splitting of his head—this is what is referred to. 'Sakamaṃsalohitaṃ' is construed as: 'he consumes his own back-flesh and blood.' 'Akantaṃ' means unpleasant, loathsome. 'Kissa ayaṃ vipāko' means: 'Of what evil deed is this the result, which you now experience?'—this is the meaning.

එවං ථෙරෙන තෙහි කතකම්මෙ පුච්ඡිතෙ කූටවාණිජස්ස භරියා සබ්බෙහි තෙහි කතකම්මං ආචික්ඛන්තී –

Thus, when the elder questioned them about the deeds they had done, the deceitful merchant's wife, explaining the deeds done by all of them, said—

448.

448.

‘‘අයං [Pg.178] පුරෙ මාතරං හිංසති, අයං පන කූටවාණිජො;

අයං මංසානි ඛාදිත්වා, මුසාවාදෙන වඤ්චෙති.

“This one formerly injured his mother; this one, however, is a fraudulent trader; this one, having eaten meat, deceives by false speech.

449.

449.

‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, අගාරිනී සබ්බකුලස්ස ඉස්සරා;

සන්තෙසු පරිගුහාමි, මා ච කිඤ්චි ඉතො අදං.

“I, being a human among humans, a mistress of the house, sovereign over the entire household, concealed things when they existed, and gave nothing from here.

450.

450.

‘‘මුසාවාදෙන ඡාදෙමි, නත්ථි එතං මම ගෙහෙ;

සචෙ සන්තං නිගුහාමි, ගූථො මෙ හොතු භොජනං.

“I concealed with falsehood, saying, ‘There is none of this in my house.’ And I swore, ‘If I hide what exists, may my food be dung.’

451.

451.

‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන, මුසාවාදස්ස චූභයං;

සුගන්ධං සාලිනො භත්තං, ගූථං මෙ පරිවත්තති.

“Due to the result of that deed, and of the falsehood—both—fragrant rice meal turns to dung for me.

452.

452.

‘‘අවඤ්ඣානි ච කම්මානි, න හි කම්මං විනස්සති;

දුග්ගන්ධං කිමිනං මීළ්හං, භුඤ්ජාමි ච පිවාමි චා’’ති. – ගාථා අභාසි;

“Deeds are never fruitless, for a deed does not perish; I consume and drink foul-smelling, worm-infested excrement.” – thus she spoke the verses.

448. තත්ථ අයන්ති පුත්තං දස්සෙන්ති වදති. හිංසතීති ථාමෙන පරිබාධෙති, මුග්ගරෙන පහරතීති අත්ථො. කූටවාණිජොති ඛලවාණිජො, වඤ්චනාය වණිජ්ජකාරකොති අත්ථො. මංසානි ඛාදිත්වාති පරෙහි සාධාරණමංසං ඛාදිත්වා ‘‘න ඛාදාමී’’ති මුසාවාදෙන තෙ වඤ්චෙති.

448. Therein, 'ayaṃ' (this one) she says, indicating the son. 'Hiṃsati' (harms) means oppresses with strength; the meaning is 'strikes with a hammer.' 'Kūṭavāṇijo' (a deceitful merchant) means a dishonest merchant; the meaning is 'one who does business by deceiving.' 'Maṃsāni khāditvā' (having eaten the meat) means having eaten meat held in common with others, she deceives them with the falsehood, 'I did not eat it.'

449-50. අගාරිනීති ගෙහසාමිනී. සන්තෙසූති විජ්ජමානෙස්වෙව පරෙහි යාචිතඋපකරණෙසු. පරිගුහාමීති පටිච්ඡාදෙසිං. කාලවිපල්ලාසෙන හෙතං වුත්තං. මා ච කිඤ්චි ඉතො අදන්ති ඉතො මම සන්තකතො කිඤ්චිමත්තම්පි අත්ථිකස්ස පරස්ස න අදාසිං. ඡාදෙමිති ‘‘නත්ථි එතං මම ගෙහෙ’’ති මුසාවාදෙන ඡාදෙසිං.

449-50. 'Agārinī' means mistress of the house. 'Santesu' means when items requested by others were available. 'Pariguhāmi' means 'I concealed.' This is said with a change of tense. 'Mā ca kiñci ito adaṃ' means 'I did not give even a little from my possessions to another in need.' 'Chādemi' means 'I concealed with the falsehood, “This is not in my house.”'

451-2. ගූථං මෙ පරිවත්තතීති සුගන්ධං සාලිභත්තං මය්හං කම්මවසෙන ගූථභාවෙන පරිවත්තති පරිණමති. අවඤ්ඣානීති අමොඝානි අනිප්ඵලානි. න හි කම්මං විනස්සතීති යථූපචිතං කම්මං ඵලං අදත්වා න හි විනස්සති. කිමිනන්ති [Pg.179] කිමිවන්තං සඤ්ජාතකිමිකුලං. මීළ්හන්ති ගූථං. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානමෙව.

451-2. 'Gūthaṃ me parivattati' means the fragrant rice meal transforms into the nature of excrement for me due to the power of my kamma. 'Avañjhāni' means not in vain, not fruitless. 'Na hi kammaṃ vinassati' means that a deed, as it has been accumulated, does not perish without giving its fruit. 'Kiminaṃ' means possessing worms, having a host of worms arisen in it. 'Mīḷhaṃ' means excrement. The rest is clear from the method explained above.

එවං ථෙරො තස්සා පෙතියා වචනං සුත්වා තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Thus, the elder, having heard the words of that female peta, reported the incident to the Blessed One. The Blessed One, having made that matter the basis for a story, taught the Dhamma to the assembled congregation. That teaching was beneficial to the great assembly.

භුසපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Chaff-Peta is concluded.

5. කුමාරපෙතවත්ථුවණ්ණනා

5. Commentary on the Story of the Boy-Peta

අච්ඡෙරරූපං සුගතස්ස ඤාණන්ති ඉදං කුමාරපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? සාවත්ථියං කිර බහූ උපාසකා ධම්මගණා හුත්වා නගරෙ මහන්තං මණ්ඩපං කාරෙත්වා තං නානාවණ්ණෙහි වත්ථෙහි අලඞ්කරිත්වා කාලස්සෙව සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච නිමන්තෙත්වා මහාරහවරපච්චත්ථරණත්ථතෙසු ආසනෙසු බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිසීදාපෙත්වා ගන්ධපුප්ඵාදීහි පූජෙත්වා මහාදානං පවත්තෙන්ති. තං දිස්වා අඤ්ඤතරො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතචිත්තො පුරිසො තං සක්කාරං අසහමානො එවමාහ – ‘‘වරමෙතං සබ්බං සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩිතං, න ත්වෙව ඉමෙසං මුණ්ඩකානං දින්න’’න්ති. තං සුත්වා උපාසකා සංවිග්ගමානසා ‘‘භාරියං වත ඉමිනා පුරිසෙන පාපං පසුතං, යෙන එවං බුද්ධප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ අපරද්ධ’’න්ති තමත්ථං තස්ස මාතුයා ආරොචෙත්වා ‘‘ගච්ඡ, ත්වං සසාවකසඞ්ඝං භගවන්තං ඛමාපෙහී’’ති ආහංසු. සා ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා පුත්තං සන්තජ්ජෙන්තී සඤ්ඤාපෙත්වා භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච උපසඞ්කමිත්වා පුත්තෙන කතඅච්චයං දෙසෙන්තී ඛමාපෙත්වා භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච සත්තාහං යාගුදානෙන පූජං අකාසි. තස්සා පුත්තො නචිරස්සෙව කාලං කත්වා කිලිට්ඨකම්මූපජීවිනියා ගණිකාය කුච්ඡියං නිබ්බත්ති. සා ච නං ජාතමත්තංයෙව ‘‘දාරකො’’ති ඤත්වා සුසානෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. සො තත්ථ අත්තනො පුඤ්ඤබලෙනෙව ගහිතාරක්ඛො කෙනචි අනුපද්දුතො මාතු-අඞ්කෙ විය සුඛං සුපි. දෙවතා තස්ස ආරක්ඛං ගණ්හිංසූති ච වදන්ති.

“Marvelous is the knowledge of the Sugata”—this is the Story of the Boy-Peta. What was its origin? In Sāvatthī, it is said, many lay devotees, having formed a Dhamma group, had a large pavilion constructed in the city, adorned it with various colored cloths, and early in the morning invited the Teacher and the community of monks. Seating the Bhikkhu Saṅgha, headed by the Buddha, on seats spread with excellent, costly coverings, they honored them with perfumes, flowers, and so on, and held a great alms-offering. Seeing this, a certain man, his mind overcome by the stain of stinginess, unable to endure such honor, said, “Better were all this thrown on a rubbish heap than given to these shavelings!” Hearing this, the lay devotees, with agitated minds, thought, “A grave evil deed has indeed been committed by this man, who has thus offended the Bhikkhu Saṅgha headed by the Buddha.” They informed his mother of the matter and said, “Go, ask for forgiveness from the Blessed One and the Saṅgha of his disciples.” She replied, ‘Very well,’ and having admonished and persuaded her son, she approached the Blessed One and the Bhikkhu Saṅgha, confessed the transgression committed by her son, asked for forgiveness, and for seven days honored the Blessed One and the Bhikkhu Saṅgha with an offering of rice-gruel. Not long after, her son died and was reborn in the womb of a courtesan who lived by a defiled livelihood. She, recognizing him as a boy as soon as he was born, had him abandoned in a charnel ground. There, protected by the power of his own merit, he was unharmed by anyone and slept peacefully as if on his mother’s lap. And it is also said that deities undertook his protection.

අථ [Pg.180] භගවා පච්චූසසමයෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙන්තො තං දාරකං සිවථිකාය ඡඩ්ඩිතං දිස්වා සූරියුග්ගමනවෙලාය සිවථිකං අගමාසි. ‘‘සත්ථා ඉධාගතො, කාරණෙනෙත්ථ භවිතබ්බ’’න්ති මහාජනො සන්නිපති. භගවා සන්නිපතිතපරිසාය ‘‘නායං දාරකො ඔඤ්ඤාතබ්බො, යදිපි ඉදානි සුසානෙ ඡඩ්ඩිතො අනාථො ඨිතො, ආයතිං පන දිට්ඨෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච උළාරසම්පත්තිං පටිලභිස්සතී’’ති වත්වා තෙහි මනුස්සෙහි ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ, ඉමිනා පුරිමජාතියං කතං කම්ම’’න්ති පුට්ඨො –

Then, at dawn, the Blessed One, having arisen from the attainment of great compassion and surveying the world with his Buddha-eye, saw the child abandoned in the charnel ground and went to the charnel ground at sunrise. Thinking, ‘The Teacher has come here; there must be a reason,’ a great crowd gathered. The Blessed One said to the assembled congregation: ‘This child should not be disregarded. Though now he is abandoned in the charnel ground and stands unprotected, in the future he will attain great prosperity, both in this very life and in the life to come.’ Having been asked by those people, ‘Venerable sir, what kamma did he do in a past life?’—

‘‘බුද්ධපමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, පූජං අකාසි ජනතා උළාරං;

තත්‍රස්ස චිත්තස්සහු අඤ්ඤථත්තං, වාචං අභාසි ඵරුසං අසබ්භ’’න්ති. –

“The people made a grand offering to the Bhikkhu Saṅgha headed by the Buddha; but then his mind became otherwise, and he spoke harsh and unseemly words.”

ආදිනා නයෙන දාරකෙන කතකම්මං ආයතිං පත්තබ්බං සම්පත්තිඤ්ච පකාසෙත්වා සන්නිපතිතාය පරිසාය අජ්ඣාසයානුරූපං ධම්මං කථෙත්වා උපරි සාමුක්කංසිකං ධම්මදෙසනං අකාසි. සච්චපරියොසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි, තඤ්ච දාරකං අසීතිකොටිවිභවො එකො කුටුම්බිකො භගවතො සම්මුඛාව ‘‘මය්හං පුත්තො’’ති අග්ගහෙසි. භගවා ‘‘එත්තකෙන අයං දාරකො රක්ඛිතො, මහාජනස්ස ච අනුග්ගහො කතො’’ති විහාරං අගමාසි.

In this manner, after explaining the deed done by the child and the prosperity he would attain in the future, and teaching the Dhamma in accordance with the inclinations of the assembled multitude, he gave a further progressive discourse. At the conclusion of the truths, eighty-four thousand beings attained understanding of the Dhamma. Then a householder possessing a fortune of eighty crores accepted that child in the presence of the Blessed One, saying, ‘He is my son.’ The Blessed One, thinking, ‘By this much, this child is protected, and a great favor has been done to the multitude,’ went to the monastery.

සො අපරෙන සමයෙන තස්මිං කුටුම්බිකෙ කාලකතෙ තෙන නිය්‍යාදිතං ධනං පටිපජ්ජිත්වා කුටුම්බං සණ්ඨපෙන්තො තස්මිං නගරෙයෙව මහාවිභවො ගහපති හුත්වා දානාදිනිරතො අහොසි. අථෙකදිවසං භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං – ‘‘අහො නූන සත්ථා සත්තෙසු අනුකම්පකො, සොපි නාම දාරකො තදා අනාථො ඨිතො එතරහි මහතිං සම්පත්තිං පච්චනුභවති, උළාරානි ච පුඤ්ඤානි කරොතී’’ති. තං සුත්වා සත්ථා ‘‘න, භික්ඛවෙ, තස්ස එත්තකාව සම්පත්ති, අථ ඛො ආයුපරියොසානෙ තාවතිංසභවනෙ සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තිස්සති, මහතිං දිබ්බසම්පත්තිඤ්ච පටිලභිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. තං සුත්වා භික්ඛූ ච මහාජනො [Pg.181] ච ‘‘ඉදං කිර කාරණං දිස්වා දීඝදස්සී භගවා ජාතමත්තස්සෙවස්ස ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩිතස්ස තත්ථ ගන්ත්වා සඞ්ගහං අකාසී’’ති සත්ථු ඤාණවිසෙසං ථොමෙත්වා තස්මිං අත්තභාවෙ තස්ස පවත්තිං කථෙසුං. තමත්ථං දීපෙන්තා සඞ්ගීතිකාරා –

Later, when that householder died, he, having taken possession of the wealth bequeathed by him, managed the household and became a very wealthy householder in that very city, devoted to generosity and other virtuous deeds. Then one day, the monks in the Dhamma hall started a discussion: ‘Indeed, the Teacher is compassionate towards beings. That child, then standing helpless, now experiences great prosperity and performs magnificent meritorious deeds.’ Hearing this, the Teacher declared, ‘Monks, his prosperity is not just this much. But at the end of his lifespan, he will be reborn in the Tāvatiṃsa heaven as the son of Sakka, the king of the gods, and will obtain great divine prosperity.’ Hearing this, the monks and the great multitude praised the Teacher’s extraordinary wisdom, saying, ‘Having foreseen this reason, the far-seeing Blessed One went there to the charnel ground and showed compassion to him who was abandoned as soon as he was born.’ They related his story in that very existence. Illustrating this meaning, the compilers of the texts said:

453.

453.

‘‘අච්ඡෙරරූපං සුගතස්ස ඤාණං, සත්ථා යථා පුග්ගලං බ්‍යාකාසි;

උස්සන්නපුඤ්ඤාපි භවන්ති හෙකෙ, පරිත්තපුඤ්ඤාපි භවන්ති හෙකෙ.

“Marvelous is the knowledge of the Sugata, as the Teacher declared concerning individuals; some are abundant in merit, while others are meager in merit.

454.

454.

‘‘අයං කුමාරො සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතො, අඞ්ගුට්ඨස්නෙහෙන යාපෙති රත්තිං;

න යක්ඛභූතා න සරීසපා වා, විහෙඨයෙය්‍යුං කතපුඤ්ඤං කුමාරං.

“This boy was abandoned in the charnel ground; he sustains himself through the night by the moisture of his thumb. Neither yakkhas nor spirits nor reptiles would harm the boy who had made merit.

455.

455.

‘‘සුනඛාපිමස්ස පලිහිංසු පාදෙ, ධඞ්කා සිඞ්ගාලා පරිවත්තයන්ති;

ගබ්භාසයං පක්ඛිගණා හරන්ති, කාකා පන අක්ඛිමලං හරන්ති.

“Even dogs licked his feet; crows and jackals circled around. Flocks of birds carried away the afterbirth, while crows carried away his eye-filth.

456.

456.

‘‘නයිමස්ස රක්ඛං විදහිංසු කෙචි, න ඔසධං සාසපධූපනං වා;

නක්ඛත්තයොගම්පි න අග්ගහෙසුං, න සබ්බධඤ්ඤානිපි ආකිරිංසු.

“No one arranged protection for him, nor medicine nor mustard-fumigation; nor did they observe astrological conjunctions, nor did they scatter all kinds of grains.

457.

457.

‘‘එතාදිසං උත්තමකිච්ඡපත්තං, රත්තාභතං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං;

නොනීතපිණ්ඩංව පවෙධමානං, සසංසයං ජීවිතසාවසෙසං.

“Having attained such utter wretchedness, brought at night and abandoned in the charnel ground, trembling like a lump of fresh butter, with life uncertain and only a remnant remaining—

458.

458.

‘‘තමද්දසා දෙවමනුස්සපූජිතො, දිස්වා ච තං බ්‍යාකරි භූරිපඤ්ඤො;

‘අයං කුමාරො නගරස්සිමස්ස, අග්ගකුලිකො භවිස්සති භොගතො ච’.

“The one honored by gods and humans saw him, and the greatly wise one, seeing him, declared: ‘This boy will become the foremost in this city, both in family and in wealth’.

459.

459.

‘‘කිස්ස [Pg.182] වතං කිං පන බ්‍රහ්මචරියං, කිස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

එතාදිසං බ්‍යසනං පාපුණිත්වා, තං තාදිසං පච්චනුභොස්සතිද්ධි’’න්ති. –

“What was the vow, what the holy life? Of what well-practiced deed is this the result, that having met with such a calamity, he will experience such prosperity?”

ඡ ගාථා අවොචුං.

They spoke six stanzas.

453. තත්ථ අච්ඡෙරරූපන්ති අච්ඡරියසභාවං. සුගතස්ස ඤාණන්ති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං සම්මාසම්බුද්ධස්ස ඤාණං, ආසයානුසයඤාණාදිසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණමෙව සන්ධාය වුත්තං. තයිදං අඤ්ඤෙසං අවිසයභූතං කථං ඤාණන්ති ආහ ‘‘සත්ථා යථා පුග්ගලං බ්‍යාකාසී’’ති. තෙන සත්ථු දෙසනාය එව ඤාණස්ස අච්ඡරියභාවො විඤ්ඤායතීති දස්සෙති.

453. Herein, ‘of a marvelous nature’ means of a wondrous nature. ‘The Sugata’s knowledge’ refers to the knowledge unique to the Perfectly Enlightened One, spoken in reference to the knowledge of omniscience, which includes the knowledge of inclinations and latent tendencies. How is this knowledge, which is beyond the range of others, known? He said, ‘as the Teacher declared concerning individuals.’ Thus, it shows that the marvelous nature of that knowledge is understood through the Teacher’s instruction.

ඉදානි බ්‍යාකරණං දස්සෙන්තො ‘‘උස්සන්නපුඤ්ඤාපි භවන්ති හෙකෙ, පරිත්තපුඤ්ඤාපි භවන්ති හෙකෙ’’ති ආහ. තස්සත්ථො – උස්සන්නකුසලධම්මාපි ඉධෙකච්චෙ පුග්ගලා ලද්ධපච්චයස්ස අපුඤ්ඤස්ස වසෙන ජාතිආදිනා නිහීනා භවන්ති, පරිත්තපුඤ්ඤාපි අප්පතරපුඤ්ඤධම්මාපි එකෙ සත්තා ඛෙත්තසම්පත්තිආදිනා තස්ස පුඤ්ඤස්ස මහාජුතිකතාය උළාරා භවන්තීති.

Now, explaining the declaration, he said: ‘Some are abundant in merit, while others are meager in merit.’ Its meaning is this: Even some individuals here, abundant in wholesome qualities, become inferior in birth and so forth due to the influence of demerit that has found its opportunity. Conversely, some beings, meager in meritorious qualities, become exalted due to the great potency of that merit in favorable conditions, such as a favorable field.

454. සීවථිකායාති සුසානෙ. අඞ්ගුට්ඨස්නෙහෙනාති අඞ්ගුට්ඨතො පවත්තස්නෙහෙන, දෙවතාය අඞ්ගුට්ඨතො පග්ඝරිතඛීරෙනාති අත්ථො. න යක්ඛභූතා න සරීසපා වාති පිසාචභූතා වා යක්ඛභූතා වා සරීසපා වා යෙ කෙචි සරන්තා ගච්ඡන්තා වා න විහෙඨයෙය්‍යුං න බාධෙය්‍යුං.

454. ‘In the charnel ground’ means in the cemetery. ‘By the moisture of his thumb’ means by the moisture flowing from his thumb—that is, by the milk exuded from the thumb by a deity. ‘Neither yakkhas nor spirits nor reptiles’ means neither goblin-spirits nor yakkha-spirits nor any reptiles, whether crawling or moving, would harm or trouble him.

455. පලිහිංසු පාදෙති අත්තනො ජිව්හාය පාදෙ ලිහිසුං. ධඞ්කාති කාකා. පරිවත්තයන්තීති ‘‘මා නං කුමාරං කෙචි විහෙඨෙය්‍යු’’න්ති රක්ඛන්තා නිරොගභාවජානනත්ථං අපරාපරං පරිවත්තන්ති. ගබ්භාසයන්ති ගබ්භමලං. පක්ඛිගණාති ගිජ්ඣකුලලාදයො සකුණගණා. හරන්තීති අපනෙන්ති. අක්ඛිමලන්ති අක්ඛිගූථං.

455. ‘They licked his feet’ means they licked his feet with their own tongues. ‘Dhaṅka’ means crows. ‘They circled around’ means they circled around again and again, protecting him, thinking, ‘May no one harm the boy,’ and in order to know his state of health. ‘Gabbhāsaya’ means the filth of the womb. ‘Flocks of birds’ means groups of vultures, kites, and other birds. ‘They carried it away’ means they removed it. ‘Eye-filth’ means eye discharge.

456. කෙචීති [Pg.183] කෙචි මනුස්සා, අමනුස්සා පන රක්ඛං සංවිදහිංසු. ඔසධන්ති තදා ආයතිඤ්ච ආරොග්‍යාවහං අගදං. සාසපධූපනං වාති යං ජාතස්ස දාරකස්ස රක්ඛණත්ථං සාසපෙන ධූපනං කරොන්ති, තම්පි තස්ස කරොන්තා නාහෙසුන්ති දීපෙන්ති. නක්ඛත්තයොගම්පි න අග්ගහෙසුන්ති නක්ඛත්තයුත්තම්පි න ගණ්හිංසු. ‘‘අසුකම්හි නක්ඛත්තෙ තිථිම්හි මුහුත්තෙ අයං ජාතො’’ති එවං ජාතකම්මම්පිස්ස න කෙචි අකංසූති අත්ථො. න සබ්බධඤ්ඤානිපි ආකිරිංසූති මඞ්ගලං කරොන්තා අගදවසෙන යං සාසපතෙලමිස්සිතං සාලිආදිධඤ්ඤං ආකිරන්ති, තම්පිස්ස නාකංසූති අත්ථො.

456. ‘Some’ means some humans, while non-humans, however, arranged for protection. ‘Medicine’ refers to a remedy that would ensure health then and in the future. ‘Mustard fumigation’ means the fumigation done with mustard to protect a newborn child; it indicates that they did not perform that for him. ‘Nor did they observe astrological conjunctions’ means they did not calculate the auspicious stars. The meaning is that no one performed such birth rituals for him, saying, ‘He was born under such a star, on such a day, at such a moment.’ ‘Nor did they scatter all kinds of grains’ means they did not perform for him that auspicious rite of scattering rice and other grains mixed with mustard oil, which is done as a remedy.

457. එතාදිසන්ති එවරූපං. උත්තමකිච්ඡපත්තන්ති පරමකිච්ඡං ආපන්නං අතිවිය දුක්ඛප්පත්තං. රත්තාභතන්ති රත්තියං ආභතං. නොනීතපිණ්ඩං වියාති නවනීතපිණ්ඩසදිසං, මංසපෙසිමත්තතා එවං වුත්තං. පවෙධමානන්ති දුබ්බලභාවෙන පකම්පමානං. සසංසයන්ති ‘‘ජීවති නු ඛො න නු ඛො ජීවතී’’ති සංසයිතතාය සංසයවන්තං. ජීවිතසාවසෙසන්ති ජීවිතට්ඨිතියා හෙතුභූතානං සාධනානං අභාවෙන කෙවලං ජීවිතමත්තාවසෙසකං.

457. ‘Such’ (etādisaṃ) means of this nature. ‘Having attained utmost distress’ (uttamkicchapattam) means having fallen into extreme hardship, having undergone excessive suffering. ‘Brought at night’ (rattābhataṃ) means brought during the night. ‘Like a lump of fresh butter’ (nonītapiṇḍaṃ viya) means similar to a lump of fresh butter; it was said thus because he was merely the size of a piece of flesh. ‘Trembling’ (pavedhamānaṃ) means quivering due to weakness. ‘Doubtful’ (sasaṃsayaṃ) means having doubt due to uncertainty, wondering, “Is he alive or not alive?” ‘With only a remnant of life’ (jīvitasāvasesaṃ) means having only a residue of life remaining, due to the absence of the means that are the cause for the maintenance of life.

458. අග්ගකුලිකො භවිස්සති භොගතො චාති භොගනිමිත්තං භොගස්ස වසෙන අග්ගකුලිකො සෙට්ඨකුලිකො භවිස්සතීති අත්ථො.

458. ‘He will be the foremost in family and in wealth’ (aggakuliko bhavissati bhogato ca) means he will be the foremost in family, the best in family, by reason of wealth, on account of wealth.

459. ‘‘කිස්ස වත’’න්ති අයං ගාථා සත්ථු සන්තිකෙ ඨිතෙහි උපාසකෙහි තෙන කතකම්මස්ස පුච්ඡාවසෙන වුත්තා. සා ච ඛො සිවථිකාය සන්නිපතිතෙහීති වෙදිතබ්බා. තත්ථ කිස්සාති කිං අස්ස. වතන්ති වතසමාදානං. පුන කිස්සාති කීදිසස්ස සුචිණ්ණස්ස වතස්ස බ්‍රහ්මචරියස්ස චාති විභත්තිං විපරිණාමෙත්වා යොජනා. එතාදිසන්ති ගණිකාය කුච්ඡියා නිබ්බත්තනං, සුසානෙ ඡඩ්ඩනන්ති එවරූපං. බ්‍යසනන්ති අනත්ථං. තාදිසන්ති තථාරූපං, ‘‘අඞ්ගුට්ඨස්නෙහෙන යාපෙති රත්ති’’න්තිආදිනා, ‘‘අයං කුමාරො නගරස්සිමස්ස අග්ගකුලිකො භවිස්සතී’’තිආදිනා ච වුත්තප්පකාරන්ති අත්ථො. ඉද්ධින්ති දෙවිද්ධිං, දිබ්බසම්පත්තින්ති වුත්තං හොති.

459. The verse beginning “For what reason?” was spoken by the lay devotees standing near the Teacher, by way of questioning the deed done by that one. And it should be understood that this was said by those who had gathered at the charnel ground. Therein, ‘for what’ means ‘what is for him?’ ‘Vow’ means the undertaking of a vow. Again, ‘for what’ means ‘for what kind of well-practiced vow and holy life?’—this is the construction by changing the case ending. ‘Such’ means being born from a courtesan’s womb and being abandoned in a charnel ground—of such a kind. ‘Misfortune’ means calamity. ‘Of that kind’ means of such a nature, as stated in “he sustains himself for the night with the moisture of his thumb” and so on, and “this boy will be of the foremost family of this city” and so on—this is the meaning of the kind stated. ‘Power’ means divine power, which is to say, divine attainment.

ඉදානි තෙහි උපාසකෙහි පුට්ඨො භගවා යථා තදා බ්‍යාකාසි, තං දස්සෙන්තා සඞ්ගීතිකාරා –

Now, to show how the Blessed One, when questioned by those lay devotees, explained it at that time, the compilers of the recitation say:

460.

460.

‘‘බුද්ධපමුඛස්ස [Pg.184] භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, පූජං අකාසි ජනතා උළාරං;

තත්‍රස්ස චිත්තස්සහු අඤ්ඤථත්තං, වාචං අභාසි ඵරුසං අසබ්භං.

“The people made a lavish offering to the Saṅgha of bhikkhus headed by the Buddha. There his mind underwent a change, and he spoke harsh, unseemly words.”

461.

461.

‘‘සො තං විතක්කං පවිනොදයිත්වා, පීතිං පසාදං පටිලද්ධා පච්ඡා;

තථාගතං ජෙතවනෙ වසන්තං, යාගුයා උපට්ඨාසි සත්තරත්තං.

“Having dispelled that thought, and having later regained joy and serenity, he attended upon the Tathāgata, who was dwelling in Jetavana, with rice gruel for seven nights.”

462.

462.

‘‘තස්ස වතං තං පන බ්‍රහ්මචරියං, තස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

එතාදිසං බ්‍යසනං පාපුණිත්වා, තං තාදිසං පච්චනුභොස්සතිද්ධිං.

“Indeed, that vow, that holy life of his, well-practiced, has this as its result: having met with such misfortune, he will experience such divine power.”

463.

463.

‘‘ඨත්වාන සො වස්සසතං ඉධෙව, සබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතො;

කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්සා’’ති. –

“Having remained here for a hundred years, endowed with all sensual pleasures, upon the breaking up of the body, in the life to come, he goes to companionship with Vāsava.”

චතස්සො ගාථා අවොචුං.

The Blessed One spoke four verses.

460. තත්ථ ජනතාති ජනසමූහො, උපාසකගණොති අධිප්පායො. තත්‍රාති තස්සං පූජායං. අස්සාති තස්ස දාරකස්ස. චිත්තස්සහු අඤ්ඤථත්තන්ති පුරිමභවස්මිං චිත්තස්ස අඤ්ඤථාභාවො අනාදරො අගාරවො අපච්චයො අහොසි. අසබ්භන්ති සාධුසභාය සාවෙතුං අයුත්තං ඵරුසං වාචං අභාසි.

460. Therein, ‘the people’ means a gathering of people; the intention is a group of lay followers. ‘There’ means in that offering. ‘His’ refers to that boy. ‘His mind underwent a change’ means that in a previous existence, there was a change in his mind—disrespect, lack of reverence, and lack of deference occurred. ‘Unseemly’ means he spoke harsh words improper to be proclaimed in an assembly of good people.

461. සොති සො අයං. තං විතක්කන්ති තං පාපකං විතක්කං. පවිනොදයිත්වාති මාතරා කතාය සඤ්ඤත්තියා වූපසමෙත්වා. පීතිං පසාදං පටිලද්ධාති පීතිං පසාදඤ්ච පටිලභිත්වා උප්පාදෙත්වා. යාගුයා උපට්ඨාසීති යාගුදානෙන උපට්ඨහි. සත්තරත්තන්ති සත්තදිවසං.

461. ‘He’ means this one. ‘That thought’ means that evil thought. ‘Having dispelled’ means having calmed it by means of his mother’s persuasion. ‘Having regained joy and serenity’ means having obtained and produced joy and serenity. ‘He attended with rice gruel’ means he attended with an offering of rice gruel. ‘For seven nights’ means for seven days.

462. තස්ස [Pg.185] වතං තං පන බ්‍රහ්මචරියන්ති තං මයා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරං අත්තනො චිත්තස්ස පසාදනං දානඤ්ච ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වතං තං බ්‍රහ්මචරියඤ්ච, අඤ්ඤං කිඤ්චි නත්ථීති අත්ථො.

462. ‘That vow of his, that holy life’ means that the pleasing of his own mind and the giving, of the kind mentioned by me above, is this person’s vow and holy life; there is nothing else—this is the meaning.

463. ඨත්වානාති යාව ආයුපරියොසානා ඉධෙව මනුස්සලොකෙ ඨත්වා. අභිසම්පරායන්ති පුනබ්භවෙ. සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්සාති සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පුත්තභාවෙන සහභාවං ගමිස්සති. අනාගතත්ථෙ හි ඉදං පච්චුප්පන්නකාලවචනං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

463. ‘Having remained’ means having remained here in the human world until the end of his lifespan. ‘In the life to come’ means in a future existence. ‘He goes to companionship with Vāsava’ means he will go to companionship in the state of a son of Sakka, the king of devas. Indeed, this is a present tense expression used in the sense of the future. The rest is clear everywhere.

කුමාරපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Boy Peta is concluded.

6. සෙරිණීපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

6. The Commentary on the Story of the Peta Seriṇī

නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසීති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ සෙරිණීපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. කුරුරට්ඨෙ කිර හත්ථිනිපුරෙ සෙරිණී නාම එකා රූපූපජීවිනී අහොසි. තත්ථ ච උපොසථකරණත්ථාය තතො තතො භික්ඛූ සන්නිපතිංසු. පුන මහාභික්ඛුසන්නිපාතො අහොසි. තං දිස්වා මනුස්සා තිලතණ්ඩුලාදිං සප්පිනවනීතමධුආදිඤ්ච බහුං දානූපකරණං සජ්ජෙත්වා මහාදානං පවත්තෙසුං. තෙන ච සමයෙන සා ගණිකා අස්සද්ධා අප්පසන්නා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතචිත්තා තෙහි මනුස්සෙහි ‘‘එහි තාව ඉදං දානං අනුමොදාහී’’ති උස්සාහිතාපි ‘‘කිං තෙන මුණ්ඩකානං සමණානං දින්නෙනා’’ති අප්පසාදමෙව නෙසං සම්පවෙදෙසි, කුතො අප්පමත්තකස්ස පරිච්චාගො.

“Naked, ugly in appearance”—this was said by the Teacher while dwelling at Jetavana, concerning the peta Seriṇī. In the Kuru country, in Hatthinīpura, there was a courtesan named Seriṇī who made a living from her beauty. There, for the observance of the Uposatha, monks gathered from various places. Then a great assembly of monks took place. Seeing this, people prepared abundant offerings—sesame seeds, rice, ghee, fresh butter, honey, and so on—and held a great almsgiving. At that time, that courtesan was faithless, lacking confidence, her mind overwhelmed by the stain of stinginess. Though urged by those people, “Come now, rejoice in this almsgiving,” she only expressed disdain to them, saying, “What is the use of giving to those shaven-headed ascetics?” How could there be any relinquishing of even a trifle from her?

සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා අඤ්ඤතරස්ස පච්චන්තනගරස්ස පරිඛාපිට්ඨෙ පෙතී හුත්වා නිබ්බත්ති. අථ හත්ථිනිපුරවාසී අඤ්ඤතරො උපාසකො වණිජ්ජාය තං නගරං ගන්ත්වා රත්තියා පච්චූසසමයෙ පරිඛාපිට්ඨං ගතො තාදිසෙන පයොජනෙන. සා තත්ථ තං දිස්වා සඤ්ජානිත්වා නග්ගා අට්ඨිත්තචමත්තාවසෙසසරීරා අතිවිය බීභච්ඡදස්සනා අවිදූරෙ ඨත්වා අත්තානං දස්සෙසි. සො තං දිස්වා –

After some time, she passed away and was reborn as a peta on the embankment of the moat of a certain border town. Then, a certain lay devotee from Hatthinīpura, traveling for trade, went to that town. At dawn, he went to the embankment of the moat for a certain purpose. Seeing him there, she recognized him and, standing not far away, revealed herself—naked, with only bones and skin remaining on her body, a truly horrifying sight. Upon seeing her, he—

464.

464.

‘‘නග්ගා [Pg.186] දුබ්බණ්ණරූපාසි, කිසා ධමනිසන්ථතා;

උප්ඵාසුලිකෙ කිසිකෙ, කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති. –

“Naked, of ugly appearance, you are thin and covered with veins; with protruding ribs, emaciated—who are you standing here?”

ගාථාය පුච්ඡි. සාපිස්ස –

He asked in verse. And she to him—

465.

465.

‘‘අහං භදන්තෙ පෙතීම්හි, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“Venerable sir, I am a peta, wretched, belonging to the world of Yama. Having done evil deeds, I have gone from here to the world of petas.”

ගාථාය අත්තානං පකාසෙසි. පුන තෙන –

She revealed herself in verse. Again, he—

466.

466.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what action have you gone from here to the world of petas?”

ගාථාය කතකම්මං පුච්ඡිතා –

Having been asked in verse about the deed she had done, she said—

467.

467.

‘‘අනාවටෙසු තිත්ථෙසු, විචිනිං අඩ්ඪමාසකං;

සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකාසිමත්තනො.

“In unrestricted fords, I searched for half a māsaka; though there were things fit to be given, I did not make an island for myself.

468.

468.

‘‘නදිං උපෙමි තසිතා, රිත්තකා පරිවත්තති;

ඡායං උපෙමි උණ්හෙසු, ආතපො පරිවත්තති.

“Thirsty, I approach a river, but it turns empty; in the heat, I approach the shade, but it turns to sunshine.

469.

469.

‘‘අග්ගිවණ්ණො ච මෙ වාතො, ඩහන්තො උපවායති;

එතඤ්ච භන්තෙ අරහාමි, අඤ්ඤඤ්ච පාපකං තතො.

“And a wind the color of fire blows upon me, burning; this I deserve, venerable sir, and other evil worse than that.

470.

470.

‘‘ගන්ත්වාන හත්ථිනිං පුරං, වජ්ජෙසි මය්හ මාතරං;

‘ධීතා ච තෙ මයා දිට්ඨා, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’.

“Go to Hatthinīpura and tell my mother: ‘I have seen your daughter, wretched, belonging to the world of Yama. Having done evil deeds, she has gone from here to the world of petas.’

471.

471.

‘‘අත්ථි මෙ එත්ථ නික්ඛිත්තං, අනක්ඛාතඤ්ච තං මයා;

චත්තාරි සතසහස්සානි, පල්ලඞ්කස්ස ච හෙට්ඨතො.

“‘Here I have deposited something, which I have not told anyone about: four hundred thousand, under the couch.’

472.

472.

‘‘තතො මෙ දානං දදතු, තස්සා ච හොතු ජීවිකා;

දානං දත්වා ච මෙ මාතා, දක්ඛිණං අනුදිච්ඡතු;

තදාහං සුඛිතා හෙස්සං, සබ්බකාමසමිද්ධිනී’’ති. –

“‘From that, let her give a gift on my behalf, and may that also be her livelihood. And having given the gift, may my mother dedicate the merit to me. Then I will be happy, fulfilled in all desires.’”

ඉමාහි [Pg.187] ඡහි ගාථාහි අත්තනා කතකම්මඤ්චෙව පුන තෙන අත්තනො කාතබ්බං අත්ථඤ්ච ආචික්ඛි.

By these six verses, she explained both the deed done by herself and the benefit that should be done for her by him.

467. තත්ථ අනාවටෙසු තිත්ථෙසූති කෙනචි අනිවාරිතෙසු නදීතළාකාදීනං තිත්ථපදෙසෙසු, යත්ථ මනුස්සා න්හායන්ති, උදකකිච්චං කරොන්ති, තාදිසෙසු ඨානෙසු. විචිනිං අඩ්ඪමාසකන්ති ‘‘මනුස්සෙහි ඨපෙත්වා විස්සරිතං අපිනාමෙත්ථ කිඤ්චි ලභෙය්‍ය’’න්ති ලොභාභිභූතා අඩ්ඪමාසකමත්තම්පි විචිනිං ගවෙසිං. අථ වා අනාවටෙසු තිත්ථෙසූති උපසඞ්කමනෙන කෙනචි අනිවාරිතෙසු සත්තානං පයොගාසයසුද්ධියා කාරණභාවෙන තිත්ථභූතෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු විජ්ජමානෙසු. විචිනිං අඩ්ඪමාසකන්ති මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතචිත්තා කස්සචි කිඤ්චි අදෙන්තී අඩ්ඪමාසකම්පි විසෙසෙන චිනිං, න සඤ්චිනිං පුඤ්ඤං. තෙනාහ ‘‘සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකාසිමත්තනො’’ති.

467. Therein, ‘in unrestricted fords’ means in ford-like places by rivers, lakes, and so on, where people bathe and perform water-related tasks, places not prohibited by anyone. ‘I searched for half a māsaka’ means, overcome by greed, thinking, “Perhaps I might find something left behind and forgotten by people here,” I searched for even as much as half a māsaka. Alternatively, ‘in unrestricted fords’ means among ascetics and brahmins who exist as fords, being unrestricted by anyone’s approach and acting as a cause for the purification of beings’ efforts and inclinations. ‘I searched for half a māsaka’ means, with a mind overwhelmed by the stain of stinginess, not giving anything to anyone, I especially accumulated even half a māsaka, but did not accumulate merit. Therefore it is said: “Though there were things fit to be given, I did not make an island for myself.”

468. තසිතාති පිපාසිතා. රිත්තකාති කාකපෙය්‍යා සන්දමානාපි නදී මම පාපකම්මෙන උදකෙන රිත්තා තුච්ඡා වාලිකමත්තා හුත්වා පරිවත්තති. උණ්හෙසූති උණ්හසමයෙසු. ආතපො පරිවත්තතීති ඡායාට්ඨානං මයි උපගතාය ආතපො සම්පජ්ජති.

468. ‘Tasitā’ means thirsty. ‘Rittakā’ means ‘like a crow’s drink’; even a flowing river, due to my evil deeds, becomes empty of water, hollow, reduced to mere sand, and turns away. ‘Uṇhesu’ means in hot seasons. ‘Ātapo parivattati’ means when I approach a shady place, heat arises for me.

469-70. අග්ගිවණ්ණොති සම්ඵස්සෙන අග්ගිසදිසො. තෙන වුත්තං ‘‘ඩහන්තො උපවායතී’’ති. එතඤ්ච, භන්තෙ, අරහාමීති, භන්තෙති තං උපාසකං ගරුකාරෙන වදති. භන්තෙ, එතඤ්ච යථාවුත්තං පිපාසාදිදුක්ඛං, අඤ්ඤඤ්ච තතො පාපකං දාරුණං දුක්ඛං අනුභවිතුං අරහාමි තජ්ජස්ස පාපස්ස කතත්තාති අධිප්පායො. වජ්ජෙසීති වදෙය්‍යාසි.

469-70. ‘Aggivaṇṇo’ means ‘similar to fire in contact’. Therefore it is said, ‘blowing upon, burning.’ ‘Etañca, bhante, arahāmi’—‘venerable sir’ is said to that lay devotee with respect. The meaning is: ‘Venerable sir, I am worthy of experiencing this suffering of thirst and so on as described, and also other evil, dreadful suffering beyond that, because of having committed that evil deed.’ ‘Vajjesi’ means ‘you should tell’.

471-72. එත්ථ නික්ඛිත්තං, අනක්ඛාතන්ති ‘‘එත්තකං එත්ථ නික්ඛිත්ත’’න්ති අනාචික්ඛිතං. ඉදානි තස්ස පරිමාණං ඨපිතට්ඨානඤ්ච දස්සෙන්තී ‘‘චත්තාරි සතසහස්සානි, පල්ලඞ්කස්ස ච හෙට්ඨතො’’ති ආහ. තත්ථ පල්ලඞ්කස්සාති පුබ්බෙ අත්තනො සයනපල්ලඞ්කස්ස. තතොති නිහිතධනතො එකදෙසං ගහෙත්වා මමං උද්දිස්ස දානං දෙතු. තස්සාති මය්හං මාතුයා.

471-72. ‘Here it is deposited, undeclared’ means ‘it has not been told that this much is deposited here’. Now, indicating its amount and the place where it was deposited, she said: ‘Four hundred thousand, beneath the couch.’ Here, ‘pallaṅkassa’ refers to her own sleeping couch previously. ‘From there’ means taking a portion from the deposited wealth, let her give alms dedicated to me. ‘Tassā’ refers to my mother.

එවං [Pg.188] තාය පෙතියා වුත්තෙ සො උපාසකො තස්සා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තත්ථ අත්තනො කරණීයං තීරෙත්වා හත්ථිනිපුරං ගන්ත්වා තස්සා මාතුයා තමත්ථං ආරොචෙසි. තමත්ථං දස්සෙතුං –

When it was thus said by that hungry ghost, the lay devotee accepted her words. After completing his own business there, he went to Hatthinīpura and informed her mother about the matter. To explain the matter—

473.

473.

සාධූති සො පටිස්සුත්වා, ගන්ත්වාන හත්ථිනිං පුරං;

“Very well,” he assented, and went to Hatthinīpura,

අවොච තස්සා මාතරං –

He said to her mother:

‘‘ධීතා ච තෙ මයා දිට්ඨා, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

“I have seen your daughter, unfortunate, in the realm of Yama; having done evil deeds, she has gone from here to the ghost realm.

474.

474.

‘‘සා මං තත්ථ සමාදපෙසි, වජ්ජෙසි මය්හ මාතරං;

‘ධීතා ච තෙ මයා දිට්ඨා, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

“She instructed me there, saying to tell her mother: ‘I have seen your daughter, wretched, belonging to the realm of Yama. Having done evil deeds, she has gone from here to the realm of ghosts.’

475.

475.

‘‘‘අත්ථි ච මෙ එත්ථ නික්ඛිත්තං, අනක්ඛාතඤ්ච තං මයා;

චත්තාරි සතසහස්සානි, පල්ලඞ්කස්ස ච හෙට්ඨතො.

“‘There is something deposited here by me, and I have not told anyone about it; four hundred thousand, beneath the couch.’

476.

476.

‘‘‘තතො මෙ දානං දදතු, තස්සා ච හොතු ජීවිකා;

දානං දත්වා ච මෙ මාතා, දක්ඛිණං අනුදිච්ඡතු;

තදාහං සුඛිතා හෙස්සං, සබ්බකාමසමිද්ධිනී’.

“‘From that, let her give a gift for me, and may that be her sustenance; having given a gift, may my mother dedicate the merit; then I will be happy, fulfilled in all my desires.’

477.

477.

‘‘තතො හි සා දානමදා, තස්සා දක්ඛිණමාදිසී;

පෙතී ච සුඛිතා ආසි, තස්සා චාසි සුජීවිකා’’ති. –

“Then indeed she gave a gift, and dedicated the merit to her; and the hungry ghost was happy, and she had a good sustenance.”

සඞ්ගීතිකාරා ආහංසු. තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යාව.

The compilers said. They are easily understood.

තං සුත්වා තස්සා මාතා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානං දත්වා තස්සා ආදිසි. තෙන සා පටිලද්ධූපකරණසම්පත්තියං ඨිතා මාතු අත්තානං දස්සෙත්වා තං කාරණං ආචික්ඛි, මාතා භික්ඛූනං ආරොචෙසි, භික්ඛූ තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Having heard that, her mother gave alms to the community of monks and dedicated the merit to her. Then, she, having attained the fulfillment of requisites, showed herself to her mother and explained the reason. The mother informed the monks, and the monks reported the matter to the Blessed One. The Blessed One, making that matter the occasion, taught the Dhamma to the assembled gathering. That teaching was beneficial to the multitude.

සෙරිණීපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Hungry Ghost Seriṇī is concluded.

7. මිගලුද්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

7. The Commentary on the Story of the Hunter Peta

නරනාරිපුරක්ඛතො [Pg.189] යුවාති ඉදං භගවති වෙළුවනෙ විහරන්තෙ මිගලුද්දකපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. රාජගහෙ කිර අඤ්ඤතරො ලුද්දකො රත්තින්දිවං මිගෙ වධිත්වා ජීවිකං කප්පෙසි. තස්සෙකො උපාසකො මිත්තො අහොසි, සො තං සබ්බකාලං පාපතො නිවත්තෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘එහි, සම්ම, රත්තියං පාණාතිපාතා විරමාහී’’ති රත්තියං පුඤ්ඤෙ සමාදපෙසි. සො රත්තියං විරමිත්වා දිවා එව පාණාතිපාතං කරොති.

This was spoken by the Blessed One while dwelling in the Bamboo Grove, concerning the hunter peta, beginning with the verse, 'Surrounded by men and women, O youth...'. It is said that in Rājagaha a certain hunter made his living by killing deer day and night. He had a lay follower as a friend. Unable to dissuade him from evil at all times, this friend encouraged him to engage in merit at night, saying, 'Come, friend, refrain from killing living beings at night.' So he refrained at night but killed living beings only during the day.

සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා රාජගහසමීපෙ වෙමානිකපෙතො හුත්වා නිබ්බත්තො, දිවසභාගං මහාදුක්ඛං අනුභවිත්වා රත්තියං පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙසි. තං දිස්වා ආයස්මා නාරදො –

Then, after some time, having passed away, he was reborn as a peta of a celestial mansion near Rājagaha. Having experienced great suffering during the daytime, at night he enjoyed himself, endowed and provided with the five strands of sensual pleasure. Seeing him, the Venerable Nārada—

478.

478.

‘‘නරනාරිපුරක්ඛතො යුවා, රජනීයෙහි කාමගුණෙහි සොභසි;

දිවසං අනුභොසි කාරණං, කිමකාසි පුරිමාය ජාතියා’’ති. –

“Surrounded by men and women, O youth, you shine with delightful sensual qualities; you experience suffering during the day. What deed did you do in your past life?”

ඉමාය ගාථාය පටිපුච්ඡි. තත්ථ නරනාරිපුරක්ඛතොති පරිචාරකභූතෙහි දෙවපුත්තෙහි දෙවධීතාහි ච පුරක්ඛතො පයිරුපාසිතො. යුවාති තරුණො. රජනීයෙහීති කමනීයෙහි රාගුප්පත්තිහෙතුභූතෙහි. කාමගුණෙහීති කාමකොට්ඨාසෙහි. සොභසීති සමඞ්ගිභාවෙන විරොචසි රත්තියන්ති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘දිවසං අනුභොසි කාරණ’’න්ති, දිවසභාගෙ පන නානප්පකාරං කාරණං ඝාතනං පච්චනුභවසි. රජනීති වා රත්තීසු. යෙහීති නිපාතමත්තං. කිමකාසි පුරිමාය ජාතියාති එවං සුඛදුක්ඛසංවත්තනියං කිං නාම කම්මං ඉතො පුරිමාය ජාතියා ත්වං අකත්ථ, තං කථෙහීති අත්ථො.

He questioned him with this verse. There, 'surrounded by men and women' means surrounded and attended by divine sons and daughters who serve as attendants. 'Youth' means young. 'Delightful' means charming, those that are causes for the arising of passion. 'Sensual qualities' means aspects of sensual pleasure. 'You shine' means you shine forth with completeness at night—this is the intended meaning. Therefore it is said, 'You experience suffering during the day,' for during the daytime portion you experience various kinds of suffering and killing. 'Rajanī' can also mean 'in the nights.' 'Yehīti' is merely a particle. 'What did you do in a past life?'—that is, 'What kind of action leading to happiness or suffering did you perform in a previous birth? Tell it'—this is the meaning.

තං සුත්වා පෙතො ථෙරස්ස අත්තනා කතකම්මං ආචික්ඛන්තො –

Having heard that, the peta, explaining to the elder the deed he had done himself, said:

479.

479.

‘‘අහං රාජගහෙ රම්මෙ, රමණීයෙ ගිරිබ්බජෙ;

මිගලුද්දො පුරෙ ආසිං, ලොහිතපාණි දාරුණො.

“In delightful Rājagaha, in the charming Giribbaja, I was formerly a deer hunter, cruel, with blood-stained hands.

480.

480.

‘‘අවිරොධකරෙසු [Pg.190] පාණිසු, පුථුසත්තෙසු පදුට්ඨමානසො;

විචරිං අතිදාරුණො සදා, පරහිංසාය රතො අසඤ්ඤතො.

“Among beings who do no harm, with a mind corrupted towards various beings, I wandered, always excessively cruel, delighting in harming others, unrestrained.

481.

481.

‘‘තස්ස මෙ සහායො සුහදයො, සද්ධො ආසි උපාසකො;

සොපි මං අනුකම්පන්තො, නිවාරෙසි පුනප්පුනං.

“I had a friend, a faithful lay follower, with a kind heart. Out of compassion, he repeatedly dissuaded me.

482.

482.

‘‘‘මාකාසි පාපකං කම්මං, මා තාත දුග්ගතිං අගා;

සචෙ ඉච්ඡසි පෙච්ච සුඛං, විරම පාණවධා අසංයමා.

“‘Do not commit evil deeds; dear one, do not go to a bad state. If you wish for happiness hereafter, refrain from killing living beings and from unrestraint.’

483.

483.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, සුඛකාමස්ස හිතානුකම්පිනො;

නාකාසිං සකලානුසාසනිං, චිරපාපාභිරතො අබුද්ධිමා.

“Having heard his words, of one desiring my welfare and compassionate, I did not heed the full instruction, foolish, long delighting in evil.

484.

484.

‘‘සො මං පුන භූරිසුමෙධසො, අනුකම්පාය සංයමෙ නිවෙසයි;

සචෙ දිවා හනසි පාණිනො, අථ තෙ රත්තිං භවතු සංයමො.

“Then that greatly wise one, out of compassion, established me in restraint: 'If by day you kill living beings, then at night may there be restraint for you.’

485.

485.

‘‘ස්වාහං දිවා හනිත්වා පාණිනො, විරතො රත්තිමහොසි සඤ්ඤතො;

රත්තාහං පරිචාරෙමි, දිවා ඛජ්ජාමි දුග්ගතො.

“So I, having killed living beings by day, at night was restrained, having refrained. At night I enjoy myself; by day I am devoured, wretched.

486.

486.

‘‘තස්ස කම්මස්ස කුසලස්ස, අනුභොමි රත්තිං අමානුසිං;

දිවා පටිහතාව කුක්කුරා, උපධාවන්ති සමන්තා ඛාදිතුං.

“Because of that wholesome deed, I experience a non-human existence at night. By day, assailing dogs rush at me from all sides to devour me.

487.

487.

‘‘යෙ ච තෙ සතතානුයොගිනො, ධුවං පයුත්තා සුගතස්ස සාසනෙ;

මඤ්ඤාමි තෙ අමතමෙව කෙවලං, අධිගච්ඡන්ති පදං අසඞ්ඛත’’න්ති. –

“And those who are constantly engaged, ever committed to the instruction of the Sugata, I think that they alone attain the Deathless, the unconditioned state.”

ඉමා ගාථා අභාසි.

He spoke these verses.

479-80. තත්ථ [Pg.191] ලුද්දොති දාරුණො. ලොහිතපාණීති අභිණ්හං පාණඝාතෙන ලොහිතමක්ඛිතපාණී. දාරුණොති ඛරො, සත්තානං හිංසනකොති අත්ථො. අවිරොධකරෙසූති කෙනචි විරොධං අකරොන්තෙසු මිගසකුණාදීසු.

Here, 'hunter' means cruel. 'Bloody-handed' means one whose hands are frequently smeared with blood from killing living beings. 'Cruel' means harsh, with the meaning of harming beings. 'Among those who do no harm' refers to deer, birds, and the like, who do not cause any opposition.

482-83. අසංයමාති අසංවරා දුස්සීල්‍යා. සකලානුසාසනින්ති සබ්බං අනුසාසනිං, සබ්බකාලං පාණාතිපාතතො පටිවිරතින්ති අත්ථො. චිරපාපාභිරතොති චිරකාලං පාපෙ අභිරතො.

'Unrestraint' means lack of restraint, immorality. 'Full instruction' means all instruction, with the meaning of abstaining from killing living beings at all times. 'Long delighting in evil' means delighting in evil for a long time.

484. සංයමෙති සුචරිතෙ. නිවෙසයීහි නිවෙසෙසි. සචෙ දිවා හනසි පාණිනො, අථ තෙ රත්තිං භවතු සංයමොති නිවෙසිතාකාරදස්සනං. සො කිර සල්ලපාසසජ්ජනාදිනා රත්තියම්පි පාණවධං අනුයුත්තො අහොසි.

484. 'In restraint' means in good conduct. 'He established' means he established him. 'If by day you kill living beings, then at night may there be restraint for you'—this is the demonstration of the manner in which he was established. It is said that he was devoted to killing living beings even at night by means of spears, snares, and so on.

485. දිවා ඛජ්ජාමි දුග්ගතොති ඉදානි දුග්ගතිං ගතො මහාදුක්ඛප්පත්තො දිවසභාගෙ ඛාදියාමි. තස්ස කිර දිවා සුනඛෙහි මිගානං ඛාදාපිතත්තා කම්මසරික්ඛකං ඵලං හොති, දිවසභාගෙ මහන්තා සුනඛා උපධාවිත්වා අට්ඨිසඞ්ඝාතමත්තාවසෙසං සරීරං කරොන්ති. රත්තියා පන උපගතාය තං පාකතිකමෙව හොති, දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවති. තෙන වුත්තං –

485. 'By day I am devoured, wretched'—this means that now, having gone to a wretched state and experiencing great suffering, I am devoured during the daytime. It is said that because he had dogs devour deer during the day, a result similar to his action occurs: during the daytime, large dogs rush upon him and reduce his body to a mere skeleton. But when night comes, he becomes normal and experiences divine prosperity. Therefore it was said:

486.

486.

‘‘තස්ස කම්මස්ස කුසලස්ස, අනුභොමි රත්තිං අමානුසිං;

දිවා පටිහතාව කුක්කුරා, උපධාවන්ති සමන්තා ඛාදිතු’’න්ති.

"Because of that wholesome deed, I experience a non-human existence at night. By day, enraged dogs rush from all sides to devour me."

තත්ථ පටිහතාති පටිහතචිත්තා බද්ධාඝාතා විය හුත්වා. සමන්තා ඛාදිතුන්ති මම සරීරං සමන්තතො ඛාදිතුං උපධාවන්ති. ඉදඤ්ච නෙසං අතිවිය අත්තනො භයාවහං උපගමනකාලං ගහෙත්වා වුත්තං. තෙ පන උපධාවිත්වා අට්ඨිමත්තාවසෙසං සරීරං කත්වා ගච්ඡන්ති.

Here, 'enraged' means with hostile minds, as if bound by hatred. 'To devour from all sides' means they rush to devour my body from all directions. And this was said taking into account the time of their approach, which is extremely terrifying to him. Then, having rushed, they reduce his body to a mere skeleton and leave.

487. යෙ ච තෙ සතතානුයොගිනොති ඔසානගාථාය අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – අහම්පි නාම රත්තියං පාණවධමත්තතො විරතො එවරූපං සම්පත්තිං [Pg.192] අනුභවාමි. යෙ පන තෙ පුරිසා සුගතස්ස බුද්ධස්ස භගවතො සාසනෙ අධිසීලාදිකෙ ධුවං පයුත්තා දළ්හං පයුත්තා සතතං සබ්බකාලං අනුයොගවන්තා, තෙ පුඤ්ඤවන්තො කෙවලං ලොකියසුඛෙන අසම්මිස්සං ‘‘අසඞ්ඛතං පද’’න්ති ලද්ධනාමං අමතමෙව අධිගච්ඡන්ති මඤ්ඤෙ, නත්ථි තෙසං තදධිගමෙ කොචි විබන්ධොති.

487. 'And those who are constantly engaged'—this is the condensed meaning of the concluding verse: 'Even I, who merely refrained from killing living beings at night, experience such attainment. But those men who are constantly, firmly, and always engaged in the dispensation of the Sugata, the Buddha, the Blessed One, in higher virtue and the like—those meritorious ones, I think, surely attain the Deathless, called the 'Unconditioned State,' unmixed with worldly pleasure. There is no obstacle for them in achieving that.'

එවං තෙන පෙතෙන වුත්තෙ ථෙරො තං පවත්තිං සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සබ්බම්පි වුත්තනයමෙව.

When the peta had spoken thus, the elder reported the matter to the Teacher. The Teacher, having made that matter the occasion, taught the Dhamma to the assembled gathering. All was in accordance with the manner stated.

මිගලුද්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Deer-Hunter Peta is concluded.

8. දුතියමිගලුද්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

8. The Commentary on the Second Deer-Hunter Peta Story

කූටාගාරෙ ච පාසාදෙති ඉදං භගවති වෙළුවනෙ විහරන්තෙ අපරං මිගලුද්දකපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. රාජගහෙ කිර අඤ්ඤතරො මාගවිකො මාණවො විභවසම්පන්නොපි සමානො භොගසුඛං පහාය රත්තින්දිවං මිගෙ හනන්තො විචරති. තස්ස සහායභූතො එකො උපාසකො අනුද්දයං පටිච්ච – ‘‘සාධු, සම්ම, පාණාතිපාතතො විරමාහි, මා තෙ අහොසි දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති ඔවාදං අදාසි. සො තං අනාදියි. අථ සො උපාසකො අඤ්ඤතරං අත්තනො මනොභාවනීයං ඛීණාසවත්ථෙරං යාචි – ‘‘සාධු, භන්තෙ, අසුකපුරිසස්ස තථා ධම්මං දෙසෙථ, යථා සො පාණාතිපාතතො විරමෙය්‍යා’’ති.

‘In a gabled house and a palace’ – this was spoken regarding another peta who was a deer hunter, while the Blessed One was dwelling in the Bamboo Grove. In Rājagaha, it is said, a certain young man of the Māgavika clan, a deer hunter, though endowed with wealth, abandoned the pleasures of riches and went about killing deer day and night. A lay follower, who was his friend, out of compassion advised him: “Good sir, it would be good if you refrained from killing living beings. May it not be for your harm and suffering for a long time.” But he paid no heed to this. Then that lay follower requested a certain elder, an arahant, whom he esteemed: “Venerable sir, please teach the Dhamma to that man in such a way that he might refrain from killing living beings.”

අථෙකදිවසං සො ථෙරො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තො තස්ස ගෙහද්වාරෙ අට්ඨාසි. තං දිස්වා සො මාගවිකො සඤ්ජාතබහුමානො පච්චුග්ගන්ත්වා ගෙහං පවෙසෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි ථෙරො පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ, සොපි ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා නිසීදි. තස්ස ථෙරො පාණාතිපාතෙ ආදීනවං, තතො විරතියා ආනිසංසඤ්ච පකාසෙසි. සො තං සුත්වාපි තතො විරමිතුං න ඉච්ඡි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘සචෙ, ත්වං ආවුසො, සබ්බෙන සබ්බං විරමිතුං න සක්කොසි, රත්තිම්පි තාව විරමස්සූ’’ති, සො ‘‘සාධු, භන්තෙ, විරමාමි රත්ති’’න්ති තතො විරමි. සෙසං අනන්තරවත්ථුසදිසං. ගාථාසු පන –

One day, the elder, while going for alms in Rājagaha, stood at the door of his house. Seeing him, the Māgavika, filled with great respect, went forward, led him into the house, arranged a seat, and offered it. The elder sat on the prepared seat, and he too approached the elder and sat down. The elder explained the disadvantages of killing living beings and the advantages of abstaining from it. Even after hearing this, he did not wish to abstain from it. Then the elder said to him, “If, friend, you cannot abstain from it altogether, at least abstain at night.” He replied, “Very well, venerable sir, I will abstain at night,” and so he abstained from it. The rest is similar to the immediately preceding story. In the verses, however –

488.

488.

‘‘කූටාගාරෙ [Pg.193] ච පාසාදෙ, පල්ලඞ්කෙ ගොනකත්ථතෙ;

පඤ්චඞ්ගිකෙන තුරියෙන, රමසි සුප්පවාදිතෙ.

“In a gabled house and a palace, on a couch spread with a woollen cover, with five-part music well played, you delight.”

489.

489.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියුග්ගමනං පති;

අපවිද්ධො සුසානස්මිං, බහුදුක්ඛං නිගච්ඡසි.

“Then, at the end of the night, as the sun rises, cast away in the charnel ground, you undergo great suffering.”

490.

490.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, ඉදං දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති. –

“What evil deed was done by body, speech, or mind? By the ripening of what kamma do you undergo this suffering?”

තීහි ගාථාහි නාරදත්ථෙරො නං පටිපුච්ඡි. අථස්ස පෙතො –

The elder Nārada questioned him with three verses. Then the peta replied to him:

491.

491.

‘‘අහං රාජගහෙ රම්මෙ, රමණීයෙ ගිරිබ්බජෙ;

මිගලුද්දො පුරෙ ආසිං, ලුද්දො චාසිමසඤ්ඤතො.

“In delightful Rājagaha, in charming Giribbaja, I was formerly a deer hunter, cruel and unrestrained.”

492.

492.

‘‘තස්ස මෙ සහායො සුහදයො, සද්ධො ආසි උපාසකො;

තස්ස කුලූපකො භික්ඛු, ආසි ගොතමසාවකො;

සොපි මං අනුකම්පන්තො, නිවාරෙසි පුනප්පුනං.

“A kind-hearted friend of mine was a faithful lay follower; a monk who frequented his family was a disciple of Gotama; he too, out of compassion for me, repeatedly dissuaded me.”

493.

493.

‘‘‘මාකාසි පාපකං කම්මං, මා තාත දුග්ගතිං අගා;

සචෙ ඉච්ඡසි පෙච්ච සුඛං, විරම පාණවධා අසංයමා’.

“‘Do not do an evil deed, dear one, do not go to a bad destination; if you desire happiness after death, refrain from killing living beings, from unrestraint.’”

494.

494.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, සුඛකාමස්ස හිතානුකම්පිනො;

නාකාසිං සකලානුසාසනිං, චිරපාපාභිරතො අබුද්ධිමා.

“Having heard his words, of one desiring my happiness and compassionate for my welfare, I did not heed the entire instruction, being unwise and long delighting in evil.”

495.

495.

‘‘සො මං පුන භූරිසුමෙධසො, අනුකම්පාය සංයමෙ නිවෙසයි;

‘සචෙ දිවා හනසි පාණිනො, අථ තෙ රත්තිං භවතු සංයමො’.

“Then that one of great wisdom, out of compassion, established me in restraint: ‘If you kill living beings during the day, then may you have restraint at night.’”

496.

496.

‘‘ස්වාහං දිවා හනිත්වා පාණිනො, විරතො රත්තිමහොසි සඤ්ඤතො;

රත්තාහං පරිචාරෙමි, දිවා ඛජ්ජාමි දුග්ගතො.

“Thus, having killed living beings by day, at night I abstained and was restrained. At night I am attended upon; by day I am eaten, wretched as I am.”

497.

497.

‘‘තස්ස [Pg.194] කම්මස්ස කුසලස්ස, අනුභොමි රත්තිං අමානුසිං;

දිවා පටිහතාව කුක්කුරා, උපධාවන්ති සමන්තා ඛාදිතුං.

“Because of that wholesome kamma, I experience a non-human state at night. By day, enraged dogs rush from all sides to devour me.”

498.

498.

‘‘යෙ ච තෙ සතතානුයොගිනො, ධුවං පයුත්තා සුගතස්ස සාසනෙ;

මඤ්ඤාමි තෙ අමතමෙව කෙවලං, අධිගච්ඡන්ති පදං අසඞ්ඛත’’න්ති. –

“And those who are constantly devoted, steadily applied in the teaching of the Sugata—I believe they alone attain the deathless, the unconditioned state.”

තමත්ථං ආචික්ඛි. තාසං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයොව.

He explained that meaning. The meaning of those verses is just as stated above.

දුතියමිගලුද්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Second Deer-Hunter Peta Story is finished.

9. කූටවිනිච්ඡයිකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

9. The Commentary on the Peta Story of the Crooked Judge

මාලී කිරිටී කායූරීති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ කූටවිනිච්ඡයිකපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. තදා බිම්බිසාරො රාජා මාසස්ස ඡසු දිවසෙසු උපොසථං උපවසති, තං අනුවත්තන්තා බහූ මනුස්සා උපොසථං උපවසන්ති. රාජා අත්තනො සන්තිකං ආගතාගතෙ මනුස්සෙ පුච්ඡති – ‘‘කිං තුම්හෙහි උපොසථො උපවුත්ථො, උදාහු න උපවුත්ථො’’ති? තත්‍රෙකො අධිකරණෙ නියුත්තකපුරිසො පිසුණවාචො නෙකතිකො ලඤ්ජගාහකො ‘‘න උපවුත්ථොම්හී’’ති වත්තුං අසහන්තො ‘‘උපවුත්ථොම්හි, දෙවා’’ති ආහ. අථ නං රාජසමීපතො නික්ඛන්තං සහායො ආහ – ‘‘කිං, සම්ම, අජ්ජ තයා උපවුත්ථො’’ති? ‘‘භයෙනාහං, සම්ම, රඤ්ඤො සම්මුඛා එවං අවොචං, නාහං උපොසථිකො’’ති.

‘Garlanded, crowned, wearing armlets’ – this was spoken by the Teacher while he was dwelling in the Bamboo Grove, concerning the peta of crooked judgment. At that time, King Bimbisāra observed the Uposatha on six days of the month, and many people, following his example, observed the Uposatha. The king would ask the people who came into his presence, “Have you observed the Uposatha, or have you not observed it?” Among them, a certain official appointed to legal cases, a slanderer, a cheat, a bribe-taker, unable to say, “I have not observed it,” said, “I have observed it, sire.” Later, as he left the king’s presence, a friend asked him, “Friend, have you observed the Uposatha today?” He replied, “Friend, out of fear I spoke thus in the king's presence; I am not an Uposatha observer.”

අථ නං සහායො ආහ – ‘‘යදි එවං උපඩ්ඪුපොසථොපි තාව තෙ අජ්ජ හොතු, උපොසථඞ්ගානි සමාදියාහී’’ති. සො තස්ස වචනං ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ගෙහං ගන්ත්වා අභුත්වාව මුඛං වික්ඛාලෙත්වා උපොසථං අධිට්ඨාය රත්තියං වාසූපගතො රිත්තාසයසම්භූතෙන බලවවාතහෙතුකෙන සූලෙන උපච්ඡින්නායුසඞ්ඛාරො චුතිඅනන්තරං පබ්බතකුච්ඡියං වෙමානිකපෙතො [Pg.195] හුත්වා නිබ්බත්ති. සො හි එකරත්තිං උපොසථරක්ඛණමත්තෙන විමානං පටිලභි දසකඤ්ඤාසහස්සපරිවාරං මහතිඤ්ච දිබ්බසම්පත්තිං. කූටවිනිච්ඡයිකතාය පන පෙසුණිකතාය ච අත්තනො පිට්ඨිමංසානි සයමෙව ඔක්කන්තිත්වා ඛාදති. තං ආයස්මා නාරදො ගිජ්ජකූටතො ඔතරන්තො දිස්වා –

Then his friend said to him, “If so, let today be at least a half-Uposatha for you; undertake the Uposatha observances.” Accepting his words with “So be it,” he went home, and without eating, washed his face, resolved upon the Uposatha, and retired for the night. But his life-span was cut short by a severe pain caused by wind arising from an empty stomach. Immediately after dying, he was reborn as a vemānika peta in a mountain cave. By merely observing the Uposatha for one night, he obtained a celestial mansion, attended by ten thousand maidens, and great divine wealth. But because of his crooked judgments and slander, he himself would tear off and eat the flesh of his own back. The Venerable Nārada, descending from Vulture Peak, saw him and spoke these verses:

499.

499.

‘‘මාලී කිරිටී කායූරී, ගත්තා තෙ චන්දනුස්සදා;

පසන්නමුඛවණ්ණොසි, සූරියවණ්ණොව සොභසි.

“Garlanded, crowned, wearing armlets, your limbs are smeared with sandalwood; your countenance is serene, you shine like the color of the sun.

500.

500.

‘‘අමානුසා පාරිසජ්ජා, යෙ තෙමෙ පරිචාරකා;

දස කඤ්ඤාසහස්සානි, යා තෙමා පරිචාරිකා;

තා කම්බුකායූරධරා, කඤ්චනාවෙළභූසිතා.

Your retinue are non-human, those who attend upon you—ten thousand maidens who serve you; they wear conch-shell bracelets and armlets, adorned with golden ornaments.

501.

501.

‘‘මහානුභාවොසි තුවං, ලොමහංසනරූපවා;

පිට්ඨිමංසානි අත්තනො, සාමං උක්කච්ච ඛාදසි.

Great is your might, with a form that causes hair to stand on end; you yourself tear off and eat the flesh of your own back.

502.

502.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, පිට්ඨිමංසානි අත්තනො;

සාමං උක්කච්ච ඛාදසීති.

What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what kamma do you yourself tear off and eat the flesh of your own back?”

503.

503.

‘‘අත්තනොහං අනත්ථාය, ජීවලොකෙ අචාරිසං;

පෙසුඤ්ඤමුසාවාදෙන, නිකතිවඤ්චනාය ච.

“For my own harm I acted in the world of the living, through divisive speech, false speech, deceit, and fraud.

504.

504.

‘‘තත්ථාහං පරිසං ගන්ත්වා, සච්චකාලෙ උපට්ඨිතෙ;

අත්ථං ධම්මං නිරාකත්වා, අධම්මමනුවත්තිසං.

There, going to an assembly when the time for truth had arrived, rejecting what is beneficial and what is righteous, I followed what was unrighteous.

505.

505.

‘‘එවං සො ඛාදතත්තානං, යො හොති පිට්ඨිමංසිකො;

යථාහං අජ්ජ ඛාදාමි, පිට්ඨිමංසානි අත්තනො.

Thus does one who is a backbiter eat himself, just as I today eat the flesh of my own back.

506.

506.

‘‘තයිදං තයා නාරද සාමං දිට්ඨං, අනුකම්පකා යෙ කුසලා වදෙය්‍යුං;

මා පෙසුණං මා ච මුසා අභාණි, මා ඛොසි පිට්ඨිමංසිකො තුව’’න්ති. –

This, Nārada, you have seen for yourself; those who are compassionate and skillful would speak thus: ‘Do not speak divisively, do not speak falsely, do not be a backbiter.’”

ථෙරො [Pg.196] චතූහි ගාථාහි පුච්ඡි, සොපි තස්ස චතූහි ගාථාහි එතමත්ථං විස්සජ්ජෙසි.

The Elder asked with four stanzas, and he too explained this matter to him with four stanzas.

499. තත්ථ මාලීති මාලධාරී, දිබ්බපුප්ඵෙහි පටිමණ්ඩිතොති අධිප්පායො. කිරිටීති වෙඨිතසීසො. කායූරීති කෙයූරවා, බාහාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතොති අත්ථො. ගත්තාති සරීරාවයවා. චන්දනුස්සදාති චන්දනසාරානුලිත්තා. සූරියවණ්ණොව සොභසීති බාලසූරියසදිසවණ්ණො එව හුත්වා විරොචසි. ‘‘අරණවණ්ණී පභාසසී’’තිපි පාළි, අරණන්ති අරණියෙහි දෙවෙහි සදිසවණ්ණො අරියාවකාසොති අත්ථො.

499. Here, “mālī” means “wearing a garland,” the intention being “adorned with divine flowers.” “Kiriṭī” means “with a wrapped head.” “Kāyūrī” means “wearing armlets,” the meaning being “adorned with arm ornaments.” “Gattā” refers to the limbs of the body. “Candanussadā” means “smeared with sandalwood essence.” “Sūriyavaṇṇova sobhasi” means “you shine, being indeed like the color of the young sun.” There is also the reading “araṇavaṇṇī pabhāsasī,” where “araṇa” means “having a color similar to the passionless devas,” and the meaning is “a noble abode.”

500. පාරිසජ්ජාති පරිසපරියාපන්නා, උපට්ඨාකාති අත්ථො. තුවන්ති ත්වං. ලොමහංසනරූපවාති පස්සන්තානං ලොමහංසජනනරූපයුත්තො. මහානුභාවතාසමඞ්ගිතාය හෙතං වුත්තං. උක්කච්චාති උක්කන්තිත්වා, ඡින්දිත්වාති අත්ථො.

500. “Pārisajjā” means “included in the retinue,” the meaning being “attendants.” “Tuvaṃ” means “you.” “Lomahaṃsanarūpavā” means “possessing a form that causes hair to stand on end in those who see it.” This was said because of his endowment with great power. “Ukkacca” means “having torn off,” the meaning being “having cut off.”

503. අචාරිසන්ති අචරිං පටිපජ්ජිං. පෙසුඤ්ඤමුසාවාදෙනාති පෙසුඤ්ඤෙන චෙව මුසාවාදෙන ච. නිකතිවඤ්චනාය චාති නිකතියා වඤ්චනාය ච පතිරූපදස්සනෙන පරෙසං විකාරෙන වඤ්චනාය ච.

503. “Acārisaṃ” means “I behaved, I conducted myself.” “Pesuññamusāvādena” means “by divisive speech and by false speech.” “Nikativañcanāya ca” means “by deceit and by fraud, and by misleading others through a deceptive appearance and misrepresentation.”

504. සච්චකාලෙති සච්චං වත්තුං යුත්තකාලෙ. අත්ථන්ති දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදං හිතං. ධම්මන්ති කාරණං ඤායං. නිරාකත්වාති ඡඩ්ඩෙත්වා පහාය. සොති යො පෙසුඤ්ඤාදිං ආචරති, සො සත්තො. සෙසං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

504. “Saccakāle” means “at the proper time to speak the truth.” “Atthaṃ” means “benefit, classified as that pertaining to this life and so on.” “Dhammaṃ” means “reason, justice.” “Nirākatvā” means “having discarded, having abandoned.” “So” refers to that being who practices divisive speech and so forth. All the rest is just as explained previously.

කූටවිනිච්ඡයිකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Peta Story of the Crooked Judge is concluded.

10. ධාතුවිවණ්ණපෙතවත්ථුවණ්ණනා

10. The Commentary on the Peta Story of the Disparagement of Relics

අන්තලික්ඛස්මිං තිට්ඨන්තොති ඉදං ධාතුවිවණ්ණපෙතවත්ථු. භගවති කුසිනාරායං උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ යමකසාලානමන්තරෙ පරිනිබ්බුතෙ ධාතුවිභාගෙ ච කතෙ රාජා අජාතසත්තු අත්තනා ලද්ධධාතුභාගං ගහෙත්වා සත්ත වස්සානි සත්ත ච මාසෙ සත්ත ච දිවසෙ බුද්ධගුණෙ අනුස්සරන්තො උළාරපූජං පවත්තෙසි. තත්ථ අසඞ්ඛෙය්‍යා අප්පමෙය්‍යා මනුස්සා චිත්තානි පසාදෙත්වා [Pg.197] සග්ගූපගා අහෙසුං, ඡළාසීතිමත්තානි පන පුරිසසහස්සානි චිරකාලභාවිතෙන අස්සද්ධියෙන මිච්ඡාදස්සනෙන ච විපල්ලත්ථචිත්තා පසාදනීයෙපි ඨානෙ අත්තනො චිත්තානි පදොසෙත්වා පෙතෙසු උප්පජ්ජිංසු. තස්මිංයෙව රාජගහෙ අඤ්ඤතරස්ස විභවසම්පන්නස්ස කුටුම්බිකස්ස භරියා ධීතා සුණිසා ච පසන්නචිත්තා ‘‘ධාතුපූජං කරිස්සාමා’’ති ගන්ධපුප්ඵාදීනි ගහෙත්වා ධාතුට්ඨානං ගන්තුං ආරද්ධා. සො කුටුම්බිකො ‘‘කිං අට්ඨිකානං පූජනෙනා’’ති තා පරිභාසෙත්වා ධාතුපූජං විවණ්ණෙසි. තාපි තස්ස වචනං අනාදියිත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ධාතුපූජං කත්වා ගෙහං ආගතා තාදිසෙන රොගෙන අභිභූතා නචිරස්සෙව කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. සො පන කොධෙන අභිභූතො නචිරස්සෙව කාලං කත්වා තෙන පාපකම්මෙන පෙතෙසු නිබ්බත්ති.

“Standing in the sky”—this is the Peta Story of the Disparagement of Relics. When the Blessed One attained final Nibbāna between the twin sāl trees in the sāl grove of the Mallas at Upavattana in Kusinārā, and the relics were distributed, King Ajātasattu, having received his share of the relics, conducted a grand offering for seven years, seven months, and seven days, while recollecting the virtues of the Buddha. There, countless and immeasurable humans, having made their minds confident, were reborn in heaven. However, eighty-six thousand men, whose minds had long been perverted by lack of faith and wrong view, defiled their minds even in a place worthy of confidence and were reborn among the petas. In that same Rājagaha, the wife, daughter, and daughter-in-law of a certain wealthy householder, with confident minds, resolved, “We will perform relic worship.” Taking perfumes, flowers, and other offerings, they set out for the relic shrine. That householder, however, scorned them, saying, “What is the use of worshiping bones?” and disparaged the relic worship. Ignoring his words, they went there, performed relic worship, and returned home. Soon after, afflicted by an illness of that kind, they passed away and were reborn in the devaloka. But he, overwhelmed by anger, died not long after and, due to that evil deed, was reborn among the petas.

අථෙකදිවසං ආයස්මා මහාකස්සපො සත්තෙසු අනුකම්පාය තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා මනුස්සා තෙ පෙතෙ තා ච දෙවතායො පස්සන්ති. තථා පන කත්වා චෙතියඞ්ගණෙ ඨිතො තං ධාතුවිවණ්ණකං පෙතං තීහි ගාථාහි පුච්ඡි. තස්ස සො පෙතො බ්‍යාකාසි –

Then one day, out of compassion for beings, the Venerable Mahākassapa performed such a feat of psychic power that humans could see those petas and those devatās. Having done so, standing in the courtyard of the cetiya, he questioned that peta who disparaged the relics with three stanzas. That peta replied to him:

507.

507.

‘‘අන්තලික්ඛස්මිං තිට්ඨන්තො, දුග්ගන්ධො පූති වායසි;

මුඛඤ්ච තෙ කිමයො පූතිගන්ධං, ඛාදන්ති කිං කම්මමකාසි පුබ්බෙ.

“Standing in the sky, foul-smelling, you emit a putrid odor. And worms devour your foul-smelling mouth—what deed did you do in the past?

508.

508.

‘‘තතො සත්ථං ගහෙත්වාන, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනං;

ඛාරෙන පරිප්ඵොසිත්වා, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනං.

Then, taking a knife, they cut it again and again; having sprinkled it with a caustic substance, they cut it again and again.

509.

509.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, ඉදං දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති.

What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what kamma have you come to this suffering?”

510.

510.

‘‘අහං රාජගහෙ රම්මෙ, රමණීයෙ ගිරිබ්බජෙ;

ඉස්සරො ධනධඤ්ඤස්ස, සුපහූතස්ස මාරිස.

“I was in delightful Rājagaha, in charming Giribbaja, a master of abundant wealth and grain, O honored one.

511.

511.

‘‘තස්සායං මෙ භරියා ච, ධීතා ච සුණිසා ච මෙ;

තා මාලං උප්පලඤ්චාපි, පච්චග්ඝඤ්ච විලෙපනං;

ථූපං හරන්තියො වාරෙසිං, තං පාපං පකතං මයා.

These are my wife, my daughter, and my daughter-in-law. While they were bringing garlands, lotuses, and fresh ointments to the stūpa, I prevented them. That evil was done by me.

512.

512.

‘‘ඡළාසීතිසහස්සානි[Pg.198], මයං පච්චත්තවෙදනා;

ථූපපූජං විවණ්ණෙත්වා, පච්චාම නිරයෙ භුසං.

We are eighty-six thousand, experiencing our individual suffering; having disparaged the worship of the stūpa, we burn intensely in hell.

513.

513.

‘‘යෙ ච ඛො ථූපපූජාය, වත්තන්තෙ අරහතො මහෙ;

ආදීනවං පකාසෙන්ති, විවෙචයෙථ නෙ තතො.

And those who, when the great worship of the Arahant's stūpa is taking place, point out its drawbacks—you should keep them away from it.

514.

514.

‘‘ඉමා ච පස්ස අයන්තියො, මාලධාරී අලඞ්කතා;

මාලාවිපාකංනුභොන්තියො, සමිද්ධා ච තා යසස්සිනියො.

Behold these women coming, wearing garlands, adorned, experiencing the fruit of their garlands, prosperous and glorious.

515.

515.

‘‘තඤ්ච දිස්වාන අච්ඡෙරං, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

නමො කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, වන්දන්ති තං මහාමුනිං.

Seeing this marvel, astonishing and hair-raising, the wise pay homage; they venerate you, the Great Sage.

516.

516.

‘‘සොහං නූන ඉතො ගන්ත්වා, යොනිං ලද්ධාන මානුසිං;

ථූපපූජං කරිස්සාමි, අප්පමත්තො පුනප්පුන’’න්ති.

Surely, having gone from here and obtained a human birth, I will worship the stūpa, ever heedful, again and again.”

507-8. තත්ථ දුග්ගන්ධොති අනිට්ඨගන්ධො, කුණපගන්ධගන්ධීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පූති වායසී’’ති. තතොති දුග්ගන්ධවායනතො කිමීහි ඛායිතබ්බතො ච උපරි. සත්තං ගහෙත්වාන, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනන්ති කම්මසඤ්චොදිතා සත්තා නිසිතධාරං සත්ථං ගහෙත්වා පුනප්පුනං තං වණමුඛං අවකන්තන්ති. ඛාරෙන පරිප්ඵොසිත්වා, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනන්ති අවකන්තිතට්ඨානෙ ඛාරොදකෙන ආසිඤ්චිත්වා පුනප්පුනම්පි අවකන්තන්ති.

507-8. There, 'foul-smelling' means an unpleasant odor, that is, smelling like a corpse. Hence it is said, 'you emit a putrid smell.' 'From that' refers to the foul stench and to being devoured by worms from above. 'Seizing a weapon, they cut into' means repeatedly—beings driven by their karma take up a sharp-edged weapon and repeatedly cut open that wound. 'Having sprinkled with alkali, they cut into' means pouring alkali water on the cut area and cutting it open again and again.

510. ඉස්සරො ධනධඤ්ඤස්ස, සුපහූතස්සාති අතිවිය පහූතස්ස ධනස්ස ධඤ්ඤස්ස ච ඉස්සරො සාමී, අඩ්ඪො මහද්ධනොති අත්ථො.

510. 'Lord of abundant wealth and grain' means master of exceedingly abundant wealth and grain—that is, wealthy and rich.

511. තස්සායං මෙ භරියා ච, ධීතා ච සුණිසා චාති තස්ස මය්හං අයං පුරිමත්තභාවෙ භරියා, අයං ධීතා, අයං සුණිසා. තා දෙවභූතා ආකාසෙ ඨිතාති දස්සෙන්තො වදති. පච්චග්ඝන්ති අභිනවං. ථූපං හරන්තියො වාරෙසින්ති ථූපං පූජෙතුං උපනෙන්තියො ධාතුං විවණ්ණෙන්තො පටික්ඛිපිං. තං පාපං පකතං මයාති තං ධාතුවිවණ්ණනපාපං කතං සමාචරිතං මයාති විප්පටිසාරප්පත්තො වදති.

511. 'This is my wife, and this is my daughter, and this is my daughter-in-law'—he says this, showing that in a previous existence this was his wife, this was his daughter, and this was his daughter-in-law, who, having become divine beings, were standing in the sky. 'Paccagghaṃ' means new. 'Preventing those bringing offerings to the stupa'—I refused them, disparaging the relics when they were bringing offerings to worship the stupa. 'That evil was done by me'—he speaks, experiencing remorse, saying that he committed and performed that evil of disparaging the relics.

512. ඡළාසීතිසහස්සානීති [Pg.199] ඡසහස්සාධිකා අසීතිසහස්සමත්තා. මයන්ති තෙ පෙතෙ අත්තනා සද්ධිං සඞ්ගහෙත්වා වදති. පච්චත්තවෙදනාති විසුං විසුං අනුභුය්‍යමානදුක්ඛවෙදනා. නිරයෙති බලදුක්ඛතාය පෙත්තිවිසයං නිරයසදිසං කත්වා ආහ.

512. 'Eighty-six thousand' means eighty thousand plus six thousand. 'We'—he speaks including himself, gathering himself together with those departed ones. 'Individual suffering' means the feeling of suffering experienced distinctly, one by one. 'In hell'—he speaks thus, making the realm of the departed similar to a hell due to the intense misery.

513. යෙ ච ඛො ථූපපූජාය, වත්තන්තෙ අරහතො මහෙති අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ථූපං උද්දිස්ස පූජාමහෙ පවත්තමානෙ අහං විය යෙ ථූපපූජාය ආදීනවං දොසං පකාසෙන්ති. තෙ පුග්ගලෙ තතො පුඤ්ඤතො විවෙචයෙථ විවෙචාපයෙථ, පරිබාහිරෙ ජනයෙථාති අඤ්ඤාපදෙසෙන අත්තනො මහාජානියතං විභාවෙති.

513. 'And those who are engaged in honoring the great Arahant in the worship of stupas'—this refers to those who, like me, point out the drawbacks and faults in the worship of stupas, while a great worship is being conducted for the stupa of the Arahant, the Fully Enlightened One. 'You should separate and exclude such people from that merit, and make them outsiders'—thus, by way of an indirect statement, he reveals his own great loss.

514. ආයන්තියොති ආකාසෙන ආගච්ඡන්තියො. මාලාවිපාකන්ති ථූපෙ කතමාලාපූජාය විපාකං ඵලං. සමිද්ධාති දිබ්බසම්පත්තියා සමිද්ධා. තා යසස්සිනියොති තා පරිවාරවන්තියො.

514. 'Coming' means arriving through the sky. 'The fruition of garlands' means the result, the fruit, of the worship with garlands done at the stupa. 'Prosperous' means prosperous with divine fortune. 'Those glorious ones' means those endowed with a retinue.

515. තඤ්ච දිස්වානාති තස්ස අතිපරිත්තස්ස පූජාපුඤ්ඤස්ස අච්ඡරියං අබ්භුතං ලොමහංසනං අතිඋළාරං විපාකවිසෙසං දිස්වා. නමො කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, වන්දන්ති තං මහාමුනින්ති, භන්තෙ කස්සප, ඉමා ඉත්ථියො තං උත්තමපුඤ්ඤක්ඛෙත්තභූතං වන්දන්ති අභිවාදෙන්ති, නමො කරොන්ති නමක්කාරඤ්ච කරොන්තීති අත්ථො.

515. 'And seeing that' means seeing the extraordinary, marvelous, hair-raising, and exceedingly sublime special result of that very minor merit of offering. 'The wise pay homage, they revere you, the Great Sage'—this means: Venerable Kassapa, these women revere and salute you, who are the supreme field of merit; they pay homage and make obeisance.

516. අථ සො පෙතො සංවිග්ගමානසො සංවෙගානුරූපං ආයතිං අත්තනා කාතබ්බං දස්සෙන්තො ‘‘සොහං නූනා’’ති ගාථමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව.

516. Then that departed one, with an agitated mind, showing what should be done by himself in the future in accordance with that agitation, spoke this verse: "Surely, I now..." Its meaning is clear.

එවං පෙතෙන වුත්තො මහාකස්සපො තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි.

Thus addressed by the departed one, Mahākassapa, having made that the basis of his discourse, taught the Dhamma to the assembled gathering.

ධාතුවිවණ්ණපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Departed One who Disparaged the Relics is finished.

ඉති ඛුද්දක-අට්ඨකථාය පෙතවත්ථුස්මිං

Thus in the Commentary on the Petavatthu of the Minor Collection,

දසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස

Adorned with ten stories,

තතියස්ස චූළවග්ගස්ස අත්ථසංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the meaning of the Third Minor Division is finished.

4. මහාවග්ගො

4. The Great Division

1. අම්බසක්කරපෙතවත්ථුවණ්ණනා

1. The Commentary on the Story of the Ambasakkara Peta

වෙසාලී [Pg.200] නාම නගරත්ථි වජ්ජීනන්ති ඉදං අම්බසක්කරපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති ජෙතවනෙ විහරන්තෙ අම්බසක්කරො නාම ලිච්ඡවිරාජා මිච්ඡාදිට්ඨිකො නත්ථිකවාදො වෙසාලියං රජ්ජං කාරෙසි. තෙන ච සමයෙන වෙසාලිනගරෙ අඤ්ඤතරස්ස වාණිජස්ස ආපණසමීපෙ චික්ඛල්ලං හොති, තත්ථ බහූ ජනා උප්පතිත්වා අතික්කමන්තා කිලමන්ති, කෙචි කද්දමෙන ලිම්පන්ති. තං දිස්වා සො වාණිජො ‘‘මා ඉමෙ මනුස්සා කලලං අක්කමිංසූ’’ති අපගතදුග්ගන්ධං සඞ්ඛවණ්ණපටිභාගං ගොසීසට්ඨිං ආහරාපෙත්වා නික්ඛිපාපෙසි. පකතියා ච සීලවා අහොසි අක්කොධනො සණ්හවාචො, පරෙසඤ්ච යථාභූතං ගුණං කිත්තෙති.

'There was a city named Vesālī, of the Vajjis'—this is the story of the Ambasakkara peta. What was its origin? While the Blessed One was dwelling at Jetavana, a Licchavi king named Ambasakkara, who held wrong views and advocated nihilism, ruled in Vesālī. At that time, near a certain merchant’s shop in the city of Vesālī, there was a muddy patch. Many people, leaping over it as they passed by, grew weary, and some were soiled by the mud. Seeing this, the merchant thought, "Let not these people tread through the mire," and had a piece of gosīsa-sandalwood, free of foul odor and resembling conch powder, brought and placed there. By nature, he was virtuous, not given to anger, gentle in speech, and praised the true virtues of others.

සො එකස්මිං දිවසෙ අත්තනො සහායස්ස න්හායන්තස්ස පමාදෙන අනොලොකෙන්තස්ස නිවාසනවත්ථං කීළාධිප්පායෙන අපනිධාය තං දුක්ඛාපෙත්වා අදාසි. භාගිනෙය්‍යො පනස්ස චොරිකාය පරගෙහතො භණ්ඩං ආහරිත්වා තස්සෙව ආපණෙ නික්ඛිපි. භණ්ඩසාමිකා වීමංසන්තා භණ්ඩෙන සද්ධිං තස්ස භාගිනෙය්‍යං තඤ්ච රඤ්ඤො දස්සෙසුං. රාජා ‘‘ඉමස්ස සීසං ඡින්දථ, භාගිනෙය්‍යං පනස්ස සූලෙ ආරොපෙථා’’ති ආණාපෙසි. රාජපුරිසා තථා අකංසු. සො කාලං කත්වා භුම්මදෙවෙසු උප්පජ්ජි. සො ගොසීසෙන සෙතුනො කතත්තා සෙතවණ්ණං දිබ්බං මනොජවං අස්සාජානීයං පටිලභි, ගුණවන්තානං වණ්ණකථනෙන තස්ස ගත්තතො දිබ්බගන්ධො වායති, සාටකස්ස පන අපනිහිතත්තා නග්ගො අහොසි. සො අත්තනා පුබ්බෙ කතකම්මං ඔලොකෙන්තො තදනුසාරෙන අත්තනො භාගිනෙය්‍යං සූලෙ ආරොපිතං දිස්වා කරුණාය චොදියමානො මනොජවං අස්සං අභිරුහිත්වා අඩ්ඪරත්තිසමයෙ තස්ස සූලා රොපිතට්ඨානං ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨිතො ‘‘ජීව, භො, ජීවිතමෙව සෙය්‍යො’’ති දිවසෙ දිවසෙ වදති.

One day, while his friend was bathing carelessly and not looking, he, with playful intent, took away his lower garment, causing him distress, and then gave it back. Meanwhile, his nephew, by theft, brought goods from another's house and left them in his shop. The owners of the goods, investigating, presented his nephew and him to the king along with the goods. The king ordered, "Cut off this one's head, and impale his nephew on a stake." The king's men did so. After his death, he was reborn among the earth deities. Because a causeway was made with gosīsa-sandalwood, he obtained a divine, swift, white, thoroughbred horse. Because of speaking well of virtuous people, a divine fragrance emanated from his body, but because he had taken away the garment, he was naked. Reflecting on the deeds he had previously done, he saw his nephew impaled on a stake in accordance with that karma and, moved by compassion, mounted his swift horse. At midnight, he went to the place of the impalement and, standing not far away, said day after day, "Live, friend, life is indeed better."

තෙන ච සමයෙන අම්බසක්කරො රාජා හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නගරං පදක්ඛිණං කරොන්තො අඤ්ඤතරස්මිං ගෙහෙ වාතපානං විවරිත්වා රාජවිභූතිං පස්සන්තිං [Pg.201] එකං ඉත්ථිං දිස්වා පටිබද්ධචිත්තො හුත්වා පච්ඡාසනෙ නිසින්නස්ස පුරිසස්ස ‘‘ඉමං ඝරං ඉමඤ්ච ඉත්ථිං උපධාරෙහී’’ති සඤ්ඤං දත්වා අනුක්කමෙන අත්තනො රාජගෙහං පවිට්ඨො තං පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, තස්සා ඉත්ථියා සසාමිකභාවං වා අසාමිකභාවං වා ජානාහී’’ති. සො ගන්ත්වා තස්සා සසාමිකභාවං ඤත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා තස්සා ඉත්ථියා පරිග්ගහණූපායං චින්තෙන්තො තස්සා සාමිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘එහි, භණෙ, මං උපට්ඨාහී’’ති ආහ. සො අනිච්ඡන්තොපි ‘‘රාජා අත්තනො වචනං අකරොන්තෙ මයි රාජදණ්ඩං කරෙය්‍යා’’ති භයෙන රාජුපට්ඨානං සම්පටිච්ඡිත්වා දිවසෙ දිවසෙ රාජුපට්ඨානං ගච්ඡති. රාජාපි තස්ස භත්තවෙතනං දාපෙත්වා කතිපයදිවසාතික්කමෙන පාතොව උපට්ඨානං ආගතං එවමාහ – ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, අමුම්හි ඨානෙ එකා පොක්ඛරණී අත්ථි, තතො අරුණවණ්ණමත්තිකං රත්තුප්පලානි ච ආනෙහි, සචෙ අජ්ජෙව නාගච්ඡෙය්‍යාසි, ජීවිතං තෙ නත්ථී’’ති. තස්මිඤ්ච ගතෙ ද්වාරපාලං ආහ – ‘‘අජ්ජ අනත්ථඞ්ගතෙ එව සූරියෙ සබ්බද්වාරානි ථකෙතබ්බානී’’ති.

At that time, King Ambasakkara, mounted on a magnificent elephant, was circumambulating the city. He saw a woman in a certain house opening a window and looking at the royal splendor, and he became infatuated. He gave a signal to a man sitting on the seat behind him: "Take note of this house and this woman." In due course, he entered his royal palace and sent that man, saying, "Go, friend, find out whether that woman has a husband or not." The man went, learned that she had a husband, and reported it to the king. The king, plotting a way to seize the woman, had her husband summoned and said, "Come, friend, attend upon me." Though unwilling, the man, fearing that "the king will inflict royal punishment on me if I do not do his bidding," accepted the duty of serving the king and went daily to attend upon him. The king had food and wages given to him, and after a few days had passed, when the man arrived early in the morning to attend upon him, the king said this: "Go, friend, in such and such a place there is a pond. Bring from there red clay the color of the dawn and red lotuses. If you do not return today, you will lose your life." When he had gone, the king told the gatekeeper, "Today, before the sun has set, all the gates must be closed."

සා ච පොක්ඛරණී වෙසාලියා තියොජනමත්ථකෙ හොති, තථාපි සො පුරිසො මරණභයතජ්ජිතො වාතවෙගෙන පුබ්බණ්හෙයෙව තං පොක්ඛරණිං සම්පාපුණි. ‘‘සා ච පොක්ඛරණී අමනුස්සපරිග්ගහිතා’’ති පගෙව සුතත්තා භයෙන සො ‘‘අත්ථි නු ඛො එත්ථ කොචි පරිස්සයො’’ති සමන්තතො අනුපරියායති. තං දිස්වා පොක්ඛරණිපාලකො අමනුස්සො කරුණායමානරූපො මනුස්සරූපෙන උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කිමත්ථං, භො පුරිස, ඉධාගතොසී’’ති ආහ. සො තස්ස තං පවත්තිං කථෙසි. සො ‘‘යදි එවං යාවදත්ථං ගණ්හාහී’’ති අත්තනො දිබ්බරූපං දස්සෙත්වා අන්තරධායි.

That lotus pond was three leagues from Vesālī, yet that man, terrified by the fear of death, reached that pond with the speed of the wind in the early morning. Having already heard that "the pond is occupied by non-humans," he was fearful and thought, "Is there any danger here?" and looked around in all directions. Seeing him, the non-human guardian of the pond, appearing compassionate, approached him in human form and asked, "For what reason, good man, have you come here?" He told him the situation. The spirit said, "If that is so, take as much as you need," showed his divine form, and disappeared.

සො තත්ථ අරුණවණ්ණමත්තිකං රත්තුප්පලානි ච ගහෙත්වා අනත්ථඞ්ගතෙයෙව සූරියෙ නගරද්වාරං සම්පාපුණි. තං දිස්වා ද්වාරපාලො තස්ස විරවන්තස්සෙව ද්වාරං ථකෙසි. සො ථකිතෙ ද්වාරෙ පවෙසනං අලභන්තො ද්වාරසමීපෙ සූලෙ ආරොපිතං පුරිසං දිස්වා ‘‘එතෙ මයි අනත්ථඞ්ගතෙ එව සූරියෙ ආගතෙ විරවන්තෙ එවං ද්වාරං ථකෙසුං. ‘අහං කාලෙයෙව ආගතො, මම දාසො නත්ථී’ති තයාපි ඤාතං හොතූ’’ති [Pg.202] සක්ඛිමකාසි. තං සුත්වා සො ආහ ‘‘අහං සූලෙ ආවුතො වජ්ඣො මරණාභිමුඛො, කථං තව සක්ඛි හොමි. එකො පනෙත්ථ පෙතො මහිද්ධිකො මම සමීපං ආගමිස්සති, තං සක්ඛිං කරොහී’’ති. ‘‘කථං පන සො මයා දට්ඨබ්බො’’ති? ඉධෙව ත්වං තිට්ඨ, ‘‘සයමෙව දක්ඛිස්සසී’’ති. සො තත්ථ ඨිතො මජ්ඣිමයාමෙ තං පෙතං ආගතං දිස්වා සක්ඛිං අකාසි. විභාතාය ච රත්තියා රඤ්ඤා ‘‘මම ආණා තයා අතික්කන්තා, තස්මා රාජදණ්ඩං තෙ කරිස්සාමී’’ති වුත්තෙ, දෙව, මයා තව ආණා නාතික්කන්තා, අනත්ථඞ්ගතෙ එව සූරියෙ අහං ඉධාගතොති. තත්ථ කො තෙ සක්ඛීති? සො තස්ස සූලාවුතස්ස පුරිසස්ස සන්තිකෙ ආගච්ඡන්තං නග්ගපෙතං ‘‘සක්ඛී’’ති නිද්දිසිත්වා ‘‘කථමෙතං අම්හෙහි සද්ධාතබ්බ’’න්ති රඤ්ඤා වුත්තෙ ‘‘අජ්ජ රත්තියං තුම්හෙහි සද්ධාතබ්බං පුරිසං මයා සද්ධිං පෙසෙථා’’ති ආහ. තං සුත්වා රාජා සයමෙව තෙන සද්ධිං තත්ථ ගන්ත්වා ඨිතො පෙතෙන ච තත්ථාගන්ත්වා ‘‘ජීව, භො, ජීවිතමෙව සෙය්‍යො’’ති වුත්තෙ තං ‘‘සෙය්‍යා නිසජ්ජා නයිමස්ස අත්ථී’’තිආදිනා පඤ්චහි ගාථාහි පටිපුච්ඡි. ඉදානි ආදිතො පන ‘‘වෙසාලි නාම නගරත්ථි වජ්ජීන’’න්ති ගාථා තාසං සම්බන්ධදස්සනත්ථං සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා –

Taking some reddish clay and red lotuses there, he reached the city gate before the sun had set. Seeing him, the gatekeeper closed the gate even as he was shouting. Unable to enter when the gate was shut, he saw a man impaled on a stake nearby and said, "Even though I arrived before sunset, they closed the gate while I was shouting. 'I came in time; I am not at fault'—let this be known to you too," and made him his witness. Hearing this, the man replied, "I am bound to the stake, condemned and facing death—how can I be your witness? But here, a powerful peta of great might will come near me—make him your witness." "But how am I to see him?" "Just stand here—you will see him yourself." Standing there, in the middle watch of the night he saw the peta arrive and made him his witness. When night had dawned, the king said, "You have transgressed my command, therefore I will inflict royal punishment upon you." The man replied, "Your Majesty, I have not transgressed your command; I arrived here before the sun had set." "Who is your witness in that matter?" He pointed to the naked peta who came near the man impaled on the stake as his witness. When the king asked, "How can this be believed by us?" he said, "Tonight, send a man with me whom you can trust." Hearing that, the king himself went there with him and stood. When the peta came there and said, "Live, good sir, life itself is better," he questioned him with five verses beginning with "For him there is no lying down or sitting..." Now, the verse beginning "There was a city named Vesālī, of the Vajjis" was placed by the compilers to show the connection of those verses.

517.

517.

‘‘වෙසාලී නාම නගරත්ථි වජ්ජීනං, තත්ථ අහු ලිච්ඡවි අම්බසක්කරො;

දිස්වාන පෙතං නගරස්ස බාහිරං, තත්ථෙව පුච්ඡිත්ථ තං කාරණත්ථිකො.

There was a city of the Vajjis named Vesālī; there was a Licchavi, Ambasakkara. Having seen a peta outside the city, desiring to know the reason, he questioned him right there.

518.

518.

‘‘සෙය්‍යා නිසජ්ජා නයිමස්ස අත්ථි, අභික්කමො නත්ථි පටික්කමො ච;

අසිතපීතඛායිතවත්ථභොගා, පරිචාරණා සාපි ඉමස්ස නත්ථි.

For him there is no lying down or sitting, no going forward and no going back; things to be eaten, drunk, or chewed, clothing, and enjoyments—even that attendance he does not have.

519.

519.

‘‘යෙ ඤාතකා දිට්ඨසුතා සුහජ්ජා, අනුකම්පකා යස්ස අහෙසුං පුබ්බෙ;

දට්ඨුම්පි තෙ දානි න තං ලභන්ති, විරාජිතතො හි ජනෙන තෙන.

Those relatives, friends seen and heard of, and compassionate well-wishers who were his in the past, now cannot even get to see him, for he has been forsaken by those people.

520.

520.

‘‘න [Pg.203] ඔග්ගතත්තස්ස භවන්ති මිත්තා, ජහන්ති මිත්තා විකලං විදිත්වා;

අත්ථඤ්ච දිස්වා පරිවාරයන්ති, බහූ මිත්තා උග්ගතත්තස්ස හොන්ති.

There are no friends for one who has declined; friends abandon a ruined man, having known it. But seeing his wealth, they surround him; many friends has one who has risen.

521.

521.

‘‘නිහීනත්තො සබ්බභොගෙහි කිච්ඡො, සම්මක්ඛිතො සම්පරිභින්නගත්තො;

උස්සාවබින්දූව පලිම්පමානා, අජ්ජ සුවෙ ජීවිතස්සූපරොධො.

Of low state, deprived of all enjoyments, miserable, smeared with blood, with a body utterly broken; like a clinging dewdrop, today or tomorrow his life will be cut off.

522.

522.

‘‘එතාදිසං උත්තමකිච්ඡප්පත්තං,උත්තාසිතං පුචිමන්දස්ස සූලෙ;

අථ ත්වං කෙන වණ්ණෙන වදෙසි යක්ඛ,‘ජීව භො ජීවිතමෙව සෙය්‍යො’’’ති.

Such a one who has reached the utmost misery, impaled on the stake of the neem tree—for what reason then do you say, O yakkha, 'Live, good sir, life itself is better'?

517. තත්ථ තත්ථාති තස්සං වෙසාලියං. නගරස්ස බාහිරන්ති නගරස්ස බහි භවං, වෙසාලිනගරස්ස බහි එව ජාතං පවත්තං සම්බන්ධං. තත්ථෙවාති යත්ථ තං පස්සි, තත්ථෙව ඨානෙ. තන්ති තං පෙතං. කාරණත්ථිකොති ‘‘ජීව, භො, ජීවිතමෙව සෙය්‍යො’’ති වුත්තඅත්ථස්ස කාරණෙන අත්ථිකො හුත්වා.

517. `Tattha` means: in that Vesālī. `Outside the city` means: being outside the city, related to what was born and occurred outside the city of Vesālī. `Right there` means: in the very place where he saw him. `That` means: that peta. `Desiring the reason` means: being one who desires the reason for the statement, 'Live, good sir, life itself is better.'

518. සෙය්‍යා නිසජ්ජා නයිමස්ස අත්ථීති පිට්ඨිපසාරණලක්ඛණා සෙය්‍යා, පල්ලඞ්කාභුජනලක්ඛණා නිසජ්ජා ච ඉමස්ස සූලෙ ආරොපිතපුග්ගලස්ස නත්ථි. අභික්කමො නත්ථි පටික්කමො චාති අභික්කමාදිලක්ඛණං අප්පමත්තකම්පි ගමනං ඉමස්ස නත්ථි. පරිචාරිකා සාපීති යා අසිතපීතඛායිතවත්ථපරිභොගාදිලක්ඛණා ඉන්ද්‍රියානං පරිචාරණා, සාපි ඉමස්ස නත්ථි. ‘‘පරිහරණා සාපී’’ති වා පාඨො, අසිතාදිපරිභොගවසෙන ඉන්ද්‍රියානං පරිහරණා, සාපි ඉමස්ස නත්ථි විගතජීවිතත්තාති අත්ථො. ‘‘පරිචාරණා සාපී’’ති කෙචි පඨන්ති.

518. `For him there is no lying down or sitting`: for this person impaled on the stake, there is no lying down, characterized by stretching out the back, nor sitting, characterized by sitting cross-legged. `No going forward and no going back`: for him there is not even the slightest movement characterized by going forward and so on. `Even that attendance`: the attendance to the senses, characterized by the enjoyment of things eaten, drunk, chewed, clothes, and so on, does not exist for him. Or, the reading is `Pariharaṇā sāpi`, meaning the protection of the senses through the enjoyment of things eaten and so on; even that he does not have, because his life is gone. This is the meaning. Some recite `Paricāraṇā sāpi`.

519. දිට්ඨසුතා සුහජ්ජා, අනුකම්පකා යස්ස අහෙසුං පුබ්බෙති සන්දිට්ඨසහායා චෙව අදිට්ඨසහායා ච යස්ස මිත්තා අනුද්දයාවන්තො යෙ [Pg.204] අස්ස ඉමස්ස පුබ්බෙ අහෙසුං. දට්ඨුම්පීති පස්සිතුම්පි න ලභන්ති, කුතො සහ වසිතුන්ති අත්ථො. විරාජිතත්තොති පරිච්චත්තසභාවො. ජනෙන තෙනාති තෙන ඤාතිආදිජනෙන.

519. `Those relatives, friends seen and heard of, and compassionate well-wishers who were his in the past` means: those friends, both seen and unseen, who were sympathetic to him in the past. `Even to see` means: they cannot even see him, how much less live together with him? This is the meaning. `Forsaken` means: having the nature of being abandoned. `By those people` means: by those relatives and so on.

520. න ඔග්ගතත්තස්ස භවන්ති මිත්තාති අපගතවිඤ්ඤාණස්ස මතස්ස මිත්තා නාම න හොන්ති තස්ස මිත්තෙහි කාතබ්බකිච්චස්ස අතික්කන්තත්තා. ජහන්ති මිත්තා විකලං විදිත්වාති මතො තාව තිට්ඨතු, ජීවන්තම්පි භොගවිකලං පුරිසං විදිත්වා ‘‘න ඉතො කිඤ්චි ගය්හූපග’’න්ති මිත්තා පජහන්ති. අත්ථඤ්ච දිස්වා පරිවාරයන්තීති තස්ස පන සන්තකං අත්ථං ධනං දිස්වා පියවාදිනො මුඛුල්ලොකිකා හුත්වා තං පරිවාරෙන්ති. බහූ මිත්තා උග්ගතත්තස්ස හොන්තීති විභවසම්පත්තියා උග්ගතසභාවස්ස සමිද්ධස්ස බහූ අනෙකා මිත්තා හොන්ති, අයං ලොකියසභාවොති අත්ථො.

520. `There are no friends for one who has declined`: means for one who has passed away, devoid of consciousness, there are no friends, as the duties to be done by friends have been transcended. `Friends abandon a ruined man, having known it`: let the dead be; even while alive, friends abandon a man who is deficient in wealth, thinking, 'Nothing can be gained from him.' `And seeing his wealth, they surround him`: however, upon seeing his wealth, those who speak sweetly and are flatterers gather around him. `Many friends has one who has risen`: means for one who is prosperous and flourishing due to the attainment of wealth, there are many, numerous friends; this is the way of the world. This is the meaning.

521. නිහීනත්තො සබ්බභොගෙහීති සබ්බෙහි උපභොගපරිභොගවත්ථූහි පරිහීනත්තො. කිච්ඡොති දුක්ඛිතො. සම්මක්ඛිතොති රුහිරෙහි සම්මක්ඛිතසරීරො. සම්පරිභින්නගත්තොති සූලෙන අබ්භන්තරෙ විදාලිතගත්තො. උස්සාවබින්දූව පලිම්පමානොති තිණග්ගෙ ලිම්පමානඋස්සාවබින්දුසදිසො. අජ්ජ සුවෙති අජ්ජ වා සුවෙ වා ඉමස්ස නාම පුරිසස්ස ජීවිතස්ස උපරොධො නිරොධො, තතො උද්ධං නප්පවත්තතීති අත්ථො.

521. `Of low state, deprived of all enjoyments` means: deprived of all objects of use and enjoyment. `Miserable` means: afflicted with suffering. `Smeared` means: his body is thoroughly smeared with blood. `With a body utterly broken` means: his body is internally torn open by the stake. `Like a clinging dewdrop` means: like a dewdrop clinging to the tip of a blade of grass. `Today or tomorrow` means: today or tomorrow the life of this man will be cut off, will cease; it will not continue beyond that. This is the meaning.

522. උත්තාසිතන්ති ආවුතං ආරොපිතං. පුචිමන්දස්ස සූලෙති නිම්බරුක්ඛස්ස දණ්ඩෙන කතසූලෙ. කෙන වණ්ණෙනාති කෙන කාරණෙන. ජීව, භො, ජීවිතමෙව සෙය්‍යොති, භො පුරිස, ජීව. කස්මා? සූලං ආරොපිතස්සාපි හි තෙ ඉධ ජීවිතමෙව ඉතො චුතස්ස ජීවිතතො සතභාගෙන සහස්සභාගෙන සෙය්‍යො සුන්දරතරොති.

522. `Impaled` means: pierced or raised up. `On the stake of the neem tree` means: on a stake made from a branch of the neem tree. `For what reason` means: for what cause. `'Live, good sir, life itself is better'` means: O man, live. Why? Because even for you who are impaled on a stake, life here is indeed better, more beautiful by a hundredfold, a thousandfold, than the life after departing from here.

එවං තෙන රඤ්ඤා පුච්ඡිතො සො පෙතො අත්තනො අධිප්පායං පකාසෙන්තො –

Thus questioned by that king, the peta, declaring his intention, said:

523.

523.

‘‘සාලොහිතො එස අහොසි මය්හං, අහං සරාමි පුරිමාය ජාතියා;

දිස්වා ච මෙ කාරුඤ්ඤමහොසි රාජ, මා පාපධම්මො නිරයං පතායං.

"This was my blood relative, I remember from a past life; and seeing him, O king, compassion arose in me, lest this evildoer fall into hell.

524.

524.

‘‘ඉතො [Pg.205] චුතො ලිච්ඡවි එස පොසො, සත්ථුස්සදං නිරයං ඝොරරූපං;

උපපජ්ජති දුක්කටකම්මකාරී, මහාභිතාපං කටුකං භයානකං.

"Having passed away from here, this Licchavi man, a doer of evil deeds, is reborn into a dreadful hell, abounding in punishments, greatly scorching, bitter, and terrifying.

525.

525.

‘‘අනෙකභාගෙන ගුණෙන සෙය්‍යො, අයමෙව සූලො නිරයෙන තෙන;

එකන්තදුක්ඛං කටුකං භයානකං, එකන්තතිබ්බං නිරයං පතායං.

"Better by many degrees is this very stake than that hell; for he falls into a hell that is exclusively painful, bitter, terrifying, and utterly severe.

526.

526.

‘‘ඉදඤ්ච සුත්වා වචනං මමෙසො, දුක්ඛූපනීතො විජහෙය්‍ය පාණං;

තස්මා අහං සන්තිකෙ න භණාමි, මා මෙකතො ජීවිතස්සූපරොධො’’ති. –

"And having heard this word of mine, this person, overcome by suffering, might abandon his life; therefore, I do not speak of it in his presence, lest the destruction of his life be caused by me."

චතස්සො ගාථා අභාසි.

He spoke four verses.

523. තත්ථ සාලොහිතො සමානලොහිතො යොනිසම්බන්ධෙන සම්බන්ධො, ඤාතකොති අත්ථො. පුරිමාය ජාතියාති පුරිමත්තභාවෙ. මා පාපධම්මො නිරයං පතායන්ති අයං පාපධම්මො පුරිසො නිරයං මා පති, මා නිරයං උපපජ්ජීති ඉමං දිස්වා මෙ කාරුඤ්ඤං අහොසීති යොජනා.

523. Therein, `sālohito` means of the same blood, related by birth-tie; that is, a relative. `Purimāya jātiyā` means in a former existence. The phrase `Mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ` is to be construed thus: 'May this evil-doer not fall into hell, may he not be reborn in hell'—upon seeing this, compassion arose in me.

524. සත්තුස්සදන්ති පාපකාරීහි සත්තෙහි උස්සන්නං, අථ වා පඤ්චවිධබන්ධනං, මුඛෙ තත්තලොහසෙචනං, අඞ්ගාරපබ්බතාරොපනං, ලොහකුම්භිපක්ඛෙපනං, අසිපත්තවනප්පවෙසනං, වෙත්තරණියං සමොතරණං, මහානිරයෙ පක්ඛෙපොති. ඉමෙහි සත්තහි පඤ්චවිධබන්ධනාදීහි දාරුණකාරණෙහි උස්සන්නං, උපරූපරි නිචිතන්ති අත්ථො. මහාභිතාපන්ති මහාදුක්ඛං, මහාඅග්ගිසන්තාපං වා. කටුකන්ති අනිට්ඨං. භයානකන්ති භයජනකං.

524. `Sattussadaṃ` means abounding in evil-doing beings, or alternatively, it refers to the fivefold bondage, the pouring of molten metal into the mouth, the climbing of a mountain of embers, being thrown into an iron cauldron, entering a forest of sword-leaves, crossing the Vetaraṇī river, and being thrown into the great hell. The meaning is abounding in these seven cruel causes, beginning with the fivefold bondage, piled one upon another. `Mahābhitāpaṃ` means great suffering, or the great heat of a great fire. `Kaṭukaṃ` means unpleasant. `Bhayānakaṃ` means fear-inducing.

525. අනෙකභාගෙන ගුණෙනාති අනෙකකොට්ඨාසෙන ආනිසංසෙන. අයමෙව සූලො නිරයෙන තෙනාති තතො ඉමස්ස උප්පත්තිට්ඨානභූතතො නිරයතො අයමෙව සූලො සෙය්‍යොති. නිස්සක්කෙ හි [Pg.206] ඉදං කරණවචනං. එකන්ත තිබ්බන්ති එකන්තෙනෙව තිඛිණදුක්ඛං, නියතමහාදුක්ඛන්ති අත්ථො.

525. `Anekabhāgena guṇena` means by many portions of benefit. `Ayameva sūlo nirayena tena` means: this very stake is better than that hell which is the place of this one's arising. For this is an instrumental of comparison. `Ekanta tibbaṃ` means exclusively sharp suffering; that is, certain great suffering.

526. ඉදඤ්ච සුත්වා වචනං මමෙසොති ‘‘ඉතො චුතො’’තිආදිනා වුත්තං මම වචනං සුත්වා එසො පුරිසො දුක්ඛූපනීතො මම වචනෙන නිරයදුක්ඛං උපනීතො විය හුත්වා. විජහෙය්‍ය පාණන්ති අත්තනො ජීවිතං පරිච්චජෙය්‍ය. තස්මාති තෙන කාරණෙන. මා මෙකතොති ‘‘මයා එකතො ඉමස්ස පුරිසස්ස ජීවිතස්ස උපරොධො මා හොතූ’’ති ඉමස්ස සන්තිකෙ ඉදං වචනං අහං න භණාමි, අථ ඛො ‘‘ජීව, භො, ජීවිතමෙව සෙය්‍යො’’ති ඉදමෙව භණාමීති අධිප්පායො.

526. `Idañca sutvā vacanaṃ mameso` means: having heard my words beginning with ‘having passed away from here,’ this man, afflicted by suffering, as if led to the suffering of hell by my words. `Vijaheyya pāṇaṃ` means he might abandon his own life. `Tasmā` means for that reason. `Mā mekato` means: ‘May the destruction of this man’s life not be caused by me.’ For this reason, I do not speak these words in his presence; rather, the intention is that I say only this: ‘Live, sir, life itself is better.’

එවං පෙතෙන අත්තනො අධිප්පායෙ පකාසිතෙ පුන රාජා පෙතස්ස පවත්තිං පුච්ඡිතුං ඔකාසං කරොන්තො ඉමං ගාථමාහ –

Thus, when the peta had revealed his intention, the king, making an opportunity to ask again about the peta's story, spoke this verse:

527.

527.

‘‘අඤ්ඤාතො එසො පුරිසස්ස අත්ථො, අඤ්ඤම්පි ඉච්ඡාමසෙ පුච්ඡිතුං තුවං;

ඔකාසකම්මං සචෙ නො කරොසි, පුච්ඡාම තං නො න ච කුජ්ඣිතබ්බ’’න්ති.

"This matter concerning the man is understood, yet we wish to ask you another thing. If you grant us the opportunity, we shall ask you, and you should not be angry with us."

528.

528.

‘‘අද්ධා පටිඤ්ඤා මෙ තදා අහු, නාචික්ඛණා අප්පසන්නස්ස හොති;

අකාමා සද්ධෙය්‍යවචොති කත්වා, පුච්ඡස්සු මං කාමං යථා විසය්හ’’න්ති. –

"Indeed, that was my resolve then: there is no telling to one who lacks faith. But now, since my word, though I am unwilling, should be believed, ask me as you wish, as far as I am able."

ඉමා රඤ්ඤො පෙතස්ස ච වචනපටිවචනගාථා.

These are the verses of dialogue between the king and the peta.

527. තත්ථ අඤ්ඤාතොති අවගතො. ඉච්ඡාමසෙති ඉච්ඡාම. නොති අම්හාකං. න ච කුජ්ඣිතබ්බන්ති ‘‘ඉමෙ මනුස්සා යංකිඤ්චි පුච්ඡන්තී’’ති කොධො න කාතබ්බො.

527. Therein, `aññāto` means understood. `Icchāmase` means we wish. `No` means of us. `Na ca kujjhitabbaṃ` means anger should not be aroused, thinking: ‘These humans ask just anything.’

528. අද්ධාති එකංසෙන. පටිඤ්ඤා මෙති ඤාණවසෙන මය්හං ‘‘පුච්ඡස්සූ’’ති පටිඤ්ඤා, ඔකාසදානන්ති අත්ථො. තදා අහූති තස්මිං කාලෙ [Pg.207] පඨමදස්සනෙ අහොසි. නාචික්ඛණා අප්පසන්නස්ස හොතීති අකථනා අප්පසන්නස්ස හොති. පසන්නො එව හි පසන්නස්ස කිඤ්චි කථෙති. ත්වං පන තදා මයි අප්පසන්නො, අහඤ්ච තයි, තෙන පටිජානිත්වා කථෙතුකාමො නාහොසි. ඉදානි පනාහං තුය්හං අකාමා සද්ධෙය්‍යවචො අකාමො එව සද්ධාතබ්බවචනො ඉති කත්වා ඉමිනා කාරණෙන. පුච්ඡස්සු මං කාමං යථා විසය්හන්ති ත්වං යථා ඉච්ඡසි, තමත්ථං මං පුච්ඡස්සු. අහං පන යථා විසය්හං යථා මය්හං සහිතුං සක්කා, තථා අත්තනො ඤාණබලානුරූපං කථෙස්සාමීති අධිප්පායො.

528. `Addhā` means certainly. `Paṭiññā me` means my promise, that is, the granting of an opportunity to ‘ask me.’ `Tadā ahu` means it was so at that time, at the first sight. `Nācikkhaṇā appasannassa hoti` means not speaking is for one who lacks faith. For only one who has faith speaks to one who has faith. But you at that time had no faith in me, and I in you; therefore, though I had promised, I was not willing to speak. Now, however, for this reason—thinking, ‘Though unwilling, I am one whose word should be believed’— `Pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayha` means: ‘Ask me as you wish about that matter. And I, as far as I am able, will speak in accordance with the strength of my knowledge.’ This is the intention.

එවං පෙතෙන පුච්ඡනාය ඔකාසෙ කතෙ රාජා –

Thus, when the peta had granted the opportunity for questioning, the king said:

529.

529.

‘‘යං කිඤ්චහං චක්ඛුනා පස්සිසාමි,සබ්බම්පි තාහං අභිසද්දහෙය්‍යං;

දිස්වාව තං නොපි චෙ සද්දහෙය්‍යං,කරෙය්‍යාසි මෙ යක්ඛ නියස්සකම්ම’’න්ති. –

"Whatever I shall see with my eye, all of that I would believe; but if, having seen it, I should still not believe, then you, O yakkha, should perform a binding act upon me."

ගාථමාහ. තස්සත්ථො – අහං යං කිඤ්චිදෙව චක්ඛුනා පස්සිස්සාමි, තං සබ්බම්පි තථෙව අහං අභිසද්දහෙය්‍යං, තං පන දිස්වාව තං වචනං නොපි චෙ සද්දහෙය්‍යං. යක්ඛ, මය්හං නියස්සකම්මං නිග්ගහකම්මං කරෙය්‍යාසීති. අථ වා යං කිඤ්චහං චක්ඛුනා පස්සිස්සාමීති අහං යං කිඤ්චිදෙව චක්ඛුනා පස්සිස්සාමි අචක්ඛුගොචරස්ස අදස්සනතො. සබ්බම්පි තාහං අභිසද්දහෙය්‍යන්ති සබ්බම්පි තෙ අහං දිට්ඨං සුතං අඤ්ඤං වා අභිසද්දහෙය්‍යං. තාදිසො හි මය්හං තයි අභිප්පසාදොති අධිප්පායො. පච්ඡිමපදස්ස පන යථාවුත්තොව අත්ථො.

He spoke a verse. Its meaning is: ‘Whatever I shall see with my eye, I would believe all of it just as it is; but if, having seen it, I should not believe your word, then, O yakkha, you should perform a binding act, an act of restraint, upon me.’ Or alternatively: `Yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmi` means ‘Whatever I shall see with my eye,’ since what is beyond the range of the eye cannot be seen. `Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ` means ‘I would believe all of it from you, whether seen, heard, or otherwise.’ The intention is: ‘Such is my deep confidence in you.’ As for the last line, the meaning is as stated before.

තං සුත්වා පෙතො –

Having heard that, the peta said:

530.

530.

‘‘සච්චප්පටිඤ්ඤා තව මෙසා හොතු, සුත්වාන ධම්මං ලභ සුප්පසාදං;

අඤ්ඤත්ථිකො නො ච පදුට්ඨචිත්තො, යං තෙ සුතං අසුතඤ්චාපි ධම්මං;

සබ්බම්පි අක්ඛිස්සං යථා පජාන’’න්ති. – ගාථමාහ[Pg.208];

ඉතො පරං –

"‘Let this, your promise, be true for me. Having heard the teaching, may you gain clear confidence. I have no other purpose, nor a mind of ill will. Whatever teaching you have heard and have not heard, I shall explain it all as I understand it.’ Thus he spoke in a verse. From here on:

531.

531.

‘‘සෙතෙන අස්සෙන අලඞ්කතෙන, උපයාසි සූලාවුතකස්ස සන්තිකෙ;

යානං ඉදං අබ්භුතං දස්සනෙය්‍යං, කිස්සෙතං කම්මස්ස අයං විපාකොති.

"You approach on an adorned white horse into the presence of the impaled man. This vehicle is wondrous and fair to see. Of what deed is this the result?"

532.

532.

‘‘වෙසාලියා නගරස්ස මජ්ඣෙ, චික්ඛල්ලමග්ගෙ නරකං අහොසි;

ගොසීසමෙකාහං පසන්නචිත්තො, සෙතං ගහෙත්වා නරකස්මිං නික්ඛිපිං.

"In the middle of the city of Vesālī, on a muddy road, there was a cesspool. One day, with a confident mind, I took a block of sandalwood and placed it in that cesspool.

533.

533.

‘‘එතස්මිං පාදානි පතිට්ඨපෙත්වා, මයඤ්ච අඤ්ඤෙ ච අතික්කමිම්හා;

යානං ඉදං අබ්භුතං දස්සනෙය්‍යං, තස්සෙව කම්මස්ස අයං විපාකොති.

"Having placed our feet upon it, both I and others crossed over. This wondrous and fair-to-see vehicle is the result of that very deed."

534.

534.

‘‘වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසති, ගන්ධො ච තෙ සබ්බදිසා පවායති;

යක්ඛිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො, නග්ගො චාසි කිස්ස අයං විපාකොති.

"Your complexion illuminates all directions, and your fragrance wafts in all directions; you have attained the psychic power of a yakkha and are of great might, yet you are naked. Of what deed is this the result?"

535.

535.

‘‘අක්කොධනො නිච්චපසන්නචිත්තො, සණ්හාහි වාචාහි ජනං උපෙමි;

තස්සෙව කම්මස්ස අයං විපාකො, දිබ්බො මෙ වණ්ණො සතතං පභාසති.

"Not given to anger, with a mind ever serene, I approach people with gentle speech. This is the result of that very deed: my divine complexion constantly shines forth.

536.

536.

‘‘යසඤ්ච කිත්තිඤ්ච ධම්මෙ ඨිතානං, දිස්වාන මන්තෙමි පසන්නචිත්තො;

තස්සෙව කම්මස්ස අයං විපාකො, දිබ්බො මෙ ගන්ධො සතතං පවායති.

"Seeing the fame and renown of those established in the Dhamma, I reflect with a confident mind. This is the result of that very deed: a divine fragrance constantly wafts from me.

537.

537.

‘‘සහායානං [Pg.209] තිත්ථස්මිං න්හායන්තානං, ථලෙ ගහෙත්වා නිදහිස්ස දුස්සං;

ඛිඩ්ඩත්ථිකො නො ච පදුට්ඨචිත්තො, තෙනම්හි නග්ගො කසිරා ච වුත්තීති.

"While my companions were bathing at a ford, I took their clothes from the bank and hid them. I did this for the sake of play, not with a mind of ill will. For that reason, I am naked and my existence is wretched."

538.

538.

‘‘යො කීළමානො පකරොති පාපං, තස්සෙදිසං කම්මවිපාකමාහු;

අකීළමානො පන යො කරොති, කිං තස්ස කම්මස්ස විපාකමාහූති.

"They say that for one who commits an evil deed while playing, such is the result of his kamma. But for one who does so not in play, what do they say is the result of his kamma?"

539.

539.

‘‘යෙ දුට්ඨසඞ්කප්පමනා මනුස්සා, කායෙන වාචාය ච සංකිලිට්ඨා;

කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, අසංසයං තෙ නිරයං උපෙන්ති.

"Those humans whose minds are of corrupt intention, who are defiled in body and speech—at the breaking up of the body, in the life to come, they without a doubt go to hell."

540.

540.

‘‘අපරෙ පන සුගතිමාසමානා, දානෙ රතා සඞ්ගහිතත්තභාවා;

කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, අසංසයං තෙ සුගතිං උපෙන්තී’’ති. –

“But others, aspiring to a happy destination, delighting in giving, with their selves well-controlled—upon the breakup of the body, after death, they undoubtedly go to a happy destination.”

තෙසං උභින්නං වචනපටිවචනගාථා හොන්ති.

These were the verses of speech and counter-speech between the two.

530. තත්ථ සච්චප්පටිඤ්ඤා තව මෙසා හොතූති ‘‘සබ්බම්පි තාහං අභිසද්දහෙය්‍ය’’න්ති තව එසා පටිඤ්ඤා මය්හං සච්චං හොතු. සුත්වාන ධම්මං ලභ සුප්පසාදන්ති මයා වුච්චමානං ධම්මං සුත්වා සුන්දරං පසාදං ලභස්සු. අඤ්ඤත්ථිකොති ආජානනත්ථිකො. යථා පජානන්ති යථා අඤ්ඤොපි පජානන්තො, ‘‘යථාපි ඤාත’’න්ති වා මයා යථා ඤාතන්ති අත්ථො.

530. Therein, 'Let this your promise of truth be mine' means 'I will believe all of it'—let your declaration be true for me. 'Having heard the Dhamma, gain excellent confidence' means having heard the Dhamma I speak, may you gain beautiful confidence. 'One who seeks knowledge' means one who desires to know. 'As they understand' means as another also understands, or 'as is known,' meaning 'as is known by me.'

531. කිස්සෙතං කම්මස්ස අයං විපාකොති කිස්සෙතං කිස්ස නාම එතං, කිස්ස කම්මස්ස අයං විපාකො. එතන්ති වා නිපාතමත්තං, කිස්ස කම්මස්සාති යොජනා. ‘‘කිස්ස තෙ’’ති ච කෙචි පඨන්ති.

531. “Of what deed is this the result?” means “What is this? What indeed is this? Of what deed is this the result?” Alternatively, 'this' is merely a particle; the connection is 'of what deed?' And some read 'of what deed of yours?'

532-33. චික්ඛල්ලමග්ගෙති [Pg.210] චික්ඛල්ලවති පථම්හි. නරකන්ති ආවාටං. එකාහන්ති එකං අහං. නරකස්මිං නික්ඛිපින්ති යථා කද්දමො න අක්කමීයති, එවං තස්මිං චික්ඛල්ලාවාටෙ ඨපෙසිං. තස්සාති තස්ස ගොසීසෙන සෙතුකරණස්ස.

532-33. 'On a muddy road' means in the muddy path. 'A pit' means a hole. 'One day' means a single day. 'Placed in the pit' means: I placed it in that muddy pit so that the mud would not be stepped on. 'Of that' refers to that act of making a bridge with gosīsa sandalwood.

536-7. ධම්මෙ ඨිතානන්ති ධම්මචාරීනං සමචාරීනං. මන්තෙමීති කථෙමි කිත්තයාමි. ඛිඩ්ඩත්ථිකොති හසාධිප්පායො. නො ච පදුට්ඨචිත්තොති දුස්සසාමිකෙ න දූසිතචිත්තො, න අවහරණාධිප්පායො නාපි විනාසාධිප්පායොති අත්ථො.

536-7. 'Of those established in the Dhamma' means of those who practice the Dhamma, those who live evenly. 'I speak' means I relate, I commend. 'Seeking amusement' means with the intention to jest. 'Not with a corrupt mind' means not with a mind corrupted toward the owner of the cloth, not with the intention to misappropriate nor with the intention to destroy—this is the meaning.

538. අකීළමානොති අඛිඩ්ඩාධිප්පායො, ලොභාදීහි දූසිතචිත්තො. කිං තස්ස කම්මස්ස විපාකමාහූති තස්ස තථා කතස්ස පාපකම්මස්ස කීව කටුකං දුක්ඛවිපාකං පණ්ඩිතා ආහු.

538. “Not playing” means not with the intention to play, but with a mind corrupted by greed and other defilements. “What result of that deed do they declare?” means what bitter, painful result do the wise declare for that evil deed thus done?

539-40. දුට්ඨසඞ්කප්පමනාති කාමසඞ්කප්පාදිවසෙන දූසිතමනොවිතක්කා, එතෙන මනොදුච්චරිතමාහ. කායෙන වාචාය ච සංකිලිට්ඨාති පාණාතිපාතාදිවසෙන කායවාචාහි මලිනා. ආසමානාති ආසීසමානා පත්ථයමානා.

539-40. 'With a mind of corrupt intentions' means with mind and thoughts defiled by way of sensual intentions and so on; by this, wrong conduct of mind is stated. 'Defiled in body and speech' means stained in body and speech through actions like killing living beings and so on. 'Aspiring' means wishing, yearning.

එවං පෙතෙන සඞ්ඛෙපෙනෙව කම්මඵලෙසු විභජිත්වා දස්සිතෙසු තං අසද්දහන්තො රාජා –

Thus, when the results of actions had been explained and distinguished in brief by the ghost, the king, not believing it, said:

541.

541.

‘‘තං කින්ති ජානෙය්‍යමහං අවෙච්ච, කල්‍යාණපාපස්ස අයං විපාකො;

කිං වාහං දිස්වා අභිසද්දහෙය්‍යං, කො වාපි මං සද්දහාපෙය්‍ය එත’’න්ති. –

“How can I know for certain that this is the result of good and evil? What should I see to fully believe, and who could convince me of this?”

ගාථමාහ. තත්ථ තං කින්ති ජානෙය්‍යමහං අවෙච්චාති යොයං තයා ‘‘යෙ දුට්ඨසඞ්කප්පමනා මනුස්සා, කායෙන වාචාය ච සංකිලිට්ඨා’’තිආදිනා. ‘‘අපරෙ පන සුගතිමාසමානා’’තිආදිනා ච කල්‍යාණස්ස පාපස්ස ච කම්මස්ස විපාකො විභජිත්වා වුත්තො, තං කින්ති කෙන කාරණෙන අහං අවෙච්ච [Pg.211] අපරපච්චයභාවෙන සද්දහෙය්‍යං. කිං වාහං දිස්වා අභිසද්දහෙය්‍යන්ති කීදිසං වා පනාහං පච්චක්ඛභූතං නිදස්සනං දිස්වා පටිසද්දහෙය්‍යං. කො වාපි මං සද්දහාපෙය්‍ය එතන්ති කො වා විඤ්ඤූ පුරිසො පණ්ඩිතො එතමත්ථං මං සද්දහාපෙය්‍ය, තං කථෙහීති අත්ථො.

He spoke a verse. Therein, 'How can I know that for certain?' refers to this: that which was stated by you, 'Those humans whose minds are corrupted by intentions, defiled in body and speech,' and so on, and 'But others, aspiring to a happy destination,' and so on—where the result of good and bad deeds is explained and distinguished—by what reason should I believe this with certainty, not relying on another? 'Or what should I see to fully believe?' means what sort of directly perceived example should I see to place my trust in it? 'And who could convince me of this?' means what wise and learned person could make me believe this matter? Explain that—this is the meaning.

තං සුත්වා පෙතො කාරණෙන තමත්ථං තස්ස පකාසෙන්තො –

Having heard that, the ghost, explaining that matter to him with reason, said:

542.

542.

‘‘දිස්වා ච සුත්වා අභිසද්දහස්සු, කල්‍යාණපාපස්ස අයං විපාකො;

කල්‍යාණපාපෙ උභයෙ අසන්තෙ, සියා නු සත්තා සුගතා දුග්ගතා වා.

“Having seen and heard, you should have full confidence that this is the result of good and bad. If both good and bad were non-existent, would beings be well-faring or ill-faring?

543.

543.

‘‘නො චෙත්ථ කම්මානි කරෙය්‍යුං මච්චා, කල්‍යාණපාපානි මනුස්සලොකෙ;

නාහෙසුං සත්තා සුගතා දුග්ගතා වා, හීනා පණීතා ච මනුස්සලොකෙ.

“If mortals did not perform deeds, good and bad, in this human world, there would be no beings well-faring or ill-faring, nor inferior and superior in the human world.

544.

544.

‘‘යස්මා ච කම්මානි කරොන්ති මච්චා, කල්‍යාණපාපානි මනුස්සලොකෙ;

තස්මා හි සත්තා සුගතා දුග්ගතා වා, හීනා පණීතා ච මනුස්සලොකෙ.

“And because mortals perform deeds, good and bad, in this human world, therefore there are beings well-faring and ill-faring, and inferior and superior in the human world.

545.

545.

‘‘ද්වයජ්ජ කම්මානං විපාකමාහු, සුඛස්ස දුක්ඛස්ස ච වෙදනීයං;

තා දෙවතායො පරිචාරයන්ති, පච්චෙන්ති බාලා ද්වයතං අපස්සිනො’’ති. –

“They speak today of the twofold result of actions, to be experienced as pleasure and pain; deities attend upon the meritorious, while fools, not seeing the duality, are tormented.”

ගාථා අභාසි.

He spoke these verses.

542. තත්ථ දිස්වා චාති පච්චක්ඛතො දිස්වාපි. සුත්වාති ධම්මං සුත්වා තදනුසාරෙන නයං නෙන්තො අනුමිනන්තො. කල්‍යාණපාපස්සාති කුසලස්ස අකුසලස්ස ච කම්මස්ස අයං සුඛො අයං දුක්ඛො ච විපාකොති අභිසද්දහස්සු. උභයෙ අසන්තෙති කල්‍යාණෙ පාපෙ චාති දුවිධෙ කම්මෙ අවිජ්ජමානෙ. සියා නු සත්තා සුගතා දුග්ගතා වාති ‘‘ඉමෙ සත්තා [Pg.212] සුගතිං ගතා දුග්ගතිං ගතා වා, සුගතියං වා අඩ්ඪා දුග්ගතියං දලිද්දා වා’’ති අයමත්ථො කිං නු සියා කථං සම්භවෙය්‍යාති අත්ථො.

542. Here, 'having seen' means also seeing directly. 'Having heard' means hearing the Dhamma, then inferring and deducing a principle accordingly. 'Of good and bad' means you should firmly believe, 'This is the pleasant result of wholesome kamma, and this is the painful result of unwholesome kamma.' 'If both were non-existent' refers to the two kinds of kamma, good and evil, not being present. 'Would beings be well-faring or ill-faring?' means: 'These beings have gone to a good destination or a bad destination, or are they rich in a good destination or poor in a bad destination?'—how could this be? How could this happen? This is the meaning.

543-4. ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං ‘‘නො චෙත්ථ කම්මානී’’ති ච ‘‘යස්මා ච කම්මානී’’ති ච ගාථාද්වයෙන බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච විභාවෙති. තත්ථ හීනා පණීතාති කුලරූපාරොග්‍යපරිවාරාදීහි හීනා උළාරා ච.

543-4. Now, the aforesaid meaning is explained in two verses, 'If mortals did not perform deeds' and 'And because mortals perform deeds,' through negation and affirmation respectively. Here, 'inferior and superior' means those who are inferior and excellent in terms of family, beauty, health, retinue, and so on.

545. ද්වයජ්ජ කම්මානං විපාකමාහූති ද්වයං දුවිධං අජ්ජ ඉදානි කම්මානං සුචරිතදුච්චරිතානං විපාකං වදන්ති කථෙන්ති. කිං තන්ති ආහ ‘‘සුඛස්ස දුක්ඛස්ස ච වෙදනීය’’න්ති, ඉට්ඨස්ස ච අනිට්ඨස්ස ච අනුභවනයොග්ගං. තා දෙවතායො පරිචාරයන්තීති යෙ උක්කංසවසෙන සුඛවෙදනීයං විපාකං පටිලභන්ති, තෙ දෙවලොකෙ තා දෙවතා හුත්වා දිබ්බසුඛසමප්පිතා ඉන්ද්‍රියානි පරිචාරෙන්ති. පච්චෙන්ති බාලා ද්වයතං අපස්සිනොති යෙ බාලා කම්මඤ්ච කම්මඵලඤ්චාති ද්වයං අපස්සන්තා අසද්දහන්තා, තෙ පාපප්පසුතා දුක්ඛවෙදනීයං විපාකං අනුභවන්තා නිරයාදීසු කම්මුනා පච්චෙන්ති දුක්ඛං පාපුණන්ති.

545. “They speak today of the twofold result of actions” means they speak of the twofold, that is, two kinds of, result of good and bad conduct, now, at present. What is that? It is said, “to be experienced as pleasure and pain”—that which is fit to be experienced as desirable and undesirable. “Deities attend upon the meritorious” means those who, because of their excellence, obtain the result to be experienced as pleasure; they, having become deities in the deva world and being endowed with divine happiness, attend upon their senses. “Fools, not seeing the duality, are tormented” means those fools who do not see or believe in the duality of action and its result; being inclined toward evil, they experience the painful result and are tormented by their kamma in hell and other realms, thus attaining suffering.

එවං කම්මඵලං සද්දහන්තො පන ත්වං කස්මා එවරූපං දුක්ඛං පච්චනුභවසීති අනුයොගං සන්ධාය –

With reference to the question, 'Since you believe thus in the fruit of kamma, why then do you experience such suffering?'—

546.

546.

‘‘න මත්ථි කම්මානි සයංකතානි, දත්වාපි මෙ නත්ථි යො ආදිසෙය්‍ය;

අච්ඡාදනං සයනමථන්නපානං, තෙනම්හි නග්ගො කසිරා ච වුත්තී’’ති. –

“There are no deeds done by myself, nor is there anyone who, having given, would dedicate it to me; I lack clothing, bedding, food, and drink—therefore I am naked and my livelihood is wretched.”

ගාථමාහ. තත්ථ න මත්ථි කම්මානි සයංකතානීති යස්මා සයං අත්තනා පුබ්බෙ කතානි පුඤ්ඤකම්මානි මම නත්ථි න විජ්ජන්ති, යෙහි ඉදානි අච්ඡාදනාදීනි ලභෙය්‍යං. දත්වාපි මෙ නත්ථි යො ආදිසෙය්‍යාති යො සමණබ්‍රාහ්මණානං දානං දත්වා ‘‘අසුකස්ස පෙතස්ස හොතූ’’ති මෙ ආදිසෙය්‍ය උද්දිසෙය්‍ය, සො නත්ථි. තෙනම්හි නග්ගො කසිරා ච වුත්තීති තෙන දුවිධෙනාපි කාරණෙන ඉදානි නග්ගො නිච්චොළො අම්හි, කසිරා දුක්ඛා ච වුත්ති ජීවිකා හොතීති.

He spoke a verse. Therein, 'There are no deeds done by myself' means: because there are no meritorious deeds previously done by myself, by which I might now obtain clothing and so forth. 'Nor is there anyone who, having given, would dedicate it to me' means: there is no one who, having given a gift to ascetics and brahmins, would dedicate it to me, saying, 'May this be for such-and-such a departed one.' 'Therefore I am naked and my livelihood is wretched' means: for both these reasons, I am now naked and without robes, and my livelihood is wretched and painful.

තං [Pg.213] සුත්වා රාජා තස්ස අච්ඡාදනාදිලාභං ආකඞ්ඛන්තො –

Hearing this, the king, desiring for him the gain of clothing and so on, said:

547.

547.

‘‘සියා නු ඛො කාරණං කිඤ්චි යක්ඛ, අච්ඡාදනං යෙන තුවං ලභෙථ;

ආචික්ඛ මෙ ත්වං යදත්ථි හෙතු, සද්ධායිකං හෙතුවචො සුණොමා’’ති. –

“Might there be some reason, O spirit, by which you could obtain clothing? Tell me the cause, if there is one; let us hear the causal word that inspires faith.”

ගාථමාහ. තත්ථ යෙනාති යෙන කාරණෙන ත්වං අච්ඡාදනං ලභෙථ ලභෙය්‍යාසි, කිඤ්චි තං කාරණං සියා නු ඛො භවෙය්‍ය නු ඛොති අත්ථො. යදත්ථීති යදි අත්ථි.

He spoke a verse. Therein, 'by which' means 'by what cause you might obtain clothing'. 'Might there be some reason?' means 'Might it exist? Would it be?' This is the meaning. 'If there is' means 'if it exists'.

අථස්ස පෙතො තං කාරණං ආචික්ඛන්තො –

Then the ghost, explaining the reason to him, said:

548.

548.

‘‘කප්පිතකො නාම ඉධත්ථි භික්ඛු, ඣායී සුසීලො අරහා විමුත්තො;

ගුත්තින්ද්‍රියො සංවුතපාතිමොක්ඛො, සීතිභූතො උත්තමදිට්ඨිපත්තො.

“Here there is a monk named Kappitaka, a meditator, virtuous, an arahant, liberated; guarded in his senses, restrained by the Pātimokkha, become cool, having attained the highest view.”

549.

549.

‘‘සඛිලො වදඤ්ඤූ සුවචො සුමුඛො, ස්වාගමො සුප්පටිමුත්තකො ච;

පුඤ්ඤස්ස ඛෙත්තං අරණවිහාරී, දෙවමනුස්සානඤ්ච දක්ඛිණෙය්‍යො.

“Kind, generous, easy to speak to, pleasant-faced, of good arrival, and well-released; a field of merit, dwelling in peace, worthy of offerings from gods and humans.”

550.

550.

‘‘සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො, මුත්තො විසල්ලො අමමො අවඞ්කො;

නිරූපධී සබ්බපපඤ්චඛීණො, තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තො ජුතිමා.

“The peaceful one is smokeless, untroubled, without longing, freed, without darts, without possessiveness, without crookedness; without substrate, with all proliferation extinguished, having attained the threefold knowledge, radiant.”

551.

551.

‘‘අප්පඤ්ඤාතො දිස්වාපි න ච සුජානො, මුනීති නං වජ්ජිසු වොහරන්ති;

ජානන්ති තං යක්ඛභූතා අනෙජං, කල්‍යාණධම්මං විචරන්තං ලොකෙ.

“Though seen, he is little known and not easily understood; they speak of him, saying, ‘He is a sage.’ But the spirit-beings know him, the one freed from craving, wandering in the world with wholesome qualities.”

552.

552.

‘‘තස්ස [Pg.214] තුවං එකයුගං දුවෙ වා, මමුද්දිසිත්වාන සචෙ දදෙථ;

පටිග්ගහීතානි ච තානි අස්සු, මමඤ්ච පස්සෙථ සන්නද්ධදුස්ස’’න්ති. –

“If you were to give him one pair of garments or two, having designated them for me, and if those were accepted, then you might see me clad in robes.”

ගාථා අභාසි.

He spoke these verses.

548. තත්ථ කප්පිතතො නාමාති ජටිලසහස්සස්ස අබ්භන්තරෙ ආයස්මතො උපාලිත්ථෙරස්ස උපජ්ඣායං සන්ධාය වදති. ඉධාති ඉමිස්සා වෙසාලියා සමීපෙ. ඣායීති අග්ගඵලඣානෙන ඣායී. සීතිභූතොති සබ්බකිලෙසදරථපරිළාහවූපසමෙන සීතිභාවප්පත්තො. උත්තමදිට්ඨිපත්තොති උත්තමං අග්ගඵලං සම්මාදිට්ඨිං පත්තො.

548. Here, ‘named Kappitaka’ means he speaks with reference to the preceptor of the Venerable Upāli Thera among the thousand matted-hair ascetics. ‘Here’ means near this Vesālī. ‘A meditator’ means meditative with the absorption of the highest fruit. ‘Become cool’ means one who has attained coolness through the subsiding of all defilements, distress, and burning. ‘Having attained the highest view’ means one who has attained the supreme right view, which is the highest fruit.

549. සඛිලොති මුදු. සුවචොති සුබ්බචො. ස්වාගමොති සුට්ඨු ආගතාගමො. සුප්පටිමුත්තකොති සුට්ඨු පටිමුත්තකවාචො, මුත්තභාණීති අත්ථො. අරණවිහාරීති මෙත්තාවිහාරී.

549. ‘Kind’ means gentle. ‘Easy to speak to’ means of pleasant speech. ‘Of good arrival’ means one whose coming and going is good. ‘Well-released’ means one whose speech is well-released, that is, a speaker of liberated words. ‘Dwelling in peace’ means one who dwells in loving-kindness.

550. සන්තොති උපසන්තකිලෙසො. විධූමොති විගතමිච්ඡාවිතක්කධූමො. අනීඝොති නිද්දුක්ඛො. නිරාසොති නිත්තණ්හො. මුත්තොති සබ්බභවෙහි විමුත්තො. විසල්ලොති වීතරාගාදිසල්ලො. අමමොති මමංකාරවිරහිතො. අවඞ්කොති කායවඞ්කාදිවඞ්කවිරහිතො. නිරූපධීති කිලෙසාභිසඞ්ඛාරාදිඋපධිප්පහායී. සබ්බපපඤ්චඛීණොති පරික්ඛීණතණ්හාදිපපඤ්චො. ජුතිමාති අනුත්තරාය ඤාණජුතියා ජුතිමා. අප්පඤ්ඤාතොති පරමප්පිච්ඡතාය පටිච්ඡන්නගුණතාය ච න පාකටො.

550. ‘The peaceful one’ means having calmed the defilements. ‘Smokeless’ means rid of the smoke of wrong thoughts. ‘Untroubled’ means without suffering. ‘Without longing’ means without craving. ‘Freed’ means freed from all states of becoming. ‘Without darts’ means rid of the darts of lust and so on. ‘Without possessiveness’ means devoid of the notion ‘mine.’ ‘Without crookedness’ means free from bodily crookedness and so on. ‘Without substrate’ means having abandoned the substrates of defilements, formations, and so on. ‘With all proliferation extinguished’ means with craving and other proliferations extinguished. ‘Radiant’ means endowed with the supreme radiance of knowledge. ‘Little known’ means not manifest due to extreme modesty and the concealment of his qualities.

551. දිස්වාපි න ච සුජානොති ගම්භීරභාවෙන දිස්වාපි ‘‘එවංසීලො, එවංධම්මො, එවංපඤ්ඤො’’ති න සුවිඤ්ඤෙය්‍යො. ජානන්ති තං යක්ඛභූතා අනෙජන්ති යක්ඛභූතා ච අනෙජං නිත්තණ්හං ‘‘අරහා’’ති තං ජානන්ති. කල්‍යාණධම්මන්ති සුන්දරසීලාදිගුණං.

551. ‘Even when seen, he is not easily known’ means that due to his profound nature, even when seen, he is not easily understood as ‘of such virtue, of such qualities, of such wisdom.’ ‘The spirit-beings know him, the one freed from craving’ means that the spirit-beings know him, the one freed from craving, as an Arahant. ‘With wholesome qualities’ means possessing excellent qualities such as virtue and so forth.

552. තස්සාති තස්ස කප්පිතකමහාථෙරස්ස. එකයුගන්ති එකං වත්ථයුගං. දුවෙ වාති ද්වෙ වා වත්ථයුගානි. මමුද්දිසිත්වානාති මමං උද්දිසිත්වා. පටිග්ගහීතානි ච තානි අස්සූති තානි වත්ථයුගානි තෙන පටිග්ගහිතානි ච අස්සු [Pg.215] භවෙය්‍යුං. සන්නද්ධදුස්සන්ති දුස්සෙන කතසන්නාහං, ලද්ධවත්ථං නිවත්ථපාරුතදුස්සන්ති අත්ථො.

552. ‘To him’ refers to that great elder Kappitaka. ‘One pair’ means one pair of cloths. ‘Or two’ means or two pairs of cloths. ‘Having designated them for me’ means having designated me. ‘And if those were accepted’ means may those pairs of cloths be accepted by him. ‘Clad in robes’ means equipped with cloth; the meaning is ‘having received cloth, a worn and draped robe.’

තතො රාජා –

Then the king said:

553.

553.

‘‘කස්මිං පදෙසෙ සමණං වසන්තං, ගන්ත්වාන පස්සෙමු මයං ඉදානි;

යො මජ්ජ කඞ්ඛං විචිකිච්ඡිතඤ්ච, දිට්ඨීවිසූකානි විනොදයෙය්‍යා’’ති. –

“In which region does the ascetic dwell, that we may go and see him now? May he dispel my doubt and uncertainty today, and the distortions of views.”

ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පුච්ඡි. තත්ථ කස්මිං පදෙසෙති කතරස්මිං පදෙසෙ. යො මජ්ජාති යො අජ්ජ, ම-කාරො පදසන්ධිකරො.

He asked about the dwelling place of the Elder. Here, ‘in which region’ means ‘in what region.’ ‘My… today’ means ‘today,’ the letter ‘ma’ being a euphonic connector.

තතො පෙතො –

Then the departed one said:

554.

554.

‘‘එසො නිසින්නො කපිනච්චනායං, පරිවාරිතො දෙවතාහි බහූහි;

ධම්මිං කථං භාසති සච්චනාමො, සකස්මිමාචෙරකෙ අප්පමත්තො’’ති. –

“There he sits in the Monkey’s Dancing-ground, surrounded by many deities; true to his name, he speaks the Dhamma, diligent in his own hermitage.”

ගාථමාහ. තත්ථ කපිනච්චනායන්ති කපීනං වානරානං නච්චනෙන ‘‘කපිනච්චනා’’ති ලද්ධවොහාරෙ පදෙසෙ. සච්චනාමොති ඣායී සුසීලො අරහා විමුත්තොතිආදීහි ගුණනාමෙහි යාථාවනාමො අවිපරීතනාමො.

He spoke a verse. Here, ‘in the Monkey’s Dancing-ground’ refers to a place with the established name ‘Monkey’s Dancing-ground’ due to the dancing of monkeys, that is, apes. ‘True to his name’ means his name accurately reflects his qualities, an undistorted name, through qualities like ‘a meditator,’ ‘virtuous,’ ‘an Arahant,’ ‘liberated,’ and so on.

එවං පෙතෙන වුත්තෙ රාජා තාවදෙව ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො –

When the departed one had spoken thus, the king immediately wanted to go to the Elder:

555.

555.

‘‘තථාහං කස්සාමි ගන්ත්වා ඉදානි, අච්ඡාදයිස්සං සමණං යුගෙන;

පටිග්ගහීතානි ච තානි අස්සු, තුවඤ්ච පස්සෙමු සන්නද්ධදුස්ස’’න්ති. –

“Thus I will act. Going now, I will clothe the ascetic with a pair of garments; may those gifts be accepted, and may we see you clad in robes.”

ගාථමාහ. තත්ථ කස්සාමීති කරිස්සාමි.

He spoke a verse. Here, ‘I will act’ means ‘I will do.’

අථ පෙතො ‘‘දෙවතානං ථෙරො ධම්මං දෙසෙති, තස්මා නායං උපසඞ්කමනකාලො’’ති දස්සෙන්තො –

Then the departed one, indicating that this was not the time to approach because the Elder was teaching the Dhamma to the deities, said:

556.

556.

‘‘මා [Pg.216] අක්ඛණෙ පබ්බජිතං උපාගමි, සාධු වො ලිච්ඡවි නෙස ධම්මො;

තතො ච කාලෙ උපසඞ්කමිත්වා, තත්ථෙව පස්සාහි රහො නිසින්න’’න්ති. –

“Do not approach the renunciant at the wrong time. Indeed, O Licchavi, this is not your practice. But approaching at the proper time, there you will see him seated in seclusion.”

ගාථමාහ. තත්ථ සාධූති ආයාචනෙ නිපාතො. වො ලිච්ඡවි නෙස ධම්මොති, ලිච්ඡවිරාජ, තුම්හාකං රාජූනං එස ධම්මො න හොති, යං අකාලෙ උපසඞ්කමනං. තත්ථෙවාති තස්මිංයෙව ඨානෙ.

He spoke a verse. Here, ‘indeed’ is a particle used for entreaty. ‘O Licchavi, this is not your practice’ means, ‘O Licchavi king, this is not the practice of you kings, this approaching at an improper time.’ ‘There’ means in that very place.

එවං පෙතෙන වුත්තෙ රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා අත්තනො නිවෙසනමෙව ගන්ත්වා පුන යුත්තපත්තකාලෙ අට්ඨ වත්ථුයුගානි ගාහාපෙත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසින්නො පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘ඉමානි, භන්තෙ, අට්ඨ වත්ථයුගානි පටිග්ගණ්හා’’ති ආහ. තං සුත්වා ථෙරො කථාසමුට්ඨාපනත්ථං ‘‘මහාරාජ, පුබ්බෙ ත්වං අදානසීලො සමණබ්‍රාහ්මණානං විහෙඨනජාතිකොව කථං පණීතානි වත්ථානි දාතුකාමො ජාතො’’ති ආහ. තං සුත්වා රාජා තස්ස කාරණං ආචික්ඛන්තො පෙතෙන සමාගමං, තෙන ච අත්තනා ච කථිතං සබ්බං ථෙරස්ස ආරොචෙත්වා වත්ථානි දත්වා පෙතස්ස උද්දිසි. තෙන පෙතො දිබ්බවත්ථධරො අලඞ්කතපටියත්තො අස්සාරුළ්හො ථෙරස්ස ච රඤ්ඤො ච පුරතො පාතුභවි. තං දිස්වා රාජා අත්තමනො පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො ‘‘පච්චක්ඛතො වත මයා කම්මඵලං දිට්ඨං, න දානාහං පාපං කරිස්සාමි, පුඤ්ඤමෙව කරිස්සාමී’’ති වත්වා තෙන පෙතෙන සක්ඛිං අකාසි. සො ච පෙතො ‘‘සචෙ, ත්වං ලිච්ඡවිරාජ, ඉතො පට්ඨාය අධම්මං පහාය ධම්මං චරසි, එවාහං තව සක්ඛිං කරිස්සාමි, සන්තිකඤ්ච තෙ ආගමිස්සාමි, සූලාවුතඤ්ච පුරිසං සීඝං සූලතො මොචෙහි, එවං සො ජීවිතං ලභිත්වා ධම්මං චරන්තො දුක්ඛතො මුච්චිස්සති, ථෙරඤ්ච කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුණන්තො පුඤ්ඤානි කරොහී’’ති වත්වා ගතො.

When the departed one had spoken thus, the king said, “Very well,” and accepted his words. He then returned to his own dwelling. At an appropriate time, he had eight pairs of cloth obtained and approached the Elder. Sitting to one side, he exchanged courtesies and said, “Venerable sir, please accept these eight pairs of cloth.” Hearing this, the Elder, to initiate a conversation, said, “Great king, previously you were not of a giving nature, and were inclined to harass ascetics and brahmins. How is it that you now wish to offer fine cloth?” Hearing this, the king explained the reason, recounting his encounter with the departed one and all that had been said between them. He then offered the cloth, dedicating it to the departed one. At that moment, the departed one appeared before the Elder and the king, adorned in divine garments, splendidly arrayed, and mounted on a horse. Seeing him, the king was delighted, overjoyed, and filled with happiness and joy. He exclaimed, “Indeed, I have directly seen the fruit of kamma! From now on, I will not do evil—I will only do good!” And he made the departed one his witness. The departed one then said, “Licchavi king, if from now on you abandon unrighteousness and practice righteousness, I will be your witness. I will also come near you. Quickly release the man impaled on the stake. Thus, having regained his life, he will practice righteousness and be freed from suffering. Also, visit the Elder from time to time, listen to the Dhamma, and make merit.” Having said this, he departed.

අථ රාජා ථෙරං වන්දිත්වා නගරං පවිසිත්වා සීඝං සීඝං ලිච්ඡවිපරිසං සන්නිපාතෙත්වා තෙ අනුජානාපෙත්වා තං පුරිසං සූලතො මොචෙත්වා ‘‘ඉමං අරොගං කරොථා’’ති තිකිච්ඡකෙ ආණාපෙසි. ථෙරඤ්ච උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, නිරයගාමිකම්මං කත්වා ඨිතස්ස නිරයතො මුත්තී’’ති. සියා, මහාරාජ, සචෙ උළාරං පුඤ්ඤං කරොති, මුච්චතීති [Pg.217] වත්වා ථෙරො රාජානං සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙසි. සො තත්ථ පතිට්ඨිතො ථෙරස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සොතාපන්නො අහොසි, සූලාවුතො පන පුරිසො අරොගො හුත්වා සංවෙගජාතො භික්ඛූසු පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තමත්ථං දස්සෙන්තා සඞ්ගීතිකාරා –

Then the king, having paid homage to the Elder, entered the city, quickly assembled the Licchavi assembly, and having obtained their consent, had that man released from the stake. He ordered the physicians, “Make him well.” Approaching the Elder, he asked, “Venerable sir, is there any possibility for one who has committed a deed leading to hell to be freed from hell?” “There is a possibility, great king; if one performs abundant merit, one may be freed,” the Elder replied. Having spoken thus, the Elder established the king in the refuges and the precepts. Established there, the king, abiding by the Elder's advice, became a stream-enterer. The man who had been impaled, having recovered, was stirred with a sense of urgency, went forth among the monks, and not long after attained Arahantship. To show this meaning, the compilers of the Canon said:

557.

557.

‘‘තථාති වත්වා අගමාසි තත්ථ, පරිවාරිතො දාසගණෙන ලිච්ඡවි;

සො තං නගරං උපසඞ්කමිත්වා, වාසූපගච්ඡිත්ථ සකෙ නිවෙසනෙ.

'So be it,' he said, and that Licchavi, surrounded by a retinue of servants, went there. Having approached that city, he took up residence in his own dwelling.

558.

558.

‘‘තතො ච කාලෙ ගිහිකිච්චානි කත්වා,න්හත්වා පිවිත්වා ච ඛණං ලභිත්වා;

විචෙය්‍ය පෙළාතො ච යුගානි අට්ඨ,ගාහාපයී දාසගණෙන ලිච්ඡවි.

Then, having completed his household duties, having bathed and drunk, and having found a moment of leisure, that Licchavi selected eight pairs of garments from a chest and had them carried by his retinue of servants.

559.

559.

‘‘සො තං පදෙසං උපසඞ්කමිත්වා, තං අද්දස සමණං සන්තචිත්තං;

පටික්කන්තං ගොචරතො නිවත්තං, සීතිභූතං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං.

He approached that place and saw that ascetic with a peaceful mind, withdrawn, returned from his alms-round, cooled, sitting at the foot of a tree.

560.

560.

‘‘තමෙනමවොච උපසඞ්කමිත්වා, අප්පාබාධං ඵාසුවිහාරඤ්ච පුච්ඡි;

වෙසාලියං ලිච්ඡවිහං භදන්තෙ, ජානන්ති මං ලිච්ඡවි අම්බසක්කරො.

Approaching him, he inquired about his freedom from illness and his comfortable abiding. 'Venerable sir, I am a Licchavi in Vesālī; the Licchavis know me as Ambasakkhara.'

561.

561.

‘‘ඉමානි මෙ අට්ඨ යුගා සුභානි, පටිග්ගණ්හ භන්තෙ පදදාමි තුය්හං;

තෙනෙව අත්ථෙන ඉධාගතොස්මි, යථා අහං අත්තමනො භවෙය්‍යන්ති.

‘These are my eight fine pairs of garments—accept them, venerable sir, I give them to you. It is for this very purpose that I have come here, so that I might be joyful.’

562.

562.

‘‘දූරතොව සමණා බ්‍රාහ්මණා ච, නිවෙසනං තෙ පරිවජ්ජයන්ති;

පත්තානි භිජ්ජන්ති ච තෙ නිවෙසනෙ, සඞ්ඝාටියො චාපි විදාලයන්ති.

‘From afar, ascetics and brahmins shun your dwelling. Bowls are broken in your house, and outer robes are also torn apart.’

563.

563.

‘‘අථාපරෙ [Pg.218] පාදකුඨාරිකාහි, අවංසිරා සමණා පාතයන්ති;

එතාදිසං පබ්බජිතා විහෙසං, තයා කතං සමණා පාපුණන්ති.

‘Then others, with kicks, fell ascetics headfirst; such is the torment that renunciants receive, done by you.’

564.

564.

‘‘තිණෙන තෙලම්පි න ත්වං අදාසි, මූළ්හස්ස මග්ගම්පි න පාවදාසි;

අන්ධස්ස දණ්ඩං සයමාදියාසි, එතාදිසො කදරියො අසංවුතො තුවං;

අථ ත්වං කෙන වණ්ණෙන කිමෙව දිස්වා, අම්හෙහි සහ සංවිභාගං කරොසීති.

‘You gave not even a blade of grass with oil, nor did you point out the path to the bewildered. You yourself took the blind man’s staff—such a miser, so unrestrained are you! For what reason, then, having seen what, do you share with us?’

565.

565.

‘‘පච්චෙමි භන්තෙ යං ත්වං වදෙසි, විහෙසයිං සමණෙ බ්‍රාහ්මණෙ ච;

ඛිඩ්ඩත්ථිකො නො ච පදුට්ඨචිත්තො, එතම්පි මෙ දුක්කටමෙව භන්තෙ.

‘I acknowledge, venerable sir, what you say—I harassed ascetics and brahmins. I did so for sport, not with a malicious mind—yet this too was a wrong deed of mine, venerable sir.’

566.

566.

ඛිඩ්ඩාය යක්ඛො පසවිත්වා පාපං, වෙදෙති දුක්ඛං අසමත්තභොගී;

දහරො යුවා නග්ගනියස්ස භාගී, කිං සු තතො දුක්ඛතරස්ස හොති.

‘A yakkha, having produced evil for the sake of sport, experiences suffering, his enjoyments unfulfilled. A tender youth, he became a partaker of nakedness; what, indeed, could be more painful than that?’

567.

567.

‘‘තං දිස්වා සංවෙගමලත්ථං භන්තෙ, තප්පච්චයා වාපි දදාමි දානං;

පටිග්ගණ්හ භන්තෙ වත්ථයුගානි අට්ඨ, යක්ඛස්සිමා ගච්ඡන්තු දක්ඛිණායොති.

‘Seeing that, I was struck with spiritual urgency, venerable sir, and for that reason I give this gift. Accept, venerable sir, these eight pairs of robes; may this offering go to the yakkha!’

568.

568.

‘‘අද්ධා හි දානං බහුධා පසත්ථං, දදතො ච තෙ අක්ඛයධම්මමත්ථු;

පටිගණ්හාමි තෙ වත්ථයුගානි අට්ඨ, යක්ඛස්සිමා ගච්ඡන්තු දක්ඛිණායොති.

‘Truly, giving is praised in many ways; and for you who gives, may there be an imperishable state. I accept from you these eight pairs of robes; may this offering go to the yakkha!’

569.

569.

‘‘තතො [Pg.219] හි සො ආචමයිත්වා ලිච්ඡවි, ථෙරස්ස දත්වාන යුගානි අට්ඨ;

පටිග්ගහීතානි ච තානි අස්සු, යක්ඛඤ්ච පස්සෙථ සන්නද්ධදුස්සං.

Then that Licchavi, having performed the ceremonial rinsing, gave the eight pairs of garments to the elder; and when they were accepted, he saw a yakkha, fully attired.

570.

570.

‘‘තමද්දසා චන්දනසාරලිත්තං, ආජඤ්ඤමාරූළ්හමුළාරවණ්ණං;

අලඞ්කතං සාධුනිවත්ථදුස්සං, පරිවාරිතං යක්ඛමහිද්ධිපත්තං.

He saw him, anointed with sandalwood essence, mounted on a thoroughbred of magnificent appearance, adorned, well-dressed in fine garments, a yakkha of great power, surrounded by his retinue.

571.

571.

‘‘සො තං දිස්වා අත්තමනො උදග්ගො, පහට්ඨචිත්තො ච සුභග්ගරූපො;

කම්මඤ්ච දිස්වාන මහාවිපාකං, සන්දිට්ඨිකං චක්ඛුනා සච්ඡිකත්වා.

Seeing him, he became joyful and uplifted, with a delighted heart and a beautiful form, having directly witnessed with his own eyes the great result of his kamma.

572.

572.

‘‘තමෙනමවොච උපසඞ්කමිත්වා, දස්සාමි දානං සමණබ්‍රාහ්මණානං;

න චාපි මෙ කිඤ්චි අදෙය්‍යමත්ථි, තුවඤ්ච මෙ යක්ඛ බහූපකාරොති.

He approached him and said: ‘I will give gifts to ascetics and brahmins; there is nothing of mine that is not to be given, and you, O yakkha, have been of great help to me.’

573.

573.

‘‘තුවඤ්ච මෙ ලිච්ඡවි එකදෙසං, අදාසි දානානි අමොඝමෙතං;

ස්වාහං කරිස්සාමි තයාව සක්ඛිං, අමානුසො මානුසකෙන සද්ධින්ති.

‘You, O Licchavi, gave me a portion of the gift; it was not in vain. Therefore I will make a friendship with you, a non-human with a human.’

574.

574.

‘‘ගතී ච බන්ධූ ච පරායණඤ්ච, මිත්තො මමාසි අථ දෙවතා මෙ;

යාචාමි තං පඤ්ජලිකො භවිත්වා, ඉච්ඡාමි තං යක්ඛ පුනපි දට්ඨුන්ති.

‘You are my refuge, my kin, and my ultimate support; you are my friend and my deity. I beseech you with hands clasped in reverence: O yakkha, I wish to see you again.’

575.

575.

‘‘සචෙ තුවං අස්සද්ධො භවිස්සසි, කදරියරූපො විප්පටිපන්නචිත්තො;

ත්වං නෙව මං ලච්ඡසි දස්සනාය, දිස්වා ච තං නොපි ච ආලපිස්සං.

‘If you become faithless, miserly, and with a mind gone astray, you will not get to see me, and even if I see you, I will not speak to you.’

576.

576.

‘‘සචෙ [Pg.220] පන ත්වං භවිස්සසි ධම්මගාරවො, දානෙ රතො සඞ්ගහිතත්තභාවො;

ඔපානභූතො සමණබ්‍රාහ්මණානං, එවං මමං ලච්ඡසි දස්සනාය.

‘But if you revere the Dhamma, delight in giving, and are of a self-controlled nature, a welcoming well for ascetics and brahmins, then you will get to see me.’

577.

577.

‘‘දිස්වා ච තං ආලපිස්සං භදන්තෙ, ඉමඤ්ච සූලතො ලහුං පමුඤ්ච;

යතොනිදානං අකරිම්හ සක්ඛිං, මඤ්ඤාමි සූලාවුතකස්ස කාරණා.

‘And seeing you, I will speak to you. Now, quickly release this one from the stake. For what reason did we make this pact? I believe it was on account of the one bound to the stake.’

578.

578.

‘‘තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අකරිම්හ සක්ඛිං, අයඤ්ච සූලතො ලහුං පමුත්තො;

සක්කච්ච ධම්මානි සමාචරන්තො, මුච්චෙය්‍ය සො නිරයා ච තම්හා;

කම්මං සියා අඤ්ඤත්‍ර වෙදනීයං.

‘We made a pact with each other, and this one was quickly released from the stake. By diligently practicing the Dhamma, may he be freed from that hell, and may his kamma be experienced elsewhere.’

579.

579.

‘‘කප්පිතකඤ්ච උපසඞ්කමිත්වා, තෙනෙව සහ සංවිභජිත්වා කාලෙ;

සයං මුඛෙනූපනිසජ්ජ පුච්ඡ, සො තෙ අක්ඛිස්සති එතමත්ථං.

‘Approach Kappitaka, share with him at the proper time, and sitting down before him, ask with your own mouth; he will explain this matter to you.’

580.

580.

‘‘තමෙව භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා, පුච්ඡස්සු අඤ්ඤත්ථිකො නො ච පදුට්ඨචිත්තො;

සො තෙ සුතං අසුතඤ්චාපි ධම්මං, සබ්බම්පි අක්ඛිස්සති යථා පජානන්ති.

‘Approach that very monk and ask him, not with some other purpose and not with a hostile mind. He will explain to you the entire Dhamma, both what you have heard and what you have not heard, according to his understanding.’

581.

581.

‘‘සො තත්ථ රහස්සං සමුල්ලපිත්වා, සක්ඛිං කරිත්වාන අමානුසෙන;

පක්කාමි සො ලිච්ඡවිනං සකාසං, අථ බ්‍රවි පරිසං සන්නිසින්නං.

Having conversed there in secret and made a pact with the non-human being, he departed to the presence of the Licchavis and then addressed the assembled gathering:

582.

582.

‘‘‘සුණන්තු [Pg.221] භොන්තො මම එකවාක්‍යං, වරං වරිස්සං ලභිස්සාමි අත්ථං;

සූලාවුතො පුරිසො ලුද්දකම්මො, පණිහිතදණ්ඩො අනුසත්තරූපො.

‘Sirs, listen to my statement: I will choose a boon and obtain my goal. There is a man impaled, a hunter by trade, a man of violence, attached to forms.’

583.

583.

‘‘‘එත්තාවතා වීසතිරත්තිමත්තා, යතො ආවුතො නෙව ජීවති න මතො;

තාහං මොචයිස්සාමි දානි, යථාමතිං අනුජානාතු සඞ්ඝො’ති.

‘For some twenty nights now, since being impaled, he neither lives nor dies. I will now release him; may the assembly permit it according to my judgment.’

584.

584.

‘‘‘එතඤ්ච අඤ්ඤඤ්ච ලහුං පමුඤ්ච, කො තං වදෙථ තථා කරොන්තං;

යථා පජානාසි තථා කරොහි, යථාමතිං අනුජානාති සඞ්ඝො’ති.

‘Release this one and others quickly. Who would blame you for acting so? Act as you see fit; the assembly grants its permission.’

585.

585.

‘‘සො තං පදෙසං උපසඞ්කමිත්වා, සූලාවුතං මොචයි ඛිප්පමෙව;

මා භායි සම්මාති ච තං අවොච, තිකිච්ඡකානඤ්ච උපට්ඨපෙසි.

He approached that spot and quickly released the one impaled on the stake. ‘Do not fear, friend,’ he said to him, and arranged for physicians to attend to him.

586.

586.

‘‘කප්පිතකඤ්ච උපසඞ්කමිත්වා, තෙනෙව සහ සංවිභජිත්වා කාලෙ;

සයං මුඛෙනූපනිසජ්ජ ලිච්ඡවි, තථෙව පුච්ඡිත්ථ නං කාරණත්ථිකො.

Approaching Kappitaka and sharing with him in due time, the Licchavi himself sat down near him and, seeking the cause, questioned him about that very matter.

587.

587.

‘‘සූලාවුතො පුරිසො ලුද්දකම්මො, පණීතදණ්ඩො අනුසත්තරූපො;

එත්තාවතා වීසතිරත්තිමත්තා, යතො ආවුතො නෙව ජීවති න මතො.

‘A man impaled, a cruel hunter, subjected to a severe punishment, of an attached disposition; for about twenty nights since being impaled, he is neither living nor dead.’

588.

588.

‘‘සො මොචිතො ගන්ත්වා මයා ඉදානි, එතස්ස යක්ඛස්ස වචො හි භන්තෙ;

සියා නු ඛො කාරණං කිඤ්චිදෙව, යෙන සො නිරයං නො වජෙය්‍ය.

‘Having gone, he has now been freed by me. O venerable sir, this is the word of that yakkha: “Is there any reason at all by which he might not go to hell?”’

589.

589.

‘‘ආචික්ඛ [Pg.222] භන්තෙ යදි අත්ථි හෙතු, සද්ධායිකං හෙතුවචො සුණොම;

න තෙසං කම්මානං විනාසමත්ථි, අවෙදයිත්වා ඉධ බ්‍යන්තිභාවොති.

‘Tell me, venerable sir, if there is a reason; we will listen to a trustworthy word regarding the reason. Is there no destruction for those actions without their results being experienced here before their cessation?’

590.

590.

‘‘සචෙ ස ධම්මානි සමාචරෙය්‍ය, සක්කච්ච රත්තින්දිවමප්පමත්තො;

මුච්චෙය්‍ය සො නිරයා ච තම්හා, කම්මං සියා අඤ්ඤත්‍ර වෙදනීයන්ති.

‘If he were to practice the teachings of the Dhamma earnestly, heedful day and night, he would be freed from that hell, and the kamma would be experienced elsewhere.’

591.

591.

‘‘අඤ්ඤාතො එසො පුරිසස්ස අත්ථො, මමම්පි දානි අනුකම්ප භන්තෙ;

අනුසාස මං ඔවද භූරිපඤ්ඤ, යථා අහං නො නිරයං වජෙය්‍යන්ති.

‘This matter concerning that man is understood. Now have compassion on me also, venerable sir; instruct me, advise me, O one of great wisdom, so that I may not go to hell.’

592.

592.

‘‘අජ්ජෙව බුද්ධං සරණං උපෙහි, ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච පසන්නචිත්තො;

තථෙව සික්ඛාය පදානි පඤ්ච, අඛණ්ඩඵුල්ලානි සමාදියස්සු.

‘This very day, with a serene mind, go for refuge to the Buddha, the Dhamma, and the Sangha. Likewise, undertake the five training precepts, unbroken and unblemished.’

593.

593.

‘‘පාණාතිපාතා විරමස්සු ඛිප්පං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයස්සු;

අමජ්ජපො මා ච මුසා අභාණී, සකෙන දාරෙන ච හොති තුට්ඨො;

ඉමඤ්ච අරියං අට්ඨඞ්ගවරෙනුපෙතං, සමාදියාහි කුසලං සුඛුද්‍රයං.

‘Quickly refrain from the destruction of life; in the world, avoid taking what is not given. Abstain from intoxicants and do not speak falsely, and be content with your own wife. And undertake this noble observance endowed with eight excellent factors, which is wholesome and brings happiness.’

594.

594.

‘‘චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

අන්නං පානං ඛාදනීයං, වත්ථසෙනාසනානි ච;

දදාහි උජුභූතෙසු, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

‘Robes and alms-food, requisites, lodging and seating; food, drink, edibles, garments and dwellings—give these to the upright ones with a serene and confident mind.’

595.

595.

‘‘භික්ඛූපි සීලසම්පන්නෙ, වීතරාගෙ බහුස්සුතෙ;

තප්පෙහි අන්නපානෙන, සදා පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති.

‘Gratify with food and drink monks who are accomplished in virtue, free from passion, and very learned; thus merit always increases.’

596.

596.

‘‘එවඤ්ච [Pg.223] ධම්මානි සමාචරන්තො, සක්කච්ච රත්තින්දිවමප්පමත්තො;

මුඤ්ච තුවං නිරයා ච තම්හා, කම්මං සියා අඤ්ඤත්‍ර වෙදනීයන්ති.

‘Thus practicing the teachings of the Dhamma, earnestly and heedfully day and night, you shall be freed from that hell, and the kamma will be experienced elsewhere.’

597.

597.

‘‘අජ්ජෙව බුද්ධං සරණං උපෙමි, ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච පසන්නචිත්තො;

තථෙව සික්ඛාය පදානි පඤ්ච, අඛණ්ඩඵුල්ලානි සමාදියාමි.

‘This very day I go for refuge to the Buddha, the Dhamma, and the Sangha with a serene mind. Likewise, I undertake the five training precepts, unbroken and unblemished.’

598.

598.

‘‘පාණාතිපාතා විරමාමි ඛිප්පං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයාමි;

අමජ්ජපො නො ච මුසා භණාමි, සකෙන දාරෙන ච හොමි තුට්ඨො;

ඉමඤ්ච අරියං අට්ඨඞ්ගවරෙනුපෙතං, සමාදියාමි කුසලං සුඛුද්‍රයං.

‘I quickly refrain from the destruction of life; I avoid taking what is not given in the world. I abstain from intoxicants and do not speak falsely, and I am content with my own wife. And I undertake this noble observance endowed with eight excellent factors, which is wholesome and brings happiness.’

599.

599.

‘‘චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

අන්නං පානං ඛාදනීයං, වත්ථසෙනාසනානි ච.

‘Robes, alms-food, and requisites, lodging and seating; food, drink, and edibles, garments and dwellings—’

600.

600.

‘‘භික්ඛූ ච සීලසම්පන්නෙ, වීතරාගෙ බහුස්සුතෙ;

දදාමි න විකම්පාමි, බුද්ධානං සාසනෙ රතොති.

‘To monks accomplished in virtue, free from passion, and very learned, I give without wavering, delighting in the teaching of the Buddhas.’

601.

601.

‘‘එතාදිසො ලිච්ඡවි අම්බසක්කරො, වෙසාලියං අඤ්ඤතරො උපාසකො;

සද්ධො මුදූ කාරකරො ච භික්ඛු, සඞ්ඝඤ්ච සක්කච්ච තදා උපට්ඨහි.

Such was the Licchavi Ambasakkara, a certain lay follower in Vesālī; faithful, gentle, and helpful to the monks, he respectfully attended to the Sangha at that time.

602.

602.

‘‘සූලාවුතො ච අරොගො හුත්වා, සෙරී සුඛී පබ්බජ්ජං උපාගමි;

භික්ඛුඤ්ච ආගම්ම කප්පිතකුත්තමං, උභොපි සාමඤ්ඤඵලානි අජ්ඣගුං.

The impaled one, becoming free from disease, independent and happy, went forth into homelessness; and having approached the bhikkhu, the excellent Kappitaka, both attained the fruits of the contemplative life.

603.

603.

‘‘එතාදිසා [Pg.224] සප්පුරිසාන සෙවනා, මහප්ඵලා හොති සතං විජානතං;

සූලාවුතො අග්ගඵලං අඵස්සයි, ඵලං කනිට්ඨං පන අම්බසක්කරො’’ති. –

Such is association with good persons, which is of great fruit for the wise who understand. The impaled one attained the highest fruit, while Ambasakkara attained the lesser fruit.

ගාථායො අවොචුං.

They spoke the verses.

557-560. තත්ථ වාසූපගච්ඡිත්ථාති වාසං උපගච්ඡි. ගිහිකිච්චානීති ගෙහං ආවසන්තෙන කාතබ්බකුටුම්බකිච්චානි. විචෙය්‍යාති සුන්දරවත්ථගහණත්ථං විචිනිත්වා. පටික්කන්තන්ති පිණ්ඩපාතතො පටික්කන්තං. තෙනාහ ‘‘ගොචරතො නිවත්ත’’න්ති. අවොචාති ‘‘වෙසාලියං ලිච්ඡවිහං, භදන්තෙ’’තිආදිකං අවොච.

557-560. Therein, `vāsūpagacchittha` means: he approached a dwelling. `Gihikiccāni` means: the household duties to be performed by one dwelling in a home. `Viceyya` means: having searched for the purpose of taking fine cloth. `Paṭikkantaṃ` means: returned from the alms-round. Therefore it is said: ‘returned from the alms-pasture.’ `Avoca` means: he said, ‘In Vesālī… a Licchavi, venerable sir,’ and so on.

562-3. විදාලයන්තීති විඵාලයන්ති. පාදකුඨාරිකාහීති පාදසඞ්ඛාතාහි කුඨාරීහි. පාතයන්තීති පරිපාතයන්ති.

562-563. `Vidālayanti` means: they shatter. `Pādakuṭhārikāhi` means: with axes known as foot-axes. `Pātayanti` means: they cause to fall down.

564. තිණෙනාති තිණග්ගෙනාපි. මූළ්හස්ස මග්ගම්පි න පාවදාසීති මග්ගමූළ්හස්ස මග්ගම්පි ත්වං න කථයසි ‘‘එවායං පුරිසා ඉතො චිතො ච පරිබ්භමතූ’’ති. කෙළීසීලො හි අයං රාජා. සයමාදියාසීති අන්ධස්ස හත්ථතො යට්ඨිං සයමෙව අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හසි. සංවිභාගං කරොසීති අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බවත්ථුතො එකච්චානි දත්වා සංවිභජසි.

564. `Tiṇena` means: even with the tip of a blade of grass. `Mūḷhassa maggampi na pāvadāsi` means: you do not tell the path even to one who is lost on the path, thinking, ‘Let this person wander here and there.’ For this king is of a playful nature. `Sayamādiyāsi` means: you yourself, having snatched the staff from the blind man’s hand, take it. `Saṃvibhāgaṃ karosi` means: you share by giving some of the things that are to be enjoyed by yourself.

565. පච්චෙමි, භන්තෙ, යං ත්වං වදෙසීති ‘‘භන්තෙ, ත්වං පත්තානි භිජ්ජන්තී’’තිආදිනා යං වදෙසි, තං පටිජානාමි, සබ්බමෙවෙතං මයා කතං කාරාපිතඤ්චාති දස්සෙති. එතම්පීති එතං ඛිඩ්ඩාධිප්පායෙන කතම්පි.

565. `Paccemi, bhante, yaṃ tvaṃ vadesi` means: ‘Venerable sir, I acknowledge what you say,’ that is, what you say beginning with ‘the bowls are breaking,’ showing that ‘all this was done by me or caused to be done by me.’ `Etampi` means: even this was done with playful intent.

566-7. ඛිඩ්ඩාති ඛිඩ්ඩාය. පසවිත්වාති උපචිනිත්වා. වෙදෙතීති අනුභවති. අසමත්තභොගීති අපරිපුණ්ණභොගො. තමෙව අපරිපුණ්ණභොගතං දස්සෙතුං ‘‘දහරො යුවා’’තිආදි වුත්තං. නග්ගනියස්සාති නග්ගභාවස්ස. කිං සු තතො දුක්ඛතරස්ස හොතීති කිං සු නාම තතො නග්ගභාවතො දුක්ඛතරං අස්ස පෙතස්ස හොති. යක්ඛස්සිමා ගච්ඡන්තු දක්ඛිණායොති ඉමා මයා දිය්‍යමානවත්ථදක්ඛිණායො පෙතස්ස උපකප්පන්තු.

566-567. `Khiḍḍā` means: for amusement. `Pasavitvā` means: having accumulated. `Vedeti` means: he experiences. `Asamattabhogī` means: one whose enjoyment is incomplete. To show that very state of incomplete enjoyment, ‘young, a youth,’ and so on was said. `Nagganiyassa` means: of the state of nakedness. `Kiṃ su tato dukkhatarassa hoti` means: what indeed could be more painful for that departed one than this state of nakedness? `Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyo` means: may these offerings of cloth given by me be for the benefit of the departed spirit (peta).

568-72. බහුධා [Pg.225] පසත්ථන්ති බහූහි පකාරෙහි බුද්ධාදීහි වණ්ණිතං. අක්ඛයධම්මමත්ථූති අපරික්ඛයධම්මං හොතු. ආචමයිත්වාති හත්ථපාදධොවනපුබ්බකං මුඛං වික්ඛාලෙත්වා. චන්දනසාරලිත්තන්ති සාරභූතචන්දනලිත්තං. උළාරවණ්ණන්ති සෙට්ඨරූපං. පරිවාරිතන්ති අනුකුලවුත්තිනා පරිජනෙන පරිවාරිතං. යක්ඛමහිද්ධිපත්තන්ති මහතිං යක්ඛිද්ධිං, දෙවිද්ධිං පත්වා ඨිතං. තමෙනමවොචාති තමෙනං අවොච.

568-572. `Bahudhā pasatthaṃ` means: praised in many ways by the Buddha and others. `Akkhayadhammamatthu` means: may it be of an imperishable nature. `Ācamayitvā` means: having first washed the hands and feet, and having rinsed the mouth. `Candanasāralittaṃ` means: anointed with the essence of sandalwood. `Uḷāravaṇṇaṃ` means: of excellent appearance. `Parivāritaṃ` means: surrounded by a retinue of compliant attendants. `Yakkhamahiddhipattaṃ` means: having attained great yakkha-power, that is, having attained and being established in divine power. `Tamenamavoca` means: he said to him.

573. එකදෙසං අදාසීති චතූසු පච්චයෙසු එකදෙසභූතං වත්ථදානං සන්ධාය වදති. සක්ඛින්ති සක්ඛිභාවං.

573. `Ekadesaṃ adāsi` means: he speaks with reference to the gift of cloth, which is one part among the four requisites. `Sakkhi` means: the state of being a witness.

574. මමාසීති මෙ ආසි. දෙවතා මෙති මය්හං දෙවතා ආසීති යොජනා.

574. `Mamāsi` means: `me āsi` (she was mine). `Devatā me` means: `mayhaṃ devatā āsi` (she was my deity); this is the construction.

575-7. විප්පටිපන්නචිත්තොති මිච්ඡාදිට්ඨිං පටිපන්නමානසො, ධම්මියං පටිපදං පහාය අධම්මියං පටිපදං පටිපන්නොති අත්ථො. යතොනිදානන්ති යන්නිමිත්තං යස්ස සන්තිකං ආගමනහෙතු.

575-577. `Vippaṭipannacitto` means: one whose mind has entered upon wrong view; having abandoned the righteous path, he has entered upon the unrighteous path—this is the meaning. `Yatonidānaṃ` means: the reason, the cause for coming into someone's presence.

579. සංවිභජිත්වාති දානසංවිභාගං කත්වා. සයං මුඛෙනූපනිසජ්ජ පුච්ඡාති අඤ්ඤෙ පුරිසෙ අපෙසෙත්වා උපිනිසීදිත්වා සම්මුඛෙනෙව පුච්ඡ.

579. `Saṃvibhajitvā` means: having made a sharing of gifts. `Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha` means: ask face-to-face yourself, having sat down near, without sending other men.

581-3. සන්නිසින්නන්ති සන්නිපතිතවසෙන නිසින්නං. ලභිස්සාමි අත්ථන්ති මයා ඉච්ඡිතම්පි අත්ථං ලභිස්සාමි. පණිහිතදණ්ඩොති ඨපිතසරීරදණ්ඩො. අනුසත්තරූපොති රාජිනි අනුසත්තසභාවො. වීසතිරත්තිමත්තාති වීසතිමත්තා රත්තියො අතිවත්තාති අත්ථො. තාහන්ති තං අහං. යථාමතින්ති මය්හං යථාරුචි.

581-583. `Sannisinnaṃ` means: seated by way of assembly. `Labhissāmi atthaṃ` means: ‘I will obtain the benefit I desire.’ `Paṇihitadaṇḍo` means: one whose bodily punishment has been inflicted. `Anusattarūpo` means: a nature of being attached to the queen. `Vīsatirattimattā` means: about twenty nights have passed. `Tāhaṃ` means: `taṃ ahaṃ` (that, I). `Yathāmati` means: according to my liking.

584. එතඤ්ච අඤ්ඤඤ්චාති එතං සූලෙ ආවුතං පුරිසං අඤ්ඤඤ්ච යස්ස රාජාණා පණිහිතා, තඤ්ච. ලහුං පමුඤ්චාති සීඝං මොචෙහි. කො තං වදෙථ තථා කරොන්තන්ති තථා ධම්මියකම්මං කරොන්තං තං ඉමස්මිං වජ්ජිරට්ඨෙ කො නාම ‘‘න පමොචෙහී’’ති වදෙය්‍ය, එවං වත්තුං කොචිපි න ලභතීති අත්ථො.

584. `Etañca aññañca` means: this man impaled on a stake and also another for whom the king's order has been established. `Lahuṃ pamuñca` means: release quickly. `Ko taṃ vadetha tathā karontaṃ` means: who in this Vajjian kingdom would say to you, while you are doing such a righteous deed, ‘Do not release him’? The meaning is that no one would be able to say so.

585. තිකිච්ඡකානඤ්චාති [Pg.226] තිකිච්ඡකෙ ච.

585. ‘Tikicchakānañcā’ti means ‘and physicians’.

588. යක්ඛස්ස වචොති පෙතස්ස වචනං, තස්ස, භන්තෙ, පෙතස්ස වචනෙන එවමකාසින්ති දස්සෙති.

588. ‘Yakkhassa vaco’ti means the word of a peta. It shows: ‘By the word of that peta, venerable sir, I acted thus’.

590. ධම්මානීති පුබ්බෙ කතං පාපකම්මං අභිභවිතුං සමත්ථෙ පුඤ්ඤධම්මෙ. කම්මං සියා අඤ්ඤත්‍ර වෙදනීයන්ති යං තස්මිං පාපකම්මෙ උපපජ්ජවෙදනීයං, තං අහොසිකම්මං නාම හොති. යං පන අපරපරියායවෙදනීයං, තං අඤ්ඤත්‍ර අපරපරියායෙ වෙදයිතබ්බඵලං හොති සති සංසාරප්පවත්තියන්ති අත්ථො.

590. ‘Dhammānī’ti refers to meritorious qualities capable of overcoming past evil actions. ‘Kammaṃ siyā aññatra vedanīyan’ti means that whatever evil kamma was to be experienced in this very life becomes what is called defunct kamma. But whatever is to be experienced in a subsequent life will have its result to be experienced elsewhere in a subsequent life, as long as the round of existence continues; this is the meaning.

593. ඉමඤ්චාති අත්තනා වුච්චමානං තාය ආසන්නං පච්චක්ඛං වාති කත්වා වුත්තං. අරියං අට්ඨඞ්ගවරෙනුපෙතන්ති පරිසුද්ධට්ඨෙන අරියං, පාණාතිපාතාවෙරමණිආදීහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි උපෙතං යුත්තං උත්තමං උපොසථසීලං. කුසලන්ති අනවජ්ජං. සුඛුද්‍රයන්ති සුඛවිපාකං.

593. ‘Imañcā’ti is said because it is spoken by oneself, or because it is near and directly perceived. ‘Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetan’ti means the supreme Uposatha virtue, which is noble in the sense of being perfectly pure, and endowed with the eight excellent factors beginning with abstention from killing living beings. ‘Kusalan’ti means faultless. ‘Sukhudrayan’ti means having a happy result.

595. සදා පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතීති සකිදෙව පුඤ්ඤං කත්වා ‘‘අලමෙත්තාවතා’’ති අපරිතුට්ඨො හුත්වා අපරාපරං සුචරිතං පූරෙන්තස්ස සබ්බකාලං පුඤ්ඤං අභිවඩ්ඪති, අපරාපරං වා සුචරිතං පූරෙන්තස්ස පුඤ්ඤසඞ්ඛාතං පුඤ්ඤඵලං උපරූපරි වඩ්ඪති පරිපූරෙතීති අත්ථො.

595. ‘Sadā puññaṃ pavaḍḍhatī’ti means that for one who, having performed a meritorious deed even once, is not satisfied thinking, ‘This much is enough,’ but continues to fulfill good conduct again and again, his merit always increases. Alternatively, for one who fulfills good conduct again and again, the fruit of merit, which is also called merit, grows ever higher and comes to fulfillment; this is the meaning.

597. එවං ථෙරෙන වුත්තෙ රාජා අපායදුක්ඛතො උත්‍රස්තචිත්තො රතනත්තයෙ පුඤ්ඤධම්මෙ ච අභිවඩ්ඪමානපසාදො තතො පට්ඨාය සරණානි සීලානි ච සමාදියන්තො ‘‘අජ්ජෙව බුද්ධං සරණං උපෙමී’’තිආදිමාහ.

597. When the elder spoke thus, the king, with a mind trembling from fear of the suffering of the lower realms, with increasing faith in the Triple Gem and meritorious acts, from then on, undertaking the refuges and the precepts, declared, ‘Today I go for refuge to the Buddha,’ and so forth.

601. තත්ථ එතාදිසොති එදිසො යථාවුත්තරූපො. වෙසාලියං අඤ්ඤතරො උපාසකොති වෙසාලියං අනෙකසහස්සෙසු උපාසකෙසු අඤ්ඤතරො උපාසකො හුත්වා. සද්ධොතිආදි කල්‍යාණමිත්තසන්නිස්සයෙන තස්ස පුරිමභාවතො අඤ්ඤාදිසතං දස්සෙතුං වුත්තං. පුබ්බෙ හි සො අස්සද්ධො කක්ඛළො භික්ඛූනං අක්කොසකාරකො සඞ්ඝස්ස ච අනුපට්ඨාකො අහොසි. ඉදානි පන සද්ධො මුදුකො හුත්වා භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච සක්කච්චං තදා උපට්ඨහීති. තත්ත කාරකරොති උපකාරකාරී.

601. Here, ‘etādiso’ti means of the kind described above. ‘Vesāliyaṃ aññataro upāsako’ti refers to one lay follower among the many thousands of lay followers in Vesālī. ‘Saddho’ti and so on are said to show a distinct difference from his previous state due to association with good friends. For previously, he was faithless, harsh, abusive towards monks, and did not support the Sangha. But now, being faithful and gentle, he respectfully attended to the community of monks. ‘Tatta kārakaro’ti means one who is helpful.

602. උභොපීති [Pg.227] ද්වෙපි සූලාවුතො රාජා ච. සාමඤ්ඤඵලානි අජ්ඣගුන්ති යථාරහං සාමඤ්ඤඵලානි අධිගච්ඡිංසු. තයිදං යථාරහං දස්සෙතුං ‘‘සූලාවුතො අග්ගඵලං අඵස්සයි, ඵලං කනිට්ඨං පන අම්බසක්කරො’’ති වුත්තං. තත්ථ ඵලං කනිට්ඨන්ති සොතාපත්තිඵලං සන්ධායාහ. යං පනෙත්ථ අත්ථතො අවිභත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

602. ‘Ubhopī’ti means both: Sūlāvuta and the king. ‘Sāmaññaphalāni ajjhagun’ti means they attained the fruits of recluseship as was appropriate. To show this appropriately, it is said, ‘Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’ti. Here, ‘phalaṃ kaniṭṭhan’ti refers to the fruit of stream-entry. Whatever is not explicitly explained here is easily understood.

එවං රඤ්ඤා පෙතෙන අත්තනා ච වුත්තමත්ථං ආයස්මා කප්පිතකො සත්ථාරං වන්දිතුං සාවත්ථිං ගතො භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Thus, the venerable Kappitaka went to Sāvatthī to pay homage to the Teacher and reported to the Blessed One the matter spoken by the king, the peta, and himself. The Teacher, making that the basis for a story, taught the Dhamma to the assembled gathering. That teaching was meaningful to the multitude.

අම්බසක්කරපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Peta Ambasakkara is finished.

2. සෙරීසකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

2. The Exposition of the Serīsaka Petavatthu.

604-57. සුණොථ යක්ඛස්ස වාණිජානඤ්චාති ඉදං සෙරීසකපෙතවත්ථු. තං යස්මා සෙරීසකවිමානවත්ථුනා නිබ්බිසෙසං, තස්මා තත්ථ අට්ඨුප්පත්තියං ගාථාසු ච යං වත්තබ්බං, තං පරමත්ථදීපනියං විමානවත්ථුවණ්ණනායං (වි. ව. අට්ඨ. 1227 සෙරීසකවිමානවණ්ණනා) වුත්තමෙව, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බන්ති.

604-57. “Listen to the Yakṣa and the Merchants”—this is the Serīsaka Petavatthu. Since it is no different from the Serīsaka Vimānavatthu, whatever is to be said about its origin and the verses has already been stated in the Paramatthadīpanī, the commentary on the Vimānavatthu (Vimānavatthu Commentary, Serīsaka Vimāna, 1227); therefore, it should be understood in the manner stated there.

සෙරීසකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Exposition of the Serīsaka Petavatthu is concluded.

3. නන්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

3. The Exposition of the Nandaka Petavatthu.

රාජා පිඞ්ගලකො නාමාති ඉදං නන්දකපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? සත්ථු පරිනිබ්බානතො වස්සසතද්වයස්ස අච්චයෙන සුරට්ඨවිසයෙ පිඞ්ගලො නාම රාජා අහොසි. තස්ස සෙනාපති නන්දකො නාම මිච්ඡාදිට්ඨී විපරීතදස්සනො ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිනා මිච්ඡාගාහං පග්ගය්හ විචරි. තස්ස ධීතා උත්තරා නාම උපාසිකා පතිරූපෙ කුලෙ දින්නා අහොසි. නන්දකො පන කාලං කත්වා විඤ්ඣාටවියං මහති නිග්‍රොධරුක්ඛෙ වෙමානිකපෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්මිං කාලකතෙ උත්තරා සුචිසීතලගන්ධොදකපූරිතං පානීයඝටං කුම්මාසාභිසඞ්ඛතෙහි [Pg.228] වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නෙහි පූවෙහි පරිපුණ්ණසරාවකඤ්ච අඤ්ඤතරස්ස ඛීණාසවත්ථෙරස්ස දත්වා ‘‘අයං දක්ඛිණා මය්හං පිතු උපකප්පතූ’’ති උද්දිසි, තස්ස තෙන දානෙන දිබ්බපානීයං අපරිමිතා ච පූවා පාතුභවිංසු. තං දිස්වා සො එවං චින්තෙසි – ‘‘පාපකං වත මයා කතං, යං මහාජනො ‘නත්ථි දින්න’න්තිආදිනා මිච්ඡාගාහං ගාහිතො. ඉදානි පන පිඞ්ගලො රාජා ධම්මාසොකස්ස රඤ්ඤො ඔවාදං දාතුං ගතො, සො තං තස්ස දත්වා ආගමිස්සති, හන්දාහං නත්ථිකදිට්ඨිං විනොදෙස්සාමී’’ති. න චිරෙනෙව ච පිඞ්ගලො රාජා ධම්මාසොකස්ස රඤ්ඤො ඔවාදං දත්වා පටිනිවත්තන්තො මග්ගං පටිපජ්ජි.

There was a king named Piṅgalaka—this is the story of Nandaka the peta. What was its origin? Two hundred years after the Buddha’s Parinibbāna, in the Suraṭṭha country, there was a king named Piṅgala. His general, Nandaka, was a holder of wrong views, with perverted vision, who wandered about clinging to the false belief, “There is no giving,” and so on. His daughter, named Uttarā, was a female lay follower given in marriage to a suitable family. After Nandaka died, he was reborn as a spirit dwelling in a mansion in a great banyan tree in the Viñjhāṭavi forest. When he died, Uttarā filled a water pot with clean, cool, fragrant water and offered it, along with a full bowl of cakes—rich in color, fragrance, and taste, prepared with curd and rice—to a certain elder whose taints were destroyed. She dedicated the offering, saying, “May this gift benefit my father.” As a result of that offering, divine drink and countless cakes appeared. Seeing this, he reflected, “How wicked was my deed, that I indoctrinated the masses with the false view, ‘There is no giving,’ and so on. Now, King Piṅgala has gone to give advice to King Dhammāsoka, and he will return after doing so. I must get rid of this nihilistic view.” Not long after, King Piṅgala, having given advice to King Dhammāsoka, set out on the return journey.

අථ සො පෙතො අත්තනො වසනට්ඨානාභිමුඛං තං මග්ගං නිම්මිනි. රාජා ඨිතමජ්ඣන්හිකෙ සමයෙ තෙන මග්ගෙන ගච්ඡති. තස්ස ගඡන්තස්ස පුරතො මග්ගො දිස්සති, පිට්ඨිතො පනස්ස අන්තරධායති. සබ්බපච්ඡතො ගච්ඡන්තො පුරිසො මග්ගං අන්තරහිතං දිස්වා භීතො විස්සරං විරවන්තො ධාවිත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි, තං සුත්වා රාජා භීතො සංවිග්ගමානසො හත්ථික්ඛන්ධෙ ඨත්වා චතස්සො දිසා ඔලොකෙන්තො පෙතස්ස වසනනිග්‍රොධරුක්ඛං දිස්වා තදභිමුඛො අගමාසි සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. අථානුක්කමෙන රඤ්ඤෙ තං ඨානං පත්තෙ පෙතො සබ්බාභරණවිභූසිතො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා පූවෙ ච පානීයඤ්ච දාපෙසි. රාජා සපරිජනො න්හත්වා පූවෙ ඛාදිත්වා පානීයං පිවිත්වා පටිප්පස්සද්ධමග්ගකිලමථො ‘‘දෙවතා නුසි ගන්ධබ්බො’’තිආදිනා පෙතං පුච්ඡි. පෙතො ආදිතො පට්ඨාය අත්තනො පවත්තිං ආචික්ඛිත්වා රාජානං මිච්ඡාදස්සනතො විමොචෙත්වා සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙසි. තමත්ථං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරා –

Then that peta conjured up that road leading to his dwelling place. The king traveled along that road at high noon. As he went, the road appeared before him, but behind him it vanished. A man walking at the very back, seeing the road vanish, was terrified and cried out loudly. Running, he reported it to the king. Hearing this, the frightened and agitated king, standing on the elephant’s neck, looked around in all four directions. He saw the peta’s dwelling banyan tree and went towards it with his fourfold army. Gradually, when the king reached that place, the peta, adorned with all ornaments, approached the king. He greeted him and offered cakes and drinks. The king and his retinue bathed, ate the cakes, drank the beverages, and rested from the fatigue of the journey. Then he asked the peta, “Are you a deity or a gandhabba?” The peta, starting from the beginning, related his own story. He freed the king from wrong views and established him in the refuges and precepts. To show this meaning, the compilers of the Council said:

658.

658.

‘‘රාජා පිඞ්ගලකො නාම, සුරට්ඨානං අධිපති අහු;

මොරියානං උපට්ඨානං ගන්ත්වා, සුරට්ඨං පුනරාගමා.

“There was a king named Piṅgalaka, ruler of Suraṭṭha; having gone to attend upon the Moriyas, he returned again to Suraṭṭha.”

659.

659.

‘‘උණ්හෙ මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ, රාජා පඞ්කං උපාගමි;

අද්දස මග්ගං රමණීයං, පෙතානං තං වණ්ණුපථං.

“At midday in the scorching heat, the king approached a muddy place; he saw a delightful path, that sandy road of the departed.”

660. සාරථිං [Pg.229] ආමන්තයී රාජා –

660. The king addressed the charioteer:

‘‘‘අයං මග්ගො රමණීයො, ඛෙමො සොවත්ථිකො සිවො;

ඉමිනා සාරථි යාම, සුරට්ඨානං සන්තිකෙ ඉතො’.

“This road is delightful, safe, secure, and auspicious. By this road, charioteer, let us go to Suraṭṭha, which is near from here.”

661.

661.

‘‘තෙන පායාසි සොරට්ඨො, සෙනාය චතුරඞ්ගිනියා;

උබ්බිග්ගරූපො පුරිසො, සොරට්ඨං එතදබ්‍රවි.

“Then the ruler of Suraṭṭha proceeded with his fourfold army. A man with an agitated appearance spoke thus to the ruler of Suraṭṭha:”

662.

662.

‘‘‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, භිංසනං ලොමහංසනං;

පුරතො දිස්සති මග්ගො, පච්ඡතො ච න දිස්සති.

“We have entered upon a wrong path, terrifying and hair-raising; the path is seen ahead, but behind it is not seen.”

663.

663.

‘‘‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, යමපුරිසාන සන්තිකෙ;

අමානුසො වායති ගන්ධො, ඝොසො සුය්‍යති දාරුණො’.

“We have entered upon a wrong path, in the presence of Yama’s men; an inhuman odor wafts, and a dreadful sound is heard.”

664.

664.

‘‘සංවිග්ගො රාජා සොරට්ඨො, සාරථිං එතදබ්‍රවි;

‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, භිංසනං ලොමහංසනං;

පුරතො දිස්සති මග්ගො, පච්ඡතො ච න දිස්සති.

Agitated, King Soraṭṭha spoke thus to the charioteer: ‘We have entered upon a wrong path, terrifying and hair-raising. The path is seen ahead, but behind it is not seen.’

665.

665.

‘‘‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, යමපුරිසාන සන්තිකෙ;

අමානුසො වායති ගන්ධො, ඝොසො සුය්‍යති දාරුණො’.

‘We have entered upon a wrong path, into the presence of Yama’s men; an inhuman odor wafts, and a dreadful sound is heard.’

666.

666.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධං සමාරුය්හ, ඔලොකෙන්තො චතුද්දිසා;

අද්දස නිග්‍රොධං රමණීයං, පාදපං ඡායාසම්පන්නං;

නීලබ්භවණ්ණසදිසං, මෙඝවණ්ණසිරීනිභං.

Mounting the elephant’s shoulder, looking in the four directions, he saw a delightful banyan tree, a tree abundant in shade, like the color of a dark cloud, resembling the splendor of a rain cloud.

667.

667.

‘‘සාරථිං ආමන්තයී රාජා, ‘කිං එසො දිස්සති බ්‍රහා;

නීලබ්භවණ්ණසදිසො, මෙඝවණ්ණසිරීනිභො’.

The king addressed his charioteer: ‘What is this great one that appears, like the color of a dark cloud, resembling the splendor of a rain cloud?’

668.

668.

‘‘නිග්‍රොධො සො මහාරාජ, පාදපො ඡායාසම්පන්නො;

නීලබ්භවණ්ණසදිසො, මෙඝවණ්ණසිරීනිභො.

‘That, great king, is a banyan tree, a tree abundant in shade, like the color of a dark cloud, resembling the splendor of a rain cloud.’

669.

669.

‘‘තෙන පායාසි සොරට්ඨො, යෙන සො දිස්සතෙ බ්‍රහා;

නීලබ්භවණ්ණසදිසො, මෙඝවණ්ණසිරීනිභො.

Then the ruler of Soraṭṭha went to where that great one was visible, like the color of a dark cloud, resembling the splendor of a rain cloud.

670.

670.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධතො [Pg.230] ඔරුය්හ, රාජා රුක්ඛං උපාගමි;

නිසීදි රුක්ඛමූලස්මිං, සාමච්චො සපරිජ්ජනො;

පූරං පානීයසරකං, පූවෙ විත්තෙ ච අද්දස.

Descending from the elephant’s shoulder, the king approached the tree. He sat at the foot of the tree with his ministers and attendants. He saw a vessel full of water, and cakes and sweetmeats.

671.

671.

‘‘පුරිසො ච දෙවවණ්ණී, සබ්බාභරණභූසිතො;

උපසඞ්කමිත්වා රාජානං, සොරට්ඨං එතදබ්‍රවි.

And a man, godlike in appearance, adorned with all ornaments, approached the king and spoke thus to the ruler of Soraṭṭha:

672.

672.

‘‘‘ස්වාගතං තෙ මහාරාජ, අථො තෙ අදුරාගතං;

පිවතු දෙවො පානීයං, පූවෙ ඛාද අරින්දම’.

‘Welcome to you, great king, and it is good that you have come. Drink, O lord, water, and eat cakes, O tamer of foes.’

673.

673.

‘‘පිවිත්වා රාජා පානීයං, සාමච්චො සපරිජ්ජනො;

පූවෙ ඛාදිත්වා පිත්වා ච, සොරට්ඨො එතදබ්‍රවි.

The king, with his ministers and retinue, having drunk the water and eaten the cakes, the ruler of Soraṭṭha then spoke thus:

674.

674.

‘‘දෙවතා නුසි ගන්ධබ්බො, අදු සක්කො පුරින්දදො;

අජානන්තා තං පුච්ඡාම, කථං ජානෙමු තං මයන්ති.

‘Are you a deity or a gandhabba, or perhaps Sakka, Purindada? Not knowing you, we ask, how may we know you?’

675.

675.

‘‘නාම්හි දෙවො න ගන්ධබ්බො, නාපි සක්කො පුරින්දදො;

පෙතො අහං මහාරාජ, සුරට්ඨා ඉධ මාගතොති.

‘I am not a deva, nor a gandhabba, nor even Sakka, Purindada. I am a peta, great king, come here from Soraṭṭha.’

676.

676.

‘‘කිංසීලො කිංසමාචාරො, සුරට්ඨස්මිං පුරෙ තුවං;

කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, ආනුභාවො අයං තවාති.

‘What was your virtue, what was your conduct, in the city of Soraṭṭha? By what holy life of yours is this power attained?’

677.

677.

‘‘තං සුණොහි මහාරාජ, අරින්දම රට්ඨවඩ්ඪන;

අමච්චා පාරිසජ්ජා ච, බ්‍රාහ්මණො ච පුරොහිතො.

‘Listen to this, O great king, subduer of foes, increaser of the realm; and you ministers, courtiers, and the brahmin family priest.’

678.

678.

‘‘සුරට්ඨස්මිං අහං දෙව, පුරිසො පාපචෙතසො;

මිච්ඡාදිට්ඨි ච දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො.

‘In Soraṭṭha, O lord, I was a man of evil mind, of wrong view and immoral, miserly and abusive.’

679.

679.

‘‘දදන්තානං කරොන්තානං, වාරයිස්සං බහුජ්ජනං;

අඤ්ඤෙසං දදමානානං, අන්තරායකරො අහං.

‘I would prevent many people from giving and doing meritorious deeds; I was an obstructer to others while they were giving.’

680.

680.

‘‘විපාකො නත්ථි දානස්ස, සංයමස්ස කුතො ඵලං;

නත්ථි ආචරියො නාම, අදන්තං කො දමෙස්සති.

‘There is no result of giving; from where is there fruit for restraint? There is no such thing as a teacher; who will tame the untamed?’

681.

681.

‘‘සමතුල්‍යානි [Pg.231] භූතානි, කුතො ජෙට්ඨාපචායිකො;

නත්ථි බලං වීරියං වා, කුතො උට්ඨානපොරිසං.

‘Beings are all equal; from where is there respect for elders? There is no strength or energy; from where is there manly exertion?’

682.

682.

‘‘නත්ථි දානඵලං නාම, න විසොධෙති වෙරිනං;

ලද්ධෙය්‍යං ලභතෙ මච්චො, නියතිපරිණාමජං.

‘There is no fruit of giving; it does not appease an enemy. What a mortal obtains, they obtain due to a fixed destiny.’

683.

683.

‘‘නත්ථි මාතා පිතා භාතා, ලොකො නත්ථි ඉතො පරං;

නත්ථි දින්නං නත්ථි හුතං, සුනිහිතං න විජ්ජති.

‘There is no mother, father, or brother; there is no world beyond this one. There is no fruit of giving, no fruit of offering; no well-done deed is found.’

684.

684.

‘‘යොපි හනෙය්‍ය පුරිසං, පරස්ස ඡින්දතෙ සිරං;

න කොචි කඤ්චි හනති, සත්තන්නං විවරමන්තරෙ.

‘Even if one were to kill a person, or cut off another’s head, no one kills anyone, for a blade passes through the interval between the seven elements.’

685.

685.

‘‘අච්ඡෙජ්ජාභෙජ්ජො හි ජීවො, අට්ඨංසො ගුළපරිමණ්ඩලො;

යොජනානං සතං පඤ්ච, කො ජීවං ඡෙත්තුමරහති.

‘The soul is indeed uncuttable and unbreakable, eight-cornered, round like a ball of molasses, five hundred yojanas in extent. Who is able to cut the soul?’

686.

686.

‘‘යථා සුත්තගුළෙ ඛිත්තෙ, නිබ්බෙඨෙන්තං පලායති;

එවමෙව ච සො ජීවො, නිබ්බෙඨෙන්තො පලායති.

‘Just as when a ball of thread is thrown, it runs on unraveling, even so does that soul run on unraveling.’

687.

687.

‘‘යථා ගාමතො නික්ඛම්ම, අඤ්ඤං ගාමං පවිසති;

එවමෙව ච සො ජීවො, අඤ්ඤං බොන්දිං පවිසති.

‘Just as one, having left a village, enters another village, even so does that soul enter another body.’

688.

688.

‘‘යථා ගෙහතො නික්ඛම්ම, අඤ්ඤං ගෙහං පවිසති;

එවමෙව ච සො ජීවො, අඤ්ඤං බොන්දිං පවිසති.

‘Just as one, having left a house, enters another house, even so does that soul enter another body.’

689.

689.

‘‘චුල්ලාසීති මහාකප්පිනො, සතසහස්සානි හි;

යෙ බාලා යෙ ච පණ්ඩිතා, සංසාරං ඛෙපයිත්වාන;

දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සරෙ.

‘For eighty-four hundred thousand great aeons, indeed, both fools and the wise, having exhausted their course in saṃsāra, will make an end of suffering.’

690.

690.

‘‘මිතානි සුඛදුක්ඛානි, දොණෙහි පිටකෙහි ච;

ජිනො සබ්බං පජානාති, සම්මූළ්හා ඉතරා පජා.

‘Pleasures and pains are measured out, with doṇas and piṭakas. The Conqueror knows all, while other people are deluded.’

691.

691.

‘‘එවංදිට්ඨි පුරෙ ආසිං, සම්මූළ්හො මොහපාරුතො;

මිච්ඡාදිට්ඨි ච දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො.

‘Such was my view in the past, deluded, shrouded in ignorance, of wrong view and immoral, miserly and abusive.’

692.

692.

‘‘ඔරං [Pg.232] මෙ ඡහි මාසෙහි, කාලකිරියා භවිස්සති;

එකන්තකටුකං ඝොරං, නිරයං පපතිස්සහං.

‘Within six months my death will occur; I will fall into a dreadful, exclusively painful hell.’

693.

693.

‘‘චතුක්කණ්ණං චතුද්වාරං, විභත්තං භාගසො මිතං;

අයොපාකාරපරියන්තං, අයසා පටිකුජ්ජිතං.

‘It is four-cornered, with four gates, divided into measured sections, encircled by walls of iron, and covered over with iron.’

694.

694.

‘‘තස්ස අයොමයා භූමි, ජලිතා තෙජසා යුතා;

සමන්තා යොජනසතං, ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා.

Its ground is made of iron, blazing and endowed with heat; it extends for a hundred leagues all around, remaining so always.

695.

695.

‘‘වස්සානි සතසහස්සානි, ඝොසො සුය්‍යති තාවදෙ;

ලක්ඛො එසො මහාරාජ, සතභාගවස්සකොටියො.

For a hundred thousand years a cry is heard for that long; this, great king, is a lakh, a hundred thousand crores of years.

696.

696.

‘‘කොටිසතසහස්සානි, නිරයෙ පච්චරෙ ජනා;

මිච්ඡාදිට්ඨී ච දුස්සීලා, යෙ ච අරියූපවාදිනො.

A hundred thousand crores of people are tormented in hell—those with wrong view, the immoral, and those who slander the noble ones.

697.

697.

‘‘තත්ථාහං දීඝමද්ධානං, දුක්ඛං වෙදිස්ස වෙදනං;

ඵලං පාපස්ස කම්මස්ස, තස්මා සොචාමහං භුසං.

There, for a long time, I will experience painful suffering, the fruit of evil deeds. Therefore, I grieve deeply.

698.

698.

‘‘තං සුණොහි මහාරාජ, අරින්දම රට්ඨවඩ්ඪන;

ධීතා මය්හං මහාරාජ, උත්තරා භද්දමත්ථු තෙ.

Listen to this, great king, tamer of foes, increaser of the realm. My daughter, great king, is Uttarā—may it be well with you!

699.

699.

‘‘කරොති භද්දකං කම්මං, සීලෙසුපොසථෙ රතා;

සඤ්ඤතා සංවිභාගී ච, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා.

She performs virtuous deeds, delights in virtue and the observance day, is restrained, generous, bountiful, and free from stinginess.

700.

700.

‘‘අඛණ්ඩකාරී සික්ඛාය, සුණ්හා පරකුලෙසු ච;

උපාසිකා සක්‍යමුනිනො, සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො.

She is unbroken in the training, and a good daughter-in-law in other families; a female lay follower of the Sakyan Sage, the glorious, fully enlightened one.

701.

701.

‘‘භික්ඛු ච සීලසම්පන්නො, ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි;

ඔක්ඛිත්තචක්ඛු සතිමා, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො.

A monk endowed with virtue entered the village for alms; with downcast eyes, mindful, with guarded doors, well-restrained.

702.

702.

‘‘සපදානං චරමානො, අගමා තං නිවෙසනං;

තමද්දස මහාරාජ, උත්තරා භද්දමත්ථු තෙ.

Walking for alms in due order, he went to that dwelling. Uttarā saw him, O great king—may it be well with you!

703.

703.

‘‘පූරං පානීයසරකං, පූවෙ විත්තෙ ච සා අදා;

පිතා මෙ කාලකතො භන්තෙ, තස්සෙතං උපකප්පතු.

She gave a vessel full of drinkable water and delightful cakes, saying: 'My father has passed away, venerable sir, may this accrue to him.'

704.

704.

‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ[Pg.233], විපාකො උදපජ්ජථ;

භුඤ්ජාමි කාමකාමීහං, රාජා වෙස්සවණො යථා.

Immediately after it was dedicated, the result arose; here I enjoy all sensual pleasures, like King Vessavaṇa.

705.

705.

‘‘තං සුණොහි මහාරාජ, අරින්දම රට්ඨවඩ්ඪන;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, බුද්ධො අග්ගො පවුච්චති;

තං බුද්ධං සරණං ගච්ඡ, සපුත්තදාරො අරින්දම.

Listen to this, great king, tamer of foes, increaser of the realm. In the world with its gods, the Buddha is said to be foremost. Go for refuge to that Buddha, with your sons and wife, O tamer of foes.

706.

706.

‘‘අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන, ඵුසන්ති අමතං පදං;

තං ධම්මං සරණං ගච්ඡ, සපුත්තදාරො අරින්දම.

By the Eightfold Path, they attain the deathless state; go for refuge to that Dhamma, with your sons and wife, O tamer of foes.

707.

707.

‘‘චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙ ඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතො;

තං සඞ්ඝං සරණං ගච්ඡ, සපුත්තදාරො අරින්දම.

Four are practicing the path, and four are established in the fruit; this Sangha is upright, composed of wisdom and virtue. Go for refuge to that Sangha, with your sons and wife, O tamer of foes.

708.

708.

‘‘පාණාතිපාතා විරමස්සු ඛිප්පං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයස්සු;

අමජ්ජපො මා ච මුසා අභාණි, සකෙන දාරෙන ච හොහි තුට්ඨොති.

Quickly abstain from killing living beings, avoid taking what is not given in the world; be not a drinker of intoxicants, and do not speak falsely; and be content with your own wife.

709.

709.

‘‘අත්ථකාමොසි මෙ යක්ඛ, හිතකාමොසි දෙවතෙ;

කරොමි තුය්හං වචනං, ත්වංසි ආචරියො මම.

You desire my welfare, O yakkha, you desire my good, O deity; I will do your bidding, you are my teacher.

710.

710.

‘‘උපෙමි සරණං බුද්ධං, ධම්මඤ්චාපි අනුත්තරං;

සඞ්ඝඤ්ච නරදෙවස්ස, ගච්ඡාමි සරණං අහං.

I go for refuge to the Buddha, and to the unsurpassed Dhamma; and to the Sangha of the god of men, I go for refuge.

711.

711.

‘‘පාණාතිපාතා විරමාමි ඛිප්පං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයාමි;

අමජ්ජපො නො ච මුසා භණාමි, සකෙන දාරෙන ච හොමි තුට්ඨො.

I quickly refrain from killing living beings, I avoid taking what is not given in the world; I am not a drinker of intoxicants, nor do I speak falsely, and I am content with my own wife.

712.

712.

‘‘ඔඵුණාමි මහාවාතෙ, නදියා සීඝගාමියා;

වමාමි පාපිකං දිට්ඨිං, බුද්ධානං සාසනෙ රතො.

I winnow it in a great wind, in a swiftly flowing river; I cast out this evil view, delighting in the teaching of the Buddhas.

713.

713.

‘‘ඉදං [Pg.234] වත්වාන සොරට්ඨො, විරමිත්වා පාපදස්සනා;

නමො භගවතො කත්වා, පාමොක්ඛො රථමාරුහී’’ති. – ගාථායො අවොචුං;

Having spoken thus, the king of Suraṭṭha, having abstained from evil views and paid homage to the Blessed One, the foremost one, mounted his chariot." —these verses were spoken.

658-9. තත්ථ රාජා පිඞ්ගලකො නාම, සුරට්ඨානං අධිපති අහූති පිඞ්ගලචක්ඛුතාය ‘‘පිඞ්ගලො’’ති පාකටනාමො සුරට්ඨදෙසස්ස ඉස්සරො රාජා අහොසි. මොරියානන්ති මොරියරාජූනං, ධම්මාසොකං සන්ධාය වදති. සුරට්ඨං පුනරාගමාති සුරට්ඨස්ස විසයං උද්දිස්ස සුරට්ඨගාමිමග්ගං පච්චාගඤ්ඡි. පඞ්කන්ති මුදුභූමිං. වණ්ණුපථන්ති පෙතෙන නිම්මිතං මරූභූමිමග්ගං.

658-9. 'There, a king named Piṅgalaka, the lord of the Suraṭṭhas, was': because of having reddish-brown eyes, he was well-known as 'Piṅgala,' the sovereign king of the Suraṭṭha country. 'Of the Moriyas' means 'of the Moriya kings,' spoken in reference to Dhammāsoka. 'Returned again to Suraṭṭha' means he returned to the road leading to the Suraṭṭha district. 'Mud' means soft ground. 'Sandy path' means a desert road created by a peta.

660. ඛෙමොති නිබ්භයො. සොවත්ථිකොති සොත්ථිභාවාවහො. සිවොති අනුපද්දවො. සුරට්ඨානං සන්තිකෙ ඉතොති ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡන්තා මයං සුරට්ඨවිසයස්ස සමීපෙයෙව.

660. 'Secure' means fearless. 'Prosperous' means bringing about a state of well-being. 'Safe' means without trouble. 'Near the Suraṭṭhas from here' means, 'going by this path, we are indeed near the Suraṭṭha district.'

661-2. සොරට්ඨොති සුරට්ඨාධිපති. උබ්බිග්ගරූපොති උත්‍රස්තසභාවො. භිංසනන්ති භයජනනං. ලොමහංසනන්ති භිංසනකභාවෙන ලොමානං හංසාපනං.

661-2. 'Soraṭṭho' means the ruler of Suraṭṭha. 'Of agitated form' means having a terrified disposition. 'Terrifying' means fear-producing. 'Causing hair to stand on end' means causing the hair to stand on end through its terrifying nature.

663. යමපුරිසාන සන්තිකෙති පෙතානං සමීපෙ වත්තාම. අමානුසො වායති ගන්ධොති පෙතානං සරීරගන්ධො වායති. ඝොසො සුය්‍යති දාරුණොති පච්චෙකනිරයෙසු කාරණං කාරියමානානං සත්තානං ඝොරතරො සද්දො සුය්‍යති.

663. 'Near the men of Yama' means we are near the petas. 'An inhuman odor wafts' means the bodily odor of the petas wafts. 'A dreadful sound is heard' means a most terrible sound is heard of beings being tormented in individual hells.

666. පාදපන්ති පාදසදිසෙහි මූලාවයවෙහි උදකස්ස පිවනතො ‘‘පාදපො’’ති ලද්ධනාමං තරුං. ඡායාසම්පන්නන්ති සම්පන්නච්ඡායං. නීලබ්භවණ්ණසදිසන්ති වණ්ණෙන නීලමෙඝසදිසං. මෙඝවණ්ණසිරීනිභන්ති මෙඝවණ්ණසණ්ඨානං හුත්වා ඛායමානං.

666. 'A tree' means a tree that has received the name 'pādapa' because it drinks water with its root-parts, which are like feet. 'Full of shade' means having abundant shade. 'Like the color of a blue cloud' means resembling a blue cloud in color. 'Resembling the splendor and color of a cloud' means appearing with the form and color of a cloud.

670. පූරං පානීයසරකන්ති පානීයෙන පුණ්ණං පානීයභාජනං. පූවෙති ඛජ්ජකෙ. විත්තෙති විත්තිජනනෙ මධුරෙ මනුඤ්ඤෙ තහිං තහිං සරාවෙ පූරෙත්වා ඨපිතපූවෙ අද්දස.

670. She gave a vessel full of drinkable water and delightful cakes, saying: 'My father has passed away, venerable sir, may this accrue to him.'

672. අථො [Pg.235] තෙ අදුරාගතන්ති එත්ථ අථොති නිපාතමත්තං, අවධාරණත්ථෙ වා, මහාරාජ, තෙ ආගතං දුරාගතං න හොති, අථ ඛො ස්වාගතමෙවාති මයං සම්පටිච්ඡාමාති අත්ථො. අරින්දමාති අරීනං දමනසීල.

672. In 'Therefore your arrival is not unwelcome,' 'atho' is merely a particle, or it is for emphasis. The meaning is: 'O great king, your coming is not an unwelcome one, but is indeed a welcome one,' thus, 'we receive you.' 'Arindama' means one who has the nature of subduing enemies.

677. අමච්චා පාරිසජ්ජාති අමච්චා පාරිසජ්ජා ච වචනං සුණන්තු, බ්‍රාහ්මණො ච තුය්හං පුරොහිතො තං සුණාතූති යොජනා.

677. 'Ministers and courtiers': the construction is 'let the ministers and courtiers listen to my words, and let your brahmin priest also listen to them.'

678. සුරට්ඨස්මිං අහන්ති සුරට්ඨදෙසෙ අහං. දෙවාති රාජානං ආලපති. මිච්ඡාදිට්ඨීති නත්ථිකදිට්ඨියා විපරීතදස්සනො. දුස්සීලොති නිස්සීලො. කදරියොති ථද්ධමච්ඡරී. පරිභාසකොති සමණබ්‍රාහ්මණානං අක්කොසකො.

678. 'I was in Suraṭṭha' means 'I was in the Suraṭṭha country.' 'Deva' is a term of address for the king. 'Of wrong view' means one who sees perversely with a nihilistic view. 'Immoral' means without virtue. 'Miserly' means stubborn and stingy. 'A reviler' means one who abuses ascetics and brahmins.

679. වාරයිස්සන්ති වාරෙසිං. අන්තරායකරො අහන්ති දානං දදන්තානං උපකාරං කරොන්තානං අන්තරායකරො හුත්වා අඤ්ඤෙසඤ්ච පරෙසං දානං දදමානානං දානමයපුඤ්ඤතො අහං බහුජනං වාරයිස්සං වාරෙසින්ති යොජනා.

679. 'I will prevent' means 'I prevented.' 'I am an obstacle-maker': the construction is 'having become an obstacle-maker for those giving gifts and rendering aid, and for other people giving gifts, I prevented many people from the merit of giving.'

680. විපාකො නත්ථි දානස්සාතිආදි වාරිතාකාරදස්සනං. තත්ථ විපාකො නත්ථි දානස්සාති දානං දදතො තස්ස විපාකො ආයතිං පත්තබ්බඵලං නත්ථීති විපාකං පටිබාහති. සංයමස්ස කුතො ඵලන්ති සීලස්ස පන කුතො නාම ඵලං, සබ්බෙන සබ්බං තං නත්ථීති අධිප්පායො. නත්ථි ආචරියො නාමාති ආචාරසමාචාරසික්ඛාපකො ආචරියො නාම කොචි නත්ථි. සභාවතො එව හි සත්තා දන්තා වා අදන්තා වා හොන්තීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අදන්තං කො දමෙස්සතී’’ති.

680. ‘Vipāko natthi dānassa’ and so on, shows the way of denial. Here, ‘vipāko natthi dānassa’ means there is no result, no future fruit to be obtained, for one who gives a gift, thus rejecting the result. ‘Saṃyamassa kuto phalaṃ’ means ‘Whence the fruit of restraint?’ The meaning is that there is absolutely none. ‘Natthi ācariyo nāma’ means there is no teacher who instructs in conduct and behavior. The meaning is that beings are, by their own nature, either tamed or untamed. Hence it is said, ‘Who will tame the untamed?’

681. සමතුල්‍යානි භූතානීති ඉමෙ සත්තා සබ්බෙපි අඤ්ඤමඤ්ඤං සමසමා, තස්මා ජෙට්ඨො එව නත්ථි, කුතො ජෙට්ඨාපචායිකො, ජෙට්ඨාපචායනපුඤ්ඤං නාම නත්ථීති අත්ථො. නත්ථි බලන්ති යම්හි අත්තනො බලෙ පතිට්ඨිතා සත්තා වීරියං කත්වා මනුස්සසොභග්‍යතං ආදිං කත්වා යාවඅරහත්තං සම්පත්තියො පාපුණන්ති, තං වීරියබලං පටික්ඛිපති. වීරියං වා නත්ථි කුතො උට්ඨානපොරිසන්ති ඉදං නො පුරිසවීරියෙන පුරිසකාරෙන පවත්තන්ති එවං පවත්තවාදපටික්ඛෙපවසෙන වුත්තං.

681. ‘All beings are equal’ means that all these beings are equal to one another; therefore, there is no elder. Whence, then, can there be respect for elders? The meaning is that there is no merit in honoring elders. ‘There is no strength’ denies the strength of effort by which beings, established in their own strength and exerting themselves, can attain achievements, beginning with the good fortune of being human and extending to arahantship. ‘There is no effort, so whence manly exertion?’ This is stated by way of rejecting the doctrine that things proceed by human effort or human action.

682. නත්ථි [Pg.236] දානඵලං නාමාති දානස්ස ඵලං නාම කිඤ්චි නත්ථි, දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගො භස්මනිහිතං විය නිප්ඵලො එවාති අත්ථො. න විසොධෙති වෙරිනන්ති එත්ථ වෙරිනන්ති වෙරවන්තං වෙරානං වසෙන පාණාතිපාතාදීනං වසෙන ච කතපාපං පුග්ගලං දානසීලාදිවතතො න විසොධෙති, කදාචිපි සුද්ධං න කරොති. පුබ්බෙ ‘‘විපාකො නත්ථි දානස්සා’’තිආදි දානාදිතො අත්තනො පරෙසං නිවාරිතාකාරදස්සනං, ‘‘නත්ථි දානඵලං නාමා’’තිආදි පන අත්ථනො මිච්ඡාභිනිවෙසදස්සනන්ති දට්ඨබ්බං. ලද්ධෙය්‍යන්ති ලද්ධබ්බං. කථං පන ලද්ධබ්බන්ති ආහ ‘‘නියතිපරිණාමජ’’න්ති. අයං සත්තො සුඛං වා දුක්ඛං වා ලභන්තො නියතිවිපරිණාමවසෙනෙව ලභති, න කම්මස්ස කතත්තා, න ඉස්සරාදිනා චාති අධිප්පායො.

682. “There is no fruit of giving” means that there is no fruit whatsoever from giving; the relinquishing of a gift is as fruitless as an offering into ashes—this is the meaning. “It does not purify the hostile” means that giving, virtue, and so forth, do not purify a person who has committed evil due to enmity, such as killing living beings, nor do they ever make him pure. Previously, the statement “There is no result of giving,” etc., showed the prevention of oneself and others from giving, while the statement “There is no fruit of giving,” etc., should be seen as showing one's own adherence to a wrong view. “Should obtain” means what should be obtained. But how is it obtained? He says, “Through fixed transformation.” This being obtains happiness or suffering solely through the power of the transformation of destiny, not because of kamma having been done, nor through a creator, etc.—this is the intent.

683. නත්ථි මාතා පිතා භාතාති මාතාදීසු සම්මාපටිපත්තිමිච්ඡාපටිපත්තීනං ඵලාභාවං සන්ධාය වදති. ලොකො නත්ථි ඉතො පරන්ති ඉතො ඉධලොකතො පරලොකො නාම කොචි නත්ථි, තත්ථ තත්ථෙව සත්තා උච්ඡිජ්ජන්තීති අධිප්පායො. දින්නන්ති මහාදානං. හුතන්ති පහෙනකසක්කාරො, තදුභයම්පි ඵලාභාවං සන්ධාය ‘‘නත්ථී’’ති පටික්ඛිපති. සුනිහිතන්ති සුට්ඨු නිහිතං. න විජ්ජතීති යං සමණබ්‍රාහ්මණානං දානං නාම ‘‘අනුගාමිකනිධී’’ති වදන්ති, තං න විජ්ජති. තෙසං තං වාචාවත්ථුමත්තමෙවාති අධිප්පායො.

683. “There is no mother, father, or brother” is said in reference to the absence of results from right or wrong conduct towards one's mother and so on. “There is no world beyond this” means that from this world here, there is no other world called the ‘beyond’; beings are annihilated right there—this is the intent. “Given” refers to a great gift. “Offered” refers to honorific gifts; both are denied with “there is none,” in reference to the absence of results. “Well-placed” means well-deposited. “It does not exist” refers to what ascetics and brahmins call “the treasure that follows one”—it does not exist. Theirs is merely a matter of words—this is the intent.

684. න කොචි කඤ්චි හනතීති යො පුරිසො පරං පුරිසං හනෙය්‍ය, පරස්ස පුරිසස්ස සීසං ඡින්දෙය්‍ය, තත්ථ පරමත්ථතො න කොචි කඤ්චි හනති, සත්තන්නං කායානං ඡිද්දභාවතො හනන්තො විය හොති. කථං සත්ථපහාරොති ආහ ‘‘සත්තන්නං විවරමන්තරෙ’’ති. පථවීආදීනං සත්තන්නං කායානං විවරභූතෙ අන්තරෙ ඡිද්දෙ සත්ථං පවිසති, තෙන සත්තා අසිආදීහි පහතා විය හොන්ති, ජීවො විය පන සෙසකායාපි නිච්චසභාවත්තා න ඡිජ්ජන්තීති අධිප්පායො.

684. “No one kills anyone” means that if a person were to kill another person, or cut off another person's head, in ultimate reality, no one kills anyone; due to the porous nature of the seven bodies, it is merely as if one kills. How is there a weapon strike? He says, “Between the openings of the seven.” The weapon enters the gap, the hole, in the interval between the seven bodies—earth, etc. Thus, beings appear to be struck by swords and the like. However, just like the life-principle, the remaining bodies are also not cut because of their permanent nature—this is the intended meaning.

685. අච්ඡෙජ්ජාභෙජ්ජො හි ජීවොති අයං සත්තානං ජීවො සත්ථාදීහි න ඡින්දිතබ්බො න භින්දිතබ්බො නිච්චසභාවත්තා. අට්ඨංසො ගුළපරිමණ්ඩලොති සො පන ජීවො කදාචි අට්ඨංසො හොති කදාචි ගුළපරිමණ්ඩලො[Pg.237]. යොජනානං සතං පඤ්චාති කෙවලීභාවං පත්තො පඤ්චයොජනසතුබ්බෙධො හොති. කො ජීවං ඡෙත්තුමරහතීති නිච්චං නිබ්බිකාරං ජීවං කො නාම සත්ථාදීහි ඡින්දිතුං අරහති, න සො කෙනචි විකොපනෙය්‍යොති වදති.

685. “The life-principle is uncuttable and unbreakable” means that this life-principle of beings cannot be cut or broken by weapons and so forth, due to its permanent nature. At times, this life-principle is eight-faceted, and at other times, it is like a round ball. When one attains a state of wholeness, it is five hundred yojanas in height. “Who is able to cut the life-principle?” means: who, indeed, is able to cut this permanent, immutable life-principle with weapons? It cannot be disturbed by anyone, he says.

686. සුත්තගුළෙති වෙඨෙත්වා කතසුත්තගුළෙ. ඛිත්තෙති නිබ්බෙඨනවසෙන ඛිත්තෙ. නිබ්බෙඨෙන්තං පලායතීති පබ්බතෙ වා රුක්ඛග්ගෙ වා ඨත්වා නිබ්බෙඨියමානං ඛිත්තං සුත්තගුළං නිබ්බෙඨෙන්තමෙව ගච්ඡති, සුත්තෙ ඛීණෙ න ගච්ඡති. එවමෙවන්ති යථා තං සුත්තගුළං නිබ්බෙඨියමානං ගච්ඡති, සුත්තෙ ඛීණෙ න ගච්ඡති, එවමෙව සො ජීවො ‘‘චුල්ලාසීති මහාකප්පිනො සතසහස්සානී’’ති වුත්තකාලමෙව අත්තභාවගුළං නිබ්බෙඨෙන්තො පලායති පවත්තති, තතො උද්ධං න පවත්තති.

686. “Like a ball of thread” refers to a ball made by winding thread. “When thrown” means thrown so as to unwind. “As it unwinds, it runs on” means that when a ball of thread, thrown from a mountain or treetop, is unwinding, it travels only as it unwinds; when the thread is exhausted, it does not travel. Even so, just as that ball of thread travels while unwinding, but does not travel when the thread is exhausted, so too that life-principle—for the stated period of “eighty-four hundred thousand great aeons”—runs on and continues, unwinding the ball of existence; beyond that, it does not continue.

687. එවමෙව ච සො ජීවොති යථා කොචි පුරිසො අත්තනො නිවාසගාමතො නික්ඛමිත්වා තතො අඤ්ඤං ගාමං පවිසති කෙනචිදෙව කරණීයෙන, එවමෙව සො ජීවො ඉතො සරීරතො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤං අපරං සරීරං නියතවසෙන පවිසතීති අධිප්පායො. බොන්දින්ති කායං.

687. “And so it is with that life-principle,” meaning that just as a person leaves their home village and enters another village for some purpose, so too does that life-principle leave this body and enter another, different body by way of fixed destiny—this is the intended meaning. “Bondi” means ‘body’.

689. චුල්ලාසීතීති චතුරාසීති. මහාකප්පිනොති මහාකප්පානං. තත්ථ ‘‘එකම්හා මහාසරා අනොතත්තාදිතො වස්සසතෙ වස්සසතෙ කුසග්ගෙන එකෙකං උදකබින්දුං නීහරන්තෙ ඉමිනා උපක්කමෙන සත්තක්ඛත්තුං තම්හි සරෙ නිරුදකෙ ජාතෙ එකො මහාකප්පො නාම හොතී’’ති වත්වා ‘‘එවරූපානං මහාකප්පානං චතුරාසීතිසතසහස්සානි සංසාරස්ස පරිමාණ’’න්ති වදන්ති. යෙ බාලා යෙ ච පණ්ඩිතාති යෙ අන්ධබාලා, යෙ ච සප්පඤ්ඤා, සබ්බෙපි තෙ. සංසාරං ඛෙපයිත්වානාති යථාවුත්තකාලපරිච්ඡෙදං සංසාරං අපරාපරුප්පත්තිවසෙන ඛෙපෙත්වා. දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සරෙති වට්ටදුක්ඛස්ස පරියන්තං පරියොසානං කරිස්සන්ති. පණ්ඩිතාපි අන්තරා සුජ්ඣිතුං න සක්කොන්ති, බාලාපි තතො උද්ධං නප්පවත්තන්තීති තස්ස ලද්ධි.

689. “Cullāsīti” means eighty-four. “Mahākappino” means 'of great aeons.' Therein, it is said, “From a great lake, such as Anotatta, every hundred years a single drop of water is removed with the tip of a kusa grass blade. By this process, when that lake has become waterless seven times, that is called one great aeon.” And they say, “The measure of saṃsāra is eighty-four hundred thousand such great aeons.” “The fools and the wise” means those who are blind fools and those who are endowed with wisdom—all of them. “Having exhausted saṃsāra” means having exhausted saṃsāra within the aforementioned time limit through successive rebirths. “They will make an end of suffering” means they will make an end, a conclusion, to the suffering of the round. Even the wise cannot be purified in the interim, and the fools do not proceed beyond that—this is his doctrine.

690. මිතානි සුඛදුක්ඛානි, දොණෙහි පිටකෙහි චාති සත්තානං සුඛදුක්ඛානි නාම දොණෙහි පිටකෙහි මානභාජනෙහි මිතානි විය යථාවුත්තකාලපරිච්ඡෙදෙනෙව [Pg.238] පරිමිතත්තා පච්චෙකඤ්ච තෙසං තෙසං සත්තානං තානි නියතිපරිණාමජානි පරිමිතානි. තයිදං ජිනො සබ්බං පජානාති ජිනභූමියං ඨිතො කෙවලං පජානාති සංසාරස්ස සමතික්කන්තත්තා. සංසාරෙ පන පරිබ්භමති සම්මූළ්හායං ඉතරා පජා.

690. “Pleasures and pains are measured, as with bushels and baskets” means that the pleasures and pains of beings are, as it were, measured with bushels, baskets, and other measuring vessels, as they are limited by the aforementioned time frame alone. And for each of those beings individually, they are limited and arise from fixed transformation. “The Victor knows all this” means that, standing on the ground of a victor, he knows everything completely, because he has transcended saṃsāra. “But these other people wander in saṃsāra, deluded.”

691. එවංදිට්ඨි පුරෙ ආසින්ති යථාවුත්තනත්ථිකදිට්ඨිකො පුබ්බෙව අහං අහොසිං. සම්මූළ්හො මොහපාරුතොති යථාවුත්තාය දිට්ඨියා හෙතුභූතෙන සම්මොහෙන සම්මූළ්හො, තංසහජාතෙන පන මොහෙන පාරුතො, පටිච්ඡාදිතකුසලබීජොති අධිප්පායො.

691. “Such was my view in the past” means: I was indeed one who held the aforementioned nihilistic view. “Deluded, enveloped in delusion” means: deluded by the delusion that is the cause of the aforementioned view, and enveloped by the delusion co-arisen with it—the meaning is that the seeds of skillfulness are covered.

692. එවං පුබ්බෙ යා අත්තනො උප්පන්නා පාපදිට්ඨි, තස්සා වසෙන කතං පාපකම්මං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනා ආයතිං අනුභවිතබ්බං තස්ස ඵලං දස්සෙන්තො ‘‘ඔරං මෙ ඡහි මාසෙහී’’තිආදිමාහ.

692. Having thus shown the evil kamma done in the past through the power of the evil view that had arisen for him, now, while indicating its result to be experienced by himself in the future, he said: “Within six months for me,” and so on.

695-7. තත්ථ වස්සානි සතසහස්සානීති වස්සානං සතසහස්සානි, අතික්කමිත්වාති වචනසෙසො. භුම්මත්ථෙ වා එතං පච්චත්තවචනං, වස්සෙසු සතසහස්සෙසු වීතිවත්තෙසූති අත්ථො. ඝොසො සුය්‍යති තාවදෙති යදා එත්තකො කාලො අතික්කන්තො හොති, තාවදෙව තස්මිං කාලෙ ‘‘ඉධ පච්චන්තානං වො මාරිසා වස්සසතසහස්සපරිමාණො කාලො අතීතො’’ති එවං තස්මිං නිරයෙ සද්දො සුය්‍යති. ලක්ඛො එසො, මහාරාජ, සතභාගවස්සකොටියොති සතභාගා සතකොට්ඨාසා වස්සකොටියො, මහාරාජ, නිරයෙ පච්චන්තානං සත්තානං ආයුනො එසො ලක්ඛො එසො පරිච්ඡෙදොති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – දසදසකං සතං නාම, දස සතානි සහස්සං නාම, දසදසසහස්සානි සතසහස්සං නාම, සතසතසහස්සානි කොටි නාම, තාසං කොටීනං වසෙන සතසහස්සවස්සකොටියො සතභාගා වස්සකොටියො. සා ච ඛො නෙරයිකානංයෙව වස්සගණනාවසෙන වෙදිතබ්බා, න මනුස්සානං, දෙවානං වා. ඊදිසානි අනෙකානි වස්සකොටිසතසහස්සානි නෙරයිකානං ආයු. තෙනාහ ‘‘කොටිසතසහස්සානි, නිරයෙ පච්චරෙ ජනා’’ති. යාදිසෙන පන පාපෙන සත්තා එවං නිරයෙසු පච්චන්ති[Pg.239], තං නිගමනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨී ච දුස්සීලා, යෙ ච අරියූපවාදිනො’’ති වුත්තං. වෙදිස්සන්ති අනුභවිස්සං.

695-7. Herein, 'a hundred thousand years' means a hundred thousand years; 'having passed' is the remainder of the statement. Or, this is a singular expression in the locative sense, meaning 'when a hundred thousand years have elapsed.' A sound is heard only then—when such a time has passed, at that very moment, a sound is heard in that hell, saying: 'Here, sirs, a period of a hundred thousand years has passed for you who are being tormented.' 'This, great king, is the measure, a hundredth part of a koṭi of years' means: a koṭi of years has a hundred parts; this, great king, is the measure, the determination of the lifespan of beings being tormented in hell. This is what is said: ten tens are called a hundred, ten hundreds are called a thousand, ten tens of thousands are called a hundred thousand, and a hundred hundred thousands are called a koṭi. By way of those koṭis, there are a hundred thousand koṭis of years. And this should be understood according to the reckoning of years for hell-beings only, not for humans or devas. Such are the many hundreds of thousands of koṭis of years of the lifespan of hell-beings. Therefore it is said: 'For a hundred thousand koṭis of years, people are tormented in hell.' To show, by way of conclusion, the kind of evil by which beings are thus tormented in the hells, it is said: 'Those of wrong view and the immoral, and those who revile the noble ones.' They will experience it.

698-706. එවං ආයතිං අත්තනා අනුභවිතබ්බං පාපඵලං දස්සෙත්වා ඉදානි ‘‘කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, ආනුභාවො අයං තවා’’ති රඤ්ඤා පුච්ඡිතමත්ථං ආචික්ඛිත්වා තං සරණෙසු චෙව සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙතුකාමො ‘‘තං සුණොහි මහාරාජා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සීලෙසුපොසථෙ රතාති නිච්චසීලෙසු ච උපොසථසීලෙසු ච අභිරතා. අදාති අදාසි. තං ධම්මන්ති තං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං අමතපදඤ්ච.

698-706. Having thus shown the evil fruit to be experienced by himself in the future, now, having explained the matter about which the king asked, 'By what holy life is this power of yours?', and wishing to establish him in the refuges and the moral precepts, he said, 'Listen to that, great king,' and so forth. Herein, 'delighting in moral precepts and the observance day' means delighting in both the constant moral precepts and the observance day precepts. 'He gave' means he gave. 'That Dhamma' means that Noble Eightfold Path and the state of the deathless.

709-12. එවං පෙතෙන සරණෙසු සීලෙසු ච සමාදපිතො රාජා පසන්නමානසො තෙන අත්තනො කතං උපකාරං තාව කිත්තෙත්වා සරණාදීසු පතිට්ඨහන්තො ‘‘අත්ථකාමො’’තිආදිකා තිස්සො ගාථා වත්වා පුබ්බෙ අත්තනා ගහිතාය පාපිකාය දිට්ඨියා පටිනිස්සට්ඨභාවං පකාසෙන්තො ‘‘ඔඵුණාමී’’ති ගාථමාහ.

709-12. Thus, the king, having been encouraged by the peta in the refuges and moral precepts, with a gladdened mind, first praised the assistance rendered to him by that peta, and then, while establishing himself in the refuges and so forth, he spoke the three verses beginning, 'Desirous of welfare.' Then, declaring the state of his having relinquished the evil view he had previously held, he uttered the verse beginning, 'I cast off.'

තත්ථ ඔඵුණාමි මහාවාතෙති මහන්තෙ වාතෙ වායන්තෙ භුසං විය තං පාපකං දිට්ඨිං, යක්ඛ, තව ධම්මදෙසනාවාතෙ ඔඵුණාමි නිද්ධුනාමි. නදියා වා සීඝගාමියාති සීඝසොතාය මහානදියා වා තිණකට්ඨපණ්ණකසටං විය පාපිකං දිට්ඨිං පවාහෙමීති අධිප්පායො. වමාමි පාපිකං දිට්ඨින්ති මම මනොමුඛගතං පාපිකං දිට්ඨිං උච්ඡඩ්ඩයාමි. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘බුද්ධානං සාසනෙ රතො’’ති. යස්මා එකංසෙන අමතාවහෙ බුද්ධානං භගවන්තානං සාසනෙ රතො අභිරතො, තස්මා තං දිට්ඨිසඞ්ඛාතං විසං වමාමීති යොජනා.

Herein, 'I cast off in a great wind' means: O yakkha, just as when a great wind blows fiercely, so with the wind of your Dhamma teaching I cast off, I shake off that evil view. 'Or like a swiftly flowing river' means: the intention is that I wash away the evil view like grass, wood, leaves, and refuse in a great, swift-flowing river. 'I vomit out the evil view' means: I cast out the evil view that has come to my mind and mouth. Therein, he states the reason: 'delighting in the teaching of the Buddhas.' Because I am decidedly delighting and rejoicing in the teaching of the Blessed Buddhas, which brings the deathless, therefore I vomit out that poison called wrong view—this is the connection.

713. ති ඔසානගාථා සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා. තත්ථ පාමොක්ඛොතිපාචීනදිසාභිමුඛො හුත්වා. රථමාරුහීති රාජා ගමනසජ්ජං අත්තනො රාජරථං අභිරුහි, ආරුය්හ යක්ඛානුභාවෙන තං දිවසමෙව අත්තනො නගරං පත්වා රාජභවනං පාවිසි. සො අපරෙන සමයෙන ඉමං පවත්තිං භික්ඛූනං ආරොචෙසි, භික්ඛූ තං ථෙරානං ආරොචෙසුං, ථෙරා තතියසඞ්ගීතියං සඞ්ගහං ආරොපෙසුං.

713. Thus, the concluding verse was established by the Reciters of the Council. Herein, 'foremost' means: having faced the eastern direction. 'He mounted the chariot' means: the king, prepared for departure, ascended his royal chariot, and having mounted, by the power of the yakkha he reached his own city that very day and entered the royal palace. At a later time, he reported this event to the bhikkhus; the bhikkhus informed the elders; and the elders included it in the collection of the Third Council.

නන්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Peta Nandaka is concluded.

4. රෙවතීපෙතවත්ථුවණ්ණනා

4. The Commentary on the Story of the Peta Revatī

714-36. උට්ඨෙහි[Pg.240], රෙවතෙ, සුපාපධම්මෙති ඉදං රෙවතීපෙතවත්ථු. තං යස්මා රෙවතීවිමානවත්ථුනා නිබ්බිසෙසං, තස්මා යදෙත්ථ අට්ඨුප්පත්තියං ගාථාසු ච වත්තබ්බං, තං පරමත්ථදීපනියං විමානවත්ථුවණ්ණනායං (වි. ව. අට්ඨ. 860 රෙවතීවිමානවණ්ණනා) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉදඤ්හි නන්දියස්ස දෙවපුත්තස්ස වසෙන විමානවත්ථුපාළියං සඞ්ගහං ආරොපිතම්පි රෙවතීපටිබද්ධාය ගාථාය වසෙන ‘‘රෙවතීපෙතවත්ථු’’න්ති පෙතවත්ථුපාළියම්පි සඞ්ගහං ආරොපිතන්ති දට්ඨබ්බං.

714-36. 'Arise, Revatī, of evil character'—this is the Story of the Peta Revatī. Since it is identical to the Story of Revatī's Celestial Mansion, whatever should be said here regarding the origin story and the verses should be understood in accordance with the method stated in the Paramatthadīpanī, the commentary on the Vimānavatthu (Vimānavatthu Commentary, commentary on Revatī's Mansion). For although this was included in the Pāli text of the Vimānavatthu in connection with the devaputta Nandiya, it should be seen that it was also included in the Pāli text of the Petavatthu as 'the Story of the Peta Revatī' on account of the verse connected with Revatī.

රෙවතීපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Peta Revatī is concluded.

5. උච්ඡුපෙතවත්ථුවණ්ණනා

5. The Commentary on the Story of the Sugarcane Peta

ඉදං මම උච්ඡුවනං මහන්තන්ති ඉදං උච්ඡුපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති වෙළුවනෙ විහරන්තෙ අඤ්ඤතරො පුරිසො උච්ඡුකලාපං ඛන්ධෙ කත්වා එකං උච්ඡුං ඛාදන්තො ගච්ඡති. අථ අඤ්ඤතරො උපාසකො සීලවා කල්‍යාණධම්මො බාලදාරකෙන සද්ධිං තස්ස පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගච්ඡති. දාරකො උච්ඡුං පස්සිත්වා ‘‘දෙහී’’ති පරොදති. උපාසකො දාරකං පරොදන්තං දිස්වා තං පුරිසං සඞ්ගණ්හන්තො තෙන සද්ධිං සල්ලාපමකාසි. සො පන පුරිසො තෙන සද්ධිං න කිඤ්චි ආලපි, දාරකස්ස උච්ඡුඛණ්ඩම්පි නාදාසි. උපාසකො තං දාරකං දස්සෙත්වා ‘‘අයං දාරකො අතිවිය රොදති, ඉමස්ස එකං උච්ඡුඛණ්ඩං දෙහී’’ති ආහ. තං සුත්වා සො පුරිසො අසහන්තො පටිහතචිත්තං උපට්ඨපෙත්වා අනාදරවසෙන එකං උච්ඡුලට්ඨිං පිට්ඨිතො ඛිපි.

'This is my great sugarcane grove'—this is the Story of the Sugarcane Peta. What is its origin? While the Blessed One was dwelling in the Bamboo Grove, a certain man was walking along, carrying a bundle of sugarcane on his shoulder and chewing on a sugarcane stalk. Then a certain layman, virtuous and of good character, was following behind him with a young boy. The boy, seeing the sugarcane, wailed, 'Give it to me!' The layman, seeing the boy wailing, approached that man and engaged him in conversation. But that man did not say anything to him, nor did he give a piece of sugarcane to the boy. The layman, pointing to the boy, said, 'This boy is crying very much; give him one piece of sugarcane.' Hearing this, that man, being intolerant, established a mind of aversion and, out of disrespect, threw a sugarcane stalk behind him.

සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා චිරං පරිභාවිතස්ස ලොභස්ස වසෙන පෙතෙසු නිබ්බත්ති, තස්ස ඵලං නාම සකකම්මසරික්ඛකං හොතීති අට්ඨකරීසමත්තං ඨානං අවත්ථරන්තං අඤ්ජනවණ්ණං මුසලදණ්ඩපරිමාණෙහි උච්ඡූහි ඝනසඤ්ඡන්නං මහන්තං උච්ඡුවනං නිබ්බත්ති. තස්මිං ඛාදිතුකාමතාය ‘‘උච්ඡුං ගහෙස්සාමී’’ති උපගතමත්තෙ තං උච්ඡූ අභිහනන්ති, සො තෙන පුච්ඡිතො පතති.

At a later time, having died, he was reborn among the petas on account of greed that had been long cultivated. As the fruit of his action was indeed befitting his own kamma, a great sugarcane grove arose, covering a space of eight karīsas, densely covered with sugarcane stalks the color of collyrium and the size of pestles. When, out of a desire to eat, he had just approached it thinking, 'I will take a sugarcane stalk,' those sugarcane stalks strike him, and being struck by them, he falls.

අථෙකදිවසං [Pg.241] ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො රාජගහං පිණ්ඩාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ තං පෙතං අද්දස. සො ථෙරං දිස්වා අත්තනා කතකම්මං පුච්ඡි –

Then one day, the venerable Mahāmoggallāna, while going for alms in Rājagaha, saw that peta on the road. Seeing the elder, the peta asked about the kamma he himself had done:

737.

737.

‘‘ඉදං මම උච්ඡුවනං මහන්තං, නිබ්බත්තති පුඤ්ඤඵලං අනප්පකං;

තං දානි මෙ න පරිභොගමෙති, ආචික්ඛ භන්තෙ කිස්ස අයං විපාකො.

'This great sugarcane grove of mine has arisen, a plentiful fruit of merit; yet now it does not come to my enjoyment. Tell me, venerable sir, of what is this the result?'

738.

738.

‘‘හඤ්ඤාමි ඛජ්ජාමි ච වායමාමි, පරිසක්කාමි පරිභුඤ්ජිතුං කිඤ්චි;

ස්වාහං ඡින්නථාමො කපණො ලාලපාමි, කිස්ස කම්මස්ස අයං විපාකො.

'I am struck, I am devoured, and I strive; I struggle to partake of anything. Worn out and miserable, I wail. Of what kamma is this the result?'

739.

739.

‘‘විඝාතො චාහං පරිපතාමි ඡමායං,පරිවත්තාමි වාරිචරොව ඝම්මෙ;

රුදතො ච මෙ අස්සුකා නිග්ගලන්ති,ආචික්ඛ භන්තෙ කිස්ස අයං විපාකො.

'Afflicted, I fall to the ground; I writhe like a fish in the heat. Tears stream from me as I weep. Tell me, venerable sir, of what is this the result?'

740.

740.

‘‘ඡාතො කිලන්තො ච පිපාසිතො ච, සන්තස්සිතො සාතසුඛං න වින්දෙ;

පුච්ඡාමි තං එතමත්ථං භදන්තෙ, කථං නු උච්ඡුපරිභොගං ලභෙය්‍ය’’න්ති.

'Hungry and weary, thirsty and tormented, I find no pleasant happiness. I ask you this matter, venerable sir: how might I obtain the enjoyment of the sugarcane?'

741.

741.

‘‘පුරෙ තුවං කම්මමකාසි අත්තනා, මනුස්සභූතො පුරිමාය ජාතියා;

අහඤ්ච තං එතමත්ථං වදාමි, සුත්වාන ත්වං එතමත්ථං විජාන.

'Formerly, in a previous birth when you were a human being, you yourself performed a kamma. I will tell you about this matter; having listened, understand it well.'

742.

742.

‘‘උච්ඡුං තුවං ඛාදමානො පයාතො, පුරිසො ච තෙ පිට්ඨිතො අන්වගච්ඡි;

සො ච තං පච්චාසන්තො කථෙසි, තස්ස තුවං න කිඤ්චි ආලපිත්ථ.

‘You were walking along, chewing sugarcane, and a man followed behind you. He spoke to you, hoping for something, but you did not speak to him at all.’

743.

743.

‘‘සො [Pg.242] ච තං අභණන්තං අයාචි, දෙහය්‍ය උච්ඡුන්ති ච තං අවොච;

තස්ස තුවං පිට්ඨිතො උච්ඡුං අදාසි, තස්සෙතං කම්මස්ස අයං විපාකො.

‘Though you did not speak to him, he begged you, saying, “Give me sugarcane.” You gave him sugarcane from behind—this is the result of that action.’

744.

744.

‘‘ඉඞ්ඝ ත්වං ගන්ත්වාන පිට්ඨිතො ගණ්හෙය්‍යාසි, ගහෙත්වාන තං ඛාදස්සු යාවදත්ථං;

තෙනෙව ත්වං අත්තමනො භවිස්සසි, හට්ඨො චුදග්ගො ච පමොදිතො චාති.

‘Go now, take it from behind; having taken it, eat your fill. Thereby you will be content, joyful, delighted, and elated.’

745.

745.

‘‘ගන්ත්වාන සො පිට්ඨිතො අග්ගහෙසි, ගහෙත්වාන තං ඛාදි යාවදත්ථං;

තෙනෙව සො අත්තමනො අහොසි, හට්ඨො චුදග්ගො ච පමොදිතො චා’’ති. –

‘He went and took it from behind; having taken it, he ate his fill. Thereby he was content, joyful, delighted, and elated.’

වචනපටිවචනගාථා පෙතෙන ථෙරෙන ච වුත්තා.

These verses of speech and reply were spoken by the spirit and the elder.

737-8. තත්ථ කිස්සාති කීදිසස්ස, කම්මස්සාති අධිප්පායො. හඤ්ඤාමීති විහඤ්ඤාමි විඝාතං ආපජ්ජාමි. විහඤ්ඤාමීති වා විබාධියාමි, විසෙසතො පීළියාමීති අත්ථො. ඛජ්ජාමීති ඛාදියාමි, අසිපත්තසදිසෙහි නිසිතෙහි ඛාදන්තෙහි විය උච්ඡුපත්තෙහි කන්තියාමීති අත්ථො. වායමාමීති උච්ඡුං ඛාදිතුං වායාමං කරොමි. පරිසක්කාමීති පයොගං කරොමි. පරිභුඤ්ජිතුන්ති උච්ඡුරසං පරිභුඤ්ජිතුං, උච්ඡුං ඛාදිතුන්ති අත්ථො. ඡින්නථාමොති ඡින්නසහො උපච්ඡින්නථාමො, පරික්ඛීණබලොති අත්ථො. කපණොති දීනො. ලාලපාමීති දුක්ඛෙන අට්ටිතො අතිවිය විලපාමි.

737-8. Herein, `kissā` means ‘of what kind of action’; that is the intention. `Haññāmi` means ‘I am injured,’ ‘I experience affliction.’ Or `vihaññāmi` means ‘I am oppressed,’ that is, ‘I am especially tormented.’ `Khajjāmi` means ‘I am eaten,’ that is, ‘I am cut by sugarcane leaves as if by sharp sword-blades.’ `Vāyamāmi` means ‘I make an effort to chew the sugarcane.’ `Parisakkāmi` means ‘I make an exertion.’ `Paribhuñjituṃ` means ‘to enjoy the sugarcane juice,’ that is, ‘to chew the sugarcane.’ `Chinnathāmo` means ‘with endurance cut off,’ ‘with strength destroyed,’ that is, ‘with strength exhausted.’ `Kapaṇo` means ‘wretched.’ `Lālapāmi` means ‘afflicted by suffering, I wail excessively.’

739. විඝාතොති විඝාතවා, විහතබලො වා. පරිපතාමි ඡමායන්ති ඨාතුං අසක්කොන්තො භූමියං පපතාමි. පරිවත්තාමීති පරිබ්භමාමි. වාරිචරොවාති මච්ඡො විය. ඝම්මෙති ඝම්මසන්තත්තෙ ථලෙ.

739. `Vighāto` means ‘one who is afflicted,’ or ‘one whose strength is destroyed.’ `Paripatāmi chamāyaṃ` means ‘unable to stand, I fall to the ground.’ `Parivattāmi` means ‘I roll about.’ `Vāricaro vā` means ‘like a fish.’ `Ghamme` means ‘on ground scorched by heat.’

740-4. සන්තස්සිතොති ඔට්ඨකණ්ඨතාලූනං සොසප්පත්තියා සුට්ඨු තසිතො. සාතසුඛන්ති සාතභූතං සුඛං. න වින්දෙති න ලභාමි. තන්ති [Pg.243] තුවං. විජානාති විජානාහි. පයාතොති ගන්තුං ආරද්ධො. අන්වගච්ඡීති අනුබන්ධි. පච්චාසන්තොති පච්චාසීසමානො. තස්සෙතං කම්මස්සාති එත්ථ එතන්ති නිපාතමත්තං, තස්ස කම්මස්සාති අත්ථො. පිට්ඨිතො ගණ්හෙය්‍යාසීති අත්තනො පිට්ඨිපස්සෙනෙව උච්ඡුං ගණ්හෙය්‍යාසි. පමොදිතොති පමුදිතො.

740-4. `Santassito` means ‘thoroughly parched,’ having attained dryness of the lips, throat, and palate. `Sātasukhaṃ` means ‘agreeable happiness.’ `Na vinde` means ‘I do not obtain.’ `Taṃ` means ‘you.’ `Vijānā` means ‘you should understand.’ `Payāto` means ‘begun to go.’ `Anvagacchi` means ‘followed.’ `Paccāsanto` means ‘hoping.’ Regarding `Tassetaṃ kammassa`: here `etaṃ` is merely a particle; the meaning is ‘of that action.’ `Piṭṭhito gaṇheyyāsi` means ‘you should take the sugarcane from your own back side.’ `Pamodito` means ‘delighted.’

745. ගහෙත්වාන තං ඛාදි යාවදත්ථන්ති ථෙරෙන ආණත්තිනියාමෙන උච්ඡුං ගහෙත්වා යථාරුචි ඛාදිත්වා මහන්තං උච්ඡුකලාපං ගහෙත්වා ථෙරස්ස උපනෙසි, ථෙරො තං අනුග්ගණ්හන්තො තෙනෙව තං උච්ඡුකලාපං ගාහාපෙත්වා වෙළුවනං ගන්ත්වා භගවතො අදාසි, භගවා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං තං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං අකාසි, පෙතො පසන්නචිත්තො වන්දිත්වා ගතො, තතො පට්ඨාය යථාසුඛං උච්ඡුං පරිභුඤ්ජි.

745. ‘Having taken it, he ate as much as he needed’: according to the elder's instruction, having taken the sugarcane and eaten to his satisfaction, he took a large bundle of sugarcane and brought it to the elder. The elder, favoring him, had him carry that very bundle of sugarcane, and going to the Bamboo Grove, gave it to the Blessed One. The Blessed One, together with the community of bhikkhus, consumed it and gave a blessing. The spirit, with a pleased mind, paid homage and departed. From then on, he enjoyed sugarcane as he pleased.

සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු උප්පජ්ජි. සා පනෙසා පෙතස්ස පවත්ති මනුස්සලොකෙ පාකටා අහොසි. අථ මනුස්සා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා තං පවත්තිං පුච්ඡිංසු. සත්ථා තෙසං තමත්ථං විත්ථාරතො කථෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි, තං සුත්වා මනුස්සා මච්ඡෙරමලතො පටිවිරතා අහෙසුන්ති.

At a later time, having passed away, he was reborn in the Tāvatiṃsa heaven. Now, that account of the spirit became well-known in the human world. Then people approached the Teacher and asked about that account. The Teacher explained that matter to them in detail and taught the Dhamma. Having heard this, people turned away from the stain of stinginess.

උච්ඡුපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Sugarcane Spirit is concluded.

6. කුමාරපෙතවත්ථුවණ්ණනා

6. The Commentary on the Story of the Young Spirit

සාවත්ථි නාම නගරන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ද්වෙ පෙතෙ ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර කොසලරඤ්ඤො ද්වෙ පුත්තා පාසාදිකා පඨමවයෙ ඨිතා යොබ්බනමදමත්තා පරදාරකම්මං කත්වා කාලං කත්වා පරිඛාපිට්ඨෙ පෙතා හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. තෙ රත්තියං භෙරවෙන සද්දෙන පරිදෙවිංසු. මනුස්සා තං සුත්වා භීතතසිතා ‘‘එවං කතෙ ඉදං අවමඞ්ගලං වූපසම්මතී’’ති බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා ‘‘උපාසකා තස්ස සද්දස්ස සවනෙන තුම්හාකං න කොචි අන්තරායො’’ති වත්වා තස්ස කාරණං ආචික්ඛිත්වා තෙසං ධම්මං දෙසෙතුං –

The Teacher, while dwelling in Jetavana, spoke this concerning two spirits in the city called Sāvatthī. It is said that in Sāvatthī, two handsome sons of the Kosala king, in the prime of their youth, intoxicated with the pride of youth, committed adultery and, having died, were reborn as spirits on the bank of the moat. At night, they wailed with terrifying cries. Hearing this, people were frightened and terrified. Thinking, “If this is done, this inauspicious event will be pacified,” they offered a great alms-giving to the community of bhikkhus headed by the Buddha and reported the matter to the Blessed One. The Blessed One, saying, “Lay followers, from hearing that sound there will be no harm to you,” and explaining the reason for it, taught them the Dhamma:

746.

746.

‘‘සාවත්ථි [Pg.244] නාම නගරං, හිමවන්තස්ස පස්සතො;

තත්ථ ආසුං ද්වෙ කුමාරා, රාජපුත්තාති මෙ සුතං.

“The city called Sāvatthī, in sight of the Himalayas; there, I have heard, were two princes, sons of the king.

747.

747.

‘‘සම්මත්තා රජනීයෙසු, කාමස්සාදාභිනන්දිනො;

පච්චුප්පන්නසුඛෙ ගිද්ධා, න තෙ පස්සිංසුනාගතං.

“Intoxicated by alluring things, delighting in the gratification of sensual pleasures; greedy for present happiness, they did not foresee the future.

748.

748.

‘‘තෙ චුතා ච මනුස්සත්තා, පරලොකං ඉතො ගතා;

තෙධ ඝොසෙන්ත්‍යදිස්සන්තා, පුබ්බෙ දුක්කටමත්තනො.

“Having passed away from the human state, they have gone from here to the other world; here, unseen, they cry out, lamenting their own past misdeeds.

749.

749.

‘‘බහූසු වත සන්තෙසු, දෙය්‍යධම්මෙ උපට්ඨිතෙ;

නාසක්ඛිම්හා ච අත්තානං, පරිත්තං කාතුං සුඛාවහං.

“Alas, though many worthy recipients were present, and gifts were available, we were unable to make for ourselves even a small provision conducive to happiness.

750.

750.

‘‘කිං තතො පාපකං අස්ස, යං නො රාජකුලා චුතා;

උපපන්නා පෙත්තිවිසයං, ඛුප්පිපාසසමප්පිතා.

“What could be worse than this, that we, having fallen from the royal family, were reborn in the realm of spirits, afflicted by hunger and thirst?

751.

751.

‘‘සාමිනො ඉධ හුත්වාන, හොන්ති අසාමිනො තහිං;

භමන්ති ඛුප්පිපාසාය, මනුස්සා උන්නතොනතා.

“Having been masters here, they become powerless there. Humans, having risen and fallen, wander about afflicted by hunger and thirst.

752.

752.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, ඉස්සරමදසම්භවං;

පහාය ඉස්සරමදං, භවෙ සග්ගගතො නරො;

කායස්ස භෙදා සප්පඤ්ඤො, සග්ගං සො උපපජ්ජතී’’ති – ගාථා අභාසි;

“Knowing this drawback born of the intoxication with power, and having abandoned the intoxication with power, a person would go to heaven. At the breaking up of the body, that wise one is reborn in heaven.” – He spoke the verses.

746. තත්ථ ඉති මෙ සුතන්ති න කෙවලං අත්තනො ඤාණෙන දිට්ඨමෙව, අථ ඛො ලොකෙ පාකටභාවෙන එවං මයා සුතන්ති අත්ථො.

746. Herein, `iti me sutaṃ` means not only something seen with one's own knowledge, but rather, because it is well-known in the world, the meaning is ‘thus it was heard by me’.

747. කාමස්සාදාභිනන්දිනොති කාමගුණෙසු අස්සාදවසෙන අභිනන්දනසීලා. පච්චුප්පන්නසුඛෙ ගිද්ධාති වත්තමානසුඛමත්තෙ ගිද්ධා ගථිතා හුත්වා. න තෙ පස්සිංසුනාගතන්ති දුච්චරිතං පහාය සුචරිතං චරිත්වා අනාගතං ආයතිං දෙවමනුස්සෙසු ලද්ධබ්බං සුඛං තෙ න චින්තෙසුං.

747. `Kāmassādābhinandino` means those whose nature is to delight in the gratification of sensual objects. `Paccuppannasukhe giddhā` means being attached and clinging to mere present happiness. `Na te passiṃsunāgataṃ` means they did not consider the future happiness to be gained among gods and humans by abandoning bad conduct and practicing good conduct.

748. තෙධ ඝොසෙන්ත්‍යදිස්සන්තාති තෙ පුබ්බෙ රාජපුත්තභූතා පෙතා ඉධ සාවත්ථියා සමීපෙ අදිස්සමානරූපා ඝොසෙන්ති කන්දන්ති. කිං කන්දන්තීති ආහ ‘‘පුබ්බෙ දුක්කටමත්තනො’’ති.

748. `Te idha ghosenti adissantā` means: those spirits who were formerly princes, now with unseen forms near Sāvatthī, cry out and wail. What do they wail? He says: ‘Their own past misdeeds.’

749. ඉදානි [Pg.245] තෙසං කන්දනස්ස කාරණං හෙතුතො ච ඵලතො ච විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘බහූසු වත සන්තෙසූ’’තිආදි වුත්තං.

749. Now, to explain the reason for their lamentation by analyzing it in terms of cause and result, the verse beginning ‘Alas, though many were present…’ was spoken.

තත්ථ බහූසු වත සන්තෙසූති අනෙකෙසු දක්ඛිණෙය්‍යෙසු විජ්ජමානෙසු. දෙය්‍යධම්මෙ උපට්ඨිතෙති අත්තනො සන්තකෙ දාතබ්බදෙය්‍යධම්මෙපි සමීපෙ ඨිතෙ, ලබ්භමානෙති අත්ථො. පරිත්තං සුඛාවහන්ති අප්පමත්තකම්පි ආයතිං සුඛාවහං පුඤ්ඤං කත්වා අත්තානං සොත්ථිං නිරුපද්දවං කාතුං නාසක්ඛිම්හා වතාති යොජනා.

Herein, `bahūsu vata santesu` means ‘while many worthy recipients were existing.’ `Deyyadhamme upaṭṭhite` means ‘when gifts to be given from one's own possessions were also nearby’; the meaning is ‘available.’ The interpretation of `parittaṃ… sukhāvahaṃ… nāsakkhimhā` is: ‘Alas, we were unable to make ourselves safe and free from danger by performing even a small amount of merit productive of future happiness.’

750. කිං තතො පාපකං අස්සාති තතො පාපකං ලාමකං නාම කිං අඤ්ඤං අස්ස සියා. යං නො රාජකුලා චුතාති යෙන පාපකම්මෙන මයං රාජකුලතො චුතා ඉධ පෙත්තිවිසයං උපපන්නා පෙතෙසු නිබ්බත්තා ඛුප්පිපාසසමප්පිතා විචරාමාති අත්ථො.

750. `Kiṃ tato pāpakaṃ assa` means: ‘What other evil or wretched thing could there be than that?’ `Yaṃ no rājakulā cutā` means: ‘By that evil deed we fell from the royal family and were reborn here in the realm of spirits, born among spirits, wandering about afflicted by hunger and thirst’—this is the meaning.

751. සාමිනො ඉධ හුත්වානාති ඉධ ඉමස්මිං ලොකෙ යස්මිංයෙව ඨානෙ පුබ්බෙ සාමිනො හුත්වා විචරන්ති, තහිං තස්මිංයෙව ඨානෙ හොන්ති අස්සාමිනො. මනුස්සා උන්නතොනතාති මනුස්සකාලෙ සාමිනො හුත්වා කාලකතා කම්මවසෙන ඔනතා භමන්ති ඛුප්පිපාසාය, පස්ස සංසාරපකතින්ති දස්සෙති.

751. `Sāmino idha hutvāna` means: here, in this world, in the very place where they formerly lived as masters, in that very place they are now without mastery. `Manussā unnatonatā` means: having been masters during their human lives, after dying, due to their karma, they wander degraded, afflicted by hunger and thirst. He shows this, saying: ‘Behold the nature of saṃsāra!’

752. එතමාදීනවං ඤත්වා, ඉස්සරමදසම්භවන්ති එතං ඉස්සරියමදවසෙන සම්භූතං අපායූපපත්තිසඞ්ඛාතං ආදීනවං දොසං ඤත්වා පහාය ඉස්සරියමදං පුඤ්ඤප්පසුතො හුත්වා. භවෙ සග්ගගතො නරොති සග්ගං දෙවලොකං ගතොයෙව භවෙය්‍ය.

752. "Knowing this drawback, born of the intoxication with power" means: having known this drawback, this fault called rebirth in states of woe, which is born from the intoxication with power, and having abandoned that intoxication with power, one becomes devoted to merit. "A person would go to heaven" means one would indeed be reborn in the heavenly world.

ඉති සත්ථා තෙසං පෙතානං පවත්තිං කථෙත්වා තෙහි මනුස්සෙහි කතං දානං තෙසං පෙතානං උද්දිසාපෙත්වා සම්පත්තපරිසාය අජ්ඣාසයානුරූපං ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Thus, the Teacher, having narrated the story of those ghosts, had the gifts given by those people dedicated to those ghosts, and taught the Dhamma in accordance with the inclination of the assembled gathering. That teaching was beneficial to the great multitude.

කුමාරපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Young Ghost is concluded.

7. රාජපුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා

7. The Commentary on the Story of the Prince-Ghost

පුබ්බෙ [Pg.246] කතානං කම්මානන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො රාජපුත්තපෙතං ආරබ්භ කථෙසි. තත්ථ යො සො අතීතෙ කිතවස්ස නාම රඤ්ඤො පුත්තො අතීතෙ පච්චෙකබුද්ධෙ අපරජ්ඣිත්වා බහූනි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන පෙතෙසු උප්පන්නො. සො ඉධ ‘‘රාජපුත්තපෙතො’’ති අධිප්පෙතො. තස්ස වත්ථු හෙට්ඨා සාණවාසිපෙතවත්ථුම්හි විත්ථාරතො ආගතමෙව, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බං. සත්ථා හි තදා ථෙරෙන අත්තනො ඤාතිපෙතානං පවත්තියා කථිතාය ‘‘න කෙවලං තව ඤාතකායෙව, අථ ඛො ත්වම්පි ඉතො අනන්තරාතීතෙ අත්තභාවෙ පෙතො හුත්වා මහාදුක්ඛං අනුභවී’’ති වත්වා තෙන යාචිතො –

“Of deeds done in the past”—this the Teacher spoke while dwelling at Jetavana, concerning the prince-ghost. Therein, in the past, there was the son of a king named Kitava who, having wronged a Paccekabuddha, was tormented in hell for many thousands of years. Due to the remaining result of that very kamma, he was reborn among the ghosts. Here, he is referred to as the “prince-ghost.” The story concerning him has already been detailed below in the Story of the Sāṇavāsī Ghost, so it should be understood in the same way as explained there. For at that time, when the elder had related the circumstances of his ghost-relatives, the Teacher said, “Not only your relatives, but you too, in the immediately preceding existence, became a ghost and experienced great suffering.” Being thus requested by him—

753.

753.

‘‘පුබ්බෙ කතානං කම්මානං, විපාකො මථයෙ මනං;

රූපෙ සද්දෙ රසෙ ගන්ධෙ, ඵොට්ඨබ්බෙ ච මනොරමෙ.

“The ripening of deeds done in the past torments the mind, in delightful forms, sounds, tastes, smells, and tangible objects.

754.

754.

‘‘ඉච්චං ගීතං රතිං ඛිඩ්ඩං, අනුභුත්වා අනප්පකං;

උය්‍යානෙ පරිචරිත්වා, පවිසන්තො ගිරිබ්බජං.

“Having experienced much dancing, singing, delight, and play, and after wandering in the park, while entering Giribbaja,

755.

755.

‘‘ඉසිං සුනෙත්තමද්දක්ඛි, අත්තදන්තං සමාහිතං;

අප්පිච්ඡං හිරිසම්පන්නං, උඤ්ඡෙ පත්තගතෙ රතං.

“I saw the sage Sunetta, self-tamed and composed, of few desires, endowed with modesty, delighting in what is received in the bowl by gleaning.

756.

756.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධතො ඔරුය්හ, ලද්ධා භන්තෙති චාබ්‍රවි;

තස්ස පත්තං ගහෙත්වාන, උච්චං පග්ගය්හ ඛත්තියො.

“Descending from the elephant’s back, the nobleman said, ‘Have you obtained, venerable sir?’ Taking his bowl, he raised it high.

757.

757.

‘‘ථණ්ඩිලෙ පත්තං භින්දිත්වා, හසමානො අපක්කමි;

රඤ්ඤො කිතවස්සාහං පුත්තො, කිං මං භික්ඛු කරිස්සසි.

“Having shattered the bowl on the bare ground, he departed laughing, saying: ‘I am the son of King Kitava; what will you do to me, monk?’”

758.

758.

‘‘තස්ස කම්මස්ස ඵරුසස්ස, විපාකො කටුකො අහු;

යං රාජපුත්තො වෙදෙසි, නිරයම්හි සමප්පිතො.

“The result of that harsh deed was bitter, which the prince experienced, being consigned to hell.

759.

759.

‘‘ඡළෙව චතුරාසීති, වස්සානි නහුතානි ච;

භුසං දුක්ඛං නිගච්ඡිත්ථො, නිරයෙ කතකිබ්බිසො.

“For six times eighty-four myriads of years, the evil-doer went to intense suffering in hell.

760.

760.

‘‘උත්තානොපි [Pg.247] ච පච්චිත්ථ, නිකුජ්ජො වාමදක්ඛිණො;

උද්ධංපාදො ඨිතො චෙව, චිරං බාලො අපච්චථ.

“He was tormented lying face up, face down, on his left and right sides; and standing with feet upward, the fool was tormented for a long time.

761.

761.

‘‘බහූනි වස්සසහස්සානි, පූගානි නහුතානි ච;

භුසං දුක්ඛං නිගච්ඡිත්ථො, නිරයෙ කතකිබ්බිසො.

“For many thousands of years, for multitudes and myriads, the evil-doer went to intense suffering in hell.

762.

762.

‘‘එතාදිසං ඛො කටුකං, අප්පදුට්ඨප්පදොසිනං;

“Such indeed is the bitter suffering for harming one who is harmless and without malice;

පච්චන්ති පාපකම්මන්තා, ඉසිමාසජ්ජ සුබ්බතං.

evil-doers are tormented for having assailed a virtuous sage.

763.

763.

‘‘සො තත්ථ බහුවස්සානි, වෙදයිත්වා බහුං දුඛං;

ඛුප්පිපාසහතො නාම, පෙතො ආසි තතො චුතො.

“Having experienced much suffering there for many years, he passed away from there and became a ghost, afflicted by hunger and thirst.

764.

764.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, ඉස්සරමදසම්භවං;

පහාය ඉස්සරමදං, නිවාතමනුවත්තයෙ.

“Knowing this drawback, born of the intoxication with power, having abandoned the intoxication with power, one should cultivate humility.

765.

765.

‘‘දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාසංසො, යො බුද්ධෙසු සගාරවො;

කායස්ස භෙදා සප්පඤ්ඤො, සග්ගං සො උපපජ්ජතී’’ති. –

“One who is respectful to the Buddhas is praised in this very life. At the breaking up of the body, the wise one is reborn in heaven.”

ඉදං පෙතවත්ථුං කථෙසි.

He spoke this story of the ghost.

753. තත්ථ පුබ්බෙ කතානං කම්මානං, විපාකො මථයෙ මනන්ති පුරිමාසු ජාතීසු කතානං අකුසලකම්මානං ඵලං උළාරං හුත්වා උප්පජ්ජමානං අන්ධබාලානං චිත්තං මථයෙය්‍ය අභිභවෙය්‍ය, පරෙසං අනත්ථකරණමුඛෙන අත්තනො අත්ථං උප්පාදෙය්‍යාති අධිප්පායො.

753. Therein, “the ripening of deeds done in the past torments the mind” means that the powerful result of unwholesome actions done in previous lives, when arising, would torment and overwhelm the minds of the blind and foolish, with the intention of generating their own benefit by means of harming others—this is the meaning.

ඉදානි තං චිත්තමථනං විසයෙන සද්ධිං දස්සෙතුං ‘‘රූපෙ සද්දෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රූපෙති රූපහෙතු, යථිච්ඡිතස්ස මනාපියස්ස රූපාරම්මණස්ස පටිලාභනිමිත්තන්ති අත්ථො. සද්දෙතිආදීසුපි එසෙව නයො.

Now, to show that tormenting of the mind along with its object, “in forms, sounds,” etc., is stated. Here, “in forms” means on account of form, that is, on account of gaining a desired and pleasing form-object as one wishes—this is the meaning. The same method applies to “in sounds,” etc.

754. එවං සාධාරණතො වුත්තමත්ථං අසාධාරණතො නියමෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘නච්චං ගීත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ රතින්ති කාමරතිං. ඛිඩ්ඩන්ති සහායකාදීහි කෙළිං. ගිරිබ්බජන්ති රාජගහං.

754. Having thus stated the meaning in a general way, he now shows it specified in a particular way by saying, “dancing, singing,” etc. Herein, “delight” means sensual delight. “Play” means amusement with companions and so on. “Giribbaja” means Rājagaha.

755. ඉසින්ති [Pg.248] අසෙක්ඛානං සීලක්ඛන්ධාදීනං එසනට්ඨෙන ඉසිං. සුනෙත්තන්ති එවංනාමකං පච්චෙකබුද්ධං. අත්තදන්තන්ති උත්තමෙන දමථෙන දමිතචිත්තං. සමාහිතන්ති අරහත්තඵලසමාධිනා සමාහිතං. උඤ්ඡෙ පත්තගතෙ රතන්ති උඤ්ඡෙන භික්ඛාචාරෙන ලද්ධෙ පත්තගතෙ පත්තපරියාපන්නෙ ආහාරෙ රතං සන්තුට්ඨං.

755. “Sage” (isi) means a sage on account of seeking (esanaṭṭhena) the aggregates of virtue and so on of the non-learners. “Sunetta” is the name of a Paccekabuddha. “Self-tamed” means one whose mind is tamed by supreme taming. “Composed” means composed by the concentration of the fruition of Arahantship. “Delighting in what is received in the bowl by gleaning” means delighting and being content with food obtained by gleaning on alms-round, which has gone into the bowl and is sufficient to fill it.

756. ලද්ධා, භන්තෙති චාබ්‍රවීති ‘‘අපි, භන්තෙ, භික්ඛා ලද්ධා’’ති විස්සාසජනනත්ථං කථෙසි. උච්චං පග්ගය්හාති උච්චතරං කත්වා පත්තං උක්ඛිපිත්වා.

756. “He said, ‘Have you obtained, venerable sir?’” means he spoke to inspire confidence, saying, “Venerable sir, has almsfood been obtained?” “Raising it high” means having made it higher, having lifted the bowl.

757. ථණ්ඩිලෙ පත්තං භින්දිත්වාති ඛරකඨිනෙ භූමිප්පදෙසෙ ඛිපන්තො පත්තං භින්දිත්වා. අපක්කමීති ථොකං අපසක්කි. අපසක්කන්තො ච ‘‘අකාරණෙනෙව අන්ධබාලො මහන්තං අනත්ථං අත්තනො අකාසී’’ති කරුණායනවසෙන ඔලොකෙන්තං පච්චෙකබුද්ධං රාජපුත්තො ආහ ‘‘රඤ්ඤො කිතවස්සාහං පුත්තො, කිං මං භික්ඛු කරිස්සසී’’ති.

757. “Having shattered the bowl on the bare ground” means shattering the bowl by throwing it onto a rough, hard patch of ground. “He departed” means he retreated slightly. And as he retreated, the Paccekabuddha looked upon him with compassion, thinking, “This blind fool has caused himself great harm for no reason.” The prince then said to him: “I am the son of King Kitava; what will you do to me, monk?”

758. ඵරුසස්සාති දාරුණස්ස. කටුකොති අනිට්ඨො. යන්ති යං විපාකං. සමප්පිතොති අල්ලීනො.

758. “Of the harsh” means of the severe. “Bitter” means undesirable. “Which” (yaṃ) means which result. “Consigned” (samappito) means attached.

759. ඡළෙව චතුරාසීති, වස්සානි නහුතානි චාති උත්තානො නිපන්නො චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි, නිකුජ්ජො, වාමපස්සෙන, දක්ඛිණපස්සෙන, උද්ධංපාදො, ඔලම්බිකො, යථාඨිතො චාති එවං ඡ චතුරාසීතිසහස්සානි වස්සානි හොන්ති. තෙනාහ –

759. “Six times eighty-four myriads of years” means: lying face up for eighty-four thousand years, and likewise lying face down, on the left side, on the right side, with feet upward, hanging down, and standing upright—thus there are six times eighty-four thousand years. Therefore he said:

760.

760.

‘‘උත්තානොපි ච පච්චිත්ථ, නිකුජ්ජො වාමදක්ඛිණො;

උද්ධංපාදො ඨිතො චෙව, චිරං බාලො අපච්චථා’’ති.

“He was tormented lying face up, face down, on his left and right sides; and standing with feet upward, the fool was tormented for a long time.”

තානි පන වස්සානි යස්මා අනෙකානි නහුතානි හොන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘නහුතානී’’ති. භුසං දුක්ඛං නිගච්ඡිත්ථොති අතිවිය දුක්ඛං පාපුණි.

Moreover, because those years are many myriads, it is therefore said “myriads.” “He went to intense suffering” means he attained exceedingly intense suffering.

761. පූගානීති වස්සසමූහෙ, ඉධ පුරිමගාථාය ච අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං දට්ඨබ්බං.

761. “Heaps” (Pūgāni) means heaps of years; here and in the previous verse, the usage should be understood as expressing continuous connection.

762. එතාදිසන්ති එවරූපං. කටුකන්ති අතිදුක්ඛං, භාවනපංසකනිද්දෙසොයං ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’තිආදීසු විය. අප්පදුට්ඨප්පදොසිනං ඉසිං සුබ්බතං ආසජ්ජ ආසාදෙත්වා පාපකම්මන්තා පුග්ගලා එවරූපං කටුකං අතිවිය දුක්ඛං පච්චන්තීති යොජනා.

762. “Such” (Etādisaṃ) means of such a kind. “Bitter” (Kaṭukaṃ) means exceedingly painful; this is a designation in the neuter gender to express an abstract state, as in such cases as “he sat down to one side.” The connection is that evil-doers, having assailed and harassed a virtuous sage who is harmless and without malice, are tormented by such exceedingly bitter and painful suffering.

763. සොති [Pg.249] සො රාජපුත්තපෙතො. තත්ථාති නිරයෙ. වෙදයිත්වාති අනුභවිත්වා. නාමාති බ්‍යත්තපාකටභාවෙන. තතො චුතොති නිරයතො චුතො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

763. “He” (So) refers to that prince-petā. “There” (Tattha) means in hell. “Having experienced” (Vedayitvā) means having undergone. “By name” (Nāma) means through a clear and evident manner. “Having passed away from there” (Tato cuto) means having passed away from hell. The rest follows the same explanation as before.

එවං භගවා රාජපුත්තපෙතකථාය තත්ථ සන්නිපතිතං මහාජනං සංවෙජෙත්වා උපරි සච්චානි පකාසෙසි. සච්චපරියොසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි සම්පාපුණිංසූති.

Thus, the Blessed One, having stirred the great assembly gathered there with the story of the prince-petā, revealed the higher truths. At the conclusion of the truths, many attained the fruits beginning with stream-entry.

රාජපුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Prince-Petā is concluded.

8. ගූථඛාදකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

8. The Commentary on the Story of the Dung-Eating Petā

ගූථකූපතො උග්ගන්ත්වාති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ එකං ගූථඛාදකපෙතං ආරම්භ වුත්තං. සාවත්ථියා කිර අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකෙ එකො කුටුම්බිකො අත්තනො කුලූපකං භික්ඛුං උද්දිස්ස විහාරං කාරෙසි. තත්ථ නානාජනපදතො භික්ඛූ ආගන්ත්වා පටිවසිංසු. තෙ දිස්වා මනුස්සා පසන්නචිත්තා පණීතෙන පච්චයෙන උපට්ඨහිංසු. කුලූපකො භික්ඛු තං අසහමානො ඉස්සාපකතො හුත්වා තෙසං භික්ඛූනං දොසං වදන්තො කුටුම්බිකං උජ්ඣාපෙසි. කුටුම්බිකො තෙ භික්ඛූ කුලූපකඤ්ච පරිභවන්තො පරිභාසි. අථ කුලූපකො කාලං කත්වා තස්මිංයෙව විහාරෙ වච්චකුටියං පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති, කුටුම්බිකො පන කාලං කත්වා තස්සෙව උපරි පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං දිස්වා පුච්ඡන්තො –

“Having emerged from the cesspit”—this was spoken by the Teacher while dwelling in Jetavana, in reference to a certain dung-eating petā. It is said that not far from Sāvatthī, in a certain village, a householder built a monastery for a monk who was his family-patron. Monks from various regions came and resided there. Seeing them, people with devout minds attended to them with excellent requisites. Unable to bear this, the family-patron monk, overcome by envy, spoke ill of those monks and incited the householder against them. The householder, disparaging those monks and the family-patron, reviled them. Then, the family-patron monk died and was reborn as a petā in the latrine of that very monastery, while the householder died and was reborn as a petā above him. Then, the Venerable Mahāmoggallāna, seeing them, questioned them thus:

766.

766.

‘‘ගූථකූපතො උග්ගන්ත්වා, කො න දීනො පතිට්ඨසි;

නිස්සංසයං පාපකම්මන්තො, කිං නු සද්දහසෙ තුව’’න්ති. –

“Having emerged from the cesspit, who are you, standing there so wretched? Undoubtedly a doer of evil deeds; what, then, do you believe?”

ගාථමාහ. තං සුත්වා පෙතො –

He spoke this verse. Hearing it, the petā replied:

767.

767.

‘‘අහං භදන්තෙ පෙතොම්හි, දුග්ගතො යමලොකිකො;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතො’’ති. –

“Venerable sir, I am a petā, miserable and belonging to the realm of Yama. Having done an evil deed, I have gone from here to the realm of petās.”

ගාථාය [Pg.250] අත්තානං ආචික්ඛි. අථ නං ථෙරො –

He revealed himself with a verse. Then the elder questioned him:

768.

768.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, ඉදං දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති. –

“What evil deed was done by body, speech, or mind? By the ripening of what kamma do you undergo this suffering?”

ගාථාය තෙන කතකම්මං පුච්ඡි. සො පෙතො –

With a verse, he questioned him about the deed he had done. That petā replied:

769.

769.

‘‘අහු ආවාසිකො මය්හං, ඉස්සුකී කුලමච්ඡරී;

අජ්ඣාසිතො මය්හං ඝරෙ, කදරියො පරිභාසකො.

“I had a resident monk, envious and stingy regarding families, who was attached to my house, a miserly reviler.

770.

770.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, භික්ඛවො පරිභාසිසං;

තස්සකම්මවිපාකෙන, පෙතලොකං ඉතො ගතො’’ති. –

“Hearing his words, I reviled the monks. Due to the ripening of that kamma, I have gone from here to the realm of petās.”

ද්වීහි ගාථාහි අත්තනා කතකම්මං කථෙසි.

With two verses, he recounted the deed he had done.

769. තත්ථ අහු ආවාසිකො මය්හන්ති මය්හං ආවාසෙ මයා කතවිහාරෙ එකො භික්ඛු ආවාසිකො නිබද්ධවසනකො අහොසි. අජ්ඣාසිතො මය්හං ඝරෙති කුලූපකභාවෙන මම ගෙහෙ තණ්හාභිනිවෙසවසෙන අභිනිවිට්ඨො.

769. Here, “I had a resident monk” (ahu āvāsiko mayhaṃ) means that in my dwelling, in the monastery built by me, there was one monk who was a constant resident. “Attached to my house” (ajjhāsito mayhaṃ ghare) means that due to his being a family-patron, he was deeply entrenched in my home by way of craving and attachment.

770. තස්සාති තස්ස කුලූපකභික්ඛුස්ස. භික්ඛවොති භික්ඛූ. පරිභාසිසන්ති අක්කොසිං. පෙතලොකං ඉතො ගතොති ඉමිනා ආකාරෙන පෙතයොනිං උපගතො පෙතභූතො.

770. “His” (tassa) means of that family-patron monk. “Monks” (bhikkhavo) means the monks. “I reviled” (paribhāsisaṃ) means I abused. “I have gone from here to the realm of petās” (petalokaṃ ito gato) means in this manner he has gone to the realm of petās, having become a petā.

තං සුත්වා ථෙරො ඉතරස්ස ගතිං පුච්ඡන්තො –

Having heard that, the elder, inquiring about the other’s destination, spoke:

771.

771.

‘‘අමිත්තො මිත්තවණ්ණෙන, යො තෙ ආසි කුලූපකො;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, කිං නු පෙච්ච ගතිං ගතො’’ති. –

“That enemy in the guise of a friend, who was your family-patron—at the breaking up of the body, foolish one, to what destination did he go after death?”

ගාථමාහ. තත්ථ මිත්තවණ්ණෙනාති මිත්තපටිරූපෙන මිත්තපටිරූපතාය.

He spoke this verse. Here, “in the guise of a friend” (mittavaṇṇena) means in the counterfeit form of a friend, by resembling a friend.

පුන පෙතො ථෙරස්ස තමත්ථං ආචික්ඛන්තො –

Again, the petā, explaining that matter to the elder, spoke:

772.

772.

‘‘තස්සෙවාහං පාපකම්මස්ස, සීසෙ තිට්ඨාමි මත්ථකෙ;

සො ච පරවිසයං පත්තො, මමෙව පරිචාරකො.

“I stand right on the head, on the crown, of that evildoer. And though he has reached another realm, he is my very own attendant.

773.

773.

‘‘යං [Pg.251] භදන්තෙ හදන්තඤ්ඤෙ, එතං මෙ හොති භොජනං;

අහඤ්ච ඛො යං හදාමි, එතං සො උපජීවතී’’ති. – ගාථාද්වයමාහ;

“Whatever, venerable sir, others excrete, that becomes my food. And whatever I excrete, that is what he lives on.” Thus he spoke two verses.

772. තත්ථ තස්සෙවාති තස්සෙව මය්හං පුබ්බෙ කුලූපකභික්ඛුභූතස්ස පෙතස්ස. පාපකම්මස්සාති පාපසමාචාරස්ස. සීසෙ තිට්ඨාමි මත්ථකෙති සීසෙ තිට්ඨාමි, තිට්ඨන්තො ච මත්ථකෙ එව තිට්ඨාමි, න සීසප්පමාණෙ ආකාසෙති අත්ථො. පරවිසයං පත්තොති මනුස්සලොකං උපාදාය පරවිසයභූතං පෙත්තිවිසයං පත්තො. මමෙවාති මය්හං එව පරිචාරකො අහොසීති වචනසෙසො.

772. Here, “of that very one” (tasseva) refers to that very petā who was formerly my family-patron monk. “Of the evildoer” (pāpakammassa) means of one of evil conduct. “I stand right on the head, on the crown” (sīse tiṭṭhāmi matthake) means I stand on his head, and while standing, I stand right on the crown, not merely in the space above his head—this is the meaning. “Reached another realm” (paravisayaṃ patto) means, in relation to the human world, he has reached the realm of petās, which is another realm. Regarding `mameva paricārako`, the rest of the sentence is to be supplied: ‘he has become my very attendant’.

773. යං භදන්තෙ හදන්තඤ්ඤෙති භදන්තෙ, අය්‍ය මහාමොග්ගලාන, තස්සං වච්චකුටියං යං අඤ්ඤෙ උහදන්ති වච්චං ඔස්සජන්ති. එතං මෙ හොති භොජනන්ති එතං වච්චං මය්හං දිවසෙ දිවසෙ භොජනං හොති. යං හදාමීති තං පන වච්චං ඛාදිත්වා යම්පහං වච්චං කරොමි. එතං සො උපජීවතීති එතං මම වච්චං සො කුලූපකපෙතො දිවසෙ දිවසෙ ඛාදනවසෙන උපජීවති, අත්තභාවං යාපෙතීති අත්ථො.

773. “Whatever, venerable sir, others excrete” (yaṃ bhadante hadantaññe) means, “Venerable sir, Master Mahāmoggallāna, whatever others excrete, whatever feces they discharge, in that latrine.” “That becomes my food” (etaṃ me hoti bhojanaṃ) means that excrement becomes my daily food. “Whatever I excrete” (yaṃ hadāmi) means that after consuming that excrement, whatever excrement I then produce. “That is what he lives on” (etaṃ so upajīvati) means that this excrement of mine, that family-patron petā, sustains himself daily by consuming it, maintaining his existence—this is the meaning.

තෙසු කුටුම්බිකො පෙසලෙ භික්ඛූ ‘‘එවං ආහාරපරිභොගතො වරං තුම්හාකං ගූථඛාදන’’න්ති අක්කොසි. කුලූපකො පන කුටුම්බිකම්පි තථාවචනෙ සමාදපෙත්වා සයං තථා අක්කොසි, තෙනස්ස තතොපි පටිකුට්ඨතරා ජීවිකා අහොසි. ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා උපවාදෙ ආදීනවං දස්සෙත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

Among them, the householder reviled the virtuous monks, saying, “Eating dung would be better for you than consuming food like this!” The family-patron monk, however, after persuading the householder to speak in the same way, himself uttered such insults, and as a result, his livelihood became even more despicable than that. The Venerable Mahāmoggallāna reported this incident to the Blessed One. The Blessed One, having made this the basis of a teaching, pointed out the danger in disparagement and then delivered a discourse to the assembled gathering. That discourse proved beneficial to the multitude.

ගූථඛාදකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Dung-Eating Petā is concluded.

9. ගූථඛාදකපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

9. The Commentary on the Story of the Dung-Eating Petī

774-81. ගූථකූපතො [Pg.252] උග්ගන්ත්වාති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං ගූථඛාදකපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. තස්සා වත්ථු අනන්තරවත්ථුසදිසං. තත්ථ උපාසකෙන විහාරො කාරිතොති උපාසකස්ස වසෙන ආගතං, ඉධ පන උපාසිකායාති අයමෙව විසෙසො. සෙසං වත්ථුස්මිං ගාථාසු ච අපුබ්බං නත්ථි.

774-81. “Having emerged from a cesspit”—this was said concerning a certain dung-eating petī while the Teacher was dwelling in Jetavana. Her story is similar to the immediately preceding one. There, the monastery was built by a male lay follower, but here it was by a female lay follower—this is the only difference. In the rest of the story and the verses, there is nothing new.

ගූථඛාදකපෙතිවත්ථුවණ්ණානා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Story of the Dung-Eating Peta is concluded.

10. ගණපෙතවත්ථුවණ්ණනා

10. Commentary on the Story of the Group of Petas

නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාත්ථාති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ සම්බහුලෙ පෙතෙ ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථියං කිර සම්බහුලා මනුස්සා ගණභූතා අස්සද්ධා අප්පසන්නා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතචිත්තා දානාදිසුචරිතවිමුඛා හුත්වා චිරං ජීවිත්වා කායස්ස භෙදා නගරස්ස සමීපෙ පෙතයොනියං නිබ්බත්තිංසු. අථෙකදිවසං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ පෙතෙ දිස්වා –

“Naked, of ugly appearance”—this was said concerning many petas while the Teacher was dwelling in Jetavana. It is said that in Sāvatthī, many people, having formed into groups, being faithless, lacking in faith, with their minds obsessed by the stain of stinginess, averse to good conduct such as giving, after living for a long time, upon the breakup of the body, were reborn in the peta realm near the city. Then one day, while the Venerable Mahāmoggallāna was going for alms in Sāvatthī, he saw the petas on the road, and—

782.

782.

‘‘නග්ගා දුබ්බණරූපාත්ථ, කිසා ධමනිසන්ථතා;

උප්ඵාසුලිකා කිසිකා, කෙ නු තුම්හෙත්ථ මාරිසා’’ති. –

“Naked, of ugly appearance, emaciated, covered with veins; with ribs showing, thin—who are you here, sirs?”

ගාථාය පුච්ඡි. තත්ථ දුබ්බණ්ණරූපාත්ථාති දුබ්බණ්ණසරීරා හොථ. කෙ නු තුම්හෙත්ථාති තුම්හෙ කෙ නු නාම භවථ. මාරිසාති තෙ අත්තනො සාරුප්පවසෙන ආලපති.

He asked with a verse. Here, “dubbaṇṇarūpāttha” means “you are of unsightly appearance.” “Ke nu tumhettha” means “who indeed are you?” “Mārisā”—he addresses them in a manner suitable to them.

තං සුත්වා පෙතා –

Having heard that, the petas said:

783.

783.

‘‘මයං භදන්තෙ පෙතම්හා, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“Venerable sir, we are petas, miserable beings in the realm of Yama. Having done evil deeds, we have gone from here to the peta realm.”

ගාථාය අත්තනො පෙතභාවං පකාසෙත්වා පුන ථෙරෙන –

Having revealed their state as petas with this verse, they were then asked by the Elder:

784.

784.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, පෙතලොකං ඉතො ගතා’’ති. –

“What evil deed was done by body, speech, or mind? By the result of what kamma have you gone from here to the peta realm?”

ගාථාය කතකම්මං පුච්ඡිතා –

Having been asked in verse about the deeds they had done, they replied:

785.

785.

‘‘අනාවටෙසු [Pg.253] තිත්ථෙසු, විචිනිම්හද්ධමාසකං;

සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකම්හ අත්තනො.

“At unprotected bathing places, we searched for a half-māsaka coin. Though there were things to be given, we did not make a refuge for ourselves.

786.

786.

‘‘නදිං උපෙම තසිතා, රිත්තකා පරිවත්තති;

ඡායං උපෙම උණ්හෙසු, ආතපො පරිවත්තති.

“We approach a river when thirsty, but it turns out to be empty; we approach shade in the heat, but it turns into scorching sun.

787.

787.

‘‘අග්ගිවණ්ණො ච නො වාතො, ඩහන්තො උපවායති;

එතඤ්ච භන්තෙ අරහාම, අඤ්ඤඤ්ච පාපකං තතො.

“And a wind the color of fire blows upon us, burning; this we deserve, venerable sir, and other evil worse than this.

788.

788.

‘‘අපි යොජනානි ගච්ඡාම, ඡාතා ආහාරගෙධිනො;

අලද්ධාව නිවත්තාම, අහො නො අප්පපුඤ්ඤතා.

“We travel even for leagues, hungry and greedy for food; not obtaining any, we turn back—alas, how little merit we have!

789.

789.

‘‘ඡාතා පමුච්ඡිතා භන්තා, භූමියං පටිසුම්භිතා;

උත්තානා පටිකිරාම, අවකුජ්ජා පතාමසෙ.

“Hungry, bewildered, and exhausted, we collapse on the ground; we lie scattered about on our backs, or we fall face down.

790.

790.

‘‘තෙ ච තත්ථෙව පතිතා, භූමියං පටිසුම්භිතා;

උරං සීසඤ්ච ඝට්ටෙම, අහො නො අප්පපුඤ්ඤතා.

“And having fallen right there, collapsing on the ground, we strike our chests and heads—alas, how little merit we have!

791.

791.

‘‘එතඤ්ච භන්තෙ අරහාම, අඤ්ඤඤ්ච පාපකං තතො;

සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකම්හ අත්තනො.

“This we deserve, venerable sir, and other evil worse than this; though there were things to be given, we did not make a refuge for ourselves.

792.

792.

‘‘තෙ හි නූන ඉතො ගන්ත්වා, යොනිං ලද්ධාන මානුසිං;

වදඤ්ඤූ සීලසම්පන්නා, කාහාම කුසලං බහු’’න්ති. –

“Surely, having gone from here and obtained a human birth, we will be generous, accomplished in virtue, and do much that is wholesome.”

අත්තනා කතකම්මං කථෙසුං.

They recounted the deeds they had done.

788. තත්ථ අපි යොජනානි ගච්ඡාමාති අනෙකානිපි යොජනානි ගච්ඡාම. කථං? ඡාතා ආහාරගෙධිනොති, චිරකාලං ජිඝච්ඡාය ජිඝච්ඡිතා ආහාරෙ ගිද්ධා අභිගිජ්ඣන්තා හුත්වා, එවං ගන්ත්වාපි කිඤ්චි ආහාරං අලද්ධායෙව නිවත්තාම. අප්පපුඤ්ඤතාති අපුඤ්ඤතා අකතකල්‍යාණතා.

788. Here, “we travel even for leagues” means we travel many leagues. How so? “Hungry and greedy for food” means, having been hungry for a long time, being greedy and intensely craving food, even having gone thus, we return without obtaining any food. “Little merit” means lack of merit, not having done wholesome deeds.

789. උත්තානා [Pg.254] පටිකිරාමාති කදාචි උත්තානා හුත්වා විකිරියමානඞ්ගපච්චඞ්ගා විය වත්තාම. අවකුජ්ජා පතාමසෙති කදාචි අවකුජ්ජා හුත්වා පතාම.

789. “We lie scattered about on our backs” means sometimes we lie on our backs as if our limbs and members were scattered. “We fall face down” means sometimes we fall face down.

790. තෙ චාති තෙ මයං. උරං සීසඤ්ච ඝට්ටෙමාති අවකුජ්ජා හුත්වා පතිතා උට්ඨාතුං අසක්කොන්තා වෙධන්තා වෙදනාප්පත්තා අත්තනො අත්තනො උරං සීසඤ්ච පටිඝංසාම. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

790. “And they” refers to us. “We strike our chests and heads” means, having fallen face down and being unable to rise, trembling and afflicted by pain, we strike our own chests and heads. The rest is as explained above.

ථෙරො තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා මහාජනො මච්ඡෙරමලං පහාය දානාදිසුචරිතනිරතො අහොසීති.

The Elder reported that event to the Blessed One. The Blessed One, taking that matter as the origin story, taught the Dhamma to the assembled gathering. Upon hearing it, the great multitude, having abandoned the stain of stinginess, became devoted to good conduct such as generosity.

ගණපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Group of Petas is concluded.

11. පාටලිපුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා

11. Commentary on the Story of the Peta in Pāṭaliputta

දිට්ඨා තයා නිරයා තිරච්ඡානයොනීති ඉදං සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං විමානපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථිවාසිනො කිර පාටලිපුත්තවාසිනො ච බහූ වාණිජා නාවාය සුවණ්ණභූමිං අගමිංසු. තත්ථෙකො උපාසකො ආබාධිකො මාතුගාමෙ පටිබද්ධචිත්තො කාලමකාසි. සො කතකුසලොපි දෙවලොකං අනුපපජ්ජිත්වා ඉත්ථියා පටිබද්ධචිත්තතාය සමුද්දමජ්ඣෙ විමානපෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. යස්සං පන සො පටිබද්ධචිත්තො, සා ඉත්ථී සුවණ්ණභූමිගාමිනිං නාවං අභිරුය්හ ගච්ඡති. අථ ඛො සො පෙතො තං ඉත්ථිං ගහෙතුකාමො නාවාය ගමනං උපරුන්ධි. අථ වාණිජා ‘‘කෙන නු ඛො කාරණෙන අයං නාවා න ගච්ඡතී’’ති වීමංසන්තා කාළකණ්ණිසලාකං විචාරෙසුං. අමනුස්සිද්ධියා යාවතතියං තස්සා එව ඉත්ථියා පාපුණි, යස්සං සො පටිබද්ධචිත්තො. තං දිස්වා වාණිජා වෙළුකලාපං සමුද්දෙ ඔතාරෙත්වා තස්ස උපරි තං ඉත්ථිං ඔතාරෙසුං. ඉත්ථියා ඔතාරිතමත්තාය නාවා වෙගෙන සුවණ්ණභූමිං අභිමුඛා පායාසි. අමනුස්සො තං ඉත්ථිං අත්තනො විමානං ආරොපෙත්වා තාය සද්ධිං අභිරමි.

“You have seen hells, the animal realm…”—this was said by the Teacher while dwelling at Jetavana, concerning a certain mansion-dwelling peta. It is said that many merchants from Sāvatthī and Pāṭaliputta traveled by ship to Suvaṇṇabhūmi. Among them was a lay follower who was ill and whose mind was attached to a woman; he died. Though he had done wholesome deeds, he was not reborn in the heavenly world. Due to his mind being attached to that woman, he was reborn as a mansion-dwelling peta in the middle of the ocean. The woman to whom he was attached boarded a ship bound for Suvaṇṇabhūmi. Then, that peta, desiring to seize her, obstructed the ship's progress. The merchants, wondering, “For what reason is this ship not moving?” cast lots to find the person of ill omen. By the power of the non-human, the lot fell to that very woman to whom he was attached, up to the third time. Seeing this, the merchants lowered a raft of bamboo into the sea and placed the woman on top of it. As soon as the woman was set down, the ship swiftly sailed toward Suvaṇṇabhūmi. The non-human took that woman into his mansion and enjoyed himself with her.

සා [Pg.255] එකං සංවච්ඡරං අතික්කමිත්වා නිබ්බින්නරූපා තං පෙතං යාචන්තී ආහ – ‘‘අහං ඉධ වසන්තී මය්හං සම්පරායිකං අත්ථං කාතුං න ලභාමි, සාධු, මාරිස, මං පාටලිපුත්තමෙව නෙහී’’ති. සො තාය යාචිතො –

After a year had passed, she, being weary, begged the peta, saying, “Living here, I am unable to accomplish my future welfare. Good sir, please bring me back to Pāṭaliputta.” He, being entreated by her,

793.

793.

‘‘දිට්ඨා තයා නිරයා තිරච්ඡානයොනි, පෙතා අසුරා අථවාපි මානුසා දෙවා;

සයමද්දස කම්මවිපාකමත්තනො, නෙස්සාමි තං පාටලිපුත්තමක්ඛතං;

තත්ථ ගන්ත්වා කුසලං කරොහි කම්ම’’න්ති. –

“You have seen hells, the animal realm, petas, asuras, or also humans and devas. You have seen for yourself the result of your own kamma. I will take you to Pāṭaliputta unharmed. Go there and do wholesome deeds.”

ගාථමාහ. තත්ථ දිට්ඨා තයා නිරයාති එකච්චෙ පච්චෙකනිරයාපි තයා දිට්ඨා. තිරච්ඡානයොනීති මහානුභාවා නාගසුපණ්ණාදිතිරච්ඡානාපි දිට්ඨා තයාති යොජනා. පෙතාති ඛුප්පිපාසාදිභෙදා පෙතා. අසුරාති කාලකඤ්චිකාදිභෙදා අසුරා. දෙවාති එකච්චෙ චාතුමහාරාජිකා දෙවා. සො කිර අත්තනො ආනුභාවෙන අන්තරන්තරා තං ගහෙත්වා පච්චෙකනිරයාදිකෙ දස්සෙන්තො විචරති, තෙන එවමාහ. සයමද්දස කම්මවිපාකමත්තනොති නිරයාදිකෙ විසෙසතො ගන්ත්වා පස්සන්තී සයමෙව අත්තනා කතකම්මානං විපාකං පච්චක්ඛතො අද්දස අදක්ඛි. නෙස්සාමි තං පාටලිපුත්තමක්ඛතන්ති ඉදානාහං තං අක්ඛතං කෙනචි අපරික්ඛතං මනුස්සරූපෙනෙව පාටලිපුත්තං නයිස්සාමි. ත්වං පන තත්ථ ගන්ත්වා කුසලං කරොහි කම්මං, කම්මවිපාකස්ස පච්චක්ඛතො දිට්ඨත්තා යුත්තපයුත්තා පුඤ්ඤනිරතා හොහීති අත්ථො.

He spoke a verse. There, “You have seen hells” means some individual hells, too, have been seen by you. “The animal realm”—mighty animals such as nāgas and supaṇṇas have also been seen by you—this is the connection. “Petas”—petas of various kinds, such as those afflicted by hunger and thirst. “Asuras”—asuras of the Kālakañjaka type. “Devas”—some devas of the realm of the Four Great Kings. It is said that by his own power, he would from time to time take her and wander about, showing her individual hells and the like; thus he spoke. “You have seen for yourself the result of your own kamma”—having gone especially to the hells and the like and seeing them, she herself directly saw the result of the deeds she had done. “I will take you unharmed to Pāṭaliputta”—now I will take you, unharmed, uninjured by anyone, in human form, to Pāṭaliputta. “But you, having gone there, do wholesome deeds”—the meaning is: since the result of kamma has been seen directly, be one who is engaged and devoted, delighting in merit.

අථ සා ඉත්ථී තස්ස වචනං සුත්වා අත්තමනා –

Then that woman, having heard his words, was delighted—

794.

794.

‘‘අත්ථකාමොසි මෙ යක්ඛ, හිතකාමොසි දෙවතෙ;

කරොමි තුය්හං වචනං, ත්වංසි ආචරියො මම.

"You desire my welfare, O yakkha, you desire my good, O deity; I will do as you say, you are my teacher."

795.

795.

‘‘දිට්ඨා මයා නිරයා තිරච්ඡානයොනි, පෙතා අසුරා අථවාපි මානුසා දෙවා;

සයමද්දසං කම්මවිපාකමත්තනො, කාහාමි පුඤ්ඤානි අනප්පකානී’’ති. –

"I have seen hells, the animal realm, departed spirits, asuras, and also humans and gods; I have seen for myself the result of my own deeds; I will perform many meritorious deeds."

ගාථමාහ.

She spoke a verse.

අථ [Pg.256] සො පෙතො තං ඉත්ථිං ගහෙත්වා ආකාසෙන ගන්ත්වා පාටලිපුත්තනගරස්ස මජ්ඣෙ ඨපෙත්වා පක්කාමි. අථස්සා ඤාතිමිත්තාදයො තං දිස්වා ‘‘මයං පුබ්බෙ සමුද්දෙ පක්ඛිත්තා මතාති අස්සුම්හ. සා අයං දිට්ඨා වත, භො, සොත්ථිනා ආගතා’’ති අභිනන්දමානා සමාගන්ත්වා තස්සා පවත්තිං පුච්ඡිංසු. සා තෙසං ආදිතො පට්ඨාය අත්තනා දිට්ඨං අනුභූතඤ්ච සබ්බං කථෙසි. සාවත්ථිවාසිනොපි ඛො තෙ වාණිජා අනුක්කමෙන සාවත්ථිං උපගතකාලෙ සත්ථු සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා චතුන්නං පරිසානං ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා මහාජනො සංවෙගජාතො දානාදිකුසලධම්මනිරතො අහොසීති.

Then that departed spirit, taking that woman, went through the sky and, placing her in the middle of the city of Pāṭaliputta, departed. Then her relatives and friends, seeing her, said, "We had heard that she was thrown into the ocean and had died. But here she is, seen, having arrived safely!" Rejoicing, they gathered and asked her what had happened. She told them everything from the beginning, what she had seen and experienced. And those merchants who were residents of Sāvatthī, in due course, upon arriving at Sāvatthī, approached the Teacher, paid homage, sat to one side, and reported the event to the Blessed One. The Blessed One, making that the occasion, taught the Dhamma to the four assemblies. Hearing it, the great multitude, stirred with spiritual urgency, became devoted to wholesome deeds such as generosity.

පාටලිපුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Story of the Departed of Pāṭaliputta is concluded.

12. අම්බවනපෙතවත්ථුවණ්ණනා

12. The Commentary on the Story of the Departed of the Mango Grove

අයඤ්ච තෙ පොක්ඛරණී සුරම්මාති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ අම්බපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. සාවත්ථියං කිර අඤ්ඤතරො ගහපති පරික්ඛීණභොගො අහොසි. තස්ස භරියා කාලමකාසි, එකා ධීතායෙව හොති. සො තං අත්තනො මිත්තස්ස ගෙහෙ ඨපෙත්වා ඉණවසෙන ගහිතෙන කහාපණසතෙන භණ්ඩං ගහෙත්වා සත්ථෙන සද්ධිං වණිජ්ජාය ගතො, න චිරෙනෙව මූලෙන සහ උදයභූතානි පඤ්ච කහාපණසතානි ලභිත්වා සත්ථෙන සහ පටිනිවත්ති. අන්තරාමග්ගෙ චොරා පරියුට්ඨාය සත්ථං පාපුණිංසු, සත්ථිකා ඉතො චිතො ච පලායිංසු. සො පන ගහපති අඤ්ඤතරස්මිං ගච්ඡෙ කහාපණෙ නික්ඛිපිත්වා අවිදූරෙ නිලීයි. චොරා තං ගහෙත්වා ජීවිතා වොරොපෙසුං. සො ධනලොභෙන තත්ථෙව පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති.

"And this lovely lotus pond of yours..."—this was spoken by the Teacher in reference to the Mango Grove departed spirit while he was dwelling at Sāvatthī. At Sāvatthī, it is said, a certain householder's wealth was exhausted. His wife died, and he had only one daughter. He placed her in his friend's house and, having taken a hundred coins as a loan, took goods and went on a trading journey with a caravan. Before long, he gained five hundred coins along with the principal and returned with the caravan. On the way, robbers surrounded and fell upon the caravan. The caravan members fled in all directions. But that householder hid the coins in a certain bush and concealed himself nearby. The robbers seized him and deprived him of his life. Due to his greed for wealth, he was reborn as a departed spirit right there.

වාණිජා සාවත්ථිං ගන්ත්වා තස්ස ධීතුයා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. සා පිතු මරණෙන ආජීවිකාභයෙන ච අතිවිය සඤ්ජාතදොමනස්සා බාළ්හං පරිදෙවි. අථ නං සො පිතු සහායො කුටුම්බිකො ‘‘යථා නාම කුලාලභාජනං සබ්බං භෙදනපරියන්තං, එවමෙව සත්තානං ජීවිතං භෙදනපරියන්තං. මරණං [Pg.257] නාම සබ්බසාධාරණං අප්පටිකාරඤ්ච, තස්මා මා ත්වං පිතරි අතිබාළ්හං සොචි, මා පරිදෙවි, අහං තෙ පිතා, ත්වං මය්හං ධීතා, අහං තව පිතු කිච්චං කරොමි, ත්වං පිතුනො ගෙහෙ විය ඉමස්මිං ගෙහෙ අවිමනා අභිරමස්සූ’’ති වත්වා සමස්සාසෙසි. සා තස්ස වචනෙන පටිප්පස්සද්ධසොකා පිතරි විය තස්මිං සඤ්ජාතගාරවබහුමානා අත්තනො කපණභාවෙන තස්ස වෙය්‍යාවච්චකාරිනී හුත්වා වත්තමානා පිතරං උද්දිස්ස මතකිච්චං කාතුකාමා යාගුං පචිත්වා මනොසිලාවණ්ණානි සුපරිපක්කානි මධුරානි අම්බඵලානි කංසපාතියං ඨපෙත්වා යාගුං අම්බඵලානි ච දාසියා ගාහාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එවමාහ – ‘‘භගවා මය්හං දක්ඛිණාය පටිග්ගහණෙන අනුග්ගහං කරොථා’’ති. සත්ථා මහාකරුණාය සඤ්චොදිතමානසො තස්සා මනොරථං පූරෙන්තො නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි. සා හට්ඨතුට්ඨා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ අත්තනා උපනීතං සුවිසුද්ධවත්ථං අත්ථරිත්වා අදාසි, නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ.

The merchants went to Sāvatthī and informed his daughter about the incident. Overwhelmed with grief due to her father’s death and fear for her livelihood, she lamented intensely. Then, her father’s friend, a householder, consoled her, saying: "Just as all potter’s vessels have breaking as their end, so too is the life of beings destined to end. Death is common to all and without remedy. Therefore, do not grieve so intensely for your father, do not lament. I am your father, you are my daughter. I will perform your father’s duties; you should dwell in this house without a troubled mind, just as you did in your father’s home." Comforted by his words, her sorrow subsided. She regarded him with the same respect and honor as she had her father and, due to her own poverty, served him diligently. Wishing to perform the rites for the dead on behalf of her father, she prepared rice gruel and placed perfectly ripe, sweet mangoes—the color of realgar—on a bronze plate. She had a female servant carry the gruel and mangoes and went to the monastery. There, she paid homage to the Teacher and said: "Venerable Sir, may you show me favor by accepting my offering." Moved by great compassion, the Teacher, wishing to fulfill her desire, showed the gesture of sitting. Delighted and joyful, she spread a very clean cloth she had brought over the prepared, excellent Buddha-seat and offered it. The Blessed One sat on the prepared seat.

අථ සා භගවතො යාගුං උපනාමෙසි, පටිග්ගහෙසි භගවා යාගුං. අථ සඞ්ඝං උද්දිස්ස භික්ඛූනම්පි යාගුං දත්වා පුන ධොතහත්ථා අම්බඵලානි භගවතො උපනාමෙසි, භගවා තානි පරිභුඤ්ජි. සා භගවන්තං වන්දිත්වා එවමාහ – ‘‘යා මෙ, භන්තෙ, පච්චත්ථරණයාගුඅම්බඵලදානවසෙන පවත්තා දක්ඛිණා, සා මෙ පිතරං පාපුණාතූ’’ති. භගවා ‘‘එවං හොතූ’’ති වත්වා අනුමොදනං අකාසි. සා භගවන්තං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. තාය දක්ඛිණාය සමුද්දිට්ඨමත්තාය සො පෙතො අම්බවනඋය්‍යානවිමානකප්පරුක්ඛපොක්ඛරණියො මහතිඤ්ච දිබ්බසම්පත්තිං පටිලභි.

Then she offered the rice gruel to the Blessed One, and the Blessed One accepted the rice gruel. Then, on behalf of the Sangha, having given rice gruel to the monks as well, she again washed her hands and offered mango fruits to the Blessed One, and the Blessed One consumed them. She paid homage to the Blessed One and said: "Venerable sir, may this offering of mine, which has come about by way of the gift of a seat-covering, rice gruel, and mango fruits, reach my father." The Blessed One said, "So be it," and gave a blessing. She paid homage to the Blessed One, circumambulated him respectfully, and departed. At the very moment that offering was designated, that departed spirit obtained a celestial palace, along with mango groves, pleasure gardens, wish-fulfilling trees, lotus ponds, and great divine prosperity.

අථ තෙ වාණිජා අපරෙන සමයෙන වණිජ්ජාය ගච්ඡන්තා තමෙව මග්ගං පටිපන්නා පුබ්බෙ වසිතට්ඨානෙ එකරත්තිං වාසං කප්පෙසුං. තෙ දිස්වා සො විමානපෙතො උය්‍යානවිමානාදීහි සද්ධිං තෙසං අත්තානං දස්සෙසි. තෙ වාණිජා තං දිස්වා තෙන ලද්ධසම්පත්තිං පුච්ඡන්තා –

Then those merchants, at a later time, while going for trade, took the same road and spent one night at the place they had stayed before. Seeing them, that departed spirit of the celestial palace revealed himself to them along with his garden, palace, and so on. The merchants, having seen him, asked about the prosperity he had obtained:

796.

796.

‘‘අයඤ්ච තෙ පොක්ඛරණී සුරම්මා, සමා සුතිත්ථා ච මහොදකා ච;

සුපුප්ඵිතා භමරගණානුකිණ්ණා, කථං තයා ලද්ධා අයං මනුඤ්ඤා.

"And this lovely lotus pond of yours, level, with fine landing-places, and with abundant water, well-flowered, teeming with swarms of bees—how was this charming one obtained by you?"

797.

797.

‘‘ඉදඤ්ච [Pg.258] තෙ අම්බවනං සුරම්මං, සබ්බොතුකං ධාරයතෙ ඵලානි;

සුපුප්ඵිතං භමරගණානුකිණ්ණං, කථං තයා ලද්ධමිදං විමාන’’න්ති. –

"And this lovely mango grove of yours, which bears fruit in every season, well-flowered and teeming with swarms of bees—how was this celestial palace obtained by you?"

ඉමා ද්වෙ ගාථා අවොචුං.

These two verses they spoke.

796. තත්ථ සුරම්මාති සුට්ඨු රමණීයා. සමාති සමතලා. සුතිත්ථාති රතනමයසොපානතාය සුන්දරතිත්ථා. මහොදකාති බහුජලා.

796. Therein, 'lovely' means very delightful. 'Level' means with a level surface. 'With fine landing-places' means with beautiful landing places on account of its jeweled staircases. 'With abundant water' means with much water.

797. සබ්බොතුකන්ති පුප්ඵූපගඵලූපගරුක්ඛාදීහි සබ්බෙසු උතූසු සුඛාවහං. තෙනාහ ‘‘ධාරයතෙ ඵලානී’’ති. සුපුප්ඵිතන්ති නිච්චං සුපුප්ඵිතං.

797. 'In every season' means bringing happiness in all seasons by means of trees bearing flowers and fruits, and so forth. For that reason, it is said, "which bears fruit." 'Well-flowered' means always well-flowered.

තං සුත්වා පෙතො පොක්ඛරණිආදීනං පටිලාභකාරණං ආචික්ඛන්තො –

Hearing that, the departed spirit, explaining the cause for obtaining the lotus ponds and so forth, said:

798.

798.

‘‘අම්බපක්කං දකං යාගු, සීතච්ඡායා මනොරමා;

ධීතාය දින්නදානෙන, තෙන මෙ ඉධ ලබ්භතී’’ති. –

"Ripe mangoes, water, rice-gruel, cool and delightful shade—by the gift given by my daughter, these are obtained by me here."

ගාථමාහ. තත්ථ තෙන මෙ ඉධ ලබ්භතීති යං තං භගවතො භික්ඛූනඤ්ච අම්බපක්කං උදකං යාගුඤ්ච මමං උද්දිස්ස දෙන්තියා මය්හං ධීතාය දින්නං දානං, තෙන මෙ ධීතාය දින්නදානෙන ඉධ ඉමස්මිං දිබ්බෙ අම්බවනෙ සබ්බොතුකං අම්බපක්කං, ඉමිස්සා දිබ්බාය මනුඤ්ඤාය පොක්ඛරණියා දිබ්බං උදකං, යාගුයා අත්ථරණස්ස ච දානෙන උය්‍යානවිමානකප්පරුක්ඛාදීසු සීතච්ඡායා මනොරමා ඉධ ලබ්භති, සමිජ්ඣතීති අත්ථො.

He spoke the verse. Therein, "by that, these are obtained by me here" means: that gift which was given by my daughter, who, dedicating it to me, gave ripe mangoes, water, and rice gruel to the Blessed One and the monks—by that gift given by my daughter, here in this divine mango grove, all-season ripe mangoes are obtained; from this divine, charming lotus pond, divine water is obtained; and by the gift of the rice gruel and the seat-covering, cool and delightful shade in the pleasure gardens, celestial palace, wish-fulfilling trees, and so on, is obtained here. This is the meaning.

එවඤ්ච පන වත්වා සො පෙතො තෙ වාණිජෙ නෙත්වා තානි පඤ්ච කහාපණසතානි දස්සෙත්වා ‘‘ඉතො උපඩ්ඪං තුම්හෙ ගණ්හථ, උපඩ්ඪං මයා ගහිතං ඉණං සොධෙත්වා සුඛෙන ජීවතූති මය්හං ධීතාය දෙථා’’ති ආහ. වාණිජා අනුක්කමෙන සාවත්ථිං පත්වා තස්ස ධීතාය කථෙත්වා තෙන අත්තනො දින්නභාගම්පි තස්සා එව අදංසු. සා කහාපණසතං ධනිකානං දත්වා ඉතරං අත්තනො පිතු සහායස්ස තස්ස කුටුම්බිකස්ස දත්වා සයං වෙය්‍යාවච්චං කරොන්ති නිවසති. සො ‘‘ඉදං සබ්බං තුය්හංයෙව හොතූ’’ති [Pg.259] තස්සායෙව පටිදත්වා තං අත්තනො ජෙට්ඨපුත්තස්ස ඝරසාමිනිං අකාසි.

Having said this, that peta led the merchants, showed them the five hundred kahāpaṇas, and said, "Take half of this for yourselves, and give the other half to my daughter, so that having cleared the debt I incurred, she may live happily." The merchants gradually reached Sāvatthī, spoke to his daughter, and gave her even the share given to them. She gave one hundred kahāpaṇas to the creditors and gave the rest to that householder, her father's friend, and lived doing service. He, giving it all back to her, said, "Let all this be yours alone," and made her the mistress of his eldest son's house.

සා ගච්ඡන්තෙ කාලෙ එකං පුත්තං ලභිත්වා තං උපලාලෙන්තී –

As time passed, she obtained a son and, while fondling him, said:

799.

799.

‘‘සන්දිට්ඨිකං කම්මං එවං පස්සථ, දානස්ස දමස්ස සංයමස්ස විපාකං;

දාසී අහං අය්‍යකුලෙසු හුත්වා, සුණිසා හොමි අගාරස්ස ඉස්සරා’’ති. –

"See thus the directly visible kamma, the fruit of giving, taming, and restraint; having been a female slave in noble families, I have become a daughter-in-law, the mistress of the house."

ඉමං ගාථං වදති.

She speaks this verse.

අථෙකදිවසං සත්ථා තස්සා ඤාණපරිපාකං ඔලොකෙත්වා ඔභාසං ඵරිත්වා සම්මුඛෙ ඨිතො විය අත්තානං දස්සෙත්වා –

Then one day, the Teacher, observing the maturity of her knowledge, suffused a radiance and showed himself as if standing before her, and said:

‘‘අසාතං සාතරූපෙන, පියරූපෙන අප්පියං;

දුක්ඛං සුඛස්ස රූපෙන, පමත්තං අතිවත්තතී’’ති. (උදා. 18;

ජා. 1.1.100) –

"The unpleasant in the guise of the pleasant, the unloved in the guise of the loved, suffering in the guise of happiness—this overcomes the heedless."

ඉමං ගාථමාහ. සා ගාථාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතා. සා දුතියදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානං දත්වා තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

At the conclusion of the verse, she was established in the fruit of stream-entry. On the second day, after giving alms to the Saṅgha of monks with the Buddha at its head, she related that occurrence to the Blessed One. The Blessed One, making that matter the basis for instruction, taught the Dhamma to the assembled gathering. That teaching was beneficial to the multitude.

අම්බවනපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the peta in the mango grove is concluded.

13. අක්ඛරුක්ඛපෙතවත්ථුවණ්ණනා

13. Commentary on the Story of the Axle-Tree Peta

යං දදාති න තං හොතීති ඉදං අක්ඛදායකපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති සාවත්ථියං විහරන්තෙ අඤ්ඤතරො සාවත්ථිවාසී උපාසකො සකටෙහි භණ්ඩස්ස පූරෙත්වා වණිජ්ජාය විදෙසං ගන්ත්වා තත්ථ අත්තනො භණ්ඩං වික්කිණිත්වා පටිභණ්ඩං සකටෙසු ආරොපෙත්වා සාවත්ථිං උද්දිස්ස මග්ගං පටිපජ්ජි. තස්ස මග්ගං ගච්ඡන්තස්ස අටවියං එකස්ස සකටස්ස අක්ඛො භිජ්ජි. අථ අඤ්ඤතරො පුරිසො රුක්ඛගහණත්ථං කුඨාරිඵරසුං ගාහාපෙත්වා අත්තනො ගාමතො නික්ඛමිත්වා අරඤ්ඤෙ විචරන්තො තං ඨානං පත්වා [Pg.260] තං උපාසකං අක්ඛභඤ්ජනෙන දොමනස්සප්පත්තං දිස්වා ‘‘අයං වාණිජො අක්ඛභඤ්ජනෙන අටවියං කිලමතී’’ති අනුකම්පං උපාදාය රුක්ඛදණ්ඩං ඡින්දිත්වා දළ්හං අක්ඛං කත්වා සකටෙ යොජෙත්වා අදාසි.

"What one gives is not that," this is the story of the axle-giver peta. What is its origin? While the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, a certain lay follower from Sāvatthī filled his carts with goods and went abroad for trade. There, having sold his goods, he loaded return goods onto the carts and set out on the road heading for Sāvatthī. While he was traveling along the road, in a forest, the axle of one of his carts broke. Then a certain man, having had an axe and a hatchet taken up for the purpose of getting wood, left his village and was wandering in the forest. Reaching that place, he saw that lay follower distressed by the broken axle. Thinking, "This merchant is troubled in the forest because of a broken axle," out of compassion, he cut a wooden shaft, made a strong axle, fitted it to the cart, and gave it.

සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා තස්මිංයෙව අටවිපදෙසෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්තො. අත්තනො කම්මං පච්චවෙක්ඛිත්වා රත්තියං තස්ස උපාසකස්ස ගෙහං ගන්ත්වා ගෙහද්වාරෙ ඨත්වා –

At a later time, he passed away and was reborn as an earth-deity in that very forest region. Reflecting on his own kamma, he went to that lay follower's house at night and, standing at the door of the house, said:

800.

800.

‘‘යං දදාති න තං හොති, දෙථෙව දානං දත්වා උභයං තරති;

උභයං තෙන දානෙන ගච්ඡති, ජාගරථ මා පමජ්ජථා’’ති. –

"What one gives is not in vain; one should certainly give a gift. Having given, one crosses over both; through that gift, one goes to both. Be vigilant, do not be heedless."

ගාථමාහ. තත්ථ යං දදාති න තං හොතීති යං දෙය්‍යධම්මං දායකො දෙති, න තදෙව පරලොකෙ තස්ස දානස්ස ඵලභාවෙන හොති, අථ ඛො අඤ්ඤං බහුං ඉට්ඨං කන්තං ඵලං හොතියෙව. තස්මා දෙථෙව දානන්ති යථා තථා දානං දෙථ එව. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘දත්වා උභයං තරතී’’ති, දානං දත්වා දිට්ඨධම්මිකම්පි සම්පරායිකම්පි දුක්ඛං අනත්ථඤ්ච අතික්කමති. උභයං තෙන දානෙන ගච්ඡතීති දිට්ඨධම්මිකං සම්පරායිකඤ්චාති උභයම්පි සුඛං තෙන දානෙන උපගච්ඡති පාපුණාති, අත්තනො පරෙසඤ්ච හිතසුඛවසෙනාපි අයමත්ථො යොජෙතබ්බො. ජාගරථ මා පමජ්ජථාති එවං උභයානත්ථනිවාරණං උභයහිතසාධනං දානං සම්පාදෙතුං ජාගරථ, දානූපකරණානි සජ්ජෙත්වා තත්ථ ච අප්පමත්තා හොථාති අත්ථො. ආදරදස්සනත්ථං චෙත්ථ ආමෙඩිතවසෙන වුත්තං.

He spoke the verse. Therein, 'What one gives is not that' means: whatever requisite a donor gives, it is not that very thing that becomes the fruit of that gift in the next world, but rather another manifold, desirable, and pleasing fruit certainly arises. Therefore, 'one should certainly give a gift' means: one should give a gift in any way whatsoever. Therein, he states the reason: 'having given, one crosses over both' means that by giving a gift, one overcomes suffering and misfortune both in this present life and in the future. 'Through that gift, one goes to both' means that through that gift one approaches and attains happiness both in this present life and in the future. This meaning should also be applied in terms of the welfare and happiness of oneself and others. 'Be vigilant, do not be heedless' means: be vigilant to accomplish giving, which prevents misfortune in both realms and secures welfare in both; prepare the requisites for giving and be heedful in that regard. This is the meaning. And here, it is spoken with repetition for the purpose of showing earnestness.

වාණිජො අත්තනො කිච්චං තීරෙත්වා පටිනිවත්තිත්වා අනුක්කමෙන සාවත්ථිං පත්වා දුතියදිවසෙ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

The merchant, having completed his business and returned, gradually reached Sāvatthī. On the second day, he approached the Teacher, paid homage, and sat down to one side. He then related the incident to the Blessed One. The Teacher, having made that matter the basis for instruction, taught the Dhamma to the assembled gathering. That teaching was beneficial to the multitude.

අක්ඛරුක්ඛපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The commentary on the story of the Axle-Tree Peta is concluded.

14. භොගසංහරණපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

14. Commentary on the Story of the Petī Who Accumulated Possessions

මයං [Pg.261] භොගෙ සංහරිම්හාති ඉදං භොගසංහරණපෙතිවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති වෙළුවනෙ විහරන්තෙ රාජගහෙ කිර චතස්සො ඉත්ථියො මානකූටාදිවසෙන සප්පිමධුතෙලධඤ්ඤාදීහි වොහාරං කත්වා අයොනිසො භොගෙ සංහරිත්වා ජීවන්ති. තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා බහිනගරෙ පරිඛාපිට්ඨෙ පෙතියො හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. තා රත්තියං දුක්ඛාභිභූතා –

"We gathered wealth," this is the story of the Petī Who Accumulated Possessions. What is its origin? While the Blessed One was staying at the Bamboo Grove, it is said that in Rājagaha four women made a living by trading in ghee, honey, oil, grain, and so forth, by means of false measures and the like, and improperly amassed wealth. After the breakup of the body, after death, they were reborn as petīs outside the city on the bank of the moat. Overcome by suffering at night, they lamented:

801.

801.

‘‘මයං භොගෙ සංහරිම්හා, සමෙන විසමෙන ච;

තෙ අඤ්ඤෙ පරිභුඤ්ජන්ති, මයං දුක්ඛස්ස භාගිනී’’ති. –

"We gathered wealth, by fair means and unfair; others enjoy it, while we are partakers of suffering."

විප්පලපන්තියො භෙරවෙන මහාසද්දෙන විරවිංසු. මනුස්සා තං සුත්වා භීතතසිතා විභාතාය රත්තියා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං සජ්ජෙත්වා සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච නිමන්තෙත්වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන පරිවිසිත්වා භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං උපනිසීදිත්වා තං පවත්තිං නිවෙදෙසුං. භගවා ‘‘උපාසකා තෙන වො සද්දෙන කොචි අන්තරායො නත්ථි, චතස්සො පන පෙතියො දුක්ඛාභිභූතා අත්තනා දුක්කටං කම්මං කථෙත්වා පරිදෙවනවසෙන විස්සරෙන විරවන්තියො –

Wailing, they cried out with a great, terrifying sound. Hearing this, the people were frightened and terrified. At dawn, they prepared a great offering for the Saṅgha of monks with the Buddha at its head, invited the Teacher and the Saṅgha of monks, and served them with fine food, both hard and soft. When the Blessed One had finished his meal and had withdrawn his hand from the bowl, they sat down near him and related the incident. The Blessed One said, "Lay followers, there is no danger to you from that sound. However, four petīs, overwhelmed by suffering, are crying out loudly by way of lamentation, telling of the evil deeds done by them:

‘‘මයං භොගෙ සංහරිම්හා, සමෙන විසමෙන ච;

තෙ අඤ්ඤෙ පරිභුඤ්ජන්ති, මයං දුක්ඛස්ස භාගිනී’’ති. –

"We gathered wealth, by fair means and unfair; others enjoy it, while we are partakers of suffering."

ඉමං ගාථමාහංසූති අවොච.

He said, "They spoke this verse."

තත්ථ භොගෙති පරිභුඤ්ජිතබ්බට්ඨෙන ‘‘භොගා’’ති ලද්ධනාමෙ වත්ථාභරණාදිකෙ විත්තූපකරණවිසෙසෙ. සංහරිම්හාති මච්ඡෙරමලෙන පරියාදින්නචිත්තා කස්සචි කිඤ්චි අදත්වා සඤ්චිනිම්හ. සමෙන විසමෙන චාති ඤායෙන ච අඤ්ඤායෙන ච, ඤායපතිරූපකෙන වා අඤ්ඤායෙන තෙ භොගෙ අම්හෙහි සංහරිතෙ ඉදානි අඤ්ඤෙ පරිභුඤ්ජන්ති. මයං දුක්ඛස්ස භාගිනීති මයං පන කස්සචිපි සුචරිතස්ස අකතත්තා දුච්චරිතස්ස ච කතත්තා එතරහි පෙතයොනිපරියාපන්නස්ස මහතො දුක්ඛස්ස භාගිනියො භවාම, මහාදුක්ඛං අනුභවාමාති අත්ථො.

Therein, 'wealth' refers to particular items of property, such as clothing and ornaments, which have received the name 'bhoga' in the sense of 'that which is to be enjoyed.' 'We gathered' means: with minds overcome by the stain of stinginess, we did not give anything to anyone and instead accumulated. 'By fair and unfair means' means by just and unjust means, or by unjust means that have the appearance of being just. That wealth we gathered is now being enjoyed by others. 'We are partakers of suffering' means: because we did not perform any good deeds at all and instead engaged in misconduct, we have now become partakers of the great suffering that pertains to the womb of petas; we experience great suffering. This is the meaning.

එවං [Pg.262] භගවා තාහි පෙතීහි වුත්තං ගාථං වත්වා තාසං පවත්තිං කථෙත්වා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙත්වා උපරි සච්චානි පකාසෙසි, සච්චපරියොසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පාපුණිංසූති.

Thus, the Blessed One, having recited the verse uttered by those female hungry ghosts, having narrated their story and explained the origin of the matter, taught the Dhamma to the assembled gathering and then revealed the truths. At the conclusion of the teaching on the truths, many attained the fruit of stream-entry and so forth.

භොගසංහරණපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Hungry Ghost Who Accumulated Possessions is finished.

15. සෙට්ඨිපුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා

15. The Commentary on the Story of the Merchant's Son Ghost

සට්ඨිවස්සසහස්සානීති ඉදං සෙට්ඨිපුත්තපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජා පසෙනදි කොසලො අලඞ්කතප්පටියත්තො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො මහතියා රාජිද්ධියා මහන්තෙන රාජානුභාවෙන නගරං අනුසඤ්චරන්තො අඤ්ඤතරස්මිං ගෙහෙ උපරිපාසාදෙ වාතපානං විවරිත්වා තං රාජවිභූතිං ඔලොකෙන්තිං රූපසම්පත්තියා දෙවච්ඡරාපටිභාගං එකං ඉත්ථිං දිස්වා අදිට්ඨපුබ්බෙ ආරම්මණෙ සහසා සමුප්පන්නෙන කිලෙසසමුදාචාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො සතිපි කුලරූපාචාරාදිගුණවිසෙසසම්පන්නෙ අන්තෙපුරජනෙ සභාවලහුකස්ස පන දුද්දමස්ස චිත්තස්ස වසෙන තස්සං ඉත්ථියං පටිබද්ධමානසො හුත්වා පච්ඡාසනෙ නිසින්නස්ස පුරිසස්ස ‘‘ඉමං පාසාදං ඉමඤ්ච ඉත්ථිං උපධාරෙහී’’ති සඤ්ඤං දත්වා රාජගෙහං පවිට්ඨො. අඤ්ඤං සබ්බං අම්බසක්කරපෙතවත්ථුම්හි ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

“For sixty thousand years”—this is the story of the merchant’s son ghost. What is its origin? The Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta’s Grove. At that time, King Pasenadi of Kosala, adorned and prepared, mounted on a splendid elephant, was touring the city with great royal power and majesty. He saw a woman, beautiful as a celestial nymph, looking at his royal procession from an opened window in an upper chamber of a house. Overcome by a sudden surge of defilements due to this unprecedented sight, his mind was overwhelmed. Though he had a host of consorts in the inner palace endowed with the virtues of noble birth, beauty, conduct, and other special qualities, his mind, being by nature frivolous and unruly, became attached to that woman. He gave a sign to a man sitting on the seat behind him, saying, 'Take note of this mansion and this woman,' and then entered the palace. The rest should be understood in the same way as in the story of the Ambasakkara Peta.

අයං පන විසෙසො – ඉධ පුරිසො සූරියෙ අනත්ථඞ්ගතෙයෙව ආගන්ත්වා නගරද්වාරෙ ථකිතෙ අත්තනා ආනීතං අරුණවණ්ණමත්තිකං උප්පලානි ච නගරද්වාරකවාටෙ ලග්ගෙත්වා නිපජ්ජිතුං ජෙතවනං අගමාසි. රාජා පන සිරිසයනෙ වාසූපගතො මජ්ඣිමයාමෙ ස-ඉති න-ඉති දු-ඉති සො-ඉති ච ඉමානි චත්තාරි අක්ඛරානි මහතා කණ්ඨෙන උච්චාරිතානි විය විස්සරවසෙන අස්සොසි. තානි කිර අතීතෙ කාලෙ සාවත්ථිවාසීහි චතූහි සෙට්ඨිපුත්තෙහි භොගමදමත්තෙහි යොබ්බනකාලෙ පාරදාරිකකම්මවසෙන බහුං අපුඤ්ඤං පසවෙත්වා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තස්සෙව නගරස්ස සමීපෙ ලොහකුම්භියං නිබ්බත්තිත්වා පච්චමානෙහි ලොහකුම්භියා මුඛවට්ටිං පත්වා එකෙකං ගාථං වත්ථුකාමෙහි උච්චාරිතානං තාසං ගාථානං ආදිඅක්ඛරානි[Pg.263], තෙ පඨමක්ඛරමෙව වත්වා වෙදනාප්පත්තා හුත්වා ලොහකුම්භිං ඔතරිංසු.

Here, however, is the difference: In this case, a man arrived before sunset when the city gate was closed, and after affixing the reddish clay and lotuses he had brought to the city gate, he went to Jeta’s Grove to lie down. The king, having retired to his royal bed, heard in the middle watch of the night the four syllables “sa,” “na,” “du,” and “so,” as if screamed out in a loud voice. It is said that these were the initial syllables of verses uttered by four sons of merchants from Sāvatthī in a past time. Intoxicated by wealth in their youth, they had generated much demerit through acts of adultery. After their deaths, they were reborn in an iron cauldron near that same city. While being cooked, they would reach the rim of the iron cauldron, each desiring to speak a verse. However, they could only speak the first syllable before being overcome by pain and sinking back into the iron cauldron.

රාජා පන තං සද්දං සුත්වා භීතතසිතො සංවිග්ගො ලොමහට්ඨජාතො තං රත්තාවසෙසං දුක්ඛෙන වීතිනාමෙත්වා විභාතාය රත්තියා පුරොහිතං පක්කොසාපෙත්වා තං පවත්තිං කථෙසි. පුරොහිතො රාජානං භීතතසිතං ඤත්වා ලාභගිද්ධො ‘‘උප්පන්නො ඛො අයං මය්හං බ්‍රාහ්මණානඤ්ච ලාභුප්පාදනුපායො’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මහාරාජ, මහා වතායං උපද්දවො උප්පන්නො, සබ්බචතුක්කං යඤ්ඤං යජාහී’’ති ආහ. රාජා තස්ස වචනං සුත්වා අමච්චෙ ආණාපෙසි ‘‘සබ්බචතුක්කයඤ්ඤස්ස උපකරණානි සජ්ජෙථා’’ති. තං සුත්වා මල්ලිකා දෙවී රාජානං එවමාහ – ‘‘කස්මා, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණස්ස වචනං සුත්වා අනෙකපාණවධහිංසනකකිච්චං කාතුකාමොසි, නනු සබ්බත්ථ අප්පටිහතඤාණචාරො භගවා පුච්ඡිතබ්බො? යථා ච තෙ භගවා බ්‍යාකරිස්සති, තථා පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති. රාජා තස්සා වචනං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා ‘‘න, මහාරාජ, තතොනිදානං තුය්හං කොචි අන්තරායො’’ති වත්වා ආදිතො පට්ඨාය තෙසං ලොහකුම්භිනිරයෙ නිබ්බත්තසත්තානං පවත්තිං කථෙත්වා තෙහි පච්චෙකං උච්චාරෙතුං ආරද්ධගාථායො –

The king, hearing that sound, became frightened and terrified, agitated and with his hair standing on end. After spending the rest of the night in distress, at the break of dawn, he summoned his royal chaplain and related the incident to him. The chaplain, seeing the king was frightened and terrified, and being greedy for gain, thought, 'This has arisen as a means for me and the brahmins to gain wealth.' Then he said to the king, 'Great king, a great calamity has indeed arisen. You must perform a sacrifice of all fours.' Hearing his words, the king ordered his ministers, 'Prepare the requisites for the sacrifice of all fours.' Hearing this, Queen Mallikā said to the king, 'Why, great king, do you wish to perform a deed involving the slaughter and harming of many living beings, merely upon hearing the brahmin’s words? Should not the Blessed One, whose knowledge is unobstructed in all things, be consulted? You should act according to whatever the Blessed One declares.' The king, hearing her words, went to the Teacher and reported the incident to the Blessed One. The Blessed One said, 'Great king, no danger will come to you from that cause.' Then, beginning from the start, he recounted the story of those beings who had been reborn in the Lohakumbhi hell and recited the verses that they had each begun to utter—

802.

802.

‘‘සට්ඨිවස්සසහස්සානි, පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

නිරයෙ පච්චමානානං, කදා අන්තො භවිස්සති.

“Sixty thousand years, completely fulfilled in every way; for those being cooked in hell, when will there be an end?”

803.

803.

‘‘නත්ථි අන්තො කුතො අන්තො, න අන්තො පටිදිස්සති;

තථා හි පකතං පාපං, තුය්හං මය්හඤ්ච මාරිසා.

“There is no end, from where could there be an end? No end is seen; for so was the evil done, dear sirs, by you and by me.”

804.

804.

‘‘දුජ්ජීවිතමජීවිම්හ, යෙ සන්තෙ න දදම්හසෙ;

සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකම්හ අත්තනො.

“We have lived a wretched life, we who did not give to the virtuous; when there were things suitable for giving, we did not make a refuge for ourselves.”

805.

805.

‘‘සොහං නූන ඉතො ගන්ත්වා, යොනිං ලද්ධාන මානුසිං;

වදඤ්ඤූ සීලසම්පන්නො, කාහාමි කුසලං බහු’’න්ති. –

“Surely, having gone from here and obtained a human birth, I will be generous, accomplished in virtue, and do much that is wholesome.”

පරිපුණ්ණං කත්වා කථෙසි.

He spoke them, having made them complete.

802. තත්ථ [Pg.264] සට්ඨිවස්සසහස්සානීති වස්සානං සට්ඨිසහස්සානි. තස්මිං කිර ලොහකුම්භිනිරයෙ නිබ්බත්තසත්තො අධො ඔගච්ඡන්තො තිංසාය වස්සසහස්සෙහි හෙට්ඨිමතලං පාපුණාති, තතො උද්ධං උග්ගච්ඡන්තොපි තිංසාය එව වස්සසහස්සෙහි මුඛවට්ටිපදෙසං පාපුණාති, තාය සඤ්ඤාය සො ‘‘සට්ඨිවස්සසහස්සානි, පරිපුණ්ණානි සබ්බසො’’ති ගාථං වත්තුකාමො ස-ඉති වත්වා අධිමත්තවෙදනාප්පත්තො හුත්වා අධොමුඛො පති. භගවා පන තං රඤ්ඤො පරිපුණ්ණං කත්වා කථෙසි. එස නයො සෙසගාථාසුපි. තත්ථ කදා අන්තො භවිස්සතීති ලොහකුම්භිනිරයෙ පච්චමානානං අම්හාකං කදා නු ඛො ඉමස්ස දුක්ඛස්ස අන්තො පරියොසානං භවිස්සති.

802. Therein, “sixty thousand years” means sixty thousand years. It is said that a being reborn in that Lohakumbhi hell, while descending, reaches the bottommost level in thirty thousand years, and while ascending from there, also reaches the region of the rim in thirty thousand years. With this in mind, he, wishing to say the verse, “Sixty thousand years, completely fulfilled in every way,” was overcome by extreme pain after uttering “sa-” and fell face down. The Blessed One, however, completed it for the king and explained it. This same principle applies to the remaining verses. Therein, “when will there be an end?” means, “When, indeed, will there be an end, a conclusion, to this suffering for us who are being cooked in the Lohakumbhi hell?”

803. තථා හීති යථා තුය්හං මය්හඤ්ච ඉමස්ස දුක්ඛස්ස නත්ථි අන්තො, න අන්තො පටිදිස්සති, තථා තෙන පකාරෙන පාපකං කම්මං පකතං තයා මයා චාති විභත්තිං විපරිණාමෙත්වා වත්තබ්බං.

803. “For so” means: just as for you and me there is no end to this suffering, nor is an end seen, so in that way was evil kamma done by you and by me. Thus it should be understood by changing the grammatical case.

804. දුජ්ජීවිතන්ති විඤ්ඤූහි ගරහිතබ්බං ජීවිතං. යෙ සන්තෙති යෙ මයං සන්තෙ විජ්ජමානෙ දෙය්‍යධම්මෙ. න දදම්හසෙති න අදම්හ. වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකම්හ අත්තනො’’ති වුත්තං.

804. “A wretched life” means a life to be censured by the wise. “We who did not give to the virtuous” means “we who did not give, though there were things suitable for giving.” “Did not give” means we did not give. To make this same meaning clearer, it is stated: “when there were things suitable for giving, we did not make a refuge for ourselves.”

805. සොහන්ති සො අහං. නූනාති පරිවිතක්කෙ නිපාතො. ඉතොති ඉමස්මා ලොහකුම්භිනිරයා. ගන්ත්වාති අපගන්ත්වා. යොනිං ලද්ධාන මානුසින්ති මනුස්සයොනිං මනුස්සත්තභාවං ලභිත්වා. වදඤ්ඤූති පරිච්චාගසීලො, යාචකානං වා වචනඤ්ඤූ. සීලසම්පන්නොති සීලාචාරසම්පන්නො. කාහාමි කුසලං බහුන්ති පුබ්බෙ විය පමාදං අනාපජ්ජිත්වා බහුං පහූතං කුසලං පුඤ්ඤකම්මං කරිස්සාමි, උපචිනිස්සාමීති අත්ථො.

805. “I” means “that I.” “Surely” is a particle indicating reflection. “From here” means from this Lohakumbhi hell. “Having gone” means having departed. “Having obtained a human birth” means having obtained a human womb, the state of being human. “Generous” means one whose nature is to give, or one who understands the words of supplicants. “Accomplished in virtue” means endowed with virtuous conduct. “I will do much that is wholesome” means: without falling into negligence as before, I will perform much, abundant wholesome, meritorious kamma; I will accumulate it—this is the meaning.

සත්ථා ඉමා ගාථායො වත්වා විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ මත්තිකාරත්තුප්පලහාරකො පුරිසො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. රාජා සඤ්ජාතසංවෙගො පරපරිග්ගහෙ අභිජ්ඣං පහාය සදාරසන්තුට්ඨො අහොසීති.

Having recited these verses, the Teacher taught the Dhamma in detail. At the conclusion of the discourse, the man who had brought the clay and red lotuses was established in the fruit of stream-entry. The king, filled with spiritual urgency, abandoned covetousness for the wives of others and became content with his own wife.

සෙට්ඨිපුත්තපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Merchant's Son Ghost is concluded.

16. සට්ඨිකූටපෙතවත්ථුවණ්ණනා

16. The Commentary on the Story of the Sixty-Spiked Peta

කිං [Pg.265] නු උම්මත්තරූපොවාති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං පෙතං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර බාරාණසිනගරෙ අඤ්ඤතරො පීඨසප්පී සාලිත්තකපයොගෙ කුසලො, තහිං සක්ඛරඛිපනසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං ගතො නගරද්වාරෙ නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ නිසීදිත්වා සක්ඛරපහාරෙහි හත්ථිඅස්සමනුස්සරථකූටාගාරධජපුණ්ණඝටාදිරූපානි නිග්‍රොධපත්තෙසු දස්සෙති. නගරදාරකා අත්තනො කීළනත්ථාය මායකඩ්ඪමාසකාදීනි දත්වා යථාරුචි තානි සිප්පානි කාරාපෙන්ති.

'Why now, like one gone mad...' was spoken by the Teacher while dwelling in the Veḷuvana, concerning a certain peta. In the past, it is said, in the city of Bārāṇasī, there was a certain cripple skilled in the use of the sling. He had mastered the art of throwing pebbles and would sit at the foot of a banyan tree by the city gate, displaying on the banyan leaves the forms of elephants, horses, men, chariots, multi-storied mansions, banners, and full pots by striking them with pebbles. The city children, for their amusement, would give him play-money, half-māsaka coins, and the like, and have him perform these skills as they pleased.

අථෙකදිවසං බාරාණසිරාජා නගරතො නික්ඛමිත්වා තං නිග්‍රොධමූලං උපගතො නිග්‍රොධපත්තෙසු හත්ථිරූපාදිවසෙන නානාවිධරූපවිභත්තියො අප්පිතා දිස්වා මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘කෙන නු ඛො ඉමෙසු නිග්‍රොධපත්තෙසු එවං නානාවිධරූපවිභත්තියො කතා’’ති? මනුස්සා තං පීඨසප්පිං දස්සෙසුං ‘‘දෙව, ඉමිනා කතා’’ති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා එවමාහ – ‘‘සක්කා නු ඛො, භණෙ, මයා දස්සිතස්ස එකස්ස පුරිසස්ස කථෙන්තස්ස අජානන්තස්සෙව කුච්ඡියං අජලණ්ඩිකාහි පූරෙතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, දෙවා’’ති. රාජා තං අත්තනො රාජභවනං නෙත්වා බහුභාණිකෙ පුරොහිතෙ නිබ්බින්නරූපො පුරොහිතං පක්කොසාපෙත්වා තෙන සහ විවිත්තෙ ඔකාසෙ සාණිපාකාරපරික්ඛිත්තෙ නිසීදිත්වා මන්තයමානො පීඨසප්පිං පක්කොසාපෙසි. පීඨසප්පී නාළිමත්තා අජලණ්ඩිකා ආදායාගන්ත්වා රඤ්ඤො ආකාරං ඤත්වා පුරොහිතාභිමුඛො නිසින්නො තෙන මුඛෙ විවටෙ සාණිපාකාරවිවරෙන එකෙකං අජලණ්ඩිකං තස්ස ගලමූලෙ පතිට්ඨාපෙසි. සො ලජ්ජාය උග්ගිලිතුං අසක්කොන්තො සබ්බා අජ්ඣොහරි. අථ නං රාජා අජලණ්ඩිකාහි පූරිතොදරං විස්සජ්ජි – ‘‘ගච්ඡ, බ්‍රාහ්මණ, ලද්ධං තයා බහුභාණිතාය ඵලං, මද්දනඵලපියඞ්ගුතචාදීහි අභිසඞ්ඛතං පානකං පිවිත්වා උච්ඡඩ්ඩෙහි, එවං තෙ සොත්ථි භවිස්සතී’’ති. තස්ස ච පීඨසප්පිස්ස තෙන කම්මෙන අත්තමනො හුත්වා චුද්දස ගාමෙ අදාසි. සො ගාමෙ ලභිත්වා අත්තානං සුඛෙන්තො පීණෙන්තො පරිජනම්පි සුඛෙන්තො පීණෙන්තො සමණබ්‍රාහ්මණාදීනං යථාරහං කිඤ්චි දෙන්තො දිට්ඨධම්මිකං සම්පරායිකඤ්ච අත්ථං අහාපෙන්තො සුඛෙනෙව ජීවති, අත්තනො සන්තිකං උපගතානං සිප්පං සික්ඛන්තානං භත්තවෙතනං දෙති.

Then one day, the king of Bārāṇasī, having left the city, approached the foot of that banyan tree. Seeing various figures, such as those of elephants, depicted on the banyan leaves, he asked the people, 'By whom have these various figures been made on these banyan leaves?' The people pointed out the cripple, saying, 'Your Majesty, they were made by this man.' The king summoned him and said, 'Tell me, friend, is it possible to fill the belly of a man I point out with goat-dung pellets while he is talking and unaware?' 'It is possible, Your Majesty.' The king took him to his royal palace and, being annoyed with his talkative priest, summoned the priest. While consulting with him, seated in a secluded place enclosed by a cloth screen, he called for the cripple. The cripple came, bringing a nāḷi measure of goat-dung pellets and, understanding the king’s intention, sat facing the priest. While the priest's mouth was open, he shot one goat-dung pellet after another through an opening in the cloth screen, lodging them at the base of his throat. Unable to spit them out due to shame, the priest swallowed them all. Then the king dismissed him, his belly filled with goat-dung pellets, saying, 'Go, brahmin, you have received the fruit of your excessive talk. Drink a beverage prepared with maddana fruit, priyangu bark, and the like, and then vomit. Thus you will be well.' Pleased with the cripple’s deed, the king gave him fourteen villages. Having obtained the villages, he lived happily, nourishing himself and his dependents, giving appropriately to ascetics, brahmins, and others, not neglecting his welfare in this life and the next. He also provided food and wages to those who came to him to learn the skill.

අථෙකො [Pg.266] පුරිසො තස්ස සන්තිකං උපගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘සාධු, ආචරිය, මම්පි එතං සිප්පං සික්ඛාපෙහි, මය්හං පන අලං භත්තවෙතනෙනා’’ති. සො තං පුරිසං තං සිප්පං සික්ඛාපෙසි. සො සික්ඛිතසිප්පො සිප්පං වීමංසිතුකාමො ගන්ත්වා ගඞ්ගාතීරෙ නිසින්නස්ස සුනෙත්තස්ස නාම පච්චෙකබුද්ධස්ස සක්ඛරාභිඝාතෙන සීසං භින්දි. පච්චෙකබුද්ධො තත්ථෙව ගඞ්ගාතීරෙ පරිනිබ්බායි. මනුස්සා තං පවත්තිං සුත්වා තං පුරිසං තත්ථෙව ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පහරිත්වා ජීවිතා වොරොපෙසුං. සො කාලකතො අවීචිමහානිරයෙ නිබ්බත්තිත්වා බහූනි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරස්ස අවිදූරෙ පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස කම්මස්ස සරික්ඛකෙන විපාකෙන භවිතබ්බන්ති කම්මවෙගුක්ඛිත්තානි පුබ්බණ්හසමයං මජ්ඣන්හිකසමයං සායන්හසමයඤ්ච සට්ඨි අයොකූටසහස්සානි මත්ථකෙ නිපතන්ති. සො ඡින්නභින්නසීසො අධිමත්තවෙදනාප්පත්තො භූමියං නිපතති, අයොකූටෙසු පන අපගතමත්තෙසු පටිපාකතිකසිරො තිට්ඨති.

Then a certain man approached him and said, 'Good, teacher, please teach me this skill as well, but I have no need for food and wages.' So he taught that man the skill. Having learned the skill and wishing to test it, that man went and split the head of a Paccekabuddha named Sunetta, who was seated on the bank of the Ganges, with the strike of a pebble. The Paccekabuddha attained final Nibbāna right there on the bank of the Ganges. When people heard of this incident, they beat that man to death on that very spot with clods of earth, sticks, and the like. After his death, he was reborn in the great Avīci hell, where he was tormented for many thousands of years. Due to the remaining result of that same kamma, in this Buddha-era, he was reborn as a peta not far from the city of Rājagaha. As a corresponding result of that kamma, impelled by the force of kamma, sixty thousand iron hammers fall upon his head in the morning, at noon, and in the evening. With his head cut and shattered, he experiences extreme pain and falls to the ground. But as soon as the iron hammers disappear, his head is restored to its normal state.

අථෙකදිවසං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ගිජ්ඣකූටපබ්බතා ඔතරන්තො තං දිස්වා –

Then one day, the Venerable Mahāmoggallāna, while descending from Vulture Peak Mountain, saw him and asked:

806.

806.

‘‘කිං නු උම්මත්තරූපොව, මිගො භන්තොව ධාවසි;

නිස්සංසයං පාපකම්මන්තො, කිං නු සද්දායසෙ තුව’’න්ති. –

'Why now, like one gone mad, do you run about like a bewildered deer? Doubtless, you have done evil deeds; why do you cry out so?'

ඉමාය ගාථාය පටිපුච්ඡි. තත්ථ උම්මත්තරූපොවාති උම්මත්තකසභාවො විය උම්මාදප්පත්තො විය. මිගො භන්තොව ධාවසීති භන්තමිගො විය ඉතො චිතො ච ධාවසි. සො හි තෙසු අයොකූටෙසු නිපතන්තෙසු පරිත්තාණං අපස්සන්තො ‘‘න සියා නු ඛො එවං පහාරො’’ති ඉතොපි එත්තොපි පලායති. තෙ පන කම්මවෙගුක්ඛිත්තා යත්ථ කත්ථචි ඨිතස්ස මත්ථකෙයෙව නිපතන්ති. කිං නු සද්දායසෙ තුවන්ති කිං නු ඛො තුවං සද්දං කරොසි, අතිවිය විස්සරං කරොන්තො විචරසි.

He questioned him with this verse. Therein, 'like one gone mad' means like one with the nature of a madman, like one afflicted by madness. 'You run like a bewildered deer' means you run here and there like a bewildered deer. For when those iron hammers fall, seeing no protection, he thinks, 'Perhaps there will not be such a blow here?' and flees from place to place. But those hammers, hurled by the force of kamma, fall right upon his head wherever he may stand. 'Why do you cry out so?' means why do you make a sound, wandering about and making a very discordant cry?

තං සුත්වා පෙතො –

Hearing that, the peta replied:

807.

807.

‘‘අහං භදන්තෙ පෙතොම්හි, දුග්ගතො යමලොකිකො;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතො.

'Venerable sir, I am a peta, wretched, an inhabitant of Yama's world. Having done an evil deed, I went from there to the world of petas.

808.

808.

‘‘සට්ඨි [Pg.267] කූටසහස්සානි, පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

සීසෙ මය්හං නිපතන්ති, තෙ භින්දන්ති ච මත්ථක’’න්ති. –

'A full sixty thousand hammers in all fall upon my head, and they shatter my skull.'

ද්වීහි ගාථාහි පටිවචනං අදාසි. තත්ථ සට්ඨි කූටසහස්සානීති සට්ඨිමත්තානි අයොකූටසහස්සානි. පරිපුණ්ණානීති අනූනානි. සබ්බසොති සබ්බභාගතො. තස්ස කිර සට්ඨියා අයොකූටසහස්සානං පතනප්පහොනකං මහන්තං පබ්බතකූටප්පමාණං සීසං නිබ්බත්ති. තං තස්ස වාලග්ගකොටිනිතුදනමත්තම්පි ඨානං අසෙසෙත්වා තානි කූටානි පතන්තානි මත්ථකං භින්දන්ති, තෙන සො අට්ටස්සරං කරොති. තෙන වුත්තං ‘‘සබ්බසො සීසෙ මය්හං නිපතන්ති, තෙ භින්දන්ති ච මත්ථක’’න්ති.

He responded with two verses. Therein, 'sixty thousand hammers' means a quantity of sixty thousand iron hammers. 'Full' means not lacking. 'In all' means from every part. It is said that a head arose for him, as large as a mountain peak, sufficient for sixty thousand iron hammers to fall upon. Those hammers, falling without leaving a single spot the size of a hair-tip un-struck, shatter his head, causing him to utter a cry of anguish. Therefore it was said: 'A full sixty thousand hammers in all fall upon my head, and they shatter my skull.'

අථ නං ථෙරො කතකම්මං පුච්ඡන්තො –

Then the elder, inquiring about the deed he had done, asked:

809.

809.

‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්ස කම්මවිපාකෙන, ඉදං දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

'What evil deed was done by you, with body, speech, or mind? As the result of what kamma do you undergo this suffering?

810.

810.

‘‘සට්ඨි කූටසහස්සානි, පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

සීසෙ තුය්හං නිපතන්ති, තෙ භින්දන්ති ච මත්ථක’’න්ති. –

'A full sixty thousand hammers in all fall upon your head, and they shatter your skull.'

ද්වෙ ගාථා අභාසි.

He spoke these two verses.

තස්ස පෙතො අත්තනා කතකම්මං ආචික්ඛන්තො –

The peta, explaining the deed he himself had done, said:

811.

811.

‘‘අථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, සුනෙත්තං භාවිතින්ද්‍රියං;

නිසින්නං රුක්ඛමූලස්මිං, ඣායන්තං අකුතොභයං.

'I saw a Sambuddha named Sunetta, his faculties developed, seated at the foot of a tree, meditating, free from all fear.

812.

812.

‘‘සාලිත්තකප්පහාරෙන, භින්දිස්සං තස්ස මත්ථකං;

තස්සකම්මවිපාකෙන, ඉදං දුක්ඛං නිගච්ඡිසං.

'With a blow from a sling-pebble, I split his head. As the result of that kamma, I undergo this suffering.

813.

813.

‘‘සට්ඨි කූටසහස්සානි, පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

සීසෙ මය්හං නිපතන්ති, තෙ භින්දන්ති ච මත්ථක’’න්ති. –

'A full sixty thousand hammers in all fall upon my head, and they shatter my skull.'

තිස්සො ගාථායො අභාසි.

He spoke these three verses.

811. තත්ථ සම්බුද්ධන්ති පච්චෙකසම්බුද්ධං. සුනෙත්තන්ති එවංනාමකං. භාවිතින්ද්‍රියන්ති අරියමග්ගභාවනාය භාවිතසද්ධාදිඉන්ද්‍රියං.

811. Therein, 'Sambuddha' means a Paccekasambuddha. 'Sunetta' means one with such a name. 'His faculties developed' means his faculties, such as faith and so forth, were developed through the cultivation of the noble path.

812-13. සාලිත්තකප්පහාරෙනාති [Pg.268] සාලිත්තකං වුච්චති ධනුකෙන, අඞ්ගුලීහි එව වා සක්ඛරඛිපනපයොගො. තථා හි සක්ඛරාය පහාරෙනාති වා පාඨො. භින්දිස්සන්ති භින්දිං.

'With a blow from a sling-pebble' (`Sālittakappahārena`): `sālittaka` is the practice of shooting pebbles with a bow or with the fingers alone. There is also the variant reading 'with the strike of a pebble' (`sakkharāya pahārena`). 'I would split' (`Bhindissaṃ`) means 'I split' (`bhindiṃ`).

තං සුත්වා ථෙරො ‘‘අත්තනො කතකම්මානුරූපමෙව ඉදානි පුරාණකම්මස්ස ඉදං ඵලං පටිලභතී’’ති දස්සෙන්තො –

Hearing that, the elder, to show that 'now he receives this fruit of a past deed in accordance with the deed he himself has done,' said:

814.

814.

‘‘ධම්මෙන තෙ කාපුරිස;

සට්ඨි කූටසහස්සානි, පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

සීසෙ තුය්හං නිපතන්ති, තෙ භින්දන්ති ච මත්ථක’’න්ති. –

‘By justice, you wretch, sixty thousand hammers, fully complete in every respect, fall upon your head, and they shatter your skull.’

ඔසානගාථමාහ. තත්ථ ධම්මෙනාති අනුරූපකාරණෙන. තෙති තව, තස්මිං පච්චෙකබුද්ධෙ අපරජ්ඣන්තෙන තයා කතස්ස පාපකම්මස්ස අනුච්ඡවිකමෙවෙතං ඵලං තුය්හං උපනීතං. තස්මා කෙනචි දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා අපි සම්මාසම්බුද්ධෙනපි අප්පටිබාහනීයමෙතන්ති දස්සෙති.

He spoke the concluding verse. Therein, ‘dhammena’ means by a corresponding cause. ‘Te’ means your; this very result, fitting for the evil kamma done by you in offending that Paccekabuddha, is brought upon you. Therefore, he shows that this is unpreventable by any god, Māra, or Brahmā, or even by a Perfectly Enlightened One.

එවඤ්ච පන වත්වා තතො නගරෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා කතභත්තකිච්චො සායන්හසමයෙ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙන්තො පච්චෙකබුද්ධානං ගුණානුභාවං කම්මානඤ්ච අවඤ්ඣතං පකාසෙසි, මහාජනො සංවෙගජාතො හුත්වා පාපං පහාය දානාදිපුඤ්ඤනිරතො අහොසීති.

And having spoken thus, he then went into the city for alms. After completing his meal, in the evening he approached the Teacher and reported that matter to the Blessed One. The Blessed One, making that the basis for a teaching, expounded the Dhamma to the assembled company, revealing the power of the virtues of the Paccekabuddhas and the unfailing nature of kamma. The great assembly, filled with spiritual urgency, abandoned evil and became devoted to meritorious deeds such as generosity.

සට්ඨිකූටපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Story of the Peta of Sixty Hammers is concluded.

ඉති ඛුද්දක-අට්ඨකථාය පෙතවත්ථුස්මිං

Thus, in the Commentary on the Petavatthu of the Khuddaka Collection,

සොළසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස

of the great division adorned with sixteen stories,

චතුත්ථස්ස මහාවග්ගස්ස අත්ථසංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

the explanation of the meaning of this fourth one is concluded.

නිගමනකථා

The Conclusion

එත්තාවතා [Pg.269] ච –

And thus far:

යෙ තෙ පෙතෙසු නිබ්බත්තා, සත්තා දුක්කටකාරිනො;

යෙහි කම්මෙහි තෙසං තං, පාපකං කටුකප්ඵලං.

Those beings reborn among the petas are wrongdoers; by which deeds of theirs, that evil, bitter fruit is theirs.

පච්චක්ඛතො විභාවෙන්තී, පුච්ඡාවිස්සජ්ජනෙහි ච;

යා දෙසනානියාමෙන, සතං සංවෙගවඩ්ඪනී.

A teaching which, through questions and answers, makes things directly evident, and which, by its very nature, increases the spiritual urgency of the good.

යං කථාවත්ථුකුසලා, සුපරිඤ්ඤාතවත්ථුකා;

පෙතවත්ථූති නාමෙන, සඞ්ගායිංසු මහෙසයො.

Which the great sages—skilled in the subject matter of discourse, who had thoroughly understood the stories—compiled under the name ‘Petavatthu’.

තස්ස අත්ථං පකාසෙතුං, පොරාණට්ඨකථානයං;

නිස්සාය යා සමාරද්ධා, අත්ථසංවණ්ණනා මයා.

To explain its meaning, relying on the method of the ancient commentary, this explanation of the meaning was undertaken by me.

යා තත්ථ පරමත්ථානං, තත්ථ තත්ථ යථාරහං;

පකාසනා පරමත්ථ-දීපනී නාම නාමතො.

That explanation, which clarifies the ultimate meanings here and there as is appropriate, is named the Paramatthadīpanī, the ‘Elucidation of the Ultimate Meaning’.

සම්පත්තා පරිනිට්ඨානං, අනාකුලවිනිච්ඡයා;

සා පන්නරසමත්තාය, පාළියා භාණවාරතො.

With clear discernment, it has reached completion; in terms of the Pāli text, it amounts to fifteen recitation sections (bhāṇavāras).

ඉති තං සඞ්ඛරොන්තෙන, යං තං අධිගතං මයා;

පුඤ්ඤං තස්සානුභාවෙන, ලොකනාථස්ස සාසනං.

Thus, by the power of the merit I have acquired in composing this, may the Dispensation of the Protector of the World…

ඔගාහෙත්වා විසුද්ධාය, සීලාදිපටිපත්තියා;

සබ්බෙපි දෙහිනො හොන්තු, විමුත්තිරසභාගිනො.

…having immersed themselves in the pure practice of virtue and so forth, may all beings become partakers in the taste of liberation.

චිරං තිට්ඨතු ලොකස්මිං, සම්මාසම්බුද්ධසාසනං;

තස්මිං සගාරවා නිච්චං, හොන්තු සබ්බෙපි පාණිනො.

May the Dispensation of the Perfectly Enlightened One long endure in the world; may all beings always be reverent towards it.

සම්මා [Pg.270] වස්සතු කාලෙන, දෙවොපි ජගතීපති;

සද්ධම්මනිරතො ලොකං, ධම්මෙනෙව පසාසතූති.

May the god of rain send rain in due season; may the ruler of the world, devoted to the True Dhamma, govern the world righteously.

ඉති බදරතිත්ථවිහාරවාසිනා මුනිවරයතිනා

Thus, by the excellent sage and ascetic dwelling at the Badaratittha monastery,

භදන්තෙන ආචරියධම්මපාලෙන කතා පෙතවත්ථුඅත්ථසංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

the explanation of the meaning of the Petavatthu, composed by the venerable teacher Dhammapāla, is concluded.

පෙතවත්ථු-අට්ඨකථා සමත්තා.

The Commentary on the Petavatthu is concluded.