1

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

---

Khuddakanikāye

ក្នុងខុទ្ទកនិកាយ

---

Petavatthu-aṭṭhakathā

អដ្ឋកថា បេតវត្ថុ

---

Ganthārambhakathā

គន្ថារម្ភកថា

---

Mahākāruṇikaṃ [Pg.1] nāthaṃ, ñeyyasāgarapāraguṃ;

Vande nipuṇagambhīra-vicitranayadesanaṃ.

ខ្ញុំព្រះករុណា សូមក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះលោកនាថ ព្រះអង្គមានព្រះមហាករុណាដ៏ធំធេង ដល់នូវត្រើយនៃសមុទ្រគឺញេយ្យធម៌ មានព្រះទេសនាប្រកបដោយន័យដ៏ល្អិតល្អន់ ជ្រាលជ្រៅ និងវិចិត្រ។

---

Vijjācaraṇasampannā, yena niyyanti lokato;

Vande tamuttamaṃ dhammaṃ, sammāsambuddhapūjitaṃ.

សត្វទាំងឡាយជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ រមែងរួចផុតចាកលោកដោយព្រះធម៌ណា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះធម៌ដ៏ឧត្តមនោះ ដែលជាធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បូជាហើយ។

---

Sīlādiguṇasampanno, ṭhito maggaphalesu yo;

Vande ariyasaṅghaṃ taṃ, puññakkhettaṃ anuttaraṃ.

ព្រះអរិយសង្ឃណា ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយគុណមានសីលជាដើម តាំងនៅក្នុងមគ្គ និងផល ជាបុញ្ញខេត្តដ៏ប្រសើររកទីបំផុតគ្មាន ខ្ញុំព្រះករុណាសូមក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះអរិយសង្ឃនោះ។

---

Vandanājanitaṃ puññaṃ, iti yaṃ ratanattaye;

Hatantarāyo sabbattha, hutvāhaṃ tassa tejasā.

បុណ្យឯណាដែលកើតអំពីការថ្វាយបង្គំក្នុងព្រះរតនត្រ័យ ដោយន័យដែលពោលមកនេះ ដោយតេជះនៃបុណ្យនោះ សូមឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាជាអ្នកមានអន្តរាយដ៏កម្ចាត់បង់ហើយក្នុងទីទាំងពួង។

---

Petehi ca kataṃ kammaṃ, yaṃ yaṃ purimajātisu;

Petabhāvāvahaṃ taṃ taṃ, tesañhi phalabhedato.

កម្មឯណាៗដែលពួកសត្វទាំងឡាយនោះៗបានធ្វើហើយក្នុងជាតិមុនៗ ដែលជាកម្មនាំមកនូវភាពជាប្រេត នូវកម្មនោះៗ ដោយការចែកចេញនៃផលរបស់ពួកប្រេតទាំងនោះ។

---

Pakāsayantī buddhānaṃ, desanā yā visesato;

Saṃvegajananī kamma-phalapaccakkhakārinī.

ព្រះទេសនាណា របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលសម្តែងឲ្យច្បាស់ជាពិសេស ញ៉ាំងសង្វេគឲ្យកើត និងធ្វើឲ្យប្រជាក់នូវផលនៃកម្ម។

---

Petavatthūti nāmena, supariññātavatthukā;

Yaṃ khuddakanikāyasmiṃ, saṅgāyiṃsu mahesayo.

ព្រះទេសនាណា មានឈ្មោះថា «បេតវត្ថុ» មានរឿងរ៉ាវដែលគេដឹងច្បាស់លាស់ហើយ ដែលព្រះមហេសីទាំងឡាយ (ព្រះអរហន្តមានព្រះមហាកស្សបៈជាដើម) បានសង្គាយនាក្នុងខុទ្ទកនិកាយ។

---

Tassa sammāvalambitvā, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;

Tattha tattha nidānāni, vibhāvento visesato.

ខ្ញុំព្រះករុណា អាស្រ័យនូវន័យនៃអដ្ឋកថាចាស់នៃព្រះទេសនានោះដោយប្រពៃ កាលនឹងសម្តែងឲ្យច្បាស់នូវនិទានទាំងឡាយក្នុងរឿងនោះៗ ជាពិសេស។

---

Suvisuddhaṃ [Pg.2] asaṃkiṇṇaṃ, nipuṇatthavinicchayaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, samayaṃ avilomayaṃ.

ដ៏បរិសុទ្ធក្រៃលែង មិនច្របូកច្របល់ មានការវិនិច្ឆ័យសេចក្តីដ៏ល្អិតល្អន់ មិនឲ្យផ្ទុយគ្នានឹងលទ្ធិរបស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយអ្នកនៅក្នុងមហាវីហារ។

---

Yathābalaṃ karissāmi, atthasaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ;

Sakkaccaṃ bhāsato taṃ me, nisāmayatha sādhavoti.

នឹងធ្វើការពណ៌នាសេចក្តីដ៏ល្អ តាមកម្លាំងសមត្ថភាព។ ម្នាលសប្បុរសទាំងឡាយ សូមអ្នកទាំងឡាយស្តាប់នូវការពណ៌នាសេចក្តីនោះ របស់ខ្ញុំដែលកំពុងពោលដោយគោរពចុះ។

---

Tattha petavatthūti seṭṭhiputtādikassa tassa tassa sattassa petabhāvahetubhūtaṃ kammaṃ, tassa pana pakāsanavasena pavatto ‘‘khettūpamā arahanto’’tiādikā pariyattidhammo idha ‘‘petavatthū’’ti adhippeto.

ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា «បេតវត្ថុ» គឺកម្មដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតជាប្រេតរបស់សត្វនោះៗ មានកូនសេដ្ឋីជាដើម មាននៅ ចំណែកឯព្រះបរិយត្តិធម៌ដែលមានពាក្យថា «ខេត្តូបមា អរហន្តោ» ជាដើម ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការសម្តែងនូវកម្មនោះ ក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកថា «បេតវត្ថុ»។

---

Tayidaṃ petavatthu kena bhāsitaṃ, kattha bhāsitaṃ, kadā bhāsitaṃ, kasmā ca bhāsitanti? Vuccate – idañhi petavatthu duvidhena pavattaṃ aṭṭhuppattivasena, pucchāvissajjanavasena ca. Tattha yaṃ aṭṭhuppattivasena pavattaṃ, taṃ bhagavatā bhāsitaṃ, itaraṃ nāradattherādīhi pucchitaṃ tehi tehi petehi bhāsitaṃ. Satthā pana yasmā nāradattherādīhi tasmiṃ tasmiṃ pucchāvissajjane ārocite taṃ taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, tasmā sabbampetaṃ petavatthu satthārā bhāsitameva nāma jātaṃ. Pavattitavaradhammacakke hi satthari tattha tattha rājagahādīsu viharante yebhuyyena tāya tāya aṭṭhuppattiyā pucchāvissajjanavasena sattānaṃ kammaphalapaccakkhakaraṇāya taṃ taṃ petavatthu desanāruḷhanti ayaṃ tāvettha ‘‘kena bhāsita’’ntiādīnaṃ padānaṃ sādhāraṇato vissajjanā. Asādhāraṇato pana tassa tassa vatthussa atthavaṇṇanāyameva āgamissati.

ក៏បេតវត្ថុនេះ តើអ្នកណាពោលហើយ? ពោលក្នុងទីណា? ពោលក្នុងកាលណា? និងពោលព្រោះហេតុអ្វី? នឹងដោះស្រាយថា៖ ព្រោះថា បេតវត្ថុនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដោយពីរយ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃហេតុដែលកើតឡើងផង ដោយអំណាចនៃការសួរនិងការឆ្លើយផង។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ រឿងណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃហេតុដែលកើតឡើង រឿងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ រឿងក្រៅពីនេះ ដែលព្រះនារទត្ថេរជាដើមសួរហើយ គឺប្រេតទាំងឡាយនោះៗបានពោលហើយ។ ចំណែកព្រះសាស្តា ព្រោះហេតុតែព្រះនារទត្ថេរជាដើម កាលដែលក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យសួរនិងពាក្យឆ្លើយនោះៗហើយ ទ្រង់ធ្វើនូវហេតុដែលកើតឡើងនោះៗឲ្យជាទីតាំង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា ព្រោះហេតុនោះ បេតវត្ថុទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែឈ្មោះថាជាសេចក្តីដែលព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងហើយពិតប្រាកដ។ ពិតមែនហើយ កាលដែលព្រះសាស្តា ព្រះអង្គមានព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរដែលទ្រង់ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ គង់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះជាដើមនោះៗ ដោយច្រើន ទ្រង់លើកឡើងនូវរឿងនោះៗ ក្នុងបេតវត្ថុទេសនា ដោយអំណាចនៃការសួរនិងការឆ្លើយ តាមហេតុដែលកើតឡើងនោះៗ ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រជាក់នូវផលនៃកម្មរបស់សត្វទាំងឡាយ នេះជាពាក្យដោះស្រាយដោយទូទៅ នៃបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «កេន ភាសិតំ» ជាដើម ក្នុងបេតវត្ថុនេះជាមុនសិន។ ចំណែកឯការដោះស្រាយដោយឡែក នឹងមានមកក្នុងសេចក្តីពណ៌នានៃរឿងនោះៗតែម្តង។

---

Taṃ panetaṃ petavatthu vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tīsu piṭakesu suttantapiṭakapariyāpannaṃ, dīghanikāyo majjhimanikāyo saṃyuttanikāyo aṅguttaranikāyo khuddakanikāyoti pañcasu nikāyesu khuddakanikāyapariyāpannaṃ, suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallanti navasu sāsanaṅgesu gāthāsaṅgahaṃ.

ក៏បេតវត្ថុនោះ ក្នុងបិដកទាំងបី គឺវិន័យបិដក សុត្តន្តបិដក និងអភិធម្មបិដក រាប់បញ្ចូលក្នុងសុត្តន្តបិដក, ក្នុងនិកាយទាំងប្រាំ គឺទីឃនិកាយ មជ្ឈិមនិកាយ សំយុត្តនិកាយ អង្គុត្តរនិកាយ និងខុទ្ទកនិកាយ រាប់បញ្ចូលក្នុងខុទ្ទកនិកាយ, ក្នុងអង្គនៃព្រះសាសនាទាំងប្រាំបួន គឺសុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ គាថា ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ ជាតក អព្ភូតធម៌ និងវេទល្លៈ រាប់បញ្ចូលក្នុងគាថា។

---

‘‘Dvāsīti [Pg.3] buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto;

Caturāsīti sahassāni, ye me dhammā pavattino’’ti. (theragā. 1027) –

«ខ្ញុំបានរៀនធម៌ពីព្រះពុទ្ធ ៨២,០០០ ធម្មក្ខន្ធ ពីភិក្ខុទាំងឡាយ ២,០០០ ធម្មក្ខន្ធ ធម៌ទាំងឡាយណា ៨៤,០០០ ធម្មក្ខន្ធ ធម៌ទាំងនោះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅនៅចុងអណ្តាតរបស់ខ្ញុំ»។

---

Evaṃ dhammabhaṇḍāgārikena paṭiññātesu caturāsītiyā dhammakkhandhasahassesu katipayadhammakkhandhasaṅgahaṃ, bhāṇavārato catubhāṇavāramattaṃ, vaggato – uragavaggo ubbarivaggo cūḷavaggo mahāvaggoti catuvaggasaṅgahaṃ. Tesu paṭhamavagge dvādasa vatthūni, dutiyavagge terasa vatthūni, tatiyavagge dasa vatthūni, catutthavagge soḷasa vatthūnīti vatthuto ekapaññāsavatthupaṭimaṇḍitaṃ. Tassa vaggesu uragavaggo ādi, vatthūsu khettūpamapetavatthu ādi, tassāpi ‘‘khettūpamā arahanto’’ti ayaṃ gāthā ādi.

ក្នុងចំណោមប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ធម្មក្ខន្ធ ដែលព្រះអានន្ទដ៏ជាធម្មភណ្ឌាគារិកបានទទួលស្គាល់ហើយយ៉ាងនេះ បេតវត្ថុនេះ រាប់បញ្ចូលដោយធម្មក្ខន្ធខ្លះៗ, ដោយភាណវារៈ មានប្រមាណបួនភាណវារៈ, ដោយវគ្គ រាប់បញ្ចូលក្នុងវគ្គទាំងបួន គឺឧរគវគ្គ ឧព្វរិវគ្គ ចូឡវគ្គ និងមហាវគ្គ។ ក្នុងវគ្គទាំងបួននោះ ក្នុងវគ្គទីមួយ មានដប់ពីររឿង, ក្នុងវគ្គទីពីរ មានដប់បីរឿង, ក្នុងវគ្គទីបី មានដប់រឿង, ក្នុងវគ្គទីបួន មានដប់ប្រាំមួយរឿង គឺដោយរឿង តាក់តែងឡើងដោយរឿងហាសិបមួយ។ ក្នុងចំណោមវគ្គទាំងឡាយនៃបេតវត្ថុនោះ ឧរគវគ្គជាខាងដើម, ក្នុងចំណោមរឿងទាំងឡាយ ខេត្តូបមបេតវត្ថុជាខាងដើម, សូម្បីតែក្នុងខេត្តូបមបេតវត្ថុនោះ គាថាដែលមានពាក្យថា «ខេត្តូបមា អរហន្តោ» នេះជាខាងដើម។

---

1. Uragavaggo

១. ឧរគវគ្គ

---

1. Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā

១. សេចក្តីពណ៌នាខេត្តូបមបេតវត្ថុ

---

Taṃ panetaṃ vatthuṃ bhagavā rājagahe viharanto veḷuvane kalandakanivāpe aññataraṃ seṭṭhiputtapetaṃ ārabbha kathesi. Rājagahe kira aññataro aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittūpakaraṇo anekakoṭidhanasannicayo seṭṭhi ahosi. Tassa mahādhanasampannatāya ‘‘mahādhanaseṭṭhi’’tveva samaññā ahosi. Ekova putto ahosi, piyo manāpo. Tasmiṃ viññutaṃ patte mātāpitaro evaṃ cintesuṃ – ‘‘amhākaṃ puttassa divase divase sahassaṃ sahassaṃ paribbayaṃ karontassa vassasatenāpi ayaṃ dhanasannicayo parikkhayaṃ na gamissati, kiṃ imassa sippuggahaṇaparissamena, akilantakāyacitto yathāsukhaṃ bhoge paribhuñjatū’’ti sippaṃ na sikkhāpesuṃ. Vayappatte pana kularūpayobbanavilāsasampannaṃ kāmābhimukhaṃ dhammasaññāvimukhaṃ kaññaṃ ānesuṃ. So tāya saddhiṃ abhiramanto dhamme cittamattampi anuppādetvā, samaṇabrāhmaṇagurujanesu anādaro hutvā, dhuttajanaparivuto rajjamāno pañcakāmaguṇe rato giddho mohena andho hutvā kālaṃ vītināmetvā, mātāpitūsu kālakatesu naṭanāṭakagāyakādīnaṃ yathicchitaṃ dento dhanaṃ vināsetvā nacirasseva [Pg.4] pārijuññappatto hutvā, iṇaṃ gahetvā jīvikaṃ kappento puna iṇampi alabhitvā iṇāyikehi codiyamāno tesaṃ attano khettavatthugharādīni datvā, kapālahattho bhikkhaṃ caritvā bhuñjanto tasmiṃyeva nagare anāthasālāyaṃ vasati.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលគង់នៅក្នុងព្រៃវេឡុវ័ន ជាទីឲ្យចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេតកូនសេដ្ឋីម្នាក់ ហើយសម្តែងនូវរឿងនេះ។ ឮថា ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ មានសេដ្ឋីម្នាក់ ជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន មានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគច្រើន និងមានការសន្សំទ្រព្យទុកជាច្រើនកោដិ។ ព្រោះភាពជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើននោះ សេដ្ឋីនោះទើបមានឈ្មោះល្បីថា «មហាធនសេដ្ឋី»។ គាត់មានកូនប្រុសតែម្នាក់គត់ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្ត។ កាលដែលកូននោះដឹងក្តីហើយ មាតាបិតាទាំងឡាយគិតយ៉ាងនេះថា «បើកូនរបស់យើងចំណាយទ្រព្យមួយពាន់ៗរាល់ថ្ងៃ សូម្បីតែមួយរយឆ្នាំ ក៏គំនរទ្រព្យនេះមិនអស់ទៅដែរ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការនឿយហត់ក្នុងការរៀនសិល្បសាស្ត្ររបស់កូននេះ ចូរកូននេះមានកាយនិងចិត្តមិនលំបាក ហើយប្រើប្រាស់ភោគសម្បត្តិទាំងឡាយតាមសប្បាយចុះ» គិតដូច្នោះហើយ ក៏មិនឲ្យកូនរៀនសិល្បសាស្ត្រឡើយ។ លុះកូននោះចំរើនវ័យហើយ មាតាបិតាក៏បាននាំមកនូវនាងកញ្ញាម្នាក់ ដែលបរិបូណ៌ដោយត្រកូល រូបសម្បត្តិ វ័យក្មេង និងលំនាំដ៏សមរម្យ ជាស្រីមានមុខឆ្ពោះទៅរកកាម មានមុខបែរចេញចាកធម៌សញ្ញា។ កូនសេដ្ឋីនោះ កាលត្រេកត្រអាលជាមួយនាងនោះ មិនបានញ៉ាំងសូម្បីតែចិត្តឲ្យកើតឡើងក្នុងធម៌ឡើយ ជាអ្នកមិនគោរពក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍និងគ្រូអាចារ្យទាំងឡាយ មានពួកអ្នកលេងចោមរោម ត្រេកត្រអាល ជាប់ចិត្ត ងងឹតងងល់ដោយមោហៈក្នុងកាមគុណទាំងប្រាំ ក៏បណ្តោយឲ្យកាលវេលាកន្លងទៅ។ លុះមាតាបិតាធ្វើមរណកាលទៅ កូនសេដ្ឋីនោះក៏បានចែកទានតាមចិត្តប្រាថ្នាដល់ពួកអ្នករាំ អ្នកលេងល្ខោន និងអ្នកច្រៀងជាដើម បំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិអស់ទៅ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ដល់នូវការវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិទាំងស្រុង ហើយក៏ខ្ចីបំណុលគេដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។ ក្រោយមក សូម្បីតែខ្ចីបំណុលគេក៏លែងបាន កាលត្រូវពួកម្ចាស់បំណុលទារខ្លាំងពេក ក៏ប្រគល់ស្រែចម្ការ និងផ្ទះសម្បែងរបស់ខ្លួនឲ្យទៅម្ចាស់បំណុលទាំងនោះអស់ទៅ ហើយកាន់អំបែងនៅក្នុងដៃ ដើរសុំទានបរិភោគ រស់នៅក្នុងសាលាអនាថាក្នុងក្រុងនោះឯង។

---

Atha naṃ ekadivasaṃ corā samāgatā evamāhaṃsu – ‘‘ambho purisa, kiṃ tuyhaṃ iminā dujjīvitena, taruṇo tvamasi thāmajavabalasampanno, kasmā hatthapādavikalo viya acchasi? Ehi amhehi saha corikāya paresaṃ santakaṃ gahetvā sukhena jīvikaṃ kappehī’’ti. So ‘‘nāhaṃ corikaṃ kātuṃ jānāmī’’ti āha. Corā ‘‘mayaṃ taṃ sikkhāpema, kevalaṃ tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ karohī’’ti āhaṃsu. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tehi saddhiṃ agamāsi. Atha te corā tassa hatthe mahantaṃ muggaraṃ datvā sandhiṃ chinditvā gharaṃ pavisanto taṃ sandhimukhe ṭhapetvā āhaṃsu – ‘‘sace idha añño koci āgacchati, taṃ iminā muggarena paharitvā ekappahāreneva mārehī’’ti. So andhabālo hitāhitaṃ ajānanto paresaṃ āgamanameva olokento tattha aṭṭhāsi. Corā pana gharaṃ pavisitvā gayhūpagaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā gharamanussehi ñātamattāva ito cito ca palāyiṃsu. Gharamanussā uṭṭhahitvā sīghaṃ sīghaṃ dhāvantā ito cito ca olokentā taṃ purisaṃ sandhidvāre ṭhitaṃ disvā ‘‘hare duṭṭhacorā’’ti gahetvā hatthapāde muggarādīhi pothetvā rañño dassesuṃ – ‘‘ayaṃ, deva, coro sandhisukhe gahito’’ti. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindāpehī’’ti nagaraguttikaṃ āṇāpesi. ‘‘Sādhu, devā’’ti nagaraguttiko taṃ gāhāpetvā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhāpetvā rattavaṇṇaviraḷamālābandhakaṇṭhaṃ iṭṭhakacuṇṇamakkhitasīsaṃ vajjhapahaṭabheridesitamaggaṃ rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ vicarāpetvā kasāhi tāḷento āghātanābhimukhaṃ neti. ‘‘Ayaṃ imasmiṃ nagare vilumpamānakacoro gahito’’ti kolāhalaṃ ahosi.

លំដាប់នោះ ក្នុងថ្ងៃមួយ ពួកចោរបានមកជួបជុំគ្នា ហើយនិយាយនឹងកូនសេដ្ឋីនោះយ៉ាងនេះថា «នែបុរសដ៏ចំរើន តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នកដោយការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏លំបាកលំបិនយ៉ាងនេះ? អ្នកនៅក្មេងនៅឡើយ ទាំងបរិបូណ៌ដោយកម្លាំងកាយនិងកម្លាំងស្ទុះស្ទា ហេតុអ្វីក៏មកអង្គុយធ្វើព្រងើយដូចជាមនុស្សពិការដៃជើងដូច្នោះ? ចូរមកជាមួយពួកយើង ធ្វើជាចោរលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតរស់នៅដោយសប្បាយចុះ»។ កូនសេដ្ឋីនោះឆ្លើយថា «...ខ្ញុំមិនចេះធ្វើចោរកម្មទេ»។ ពួកចោរនិយាយថា «ពួកយើងនឹងបង្រៀនអ្នក ត្រឹមតែអ្នកធ្វើតាមពាក្យរបស់ពួកយើងទៅបានហើយ»។ កូនសេដ្ឋីនោះក៏ទទួលព្រមថា «ល្អហើយ» រួចក៏ទៅជាមួយពួកចោរទាំងនោះ។ លំដាប់នោះ ពួកចោរទាំងនោះបានហុចដំបងធំមួយទៅក្នុងដៃរបស់កូនសេដ្ឋីនោះ ហើយកាត់ធ្លាយជញ្ជាំងផ្ទះគេ កាលនឹងចូលទៅក្នុងផ្ទះ ក៏ទុកកូនសេដ្ឋីនោះឲ្យឈរនៅមាត់រន្ធជញ្ជាំងនោះ រួចប្រាប់ថា «ប្រសិនបើមានអ្នកណាម្នាក់មកក្នុងទីនេះ ចូរអ្នកយកដំបងនេះវាយសម្លាប់គេឲ្យស្លាប់ដោយការវាយតែមួយដងប៉ុណ្ណោះចុះ»។ ជនពាលដ៏ល្ងង់ខ្លៅនោះ មិនដឹងនូវអ្វីជាប្រយោជន៍និងមិនមែនជាប្រយោជន៍ឡើយ ក៏ឈរចាំមើលតែការមករបស់មនុស្សដទៃនៅទីនោះឯង។ ចំណែកពួកចោរ កាលចូលទៅក្នុងផ្ទះ ប្រមូលយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលគួរកាន់យកបានហើយ គ្រាន់តែមនុស្សម្ចាស់ផ្ទះដឹងខ្លួនភ្លាម ក៏រត់គេចខ្លួនទៅនេះទៅនោះអស់ទៅ។ មនុស្សម្ចាស់ផ្ទះទាំងឡាយក្រោកឡើង រត់ដេញតាមយ៉ាងលឿន កាលក្រឡេកមើលទៅនេះទៅនោះ ឃើញបុរសនោះឈរនៅមាត់រន្ធជញ្ជាំង ក៏ស្រែកថា «នែ អាចោរចង្រៃ!» ហើយក៏ចាប់ខ្លួន យកដំបងជាដើមវាយដំដៃជើង រួចនាំទៅថ្វាយព្រះរាជាដោយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ពួកយើងចាប់បានអាចោរនេះនៅមាត់រន្ធជញ្ជាំងផ្ទះហើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ទៅមេប៉ូលិសក្រុង (នគរគុត្តិកៈ) ថា «ចូរឯងនាំយកចោរនេះទៅកាត់ក្បាលចោលចុះ»។ មេប៉ូលិសក្រុងទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» រួចក៏ឲ្យចាប់ចោរនោះចងស្លាបសេកយ៉ាងណែន ឲ្យពាក់កម្រងផ្កាពណ៌ក្រហមនៅក យកម្សៅឥដ្ឋលាបក្បាល ហើយវាយស្គរប្រកាសទោសចំពោះបុគ្គលដែលត្រូវសម្លាប់ នាំដើរហែរតាមច្រកផ្លូវតូចធំ និងតាមផ្លូវបំបែកជាបួន កាលវាយដំដោយរំពាត់ បណ្តើរតម្រង់ទៅកាន់ទីពិឃាត។ ពេលនោះ មានសូរអឺងកងលាន់ឮឡើងថា «គេចាប់បានចោរប្លន់ក្នុងក្រុងនេះហើយ!»។

---

Tena ca samayena tasmiṃ nagare sulasā nāma nagarasobhinī pāsāde ṭhitā vātapānantarena olokentī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā pubbe tena kataparicayā ‘‘ayaṃ puriso imasmiṃyeva nagare mahatiṃ sampattiṃ anubhavitvā idāni evarūpaṃ anatthaṃ anayabyasanaṃ patto’’ti tassa kāruññaṃ [Pg.5] uppādetvā cattāro modake pānīyañca pesesi. Nagaraguttikassa ca ārocāpesi – ‘‘tāva ayyo āgametu, yāvāyaṃ puriso ime modake khāditvā pānīyaṃ pivissatī’’ti.

សម័យនោះឯង ក្នុងក្រុងនោះ មានស្រីនគរសោភិនីម្នាក់ ឈ្មោះនាងសុលសា ឈរនៅលើប្រាសាទ កាលក្រឡេកមើលតាមចន្លោះបង្អួច ឃើញបុរសនោះដែលគេកំពុងនាំទៅយ៉ាងនោះ នាងធ្លាប់មានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងបុរសនោះពីមុនមក ក៏គិតថា «បុរសនេះ ធ្លាប់បានសោយសម្បត្តិដ៏ធំធេងក្នុងក្រុងនេះសោះ ឥឡូវនេះ បែរជាត្រូវមកដល់នូវសេចក្តីវិនាសនិងទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេងមានសភាពយ៉ាងនេះទៅវិញ» នាងក៏កើតសេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះបុរសនោះយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានបញ្ជូននំមោទកៈបួនគ្រាប់ និងទឹកផឹកទៅឲ្យ។ នាងក៏បានឲ្យគេទៅប្រាប់មេប៉ូលិសក្រុងថា «បពិត្រលោកដ៏ចំរើន សូមលោកមេត្តារង់ចាំបន្តិចសិន ដរាបណា បុរសនេះបានបរិភោគនំទាំងនេះ និងផឹកទឹកនេះរួចរាល់សិនចុះ»។

---

Athetasmiṃ antare āyasmā mahāmoggallāno dibbena cakkhunā olokento tassa byasanappattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso – ‘‘ayaṃ puriso akatapuñño katapāpo, tenāyaṃ niraye nibbattissati, mayi pana gate modake ca pānīyañca datvā bhummadevesu uppajjissati, yaṃnūnāhaṃ imassa avassayo bhaveyya’’nti cintetvā pānīyamodakesu upanīyamānesu tassa purisassa purato pāturahosi. So theraṃ disvā pasannamānaso ‘‘kiṃ me idāneva imehi māriyamānassa modakehi khāditehi, idaṃ pana paralokaṃ gacchantassa pātheyyaṃ bhavissatī’’ti cintetvā modake ca pānīyañca therassa dāpesi. Thero tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ tassa passantasseva tathārūpe ṭhāne nisīditvā modake paribhuñjitvā pānīyañca pivitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So pana puriso coraghātakehi āghātanaṃ netvā sīsacchedaṃ pāpito anuttare puññakkhette mahāmoggallānatthere katena puññena uḷāre devaloke nibbattanārahopi yasmā ‘‘sulasaṃ āgamma mayā ayaṃ deyyadhammo laddho’’ti sulasāya gatena sinehena maraṇakāle cittaṃ upakkiliṭṭhaṃ ahosi. Tasmā hīnakāyaṃ upapajjanto pabbatagahanasambhūte sandacchāye mahānigrodharukkhe rukkhadevatā hutvā nibbatti.

គ្រានោះ ក្នុងចន្លោះពេលនោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ កាលក្រឡេកមើលដោយទិព្វចក្ខុ បានឃើញការដល់នូវសេចក្តីវិនាសរបស់កូនសេដ្ឋីនោះ មានចិត្តដែលសេចក្តីករុណាដាស់តឿនល្អហើយ គិតថា «បុរសនេះជាអ្នកមិនបានធ្វើបុណ្យទុក ជាអ្នកបានធ្វើបាបទុកហើយ ព្រោះបាបនោះ បុរសនេះនឹងទៅកើតក្នុងនរក។ កាលបើអាត្មាអញទៅដល់ គេប្រគេននំមោទកៈ និងទឹកផឹកហើយ នឹងបានទៅកើតក្នុងពួកភុម្មទេវតា។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញធ្វើជាទីពឹងរបស់បុរសនេះចុះ» កាលគិតដូច្នេះហើយ កាលបើទឹកផឹក និងនំមោទកៈដែលគេនាំចូលទៅជិត ក៏បានប្រាកដខ្លួននៅខាងមុខរបស់បុរសនោះ។ បុរសនោះ ឃើញព្រះថេរៈហើយ មានចិត្តជ្រះថ្លា គិតថា «អាត្មាអញដែលគេនឹងសម្លាប់ក្នុងខណៈនេះ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយនំមោទកៈទាំងនេះដែលអាត្មាអញស៊ីហើយ ប៉ុន្តែនំនេះ នឹងក្លាយជាស្បៀងរបស់អាត្មាអញដែលនឹងទៅកាន់បរលោក» គិតដូច្នេះហើយ ក៏បានចាត់ចែងប្រគេននំមោទកៈ និងទឹកផឹកដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈ ដើម្បីញ៉ាំងសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់បុរសនោះឲ្យចម្រើនឡើង កាលដែលបុរសនោះកំពុងតែមើលហ្នឹងឯង ក៏គង់លើទីដ៏សមគួរនោះ ហើយឆាន់នំមោទកៈ និងឆាន់ទឹកផឹក រួចក្រោកពីអាសនៈ និមន្តចេញទៅ។ ចំណែកឯបុរសនោះ ពួកពេជ្ឈឃាតនាំទៅកាន់ទីពិឃាត ហើយក៏ដល់នូវការកាត់ក្បាល។ ដោយបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើចំពោះព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ ជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ប្រសើរលើសលប់ ទោះបីជាលោកគួរនឹងទៅកើតក្នុងទេវលោកដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែគិតថា «អាត្មាអញបានវត្ថុទាននេះ ព្រោះអាស្រ័យនាងសុលសា» ចិត្តក្នុងពេលជិតស្លាប់ ក៏សៅហ្មងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលទៅទាក់ទងនឹងនាងសុលសា។ ព្រោះហេតុនោះ កាលទៅកើតក្នុងកំណើតថោកទាប ក៏បានទៅកើតជាខុទ្ទកទេវតា (រុក្ខទេវតា) នៅដើមជ្រៃធំ មានម្លប់ត្រជាក់ ដែលដុះឡើងក្នុងព្រៃភ្នំ។

---

So kira sace paṭhamavaye kulavaṃsaṭṭhapane ussukkaṃ akarissa, tasmiṃyeva nagare seṭṭhīnaṃ aggo abhavissa, majjhimavaye majjhimo, pacchimavaye pacchimo. Sace pana paṭhamavaye pabbajito abhavissa, arahā abhavissa, majjhimavaye sakadāgāmī anāgāmī vā abhavissa, pacchimavaye sotāpanno abhavissa. Pāpamittasaṃsaggena pana itthidhutto surādhutto duccaritanirato anādariko hutvā anukkamena sabbasampattito parihāyitvā mahābyasanaṃ pattoti vadanti.

ឮថា បុរសនោះ ប្រសិនបើបានខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការតម្កល់វង្សត្រកូលក្នុងវ័យដំបូង (បឋមវ័យ) គប្បីជាសេដ្ឋីដ៏ប្រសើរ (ចម្បង) ក្នុងចំណោមសេដ្ឋីទាំងឡាយ ក្នុងទីក្រុងនោះឯង ក្នុងមជ្ឈិមវ័យ គប្បីជាសេដ្ឋីថ្នាក់កណ្តាល ក្នុងបច្ឆិមវ័យ គប្បីជាសេដ្ឋីថ្នាក់ក្រោយ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើបានបួសក្នុងបឋមវ័យ គប្បីបានជាព្រះអរហន្ត ក្នុងមជ្ឈិមវ័យ គប្បីបានជាព្រះសកទាគាមី ឬព្រះអនាគាមី ក្នុងបច្ឆិមវ័យ គប្បីបានជាព្រះសោតាបន្ន។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែការសេពគប់នឹងបាបមិត្ត ក៏ក្លាយជាអ្នកលេងស្រី អ្នកលេងស្រា ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងទុច្ចរិត និងជាអ្នកមិនមានសេចក្តីគោរពកោតក្រែង ហើយក៏សាបសូន្យចាកសម្បត្តិទាំងពួងតាមលំដាប់ រហូតដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង ដូចដែលលោកពោលទុកយ៉ាងនេះ។

---

Atha so aparena samayena sulasaṃ uyyānagataṃ disvā sañjātakāmarāgo andhakāraṃ māpetvā taṃ attano bhavanaṃ netvā sattāhaṃ tāya [Pg.6] saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi, attānañcassā ārocesi. Tassā mātā taṃ apassantī rodamānā ito cito ca paribbhamati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayyo mahāmoggallāno mahiddhiko mahānubhāvo tassā gatiṃ jāneyya, taṃ upasaṅkamitvā puccheyyāsī’’ti āha. Sā ‘‘sādhu ayyo’’ti theraṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi. Thero ‘‘ito sattame divase veḷuvanamahāvihāre bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante passissasī’’ti āha. Atha sulasā taṃ devaputtaṃ avoca – ‘‘ayuttaṃ mayhaṃ tava bhavane vasantiyā, ajja sattamo divaso, mama mātā maṃ apassantī paridevasokasamāpannā bhavissati, sādhu maṃ, deva, tattheva nehī’’ti. So taṃ netvā veḷuvane bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante ṭhapentvā adissamānarūpo aṭṭhāsi.

ក្រោយមក ទេវបុត្រនោះ ឃើញនាងសុលសាដែលទៅកាន់ឧទ្យាន មានកាមរាគកើតឡើងហើយ ក៏និម្មិតនូវសេចក្តីងងឹត ហើយនាំនាងនោះទៅកាន់វិមានរបស់ខ្លួន រួចរួមរស់ជាមួយនាងនោះអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយបានប្រាប់ខ្លួនដល់នាងនោះ។ មាតារបស់នាងនោះ កាលមិនឃើញនាង ក៏យំសោក ដើរវិលវល់ទៅនេះទៅនោះ។ មហាជនឃើញមាតានោះហើយ ក៏និយាយថា «ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ មានឫទ្ធិធំ មានអានុភាពធំ លោកគប្បីដឹងនូវទីទៅរបស់នាងនោះ អ្នកចូរចូលទៅជិតលោកហើយសួរចុះ»។ មាតានោះ ទទួលពាក្យថា «ល្អហើយ» ហើយក៏ចូលទៅជិតព្រះថេរៈ សួរនូវដំណើរនោះ។ ព្រះថេរៈមានថេរដីកាថា «ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងវេឡុវនមហាវិហារ អ្នកនឹងបានឃើញនាងនៅចុងបំផុតនៃបរិស័ទ»។ គ្រានោះ នាងសុលសានិយាយនឹងទេវបុត្រនោះថា «ការដែលខ្ញុំរស់នៅក្នុងវិមានរបស់លោក មិនសមគួរឡើយ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃទីប្រាំពីរហើយ មាតារបស់ខ្ញុំ កាលមិនឃើញខ្ញុំ មុខជានឹងដល់នូវសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលនិងសេចក្តីសោកសៅជាប្រាកដ បពិត្រទេវបុត្រ សូមលោកមេត្តានាំខ្ញុំទៅកាន់ទីនោះវិញចុះ»។ ទេវបុត្រនោះ ក៏នាំនាងទៅកាន់ព្រៃវេឡុវ័ន កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ ក៏ដាក់នាងទុកនៅចុងបំផុតនៃបរិស័ទ ហើយខ្លួនឯងមិនបង្ហាញរូបរាង ឈរនៅទីនោះ។

---

Tato mahājano sulasaṃ disvā evamāha – ‘‘amma sulase, tvaṃ ettakaṃ divasaṃ kuhiṃ gatā? Tava mātā tvaṃ apassantī paridevasokasamāpannā ummādappattā viya jātā’’ti. Sā taṃ pavattiṃ mahājanassa ācikkhi. Mahājanena ca ‘‘kathaṃ so puriso tathāpāpapasuto akatakusalo devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti vutte sulasā ‘‘mayā dāpite modake pānīyañca ayyassa mahāmoggallānattherassa datvā tena puññena devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti āha. Taṃ sutvā mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi – ‘‘arahanto nāma anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa, yesu appakopi kato kāro sattānaṃ devūpapattiṃ āvahatī’’ti uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Tato bhagavā imissā aṭṭhuppattiyā –

លំដាប់នោះ មហាជនឃើញនាងសុលសាហើយ ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា «នាងសុលសាកូនស្រី នាងទៅណាអស់ថ្ងៃជាច្រើនម្ល៉េះ? មាតារបស់នាង កាលមិនឃើញនាង ក៏ដល់នូវសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលនិងសេចក្តីសោកសៅ ប្រៀបដូចជាមនុស្សឆ្កួតទៅហើយ»។ នាងក៏ប្រាប់នូវដំណើរនោះដល់មហាជន។ កាលបើមហាជនសួរថា «ចុះបុរសនោះ ដែលជាអ្នកសេពគប់នឹងបាបយ៉ាងនោះ ជាអ្នកមិនបានធ្វើកុសលទុក តើបានការកើតជាទេវតាដោយរបៀបណា?» នាងសុលសាក៏និយាយថា «ព្រោះតែគាត់បានប្រគេននំមោទកៈ និងទឹកផឹកដែលខ្ញុំបានចាត់ចែង ដល់ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរជាម្ចាស់ ដោយបុណ្យនោះ គាត់ក៏បានការកើតជាទេវតា»។ មហាជនឮពាក្យនោះហើយ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យនិងចម្លែកកើតឡើង គិតថា «ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ឈ្មោះថាជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ប្រសើរលើសលប់របស់សត្វលោក ការធ្វើសក្ការៈសូម្បីបន្តិចបន្តួចចំពោះព្រះអរហន្តទាំងនោះ តែងនាំមកនូវការកើតជាទេវតានៃសត្វទាំងឡាយ» ក៏បានទទួលនូវសេចក្តីរីករាយនិងសោមនស្សដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ ភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលដំណើរនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះការកើតឡើងនៃរឿងនេះ...

---

1.

១.

---

‘‘Khettūpamā arahanto, dāyakā kassakūpamā;

Bījūpamaṃ deyyadhammaṃ, etto nibbattate phalaṃ.

«ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាស្រែ ទាយកទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាអ្នកធ្វើស្រែ ទេយ្យធម៌ ប្រៀបដូចជាពូជ ផលតែងកើតឡើងពីហេតុនោះ។»

---

2.

២.

---

‘‘Etaṃ bījaṃ kasī khettaṃ, petānaṃ dāyakassa ca;

Taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhati.

«ពូជនោះ ការធ្វើស្រែនោះ និងស្រែនោះ សម្រាប់ពួកប្រេតផង សម្រាប់ទាយកផង ពួកប្រេតតែងបានប្រើប្រាស់នូវទាននោះ ចំណែកឯទាយកតែងចម្រើនដោយបុណ្យ។»

---

3.

៣.

---

‘‘Idheva [Pg.7] kusalaṃ katvā, pete ca paṭipūjiya;

Saggañca kamatiṭṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti. – imā gāthā abhāsi;

«បុគ្គលធ្វើនូវកុសលក្នុងលោកនេះឯង ហើយបូជាដល់ពួកប្រេត ព្រោះបានធ្វើនូវកម្មដ៏ល្អ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានត្រាស់គាថាទាំងឡាយនេះ។

---

1. Tattha khettūpamāti khittaṃ vuttaṃ bījaṃ tāyati mahapphalabhāvakaraṇena rakkhatīti khettaṃ, sālibījādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Taṃ upamā etesanti khettūpamā, kedārasadisāti attho. Arahantoti khīṇāsavā. Te hi kilesārīnaṃ saṃsāracakkassa arānañca hatattā, tato eva ārakattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvā ca ‘‘arahanto’’ti vuccanti. Tattha yathā khetañhi tiṇādidosarahitaṃ svābhisaṅkhatabījamhi vutte utusalilādipaccayantarūpetaṃ kassakassa mahapphalaṃ hoti, evaṃ khīṇāsavasantāno lobhādidosarahito svābhisaṅkhate deyyadhammabīje vutte kālādipaccayantarasahito dāyakassa mahapphalo hoti. Tenāha bhagavā ‘‘khettūpamā arahanto’’ti. Ukkaṭṭhaniddeso ayaṃ tassa sekhādīnampi khettabhāvāpaṭikkhepato.

១. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «khettūpamā» សេចក្តីថា ទីណាដែលគេព្រោះពូជចុះទៅ ហើយរក្សាទុកនូវពូជនោះ ដោយការធ្វើឲ្យមានផលច្រើន ទីនោះហៅថា «khetta» (ស្រែ) គឺទីជាទីដុះឡើងនៃពូជស្រូវសាលីជាដើម។ ស្រែនោះជាឧបមារបស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «khettūpamā» មានសេចក្តីថា ដូចជាដីស្រែ។ បទថា «arahanto» សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពទាំងនោះ ឈ្មោះថា «arahanto» ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវគឺកិលេសផង នូវកាំនៃកង់សង្សារផង ព្រោះតែការនៅឆ្ងាយចាកកិលេសនោះឯងផង ព្រោះជាអ្នកគួរទទួលនូវបច្ច័យជាដើមផង ព្រោះមិនមានទីកំបាំងក្នុងការធ្វើបាបផង ទើបលោកហៅថា «arahanto»។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ដូចជាស្រែដែលប្រាសចាកទោសមានស្មៅជាដើម កាលបើគេព្រោះពូជដែលរៀបចំទុកយ៉ាងល្អហើយ ប្រកបដោយបច្ច័យដទៃមានរដូវនិងទឹកជាដើម តែងមានផលច្រើនដល់កសិករ យ៉ាងណាមិញ សន្តានរបស់ព្រះខីណាស្រពដែលប្រាសចាកទោសមានលោភៈជាដើម ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលបើគេព្រោះនូវពូជគឺទេយ្យធម៌ដែលរៀបចំទុកយ៉ាងល្អហើយ ប្រកបដោយបច្ច័យដទៃមានកាលវេលាជាដើម តែងមានផលច្រើនដល់ទាយក។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «khettūpamā arahanto»។ នេះជាការសម្តែងដោយលើកយកបុគ្គលដ៏ប្រសើរឡើង (ឧក្រិដ្ឋនិទ្ទេស) ព្រោះមិនបានបដិសេធនូវភាពជាស្រែបុណ្យរបស់ព្រះសេក្ខបុគ្គលជាដើមឡើយ។

---

Dāyakāti cīvarādīnaṃ paccayānaṃ dātāro pariccajanakā, tesaṃ pariccāgena attano santāne lobhādīnaṃ pariccajanakā chedanakā, tato vā attano santānassa sodhakā, rakkhakā cāti attho. Kassakūpamāti kassakasadisā. Yathā kassako sālikhettādīni kasitvā yathākālañca vuttudakadānanīharaṇanidhānarakkhaṇādīhi appamajjanto uḷāraṃ vipulañca sassaphalaṃ paṭilabhati, evaṃ dāyakopi arahantesu deyyadhammapariccāgena pāricariyāya ca appamajjanto uḷāraṃ vipulañca dānaphalaṃ paṭilabhati. Tena vuttaṃ ‘‘dāyakā kassakūpamā’’ti.

បទថា «dāyakā» សេចក្តីថា ពួកជនអ្នកប្រគេន អ្នកលះបង់នូវបច្ច័យទាំងឡាយមានចីវរជាដើម ដោយការលះបង់នូវបច្ច័យទាំងនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកលះបង់ ជាអ្នកកាត់ផ្តាច់នូវលោភៈជាដើមក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន ឬមួយថា ជាអ្នកជម្រះ ជាអ្នករក្សានូវសន្តានរបស់ខ្លួនចាកលោភៈជាដើមនោះ មានសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ បទថា «kassakūpamā» សេចក្តីថា ដូចជាកសិករ។ ដូចជាកសិករ ភ្ជួររាស់នូវស្រែស្រូវសាលីជាដើមហើយ ជាអ្នកមិនធ្វេសប្រហែសក្នុងកិច្ចការមានការព្រោះពូជ ការបញ្ចូលទឹក ការបង្ហូរទឹកចេញ ការស្តុកទឹក និងការថែរក្សាជាដើមតាមកាលវេលា តែងបានទទួលនូវផលនៃស្រូវដ៏ច្រើនក្រៃលែង យ៉ាងណាមិញ ទាយកក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលបើមិនធ្វេសប្រហែសក្នុងការលះបង់ទេយ្យធម៌ និងការបម្រើចំពោះព្រះអរហន្តទាំងឡាយ តែងបានទទួលនូវផលនៃទានដ៏ច្រើនក្រៃលែង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «dāyakā kassakūpamā»។

---

Bījūpamaṃ deyyadhammanti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bījasadiso deyyadhammoti attho. Annapānādikassa hi dasavidhassa dātabbavatthuno etaṃ nāmaṃ. Etto nibbattate phalanti etasmā dāyakapaṭiggāhakadeyyadhammapariccāgato dānaphalaṃ nibbattati ceva uppajjati ca, ciratarapabandhavasena pavattati cāti attho. Ettha ca yasmā pariccāgacetanābhisaṅkhatassa annapānādivatthuno bhāvo, na itarassa, tasmā ‘‘bījūpamaṃ deyyadhamma’’nti deyyadhammaggahaṇaṃ kataṃ. Tena deyyadhammāpadesena [Pg.8] deyyadhammavatthuvisayāya pariccāgacetanāyayeva bījabhāvo daṭṭhabbo. Sā hi paṭisandhiādippabhedassa tassa nissayārammaṇappabhedassa ca phalassa nipphādikā, na deyyadhammoti.

បទថា «bījūpamaṃ deyyadhammaṃ» ត្រាស់ទុកដោយការផ្លាស់ប្តូរលិង្គ មានសេចក្តីថា ទេយ្យធម៌ប្រៀបដូចជាពូជ។ ព្រោះថា ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃវត្ថុដែលគួរឲ្យ ១០ យ៉ាង មានបាយនិងទឹកជាដើម។ បទថា «etto nibbattate phalaṃ» សេចក្តីថា ព្រោះការលះបង់នូវទេយ្យធម៌របស់ទាយកចំពោះបដិគ្គាហកៈនោះ ផលនៃទានតែងកើតឡើងផង តែងប្រាកដឡើងផង និងតែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការបន្តបន្ទាប់ដ៏យូរអង្វែង មានសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ក្នុងសេចក្តីនេះ ព្រោះភាពជាពូជ ជារបស់វត្ថុមានបាយនិងទឹកជាដើម ដែលតាក់តែងឡើងដោយបរិច្ចាគចេតនា មិនមែនជារបស់វត្ថុដទៃឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកកាន់យកនូវទេយ្យធម៌ថា «bījūpamaṃ deyyadhammaṃ»។ ដោយការសំដៅយកទេយ្យធម៌នោះ គប្បីជ្រាបនូវភាពជាពូជនៃបរិច្ចាគចេតនា ដែលមានទេយ្យធម៌ជាអារម្មណ៍នោះឯង។ ព្រោះថា ចេតនានោះឯង ជាអ្នកបង្កើតនូវផល មានការបែងចែកបដិសន្ធិជាដើម និងការបែងចែកនូវទីអាស្រ័យនិងអារម្មណ៍នៃបដិសន្ធិនោះ មិនមែនទេយ្យធម៌ឡើយ។

---

2. Etaṃ bījaṃ kasī khettanti yathāvuttaṃ bījaṃ, yathāvuttañca khettaṃ, tassa bījassa tasmiṃ khette vapanapayogasaṅkhātā kasi cāti attho. Etaṃ tayaṃ kesaṃ icchitabbanti āha ‘‘petānaṃ dāyakassa cā’’ti. Yadi dāyako pete uddissa dānaṃ deti, petānañca dāyakassa ca, yadi na pete uddissa dānaṃ deti, dāyakasseva etaṃ bījaṃ esā kasi etaṃ khettaṃ upakārāya hotīti adhippāyo. Idāni taṃ upakāraṃ dassetuṃ ‘‘taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhatī’’ti vuttaṃ. Tattha taṃ petā paribhuñjantīti dāyakena pete uddissa dāne dinne yathāvuttakhettakasibījasampattiyā anumodanāya ca yaṃ petānaṃ upakappati, taṃ dānaphalaṃ petā paribhuñjanti. Dātā puññena vaḍḍhatīti dātā pana attano dānamayapuññanimittaṃ devamanussesu bhogasampattiādinā puññaphalena abhivaḍḍhati. Puññaphalampi hi ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuccati.

២. បទថា «etaṃ bījaṃ kasī khettaṃ» សេចក្តីថា ពូជដែលពោលហើយផង ស្រែដែលពោលហើយផង និងការធ្វើស្រែដែលហៅថាការខិតខំប្រឹងប្រែងព្រោះពូជនោះក្នុងស្រែនោះផង មានសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ គួរប្រាថ្នាដល់បុគ្គលណា? ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «petānaṃ dāyakassa ca»។ ប្រសិនបើទាយកឧទ្ទិសទានចំពោះពួកប្រេត ទាននោះរមែងជាប្រយោជន៍ដល់ពួកប្រេតផង ដល់ទាយកផង ប្រសិនបើមិនបានឧទ្ទិសទានចំពោះពួកប្រេតទេ ពូជនោះ ការធ្វើស្រែនោះ និងស្រែនោះ រមែងជាប្រយោជន៍ដល់ទាយកតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ នេះជាអធិប្បាយ។ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវប្រយោជន៍នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhati»។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «taṃ petā paribhuñjanti» សេចក្តីថា កាលបើទាយកបានឧទ្ទិសទានចំពោះពួកប្រេតហើយ ដោយការបរិបូណ៌នៃស្រែ ការធ្វើស្រែ និងពូជ ដូចដែលពោលហើយ និងដោយការអនុមោទនា ផលនៃទានណាដែលសម្រេចដល់ពួកប្រេត ពួកប្រេតតែងប្រើប្រាស់នូវផលនៃទាននោះ។ បទថា «dātā puññena vaḍḍhati» សេចក្តីថា ចំណែកឯទាយក ព្រោះហេតុនៃទានមយបុណ្យរបស់ខ្លួន តែងចម្រើនឡើងដោយផលនៃបុណ្យ មានការបរិបូណ៌ដោយភោគសម្បត្តិជាដើម ក្នុងពួកទេវតានិងមនុស្ស។ ព្រោះថា សូម្បីតែផលនៃបុណ្យ ក៏លោកហៅថា «puñña» (បុណ្យ) ដែរ ដូចក្នុងព្រះសូត្រជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនៃការសមាទាននូវធម៌ទាំងឡាយជាកុសល បុណ្យនេះតែងចម្រើនឡើងយ៉ាងនេះ»។

---

3. Idheva kusalaṃ katvāti anavajjasukhavipākaṭṭhena kusalaṃ petānaṃ uddisanavasena dānamayaṃ puññaṃ upacinitvā idheva imasmiṃyeva attabhāve. Pete ca paṭipūjiyāti pete uddissa dānena sammānetvā anubhuyyamānadukkhato te mocetvā. Pete hi uddissa diyyamānaṃ dānaṃ tesaṃ pūjā nāma hoti. Tenāha – ‘‘amhākañca katā pūjā’’ti (pe. va. 18), ‘‘petānaṃ pūjā ca katā uḷārā’’ti (pe. va. 25) ca. ‘‘Pete cā’’ti ca-saddena ‘‘piyo ca hoti manāpo, abhigamanīyo ca hoti vissāsanīyo, bhāvanīyo ca hoti garukātabbo, pāsaṃso ca hoti kittanīyo viññūna’’nti evamādike diṭṭhadhammike dānānisaṃse saṅgaṇhāti. Saggañca kamati ṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddakanti kalyāṇaṃ kusalakammaṃ katvā dibbehi āyuādīhi dasahi ṭhānehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ katapuññānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ devalokaṃ kamati upapajjanavasena upagacchati.

៣. បទថា «idheva kusalaṃ katvā» សេចក្តីថា ឈ្មោះថា «kusala» (កុសល) ព្រោះមានសេចក្តីថាជាធម៌មិនមានទោស និងផ្តល់នូវផលជាសុខ កាលសន្សំទុកនូវបុណ្យដែលសម្រេចអំពីទាន ដោយអំណាចនៃការឧទ្ទិសចំពោះពួកប្រេត ក្នុងលោកនេះ គឺក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ បទថា «pete ca paṭipūjiya» សេចក្តីថា កាលបូជាចំពោះពួកប្រេត ដោយការឧទ្ទិសទាន ហើយជួយដោះលែងពួកប្រេតទាំងនោះឲ្យរួចចាកទុក្ខដែលកំពុងសោយ។ ព្រោះថា ទានដែលគេប្រគល់ឲ្យដោយឧទ្ទិសចំពោះពួកប្រេត ឈ្មោះថាជាការបូជាដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ការបូជាដែលទាយកបានធ្វើហើយដល់យើងទាំងឡាយផង» និង «ការបូជាដ៏ធំធេងដែលទាយកបានធ្វើហើយដល់ពួកប្រេតផង»។ ក្នុងបទថា «pete ca» នេះ ដោយសព្ទថា «ca» លោកសង្គ្រោះយកនូវអានិសង្សនៃទានក្នុងបច្ចុប្បន្ន (ទិដ្ឋធម្មិកៈ) មានជាដើមថា «រមែងជាទីស្រឡាញ់ ពេញចិត្ត ជាទីចូលទៅជិត ជាទីទុកចិត្ត ជាទីចម្រើនចិត្ត ជាទីគោរពកោតក្រែង ជាទីសរសើរ និងជាទីពោលសរសើររបស់វិញ្ញូជនទាំងឡាយ» យ៉ាងនេះឯង។ បទថា «saggañca kamati ṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddakaṃ» សេចក្តីថា ធ្វើនូវកុសលកម្មដ៏ល្អហើយ តែងទៅកាន់ទេវលោក ដែលបានឈ្មោះថា «sagga» (ឋានសួគ៌) ព្រោះជាទីដ៏ប្រសើរលើសលប់ដោយហេតុ ១០ យ៉ាង មានអាយុទិព្វជាដើម ជាទីកើតឡើងនៃពួកជនអ្នកបានធ្វើបុណ្យទុកហើយ គឺថា តែងទៅដល់ដោយអំណាចនៃការទៅកើត។

---

Ettha [Pg.9] ca ‘‘kusalaṃ katvā’’ti vatvā puna ‘‘kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti vacanaṃ ‘‘deyyadhammapariccāgo viya pattidānavasena dānadhammapariccāgopi dānamayakusalakammamevā’’ti dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Keci panettha ‘‘petāti arahanto adhippetā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ ‘‘petā’’ti khīṇāsavānaṃ āgataṭṭhānasseva abhāvato, bījādibhāvassa ca dāyakassa viya tesaṃ ayujjamānattā, petayonikānaṃ yujjamānattā ca. Desanāpariyosāne devaputtaṃ sulasañca ādiṃ katvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

ក្នុងទីនេះផងដែរ គប្បីជ្រាបថា ការដែលព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យថា «kusalaṃ katvā» (ធ្វើកុសលហើយ) ហើយត្រាស់ពាក្យថា «kammaṃ katvāna bhaddakaṃ» (ធ្វើកម្មដ៏ល្អ) ជាថ្មីទៀតនោះ គឺដើម្បីបង្ហាញថា «សូម្បីការបរិច្ចាគទានធម៌ ដោយអំណាចនៃការឲ្យចំណែកបុណ្យ ដូចជាការបរិច្ចាគទេយ្យធម៌ ក៏ជាទានមយកុសលកម្មពិតប្រាកដដែរ»។ ម្យ៉ាងទៀត ជនខ្លះក្នុងទីនេះតែងពោលថា «ពាក្យថា ប្រេត ក្នុងទីនេះ សំដៅយកព្រះអរហន្តទាំងឡាយ» ពាក្យនោះជាមតិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា ពាក្យថា «ប្រេត» មិនមែនជាទីទៅដល់របស់ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាពូជជាដើម ក៏មិនសមរម្យដល់ព្រះអរហន្តទាំងនោះ ដូចជាសមរម្យដល់ទាយកឡើយ តែសមរម្យដល់ពួកសត្វដែលកើតក្នុងបេតយោនីប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ការត្រាស់ដឹងធម៌បានសម្រេចដល់ពួកសត្វ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ ដែលមានទេវបុត្រ និងនាងសុលសាជាដើម ដូច្នេះឯង។

---

Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយខេត្តូបមបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

2. Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយសូករមុខបេតវត្ថុ

---

Kāyo te sabbasovaṇṇoti idaṃ satthari rājagahaṃ upanissāya veḷuvane kalandakanivāpe viharante aññataraṃ sūkaramukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato sāsane eko bhikkhu kāyena saññato ahosi, vācāya asaññato, bhikkhū akkosati paribhāsati. So kālaṃ katvā niraye nibbatto, ekaṃ buddhantaraṃ tattha paccitvā tato cavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahasamīpe gijjhakūṭapabbatapāde tasseva kammassa vipākāvasesena khuppipāsābhibhūto peto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhaṃ sūkaramukhasadisaṃ. Athāyasmā nārado gijjhakūṭe pabbate vasanto pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –

ព្រះធម៌ទេសនានេះថា «Kāyo te sabbasovaṇṇo» ជាដើម ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេតមានមុខដូចជ្រូក (សូករមុខប្រេត) មួយរូប កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយត្រាស់សម្តែងទុក។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងសាសនារបស់ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ មានភិក្ខុមួយរូប ជាអ្នកសង្រួមកាយ តែមិនសង្រួមវាចា តែងជេរប្រទេច បរិហារភិក្ខុទាំងឡាយ។ ភិក្ខុនោះធ្វើកាលកិរិយាហើយ ក៏ទៅកើតក្នុងនរក ឆ្អិនឆ្អៅនៅក្នុងនរកនោះអស់មួយពុទ្ធន្តរ ចុតិពីនរកនោះមក ក្នុងពុទ្ធុប្បាទកាលនេះ ក៏បានទៅកើតជាប្រេតដែលត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានគ្របសង្កត់ នៅទៀបជើងភ្នំគិជ្ឈកូដ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ដោយសេសសល់នៃផលកម្មនោះឯង។ រាងកាយរបស់ប្រេតនោះមានពណ៌ដូចជាមាស តែមុខមានសណ្ឋានដូចជាមុខជ្រូក។ គ្រានោះ ព្រះអរហន្តនារទៈ កាលរស់នៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ ក្នុងវេលាព្រឹកព្រលឹម បានធ្វើការជម្រះរាងកាយរួចហើយ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ និមន្តចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះដើម្បីបិណ្ឌបាត បានឃើញប្រេតនោះក្នុងចន្លោះផ្លូវ កាលនឹងសួររកកម្មដែលប្រេតនោះបានធ្វើ ទើបពោលថា៖

---

4.

៤.

---

‘‘Kāyo te sabbasovaṇṇo, sabbā obhāsate disā;

Mukhaṃ te sūkarasseva, kiṃ kammamakarī pure’’ti. –

«រាងកាយរបស់អ្នកមានពណ៌ដូចជាមាសទាំងស្រុង ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង ប៉ុន្តែមុខរបស់អ្នកបែរជាដូចជាមុខជ្រូកទៅវិញ តើក្នុងជាតិមុន អ្នកបានធ្វើកម្មអ្វីមក?»

---

Gāthamāha. Tattha kāyo te sabbasovaṇṇoti tava kāyo deho sabbo suvaṇṇavaṇṇo uttattakanakasannibho. Sabbā obhāsate disāti tassa pabhāya sabbāpi disā samantanto obhāsati vijjotati. Obhāsateti vā antogadhahotuatthamidaṃ padanti ‘‘te kāyo sabbasovaṇṇo sabbā disā obhāseti vijjotetī’’ti attho daṭṭhabbo. Mukhaṃ [Pg.10] te sūkarassevāti mukhaṃ pana te sūkarassa viya, sūkaramukhasadisaṃ tava mukhanti attho. Kiṃ kammamakarī pureti ‘‘tvaṃ pubbe atītajātiyaṃ kīdisaṃ kammaṃ akāsī’’ti pucchati.

ព្រះថេរៈបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «Kāyo te sabbasovaṇṇo» សេចក្តីថា រាងកាយ ពោលគឺរូបកាយរបស់អ្នកទាំងអស់ មានពណ៌ដូចជាមាស ដែលគេរំលាយល្អហើយ។ បទថា «sabbā obhāsate disā» សេចក្តីថា ទិសទាំងពួង សូម្បីទាំងអស់ តែងភ្លឺស្វាង ច្រាលរាល ដោយពន្លឺនៃរាងកាយនោះ។ មួយយ៉ាងទៀត បទថា «obhāsate» នេះ មានសេចក្តីបង្កប់នូវហេតុអត្ថ ដូច្នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា «រាងកាយមានពណ៌ដូចជាមាសទាំងស្រុងរបស់អ្នក តែងញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង ច្រាលរាល»។ បទថា «Mukhaṃ te sūkarasseva» សេចក្តីថា ឯមុខរបស់អ្នក ដូចជាមុខរបស់ជ្រូក គឺមុខរបស់អ្នកមានសណ្ឋានដូចជាមុខជ្រូក នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ បទថា «kiṃ kammaṃ akari pure» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈសួរថា «ក្នុងកាលមុន គឺក្នុងជាតិកន្លងទៅ អ្នកបានធ្វើកម្មបែបណា?»។

---

Evaṃ therena so peto katakammaṃ puṭṭho gāthāya vissajjento –

កាលដែលប្រេតនោះ ត្រូវព្រះថេរៈសួររកកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើរួចមកហើយយ៉ាងនេះ ក៏បានឆ្លើយតបដោយគាថាថា៖

---

5.

៥.

---

‘‘Kāyena saññato āsiṃ, vācāyāsimasaññato;

Tena metādiso vaṇṇo, yathā passasi nāradā’’ti. –

«បពិត្រលោកម្ចាស់នារទៈ ក្នុងជាតិមុន ខ្ញុំបានសង្រួមកាយ តែមិនបានសង្រួមវាចាឡើយ ព្រោះតែកម្មទាំងពីរនោះ ទើបខ្ញុំមានពណ៌សម្បុរបែបនេះ ដូចដែលលោកម្ចាស់បានឃើញស្រាប់ហើយ។»

---

Āha. Tattha kāyena saññato āsinti kāyikena saṃyamena saṃyato kāyadvārikena saṃvarena saṃvuto ahosiṃ. Vācāyāsimasaññatoti vācāya asaññato vācasikena asaṃvarena samannāgato ahosiṃ. Tenāti tena ubhayena saṃyamena asaṃyamena ca. Meti mayhaṃ. Etādiso vaṇṇoti ediso. Yathā tvaṃ, nārada, paccakkhato passasi, evarūpo, kāyena manussasaṇṭhāno suvaṇṇavaṇṇo, mukhena sūkarasadiso āsinti yojanā. Vaṇṇasaddo hi idha chaviyaṃ saṇṭhāne ca daṭṭhabbo.

ប្រេតនោះបានពោលហើយ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «kāyena saññato āsiṃ» សេចក្តីថា ខ្ញុំជាអ្នកសង្រួមដោយការសង្រួមខាងកាយ គឺបានសង្រួមដោយការសង្រួមតាមកាយទ្វារ។ បទថា «vācāyāsimasaññato» សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនបានសង្រួមដោយវាចា គឺប្រកបដោយការមិនសង្រួមតាមវចីទ្វារ។ បទថា «tenā» សេចក្តីថា ដោយកម្មទាំងពីរនោះ គឺដោយការសង្រួមផង និងការមិនសង្រួមផង។ បទថា «me» សេចក្តីថា របស់ខ្ញុំ។ បទថា «etādiso vaṇṇo» សេចក្តីថា មានពណ៌សម្បុរបែបនេះ។ គប្បីភ្ជាប់សេចក្តីថា «បពិត្រលោកម្ចាស់នារទៈ ខ្ញុំមានពណ៌សម្បុរមានសភាពយ៉ាងនេះ ដូចដែលលោកម្ចាស់បានឃើញច្បាស់នឹងភ្នែក គឺមានរាងកាយជាសណ្ឋានមនុស្សមានពណ៌ដូចជាមាស តែមានមុខដូចជាជ្រូក»។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «វណ្ណៈ» គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកទាំងសម្បុរស្បែក និងសណ្ឋានទ្រង់ទ្រាយ។

---

Evaṃ peto therena pucchito tamatthaṃ vissajjetvā tameva kāraṇaṃ katvā therassa ovādaṃ dento –

កាលប្រេតបានដោះស្រាយសេចក្តីដែលព្រះថេរៈសួរយ៉ាងនេះហើយ ក៏យកហេតុនោះឯងមកធ្វើជាគ្រឿងអាង ដើម្បីផ្តល់ឱវាទដល់ព្រះថេរៈថា៖

---

6.

៦.

---

‘‘Taṃ tyāhaṃ nārada brūmi, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ tayā;

Mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. –

«បពិត្រលោកម្ចាស់នារទៈ ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកម្ចាស់នូវរឿងនោះ ដែលលោកម្ចាស់បានឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯងហើយ សូមលោកម្ចាស់កុំធ្វើបាបដោយវាចាឡើយ កុំបីមានមុខដូចជាជ្រូកដូចជាខ្ញុំនេះឡើយ។»

---

Gāthamāha. Tattha tanti tasmā. Tyāhanti te ahaṃ. Nāradāti theraṃ ālapati. Brūmīti kathemi. Sāmanti sayameva. Idanti attano sarīraṃ sandhāya vadati. Ayañhettha attho – yasmā, bhante nārada, idaṃ mama sarīraṃ galato paṭṭhāya heṭṭhā manussasaṇṭhānaṃ, upari sūkarasaṇṭhānaṃ, tayā paccakkhatova diṭṭhaṃ, tasmā te ahaṃ ovādavasena vadāmīti. Kinti ceti āha ‘‘mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. Tattha māti paṭisedhe nipāto. Mukhasāti mukhena. Khoti avadhāraṇe, vācāya pāpakammaṃ mākāsi mā karohi. Mā [Pg.11] kho sūkaramukho ahūti ahaṃ viya sūkaramukho mā ahosiyeva. Sace pana tvaṃ mukharo hutvā vācāya pāpaṃ kareyyāsi, ekaṃsena sūkaramukho bhaveyyāsi, tasmā mākāsi mukhasā pāpanti phalapaṭisedhanamukhenapi hetumeva paṭisedheti.

ប្រេតបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «taṃ» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ។ បទថា «tyāhaṃ» មកពីបទថា «te ahaṃ»។ បទថា «nārada» ជាពាក្យហៅព្រះថេរៈ។ បទថា «brūmi» សេចក្តីថា ខ្ញុំពោល ឬប្រាប់។ បទថា «sāmaṃ» សេចក្តីថា ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់។ បទថា «idaṃ» ប្រេតពោលសំដៅដល់រាងកាយរបស់ខ្លួន។ នេះជាសេចក្តីក្នុងទីនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់នារទៈដ៏ចម្រើន យោងទៅតាមរាងកាយរបស់ខ្ញុំនេះ ចាប់ពីកចុះក្រោមមានសណ្ឋានជាមនុស្ស ចាប់ពីកឡើងលើមានសណ្ឋានជាជ្រូក ដែលលោកម្ចាស់បានឃើញច្បាស់នឹងភ្នែកហើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកម្ចាស់ក្នុងន័យជាគ្រឿងដាស់តឿនក្រើនរំលឹក»។ ប្រេតពោលដាស់តឿនយ៉ាងណា? ទើបពោលថា «mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū»។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «mā» ជាសព្ទនិបាតក្នុងន័យហាមឃាត់។ បទថា «mukhasā» សេចក្តីថា ដោយមាត់ (ដោយវាចា)។ បទថា «kho» ជាសព្ទនិបាតក្នុងន័យកំណត់ សេចក្តីថា កុំធ្វើនូវបាបកម្មដោយវាចាឡើយ។ បទថា «mā kho sūkaramukho ahū» សេចក្តីថា កុំបីមានមុខដូចជាជ្រូកដូចជាខ្ញុំនេះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើលោកម្ចាស់ជាអ្នកនិយាយប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោច ហើយធ្វើបាបដោយវាចា លោកម្ចាស់ពិតជានឹងមានមុខដូចជាជ្រូកជាមិនខាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «mākāsi mukhasā pāpaṃ» គឺការហាមឃាត់ចំពោះហេតុ (ការធ្វើបាប) សូម្បីតែតាមរយៈការហាមឃាត់ផល (ការមានមុខដូចជ្រូក) ក៏ដោយ។

---

Athāyasmā nārado rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto catuparisamajjhe nisinnassa satthuno tamatthaṃ ārocesi. Satthā, ‘‘nārada, pubbeva mayā so sattho diṭṭho’’ti vatvā anekākāravokāraṃ vacīduccaritasannissitaṃ ādīnavaṃ, vacīsucaritapaṭisaṃyuttañca ānisaṃsaṃ pakāsento dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.

គ្រានោះ ព្រះអរហន្តនារទៈ និមន្តបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះរួចហើយ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត កាលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតវិញ បានក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះដល់ព្រះសាស្តា ដែលកំពុងគង់ប្រថាប់ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទទាំង ៤។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលនារទៈ តថាគតបានឃើញសត្វនោះតាំងពីមុនមកម៉្លេះ» រួចហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌បង្ហាញនូវទោសដ៏ច្រើនបែបយ៉ាងដែលអាស្រ័យនឹងវចីទុច្ចរិត និងអានិសង្សដែលប្រកបដោយវចីសុចរិត។ ព្រះធម៌ទេសនានោះ បានជាប្រយោជន៍ដល់បរិស័ទដែលបានមកជួបជុំគ្នាហើយ ដូច្នេះឯង។

---

Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសូករមុខបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

3. Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយពូតិមុខបេតវត្ថុ

---

Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātunti idaṃ satthari veḷuvane viharante kalandakanivāpe aññataraṃ pūtimukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle dve kulaputtā tassa sāsane pabbajitvā sīlācārasampannā sallekhavuttino aññatarasmiṃ gāmakāvāse samaggavāsaṃ vasiṃsu. Atha aññataro pāpajjhāsayo pesuññābhirato bhikkhu tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ upagañchi. Therā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā vasanaṭṭhānaṃ datvā dutiyadivase taṃ gahetvā gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Manussā te disvā tesu theresu ativiya paramanipaccakāraṃ katvā yāgubhattādīhi paṭimānesuṃ. So vihāraṃ pavisitvā cintesi – ‘‘sundaro vatāyaṃ gocaragāmo, manussā ca saddhā pasannā, paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātaṃ denti, ayañca vihāro chāyūdakasampanno, sakkā me idha sukhena vasituṃ. Imesu pana bhikkhūsu idha vasantesu mayhaṃ phāsuvihāro na bhavissati, antevāsikavāso viya bhavissati. Handāhaṃ ime aññamaññaṃ bhinditvā yathā na puna idha vasissanti, tathā karissāmī’’ti.

ព្រះធម៌ទេសនានេះថា «Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātuṃ» ជាដើម ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេតមានមាត់ស្អុយ (ពូតិមុខប្រេត) មួយរូប កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ហើយត្រាស់សម្តែងទុក។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងសម័យនៃព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ មានកុលបុត្រពីររូប បានបួសក្នុងសាសនារបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលនិងអាចារៈ មានការរស់នៅដោយសេចក្តីសន្សែសន្សំ (សល្លេខធម៌) បានរស់នៅជាមួយគ្នាយ៉ាងស្រុះស្រួលគ្នាក្នុងអាវាសនៃភូមិមួយ។ គ្រានោះ មានភិក្ខុមួយរូបទៀត ជាអ្នកមានអធ្យាស្រ័យអាក្រក់ ត្រេកអរក្នុងការញុះញង់ បាននិមន្តមកកាន់ទីលំនៅរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានធ្វើបដិសណ្ឋារៈជាមួយភិក្ខុនោះ ប្រគេនកន្លែងស្នាក់នៅ ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បាននាំភិក្ខុនោះចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ពួកមនុស្សកាលបានឃើញព្រះថេរៈទាំងនោះ ក៏បានធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងយ៉ាងក្រៃលែងចំពោះព្រះថេរៈទាំងឡាយ ហើយបានបូជាថ្វាយបង្គំដោយយាគូ និងភត្តាហារជាដើម។ ភិក្ខុនោះចូលទៅកាន់វត្តហើយ ក៏គិតថា «ឱ! ស្រុកជាទីគោចរនេះល្អណាស់ហ្ន៎ ឯពួកមនុស្សក៏មានសទ្ធាជ្រះថ្លា តែងប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ពិសា ម្យ៉ាងទៀត វត្តនេះក៏បរិបូណ៌ដោយម្លប់និងទឹក ខ្ញុំអាចរស់នៅទីនេះដោយសេចក្តីសុខស្រួលបាន។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុទាំងឡាយនេះនៅតែរស់នៅទីនេះ នោះការរស់នៅដោយសប្បាយរបស់ខ្ញុំនឹងមិនមានឡើយ គឺនឹងដូចជាការរស់នៅរបស់កូនសិស្សដូច្នោះឯង។ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញញ៉ាំងភិក្ខុទាំងនេះឲ្យបែកបាក់គ្នា ធ្វើឲ្យពួកគេមិនអាចរស់នៅទីនេះទៀតបាន អាត្មាអញនឹងធ្វើការងារនោះ»។

---

Athekadivasaṃ [Pg.12] mahāthere dvinnampi ovādaṃ datvā attano vasanaṭṭhānaṃ paviṭṭhe pesuṇiko bhikkhu thokaṃ kālaṃ vītināmetvā mahātheraṃ upasaṅkamitvā vanditvā therena ‘‘kiṃ, āvuso, vikāle āgatosī’’ti ca vutte, ‘‘āma, bhante kiñci vattabbaṃ atthī’’ti vatvā ‘‘kathehi, āvuso’’ti therena anuññāto āha – ‘‘eso, bhante, tumhākaṃ sahāyakatthero sammukhā mitto viya attānaṃ dassetvā parammukhā sapatto viya upavadatī’’ti. ‘‘Kiṃ kathetī’’ti pucchito ‘‘suṇātha, bhante, ‘eso mahāthero saṭho māyāvī kuhako micchājīvena jīvikaṃ kappetī’ti tumhākaṃ aguṇaṃ kathetī’’ti āha. ‘‘Mā, āvuso, evaṃ bhaṇi, na so bhikkhu evaṃ maṃ upavadissati, gihikālato paṭṭhāya mama sabhāvaṃ jānāti ‘pesalo kalyāṇasīlo’’’ti. ‘‘Sace, bhante, tumhe attano visuddhacittatāya evaṃ cintetha, taṃ tumhākaṃyeva anucchavikaṃ, mayhaṃ pana tena saddhiṃ veraṃ natthi, kasmā ahaṃ tena avuttaṃ ‘vutta’nti vadāmi. Hotu, kālantarena sayameva jānissathā’’ti āha. Theropi puthujjanabhāvadosena dveḷhakacitto ‘‘evampi siyā’’ti sāsaṅkahadayo hutvā thokaṃ sithilavissāso ahosi. So bālo paṭhamaṃ mahātheraṃ paribhinditvā itarampi thenaṃ vuttanayeneva paribhindi. Atha te ubhopi therā dutiyadivase aññamaññaṃ anālapitvā pattacīvaramādāya gāme piṇḍāya caritvā piṇḍapātamādāya attano vasanaṭṭhāneyeva paribhuñjitvā sāmīcimattampi akatvā taṃ divasaṃ tattheva vasitvā vibhātāya ca rattiyā aññamaññaṃ anārocetvāva yathāphāsukaṭṭhānaṃ agamaṃsu.

ក្រោយមក ថ្ងៃមួយ កាលដែលព្រះមហាថេរៈបានប្រទានឱវាទដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបរួចហើយ ក៏និមន្តចូលទៅកាន់កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន ឯភិក្ខុអ្នកញុះញង់នោះបានបង្អង់បន្តិច រួចក៏ចូលទៅរកព្រះមហាថេរៈ ថ្វាយបង្គំហើយ កាលដែលព្រះថេរៈសួរថា «ម្នាលអាវុសោ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកក្នុងពេលខុសកាលវេលាយ៉ាងនេះ?» ក៏ឆ្លើយថា «ករុណា លោកម្ចាស់ មានរឿងខ្លះដែលខ្ញុំករុណាត្រូវជម្រាប» កាលដែលព្រះថេរៈអនុញ្ញាតថា «ចូរនិយាយមកចុះ អាវុសោ» ទើបពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះថេរៈជាសម្លាញ់របស់លោកម្ចាស់នោះ នៅចំពោះមុខធ្វើខ្លួនដូចជាមិត្ត តែនៅកំបាំងមុខ បែរជានិយាយបង្កាច់បង្ខូចដូចជាសត្រូវទៅវិញ»។ កាលដែលព្រះថេរៈសួរថា «តើលោកនិយាយអ្វីខ្លះ?» ភិក្ខុនោះក៏ជម្រាបថា «សូមលោកម្ចាស់ស្តាប់ចុះ លោកពោលទោសរបស់លោកម្ចាស់ថា 'ព្រះមហាថេរៈនេះជាមនុស្សកុហក មានមាយាច្រើន ជាអ្នកបោកប្រាស់ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយមិច្ឆាជីវៈ' យ៉ាងនេះ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ កុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ ភិក្ខុនោះមិននិយាយបង្កាច់បង្ខូចខ្ញុំយ៉ាងនោះទេ ព្រោះគាត់ស្គាល់សន្តានចិត្តខ្ញុំតាំងពីកាលនៅជាគ្រហស្ថមកម៉្លេះ គាត់ជាអ្នកស្រឡាញ់សីល មានសីលធម៌ល្អ»។ ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ប្រសិនបើលោកម្ចាស់គិតយ៉ាងនេះដោយសារតែចិត្តដ៏បរិសុទ្ធរបស់លោកម្ចាស់ នោះវាជារឿងសមរម្យសម្រាប់លោកម្ចាស់ហើយ តែសម្រាប់ខ្ញុំករុណាគ្មានគំនុំអ្វីជាមួយលោកឡើយ ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំករុណាត្រូវយកពាក្យដែលលោកមិនបាននិយាយ មកនិយាយថាជានិយាយទៅវិញ? មិនអីទេ ទៅថ្ងៃមុខ លោកម្ចាស់នឹងជ្រាបដោយខ្លួនឯងជាមិនខាន»។ ព្រះថេរៈដោយសារតែទោសនៃបុថុជ្ជនភាព ក៏មានចិត្តរារែក គិតថា «រឿងនេះក៏អាចទៅរួចដែរ» មានចិត្តសង្ស័យ ហើយក៏ថយចុះនូវសេចក្តីទុកចិត្តបន្តិចម្តងៗ។ ភិក្ខុពាលនោះ កាលបានបំបែកបំបាក់ព្រះមហាថេរៈមុនដំបូងហើយ ក៏បានទៅបំបែកបំបាក់ព្រះថេរៈមួយរូបទៀតតាមវិធីដដែលនោះឯង។ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈទាំងពីររូបនោះមិនបាននិយាយរកគ្នាឡើយ ក៏កាន់យកបាត្រនិងចីវរ និមន្តចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត កាលបានចង្ហាន់ហើយ ក៏ត្រឡប់មកឆាន់នៅកន្លែងស្នាក់នៅរៀងៗខ្លួន សូម្បីតែការធ្វើសាមីចិកម្មបន្តិចបន្តួចក៏មិនបានធ្វើចំពោះគ្នាឡើយ ហើយបានស្នាក់នៅក្នុងវត្តនោះអស់មួយថ្ងៃនោះ លុះរាត្រីកន្លងផុតទៅ ភ្លឺច្បាស់ហើយ ក៏មិនបានប្រាប់គ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ ហើយបាននិមន្តទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនសប្បាយចិត្តរៀងៗខ្លួន។

---

Pesuṇikaṃ pana bhikkhuṃ paripuṇṇamanorathaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ manussā disvā āhaṃsu – ‘‘bhante, therā kuhiṃ gatā’’ti? So āha – ‘‘sabbarattiṃ aññamaññaṃ kalahaṃ katvā mayā ‘mā kalahaṃ karotha, samaggā hotha, kalaho nāma anatthāvaho āyatidukkhuppādako akusalasaṃvattaniko, purimakāpi kalahena mahatā hitā paribhaṭṭhā’tiādīni vuccamānāpi mama vacanaṃ anādiyitvā pakkantā’’ti. Tato manussā ‘‘therā tāva gacchantu, tumhe pana amhākaṃ anukampāya idheva anukkaṇṭhitvā vasathā’’ti yāciṃsu. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tattheva vasanto katipāhena cintesi – ‘‘mayā sīlavanto kalyāṇadhammā bhikkhū [Pg.13] āvāsalobhena paribhinnā, bahuṃ vata mayā pāpakammaṃ pasuta’’nti balavavippaṭisārābhibhūto sokavegena gilāno hutvā nacireneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbatti.

ចំណែកឯភិក្ខុអ្នកញុះញង់នោះ កាលបានសម្រេចបំណងប្រាថ្នាហើយ ក៏ដើរចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត ពួកមនុស្សកាលបានឃើញ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តទៅណាអស់ហើយ?»។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «លោកទាំងពីរបានឈ្លោះប្រកែកគ្នាពេញមួយយប់ ទោះបីជាអាត្មាអញបានឃាត់ថា 'កុំឈ្លោះប្រកែកគ្នាអី ចូរមានសាមគ្គីភាពនឹងគ្នាទៅ ព្រោះការឈ្លោះប្រកែកគ្នានាំមកនូវសេចក្តីវិនាស នាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខទៅថ្ងៃមុខ និងជាផ្លូវនៃអកុសល សូម្បីតែបុគ្គលក្នុងកាលមុន ក៏ព្រោះតែការឈ្លោះប្រកែកគ្នា ទើបត្រូវសាបសូន្យចាកប្រយោជន៍ដ៏ធំធេង' យ៉ាងនេះក្តី ក៏លោកទាំងពីរមិនព្រមស្តាប់ពាក្យអាត្មាអញឡើយ ហើយក៏និមន្តចេញទៅបាត់អស់ទៅ»។ ពីនោះមក ពួកមនុស្សក៏ពោលថា «បើព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តទៅហើយ ក៏ទៅចុះ ប៉ុន្តែសូមលោកម្ចាស់អាណិតអាសូរដល់ពួកយើង ស្នាក់នៅទីនេះកុំបីអផ្សុកឡើយ» ហើយក៏បាននិមន្តសុំឲ្យស្នាក់នៅ។ ភិក្ខុនោះទទួលពាក្យថា «ល្អហើយ» ហើយស្នាក់នៅទីនោះ លុះកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ក៏គិតថា «អាត្មាអញព្រោះតែលោភលន់នឹងទីស្នាក់នៅ បានបំបែកបំបាក់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ ឱ! អាត្មាអញបានសន្សំបាបកម្មដ៏ច្រើនណាស់តើ!» កាលដែលសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តយ៉ាងខ្លាំងគ្របសង្កត់ ក៏កើតជំងឺដោយសារតែកម្លាំងនៃសេចក្តីសោកសៅ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅកើតក្នុងអវីចិនរក។

---

Itare dve sahāyakattherā janapadacārikaṃ carantā aññatarasmiṃ āvāse samāgantvā aññamaññaṃ sammoditvā tena bhikkhunā vuttaṃ bhedavacanaṃ aññamaññassa ārocetvā tassa abhūtabhāvaṃ ñatvā samaggā hutvā anukkamena tameva āvāsaṃ paccāgamiṃsu. Manussā dve there disvā haṭṭhatuṭṭhā sañjātasomanassā hutvā catūhi paccayehi upaṭṭhahiṃsu. Therā ca tattheva vasantā sappāyaāhāralābhena samāhitacittā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacireneva arahattaṃ pāpuṇiṃsu.

ចំណែកព្រះថេរៈជាសហាយទាំងពីររូបក្រៅពីនេះ កាលត្រេចទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ បានមកជួបជុំគ្នាក្នុងអាវាសណាមួយ ហើយបានសន្ទនារីករាយទៅវិញទៅមក ក៏បានប្រាប់គ្នាទៅវិញទៅមកនូវពាក្យញុះញង់ដែលភិក្ខុនោះបាននិយាយ លុះដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីមិនពិតនៃពាក្យនោះ ក៏មានសេចក្តីសាមគ្គីគ្នានឹងគ្នា ហើយបានត្រឡប់មកកាន់អាវាសនោះវិញជាលំដាប់។ មនុស្សទាំងឡាយកាលបានឃើញព្រះថេរៈទាំងពីររូប ក៏មានចិត្តត្រេកអររីករាយ កើតសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានឧបត្ថម្ភឧបដ្ឋាកដោយបច្ច័យទាំងបួន។ ចំណែកព្រះថេរៈទាំងឡាយ កាលគង់នៅក្នុងអាវាសនោះឯង ដោយបានទទួលនូវអាហារដ៏ជាទីសប្បាយ មានចិត្តតម្កល់មាំ ចម្រើនវិបស្សនា ហើយក៏បានសម្រេចនូវព្រះអរហត្តផលដោយមិនយូរឡើយ។

---

Pesuṇiko bhikkhu ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahassa avidūre pūtimukhapeto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhato pana puḷavakā nikkhamitvā ito cito ca mukhaṃ khādanti, tassa dūrampi okāsaṃ pharitvā duggandhaṃ vāyati. Athāyasmā nārado gijjhakūṭapabbatā orohanto taṃ disvā –

ភិក្ខុអ្នកនិយាយញុះញង់នោះ ឆេះឆ្អិនក្នុងនរកអស់មួយពុទ្ធន្តរ ក្នុងពុទ្ធុប្បាទនេះ ក៏បានទៅកើតជាប្រេតមានមាត់ស្អុយ ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីក្រុងរាជគ្រឹះ។ រាងកាយរបស់ប្រេតនោះមានពណ៌ដូចមាស ប៉ុន្តែមានពួកដង្កូវវារចេញពីមាត់ ហើយខាំស៊ីមាត់របស់វាត្រង់នេះត្រង់នោះ ក្លិនស្អុយភាយចេញពីមាត់របស់វាផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ទីដ៏ឆ្ងាយ។ គ្រានោះ ព្រះអរហន្តនារទៈ កាលយាងចុះពីភ្នំគិជ្ឈកូដ បានឃើញប្រេតនោះហើយ ក៏សួរថា៖

---

7.

៧.

---

‘‘Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātuṃ, vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe;

Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe’’ti. –

«អ្នកមានសម្បុរកាយល្អស្អាតដូចជាទេវតា ឈរនៅលើអាកាសក្នុងលំហវេហាស៍ ប៉ុន្តែពួកដង្កូវខាំស៊ីមាត់របស់អ្នកដែលមានក្លិនស្អុយរលួយ តើអ្នកបានធ្វើកម្មអ្វីខ្លះក្នុងជាតិមុន?»។

---

Imāya gāthāya katakammaṃ pucchi. Tattha dibbanti divi bhavaṃ devattabhāvapariyāpannaṃ. Idha pana dibbaṃ viyāti dibbaṃ. Subhanti sobhanaṃ, sundarabhāvaṃ vā. Vaṇṇadhātunti chavivaṇṇaṃ. Dhāresīti vahasi. Vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkheti vehāyasasaññite antalikkhe tiṭṭhasi. Keci pana ‘‘vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe’’ti pāṭhaṃ vatvā vihāyasaṃ obhāsento antalikkhe tiṭṭhasīti vacanasesena atthaṃ vadanti. Pūtigandhanti kuṇapagandhaṃ, duggandhanti attho. Kiṃ kammamakāsi pubbeti paramaduggandhaṃ te mukhaṃ kimayo khādanti, kāyo ca suvaṇṇavaṇṇo, kīdisaṃ nāma kammaṃ evarūpassa attabhāvassa kāraṇabhūtaṃ pubbe tvaṃ akāsīti pucchi.

ព្រះថេរៈបានសួរនូវកម្មដែលប្រេតនោះបានធ្វើហើយ ដោយគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា dibbaṃ បានដល់ របស់ដែលកើតក្នុងឋានសួគ៌ ឬរាប់បញ្ចូលក្នុងអត្តភាពជាទេវតា។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ បទថា dibbaṃ មានន័យថា ដូចជាទេវតា ហេតុនោះទើបហៅថា dibbaṃ។ បទថា subhaṃ បានដល់ ភាពល្អ ឬភាពស្រស់ស្អាត។ បទថា vaṇṇadhātuṃ បានដល់ ពណ៌សម្បុរស្បែក។ បទថា dhāresi បានដល់ ទ្រទ្រង់ ឬនាំទៅ។ បទថា vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe បានដល់ ឈរនៅលើអាកាសដែលគេដឹងថាជាលំហវេហាស៍។ ប៉ុន្តែអាចារ្យខ្លះពោលបទបាលីថា “vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe” ហើយពន្យល់សេចក្តីដោយពាក្យដែលនៅសល់ថា ឈរញ៉ាំងលំហអាកាសឲ្យភ្លឺស្វាងក្នុងអាកាស។ បទថា pūtigandhaṃ មានន័យថា ក្លិនខ្មោចស្អុយ ឬក្លិនអាក្រក់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា kiṃ kammamakāsi pubbe មានន័យថា ពួកដង្កូវខាំស៊ីមាត់របស់អ្នកដែលមានក្លិនស្អុយខ្លាំង ប៉ុន្តែរាងកាយរបស់អ្នកមានពណ៌ដូចមាស តើក្នុងជាតិមុន អ្នកបានធ្វើកម្មបែបណា ដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតអត្តភាពមានសភាពបែបនេះ? ព្រះថេរៈសួរយ៉ាងនេះ។

---

Evaṃ [Pg.14] therena so peto attanā katakammaṃ puṭṭho tamatthaṃ vissajjento –

កាលដែលប្រេតនោះ ត្រូវព្រះថេរៈសួរដេញដោលនូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយយ៉ាងនេះ កាលនឹងដោះស្រាយនូវសេចក្តីនោះ ក៏បានពោលថា៖

---

8.

៨.

---

‘‘Samaṇo ahaṃ pāpotiduṭṭhavāco, tapassirūpo mukhasā asaññato;

Laddhā ca me tamasā vaṇṇadhātu, mukhañca me pesuṇiyena pūtī’’ti. –

«បពិត្រព្រះនារទៈ ក្នុងជាតិមុន ខ្ញុំជាសមណៈដ៏លាមក មានវាចាអាក្រក់ក្រៃលែង មានតែរូបរាងជាអ្នកបួស តែមិនបានសង្រួមដោយមាត់ឡើយ។ ខ្ញុំបានទទួលសម្បុរកាយល្អស្អាតនេះ ដោយសារការប្រព្រឹត្តតបៈ ប៉ុន្តែមាត់របស់ខ្ញុំត្រូវស្អុយរលួយ ដោយសារពាក្យញុះញង់»។

---

Gāthamāha. Tattha samaṇo ahaṃ pāpoti ahaṃ lāmako samaṇo pāpabhikkhu ahosiṃ. Atiduṭṭhavācoti atiduṭṭhavacano, pare atikkamitvā laṅghitvā vattā, paresaṃ guṇaparidhaṃsakavacanoti attho. ‘‘Atidukkhavāco’’ti vā pāṭho, ativiya pharusavacano musāvādapesuññādivacīduccaritanirato. Tapassirūpoti samaṇapatirūpako. Mukhasāti mukhena. Laddhāti paṭiladdhā. Ca-kāro sampiṇḍanattho. Meti mayā. Tapasāti brahmacariyena. Pesuṇiyenāti pisuṇavācāya. Putīti pūtigandhaṃ.

ប្រេតនោះបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា samaṇo ahaṃ pāpo មានន័យថា ខ្ញុំជាសមណៈដ៏ថោកទាប ជាភិក្ខុទ្រុស្តសីល។ បទថា atiduṭṭhavāco មានន័យថា មានវាចាអាក្រក់ក្រៃលែង និយាយកន្លងរំលងអ្នកដទៃ ជាពាក្យបំផ្លិចបំផ្លាញគុណសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម៉្យាងទៀត មានបទបាលីថា “atidukkhavāco” មានន័យថា មានវាចាគ្រោតគ្រាតខ្លាំង ត្រេកអរក្នុងវចីទុច្ចរិត មានមុសាវាទ និងបិសុណវាចាជាដើម។ បទថា tapassirūpo បានដល់ មានតែរូបរាងជាសមណៈ។ បទថា mukhasā បានដល់ ដោយមាត់។ បទថា laddhā បានដល់ បានទទួលហើយ។ អក្សរ Ca មានន័យថា រួមបញ្ចូលគ្នា។ បទថា me បានដល់ ដោយខ្ញុំ។ បទថា tapasā បានដល់ ដោយសារព្រហ្មចរិយធម៌។ បទថា pesuṇiyena បានដល់ ដោយសារពាក្យញុះញង់។ បទថា pūtī បានដល់ មានក្លិនស្អុយរលួយ។

---

Evaṃ so peto attanā katakammaṃ ācikkhitvā idāni therassa ovādaṃ dento –

ប្រេតនោះកាលបានប្រាប់កម្មដែលខ្លួនធ្វើហើយយ៉ាងនេះ ឥឡូវនេះ កាលនឹងផ្តល់ឱវាទដល់ព្រះថេរៈ ក៏បានពោលថា៖

---

9.

៩.

---

‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ,Anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;

Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi,Yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti. –

«បពិត្រព្រះនារទៈ រូបកាយរបស់ខ្ញុំនេះ លោកបានឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯងហើយ។ ព្រះពុទ្ធជាដើម ទ្រង់មានសេចក្តីអនុគ្រោះ ឈ្លាសវៃក្នុងប្រយោជន៍អ្នកដទៃ តែងសម្តែងនូវវាចាណា ខ្ញុំសូមសម្តែងនូវវាចានោះថា សូមលោកកុំពោលពាក្យញុះញង់ កុំពោលពាក្យកុហកឡើយ បើលោកធ្វើបានយ៉ាងនេះ លោកនឹងបានកើតជាយក្ស មានឫទ្ធិ មានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាមដ៏ជាទិព្វសម្រេចបានតាមបំណង»។

---

Osānagāthamāha. Tattha tayidanti taṃ idaṃ mama rūpaṃ. Anukampakā ye kusalā vadeyyunti ye anukampanasīlā kāruṇikā parahitapaṭipattiyaṃ kusalā nipuṇā buddhādayo yaṃ vadeyyuṃ, tadeva vadāmīti adhippāyo. Idāni taṃ ovādaṃ dassento ‘‘mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti āha. Tassattho – pesuṇaṃ pisuṇavacanaṃ musā ca mā abhāṇi mā kathehi. Yadi hi tvaṃ musāvādaṃ pisuṇavācañca pahāya vācāya saññato bhaveyyāsi, yakkho vā devo vā devaññataro vā tvaṃ bhavissasi, kāmaṃ kāmitabbaṃ uḷāraṃ dibbasampattiṃ [Pg.15] paṭilabhitvā tattha kāmanasīlo yathāsukhaṃ indriyānaṃ paricaraṇena abhiramaṇasīloti.

ប្រេតនោះបានពោលគាថាបង្ហើយយ៉ាងនេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា tayidaṃ បានដល់ រូបកាយរបស់ខ្ញុំនេះ។ បទថា anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ព្រះពុទ្ធជាដើម ទ្រង់មានសេចក្តីអនុគ្រោះជាប្រក្រតី មានព្រះហឫទ័យប្រកបដោយមេត្តាករុណា ឈ្លាសវៃ និងប៉ិនប្រសប់ក្នុងការប្រព្រឹត្តដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ តែងសម្តែងនូវវាចាណា ខ្ញុំក៏សូមសម្តែងនូវវាចានោះឯង។ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវឱវាទនោះ ទើបពោលថា “mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī”។ សេចក្តីពន្យល់នៃបទនោះថា សូមកុំពោលពាក្យញុះញង់ និងពាក្យកុហកឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើលោកលះបង់មុសាវាទ និងបិសុណវាចា ហើយជាអ្នកសង្រួមដោយវាចា លោកនឹងបានកើតជាយក្ស ឬជាទេវតា ឬជាទេវតាជាន់ណាមួយ បានទទួលនូវទិព្វសម្បត្តិដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមដែលគួរប្រាថ្នា ហើយរីករាយនឹងការសោយនូវទិព្វសម្បត្តិនោះតាមសេចក្តីប្រាថ្នា និងត្រេកអរក្រៃលែងក្នុងការបំរើនូវឥន្ទ្រិយទាំងឡាយតាមសេចក្តីសុខ។

---

Taṃ sutvā thero tato rājagahaṃ gantvā piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto satthu tamatthaṃ ārocesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.

ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត កាលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏បានក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះដល់ព្រះបរមសាស្តា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុ ក៏ទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនា។ ធម៌ទេសនានោះ បានជាប្រយោជន៍ដល់បរិស័ទដែលបានមកជួបជុំគ្នា។

---

Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអត្ថាធិប្បាយរឿងប្រេតមានមាត់ស្អុយ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

4. Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā

៤. ការអត្ថាធិប្បាយរឿងប្រេតនាងកូនក្រមុំធ្វើអំពីម្សៅ

---

Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa gahapatino dānaṃ ārabbha kathesi. Anāthapiṇḍikassa kira gahapatino dhītu dhītāya dārikāya dhāti piṭṭhadhītalikaṃ adāsi ‘‘ayaṃ te dhītā, imaṃ gahetvā kīḷassū’’ti. Sā tattha dhītusaññaṃ uppādesi. Athassā ekadivasaṃ taṃ gahetvā kīḷantiyā pamādena patitvā bhijji. Tato dārikā ‘‘mama dhītā matā’’ti parodi. Taṃ rodantiṃ kocipi gehajano saññāpetuṃ nāsakkhi. Tasmiñca samaye satthā anāthapiṇḍikassa gahapatino gehe paññatte āsane nisinno hoti, mahāseṭṭhi ca bhagavato samīpe nisinno ahosi. Dhāti taṃ dārikaṃ gahetvā seṭṭhissa santikaṃ agamāsi. Seṭṭhi taṃ disvā ‘‘kissāyaṃ dārikā rodatī’’ti āha. Dhāti taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesi. Seṭṭhi taṃ dārikaṃ aṅke nisīdāpetvā ‘‘tava dhītudānaṃ dassāmī’’ti saññāpetvā satthu ārocesi – ‘‘bhante, mama nattudhītaraṃ piṭṭhadhītalikaṃ uddissa dānaṃ dātukāmo, taṃ me pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya adhivāsethā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវទានរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ហើយបានសម្តែងនូវព្រះធម៌ទេសនានេះថា “Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā” ជាដើម។ ឮថា ស្រីមេដោះរបស់កុមារីម្នាក់ ដែលត្រូវជាចៅស្រីរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី បានហុចតុក្កតាធ្វើអំពីម្សៅឲ្យទៅនាង ដោយនិយាយថា «នេះជាកូនស្រីរបស់អ្នក ចូរយកវាទៅលេងចុះ»។ នាងកុមារីនោះ ក៏កើតសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងតុក្កតាម្សៅនោះថាជាកូនស្រីពិតមែន។ ថ្ងៃមួយ កាលដែលនាងកំពុងកាន់តុក្កតានោះលេង ដោយសេចក្តីធ្វេសប្រហែស តុក្កតានោះក៏ធ្លាក់ចុះមកបែកខ្ទេចខ្ទី។ ពីព្រោះតែការបែកនោះ នាងកុមារីក៏យំខ្សឹកខ្សួលថា «កូនស្រីរបស់ខ្ញុំស្លាប់ហើយ»។ គ្មានជនណាម្នាក់នៅក្នុងផ្ទះ អាចលួងលោមនាងកុមារីដែលកំពុងយំនោះឲ្យយល់សេចក្តីបានឡើយ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះសាស្តាទ្រង់គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកថ្វាយ នៅក្នុងផ្ទះរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ហើយមហាសេដ្ឋីក៏អង្គុយនៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ស្រីមេដោះបាននាំនាងកុមារីនោះ ទៅកាន់សំណាក់របស់មហាសេដ្ឋី។ មហាសេដ្ឋីឃើញនាងហើយ ក៏សួរថា «ហេតុអ្វីបានជានាងកុមារីនេះយំ?»។ ស្រីមេដោះក៏បានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់មហាសេដ្ឋី។ មហាសេដ្ឋីបានឲ្យនាងកុមារីអង្គុយលើភ្លៅ ហើយលួងលោមថា «ខ្ញុំនឹងធ្វើទានឧទ្ទិសដល់កូនស្រីរបស់អ្នក» រួចហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះសាស្តាថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមានបំណងនឹងធ្វើទានឧទ្ទិសដល់តុក្កតាម្សៅដែលជាកូនស្រីរបស់ចៅស្រីរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រមដោយភិក្ខុប្រាំរយរូប មេត្តាទទួលភត្តាហាររបស់ខ្ញុំព្រះអង្គដើម្បីថ្ងៃស្អែកនេះផងចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព។

---

Atha bhagavā dutiyadivase pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ seṭṭhissa gharaṃ gantvā bhattakiccaṃ katvā anumodanaṃ karonto –

លុះដល់ថ្ងៃជាគម្រប់ពីរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រមដោយភិក្ខុប្រាំរយរូប បានយាងទៅកាន់ផ្ទះរបស់មហាសេដ្ឋី ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ កាលនឹងធ្វើអនុមោទនា ក៏បានសម្តែងថា៖

---

10.

១០.

---

‘‘Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā, dajjā dānaṃ amaccharī;

Pubbapete ca ārabbha, atha vā vatthudevatā.

«បុគ្គលអ្នកមិនកំណាញ់ គួរធ្វើនូវហេតុណាមួយឲ្យជាអារម្មណ៍ ហើយប្រគេនទាន ឧទ្ទិសដល់ពួកញាតិដែលស្លាប់ទៅហើយមុនក្តី ឬឧទ្ទិសដល់ពួកទេវតាដែលថែរក្សាទីផ្ទះសម្បែងក្តី។

---

11.

១១.

---

‘‘Cattāro [Pg.16] ca mahārāje, lokapāle yasassine;

Kuveraṃ dhataraṭṭhañca, virūpakkhaṃ virūḷhakaṃ;

Te ceva pūjitā honti, dāyakā ca anipphalā.

«ឬឧទ្ទិសដល់មហារាជទាំងបួនរូប ដែលជាអ្នករក្សាលោក មានយសបរិវារច្រើន គឺស្តេចកុវេរៈ ស្តេចធតរដ្ឋ ស្តេចវិរូបក្ខៈ និងស្តេចវិរុឡ្ហកៈ។ ទេវតាទាំងនោះឯង ឈ្មោះថាជាអ្នកដែលបុគ្គលបានបូជាហើយ ឯទាយកទាំងឡាយ ក៏ជាអ្នកមិនឥតផលឡើយ។

---

12.

១២.

---

‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;

Na taṃ petassa atthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.

«ការយំសោកក្តី ការសោកស្តាយក្តី ឬការខ្សឹកខ្សួលរៀបរាប់ដទៃណាក្តី មិនបានជាប្រយោជន៍ដល់អ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយនោះឡើយ ពួកញាតិដែលនៅរស់រានមានជីវិត តែងតែធ្វើការយំសោកយ៉ាងនេះឯង។

---

13.

១៣.

---

‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;

Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappatī’’ti. – imā gāthā abhāsi;

«ចំណែកឯទក្ខិណាទាននេះ ដែលបុគ្គលបានប្រគេនហើយ តម្កល់ទុកល្អហើយក្នុងព្រះសង្ឃ តែងសម្រេចផលជាប្រយោជន៍ដល់អ្នកដែលស្លាប់ទៅនោះ អស់កាលជាអង្វែង តាមឋានៈភ្លាមៗនោះឯង»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានសម្តែងនូវគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

10. Tattha yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti maṅgalādīsu aññataraṃ yaṃ kiñci ārabbha uddissa. Dajjāti dadeyya. Amaccharīti attano sampattiyā parehi sādhāraṇabhāvāsahanalakkhaṇassa maccherassa abhāvato amaccharī, pariccāgasīlo macchariyalobhādicittamalaṃ dūrato katvā dānaṃ dadeyyāti adhippāyo. Pubbapete ca ārabbhāti pubbakepi pete uddissa. Vatthudevatāti gharavatthuādīsu adhivatthā devatā ārabbhāti yojanā. Atha vāti iminā aññepi devamanussādike ye keci ārabbha dānaṃ dadeyyāti dasseti.

១០. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā បានដល់ ការប្រារព្ធ ឬការឧទ្ទិសចំពោះហេតុណាមួយ មានមង្គលការជាដើម។ បទថា dajjā បានដល់ គប្បីឲ្យទាន។ បទថា amaccharī មានសេចក្តីអធិប្បាយថា បុគ្គលអ្នកមិនកំណាញ់ គឺដោយសារគ្មានសេចក្តីកំណាញ់ ដែលមានលក្ខណៈមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងការចែករំលែកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនជាមួយអ្នកដទៃបាន ជាអ្នកមានប្រក្រតីក្នុងការលះបង់ គប្បីកម្ចាត់នូវមន្ទិលនៃចិត្ត មានមច្ឆរិយៈ និងលោភៈជាដើមឲ្យឆ្ងាយ ហើយទើបឲ្យទាន។ បទថា pubbapete ca ārabbha បានដល់ ការឧទ្ទិសចំពោះពួកញាតិដែលស្លាប់ទៅហើយក្នុងកាលមុន។ បទថា vatthudevatā មានការប្រៀបធៀបតភ្ជាប់ថា បានដល់ ការប្រារព្ធចំពោះពួកទេវតាដែលថែរក្សាទីផ្ទះសម្បែងជាដើម។ បទថា atha vā នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា គប្បីធ្វើទានដោយប្រារព្ធចំពោះអ្នកដទៃទៀត មានទេវតា និងមនុស្សជាដើម ណាមួយក៏បាន។

---

11. Tattha devesu tāva ekacce pākaṭe deve dassento ‘‘cattāro ca mahārāje’’ti vatvā puna te nāmato gaṇhanto ‘‘kuvera’’ntiādimāha. Tattha kuveranti vessavaṇaṃ. Dhataraṭṭhantiādīni sesānaṃ tiṇṇaṃ lokapālānaṃ nāmāni. Te ceva pūjitā hontīti te ca mahārājāno pubbapetavatthudevatāyo ca uddisanakiriyāya paṭimānikā honti. Dāyakā ca anipphalāti ye dānaṃ denti, te dāyakā ca paresaṃ uddisanamattena na nipphalā, attano dānaphalassa bhāgino eva honti.

១១. ក្នុងបណ្តាទេវតាទាំងឡាយនោះ ជាដំបូង កាលនឹងបង្ហាញនូវទេវតាដែលល្បីល្បាញមួយចំនួន ទើបត្រាស់ថា “cattāro ca mahārāje” រួចហើយ កាលនឹងបញ្ជាក់ឈ្មោះរបស់ទេវតាទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា “kuveraṃ” ជាដើម។ ក្នុងទីនោះ បទថា kuveraṃ បានដល់ ស្តេចវេស្សវ័ណ។ បទថា dhataraṭṭhaṃ ជាដើម គឺជាឈ្មោះរបស់ស្តេចមហារាជរក្សាលោកទាំងបីរូបដែលនៅសល់។ បទថា te ceva pūjitā honti មានន័យថា ស្តេចមហារាជទាំងនោះក្តី ពួកញាតិដែលស្លាប់ទៅហើយក្តី ពួកទេវតាថែរក្សាទីផ្ទះសម្បែងក្តី ឈ្មោះថាជាអ្នកដែលបុគ្គលបានគោរពបូជាហើយ ដោយសារការធ្វើឧទ្ទិសកុសលនោះ។ បទថា dāyakā ca anipphalā មានន័យថា ពួកទាយកណាដែលឲ្យទាន ពួកទាយកទាំងនោះ មិនមែនជាអ្នកឥតផល ដោយសារតែការឧទ្ទិសដល់អ្នកដទៃនោះឡើយ គឺពួកគេតែងតែជាអ្នកទទួលបានចំណែកនៃផលទានរបស់ខ្លួនពិតប្រាកដ។

---

12. Idāni ‘‘ye attano ñātīnaṃ maraṇena rodanti paridevanti socanti, tesaṃ taṃ niratthakaṃ, attaparitāpanamattamevā’’ti dassetuṃ ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthamāha. Tattha ruṇṇanti ruditaṃ assumocanaṃ na hi kātabbanti [Pg.17] vacanaseso. Sokoti socanaṃ cittasantāpo, antonijjhānanti attho. Yā caññā paridevanāti yā ca ruṇṇasokato aññā paridevanā, ‘‘kahaṃ ekaputtakā’’tiādivācāvippalāpo, sopi na kātabboti attho. Sabbattha vā-saddo vikappanattho. Na taṃ petassa atthāyāti yasmā ruṇṇaṃ vā soko vā paridevanā vāti sabbampi taṃ petassa kālakatassa atthāya upakārāya na hoti, tasmā na hi taṃ kātabbaṃ, tathāpi evaṃ tiṭṭhanti ñātayo aviddasunoti adhippāyo.

១២. ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញថា «ពួកជនណាដែលយំសោក ខ្សឹកខ្សួល សោកស្តាយ ចំពោះការស្លាប់នៃពួកញាតិរបស់ខ្លួន ការយំសោកជាដើមរបស់ពួកគេនោះ គឺគ្មានប្រយោជន៍ឡើយ មានតែការធ្វើឲ្យខ្លួនឯងក្តៅក្រហាយប៉ុណ្ណោះ» ទើបត្រាស់គាថាថា “na hi ruṇṇaṃ vā” ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា ruṇṇaṃ បានដល់ ការយំ ឬការបង្ហូរទឹកភ្នែក ចំណែកពាក្យដែលនៅសល់គឺ មិនគប្បីធ្វើឡើយ។ បទថា soko បានដល់ ការសោកស្តាយ សេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងចិត្ត ឬការឆេះរោលរាលក្នុងខ្លួន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា yā caññā paridevanā មានន័យថា ការខ្សឹកខ្សួលរៀបរាប់ណាផ្សេងទៀត ក្រៅពីការយំសោក និងការសោកស្តាយ ដូចជាការនិយាយរៀបរាប់ថា «កូនប្រុសតែមួយរបស់ម្តាយអើយ តើកូននៅឯណា?» ជាដើម សូម្បីតែការរៀបរាប់នោះ ក៏មិនគb្បីធ្វើឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង សព្ទថា vā មានន័យថា ជាការជ្រើសរើស។ បទថា na taṃ petassa atthāya មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ព្រោះហេតុតែការយំក្តី ការសោកស្តាយក្តី ឬការខ្សឹកខ្សួលរៀបរាប់ក្តី ទាំងអស់នោះ មិនបានជាប្រយោជន៍ ឬជាឧបការៈដល់អ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយនោះឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនគប្បីធ្វើនូវការយំសោកជាដើមនោះ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកញាតិដែលគ្មានប្រាជ្ញា តែងតែស្ថិតនៅក្នុងសភាពយំសោកបែបនេះឯង។

---

13. Evaṃ ruṇṇādīnaṃ niratthakabhāvaṃ dassetvā idāni yā pubbapetādike ārabbha dāyakena saṅghassa dakkhiṇā dinnā, tassā sātthakabhāvaṃ dassento ‘‘ayañca kho dakkhiṇā’’ti gāthamāha. Tattha ayanti dāyakena taṃ dinnaṃ dānaṃ paccakkhato dassento vadati. Ca-saddo byatirekattho, tena yathā ruṇṇādi petassa na kassaci atthāya hoti, na evamayaṃ, ayaṃ pana dakkhiṇā dīgharattaṃ hitāyassa hotīti vakkhamānameva visesaṃ joteti. Khoti avadhāraṇe. Dakkhiṇāti dānaṃ. Saṅghamhi suppatiṭṭhitāti anuttare puññakkhette saṅghe suṭṭhu patiṭṭhitā. Dīgharattaṃ hitāyassāti assa petassa cirakālaṃ hitāya atthāya. Ṭhānaso upakappatīti taṅkhaṇaññeva nipphajjati, na kālantareti attho. Ayañhi tattha dhammatā – yaṃ pete uddissa dāne dinne petā ce anumodanti, tāvadeva tassa phalena petā parimuccantīti.

១៣. កាលបានបង្ហាញនូវភាពមិនមានប្រយោជន៍នៃការយំសោកជាដើមយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះសាស្តាកាលនឹងបង្ហាញនូវភាពមានប្រយោជន៍នៃទក្ខិណាទាន ដែលទាយកបានប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃ ដោយផ្ដើមធ្វើចំពោះពួកញាតិដែលស្លាប់ទៅហើយជាដើម ទើបត្រាស់ព្រះគាថាថា «ayañca kho dakkhiṇā» នេះ។ ក្នុងព្រះគាថានោះ បទថា ayaṃ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅបង្ហាញនូវទានដែលទាយកបានប្រគេននោះឱ្យប្រាកដចំពោះមុខ។ សព្ទថា ca មានអត្ថជាព្យតិរេកៈ (ផ្ទុយគ្នា) ដោយសព្ទនោះ បង្ហាញថា ការយំសោកជាដើម មិនបានប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ប្រេតនោះយ៉ាងណា ទាននេះមិនមែនយ៉ាងនោះទេ តែឯទក្ខិណាទាននេះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ប្រេតនោះអស់កាលជាអង្វែង ដូចសេចក្ដីដែលនឹងពោលខាងមុខ នេះជាសេចក្ដីវិសេសដែល ca សព្ទនោះញ៉ាំងឱ្យភ្លឺច្បាស់។ សព្ទថា kho មានអត្ថកំណត់។ បទថា dakkhiṇā បានដល់ ទាន។ បទថា saṅghamhi suppatiṭṭhitā បានដល់ តាំងនៅល្អហើយក្នុងព្រះសង្ឃ ដែលជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏រកអ្វីប្រៀបគ្មាន។ បទថា dīgharattaṃ hitāyassa បានដល់ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់ប្រេតនោះ អស់កាលជាអង្វែង។ បទថា ṭhānaso upakappati សេចក្ដីថា សម្រេចផលក្នុងខណៈនោះភ្លាម មិនមែនរង់ចាំកាលវេលាឡើយ នេះជាអត្ថ។ ពិតណាស់ នេះជាធម្មតាក្នុងលោកនោះ ពោលគឺ កាលបើទាយកបានឧទ្ទិសទានចំពោះពួកប្រេត បើពួកប្រេតទាំងនោះអនុមោទនា ក្នុងខណៈនោះឯង ពួកប្រេតរមែងរួចផុត (ឬបានទទួលផល) ដោយផលនៃទាននោះ។

---

Evaṃ bhagavā dhammaṃ desetvā mahājanaṃ pete uddissa dānābhiratamānasaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Punadivase seṭṭhibhariyā avasesā ca ñātakā seṭṭhiṃ anuvattantā evaṃ temāsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Atha rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kasmā, bhante, bhikkhū māsamattaṃ mama gharaṃ nāgamiṃsū’’ti pucchi. Satthārā tasmiṃ kāraṇe kathite rājāpi seṭṭhiṃ anuvattanto buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesi, taṃ disvā nāgarā rājānaṃ anuvattantā māsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Evaṃ māsadvayaṃ piṭṭhadhītalikamūlakaṃ mahādānaṃ pavattesunti.

កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងធម៌យ៉ាងនេះ ញ៉ាំងមហាជនឱ្យមានចិត្តត្រេកអរក្នុងទានដែលឧទ្ទិសចំពោះពួកប្រេតហើយ ក៏ទ្រង់ក្រោកពីព្រះពុទ្ធអាសន្នយាងចេញទៅ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ភរិយារបស់សេដ្ឋី និងពួកញាតិដែលនៅសេសសល់ ក៏បានធ្វើតាមសេដ្ឋី ហើយបានចាត់ចែងមហាទានអស់រយៈពេលប្រមាណ ៣ ខែយ៉ាងនេះ។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយមិនយាងមកកាន់ព្រះរាជវាំងរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គអស់រយៈពេលប្រមាណមួយខែ?»។ កាលព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងប្រាប់នូវហេតុនោះហើយ ព្រះរាជាក៏បានធ្វើតាមសេដ្ឋី ដោយបានចាត់ចែងមហាទានប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន អស់រយៈពេលមួយខែ។ ពួកអ្នកនគរបានឃើញព្រះរាជាធ្វើដូច្នោះ ក៏បានធ្វើតាមព្រះរាជា ដោយបានចាត់ចែងមហាទានអស់រយៈពេលមួយខែដែរ។ មហាទានដែលមានតុក្កតាម្សៅជាដើមហេតុ ក៏បានប្រព្រឹត្តទៅអស់រយៈពេល ២ ខែ យ៉ាងនេះឯង។

---

Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងប្រេតតុក្កតាម្សៅ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

5. Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយរឿងតិរោកុឌ្ឍប្រេត

---

Tirokuṭṭesu [Pg.18] tiṭṭhantīti idaṃ satthā rājagahe viharanto sambahule pete ārabbha kathesi.

ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ទ្រង់ប្រារព្ធពួកប្រេតជាច្រើន ហើយបានត្រាស់ព្រះធម៌ទេសនានេះថា «Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti» ជាដើម។

---

Tatrāyaṃ vitthārakathā – ito dvānavutikappe kāsi nāma nagaraṃ ahosi. Tattha jayaseno nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa sirimā nāma devī. Tassā kucchiyaṃ phusso nāma bodhisatto nibbattitvā anupubbena sammāsambodhiṃ abhisambujjhi. Jayaseno rājā ‘‘mama putto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā buddho jāto, mayhameva buddho, mayhaṃ dhammo, mayhaṃ saṅgho’’ti mamattaṃ uppādetvā sabbakālaṃ sayameva upaṭṭhahati, na aññesaṃ okāsaṃ deti.

ក្នុងរឿងនោះ មានសេចក្ដីពិស្តារដូចតទៅ៖ អំពីភទ្រកប្បនេះទៅក្នុងកាល ៩២ កប្បមុន មាននគរមួយឈ្មោះថា កាសី។ ក្នុងនគរនោះ មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គព្រះនាម ជយសេន គ្រងរាជសម្បត្តិ។ ព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម សិរិមា។ ព្រះពោធិសត្វព្រះនាម ផុស្ស បានចាប់បដិសន្ធិក្នុងព្រះគភ៌របស់ព្រះនាង ហើយបានត្រាស់ដឹងនូវព្រះសម្មាសម្ពោធិញាណជាលំដាប់។ ព្រះបាទជយសេន ទ្រង់កើតសេចក្ដីប្រកាន់មាំថា «កូនរបស់យើងបានចេញមហាភិនិស្ក្រមណ៍ ហើយបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធហើយ ព្រះពុទ្ធជារបស់យើងតែម្នាក់ឯង ព្រះធម៌ជារបស់យើង ព្រះសង្ឃជារបស់យើង» ដូច្នេះហើយ ក៏ទ្រង់ឧបដ្ឋាកព្រះអង្គដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គឯងគ្រប់ពេលវេលា មិនព្រមបើកឱកាសឱ្យអ្នកដទៃឡើយ។

---

Bhagavato kaniṭṭhabhātaro vemātikā tayo bhātaro cintesuṃ – ‘‘buddhā nāma sabbaloka hitatthāya uppajjanti, na ekasseva atthāya. Amhākañca pitā aññesaṃ okāsaṃ na deti. Kathaṃ nu kho mayaṃ labheyyāma bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ bhikkhusaṅghañcā’’ti? Tesaṃ etadahosi – ‘‘handa mayaṃ kiñci upāyaṃ karomā’’ti. Te paccantaṃ kupitaṃ viya kārāpesuṃ. Tato rājā ‘‘paccanto kupito’’ti sutvā tayopi putte paccantaṃ vūpasametuṃ pesesi. Te gantvā vūpasametvā āgatā. Rājā tuṭṭho varaṃ adāsi ‘‘yaṃ icchatha, taṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘mayaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ icchāmā’’ti āhaṃsu. Rājā ‘‘etaṃ ṭhapetvā aññaṃ gaṇhathā’’ti āha. Te ‘‘mayaṃ aññena anatthikā’’ti āhaṃsu. Tena hi paricchedaṃ katvā gaṇhathāti. Te satta vassāni yāciṃsu. Rājā na adāsi. Evaṃ ‘‘cha, pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ, satta māse, cha, pañca, cattāro’’ti vatvā yāva temāsaṃ yāciṃsu. Tadā rājā ‘‘gaṇhathā’’ti adāsi.

ព្រះអនុជរួមព្រះបិតាតែខុសមាតារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ៣ ព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ រមែងត្រាស់ដឹងឡើងដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោកទាំងពួង មិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលម្នាក់នោះឡើយ។ ឯព្រះវរបិតារបស់យើង ក៏មិនព្រមបើកឱកាសឱ្យអ្នកដទៃសោះ។ ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ទើបពួកយើងនឹងបានឱកាសឧបដ្ឋាកព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃខ្លះ?»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «បើដូច្នោះ ពួកយើងត្រូវធ្វើឧបាយកលណាមួយ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ក៏ធ្វើហាក់ដូចជាមានការបះបោរនៅបច្ចន្តប្រទេស (តំបន់ជាយដែន)។ លុះព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ថា «បច្ចន្តប្រទេសបះបោរហើយ» ទើបទ្រង់ចាត់ព្រះរាជបុត្រទាំង ៣ ព្រះអង្គ ឱ្យទៅបង្ក្រាបចលនាបះបោរនៅបច្ចន្តប្រទេសនោះ។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះយាងទៅបង្ក្រាបបានស្ងប់រំងាប់ហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ។ ព្រះរាជាទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យណាស់ ក៏ប្រោសប្រទានពរថា «អ្នករាល់គ្នាចង់បានពរអ្វី ចូរជ្រើសរើសយកចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះក្រាបបង្គំទូលថា «ពួកយើងខ្ញុំចង់បានឱកាសឧបដ្ឋាកព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «ចូរលើកលែងពរនេះចេញ ហើយជ្រើសរើសយកពរដទៃទៀតចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះក្រាបបង្គំទូលថា «ពួកយើងខ្ញុំមិនត្រូវការពរដទៃឡើយ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នករាល់គ្នាកំណត់កាលវេលាហើយទទួលយកចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះសុំរយៈពេល ៧ ឆ្នាំ។ ព្រះរាជាមិនព្រមប្រទាន។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះក៏បានទូលសុំថយចុះមកជា ៦ ឆ្នាំ, ៥ ឆ្នាំ, ៤ ឆ្នាំ, ៣ ឆ្នាំ, ២ ឆ្នាំ, ១ ឆ្នាំ, ៧ ខែ, ៦ ខែ, ៥ ខែ, ៤ ខែ រហូតដល់ទូលសុំត្រឹមតែ ៣ ខែ (ក្នុងវស្សានកាល)។ ពេលនោះ ព្រះរាជាក៏ទ្រង់អនុញ្ញាតថា «ចូរទទួលយកចុះ»។

---

Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ temāsaṃ upaṭṭhātuṃ, adhivāsetu no, bhante, bhagavā imaṃ temāsaṃ vassāvāsa’’nti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Te tayo attano janapade niyuttakapurisassa lekhaṃ pesesuṃ ‘‘imaṃ temāsaṃ amhehi bhagavā upaṭṭhātabbo, vihāraṃ ādiṃ katvā sabbaṃ bhagavato upaṭṭhānasambhāraṃ sampādehī’’ti. So sabbaṃ sampādetvā paṭipesesi. Te [Pg.19] kāsāyavatthanivatthā hutvā purisasahassehi veyyāvaccakarehi bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ upaṭṭhahamānā janapadaṃ netvā vihāraṃ niyyātetvā vassaṃ vasāpesuṃ.

ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះបានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងខ្ញុំចង់ឧបដ្ឋាកព្រះដ៏មានព្រះភាគអស់រយៈពេល ៣ ខែ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគមេត្តាទទួលការចាំវស្សាអស់រយៈពេល ៣ ខែនេះ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ពួកយើងខ្ញុំចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព (ការស្ងៀមស្ងាត់)។ ព្រះរាជបុត្រទាំង ៣ ព្រះអង្គនោះ ក៏បានផ្ញើសំបុត្រទៅកាន់រាជបុរសដែលចាំមើលការខុសត្រូវក្នុងជនបទរបស់ខ្លួនថា «ក្នុងរយៈពេល ៣ ខែនេះ ពួកយើងត្រូវឧបដ្ឋាកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចូរអ្នកចាត់ចែងរៀបចំគ្រឿងឧបដ្ឋាកគ្រប់យ៉ាងថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយផ្ដើមតាំងពីព្រះវិហារជាដើមឱ្យបានរួចរាល់ចុះ»។ រាជបុរសនោះក៏បានចាត់ចែងរៀបចំគ្រប់យ៉ាងរួចរាល់ ហើយផ្ញើសារត្រឡប់មកវិញ។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះបានស្លៀកដណ្ដប់សំពត់ជ្រលក់ទឹកអម្ចត់ (កាសាយៈ) ហើយមានបុរសជាអ្នកធ្វើការខ្វល់ខ្វាយ (វេយ្យាវច្ចករ) ចំនួន ២,៥០០ នាក់ ជួយឧបដ្ឋាកព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃដោយគោរព រួចបាននាំព្រះអង្គទៅកាន់ជនបទ ប្រគេនព្រះវិហារ ហើយញ៉ាំងព្រះអង្គឱ្យគង់ចាំវស្សា។

---

Tesaṃ bhaṇḍāgāriko eko gahapatiputto sapajāpatiko saddho ahosi pasanno. So buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānavattaṃ sakkaccaṃ adāsi. Janapade niyuttakapuriso taṃ gahetvā jānapadehi ekādasamattehi purisasahassehi saddhiṃ sakkaccameva dānaṃ pavattāpesi. Tattha keci jānapadā paṭihatacittā ahesuṃ. Te dānassa antarāyaṃ katvā deyyadhammaṃ attanā khādiṃsu, bhattasālañca agginā dahiṃsu. Pavāritā rājaputtā bhagavato sakkāraṃ katvā bhagavantaṃ purakkhatvā pitu santikameva paccāgamiṃsu. Tattha gantvā bhagavā parinibbāyi. Rājaputtā ca janapade niyuttakapuriso ca bhaṇḍāgāriko ca anupubbena kālaṃ katvā saddhiṃ parisāya sagge uppajjiṃsu, paṭihatacittā janā niraye uppajjiṃsu. Evaṃ tesaṃ ubhayesaṃ janānaṃ saggato saggaṃ nirayato nirayaṃ upapajjantānaṃ dvānavutikappā vītivattā.

ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ មានកុដុម្ពិកបុត្រម្នាក់ជាអ្នកចាំឃ្លាំង មានសេចក្ដីជ្រះថ្លា និងមានជំនឿរួមជាមួយភរិយា។ គាត់បានចាត់ចែងទានវ័ត (ការថ្វាយទានជាប្រចាំ) ដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានដោយគោរព។ រាជបុរសដែលចាំមើលការខុសត្រូវក្នុងជនបទ បានសហការជាមួយកុដុម្ពិកបុត្រនោះ រួមជាមួយអ្នកស្រុកជនបទប្រមាណ ១១,០០០ នាក់ បានចាត់ចែងការថ្វាយទានដោយគោរព។ ក្នុងចំណោមអ្នកស្រុកជនបទទាំងនោះ មានមនុស្សខ្លះមានចិត្តអាក្រក់ (ចិត្តប្រទូស្ត)។ ពួកគេបានធ្វើអន្តរាយដល់ទាននោះ ហើយបានលួចស៊ីទេយ្យធម៌ដោយខ្លួនឯង ថែមទាំងបានដុតរោងភត្ត (សាលាឆាន់) នឹងភ្លើងទៀតផង។ លុះចេញវស្សាហើយ ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយបានធ្វើសក្ការបូជាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចហែហែព្រះដ៏មានព្រះភាគជាប្រធាន យាងត្រឡប់ទៅកាន់សំណាក់ព្រះវរបិតាវិញ។ ក្នុងនគរនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់យាងចូលបរិនិព្វានទៅ។ ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយ រាជបុរសអ្នកមើលការខុសត្រូវក្នុងជនបទ និងអ្នកចាំឃ្លាំង ក្រោយពីធ្វើមរណកាលទៅតាមលំដាប់ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ជាមួយបរិវារ ចំណែកឯពួកមនុស្សដែលមានចិត្តប្រទូស្តទាំងនោះ ក៏បានទៅកើតក្នុងនរក។ កាលដែលមនុស្សទាំងពីរក្រុមនោះ វិលវល់កើតស្លាប់ពីឋានសួគ៌ទៅឋានសួគ៌ ពីនរកទៅនរកយ៉ាងនេះ អស់កាល ៩២ កប្បក៏កន្លងផុតទៅ។

---

Atha imasmiṃ bhaddakappe kassapassa bhagavato kāle te paṭihatacittā janā petesu uppannā. Tadā manussā attano attano ñātakānaṃ petānaṃ atthāya dānaṃ datvā uddisanti ‘‘idaṃ no ñātīnaṃ hotū’’ti, te sampattiṃ labhanti. Atha imepi petā taṃ disvā kassapaṃ sammāsambuddhaṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, mayampi evarūpaṃ sampattiṃ labheyyāmā’’ti? Bhagavā āha – ‘‘idāni na labhatha, anāgate pana gotamo nāma sammāsambuddho bhavissati, tassa bhagavato kāle bimbisāro nāma rājā bhavissati, so tumhākaṃ ito dvānavutikappe ñāti ahosi, so buddhassa dānaṃ datvā tumhākaṃ uddisissati, tadā labhissathā’’ti. Evaṃ vutte kira tesaṃ petānaṃ taṃ vacanaṃ ‘‘sve labhissathā’’ti vuttaṃ viya ahosi.

លុះមកដល់ភទ្រកប្បនេះ ក្នុងសម័យនៃព្រះកស្សបទសពល ពួកមនុស្សដែលមានចិត្តប្រទូស្តទាំងនោះ បានមកកើតជាប្រេត។ ក្នុងសម័យនោះ មនុស្សទាំងឡាយកាលដែលបានធ្វើទានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកញាតិដែលជាប្រេតរបស់ខ្លួន ក៏បានឧទ្ទិសថា «សូមទាននេះសម្រេចដល់ពួកញាតិរបស់យើងទាំងឡាយចុះ» ពួកប្រេតទាំងនោះក៏បានទទួលសម្បត្តិ (សេចក្ដីសុខ)។ គ្រានោះ ពួកប្រេតទាំងនេះឃើញដូច្នោះ ក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ ហើយទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ពួកយើងខ្ញុំនឹងបានទទួលសម្បត្តិបែបនេះខ្លះ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ក្នុងកាលឥឡូវនេះ អ្នករាល់គ្នានៅមិនទាន់បានទទួលឡើយ តែក្នុងអនាគតកាល នឹងមានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាម គោតម ត្រាស់ដឹងឡើង ក្នុងសម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ នឹងមានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គព្រះនាម ពិម្ពិសារ ព្រះអង្គធ្លាប់ជាញាតិរបស់អ្នករាល់គ្នាកាលពី ៩២ កប្បមុន ព្រះរាជានោះនឹងធ្វើទានថ្វាយព្រះពុទ្ធ ហើយឧទ្ទិសផលទានដល់អ្នករាល់គ្នា ក្នុងកាលនោះ អ្នករាល់គ្នានឹងបានទទួល»។ ឮថា កាលបើព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះវាចានោះហាក់ដូចជាពាក្យដែលត្រាស់ថា «អ្នករាល់គ្នានឹងបានទទួលនៅថ្ងៃស្អែក» ដូច្នោះឯង ចំពោះពួកប្រេតទាំងនោះ។

---

Tato [Pg.20] ekasmiṃ buddhantare vītivatte amhākaṃ bhagavā uppajji. Tepi tayo rājaputtā purisasahassena saddhiṃ devalokato cavitvā magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uppajjitvā anupubbena tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā gayāsīse tayo jaṭilā ahesuṃ, janapade niyuttakapuriso rājā bimbisāro ahosi, bhaṇḍāgāriko gahapatiputto visākho nāma seṭṭhi ahosi, tassa pajāpati dhammadinnā nāma seṭṭhidhītā ahosi, avasesā pana parisā rañño eva parivārā hutvā nibbattiṃsu.

លុះកន្លងផុតពុទ្ធន្តរមួយទៅ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើងក៏បានត្រាស់ដឹងឡើង។ ព្រះរាជបុត្រទាំង ៣ ព្រះអង្គនោះ រួមជាមួយបុរសជាបរិវារ ១,០០០ នាក់ ក៏បានចាកលោកពីទេវលោក មកចាប់បដិសន្ធិក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ ក្នុងដែនមគធៈ ហើយបានចេញសាងផ្នួសជាតាបសតាមលំដាប់ ក្លាយជាជដិល ៣ បងប្អូន នៅនាភ្នំគយាសីសៈ។ ចំណែកឯរាជបុរសដែលមើលការខុសត្រូវក្នុងជនបទ បានមកកើតជាព្រះបាទពិម្ពិសារ។ កុដុម្ពិកបុត្រអ្នកចាំឃ្លាំង បានមកកើតជាសេដ្ឋីឈ្មោះ វិសាខៈ។ ភរិយារបស់គាត់ បានមកកើតជាកូនស្រីសេដ្ឋីឈ្មោះ ធម្មទិន្នា។ ចំណែកឯបរិវារដែលនៅសេសសល់ ក៏បានមកកើតជាបរិវាររបស់ព្រះរាជាទាំងអស់គ្នា។

---

Amhākampi bhagavā loke uppajjitvā sattasattāhaṃ atikkamitvā anupubbena bārāṇasiṃ āgamma dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yāva sahassaparivāre tayo jaṭile vinetvā rājagahaṃ agamāsi. Tattha ca tadahupasaṅkamantaṃyeva rājānaṃ bimbisāraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi saddhiṃ ekādasanahutehi aṅgamagadhavāsīhi brāhmaṇagahapatikehi. Atha raññā svātanāya bhattena nimantito adhivāsetvā dutiyadivase māṇavakavaṇṇena sakkena devānamindena purato gacchantena –

ព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង កាលដែលទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក កន្លងផុតសប្តសប្តាហៈ (៧ សប្តាហ៍) ហើយ ក៏យាងទៅកាន់ក្រុងពារាណសីតាមលំដាប់ ទ្រង់ញ៉ាំងព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ ទ្រង់ប្រោសពួកបញ្ចវគ្គីជាដើម រហូតដល់ទ្រង់ទូន្មានជដិល ៣ បងប្អូន ព្រមទាំងបរិវារ ១,០០០ នាក់ រួចហើយក៏យាងទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនោះ ក្នុងថ្ងៃដែលព្រះអង្គយាងទៅដល់ភ្លាម ព្រះអង្គទ្រង់ញ៉ាំងព្រះបាទពិម្ពិសារ ព្រមទាំងពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីអ្នកដែនអង្គៈ និងមគធៈ ចំនួន ១១ នហុត (១១០,០០០ នាក់) ឱ្យតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ គ្រានោះ ព្រះរាជាបាននិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគដើម្បីឆាន់ភត្តាហារនៅថ្ងៃស្អែក ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ទទួល។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតា បានកាឡាខ្លួនជាមាណព ដើរទៅខាងមុខព្រះដ៏មានព្រះភាគ...

---

‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi;

Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –

«ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះវណ្ណៈដូចជាមាសសិង្គី ទ្រង់ទូន្មានខ្លួនឯងហើយ យាងចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយពួកអតីតជដិលដែលទ្រង់ទូន្មានហើយ ទ្រង់រួចផុតចាកកិលេសហើយ ជាមួយពួកអ្នកដែលរួចផុតចាកកិលេសហើយ»។

---

Evamādīhi gāthāhi abhitthaviyamāno rājagahaṃ pavisitvā rañño nivesane mahādānaṃ sampaṭicchi. Te pana petā ‘‘idāni rājā dānaṃ amhākaṃ uddisissati, idāni uddisissatī’’ti āsāya samparivāretvā aṭṭhaṃsu.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលព្រះឥន្ទ្រទ្រង់សរសើរដោយព្រះគាថាទាំងឡាយមានប្រហាក់ប្រហែលយ៉ាងនេះ ក៏យាងចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយទ្រង់ទទួលមហាទាននៅក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះរាជា។ ចំណែកឯពួកប្រេតទាំងនោះ ក៏បានមកចោមរោមឈរចាំ ដោយសង្ឃឹមថា «ឥឡូវនេះ ព្រះរាជានឹងឧទ្ទិសទានដល់ពួកយើង ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គនឹងឧទ្ទិសហើយ»។

---

Rājā dānaṃ datvā ‘‘kattha nu kho bhagavā vihareyyā’’ti bhagavato vihāraṭṭhānameva cintesi, na taṃ dānaṃ kassaci uddisi. Tathā taṃ dānaṃ alabhantā petā chinnāsā hutvā rattiyaṃ rañño nivesane ativiya bhiṃsanakaṃ vissaramakaṃsu. Rājā bhayasantāsasaṃvegaṃ āpajjitvā vibhātāya [Pg.21] rattiyā bhagavato ārocehi – ‘‘evarūpaṃ saddaṃ assosiṃ, kiṃ nu kho me, bhante, bhavissatī’’ti? Bhagavā ‘‘mā bhāyi, mahārāja, na te kiñci pāpakaṃ bhavissati, apica kho santi te purāṇañātakā petesu uppannā. Te ekaṃ buddhantaraṃ tameva paccāsīsantā ‘buddhassa dānaṃ datvā amhākaṃ uddisissatī’ti vicarantā tayā hiyyo dānaṃ datvā na uddisitattā chinnāsā hutvā tathārūpaṃ vissaramakaṃsū’’ti āha. ‘‘Kiṃ idānipi, bhante, dinne te labheyyu’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, adhivāsetu me bhagavā ajjatanāya dānaṃ, tesaṃ uddisissāmī’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

ព្រះរាជា កាលដែលបានវេរទានហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះតែអំពីទីកន្លែងដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគគួរគង់ប្រថាប់ថា «តើព្រះដ៏មានព្រះភាគគួរគង់ប្រថាប់នៅទីណា?» មិនបានឧទ្ទិសផលទាននោះដល់នរណាម្នាក់ឡើយ។ កាលដែលពួកប្រេតមិនបានទទួលផលទាននោះ ក៏អស់សង្ឃឹម ហើយបានធ្វើសំឡេងស្រែកយំយ៉ាងគួរឱ្យខ្លាចពន់ពេកនៅក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះរាជានៅពេលយប់។ ព្រះរាជាទ្រង់កើតសេចក្ដីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត និងសង្វេគជាខ្លាំង លុះព្រឹកឡើង ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គបានឮសំឡេងបែបនេះ តើនឹងមានហេតុការណ៍អ្វីកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះអង្គដែរឬទេ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «មហារាជ កុំខ្លាចឡើយ គ្មានសេចក្ដីអាក្រក់ណាមួយកើតឡើងដល់ព្រះអង្គទេ តែថា ពួកញាតិចាស់ៗរបស់ព្រះអង្គដែលទៅកើតជាប្រេតមាននៅឡើយ។ ពួកប្រេតទាំងនោះរង់ចាំព្រះអង្គអស់មួយពុទ្ធន្តរ ដោយសង្ឃឹមថា ‘ព្រះរាជានឹងធ្វើទានថ្វាយព្រះពុទ្ធ ហើយឧទ្ទិសដល់ពួកយើង’ កាលបើព្រះអង្គបានធ្វើទានកាលពីម្សិលមិញហើយ មិនបានឧទ្ទិសឱ្យ ពួកគេក៏អស់សង្ឃឹម ទើបបានធ្វើសំឡេងស្រែកយំយ៉ាងនោះ»។ ព្រះរាជាទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះបើខ្ញុំព្រះអង្គធ្វើទានក្នុងពេលឥឡូវនេះ តើពួកគេនឹងបានទទួលដែរឬទេ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «បាន មហារាជ»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគមេត្តាទទួលភត្តាហាររបស់ខ្ញុំព្រះអង្គក្នុងថ្ងៃនេះចុះ ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងឧទ្ទិសដល់ពួកគេ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព។

---

Rājā nivesanaṃ gantvā mahādānaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi. Bhagavā rājantepuraṃ gantvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Te petā ‘‘api nāma ajja labheyyāmā’’ti gantvā tirokuṭṭādīsu aṭṭhaṃsu. Bhagavā tathā akāsi, yathā te sabbeva rañño āpāthaṃ gatā ahesuṃ. Rājā dakkhiṇodakaṃ dento ‘‘idaṃ me ñātīnaṃ hotū’’ti uddisi. Tāvadeva petānaṃ kamalakuvalayasañchannā pokkharaṇiyo nibbattiṃsu. Te tattha nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadarathakilamathapipāsā suvaṇṇavaṇṇā ahesuṃ. Rājā yāgukhajjabhojjāni datvā uddisi. Tesaṃ taṅkhaṇaññeva dibbayāgukhajjabhojjāni nibbattiṃsu. Te tāni paribhuñjitvā pīṇindriyā ahesuṃ. Atha vatthasenāsanāni datvā uddisi. Tesaṃ dibbavatthapāsādapaccattharaṇaseyyādialaṅkāravidhayo nibbattiṃsu. Sā ca tesaṃ sampatti sabbāpi yathā rañño pākaṭā hoti, tathā bhagavā adhiṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ativiya attamano ahosi. Tato bhagavā bhuttāvī pavārito rañño bimbisārassa anumodanatthaṃ tirokuṭṭapetavatthuṃ abhāsi –

ព្រះរាជាទ្រង់យាងទៅកាន់ព្រះរាជនិវេសន៍ ញ៉ាំងមហាទានឲ្យចាត់ចែងហើយ ទើបឲ្យក្រាបបង្គំទូលភត្តកាលដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅកាន់ព្រះរាជវាំង គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកហើយ ជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃ។ ពួកប្រេតទាំងនោះ គិតថា «ថ្ងៃនេះ យើងនឹងបានអ្វីមួយជាមិនខាន» ក៏មកឈរនៅខាងក្រៅជញ្ជាំងជាដើម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើដោយប្រការណា ដើម្បីឲ្យពួកប្រេតទាំងអស់នោះ ប្រាកដដល់ចក្ខុរបស់ព្រះរាជា ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ធ្វើដោយប្រការនោះ។ ព្រះរាជាកាលទ្រង់ច្រូចទឹកទក្ខិណោទក ក៏ឧទ្ទិសថា «សូមទាននេះ សម្រេចដល់ពួកញាតិរបស់ខ្ញុំ»។ ក្នុងខណៈនោះឯង ស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយដែលដណ្តប់ដោយផ្កាឈូកសនិងផ្កាឈូកខៀវ ក៏កើតឡើងដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ។ ពួកប្រេតទាំងនោះ បានងូតនិងផឹកក្នុងស្រះនោះ ក៏រំងាប់នូវសេចក្តីក្រហាយ សេចក្តីលំបាក និងសេចក្តីស្រេកឃ្លាន មានសម្បុរកាយដូចជាមាស។ ព្រះរាជាទ្រង់ថ្វាយយាគូ ខាទនីយភោជនីយាហារ ហើយឧទ្ទិសផ្សាយផល។ ក្នុងខណៈនោះឯង យាគូ ខាទនីយភោជនីយាហារជាទិព្វ ក៏កើតឡើងដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ។ ពួកប្រេតទាំងនោះ បរិភោគនូវភោជនាហារទិព្វទាំងនោះហើយ ក៏មានឥន្ទ្រិយស្រស់បស់។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រគេនគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងសេនាសនៈ ហើយឧទ្ទិសផ្សាយផល។ គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ ប្រាសាទ គ្រឿងកម្រាល គ្រឿងដេក និងគ្រឿងអលង្ការជាទិព្វ ក៏កើតឡើងដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អធិដ្ឋានដោយប្រការណា ដើម្បីឲ្យសម្បត្តិទាំងអស់នោះរបស់ពួកប្រេត ប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះរាជា ព្រះអង្គក៏ទ្រង់អធិដ្ឋានដោយប្រការនោះ។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញហេតុការណ៍នោះហើយ ក៏មានព្រះរាជហឫទ័យត្រេកអរជាខ្លាំង។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់សោយស្រេច ឃាត់ភត្តហើយ ដើម្បីអនុមោទនាដល់ព្រះបាទពិម្ពិសារ ទ្រង់ក៏សម្តែងនូវតិរោកុឌ្ឍបេតវត្ថុថា ៖

---

14.

១៤.

---

‘‘Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu ca;

Dvārabāhāsu tiṭṭhanti, āgantvāna sakaṃ gharaṃ.

«ពួកប្រេតទាំងឡាយ មកកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយឈរនៅខាងក្រៅជញ្ជាំងខ្លះ ឈរនៅត្រង់ផ្លូវបែកជាបីនិងផ្លូវបែកជាបួនខ្លះ ឈរនៅជិតធ្នឹមទ្វារខ្លះ។

---

15.

១៥.

---

‘‘Pahūte annapānamhi, khajjabhojje upaṭṭhite;

Na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā.

កាលបើបាយ ទឹក បង្អែម ចំអាប ដ៏ច្រើន ដែលគេរៀបចំទុកហើយ តែគ្មានញាតិណាម្នាក់នឹកនាដល់ពួកសត្វទាំងនោះឡើយ ព្រោះតែកម្មជាបច្ច័យ។

---

16.

១៦.

---

‘‘Evaṃ [Pg.22] dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;

Suciṃ paṇītaṃ kālena, kappiyaṃ pānabhojanaṃ.

ពួកញាតិណាដែលមានសេចក្តីអនុគ្រោះ តែងតែឲ្យនូវទឹកនិងភោជនាហារដ៏ស្អាត ដ៏ផ្អែមល្ហែម ដ៏គួរ តាមកាលដ៏សមគួរ ដល់ពួកញាតិយ៉ាងនេះ

---

17.

១៧.

---

‘‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo;

Te ca tattha samāgantvā, ñātipetā samāgatā;

Pahūte annapānamhi, sakkaccaṃ anumodare.

ដោយតាំងចិត្តថា «សូមទាននេះ សម្រេចដល់ពួកញាតិទាំងឡាយ សូមពួកញាតិទាំងឡាយ បានដល់នូវសេចក្តីសុខចុះ»។ ឯពួកញាតិជាប្រេតទាំងនោះ ដែលមកជួបជុំគ្នាហើយ ក្នុងទីដែលគេឲ្យទាននោះ កាលបើបាយនិងទឹកដ៏ច្រើនមានព្រមហើយ ក៏អនុមោទនាដោយគោរពថា

---

18.

១៨.

---

‘‘Ciraṃ jīvantu no ñātī, yesaṃ hetu labhāmase;

Amhākañca katā pūjā, dāyakā ca anipphalā.

«សូមពួកញាតិរបស់យើង ដែលជាហេតុឲ្យយើងបាននូវសម្បត្តិទាំងនេះ រស់នៅអស់កាលយូរអង្វែងចុះ ការបូជាដែលពួកញាតិធ្វើហើយដល់យើង ក៏មានដល់យើង ទាំងទាយកទាំងឡាយ ក៏មិនឥតផលឡើយ»។

---

19.

១៩.

---

‘‘Na hi tattha kasi atthi, gorakkhettha na vijjati;

Vaṇijjā tādisī natthi, hiraññena kayākayaṃ;

Ito dinnena yāpenti, petā kālagatā tahiṃ.

ព្រោះថា ក្នុងប្រេតលោកនោះ មិនមានការធ្វើស្រែឡើយ ការរក្សាក៏មិនមានក្នុងលោកនោះ ការជួញដូរប្រហែលគ្នានឹងលោកនេះ ក៏មិនមាន ការទិញដូរដោយប្រាក់និងមាស ក៏មិនមាន ពួកសត្វដែលធ្វើមរណកាលទៅកាន់បរលោកនោះ តែងញ៉ាំងអត្តភាពឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងប្រេតលោកនោះ ដោយសារតែផលទានដែលញាតិឧទ្ទិសឲ្យអំពីលោកនេះ។

---

20.

២០.

---

‘‘Unname udakaṃ vuṭṭhaṃ, yathā ninnaṃ pavattati;

Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.

ទឹកភ្លៀងដែលបង្អុរចុះលើទីទួល តែងហូរទៅកាន់ទីទាប យ៉ាងណាមិញ ទានដែលបុគ្គលឧទ្ទិសឲ្យអំពីលោកនេះ តែងសម្រេចដល់ពួកប្រេត យ៉ាងនោះឯង។

---

21.

២១.

---

‘‘Yathā vārivahā pūrā, paripūrenti sāgaraṃ;

Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.

ផ្លូវទឹកទាំងឡាយដែលពេញប្រៀប តែងញ៉ាំងសាគរឲ្យពេញប្រៀប យ៉ាងណាមិញ ទានដែលបុគ្គលឧទ្ទិសឲ្យអំពីលោកនេះ តែងសម្រេចដល់ពួកប្រេត យ៉ាងនោះឯង។

---

22.

២២.

---

‘‘Adāsi me akāsi me, ñātimittā sakhā ca me;

Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā, pubbe katamanussaraṃ.

កុលបុត្រកាលរលឹកឃើញនូវឧបការគុណដែលគេធ្វើទុកហើយក្នុងកាលមុនថា «អ្នកនេះបានឲ្យរបស់នេះដល់អាត្មាអញ អ្នកនេះបានធ្វើកិច្ចនេះដល់អាត្មាអញ អ្នកនេះជាញាតិ ជាមិត្ត ជាសំឡាញ់របស់អាត្មាអញ» ដូច្នេះ គួរឲ្យទក្ខិណាទានដល់ពួកប្រេត។

---

23.

២៣.

---

‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;

Na taṃ petānamatthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.

ការយំសោកក្តី ការសោកស្តាយក្តី ការខ្សឹកខ្សួលដទៃណាក្តី មិនមានប្រយោជន៍ដល់ពួកប្រេតឡើយ ពួកញាតិដែលឈរយំសោកយ៉ាងនោះ ក៏មិនបានធ្វើនូវប្រយោជន៍អ្វីដល់ប្រេតនោះដែរ។

---

24.

២៤.

---

‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;

Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappati.

ចំណែកឯទក្ខិណាទាននេះ ដែលបុគ្គលបានឲ្យហើយ តម្កល់ទុកល្អហើយក្នុងព្រះសង្ឃ តែងសម្រេចផល ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រេតនោះ អស់កាលជាអង្វែង តាមឋានៈជាប្រាកដ។

---

25.

២៥.

---

‘‘So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito, petāna pūjā ca katā uḷārā;

Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pahutaṃ anappaka’’nti.

ញាតិធម៌នោះ ឈ្មោះថាអ្នកបានបង្ហាញហើយផង ការបូជាដ៏ធំទូលាយ ឈ្មោះថាអ្នកបានធ្វើហើយដល់ពួកប្រេតផង កម្លាំងកាយ ឈ្មោះថាអ្នកបានថ្វាយហើយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផង បុណ្យដ៏ច្រើនមិនមែនតិចឡើយ ឈ្មោះថាអ្នកបានសន្សំហើយ»។

---

14. Tattha [Pg.23] tirokuṭṭesūti kuṭṭānaṃ parabhāgesu. Tiṭṭhantīti nisajjādipaṭikkhepato ṭhānakappanavacanametaṃ, gehapākārakuṭṭānaṃ dvārato bahi eva tiṭṭhantīti attho. Sandhisiṅghāṭakesu cāti sandhīsu ca siṅghāṭakesu ca. Sandhīti catukkoṇaracchā, gharasandhibhittisandhiālokasandhiyopi vuccanti. Siṅghāṭakāti tikoṇaracchā. Dvārabāhāsu tiṭṭhantīti nagaradvāragharadvārānaṃ bāhā nissāya tiṭṭhanti. Āgantvāna sakaṃ gharanti sakagharaṃ nāma pubbañātigharampi attanā sāmibhāvena ajjhāvutthagharampi, tadubhayampi te yasmā sakagharasaññāya āgacchanti, tasmā ‘‘āgantvāna sakaṃ ghara’’nti āha.

១៤. ក្នុងគាថានោះ បទថា tirokuṭṭesu សេចក្តីថា ក្នុងចំណែកខាងក្រៅនៃជញ្ជាំងទាំងឡាយ។ បទថា tiṭṭhanti នេះជាពាក្យពោលសំដៅដល់ការឈរ ដោយបដិសេធការអង្គុយជាដើម មានសេចក្តីថា ឈរនៅខាងក្រៅទ្វារនៃជញ្ជាំងនិងរបងផ្ទះនោះឯង។ បទថា sandhisiṅghāṭakesu ca សេចក្តីថា ត្រង់ចន្លោះសន្លាក់ខ្លះ និងត្រង់ផ្លូវបែកជាបីជាបួនខ្លះ។ ពាក្យថា sandhi គឺផ្លូវបែកជាបួន សូម្បីតែចន្លោះផ្ទះ ចន្លោះជញ្ជាំង និងចន្លោះបង្អួច ក៏ហៅថា sandhi ដែរ។ ពាក្យថា siṅghāṭaka គឺផ្លូវបែកជាបី។ បទថា dvārabāhāsu tiṭṭhanti សេចក្តីថា ឈរអាស្រ័យនឹងធ្នឹមទ្វារនគរ និងធ្នឹមទ្វារផ្ទះទាំងឡាយ។ បទថា āgantvāna sakaṃ gharaṃ សេចក្តីថា ផ្ទះរបស់ខ្លួន គឺផ្ទះរបស់ញាតិក្នុងកាលមុនក្តី ផ្ទះដែលខ្លួនធ្លាប់គ្រប់គ្រងជាម្ចាស់ហើយរស់នៅក្តី ព្រោះហេតុតែពួកប្រេតទាំងនោះ តែងមកកាន់ផ្ទះទាំងពីរប្រភេទនោះ ដោយសេចក្តីសំគាល់ថាជាផ្ទះរបស់ខ្លួន ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ថា «āgantvāna sakaṃ gharaṃ» ដូច្នេះ។

---

15. Evaṃ bhagavā pubbe anajjhāvutthapubbampi pubbañātigharattā bimbisāranivesanaṃ sakagharasaññāya āgantvā tirokuṭṭādīsu ṭhite issāmacchariyaphalaṃ anubhavante ativiya duddasikavirūpabhayānakadassane bahū pete rañño dassento ‘‘tirokuṭṭesu tiṭṭhantī’’ti gāthaṃ vatvā puna tehi katassa kammassa dāruṇabhāvaṃ dassento ‘‘pahūte annapānamhī’’ti dutiyagāthamāha.

១៥. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញដល់ព្រះរាជានូវពួកប្រេតជាច្រើន ដែលមានរូបរាងអាក្រក់មើល វិកលវិការ និងគួរឲ្យខ្លាចពន់ពេក ដែលទទួលរងនូវផលនៃសេចក្តីច្រណែននិងសេចក្តីកំណាញ់ ឈរនៅខាងក្រៅជញ្ជាំងជាដើម ដោយបានមកកាន់ព្រះរាជនិវេសន៍របស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ ដោយសេចក្តីសំគាល់ថាជាផ្ទះរបស់ខ្លួន ព្រោះជាផ្ទះរបស់ញាតិក្នុងកាលមុន ទោះបីខ្លួនមិនធ្លាប់រស់នៅពីមុនក៏ដោយ ទើបត្រាស់នូវគាថាថា «tirokuṭṭesu tiṭṭhanti» ដូច្នេះហើយ ដើម្បីបង្ហាញម្តងទៀតនូវភាពសាហាវយង់ឃ្នងនៃកម្មដែលប្រេតទាំងនោះបានធ្វើ ទើបត្រាស់នូវគាថាទីពីរថា «pahūte annapānamhi» ដូច្នេះ។

---

Tattha pahūteti anappake bahumhi, yāvadattheti attho. Ba-kārassa hi pa-kāro labbhati ‘‘pahu santo na bharatī’’tiādīsu (su. ni. 98) viya. Keci pana ‘‘bahuke’’ti paṭhanti, so pana pamādapāṭho. Annapānamhīti anne ca pāne ca. Khajjabhojjeti khajje ca bhojje ca. Etena asitapītakhāyitasāyitavasena catubbidhampi āhāraṃ dasseti. Upaṭṭhiteti upagamma ṭhite sajjite, paṭiyatteti attho. Na tesaṃ koci sarati sattānanti tesaṃ pettivisaye uppannānaṃ sattānaṃ koci mātā vā pitā vā putto vā nattā vā na sarati. Kiṃ kāraṇā? Kammapaccayāti, attanā katassa adānadānapaṭisedhanādibhedassa kadariyakammassa kāraṇabhāvato. Tañhi kammaṃ tesaṃ ñātīnaṃ sarituṃ na deti.

ក្នុងគាថានោះ បទថា pahūte សេចក្តីថា មិនតិច គឺច្រើន មានន័យថា តាមតម្រូវការ។ ព្រោះថា អក្សរ ប (ba) តែងបានសម្រេចជាអក្សរ ព (pa) ដូចក្នុងពាក្យថា «pahu santo na bharati» ជាដើម។ ប៉ុន្តែ ជនខ្លះសូត្រថា «bahuke» នោះជាបទសូត្រដែលភ្លាំងភ្លាត់។ បទថា annapānamhi សេចក្តីថា ក្នុងបាយនិងទឹក។ បទថា khajjbhojje សេចក្តីថា ក្នុងបង្អែមនិងចំអាប។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវអាហារទាំង ៤ យ៉ាង គឺអាហារដែលត្រូវស៊ី ត្រូវផឹក ត្រូវខាំទំពា និងត្រូវលិទ្ធភ្លក្ស។ បទថា upaṭṭhite សេចក្តីថា ចូលទៅជិតហើយ គឺរៀបចំទុកហើយ មានន័យថា ចាត់ចែងទុកហើយ។ បទថា na tesaṃ koci sarati sattānaṃ សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមសត្វទាំងឡាយដែលទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យនោះ គ្មាននរណាម្នាក់ ជាម្តាយក្តី ឪពុកក្តី កូនក្តី ចៅក្តី នឹកនាដល់ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែកម្មជាបច្ច័យ គឺព្រោះតែសេចក្តីកំណាញ់ស្វិតស្វាញ ដែលខ្លួនបានធ្វើទុកហើយ មានការមិនឲ្យទាន និងការរារាំងការឲ្យទានជាដើម ជាហេតុ។ ព្រោះថាកម្មនោះ មិនបើកឱកាសឲ្យពួកញាតិទាំងនោះនឹកនាឡើយ។

---

16. Evaṃ bhagavā anappakepi annapānādimhi vijjamāne ñātīnaṃ paccāsīsantānaṃ petānaṃ kammaphalena ñātakānaṃ anussaraṇamattassāpi abhāvaṃ dassetvā [Pg.24] idāni pettivisayupapanne ñātake uddissa raññā dinnadānaṃ pasaṃsanto ‘‘evaṃ dadanti ñātīna’’nti tatiyagāthamāha.

១៦. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវការមិនមាន សូម្បីតែការនឹកនាបន្តិចបន្តួចរបស់ពួកញាតិ ព្រោះតែផលនៃកម្មរបស់ប្រេតទាំងនោះ ទោះបីជាបាយនិងទឹកជាដើមដ៏ច្រើនមានប្រាកដក្តី ដល់ពួកប្រេតដែលកំពុងរង់ចាំសង្ឃឹមចំពោះពួកញាតិ ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់សរសើរនូវទានដែលព្រះរាជាបានថ្វាយហើយ ឧទ្ទិសចំពោះពួកញាតិដែលទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យ ទើបត្រាស់នូវគាថាទីបីថា «evaṃ dadanti ñātīnaṃ» ដូច្នេះ។

---

Tattha evanti upamāvacanaṃ. Tassa dvidhā sambandho – tesaṃ sattānaṃ kammapaccayā asarantesupi kesuci keci dadanti ñātīnaṃ, ye evaṃ anukampakā hontīti ca, mahārāja, yathā tayā dinnaṃ, evaṃ suciṃ paṇītaṃ kālena kappiyaṃ pānabhojanaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakāti ca. Tattha dadantīti denti uddisanti niyyātenti. Ñātīnanti mātito ca pitito ca sambandhānaṃ. Yeti ye keci puttādayo. Hontīti bhavanti. Anukampakāti atthakāmā hitesino. Sucinti suddhaṃ manoharaṃ dhammikañca. Paṇītanti uḷāraṃ. Kālenāti dakkhiṇeyyānaṃ paribhogayoggakālena, ñātipetānaṃ vā tirokuṭṭādīsu āgantvā ṭhitakālena. Kappiyanti anucchavikaṃ patirūpaṃ ariyānaṃ paribhogārahaṃ. Pānabhojananti pānañca bhojanañca, tadupadesena cettha sabbaṃ deyyadhammaṃ vadati.

ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា evaṃ គឺជាពាក្យប្រៀបធៀប។ ការភ្ជាប់សេចក្តីនៃពាក្យនោះ មាន ២ ប្រការគឺ ៖ ទោះបីជាជនខ្លះមិននឹកនាដល់ពួកសត្វទាំងនោះ ព្រោះតែកម្មជាបច្ច័យក៏ដោយ ក៏ជនខ្លះដែលជាអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះយ៉ាងនេះ តែងតែឲ្យដល់ពួកញាតិ ម្យ៉ាងទៀត បពិត្រមហារាជ ពួកញាតិណាដែលមានសេចក្តីអនុគ្រោះ តែងតែឲ្យនូវទឹកនិងភោជនាហារដ៏ស្អាត ដ៏ផ្អែមល្ហែម ដ៏គួរ តាមកាលដ៏សមគួរ ដល់ពួកញាតិ ដូចជាទានដែលព្រះអង្គបានថ្វាយហើយយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា dadanti សេចក្តីថា ឲ្យ ឧទ្ទិស ប្រគល់ឲ្យ។ បទថា ñātīnaṃ សេចក្តីថា ដល់ពួកញាតិដែលជាប់ទាក់ទងខាងម្តាយនិងខាងឪពុក។ បទថា ye សេចក្តីថា ជនណាមួយ មានកូនជាដើម។ បទថា honti សេចក្តីថា តែងមាន។ បទថា anukampakā សេចក្តីថា អ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ អ្នកស្វែងរកសេចក្តីចម្រើន។ បទថា suciṃ សេចក្តីថា ស្អាត គួរឲ្យពេញចិត្ត និងប្រកបដោយធម៌។ បទថា paṇītaṃ សេចក្តីថា ឧត្តុង្គឧត្តម។ បទថា kālena សេចក្តីថា តាមកាលដែលគួរប្រើប្រាស់របស់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងឡាយ ឬមួយក៏តាមកាលដែលពួកញាតិជាប្រេតមកឈរនៅខាងក្រៅជញ្ជាំងជាដើម។ បទថា kappiyaṃ សេចក្តីថា គួរ សមគួរ គួរដល់ការប្រើប្រាស់របស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ។ បទថា pānabhojanaṃ សេចក្តីថា ទឹកនិងភោជនាហារ ហើយដោយការចង្អុលបង្ហាញនូវទឹកនិងភោជនាហារនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅដល់ទេយ្យធម៌ទាំងអស់ក្នុងទីនេះ។

---

17. Idāni yena pakārena tesaṃ petānaṃ dinnaṃ nāma hoti, taṃ dassento ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti catutthagāthāya pubbaḍḍhaṃ āha. Taṃ tatiyagāthāya pubbaḍḍhena sambandhitabbaṃ –

១៧. ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់បង្ហាញនូវប្រការដែលទាននោះឈ្មោះថាបុគ្គលឲ្យហើយដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ ទើបត្រាស់នូវពាក់កណ្តាលគាថាខាងដើមនៃគាថាទីបួនថា «idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo» ដូច្នេះ។ ពាក់កណ្តាលគាថានោះ គប្បីភ្ជាប់ជាមួយពាក់កណ្តាលគាថាខាងដើមនៃគាថាទីបី ដូចតទៅ ៖

---

‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;

Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti.

«ពួកញាតិណាដែលមានសេចក្តីអនុគ្រោះ តែងតែឲ្យដល់ពួកញាតិយ៉ាងនេះ គឺឧទ្ទិសថា សូមទាននេះសម្រេចដល់ពួកញាតិទាំងឡាយ សូមពួកញាតិទាំងឡាយបានដល់នូវសេចក្តីសុខចុះ» ដូច្នេះ។

---

Tena ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotūti evaṃ pakārena dadanti, no aññathā’’ti ākāratthena evaṃsaddena dātabbākāranidassanaṃ kataṃ hoti.

ដោយហេតុនោះ ការបង្ហាញនូវរបៀបនៃការឲ្យទាន ឈ្មោះថាព្រះអង្គបានធ្វើហើយ ដោយសព្ទថា evaṃ ដែលមានន័យថាជាអាការៈ គឺ «តែងតែឲ្យដោយប្រការយ៉ាងនេះ គឺថា សូមទាននេះសម្រេចដល់ពួកញាតិរបស់ខ្ញុំ មិនមែនឲ្យដោយប្រការដទៃឡើយ»។

---

Tattha idanti deyyadhammanidassanaṃ. Voti nipātamattaṃ ‘‘yehi vo ariyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.36) viya. Ñātīnaṃ hotūti pettivisaye uppannānaṃ ñātakānaṃ hotu. ‘‘No ñātīna’’nti ca paṭhanti, amhākaṃ ñātīnanti attho. Sukhitā hontu ñātayoti te pettivisayūpapannā ñātayo idaṃ phalaṃ paccanubhavantā sukhitā sukhappattā hontu.

ក្នុងគាថានោះ បទថា idaṃ គឺជាការចង្អុលបង្ហាញនូវទេយ្យធម៌។ បទថា vo គ្រាន់តែជានិបាតសព្ទប៉ុណ្ណោះ ដូចក្នុងពាក្យថា «yehi vo ariyā» ជាដើម។ បទថា ñātīnaṃ hotu សេចក្តីថា សូមសម្រេចដល់ពួកញាតិដែលទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យ។ ម្យ៉ាងទៀត ជនទាំងឡាយតែងសូត្រថា «no ñātīnaṃ» ខ្លះ មានសេចក្តីថា ដល់ពួកញាតិរបស់ពួកយើង។ បទថា sukhitā hontu ñātayo សេចក្តីថា សូមពួកញាតិដែលទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យទាំងនោះ កាលដែលសោយនូវផលទាននេះ បានដល់នូវសេចក្តីសុខ គឺសម្រេចនូវសេចក្តីសុខចុះ។

---

Yasmā ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti vuttepi aññena katakammaṃ na aññassa phaladaṃ hoti, kevalaṃ pana tathā uddissa dīyamānaṃ taṃ vatthu ñātipetānaṃ [Pg.25] kusalakammassa paccayo hoti, tasmā yathā tesaṃ tasmiṃ vatthusmiṃ tasmiṃyeva khaṇe phalanibbattakaṃ kusalakammaṃ hoti, taṃ dassento ‘‘te ca tattho’’tiādimāha.

ព្រោះហេតុតែ ទោះបីជាបុគ្គលពោលថា «សូមទាននេះសម្រេចដល់ពួកញាតិរបស់ខ្ញុំ» យ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏កម្មដែលបុគ្គលម្នាក់ធ្វើហើយ មិនអាចឲ្យផលដល់បុគ្គលម្នាក់ទៀតបានឡើយ ប៉ុន្តែ ទេយ្យធម៌ដែលបុគ្គលឧទ្ទិសឲ្យយ៉ាងនោះ គ្រាន់តែជាបច្ច័យដល់កុសលកម្មរបស់ពួកញាតិជាប្រេតទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវប្រការដែលកុសលកម្មដែលឲ្យផល កើតឡើងដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ ក្នុងវត្ថុនោះ ក្នុងខណៈនោះឯង កាលទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់នូវគាថាមានពាក្យថា «te ca tattha» ជាដើម។

---

Tattha teti ñātipetā. Tatthāti yattha dānaṃ dīyati, tattha. Samāgantvāti ‘‘ime no ñātayo amhākaṃ atthāya dānaṃ uddisantī’’ti anumodanatthaṃ tattha samāgatā hutvā. Pahūte annapānamhīti attano uddissa dīyamāne tasmiṃ vatthusmiṃ. Sakkaccaṃ anumodareti kammaphalaṃ abhisaddahantā cittīkāraṃ avijahantā avikkhittacittā hutvā ‘‘idaṃ no dānaṃ hitāya sukhāya hotū’’ti modanti anumodanti pītisomanassajātā honti.

ក្នុងគាថានោះ បទថា te គឺពួកញាតិជាប្រេត។ បទថា tattha សេចក្តីថា ក្នុងទីណាដែលគេឲ្យទាន គឺក្នុងទីនោះ។ បទថា samāgantvā សេចក្តីថា មកជួបជុំគ្នាក្នុងទីនោះ ដើម្បីអនុមោទនា ដោយគិតថា «ពួកញាតិទាំងនេះ តែងឧទ្ទិសទានដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកយើង»។ បទថា pahūte annapānamhi សេចក្តីថា ក្នុងវត្ថុនោះដែលគេឲ្យ ឧទ្ទិសចំពោះខ្លួន។ បទថា sakkaccaṃ anumodare សេចក្តីថា កាលជឿជាក់លើផលនៃកម្ម មិនលះបង់នូវសេចក្តីគោរព មានចិត្តមិនរាយមាយ តែងត្រេកអរ អនុមោទនា ដោយគិតថា «សូមទាននេះ សម្រេចដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ពួកយើងចុះ» ក៏កើតមានសេចក្តីពេញចិត្តនិងសោមនស្ស។

---

18. Ciraṃ jīvantūti ciraṃ jīvino dīghāyukā hontu. No ñātīti amhākaṃ ñātakā. Yesaṃ hetūti yesaṃ kāraṇā ye nissāya. Labhāmaseti īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhāma. Idañhi uddisanena laddhasampattiṃ anubhavantānaṃ petānaṃ attano ñātīnaṃ thomanākāradassanaṃ. Petānañhi attano anumodanena, dāyakānaṃ uddisanena, ukkhiṇeyyasampattiyā cāti tīhi aṅgehi dakkhiṇā taṅkhaṇaññeva phalanibbattikā hoti. Tattha dāyakā visesahetu. Tenāha ‘‘yesaṃ hetu labhāmase’’ti. Amhākañca katā pūjāti ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti evaṃ uddisantehi dāyakehi amhākañca pūjā katā, te dāyakā ca anipphalā yasmiṃ santāne pariccāgamayaṃ kammaṃ nibbattaṃ tassa tattheva phaladānato.

១៨. បទថា ciraṃ jīvantu សេចក្តីថា សូមឲ្យមានជីវិតរស់នៅអស់កាលយូរ មានអាយុវែងចុះ។ បទថា no ñātī សេចក្តីថា ពួកញាតិរបស់ពួកយើង។ បទថា yesaṃ hetu សេចក្តីថា ព្រោះតែពួកញាតិណាជាហេតុ គឺអាស្រ័យនឹងពួកញាតិណា។ បទថា labhāmase សេចក្តីថា ពួកយើងតែងបាននូវសម្បត្តិប្រហែលគ្នានេះ។ ពាក្យនេះ គឺជាការបង្ហាញនូវអាការៈសរសើររបស់ពួកប្រេតដែលកំពុងសោយនូវសម្បត្តិដែលបានមកពីការឧទ្ទិស ចំពោះពួកញាតិរបស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ទក្ខិណាទានតែងឲ្យផលក្នុងខណៈនោះឯង ដោយសារអង្គ ៣ ប្រការ គឺ ការអនុមោទនាដោយខ្លួនឯងរបស់ពួកប្រេត ១ ការឧទ្ទិសរបស់ទាយកទាំងឡាយ ១ និងការបរិបូណ៌នៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ១។ ក្នុងអង្គទាំងនោះ ទាយកទាំងឡាយជាហេតុដ៏វិសេស ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ថា «yesaṃ hetu labhāmase» ដូច្នេះ។ បទថា amhākañca katā pūjā សេចក្តីថា ការបូជាឈ្មោះថាទាយកទាំងឡាយបានធ្វើហើយដល់ពួកយើង ដោយការឧទ្ទិសយ៉ាងនេះថា «សូមទាននេះសម្រេចដល់ពួកញាតិរបស់ខ្ញុំ» ម្យ៉ាងទៀត ទាយកទាំងឡាយនោះ ក៏មិនឥតផលឡើយ ព្រោះថាកម្មដែលសម្រេចដោយការលះបង់ កើតឡើងក្នុងសន្តានរបស់បុគ្គលណា តែងឲ្យផលដល់បុគ្គលនោះក្នុងទីនោះឯង។

---

Etthāha – ‘‘kiṃ pana pettivisayūpapannā eva ñātī hetusampattiyo labhanti, udāhu aññepī’’ti? Na cettha amhehi vattabbaṃ, atthi bhagavatā evaṃ byākatattā. Vuttañhetaṃ –-

ក្នុងទីនេះ មានចោទសួរថា ៖ «តើពួកសត្វដែលទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យប៉ុណ្ណោះឬ ដែលបាននូវសម្បត្តិទាំងឡាយ ព្រោះតែញាតិជាហេតុ ឬមួយក៏ពួកសត្វដទៃទៀតបានដែរ?» ក្នុងសេចក្តីនេះ ពួកយើងមិនបាច់ពោលឡើយ ព្រោះហេតុតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានដោះស្រាយរួចហើយ។ ព្រោះថា ព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គបានត្រាស់ទុកមកហើយថា ៖

---

‘‘Mayamassu, bho gotama, brāhmaṇā nāma dānāni dema, puññāni karoma ‘idaṃ dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappatu, idaṃ dānaṃ petā ñātisālohitā paribhuñjantū’ti. Kacci taṃ, bho gotama, dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappati[Pg.26], kacci te petā ñātisālohitā taṃ dānaṃ paribhuñjantīti? Ṭhāne kho, brāhmaṇa, upakappati, no aṭṭhāneti.

«បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំទាំងឡាយជាព្រាហ្មណ៍ តែងតែធ្វើទាន តែងតែធ្វើបុណ្យ ដោយតាំងចិត្តថា "សូមទាននេះសម្រេចដល់ពួកញាតិសាលោហិតដែលចែកឋានទៅហើយ សូមពួកញាតិសាលោហិតដែលចែកឋានទៅហើយនោះ បានបរិភោគនូវទាននេះចុះ"។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះទាននោះ តែងសម្រេចដល់ពួកញាតិសាលោហិតដែលចែកឋានទៅហើយនោះដែរឬ? ចុះពួកញាតិសាលោហិតដែលចែកឋានទៅហើយនោះ តែងបានបរិភោគនូវទាននោះដែរឬ?» ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ទាននោះតែងសម្រេចក្នុងឋានៈ (ទីដែលគួរសម្រេច) តែមិនសម្រេចក្នុងអដ្ឋានៈ (ទីមិនគួរសម្រេច) ឡើយ»។

---

‘‘Katamaṃ pana, bho gotama, ṭhānaṃ, katamaṃ aṭṭhānanti? Idha, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayaṃ upapajjati. Yo nerayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

«បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះឋានៈនោះជាដូចម្តេច អដ្ឋានៈនោះជាដូចម្តេច?» «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ...ល... ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ បុគ្គលនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងនរក។ អាហារណាជាប្រក្រតីរបស់សត្វនរកទាំងឡាយ គេតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយអាហារនោះក្នុងនរកនោះ គេតែងស្ថិតនៅក្នុងនរកនោះដោយអាហារនោះ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះឯងជាអដ្ឋានៈ (ទីមិនគួរសម្រេច) ដែលទាននោះមិនសម្រេចដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងទីនោះឡើយ។»

---

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjati. Yo tiracchānayonikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ...ល... ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ បុគ្គលនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន។ អាហារណាជាប្រក្រតីរបស់សត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ គេតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយអាហារនោះក្នុងកំណើតតិរច្ឆាននោះ គេតែងស្ថិតនៅក្នុងកំណើតតិរច្ឆាននោះដោយអាហារនោះ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ឋានៈនេះក៏ជាអដ្ឋានៈ ដែលទាននោះមិនសម្រេចដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងទីនោះឡើយ។»

---

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… sammādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussānaṃ sahabyataṃ upapajjati…pe… devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Yo devānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ...ល... ជាសម្មាទិដ្ឋិ បុគ្គលនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតជាមិត្តរួមជាតិរបស់ពួកមនុស្ស...ល... តែងទៅកើតជាមិត្តរួមជាតិរបស់ពួកទេវតា។ អាហារណាជាប្រក្រតីរបស់ពួកទេវតា គេតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយអាហារនោះក្នុងទេវលោកនោះ គេតែងស្ថិតនៅក្នុងទេវលោកនោះដោយអាហារនោះ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ឋានៈនេះក៏ជាអដ្ឋានៈ ដែលទាននោះមិនសម្រេចដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងទីនោះឡើយ។»

---

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati. Yo pettivisayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Yaṃ vā panassa ito anupavecchenti mittāmaccā vā ñātisālohitā vā, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ មួយវិញទៀត បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ...ល... ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ បុគ្គលនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យ។ អាហារណាជាប្រក្រតីរបស់សត្វក្នុងប្រេតវិស័យ គេតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយអាហារនោះក្នុងប្រេតវិស័យនោះ គេតែងស្ថិតនៅក្នុងប្រេតវិស័យនោះដោយអាហារនោះ។ មួយវិញទៀត ពួកមិត្តអាមាត្យ ឬញាតិសាលោហិតរបស់ប្រេតនោះ តែងឧទ្ទិសឲ្យនូវទានណាអំពីលោកនេះ ប្រេតនោះតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយទាននោះក្នុងប្រេតវិស័យនោះ គេតែងស្ថិតនៅក្នុងប្រេតវិស័យនោះដោយទាននោះ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះឯងជាឋានៈ ដែលទាននោះតែងសម្រេចដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងទីនោះឡើយ។»

---

‘‘Sace pana, bho gotama, so peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti[Pg.27]? ‘‘Aññepissa, brāhmaṇa, petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ upapannā honti, te taṃ dānaṃ paribhuñjantī’’ti.

«បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះបើញាតិសាលោហិតដែលចែកឋានទៅនោះ មិនបានទៅកើតក្នុងឋានៈនោះទេ តើនរណាជាអ្នកបរិភោគនូវទាននោះ?» «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពួកញាតិសាលោហិតដទៃទៀតរបស់បុគ្គលនោះ ដែលចែកឋានទៅហើយ ទៅកើតក្នុងឋានៈនោះក៏មាន ពួកញាតិទាំងនោះឯង តែងបរិភោគនូវទាននោះ។»

---

‘‘Sace pana, bho gotama, so ceva peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, aññepissa petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ anupapannā honti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti? ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, brāhmaṇa, anavakāso, yaṃ taṃ ṭhānaṃ vivittaṃ assa iminā dīghena addhunā yadidaṃ petehi ñātisālohitehi, apica, brāhmaṇa, dāyakopi anipphalo’’ti (a. ni. 10.177).

«បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះបើញាតិសាលោហិតដែលចែកឋានទៅនោះក៏មិនបានទៅកើតក្នុងឋានៈនោះ ទាំងពួកញាតិសាលោហិតដទៃទៀតរបស់បុគ្គលនោះ ក៏មិនបានទៅកើតក្នុងឋានៈនោះដែរ តើនរណាជាអ្នកបរិភោគនូវទាននោះ?» «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ទីណាដែលសូន្យចាកញាតិសាលោហិតដែលចែកឋានទៅហើយ ក្នុងរយៈកាលដ៏វែងអង្វែងនេះ មិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ មួយវិញទៀត ម្នាលព្រាហ្មណ៍ សូម្បីតែទាយក (អ្នកឲ្យទាន) ក៏មិនមែនជាគ្មានផលនោះឡើយ។»

---

19. Idāni pettivisayūpapannānaṃ tattha aññassa kasigorakkhādino sampattipaṭilābhakāraṇassa abhāvaṃ ito dinnena yāpanañca dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ.

១៩. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា «ន ហិ» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញថា ពួកសត្វដែលទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យនោះ គ្មានហេតុនៃការបាននូវសម្បត្តិដទៃ មានការធ្វើស្រែ និងការរក្សាហ្វូងគោជាដើមឡើយ មានតែការរស់នៅដោយសារទានដែលគេឧទ្ទិសឲ្យអំពីលោកនេះប៉ុណ្ណោះ។

---

Tattha na hi tattha kasi atthīti tasmiṃ pettivisaye kasi na hi atthi, yaṃ nissāya petā sukhena jīveyyuṃ. Gorakkhettha na vijjatīti ettha pettivisaye na kevalaṃ kasiyeva natthi, atha kho gorakkhāpi na vijjati, yaṃ nissāya te sukhena jīveyyuṃ. Vaṇijjā tādisī natthīti vaṇijjāpi tādisī natthi, yā tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Hiraññena kayākayanti hiraññena kayavikkayampi tattha tādisaṃ natthi, yaṃ tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Ite dinnena yāpenti, petā kālagatā tahinti kevalaṃ pana ito ñātīhi vā mittāmaccehi vā dinnena yāpenti, attabhāvaṃ pavattenti. Petāti pettivisayūpapannā sattā. Kālagatāti attano maraṇakālena gatā. ‘‘Kālakatā’’ti vā pāṭho, katakālā katamaraṇā maraṇaṃ sampattā. Tahinti tasmiṃ pettivisaye.

ក្នុងគាថានោះ បទថា «ន ហិ តត្ថ កសិ អត្ថិ» សេចក្តីថា ការធ្វើស្រែដែលពួកប្រេតអាស្រ័យហើយរស់នៅជាសុខ មិនមានឡើយក្នុងប្រេតវិស័យនោះ។ បទថា «គោរក្ខេត្ថ ន វិជ្ជតិ» សេចក្តីថា ក្នុងប្រេតវិស័យនេះ មិនមែនគ្មានតែការធ្វើស្រែប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែការរក្សាហ្វូងគោដែលពួកប្រេតអាស្រ័យហើយរស់នៅជាសុខ ក៏មិនមានដែរ។ បទថា «វណិជ្ជា តាទិសី នត្ថិ» សេចក្តីថា សូម្បីតែការជួញដូរដែលជាហេតុឲ្យបាននូវសម្បត្តិដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ ក៏មិនមានដែរ។ បទថា «ហិរញ្ញេន កយាកយំ» សេចក្តីថា សូម្បីតែការទិញនិងការលក់ដោយប្រាក់និងមាស ដែលជាហេតុឲ្យបាននូវសម្បត្តិដល់ពួកប្រេតទាំងនោះ ក៏មិនមានក្នុងប្រេតវិស័យនោះដែរ។ បទថា «ឥតោ ទិន្នេន យាបេន្តិ បេតា កាលកតា តហិំ» សេចក្តីថា ពួកប្រេតដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ តែងរស់នៅ ញ៉ាំងអត្តភាពឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន តែដោយសារទានដែលពួកញាតិ ឬមិត្តអាមាត្យឧទ្ទិសឲ្យអំពីលោកនេះប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «បេតា» បានដល់ សត្វដែលទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យ។ បទថា «កាលកតា» បានដល់ ពួកសត្វដែលទៅកាន់សេចក្តីស្លាប់ដោយមរណកាលរបស់ខ្លួន។ មានបាឋៈមួយទៀតថា «កាលកតា» សេចក្តីថា ពួកសត្វដែលមានសេចក្តីស្លាប់ធ្វើហើយ ឬដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ហើយ។ បទថា «តហិំ» បានដល់ ក្នុងប្រេតវិស័យនោះ។

---

20-21. Idāni yathāvuttamatthaṃ upamāhi pakāsetuṃ ‘‘unname udakaṃ vuṭṭha’’nti gāthādvayamāha. Tassattho – yathā unname thale unnatappadese meghehi abhivuṭṭhaṃ udakaṃ yathā ninnaṃ pavattati, yo bhūmibhāgo ninno oṇato, taṃ upagacchati; evameva ito dinnaṃ dānaṃ petānaṃ upakappati[Pg.28], phaluppattiyā viniyujjati. Ninnamiva hi udakappavattiyā ṭhānaṃ petaloko dānūpakappanāya. Yathāha – ‘‘idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti (a. ni. 10.177). Yathā ca kandarapadarasākhapasākhakusobbhamahāsobbhe hi ogalitena udakena vārivahā mahānajjo pūrā hutvā sāgaraṃ paripūrenti, evaṃ ito dinnadānaṃ pubbe vuttanayena petānaṃ upakappatīti.

២០-២១. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់គាថាពីរថា «ឧន្នមេ ឧទកំ វុដ្ឋំ» ជាដើម ដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីដែលបានពោលមកហើយនោះដោយឧបមា។ សេចក្តីនៃគាថានោះថា ទឹកដែលភ្លៀងបង្អុរចុះលើទីទួល គឺទីខ្ពស់ តែងហូរទៅកាន់ទីទាប គឺទីដីណាដែលទាប ជម្រាលចុះ ទឹកតែងហូរទៅកាន់ទីនោះ យ៉ាងណាមិញ ទានដែលបុគ្គលឧទ្ទិសឲ្យអំពីលោកនេះ តែងសម្រេចដល់ពួកប្រេត តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកើតផល យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ប្រេតលោកជាទីសម្រេចនៃទាន ដូចជាទីទាបជាទីហូរទៅនៃទឹក។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះឯងជាឋានៈ ដែលទាននោះតែងសម្រេចដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងទីនោះឡើយ»។ មួយវិញទៀត ទឹកដែលហូរធ្លាក់ចុះអំពីច្រកភ្នំ ជ្រលងភ្នំ មែកធាង និងមែកធាងតូចៗ ញ៉ាំងស្ទឹងតូចៗ និងស្ទឹងធំៗឲ្យពេញប្រៀប ហើយតែងញ៉ាំងមហាសមុទ្រឲ្យពេញប្រៀប យ៉ាងណាមិញ ទានដែលបុគ្គលឧទ្ទិសឲ្យអំពីលោកនេះ តែងសម្រេចដល់ពួកប្រេត តាមន័យដែលបានពោលមកហើយក្នុងកាលមុន យ៉ាងនោះដែរ នេះជាសេចក្តីក្នុងគាថានោះ។

---

22. Yasmā petā ‘‘ito kiñci labhāmā’’ti āsābhibhūtā ñātigharaṃ āgantvāpi ‘‘idaṃ nāma no dethā’’ti yācituṃ na sakkonti, tasmā tesaṃ imāni anussaraṇavatthūni anussaranto kulaputto dakkhiṇaṃ dajjāti dassento ‘‘adāsi me’’ti gāthamāha.

២២. ព្រោះហេតុតែពួកប្រេតដែលត្រូវសេចក្តីប្រាថ្នាគ្របសង្កត់ ដោយគិតថា «យើងនឹងបានអ្វីមួយអំពីលោកនេះ» សូម្បីតែមកដល់ផ្ទះនៃពួកញាតិហើយ ក៏មិនអាចនឹងសូមថា «សូមអ្នកទាំងឡាយឲ្យវត្ថុឈ្មោះនេះដល់យើង» ឡើយ ហេតុនោះ កុលបុត្រកាលរលឹកនឹកដល់វត្ថុជាទីរលឹកទាំងឡាយនេះរបស់ពួកប្រេតទាំងនោះ គប្បីធ្វើនូវទក្ខិណាទាន ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់គាថាថា «អទាសិ មេ» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ។

---

Tassattho – idaṃ nāma me dhanaṃ vā dhaññaṃ vā adāsi, idaṃ nāma me kiccaṃ attanāyeva yogaṃ āpajjanto akāsi, ‘‘asuko me mātito vā pitito vā sambandhattā ñāti, sinehavasena tāṇasamatthatāya mitto, asuko me sahapaṃsukīḷakasahāyo sakhā’’ti ca etaṃ sabbamanussaranto petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā dānaṃ niyyāteyya. ‘‘Dakkhiṇā dajjā’’ti vā pāṭho, petānaṃ dakkhiṇā dātabbā, tena ‘‘adāsi me’’tiādinā nayena pubbe katamanussaraṃ anussaratāti vuttaṃ hoti. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ.

សេចក្តីនៃគាថានោះថា បុគ្គលនោះបានឲ្យទ្រព្យ ឬស្រូវឈ្មោះនេះដល់អាត្មាអញ បុគ្គលនោះបានធ្វើកិច្ចការឈ្មោះនេះដល់អាត្មាអញ ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយប្រឹងប្រែង បុគ្គលឯណោះជាញាតិរបស់អាត្មាអញ ដោយការទាក់ទងខាងមាតា ឬខាងបិតា បុគ្គលឯណោះជាមិត្តព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់ និងព្រោះសមត្ថភាពក្នុងការការពារ បុគ្គលឯណោះជាសម្លាញ់លេងដីជាមួយគ្នាជាសម្លាញ់របស់អាត្មាអញ កាលរលឹកនឹកដល់រឿងរ៉ាវទាំងអស់នោះ គប្បីធ្វើនូវទក្ខិណាទាន គឺគប្បីបង្អោនទានទៅឲ្យពួកប្រេត។ មានបាឋៈមួយទៀតថា «ទក្ខិណា ទជ្ជា» សេចក្តីថា ទក្ខិណាទាន គប្បីដល់ពួកប្រេត ពាក្យនោះមានសេចក្តីពន្យល់ថា កាលរលឹកនឹកដល់ឧបការៈដែលគេបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន ដោយន័យមានពាក្យថា «អទាសិ មេ» ជាដើម ឈ្មោះថាជារលឹកនឹកដល់ (ឧបការៈនោះ)។ ព្រោះថា បទ (អនុស្សរំ) នេះ ជាបឋមាវិភត្ត ក្នុងអត្ថជាករណៈ (ហេតុ)។

---

23-24. Ye pana sattā ñātimaraṇena ruṇṇasokādiparā eva hutvā tiṭṭhanti, na tesaṃ atthāya kiñci denti, tesaṃ taṃ ruṇṇasokādi kevalaṃ attaparitāpanamattameva hoti, taṃ na petānaṃ kañci atthaṃ sādhetīti dassento ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthaṃ vatvā puna magadharājena dinnadakkhiṇāya sātthakabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ayañca kho’’ti gāthamāha. Tesaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.

២៣-២៤. ចំណែកពួកសត្វណា កាលបើញាតិស្លាប់ទៅ តែងតែយំសោកសៅជាដើមប៉ុណ្ណោះ មិនបានធ្វើទានអ្វីមួយដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ពួកញាតិទាំងនោះឡើយ ការយំសោកសៅជាដើមរបស់ពួកសត្វទាំងនោះ គ្រាន់តែជាការធ្វើឲ្យខ្លួនឯងក្តៅក្រហាយប៉ុណ្ណោះ មិនបានសម្រេចប្រយោជន៍ណាមួយដល់ពួកប្រេតឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់គាថាថា «ន ហិ រុណ្ណំ វា» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ហើយទ្រង់ត្រាស់គាថាថា «អយញ្ច ខោ» ជាដើម ម្តងទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានប្រយោជន៍នៃទក្ខិណាទានដែលស្តេចមគធៈ (ព្រះបាទពិម្ពិសារ) បានថ្វាយហើយ។ សេចក្តីនៃគាថាទាំងនោះ ត្រូវបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។

---

25. Idāni yasmā imaṃ dakkhiṇaṃ dentena raññā ñātīnaṃ ñātīhi kattabbakiccakaraṇena ñātidhammo nidassito, bahujanassa pākaṭo kato, nidassanaṃ pākaṭaṃ kataṃ ‘‘tumhehipi evameva ñātīsu ñātidhammo paripūretabbo’’ti. Te ca pete dibbasampattiṃ adhigamentena petānaṃ pūjā katā uḷārā[Pg.29], buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ annapānādīhi santappentena bhikkhūnaṃ balaṃ anuppadinnaṃ, anukampādiguṇaparivārañca cāgacetanaṃ nibbattentena anappakaṃ puññaṃ pasutaṃ, tasmā bhagavā imehi yathābhuccaguṇehi rājānaṃ sampahaṃsento ‘‘so ñātidhammo’’ti osānagāthamāha.

២៥. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែព្រះរាជាកាលទ្រង់ថ្វាយនូវទក្ខិណាទាននេះ ឈ្មោះថាបានសម្តែងនូវញាតិធម៌ ដោយការធ្វើកិច្ចដែលញាតិគប្បីធ្វើដល់ពួកញាតិ ធ្វើឲ្យប្រាកដដល់មហាជន ធ្វើការបង្ហាញឲ្យប្រាកដថា «អ្នកទាំងឡាយក៏គប្បីបំពេញនូវញាតិធម៌ចំពោះពួកញាតិ យ៉ាងនោះដែរ»។ មួយវិញទៀត ព្រះរាជាកាលញ៉ាំងពួកប្រេតទាំងនោះឲ្យបាននូវទិព្វសម្បត្តិ ឈ្មោះថាបានធ្វើនូវការបូជាដ៏ក្រៃលែងដល់ពួកប្រេត កាលញ៉ាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម ឈ្មោះថាបានថ្វាយនូវកម្លាំងដល់ពួកភិក្ខុ កាលញ៉ាំងចាគចេតនាដែលមានគុណមានសេចក្តីអនុគ្រោះជាដើមជាបរិវារឲ្យកើតឡើង ឈ្មោះថាបានសន្សំបុណ្យមិនតិចឡើយ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ធ្វើព្រះរាជាឲ្យរីករាយដោយគុណដ៏ពិតប្រាកដទាំងឡាយនេះ ទើបត្រាស់គាថាចុងក្រោយថា «សោ ញាតិធម្មោ» ជាដើម។

---

Tattha ñātidhammoti ñātīhi ñātīnaṃ kattabbakaraṇaṃ. Uḷārāti phītā samiddhā. Balanti kāyabalaṃ. Pasutanti upacitaṃ. Ettha ca ‘‘so ñātidhammo ca ayaṃ nidassito’’ti etena bhagavā rājānaṃ dhammiyā kathāya sandassesi. Ñātidhammadassanañhettha sandassanaṃ. ‘‘Petāna pūjā ca katā uḷārā’’ti iminā samādapesi. ‘‘Uḷārā’’ti pasaṃsanañhettha punappunaṃ pūjākaraṇe samādapanaṃ. ‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinna’’nti iminā samuttejesi. Bhikkhūnaṃ balānuppadānañhettha evaṃvidhānaṃ balānuppadāne ussāhavaḍḍhanena samuttejanaṃ. ‘‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka’’nti iminā sampahaṃsesi. Puññapasavanakittanañhettha tassa yathābhuccaguṇasaṃvaṇṇanabhāvena sampahaṃsananti evamettha yojanā veditabbā.

ក្នុងគាថានោះ បទថា «ញាតិធម្មោ» បានដល់ ការធ្វើកិច្ចដែលញាតិគប្បីធ្វើដល់ពួកញាតិ។ បទថា «ឧឡារា» បានដល់ ធំទូលាយ ពេញបរិបូណ៌។ បទថា «ពលំ» បានដល់ កម្លាំងកាយ។ បទថា «បសុតំ» បានដល់ ការសន្សំទុក។ មួយវិញទៀត ក្នុងគាថានេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ពន្យល់ណែនាំព្រះរាជាដោយធម្មីកថា ដោយបទថា «សោ ញាតិធម្មោ ច អយំ និទស្សិតោ» នេះ។ ព្រោះថា ការបង្ហាញនូវញាតិធម៌ក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា សន្ទស្សនៈ (ការណែនាំឲ្យយល់ច្បាស់)។ ទ្រង់ឲ្យព្រះរាជាកាន់យកតាម ដោយបទថា «បេតាន បូជា ច កតា ឧឡារា» នេះ។ ព្រោះថា ការសរសើរថា «ឧឡារា» (ដ៏ក្រៃលែង) ក្នុងការធ្វើការបូជាម្តងហើយម្តងទៀតក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា សមាទបនៈ (ការដឹកនាំឲ្យកាន់យកតាម)។ ទ្រង់ឲ្យព្រះរាជាកោតក្រែង ដោយបទថា «ពលញ្ច ភិក្ខូនមនុប្បទិន្នំ» នេះ។ ព្រោះថា ការថ្វាយកម្លាំងដល់ពួកភិក្ខុ ដោយការបង្កើនសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការថ្វាយកម្លាំងបែបនេះក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា សមុត្តេជនៈ (ការធ្វើឲ្យក្លៀវក្លា)។ ទ្រង់ឲ្យព្រះរាជារីករាយ ដោយបទថា «តុម្ហេហិ បុញ្ញំ បសុតំ អនប្បកំ» នេះ។ ព្រោះថា ការពោលសរសើរការសន្សំបុណ្យ ដោយការពណ៌នាគុណដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះរាជានោះក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា សម្បហំសនៈ (ការធ្វើឲ្យរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង) គប្បីជ្រាបការសម្របសម្រួលសេចក្តីក្នុងគាថានេះ យ៉ាងនេះចុះ។

---

Desanāpariyosāne ca pettivisayūpapattiādīnavasaṃvaṇṇanena saṃviggahadayānaṃ yoniso padahataṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Dutiyadivasepi devamanussānaṃ idameva tirokuṭṭadesanaṃ desesi. Evaṃ yāva satta divasā tādisova dhammābhisamayo ahosīti.

លុះចប់ការសម្តែងធម៌ ការត្រាស់ដឹងធម៌បានកើតមានដល់ពួកសត្វ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ ដែលមានចិត្តតក់ស្លុត ព្រោះការពណ៌នាអំពីទោសនៃការទៅកើតក្នុងប្រេតវិស័យជាដើម ហើយបានតាំងសេចក្តីព្យាយាមដោយឧបាយដ៏សមគួរ។ សូម្បីតែក្នុងថ្ងៃទីពីរ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងនូវតិរោកុឌ្ឍទេសនានេះឯង ដល់ពួកទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ ការត្រាស់ដឹងធម៌បែបនោះ បានកើតមានអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ យ៉ាងនេះឯង។

---

Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃតិរោកុឌ្ឍប្រេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

---

6. Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā

៦. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃបញ្ចបុត្តខាទកប្រេតីវត្ថុ

---

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante pañcaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre gāmake aññatarassa kuṭumbikassa bhariyā vañjhā ahosi. Tassa ñātakā etadavocuṃ – ‘‘tava pajāpati vañjhā, aññaṃ te kaññaṃ ānemā’’ti. So tasso bhariyāya sinehena na icchi. Athassa bhariyā taṃ pavattiṃ sutvā sāmikaṃ evamāha [Pg.30] – ‘‘sāmi, ahaṃ vañjhā, aññā kaññā ānetabbā, mā te kulavaṃso upacchijjī’’ti. So tāya nippīḷiyamāno aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā aparena samayena gabbhinī ahosi. Vañjhitthī – ‘‘ayaṃ puttaṃ labhitvā imassa gehassa issarā bhavissatī’’ti issāpakatā tassā gabbhapātanūpāyaṃ pariyesantī aññataraṃ paribbājikaṃ annapānādīhi saṅgaṇhitvā tāya tassā gabbhapātanaṃ dāpesi. Sā gabbhe patite attano mātuyā ārocesi, mātā attano ñātake samodhānetvā tamatthaṃ nivedesi. Te vañjhitthiṃ etadavocuṃ – ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti? ‘‘Nāhaṃ pātemī’’ti. ‘‘Sace tayā gabbho na pātito, sapathaṃ karohī’’ti. ‘‘Sace mayā gabbho pātito, duggatiparāyaṇā khuppipāsābhibhūtā sāyaṃ pātaṃ pañca pañca putte vijāyitvā khāditvā tittiṃ na gaccheyyaṃ, niccaṃ duggandhā makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti musā vatvā sapathaṃ akāsi. Sā nacirasseva kālaṃ katvā tasseva gāmassa avidūre dubbaṇṇarūpā petī hutvā nibbatti.

រឿងថា Naggā dubbaṇṇarūpāsi នេះ ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនាងប្រេតស៊ីកូនប្រាំនាក់ ហើយត្រាស់សម្តែងទុកមក។ ឮថា ក្នុងភូមិមួយ មិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថី មានភរិយារបស់កុដុម្ពិកៈម្នាក់ ជាស្រីអារ។ ពួកញាតិរបស់កុដុម្ពិកៈនោះ និយាយនឹងកុដុម្ពិកៈនោះយ៉ាងនេះថា «ភរិយារបស់អ្នកជាស្រីអារ យើងនឹងនាំមកនូវកូនស្រីម្នាក់ទៀត ជូនអ្នក»។ កុដុម្ពិកៈនោះ មិនប្រាថ្នាឡើយ ព្រោះក្តីស្រឡាញ់ចំពោះភរិយានោះ។ គ្រានោះ ភរិយារបស់គាត់ ឮរឿងនោះហើយ ទើបនិយាយនឹងស្វាមីយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំជាស្រីអារ លោកម្ចាស់គួរនាំកូនស្រីដទៃមកចុះ កុំឱ្យវង្សត្រកូលរបស់លោកម្ចាស់សូន្យឡើយ»។ កុដុម្ពិកៈនោះ កាលបើភរិយាទទូចអង្វរខ្លាំងពេក ក៏បាននាំកូនស្រីម្នាក់ទៀតមក។ ក្នុងសម័យតមក នាងនោះក៏មានគភ៌។ ឯស្រីអារនោះ គិតថា «នាងនេះ កាលបើបានកូនហើយ នឹងក្លាយជាធំក្នុងផ្ទះនេះ» ក៏កើតសេចក្តីច្រណែន ស្វែងរកឧបាយធ្វើគភ៌ឱ្យធ្លាក់ ទើបសង្គ្រោះបរិព្វាជកម្នាក់ ដោយបាយ និងទឹកជាដើម ហើយឱ្យបរិព្វាជកនោះ ផ្សំថ្នាំរំលាយគភ៌ឱ្យនាងនោះ។ កាលគភ៌ធ្លាក់ចុះហើយ នាងនោះ (នាងចុង) ក៏ប្រាប់ដល់ម្តាយរបស់ខ្លួន។ ម្តាយក៏បានប្រមូលពួកញាតិរបស់ខ្លួនមក ហើយប្រាប់រឿងនោះ។ ពួកញាតិទាំងនោះ បានសួរស្រីអារនោះយ៉ាងនេះថា «នាងឯង ធ្វើគភ៌របស់នាងនេះឱ្យធ្លាក់ចុះមែនឬ?»។ ស្រីអារឆ្លើយថា «ខ្ញុំមិនបានធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទេ»។ ពួកញាតិនិយាយថា «បើគភ៌មិនមែននាងធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទេ ចូរនាងស្បថមកចុះ»។ ស្រីអារនោះ ក៏និយាយកុហក ហើយស្បថថា «បើខ្ញុំបានធ្វើគភ៌ឱ្យធ្លាក់ចុះមែន សូមឱ្យខ្ញុំទៅកាន់បរលោក មានទុគ្គតិជាទីប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខ ត្រូវសេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ សម្រាលកូនប្រាំៗនាក់ ទាំងព្រឹកទាំងល្ងាច ហើយស៊ីកូនទាំងនោះ ក៏នៅតែមិនឆ្អែតឡើយ សូមឱ្យមានក្លិនស្អុយជានិច្ច និងមានរុយរោមជុំជិតចុះ»។ នាងនោះ ធ្វើមរណកាលមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ទៅកើតជាប្រេតស្រី មានរូបរាងអាក្រក់ ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីភូមិនោះឯង។

---

Tadā janapade vutthavassā aṭṭha therā satthu dassanatthaṃ sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre chāyūdakasampanne araññaṭṭhāne vāsaṃ upagacchiṃsu. Atha sā petī therānaṃ attānaṃ dassesi. Tesu saṅghatthero taṃ petiṃ –

សម័យនោះ ព្រះថេរៈ ៨ អង្គ ដែលចាំវស្សាក្នុងជនបទ កាលធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីគាល់ព្រះសាស្តា បានចូលទៅសម្រាកនៅក្នុងព្រៃមួយ ក្បែរភូមិនោះ ដែលជាកន្លែងសម្បូរដោយម្លប់ និងទឹក។ គ្រានោះ នាងប្រេតនោះ បានបង្ហាញខ្លួនឱ្យពួកព្រះថេរៈឃើញ។ ក្នុងបណ្តាព្រះថេរៈទាំងនោះ ព្រះសង្ឃត្ថេរៈ បានសួរនាងប្រេតនោះថា៖

---

26.

២៦.

---

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;

Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

«នាងជាស្រីអាក្រាត មានរូបរាងអាក្រក់ មានក្លិនស្អុយភាយចេញមក ទាំងមានរុយរោមជុំជិត នាងជានរណា មកឈរនៅទីនេះ?»

---

Gāthāya paṭipucchi. Tattha naggāti niccoḷā. Dubbaṇṇarūpāsīti ṇavirūpā ativiya bībhaccharūpena samannāgatā asi. Duggandhāti aniṭṭhagandhā. Pūti vāyasīti sarīrato kuṇapagandhaṃ vāyasi. Makkhikāhi parikiṇṇāti nīlamakkhikāhi samantato ākiṇṇā. Kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasīti kā nāma evarūpā imasmiṃ ṭhāne tiṭṭhasi, ito cito ca vicarasīti attho.

ព្រះថេរៈបានសួរដោយគាថាយ៉ាងនេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា naggā សេចក្តីថា គ្មានសម្លៀកបំពាក់ (អាក្រាត)។ បទថា dubbaṇṇarūpāsi សេចក្តីថា មានរូបរាងមិនល្អ គឺប្រកបដោយរូបរាងគួរឱ្យខ្ពើមរអើមក្រៃលែង។ បទថា duggandhā សេចក្តីថា មានក្លិនមិនជាទីគាប់ចិត្ត។ បទថា pūti vāyasi សេចក្តីថា មានក្លិនស្អុយដូចសាកសពភាយចេញពីរាងកាយ។ បទថា makkhikāhi parikiṇṇā សេចក្តីថា មានពួកខ្មូត (រុយខៀវ) រោមជុំជិត។ បទថា kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasi សេចក្តីថា នាងជានរណា មានសភាពបែបនេះ មកឈរនៅទីនេះ និងដើរត្រលប់ទៅត្រលប់មកក្នុងទីនេះ នេះជាអត្ថ។

---

Atha sā petī mahātherena evaṃ puṭṭhā attānaṃ pakāsentī sattānaṃ saṃvegaṃ janentī –

លំដាប់នោះ នាងប្រេតនោះ កាលបើព្រះមហាថេរៈសួរយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងប្រកាសខ្លួនផង ធ្វើឱ្យកើតសេចក្តីសង្វេគដល់សត្វទាំងឡាយផង ទើបពោលថា៖

---

27.

២៧.

---

‘‘Ahaṃ [Pg.31] bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំជាប្រេតស្រី ដល់ហើយនូវទុគ្គតិ នៅក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកាន់ប្រេតលោក។

---

28.

២៨.

---

‘‘Kālena pañca puttāni, sāyaṃ pañca punāpare;

Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.

ខ្ញុំសម្រាលកូនប្រាំនាក់ក្នុងពេលព្រឹក និងសម្រាលកូនប្រាំនាក់ទៀតក្នុងពេលល្ងាច រួចហើយក៏ស៊ីកូនទាំងនោះ កូនទាំងដប់នោះ ក៏នៅតែមិនល្មមដល់ខ្ញុំឡើយ។

---

29.

២៩.

---

‘‘Pariḍayhati dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;

Pānīyaṃ na labhe pātuṃ, passa maṃ byasanaṃ gata’’nti. –

បេះដូងរបស់ខ្ញុំក្តៅក្រហាយ ហុយផ្សែងឡើង ព្រោះតែសេចក្តីឃ្លាន ខ្ញុំមិនបានសូម្បីតែទឹកផឹក សូមលោកម្ចាស់មើលចុះ ខ្ញុំដល់នូវសេចក្តីវិនាសធំធេងយ៉ាងនេះ»។

---

Imā tisso gāthā abhāsi.

នាងប្រេតបានពោលគាថាទាំង ៣ នេះ។

---

27. Tattha bhadanteti theraṃ gāravena ālapati. Duggatāti duggatiṃ gatā. Yamalokikāti ‘‘yamaloko’’ti laddhanāme petaloke tattha pariyāpannabhāvena viditā. Ito gatāti ito manussalokato petalokaṃ upapajjanavasena gatā, upapannāti attho.

២៧. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា bhadante គឺនាងហៅព្រះថេរៈដោយសេចក្តីគោរព។ បទថា duggatā សេចក្តីថា ទៅកាន់ទុគ្គតិភព។ បទថា yamalokikā សេចក្តីថា ដឹងថាជាអ្នករាប់បញ្ចូលក្នុងប្រេតលោក ដែលបានឈ្មោះថា «យមលោក»។ បទថា ito gatā សេចក្តីថា លះបង់ពីមនុស្សលោកនេះ ទៅកើតក្នុងប្រេតលោក ដោយអំណាចនៃការចាប់បដិសន្ធិ នេះជាអត្ថ។

---

28. Kālenāti rattiyā vibhātakāle. Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ. Pañca puttānīti pañca putte. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Sāyaṃ pañca punāpareti sāyanhakāle puna apare pañca putte khādāmīti yojanā. Vijāyitvānāti divase divase dasa dasa putte vijāyitvā. Tepi nā honti me alanti tepi dasaputtā ekadivasaṃ mayhaṃ khudāya paṭighātāya ahaṃ pariyattā na honti. Gāthāsukhatthañhettha nā-iti dīghaṃ katvā vuttaṃ.

២៨. បទថា kālenāti សេចក្តីថា ក្នុងពេលព្រឹកព្រលឹម។ ព្រោះថា ករណវិភត្តិ (តតិយាវិភត្តិ) នេះ ប្រើក្នុងអត្ថនៃសត្តមីវិភត្តិ។ បទថា pañca puttāni សេចក្តីថា កូនប្រាំនាក់។ ពាក្យនេះ លោកពោលដោយការផ្លាស់ប្តូរលិង្គ (លិង្គវិបល្លាស)។ បទថា sāyaṃ pañca punāpare សេចក្តីថា ក្នុងពេលល្ងាច ក៏ស៊ីកូនប្រាំនាក់ដទៃទៀត នេះជាការសម្រួលបទ។ បទថា vijāyitvāna សេចក្តីថា សម្រាលកូនដប់ៗនាក់រាល់ថ្ងៃ។ បទថា tepi nā honti me alaṃ សេចក្តីថា កូនទាំងដប់នាក់នោះ ទោះបីក្នុងមួយថ្ងៃៗ ក៏មិនល្មមដើម្បីកម្ចាត់សេចក្តីឃ្លានរបស់ខ្ញុំឡើយ។ ក្នុងទីនេះ លោកធ្វើសំឡេងឱ្យវែងជា nā ដើម្បីឱ្យស្រួលពោលគាថា។

---

29. Pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mamāti khudāya jighacchāya bādhiyamānāya mama hadayapadeso udaragginā parisamantato jhāyati dhūmāyati santappati. Pānīyaṃ na labhe pātunti pipāsābhibhūtā tattha tattha vicarantī pānīyampi pātuṃ na labhāmi. Passa maṃ byasanaṃ gatanti petūpapattiyā sādhāraṇaṃ asādhāraṇañca imaṃ īdisaṃ byasanaṃ upagataṃ maṃ passa, bhanteti attanā anubhaviyamānaṃ dukkhaṃ therassa pavedesi.

២៩. បទថា pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mama សេចក្តីថា កាលបើត្រូវសេចក្តីឃ្លានគ្របសង្កត់ហើយ ឱរា (បេះដូង) របស់ខ្ញុំ តែងត្រូវភ្លើងក្នុងពោះដុតកំដៅឱ្យឆេះ ឱ្យហុយផ្សែង និងក្តៅក្រហាយជុំវិញ។ បទថា pānīyaṃ na labhe pātuṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំត្រូវសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ ដើរទៅទីនោះៗ សូម្បីតែទឹកផឹក ក៏រកមិនបានឡើយ។ បទថា passa maṃ byasanaṃ gataṃ សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់មើលខ្ញុំ ដែលដល់នូវសេចក្តីវិនាសបែបនេះ ដែលជាសេចក្តីវិនាសទូទៅ និងមិនទូទៅនៃការកើតជាប្រេតចុះ នាងប្រេតបានជម្រាបសេចក្តីទុក្ខដែលខ្លួនកំពុងរងទុក្ខ ដល់ព្រះថេរៈយ៉ាងនេះ។

---

Taṃ [Pg.32] sutvā thero tāya katakammaṃ pucchanto –

ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងសួរអំពីកម្មដែលនាងបានធ្វើ ទើបពោលថា៖

---

30.

៣០.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. –

«នាងបានធ្វើអំពើអាក្រក់ (ទុច្ចរិត) អ្វីខ្លះ ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត? តើដោយផលនៃកម្មអ្វី នាងទើបត្រូវស៊ីសាច់កូនរបស់ខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ?»

---

Gāthamāha. Tattha dukkaṭanti duccaritaṃ. Kissa kammavipākenāti kīdisassa kammassa vipākena, kiṃ pāṇātipātassa, udāhu adinnādānādīsu aññatarassāti attho. ‘‘Kena kammavipākenā’’ti keci paṭhanti.

ព្រះថេរៈបានពោលគាថាយ៉ាងនេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា dukkaṭaṃ សេចក្តីថា ទុច្ចរិត។ បទថា kissa kammavipākena សេចក្តីថា ដោយផលនៃកម្មបែបណា តើដោយផលនៃបាណាតិបាត ឬដោយផលនៃកម្មណាមួយ មានអទិន្នាទានជាដើម នេះជាអត្ថ។ គ្រូខ្លះអានថា kena kammavipākena។

---

Atha sā petī attanā katakammaṃ therassa kathentī –

លំដាប់នោះ នាងប្រេត កាលនឹងប្រាប់កម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ ដល់ព្រះថេរៈ ទើបពោលថា៖

---

31.

៣១.

---

‘‘Sapatī me gabbhinī āsi, tassā pāpaṃ acetayiṃ;

Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន នាងស្រីរួមប្តី (ស្រីចុង) របស់ខ្ញុំ មានគភ៌ ខ្ញុំបានគិតធ្វើបាបកម្មចំពោះនាង ខ្ញុំមានចិត្តប្រទូស្ត បានធ្វើគភ៌របស់នាងឱ្យធ្លាក់ចុះ។

---

32.

៣២.

---

‘‘Tassa dvemāsiko gabbho, lohitaññeva pagghari;

Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;

Sapathañca maṃ akāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.

គភ៌មានអាយុពីរខែរបស់នាងនោះ ក៏ធ្លាក់មកជាឈាមហូរចេញមក។ គ្រានោះ ម្តាយរបស់នាងខឹងនឹងខ្ញុំខ្លាំងណាស់ ក៏បានប្រមូលពួកញាតិមក ហើយបង្ខំឱ្យខ្ញុំស្បថ ទាំងគំរាមកំហែងខ្ញុំផង។

---

33.

៣៣.

---

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;

‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.

ខ្ញុំនោះ ក៏បានពោលពាក្យកុហក និងពោលពាក្យស្បថយ៉ាងសាហាវឃោរឃៅថា «បើខ្ញុំបានធ្វើអំពើនោះមែន សូមឱ្យខ្ញុំស៊ីសាច់កូនរបស់ខ្លួនឯងចុះ»។

---

34.

៣៤.

---

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – gāthāyo abhāsi;

ដោយផលនៃកម្មទាំងពីរ គឺកម្មដែលធ្វើគភ៌ឱ្យធ្លាក់ចុះផង និងមុសាវាទផង ខ្ញុំទើបត្រូវស៊ីសាច់កូនរបស់ខ្លួនឯង ដែលប្រឡាក់ដោយខ្ទុះ និងឈាមយ៉ាងនេះ»។ នាងប្រេតបានពោលគាថាទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។

---

31-32. Tattha sapatīti samānapatikā itthī vuccati. Tassā pāpaṃ acetayinti tassa sapatiyā pāpaṃ luddakaṃ kammaṃ acetayiṃ. Paduṭṭhamanasāti paduṭṭhacittā, paduṭṭhena vā manasā. Dvemāsikoti dvemāsajāto patiṭṭhito hutvā dvemāsikā. Lohitaññeva paggharīti vipajjamāno ruhiraññeva hutvā vissandi. Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayīti tadā assā sapatiyā mātā mayhaṃ kupitā attano ñātake samodhānesi. ‘‘Tatassā’’ti vā pāṭho, tato assāti padavibhāgo.

៣១-៣២. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា sapatī លោកហៅស្រីដែលមានប្តីរួមគ្នា (ស្រីរួមប្តី)។ បទថា tassā pāpaṃ acetayiṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំបានគិតធ្វើអំពើដ៏អាក្រក់ឃោរឃៅចំពោះនាងរួមប្តីនោះ។ បទថា paduṭṭhamanasā សេចក្តីថា មានចិត្តប្រទូស្ត ឬដោយចិត្តដែលប្រទូស្ត។ បទថា dvemāsiko សេចក្តីថា គភ៌ដែលតាំងនៅបានពីរខែ។ បទថា lohitaññeva pagghari សេចក្តីថា គភ៌នោះរលាយទៅ ក្លាយជាឈាមហូរចេញមក។ បទថា tadassā mātā kupitā mayhaṃ ñātī samānayī សេចក្តីថា គ្រានោះ ម្តាយរបស់នាងរួមប្តីនោះ ខឹងនឹងខ្ញុំ ក៏បានប្រមូលពួកញាតិរបស់ខ្លួនមក។ មានបាឋៈមួយទៀតថា tatassā ត្រូវបំបែកបទជា tato assā។

---

33-34. Sapathanti [Pg.33] sapanaṃ. Paribhāsāpayīti bhayena tajjāpesi. Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsisanti ‘‘sace taṃ mayā kataṃ, īdisī bhaveyya’’nti katameva pāpaṃ akataṃ katvā dassentī musāvādaṃ abhūtaṃ sapathaṃ abhāsiṃ. Muttamaṃsāni khādāmi, sacetaṃ pakataṃ mayāti idaṃ tadā sapathassa katākāradassanaṃ. Yadi etaṃ gabbhapātanapāpaṃ mayā kataṃ, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyaṃ mayhaṃ puttamaṃsāniyeva khādeyyanti attho. Tassa kammassāti tassa gabbhapātanavasena pakatassa pāṇātipātakammassa. Musāvādassa cāti musāvādakammassa ca. Ubhayanti ubhayassapi kammassa ubhayena vipākena. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Pubbalohitamakkhitāti pasavanavasena paribhijjanavasena ca pubbena ca lohitena ca makkhitā hutvā puttamaṃsāni khādāmīti yojanā.

៣៣-៣៤. បទថា sapathaṃ សេចក្តីថា ការស្បថ។ បទថា paribhāsāpayi សេចក្តីថា គំរាមកំហែងដោយភ័យខ្លាច។ បទថា sapathaṃ musāvādaṃ abhāsisaṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំបានពោលពាក្យស្បថកុហកមិនពិត កាលនឹងបង្ហាញអំពើបាបដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ថាខ្លួនមិនបានធ្វើ ដោយពោលថា «បើខ្ញុំបានធ្វើអំពើនោះមែន សូមឱ្យខ្ញុំទៅជាបែបនេះចុះ»។ បទថា puttamaṃsāni khādāmi sace taṃ pakataṃ mayā នេះ ជាការបង្ហាញអាការៈនៃការស្បថក្នុងកាលនោះ។ អត្ថថា បើបាបកម្មគឺការធ្វើគភ៌ឱ្យធ្លាក់ចុះនេះ ខ្ញុំបានធ្វើមែន ក្នុងអនាគតកាល កាលបើទៅកើតក្នុងភពថ្មី សូមឱ្យខ្ញុំស៊ីតែសាច់កូនរបស់ខ្លួនឯងចុះ។ បទថា tassa kammassa សេចក្តីថា នៃបាណាតិបាតកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ ដោយអំណាចនៃការធ្វើគភ៌ឱ្យធ្លាក់ចុះនោះ។ បទថា musāvādassa ca សេចក្តីថា នៃមុសាវាទកម្មផង។ បទថា ubhayaṃ សេចក្តីថា ដោយផលទាំងពីរនៃកម្មទាំងពីរ។ ព្រោះថា បឋមាវិភត្តិ (បច្ចត្តវចនៈ) នេះ ប្រើក្នុងអត្ថនៃករណវិភត្តិ។ បទថា pubbalohitamakkhitā សេចក្តីថា ខ្ញុំប្រឡាក់ដោយខ្ទុះ និងឈាម ព្រោះការសម្រាល និងការរលាយគភ៌ ហើយស៊ីសាច់កូនទាំងឡាយ នេះជាការសម្រួលបទ។

---

Evaṃ sā petī attano kammavipākaṃ pavedetvā puna there evamāha – ‘‘ahaṃ, bhante, imasmiṃyeva gāme asukassa kuṭumbikassa bhariyā issāpakatā hutvā pāpakammaṃ katvā evaṃ petayoniyaṃ nibbattā. Sādhu, bhante, tassa kuṭumbikassa gehaṃ gacchatha, so tumhākaṃ dānaṃ dassati, taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ uddisāpeyyātha, evaṃ me ito petalokato mutti bhavissatī’’ti. Therā taṃ sutvā taṃ anukampamānā ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa kuṭumbikassa gehaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Kuṭambiko there disvā sañjātappasādo paccuggantvā pattāni gahetvā there āsanesu nisīdāpetvā paṇītena āhārena bhojetuṃ ārabhi. Therā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocetvā taṃ dānaṃ tassā petiyā uddisāpesuṃ. Taṅkhaṇaññeva ca sā petī tato dukkhato apetā uḷārasampattiṃ paṭilabhitvā rattiyaṃ kuṭumbikassa attānaṃ dassesi. Atha therā anukkamena sāvatthiṃ gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā ca tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Desanāvasāne mahājano paṭiladdhasaṃvego issāmaccherato paṭivirami. Evaṃ sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

នាងប្រេតនោះ កាលបានប្រាប់ផលនៃកម្មរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានពោលនឹងព្រះថេរៈទាំងឡាយជាថ្មីទៀតថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំកាលពីមុន ជាភរិយារបស់កុដុម្ពិកៈឈ្មោះនេះ ក្នុងភូមិនេះឯង ព្រោះតែសេចក្តីច្រណែនគ្របសង្កត់ ទើបបានធ្វើបាបកម្ម ហើយមកកើតក្នុងកំណើតប្រេតយ៉ាងនេះ។ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ មេត្តានិមន្តទៅកាន់ផ្ទះរបស់កុដុម្ពិកៈនោះចុះ គាត់នឹងថ្វាយទានចំពោះលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ជួយឱ្យគាត់ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះមកឱ្យខ្ញុំផង យ៉ាងនេះ ខ្ញុំនឹងបានរួចផុតពីប្រេតលោកនេះ»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយ បានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏មានចិត្តសង្គ្រោះ (អាណិតអាសូរ) ចង់ឱ្យនាងរួចផុតពីប្រេតលោក ទើបបាននិមន្តទៅកាន់ផ្ទះរបស់កុដុម្ពិកៈនោះ ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ កុដុម្ពិកៈ កាលបានឃើញព្រះថេរៈទាំងឡាយ ក៏កើតសេចក្តីជ្រះថ្លា បានចេញទៅទទួល យកသបិត និមន្តព្រះថេរៈទាំងឡាយឱ្យគង់លើអាសនៈ ហើយរៀបចំថ្វាយភោជនាហារដ៏សម្រិតសម្រាំង។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយ បានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់កុដុម្ពិកៈ ហើយឱ្យគាត់ឧទ្ទិសទាននោះ ដល់នាងប្រេតនោះ។ ក្នុងខណៈនោះឯង នាងប្រេតនោះ ក៏បានរួចផុតពីសេចក្តីទុក្ខនោះ ហើយបានទទួលនូវសម្បត្តិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងពេលយប់ ក៏បានបង្ហាញខ្លួនឱ្យកុដុម្ពិកៈឃើញ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ហើយបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះ ដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យកហេតុនោះជាទីតាំង (អដ្ឋុប្បត្តិ) ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ ក្នុងពេលចប់ទេសនា ជនទាំងឡាយ ក៏បានសេចក្តីសង្វេគ វៀរចាកសេចក្តីច្រណែន និងសេចក្តីកំណាញ់។ ទេសនានោះ ក៏បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនយ៉ាងនេះឯង។

---

Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអត្ថាធិប្បាយរឿងនាងប្រេតស៊ីកូនប្រាំនាក់ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

7. Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā

៧. ការអត្ថាធិប្បាយរឿងនាងប្រេតស៊ីកូនប្រាំពីរនាក់

---

Naggā [Pg.34] dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante sattaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake aññatarassa upāsakassa dve puttā ahesuṃ – paṭhamavaye ṭhitā rūpasampannā sīlācārena samannāgatā. Tesaṃ mātā ‘‘puttavatī aha’’nti puttabalena bhattāraṃ atimaññati. So bhariyāya avamānito nibbinnamānaso aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā nacirasseva gabbhinī ahosi. Athassa jeṭṭhabhariyā issāpakatā aññataraṃ vejjaṃ āmisena upalāpetvā tena tassā temāsikaṃ gabbhaṃ pātesi. Atha sā ñātīhi ca bhattārā ca ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti puṭṭhā ‘‘nāhaṃ pātemī’’ti musā vatvā tehi asaddahantehi ‘‘sapathaṃ karohī’’ti vuttā ‘‘sāyaṃ pātaṃ satta satta putte vijāyitvā puttamaṃsāni khādāmi, niccaṃ duggandhā ca makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti sapathaṃ akāsi.

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវនាងប្រេតស៊ីកូនប្រាំពីរនាក់ ហើយត្រាស់ព្រះធម៌ទេសនានេះថា «Naggā dubbaṇṇarūpāsi» ជាដើម។ ឮថា នៅក្នុងភូមិមួយ មិនឆ្ងាយអំពីក្រុងសាវត្ថី មានកូនប្រុសពីរនាក់របស់ឧបាសកម្នាក់ ដែលស្ថិតនៅក្នុងបឋមវ័យ មានរូបសម្បត្តិល្អ និងប្រកបដោយសីលាចារវត្ត។ មាតារបស់កូនទាំងនោះ គិតថា «អាត្មាអញជាស្រីមានកូន» ក៏មើលងាយប្តីដោយអាងកម្លាំងកូន។ ប្តីនោះកាលបើភរិយាមើលងាយហើយ ក៏មានចិត្តនឿយណាយ ហើយបាននាំនាងក្រមុំម្នាក់ទៀតមកធ្វើជាប្រពន្ធ។ នាងនោះមិនយូរប៉ុន្មានក៏មានគភ៌។ គ្រានោះ ភរិយាដើមត្រូវសេចក្តីច្រណែនគ្របសង្កត់ បានលួងលោមគ្រូពេទ្យម្នាក់ដោយអាមិសៈ ហើយឱ្យគេធ្វើគភ៌អាយុបីខែរបស់នាងនោះឱ្យធ្លាក់ចុះ។ គ្រានោះ នាងនោះកាលបើពួកញាតិ និងប្តីសួរថា «នាងឯងធ្វើគភ៌របស់នាងនេះឱ្យធ្លាក់ចុះមែនទេ?» ក៏និយាយកុហកថា «ខ្ញុំមិនបានធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទេ» កាលបើពួកញាតិទាំងនោះមិនជឿ ហើយប្រាប់ថា «ចូរនាងស្បថមកចុះ» ក៏បានធ្វើការស្បថថា «បើខ្ញុំបានធ្វើមែន សូមឱ្យខ្ញុំបង្កើតកូនប្រាំពីរៗនាក់នៅពេលល្ងាចនិងពេលព្រឹក ហើយស៊ីសាច់កូនទាំងនោះចុះ និងសូមឱ្យខ្ញុំមានក្លិនស្អុយជានិច្ច មានរុយរោមជុំជិតចុះ»។

---

Sā aparena samayena kālaṃ katvā tassa gabbhapātanassa musāvādassa ca phaleneva petayoniyaṃ nibbattitvā puttanayena puttamaṃsāni khādantī tasseva gāmassa avidūre vicarati. Tena ca samayena sambahulā therā gāmakāvāse vutthavassā bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre ekasmiṃ padese rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha sā petī tesaṃ therānaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ mahāthero gāthāya pucchi –

នាងនោះ លុះកន្លងទៅ បានធ្វើមរណកាលទៅ ហើយទៅកើតក្នុងកំណើតប្រេត ដោយផលនៃកម្មដែលធ្វើគភ៌ឱ្យធ្លាក់ចុះផង ដោយផលនៃមុសាវាទនោះផង ក៏ស៊ីសាច់កូនតាមរបៀបដែលបានពោលហើយ ដើរក្រវែលនៅជិតភូមិនោះឯង។ សម័យនោះឯង ព្រះថេរៈជាច្រើនរូបដែលចាំវស្សាក្នុងអាវាសនាជនបទ កាលនឹងនិមន្តទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានសម្រាកនៅកន្លែងមួយ មិនឆ្ងាយអំពីភូមិនោះ ក្នុងវេលាយប់។ គ្រានោះ នាងប្រេតនោះបានបង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះថេរៈទាំងនោះ។ ព្រះមហាថេរៈបានសួរនាងប្រេតនោះដោយគាថាថា៖

---

35.

៣៥.

---

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;

Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti.

«នាងជាស្រីអាក្រាត មានរូបសម្បត្តិអាក្រក់ មានក្លិនស្អុយភាយចេញមក ទាំងមានរុយរោមជុំជិត នាងជាអ្វីហ្នឹង ទើបមកឈរនៅទីនេះ?»

---

Sā therena puṭṭhā tīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi –

នាងប្រេតនោះ កាលបើព្រះថេរៈសួរហើយ បានឆ្លើយតបដោយគាថាបីថា៖

---

36.

៣៦.

---

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាប្រេតស្រី ដល់ហើយនូវទុគ្គតិ នៅក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក។

---

37.

៣៧.

---

‘‘Kālena satta puttāni, sāyaṃ satta punāpare;

Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.

ខ្ញុំព្រះករុណាបង្កើតកូនប្រាំពីរនាក់នៅពេលព្រឹក បង្កើតកូនប្រាំពីរនាក់ទៀតនៅពេលល្ងាច ហើយស៊ី (សាច់កូនទាំងនោះ) កូនទាំងដប់បួននាក់នោះ ក៏នៅតែមិនល្មមដល់ខ្ញុំព្រះករុណាឡើយ។

---

38.

៣៨.

---

‘‘Pariḍayhati [Pg.35] dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;

Nibbutiṃ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhāva ātape’’ti.

បេះដូងរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាក្តៅក្រហាយ ហុយផ្សែងឡើង ព្រោះតែសេចក្តីស្រេកឃ្លាន ខ្ញុំព្រះករុណាមិនបាននូវសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ឡើយ ដូចជាវត្ថុដែលភ្លើងឆេះនៅក្នុងកំដៅថ្ងៃដូច្នោះ។»

---

38. Tattha nibbutinti khuppipāsādukkhassa vūpasamaṃ. Nādhigacchāmīti na labhāmi. Aggidaḍḍhāva ātapeti atiuṇhaātape agginā ḍayhamānā viya nibbutiṃ nādhigacchāmīti yojanā.

៣៨. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា «nibbutiṃ» សេចក្តីថា នូវការរំងាប់ទុក្ខគឺសេចក្តីស្រេកឃ្លាន។ បទថា «nādhigacchāmi» សេចក្តីថា មិនបាន។ បទថា «aggidaḍḍhāva ātape» សេចក្តីតភ្ជាប់ថា ខ្ញុំមិនបាននូវសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវភ្លើងឆេះនៅក្នុងកំដៅថ្ងៃដ៏ក្តៅខ្លាំងដូច្នោះឡើយ។

---

Taṃ sutvā mahāthero tāya katakammaṃ pucchanto –

ព្រះមហាថេរៈ លុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងសួរដេញដោលនូវកម្មដែលនាងបានធ្វើ ទើបពោលគាថាថា៖

---

39.

៣៩.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. – gāthamāha;

«នាងបានធ្វើអំពើអាក្រក់ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្តដូចម្តេចខ្លះ? តើដោយសារផលនៃកម្មអ្វី ទើបនាងត្រូវស៊ីសាច់កូនឯងយ៉ាងនេះ?»

---

Atha sā petī attano petalokūpapattiñca puttamaṃsakhādanakāraṇañca kathentī –

គ្រានោះ នាងប្រេតនោះ កាលនឹងប្រាប់ពីហេតុដែលនាំឱ្យខ្លួនទៅកើតក្នុងប្រេតលោក និងហេតុដែលនាំឱ្យស៊ីសាច់កូន ទើបពោលថា៖

---

40.

៤០.

---

‘‘Ahū mayhaṃ duve puttā, ubho sampattayobbanā;

Sāhaṃ puttabalūpetā, sāmikaṃ atimaññisaṃ.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កាលពីមុន ខ្ញុំព្រះករុណាមានកូនប្រុសពីរនាក់ ទាំងពីរនាក់សុទ្ធតែមានវ័យចម្រើនពេញកំលោះ ខ្ញុំព្រះករុណានោះ អាងកម្លាំងកូន ក៏បានមើលងាយប្តី។

---

41.

៤១.

---

‘‘Tato me sāmiko kuddho, sapatiṃ mayhamānayi;

Sā ca gabbhaṃ alabhittha, tassā pāpaṃ acetayiṃ.

តាំងពីពេលនោះមក ប្តីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ខឹង ហើយបាននាំស្រីរួមប្តី (ប្រពន្ធចុង) ម្នាក់មក នាងនោះក៏មានគភ៌ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏បានគិតអាក្រក់ចំពោះនាងនោះ។

---

42.

៤២.

---

‘‘Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ;

Tassa temāsiko gabbho, pūtilohitako pati.

ខ្ញុំព្រះករុណានោះ មានចិត្តប្រទូស្ត បានធ្វើគភ៌របស់នាងឱ្យធ្លាក់ចុះ គភ៌អាយុបីខែរបស់នាងនោះ ក៏ធ្លាក់មកជាឈាមស្អុយ។

---

43.

៤៣.

---

‘‘Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;

Sapathañca maṃ kāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.

កាលនោះ មាតារបស់នាងនោះខឹងខ្លាំងណាស់ ក៏បានហៅពួកញាតិរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាមកជួបជុំគ្នា ហើយបង្ខំឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្បថ ទាំងបានគំរាមកំហែងខ្ញុំព្រះករុណាទៀតផង។

---

44.

៤៤.

---

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;

‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.

ខ្ញុំព្រះករុណានោះ ក៏បានពោលពាក្យកុហក និងស្បថយ៉ាងសាហាវឃោរឃៅថា «សូមឱ្យខ្ញុំស៊ីសាច់កូនខ្លួនឯងចុះ បើខ្ញុំបានធ្វើអំពើនោះមែន»។

---

45.

៤៥.

---

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – imā gāthā abhāsi;

ដោយផលនៃកម្មនោះផង ដោយផលនៃមុសាវាទនោះផង ទាំងពីរប្រការ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបត្រូវប្រឡាក់ប្រឡូកដោយខ្ទុះនិងឈាម ហើយស៊ីសាច់កូនឯងយ៉ាងនេះ។» នាងប្រេតបានពោលគាថាទាំងនេះ។

---

40-45. Tattha [Pg.36] puttabalūpetāti puttabalena upetā, puttānaṃ vasena laddhabalā. Atimaññisanti atikkamitvā maññiṃ avamaññiṃ. Pūtilohitako patīti kuṇapalohitaṃ hutvā gabbho paripati. Sesaṃ sabbaṃ anantarasadisameva. Tattha aṭṭha therā, idha sambahulā. Tattha pañca puttā, idha sattāti ayameva visesoti.

៤០-៤៥. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា «puttabalūpetā» សេចក្តីថា ប្រកបដោយកម្លាំងកូន គឺមានកម្លាំងដែលបានមកដោយសារកូន។ បទថា «atimaññisaṃ» សេចក្តីថា បានមើលងាយ គឺប្រមាថកន្លងហួស។ បទថា «pūtilohitako pati» សេចក្តីថា គភ៌បានធ្លាក់ចុះមកជាឈាមស្អុយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ គឺដូចគ្នានឹងរឿងមុន (បញ្ចបុត្តខាទកប្រេត) នោះឯង។ ក្នុងរឿងមុននោះ មានព្រះថេរៈ ៨ រូប តែក្នុងរឿងនេះ មានព្រះថេរៈជាច្រើនរូប។ ក្នុងរឿងមុននោះ មានកូន ៥ នាក់ តែក្នុងរឿងនេះ មានកូន ៧ នាក់ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។

---

Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃរឿងសត្តបុត្តខាទកប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

8. Goṇapetavatthuvaṇṇanā

៨. ការពន្យល់សេចក្តីនៃរឿងគោណប្រេត

---

Kiṃ nu ummattarūpo vāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ matapitikaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa kuṭumbikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokasantattahadayo rodamāno ummattako piya vicaranto yaṃ yaṃ passati, taṃ taṃ pucchati – ‘‘api me pitaraṃ passitthā’’ti? Na koci tassa sokaṃ vinodetuṃ asakkhi. Tassa pana hadaye ghaṭe padīpo viya sotāpattiphalassa upanissayo pajjalati.

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវកុដុម្ពិកៈម្នាក់ ដែលមានបិតាធ្វើមរណកាលទៅ ហើយត្រាស់ពាក្យនេះថា «Kiṃ nu ummattarūpo vā» ជាដើម។ ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី បិតារបស់កុដុម្ពិកៈម្នាក់បានធ្វើមរណកាលទៅ។ កុដុម្ពិកៈនោះ មានចិត្តក្តៅក្រហាយដោយសេចក្តីសោកព្រោះការស្លាប់របស់បិតា ក៏យំសោក ដើរទៅដូចជាមនុស្សឆ្កួត ឃើញអ្នកណាៗ ក៏សួរអ្នកនោះថា «អ្នករាល់គ្នាបានឃើញបិតារបស់ខ្ញុំដែរឬទេ?» គ្មាននរណាម្នាក់អាចបន្ទោបង់សេចក្តីសោករបស់គាត់បានឡើយ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងចិត្តរបស់គាត់ ឧបនិស្ស័យនៃសោតាបត្តិផល កំពុងរុងរឿងភ្លឺស្វាង ដូចជាប្រទីបដែលដុតនៅក្នុងឆ្នាំងដូច្នោះ។

---

Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalassa upanissayaṃ disvā ‘‘imassa atītakāraṇaṃ āharitvā sokaṃ vūpasametvā sotāpattiphalaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā punadivase pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pacchāsamaṇaṃ anādāya tassa gharadvāraṃ agamāsi. So ‘‘satthā āgato’’ti sutvā paccuggantvā satthāraṃ gehaṃ pavesetvā satthari paññatte āsane nisinne sayaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kiṃ, bhante, mayhaṃ pitu gataṭṭhānaṃ jānāthā’’ti āha. Atha naṃ satthā, ‘‘upāsaka, kiṃ imasmiṃ attabhāve pitaraṃ pucchasi, udāhu atīte’’ti āha. So taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘bahū kira mayhaṃ pitaro’’ti tanubhūtasoko thokaṃ majjhattataṃ paṭilabhi. Athassa satthā sokavinodanaṃ dhammakathaṃ katvā apagatasokaṃ kallacittaṃ viditvā sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā vihāraṃ agamāsi.

ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់ពិនិត្យមើលលោកក្នុងវេលាជិតភ្លឺ បានឃើញឧបនិស្ស័យនៃសោតាបត្តិផលរបស់កុដុម្ពិកៈនោះ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញគួរនាំរឿងអតីតមកសម្តែង ដើម្បីរំងាប់សេចក្តីសោករបស់កុដុម្ពិកៈនេះ ហើយប្រោសឱ្យបានសម្រេចសោតាបត្តិផល» លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ព្រះអង្គត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ មិនបាននាំភិក្ខុជាបច្ឆាសមណៈទៅជាមួយឡើយ ទ្រង់ស្តេចទៅកាន់ទ្វារផ្ទះរបស់កុដុម្ពិកៈនោះ។ កុដុម្ពិកៈនោះ លុះបានឮថា «ព្រះសាស្តាស្តេចមកដល់ហើយ» ក៏ចេញទៅទទួល និមន្តព្រះសាស្តាឱ្យចូលទៅក្នុងផ្ទះ កាលព្រះសាស្តាគង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយហើយ ខ្លួនឯងក៏ថ្វាយបង្គំសម្តេចព្រះមានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ហើយទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គស្គាល់ទីកន្លែងដែលបិតារបស់ខ្ញុំព្រះករុណាទៅកើតដែរឬទេ?» គ្រានោះ ព្រះសាស្តាត្រាស់សួរគាត់ថា «ម្នាលឧបាសក តើនាងសួររកបិតាក្នុងអត្តភាពនេះ ឬក៏បិតាក្នុងអតីតជាតិ?» គាត់លុះបានស្តាប់ព្រះវាចានោះហើយ ក៏គិតថា «ឮថា បិតារបស់អាត្មាអញមានច្រើនណាស់តើ» សេចក្តីសោកក៏ស្រាលស្តើងទៅ ហើយបាននូវចិត្តជាកណ្តាលបន្តិច។ លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម្មកថាដែលបន្ទោបង់សេចក្តីសោក កាលទ្រង់ជ្រាបថាគាត់មានចិត្តប្រាសចាកសេចក្តីសោក មានចិត្តគួរទទួលធម៌ហើយ ក៏ទ្រង់ញ៉ាំងគាត់ឱ្យតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល ដោយសាមុក្កំសិកធម្មទេសនា រួចទ្រង់ស្តេចត្រឡប់ទៅកាន់វត្តវិញ។

---

Atha [Pg.37] bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘passatha, āvuso, buddhānubhāvaṃ, tathā sokaparidevasamāpanno upāsako khaṇeneva bhagavatā sotāpattiphale vinīto’’ti. Satthā tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva mayā imassa soko apanīto, pubbepi apanītoyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.

គ្រានោះ ពួកភិក្ខុបានញ៉ាំងរឿងនេះឱ្យកើតឡើងក្នុងធម្មសភាថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចូរមើលពុទ្ធានុភាពចុះ ឧបាសកដែលត្រូវសេចក្តីសោកនិងសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលគ្របសង្កត់ដល់ម្ល៉ោះ ក៏ត្រូវបានព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទូន្មានឱ្យតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផលត្រឹមតែមួយរំពេចប៉ុណ្ណោះ។» ព្រះសាស្តាស្តេចទៅកាន់ទីនោះ គង់លើពុទ្ធាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំថ្វាយហើយ ត្រាស់សួរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ អ្នកទាំងឡាយអង្គុយប្រជុំគ្នាដោយរឿងអ្វី?» ពួកភិក្ខុក៏ក្រាបទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនមែនទើបតែបន្ទោបង់សេចក្តីសោករបស់ឧបាសកនេះក្នុងពេលឥឡូវនេះទេ សូម្បីក្នុងកាលមុន តថាគតក៏ធ្លាប់បានបន្ទោបង់រួចមកហើយដែរ» លុះពួកភិក្ខុទាំងនោះអារាធនាហើយ ទ្រង់ក៏នាំរឿងអតីតមកសម្តែងថា៖

---

Atīte bārāṇasiyaṃ aññatarassa gahapatikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokaparidevasamāpanno assumukho rattakkho kandanto citakaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Tassa putto sujāto nāma kumāro paṇḍito byatto buddhisampanno pitusokavinayanūpāyaṃ cintento ekadivasaṃ bahinagare ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañca pānīyañca āharitvā tassa purato ṭhapetvā ‘‘khāda, khāda, piva, pivā’’ti vadanto aṭṭhāsi. Āgatāgatā taṃ disvā ‘‘samma sujāta, kiṃ ummattakosi, yo tvaṃ matassa goṇassa tiṇodakaṃ upanesī’’ti vadanti? So na kiñci paṭivadati. Manussā tassa pitu santikaṃ gantvā ‘‘putto te ummattako jāto, matagoṇassa tiṇodakaṃ detī’’ti āhaṃsu. Taṃ sutvā ca kuṭumbikassa pitaraṃ ārabbha ṭhito soko apagato. So ‘‘mayhaṃ kira putto ummattako jāto’’ti saṃvegappatto vegena gantvā ‘‘nanu tvaṃ, tāta sujāta, paṇḍito byatto buddhisampanno, kasmā matagoṇassa tiṇodakaṃ desī’’ti codento –

ក្នុងអតីតកាល កាលព្រះបាទព្រហ្មទត្តសោយរាជ្យក្នុងក្រុងពារាណសី បិតារបស់គហបតីម្នាក់បានធ្វើមរណកាលទៅ។ គហបតីនោះ ត្រូវសេចក្តីសោកនិងសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលព្រោះការស្លាប់របស់បិតាគ្របសង្កត់ មានមុខទទឹកដោយទឹកភ្នែក មានភ្នែកក្រហម យំខ្សឹកខ្សួល ដើរប្រទក្សិណជុំវិញជើងថ្ករ។ កូនប្រុសរបស់គាត់ ឈ្មោះ សុជាតកុមារ ជាក្មេងមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃ ប្រកបដោយការដឹងខុសត្រូវ កាលគិតរកឧបាយដើម្បីបន្ទោបង់សេចក្តីសោករបស់បិតា ថ្ងៃមួយ បានឃើញខ្មោចគោមួយងាប់នៅខាងក្រៅក្រុង ក៏បាននាំយកស្មៅនិងទឹកមកដាក់ពីមុខខ្មោចគោនោះ ហើយឈរនិយាយថា «ចូរស៊ីទៅៗ ចូរផឹកទៅៗ»។ មនុស្សទាំងឡាយដែលដើរកាត់ទីនោះ ឃើញហើយក៏សួរថា «នែសុជាតសំឡាញ់ ឯងឆ្កួតទេដឹង បានជាយកស្មៅនិងទឹកមកឱ្យគោស្លាប់យ៉ាងនេះ?» សុជាតកុមារមិនបានតបពាក្យអ្វីឡើយ។ មនុស្សទាំងឡាយក៏ទៅប្រាប់បិតារបស់គេថា «កូនប្រុសរបស់លោកឆ្កួតហើយ វាបានយកស្មៅនិងទឹកទៅឱ្យគោស្លាប់ស៊ី»។ កុដុម្ពិកៈនោះ លុះបានឮពាក្យនោះហើយ សេចក្តីសោកដែលកើតឡើងព្រោះប្រារព្ធនឹងបិតាក៏បាត់ទៅ។ គាត់មានសេចក្តីសង្វេគជាខ្លាំង គិតថា «ឮថា កូនប្រុសរបស់អាត្មាអញឆ្កួតហើយតើ» ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ទៅ ហើយសួរដេញដោលថា «នែកូនសុជាតជាទីស្រឡាញ់ ឯងជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃ ប្រកបដោយការដឹងខុសត្រូវមិនមែនទេឬ? ហេតុអ្វីបានជាឯងយកស្មៅនិងទឹកមកឱ្យគោស្លាប់យ៉ាងនេះ?» កាលនឹងសួរដេញដោល ទើបពោលគាថាថា៖

---

46.

៤៦.

---

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ;

Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ.

«នែកូនសុជាត ហេតុអ្វីបានជាឯងដូចជាមនុស្សឆ្កួត ទៅច្រូតស្មៅស្រស់មក ហើយឈរនិយាយថា «ចូរស៊ីទៅៗ» ដាក់គោចាស់ដែលគ្មានជីវិតយ៉ាងនេះ?

---

47.

៤៧.

---

‘‘Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe;

Tvaṃsi bālo ca dummedho, yathā taññova dummatī’’ti. –

គោដែលងាប់ទៅហើយ មិនអាចក្រោកឡើងវិញដោយសារបាយឬទឹកដែលឯងឱ្យនោះឡើយ ឯងនេះជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ គ្មានប្រាជ្ញា ដូចជាមនុស្សល្ងង់ដទៃទៀតដែលខ្សឹកខ្សួលដូច្នោះដែរ។»

---

Gāthādvayamāha. Tattha kiṃ nūti pucchāvacanaṃ. Ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya cittakkhepaṃ patto viya. Lāyitvāti lavitvā. Haritaṃ tiṇanti allatiṇaṃ. Lapasi vilapasi. Gatasattanti vigatajīvitaṃ. Jaraggavanti balibaddaṃ [Pg.38] jiṇṇagoṇaṃ. Annena pānenāti tayā dinnena haritatiṇena vā pānīyena vā. Mato goṇo samuṭṭhaheti kālakato goṇo laddhajīvito hutvā na hi samuṭṭhaheyya. Tvaṃsi bālo ca dummedhoti tvaṃ bālyayogato bālo, medhāsaṅkhātāya paññāya abhāvato dummedho asi. Yathā taññova dummatīti yathā taṃ aññopi nippañño vippalapeyya, evaṃ tvaṃ niratthakaṃ vippalapasīti attho. Yathā tanti nipātamattaṃ.

គាត់បានពោលគាថាទាំងពីរនេះ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា «kiṃ nu» ជាពាក្យសួរ។ បទថា «ummattarūpova» សេចក្តីថា ដូចជាមានសភាពឆ្កួត ដូចជាមនុស្សមានចិត្តរវើរវាយ។ បទថា «lāyitvā» សេចក្តីថា ច្រូតហើយ។ បទថា «haritaṃ tiṇaṃ» សេចក្តីថា ស្មៅស្រស់។ បទថា «lapasi» សេចក្តីថា យំខ្សឹកខ្សួល។ បទថា «gatasattaṃ» សេចក្តីថា ដែលប្រាសចាកជីវិត។ បទថា «jaraggavaṃ» សេចក្តីថា គោចាស់ គឺគោបម្រើការងារដ៏ចាស់ជរា។ បទថា «annena pānena» សេចក្តីថា ដោយស្មៅស្រស់ ឬដោយទឹកដែលកូនឱ្យ។ បទថា «mato goṇo samuṭṭhahe» សេចក្តីថា គោដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ មិនអាចមានជីវិតរស់ឡើងវិញ ហើយក្រោកឈរឡើងបានឡើយ។ បទថា «tvaṃsi bālo ca dummedho» សេចក្តីថា ឯងជាមនុស្សល្ងង់ ព្រោះប្រកបដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ ជាមនុស្សគ្មានប្រាជ្ញា ព្រោះគ្មានបញ្ញាដែលហៅថា មេធា។ បទថា «yathā taññova dummatī» សេចក្តីថា ដូចជាមនុស្សគ្មានប្រាជ្ញាដទៃទៀតដែលយំខ្សឹកខ្សួលយ៉ាងណា ឯងក៏យំខ្សឹកខ្សួលឥតប្រយោជន៍យ៉ាងនោះដែរ នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ ចំណែកបទថា «yathā taṃ» គ្រាន់តែជាការធ្លាក់ចុះនៃនិបាតប៉ុណ្ណោះ។

---

Taṃ sutvā sujāto pitaraṃ saññāpetuṃ attano adhippāyaṃ pakāsento –

សុជាតកុមារ លុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងញ៉ាំងបិតាឱ្យយល់ច្បាស់ ដើម្បីសម្តែងនូវបំណងរបស់ខ្លួន ទើបពោលថា៖

---

48.

៤៨.

---

‘‘Ime pādā idaṃ sīsaṃ, ayaṃ kāyo savāladhi;

Nettā tatheva tiṭṭhanti, ayaṃ goṇo samuṭṭhahe.

«បពិត្រលោកឪពុក ជើងទាំងឡាយនេះ ក្បាលនេះ ខ្លួននេះ ព្រមទាំងកន្ទុយ និងភ្នែកទាំងឡាយរបស់គោនេះ នៅមានសភាពដដែល គោនេះប្រហែលជាអាចក្រោកឡើងវិញបាន។

---

49.

៤៩.

---

‘‘Nāyyakassa hatthapādā, kāyo sīsañca dissati;

Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummatī’’ti. –

ចំណែកឯដៃ ជើង ខ្លួន និងក្បាលរបស់លោកជីតា មិនមានប្រទះឃើញឡើយ លោកឪពុកមកអង្គុយយំសោកលើស្តូបដីយ៉ាងនេះ តើលោកឪពុកមិនមែនជាមនុស្សគ្មានប្រាជ្ញាទេឬ?»

---

Gāthādvayaṃ abhāsi. Tassattho – imassa goṇassa ime cattāro pādā, idaṃ sīsaṃ, saha vāladhinā vattatīti savāladhi ayaṃ kāyo. Imāni ca nettā nayanāni yathā maraṇato pubbe, tatheva abhinnasaṇṭhānāni tiṭṭhanti. Ayaṃ goṇo samuṭṭhaheti imasmā kāraṇā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyya samuttiṭṭheyyāti mama cittaṃ bhaveyya. ‘‘Maññe goṇo samuṭṭhahe’’ti keci paṭhanti, tena kāraṇena ayaṃ goṇo sahasāpi kāyaṃ samuṭṭhaheyyāti ahaṃ maññeyyaṃ, evaṃ me maññanā sambhaveyyāti adhippāyo. Ayyakassa pana mayhaṃ pitāmahassa na hatthapādā kāyo sīsaṃ dissati, kevalaṃ pana tassa aṭṭhikāni pakkhipitvā kate mattikāmaye thūpe rudanto sataguṇena sahassaguṇena, tāta, tvaññeva dummati nippañño, bhijjanadhammā saṅkhārā bhijjanti, tattha vijānataṃ kā paridevanāti pitu dhammaṃ kathesi.

ព្រះពោធិសត្វបានពោលគាថាពីរនេះ។ សេចក្តីអធិប្បាយនៃគាថានោះថា រាងកាយនេះ ដែលហៅថា សវាលធិ (រាងកាយមានកន្ទុយ) ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅជាមួយកន្ទុយ មានជើងទាំងបួននេះ និងក្បាលនេះ របស់គោនេះ។ ភ្នែកទាំងឡាយនេះ ក៏ស្ថិតនៅមានសណ្ឋានមិនបែកធ្លាយ ដូចកាលមុនពេលស្លាប់ដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា «គោនេះនឹងក្រោកឡើង» គឺចិត្តរបស់ខ្ញុំគិតថា «គោនេះគប្បីក្រោកឡើង គប្បីឈរឡើង ព្រោះហេតុនេះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកជនខ្លះសូត្រថា «គោគប្បីក្រោកឡើងជាប្រាកដ» គឺមានសេចក្តីអធិប្បាយថា ខ្ញុំគប្បីគិតថា «គោនេះគប្បីស្ទុះក្រោកឡើងភ្លាមៗ» ការគិតរបស់ខ្ញុំគប្បីមានយ៉ាងនេះ នេះជាអធិប្បាយ។ ចំណែកឯដៃ ជើង រាងកាយ និងក្បាលរបស់ជីតារបស់ខ្ញុំ មិនលេចឡើងឡើយ មានតែឆ្អឹងរបស់គាត់ដែលគេបញ្ចុះទុកក្នុងស្តូបដីឥដ្ឋ ហើយឪពុកយំសោកចំពោះស្តូបនោះ ច្រើនជាងរាប់រយដង រាប់ពាន់ដង។ នែឪពុក! គឺឪពុកខ្លួនឯងទេតើ ដែលជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ គ្មានប្រាជ្ញា ព្រោះសង្ខារទាំងឡាយមានសេចក្តីវិនាសជាធម្មតា តែងតែវិនាសទៅ តើការយំសោកចំពោះសង្ខារនោះ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នកដឹង? ព្រះពោធិសត្វបានសម្តែងធម៌ដល់ឪពុកយ៉ាងនេះ។

---

Taṃ [Pg.39] sutvā bodhisattassa pitā ‘‘mama mutto paṇḍito maṃ saññāpetuṃ imaṃ kammaṃ akāsī’’ti cintetvā ‘‘tāta sujāta, ‘sabbepi sattā maraṇadhammā’ti aññātametaṃ, ito paṭṭhāya na socissāmi, sokaharaṇasamatthena nāma medhāvinā tādiseneva bhavitabba’’nti puttaṃ pasaṃsanto –

លុះឪពុករបស់ព្រះពោធិសត្វបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏គិតថា «កូនរបស់អាត្មាអញជាបណ្ឌិត វាបានធ្វើអំពើនេះដើម្បីឱ្យអាត្មាអញយល់ច្បាស់» ហើយក៏ពោលសរសើរកូនថា «នែកូនសុជាត! សេចក្តីនេះដែលថា “សត្វទាំងពួងមានសេចក្តីស្លាប់ជាធម្មតា” ឪពុកបានដឹងច្បាស់ហើយ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ ឪពុកនឹងមិនសោកស្តាយឡើយ បុគ្គលជាអ្នកមានប្រាជ្ញាដែលអាចកម្ចាត់សេចក្តីសោកបាន គប្បីជាបុគ្គលប្រហែលដូចជាកូននេះឯង» កាលនឹងសរសើរកូន ទើបពោលថា៖

---

50.

៥០.

---

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

«កូនបានស្រោចស្រពឪពុក ដែលកំពុងក្តៅក្រហាយ ដូចជាភ្លើងដែលគេចាក់ស្រោចដោយទឹកដោះថ្លា ឱ្យរលត់ទៅដោយទឹក ញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំងពួងឱ្យរលត់ទៅបានពិតមែន។»

---

51.

៥១.

---

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetassa, pitusokaṃ apānudi.

«កូនឯណាបានបន្ទោបង់សេចក្តីសោកព្រោះតែឪពុក របស់ឪពុកដែលត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់ កូននោះបានដកសរ គឺសេចក្តីសោកដែលអាស្រ័យនៅក្នុងហឫទ័យរបស់ឪពុកចេញបានពិតមែន។»

---

52.

៥២.

---

‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava.

«ឪពុកនោះមានសរដកចេញហើយ ជាបុគ្គលត្រជាក់ រលត់ទុក្ខហើយ ឪពុកមិនសោកសៅ មិនយំទួញឡើយ ព្រោះបានស្តាប់ពាក្យរបស់កូន នែដូនតា (យុវជន)។»

---

53.

៥៣.

---

‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;

Vinivattayanti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathā’’ti. –

«ពួកជនអ្នកមានប្រាជ្ញា មានសេចក្តីអនុគ្រោះ តែងធ្វើសេចក្តីអនុគ្រោះយ៉ាងនេះ តែងញ៉ាំងញាតិឱ្យត្រឡប់ចាកសេចក្តីសោក ដូចជាសុជាតកុមារញ៉ាំងឪពុកឱ្យត្រឡប់ចាកសេចក្តីសោកដូច្នោះឯង។»

---

Catasso gāthā abhāsi. Tattha ādittanti sokagginā ādittaṃ jalitaṃ. Santanti samānaṃ. Pāvakanti aggi. Vārinā viya osiñcanti udakena avasiñcanto viya. Sabbaṃ nibbāpaye daranti sabbaṃ me cittadarathaṃ nibbāpesi. Abbahī vatāti nīhari vata. Sallanti sokasallaṃ. Hadayanissitanti cittasannissitasallabhūtaṃ. Sokaparetassāti sokena abhibhūtassa. Pitusokanti pitaraṃ ārabbha uppannaṃ sokaṃ. Apānudīti apanesi. Tava sutvāna māṇavāti, kumāra, tava vacanaṃ sutvā idāni pana na socāmi na rodāmi. Sujāto pitaraṃ yathāti yathā ayaṃ sujāto attano pitaraṃ sokato vinivattesi, evaṃ aññepi ye anukampakā anuggaṇhasīlā honti, te sappaññā evaṃ karonti pitūnaṃ aññesañca upakāraṃ karontīti attho.

ឪពុកបានពោលគាថាទាំង ៤ នេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា ādittaṃ គឺដែលភ្លើងគឺសេចក្តីសោកដុតរោល ឱ្យឆេះរោលរាល។ បទថា santaṃ គឺដែលកំពុងកើតមាន។ បទថា pāvakaṃ គឺភ្លើង។ បទថា vārinā viya osiñcaṃ គឺដូចជាស្រោចស្រពដោយទឹក។ បទថា sabbaṃ nibbāpaye daraṃ គឺបានញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងចិត្តទាំងពួងរបស់ខ្ញុំឱ្យរលត់ទៅ។ បទថា abbahī vata គឺបានដកចេញហើយពិតមែន។ បទថា sallaṃ គឺសរគឺសេចក្តីសោក។ បទថា hadayanissitaṃ គឺសរដែលអាស្រ័យនៅក្នុងចិត្ត។ បទថា sokaparetassa គឺបុគ្គលដែលសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់។ បទថា pitusokaṃ គឺសេចក្តីសោកដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធចំពោះឪពុក។ បទថា apānudi គឺបានបន្ទោបង់ចេញ។ បទថា tava sutvāna māṇava គឺនែកុមារ ព្រោះបានស្តាប់ពាក្យរបស់កូន ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ឪពុកមិនសោកសៅ មិនយំទួញឡើយ។ បទថា sujāto pitaraṃ yathā គឺសុជាតកុមារនេះបានញ៉ាំងឪពុករបស់ខ្លួនឱ្យត្រឡប់ចាកសេចក្តីសោកយ៉ាងណា ពួកជនដទៃទៀត ទោះបីជាអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះ មានសភាពសង្គ្រោះ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ក៏តែងធ្វើសេចក្តីអនុគ្រោះយ៉ាងនោះ តែងធ្វើសេចក្តីសង្គ្រោះដល់ឪពុក និងជនដទៃទៀតយ៉ាងនោះដែរ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

---

Māṇavassa vacanaṃ sutvā pitā apagatasoko hutvā sīsaṃ nahāyitvā bhuñjitvā kammante pavattetvā kālaṃ katvā saggaparāyaṇo ahosi. Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhahiṃsu. Tadā sujāto lokanātho ahosīti.

លុះឪពុកបានស្តាប់ពាក្យរបស់មាណព (សុជាតកុមារ) ហើយ ក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីសោកទៅប្រាសហើយ បានកក់ក្បាល បរិភោគអាហារ ប្រកបការងារទាំងឡាយ លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏មានសួគ៌ជាទីទៅក្នុងខាងមុខ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់នាំយកព្រះធម៌ទេសនានេះមកសម្តែងហើយ ទ្រង់ប្រកាសនូវសច្ចៈទាំងឡាយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ក្នុងទីបញ្ចប់នៃសច្ចៈ ជនជាច្រើនបានដំកល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផលជាដើម។ ក្នុងកាលនោះ សុជាតកុមារ បានជាព្រះលោកនាថ (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) ឡើយ។

---

Goṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងគោណបេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

9. Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយរឿងមហាបេសការបេតីវត្ថុ

---

Gūthañca [Pg.40] muttaṃ ruhirañca pubbanti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ pesakārapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Dvādasamattā kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vasanayoggaṭṭhānaṃ vīmaṃsantā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya aññataraṃ chāyūdakasampannaṃ ramaṇīyaṃ araññāyatanaṃ tassa ca nātidūre nāccāsanne gocaragāmaṃ disvā tattha ekarattiṃ vasitvā dutiyadivase gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tattha ekādasa pesakārā paṭivasanti, te te bhikkhū disvā sañjātasomanassā hutvā attano attano gehaṃ netvā paṇītena āhārena parivisitvā āhaṃsu ‘‘kuhiṃ, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Yattha amhākaṃ phāsukaṃ, tattha gamissāmā’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, bhante, idheva vasitabba’’nti vassūpagamanaṃ yāciṃsu. Bhikkhū sampaṭicchiṃsu. Upāsakā tesaṃ tattha araññakuṭikāyo kāretvā adaṃsu. Bhikkhū tattha vassaṃ upagacchiṃsu.

ព្រះធម៌ទេសនាថា Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ នេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រារព្ធចំពោះនាងប្រេតជាប្រពន្ធជាងត្បាញម្នាក់ កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយប្រមាណ ១២ រូប បានរៀនកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយស្វែងរកទីសេនាសនៈដ៏សមគួរដើម្បីគង់នៅ កាលដែលជិតដល់ថ្ងៃចូលវស្សា បានឃើញព្រៃមួយកន្លែងដ៏គួរជាទីរីករាយ ប្រកបដោយម្លប់និងទឹក និងភូមិជាទីគោចរដែលមិនឆ្ងាយពេក មិនជិតពេកអំពីព្រៃនោះ ក៏បានស្នាក់នៅក្នុងព្រៃនោះអស់មួយយប់ លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ ក៏បានចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ក្នុងភូមិនោះ មានជាងត្បាញ ១១ នាក់រស់នៅ ពួកជាងត្បាញទាំងនោះបានឃើញភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏មានចិត្តសោមនស្សកើតឡើង បាននាំភិក្ខុទាំងឡាយទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួនៗ ហើយបានវេរប្រគេនអាហារដ៏សម្រិតសម្រាំង រួចទើបសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើលោកម្ចាស់នឹងនិមន្តទៅឯណា?» ភិក្ខុទាំងឡាយតបថា «យើងនឹងទៅកាន់ទីកន្លែងណាដែលសប្បាយដល់យើង»។ ពួកជាងត្បាញពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ សូមលោកម្ចាស់គង់នៅក្នុងទីនេះឯង» ហើយបានអារាធនាឱ្យចូលវស្សា។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានទទួលញ៉ាំងការអារាធនានោះ។ ពួកឧបាសកបានសាងសង់កុដិក្នុងព្រៃប្រគេនភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងព្រៃនោះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានចូលវស្សាក្នុងទីនោះឯង។

---

Tattha jeṭṭhakapesakāro dve bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi, itare ekekaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhahiṃsu. Jeṭṭhakapesakārassa bhariyā assaddhā appasannā micchādiṭṭhikā maccharinī bhikkhū na sakkaccaṃ upaṭṭhāti. So taṃ disvā tassāyeva kaniṭṭhabhaginiṃ ānetvā attano gehe issariyaṃ niyyādesi. Sā saddhā pasannā hutvā sakkaccaṃ bhikkhū paṭijaggi. Te sabbe pesakāro vassaṃ vutthānaṃ bhikkhūnaṃ ekekassa ekekaṃ sāṭakamadaṃsu. Tattha maccharinī jeṭṭhapesakārassa bhariyā paduṭṭhacittā attano sāmikaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tayā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ dānaṃ dinnaṃ annapānaṃ, taṃ te paraloke gūthamuttaṃ pubbalohitañca hutvā nibbattatu, sāṭakā ca jalitā ayomayapaṭṭā hontū’’ti.

ក្នុងចំណោមជាងត្បាញទាំងនោះ ជាងត្បាញជាប្រធាន បានឧបដ្ឋាកភិក្ខុ ២ រូប ដោយបច្ច័យ ៤ ដោយគោរព ចំណែកជាងត្បាញដទៃទៀត បានឧបដ្ឋាកភិក្ខុមួយរូបៗ។ ប្រពន្ធរបស់ជាងត្បាញជាប្រធាន ជាស្រីគ្មានសទ្ធា មិនជ្រះថ្លា មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ កំណាញ់ មិនបានឧបដ្ឋាកភិក្ខុទាំងឡាយដោយគោរពឡើយ។ ជាងត្បាញជាប្រធាននោះបានឃើញហេតុនោះ ទើបនាំយកប្អូនស្រីបង្កើតរបស់នាងមក ហើយប្រគល់អំណាចគ្រប់គ្រងក្នុងផ្ទះឱ្យ។ នាងប្អូនស្រីនោះជាស្រីមានសទ្ធា ជ្រះថ្លា បានថែទាំឧបដ្ឋាកភិក្ខុទាំងឡាយដោយគោរព។ ពួកជាងត្បាញទាំងអស់នោះ លុះភិក្ខុទាំងឡាយចេញវស្សាហើយ ក៏បានប្រគេនសំពត់មួយៗដល់ភិក្ខុមួយរូបៗ។ ក្នុងចំណោមនោះ នាងប្រពន្ធកំណាញ់របស់ជាងត្បាញជាប្រធាន មានចិត្តប្រទូស្ត បានជេរប្រទេចប្តីរបស់ខ្លួនថា «ទានណាដែលអ្នកបានប្រគេនដល់ពួកសមណៈសក្យបុត្រ ទាំងបាយនិងទឹក សូមឱ្យទាននោះទៅកើតជាលាមក ទឹកនោម ខ្ទុះ និងឈាម ដល់អ្នកក្នុងបរលោកចុះ ហើយសូមឱ្យសំពត់ទាំងឡាយ ក្លាយជាបន្ទះដែកដ៏ក្តៅក្រហាយ ដល់អ្នកចុះ»។

---

Tattha jeṭṭhapesakāro aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ ānubhāvasampannā rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tassa pana kadariyā bhariyā kālaṃ katvā tasseva vasanaṭṭhānassa avidūre petī hutvā nibbatti. Sā naggā dubbaṇṇarūpā jighacchāpipāsābhibhūtā tassa bhūmadevassa santikaṃ gantvā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, niccoḷā ativiya jighacchāpipāsābhibhūtā vicarāmi, dehi me vatthaṃ annapānañcā’’ti. So tassā dibbaṃ uḷāraṃ annapānaṃ upanesi. Taṃ tāya gahitamattameva gūthamuttaṃ pubbalohitañca sampajjati, sāṭakañca dinnaṃ tāya paridahitaṃ pajjalitaṃ ayomayapaṭṭaṃ hoti. Sā mahādukkhaṃ anubhavantī taṃ chaḍḍetvā kandantī vicarati.

ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរនោះ ជាងត្បាញជាប្រធាន លុះកន្លងទៅ បានធ្វើមရណកាលទៅ ក៏ទៅកើតជាខ្សត្រីយ៍ទេវតា (រុក្ខទេវតា) មានអានុភាពច្រើន នៅក្នុងព្រៃវិន្ឈាដវី។ ចំណែកឯប្រពន្ធកំណាញ់របស់គាត់ លុះធ្វើមရណកាលទៅ ក៏ទៅកើតជានាងប្រេត នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយអំពីទីលំនៅរបស់រុក្ខទេវតានោះឯង។ នាងជាស្រីអាក្រាត មានរូបរាងអាក្រក់ ត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានគ្របសង្កត់ បានចូលទៅជិតភុម្មទេវតានោះ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំជាស្រីអាក្រាត គ្មានសំពត់ស្លៀកដណ្តប់ ត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានគ្របសង្កត់យ៉ាងខ្លាំង ដើរត្រឡប់ត្រឡិនទៅមក សូមលោកម្ចាស់ប្រទានសំពត់ និងបាយទឹកដល់ខ្ញុំផង»។ ទេវតានោះក៏បាននាំយកបាយទឹកដ៏ជាទិព្វដ៏ឧត្តមមកប្រគេន (ប្រគល់ឱ្យ) នាង។ បាយទឹកនោះ គ្រាន់តែនាងកាន់យកភ្លាម ក៏ប្រែទៅជាលាមក ទឹកនោម ខ្ទុះ និងឈាមភ្លាម ចំណែកសំពត់ដែលទេវតាប្រគល់ឱ្យ កាលណានាងស្លៀកដណ្តប់ ក៏ក្លាយជាបន្ទះដែកដ៏ក្តៅឆេះសន្ធោសន្ធៅ។ នាងរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង ក៏បោះបង់សំពត់ដែកនោះចោល ហើយដើរយំសោកខ្សឹកខ្សួលទៅមក។

---

Tena [Pg.41] ca samayena aññataro bhikkhu vutthavasso satthāraṃ vandituṃ gacchanto mahatā satthena saddhiṃ viñjhāṭaviṃ paṭipajji. Satthikā rattiṃ maggaṃ gantvā divā vane sandacchāyūdakasampannaṃ padesaṃ disvā yānāni muñcitvā muhuttaṃ vissamiṃsu. Bhikkhu pana vivekakāmatāya thokaṃ apakkamitvā aññatarassa sandacchāyassa vanagahanapaṭicchannassa rukkhassa mūle saṅghāṭiṃ paññapetvā nipanno rattiyaṃ maggagamanaparissamena kilantakāyo niddaṃ upagañchi. Satthikā vissamitvā maggaṃ paṭipajjiṃsu, so bhikkhu na paṭibujjhi. Atha sāyanhasamaye uṭṭhahitvā te apassanto aññataraṃ kummaggaṃ paṭipajjitvā anukkamena tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Atha naṃ so devaputto disvā manussarūpena upagantvā paṭisanthāraṃ katvā attano vimānaṃ pavesetvā pādabbhañjanādīni datvā payirupāsanto nisīdi. Tasmiñca samaye sā petī āgantvā ‘‘dehi me, sāmi, annapānaṃ sāṭakañcā’’ti āha. So tassā tāni adāsi. Tāni ca tāya gahitamattāni gūthamuttapubbalohitapajjalitaayopaṭṭāyeva ahesuṃ. So bhikkhu taṃ disvā sañjātasaṃvego taṃ devaputtaṃ –

សម័យនោះឯង មានភិក្ខុមួយរូប ចេញវស្សាហើយ កាលនឹងធ្វើដំណើរទៅថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ព្រៃវិន្ឈាដវី ជាមួយពួកឈ្មួញក្បួនរទេះដ៏ធំ។ ពួកឈ្មួញបានធ្វើដំណើរតាមផ្លូវក្នុងពេលយប់ លុះដល់ពេលថ្ងៃ បានឃើញកន្លែងមួយក្នុងព្រៃ ប្រកបដោយម្លប់ត្រជាក់និងទឹក ក៏បានដោះនឹមរទេះ ហើយសម្រាកមួយរំពេច។ ចំណែកភិក្ខុនោះ ព្រោះចង់បានសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ក៏បានចៀសចេញទៅបន្តិច ក្រាលសង្ឃាដិទៀបគល់ឈើមួយដែលមានម្លប់ត្រជាក់ គ្របដណ្តប់ដោយព្រៃក្រាស់ ហើយសម្រាន្តលក់ទៅ ព្រោះរាងកាយនឿយហត់ដោយសារការធ្វើដំណើរក្នុងពេលយប់។ ពួកឈ្មួញលុះសម្រាករួចហើយ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅបន្ត ចំណែកភិក្ខុនោះមិនបានភ្ញាក់ដឹងខ្លួនឡើយ។ លុះដល់ពេលល្ងាច ភិក្ខុនោះភ្ញាក់ឡើង មិនឃើញពួកឈ្មួញទាំងនោះ ក៏ដើរទៅតាមផ្លូវខុសមួយ រហូតដល់ទីលំនៅរបស់ទេវតានោះតាមលំដាប់។ គ្រានោះ ទេវបុត្រនោះបានឃើញភិក្ខុនោះ ក៏បាននិមិត្តខ្លួនជាមនុស្ស ចូលទៅធ្វើបដិសណ្ឋារៈ នាំចូលទៅកាន់វិមានរបស់ខ្លួន ប្រគេនប្រេងលាបជើងជាដើម ហើយអង្គុយបម្រើ។ ក្នុងសម័យនោះ នាងប្រេតនោះបានមកដល់ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រទានបាយទឹក និងសំពត់ដល់ខ្ញុំផង»។ ទេវបុត្រនោះក៏បានប្រគល់របស់ទាំងនោះឱ្យនាង។ របស់ទាំងនោះ គ្រាន់តែនាងកាន់យកភ្លាម ក៏ក្លាយជាលាមក ទឹកនោម ខ្ទុះ ឈាម និងបន្ទះដែកដ៏ក្តៅឆេះសន្ធោសន្ធៅភ្លាម។ ភិក្ខុនោះបានឃើញហេតុនោះ ក៏មានសេចក្តីសង្វេគកើតឡើង ហើយបានសួរទេវបុត្រនោះថា៖

---

54.

៥៤.

---

‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñjati kissa ayaṃ vipāko;

Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī, yā sabbadā lohitapubbabhakkhā.

«នាងនេះស៊ីលាមកផង ទឹកនោមផង ឈាមផង ខ្ទុះផង នេះជាផលនៃកម្មអ្វី? នាងនេះបានធ្វើកម្មអ្វីទុកក្នុងជាតិមុន ទើបជាស្រីស៊ីតែឈាមនិងខ្ទុះជាអាហារអស់កាលជានិច្ចយ៉ាងនេះ?»

---

55.

៥៥.

---

‘‘Navāni vatthāni subhāni ceva, mudūni suddhāni ca lomasāni;

Dinnāni missā kitakā bhavanti, ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī’’ti. –

«សំពត់ទាំងឡាយដ៏ថ្មី ស្អាត ទន់ ល្អិត និងមានរោម ដែលលោកប្រគល់ឱ្យនាង សំពត់ទាំងនោះ ក៏ត្រឡប់ទៅជាបន្ទះដែកក្តៅដល់នាងទៅវិញ នាងនេះបានធ្វើកម្មអ្វីទុកក្នុងជាតិមុន?»

---

Dvīhi gāthāhi paṭipucchi. Tattha kissa ayaṃ vipākoti kīdisassa kammassa ayaṃ vipāko, yaṃ esā idāni paccanubhavatīti. Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārīti ayaṃ itthī kiṃ nu kho kammaṃ pubbe akāsi. Yā sabbadā lohitapubbabhakkhāti yā sabbakālaṃ ruhirapubbameva bhakkhati paribhuñjati. Navānīti paccagghāni tāvadeva pātubhūtāni. Subhānīti sundarāni dassanīyāni. Mudūnīti sukhasamphassāni. Suddhānīti parisuddhavaṇṇāni. Lomasānīti salomakāni sukhasamphassāni[Pg.42], sundarānīti attho. Dinnāni missā kitakā bhavantīti kitakakaṇṭakasadisāni lohapaṭṭasadisāni bhavanti. ‘‘Kīṭakā bhavantī’’ti vā pāṭho, khādakapāṇakavaṇṇāni bhavantīti attho.

ភិក្ខុបានសួរដោយគាថាពីរនេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា kissa ayaṃ vipāko សួរថា នេះជាផលនៃកម្មបែបណា ដែលនាងនេះកំពុងរងទទួលក្នុងពេលឥឡូវនេះ? បទថា ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī សួរថា ស្រីនេះបានធ្វើកម្មអ្វីខ្លះក្នុងជាតិមុន? បទថា yā sabbadā lohitapubbabhakkhā គឺស្រីណាដែលស៊ីតែឈាមនិងខ្ទុះអស់កាលជានិច្ច។ បទថា navāni គឺសំពត់ថ្មីៗ ដែលកើតឡើងភ្លាមៗក្នុងខណៈនោះ។ បទថា subhāni គឺសំពត់ដ៏ល្អ គួរជាទីគយគន់។ បទថា mudūni គឺសំពត់ដែលមានសម្ផស្សទន់ល្មើយ។ បទថា suddhāni គឺសំពត់ដែលមានពណ៌ដ៏បរិសុទ្ធស្អាត។ បទថា lomasāni គឺសំពត់ដែលមានរោម មានសម្ផស្សទន់ល្មើយ គឺសំពត់ដ៏ល្អ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ បទថា dinnāni missā kitakā bhavanti គឺសំពត់ដែលប្រគេនឱ្យនាង ក៏ត្រឡប់ជាមានសណ្ឋានដូចជាបន្លាដែក ឬដូចជាបន្ទះដែកក្តៅ។ ម្យ៉ាងទៀត មានបាឋៈថា “kīṭakā bhavanti” ប្រែថា មានពណ៌ដូចជាសត្វល្អិតដែលចាំខាំស៊ី នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

---

Evaṃ so devaputto tena bhikkhunā puṭṭho tāya purimajātiyā katakammaṃ pakāsento –

កាលដែលទេវបុត្រនោះ ត្រូវភិក្ខុនោះសួរយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងប្រកាសនូវកម្មដែលនាងបានធ្វើក្នុងជាតិមុន ទើបពោលថា៖

---

56.

៥៦.

---

‘‘Bhariyā mamesā ahu bhadante, adāyikā maccharinī kadariyā;

Sā maṃ dadantaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ, akkosati ca paribhāsati ca.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន នាងនេះធ្លាប់ជាប្រពន្ធរបស់ខ្ញុំក្នុងជាតិមុន ជានារីមិនចេះធ្វើទាន កំណាញ់ស្វិតស្វាញ តែងតែជេរប្រទេច និងគំរាមកំហែងខ្ញុំ កាលដែលខ្ញុំកំពុងធ្វើទានដល់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍។»

---

57.

៥៧.

---

‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñja tvaṃ asuciṃ sabbakālaṃ;

Etaṃ te paralokasmiṃ hotu, vatthā ca te kitakasamā bhavantu;

Etādisaṃ duccaritaṃ caritvā, idhāgatā cirarattāya khādatī’’ti. –

«នាងបានជេរខ្ញុំថា “ចូរអ្នកស៊ីលាមក ទឹកនោម ឈាម និងខ្ទុះ ដែលជាវត្ថុមិនស្អាតអស់កាលជានិច្ចចុះ សូមឱ្យរបស់ទាំងនេះកើតមានដល់អ្នកក្នុងបរលោកចុះ ហើយសូមឱ្យសំពត់ទាំងឡាយរបស់អ្នក ក្លាយជាបន្ទះដែកក្តៅចុះ” នាងនោះលុះប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ ទើបមកកើតក្នុងទីនេះ ស៊ីតែរបស់មិនស្អាតអស់កាលដ៏យូរអង្វែងទៅ។»

---

Dve gāthā abhāsi. Tattha adāyikāti kassaci kiñcipi adānasīlā. Maccharinī kadariyāti paṭhamaṃ maccheramalassa sabhāvena maccharinī, tāya ca punappunaṃ āsevanatāya thaddhamaccharinī, tāya kadariyā ahūti yojanā. Idāni tassā tameva kadariyataṃ dassento ‘‘sā maṃ dadanta’’ntiādimāha. Tattha etādisanti evarūpaṃ yathāvuttavacīduccaritādiṃ caritvā. Idhāgatāti imaṃ petalokaṃ āgatā, petattabhāvaṃ upagatā. Cirarattāya khādatīti cirakālaṃ gūthādimeva khādati. Tassā hi yenākārena akkuṭṭhaṃ, tenevākārena pavattamānampi phalaṃ. Yaṃ uddissa akkuṭṭhaṃ, tato aññattha pathaviyaṃ kamantakasaṅkhāte matthake asanipāto viya attano upari patati.

[ព្រះភិក្ខុនោះ] បានពោលគាថា ២ គាថា។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា adāyikā សេចក្តីថា មិនធ្លាប់ឱ្យអ្វីៗបន្តិចបន្តួចដល់នរណាម្នាក់ឡើយ គឺមានសភាពមិនចូលចិត្តឱ្យទាន។ ពាក្យថា maccharinī kadariyā សេចក្តីថា ដំបូងឡើយ នាងជាអ្នកកំណាញ់ដោយសភាវៈនៃមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែការសេពគប់ (ការធ្វើឱ្យកើតឡើង) នូវសេចក្តីកំណាញ់នោះរឿយៗ នាងក៏ក្លាយជាអ្នកកំណាញ់ស្វិតស្វាញ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «កទរិយៈ» (អ្នកកំណាញ់ខ្លាំង) នេះជាការសម្រួលសេចក្តី (យោជនា)។ ឥឡូវនេះ ព្រះភិក្ខុនោះ កាលនឹងបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកកំណាញ់ស្វិតស្វាញនោះឯងរបស់នាង ទើបពោលពាក្យផ្តើមថា «sā maṃ dadantaṃ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា etādisaṃ សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តនូវវចីទុច្ចរិតជាដើម ដូចដែលបានពោលមកហើយ មានសភាពយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា idhāgatā សេចក្តីថា មកកាន់លោកនៃប្រេតនេះ គឺដល់នូវភាពជាប្រេតនេះ។ ពាក្យថា cirarattāya khādati សេចក្តីថា ស៊ីតែលាមកជាដើមអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ព្រោះថា ផលដែលកើតឡើងដល់នាងនោះ ក៏កើតឡើងដោយអាការៈយ៉ាងណា គឺដោយអាការៈដែលនាងបានជេរប្រមាថនោះឯង។ នាងជេរប្រមាថចំពោះបុគ្គលណា ផលនោះរមែងធ្លាក់ចុះមកលើខ្លួនឯង ក្នុងភពដទៃ ដូចជាផ្គរលាន់ (រន្ទះបាញ់) ធ្លាក់ចុះមកលើក្បាលដែលហៅថា កមន្តកៈ នៅលើផែនដី។

---

Evaṃ so devaputto tāya pubbe katakammaṃ kathetvā puna taṃ bhikkhuṃ āha – ‘‘atthi pana, bhante, koci upāyo imaṃ petalokato mocetu’’nti[Pg.43]? ‘‘Atthī’’ti ca vutte ‘‘kathetha, bhante’’ti. Yadi bhagavato ariyasaṅghassa ca ekasseva vā bhikkhuno dānaṃ datvā imissā uddisiyati, ayañca taṃ anumodati, evametissā ito dukkhato mutti bhavissatīti. Taṃ sutvā devaputto tassa bhikkhuno paṇītaṃ annapānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ tassā petiyā ādisi. Tāvadeva sā petī suhitā pīṇindriyā dibbāhārassa tittā ahosi. Puna tasseva bhikkhuno hatthe dibbasāṭakayugaṃ bhagavantaṃ uddissa datvā tañca dakkhiṇaṃ petiyā ādisi. Tāvadeva ca sā dibbavatthanivatthā dibbālaṅkāravibhūsitā sabbakāmasamiddhā devaccharāpaṭibhāgā ahosi. So ca bhikkhu tassa devaputtassa iddhiyā tadaheva sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā bhagavato santikaṃ upagantvā vanditvā taṃ sāṭakayugaṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Bhagavāpi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

កាលទេវបុត្រនោះ បានពោលរៀបរាប់នូវកម្មដែលនាងបានធ្វើរួចមកហើយពីមុនយ៉ាងនេះហើយ ទើបពោលសួរព្រះភិក្ខុនោះម្តងទៀតថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះមានឧបាយណាមួយ ដើម្បីជួយដោះលែងនាងនេះឱ្យរួចផុតពីប្រេតលោកនេះដែរឬទេ?»។ កាលបើព្រះភិក្ខុពោលថា «មាន» ទើបទេវបុត្រពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន មេត្តាប្រាប់ផងចុះ»។ ព្រះភិក្ខុពោលថា «ប្រសិនបើអ្នកថ្វាយទានចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគផង ចំពោះព្រះអរិយសង្ឃផង ឬសូម្បីតែចំពោះភិក្ខុមួយអង្គ ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះឱ្យនាងនេះ ហើយនាងនេះអនុមោទនានូវទាននោះ យ៉ាងនេះ សេចក្តីរួចផុតពីទុក្ខនេះនឹងមានដល់នាង»។ ទេវបុត្របានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បានប្រគេនភោជនាហារដ៏សម្រិតសម្រាំងដល់ព្រះភិក្ខុនោះ ហើយបានឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់នាងប្រេតនោះ។ ក្នុងខណៈនោះឯង នាងប្រេតនោះក៏បានឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មានឥន្ទ្រិយស្រស់បស់ ឆ្អែតដោយទិព្វអាហារ។ ទេវបុត្របានប្រគេនសំពត់ទិព្វមួយគូទៀតទៅក្នុងដៃរបស់ព្រះភិក្ខុនោះឯង ដោយឧទ្ទិសចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់នាងប្រេតនោះ។ ក្នុងខណៈនោះឯង នាងប្រេតនោះក៏បានស្លៀកដណ្តប់សំពត់ទិព្វ តុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការទិព្វ មានសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងសម្រេចរួចរាល់ មានសភាពដូចជាស្រីអប្សរ។ ចំណែកព្រះភិក្ខុនោះ ដោយអានុភាពរបស់ទេវបុត្រ ក៏បានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថីក្នុងថ្ងៃនោះឯង ហើយបានចូលទៅកាន់វត្តជេតពន ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ថ្វាយបង្គំហើយ បានវេរប្រគេនសំពត់មួយគូនោះ ហើយក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឱ្យជាហេតុដែលកើតឡើង (អដ្ឋុប្បត្តិ) ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ ទេសនានោះ បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនជាច្រើន។

---

Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងមហាបេសការប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

10. Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā

១០. សេចក្តីពន្យល់រឿងខល្លាដិយប្រេត

---

Kā nu antovimānasminti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ khallāṭiyapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ aññatarā rūpūpajīvinī itthī abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā atimanoharakesakalāpī ahosi. Tassā hi kesā nīlā dīghā tanū mudū siniddhā vellitaggā dvihatthagayhā visaṭṭhā yāva mekhalā kalāpā olambanti. Taṃ tassā kesasobhaṃ disvā taruṇajano yebhuyyena tassaṃ paṭibaddhacitto ahosi. Athassā taṃ kesasobhaṃ asahamānā issāpakatā katipayā itthiyo mantetvā tassā eva paricārikadāsiṃ āmisena upalāpetvā tāya tassā kesūpapātanaṃ bhesajjaṃ dāpesuṃ. Sā kira dāsī taṃ bhesajjaṃ nhāniyacuṇṇena saddhiṃ payojetvā gaṅgāya nadiyā nhānakāle tassā adāsi[Pg.44]. Sā tena kesamūlesu temetvā udake nimujji, nimujjanamatteyeva kesā samūlā paripatiṃsu, sīsaṃ cassā tittakalābusadisaṃ ahosi. Atha sā sabbaso vilūnakesā luñcitamatthakā kapotī viya virūpā hutvā lajjāya antonagaraṃ pavisituṃ asakkontī vatthena sīsaṃ veṭhetvā bahinagare aññatarasmiṃ padese vāsaṃ kappentī katipāhaccayena apagatalajjā tato nivattetvā tilāni pīḷetvā telavaṇijjaṃ surāvaṇijjañca karontī jīvikaṃ kappesi. Sā ekadivasaṃ dvīsu tīsu manussesu surāmattesu mahāniddaṃ okkamantesu sithilabhūtāni tesaṃ nivatthavatthāni avahari.

ពាក្យផ្តើមថា Kā nu antovimānasmim នេះ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវនាងខល្លាដិយប្រេត (ប្រេតស្រីក្បាលទំពែក) មួយរូប ហើយត្រាស់សម្តែងទុកមក។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងក្រុងពារាណសី មានស្រីពេស្យា (ស្រីរកស៊ីនឹងសម្រស់) ម្នាក់ ជាស្រីមានរូបឆោមល្អ មានលក្ខណៈគួរឱ្យចង់មើល គួរឱ្យជ្រះថ្លា ប្រកបដោយសម្បុរស្បែកដ៏ល្អលើសលប់ និងមានសក់ក្បាលដ៏គួរឱ្យចាប់ចិត្តក្រៃលែង។ ព្រោះថាសក់របស់នាងនោះ មានពណ៌ខៀវស្រងាត់ វែង ល្អិត ទន់ រលោង ចុងរួញបន្តិច ប្រវែងពីរហត្ថ កាលបើលែងសក់ចុះមក សក់ទាំងនោះរមែងធ្លាក់ចុះមកដល់ត្រឹមខ្សែក្រវាត់ចង្កេះ។ ពួកបុរសកំលោះៗ កាលបើបានឃើញនូវសេចក្តីល្អនៃសក់របស់នាងនោះហើយ ភាគច្រើនតែងមានចិត្តប្រតិព័ទ្ធនឹងនាង។ គ្រានោះ មានស្រីៗពីរបីនាក់ មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងសេចក្តីល្អនៃសក់របស់នាងនោះបាន ត្រូវសេចក្តីច្រណែនគ្របសង្កត់ ក៏បានប្រឹក្សាគ្នា ហើយលួងលោមនាងទាសីជាអ្នកបម្រើរបស់នាងនោះដោយអាមិសៈ រួចឱ្យនាងទាសីនោះផ្សំថ្នាំធ្វើឱ្យសក់ជ្រុះឱ្យដល់នាង។ ឮថា នាងទាសីនោះ បានយកថ្នាំនោះទៅលាយជាមួយនឹងម្សៅលាបខ្លួនសម្រាប់ងូតទឹក ហើយបានប្រគល់ឱ្យនាងក្នុងពេលងូតទឹកក្នុងទន្លេគង្គា។ នាងនោះបានយកម្សៅនោះទៅលាយជោកដល់ឫសសក់ ហើយក៏មុជទៅក្នុងទឹក គ្រាន់តែមុជទឹកភ្លាម សក់ទាំងឡាយក៏ជ្រុះចេញមកទាំងឫស ក្បាលរបស់នាងក៏ត្រឡប់ជាដូចជាផ្លែឃ្លោកល្វីង។ គ្រានោះ នាងនោះមានសក់ជ្រុះអស់រលីង មានក្បាលទំពែក ត្រឡប់ជាមានរូបអាក្រក់ ដូចជានាងលលកដែលគេបោចរោមអស់ ព្រោះតែសេចក្តីខ្មាស នាងមិនអាចចូលទៅក្នុងក្រុងបាន ក៏យកសំពត់មករុំក្បាល ហើយស្នាក់នៅក្នុងកន្លែងណាមួយនៅខាងក្រៅក្រុង លុះកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ នាងក៏បាត់សេចក្តីខ្មាស ហើយត្រឡប់មកពីទីនោះវិញ ក៏បានកិនល្ង លក់ប្រេង និងលក់ស្រា ចិញ្ចឹមជីវិត។ ថ្ងៃមួយ កាលបើពួកមនុស្សពីរបីនាក់ដែលស្រវឹងស្រា បានដេកលក់យ៉ាងស្កប់ស្កល់ នាងក៏បានលួចយកសំពត់ស្លៀកពាក់របស់ពួកអ្នកផឹកស្រាទាំងនោះ ដែលរបូតធូរចេញពីខ្លួន។

---

Athekadivasaṃ sā ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacittā attano gharaṃ netvā paññatte āsane nisīdāpetvā telasaṃsaṭṭhaṃ doṇinimmajjaniṃ piññākamadāsi. So tassā anukampāya taṃ paṭiggahetvā paribhuñji. Sā pasannamānasā upari chattaṃ dhārayamānā aṭṭhāsi. So ca thero tassā cittaṃ pahaṃsento anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā ca itthī anumodanakāleyeva ‘‘mayhaṃ kesā dīghā tanū siniddhā mudū vellitaggā hontū’’ti patthanamakāsi.

លុះថ្ងៃមួយ នាងបានឃើញព្រះថេរៈជាព្រះខីណាស្រពមួយអង្គ និមន្តបិណ្ឌបាត ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា និមន្តលោកមកកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួន ឱ្យគង់លើអាសនៈដែលបានរៀបចំទុក រួចបានប្រគេននំកិនពីកាកល្ងលាយប្រេង ដែលហូរស្រក់ចេញពីត្បាល់កិន។ ព្រះថេរៈនោះ ព្រោះចង់អនុគ្រោះដល់នាង ក៏បានទទួលយកហើយឆាន់នូវនំកាកល្ងនោះ។ នាងមានចិត្តជ្រះថ្លា បានឈរដណ្តប់ឆ័ត្របាំងពីលើ [ព្រះថេរៈ]។ ព្រះថេរៈនោះ កាលនឹងធ្វើចិត្តរបស់នាងឱ្យរីករាយ ក៏បានធ្វើអនុមោទនាហើយនិមន្តចេញទៅ។ ចំណែកឯស្រីនោះ ក្នុងខណៈដែលព្រះថេរៈធ្វើអនុមោទនានោះឯង ក៏បានធ្វើការប្រាថ្នាថា៖ «សូមឱ្យសក់របស់ខ្ញុំម្ចាស់ ត្រឡប់ជាវែង ល្អិត រលោង ទន់ និងមានចុងរួញបន្តិចវិញចុះ»។

---

Sā aparena samayena kālaṃ katvā missakakammassa phalena samuddamajjhe kanakavimāne ekikā hutvā nibbatti. Tassā kesā patthitākārāyeva sampajjiṃsu. Manussānaṃ sāṭakāvaharaṇena pana naggā ahosi. Sā tasmiṃ kanakavimāne punappunaṃ uppajjitvā ekaṃ buddhantaraṃ naggāva hutvā vītināmesi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anupubbena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino sattasatā vāṇijā suvaṇṇabhūmiṃ uddissa nāvāya mahāsamuddaṃ otariṃsu. Tehi āruḷhā nāvā visamavātavegukkhittā ito cito ca paribbhamantī taṃ padesaṃ agamāsi. Atha sā vimānapetī saha vimānena tesaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ disvā jeṭṭhavāṇijo pucchanto –

នាងនោះ លុះកន្លងមក ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ ហើយបានទៅកើតតែម្នាក់ឯង ក្នុងវិមានមាសនៅកណ្តាលមហាសមុទ្រ ដោយផលនៃកម្មចម្រុះ (ទាំងកុសលនិងអកុសល)។ សក់របស់នាង ក៏បានសម្រេចដូចអាការៈដែលនាងបានប្រាថ្នាទុកនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែការលួចយកសំពត់របស់ពួកមនុស្ស នាងក៏ត្រូវជាស្រីអាក្រាតកាយ។ នាងបានកើតឡើងរឿយៗ នៅក្នុងវិមានមាសនោះ អស់មួយពុទ្ធន្តរ ដោយសភាពជាស្រីអាក្រាតកាយយ៉ាងនោះឯង។ គ្រានោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ទ្រង់សម្តែងនូវព្រះធម្មចក្កដ៏ប្រសើរ ហើយទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថីជាលំដាប់ ពួកពាណិជ្ជករប្រាំពីររយនាក់ ជាអ្នកស្រុកសាវត្ថី បានចុះទូកទៅកាន់មហាសមុទ្រ សំដៅទៅកាន់សុវណ្ណភូមិ។ ទូកដែលពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះជិះ ត្រូវកម្លាំងខ្យល់បក់បោកមិនស្មើគ្នា ក៏វិលវល់ទៅណេះទៅណោះ ហើយបានទៅដល់ទីនោះ។ គ្រានោះ នាងវិមានប្រេតនោះ ក៏បានបង្ហាញខ្លួនជាមួយនឹងវិមាន ដល់ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះ។ នាយពាណិជ្ជករជាធំ បានឃើញនាងនោះហើយ កាលនឹងសួរ ទើបពោលថា៖

---

58.

៥៨.

---

‘‘Kā nu antovimānasmiṃ, tiṭṭhantī nūpanikkhami;

Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –

«នាងជាអ្នកណា ឈរនៅក្នុងវិមាន មិនព្រមចេញមកក្រៅ? នាងដ៏ចម្រើន សូមនាងចេញមកក្រៅចុះ យើងចង់ឃើញនាងដែលឈរនៅខាងក្រៅ»។

---

Gāthamāha[Pg.45]. Tattha kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantīti vimānassa anto abbhantare tiṭṭhantī kā nu tvaṃ, kiṃ manussitthī, udāhu amanussitthīti pucchati. Nūpanikkhamīti vimānato na nikkhami. Upanikkhamassu, bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhitanti, bhadde, taṃ mayaṃ bahi ṭhitaṃ passāma daṭṭhukāmamhā, tasmā vimānato nikkhamassu. ‘‘Upanikkhamassu bhaddante’’ti vā pāṭho, bhaddaṃ te atthūti attho.

[នាយពាណិជ្ជករ] បានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantī សេចក្តីថា នាយពាណិជ្ជករសួរថា «នាងដែលឈរនៅក្នុងវិមាន គឺខាងក្នុងវិមាន តើនាងជាអ្នកណា ជាមនុស្សស្រី ឬក៏ជាអមនុស្សស្រី?»។ ពាក្យថា nūpanikkhami សេចក្តីថា មិនចេញមកពីវិមាន。 ពាក្យថា upanikkhamassu bhadde passāma taṃ bahiṭṭhitaṃ សេចក្តីថា «នាងដ៏ចម្រើន យើងចង់ឃើញនាងដែលឈរនៅខាងក្រៅ គឺយើងជាអ្នកចង់ឃើញ ព្រោះហេតុនោះ សូមនាងចេញមកពីវិមានចុះ»។ ម្យ៉ាងទៀត មានបាឋៈថា «upanikkhamassu bhaddante» សេចក្តីថា សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់នាងចុះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

Athassa sā attano bahi nikkhamisuṃ asakkuṇeyyataṃ pakāsentī –

លំដាប់នោះ នាងប្រេតនោះ កាលនឹងបង្ហាញនូវភាពដែលខ្លួនមិនអាចចេញមកខាងក្រៅបាន ទើបពោលថា៖

---

59.

៥៩.

---

‘‘Aṭṭīyāmi harāyāmi, naggā nikkhamituṃ bahi;

Kesehamhi paṭicchannā, puññaṃ me appakaṃ kata’’nti. –

«ខ្ញុំមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ខ្មាសអៀន ព្រោះខ្លួនអាក្រាត មិនហ៊ានចេញមកក្រៅឡើយ ខ្ញុំមានតែសក់បាំងបិទរាងកាយទុកប៉ុណ្ណោះ ព្រោះបុណ្យដែលខ្ញុំបានធ្វើទុក មានតិចតួចណាស់»

---

Gāthamāha. Tattha aṭṭīyāmīti naggā hutvā bahi nikkhamituṃ aṭṭikā dukkhitā amhi. Harāyāmīti lajjāmi. Kesehamhi paṭicchannāti kesehi amhi ahaṃ paṭicchāditā pārutasarīrā. Puññaṃ me appakaṃ katanti appakaṃ parittaṃ mayā kusalakammaṃ kataṃ, piññākadānamattanti adhippāyo.

[នាងប្រេត] បានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា aṭṭīyāmi សេចក្តីថា ខ្ញុំជាអ្នកចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត គឺរងទុក្ខ ព្រោះតែខ្លួនអាក្រាត មិនអាចចេញមកខាងក្រៅបាន។ ពាក្យថា harāyāmi សេចក្តីថា ខ្ញុំខ្មាសអៀន。 ពាក្យថា kesehamhi paṭicchannā សេចក្តីថា ខ្ញុំមានខ្លួនដែលបិទបាំង គឺដណ្តប់ដោយសក់ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា puññaṃ me appakaṃ kataṃ សេចក្តីថា កុសលកម្មដែលខ្ញុំបានធ្វើទុក មានតិចតួច ស្តួចស្តើងណាស់ សេចក្តីថា គ្រាន់តែជាការថ្វាយទាននូវនំកាកល្ងប៉ុណ្ណោះ នេះជាអធិប្បាយ។

---

Athassā vāṇijo attano uttarisāṭakaṃ dātukāmo –-

លំដាប់នោះ នាយពាណិជ្ជករ មានបំណងនឹងប្រគល់សំពត់ឧត្តរាសង្គ (សំពត់ដណ្តប់ខាងលើ) របស់ខ្លួនឱ្យដល់នាង ទើបពោលថា៖

---

60.

៦០.

---

‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, idaṃ dussaṃ nivāsaya;

Idaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nikkhama sobhane;

Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –

«នាងដ៏ចម្រើន នែហ្ន៎ ខ្ញុំនឹងឱ្យសំពត់ដណ្តប់នេះដល់នាង សូមនាងស្លៀកដណ្តប់សំពត់នេះចុះ នាងដ៏មានរូបល្អ លុះស្លៀកដណ្តប់សំពត់នេះហើយ ចូរចេញមកចុះ នាងដ៏ចម្រើន សូមនាងចេញមកក្រៅចុះ យើងចង់ឃើញនាងដែលឈរនៅខាងក្រៅ»

---

Gāthamāha. Tattha handāti gaṇha. Uttarīyanti upasaṃbyānaṃ uttarisāṭakanti attho. Dadāmi teti tuyhaṃ dadāmi. Idaṃ dussaṃ nivāsayāti idaṃ mama uttarisāṭakaṃ tvaṃ nivāsehi. Sobhaneti sundararūpe.

[នាយពាណិជ្ជករ] បានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា handa សេចក្តីថា ចូរទទួលយកចុះ។ ពាក្យថា uttarīyaṃ សេចក្តីថា សំពត់ដណ្តប់ខាងលើ គឺសំពត់ឧត្តរាសង្គ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា dadāmi te សេចក្តីថា ខ្ញុំឱ្យដល់នាង។ ពាក្យថា idaṃ dussaṃ nivāsaya សេចក្តីថា នាងចូរស្លៀកដណ្តប់នូវសំពត់ឧត្តរាសង្គនេះរបស់ខ្ញុំចុះ។ ពាក្យថា sobhane សេចក្តីថា នាងដ៏មានរូបល្អ។

---

Evañca pana vatvā attano uttarisāṭakaṃ tassā upanesi, sā tathā diyyamānassa attano anupakappanīyatañca, yathā diyyamānaṃ upakappati, tañca dassentī –

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានហុចសំពត់ឧត្តរាសង្គរបស់ខ្លួនឱ្យដល់នាង នាងកាលនឹងបង្ហាញនូវភាពដែលសំពត់ដែលគេហុចឱ្យដោយដៃផ្ទាល់យ៉ាងនោះ មិនសម្រេចផលដល់ខ្លួន និងបង្ហាញនូវវិធីដែលធ្វើឱ្យទានដែលគេប្រគេននោះសម្រេចផល ទើបពោលថា៖

---

61.

៦១.

---

‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;

Esetthupāsako saddho, sammāsambuddhasāvako.

«សំពត់ដែលលោកប្រគល់ឱ្យពីដៃមួយទៅដៃមួយ មិនសម្រេចផលដល់ខ្ញុំឡើយ នៅក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនេះ មានឧបាសកម្នាក់ ជាអ្នកមានសទ្ធា ជាសាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

---

62.

៦២.

---

‘‘Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisa;

Tathāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

«សូមលោកប្រគល់សំពត់នោះឱ្យឧបាសកនោះស្លៀកដណ្តប់ ហើយឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់ខ្ញុំ យ៉ាងនេះ ខ្ញុំនឹងបានជាស្រីមានសេចក្តីសុខ ប្រកបដោយសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងសម្រេចរួចរាល់»

---

Gāthādvayamāha[Pg.46]. Tattha hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappatīti, mārisa, tava hatthena mama hatthe tayā dinnaṃ na mayhaṃ upakappati na viniyujjati, upabhogayoggaṃ na hotīti attho. Esetthupāsako saddhoti eso ratanattayaṃ uddissa saraṇagamanena upāsako kammaphalasaddhāya ca samannāgatattā saddho ettha etasmiṃ janasamūhe atthi. Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisāti etaṃ upāsakaṃ mama diyyamānaṃ sāṭakaṃ paridahāpetvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa pattidānaṃ dehi. Tathāhaṃ sukhitā hessanti tathā kate ahaṃ sukhitā dibbavatthanivatthā sukhappattā bhavissāmīti.

[នាងប្រេត] បានពោលគាថាពីរគាថានេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា hatthena hatthe te dinnaṃ na mayhaṃ upakappati សេចក្តីថា «ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន សំពត់ដែលលោកប្រគល់ពីដៃរបស់លោក មកកាន់ដៃរបស់ខ្ញុំ មិនសម្រេចផល មិនសមគួរដល់ខ្ញុំ គឺមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់បានឡើយ» នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា esetthupāsako saddho សេចក្តីថា ឧបាសកនេះ ជាអ្នកដល់នូវសរណគមន៍ចំពោះព្រះរតនត្រ័យ និងជាអ្នកប្រកបដោយសទ្ធាជឿកម្មនិងផលនៃកម្ម មាននៅក្នុងចំណោមមនុស្សនេះ។ ពាក្យថា etaṃ acchādayitvāna mama dakkhiṇamādisa សេចក្តីថា សូមឱ្យឧបាសកនោះស្លៀកដណ្តប់នូវសំពត់ដែលលោកនឹងឱ្យដល់ខ្ញុំនោះ រួចហើយចូរឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់ខ្ញុំ គឺចូរឱ្យចំណែកបុណ្យ (បដិទាន) ដល់ខ្ញុំចុះ។ ពាក្យថា tathāhaṃ sukhitā hessaṃ សេចក្តីថា កាលបើធ្វើរៀបចំយ៉ាងនោះហើយ ខ្ញុំនឹងបានជាស្រីមានសេចក្តីសុខ បានស្លៀកដណ្តប់សំពត់ទិព្វ ដល់នូវសេចក្តីសុខ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

Taṃ sutvā vāṇijā taṃ upāsakaṃ nhāpetvā vilimpetvā vatthayugena acchādesuṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –

ពួកពាណិជ្ជករបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បានឱ្យឧបាសកនោះងូតទឹក លាបគ្រឿងក្រអូប ហើយឱ្យស្លៀកដណ្តប់សំពត់មួយគូ។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា៖

---

63.

៦៣.

---

‘‘Tañca te nhāpayitvāna, vilimpetvāna vāṇijā;

Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisuṃ.

«ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះ បានឱ្យឧបាសកនោះងូតទឹក លាបគ្រឿងក្រអូប ឱ្យស្លៀកដណ្តប់សំពត់ទាំងឡាយ រួចហើយបានឧទ្ទិសទក្ខិណាទានដល់នាងប្រេតនោះ。

---

64.

៦៤.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

«ក្នុងលំដាប់នៃការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះឯង ផលវិបាកក៏កើតឡើង គឺភោជនាហារ សំពត់ស្លៀកពាក់ និងទឹកផឹក នេះជាផលនៃទក្ខិណាទាន。

---

65.

៦៥.

---

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Hasantī vimānā nikkhami, dakkhiṇāya idaṃ phala’’nti. –

«លំដាប់នោះ នាងប្រេតនោះ មានរាងកាយស្អាតស្អំ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ស្អាតស្អំ គ្របដណ្តប់ដោយសំពត់ដ៏ឧត្តមដែលកើតក្នុងដែនកាសី ក៏សើចញញឹម ចេញមកពីវិមាន នេះជាផលនៃទក្ខិណាទាន»

---

Tisso gāthāyo avocuṃ.

[ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ] បានពោលគាថាទាំង ៣ នេះ។

---

63. Tattha tanti taṃ upāsakaṃ. Ca-saddo nipātamattaṃ. Teti te vāṇijāti yojanā. Vilimpetvānāti uttamena gandhena vilimpetvā. Vatthehacchādayitvānāti vaṇṇagandharasasampannaṃ sabyañjanaṃ bhojanaṃ bhojetvā nivāsanaṃ uttarīyanti dvīhi vatthehi acchādesuṃ, dve vatthāni adaṃsūti attho. Tassā dakkhiṇamādisunti tassā petiyā taṃ dakkhiṇaṃ ādisiṃsu.

៦៣. ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា taṃ សេចក្តីថា ចំពោះឧបាសកនោះ។ សព្ទថា ca គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា te សម្រួលសេចក្តីថា ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះ (te vāṇijā)។ ពាក្យថា vilimpetvāna សេចក្តីថា លាបគ្រឿងក្រអូបដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា vatthehacchādayitvāna សេចក្តីថា ឱ្យបរិភោគភោជនាហារដ៏ប្រកបដោយពណ៌ ក្លិន និងរស ព្រមទាំងសម្ល (គ្រឿងផ្សំ) ហើយឱ្យស្លៀកដណ្តប់ដោយសំពត់ពីរគឺសំពត់ស្លៀក និងសំពត់ដណ្តប់ សេចក្តីថា បានប្រគេនសំពត់ពីរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា tassā dakkhiṇamādisuṃ សេចក្តីថា បានឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់នាងវិមានប្រេតនោះ។

---

64. Samanantarānuddiṭṭheti anū-ti nipātamattaṃ, tassā dakkhiṇāya uddiṭṭhasamanantarameva. Vipāko udapajjathāti tassā petiyā vipāko dakkhiṇāya [Pg.47] phalaṃ uppajji. Kīdisoti petī āha bhojanacchādanapānīyanti. Nānappakāraṃ dibbabhojanasadisaṃ bhojanañca nānāvirāgavaṇṇasamujjalaṃ dibbavatthasadisaṃ vatthañca anekavidhaṃ pānakañca dakkhiṇāya idaṃ īdisaṃ phalaṃ udapajjathāti yojanā.

៦៤. ពាក្យថា Samanantarānuddiṭṭhe ក្នុងបទនេះ បទថា anū គ្រាន់តែជាការធ្លាក់ចុះនៃនិបាត (និបាតមត្តៈ) ប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីថា ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនៃទក្ខិណាទាននោះឯង។ ពាក្យថា Vipāko udapajjatha សេចក្តីថា ផលវិបាកនៃទក្ខិណាទានបានកើតឡើងដល់នាងប្រេតនោះ។ សួរថា តើផលវិបាកនោះមានសភាពដូចម្តេច? នាងប្រេតទើបពោលពាក្យថា bhojanacchādanapānīyaṃ (ភោជន គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងទឹកផឹក)។ ការភ្ជាប់សេចក្តី (យោជនា) ថា ផលវិបាកមានសភាពបែបនេះ គឺភោជនដ៏មានប្រការផ្សេងៗប្រហាក់ប្រហែលនឹងភោជនទិព្វផង សម្លៀកបំពាក់ដ៏រុងរឿងដោយពណ៌ប្លែកៗប្រហាក់ប្រហែលនឹងសម្លៀកបំពាក់ទិព្វផង និងទឹកផឹកមានប្រការច្រើនយ៉ាងផង នៃទក្ខិណាទាននេះ បានកើតឡើងហើយ។

---

65. Tatoti yathāvuttabhojanādipaṭilābhato pacchā. Suddhāti nhānena suddhasarīrā. Sucivasanāti suvisuddhavatthanivatthā. Kāsikuttamadhārinīti kāsikavatthatopi uttamavatthadhārinī. Hasantīti ‘‘passatha tāva tumhākaṃ dakkhiṇāya idaṃ phalavisesa’’nti pakāsanavasena hasamānā vimānato nikkhami.

៦៥. ពាក្យថា Tato សេចក្តីថា ក្នុងកាលជាខាងក្រោយអំពីការបានទទួលភោជនជាដើម ដូចដែលបានពោលមកហើយនោះ។ ពាក្យថា Suddhā សេចក្តីថា មានរាងកាយដ៏ស្អាតស្អំដោយសារការងូតទឹក។ ពាក្យថា Sucivasanā សេចក្តីថា ស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ស្អាតបរិសុទ្ធ។ ពាក្យថា Kāsikuttamadhārinī សេចក្តីថា ទ្រទ្រង់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ប្រសើរ ជាងសម្លៀកបំពាក់ដែលធ្វើក្នុងដែនកាសីទៅទៀត។ ពាក្យថា Hasantī សេចក្តីថា នាងញញឹមញញែមចេញអំពីវិមាន ដោយការបង្ហាញថា "សូមអ្នកទាំងឡាយមើលផលដ៏វិសេសនៃទក្ខិណាទានរបស់ខ្លួននេះសិនចុះ"។

---

Atha te vāṇijā evaṃ paccakkhato puññaphalaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā tasmiṃ upāsake sañjātagāravabahumānā katañjalī taṃ payirupāsiṃsu. Sopi te dhammakathāya bhiyyosomattāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te tāya vimānapetiyā katakammaṃ –

គ្រានោះ ពួកពាណិជ្ជទាំងនោះ កាលបានឃើញផលនៃបុណ្យជាក់ស្តែងនឹងភ្នែកយ៉ាងនេះ ក៏មានចិត្តកើតសេចក្តីអស្ចារ្យចម្លែកចិត្តយ៉ាងខ្លាំង មានសេចក្តីគោរពកោតក្រែងយ៉ាងក្រៃលែងក្នុងឧបាសកនោះ ក៏ប្រណម្យអញ្ជលីចូលទៅអង្គុយជិតឧបាសកនោះ។ ឧបាសកនោះ ក៏បានញ៉ាំងពួកពាណិជ្ជទាំងនោះឲ្យជ្រះថ្លាកាន់តែខ្លាំងឡើងដោយធម្មកថា ហើយបានញ៉ាំងពួកគេឲ្យប្រតិស្ថាននៅក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយ។ ពួកពាណិជ្ជទាំងនោះ កាលសួរនូវកម្មដែលនាងវិមានប្រេតនោះបានធ្វើហើយ—

---

66.

៦៦.

---

‘‘Sucittarūpaṃ ruciraṃ, vimānaṃ te pabhāsati;

Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –

"ម្នាលទេវតា វិមានរបស់អ្នកមានរូបដ៏វិចិត្រ គួរជាទីរីករាយ រមែងភ្លឺស្វាងចិញ្ចាច។ ម្នាលទេវតា យើងសួរហើយ សូមអ្នកប្រាប់ផងចុះ ផលនេះជាផលនៃកម្មអ្វី?"

---

Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tattha sucittarūpanti hatthiassaitthipurisādivasena ceva mālākammalatākammādivasena ca suṭṭhu vihitacittarūpaṃ. Ruciranti ramaṇīyaṃ dassanīyaṃ. Kissa kammassidaṃ phalanti kīdisassa kammassa, kiṃ dānamayassa udāhu sīlamayassa idaṃ phalanti attho.

ពួកពាណិជ្ជបានសួរដោយគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា sucittarūpaṃ សេចក្តីថា មានរូបដ៏វិចិត្រដែលគេចាត់ចែងយ៉ាងល្អ ដោយអំណាចនៃរូបដំរី សេះ ស្រី ប្រុស ជាដើមផង ដោយអំណាចនៃក្បាច់កម្រងផ្កា និងក្បាច់វល្លិជាដើមផង។ បទថា ruciraṃ សេចក្តីថា គួរជាទីត្រេកអរ គួរជាទីទស្សនា។ បទថា kissa kammassidaṃ phalaṃ សេចក្តីថា ផលនេះជាផលនៃកម្មបែបណា តើជាផលនៃទានមយកម្ម ឬជាផលនៃសីលមយកម្ម នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។

---

Sā tehi evaṃ puṭṭhā ‘‘mayā katassa parittakassa kusalakammassa tāva idaṃ phalaṃ, akusalakammassa pana āyatiṃ niraye edisaṃ bhavissatī’’ti tadubhayaṃ ācikkhantī –

នាងវិមានប្រេតនោះ កាលដែលពួកពាណិជ្ជសួរយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងប្រាប់នូវកម្មទាំងពីរយ៉ាងថា "ផលនេះជាផលនៃកុសលកម្មដ៏តិចតួចដែលខ្ញុំបានធ្វើហើយមុនសិន ចំណែកឯផលនៃអកុសលកម្ម នឹងមានសភាពបែបនេះក្នុងនរកក្នុងកាលខាងមុខ" ទើបពោលថា៖

---

67.

៦៧.

---

‘‘Bhikkhuno caramānassa, doṇinimmajjaniṃ ahaṃ;

Adāsiṃ ujubhūtassa, vippasannena cetasā.

"ម្នាលលោកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ នាងខ្ញុំមានចិត្តជ្រះថ្លា បានប្រគេននំកាកល្ងដែលមានប្រេងហូរចេញ (ដោណិនិម្មជ្ជនី) ដល់ភិក្ខុមួយរូបដែលកំពុងត្រេចទៅ (ដើម្បីបិណ្ឌបាត) ដែលជាអ្នកមានចិត្តត្រង់ (ព្រោះគ្មានកិលេសជាគ្រឿងវៀចវេរ)។"

---

68.

៦៨.

---

‘‘Tassa kammassa kusalassa, vipākaṃ dīghamantaraṃ;

Anubhomi vimānasmiṃ, tañca dāni parittakaṃ.

"នាងខ្ញុំបានសោយផលវិបាកនៃកុសលកម្មនោះ អស់កាលដ៏យូរអង្វែងនៅក្នុងវិមាននេះ ហើយផលវិបាកនោះ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ក៏នៅសល់តិចតួចណាស់។"

---

69.

៦៩.

---

‘‘Uddhaṃ [Pg.48] catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

"កន្លងទៅបួនខែអំពីនេះទៅ នាងខ្ញុំនឹងធ្វើមរណកាល នាងខ្ញុំនឹងធ្លាក់ទៅក្នុងនរក (អវីចិ) ដ៏ខ្លោចផ្សា និងគួរឲ្យខ្លាចបំផុត។"

---

70.

៧០.

---

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

"នរកនោះមានជ្រុងបួន មានទ្វារបួន ដែលគេបែងចែកជាចំណែកៗមានទំហំស្មើគ្នា មានរបងដែកព័ទ្ធជុំវិញ មានគម្របដែកគ្របពីលើ។"

---

71.

៧១.

---

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

"ផ្ទៃដីនៃនរកនោះជាដែក ឆេះច្រាលរន្ទាល ប្រកបដោយកំដៅខ្លាំងក្លា ផ្សាយទៅកាន់ទីជុំវិញអស់ចម្ងាយមួយរយយោជន៍ ឋិតនៅសព្វៗកាល។"

---

72.

៧២.

---

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalañca pāpakammassa, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti. – gāthāyo abhāsi;

"នាងខ្ញុំនឹងត្រូវរងទុក្ខវេទនាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ក្នុងនរកនោះអស់កាលដ៏យូរអង្វែង ដែលជាផលនៃបាបកម្ម ព្រោះហេតុនោះ ទើបនាងខ្ញុំសោកស្តាយជាខ្លាំង" នាងបានពោលគាថាទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។

---

67. Tattha bhikkhuno caramānassāti aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno bhikkhāya carantassa. Doṇinimmajjaninti vissandamānatelaṃ piññākaṃ. Ujubhūtassāti cittajimhavaṅkakuṭilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena ujubhāvappattassa. Vippasannena cetasāti kammaphalasaddhāya suṭṭhu pasannena cittena.

៦៧. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា bhikkhuno caramānassa សេចក្តីថា ដល់ភិក្ខុមួយរូបដែលបានកម្ចាត់កិលេសហើយ កំពុងត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត។ បទថា doṇinimmajjaniṃ សេចក្តីថា នំកាកល្ងដែលមានប្រេងហូរចេញ។ បទថា ujubhūtassa សេចក្តីថា ដល់លោកអ្នកដល់នូវភាពត្រង់ ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើចិត្តឲ្យវៀចវេរ កោងកាច និងកោងកាចក្រឡៅ។ បទថា vippasannena cetasā សេចក្តីថា ដោយចិត្តដែលជ្រះថ្លាយ៉ាងក្រៃលែង ដោយជឿលើផលនៃកម្ម។

---

68-69. Dīghamantaranti ma-kāro padasandhikaro, dīghaantaraṃ dīghakālanti attho. Tañca dāni parittakanti tañca puññaphalaṃ vipakkavipākattā kammassa idāni parittakaṃ appāvasesaṃ, na cireneva ito cavissāmīti attho. Tenāha ‘‘uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissatī’’ti catūhi māsehi uddhaṃ catunnaṃ māsānaṃ upari pañcame māse mama kālaṃkiriyā bhavissatīti dasseti. Ekantakaṭukanti ekanteneva aniṭṭhachaphassāyatanikabhāvato ekantadukkhanti attho. Ghoranti dāruṇaṃ. Nirayanti natthi ettha ayo sukhanti katvā ‘‘niraya’’nti laddhanāmaṃ narakaṃ. Papatissahanti papahissāmi ahaṃ.

៦៨-៦៩. បទថា dīghamantaraṃ អក្សរ ma គឺតួអក្សរតភ្ជាប់បទ (បទសន្ធិករ) សេចក្តីថា អស់កាលដ៏យូរអង្វែង (ទីឃអន្តរៈ) នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ បទថា tañca dāni parittakaṃ សេចក្តីថា ផលនៃបុណ្យនោះ ព្រោះតែផលនៃកម្មបានទុំជោរហើយ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ទើបមានសភាពតិចតួច គឺនៅសល់តែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីថា នាងខ្ញុំនឹងច្យុតចាកវិមានប្រេតនេះក្នុងពេលមិនយូរប៉ុន្មានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបពោលថា "uddhaṃ catūhi māsehi kālaṃkiriyā bhavissati" (កន្លងទៅបួនខែអំពីនេះទៅ នឹងធ្វើមរណកាល) នាងបង្ហាញថា កន្លងទៅបួនខែ គឺហួសពីបួនខែទៅ ក្នុងខែទីប្រាំ ការធ្វើមរណកាលរបស់នាងខ្ញុំនឹងមានឡើង។ បទថា ekantakaṭukaṃ សេចក្តីថា ជាទុក្ខដ៏ខ្លាំងក្លាដោយពិត ព្រោះជាសភាពមានផស្សាយតនៈទាំងប្រាំមួយជាទីមិនគាប់ចិត្តដោយចំណែកមួយ។ បទថា ghoraṃ សេចក្តីថា គួរឲ្យខ្លាច ខ្លោចផ្សា។ បទថា nirayaṃ សេចក្តីថា នរកដែលបានឈ្មោះថា "និរយៈ" ព្រោះធ្វើសេចក្តីសន្មតថា ក្នុងទីនេះមិនមានសេចក្តីសុខសូម្បីតែបន្តិចឡើយ។ បទថា papatissāhaṃ សេចក្តីថា នាងខ្ញុំនឹងធ្លាក់ចុះទៅ។

---

70. ‘‘Niraya’’nti cettha avīcimahānirayassa adhippetattā taṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘catukkaṇṇa’’ntiādimāha. Tattha catukkaṇṇanti catukkoṇaṃ. Catudvāranti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ. Vibhattanti suṭṭhu vibhattaṃ.

៧០. ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទថា Nirayaṃ នេះ ព្រោះចង់សំដៅយកមហានរកអវីចិ ដើម្បីបង្ហាញនូវរូបរាងនៃនរកនោះដោយផ្ទាល់ ទើបពោលគាថាមានពាក្យថា catukkaṇṇaṃ ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា catukkaṇṇaṃ សេចក្តីថា មានជ្រុងបួន។ បទថា catudvāraṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយទ្វារបួនក្នុងទិសទាំងបួន។ បទថា vibhattaṃ សេចក្តីថា ត្រូវបានបែងចែកយ៉ាងល្អ។

---

Bhāgasoti [Pg.49] bhāgato. Mitanti tulitaṃ. Ayopākārapariyantanti ayomayena pākārena parikkhittaṃ. Ayasā paṭikujjitanti ayopaṭaleneva upari pihitaṃ.

បទថា bhāgaso សេចក្តីថា ដោយចំណែក។ បទថា mitaṃ សេចក្តីថា ត្រូវបានវាស់វែង ឬប្រៀបធៀបស្មើគ្នា។ បទថា ayopākārapariyantaṃ សេចក្តីថា ព័ទ្ធជុំវិញដោយរបងដែលធ្វើអំពីដែក។ បទថា ayasā paṭikujjitaṃ សេចក្តីថា គ្របជិតពីខាងលើដោយបន្ទះដែកតែម្តង។

---

71-72. Tejasā yutāti samantato samuṭṭhitajālena mahatā agginā nirantaraṃ samāyutajālā. Samantā yojanasatanti evaṃ pana samantā bahi sabbadisāsu yojanasataṃ yojanānaṃ sataṃ. Sabbadāti sabbakālaṃ. Pharitvā tiṭṭhatīti byāpetvā tiṭṭhati. Tatthāti tasmiṃ mahāniraye. Vedissanti vedissāmi anubhavissāmi. Phalañca pāpakammassāti idaṃ īdisaṃ dukkhānubhavanaṃ mahā evaṃ katassa pāpassa kammassa phalanti attho.

៧១-៧២. បទថា tejasā yutā សេចក្តីថា ប្រកបដោយអណ្តាតភ្លើងដែលឆេះឡើងឥតដាច់ ដោយសារភ្លើងដ៏ធំដែលឆេះឡើងជុំវិញ។ បទថា samantā yojanasataṃ សេចក្តីថា ផ្សាយទៅខាងក្រៅក្នុងទិសទាំងពួងជុំវិញអស់ចម្ងាយមួយរយយោជន៍ គឺមួយរយនៃយោជន៍។ បទថា sabbadā សេចក្តីថា គ្រប់ពេលវេលា។ បទថា pharitvā tiṭṭhati សេចក្តីថា ផ្សាយទៅគ្របដណ្តប់ហើយឋិតនៅ។ បទថា tattha សេចក្តីថា ក្នុងមហានរកអវីចិនោះ។ បទថា vedissaṃ សេចក្តីថា នាងខ្ញុំនឹងទទួល គឺនឹងសោយ។ បទថា phalañca pāpakammassā សេចក្តីថា ការរងទុក្ខវេទនាមានសភាពបែបនេះ គឺជាផលនៃបាបកម្មដែលនាងខ្ញុំផ្ទាល់បានធ្វើហើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។

---

Evaṃ tāya attanā katakammaphale āyatiṃ nerayikabhaye ca pakāsite so upāsako karuṇāsañcoditamānaso ‘‘handassāhaṃ patiṭṭhā bhaveyya’’nti cintetvā āha – ‘‘devate, tvaṃ mayhaṃ ekassa dānavasena sabbakāmasamiddhā uṭṭhārasampattiyuttā jātā, idāni pana imesaṃ upāsakānaṃ dānaṃ datvā satthu ca guṇe anussaritvā nirayūpapattito muccissasī’’ti. Sā petī haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sādhū’’ti vatvā te dibbena annapānena santappetvā dibbāni vatthāni nānāvidhāni ratanāni ca adāsi, bhagavantañca uddissa dibbaṃ dussayugaṃ tesaṃ hatthe datvā ‘‘aññatarā, bhante, vimānapetī bhagavato pāde sirasā vandatīti sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ mama vacanena vandathā’’ti vandanañca pesesi, tañca nāvaṃ attano iddhānubhāvena tehi icchitapaṭṭanaṃ taṃ divasameva upanesi.

កាលដែលនាងវិមានប្រេតនោះ បានបង្ហាញនូវផលនៃកម្មរបស់ខ្លួន និងភ័យក្នុងនរកដែលនឹងមានក្នុងកាលខាងមុខយ៉ាងនេះហើយ ឧបាសកនោះមានចិត្តដែលត្រូវសេចក្តីអាណិតអាសូរដាស់តឿនហើយ គិតថា "ធ្វើម្តេចហ្នឹង អាត្មាអញគួរជាទីពឹងរបស់នាងបាន" ទើបពោលថា "ម្នាលទេវតា នាងបានសម្រេចសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង និងប្រកបដោយសម្បត្តិដ៏ឧត្តមក្នុងពេលឥឡូវនេះ ដោយសារតែការថ្វាយទានដល់ខ្ញុំតែម្នាក់ឯង ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ នាងចូរប្រគេនទានដល់ឧបាសកទាំងឡាយនេះ ហើយរលឹកដល់ព្រះគុណរបស់ព្រះសាស្តា នាងនឹងរួចផុតពីការទៅកើតក្នុងនរកជាមិនខាន"។ នាងប្រេតនោះមានចិត្តរីករាយត្រេកអរ ពោលថា "សាធុ" ហើយបានញ៉ាំងពួកឧបាសកពាណិជ្ជទាំងនោះឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភោជនាហារទិព្វ និងទឹកផឹកទិព្វ ហើយបានប្រគល់សម្លៀកបំពាក់ទិព្វ និងរតនៈផ្សេងៗជាច្រើន។ នាងបានប្រគល់សម្លៀកបំពាក់ទិព្វមួយគូដល់ដៃពួកពាណិជ្ជទាំងនោះ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានផ្ញើការបង្គំសំពះទៅថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នាងវិមានប្រេតម្នាក់ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះបាទារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយត្បូង" ហើយពោលថា "សូមអ្នកទាំងឡាយអញ្ជើញទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ហើយក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តាតามពាក្យរបស់ខ្ញុំផងចុះ"។ នាងក៏បាននាំយកសំពៅនោះទៅកាន់កំពង់ផែដែលពួកគេប្រាថ្នា ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ដោយអានុភាពនៃឫទ្ធិរបស់ខ្លួន។

---

Atha te vāṇijā tato paṭṭanato anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthu taṃ dussayugaṃ datvā vandanañca nivedetvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā jātā. Te pana upāsakā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tassā dakkhiṇamādisiṃsu. Sā ca tato petalokato cavitvā vividharatanavijjotite tāvatiṃsabhavane kanakavimāne accharāsahassaparivārā nibbattīti.

លំដាប់នោះ ពួកពាណិជ្ជទាំងនោះធ្វើដំណើរចេញពីកំពង់ផែនោះទៅតាមលំដាប់ រហូតដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយបានចូលទៅកាន់វត្តជេតពន ថ្វាយសម្លៀកបំពាក់មួយគូនោះដល់ព្រះសាស្តា ក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីសំពះរបស់នាងប្រេត ហើយបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះតាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង (អដ្ឋុប្បត្តិ) ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយពិស្តារដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា ទេសនានោះបានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនជាច្រើន។ ចំណែកឯពួកឧបាសកទាំងនោះ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បានវេរមហាទានប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យ (ទក្ខិណា) ដល់នាងប្រេតនោះ។ នាងប្រេតនោះ ក៏បានច្យុតចាកប្រេតលោកនោះ ហើយទៅកើតក្នុងវិមានមាស ក្នុងឋានតាវតឹង្ស ដែលភ្លឺស្វាងដោយពន្លឺរតនៈផ្សេងៗ មានស្រីអប្សរមួយពាន់ជាបរិវារ។ (ចប់សេចក្តីតែប៉ុណ្ណេះ)

---

Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងខល្លាដិយប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā

១១. ការអធិប្បាយរឿងនាគប្រេត

---

Puratova [Pg.50] setena paleti hatthināti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ. Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhi saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi. Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu. Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi, te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ.

ព្រះធម៌ទេសនាដែលមានពាក្យផ្តើមថា "Purato va setena paleti hatthinā" នេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងកាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ដោយទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេតកូនព្រាហ្មណ៍ពីរនាក់។ ឮថា ព្រះសង្កិច្ចដ៏មានអាយុ មានអាយុទើបតែ ៧ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ បានសម្រេចព្រះអរហត្តផលក្នុងខណៈកោរសក់ (ខុរគ្គេយេវ) សូម្បីឋិតនៅក្នុងសាមណេរភូមិក៏ដោយ កាលដែលលោកគង់នៅក្នុងព្រៃជាមួយភិក្ខុប្រមាណ ៣០ រូប លោកបានជួយសង្គ្រោះភិក្ខុទាំងនោះឲ្យរួចផុតពីសេចក្តីស្លាប់ដែលមកដល់អំពីកណ្តាប់ដៃនៃពួកចោរ ៥០០ នាក់ ហើយបានទូន្មានពួកចោរទាំងនោះឲ្យបួស រួចនាំទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ក្នុងពេលចប់ទេសនា ភិក្ខុទាំងនោះក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល។ លុះក្រោយមក ព្រះសង្កិច្ចដ៏មានអាយុមានវស្សាគ្រប់គ្រាន់ ក៏បានទទួលឧបសម្បទាជាភិក្ខុ ហើយបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងពារាណសីជាមួយភិក្ខុ ៥០០ រូបនោះ ហើយគង់នៅក្នុងឥសិបតនមិគទាយវ័ន។ មនុស្សទាំងឡាយបានចូលទៅរកព្រះថេរៈ ស្តាប់ធម៌ហើយមានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏នាំគ្នាជាក្រុមៗតាមលំដាប់ផ្លូវ ថ្វាយអាគន្តុកទាន។ ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ មានឧបាសកម្នាក់បានដឹកនាំមនុស្សទាំងឡាយឲ្យសមាទានក្នុងនិច្ចភត្ត មនុស្សទាំងនោះក៏បានចាត់ចែងនិច្ចភត្តតាមកម្លាំងរបស់ខ្លួន។

---

Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ. Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi. So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi. Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi. So muducitto ahosi. Atha naṃ so upāsako āha – ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī’’ti. ‘‘Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ, tasmā nāhaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī’’ti? ‘‘Kathaṃ na dassāmī’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi, taṃ ekassa bhikkhussa dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi.

សម័យនោះឯង ក្នុងក្រុងពារាណសី មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មានកូនប្រុសពីរនាក់ និងកូនស្រីម្នាក់។ ក្នុងចំណោមកូនទាំងនោះ កូនប្រុសច្បងជាមិត្តភក្តិរបស់ឧបាសកនោះ។ ឧបាសកនោះបាននាំកូនប្រុសច្បងរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ ទៅកាន់សំណាក់ព្រះសង្កិច្ចដ៏មានអាយុ។ ព្រះសង្កិច្ចដ៏មានអាយុបានសម្តែងធម៌ដល់គេ។ គេក៏មានចិត្តទន់ភ្លន់ជ្រះថ្លា។ លំដាប់នោះ ឧបាសកនោះបាននិយាយនឹងគេថា "អ្នកចូរប្រគេននិច្ចភត្តដល់ភិក្ខុមួយរូបចុះ"។ កូនព្រាហ្មណ៍នោះឆ្លើយថា "ការប្រគេននិច្ចភត្តដល់ពួកសមណៈសក្យបុត្រ មិនមែនជាទំនៀមទម្លាប់របស់ពួកយើងជាព្រាហ្មណ៍ឡើយ ព្រោះហេতুនោះ ខ្ញុំមិនប្រគេនទេ"។ ឧបាសកសួរថា "ចុះសូម្បីតែបាយសម្រាប់ខ្ញុំ អ្នកក៏មិនផ្តល់ឲ្យដែរឬ?"។ គេឆ្លើយថា "ហេតុអ្វីក៏ខ្ញុំមិនផ្តល់ឲ្យ?"។ ឧបាសកនិយាយថា "បើដូច្នោះ បាយណាដែលអ្នកផ្តល់ឲ្យខ្ញុំ សូមអ្នកប្រគេនបាយនោះដល់ភិក្ខុមួយរូបចុះ"។ គេទទួលពាក្យថា "សាធុ" ហើយក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បានទៅកាន់វត្តតាំងពីព្រលឹម និមន្តភិក្ខុមួយរូបមកឆាន់ចង្ហាន់។

---

Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ. Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ. Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhā [Pg.51] appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ. Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāya ñātakā vāresuṃ. So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati. Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti. Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha – ‘‘uppabbajissāmahaṃ, bhante, anujānātha ma’’nti. Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha – ‘‘sāmaṇera, māsamattaṃ āgamehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi. Upajjhāyo puna ‘‘aḍḍhamāsaṃ āgamehī’’ti āha. Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘sattāhaṃ āgamehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu. Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu, dve puttā dhītā ca bhummadevesu. Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti, kaniṭṭhassa assatarīratho, dhītāya suvaṇṇasivikā. Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti, abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti. Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti, na ca tittiṃ paṭilabhanti.

កាលកន្លងទៅយ៉ាងនេះ ប្អូនប្រុសពៅ និងប្អូនស្រីរបស់កូនប្រុសច្បងនៃព្រាហ្មណ៍នោះ បានឃើញនូវបដិបត្តិនៃភិក្ខុទាំងឡាយផង បានស្ដាប់នូវព្រះធម៌ផង ក៏មានសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្រៃលែងក្នុងព្រះសាសនា និងជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបុណ្យកិរិយា។ មនុស្សទាំង ៣ នាក់នោះ កាលឱ្យនូវទានតាមលទ្ធភាពយ៉ាងនេះ ក៏បានធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា ដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។ ចំណែកឯមាតាបិតារបស់ជនទាំងនោះ ជាអ្នកគ្មានសទ្ធា មិនជ្រះថ្លា គ្មានសេចក្ដីគោរពក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ មិនអើពើក្នុងបុណ្យកិរិយា និងគ្មានបំណងឡើយ។ ពួកញាតិបានដណ្ដឹងនាងកុមារីជាកូនស្រីរបស់ពួកគាត់ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់កូនប្រុសរបស់មា។ ឯកូនប្រុសរបស់មានោះ លុះបានស្ដាប់ធម៌ក្នុងសំណាក់នៃព្រះសង្កិច្ចត្ថេរដ៏មានអាយុ ក៏កើតសេចក្ដីសង្វេគ ហើយបានបួស រមែងទៅកាន់ផ្ទះនៃមាតារបស់ខ្លួនជាប្រចាំ ដើម្បីឆាន់ចង្ហាន់។ មាតារបស់សាមណេរនោះ ក៏លួងលោមដោយនាងកុមារីជាកូនស្រីរបស់បងប្អូនប្រុសខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះ សាមណេរនោះក៏កើតសេចក្ដីអផ្សុក ចូលទៅរកព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងសឹក សូមលោកម្ចាស់អនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាផង»។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ឃើញនូវការបរិបូណ៌នៃឧបនិស្ស័យរបស់សាមណេរនោះ ទើបពោលថា «ម្នាលសាមណេរ ចូរអ្នករង់ចាំអស់ប្រមាណមួយខែសិនចុះ»។ សាមណេរនោះទទួលពាក្យថា «សាធុ» លុះកន្លងទៅមួយខែ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនោះដដែល។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ពោលម្ដងទៀតថា «ចូររង់ចាំកន្លះខែទៀតចុះ»។ លុះកន្លងកន្លះខែទៅ កាលសាមណេរក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនោះដដែល ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ក៏ពោលទៀតថា «ចូររង់ចាំ ៧ ថ្ងៃទៀតចុះ»។ សាមណេរនោះក៏ទទួលពាក្យថា «សាធុ»។ គ្រានោះ ក្នុងរវាង ៧ ថ្ងៃនោះ ផ្ទះរបស់មីងរបស់សាមណេរ ដែលមានដំបូលខូចខាត ចាស់ទ្រុឌទ្រោម មានជញ្ជាំងទន់ខ្សោយ ត្រូវខ្យល់និងភ្លៀងបោកបក់ ក៏រលំដួលទៅ។ ក្នុងផ្ទះដែលរលំនោះ ព្រាហ្មណ៍ នាងព្រាហ្មណី កូនប្រុសពីរនាក់ និងកូនស្រី ត្រូវផ្ទះសង្កត់ពីលើ ក៏ធ្វើមរណកាលទៅ។ ក្នុងចំណោមពួកគាត់ទាំងនោះ ព្រាហ្មណ៍និងនាងព្រាហ្មណី បានទៅកើតក្នុងកំណើតប្រេត ចំណែកកូនប្រុសពីរនាក់និងកូនស្រី បានទៅកើតជាភុម្មទេវតា។ ក្នុងចំណោមបងប្អូនទាំងនោះ កូនប្រុសច្បងមានយានដំរីកើតឡើង កូនប្រុសពៅមានរថទឹមដោយសេះអស្សតរ កូនស្រីមានគ្រែស្នែងមាស។ ចំណែកឯព្រាហ្មណ៍និងនាងព្រាហ្មណី កាន់យកនូវដំបងដែកធំៗ វាយដំគ្នាទៅវិញទៅមក ត្រង់កន្លែងដែលត្រូវវាយដំនោះ ក៏កើតមានបូសធំៗប៉ុនក្អម ឆ្អិនឡើងក្នុងមួយរំពេច ហើយក៏បែកធ្លាយទៅ។ ប្រេតទាំងនោះវះបូសរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក ត្រូវក្រោធគ្របសង្កត់ គ្មានសេចក្ដីករុណា គំរាមកំហែងដោយវាចាអាក្រក់ ហើយផឹកនូវខ្ទុះនិងឈាម តែមិនបាននូវសេចក្ដីឆ្អែតឡើយ។

---

Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā paṭiññātadivasā vītivattā, gehaṃ gamissāmi, anujānātha ma’’nti. Atha naṃ upajjhāyo ‘‘atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī’’ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggena yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti, tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācā kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisā [Pg.52] vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti.

គ្រានោះ សាមណេរត្រូវសេចក្ដីអផ្សុកគ្របសង្កត់ ចូលទៅរកព្រះឧបជ្ឈាយ៍ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ថ្ងៃដែលខ្ញុំព្រះករុណាសន្យាបានកន្លងហួសហើយ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងទៅផ្ទះ សូមលោកម្ចាស់អនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាផង»។ គ្រានោះ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ពោលនឹងសាមណេរនោះថា «កាលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតទៅ ក្នុងថ្ងៃ ១៤ រោច ដាច់ខែ ចូរអ្នកមកចុះ» ហើយបាននិមន្តទៅឈរនៅខាងក្រោយវិហារឥសិបតនៈបន្តិច។ សម័យនោះឯង ទេវបុត្រទាំងពីរនាក់នោះ ជាមួយនិងប្អូនស្រី កំពុងដើរទៅតាមផ្លូវនោះដដែល ដើម្បីទៅកាន់ទីប្រជុំនៃយក្ស ចំណែកឯមាតាបិតារបស់ទេវបុត្រទាំងនោះ មានដំបងនៅក្នុងដៃ មានវាចាអាក្រក់ មានរូបខ្មៅស្រអាប់ មានសក់កញ្រ្ជោលរញ៉េរញ៉ៃអាក្រក់ក្រៀមក្រោះ មានសណ្ឋានដូចជាដើមត្នោតត្រូវភ្លើងឆេះ មានខ្ទុះនិងឈាមហូរស្រក់ មានស្បែកជ្រីវជ្រួញ មានរូបរាងគួរស្អប់គួរខ្លាចក្រៃលែង កំពុងតែដេញតាមពួកគាត់។

---

Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati, tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha – ‘‘passasi tvaṃ, sāmaṇera, ime gacchante’’ti? ‘‘Āma, bhante, passāmī’’ti. ‘‘Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā’’ti. So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi. Te āhaṃsu – ‘‘ye pacchato petā āgacchanti, te paṭipucchā’’ti. Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះសង្កិច្ចដ៏មានអាយុ បានតាក់តែងនូវឥទ្ធិភិសង្ខារ មានសភាពយ៉ាងនោះ ដើម្បីឱ្យសាមណេរនោះបានឃើញជនទាំងពួងនោះដែលកំពុងដើរទៅ ហើយពោលនឹងសាមណេរថា «ម្នាលសាមណេរ អ្នកឃើញពួកជនដែលកំពុងដើរទៅទាំងនេះដែរឬទេ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ករុណា ខ្ញុំព្រះករុណាឃើញហើយ»។ «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកសួរនូវកម្មដែលពួកគេបានធ្វើហើយចុះ»។ សាមណេរនោះក៏បានសួរពួកជនដែលទៅដោយយានដំរីជាដើម តាមលំដាប់។ ពួកទេវបុត្រទាំងនោះពោលថា «ពួកប្រេតដែលដើរមកខាងក្រោយ ចូរអ្នកសួរពួកប្រេតទាំងនោះចុះ»។ សាមណេរក៏បានសួរពួកប្រេតទាំងនោះដោយគាថាទាំងឡាយថា៖

---

73.

៧៣.

---

‘‘Puratova setena paleti hatthinā, majjhe pana assatarīrathena;

Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati, obhāsayantī dasa sabbaso disā.

«ជនដែលទៅមុនគេ បំផុតទៅដោយដំរីស ចំណែកជននៅកណ្ដាល ទៅដោយរថទឹមដោយសេះអស្សតរ ឯនាងកញ្ញាដែលនៅខាងក្រោយ គេនាំទៅដោយគ្រែស្នែង ញ៉ាំងទិសទាំង ១០ ឱ្យភ្លឺស្វាងដោយជុំវិញ។

---

74.

៧៤.

---

‘‘Tumhe pana muggarahatthapāṇino, rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā;

Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ, yenaññamaññassa pivātha lohita’’nti.

«ចំណែកឯអ្នកទាំងឡាយ មានដំបងនៅក្នុងដៃ មានមុខយំសោក មានខ្លួនប្រេះស្រាំបែកធ្លាយ កាលដែលនៅជាមនុស្ស តើអ្នកទាំងឡាយបានធ្វើបាបកម្មអ្វីខ្លះ បានជាផឹកឈាមរបស់គ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ?»

---

Tattha puratoti sabbapaṭhamaṃ. Setenāti paṇḍarena. Paletīti gacchati. Majjhe panāti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare. Assatarīrathenāti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā. Nīyatīti vahīyati. Obhāsayantī dasa sabbaso disāti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā. Muggarahatthapāṇinoti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino, bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito. Chinnapabhinnagattāti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā. Pivāthāti pivatha.

ក្នុងគាថានោះ បទថា purato គឺ មុនគេបង្អស់។ បទថា setena គឺ ដោយពណ៌សស្គុស។ បទថា paleti គឺ ទៅ។ បទថា majjhe pana គឺ ក្នុងចន្លោះនៃជនអ្នកជិះដំរី និងនាងទេវធីតាអ្នកជិះគ្រែស្នែង។ បទថា assatarīrathena គឺ ទៅដោយរថដែលទឹមដោយសេះអស្សតរ នេះជាសេចក្ដីសម្រួល។ បទថា nīyati គឺ គេនាំទៅ។ បទថា obhāsayantī dasa sabbaso disā គឺ ញ៉ាំងទិសទាំង ១០ ទាំងពួងឱ្យភ្លឺរុងរឿងដោយជុំវិញ ដោយពន្លឺនៃសរីរៈរបស់ខ្លួនផង ដោយពន្លឺនៃសម្លៀកបំពាក់និងគ្រឿងអលង្ការជាដើមផង។ បទថា muggarahatthapāṇino គឺ ជនទាំងឡាយណាមានដំបងនៅក្នុងដៃទាំងឡាយដែលពោលគឺហត្ថ ជនទាំងឡាយនោះឈ្មោះថា muggarahatthapāṇino ព្រោះតែការប្រើប្រាស់ពាក្យថា pāṇi ក្នុងកិច្ចការមានការធ្វើដីឱ្យរាបស្មើជាដើម ទើបលោកយកពាក្យថា hattha មកពន្យល់ពាក្យថា pāṇi នេះឯង។ បទថា chinnapabhinnagattā គឺ មានសរីរៈដាច់រហែកនិងបែកធ្លាយក្នុងទីនោះៗ ដោយសារការវាយដំនៃដំបង។ បទថា pivātha គឺ ផឹក។

---

Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā te petā sabbaṃ taṃ

កាលដែលសាមណេរសួរយ៉ាងនេះហើយ ពួកប្រេតទាំងនោះ ក៏បានឆ្លើយតបនូវរឿងរ៉ាវទាំងពួងនោះ

---

Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –

ដោយគាថាទាំងឡាយ ៤ ថា៖

---

75.

៧៥.

---

‘‘Puratova [Pg.53] yo gacchati kuñjarena, setena nāgena catukkamena;

Amhāka putto ahu jeṭṭhako so, dānāni datvāna sukhī pamodati.

«ជនណាដែលទៅមុនគេ ដោយដំរីសដ៏ប្រសើរ មានជើងបួន ជននោះជាកូនប្រុសច្បងរបស់យើងខ្ញុំ គេបានឱ្យនូវទានទាំងឡាយ ហើយក៏មានសេចក្ដីសុខ រីករាយ។

---

76.

៧៦.

---

‘‘Yo yo majjhe assatarīrathena, catubbhi yuttena suvaggitena;

Amhāka putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocati.

«ជនណាដែលនៅកណ្ដាល ដោយរថទឹមដោយសេះអស្សតរ ៤ ដ៏មានដំណើរលឿនល្អ ជននោះជាកូនប្រុសកណ្ដាលរបស់យើងខ្ញុំ គេជាអ្នកមិនកំណាញ់ ជាម្ចាស់នៃទាន តែងរុងរឿង។

---

77.

៧៧.

---

‘‘Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati, nārī sapaññā migamandalocanā;

Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā, bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati.

«នារីណាដែលមានប្រាជ្ញា មានភ្នែកដូចជាភ្នែកម្រឹគ ដែលគេសែងទៅដោយគ្រែស្នែងខាងក្រោយ នាងជាកូនស្រីពៅរបស់យើងខ្ញុំ នាងបានឱ្យនូវទានពាក់កណ្ដាលនៃចំណែកដែលខ្លួនបានទទួល ហើយក៏មានសេចក្ដីសុខ រីករាយ។

---

78.

៧៨.

---

‘‘Ete ca dānāni adaṃsu pubbe, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Mayaṃ pana maccharīno ahumha, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Ete ca datvā paricārayanti, mayañca sussāma naḷova chinno’’ti.

«ជនទាំងឡាយនេះ កាលពីមុន មានចិត្តជ្រះថ្លា បានប្រគេនទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ចំណែកពួកយើងខ្ញុំ ជាអ្នកកំណាញ់ ជេរប្រទេចនូវសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ជនទាំងឡាយនេះ លុះឱ្យទានហើយ តែងសោយសុខ ចំណែកពួកយើងខ្ញុំ តែងស្ងួតស្ងោប ដូចជាដើមបបុសដែលគេកាត់ចោល។»

---

75. Tattha puratova yo gacchatīti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati. ‘‘Yoso purato gacchatī’’ti vā pāṭho, tassa yo eso purato gacchatīti attho. Kuñjarenāti kuṃ pathaviṃ jīrayati, kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘kuñjaro’’ti laddhanāmena hatthinā. Nāgenāti, nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā, tena nāgena. Catukkamenāti catuppadena. Jeṭṭhakoti pubbajo.

៧៥. ក្នុងគាថានោះ បទថា puratova yo gacchati គឺ ក្នុងចំណោមជនដែលកំពុងដើរទៅទាំងនេះ ជនណាដែលទៅខាងមុខ។ មានបាឋៈមួយទៀតថា yoso purato gacchati សេចក្ដីនៃបាឋៈនោះថា ជនឯណានេះដែលទៅខាងមុខ នេះជាសេចក្ដី។ បទថា kuñjarena គឺ ដោយសត្វដំរីដែលបានឈ្មោះថា «កុញ្ជរៈ» ព្រោះតែវាញ៉ាំងផែនដីឱ្យកម្រើក ឬព្រោះតែវាតែងត្រេកអរ ដើរទៅក្នុងចន្លោះភ្នំទាំងឡាយ។ បទថា nāgena គឺ ដោយសត្វដំរីនោះ ដែលឈ្មោះថា «នាគៈ» ព្រោះតែគ្មានទីណាដែលវាមិនអាចទៅបាន ឬគ្មានអ្វីដែលគ្របសង្កត់វាបាន។ បទថា catukkamena គឺ មានជើងបួន។ បទថា jeṭṭhako គឺ កូនច្បង។

---

76-77. Catubbhīti catūhi assatarīhi. Suvaggitenāti sundaragamanena cāturagamanena. Migamandalocanāti migī viya mandakkhikā. Bhāgaḍḍhabhāgenāti bhāgassa aḍḍhabhāgena, attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena. Sukhīti sukhinī. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ.

៧៦-៧៧. បទថា catubbhi គឺ ដោយសេះអស្សតរ ៤ ក្បាល។ បទថា suvaggitena គឺ ដោយដំណើរដ៏ល្អ ដំណើរដ៏រហ័សរហួន។ បទថា migamandalocanā គឺ មានភ្នែកថ្លាយង់ ដូចជាភ្នែកនៃមេម្រឹគ។ បទថា bhāgaḍḍhabhāgena គឺ ដោយចំណែកពាក់កណ្ដាលនៃចំណែក គឺដោយសារការឱ្យនូវចំណែកពាក់កណ្ដាលពីចំណែកដែលខ្លួនទទួលបាន ជាហេតុ។ បទថា sukhī គឺ សុខិនី (មានសេចក្ដីសុខ)។ ពាក្យនេះ លោកពោលដោយការផ្លាស់ប្ដូរលិង្គ។

---

78. Paribhāsakāti [Pg.54] akkosakā. Paricārayantīti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti, parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti. Mayañca sussāma naḷova chinnoti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma, khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti.

៧៨. បទថា paribhāsakā គឺ ពួកអ្នកជេរប្រទេច។ បទថា paricārayanti គឺ ញ៉ាំងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ខ្លួនឱ្យត្រេកត្រអាលក្នុងកាមគុណទាំងឡាយដ៏ជាទិព្វ ទៅទីនេះទីនោះតាមសេចក្ដីសប្បាយ ឬមួយក៏ញ៉ាំងពួកបរិវារឱ្យធ្វើនូវការបម្រើ ដោយសារផលវិបាកនៃអានុភាពបុណ្យរបស់ខ្លួន។ បទថា mayañca sussāma naḷova chinno គឺ ចំណែកពួកយើងខ្ញុំ តែងស្ងួតស្ងោប ដូចជាដើមបបុសដែលគេកាត់ចោលទៅក្នុងកម្ដៅថ្ងៃ គឺថាពួកយើងខ្ញុំតែងស្ងួតក្រៀមក្រោះក្រៃលែង ដោយសារសេចក្ដីស្រេកឃ្លានផង ដោយសារការវាយដំគ្នាទៅវិញទៅមកដោយដំបងផង នេះជាសេចក្ដី។

---

Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī’’ti pucchanto –

កាលដែលពួកប្រេតបានប្រាប់នូវបាបកម្មរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ក៏ប្រាប់ថា «ពួកយើងត្រូវជាមា និងមីងរបស់អ្នក»។ សាមណេរបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏កើតសេចក្ដីសង្វេគ កាលចង់សួរថា «ចុះភោជនទាំងឡាយ រមែងសម្រេចដល់ពួកជនអ្នកធ្វើបាបកម្មដ៏អាក្រក់យ៉ាងនេះ ដូចម្ដេចទៅហ្ន៎?» ទើបសួរថា៖

---

79.

៧៩.

---

‘‘Kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ, kathañca yāpetha supāpadhammino;

Pahūtabhogesu anappakesu, sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā’’ti. –

«តើភោជនរបស់អ្នកទាំងឡាយដូចម្ដេច ទីដេករបស់អ្នកទាំងឡាយដូចម្ដេច? ម្នាលអ្នកទាំងឡាយមានធម៌ដ៏លាមកក្រៃលែង តើអ្នកទាំងឡាយរស់នៅដូចម្ដេច? កាលដែលភោគសម្បត្តិដ៏ច្រើន មិនមែនតិចតួច មានព្រមហើយ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកទាំងឡាយឃ្លាតចាកសេចក្ដីសុខ ហើយមកដល់នូវសេចក្ដីទុក្ខក្នុងថ្ងៃនេះ?»

---

Imaṃ gāthamāha. Tattha kiṃ tumhākaṃ bhojananti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ? Kiṃ sayānanti kīdisaṃ sayanaṃ? ‘‘Kiṃ sayānā’’ti keci paṭhanti, kīdisā sayanā, kīdise sayane sayathāti attho. Kathañca yāpethāti kena pakārena yāpetha, ‘‘kathaṃ vo yāpethā’’tipi pāṭho, kathaṃ tumhe yāpethāti attho. Supāpadhamminoti suṭṭhu ativiya pāpadhammā. Pahūtabhogesūti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu. Anappakesūti na appakesu bahūsu. Sukhaṃ virādhāyāti sukhahetuno puññassa akaraṇena sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā. ‘‘Sukhassa virādhenā’’ti keci paṭhanti. Dukkhajja pattāti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti.

សាមណេរបានពោលនូវគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ គឺ តើភោជនរបស់អ្នកទាំងឡាយមានសភាពដូចម្ដេច? បទថា kiṃ sayānaṃ គឺ តើទីដេកមានសភាពដូចម្ដេច? មានបាឋៈខ្លះថា kiṃ sayānā សេចក្ដីថា តើទីដេកទាំងឡាយមានសភាពដូចម្ដេច គឺថាអ្នកទាំងឡាយដេកលើទីដេកមានសភាពដូចម្ដេច នេះជាសេចក្ដី។ បទថា kathañca yāpetha គឺ តើអ្នកទាំងឡាយរស់នៅដោយប្រការដូចម្ដេច? មានបាឋៈមួយទៀតថា kathaṃ vo yāpetha សេចក្ដីថា តើអ្នកទាំងឡាយរស់នៅដូចម្ដេច នេះជាសេចក្ដី។ បទថា supāpadhammino គឺ មានធម៌ដ៏លាមកក្រៃលែង។ បទថា pahūtabhogesu គឺ កាលដែលភោគសម្បត្តិដ៏ធំធេង រកទីបំផុតគ្មាន មានព្រមហើយ។ បទថា anappakesu គឺ មិនមែនតិចតួច គឺច្រើន។ បទថា sukhaṃ virādhāya គឺ ព្រោះតែមិនបានធ្វើនូវបុណ្យដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីសុខ ទើបឃ្លាតចាកសេចក្ដីសុខ គឺធ្វើឱ្យសេចក្ដីសុខវិនាសទៅ។ មានបាឋៈខ្លះថា sukhassa virādhena។ បទថា dukkhajja pattā គឺ ក្នុងថ្ងៃនេះ ក្នុងពេលនេះ បានមកដល់នូវសេចក្ដីទុក្ខដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងកំណើតប្រេតនេះ។

---

Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –

កាលដែលសាមណេរសួរយ៉ាងនេះហើយ ពួកប្រេតទាំងឡាយ កាលដោះស្រាយនូវសេចក្ដីដែលសាមណេរសួរហើយ ទើបពោលថា៖

---

80.

៨០.

---

‘‘Aññamaññaṃ vadhitvāna, pivāma pubbalohitaṃ;

Bahuṃ vitvā na dhātā homa, nacchādimhase mayaṃ.

«ពួកយើងខ្ញុំវាយដំគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយផឹកនូវខ្ទុះនិងឈាម ទោះបីផឹកច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនដែលឆ្អែតឡើយ ពួកយើងខ្ញុំមិនដែលបានសេចក្ដីត្រេកអរឡើយ។

---

81.

៨១.

---

‘‘Icceva [Pg.55] maccā paridevayanti, adāyakā pecca yamassa ṭhāyino;

Ye te vidicca adhigamma bhoge, na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ.

«ពួកសត្វទាំងឡាយដែលមិនបានឱ្យទាន លុះលះលោកនេះទៅហើយ តែងតែយំសោកក្នុងយមលោកយ៉ាងនេះឯង ពួកជនណាបានទទួលនូវភោគសម្បត្តិទាំងឡាយហើយ មិនបរិភោគខ្លួនឯងផង មិនធ្វើនូវបុណ្យផង។

---

82.

៨២.

---

‘‘Te khuppipāsūpagatā parattha, pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā;

Kammāni katvāna dukhudrāni, anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni.

«ពួកជនទាំងនោះ ត្រូវសេចក្ដីស្រេកឃ្លានគ្របសង្កត់ក្នុងបរលោក តែងតែក្ដៅក្រហាយ ឆេះរោលរាលអស់កាលជាយូរអង្វែងក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ព្រោះបានធ្វើនូវអកុសលកម្មទាំងឡាយដែលនាំមកនូវសេចក្ដីទុក្ខ ទើបសោយនូវទុក្ខដែលមានផលដ៏ក្តៅក្រហាយ។

---

83.

៨៣.

---

‘‘Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ, ittaraṃ idha jīvitaṃ;

Ittaraṃ ittarato ñatvā, dīpaṃ kayirātha paṇḍito.

«ព្រោះថា ទ្រព្យសម្បត្តិនិងស្រូវអង្ករ ជារបស់មិនទៀងទាត់ ជីវិតក្នុងលោកនេះ ក៏ជារបស់មិនទៀងទាត់ដែរ បណ្ឌិតដឹងច្បាស់នូវរបស់ដែលមិនទៀងទាត់ តាមសភាពដែលមិនទៀងទាត់ហើយ គប្បីធ្វើនូវទីពឹងដល់ខ្លួន។

---

84.

៨៤.

---

‘‘Ye te evaṃ pajānanti, narā dhammassa kovidā;

Te dāne nappamajjanti, sutvā arahataṃ vaco’’ti. –

«ពួកជនណាជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ ពួកជនទាំងនោះ លុះបានស្ដាប់នូវព្រះវាចារបស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយហើយ រមែងមិនធ្វេសប្រហែសក្នុងទានឡើយ។»

---

Pañca gāthā abhāsiṃsu.

ពួកប្រេតបានពោលនូវគាថាទាំងឡាយ ៥ នេះឯង។

---

80-81. Tattha na dhātā homāti dhātā suhitā tittā na homa. Nacchādimhaseti na ruccāma, na ruciṃ uppādema, na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho. Iccevāti evameva. Maccā paridevayantīti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti. Adāyakāti adānasīlā maccharino. Yamassa ṭhāyinoti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlā. Ye te vidicca adhigammabhogeti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā. Na bhuñjare nāpi karonti puññanti amhe viya sayampi na bhuñjanti, paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti.

៨០-៨១. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា na dhātā homa សេចក្តីថា យើងទាំងឡាយមិនមែនជាមិនឆ្អែត មិនមែនជាមិនស្កប់ស្កល់ឡើយ (គឺថាឆ្អែតស្កប់ស្កល់ហើយ)។ បទថា nacchādimhase (ឬ naruccādimhase) សេចក្តីថា យើងទាំងឡាយមិនពេញចិត្តឡើយ មិនញ៉ាំងសេចក្តីពេញចិត្តឲ្យកើតឡើងឡើយ យើងទាំងឡាយនឹងមិនផឹកនូវឈាមនោះដោយសេចក្តីពេញចិត្តរបស់ខ្លួនឡើយ។ បទថា icceva សេចក្តីថា យ៉ាងនោះឯង។ បទថា maccā paridevayanti សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយដទៃទៀត ដែលធ្វើនូវអំពើអាក្រក់ តែងយំទួញ តែងខ្សឹកខ្សួល ដូចជាយើងទាំងឡាយដែរ។ បទថា adāyakā សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលមិនមានសីលក្នុងការឲ្យ ជាអ្នកកំណាញ់។ បទថា yamassa ṭhāyino សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលមានសភាពស្ថិតនៅក្នុងទីកន្លែងរបស់យមរាជ ពោលគឺក្នុងប្រេតវិស័យ ដែលគេដឹងគ្នាក្នុងយមលោក។ បទថា ye te vidicca adhigammabhoge សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណា បានទទួល បានសម្រេចនូវភោគៈទាំងឡាយ ដែលជាគ្រឿងចាត់ចែងនូវសេចក្តីសុខដ៏វិសេស ទាំងក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងក្នុងពេលខាងមុខ។ បទថា na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយនោះ មិនបរិភោគដោយខ្លួនឯងផង ដូចជាយើងទាំងឡាយដែរ មិនធ្វើសូម្បីតែបុណ្យដែលសម្រេចអំពីទាន ដោយការឲ្យដល់អ្នកដទៃផង។

---

82. Te khuppipāsūpagatā paratthāti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā. Ciraṃ jhāyare ḍayhamānāti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘akataṃ vata amhehi kusalaṃ, kataṃ pāpa’’ntiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti, anutthunantīti attho. Dukhudrānīti dukkhavipākāni. Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānīti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti.

៨២. បទថា te khuppipāsūpagatā parattha សេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយនោះ ជាអ្នកត្រូវសេចក្តីឃ្លាននិងសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ហើយ ក្នុងបរលោក ពោលគឺក្នុងប្រេតវិស័យ។ បទថា ciraṃ jhāyare ḍayhamānā សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយនោះ ត្រូវភ្លើងគឺទុក្ខមានសេចក្តីឃ្លានជាដើមជាហេតុ និងត្រូវភ្លើងគឺសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «ឱ! កុសល យើងមិនបានធ្វើសោះឡើយ ឱ! បាប យើងបានធ្វើហើយតើ» ជាដើម ដុតកំដៅហើយ តែងសោកសៅ តែងខ្សឹកខ្សួល នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា dukhudrāyāni សេចក្តីថា មានផលជាទុក្ខ។ បទថា anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយ ធ្វើនូវបាបកម្មទាំងឡាយ ដែលមានផលមិនជាទីប្រាថ្នា ហើយរងទុក្ខ ពោលគឺទុក្ខក្នុងអបាយ អស់កាលដ៏យូរអង្វែង។

---

83-84. Ittaranti [Pg.56] na cirakālaṭṭhāyī, aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ. Ittaraṃ idha jīvitanti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 1.145; a. ni. 7.74). Ittaraṃ ittarato ñatvāti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā. Dīpaṃ kayirātha paṇḍitoti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya. Ye te evaṃ pajānantīti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti, te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti. Sutvā arahataṃ vacoti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā, sutattāti attho. Sesaṃ pākaṭameva.

៨៣-៨៤. បទថា ittaraṃ សេចក្តីថា មិនស្ថិតនៅអស់កាលយូរអង្វែង មិនទៀង មានសភាពប្រែប្រួលជាធម្មតា។ បទថា ittaraṃ idha jīvitaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយ ក្នុងមនុស្សលោកនេះ ក៏តិចតួច ថោកទាប តិចណាស់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ថា «បុគ្គលណា រស់នៅបានយូរ បុគ្គលនោះ រស់នៅបានត្រឹមមួយរយឆ្នាំ ឬតិចជាង ឬច្រើនជាងបន្តិច» ដូច្នេះជាដើម។ បទថា ittaraṃ ittarato ñatvā សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញា ពិចារណាឃើញថា គ្រឿងឧបភោគបរិភោគមានទ្រព្យនិងធញ្ញជាតិជាដើមផង ជីវិតរបស់មនុស្សទាំងឡាយផង ជាធម្មជាតិតិចតួច ថោកទាប មួយរំពេច មិនយូរឡើយ តែងវិនាសទៅ។ បទថា dīpaṃ kayirātha paṇḍito សេចក្តីថា បុរសអ្នកមានប្រាជ្ញា គប្បីធ្វើនូវកោះ ពោលគឺទីពឹងរបស់ខ្លួន ដែលជាទីតាំងនៃប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខក្នុងបរលោក។ បទថា ye te evaṃ pajānanti សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយណា ដឹងតាមពិតនូវភាពតិចតួចនៃភោគៈ និងជីវិតរបស់មនុស្សទាំងឡាយ មនុស្សទាំងឡាយនោះ តែងមិនធ្វេសប្រហែសក្នុងទាន ក្នុងកាលទាំងពួង។ បទថា sutvā arahataṃ vaco សេចក្តីថា បានស្តាប់នូវព្រះវាចារបស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធជាដើម ព្រោះតែបានស្តាប់មក នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti pavedesuṃ. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha – ‘‘yaṃ, bhante, anukampakena karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya, taṃ me tumhehi kataṃ, mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito, na dāni me gharāvāsena attho, abhiramissāmi brahmacariyavāse’’ti. Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

យ៉ាងនេះ ប្រេតទាំងឡាយនោះ កាលដែលសាមណេរសួរហើយ ក៏ប្រាប់នូវដំណើរនោះ ហើយប្រាប់ថា «យើងទាំងឡាយ ត្រូវជាមា និងមីង របស់លោក» ដូច្នេះ។ ឮពាក្យនោះហើយ សាមណេរមានសេចក្តីសង្វេគកើតឡើងហើយ បន្ទោបង់នូវសេចក្តីអផ្សុក ហើយក្រាបសំពះទៀបជើងទាំងគូនៃព្រះឧបជ្ឈាយ៍ដោយត្បូង ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន កិច្ចណាដែលព្រះតេជព្រះគុណជាអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះ គប្បីធ្វើ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ កិច្ចនោះ ព្រះតេជព្រះគុណបានធ្វើហើយដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ឱ! ខ្ញុំព្រះករុណា ឈ្មោះថាជាអ្នកដែលព្រះតេជព្រះគុណគ្រប់គ្រងរក្សាហើយ ចាកការធ្លាក់ចុះទៅក្នុងសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេងណាស់តើ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណា គ្មានប្រយោជន៍ដោយការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះឡើយ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងត្រេកអរក្នុងសាសនព្រហ្មចរិយា» ដូច្នេះ។ លំដាប់នោះ ព្រះសង្កិច្ចដ៏មានអាយុ ក៏បានប្រាប់នូវកម្មដ្ឋានដ៏សមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់សាមណេរនោះ។ សាមណេរនោះ កាលព្យាយាមប្រកបនូវកម្មដ្ឋាន មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចនូវព្រះអរហត្ត។ ចំណែកឯព្រះសង្កិច្ចដ៏មានអាយុ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលនូវដំណើរនោះ ដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់ធ្វើនូវដំណើរនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយពិស្តារ ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា ព្រះធម៌ទេសនានោះ ក៏បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជន ដូច្នេះឯង។

---

Nāgapetavatthuvaṇaṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងនាគប្រេត ចប់ហើយ។

---

12. Uragapetavatthuvaṇṇanā

១២. ការអធិប្បាយរឿងឧរគប្រេត

---

Uragova tacaṃ jiṇṇanti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So puttamaraṇahetu paridevasokasamāpanno bahi nikkhamitvā kiñci kammaṃ kātuṃ asakkonto geheyeva aṭṭhāsi. Atha [Pg.57] satthā paccūsavelāyaṃ mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ upāsakaṃ disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa gehaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi. Upāsako ca satthu āgatabhāvaṃ sutvā sīghaṃ uṭṭhāya gantvā paccuggamanaṃ katvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Upāsakopi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ bhagavā ‘‘kiṃ, upāsaka, sokapareto viya dissatī’’ti āha. ‘‘Āma, bhagavā, piyo me putto kālakato, tenāhaṃ socāmī’’ti. Athassa bhagavā sokavinodanaṃ karonto uragajātakaṃ (jā. 1.5.19 ādayo) kathesi.

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវឧបាសកម្នាក់ ហើយត្រាស់នូវព្រះធម៌ទេសនានេះថា Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ ដូច្នេះជាដើម។ ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី កូនប្រុសរបស់ឧបាសកម្នាក់ បានធ្វើមរណកាលទៅ។ ឧបាសកនោះ ដល់នូវសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលនិងសេចក្តីសោក ព្រោះហេតុតែការស្លាប់នៃកូនប្រុស មិនអាចចេញទៅខាងក្រៅ ដើម្បីធ្វើការងារអ្វីមួយបានឡើយ ក៏នៅតែក្នុងផ្ទះប៉ុណ្ណោះ។ លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តា ទ្រង់ចេញចាកមហាករុណាសមាបត្តិ ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ កាលទ្រង់ក្រឡេកមើលលោកដោយពុទ្ធចក្ខុ ទ្រង់ទតឃើញឧបាសកនោះហើយ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់ដោយបាត្រនិងចីវរ យាងទៅកាន់ផ្ទះរបស់ឧបាសកនោះ ហើយគង់ឈរនៅជិតទ្វារផ្ទះ។ ឯឧបាសក ឮថាព្រះសាស្តាយាងមកដល់ហើយ ក៏ក្រោកឡើងជាប្រញាប់ ដើរទៅទទួលព្រះអង្គ ទទួលយកបាត្រអំពីព្រះហស្ត និមន្តព្រះអង្គចូលទៅក្នុងផ្ទះ រៀបចំក្រាលអាសនៈថ្វាយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយហើយ។ សូម្បីឧបាសក ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សួរឧបាសកនោះថា «ម្នាលឧបាសក ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមើលទៅដូចជាត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់យ៉ាងនេះ?»។ ឧបាសកក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កូនប្រុសជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំព្រះករុណា បានធ្វើមរណកាលទៅហើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំព្រះករុណា ទើបសោកសៅ»។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ចង់បន្ទោបង់នូវសេចក្តីសោករបស់ឧបាសកនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងនូវឧរគជាតក។

---

Atīte kira kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ dhammapālaṃ nāma brāhmaṇakulaṃ ahosi. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī putto dhītā suṇisā dāsīti ime sabbepi maraṇānussatibhāvanābhiratā ahesuṃ. Tesu yo gehato nikkhamati, so sesajane ovaditvā nirapekkhova nikkhamati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo puttena saddhiṃ gharato nikkhamitvā khettaṃ gantvā kasati. Putto sukkhatiṇapaṇṇakaṭṭhāni ālimpeti. Tattheko kaṇhasappo ḍāhabhayena rukkhasusirato nikkhamitvā imaṃ brāhmaṇassa puttaṃ ḍaṃsi. So visavegena mucchito tattheva paripatitvā kālakato, sakko devarājā hutvā nibbatti. Brāhmaṇo puttaṃ mataṃ disvā kammantasamīpena gacchantaṃ ekaṃ purisaṃ evamāha – ‘‘samma, mama gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ evaṃ vadehi ‘nhāyitvā suddhavatthanivatthā ekassa bhattaṃ mālāgandhādīni ca gahetvā turitaṃ āgacchatū’ti’’. So tattha gantvā tathā ārocesi, gehajanopi tathā akāsi. Brāhmaṇo nhatvā bhuñjitvā vilimpitvā parijanaparivuto puttassa sarīraṃ citakaṃ āropetvā aggiṃ datvā dārukkhandhaṃ ḍahanto viya nissoko nissantāpo aniccasaññaṃ manasi karonto aṭṭhāsi.

ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងដែនកាសី នាក្រុងពារាណសី មានត្រកូលព្រាហ្មណ៍មួយ ឈ្មោះថា ធម្មបាល។ ក្នុងត្រកូលនោះ ជនទាំងឡាយទាំងអស់នេះ គឺ ព្រាហ្មណ៍ នាងព្រាហ្មណី កូនប្រុស កូនស្រី កូនប្រសារស្រី និងស្រីបម្រើ តែងជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការចម្រើនមរណានុស្សតិកម្មដ្ឋាន។ ក្នុងចំណោមជនទាំងនោះ ជនណាដែលចេញចាកផ្ទះ ជននោះតែងទូន្មានប្រដៅជនដែលនៅសល់ ហើយចេញទៅដោយមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យឡើយ។ លុះថ្ងៃមួយ ព្រាហ្មណ៍បានចេញចាកផ្ទះជាមួយកូនប្រុស ទៅកាន់ស្រែ ហើយភ្ជួររាស់។ ចំណែកកូនប្រុស ក៏ប្រមូលស្មៅក្រៀម ស្លឹកឈើ និងមែកឈើក្រៀមមកដុត។ ក្នុងទីនោះ មានពស់វែកមួយក្បាល ខ្លាចភ្លើងឆេះ ក៏ចេញចាកប្រហោងឈើ មកខាំកូនប្រុសរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ។ កូនប្រុសនោះ ត្រូវពិសពស់ពុលវិលមុខ ដួលស្លាប់ក្នុងទីនោះឯង ហើយបានទៅកើតជាព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចទេវតា។ ព្រាហ្មណ៍ឃើញកូនប្រុសស្លាប់ហើយ ក៏និយាយទៅកាន់បុរសម្នាក់ ដែលដើរកាត់តាមក្បែរកន្លែងធ្វើការងារនោះ យ៉ាងនេះថា «នែសម្លាញ់! ចូរអ្នកទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ហើយប្រាប់នាងព្រាហ្មណីយ៉ាងនេះថា 'សូមនាងងូតទឹក ស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ស្អាតស្អំ ហើយកាន់យកនូវបាយសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ព្រមទាំងផ្កាកម្រង និងគ្រឿងក្រអូបជាដើម រួចប្រញាប់មកចុះ'»។ បុរសនោះទៅដល់ទីនោះ ហើយក៏ប្រាប់តាមពាក្យនោះ ឯជននៅក្នុងផ្ទះ ក៏បានធ្វើតាមពាក្យនោះដែរ។ ព្រាហ្មណ៍ងូតទឹក បរិភោគបាយ លាបគ្រឿងក្រអូបហើយ មានពួកជននៅក្នុងផ្ទះចោមរោម ក៏លើករាងកាយរបស់កូនប្រុសឡើងកាន់ជើងកករួចដុតភ្លើង ហើយឈរពិចារណានូវអនិច្ចសញ្ញា ដោយមិនមានសេចក្តីសោក មិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ហាក់ដូចជាដុតដុំឈើមួយដុំដូច្នោះឯង។

---

Atha brāhmaṇassa putto sakko hutvā nibbatti, so ca amhākaṃ bodhisatto ahosi. So attano purimajātiṃ katapuññañca paccavekkhitvā pitaraṃ ñātake ca anukampamāno brāhmaṇavesena tattha āgantvā [Pg.58] ñātake asocante disvā ‘‘ambho, migaṃ jhāpetha, amhākaṃ maṃsaṃ detha, chātomhī’’ti āha. ‘‘Na migo, manusso brāhmaṇā’’ti āha. ‘‘Kiṃ tumhākaṃ paccatthiko eso’’ti? ‘‘Na paccatthiko, ure jāto oraso mahāguṇavanto taruṇaputto’’ti āha. ‘‘Kimatthaṃ tumhe tathārūpe guṇavati taruṇaputte mate na socathā’’ti? Taṃ sutvā brāhmaṇo asocanakāraṇaṃ kathento –

លំដាប់នោះ កូនប្រុសរបស់ព្រាហ្មណ៍ ដែលទៅកើតជាព្រះឥន្ទ្រនោះ ត្រូវជាព្រះពោធិសត្វរបស់យើង។ ព្រះឥន្ទ្រនោះ កាលពិចារណានូវជាតិមុន និងបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ មានសេចក្តីអនុគ្រោះដល់មាតាបិតា និងញាតិទាំងឡាយ ក៏កាឡាខ្លួនជាព្រាហ្មណ៍ យាងមកកាន់ទីនោះ ឃើញពួកញាតិមិនសោកសៅឡើយ ទើបសួរថា «នែអ្នកទាំងឡាយ! អ្នកទាំងឡាយដុតសត្វម្រឹគឬ? សូមចែកសាច់ឲ្យខ្ញុំផង ខ្ញុំឃ្លានណាស់»។ ព្រាហ្មណ៍ឆ្លើយថា «នែព្រាហ្មណ៍! មិនមែនជាសត្វម្រឹគទេ គឺមនុស្សទេតើ»។ ព្រះឥន្ទ្រសួរថា «ចុះអ្នកនេះ ជាសត្រូវរបស់អ្នកទាំងឡាយឬ?»។ ព្រាហ្មណ៍ឆ្លើយថា «មិនមែនជាសត្រូវទេ គឺកូនប្រុសបង្កើត កើតអំពីទ្រូង មានគុណដ៏ច្រើន ជាកូនកំលោះ»។ ព្រះឥន្ទ្រសួរថា «ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកទាំងឡាយ មិនសោកសៅ ក្នុងកាលដែលកូនប្រុសកំលោះ មានគុណធម៌ដល់ម៉្លឹង ស្លាប់ទៅហើយ?»។ ព្រាហ្មណ៍ឮពាក្យនោះហើយ កាលនឹងប្រាប់នូវហេតុដែលមិនសោកសៅ ទើបពោលថា៖

---

85.

៨៥.

---

‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ;

Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.

«ពស់លះបង់នូវស្បែកចាស់ (ស្រោមចាស់) ហើយទៅ យ៉ាងណាមិញ កាលបើរាងកាយមិនមានប្រយោជន៍ លុះស្លាប់ទៅ ឥតវិញ្ញាណហើយ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

---

86.

៨៦.

---

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

រាងកាយដែលភ្លើងកំពុងឆេះ តែងមិនដឹងនូវការយំទួញរបស់ពួកញាតិឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំមិនយំសោកចំពោះកូននោះទេ គេទៅកាន់គតិរបស់គេហើយ។»

---

Dve gāthā abhāsi.

(ព្រាហ្មណ៍) បានពោលនូវគាថាទាំងពីរនេះ។

---

85-86. Tattha uragoti urena gacchatīti urago. Sappassetaṃ adhivacanaṃ. Tacaṃ jiṇṇanti jajjarabhāvena jiṇṇaṃ purāṇaṃ attano tacaṃ nimmokaṃ. Hitvā gacchati saṃ tanunti yathā urago attano jiṇṇatacaṃ rukkhantare vā kaṭṭhantare vā mūlantare vā pāsāṇantare vā kañcukaṃ omuñcanto viya sarīrato omuñcitvā pahāya chaḍḍetvā yathākāmaṃ gacchati, evameva saṃsāre paribbhamanto satto porāṇassa kammassa parikkhīṇattā jajjarībhūtaṃ saṃ tanuṃ attano sarīraṃ hitvā gacchati, yathākammaṃ gacchati, punabbhavavasena upapajjatīti attho. Evanti ḍayhamānaṃ puttassa sarīraṃ dassento āha. Sarīre nibbhogeti assa viya aññesampi kāye evaṃ bhogavirahite niratthake jāte. Peteti āyuusmāviññāṇato apagate. Kālakate satīti mate jāte. Tasmāti yasmā ḍayhamāno kāyo apetaviññāṇattā ḍāhadukkhaṃ viya ñātīnaṃ ruditaṃ paridevitampi na jānāti, tasmā etaṃ mama puttaṃ nimittaṃ katvā na rodāmi. Gato so tassa yā gatīti yadi matasattā na ucchijjanti, matassa pana katokāsassa kammassa vasena yā gati pāṭikaṅkhā, taṃ [Pg.59] cutianantarameva gato, so na purimañātīnaṃ ruditaṃ paridevitaṃ vā paccāsīsati, nāpi yebhuyyena purimañātīnaṃ ruditena kāci atthasiddhīti adhippāyo.

៨៥-៨៦. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា urago សេចក្តីថា សត្វដែលទៅដោយទ្រូង ឈ្មោះថា ឧរគៈ។ ពាក្យនេះ ជាឈ្មោះរបស់សត្វពស់។ បទថា tacaṃ jiṇṇaṃ សេចក្តីថា ស្រោមចាស់ (ស្បែកចាស់) របស់ខ្លួន ដែលចាស់គ្រាំគ្រាដោយភាពទ្រុឌទ្រោម។ បទថា hitvā gacchati saṃ tanuṃ សេចក្តីថា ពស់លះបង់នូវស្បែកចាស់របស់ខ្លួន ក្នុងចន្លោះឈើក្តី ចន្លោះឈើកោងក្តី ចន្លោះឫសឈើក្តី ចន្លោះថ្មក្តី ដូចជាការដោះស្រោមចេញពីរាងកាយ លះបង់ចោលហើយ ទៅតាមសេចក្តីប្រាថ្នា យ៉ាងណាមិញ សត្វដែលអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្ត កាលបើរួចចាកកម្មចាស់ហើយ ក៏លះបង់នូវរាងកាយរបស់ខ្លួន ដែលទ្រុឌទ្រោម ហើយទៅ គឺទៅតាមយថាកម្ម ទៅកើតក្នុងភពថ្មី នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា evaṃ ព្រះសាស្តា (ឬព្រាហ្មណ៍) ពោលដើម្បីបង្ហាញនូវរាងកាយរបស់កូនប្រុសដែលកំពុងឆេះ។ បទថា sarīre nibbhoge សេចក្តីថា កាលបើរាងកាយរបស់ជនដទៃទៀត មិនមានការសោយសុខទុក្ខ គឺថាឥតប្រយោជន៍ ដូចជារាងកាយរបស់កូននេះ។ បទថា pete សេចក្តីថា ប្រាសចាកអាយុ កំដៅ និងវិញ្ញាណ។ បទថា kālakate sati សេចក្តីថា កាលបើធ្វើមរណកាលទៅហើយ គឺស្លាប់ទៅហើយ។ បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែរាងកាយដែលកំពុងឆេះ ព្រោះតែប្រាសចាកវិញ្ញាណ តែងមិនដឹងនូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ដូចជាមិនដឹងនូវការយំទួញ និងការខ្សឹកខ្សួលរបស់ពួកញាតិឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំមិនយំសោកចំពោះកូននោះ ដោយធ្វើកូននោះឲ្យជាហេតុឡើយ។ បទថា gato so tassa yā gati សេចក្តីថា ប្រសិនបើសត្វដែលស្លាប់ទៅ មិនសូន្យចាកលោកទេ ម្យ៉ាងទៀត គេទៅកាន់គតិណាដែលគេគប្បីបាន ដោយអំណាចនៃកម្មដែលបានធ្វើទុកហើយ គេក៏ទៅកាន់គតិនោះ ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីចុតីភ្លាម គេមិនប្រាថ្នានូវការយំទួញ ឬការខ្សឹកខ្សួលរបស់ពួកញាតិមុនៗឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ការយំទួញរបស់ពួកញាតិមុនៗ ភាគច្រើនមិនបានសម្រេចប្រយោជន៍អ្វីឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។

---

Evaṃ brāhmaṇena attano asocanakāraṇe kathite pariyāyamanasikārakosalle pakāsite brāhmaṇarūpo sakko brāhmaṇiṃ āha – ‘‘amma, tuyhaṃ so mato kiṃ hotī’’ti? ‘‘Dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā saṃvaḍḍhito putto me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ pitā tāva purisabhāvena mā rodatu, mātu nāma hadayaṃ mudukaṃ, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Taṃ sutvā sā arodanakāraṇaṃ kathentī –

កាលដែលព្រាហ្មណ៍ពោលនូវហេតុដែលមិនសោកសៅរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះ បង្ហាញនូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយយ៉ាងនេះហើយ ព្រះឥន្ទ្រដែលកាឡាខ្លួនជាព្រាហ្មណ៍ ក៏សួរទៅនាងព្រាហ្មណីថា «ម្នាលអ្នកម្តាយ! កូនដែលស្លាប់ទៅនោះ ត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នកម្តាយ?»។ នាងព្រាហ្មណីឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់! គេជាកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ ដែលខ្ញុំបានពពោះអស់ដប់ខែ ឲ្យបៅទឹកដោះ បីបាច់ថែរក្សាដៃជើងឲ្យធំធាត់ឡើង»។ ព្រះឥន្ទ្រសួរថា «បើដូច្នោះ ឪពុកមិនយំចុះ ព្រោះគាត់ជាបុរស ចំណែកឯចិត្តរបស់ម្តាយ តែងតែទន់ភ្លន់ ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកម្តាយមិនយំសោក?»។ នាងព្រាហ្មណីឮពាក្យនោះហើយ កាលនឹងប្រាប់នូវហេតុដែលមិនយំសោក ទើបពោលថា៖

---

87.

៨៧.

---

‘‘Anabbhito tato āgā, nānuññāto ito gato;

Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.

«កូននោះ ខ្ញុំមិនបានហៅឲ្យមកពីលោកនោះទេ គេក៏មកឯង ខ្ញុំមិនបានអនុញ្ញាតឲ្យទៅពីលោកនេះទេ គេក៏ទៅឯង គេមកយ៉ាងណា គេទៅយ៉ាងនោះដែរ ការយំទួញក្នុងរឿងនោះ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វី។

---

88.

៨៨.

---

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

រាងកាយដែលភ្លើងកំពុងឆេះ តែងមិនដឹងនូវការយំទួញរបស់ពួកញាតិឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំមិនយំសោកចំពោះកូននោះទេ គេទៅកាន់គតិរបស់គេហើយ។»

---

Gāthādvayamāha. Tattha anabbhitoti anavhāto, ‘‘ehi mayhaṃ puttabhāvaṃ upagacchā’’ti evaṃ apakkosito. Tatoti yattha pubbe ṭhito, tato paralokato. Āgāti āgañchi. Nānuññātoti ananumato, ‘‘gaccha, tāta, paraloka’’nti evaṃ amhehi avissaṭṭho. Itoti idhalokato. Gatoti apagato. Yathāgatoti yenākārena āgato, amhehi anabbhito eva āgatoti attho. Tathā gatoti tenevākārena gato. Yathā sakeneva kammunā āgato, tathā sakeneva kammunā gatoti. Etena kammassakataṃ dasseti. Tattha kā paridevanāti evaṃ avasavattike saṃsārapavatte maraṇaṃ paṭicca kā nāma paridevanā, ayuttā sā paññavatā akaraṇīyāti dasseti.

ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់គាថាពីរនេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា anabbhito សេចក្តីថា មិនបានហៅមក គឺមិនបានអញ្ជើញមកថា «ចូរមក ចូរមកកាន់ភាពជាកូនរបស់ខ្ញុំ» ដូច្នេះឡើយ។ បទថា tato សេចក្តីថា ឋិតនៅកន្លែងណាពីមុន គឺអំពីបរលោកនោះ។ បទថា āgā សេចក្តីថា បានមកហើយ។ បទថា nānuññāto សេចក្តីថា មិនបានអនុញ្ញាត គឺពួកយើងមិនបានលះបង់ (មិនបានបញ្ជូនទៅ) ថា «នែកូនសម្លាញ់ ចូរទៅកាន់បរលោកចុះ» ដូច្នេះឡើយ។ បទថា ito សេចក្តីថា អំពីលោកនេះ។ បទថា gato សេចក្តីថា ឃ្លាតចេញទៅហើយ។ បទថា yathāgato សេចក្តីថា មកដោយអាការៈណា គឺមកដោយមិនបានហៅរកពីពួកយើងសោះឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា tathā gato សេចក្តីថា ទៅវិញដោយអាការៈនោះឯង។ ដូចជាមកដោយកម្មរបស់ខ្លួនឯងយ៉ាងណា ក៏ទៅវិញដោយកម្មរបស់ខ្លួនឯងយ៉ាងនោះដែរ។ ដោយបទនេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមានកម្មជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន (កម្មស្សកតា)។ បទថា tattha kā paridevanā សេចក្តីថា ក្នុងសង្សារវដ្តដែលមិនលុះក្នុងអំណាចយ៉ាងនេះ កាលបើការស្លាប់កើតឡើង តើការយំសោកមានប្រយោជន៍អ្វី ការយំសោកនោះមិនសមគួរឡើយ ជាកិច្ចដែលអ្នកមានប្រាជ្ញាមិនគួរធ្វើ នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់បង្ហាញ។

---

Evaṃ brāhmaṇiyā vacanaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhātā me, sāmī’’ti. ‘‘Amma, bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Sāpi arodanakāraṇaṃ kathentī –

លុះព្រះរាជាបានស្តាប់ពាក្យរបស់នាងព្រាហ្មណីយ៉ាងនេះហើយ ទើបសួរទៅកាន់ប្អូនស្រីរបស់សពនោះថា «នែប្អូនស្រី ចុះបុរសនោះត្រូវជាអ្វីនឹងនាង?»។ នាងឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គាត់ជាបងប្រុសរបស់ខ្ញុំ»។ «នែប្អូនស្រី ធម្មតាប្អូនស្រីតែងមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះបងប្រុស ចុះហេតុអ្វីបានជានាងមិនយំសោក?»។ នាងសូម្បីតែនិយាយប្រាប់ពីហេតុដែលមិនយំ ក៏បានពោលថា៖

---

89.

៨៩.

---

‘‘Sace [Pg.60] rode kissa assaṃ, tattha me kiṃ phalaṃ siyā;

Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā.

«ប្រសិនបើខ្ញុំយំសោក ខ្ញុំនឹងទៅជាស្គមស្គាំង ក្នុងការយំសោកនោះ តើខ្ញុំនឹងបានផលប្រយោជន៍អ្វីខ្លះ? ការយំសោករបស់ខ្ញុំនោះ នឹងរឹតតែធ្វើឱ្យញាតិមិត្ត និងសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាល កើតសេចក្តីមិនសប្បាយចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើង។

---

90.

៩០.

---

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

«រាងកាយដែលកំពុងត្រូវភ្លើងឆេះ រមែងមិនដឹងនូវការយំសោកខ្សឹកខ្សួលរបស់ពួកញាតិឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំទើបមិនយំសោកចំពោះគាត់ គាត់ទៅកាន់បរលោកតាមគតិរបស់គាត់ហើយ»។

---

Gāthādvayamāha. Tattha sace rode kisā assanti yadi ahaṃ rodeyyaṃ, kisā parisukkhasarīrā bhaveyyaṃ. Tattha me kiṃ phalaṃ siyāti tasmiṃ mayhaṃ bhātu maraṇanimitte rodane kiṃ nāma phalaṃ, ko ānisaṃso bhaveyya? Na tena mayhaṃ bhātiko āgaccheyya, nāpi so tena sugatiṃ gaccheyyāti adhippāyo. Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyāti amhākaṃ ñātīnaṃ mittānaṃ suhadayānañca mama socanena bhātumaraṇadukkhato bhiyyopi arati dukkhameva siyāti.

ទ្រង់ត្រាស់គាថាពីរនេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា sace rode kisā assaṃ សេចក្តីថា ប្រសិនបើខ្ញុំយំសោក ខ្ញុំនឹងទៅជាស្គមស្គាំង មានរាងកាយស្ងួតក្រៀមក្រំ។ បទថា tattha me kiṃ phalaṃ siyā សេចក្តីថា ក្នុងការយំសោកព្រោះការស្លាប់របស់បងប្រុសខ្ញុំនោះ តើនឹងមានផលប្រយោជន៍ ឬអានិសង្សអ្វីខ្លះ? សេចក្តីអធិប្បាយថា បងប្រុសរបស់ខ្ញុំមិនអាចត្រឡប់មកវិញដោយសារការយំសោកនោះឡើយ ហើយគាត់ក៏មិនបានទៅកាន់សុគតិភពដោយសារការយំសោកនោះដែរ។ បទថា ñātimittasuhajjānaṃ bhiyyo no aratī siyā សេចក្តីថា ព្រោះការសោកស្តាយរបស់ខ្ញុំ នឹងនាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខគឺការមិនសប្បាយចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើង លើសពីទុក្ខនៃការស្លាប់របស់បងប្រុស ដល់ពួកញាតិ មិត្តភក្តិ និងសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលរបស់យើងទាំងឡាយ។

---

Evaṃ bhaginiyā vacanaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi – ‘‘tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhattā me, sāmī’’ti. ‘‘Bhadde, itthiyo nāma bhattari sinehā honti, tasmiñca mate vidhavā anāthā honti, kasmā tvaṃ na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ប្អូនស្រីយ៉ាងនេះហើយ ទើបសួរទៅកាន់ភរិយារបស់សពនោះថា «ចុះបុរសនោះត្រូវជាអ្វីនឹងនាង?»។ នាងឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គាត់ជាស្វាមីរបស់ខ្ញុំ»។ «នែនាងដ៏ចម្រើន ធម្មតាស្រ្តីទាំងឡាយតែងមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះស្វាមី កាលបើស្វាមីស្លាប់ទៅហើយ តែងទៅជាស្រ្តីមេម៉ាយគ្មានទីពឹង ចុះហេតុអ្វីបានជានាងមិនយំសោក?»។ នាងសូម្បីតែនិយាយប្រាប់ពីហេតុដែលមិនយំរបស់ខ្លួន ក៏បានពោលថា៖

---

91.

៩១.

---

‘‘Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati;

Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.

«ក្មេងតូចយំទារចង់បានព្រះចន្ទដែលកំពុងតែគោចរទៅលើមេឃ យ៉ាងណា ការដែលបុគ្គលណាម្នាក់មកសោកស្តាយចំពោះអ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយ នោះក៏មានឧបមាដូចជាក្មេងតូចនោះយ៉ាងនោះឯង។

---

92.

៩២.

---

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. – gāthādvayamāha;

«រាងកាយដែលកំពុងត្រូវភ្លើងឆេះ រមែងមិនដឹងនូវការយំសោកខ្សឹកខ្សួលរបស់ពួកញាតិឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំទើបមិនយំសោកចំពោះគាត់ គាត់ទៅកាន់បរលោកតាមគតិរបស់គាត់ហើយ»។ ទ្រង់ត្រាស់គាថាពីរនេះ។

---

Tattha dārakoti bāladārako. Candanti candamaṇḍalaṃ. Gacchantanti nabhaṃ abbhussukkamānaṃ. Anurodatīti ‘‘mayhaṃ rathacakkaṃ gahetvā dehī’’ti anurodati. Evaṃsampadamevetanti yo petaṃ mataṃ anusocati, tassetaṃ anusocanaṃ evaṃsampadaṃ evarūpaṃ, ākāsena gacchantassa candassa gahetukāmatāsadisaṃ alabbhaneyyavatthusmiṃ icchābhāvatoti adhippāyo.

ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា dārako សេចក្តីថា ក្មេងតូចដែលមិនទាន់ដឹងក្តី។ បទថា candaṃ សេចក្តីថា ដួងព្រះចន្ទ។ បទថា gacchantaṃ សេចក្តីថា ដែលកំពុងតែអណ្តែតឡើងទៅលើអាកាស។ បទថា anurodati សេចក្តីថា យំទារម្តងហើយម្តងទៀតថា «ចូរចាប់យកកង់រថ (គឺដួងចន្ទ) មកឱ្យខ្ញុំ»។ បទថា evaṃsampadamevetaṃ សេចក្តីថា បុគ្គលណាដែលសោកស្តាយចំពោះអ្នកស្លាប់ទៅហើយ ការសោកស្តាយរបស់បុគ្គលនោះ មានសភាពបែបនេះ គឺប្រៀបដូចជាការចង់បានព្រះចន្ទដែលកំពុងតែគោចរទៅលើអាកាស ព្រោះតែការចង់បានវត្ថុដែលមិនអាចបាន នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

---

Evaṃ tassa bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Ayyo me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ tena tvaṃ pothetvā veyyāvaccaṃ [Pg.61] kāritā bhavissasi, tasmā maññe ‘sumuttāhaṃ tenā’ti na rodasī’’ti? ‘‘Sāmi, mā maṃ evaṃ avaca, na cetaṃ anucchavikaṃ, ativiya khantimettānuddayāsampanno yuttavādī mayhaṃ ayyaputto ure saṃvaḍḍhaputto viya ahosī’’ti. Atha ‘‘kasmā na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ភរិយានោះយ៉ាងនេះហើយ ទើបសួរទៅកាន់នាងទាសីថា «នែប្អូនស្រី ចុះបុរសនោះត្រូវជាអ្វីនឹងនាង?»។ នាងឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គាត់ជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ»។ «បើដូច្នោះ គាត់ប្រហែលជាធ្លាប់វាយដំ និងបង្ខំឱ្យនាងធ្វើការងារផ្សេងៗហើយមើលទៅ ព្រោះហេតុនោះ នាងប្រហែលជាគិតថា «យើងរួចខ្លួនល្អហើយអំពីគាត់» ទើបមិនយំសោកមែនទេ?»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមកុំពោលពាក្យយ៉ាងនេះដាក់ខ្ញុំឡើយ ពាក្យនេះមិនសមគួរទាល់តែសោះ ម្ចាស់របស់ខ្ញុំជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីអត់ធន់ សេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីអាណិតអាសូរជាខ្លាំង តែងតែពោលពាក្យដ៏សមគួរ គាត់ប្រៀបដូចជាកូនបង្កើតដែលធំធាត់នៅក្នុងទ្រូងរបស់ខ្ញុំអញ្ចឹង»។ លុះសួរថា «ចុះហេតុអ្វីបានជានាងមិនយំសោក?» នាងសូម្បីតែនិយាយប្រាប់ពីហេតុដែលមិនយំរបស់ខ្លួន ក៏បានពោលថា៖

---

93.

៩៣.

---

‘‘Yathāpi brahme udakumbho, bhinno appaṭisandhiyo;

Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.

«បពិត្រព្រាហ្មណ៍ ក្អមទឹកដែលបែកហើយ មិនអាចតភ្ជាប់គ្នាវិញបានយ៉ាងណា ការដែលបុគ្គលណាម្នាក់មកសោកស្តាយចំពោះអ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយ នោះក៏មានឧបមាដូចជាក្អមទឹកដែលបែកនោះយ៉ាងនោះឯង។

---

94.

៩៤.

---

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

«រាងកាយដែលកំពុងត្រូវភ្លើងឆេះ រមែងមិនដឹងនូវការយំសោកខ្សឹកខ្សួលរបស់ពួកញាតិឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំទើបមិនយំសោកចំពោះគាត់ គាត់ទៅកាន់បរលោកតាមគតិរបស់គាត់ហើយ»។

---

Gāthādvayamāha. Tattha yathāpi brahme udakubbho, bhinno appaṭisandhiyoti brāhmaṇa seyyathāpi udakaghaṭo muggarappahārādinā bhinno appaṭisandhiyo puna pākatiko na hoti. Sesamettha vuttanayattā uttānatthameva.

ទ្រង់ត្រាស់គាថាពីរនេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា yathāpi brahme udakumbho bhinno appaṭisandhiyo សេចក្តីថា បពិត្រព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ ដូចជាក្អមទឹកដែលបែកខ្ទេចខ្ទីដោយសារការវាយនឹងត្បាល់ ឬវត្ថុរឹងផ្សេងៗ មិនអាចតភ្ជាប់គ្នាឱ្យត្រឡប់មកជាប្រក្រតីវិញបានយ៉ាងណា (ការសោកស្តាយក៏យ៉ាងនោះដែរ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងគាថានេះ មានន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ ព្រោះបានពោលរួចមកហើយតាមវិធីដែលបានពោលខាងដើម។

---

Sakko tesaṃ kathaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘sammadeva tumhehi maraṇassati bhāvitā, ito paṭṭhāya na tumhehi kasiādikaraṇakiccaṃ atthī’’ti tesaṃ gehaṃ sattaratanabharitaṃ katvā ‘‘appamattā dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karothā’’ti ovaditvā attānañca tesaṃ nivedetvā sakaṭṭhānameva gato. Tepi brāhmaṇādayo dānādīni puññāni karontā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke uppajjiṃsu.

ព្រះឥន្ទ្រលុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ពួកគាត់ហើយ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា ទើបពោលថា «អ្នកទាំងឡាយបានចម្រើនមរណស្សតិដោយប្រពៃហើយ ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ អ្នកទាំងឡាយមិនចាំបាច់ធ្វើការងារមានការធ្វើស្រែចម្ការជាដើមទៀតឡើយ» រួចហើយក៏បានធ្វើផ្ទះរបស់ពួកគាត់ឱ្យពេញទៅដោយរតនៈទាំងប្រាំពីរប្រការ ហើយទូន្មានថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយកុំប្រហែសធ្វេស ចូរធ្វើទាន រក្សាសីល និងធ្វើឧបោសថកម្មចុះ» លុះប្រាប់ឱ្យដឹងថាខ្លួនជាព្រះឥន្ទ្រហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ឋានរបស់ខ្លួនវិញ។ ចំណែកឯពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ក៏បានធ្វើបុណ្យមានការថ្វាយទានជាដើម រហូតអស់អាយុកាល ហើយបានទៅកើតក្នុងទេវលោក។

---

Satthā imaṃ jātakaṃ āharitvā tassa upāsakassa sokasallaṃ samuddharitvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.

ព្រះសាស្តាទ្រង់នាំយកជាតកនេះមកសម្តែង ដើម្បីដកសរគឺសេចក្តីសោករបស់ឧបាសកនោះ រួចហើយទ្រង់ប្រកាសនូវសច្ចធម៌ទាំងឡាយ ក្នុងទីបញ្ចប់នៃសច្ចធម៌ ឧបាសកនោះក៏បានប្រតិស្ឋាននៅក្នុងសោតាបត្តិផល។

---

Uragapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងឧរគប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

សេចក្តីពន្យល់ក្នុងប្រេតវត្ថុ នៃអដ្ឋកថាខុទ្ទកនិកាយ យ៉ាងនេះ

---

Dvādasavatthupaṭimaṇḍitassa

ដែលតាក់តែងឡើងដោយរឿងរ៉ាវទាំងដប់ពីរ

---

Paṭhamassa uragavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយអត្ថនៃឧរគវគ្គទីមួយ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

2. Ubbarivaggo

២. ឧព្វរីវគ្គ

---

1. Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយរឿងសំសារមោចកប្រេតី

---

Naggā [Pg.62] dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari veḷuvane viharante magadharaṭṭhe iṭṭhakavatīnāmake gāme aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Magadharaṭṭhe kira iṭṭhakavatī ca dīgharāji cāti dve gāmakā ahesuṃ, tattha bahū saṃsāramocakā micchādiṭṭhikā paṭivasanti. Atīte ca kāle pañcannaṃ vassasatānaṃ matthake aññatarā itthī tattheva iṭṭhakavatiyaṃ aññatarasmiṃ saṃsāramocakakule nibbattitvā micchādiṭṭhivasena bahū kīṭapaṭaṅge jīvitā voropetvā petesu nibbatti.

ពាក្យថា Naggā dubbaṇṇarūpāsi នេះ ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវនាងប្រេតីម្នាក់ ក្នុងភូមិឈ្មោះឥដ្ឋកវតី ក្នុងដែនមគធៈ ទើបត្រាស់សម្តែងឡើង។ ឮថា ក្នុងដែនមគធៈ មានភូមិតូចៗពីរ គឺភូមិឥដ្ឋកវតី និងភូមិទីឃរាជិ ក្នុងភូមិទាំងនោះ មានពួកជនជាសាសនិកសំសារមោចកៈ (អ្នកយល់ថាខ្លួនរួចចាកសង្សារវដ្តដោយការប្រព្រឹត្តខុស) ដែលជាមិច្ឆាទិដ្ឋិរស់នៅជាច្រើន។ ក្នុងអតីតកាល កន្លងទៅប្រាំរយឆ្នាំ មានស្រ្តីម្នាក់បានកើតក្នុងត្រកូលសំសារមោចកៈមួយ ក្នុងភូមិឥដ្ឋកវតីនោះឯង នាងបានសម្លាប់សត្វល្អិត និងសត្វល្អិតហើរជាច្រើន ដោយអំណាចនៃមិច្ឆាទិដ្ឋិ ហើយក៏បានទៅកើតក្នុងពួកប្រេត។

---

Sā pañca vassasatāni khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante punapi iṭṭhakavatiyaṃyeva aññatarasmiṃ saṃsāramocakakuleyeva nibbattitvā yadā sattaṭṭhavassuddesikakāle aññāhi dārikāhi saddhiṃ rathikāya kīḷanasamatthā ahosi, tadā āyasmā sāriputtatthero tameva gāmaṃ upanissāya aruṇavatīvihāre viharanto ekadivasaṃ dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ tassa gāmassa dvārasamīpena maggena atikkamati. Tasmiṃ khaṇe bahū gāmadārikā gāmato nikkhamitvā dvārasamīpe kīḷantiyo pasannamānasā mātāpitūnaṃ paṭipattidassanena vegenāgantvā theraṃ aññe ca bhikkhū pañcapatiṭṭhitena vandiṃsu. Sā panesā assaddhakulassa dhītā cirakālaṃ aparicitakusalatāya sādhujanācāravirahitā anādarā alakkhikā viya aṭṭhāsi. Thero tassā pubbacaritaṃ idāni ca saṃsāramocakakule nibbattanaṃ āyatiñca niraye nibbattanārahataṃ disvā ‘‘sacāyaṃ maṃ vandissati, niraye na uppajjissati, petesu nibbattitvāpi mamaṃyeva nissāya sampattiṃ paṭilabhissatī’’ti ñatvā karuṇāsañcoditamānaso tā dārikāyo āha – ‘‘tumhe bhikkhū vandatha, ayaṃ pana dārikā alakkhikā viya ṭhitā’’ti. Atha naṃ tā dārikā hatthesu pariggahetvā ākaḍḍhitvā balakkārena therassa pāde vandāpesuṃ.

នាងប្រេតីនោះបានសោយទុក្ខមានការស្រេកឃ្លានជាដើម អស់រយៈពេលប្រាំរយឆ្នាំ លុះដល់ព្រះភគវន្តនៃយើងទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក និងទ្រង់សម្តែងនូវព្រះធម្មចក្កដ៏ប្រសើរ កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន អាស្រ័យនឹងក្រុងរាជគ្រឹះ នាងក៏បានមកកើតម្តងទៀតក្នុងត្រកូលសំសារមោចកៈដដែល ក្នុងភូមិឥដ្ឋកវតីនោះឯង។ កាលដែលនាងមានអាយុប្រមាណប្រាំពីរឬប្រាំបីឆ្នាំ អាចលេងសើចជាមួយក្មេងស្រីដទៃទៀតនៅលើដងផ្លូវបាន ក្នុងសម័យនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ អាស្រ័យនឹងភូមិនោះឯង គង់នៅក្នុងវត្តអរុណវតី ថ្ងៃមួយ លោកបាននិមន្តកាត់តាមផ្លូវជិតទ្វារភូមិនោះ ជាមួយភិក្ខុដប់ពីររូប។ ក្នុងខណៈនោះ ក្មេងស្រីក្នុងភូមិជាច្រើននាក់បានចេញពីភូមិមកលេងនៅជិតទ្វារភូមិ មានចិត្តជ្រះថ្លា ព្រោះបានឃើញការប្រតិបត្តិរបស់មាតាបិតា ក៏បានរត់មកយ៉ាងលឿន ហើយថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈ និងភិក្ខុដទៃទៀតដោយបញ្ចបតិដ្ឋិត។ ចំណែកឯក្មេងស្រីនោះ ដែលជាកូនស្រីក្នុងត្រកូលគ្មានសទ្ធា ព្រោះតែមិនធ្លាប់សន្សំបុណ្យកុសលអស់កាលជាយូរមកហើយ គ្មានមារយាទល្អរបស់សប្បុរស គ្មានសេចក្តីគោរព ក៏ឈរធ្មឹងដូចជាស្រ្តីគ្មានសិរីសួស្តី។ ព្រះថេរៈបានឃើញនូវចរិតពីមុនរបស់នាង និងការកើតក្នុងត្រកូលសំសារមោចកៈក្នុងពេលនេះ ព្រមទាំងការដែលនាងត្រូវទៅកើតក្នុងនរកក្នុងពេលអនាគត ទើបគិតថា «ប្រសិនបើក្មេងស្រីនេះថ្វាយបង្គំអាត្មា នាងនឹងមិនទៅកើតក្នុងនរកឡើយ សូម្បីតែទៅកើតក្នុងពួកប្រេត ក៏នឹងបានទទួលសម្បត្តិដោយអាស្រ័យនឹងអាត្មាដែរ» លុះដឹងដូច្នោះហើយ លោកមានចិត្តដែលប្រកបដោយសេចក្តីអាណិតអាសូរ ទើបពោលទៅកាន់ក្មេងស្រីទាំងនោះថា «អ្នកទាំងឡាយចូរថ្វាយបង្គំភិក្ខុចុះ ចំណែកក្មេងស្រីម្នាក់នេះ ឈរធ្មឹងដូចជាមនុស្សគ្មានសិរីសួស្តី»។ ពេលនោះ ក្មេងស្រីទាំងនោះក៏បានចាប់ដៃនាង ទាញមកបង្ខំឱ្យថ្វាយបង្គំទៀបបាទារបស់ព្រះថេរៈ។

---

Sā [Pg.63] aparena samayena vayappattā dīgharājiyaṃ saṃsāramocakakule aññatarassa kumārassa dinnā paripuṇṇagabbhā hutvā kālakatā petesu uppajjitvā naggā dubbaṇṇarūpā khuppipāsābhibhūtā ativiya bībhacchadassanā vicarantī rattiyaṃ āyasmato sāriputtattherassa attānaṃ dassetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā thero –

សម័យតមកទៀត កាលដែលនាងចម្រើនវ័យឡើង ក៏ត្រូវបានគេលើកឱ្យទៅបុរសម្នាក់ក្នុងត្រកូលសំសារមោចកៈ ក្នុងភូមិទីឃរាជិ នាងមានគភ៌គ្រប់ខែ ហើយក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ កើតក្នុងពួកប្រេត មានសភាពអាក្រាត មានរូបរាងអាក្រក់ ត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានគ្របសង្កត់ មានរូបរាងគួរឱ្យខ្ពើមរអើមជាពន់ពេក ដើរលតោលតេទៅមក។ ក្នុងពេលយប់ នាងបានបង្ហាញខ្លួនឱ្យព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុបានឃើញ ហើយឈរនៅក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ។ ព្រះថេរៈកាលបើឃើញនាងហើយ ក៏បានសួរថា៖

---

95.

៩៥.

---

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

«នាងជាស្រ្តីអាក្រាត មានរូបរាងអាក្រក់ ស្គមស្គាំង មានសរសៃរោមកំព្រោង មានឆ្អឹងជំនីរលេចចេញមកក្រៅ នាងជាស្រ្តីស្គមស្គាំង តើនាងជាអ្នកណា មកឈរនៅទីនេះ?»

---

Gāthāya pucchi. Tattha dhamanisanthatāti nimmaṃsalohitatāya sirājālehi patthatagattā. Upphāsuliketi uggataphāsulike. Kisiketi kisasarīre. Pubbepi ‘‘kisā’’ti vatvā puna ‘‘kisike’’ti vacanaṃ aṭṭhicammanhārumattasarīratāya ativiya kisabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Taṃ sutvā petī attānaṃ pavedentī –

ព្រះថេរៈបានសួរដោយគាថា (យ៉ាងនេះ)។ ក្នុងគាថានោះ បទថា dhamanisanthatā សេចក្តីថា មានរាងកាយដេរដាសទៅដោយបណ្តាញសរសៃ ព្រោះតែគ្មានសាច់និងឈាម។ បទថា upphāsulike សេចក្តីថា មានឆ្អឹងជំនីរលេចចេញមកក្រៅ។ បទថា kisike សេចក្តីថា មានរាងកាយស្គមស្គាំង។ សូម្បីតែពីមុនបានពោលថា kisā រួចហើយក៏ដោយ ការដែលពោលពាក្យថា kisike ម្តងទៀត គឺដើម្បីបង្ហាញពីសភាពស្គមស្គាំងខ្លាំង ព្រោះតែរាងកាយសល់តែឆ្អឹង ស្បែក និងសរសៃតែប៉ុណ្ណោះ។ នាងប្រេតីលុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងប្រកាសខ្លួន ក៏បានពោលថា៖

---

96.

៩៦.

---

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. – gāthaṃ vatvā puna therena –

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំជាប្រេតី កើតក្នុងទុគ្គតិ ឋិតនៅក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក»។ លុះនាងពោលគាថានេះហើយ ព្រះថេរៈក៏បានសួរម្តងទៀតថា៖

---

97.

៩៧.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«តើនាងបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្តដូចម្តេចខ្លះ? តើនាងទៅកើតក្នុងប្រេតលោកអំពីលោកនេះ ដោយសារផលនៃកម្មអ្វី?»

---

Katakammaṃ puṭṭhā ‘‘adānasīlā maccharinī hutvā petayoniyaṃ nibbattitvā evaṃ mahādukkhaṃ anubhavāmī’’ti dassentī tisso gāthā abhāsi –

នាងប្រេតីកាលដែលព្រះថេរៈសួរដេញដោលពីកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ កាលនឹងបង្ហាញថា «ខ្ញុំជាអ្នកមិនចូលចិត្តធ្វើទាន ជាអ្នកកំណាញ់ ទើបមកកើតក្នុងកំណើតប្រេត សោយទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេងយ៉ាងនេះ» ក៏បានពោលគាថាទាំងបីនេះថា៖

---

98.

៩៨.

---

‘‘Anukampakā mayhaṃ nāhesuṃ bhante, pitā ca mātā athavāpi ñātakā;

Ye maṃ niyojeyyuṃ dadāhi dānaṃ, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន មាតាបិតា ឬសូម្បីតែពួកញាតិ ដែលជាអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ មិនមានឡើយ ពួកគាត់មិនដែលណែនាំខ្ញុំថា «នាងចូរមានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយថ្វាយទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយចុះ» ឡើយ។

---

99.

៩៩.

---

‘‘Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggā;

Khudāya taṇhāya ca khajjamānā, pāpassa kammassa phalaṃ mamedaṃ.

ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំទើបត្រូវដើរលតោលតេទាំងអាក្រាតបែបនេះ អស់រយៈពេលប្រាំរយឆ្នាំមកហើយ ត្រូវសេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកដុតរំលាយ នេះជាផលនៃបាបកម្មរបស់ខ្ញុំ។

---

100.

១០០.

---

‘‘Vandāmi [Pg.64] taṃ ayya pasannacittā, anukampa maṃ vīra mahānubhāva;

Datvā ca me ādisa yañhi kiñci, mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’ti.

បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំមានចិត្តជ្រះថ្លា សូមថ្វាយបង្គំលោកម្ចាស់ បពិត្រលោកម្ចាស់អ្នកមានព្យាយាម មានអានុភាពធំធេង សូមលោកម្ចាស់អនុគ្រោះដល់ខ្ញុំផង សូមលោកម្ចាស់ធ្វើទាននូវវត្ថុណាមួយ ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះមកឱ្យខ្ញុំផង បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមជួយរំដោះខ្ញុំឱ្យរួចចាកទុគ្គតិនេះផងចុះ»។

---

98. Tattha anukampakāti samparāyikena atthena anuggaṇhakā. Bhanteti theraṃ ālapati. Ye maṃ niyojeyyunti mātā vā pitā vā atha vā ñātakā edisā pasannacittā hutvā ‘‘samaṇabrāhmaṇānaṃ dadāhi dāna’’nti ye maṃ niyojeyyuṃ, tādisā anukampakā mayhaṃ nāhesunti yojanā.

៩៨. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា anukampakā សេចក្តីថា ពួកជនដែលជួយសង្គ្រោះដោយប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក។ បទថា bhante ជាពាក្យហៅព្រះថេរៈ។ បទថា ye maṃ niyojeyyuṃ សេចក្តីថា មាតាក្តី បិតាក្តី ឬពួកញាតិក្តី ដែលមានចិត្តជ្រះថ្លាយ៉ាងនេះ ហើយណែនាំខ្ញុំថា «ចូរថ្វាយទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយចុះ» ពួកជនអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះបែបនោះ មិនមានដល់ខ្ញុំឡើយ នេះជាការភ្ជាប់សេចក្តី (យោជនា)។

---

99. Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggāti idaṃ sā petī ito tatiyāya jātiyā attano petattabhāvaṃ anussaritvā idānipi tathā pañcavassasatāni vicarāmīti adhippāyenāha. Tattha yanti yasmā, dānādīnaṃ puññānaṃ akatattā evarūpā naggā petī hutvā ito paṭṭhāya vassasatāni pañca vicarāmīti yojanā. Taṇhāyāti pipāsāya. Khajjamānāti khādiyamānā, bādhiyamānāti attho.

៩៩. ពាក្យថា «Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggā» នេះ នាងប្រេតនោះរលឹកឃើញនូវអត្តភាពជាប្រេតនេះរបស់ខ្លួន ក្នុងជាតិទី ៣ ពីជាតិ (អត្តភាព) នេះទៅ ហើយពោលដោយអធិប្បាយថា «សូម្បីក្នុងកាលឥឡូវនេះ ខ្ញុំក៏ដើរទៅ (អន្ទោលទៅ) អស់ប្រាំរយឆ្នាំយ៉ាងនោះដែរ»។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «yaṃ» សេចក្តីថា ព្រោះតែមិនបានធ្វើបុណ្យទាំងឡាយមានទានជាដើម ទើបទៅជាប្រេតស្រីអាក្រាតមានសភាពយ៉ាងនេះ ហើយដើរទៅអស់ប្រាំរយឆ្នាំ ចាប់តាំងពីអត្តភាពនេះទៅ នេះជាការសម្រួលសេចក្តី (យោជនា)។ បទថា «taṇhāya» គឺដោយសេចក្តីស្រេកឃ្លាន។ បទថា «khajjamānā» គឺត្រូវខាំស៊ី (បៀតបៀន) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

100. Vandāmi taṃ ayya pasannacittāti ayya, tamahaṃ pasannacittā hutvā vandāmi, ettakameva puññaṃ idāni mayā kātuṃ sakkāti dasseti. Anukampa manti anuggaṇha mamaṃ uddissa anuddayaṃ karohi. Datvā ca me ādisa yañhi kiñcīti kiñcideva deyyadhammaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa, tena me ito petayonito mokkho bhavissatīti adhippāyena vadati. Tenevāha ‘‘mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’ti.

១០០. ពាក្យថា «Vandāmi taṃ ayya pasannacittā» សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំម្ចាស់មានចិត្តជ្រះថ្លាថ្វាយបង្គំលោកម្ចាស់នោះ នាងប្រេតបង្ហាញថា «ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ខ្ញុំម្ចាស់អាចធ្វើបុណ្យបានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង»។ បទថា «Anukampa maṃ» សេចក្តីថា សូមលោកម្ចាស់អនុគ្រោះ គឺសូមធ្វើសេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះខ្ញុំម្ចាស់។ ពាក្យថា «Datvā ca me ādisa yañhi kiñci» សេចក្តីថា សូមលោកម្ចាស់ប្រគេនទេយ្យធម៌ណាមួយដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ហើយឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់ខ្ញុំម្ចាស់ ដោយបុណ្យនោះ ការរួចផុតចាកកំណើតប្រេតនេះនឹងមានដល់ខ្ញុំម្ចាស់ នាងប្រេតពោលដោយអធិប្បាយយ៉ាងនេះ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបនាងប្រេតពោលថា «mocehi maṃ duggatiyā bhadante» (បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមរំដោះខ្ញុំម្ចាស់ឲ្យរួចចាកទុគ្គតិផង) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

Evaṃ petiyā vutte yathā so thero paṭipajji, taṃ dassetuṃ saṅgītikārehi tisso gāthā vuttā –

កាលបើនាងប្រេតពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលគាថា ៣ ដើម្បីបង្ហាញនូវការប្រតិបត្តិដែលព្រះថេរៈនោះបានធ្វើ៖

---

101.

១០១.

---

‘‘Sādhūti so paṭissutvā, sāriputtonukampako;

Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;

Thālakassa ca pānīyaṃ, tassā dakkhiṇamādisi.

«ព្រះសារីបុត្តជាអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះ បានទទួលពាក្យរបស់នាងប្រេតនោះថា "ប្រពៃហើយ" រួចប្រគេនចង្ហាន់មួយម៉ាត់ សំពត់ប៉ុនបាតដៃ និងទឹកមួយពែងពេញ ដល់ភិក្ខុមួយរូប ហើយបានឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់នាងប្រេតនោះ។

---

102.

១០២.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.65], vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសផ្សាយនោះ ផលវិបាកក៏កើតឡើងភ្លាម គឺភោជន គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងទឹកផឹក នេះជាផលនៃទក្ខិណាទាននោះ។

---

103.

១០៣.

---

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sāriputtaṃ upasaṅkamī’’ti.

លំដាប់នោះ នាងប្រេតនោះមានកាយស្អាតស្អំ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ស្អាតបាត ទ្រទ្រង់នូវសំពត់ដ៏ឧត្តមដែលកើតក្នុងដែនកាសី មានគ្រឿងស្លៀកពាក់និងគ្រឿងអលង្ការដ៏វិចិត្រ បានចូលទៅជិតព្រះសារីបុត្ត»។

---

101-103. Tattha bhikkhūnanti bhikkhuno, vacanavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. ‘‘Ālopaṃ bhikkhuno datvā’’ti keci paṭhanti. Ālopanti kabaḷaṃ, ekālopamattaṃ bhojananti attho. Pāṇimattañca coḷakanti ekahatthappamāṇaṃ coḷakhaṇḍanti attho. Thālakassa ca pānīyanti ekathālakapūraṇamattaṃ udakaṃ. Sesaṃ khallāṭiyapetavatthusmiṃ vuttanayameva.

១០១-១០៣. ក្នុងគាថានោះ បទថា «bhikkhūnaṃ» គឺដល់ភិក្ខុមួយរូប (ឯកវចនៈ) នេះលោកពោលដោយការផ្លាស់ប្តូរវចនៈ (ពហុវចនៈជាឯកវចនៈ)។ អាចារ្យខ្លះសូត្រថា «ālopaṃ bhikkhuno datvā» ក៏មាន។ បទថា «ālopaṃ» សេចក្តីថា ចង្ហាន់មួយម៉ាត់ គឺភោជនត្រឹមតែមួយម៉ាត់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «pāṇimattañca coḷakaṃ» សេចក្តីថា បំណែកសំពត់ចាស់មានប្រវែងមួយហត្ថ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «thālakassa ca pānīyaṃ» សេចក្តីថា ទឹកត្រឹមតែពេញមួយពែង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងខល្លាដិយបេតវត្ថុនោះឯង។

---

Athāyasmā sāriputto taṃ petiṃ pīṇindriyaṃ parisuddhachavivaṇṇaṃ dibbavatthābharaṇālaṅkāraṃ samantato attano pabhāya obhāsentiṃ attano santikaṃ upagantvā ṭhitaṃ disvā paccakkhato kammaphalaṃ tāya vibhāvetukāmo hutvā tisso gāthā abhāsi –

លំដាប់នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុបានឃើញនាងប្រេតនោះ ដែលមានឥន្ទ្រិយស្រស់បស់ មានសម្បុរកាយដ៏បរិសុទ្ធស្អាត តុបតែងដោយគ្រឿងស្លៀកពាក់និងគ្រឿងអលង្ការជាទិព្វ ញ៉ាំងពន្លឺជុំវិញខ្លួនឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលមកឈរក្បែរខ្លួន ព្រះថេរៈមានបំណងចង់ធ្វើផលនៃកម្មឲ្យប្រចក្សច្បាស់លាស់ដល់នាងប្រេតនោះ ទើបបានពោលគាថា ៣ នេះថា៖

---

104.

១០៤.

---

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

«ម្នាលនាងទេវតា នាងមានសម្បុរដ៏ល្អក្រៃលែង ឈរញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង ដូចជាផ្កាយព្រឹក (ផ្កាយឱសថី) ដូច្នោះ។

---

105.

១០៥.

---

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

សម្បុររបស់នាងមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រោះបុណ្យដូចម្តេច ផលនៃសុចរិតដែលនាងបានទទួលក្នុងទីនេះ សម្រេចដល់នាងព្រោះបុណ្យដូចម្តេច ហើយភោគៈទាំងឡាយណាមួយដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត តែងកើតឡើងដល់នាង ព្រោះបុណ្យដូចម្តេច។

---

106.

១០៦.

---

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.

បពិត្រនាងទេវីមានអានុភាពច្រើន ខ្ញុំសួរនាង កាលដែលនាងកើតជាមនុស្ស តើនាងបានធ្វើបុណ្យដូចម្តេចខ្លះ នាងមានអានុភាពរុងរឿងយ៉ាងនេះ ទាំងសម្បុរកាយរបស់នាងក៏ភ្លឺចិញ្ចាចចិញ្ចែងទៅកាន់ទិសទាំងពួង ព្រោះបុណ្យដូចម្តេច»។

---

104. Tattha abhikkantenāti atimanāpena, abhirūpenāti attho. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena. Obhāsentī disā sabbāti sabbāpi dasa disā jotentī ekālokaṃ karontī. Yathā kinti āha ‘‘osadhī viya tārakā’’ti. Ussannā pabhā etāya dhīyati, osadhānaṃ vā [Pg.66] anubalappadāyikāti katvā ‘‘osadhī’’ti laddhanāmā tārakā yathā samantato ālokaṃ kurumānā tiṭṭhati, evameva tvaṃ sabbadisā obhāsentīti attho.

១០៤. ក្នុងគាថានោះ បទថា «abhikkantena» សេចក្តីថា គួរជាទីពេញចិត្តក្រៃលែង គឺមានរូបល្អក្រៃលែង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «vaṇṇena» គឺដោយសម្បុរកាយ។ បទថា «obhāsentī disā sabbā» សេចក្តីថា ញ៉ាំងទិសទាំងដប់ទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ធ្វើឲ្យមានពន្លឺតែមួយ (ភ្លឺស្មើគ្នា)។ បើមានសួរថា ញ៉ាំងពន្លឺឲ្យភ្លឺស្វាងដូចម្តេច? ទើបពោលថា «osadhī viya tārakā»។ ផ្កាយនោះមានពន្លឺដ៏ក្រាស់ក្រែលស្ថិតនៅ ឬមួយយ៉ាងទៀត ផ្កាយនោះបានទទួលឈ្មោះថា «ឱសថី» ព្រោះជាអ្នកផ្តល់កម្លាំងបន្ថែមដល់ឱសថទាំងឡាយ ផ្កាយនោះស្ថិតនៅញ៉ាំងពន្លឺជុំវិញខ្លួនឲ្យភ្លឺស្វាងយ៉ាងណា នាងក៏ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាងយ៉ាងនោះឯង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

105. Kenāti kiṃ-saddo pucchāyaṃ. Hetuatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ, kena hetunāti attho. Teti tava. Etādisoti ediso, etarahi yathādissamānoti vuttaṃ hoti. Kena te idha mijjhatīti kena puññavisesena idha imasmiṃ ṭhāne idāni tayā labbhamānaṃ sucaritaphalaṃ ijjhati nipphajjati. Uppajjantīti nibbattanti. Bhogāti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāmā vatthābharaṇādivittūpakaraṇavisesā. Ye kecīti bhoge anavasesato byāpetvā saṅgaṇhāti. Anavasesabyāpako hi ayaṃ niddeso yathā ‘‘ye keci saṅkhārā’’ti. Manaso piyāti manasā piyāyitabbā, manāpiyāti attho.

១០៥. ក្នុងបទថា «kena» នេះ សព្ទថា «kiṃ» ប្រើក្នុងន័យសួរ។ បទ «kena» នេះ ជាតតិយាវិភត្តិក្នុងន័យហេតុ សេចក្តីថា «ដោយហេតុដូចម្តេច»។ បទថា «te» គឺរបស់នាង។ បទថា «etādiso» សេចក្តីថា មានសភាពយ៉ាងនេះ គឺដូចដែលកំពុងប្រាកដឃើញស្រាប់ក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ បទថា «kena te idha mijjhati» សេចក្តីថា ផលនៃសុចរិតដែលនាងបានទទួលក្នុងទីនេះ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ សម្រេច គឺសម្រេចបានពេញលេញ ព្រោះគុណវិសេសនៃបុណ្យដូចម្តេច។ បទថា «uppajjanti» គឺកើតឡើង។ បទថា «bhogā» គឺគ្រឿងវិសេសមានសំពត់និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម ដែលបានឈ្មោះថា «ភោគៈ» ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងប្រើប្រាស់។ បទថា «ye keci» គឺរួមយកនូវភោគៈទាំងឡាយដោយមិនមានសេសសល់ ព្រោះការចង្អុលបង្ហាញនេះជាការផ្សាយទៅដោយមិនមានសេសសល់ ដូចជាពាក្យថា «ye keci saṅkhārā» (សង្ខារទាំងឡាយណាមួយ) ដូច្នោះឯង។ បទថា «manaso piyā» សេចក្តីថា គួរជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តដោយចិត្ត គឺគួរជាទីពេញចិត្ត នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

106. Pucchāmīti pucchaṃ karomi, ñātuṃ icchāmīti attho. Tanti tvaṃ. Devīti dibbānabhāvasamaṅgitāya, devi. Tenāha ‘‘mahānubhāve’’ti. Manussabhūtāti manussesu jātā manussabhāvaṃ pattā. Idaṃ yebhuyyena sattā manussattabhāve ṭhitā puññāni karontīti katvā vuttaṃ. Ayametāyaṃ gāthānaṃ saṅkhepato attho, vitthārato pana paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbo.

១០៦. បទថា «pucchāmi» សេចក្តីថា ខ្ញុំសួរ គឺចង់ដឹង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «taṃ» គឺ នាង (tvaṃ)។ បទថា «devī» គឺបានឈ្មោះថា ទេវី ព្រោះភាពជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយអានុភាពជាទិព្វ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះថេរៈពោលថា «mahānubhāve»។ បទថា «manussabhūtā» សេចក្តីថា កើតក្នុងពួកមនុស្ស គឺដល់នូវភាពជាមនុស្ស។ ពាក្យនេះ លោកពោលដោយយោងទៅលើសត្វទាំងឡាយដោយច្រើន ដែលស្ថិតនៅក្នុងអត្តភាពជាមនុស្ស ហើយតែងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ។ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ដោយសង្ខេបនៃគាថាទាំងឡាយនោះ ចំណែកឯដោយពិស្តារវិញ គប្បីដឹងតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងគម្ពីរបរមត្ថទីបនី អដ្ឋកថាវិមានវត្ថុនោះឯង។

---

Evaṃ puna therena puṭṭhā petī tassā sampattiyā laddhakāraṇaṃ pakāsentī sesagāthā abhāsi –

កាលបើនាងប្រេតដែលព្រះថេរៈសួរម្តងទៀតយ៉ាងនេះ ចង់បង្ហាញនូវហេតុដែលខ្លួនបានទទួលសម្បត្តិនោះ ទើបបានពោលគាថាដែលនៅសល់ទាំងឡាយថា៖

---

107.

១០៧.

---

‘‘Uppaṇḍukiṃ kisaṃ chātaṃ, naggaṃ sampatitacchaviṃ;

Muni kāruṇiko loke, taṃ maṃ addakkhi duggataṃ.

«ព្រះមុនីជាអ្នកមានសេចក្តីអាណិតអាសូរក្នុងលោក បានឃើញខ្ញុំម្ចាស់ដែលជាអ្នកទៅកាន់ទុគ្គតិ មានសម្បុរស្លេកស្លាំង ស្គមស្គាំង អាក្រាត មានស្បែកប្រេះបែក និងត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំងនោះ។

---

108.

១០៨.

---

‘‘Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;

Thālakassa ca pānīyaṃ, mama dakkhiṇamādisi.

ព្រះមុនីនោះបានប្រគេនចង្ហាន់មួយម៉ាត់ សំពត់ប៉ុនបាតដៃ និងទឹកមួយពែងពេញ ដល់ភិក្ខុមួយរូប ហើយបានឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះដល់ខ្ញុំម្ចាស់។

---

109.

១០៩.

---

‘‘Ālopassa phalaṃ passa, bhattaṃ vassasataṃ dasa;

Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjanaṃ.

បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់មើលនូវផលនៃចង្ហាន់មួយម៉ាត់ចុះ ខ្ញុំម្ចាស់ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសម្បត្តិដែលចង់បាន តែងបរិភោគនូវភោជនជាទិព្វ ប្រកបដោយសម្លមានរសច្រើនយ៉ាង អស់មួយពាន់ឆ្នាំ។

---

110.

១១០.

---

‘‘Pāṇimattassa [Pg.67] coḷassa, vipākaṃ passa yādisaṃ;

Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā.

បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់មើលនូវផលវិបាកនៃសំពត់ប៉ុនបាតដៃចុះ គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ទាំងឡាយដែលមាននៅក្នុងរាជអាណាចក្ររបស់ព្រះបាទនន្ទៈ មានប្រមាណប៉ុន្មាន

---

111.

១១១.

---

‘‘Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni me;

Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca.

បពិត្រលោកម្ចាស់ គ្រឿងស្លៀកពាក់និងគ្រឿងដណ្តប់របស់ខ្ញុំម្ចាស់ មានច្រើនជាងគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ទាំងនោះទៅទៀត សូម្បីសំពត់សូត្រ សំពត់កម្បល សំពត់សំបកឈើ និងសំពត់កប្បាស ក៏មានច្រើនជាងក្រៃលែងដល់ខ្ញុំម្ចាស់។

---

112.

១១២.

---

‘‘Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare;

Sāhaṃ taṃ paridahāmi, yaṃ yañhi manaso piyaṃ.

គ្រឿងស្លៀកពាក់ទាំងនោះ ធំទូលាយផង មានតម្លៃច្រើនផង ព្យួរនៅ (ធ្លាក់ចុះមក) ក្នុងអាកាសនោះឯង ខ្ញុំម្ចាស់នោះពេញចិត្តនឹងគ្រឿងស្លៀកពាក់ណាៗ ក៏ស្លៀកដណ្តប់នូវគ្រឿងស្លៀកពាក់នោះៗ។

---

113.

១១៣.

---

‘‘Thālakassa ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisaṃ;

Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.

បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់មើលនូវផលវិបាកនៃទឹកមួយពែងពេញដែលលោកម្ចាស់បានប្រគេននោះចុះ ស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយដ៏ជ្រៅ មានរាងបួនជ្រុង ត្រូវបាននិម្មិតឡើងយ៉ាងល្អដល់ខ្ញុំម្ចាស់ ដោយអានុភាពនៃកម្ម។

---

114.

១១៤.

---

‘‘Setodakā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;

Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.

ស្រះទាំងនោះមានទឹកថ្លាស្អាត មានកំពង់ដ៏ល្អ ត្រជាក់ គ្មានក្លិនអាក្រក់ ដណ្តប់ទៅដោយផ្កាឈូកលំចង់និងឈូកខៀវ ពេញដោយលម្អងផ្កានិងទឹក។

---

115.

១១៥.

---

‘‘Sāhaṃ ramāmi kīḷāmi, modāmi akutobhayā;

Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti.

ខ្ញុំម្ចាស់នោះមិនមានភ័យអំពីទីណាឡើយ តែងត្រេកអរ លេងកម្សាន្ត និងរីករាយក្នុងស្រះទាំងឡាយនោះ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំម្ចាស់មកនេះ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះមុនីជាអ្នកមានសេចក្តីអាណិតអាសូរក្នុងលោក»។

---

107. Tattha uppaṇḍukinti uppaṇḍukajātaṃ. Chātanti bubhukkhitaṃ khudāya abhibhūtaṃ. Sampatitacchavinti chinnabhinnasarīracchaviṃ. Loketi idaṃ ‘‘kāruṇiko’’ti ettha vuttakaruṇāya visayadassanaṃ. Taṃ manti tādisaṃ mamaṃ, vuttanayena ekantato karuṇaṭṭhāniyaṃ maṃ. Duggatanti duggatiṃ gataṃ.

១០៧. ក្នុងគាថានោះ បទថា «uppaṇḍukiṃ» សេចក្តីថា មានសម្បុរស្លេកស្លាំងដូចស្លឹកឈើស្ងួត។ បទថា «chātaṃ» សេចក្តីថា ត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានគ្របសង្កត់ (បៀតបៀន)។ បទថា «sampatitacchaviṃ» សេចក្តីថា មានស្បែកកាយដាច់រហែកនិងប្រេះបែក។ បទថា «loke» នេះ ជាការបង្ហាញនូវវិស័យនៃសេចក្តីអាណិតអាសូរដែលបានពោលក្នុងបទថា «kāruṇiko» នេះ។ បទថា «taṃ maṃ» សេចក្តីថា នូវខ្ញុំម្ចាស់ដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ គឺខ្ញុំម្ចាស់ដែលជាទីតាំងនៃសេចក្តីអាណិតអាសូរពិតប្រាកដ តាមវិធីដែលបានពោលហើយ។ បទថា «duggatiṃ» សេចក្តីថា ទៅកាន់ទុគ្គតិ។

---

108-109. Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvātiādi therena attano karuṇāya katākāradassanaṃ. Tattha bhattanti odanaṃ, dibbabhojananti attho. Vassasataṃ dasāti dasa vassasatāni, vassasahassanti vuttaṃ hoti. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjananti aññehipi kāmetabbakāmehi samannāgatā anekarasabyañjanaṃ bhattaṃ bhuñjāmīti yojanā.

១០៨-១០៩. គាថាមានបទថា «Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā» ជាដើម ជាការបង្ហាញនូវអាការៈដែលព្រះថេរៈបានធ្វើដោយសេចក្តីអាណិតអាសូររបស់លោក។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «bhattaṃ» សេចក្តីថា បាយ គឺភោជនជាទិព្វ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «vassasataṃ dasa» សេចក្តីថា អស់ដប់រយឆ្នាំ គឺអស់មួយពាន់ឆ្នាំ នេះលោកពោលដោយប្រើទុតិយាវិភត្តិក្នុងន័យអច្ចន្តសំយោគ។ បទថា «bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjanaṃ» សម្រួលសេចក្តីថា ខ្ញុំម្ចាស់ប្រកបដោយកាមទាំងឡាយដែលគួរប្រាថ្នាផ្សេងទៀត តែងបរិភោគនូវភោជនមានសម្លមានរសច្រើនយ៉ាង។

---

110. Coḷassāti deyyadhammasīsena tabbisayaṃ dānamayaṃ puññameva dasseti. Vipākaṃ passa yādisanti tassa coḷadānassa vipākasaṅkhātaṃ phalaṃ passa, bhante. Taṃ pana yādisaṃ yathārūpaṃ, kinti ceti āha ‘‘yāvatā nandarājassā’’tiādi.

១១០. បទថា «coḷassa» គឺលោកបង្ហាញនូវទានមយបុណ្យដែលជាវិស័យនៃទេយ្យធម៌នោះ ដោយធ្វើទេយ្យធម៌ឲ្យជាប្រធាន។ បទថា «vipākaṃ passa yādisaṃ» សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមមើលនូវផលដែលហៅថាផលវិបាកនៃសំពត់ទាននោះចុះ។ បើមានសួរថា ចំណែកឯផលនោះមានសភាពយ៉ាងណា? ទើបពោលពាក្យមានបទថា «yāvatā nandarājassa» ជាដើម។

---

Tattha [Pg.68] koyaṃ nandarājā nāma? Atīte kira dasavassasahassāyukesu manussesu bārāṇasivāsī eko kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ vicaranto araññaṭṭhāne aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvāva ṭhapetuṃ āraddho. So kuṭumbiko taṃ disvā, ‘‘bhante, kiṃ karothā’’ti vatvā tena appicchatāya kiñci avuttepi ‘‘cīvaradussaṃ nappahotī’’ti ñatvā attano uttarāsaṅgaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. So kuṭumbikā jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ gāme amaccakule nibbatti.

ក្នុងរឿងនោះ តើព្រះបាទនន្ទៈនោះជាអ្នកណា? ឮថា ក្នុងអតីតកាល កាលដែលមនុស្សទាំងឡាយមានអាយុមួយម៉ឺនឆ្នាំ មានគហបតីម្នាក់នៅក្នុងក្រុងពារាណសី បានដើរលំហែកាយទៅក្នុងព្រៃ ហើយបានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គក្នុងទីព្រៃនោះ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះកំពុងធ្វើចីវរក្នុងទីនោះ កាលបើជាយចីវរមិនគ្រាន់គ្រាន់ ក៏ព្យាយាមមូរទុកតែម្តង។ គហបតីនោះឃើញដូច្នោះហើយ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកម្ចាស់កំពុងធ្វើអ្វី?» សូម្បីព្រះបច្ចេកពុទ្ធមិនបានពោលពាក្យណាមួយ ព្រោះភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្តី ក៏គហបតីដឹងថា «សំពត់ធ្វើចីវរមិនគ្រាន់គ្រាន់ឡើយ» ទើបដាក់សំពត់ឧត្តរាសង្គរបស់ខ្លួនទៀបជើងរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ រួចក៏ដើរចេញទៅ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធបានកាន់យកសំពត់នោះ យកទៅធ្វើជាជាយចីវរ រួចក៏គ្របដណ្តប់ចីវរនោះ។ គហបតីនោះ លុះធ្វើមរណកាលក្នុងទីបំផុតនៃជីវិតហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងភពតាវតឹង្ស សោយសម្បត្តិជាទិព្វអស់ពេញមួយអាយុ លុះចុតិចាកភពតាវតឹង្សនោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងត្រកូលអាមាត្យ ក្នុងភូមិមួយមានចម្ងាយប្រមាណមួយយោជន៍អំពីក្រុងពារាណសី។

---

Tassa vayappattakāle tasmiṃ gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ ahosi. So mātaraṃ āha – ‘‘amma, sāṭakaṃ me dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Sā sudhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. ‘‘Amma, thūlaṃ ida’’nti. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa vatthassa paṭilābhāya puñña’’nti. ‘‘Labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, putta, ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmī’’ti. So ‘‘sādhu, ammā’’ti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā āha – ‘‘gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, tātā’’ti. Evaṃ kirassā cittaṃ ahosi – ‘‘kahaṃ gamissati, idha vā ettha vā gehe nisīdissatī’’ti. So pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So ca bārāṇasirañño kālakatassa sattamo divaso hoti.

កាលដែលលុឡឹងនោះចម្រើនវ័យហើយ នៅក្នុងភូមិនោះក៏មានការប្រកាសពិធីបុណ្យណក្សត្រ។ លុឡឹងនោះនិយាយនឹងម្តាយថា «ម៉ែ សូមម៉ែឲ្យសំពត់ដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងទៅលេងបុណ្យណក្សត្រ»។ ម្តាយក៏យកសំពត់ដែលបោកគក់ស្អាតហើយមកឲ្យ។ លុឡឹងពោលថា «ម៉ែ សំពត់នេះក្រាស់ណាស់»។ ម្តាយក៏យកសំពត់មួយទៀតមកឲ្យ សូម្បីសំពត់នោះក៏លុឡឹងបដិសេធដែរ។ លំដាប់នោះ ម្តាយនិយាយនឹងលុឡឹងនោះថា «កូនសម្លាញ់ យើងកើតក្នុងផ្ទះមានសភាពយ៉ាងណា បុណ្យដើម្បីបានទទួលសំពត់ដែលទន់ល្មើយជាងនេះ មិនមានដល់យើងឡើយ»។ លុឡឹងពោលថា «ម៉ែ បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងទៅរកកន្លែងដែលបានទទួល»។ ម្តាយពោលថា «កូនសម្លាញ់ ចូរទៅចុះ ម៉ែចង់ឲ្យកូនបានទទួលរាជសម្បត្តិក្នុងក្រុងពារាណសីក្នុងថ្ងៃនេះឯង»។ លុឡឹងនោះពោលថា «ម៉ែ ប្រពៃហើយ» រួចក៏ថ្វាយបង្គំម្តាយ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយពោលថា «ម៉ែ ខ្ញុំទៅហើយ»។ ម្តាយពោលថា «កូនសម្លាញ់ ចូរទៅចុះ»។ ឮថា ម្តាយមានចិត្តគិតយ៉ាងនេះថា «តើកូននឹងទៅណា? គង់តែអង្គុយនៅក្នុងផ្ទះនេះ ឬផ្ទះនោះមិនខាន»។ ចំណែកឯលុឡឹងនោះវិញ ត្រូវជម្រុញដោយការកំណត់នៃបុណ្យ ក៏ចេញចាកភូមិ ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងពារាណសី ហើយដេកដណ្តប់សំពត់ជិតក្បាលលើមង្គលសិលាបល្ល័ង្ក។ ថ្ងៃនោះសោត ជាថ្ងៃទី ៧ បន្ទាប់ពីព្រះរាជាក្រុងពារាណសីសោយទិវង្គត។

---

Amaccā ca purohito ca rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītā atthi, putto natthi, arājakaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati, phussarathaṃ vissajjemā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattappamukhaṃ pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukkho ahosi. ‘‘Paricayena uyyānābhimukho gacchati[Pg.69], nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi, purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kāretuṃ yutto’’ti vatvā ‘‘tūriyāni paggaṇhatha, punapi paggaṇhathā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpesi.

ពួកអាមាត្យ និងបុរោហិត ធ្វើសរីរកិច្ច (បូជាព្រះសព) របស់ព្រះរាជាហើយ ក៏អង្គុយប្រជុំគ្នាក្នុងលានព្រះបរមរាជវាំង ហើយពិភាក្សាគ្នាថា «ព្រះរាជាមានព្រះរាជបុត្រីមួយអង្គ តែគ្មានព្រះរាជបុត្រឡើយ ប្រទេសដែលគ្មានស្តេចមិនអាចតាំងនៅបានទេ យើងទាំងឡាយចូរលែងបុស្សរថចុះ»។ ពួកអាមាត្យទាំងនោះ ទឹមសេះសិន្ធព ៤ ដែលមានពណ៌ដូចផ្កាកុមុទ តម្កល់គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌទាំង ៥ មុខ មានស្វេតច្ឆត្រជាប្រធាន លើរថនោះឯង រួចលែងរថទៅ ហើយឲ្យប្រគំតូរ្យតន្ត្រីពីខាងក្រោយ។ រថនោះចេញតាមទ្វារខាងកើត បែរមុខតម្រង់ទៅកាន់ឧទ្យាន។ មនុស្សខ្លះនិយាយថា «រថនេះទៅកាន់ឧទ្យានដោយសារភាពស៊ាំ (ធ្លាប់ទៅ) យើងចូរឲ្យរថត្រឡប់មកវិញចុះ»។ បុរោហិតពោលថា «កុំឲ្យត្រឡប់មកវិញឡើយ»។ រថបានធ្វើប្រទក្សិណព្រះរាជកុមារ ហើយឈប់បង្អង់ក្នុងសភាពរៀបចំស្រេចដើម្បីឲ្យឡើងជិះ។ បុរោហិតបើកជាយសំពត់ដណ្តប់ចេញ ក្រឡេកមើលបាតជើងទាំងពីរ ហើយពោលថា «លើកលែងតែទ្វីបនេះទៅ (ទុកជាមុនសិនចុះ) បុរសនេះសមគួរនឹងសោយរាជ្យជាឯករាជ្យក្នុងមហាទ្វីបទាំង ៤ ដែលមានទ្វីបតូចៗ ២ ពាន់ជាបរិវារបាន» រួចពោលថា «ចូរប្រគំតូរ្យតន្ត្រីឡើង ចូរប្រគំឡើងម្តងទៀត» ដូច្នេះ ហើយឲ្យប្រគំតូរ្យតន្ត្រីអស់វារៈបីដង។

---

Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā ‘‘kena kammena āgatattha, tātā’’ti āha. ‘‘Deva, tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā kaha’’nti? ‘‘Divaṅgato, sāmī’’ti. ‘‘Kati divasā atikkantā’’ti? ‘‘Ajja sattamo divaso’’ti. ‘‘Putto vā dhītā vā natthī’’ti? ‘‘Dhītā atthi, deva, putto natthī’’ti. ‘‘Tena hi karissāmi rajja’’nti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ katvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu.

គ្រានោះ ព្រះរាជកុមារបើកព្រះភក្ត្រ ក្រឡេកមើលហើយសួរថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាមកដោយកិច្ចការអ្វី?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ រាជសម្បត្តិបានមកដល់ព្រះអង្គហើយ»។ កុមារសួរថា «ព្រះរាជារបស់អ្នករាល់គ្នានៅឯណា?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះម្ចាស់ ព្រះអង្គសោយទិវង្គតទៅហើយ»។ កុមារសួរថា «កន្លងទៅប៉ុន្មានថ្ងៃហើយ?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃទី ៧ ហើយ»។ កុមារសួរថា «ព្រះរាជបុត្រ ឬព្រះរាជបុត្រី មិនមានទេឬ?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ព្រះរាជបុត្រីមាន តែព្រះរាជបុត្រមិនមានឡើយ»។ កុមារពោលថា «បើដូច្នោះ យើងនឹងសោយរាជ្យ»។ ពួកអាមាត្យទាំងនោះក៏រៀបចំមណ្ឌបអភិសេកក្នុងខណៈនោះឯង ហើយបានតាក់តែងព្រះរាជបុត្រីដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង នាំមកកាន់ឧទ្យាន ហើយធ្វើអភិសេកដល់ព្រះរាជកុមារនោះ។

---

Athassa katābhisekassa satasahassagghanikaṃ vatthaṃ upanesuṃ. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti āha. ‘‘Nivāsanavatthaṃ, devā’’ti. ‘‘Nanu, tātā, thūla’’nti? ‘‘Manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi, devā’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā (a. ni. aṭṭha. 1.1.191) suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāmi vattha’’nti. Suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu. So uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāyaṃ abbhukkiri. Tadā ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇāya pacchimāya uttarāyāti evaṃ catūsu disāsu abbhukkiri. Sabbadisāsu aṭṭha aṭṭha katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Ekekāya disāya soḷasa soḷasa katvā catusaṭṭhi kammarukkhāti keci vadanti. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantiṃsūti bheriṃ carāpethā’’ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ āruyha mahāsampattiṃ anubhavi.

លំដាប់នោះ ពួកអាមាត្យបាននាំយកសំពត់មានតម្លៃមួយសែនកហាបណៈ មកថ្វាយព្រះអង្គដែលបានអភិសេកហើយនោះ។ ព្រះអង្គសួរថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ នេះជាអ្វី?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ នេះជាសំពត់សម្រាប់ទ្រង់វ័ត (ស្លៀក)»។ ព្រះអង្គសួរថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ សំពត់នេះគ្រើមណាស់មិនមែនឬ?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ក្នុងបណ្តាគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់របស់មនុស្សទាំងឡាយ សំពត់ដែលលម្អិតជាងសំពត់នេះ មិនមានឡើយ»។ ព្រះអង្គសួរថា «ព្រះរាជារបស់អ្នករាល់គ្នា ទ្រង់វ័តសំពត់មានសភាពបែបនេះឬ?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះករុណា ព្រះសម្មតិទេវៈ»។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជឱង្ការថា «យើងយល់ថា ព្រះរាជារបស់អ្នករាល់គ្នា មិនមែនជាអ្នកមានបុណ្យឡើយ ចូរអ្នករាល់គ្នានាំយកកុណ្ឌីមាសមក យើងនឹងបានសំពត់»។ ពួកអាមាត្យក៏នាំយកកុណ្ឌីមាសមកថ្វាយ។ ព្រះរាជាអង្គនោះទ្រង់ក្រោកឡើង លាងព្រះហស្ត ខ្ពុរព្រះឱស្ឋ ហើយទ្រង់យកព្រះហស្តវារទឹកមកស្រោចស្រពទៅកាន់ទិសខាងកើត។ ក្នុងខណៈនោះ ដើមកប្បព្រឹក្ស ៨ ដើម បានទម្លាយប្រថពីដ៏ក្រាស់ ដុះឡើង។ ទ្រង់យកទឹកស្រោចស្រពទៅកាន់ទិសខាងត្បូង ទិសខាងលិច និងទិសខាងជើង ដោយវិធីយ៉ាងនេះ គឺក្នុងទិសទាំង ៤។ ដើមកប្បព្រឹក្សទាំងឡាយដុះឡើង ៣២ ដើម ដោយធ្វើឲ្យមាន ៨ ដើមៗ ក្នុងគ្រប់ទិសទាំងអស់។ អាចារ្យខ្លះពោលថា ទ្រង់ធ្វើឲ្យមាន ១៦ ដើមៗ ក្នុងទិសនីមួយៗ ដើមកប្បព្រឹក្សដុះឡើង ៦៤ ដើម។ ព្រះរាជាណន្ទៈនោះ ទ្រង់ស្លៀកសំពត់ទិព្វមួយ ដណ្តប់សំពត់ទិព្វមួយ ហើយទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាទូងស្គរប្រកាសថា ស្រ្តីអ្នករកស៊ីវេញអំបោះទាំងឡាយ ក្នុងដែនដីរបស់ព្រះបាទណន្ទៈ កុំវេញអំបោះឡើយ» រួចហើយទ្រង់ឲ្យលើកស្វេតច្ឆត្រឡើង ទ្រង់ប្រដាប់តាក់តែងព្រះកាយយ៉ាងល្អ ឡើងគង់លើកញ្ចង់ដំរីដ៏ប្រសើរ យាងចូលទៅកាន់ព្រះនគរ ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ ហើយសោយមហាសម្បត្តិ។

---

Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā ‘‘aho tapassī’’ti kāruññākāraṃ dassesi. ‘‘Kimidaṃ, devī’’ti ca puṭṭhā ‘‘atimahatī [Pg.70] te, deva, sampatti. Atīte addhani kalyāṇaṃ akattha, idāni anāgatassa atthāya kusalaṃ na karothā’’ti āha. ‘‘Kassa dema? Sīlavanto natthī’’ti. ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi, tumhe dānameva sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī ‘‘sace imissāya disāya arahanto atthi, idhāgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti adhiṭṭhahitvā uttaradisābhimukhā urena nipajji. Nipannamattāya eva deviyā himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi – ‘‘mārisā nandarājā tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenāgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā āgantvā vanditvā pattaṃ gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa, devī saṅghanavakassa pādamūle nipajjitvā ‘‘ayyā, paccayehi na kilamissanti, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānāni kāretvā yāvajīvaṃ paccekabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷitaṃ kāretvā gandhadāruādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā ‘‘evarūpānampi nāma mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisāna’’nti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Devīpi ‘‘raññe pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti pabbaji. Dvepi uyyāne vasantā jhānāni nibbattetvā jhānasukhena vītināmetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. So kira nandarājā amhākaṃ satthu mahāsāvako mahākassapatthero ahosī, tassa aggamahesī bhaddā kāpilānī nāma.

កាលវេលាកន្លងទៅយ៉ាងនេះ ថ្ងៃមួយ ព្រះទេវីបានឃើញសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជា ហើយទ្រង់សម្តែងអាការៈអាណិតអាសូរថា «ឱ! គួរឲ្យអាណិតអាសូរណាស់តើ»។ កាលបើព្រះរាជាសួរថា «បពិត្រព្រះទេវី នេះជាអ្វី?» ព្រះនាងក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ សម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គធំធេងណាស់។ ក្នុងកាលកន្លងទៅ ព្រះអង្គបានធ្វើបុណ្យកុសលទុកហើយ តែឥឡូវនេះ ព្រះអង្គមិនធ្វើកុសលដើម្បីប្រយោជន៍ក្នុងអនាគតកាលសោះ»។ ព្រះរាជាសួរថា «តើយើងត្រូវថ្វាយដល់បុគ្គលណា? ព្រោះព្រះសង្ឃអ្នកមានសីលមិនមានឡើយ»។ ព្រះនាងក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ជម្ពូទ្វីបមិនសូន្យចាកព្រះអរហន្តទាំងឡាយឡើយ សូមព្រះអង្គរៀបចំទានចុះ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងរកព្រះអរហន្តទាំងឡាយមកថ្វាយ»។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យចាត់ចែងមហាទានដ៏មានតម្លៃ។ ព្រះទេវីទ្រង់តាំងអធិដ្ឋានថា «ប្រសិនបើព្រះអរហន្តទាំងឡាយមានក្នុងទិសនេះ សូមព្រះអង្គទាំងឡាយយាងមកទទួលភិក្ខារបស់យើងខ្ញុំក្នុងទីនេះចុះ» រួចហើយទ្រង់បែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងជើង ក្រាបចុះដោយព្រះឧរា។ គ្រាន់តែព្រះទេវីក្រាបចុះភ្លាម ព្រះមហាបទុមបច្ចេកពុទ្ធ ជាច្បងនៃព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥០០ អង្គ ដែលជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាងបទុមវតី គង់នៅក្នុងព្រៃហិមពាន្ត ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការហៅព្រះអនុជទាំងឡាយថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏មានអាយុ ព្រះបាទណន្ទៈទ្រង់និមន្តអ្នករាល់គ្នា ចូរអ្នករាល់គ្នាទទួលការនិមន្តរបស់ព្រះអង្គចុះ»។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះទទួលការនិមន្តហើយ ក៏ហោះទៅតាមអាកាសក្នុងខណៈនោះឯង មកចុះទាបនៅទ្វារខាងជើង。 មនុស្សទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥០០ អង្គ យាងមកដល់ហើយ»។ ព្រះរាជាព្រមទាំងព្រះទេវីបានយាងទៅថ្វាយបង្គំ ទទួលយកសំបកបាត្រ និមន្តព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ ថ្វាយទានក្នុងប្រាសាទនោះ លុះសូរេចភត្តកិច្ចហើយ ព្រះរាជាក្រាបចុះទាបក្បែរព្រះបាទារបស់ព្រះសង្ឃត្ថេរ ព្រះទេវីក្រាបចុះទាបក្បែរព្រះបាទារបស់ព្រះសង្ឃនវកៈ ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមព្រះគុណម្ចាស់កុំបីលំបាកដោយបច្ច័យទាំងឡាយឡើយ យើងខ្ញុំទាំងឡាយនឹងមិនសាបសូន្យចាកបុណ្យឡើយ សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយផ្តល់បដិញ្ញាដើម្បីគង់នៅក្នុងទីនេះដល់យើងខ្ញុំចុះ»។ លុះធ្វើឲ្យព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះទទួលបដិញ្ញាហើយ ក៏ទ្រង់ឲ្យសាងសង់កុដិសេនាសនៈក្នុងឧទ្យាន ឧបដ្ឋាកព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយអស់មួយជីវិត។ កាលបើព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះបរិនិព្វានទៅ ទ្រង់ក៏ចាត់ចែងធ្វើពិធីបូជាសព ធ្វើសរីរកិច្ចដោយឈើក្រអូបជាដើម នាំយកព្រះធាតុទាំងឡាយទៅតម្កល់ទុកក្នុងចេតិយ ហើយទ្រង់កើតសេចក្តីសង្វេគថា «សូម្បីតែព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយដែលមានមហិទ្ធិឫទ្ធិ មានអានុភាពធំធេងយ៉ាងនេះ ក៏គង់តែមានសេចក្តីស្លាប់ទៅហើយ ចុះនឹងពោលទៅថ្វីដល់មនុស្សដូចជាយើងទាំងឡាយ សេចក្តីស្លាប់មុខជានឹងមានមិនខាន» ទើបទ្រង់តម្កល់ព្រះរាជបុត្រច្បងឲ្យសោយរាជ្យ រួចព្រះអង្គឯងទ្រង់យាងទៅសាងផ្នួសជាតាបស។ សូម្បីព្រះទេវីក៏គិតថា «កាលបើព្រះរាជាសាងផ្នួសហើយ តើខ្ញុំនឹងធ្វើអ្វី?» ក៏សាងផ្នួសដែរ។ ព្រះអង្គទាំងពីរគង់នៅក្នុងឧទ្យាន ញ៉ាំងឈានឲ្យកើតឡើង សម្រេចសម្រាន្តដោយឈានសុខ លុះអស់អាយុកាល ក៏ទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ ឮថា ព្រះបាទណន្ទៈនោះ គឺព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ជាមហាសាវកនៃព្រះសាស្តារបស់យើង ចំណែកព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះអង្គ គឺនាងភទ្ទាកាបិលានី។

---

Ayaṃ pana nandarājā dasa vassasahassāni sayaṃ dibbavatthāni paridahanto sabbameva attano vijitaṃ uttarakurusadisaṃ karonto āgatāgatānaṃ manussānaṃ [Pg.71] dibbadussāni adāsi. Tayidaṃ dibbavatthasamiddhiṃ sandhāya sā petī āha ‘‘yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā’’ti. Tattha vijitasminti raṭṭhe. Paṭicchadāti vatthāni. Tāni hi paṭicchādenti etehīti ‘‘paṭicchadā’’ti vuccanti.

ចំណែកព្រះបាទណន្ទៈនេះ ទ្រង់ប្រើប្រាស់សំពត់ទិព្វដោយព្រះអង្គឯង អស់រយៈពេលមួយម៉ឺនឆ្នាំ ធ្វើដែនដីរបស់ព្រះអង្គទាំងអស់ឲ្យដូចជាឧត្តរករុទ្វីប ហើយបានប្រទានសំពត់ទិព្វទាំងឡាយដល់មនុស្សទាំងឡាយដែលមកហើយៗ។ នាងប្រេតនោះ សំដៅយកសេចក្តីសម្រេចនៃសំពត់ទិព្វនោះ ទើបពោលថា «យា​វ​តា ន​ន្ទ​រា​ជ​ស្ស, វិ​ជិ​ត​ស្មឹ ប​ដិ​ច្ឆ​ទា»។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា វិជិតស្មឹ បានដល់ ក្នុងដែនដី។ ពាក្យថា បដិច្ឆទា បានដល់ សំពត់ទាំងឡាយ។ ព្រោះថាមនុស្សទាំងឡាយ តែងបិទបាំងដោយសំពត់ទាំងនោះ ហេតុនោះ សំពត់ទាំងនោះ ទើបហៅថា «បដិច្ឆទា»។

---

111. Idāni sā petī ‘‘nandarājasamiddhitopi etarahi mayhaṃ samiddhi vipulatarā’’ti dassentī ‘‘tato bahutarā, bhante, vatthānacchādanāni me’’tiādimāha. Tattha tatoti nandarājassa pariggahabhūtavatthatopi bahutarāni mayhaṃ vatthacchādanānīti attho. Vatthānacchādanānīti nivāsanavatthāni ceva pārupanavatthāni ca. Koseyyakambalīyānīti koseyyāni ceva kambalāni ca. Khomakappāsikānīti khomavatthāni ceva kappāsamayavatthāni ca.

១១១. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ នាងប្រេតនោះ កាលនឹងសម្តែងថា «សូម្បីតែបើប្រៀបធៀបនឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់ព្រះបាទណន្ទៈ សេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ក៏រឹតតែធំទូលាយជាងទៅទៀត» ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «ត​តោ ព​ហុ​ត​រា, ភ​ន្តេ, វ​ត្ថា​ន​ច្ឆា​ទ​នា​និ មេ»។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា តតោ មានសេចក្តីថា គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់របស់ខ្ញុំម្ចាស់ ច្រើនជាងសំពត់ដែលជាគ្រឿងបរិភោគរបស់ព្រះបាទណន្ទៈទៅទៀត។ ពាក្យថា វត្ថានច្ឆាដនានិ បានដល់ សំពត់សម្រាប់ស្លៀកផង សំពត់សម្រាប់ដណ្តប់ផង។ ពាក្យថា កោសេយ្យកម្ពលីយានិ បានដល់ សំពត់សូត្រផង សំពត់រោមសត្វផង។ ពាក្យថា ខោមកម្មាសិកានិ បានដល់ សំពត់សំបកឈើផង សំពត់ធ្វើដោយសរសៃកប្បាសផង។

---

112. Vipulāti āyāmato ca vitthārato ca vipulā. Mahagghāti mahagghavasena mahantā mahārahā. Ākāsevalambareti ākāseyeva olambamānā tiṭṭhanti. Yaṃ yañhi manaso piyanti yaṃ yaṃ mayhaṃ manaso piyaṃ, taṃ taṃ gahetvā paridahāmi pārupāmi cāti yojanā.

១១២. ពាក្យថា វិបុលា បានដល់ ធំទូលាយដោយបណ្តោយផង ដោយទទឹងផង។ ពាក្យថា មហគ្ឃា បានដល់ ធំទូលាយដោយអំណាចនៃតម្លៃដ៏ច្រើន សមគួរដល់បុគ្គលអ្នកមានបុណ្យច្រើន។ ពាក្យថា អាកាសេវលម្ពរេ បានដល់ ព្យួរធ្លាក់ចុះមកក្នុងអាកាសនោះឯង។ ពាក្យថា យំ យញ្ហិ មനសោ បិយំ មានការសម្របសម្រួលសេចក្តីថា ខ្ញុំម្ចាស់ពេញចិត្តនឹងសំពត់ណាៗ របស់ខ្ញុំម្ចាស់ ក៏កាន់យកសំពត់នោះៗ មកស្លៀកផង ដណ្តប់ផង។

---

113. Thālakassa ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisanti thālakapūraṇamattaṃ pānīyaṃ dinnaṃ anumoditaṃ, tassa pana vipākaṃ yādisaṃ yāva mahantaṃ passāti dassentī ‘‘gambhīrā caturassā cā’’tiādimāha. Tattha gambhīrāti agādhā. Caturassāti caturassasaṇṭhānā. Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Sunimmitāti kammānubhāveneva suṭṭhu nimmitā.

១១៣. ពាក្យថា ថា​ល​ក​ស្ស ច បា​នី​យំ, វិ​បា​កំ ប​ស្ស យា​ទិ​សំ នាងប្រេតកាលនឹងសម្តែងថា «ទឹកផឹកត្រឹមតែពេញភាជន៍ ដែលខ្ញុំម្ចាស់បានប្រគេន ហើយបានអនុមោទនា សូមព្រះអង្គទតមើលផលវិបាករបស់ទឹកផឹកនោះចុះ ថាមានសភាពធំធេងយ៉ាងណា» ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «គ​ម្ភី​រា ច​តុ​រ​ស្សា ចា»។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា គម្ភីរា បានដល់ ជ្រៅរកបាតមិនឃើញ។ ពាក្យថា ចតុរស្សា បានដល់ មានសណ្ឋានជាបួនជ្រុង。 ពាក្យថា បោក្ខរញ្ញោ បានដល់ ស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយ។ ពាក្យថា សុនិម្មិតា បានដល់ ស្រះដែលនិម្មិតឡើងយ៉ាងល្អ ដោយអានុភាពនៃកម្មនោះឯង។

---

114. Setodakāti setaudakā setavālukasamparikiṇṇā. Suppatitthāti sundaratitthā. Sītāti sītalodakā. Appaṭigandhiyāti paṭikūlagandharahitā surabhigandhā. Vārikiñjakkhapūritāti kamalakuvalayādīnaṃ kesarasañchannena vārinā paripuṇṇā.

១១៤. ពាក្យថា សេតោទកា បានដល់ មានទឹកពណ៌ស ព្រមទាំងដេរដាសដោយខ្សាច់ពណ៌ស។ ពាក្យថា សុប្បតិត្ថា បានដល់ មានកំពង់ដ៏ល្អ។ ពាក្យថា សីតា បានដល់ មានទឹកត្រជាក់។ ពាក្យថា អប្បដិគន្ធិយា បានដល់ មិនមានក្លិនគួរខ្ពើម មានតែក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់។ ពាក្យថា វាវិកិញ្ជក្ខបូរិតា បានដល់ ពេញប្រៀបដោយទឹកដែលដណ្តប់ទៅដោយលម្អងផ្កាឈូកស និងផ្កាឈូកខៀវជាដើម។

---

115. Sāhanti sā ahaṃ. Ramāmīti ratiṃ vindāmi. Kīḷāmīti indriyāni paricāremi. Modāmīti bhogasampattiyā pamuditā homi. Akutobhayāti kutocipi asañjātabhayā, serī sukhavihārinī homi[Pg.72]. Bhante, vanditumāgatāti, bhante, imissā dibbasampattiyā paṭilābhassa kāraṇabhūtaṃ tvaṃ vandituṃ āgatā upagatāti attho. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ tattha tattha vuttameva.

១១៥. ពាក្យថា សាហំ បានដល់ ខ្ញុំម្ចាស់នោះ។ ពាក្យថា រមាមិ បានដល់ តែងបាននូវសេចក្តីត្រេកអរ។ ពាក្យថា កីឡាមិ បានដល់ តែងញ៉ាំងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយឲ្យត្រេកត្រអាល។ ពាក្យថា មោទាមិ បានដល់ ជាអ្នករីករាយដោយសារការបរិបូណ៌ដោយភោគសម្បត្តិ។ ពាក្យថា អកុតោភយា បានដល់ មិនមានភ័យកើតឡើងអំពីទីណាមួយឡើយ គឺមានសេចក្តីសុខសម្រាន្តតាមចិត្តចង់។ ពាក្យថា ភន្តេ, វន្ទិតុមាគតា មានសេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំម្ចាស់មកហើយ គឺចូលមកជិតហើយ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដែលជាហេតុនាំឲ្យបាននូវទិព្វសម្បត្តិនេះ។ ចំណែកពាក្យណាដែលមិនបានចែកសេចក្តីក្នុងរឿងនេះ ពាក្យនោះត្រូវបានពោលរួចមកហើយក្នុងរឿងនោះៗ ឯណោះវិញ។

---

Evaṃ tāya petiyā vutte āyasmā sāriputto iṭṭhakavatiyaṃ dīgharājiyanti gāmadvayavāsikesu attano santikaṃ upagatesu manussesu imamatthaṃ vitthārato kathento saṃvejetvā saṃsāramocanapāpakammato mocetvā upāsakabhāve patiṭṭhāpesi. Sā pavatti bhikkhūsu pākaṭā jātā. Taṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

កាលបើប្រេតស្រីនោះក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ កាលសម្តែងសេចក្តីនេះដោយពិស្តារ ដល់ពួកមនុស្សអ្នកនៅក្នុងភូមិទាំងពីរ គឺភូមិឥដ្ឋកវតី និងភូមិទីឃរាជិ ដែលបានចូលមកជិតព្រះអង្គ ក៏បានញ៉ាំងមនុស្សទាំងនោះឲ្យកើតសេចក្តីសង្វេគ រួចផុតចាកបាបកម្មដែលជាគ្រឿងចងរឹតក្នុងសង្សារវដ្ត ហើយបានតម្កល់ទុកក្នុងភាពជាឧបាសក។ រឿងរ៉ាវនោះក៏បានប្រាកដច្បាស់ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលរឿងនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើរឿងនោះឲ្យជាហេតុដុះដាលឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា ទេសនានោះក៏បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនទាំងឡាយ។

---

Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសង្សារមោចកបេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

2. Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយសារីបុត្តត្ថេរមាតុបេតវត្ថុ

---

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāriputtattherassa ito pañcamāya jātiyā mātubhūtaṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Ekadivasaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca anuruddho āyasmā ca kappino rājagahassa avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane viharanti. Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññataro brāhmaṇo aḍḍho mahaddhano mahābhogo samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ opānabhūto annapānavatthasayanādīni deti. Dento ca āgatāgatānaṃ yathākālaṃ yathārahañca pādodakapādabbhañjanādidānānupubbakaṃ sabbābhideyyaṃ paṭipanno hoti, purebhattaṃ bhikkhū annapānādinā sakkaccaṃ parivisati. So desantaraṃ gacchanto bhariyaṃ āha – ‘‘bhoti, yathāpaññattaṃ imaṃ dānavidhiṃ aparihāpentī sakkaccaṃ anupatiṭṭhāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tasmiṃ pakkante eva tāva bhikkhūnaṃ paññattaṃ dānavidhiṃ pacchindi, addhikānaṃ pana nivāsatthāya upagatānaṃ gehapiṭṭhito chaḍḍitaṃ jarasālaṃ dassesi ‘‘ettha vasathā’’ti. Annapānādīnaṃ atthāya tattha addhikesu āgatesu ‘‘gūthaṃ khādatha, muttaṃ pivatha, lohitaṃ pivatha[Pg.73], tumhākaṃ mātu matthaluṅgaṃ khādathā’’ti yaṃ yaṃ asuci jegucchaṃ, tassa tassa nāmaṃ gahetvā niṭṭhuraṃ vadati.

ព្រះធម៌ទេសនានេះ មានដើមថា "Naggā dubbaṇṇarūpāsi" ព្រះសាស្តាកាលគង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើនាងប្រេតម្នាក់ ដែលធ្លាប់ជាមាតារបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ក្នុងជាតិទី៥ អំពីជាតិភពនេះថយក្រោយទៅ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ និងព្រះកប្ពីនដ៏មានអាយុ គង់នៅក្នុងព្រៃមួយកន្លែង មិនឆ្ងាយពីក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង ក្នុងក្រុងពារាណសី មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន ជាអ្នកប្រៀបដូចជាអណ្តូងទឹក តែងតែផ្តល់នូវបាយ ទឹក សំពត់ ទីដេកជាដើម ដល់សមណព្រាហ្មណ៍ មនុស្សកំសត់ អ្នកធ្វើដំណើរ ជនអនាថា និងអ្នកសុំទាន។ កាលដែលគាត់កំពុងតែឲ្យទាននោះ គាត់តែងតែរៀបចំគ្រឿងបរិក្ខារសម្រាប់ធ្វើដំណើរគ្រប់យ៉ាង ដល់ពួកអ្នកដែលមកដល់ហើយៗ តាមកាលវេលា និងតាមសមគួរ ដោយមានការឲ្យទឹកលាងជើង និងប្រេងលាបជើងជាដើមជាខាងដើម ហើយមុនពេលភត្ត គាត់តែងតែបម្រើព្រះភិក្ខុសង្ឃដោយបាយ និងទឹកជាដើម ដោយគោរព។ ព្រាហ្មណ៍នោះ កាលនឹងធ្វើដំណើរទៅកាន់បរទេស បានប្រាប់ភរិយាថា "នាងដ៏ចម្រើន នាងកុំឲ្យខូចខាតនូវពិធីទាននេះ ដែលខ្ញុំបានចាត់ចែងទុកហើយ ចូរនាងចាត់ចែងធ្វើដោយគោរពចុះ"។ នាងនោះទទួលពាក្យថា "ប្រពៃហើយ" កាលដែលព្រាហ្មណ៍នោះចេញទៅបាត់ភ្លាម នាងក៏បានកាត់ផ្តាច់នូវពិធីទានដែលបានចាត់ចែងទុកសម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយជាមុនសិន ចំណែកឯពួកអ្នកធ្វើដំណើរដែលមកដល់ដើម្បីស្នាក់នៅ នាងក៏បានបង្ហាញសាលាចាស់មួយដែលគេបោះបង់ចោលនៅខាងក្រោយផ្ទះ ដោយប្រាប់ថា "ចូរអ្នកទាំងឡាយស្នាក់នៅទីនេះចុះ"។ កាលដែលពួកអ្នកធ្វើដំណើរមកដល់ទីនោះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បាយ និងទឹកជាដើម នាងក៏និយាយពាក្យអាក្រក់ៗ ដោយយកឈ្មោះរបស់វត្ថុមិនស្អាត គួរខ្ពើមឆ្អើមនីមួយៗមកនិយាយថា "ចូរអ្នករាល់គ្នាស៊ីលាមកចុះ ចូរផឹកទឹកនោមចុះ ចូរផឹកឈាមចុះ ចូរស៊ីខួរក្បាលមាតារបស់អ្នករាល់គ្នាចុះ" គឺនាងតែងតែពោលពាក្យទ្រគោះបោះបោកយ៉ាងនេះ។

---

Sā aparena samayena kālaṃ katvā kammānubhāvukkhittā petayoniyaṃ nibbattitvā attano vacīduccaritānurūpaṃ dukkhaṃ anubhavantī purimajātisambandhaṃ anussaritvā āyasmato sāriputtassa santikaṃ upasaṅkamitukāmā tassa vihāradvāraṃ sampāpuṇi, tassa vihāradvāradevatāyo vihārappavesanaṃ nivāresuṃ. Sā kira ito pañcamāya jātiyā therassa mātubhūtapubbā, tasmā evamāha – ‘‘ahaṃ ayyassa sāriputtattherassa ito pañcamāya jātīyā mātā, detha me dvārappavesanaṃ theraṃ daṭṭhu’’nti. Taṃ sutvā devatā tassā pavesanaṃ anujāniṃsu. Sā pavisitvā caṅkamanakoṭiyaṃ ṭhatvā therassa attānaṃ dassesi. Thero taṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā –

នាងនោះ លុះសម័យតមក ក៏ធ្វើមរណកាលទៅ ហើយទៅកើតក្នុងកំណើតប្រេត ដោយអំណាចនៃកម្មរបស់ខ្លួន ទទួលរងនូវទុក្ខដ៏សមគួរដល់វចីទុច្ចរិតរបស់ខ្លួន នឹកឃើញដល់ទំនាក់ទំនងក្នុងជាតិមុន ចង់ចូលទៅជិតព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ក៏បានទៅដល់ទ្វារវិហាររបស់លោក ប៉ុន្តែពួកទេវតាដែលរក្សាទ្វារវិហាររបស់លោក បានហាមឃាត់មិនឲ្យនាងចូលទៅក្នុងវិហារឡើយ។ ឮថា នាងធ្លាប់ជាមាតារបស់ព្រះថេរៈក្នុងជាតិទី៥ អំពីជាតិភពនេះថយក្រោយទៅ ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបនិយាយយ៉ាងនេះថា "ខ្ញុំជាមាតារបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ក្នុងជាតិទី៥ អំពីជាតិភពនេះថយក្រោយទៅ សូមអ្នកទាំងឡាយបើកទ្វារឲ្យខ្ញុំចូលទៅ ដើម្បីជួបព្រះថេរៈផង"។ ពួកទេវតាលុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏អនុញ្ញាតឲ្យនាងចូលទៅ។ នាងចូលទៅហើយ ឈរនៅចុងចង្ក្រម បង្ហាញខ្លួនឲ្យព្រះថេរៈឃើញ។ ព្រះថេរៈលុះឃើញនាងហើយ មានចិត្តត្រូវសេចក្តីអាណិតអាសូរដាស់តឿនហើយ ក៏...

---

116.

១១៦.

---

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

"នាងជាស្រីអាក្រាត មានសម្បុរអាក្រក់ ស្គមស្គាំង មានសរសៃវ៉ែនប៉ោងឡើងពេញខ្លួន មានឆ្អឹងជំនីររគីរគាក ស្គមខ្លាំងណាស់ នាងជាអ្នកណា មកឈរនៅទីនេះ?"

---

Gāthāya pucchi. Sā therena puṭṭhā paṭivacanaṃ dentī –

ព្រះថេរៈបានសួរដោយគាថា។ នាងប្រេតនោះ កាលដែលព្រះថេរៈសួរហើយ កាលនឹងឆ្លើយតប ក៏ពោលថា៖

---

117.

១១៧.

---

‘‘Ahaṃ te sakiyā mātā, pubbe aññāsu jātīsu;

Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.

"បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំធ្លាប់ជាមាតាបង្កើតរបស់លោក ក្នុងជាតិដទៃៗមុនៗ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំមកកើតក្នុងកំណើតប្រេត ត្រូវសេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ហើយ។

---

118.

១១៨.

---

‘‘Chaḍḍitaṃ khipitaṃ kheḷaṃ, siṅghāṇikaṃ silesumaṃ;

Vasañca ḍayhamānānaṃ, vijātānañca lohitaṃ.

"ខ្ញុំតែងតែស៊ីនូវក្អួតដែលគេខ្ជាក់ចោល ទឹកមាត់ សំបោរ ស្លេស្ម ខ្លាញ់រាវនៃសាកសពទាំងឡាយដែលគេដុត និងឈាមរបស់ស្រីទាំងឡាយដែលសម្រាលកូន។

---

119.

១១៩.

---

‘‘Vaṇikānañca yaṃ ghāna-sīsacchinnāna lohitaṃ;

Khudāparetā bhuñjāmi, icchipurisanissitaṃ.

"និងឈាមរបស់មនុស្សដែលមានដំបៅ ឈាមរបស់មនុស្សដែលត្រូវគេកាត់ច្រមុះ និងកាត់ក្បាល ខ្ញុំត្រូវសេចក្តីឃ្លានបៀតបៀនហើយ តែងតែស៊ីនូវឈាមនោះ និងវត្ថុមិនស្អាតដទៃទៀតដែលអាស្រ័យនឹងរាងកាយរបស់ស្រី និងបុរស។

---

120.

១២០.

---

‘‘Pubbalohitaṃ bhakkhāmi, pasūnaṃ mānusāna ca;

Aleṇā anagārā ca, nīlamañcaparāyaṇā.

"ខ្ញុំតែងតែស៊ីខ្ទុះ និងឈាមរបស់សត្វពាហនៈ និងមនុស្សទាំងឡាយ ខ្ញុំជាស្រីគ្មានទីពឹង គ្មានផ្ទះសម្បែង មានគ្រែខ្មៅ (ដីស្មសាន) ជាទីដេក។

---

121.

១២១.

---

‘‘Dehi puttaka me dānaṃ, datvā anvādisāhi me;

Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanā’’ti. – pañcagāthā abhāsi;

"កូនប្រុសមាសឪពុក សូមកូនធ្វើទានឧទ្ទិសដល់ម៉ែផង លុះធ្វើទានហើយ សូមឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឲ្យម៉ែផង ធ្វើដូចម្តេចហ្នឹងឲ្យម៉ែបានរួចផុតពីការស៊ីខ្ទុះ និងឈាមជាអាហារនេះផង" នាងប្រេតបានពោលគាថាទាំង ៥ នេះ។

---

117. Tattha [Pg.74] ahaṃ te sakiyā mātāti ahaṃ tuyhaṃ jananibhāvato sakiyā mātā. Pubbe aññāsu jātīsūti mātā hontīpi na imissaṃ jātiyaṃ, atha kho pubbe aññāsu jātīsu, ito pañcamiyanti daṭṭhabbaṃ. Upapannā pettivisayanti paṭisandhivasena petalokaṃ upagatā. Khuppipāsasamappitāti khudāya ca pipāsāya ca abhibhūtā, nirantaraṃ jighacchāpipāsāhi abhibhuyyamānāti attho.

១១៧. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "ahaṃ te sakiyā mātā" សេចក្តីថា ខ្ញុំជាមាតាបង្កើតរបស់លោក ព្រោះភាពជាអ្នកបង្កើតលោកមក។ បទថា "pubbe aññāsu jātīsu" សេចក្តីថា ទោះបីជាមាតាក៏ដោយ ក៏មិនមែនក្នុងជាតិនេះឡើយ គឺក្នុងជាតិដទៃៗមុនៗ គឺក្នុងជាតិទី៥ អំពីជាតិភពនេះថយក្រោយទៅ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា "upapannā pettivisayaṃ" សេចក្តីថា ទៅកាន់ប្រេតលោកដោយអំណាចនៃការចាប់បដិសន្ធិ។ បទថា "khuppipāsasamappitā" សេចក្តីថា ត្រូវសេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ គឺត្រូវសេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកបៀតបៀនជានិច្ច នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

118-119. Chaḍḍitanti ucchiṭṭhakaṃ, vantanti attho. Khipitanti khipitena saddhiṃ mukhato nikkhantamalaṃ. Kheḷanti niṭṭhubhaṃ. Siṅghāṇikanti matthaluṅgato vissanditvā nāsikāya nikkhantamalaṃ. Silesumanti semhaṃ. Vasañca ḍayhamānānanti citakasmiṃ ḍayhamānānaṃ kaḷevarānaṃ vasātelañca. Vijātānañca lohitanti pasūtānaṃ itthīnaṃ lohitaṃ, gabbhamalaṃ ca-saddena saṅgaṇhāti. Vaṇikānanti sañjātavaṇānaṃ. Yanti yaṃ lohitanti sambandho. Ghānasīsacchinnānanti ghānacchinnānaṃ sīsacchinnānañca yaṃ lohitaṃ, taṃ bhuñjāmīti yojanā. Desanāsīsametaṃ ‘‘ghānasīsacchinnāna’’nti, yasmā hatthapādādicchinnānampi lohitaṃ bhuñjāmiyeva. Tathā ‘‘vaṇikāna’’nti iminā tesampi lohitaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Khudāparetāti jighacchābhibhūtā hutvā. Itthipurisanissitanti itthipurisasarīranissitaṃ yathāvuttaṃ aññañca cammamaṃsanhārupubbādikaṃ paribhuñjāmīti dasseti.

១១៨-១១៩. បទថា "chaḍḍitaṃ" សេចក្តីថា របស់ដែលសល់ គឺរបស់ដែលក្អួតចេញមក នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា "khipitaṃ" សេចក្តីថា វត្ថុមិនស្អាតដែលចេញពីមាត់ជាមួយការក្អកកណ្តាស់។ បទថា "kheḷaṃ" សេចក្តីថា ទឹកមាត់។ បទថា "siṅghāṇikaṃ" សេចក្តីថា វត្ថុមិនស្អាតដែលហូរចេញពីខួរក្បាលតាមច្រមុះ (សំបោរ)។ បទថា "silesumaṃ" សេចក្តីថា ស្លេស្ម។ បទថា "vasañca ḍayhamānānaṃ" សេចក្តីថា ខ្លាញ់រាវនៃសាកសពទាំងឡាយដែលកំពុងឆេះនៅលើជើងថ្ករ។ បទថា "vijātānañca lohitaṃ" សេចក្តីថា ឈាមរបស់ស្រីទាំងឡាយដែលសម្រាលកូន និងទឹកលាងគភ៌ ម៉្យាងទៀត សព្ទ "ca" ក្នុងបទនេះ គឺប្រមូលយកនូវទឹកលាងគភ៌នោះឯង។ បទថា "vaṇikānaṃ" សេចក្តីថា របស់មនុស្សដែលមានដំបៅកើតឡើង។ បទថា "yaṃ" គឺឈាមណា នេះជាការភ្ជាប់បទ។ បទថា "ghānasīsacchinnānaṃ" សេចក្តីថា ឈាមណាដែលជារបស់មនុស្សដែលត្រូវគេកាត់ច្រមុះ និងកាត់ក្បាល ខ្ញុំតែងតែស៊ីនូវឈាមនោះ នេះជាការសម្រួលសេចក្តី។ បទថា "ghānasīsacchinnānaṃ" នេះ ជាទេសនាសីសៈ (ការលើកឡើងជាប្រធាន) ព្រោះថា ទោះបីជាឈាមរបស់មនុស្សដែលត្រូវគេកាត់ដៃកាត់ជើងជាដើមក៏ដោយ ក៏នាងតែងតែស៊ីដូចគ្នា។ ម៉្យាងទៀត ដោយបទថា "vaṇikānaṃ" នេះ គប្បីជ្រាបថា ឈាមរបស់មនុស្សដែលត្រូវគេកាត់ដៃកាត់ជើងទាំងនោះ ក៏ត្រូវបានប្រមូលយកមកដែរ។ បទថា "khudāparetā" សេចក្តីថា ត្រូវសេចក្តីឃ្លានគ្របសង្កត់ហើយ។ បទថា "itthipurisanissitaṃ" សេចក្តីថា វត្ថុដែលអាស្រ័យនឹងរាងកាយរបស់ស្រី និងបុរស គឺនាងបង្ហាញថា នាងតែងតែស៊ីនូវវត្ថុដទៃទៀត ដូចជាស្បែក សាច់ និងសរសៃជាដើម ក្រៅពីវត្ថុដែលបានពោលមកហើយ។

---

120-121. Pasūnanti ajagomahiṃsādīnaṃ. Aleṇāti asaraṇā. Anagārāti anāvāsā. Nīlamañcaparāyaṇāti susāne chaḍḍitamalamañcasayanā. Atha vā nīlāti chārikaṅgārabahulā susānabhūmi adhippetā, taṃyeva mañcaṃ viya adhisayanāti attho. Anvādisāhi meti yathā dinnaṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ upakappati, tathā uddisa pattidānaṃ dehi. Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanāti tava uddisanena etasmā pubbalohitabhojanā petajīvikā api nāma mucceyyaṃ.

១២០-១២១. បទថា "pasūnaṃ" សេចក្តីថា របស់សត្វពាហនៈ មានពពែ គោ និងក្របីជាដើម។ បទថា "aleṇā" សេចក្តីថា គ្មានទីពឹង។ បទថា "anagārā" សេចក្តីថា គ្មានផ្ទះសម្បែង។ បទថា "nīlamañcaparāyaṇā" សេចក្តីថា មានគ្រែដ៏សៅហ្មងដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃស្មសានជាទីដេក។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "nīlā" សំដៅយកដីស្មសានដែលសម្បូរដោយផេះ និងរងើកភ្លើង នាងធ្វើដីស្មសាននោះឯងឲ្យដូចជាគ្រែសម្រាប់ដេក នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា "anvādisāhi me" សេចក្តីថា ទានដែលគេឲ្យហើយ សម្រេចដល់ខ្ញុំដោយប្រការណា សូមលោកម្ចាស់ធ្វើការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឲ្យខ្ញុំដោយប្រការនោះចុះ។ បទថា "appeva nāma mucceyyaṃ pubbalohitabhojanā" សេចក្តីថា ដោយការឧទ្ទិសរបស់លោកម្ចាស់ ធ្វើដូចម្តេចហ្នឹងឲ្យខ្ញុំបានរួចផុតពីជីវិតជាប្រេតដែលមានខ្ទុះ និងឈាមជាអាហារនេះផង។

---

Taṃ sutvā āyasmā sāriputtatthero dutiyadivase mahāmoggallānattherādike tayo there āmantetvā tehi saddhiṃ rājagahe [Pg.75] piṇḍāya caranto rañño bimbisārassa nivesanaṃ agamāsi. Rājā there disvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, āgatatthā’’ti āgamanakāraṇaṃ pucchi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā ‘‘aññātaṃ, bhante’’ti vatvā there vissajjetvā sabbakammikaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā āṇāpesi ‘‘nagarassa avidūre vivitte chāyūdakasampanne ṭhāne catasso kuṭiyo kārehī’’ti. Antepure ca pahonakavisesavasena tidhā vibhajitvā catasso kuṭiyo paṭicchāpesi, sayañca tattha gantvā kātabbayuttakaṃ akāsi. Niṭṭhitāsu kuṭikāsu sabbaṃ balikaraṇaṃ sajjāpetvā annapānavatthādīni buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa anucchavike sabbaparikkhāre ca upaṭṭhāpetvā āyasmato sāriputtattherassa taṃ sabbaṃ niyyādesi. Atha thero taṃ petiṃ uddissa taṃ sabbaṃ buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa adāsi. Sā petī taṃ anumoditvā devaloke nibbattitvā sabbakāmasamiddhā ca hutvā aparadivase āyasmato mahāmoggallānattherassa santikaṃ upagantvā vanditvā aṭṭhāsi. Taṃ thero paṭipucchi, sā attano petūpapattiṃ puna devūpapattiñca vitthārato kathesi. Tena vuttaṃ –

ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ លុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ ក៏បាននិមន្តព្រះថេរៈទាំង ៣ អង្គ មានព្រះမហាមោគ្គល្លានត្ថេរជាប្រធាន ហើយបានត្រេចទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយព្រះថេរៈទាំងនោះ រួចក៏បានស្តេចទៅកាន់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ។ ព្រះរាជាលុះទតឃើញព្រះថេរៈទាំងឡាយហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំរួចសួរពីមូលហេតុនៃការយាងមកថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើលោកម្ចាស់ទាំងឡាយយាងមកដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?"។ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជ្រាបហើយ" រួចក៏បានបញ្ជូនព្រះថេរៈទាំងឡាយត្រឡប់ទៅវិញ ហើយទ្រង់ហៅអាមាត្យដែលចាត់ចែងការងារសព្វសារពើមកបង្គាប់ថា "ចូរអ្នកសាងសង់កុដិ ៤ ខ្នង ក្នុងទីដ៏ស្ងាត់ មានម្លប់ និងទឹកបរិបូណ៌ មិនឆ្ងាយពីក្រុងឡើយ"។ នៅក្នុងព្រះរាជវាំង ទ្រង់បានបែងចែកកិច្ចការជាបីចំណែកតាមលទ្ធភាព ហើយប្រគល់កុដិទាំង ៤ ខ្នងនោះ (ដល់ជាង) ហើយព្រះអង្គផ្ទាល់ក៏បានស្តេចទៅកាន់ទីនោះ ដើម្បីចាត់ចែងការងារដែលគួរធ្វើ។ កាលដែលកុដិទាំងឡាយសាងសង់រួចរាល់ហើយ ទ្រង់បានចាត់ចែងគ្រឿងបូជាគ្រប់យ៉ាង មានបាយ ទឹក និងសំពត់ជាដើម ហើយបានរៀបចំគ្រឿងបរិក្ខារគ្រប់យ៉ាងដែលសមគួរ ថ្វាយដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ដែលមកពីទិសទាំងបួន រួចទ្រង់បានប្រគល់វត្ថុទាំងអស់នោះថ្វាយដល់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈបានវេរវត្ថុទាំងអស់នោះថ្វាយដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ដែលមកពីទិសទាំងបួន ដោយឧទ្ទិសចំពោះនាងប្រេតនោះ។ នាងប្រេតនោះ លុះបានអនុមោទនាចំណែកបុណ្យនោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក មានសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងសម្រេចបានតាមចិត្ត ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាងក៏បានចូលទៅជិតព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរដ៏មានអាយុ ថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅទីនោះ។ ព្រះថេរៈបានសួរនាង នាងក៏បានរៀបរាប់អំពីការទៅកើតជាប្រេតរបស់ខ្លួន និងការបានទៅកើតក្នុងទេវលោកជាថ្មីម្តងទៀតដោយពិស្តារ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖

---

122.

១២២.

---

‘‘Mātuyā vacanaṃ sutvā, upatissonukampako;

Āmantayi moggallānaṃ, anuruddhañca kappinaṃ.

"ព្រះឧបតិស្សត្ថេរ (ព្រះសារីបុត្ត) ជាអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់មាតាហើយ ក៏បានហៅព្រះមហាមោគ្គល្លាន ព្រះអនុរុទ្ធ និងព្រះកប្ពីនមក។

---

123.

១២៣.

---

‘‘Catasso kuṭiyo katvā, saṅghe cātuddise adā;

Kuṭiyo annapānañca, mātu dakkhiṇamādisī.

"លោកបានសាងសង់កុដិ ៤ ខ្នង ហើយបានប្រគេនកុដិ បាយ និងទឹកទាំងនោះ ដល់ព្រះសង្ឃដែលមកពីទិសទាំងបួន រួចបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះដល់មាតា។

---

124.

១២៤.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanaṃ pānīyaṃ vatthaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

"ក្នុងលំដាប់នៃការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះឯង ផលវិបាកក៏កើតឡើង គឺភោជន ទឹក និងសំពត់ នេះជាផលនៃទាននោះ។

---

125.

១២៥.

---

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, kolikaṃ upasaṅkamī’’ti.

"លំដាប់នោះ នាងប្រេតនោះមានរាងកាយស្អាតស្អំ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ស្អាត ទ្រទ្រង់នូវសំពត់ដ៏ឧត្តមដែលកើតក្នុងដែនកាសី មានសំពត់ និងគ្រឿងអលង្ការដ៏វិចិត្រ ក៏បានចូលទៅជិតព្រះកោលិតត្ថេរ (ព្រះមហាមោគ្គល្លាន)។"

---

123. Tattha saṅghe cātuddise adāti cātuddisassa saṅghassa adāsi, niyyādesīti attho. Sesaṃ vuttatthameva.

១២៣. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "saṅghe cātuddise adā" សេចក្តីថា បានប្រគេន គឺបានវេរថ្វាយដល់ព្រះសង្ឃដែលមកពីទិសទាំងបួន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទដែលនៅសល់ មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលមកហើយ។

---

Athāyasmā [Pg.76] mahāmoggallāno taṃ petiṃ –

លំដាប់នោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ បានសួរនាងប្រេត (ដែលឥឡូវជាទេវតា) នោះថា៖

---

126.

១២៦.

---

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

"ម្នាលនាងទេវតា នាងមានសម្បុរដ៏ល្អឆើតឆាយ ឈរញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង ដូចជាផ្កាយព្រឹក។

---

127.

១២៧.

---

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, tena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

"សម្បុររបស់នាងបែបនេះ តើកើតឡើងដោយសារកម្មអ្វី? ផលសម្រេចក្នុងទីនេះ តើសម្រេចដល់នាងដោយសារកម្មអ្វី? ម៉្យាងទៀត ភោគៈទាំងឡាយណាមួយដែលជាទីគាប់ចិត្ត តែងតែកើតឡើងដល់នាង តើដោយសារកម្មអ្វី?

---

128.

១២៨.

---

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā,Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;

"ម្នាលនាងទេវតាមានអានុភាពច្រើន ខ្ញុំសួរនាង កាលដែលនាងនៅជាមនុស្ស តើបានធ្វើបុណ្យអ្វីខ្លះ? នាងមានអានុភាពដ៏រុងរឿងយ៉ាងនេះ និងមានសម្បុរភ្លឺច្បាស់ទៅកាន់ទិសទាំងពួង តើដោយសារកម្មអ្វី?" ព្រះថេរៈបានសួរយ៉ាងនេះ។

---

129-133. Atha sā ‘‘sāriputtassāhaṃ mātā’’tiādinā vissajjesi. Sesaṃ vuttatthameva. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

១២៩-១៣៣. លំដាប់នោះ នាងទេវតានោះបានឆ្លើយតបដោយគាថាមានដើមថា "Sāriputtassāhaṃ mātā" (ខ្ញុំជាមាតារបស់ព្រះសារីបុត្ត)។ បទដែលនៅសល់ មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលមកហើយ។ បន្ទាប់មក ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ បានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង រួចទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា ទេសនានោះក៏បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនទាំងឡាយ។ ចប់។

---

Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃរឿងមាតារបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

3. Mattāpetivatthuvaṇṇanā

៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃរឿងនាងមត្តាប្រេត

---

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante mattaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro kuṭumbiko saddho pasanno ahosi. Tassa bhariyā assaddhā appasannā kodhanā vañjhā ca ahosi nāmena mattā nāma. Atha so kuṭumbiko kulavaṃsūpacchedanabhayena sadisakulato tissaṃ nāma aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā ahosi saddhā pasannā sāmino ca piyā manāpā, sā nacirasseva gabbhinī hutvā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ‘‘bhūto’’tissa nāmaṃ ahosi. Sā gehassāminī hutvā cattāro bhikkhū sakkaccaṃ upaṭṭhahi, vañjhā pana taṃ usūyati.

រឿងថា "Naggā dubbaṇṇarūpāsi" នេះ ព្រះសាស្តាកាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើនាងប្រេតម្នាក់ឈ្មោះ មត្តា។ ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានកុដុម្ពិកៈម្នាក់ ជាអ្នកមានសទ្ធា មានសេចក្តីជ្រះថ្លា។ ភរិយារបស់គាត់ជាស្រីគ្មានសទ្ធា គ្មានសេចក្តីជ្រះថ្លា ជាស្រីមានសេចក្តីក្រោធ និងជាស្រីអារ មានឈ្មោះថា មត្តា។ គ្រានោះ កុដុម្ពិកៈនោះ ព្រោះខ្លាចដាច់វង្សត្រកូល ក៏បាននាំយកនាងកញ្ញាម្នាក់ឈ្មោះ តិស្សា ពីត្រកូលដែលមានឋានៈស្មើគ្នា មកធ្វើជាភរិយា។ នាងតិស្សានោះ ជាស្រីមានសទ្ធា មានសេចក្តីជ្រះថ្លា និងជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់ស្វាមី នាងមានគភ៌មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏សម្រាលបានកូនប្រុសមួយ ក្រោយពេលកន្លងទៅ ១០ ខែ កូននោះមានឈ្មោះថា ភូតៈ។ នាងតិស្សានោះបានក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះ ហើយបានបម្រើភិក្ខុ ៤ អង្គដោយគោរព ចំណែកឯនាងមត្តាជាស្រីអារនោះ តែងតែច្រណែនឈ្នានីសនឹងនាងតិស្សានោះ។

---

Tā ubhopi ekasmiṃ divase sīsaṃ nhatvā allakesā aṭṭhaṃsu, kuṭumbiko guṇavasena tissāya ābaddhasineho manuññena hadayena tāya [Pg.77] saddhiṃ bahuṃ sallapanto aṭṭhāsi. Taṃ asahamānā mattā issāpakatā gehe sammajjitvā ṭhapitaṃ saṅkāraṃ tissāya matthake okiri. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā attano kammabalena pañcavidhaṃ dukkhaṃ anubhavati. Taṃ pana dukkhaṃ pāḷito eva viññāyati. Athekadivasaṃ sā petī sañjhāya vītivattāya gehassa piṭṭhipasse nhāyantiyā tissāya attānaṃ dassesi. Taṃ disvā tissā –

ស្រីទាំងពីរនាក់នោះ បានកក់ក្បាល តាក់តែងខ្លួន ហើយឈរនៅជាមួយគ្នាក្នុងថ្ងៃមួយ។ ឯគហបតី មានចិត្តពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ជំពាក់ចិត្តចំពោះនាងតិស្សា ដោយអំណាចនៃគុណធម៌ ក៏បានឈរនិយាយសន្ទនាជាច្រើនជាមួយនាងតិស្សានោះ។ នាងមត្តា កាលមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងការណ៍នោះបាន មានសេចក្តីច្រណែនជាប្រក្រតី ក៏បានយកសម្រាមដែលបោសប្រមូលទុកក្នុងផ្ទះ ទៅចាក់ស្រោចលើក្បាលរបស់នាងតិស្សា។ ក្នុងសម័យតមកទៀត នាងមត្តានោះបានធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងកំណើតប្រេត ទទួលរងទុក្ខវេទនា ៥ ប្រការ ដោយអំណាចនៃកម្មរបស់ខ្លួន។ សេចក្តីទុក្ខនោះ អាចដឹងបានតាមរយៈព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។ គ្រានោះ ក្នុងថ្ងៃមួយ កាលវេលាព្រលប់កន្លងទៅហើយ នាងប្រេតនោះបានបង្ហាញខ្លួនឱ្យនាងតិស្សាដែលកំពុងងូតទឹកនៅខាងក្រោយផ្ទះបានឃើញ។ នាងតិស្សាឃើញនាងប្រេតនោះហើយ ក៏សួរថា៖

---

134.

១៣៤.

---

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

«នាងជាស្រីអាក្រាត មានរូបសម្បុរអាក្រក់ ស្គមស្គាំង មានសរសៃវ៉ែនប៉ោងឡើងពេញខ្លួន មានឆ្អឹងជំនីរលេចចេញមក ស្គមខ្លាំងណាស់ តើនាងជាអ្នកណា មកឈរនៅក្នុងទីនេះ?»

---

Gāthāya paṭipucchi. Itarā –

នាងតិស្សាបានសួរដេញដោលដោយគាថាយ៉ាងនេះ។ ឯនាងប្រេតម្ខាងទៀត បានឆ្លើយថា៖

---

135.

១៣៥.

---

‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«នាងតិស្សាអើយ ក្នុងជាតិមុន ខ្ញុំឈ្មោះមត្តា នាងឈ្មោះតិស្សា ខ្ញុំធ្លាប់ជាស្រីរួមប្តីរបស់នាង ខ្ញុំនោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក។»

---

Gāthāya paṭivacanaṃ adāsi. Tattha ahaṃ mattā tuvaṃ tissāti ahaṃ mattā nāma, tuvaṃ tissā nāma. Pureti purimattabhāve. Teti tuyhaṃ sapattī ahuṃ, ahosinti attho. Puna tissā –

នាងប្រេតបានឆ្លើយតបដោយគាថាយ៉ាងនេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា ahaṃ mattā tuvaṃ tissā សេចក្តីថា ខ្ញុំឈ្មោះមត្តា នាងឈ្មោះតិស្សា។ បទថា pure សេចក្តីថា ក្នុងអត្តភាពមុន។ បទថា te សេចក្តីថា ខ្ញុំបានជាស្រីរួមប្តីរបស់នាង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ លំដាប់នោះ នាងតិស្សា បានសួរទៀតថា៖

---

136.

១៣៦.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«តើនាងបានធ្វើទុច្ចរិតអ្វីខ្លះ ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ក្នុងជាតិមុន? តើដោយផលនៃកម្មអ្វី ទើបនាងលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក?»

---

Gāthāya katakammaṃ pucchi. Puna itarā –

នាងតិស្សាបានសួរអំពីកម្មដែលនាងប្រេតបានធ្វើដោយគាថាយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ នាងប្រេតម្ខាងទៀត បានឆ្លើយវិញថា៖

---

137.

១៣៧.

---

‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, issukī maccharī saṭhā;

Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«ខ្ញុំជាស្រីកាចសាហាវ និយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក មានសេចក្តីច្រណែន កំណាញ់ និងលាក់ពុត ព្រោះតែខ្ញុំបាននិយាយពាក្យអាក្រក់នោះ ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក។»

---

Gāthāya attanā katakammaṃ ācikkhi. Tattha caṇḍīti kodhanā. Pharusāti pharusavacanā. Āsinti ahosiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ. Duruttanti dubbhāsitaṃ niratthakavacanaṃ. Ito parampi tāsaṃ vacanapaṭivacanavaseneva gāthā pavattā –

នាងប្រេតបានប្រាប់កម្មដែលខ្លួនបានធ្វើដោយគាថាយ៉ាងនេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា caṇḍī សេចក្តីថា ជាស្រីក្រោធខឹង។ បទថា pharusā សេចក្តីថា និយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក។ បទថា āsiṃ គឺបានជា។ បទថា tāhaṃ សម្រួលជា taṃ ahaṃ។ បទថា duruttaṃ សេចក្តីថា ពាក្យដែលនិយាយមិនល្អ ជាពាក្យឥតប្រយោជន៍។ តាំងពីគាថានេះទៅ គាថាទាំងឡាយប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការសួរឆ្លើយគ្នានៃនាងទាំងពីរនោះឯង៖

---

138.

១៣៨.

---

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahu;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi paṃsukunthitā.

«រឿងទាំងអស់នោះ ខ្ញុំក៏ដឹងដែរថា នាងជាស្រីកាចសាហាវ ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់សួរនាងនូវរឿងដទៃទៀត តើដោយសារកម្មអ្វី ទើបខ្លួនប្រាណរបស់នាងប្រឡាក់ស្រោចទៅដោយធូលីដីយ៉ាងនេះ?

---

139.

១៣៩.

---

‘‘Sīsaṃnhātā [Pg.78] tuvaṃ āsi, sucivatthā alaṅkatā;

Ahañca kho adhimattaṃ, samalaṅkatatarā tayā.

«នាងតិស្សាអើយ នាងធ្លាប់បានកក់ក្បាល ស្លៀកពាក់សំពត់ស្អាតបាត និងតាក់តែងខ្លួន ចំណែកខ្ញុំវិញ ក៏បានតាក់តែងខ្លួនយ៉ាងស្អាតលើសលប់ជាងនាងទៅទៀត។

---

140.

១៤០.

---

‘‘Tassā me pekkhamānāya, sāmikena samantayi;

Tato me issā vipulā, kodho me samajāyatha.

«កាលដែលខ្ញុំកំពុងសម្លឹងមើល នាងក៏បាននិយាយសន្ទនាជាមួយប្តី ពេលនោះ សេចក្តីច្រណែនដ៏ខ្លាំងក្លាក៏កើតឡើងដល់ខ្ញុំ កំហឹងក៏កើតមានដល់ខ្ញុំជាខ្លាំង។

---

141.

១៤១.

---

‘‘Tato paṃsuṃ gahetvāna, paṃsunā tañhi okiriṃ;

Tassakammavipākena, tenamhi paṃsukunthitā.

«ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំក៏បានយកធូលីដីមកជះស្រោចលើនាង ដោយផលនៃបាបកម្មនោះ ខ្ញុំទើបមានខ្លួនប្រឡាក់ស្រោចទៅដោយធូលីដីក្នុងពេលនេះ។

---

142.

១៤២.

---

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, paṃsunā maṃ tvamokiri;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kena khajjasi kacchuyā.

«រឿងទាំងអស់នោះ ខ្ញុំក៏ដឹងដែរថា នាងបានយកធូលីដីមកជះស្រោចលើខ្ញុំ ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់សួរនាងនូវរឿងដទៃទៀត តើដោយសារកម្មអ្វី ទើបនាងត្រូវរោគស្រែងញាំញីយ៉ាងនេះ?

---

143.

១៤៣.

---

‘‘Bhesajjahārī ubhayo, vanantaṃ agamimhase;

Tvañca bhesajjamāhari, ahañca kapikacchuno.

«នាងតិស្សាអើយ យើងទាំងពីរនាក់បានទៅកាន់ព្រៃដើម្បីរកថ្នាំ នាងបាននាំយកមកនូវថ្នាំដែលជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ចំណែកខ្ញុំវិញ បាននាំយកមកនូវផ្លែស្លែង។

---

144.

១៤៤.

---

‘‘Tassā tyājānamānāya, seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ;

Tassakammavipākena, tena khajjāmi kacchuyā.

«កាលដែលនាងមិនដឹងខ្លួន ខ្ញុំបានយកផ្លែ និងស្លឹករកាសនោះទៅរោយបាចសាចលើដំណេករបស់នាង ដោយផលនៃបាបកម្មនោះ ខ្ញុំទើបត្រូវរោគស្រែងញាំញីយ៉ាងនេះ។

---

145.

១៤៥.

---

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, seyyaṃ me tvaṃ samokiri;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi naggiyā tuvaṃ.

«រឿងទាំងអស់នោះ ខ្ញុំក៏ដឹងដែរថា នាងបានយកផ្លែរកាសមកបាចសាចលើដំណេករបស់ខ្ញុំ ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់សួរនាងនូវរឿងដទៃទៀត តើដោយសារកម្មអ្វី ទើបនាងទៅជាអាក្រាតកាយយ៉ាងនេះ?

---

146.

១៤៦.

---

‘‘Sahāyānaṃ samayo āsi, ñātīnaṃ samitī ahu;

Tvañca āmantitā āsi, sasāminī no ca khohaṃ.

«នាងតិស្សាអើយ ក្នុងពេលដែលមានការជួបជុំមិត្តភក្តិ និងការប្រជុំញាតិមិត្ត នាងនិងប្តីត្រូវបានគេអញ្ជើញ ចំណែកខ្ញុំវិញ គេមិនបានអញ្ជើញឡើយ។

---

147.

១៤៧.

---

‘‘Tassā tyājānamānāya, dussaṃ tyāhaṃ apānudiṃ;

Tassakammavipākena, tenamhi naggiyā ahaṃ.

«កាលដែលនាងមិនដឹងខ្លួន ខ្ញុំបានលួចយកសំពត់របស់នាងទៅលាក់ទុក ដោយផលនៃបាបកម្មនោះ ខ្ញុំទើបទៅជាអាក្រាតកាយយ៉ាងនេះ។

---

148.

១៤៨.

---

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, dussaṃ me tvaṃ apānudi;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi gūthagandhinī.

«រឿងទាំងអស់នោះ ខ្ញុំក៏ដឹងដែរថា នាងបានលួចយកសំពត់របស់ខ្ញុំទៅ ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់សួរនាងនូវរឿងដទៃទៀត តើដោយសារកម្មអ្វី ទើបនាងមានក្លិនខ្លួនស្អុយដូចជាលាមកយ៉ាងនេះ?

---

149.

១៤៩.

---

‘‘Tava gandhañca mālañca, paccagghañca vilepanaṃ;

Gūthakūpe atāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;

Tassakammavipākena, tenamhi gūthagandhinī.

«នាងតិស្សាអើយ ខ្ញុំបានយកគ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងលាបដ៏ថ្មីថ្មោងរបស់នាង ទៅបោះចោលក្នុងបង្គន់លាមក បាបកម្មនោះខ្ញុំបានធ្វើហើយ ដោយផលនៃបាបកម្មនោះ ខ្ញុំទើបមានក្លិនខ្លួនស្អុយដូចជាលាមកយ៉ាងនេះ។

---

150.

១៥០.

---

‘‘Sabbaṃ [Pg.79] ahampi jānāmi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi duggatā tuvaṃ.

«រឿងទាំងអស់នោះ ខ្ញុំក៏ដឹងដែរថា បាបកម្មនោះនាងបានធ្វើមែន ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់សួរនាងនូវរឿងដទៃទៀត តើដោយសារកម្មអ្វី ទើបនាងទៅជាធ្លាក់ខ្លួនទៅក្នុងទុគ្គតិយ៉ាងនេះ?

---

151.

១៥១.

---

‘‘Ubhinnaṃ samakaṃ āsi, yaṃ gehe vijjate dhanaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;

Tassakammavipākena, tenamhi duggatā ahaṃ.

«នាងតិស្សាអើយ ទ្រព្យសម្បត្តិដែលមាននៅក្នុងផ្ទះ គឺស្មើគ្នាសម្រាប់យើងទាំងពីរនាក់ កាលបើទេយ្យធម៌មានស្រាប់ ខ្ញុំមិនបានធ្វើនូវកុសលកម្មដែលជាទីពឹងសម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយ ដោយផលនៃកម្មនោះ ខ្ញុំទើបធ្លាក់ខ្លួនទៅក្នុងទុគ្គតិយ៉ាងនេះ។

---

152.

១៥២.

---

‘‘Tadeva maṃ tvaṃ avaca, pāpakammaṃ nisevasi;

Na hi pāpehi kammehi, sulabhā hoti suggati.

«កាលនោះ នាងបាននិយាយប្រដៅខ្ញុំយ៉ាងនោះឯងថា "នាងឯងតែងសេពនូវបាបកម្ម ព្រោះថាសុគតិភព មិនមែនជាភពដែលបុគ្គលអាចបានដោយងាយ ដោយសារបាបកម្មទាំងឡាយឡើយ"។

---

153.

១៥៣.

---

‘‘Vāmato maṃ tvaṃ paccesi, athopi maṃ usūyasi;

Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso.

«នាងមត្តាអើយ ក្នុងជាតិមុន នាងតែងយល់ទាស់នឹងខ្ញុំ ម្យ៉ាងទៀត នាងតែងច្រណែននឹងខ្ញុំ ឥឡូវនេះ ចូរនាងមើលចុះថា ផលនៃបាបកម្មទាំងឡាយ មានសភាពយ៉ាងណា។

---

154.

១៥៤.

---

‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇānime;

Te aññe paricārenti, na bhogā honti sassatā.

«នាងមត្តាអើយ ផ្ទះទាំងនោះ ស្រីបម្រើទាំងនោះ និងគ្រឿងអលង្ការទាំងនោះ ដែលនាងធ្លាប់បានគ្រប់គ្រងក្នុងជាតិមុន ឥឡូវនេះ ជនដទៃទៀតកំពុងប្រើប្រាស់ចាត់ចែងហើយ ភោគសម្បត្តិទាំងឡាយ មិនមែនជារបស់ទៀងទាត់ឡើយ ហេតុនោះ មិនគួរធ្វើនូវសេចក្តីច្រណែន និងសេចក្តីកំណាញ់ ព្រោះតែភោគសម្បត្តិនោះឡើយ។

---

155.

១៥៥.

---

‘‘Idāni bhūtassa pitā, āpaṇā gehamehiti;

Appeva te dade kiñci, mā su tāva ito agā.

«នាងមត្តាអើយ ឥឡូវនេះ ឪពុករបស់កូនភូតៈជិតនឹងមកពីផ្សារដល់ផ្ទះហើយ ប្រហែលជាគាត់នឹងឱ្យអ្វីមួយដល់នាងខ្លះមិនខាន កាលបើគាត់មិនទាន់មកដល់ទេ សូមនាងកុំអាលទៅកាន់ទីដទៃពីក្រោយផ្ទះនេះឡើយ។

---

156.

១៥៦.

---

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāmhi, kisā dhamanisanthatā;

Kopīnametaṃ itthīnaṃ, mā maṃ bhūtapitāddasa.

«នាងតិស្សាអើយ ខ្ញុំជាស្រីអាក្រាត មានរូបសម្បុរអាក្រក់ ស្គមស្គាំង មានសរសៃវ៉ែនប៉ោងឡើងពេញខ្លួន នេះជាទីខ្មាសអៀនរបស់ស្រីទាំងឡាយ សូមកុំឱ្យឪពុករបស់កូនភូតៈឃើញខ្ញុំឡើយ។

---

157.

១៥៧.

---

‘‘Handa kiṃ vā tyāhaṃ dammi, kiṃ vā teca karomahaṃ;

Yena tvaṃ sukhitā assa, sabbakāmasamiddhinī.

«នាងមត្តាអើយ បើដូច្នោះ តើខ្ញុំគួរឱ្យអ្វីដល់នាង ឬគួរធ្វើឧបការៈអ្វីខ្លះដល់នាង ដើម្បីឱ្យនាងបានដល់នូវសេចក្តីសុខ និងសមបូណ៌ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង? ចូរនាងប្រាប់ខ្ញុំមកចុះ។

---

158.

១៥៨.

---

‘‘Cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggale;

Aṭṭha bhikkhū bhojayitvā, mama dakkhiṇamādisa;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī.

«នាងតិស្សាអើយ ចូរនាងនិមន្តព្រះភិក្ខុ ៤ អង្គពីសង្ឃ និងបុគ្គល ៤ រូបទៀត រួមជាភិក្ខុ ៨ អង្គ មកវេរចង្ហាន់ រួចហើយចូរឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះមកឱ្យខ្ញុំ ពេលនោះ ខ្ញុំនឹងបានដល់នូវសេចក្តីសុខ និងសមបូណ៌ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង។

---

159.

១៥៩.

---

‘‘Sādhūti sā paṭissutvā, bhojayitvāṭṭha bhikkhavo;

Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisī.

«នាងតិស្សានោះ ទទួលពាក្យថា "ប្រពៃហើយ" រួចក៏បានវេរចង្ហាន់ដល់ព្រះភិក្ខុ ៨ អង្គ ប្រគេនសំពត់សម្រាប់ស្លៀកដណ្តប់ ហើយបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះទៅឱ្យនាងប្រេតនោះ។

---

160.

១៦០.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

«ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យរួចហើយ ផលនៃទក្ខិណាទានក៏កើតឡើងភ្លាមៗ គឺភោជនាហារ សំពត់ស្លៀកដណ្តប់ និងទឹកផឹក នេះជាផលនៃទក្ខិណាទាននោះ។

---

161.

១៦១.

---

‘‘Tato [Pg.80] suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sapattiṃ upasaṅkami.

«បន្ទាប់ពីបានទទួលផលបុណ្យនោះហើយ នាងប្រេតនោះមានខ្លួនស្អាតបាត ស្លៀកពាក់សំពត់ស្អាតល្អ គ្របដណ្តប់ដោយសំពត់ដ៏ឧត្តមដែលកើតក្នុងដែនកាសី មានសំពត់និងគ្រឿងអលង្ការដ៏វិចិត្រ ក៏បានចូលទៅរកនាងតិស្សាជាស្រីរួមប្តី។

---

162.

១៦២.

---

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

«ម្នាលទេវតា នាងមានពណ៌សម្បុរដ៏ល្អឆើតឆាយ ឈរញ៉ាំងទិសទាំងពួងឱ្យភ្លឺស្វាង ដូចជាផ្កាយព្រឹកយ៉ាងនោះ តើនាងជាអ្នកណា?

---

163.

១៦៣.

---

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

«ម្នាលទេវតា តើដោយសារកុសលកម្មអ្វី ទើបនាងមានពណ៌សម្បុរយ៉ាងនេះ? តើដោយសារកុសលកម្មអ្វី ទើបផលនៃសុចរិតធម៌សម្រេចដល់នាងក្នុងទីនេះ? ហើយភោគសម្បត្តិទាំងឡាយដែលជាទីគាប់ចិត្ត ក៏កើតឡើងដល់នាងយ៉ាងនេះ?

---

164.

១៦៤.

---

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsī puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.

«ម្នាលទេវតាមានអានុភាពធំ ខ្ញុំសួរនាង កាលដែលនាងនៅជាមនុស្ស តើនាងបានធ្វើបុណ្យអ្វីខ្លះ? តើដោយសារកុសលកម្មអ្វី ទើបនាងមានអានុភាពរុងរឿងយ៉ាងនេះ ហើយមានពណ៌សម្បុរភ្លឺច្បាស់ទៅសព្វទិសទាំងពួងយ៉ាងនេះ?»

---

165.

១៦៥.

---

‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

«នាងតិស្សាអើយ ខ្ញុំគឺមត្តា នាងគឺតិស្សា ក្នុងជាតិមុន ខ្ញុំធ្លាប់ជាស្រីរួមប្តីរបស់នាង ខ្ញុំបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក។

---

166.

១៦៦.

---

‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;

Ciraṃ jīvāhi bhagini, saha sabbehi ñātibhi;

Asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.

«ឥឡូវនេះ ដោយសារទានដែលនាងបានប្រគល់ឱ្យ ខ្ញុំក៏បានរីករាយ រួចផុតពីភ័យទាំងពួង។ នាងជាប្អូនស្រីអើយ សូមនាងមានអាយុយឺនយូរ រស់នៅជាមួយញាតិទាំងឡាយអស់កាលជាអង្វែងចុះ ហើយសូមឱ្យនាងបានទៅដល់ឋានសួគ៌ដែលជាទីលំនៅរបស់ពួកទេវតា ជាស្ថានគ្មានសេចក្តីសោក និងគ្មានធូលីគឺកិលេសឡើយ។

---

167.

១៦៧.

---

‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvāna sobhane;

Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupehi ṭhāna’’nti.

«នាងដ៏មានរូបល្អអើយ ចូរនាងប្រព្រឹត្តធម៌ បរិច្ចាគទានក្នុងលោកនេះ កម្ចាត់មន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ព្រមទាំងឫសគល់ចេញ ហើយកុំឱ្យគេតិះដៀលបាន រួចចូរទៅកាន់ឋានសួគ៌ចុះ។»

---

138. Tattha sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahūti ‘‘caṇḍī ca pharusā cāsi’’nti yaṃ tayā vuttaṃ, taṃ sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā kodhanā pharusavacanā issukī maccharī saṭhā ca ahosi. Aññañca kho taṃ pucchāmīti aññaṃ puna taṃ idāni pucchāmi. Kenāsi paṃsukunthitāti kena kammena saṅkārapaṃsūti oguṇṭhitā sabbaso okiṇṇasarīrā ahūti attho.

១៣៨. «ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahū សេចក្តីថា ពាក្យណាដែលនាងនិយាយថា "ខ្ញុំជាស្រីកាចសាហាវ និយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក" រឿងទាំងអស់នោះ ខ្ញុំក៏ដឹងដែរថា នាងជាស្រីកាចសាហាវ គឺក្រោធខឹង និយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក មានសេចក្តីច្រណែន កំណាញ់ និងលាក់ពុតមែន។ បទថា aññañca kho taṃ pucchāmi សេចក្តីថា ខ្ញុំសួរនាងនូវរឿងដទៃទៀតជាថ្មីម្តងទៀតក្នុងពេលនេះ។ បទថា kenāsi paṃsukunthitā សេចក្តីថា តើដោយសារកម្មអ្វី ទើបខ្លួនប្រាណរបស់នាងត្រូវគ្របដណ្តប់ និងប្រឡាក់ស្រោចទៅដោយធូលីដីសម្រាមសព្វទិសទីយ៉ាងនេះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

139-40. Sīsaṃnhātāti sasīsaṃ nhātā. Adhimattanti adhikataraṃ. Samalaṅkatatarāti sammā atisayena alaṅkatā. ‘‘Adhimattā’’ti vā pāṭho, ativiya mattā mānamadamattā, mānanissitāti attho. Tayāti bhotiyā[Pg.81]. Sāmikena samantayīti sāmikena saddhiṃ allopasallāpavasena kathesi.

១៣៩-៤០. «បទថា sīsaṃnhātā សេចក្តីថា ងូតទឹកកក់ក្បាល។ បទថា adhimattaṃ សេចក្តីថា លើសលប់ខ្លាំងណាស់។ បទថា samalaṅkatatarā សេចក្តីថា បានតាក់តែងខ្លួនយ៉ាងល្អលើសលប់។ មានបាឋៈមួយទៀតថា adhimattā សេចក្តីថា ស្រវឹងខ្លាំងដោយមានះ និងមោហៈ គឺអាស្រ័យលើមានះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា tayā សេចក្តីថា ដោយនាងដ៏ចម្រើន។ បទថា sāmikena samantayi សេចក្តីថា បាននិយាយសន្ទនាជាមួយប្តី ដោយអំណាចនៃការនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នា។

---

142-144. Khajjasi kacchuyāti kacchurogena khādīyasi, bādhīyasīti attho. Bhesajjahārīti bhesajjahāriniyo osadhahārikāyo. Ubhayoti duve, tvañca ahañcāti attho. Vanantanti vanaṃ. Tvañca bhesajjamāharīti tvaṃ vejjehi vuttaṃ attano upakārāvahaṃ bhesajjaṃ āhari. Ahañca kapikacchunoti ahaṃ pana kapikacchuphalāni duphassaphalāni āhariṃ. Kapikacchūti vā sayaṃbhūtā vuccati, tasmā sayaṃbhūtāya pattaphalāni āharinti attho. Seyyaṃ tyāhaṃ samokirinti tava seyyaṃ ahaṃ kapikacchuphalapattehi samantato avakiriṃ.

១៤២-១៤៤. «បទថា khajjasi kacchuyā សេចក្តីថា ត្រូវរោគស្រែងស៊ី ឬញាំញី នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា bhesajjahārī សេចក្តីថា ស្រីអ្នករកថ្នាំ ឬស្រីអ្នកនាំយកថ្នាំមក។ បទថា ubhayo សេចក្តីថា ទាំងពីរនាក់ គឺនាងនិងខ្ញុំ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា vanantaṃ សេចក្តីថា ព្រៃ។ បទថា tvañca bhesajjamāhari សេចក្តីថា នាងបាននាំយកមកនូវថ្នាំដែលជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន តាមដែលគ្រូពេទ្យបានប្រាប់។ បទថា ahañca kapikacchuno សេចក្តីថា ចំណែកខ្ញុំវិញ បាននាំយកមកនូវផ្លែរកាស ដែលជាផ្លែឈើមានសម្ផស្សអាក្រក់។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា kapikacchu នេះ លោកសំដៅយកដើមឈើដែលកើតឡើងឯងៗ ហេតុនោះ សេចក្តីថា ខ្ញុំបាននាំយកមកនូវស្លឹក និងផ្លែនៃដើមឈើដែលកើតឡើងឯងៗនោះ។ បទថា seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំបានយកផ្លែ និងស្លឹករកាសនោះទៅរោយបាចសាចជុំវិញដំណេករបស់នាង។

---

146-147. Sahāyānanti mittānaṃ. Samayoti samāgamo. Ñātīnanti bandhūnaṃ. Samitīti sannipāto. Āmantitāti maṅgalakiriyāvasena nimantitā. Sasāminīti sabhattikā, saha bhattunāti attho. No ca khohanti no ca kho ahaṃ āmantitā āsinti yojanā. Dussaṃ tyāhanti dussaṃ te ahaṃ. Apānudinti corikāya avahariṃ aggahosiṃ.

១៤៦-១៤៧. «បទថា sahāyānaṃ សេចក្តីថា នៃមិត្តភក្តិទាំងឡាយ។ បទថា samayo សេចក្តីថា การជួបជុំគ្នា។ បទថា ñātīnaṃ សេចក្តីថា នៃញាតិទាំងឡាយ។ បទថា samiti សេចក្តីថា ការប្រជុំគ្នា។ បទថា āmantitā សេចក្តីថា ត្រូវបានគេអញ្ជើញដោយអំណាចនៃមង្គលការ។ បទថា sasāminī សេចក្តីថា មានប្តីជាមួយ គឺរួមជាមួយប្តី នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា no ca khohaṃ សម្រួលការភ្ជាប់បទជា no ca kho ahaṃ āmantitā āsiṃ។ បទថា dussaṃ tyāhaṃ សេចក្តីថា នូវសំពត់របស់នាង ខ្ញុំ...។ បទថា apānudiṃ សេចក្តីថា បានលួចយកទៅ គឺបានកាន់យកទៅដោយចេតនាចោរកម្ម។

---

149. Paccagghanti abhinavaṃ, mahagghaṃ vā. Atāresinti khipiṃ. Gūthagandhinīti gūthagandhagandhinī karīsavāyinī.

១៤៩. «បទថា paccagghaṃ សេចក្តីថា ថ្មីថ្មោង ឬមានតម្លៃច្រើន។ បទថា atāresiṃ សេចក្តីថា បានបោះចោល។ បទថា gūthagandhinī សេចក្តីថា មានក្លិនស្អុយដូចជាលាមក គឺមានក្លិនលាមកភាយចេញមក។

---

151. Yaṃ gehe vijjate dhananti yaṃ gehe dhanaṃ upalabbhati, taṃ tuyhaṃ mayhañcāti amhākaṃ ubhinna samakaṃ tulyameva āsi. Santesūti vijjamānesu. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññakammaṃ sandhāya vadati.

១៥១. «បទថា yaṃ gehe vijjate dhanaṃ សេចក្តីថា ទ្រព្យសម្បត្តិណាដែលមាននៅក្នុងផ្ទះ ទ្រព្យសម្បត្តិនោះ គឺស្មើគ្នា ស្មើភាគគ្នាសម្រាប់យើងទាំងពីរនាក់ គឺសម្រាប់នាងនិងខ្ញុំ។ បទថា santesu សេចក្តីថា កាលបើមានស្រាប់។ បទថា dīpaṃ សេចក្តីថា ទីពឹង លោកសំដៅយកកុសលកម្ម ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

152. Evaṃ sā petī tissāya pucchitamatthaṃ katthetvā puna pubbe tassā vacanaṃ akatvā attanā kataṃ aparādhaṃ pakāsentī ‘‘tadeva maṃ tva’’ntiādimāha. Tattha tadevāti tadā eva, mayhaṃ manussattabhāve ṭhitakāleyeva. Tathevāti vā pāṭho, yathā etarahi jātaṃ, taṃ tathā evāti attho. Manti attānaṃ niddisati, tvanti tissaṃ. Avacāti abhaṇi. Yathā pana avaca, taṃ dassetuṃ ‘‘pāpakamma’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Pāpakammānī’’ti [Pg.82] pāḷi. ‘‘Tvaṃ pāpakammāniyeva karosi, pāpehi pana kammehi sugati sulabhā na hoti, atha kho duggati eva sulabhā’’ti yathā maṃ tvaṃ pubbe avaca ovadi, taṃ tathevāti vadati.

១៥២. «នាងប្រេតនោះ កាលបានប្រាប់សេចក្តីដែលនាងតិស្សាសួរយ៉ាងនេះហើយ កាលចង់បង្ហាញនូវកំហុសដែលខ្លួនបានធ្វើ ព្រោះមិនបានធ្វើតាមពាក្យប្រដៅរបស់នាងតិស្សាក្នុងជាតិមុន ទើបពោលគាថាមានបទថា tadeva maṃ tvaṃ ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា tadeva សេចក្តីថា ក្នុងកាលនោះឯង គឺក្នុងកាលដែលខ្ញុំនៅជាមនុស្សនៅឡើយ។ មានបាឋៈមួយទៀតថា tatheva សេចក្តីថា រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងក្នុងពេលនេះ គឺយ៉ាងនោះឯង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា maṃ លោកសំដៅយកខ្លួនឯង។ បទថា tvaṃ លោកសំដៅយកនាងតិស្សា។ បទថា avaca សេចក្តីថា បាននិយាយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវពាក្យដែលនាងតិស្សាបាននិយាយនោះ ទើបលោកពោលពាក្យមានបទថា pāpakammaṃ ជាដើម។ ព្រះបាលីថា pāpakammāni។ នាងប្រេតពោលថា "នាងធ្លាប់បាននិយាយប្រដៅខ្ញុំក្នុងជាតិមុនយ៉ាងណាថា 'នាងឯងតែងធ្វើតែបាបកម្មប៉ុណ្ណោះ ឯសុគតិភព មិនមែនជាភពដែលបុគ្គលអាចបានដោយងាយ ដោយសារបាបកម្មទាំងឡាយឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ទុគ្គតិភពប៉ុណ្ណោះ ទើបបានដោយងាយ' ពាក្យនោះគឺពិតយ៉ាងនោះមែន"។

---

153. Taṃ sutvā tissā ‘‘vāmato maṃ tvaṃ paccesī’’tiādinā tisso gāthā āha. Tattha vāmato maṃ tvaṃ paccesīti vilomato maṃ tvaṃ adhigacchasi, tuyhaṃ hitesimpi vipaccanīkakāriniṃ katvā maṃ gaṇhāsi. Maṃ usūyasīti mayhaṃ usūyasi, mayi issaṃ karosi. Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādisoti pāpakānaṃ nāma kammānaṃ vipāko yādiso yathā ghorataro, taṃ paccakkhato passāti vadati.

១៥៣. «នាងតិស្សាបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បានពោលគាថា ៣ បទ មានបទថា vāmato maṃ tvaṃ paccesi ជាដើម។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា vāmato maṃ tvaṃ paccesi សេចក្តីថា នាងតែងយល់ទាស់នឹងខ្ញុំ គឺនាងចាត់ទុកខ្ញុំជាសត្រូវ ទោះបីជាខ្ញុំប្រាថ្នាល្អចំពោះនាងក៏ដោយ។ បទថា maṃ usūyasi សេចក្តីថា នាងតែងច្រណែននឹងខ្ញុំ គឺធ្វើសេចក្តីច្រណែនចំពោះខ្ញុំ។ បទថា passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso សេចក្តីថា ផលនៃបាបកម្មទាំងឡាយ មានសភាពគួរឱ្យខ្លាចរអាខ្លាំងណាស់យ៉ាងណា ចូរនាងមើលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯងចុះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

154. Te aññe paricārentīti te ghare dāsiyo ābharaṇāni ca imāni tayā pubbe pariggahitāni idāni aññe paricārenti paribhuñjanti. ‘‘Ime’’ti hi liṅgavipallāsena vuttaṃ. Na bhogā honti sassatāti bhogā nāmete na sassatā anavaṭṭhitā tāvakālikā mahāyagamanīyā, tasmā tadatthaṃ issāmacchariyādīni na kattabbānīti adhippāyo.

១៥៤. ពាក្យថា Te aññe paricārenti សេចក្តីថា ពួកស្រីបម្រើ និងគ្រឿងអលង្ការទាំងឡាយនេះ នៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នក ដែលអ្នកបានកាន់កាប់ហួងហែងទុកក្នុងកាលមុន ឥឡូវនេះ ជនដទៃទាំងឡាយរមែងប្រើប្រាស់ បរិភោគ។ ពាក្យថា “Ime” នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដោយការផ្លាស់ប្តូរលិង្គ (លិង្គវិបល្លាស)។ ពាក្យថា Na bhogā honti sassatā សេចក្តីថា ភោគសម្បត្តិទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថាមិនទៀងទាត់ មិនឋិតថេរ ជារបស់បណ្តោះអាសន្ន ត្រូវលះបង់ទៅជាប្រាកដ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមិនត្រូវធ្វើនូវសេចក្តីច្រណែន និងការកំណាញ់ជាដើម ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភោគសម្បត្តិនោះឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។

---

155. Idāni bhūtassa pitāti idāneva bhūtassa mayhaṃ puttassa pitā kuṭumbiko. Āpaṇāti āpaṇato imaṃ gehaṃ ehiti āgamissati. Appeva te dade kiñcīti gehaṃ āgato kuṭumbiko tuyhaṃ dātabbayuttakaṃ kiñci deyyadhammaṃ api nāma dadeyya. Mā su tāva ito agāti ito gehassa pacchā vatthuto mā tāva agamāsīti taṃ anukampamānā āha.

១៥៥. ពាក្យថា Idāni bhūtassa pitā សេចក្តីថា ក្នុងពេលឥឡូវនេះឯង គហបតីជាឪពុករបស់ភូតកុមារ ដែលជាកូនរបស់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា Āpaṇā សេចក្តីថា នឹងត្រឡប់មកពីផ្សារ មកកាន់ផ្ទះនេះវិញ។ ពាក្យថា Appeva te dade kiñci សេចក្តីថា គហបតីដែលមកដល់ផ្ទះហើយ គប្បីប្រគល់ទានវត្ថុណាមួយដែលគួរប្រគល់ឱ្យដល់នាងជាមិនខាន។ ពាក្យថា Mā su tāva ito agā សេចក្តីថា នាងកុំអាលទៅពីទីនេះ គឺពីទីធ្លាខាងក្រោយផ្ទះនេះឡើយ នាងទិស្សា កាលអនុគ្រោះដល់នាងប្រេតនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

156. Taṃ sutvā petī attano ajjhāsayaṃ pakāsentī ‘‘naggā dubbaṇṇarūpāmhī’’ti gāthamāha. Tattha kopīnametaṃ itthīnanti etaṃ naggadubbaṇṇatādikaṃ paṭicchādetabbatāya itthīnaṃ kopīnaṃ rundhanīyaṃ. Mā maṃ bhūtapitāddasāti tasmā bhūtassa pitā kuṭumbiko maṃ mā addakkhīti lajjamānā vadati.

១៥៦. នាងប្រេតស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងប្រកាសនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ខ្លួន ទើបពោលគាថាថា “naggā dubbaṇṇarūpāmhi” (ខ្ញុំជាស្រីអាក្រាត មានរូបអាក្រក់) ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា kopīnametaṃ itthīnaṃ សេចក្តីថា ភាពជាស្រីអាក្រាត និងមានរូបអាក្រក់ជាដើមនេះ ជារបស់គួរលាក់បាំង ព្រោះជាទីខ្មាសអៀនដែលស្ត្រីទាំងឡាយត្រូវបិទបាំង។ ពាក្យថា mā maṃ bhūtapitāddasā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ គហបតីជាឪពុករបស់ភូតកុមារ កុំបីឃើញខ្ញុំឡើយ នាងប្រេតពោលយ៉ាងនេះដោយសេចក្តីអៀនខ្មាស។

---

157. Taṃ [Pg.83] sutvā tissā sañjātanuddayā ‘‘handa kiṃ vā tyāhaṃ dammī’’ti gāthamāha. Tattha handāti codanatthe nipāto. Kiṃ vā tyāhaṃ dammīti kiṃ te ahaṃ dammi, kiṃ vatthaṃ dassāmi, udāhu bhattanti. Kiṃ vā tedha karomahanti kiṃ vā aññaṃ te idha imasmiṃ kāle upakāraṃ karissāmi.

១៥៧. នាងទិស្សាបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ មានសេចក្តីអាណិតអាសូរយ៉ាងខ្លាំង ទើបពោលគាថាថា “handa kiṃ vā tyāhaṃ dammi” ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា handa ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យជម្រុញ (តឿន)។ ពាក្យថា kiṃ vā tyāhaṃ dammi សេចក្តីថា តើខ្ញុំគួរឱ្យអ្វីដល់នាង តើខ្ញុំគួរឱ្យសម្លៀកបំពាក់ ឬក៏ឱ្យភោជនាហារ? ពាក្យថា kiṃ vā tedha karomahaṃ សេចក្តីថា ឬមួយតើខ្ញុំគួរធ្វើនូវឧបការៈដទៃណាមួយដល់នាង ក្នុងទីនេះ ក្នុងកាលនេះ?

---

158. Taṃ sutvā petī ‘‘cattāro bhikkhū saṅghato’’ti gāthamāha. Tattha cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggaleti bhikkhusaṅghato saṅghavasena cattāro bhikkhū, puggalavasena cattāro bhikkhūti evaṃ aṭṭha bhikkhū yathāruciṃ bhojetvā taṃ dakkhiṇaṃ mama ādisa, mayhaṃ pattidānaṃ dehi. Tadāhaṃ sukhitā hessanti yadā tvaṃ dakkhiṇaṃ mama uddisissasi, tadā ahaṃ sukhitā sukhappattā sabbakāmasamiddhinī bhavissāmīti attho.

១៥៨. នាងប្រេតស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ទើបពោលគាថាថា “cattāro bhikkhū saṅghato” ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggale សេចក្តីថា ភិក្ខុ ៤ រូប មកពីភិក្ខុសង្ឃ ដោយអំណាចនៃសង្ឃ និងភិក្ខុ ៤ រូប ដោយអំណាចនៃបុគ្គល គឺថា នាងចូរញ៉ាំងភិក្ខុទាំង ៨ រូបនេះ ឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមការពេញចិត្ត ហើយចូរឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះដល់ខ្ញុំ ចូរឱ្យចំណែកបុណ្យដល់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា tadāhaṃ sukhitā hessaṃ សេចក្តីថា កាលណាដែលនាងឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដល់ខ្ញុំ កាលនោះ ខ្ញុំនឹងជាស្រីមានសេចក្តីសុខ ដល់នូវសេចក្តីសុខ និងបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង នេះជាអត្ថន័យ។

---

159-161. Taṃ sutvā tissā tamatthaṃ attano sāmikassa ārocetvā dutiyadivase aṭṭha bhikkhū bhojetvā tassā dakkhiṇamādisi, sā tāvadeva paṭiladdhadibbasampattikā puna tissāya santikaṃ upasaṅkami. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ‘‘sādhūti sā paṭissutvā’’tiādikā tisso gāthā ṭhapitā.

១៥៩-១៦១. នាងទិស្សាបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ប្រាប់រឿងនោះដល់ស្វាមីរបស់ខ្លួន ហើយក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បានញ៉ាំងភិក្ខុ ៨ រូបឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដល់នាងប្រេតនោះ នាងប្រេតនោះក៏បានទទួលនូវទិព្វសម្បត្តិក្នុងខណៈនោះឯង ហើយបានចូលទៅជិតនាងទិស្សាម្តងទៀត។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ទើបបានដាក់ចុះនូវគាថា ៣ គាថា មានពាក្យថា “sādhūti sā paṭissutvā” ជាដើម។

---

162-167. Upasaṅkamitvā ṭhitaṃ pana naṃ tissā ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīhi tīhi gāthāhi paṭipucchi. Itarā ‘‘ahaṃ mattā’’ti gāthāya attānaṃ ācikkhitvā ‘‘ciraṃ jīvāhī’’ti gāthāya tassā anumodanaṃ datvā ‘‘idha dhammaṃ caritvānā’’ti gāthāya ovādaṃ adāsi. Tattha tava dinnenāti tayā dinnena. Asokaṃ virajaṃ ṭhānanti sokābhāvena asokaṃ, sedajallikānaṃ pana abhāvena virajaṃ dibbaṭṭhānaṃ, sabbametaṃ devalokaṃ sandhāya vadati. Āvāsanti ṭhānaṃ. Vasavattinanti dibbena ādhipateyyena attano vasaṃ vattentānaṃ. Samūlanti salobhadosaṃ. Lobhadosā hi macchariyassa mūlaṃ nāma. Aninditāti agarahitā pāsaṃsā, saggamupehi ṭhānanti rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ dibbaṭṭhānaṃ upehi, sugatiparāyaṇā hohīti attho. Sesaṃ uttānameva.

១៦២-១៦៧. នាងទិស្សាបានសួរដេញដោលនាងប្រេត (មត្តា) នោះ ដែលចូលមកឈរជិត ដោយគាថា ៣ មានពាក្យថា “abhikkantena vaṇṇena” ជាដើម។ នាងមត្តាក្រៅពីនេះ កាលនឹងប្រាប់ខ្លួនឯងដោយគាថាថា “ahaṃ mattā” ហើយក៏បានពោលពាក្យអនុមោទនាដល់នាងទិស្សានោះដោយគាថាថា “ciraṃ jīvāhi” ហើយបានផ្តល់ឱវាទដោយគាថាថា “idha dhammaṃ caritvāna”។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា tava dinnena សេចក្តីថា ដោយទានដែលនាងបានប្រគល់ឱ្យ។ ពាក្យថា asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ សេចក្តីថា ឈ្មោះថា មិនមានសេចក្តីសោក (អសោក) ព្រោះមិនមានសេចក្តីសោក ឈ្មោះថា មិនមានធូលី (វិរជៈ) ព្រោះមិនមានញើស និងធូលីក្អែល គឺឋានសួគ៌ដ៏ជាទិព្វ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទេវលោកទាំងអស់នេះ។ ពាក្យថា āvāsaṃ សេចក្តីថា ទីកន្លែង។ ពាក្យថា vasavattinaṃ សេចក្តីថា ពួកទេវតាដែលញ៉ាំងអំណាចរបស់ខ្លួនឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយភាពជាធំដ៏ជាទិព្វ។ ពាក្យថា samūlaṃ សេចក្តីថា ព្រមទាំងលោភៈ និងទោសៈ។ ព្រោះថា លោភៈ និងទោសៈ ឈ្មោះថាជាឫសគល់នៃសេចក្តីកំណាញ់។ ពាក្យថា aninditā សេចក្តីថា មិនត្រូវគេតិះដៀល គឺគួរគេសរសើរ។ ពាក្យថា saggamupehi ṭhānaṃ សេចក្តីថា ចូរទៅកាន់ឋានសួគ៌ដ៏ជាទិព្វ ដែលបានឈ្មោះថា “សគ្គៈ” ព្រោះជាឋានៈដ៏ឧត្តមដោយអារម្មណ៍ទាំងឡាយមានរូបជាដើម គឺមានសេចក្តីថា ចូរជាស្រីមានសុគតិជាទីទៅក្នុងខាងមុខ នេះជាអត្ថន័យ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ណាស់។

---

Atha [Pg.84] tissā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocesi, kuṭumbiko bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, taṃ sutvā mahājano paṭiladdhasaṃvego vineyya maccherādimalaṃ dānasīlādirato sugatiparāyaṇo ahosīti.

លំដាប់នោះ នាងទិស្សាបានប្រាប់រឿងនោះដល់គហបតី គហបតីបានក្រាបបង្គំទូលដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលដល់ព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឱ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា មហាជនបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីសង្វេគ លះបង់នូវមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ជាដើម ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងទាន និងសីលជាដើម មានសុគតិជាទីទៅក្នុងខាងមុខ។

---

Mattāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃមត្តាប្រេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

4. Nandāpetivatthuvaṇṇanā

៤. ការពន្យល់សេចក្តីនៃនន្ទាប្រេតវត្ថុ

---

Kāḷī dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante nandaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake nandiseno nāma upāsako ahosi saddho pasanno. Bhariyā panassa nandā nāma assaddhā appasannā maccharinī caṇḍī pharusavacanā sāmike agāravā aggatissā sassuṃ corivādena akkosati paribhāsati. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā tasseva gāmassa avidūre vicarantī ekadivasaṃ nandisenassa upāsakassa gāmato nikkhamantassa avidūre attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –

ពាក្យថា Kāḷī dubbaṇṇarūpāsi នេះ ព្រះសាស្តាកាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវនាងប្រេតឈ្មោះនន្ទា ទើបត្រាស់សេចក្តីនេះ។ ឮថា ក្នុងភូមិមួយមិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថី មានឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះនន្ទិសេន ជាអ្នកមានសទ្ធាជ្រះថ្លា។ ចំណែកភរិយារបស់គាត់ឈ្មោះនាងនន្ទា ជាស្រីមិនមានសទ្ធា មិនជ្រះថ្លា កំណាញ់ កាចសាហាវ និយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក មិនគោរពកោតក្រែងក្នុងស្វាមី មិនស្តាប់បង្គាប់ តែងជេរប្រទេច និងគំរាមកំហែងម្តាយក្មេកដោយចោទថាជាចោរ។ នាងនោះ ក្នុងសម័យតមក ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅកើតក្នុងកំណើតប្រេត តែងដើរអន្ទោលទៅមកក្នុងទីជិតភូមិនោះឯង ថ្ងៃមួយ ក៏បានបង្ហាញខ្លួនក្នុងទីជិតនៃនន្ទិសេនឧបាសក ដែលកំពុងដើរចេញពីភូមិ។ ឧបាសកនោះឃើញនាងហើយ –

---

168.

១៦៨.

---

‘‘Kāḷī dubbaṇṇarūpāsi, pharusā bhīrudassanā;

Piṅgalāsi kaḷārāsi, na taṃ maññāmi mānusi’’nti. –

“នាងមានសម្បុរខ្មៅ មានរូបរាងអាក្រក់ មានស្បែកគ្រើម គួរឱ្យខ្លាច មានភ្នែកស្រឡេវ មានធ្មេញញែក ខ្ញុំមិនគិតថានាងជាមនុស្សស្រីឡើយ”។

---

Gāthāya ajjhabhāsi. Tattha kāḷīti kāḷavaṇṇā, jhāmaṅgārasadiso hissā vaṇṇo ahosi. Pharusāti kharagattā. Bhīrudassanāti bhayānakadassanā sappaṭibhayākārā. ‘‘Bhārudassanā’’ti vā pāṭho, bhāriyadassanā, dubbaṇṇatādinā duddasikāti attho. Piṅgalāti piṅgalalocanā. Kaḷārāti kaḷāradantā. Na taṃ maññāmi mānusinti ahaṃ taṃ mānusinti na maññāmi, petimeva ca taṃ maññāmīti adhippāyo. Taṃ sutvā petī attānaṃ pakāsentī –

ឧបាសកបានពោលដោយគាថា។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា kāḷī សេចក្តីថា មានសម្បុរខ្មៅ ព្រោះថា សម្បុររបស់នាងប្រេតនោះ ដូចជាធ្យូងដែលឆេះខ្លោច។ ពាក្យថា pharusā សេចក្តីថា មានខ្លួនគ្រើម。 ពាក្យថា bhīrudassanā សេចក្តីថា មានរូបរាងគួរឱ្យខ្លាច មានអាការៈគួរឱ្យភ័យខ្លាច។ មានបាឋៈមួយទៀតថា “bhārudassanā” សេចក្តីថា មានរូបរាងគួរឱ្យធុញទ្រាន់ គឺមានសេចក្តីថា មើលទៅមិនល្អ ព្រោះមានសម្បុរអាក្រក់ជាដើម។ ពាក្យថា piṅgalā សេចក្តីថា មានភ្នែកស្រឡេវ (ភ្នែកលឿង)។ ពាក្យថា kaḷārā សេចក្តីថា មានធ្មេញញែក (ធ្មេញស្កាញ)។ ពាក្យថា na taṃ maññāmi mānusi សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនគិតថានាងជាមនុស្សស្រីឡើយ គឺយល់ថានាងជាប្រេតពិតប្រាកដ នេះជាអធិប្បាយ។ នាងប្រេតស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងប្រកាសខ្លួនឯង –

---

169.

១៦៩.

---

‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“បពិត្រនន្ទិសេន ខ្ញុំឈ្មោះនន្ទា ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំធ្លាប់ជាភរិយារបស់អ្នក ខ្ញុំបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក”

---

Gāthamāha[Pg.85]. Tattha ahaṃ nandā nandisenāti sāmi nandisena ahaṃ nandā nāma. Bhariyā te pure ahunti purimajātiyaṃ tuyhaṃ bhariyā ahosiṃ. Ito paraṃ –

នាងប្រេតបានពោលគាថា។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា ahaṃ nandā nandisena សេចក្តីថា បពិត្រស្វាមីនន្ទិសេន ខ្ញុំឈ្មោះនន្ទា។ ពាក្យថា bhariyā te pure ahuṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំធ្លាប់ជាភរិយារបស់អ្នកក្នុងជាតិមុន។ តពីនេះទៅ –

---

170.

១៧០.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“តើនាងបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ព្រោះផលនៃកម្មអ្វី ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក？”

---

Tassa upāsakassa pucchā. Athassa sā –

នេះជាសំណួររបស់ឧបាសកនោះ។ លំដាប់នោះ នាងប្រេតនោះ –

---

171.

១៧១.

---

‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, tayi cāpi agāravā;

Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“ខ្ញុំជាស្រីកាចសាហាវ និយាយទ្រគោះបោះបោក និងមិនគោរពកោតក្រែងក្នុងអ្នក ខ្ញុំនិយាយពាក្យអាក្រក់នោះ ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក”

---

Vissajjesi. Puna so –

នាងប្រេតបានឆ្លើយតប។ ឧបាសកនោះសួរម្តងទៀតថា –

---

172.

១៧២.

---

‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, imaṃ dussaṃ nivāsaya;

Imaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nessāmi taṃ gharaṃ.

“នែ៎នាង ខ្ញុំឱ្យសំពត់ដណ្តប់ស្មារបស់ខ្ញុំដល់នាង ចូរនាងស្លៀកដណ្តប់សំពត់នេះចុះ កាលណានាងស្លៀកដណ្តប់សំពត់នេះហើយ ចូរមកចុះ ខ្ញុំនឹងនាំនាងទៅផ្ទះ។”

---

173.

១៧៣.

---

‘‘Vatthañca annapānañca, lacchasi tvaṃ gharaṃ gatā;

Putte ca te passissasi, suṇisāyo ca dakkhasī’’ti. – athassa sā –

“កាលនាងទៅដល់ផ្ទះហើយ នឹងបានសម្លៀកបំពាក់ ភោជនាហារ និងទឹកផឹក ទាំងនឹងបានឃើញកូនប្រុសស្រី និងបានឃើញកូនប្រសារស្រីទាំងឡាយរបស់នាងផង”។ លំដាប់នោះ នាងប្រេតនោះ –

---

174.

១៧៤.

---

‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;

Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute.

“សំពត់ដែលអ្នកហុចឱ្យដោយដៃផ្ទាល់ មិនសម្រេចប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំឡើយ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល ប្រាសចាករាគៈ មានពហុស្សូត”

---

175.

១៧៥.

---

‘‘Tappehi annapānena, mama dakkhiṇamādisa;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

“ចូរអ្នកញ៉ាំងភិក្ខុទាំងនោះឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភោជនាហារ និងទឹកផឹក ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដល់ខ្ញុំ កាលនោះ ខ្ញុំនឹងជាស្រីមានសេចក្តីសុខ បរិបូណ៌ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង”

---

Dve gāthā abhāsi. Tato –

នាងប្រេតបានពោលគាថា ២ នេះ។ តពីនោះមក –

---

176.

១៧៦.

---

‘‘Sādhūti so paṭissutvā, dānaṃ vipulamākiri;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Chattaṃ gandhañca mālañca, vividhā ca upāhanā.

“ឧបាសកនោះទទួលពាក្យថា សាធុ ហើយ ក៏បានចាត់ចែងទានយ៉ាងច្រើន មានបាយ ទឹក បង្អែម សម្លៀកបំពាក់ ទីសេនាសនៈ ឆត្រ គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងស្បែកជើងផ្សេងៗ”

---

177.

១៧៧.

---

‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Tappetvā annapānena, tassā dakkhiṇamādisī.

“បានញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល ប្រាសចាករាគៈ មានពហុស្សូត ឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភោជនាហារ និងទឹកផឹក ហើយបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដល់នាងប្រេតនោះ”

---

178.

១៧៨.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.86], vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

“ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យ ផលវិបាកក៏កើតឡើងភ្លាម គឺភោជនាហារ សម្លៀកបំពាក់ និងទឹកផឹក នេះជាផលនៃទាននោះ”

---

179.

១៧៩.

---

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sāmikaṃ upasaṅkamī’’ti. –

“តពីនោះមក នាងប្រេតនោះមានរាងកាយស្អាតស្អំ ស្លៀកសំពត់ស្អាតស្អំ ទ្រទ្រង់នូវសំពត់កាសិកៈដ៏ឧត្តម មានគ្រឿងអលង្ការ និងសម្លៀកបំពាក់ដ៏វិចិត្រ បានចូលទៅជិតស្វាមី”

---

Catasso gāthā saṅgītikārehi vuttā. Tato paraṃ –

គាថា ៤ នេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុក។ តពីនោះទៅ –

---

180.

១៨០.

---

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

“ម្នាលនាងទេវតា នាងមានពណ៌សម្បុរដ៏ល្អក្រៃលែង ឈរញ៉ាំងទិសទាំងពួងឱ្យភ្លឺស្វាង ដូចជាផ្កាយព្រឹក”

---

181.

១៨១.

---

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

“តើនាងមានពណ៌សម្បុរបែបនេះដោយសារកម្មអ្វី ផលនេះសម្រេចដល់នាងក្នុងទីនេះដោយសារកម្មអ្វី ភោគសម្បត្តិទាំងឡាយណាមួយដែលជាទីគាប់ចិត្ត រមែងកើតឡើងដល់នាងដោយសារកម្មអ្វី”

---

182.

១៨២.

---

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.

“ម្នាលនាងទេវតាមានអានុភាពច្រើន ខ្ញុំសួរនាង កាលនាងជាមនុស្ស តើបានធ្វើបុណ្យអ្វីខ្លះ នាងមានអានុភាពរុងរឿងយ៉ាងនេះ និងមានពណ៌សម្បុរភ្លឺច្បាស់ទៅកាន់ទិសទាំងពួងដោយសារកម្មអ្វី？”

---

183.

១៨៣.

---

‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

“បពិត្រនន្ទិសេន ខ្ញុំឈ្មោះនន្ទា ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំធ្លាប់ជាភរិយារបស់អ្នក ខ្ញុំបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក”

---

184.

១៨៤.

---

‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;

Ciraṃ jīva gahapati, saha sabbehi ñātibhi;

“ឥឡូវនេះ ខ្ញុំរីករាយដោយមិនមានភ័យអំពីណាឡើយ ព្រោះទានដែលអ្នកបានប្រគល់ឱ្យ បពិត្រគហបតី សូមអ្នករស់នៅអស់កាលយូរ ព្រមដោយញាតិទាំងពួង”

---

Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.

“ទៅកាន់ទីលំនៅដែលមិនមានសេចក្តីសោក មិនមានធូលី ជាទីក្សេម ជាទីប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់ខ្លួន”

---

185.

១៨៥.

---

‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvā gahapati;

Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, anindito saggamupehi ṭhāna’’nti. –

“បពិត្រគហបតី សូមអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ ឱ្យទានក្នុងលោកនេះ លះបង់មន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ព្រមទាំងឫសគល់ចេញ ហើយជាអ្នកមិនត្រូវគេតិះដៀល ចូលទៅកាន់ឋានសួគ៌ចុះ”

---

Upāsakassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.

នេះជាគាថាពោលឆ្លើយឆ្លងគ្នារវាងឧបាសក និងនាងប្រេត។

---

176. Tattha dānaṃ vipulamākirīti ukkhiṇeyyakhette deyyadhammabījaṃ vippakiranto viya mahādānaṃ pavattesi. Sesaṃ anantaravatthusadisameva.

១៧៦. ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា dānaṃ vipulamākiri សេចក្តីថា ឧបាសកនោះបានចាត់ចែងមហាទាន ហាក់ដូចជាព្រួសព្រាយនូវពូជគឺទានវត្ថុក្នុងស្រែគឺបុគ្គលអ្នកគួរទទួលទាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ដូចគ្នានឹងរឿងមុននេះឯង។

---

Evaṃ sā attano dibbasampattiṃ tassā ca kāraṇaṃ nandisenassa vibhāvetvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Upāsako taṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi[Pg.87], bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

នាងប្រេតនោះ កាលធ្វើនូវទិព្វសម្បត្តិរបស់ខ្លួន និងហេតុនៃទិព្វសម្បត្តិនោះ ឱ្យច្បាស់លាស់ដល់នន្ទិសេនឧបាសកយ៉ាងនេះហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនវិញ។ ឧបាសកបានប្រាប់រឿងនោះដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលដល់ព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឱ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ ទេសនានោះ បានសម្រេចប្រយោជន៍ដល់មហាជន។

---

Nandāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនន្ទាប្រេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

5. Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā

៥. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមដ្ឋកុណ្ឌលីប្រេតវត្ថុ

---

Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalīti idaṃ satthari jetavane viharante maṭṭhakuṇḍalidevaputtaṃ ārabbha vuttaṃ. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ maṭṭhakuṇḍalīvimānavatthuvaṇṇanāya (vi. va. aṭṭha. 1206 maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.

ពាក្យថា Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī នេះ ព្រះសាស្តាកាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវមដ្ឋកុណ្ឌលីទេវបុត្រ ទើបត្រាស់សេចក្តីនេះ។ ក្នុងរឿងនោះ សេចក្តីណាដែលគួរពោល សេចក្តីនោះត្រូវបានពោលរួចហើយ ក្នុងអដ្ឋកថានៃវិមានវត្ថុ ឈ្មោះបរមត្ថទីបនី ត្រង់មដ្ឋកុណ្ឌលីវិមានវត្ថុវណ្ណនា ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងអដ្ឋកថានោះចុះ។

---

Ettha ca maṭṭhakuṇḍalīdevaputtassa vimānadevatābhāvato tassa vatthu yadipi vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitaṃ, yasmā pana so devaputto adinnapubbakabrāhmaṇassa puttasokena susānaṃ gantvā āḷāhanaṃ anupariyāyitvā rodantassa sokaharaṇatthaṃ attano devarūpaṃ paṭisaṃharitvā haricandanussado bāhā paggayha kandanto dukkhābhibhūtākārena peto viya attānaṃ dassesi. Manussattabhāvato apetattā petapariyāyopi labbhati evāti tassa vatthu petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.

ក្នុងរឿងមដ្ឋកុណ្ឌលីបេតវត្ថុនេះ ទោះបីជារឿងរបស់មដ្ឋកុណ្ឌលីទេវបុត្រនោះ ត្រូវបានសង្គាយនាលើកឡើងទុកក្នុងវិមានវត្ថុបាឡី ព្រោះភាពជាទេវតានៅក្នុងវិមានក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះហេតុតែទេវបុត្រនោះ បានលាក់រូបជាទេវតារបស់ខ្លួន ហើយបង្ហាញខ្លួនដូចជាប្រេត ដោយអាការៈដែលទុក្ខគ្របសង្កត់ លើកដៃទាំងពីរខ្សឹកខ្សួលយំ លាបស្រឡៅដោយខ្លឹមច័ន្ទក្រហម ដើម្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសោករបស់ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះអទិន្នបុព្វកៈ ដែលកំពុងយំដើរព័ទ្ធជុំវិញទីបូជាសពក្នុងព្រៃស្មសាន ព្រោះសេចក្តីសោកស្តាយកូនដែលស្លាប់ទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះការប្រាសចាកភាពជាមនុស្ស សូម្បីតែពាក្យថាប្រេត (បុគ្គលដែលលះលោកនេះទៅហើយ) ក៏រមែងបានដូចគ្នា ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា រឿងរបស់មដ្ឋកុណ្ឌលីទេវបុត្រនោះ ក៏ត្រូវបានសង្គាយនាលើកឡើងទុកសូម្បីក្នុងបេតវត្ថុបាឡីដែរ។

---

Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងមដ្ឋកុណ្ឌលីបេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

6. Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā

៦. ការអធិប្បាយរឿងកណ្ហបេតវត្ថុ

---

Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesīti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mataputtaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So tena sokasallasamappito na nhāyati, na bhuñjati, na kammante vicāreti, na buddhupaṭṭhānaṃ gacchati, kevalaṃ, ‘‘tāta piyaputtaka, maṃ ohāya kahaṃ paṭhamataraṃ gatosī’’tiādīni vadanto vippalapati. Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa [Pg.88] sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco bhikkhū uyyojetvā ānandattherena pacchāsamaṇena tassa gharadvāraṃ agamāsi. Satthu āgatabhāvaṃ upāsakassa ārocesuṃ. Athassa gehajano gehadvāre āsanaṃ paññāpetvā satthāraṃ nisīdāpetvā upāsakaṃ pariggahetvā satthu santikaṃ upanesi. Ekamantaṃ nisinnaṃ taṃ disvā ‘‘kiṃ, upāsaka, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte, ‘‘upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā mataputtaṃ nānusociṃsū’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនឹងឧបាសកម្នាក់ដែលមានកូនស្លាប់ ហើយបានត្រាស់សម្តែងនូវព្រះធម៌ទេសនានេះថា «Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi» (ចូរក្រោកឡើងចុះ កណ្ហៈ ហេតុអ្វីបានជាដេកលក់) ដូច្នេះជាដើម។ ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានកូនប្រុសរបស់ឧបាសកម្នាក់បានធ្វើមរណកាលទៅ។ ឧបាសកនោះ ត្រូវសរគឺសេចក្តីសោកមុតទម្លុះហើយ មិនងូតទឹក មិនបរិភោគអាហារ មិនចាត់ចែងការងារទាំងឡាយ មិនទៅបម្រើព្រះពុទ្ធឡើយ តែងតែរវើរវាយយំសោកតែម្យ៉ាងថា «នែកូនសម្លាញ់ លះបង់ឪពុកចោល តើកូនទៅកាន់ទីណាជាមុនគេ?» ដូច្នេះជាដើម។ ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់ប្រطلعមើលសត្វលោកក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ទ្រង់ទតឃើញឧបនិស្ស័យនៃសោតាបត្តិផលរបស់ឧបាសកនោះ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះអង្គមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ យាងទៅត្រេចបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី កាលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ទ្រង់បញ្ជូនភិក្ខុទាំងឡាយទៅវិញ ហើយទ្រង់មានព្រះអានន្ទត្ថេរជាបច្ឆាសមណៈ យាងទៅកាន់ទ្វារផ្ទះរបស់ឧបាសកនោះ។ ពួកជនបានប្រាប់ដល់ឧបាសកអំពីការយាងមកដល់របស់ព្រះសាស្តា។ លំដាប់នោះ ពួកជនក្នុងផ្ទះរបស់ឧបាសកនោះ បានរៀបចំអាសនៈក្បែរទ្វារផ្ទះ ញ៉ាំងព្រះសាស្តាឱ្យគង់ ហើយបានគ្រាហ៍នាំឧបាសកនោះមកកាន់សំណាក់របស់ព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់ទតឃើញឧបាសកនោះអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ទើបត្រាស់សួរថា «ម្នាលឧបាសក ហេតុអ្វីបានជាអ្នកសោកសៅ?» កាលឧបាសកក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន» ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា «ម្នាលឧបាសក ពួកបណ្ឌិតក្នុងកាលមុន កាលបានស្តាប់ពាក្យរបស់ពួកបណ្ឌិតហើយ មិនបានសោកស្តាយចំពោះកូនដែលស្លាប់ទៅឡើយ» លុះឧបាសកនោះអារាធនាហើយ ព្រះអង្គក៏នាំយករឿងអតីតមកសម្តែងដូចតទៅនេះ៖

---

Atīte dvāravatīnagare dasa bhātikarājāno ahesuṃ – vāsudevo baladevo candadevā sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti. Tesu vāsudevamahārājassa piyaputto kālamakāsi. Tena rājā sokapareto sabbakiccāni pahāya mañcassa aṭaniṃ pariggahetvā vippalapanto nipajji. Tasmiṃ kāle ghaṭapaṇḍito cintesi – ‘‘ṭhapetvā maṃ añño koci mama bhātu sokaṃ pariharituṃ samattho nāma natthi, upāyenassa sokaṃ harissāmī’’ti. So ummattakavesaṃ gahetvā ‘‘sasaṃ me detha, sasaṃ me dethā’’ti ākāsaṃ olokento sakalanagaraṃ vicari. ‘‘Ghaṭapaṇḍito ummattako jāto’’ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi.

ក្នុងអតីតកាល ក្នុងក្រុងទ្វារវតី មានស្តេចជាបងប្អូននឹងគ្នា ១០ ព្រះអង្គ គឺ ព្រះបាទវាសុទេវៈ ព្រះបាទពលទេវៈ ព្រះបាទចន្ទទេវៈ ព្រះបាទសុរិយទេវៈ ព្រះបាទអគ្គិទេវៈ ព្រះបាទវរុណទេវៈ ព្រះបាទអជ៌ុនៈ ព្រះបាទបជ្ជុណ្ណៈ ព្រះបាទឃដបណ្ឌិត និងព្រះបាទអង្កុរៈ។ ក្នុងចំណោមស្តេចទាំងនោះ ព្រះរាជបុត្រជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះបាទវាសុទេវមហារាជ បានធ្វើមរណកាលទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះរាជាត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់ ទ្រង់លះបង់រាជកិច្ចទាំងពួង ហើយឱបក្រសោបជើងគ្រែយំសោកសៅផ្ទំនៅ។ ក្នុងសម័យនោះ ឃដបណ្ឌិតបានគិតថា «ក្រៅពីយើងទៅ មិនមាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀតដែលអាចកំចាត់បង់សេចក្តីសោករបស់ព្រះរៀមយើងបានឡើយ យើងនឹងកំចាត់បង់សេចក្តីសោករបស់ព្រះរៀមដោយឧបាយកលម្យ៉ាង»។ ឃដបណ្ឌិតនោះ ក៏ធ្វើកិរិយាដូចជាមនុស្សឆ្កួត ស្រែកថា «ចូរឱ្យទន្សាយដល់យើង ចូរឱ្យទន្សាយដល់យើង» ទាំងសម្លឹងមើលទៅលើមេឃ ដើរក្រឡឹងពេញទីក្រុងទាំងមូល។ ទីក្រុងទាំងមូលក៏មានការភ្ញាក់ផ្អើលឆោឡោឡើងថា «ឃដបណ្ឌិត ក្លាយជាមនុស្សឆ្កួតទៅហើយ»។

---

Tasmiṃ kāle rohiṇeyyo nāma amacco vāsudevarañño santikaṃ gantvā tena saddhiṃ kathaṃ samuṭṭhāpento –

ក្នុងសម័យនោះ អាមាត្យម្នាក់ឈ្មោះរោហិណេយ្យៈ បានចូលទៅគាល់ព្រះបាទវាសុទេវៈ ហើយចង់ផ្តើមសន្ទនាជាមួយព្រះអង្គ ទើបពោលថា៖

---

207.

២០៧.

---

‘‘Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te;

Yo ca tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ;

Tassa vātā balīyanti, sasaṃ jappati kesavā’’ti. – imaṃ gāthamāha;

«បពិត្រព្រះកណ្ហៈ សូមព្រះអង្គក្រោកឡើងចុះ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គផ្ទំលក់? ការផ្ទំលក់នោះ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់ព្រះអង្គ? ឃដបណ្ឌិតណា ដែលជាព្រះអនុជបង្កើតរបស់ព្រះអង្គ ប្រៀបដូចជាហឫទ័យ និងដូចជាព្រះនេត្រខាងស្តាំ ឥឡូវនេះ ខ្យល់ឆ្កួតកំពុងតែធ្វើទុក្ខឃដបណ្ឌិតនោះយ៉ាងខ្លាំង គេកំពុងតែស្រែករវើរវាយចង់បានទន្សាយហើយ ព្រះកេសវៈ!» អាមាត្យបានពោលនូវគាថានេះ។

---

207. Tattha kaṇhāti vāsudevaṃ gottenālapati. Ko attho supanena teti supanena tuyhaṃ kā nāma vaḍḍhi. Sako bhātāti sodariyo bhātā. Hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇanti hadayena ceva dakkhiṇacakkhunā ca sadisoti attho. Tassa vātā balīyantīti tassa aparāparaṃ [Pg.89] uppajjamānā ummādavātā balavanto honti vaḍḍhanti abhibhavanti. Sasaṃ jappatīti ‘‘sasaṃ me dethā’’ti vippalapati. Kesavāti so kira kesānaṃ sobhanānaṃ atthitāya ‘‘kesavo’’ti voharīyati. Tena naṃ nāmena ālapati.

២០៧. ក្នុងគាថានោះ បទថា «kaṇha» គឺអាមាត្យហៅព្រះបាទវាសុទេវៈដោយគោត្រ។ បទថា «ko attho supanena te» សេចក្តីថា តើការចម្រើនអ្វីខ្លះនឹងមានដល់ព្រះអង្គដោយសារការផ្ទំលក់នោះ? បទថា «sako bhātā» គឺព្រះអនុជបង្កើត (រួមឧទរជាមួយគ្នា)។ បទថា «hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ» សេចក្តីថា ប្រៀបដូចជាហឫទ័យ និងដូចជាព្រះនេត្រខាងស្តាំ។ បទថា «tassa vātā balīyanti» សេចក្តីថា ខ្យល់ឆ្កួតដែលកើតឡើងចុះឡើងៗរបស់ឃដបណ្ឌិតនោះ កំពុងមានកម្លាំងខ្លាំង កំពុងចម្រើនឡើង និងគ្របសង្កត់។ បទថា «sasaṃ jappati» សេចក្តីថា ស្រែករវើរវាយថា «ចូរឱ្យទន្សាយដល់ខ្ញុំ»។ បទថា «kesavā» ឮថា ព្រះរាជានោះ ព្រោះតែមានព្រះកេសាដ៏ល្អស្អាត ទើបគេហៅថា «កេសវៈ» ហេតុនោះ អាមាត្យទើបហៅព្រះអង្គដោយព្រះនាមនោះ។

---

Tassa vacanaṃ sutvā sayanato uṭṭhitabhāvaṃ dīpento satthā abhisambuddho hutvā –

ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់ត្រាស់ដឹងហើយ ដើម្បីបង្ហាញពីការដែលព្រះរាជាទ្រង់ក្រោកពីក្រឡាបន្ទំ ក្រោយពីបានស្តាប់ពាក្យរបស់អាមាត្យនោះ ទើបត្រាស់ថា៖

---

208.

២០៨.

---

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo;

Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātu sokena aṭṭito’’ti. – imaṃ gāthamāha;

«ព្រះបាទកេសវៈ លុះបានស្តាប់ពាក្យនោះរបស់រោហិណេយ្យអាមាត្យហើយ ក៏ត្រូវសេចក្តីសោកព្រោះព្រះអនុជបៀតបៀន ទ្រង់ប្រញាប់ប្រញាល់ក្រោកឡើងភ្លាម» ព្រះសាស្តាបានត្រាស់គាថានេះ។

---

Rājā uṭṭhāya sīghaṃ pāsādā otaritvā ghaṭapaṇḍitassa santikaṃ gantvā ubhosu hatthesu naṃ daḷhaṃ gahetvā tena saddhiṃ sallapanto –

ព្រះរាជាទ្រង់ក្រោកឡើង ហើយយាងចុះពីប្រាសាទយ៉ាងលឿន ចូលទៅជិតឃដបណ្ឌិត ចាប់ដៃទាំងពីររបស់ឃដបណ្ឌិតនោះយ៉ាងណែន ហើយមានព្រះរាជឱង្ការសន្ទនាជាមួយឃដបណ្ឌិតនោះថា៖

---

209.

២០៩.

---

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ;

Saso sasoti lapasi, kīdisaṃ sasamicchasi.

«ម្នាលឃដបណ្ឌិតដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាអ្នកធ្វើដូចជាមនុស្សឆ្កួត ដើរស្រែកពេញក្រុងទ្វារវតីនេះថា ទន្សាយៗ ដូច្នេះ? តើអ្នកចង់បានទន្សាយបែបណា?»

---

210.

២១០.

---

‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyamayaṃ;

Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ.

«តើអ្នកចង់បានទន្សាយដែលធ្វើអំពីមាស ធ្វើអំពីកែវមណី ធ្វើអំពីលង្ហិន ឬធ្វើអំពីប្រាក់? ឬក៏ធ្វើអំពីសង្ខ ថ្ម និងផ្កាថ្ម? យើងនឹងឱ្យគេធ្វើទន្សាយនោះថ្វាយអ្នក។»

---

211.

២១១.

---

‘‘Santi aññepi sasakā, araññavanagocarā;

Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasī’’ti. –

«សូម្បីតែទន្សាយដទៃទៀត ដែលរស់នៅក្នុងព្រៃស្មសាន ឬក្នុងព្រៃភ្នំ ក៏មានដែរ យើងនឹងឱ្យគេនាំយកទន្សាយទាំងនោះមកឱ្យអ្នក តើអ្នកចង់បានទន្សាយបែបណា?»

---

Tisso gāthāyo abhāsi.

ព្រះរាជាបានត្រាស់គាថាទាំង ៣ នេះ។

---

209-211. Tattha ummattarūpovāti ummattako viya. Kevalanti sakalaṃ. Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ vicaranto. Saso sasoti lapasīti saso sasoti vilapasi. Sovaṇṇamayanti suvaṇṇamayaṃ. Lohamayanti tambalohamayaṃ. Rūpiyamayanti rajatamayaṃ. Yaṃ icchasi taṃ vadehi, atha kena socasi. Aññepi araññe vanagocarā sasakā atthi, te te ānayissāmi, vada, bhadramukha, kīdisaṃ sasamicchasīti ghaṭapaṇḍitaṃ ‘‘sasena atthiko’’ti adhippāyena sasena nimantesi. Taṃ sutvā ghaṭapaṇḍito –

២០៩-២១១. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «ummattarūpova» សេចក្តីថា ដូចជាមនុស្សឆ្កួត។ បទថា «kevalaṃ» សេចក្តីថា ទាំងអស់ (ពេញទីក្រុងទាំងមូល)។ បទថា «dvārakaṃ» សេចក្តីថា ដើរក្រឡឹងពេញក្រុងទ្វារវតី។ បទថា «saso sasoti lapasi» សេចក្តីថា ស្រែកយំរវើរវាយថា ទន្សាយៗ។ បទថា «sovaṇṇamayanti» សេចក្តីថា ធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ។ បទថា «lohamayanti» សេចក្តីថា ធ្វើអំពីស្ពាន់ក្រហម (លង្ហិន)។ បទថា «rūpiyamayanti» សេចក្តីថា ធ្វើអំពីប្រាក់។ បទថា «yaṃ icchasi taṃ vadehi, atha kena socasi» សេចក្តីថា អ្នកចង់បានរបស់ណា ចូរប្រាប់របស់នោះមក ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកយំសោក? សូម្បីតែទន្សាយដទៃទៀតដែលរស់នៅក្នុងព្រៃ ក៏មានដែរ យើងនឹងនាំយកទន្សាយទាំងនោះមកឱ្យអ្នក ចូរប្រាប់មក ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន តើអ្នកចង់បានទន្សាយបែបណា? ព្រះរាជាទ្រង់បានបបួលឃដបណ្ឌិតដោយទន្សាយ ដោយព្រះតម្រិះថា «ឃដបណ្ឌិតនេះត្រូវការទន្សាយ»។ ឃដបណ្ឌិត លុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ទើបពោលថា៖

---

212.

២១២.

---

‘‘Nāhamete [Pg.90] sase icche, ye sasā pathavissitā;

Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesavā’’ti. –

«បពិត្រព្រះកេសវៈ ខ្ញុំមិនចង់បានទន្សាយទាំងឡាយដែលរស់នៅលើផែនដីនេះទេ ខ្ញុំចង់បានទន្សាយពីព្រះចន្ទ ចូរព្រះអង្គនាំយកទន្សាយនោះចុះមកឱ្យខ្ញុំចុះ!»

---

Gāthamāha. Tattha oharāti ohārehi. Taṃ sutvā rājā ‘‘nissaṃsayaṃ me bhātā ummattako jāto’’ti domanassappatto –

ឃដបណ្ឌិតបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «ohara» សេចក្តីថា ចូរនាំយកចុះមក។ ព្រះរាជាលុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ទ្រង់ដល់នូវសេចក្តីតូចព្រះហឫទ័យ ដោយគិតថា «ប្អូនយើងក្លាយជាមនុស្សឆ្កួតពិតប្រាកដមែនហើយ» ទើបត្រាស់ថា៖

---

213.

២១៣.

---

‘‘So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi;

Apatthiyaṃ patthayasi, candato sasamicchasī’’ti. –

«ម្នាលញាតិ អ្នកឯងច្បាស់ជាត្រូវលះបង់ជីវិតដ៏ផ្អែមល្ហែមរបស់ខ្លួនជាមិនខាន ព្រោះអ្នកឯងប្រាថ្នាអ្វីដែលមិនគួរប្រាថ្នា គឺចង់បានទន្សាយពីព្រះចន្ទ!»

---

Gāthamāha. Tattha ñātīti kaniṭṭhaṃ ālapati. Ayamettha attho – mayhaṃ piyañāti yaṃ atimadhuraṃ attano jīvitaṃ, taṃ vijahissasi maññe, yo apatthayitabbaṃ patthesīti.

ព្រះរាជាបានត្រាស់គាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «ñāti» គឺទ្រង់ហៅព្រះអនុជ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងបទនេះថា ម្នាលប្អូនសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់បង អ្នកឯងច្បាស់ជាត្រូវលះបង់ជីវិតដ៏ផ្អែមល្ហែមក្រៃលែងរបស់ខ្លួនជាមិនខាន បងស្មានថា ព្រោះតែអ្នកឯងប្រាថ្នានូវរបស់ដែលមិនគួរប្រាថ្នា។

---

Ghaṭapaṇḍito rañño vacanaṃ sutvā niccalova ṭhatvā ‘‘bhātika, tvaṃ candato sasaṃ patthentassa taṃ alabhitvā jīvitakkhayo bhavissatīti jānanto kasmā mataṃ puttaṃ alabhitvā anusocasī’’ti imamatthaṃ dīpento –

ឃដបណ្ឌិត លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះរាជាហើយ ក៏ឈរស្ងៀមមិនកម្រើក ហើយចង់បង្ហាញសេចក្តីនេះថា «បពិត្រព្រះរៀម ព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់ថា ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់បានទន្សាយពីព្រះចន្ទ បើមិនបានទេ នឹងត្រូវក្ស័យជីវិត ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គមិនបានកូនដែលស្លាប់ទៅវិញ បែរជាមកសោកសៅទៅវិញ?» ទើបពោលថា៖

---

214.

២១៤.

---

‘‘Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yathaññamanusāsasi;

Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasī’’ti. –

«បពិត្រព្រះកណ្ហៈ បើព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់យ៉ាងនេះ ហើយថែមទាំងប្រដៅអ្នកដទៃទៀតផង ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គនៅតែសោកសៅចំពោះកូនដែលស្លាប់ទៅតាំងពីមុន រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះទៀត?»

---

Gāthamāha. Tattha evaṃ ce, kaṇha, jānāsīti, bhātika, kaṇhanāmaka mahārāja, ‘‘alabbhaneyyavatthu nāma na patthetabba’’nti yadi evaṃ jānāsi. Yathaññanti evaṃ jānantova yathā aññaṃ anusāsasi, tathā akatvā. Kasmā pure mataṃ puttanti atha kasmā ito catumāsamatthake mataṃ puttaṃ ajjāpi anusocasīti.

ក្នុងគាថានោះ បទថា «evaṃ ce kaṇha jānāsi» សេចក្តីថា បពិត្រព្រះរៀម មហារាជព្រះនាមកណ្ហៈ បើព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់យ៉ាងនេះថា «របស់ដែលមិនគួរបាន មិនគួរប្រាថ្នាឡើយ»។ បទថា «yathaññaṃ» សេចក្តីថា កាលដែលព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ បែរជាមិនធ្វើតាមពាក្យដែលខ្លួនប្រដៅអ្នកដទៃ។ បទថា «kasmā pure mataṃ puttaṃ» សេចក្តីថា ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គនៅតែសោកសៅចំពោះកូនដែលស្លាប់ទៅអស់រយៈពេល ៤ ខែកន្លងមកហើយ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះទៀត?

---

Evaṃ so antaravīthiyaṃ ṭhitakova ‘‘ahaṃ tāva evaṃ paññāyamānaṃ patthemi, tvaṃ pana apaññāyamānassatthāya socasī’’ti vatvā tassa dhammaṃ desento –

ឃដបណ្ឌិត កាលឈរនៅកណ្តាលផ្លូវយ៉ាងនោះឯង ក៏ពោលថា «ខ្ញុំនេះប្រាថ្នាចង់បានរបស់ដែលមើលឃើញច្បាស់ (គឺទន្សាយក្នុងព្រះចន្ទ) ចំណែកព្រះអង្គវិញ បែរជាសោកសៅចំពោះរបស់ដែលមើលមិនឃើញទៅវិញ» ហើយកាលនឹងសម្តែងធម៌ថ្វាយព្រះរាជា ទើបពោលថា៖

---

215.

២១៥.

---

‘‘Na yaṃ labbhā manussena, amanussena vā pana;

Jāto me mā mari putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ.

«របស់ណាដែលមនុស្ស ឬសូម្បីតែអមនុស្ស មិនអាចបានឡើយ គឺការប្រាថ្នាថា “កូនដែលកើតមកហើយរបស់អាត្មាអញ កុំបីស្លាប់ឡើយ” តើនឹងបានរបស់ដែលមិនអាចបាននោះមកពីណា?»

---

216.

២១៦.

---

‘‘Na [Pg.91] mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā;

Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;

«បពិត្រព្រះកណ្ហៈ បុគ្គលមិនអាចនាំយកអ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយ ដែលព្រះអង្គកំពុងសោកសៅរកនោះ ត្រឡប់មកវិញបានឡើយ ទោះបីជាដោយមន្តអាគម ដោយឫសឈើជាថ្នាំ ដោយថ្នាំផ្សេងៗ ឬដោយទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ» ឃដបណ្ឌិតបានពោលគាថាទាំងពីរនេះ។

---

215. Tattha yanti, bhātika, yaṃ ‘‘evaṃ jāto me putto mā marī’’ti manussena vā devena vā pana na labbhā na sakkā laddhuṃ, taṃ tvaṃ patthesi, taṃ panetaṃ kuto labbhā, kena kāraṇena laddhuṃ sakkā. Yasmā alabbhiyaṃ alabbhaneyyavatthu nāmetanti attho.

២១៥. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «yaṃ» សេចក្តីថា បពិត្រព្រះរៀម របស់ណាដែលមនុស្ស ឬសូម្បីតែទេវតា មិនអាចបាន មិនអាចសម្រេចបានឡើយ គឺការប្រាថ្នាថា «កូនដែលកើតមកហើយរបស់អាត្មាអញ កុំបីស្លាប់ឡើយ» ព្រះអង្គបែរជាប្រាថ្នារបស់នោះ ចុះរបស់នោះតើនឹងបានមកពីណា ដោយហេតុអ្វីទើបអាចបាន? ព្រោះរបស់នោះជាអលព្ភិយៈ គឺជារបស់ដែលមិនអាចបានឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

216. Mantāti mantappayogena. Mūlabhesajjāti mūlabhesajjena. Osadhehīti nānāvidhehi osadhehi. Dhanena vāti koṭisatasaṅkhena dhanena vāpi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ petamanusocasi, taṃ etehi mantappayogādīhipi ānetuṃ na sakkāti.

២១៦. បទថា «mantā» សេចក្តីថា ដោយការប្រើប្រាស់មន្តអាគម។ បទថា «mūlabhesajjā» សេចក្តីថា ដោយឫសឈើជាថ្នាំ។ បទថា «osadhehi» សេចក្តីថា ដោយថ្នាំផ្សេងៗជាច្រើនមុខ។ បទថា «dhanena vā» សេចក្តីថា សូម្បីតែដោយទ្រព្យសម្បត្តិរាប់រយកោដិក៏ដោយ។ នេះជាពាក្យដែលពោលថា អ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយដែលព្រះអង្គកំពុងសោកសៅរកនោះ មិនអាចនាំត្រឡប់មកវិញបានឡើយ សូម្បីតែដោយការប្រើប្រាស់មន្តអាគមជាដើមទាំងនោះ។

---

Puna ghaṭapaṇḍito ‘‘bhātika, idaṃ maraṇaṃ nāma dhanena vā jātiyā vā vijjāya vā sīlena vā bhāvanāya vā na sakkā paṭibāhitu’’nti dassento –

ឃដបណ្ឌិត កាលនឹងបង្ហាញបន្ថែមទៀតថា «បពិត្រព្រះរៀម ធម្មតាសេចក្តីស្លាប់នេះ មិនអាចឃាត់ខាំងបានឡើយ ទោះបីជាដោយទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយជាតិត្រកូល ដោយវិជ្ជា ដោយសីល ឬដោយការចម្រើនភាវនាក៏ដោយ» ទើបពោលថា៖

---

217.

២១៧.

---

‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā;

Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.

«ពួកក្សត្រដែលមានទ្រព្យច្រើន មានភោគសម្បត្តិច្រើន មានដែនដីផ្ទាល់ខ្លួន មានមាសប្រាក់ និងស្រូវអង្ករដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ សូម្បីតែក្សត្រទាំងនោះ ក៏មិនមែនជាអ្នកមិនចាស់មិនស្លាប់ឡើយ។»

---

218.

២១៨.

---

‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkussā;

Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.

«ពួកក្សត្រ ព្រាហ្មណ៍ វេស្សៈ សុទ្ទៈ ចណ្ឌាល និងបុល្កុសៈ ទាំងពួកជនទាំងនេះ និងពួកជនដទៃទៀតដោយជាតិត្រកូល សូម្បីតែពួកជនទាំងនោះ ក៏មិនមែនជាអ្នកមិនចាស់មិនស្លាប់ឡើយ។»

---

219.

២១៩.

---

‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ;

Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.

«ពួកជនណាដែលរៀនសូត្រមន្ត គឺត្រៃវេទមានអង្គ ៦ ដែលព្រហ្មបានគិតគូរទុកហើយ ទាំងពួកជនទាំងនេះ និងពួកជនដទៃទៀតដោយវិជ្ជា សូម្បីតែពួកជនទាំងនោះ ក៏មិនមែនជាអ្នកមិនចាស់មិនស្លាប់ឡើយ។»

---

220.

២២០.

---

‘‘Isayo vāpi ye santā, saññatattā tapassino;

Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.

«សូម្បីតែពួកឥសីដែលស្ងប់ស្ងាត់ មានខ្លួនសង្រួមហើយ មានតបៈ ក៏រមែងលះបង់រាងកាយទៅតាមពេលវេលាដែរ។»

---

221.

២២១.

---

‘‘Bhāvitattā arahanto, katakiccā anāsavā;

Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti. –

«សូម្បីតែព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ដែលមានចិត្តអប់រំហើយ មានកិច្ចធ្វើរួចហើយ មិនមានអាសវៈ ព្រោះអស់ទៅនៃបុណ្យនិងបាប ក៏រមែងដាក់ចុះនូវរាងកាយនេះដែរ។»

---

Pañcahi gāthāhi rañño dhammaṃ desesi.

ឃដបណ្ឌិតបានសម្តែងធម៌ថ្វាយព្រះរាជាដោយគាថាទាំង ៥ នេះ។

---

217. Tattha [Pg.92] mahaddhanāti nidhānagatasseva mahato dhanassa atthitāya bahudhanā. Mahābhogāti devabhogasadisāya mahatiyā bhogasampattiyā samannāgatā. Raṭṭhavantoti sakalaraṭṭhavanto. Pahūtadhanadhaññāseti tiṇṇaṃ catunnaṃ vā saṃvaccharānaṃ atthāya nidahitvā ṭhapetabbassa niccaparibbayabhūtassa dhanadhaññassa vasena apariyantadhanadhaññā. Tepi no ajarāmarāti tepi evaṃ mahāvibhavā mandhātumahāsudassanādayo khattiyā ajarāmarā nāhesuṃ, aññadatthu maraṇamukhameva anupaviṭṭhāti attho.

២១៧. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «mahaddhanā» សេចក្តីថា មានទ្រព្យច្រើន ព្រោះតែមានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មហាសាលដែលកប់ទុកក្នុងដី។ បទថា «mahābhogā» សេចក្តីថា ប្រកបដោយភោគសម្បត្តិដ៏ច្រើន ប្រៀបដូចជាភោគៈរបស់ទេវតា។ បទថា «raṭṭhavanto» សេចក្តីថា មានដែនដីផ្ទាល់ខ្លួនទាំងអស់។ បទថា «pahūtadhanadhaññāse» សេចក្តីថា មានទ្រព្យនិងស្រូវអង្ករដ៏ច្រើនឥតគណនា ដោយអំណាចនៃទ្រព្យនិងស្រូវអង្ករដែលគេស្តុកទុកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាប្រចាំអស់រយៈពេល ៣ ឬ ៤ ឆ្នាំ។ បទថា «tepi no ajarāmarā» សេចក្តីថា សូម្បីតែក្សត្រទាំងឡាយដែលមានភោគសម្បត្តិដ៏មហាសាលយ៉ាងនេះ មានព្រះបាទមន្ធាតុ និងព្រះបាទមហាសុទស្សនៈជាដើម ក៏មិនមែនជាអ្នកមិនចាស់មិនស្លាប់ឡើយ ដោយពិតទៅ គឺសុទ្ធតែត្រូវចូលទៅកាន់មាត់នៃសេចក្តីស្លាប់ដូចគ្នាទាំងអស់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

218. Eteti yathāvuttakhattiyādayo. Aññeti aññatarā evaṃbhūtā ambaṭṭhādayo. Jātiyāti attano jātinimittaṃ ajarāmarā nāhesunti attho.

២១៨. បទថា «ete» គឺពួកក្សត្រជាដើមដែលបានពោលមកហើយ។ បទថា «aññe» គឺពួកជនដទៃទៀតដែលមានសភាពបែបនេះ មានពួកអម្ពដ្ឋៈជាដើម។ បទថា «jātiyā» សេចក្តីថា មិនមែនជាអ្នកមិនចាស់មិនស្លាប់ ដោយសារតែជាតិត្រកូលរបស់ខ្លួនឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

219. Mantanti vedaṃ. Parivattentīti sajjhāyanti vācenti ca. Atha vā parivattentīti vedaṃ anuparivattentā homaṃ karontā japanti. Chaḷaṅganti sikkhākappaniruttibyākaraṇajotisatthachandovicitisaṅkhātehi chahi aṅgehi yuttaṃ. Brahmacintitanti brāhmaṇānamatthāya brahmanā cintitaṃ kathitaṃ. Vijjāyāti brahmasadisavijjāya samannāgatā, tepi no ajarāmarāti attho.

២១៩. បទថា «mantaṃ» គឺគម្ពីរវេទ។ បទថា «parivattenti» សេចក្តីថា តែងស្វាធ្យាយផង តែងបង្រៀនផង។ មួយយ៉ាងទៀត បទថា «parivattenti» សេចក្តីថា ស្វាធ្យាយគម្ពីរវេទរឿយៗ ធ្វើការបូជាយញ្ញ ហើយតែងសូត្រមន្ត។ បទថា «chaḷaṅgaṃ» សេចក្តីថា ប្រកបដោយអង្គ ៦ គឺគម្ពីរសិក្ខា គម្ពីរកប្បៈ គម្ពីរនិរុត្តិ គម្ពីរវ្យាករណ៍ គម្ពីរជោតិសាស្ត្រ និងគម្ពីរឆន្ទោវិចិតិ។ បទថា «brahmacintitaṃ» សេចក្តីថា គម្ពីរដែលព្រះព្រហ្មគិត ពោល និងប្រគល់ឲ្យ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ពួកព្រាហ្មណ៍។ បទថា «vijjāya» សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជាដ៏ស្មើដោយព្រះព្រហ្ម សូម្បីជនទាំងនោះក៏មិនមែនជាអ្នកមិនចាស់មិនស្លាប់ឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

220-221. Isayoti yamaniyamādīnaṃ paṭikūlasaññādīnañca esanaṭṭhena isayo. Santāti kāyavācāhi santasabhāvā. Saññatattāti rāgādīnaṃ saṃyamena saṃyatacittā. Kāyatapanasaṅkhāto tapo etesaṃ atthīti tapassino. Puna tapassinoti saṃvarakā. Tena evaṃ tapanissitakā hutvā sarīrena ca vimokkhaṃ pattukāmāpi saṃvarakā sarīraṃ vijahanti evāti dasseti. Atha vā isayoti adhisīlasikkhādīnaṃ esanaṭṭhena isayo, tadatthaṃ tappaṭipakkhānaṃ pāpadhammānaṃ vūpasamena santā, ekārammaṇe cittassa saṃyamena saññatattā, sammappadhānayogato vīriyatāpena tapassino, sappayogā rāgādīnaṃ santapanena tapassinoti [Pg.93] yojetabbaṃ. Bhāvitattāti catusaccakammaṭṭhānabhāvanāya bhāvitacittā.

២២០-២២១. ពាក្យថា Isayoti គឺព្រោះអត្ថថា ស្វែងរកនូវធម៌មានយមៈ និងនិយមៈជាដើមផង នូវសេចក្តីសំគាល់ថារបស់គួរខ្ពើមជាដើមផង ទើបឈ្មោះថា ឥសី។ ពាក្យថា Santāti គឺលោកអ្នកមានសភាវៈស្ងប់រម្ងាប់ដោយកាយនិងវាចា។ ពាក្យថា Saññatattāti គឺលោកអ្នកមានចិត្តសង្រួមហើយ ដោយការសង្រួមនូវរាគៈជាដើម។ តបៈ ពោលគឺការធ្វើកាយឲ្យក្តៅក្រហាយ មានដល់បុគ្គលទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា Tapassino (អ្នកមានតបៈ)។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា Tapassino គឺអ្នកសង្រួម។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញថា ពួកអ្នកសង្រួមទាំងនោះ ទោះបីជាអ្នកអាស្រ័យនូវតបៈយ៉ាងនេះ ហើយប្រាថ្នានូវការរួចផុត (ព្រះនិព្វាន) ដោយរូបកាយក្តី ក៏រមែងលះបង់នូវរូបកាយ (ដែលជាទីតាំងនៃសេចក្តីសង្រួមជាដើម) នោះឯង។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា Isayoti គឺព្រោះអត្ថថា ស្វែងរកនូវអធិសីលសិក្ខាជាដើម ទើបឈ្មោះថា ឥសី, លោកអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ ព្រោះការរម្ងាប់នូវបាបធម៌ទាំងឡាយ ដែលជាបដិបក្ខនឹងអធិសីលសិក្ខាជាដើមនោះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សិក្ខានោះ, លោកអ្នកមានខ្លួនសង្រួមហើយ ព្រោះការសង្រួមចិត្តក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ, លោកអ្នកមានតបៈ គឺសេចក្តីព្យាយាមដ៏ក្តៅក្រហាយ ព្រោះការប្រកបដោយសម្មប្បធាន, ឬគប្បីផ្សំភ្ជាប់ថា លោកអ្នកមានតបៈ ព្រោះការដុតកំដៅនូវរាគៈជាដើម ដោយការប្រកបដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា Bhāvitattāti គឺលោកអ្នកមានចិត្តចម្រើនហើយ ដោយកម្មដ្ឋានភាវនាដែលប្រកបដោយសច្ចៈ ៤។

---

Evaṃ ghaṭapaṇḍitena dhamme kathite taṃ sutvā rājā apagatasokasallo pasannamānaso ghaṭapaṇḍitaṃ pasaṃsanto –

កាលដែលឃដបណ្ឌិត សម្តែងធម៌យ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាបានស្តាប់ធម៌នោះ មានសរគឺសេចក្តីសោកប្រាសចេញហើយ មានចិត្តជ្រះថ្លា កាលនឹងសរសើរឃដបណ្ឌិត ទើបត្រាស់ថា៖

---

222.

២២២.

---

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghaṭasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

«ឱ! ឃដបណ្ឌិតបានស្រោចស្រពខ្ញុំ ដែលកំពុងក្តៅក្រហាយ ដូចជាបុគ្គលយកទឹកទៅស្រោចស្រពភ្លើងដែលឆេះដោយទឹកដោះថ្លា ឲ្យរលត់ទៅ ញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំងពួងឲ្យរលត់ទៅបាន។»

---

223.

២២៣.

---

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.

«ឱ! ឃដបណ្ឌិតបានដកសរ គឺសេចក្តីសោកដែលអាស្រ័យនៅក្នុងហឫទ័យរបស់ខ្ញុំចេញហើយ ឃដបណ្ឌិតណា បានកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសោកព្រោះកូន របស់ខ្ញុំដែលត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់ហើយ។»

---

224.

២២៤.

---

‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna bhātika.

«ម្នាលប្អូន! ខ្ញុំនោះមានសរដកចេញហើយ ជាបុគ្គលត្រជាក់ត្រជុំ រលត់ទុក្ខហើយ ខ្ញុំមិនសោកសៅ មិនយំយែកឡើយ ព្រោះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ប្អូន។»

---

225.

២២៥.

---

‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;

Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ.

«ជនទាំងឡាយណាដែលមានប្រាជ្ញា មានសេចក្តីអនុគ្រោះ ជនទាំងឡាយនោះ រមែងធ្វើយ៉ាងនេះ រមែងញ៉ាំងជនដទៃឲ្យត្រឡប់ចាកសេចក្តីសោក ដូចជាឃដបណ្ឌិត ញ៉ាំងបងប្រុសច្បងឲ្យត្រឡប់ចាកសេចក្តីសោកដូច្នោះដែរ។»

---

226.

២២៦.

---

‘‘Yassa etādisā honti, amaccā paricārakā;

Subhāsitena anventi, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātara’’nti. – sesagāthā abhāsi;

«អាមាត្យ និងបរិវារទាំងឡាយបែបនេះ មានដល់បុគ្គលណា ជនទាំងឡាយនោះ រមែងជួយសម្រាលដោយសុភាសិត ដូចជាឃដបណ្ឌិត ជួយសម្រាលបងប្រុសច្បងដូច្នោះដែរ» ព្រះរាជាបានត្រាស់គាថាដែលសេសសល់ទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។

---

225. Tattha ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti yathā ghaṭapaṇḍito attano jeṭṭhabhātaraṃ mataputtasokābhibhūtaṃ attano upāyakosallena ceva dhammakathāya ca tato puttasokato vinivattayi, evaṃ aññepi sappaññā ye honti anukampakā, te ñātīnaṃ upakāraṃ karontīti attho.

២២៥. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ សេចក្តីថា ឃដបណ្ឌិតបានញ៉ាំងបងប្រុសច្បងរបស់ខ្លួន ដែលត្រូវសេចក្តីសោកព្រោះកូនដែលស្លាប់ទៅគ្របសង្កត់ហើយ ឲ្យត្រឡប់ចាកសេចក្តីសោកព្រោះកូននោះ ដោយសេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងឧបាយផង ដោយធម្មកថាផង យ៉ាងណាមិញ ទោះបីជនដទៃទៀតដែលមានប្រាជ្ញា មានសេចក្តីអនុគ្រោះ ក៏រមែងធ្វើនូវឧបការៈដល់ញាតិទាំងឡាយ យ៉ាងនោះឯង នេះជាអត្ថ។

---

226. Yassa etādisā hontīti ayaṃ abhisambuddhagāthā. Tassattho – yathā yena kāraṇena puttasokaparetaṃ rājānaṃ vāsudevaṃ ghaṭapaṇḍito sokaharaṇatthāya subhāsitena anvesi anuesi, yassa aññassāpi etādisā paṇḍitā amaccā paṭiladdhā assu, tassa kuto sokoti! Sesagāthā heṭṭhā vuttatthā evāti.

២២៦. គាថាថា Yassa etādisā honti នេះ ជាគាថាដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ (អភិសម្ពុទ្ធគាថា)។ សេចក្តីពន្យល់នៃគាថានោះថា ឃដបណ្ឌិតបានលួងលោមព្រះរាជាព្រះនាមវាសុទេវៈ ដែលត្រូវសេចក្តីសោកព្រោះកូនគ្របសង្កត់ហើយ ដើម្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសោក ដោយសុភាសិត យ៉ាងណាមិញ អាមាត្យទាំងឡាយដែលជាបណ្ឌិតបែបនេះ គប្បីមានដល់បុគ្គលដទៃណា សេចក្តីសោកនឹងមានដល់បុគ្គលនោះពីណា! ចំណែកឯគាថាដែលសេសសល់ មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោមនោះឯង។

---

Satthā [Pg.94] imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā puttasokaṃ hariṃsū’’ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.

ព្រះសាស្តានាំព្រះធម៌ទេសនានេះមកហើយ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលឧបាសក បុរាណកបណ្ឌិតទាំងឡាយ បានស្តាប់ពាក្យរបស់បណ្ឌិតទាំងឡាយ ហើយកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសោកព្រោះកូនយ៉ាងនេះឯង» រួចទ្រង់ប្រកាសសច្ចៈទាំងឡាយ ហើយប្រជុំជាតក។ ក្នុងពេលបញ្ចប់សច្ចៈ ឧបាសកបានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។

---

Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃកណ្ហបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

7. Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā

៧. ការពន្យល់សេចក្តីនៃធនបាលសេដ្ឋីបេតវត្ថុ

---

Naggo dubbaṇṇarūposīti idaṃ satthari jetavane viharante dhanapālapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Anuppanne kira buddhe paṇṇaraṭṭhe erakacchanagare dhanapālako nāma seṭṭhi ahosi assaddho appasanno kadariyo natthikadiṭṭhiko. Tassa kiriyā pāḷito eva viññāyati. So kālaṃ katvā marukantāre peto hutvā nibbatti. Tassa tālakkhandhappamāṇo kāyo ahosi, samuṭṭhitacchavi pharuso, virūpakeso, bhayānako, dubbaṇṇo ativiya virūpo bībhacchadassano. So pañcapaṇṇāsa vassāni bhattasitthaṃ vā udakabinduṃ vā alabhanto visukkhakaṇṭhoṭṭhajivho jighacchāpipāsābhibhūto ito cito ca paribbhamati.

គាថាថា Naggo dubbaṇṇarūposi នេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់កាលដែលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ផ្ដើមចំពោះធនបាលប្រេត។ ឮថា កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧប្បត្តិឡើង ក្នុងដែនបណ្ណៈ ក្នុងនគរឈ្មោះឯរកច្ឆៈ មានសេដ្ឋីម្នាក់ឈ្មោះធនបាលកៈ ជាអ្នកមិនមានសទ្ធា មិនជ្រះថ្លា ជាអ្នកកំណាញ់ស្វិតស្វាញ មាននត្ថិកទិដ្ឋិ។ អាកប្បកិរិយារបស់សេដ្ឋីនោះ គប្បីដឹងបានតាមរយៈព្រះបាលីនោះឯង។ សេដ្ឋីនោះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទៅកើតជាប្រេតក្នុងវាលខ្សាច់កន្តារៈ។ រូបកាយរបស់ប្រេតនោះមានទំហំប៉ុនដើមត្នោត មានស្បែកឡើងក្រើម គ្រើមគ្រើម សក់ខូច ទ្រង់ទ្រាយគួរឲ្យខ្លាច មានសម្បុរអាក្រក់ មានរូបរាងប្លែកខុសធម្មតាគួរឲ្យខ្ពើមរអើមក្រៃលែង។ ប្រេតនោះអស់រយៈពេល ៥៥ ឆ្នាំ មិនដែលបានបាយសូម្បីមួយគ្រាប់ ឬទឹកសូម្បីមួយដំណក់ឡើយ មានបំពង់ក បបូរមាត់ និងអណ្តាតស្ងួតក្រៀម ត្រូវសេចក្តីឃ្លាននិងសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ហើយ រមែងអន្ទោលទៅនេះទៅនោះ។

---

Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino vāṇijā pañcamattāni sakaṭasatāni bhaṇḍassa pūretvā uttarāpathaṃ gantvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭiladdhabhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā paṭinivattamānā sāyanhasamaye aññataraṃ sukkhanadiṃ pāpuṇitvā tattha yānaṃ muñcitvā rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha so peto pipāsābhibhūto pānīyassatthāya āgantvā tattha bindumattampi pānīyaṃ alabhitvā vigatāso chinnamūlo viya tālo chinnapādo pati. Taṃ disvā vāṇijā –

គ្រានោះ កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងលោក ញ៉ាំងព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ គង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ពួកពាណិជ្ជករអ្នកក្រុងសាវត្ថី បានញ៉ាំងរទេះប្រមាណ ៥០០ ឲ្យពេញដោយទំនិញ ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ឧត្តរាបថ លក់ទំនិញអស់ហើយ នាំយកទំនិញដែលបានមកវិញដាក់លើរទេះ ត្រឡប់មកវិញ ដល់ពេលល្ងាច ក៏បានទៅដល់ស្ទឹងស្ងួតមួយ ក៏ដោះយាននៅទីនោះ ហើយសម្រាកនៅទីនោះក្នុងពេលយប់។ គ្រានោះ ប្រេតនោះត្រូវសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ហើយ ដើរមកដើម្បីរកទឹកផឹក មិនបានទឹកសូម្បីតែមួយដំណក់ក្នុងទីនោះ ក៏អស់សង្ឃឹម ដួលដេកទៅដូចជាដើមត្នោតដែលដាច់ឫស ឬដូចជាមនុស្សដាច់ជើង។ ពួកពាណិជ្ជករឃើញប្រេតនោះហើយ ក៏សួរថា៖

---

227.

២២៧.

---

‘‘Naggo dubbaṇṇarūposi, kiso dhamanisanthato;

Upphāsuliko kisiko, ko nu tvamasi mārisā’’ti. –

«ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន អ្នកជាអ្នកអាក្រាត មានសម្បុរអាក្រក់ ស្គមស្គាំង មានសរសៃវ៉ែនស្រោបខ្លួន មានឆ្អឹងជំនីររគីរគាក ស្គមខ្លាំងណាស់ តើអ្នកជាអ្វី ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន?»

---

Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tato peto –

ពួកពាណិជ្ជករបានសួរដោយគាថានេះ។ លំដាប់នោះ ប្រេតបានឆ្លើយថា៖

---

228.

២២៨.

---

‘‘Ahaṃ [Pg.95] bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –

«បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំជាប្រេត ដល់នូវសេចក្តីលំបាក នៅក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបចាកលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក។»

---

Attānaṃ āvikatvā puna tehi –

ប្រេតបានធ្វើខ្លួនឲ្យប្រាកដយ៉ាងនេះហើយ ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះក៏សួរម្តងទៀតថា៖

---

229.

២២៩.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –

«តើអ្នកបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ ដោយវាចា ដោយចិត្ត ដូចម្តេចខ្លះ? តើដោយផលនៃកម្មអ្វី ទើបអ្នកចាកលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក?»

---

Katakammaṃ pucchito pubbe nibbattaṭṭhānato paṭṭhāya atītaṃ paccuppannaṃ anāgatañca attano pavattiṃ dassento tesañca ovādaṃ dento –

កាលដែលប្រេតត្រូវគេសួរដេញដោលអំពីកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ កាលនឹងបង្ហាញនូវប្រវត្តិរបស់ខ្លួន ទាំងអតីត បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត ចាប់តាំងពីកន្លែងដែលខ្លួនធ្លាប់កើតពីមុនមកផង កាលនឹងផ្តល់ឱវាទដល់ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះផង ទើបពោលថា៖

---

230.

២៣០.

---

‘‘Nagaraṃ atthi paṇṇānaṃ, erakacchanti vissutaṃ;

Tattha seṭṭhi pure āsiṃ, dhanapāloti maṃ vidū.

«បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន មាននគរមួយរបស់ពួកស្តេចដែនបណ្ណៈ ឈ្មោះថា ឯរកច្ឆៈ ជាទីល្បីល្បាញ។ ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំជាសេដ្ឋីក្នុងនគរនោះ មនុស្សទាំងឡាយស្គាល់ខ្ញុំថា ធនបាលសេដ្ឋី។

---

231.

២៣១.

---

‘‘Asīti sakaṭavāhānaṃ, hiraññassa ahosi me;

Pahūtaṃ me jātarūpaṃ, muttā veḷuriyā bahū.

«ប្រាក់កហាបណៈរបស់ខ្ញុំ មានចំនួនស្មើនឹងរទេះ ៨០ គ្រឿងដឹក ឯមាសរបស់ខ្ញុំក៏មានច្រើន ទាំងកែវមុក្តា និងកែវពិទូរ្យក៏មានច្រើនណាស់ដែរ។

---

232.

២៣២.

---

‘‘Tāva mahaddhanassāpi, na me dātuṃ piyaṃ ahu;

Pidahitvā dvāraṃ bhuñjiṃ, mā maṃ yācanakāddasuṃ.

«ទោះបីខ្ញុំមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនដល់ម៉្លោះក្តី ក៏ការឲ្យទានមិនជាទីគាប់ចិត្តដល់ខ្ញុំឡើយ ខ្ញុំតែងបិទទ្វារបរិភោគអាហារ ព្រោះខ្លាចពួកអ្នកសុំឃើញខ្ញុំ។

---

233.

២៣៣.

---

‘‘Assaddho maccharī cāsiṃ, kadariyo paribhāsako;

Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahū jane.

«ខ្ញុំជាអ្នកមិនមានសទ្ធា ជាអ្នកកំណាញ់ ជាអ្នកស្វិតស្វាញ ចូលចិត្តជេរប្រមាថគេ ឃើញពួកជនដែលកំពុងឲ្យទាន ធ្វើបុណ្យ ក៏តែងតែហាមឃាត់ពួកជនជាច្រើននោះ។

---

234.

២៣៤.

---

‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;

Pokkharaññodapānāni, ārāmāni ca ropite;

Papāyo ca vināsesiṃ, dugge saṅkamanāni ca.

«ខ្ញុំយល់ថា ផលនៃទានមិនមាន ផលនៃការសង្រួម (សីល) នឹងមានពីណា ហើយខ្ញុំបានបំផ្លាញស្រះឈូក អណ្តូងទឹក សួនច្បារដែលគេដាំ សាលាសំណាក់ (កន្លែងដាក់ទឹកផឹក) និងស្ពានក្នុងទីលំបាកទាំងឡាយ។

---

235.

២៣៥.

---

‘‘Svāhaṃ akatakalyāṇo, katapāpo tato cuto;

Upapanno pettivisayaṃ, khuppipāsasamappito.

«ខ្ញុំនោះជាអ្នកមិនបានធ្វើសេចក្តីល្អ ជាអ្នកធ្វើតែបាប លុះចាកលោកនោះមក ក៏បានមកកើតក្នុងប្រេតវិស័យនេះ ត្រូវសេចក្តីឃ្លាននិងសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ហើយ។

---

236.

២៣៦.

---

‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālaṅkato ahaṃ;

Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ.

«ចាប់តាំងពីខ្ញុំធ្វើមរណកាលមក អស់រយៈពេល ៥៥ ឆ្នាំហើយ ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់រសជាតិបាយ ឬទឹកផឹកសូម្បីតែបន្តិចឡើយ។

---

237.

២៣៧.

---

‘‘Yo saṃyamo so vināso, yo vināso so saṃyamo;

Petā hi kira jānanti, yo saṃyamo so vināso.

«ការមិនឲ្យទាន (ការកំណាញ់) ណា ការមិនឲ្យទាននោះជាហេតុនៃសេចក្តីវិនាស សេចក្តីវិនាសណា សេចក្តីវិនាសនោះគឺការមិនឲ្យទាននោះឯង ឮថា ពួកប្រេតរមែងដឹងច្បាស់ថា ការមិនឲ្យទានជាហេតុនៃសេចក្តីវិនាស។

---

238.

២៣៨.

---

‘‘Ahaṃ [Pg.96] pure saṃyamissaṃ, nādāsiṃ bahuke dhane;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;

Svāhaṃ pacchānutappāmi, attakammaphalūpago.

«ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំបានកំណាញ់ មិនបានឲ្យទានក្នុងទ្រព្យដ៏ច្រើន កាលដែលទេយ្យធម៌ទាំងឡាយមានស្រាប់ ខ្ញុំមិនបានធ្វើនូវកោះ (ទីពឹង) សម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយ ខ្ញុំនោះដល់នូវផលនៃកម្មរបស់ខ្លួន តែងក្តៅក្រហាយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ។

---

239.

២៣៩.

---

‘‘Uddhaṃ catūhi māsehi, kālakiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

«កន្លងទៅ ៤ ខែអំពីពេលនេះទៅ ខ្ញុំនឹងធ្វើមរណកាល ហើយខ្ញុំនឹងធ្លាក់ទៅក្នុងនរកដ៏ខ្លោចផ្សា និងគួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង។

---

240.

២៤០.

---

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

«នរកនោះមានជ្រុង ៤ មានទ្វារ ៤ ចែកចេញជាចំណែកៗ មានកំផែងដែកព័ទ្ធជុំវិញ មានគម្របដែកគ្របពីលើ។

---

241.

២៤១.

---

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

«ផ្ទៃដីនៃនរកនោះជាដែក ឆេះសន្ធោសន្ធៅ ប្រកបដោយតេជះ (កំដៅភ្លើង) ផ្សាយទៅកាន់ទីជុំវិញ ១០០ យោជនា ឋិតនៅសព្វៗ កាល។

---

242.

២៤២.

---

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.

«ខ្ញុំនឹងត្រូវរងទុក្ខវេទនាក្នុងនរកនោះ អស់កាលដ៏យូរអង្វែង នេះជាផលនៃបាបកម្ម ព្រោះហេតុនោះ ទើបខ្ញុំសោកសៅជាខ្លាំង។

---

243.

២៤៣.

---

‘‘Taṃ vā vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā;

Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.

«ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំសូមប្រាប់អ្នករាល់គ្នា សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់អ្នករាល់គ្នា ចុះ ពួកអ្នកដែលមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីនេះទាំងអស់ ចូរកុំធ្វើបាបកម្ម ទោះក្នុងទីវាលក្តី ឬក្នុងទីកំបាំងក្តី។

---

244.

២៤៤.

---

‘‘Sace taṃ pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā;

Na vo dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyataṃ.

«បើអ្នករាល់គ្នានឹងធ្វើ ឬកំពុងធ្វើនូវបាបកម្មនោះ ទោះបីអ្នករាល់គ្នាហោះហើររត់គេចទៅក្តី ក៏មិនមានការរួចផុតចាកទុក្ខឡើយ។

---

245.

២៤៥.

---

‘‘Matteyyā hotha petteyyā, kule jeṭṭhāpacāyikā;

Sāmaññā hotha brahmaññā, evaṃ saggaṃ gamissathā’’ti. –

«ចូរអ្នករាល់គ្នាជាអ្នកបម្រើមាតា ជាអ្នកបម្រើបិតា ជាអ្នកគោរពបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល ជាអ្នកបម្រើសមណៈ ជាអ្នកបម្រើព្រាហ្មណ៍ (អ្នកមានធម៌ដ៏ប្រសើរ) ធ្វើបានយ៉ាងនេះ អ្នករាល់គ្នានឹងទៅកាន់ស្ថានសួគ៌។»

---

Imā gāthā abhāsi.

ប្រេតបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

230-231. Tattha paṇṇānanti paṇṇānāmaraṭṭhassa evaṃnāmakānaṃ rājūnaṃ. Erakacchanti tassa nagarassa nāmaṃ. Tatthāti tasmiṃ nagare. Pureti pubbe atītattabhāve. Dhanapāloti maṃ vidūti ‘‘dhanapālaseṭṭhī’’ti maṃ jānanti. Tayidaṃ nāmaṃ tadā mayhaṃ atthānugatamevāti dassento ‘‘asītī’’ti gāthamāha. Tattha asīti sakaṭavāhānanti vīsatikhāriko vāho, yo sakaṭanti vuccati. Tesaṃ sakaṭavāhānaṃ asīti hiraññassa tathā kahāpaṇassa ca me ahosīti yojanā. Pahūtaṃ me jātarūpanti suvaṇṇampi pahūtaṃ anekabhāraparimāṇaṃ ahosīti sambandho.

២៣០-២៣១. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា paṇṇānaṃ សេចក្តីថា របស់ពួកស្តេចដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ នៃដែនឈ្មោះបណ្ណៈ។ បទថា Erakacchaṃ គឺជាឈ្មោះនៃនគរនោះ។ បទថា Tattha គឺក្នុងនគរនោះ។ បទថា Pure គឺក្នុងកាលមុន ក្នុងអតីតអត្តភាព។ បទថា Dhanapāloti maṃ vidū សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយស្គាល់ខ្ញុំថា «ធនបាលសេដ្ឋី»។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យកាលនឹងបង្ហាញថា ឈ្មោះនោះជាឈ្មោះដែលសមស្របតាមអត្ថ (សមនឹងទ្រព្យ) របស់ខ្ញុំក្នុងកាលនោះ ទើបពោលគាថាថា asīti ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា asīti sakaṭavāhānaṃ សេចក្តីថា ២០ ខារី ឈ្មោះថា ១ វាហៈ ដែលហៅថា ១ រទេះ។ ការផ្សំម៉្យាងទៀតថា ប្រាក់កហាបណៈរបស់ខ្ញុំ មានចំនួនស្មើនឹងរទេះ ៨០ គ្រឿងដឹកនោះ។ បទថា Pahūtaṃ me jātarūpaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែមាសរបស់ខ្ញុំ ក៏មានច្រើន មានប្រមាណច្រើនភារៈ នេះជាការភ្ជាប់បទ។

---

232-233. Na [Pg.97] me dātuṃ piyaṃ ahūti dānaṃ dātuṃ mayhaṃ piyaṃ nāhosi. Mā maṃ yācanakāddasunti ‘‘yācakā mā maṃ passiṃsū’’ti pidahitvā gehadvāraṃ bhuñjāmi. Kadariyoti thaddhamaccharī. Paribhāsakoti dānaṃ dente disvā bhayena santajjako. Dadantānaṃ karontānanti upayogatthe sāmivacanaṃ, dānāni dadante puññāni karonte. Bahū janeti bahū satte. Dadantānaṃ vā karontānaṃ vā samudāyabhūtaṃ bahuṃ janaṃ puññakammato vārayissaṃ nivāresiṃ.

២៣២-២៣៣. បទថា Na me dātuṃ piyaṃ ahū សេចក្តីថា ការឲ្យទានមិនជាទីគាប់ចិត្តដល់ខ្ញុំឡើយ។ បទថា Mā maṃ yācanakāddasun សេចក្តីថា ខ្ញុំគិតថា «ពួកអ្នកសុំកុំឃើញខ្ញុំឡើយ» ហើយបិទទ្វារផ្ទះបរិភោគ។ បទថា Kadariyo គឺអ្នកកំណាញ់ស្វិតស្វាញ។ បទថា Paribhāsako គឺឃើញពួកអ្នកឲ្យទានហើយ តែងគំរាមកំហែងដោយបំភ័យ។ បទថា Dadantānaṃ karontānaṃ នេះ ជាឆដ្ឋីវិភត្តិចុះក្នុងអត្ថនៃទុតិយាវិភត្តិ សេចក្តីថា ពួកអ្នកដែលកំពុងឲ្យទាន ពួកអ្នកដែលកំពុងធ្វើបុណ្យ។ បទថា Bahū jane គឺពួកសត្វជាច្រើន។ សេចក្តីថា ខ្ញុំបានហាមឃាត់ពួកជនជាច្រើន ដែលជាក្រុមអ្នកកំពុងឲ្យទាន ឬកំពុងធ្វើបុណ្យ មិនឲ្យធ្វើបុណ្យឡើយ។

---

234-236. Vipāko natthi dānassātiādi dānādīnaṃ nivāraṇe kāraṇadassanaṃ. Tattha vipāko natthi dānassāti dānakammassa phalaṃ nāma natthi, kevalaṃ puññaṃ puññanti dhanavināso evāti dīpeti. Saṃyamassāti sīlasaṃyamassa. Kuto phalanti kuto nāma phalaṃ labbhati, niratthakameva sīlarakkhaṇanti adhippāyo. Ārāmānīti ārāmūpavanānīti attho. Papāyoti pānīyasālā. Duggeti udakacikkhallānaṃ vasena duggamaṭṭhānāni. Saṅkamanānīti setuyo. Tato cutoti tato manussalokato cuto. Pañcapaṇṇāsāti pañcapaññāsa. Yato kālaṅkato ahanti yadā kālakatā ahaṃ, tato paṭṭhāya. Nābhijānāmīti ettakaṃ kālaṃ bhuttaṃ vā pītaṃ vā kiñci na jānāmi.

២៣៤-២៣៦. ពាក្យថា Vipāko natthi dānassa ជាដើម គឺជាការបង្ហាញហេតុក្នុងការហាមឃាត់ការឲ្យទានជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា vipāko natthi dānassa សេចក្តីថា ផលនៃទានកម្មមិនមានឡើយ គ្រាន់តែពោលថា បុណ្យៗ នោះ គឺមានតែការវិនាសទ្រព្យប៉ុណ្ណោះ នេះជាការបង្ហាញសេចក្តី។ បទថា Saṃyamassa គឺការសង្រួមក្នុងសីល។ បទថា Kuto phalaṃ សេចក្តីថា ផលនឹងបានមកពីណា ការរក្សាសីលជាការឥតប្រយោជន៍ប៉ុណ្ណោះ នេះជាអធិប្បាយ។ បទថា Ārāmāni សេចក្តីថា សួនច្បារ និងព្រៃឧទ្យាន នេះជាអត្ថ។ បទថា Papāyo គឺសាលាសំណាក់ដាក់ទឹកផឹក។ បទថា Dugge គឺទីដែលដើរទៅបានដោយលំបាក ព្រោះតែទឹកនិងភក់។ បទថា Saṅkamanāni គឺស្ពានទាំងឡាយ។ បទថា Tato cuto គឺចាកមនុស្សលោកនោះ។ បទថា Pañcapaṇṇāsa គឺ ៥៥ ឆ្នាំ។ បទថា Yato kālaṅkato ahaṃ សេចក្តីថា ចាប់តាំងពីខ្ញុំធ្វើមរណកាលទៅ។ បទថា Nābhijānāmi សេចក្តីថា អស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាបានបរិភោគ ឬបានផឹកអ្វីបន្តិចឡើយ។

---

237-38. Yo saṃyamo so vināsoti lobhādivasena yaṃ saṃyamanaṃ kassaci adānaṃ, so imesaṃ sattānaṃ vināso nāma petayoniyaṃ nibbattapetānaṃ mahābyasanassa hetubhāvato. ‘‘Yo vināso so saṃyamo’’ti iminā yathāvuttassa atthassa ekantikabhāvaṃ vadati. Petā hi kira jānantīti ettha hi-saddo avadhāraṇe, kira-saddo arucisūcane. ‘‘Saṃyamo deyyadhammassa apariccāgo vināsahetū’’ti imamatthaṃ petā eva kira jānanti paccakkhato anubhuyyamānattā, na manussāti. Nayidaṃ yuttaṃ manussānampi petānaṃ viya khuppipāsādīhi abhibhuyyamānānaṃ dissamānattā. Petā pana purimattabhāve katakammassa pākaṭabhāvato tamatthaṃ suṭṭhutaraṃ jānanti. Tenāha – ‘‘ahaṃ pure saṃyamissa’’ntiādi. Tattha saṃyamissanti sayampi dānādipuññakiriyato saṃyamanaṃ saṅkocaṃ akāsiṃ. Bahuke dhaneti mahante dhane vijjamāne.

២៣៧-៣៨. ពាក្យថា Yo saṃyamo so vināso សេចក្តីថា ការមិនលះបង់ ការមិនឲ្យទានដល់បុគ្គលណាមួយ ដោយអំណាចនៃលោភៈជាដើម នោះឈ្មោះថាជាសេចក្តីវិនាសរបស់សត្វទាំងឡាយនេះ ព្រោះជាហេតុនាំឲ្យកើតសេចក្តីវិនាសយ៉ាងធំធេងដល់ពួកប្រេតដែលកើតក្នុងប្រេតវិស័យ។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា “Yo vināso so saṃyamo” នេះ ដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីពិតប្រាកដឥតងឿងឆ្ងល់នៃសេចក្តីដែលបានពោលមកហើយនោះ។ ក្នុងពាក្យថា Petā hi kira jānanti នេះ សព្ទថា hi មានអត្ថថា កំណត់ (អវធារណៈ), សព្ទថា kira មានអត្ថថា សម្តែងនូវសេចក្តីមិនគាប់ចិត្ត (អរុចិសូចនៈ)។ ពួកប្រេតប៉ុណ្ណោះ ទើបដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនេះថា “ការស្ទាក់ស្ទើរ (ការមិនលះបង់) នូវទេយ្យធម៌ ជាហេតុនៃសេចក្តីវិនាស” ព្រោះខ្លួនបានទទួលរងគ្រោះដោយផ្ទាល់ មិនមែនពួកមនុស្សដឹងឡើយ។ សេចក្តីដោះស្រាយនេះមិនសមគួរទេ ព្រោះពួកមនុស្សក៏ត្រូវបានគ្របសង្កត់ដោយសេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកជាដើម ដូចជាពួកប្រេតដែរ ដែលគេតែងតែមើលឃើញស្រាប់។ ប៉ុន្តែ ពួកប្រេតដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះបានល្អជាង ព្រោះកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងអត្តភាពមុន បង្ហាញឲ្យឃើញច្បាស់លាស់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា “ahaṃ pure saṃyamissaṃ” ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា saṃyamissaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែខ្លួនឯង ក៏បានធ្វើការរួញរា ថយក្រោយ ចាកបុណ្យកិរិយាមានទានជាដើម។ ពាក្យថា Bahuke dhane សេចក្តីថា កាលបើទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនមានសភាពប្រាកដនៅឡើយ។

---

243. Tanti [Pg.98] tasmā. Voti tumhe. Bhaddaṃ voti bhaddaṃ kalyāṇaṃ sundaraṃ tumhākaṃ hotūti vacanaseso. Yāvantettha samāgatāti yāvanto yāvatakā ettha samāgatā, te sabbe mama vacanaṃ suṇāthāti adhippāyo. Āvīti pakāsanaṃ paresaṃ pākaṭavasena. Rahoti paṭicchannaṃ apākaṭavasena. Āvi vā pāṇātipātādimusāvādādikāyavacīpayogavasena, yadi vā raho abhijjhādivasena pāpakaṃ lāmakaṃ akusalakammaṃ mākattha mā karittha.

២៤៣. ពាក្យថា Taṃ សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ។ ពាក្យថា Vo សេចក្តីថា ពួកអ្នក។ ពាក្យថា Bhaddaṃ vo មានសេចក្តីបំពេញថា សូមសេចក្តីចម្រើន ភាពល្អបវរ និងសេចក្តីល្អសួស្តី ចូរមានដល់ពួកអ្នក។ ពាក្យថា Yāvantettha samāgatā សេចក្តីថា ពួកអ្នកមានប្រមាណប៉ុន្មាន ដែលបានមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីនេះ ពួកអ្នកទាំងអស់នោះ ចូរស្ដាប់នូវពាក្យរបស់ខ្ញុំ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Āvi សេចក្តីថា ការធ្វើឲ្យប្រាកដ ឲ្យច្បាស់លាស់ដល់អ្នកដទៃ។ ពាក្យថា Raho សេចក្តីថា ការលាក់បាំង មិនឲ្យប្រាកដច្បាស់។ ពាក្យថា Āvi vā សេចក្តីថា ទោះបីជាបើកចំហ ដោយអំណាចនៃកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានការសម្លាប់សត្វ និងការនិយាយកុហកជាដើមក្តី ឬមួយក៏ Raho vā ដោយសម្ងាត់ ដោយអំណាចនៃអភិជ្ឈាជាដើមក្តី ចូរអ្នកទាំងឡាយកុំធ្វើ (mā kattha) នូវអកុសលកម្មដ៏លាមកទាបថោកឡើយ។

---

244. Sace taṃ pāpakaṃ kammanti atha pana taṃ pāpakammaṃ āyatiṃ karissatha, etarahi vā karotha, nirayādīsu catūsu apāyesu manussesu ca appāyukatādivasena tassa phalabhūtā dukkhato pamutti pamokkho nāma natthi. Uppaccāpi palāyatanti uppatitvā ākāsena gacchantānampi mokkho natthiyevāti attho. ‘‘Upeccā’’tipi pāḷi, ito vā etto vā palāyante tumhe anubandhissatīti adhippāyena upecca sañcicca palāyantānampi tumhākaṃ tato mokkho natthi, gatikālādipaccayantarasamavāye pana sati vipaccatiyevāti attho. Ayañca attho –

២៤៤. ពាក្យថា Sace taṃ pāpakaṃ kammaṃ សេចក្តីថា ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយនឹងធ្វើនូវបាបកម្មនោះក្នុងកាលខាងមុខ ឬកំពុងធ្វើក្នុងកាលឥឡូវនេះក្តី ការរួចផុត ឬការដោះខ្លួន (pamokkho) ចាកទុក្ខដែលជាផលនៃអកុសលកម្មនោះ ដោយអំណាចនៃភាពជាអ្នកមានអាយុខ្លីជាដើម ក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤ មាននរកជាដើមផង ក្នុងពួកមនុស្សផង មិនមែនមានឡើយ។ ពាក្យថា Uppaccāpi palāyataṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែហោះទៅក្នុងអាកាស ក៏គ្មានការរួចខ្លួនឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បាលីថា “Upeccā” ក៏មាន សេចក្តីថា ដោយបំណងថា “កម្មនោះនឹងតាមដេញតាមពួកអ្នកដែលរត់គេចពីទីនេះ ឬពីទីនោះ” សូម្បីតែពួកអ្នកមានចេតនា (upecca sañcicca) រត់គេចទៅ ក៏គ្មានការរួចផុតចាកកម្មនោះឡើយ ប៉ុន្តែ កាលបើមានការប្រជុំព្រមនៃបច្ច័យដទៃទៀត មានគតិ និងកាលជាដើម កម្មនោះរមែងឲ្យផលជាប្រាកដ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម៉្យាងទៀត សេចក្តីនេះ...

---

‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;

Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā’’ti. (dha. pa. 127;

mi. pa. 4.2.4) –

“បុគ្គលដែលធ្វើបាបកម្មហើយ ទោះបីជាស្ថិតនៅលើអាកាស ក៏មិនរួចផុតពីបាបកម្មបាន ស្ថិតនៅកណ្ដាលមហាសមុទ្រ ក៏មិនរួចផុតពីបាបកម្មបាន ចូលទៅកាន់ចន្លោះភ្នំទាំងឡាយ ក៏មិនរួចផុតពីបាបកម្មបានឡើយ ព្រោះថា ទីកន្លែងនៅលើផែនដី ដែលបុគ្គលស្ថិតនៅហើយ គប្បីរួចផុតពីបាបកម្មបាន មិនមានឡើយ។”

---

Imāya gāthāya dīpetabbo.

គប្បីសម្តែងឲ្យច្បាស់ដោយគាថានេះ។

---

245. Matteyyāti mātuhitā. Hothāti tesaṃ upaṭṭhānādīni karotha. Tathā petteyyāti veditabbā. Kule jeṭṭhāpacāyikāti kule jeṭṭhakānaṃ apacāyanakarā. Sāmaññāti samaṇapūjakā. Tathā brahmaññāti bāhitapāpapūjakāti attho. Evaṃ saggaṃ gamissathāti iminā mayā vuttanayena puññāni katvā devalokaṃ upapajjissathāti attho. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ heṭṭhā khallāṭiyapetavatthuādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.

២៤៥. ពាក្យថា Matteyyā សេចក្តីថា ធ្វើនូវសេចក្តីចម្រើនដល់មាតា។ ពាក្យថា Hotha សេចក្តីថា ចូរធ្វើនូវការបម្រើជាដើមដល់មាតាទាំងនោះ។ ពាក្យថា Petteyyā គប្បីដឹងតាមវិធីនោះដូចគ្នា។ ពាក្យថា Kule jeṭṭhāpacāyikā សេចក្តីថា ធ្វើនូវសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល។ ពាក្យថា Sāmaññā សេចក្តីថា ពួកអ្នកបូជាចំពោះសមណៈ។ ពាក្យថា Brahmaññā សេចក្តីថា ពួកអ្នកបូជាចំពោះបុគ្គលដែលបានកំចាត់បង់បាបហើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Evaṃ saggaṃ gamissatha សេចក្តីថា កាលបើបានធ្វើបុណ្យទាំងឡាយតាមវិធីដែលខ្ញុំបានពោលហើយនេះ នឹងបានទៅកើតក្នុងទេវលោក នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ចំណែកឯពាក្យណាដែលមិនបានចែករំលែកអត្ថន័យក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយក្នុង ខល្លាដិយប្រេតវត្ថុ ជាដើម ខាងក្រោមនោះចុះ។

---

Te [Pg.99] vāṇijā tassa vacanaṃ sutvā saṃvegajātā taṃ anukampamānā bhājanehi pānīyaṃ gahetvā taṃ sayāpetvā mukhe āsiñciṃsu. Tato mahājanena bahuvelaṃ āsittaṃ udakaṃ tassa petassa pāpabalena adhogaḷaṃ na otiṇṇaṃ, kuto pipāsaṃ paṭivinessati. Te taṃ pucchiṃsu – ‘‘api te kāci assāsamattā laddhā’’ti. So āha – ‘‘yadi me ettakehi janehi ettakaṃ velaṃ āsiñcamānaṃ udakaṃ ekabindumattampi paragaḷaṃ paviṭṭhaṃ, ito petayonito mokkho mā hotū’’ti. Atha te vāṇijā taṃ sutvā ativiya saṃvegajātā ‘‘atthi pana koci upāyo pipāsāvūpasamāyā’’ti āhaṃsu. So āha – ‘‘imasmiṃ pāpakamme khīṇe tathāgatassa vā tathāgatasāvakānaṃ vā dāne dinne mama dānamuddisissati, ahaṃ ito petattato muccissāmī’’ti. Taṃ sutvā vāṇijā sāvatthiṃ gantvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ārocetvā saraṇāni sīlāni ca gahetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ dānaṃ datvā tassa petassa dakkhiṇaṃ ādisiṃsu. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Mahājano ca lobhādimaccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.

ពួកពាណិជ្ជទាំងនោះ លុះបានស្ដាប់ពាក្យរបស់ប្រេតនោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីសង្វេគ មានចិត្តអាណិតអាសូរដល់ប្រេតនោះ ទើបយកទឹកដោយភាជន៍ទាំងឡាយ ឲ្យប្រេតនោះដេកចុះ ហើយចាក់ស្រោចទៅក្នុងមាត់។ លំដាប់នោះ ទឹកដែលមហាជនបានចាក់ស្រោចអស់កាលដ៏យូរនោះ មិនបានជ្រាបចូលទៅក្រោមបំពង់ករបស់ប្រេតនោះឡើយ ដោយអំណាចនៃបាបកម្មរបស់ខ្លួន តើនឹងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានដូចម្តេចបាន។ ពួកពាណិជ្ជបានសួរប្រេតនោះថា «អ្នកបានទទួលនូវសេចក្តីធូរស្រាលខ្លះដែរឬទេ?»។ ប្រេតនោះឆ្លើយថា «ប្រសិនបើទឹកដែលមនុស្សមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ចាក់ស្រោចអស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ជ្រាបចូលទៅក្នុងបំពង់ករបស់ខ្ញុំ សូម្បីតែមួយតំណក់ សូមកុំឲ្យខ្ញុំរួចផុតចាកប្រេតវិស័យនេះឡើយ»។ គ្រានោះ ពួកពាណិជ្ជបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីសង្វេគជាខ្លាំង ទើបសួរថា «ចុះតើមានឧបាយណាមួយ ដើម្បីរំងាប់សេចក្តីស្រេកឃ្លានបានដែរឬទេ?»។ ប្រេតនោះប្រាប់ថា «កាលបើបាបកម្មនេះអស់ទៅ ឬកាលបើទានដែលគេថ្វាយដល់ព្រះតថាគត ឬដល់សាវ័ករបស់ព្រះតថាគត ហើយឧទ្ទិសទាននោះមកឲ្យខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងរួចផុតចាកអត្តភាពជាប្រេតនេះជាមិនខាន»។ ពួកពាណិជ្ជបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្រាបបង្គំទូលនូវរឿងរ៉ាវនោះ ទទួលយកនូវសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយ ហើយបានថ្វាយទានដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ រួចហើយបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឲ្យប្រេតនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុ (អដ្ឋុប្បត្តិ) ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទទាំងបួន។ ចំណែកឯមហាជន ក៏បានលះបង់នូវមច្ឆរិយមលៈ មានលោភៈជាដើម ហើយត្រេកអរក្នុងបុណ្យកិរិយាមានទានជាដើម។

---

Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងធនបាលសេដ្ឋីប្រេត ចប់ហើយ។

---

8. Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយរឿងចូឡសេដ្ឋីប្រេត

---

Naggo kiso pabbajitosi, bhanteti idaṃ satthari veḷuvane viharante cūḷaseṭṭhipetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira eko gahapati assaddho appasanno maccharī kadariyo puññakiriyāya anādaro cūḷaseṭṭhi nāma ahosi. So kālaṃ katvā petesu nibbatti, tassa kāyo apagatamaṃsalohito aṭṭhinhārucammamatto muṇḍo apetavattho ahosi. Dhītā panassa anulā andhakavinde sāmikassa gehe vasantī pitaraṃ uddissa brāhmaṇe bhojetukāmā taṇḍulādīni dānūpakaraṇāni sajjesi. Taṃ ñatvā peto āsāya ākāsena tattha gacchanto rājagahaṃ sampāpuṇi. Tena ca samayena rājā ajātasattu devadattena [Pg.100] uyyojito pitaraṃ jīvitā voropetvā tena vippaṭisārena dussupinena ca niddaṃ anupagacchanto uparipāsādavaragato caṅkamanto taṃ petaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā imāya gāthāya pucchi –

ពាក្យចាប់ផ្ដើមថា Naggo kiso pabbajitosi bhante នេះ ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើចូឡសេដ្ឋីប្រេត។ ឮថា ក្នុងក្រុងពារាណសី មានគហបតីម្នាក់ឈ្មោះ ចូឡសេដ្ឋី ជាអ្នកគ្មានសទ្ធា មិនជ្រះថ្លា កំណាញ់ ស្វិតស្វាញ មិនអើពើនឹងបុណ្យកិរិយាឡើយ។ គហបតីនោះធ្វើកាលកិរិយាទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងពួកប្រេត រាងកាយរបស់ប្រេតនោះប្រាសចាកសាច់និងឈាម មានតែឆ្អឹង សរសៃ និងស្បែកប៉ុណ្ណោះ ក្បាលក៏ត្រងោល គ្មានសម្លៀកបំពាក់ឡើយ។ ចំណែកឯកូនស្រីរបស់ប្រេតនោះ ឈ្មោះនាងអនុលា រស់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ស្វាមី ក្នុងក្រុងអន្ធកវិន្ទ ប្រាថ្នានឹងបញ្ចុកភោជនដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ ឧទ្ទិសចំពោះបិតា ទើបបានចាត់ចែងនូវអង្ករជាដើម ដែលជាគ្រឿងឧបករណ៍នៃទាន។ ប្រេតនោះដឹងនូវការចាត់ចែងនោះហើយ ដោយសេចក្តីប្រាថ្នា ក៏ហោះទៅកាន់ទីនោះតាមអាកាស ហើយបានទៅដល់ក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង ព្រះបាទអជាតសត្រូវ ដែលព្រះទេវទត្តញុះញង់ហើយ បានធ្វើគតព្រះបិតា (ព្រះបាទពិម្ពិសារ) ឲ្យរលត់ជីវិតិន្ទ្រិយ ព្រោះតែសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយនោះផង ព្រោះយល់សប្តិអាក្រក់ផង ទើបមិនអាចសម្រាន្តលក់បាន ក៏យាងឡើងទៅកាន់ប្រាសាទដ៏ប្រសើរ ហើយដើរចង្ក្រមទៅមក បានទតឃើញប្រេតនោះហោះទៅតាមអាកាស ទើបត្រាស់សួរដោយគាថានេះថា៖

---

246.

២៤៦.

---

‘‘Naggo kiso pabbajitosi bhante, rattiṃ kuhiṃ gacchasi kissahetu;

Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, sabbena vittaṃ paṭipādaye tuva’’nti.

«បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន លោកមានរាងកាយអាក្រាត ស្គមស្គាំង តើលោកជាបព្វជិតឬ? លោកយាងទៅក្នុងទីណា ក្នុងវេលារាត្រី ព្រោះហេតុអ្វី? សូមលោកប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ខ្ញុំ ធ្វើដូចម្តេចហ្នឹងឲ្យពួកយើងអាចចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិគ្រប់យ៉ាងថ្វាយលោកបាន?»។

---

Tattha pabbajitoti samaṇo. Rājā kira taṃ naggattā muṇḍattā ca ‘‘naggo samaṇo aya’’nti saññāya ‘‘naggo kiso pabbajitosī’’tiādimāha. Kissahetūti kinnimittaṃ. Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvanti vittiyā upakaraṇabhūtaṃ vittaṃ sabbena bhogena tuyhaṃ ajjhāsayānurūpaṃ, sabbena vā ussāhena paṭipādeyyaṃ sampādeyyaṃ. Tathā kātuṃ mayaṃ appeva nāma sakkuṇeyyāma, tasmā ācikkha me taṃ, etaṃ tava āgamanakāraṇaṃ mayhaṃ kathehīti attho.

ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា pabbajito សេចក្តីថា សមណៈ។ ឮថា ព្រះរាជាទ្រង់សំគាល់ដោយសេចក្តីអាក្រាត និងភាពជាអ្នកមានក្បាលត្រងោលរបស់ប្រេតនោះថា «បុគ្គលនេះជាសមណៈអាក្រាត» ទើបត្រាស់ពាក្យថា “naggo kiso pabbajitosi” ជាដើម។ ពាក្យថា Kissahetu សេចក្តីថា ព្រោះហេតុអ្វី (kinnimittaṃ)។ ពាក្យថា Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvaṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំគប្បីចាត់ចែង គប្បីញ៉ាំងទ្រព្យដែលជាគ្រឿងឧបការៈដល់សេចក្តីសុខ ឲ្យសម្រេចដោយភោគៈទាំងពួង ទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់លោក ឬមួយក៏ដោយសេចក្តីព្យាយាមទាំងពួង។ ពួកយើងប្រហែលជាអាចធ្វើការងារនោះបាន ព្រោះហេតុនោះ សូមលោកប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ខ្ញុំ សូមប្រាប់ហេតុនៃការមករបស់លោកនេះដល់ខ្ញុំ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

Evaṃ raññā puṭṭho peto attano pavattiṃ kathento tisso gāthā abhāsi –

ប្រេតកាលដែលព្រះរាជាត្រាស់សួរយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងប្រាប់នូវរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ទើបបានពោលនូវគាថាទាំងឡាយ ៣ គាថា ដូច្នេះថា៖

---

247.

២៤៧.

---

‘‘Bārāṇasī nagaraṃ dūraghuṭṭhaṃ, tatthāhaṃ gahapati aḍḍhako ahu dīno;

Adātā gedhitamano āmisasmiṃ, dussīlyena yamavisayamhi patto.

«បពិត្រមហារាជ ក្រុងពារាណសី ជាទីល្បីល្បាញខ្ចរខ្ចាយទៅក្នុងទីឆ្ងាយ ខ្ញុំបានកើតជាគហបតីមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភក្នុងក្រុងនោះ តែជាមនុស្សថោកទាប (dīno) មិនដែលឲ្យទាន មានចិត្តជាប់ជំពាក់ក្នុងអាមិសៈ ព្រោះតែទ្រុស្តសីលនោះ ទើបខ្ញុំមកដល់យមវិស័យ (ប្រេតលោក) នេះ។

---

248.

២៤៨.

---

‘‘So sūcikāya kilamito tehi,Teneva ñātīsu yāmi āmisakiñcikkhahetu;

Adānasīlā na ca saddahanti,‘Dānaphalaṃ hoti paramhi loke’.

ខ្ញុំនោះត្រូវសេចក្តីឃ្លានចាក់ដោតឲ្យលំបាកហើយ ព្រោះតែបាបកម្មទាំងនោះ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបខ្ញុំទៅរកពួកញាតិ ដើម្បីប្រាថ្នាបានអាមិសៈបន្តិចបន្តួច ពួកមនុស្សដែលមានសភាពមិនចូលចិត្តឲ្យទាន តែងមិនជឿថា “ផលនៃទានមានក្នុងលោកខាងមុខ” ឡើយ។

---

249.

២៤៩.

---

‘‘Dhītā ca mayhaṃ lapate abhikkhaṇaṃ, dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ;

Tamupakkhaṭaṃ parivisayanti brāhmaṇā, yāmi ahaṃ andhakavindaṃ bhuttu’’nti.

ចំណែកឯកូនស្រីរបស់ខ្ញុំ តែងតែនិយាយរឿយៗថា “ខ្ញុំនឹងថ្វាយទានឧទ្ទិសដល់ពួកបិតា និងជីដូនជីតា” ពួកព្រាហ្មណ៍កំពុងបរិភោគនូវទានដែលនាងចាត់ចែងទុកនោះ ខ្ញុំនឹងទៅកាន់ក្រុងអន្ធកវិន្ទ ដើម្បីបរិភោគនូវទាននោះ»។

---

247. Tattha [Pg.101] dūraghuṭṭhanti dūrato eva guṇakittanavasena ghositaṃ, sabbattha vissutaṃ pākaṭanti attho. Aḍḍhakoti aḍḍho mahāvibhavo. Dīnoti nihīnacitto adānajjhāsayo. Tenāha ‘‘adātā’’ti. Gedhitamano āmisasminti kāmāmise laggacitto gedhaṃ āpanno. Dussīlyena yamavisayamhi pattoti attanā katena dussīlakammunā yamavisayaṃ petalokaṃ patto amhi.

២៤៧. ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា dūraghuṭṭhaṃ សេចក្តីថា ការប្រកាសសរសើរគុណតាំងពីចម្ងាយ គឺល្បីល្បាញខ្ចរខ្ចាយទៅគ្រប់ទិសទី នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Aḍḍhako សេចក្តីថា អ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ មានសម្បត្តិដ៏ច្រើន។ ពាក្យថា Dīno សេចក្តីថា មានចិត្តថោកទាប គ្មានបំណងនឹងឲ្យទានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា “adātā” (អ្នកមិនឲ្យទាន)។ ពាក្យថា Gedhitamano āmisasmiṃ សេចក្តីថា មានចិត្តជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមាមិសៈ គឺដល់នូវសេចក្តីលោភលន់។ ពាក្យថា Dussīlyena yamavisayamhi patto សេចក្តីថា ព្រោះតែទុស្សីលកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ទើបខ្ញុំមកដល់យមវិស័យ គឺប្រេតលោកនេះ។

---

248. So sūcikāya kilamitoti so ahaṃ vijjhanaṭṭhena sūcisadisatāya ‘‘sūcikā’’ti laddhanāmāya jighacchāya kilamito nirantaraṃ vijjhamāno. ‘‘Kilamatho’’ti icceva vā pāṭho. Tehīti ‘‘dīno’’tiādinā vuttehi pāpakammehi kāraṇabhūtehi. Tassa hi petassa tāni pāpakammāni anussarantassa ativiya domanassaṃ uppajji, tasmā evamāha. Tenevāti teneva jighacchādukkhena. Ñātīsu yāmīti ñātīnaṃ samīpaṃ yāmi gacchāmi. Āmisakiñcikkhahetūti āmisassa kiñcikkhanimittaṃ, kiñci āmisaṃ patthentoti attho. Adānasīlā na ca saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke’ti yathā ahaṃ, tathā evaṃ aññepi manussā adānasīlā ‘‘dānassa phalaṃ ekaṃsena paraloke hotī’’ti na ca saddahanti. Yato ahaṃ viya tepi petā hutvā mahādukkhaṃ paccanubhavantīti adhippāyo.

២៤៨. ពាក្យថា So sūcikāya kilamito សេចក្តីថា ខ្ញុំនោះត្រូវសេចក្តីឃ្លាន ដែលបានឈ្មោះថា “សូចិកា” (ដូចជាម្ជុល) ព្រោះមានអត្ថថាចាក់ដោត ឲ្យលំបាកហើយ គឺត្រូវចាក់ដោតឥតឈប់ឈរ។ បាលីថា “Kilamatho” ដូច្នេះក៏មាន។ ពាក្យថា Tehi សេចក្តីថា ដោយបាបកម្មទាំងឡាយដែលជាហេតុ ដែលពោលទុកមានពាក្យថា “dīno” ជាដើម។ ព្រោះថាកាលដែលប្រេតនោះរលឹកឃើញនូវបាបកម្មទាំងនោះ សេចក្តីតូចចិត្តជាខ្លាំងរមែងកើតឡើង ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Teneva សេចក្តីថា ព្រោះតែទុក្ខកើតអំពីសេចក្តីឃ្លាននោះឯង។ ពាក្យថា Ñātīsu yāmi សេចក្តីថា ខ្ញុំទៅកាន់សំណាក់នៃពួកញាតិ។ ពាក្យថា Āmisakiñcikkhahetu សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែចង់បានអាមិសៈបន្តិចបន្តួច គឺប្រាថ្នានូវអាមិសៈខ្លះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Adānasīlā na ca saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke’ សេចក្តីថា ដូចជាខ្ញុំដែរ ពួកមនុស្សដទៃទៀតដែលមានសភាពមិនចូលចិត្តឲ្យទាន តែងមិនជឿថា “ផលនៃទានមានក្នុងលោកខាងមុខពិតប្រាកដ” ឡើយ។ អធិប្បាយថា ព្រោះហេតុនោះ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏នឹងទៅកើតជាប្រេត ទទួលរងនូវទុក្ខយ៉ាងធំធេងដូចជាខ្ញុំដែរ។

---

249. Lapateti katheti. Abhikkhaṇanti abhiṇhaṃ bahuso. Kinti lapatīti āha ‘‘dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahāna’’nti. Tattha pitūnanti mātāpitūnaṃ, cūḷapitumahāpitūnaṃ vā. Pitāmahānanti ayyakapayyakānaṃ. Upakkhaṭanti sajjitaṃ. Parivisayantīti bhojayanti. Andhakavindanti evaṃnāmakaṃ nagaraṃ. Bhuttunti bhuñjituṃ. Tato parā saṅgītikārakehi vuttā –

២៤៩. ពាក្យថា Lapate សេចក្តីថា និយាយ (katheti)។ ពាក្យថា Abhikkhaṇaṃ សេចក្តីថា រឿយៗ គឺច្រើនដង។ នាងនិយាយដូចម្តេច? ទើបពោលថា “dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ”។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Pitūnaṃ សេចក្តីថា មាតាបិតា ឬក៏មា និងធំ។ ពាក្យថា Pitāmahānaṃ សេចក្តីថា ជីដូនជីតា និងតាតួត។ ពាក្យថា Upakkhaṭaṃ សេចក្តីថា ដែលបានចាត់ចែងទុកហើយ។ ពាក្យថា Parivisayanti សេចក្តីថា ញ៉ាំងព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយឲ្យបរិភោគ។ ពាក្យថា Andhakavindaṃ សេចក្តីថា ក្រុងដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Bhuttuṃ សេចក្តីថា ដើម្បីបរិភោគ។ បន្ទាប់ពីគាថានោះទៅ គាថាទាំងឡាយដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលទុក មានដូចតទៅ៖

---

250.

២៥០.

---

‘‘Tamavoca rājā ‘anubhaviyāna tampi,Eyyāsi khippaṃ ahamapi kassaṃ pūjaṃ;

Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu,Saddhāyitaṃ hetuvaco suṇoma’.

«ព្រះរាជាត្រាស់នឹងប្រេតនោះថា “អ្នកចូរទៅបរិភោគនូវទាននោះសិនចុះ រួចហើយចូរត្រឡប់មកវិញឲ្យឆាប់ ខ្ញុំក៏នឹងធ្វើការបូជា (ធ្វើបុណ្យ) ដល់អ្នកដែរ ប្រសិនបើមានហេតុផលណាមួយ សូមអ្នកប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ខ្ញុំ ពួកយើងចង់ស្ដាប់នូវពាក្យប្រកបដោយហេតុផលដ៏គួរឲ្យជឿជាក់បាន”»

---

251.

២៥១.

---

‘‘Tathāti [Pg.102] vatvā agamāsi tattha, bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā;

Paccāgami rājagahaṃ punāparaṃ, pāturahosi purato janādhipassa.

«ប្រេតនោះទទួលព្រះរាជតម្រាស់ថា “ព្រះករុណាវិសេស” ហើយក៏បានទៅកាន់ទីនោះ ពួកបុគ្គលដែលមិនគួរទទួលទក្ខិណាទាន (ពួកព្រាហ្មណ៍ទ្រុស្តសីល) ក៏បានបរិភោគភោជននោះ។ ប្រេតនោះក៏បានត្រឡប់មកកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះវិញម្តងទៀត ហើយបានមកបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះរាជាជាធំលើជន»

---

252.

២៥២.

---

‘‘Disvāna petaṃ punadeva āgataṃ, rājā avoca ‘ahamapi kiṃ dadāmi;

Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu, yena tuvaṃ cirataraṃ pīṇito siyā’.

«ព្រះរាជាលុះបានទតឃើញប្រេតត្រឡប់មកវិញម្តងទៀតហើយ ទើបត្រាស់ថា “តើខ្ញុំគប្បីឲ្យអ្វីដល់អ្នកបានខ្លះ? ប្រសិនបើមានហេតុផលណាមួយ សូមអ្នកប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ខ្ញុំ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យអ្នកបានឆ្អែតស្កប់ស្កល់អស់កាលដ៏យូរអង្វែង”»

---

253.

២៥៣.

---

‘‘Buddhañca saṅghaṃ parivisiyāna rāja, annena pānena ca cīvarena;

Taṃ dakkhiṇaṃ ādisa me hitāya, evaṃ ahaṃ cirataraṃ pīṇito siyā.

«ប្រេតក្រាបបង្គំទូលថា “បពិត្រព្រះរាជា សូមព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ចែងថ្វាយបង្គំ បម្រើព្រះពុទ្ធ និងព្រះសង្ឃ ដោយខាទនីយភោជនីយាហារ ទឹក និងចីវរ ហើយសូមឧទ្ទិសចំណែកទក្ខិណាទាននោះមកឲ្យខ្ញុំ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ យ៉ាងនេះ ខ្ញុំនឹងបានឆ្អែតស្កប់ស្កល់អស់កាលដ៏យូរអង្វែងជាមិនខាន”»

---

254.

២៥៤.

---

‘‘Tato ca rājā nipatitvā tāvade, dānaṃ sahatthā atulaṃ daditvā saṅghe;

Ārocesi pakataṃ tathāgatassa, tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha.

លំដាប់នោះ ព្រះរាជា (អជាតសត្រូវ) យាងចុះ (ចាកប្រាសាទ) ក្នុងខណៈនោះឯង ហើយបានថ្វាយទានដ៏លើសលប់ដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ដល់ព្រះសង្ឃ រួចក្រាបបង្គំទូលនូវទានដែលបានធ្វើឧទ្ទិសនោះចំពោះព្រះតថាគត ហើយបានឧទ្ទិសផ្សាយផលទក្ខិណាទាននោះដល់ប្រេតនោះ។

---

255.

២៥៥.

---

‘‘So pūjito ativiya sobhamāno, pāturahosi purato janādhipassa;

Yakkhohamasmi paramiddhipatto, na mayhamatthi samā sadisā mānusā.

ប្រេតនោះ កាលដែលព្រះរាជាបានធ្វើការបូជា (ឧទ្ទិសកុសល) ឲ្យហើយ ក៏មានសេចក្តីរុងរឿងក្រៃលែង បានមកប្រាកដខ្លួននៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដី (ហើយក្រាបបង្គំទូលថា) «បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំព្រះករុណាជាយក្ស (ទេវតា) ដល់នូវឫទ្ធិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ មនុស្សទាំងឡាយដែលស្មើ ឬប្រហាក់ប្រហែលនឹងខ្ញុំព្រះករុណា មិនមានឡើយ»។

---

256.

២៥៦.

---

‘‘Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ, tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe;

Santappito satataṃ sadā bahūhi, yāmi ahaṃ sukhito manussadevā’’ti.

«សូមព្រះអង្គទតមើលនូវអានុភាពដ៏រកប្រមាណមិនបាននេះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ព្រះអង្គបានប្រគេនទានដ៏លើសលប់ដល់ព្រះសង្ឃតាមដែលខ្ញុំព្រះករុណាបានណែនាំ ហើយបានញ៉ាំងខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ជានិច្ចអស់កាលគ្រប់ពេល ដោយទេយ្យវត្ថុដ៏ច្រើន បពិត្រសម្មតិទេព ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាមានសេចក្តីសុខហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមលាទៅកាន់ទីកន្លែងដែលប្រាថ្នាហើយ»។

---

250. Tattha tamavoca rājāti taṃ petaṃ tathā vatvā ṭhitaṃ rājā ajātasattu avoca. Anubhaviyāna tampīti taṃ tava dhītuyā upakkhaṭaṃ dānampi anubhavitvā. Eyyāsīti āgaccheyyāsi. Kassanti karissāmi. Ācikkha [Pg.103] me taṃ yadi atthi hetūti sace kiñci kāraṇaṃ atthi, taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi. Saddhāyitanti saddhāyitabbaṃ. Hetuvacoti hetuyuttavacanaṃ, ‘‘amukasmiṃ ṭhāne asukena pakārena dāne kate mayhaṃ upakappatī’’ti sakāraṇaṃ vacanaṃ vadāti attho.

២៥០. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «Tamavoca rājā» សេចក្តីថា ព្រះបាទអជាតសត្រូវ បានត្រាស់ទៅកាន់ប្រេតនោះ ដែលឈរពោលយ៉ាងនោះ។ បទថា «Anubhaviyāna tampi» សេចក្តីថា បានទទួលសូម្បីតែទានដែលកូនស្រីរបស់អ្នកបានចាត់ចែងទុកហើយ។ បទថា «Eyyāsi» សេចក្តីថា គប្បីត្រឡប់មកវិញ។ បទថា «Kassaṃ» សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងធ្វើ។ បទថា «Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu» សេចក្តីថា ប្រសិនបើមានហេតុការណ៍ណាមួយ ចូរប្រាប់ហេតុការណ៍នោះដល់យើង។ បទថា «Saddhāyitaṃ» សេចក្តីថា គួរជឿបាន។ បទថា «Hetuvaco» សេចក្តីថា ពាក្យប្រកបដោយហេតុផល គឺព្រះរាជាត្រាស់ថា «ចូរអ្នកពោលពាក្យប្រកបដោយហេតុផលដល់យើងថា ក្នុងទីកន្លែងឈ្មោះឯណោះ ដោយបុគ្គលឈ្មោះឯណោះ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ កាលបើទានត្រូវបានធ្វើហើយ នឹងសម្រេចផលដល់ខ្ញុំ» នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

251. Tathāti vatvāti sādhūti vatvā. Tatthāti tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne. Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahāti bhattaṃ bhuñjiṃsu dussīlabrāhmaṇā, na ca pana dakkhiṇārahā sīlavanto bhuñjiṃsūti attho. Punāparanti puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami.

២៥១. បទថា «Tathā ti vatvā» សេចក្តីថា ពោលថា «ល្អហើយ»។ បទថា «Tattha» សេចក្តីថា ក្នុងកន្លែងចែកចង្ហាន់ នាទីក្រុងអន្ធកវិន្ទនោះ។ បទថា «bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇāraho» សេចក្តីថា ពួកព្រាហ្មណ៍ទ្រុស្តសីលបានបរិភោគភត្ត តែពួកលោកអ្នកមានសីលដែលជាអ្នកគួរទទួលទក្ខិណាទាន មិនបានបរិភោគឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «Punāparaṃ» សេចក្តីថា បានត្រឡប់មកកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះវិញម្តងទៀត។

---

252. Kiṃ dadāmīti ‘‘kīdisaṃ te dānaṃ dassāmī’’ti rājā petaṃ pucchi. Yena tuvanti yena kāraṇena tvaṃ. Cirataranti cirakālaṃ. Pīṇitoti titto siyā, taṃ kathehīti attho.

២៥២. បទថា «Kiṃ dadāmi» សេចក្តីថា ព្រះរាជាបានសួរប្រេតនោះថា «យើងនឹងប្រគេនទានបែបណាដល់អ្នក?»។ បទថា «Yena tuvaṃ» សេចក្តីថា ដោយហេតុណា សូម្បីតែអ្នក។ បទថា «Cirataraṃ» សេចក្តីថា អស់កាលដ៏យូរ។ បទថា «Pīṇito» សេចក្តីថា គប្បីឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ចូរប្រាប់ហេតុនោះមក នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

253. Parivisiyānāti bhojetvā. Rājāti ajātasattuṃ ālapati. Me hitāyāti mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā.

២៥៣. បទថា «Parivisiyāna» សេចក្តីថា ញ៉ាំងឲ្យបរិភោគហើយ (ឲ្យឆ្អែត)។ បទថា «Rājā» គឺហៅរកព្រះបាទអជាតសត្រូវ។ បទថា «Me hitāya» សេចក្តីថា ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ ដើម្បីរួចផុតចាកប្រេតអត្តភាព។

---

254. Tatoti tasmā tena vacanena, tato vā pāsādato. Nipatitvāti nikkhamitvā. Tāvadeti tadā eva aruṇuggamanavelāya. Yamhi peto paccāgantvā rañño attānaṃ dassesi, tasmiṃ purebhatte eva dānaṃ adāsi. Sahatthāti sahatthena. Atulanti appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ. Datvā saṅgheti saṅghassa datvā. Ārocesi pakataṃ tathāgatassāti ‘‘idaṃ, bhante, dānaṃ aññataraṃ petaṃ sandhāya pakata’’nti taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Ārocetvā ca yathā taṃ dānaṃ tassa upakappati, evaṃ tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha ādisi.

២៥៤. បទថា «Tato» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ ដោយពាក្យនោះ ឬមួយទៀត ចាកប្រាសាទនោះ។ បទថា «Nipatitvā» សេចក្តីថា យាងចេញទៅហើយ។ បទថា «Tāvade» សេចក្តីថា ក្នុងកាលនោះឯង គឺក្នុងវេលាអរុណរះ ក្នុងកាលណាដែលប្រេតត្រឡប់មកបង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះរាជា ព្រះរាជាក៏បានថ្វាយទានក្នុងវេលាមុនភត្តនោះឯង។ បទថា «Sahatthā» សេចក្តីថា ដោយព្រះហស្តផ្ទាល់។ បទថា «Atulaṃ» សេចក្តីថា ដ៏រកប្រមាណមិនបាន គឺដ៏ថ្លៃថ្លានិងឧត្តម។ បទថា «Datvā saṅghe» សេចក្តីថា ប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃ។ បទថា «Ārocesi pakataṃ tathāgatassa» សេចក្តីថា ក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទាននេះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានធ្វើឧទ្ទិសចំពោះប្រេតណាមួយ» លុះក្រាបបង្គំទូលហើយ ក៏បានថ្វាយទានដ៏ថ្លៃថ្លានិងឧត្តមយ៉ាងនោះ ដើម្បីឲ្យសម្រេចផលដល់ប្រេតនោះ ហើយបានឧទ្ទិសផ្សាយផលទក្ខិណាទានដល់ប្រេតនោះ យ៉ាងនេះឯង។

---

255. Soti so peto. Pūjitoti dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito. Ativiya sobhamānoti dibbānubhāvena ativiya virocamāno. Pāturahosīti pātubhavi, rañño purato attānaṃ dassesi. Yakkhohamasmīti petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi. Na mayhamatthi samā sadisā mānusāti mayhaṃ ānubhāvasampattiyā samā vā bhogasampattiyā sadisā vā manussā na santi.

២៥៥. បទថា «So» សេចក្តីថា ប្រេតនោះ។ បទថា «Pūjito» សេចក្តីថា ជាអ្នកដែលព្រះរាជាបានបូជាហើយ ដោយការឧទ្ទិសទក្ខិណាទានចំពោះ។ បទថា «Ativiya sobhamāno» សេចក្តីថា ដ៏រុងរឿងក្រៃលែងដោយទេវានុភាព។ បទថា «Pāturahosi» សេចក្តីថា បានប្រាកដឡើង គឺបានបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះរាជា។ បទថា «Yakkhohamasmi» សេចក្តីថា ខ្ញុំរួចផុតចាកប្រេតអត្តភាព កើតជាយក្ស (ទេវតា) ដល់នូវទេវភាពហើយ។ បទថា «Na mayhamatthi samā sadisā mānusā» សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយដែលស្មើដោយអានុភាពសម្បត្តិ ឬប្រហាក់ប្រហែលដោយភោគសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំ មិនមានឡើយ។

---

256. Passānubhāvaṃ [Pg.104] aparimitaṃ mamayidanti ‘‘mama idaṃ aparimāṇaṃ dibbānubhāvaṃ passā’’ti attano sampattiṃ paccakkhato rañño dassento vadati. Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅgheti ariyasaṅghassa atulaṃ uḷāraṃ dānaṃ datvā mayhaṃ anukampāya tayā anudiṭṭhaṃ. Santappito satataṃ sadā bahūhīti annapānavatthādīhi bahūhi deyyadhammehi ariyasaṅghaṃ santappentena tayā sadā sabbakālaṃ yāvajīvaṃ tatthāpi satataṃ nirantaraṃ ahaṃ santappito pīṇito. Yāmi ahaṃ sukhito manussadevāti ‘‘tasmā ahaṃ idāni sukhito manussadeva mahārāja yathicchitaṭṭhānaṃ yāmī’’ti rājānaṃ āpucchi.

២៥៦. បទថា «Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ» សេចក្តីថា ប្រេតនោះកាលបង្ហាញសម្បត្តិរបស់ខ្លួនជាក់ស្តែងដល់ព្រះរាជា ក៏ពោលថា «សូមព្រះអង្គទតមើលនូវទេវានុភាពដ៏រកប្រមាណមិនបាននេះរបស់ខ្ញុំ»។ បទថា «Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe» សេចក្តីថា ព្រះអង្គបានប្រគេនទានដ៏លើសលប់និងថ្លៃថ្លាដល់ព្រះអរិយសង្ឃ ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ តាមដែលខ្ញុំបានណែនាំ។ បទថា «Santappito satataṃ sadā bahūhi» សេចក្តីថា ខ្ញុំជាអ្នកដែលព្រះអង្គបានញ៉ាំងឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ជានិច្ចមិនដាច់អស់កាលគ្រប់ពេល អស់មួយជីវិត ដោយទេយ្យវត្ថុដ៏ច្រើនមានចង្ហាន់ ភេសជ្ជៈ និងសម្លៀកបំពាក់ជាដើម ដល់ព្រះអរិយសង្ឃ។ បទថា «Yāmi ahaṃ sukhito manussadeva» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ ប្រេតក៏បានលាព្រះរាជាថា «បពិត្រមហារាជជាសម្មតិទេព ឥឡូវនេះ ខ្ញុំមានសេចក្តីសុខហើយ ខ្ញុំសូមលាទៅកាន់ទីកន្លែងដែលប្រាថ្នាហើយ»។

---

Evaṃ pete āpucchitvā gate rājā ajātasattu tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato santikaṃ upasaṅkamitvā ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.

កាលដែលប្រេតបានលាទៅយ៉ាងនេះហើយ ព្រះបាទអជាតសត្រូវក៏បានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើរឿងរ៉ាវនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ មហាជនបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ ក៏បានលះបង់មន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ ហើយត្រេកអរក្នុងបុណ្យមានការឲ្យទានជាដើម។

---

Cūḷāseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងចូឡសេដ្ឋិប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

9. Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយរឿងអង្កុរប្រេត

---

Yassa atthāya gacchāmāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto aṅkurapetaṃ ārabbha kathesi. Kāmañcettha aṅkuro peto na hoti, tassa pana caritaṃ yasmā petasambandhaṃ, tasmā taṃ ‘‘aṅkurapetavatthū’’ti vuttaṃ.

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវអង្កុរប្រេត ហើយបានសម្តែងរឿងនេះថា «Yassa atthāya gacchāma» ជាដើម។ ក្នុងរឿងនេះ ទោះបីជាអង្កុរៈមិនមែនជាប្រេតក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះហេតុតែការប្រព្រឹត្តរបស់គាត់ទាក់ទងនឹងប្រេត ហេតុនោះ ទើបរឿងនោះត្រូវបានហៅថា «អង្កុរប្រេតវត្ថុ»។

---

Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ye te uttaramadhurādhipatino rañño mahāsāgarassa puttaṃ upasāgaraṃ paṭicca uttarāpathe kaṃsabhoge asitañjananagare mahākaṃsassa dhītuyā devagabbhāya kucchiyaṃ uppannā añjanadevī vāsudevo baladevo candadevo sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti vāsudevādayo dasa bhātikāti ekādasa khattiyā ahesuṃ, tesu vāsudevādayo bhātaro asitañjananagaraṃ ādiṃ katvā dvāravatīpariyosānesu sakalajambudīpe tesaṭṭhiyā nagarasahassesu sabbe rājāno cakkena [Pg.105] jīvitakkhayaṃ pāpetvā dvāravatiyaṃ vasamānā rajjaṃ dasa koṭṭhāse katvā vibhajiṃsu. Bhaginiṃ pana añjanadeviṃ na sariṃsu. Puna saritvā ‘‘ekādasa koṭṭhāse karomā’’ti vutte tesaṃ sabbakaniṭṭho aṅkuro ‘‘mama koṭṭhāsaṃ tassā detha, ahaṃ vohāraṃ katvā jīvissāmi, tumhe attano attano janapadesu suṅkaṃ mayhaṃ vissajjethā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tassa koṭṭhāyaṃ bhaginiyā datvā nava rājāno dvāravatiyaṃ vasiṃsu.

ក្នុងរឿងនោះ សេចក្តីសង្ខេបមានដូចតទៅ៖ ព្រះរាជាដប់មួយអង្គ មានព្រះនាងអញ្ជនទេវី ព្រះវាសុទេវៈ ព្រះពលទេវៈ ព្រះចន្ទទេវៈ ព្រះសុរិយទេវៈ ព្រះអគ្គិទេវៈ ព្រះវរុណទេវៈ ព្រះអជ្ជុណៈ ព្រះសជ្ជុណៈ ព្រះឃដបណ្ឌិត និងព្រះអង្កុរៈ ដែលជាបងប្អូនប្រុសដប់នាក់ មានព្រះវាសុទេវៈជាប្រធាន បានប្រសូតក្នុងផ្ទៃនៃព្រះនាងទេវី (បុត្រីរបស់ព្រះបាទមហាសាគរ គ្រងរាជ្យនៅឧត្តរមធុរា) ដោយអាស្រ័យនឹងព្រះឧបសាគរ ក្នុងក្រុងអសិតញ្ជនៈ ដែនកំសភោគៈ នាឧត្តរាបថ។ ក្នុងចំណោមស្តេចទាំងនោះ បងប្អូនប្រុសមានព្រះវាសុទេវៈជាដើម បានធ្វើគតស្តេចទាំងអស់ក្នុងក្រុងចំនួនប្រាំមួយម៉ឺនបីពាន់ (៦៣,០០០) ក្នុងជម្ពូទ្វីបទាំងមូល ចាប់តាំងពីក្រុងអសិតញ្ជនៈរហូតដល់ក្រុងទ្វារវតី ដោយកង់ចក្រ ហើយបានគង់នៅក្នុងក្រុងទ្វារវតី រួចបែងចែករាជសម្បត្តិជាដប់ចំណែក។ ប៉ុន្តែ មិនបាននឹកនាដល់ព្រះនាងអញ្ជនទេវីជាប្អូនស្រីឡើយ។ ក្រោយមក ពេលនឹកឃើញ ក៏និយាយគ្នាថា «យើងនឹងធ្វើជាដប់មួយចំណែកវិញ» កាលបើនិយាយគ្នាយ៉ាងនោះ ព្រះអង្កុរៈជាប្អូនពៅបង្អស់បានពោលថា «សូមព្រះរៀមទាំងឡាយប្រគល់ចំណែករបស់ខ្ញុំទៅឲ្យព្រះភគិនីចុះ ខ្ញុំនឹងធ្វើការជួញដូរដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត សូមព្រះរៀមទាំងឡាយលើកលែងពន្ធដារក្នុងជនបទរៀងៗខ្លួនដល់ខ្ញុំចុះ»។ ស្តេចទាំងនោះទទួលព្រមថា «ល្អហើយ» រួចបានប្រគល់ចំណែករបស់ព្រះអង្កុរៈទៅឲ្យព្រះភគិនី ហើយស្តេចទាំងប្រាំបួនអង្គក៏បានគង់នៅក្នុងក្រុងទ្វារវតី។

---

Aṅkuro pana vaṇijjaṃ karonto niccakālaṃ mahādānaṃ deti. Tassa paneko dāso bhaṇḍāgāriko atthakāmo ahosi. Aṅkuro pasannamānaso tassa ekaṃ kuladhītaraṃ gahetvā adāsi. So putte gabbhagateyeva kālamakāsi. Aṅkuro tasmiṃ jāte tassa pituno dinnaṃ bhattavetanaṃ tassa adāsi. Atha tasmiṃ dārake vayappatte ‘‘dāso na dāso’’ti rājakule vinicchayo uppajji. Taṃ sutvā añjanadevī dhenūpamaṃ vatvā ‘‘mātu bhujissāya puttopi bhujisso evā’’ti dāsabyato mocesi.

ចំណែកព្រះអង្កុរៈ កាលធ្វើការជួញដូរ តែងតែធ្វើមហាទានអស់កាលជានិច្ច។ ព្រះអង្កុរៈមានទាសៈម្នាក់ជាអ្នកថែរក្សាឃ្លាំង ជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្កុរៈមានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏បានរៀបការកូនស្រីត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ម្នាក់ឲ្យទៅទាសៈនោះ។ ទាសៈនោះបានធ្វើមរណកាលទៅ កាលដែលកូននៅក្នុងផ្ទៃនៅឡើយ។ កាលដែលកុមារនោះប្រសូតមក ព្រះអង្កុរៈក៏បានប្រគល់ប្រាក់ខែនិងស្បៀងអាហារដែលធ្លាប់ប្រគល់ឲ្យឪពុកនោះ ទៅឲ្យកុមារនោះវិញ។ លុះកុមារនោះចម្រើនវ័យឡើង ក៏កើតមានការវិនិច្ឆ័យក្នុងរាជត្រកូលថា «កុមារនេះជាទាសៈ ឬមិនមែនជាទាសៈ?»។ ព្រះនាងអញ្ជនទេវីបានឮរឿងនោះ ក៏បានលើកឧបមាដោយមេគោមកពោលថា «កាលបើម្តាយជាអ្នកជា (មិនមែនជាទាសី) កូនក៏ត្រូវតែជាអ្នកជាដែរ» ហើយបានដោះលែងកុមារនោះឲ្យរួចផុតចាកភាពជាទាសៈ។

---

Dārako pana lajjāya tattha vasituṃ avisahanto roruvanagaraṃ gantvā tattha aññatarassa tunnavāyassa dhītaraṃ gahetvā tunnavāyasippena jīvikaṃ kappesi. Tena samayena roruvanagare asayhamahāseṭṭhi nāma ahosi. So samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ mahādānaṃ deti. So tunnavāyo seṭṭhino gharaṃ ajānantānaṃ pītisomanassajāto hutvā asayhaseṭṭhino nivesanaṃ dakkhiṇabāhuṃ pasāretvā dassesi ‘‘ettha gantvā laddhabbaṃ labhantū’’ti. Tassa kammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ.

ចំណែកកុមារនោះ ដោយសេចក្តីអៀនខ្មាស មិនហ៊ានរស់នៅក្នុងទីនោះឡើយ ក៏បានទៅកាន់ក្រុងរោរុវៈ ហើយបានយកកូនស្រីរបស់ជាងកាត់ដេរម្នាក់នៅក្នុងក្រុងនោះជាភរិយា រួចចិញ្ចឹមជីវិតដោយរបរជាជាងកាត់ដេរ។ សម័យនោះ ក្នុងក្រុងរោរុវៈ មានសេដ្ឋីម្នាក់ឈ្មោះ អសយហសេដ្ឋី។ សេដ្ឋីនោះតែងតែធ្វើមហាទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ អ្នកកំសត់ អ្នកដំណើរ អ្នកសូមទាន និងយាចកទាំងឡាយ។ ជាងកាត់ដេរនោះ កាលបើឃើញពួកអ្នកសុំទានមិនស្គាល់ផ្ទះរបស់សេដ្ឋី ក៏មានសេចក្តីរីករាយនិងសោមនស្សកើតឡើង បានលាតដៃស្តាំបង្ហាញទៅកាន់ផ្ទះរបស់អសយហសេដ្ឋី រួចប្រាប់ថា «ចូរទៅទីនោះចុះ នឹងទទួលបានវត្ថុដែលគួរបានជាមិនខាន»។ កម្មរបស់ជាងកាត់ដេរនោះ មានសម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលីស្រាប់ហើយ។

---

So aparena samayena kālaṃ katvā marubhūmiyaṃ aññatarasmiṃ nigrodharukkhe bhummadevatā hutvā nibbatti, tassa dakkhiṇahattho sabbakāmadado ahosi. Tasmiṃyeva ca roruve aññataro puriso asayhaseṭṭhino dāne byāvaṭo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko puññakiriyāya anādaro kālaṃ katvā tassa devaputtassa vasanaṭṭhānassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tena ca katakammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ. Asayhamahāseṭṭhi pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño sahabyataṃ upagato.

ក្រោយមក ជាងកាត់ដេរនោះបានធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតជាភុម្មទេវតានៅនឹងដើមជ្រៃមួយក្នុងវាលខ្សាច់ ដៃស្តាំរបស់ទេវបុត្រនោះអាចផ្តល់នូវវត្ថុទាំងពួងតាមប្រាថ្នាបាន។ ចំណែកឯក្នុងក្រុងរោរុវៈនោះឯង មានបុរសម្នាក់ជាអ្នកចាត់ចែងក្នុងទានរបស់អសយហសេដ្ឋី តែជាអ្នកគ្មានសេចក្តីជឿ មិនជ្រះថ្លា ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនអើពើក្នុងការធ្វើបុណ្យ លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតជាប្រេតនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីកន្លែងរស់នៅរបស់ទេវបុត្រនោះឡើយ។ កម្មដែលប្រេតនោះបានធ្វើ ក៏មានសម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលីស្រាប់ហើយ។ ចំណែកអសយហមហាសេដ្ឋី លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ជាន់តាវតឹង្ស ចូលទៅក្នុងភាពជាសម្លាញ់របស់ព្រះសក្កទេវរាជ។

---

Atha [Pg.106] aparena samayena aṅkuro pañcahi sakaṭasatehi, aññataro ca brāhmaṇo pañcahi sakaṭasatehīti dvepi janā sakaṭasahassena bhaṇḍaṃ ādāya marukantāramaggaṃ paṭipannā maggamūḷhā hutvā bahuṃ divasaṃ tattheva vicarantā parikkhīṇatiṇodakāhārā ahesuṃ. Aṅkuro assadūtehi catūsu disāsu pāniyaṃ maggāpesi. Atha so kāmadadahattho yakkho taṃ tesaṃ byasanappattiṃ disvā aṅkurena pubbe attano kataṃ upakāraṃ cintetvā ‘‘handa dāni imassa mayā avassayena bhavitabba’’nti attano vasanavaṭarukkhaṃ dassesi. So kira vaṭarukkho sākhāviṭapasampanno ghanapalāso sandacchāyo anekasahassapāroho āyāmena vitthārena ubbedhena ca yojanaparimāṇo ahosi. Taṃ disvā aṅkuro haṭṭhatuṭṭho tassa heṭṭhā khandhāvāraṃ bandhāpesi. Yakkho attano dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā paṭhamaṃ tāva pānīyena sabbaṃ janaṃ santappesi. Tato yo yo yaṃ yaṃ icchati, tassa tassa taṃ taṃ adāsi.

លំដាប់នោះ ក្នុងសម័យដទៃទៀត ព្រះអង្កុរៈនាំយកទំនិញដោយរទេះប្រាំរយគ្រឿង និងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ទៀតនាំយកទំនិញដោយរទេះប្រាំរយគ្រឿង ជនទាំងពីរនាក់រួមគ្នាជារទេះមួយពាន់គ្រឿង បានធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវវាលខ្សាច់ដ៏លំបាក ក៏វង្វេងផ្លូវ វិលវល់នៅក្នុងវាលខ្សាច់នោះអស់ជាច្រើនថ្ងៃ រហូតដល់អស់ស្មៅ ទឹក និងអាហាររលីង។ ព្រះអង្កុរៈបានចាត់សារសេះលឿនឲ្យទៅស្វែងរកទឹកក្នុងទិសទាំងបួន។ គ្រានោះ យក្ស (ភុម្មទេវតា) ដែលមានដៃផ្តល់នូវវត្ថុតាមប្រាថ្នា បានឃើញពួកឈ្មួញទាំងនោះដល់នូវសេចក្តីវិនាស ក៏នឹកឃើញដល់ឧបការៈដែលព្រះអង្កុរៈធ្លាប់ធ្វើដល់ខ្លួនក្នុងកាលមុន ហើយគិតថា «ឱ! ក្នុងកាលឥឡូវនេះ យើងគប្បីធ្វើជាទីពឹងពាក់ដល់ព្រះអង្កុរៈនេះ» គិតហើយ ក៏បានបង្ហាញដើមជ្រៃជាទីរស់នៅរបស់ខ្លួន។ ឮថា ដើមជ្រៃនោះប្រកបដោយមែកនិងខ្នែង មានស្លឹកក្រាស់ឃ្មឹក មានម្លប់ត្រជាក់ មានឫសយោងរាប់ពាន់ មានប្រមាណបួនយោជន៍ ទាំងបណ្តោយ ទទឹង និងកម្ពស់។ ព្រះអង្កុរៈឃើញដើមជ្រៃនោះហើយ ក៏មានសេចក្តីរីករាយនិងត្រេកអរយ៉ាងខ្លាំង បានចាត់ឲ្យបោះជំរំនៅខាងក្រោមដើមជ្រៃនោះ។ យក្សបានលាតដៃស្តាំរបស់ខ្លួន ញ៉ាំងជនទាំងអស់ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយទឹកផឹកជាមុនសិន បន្ទាប់មក ជនណាប្រាថ្នាវត្ថុណា ក៏បានប្រគល់វត្ថុនោះៗដល់ជននោះៗ។

---

Evaṃ tasmiṃ mahājane nānāvidhena annapānādinā yathākāmaṃ santappite pacchā vūpasante maggaparissame so brāhmaṇavāṇijo ayoniso manasikaronto evaṃ cintesi – ‘‘dhanalābhāya ito kambojaṃ gantvā mayaṃ kiṃ karissāma, imameva pana yakkhaṃ yena kenaci upāyena gahetvā yānaṃ āropetvā amhākaṃ nagarameva gamissāmā’’ti. Evaṃ cintetvā tamatthaṃ aṅkurassa kathento –

កាលដែលមហាជននោះត្រូវបានញ៉ាំងឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់តាមប្រាថ្នាដោយបាយនិងទឹកផ្សេងៗយ៉ាងនេះហើយ ក្រោយមក ពេលដែលការហត់នឿយក្នុងផ្លូវបានធូរស្រាលហើយ ព្រាហ្មណ៍ឈ្មួញនោះក៏ត្រិះរិះដោយមិនឧបាយ (គំនិតអាក្រក់) យ៉ាងនេះថា «ពួកយើងនឹងទៅកាន់ដែនកម្ពោជៈចាកទីនេះដើម្បីស្វែងរកទ្រព្យធ្វើអ្វី? មិនតែប៉ុណ្ណោះ យើងគួរតែចាប់យក្សនេះដោយឧបាយណាមួយ ហើយတင်លើរទេះ នាំទៅកាន់ក្រុងរបស់ពួកយើងតែម្តងទៅ»។ គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏បាននិយាយប្រាប់រឿងនោះដល់ព្រះអង្កុរៈថា៖

---

257.

២៥៧.

---

‘‘Yassa atthāya gacchāma, kambojaṃ dhanahārakā;

Ayaṃ kāmadado yakkho, imaṃ yakkhaṃ nayāmase.

«ពួកយើងជាអ្នកស្វែងរកទ្រព្យ តែងតែទៅកាន់ដែនកម្ពោជៈដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ទ្រព្យណា យក្សនេះជាអ្នកផ្តល់នូវវត្ថុតាមប្រាថ្នាបានស្រាប់ហើយ ពួកយើងចូរនាំយក្សនេះទៅជាមួយចុះ»។

---

258.

២៥៨.

---

‘‘Imaṃ yakkhaṃ gahetvāna, sādhukena pasayha vā;

Yānaṃ āropayitvāna, khippaṃ gacchāma dvāraka’’nti. –

«ពួកយើងចូរចាប់យក្សនេះ ដោយការលួងលោមសុំក្តី ឬដោយការបង្ខិតបង្ខំក្តី រួចတင်លើរទេះ ហើយប្រញាប់ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងទ្វារវតីឲ្យបានឆាប់រហ័សចុះ»។

---

Gāthādvayamāha. Tattha yassa atthāyāti yassa kāraṇā. Kambojanti kambojaraṭṭhaṃ. Dhanahārakāti bhaṇḍavikkayena laddhadhanahārino. Kāmadadoti icchiticchitadāyako. Yakkhoti devaputto. Nayāmaseti nayissāma[Pg.107]. Sādhukenāti yācanena. Pasayhāti abhibhavitvā balakkārena, yānanti sukhayānaṃ. Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ. Ayaṃ hetthādhippāyo – yadatthaṃ mayaṃ ito kambojaṃ gantukāmā, tena gamanena sādhetabbo attho idheva sijjhati. Ayañhi yakkho kāmadado, tasmā imaṃ yakkhaṃ yācitvā tassa anumatiyā vā, sace saññattiṃ na gacchati, balakkārena vā yānaṃ āropetvā yāne pacchābāhaṃ bandhitvā taṃ gahetvā itoyeva khippaṃ dvāravatīnagaraṃ gacchāmāti.

ព្រះសាស្ត្រាទ្រង់សម្ដែងគាថាពីរ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «yassa atthāya» សេចក្ដីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ទ្រព្យណា ឬព្រោះហេតុនៃទ្រព្យណា។ បទថា «Kambojanti» សេចក្ដីថា ទៅកាន់កម្ពោជរដ្ឋ។ បទថា «Dhanahārakā» សេចក្ដីថា ពួកជនអ្នកនាំយកទ្រព្យដែលបានមកដោយការលក់ទំនិញ។ បទថា «Kāmadado» សេចក្ដីថា ជនអ្នកឲ្យនូវវត្ថុដែលគេប្រាថ្នាហើយៗ។ បទថា «Yakkho» សេចក្ដីថា ទេវបុត្រ។ បទថា «Nayāmase» សេចក្ដីថា យើងនឹងនាំទៅ។ បទថា «Sādhukena» សេចក្ដីថា ដោយការសូមអង្វរ។ បទថា «Pasayha» សេចក្ដីថា សង្កត់សង្កិន ឬដោយបង្ខំ, បទថា «yānaṃ» សេចក្ដីថា យានដ៏ជាសុខ។ បទថា «Dvārakaṃ» សេចក្ដីថា ទ្វារវតីនគរ។ នេះជាអធិប្បាយក្នុងទីនេះថា យើងចង់ទៅកាន់កម្ពោជរដ្ឋពីទីនេះដើម្បីប្រយោជន៍ណា ប្រយោជន៍ដែលត្រូវសម្រេចដោយការទៅនោះ ក៏សម្រេចក្នុងទីនេះស្រាប់ហើយ។ ព្រោះថាយក្សនេះជាអ្នកឲ្យនូវវត្ថុដែលគេប្រាថ្នា ហេតុនោះ យើងសូមអង្វរយក្សនេះ ហើយនាំទៅដោយការយល់ព្រមរបស់គាត់ ឬបើគាត់មិនព្រមតាមទេ យើងនឹងចាប់បង្ខំឲ្យឡើងកាន់យាន ចងស្លាបសេកលើរទេះ រួចចាប់យក្សនោះនាំពីទីនេះទៅកាន់ទ្វារវតីនគរឲ្យបានឆាប់រហ័ស។

---

Evaṃ pana brāhmaṇena vutto aṅkuro sappurisadhamme ṭhatvā tassa vacanaṃ paṭikkhipanto –

កាលបើព្រាហ្មណ៍ពោលយ៉ាងនេះហើយ អង្កុររាជកុមារ ស្ថិតនៅក្នុងសប្បុរិសធម៌ កាលនឹងបដិសេធពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ ទើបពោលថា៖

---

259.

២៥៩.

---

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –

«បុគ្គលអង្គុយ ឬដេកក្រោមម្លប់នៃដើមឈើណា មិនគួរកាច់មែកនៃដើមឈើនោះឡើយ ព្រោះថាបុគ្គលអ្នកក្បត់មិត្ត ជាមនុស្សលាមក»។

---

Gāthamāha. Tattha na bhañjeyyāti na chindeyya. Mittadubbhoti mittesu dubbhanaṃ tesaṃ anatthuppādanaṃ. Pāpakoti abhaddako mittadubbho. Yo hi sītacchāyo rukkho ghammābhitattassa purisassa parissamavinodako, tassāpi nāma pāpakaṃ na cintetabbaṃ, kimaṅkaṃ pana sattabhūtesu. Ayaṃ devaputto sappuriso pubbakārī amhākaṃ dukkhapanūdako bahūpakāro, na tassa kiñci anatthaṃ cintetabbaṃ, aññadatthu so pūjetabbo evāti dasseti.

នេះជាគាថាដែលទ្រង់សម្ដែង។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «na bhañjeyya» សេចក្ដីថា មិនគួរកាត់ ឬមិនគួរបំបាក់។ បទថា «Mittadubbho» សេចក្ដីថា ការប្រទូស្តចំពោះមិត្ត គឺការធ្វើសេចក្ដីវិនាសដល់មិត្តទាំងឡាយ។ បទថា «Pāpako» សេចក្ដីថា បុគ្គលអ្នកប្រទូស្តមិត្តជាមនុស្សអាក្រក់។ ពិតណាស់ ដើមឈើដែលមានម្លប់ត្រជាក់ តែងជួយបន្ទោបង់សេចក្ដីនឿយហត់ដល់មនុស្សដែលក្ដៅព្រោះកម្ដៅថ្ងៃ សូម្បីតែចំពោះដើមឈើនោះ ក៏មិនគួរគិតអាក្រក់ដាក់ឡើយ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីចំពោះសត្វលោកដែលមានជីវិត។ ទេវបុត្រនេះជាសប្បុរស ជាអ្នកធ្វើឧបការៈមុន ជាអ្នកបន្ទោបង់សេចក្ដីទុក្ខរបស់យើង និងមានគុណូបការៈច្រើន មិនគួរគិតធ្វើសេចក្ដីវិនាសណាមួយដល់គាត់ឡើយ ដោយពិតទៅ គាត់ជាបុគ្គលដែលយើងត្រូវតែបូជាតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្ដីដែលព្រះអង្គបង្ហាញ។

---

Taṃ sutvā brāhmaṇā ‘‘atthassa mūlaṃ nikativinayo’’ti nītimaggaṃ nissāya aṅkurassa paṭilomapakkhe ṭhatvā –

ព្រាហ្មណ៍បានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏អាស្រ័យផ្លូវនីតិថា «ការបោកប្រាស់ជាឫសគល់នៃប្រយោជន៍» ហើយស្ថិតនៅក្នុងចំណែកផ្ទុយនឹងអង្កុររាជកុមារ ទើបពោលថា៖

---

260.

២៦០.

---

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Khandhampi tassa chindeyya, attho ce tādiso siyā’’ti. –

«បុគ្គលអង្គុយ ឬដេកក្រោមម្លប់នៃដើមឈើណា បើមានសេចក្ដីត្រូវការបែបនោះ ក៏គប្បីកាត់សូម្បីតែដើមនៃឈើនោះបាន»។

---

Gāthamāha. Tattha attho ce tādiso siyāti tādisena dabbasambhārena sace attho bhaveyya, tassa rukkhassa khandhampi chindeyya, kimaṅgaṃ pana sākhādayoti adhippāyo.

នេះជាគាថាដែលព្រាហ្មណ៍ពោល។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «attho ce tādiso siyā» សេចក្ដីថា ប្រសិនបើមានសេចក្ដីត្រូវការដោយគ្រឿងឈើមានសភាពបែបនោះ គប្បីកាត់សូម្បីតែដើមនៃឈើនោះ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីដល់មែកឈើជាដើម នេះជាអធិប្បាយ។

---

Evaṃ [Pg.108] brāhmaṇena vutte aṅkuro sappurisadhammaṃyeva paggaṇhanto –

កាលបើព្រាហ្មណ៍ពោលយ៉ាងនេះហើយ អង្កុររាជកុមារ កាលនឹងលើកតម្កើងសប្បុរិសធម៌តែម្យ៉ាង ទើបពោលថា៖

---

261.

២៦១.

---

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Na tassa pattaṃ bhindeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –

«បុគ្គលអង្គុយ ឬដេកក្រោមម្លប់នៃដើមឈើណា មិនគប្បីកម្ទេចសូម្បីតែស្លឹកនៃដើមឈើនោះឡើយ ព្រោះថាបុគ្គលអ្នកក្បត់មិត្ត ជាមនុស្សលាមក»។

---

Imaṃ gāthamāha. Tattha na tassa pattaṃ bhindeyyāti tassa rukkhassa ekapaṇṇamattampi na pāteyya, pageva sākhādiketi adhippāyo.

អង្កុររាជកុមារបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «na tassa pattaṃ bhindeyya» សេចក្ដីថា មិនគប្បីធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ សូម្បីតែស្លឹកឈើតែមួយសន្លឹកនៃដើមឈើនោះ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីដល់មែកឈើជាដើម នេះជាអធិប្បាយ។

---

Punapi brāhmaṇo attano vādaṃ paggaṇhanto –

ព្រាហ្មណ៍ កាលនឹងលើកតម្កើងវាទៈរបស់ខ្លួនម្ដងទៀត ទើបពោលថា៖

---

262.

២៦២.

---

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Samūlampi taṃ abbuhe, attho ce tādiso siyā’’ti. –

«បុគ្គលអង្គុយ ឬដេកក្រោមម្លប់នៃដើមឈើណា បើមានសេចក្ដីត្រូវការបែបនោះ គប្បីដកដើមឈើនោះ ព្រមទាំងឫសបាន»។

---

Gāthamāha. Tattha samūlampi taṃ abbuheti taṃ tattha samūlampi saha mūlenapi abbuheyya, uddhareyyāti attho.

នេះជាគាថាដែលព្រាហ្មណ៍ពោល។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «samūlampi taṃ abbuhe» សេចក្ដីថា គប្បីដក គប្បីគាស់រំលើងដើមឈើនោះ ព្រមទាំងឫសក្នុងទីនោះផង នេះជាអត្ថ។

---

Evaṃ brāhmaṇena vutte puna aṅkuro taṃ nītiṃ niratthakaṃ kātukāmo –

កាលបើព្រាហ្មណ៍ពោលយ៉ាងនេះហើយ អង្កុររាជកុមារ កាលចង់ធ្វើនីតិវិធីនោះឲ្យទៅជាគ្មានប្រយោជន៍ ទើបពោលថា៖

---

263.

២៦៣.

---

‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, yatthannapānaṃ puriso labhetha;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, kataññutā sappurisehi vaṇṇitā.

«បុគ្គលស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ជនណា សូម្បីតែមួយរាត្រី ឬបុគ្គលបានទទួលបាយនិងទឹកក្នុងទីកន្លែងណា មិនគប្បីគិតអាក្រក់ចំពោះជននោះ សូម្បីតែដោយចិត្តឡើយ ព្រោះសប្បុរសទាំងឡាយ តែងសរសើរនូវសេចក្ដីកតញ្ញូ។

---

264.

២៦៤.

---

‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, annena pānena upaṭṭhito siyā;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, adubbhapāṇī dahate mittadubbhiṃ.

បុគ្គលស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ជនណា សូម្បីតែមួយរាត្រី ហើយជននោះបានបម្រើដោយបាយនិងទឹក មិនគប្បីគិតអាក្រក់ចំពោះជននោះ សូម្បីតែដោយចិត្តឡើយ ព្រោះបុគ្គលដែលមានដៃមិនប្រទូស្ត តែងដុតរំលាយនូវបុគ្គលអ្នកក្បត់មិត្ត។

---

265.

២៦៥.

---

‘‘Yo pubbe katakalyāṇo, pacchā pāpena hiṃsati;

Allapāṇihato poso, na so bhadrāni passatī’’ti. –

បុគ្គលណាដែលគេបានធ្វើសេចក្ដីល្អ (ឧបការៈ) ឲ្យមុនហើយ តែក្រោយមក បែរជាបៀតបៀនគេដោយអំពើអាក្រក់វិញ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់ដៃដ៏សើម (ដៃដែលលាងស្អាត ឬដៃដែលធ្លាប់ជួយ) តែងមិនជួបប្រទះនូវសេចក្ដីចម្រើនទាំងឡាយឡើយ»។

---

Imā tisso gāthā abhāsi.

អង្កុររាជកុមារបានពោលគាទាំងបីនេះ។

---

263. Tattha yassāti yassa puggalassa. Ekarattimpīti ekarattimattampi kevalaṃ gehe vaseyya. Yatthannapānaṃ puriso labhethāti yassa santike koci puriso annapānaṃ vā yaṃkiñci bhojanaṃ vā labheyya. Na tassa pāpaṃ manasāpi cintayeti tassa puggalassa abhaddakaṃ anatthaṃ [Pg.109] manasāpi na cinteyya na piheyya, pageva kāyavācāhi. Kasmāti ce? Kataññutā sappurisehi vaṇṇitāti kataññutā nāma buddhādīhi uttamapurisehi pasaṃsitā.

២៦៣. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «yassa» សេចក្ដីថា របស់បុគ្គលណា។ បទថា «Ekarattimpi» សេចក្ដីថា សូម្បីតែត្រឹមមួយរាត្រីប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងផ្ទះ។ បទថា «Yatthannapānaṃ puriso labhetha» សេចក្ដីថា បុរសណាមួយបានទទួលបាយ ឬទឹក ឬភោជនាហារណាមួយ ក្នុងសំណាក់នៃបុគ្គលណា។ បទថា «Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye» សេចក្ដីថា មិនគប្បីគិតនូវសេចក្ដីវិនាសដ៏លាមកចំពោះបុគ្គលនោះ សូម្បីតែដោយចិត្ត មិនគប្បីបៀតបៀនឡើយ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីដោយកាយនិងវាចា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះបទថា «Kataññutā sappurisehi vaṇṇitā» សេចក្ដីថា ធម្មតាសេចក្ដីកតញ្ញូ តែងត្រូវបានពួកឧត្តមបុរសមានព្រះពុទ្ធជាដើម ទ្រង់សរសើរហើយ។

---

264. Upaṭṭhitoti payirupāsito ‘‘idaṃ gaṇha idaṃ bhuñjā’’ti annapānādinā upaṭṭhito. Adubbhapāṇīti ahiṃsakahattho hatthasaṃyato. Dahate mittadubbhinti taṃ mittadubbhiṃ puggalaṃ dahati vināseti, appaduṭṭhe hitajjhāsayasampanne puggale parena kato aparādho avisesena tasseva anatthāvaho, appaduṭṭho puggalo atthato taṃ dahati nāma. Tenāha bhagavā –

២៦៤. បទថា «Upaṭṭhito» សេចក្ដីថា ត្រូវបានបម្រើ ឬគប់រក ដោយពាក្យថា «ចូរទទួលយករបស់នេះ ចូរបរិភោគរបស់នេះ» គឺការបម្រើដោយបាយនិងទឹកជាដើម។ បទថា «Adubbhapāṇī» សេចក្ដីថា ដៃដែលមិនបៀតបៀន គឺការសង្រួមដៃ។ បទថា «Dahate mittadubbhiṃ» សេចក្ដីថា តែងដុតរំលាយ គឺធ្វើឲ្យវិនាសនូវបុគ្គលអ្នកក្បត់មិត្តនោះ។ ពិតណាស់ កាលបើបុគ្គលដទៃធ្វើខុសចំពោះបុគ្គលដែលមិនប្រទូស្ត និងមានអធ្យាស្រ័យល្អ សេចក្ដីខុសនោះតែងនាំសេចក្ដីវិនាសមកដល់អ្នកធ្វើនោះដោយមិនប្លែកឡើយ បុគ្គលដែលមិនប្រទូស្ត ឈ្មោះថាដុតបំផ្លាញបុគ្គលនោះដោយអត្ថ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រង់សម្ដែងថា៖

---

‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti. (dha. pa. 125;

jā. 1.5.94;

saṃ. ni. 1.22);

«បុគ្គលណា ប្រទូស្តចំពោះនរជនដែលមិនប្រទូស្ត ជាបុគ្គលស្អាតស្អំ គ្មានកិលេសគ្រឿងហ្មងសៅ ធម៌លាមកតែងត្រឡប់មករកបុគ្គលពាលនោះវិញ ដូចជាធូលីដ៏ល្អិត ដែលគេបាចសាចទៅកាន់ទិសច្រាសខ្យល់»។

---

265. Yo pubbe katakalyāṇoti yo puggalo kenaci sādhunā katabhaddako katūpakāro. Pacchā pāpena hiṃsatīti taṃ pubbakārinaṃ aparabhāge pāpena abhaddakena anatthakena bādhati. Allapāṇihato posoti allapāṇinā upakārakiriyāya allapāṇinā dhotahatthena pubbakārinā heṭṭhā vuttanayena hato bādhito, tassa vā pubbakārino bādhanena hato allapāṇihato nāma, akataññupuggalo. Na so bhadrāni passatīti so yathāvuttapuggalo idhaloke ca paraloke ca iṭṭhāni na passati, na vindati, na labhatīti attho.

២៦៥. បទថា «Yo pubbe katakalyāṇo» សេចក្ដីថា បុគ្គលណាដែលសប្បុរសណាមួយបានធ្វើសេចក្ដីល្អ ឬធ្វើឧបការៈឲ្យមុនហើយ។ បទថា «Pacchā pāpena hiṃsati» សេចក្ដីថា បៀតបៀននូវបុគ្គលអ្នកធ្វើឧបការៈមុននោះ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ដោយអំពើអាក្រក់ គឺអំពើដែលមិនជាប្រយោជន៍។ បទថា «Allapāṇihato poso» សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលត្រូវបៀតបៀនដោយបុគ្គលអ្នកធ្វើឧបការៈមុន ដែលមានដៃសើមដោយការធ្វើឧបការៈ មានដៃលាងស្អាត ដូចដែលបានពោលមកហើយខាងលើ ឬមួយទៀត បុគ្គលដែលត្រូវបៀតបៀនដោយការបៀតបៀនចំពោះបុគ្គលអ្នកធ្វើឧបការៈមុននោះ ឈ្មោះថា «allapāṇihato» គឺបុគ្គលអកតញ្ញូ។ បទថា «Na so bhadrāni passati» សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលពោលមកហើយនោះ តែងមិនឃើញ មិនបានជួប មិនបានទទួលនូវផលជាទីគាប់ចិត្ត ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ នេះជាអត្ថ។

---

Evaṃ sappurisadhammaṃ paggaṇhantena aṅkurena abhibhavitvā vutto so brāhmaṇo niruttaro tuṇhī ahosi. Yakkho pana tesaṃ dvinnaṃ vacanapaṭivacanāni sutvā brāhmaṇassa kujjhitvāpi ‘‘hotu imassa duṭṭhabrāhmaṇassa kattabbaṃ pacchā jānissāmī’’ti attano kenaci anabhibhavanīyatameva tāva dassento –

កាលបើអង្កុររាជកុមារ កាលលើកតម្កើងសប្បុរិសធម៌ បានពោលសង្កត់សង្កិនយ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏ទាល់ប្រាជ្ញា ហើយនៅស្ងៀម។ ចំណែកឯយក្ស បានស្ដាប់ពាក្យសន្ទនាឆ្លើយឆ្លងគ្នានៃជនទាំងពីរនោះហើយ ទោះបីជាខឹងនឹងព្រាហ្មណ៍ក៏ដោយ ក៏គិតថា «ឈប់សិន ចាំសឹមអញដោះស្រាយជាមួយព្រាហ្មណ៍ចង្រៃនេះជាក្រោយ» កាលនឹងបង្ហាញនូវភាពដែលគ្មាននរណាអាចគ្របសង្កត់ខ្លួនបាន ទើបពោលថា៖

---

266.

២៦៦.

---

‘‘Nāhaṃ [Pg.110] devena vā manussena vā, issariyena vā haṃ suppasayho;

Yakkhohamasmi paramiddhipatto, dūraṅgamo vaṇṇabalūpapanno’’ti. –

«ខ្ញុំមិនមែនជាបុគ្គលដែលទេវតា មនុស្ស ឬអ្នកមានអំណាចណាមួយ អាចសង្កត់សង្កិនបានដោយងាយឡើយ ខ្ញុំជាយក្សដែលដល់នូវឫទ្ធិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ អាចទៅកាន់ទីឆ្ងាយបាន (ក្នុងមួយរំពេច) ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសម្បុរកាយ និងកម្លាំង»។

---

Gāthamāha. Tattha devena vāti yena kenaci devena vā. Manussena vāti etthāpi eseva nayo. Issariyena vāti devissariyena vā manussissariyena vā. Tattha devissariyaṃ nāma catumahārājikasakkasuyāmādīnaṃ deviddhi, manussissariyaṃ nāma cakkavattiādīnaṃ puññiddhi. Tasmā issariyaggahaṇena mahānubhāve devamanusse saṅgaṇhāti. Mahānubhāvāpi hi devā attano puññaphalūpatthambhite manussepi asati payogavipattiyaṃ abhibhavituṃ na sakkonti, pageva itare. Hanti asahane nipāto. Na suppasayhoti appadhaṃsiyo. Yakkhohamasmi paramiddhipattoti attano puññaphalena ahaṃ yakkhattaṃ upagato asmi, yakkhova samāno na yo vā so vā, atha kho paramiddhipatto paramāya uttamāya yakkhiddhiyā samannāgato. Dūraṅgamoti khaṇeneva dūrampi ṭhānaṃ gantuṃ samattho. Vaṇṇabalūpapannoti rūpasampattiyā sarīrabalena ca upapanno samannāgatoti tīhipi padehi mantappayogādīhi attano anabhibhavanīyataṃyeva dasseti. Rūpasampanno hi paresaṃ bahumānito hoti, rūpasampadaṃ nissāya visabhāgavatthunāpi anākaḍḍhaniyovāti vaṇṇasampadā anabhibhavanīyakāraṇanti vuttā.

នេះជាគាថាដែលយក្សពោល។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «devena vā» សេចក្ដីថា ដោយទេវតាណាមួយ។ បទថា «manussena vā» សូម្បីក្នុងបទនេះ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បទថា «issariyena vā» សេចក្ដីថា ដោយឥទ្ធិពលនៃទេវតា ឬឥទ្ធិពលនៃមនុស្ស។ ក្នុងឥទ្ធិពលទាំងពីរនោះ ឥទ្ធិពលនៃទេវតា គឺទេវឫទ្ធិនៃពួកមហារាជទាំងបួន ព្រះឥន្ទ្រ និងស៊ុយាម៉ាជាដើម ចំណែកឯឥទ្ធិពលនៃមនុស្ស គឺបុណ្យឫទ្ធិនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិជាដើម។ ហេតុនោះ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា «issariya» នេះ តែងរួមបញ្ចូលទាំងទេវតានិងមនុស្សដែលមានអានុភាពធំ។ ព្រោះថា សូម្បីទេវតាទាំងឡាយដែលមានអានុភាពធំ ក៏មិនអាចគ្របសង្កត់មនុស្សដែលទ្រទ្រង់ដោយផលបុណ្យរបស់ខ្លួនបានឡើយ កាលបើមិនមានការវិបត្តិនៃសេចក្ដីព្យាយាម ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីចំពោះជនដទៃក្រៅពីនេះ។ និបាតថា «haṃ» ប្រើក្នុងន័យមិនអត់ឱន (មិនព្រមចុះចាញ់)។ បទថា «na suppasayho» សេចក្ដីថា មិនអាចកម្ទេចបានដោយងាយ។ បទថា «Yakkhohamasmi paramiddhipatto» សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានដល់នូវความเป็นយក្សដោយផលបុណ្យរបស់ខ្លួន ខ្ញុំជាយក្សពិតប្រាកដ មិនមែនជាយក្សធម្មតាៗឡើយ តែជាយក្សដែលដល់នូវឫទ្ធិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ គឺប្រកបដោយយក្សឫទ្ធិដ៏ឧត្តម។ បទថា «Dūraṅgamo» សេចក្ដីថា អាចទៅកាន់ទីឆ្ងាយបានត្រឹមតែមួយរំពេចប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «Vaṇṇabalūpapanno» សេចក្ដីថា ជាអ្នកប្រកបដោយរូបសម្បត្តិ និងកម្លាំងកាយ ដោយបទទាំងបីនេះ យក្សបង្ហាញពីភាពដែលគ្មាននរណាអាចគ្របសង្កត់ខ្លួនបាន ដោយមន្តអាគម ឬការព្យាយាមជាដើម។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលប្រកបដោយរូបសម្បត្តិ តែងជាទីគោរពកោតក្រែងនៃអ្នកដទៃ ហើយដោយអាស្រ័យរូបសម្បត្តិនោះ ទោះបីជាវត្ថុដែលមិនត្រូវគ្នា ក៏មិនអាចទាញនាំទៅបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបពោលថា វណ្ណសម្បត្តិ (សម្បុរកាយដ៏ល្អ) ជាហេតុនាំមកនូវភាពដែលគ្មាននរណាអាចគ្របសង្កត់បាន។

---

Ito paraṃ aṅkurassa ca devaputtassa ca vacanapaṭivacanakathā hoti –

តាំងពីទីនេះទៅ ជាពាក្យសន្ទនាឆ្លើយឆ្លងគ្នារវាងអង្កុររាជកុមារ និងទេវបុត្រ៖

---

267.

២៦៧.

---

‘‘Pāṇi te sabbasovaṇṇo, pañcadhāro madhussavo;

Nānārasā paggharanti, maññehaṃ taṃ purindadaṃ.

«ដៃរបស់អ្នកមានពណ៌ដូចជាមាសទាំងស្រុង មានធារាប្រាំ (ម្រាមដៃប្រាំ) ហូរចេញនូវរសផ្អែមល្ហែម រសជាតិប្លែកៗតែងហូរចេញ (ពីម្រាមដៃរបស់អ្នក) ខ្ញុំសំគាល់ថាអ្នកជាព្រះឥន្ទ្របុរិន្ទៈ (អ្នកទម្លាយក្រុង)»។

---

268.

២៦៨.

---

‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;

Petaṃ maṃ aṅkura jānāhi, roruvamhā idhāgataṃ.

«ម្នាលអង្កុរៈ ខ្ញុំមិនមែនជាទេវតា មិនមែនជាគន្ធព្វ ហើយក៏មិនមែនជាព្រះសក្កៈបុរិន្ទៈឡើយ សូមអ្នកដឹងចុះថា ខ្ញុំជាប្រេតដែលមកពីលោករោរុវៈក្នុងទីនេះ»។

---

269.

២៦៩.

---

‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvaṃ;

Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

«កាលពីមុន អ្នករស់នៅក្នុងក្រុងរោរុវៈ មានសីលដូចម្ដេច មានមារយាទដូចម្ដេច ដោយសារព្រហ្មចរិយធម៌ដូចម្ដេច ទើបបុណ្យសម្រេចដល់ដៃរបស់អ្នកយ៉ាងនេះ»។

---

270.

២៧០.

---

‘‘Tunnavāyo [Pg.111] pure āsiṃ, roruvasmiṃ tadā ahaṃ;

Sukicchavutti kapaṇo, na me vijjati dātave.

«កាលពីមុន ខ្ញុំជាជាងដេរខោអាវ នៅក្នុងក្រុងរោរុវៈនោះ ខ្ញុំជាមនុស្សកំសត់ រកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតដោយលំបាកក្រៃលែង វត្ថុសម្រាប់ធ្វើទានក៏គ្មានដល់ខ្ញុំឡើយ។

---

271.

២៧១.

---

‘‘Nivesanañca me āsi, asayhassa upantike;

Saddhassa dānapatino, katapuññassa lajjino.

ផ្ទះរបស់ខ្ញុំស្ថិតនៅជិតផ្ទះរបស់អសយហសេដ្ឋី ដែលជាអ្នកមានជំនឿ ជាទានបតី ជាអ្នកបានធ្វើបុណ្យទុកហើយ និងជាអ្នកមានសេចក្ដីខ្មាសបាប។

---

272.

២៧២.

---

‘‘Tattha yācanakāyanti, nānāgottā vanibbakā;

Te ca maṃ tattha pucchanti, asayhassa nivesanaṃ.

ក្នុងទីនោះ ពួកអ្នកសុំ និងពួកអ្នកសូមទានដែលមានគោត្រផ្សេងៗគ្នា តែងតែមកដល់ ហើយពួកគេតែងសួរខ្ញុំក្នុងទីនោះ រកផ្ទះរបស់អសយហសេដ្ឋី។

---

273.

២៧៣.

---

‘‘Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyati;

Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi, asayhassa nivesanaṃ.

ពួកគេសួរថា «សូមសេចក្ដីចម្រើនមានដល់អ្នកចុះ តើយើងគួរទៅទីណា តើគេឲ្យទានក្នុងទីណា» កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំក៏ប្រាប់ពួកគេនូវផ្ទះរបស់អសយហសេដ្ឋី។

---

274.

២៧៤.

---

‘‘Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ, ettha gacchatha bhaddaṃ vo;

Ettha dānaṃ padīyati, asayhassa nivesane.

ខ្ញុំលើកដៃស្ដាំឡើង ហើយប្រាប់ថា «សូមសេចក្ដីចម្រើនមានដល់អ្នករាល់គ្នាចុះ ចូរទៅទីនេះចុះ គេតែងឲ្យទានក្នុងទីនេះ គឺក្នុងផ្ទះរបស់អសយហសេដ្ឋី»។

---

275.

២៧៥.

---

‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;

Tena me brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

ព្រោះហេតុនោះ ដៃរបស់ខ្ញុំទើបជាដៃឲ្យនូវវត្ថុដែលគេប្រាថ្នា ព្រោះហេតុនោះ ដៃរបស់ខ្ញុំទើបមានរសផ្អែមល្ហែមហូរចេញ ដោយសារព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ទើបបុណ្យសម្រេចដល់ដៃរបស់ខ្ញុំយ៉ាងនេះ»។

---

276.

២៧៦.

---

‘‘Na kira tvaṃ adā dānaṃ, sakapāṇīhi kassaci;

Parassa dānaṃ anumodamāno, pāṇiṃ paggayha pāvadi.

«ឮថា អ្នកមិនបានឲ្យទានដោយដៃរបស់ខ្លួនដល់នរណាម្នាក់ឡើយ គ្រាន់តែត្រេកអរអនុមោទនាទានរបស់អ្នកដទៃ ហើយលើកដៃបង្ហាញប្រាប់ប៉ុណ្ណោះ។

---

277.

២៧៧.

---

‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;

Tena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

ព្រោះហេតុនោះ ដៃរបស់អ្នកទើបជាដៃឲ្យនូវវត្ថុដែលគេប្រាថ្នា ព្រោះហេតុនោះ ដៃរបស់អ្នកទើបមានរសផ្អែមល្ហែមហូរចេញ ដោយសារព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ទើបបុណ្យសម្រេចដល់ដៃរបស់អ្នកយ៉ាងនេះ ឮថាយ៉ាងនេះមែនទេ លោកម្ចាស់»។

---

278.

២៧៨.

---

‘‘Yo so dānamadā bhante, pasanno sakapāṇibhi;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, kiṃ nu so disataṃ gato.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះអសយហសេដ្ឋីណា ដែលមានចិត្តជ្រះថ្លា បានឲ្យទានដោយដៃរបស់ខ្លួន លុះលះបង់រាងកាយជាមនុស្សនេះទៅហើយ តើគាត់ទៅកើតក្នុងទិសណា»។

---

279.

២៧៩.

---

‘‘Nāhaṃ pajānāmi asayhasāhino, aṅgīrasassa gatiṃ āgatiṃ vā;

Sutañca me vessavaṇassa santike, sakkassa sahabyataṃ gato asayho.

«ម្នាលអង្កុរៈ ខ្ញុំមិនដឹងនូវគតិ (ទីទៅ) ឬអាគតិ (ទីមក) របស់អសយហសេដ្ឋី អ្នកទ្រទ្រង់នូវធុរៈដ៏ធ្ងន់ និងមានពន្លឺចេញពីកាយនោះឡើយ តែខ្ញុំធ្លាប់បានឮក្នុងសំណាក់នៃព្រះបាទវេស្សវ័ណថា អសយហសេដ្ឋី បានទៅកើតក្នុងសហគមន៍ (ជាមិត្ត) របស់ព្រះសក្កទេវរាជ»។

---

280.

២៨០.

---

‘‘Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ, dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ;

Pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā, ko puññaṃ na karissati.

«ការធ្វើសេចក្ដីល្អ គឺជារឿងគួរធ្វើពិតមែន ការឲ្យទានតាមសមគួរដល់ទ្រព្យ ក៏ជារឿងគួរធ្វើពិតមែន កាលបើបានឃើញដៃដែលឲ្យនូវវត្ថុដែលគេប្រាថ្នាយ៉ាងនេះហើយ តើនរណាមិនធ្វើបុណ្យនោះកើត។

---

281.

២៨១.

---

‘‘So [Pg.112] hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.

ត្បិតខ្ញុំនោះ លុះចេញពីទីនេះទៅដល់ទ្វារវតីនគរហើយ នឹងចាត់ចែងធ្វើទាន ដែលនាំមកនូវសេចក្ដីសុខដល់ខ្ញុំជាប្រាកដ។

---

282.

២៨២.

---

‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –

ខ្ញុំនឹងឲ្យនូវបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ ទីសេនាសនៈ សាលាសំណាក់ អណ្ដូងទឹក និងស្ពានក្នុងទីដែលដើរទៅបានដោយលំបាក»។

---

Pannarasa vacanapaṭivacanagāthā honti.

គាថាជាពាក្យសន្ទនាឆ្លើយឆ្លងគ្នា មានចំនួន ១៥ គាថា យ៉ាងនេះឯង។

---

267. Tattha pāṇi teti tava dakkhiṇahattho. Sabbasovaṇṇoti sabbaso suvaṇṇavaṇṇo. Pañcadhāroti pañcahi aṅgulīhi parehi kāmitavatthūnaṃ dhārā etassa santīti pañcadhāro. Madhussavoti madhurarasavissandako. Tenāha ‘‘nānārasā paggharantī’’ti, madhurakaṭukakasāvādibhedā nānāvidhā rasā vissandantīti attho. Yakkhassa hi kāmadade madhurādirasasampannāni vividhāni khādanīyabhojanīyāni hatthe vissajjante madhurādirasā paggharantīti vuttaṃ. Maññehaṃ taṃ purindadanti maññe ahaṃ taṃ purindadaṃ sakkaṃ, ‘‘evaṃmahānubhāvo sakko devarājā’’ti taṃ ahaṃ maññāmīti attho.

២៦៧. ក្នុងគថានោះ ត្រង់ពាក្យថា «pāṇi te» បានដល់ ដៃស្តាំរបស់អ្នក។ ពាក្យថា «sabbasovaṇṇo» បានដល់ មានពណ៌ដូចជាមាសដោយប្រការទាំងពួង។ ពាក្យថា «pañcadhāro» បានដល់ ឈ្មោះថា បញ្ចធារៈ (មានខ្សែទឹកប្រាំ) ព្រោះខ្សែទឹកនៃវត្ថុទាំងឡាយដែលបុគ្គលដទៃប្រាថ្នាចង់បាន ហូរចេញអំពីម្រាមដៃទាំងប្រាំរបស់យក្សនោះ។ ពាក្យថា «madhussavo» បានដល់ ដែលញ៉ាំងរសដ៏ផ្អែមល្ហែមឲ្យហូរចេញ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលថា «nānārasā paggharantī» សេចក្តីថា រសផ្សេងៗ មានរសផ្អែម ហឹរ និងចត់ជាដើម តែងហូរចេញ នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះថា កាលបើយក្សនោះលាតដៃចេញ វត្ថុគួរទំពារនិងវត្ថុគួរឆីផ្សេងៗ ដែលប្រកបដោយរសមានរសផ្អែមជាដើម តែងហូរចេញពីដៃរបស់យក្សនោះ ដូចដែលពោលថា រសមានរសផ្អែមជាដើមតែងហូរចេញ។ ពាក្យថា «maññehaṃ taṃ purindadaṃ» បានដល់ ខ្ញុំស្មានថាអ្នកជាព្រះសក្កៈបុរិន្ទៈ សេចក្តីថា ខ្ញុំសម្គាល់អ្នកថា «ព្រះសក្កទេវរាជមានអានុភាពធំយ៉ាងនេះឯង»។

---

268. Nāmhi devoti vessavaṇādiko pākaṭadevo na homi. Na gandhabboti gandhabbakāyikadevopi na homi. Nāpi sakko purindadoti purimattabhāve pure dānassa paṭṭhapitattā ‘‘purindado’’ti laddhanāmo sakko devarājāpi na homi. Kataro pana ahosīti āha ‘‘petaṃ maṃ aṅkura jānāhī’’tiādi. Aṅkurapetūpapattikaṃ maṃ jānāhi, ‘‘aññataro petamahiddhiko’’ti maṃ upadhārehi. Roruvamhā idhāgatanti roruvanagarato cavitvā marukantāre idha imasmiṃ nigrodharukkhe upapajjanavasena āgataṃ, ettha nibbattanti attho.

២៦៨. ពាក្យថា «nāmhi devo» សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនមែនជាទេវតាដ៏ល្បីល្បាញ មានទ้าวវេសវ័ណជាដើមនោះទេ។ ពាក្យថា «na gandhabbo» សេចក្តីថា សូម្បីតែទេវតាពួកគន្ធព្វ ក៏ខ្ញុំមិនមែនដែរ។ ពាក្យថា «nāpi sakko purindado» សេចក្តីថា សូម្បីតែព្រះសក្កទេវរាជ ដែលបាននាមថា «បុរិន្ទទៈ» ព្រោះតែធ្លាប់បានតាំងទុកនូវទានក្នុងកាលមុន ក្នុងអត្តភាពមុន ក៏ខ្ញុំមិនមែនដែរ។ ចុះអ្នកជាអ្វី? ដើម្បីឆ្លើយនឹងសំណួរនេះ ទើបពោលពាក្យថា «petaṃ maṃ aṅkura jānāhi» ជាដើម។ ម្នាលអង្កុរៈ សូមអ្នកដឹងចុះថា ខ្ញុំជាអ្នកកើតក្នុងកំណើតប្រេត សូមអ្នកសម្គាល់ខ្ញុំថា «ជាប្រេតមួយរូបដែលមានឫទ្ធិធំ»។ ពាក្យថា «roruvamhā idhāgataṃ» សេចក្តីថា ចាកចេញ (ស្លាប់) អំពីនគររោរុវៈ ហើយមកកើតក្នុងដើមជ្រៃនេះ ក្នុងទីវាលខ្សាច់នេះ ដោយអំណាចនៃការកើតឡើង គឺកើតឡើងក្នុងទីនេះ នេះជាអធិប្បាយ។

---

269. Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvanti pubbe purimattabhāve roruvanagare vasanto tvaṃ kiṃsīlo kiṃsamācāro ahosi, pāpato nivattanalakkhaṇaṃ kīdisaṃ sīlaṃ samādāya saṃvattitapuññakiriyālakkhaṇena samācārena kiṃsamācāro, dānādīsu kusalasamācāresu kīdiso samācāro ahosīti attho. Kena te brahmacariyena[Pg.113], puññaṃ pāṇimhi ijjhatīti kīdisena seṭṭhacariyena idaṃ evarūpaṃ tava hatthesu puññaphalaṃ idāni samijjhati nipphajjati, taṃ kathehīti attho. Puññaphalañhi idha uttarapadalopena ‘‘puñña’’nti adhippetaṃ. Tatthā hi taṃ ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuttaṃ.

២៦៩. ពាក្យថា «kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvaṃ» សេចក្តីថា កាលដែលអ្នករស់នៅក្នុងនគររោរុវៈ ក្នុងអត្តភាពមុន តើអ្នកមានសីលដូចម្តេច មានមារយាទដូចម្តេច គឺអ្នកបានសមាទានសីលបែបណា ដែលមានលក្ខណៈវៀរចាកបាប ហើយមានមារយាទបែបណា ដោយមារយាទដែលមានលក្ខណៈជាបុណ្យកិរិយាដែលបានប្រព្រឹត្តទៅហើយ តើអ្នកមានមារយាទបែបណាក្នុងចំណោមកុសលមារយាទទាំងឡាយ មានការឲ្យទានជាដើម នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា «kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati» សេចក្តីថា តើផលនៃបុណ្យមានសភាពយ៉ាងនេះ សម្រេចឡើង គឺកើតឡើងក្នុងដៃទាំងឡាយរបស់អ្នកក្នុងពេលឥឡូវនេះ ដោយសារការប្រព្រឹត្តដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មចរិយៈ) បែបណា សូមអ្នកប្រាប់ហេតុនោះមក នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «puñña» សំដៅយក «បុណ្យផល» (ផលនៃបុណ្យ) ដោយការលុបបទខាងចុង។ ដូចជាពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបាលីជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែការសមាទាននូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ បុណ្យនេះរមែងចម្រើនឡើងយ៉ាងនេះ» ពាក្យថា បុណ្យ ក្នុងទីនោះ ក៏សំដៅយកផលនៃបុណ្យដែរ។

---

270. Tunnavāyoti tunnakāro. Sukicchavuttīti suṭṭhu kicchaputtiko ativiya dukkhajīviko. Kapaṇoti varāko, dīnoti attho. Na me vijjati dātaveti addhikānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dātuṃ kiñci dātabbayuttakaṃ mayhaṃ natthi, cittaṃ pana me dānaṃ dinnanti adhippāyo.

២៧០. ពាក្យថា «tunnavāyo» បានដល់ ជាងដេរខោអាវ។ ពាក្យថា «sukicchavuttī» បានដល់ អ្នកមានការចិញ្ចឹមជីវិតដោយលំបាកក្រៃលែង គឺមានជីវភាពខ្សត់ខ្សោយក្រៃលែង។ ពាក្យថា «kapaṇo» បានដល់ អ្នកកំសត់ គឺអ្នកទីទ័លក្រ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា «na me vijjati dātave» សេចក្តីថា វត្ថុដែលគួរឲ្យទានណាមួយ ដើម្បីប្រគេន ឬជូនដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដែលជាអ្នកដើរផ្លូវ គឺគ្មានដល់ខ្ញុំឡើយ ប៉ុន្តែចិត្តរបស់ខ្ញុំបានបង្អោនទៅក្នុងទានដែលគេកំពុងឲ្យហើយ នេះជាអធិប្បាយ។

---

271. Nivesananti gharaṃ, kammakaraṇasālā vā. Asayhassa upantiketi asayhassa mahāseṭṭhino gehassa samīpe. Saddhassāti kammaphalasaddhāya samannāgatassa. Dānapatinoti dāne nirantarappavattāya pariccāgasampattiyā lobhassa ca abhibhavena patibhūtassa. Katapuññassāti pubbe katasucaritakammassa. Lajjinoti pāpajigucchanasabhāvassa.

២៧១. ពាក្យថា «nivesanaṃ» បានដល់ ផ្ទះ ឬរោងការងារ។ ពាក្យថា «asayhassa upantike» បានដល់ នៅជិតផ្ទះរបស់អសយ្ហមហាសេដ្ឋី។ ពាក្យថា «saddhassa» បានដល់ អ្នកប្រកបដោយជំនឿលើកម្មនិងផលនៃកម្ម។ ពាក្យថា «dānapatino» បានដល់ ម្ចាស់នៃទាន ព្រោះជាអ្នកមានការបរិច្ចាគប្រព្រឹត្តទៅមិនដាច់ ហើយជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើសេចក្តីលោភៈដោយការគ្របសង្កត់វាបាន។ ពាក្យថា «katapuññassa» បានដល់ អ្នកបានធ្វើសុចរិតកម្មទុកក្នុងកាលមុន។ ពាក្យថា «lajjino» បានដល់ អ្នកមានសភាវៈខ្ពើមរអើមចំពោះបាប។

---

272. Tatthāti tasmiṃ mama nivesane. Yācanakāyantīti yācanakā janā asayhaseṭṭhiṃ kiñci yācitukāmā āgacchanti. Nānāgottāti nānāvidhagottāpadesā. Vanibbakāti vaṇṇadīpakā, ye dāyakassa puññaphalādiñca guṇakittanādimukhena attano atthikabhāvaṃ pavedentā vicaranti. Te ca maṃ tattha pucchantīti tatthāti nipātamattaṃ, te yācakādayo maṃ asayhaseṭṭhino nivesanaṃ pucchanti. Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu kammadvayaṃ icchanti.

២៧២. ពាក្យថា «tattha» បានដល់ ក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំនោះ។ ពាក្យថា «yācanakāyanti» បានដល់ ពួកស្មូមដែលប្រាថ្នានឹងសុំអ្វីមួយពីអសយ្ហសេដ្ឋី តែងមកកាន់ទីនោះ។ ពាក្យថា «nānāgottā» បានដល់ អ្នកដែលបញ្ជាក់ពីគោត្រផ្សេងៗគ្នា។ ពាក្យថា «vanibbakā» បានដល់ ពួកអ្នកពោលសរសើរគុណ គឺពួកជនដែលដើរប្រកាសសេចក្តីត្រូវការរបស់ខ្លួន ដោយការសរសើរគុណ មានផលនៃបុណ្យរបស់ទាយកជាដើម。 ពាក្យថា «te ca maṃ tattha pucchantī» ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «tattha» គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ ពួកស្មូមទាំងនោះតែងសួរខ្ញុំរកផ្ទះរបស់អសយ្ហសេដ្ឋី។ ព្រោះថា ពួកអ្នកប្រាជ្ញអក្សរសាស្ត្រតែងប្រាថ្នានូវកម្មពីរ ក្នុងទីបែបនេះ។

---

273. Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyatīti tesaṃ pucchanākāradassanaṃ. Ayaṃ pettha attho – bhaddaṃ tumhākaṃ hotu, mayaṃ ‘‘asayhamahāseṭṭhinā dānaṃ padīyatī’’ti sutvā āgatā, kattha dānaṃ padīyati, kattha vā mayaṃ gacchāma, kattha gatena dānaṃ sakkā laddhunti. Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmīti evaṃ tehi addhikajanehi labhanaṭṭhānaṃ puṭṭho [Pg.114] ‘‘ahaṃ pubbe akatapuññatāya idāni īdisānaṃ kiñci dātuṃ asamattho jāto, dānaggaṃ pana imesaṃ dassento lābhassa upāyācikkhaṇena pītiṃ uppādento ettakenapi bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti gāravaṃ uppādetvā dakkhiṇaṃ bāhuṃ pasāretvā tesaṃ asayhaseṭṭhissa nivesanaṃ akkhāmi. Tenāha ‘‘paggayha dakkhiṇaṃ bāhu’’ntiādi.

២៧៣. ពាក្យថា «kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyati» នេះជាការបង្ហាញអាការៈនៃការសួររបស់ពួកស្មូមទាំងនោះ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះថា សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់អ្នករាល់គ្នាចុះ ពួកយើងបានឮថា «អសយ្ហមហាសេដ្ឋីតែងឲ្យទាន» ទើបមក តើតើគេឲ្យទានក្នុងទីណា ឬពួកយើងគួរទៅក្នុងទីណា ពួកយើងទៅក្នុងទីណា ទើបអាចនឹងបានទាន? ពាក្យថា «tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi» សេចក្តីថា កាលដែលពួកអ្នកដើរផ្លូវទាំងនោះសួររកកន្លែងដែលត្រូវទទួលទានយ៉ាងនេះ ខ្ញុំដែលជាអ្នកមិនបានធ្វើបុណ្យទុកក្នុងកាលមុន មិនអាចនឹងឲ្យអ្វីមួយដល់ពួកស្មូមបែបនេះក្នុងពេលឥឡូវនេះបានឡើយ ប៉ុន្តែកាលបើខ្ញុំបង្ហាញរោងទានដល់ពួកស្មូមទាំងនេះ ដោយការប្រាប់ពីឧបាយនៃការបានលាភ ញ៉ាំងសេចក្តីរីករាយឲ្យកើតឡើង ខ្ញុំមុខជានឹងបានបុណ្យច្រើនសូម្បីតែដោយសារអំពើប៉ុណ្នេះ ខ្ញុំក៏បានធ្វើសេចក្តីគោរពឲ្យកើតឡើង ហើយលាតដៃស្តាំបង្ហាញផ្ទះរបស់អសយ្ហសេដ្ឋីដល់ពួកស្មូមទាំងនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលពាក្យថា «paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ» ជាដើម។

---

274. Tena pāṇi kāmadadoti tena paradānapakāsanena parena katassa dānassa sakkaccaṃ anumodanamattena hetunā idāni mayhaṃ hattho kapparukkho viya santānakalatā viya ca kāmaduho icchiticchitadāyī kāmadado hoti. Kāmadado ca honto tena pāṇi madhussavo iṭṭhavatthuvissajjanako jāto.

២៧៤. ពាក្យថា «tena pāṇi kāmadado» សេចក្តីថា ដោយសារហេតុនៃការប្រកាសទានរបស់បុគ្គលដទៃ គឺគ្រាន់តែការអនុមោទនាដោយគោរពនូវទានដែលបុគ្គលដទៃធ្វើហើយនោះ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ដៃរបស់ខ្ញុំក៏ក្លាយជាដៃឲ្យនូវវត្ថុគួរប្រាថ្នា ដូចជាដើមឈើទិព្វ (កប្បព្រឹក្ស) ឬដូចជាវល្លិទិព្វ (សន្តានកលតា) ដែលបង្អោនចុះនូវវត្ថុគួរប្រាថ្នា គឺឲ្យនូវវត្ថុទាំងពួងតាមដែលប្រាថ្នា។ កាលដែលដៃនោះជាដៃឲ្យនូវវត្ថុគួរប្រាថ្នា ដៃនោះក៏ក្លាយជាដៃមានរសផ្អែមហូរចេញ គឺលះបង់នូវវត្ថុជាទីគាប់ចិត្ត។

---

276. Na kira tvaṃ adā dānanti kirāti anussavanatthe nipāto, tvaṃ kira attano santakaṃ na pariccaji, sakapāṇīhi sahatthehi yassa kassaci samaṇassa vā brāhmaṇassa vā kiñci dānaṃ na adāsi. Parassa dānaṃ anumodamānoti kevalaṃ pana parena kataṃ parassa dānaṃ ‘‘aho dānaṃ pavattesī’’ti anumodamānoyeva vihāsi.

២៧៦. ពាក្យថា «na kira tvaṃ adā dānaṃ» ក្នុងពាក្យនោះ សព្ទថា «kira» ជាសព្ទនិបាតក្នុងអត្ថថា ឮថា។ សេចក្តីថា ឮថា អ្នកមិនបានបរិច្ចាគទ្រព្យរបស់ខ្លួនឡើយ មិនបានឲ្យទានអ្វីមួយដោយដៃរបស់ខ្លួនដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយឡើយ។ ពាក្យថា «parassa dānaṃ anumodamāno» សេចក្តីថា គ្រាន់តែបានអនុមោទនាចំពោះទានដែលបុគ្គលដទៃធ្វើហើយថា «ឱ! គាត់បានឲ្យទានល្អណាស់តើ» តែប៉ុណ្ណោះ។

---

277. Tena pāṇi kāmadadoti tena tuyhaṃ pāṇi evaṃ kāmadado, aho acchariyā vata puññānaṃ gatīti adhippāyo.

២៧៧. ពាក្យថា «tena pāṇi kāmadado» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ ដៃរបស់អ្នកទើបជាដៃឲ្យនូវវត្ថុគួរប្រាថ្នាយ៉ាងនេះ ឱ! ដំណើរទៅនៃបុណ្យទាំងឡាយ គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់តើ នេះជាអធិប្បាយ។

---

278. Yo so dānamadā, bhante, pasanno sakapāṇibhīti devaputtaṃ gāravena ālapati. Bhante, parena katassa dānānumodakassa tāva tuyhaṃ īdisaṃ phalaṃ evarūpo ānubhāvo, yo pana so asayhamahāseṭṭhi mahādānaṃ adāsi, pasannacitto hutvā sahatthehi tadā mahādānaṃ pavattesi. So hitvā mānusaṃ dehanti so idha manussattabhāvaṃ pahāya. Kinti kataraṃ. Nu soti nūti nipātamattaṃ. Disataṃ gatoti disaṃ ṭhānaṃ gato, kīdisī tassa gato nipphattīti asayhaseṭṭhino abhisamparāyaṃ pucchi.

២៧៨. ពាក្យថា «yo so dānamadā, bhante, pasanno sakapāṇīhi» នេះជាពាក្យហៅទេវបុត្រដោយសេចក្តីគោរព。 បពិត្រលោកដ៏មានអាយុ ផលយ៉ាងនេះ អានុភាពមានសភាពយ៉ាងនេះ សម្រេចដល់អ្នកដែលគ្រាន់តែជាអ្នកអនុមោទនាទានដែលបុគ្គលដទៃធ្វើហើយ ចុះចំណែកឯអសយ្ហមហាសេដ្ឋីនោះ ដែលបានឲ្យមហាទាន មានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយបានចាត់ចែងមហាទានដោយដៃរបស់ខ្លួនក្នុងកាលនោះ តើគាត់ទៅជាយ៉ាងណា? ពាក្យថា «so hitvā mānusaṃ dehaṃ» សេចក្តីថា សេដ្ឋីនោះលះបង់អត្តភាពជាមនុស្សក្នុងលោកនេះហើយ។ ពាក្យថា «kiṃ» បានដល់ ទៅកាន់ទីណា? ពាក្យថា «nu so» ក្នុងពាក្យនោះ សព្ទថា «nu» គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «disataṃ gato» បានដល់ ទៅកាន់ទិសដៅណា គឺការសម្រេចនូវបរលោករបស់សេដ្ឋីនោះ តើមានសភាពដូចម្តេច? នេះជាការសួររកបរលោករបស់អសយ្ហសេដ្ឋី។

---

279. Asayhasāhinoti aññehi maccharīhi lobhābhibhūtehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyassa pariccāgādivibhāgassa sappurisadhurassa sahanato [Pg.115] asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgato nikkhamanakajutissa. Rasoti hi jutiyā adhivacanaṃ. Tassa kira yācake āgacchante disvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ uppajjati, mukhavaṇṇo vippasīdati, taṃ attano paccakkhaṃ katvā evamāha. Gatiṃ āgatiṃ vāti tassa ‘‘asukaṃ nāma gatiṃ, ito gato’’ti gatiṃ vā ‘‘tato vā pana asukasmiṃ kāle idhāgamissatī’’ti āgatiṃ vā nāhaṃ jānāmi, avisayo esa mayhaṃ. Sutañca me vessavaṇassa santiketi apica kho upaṭṭhānaṃ gatena vessavaṇassa mahārājassa santike sutametaṃ mayā. Sakkassa sahabyataṃ gato asayhoti asayhaseṭṭhi sakkassa devānamindassa sahabyataṃ gato ahosi, tāvatiṃsabhavane nibbattoti attho.

២៧៩. ពាក្យថា «asayhasāhino» សេចក្តីថា ឈ្មោះថា អសយ្ហសាហី ព្រោះជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវធុរៈរបស់សប្បុរស គឺការបរិច្ចាគនិងការចែករំលែកជាដើម ដែលពួកជនដទៃដែលមានសេចក្តីកំណាញ់ ត្រូវសេចក្តីលោភគ្របសង្កត់ មិនអាចនឹងទ្រទ្រង់បាន។ ពាក្យថា «aṅgīrasassa» បានដល់ អ្នកមានពន្លឺចេញពីសរីរាង្គកាយ។ ព្រោះថា ពាក្យថា «rasa» នេះ ជាឈ្មោះនៃពន្លឺ។ ឮថា កាលបើអសយ្ហសេដ្ឋីនោះឃើញពួកស្មូមមកដល់ សេចក្តីរីករាយនិងសោមនស្សដ៏លើសលប់តែងកើតឡើង ពណ៌សម្បុរមុខក៏ស្រស់ថ្លា គាត់បានធ្វើការប្រឈមមុខនឹងពួកស្មូមនោះ ហើយពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «gatiṃ āgatiṃ vā» សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនដឹងនូវដំណើរទៅរបស់គាត់ថា «គាត់ទៅកាន់គតិឈ្មោះនេះអំពីលោកនេះ» ឬដំណើរមកវិញថា «គាត់នឹងមកកាន់លោកនេះវិញអំពីទីនោះក្នុងកាលឈ្មោះនេះ» ឡើយ ព្រោះរឿងនេះមិនមែនជាវិស័យរបស់ខ្ញុំទេ។ ពាក្យថា «sutañca me vessavaṇassa santike» សេចក្តីថា ប៉ុន្តែរឿងនេះ ខ្ញុំបានឮក្នុងសំណាក់របស់ទ้าวវេសវ័ណមហារាជ ក្នុងកាលដែលខ្ញុំទៅបម្រើគាត់។ ពាក្យថា «sakkassa sahabyataṃ gato asayho» សេចក្តីថា អសយ្ហសេដ្ឋីបានទៅកាន់ភាពជាមិត្តភក្តិរបស់ព្រះសក្កទេវរាជ គឺទៅកើតក្នុងឋានតាវត្តិង្ស នេះជាអធិប្បាយ។

---

280. Alameva kātuṃ kalyāṇanti yaṃkiñci kalyāṇaṃ kusalaṃ puññaṃ kātuṃ yuttameva patirūpameva. Tattha pana yaṃ sabbasādhāraṇaṃ sukatataraṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘dānaṃ dātuṃ yathāraha’’nti vuttaṃ, attano vibhavabalānurūpaṃ dānaṃ dātuṃ alameva. Tattha kāraṇamāha ‘‘pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā’’ti. Yatra hi nāma parakatapuññānumodanapubbakena dānapatinivesanamaggācikkhaṇamattena ayaṃ hattho kāmadado diṭṭho, imaṃ disvā. Ko puññaṃ na karissatīti mādiso ko nāma attano patiṭṭhānabhūtaṃ puññaṃ na karissatīti.

២៨០. ពាក្យថា «alameva kātuṃ kalyāṇaṃ» សេចក្តីថា ការធ្វើនូវកុសលធម៌ ឬបុណ្យដ៏ល្អណាមួយ គឺជារឿងគួរធ្វើ ជារឿងដ៏សមគួរពិតមែន។ ប៉ុន្តែក្នុងបុណ្យនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវទានដែលទូទៅដល់សត្វទាំងពួង និងជាទានដែលធ្វើបានងាយ ទើបពោលថា «dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ» សេចក្តីថា ការឲ្យទានតាមសមគួរដល់កម្លាំងនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន គឺជារឿងគួរធ្វើពិតមែន។ ក្នុងទីនោះ បានពោលបង្ហាញហេតុថា «pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā» ព្រោះថា កាលបើដៃនេះត្រូវបានគេឃើញថាជាដៃឲ្យនូវវត្ថុគួរប្រាថ្នា ដោយសារតែការប្រាប់ផ្លូវទៅកាន់ផ្ទះរបស់ម្ចាស់ទាន ដែលមានការអនុមោទនាបុណ្យដែលបុគ្គលដទៃធ្វើហើយជាខាងដើម កាលបើបានឃើញដៃនេះហើយ។ ពាក្យថា «ko puññaṃ na karissati» សេចក្តីថា តើអ្នកណាដែលមានសភាពដូចជាខ្ញុំ នឹងមិនធ្វើនូវបុណ្យដែលជាទីពឹងរបស់ខ្លួននោះ?

---

281. Evaṃ aniyamavasena puññakiriyāya ādaraṃ dassetvā idāni attani taṃ niyametvā dassento ‘‘so hi nūnā’’tiādigāthādvayamāha. Tattha soti so ahaṃ. Hīti avadhāraṇe nipāto, nūnāti parivitakke. Ito gantvāti ito marubhūmito apagantvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Paṭṭhapayissāmīti pavattayissāmi.

២៨១. កាលដែលបានបង្ហាញសេចក្តីគោរពក្នុងការធ្វើបុណ្យដោយមិនកំណត់យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលបើចង់បង្ហាញដោយកំណត់ចំពោះខ្លួនឯង ទើបពោលគថាពីរគថា មានពាក្យថា «so hi nūnā» ជាដើម។ ក្នុងគថានោះ ពាក្យថា «so» បានដល់ ខ្ញុំនោះ។ សព្ទថា «hi» ជាសព្ទនិបាតក្នុងអត្ថបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ សព្ទថា «nūna» ជាសព្ទនិបាតក្នុងអត្ថត្រិះរិះ។ ពាក្យថា «ito gantvā» បានដល់ ចេញទៅអំពីទីវាលខ្សាច់នេះ។ ពាក្យថា «anuppatvāna dvārakaṃ» បានដល់ ទៅដល់នគរទ្វារវតីដោយលំដាប់。 ពាក្យថា «paṭṭhapayissāmi» បានដល់ ខ្ញុំនឹងញ៉ាំងទានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។

---

Evaṃ aṅkurena ‘‘dānaṃ dassāmī’’ti paṭiññāya katāya yakkho tuṭṭhamānaso ‘‘mārisa, tvaṃ vissattho dānaṃ dehi, ahaṃ pana te sahāyakiccaṃ karissāmi, yena te deyyadhammo na parikkhayaṃ gamissati, tena pakārena karissāmī’’ti taṃ dānakiriyāya samuttejetvā ‘‘brāhmaṇa vāṇija, tvaṃ kira mādise balakkārena netukāmo attano pamāṇaṃ na jānāsī’’ti tassa [Pg.116] bhaṇḍamantaradhāpetvā taṃ yakkhavibhiṃsakāya bhiṃsāpento santajjesi. Atha naṃ aṅkuro nānappakāraṃ yācitvā brāhmaṇena khamāpento pasādetvā sabbabhaṇḍaṃ pākatikaṃ kārāpetvā rattiyā upagatāya yakkhaṃ vissajjetvā gacchanto tassa avidūre aññataraṃ ativiya bībhacchadassanaṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –

កាលដែលអង្កុររាជកុមារបានប្តេជ្ញាយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំនឹងឲ្យទាន» យក្សក៏មានចិត្តត្រេកអរ ហើយពោលថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ សូមអ្នកលះបង់សេចក្តីបារម្ភហើយឲ្យទានចុះ ចំណែកខ្ញុំនឹងធ្វើកិច្ចជាជំនួយដល់អ្នក ខ្ញុំនឹងធ្វើដោយប្រការណាដែលធ្វើឲ្យទេយ្យធម៌របស់អ្នកមិនអស់រលីងទៅឡើយ» យក្សបានញ៉ាំងអង្កុររាជកុមារឲ្យអង់អាចក្នុងការធ្វើទានយ៉ាងនេះ រួចហើយក៏គំរាមកំហែងដល់ព្រាហ្មណ៍ជាឈ្មួញនោះថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ជាឈ្មួញ ឮថាអ្នកចង់នាំយកមនុស្សដូចជាខ្ញុំទៅដោយកម្លាំងបាយ អ្នកមិនស្គាល់ប្រមាណរបស់ខ្លួនឯងសោះតើ» ហើយក៏ធ្វើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះឲ្យបាត់ទៅ គំរាមកំហែងឲ្យខ្លាចដោយការបំភ័យរបស់យក្ស។ គ្រានោះ អង្កុររាជកុមារបានអង្វរករយក្សនោះដោយប្រការផ្សេងៗ ញ៉ាំងយក្សឲ្យអត់ទោសដល់ព្រាហ្មណ៍ ធ្វើឲ្យយក្សជ្រះថ្លា ហើយញ៉ាំងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ឲ្យត្រឡប់មកដូចដើមវិញ លុះរាត្រីចូលមកដល់ យក្សក៏បានលាទៅ កាលដែលអង្កុររាជកុមារកំពុងធ្វើដំណើរទៅ បានឃើញប្រេតមួយរូបដែលមានរូបរាងគួរឲ្យខ្ពើមរអើមក្រៃលែងនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន ក៏សួររកកម្មដែលប្រេតនោះបានធ្វើ ដោយពោលថា៖

---

283.

២៨៣.

---

‘‘Kena te aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni ca paggharanti, kiṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –

«ហេតុអ្វីបានជាម្រាមដៃរបស់អ្នកកោងក្រញីង មាត់របស់អ្នកវៀចវេរ ហើយភ្នែកទាំងឡាយរបស់អ្នកហូរទឹកភ្នែកទឹកខ្ទុះចេញមក តើអ្នកបានធ្វើបាបកម្មអ្វីទុកក្នុងកាលមុន?»។

---

Gāthamāha. Tattha kuṇāti kuṇikā paṭikuṇikā anujubhūtā. Kuṇalīkatanti mukhavikārena vikuṇitaṃ saṃkuṇitaṃ. Paggharantīti asuciṃ vissandanti.

នេះជាគថាដែលអង្កុររាជកុមារបានពោល។ ក្នុងគថានោះ ពាក្យថា «kuṇā» បានដល់ កោងក្រញីង គឺមិនត្រង់។ ពាក្យថា «kuṇalīkataṃ» បានដល់ វៀចវេរ គឺរួញចូលគ្នាដោយសារការប្រែប្រួលនៃមុខ។ ពាក្យថា «paggharanti» បានដល់ ហូរចេញនូវវត្ថុមិនស្អាត។

---

Athassa peto –

លំដាប់នោះ ប្រេតនោះបានពោលនឹងអង្កុររាជកុមារនោះថា៖

---

284.

២៨៤.

---

‘‘Aṅgīrasassa gahapatino, saddhassa gharamesino;

Tassāhaṃ dānavissagge, dāne adhikato ahuṃ.

«ខ្ញុំបានជាអ្នកចាត់ចែងក្នុងទាន ក្នុងកន្លែងចែកទានរបស់អសយហគហបតី (អង្គីរសៈ) ដែលជាអ្នកមានជំនឿ ជាអ្នកស្វែងរកផ្ទះ។

---

285.

២៨៥.

---

‘‘Tattha yācanake disvā, āgate bhojanatthike;

Ekamantaṃ apakkamma, akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ.

«ក្នុងកន្លែងចែកទាននោះ កាលបើខ្ញុំឃើញពួកស្មូមដែលមកដល់ ដែលជាអ្នកត្រូវការអាហារ ខ្ញុំក៏គេចទៅក្នុងទីម្ខាង ហើយធ្វើមុខក្រញូវ។

---

286.

២៨៦.

---

‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti. –

«ព្រោះហេតុនោះ ម្រាមដៃទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ ទើបកោងក្រង ទាំងមុខរបស់ខ្ញុំ ក៏ក្រញីក្រញៅ ភ្នែកទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ ក៏ស្រក់ទឹកភ្នែកហូរចេញ នោះជាបាបកម្មដែលខ្ញុំបានធ្វើហើយ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ»។

---

Tisso gāthā abhāsi.

ប្រេតនោះ បានពោលគាថា ៣ នេះ។

---

284. Tattha ‘‘aṅgīrasassā’’tiādinā asayhaseṭṭhiṃ kitteti. Gharamesinoti gharamāvasantassa gahaṭṭhassa. Dānavissaggeti dānagge pariccāgaṭṭhāne. Dāne adhikato ahunti deyyadhammassa pariccajane dānādhikāre adhikato ṭhapito ahosiṃ.

២៨៤. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា aṅgīrasassa ជាដើម គឺប្រេតពោលសរសើរចំពោះអសយ្ហសេដ្ឋី។ បទថា gharamesino សេចក្តីថា គ្រហស្ថអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះ។ បទថា dānavissagge សេចក្តីថា ក្នុងសាលាទាន ជាទីបរិច្ចាគទាន។ បទថា dāne adhikato ahuṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំជាបុគ្គលដែលគេតម្រូវទុកក្នុងតំណែងជាអ្នកចាត់ចែងទាន ក្នុងការបរិច្ចាគទេយ្យធម៌។

---

285. Ekamantaṃ apakkammāti yācanake bhojanatthike āgate disvā dānabyāvaṭena dānaggato anapakkamma yathāṭhāneyeva ṭhatvā sañjātapītisomanassena [Pg.117] vippasannamukhavaṇṇena sahatthena dānaṃ dātabbaṃ, parehi vā patirūpehi dāpetabbaṃ, ahaṃ pana tathā akatvā yācanake āgacchante dūratova disvā attānaṃ adassento ekamantaṃ apakkamma apakkamitvā. Akāsiṃ kuṇaliṃ mukhanti vikuṇitaṃ saṅkucitaṃ mukhaṃ akāsiṃ.

២៨៥. បទថា Ekamantaṃ apakkamma សេចក្តីថា កាលពួកស្មូមអ្នកប្រាថ្នាភោជនមកដល់ ឃើញហើយ បុគ្គលអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងទាន មិនត្រូវគេចចេញចាកសាលាទានឡើយ គឺត្រូវឈរក្នុងទីនោះដដែល ហើយមានចិត្តត្រេកអររីករាយ មានពណ៌មុខស្រស់បស់ គប្បីប្រគល់ទានដោយដៃរបស់ខ្លួន ឬគប្បីឱ្យអ្នកដទៃដ៏សមគួរប្រគល់ឱ្យ តែចំណែកខ្ញុំមិនបានធ្វើដូច្នោះទេ កាលឃើញពួកស្មូមដើរមកពីចម្ងាយ ក៏មិនបង្ហាញខ្លួន គេចវេះទៅក្នុងទីម្ខាង។ បទថា akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំបានធ្វើមុខឱ្យក្រញីក្រញៅ គឺជ្រីវជ្រួញ។

---

286. Tenāti yasmā tadāhaṃ sāminā dānādhikāre niyutto samāno dānakāle upaṭṭhite macchariyāpakato dānaggato apakkamanto pādehi saṅkocaṃ āpajjiṃ, sahatthehi dātabbe tathā akatvā hatthasaṅkocaṃ āpajjiṃ, pasannamukhena bhavitabbe mukhasaṅkocaṃ āpajjiṃ, piyacakkhūhi oloketabbe cakkhukālusiyaṃ uppādesiṃ, tasmā hatthaṅguliyo ca pādaṅguliyo ca kuṇitā jātā, mukhañca kuṇalīkataṃ virūparūpaṃ saṅkucitaṃ, akkhīni asucīduggandhajegucchāni assūni paggharantīti attho. Tena vuttaṃ –

២៨៦. បទថា Tena សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំកាលដែលម្ចាស់បានតម្រូវទុកក្នុងតំណែងជាអ្នកចាត់ចែងទាន កាលសម័យនៃការឱ្យទានមកដល់ ត្រូវសេចក្តីកំណាញ់គ្របសង្កត់ គេចចេញចាកសាលាទាន ក៏ដល់នូវការរួញជើងទាំងឡាយ កាលដែលត្រូវឱ្យដោយដៃរបស់ខ្លួន ក៏មិនធ្វើដូច្នោះ បែរជាដល់នូវការរួញដៃ កាលដែលត្រូវមានមុខស្រស់បស់ បែរជាដល់នូវការរួញមុខ កាលដែលត្រូវមើលដោយភ្នែកជាទីស្រឡាញ់ បែរជាធ្វើភ្នែកឱ្យល្អក់កករ ព្រោះហេតុនោះ ម្រាមដៃនិងម្រាមជើងទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ ទើបកោងក្រង ទាំងមុខក៏ក្រញីក្រញៅ ជ្រីវជ្រួញមានរូបអាក្រក់ ភ្នែកទាំងឡាយក៏ស្រក់ទឹកភ្នែកដែលមិនស្អាត មានក្លិនស្អុយ គួរឱ្យខ្ពើមរអើម នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖

---

‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti.

«ព្រោះហេតុនោះ ម្រាមដៃទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ ទើបកោងក្រង ទាំងមុខរបស់ខ្ញុំ ក៏ក្រញីក្រញៅ ភ្នែកទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ ក៏ស្រក់ទឹកភ្នែកហូរចេញ នោះជាបាបកម្មដែលខ្ញុំបានធ្វើហើយ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ»។

---

Taṃ sutvā aṅkuro petaṃ garahanto –

អង្កុររាជកុមារ កាលបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងតិះដៀលប្រេតនោះ ទើបពោលថា៖

---

287.

២៨៧.

---

‘‘Dhammena te kāpurisa, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni ca paggharanti, yaṃ taṃ parassa dānassa;

Akāsi kuṇaliṃ mukha’’nti. –

«ម្នាលបុរសអាក្រក់ មុខរបស់អ្នកក្រញីក្រញៅ ភ្នែកទាំងឡាយរបស់អ្នកក៏ស្រក់ទឹកភ្នែកហូរចេញ ដោយហេតុដ៏សមគួរហើយ ព្រោះអ្នកបានធ្វើមុខក្រញីក្រញៅ ចំពោះទានរបស់បុគ្គលដទៃ»។

---

Gāthamāha. Tattha dhammenāti yutteneva kāraṇena. Teti tava. Kāpurisāti lāmakapurisa. Yanti yasmā. Parassa dānassāti parassa dānasmiṃ. Ayameva vā pāṭho.

នេះជាគាថាដែលអង្កុររាជកុមារបានពោលហើយ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា dhammena សេចក្តីថា ដោយហេតុដ៏សមគួរពិតប្រាកដ។ បទថា te គឺរបស់អ្នក។ បទថា kāpurisa សេចក្តីថា បុរសថោកទាប។ បទថា yaṃ សេចក្តីថា ព្រោះហេតុណា។ បទថា parassa dānassa សេចក្តីថា ក្នុងទានរបស់បុគ្គលដទៃ។ មួយវិញទៀត បាលីក៏មានតែប៉ុណ្ណេះឯង។

---

Puna aṅkuro taṃ dānapatiṃ seṭṭhiṃ garahanto –

ជាថ្មីម្តងទៀត អង្កុររាជកុមារ កាលនឹងតិះដៀលសេដ្ឋីជាទាយកនោះ ទើបពោលថា៖

---

288.

២៨៨.

---

‘‘Kathañhi dānaṃ dadamāno, kareyya parapattiyaṃ;

Annapānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni cā’’ti. –

«កាលបុគ្គលកាលនឹងឱ្យទាន គឺបាយ ទឹក បង្អែម ចំអាប សម្លៀកបំពាក់ និងសេនាសនៈ ហេតុអ្វីក៏ធ្វើឱ្យសម្រេចដោយសារអ្នកដទៃ»។

---

Gāthamāha. Tassattho – dānaṃ dadanto puriso kathañhi nāma taṃ parapattiyaṃ parena pāpetabbaṃ sādhetabbaṃ kareyya, attapaccakkhameva katvā sahattheneva [Pg.118] dadeyya, sayaṃ vā tattha byāvaṭo bhaveyya, aññathā attano deyyadhammo aṭṭhāne viddhaṃsiyetha, dakkhiṇeyyā ca dānena parihāyeyyunti.

នេះជាគាថាដែលអង្កុររាជកុមារបានពោលហើយ។ សេចក្តីពន្យល់នៃគាថានោះថា បុគ្គលកាលនឹងឱ្យទាន ហេតុអ្វីក៏ធ្វើទាននោះឱ្យសម្រេចដោយសារអ្នកដទៃ គឺឱ្យអ្នកដទៃនាំទៅប្រគល់ឱ្យ គួរតែធ្វើឱ្យប្រាកដចំពោះមុខខ្លួនឯង ហើយប្រគល់ឱ្យដោយដៃរបស់ខ្លួន ឬខ្លួនឯងគប្បីខ្វល់ខ្វាយក្នុងទាននោះ បើមិនដូច្នោះទេ ទេយ្យធម៌របស់ខ្លួនគប្បីវិនាសទៅក្នុងទីមិនសមគួរ ទាំងទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងឡាយ ក៏គប្បីសាបសូន្យចាកទាននោះឡើយ។

---

Evaṃ taṃ garahitvā idāni attanā paṭipajjitabbavidhiṃ dassento –

លុះតិះដៀលប្រេតនោះយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងបង្ហាញនូវវិធីដែលខ្លួនត្រូវប្រតិបត្តិក្នុងពេលនេះ ទើបពោលថា៖

---

289.

២៨៩.

---

‘‘So hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.

«ខ្ញុំនោះឯង ដើរចេញពីទីនេះទៅ ដល់ក្រុងទ្វារកាហើយ នឹងតាំងទុកនូវទាន ដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់ខ្ញុំ។

---

290.

២៩០.

---

‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –

ខ្ញុំនឹងឱ្យបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ សេនាសនៈ សាលាដំណាក់ អណ្តូងទឹក និងស្ពានក្នុងផ្លូវលំបាក»។

---

Gāthādvayamāha, taṃ vuttatthameva.

នេះជាគាថាពីរដែលអង្កុររាជកុមារបានពោលហើយ គាថាទាំងពីរនោះ មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

---

291.

២៩១.

---

‘‘Tato hi so nivattitvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayi aṅkuro, yaṃtumassa sukhāvahaṃ.

«លំដាប់នោះ អង្កុររាជកុមារនោះ ត្រឡប់ពីទីនោះទៅ ដល់ក្រុងទ្វារកាហើយ ក៏បានតាំងទុកនូវទាន ដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់ខ្លួន។

---

292.

២៩២.

---

‘‘Adā annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.

បានឱ្យបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ សេនាសនៈ សាលាដំណាក់ និងអណ្តូងទឹក ដោយចិត្តជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែង។

---

293.

២៩៣.

---

‘‘Ko chāto ko ca tasito, ko vatthaṃ paridahissati;

Kassa santāni yoggāni, ito yojentu vāhanaṃ.

នរណាឃ្លាន នរណាស្រេក នរណានឹងស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់ យានទាំងឡាយរបស់នរណាដែលនឿយហត់ហើយ ចូរទឹមយានពីទីនេះទៅចុះ។

---

294.

២៩៤.

---

‘‘Ko chatticchati gandhañca, ko mālaṃ ko upāhanaṃ;

Itissu tattha ghosenti, kappakā sūdamāgadhā;

Sadā sāyañca pāto ca, aṅgurassa nivesane’’ti. –

នរណាប្រាថ្នាឆត្រ និងគ្រឿងក្រអូប នរណាប្រាថ្នាផ្កាកម្រង នរណាប្រាថ្នាទ្រនាប់ជើង ពួកជាងកាត់សក់ ពួកចុងភៅ និងពួកអ្នកចាត់ចែងគ្រឿងក្រអូប តែងស្រែកប្រកាសក្នុងលំនៅរបស់អង្កុររាជកុមារនោះ ទាំងល្ងាចទាំងព្រឹក គ្រប់កាលទាំងពួងយ៉ាងនេះ»។

---

Catasso gāthā aṅgurassa paṭipattiṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ṭhapitā.

គាថាទាំង ៤ នេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានដាក់ទុកមក ដើម្បីបង្ហាញនូវការប្រតិបត្តិរបស់អង្កុររាជកុមារ។

---

291. Tattha tatoti marukantārato. Nivattitvāti paṭinivattitvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Dānaṃ paṭṭhapayi aṅguroti yakkhena paripūritasakalakoṭṭhāgāro sabbapātheyyakaṃ mahādānaṃ so aṅguro paṭṭhapesi. Yaṃtumassa sukhāvahanti yaṃ attano sampati āyatiñca sukhanibbattakaṃ.

២៩១. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា tato សេចក្តីថា ចាកវាលខ្សាច់ (មរុកន្តារៈ)។ បទថា nivattitvā សេចក្តីថា ត្រឡប់មកវិញ។ បទថា anuppatvāna dvārakaṃ សេចក្តីថា ទៅដល់ក្រុងទ្វារវតី។ បទថា dānaṃ paṭṭhapayi aṅguro សេចក្តីថា អង្កុររាជកុមារនោះ មានជង្រុកទាំងពួងដែលយក្សបានបំពេញឱ្យហើយ ក៏បានតាំងទុកនូវមហាទាន ដែលមានស្បៀងអាហារគ្រប់បែបយ៉ាង។ បទថា yaṃtumassa sukhāvahaṃ សេចក្តីថា ទានណាដែលបង្កើតនូវសេចក្តីសុខដល់ខ្លួន ទាំងក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងក្នុងអនាគត។

---

293. Ko [Pg.119] chātoti ko jighacchito, so āgantvā yathāruci bhuñjatūti adhippāyo. Eseva nayo sesesupi. Tasitoti pipāsito. Paridahissatīti nivāsessati pārupissati cāti attho. Santānīti parissamappattāni. Yoggānīti rathavāhanāni. Ito yojentu vāhananti ito yoggasamūhato yathārucitaṃ gahetvā vāhanaṃ yojentu.

២៩៣. បទថា ko chāto សេចក្តីថា នរណាឃ្លាន សេចក្តីអធិប្បាយថា បុគ្គលនោះចូរមកបរិភោគតាមចំណង់ចុះ។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងបទដែលសេសសល់ដែរ។ បទថា tasito សេចក្តីថា ស្រេកទឹក។ បទថា paridahissatīti សេចក្តីថា នឹងស្លៀក និងដណ្តប់ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ បទថា santāni សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីនឿយហត់។ បទថា yoggāni សេចក្តីថា រទេះនិងយានទាំងឡាយ។ បទថា ito yojentu vāhanaṃ សេចក្តីថា ចូរជ្រើសរើសយកយានដែលខ្លួនពេញចិត្ត ពីក្រុមយានទាំងនេះទៅទឹមចុះ។

---

294. Ko chatticchatīti ko kilañjachattādibhedaṃ chattaṃ icchati, so gaṇhātūti adhippāyo. Sesesupi eseva nayo. Gandhanti catujjātiyagandhādikaṃ gandhaṃ. Mālanti ganthitāganthitabhedaṃ pupphaṃ. Upāhananti khallabaddhādibhedaṃ upāhanaṃ. Itissūti ettha sūti nipātamattaṃ, iti evaṃ ‘‘ko chāto, ko tasito’’tiādināti attho. Kappakāti nhāpitakā. Sūdāti bhattakārakā. Māgadhāti gandhino. Sadāti sabbakālaṃ divase divase sāyañca pāto ca tattha aṅgurassa nivesane ghosenti ugghosentīti yojanā.

២៩៤. បទថា ko chatticchati សេចក្តីថា នរណាប្រាថ្នាឆត្រ មានឆត្រធ្វើដោយបន្ទះឫស្សីជាដើម សេចក្តីអធិប្បាយថា បុគ្គលនោះចូរយកទៅចុះ។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា gandhaṃ សេចក្តីថា គ្រឿងក្រអូប មានគ្រឿងក្រអូបមានជាតិ ៤ យ៉ាងជាដើម។ បទថា mālaṃ សេចក្តីថា ផ្កាដែលក្រងហើយ និងមិនទាន់ក្រង។ បទថា upāhanaṃ សេចក្តីថា ទ្រនាប់ជើងដែលធ្វើដោយស្បែកជាដើម។ បទថា itissū ក្នុងបទនោះ បទថា su គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាត សេចក្តីថា ស្រែកប្រកាសយ៉ាងនេះថា «នរណាឃ្លាន នរណាស្រេក» ជាដើម។ បទថា kappakā សេចក្តីថា ជាងកាត់សក់ទាំងឡាយ។ បទថា sūdā សេចក្តីថា ចុងភៅទាំងឡាយ។ បទថា māgadhā សេចក្តីថា ពួកអ្នកធ្វើគ្រឿងក្រអូប។ បទថា sadā សេចក្តីថា គ្រប់កាលទាំងពួង គឺរាល់ៗ ថ្ងៃ ទាំងល្ងាចទាំងព្រឹក តែងស្រែកប្រកាសក្នុងលំនៅរបស់អង្កុររាជកុមារនោះ នេះជាការសម្រួលបទ។

---

Evaṃ mahādānaṃ pavattentassa gacchante kāle tittibhāvato atthikajanehi pavivittaṃ viraḷaṃ dānaggaṃ ahosi. Taṃ disvā aṅkuro dāne uḷārajjhāsayatāya atuṭṭhamānaso hutvā attano dāne niyuttaṃ sindhakaṃ nāma māṇavaṃ āmantetvā –

កាលអង្កុររាជកុមារ កំពុងចាត់ចែងមហាទានយ៉ាងនេះ កាលវេលាកន្លងទៅ ព្រោះតែការឆ្អែតស្កប់ស្កល់ សាលាទានក៏ប្រែជាស្ងាត់ជ្រងំ គឺមានមនុស្សមកទទួលទានតិចតួចស្តើងស្តៅ។ អង្កុររាជកុមារ ឃើញហេតុនោះហើយ ព្រោះខ្លួនមានអធ្យាស្រ័យដ៏ទូលាយក្នុងទាន ក៏មានចិត្តមិនត្រេកអរ ទើបហៅសិន្ធកមាណព ដែលជាអ្នកចាត់ចែងក្នុងទានរបស់ខ្លួនមក ហើយពោលថា៖

---

295.

២៩៥.

---

‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka, yaṃ na passāmi yācake.

«ជនទាំងឡាយ តែងដឹងច្បាស់នូវខ្ញុំយ៉ាងនេះថា អង្កុររាជកុមារ ដេកជាសុខ ម្នាលសិន្ធកៈ តែខ្ញុំដេកជាទុក្ខវិញទេ ព្រោះខ្ញុំមិនបានឃើញពួកស្មូមឡើយ។

---

296.

២៩៦.

---

‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka, appake su vanibbake’’ti. –

ជនទាំងឡាយ តែងដឹងច្បាស់នូវខ្ញុំយ៉ាងនេះថា អង្កុររាជកុមារ ដេកជាសុខ ម្នាលសិន្ធកៈ តែខ្ញុំដេកជាទុក្ខវិញទេ ព្រោះពួកស្មូមមានចំនួនតិចតួចពេក»។

---

Gāthādvayamāha. Tattha sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ janoti ‘‘aṅkuro rājā yasabhogasamappito dānapati attano bhogasampattiyā dānasampattiyā ca sukhaṃ supati, sukheneva niddaṃ upagacchati, sukhaṃ paṭibujjhatī’’ti evaṃ maṃ jano sambhāveti. Dukkhaṃ supāmi sindhakāti ahaṃ pana sindhaka dukkhameva supāmi. Kasmā? Yaṃ na passāmi yācaketi, yasmā mama ajjhāsayānurūpaṃ [Pg.120] deyyadhammapaṭiggāhake bahū yācake na passāmi, tasmāti attho. Appake su vanibbaketi vanibbakajane appake katipaye jāte dukkhaṃ supāmīti yojanā. Sūti ca nipātamattaṃ, appake vanibbakajane satīti attho.

នេះជាគាថាពីរដែលអង្កុររាជកុមារបានពោលហើយ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយតែងសរសើរខ្ញុំយ៉ាងនេះថា «ព្រះរាជាព្រះនាមអង្កុរៈ ជាម្ចាស់ទាន ដ៏បរិបូណ៌ដោយយសនិងភោគៈ តែងដេកជាសុខ ព្រោះតែការបរិបូណ៌ដោយភោគសម្បត្តិ និងការបរិបូណ៌ដោយទានរបស់ខ្លួន តែងលង់លក់ទៅជាសុខ ភ្ញាក់ឡើងក៏ជាសុខ»។ បទថា dukkhaṃ supāmi sindhaka សេចក្តីថា ម្នាលសិន្ធកៈ ចំណែកខ្ញុំវិញ តែងតែដេកជាទុក្ខពិតប្រាកដ។ ព្រោះហេតុអ្វី? បទថា yaṃ na passāmi yācake សេចក្តីថា ព្រោះខ្ញុំមិនបានឃើញពួកស្មូមជាច្រើន ដែលជាអ្នកទទួលទេយ្យធម៌ដ៏សមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់ខ្ញុំ ព្រោះហេតុនោះ ទើបខ្ញុំដេកជាទុក្ខ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ បទថា appakesu vanibbake សេចក្តីថា កាលពួកស្មូមមានចំនួនតិចតួចស្តើងស្តៅ ខ្ញុំក៏ដេកជាទុក្ខ នេះជាការសម្រួលបទ។ បទថា su គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាត សេចក្តីថា កាលបើពួកស្មូមមានចំនួនតិចតួច នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។

---

Taṃ sutvā sindhako tassa uḷāraṃ dānādhimuttiṃ pākaṭataraṃ kātukāmo –

សិន្ធកមាណព កាលបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលចង់ធ្វើនូវសេចក្តីបង្អោនទៅក្នុងទានដ៏ទូលាយរបស់អង្កុររាជកុមារនោះ ឱ្យប្រាកដច្បាស់ឡើង ទើបពោលថា៖

---

297.

២៩៧.

---

‘‘Sakko ce te varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;

Kissa sabbassa lokassa, varamāno varaṃ vare’’ti. –

«ប្រសិនបើព្រះឥន្ទ្រជាធំក្នុងឋានតាវតឹង្ស នឹងប្រទានពរដល់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គកាលនឹងប្រាថ្នាពរ តើនឹងជ្រើសរើសយកពរដូចម្តេច ពីលោកទាំងមូល»។

---

Gāthamāha. Tassattho – tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sabbassa ca lokassa issaro sakko ‘‘varaṃ varassu, aṅkura, yaṃkiñci manasicchita’’nti tuyhaṃ varaṃ dajjā dadeyya ce, varamāno patthayamāno kissa kīdisaṃ varaṃ vareyyāsīti attho.

នេះជាគាថាដែលសិន្ធកមាណពបានពោលហើយ។ សេចក្តីពន្យល់នៃគាថានោះថា ប្រសិនបើព្រះឥន្ទ្រជាធំរបស់ទេវតាជាន់តាវតឹង្ស និងរបស់លោកទាំងមូល នឹងប្រទានពរដល់ព្រះអង្គថា «ម្នាលអង្កុរៈ ចូរអ្នកទទួលយកពរណាមួយដែលចិត្តប្រាថ្នាចុះ» ព្រះអង្គកាលនឹងប្រាថ្នាពរ តើនឹងជ្រើសរើសយកពរដូចម្តេច គឺមានសភាវៈបែបណា នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។

---

Atha aṅkuro attano ajjhāsayaṃ yāthāvato pavedento –

លំដាប់នោះ អង្កុររាជកុមារ កាលនឹងសម្តែងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ខ្លួនតាមពិត ទើបពោលថា៖

---

298.

២៩៨.

---

‘‘Sakko ce me varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;

Kāluṭṭhitassa me sato, sūriyuggamanaṃ pati;

Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā.

«ប្រសិនបើព្រះឥន្ទ្រជាធំក្នុងឋានតាវតឹង្ស នឹងប្រទានពរដល់ខ្ញុំ កាលដែលខ្ញុំក្រោកឡើងក្នុងពេលព្រឹកព្រលឹម ក្នុងពេលព្រះអាទិត្យរះឡើង សូមឱ្យភោជនាហារដ៏ជាទិព្វទាំងឡាយ និងពួកស្មូមអ្នកមានសីល លេចឡើងប្រាកដចំពោះខ្ញុំ។

---

299.

២៩៩.

---

‘‘Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ;

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakkaṃ varaṃ vare’’ti. – dve gāthā abhāsi;

កាលខ្ញុំកំពុងឱ្យទាន សូមកុំឱ្យទេយ្យធម៌អស់ទៅឡើយ លុះខ្ញុំឱ្យទានរួចហើយ ក៏សូមកុំឱ្យមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្រោយឡើយ កាលកំពុងឱ្យទាន ក៏សូមឱ្យចិត្តរបស់ខ្ញុំជ្រះថ្លា ខ្ញុំនឹងជ្រើសរើសយកពរនេះពីព្រះឥន្ទ្រ»។ អង្កុររាជកុមារបានពោលគាថាពីរនេះយ៉ាងនេះ។

---

298. Tattha kāluṭṭhitassa me satoti kāle pāto vuṭṭhitassa atthikānaṃ dakkhiṇeyyānaṃ apacāyanapāricariyādivasena uṭṭhānavīriyasampannassa me samānassa. Sūriyuggamanaṃ patīti sūriyuggamanavelāyaṃ. Dibbā bhakkhā pātubhaveyyunti devalokapariyāpannā āhārā uppajjeyyuṃ. Sīlavanto ca yācakāti yācakā ca sīlavanto kalyāṇadhammā bhaveyyuṃ.

២៩៨. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា kāluṭṭhitassa me sato សេចក្តីថា កាលដែលខ្ញុំជាបុគ្គលបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការក្រោកឡើង គឺក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម ដើម្បីធ្វើការគោរព និងការបម្រើជាដើម ចំពោះពួកទក្ខិណេយ្យបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នា។ បទថា sūriyuggamanaṃ pati សេចក្តីថា ក្នុងវេលាព្រះអាទិត្យរះឡើង។ បទថា dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ សេចក្តីថា សូមឱ្យភោជនាហារដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងទេវលោកកើតឡើង។ បទថា sīlavanto ca yācakā សេចក្តីថា សូមឱ្យពួកស្មូមទាំងឡាយ ជាអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ។

---

299. Dadato [Pg.121] me na khīyethāti āgatāgatānaṃ dānaṃ dadato ca me deyyadhammo na khīyetha, na parikkhayaṃ gaccheyya. Datvā nānutapeyyahanti tañca dānaṃ datvā kiñcideva appasādakaṃ disvā tena ahaṃ pacchā nānutapeyyaṃ. Dadaṃ cittaṃ pasādeyyanti dadamāno cittaṃ pasādeyyaṃ, pasannacittoyeva hutvā dadeyyaṃ. Etaṃ sakkaṃ varaṃ vareti sakkaṃ devānamindaṃ ārogyasampadā, deyyadhammasampadā, dakkhiṇeyyasampadā, deyyadhammassa aparimitasampadā, dāyakasampadāti etaṃ pañcavidhaṃ varaṃ vareyyaṃ. Ettha ca ‘‘kāluṭṭhitassa me sato’’ti etena ārogyasampadā, ‘‘dibbā bhakkhā pātubhaveyyu’’nti etena deyyadhammasampadā, ‘‘sīlavanto ca yācakā’’ti etena dakkhiṇeyyasampadā, ‘‘dadato me na khīyethā’’ti etena deyyadhammassa aparimitasampadā, ‘‘datvā nānutapeyyahaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya’’nti etehi dāyakasampadāti ime pañca atthā varabhāvena icchitā. Te ca kho dānamayapuññassa yāvadeva uḷārabhāvāyāti veditabbā.

២៩៩. បទថា dadato me na khīyetha សេចក្តីថា កាលខ្ញុំកំពុងឱ្យទានដល់ពួកជនដែលមកហើយៗ ទេយ្យធម៌របស់ខ្ញុំកុំបីអស់ទៅឡើយ គឺកុំបីដល់នូវការអស់រលីង។ បទថា datvā nānutapeyyaṃ សេចក្តីថា លុះខ្ញុំឱ្យទាននោះរួចហើយ ឃើញហេតុមិនជាទីគាប់ចិត្តបន្តិចបន្តួច ក៏មិនគប្បីក្តៅក្រហាយក្រោយឡើយ។ បទថា dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ សេចក្តីថា កាលកំពុងឱ្យទាន ខ្ញុំគប្បីធ្វើចិត្តឱ្យជ្រះថ្លា គឺមានចិត្តជ្រះថ្លាពិតប្រាកដហើយទើបឱ្យ។ បទថា etaṃ sakkaṃ varaṃ vare សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងសូមពរ ៥ យ៉ាងនេះ គឺ អាសោគ្យសម្បទា (ការមិនមានរោគ) ទេយ្យធម្មសម្បទា (ការបរិបូណ៌ដោយទេយ្យធម៌) ទក្ខិណេយ្យសម្បទា (ការបរិបូណ៌ដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គល) អបរិមិតទេយ្យធម្មសម្បទា (ការបរិបូណ៌ដោយទេយ្យធម៌មិនមានប្រមាណ) និងទាយកសម្បទា (ការបរិបូណ៌ដោយទាយក) ពីព្រះឥន្ទ្រជាធំនៃទេវតាទាំងឡាយ។ ក្នុងពរទាំង ៥ យ៉ាងនេះ ពាក្យថា «kāluṭṭhitassa me sato» នេះ សម្តែងដល់ អាសោគ្យសម្បទា, ពាក្យថា «dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ» នេះ សម្តែងដល់ ទេយ្យធម្មសម្បទា, ពាក្យថា «sīlavanto ca yācakā» នេះ សម្តែងដល់ ទក្ខិណេយ្យសម្បទា, ពាក្យថា «dadato me na khīyethā» នេះ សម្តែងដល់ អបរិមិតទេយ្យធម្មសម្បទា, ពាក្យថា «datvā nānutapeyyahaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ» ទាំងនេះ សម្តែងដល់ ទាយកសម្បទា គឺថាផលទាំង ៥ យ៉ាងនេះ អង្កុររាជកុមារប្រាថ្នាដោយភាពជាពរ។ គប្បីជ្រាបថា ផលទាំងនោះ គឺដើម្បីភាពទូលំទូលាយនៃទានមយបុណ្យតែប៉ុណ្ណោះ។

---

Evaṃ aṅkurena attano ajjhāsaye pavedite tattha nisinno nītisatthe kataparicayo sonako nāma eko puriso taṃ atidānato vicchinditukāmo –

កាលអង្កុររាជកុមារ បានសម្តែងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ បុរសម្នាក់ឈ្មោះសោនកៈ ដែលអង្គុយក្នុងទីនោះ ជាអ្នកធ្លាប់បានសិក្សាក្នុងគម្ពីរបរិយាយ (នីតិសាស្ត្រ) កាលចង់ឃាត់ឃាំងអង្កុររាជកុមារនោះ ចាកការឱ្យទានហួសប្រមាណ ទើបពោលថា៖

---

300.

៣០០.

---

‘‘Na sabbavittāni pare pavecche, dadeyya dānañca dhanañca rakkhe;

Tasmā hi dānā dhanameva seyyo, atippadānena kulā na honti.

«បុគ្គលមិនគប្បីឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ដល់បុគ្គលដទៃឡើយ គប្បីឱ្យទានផង គប្បីរក្សាទ្រព្យផង ព្រោះថាទ្រព្យនោះឯង ប្រសើរជាងទាន ព្រោះត្រកូលទាំងឡាយ តែងមិនស្ថិតស្ថេរបាន ព្រោះការឱ្យទានហួសប្រមាណឡើយ»។

---

301.

៣០១.

---

‘‘Adānamatidānañca nappasaṃsanti paṇḍitā,Tasmā hi dānā dhanameva seyyo,Samena vatteyya sa dhīradhammo’’ti. –

«ពួកបណ្ឌិតរមែងមិនសរសើរការមិនឲ្យទានផង ការឲ្យទានហួសប្រមាណផង ព្រោះហេតុនោះ ទ្រព្យសម្បត្តិឯង ទើបប្រសើរជាងការឲ្យទាន បុគ្គលគប្បីប្រព្រឹត្តដោយស្មើ (ល្មមសមគួរ) នោះជាធម៌របស់ជនអ្នកមានប្រាជ្ញា (ធីរធម៌)។»

---

Dve gāthā abhāsi. Sindhako evaṃ punapi vīmaṃsitukāmo ‘‘na sabbavittānī’’tiādimāhāti apare.

សិន្ធកៈបានពោលគាថាពីរយ៉ាងនេះ។ គ្រូដទៃទៀតពោលថា សិន្ធកៈកាលនឹងល្បងមើលម្តងទៀត ទើបពោលពាក្យមានពាក្យថា na sabbavittāni ជាដើម យ៉ាងនេះ។

---

300. Tattha sabbavittānīti saviññāṇakaaviññāṇakappabhedāni sabbāni vittūpakaraṇāni, dhanānīti attho. Pareti paramhi, parassāti attho[Pg.122]. Na paveccheti na dadeyya, ‘‘dakkhiṇeyyā laddhā’’ti katvā kiñci asesetvā sabbasāpateyyapariccāgo na kātabboti attho. Dadeyya dānañcāti sabbena sabbaṃ dānadhammo na kātabbo, atha kho attano āyañca vayañca jānitvā vibhavānurūpaṃ dānañca dadeyya. Dhanañca rakkheti aladdhalābhaladdhaparirakkhaṇarakkhitasambandhavasena dhanaṃ paripāleyya.

៣០០. ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា sabbavittāni សេចក្តីថា គ្រឿងប្រើប្រាស់ជាទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ មានការបែងចែកជាសវិញ្ញាណកៈ (មានវិញ្ញាណ) និងអវិញ្ញាណកៈ (គ្មានវិញ្ញាណ) ពោលគឺទ្រព្យទាំងឡាយ។ បទថា pare សេចក្តីថា ក្នុងបុគ្គលដទៃ ឬដល់បុគ្គលដទៃ។ បទថា na paveccheti សេចក្តីថា មិនគប្បីឲ្យ។ សេចក្តីថា កាលបើបានជួបនឹងទក្ខិណេយ្យបុគ្គលហើយ មិនគប្បីធ្វើការបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ដោយមិនឲ្យសេសសល់សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចឡើយ។ បទថា dadeyya dānañca សេចក្តីថា មិនមែនមានន័យថាកិនត្រូវធ្វើទានទាល់តែសោះនោះទេ ប៉ុន្តែគប្បីដឹងនូវចំណូល និងចំណាយរបស់ខ្លួន ហើយប្រគល់ទានទៅតាមសមគួរដល់ភោគសម្បត្តិ។ បទថា dhanañca rakkheti សេចក្តីថា គប្បីរក្សាទុកនូវទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនទាន់បាន និងរក្សាការពារទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានមកហើយ ដោយអំណាចនៃការរក្សាការពារទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានមកហើយនោះ។

---

‘‘Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye;

Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti. (dī. ni. 3.265) –

«បុគ្គលគប្បីប្រើប្រាស់ភោគសម្បត្តិដោយចំណែកមួយ គប្បីប្រកបការងារដោយពីរចំណែក និងគប្បីកប់ទុកនូវចំណែកទីបួន ដោយគិតថា ទ្រព្យនេះនឹងមានប្រយោជន៍ក្នុងគ្រាមានអាសន្ន»។

---

Vuttavidhinā vā dhanaṃ rakkheyya tammūlakattā dānassa. Tayopi maggā aññamaññavisodhanena paṭisevitabbāti hi nīticintakā. Tasmā hīti yasmā dhanañca rakkhanto dānañca karonto ubhayalokahitāya paṭipanno hoti dhanamūlakañca dānaṃ, tasmā dānato dhanameva seyyo sundarataroti atidānaṃ na kātabbanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atippadānena kulā na hontī’’ti, dhanassa pamāṇaṃ ajānitvā dānassa taṃ nissāya atippadānapasaṅgena kulāni na honti nappavattanti, ucchijjantīti attho.

ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលគប្បីរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិដោយវិធីដែលពោលហើយនោះ ព្រោះទ្រព្យនោះជាឫសគល់នៃទាន។ ព្រោះថា ផ្លូវទាំងបីចំណែកនោះ បុគ្គលគប្បីសេពគប់ដោយការជម្រះគ្នាទៅវិញទៅមក នេះជាពាក្យរបស់អ្នកប្រាជ្ញខាងនីតិសាស្ត្រពោលទុក។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា tasmā hi សេចក្តីថា ព្រោះបុគ្គលកាលរក្សាទ្រព្យផង ធ្វើទានផង ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ដល់លោកទាំងពីរ ហើយទានទៀតសោតក៏មានទ្រព្យជាឫសគល់ ហេតុនោះ ទ្រព្យទើបជាធម្មជាតិប្រសើរជាង ថ្លៃថ្លាជាងទាន ព្រោះហេតុនោះ ការធ្វើទានហួសប្រមាណ (អតិទាន) មិនគប្បីធ្វើឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «atippadānena kulā na honti» សេចក្តីថា កាលបើមិនដឹងប្រមាណនៃទ្រព្យ ហើយអាស្រ័យទ្រព្យនោះ ធ្វើការបរិច្ចាគហួសប្រមាណ ត្រកូលទាំងឡាយរមែងមិនតាំងនៅ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ពោលគឺវិនាសសាបសូន្យទៅ។

---

301. Idāni viññūnaṃ pasaṃsitamevatthaṃ patiṭṭhapento ‘‘adānamatidānañcā’’ti gāthamāha. Tattha adānamatidānañcāti sabbena sabbaṃ kaṭacchubhikkhāyapi taṇḍulamuṭṭhiyāpi adānaṃ, pamāṇaṃ atikkamitvā pariccāgasaṅkhātaṃ atidānañca paṇḍitā buddhimanto sapaññajātikā nappasaṃsanti na vaṇṇayanti. Sabbena sabbaṃ adānena hi samparāyikato atthato paribāhiro hoti. Atidānena diṭṭhadhammikapaveṇī na pavattati. Samena vatteyyāti avisamena lokiyasarikkhakena samāhitena majjhimena ñāyena pavatteyya. Sa dhīradhammoti yā yathāvuttā dānādānappavatti, so dhīrānaṃ dhitisampannānaṃ nītinayakusalānaṃ dhammo, tehi gatamaggoti dīpeti.

៣០១. ឥឡូវនេះ ដើម្បីញ៉ាំងសេចក្តីនោះឯងដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយសរសើរហើយឲ្យតាំងនៅមាំ ទើបពោលគាថាថា «adānamatidānañca» ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា adānamatidānañca សេចក្តីថា ការមិនឲ្យទាល់តែសោះ សូម្បីតែភិក្ខាមួយវែក ឬអង្ករមួយក្តាប់ក្តី និងការឲ្យហួសប្រមាណ ពោលគឺការបរិច្ចាគហួសកម្រិតកំណត់ក្តី អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយដែលមានប្រាជ្ញា មានជាតិជាសប្បុរស មិនសរសើរ មិនលើកតម្កើងឡើយ។ ព្រោះថា ដោយការមិនឲ្យទាល់តែសោះ បុគ្គលរមែងជាអ្នកប្រាសចាកប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក។ ដោយការឲ្យហួសប្រមាណ វង្សត្រកូលក្នុងបច្ចុប្បន្នរមែងមិនប្រព្រឹត្តទៅ។ បទថា samena vatteyya សេចក្តីថា គប្បីប្រព្រឹត្តដោយស្មើ គឺដោយធម៌ដ៏សមគួរដល់លោក ដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ជាកណ្តាល តាមគន្លងដ៏សមគួរ។ បទថា sa dhīradhammo សេចក្តីថា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃទាន និងការមិនឲ្យតាមដែលពោលហើយនោះ គឺជាធម៌របស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ដែលបរិបូណ៌ដោយធិតិ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងន័យនៃនីតិសាស្ត្រ គឺផ្លូវដែលលោកទាំងនោះធ្លាប់ដើរ នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គបង្ហាញ។

---

Taṃ [Pg.123] sutvā aṅkuro tassa adhippāyaṃ parivattento –

អង្កុររាជកុមារបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលចង់បង្វែរនូវអធិប្បាយរបស់សោនកៈនោះ ទើបពោលថា៖

---

302.

៣០២.

---

‘‘Aho vata re ahameva dajjaṃ, santo ca maṃ sappurisā bhajeyyuṃ;

Meghova ninnāni paripūrayanto, santappaye sabbavanibbakānaṃ.

«ឱ! គួរឲ្យត្រេកអរណាស់ហ្ន៎ ខ្លួនយើងគប្បីឲ្យតែទានម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ហើយសូមឲ្យសប្បុរសទាំងឡាយដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ចូលមកសេពគប់នឹងយើងចុះ យើងនឹងញ៉ាំងស្មូមទាំងអស់ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ដូចជាមេឃបង្អុរភ្លៀងញ៉ាំងទីទំនាបទាំងឡាយឲ្យពេញប្រៀបដូច្នោះដែរ។

---

303.

៣០៣.

---

‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;

Datvā attamano hoti, taṃ gharaṃ vasato sukhaṃ.

«កាលបើបុគ្គលណាបានឃើញស្មូមទាំងឡាយហើយ មានពណ៌មុខស្រស់បស់ថ្លា ហើយកាលបានឲ្យហើយ ក៏មានចិត្តរីករាយ ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះរបស់បុគ្គលនោះ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។

---

304.

៣០៤.

---

‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;

Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā.

«កាលបើបុគ្គលណាបានឃើញស្មូមទាំងឡាយហើយ មានពណ៌មុខស្រស់បស់ថ្លា ហើយកាលបានឲ្យហើយ ក៏មានចិត្តរីករាយ នេះជាការបរិបូណ៌នៃយញ្ញៈ។

---

305.

៣០៥.

---

‘‘Pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye;

Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā’’ti. –

«បុគ្គលមានចិត្តរីករាយតាំងពីមុននឹងឲ្យទាន កាលកំពុងឲ្យ ក៏ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា លុះឲ្យរួចហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ នេះជាការបរិបូណ៌នៃយញ្ញៈ»។

---

Catūhi gāthāhi attanā paṭipajjitabbavidhiṃ pakāsesi.

អង្កុររាជកុមារបានសម្តែងនូវវិធីដែលខ្លួនត្រូវប្រតិបត្តិ ដោយគាថាទាំង ៤ នេះ។

---

302. Tattha aho vatāti sādhu vata. Reti ālapanaṃ. Ahameva dajjanti ahaṃ dajjameva. Ayañhettha saṅkhepattho – māṇava, ‘‘dānā dhanameva seyyo’’ti yadi ayaṃ nītikusalānaṃ vādo tava hotu, kāmaṃ ahaṃ dajjameva. Santo ca maṃ sappurisā bhajeyyunti tasmiñca dāne santo upasantakāyavacīmanosamācārā sappurisā sādhavo maṃ bhajeyyuṃ upagaccheyyuṃ. Meghova ninnāni paripūrayantoti ahaṃ abhippavassanto mahāmegho viya ninnāni ninnaṭṭhānāni sabbesaṃ vanibbakānaṃ adhippāye paripūrayanto aho vata te santappeyyanti.

៣០២. ក្នុងគាថានោះ បទថា aho vata គឺ ល្អណាស់ហ្ន៎ (sādhu vata)។ បទថា re ជាពាក្យហៅ (អាលបនៈ)។ បទថា ahamevadajjaṃ សេចក្តីថា ខ្លួនយើងគប្បីឲ្យតែទានម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីសង្ខេបក្នុងបទនេះមានដូចតទៅ៖ នែមាណព បើប្រសិនជាវាទៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញខាងនីតិសាស្ត្រថា «ទ្រព្យប្រសើរជាងទាន» នេះជាគំនិតរបស់អ្នកចុះ ប៉ុន្តែចំណែកយើងវិញ គឺគប្បីឲ្យតែទានម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ បទថា santo ca maṃ sappurisā bhajeyyuṃ សេចក្តីថា ក្នុងទាននោះ សូមឲ្យសប្បុរសទាំងឡាយដ៏ល្អ ដ៏ស្ងប់រម្ងាប់កាយវាចាចិត្ត ចូលមកសេពគប់ ចូលមកជិតយើងចុះ។ បទថា meghova ninnāni paripūrayanto សេចក្តីថា ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ យើងនឹងអាចញ៉ាំងសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ស្មូមទាំងអស់ឲ្យពេញប្រៀប ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់បាន ដូចជាមេឃដ៏ធំបង្អុរភ្លៀងយ៉ាងខ្លាំង ញ៉ាំងទីទំនាបទាំងឡាយឲ្យពេញប្រៀបដូច្នោះ។

---

303. Yassa yācanake disvāti yassa puggalassa gharamesino yācanake disvā ‘‘paṭhamaṃ tāva upaṭṭhitaṃ vata me puññakkhetta’’nti saddhājātassa mukhavaṇṇo pasīdati, yathāvibhavaṃ pana tesaṃ dānaṃ datvā attamano pītisomanassehi gahitacitto hoti. Tanti yadettha yācakānaṃ dassanaṃ[Pg.124], tena ca disvā cittassa pasādanaṃ, yathārahaṃ dānaṃ datvā ca attamanatā.

៣០៣. បទថា yassa yācanake disvā សេចក្តីថា កាលបើបុគ្គលណាជាអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះ បានឃើញស្មូមទាំងឡាយហើយ ក៏កើតសទ្ធាឡើងថា «ឱ! បុណ្យខេត្ត (ស្រែបុណ្យ) មកតាំងនៅចំពោះមុខយើងហើយហ្ន៎» ពណ៌មុខក៏ស្រស់បស់ថ្លា ហើយកាលបានឲ្យទានដល់ស្មូមទាំងឡាយនោះតាមសមគួរដល់ភោគសម្បត្តិហើយ ក៏មានចិត្តរីករាយ មានចិត្តដែលប្រកបដោយបីតិនិងសោមនស្សគ្របដណ្តប់។ ពាក្យថា taṃ នោះ សំដៅយកការឃើញស្មូមទាំងឡាយ ការជ្រះថ្លានៃចិត្តព្រោះបានឃើញស្មូមនោះ និងការមានចិត្តរីករាយក្រោយពីបានឲ្យទានតាមសមគួរហើយ។

---

304. Esā yaññassa sampadāti esā yaññassa sampatti pāripūri, nipphattīti attho.

៣០៤. បទថា esā yaññassa sampadā សេចក្តីថា នេះជាការបរិបូណ៌ គឺការសម្រេចនៃយញ្ញៈ (ការធ្វើទាន)។

---

305. Pubbeva dānā sumanoti ‘‘sampattīnaṃ nidānaṃ anugāmikaṃ nidhānaṃ nidhessāmī’’ti muñcanacetanāya pubbe eva dānūpakaraṇassa sampādanato paṭṭhāya sumano somanassajāto bhaveyya. Dadaṃ cittaṃ pasādayeti dadanto deyyadhammaṃ dakkhiṇeyyahatthe patiṭṭhāpento ‘‘asārato dhanato sārādānaṃ karomī’’ti attano cittaṃ pasādeyya. Datvā attamano hotīti dakkhiṇeyyānaṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā ‘‘paṇḍitapaññattaṃ nāma mayā anuṭṭhitaṃ, aho sādhu suṭṭhū’’ti attamano pamuditamano pītisomanassajāto hoti. Esā yaññassa sampadāti yā ayaṃ pubbacetanā muñjacetanā aparacetanāti imesaṃ kammaphalasaddhānugatānaṃ somanassapariggahitānaṃ tissannaṃ cetanānaṃ pāripūri, esā yaññassa sampadā dānassa sampatti, na ito aññathāti adhippāyo.

៣០៥. បទថា pubbeva dānā sumano សេចក្តីថា បុគ្គលគប្បីជាអ្នកមានចិត្តរីករាយ កើតសោមនស្ស តាំងពីមុននឹងឲ្យទាន គឺចាប់តាំងពីការរៀបចំគ្រឿងឧបករណ៍នៃទាន ដោយគិតថា «យើងនឹងកប់ទុកនូវកំណប់ទ្រព្យដែលជាប់តាមខ្លួនទៅ ដែលជាហេតុនាំមកនូវសម្បត្តិទាំងឡាយ» នេះជាបុព្វចេតនា។ បទថា dadaṃ cittaṃ pasādaye សេចក្តីថា កាលកំពុងឲ្យ គឺកាលកំពុងដាក់ទេយ្យធម៌លើដៃរបស់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល គប្បីធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យជ្រះថ្លា ដោយគិតថា «យើងកំពុងកាន់យកនូវសារៈពីទ្រព្យដែលគ្មានសារៈ»។ បទថា datvā attamano hoti សេចក្តីថា លុះលះបង់ទេយ្យធម៌ដល់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងឡាយរួចហើយ ក៏មានចិត្តរីករាយ មានចិត្តស្រស់ស្រាយ កើតបីតិនិងសោមនស្ស ដោយគិតថា «ការប្រតិបត្តិដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបញ្ញត្តទុក ឈ្មោះថាយើងបានធ្វើហើយ ឱ! ល្អណាស់ហ្ន៎»។ បទថា esā yaññassa sampadā សេចក្តីថា ការបរិបូណ៌នៃចេតនាទាំង ៣ នេះ គឺ បុព្វចេតនា មុញ្ចនចេតនា និងអបរចេតនា ដែលប្រកបដោយសទ្ធាជឿកម្មនិងផល ដែលសោមនស្សគ្របដណ្តប់ហើយ នេះជាការបរិបូណ៌នៃយញ្ញៈ គឺការសម្រេចនៃទាន មិនមែនជាយ៉ាងដទៃពីនេះឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។

---

Evaṃ aṅkuro attano paṭipajjanavidhiṃ pakāsetvā bhiyyosomattāya abhivaḍḍhamānadānajjhāsayo divase divase mahādānaṃ pavattesi. Tena tadā sabbarajjāni unnaṅgalāni katvā mahādāne diyyamāne paṭiladdhasabbūpakaraṇā manussā attano attano kammante pahāya yathāsukhaṃ vicariṃsu, tena rājūnaṃ koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ agamaṃsu. Tato rājāno aṅkurassa dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhoto dānaṃ nissāya amhākaṃ āyassa vināso ahosi, koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ gatāni, tattha yuttamattaṃ ñātabba’’nti.

អង្កុររាជកុមារ កាលបានសម្តែងនូវវិធីប្រតិបត្តិរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ក៏មានអធ្យាស្រ័យក្នុងទានកាន់តែចម្រើនឡើងក្រៃលែងជាងមុន ទើបញ៉ាំងមហាទានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅរាល់ៗថ្ងៃ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងកាលនោះ កាលដែលមហាទានកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ដោយធ្វើឲ្យនគរទាំង ៧ គ្មានការភ្ជួររាស់ មនុស្សទាំងឡាយដែលបានទទួលគ្រឿងឧបភោគបរិភោគគ្រប់យ៉ាងហើយ ក៏លះបង់ការងាររបស់ខ្លួនៗ ហើយដើរលេងកម្សាន្តតាមសប្បាយ ហេតុនោះ ជង្រុកស្រូវរបស់ស្តេចទាំងឡាយក៏ដល់នូវការអស់ទៅ។ លំដាប់នោះ ស្តេចទាំងឡាយបានបញ្ជូនទូតទៅកាន់អង្កុររាជកុមារថា «ព្រោះអាស្រ័យទានរបស់លោក ទើបការខូចខាតចំណូលរបស់ពួកយើងបានកើតឡើង ឃ្លាំងទ្រព្យទាំងឡាយក៏ដល់នូវការអស់ទៅ ក្នុងរឿងនោះ លោកគប្បីដឹងនូវប្រមាណដ៏សមគួរចុះ»។

---

Taṃ sutvā aṅkuro dakkhiṇāpathaṃ gantvā damiḷavisaye samuddassa avidūraṭṭhāne mahatiyo anekadānasālāyo kārāpetvā mahādānāni pavattento yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā paraṃ [Pg.125] maraṇā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa dānavibhūtiñca saggūpapattiñca dassento saṅgītikārā –

អង្កុររាជកុមារបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ទក្ខិណាបថ ហើយឲ្យសាងសង់សាលាទានដ៏ធំៗជាច្រើន ក្នុងដែនទមិឡ ជិតឆ្នេរសមុទ្រ ហើយញ៉ាំងមហាទានទាំងឡាយឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ អស់មួយជីវិត លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងសម្តែងនូវភាពរុងរឿងនៃទាន និងការទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌របស់អង្កុរទេវបុត្រនោះ ទើបពោលថា៖

---

306.

៣០៦.

---

‘‘Saṭṭhi vāhasahassāni, aṅkurassa nivesane;

Bhojanaṃ dīyate niccaṃ, puññapekkhassa jantuno.

«ក្នុងលំនៅរបស់អង្កុររាជកុមារ អ្នកប្រាថ្នាបុណ្យ ភោជនាហារដែលដឹកដោយរទេះចំនួន ៦ ម៉ឺនគ្រឿង តែងត្រូវបានគេប្រគល់ឲ្យដល់សត្វលោកជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ។

---

307.

៣០៧.

---

‘‘Tisahassāni sūdā hi, āmuttamaṇikuṇḍalā;

Aṅkuraṃ upajīvanti, dāne yaññassa vāvaṭā.

«ចុងភៅទាំងឡាយ ៣ ពាន់នាក់ ដែលពាក់កុណ្ឌលកែវមណី តែងអាស្រ័យនឹងអង្កុររាជកុមារចិញ្ចឹមជីវិត ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការចាត់ចែងទានក្នុងយញ្ញៈ។

---

308.

៣០៨.

---

‘‘Saṭṭhi purisasahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā;

Aṅkurassa mahādāne, kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā.

«ពួកបុរសជាមាណព ៦ ម៉ឺននាក់ ដែលពាក់កុណ្ឌលកែវមណី តែងពុះឧសក្នុងមហាទានរបស់អង្កុររាជកុមារ។

---

309.

៣០៩.

---

‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;

Aṅkurassa mahādāne, vidhā piṇḍenti nāriyo.

«ស្ត្រីទាំងឡាយ ១ ម៉ឺន ៦ ពាន់នាក់ ដែលតាក់តែងដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង តែងបុកកិនគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ ក្នុងមហាទានរបស់អង្កុររាជកុមារ។

---

310.

៣១០.

---

‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;

Aṅkurassa mahādāne, dabbigāhā upaṭṭhitā.

«ស្ត្រីទាំងឡាយ ១ ម៉ឺន ៦ ពាន់នាក់ ដែលតាក់តែងដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង កាន់វែកឈរចាំបម្រើ ក្នុងមហាទានរបស់អង្កុររាជកុមារ។

---

311.

៣១១.

---

‘‘Bahuṃ bahūnaṃ pādāsi, ciraṃ pādāsi khattiyo;

Sakkaccañca sahatthā ca, cittīkatvā punappunaṃ.

«ព្រះរាជា (ក្សត្រ) នោះ បានប្រទាននូវទ្រព្យដ៏ច្រើន ដល់មនុស្សជាច្រើន អស់កាលដ៏យូរអង្វែង ទ្រង់ប្រទានដោយគោរព ដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ ធ្វើសេចក្តីកោតក្រែង ហើយប្រទានរឿយៗ។

---

312.

៣១២.

---

‘‘Bahū māse ca pakkhe ca, utusaṃvaccharāni ca;

Mahādānaṃ pavattesi, aṅkuro dīghamantaraṃ.

«អង្កុររាជកុមារបានញ៉ាំងមហាទានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ អស់ជាច្រើនខែ ច្រើនបក្ខ ច្រើនរដូវ និងច្រើនឆ្នាំ អស់កាលដ៏យូរអង្វែង។

---

313.

៣១៣.

---

‘‘Evaṃ datvā yajitvā ca, aṅkuro dīghamantaraṃ;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū’’ti. – gāthā āhaṃsu;

«អង្កុររាជកុមារ កាលបានឲ្យទាន និងបូជាយ៉ាងនេះ អស់កាលដ៏យូរអង្វែង លុះលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សនេះទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស» នេះជាគាថាដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុក។

---

306. Tatha saṭṭhi vāhasahassānīti vāhānaṃ saṭṭhisahassāni gandhasālitaṇḍulādipūritavāhānaṃ saṭṭhisahassāni. Puññapekkhassa dānajjhāsayassa dānādhimuttassa aṅkurassa nivesane niccaṃ divase divase jantuno sattakāyassa bhojanaṃ dīyateti yojanā.

៣០៦. ក្នុងគាថានោះ បទថា saṭṭhi vāhasahassāni សេចក្តីថា រទេះទាំងឡាយ ៦ ម៉ឺនគ្រឿង គឺរទេះដែលពេញដោយអង្ករស្រូវសាលីក្រអូបជាដើម ចំនួន ៦ ម៉ឺនគ្រឿង។ ការសម្របសម្រួលបទ (យោជនា) ថា «ក្នុងលំនៅរបស់អង្កុររាជកុមារ អ្នកប្រាថ្នាបុណ្យ មានអធ្យាស្រ័យក្នុងទាន បង្អោនទៅក្នុងទាន ភោជនាហារតែងត្រូវបានគេប្រគល់ឲ្យដល់សត្វលោកជានិច្ចរាល់ថ្ងៃ»។

---

307-8. Tisahassāni sūdā hīti tisahassamattā sūdā bhattakārakā. Te ca kho pana padhānabhūtā adhippetā, tesu ekamekassa pana [Pg.126] vacanakarā anekāti veditabbā. ‘‘Tisahassāni sūdāna’’nti ca paṭhanti. Āmuttamaṇikuṇḍalāti nānāmaṇivicittakuṇḍaladharā. Nidassanamattañcetaṃ, āmuttakaṭakakaṭisuttādiābharaṇāpi te ahesuṃ. Aṅkuraṃ upajīvantīti taṃ upanissāya jīvanti, tappaṭibaddhajīvikā hontīti attho. Dāne yaññassa vāvaṭāti mahāyāgasaññitassa yaññassa dāne yajane vāvaṭā ussukkaṃ āpannā. Kaṭṭhaṃ phālenti māṇavāti nānappakārānaṃ khajjabhojjādiāhāravisesānaṃ pacanāya alaṅkatapaṭiyattā taruṇamanussā kaṭṭhāni phālenti vidālenti.

៣០៧-៨. បទថា tisahassāni sūdā hi សេចក្តីថា ចុងភៅ គឺអ្នកធ្វើភត្ត មានប្រមាណ ៣ ពាន់នាក់។ ម្យ៉ាងទៀត ចុងភៅទាំងនោះ សំដៅយកតែអ្នកជាប្រធានប៉ុណ្ណោះ ក្នុងចំណោមចុងភៅទាំងនោះ ចុងភៅម្នាក់ៗ តែងមានអ្នកបម្រើធ្វើតាមបង្គាប់ជាច្រើន គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត មានការសូត្រថា «tisahassāni sūdānaṃ» ខ្លះដែរ។ បទថា āmuttamaṇikuṇḍalā សេចក្តីថា អ្នកពាក់កុណ្ឌលដ៏វិចិត្រដោយកែវមណីផ្សេងៗ។ ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាការបង្ហាញជាឧទាហរណ៍ប៉ុណ្ណោះ តាមពិតទៅ ពួកចុងភៅទាំងនោះ ក៏មានគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗទៀត មានកងដៃ និងខ្សែក្រវាត់ជាដើមដែរ។ បទថា aṅkuraṃ upajīvanti សេចក្តីថា អាស្រ័យនឹងអង្កុររាជកុមារនោះចិញ្ចឹមជីវិត គឺមានការរស់នៅជាប់ទាក់ទងនឹងអង្កុររាជកុមារនោះ។ បទថា dāne yaññassa vāvaṭā សេចក្តីថា ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយ គឺដល់នូវសេចក្តីឧស្សាហ៍ព្យាយាមក្នុងការឲ្យ ក្នុងការបូជានូវយញ្ញៈដែលគេដឹងថាជាមហាទាន។ បទថា kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā សេចក្តីថា ពួកបុរសកំលោះដែលតាក់តែងរៀបចំខ្លួនហើយ តែងពុះ គឺច្រៀកឧស ដើម្បីដុតស្លស្លុកនូវអាហារដ៏វិសេសផ្សេងៗ មានខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម។

---

309. Vidhāti vidhātabbāni bhojanayoggāni kaṭukabhaṇḍāni. Piṇḍentīti pisanavasena payojenti.

៣០៩. បទថា vidhā សេចក្តីថា គ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ មានគ្រឿងហឹរជាដើម ដែលគួរដល់ការបរិភោគ ដែលត្រូវចាត់ចែង។ បទថា piṇḍenti សេចក្តីថា តែងចាត់ចែងដោយការបុកកិន។

---

310. Dabbigāhāti kaṭacchugāhikā. Upaṭṭhitāti parivesanaṭṭhānaṃ upagantvā ṭhitā honti.

៣១០. បទថា dabbigāhā សេចក្តីថា ពួកអ្នកកាន់វែក។ បទថា upaṭṭhitā សេចក្តីថា ចូលទៅកាន់កន្លែងដួសអាហារ ហើយឈរចាំបម្រើ។

---

311. Bahunti mahantaṃ pahūtikaṃ. Bahūnanti anekesaṃ. Pādāsīti pakārehi adāsi. Cīranti cirakālaṃ. Vīsativassasahassāyukesu hi manussesu so uppanno. Bahuṃ bahūnaṃ cirakālañca dento yathā adāsi, taṃ dassetuṃ ‘‘sakkaccañcā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sakkaccanti sādaraṃ, anapaviddhaṃ anavaññātaṃ katvā. Sahatthāti sahatthena, na āṇāpanamattena. Cittīkatvāti gāravabahumānayogena cittena karitvā pūjetvā. Punappunanti bahuso na ekavāraṃ, katipayavāre vā akatvā anekavāraṃ pādāsīti yojanā.

៣១១. បទថា bahuṃ សេចក្តីថា របស់ដ៏ច្រើន ដ៏លើសលប់។ បទថា bahūnaṃ សេចក្តីថា ដល់ជនទាំងឡាយជាច្រើន។ បទថា pādāsi សេចក្តីថា បានឲ្យដោយប្រការផ្សេងៗ។ បទថា ciraṃ សេចក្តីថា អស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ព្រោះថា អង្កុររាជកុមារនោះ កើតក្នុងសម័យដែលមនុស្សមានអាយុ ២ ម៉ឺនឆ្នាំ។ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលអង្កុររាជកុមារនោះ កាលឲ្យនូវទ្រព្យដ៏ច្រើន ដល់មនុស្សជាច្រើន អស់កាលដ៏យូរអង្វែង បានឲ្យយ៉ាងណា ទើបពោលពាក្យថា «sakkaccañca» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា sakkaccaṃ សេចក្តីថា ធ្វើដោយគោរព មិនបោះបង់ចោល មិនមើលងាយ។ បទថា sahatthā សេចក្តីថា ដោយដៃរបស់ខ្លួន មិនមែនគ្រាន់តែបង្គាប់ឲ្យគេធ្វើនោះទេ។ បទថា cittīkatvā សេចក្តីថា ធ្វើដោយចិត្តដែលប្រកបដោយសេចក្តីគោរពនិងការកោតក្រែងដ៏ក្រៃលែង ហើយបូជា។ បទថា punappunaṃ សេចក្តីថា ជាច្រើនដង មិនមែនតែម្តង ឬពីរបីដងនោះទេ គឺបានឲ្យជាច្រើនដង នេះជាការសម្របសម្រួលបទ (យោជនា)។

---

312. Idāni tameva punappunaṃ karaṇaṃ vibhāvetuṃ ‘‘bahū māse cā’’ti gāthamāhaṃsu. Tattha bahū māseti cittamāsādike bahū aneke māse. Pakkheti kaṇhasukkabhede bahū pakkhe. Utusaṃvaccharāni cāti vasantagimhādike bahū utū ca saṃvaccharāni ca, sabbattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dīghamantaranti dīghakālamantaraṃ. Ettha ca ‘‘ciraṃ pādāsī’’ti cirakālaṃ dānassa pavattitabhāvaṃ vatvā puna tassa nirantarameva pavattitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘bahū māse’’tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ.

៣១២. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញឲ្យច្បាស់នូវការធ្វើទាននោះឯងរឿយៗ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលគាថាថា «bahū māse cā» ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «bahū māse» គឺច្រើនខែ មានខែចេត្រជាដើម។ បទថា «pakkhe» គឺច្រើនបក្ខ ដែលបែងចែកជាខ្នើតនិងខ្នោច។ បទថា «utusaṃvaccharāni ca» គឺរដូវទាំងឡាយមានវស្សានរដូវនិងគិម្ហរដូវជាដើមដ៏ច្រើនផង ឆ្នាំទាំងឡាយផង ក្នុងបទទាំងពួងនេះ ជាទុតិយាវិភត្តក្នុងអត្ថអច្ចន្តសំយោគ (ការទាក់ទងគ្នាមិនដាច់)។ បទថា «dīghamantaraṃ» គឺចន្លោះកាលដ៏វែង។ ក្នុងបទនេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលបទថា «ciraṃ pādāsi» ដើម្បីសម្ដែងនូវភាពដែលទាននោះប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលដ៏យូរ ហើយពោលបទថា «bahū māse» ជាដើមជាថ្មីទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពដែលទាននោះប្រព្រឹត្តទៅដោយមិនដាច់សោះឡើយ។

---

313. Evanti [Pg.127] vuttappakārena. Datvā yajitvā cāti atthato ekameva, kesañci dakkhiṇeyyānaṃ ekaccassa deyyadhammassa pariccajanavasena datvā, puna ‘‘bahuṃ bahūnaṃ pādāsī’’ti vuttanayena atthikānaṃ sabbesaṃ yathākāmaṃ dento mahāyāgavasena yajitvā. So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahūti so aṅkuro āyupariyosāne manussatthabhāvaṃ pahāya paṭisandhiggahaṇavasena tāvatiṃsadevanikāyūpago ahosi.

៣១៣. បទថា «evaṃ» គឺដោយប្រការដែលពោលហើយ។ បទថា «datvā yajitvā ca» ដោយអត្ថគឺដូចគ្នា គឺឲ្យដោយអំណាចនៃការលះបង់ទេយ្យធម៌ដល់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គលខ្លះ ហើយបូជាដោយអំណាចនៃមហាយ័ញ្ញ កាលដែលឲ្យតាមចំណង់ដល់ពួកជនអ្នកត្រូវការទាំងពួង ដោយន័យដែលពោលហើយថា «បានឲ្យទេយ្យធម៌ដ៏ច្រើនដល់ជនទាំងឡាយដ៏ច្រើន»។ បទថា «so hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū» សេចក្ដីថា អង្កុរទេវបុត្រនោះ លុះអស់អាយុកាល ក៏លះបង់មនុស្សអត្តភាព ហើយបានទៅកើតក្នុងទេវនិកាយជាន់តាវតឹង្ស ដោយអំណាចនៃការចាប់បដិសន្ធិ។

---

Evaṃ tasmiṃ tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavante amhākaṃ bhagavato kāle indako nāma māṇavo āyasmato anuruddhattherassa piṇḍāya carantassa pasannamānaso kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi. So aparena samayena kālaṃ katvā khettagatassa puññassa ānubhāvena tāvatiṃsesu mahiddhiko mahānubhāvo devaputto hutvā nibbatto dibbehi rūpādīhi dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ devaputtaṃ abhibhavitvā virocati. Tena vuttaṃ –

យ៉ាងនេះ កាលដែលអង្កុរទេវបុត្រនោះ កើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស សោយទិព្វសម្បត្តិរួចហើយ ក្នុងកាលនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង មាណពម្នាក់ឈ្មោះ ឥន្ទកៈ មានចិត្តជ្រះថ្លា បានវេរប្រគេនភិក្ខាមួយវែក ដល់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរដ៏មានអាយុ ដែលកំពុងត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ក្នុងសម័យតមក ឥន្ទកមាណពនោះបានធ្វើមរណកាលទៅ ដោយអានុភាពនៃបុណ្យដែលបានធ្វើក្នុងស្រែដ៏ល្អ (គឺទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដ៏ប្រសើរ) ក៏បានទៅកើតជាទេវបុត្រមានឫទ្ធិធំ មានអានុភាពធំ ក្នុងឋានតាវតឹង្ស ញ៉ាំងខ្លួនឲ្យរុងរឿង គ្របសង្កត់លើអង្កុរទេវបុត្រ ដោយឋានៈ ១០ ប្រការ មានរូបជាទិព្វជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា៖

---

314.

៣១៤.

---

‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, anuruddhassa indako;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahu.

«ឥន្ទកទេវបុត្រ បានប្រគេនភិក្ខាមួយវែក ដល់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ លះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សនេះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។

---

315.

៣១៥.

---

‘‘Dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ, indako atirocati;

Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.

ឥន្ទកទេវបុត្រ រុងរឿងកន្លងលើអង្កុរទេវបុត្រ ដោយឋានៈ ១០ ប្រការ គឺក្នុងរូប សំឡេង ក្លិន រស និងសម្ផស្ស ជាទីគាប់ចិត្ត

---

316.

៣១៦.

---

‘‘Āyunā yasasā ceva, vaṇṇena ca sukhena ca;

Ādhipaccena aṅkuraṃ, indako atirocatī’’ti.

ព្រមទាំងដោយអាយុ ដោយយស ដោយពណ៌សម្បុរ ដោយសុខ និងដោយអធិបតេយ្យ ឥន្ទកទេវបុត្រ រុងរឿងកន្លងលើអង្កុរទេវបុត្រ»។

---

314-5. Tattha rūpeti rūpahetu, attano rūpasampattinimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo. Āyunāti jīvitena. Nanu ca devānaṃ jīvitaṃ paricchinnappamāṇaṃ vuttaṃ. Saccaṃ vuttaṃ, taṃ pana yebhuyyavasena. Tathā hi ekaccānaṃ devānaṃ yogavipattiādinā antarāmaraṇaṃ hotiyeva. Indako pana tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasahassāni paripūretiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘āyunā atirocatī’’ti. Yasasāti mahatiyā parivārasampattiyā. Vaṇṇenāti saṇṭhānasampattiyā. Vaṇṇadhātusampadā pana ‘‘rūpe’’ti iminā vuttāyeva. Ādhipaccenāti issariyena.

៣១៤-៥. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «rūpe» សេចក្ដីថា ព្រោះហេតុនៃរូប គឺព្រោះហេតុនៃរូបសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។ សូម្បីក្នុងបទថា «sadde» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ បទថា «āyunā» គឺដោយជីវិត។ សួរថា៖ ជីវិតរបស់ពួកទេវតា មិនមែនព្រះអង្គពោលថាមានប្រមាណកំណត់ទុកទេឬ? ឆ្លើយថា៖ ពិតមែនហើយ ព្រះអង្គពោលទុកមែន ប៉ុន្តែពាក្យនោះ ព្រះអង្គពោលដោយអំណាចនៃភាពច្រើនលើសលប់។ ពិតណាស់ ព្រោះថាការស្លាប់ក្នុងចន្លោះរបស់ទេវតាខ្លះ តែងមានពិតមែន ដោយហេតុមានយោគវិបត្តិជាដើម។ ចំណែកឯឥន្ទកទេវបុត្រវិញ រមែងរស់នៅគ្រប់ដរាបដល់ ៣ កោដិ និង ៦ ម៉ឺនឆ្នាំ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គពោលថា «āyunā atirocati»។ បទថា «yasasā» គឺដោយការបរិបូណ៌ដោយបរិវារដ៏ធំ។ បទថា «vaṇṇena» គឺដោយការបរិបូណ៌ដោយទ្រង់ទ្រាយសណ្ឋាន។ ចំណែកឯការបរិបូណ៌ដោយវណ្ណធាតុ ព្រះអង្គពោលរួចហើយដោយបទថា «rūpe» នេះឯង។ បទថា «ādhipaccena» គឺដោយភាពជាធំ។

---

Evaṃ aṅkure ca indake ca tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavantesu amhākaṃ bhagavā abhisambodhito sattame saṃvacchare āsāḷhipuṇṇamāyaṃ [Pg.128] sāvatthinagaradvāre kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā anukkamena tipadavikkamena tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ yugandharapabbate bālasūriyo viya virocamāno dasahi lokadhātūhi sannipatitāya devabrahmaparisāya jutiṃ attano sarīrappabhāya abhibhavanto abhidhammaṃ desetuṃ nisinno avidūre nisinnaṃ indakaṃ, dvādasayojanantare nisinnaṃ aṅkurañca disvā dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ –

យ៉ាងនេះ កាលដែលអង្កុរទេវបុត្រនិងឥន្ទកទេវបុត្រ កើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស សោយទិព្វសម្បត្តិរួចហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ក្នុងឆ្នាំទី ៧ តាំងពីត្រាស់ដឹងមក ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ ទ្រង់បានធ្វើការសម្ដែងយមកបាដិហារិយ៍ ទាបក្រោមដើមស្វាយរបស់គណ្ឌៈ ក្បែរទ្វារក្រុងសាវត្ថី ហើយយាងទៅកាន់ភពតាវតឹង្សដោយលំដាប់ ដោយការឈានព្រះបាទ ៣ ជំហាន គង់លើបណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈ ទាបក្រោមដើមបរិច្ឆត្តកៈ រុងរឿងដូចជាព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះថ្មីៗលើកំពូលភ្នំយុគន្ធរ ទ្រង់គ្របសង្កត់នូវពន្លឺនៃទេវតានិងព្រហ្មជាបរិស័ទ ដែលមកប្រជុំគ្នាពីលោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន ដោយព្រះរស្មីនៃព្រះវរកាយរបស់ព្រះអង្គ កាលគង់សម្ដែងព្រះអភិធម្ម ទ្រង់ទតឃើញឥន្ទកទេវបុត្រគង់នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ និងអង្កុរទេវបុត្រគង់នៅក្នុងទីចន្លោះ ១២ យោជន៍ ដើម្បីបង្ហាញឲ្យច្បាស់នូវការបរិបូណ៌ដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ទើបព្រះអង្គត្រាស់គាថាថា៖

---

‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkura dīghamantaraṃ;

Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike’’ti. –

«ម្នាលអង្កុរៈ មហាទានដែលអ្នកបានឲ្យហើយ អស់កាលដ៏វែង ឥឡូវនេះ អ្នកមកអង្គុយក្នុងទីឆ្ងាយក្រៃលែង ចូរមកកាន់សំណាក់របស់តថាគតចុះ»។

---

Gāthamāha. Taṃ sutvā aṅkuro ‘‘bhagavā mayā cirakālaṃ bahuṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā pavattitampi mahādānaṃ dakkhiṇeyyasampattivirahena akhette vuttabījaṃ viya na uḷāraphalaṃ ahosi, indakassa pana kaṭacchubhikkhādānampi dakkhiṇeyyasampattiyā sukhette vuttabījaṃ viya ativiya uḷāraphalaṃ jāta’’nti āha. Tamatthaṃ dassente saṅgītikārā –

ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់គាថានេះហើយ។ អង្កុរទេវបុត្របានឮព្រះវាចានោះហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មហាទានដែលទូលព្រះបង្គំបានលះបង់ទេយ្យធម៌ដ៏ច្រើន ហើយឲ្យប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលដ៏យូរនោះ ព្រោះប្រាសចាកការបរិបូណ៌ដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ទើបមិនមានផលធំទូលាយ ដូចជាពូជដែលគេព្រោះក្នុងស្រែមិនល្អ ចំណែកឯឥន្ទកទេវបុត្រវិញ សូម្បីការប្រគេនភិក្ខាមួយវែក ក៏មានផលធំទូលាយក្រៃលែង ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ដូចជាពូជដែលគេព្រោះក្នុងស្រែដ៏ល្អ»។ កាលនឹងបង្ហាញនូវសេចក្ដីនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖

---

317.

៣១៧.

---

‘‘Tāvatiṃse yadā buddho, silāyaṃ paṇḍukambale;

Pāricchattayamūlamhi, vihāsi purisuttamo.

«ក្នុងកាលណា ព្រះពុទ្ធជាបុរិសោត្តម គង់លើបណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈ ទាបក្រោមដើមបរិច្ឆត្តកៈ ក្នុងឋានតាវតឹង្ស។

---

318.

៣១៨.

---

‘‘Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā;

Payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhani.

ពួកទេវតាក្នុងលោកធាតុទាំងដប់ មកប្រជុំគ្នាហើយ ចូលទៅគាល់ព្រះសម្ពុទ្ធ ដែលគង់នៅលើកំពូលភ្នំ។

---

319.

៣១៩.

---

‘‘Na koci devo vaṇṇena, sambuddhaṃ atirocati;

Sabbe deve atikkamma, sambuddhova virocati.

គ្មានទេវតាណាមួយ រុងរឿងកន្លងលើព្រះសម្ពុទ្ធដោយពណ៌សម្បុរឡើយ ព្រះសម្ពុទ្ធនោះឯង ទ្រង់រុងរឿងកន្លងលើទេវតាទាំងពួង។

---

320.

៣២០.

---

‘‘Yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahu;

Avidūreva buddhassa, indako atirocati.

ក្នុងកាលនោះ អង្កុរទេវបុត្រនេះ អង្គុយធ្វើឲ្យមានចន្លោះ ១២ យោជន៍ ចំណែកឯឥន្ទកទេវបុត្រ អង្គុយក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះសម្ពុទ្ធ ក៏រុងរឿងកន្លង។

---

321.

៣២១.

---

‘‘Oloketvāna sambuddho, aṅkurañcāpi indakaṃ;

Dakkhiṇeyyaṃ sambhāvento, idaṃ vacanamabravi.

ក្នុងកាលនោះ ព្រះសម្ពុទ្ធ ទតមើលអង្កុរទេវបុត្រផង ឥន្ទកទេវបុត្រផង កាលសរសើរនូវទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ទើបត្រាស់ព្រះវាចានេះថា៖

---

322.

៣២២.

---

‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkuraṃ dīghamantaraṃ;

Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike.

«ម្នាលអង្កុរៈ មហាទានដែលអ្នកបានឲ្យហើយ អស់កាលដ៏វែង ឥឡូវនេះ អ្នកមកអង្គុយក្នុងទីឆ្ងាយក្រៃលែង ចូរមកកាន់សំណាក់របស់តថាគតចុះ។

---

323.

៣២៣.

---

‘‘Codito [Pg.129] bhāvitattena, aṅkuro idamabravi;

Kiṃ mayhaṃ tena dānena, dakkhiṇeyyena suññataṃ.

អង្កុរទេវបុត្រ ដែលព្រះសម្ពុទ្ធមានព្រះហឫទ័យអប់រំហើយ ទ្រង់ដាស់តឿន ក៏បានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទានរបស់ទូលព្រះបង្គំក្នុងកាលនោះ សូន្យចាកទក្ខិណេយ្យបុគ្គល តើទាននោះមានប្រយោជន៍អ្វីដល់ទូលព្រះបង្គំ។

---

324.

៣២៤.

---

‘‘Ayaṃ so indako yakkho, dajjā dānaṃ parittakaṃ;

Atirocati amhehi, cando tāragaṇe yathā.

ឥន្ទកទេវបុត្រនេះ ឲ្យទានបន្តិចបន្តួច ក៏រុងរឿងកន្លងលើពួកយើង ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងពួកផ្កាយ យ៉ាងនោះឯង។

---

325.

៣២៥.

---

‘‘Ujjaṅgale yathā khette, bījaṃ bahumpi ropitaṃ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti kassakaṃ.

ពូជទោះបីច្រើន ដែលគេព្រោះក្នុងស្រែជាដីទួលក្រហែង រមែងមិនមានផលធំទូលាយ ទាំងមិនញ៉ាំងអ្នកស្រែឲ្យត្រេកអរ យ៉ាងណា។

---

326.

៣២៦.

---

‘‘Tatheva dānaṃ bahukaṃ, dussīlesu patiṭṭhitaṃ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti dāyakaṃ.

ទានទោះបីច្រើន ដែលតម្កល់ទុកក្នុងបុគ្គលទ្រុស្តសីលទាំងឡាយ ក៏មិនមានផលធំទូលាយ ទាំងមិនញ៉ាំងទាយកឲ្យត្រេកអរ យ៉ាងនោះឯង។

---

327.

៣២៧.

---

‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ;

Sammā dhāraṃ pavecchante, phalaṃ tosesi kassakaṃ.

មួយវិញទៀត ពូជទោះបីបន្តិចបន្តួច ដែលគេព្រោះក្នុងស្រែដ៏ល្អ កាលបើធារទឹកភ្លៀងបង្អុរចុះដោយប្រពៃ ផលរមែងញ៉ាំងអ្នកស្រែឲ្យត្រេកអរ យ៉ាងណា។

---

328.

៣២៨.

---

‘‘Tatheva sīlavantesu, guṇavantesu tādisu;

Appakampi kataṃ kāraṃ, puññaṃ hoti mahapphala’’nti. – gāthāyo avocuṃ;

សក្ការៈទោះបីបន្តិចបន្តួច ដែលធ្វើហើយក្នុងបុគ្គលមានសីល មានគុណ បែបនោះ បុណ្យរមែងមានផលធំ យ៉ាងនោះឯង»។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

317. Tattha tāvatiṃseti tāvatiṃsabhavane. Silāyaṃ paṇḍukambaleti paṇḍukambalanāmake silāsane purisuttamo buddho yadā vihāsīti yojanā.

៣១៧. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «tāvatiṃse» គឺក្នុងភពតាវតឹង្ស។ បទថា «silāyaṃ paṇḍukambale» មានការភ្ជាប់បទថា ក្នុងកាលណា ព្រះពុទ្ធជាបុរិសោត្តម គង់លើថ្មសិលាអាសនៈឈ្មោះបណ្ឌុកម្ពល។

---

318. Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatāti jātikhettasaññitesu dasasu cakkavāḷasahassesu kāmāvacaradevatā brahmadevatā ca buddhassa bhagavato payirupāsanāya dhammassavanatthañca ekato sannipatitvā. Tenāha ‘‘payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhanī’’ti, sinerumuddhanīti attho.

៣១៨. បទថា «dasasu lokadhātūsu sannipatitvāna devatā» សេចក្ដីថា ពួកទេវតាក្នុងកាមាវចរភព និងពួកព្រហ្មក្នុងចក្រវាឡមួយម៉ឺន ដែលហៅថាជាតិខេត្ត បានមកប្រជុំជាមួយគ្នា ដើម្បីចូលទៅគាល់ និងដើម្បីស្ដាប់ព្រះធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាព្រះពុទ្ធ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «payirupāsanti sambuddhaṃ vasantaṃ nagamuddhani» សេចក្ដីថា លើកំពូលភ្នំសិនេរុ។

---

320. Yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahūti ayaṃ yathāvuttacarito aṅkuro tadā satthu sammukhakāle dasa dve yojanāni antaraṃ katvā ahu. Satthu nisinnaṭṭhānato dvādasayojanantare ṭhāne nisinno ahosīti attho.

៣២០. បទថា «yojanāni dasa dve ca aṅkuroyaṃ tadā ahu» សេចក្ដីថា អង្កុរទេវបុត្រដែលមានការប្រព្រឹត្តតាមដែលពោលហើយនេះ ក្នុងកាលចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះសាស្តានោះ បានអង្គុយធ្វើឲ្យមានចន្លោះ ១២ យោជន៍ សេចក្ដីថា បានអង្គុយក្នុងទីកន្លែងដែលខណ្ឌដោយចន្លោះ ១២ យោជន៍ ពីទីកន្លែងដែលព្រះសាស្តាគង់នៅ។

---

323. Codito [Pg.130] bhāvitattenāti pāramiparibhāvitāya ariyamaggabhāvanāya bhāvitattena sammāsambuddhena codito. Kiṃ mayhaṃ tenātiādikā satthu paṭivacanavasena aṅkurena vuttagāthā. Dakkhiṇeyyena suññatanti yaṃ dakkhiṇeyyena suññataṃ rittakaṃ virahitaṃ tadā mama dānaṃ, tasmā ‘‘kiṃ mayhaṃ tenā’’ti attano dānapuññaṃ hīḷento vadati.

៣២៣. បទថា «codito bhāvitattena» គឺដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមានព្រះហឫទ័យអប់រំហើយដោយអរិយមគ្គភាវនាដែលអប់រំដោយបារមី ទ្រង់ដាស់តឿនហើយ។ គាថាមាន «kiṃ mayhaṃ tena» ជាដើម ជាគាថាដែលអង្កុរទេវបុត្រពោលហើយ ដោយអំណាចនៃពាក្យតបចំពោះព្រះសាស្តា។ បទថា «dakkhiṇeyyena suññataṃ» សេចក្ដីថា ទានរបស់ទូលព្រះបង្គំក្នុងកាលនោះ សូន្យ គឺប្រាសចាកទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ព្រោះហេតុនោះ ទើបអង្កុរទេវបុត្រពោលបង្អាប់បង្អោនបុណ្យគឺទានរបស់ខ្លួនថា «kiṃ mayhaṃ tena»។

---

324. Yakkhoti devaputto. Dajjāti datvā. Atirocati amhehīti attanā mādisehi ativiya virocati. Hīti vā nipātamattaṃ, amhe atikkamitvā abhibhavitvā virocatīti attho. Yathā kinti āha ‘‘cando tāragaṇe yathā’’ti.

៣២៤. បទថា «yakkho» គឺទេវបុត្រ។ បទថា «dajjā» គឺឲ្យហើយ។ បទថា «atirocati amhehi» សេចក្ដីថា រមែងរុងរឿងក្រៃលែងជាងពួកជនបែបដូចជាទូលព្រះបង្គំ។ ម៉្យាងទៀត សព្ទថា «hi» ជាគ្រាន់តែនិបាត សេចក្ដីថា រមែងរុងរឿងកន្លង គឺគ្របសង្កត់លើពួកយើង។ ដើម្បីបង្ហាញថា ដូចម្ដេច ទើបពោលថា «cando tāragaṇe yathā»។

---

325-6. Ujjaṅgaleti ativiya thaddhabhūmibhāge. ‘‘Ūsare’’ti keci vadanti. Ropitanti vuttaṃ, vapitvā vā uddharitvā vā puna ropitaṃ. Napi tosetīti na nandayati, appaphalatāya vā tuṭṭhiṃ na janeti. Tathevāti yathā ujjaṅgale khette bahumpi bījaṃ ropitaṃ vipulaphalaṃ uḷāraphalaṃ na hoti, tato eva kassakaṃ na toseti, tathā dussīlesu sīlavirahitesu bahukampi dānaṃ patiṭṭhāpitaṃ vipulaphalaṃ mahapphalaṃ na hoti, tato eva dāyakaṃ na tosetīti attho.

៣២៥-៦. បទថា «ujjaṅgale» គឺក្នុងចំណែកដីដ៏រឹងក្រៃលែង។ អាចារ្យខ្លះពោលថា «ក្នុងដីប្រៃ»។ បទថា «ropitaṃ» គឺដែលគេព្រោះហើយ គឺព្រោះហើយក្ដី ដកហើយយកទៅដាំឡើងវិញក្ដី។ បទថា «nāpi toseti» គឺមិនញ៉ាំងឲ្យរីករាយ ម៉្យាងទៀត គឺមិនបង្កើតសេចក្ដីត្រេកអរ ព្រោះភាពមានផលតិច។ បទថា «tatheva» សេចក្ដីថា ពូជទោះបីច្រើនដែលគេព្រោះក្នុងស្រែជាដីរឹងក្រៃលែង រមែងមិនមានផលធំទូលាយ គឺមិនមានផលដ៏លើសលប់ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបមិនញ៉ាំងអ្នកស្រែឲ្យត្រេកអរ យ៉ាងណា ទានទោះបីច្រើនដែលតម្កល់ទុកក្នុងបុគ្គលទ្រុស្តសីលទាំងឡាយ ដែលប្រាសចាកសីល ក៏មិនមានផលធំទូលាយ គឺមិនមានផលធំ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបមិនញ៉ាំងទាយកឲ្យត្រេកអរ យ៉ាងនោះឯង។

---

327-8. Yathāpi bhaddaketi gāthādvayassa vattavipariyāyena atthayojanā veditabbā. Tattha sammā dhāraṃ pavecchanteti vuṭṭhidhāraṃ sammadeva pavattente, anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ deve vassanteti attho. Guṇavantesūti jhānādiguṇayuttesu. Tādisūti iṭṭhādīsu tādilakkhaṇappattesu. Kāranti liṅgavipallāsena vuttaṃ, upakāroti attho. Kīdiso upakāroti āha ‘‘puñña’’nti.

៣២៧-៨. ការភ្ជាប់អត្ថនៃគាថាទាំងពីរមាន «yathāpi bhaddake» ជាដើម គប្បីជ្រាបដោយការត្រឡប់ចាកសេចក្ដីដែលពោលហើយ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «sammā dhāraṃ pavecchante» សេចក្ដីថា កាលបើធារទឹកភ្លៀងបង្អុរចុះដោយប្រពៃ គឺកាលបើភ្លៀងបង្អុរចុះកន្លះខែម្ដង ដប់ថ្ងៃម្ដង ប្រាំថ្ងៃម្ដង។ បទថា «guṇavantesu» គឺដែលប្រកបដោយគុណមានឈានជាដើម។ បទថា «tādisu» គឺក្នុងបុគ្គលដែលដល់នូវលក្ខណៈជាតាទិបុគ្គល ក្នុងអារម្មណ៍មានឥដ្ឋារម្មណ៍ជាដើម។ បទថា «kāraṃ» ព្រះអង្គពោលដោយការប្រែប្រួលលិង្គ សេចក្ដីថា ឧបការៈ។ ដើម្បីបង្ហាញថា តើឧបការៈមានសភាពដូចម្ដេច ទើបពោលថា «puññaṃ»។

---

329.

៣២៩.

---

‘‘Viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ;

Viceyya dānaṃ datvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā.

«បុគ្គលគប្បីជ្រើសរើសហើយទើបឲ្យទាន ក្នុងទក្ខិណេយ្យបុគ្គលណាដែលទានដែលឲ្យហើយមានផលធំ ពួកទាយកកាលបើជ្រើសរើសហើយទើបឲ្យទាន រមែងទៅកាន់ឋានសួគ៌។

---

330.

៣៣០.

---

‘‘Viceyya dānaṃ sugatappasaṭṭhaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke;

Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti. –

«ការជ្រើសរើសហើយទើបឲ្យទាន ព្រះសុគតទ្រង់សរសើរហើយ ពួកទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងឡាយណាមាននៅក្នុងជីវលោកនេះ ទានទាំងឡាយដែលបុគ្គលឲ្យហើយក្នុងពួកទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងនោះ រមែងមានផលធំ ដូចជាពួកពូជដែលគេព្រោះហើយក្នុងស្រែដ៏ល្អ យ៉ាងនោះឯង»។

---

Ayaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā gāthā.

គាថានេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានតម្កល់ទុកហើយ។

---

329. Tattha [Pg.131] viceyyāti vicinitvā, puññakkhettaṃ paññāya upaparikkhitvā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

៣២៩. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «viceyya» គឺជ្រើសរើសហើយ គឺពិចារណាបុណ្យក្សេត្រដោយបញ្ញាហើយ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងបទទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយឯង។

---

Tayidaṃ aṅkurapetavatthu satthārā tāvatiṃsabhavane dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ purato dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ ‘‘mahādānaṃ tayā dinna’’ntiādinā attanā samuṭṭhāpitaṃ, tattha tayo māse abhidhammaṃ desetvā mahāpavāraṇāya devagaṇaparivuto devadevo devalokato saṅkassanagaraṃ otaritvā anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavane viharanto catuparisamajjhe dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthameva ‘‘yassa atthāya gacchāmā’’tiādinā vitthārato desetvā catusaccakathāya desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Desanāvasāne tesaṃ anekakoṭipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

រឿងអង្កុរបេតវត្ថុនោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ផ្ដើមឡើងដោយព្រះអង្គឯង ដោយបទថា «mahādānaṃ tayā dinnaṃ» ជាដើម ចំពោះមុខពួកទេវតាក្នុងម៉ឺនចក្រវាឡ ក្នុងភពតាវតឹង្ស ដើម្បីបង្ហាញឲ្យច្បាស់នូវការបរិបូណ៌ដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងព្រះអភិធម្មក្នុងភពតាវតឹង្សនោះអស់បីខែ រួចហើយក្នុងថ្ងៃមហាបវារណា ព្រះទេវទេវៈទ្រង់ហែហមដោយពួកទេវតា យាងចុះចាកទេវលោកកាន់ក្រុងសង្កស្សៈ ហើយយាងដល់ក្រុងសាវត្ថីដោយលំដាប់ កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ក្នុងកណ្ដាលបរិស័ទទាំងបួន ទ្រង់សម្ដែងដោយពិស្ដារនូវទេសនាមាន «yassa atthāya gacchāma» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញឲ្យច្បាស់នូវការបរិបូណ៌ដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គលនោះឯង ហើយទ្រង់ញ៉ាំងទេសនាឲ្យដល់កំពូលដោយចតុសច្ចកថា។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ការត្រាស់ដឹងធម៌បានមានដល់ពួកសត្វមានជីវិតច្រើនកោដិសែន។

---

Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងអង្កុរបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

10. Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយរឿងឧត្តរមាតុបេតីវត្ថុ

---

Divāvihāragataṃ bhikkhunti idaṃ uttaramātupetivatthu. Tatrāyaṃ atthavibhāvanā – satthari parinibbute paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattitāya āyasmā mahākaccāyano dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ kosambiyā avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane vihāsi. Tena ca samayena rañño udenassa aññataro amacco kālamakāsi, tena ca pubbe nagare kammantā adhiṭṭhitā ahesuṃ. Atha rājā tassa puttaṃ uttaraṃ nāma māṇavaṃ pakkosāpetvā ‘‘tvañca pitarā adhiṭṭhite kammante samanusāsā’’ti tena ṭhitaṭṭhāne ṭhapesi.

រឿងនេះមានឈ្មោះថា ឧត្តរមាតុបេតីវត្ថុ ផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា «Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ» ជាដើម។ ក្នុងរឿងនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅនេះ៖ កាលព្រះសាស្តាទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ កាលដែលបឋមសង្គាយនាប្រព្រឹត្តទៅហើយ ព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ រួមជាមួយភិក្ខុ ១២ រូប បានគង់នៅក្នុងព្រៃមួយកន្លែង មិនឆ្ងាយពីក្រុងកោសម្ពី។ សម័យនោះឯង អាមាត្យម្នាក់របស់ព្រះបាទឧទេនបានធ្វើមរណកាលទៅ។ ពីមុនមក ការងារទាំងឡាយក្នុងក្រុង គឺអាមាត្យនោះឯងជាអ្នកត្រួតត្រាចាត់ចែង។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឱ្យហៅឧត្តរមាណព ដែលជាកូនប្រុសរបស់អាមាត្យនោះមក ហើយទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «អ្នកចូលត្រួតត្រាចាត់ចែងការងារដែលឪពុករបស់អ្នកបានចាត់ចែងទុកមកចុះ» ហើយក៏ទ្រង់តែងតាំងឧត្តរមាណពនោះក្នុងតំណែងជាសេនាបតី។

---

So ca sādhūti sampaṭicchitvā ekadivasaṃ nagarapaṭisaṅkharaṇiyānaṃ dārūnaṃ atthāya vaḍḍhakiyo gahetvā araññaṃ gato. Tattha āyasmato mahākaccāyanattherassa vasanaṭṭhānaṃ upagantvā theraṃ tattha paṃsukūlacīvaradharaṃ vivittaṃ nisinnaṃ disvā iriyāpatheyeva pasīditvā katapaṭisanthāro vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Thero tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ [Pg.132] sutvā ratanattaye sañjātappasādo saraṇesu patiṭṭhāya theraṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhūhi anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi thero tuṇhībhāvena. So tato nikkhamitvā nagaraṃ gantvā aññesaṃ upāsakānaṃ ācikkhi – ‘‘thero mayā svātanāya nimantito, tumhehipi mama dānaggaṃ āgantabba’’nti.

ឧត្តរមាណពនោះទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា» ហើយ ថ្ងៃមួយ ក៏នាំពួកជាងឈើចូលទៅក្នុងព្រៃ ដើម្បីរកឈើមកជួសជុលក្រុង។ ក្នុងព្រៃនោះ មាណពបានចូលទៅជិតកន្លែងគង់នៅរបស់ព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរដ៏មានអាយុ បានឃើញព្រះថេរៈគ្រងចីវរបង្សុកូល គង់នៅក្នុងទីស្ងាត់ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងឥរិយាបថរបស់ព្រះថេរៈនោះភ្លាម ហើយបានធ្វើបដិសណ្ឋារៈ ថ្វាយបង្គំ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ。 ព្រះថេរៈបានសម្តែងធម៌ប្រោសមាណពនោះ។ លុះមាណពបានស្តាប់ធម៌ហើយ ក៏កើតសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះរតនត្រ័យ ឋិតនៅក្នុងសរណគមន៍ ហើយបាននិមន្តព្រះថេរៈថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណ រួមជាមួយភិក្ខុសង្ឃ ទទួលភត្តាហាររបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដើម្បីថ្ងៃស្អែក ដោយអនុគ្រោះផងចុះ»។ ព្រះថេរៈបានទទួលនិមន្តដោយតុណ្ហីភាព។ មាណពនោះចេញពីព្រៃនោះទៅ ចូលទៅកាន់ក្រុង ហើយប្រាប់ដល់ឧបាសកដទៃទៀតថា «ខ្ញុំបាននិមន្តព្រះថេរៈដើម្បីភត្តាហារថ្ងៃស្អែកហើយ សូមអ្នករាល់គ្នាមកកាន់សាលាឆទានរបស់ខ្ញុំផងចុះ»។

---

So dutiyadivase kālasseva paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā kālaṃ ārocāpetvā saddhiṃ bhikkhūhi āgacchantassa therassa paccuggamanaṃ katvā vanditvā purakkhatvā gehaṃ pavesesi. Atha mahārahakappiyapaccattharaṇaatthatesu āsanesu there ca bhikkhūsu ca nisinnesu gandhapupphadhūpehi pūjaṃ katvā paṇītena annapānena te santappetvā sañjātappasādo katañjalī anumodanaṃ suṇitvā katabhattānumodane there gacchante pattaṃ gahetvā anugacchanto nagarato nikkhamitvā paṭinivattanto ‘‘bhante, tumhehi niccaṃ mama gehaṃ pavisitabba’’nti yācitvā therassa adhivāsanaṃ ñatvā nivatti. Evaṃ so theraṃ upaṭṭhahanto tassa ovāde patiṭṭhāya sotāpattiphalaṃ pāpuṇi, vihārañca kāresi, sabbe ca attano ñātake sāsane abhippasanne akāsi.

លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ មាណពនោះបានចាត់ចែងខាទនីយភោជនីយាហារដ៏សម្រិតសម្រាំងតាំងពីព្រលឹម រួចបញ្ជូនមនុស្សទៅក្រាបបង្គំទូលភត្តកាល ហើយក៏ធ្វើដំណើរទៅទទួលព្រះថេរៈដែលកំពុងនិមន្តមកជាមួយភិក្ខុសង្ឃ ថ្វាយបង្គំរួច នាំមុខនិមន្តចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ គ្រានោះ កាលដែលព្រះថេរៈ និងភិក្ខុសង្ឃគង់លើអាសនៈដែលក្រាលដោយកម្រាលដ៏មានតម្លៃ និងគួរដល់សមណៈហើយ មាណពក៏បានធ្វើការបូជាដោយគ្រឿងក្រអូប ផ្កា និងផ្សែងធូប រួចវេរប្រគេនខាទនីយភោជនីយាហារដ៏សម្រិតសម្រាំង ញ៉ាំងលោកឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មានចិត្តជ្រះថ្លាជាខ្លាំង លើកដៃប្រណម្យស្តាប់អនុមោទនាធម៌។ កាលដែលព្រះថេរៈធ្វើភត្តានុមោទនារួច និមន្តត្រឡប់ទៅវិញ មាណពក៏កាន់យកသបိတ်ដើរហែហមតាមទៅ រហូតដល់ចេញផុតពីក្រុង។ កាលនឹងត្រឡប់មកវិញ ក៏បានអារាធនាថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណនិមន្តចូលទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាជាប្រចាំផងចុះ» លុះដឹងថាព្រះថេរៈទទួលយល់ព្រមហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ។ មាណពនោះកាលបម្រើឧបដ្ឋាកព្រះថេរៈយ៉ាងនេះ ឋិតនៅក្នុងឱវាទរបស់លោក ក៏បានសម្រេចសោតាបត្តិផល ទាំងបានកសាងវិហារ និងញ៉ាំងញាតិសន្តានទាំងអស់របស់ខ្លួនឱ្យជ្រះថ្លាយ៉ាងក្រៃលែងក្នុងព្រះសាសនា។

---

Mātā panassa maccheramalapariyuṭṭhitacittā hutvā evaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tvaṃ mama anicchantiyā eva samaṇānaṃ annapānaṃ desi, taṃ te paraloke lohitaṃ sampajjatū’’ti. Ekaṃ pana morapiñchakalāpaṃ vihāramahadivase diyyamānaṃ anujāni. Sā kālaṃ katvā petayoniyaṃ uppajji, morapiñchakalāpadānānumodanena panassā kesā nīlā siniddhā vellitaggā sukhumā dīghā ca ahesuṃ. Sā yadā gaṅgānadiṃ ‘‘pānīyaṃ pivissāmī’’ti otarati, tadā nadī lohitapūrā hoti. Sā pañcapaṇṇāsa vassāni khuppipāsābhibhūtā vicaritvā ekadivasaṃ kaṅkhārevatattheraṃ gaṅgāya tīre divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā attānaṃ attano kesehi paṭicchādetvā upasaṅkamitvā pānīyaṃ yāci. Taṃ sandhāya vuttaṃ –

ចំណែកឯមាតារបស់មាណពនោះ មានចិត្តត្រូវមច្ឆេរៈគ្របដណ្តប់ ក៏ជេរប្រទេចយ៉ាងនេះថា «ឯងប្រគេនខាទនីយភោជនីយាហារដល់ពួកសមណៈ ទាំងដែលអញមិនពេញចិត្តទាល់តែសោះ អាហារនោះចូរទៅជាឈាមសម្រាប់ឯងក្នុងបរលោកចុះ!»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃបុណ្យឆ្លងវិហារ គាត់បានអនុមោទនាក្នុងការប្រគេនបាច់កន្ទុយក្ងោកមួយ។ ក្រោយមក គាត់បានធ្វើមរណកាលទៅ កើតក្នុងកំណើតប្រេត។ ដោយអំណាចនៃការអនុមោទនាចំពោះការប្រគេនបាច់កន្ទុយក្ងោកនោះ សក់របស់នាងប្រេតនោះក៏មានពណ៌ខៀវស្រងាត់ រលោងរលីង ចុងរួញអង្កាញ់ ទន់ល្មើយ និងវែងអន្លាយ។ កាលណានាងចុះទៅកាន់ទន្លេគង្គា ដោយគិតថា «អញនឹងផឹកទឹក» ពេលនោះ ទន្លេគង្គាក៏ប្រែជាពេញដោយឈាមទៅវិញ។ នាងប្រេតនោះត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានគ្របដណ្តប់ អស់រយៈពេល ៥៥ ឆ្នាំ ដើរអន្ទោលទៅមក ថ្ងៃមួយ បានឃើញព្រះកង្ខារេវតត្ថេរ គង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃនៅទៀបឆ្នេរទន្លេគង្គា ក៏យកសក់បិទបាំងរាងកាយខ្លួនឯង ដើរចូលទៅជិត ហើយសុំទឹកផឹក។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា៖

---

331.

៣៣១.

---

‘‘Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ, gaṅgātīre nisinnakaṃ;

Taṃ petī upasaṅkamma, dubbaṇṇā bhīrudassanā.

«នាងប្រេតមានពណ៌សម្បុរអាក្រក់ គួរខ្លាចក្រៃលែង បានចូលទៅជិតភិក្ខុ (ព្រះកង្ខារេវតត្ថេរ) ដែលកំពុងគង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបឆ្នេរទន្លេគង្គា។

---

332.

៣៣២.

---

‘‘Kesā [Pg.133] cassā atidīghā, yāvabhūmāvalambare;

Kesehi sā paṭicchannā, samaṇaṃ etadabravī’’ti. –

«សក់របស់នាងវែងខ្លាំងណាស់ ធ្លាក់ចុះរហូតដល់ដី នាងយកសក់បិទបាំងរាងកាយ ចូលទៅជិតសមណៈនោះ ហើយបានពោលពាក្យនេះថា៖»

---

Imā dve gāthā saṅgītikārakehi idha ādito ṭhapitā.

គាថាទាំងពីរនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានដាក់ទុកក្នុងទីនេះ តាំងពីខាងដើមមក។

---

Tattha bhīrudassanāti bhayānakadassanā. ‘‘Ruddadassanā’’ti vā pāṭho, bībhacchabhāriyadassanāti attho. Yāvabhūmāvalambareti yāva bhūmi, tāva olambanti. Pubbe ‘‘bhikkhu’’nti ca pacchā ‘‘samaṇa’’nti ca kaṅkhārevatattherameva sandhāya vuttaṃ.

ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «bhīrudassanā» បានសេចក្តីថា មានរូបរាងគួរឱ្យខ្លាច។ ម្យ៉ាងទៀត មានបាឋៈថា «ruddadassanā» ប្រែថា មានរូបរាងគួរឱ្យខ្ពើមរអើម និងគួរឱ្យតក់ស្លុត។ បទថា «yāvabhūmāvalambare» បានសេចក្តីថា សក់ទាំងឡាយធ្លាក់ចុះរហូតដល់ដី។ ពាក្យថា «bhikkhuṃ» ក្នុងខាងដើម និងពាក្យថា «samaṇaṃ» ក្នុងខាងចុង ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលសំដៅយកព្រះកង្ខារេវតត្ថេរតែមួយរូបប៉ុណ្ណោះ។

---

Sā pana petī theraṃ upasaṅkamitvā pānīyaṃ yācantī –

នាងប្រេតនោះ លុះចូលទៅជិតព្រះថេរៈហើយ កាលនឹងសុំទឹកផឹក ទើបពោលថា៖

---

333.

៣៣៣.

---

‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālakatā ahaṃ;

Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ;

Dehi tvaṃ pāniyaṃ bhante, tasitā pāniyāya me’’ti. – imaṃ gāthamāha;

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន តាំងពីខ្ញុំម្ចាស់ស្លាប់ទៅ អស់រយៈពេល ៥៥ ឆ្នាំហើយ មិនដែលស្គាល់រសជាតិបាយ ឬទឹកបន្តិចណាឡើយ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណមេត្តាប្រោសប្រគេនទឹកដល់ខ្ញុំម្ចាស់ ដែលកំពុងស្រេកឃ្លាន ដើរស្វែងរកទឹកផឹកនេះផងចុះ»។ នាងប្រេតបានពោលគាថានេះ。

---

333. Tattha nābhijānāmi bhuttaṃ vāti evaṃ dīghamantare kāle bhojanaṃ bhuttaṃ vā pānīyaṃ pītaṃ vā nābhijānāmi, na bhuttaṃ na pītanti attho. Tasitāti pipāsitā. Pāniyāyāti pānīyatthāya āhiṇḍantiyā me pānīyaṃ dehi, bhanteti yojanā.

៣៣៣. ក្នុងគាថានោះ បទថា «nābhijānāmi bhuttaṃ vā» សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាបានបរិភោគអាហារ ឬបានផឹកទឹកក្នុងរយៈពេលដ៏យូរអង្វែងយ៉ាងនេះឡើយ គឺមិនដែលបានបរិភោគ មិនដែលបានផឹកទាល់តែសោះ។ បទថា «tasitā» ប្រែថា ស្រេកឃ្លាន។ បទថា «pāniyāya» គឺដើម្បីទឹកផឹក។ ការភ្ជាប់បទ (យោជនា) គឺ «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណប្រោសប្រទានទឹកដល់ខ្ញុំម្ចាស់ ដែលកំពុងដើរអន្ទោលរកទឹកផឹកនេះផងចុះ»។

---

Ito paraṃ –

តពីនេះទៅ៖

---

334.

៣៣៤.

---

‘‘Ayaṃ sītodikā gaṅgā, himavantato sandati;

Piva etto gahetvāna, kiṃ maṃ yācasi pāniyaṃ.

«នាងដ៏ចម្រើន ទន្លេគង្គានេះមានទឹកត្រជាក់ស្រេប ហូរធ្លាក់មកពីភ្នំហិមពាន្ត នាងចូរដងទឹកពីទន្លេនេះផឹកចុះ ហេត្វីក៏មកសុំទឹកពីយើង?»

---

335.

៣៣៥.

---

‘‘Sacāhaṃ bhante gaṅgāya, sayaṃ gaṇhāmi pāniyaṃ;

Lohitaṃ me parivattati, tasmā yācāmi pāniyaṃ.

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើខ្ញុំម្ចាស់ដងទឹកពីទន្លេគង្គានេះដោយខ្លួនឯង ទឹកនោះនឹងប្រែជាឈាមភ្លាម ដោយសារផលនៃបាបកម្មរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ ហេតុនោះទើបខ្ញុំម្ចាស់សុំទឹកពីព្រះតេជព្រះគុណ។

---

336.

៣៣៦.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, gaṅgā te hoti lohitaṃ.

«នាងដ៏ចម្រើន នាងបានធ្វើបាបកម្មអ្វីខ្លះដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត? តើដោយសារផលកម្មអ្វី ទើបទន្លេគង្គាប្រែជាឈាមសម្រាប់នាងយ៉ាងនេះ?»

---

337.

៣៣៧.

---

‘‘Putto me uttaro nāma, saddho āsi upāsako;

So ca mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchati.

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ខ្ញុំម្ចាស់មានកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ ឧត្តរៈ គេជាឧបាសកមានសេចក្តីជ្រះថ្លា គេបានប្រគេនទានដល់ពួកសមណៈ ទាំងដែលខ្ញុំម្ចាស់មិនពេញចិត្តទាល់តែសោះ។

---

338.

៣៣៨.

---

‘‘Cīvaraṃ [Pg.134] piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Tamahaṃ paribhāsāmi, maccherena upaddutā.

«គេបានប្រគេនចីវរ បិណ្ឌបាត បច្ច័យ និងសេនាសនៈ ឯខ្ញុំម្ចាស់ត្រូវសេចក្តីកំណាញ់គ្របដណ្តប់ ក៏បានជេរប្រទេចកូននោះថា៖

---

339.

៣៣៩.

---

‘‘Yaṃ tvaṃ mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchasi;

Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ.

«នែឧត្តរៈ ឯងប្រគេនចីវរ បិណ្ឌបាត បច្ច័យ និងសេនាសនៈ ដល់ពួកសមណៈ ទាំងដែលអញមិនពេញចិត្តទាល់តែសោះ យ៉ាងណា

---

340.

៣៤០.

---

‘‘Etaṃ te paralokasmiṃ, lohitaṃ hotu uttara;

Tassakammavipākena, gaṅgā me hoti lohita’’nti. –

«របស់ទាំងនោះចូរទៅជាឈាមសម្រាប់ឯងក្នុងបរលោកចុះ នែឧត្តរៈ! បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ដោយសារផលនៃបាបកម្មនោះឯង ទើបទន្លេគង្គាប្រែជាឈាមសម្រាប់ខ្ញុំម្ចាស់យ៉ាងនេះ»។

---

Imā therassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.

គាថាទាំងនេះ ជាគាថាឆ្លើយឆ្លងគ្នារវាងព្រះថេរៈ និងនាងប្រេត។

---

334. Tattha himavantatoti mahato himassa atthitāya ‘‘himavā’’ti laddhanāmato pabbatarājato. Sandatīti pavattati. Ettoti ito mahāgaṅgāto. Kinti kasmā maṃ yācasi pānīyaṃ, gaṅgānadiṃ otaritvā yathāruci pivāti dasseti.

៣៣៤. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «himavantato» បានសេចក្តីថា ពីស្តេចភ្នំដែលបានឈ្មោះថា «ហិមវា» ព្រោះមានព្រិលច្រើន។ បទថា «sandati» ប្រែថា ហូរទៅ។ បទថា «etto» គឺពីទន្លេគង្គាដ៏ធំនេះ។ បទថា «kiṃ» គឺហេតុអ្វី។ បទថា «maṃ yācasi pānīyaṃ» ព្រះថេរៈចង់បង្ហាញថា «នាងចូរចុះទៅកាន់ទន្លេគង្គា ហើយផឹកទឹកតាមចិត្តចង់ចុះ»។

---

335. Lohitaṃ me parivattatīti udakaṃ sandamānaṃ mayhaṃ pāpakammaphalena lohitaṃ hutvā parivattati pariṇamati, tāya gahitamattaṃ udakaṃ lohitaṃ jāyati.

៣៣៥. បទថា «lohitaṃ me parivattati» បានសេចក្តីថា ទឹកដែលកំពុងហូរនោះ កាលបើខ្ញុំម្ចាស់ដងយក ក៏ប្រែប្រួលទៅជាឈាមភ្លាម ដោយសារផលនៃបាបកម្មរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ គឺគ្រាន់តែនាងប្រេតនោះដងយកភ្លាម ទឹកក៏ក្លាយជាឈាមភ្លែត។

---

337-40. Mayhaṃ akāmāyāti mama anicchantiyā. Pavecchatīti deti. Paccayanti gilānapaccayaṃ. Etanti yaṃ etaṃ cīvarādikaṃ paccayajātaṃ samaṇānaṃ pavecchasi desi, etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttarāti abhisapanavasena kataṃ pāpakammaṃ, tassa vipākenāti yojanā.

៣៣៧-៤០. បទថា «mayhaṃ akāmāya» បានសេចក្តីថា ទាំងដែលខ្ញុំមិនប្រាថ្នា។ បទថា «pavecchati» ប្រែថា ប្រគេន។ បទថា «paccayaṃ» គឺគិលានបច្ច័យ។ បទថា «etaṃ» សំដៅយកពួកបច្ច័យមានចីវរជាដើម។ ការភ្ជាប់បទ (យោជនា) គឺ «នែឧត្តរៈ របស់ទាំងឡាយមានចីវរជាដើមណាដែលឯងបានប្រគេនដល់ពួកសមណៈ របស់ទាំងនោះចូរទៅជាឈាមសម្រាប់ឯងក្នុងបរលោកចុះ» នេះជាបាបកម្មដែលនាងបានធ្វើដោយអំណាចនៃការជេរប្រទេច ដោយសារផលនៃបាបកម្មនោះឯង។

---

Athāyasmā revato taṃ petiṃ uddissa bhikkhusaṅghassa pānīyaṃ adāsi, piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā bhikkhūnamadāsi, saṅkārakūṭādito paṃsukūlaṃ gahetvā dhovitvā bhisiñca cimilikañca katvā bhikkhūnaṃ adāsi, tena cassā petiyā dibbasampattiyo ahesuṃ. Sā therassa santikaṃ gantvā attanā laddhadibbasampattiṃ therassa dassesi. Thero taṃ pavattiṃ attano santikaṃ upagatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ pakāsetvā dhammakathaṃ [Pg.135] kathesi. Tena mahājano sañjātasaṃvego vigatamalamacchero hutvā dānasīlādikusaladhammābhirato ahosīti. Idaṃ pana petavatthu dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āruḷhanti daṭṭhabbaṃ.

គ្រានោះ ព្រះរេវតត្ថេរដ៏មានអាយុ បានវេរប្រគេនទឹកផឹកដល់ភិក្ខុសង្ឃ ដោយឧទ្ទិសចំពោះនាងប្រេតនោះ ទាំងបាននិមន្តទៅបិណ្ឌបាត នាំយកភត្តាហារមកប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ ទាំងបានរើសយកសំពត់បង្សុកូលពីគំនរសម្រាមមកបោកគក់ រួចធ្វើជាពូក និងកម្រាលជូតជើង ប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ។ ដោយសារការឧទ្ទិសកុសលនោះ នាងប្រេតក៏បានសម្រេចទិព្វសម្បត្តិទាំងឡាយ។ នាងប្រេតនោះបានចូលទៅជិតព្រះថេរៈ ហើយបង្ហាញទិព្វសម្បត្តិដែលខ្លួនទទួលបានដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈបាននាំយករឿងរ៉ាវនោះទៅសម្តែងប្រាប់ដល់បរិស័ទទាំងបួនដែលមកជួបជុំគ្នា ហើយបានសម្តែងធម៌ប្រោសពួកគេ។ ដោយសារធម៌នោះ មហាជនក៏កើតសេចក្តីសង្វេគជាខ្លាំង ជម្រុះចោលនូវមច្ឆេរៈដ៏ជាမន្ទិល ហើយត្រេកអរក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយមានទាន និងសីលជាដើម។ គប្បីជ្រាបថា រឿងប្រេតនេះ ត្រូវបានព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបញ្ចូលក្នុងសង្គាយនាលើកទីពីរ។

---

Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងឧត្តរមាតុបេតីវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

11. Suttapetavatthuvaṇṇanā

១១. ការអធិប្បាយរឿងសុត្តបេតវត្ថុ

---

Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhunoti idaṃ suttapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake amhākaṃ satthari anuppanneyeva sattannaṃ vassasatānaṃ upari aññataro dārako ekaṃ paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi. Tassa mātā tasmiṃ vayappatte tassatthāya samānakulato aññataraṃ kuladhītaraṃ ānesi. Vivāhadivaseyeva ca so kumāro sahāyehi saddhiṃ nhāyituṃ gato ahinā daṭṭho kālamakāsi, ‘‘yakkhagāhenā’’tipi vadanti. So paccekabuddhassa upaṭṭhānena bahuṃ kusalakammaṃ katvā ṭhitopi tassā dārikāya paṭibaddhacittatāya vimānapeto hutvā nibbatti, mahiddhiko pana ahosi mahānubhāvo.

រឿងនេះមានឈ្មោះថា សុត្តបេតវត្ថុ ផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា «Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno» ជាដើម។ តើការកើតឡើងនៃរឿងនោះយ៉ាងណា? ឮថា ក្នុងភូមិមួយកន្លែង មិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថី មុនពេលព្រះសាស្តារបស់យើងទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើង ជាង ៧០០ ឆ្នាំ មានកុមារម្នាក់បានបម្រើឧបដ្ឋាកព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គ។ កាលកុមារនោះចម្រើនវ័យឡើង មាតារបស់គេបានដណ្តឹងកូនស្រីម្នាក់ពីត្រកូលដែលមានឋានៈស្មើគ្នា យកមកឱ្យកូនប្រុសនោះ។ ក្នុងថ្ងៃរៀបការនោះឯង កុមារនោះបានទៅស្រង់ទឹកជាមួយមិត្តភក្តិ ក៏ត្រូវពស់ចឹកស្លាប់ ខ្លះក៏និយាយថា ត្រូវយក្សចាប់ស្លាប់។ កុមារនោះ ទោះបីជាបានធ្វើកុសលកម្មជាច្រើនដោយការបម្រើឧបដ្ឋាកព្រះបច្ចេកពុទ្ធក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារចិត្តនៅជំពាក់ស្អិតល្មួតនឹងនាងកុមារីនោះ ទើបទៅកើតជាវេមានិកប្រេត ប៉ុន្តែជាប្រេតមានឫទ្ធិខ្លាំង និងមានអានុភាពជាខ្លាំង។

---

Atha so taṃ dārikaṃ attano vimānaṃ netukāmo ‘‘kena nu kho upāyena esā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ katvā mayā saddhiṃ idha abhirameyyā’’ti tassā dibbabhogasampattiyā anubhavanahetuṃ vīmaṃsanto paccekabuddhaṃ cīvarakammaṃ karontaṃ disvā manussarūpena gantvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, suttakena attho atthī’’ti āha. ‘‘Cīvarakammaṃ karomi, upāsakā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, asukasmiṃ ṭhāne suttabhikkhaṃ carathā’’ti tassā dārikāya gehaṃ dassesi. Paccekabuddho tattha gantvā gharadvāre aṭṭhāsi. Atha sā paccekabuddhaṃ tattha ṭhitaṃ disvā pasannamānasā ‘‘suttakena me ayyo atthiko’’ti ñatvā ekaṃ suttaguḷaṃ adāsi. Atha so amanusso manussarūpena tassa dārikāya gharaṃ gantvā tassā mātaraṃ yācitvā tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā mātuyā anuggahatthaṃ tasmiṃ gehe sabbabhājanāni hiraññasuvaṇṇassa pūretvā sabbattha upari nāmaṃ likhi ‘‘idaṃ devadattiyaṃ dhanaṃ na kenaci gahetabba’’nti, tañca dārikaṃ gahetvā attano [Pg.136] vimānaṃ agamāsi. Tassā mātā pahūtaṃ dhanaṃ labhitvā attano ñātakānaṃ kapaṇaddhikādinañca datvā attanā ca paribhuñjitvā kālaṃ karontī ‘‘mama dhītā āgacchati ce, idaṃ dhanaṃ dassethā’’ti ñātakānaṃ kathetvā kālamakāsi.

គ្រានោះ វេមានិកប្រេតនោះប្រាថ្នានឹងនាំនាងកុមារីនោះទៅកាន់វិមានរបស់ខ្លួន ក៏គិតពិចារណាស្វែងរកហេតុដែលនាងនឹងបានទទួលទិព្វសម្បត្តិថា «តើនាងត្រូវធ្វើទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្មដោយឧបាយណា ទើបអាចមកត្រេកអរជាមួយអញក្នុងទីនេះបាន?» កាលកំពុងគិត ក៏បានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធកំពុងធ្វើការងារចីវរ ទើបកាឡាខ្លួនជាមនុស្ស ចូលទៅថ្វាយបង្គំហើយសួរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ព្រះតេជព្រះគុណត្រូវការអំបោះដែរឬទេ?»។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលឧបាសក អាត្មាកំពុងធ្វើចីវរ»។ មាណពនោះក៏ទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ សូមព្រះតេជព្រះគុណនិមន្តទៅបិណ្ឌបាតអំបោះក្នុងទីនោះចុះ» រួចក៏ចង្អុលបង្ហាញផ្ទះរបស់នាងកុមារីនោះ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធបាននិមន្តទៅកាន់ផ្ទះនោះ ហើយឈរនៅទៀបទ្វារផ្ទះ។ គ្រានោះ នាងកុមារីបានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធឈរនៅទីនោះ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា គិតថា «ព្រះជាម្ចាស់ត្រូវការអំបោះ» ទើបប្រគេនដុំអំបោះមួយដុំ។ បន្ទាប់មក វេមានិកប្រេតនោះបានកាឡាខ្លួនជាមនុស្ស ទៅកាន់ផ្ទះរបស់នាងកុមារីនោះ សុំការអនុញ្ញាតពីមាតារបស់នាង រួចរស់នៅជាមួយនាងអស់ពីរបីថ្ងៃ។ ដើម្បីជាការសង្គ្រោះដល់មាតារបស់នាង មាណពនោះបានបំពេញភាជន៍ទាំងអស់ក្នុងផ្ទះនោះដោយមាសនិងប្រាក់ រួចសរសេរឈ្មោះទុកលើភាជន៍ទាំងនោះថា «ទ្រព្យនេះជាទ្រព្យដែលទេវតាប្រគល់ឱ្យ មិនត្រូវឱ្យអ្នកណាម្នាក់យកឡើយ» រួចក៏នាំនាងកុមារីនោះទៅកាន់វិមានរបស់ខ្លួន។ មាតារបស់នាងបានទទួលទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើន ក៏បានចែករំលែកដល់ញាតិសន្តាន និងពួកមនុស្សកំសត់ ទុរគត អ្នកដំណើរជាដើម ទាំងខ្លួនឯងក៏បានប្រើប្រាស់ទ្រព្យនោះផងដែរ។ លុះដល់ពេលជិតស្លាប់ គាត់បានប្រាប់ដល់ញាតិទាំងឡាយថា «ប្រសិនបើកូនស្រីរបស់ខ្ញុំត្រឡប់មកវិញ សូមបង្ហាញទ្រព្យនេះដល់នាងផង» រួចក៏ធ្វើមរណកាលទៅ។

---

Tato sattannaṃ vassasatānaṃ accayena amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante tassā itthiyā tena amanussena saddhiṃ vasantiyā ukkaṇṭhā uppajji. Sā taṃ ‘‘sādhu, ayyaputta, maṃ sakaññeva gehaṃ paṭinehī’’ti vadantī –

ក្រោយពីនោះមក ដោយកន្លងទៅអស់ប្រាំពីររយឆ្នាំ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងលោក ទ្រង់ញ៉ាំងព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ កាលទ្រង់គង់នៅនាក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ សេចក្តីអផ្សុកក៏កើតឡើងដល់ស្រីនោះ ដែលកំពុងរស់នៅជាមួយអមនុស្ស (វេមានិកប្រេត) នោះ។ នាងពោលទៅកាន់អមនុស្សនោះថា «បពិត្រអយ្យបុត្រ សូមមេត្តាជួយនាំខ្ញុំត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្ញុំវិញផងចុះ» កាលនឹងពោលយ៉ាងនេះថា

---

341.

៣៤១.

---

‘‘Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno,Suttaṃ adāsiṃ upasaṅkamma yācitā;

Tassa vipāko vipulaphalūpalabbhati,Bahukā ca me uppajjare vatthakoṭiyo.

«ក្នុងជាតិមុន ខ្ញុំដែលលោកចូលមកជិតហើយសុំ ទើបបានប្រគេនអំបោះដល់ភិក្ខុអ្នកបួស (ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ) ផលវិបាកនៃទាននោះ តែងឲ្យផលដ៏ធំទូលាយដល់ខ្ញុំក្នុងពេលនេះ ទាំងសំពត់កោដិសន្លឹកជាច្រើន ក៏កើតឡើងដល់ខ្ញុំ។

---

342.

៣៤២.

---

‘‘Pupphābhikiṇṇaṃ ramitaṃ vimānaṃ, anekacittaṃ naranārisevitaṃ;

Sāhaṃ bhuñjāmi ca pārupāmi ca, pahūtavittā na ca tāva khīyati.

វិមាននេះដេរដាសដោយផ្កា គួរជាទីរីករាយ មានគំនូរវិចិត្រប្លែកៗ ជាទីសេពនៃនរជននិងនារី ខ្ញុំនោះតែងប្រើប្រាស់វិមាននោះ ទាំងស្លៀកដណ្តប់ (សំពត់ទាំងឡាយ) មានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើន ទាំងទ្រព្យនោះក៏មិនទាន់អស់ទៅឡើយ។

---

343.

៣៤៣.

---

‘‘Tasseva kammassa vipākamanvayā, sukhañca sātañca idhūpalabbhati;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –

ព្រោះតែផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង ខ្ញុំទើបបានទទួលសេចក្តីសុខ និងសេចក្តីសម្រាន្តក្នុងវិមាននេះ ខ្ញុំនោះនឹងត្រឡប់ទៅកាន់មនុស្សលោកវិញ ហើយនឹងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ បពិត្រអយ្យបុត្រ សូមលោកនាំខ្ញុំទៅវិញចុះ»។

---

Imā gāthā abhāsi.

នាងបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

341. Tattha ‘‘pabbajitassa bhikkhuno’’ti idaṃ paccekabuddhaṃ saddhāya vuttaṃ. So hi kāmādimalānaṃ attano santānato anavasesato pabbājitattā pahīnattā paramatthato ‘‘pabbajito’’ti, bhinnakilesattā ‘‘bhikkhū’’ti ca vattabbataṃ arahati. Suttanti kappāsiyasuttaṃ. Upasaṅkammāti mayhaṃ gehaṃ upasaṅkamitvā. Yācitāti ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti (jā. 1.7.59) evaṃ vuttāya kāyaviññattipayogasaṅkhātāya bhikkhācariyāya [Pg.137] yācitā. Tassāti tassa suttadānassa. Vipāko vipulaphalūpalabbhatīti vipulaphalo uḷāraudayo mahāudayo vipāko etarahi upalabbhati paccanubhavīyati. Bahukāti anekā. Vatthakoṭiyoti vatthānaṃ koṭiyo, anekasatasahassapabhedāni vatthānīti attho.

៣៤១. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា “pabbajitassa bhikkhuno” នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកព្រះបច្ចេកពុទ្ធ។ ព្រោះថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះ លោកលះបង់ គឺកម្ចាត់បង់នូវមន្ទិលមានកាមជាដើម ចេញពីសន្តានរបស់ខ្លួនមិនមានសេសសល់ តាមបរមត្ថ ទើបគួរហៅថា “pabbajito” (អ្នកបួស) ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះលោកកម្ចាត់បង់កិលេសហើយ ទើបគួរហៅថា “bhikkhu” (ភិក្ខុ)។ បទថា Suttaṃ គឺអំបោះកប្បាស។ បទថា Upasaṅkammāti គឺចូលមកជិតផ្ទះរបស់ខ្ញុំ។ បទថា Yācitā គឺការសូមដោយការដើរទៅកាន់ទីចារិកដើម្បីបិណ្ឌបាត ដែលសន្មតថាជាការប្រឹងប្រែងសម្តែងកាយវិញ្ញត្តិ ដូចដែលពោលទុកថា “ព្រះអរិយទាំងឡាយ តែងឈរស្ងៀមសំដៅ (រកចង្ហាន់) នេះជាការសូមរបស់ព្រះអរិយទាំងឡាយ”។ បទថា Tassāti គឺនៃការប្រគេនអំបោះនោះ។ បទថា Vipāko vipulaphalūpalabbhatīti សេចក្តីថា ផលវិបាកដែលមានផលធំទូលាយ មានការចម្រើនឡើងដ៏លើសលប់ មានការចម្រើនឡើងដ៏ធំ តែងបាន គឺតែងទទួលរងក្នុងពេលនេះ។ បទថា Bahukāti គឺច្រើនយ៉ាង។ បទថា Vatthakoṭiyoti សេចក្តីថា កោដិនៃសំពត់ទាំងឡាយ គឺសំពត់មានប្រមាណច្រើនសែនសន្លឹក នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។

---

342. Anekacittanti nānāvidhacittakammaṃ, anekehi vā muttāmaṇiādīhi ratanehi vicittarūpaṃ. Naranārisevitanti paricārakabhūtehi narehi nārīhi ca upasevitaṃ. Sāhaṃ bhuñjāmīti sā ahaṃ taṃ vimānaṃ paribhuñjāmi. Pārupāmīti anekāsu vatthakoṭīsu icchiticchitaṃ nivāsemi ceva paridahāmi ca. Pahūtavittāti pahūtavittūpakaraṇā mahaddhanā mahābhogā. Na ca tāva khīyatīti tañca vittaṃ na khīyati, na parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati.

៣៤២. បទថា Anekacittanti គឺមានគំនូរវិចិត្រប្លែកៗ ម្យ៉ាងទៀត មានរូបភាពដ៏វិចិត្រដោយរតនៈទាំងឡាយ មានគជ់និងកែវមណីជាដើមដ៏ច្រើន។ បទថា Naranārisevitanti គឺមានពួកបុរសនិងស្ត្រីដែលជាបរិវារចូលមកបម្រើ។ បទថា Sāhaṃ bhuñjāmīti សេចក្តីថា ខ្ញុំនោះតែងប្រើប្រាស់នូវវិមាននោះ។ បទថា Pārupāmīti សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមសំពត់រាប់កោដិទាំងឡាយ ខ្ញុំចង់បានសំពត់ណា ក៏ស្លៀកនិងដណ្តប់សំពត់នោះ។ បទថា Pahūtavittāti គឺមានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគដ៏ច្រើន មានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន។ បទថា Na ca tāva khīyatīti ទ្រព្យនោះមិនចេះអស់ទៅឡើយ មិនដល់នូវការអស់រលីង មិនដល់នូវការវិនាសឡើយ។

---

343. Tasseva kammassa vipākamanvayāti tasseva suttadānamayapuññakammassa anvayā paccayā hetubhāvena vipākabhūtaṃ sukhaṃ, iṭṭhamadhurasaṅkhātaṃ sātañca idha imasmiṃ vimāne upalabbhati. Gantvā punadeva mānusanti puna eva manussalokaṃ upagantvā. Kāhāmi puññānīti mayhaṃ sukhavisesanipphādakāni puññāni karissāmi, yesaṃ vā mayā ayaṃ sampatti laddhāti adhippāyo. Nayayyaputta manti, ayyaputta, maṃ manussalokaṃ naya, nehīti attho.

៣៤៣. បទថា Tasseva kammassa vipākamanvayāti សេចក្តីថា ព្រោះតែផលវិបាកនៃបុណ្យកម្មគឺការប្រគេនអំបោះនោះឯងជាហេតុបច្ច័យ សេចក្តីសុខដែលជាផល និងសេចក្តីសម្រាន្តដែលហៅថាជាទីគាប់ចិត្តនិងផ្អែមល្ហែម តែងបានក្នុងវិមាននេះ។ បទថា Gantvā punadeva mānusanti គឺត្រឡប់ទៅកាន់មនុស្សលោកវិញ។ បទថា Kāhāmi puññānīti សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដែលបង្កើតសេចក្តីសុខដ៏វិសេសដល់ខ្ញុំ ម្យ៉ាងទៀត មានអធិប្បាយថា ខ្ញុំនឹងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយដែលជាហេតុនាំឲ្យខ្ញុំបានសម្បត្តិទាំងនេះ។ បទថា Nayayyaputta manti សេចក្តីថា បពិត្រអយ្យបុត្រ សូមលោកនាំខ្ញុំទៅកាន់មនុស្សលោកវិញចុះ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។

---

Taṃ sutvā so amanusso tassā paṭibaddhacittatāya anukampāya gamanaṃ anicchanto –

អមនុស្សនោះ លុះបានឮពាក្យនោះហើយ ព្រោះមានចិត្តប្រតិព័ទ្ធនឹងនាង និងដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ មិនចង់ឲ្យនាងទៅឡើយ ទើបពោលថា

---

344.

៣៤៤.

---

‘‘Satta tuvaṃ vassasatā idhāgatā,Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasi;

Sabbeva te kālakatā ca ñātakā,Kiṃ tattha gantvāna ito karissasī’’ti. –

«នាងមកដល់ទីនេះអស់ប្រាំពីររយឆ្នាំហើយ បើនាងទៅកាន់ទីនោះវិញ នាងនឹងទៅជាចាស់ជរាគ្រាំគ្រា ទាំងពួកញាតិរបស់នាងទាំងអស់ ក៏ស្លាប់បាត់អស់ទៅហើយ នាងចាកចេញពីទីនេះទៅកាន់ទីនោះ តើនឹងធ្វើអ្វីបាន?»

---

Gāthamāha. Tattha sattāti vibhattilopena niddeso, nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ. Vassasatāti vassasatato, sattahi vassasatehi uddhaṃ tuvaṃ idhāgatā imaṃ vimānaṃ āgatā, idhāgatāya tuyhaṃ satta vassasatāni [Pg.138] hontīti attho. Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasīti idha dibbehi utuāhārehi upathambhitattabhāvā kammānubhāvena ettakaṃ kālaṃ daharākāreneva ṭhitā. Ito pana gatā kammassa ca parikkhīṇattā manussānañca utuāhāravasena jarājiṇṇā vayovuḍḍhā ca tahiṃ manussaloke bhavissasi. Kinti? Sabbeva te kālakatā ca ñātakāti dīghassa addhuno gatattā tava ñātayopi sabbe eva matā, tasmā ito devalokato tattha manussalokaṃ gantvā kiṃ karissasi, avasesampi āyuñca idheva khepehi, idha vasāhīti adhippāyo.

អមនុស្សនោះបានពោលគាថា។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា sattāti គឺសម្តែងដោយលុបវិភត្តិ ម្យ៉ាងទៀត បទនេះជាបឋមាវិភត្តិក្នុងអត្ថបញ្ចមីវិភត្តិ។ បទថា Vassasata គឺកន្លងហួសអស់ប្រាំពីររយឆ្នាំហើយ សេចក្តីថា កាលនាងមកដល់ទីនេះ ពេលវេលាកន្លងទៅអស់ប្រាំពីររយឆ្នាំហើយ។ បទថា Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasīti សេចក្តីថា ក្នុងទីនេះ រាងកាយរបស់នាងដែលទ្រទ្រង់ដោយឧតុនិងអាហារដ៏ជាទិព្វ តែងស្ថិតនៅដោយសភាពក្មេងខ្ចីអស់កាលប៉ុណ្ណេះ ដោយអានុភាពនៃកម្ម។ ប៉ុន្តែ បើនាងចាកចេញពីទីនេះទៅ ព្រោះអស់អានុភាពនៃកម្ម ម្យ៉ាងទៀត ដោយអំណាចនៃឧតុនិងអាហាររបស់មនុស្ស នាងនឹងទៅជាចាស់ជរាគ្រាំគ្រា មានវ័យចាស់ជរាក្នុងមនុស្សលោកនោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? បទថា Sabbeva te kālakatā ca ñātakāti សេចក្តីថា ព្រោះតែកាលវេលាកន្លងទៅដ៏យូរអង្វែង ពួកញាតិរបស់នាងទាំងអស់ ក៏ស្លាប់បាត់អស់ទៅហើយ ហេតុនោះ បើនាងចាកចេញពីទេវលោកនេះទៅកាន់មនុស្សលោកនោះ តើនឹងធ្វើអ្វីបាន ចូរញ៉ាំងអាយុដែលនៅសេសសល់ឲ្យអស់ទៅក្នុងទីនេះឯងចុះ គឺរស់នៅក្នុងទីនេះចុះ នេះជាអធិប្បាយក្នុងបទនោះ។

---

Evaṃ tena vuttā sā tassa vacanaṃ asaddahantī punadeva –

កាលដែលនាងត្រូវអមនុស្សនោះពោលយ៉ាងនេះហើយ មិនជឿពាក្យរបស់អមនុស្សនោះឡើយ ទើបពោលម្តងទៀតថា

---

345.

៣៤៥.

---

‘‘Satteva vassāni idhāgatāya me, dibbañca sukhañca samappitāya;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –

«ខ្ញុំមកដល់ទីនេះ ទើបតែបានប្រាំពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ទាំងបានឆ្អែតឆ្អន់ដោយសុខជាទិព្វ ខ្ញុំនោះនឹងត្រឡប់ទៅកាន់មនុស្សលោកវិញ ហើយនឹងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ បពិត្រអយ្យបុត្រ សូមលោកនាំខ្ញុំទៅវិញចុះ»។

---

Gāthamāha. Tattha satteva vassāni idhāgatāya meti, ayyaputta, mayhaṃ idhāgatāya satteva vassāni maññe vītivattāni. Satta vassasatāni dibbasukhasamappitāya bahumpi kālaṃ gataṃ asallakkhentī evamāha.

នាងបានពោលគាថា។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា satteva vassāni idhāgatāya me សេចក្តីថា បពិត្រអយ្យបុត្រ ខ្ញុំយល់ថា ពេលវេលាដែលខ្ញុំមកដល់ទីនេះ ទើបតែបានកន្លងទៅប្រាំពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ នាងពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះមិនបានកត់សម្គាល់ពេលវេលាដ៏យូរអង្វែងដែលកន្លងទៅអស់ប្រាំពីររយឆ្នាំ ដោយសារតែនាងបានឆ្អែតឆ្អន់ដោយសុខជាទិព្វ។

---

Evaṃ pana tāya vutto so vimānapeto nānappakāraṃ taṃ anusāsitvā ‘‘tvaṃ idāni sattāhato uttari tattha na jīvissasi, mātuyā te nikkhittaṃ mayā dinnaṃ dhanaṃ atthi, taṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā idheva uppattiṃ patthehī’’ti vatvā taṃ bāhāyaṃ gahetvā gāmamajjhe ṭhapetvā ‘‘idhāgate aññepi jane ‘yathābalaṃ puññāni karothā’ti ovadeyyāsī’’ti vatvā gato. Tena vuttaṃ –

កាលដែលនាងពោលយ៉ាងនេះហើយ វេមានិកប្រេតនោះ ក៏បានទូន្មាននាងដោយប្រការផ្សេងៗថា «ឥឡូវនេះ នាងនឹងមិនអាចរស់នៅក្នុងមនុស្សលោកនោះហួសពីប្រាំពីរថ្ងៃឡើយ ទ្រព្យសម្បត្តិដែលម្តាយរបស់នាងកប់ទុក ដែលខ្ញុំបានប្រគល់ឲ្យនោះមាននៅឡើយ នាងចូរយកទ្រព្យនោះទៅប្រគេនដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ហើយចូរប៉ងប្រាថ្នាការកើតក្នុងទីនេះចុះ» លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ចាប់ដើមដៃរបស់នាង នាំទៅដាក់នៅកណ្តាលភូមិ ហើយផ្តាំថា «ចូរនាងទូន្មានពួកជនដទៃទៀតដែលមកដល់ទីនេះថា 'ចូរអ្នកទាំងឡាយធ្វើបុណ្យតាមកម្លាំងចុះ'» រួចហើយក៏ត្រឡប់ទៅវិញ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា

---

346.

៣៤៦.

---

‘‘So taṃ gahetvāna pasayha bāhāyaṃ, paccānayitvāna theriṃ sudubbalaṃ;

Vajjesi ‘aññampi janaṃ idhāgataṃ, karotha puññāni sukhūpalabbhatī’’’ti.

«វេមានិកប្រេតនោះ ចាប់ដើមដៃនាងស្រីនោះ ហាក់ដូចជាបង្ខំ ហើយនាំនាងដែលជាស្ត្រីចាស់ជរា មានកម្លាំងខ្សោយខ្លាំង ត្រឡប់មកវិញ រួចហើយផ្តាំថា 'នាងចូរប្រាប់ពួកជនដទៃទៀតដែលមកដល់ទីនេះថា ចូរអ្នកទាំងឡាយធ្វើបុណ្យចុះ ព្រោះសេចក្តីសុខ តែងបានដោយសារបុណ្យ'»។

---

Tattha soti so vimānapeto. Tanti taṃ itthiṃ. Gahetvāna pasayha bāhāyanti pasayha netā viya bāhāyaṃ taṃ gahetvā. Paccānayitvānāti [Pg.139] tassā jātasaṃvuḍḍhagāmaṃ punadeva ānayitvā. Therinti thāvariṃ, jiṇṇaṃ vuḍḍhanti attho. Sudubbalanti jarājiṇṇatāya eva suṭṭhu dubbalaṃ. Sā kira tato vimānato apagamanasamanantarameva jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā ahosi. Vajjesīti vadeyyāsi. Vattabbavacanākārañca dassetuṃ ‘‘aññampi jana’’ntiādi vuttaṃ. Tassattho – bhadde, tvampi puññaṃ kareyyāsi, aññampi janaṃ idha tava dassanatthāya āgataṃ ‘‘bhadramukhā, ādittaṃ sīsaṃ vā celaṃ vā ajjhupekkhitvāpi dānasīlādīni puññāni karothāti, kate ca puññe ekaṃseneva tassa phalabhūtaṃ sukhaṃ upalabbhati, na ettha saṃsayo kātabbo’’ti vadeyyāsi ovadeyyāsīti.

បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា soti គឺវេមានិកប្រេតនោះ។ បទថា tanti គឺនាងស្រីនោះ។ បទថា gahetvāna pasayha bāhāyanti សេចក្តីថា ចាប់ដើមដៃរបស់នាង ហាក់ដូចជាបង្ខំនាំទៅ។ បទថា paccānayitvānāti សេចក្តីថា នាំត្រឡប់មកកាន់ភូមិជាទីកើតនិងធំដឹងក្តីរបស់នាងវិញ។ បទថា therinti សេចក្តីថា ស្ត្រីចាស់ជរា គឺចាស់គ្រាំគ្រា មានអាយុច្រើន នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ បទថា sudubbalanti សេចក្តីថា មានកម្លាំងខ្សោយខ្លាំង ព្រោះតែភាពចាស់ជរាគ្រាំគ្រា។ ឮថា នាងស្រីនោះ គ្រាន់តែចាកចេញពីវិមាននោះភ្លាម ក៏ទៅជាស្ត្រីចាស់ជរា គ្រាំគ្រា មានអាយុច្រើន ដល់នូវអធ្វ័ន ឈានចូលដល់វ័យចាស់ភ្លាមមួយរំពេច។ បទថា vajjesīti គឺគប្បីពោល។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីសម្តែងនូវអាការនៃពាក្យដែលគប្បីពោល ទើបពោលពាក្យថា “aññampi jana” ជាដើម។ សេចក្តីនៃបទនោះថា នាងដ៏ចម្រើន នាងខ្លួនឯងក៏គប្បីធ្វើបុណ្យ ទាំងគប្បីទូន្មានពួកជនដទៃទៀតដែលមកកាន់ទីនេះដើម្បីជួបនាងថា «ម្នាលអ្នកមានមុខដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ សូម្បីតែកាលក្បាល ឬសំពត់ត្រូវភ្លើងឆេះ ក៏គប្បីព្រងើយកន្តើយសិនចុះ ហើយប្រញាប់ធ្វើបុណ្យទាំងឡាយមានទាននិងសីលជាដើមចុះ កាលបើបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ សេចក្តីសុខដែលជាផលនៃបុណ្យនោះ តែងបានដោយពិតប្រាកដ មិនគប្បីធ្វើសេចក្តីសង្ស័យក្នុងរឿងនេះឡើយ» គឺគប្បីទូន្មានយ៉ាងនេះ។

---

Evañca vatvā tasmiṃ gate sā itthī attano ñātakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ attānaṃ jānāpetvā tehi niyyāditadhanaṃ gahetvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dentī attano santikaṃ āgatāgatānaṃ –

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ កាលដែលវេមានិកប្រេតនោះទៅបាត់ហើយ នាងស្រីនោះក៏ដើរទៅកាន់ទីលំនៅនៃពួកញាតិរបស់ខ្លួន ធ្វើឲ្យពួកញាតិស្គាល់ខ្លួន ហើយទទួលយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលពួកញាតិប្រគល់ឲ្យ កាលកំពុងប្រគេនទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ក៏បានទូន្មានពួកជនដែលមកកាន់សំណាក់របស់ខ្លួនរឿយៗថា

---

347.

៣៤៧.

---

‘‘Diṭṭhā mayā akatena sādhunā, petā vihaññanti tatheva manussā;

Kammañca katvā sukhavedanīyaṃ, devā manussā ca sukhe ṭhitā pajā’’ti. –

«ខ្ញុំបានឃើញពួកប្រេតក្តី ពួកមនុស្សក្តី តែងរងទុក្ខវេទនា ព្រោះមិនបានធ្វើអំពើល្អ (កុសលកម្ម) ទាំងបានឃើញពួកទេវតានិងមនុស្ស ដែលបានធ្វើកម្មដែលផ្តល់ផលជាសុខ ហើយជាសត្វលោកស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីសុខ»។

---

Gāthāya ovādamadāsi.

នាងបានផ្តល់ឱវាទដោយគាថា។

---

Tattha akatenāti anibbattitena attanā anupacitena. Sādhunāti kusalakammena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Vihaññantīti vighātaṃ āpajjanti. Sukhavedanīyanti sukhavipākaṃ puññakammaṃ. Sukhe ṭhitāti sukhe patiṭṭhitā. ‘‘Sukhedhitā’’ti vā pāṭho, sukhena abhivuḍḍhā phītāti attho. Ayañhettha adhippāyo – yathā petā tatheva manussā akatena kusalena, katena ca akusalena vihaññamānā khuppipāsādinā vighātaṃ āpajjantā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā mayā. Sukhavedanīyaṃ pana kammaṃ katvā tena katena kusalakammena, akatena ca akusalakammena devamanussapariyāpannā pajā sukhe ṭhitā diṭṭhā mayā, attapaccakkhametaṃ, tasmā pāpaṃ dūratova parivajjentā puññakiriyāya yuttapayuttā hothāti.

បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា akatenāti សេចក្តីថា ដែលខ្លួនមិនបានធ្វើ គឺមិនបានសន្សំទុក។ បទថា sādhunāti គឺកុសលកម្ម បទនេះជាករណវិភត្តិក្នុងអត្ថឥត្ថម្ភូតលក្ខណៈ។ បទថា vihaññantīti គឺដល់នូវសេចក្តីលំបាក។ បទថា sukhavedanīyanti គឺបុណ្យកម្មដែលមានផលជាសុខ។ បទថា sukhe ṭhitāti គឺតាំងនៅក្នុងសេចក្តីសុខ។ ម្យ៉ាងទៀត មានបាឋៈថា “sukhedhitā” ប្រែថា ចម្រើនលូតលាស់ដោយសេចក្តីសុខ គឺស្តុកស្តម្ភ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងបទនេះមានដូចតទៅ៖ ខ្ញុំបានឃើញពួកមនុស្សដែលកំពុងរងទុក្ខវេទនា ដល់នូវសេចក្តីលំបាកមានការស្រេកឃ្លានជាដើម ទទួលរងនូវទុក្ខយ៉ាងធំធេង ព្រោះមិនបានធ្វើកុសលកម្ម និងព្រោះបានធ្វើអកុសលកម្ម ដូចជាពួកប្រេតដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ខ្ញុំបានឃើញពួកសត្វលោកដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងទេវតានិងមនុស្ស ស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីសុខ ព្រោះបានធ្វើកម្មដែលផ្តល់ផលជាសុខ គឺដោយសារកុសលកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ និងព្រោះមិនបានធ្វើអកុសលកម្ម នេះជាការឃើញច្បាស់នឹងភ្នែកខ្លួនឯង ហេតុនោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយវៀរចាកបាបឲ្យឆ្ងាយ ហើយជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយប្រឹងប្រែងក្នុងបុណ្យកិរិយាចុះ។

---

Evaṃ pana ovādaṃ dentī samaṇabrāhmaṇādīnaṃ sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya [Pg.140] dhammaṃ desesi, visesato ca paccekabuddhesu pavattitadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano vigatamalamacchero dānādipuññābhirato ahosīti.

នាងកាលទូន្មានយ៉ាងនេះហើយ បានចាត់ចែងមហាទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ លុះដល់ថ្ងៃទីប្រាំពីរ ក៏បានធ្វើមរណកាល ហើយទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។ ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលរឿងនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា ទាំងទ្រង់ប្រកាសនូវភាពជាទានមានផលច្រើន មានអានិសង្សច្រើន ដែលបុគ្គលបានធ្វើហើយចំពោះព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយជាពិសេស។ មហាជនលុះបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ ក៏មានមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ប្រាសចេញទៅ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបុណ្យទាំងឡាយមានទានជាដើម។

---

Suttapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសូត្រប្រេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

12. Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā

១២. ការអធិប្បាយកណ្ណមុណ្ឌប្រេតវត្ថុ

---

Soṇṇasopānaphalakāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante kaṇṇamuṇḍapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapabuddhakāle kimilanagare aññataro upāsako sotāpanno pañcahi upāsakasatehi saddhiṃ samānacchando hutvā ārāmaropanasetubandhanacaṅkamanakaraṇādīsu puññakammesu pasuto hutvā viharanto saṅghassa vihāraṃ kāretvā tehi saddhiṃ kālena kālaṃ vihāraṃ gacchati. Tesaṃ bhariyāyopi upāsikā hutvā aññamaññaṃ samaggā mālāgandhavilepanādihatthā kālena kālaṃ vihāraṃ gacchantiyo antarāmagge ārāmasabhādīsu vissamitvā gacchanti.

ព្រះធម៌ទេសនាថា Soṇṇasopānaphalakā នេះ ព្រះសាស្តាកាលគង់នៅនាក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវកណ្ណមុណ្ឌប្រេតី ហើយត្រាស់សម្តែងទុក។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធកស្សប មានឧបាសកម្នាក់ជាព្រះសោតាបន្ន នៅក្នុងក្រុងកិមិលៈ មានសេចក្តីប្រាថ្នាស្មើគ្នាជាមួយឧបាសកប្រាំរយនាក់ទៀត បានខ្វល់ខ្វាយក្នុងបុណ្យកិរិយាទាំងឡាយ មានការដាំឧទ្យាន ការសង់ស្ពាន និងការធ្វើសង្វៀនចង្ក្រមជាដើម កាលរស់នៅបានកសាងវិហារថ្វាយចំពោះព្រះសង្ឃ ហើយតែងតែទៅកាន់វិហារជាមួយឧបាសកទាំងនោះតាមពេលវេលា។ សូម្បីតែភរិយារបស់ឧបាសកទាំងនោះ ក៏ជាឧបាសិកា មានសេចក្តីសាមគ្គីគ្នានិងគ្នា កាលកាន់យកផ្កា គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាបជាដើម តែងតែទៅកាន់វិហារតាមពេលវេលា ក៏បានឈប់សម្រាកនៅតាមសាលាឧទ្យានជាដើមក្នុងចន្លោះផ្លូវ រួចហើយទើបធ្វើដំណើរទៅ។

---

Athekadivasaṃ katipayā dhuttā ekissā sabhāya sannisinnā tāsu tattha vissamitvā gatāsu tāsaṃ rūpasampattiṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā tāsaṃ sīlācāraguṇasampannataṃ ñatvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ko etāsu ekissāpi sīlabhedaṃ kātuṃ samattho’’ti. Tattha aññataro ‘‘ahaṃ samattho’’ti āha. Te tena ‘‘sahassena abbhutaṃ karomā’’ti abbhutaṃ akaṃsu. So anekehi upāyehi vāyamamāno tāsu sabhaṃ āgatāsu sumuñcitaṃ sattatantiṃ madhurassaraṃ vīṇaṃ vādento madhureneva sarena kāmapaṭisaṃyuttagītāni gāyanto gītasaddena tāsu aññataraṃ itthiṃ sīlabhedaṃ pāpento aticāriniṃ katvā te dhutte sahassaṃ parājesi. Te sahassaparājitā tassā sāmikassa ārocesuṃ. Sāmiko taṃ pucchi – ‘‘kiṃ tvaṃ evarūpā, yathā te [Pg.141] purisā avocu’’nti. Sā ‘‘nāhaṃ īdisaṃ jānāmī’’ti paṭikkhipitvā tasmiṃ asaddahante samīpe ṭhitaṃ sunakhaṃ dassetvā sapathaṃ akāsi ‘‘sace mayā tādisaṃ pāpakammaṃ kataṃ, ayaṃ chinnakaṇṇo kāḷasunakho tattha tattha bhave jātaṃ maṃ khādatū’’ti. Itarāpi pañcasatā itthiyo taṃ itthiṃ aticāriniṃ jānantī kiṃ ayaṃ tathārūpaṃ pāpaṃ akāsi, udāhu nākāsī’’ti coditā ‘‘na mayaṃ evarūpaṃ jānāmā’’ti musā vatvā ‘‘sace mayaṃ jānāma, bhave bhave etissāyeva dāsiyo bhaveyyāmā’’ti sapathaṃ akaṃsu.

កាលនោះ ថ្ងៃមួយ ពួកអ្នកលេងពីរបីនាក់ អង្គុយប្រជុំគ្នាក្នុងសាលាមួយ កាលបើឧបាសិកាទាំងនោះសម្រាកក្នុងសាលានោះហើយចៀសចេញទៅ បានឃើញរូបសម្បត្តិរបស់ឧបាសិកាទាំងនោះ ក៏មានចិត្តប្រតិព័ទ្ធ ហើយដឹងថាឧបាសិកាទាំងនោះជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលាចារគុណ ទើបបង្កើតពាក្យសន្ទនាឡើងថា «ក្នុងចំណោមឧបាសិកាទាំងនេះ តើនរណាអាចធ្វើសីលរបស់ឧបាសិកាម្នាក់ឱ្យធ្លាយបាន?»។ ក្នុងចំណោមអ្នកលេងទាំងនោះ ម្នាក់ពោលថា «ខ្ញុំអាចធ្វើបាន»។ ពួកអ្នកលេងក្រៅពីនោះ ក៏ភ្នាល់គ្នានឹងបុរសនោះដោយប្រាក់មួយពាន់ថា «ពួកយើងចូរភ្នាល់គ្នាដោយប្រាក់មួយពាន់ចុះ» ហើយក៏បានធ្វើការភ្នាល់គ្នា។ បុរសនោះព្យាយាមដោយឧបាយជាច្រើន កាលបើឧបាសិកាទាំងនោះមកជិត ក៏ដេញពិណមានខ្សែប្រាំពីរដែលគេរៀបចំទុកយ៉ាងល្អ មានសម្លេងដ៏ពីរោះ ទាំងច្រៀងនូវចម្រៀងដែលប្រកបដោយកាមគុណដោយសម្លេងដ៏ផ្អែមល្ហែម ធ្វើឱ្យស្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមឧបាសិកាទាំងនោះឱ្យដល់នូវការធ្លាយសីល ដោយសម្លេងចម្រៀងនោះ ហើយធ្វើនាងឱ្យជាស្រីប្រព្រឹត្តកន្លង រួចឈ្នះប្រាក់មួយពាន់ពីពួកអ្នកលេងទាំងនោះ។ ពួកអ្នកលេងដែលចាញ់ប្រាក់មួយពាន់នោះ ក៏ទៅប្រាប់ដល់ប្ដីរបស់នាង។ ប្ដីក៏សួរនាងថា «តើនាងមានសភាពបែបនេះ ដូចដែលបុរសទាំងនោះនិយាយមែនឬ?»។ នាងបដិសេធថា «ខ្ញុំមិនដឹងរឿងបែបនេះទេ» កាលបើប្ដីនោះមិនជឿ នាងក៏ចង្អុលបង្ហាញឆ្កែដែលឈរនៅជិតនោះ ហើយធ្វើការស្បថថា «ប្រសិនបើខ្ញុំបានធ្វើអំពើបាបបែបនោះមែន សូមឱ្យឆ្កែខ្មៅត្រចៀកដាច់នេះ ខាំស៊ីខ្ញុំក្នុងភពដែលខ្ញុំកើតហើយៗគ្រប់ៗជាតិចុះ»។ ចំណែកស្រីៗប្រាំរយនាក់ដទៃទៀត ទោះបីដឹងថានាងនោះជាស្រីប្រព្រឹត្តកន្លង កាលបើគេសួរដេញដោលថា «តើនាងនេះបានធ្វើបាបមានសភាពបែបនោះមែន ឬក៏មិនបានធ្វើទេ?» ក៏និយាយកុហកថា «ពួកយើងមិនដឹងរឿងបែបនេះឡើយ» ហើយស្បថថា «ប្រសិនបើពួកយើងដឹង សូមឱ្យពួកយើងទៅជាស្រីបម្រើរបស់នាងនេះគ្រប់ៗជាតិចុះ»។

---

Atha sā aticārinī itthī teneva vippaṭisārena ḍayhamānahadayā sussitvā na cireneva kālaṃ katvā himavati pabbatarāje sattannaṃ mahāsarānaṃ aññatarassa kaṇṇamuṇḍadahassa tīre vimānapetī hutvā nibbatti. Vimānasāmantā cassā kammavipākānubhavanayoggā ekā pokkharaṇī nibbatti. Sesā ca pañcasatā itthiyo kālaṃ katvā sapathakammavasena tassāyeva dāsiyo hutvā nibbattiṃsu. Sā tattha pubbe katassa puññakammassa phalena divasabhāgaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aḍḍharatte pāpakammabalasañcoditā sayanato uṭṭhahitvā pokkharaṇitīraṃ gacchati. Tattha gataṃ gajapotakappamāṇo eko kāḷasunakho bheravarūpo chinnakaṇṇo tikhiṇāyatakathinadāṭho suvipphulitakhadiraṅgārapuñjasadisanayano nirantarappavattavijjulatāsaṅghātasadisajivho kathinatikhiṇanakho kharāyatadubbaṇṇalomo tato āgantvā taṃ bhūmiyaṃ nipātetvā atisayajighacchābhibhūto viya pasayha khādanto aṭṭhisaṅkhalikamattaṃ katvā dantehi gahetvā pokkharaṇiyaṃ khipitvā antaradhāyati. Sā ca tattha pakkhittasamanantarameva pakatirūpadhārinī hutvā vimānaṃ abhiruyha sayane nipajjati. Itarā pana tassā dāsabyameva dukkhaṃ anubhavanti. Evaṃ tāsaṃ tattha vasantīnaṃ paññāsādhikāni pañca vassasatāni vītivattāni.

លុះក្រោយមក ស្រីប្រព្រឹត្តកន្លងនោះ មានចិត្តក្តៅក្រហាយដោយសារតែសេចក្តីស្តាយក្រោយនោះឯង រាងកាយក៏ស្ងួតស្គាំងស្គម ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ធ្វើមរណកាលទៅកើតជាវិមានប្រេតី នៅក្បែរឆ្នេរស្រះកណ្ណមុណ្ឌៈ ក្នុងចំណោមស្រះធំៗទាំងប្រាំពីរ នាព្រៃហេមពាន្ត។ នៅជិតវិមានរបស់នាង ក៏មានស្រះឈូកមួយកើតឡើង ដែលសមគួរដល់ការទទួលរងនូវផលកម្មរបស់នាង។ ចំណែកស្រីៗប្រាំរយនាក់ដែលនៅសល់ ក៏ធ្វើមរណកាលទៅ ហើយបានទៅកើតជាស្រីបម្រើរបស់នាងនោះឯង ដោយអំណាចនៃកម្មដែលខ្លួនបានស្បថទុក។ នាងប្រេតីនោះ តែងសោយនូវទិព្វសម្បត្តិនៅពេលថ្ងៃ ដោយផលនៃបុណ្យកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើលាយឡំគ្នាកាលពីមុន តែលុះដល់ពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ នាងត្រូវផលនៃបាបកម្មដាស់តឿន ក៏ក្រោកពីដំណេក ដើរទៅកាន់ឆ្នេរស្រះឈូក។ ពេលនាងទៅដល់ទីនោះ មានឆ្កែខ្មៅធំមួយ មានទំហំប៉ុនកូនដំរី មានរូបរាងគួរឱ្យខ្លាច ត្រចៀកដាច់ មានចង្កូមស្រួចវែងនិងរឹង 有ភ្នែកដូចជាគំនររងើកភ្លើងឈើខ្នុរដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ មានអណ្តាតដូចជាផ្លេកបន្ទោរដែលបាញ់ចេញមិនដាច់ មានក្រចកមុតនិងរឹង មានរោមគ្រើមវែងពណ៌អាក្រក់ វារត់មកពីទីនោះ បង្ខំឱ្យនាងដួលទៅលើដី ហើយខាំស៊ីនាងដូចជាត្រូវសេចក្តីឃ្លានយ៉ាងខ្លាំងគ្របសង្កត់ ធ្វើឱ្យសល់ត្រឹមតែរាងឆ្អឹង រួចខាំពាំបោះទៅក្នុងស្រះឈូក ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅ។ នាងប្រេតីនោះ គ្រាន់តែត្រូវគេបោះទៅក្នុងស្រះភ្លាម ក៏ត្រឡប់ជាមានរូបរាងប្រក្រតីឡើងវិញ រួចឡើងទៅកាន់វិមាន ដេកលើដំណេក។ ចំណែកស្រីៗឯទៀត គ្រាន់តែទទួលរងនូវទុក្ខលំបាកត្រឹមតែភាពជាស្រីបម្រើរបស់នាងប៉ុណ្ណោះ។ កាលពួកនាងរស់នៅក្នុងវិមាននោះ អស់រយៈពេលប្រាំរយហាសិបឆ្នាំក៏កន្លងផុតទៅ។

---

Atha tāsaṃ purisehi vinā dibbasampattiṃ anubhavantīnaṃ ukkaṇṭhā ahesuṃ. Tattha ca kaṇṇamuṇḍadahato niggatā pabbatavivarena āgantvā gaṅgaṃ nadiṃ anupaviṭṭhā ekā nadī atthi. Tāsañca vasanaṭṭhānasamīpe eko dibbaphalehi ambarukkhehi panasalabujādīhi ca upasobhito ārāmasadiso araññappadeso atthi. Tā evaṃ samacintesuṃ – ‘‘handa, mayaṃ imāni ambaphalāni imissā nadiyā pakkhipissāma, appeva nāma imaṃ phalaṃ disvā phalalobhena [Pg.142] kocideva puriso idhāgaccheyya, tena saddhiṃ ramissāmāti. Tā tathā akaṃsu. Tāhi pana pakkhittāni ambaphalāni kānici tāpasā gaṇhiṃsu, kānici vanacarakā, kānici kākā vilujjiṃsu, kānici tīre laggiṃsu. Ekaṃ pana gaṅgāya sotaṃ patvā anukkamena bārāṇasiṃ sampāpuṇi.

លុះក្រោយមក ពួកនាងដែលកំពុងសោយទិព្វសម្បត្តិដោយគ្មានបុរស ក៏កើតសេចក្តីអផ្សុក។ នៅទីនោះ មានស្ទឹងមួយហូរចេញពីស្រះកណ្ណមុណ្ឌៈ ហូរចូលតាមចន្លោះភ្នំ ហើយហូរទៅធ្លាក់ក្នុងទន្លេគង្គា។ នៅជិតកន្លែងរស់នៅរបស់ពួកនាង មានព្រៃមួយកន្លែងប្រៀបដូចជាសួនឧទ្យាន ដ៏លម្អទៅដោយដើមស្វាយទិព្វ ដើមខ្នុរ និងដើមល្ពាក់ជាដើម។ ពួកនាងក៏គិតគ្នាយ៉ាងនេះថា «នែយើងទាំងឡាយ ចូរយើងបោះផ្លែស្វាយទាំងនេះទៅក្នុងស្ទឹងនេះទៅ ប្រហែលជាមានបុរសណាម្នាក់ឃើញផ្លែស្វាយនេះ ហើយមានសេចក្តីលោភចង់បានផ្លែស្វាយ ក៏ធ្វើដំណើរមកដល់ទីនេះ ពួកយើងនឹងបានត្រេកត្រអាលជាមួយបុរសនោះ»។ ពួកនាងក៏បានធ្វើដូចដែលបានគិតនោះ។ ចំណែកផ្លែស្វាយដែលពួកនាងបោះទៅនោះ ខ្លះពួកតាបសក៏រើសយកទៅ ខ្លះពួកព្រានព្រៃក៏យកទៅ ខ្លះពួកក្អែកក៏ចឹកស៊ីបំផ្លាញទៅ ខ្លះក៏ទើរនៅឆ្នេរស្ទឹង។ ប៉ុន្តែមានផ្លែស្វាយមួយផ្លែ បានហូរចូលទៅក្នុងខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គា ហើយហូរទៅដល់ក្បែរក្រុងពារាណសីជាលំដាប់។

---

Tena ca samayena bārāṇasirājā lohajālaparikkhitte gaṅgājale nhāyati. Atha taṃ phalaṃ nadisotena vuyhamānaṃ anukkamena āgantvā lohajāle laggi. Taṃ vaṇṇagandharasasampannaṃ mahantaṃ dibbaṃ ambaphalaṃ disvā rājapurisā rañño upanesuṃ. Rājā tassa ekadesaṃ gahetvā vīmaṃsanatthāya ekassa bandhanāgāre ṭhapitassa vajjhacorassa khādituṃ adāsi. So taṃ khāditvā ‘‘deva, mayā evarūpaṃ na khāditapubbaṃ, dibbamidaṃ maññe ambaphala’’nti āha. Rājā punapi tassa ekaṃ khaṇḍaṃ adāsi. So taṃ khāditvā vigatavalitapalito ativiya manohararūpo yobbane ṭhito viya ahosi. Taṃ disvā rājā acchariyabbhutajāto taṃ ambaphalaṃ paribhuñjitvā sarīre visesaṃ labhitvā manusse pucchi – ‘‘kattha evarūpāni dibbaambaphalāni saṃvijjantī’’ti? Manussā evamāhaṃsu – ‘‘himavante kira, deva, pabbatarāje’’ti. ‘‘Sakkā pana tāni ānetu’’nti? ‘‘Vanacarakā, deva, jānantī’’ti.

សម័យនោះឯង ព្រះរាជាព្រះនាមពារាណសី កំពុងស្រង់ទឹកក្នុងទន្លេគង្គា ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយសំណាញ់ដែក។ គ្រានោះ ផ្លែស្វាយនោះអណ្តែតតាមខ្សែទឹកហូរមកជាលំដាប់ ក៏ទៅទើរនឹងសំណាញ់ដែក។ ពួកអាមាត្យបានឃើញផ្លែស្វាយទិព្វដ៏ធំ ដែលបរិបូណ៌ដោយពណ៌ ក្លិន និងរសជាតិ ក៏នាំយកទៅថ្វាយព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់យកចំណែកមួយនៃផ្លែស្វាយនោះ ដើម្បីសាកល្បងមើល ទើបប្រោសប្រទានឱ្យចោរម្នាក់ដែលត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិត ដែលគេឃុំទុកក្នុងគុកបរិភោគ។ ចោរនោះបរិភោគហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំមិនដែលបានបរិភោគផ្លែឈើមានសភាពបែបនេះពីមុនមកឡើយ ផ្លែស្វាយនេះប្រហែលជាផ្លែស្វាយទិព្វហើយព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាក៏ប្រោសប្រទានមួយចំណែកទៀតដល់ចោរនោះ។ ចោរនោះបរិភោគហើយ ក៏ប្រែជាមានស្បែកជ្រីវជ្រួញនិងសក់ស្កូវបាត់អស់ មានរូបរាងគួរឱ្យស្រឡាញ់ក្រៃលែង ហាក់ដូចជាស្ថិតនៅក្នុងវ័យក្មេងខ្ចី។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញដូច្នោះ ក៏មានសេចក្តីអស្ចារ្យក្នុងព្រះទ័យយ៉ាងខ្លាំង ទើបទ្រង់សោយផ្លែស្វាយនោះឯង ហើយបានទទួលនូវរសជាតិដ៏វិសេសប្លែកក្នុងព្រះកាយ រួចទ្រង់សួរពួកមនុស្សថា «តើផ្លែស្វាយទិព្វមានសភាពបែបនេះ មាននៅក្នុងទីណា?»។ ពួកមនុស្សក៏ក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គ ឮថាមាននៅក្នុងព្រៃហេមពាន្ត ជាស្តេចភ្នំ»។ ព្រះរាជាសួរថា «តើអាចនាំយកផ្លែស្វាយទាំងនោះមកបានដែរឬទេ?»។ ពួកមនុស្សក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គ ពួកព្រានព្រៃទើបដឹង»។

---

Rājā vanacarake pakkosāpetvā tesaṃ tamatthaṃ ācikkhitvā tehi sammantetvā dinnassa ekassa vanacarakassa sahassaṃ datvā taṃ vissajjesi – ‘‘gaccha, sīghaṃ taṃ me ambaphalaṃ ānehī’’ti. So taṃ kahāpaṇasahassaṃ puttadārassa datvā pātheyyaṃ gahetvā paṭigaṅgaṃ kaṇṇamuṇḍadahābhimukho gantvā manussapathaṃ atikkamitvā kaṇṇamuṇḍadahato oraṃ saṭṭhiyojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā tena ācikkhitamaggena gacchanto puna tiṃsayojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā, tena ācikkhitamaggena gacchanto puna pannarasayojanappamāṇe ṭhāne aññaṃ tāpasaṃ disvā, tassa attano āgamanakāraṇaṃ kathesi. Tāpaso taṃ anusāsi – ‘‘ito paṭṭhāya imaṃ mahāgaṅgaṃ pahāya imaṃ khuddakanadiṃ nissāya paṭisotaṃ gacchanto yadā pabbatavivaraṃ passasi, tadā rattiyaṃ ukkaṃ gahetvā paviseyyāsi. Ayañca nadī rattiyaṃ nappavattati, tena [Pg.143] te gamanayoggā hoti, katipayayojanātikkamena te ambe passissasī’’ti. So tathā katvā udayante sūriye vividharatanaraṃsijālapajjotitabhūmibhāgaṃ phalabhārāvanatasākhāvitānatarugaṇopasobhitaṃ nānāvidhavihaṅgagaṇūpakūjitaṃ ativiya manoharaṃ ambavanaṃ sampāpuṇi.

ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឱ្យហៅពួកព្រានព្រៃមក ហើយប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់ពួកគេ រួចទ្រង់ប្រឹក្សាជាមួយពួកគេ ហើយប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈដល់ព្រានព្រៃម្នាក់ រួចចាត់ចែងបញ្ជូនគាត់ទៅដោយព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរទៅចុះ ចូរនាំយកផ្លែស្វាយនោះមកឱ្យយើងឱ្យបានឆាប់»។ ព្រានព្រៃនោះបានប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈនោះដល់កូននិងប្រពន្ធ រួចកាន់យកស្បៀងអាហារ ធ្វើដំណើរច្រាសទឹកទន្លេគង្គាសំដៅទៅកាន់ស្រះកណ្ណមុណ្ឌៈ កាលបើឆ្លងផុតផ្លូវរបស់មនុស្សហើយ ក៏បានជួបតាបសម្នាក់នៅក្នុងទីកន្លែងដែលមានចម្ងាយហុកសិបយោជន៍ពីស្រះកណ្ណមុណ្ឌៈមកខាងអាយ ហើយធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវដែលតាបសនោះប្រាប់ ក៏បានជួបតាបសម្នាក់ទៀតនៅក្នុងទីកន្លែងដែលមានចម្ងាយសាមសិបយោជន៍ ហើយធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវដែលតាបសនោះប្រាប់ ក៏បានជួបតាបសម្នាក់ទៀតនៅក្នុងទីកន្លែងដែលមានចម្ងាយដប់ប្រាំយោជន៍ រួចក៏ប្រាប់ហេតុការណ៍នៃការមករបស់ខ្លួនដល់តាបសនោះ។ តាបសនោះក៏ណែនាំគាត់ថា «ចាប់ពីទីនេះទៅ ចូរអ្នកលះបង់ទន្លេគង្គាធំនេះ ហើយអាស្រ័យនឹងស្ទឹងតូចនេះ ដើរច្រាសទឹកទៅ កាលណាអ្នកឃើញចន្លោះភ្នំ ពេលនោះ ចូរអ្នកកាន់យកចន្លោះភ្នំនោះដោយកាន់មশালនៅពេលយប់។ ម្យ៉ាងទៀត ស្ទឹងនេះមិនហូរនៅពេលយប់ទេ ហេតុនោះ ទើបជាផ្លូវគួរដល់ការដើរទៅរបស់អ្នក កាលបើកន្លងទៅពីរបីយោជន៍ អ្នកនឹងឃើញដើមស្វាយទាំងនោះ»។ ព្រានព្រៃនោះបានធ្វើតាមពាក្យណែនាំនោះ កាលព្រះអាទិត្យកំពុងរះឡើង ក៏បានទៅដល់ព្រៃស្វាយដ៏គួរឱ្យត្រេកត្រអាលក្រៃលែង ដែលមានផ្ទៃដីភ្លឺចិញ្ចាចដោយបណ្តាញរស្មីនៃរតនវត្ថុផ្សេងៗ ដ៏លម្អទៅដោយពួកដើមឈើដែលមានមែកឱនចុះដោយទម្ងន់នៃផល និងមានហ្វូងបក្សីផ្សេងៗយំឆ្លើយឆ្លងគ្នា។

---

Atha naṃ tā amanussitthiyo dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘esa mama pariggaho, esa mama pariggaho’’ti upadhāviṃsu. So pana tāhi saddhiṃ tattha dibbasampattiṃ anubhavituṃ yoggassa puññakammassa akatattā tā disvāva bhīto viravanto palāyitvā anukkamena bārāṇasiṃ patvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā taṃ sutvā tā itthiyo daṭṭhuṃ ambaphalāni ca paribhuñjituṃ sañjātābhilāso rajjabhāraṃ amaccesu āropetvā migavāpadesena sannaddhadhanukalāpo khaggaṃ bandhitvā katipayamanussaparivāro teneva vanacarakena dassitamaggena gantvā katipayayojanantare ṭhāne manussepi ṭhapetvā vanacarakameva gahetvā anukkamena gantvā tampi tato nivattāpetvā udayante divākare ambavanaṃ pāvisi. Atha naṃ tā itthiyo abhinavauppannamiva devaputtaṃ disvā paccuggantvā ‘‘rājā’’ti ñatvā sañjātasinehabahumānā sakkaccaṃ nhāpetvā dibbehi vatthālaṅkāramālāgandhavilepanehi sumaṇḍitapasādhitaṃ katvā vimānaṃ āropetvā nānaggarasaṃ dibbabhojanaṃ bhojetvā tassa icchānurūpaṃ payirupāsiṃsu.

គ្រានោះ ពួកស្រីអមនុស្សទាំងនោះ ឃើញព្រានព្រៃនោះដើរមកពីចម្ងាយ ក៏រត់សំដៅទៅរកដោយពោលថា «បុរសនេះជាប្ដីរបស់ខ្ញុំ បុរសនេះជាប្ដីរបស់ខ្ញុំ»។ ប៉ុន្តែ ព្រានព្រៃនោះមិនបានធ្វើបុណ្យកម្មដែលសមគួរនឹងសោយទិព្វសម្បត្តិជាមួយពួកនាងក្នុងទីនោះឡើយ គ្រាន់តែឃើញពួកនាងភ្លាម ក៏ភ័យខ្លាច ស្រែកយំ រត់គេចខ្លួន ហើយត្រឡប់មកដល់ក្រុងពារាណសីជាលំដាប់ រួចក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក៏មានព្រះទ័យប្រាថ្នាចង់ទតឃើញពួកស្រីទាំងនោះ និងចង់សោយផ្លែស្វាយ ទើបទ្រង់ប្រគល់រាជកិច្ចដល់ពួកអាមាត្យ ហើយធ្វើជាលេសថាទៅបរបាញ់សត្វ ទ្រង់ប្រដាប់ដោយធ្នូនិងបំពង់ព្រួញ ទ្រង់ក្រវាត់ព្រះខ័ន មានមនុស្សពីរបីនាក់ជាបរិវារ យាងទៅតាមផ្លូវដែលព្រានព្រៃនោះបង្ហាញ កាលយាងទៅដល់ទីកន្លែងដែលមានចម្ងាយពីរបីយោជន៍ ក៏ទុកពួកមនុស្សជាបរិវារនៅទីនោះ ទ្រង់នាំយកតែព្រានព្រៃម្នាក់ប៉ុណ្ណោះយាងទៅជាលំដាប់ រួចទ្រង់ឱ្យព្រានព្រៃនោះត្រឡប់ពីទីនោះវិញ ហើយទ្រង់យាងចូលទៅក្នុងព្រៃស្វាយតែព្រះអង្គឯង ក្នុងពេលដែលព្រះអាទិត្យកំពុងរះឡើង។ គ្រានោះ ពួកស្រីទាំងនោះបានឃើញព្រះរាជា ប្រៀបដូចជាទេវបុត្រដែលទើបនឹងកើត ក៏នាំគ្នាដើរទៅទទួល កាលដឹងថា «ជាព្រះរាជា» ក៏កើតសេចក្តីស្រឡាញ់និងសេចក្តីគោរពយ៉ាងខ្លាំង ទើបជួយស្រង់ទឹកថ្វាយដោយគោរព រួចតុបតែងព្រះកាយដោយសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ កម្រងផ្កា និងគ្រឿងក្រអូបដ៏ជាទិព្វយ៉ាងល្អ រួចនាំឡើងទៅកាន់វិមាន ហើយថ្វាយភោជនាហារទិព្វដែលមានរសជាតិដ៏វិសេសផ្សេងៗ រួចក៏បម្រើព្រះអង្គទៅតាមព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នា។

---

Atha diyaḍḍhavassasate atikkante rājā aḍḍharattisamaye uṭṭhahitvā nisinno taṃ aticāriniṃ petiṃ pokkharaṇitīraṃ gacchantiṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho esā imāya velāya gacchatī’’ti vīmaṃsitukāmo anubandhi. Atha naṃ tattha gataṃ sunakhena khajjamānaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho ida’’nti ajānanto tayo ca divase vīmaṃsitvā ‘‘eso etissā paccāmitto bhavissatī’’ti nisitena usunā vijjhitvā jīvitā voropetvā tañca itthiṃ pothetvā pokkharaṇiṃ otāretvā paṭiladdhapurimarūpaṃ disvā –

លុះកន្លងទៅមួយរយហាសិបឆ្នាំ ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាទ្រង់ក្រោកឡើងគង់នៅពេលពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ទ្រង់ទតឃើញនាងប្រេតីប្រព្រឹត្តកន្លងនោះ ដើរទៅកាន់ឆ្នេរស្រះឈូក ក៏មានព្រះទ័យចង់សាកល្បងដឹងថា «តើនាងដើរទៅណាក្នុងវេលានេះ?» ទើបយាងតាមទៅ។ គ្រានោះ ព្រះអង្គទតឃើញនាងទៅដល់ទីនោះ ហើយត្រូវឆ្កែខាំស៊ី ក៏មិនទ្រង់ជ្រាបថា «តើនេះជារឿងអ្វី?» ទើបទ្រង់តាមសង្កេតមើលអស់រយៈពេលបីថ្ងៃ រួចទ្រង់គិតថា «ឆ្កែនេះប្រហែលជាសត្រូវរបស់នាងហើយ» ទើបទ្រង់បាញ់ដោយព្រួញដ៏មុត ធ្វើឱ្យវាធ្លាក់ចុះចាកជីវិត រួចទ្រង់វាយប្រដៅស្រីនោះ ហើយឱ្យចុះទៅក្នុងស្រះឈូក កាលទតឃើញនាងបានរូបរាងដើមត្រឡប់មកវិញ ក៏ត្រាស់សួរថា៖

---

348.

៣៤៨.

---

‘‘Soṇṇasopānaphalakā[Pg.144], soṇṇavālukasanthatā;

Tattha sogandhiyā vaggū, sucigandhā manoramā.

«ស្រះឈូករបស់នាង មានកាំជណ្តើរធ្វើដោយមាស មានខ្សាច់មាសក្រាលគ្របជុំវិញ ក្នុងស្រះនោះ មានខ្យល់ផាត់នាំមកនូវក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ គួរឱ្យរីករាយ គួរឱ្យត្រេកត្រអាលក្រៃលែង។

---

349.

៣៤៩.

---

‘‘Nānārukkhehi sañchannā, nānāgandhasameritā;

Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā.

ស្រះឈូកនោះ ដ៏ដណ្តប់ទៅដោយដើមឈើផ្សេងៗ ដ៏ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយក្លិនក្រអូបផ្សេងៗ ដ៏ដណ្តប់ទៅដោយផ្កាឈូកក្រហមផ្សេងៗ និងដេរដាសទៅដោយផ្កាឈូកស។

---

350.

៣៥០.

---

‘‘Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā māluteritā;

Haṃsakoñcābhirudā ca, cakkavakkābhikūjitā.

ក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដ៏គួរឱ្យត្រេកត្រអាល តែងបក់ផ្សាយទៅដោយកម្លាំងខ្យល់ផាត់ ទាំងមានសម្លេងយំនៃហ្វូងហង្សនិងសត្វក្រៀល និងសម្លេងយំឆ្លើយឆ្លងនៃសត្វចាក្រវាកដ៏គួរឱ្យរីករាយ។

---

351.

៣៥១.

---

‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānāsaragaṇāyutā;

Nānāphaladharā rukkhā, nānāpupphadharā vanā.

ស្រះឈូកនោះ ដ៏កកកុញទៅដោយហ្វូងបក្សីផ្សេងៗ ដ៏ប្រកបដោយសម្លេងយំនៃហ្វូងបក្សីផ្សេងៗ មានដើមឈើទាំងឡាយទ្រទ្រង់នូវផលផ្សេងៗ មានព្រៃទាំងឡាយទ្រទ្រង់នូវផ្កាផ្សេងៗ។

---

352.

៣៥២.

---

‘‘Na manussesu īdisaṃ, nagaraṃ yādisaṃ idaṃ;

Pāsādā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;

Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā.

ទីក្រុងដែលមានសភាពបែបនេះ មិនដែលមានក្នុងចំណោមមនុស្សឡើយ ដូចជាទីក្រុងនេះរបស់នាង នាងមានប្រាសាទជាច្រើនដែលធ្វើដោយមាសនិងប្រាក់ ដ៏ភ្លឺចិញ្ចាចចាំងពន្លឺទៅកាន់ទិសទាំងបួនជុំវិញ។

---

353.

៣៥៣.

---

‘‘Pañca dāsisatā tuyhaṃ, yā temā paricārikā;

Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.

នាងមានស្រីបម្រើប្រាំរយនាក់ ដែលជាអ្នកបម្រើឆ្វេងស្តាំ ស្រីបម្រើទាំងនោះ តែងពាក់កងកដៃធ្វើដោយសំបកខ្យង និងតុបតែងសក់ដោយផ្កាមាស។

---

354.

៣៥៤.

---

‘‘Pallaṅkā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;

Kadalimigasañchannā, sajjā gonakasanthatā.

នាងមានបល្ល័ង្កជាច្រើនដែលធ្វើដោយមាសនិងប្រាក់ ដ៏ក្រាលគ្របដោយស្បែកខ្លាឃ្មុំ ដ៏រៀបចំទុកជាស្រេច និងក្រាលដោយកម្រាលរោមសត្វដ៏វែង។

---

355.

៣៥៥.

---

‘‘Yattha tuvaṃ vāsūpagatā, sabbakāmasamiddhinī;

Sampattāyaḍḍharattāya, tato uṭṭhāya gacchasi.

នាងជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង តែងសម្រាកលើបល្ល័ង្កណា លុះដល់វេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ នាងក៏ក្រោកពីបល្ល័ង្កនោះហើយដើរចេញទៅ។»

---

356.

៣៥៦.

---

‘‘Uyyānabhūmiṃ gantvāna, pokkharaññā samantato;

Tassā tīre tuvaṃ ṭhāsi, harite saddale subhe.

«នាងបានទៅកាន់ឧទ្យានភូមិ ហើយបានឈរនៅក្បែរឆ្នេរនៃស្រះបោក្ខរណីនោះ ត្រង់កន្លែងដែលមានស្មៅខ្ចីខៀវស្រងាត់ គួរជាទីត្រេកអរនៅជុំវិញស្រះនោះ។»

---

357.

៣៥៧.

---

‘‘Tato te kaṇṇamuṇḍo sunakho, aṅgamaṅgāni khādati;

Yadā ca khāyitā āsi, aṭṭhisaṅkhalikā katā;

Ogāhasi pokkharaṇiṃ, hoti kāyo yathā pure.

«លំដាប់នោះមក ឆ្កែត្រចៀកដាច់ (ខ្មៅ) តែងខាំស៊ីអវយវៈតូចធំរបស់នាង។ កាលណានាងត្រូវឆ្កែនោះខាំស៊ី រហូតសល់តែរាងឆ្អឹងហើយ នាងក៏ចុះទៅក្នុងស្រះបោក្ខរណី រាងកាយរបស់នាងក៏ត្រឡប់ជាដូចដើមវិញ។»

---

358.

៣៥៨.

---

‘‘Tato tvaṃ aṅgapaccaṅgī, sucāru piyadassanā;

Vatthena pārupitvāna, āyāsi mama santikaṃ.

«បន្ទាប់ពីនោះមក នាងក៏មានអវយវៈតូចធំពេញបរិបូណ៌ មានរូបសម្បត្តិល្អឆើតឆាយ គួរជាទីពិតពិលរមិលមើល ដណ្ដប់ដោយសំពត់ ហើយដើរមកកាន់សំណាក់របស់ខ្ញុំ។»

---

359.

៣៥៩.

---

‘‘Kiṃ [Pg.145] nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, kaṇṇamuṇḍo sunakho tava;

Aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. –

«នាងបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្តដូចម្ដេចខ្លះហ្ន៎? តើដោយសារផលនៃកម្មអ្វី បានជាឆ្កែត្រចៀកដាច់ខាំស៊ីអវយវៈតូចធំរបស់នាង?»

---

Dvādasahi gāthāhi taṃ tassa pavattiṃ paṭipucchi.

«ព្រះរាជាបានសួរដេញដោលនាងប្រេតនោះ អំពីប្រវត្តិរឿងរ៉ាវរបស់នាង ដោយគាថាទាំងឡាយ ១២។»

---

348. Tattha soṇṇasopānaphalakāti suvaṇṇamayasopānaphalakā. Soṇṇavālukasanthatāti samantato suvaṇṇamayāhi vālukāhi santhatā. Tatthāti pokkharaṇiyaṃ. Sogandhiyāti sogandhikā. Vaggūti sundarā rucirā. Sucigandhāti manuññagandhā.

៣៤៨. «ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា Soṇṇasopānaphalakā សេចក្ដីថា ក្ដារកាំជណ្ដើរដែលធ្វើដោយមាស។ បទថា Soṇṇavālukasanthatā សេចក្ដីថា ដែលក្រាលគ្របដោយខ្សាច់មាសនៅជុំវិញ。 បទថា Tattha សេចក្ដីថា ក្នុងស្រះបោក្ខរណី។ បទថា Sogandhiyā សេចក្ដីថា មានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់។ បទថា Vaggū សេចក្ដីថា ល្អ គួរជាទីគាប់ចិត្ត។ បទថា Sucigandhā សេចក្ដីថា មានក្លិនក្រអូបជាទីគាប់ចិត្ត។»

---

349. Nānāgandhasameritāti nānāvidhasurabhigandhavasena gandhavāyunā samantato eritā. Nānāpadumasañchannāti nānāvidharattapadumasañchāditasalilatalā. Puṇḍarīkasamotatāti setapadumehi ca samokiṇṇā.

៣៤៩. «បទថា Nānāgandhasameritā សេចក្ដីថា ដែលត្រូវខ្យល់ផាត់នាំយកក្លិនក្រអូបផ្សេងៗ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយទៅសព្វទិសទី។ បទថា Nānāpadumasañchannā សេចក្ដីថា ដែលមានផ្ទៃទឹកដណ្ដប់ទៅដោយផ្កាឈូកក្រហមផ្សេងៗ។ បទថា Puṇḍarīkasamotatā សេចក្ដីថា ដែលដេរដាសទៅដោយផ្កាឈូកស (បុណ្ឌរិក)។»

---

350. Surabhiṃ sampavāyantīti sammadeva sugandhaṃ vāyati pokkharaṇīti adhippāyo. Haṃsakoñcābhirudāti haṃsehi ca koñcehi ca abhināditā.

៣៥០. «បទថា Surabhiṃ sampavāyantī មានអធិប្បាយថា ស្រះបោក្ខរណីដែលផ្សាយក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ទៅយ៉ាងល្អ។ បទថា Haṃsakoñcābhirudā សេចក្ដីថា ដែលលាន់ឮទៅដោយសំឡេងសត្វហង្ស និងសត្វក្រៀលទាំងឡាយ។»

---

351. Nānādijagaṇākiṇṇāti nānādijagaṇākiṇṇā. Nānāsaragaṇāyutāti nānāvidhavihaṅgamābhirudasamūhayuttā. Nānāphaladharāti nānāvidhaphaladhārino sabbakālaṃ vividhaphalabhāranamitasākhattā. Nānāpupphadharā vanāti nānāvidhasurabhikusumadāyikāni vanānīti attho. Liṅgavipallāsena hi ‘‘vanā’’ti vuttaṃ.

៣៥១. «បទថា Nānādijagaṇākiṇṇā សេចក្ដីថា កកកុញទៅដោយហ្វូងបក្សីផ្សេងៗ។ បទថា Nānāsaragaṇāyutā សេចក្ដីថា ប្រកបដោយហ្វូងបក្សីដែលបន្លឺសំឡេងផ្សេងៗ។ បទថា Nānāphaladharā សេចក្ដីថា មានមែកឱនចុះដោយទម្ងន់នៃផលាផលផ្សេងៗគ្រប់កាលវេលា គឺទ្រទ្រង់នូវផ្លែឈើប្លែកៗ។ បទថា Nānāpupphadharā vanā សេចក្ដីថា ព្រៃទាំងឡាយ (ឬសួនច្បារទាំងឡាយ) ដែលផ្ដល់នូវផ្កាមានក្លិនក្រអូបផ្សេងៗ។ ពាក្យថា vanā នេះ លោកពោលដោយការផ្លាស់ប្ដូរលិង្គ (លិង្គវិបល្លាស)។»

---

352. Na manussesu īdisaṃ nagaranti yādisaṃ tava idaṃ nagaraṃ, īdisaṃ manussesu natthi, manussaloke na upalabbhatīti attho. Rūpiyamayāti rajatamayā. Daddallamānāti ativiya virocamānā. Ābhentīti sobhayanti. Samantā caturo disāti samantato catassopi disāyo.

៣៥២. «បទថា Na manussesu īdisaṃ nagaraṃ សេចក្ដីថា នគរដែលមានសភាពបែបនេះ មិនមានក្នុងពួកមនុស្សឡើយ គឺមិនអាចរកបានក្នុងលោកិយឡើយ។ បទថា Rūpiyamayā សេចក្ដីថា ដែលធ្វើដោយប្រាក់។ បទថា Daddallamānā សេចក្ដីថា ភ្លឺរុងរឿងក្រៃលែង។ បទថា Ābhenti សេចក្ដីថា ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺស្វាង។ បទថា Samantā caturo disā សេចក្ដីថា ផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ទិសទាំងបួនជុំវិញ។»

---

353. Yā temāti yā te imā. Paricārikāti veyyāvaccakāriniyo. Tāti tā paricārikāyo. Kambukāyūradharāti saṅkhavalayakāyūravibhūsitā. Kañcanāveḷabhūsitāti suvaṇṇavaṭaṃsakasamalaṅkatakesahatthā.

៣៥៣. «បទថា Yā temā ត្រូវកាត់បទជា Yā te imā។ បទថា Paricārikā សេចក្ដីថា ស្រីបម្រើទាំងឡាយដែលធ្វើការងារតូចធំ។ បទថា Tā សេចក្ដីថា ស្រីបម្រើទាំងនោះ។ បទថា Kambukāyūradharā សេចក្ដីថា ស្រីដែលតាក់តែងដោយកងកងស័ង្ខ និងកងដើមដៃ។ បទថា Kañcanāveḷabhūsitā សេចក្ដីថា ស្រីដែលមានសក់ក្បាលតាក់តែងដោយផ្កាឈូកមាស ឬគ្រឿងប្រដាប់ក្បាលធ្វើដោយមាស។»

---

354. Kadalimigasañchannāti [Pg.146] kadalimigacammapaccattharaṇatthatā. Sajjāti sajjitā sayituṃ yuttarūpā. Gonakasanthatāti dīghalomakena kojavena santhatā.

៣៥៤. «បទថា Kadalimigasañchannā សេចក្ដីថា ដែលក្រាលដោយកម្រាលស្បែកសត្វកដលិមិគៈ (ស្បែកខ្លាឃ្មុំ ឬស្បែកសត្វម្យ៉ាង)។ បទថា Sajjā សេចក្ដីថា ដែលរៀបចំទុកជាស្រេច គួរជាទីសម្រាន្តលក់។ បទថា Goṇakasanthatā សេចក្ដីថា ដែលក្រាលដោយកម្រាលរោមវែង (កម្រាលរោមចៀម)។»

---

355. Yatthāti yasmiṃ pallaṅke. Vāsūpagatāti vāsaṃ upagatā, sayitāti attho. Sampattāyaḍḍharattāyāti aḍḍharattiyā upagatāya. Tatoti pallaṅkato.

៣៥៥. «បទថា Yattha សេចក្ដីថា លើបល្ល័ង្កណា។ បទថា Vāsūpagatā សេចក្ដីថា ចូលទៅកាន់ការសម្រាក គឺដេកលក់។ បទថា Sampattāyaḍḍharattāya សេចក្ដីថា កាលបើកណ្ដាលអធ្រាត្រឈានចូលមកដល់។ បទថា Tato សេចក្ដីថា ចាកបល្ល័ង្កនោះ។»

---

356. Pokkharaññāti pokkharaṇiyā. Hariteti nīle. Saddaleti taruṇatiṇasañchanne. Subheti suddhe. Subheti vā tassā ālapanaṃ. Bhadde, samantato harite saddale tassā pokkharaṇiyā tīre tvaṃ gantvāna ṭhāsi tiṭṭhasīti yojanā.

៣៥៦. «បទថា Pokkharaññā សេចក្ដីថា នៃស្រះបោក្ខរណី។ បទថា Harite សេចក្ដីថា ពណ៌ខៀវស្រងាត់។ បទថា Saddale សេចក្ដីថា ដែលដណ្ដប់ដោយស្មៅខ្ចី។ បទថា Subhe សេចក្ដីថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។ មួយម៉្យាងទៀត បទថា Subhe គឺជាពាក្យហៅនាងប្រេតនោះ។ ការសម្របសម្រួលបទ (យោជនា) ថា ម្នាលនាងដ៏ចម្រើន នាងបានទៅឈរនៅឆ្នេរនៃស្រះបោក្ខរណីនោះ ដែលដណ្ដប់ដោយស្មៅខ្ចីខៀវស្រងាត់នៅជុំវិញ។»

---

357. Kaṇṇamuṇḍoti khaṇḍitakaṇṇo chinnakaṇṇo. Khāyitā āsīti khāditā ahosi. Aṭṭhisaṅkhalikā katāti aṭṭhisaṅkhalikamattā katā. Yathā pureti sunakhena khādanato pubbe viya.

៣៥៧. «បទថា Kaṇṇamuṇḍo សេចក្ដីថា ដែលមានត្រចៀកដាច់ ឬត្រចៀកដាច់ដោច។ បទថា Khāyitā āsī សេចក្ដីថា ត្រូវបានខាំស៊ីហើយ។ បទថា Aṭṭhisaṅkhalikā katā សេចក្ដីថា ធ្វើឲ្យនៅសល់ត្រឹមតែរាងឆ្អឹង។ បទថា Yathā pure សេចក្ដីថា ដូចជាកាលពីមុនពេលដែលឆ្កែមិនទាន់ខាំស៊ី។»

---

358. Tatoti pokkharaṇiṃ ogāhanato pacchā. Aṅgapaccaṅgīti paripuṇṇasabbaṅgapaccaṅgavatī. Sucārūti suṭṭhu manoramā. Piyadassanāti dassanīyā. Āyāsīti āgacchasi.

៣៥៨. "Tatoti" សេចក្ដីថា បន្ទាប់ពីការចុះកាន់ស្រះឈូក។ "Aṅgapaccaṅgīti" សេចក្ដីថា នាងមានអវយវៈតូចធំសព្វគ្រប់ពេញបរិបូណ៌។ "Sucārūti" សេចក្ដីថា គួរជាទីរីករាយក្រៃលែង។ "Piyadassanāti" សេចក្ដីថា មានរូបរាងគួរជាទីចង់មើលចង់យល់។ "Āyāsīti" សេចក្ដីថា នាងមក។

---

Evaṃ tena raññā pucchitā sā petī ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ tassa kathentī –

នាងប្រេតនោះ កាលបើព្រះរាជានោះសួរយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងប្រាប់នូវរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ចាប់តាំងពីដើមមក ដល់ព្រះរាជានោះ ទើបពោលថា៖

---

360.

៣៦០.

---

‘‘Kimilāyaṃ gahapati, saddho āsi upāsako;

Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ, dussīlā aticārinī.

៣៥៨. «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ កាលពីមុន នៅក្នុងក្រុងកិមិលា មានគហបតីម្នាក់ ជាឧបាសកមានសទ្ធាជ្រះថ្លា។ ខ្ញុំម្ចាស់បានជាភរិយារបស់គាត់ ជាស្រីទ្រុស្តសីល ប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តប្ដី។»

---

361.

៣៦១.

---

‘‘So maṃ aticaramānāya, sāmiko etadabravi;

‘Netaṃ taṃ channaṃ patirūpaṃ, yaṃ tvaṃ aticarāsi maṃ’.

«ស្វាមីនោះបានពោលពាក្យនេះនឹងខ្ញុំម្ចាស់ ដែលកំពុងប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តគាត់ថា៖ 'ការដែលនាងប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តខ្ញុំនេះ មិនសមគួរឡើយ មិនសមរម្យឡើយ'។»

---

362.

៣៦២.

---

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādañca bhāsisaṃ;

‘Nāhaṃ taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā.

«ខ្ញុំម្ចាស់នោះ ក៏បានស្បថយ៉ាងសាហាវ និងនិយាយពាក្យកុហកថា៖ 'ខ្ញុំមិនបានប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តអ្នកឡើយ ទោះដោយកាយ ឬដោយចិត្តក៏ដោយ'។»

---

363.

៣៦៣.

---

‘‘‘Sacāhaṃ [Pg.147] taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā;

Kaṇṇamuṇḍoyaṃ sunakho, aṅgamaṅgāni khādatu’.

«'បើប្រសិនបើខ្ញុំប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តអ្នក ដោយកាយ ឬដោយចិត្តមែន សូមឲ្យឆ្កែត្រចៀកដាច់នេះ ខាំស៊ីអវយវៈតូចធំរបស់ខ្ញុំចុះ'។»

---

364.

៣៦៤.

---

‘‘Tassa kammassa vipākaṃ, musāvādassa cūbhayaṃ;

Satteva vassasatāni, anubhūtaṃ yato hi me;

Kaṇṇamuṇḍo ca sunakho, aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. – pañca gāthā āha;

«ខ្ញុំម្ចាស់បានទទួលរងនូវផលនៃកម្ម (ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម) នោះផង និងផលនៃពាក្យកុហកនោះផង ទាំងពីរយ៉ាង អស់រយៈពេលប្រាំពីររយឆ្នាំមកហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឆ្កែត្រចៀកដាច់នេះ ខាំស៊ីអវយវៈតូចធំរបស់ខ្ញុំម្ចាស់។ នាងប្រេតបានពោលគាថាទាំងឡាយប្រាំយ៉ាងនេះ។»

---

360-1. Tattha kimilāyanti evaṃnāmake nagare. Aticārinīti bhariyā hi patiṃ atikkamma caraṇato ‘‘aticārinī’’ti vuccati. Aticaramānāya mayi so sāmiko maṃ etadabravīti yojanā. Netaṃ channantiādi vuttākāradassanaṃ. Tattha netaṃ channanti na etaṃ yuttaṃ. Na patirūpanti tasseva vevacanaṃ. Yanti kiriyāparāmasanaṃ. Aticarāsīti aticarasi, ayameva vā pāṭho. Yaṃ maṃ tvaṃ aticarasi, tattha yaṃ aticaraṇaṃ, netaṃ channaṃ netaṃ patirūpanti attho.

«ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា Kimilāyaṃ សេចក្ដីថា នៅក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ បទថា Aticārinī សេចក្ដីថា ភរិយាដែលប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តប្ដី ហៅថា Aticārinī។ ការសម្របសម្រួលបទ (យោជនា) ថា កាលដែលខ្ញុំម្ចាស់កំពុងប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តប្ដី ស្វាមីនោះបានពោលពាក្យនេះនឹងខ្ញុំម្ចាស់។ ពាក្យថា Netaṃ channaṃ ជាដើម គឺជាការបង្ហាញនូវអាការៈដែលបានពោលមកហើយ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា Netaṃ channaṃ សេចក្ដីថា នេះមិនសមគួរឡើយ។ បទថា Na patirūpaṃ គឺជាវេវចនសព្ទនៃបទ Netaṃ channaṃ នោះឯង។ បទថា Yaṃ គឺជាការយោងទៅលើសកម្មភាព (ការប្រព្រឹត្តក្បត់)។ បទថា Aticarāsi សេចក្ដីថា នាងប្រព្រឹត្តក្បត់ ឬក៏បទនេះជាបទដើម។ សេចក្ដីពន្យល់ថា ការដែលនាងប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តខ្ញុំនេះ ការប្រព្រឹត្តក្បត់នោះ មិនសមគួរឡើយ មិនសមរម្យឡើយ។»

---

362-4. Ghoranti dāruṇaṃ. Sapathanti sapanaṃ. Bhāsisanti abhāsiṃ. Sacāhanti sace ahaṃ. Tanti tvaṃ. Tassa kammassāti tassa pāpakammassa dussīlyakammassa. Musāvādassa cāti ‘‘nāhaṃ taṃ aticarāmī’’ti vuttamusāvādassa ca. Ubhayanti ubhayassa vipākaṃ. Anubhūtanti anubhūyamānaṃ mayāti attho. Yatoti yato pāpakammato.

«បទថា Ghoraṃ សេចក្ដីថា កាចសាហាវ។ បទថា Sapathaṃ សេចក្ដីថា ការស្បថ។ បទថា Bhāsisaṃ សេចក្ដីថា ខ្ញុំបាននិយាយហើយ។ បទថា Sacāhaṃ សេចក្ដីថា ប្រសិនបើខ្ញុំ។ បទថា Taṃ សេចក្ដីថា នូវអ្នក។ បទថា Tassa kammassa សេចក្ដីថា នៃបាបកម្មនោះ គឺកម្មដែលទ្រុស្តសីលនោះ។ បទថា Musāvādassa ca សេចក្ដីថា នៃពាក្យកុហកដែលពោលថា 'ខ្ញុំមិនបានប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តអ្នកឡើយ' នោះផង។ បទថា Ubhayaṃ សេចក្ដីថា នូវផលនៃកម្មទាំងពីរយ៉ាង។ បទថា Anubhūtaṃ មានសេចក្ដីពន្យល់ថា ត្រូវបានខ្ញុំទទួលរងហើយ។ បទថា Yato សេចក្ដីថា មកពីបាបកម្មណា។»

---

Evañca pana vatvā tena attano kataṃ upakāraṃ kittentī –

៣៦០-១. «លុះនាងប្រេតពោលយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងកោតសរសើរគុណូបការៈដែលព្រះរាជាបានធ្វើចំពោះខ្លួន ទើបពោលថា៖»

---

365.

៣៦៥.

---

‘‘Tvañca deva bahukāro, atthāya me idhāgato;

Sumuttāhaṃ kaṇṇamuṇḍassa, asokā akutobhayā.

៣៦២-៤. «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះអង្គមានឧបការៈច្រើនដល់ខ្ញុំម្ចាស់ ព្រះអង្គយាងមកកាន់ទីនេះ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំម្ចាស់។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំម្ចាស់បានរួចផុតយ៉ាងល្អចាកឆ្កែត្រចៀកដាច់នោះហើយ ជាស្រីមិនមានសេចក្ដីសោក មិនមានភ័យអំពីទីណាឡើយ។»

---

366.

៣៦៦.

---

‘‘Tāhaṃ deva namassāmi, yācāmi pañjalīkatā;

Bhuñja amānuse kāme, rama deva mayā sahā’’ti. –

«បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ខ្ញុំម្ចាស់សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ខ្ញុំម្ចាស់ផ្គុំដៃសំពះសូមអង្វរ សូមព្រះអង្គសោយនូវកាមដ៏ជាទិព្វ (មិនមែនជារបស់មនុស្ស) សូមព្រះអង្គត្រេកត្រអាលជាមួយខ្ញុំម្ចាស់ចុះ។»

---

Dve gāthā āha. Tattha devāti rājānaṃ ālapati. Kaṇṇamuṇḍassāti kaṇṇamuṇḍato. Nissakke hi idaṃ sāmivacanaṃ. Atha rājā tattha vāsena nibbinnamānaso gamanajjhāsayaṃ pakāsesi. Taṃ sutvā petī rañño paṭibaddhacittā tatthevassa vāsaṃ yācantī ‘‘tāhaṃ, deva, namassāmī’’ti gāthamāha.

«នាងប្រេតបានពោលគាថាទាំងពីរនេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា Deva គឺជាពាក្យហៅព្រះរាជា។ បទថា Kaṇṇamuṇḍassa សេចក្ដីថា ចាកឆ្កែត្រចៀកដាច់ (វិភត្តិទី ៦ ប្រើក្នុងន័យវិភត្តិទី ៥)។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះទ័យនឿយណាយនឹងការគង់នៅក្នុងវិមាននោះ ទើបសម្ដែងនូវបំណងចង់យាងត្រឡប់ទៅវិញ។ នាងប្រេតបានឮពាក្យនោះ មានចិត្តប្រតិព័ទ្ធនឹងព្រះរាជា កាលចង់អង្វរព្រះអង្គឲ្យគង់នៅក្នុងវិមាននោះដដែល ទើបពោលគាថាថា Tāhaṃ deva namassāmi ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា Tāhaṃ ត្រូវកាត់បទជា Taṃ ahaṃ។»

---

Puna [Pg.148] rājā ekaṃsena nagaraṃ gantukāmova hutvā attano ajjhāsayaṃ pavedento –

«ជាថ្មីម្ដងទៀត ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់យាងត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះនគរដោយពិតប្រាកដ កាលនឹងសម្ដែងនូវបំណងរបស់ព្រះអង្គ ទើបត្រាស់ថា៖»

---

367.

៣៦៧.

---

‘‘Bhuttā amānusā kāmā, ramitomhi tayā saha;

Tāhaṃ subhage yācāmi, khippaṃ paṭinayāhi ma’’nti. –

«ម្នាលនាងដ៏មានភ័ព្វ កាមដ៏ជាទិព្វទាំងឡាយ យើងបានសោយហើយ យើងបានត្រេកត្រអាលជាមួយនាងហើយ។ ម្នាលនាងដ៏មានភ័ព្វ យើងសូមអង្វរនាង សូមនាងនាំយើងត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះនគរវិញជាប្រញាប់ចុះ។»

---

Osānagāthamāha. Tattha tāhanti taṃ ahaṃ. Subhageti subhagayutte. Paṭinayāhi manti mayhaṃ nagarameva maṃ paṭinehi. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

«ព្រះរាជាបានត្រាស់គាថាបញ្ចប់។ ក្នុងគាថានោះ បទថា Tāhaṃ ត្រូវកាត់បទជា Taṃ ahaṃ។ បទថា Subhage សេចក្ដីថា នាងដ៏ប្រកបដោយរូបសម្បត្តិល្អ។ បទថា Paṭinayāhi maṃ សេចក្ដីថា សូមនាំខ្ញុំត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះនគររបស់ខ្ញុំវិញចុះ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់គ្រប់កន្លែងហើយ។»

---

Atha sā vimānapetī rañño vacanaṃ sutvā viyogaṃ asahamānā sokāturatāya byākulahadayā vedhamānasarīrā nānāvidhehi upāyehi āyācitvāpi taṃ tattha vāsetuṃ asakkontī bahūhi mahārahehi ratanehi saddhiṃ rājānaṃ nagaraṃ netvā pāsādaṃ āropetvā kanditvā paridevitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Rājā pana taṃ disvā sañjātasaṃvego dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante ekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno pabbatacārikaṃ caramāno taṃ itthiṃ saparivāraṃ disvā tāya katakammaṃ pucchi. Sā ādito paṭṭhāya sabbaṃ therassa kathesi. Thero tāsaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ pavattiṃ thero bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Mahājano paṭiladdhasaṃvego pāpato oramitvā dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosīti.

«គ្រានោះ នាងវិមានប្រេតនោះ លុះបានឮព្រះតម្រាស់របស់ព្រះរាជាហើយ មិនអាចទ្រាំទ្រនឹងការព្រាត់ប្រាសបាន មានចិត្តក្ដៅក្រហាយដោយសេចក្ដីសោក មានរាងកាយញាប់ញ័រ ទោះបីជាបានអង្វរករដោយឧបាយផ្សេងៗ ក៏មិនអាចញ៉ាំងព្រះរាជាឲ្យគង់នៅទីនោះបាន ទើបនាំព្រះរាជាត្រឡប់មកកាន់ព្រះនគរវិញ ព្រមដោយរតនវត្ថុមានតម្លៃជាច្រើន រួចជូនព្រះអង្គឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ ហើយក៏យំសោកខ្សឹកខ្សួល ត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅរបស់ខ្លួនវិញ។ ចំណែកព្រះរាជា លុះបានឃើញនាងប្រេតនោះហើយ ក៏កើតសេចក្ដីសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង បានធ្វើបុណ្យកុសលមានទានជាដើម ហើយក៏បានទៅកាន់បរលោកមានសួគ៌ជាទីប្រដាប់។ លុះសម័យក្រោយមក កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ទ្រង់ញ៉ាំងព្រះធម្មចក្កដ៏ប្រសើរឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហើយគង់នៅចាំវស្សាក្នុងក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ថ្ងៃមួយ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ កាលកំពុងត្រេចចរិកទៅកាន់ចន្លោះភ្នំ បានឃើញនាងប្រេតនោះព្រមទាំងបរិវារ ក៏បានសួរដេញដោលអំពីកម្មដែលនាងបានធ្វើ។ នាងក៏បានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់ប្រាប់ព្រះថេរៈ តាំងពីដើមរៀងមក។ ព្រះថេរៈបានសម្ដែងធម៌ដល់នាងប្រេតទាំងនោះ។ បន្ទាប់មក ព្រះថេរៈបាននាំរឿងរ៉ាវនោះទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យកហេតុនោះជាទីតាំង (អដ្ឋុប្បត្តិ) ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា។ មហាជនលុះបានស្ដាប់ហើយ ក៏កើតសេចក្ដីសង្វេគ វៀរចាកអំពើបាប ធ្វើបុណ្យកុសលមានទានជាដើម ហើយមានសួគ៌ជាបរលោកតទៅ។»

---

Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

«ការអធិប្បាយរឿងកណ្ណមុណ្ឌប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

---

13. Ḍhubbaripetavatthuvaṇṇanā

«ការអធិប្បាយរឿងឧព្វរីប្រេត»

---

Ahu rājā brahmadattoti idaṃ ubbaripetavatthuṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarāya upāsikāya sāmiko kālamakāsi. Sā pativiyogadukkhāturā socantī āḷāhanaṃ gantvā rodati. Bhagavā tassā sotāpattiphalassa upanissayasampattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā [Pg.149] tassā gehaṃ gantvā paññatte āsane nisīdi. Upāsikā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ, upāsike, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhagavā, piyavippayogena socāmī’’ti vutte tassā sokaṃ apanetukāmo atītaṃ āhari.

«ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវឧបាសិកាម្នាក់ ហើយត្រាស់សម្ដែងនូវរឿងឧព្វរីប្រេតនេះ ដែលមានដើមគាថាថា Ahu rājā brahmadatto ដូច្នេះជាដើម។ ឮថា នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ស្វាមីរបស់ឧបាសិកាម្នាក់បានធ្វើមរណកាលទៅ។ នាងរងទុក្ខវេទនាដោយការព្រាត់ប្រាសចាកស្វាមី កាលសោកសៅ ក៏បានទៅកាន់ព្រៃស្មសានហើយយំសោក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទតឃើញឧបនិស្ស័យនៃសោតាបត្តិផលរបស់នាង មានព្រះហឫទ័យប្រកបដោយករុណាជម្រុញហើយ ក៏យាងទៅកាន់ផ្ទះរបស់នាង ហើយគង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយ។ ឧបាសិកានោះបានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាត្រាស់សួរនាងថា៖ 'ម្នាលឧបាសិកា នាងសោកសៅឬ?' កាលដែលនាងក្រាបបង្គំទូលថា៖ 'ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំម្ចាស់សោកសៅដោយសារការព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលជាទីស្រឡាញ់' ព្រះអង្គកាលចង់កំចាត់បង់នូវសេចក្ដីសោករបស់នាង ទើបនាំយករឿងអតីតមកសម្ដែងថា៖»

---

Atīte pañcālaraṭṭhe kapilanagare cūḷanībrahmadatto nāma rājā ahosi. So agatigamanaṃ pahāya attano vijite pajāya hitakaraṇanirato dasa rājadhamme akopetvā rajjaṃ anusāsamāno kadāci ‘‘attano rajje kiṃ vadantī’’ti sotukāmo tunnavāyavesaṃ gahetvā eko adutiyo nagarato nikkhamitvā gāmato gāmaṃ janapadato janapadaṃ vicaritvā sabbarajjaṃ akaṇṭakaṃ anupapīḷaṃ manusse sammodamāne apārutaghare maññe viharante disvā somanassajāto nivattitvā nagarābhimukho āgacchanto aññatarasmiṃ gāme ekissā vidhavāya duggatitthiyā gehaṃ pāvisi. Sā taṃ disvā āha – ‘‘ko nu tvaṃ, ayyo, kuto vā āgatosī’’ti? ‘‘Ahaṃ tunnavāyo, bhadde, bhatiyā tunnavāyakammaṃ karonto vicarāmi. Yadi tumhākaṃ tunnavāyakammaṃ atthi, bhattañca vetanañca detha, tumhākampi kammaṃ karomī’’ti. ‘‘Natthamhākaṃ kammaṃ bhattavetanaṃ vā, aññesaṃ karohi, ayyā’’ti. So tattha katipāhaṃ vasanto dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ tassā dhītaraṃ disvā mātaraṃ āha – ‘‘ayaṃ dārikā kiṃ kenaci katapariggahā, udāhu akatapariggahā. Sace pana kenaci akatapariggahā, imaṃ mayhaṃ detha, ahaṃ tumhākaṃ sukhena jīvanūpāyaṃ kātuṃ samattho’’ti. ‘‘Sādhu, ayyā’’ti sā tassa taṃ adāsi.

ក្នុងអតីតកាល ក្នុងកបិលនគរ នាបញ្ចាលរដ្ឋ មានព្រះរាជាមួយព្រះនាម ចូឡនីព្រហ្មទត្ត។ ព្រះរាជានោះ ទ្រង់លះបង់នូវអគតិគមនៈ (ការលំអៀង) ហើយ ទ្រង់ត្រេកអរក្នុងការធ្វើប្រយោជន៍ដល់ប្រជារាស្ត្រក្នុងដែនដីរបស់ព្រះអង្គ មិនឲ្យកម្រើកនូវទសពិធរាជធម៌ឡើយ កាលគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ ក្នុងកាលម្ដង ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់ព្រះសណ្ដាប់ថា "តើពួកជននិយាយអ្វីខ្លះក្នុងរដ្ឋរបស់អញ" ទើបទ្រង់យកភេទជាជាងដេរខោអាវ តែមួយព្រះអង្គឯង គ្មានគូកន យាងចេញពីព្រះនគរ ត្រេចទៅពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ ពីជនបទមួយទៅជនបទមួយ ឃើញរដ្ឋទាំងមូលគ្មានសត្រូវចោរកម្ម មិនត្រូវបានបៀតបៀន ឃើញមនុស្សទាំងឡាយកំពុងរីករាយ រស់នៅដោយបើកទ្វារផ្ទះចោល ទ្រង់មានសេចក្ដីសោមនស្សកើតឡើងហើយ កាលត្រឡប់មកវិញ យាងសំដៅទៅកាន់ព្រះនគរ បានយាងចូលទៅកាន់ផ្ទះនៃស្រីក្រីក្រជាមេម៉ាយម្នាក់ ក្នុងភូមិមួយ។ ស្រីនោះឃើញព្រះរាជានោះហើយ ក៏ពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកជាអ្នកណា ឬមកពីណា?"។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា "ម្នាលនាងដ៏ចម្រើន ខ្ញុំជាជាងដេរខោអាវ ត្រេចទៅធ្វើការងារដេរខោអាវដោយឈ្នួល។ បើការងារដេរខោអាវរបស់នាងមាន សូមនាងឲ្យបាយនិងកម្រៃឈ្នួលចុះ ខ្ញុំនឹងធ្វើការងារនោះឲ្យនាងដែរ"។ ស្រីនោះពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ការងារ ឬបាយនិងកម្រៃឈ្នួលរបស់យើងគ្មានទេ សូមលោកទៅធ្វើការងារឲ្យអ្នកដទៃចុះ"។ ព្រះរាជានោះ កាលគង់នៅទីនោះអស់ពីរបីថ្ងៃ ឃើញកូនស្រីរបស់នាងមេម៉ាយនោះ ដែលប្រកបដោយលក្ខណៈនៃបុណ្យដ៏ប្រសើរ ទើបត្រាស់សួរម្ដាយថា "តើនាងកុមារីនេះ មាននរណាម្នាក់ហួងហែងហើយ ឬក៏មិនទាន់មាននរណាហួងហែងទេ? បើមិនទាន់មាននរណាហួងហែងទេ សូមប្រគល់នាងនេះឲ្យខ្ញុំចុះ ខ្ញុំអាចនឹងធ្វើការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់នាងទាំងឡាយឲ្យបានសេចក្ដីសុខ"។ នាងមេម៉ាយនោះពោលថា "ល្អហើយ លោកម្ចាស់" រួចក៏ប្រគល់នាងកុមារីនោះឲ្យទៅព្រះរាជានោះ។

---

So tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā kahāpaṇasahassaṃ datvā ‘‘ahaṃ katipāheneva nivattissāmi. Bhadde, tvaṃ mā ukkaṇṭhasī’’ti vatvā attano nagaraṃ gantvā, nagarassa ca tassa gāmassa ca antare maggaṃ samaṃ kārāpetvā alaṅkārāpetvā mahatā rājānubhāvena tattha gantvā taṃ dārikaṃ kahāpaṇarāsimhi ṭhapetvā suvaṇṇarajatakalasehi nhāpetvā ‘‘ubbarī’’ti nāmaṃ kārāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā tañca gāmaṃ tassā ñātīnaṃ datvā mahatā rājānubhāvena taṃ nagaraṃ ānetvā tāya saddhiṃ abhiramamāno yāvajīvaṃ rajjasukhaṃ anubhavitvā āyupariyosāne [Pg.150] kālamakāsi. Kālakate ca tasmiṃ, kate ca sarīrakicce ubbarī pativiyogena sokasallasamappitahadayā āḷāhanaṃ gantvā bahū divase gandhapupphādīhi pūjetvā rañño guṇe kittetvā ummādappattā viya kandantī paridevantī āḷāhanaṃ padakkhiṇaṃ karoti.

ព្រះរាជានោះ គង់នៅជាមួយនាងកុមារីនោះអស់ពីរបីថ្ងៃ រួចប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈដល់នាង ហើយត្រាស់ថា "ម្នាលនាងដ៏ចម្រើន ខ្ញុំនឹងត្រឡប់មកវិញក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃនេះឯង នាងកុំព្រួយបារម្ភឡើយ" រួចហើយក៏យាងទៅកាន់ព្រះនគររបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់បង្គាប់ឲ្យគេធ្វើផ្លូវរវាងព្រះនគរនិងភូមិនោះឲ្យស្មើគ្នា ឲ្យគេតុបតែងលម្អ ហើយយាងទៅកាន់ភូមិនោះដោយរាជានុភាពដ៏ធំធេង ទ្រង់ឲ្យនាងកុមារីនោះឈរលើគំនូរកហាបណៈ ឲ្យស្រង់ទឹកដោយក្អមមាសនិងក្អមប្រាក់ ទ្រង់តាំងនាមនាងថា "ឧព្វរី" ហើយតាំងនាងទុកក្នុងឋានៈជាអគ្គមហេសី រួចទ្រង់ប្រគល់ភូមិនោះដល់ពួកញាតិរបស់នាង ហើយនាំនាងមកកាន់ព្រះនគរដោយរាជានុភាពដ៏ធំធេង ទ្រង់ត្រេកអរជាមួយនាង សោយរាជ្យសម្បត្តិជាសុខអស់មួយជីវិត លុះដល់ទីបំផុតនៃអាយុ ក៏ទ្រង់សោយទិវង្គតទៅ។ កាលព្រះរាជានោះសោយទិវង្គតទៅហើយ និងកាលធ្វើសរីរកិច្ចរួចរាល់ហើយ ព្រះនាងឧព្វរីមានព្រះហឫទ័យត្រូវមុតដោយសរគឺសេចក្ដីសោក ព្រោះតែការព្រាត់ប្រាសចាកស្វាមី បានយាងទៅកាន់ទីបូជាសព អស់ថ្ងៃជាច្រើន ទ្រង់បូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងផ្កាជាដើម ពណ៌នាព្រះគុណរបស់ព្រះរាជា ទ្រង់ខ្សឹកខ្សួលទ្រហោយំដូចជាមនុស្សឆ្កួត យាងធ្វើប្រទក្សិណជុំវិញទីបូជាសព។

---

Tena ca samayena amhākaṃ bhagavā bodhisattabhūto isipabbajjaṃ pabbajitvā adhigatajjhānābhiñño himavantassa sāmantā aññatarasmiṃ araññāyatane viharanto sokasallasamappitaṃ ubbariṃ dibbena cakkhunā disvā ākāsena āgantvā dissamānarūpo ākāse ṭhatvā tattha ṭhite manusse pucchi – ‘‘kassidaṃ āḷāhanaṃ, kassatthāya cāyaṃ itthī ‘brahmadatta, brahmadattā’ti kandantī paridevatī’’ti. Taṃ sutvā manussā ‘‘brahmadatto nāma pañcālānaṃ rājā, so āyupariyosāne kālamakāsi, tassidaṃ āḷāhanaṃ, tassa ayaṃ aggamahesī ubbarī nāma ‘brahmadatta, brahmadattā’ti tassa nāmaṃ gahetvā kandantī paridevatī’’ti āhaṃsu. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

សម័យនោះឯង ព្រះភគវន្តនៃយើងទាំងឡាយ កាលនៅជាព្រះពោធិសត្វ បានសាងផ្នួសជាឥសី សម្រេចឈាននិងអភិញ្ញា គង់នៅក្នុងព្រៃមួយក្បែរព្រៃហិមពាន្ត ទ្រង់បានទតឃើញព្រះនាងឧព្វរីដែលត្រូវមុតដោយសរគឺសេចក្ដីសោក ដោយទិព្វចក្ខុ ទើបយាងមកតាមអាកាស បង្ហាញព្រះកាយ ឋិតនៅលើអាកាស ហើយត្រាស់សួរពួកមនុស្សដែលឈរនៅទីនោះថា "តើទីបូជាសពនេះជារបស់អ្នកណា ហើយស្រីនេះខ្សឹកខ្សួលទ្រហោយំស្រែកហៅថា 'ព្រហ្មទត្ត ព្រហ្មទត្ត' ដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?"។ ពួកមនុស្សឮពាក្យនោះហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះរាជាព្រះនាមព្រហ្មទត្ត ជាម្ចាស់នៃដែនបញ្ចាល ទ្រង់សោយទិវង្គតទៅហើយក្នុងទីបំផុតនៃអាយុ ទីបូជាសពនេះជារបស់ព្រះរាជានោះ ឯស្រីនេះជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះអង្គ នាមព្រះនាងឧព្វរី នាងស្រែកហៅព្រះនាមព្រះរាជានោះហើយខ្សឹកខ្សួលទ្រហោយំថា 'ព្រហ្មទត្ត ព្រហ្មទត្ត'"។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា៖

---

368.

៣៦៨.

---

‘‘Ahu rājā brahmadatto, pañcālānaṃ rathesabho;

Ahorattānamaccayā, rājā kālamakrubbatha.

"ព្រះរាជាព្រះនាមព្រហ្មទត្ត ជាម្ចាស់នៃដែនបញ្ចាល ជាបុរសដ៏ប្រសើរក្នុងពួកអ្នកជិះរថ បានមានហើយ។ លុះកន្លងទៅនៃថ្ងៃនិងយប់ទាំងឡាយ ព្រះរាជានោះក៏ទ្រង់សោយទិវង្គតទៅ។"

---

369.

៣៦៩.

---

‘‘Tassa āḷāhanaṃ gantvā, bhariyā kandati ubbari;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati.

"ព្រះនាងឧព្វរីជាព្រះមហេសី យាងទៅកាន់ទីបូជាសពរបស់ព្រះរាជានោះ កាលមិនឃើញព្រះបាទព្រហ្មទត្ត ក៏ខ្សឹកខ្សួលទ្រហោយំស្រែកហៅថា 'ព្រហ្មទត្ត ព្រហ្មទត្ត'។"

---

370.

៣៧០.

---

‘‘Isi ca tattha āgacchi, sampannacaraṇo muni;

So ca tattha apucchittha, ye tattha su samāgatā.

"ព្រះឥសីជាអ្នកមានចរណៈដ៏បរិបូណ៌ ជាមុនី ក៏បានយាងមកក្នុងទីនោះ។ ព្រះឥសីនោះបានសួរពួកជនដែលមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីនោះថា៖"

---

371.

៣៧១.

---

‘‘‘Kassa idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;

Kassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati’.

"‘តើទីបូជាសពដែលផ្សាយទៅដោយក្លិនក្រអូបផ្សេងៗនេះ ជារបស់អ្នកណា? តើស្រីនេះជាភរិយារបស់អ្នកណា កំពុងខ្សឹកខ្សួលទ្រហោយំ ព្រោះមិនឃើញស្វាមីឈ្មោះព្រហ្មទត្ត ដែលទៅកាន់បរលោកដ៏ឆ្ងាយពីលោកនេះ ហើយស្រែកហៅថា "ព្រហ្មទត្ត ព្រហ្មទត្ត"?’"

---

372.

៣៧២.

---

‘‘Te ca tattha viyākaṃsu, ye tattha su samāgatā;

Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisa.

"ពួកជនដែលមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីនោះ ក៏បានឆ្លើយតបក្នុងទីនោះថា 'សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់ព្រះបាទព្រហ្មទត្ត និងដល់លោកម្ចាស់ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏និរទុក្ខ'។"

---

373.

៣៧៣.

---

‘‘Tassa [Pg.151] idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;

Tassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandatī’’ti. – cha gāthā ṭhapesuṃ;

"‘ទីបូជាសពដែលផ្សាយទៅដោយក្លិនក្រអូបផ្សេងៗនេះ ជារបស់ព្រះបាទព្រហ្មទត្តនោះឯង ស្រីនេះជាភរិយារបស់ព្រះអង្គ កំពុងខ្សឹកខ្សួលទ្រហោយំ ព្រោះមិនឃើញស្វាមីឈ្មោះព្រហ្មទត្ត ដែលទៅកាន់បរលោកដ៏ឆ្ងាយពីលោកនេះ ហើយស្រែកហៅថា "ព្រហ្មទត្ត ព្រហ្មទត្ត"’។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានតម្កល់គាថាទាំង ៦ នេះទុក។"

---

368-9. Tattha ahūti ahosi. Pañcālānanti pañcālaraṭṭhavāsīnaṃ, pañcālaraṭṭhasseva vā. Ekopi hi janapado janapadikānaṃ rājakumārānaṃ vasena ruḷhiyā ‘‘pañcālāna’’nti bahuvacanena niddisīyati. Rathesabhoti rathesu usabhasadiso, mahārathoti attho. Tassa āḷāhananti tassa rañño sarīrassa daḍḍhaṭṭhānaṃ.

៣៦៨-៩. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "ahu" សេចក្តីថា បានមានហើយ។ បទថា "pañcālānaṃ" សេចក្តីថា ពួកជនអ្នកនៅក្នុងបញ្ចាលរដ្ឋ ឬថា នៃបញ្ចាលរដ្ឋនោះឯង។ ព្រោះថា សូម្បីតែជនបទតែមួយ ក៏លោកសម្តៅយកដោយពហុវចនៈថា "pañcālānaṃ" តាមរយៈការប្រើប្រាស់ជាទូទៅ ដោយអំណាចនៃពួកជនបទ ឬពួកព្រះរាជកុមារ។ បទថា "rathesabho" សេចក្តីថា ប្រៀបដូចជាគោឧសភៈក្នុងពួកអ្នកជិះរថ គឺរថដ៏ប្រសើរ នេះជាអត្ថ។ បទថា "tassa āḷāhanaṃ" សេចក្តីថា ទីកន្លែងសម្រាប់បូជាព្រះសរីរៈនៃព្រះរាជានោះ។

---

370. Isīti jhānādīnaṃ guṇānaṃ esanaṭṭhena isi. Tatthāti tasmiṃ ubbariyā ṭhitaṭṭhāne, susāneti attho. Āgacchīti agamāsi. Sampannacaraṇoti sīlasampadā, indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, jāgariyānuyogo, saddhādayo satta saddhammā, cattāri rūpāvacarajhānānīti imehi pannarasahi caraṇasaṅkhātehi guṇehi sampanno samannāgato, caraṇasampannoti attho. Munīti attahitañca parahitañca munāti jānātīti muni. So ca tattha apucchitthāti so tasmiṃ ṭhāne ṭhite jane paṭipucchi. Ye tattha su samāgatāti ye manussā tattha susāne samāgatā. Sūti nipātamattaṃ. ‘‘Ye tatthāsuṃ samāgatā’’ti vā pāṭho. Āsunti ahesunti attho.

៣៧០. បទថា "isī" សេចក្តីថា ឈ្មោះថា ឥសី ព្រោះអត្ថថាជាអ្នកស្វែងរកនូវគុណធម៌មានឈានជាដើម។ បទថា "tattha" សេចក្តីថា ក្នុងទីបូជាសពដែលជាកន្លែងដែលព្រះនាងឧព្វរីឈរនៅ នេះជាអត្ថ។ បទថា "āgacchi" សេចក្តីថា បានយាងមកហើយ។ បទថា "sampannacaraṇo" សេចក្តីថា ជាអ្នកបរិបូណ៌ ប្រកបដោយគុណធម៌ទាំង ១៥ ប្រការ ដែលហៅថា ចរណៈ គឺ សីលសម្បទា ការគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រីទាំងឡាយ ភាពជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន ការប្រកបដោយសេចក្តីភ្ញាក់រលឹក សទ្ធម្ម ៧ ប្រការ និងរូបាវចរឈាន ៤ នេះជាអត្ថនៃពាក្យថា ព្រះអ្នកបរិបូណ៌ដោយចរណៈ។ បទថា "munī" សេចក្តីថា ឈ្មោះថា មុនី ព្រោះដឹងនូវប្រយោជន៍ខ្លួននិងប្រយោជន៍អ្នកដទៃ។ បទថា "so ca tattha apucchittha" សេចក្តីថា ព្រះឥសីនោះបានសួរពួកជនដែលឈរនៅក្នុងទីនោះ។ បទថា "ye tattha su samāgatā" សេចក្តីថា ពួកមនុស្សដែលមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីបូជាសពនោះ។ បទថា "su" គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត មានបាឋៈថា "ye tatthāsuṃ samāgatā" បទថា "āsuṃ" សេចក្តីថា បានមានហើយ នេះជាអត្ថ។

---

371. Nānāgandhasameritanti nānāvidhehi gandhehi samantato eritaṃ upavāsitaṃ. Itoti manussalokato. Dūragatanti paralokaṃ gatattā vadati. Brahmadattāti kandatīti brahmadattāti evaṃ nāmasaṃkittanaṃ katvā paridevanavasena avhāyati.

៣៧១. បទថា "nānāgandhasameritaṃ" សេចក្តីថា ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយក្លិនក្រអូបផ្សេងៗជុំវិញ។ បទថា "ito" សេចក្តីថា ចាកមនុស្សលោកនេះ។ បទថា "dūragataṃ" លោកពោលសំដៅយកព្រោះការទៅកាន់បរលោក។ បទថា "brahmadattāti kandati" សេចក្តីថា ស្រែកហៅដោយការពណ៌នាព្រះនាមយ៉ាងនេះថា "ព្រហ្មទត្ត" ដោយអំណាចនៃការខ្សឹកខ្សួលទ្រហោយំ។

---

372-3. Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisāti mārisa, nirāmayakāyacitta mahāmuni brahmadattassa rañño idaṃ āḷāhanaṃ, tasseva brahmadattassa rañño ayaṃ bhariyā, bhaddaṃ te tassa ca brahmadattassa bhaddaṃ hotu, tādisānaṃ mahesīnaṃ hitānucintanena paraloke ṭhitānampi hitasukhaṃ hotiyevāti adhippāyo.

៣៧២-៣. បទថា "brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisa" សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏និរទុក្ខ ព្រះមុនីដ៏មានកាយនិងចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ទីបូជាសពនេះជារបស់ព្រះបាទព្រហ្មទត្ត ស្រីនេះជាភរិយារបស់ព្រះបាទព្រហ្មទត្តនោះឯង សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់លោកម្ចាស់ផង សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់ព្រះបាទព្រហ្មទត្តនោះផង អធិប្បាយថា សេចក្តីសុខនិងប្រយោជន៍រមែងមានដល់ពួកជនសូម្បីតែអ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងបរលោក ដោយសារការគិតគូរពីប្រយោជន៍របស់ព្រះមហេសីទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនោះ។

---

Atha [Pg.152] so tāpaso tesaṃ vacanaṃ sutvā anukampaṃ upādāya ubbariyā santikaṃ gantvā tassā sokavinodanatthaṃ –

លំដាប់នោះ ព្រះតាបសនោះឮពាក្យរបស់ពួកជនទាំងនោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីអនុគ្រោះ យាងចូលទៅជិតព្រះនាងឧព្វរី ដើម្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសោករបស់ព្រះនាង ហើយពោលថា៖

---

374.

៣៧៤.

---

‘‘Chaḷāsītisahassāni, brahmadattassanāmakā;

Imasmiṃ āḷāhane daḍḍhā, tesaṃ kamanusocasī’’ti. –

"ព្រះរាជាទាំងឡាយដែលមានព្រះនាមថា ព្រហ្មទត្ត ចំនួនប្រាំបីម៉ឺនប្រាំមួយពាន់ព្រះអង្គ គេបានដុតក្នុងទីបូជាសពនេះហើយ តើក្នុងបណ្តាព្រះរាជាទាំងនោះ នាងសោកស្តាយចំពោះព្រះរាជាអង្គណា?"

---

Gāthamāha. Tattha chaḷāsītisahassānīti chasahassādhikaasītisahassasaṅkhā. Brahmadattassanāmakāti brahmadattoti evaṃnāmakā. Tesaṃ kamanusocasīti tesaṃ chaḷāsītisahassasaṅkhātānaṃ brahmadattānaṃ katamaṃ brahmadattaṃ tvaṃ anusocasi, katamaṃ paṭicca te soko uppannoti pucchi.

ព្រះតាបសបានពោលគាថានេះ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "chaḷāsītisahassāni" សេចក្តីថា ចំនួនប្រាំបីម៉ឺនប្រាំមួយពាន់។ បទថា "brahmadattassanāmakā" សេចក្តីថា មានព្រះនាមយ៉ាងនេះថា ព្រហ្មទត្ត។ បទថា "tesaṃ kamanusocasi" សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាព្រះរាជាព្រះនាមព្រហ្មទត្តទាំងប្រាំបីម៉ឺនប្រាំមួយពាន់ព្រះអង្គនោះ តើនាងសោកស្តាយចំពោះព្រះបាទព្រហ្មទត្តអង្គណា តើសេចក្តីសោកកើតឡើងដល់នាងព្រោះអាស្រ័យព្រះរាជាអង្គណា នេះជាសំណួរដែលព្រះតាបសសួរ។

---

Evaṃ pana tena isinā pucchitā ubbarī attanā adhippetaṃ brahmadattaṃ ācikkhantī –

កាលព្រះនាងឧព្វរីដែលព្រះឥសីសួរយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងប្រាប់នូវព្រះបាទព្រហ្មទត្តដែលខ្លួនចង់សំដៅយក ទើបពោលថា៖

---

375.

៣៧៥.

---

‘‘Yo rājā cūḷanīputto, pañcālānaṃ rathesabho;

Taṃ bhante anusocāmi, bhattāraṃ sabbakāmada’’nti. –

"បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះរាជាអង្គណាជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទចូឡនី ជាម្ចាស់នៃដែនបញ្ចាល ជាបុរសដ៏ប្រសើរក្នុងពួកអ្នកជិះរថ ខ្ញុំម្ចាស់សោកស្តាយចំពោះព្រះរាជាអង្គនោះ ដែលជាស្វាមីអ្នកប្រទាននូវសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងពួង។"

---

Gāthamāha. Tattha cūḷanīputtoti evaṃnāmassa rañño putto. Sabbakāmadanti mayhaṃ sabbassa icchiticchitassa dātāraṃ, sabbesaṃ vā sattānaṃ icchitadāyakaṃ.

ព្រះនាងបានពោលគាថានេះ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "cūḷanīputto" សេចក្តីថា ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះរាជាដែលមានព្រះនាមយ៉ាងនេះថា ចូឡនី។ បទថា "sabbakāmadaṃ" សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រទាននូវរបស់ដែលខ្ញុំម្ចាស់ប្រាថ្នាហើយៗគ្រប់យ៉ាង ឬថា ជាអ្នកប្រទាននូវរបស់ដែលប្រាថ្នាដល់សត្វទាំងពួង។

---

Evaṃ ubbariyā vutte puna tāpaso –

កាលព្រះនាងឧព្វរីក្រាបទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះតាបសក៏ពោលថា៖

---

376.

៣៧៦.

---

‘‘Sabbevāhesuṃ rājāno, brahmadattassanāmakā;

Sabbeva cūḷanīputtā, pañcālānaṃ rathesabhā.

"ព្រះរាជាទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានព្រះនាមថា ព្រហ្មទត្ត ដូចៗគ្នា ទាំងអស់នោះសុទ្ធតែជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទចូឡនី ជាម្ចាស់នៃដែនបញ្ចាល ជាបុរសដ៏ប្រសើរក្នុងពួកអ្នកជិះរថ។"

---

377.

៣៧៧.

---

‘‘Sabbesaṃ anupubbena, mahesittamakārayi;

Kasmā purimake hitvā, pacchimaṃ anusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;

"នាងបានធ្វើជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះរាជាទាំងអស់នោះតាមលំដាប់លំដោយ ហេតុអ្វីបានជានាងលះបង់ព្រះរាជាមុនៗ ហើយមកសោកស្តាយតែព្រះរាជាអង្គចុងក្រោយនេះ?" ព្រះតាបសបានពោលគាថាទាំងពីរនេះ។

---

376. Tattha sabbevāhesunti sabbeva te chaḷāsītisahassasaṅkhā rājāno brahmadattassa nāmakā cūḷanīputtā pañcālānaṃ rathesabhāva ahesuṃ. Ime rājabhāvādayo visesā tesu ekassāpi nāhesuṃ.

៣៧៦. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "sabbevāhesuṃ" សេចក្តីថា ព្រះរាជាទាំងប្រាំបីម៉ឺនប្រាំមួយពាន់ព្រះអង្គទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានព្រះនាមថា ព្រហ្មទត្ត ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទចូឡនី ជាបុរសដ៏ប្រសើរក្នុងពួកអ្នកជិះរថនៃដែនបញ្ចាលដូចៗគ្នា។ ភាពជាព្រះរាជាជាដើមដ៏វិសេសទាំងនេះ មិនមែនមានចំពោះតែព្រះរាជាអង្គណាមួយឡើយ។

---

377. Mahesittamakārayīti tvañca tesaṃ sabbesampi anupubbena aggamahesibhāvaṃ akāsi, anuppattāti attho. Kasmāti guṇato ca sāmikabhāvato [Pg.153] ca avisiṭṭhesu ettakesu janesu purimake rājāno pahāya pacchimaṃ ekaṃmeva kasmā kena kāraṇena anusocasīti pucchi.

៣៧៧. បទថា "mahesittamakārayi" សេចក្តីថា នាងក៏បានដល់នូវភាពជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះរាជាទាំងអស់នោះតាមលំដាប់លំដោយ នេះជាអត្ថ។ បទថា "kasmā" សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាជនច្រើនមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ដែលមិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាដោយគុណធម៌ក្តី ដោយភាពជាស្វាមីក្តី ហេតុអ្វីបានជានាងលះបង់ព្រះរាជាមុនៗ ហើយមកសោកស្តាយតែព្រះរាជាអង្គចុងក្រោយតែមួយអង្គនេះ តើដោយសារហេតុអ្វី នេះជាសំណួរដែលព្រះតាបសសួរ។

---

Taṃ sutvā ubbarī saṃvegajātā puna tāpasaṃ –

ព្រះនាងឧព្វរីឮពាក្យនោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីសង្វេគ ទើបពោលទៅកាន់ព្រះតាបសវិញថា៖

---

378.

៣៧៨.

---

‘‘Ātume itthibhūtāya, dīgharattāya mārisa;

Yassā me itthibhūtāya, saṃsāre bahubhāsasī’’ti. –

"បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កាលខ្ញុំម្ចាស់កើតជាស្រីអស់កាលដ៏យូរអង្វែងមកនេះ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏និរទុក្ខ លោកម្ចាស់សម្តែងនូវសេចក្តីជាច្រើនក្នុងសង្សារវដ្ត ចំពោះខ្ញុំម្ចាស់ដែលកើតជាស្រីនេះ។"

---

Gāthamāha. Tattha ātumeti attani. Itthibhūtāyāti itthibhāvaṃ upagatāya. Dīgharattāyāti dīgharattaṃ. Ayañhettha adhippāyo – itthibhūtāya attani sabbakālaṃ itthīyeva hoti, udāhu purisabhāvampi upagacchatīti. Yassā me itthibhūtāyāti yassā mayhaṃ itthibhūtāya evaṃ tāva bahusaṃsāre mahesibhāvaṃ mahāmuni tvaṃ bhāsasi kathesīti attho. ‘‘Āhu me itthibhūtāyā’’ti vā pāṭho. Tattha āti anussaraṇatthe nipāto. Āhu meti sayaṃ anussaritaṃ aññātamidaṃ mayā, itthibhūtāya itthibhāvaṃ upagatāya evaṃ mayhaṃ ettakaṃ kālaṃ aparāparuppatti ahosi. Kasmā? Yasmā yassā me itthibhūtāya sabbesaṃ anupubbena mahesittamakārayi, kiṃ tvaṃ, mahāmuni, saṃsāre bahuṃ bhāsasīti yojanā.

ព្រះនាងបានពោលគាថានេះ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "ātume" សេចក្តីថា ក្នុងខ្លួន។ បទថា "itthibhūtāya" សេចក្តីថា ដល់នាងដែលបានដល់នូវភាពជាស្រី។ បទថា "dīgharattāya" សេចក្តីថា អស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងបទនេះមានដូចតទៅ៖ កាលខ្លួនឯងកើតជាស្រី តើជាស្រីគ្រប់ពេល ឬក៏បានដល់នូវភាពជាបុរសខ្លះដែរ? បទថា "yassā me itthibhūtāya" សេចក្តីថា បពិត្រព្រះមហាមុនី លោកម្ចាស់សម្តែង ពោលនូវភាពជាអគ្គមហេសីក្នុងសង្សារវដ្តដ៏ច្រើនយ៉ាងនេះ ចំពោះខ្ញុំម្ចាស់ដែលកើតជាស្រី នេះជាអត្ថ។ ម៉្យាងទៀត មានបាឋៈថា "āhu me itthibhūtāya" បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា "ā" ជាសព្ទនិបាតក្នុងអត្ថនៃការរលឹកឃើញ។ បទថា "āhu me" សេចក្តីថា រឿងនេះខ្ញុំម្ចាស់បានរលឹកឃើញ បានដឹងដោយខ្លួនឯងហើយ គឺការកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់អស់កាលយូរអង្វែងប៉ុណ្ណេះ បានមានហើយដល់ខ្ញុំម្ចាស់ដែលបានដល់នូវភាពជាស្រី។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា នាងបានធ្វើជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះរាជាទាំងអស់នោះតាមលំដាប់លំដោយ ចំពោះខ្ញុំម្ចាស់ដែលកើតជាស្រី បពិត្រព្រះមហាមុនី ហេតុអ្វីលោកម្ចាស់សម្តែងនូវសេចក្តីជាច្រើនក្នុងសង្សារវដ្ត នេះជាការសម្របសម្រួលសេចក្តី។

---

Taṃ sutvā tāpaso ayaṃ niyamo saṃsāre natthi ‘‘itthī itthīyeva hoti, puriso puriso evā’’ti dassento –

ព្រះតាបសឮពាក្យនោះហើយ កាលនឹងបង្ហាញថា និយមន័យដែលថា "ស្រីត្រូវតែជាស្រីរហូត បុរសត្រូវតែជាបុរសរហូត" នោះ មិនមានក្នុងសង្សារវដ្តឡើយ ទើបពោលថា៖

---

379.

៣៧៩.

---

‘‘Ahu itthī ahu puriso, pasuyonimpi āgamā;

Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatī’’ti. –

"នាងធ្លាប់កើតជាស្រីខ្លះ ធ្លាប់កើតជាបុរសខ្លះ ធ្លាប់ទៅកើតក្នុងកំណើតសត្វតិរច្ឆានខ្លះ យ៉ាងនេះឯង ទីបំផុតនៃអត្តភាពទាំងឡាយដែលកន្លងទៅហើយរបស់នាង មិនប្រាកដឡើយ។"

---

Gāthamāha. Tattha ahu itthī ahu purisoti tvaṃ kadāci itthīpi ahosi, kadāci purisopi ahosi. Na kevalaṃ itthipurisabhāvameva, atha kho pasu yonimpi agamāsi, kadāci pasubhāvampi agamāsi, tiracchānayonimpi upagatā ahosi. Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatīti evaṃ yathāvuttaṃ etaṃ itthibhāvaṃ purisabhāvaṃ tiracchānādibhāvañca upagatānaṃ atītānaṃ attabhāvānaṃ pariyanto ñāṇacakkhunā mahatā ussāhena passantānampi na dissati. Na kevalaṃ taveva, atha kho sabbesampi [Pg.154] saṃsāre paribbhamantānaṃ sattānaṃ attabhāvassa pariyanto na dissateva na paññāyateva. Tenāha bhagavā –

ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់គាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «ahu itthī ahu puriso» សេចក្តីថា នាងធ្លាប់កើតជាស្រីខ្លះ ធ្លាប់កើតជាប្រុសខ្លះ ក្នុងកាលម្ដងម្កាល។ មិនត្រឹមតែភាពជាស្រី និងជាប្រុសប៉ុណ្ណោះទេ តែនាងថែមទាំងបានទៅកាន់កំណើតសត្វពាហនៈខ្លះ ក្នុងកាលម្ដងម្កាល ក៏បានទៅកើតក្នុងកំណើតសត្វតិរច្ឆានទៀតផង។ បទថា «evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissati» សេចក្តីថា ទីបំផុតនៃអត្តភាពទាំងឡាយដែលកន្លងទៅហើយ របស់នាងដែលបានទៅកាន់ភាពជាស្រី ភាពជាប្រុស និងភាពជាសត្វតិរច្ឆានជាដើម ដូចដែលបានពោលមកនេះ សូម្បីតែជនទាំងឡាយដែលពិនិត្យមើលដោយញាណចក្ខុ ដោយសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង ក៏មិនអាចមើលឃើញឡើយ។ មិនមែនតែចំពោះនាងម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងទីបំផុតនៃអត្តភាពរបស់សត្វទាំងពួងដែលអន្ទោលទៅមកក្នុងសង្សារវដ្ត ក៏មិនប្រាកដ មិនអាចដឹងបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖

---

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro, pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarata’’nti (saṃ. ni. 2.124).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្សារវដ្តនេះ មានចំណុចចាប់ផ្តើមនិងទីបំផុតដែលគេមិនអាចដឹងបាន ទីបំផុតខាងដើមមិនប្រាកដឡើយ ដល់សត្វទាំងឡាយដែលមានអវិជ្ជាជាគ្រឿងរាំងរាស មានតណ្ហាជាគ្រឿងចងក្រង ដែលអន្ទោលទៅមក រត់វាលវេរទៅមក»។

---

Evaṃ tena tāpasena saṃsārassa apariyantataṃ kammassakatañca vibhāventena desitaṃ dhammaṃ sutvā saṃsāre saṃviggahadayā dhamme ca pasannamānasā vigatasokasallā hutvā attano pasādaṃ sokavigamanañca pakāsentī –

លុះនាងបានស្តាប់ធម៌ដែលតាបសនោះសម្តែង បំភ្លឺឱ្យឃើញនូវភាពមិនមានទីបំផុតនៃសង្សារវដ្ត និងភាពមានកម្មជារបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ក៏មានចិត្តតក់ស្លុតក្នុងសង្សារវដ្ត មានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងធម៌ មានសរគឺសេចក្តីសោកប្រាសចេញទៅហើយ កាលនឹងប្រកាសនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា និងការប្រាសទៅនៃសេចក្តីសោករបស់ខ្លួន ទើបពោលថា៖

---

380.

៣៨០.

---

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

«លោកម្ចាស់បានស្រោចស្រពខ្ញុំដែលកំពុងក្តៅរោលរាល ដោយទឹក (គឺធម៌) ដូចជាបុគ្គលយកទឹកទៅស្រោចពន្លត់ភ្លើងដែលឆេះសន្ធោសន្ធៅដោយសារតែគេចាក់ទឹកដោះថ្លាស្រោចចុះ ឱ្យរលត់ទៅបានយ៉ាងនោះ លោកម្ចាស់បានញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំងពួងរបស់ខ្ញុំឱ្យរលត់ទៅហើយតើ។

---

381.

៣៨១.

---

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetāya, patisokaṃ apānudi.

លោកម្ចាស់ណា បានកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសោកព្រោះព្រាត់ប្រាសពីប្តី របស់ខ្ញុំដែលត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់ លោកម្ចាស់នោះ បានដកសរគឺសេចក្តីសោកដែលអាស្រ័យនៅក្នុងហឫទ័យរបស់ខ្ញុំចេញបានហើយតើ។

---

382.

៣៨២.

---

‘‘Sāhaṃ abbūḷhasallāsmi, sītibhūtāsmi nibbutā;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvā mahāmunī’’ti. –

ខ្ញុំនោះមានសរដកចេញហើយ ជាបុគ្គលត្រជាក់ រលត់ទុក្ខហើយ ព្រោះបានស្តាប់ពាក្យរបស់លោកម្ចាស់ បពិត្រព្រះមហាមុនី ឥឡូវនេះ ខ្ញុំមិនសោកសៅ មិនយំយែកឡើយ»។

---

Tisso gāthā abhāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.

នាងបានពោលគាថាទាំង ៣ នេះ។ សេចក្តីនៃគាថាទាំងនោះ បានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។

---

Idāni saṃviggahadayāya ubbariyā paṭipattiṃ dassento satthā –

ឥឡូវនេះ ព្រះសាស្តា កាលនឹងបង្ហាញនូវការប្រតិបត្តិរបស់នាងឧបរីដែលមានចិត្តតក់ស្លុតហើយ ទើបត្រាស់ថា៖

---

383.

៣៨៣.

---

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, samaṇassa subhāsitaṃ;

Pattacīvaramādāya, pabbaji anagāriyaṃ.

«នាងឧបរីនោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យដែលជាសុភាសិតរបស់សមណៈនោះហើយ ក៏កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចេញបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះសំបែង។

---

384.

៣៨៤.

---

‘‘Sā ca pabbajitā santā, agārasmā anagāriyaṃ;

Mettacittaṃ ābhāvesi, brahmalokūpapattiyā.

នាងនោះលុះបួសរួចហើយ ចេញពីផ្ទះសំបែង ទៅជាអ្នកមិនមានផ្ទះសំបែង ក៏បានចម្រើនមេត្តាចិត្ត ដើម្បីទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក។

---

385.

៣៨៥.

---

‘‘Gāmā gāmaṃ vicarantī, nigame rājadhāniyo;

Uruveḷā nāma so gāmo, yattha kālamakrubbatha.

នាងដើរទៅពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ ទៅកាន់និគម និងរាជធានីទាំងឡាយ ភូមិនោះមានឈ្មោះថា ឧរុវេលា ជាកន្លែងដែលនាងបានធ្វើមរណកាលទៅ។

---

386.

៣៨៦.

---

‘‘Mettacittaṃ ābhāvetvā, brahmalokūpapattiyā;

Itthicittaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahū’’ti. – catasso gāthā abhāsi;

នាងបានចម្រើនមេត្តាចិត្ត ដើម្បីទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក លះបង់ចិត្តជាស្រីហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក»។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់គាថាទាំង ៤ នេះ។

---

383-4. Tattha [Pg.155] tassāti tassa tāpasassa. Subhāsitanti suṭṭhu bhāsitaṃ, dhammanti attho. Pabbajitā santāti pabbajjaṃ upagatā samānā, pabbajitvā vā hutvā santakāyavācā. Mettacittanti mettāsahagataṃ cittaṃ. Cittasīsena mettajjhānaṃ vadati. Brahmalokūpapattiyāti tañca sā mettacittaṃ bhāventī brahmalokūpapattiyā abhāvesi, na vipassanāpādakādiatthaṃ. Anuppanne hi buddhe brahmavihārādike bhāventā tāpasaparibbājakā yāvadeva bhavasampattiatthameva bhāvesuṃ.

៣៨៣-៤. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «tassa» សេចក្តីថា របស់តាបសនោះ។ បទថា «subhāsitaṃ» សេចក្តីថា ធម៌ដែលសម្តែងល្អហើយ។ បទថា «pabbajitā santā» សេចក្តីថា បានចូលទៅកាន់ផ្នួសហើយ ឬថាបានបួសហើយ មានកាយនិងវាចាស្ងប់រំងាប់។ បទថា «mettacittaṃ» សេចក្តីថា ចិត្តដែលប្រកបដោយមេត្តា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ហៅមេត្តាឈាន ដោយយកចិត្តជាប្រធាន។ បទថា «brahmalokūpapattiyā» សេចក្តីថា នាងកាលចម្រើនមេត្តាចិត្តនោះ ក៏បានចម្រើនដើម្បីទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក មិនមែនចម្រើនដើម្បីជាគ្រឹះនៃវិបស្សនាជាដើមឡើយ។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ត្រាស់ដឹងឡើង ពួកតាបសនិងបរិព្វាជកទាំងឡាយ កាលចម្រើនព្រហ្មវិហារធម៌ជាដើម ក៏ចម្រើនត្រឹមតែដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភវសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ។

---

385-6. Gāmā gāmanti gāmato aññaṃ gāmaṃ. Ābhāvetvāti vaḍḍhetvā brūhetvā. ‘‘Abhāvetvā’’ti keci paṭhanti, tesaṃ a-kāro nipātamattaṃ. Itthicittaṃ virājetvāti itthibhāve cittaṃ ajjhāsayaṃ abhiruciṃ virājetvā itthibhāve virattacittā hutvā. Brahmalokūpagāti paṭisandhiggahaṇavasena brahmalokaṃ upagamanakā ahosi. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.

៣៨៥-៦. បទថា «gāmā gāmaṃ» សេចក្តីថា ពីភូមិមួយទៅកាន់ភូមិមួយទៀត។ បទថា «ābhāvetvā» សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យចម្រើន ធ្វើឱ្យធំធាត់។ ពួកខ្លះសូត្រថា «abhāvetvā» ក្នុងលទ្ធិរបស់ពួកជនទាំងនោះ អក្សរ «អ» គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «itthicittaṃ virājetvā» សេចក្តីថា ធ្វើចិត្ត អធ្យាស្រ័យ និងសេចក្តីពេញចិត្តក្នុងភាពជាស្រីឱ្យប្រាសចេញទៅ គឺមានចិត្តនឿយណាយក្នុងភាពជាស្រី។ បទថា «brahmalokūpagā» សេចក្តីថា ជាអ្នកបានទៅកាន់ព្រហ្មលោក ដោយអំណាចនៃការចាប់បដិសន្ធិ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។

---

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tassā upāsikāya sokaṃ vinodetvā upari catusaccadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne sā upāsikā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Sampattaparisāya ca desanā sātthikā ahosīti.

ព្រះសាស្តាទ្រង់នាំធម៌ទេសនានេះមកសម្តែងហើយ ទ្រង់កំចាត់បង់នូវសេចក្តីសោករបស់ឧបាសិកានោះ ហើយទ្រង់សម្តែងនូវសច្ចធម៌ទាំង ៤ ខាងលើ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់សច្ចធម៌ ឧបាសិកានោះបានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ ធម៌ទេសនាក៏មានប្រយោជន៍ដល់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា។

---

Ubbaripetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃឧបរីបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

ក្នុងអដ្ឋកថាខុទ្ទកនិកាយ នៃបេតវត្ថុនេះ

---

Terasavatthupaṭimaṇḍitassa

ដែលតាក់តែងឡើងដោយរឿងទាំង ១៣

---

Dutiyassa ubbarivaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃវគ្គទីពីរ គឺឧបរីវគ្គ ចប់ហើយ។

---

3. Cūḷavaggo

៣. ចូឡវគ្គ

---

1. Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā

១. ការពន្យល់សេចក្តីនៃអភិជ្ជមានបេតវត្ថុ

---

Abhijjamāne [Pg.156] vārimhīti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ luddapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira aparadisābhāge pāragaṅgāya vāsabhagāmaṃ atikkamitvā cundaṭṭhilanāmake gāme eko luddako ahosi. So araññe mige vadhitvā varamaṃsaṃ aṅgāre pacitvā khāditvā avasesaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā kājena gahetvā gāmaṃ āgacchati. Taṃ bāladārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāvanti. So tesaṃ thokaṃ thokaṃ maṃsaṃ deti. Athekadivasaṃ maṃsaṃ alabhitvā uddālakapupphaṃ piḷandhitvā bahuñca hatthena gahetvā gāmaṃ gacchantaṃ taṃ dārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāviṃsu. So tesaṃ ekekaṃ pupphamañjariṃ adāsi.

រឿងថា «Abhijjamāne vārimhi» នេះ ព្រះសាស្តាកាលគង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើព្រានព្រៃម្នាក់ដែលកើតជាប្រេត។ ឮថា ក្នុងក្រុងពារាណសី នាទិសខាងលិច ហួសពីភូមិវាសភៈ ត្រើយម្ខាងនៃទន្លេគង្គា មានព្រានព្រៃម្នាក់រស់នៅក្នុងភូមិឈ្មោះ ចុន្ទដ្ឋិលៈ។ ព្រានព្រៃនោះសម្លាប់សត្វម្រឹគក្នុងព្រៃ យកសាច់ដ៏ល្អទៅអាំងលើរងើកភ្លើងស៊ី ហើយយកសាច់ដែលសល់ខ្ចប់នឹងស្លឹកឈើ ចងជាកញ្ចប់ ដាក់លើរែក នាំយកមកកាន់ភូមិ។ ពួកក្មេងតូចៗឃើញព្រានព្រៃនោះនៅទ្វារភូមិ ក៏លាតដៃរត់មកសុំថា «សូមឱ្យសាច់ខ្ញុំផង សូមឱ្យសាច់ខ្ញុំផង»។ ព្រានព្រៃនោះក៏ចែកសាច់បន្តិចបន្តួចដល់ក្មេងទាំងនោះ។ ថ្ងៃមួយ ព្រានព្រៃនោះរកសាច់មិនបាន ក៏បេះផ្កាខ្ទឹងមកស៊កសៀតត្រចៀក ហើយកាន់ផ្កាជាច្រើននឹងដៃ ដើរចូលមកកាន់ភូមិ ពួកក្មេងៗឃើញគាត់នៅទ្វារភូមិ ក៏លាតដៃរត់មកសុំថា «សូមឱ្យសាច់ខ្ញុំផង សូមឱ្យសាច់ខ្ញុំផង»។ ព្រានព្រៃនោះក៏បានឱ្យទងផ្កាម្នាក់មួយៗដល់ក្មេងទាំងនោះ។

---

Atha aparena samayena kālaṃ katvā petesu nibbatto naggo virūparūpo bhayānakadassano supinepi annapānaṃ ajānanto sīse ābandhitauddālakakusumamālākalāpo ‘‘cundaṭṭhilāyaṃ ñātakānaṃ santike kiñci labhissāmī’’ti gaṅgāya udake abhijjamāne paṭisotaṃ padasā gacchati. Tena ca samayena koliyo nāma rañño bimbisārassa mahāmatto kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā paṭinivattento hatthiassādiparivārabalaṃ thalapathena pesetvā sayaṃ gaṅgāya nadiyā anusotaṃ nāvāya āgacchanto taṃ petaṃ tathā gacchantaṃ disvā pucchanto –

លុះសម័យក្រោយមក ព្រានព្រៃនោះបានធ្វើមរណកាលទៅកើតក្នុងពួកប្រេត ជាប្រេតអាក្រាត មានរូបរាងអាក្រក់ មានភិនភាគគួរឱ្យខ្លាច សូម្បីតែក្នុងយល់សប្តិ ក៏មិនដែលស្គាល់បាយទឹកឡើយ មានកម្រងផ្កាខ្ទឹងចងសៀតនៅលើក្បាល គិតថា «អាត្មាអញនឹងបានរបស់អ្វីមួយពីសំណាក់ញាតិទាំងឡាយក្នុងភូមិចុន្ទដ្ឋិលៈ» ក៏ដើរដោយជើងបញ្ច្រាសទឹកលើទឹកទន្លេគង្គាដែលមិនបែកធ្លាយ។ សម័យនោះឯង អាមាត្យម្នាក់របស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ ឈ្មោះ កោឡិយៈ បានទៅបង្ក្រាបបច្ចន្តគ្រាមដែលកម្រើកឡើងឱ្យស្ងប់រំងាប់ហើយ ត្រឡប់មកវិញ បានបញ្ជូនកងទ័ពមានដំរីនិងសេះជាដើមឱ្យធ្វើដំណើរតាមផ្លូវគោក ចំណែកខ្លួនឯងជិះទូកបណ្តែតតាមខ្សែទឹកក្នុងទន្លេគង្គាត្រឡប់មកវិញ បានឃើញប្រេតនោះដើរទៅយ៉ាងនោះ ក៏សួរថា៖

---

387.

៣៨៧.

---

‘‘Abhijjamāne vārimhi, gaṅgāya idha gacchasi;

Naggo pubbaddhapetova, māladhārī alaṅkato;

Kuhiṃ gamissasi peta, kattha vāso bhavissatī’’ti. –

«នែប្រេត អ្នកជាអ្នកអាក្រាត តែមានពាក់កម្រងផ្កា តុបតែងខ្លួន ហាក់ដូចជាទេវបុត្រពាក់កណ្តាលខ្លួនខាងលើ ដើរនៅលើទឹកទន្លេគង្គានេះដែលមិនបែកធ្លាយ អ្នកនឹងទៅណា ទីលំនៅរបស់អ្នកនឹងមានក្នុងកន្លែងណា?»។

---

Gāthamāha. Tattha abhijjamāneti padanikkhepena abhijjamāne saṅghāte, vārimhi gaṅgāyāti gaṅgāya nadiyā udake. Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Pubbaddhapetovāti kāyassa purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto [Pg.157] viya. Kathaṃ? Māladhārī alaṅkatoti, mālāhi piḷandhitvā alaṅkatasīsaggoti attho. Kattha vāso bhavissatīti katarasmiṃ gāme dese vā tuyhaṃ nivāso bhavissati, taṃ kathehīti attho.

អាមាត្យបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «abhijjamāne» សេចក្តីថា មិនបែកធ្លាយដោយការដាក់ជើងចុះ។ បទថា «vārimhi gaṅgāya» សេចក្តីថា ក្នុងទឹកនៃទន្លេគង្គា។ បទថា «idha» សេចក្តីថា ក្នុងទីនេះ។ បទថា «pubbaḍḍhapetova» សេចក្តីថា ហាក់ដូចជាទេវបុត្រដែលកើតក្នុងទេវលោក ដោយសារតែរាងកាយពាក់កណ្តាលខាងលើ។ ដូចម្តេច? បទថា «mālābhārī alaṅkato» សេចក្តីថា មានក្បាលតុបតែងដោយការសៀតផ្កាទាំងឡាយ។ បទថា «kattha vāso bhavissati» សេចក្តីថា ទីលំនៅរបស់អ្នកនឹងមានក្នុងភូមិ ឬក្នុងប្រទេសណា ចូរប្រាប់រឿងនោះមក នេះជាសេចក្តី។

---

Idāni yaṃ tadā tena petena koliyena ca vuttaṃ, taṃ dassetuṃ saṅgītikārā –

ឥឡូវនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងបង្ហាញនូវពាក្យដែលប្រេតនោះ និងអាមាត្យកោឡិយៈបានពោលក្នុងកាលនោះ ទើបពោលថា៖

---

388.

៣៨៨.

---

‘‘Cundaṭṭhilaṃ gamissāmi, peto so iti bhāsati;

Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike.

«ប្រេតនោះបានពោលយ៉ាងនេះថា ខ្ញុំនឹងទៅកាន់ភូមិចុន្ទដ្ឋិលៈ ដែលស្ថិតនៅចន្លោះភូមិវាសភៈ និងក្រុងពារាណសី ជិតក្រុងពារាណសី។

---

389.

៣៨៩.

---

‘‘Tañca disvā mahāmatto, koliyo iti vissuto;

Sattuṃ bhattañca petassa, pītakañca yugaṃ adā.

អាមាត្យដ៏ល្បីល្បាញឈ្មោះ កោឡិយៈ បានឃើញប្រេតនោះហើយ ក៏បានប្រគេននំម្សៅ បាយ និងសំពត់មួយគូមានពណ៌លឿង ឧទ្ទិសដល់ប្រេតនោះ។

---

390.

៣៩០.

---

‘‘Nāvāya tiṭṭhamānāya, kappakassa adāpayi;

Kappakassa padinnamhi, ṭhāne petassa dissatha.

កាលទូកកំពុងឈប់ អាមាត្យបានឱ្យគេប្រគល់របស់ទាំងនោះដល់ជាងកាត់សក់ កាលដែលរបស់ទាំងនោះត្រូវបានប្រគល់ដល់ជាងកាត់សក់ហើយ សម្លៀកបំពាក់ក៏ប្រាកដឡើងលើខ្លួនប្រេតក្នុងខណៈនោះភ្លាម។

---

391.

៣៩១.

---

‘‘Tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato;

Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha;

Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna’’nti. – gāthāyo avocuṃ;

លំដាប់នោះ ប្រេតនោះក៏មានសម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អ ពាក់កម្រងផ្កា តុបតែងខ្លួនយ៉ាងស្អាត ទក្ខិណាទានដែលគេប្រគេនដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអ្នកទទួលទាន រមែងសម្រេចដល់ប្រេតនោះ ព្រោះហេតុនោះ គួរតែឧទ្ទិសទក្ខិណាទានដល់ពួកប្រេតរឿយៗ ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ»។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

388. Tattha cundaṭṭhilanti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santiketi vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca vemajjhe. Antarā-saddayogena hetaṃ sāmyatthe upayogavacanaṃ. Bārāṇasiyā santike hi so gāmoti. Ayañhettha attho – antare vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca yo cundaṭṭhilanāmako gāmo bārāṇasiyā avidūre, taṃ gāmaṃ gamissāmīti.

៣៨៨. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «cundaṭṭhilaṃ» សេចក្តីថា ភូមិមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ បទថា «antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike» សេចក្តីថា ក្នុងចន្លោះនៃភូមិវាសភៈ និងក្រុងពារាណសី។ ព្រោះថា បទនេះជាទុតិយាវិភត្តិចុះក្នុងអត្ថនៃឆដ្ឋីវិភត្តិ ព្រោះប្រកបដោយសព្ទថា «antara»។ ព្រោះថា ភូមិនោះស្ថិតនៅជិតក្រុងពារាណសី។ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះថា ភូមិឈ្មោះចុន្ទដ្ឋិលៈណា ស្ថិតនៅចន្លោះភូមិវាសភៈ និងក្រុងពារាណសី មិនឆ្ងាយពីក្រុងពារាណសី ខ្ញុំនឹងទៅកាន់ភូមិនោះ។

---

389. Koliyo iti vissutoti koliyoti evaṃpakāsitanāmo. Sattuṃ bhattañcāti sattuñceva bhattañca. Pītakañca yugaṃ adāti pītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ vatthayugañca adāsi.

៣៨៩. បទថា «koliyo iti vissuto» សេចក្តីថា ឈ្មោះដ៏ល្បីល្បាញថា កោឡិយៈ។ បទថា «sattuṃ bhattañca» សេចក្តីថា នំម្សៅផង បាយផង។ បទថា «pītakañca yugaṃ adā» សេចក្តីថា បានប្រគេនសំពត់មួយគូមានពណ៌លឿង ដូចជាពណ៌មាស។

---

390. Kadā adāsīti ce āha nāvāya tiṭṭhamānāya. Kappakassa adāpayīti gacchantiṃ nāvaṃ ṭhapetvā tattha ekassa nhāpitassa upāsakassa dāpesi[Pg.158], dinnamhi vatthayugeti yojanā. Ṭhāneti ṭhānaso taṅkhaṇaññeva. Petassa dissathāti petassa sarīre paññāyittha, tassa nivāsanapārupanavatthaṃ sampajji. Tenāha ‘‘tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato’’ti, suvatthavasano mālābharaṇehi sumaṇḍitapasādhito. Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappathāti dakkhiṇeyyaṭṭhāne ṭhitā panesā dakkhiṇā tassa petassa yasmā upakappati, viniyogaṃ agamāsi. Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunanti petānaṃ anukampāya pete uddissa punappunaṃ dakkhiṇaṃ dadeyyāti attho.

៣៩០. បើមានសំនួរថា «តើបានប្រគេនក្នុងកាលណា?» ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «nāvāya tiṭṭhamānāya» (កាលទូកកំពុងឈប់)។ បទថា «kappakassa adāpayi» សេចក្តីថា ឱ្យទូកដែលកំពុងដើរឈប់សិន ហើយបានឱ្យគេប្រគល់ដល់ជាងកាត់សក់ម្នាក់ដែលជាឧបាសកក្នុងទីនោះ នេះជាការសម្របសម្រួលពាក្យថា «កាលដែលសំពត់មួយគូត្រូវបានប្រគល់ឱ្យហើយ»។ បទថា «ṭhāne» សេចក្តីថា តាមហេតុ គឺក្នុងខណៈនោះភ្លាម។ បទថា «petassa dissatha» សេចក្តីថា ប្រាកដឡើងលើរាងកាយរបស់ប្រេត គឺសម្រេចជាគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ដល់ប្រេតនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato» សេចក្តីថា មានសម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អ តុបតែងលម្អដោយគ្រឿងអលង្ការគឺផ្កា។ បទថា «ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha» សេចក្តីថា ទក្ខិណាទាននេះដែលគេប្រគេនដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអ្នកទទួលទាន រមែងសម្រេចដល់ប្រេតនោះ គឺបានទៅដល់ការប្រើប្រាស់។ បទថា «tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunan» សេចក្តីថា គួរតែឧទ្ទិសទក្ខិណាទានដល់ពួកប្រេតរឿយៗ ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់ពួកប្រេត នេះជាសេចក្តី។

---

Atha so koliyamahāmatto taṃ petaṃ anukampamāno dānavidhiṃ sampādetvā anusotaṃ āgantvā sūriye uggacchante bārāṇasiṃ sampāpuṇi. Bhagavā ca tesaṃ anuggahatthaṃ ākāsena āgantvā gaṅgātīre aṭṭhāsi. Koliyamahāmattopi nāvāto otaritvā haṭṭhapahaṭṭho bhagavantaṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, bhagavā ajjatanāya bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāvadeva ramaṇīye bhūmibhāge mahantaṃ sākhāmaṇḍapaṃ upari catūsu ca passesu nānāvirāgavaṇṇavicittavividhavasanasamalaṅkataṃ kāretvā tattha bhagavato āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

លំដាប់នោះ អាមាត្យកោឡិយៈនោះ កាលអនុគ្រោះដល់ប្រេតនោះ ក៏បានចាត់ចែងចង្ហាន់និងទេយ្យធម៌រួចរាល់ហើយ ក៏ធ្វើដំណើរតាមខ្សែទឹកមកដល់ក្រុងពារាណសី ក្នុងពេលព្រះអាទិត្យរះឡើង។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ជនទាំងនោះ ទ្រង់យាងមកតាមអាកាស ហើយគង់ប្រថាប់នៅឆ្នេរទន្លេគង្គា។ អាមាត្យកោឡិយៈ ក៏ចុះពីទូក មានចិត្តរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ក្រាបបង្គំទូលនិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អនុគ្រោះទទួលភត្តាហាររបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ ក្នុងថ្ងៃនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទទួលដោយតុណ្ហីភាព។ អាមាត្យនោះ លុះដឹងថាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលហើយ ក្នុងខណៈនោះ ក៏បានឱ្យគេសង់មណ្ឌបមែកឈើដ៏ធំមួយ លើទីធ្លាដីដ៏គួរឱ្យត្រេកអរ ហើយតុបតែងខាងលើ និងចំហៀងទាំងបួន ដោយសំពត់មានពណ៌ប្លែកៗគ្នាដ៏វិចិត្រ ហើយបានរៀបចំក្រាលថ្វាយនូវអាសនៈចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងមណ្ឌបនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ប្រថាប់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយនោះ។

---

Atha so mahāmatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno heṭṭhā attano vuttavacanaṃ petassa ca paṭivacanaṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Cintitasamanantarameva buddhānubhāvasañcodito suvaṇṇahaṃsagaṇo viya dhataraṭṭhahaṃsarājaṃ bhikkhusaṅgho dhammarājaṃ samparivāresi. Tāvadeva mahājano sannipati ‘‘uḷārā dhammadesanā bhavissatī’’ti. Taṃ disvā pasannamānaso mahāmatto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena santappesi. Bhagavā katabhattakicco mahājanassa anukampāya ‘‘bārāṇasisamīpagāmavāsino sannipatantū’’ti adhiṭṭhāsi. Sabbe ca te iddhibalena mahājanā sannipatiṃsu, uḷāre cassa pete pākaṭe akāsi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhaṇḍadharā, keci attano keseheva [Pg.159] paṭicchāditakopinā, keci naggā yathājātarūpā khuppipāsābhibhūtā tacapariyonaddhā aṭṭhimattasarīrā ito cito ca paribbhamantā mahājanassa paccakkhato paññāyiṃsu.

លំដាប់នោះ អាមាត្យធំនោះ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បូជាដោយគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើម ថ្វាយបង្គំហើយ អង្គុយក្នុងទីសមគួរ ក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យដែលខ្លួនបាននិយាយហើយខាងក្រោម និងពាក្យតបរបស់ប្រេត ដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «សូមព្រះភិក្ខុសង្ឃនិមន្តមកចុះ»។ ក្នុងលំដាប់នៃព្រះតម្រិះនោះឯង ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ត្រូវអានុភាពនៃព្រះពុទ្ធដាស់តឿនហើយ ក៏បានចោមរោមព្រះធម៌រាជា ប្រៀបដូចជាហ្វូងហង្សមាសចោមរោមស្តេចហង្សធតរដ្ឋ។ ក្នុងខណៈនោះឯង មហាជនក៏ប្រជុំគ្នាដោយគិតថា «ការសម្តែងធម៌ដ៏រុងរឿងនឹងមាន»។ អាមាត្យធំឃើញព្រះសង្ឃនិមន្តមកដូច្នោះ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា បានញ៉ាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយខាទនីយភោជនីយាហារដ៏សម្រិតសម្រាំង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់មហាជន ទ្រង់អធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យអ្នកស្រុកដែលរស់នៅក្បែរក្រុងពារាណសី ចូរមកប្រជុំគ្នា»។ មហាជនទាំងអស់នោះ ក៏បានមកប្រជុំគ្នាដោយអំណាចឫទ្ធិ ហើយទ្រង់បានធ្វើឲ្យពួកប្រេតដ៏ច្រើនលេចឡើងយ៉ាងច្បាស់ដល់មហាជននោះ។ ក្នុងពួកប្រេតទាំងនោះ ខ្លះទ្រទ្រង់នូវកំណាត់សំពត់ចាស់សៅហ្មងដាច់រហែក ខ្លះបិទបាំងនូវអវយវៈខ្មាសដោយសក់របស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ខ្លះអាក្រាតកាយតាមសភាពដែលកើតមក ត្រូវសេចក្តីឃ្លាននិងស្រេកគ្របសង្កត់ មានរាងកាយសល់តែឆ្អឹងដែលស្រោបដោយស្បែក វិលវល់ទៅមកក្នុងទីនេះនិងទីនោះ បានប្រាកដច្បាស់ចំពោះមុខមហាជន។

---

Atha bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā te ekajjhaṃ sannipatitvā attanā kataṃ pāpakammaṃ mahājanassa pavedesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានតាក់តែងនូវឫទ្ធិអភិសង្ខារមានសភាពដូច្នោះ ដោយប្រការដែលពួកប្រេតទាំងនោះប្រជុំគ្នាតែមួយ ហើយបានប្រកាសប្រាប់នូវបាបកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ដល់មហាជន។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា៖

---

392.

៣៩២.

---

‘‘Sātunnavasanā eke, aññe kesanivāsanā;

Petā bhattāya gacchanti, pakkamanti disodisaṃ.

«ពួកប្រេតខ្លះ ស្លៀកដណ្តប់នូវសំពត់ចាស់សៅហ្មងដាច់រហែក ពួកប្រេតខ្លះទៀត ស្លៀកដណ្តប់ដោយសក់របស់ខ្លួន ដើរទៅដើម្បីស្វែងរកអាហារ តែងដើរទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ។

---

393.

៣៩៣.

---

‘‘Dūre eke padhāvitvā, aladdhāva nivattare;

Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā.

ពួកប្រេតខ្លះ រត់ទៅកាន់ទីឆ្ងាយ មិនបានអាហារឡើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ ត្រូវសេចក្តីឃ្លានគ្របសង្កត់ សន្លប់បាត់ស្មារតី វិលវល់ ដួលខ្ទប់លើផែនដី។

---

394.

៣៩៤.

---

‘‘Keci tattha papatitvā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Pubbe akatakalyāṇā, aggidaḍḍhāva ātape.

ពួកប្រេតខ្លះ ដួលចុះក្នុងទីនោះ ដួលខ្ទប់លើផែនដី ព្រោះក្នុងកាលមុន មិនបានធ្វើបុណ្យកុសលទុក ត្រូវភ្លើងគឺសេចក្តីឃ្លាននិងស្រេកដុតរោល ដូចជាត្រូវភ្លើងដុតក្នុងកាលក្តៅ។

---

395.

៣៩៥.

---

‘‘Mayaṃ pubbe pāpadhammā, gharaṇī kulamātaro;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

ពួកយើងក្នុងកាលមុន មានធម៌ដ៏លាមក ជាមេផ្ទះ ជាមាតានៃត្រកូល កាលបើទេយ្យធម៌មានស្រាប់ ក៏មិនបានធ្វើនូវទីពឹងសម្រាប់ខ្លួនឡើយ។

---

396.

៣៩៦.

---

‘‘Pahūtaṃ annapānampi, apissu avakirīyati;

Sammaggate pabbajite, na ca kiñci adamhase.

សូម្បីតែបាយនិងទឹកដ៏ច្រើន ក៏ត្រូវគេចាក់ចោល កាលបើអ្នកបួសដែលប្រតិបត្តិល្អមានវត្តមាន ពួកយើងក៏មិនបានប្រគេនអ្វីបន្តិចបន្តួចឡើយ។

---

397.

៣៩៧.

---

‘‘Akammakāmā alasā, sādukāmā mahagghasā;

Ālopapiṇḍadātāro, paṭiggahe paribhāsimhase.

ពួកយើងជាអ្នកមិនប្រាថ្នាធ្វើការងារល្អ ខ្ជិលច្រអូស ប្រាថ្នាតែរបស់ឆ្ងាញ់ ស៊ីច្រើន បានជេរប្រមាថពួកអ្នកឲ្យបាយសម្ល និងពួកអ្នកទទួល។

---

398.

៣៩៨.

---

‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇāni no;

Te aññe paricārenti, mayaṃ dukkhassa bhāgino.

ផ្ទះទាំងនោះ នាងទាសីទាំងនោះ គ្រឿងអលង្ការទាំងនោះរបស់ពួកយើង ឥឡូវនេះ ជនដទៃទាំងឡាយតែងប្រើប្រាស់ ចំណែកពួកយើងជាអ្នកទទួលចំណែកនៃទុក្ខ។

---

399.

៣៩៩.

---

‘‘Veṇī vā avaññā honti, rathakārī ca dubbhikā;

Caṇḍālī kapaṇā honti, kappakā ca punappunaṃ.

ពួកប្រេតទាំងនោះ ទោះបីកើតជាមនុស្ស ក៏តែងកើតជាអ្នកត្បាញឫស្សីក្តី ជាត្រកូលដែលគេមើលងាយក្តី ជាជាងធ្វើរទេះក្តី ជាអ្នកប្រទូស្តមិត្តក្តី ជាចណ្ឌាលក្តី ជាអ្នកកំសត់ទុគ៌តក្តី ជាជាងកាត់សក់ក្តី ជាញឹកញាប់។

---

400.

៤០០.

---

‘‘Yāni yāni nihīnāni, kulāni kapaṇāni ca;

Tesu tesveva jāyanti, esā maccharino gati.

ត្រកូលថោកទាបទាំងឡាយណា និងត្រកូលកំសត់ទុគ៌តទាំងឡាយណា តែងកើតក្នុងត្រកូលទាំងនោះឯង នេះជាគតិរបស់មនុស្សកំណាញ់។

---

401.

៤០១.

---

‘‘Pubbe [Pg.160] ca katakalyāṇā, dāyakā vītamaccharā;

Saggaṃ te paripūrenti, obhāsenti ca nandanaṃ.

ចំណែកជនទាំងឡាយណា ដែលបានធ្វើបុណ្យកុសលទុកក្នុងកាលមុន ជាទាយក មានសេចក្តីកំណាញ់ប្រាសចេញហើយ ជនទាំងនោះតែងញ៉ាំងស្ថានសួគ៌ឲ្យពេញ និងញ៉ាំងសួននន្ទវ័នឲ្យភ្លឺស្វាង។

---

402.

៤០២.

---

‘‘Vejayante ca pāsāde, ramitvā kāmakāmino;

Uccākulesu jāyanti, sabhogesu tato cutā.

ជនទាំងនោះ ជាអ្នកប្រាថ្នានូវកាម រីករាយក្នុងប្រាសាទវេជយន្ត លុះច្យុតពីស្ថានសួគ៌នោះហើយ តែងកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន។

---

403.

៤០៣.

---

‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke ponakatthate;

Bījitaṅgā morahatthehi, kule jātā yasassino.

ជនទាំងនោះ កើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ មានយសបរិវារច្រើន តែងរីករាយក្នុងផ្ទះកំពូល និងប្រាសាទ លើបល្ល័ង្កដែលក្រាលដោយកម្រាលរោមសត្វដ៏វែង មានរាងកាយដែលគេបក់ផាត់ដោយផ្លិតកន្ទុយស្មោក។

---

404.

៤០៤.

---

‘‘Aṅkato aṅkaṃ gacchanti, māladhārī alaṅkatā;

Dhātiyo upatiṭṭhanti, sāyaṃ pātaṃ sukhesino.

សូម្បីក្នុងវ័យក្មេង ក៏តែងផ្ទេរពីទ្រូងមួយទៅទ្រូងមួយ ទ្រទ្រង់ផ្កាកម្រង និងគ្រឿងអលង្ការ មានមេដោះទាំងឡាយដែលប្រាថ្នាសេចក្តីសុខដល់កុមារនោះ ចោមរោមបម្រើក្នុងពេលល្ងាចនិងពេលព្រឹក។

---

405.

៤០៥.

---

‘‘Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ;

Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ.

សួននន្ទវ័នដ៏គួរឲ្យរីករាយ មិនមានសេចក្តីសោក ត្រូវជាព្រៃធំរបស់ទេវតាជាន់តាវតឹង្សនេះ មិនមែនជាទីបានរបស់ជនដែលមិនបានធ្វើបុណ្យឡើយ គឺសម្រាប់តែជនដែលបានធ្វើបុណ្យទុកប៉ុណ្ណោះ។

---

406.

៤០៦.

---

‘‘Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca;

Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca.

សេចក្តីសុខ មិនមានដល់ជនដែលមិនបានធ្វើបុណ្យ ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខឡើយ ចំណែកជនដែលបានធ្វើបុណ្យទុក សេចក្តីសុខតែងមានទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។

---

407.

៤០៧.

---

‘‘Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ;

Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino’’ti. – gāthāyo avocuṃ;

ជនទាំងឡាយណាដែលប្រាថ្នាទៅកើតរួមជាមួយទេវតាទាំងនោះ គួរធ្វើកុសលឲ្យច្រើន ព្រោះថាជនដែលបានធ្វើបុណ្យទុក ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសម្បត្តិក្នុងស្ថានសួគ៌ តែងរីករាយ»។ ពួកប្រេតទាំងឡាយបានពោលនូវគាថាទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។

---

392. Tattha sātunnavasanāti chinnabhinnapilotikakhaṇḍanivāsanā. Eketi ekacce. Kesanivāsanāti keseheva paṭicchāditakopinā. Bhattāya gacchantīti ‘‘appeva nāma ito gatā yattha vā tattha vā kiñci ucchiṭṭhabhattaṃ vā vamitabhattaṃ vā gabbhamalādikaṃ vā labheyyāmā’’ti katthacideva aṭṭhatvā ghāsatthāya gacchanti. Pakkamanti disodisanti disato disaṃ anekayojanantarikaṃ ṭhānaṃ pakkamanti.

៣៩២. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា sātunnavasanā សេចក្តីថា ស្លៀកដណ្តប់នូវកំណាត់សំពត់ចាស់សៅហ្មងដាច់រហែក។ បទថា eke សេចក្តីថា ពួកខ្លះ។ បទថា kesanivāsanā សេចក្តីថា បិទបាំងនូវអវយវៈខ្មាសដោយសក់របស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ បទថា bhattāya gacchanti សេចក្តីថា មិនឈប់ឈរក្នុងទីណាមួយឡើយ តែងដើរទៅដើម្បីស្វែងរកអាហារ ដោយគិតថា «ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកយើងដើរចេញពីទីនេះទៅ ក្នុងទីណាមួយ នឹងបានបាយសល់ក្តី បាយក្អួតក្តី ទឹកលាងគភ៌ជាដើមក្តី»។ បទថា pakkamanti disodisaṃ សេចក្តីថា ដើរចេញពីទិសមួយទៅទិសមួយ កាន់ទីកន្លែងដែលមានចម្ងាយច្រើនយោជន៍។

---

393. Dūreti dūreva ṭhāne. Eketi ekacce petā. Padhāvitvāti ghāsatthāya upadhāvitvā. Aladdhāva nivattareti kiñci ghāsaṃ vā pānīyaṃ vā alabhitvā eva nivattanti. Pamucchitāti khuppipāsādidukkhena sañjātamucchā. Bhantāti [Pg.161] paribbhamantā. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti tāya eva mucchāya uppattiyā ṭhatvā avakkhittamattikāpiṇḍā viya vissussitvā pathaviyaṃ patitā.

៣៩៣. បទថា dūre សេចក្តីថា ក្នុងទីដ៏ឆ្ងាយ។ បទថា eke សេចក្តីថា ពួកប្រេតខ្លះ។ បទថា padhāvitvā សេចក្តីថា រត់ទៅដើម្បីស្វែងរកអាហារ។ បទថា aladdhāva nivattare សេចក្តីថា មិនបានអាហារ ឬទឹកបន្តិចបន្តួចឡើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ។ បទថា pamucchitā សេចក្តីថា មានសេចក្តីសន្លប់កើតឡើងព្រោះទុក្ខមានសេចក្តីឃ្លាននិងស្រេកជាដើម។ បទថា bhantā សេចក្តីថា វិលវល់។ បទថា bhūmiyaṃ paṭisumbhitā សេចក្តីថា កាលបើការសន្លប់នោះកើតឡើងហើយ ក៏ស្ងួតស្វិតដួលចុះលើផែនដី ដូចជាដុំដីដែលគេចោលចុះទៅក្រោម។

---

394. Tatthāti gataṭṭhāne. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti papāte patitā viya jighacchādidukkhena ṭhātuṃ asamatthabhāvena bhūmiyaṃ patitā, tattha vā gataṭṭhāne ghāsādīnaṃ alābhena chinnāsā hutvā kenaci paṭimukhaṃ sumbhitā pothitā viya bhūmiyaṃ patitā hontīti attho. Pubbe akatakalyāṇāti purimabhave akatakusalā. Aggidaḍḍhāva ātapeti nidāghakāle ātapaṭṭhāne agginā daḍḍhā viya, khuppipāsagginā ḍayhamānā mahādukkhaṃ anubhavantīti attho.

៣៩៤. បទថា tattha សេចក្តីថា ក្នុងកន្លែងដែលទៅដល់។ បទថា bhūmiyaṃ paṭisumbhitā សេចក្តីថា ដូចជាធ្លាក់ចុះក្នុងជ្រោះ ដួលចុះលើផែនដីព្រោះមិនអាចទ្រាំទ្របានដោយទុក្ខមានសេចក្តីឃ្លានជាដើម មួយម៉្យាងទៀត ក្នុងកន្លែងដែលទៅដល់នោះ ព្រោះមិនបានអាហារជាដើម ក៏អស់សង្ឃឹម ហើយដួលចុះលើផែនដី ដូចជាត្រូវនរណាម្នាក់រុញច្រានឲ្យដួលទៅខាងមុខ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា pubbe akatakalyāṇā សេចក្តីថា មិនបានធ្វើកុសលក្នុងភពមុន។ បទថា aggidaḍḍhāva ātape សេចក្តីថា ដូចជាត្រូវភ្លើងដុតក្នុងកន្លែងក្តៅក្នុងរដូវក្តៅ ត្រូវភ្លើងគឺសេចក្តីឃ្លាននិងស្រេកដុតរោល ហើយទទួលរងនូវទុក្ខយ៉ាងធំ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

395. Pubbeti atītabhave. Pāpadhammāti issukīmaccharīādibhāvena lāmakasabhāvā. Gharaṇīti gharasāminiyo. Kulamātaroti kuladārakānaṃ mātaro, kulapurisānaṃ vā mātaro. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññanti attho. Tañhi sattānaṃ sugatīsu patiṭṭhābhāvato ‘‘patiṭṭhā’’ti vuccati. Nākamhāti na karimha.

៣៩៥. បទថា pubbe សេចក្តីថា ក្នុងភពអតីត។ បទថា pāpadhammā សេចក្តីថា មានសភាពថោកទាបដោយភាពជាអ្នកច្រណែននិងកំណាញ់ជាដើម។ បទថា gharaṇī សេចក្តីថា ជាម្ចាស់ផ្ទះ។ បទថា kulamātaro សេចក្តីថា ជាមាតានៃកូនក្នុងត្រកូល ឬជាមាតានៃបុរសក្នុងត្រកូល។ បទថា dīpaṃ សេចក្តីថា នូវបុណ្យដែលជាទីពឹង នេះជាសេចក្តីពន្យល់ ព្រោះថាបុណ្យនោះ ហៅថា «ទីពឹង» ព្រោះជាទីពឹងរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងសុគតិភព។ បទថា nākamha សេចក្តីថា មិនបានធ្វើហើយ។

---

396. Pahūtanti bahuṃ. Annapānampīti annañca pānañca. Apissu avakirīyatīti sūti nipātamattaṃ, api avakirīyati chaṭṭīyati. Sammaggateti sammā gate sammā paṭipanne sammā paṭipannāya. Pabbajiteti pabbajitāya. Sampadāne hi idaṃ bhummavacanaṃ. Sammaggate vā pabbajite sati labbhamāneti attho. Na ca kiñci adamhaseti ‘‘kiñcimattampi deyyadhammaṃ nādamhā’’ti vippaṭisārābhibhūtā vadanti.

៣៩៦. បទថា pahūtaṃ សេចក្តីថា ច្រើន។ បទថា annapānampi សេចក្តីថា ទាំងបាយទាំងទឹក។ ក្នុងបទថា apissu avakirīyati នេះ សព្ទថា su គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីថា សូម្បីតែត្រូវគេចាក់ចោល។ បទថា sammaggate សេចក្តីថា ដល់អ្នកប្រតិបត្តិល្អ។ បទថា pabbajite សេចក្តីថា ដល់អ្នកបួស ព្រោះថា វិភត្តិទី៧ នេះ ប្រើក្នុងអត្ថនៃសម្បទានវិភត្តិ មួយម៉្យាងទៀត សេចក្តីថា កាលបើអ្នកបួសដែលប្រតិបត្តិល្អមានវត្តមាន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា na ca kiñci adamhase សេចក្តីថា ពួកប្រេតទាំងនោះ ត្រូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយគ្របសង្កត់ហើយ ទើបពោលថា «ពួកយើងមិនបានប្រគេនទេយ្យធម៌សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចឡើយ»។

---

397. Akammakāmāti sādhūti akattabbaṃ kammaṃ akusalaṃ kāmentīti akammakāmā, sādhūhi vā kattabbaṃ kusalaṃ kāmentīti kammakāmā, na kammakāmāti akammakāmā, kusaladhammesu acchandikāti attho. Alasāti kusītā kusalakammakaraṇe nibbīriyā. Sādukāmāti sātamadhuravatthupiyā. Mahagghasāti mahābhojanā, ubhayenāpi sundarañca madhurañca bhojanaṃ labhitvā atthikānaṃ kiñci adatvā sayameva bhuñjitāroti [Pg.162] dasseti. Ālopapiṇḍadātāroti ālopamattassapi bhojanapiṇḍassa dāyakā. Paṭiggaheti tassa paṭiggaṇhanake. Paribhāsimhaseti paribhavaṃ karontā bhāsimha, avamaññimha uppaṇḍimhā cāti attho.

៣៩៧. បទថា akammakāmā សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលប្រាថ្នានូវអកុសលកម្មដែលសប្បុរសមិនគួរធ្វើ ហៅថា akammakāmā មួយម៉្យាងទៀត ជនទាំងឡាយណាដែលប្រាថ្នានូវកុសលកម្មដែលសប្បុរសគួរធ្វើ ហៅថា kammakāmā ជនទាំងឡាយណាដែលមិនប្រាថ្នានូវកុសលកម្មនោះ ហៅថា akammakāmā សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា alasā សេចក្តីថា ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស មិនមានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការធ្វើកុសលកម្ម។ បទថា sādukāmā សេចក្តីថា ជាអ្នកស្រឡាញ់ពេញចិត្តតែរបស់ដែលផ្អែមឆ្ងាញ់។ បទថា mahagghasā សេចក្តីថា ជាអ្នកស៊ីច្រើន ទ្រង់បង្ហាញថា កាលបើបានអាហារដែលល្អផង ផ្អែមឆ្ងាញ់ផង ដោយប្រការទាំងពីរ មិនបានឲ្យអ្វីបន្តិចបន្តួចដល់ពួកអ្នកដែលត្រូវការឡើយ តែងបរិភោគដោយខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ បទថា ālopapiṇḍadātāro សេចក្តីថា នូវពួកអ្នកឲ្យដុំបាយ សូម្បីតែមួយពំនូត។ បទថា paṭiggahe សេចក្តីថា នូវពួកអ្នកទទួលយកនូវទាននោះ។ បទថា paribhāsimhase សេចក្តីថា ពួកយើងបាននិយាយជេរប្រមាថ មើលងាយ និងចំអកឡកឡឺយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

398. Te gharāti yattha mayaṃ pubbe ‘‘amhākaṃ ghara’’nti mamattaṃ akarimhā, tāni gharāni yathāṭhitāni, idāni no na kiñci upakappatīti adhippāyo. Tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni noti etthāpi eseva nayo. Tattha noti amhākaṃ. Teti te gharādike. Aññe paricārenti, paribhogādivasena viniyogaṃ karontīti attho. Mayaṃ dukkhassa bhāginoti mayaṃ pana pubbe kevalaṃ kīḷanappasutā hutvā sāpateyyaṃ pahāya gamanīyaṃ anugāmikaṃ kātuṃ ajānantā idāni khuppipāsādidukkhassa bhāgino bhavāmāti attānaṃ garahantā vadanti.

៣៩៨. បទថា te gharā សេចក្តីថា ផ្ទះទាំងឡាយណាដែលពួកយើងបានធ្វើនូវសេចក្តីប្រកាន់មាំក្នុងកាលមុនថា «ផ្ទះរបស់ពួកយើង» ផ្ទះទាំងនោះនៅតែតាំងនៅដដែល សេចក្តីអធិប្បាយថា ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ផ្ទះទាំងនោះមិនបានសម្រេចប្រយោជន៍អ្វីដល់ពួកយើងឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទថា tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni no នេះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទនោះ បទថា no សេចក្តីថា របស់ពួកយើង។ បទថា te សេចក្តីថា នូវផ្ទះជាដើមទាំងនោះ។ បទថា aññេ paricārenti សេចក្តីថា ជនដទៃទាំងឡាយតែងប្រើប្រាស់ដោយអំណាចនៃការបរិភោគជាដើម នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា mayaṃ dukkhassa bhāgino សេចក្តីថា ចំណែកពួកយើងក្នុងកាលមុន ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយតែក្នុងការលេងកម្សាន្តប៉ុណ្ណោះ មិនដឹងដើម្បីធ្វើនូវបុណ្យកុសលដែលជាទ្រព្យជាប់តាមខ្លួនទៅ កាលបើលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិទៅហើយ ឥឡូវនេះ ក៏ត្រឡប់ជាអ្នកទទួលចំណែកនៃទុក្ខមានសេចក្តីឃ្លាននិងស្រេកជាដើម ពួកប្រេតទាំងនោះពោលតិះដៀលខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ។

---

399. Idāni yasmā petayonito cavitvā manussesu uppajjantāpi sattā yebhuyyena tasseva kammassa vipākāvasesena hīnajātikā kapaṇavuttinova honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘veṇivā’’tiādinā dve gāthā vuttā. Tattha veṇivāti venajātikā, vilīvakārā naḷakārā hontīti attho. Vā-saddo aniyamattho. Avaññāti avaññeyyā, avajānitabbāti vuttaṃ hoti. ‘‘Vambhanā’’ti vā pāṭho, parehi bādhanīyāti attho. Rathakārīti cammakārino. Dubbhikāti mittadubbhikā mittānaṃ bādhikā. Caṇḍālīti caṇḍālajātikā. Kapaṇāti vanibbakā ativiya kāruññappattā. Kappakāti kappakajātikā, sabbattha ‘‘honti punappuna’’nti yojanā, aparāparampi imesu nihīnakulesu uppajjantīti vuttaṃ hoti.

៣៩៩. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែសត្វទាំងឡាយ សូម្បីច្យុតពីប្រេតវិស័យទៅកើតជាមនុស្ស ដោយច្រើន ដោយសេសសល់នៃផលកម្មនោះឯង តែងជាអ្នកមានជាតិថោកទាប មានជីវភាពកំសត់ទុគ៌ត ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់គាថាពីរ ដោយផ្តើមថា veṇī vā ជាដើម។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា veṇī vā សេចក្តីថា កើតក្នុងត្រកូលអ្នកត្បាញឫស្សី គឺអ្នកធ្វើកន្ត្រក និងអ្នកត្បាញស្បូវ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សព្ទថា vā មានអត្ថមិនទៀងទាត់។ បទថា avaññā សេចក្តីថា ត្រកូលដែលគេមើលងាយ គួរមើលងាយ នេះជាពាក្យដែលពោលហើយ។ មួយម៉្យាងទៀត មានបាឋៈថា vambhanā សេចក្តីថា ត្រកូលដែលអ្នកដទៃគប្បីបៀតបៀន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា rathakārī សេចក្តីថា ជាងធ្វើស្បែក។ បទថា dubbhikā សេចក្តីថា អ្នកប្រទូស្តមិត្ត គឺអ្នកបៀតបៀនមិត្ត។ បទថា caṇḍālī សេចក្តីថា កើតក្នុងត្រកូលចណ្ឌាល។ បទថា kapaṇā សេចក្តីថា ពួកអ្នកសូមទាន ដែលគួរឲ្យអាណិតអាសូរក្រៃលែង។ បទថា kappakā សេចក្តីថា កើតក្នុងត្រកូលជាងកាត់សក់។ ក្នុងបទទាំងអស់ គប្បីយោជនាថា «honti punappunaṃ» សេចក្តីថា តែងកើតក្នុងត្រកូលថោកទាបទាំងឡាយនេះ ម្តងហើយម្តងទៀត នេះជាពាក្យដែលពោលហើយ។

---

400. Tesu tesveva jāyantīti yāni yāni aññānipi nesādapukkusakulādīni kapaṇāni ativiya vambhaniyāni paramaduggatāni ca, tesu tesu eva nihīnakulesu macchariyamalena petesu nibbattitvā tato cutā nibbattanti. Tenāha ‘‘esā maccharino gatī’’ti.

៤០០. បទថា tesu tesveva jāyanti សេចក្តីថា ត្រកូលដទៃទៀតណា សូម្បីជាត្រកូលព្រានព្រៃ ត្រកូលអ្នកចាក់សម្រាមជាដើម ដែលកំសត់ទុគ៌ត ដែលគួរឲ្យមើលងាយក្រៃលែង និងក្រីក្រលំបាកបំផុត ជនទាំងឡាយដែលកើតក្នុងប្រេតវិស័យដោយសារមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ លុះច្យុតពីប្រេតវិស័យនោះហើយ តែងទៅកើតក្នុងត្រកូលថោកទាបទាំងនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «esā maccharino gati» (នេះជាគតិរបស់មនុស្សកំណាញ់)។

---

401. Evaṃ [Pg.163] akatapuññānaṃ sattānaṃ gatiṃ dassetvā idāni katapuññānaṃ gatiṃ dassetuṃ ‘‘pubbe ca katakalyāṇā’’ti satta gāthā vuttā. Tattha saggaṃ te paripūrentīti ye pubbe purimajātiyaṃ katakalyāṇā dāyakā dānapuññābhiratā vigatamalamaccherā, te attano rūpasampattiyā ceva parivārasampattiyā ca saggaṃ devalokaṃ paripūrenti paripuṇṇaṃ karonti. Obhāsenti ca nandananti na kevalaṃ paripūrentiyeva, atha kho kapparukkhādīnaṃ pabhāhi sabhāveneva obhāsamānampi nandanavanaṃ attano vatthābharaṇajutīhi sarīrappabhāya ca abhibhavitvā ceva obhāsetvā ca jotenti.

៤០១. កាលដែលបានបង្ហាញនូវគតិរបស់សត្វទាំងឡាយដែលមិនបានធ្វើបុណ្យទុកយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវគតិរបស់ជនទាំងឡាយដែលបានធ្វើបុណ្យទុក ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់គាថាប្រាំពីរ ដោយផ្តើមថា «pubbe ca katakalyāṇā» ជាដើម។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា saggaṃ te paripūrenti សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលបានធ្វើបុណ្យកុសលទុកក្នុងជាតិមុន ជាទាយក រីករាយក្នុងទាននិងបុណ្យ មានមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ប្រាសចេញហើយ ជនទាំងនោះតែងញ៉ាំងស្ថានសួគ៌ឲ្យពេញ គឺធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ ដោយរូបសម្បត្តិ និងបរិវារសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។ បទថា obhāsenti ca nandanaṃ សេចក្តីថា មិនមែនត្រឹមតែញ៉ាំងស្ថានសួគ៌ឲ្យពេញប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងញ៉ាំងសួននន្ទវ័ន សូម្បីដែលភ្លឺស្វាងដោយធម្មជាតិ ដោយពន្លឺនៃដើមកប្បព្រឹក្សជាដើមក្តី ឲ្យភ្លឺស្វាងក្រៃលែង ដោយគ្របសង្កត់នូវពន្លឺទាំងនោះ ដោយពន្លឺនៃសម្លៀកបំពាក់និងគ្រឿងអលង្ការ និងពន្លឺនៃរាងកាយរបស់ខ្លួន។

---

402. Kāmakāminoti yathicchitesu kāmaguṇesu yathākāmaṃ paribhogavanto. Uccākulesūti uccesu khattiyakulādīsu kulesu. Sabhogesūti mahāvibhavesu. Tato cutāti tato devalokato cutā.

៤០២. បទថា kāmakāmino សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រើប្រាស់តាមប្រាថ្នាក្នុងកាមគុណទាំងឡាយដែលខ្លួនចង់បាន។ បទថា uccākulesu សេចក្តីថា ក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងឡាយ មានត្រកូលក្សត្រជាដើម។ បទថា sabhogesu សេចក្តីថា មានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើន។ បទថា tato cutā សេចក្តីថា លុះច្យុតពីទេវលោកនោះហើយ។

---

403. Kūṭāgāre ca pāsādeti kūṭāgāre ca pāsāde ca. Bījitaṅgāti bījiyamānadehā. Morahatthehīti morapiñchapaṭimaṇḍitabījanīhatthehi. Yasassinoti parivāravanto ramantīti adhippāyo.

៤០៣. ពាក្យថា Kūṭāgāre ca pāsāde ca សេចក្តីថា នៅក្នុងផ្ទះមានកំពូលផង នៅក្នុងប្រាសាទផង។ ពាក្យថា Bījitaṅgā សេចក្តីថា មានរាងកាយដែលគេបក់បោយ (ដោយផ្លិត)។ ពាក្យថា Morahatthehi សេចក្តីថា ដោយដៃដែលកាន់ផ្លិតបក់បោយដែលតាក់តែងដោយរោមសត្វក្ងោក។ ពាក្យថា Yasassino សេចក្តីថា មានបរិវារច្រើន តែងត្រេកអរ នេះជាអធិប្បាយ។

---

404. Aṅkato aṅkaṃ gacchantīti dārakakālepi ñātīnaṃ dhātīnañca aṅkaṭṭhānato aṅkaṭṭhānameva gacchanti, na bhūmitalanti adhippāyo. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti. Sukhesinoti sukhamicchantā, ‘‘mā sītaṃ vā uṇhaṃ vā’’ti appakampi dukkhaṃ pariharantā upatiṭṭhantīti adhippāyo.

៤០៤. ពាក្យថា Aṅkato aṅkaṃ gacchanti សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងកាលជាក្មេងតូច ក៏តែងតែឆ្លងកាត់ពីទ្រូង (ឬពីភ្លៅ) នៃញាតិទាំងឡាយ និងស្រីមេដោះទាំងឡាយ ទៅកាន់ទ្រូង (ឬភ្លៅ) ម្ខាងទៀតប៉ុណ្ណោះ មិនបានដើរលើផ្ទៃដីឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Upatiṭṭhanti សេចក្តីថា ធ្វើការបម្រើផ្ចង់ផ្ចាស់។ ពាក្យថា Sukhesino សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីសុខ តែងជៀសវាងនូវទុក្ខសូម្បីបន្តិចបន្តួចថា «កុំឱ្យត្រជាក់ពេក ឬកុំឱ្យក្តៅពេក» ហើយចូលទៅបម្រើ នេះជាអធិប្បាយ។

---

405. Nayidaṃ akatapuññānanti idaṃ sokavatthuabhāvato asokaṃ rammaṃ ramaṇīyaṃ tidasānaṃ tāvatiṃsadevānaṃ mahāvanaṃ mahāupavanabhūtaṃ nandanaṃ nandanavanaṃ akatapuññānaṃ na hoti, tehi laddhuṃ na sakkāti attho.

៤០៥. ពាក្យថា Nayidaṃ akatapuññānaṃ សេចក្តីថា ឧទ្យាននន្ទវ័ននេះ ជាកន្លែងមិនមានសេចក្តីសោកសៅ ព្រោះមិនមានវត្ថុជាទីតាំងនៃសេចក្តីសោក ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាមហាឧទ្យានរបស់ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស តែងមិនមានដល់បុគ្គលដែលមិនបានធ្វើបុណ្យទុកឡើយ គឺថា បុគ្គលទាំងនោះមិនអាចនឹងបានឡើយ នេះជាអត្ថ។

---

406. Idhāti imasmiṃ manussaloke visesato puññaṃ karīyati, taṃ sandhāyāha. Idhāti vā diṭṭhadhamme. Paratthāti samparāye.

៤០៦. ពាក្យថា Idha សេចក្តីថា ក្នុងមនុស្សលោកនេះ ដែលជាកន្លែងគេតែងធ្វើបុណ្យជាពិសេស ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកមនុស្សលោកនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ មួយយ៉ាងទៀត ពាក្យថា Idha គឺក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ។ ពាក្យថា Parattha គឺក្នុងបរលោក (បរលោកជាតិ)។

---

407. Tesanti tehi yathāvuttehi devehi. Sahabyakāmānanti sahabhāvaṃ icchantehi. Bhogasamaṅginoti bhogehi samannāgatā, dibbehi [Pg.164] pañcakāmaguṇehi samappitā modantīti attho. Sesaṃ uttānatthameva.

៤០៧. ពាក្យថា Tesaṃ សេចក្តីថា ជាមួយនឹងទេវតាទាំងឡាយ ដូចដែលបានពោលមកហើយនោះ។ ពាក្យថា Sahabyakāmānaṃ សេចក្តីថា នៃបុគ្គលទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានូវភាពជាមិត្ត (ការនៅរួមគ្នា)។ ពាក្យថា Bhogasamaṅgino សេចក្តីថា ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយភោគសម្បត្តិ គឺថា ជាអ្នកព្រមព្រៀងដោយកាមគុណទាំង ៥ ដ៏ជាទិព្វ ហើយរីករាយ នេះជាអត្ថ។ បទដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

Evaṃ tehi petehi sādhāraṇato attanā katakammassa ca gatiyā puññakammassa ca gatiyā paveditāya saṃviggamanassa koḷiyāmaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahājanassa ajjhāsayānurūpaṃ bhagavā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

កាលបើពួកប្រេតទាំងនោះបានប្រកាសជាទូទៅនូវគតិ (ដំណើរទៅ) នៃកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ និងគតិនៃបុណ្យកម្មយ៉ាងនេះហើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានសម្តែងធម៌ដោយពិស្តារ តាមសមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់មហាជន ដែលមានអាមាត្យកោឡិយៈជាប្រមុខ ដែលបានមកប្រជុំគ្នានៅទីនោះ ហើយមានចិត្តសង្វេគជាខ្លាំង។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ការត្រាស់ដឹងធម៌បានមានដល់សត្វទាំងឡាយ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់។

---

Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងអភិជ្ជមានប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

2. Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយរឿងសាណវាសីត្ថេរប្រេត (ឬ សាណវាសីត្ថេរប្រេតវត្ថុវណ្ណនា)

---

Kuṇḍināgariyo theroti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāṇavāsittherassa ñātipete ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ kitavassa nāma rañño putto uyyānakīḷaṃ kīḷitvā nivattanto sunettaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya caritvā nagarato nikkhamantaṃ disvā issariyamadamatto hutvā ‘‘kathañhi nāma mayhaṃ añjaliṃ akatvā ayaṃ muṇḍako gacchatī’’ti paduṭṭhacitto hatthikkhandhato otaritvā ‘‘kacci te piṇḍapāto laddho’’ti ālapanto hatthato pattaṃ gahetvā pathaviyaṃ pātetvā bhindi. Atha naṃ sabbattha tādibhāvappattiyā nibbikāraṃ karuṇāvipphārasomanassanipātapasannacittameva olokentaṃ aṭṭhānāghātena dūsitacitto ‘‘kiṃ maṃ kitavassa rañño puttaṃ na jānāsi, tvaṃ olokayanto mayhaṃ kiṃ karissasī’’ti vatvā avahasanto pakkāmi. Pakkantamattasseva cassa narakaggidāhapaṭibhāgo balavasarīradāho uppajji. So tena mahāsantāpenābhibhūtakāyo atibāḷhaṃ dukkhavedanābhitunno kālaṃ katvā avīcīmahāniraye nibbatti.

ពាក្យថា Kuṇḍināgariyo thero នេះ ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវពួកញាតិដែលទៅកើតជាប្រេតរបស់ព្រះអរហន្តសានវាសីត្ថេរ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងក្រុងពារាណសី ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទកិតវស្សៈ យាងត្រឡប់មកពីក្រសាលឧទ្យាន បានទតឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយព្រះអង្គ ព្រះនាម សុនេត្តៈ ដែលនិមន្តទៅបិណ្ឌបាតហើយកំពុងយាងចេញពីក្រុង ព្រះរាជបុត្រនោះជាអ្នកស្រវឹងដោយម៉ាននៃភាពជាធំ មានចិត្តប្រទូស្តគិតថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកក្បាលត្រងោលនេះ ដើរទៅដោយមិនធ្វើអញ្ជលីដល់យើង?» ទើបចុះពីកដំរី (ស្មាដំរី) ហើយនិយាយថា «លោកបានចង្ហាន់ខ្លះដែរឬទេ?» រួចក៏ដណ្តើមយកសបិដកពីព្រះហស្ត គ្រវែងទៅលើដីឱ្យបែកទៅ។ គ្រានោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះមានចិត្តជ្រះថ្លាប្រកបដោយសេចក្តីករុណានិងសោមនស្ស មិនមានការប្រែប្រួលឡើយ ព្រោះលោកដល់នូវភាពជាតាទិបុគ្គលក្នុងធម៌ទាំងពួង ព្រះរាជបុត្រនោះមានចិត្តខូចដោយសារការផ្ទាត់ម្រាមដៃ ក៏និយាយចំអកថា «លោកមិនស្គាល់យើងជាកូនរបស់ព្រះបាទកិតវស្សៈទេឬ? លោកសម្លឹងមើលយើង តើនឹងធ្វើអ្វីយើងបាន?» រួចក៏ដើរចេញទៅទាំងសើចចំអក។ គ្រាន់តែដើរចេញទៅភ្លាម សេចក្តីក្តៅក្រហាយជាខ្លាំងក្នុងរាងកាយ ដូចជាភ្លើងនរកឆេះ ក៏កើតឡើងដល់ព្រះរាជបុត្រនោះ។ ព្រះរាជបុត្រនោះមានរាងកាយត្រូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយជាខ្លាំងបៀតបៀន ត្រូវទុក្ខវេទនាជាទម្ងន់ចាក់ដោត ក៏ធ្វើមរណកាលទៅកើតក្នុងអវីចិមហានរក។

---

So tattha dakkhiṇapassena vāmapassena uttāno avakujjoti bahūhi pakārehi parivattitvā caturāsīti vassasahassāni paccitvā tato [Pg.165] cuto petesu apirimitakālaṃ khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde kuṇḍinagarassa samīpe kevaṭṭagāme nibbatti. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji, tena so pubbe attanā anubhūtapubbaṃ dukkhaṃ anussaranto vayappattopi pāpabhayena ñātakehipi saddhiṃ macchabandhanatthaṃ na gacchati. Tesu gacchantesu macche ghātetuṃ anicchanto nilīyati, gato ca jālaṃ bhindati, jīvante vā macche gahetvā udake vissajjeti, tassa taṃ kiriyaṃ arocantā ñātakā gehato taṃ nīhariṃsu. Eko panassa bhātā sinehabaddhahadayo ahosi.

ព្រះរាជបុត្រនោះ ត្រូវឆ្អិននៅក្នុងមហានរកនោះ អស់រយៈពេល ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ឆ្នាំ ដោយការប្រែប្រួលទៅមកជាច្រើនបែបយ៉ាង គឺដេកផ្អៀងខាងស្តាំខ្លះ ផ្អៀងខាងឆ្វេងខ្លះ ផ្ងារខ្លះ ផ្កាប់ខ្លះ លុះច្យុតពីនរកនោះហើយ ក៏បានសោយទុក្ខមានការឃ្លាន និងស្រេកជាដើម ក្នុងពួកប្រេតអស់កាលមិនអាចកំណត់បាន លុះច្យុតពីជាតិជាប្រេតនោះហើយ ក្នុងពុទ្ធុប្បាទកាលនេះ ក៏បានមកកើតក្នុងភូមិអ្នកនេសាទ ជិតក្រុងកុណ្ឌិនគរ។ ជាតិស្សរញ្ញាណ (ញាណដែលរំលឹកជាតិបាន) ក៏កើតមានដល់គាត់ ព្រោះហេតុនោះ កាលដែលគាត់រំលឹកឃើញនូវទុក្ខដែលខ្លួនធ្លាប់បានសោយក្នុងកាលមុន ទោះបីចម្រើនវ័យឡើងហើយ ក៏ដោយសារខ្លាចបាប មិនព្រមទៅជាមួយញាតិណាម្នាក់ ដើម្បីចាប់ត្រីឡើយ។ កាលបើពួកញាតិទាំងនោះទៅ គាត់មិនប្រាថ្នានឹងសម្លាប់ត្រី ក៏ពួនសម្ងំនៅ តែបើបានទៅ ក៏តែងហែកសំណាញ់ចោល ឬចាប់យកត្រីដែលនៅរស់ទៅលែងក្នុងទឹកវិញ ពួកញាតិមិនពេញចិត្តនឹងអំពើរបស់គាត់នោះ ក៏បណ្តេញគាត់ចេញពីផ្ទះ។ ប៉ុន្តែ គាត់មានបងប្រុសម្នាក់ ដែលមានចិត្តចងពន្ធដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។

---

Tena ca samayena āyasmā ānando kuṇḍinagaraṃ upanissāya sāṇapabbate viharati. Atha so kevaṭṭaputto ñātakehi pariccatto hutvā ito cito ca paribbhamanto taṃ padesaṃ patto bhojanavelāya therassa santikaṃ upasaṅkami. Thero taṃ pucchitvā bhojanena atthikabhāvaṃ ñatvā tassa bhattaṃ datvā katabhattakicco sabbaṃ taṃ pavattiṃ ñatvā dhammakathāya pasannamānasaṃ ñatvā ‘‘pabbajissasi, āvuso’’ti? ‘‘Āma, bhante, pabbajissāmī’’ti. Thero taṃ pabbājetvā tena saddhiṃ bhagavato santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘ānanda, imaṃ sāmaṇeraṃ anukampeyyāsī’’ti. So ca akatakusalattā appalābho ahosi. Atha naṃ satthā anuggaṇhanto bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pānīyaghaṭānaṃ paripūraṇe niyojesi. Taṃ disvā upāsakā tassa bahūni niccabhattāni paṭṭhapesuṃ.

សម័យនោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ អាស្រ័យនឹងក្រុងកុណ្ឌិនគរ ហើយគង់នៅលើភ្នំសាណបព្វត។ គ្រានោះ កូនអ្នកនេសាទនោះ កាលដែលពួកញាតិបោះបង់ចោលហើយ ក៏ដើរលតោលតេទៅទីនេះទីនោះ រហូតដល់ទៅដល់ទីនោះ ហើយបានចូលទៅរកព្រះថេរៈក្នុងពេលឆាន់ចង្ហាន់។ ព្រះថេរៈសួរនាំគាត់ ដឹងថាគាត់ត្រូវការអាហារ ក៏បានប្រគេនចង្ហាន់ដល់គាត់ លុះធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏បានដឹងរឿងរ៉ាវទាំងអស់នោះ ហើយដឹងថាគាត់មានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងធម្មកថា ទើបសួរថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកចង់បួសដែរឬទេ?» គាត់តបថា «ករុណា លោកម្ចាស់ ខ្ញុំករុណាចង់បួស»។ ព្រះថេរៈក៏បានបំបួសគាត់ រួចនាំសាមណេរនោះទៅកាន់សំណាក់ព្រះមានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាត្រាស់នឹងព្រះអានន្ទថា «ម្នាលអានន្ទ អ្នកចូរអនុគ្រោះដល់សាមណេរនេះចុះ»។ សាមណេរនោះ ព្រោះតែមិនបានធ្វើកុសលទុកមកពីមុន ទើបជាអ្នកមានលាភតិចតួច។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងសង្គ្រោះសាមណេរនោះ ទើបទ្រង់បង្គាប់ឱ្យសាមណេរនោះដងទឹកដាក់ក្អមឱ្យពេញ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់របស់ភិក្ខុសង្ឃ។ ពួកឧបាសកឃើញដូច្នោះ ក៏បានចាត់ចែងភត្តប្រចាំ (និច្ចភត្ត) ជាច្រើនដល់សាមណេរនោះ។

---

So aparena samayena laddhūpasampado arahattaṃ patvā thero hutvā dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ sāṇapabbate vasi. Tassa pana ñātakā pañcasatamattā anupacitakusalakammā upacitamaccherādipāpadhammā kālaṃ katvā petesu nibbattiṃsu. Tassa pana mātāpitaro ‘‘esa amhehi pubbe gehato nikkaḍḍhito’’ti sārajjamānā taṃ anupasaṅkamitvā tasmiṃ baddhasinehaṃ bhātikaṃ pesesuṃ. So therassa gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhasamaye dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāpetvā katañjalī attānaṃ dassetvā [Pg.166] ‘‘mātā pitā ca te, bhante’’tiādigāthā avoca. Kuṇḍināgariyo therotiādayo pana ādito pañca gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā.

ក្នុងសម័យតមកទៀត សាមណេរនោះបានឧបសម្បទាជាភិក្ខុ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ក្លាយជាព្រះថេរៈ គង់នៅលើភ្នំសាណបព្វត ជាមួយភិក្ខុ ១២ អង្គ។ ចំណែកពួកញាតិរបស់ព្រះថេរៈនោះ មានប្រមាណ ៥០០ នាក់ ជាអ្នកមិនបានសន្សំកុសលកម្ម មានតែអកុសលធម៌មានមច្ឆរិយៈ (សេចក្តីកំណាញ់) ជាដើមដែលខ្លួនបានសន្សំទុក លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងពួកប្រេត។ ចំណែកមាតាបិតារបស់ព្រះថេរៈនោះ តែងមានសេចក្តីអៀនខ្មាស (និងខ្លាច) ថា «កាលពីមុន ពួកយើងបានបណ្តេញលោកនេះចេញពីផ្ទះ» ដូច្នេះ ទើបមិនហ៊ានចូលទៅរកព្រះថេរៈដោយផ្ទាល់ឡើយ តែបានចាត់ចែងបងប្រុសរបស់ព្រះថេរៈ ដែលមានចិត្តស្រឡាញ់ចងពន្ធនឹងគ្នានោះឱ្យទៅ។ បងប្រុសនោះ កាលដែលព្រះថេរៈចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត ក៏បានលុតជង្គង់ខាងស្តាំលើផ្ទៃដី លើកដៃប្រណម្យ បង្ហាញខ្លួនឱ្យឃើញ ហើយពោលគាថាទាំងឡាយមានពាក្យថា Mātā pitā ca te, bhante ជាដើម។ ចំណែកគាថាទាំងឡាយ ៥ បទ ខាងដើម មានពាក្យថា Kuṇḍināgariyo thero ជាដើម ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានដាក់ទុកមក ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីតភ្ជាប់គ្នានៃរឿងរ៉ាវទាំងនោះ។

---

408.

៤០៨.

---

‘‘Kuṇḍināgariyo thero, sāṇavāsinivāsiko;

Poṭṭhapādoti nāmena, samaṇo bhāvitindriyo.

«ព្រះថេរៈនៅក្នុងក្រុងកុណ្ឌិនគរ គង់នៅលើភ្នំសាណវាសី មាននាមថា បោដ្ឋបាទ ជាសមណៈមានឥន្ទ្រិយចម្រើនហើយ។

---

409.

៤០៩.

---

‘‘Tassa mātā pitā bhātā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

មាតាបិតា និងបងប្រុសរបស់ព្រះថេរៈនោះ ជាអ្នកមានគតិដ៏អាក្រក់ កើតក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកាន់ប្រេតលោក។

---

410.

៤១០.

---

‘‘Te duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;

Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.

ប្រេតទាំងនោះ ជាអ្នកមានគតិដ៏អាក្រក់ ត្រូវសេចក្តីឃ្លានស្រេកចាក់ដោត (ដូចម្ជុល) លំបាកកាយចិត្ត អាក្រាតកាយ ស្គមស្គាំង តែងតក់ស្លុត មានភ័យខ្លាចជាពន្លឹក ព្រោះធ្លាប់ធ្វើអំពើដ៏អាក្រក់ ទើបមិនហ៊ានបង្ហាញខ្លួនឱ្យឃើញឡើយ។

---

411.

៤១១.

---

‘‘Tassa bhātā vitaritvā, naggo ekapathekako;

Catukuṇḍiko bhavitvāna, therassa dassayītumaṃ.

បងប្រុសរបស់ព្រះថេរៈនោះ បានលះបង់សេចក្តីខ្លាច (ឬប្រញាប់ប្រញាល់) ដើរអាក្រាតកាយម្នាក់ឯង តាមផ្លូវចង្អៀត (ផ្លូវដើរតែម្នាក់) ហើយវារដោយអវយវៈទាំងបួន (ដៃពីរជង្គង់ពីរ) បង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះថេរៈ។

---

412.

៤១២.

---

‘‘Thero cāmanasikatvā, tuṇhībhūto atikkami;

So ca viññāpayī theraṃ, ‘bhātā petagato ahaṃ’.

ព្រះថេរៈមិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (មិនបានគិតថាជាអ្នកនេះឡើយ) ក៏ស្ងៀមស្ងាត់ ដើរហួសទៅ។ ប្រេតនោះក៏បានធ្វើឱ្យព្រះថេរៈដឹងថា «ខ្ញុំព្រះករុណាជាបងប្រុសរបស់លោកម្ចាស់ ដែលទៅកើតជាប្រេតហើយ»។

---

413.

៤១៣.

---

‘‘Mātā pitā ca te bhante, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន មាតាបិតារបស់លោកម្ចាស់ ជាអ្នកមានគតិដ៏អាក្រក់ កើតក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកាន់ប្រេតលោក។

---

414.

៤១៤.

---

‘‘Tena duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;

Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.

ព្រោះហេតុនោះ ប្រេតទាំងនោះ ជាអ្នកមានគតិដ៏អាក្រក់ ត្រូវសេចក្តីឃ្លានស្រេកចាក់ដោត លំបាកកាយចិត្ត អាក្រាតកាយ ស្គមស្គាំង តែងតក់ស្លុត មានភ័យខ្លាចជាពន្លឹក ព្រោះធ្លាប់ធ្វើអំពើដ៏អាក្រក់ ទើបមិនហ៊ានបង្ហាញខ្លួនឱ្យឃើញឡើយ។

---

415.

៤១៥.

---

‘‘Anukampassu kāruṇiko, datvā anvādisāhi no;

Tava dinnena dānena, yāpessanti kurūrino’’ti.

សូមលោកម្ចាស់ជាអ្នកមានសេចក្តីករុណា អនុគ្រោះដល់ពួកយើងខ្ញុំ សូមធ្វើទានហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឱ្យពួកយើងខ្ញុំផង ពួកប្រេតដែលធ្លាប់ធ្វើអំពើដ៏អាក្រក់ នឹងរស់នៅបានដោយសារទានដែលលោកម្ចាស់បានប្រគេនហើយឧទ្ទិសឱ្យនេះឯង»។

---

408-9. Tattha kuṇḍināgariyo theroti evaṃnāmake nagare jātasaṃvaḍḍhatthero, ‘‘kuṇḍikanagaro thero’’tipi pāṭho, so evattho. Sāṇavāsinivāsikoti sāṇapabbatavāsī. Poṭṭhapādoti nāmenāti nāmena poṭṭhapādo nāma. Samaṇoti samitapāpo. Bhāvitindriyoti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyo, arahāti attho. Tassāti tassa sāṇavāsittherassa. Duggatāti duggatigatā.

៤០៨-៩. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា Kuṇḍināgariyo thero សេចក្តីថា ព្រះថេរៈដែលកើតនិងចម្រើនវ័យក្នុងក្រុងដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនោះ ម្យ៉ាងទៀត មានបទបាឋថា kuṇḍikanagaro thero ដូច្នេះខ្លះ សេចក្តីក៏ដូចគ្នាណោះឯង។ បទថា Sāṇavāsinivāsiko សេចក្តីថា ព្រះថេរៈដែលគង់នៅលើភ្នំសាណបព្វត។ បទថា Poṭṭhapādoti nāmenā សេចក្តីថា មានឈ្មោះថា បោដ្ឋបាទ ដោយនាម។ បទថា Samaṇo សេចក្តីថា លោកមានបាបដ៏រំងាប់ហើយ。 បទថា Bhāvitindriyo សេចក្តីថា មានឥន្ទ្រិយមានសទ្ធាជាដើមដែលបានចម្រើនហើយ ដោយអរិយមគ្គភាវនា សេចក្តីថា ជាព្រះអរហន្ត។ បទថា Tassa សេចក្តីថា របស់ព្រះសានវាសីត្ថេរនោះ។ បទថា Duggatā សេចក្តីថា ទៅកាន់ទុគ្គតិភព។

---

410. Sūcikaṭṭāti [Pg.167] pūtinā lūkhagattā aṭṭakā, sūcikāti laddhanāmāya khuppipāsāya aṭṭā pīḷitā. ‘‘Sūcikaṇṭhā’’ti keci paṭhanti, sūcichiddasadisamukhadvārāti attho. Kilantāti kilantakāyacittā. Nagginoti naggarūpā niccoḷā. Kisāti aṭṭhittacamattasarīratāya kisadehā. Uttasantāti ‘‘ayaṃ samaṇo amhākaṃ putto’’ti ottappena utrāsaṃ āpajjantā. Mahattāsāti attanā pubbe katakammaṃ paṭicca sañjātamahābhayā. Na dassentīti attānaṃ na dassenti, sammukhībhāvaṃ na gacchanti. Kurūrinoti dāruṇakammantā.

៤១០. បទថា Sūcikaṭṭā សេចក្តីថា មានរាងកាយស្អុយរលួយនិងគ្រើម ត្រូវសេចក្តីទុក្ខបៀតបៀន គឺត្រូវសេចក្តីឃ្លាននិងស្រេកឃ្លានដែលបានឈ្មោះថា «សូជិកា» (ដូចម្ជុល) នោះបៀតបៀនហើយ។ ពួកអាចារ្យខ្លះអានថា Sūcikaṇṭhā សេចក្តីថា មានទ្វារមាត់ដូចជាប្រហោងម្ជុល។ បទថា Kilantā សេចក្តីថា មានកាយនិងចិត្តលំបាកហត់នឿយ។ បទថា Naggino សេចក្តីថា មានសភាពអាក្រាត មិនមានសម្លៀកបំពាក់。 បទថា Kisā សេចក្តីថា មានរាងកាយស្គមស្គាំង ព្រោះមានតែស្បែកដណ្តប់ឆ្អឹង។ បទថា Uttasantā សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីតក់ស្លុតដោយសេចក្តីអៀនខ្មាសនិងខ្លាចថា «ព្រះសមណៈនេះជាកូនរបស់យើង»។ បទថា Mahattāsā សេចក្តីថា មានភ័យដ៏ធំដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យកម្មអាក្រក់ដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងកាលមុន។ បទថា Na dassenti សេចក្តីថា មិនហ៊ានបង្ហាញខ្លួន មិនហ៊ានមកប្រឈមមុខឡើយ។ បទថា Kurūrino សេចក្តីថា មានការងារដ៏ကြမ်းគ្រើម (ធ្វើបាបកម្មដ៏ធ្ងន់)។

---

411. Tassa bhātāti sāṇavāsittherassa bhātā. Vitaritvāti vitiṇṇo hutvā, ottappasantāsabhayāti attho. Vituritvāti vā pāṭho, turito hutvā, taramānarūpo hutvāti vuttaṃ hoti. Ekapatheti ekapadikamagge. Ekakoti ekiko adutiyo. Catukuṇḍiko bhavitvānāti catūhi aṅgehi kuṇḍeti attabhāvaṃ pavattetīti catukuṇḍiko, dvīhi jāṇūhi dvīhi hatthehi gacchanto tiṭṭhanto ca, evaṃbhūto hutvāti attho. So hi evaṃ purato kopīnapaṭicchādanā hotīti tathā akāsi. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ uddisayi dassesi.

៤១១. បទថា Tassa bhātā សេចក្តីថា បងប្រុសរបស់ព្រះសានវាសីត្ថេរ។ បទថា Vitaritvā សេចក្តីថា ជាអ្នកកន្លងផុត (នូវសេចក្តីខ្លាចនិងអៀនខ្មាស) គឺថា មានសេចក្តីខ្លាចនិងសេចក្តីតក់ស្លុតកន្លងផុតទៅហើយ។ មួយយ៉ាងទៀត មានបទបាឋថា Vituritvā សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រញាប់ប្រញាល់ គឺមានអាការៈប្រញាប់ប្រញាល់។ បទថា Ekapathe សេចក្តីថា លើផ្លូវដើរតែម្នាក់។ បទថា Ekako សេចក្តីថា តែម្នាក់ឯង មិនមានគូកន។ បទថា Catukuṇḍiko bhavitvānā សេចក្តីថា បុគ្គលដែលញ៉ាំងអត្តភាពឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយអវយវៈទាំងបួន គឺជង្គង់និងដៃ ហៅថា ចតុកុណ្ឌិកៈ សេចក្តីថា ជាអ្នកដើរទៅក្តី ឈរនៅក្តី ដោយជង្គង់ទាំងពីរនិងដៃទាំងពីរ គឺមានសភាពយ៉ាងនោះ។ ព្រោះថា ប្រេតនោះធ្វើដូច្នោះ ដើម្បីបិទបាំងនូវកេរ្តិ៍ខ្មាសខាងមុខ ទើបបានធ្វើអាការៈយ៉ាងនោះ។ បទថា Therassa dassayītumaṃ សេចក្តីថា បង្ហាញខ្លួនចំពោះព្រះថេរៈ។

---

412. Amanasikatvāti ‘‘ayaṃ nāma eso’’ti evaṃ manasi akaritvā anāvajjetvā. So cāti so peto. Bhātā petagato ahanti ‘‘ahaṃ atītattabhāve bhātā, idāni petabhūto idhāgato’’ti vatvā viññāpayi theranti yojanā.

៤១២. បទថា Amanasikatvā សេចក្តីថា មិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្ត មិនបានពិចារណាថា «អ្នកនេះមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ» ឡើយ។ បទថា So ca សេចក្តីថា ប្រេតនោះ។ បទថា Bhātā petagato ahaṃ សេចក្តីថា ពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាជាបងប្រុសក្នុងអតីតជាតិ ឥឡូវនេះកើតជាប្រេត បានមកកាន់ទីនេះហើយ» ដូច្នេះ ហើយធ្វើឱ្យព្រះថេរៈដឹង នេះជាការភ្ជាប់បទ (យោជនា)។

---

413-5. Yathā pana viññāpayi, taṃ dassetuṃ ‘‘mātā pitā cā’’tiādinā tisso gāthā vuttā. Tattha mātā pitā ca teti tava mātā ca pitā ca. Anukampassūti anuggaṇha anudayaṃ karohi. Anvādisāhīti ādisa. Noti amhākaṃ. Tava dinnenāti tayā dinnena.

៤១៣-៥. ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលគាថា ៣ បទ មានពាក្យថា Mātā pitā ca ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលប្រេតនោះធ្វើឱ្យព្រះថេរៈដឹង។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា Mātā pitā ca te សេចក្តីថា មាតានិងបិតារបស់លោកម្ចាស់។ បទថា Anukampassu សេចក្តីថា សូមសង្គ្រោះ សូមធ្វើសេចក្តីករុណា។ បទថា Anvādīsāhi សេចក្តីថា សូមឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឱ្យ។ បទថា No សេចក្តីថា ដល់ពួកយើងខ្ញុំ។ បទថា Tava dinnena សេចក្តីថា ដោយទានដែលលោកម្ចាស់បានប្រគេនហើយ។

---

Taṃ [Pg.168] sutvā thero yathā paṭipajji, taṃ dassetuṃ –

ដើម្បីបង្ហាញនូវការប្រតិបត្តិដែលព្រះថេរៈបានធ្វើ ក្រោយពីបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ៖

---

416.

៤១៦.

---

‘‘Thero caritvā piṇḍāya, bhikkhū aññe ca dvādasa;

Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, bhattavissaggakāraṇā.

«ព្រះថេរៈបានត្រឡប់មកពីត្រេចចរដើម្បីបិណ្ឌបាត ព្រមទាំងភិក្ខុដទៃទៀត ១២ អង្គ ក៏បានមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីជាមួយគ្នា ដើម្បីធ្វើភត្តកិច្ច។

---

417.

៤១៧.

---

‘‘Thero sabbeva te āha, yathāladdhaṃ dadātha me;

Saṅghabhattaṃ karissāmi, anukampāya ñātinaṃ.

ព្រះថេរៈបានពោលនឹងភិក្ខុទាំងឡាយនោះទាំងអស់ថា «សូមលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយប្រគេនចង្ហាន់ដែលបានមកតាមលទ្ធភាពដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងធ្វើសង្ឃភត្ត ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ពួកញាតិ»។

---

418.

៤១៨.

---

‘‘Niyyādayiṃsu therassa, thero saṅghaṃ nimantayi;

Datvā anvādisi thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក៏បានប្រគល់ចង្ហាន់ថ្វាយដល់ព្រះថេរៈ ព្រះថេរៈក៏បាននិមន្តព្រះសង្ឃ (ឱ្យឆាន់) លុះប្រគេនរួចហើយ ព្រះថេរៈក៏បានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឱ្យមាតាបិតានិងបងប្រុសថា «សូមទាននេះសម្រេចដល់ពួកញាតិរបស់ខ្ញុំ សូមពួកញាតិទាំងឡាយចូរមានសេចក្តីសុខចុះ»»។

---

419.

៤១៩.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, bhojanaṃ udapajjatha;

Suciṃ paṇītaṃ sampannaṃ, anekarasabyañjanaṃ.

«ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យរួចហើយ ភោជនាហារដ៏ស្អាត ដ៏ឧត្តម បរិបូណ៌ដោយរស ប្រកបដោយសម្លមានរសប្លែកៗ ក៏កើតឡើង (ដល់ប្រេតនោះ)។»

---

420.

៤២០.

---

‘‘Tato uddassayī bhātā, vaṇṇavā balavā sukhī;

Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante, passa naggāmhase mayaṃ;

Tathā bhante parakkama, yathā vatthaṃ labhāmase.

«លុះប្រេតនោះបានភោជននោះហើយ បងប្រុស (របស់ព្រះថេរៈ) ដែលមានសម្បុរល្អ មានកម្លាំង មានសេចក្តីសុខ ក៏បង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះថេរៈ (ហើយពោលថា) បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងបានទទួលភោជនាហារដ៏ច្រើន ដោយអានុភាពនៃទានរបស់លោកម្ចាស់ហើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់មើលចុះ ពួកយើងនៅជាអ្នកអាក្រាតកាយនៅឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ព្យាយាមដោយប្រការណា ដើម្បីឲ្យពួកយើងបានសម្លៀកបំពាក់ផងចុះ។»

---

421.

៤២១.

---

‘‘Thero saṅkārakūṭamhā, uccinitvāna nantake;

Pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā.

«ព្រះថេរៈរើសយកកំណាត់សំពត់ចាស់ៗ ពីគំនរសម្រាម មកធ្វើជាសំពត់បំណះ ហើយប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃដែលមកពីទិសទាំងបួន។»

---

422.

៤២២.

---

‘‘Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

«លុះប្រគេនរួចហើយ ព្រះថេរៈក៏ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឲ្យមាតា បិតា បងប្រុស និងញាតិទាំងឡាយថា «សូមទាននេះ ចូរមានដល់ញាតិទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ សូមញាតិទាំងឡាយ ចូរជាអ្នកមានសេចក្តីសុខចុះ»។»

---

423.

៤២៣.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vatthāni udapajjisuṃ;

Tato suvatthavasano, therassa dassayītumaṃ.

«ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យរួចហើយ សម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយក៏កើតឡើង លុះប្រេតនោះបានស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អហើយ ក៏បង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះថេរៈ។»

---

424.

៤២៤.

---

‘‘Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā;

Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni no.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយដែលមាននៅក្នុងដែនដីរបស់ព្រះបាទនន្ទមានប្រមាណប៉ុន្មាន គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់របស់ពួកយើង មានច្រើនជាងសម្លៀកបំពាក់ទាំងនោះទៅទៀត។»

---

425.

៤២៥.

---

‘‘Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca;

Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare.

«សំពត់សូត្រ សំពត់រោមសត្វ សំពត់សំបកឈើ និងសំពត់កប្បាស ដ៏ធំទូលាយ មានតម្លៃច្រើន សំពត់ទាំងនោះ ព្យួររយោងរយាយក្នុងអាកាសនោះឯង។»

---

426.

៤២៦.

---

‘‘Te [Pg.169] mayaṃ paridahāma, yaṃ yañhi manaso piyaṃ;

Tathā bhante parakkama, yathā gehaṃ labhāmase.

«ពួកយើងតែងស្លៀកដណ្តប់នូវគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ណាៗ ដែលជាទីគាប់ចិត្ត បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងគ្មានផ្ទះសម្បែងឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ព្យាយាមដោយប្រការណា ដើម្បីឲ្យពួកយើងបានផ្ទះសម្បែងផងចុះ។»

---

427.

៤២៧.

---

‘‘Thero paṇṇakuṭiṃ katvā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā ca anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

«ព្រះថេរៈធ្វើកុដិស្លឹកឈើ ហើយប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃដែលមកពីទិសទាំងបួន លុះប្រគេនរួចហើយ ព្រះថេរៈក៏ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឲ្យមាតា បិតា បងប្រុស និងញាតិទាំងឡាយថា «សូមទាននេះ ចូរមានដល់ញាតិទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ សូមញាតិទាំងឡាយ ចូរជាអ្នកមានសេចក្តីសុខចុះ»។»

---

428.

៤២៨.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, gharāni udapajjisuṃ;

Kūṭāgāranivesanā, vibhattā bhāgaso mitā.

«ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យរួចហើយ ផ្ទះទាំងឡាយក៏កើតឡើង ជាលំនៅមានកំពូល ដែលគេចាត់ចែងល្អហើយ វាស់វៃល្អហើយដោយចំណែក។»

---

429.

៤២៩.

---

‘‘Na manussesu īdisā, yādisā no gharā idha;

Api dibbesu yādisā, tādisā no gharā idha.

«ផ្ទះរបស់ពួកយើងក្នុងទីនេះ មានសភាពយ៉ាងណា ផ្ទះសភាពយ៉ាងនោះ មិនមានក្នុងពួកមនុស្សឡើយ សូម្បីផ្ទះក្នុងពួកទេវតា មានសភាពយ៉ាងណា ផ្ទះរបស់ពួកយើងក្នុងទីនេះ ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ។»

---

430.

៤៣០.

---

‘‘Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā;

Tathā bhante parakkama, yathā pānīyaṃ labhāmase.

«(ផ្ទះទាំងនោះ) ភ្លឺផ្លេកៗ ញ៉ាំងទិសទាំងបួនជុំវិញឲ្យភ្លឺស្វាង បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងមិនទាន់បានផឹកទឹកឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ព្យាយាមដោយប្រការណា ដើម្បីឲ្យពួកយើងបានទឹកផឹកផងចុះ។»

---

431.

៤៣១.

---

‘‘Thero karaṇaṃ pūretvā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

«ព្រះថេរៈធ្វើធម្មក្រងឲ្យពេញដោយទឹក ហើយប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃដែលមកពីទិសទាំងបួន លុះប្រគេនរួចហើយ ព្រះថេរៈក៏ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឲ្យមាតា បិតា បងប្រុស និងញាតិទាំងឡាយថា «សូមទាននេះ ចូរមានដល់ញាតិទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ សូមញាតិទាំងឡាយ ចូរជាអ្នកមានសេចក្តីសុខចុះ»။»

---

432.

៤៣២.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, pānīyaṃ udapajjatha;

Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.

«ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យរួចហើយ ទឹកផឹកក៏កើតឡើង ស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយដ៏ជ្រៅ មានជ្រុងបួន ដែលគេនិម្មិតល្អហើយ (ក៏កើតឡើង)។»

---

433.

៤៣៣.

---

‘‘Sītodikā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;

Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.

«(ស្រះទាំងនោះ) មានទឹកត្រជាក់ មានកំពង់ដ៏ល្អ មិនមានក្លិនអាក្រក់ ដ៏ដណ្តប់ដោយផ្កាឈូក និងផ្កាឧប្បល ពេញដោយលម្អងផ្កាឈូក។»

---

434.

៤៣៤.

---

‘‘Tattha nhatvā pivitvā ca, therassa paṭidassayuṃ;

Pahūtaṃ pānīyaṃ bhante, pādā dukkhā phalanti no.

«លុះប្រេតទាំងនោះងូត និងផឹកក្នុងស្រះនោះហើយ ក៏បង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះថេរៈ (ហើយពោលថា) បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងបានទទួលទឹកផឹកដ៏ច្រើន ដោយអានុភាពនៃទានរបស់លោកម្ចាស់ហើយ ជើងទាំងឡាយរបស់ពួកយើងឈឺចុកចាប់ណាស់ ប្រេះបែកអស់ហើយ។»

---

435.

៤៣៥.

---

‘‘Āhiṇḍamānā khañjāma, sakkhare kusakaṇṭake;

Tathā bhante parakkama, yathā yānaṃ labhāmase.

«កាលដើរទៅមកលើគ្រួសថ្ម និងបន្លាស្បូវ ពួកយើងតែងដើរខើចៗ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ព្យាយាមដោយប្រការណា ដើម្បីឲ្យពួកយើងបានយានជិះផងចុះ។»

---

436.

៤៣៦.

---

‘‘Thero sipāṭikaṃ laddhā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

«ព្រះថេរៈបានស្បែកជើងមានជាន់តែមួយ ហើយប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃដែលមកពីទិសទាំងបួន លុះប្រគេនរួចហើយ ព្រះថេរៈក៏ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឲ្យមាតា បិតា បងប្រុស និងញាតិទាំងឡាយថា «សូមទាននេះ ចូរមានដល់ញាតិទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ សូមញាតិទាំងឡាយ ចូរជាអ្នកមានសេចក្តីសុខចុះ»။»

---

437.

៤៣៧.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.170], petā rathena māgamuṃ;

Anukampitamha bhadante, bhattenacchādanena ca.

«ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យរួចហើយ ពួកប្រេតទាំងឡាយក៏ជិះរថមកកាន់សំណាក់ព្រះថេរៈ (ហើយពោលថា) បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់បានអនុគ្រោះដល់ពួកយើង ដោយភត្តផង ដោយគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ផង»

---

438.

៤៣៨.

---

‘‘Gharena pānīyadānena, yānadānena cūbhayaṃ;

Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti. – gāthāyo āhaṃsu;

«ដោយផ្ទះផង ដោយការប្រគេនទឹកផឹកផង ដោយការប្រគេនយានផង ដោយទានទាំងពីរប្រការ លោកម្ចាស់បានអនុគ្រោះដល់ពួកយើងហើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងមកដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះមុនីដ៏មានសេចក្តីករុណាក្នុងលោក»។ ពួកប្រេតទាំងឡាយបានពោលគាថាទាំងឡាយ ដូច្នេះឯង។

---

416-7. Tattha thero caritvā piṇḍāyāti thero piṇḍāpātacārikāya caritvā. Bhikkhū aññe ca dvādasāti therena saha vasantā aññe ca dvādasa bhikkhū ekajjhaṃ ekato sannipatiṃsu. Kasmāti ce? Bhattavissaggakāraṇāti bhattakiccakāraṇā bhuñjananimittaṃ. Teti te bhikkhū. Yathāladdhanti yaṃ yaṃ laddhaṃ. Dadāthāti detha.

៤១៦-៧. «ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា Therocaritvāpiṇḍayā សេចក្តីថា ព្រះថេរៈត្រេកត្រអាលទៅកាន់ចារិកដើម្បីបិណ្ឌបាត។ បទថា Bhikkhū aññេ ca dvādasā សេចក្តីថា ភិក្ខុដទៃទៀត ១២ រូប ដែលរស់នៅជាមួយព្រះថេរៈ បានមកប្រជុំជាមួយគ្នា។ ព្រោះហេតុអ្វីទើបប្រជុំគ្នា? បទថា Bhattavissaggakāraṇā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនៃភត្តកិច្ច គឺដើម្បីឆាន់។ បទថា Te សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ បទថា Yathāladdhaṃ សេចក្តីថា នូវចង្ហាន់ណាៗដែលបានមក។ បទថា Dadātha សេចក្តីថា សូមប្រគេនចុះ។»

---

418. Niyyādayiṃsūti adaṃsu. Saṅghaṃ nimantayīti te eva dvādasa bhikkhū saṅghuddesavasena taṃ bhattaṃ dātuṃ nimantesi. Anvādisīti ādisi. Tattha yesaṃ anvādisi, te dassetuṃ ‘‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti vuttaṃ.

៤១៨. «បទថា Niyyādayiṃsu សេចក្តីថា បានប្រគេនហើយ។ បទថា Saṅghaṃ nimantayī សេចក្តីថា បាននិមន្តភិក្ខុទាំង ១២ រូបនោះឯង ដើម្បីប្រគេនភត្តនោះ ដោយអំណាចនៃការឧទ្ទិសចំពោះព្រះសង្ឃ។ បទថា Anvādisi សេចក្តីថា បានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យហើយ។ ក្នុងការឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវជនទាំងឡាយណាដែលលោកបានឧទ្ទិសឲ្យ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo» (សូមទាននេះ ចូរមានដល់មាតា បិតា បងប្រុស និងញាតិទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ សូមញាតិទាំងឡាយ ចូរជាអ្នកមានសេចក្តីសុខចុះ) ដូច្នេះ។»

---

419. Samanantarānuddiṭṭheti uddiṭṭhasamanantarameva. Bhojanaṃ udapajjathāti tesaṃ petānaṃ bhojanaṃ uppajji. Kīdisanti āha ‘‘suci’’ntiādi. Tattha anekarasabyañjananti nānārasehi byañjanehi yuttaṃ, atha vā anekarasaṃ anekabyañjanañca. Tatoti bhojanalābhato pacchā.

៤១៩. «ក្នុងបទថា Samanantarānuddiṭṭhe នេះ បទថា Uddiṭṭhe សេចក្តីថា ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការឧទ្ទិសនោះឯង។ បទថា Bhojanaṃ udapajjatha សេចក្តីថា ភោជនាហារក៏កើតឡើងដល់ប្រេតទាំងឡាយនោះ។ ភោជនាហារមានសភាពយ៉ាងណាទើបកើតឡើង? ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់គាថាមានពាក្យថា «Suciṃ» ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ បទថា Anekarasabyañjanaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយសម្លមានរសផ្សេងៗ មួយប្រការទៀត សេចក្តីថា មានរសច្រើនផង មានសម្លច្រើនមុខផង។ បទថា Tato សេចក្តីថា ក្នុងកាលជាខាងក្រោយអំពីការបានភោជនាហារ។»

---

420. Uddassayī bhātāti bhātikabhūto peto therassa attānaṃ dassesi. Vaṇṇavā balavā sukhīti tena bhojanalābhena tāvadeva rūpasampanno balasampanno sukhitova hutvā. Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhanteti, bhante, tava dānānubhāvena pahūtaṃ anappakaṃ bhojanaṃ amhehi laddhaṃ. Passa naggāmhaseti olokehi, naggikā pana amha, tasmā tathā, bhante, parakkama payogaṃ karohi. Yathā vatthaṃ labhāmaseti yena pakārena yādisena payogena sabbeva mayaṃ vatthāni labheyyāma, tathā vāyamathāti attho.

៤២០. «បទថា Uddassayī bhātā សេចក្តីថា ប្រេតដែលធ្លាប់ជាបងប្រុស បានបង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះថេរៈ។ បទថា Vaṇṇavā balavā sukhī សេចក្តីថា ព្រោះតែការបានភោជនាហារនោះ ក្នុងខណៈនោះឯង ក៏ក្លាយជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយរូប បរិបូណ៌ដោយកម្លាំង និងមានសេចក្តីសុខពិតប្រាកដ។ បទថា Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងបានទទួលភោជនាហារដ៏ច្រើនមិនតិចឡើយ ដោយអានុភាពនៃទានរបស់លោកម្ចាស់។ បទថា Passa naggāmhase សេចក្តីថា សូមលោកម្ចាស់មើលចុះ ក៏ប៉ុន្តែពួកយើងនៅជាអ្នកអាក្រាតកាយនៅឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ព្យាយាមធ្វើការខ្វល់ខ្វាយដទៃទៀតដោយប្រការនោះចុះ។ បទថា Yathā vatthaṃ labhāmase សេចក្តីថា ពួកយើងទាំងអស់គ្នាគប្បីបានសម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយ ដោយប្រការណា ដោយការព្យាយាមយ៉ាងណា សូមលោកម្ចាស់ព្យាយាមដោយប្រការនោះចុះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។»

---

421. Saṅkārakūṭamhāti tattha tattha saṅkāraṭṭhānato. Uccinitvānāti gavesanavasena gahetvā. Nantaketi chinnapariyante chaḍḍitadussakhaṇḍe[Pg.171]. Te pana yasmā khaṇḍabhūtā pilotikā nāma honti, tāhi ca thero cīvaraṃ katvā saṅghassa adāsi, tasmā āha ‘‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’’ti. Tattha saṅghe cātuddise adāti catūhipi disāhi āgatabhikkhusaṅghassa adāsi. Sampadānatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ.

៤២១. «បទថា Saṅkārakūṭamhā សេចក្តីថា ពីកន្លែងចោលសម្រាមនោះៗ។ បទថា Uccinitvāna សេចក្តីថា រើសយកដោយអំណាចនៃការស្វែងរក។ បទថា Nantake សេចក្តីថា នូវកំណាត់សំពត់ដែលគេបោះបង់ចោល មានជាយដាច់។ ក៏ប៉ុន្តែកំណាត់សំពត់ទាំងនោះ ព្រោះតែជាកំណាត់តូចៗ ទើបឈ្មោះថា សំពត់ចាស់ ព្រះថេរៈបានធ្វើចីវរដោយសំពត់ចាស់ទាំងនោះ ហើយប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā» ដូច្នេះ។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា saṅghe cātuddise adā សេចក្តីថា បានប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃដែលមកពីទិសទាំងបួន។ ពិតណាស់ ពាក្យថា Saṅghe នេះ ជាសត្តមីវិភត្ត ប្រើក្នុងអត្ថនៃសម្បទាន (ប្រគល់ឲ្យ)។»

---

423-4. Suvatthavasanoti sundaravatthavasano. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ dassayi dassesi, pākaṭo ahosi. Paṭicchādayati etthāti paṭicchadā.

៤២៣-៤. «បទថា Suvatthavasano សេចក្តីថា អ្នកស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អ។ បទថា therassa dassayītumaṃ សេចក្តីថា បង្ហាញខ្លួនចំពោះព្រះថេរៈ គឺបានប្រាកដច្បាស់ឡើង។ សម្លៀកបំពាក់ណាដែលគេតែងបិទបាំងកាយនេះ ព្រោះហេតុនោះ សម្លៀកបំពាក់នោះ ឈ្មោះថា បដិច្ឆទៈ (គ្រឿងបិទបាំង)។»

---

428-9. Kūṭāgāranivesanāti kūṭāgārabhūtā tadaññanivesanasaṅkhātā ca gharā. Liṅgavipallāsavasena hetaṃ vuttaṃ. Vibhattāti samacaturassaāyatavaṭṭasaṇṭhānādivasena vibhattā. Bhāgaso mitāti bhāgena paricchinnā. Noti amhākaṃ. Idhāti imasmiṃ petaloke. Api dibbesūti apīti nipātamattaṃ, devalokesūti attho.

៤២៨-៩. «បទថា Kūṭāgāranivesanā សេចក្តីថា ផ្ទះដែលជាប្រាសាទមានកំពូល និងលំនៅដ្ឋានដទៃទៀត ក៏ហៅថាផ្ទះដូចគ្នា។ ពិតណាស់ ពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃការប្រែប្រួលលិង្គ។ បទថា Vibhattā សេចក្តីថា ដែលគេចាត់ចែងល្អហើយ ដោយអំណាចនៃសណ្ឋានមានបួនជ្រុងស្មើ បណ្តោយ និងរង្វង់ជាដើម។ បទថា Bhāgaso mitā សេចក្តីថា ដែលគេវាស់វៃល្អហើយដោយចំណែក。 បទថា No សេចក្តីថា របស់ពួកយើង។ បទថា Idha សេចក្តីថា ក្នុងប្រេតលោកនេះ។ បទថា Api dibbesu សេចក្តីថា ក្នុងទេវលោកទាំងឡាយនេះ (ពាក្យថា Api គ្រាន់តែជានិបាតសព្ទ) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។»

---

431. Karaṇanti dhamakaraṇaṃ. Pūretvāti udakassa pūretvā. Vārikiñjakkhapūritāti tattha tattha vārimatthake padumuppalādīnaṃ kesarabhārehi sañchāditavasena pūritā. Phalantīti pupphanti, paṇhikapariyantādīsu vidālentīti attho.

៤៣១. «បទថា Karaṇaṃ សេចក្តីថា នូវធម្មក្រង។ បទថា Pūretvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យពេញដោយទឹក។ បទថា Vārikiñjakkhapūritā សេចក្តីថា ពេញដោយអំណាចនៃការដណ្តប់ដោយលម្អងផ្កាឈូក និងផ្កាឧប្បលជាដើម លើផ្ទៃទឹកនោះៗ។ បទថា Phalanti សេចក្តីថា ប្រេះបែក គឺប្រេះបែកចេញត្រង់កែងជើងជាដើម នេះជាសេចក្តីពន្យល់។»

---

435-6. Āhiṇḍamānāti vicaramānā. Khañjāmāti khañjanavasena gacchāma. Sakkhare kusakaṇṭaketi sakkharavati kusakaṇṭakavati ca bhūmibhāge, sakkhare kusakaṇṭake ca akkamantāti attho. Yānanti rathavayhādikaṃ yaṃkiñci yānaṃ. Sipāṭikanti ekapaṭalaupāhanaṃ.

៤៣៥-៦. «បទថា Āhiṇḍamānā សេចក្តីថា កាលដើរទៅមក។ បទថា Khañjāma សេចក្តីថា តែងដើរទៅដោយអំណាចនៃការដើរខើចៗ។ បទថា Sakkhare kusakaṇṭake សេចក្តីថា ដើរជាន់លើគ្រួសថ្ម និងបន្លាស្បូវ ក្នុងចំណែកនៃផែនដីដែលមានគ្រួសថ្ម និងបន្លាស្បូវ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា Yānaṃ សេចក្តីថា យានណាមួយ មានរថ និងគ្រែស្នែងជាដើម។ បទថា Sipāṭikaṃ សេចក្តីថា នូវស្បែកជើងមានជាន់តែមួយ។»

---

437-8. Rathena māgamunti makāro padasandhikaro, rathena āgamaṃsu. Ubhayanti ubhayena dānena, yānadānena ceva bhattādicatupaccayadānena ca. Pānīyadānena hettha bhesajjadānampi saṅgahitaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.

៤៣៧-៨. «ក្នុងបទថា Rathena māgamuṃ នេះ អក្សរ ម ធ្វើការតភ្ជាប់បទ (សន្ធិ) សេចក្តីថា បានមកដោយរថ។ បទថា Ubhayaṃ សេចក្តីថា ដោយទានទាំងពីរប្រការ គឺដោយការប្រគេនយានផង ដោយការប្រគេនបច្ច័យបួនមានភត្តជាដើមផង។ ពិតណាស់ ក្នុងការប្រគេននេះ សូម្បីតែការប្រគេនថ្នាំកែរោគ ក៏រាប់បញ្ចូលដោយការប្រគេនទឹកផឹកដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ ព្រោះមានន័យដែលបានពោលរួចហើយខាងក្រោម។»

---

Thero [Pg.172] taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘yathā ime etarahi, evaṃ tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā therena yācito suttapetavatthuṃ kathetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano sañjātasaṃvego dānasīlādipuññakammanirato ahosīti.

«ព្រះថេរៈបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងរ៉ាវនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយត្រាស់ថា «ដូចជាពួកប្រេតទាំងនេះក្នុងកាលឥឡូវនេះយ៉ាងណា សូម្បីតែអ្នកក៏ធ្លាប់កើតជាប្រេត ទទួលរងនូវសេចក្តីទុក្ខដ៏ធំធេង ក្នុងអត្តភាពដែលកន្លងទៅហើយក្នុងលំដាប់បន្ទាប់អំពីភពនេះយ៉ាងនោះដែរ» លុះព្រះថេរៈនិមន្តហើយ ព្រះអង្គក៏សម្តែងនូវសូត្រ និងរឿងប្រេត ញ៉ាំងធម៌ទេសនាឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ មហាជនបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ ក៏មានសេចក្តីសង្វេគកើតឡើង ត្រេកអរក្នុងបុណ្យកិរិយាវត្ថុមានទាន និងសីលជាដើម។»

---

Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

«ការអធិប្បាយរឿងសាណវាសិត្ថេរប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។»

---

3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā

៣. «ការអធិប្បាយរឿងរថការប្រេតី»

---

Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaranti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti. Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃ nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti, sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi.

«ព្រះធម៌ទេសនានេះ មានពាក្យថា Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ ជាដើម កាលព្រះសាស្តាគង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវនាងប្រេតីម្នាក់ ហើយត្រាស់សម្តែង។ ឮថា ក្នុងកាលកន្លងទៅហើយ ក្នុងសម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមកស្សប មានស្រីម្នាក់ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល និងអាចារៈ ព្រោះបានអាស្រ័យកល្យាណមិត្ត ទើបជ្រះថ្លាក្រៃលែងក្នុងព្រះសាសនា នាងបានធ្វើវិហារមួយដ៏គួរពិតពិលរមិលមើលក្រៃលែង មានជញ្ជាំង សសរ ជណ្តើរ និងផ្ទៃដីដ៏វិចិត្រដែលគេចាត់ចែងល្អហើយ ហើយបាននិមន្តភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យគង់នៅ អង្គាសដោយអាហារដ៏ឧត្តម រួចប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ។ ក្នុងសម័យដទៃទៀត នាងនោះធ្វើមរណកាលទៅ ដោយអំណាចនៃបាបកម្មដទៃទៀត ក៏ទៅកើតជាវិមានប្រេតី អាស្រ័យស្រះរថការៈ ក្នុងស្តេចភ្នំហิមពាន្ត។ ដោយអានុភាពនៃបុណ្យគឺការប្រគេនវិហារដល់ព្រះសង្ឃ វិមានដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ សម្រេចដោយរតនៈទាំងពួង គួរឲ្យជ្រះថ្លាក្រៃលែង ជាទីគាប់ចិត្ត គួរជាទីរីករាយ មានស្រះបោក្ខរណី ដ៏លម្អប្រៀបដូចជាសួននន្ទវ័ន ក៏កើតឡើងដល់នាងនោះ ចំណែកឯខ្លួននាងសោត ក៏មានសម្បុរដូចមាស មានរូបល្អ គួរពិតពិលរមិលមើល គួរឲ្យជ្រះថ្លា។»

---

Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati. Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā. Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘attheso upāyo’’ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati. Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ. Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvā tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato. Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃ [Pg.173] netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi. So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –

«នាងរស់នៅក្នុងវិមាននោះ ទទួលរងនូវទិព្វសម្បត្តិ វៀរលែងតែបុរសទាំងឡាយ។ កាលនាងរស់នៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែងដោយគ្មានបុរសក្នុងទីនោះ សេចក្តីអផ្សុកក៏កើតឡើងដល់នាង។ នាងជាអ្នកអផ្សុកហើយ គិតថា «ឧបាយនេះមាន» ទើបបោះផ្លែស្វាយទុំដ៏ជាទិព្វទាំងឡាយទៅក្នុងទន្លេ។ រឿងរ៉ាវទាំងពួង គប្បីដឹងដោយន័យដែលមកហើយក្នុងកណ្ណមុណ្ឌប្រេតីវត្ថុនោះឯង។ ចំណែកឯក្នុងរឿងនេះសោត មានមាណពម្នាក់រស់នៅក្នុងក្រុងពារាណសី ឃើញផ្លែស្វាយមួយអណ្តែតមកក្នុងទន្លេគង្គា កាលស្វែងរកប្រភពនៃផ្លែស្វាយនោះ ក៏ទៅដល់ទីនោះដោយលំដាប់ ឃើញទន្លេហើយ ក៏ដើរតាមទន្លេនោះទៅដល់ទីកន្លែងរស់នៅរបស់នាង។ នាងឃើញមាណពនោះហើយ ក៏នាំទៅកាន់ទីកន្លែងរស់នៅរបស់ខ្លួន ធ្វើការបដិសណ្ឋារៈ ហើយអង្គុយចុះ។ មាណពនោះឃើញសម្បត្តិនៃទីកន្លែងរស់នៅរបស់នាងហើយ កាលសួរដេញដោល (ក៏ពោលថា) —»

---

439.

៤៣៩.

---

‘‘Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ;

Tatthacchasi devi mahānubhāve, pathaddhani pannaraseva cando.

«បពិត្រនាងទេវីដ៏មានអានុភាពធំ នាងឡើងកាន់វិមានដ៏វិចិត្រដោយប្រការផ្សេងៗ មានសសរធ្វើដោយកែវពិទូរ្យ គួរជាទីរីករាយ ភ្លឺផ្លេកៗ ហើយគង់នៅក្នុងវិមាននោះ ភ្លឺស្វាងដូចជាព្រះចន្ទក្នុងថ្ងៃ ១៥ កើត លើអាកាស។»

---

440.

៤៤០.

---

‘‘Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho, uttattarūpo bhusa dassaneyyo;

Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā, ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko.

«ទាំងសម្បុរកាយរបស់នាងក៏ដូចជាមាស មានរូបល្អដូចមាសដែលគេរំលាយល្អហើយ គួរពិតពិលរមិលមើលក្រៃលែង នាងគង់នៅលើបល្ល័ង្កដ៏ប្រសើរ រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន តែម្នាក់ឯង នាងគ្មានស្វាមីទេឬ។»

---

441.

៤៤១.

---

‘‘Imā ca te pokkharaṇī samantā, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā;

Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā, na tattha paṅko paṇako ca vijjati.

«ស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយរបស់នាងនេះ មានផ្កាឈូកដ៏ច្រើន មានផ្កាពុណ្ឌរិកដ៏ច្រើន ដ៏ដណ្តប់ជុំវិញដោយកំទេចមាស ស្ថិតនៅជុំវិញវិមាន ក្នុងស្រះទាំងនោះ ភក់ និងស្លែ មិនមានឡើយ។»

---

442.

៤៤២.

---

‘‘Haṃsā cime dassanīyā manoramā, udakasmimanupariyanti sabbadā;

Samayya vaggūpanadanti sabbe, bindussarā dundubhīnaṃva ghoso.

«ហង្សទាំងឡាយនេះ គួរពិតពិលរមិលមើល ជាទីគាប់ចិត្ត តែងហែលទៅមកក្នុងទឹកជានិច្ច ហង្សទាំងអស់មកជួបជុំគ្នាហើយ តែងបន្លឺសំឡេងដ៏ពីរោះ មានសំឡេងមូលក្រំ ដូចជាសំឡេងនៃស្គរធំ។»

---

443.

៤៤៣.

---

‘‘Daddallamānā yasasā yasassinī, nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi;

Āḷārapamhe hasite piyaṃvade, sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi.

«ម្នាលនាងទេពធីតា មានរូបល្អឥតខ្ចោះ មានរោមភ្នែកងទន់ មានមុខញញឹមស្រស់ និយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់ មានអវយវៈល្អសព្វគ្រប់ នាងមានបរិវារ រុងរឿងក្រៃលែងដោយយស ឈរតោងបង្អែកនៅក្នុងទូក នាងរុងរឿងក្រៃលែងណាស់»។

---

444.

៤៤៤.

---

‘‘Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ, uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ;

Icchāmahaṃ nāri anomadassane, tayā saha nandane idha moditu’’nti. –

«ម្នាលនាងទេពធីតា មានរូបល្អឥតខ្ចោះ វិមាននេះប្រាសចាកធូលី តាំងនៅលើទីធ្លាស្មើល្អ មានទាំងសួនឧទ្យាន ជាទីញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរនិងសេចក្តីរីករាយឱ្យចម្រើន ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់រីករាយជាមួយនាង ក្នុងសួននន្ទវ័ននេះ»។

---

Imā gāthā abhāsi.

បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

439. Tattha [Pg.174] tatthāti tasmiṃ vimāne. Acchasīti icchiticchitakāle nisīdasi. Devīti taṃ ālapati. Mahānubhāveti mahatā dibbānubhāvena samannāgate. Pathaddhanīti attano pathabhūte addhani, gaganatalamaggeti attho. Pannaraseva candoti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho.

៤៣៩. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា tatthā សេចក្តីថា ក្នុងវិមាននោះ។ បទថា acchasī សេចក្តីថា អង្គុយក្នុងកាលដែលខ្លួនប្រាថ្នាហើយៗ។ បទថា devī គឺពោលហៅនាងទេពធីតានោះ។ បទថា mahānubhāve សេចក្តីថា នាងដ៏ប្រកបដោយអានុភាពទិព្វដ៏ធំធេង។ បទថា pathaddhanī សេចក្តីថា ក្នុងផ្លូវដែលជាផ្លូវដើររបស់ខ្លួន គឺផ្លូវលើអាកាស នេះជាសេចក្តី។ បទថា pannaraseva cando សេចក្តីថា រុងរឿងភ្លឺស្វាង ដូចជាព្រះចន្ទពេញវង់ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី នេះជាសេចក្តី។

---

440. Vaṇṇo ca te kanakassa sannibhoti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo. Tenāha ‘‘uttattarūpo bhusa dassaneyyo’’ti. Atuleti mahārahe. Atuleti vā devatāya ālapanaṃ, asadisarūpeti attho. Natthi ca tuyha sāmikoti tuyhaṃ sāmiko ca natthi.

៤៤០. បទថា vaṇṇo ca te kanakassa sannibho សេចក្តីថា ពណ៌សម្បុររបស់នាងប្រៀបដូចជាមាសសិង្គីដែលគេដុតសម្រិតហើយ គួរឱ្យចាប់ចិត្តក្រៃលែង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា “uttattarūpo bhusa dassaneyyo” (មានរូបល្អឆើតឆាយគួរចង់មើលក្រៃលែង)។ បទថា atule សេចក្តីថា គួរដល់បុគ្គលដ៏ឧត្តម (មានតម្លៃច្រើន)។ ម៉្យាងទៀត បទថា atule គឺពោលហៅទេវតា សេចក្តីថា នាងមានរូបល្អរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន។ បទថា natthi ca tuyha sāmiko សេចក្តីថា ស្វាមីរបស់នាងក៏គ្មាន។

---

441. Pahūtamalyāti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyo. Suvaṇṇacuṇṇehīti suvaṇṇavālukāhi. Samantamotthatāti samantato okiṇṇā. Tatthāti tāsu pokkharaṇīsu. Paṅko paṇako cāti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati.

៤៤១. បទថា pahūtamalyā សេចក្តីថា មានផ្កាជាច្រើនប្រភេទ មានផ្កាឈូក និងផ្កាឧប្បលជាដើម។ បទថា suvaṇṇacuṇṇehi សេចក្តីថា ដោយខ្សាច់មាស។ បទថា samantamotthatā សេចក្តីថា គ្របដណ្តប់ជុំវិញ។ បទថា tattha សេចក្តីថា ក្នុងស្រះបោក្ខរណីទាំងនោះ។ បទថា paṅko paṇako ca សេចក្តីថា ភក់ ឬស្លែទឹក មិនមានឡើយ។

---

442. Haṃsā cime dassanīyā manoramāti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca. Anupariyantīti anuvicaranti. Sabbadāti sabbesu utūsu. Samayyāti saṅgamma. Vaggūti madhuraṃ. Upanadantīti vikūjanti. Bindussarāti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā. Dundubhīnaṃva ghosoti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho.

៤៤២. បទថា haṃsā cime dassanīyā manoramā សេចក្តីថា ហង្សទាំងឡាយនេះ គួរជាទីពិនិត្យមើល និងគួរឱ្យរីករាយចិត្ត។ បទថា anupariyanti សេចក្តីថា ហើរក្រឡឹងជុំវិញ។ បទថា sabbadā សេចក្តីថា ក្នុងគ្រប់រដូវទាំងអស់។ បទថា samayā សេចក្តីថា មកជួបជុំគ្នា។ បទថា vaggū សេចក្តីថា ពីរោះ។ បទថា upanadanti សេចក្តីថា យំស្រែកច្រៀង។ បទថា bindussarā សេចក្តីថា មានសំឡេងមិនបែកធ្លាយ គឺមានសំឡេងមូលល្អ។ បទថា dundubhīnaṃva ghoso សេចក្តីថា សំឡេងរបស់ហង្សទាំងឡាយក្នុងស្រះបោក្ខរណីរបស់នាង ដោយភាពជាសំឡេងពីរោះនិងមូលល្អ គឺដូចជាសំឡេងស្គរធំ នេះជាសេចក្តី។

---

443. Daddallamānāti ativiya abhijalantī. Yasasāti deviddhiyā. Nāvāyāti doṇiyaṃ. Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha. Avalambāti avalambitvā apassenaṃ apassāya. Tiṭṭhasīti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ. ‘‘Nisajjasī’’ti vā pāṭho, nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo. Āḷārapamheti vellitadīghanīlapakhume. Hasiteti hasitamahāhasitamukhe. Piyaṃvadeti piyabhāṇinī. Sabbaṅgakalyāṇīti sabbehi aṅgehi sundare, sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho. Virocasīti virājesi.

៤៤៣. បទថា daddallamānā សេចក្តីថា ភ្លឺស្វាងរុងរឿងក្រៃលែង។ បទថា yasasā សេចក្តីថា ដោយឫទ្ធិទេវតា。 បទថា nāvāya សេចក្តីថា ក្នុងទូក។ ពិតណាស់ ព្រះថេរៈឃើញនាងប្រេតអង្គុយលើបល្ល័ង្កដ៏មានតម្លៃក្នុងទូកមាស លេងកីឡាក្នុងទឹក ក្នុងស្រះឈូក ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា avalambā សេចក្តីថា តោងបង្អែក ឬផ្អែក។ បទថា tiṭṭhasi នេះជាពាក្យបដិសេធការដើរទៅ ព្រោះសព្ទថា ឋានៈ (ការឈរ) មានសេចក្តីថាការឈប់ដើរ។ ម៉្យាងទៀត មានបាឋថា “nisajjasi” សេចក្តីរបស់បាឋនោះ គប្បីយល់ថា អង្គុយ ដូចគ្នា។ បទថា āḷārapamhe សេចក្តីថា មានរោមភ្នែកង វែង និងខៀវស្រងាត់។ បទថា hasite សេចក្តីថា មានមុខញញឹមស្រស់ស្រាយក្រៃលែង។ បទថា piyaṃvade សេចក្តីថា និយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់។ បទថា sabbaṅgakalyāṇī សេចក្តីថា ល្អដោយអវយវៈទាំងអស់ គឺមានអវយវៈធំតូចល្អស្អាតសព្វគ្រប់ នេះជាសេចក្តី។ បទថា virocasi សេចក្តីថា នាងរុងរឿងហើយ។

---

444. Virajanti [Pg.175] vigatarajaṃ niddosaṃ. Same ṭhitanti same bhūmibhāge ṭhitaṃ, caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ, samantabhaddakanti attho. Uyyānavantanti nandanavanasahitaṃ. Ratinandivaḍḍhananti ratiñca nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ, sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho. Nārīti tassā ālapanaṃ. Anomadassaneti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane. Nandaneti nandanakare. Idhāti nandanavane, vimāne vā. Moditunti abhiramituṃ icchāmīti yojanā.

៤៤៤. បទថា virajaṃ សេចក្តីថា ប្រាសចាកធូលី គឺគ្មានទោស។ បទថា same ṭhitaṃ សេចក្តីថា តាំងនៅលើទីធ្លាដីស្មើល្អ ឬតាំងនៅលើទីធ្លាស្មើល្អ ព្រោះភាពជាទីធ្លាបួនជ្រុងដ៏ល្អស្អាត គឺល្អជុំវិញ នេះជាសេចក្តី។ បទថា uyyānavantaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយសួនច្បារដូចជាសួននន្ទវ័ន។ ក្នុងបទថា ratinandivaḍḍhanaṃ នេះ មានវិគ្រោះថា ធម្មជាតិណា ញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរផង សេចក្តីរីករាយផង ឱ្យចម្រើន ធម្មជាតិនោះ ឈ្មោះថា រតិនន្ទិវឌ្ឍនៈ សេចក្តីថា ជាទីចម្រើនឡើងនៃសេចក្តីសុខ និងសេចក្តីសម្រើបចិត្ត នេះជាសេចក្តី។ បទថា nārī គឺពោលហៅនាងទេពធីតានោះ។ បទថា anomadassane សេចក្តីថា មានរូបល្អឥតខ្ចោះ ព្រោះមានអវយវៈធំតូចពេញបរិបូណ៌។ បទថា nandane សេចក្តីថា ញ៉ាំងសេចក្តីរីករាយឱ្យកើតឡើង។ បទថា idha សេចក្តីថា ក្នុងសួននន្ទវ័ន ឬក្នុងវិមាន។ បទថា modituṃ សេចក្តីថា ដើម្បីត្រេកអរក្រៃលែង ផ្សំសេចក្តីថា (ខ្ញុំ) ប្រាថ្នាដើម្បីត្រេកអរក្រៃលែង។

---

Evaṃ tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī –

កាលបើលុឡឹងនោះពោលយ៉ាងនេះហើយ នាងទេពធីតាជាវេមានិកប្រេតនោះ កាលនឹងឆ្លើយតបទៅកាន់លុឡឹងនោះវិញ ទើបពោលថា៖

---

445.

៤៤៥.

---

‘‘Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ, cittañca te idha nihitaṃ bhavatu;

Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāmini’’nti. –

«ចូរអ្នកធ្វើនូវកម្មដែលហុចផលជាសុខក្នុងវិមាននេះចុះ ហើយចូរធ្វើចិត្តរបស់អ្នកឱ្យបង្អោនទៅក្នុងវិមាននេះ លុះអ្នកធ្វើនូវកម្មដែលហុចផលជាសុខក្នុងវិមាននេះហើយ យ៉ាងនេះ អ្នកនឹងបាននាងខ្ញុំជាអ្នកប្រាថ្នានូវកាមទាំងឡាយមិនខានឡើយ»។

---

Gāthamāha. Tattha karohi kammaṃ idha vedanīyanti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi. Idha nihitanti idhūpanītaṃ, ‘‘idha ninna’’nti vā pāṭho, imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu. Mamanti maṃ. Lacchasīti labhissasi.

នាងទេពធីតាបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ សេចក្តីថា ចូរអ្នកធ្វើ គឺចូរញ៉ាំងកុសលកម្មដែលហុចផលជាសុខក្នុងទីទិព្វនេះឱ្យកើតឡើងចុះ។ បទថា idha nihitaṃ សេចក្តីថា នាំមកជិតក្នុងទីនេះ ម៉្យាងទៀត មានបាឋថា “idha ninnaṃ” សេចក្តីថា ចូរចិត្តរបស់អ្នក បង្អោនទៅ ឈោលទៅ ផ្អៀងទៅក្នុងទីវិមានរបស់ខ្ញុំនេះចុះ។ បទថា mamaṃ សេចក្តីថា នូវនាងខ្ញុំ។ បទថា lacchasi សេចក្តីថា នឹងបាន។

---

So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –

លុឡឹងនោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់នាងវេមានិកប្រេតនោះហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ផ្លូវមនុស្សលោកវិញ ហើយបានតាំងចិត្តទុកក្នុងវិមាននោះ ធ្វើបុណ្យកុសលដែលសមគួរដល់វិមាននោះ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ធ្វើមរណកាលទៅ ហើយបានទៅកើតក្នុងវិមាននោះ ក្នុងភាពជាគូកនជាមួយនាងប្រេតនោះ។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងប្រកាសសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា៖

---

446.

៤៤៦.

---

‘‘Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā,Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ;

Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ,Upapajji so māṇavo tassā sahabyata’’nti. –

«លុឡឹងនោះ ទទួលពាក្យរបស់នាងថា "ប្រពៃហើយ" រួចក៏បានធ្វើនូវកម្មដែលហុចផលជាសុខក្នុងវិមាននោះ លុះធ្វើនូវកម្មដែលហុចផលជាសុខក្នុងវិមាននោះហើយ លុឡឹងនោះក៏បានទៅកើតក្នុងភាពជាគូកនជាមួយនាងប្រេតនោះឯង»។

---

Osānagāthamāhaṃsu. Tattha sādhūti sampaṭicchane nipāto. Tassāti tassā vimānapetiyā. Paṭissuṇitvāti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā. Tahiṃ vedanīyanti [Pg.176] tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ. Sahabyatanti sahabhāvaṃ. So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā. Sesaṃ uttānameva.

ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលគាថាចុងក្រោយនេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា sādhū ជាសព្ទនិបាត ក្នុងសេចក្តីទទួលព្រម។ បទថា tassā សេចក្តីថា របស់នាងវេមានិកប្រេតនោះ។ បទថា paṭissuṇitvā សេចក្តីថា ទទួលព្រមពាក្យរបស់នាងនោះ។ បទថា tahiṃ vedanīyaṃ សេចក្តីថា កុសលកម្មដែលហុចផលជាសុខដែលគប្បីសោយជាមួយនាងក្នុងវិមាននោះ។ បទថា sahabyataṃ សេចក្តីថា ភាពជាគូកន (ការនៅរួមគ្នា)។ ផ្សំសេចក្តីថា លុឡឹងនោះបានទៅកើតក្នុងភាពជាគូកនជាមួយនាងប្រេតនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi, itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassara’’ntiādikāhi gāthāhi pucchi. Sā cassa ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi. Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti.

កាលដែលអ្នកទាំងពីរនោះ សោយសម្បត្តិទិព្វក្នុងវិមាននោះអស់កាលដ៏យូរមក បុរសនោះក៏បានធ្វើមរណកាលទៅដោយសារអស់កម្ម ចំណែកឯស្ត្រីនោះ ដោយសារបុណ្យកុសលរបស់ខ្លួនមានបច្ច័យល្អ ក៏បានរស់នៅក្នុងវិមាននោះពេញមួយចន្លោះព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គ។ គ្រានោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ហើយទ្រង់ញ៉ាំងព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ ស្តេចគង់នៅវត្តជេតពនតាមលំដាប់ ព្រះអាយស្មាមហាមោគ្គល្លាន កាលត្រេចទៅកាន់ចារិកតាមចន្លោះភ្នំនាថ្ងៃមួយ បានឃើញវិមាននោះ និងនាងវេមានិកប្រេតនោះ ក៏បានសួរដោយគាថាទាំងឡាយមានដើមថា “veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ” (សសរវិមានធ្វើដោយកែវពិទូរ្យ គួរត្រេកអរ ភ្លឺស្វាង) ជាដើម។ នាងប្រេតនោះ ក៏បានជម្រាបប្រាប់នូវរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនទាំងអស់តាំងពីដើមមក ដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈលុះបានស្តាប់ហើយ ក៏ត្រឡប់មកកាន់ក្រុងសាវត្ថី ក្រាបបង្គំទូលដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឱ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ មហាជនលុះបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ ក៏ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបុណ្យកុសលមានការថ្វាយទានជាដើម ដូច្នេះឯង។

---

Rathakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងរថការប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយរឿងភុសប្រេត (ប្រេតស៊ីកន្ទក់ក្តៅ)

---

Bhusāni eko sāliṃ punāparoti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi. So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi. Tassa putto ‘‘gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī’’ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi. Tassa suṇisā sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ, bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyya’’nti sapathamakāsi. Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘natthī’’ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘sace santaṃ natthīti vadāmi, jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyya’’nti musāvādena sapathamakāsi.

រឿងថា Bhusāni eko sāliṃ punāparo នេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់សម្តែង កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ដោយទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេត ៤ នាក់។ ឮថា នៅក្នុងភូមិមួយ មិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថី មានពាណិជ្ជករម្នាក់ ជាអ្នកលក់ដូរដោយការភូតភរ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយរង្វាល់ជញ្ជីងបន្លំជាដើម។ គាត់បានយកកន្ទក់ស្រូវសាលី មកលាយជាមួយដីក្រហម ធ្វើឱ្យមានទម្ងន់ធ្ងន់ រួចយកទៅលាយជាមួយស្រូវសាលីក្រហម លក់ឱ្យគេ។ កូនប្រុសរបស់គាត់ ខឹងនឹងម្តាយដោយគិតថា «ម្តាយមិនធ្វើការទទួលរាក់ទាក់ដល់ពួកមិត្តសម្លាញ់របស់ខ្ញុំដែលមកលេងផ្ទះឡើយ» ក៏យកខ្សែស្បែកនឹម វាយក្បាលម្តាយ។ កូនប្រសារស្រីរបស់គាត់ បានលួចស៊ីសាច់ដែលគេទុកសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់គ្នា លុះត្រូវគេសួរដេញដោល ក៏ស្បថថា «បើខ្ញុំបានស៊ីសាច់នោះមែន សូមឱ្យខ្ញុំបានចៀរយកសាច់ខ្នងរបស់ខ្លួនឯងស៊ី គ្រប់ៗជាតិចុះ»។ ចំណែកឯប្រពន្ធរបស់គាត់ កាលបើគេមកសុំខ្ចីប្រដាប់ប្រដាប្រើប្រាស់បន្តិចបន្តួច ក៏និយាយថា «គ្មានទេ» លុះត្រូវគេសួរដេញដោលខ្លាំង ក៏និយាយកុហកស្បថថា «បើរបស់មាន ហើយខ្ញុំនិយាយថាគ្មានទេ សូមឱ្យខ្ញុំកើតក្នុងទីណាៗ ក្លាយជាអ្នកស៊ីលាមកចុះ»។

---

Te [Pg.177] cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu. Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati, tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati, tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati, taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti.

មនុស្សទាំង ៤ នាក់នោះ លុះកន្លងទៅ ក៏ធ្វើមរណកាលទៅកើតជាប្រេតក្នុងព្រៃវិន្ធ្យាដំរី (វិញ្ឈាដវិ)។ ក្នុងចំណោមប្រេតទាំងនោះ ពាណិជ្ជករភូតភរនោះ ដោយផលនៃកម្ម ក៏យកកន្ទក់ស្រូវសាលីដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅដោយដៃទាំងពីរ មកស្រោចស្រពលើក្បាលរបស់ខ្លួន សោយទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេង។ កូនប្រុសរបស់គាត់ យកញញួរដែកវាយក្បាលខ្លួនឯងឱ្យបែក សោយទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង។ កូនប្រសារស្រីរបស់គាត់ ដោយផលនៃកម្ម ក៏យកក្រចកដ៏មុត ធំ និងវែងក្រៃលែង ចៀរយកសាច់ខ្នងរបស់ខ្លួនឯងស៊ី សោយទុក្ខវេទនារកអ្វីប្រៀបគ្មាន។ ចំណែកឯប្រពន្ធរបស់គាត់ កាលបើគេនាំយកបាយស្រូវសាលីដ៏មានក្លិនក្រអូប ស្អាតស្អំ គ្មានគ្រាប់ខ្មៅ មកដាក់ជិតខ្លួនភ្លាម បាយនោះក៏ប្រែជាលាមកដ៏ស្អុយរលួយ ពេញដោយដង្កូវជាច្រើនប្រភេទ គួរឱ្យខ្ពើមរអើមក្រៃលែង នាងក៏យកដៃទាំងពីរចាប់យកលាមកនោះមកស៊ី សោយទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេង។

---

Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato. Te pete disvā –

កាលដែលមនុស្សទាំង ៤ នាក់នោះ ទៅកើតជាប្រេត សោយទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេងយ៉ាងនេះ ព្រះអាយស្មាមហាមោគ្គល្លាន កាលត្រេចទៅកាន់ចារិកតាមចន្លោះភ្នំ នាថ្ងៃមួយ បានទៅដល់ទីនោះ។ លុះបានឃើញប្រេតទាំងនោះហើយ ទើបសួរថា៖

---

447.

៤៤៧.

---

‘‘Bhusāni eko sāliṃ punāparo, ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ;

Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ, paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko’’ti. –

«ប្រេតម្នាក់ស្រោចស្រពកន្ទក់ស្រូវសាលី (លើក្បាល) ប្រេតម្នាក់ទៀត (វាយក្បាលខ្លួនឯង) ចំណែកឯស្រ្តីនេះ ស៊ីសាច់និងឈាមរបស់ខ្លួនឯង ចំណែកនាងវិញ ស៊ីនូវលាមកដ៏មិនស្អាត គួរខ្ពើមរអើម នេះជាផលនៃកម្មអ្វី?»

---

Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi. Tattha bhusānīti palāpāni. Ekoti ekako. Sālinti sālino. Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ, sālino palāpāni pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo. Punāparoti puna aparo. Yo hi so mātusīsaṃ pahari, so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti, taṃ sandhāya vadati. Sakamaṃsalohitanti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā. Akantanti amanāpaṃ jegucchaṃ. Kissa ayaṃ vipākoti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ, yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho.

ព្រះថេរៈបានសួរនូវកម្មដែលពួកគេបានធ្វើ ដោយគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា bhusāni សេចក្តីថា កន្ទក់ (ឬអង្កាម)។ បទថា eko សេចក្តីថា ម្នាក់ឯង។ បទថា sāliṃ សេចក្តីថា នៃស្រូវសាលី។ ពិតណាស់ បទនេះជាទុតិយាវិភត្តក្នុងសេចក្តីនៃឆដ្ឋីវិភត្ត សេចក្តីអធិប្បាយថា ស្រោចស្រពនូវកន្ទក់ស្រូវសាលីដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅលើក្បាលរបស់ខ្លួន។ បទថា punāparo សេចក្តីថា មួយទៀត។ បុគ្គលណាដែលបានវាយក្បាលម្តាយ បុគ្គលនោះយកញញួរដែកវាយក្បាលខ្លួនឯង រហូតដល់បែកក្បាល ព្រះថេរៈពោលសំដៅលើបុគ្គលនោះ។ បទថា sakamaṃsalohitaṃ ផ្សំសេចក្តីថា ស៊ីនូវសាច់ខ្នង និងឈាមរបស់ខ្លួនឯង។ បទថា akantaṃ សេចក្តីថា មិនជាទីគាប់ចិត្ត គួរខ្ពើមរអើម។ បទថា kissa ayaṃ vipāko សេចក្តីថា នេះជាផលនៃបាបកម្មអ្វី ដែលពួកអ្នកកំពុងសោយក្នុងពេលឥឡូវនេះ នេះជាសេចក្តី។

---

Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –

កាលបើព្រះថេរៈសួរនូវកម្មដែលពួកគេបានធ្វើរួចហើយ ភរិយារបស់ពាណិជ្ជករភូតភរនោះ កាលនឹងប្រាប់នូវកម្មដែលពួកគេទាំងអស់គ្នាបានធ្វើ ទើបពោលថា៖

---

448.

៤៤៨.

---

‘‘Ayaṃ [Pg.178] pure mātaraṃ hiṃsati, ayaṃ pana kūṭavāṇijo;

Ayaṃ maṃsāni khāditvā, musāvādena vañceti.

«ប្រេតនេះ កាលពីមុនបានបៀតបៀន (វាយតប់) ម្តាយ ចំណែកប្រេតនេះ ជាពាណិជ្ជករភូតភរ ឯស្រ្តីនេះ លួចស៊ីសាច់ទាំងឡាយ ហើយនិយាយកុហកបោកប្រាស់។

---

449.

៤៤៩.

---

‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, agārinī sabbakulassa issarā;

Santesu pariguhāmi, mā ca kiñci ito adaṃ.

ចំណែកនាងខ្ញុំ កាលនៅជាមនុស្សក្នុងលោក បានធ្វើជាមេផ្ទះ ជាធំលើជនទាំងពួងក្នុងផ្ទះ កាលបើរបស់របរមាន ក៏លាក់លៀមទុក មិនបានឱ្យរបស់បន្តិចបន្តួចពីផ្ទះនេះទៅអ្នកណាឡើយ។

---

450.

៤៥០.

---

‘‘Musāvādena chādemi, natthi etaṃ mama gehe;

Sace santaṃ niguhāmi, gūtho me hotu bhojanaṃ.

នាងខ្ញុំបាននិយាយកុហកបិទបាំងថា "របស់នោះមិនមានក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំទេ" បើរបស់មានហើយខ្ញុំលាក់លៀមទុក សូមឱ្យលាមកក្លាយជាអាហាររបស់ខ្ញុំចុះ។

---

451.

៤៥១.

---

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Sugandhaṃ sālino bhattaṃ, gūthaṃ me parivattati.

ដោយផលនៃកម្មកំណាញ់នោះផង ដោយផលនៃមុសាវាទនោះផង ទាំងពីរប្រការ បាយស្រូវសាលីដ៏មានក្លិនក្រអូប ក៏ប្រែជាលាមកសម្រាប់នាងខ្ញុំ»។

---

452.

៤៥២.

---

‘‘Avañjhāni ca kammāni, na hi kammaṃ vinassati;

Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ, bhuñjāmi ca pivāmi cā’’ti. – gāthā abhāsi;

«កម្មទាំងឡាយមិនមែនជាឥតផលឡើយ ព្រោះថាកម្មមិនដែលវិនាសបាត់បង់ឡើយ (ដោយមិនទាន់បានឲ្យផល) ខ្ញុំតែងស៊ីផង ផឹកផង នូវលាមកដែលមានក្លិនស្អុយ ពេញដោយដង្កូវទាំងឡាយ» នាងប្រេតបានពោលគាថានេះ។

---

448. Tattha ayanti puttaṃ dassenti vadati. Hiṃsatīti thāmena paribādheti, muggarena paharatīti attho. Kūṭavāṇijoti khalavāṇijo, vañcanāya vaṇijjakārakoti attho. Maṃsāni khāditvāti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘na khādāmī’’ti musāvādena te vañceti.

៤៤៨. បណ្តាគាថាទាំងនោះ បទថា «អយំ» នាងប្រេតពោលសំដៅបង្ហាញដល់កូនប្រុស។ បទថា «ហិំសតិ» សេចក្តីថា វាយដំដោយកម្លាំង គឺយកញញួរវាយដំ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «កូដវាណិជោ» សេចក្តីថា ពាណិជ្ជករពាល គឺអ្នកធ្វើការជួញដូរដោយការបោកប្រាស់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «មំសានិ ខាទិត្វា» សេចក្តីថា បានស៊ីសាច់ដែលជាចំណែកទូទៅជាមួយអ្នកដទៃហើយ ក៏និយាយកុហកបោកប្រាស់គេថា «ខ្ញុំមិនបានស៊ីទេ»។

---

449-50. Agārinīti gehasāminī. Santesūti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu. Pariguhāmīti paṭicchādesiṃ. Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Mā ca kiñci ito adanti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ. Chādemiti ‘‘natthi etaṃ mama gehe’’ti musāvādena chādesiṃ.

៤៤៩-៥០. បទថា «អគារិនី» សេចក្តីថា ម្ចាស់ផ្ទះស្រី។ បទថា «សន្តេសុ» សេចក្តីថា កាលបើទ្រព្យសម្បត្តិដែលអ្នកដទៃសូមនោះមានប្រាកដនៅឡើយ។ បទថា «បរិគុហាមិ» សេចក្តីថា ខ្ញុំបានលាក់បំពួនទុក (ពាក្យនេះលោកពោលដោយការផ្លាស់ប្តូរកាល គឺប្រើបច្ចុប្បន្នកាលជំនួសអតីតកាល)។ បទថា «មា ច កិញ្ចិ ឥតោ អទំ» សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនបានឲ្យសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំនេះ ដល់អ្នកដទៃដែលត្រូវការឡើយ។ បទថា «ឆាទេមិ» សេចក្តីថា ខ្ញុំបានលាក់បំពួនដោយពាក្យកុហកថា «របស់នោះមិនមាននៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំទេ»។

---

451-2. Gūthaṃ me parivattatīti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati. Avañjhānīti amoghāni anipphalāni. Na hi kammaṃ vinassatīti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati. Kiminanti [Pg.179] kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ. Mīḷhanti gūthaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.

៤៥១-២. បទថា «គូថំ មេ បរិវត្តតិ» សេចក្តីថា បាយស្រូវសាលីដែលមានក្លិនក្រអូប តែងត្រឡប់ប្រែប្រួលទៅជាលាមកវិញ ចំពោះខ្ញុំ ព្រោះតែផលនៃអកុសលកម្ម។ បទថា «អវញ្ឈានិ» សេចក្តីថា មិនសូន្យទទេ គឺមិនមែនជាគ្មានផលឡើយ។ បទថា «ន ហិ កម្មំ វិនស្សតិ» សេចក្តីថា ព្រោះថាកម្មដែលបុគ្គលបានសន្សំទុកហើយ មិនទាន់ឲ្យផល មិនដែលវិនាសបាត់បង់ឡើយ។ បទថា «កិមិនំ» សេចក្តីថា ដែលពេញដោយដង្កូវ គឺដែលកើតមានហ្វូងដង្កូវរវើក។ បទថា «មីឡ្ហំ» សេចក្តីថា លាមក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោម។

---

Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ព្រះថេរៈ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់នាងប្រេតនោះយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើនូវរឿងរ៉ាវនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា។ ទេសនានោះ ក៏បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនទាំងឡាយ។

---

Bhusapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃភុសបេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

៥. ការពន្យល់សេចក្តីនៃកុមារបេតវត្ថុ

---

Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇanti idaṃ kumārapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā mahādānaṃ pavattenti. Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha – ‘‘varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ, na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinna’’nti. Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ, yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddha’’nti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘gaccha, tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī’’ti āhaṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi. Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti. Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘dārako’’ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi. So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi. Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti.

រឿងកុមារបេតវត្ថុនេះ មានសេចក្តីផ្តើមថា «អច្ឆេររូបំ សុគតស្ស ញាណំ»។ តើរឿងនោះមានហេតុផលកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? បានឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានឧបាសកជាច្រើននាក់បានរួមគ្នាជាក្រុមធម៌ ហើយបានចាត់ចែងសង់មណ្ឌបដ៏ធំមួយក្នុងក្រុង តុបតែងមណ្ឌបនោះដោយសំពត់មានពណ៌ផ្សេងៗ និមន្តព្រះសាស្តានិងព្រះភិក្ខុសង្ឃតាំងពីព្រលឹម ញ៉ាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានឲ្យគង់លើអាសនៈដែលក្រាលគ្របដោយកម្រាលដ៏មានតម្លៃ គួរដល់បុគ្គលដ៏ប្រសើរ ហើយបានបូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងផ្កាជាដើម រួចក៏បានប្រព្រឹត្តទៅនូវមហាទាន។ បុរសម្នាក់មានចិត្តត្រូវមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់គ្របដណ្តប់ បានឃើញមហាទាននោះហើយ មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងសក្ការៈនោះបាន ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា «ការយករបស់ទាំងអស់នេះទៅចោលក្នុងគំនរសម្រាម គឺប្រសើរជាងការយកមកប្រគេនពួកលោកក្បាលកោរទាំងនេះទៅទៀត»។ ពួកឧបាសកបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏មានចិត្តតក់ស្លុត គិតថា «ឱ! បុរសនេះបានសន្សំបាបដ៏ធ្ងន់ណាស់ហ្ន៎ ព្រោះបានប្រមាថចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានយ៉ាងនេះ» ទើបនាំគ្នាយករឿងនោះទៅប្រាប់ម្តាយរបស់បុរសនោះ ហើយនិយាយថា «អ្នកចូរទៅសូមខមាទោសចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រមទាំងព្រះសង្ឃជាសាវ័កចុះ»។ នាងទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយក៏បានគំរាមកំហែងកូនប្រុស ធ្វើឲ្យកូនប្រុសយល់ព្រម រួចក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនិងព្រះភិក្ខុសង្ឃ សម្តែងនូវទោសកំហុសដែលកូនប្រុសបានធ្វើ ហើយសូមខមាទោស រួចបានធ្វើការបូជាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគនិងព្រះភិក្ខុសង្ឃ ដោយការថ្វាយយាគូអស់រយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។ កូនប្រុសរបស់នាង មិនយូរប៉ុន្មានក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ ហើយទៅចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃនៃស្រីគណិកាម្នាក់ ដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយរបរដ៏សៅហ្មង។ ស្រីគណិកានោះ លុះប្រសូតកូននោះមក ដឹងថាជាកូនប្រុស ក៏បញ្ជាឲ្យគេយកទៅចោលក្នុងព្រៃស្មសានភ្លាម។ កូននោះដេកលក់យ៉ាងសុខស្រួលក្នុងព្រៃស្មសាននោះ ហាក់ដូចជាដេកលើទ្រូងម្តាយ ព្រោះមានការការពាររក្សាដោយកម្លាំងបុណ្យរបស់ខ្លួន មិនមានគ្រោះថ្នាក់ណាមួយមកបៀតបៀនឡើយ។ ពួកទេវតាបានជួយថែរក្សាកុមារនោះ ដូចដែលគេតែងនិយាយគ្នាយ៉ាងនេះឯង។

---

Atha [Pg.180] bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi. ‘‘Satthā idhāgato, kāraṇenettha bhavitabba’’nti mahājano sannipati. Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘nāyaṃ dārako oññātabbo, yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito, āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī’’ti vatvā tehi manussehi ‘‘kiṃ nu kho, bhante, iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamma’’nti puṭṭho –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញពីមហាករុណាសមាបត្តិក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ទ្រង់ទតមើលលោកដោយពុទ្ធចក្ខុ បានឃើញកុមារនោះដែលគេយកទៅចោលក្នុងព្រៃស្មសាន ក៏ស្តេចយាងទៅកាន់ព្រៃស្មសានក្នុងវេលាព្រះអាទិត្យរះ។ មហាជនគិតថា «ព្រះសាស្តាស្តេចយាងមកទីនេះ ច្បាស់ជាមានហេតុការណ៍អ្វីមួយមិនខាន» ក៏នាំគ្នាទៅប្រជុំគ្នាទីនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នាថា «កុមារនេះ អ្នកទាំងឡាយមិនគួរមើលងាយឡើយ ទោះបីជាឥឡូវនេះ គេត្រូវគេយកមកចោលក្នុងព្រៃស្មសាន គ្មានទីពឹងក៏ដោយ ប៉ុន្តែទៅអនាគត គេនឹងទទួលបាននូវសម្បត្តិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ទាំងក្នុងបច្ចុប្បន្ននិងក្នុងបរលោក» លុះទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះហើយ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើកុមារនេះបានធ្វើកម្មអ្វីទុកក្នុងជាតិមុន?» ព្រះអង្គកាលបើគេក្រាបបង្គំទូលសួរយ៉ាងនេះហើយ—

---

‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;

Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbha’’nti. –

«មហាជនបានធ្វើការបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ក្នុងកាលនោះ ចិត្តរបស់កុមារនេះបានប្រែប្រួលទៅជាអាក្រក់ ហើយបានពោលនូវវាចាដ៏ទ្រគោះបោះបោក មិនគួរគប្បីឡើយ»។

---

Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘mayhaṃ putto’’ti aggahesi. Bhagavā ‘‘ettakena ayaṃ dārako rakkhito, mahājanassa ca anuggaho kato’’ti vihāraṃ agamāsi.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវកម្មដែលកុមារនោះបានធ្វើ និងសម្បត្តិដែលគេនឹងទទួលបានទៅអនាគត ដោយវិធីមានជាដើមយ៉ាងនេះ រួចទ្រង់សម្តែងធម៌ឲ្យសមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា ហើយទ្រង់បានសម្តែងនូវសាមុក្កំសិកទេសនា (ទេសនាដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់លើកឡើងសម្តែងដោយព្រះអង្គឯង គឺអរិយសច្ចៈ៤) ក្នុងលំដាប់តទៅ។ ក្នុងទីបញ្ចប់នៃសច្ចៈ ការត្រាស់ដឹងធម៌បានកើតមានដល់សត្វទាំងឡាយប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់។ ចំណែកឯកុមារនោះ មានកុដុម្ពីកៈម្នាក់ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិប៉ែតសិបកោដិ បានទទួលយកកុមារនោះនៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «នេះជាកូនរបស់ខ្ញុំ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កុមារនេះ ត្រូវបានគេជួយសង្គ្រោះដោយហេតុប៉ុណ្ណេះហើយ ទាំងការអនុគ្រោះដល់មហាជនក៏បានធ្វើរួចហើយ» ទើបស្តេចយាងត្រឡប់ទៅកាន់វត្តវិញ។

---

So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho nūna satthā sattesu anukampako, sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati, uḷārāni ca puññāni karotī’’ti. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, tassa ettakāva sampatti, atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati, mahatiṃ dibbasampattiñca paṭilabhissatī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano [Pg.181] ca ‘‘idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī’’ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

សម័យតមកាលទៀត កាលដែលកុដុម្ពីកៈនោះធ្វើមរណកាលទៅ កុមារនោះក៏បានគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិដែលកុដុម្ពីកៈនោះប្រគល់ឲ្យ ហើយបានតាំងវង្សត្រកូលឡើង ទៅជាគហបតីមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភក្នុងក្រុងនោះឯង ហើយជាអ្នកត្រេកអរក្នុងទានជាដើម។ ថ្ងៃមួយ ពួកភិក្ខុបានញ៉ាំងរឿងរ៉ាវឲ្យកើតឡើងក្នុងធម្មសភាថា «ឱ! ព្រះសាស្តាទ្រង់មានសេចក្តីអនុគ្រោះដល់សត្វទាំងឡាយពិតមែនហ្ន៎ សូម្បីតែកុមារនោះដែលកាលណោះជាអ្នកគ្មានទីពឹង តែឥឡូវនេះបានសោយសម្បត្តិដ៏ធំធេង ទាំងបានធ្វើបុណ្យដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ជាច្រើនទៀតផង»។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ពាក្យនោះហើយ ទើបមានព្រះបន្ទូលថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សម្បត្តិរបស់កុមារនោះមិនមែនមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ តាមពិតទៅ ក្នុងទីបំផុតនៃអាយុ គេនឹងទៅកើតជាបុត្ររបស់សក្កទេវរាជក្នុងឋានតាវតឹង្ស ហើយនឹងទទួលបាននូវទិព្វសម្បត្តិដ៏ធំធេង»។ ពួកភិក្ខុនិងមហាជនបានស្តាប់ព្រះបន្ទូលនោះហើយ ក៏នាំគ្នាពោលសរសើរនូវព្រះញាណដ៏វិសេសរបស់ព្រះសាស្តាថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទតឃើញហេតុការណ៍វែងឆ្ងាយយ៉ាងនេះ ទើបស្តេចយាងទៅសង្គ្រោះកុមារនោះដែលគេយកទៅចោលក្នុងព្រៃស្មសានខ្មោចស្រស់ ទាំងដែលទើបនឹងប្រសូតភ្លាម» ហើយក៏បាននិយាយពីរឿងរ៉ាវរបស់កុមារនោះក្នុងអត្តភាពនោះ។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា—

---

453.

៤៥៣.

---

‘‘Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ, satthā yathā puggalaṃ byākāsi;

Ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke.

«ព្រះញាណរបស់ព្រះសុគត គួរឲ្យអស្ចារ្យក្រៃលែង ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្យាករណ៍នូវបុគ្គលយ៉ាងណា គឺតែងតែជាយ៉ាងនោះពិតមែន។ ជនខ្លះ សូម្បីតែមានបុណ្យច្រើន ក៏ត្រឡប់ជាថោកទាប (ព្រោះមិនបានបច្ច័យគាំទ្រដល់បុណ្យនោះ) ឯជនខ្លះ សូម្បីតែមានបុណ្យតិច ក៏ត្រឡប់ជាខ្ពង់ខ្ពស់ (ព្រោះតែភាពរុងរឿងនៃបុណ្យនោះ)។

---

454.

៤៥៤.

---

‘‘Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito, aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ;

Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā, viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ.

កុមារនេះ ត្រូវគេយកមកចោលក្នុងព្រៃស្មសាន តែងចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងពេលយប់ ដោយទឹកដោះដែលហូរចេញពីមេដៃ (របស់ទេវតា) ពួកយក្ស ពួកភូត ឬពួកសត្វលូនវារទាំងឡាយ មិនបៀតបៀនកុមារដែលមានបុណ្យបានធ្វើទុកហើយនោះឡើយ។

---

455.

៤៥៥.

---

‘‘Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde, dhaṅkā siṅgālā parivattayanti;

Gabbhāsayaṃ pakkhigaṇā haranti, kākā pana akkhimalaṃ haranti.

សូម្បីតែពួកឆ្កែ ក៏លិទ្ធជើងទាំងពីររបស់កុមារនេះ ពួកក្អែកនិងពួកចចក តែងនាំគ្នាត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើង (ដើម្បីការពារកុមារនោះ) ពួកហ្វូងសត្វស្លាប តែងនាំគ្នាកម្ចាត់នូវសុក (គ្រឿងសៅហ្មងនៃគភ៌) ចំណែកពួកក្អែក តែងនាំគ្នាកម្ចាត់នូវអាចម៍ភ្នែក។

---

456.

៤៥៦.

---

‘‘Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci, na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā;

Nakkhattayogampi na aggahesuṃ, na sabbadhaññānipi ākiriṃsu.

គ្មាននរណាម្នាក់ចាត់ចែងការការពារដល់កុមារនេះឡើយ មិនមានទាំងថ្នាំ ឬការដុតគ្រាប់ស្ពៃដើម្បីបណ្តេញឧបទ្រពចង្រៃ មិនមានទាំងការមើលឫក្សពារ និងមិនមានទាំងការរោយគ្រាប់ធញ្ញជាតិទាំងពួងឡើយ។

---

457.

៤៥៧.

---

‘‘Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ, rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ;

Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ, sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ.

កុមារដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ដល់នូវសេចក្តីលំបាកយ៉ាងក្រៃលែង ត្រូវគេនាំមកចោលក្នុងព្រៃស្មសានក្នុងពេលយប់ មានសេចក្តីញាប់ញ័រដូចជាដុំប៊ឺរស្រស់ មានជីវិតសេសសល់នៅបន្តិចបន្តួច គួរឲ្យសង្ស័យ (ថានៅរស់ឬស្លាប់)។

---

458.

៤៥៨.

---

‘‘Tamaddasā devamanussapūjito, disvā ca taṃ byākari bhūripañño;

‘Ayaṃ kumāro nagarassimassa, aggakuliko bhavissati bhogato ca’.

ព្រះសាស្តាដែលទេវតានិងមនុស្សបូជាហើយ ទ្រង់មានព្រះប្រាជ្ញាញាណដ៏ទូលាយដូចជាផែនដី បានទតឃើញកុមារនោះ លុះទតឃើញហើយ ក៏ទ្រង់ព្យាករណ៍ថា «កុមារនេះ នឹងទៅជាបុគ្គលមានត្រកូលដ៏ប្រសើរ និងមានភោគសម្បត្តិដ៏ច្រើន ក្នុងក្រុងនេះ»។

---

459.

៤៥៩.

---

‘‘Kissa [Pg.182] vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhi’’nti. –

«តើកុមារនេះបានសមាទានវត្តអ្វី ឬប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយាដូចម្តេច ផលនេះជាផលនៃធម៌ដែលគេបានប្រព្រឹត្តល្អហើយដូចម្តេច ទើបបានជាកាលដែលគេបានដល់នូវសេចក្តីវិនាសយ៉ាងនេះហើយ ត្រឡប់ជាបានសោយនូវឫទ្ធិ (ទិព្វសម្បត្តិ) មានសភាពយ៉ាងនោះវិញ?»។

---

Cha gāthā avocuṃ.

ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ បានពោលគាថាទាំងឡាយប្រាំមួយនេះ។

---

453. Tattha accherarūpanti acchariyasabhāvaṃ. Sugatassa ñāṇanti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa ñāṇaṃ, āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ. Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘satthā yathā puggalaṃ byākāsī’’ti. Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti.

៤៥៣. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា «អច្ឆេររូបំ» សេចក្តីថា មានសភាពគួរឲ្យអស្ចារ្យ។ បទថា «សុគតស្ស ញាណំ» លោកពោលសំដៅយកសព្វញ្ញុតញ្ញាណ មានអាសយានុសយញាណជាដើម របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលមិនទូទៅដល់បុគ្គលដទៃឡើយ។ ព្រះញាណនេះ មិនមែនជាវិស័យរបស់បុគ្គលដទៃឡើយ តើដោយរបៀបណា? ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «សត្ថា យថា បុគ្គលំ ព្យាកាសិ»។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យបង្ហាញថា ដោយហេតុនោះ ភាពគួរឲ្យអស្ចារ្យនៃព្រះញាណរបស់ព្រះសាស្តា តែងប្រាកដច្បាស់ដោយការសម្តែងធម៌នោះឯង។

---

Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke’’ti āha. Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti, parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti.

ឥឡូវនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យ កាលនឹងបង្ហាញនូវការដោះស្រាយ ទើបពោលថា «ឧស្សន្នបុញ្ញាបិ ភវន្តិ ហេកេ បរិត្តបុញ្ញាបិ ភវន្តិ ហេកេ»។ សេចក្តីពន្យល់នៃបទនោះថា ជនទាំងឡាយខ្លះក្នុងលោកនេះ សូម្បីតែមានកុសលធម៌ច្រើន ក៏ត្រឡប់ជាថោកទាបដោយជាតិត្រកូលជាដើម ព្រោះតែអំណាចនៃអកុសលកម្មដែលបានឱកាសឲ្យផល ចំណែកឯសត្វទាំងឡាយខ្លះ សូម្បីតែមានបុណ្យតិចតួច គឺមានកុសលធម៌តិចតួច ក៏ត្រឡប់ជាខ្ពង់ខ្ពស់បាន ព្រោះតែភាពរុងរឿងនៃបុណ្យនោះ ដោយសារការបានជួបនឹងស្រែបុណ្យដ៏ល្អជាដើម។

---

454. Sīvathikāyāti susāne. Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena, devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho. Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ.

៤៥៤. បទថា «សីវថិកាយ» សេចក្តីថា ក្នុងព្រៃស្មសាន។ បទថា «អង្គុដ្ឋស្នេហេន» សេចក្តីថា ដោយទឹកដោះដែលហូរចេញពីមេដៃ គឺទឹកដោះដែលហូរចេញពីមេដៃរបស់ទេវតា នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «ន យក្ខភូតា ន សរីសបា វា» សេចក្តីថា ពួកភូត ពួកយក្ស ឬពួកសត្វលូនវារទាំងឡាយណា ដែលវារទៅមក មិនបៀតបៀន គឺមិនធ្វើទុក្ខបុកម្នេញឡើយ។

---

455. Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ. Dhaṅkāti kākā. Parivattayantīti ‘‘mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyu’’nti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti. Gabbhāsayanti gabbhamalaṃ. Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā. Harantīti apanenti. Akkhimalanti akkhigūthaṃ.

៤៥៥. បទថា «បលិហិំសុ បាទេ» សេចក្តីថា លិទ្ធជើងទាំងពីរដោយអណ្តាតរបស់ខ្លួន។ បទថា «ធង្កា» សេចក្តីថា ពួកក្អែក។ បទថា «បរិវត្តយន្តិ» សេចក្តីថា ពួកសត្វទាំងនោះកាលថែរក្សាដោយគិតថា «កុំឲ្យនរណាម្នាក់បៀតបៀនកុមារនេះឡើយ» ក៏នាំគ្នាត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើង ដើម្បីឲ្យកុមារនោះមានសេចក្តីសុខសប្បាយ គ្មានរោគ។ បទថា «គព្ភាសយំ» សេចក្តីថា គ្រឿងសៅហ្មងនៃគភ៌ (សុក)។ បទថា «បក្ខិគណា» សេចក្តីថា ហ្វូងសត្វស្លាប មានត្មាតនិងខ្លែងជាដើម។ បទថា «ហរន្តិ» សេចក្តីថា នាំយកទៅ គឺកម្ចាត់ចេញ។ បទថា «អក្ខិមលំ» សេចក្តីថា អាចម៍ភ្នែក។

---

456. Kecīti [Pg.183] keci manussā, amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Osadhanti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ. Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti, tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti. Nakkhattayogampi na aggahesunti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu. ‘‘Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto’’ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho. Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti, tampissa nākaṃsūti attho.

៤៥៦. បទថា «កេពិ» សេចក្តីថា ពួកមនុស្សណាម្នាក់ (មិនបានធ្វើការការពារឡើយ) ប៉ុន្តែពួកអមនុស្ស (ទេវតា) បានចាត់ចែងការការពារ។ បទថា «ឱសធំ» សេចក្តីថា ថ្នាំដែលនាំមកនូវភាពគ្មានរោគ ទាំងក្នុងពេលនោះនិងទៅអនាគត។ បទថា «សាសបធូបនំ វា» សេចក្តីថា ការដុតផ្សែងគ្រាប់ស្ពៃណាដែលគេតែងធ្វើដើម្បីការពារកុមារដែលទើបនឹងប្រសូត សូម្បីតែការធ្វើបែបនោះ ក៏គ្មានអ្នកណាម្នាក់ធ្វើឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «នក្ខត្តយោគម្បិ ន អគ្គហេសុំ» សេចក្តីថា សូម្បីតែការមើលឫក្សពារដែលផ្សំគ្នានៃផ្កាយ ក៏គ្មានអ្នកណាម្នាក់គណនាឡើយ សេចក្តីថា គ្មាននរណាម្នាក់ធ្វើពិធីប្រសូតដល់កុមារនោះដោយកំណត់ថា «កុមារនេះ ប្រសូតក្នុងនក្ខត្តឫក្សនេះ ក្នុងថិតិនេះ ក្នុងមុហូតនេះ» ឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «ន សព្វធញ្ញានិបិ អាកិរិំសុ» សេចក្តីថា ពួកមនុស្សកាលធ្វើមង្គលការ តែងរោយគ្រាប់ធញ្ញជាតិមានស្រូវសាលីជាដើមដែលលាយដោយប្រេងស្ពៃ ដើម្បីជាឱសថការពារ សូម្បីតែការធ្វើបែបនោះ ក៏គ្មាននរណាម្នាក់ធ្វើដល់កុមារនោះឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

457. Etādisanti evarūpaṃ. Uttamakicchapattanti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ. Rattābhatanti rattiyaṃ ābhataṃ. Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ, maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ. Pavedhamānanti dubbalabhāvena pakampamānaṃ. Sasaṃsayanti ‘‘jīvati nu kho na nu kho jīvatī’’ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ. Jīvitasāvasesanti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ.

៤៥៧. ពាក្យថា Etādisaំ សេចក្ដីថា មានសភាពបែបនេះ។ ពាក្យថា Uttamakicchapattaំ សេចក្ដីថា ដល់នូវសេចក្ដីលំបាកយ៉ាងក្រៃលែង គឺដល់នូវសេចក្ដីទុក្ខជាអតិបរមា។ ពាក្យថា Rattābhataំ សេចក្ដីថា ដែលគេនាំមកក្នុងវេលាយប់។ ពាក្យថា Nonītapiṇḍaំ viyā សេចក្ដីថា ដូចជាដុំប៊ឺរស្រស់ (ដុំទឹកដោះថ្លា) ដែលពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះមានសភាពត្រឹមតែជាដុំសាច់ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Pavedhamānaំ សេចក្ដីថា ញាប់ញ័រដោយភាពជាអ្នកមានកម្លាំងខ្សោយ។ ពាក្យថា Sasaំsayaំ សេចក្ដីថា ប្រកបដោយសេចក្ដីសង្ស័យ ព្រោះតែមានការសង្ស័យថា «តើវាមានជីវិតរស់នៅ ឬក៏មិនមានជីវិតរស់នៅទេ?»។ ពាក្យថា Jīvitasāvasesaំ សេចក្ដីថា មានជីវិតសេសសល់ត្រឹមតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ព្រោះតែមិនមានគ្រឿងឧបត្ថម្ភដែលជាហេតុនាំឲ្យជីវិតស្ថិតនៅបាន។

---

458. Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho.

៤៥៨. ពាក្យថា Aggakuliko bhavissati bhogato cā សេចក្ដីថា នឹងទៅជាអ្នកមានត្រកូលដ៏ប្រសើរ គឺត្រកូលសេដ្ឋី ដោយអំណាចនៃភោគសម្បត្តិ ដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតភោគៈ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។

---

459. ‘‘Kissa vata’’nti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā. Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā. Tattha kissāti kiṃ assa. Vatanti vatasamādānaṃ. Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā. Etādisanti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ, susāne chaḍḍananti evarūpaṃ. Byasananti anatthaṃ. Tādisanti tathārūpaṃ, ‘‘aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti’’ntiādinā, ‘‘ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī’’tiādinā ca vuttappakāranti attho. Iddhinti deviddhiṃ, dibbasampattinti vuttaṃ hoti.

៤៥៩. គាថាថា «Kissa vata» នេះ ពួកឧបាសកដែលឈរនៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះសាស្តា បានពោលឡើងដោយអំណាចនៃការសួរដេញដោលអំពីកម្មដែលកុមារនោះបានធ្វើ។ គាថានោះ គប្បីជ្រាបថា ពួកឧបាសកដែលមកជួបជុំគ្នានៅក្នុងព្រៃស្មសានបានពោលឡើង។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា kissā គឺ សួរថា តើអ្វីខ្លះដល់កុមារនោះ? ពាក្យថា vataំ គឺ ការសមាទានវត្ត។ ពាក្យថា kissā ម្យ៉ាងទៀត គឺ ការផ្លាស់ប្តូរវិភត្តិហើយភ្ជាប់សេចក្តីថា តើវត្ត ឬព្រហ្មចរិយាដែលកុមារនោះបានសន្សំទុកល្អហើយ មានសភាពបែបណា? ពាក្យថា Etādisaំ សេចក្ដីថា ការកើតក្នុងផ្ទៃនៃស្រីពេស្យា និងការត្រូវគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃស្មសាន មានសភាពបែបនេះឯង。 ពាក្យថា Byasanaំ សេចក្ដីថា សេចក្តីវិនាស (សេចក្តីមិនជាប្រយោជន៍)។ ពាក្យថា Tādisaំ សេចក្ដីថា មានសភាពបែបនោះ ដូចដែលបានពោលទុកមកហើយថា «កុមារនេះញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងពេលយប់ដោយទឹកដោះដែលចេញពីមេដៃ» និង «កុមារនេះនឹងក្លាយជាអ្នកមានត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងទីក្រុងនេះ» ជាដើម។ ពាក្យថា Iddhiំ សេចក្តីថា ទេវឫទ្ធិ គឺទេវសម្បត្តិ នេះជាពាក្យដែលពោលពន្យល់។

---

Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi, taṃ dassentā saṅgītikārā –

ឥឡូវនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ កាលនឹងបង្ហាញនូវសេចក្តីដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះអង្គដែលពួកឧបាសកទាំងនោះទូលសួរហើយ បានដោះស្រាយក្នុងកាលនោះ យ៉ាងណា ទើបពោលថា៖

---

460.

៤៦០.

---

‘‘Buddhapamukhassa [Pg.184] bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;

Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ.

«មហាជនបានធ្វើការបូជាយ៉ាងធំដេង ចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ក្នុងទីនោះ កុមារនោះមានចិត្តប្រែប្រួលជាផ្សេង (មិនជ្រះថ្លា) បានពោលវាចាអសុរោះ គ្រោតគ្រាត មិនគួរគប្បី។

---

461.

៤៦១.

---

‘‘So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā, pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā;

Tathāgataṃ jetavane vasantaṃ, yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ.

«កុមារនោះបានកំចាត់បង់នូវតម្រិះ (អាក្រក់) នោះចេញ ហើយបានសេចក្តីរីករាយ និងសេចក្តីជ្រះថ្លាមកវិញក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏បានឧបដ្ឋាកព្រះតថាគតដែលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ដោយយាគូអស់ប្រាំពីរយប់។

---

462.

៤៦២.

---

‘‘Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ.

«នោះជាវត្ត នោះជាព្រហ្មចរិយារបស់កុមារនោះ នេះជាផលនៃសេចក្តីល្អដែលកុមារនោះបានសន្សំទុកល្អហើយ កុមារនោះលុះដល់នូវសេចក្តីវិនាសមានសភាពបែបនេះហើយ នឹងបានទទួលនូវឫទ្ធិ (ទេវសម្បត្តិ) មានសភាពបែបនោះវិញ។

---

463.

៤៦៣.

---

‘‘Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassā’’ti. –

«កុមារនោះស្ថិតនៅក្នុងមនុស្សលោកនេះអស់មួយរយឆ្នាំ ប្រកបដោយកាមគុណទាំងពួង លុះរំលាយកាយទៅ ក្នុងបរលោក នឹងទៅកាន់ភាពជាមិត្តភក្តិ (ជាបុត្រ) របស់ព្រះវាសវៈ (ព្រះឥន្ទ្រ)»។

---

Catasso gāthā avocuṃ.

ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលគាថាទាំង ៤ នេះ។

---

460. Tattha janatāti janasamūho, upāsakagaṇoti adhippāyo. Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ. Assāti tassa dārakassa. Cittassahu aññathattanti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi. Asabbhanti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi.

៤៦០. ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា janatā សេចក្តីថា ក្រុមមនុស្ស គឺពួកឧបាសក នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា tatrā សេចក្តីថា ក្នុងការបូជានោះ។ ពាក្យថា assā សេចក្តីថា របស់កុមារនោះ។ ពាក្យថា cittassahu aññathattaំ សេចក្តីថា ក្នុងជាតិមុន ចិត្តរបស់កុមារនោះមានសភាពប្រែប្រួលជាផ្សេង គឺមិនអើពើ មិនគោរព មិនជ្រះថ្លា។ ពាក្យថា asabbhaំ សេចក្តីថា បានពោលវាចាដ៏អសុរោះ គ្រោតគ្រាត ដែលមិនគួរគប្បីនឹងពោលក្នុងសមាគមរបស់សប្បុរស។

---

461. Soti so ayaṃ. Taṃ vitakkanti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ. Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā. Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā. Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi. Sattarattanti sattadivasaṃ.

៤៦១. ពាក្យថា so សេចក្តីថា កុមារនោះឯង។ ពាក្យថា taំ vitakkaំ សេចក្តីថា នូវតម្រិះដ៏លាមកនោះ។ ពាក្យថា pavinodayitvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ទៅវិញ ដោយការទូន្មានប្រដៅដែលមាតាបានធ្វើ។ ពាក្យថា pītiំ pasādaំ paṭiladdhā សេចក្តីថា បានទទួលវិញ គឺញ៉ាំងសេចក្តីរីករាយ និងសេចក្តីជ្រះថ្លាឲ្យកើតឡើង។ ពាក្យថា yāguyā upaṭṭhāsī សេចក្តីថា បានឧបដ្ឋាកដោយការថ្វាយយាគូ។ ពាក្យថា sattarattaំ សេចក្តីថា អស់រយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។

---

462. Tassa [Pg.185] vataṃ taṃ pana brahmacariyanti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca, aññaṃ kiñci natthīti attho.

៤៦២. ពាក្យថា Tassa vataំ taំ pana brahmacariyaំ សេចក្តីថា សេចក្តីជ្រះថ្លានៃចិត្ត និងការថ្វាយទានរបស់បុគ្គលនោះ តាមវិធីដែលខ្ញុំបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម នោះជាវត្ត នោះជាព្រហ្មចរិយារបស់បុគ្គលនេះ គឺមិនមានកុសលកម្មដទៃទៀតឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

463. Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā. Abhisamparāyanti punabbhave. Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassa puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati. Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

៤៦៣. ពាក្យថា Ṭhatvāna សេចក្តីថា ស្ថិតនៅត្រឹមតែអស់អាយុកាល ក្នុងមនុស្សលោកនេះឯង។ ពាក្យថា Abhisamparāyaំ សេចក្តីថា ក្នុងភពថ្មីទៀត។ ពាក្យថា Sahabyataំ gacchati vāsavassa សេចក្តីថា នឹងទៅកាន់ភាពជាមិត្តភក្តិ គឺក្នុងឋានៈជាបុត្ររបស់ព្រះសក្កៈជាស្តេចនៃទេវតាទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ពាក្យថា gacchati នេះ ជាបច្ចុប្បន្នកាល តែប្រើក្នុងន័យអនាគតកាល។ បណ្តាពាក្យទាំងនោះ ពាក្យដែលនៅសល់ទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃកុមារបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

6. Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā

៦. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសេរិណីបេតវត្ថុ

---

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante seriṇīpetiṃ ārabbha vuttaṃ. Kururaṭṭhe kira hatthinipure seriṇī nāma ekā rūpūpajīvinī ahosi. Tattha ca uposathakaraṇatthāya tato tato bhikkhū sannipatiṃsu. Puna mahābhikkhusannipāto ahosi. Taṃ disvā manussā tilataṇḍulādiṃ sappinavanītamadhuādiñca bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā mahādānaṃ pavattesuṃ. Tena ca samayena sā gaṇikā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā tehi manussehi ‘‘ehi tāva idaṃ dānaṃ anumodāhī’’ti ussāhitāpi ‘‘kiṃ tena muṇḍakānaṃ samaṇānaṃ dinnenā’’ti appasādameva nesaṃ sampavedesi, kuto appamattakassa pariccāgo.

រឿងបេតវត្ថុដែលផ្តើមឡើងថា «Naggā dubbaṇṇarūpāsi» នេះ ព្រះសាស្តាកាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវនាងសេរិណីប្រេត ទើបត្រាស់សម្តែង។ ឮថា ក្នុងក្រុងហត្ថិនីបុរៈ នាដែនកុរុ មានស្រីពេស្យាម្នាក់ឈ្មោះ សេរិណី។ ក្នុងក្រុងនោះ ពួកភិក្ខុទាំងឡាយមកពីទិសផ្សេងៗ បានមកជួបជុំគ្នាដើម្បីធ្វើឧបោសថកម្ម។ ក្រោយមក ក៏មានមហាសន្និបាតនៃភិក្ខុសង្ឃយ៉ាងធំ។ ពួកមនុស្សកាលបានឃើញមហាសន្និបាតនោះ ក៏បានរៀបចំគ្រឿងឧបភោគបរិភោគសម្រាប់ទានជាច្រើន មានល្ង អង្ករ ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ទឹកឃ្មុំជាដើម ហើយបានចាត់ចែងមហាទានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ សម័យនោះឯង ស្រីពេស្យានោះជាស្រីមិនមានសទ្ធា មិនមានសេចក្តីជ្រះថ្លា មានចិត្តត្រូវមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់គ្របសង្កត់ ទោះបីពួកមនុស្សខ្លះបានបបួលនាងថា «នាងចូរមកអនុមោទនាទាននេះសិនចុះ» យ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏នាងបានសម្តែងតែសេចក្តីមិនជ្រះថ្លាដល់ពួកមនុស្សទាំងនោះវិញថា «តើការថ្វាយទានដល់ពួកសមណៈក្បាលត្រងោលទាំងនោះ មានប្រយោជន៍អ្វី?» នាងមិនព្រមលះបង់សូម្បីតែវត្ថុបន្តិចបន្តួចឡើយ តើការលះបង់ទានដ៏ច្រើននឹងមានមកពីណា?

---

Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññatarassa paccantanagarassa parikhāpiṭṭhe petī hutvā nibbatti. Atha hatthinipuravāsī aññataro upāsako vaṇijjāya taṃ nagaraṃ gantvā rattiyā paccūsasamaye parikhāpiṭṭhaṃ gato tādisena payojanena. Sā tattha taṃ disvā sañjānitvā naggā aṭṭhittacamattāvasesasarīrā ativiya bībhacchadassanā avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –

ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក នាងក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ ហើយទៅកើតជាប្រេតស្រីនៅលើមាត់គូទឹកនៃក្រុងបច្ចន្តគ្រាមមួយ។ គ្រានោះ មានឧបាសកម្នាក់ជាអ្នករស់នៅក្នុងក្រុងហត្ថិនីបុរៈ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងនោះដើម្បីជួញដូរ ហើយបានដើរទៅកាន់មាត់គូទឹកនោះក្នុងវេលាជិតភ្លឺនៃរាត្រី ដោយកិច្ចការចាំបាច់ខ្លះ។ នាងប្រេតនោះកាលបានឃើញឧបាសកនោះក្នុងទីនោះ ក៏ចំណាំបាន ទើបបង្ហាញខ្លួនឲ្យឃើញក្នុងទីជិតនោះ ក្នុងសភាពជាប្រេតអាក្រាត មានតែស្បែកដណ្តប់ឆ្អឹង មានរូបរាងគួរឲ្យខ្ពើមរអើមក្រៃលែង។ ឧបាសកនោះកាលបានឃើញនាងប្រេតនោះហើយ ទើបពោលថា៖

---

464.

៤៦៤.

---

‘‘Naggā [Pg.186] dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

«នាងជាស្រីអាក្រាត មានសម្បុរអាក្រក់ ស្គមរឹតរុំដោយសរសៃ មានឆ្អឹងជំនីររគីរគាស មានខ្លួនស្គមស្គាំង តើនាងជាអ្វី ទើបមកឈរនៅក្នុងទីនេះ?»។

---

Gāthāya pucchi. Sāpissa –

ឧបាសកនោះបានសួរដោយគាថា។ នាងប្រេតនោះក៏បានឆ្លើយតបនឹងឧបាសកនោះវិញថា៖

---

465.

៤៦៥.

---

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំជាប្រេតស្រី ដល់នូវសេចក្តីលំបាក កើតក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកាន់បេតលោក»។

---

Gāthāya attānaṃ pakāsesi. Puna tena –

នាងប្រេតបានបង្ហាញខ្លួនដោយគាថាយ៉ាងនេះ។ ឧបាសកនោះក៏បានសួរនាងម្តងទៀតថា៖

---

466.

៤៦៦.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«តើនាងបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ វាចា ចិត្ត ដូចម្តេចខ្លះ? តើនាងលះលោកនេះទៅកាន់បេតលោក ដោយសារផលនៃកម្មអ្វី?»។

---

Gāthāya katakammaṃ pucchitā –

នាងប្រេតកាលដែលឧបាសកសួរដេញដោលអំពីកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើដោយគាថាហើយ ទើបឆ្លើយថា៖

---

467.

៤៦៧.

---

‘‘Anāvaṭesu titthesu, viciniṃ aḍḍhamāsakaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano.

«កាលពីមុន ខ្ញុំបានស្វែងរកទ្រព្យសូម្បីតែកន្លះមាសក ក្នុងកំពង់ទឹកដែលគេមិនបានហាមឃាត់ (ដោយគិតថា ក្រែងលោបានរបស់អ្វីមួយដែលមនុស្សទាំងឡាយភ្លេចចោល) កាលដែលទេយ្យធម៌ទាំងឡាយមានស្រាប់ ខ្ញុំមិនបានធ្វើនូវទីពឹង (កុសលធម៌) សម្រាប់ខ្លួនឯងសោះឡើយ។

---

468.

៤៦៨.

---

‘‘Nadiṃ upemi tasitā, rittakā parivattati;

Chāyaṃ upemi uṇhesu, ātapo parivattati.

«ឥឡូវនេះ ខ្ញុំស្រេកទឹក កាលដើរទៅកាន់ស្ទឹង ស្ទឹងក៏ប្រែជាស្ងួតហួតហែងគ្មានទឹក កាលក្តៅខ្លាំង ខ្ញុំដើរចូលទៅរកស្រមោលឈើ ស្រមោលឈើនោះក៏ប្រែជាកម្តៅថ្ងៃវិញ។

---

469.

៤៦៩.

---

‘‘Aggivaṇṇo ca me vāto, ḍahanto upavāyati;

Etañca bhante arahāmi, aññañca pāpakaṃ tato.

«ខ្យល់ក្តៅដូចជាភ្លើង បក់មកដុតរំលាយរូបខ្ញុំ បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំសមគួរនឹងបានទទួលនូវទុក្ខវេទនានេះ និងទុក្ខវេទនាដទៃទៀតដែលលាមកជាងនេះទៅទៀត។

---

470.

៤៧០.

---

‘‘Gantvāna hatthiniṃ puraṃ, vajjesi mayha mātaraṃ;

‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’.

«សូមលោកអញ្ជើញទៅកាន់ក្រុងហត្ថិនីបុរៈ ហើយប្រាប់មាតារបស់ខ្ញុំថា «ខ្ញុំបានឃើញកូនស្រីរបស់អ្នក ដែលជាប្រេតស្រី ដល់នូវសេចក្តីលំបាក កើតក្នុងយមលោក នាងបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកាន់បេតលោក»។

---

471.

៤៧១.

---

‘‘Atthi me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;

Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.

«ខ្ញុំមានទ្រព្យចំនួនបួនសែនកហាបណៈ ដែលបានកប់ទុកនៅក្រោមគ្រែដំណេកក្នុងផ្ទះនោះ ដែលទ្រព្យនោះខ្ញុំមិនបានប្រាប់ដល់មាតាឡើយ។

---

472.

៤៧២.

---

‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;

Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

«សូមមាតាយកទ្រព្យនោះមួយចំណែកមកធ្វើទានឧទ្ទិសផលឲ្យខ្ញុំ ហើយសូមឲ្យទ្រព្យនោះក្លាយជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិតរបស់មាតាចុះ កាលដែលមាតាធ្វើទានហើយ សូមឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យមកឲ្យខ្ញុំ ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំនឹងបានជាស្រីមានសេចក្តីសុខ ប្រកបដោយសម្បត្តិទាំងពួង»។

---

Imāhi [Pg.187] chahi gāthāhi attanā katakammañceva puna tena attano kātabbaṃ atthañca ācikkhi.

នាងប្រេតបានប្រាប់នូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើផង និងប្រាប់នូវប្រយោជន៍ដែលឧបាសកនោះគប្បីធ្វើដល់ខ្លួនផង ដោយគាថាទាំង ៦ នេះ។

---

467. Tattha anāvaṭesu titthesūti kenaci anivāritesu nadītaḷākādīnaṃ titthapadesesu, yattha manussā nhāyanti, udakakiccaṃ karonti, tādisesu ṭhānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti ‘‘manussehi ṭhapetvā vissaritaṃ apināmettha kiñci labheyya’’nti lobhābhibhūtā aḍḍhamāsakamattampi viciniṃ gavesiṃ. Atha vā anāvaṭesu titthesūti upasaṅkamanena kenaci anivāritesu sattānaṃ payogāsayasuddhiyā kāraṇabhāvena titthabhūtesu samaṇabrāhmaṇesu vijjamānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti maccheramalapariyuṭṭhitacittā kassaci kiñci adentī aḍḍhamāsakampi visesena ciniṃ, na sañciniṃ puññaṃ. Tenāha ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano’’ti.

៤៦៧. ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា anāvaṭesu titthesu សេចក្តីថា ក្នុងទីកំពង់ទឹកនៃស្ទឹង និងស្រះជាដើម ដែលមិនមាននរណាម្នាក់ហាមឃាត់ឡើយ ជាទីកន្លែងដែលមនុស្សទាំងឡាយតែងតែងូតទឹក ឬប្រើប្រាស់ទឹក ក្នុងទីកន្លែងមានសភាពបែបនោះ។ ពាក្យថា viciniំ aḍḍhamāsakaំ សេចក្តីថា ខ្ញុំត្រូវលោភៈគ្របសង្កត់ ទើបស្វែងរកសូម្បីតែទ្រព្យកន្លះមាសក ដោយគិតថា «ក្រែងលោបានរបស់អ្វីមួយដែលមនុស្សទាំងឡាយដាក់ចោលហើយភ្លេច»។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា anāvaṭesu titthesu សេចក្តីថា កាលដែលសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ដែលជាកំពង់ (ជាបុណ្យក្សេត្រ) ព្រោះជាហេតុនាំឲ្យបរិសុទ្ធនៃសេចក្តីព្យាយាម និងអធ្យាស្រ័យរបស់សត្វទាំងឡាយ ដែលមិនមាននរណាម្នាក់ហាមឃាត់ក្នុងការចូលទៅរកឡើយ កំពុងមានវត្តមាននៅឡើយ។ ពាក្យថា viciniំ aḍḍhamāsakaំ សេចក្តីថា ខ្ញុំមានចិត្តត្រូវមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់គ្របសង្កត់ មិនបានថ្វាយវត្ថុអ្វីមួយដល់សមណព្រាហ្មណ៍ណាម្នាក់ឡើយ មិនបានសន្សំសូម្បីតែកុសលធម៌ដ៏វិសេសដែលមានតម្លៃត្រឹមតែកន្លះមាសកឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបពោលថា «santesu deyyadhammesu dīpaំ nākāsimattano» (កាលដែលទេយ្យធម៌មានស្រាប់ ខ្ញុំមិនបានធ្វើនូវទីពឹងសម្រាប់ខ្លួនឯងសោះឡើយ)។

---

468. Tasitāti pipāsitā. Rittakāti kākapeyyā sandamānāpi nadī mama pāpakammena udakena rittā tucchā vālikamattā hutvā parivattati. Uṇhesūti uṇhasamayesu. Ātapo parivattatīti chāyāṭṭhānaṃ mayi upagatāya ātapo sampajjati.

៤៦៨. ពាក្យថា tasitā សេចក្តីថា ស្រេកទឹក។ ពាក្យថា rittakā សេចក្តីថា ស្ទឹងទោះបីកំពុងហូរ ដែលក្អែកអាចផឹកបានក៏ដោយ ក៏ប្រែជាស្ងួតហួតហែងគ្មានទឹក មានតែខ្សាច់សុទ្ធ ព្រោះតែបាបកម្មរបស់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា uṇhesu សេចក្តីថា ក្នុងរដូវក្តៅ (ឬក្នុងពេលក្តៅ)។ ពាក្យថា ātapo parivattati សេចក្តីថា កាលដែលខ្ញុំដើរចូលទៅរកទីដែលមានស្រមោលឈើ ទីនោះក៏ប្រែជាមានកម្តៅថ្ងៃក្តៅខ្លាំងវិញ។

---

469-70. Aggivaṇṇoti samphassena aggisadiso. Tena vuttaṃ ‘‘ḍahanto upavāyatī’’ti. Etañca, bhante, arahāmīti, bhanteti taṃ upāsakaṃ garukārena vadati. Bhante, etañca yathāvuttaṃ pipāsādidukkhaṃ, aññañca tato pāpakaṃ dāruṇaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ arahāmi tajjassa pāpassa katattāti adhippāyo. Vajjesīti vadeyyāsi.

៤៦៩-៧០. ពាក្យថា aggivaṇṇo សេចក្តីថា ដូចជាភ្លើងដោយការប៉ះពាល់។ ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបពោលថា «ḍahanto upavāyati» (បក់មកដុតរំលាយ)។ ក្នុងបទថា etañca bhante arahāmi នេះ ពាក្យថា bhante គឺនាងពោលទៅកាន់ឧបាសកនោះដោយសេចក្តីគោរព។ សេចក្តីអធិប្បាយថា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំសមគួរនឹងបានទទួលនូវទុក្ខវេទនាមានការស្រេកទឹកជាដើម តាមដែលបានពោលមកហើយនេះផង និងទុក្ខវេទនាដទៃទៀតដែលលាមក និងខ្លោចផ្សាជាងនេះទៅទៀតផង ព្រោះតែខ្លួនបានធ្វើបាបកម្មដែលសមគួរដល់ទុក្ខនោះ។ ពាក្យថា vajjesi សេចក្តីថា សូមលោកប្រាប់។

---

471-72. Ettha nikkhittaṃ, anakkhātanti ‘‘ettakaṃ ettha nikkhitta’’nti anācikkhitaṃ. Idāni tassa parimāṇaṃ ṭhapitaṭṭhānañca dassentī ‘‘cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato’’ti āha. Tattha pallaṅkassāti pubbe attano sayanapallaṅkassa. Tatoti nihitadhanato ekadesaṃ gahetvā mamaṃ uddissa dānaṃ detu. Tassāti mayhaṃ mātuyā.

៤៧១-៧២. ពាក្យថា ettha nikkhittaំ anakkhātaំ សេចក្តីថា មិនបានប្រាប់ថា «ទ្រព្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ខ្ញុំបានកប់ទុកក្នុងទីនេះ» ឡើយ។ ឥឡូវនេះ នាងកាលនឹងបង្ហាញនូវចំនួន និងទីកន្លែងដែលកប់ទុកនូវទ្រព្យនោះ ទើបពោលថា «cattāri satasahassāni pallaṅkassa ca heṭṭhato» (ទ្រព្យបួនសែនកហាបណៈ នៅក្រោមគ្រែដំណេក)។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា pallaṅkassa សេចក្តីថា ក្រោមគ្រែដំណេករបស់ខ្លួនកាលពីមុន។ ពាក្យថា tato សេចក្តីថា សូមយកទ្រព្យមួយចំណែកពីទ្រព្យដែលកប់ទុកនោះមកធ្វើទានឧទ្ទិសដល់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា tassā សេចក្តីថា ដល់មាតារបស់ខ្ញុំ។

---

Evaṃ [Pg.188] tāya petiyā vutte so upāsako tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā tattha attano karaṇīyaṃ tīretvā hatthinipuraṃ gantvā tassā mātuyā tamatthaṃ ārocesi. Tamatthaṃ dassetuṃ –

កាលដែលនាងប្រេតពោលយ៉ាងនេះហើយ ឧបាសកនោះក៏បានទទួលពាក្យរបស់នាង ហើយបានចាត់ចែងកិច្ចការរបស់ខ្លួនក្នុងទីនោះរួចរាល់ហើយ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងហត្ថិនីបុរៈ ហើយបានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់មាតារបស់នាង។ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖

---

473.

៤៧៣.

---

Sādhūti so paṭissutvā, gantvāna hatthiniṃ puraṃ;

ឧបាសកនោះទទួលពាក្យថា «បាទ ល្អហើយ» រួចហើយក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងហត្ថិនីបុរៈ

---

Avoca tassā mātaraṃ –

ហើយបាននិយាយប្រាប់មាតារបស់នាងប្រេតនោះថា៖

---

‘‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

«កូនស្រីរបស់អ្នក ខ្ញុំបានឃើញហើយ នាងជាប្រេតស្រី ដល់នូវសេចក្តីលំបាក កើតក្នុងយមលោក នាងបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកាន់បេតលោក។

---

474.

៤៧៤.

---

‘‘Sā maṃ tattha samādapesi, vajjesi mayha mātaraṃ;

‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

នាងបានផ្តាំផ្ញើនឹងខ្ញុំក្នុងទីនោះថា សូមលោកអញ្ជើញទៅប្រាប់មាតារបស់ខ្ញុំផងថា «កូនស្រីរបស់អ្នក ខ្ញុំបានឃើញហើយ នាងជាប្រេតស្រី ដល់នូវសេចក្តីលំបាក កើតក្នុងយមលោក នាងបានធ្វើបាបកម្ម ទើបលះលោកនេះទៅកាន់បេតលោក»។

---

475.

៤៧៥.

---

‘‘‘Atthi ca me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;

Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.

«ខ្ញុំមានទ្រព្យចំនួនបួនសែនកហាបណៈ ដែលបានកប់ទុកនៅក្រោមគ្រែដំណេកក្នុងផ្ទះនោះ ដែលទ្រព្យនោះខ្ញុំមិនបានប្រាប់ដល់មាតាឡើយ។

---

476.

៤៧៦.

---

‘‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;

Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’.

សូមមាតាយកទ្រព្យនោះមួយចំណែកមកធ្វើទានឧទ្ទិសផលឲ្យខ្ញុំ ហើយសូមឲ្យទ្រព្យនោះក្លាយជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិតរបស់មាតាចុះ កាលដែលមាតាធ្វើទានហើយ សូមឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យមកឲ្យខ្ញុំ ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំនឹងបានជាស្រីមានសេចក្តីសុខ ប្រកបដោយសម្បត្តិទាំងពួង»។

---

477.

៤៧៧.

---

‘‘Tato hi sā dānamadā, tassā dakkhiṇamādisī;

Petī ca sukhitā āsi, tassā cāsi sujīvikā’’ti. –

មាតារបស់នាងប្រេតនោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ឧបាសកនោះហើយ ក៏បានយកទ្រព្យពីទីនោះមកធ្វើទាន ហើយបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឲ្យនាង នាងប្រេតនោះក៏បានដល់នូវសេចក្តីសុខ ហើយមាតារបស់នាងក៏បានចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្តីសុខស្រួលតរៀងមក។

---

Saṅgītikārā āhaṃsu. Tā suviññeyyāva.

ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលយ៉ាងនេះ។ គាថាទាំងនោះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ。

---

Taṃ sutvā tassā mātā bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tassā ādisi. Tena sā paṭiladdhūpakaraṇasampattiyaṃ ṭhitā mātu attānaṃ dassetvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi, mātā bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

មាតារបស់នាងប្រេតនោះ លុះបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បានប្រគេនទានដល់ភិក្ខុសង្ឃ ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឱ្យនាង។ ព្រោះហេតុនោះ នាងប្រេតនោះបានតាំងនៅក្នុងសម្បត្តិគ្រឿងឧបភោគបរិភោគទាំងពួងដែលខ្លួនទទួលបានហើយ ក៏បង្ហាញខ្លួនឱ្យមាតាឃើញ រួចប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់មាតា មាតាក៏បានជម្រាបដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឱ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ ទេសនានោះ ក៏បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជន។

---

Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងសេរិណីប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយរឿងមិគលុទ្ទកប្រេត (រឿងព្រានម្រឹគ)

---

Naranāripurakkhato [Pg.189] yuvāti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.

ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវមិគលុទ្ទកប្រេត (ប្រេតព្រានម្រឹគ) ហើយត្រាស់ព្រះធម៌ទេសនានេះថា "Naranāripurakkhato yuvā" ជាដើម។ ឮថា ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ មានព្រានព្រៃម្នាក់ សម្លាប់ម្រឹគទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ចិញ្ចឹមជីវិត។ គាត់មានមិត្តម្នាក់ជាឧបាសក ឧបាសកនោះមិនអាចនឹងហាមឃាត់គាត់ពីបាបកម្មគ្រប់ពេលបានឡើយ ទើបណែនាំឱ្យគាត់សមាទានបុណ្យក្នុងវេលាយប់ថា "នែសម្លាញ់ ចូរមកអាយ ចូរវៀរចាកបាណាតិបាតក្នុងវេលាយប់ចុះ"។ ព្រាននោះក៏វៀរចាកបាណាតិបាតក្នុងវេលាយប់ ហើយធ្វើតែបាណាតិបាតក្នុងវេលាថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។

---

So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –

លុះសម័យក្រោយមក ព្រាននោះក៏ធ្វើមរណកាលទៅ ហើយទៅកើតជាវេមានិកប្រេតនៅជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ទទួលទុក្ខយ៉ាងធំក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយត្រេកត្រអាលសោយសុខដោយកាមគុណទាំង ៥ យ៉ាងពេញបរិបូណ៌ក្នុងវេលាយប់។ ព្រះអរហន្តនារទៈបានឃើញប្រេតនោះហើយ...

---

478.

៤៧៨.

---

‘‘Naranāripurakkhato yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi;

Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –

"នែបុរស អ្នកនៅក្មេង មាននរជននិងនារីចោមរោម តែងរុងរឿងដោយកាមគុណទាំងឡាយជាទីគួរត្រេកអរ (ក្នុងវេលាយប់) តែក្នុងវេលាថ្ងៃ អ្នកបែរជាទទួលរងនូវការធ្វើទារុណកម្មទៅវិញ តើអ្នកបានធ្វើកម្មអ្វីខ្លះក្នុងជាតិមុន?"

---

Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha naranāripurakkhatoti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. Yuvāti taruṇo. Rajanīyehīti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Sobhasīti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. Rajanīti vā rattīsu. Yehīti nipātamattaṃ. Kimakāsi purimāya jātiyāti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho.

ព្រះថេរៈបានសួរដោយគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា "naranāripurakkhato" សេចក្ដីថា ត្រូវពួកទេវបុត្រនិងទេវធីតាដែលជាអ្នកបម្រើចោមរោម ចូលទៅអង្គុយជិត។ បទថា "yuvā" សេចក្ដីថា នៅក្មេងវ័យជំទង់។ បទថា "rajanīyehi" សេចក្ដីថា គួរជាទីប្រាថ្នា ជាហេតុនាំឱ្យកើតរាគៈ។ បទថា "kāmaguṇehi" សេចក្ដីថា ដោយចំណែកនៃកាមគុណទាំងឡាយ។ បទថា "sobhasi" សេចក្ដីថា អ្នករុងរឿងដោយការបរិបូណ៌ដោយកាមគុណនោះក្នុងវេលាយប់ នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះថេរៈពោលថា "divasaṃ anubhosi kāraṇa" គឺក្នុងវេលាថ្ងៃ អ្នកបែរជាទទួលរងនូវការធ្វើទារុណកម្ម និងការសម្លាប់ផ្សេងៗទៅវិញ។ មួយយ៉ាងទៀត ពាក្យថា "rajanī" គឺក្នុងរាត្រីទាំងឡាយ។ បទថា "yehi" គ្រាន់តែជាការធ្លាក់ចុះនៃនិបាត។ បទថា "kimakāsi purimāya jātiya" សេចក្ដីថា តើអ្នកបានធ្វើកម្មឈ្មោះអ្វី ដែលនាំឱ្យកើតសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ ក្នុងជាតិមុនអំពីជាតិនេះ ចូរប្រាប់នូវរឿងនោះមក នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។

---

Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –

ប្រេតនោះ លុះបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងប្រាប់នូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើដល់ព្រះថេរៈ ទើបពោលថា៖

---

479.

៤៧៩.

---

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.

"បពិត្រព្រះនារទៈដ៏ចម្រើន ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំបានកើតជាព្រានម្រឹគដ៏សាហាវ មានដៃប្រឡាក់ដោយឈាម ជាមនុស្សទ្រុស្តសីល នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះដ៏គួរជាទីរីករាយ ជាទីគាប់ចិត្ត ដែលមានភ្នំប្រាំព័ទ្ធជុំវិញ។

---

480.

៤៨០.

---

‘‘Avirodhakaresu [Pg.190] pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso;

Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.

ខ្ញុំមានចិត្តប្រទូស្តក្នុងពួកសត្វដែលមិនធ្លាប់ធ្វើពៀរវេរា និងពួកសត្វដទៃទៀតជាច្រើន តែងដើរទៅមក ជាមនុស្សកាចសាហាវក្រៃលែង ត្រេកអរក្នុងការបៀតបៀនសត្វដទៃ មិនមានសេចក្ដីសង្រួមឡើយ។

---

481.

៤៨១.

---

‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;

Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.

ខ្ញុំនោះមានមិត្តម្នាក់ជាឧបាសក មានចិត្តល្អ មានសទ្ធា ឧបាសកនោះកាលអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ តែងតែហាមឃាត់ខ្ញុំរឿយៗថា៖

---

482.

៤៨២.

---

‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;

Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.

"នែសម្លាញ់ ចូរកុំធ្វើបាបកម្មឡើយ កុំទៅកាន់ទុគ្គតិឡើយ បើអ្នកប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខក្នុងបរលោក ចូរវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ដែលជាការមិនសង្រួមនោះចេញចុះ។"

---

483.

៤៨៣.

---

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;

Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.

ខ្ញុំនោះ ទោះបីបានស្ដាប់ពាក្យរបស់មិត្តនោះ ដែលជាអ្នកប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខ អនុគ្រោះនូវប្រយោជន៍ ក៏មិនបានធ្វើតាមពាក្យប្រដៅទាំងអស់នោះឡើយ ព្រោះជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបាបអស់កាលជាយូរលង់ និងជាមនុស្សឥតប្រាជ្ញា។

---

484.

៤៨៤.

---

‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;

Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.

មិត្តនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន កាលអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ ក៏បានណែនាំខ្ញុំឱ្យតាំងនៅក្នុងសេចក្ដីសង្រួមម្ដងទៀតថា "បើអ្នកសម្លាប់សត្វក្នុងវេលាថ្ងៃ យ៉ាងហោចណាស់ ក៏សុំឱ្យអ្នកមានសេចក្ដីសង្រួមក្នុងវេលាយប់ចុះ"។

---

485.

៤៨៥.

---

‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;

Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.

ខ្ញុំនោះសម្លាប់សត្វក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយក៏វៀរចាក មានសេចក្ដីសង្រួមក្នុងវេលាយប់ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំតែងត្រេកត្រអាលសោយសុខក្នុងវេលាយប់ តែក្នុងវេលាថ្ងៃ ខ្ញុំជាអ្នកមានទុគ្គតិ តែងត្រូវឆ្កែខាំស៊ី។

---

486.

៤៨៦.

---

‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.

ព្រោះផលនៃកុសលកម្មនោះ ខ្ញុំតែងបានសោយនូវទិព្វសម្បត្តិមិនមែនជារបស់មនុស្សក្នុងវេលាយប់ តែក្នុងវេលាថ្ងៃ ពួកឆ្កែដែលមានចិត្តចងពៀរ តែងស្ទុះមកខាំស៊ីខ្ញុំជុំវិញខ្លួន។

---

487.

៤៨៧.

---

‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;

Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –

ជនទាំងឡាយណាដែលជាអ្នកព្យាយាមជានិច្ច តែងប្រកបដោយសេចក្ដីព្យាយាមដ៏មាំមួនក្នុងសាសនានៃព្រះសុគត ខ្ញុំយល់ថា ជនទាំងនោះមុខជានឹងបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វានជាស្ថានមិនស្លាប់ ជាបរមសុខដ៏ពិតប្រាកដ ដែលជាអសង្ខតធម៌ជាមិនខាន"

---

Imā gāthā abhāsi.

ប្រេតនោះបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

479-80. Tattha [Pg.191] luddoti dāruṇo. Lohitapāṇīti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. Dāruṇoti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. Avirodhakaresūti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.

៤៧៩-៨០. ក្នុងគាថានោះ បទថា "luddo" សេចក្ដីថា កាចសាហាវ។ បទថា "lohitapāṇi" សេចក្ដីថា មានដៃប្រឡាក់ដោយឈាមជានិច្ច ព្រោះការសម្លាប់សត្វ។ បទថា "dāruṇo" សេចក្ដីថា គ្រោតគ្រាត មានន័យថា ជាអ្នកបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយ។ បទថា "avirodhakaresu" សេចក្ដីថា ក្នុងពួកម្រឹគនិងបក្សីជាដើម ដែលមិនធ្លាប់ធ្វើពៀរវេរានឹងអ្នកណាឡើយ។

---

482-83. Asaṃyamāti asaṃvarā dussīlyā. Sakalānusāsaninti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. Cirapāpābhiratoti cirakālaṃ pāpe abhirato.

៤៨២-៨៣. បទថា "asaṃyamā" សេចក្ដីថា ព្រោះការមិនសង្រួម គឺភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល។ បទថា "sakalānusāsaniṃ" សេចក្ដីថា នូវពាក្យប្រដៅទាំងអស់ មានន័យថា ការវៀរចាកបាណាតិបាតគ្រប់ពេលវេលា។ បទថា "cirapāpābhirato" សេចក្ដីថា ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបាបអស់កាលជាយូរលង់।

---

484. Saṃyameti sucarite. Nivesayīhi nivesesi. Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamoti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.

៤៨៤. បទថា "saṃyame" សេចក្ដីថា ក្នុងសុចរិតធម៌។ បទថា "nivesayi" សេចក្ដីថា ណែនាំឱ្យតាំងនៅ។ គាថាថា "sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo" នេះ ជាការបង្ហាញអំពីអាការៈដែលណែនាំឱ្យតាំងនៅ។ ឮថា ព្រាននោះតែងតែប្រកបការសម្លាប់សត្វសូម្បីក្នុងវេលាយប់ ដោយការដាក់អន្ទាក់និងសំណាញ់ជាដើម។

---

485. Divā khajjāmi duggatoti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –

៤៨៥. បទថា "divā khajjāmi duggato" សេចក្ដីថា ឥឡូវនេះ ខ្ញុំទៅកាន់ទុគ្គតិ ដល់នូវទុក្ខយ៉ាងធំ តែងត្រូវគេខាំស៊ីក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ឮថា ព្រោះតែគាត់ធ្លាប់ឱ្យឆ្កែខាំសម្លាប់ម្រឹគក្នុងវេលាថ្ងៃ ផលដែលសមគួរដល់កម្មក៏កើតមានដល់គាត់ គឺក្នុងវេលាថ្ងៃ ពួកឆ្កែធំៗតែងស្ទុះមកខាំស៊ី រហូតធ្វើឱ្យរាងកាយរបស់គាត់សល់ត្រឹមតែឆ្អឹង។ លុះដល់វេលាយប់ រាងកាយនោះក៏ត្រឡប់ជាប្រក្រតីវិញ ហើយគាត់ក៏បានសោយនូវទិព្វសម្បត្តិ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា៖

---

486.

៤៨៦.

---

‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.

"ព្រោះផលនៃកុសលកម្មនោះ ខ្ញុំតែងបានសោយនូវទិព្វសម្បត្តិមិនមែនជារបស់មនុស្សក្នុងវេលាយប់ តែក្នុងវេលាថ្ងៃ ពួកឆ្កែដែលមានចិត្តចងពៀរ តែងស្ទុះមកខាំស៊ីខ្ញុំជុំវិញខ្លួន។"

---

Tattha paṭihatāti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. Samantā khāditunti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.

ក្នុងគាថានោះ បទថា "paṭihatā" សេចក្ដីថា មានចិត្តចងពៀរ ដូចជាអ្នកចងគំនុំទុក។ បទថា "samantā khādituṃ" សេចក្ដីថា ពួកវាស្ទុះមកដើម្បីខាំស៊ីរាងកាយរបស់ខ្ញុំជុំវិញខ្លួន។ ពាក្យនេះ ពោលសំដៅដល់វេលាដែលពួកវាចូលមកជិត ដែលនាំមកនូវសេចក្ដីខ្លាចដ៏ក្រៃលែងដល់គាត់។ ពួកឆ្កែទាំងនោះ លុះស្ទុះមកខាំស៊ីរាងកាយរបស់គាត់ឱ្យសល់ត្រឹមតែឆ្អឹងហើយ ក៏នាំគ្នាទៅបាត់អស់។

---

487. Ye ca te satatānuyoginoti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ [Pg.192] anubhavāmi. Ye pana te purisā sugatassa buddhassa bhagavato sāsane adhisīlādike dhuvaṃ payuttā daḷhaṃ payuttā satataṃ sabbakālaṃ anuyogavantā, te puññavanto kevalaṃ lokiyasukhena asammissaṃ ‘‘asaṅkhataṃ pada’’nti laddhanāmaṃ amatameva adhigacchanti maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.

៤៨៧. សេចក្ដីសង្ខេបក្នុងគាថាចុងក្រោយថា "ye ca te satatānuyogino" ដូច្នេះថា សូម្បីតែខ្ញុំគ្រាន់តែវៀរចាកបាណាតិបាតក្នុងវេលាយប់ ក៏នៅតែបានសោយសម្បត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯបុរសទាំងឡាយណា ដែលជាអ្នកមានបុណ្យ តែងប្រកបដោយសេចក្ដីព្យាយាមដ៏មាំមួនជានិច្ចគ្រប់ពេលវេលា ក្នុងធម៌មានអធិសីលជាដើម ក្នុងសាសនានៃព្រះសុគតពុទ្ធភគវន្ត ខ្ញុំយល់ថា ជនទាំងនោះមុខជានឹងបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វានជាស្ថានមិនស្លាប់ដ៏ពិតប្រាកដ ដែលមិនលាយឡំដោយលោកិយសុខឡើយ ដែលមានឈ្មោះថា "អសង្ខតបទ" ហើយការសម្រេចនូវព្រះនិព្វាននោះ មិនមានគ្រោះថ្នាក់ឬឧបសគ្គណាមួយមករារាំងឡើយ។

---

Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.

កាលបើប្រេតនោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈក៏បានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឱ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ សេចក្ដីទាំងពួង ក៏មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

---

Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងមិគលុទ្ទកប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

8. Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយរឿងទុតិយមិគលុទ្ទកប្រេត (រឿងព្រានម្រឹគទីពីរ)

---

Kūṭāgāre ca pāsādeti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante aparaṃ migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro māgaviko māṇavo vibhavasampannopi samāno bhogasukhaṃ pahāya rattindivaṃ mige hananto vicarati. Tassa sahāyabhūto eko upāsako anuddayaṃ paṭicca – ‘‘sādhu, samma, pāṇātipātato viramāhi, mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti ovādaṃ adāsi. So taṃ anādiyi. Atha so upāsako aññataraṃ attano manobhāvanīyaṃ khīṇāsavattheraṃ yāci – ‘‘sādhu, bhante, asukapurisassa tathā dhammaṃ desetha, yathā so pāṇātipātato virameyyā’’ti.

ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវព្រានម្រឹគម្នាក់ទៀត ហើយត្រាស់ព្រះធម៌ទេសនានេះថា "Kūṭāgāre ca pāsāde" ជាដើម។ ឮថា ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ មានបុរសកំលោះម្នាក់ជាព្រានម្រឹគ ទោះបីជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្ដម្ភ ក៏លះបង់នូវសេចក្ដីសុខក្នុងភោគសម្បត្តិ ហើយដើរសម្លាប់ម្រឹគទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ។ គាត់មានមិត្តម្នាក់ជាឧបាសក ឧបាសកនោះដោយក្តីអាណិតអាសូរ ទើបបានទូន្មានថា "នែសម្លាញ់ ល្អហើយ ចូរអ្នកវៀរចាកបាណាតិបាតចេញចុះ កុំឱ្យបាណាតិបាតនោះនាំមកនូវសេចក្ដីមិនជាប្រយោជន៍ និងសេចក្ដីទុក្ខដល់អ្នកអស់កាលជាយូរអង្វែងឡើយ"។ ព្រាននោះមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នឹងពាក្យទូន្មាននោះទេ។ គ្រានោះ ឧបាសកនោះក៏បានទៅអារាធនាព្រះថេរៈជាព្រះខីណាស្រពមួយអង្គ ដែលខ្លួនគោរពជ្រះថ្លាថា "បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណមេត្តាសម្ដែងធម៌ប្រដៅបុរសឈ្មោះនោះ ដោយប្រការណាដែលធ្វើឱ្យគាត់អាចវៀរចាកបាណាតិបាតបានផងចុះ"។

---

Athekadivasaṃ so thero rājagahe piṇḍāya caranto tassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā so māgaviko sañjātabahumāno paccuggantvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane, sopi theraṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Tassa thero pāṇātipāte ādīnavaṃ, tato viratiyā ānisaṃsañca pakāsesi. So taṃ sutvāpi tato viramituṃ na icchi. Atha naṃ thero āha – ‘‘sace, tvaṃ āvuso, sabbena sabbaṃ viramituṃ na sakkosi, rattimpi tāva viramassū’’ti, so ‘‘sādhu, bhante, viramāmi ratti’’nti tato virami. Sesaṃ anantaravatthusadisaṃ. Gāthāsu pana –

ថ្ងៃមួយ ព្រះថេរៈនោះកាលនិមន្តបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ បានទៅឈរនៅទៀបមាត់ទ្វារផ្ទះរបស់ព្រាននោះ។ ព្រានម្រឹគនោះបានឃើញព្រះថេរៈហើយ ក៏កើតសេចក្ដីគោរពកោតក្រែងយ៉ាងក្រៃលែង ទើបចេញទៅទទួល រួចនិមន្តឱ្យចូលទៅក្នុងផ្ទះ ហើយរៀបចំកម្រាលថ្វាយ។ ព្រះថេរៈក៏គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយនោះ ឯព្រាននោះក៏ចូលទៅអង្គុយជិតព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈបានសម្ដែងនូវទោសនៃបាណាតិបាត និងអានិសង្សនៃការវៀរចាកបាណាតិបាតដល់គាត់។ ព្រាននោះទោះបីបានស្ដាប់ហើយ ក៏នៅតែមិនចង់វៀរចាកដដែល។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈទើបមានថេរដីកានឹងគាត់ថា "ម្នាលអាវុសោ បើអ្នកមិនអាចវៀរចាកទាំងស្រុងបានទេ យ៉ាងហោចណាស់ ចូរវៀរចាកក្នុងវេលាយប់សិនចុះ"។ ព្រាននោះក៏ទទួលពាក្យថា "បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ល្អហើយ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងវៀរចាកក្នុងវេលាយប់" ហើយក៏បានវៀរចាកក្នុងវេលាយប់ចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងរឿងមុននេះឯង។ ចំណែកនៅក្នុងគាថាទាំងឡាយ៖

---

488.

៤៨៨.

---

‘‘Kūṭāgāre [Pg.193] ca pāsāde, pallaṅke gonakatthate;

Pañcaṅgikena turiyena, ramasi suppavādite.

"នែបុរស អ្នកតែងត្រេកត្រអាលសប្បាយនៅក្នុងផ្ទះកំពូល និងប្រាសាទ លើបល្ល័ង្កដែលក្រាលដោយកម្រាលរោមសត្វដ៏ទន់ល្មើយ មានតន្ត្រីប្រគំដោយឧបករណ៍ប្រាំយ៉ាងយ៉ាងពីរោះ (ក្នុងវេលាយប់)។

---

489.

៤៨៩.

---

‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati;

Apaviddho susānasmiṃ, bahudukkhaṃ nigacchasi.

លុះដល់វេលាទៀបភ្លឺ ក្នុងពេលព្រះអាទិត្យរះឡើង អ្នកបែរជាត្រូវគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃស្មសាន ទទួលរងនូវទុក្ខវេទនាជាទម្ងន់។

---

490.

៤៩០.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –

តើអ្នកបានធ្វើទុច្ចរិតអ្វីខ្លះដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត? ព្រោះផលនៃកម្មអ្វី ទើបអ្នកត្រូវទទួលរងនូវទុក្ខវេទនាយ៉ាងនេះ?"

---

Tīhi gāthāhi nāradatthero naṃ paṭipucchi. Athassa peto –

ព្រះថេរនារទៈបានសួរប្រេតនោះដោយគាថាទាំងបីនេះ។ គ្រានោះ ប្រេតនោះកាលនឹងឆ្លើយតបនឹងព្រះថេរៈ ទើបពោលថា៖

---

491.

៤៩១.

---

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Migaluddo pure āsiṃ, luddo cāsimasaññato.

"បពិត្រព្រះនារទៈដ៏ចម្រើន ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំបានកើតជាព្រានម្រឹគ នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះដ៏គួរជាទីរីករាយ ជាទីគាប់ចិត្ត ដែលមានភ្នំប្រាំព័ទ្ធជុំវិញ ជាមនុស្សកាចសាហាវ និងមិនមានសេចក្ដីសង្រួមឡើយ។

---

492.

៤៩២.

---

‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;

Tassa kulūpako bhikkhu, āsi gotamasāvako;

Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.

ខ្ញុំនោះមានមិត្តម្នាក់ជាឧបាសក មានចិត្តល្អ មានសទ្ធា ហើយមានព្រះភិក្ខុមួយអង្គជាសាវ័ករបស់ព្រះគោតម តែងតែនិមន្តទៅកាន់ផ្ទះរបស់មិត្តនោះជានិច្ច ព្រះភិក្ខុនោះកាលអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ តែងតែហាមឃាត់ខ្ញុំរឿយៗថា៖

---

493.

៤៩៣.

---

‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;

Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā’.

"នែសម្លាញ់ ចូរកុំធ្វើបាបកម្មឡើយ កុំទៅកាន់ទុគ្គតិឡើយ បើអ្នកប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខក្នុងបរលោក ចូរវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ដែលជាការមិនសង្រួមនោះចេញចុះ។"

---

494.

៤៩៤.

---

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;

Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.

ខ្ញុំនោះ ទោះបីបានស្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រះភិក្ខុនោះ ដែលជាអ្នកប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខ អនុគ្រោះនូវប្រយោជន៍ ក៏មិនបានធ្វើតាមពាក្យប្រដៅទាំងអស់នោះឡើយ ព្រោះជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបាបអស់កាលជាយូរលង់ និងជាមនុស្សឥតប្រាជ្ញា។

---

495.

៤៩៥.

---

‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;

‘Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo’.

ព្រះភិក្ខុនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន កាលអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ ក៏បានណែនាំខ្ញុំឱ្យតាំងនៅក្នុងសេចក្ដីសង្រួមម្ដងទៀតថា "បើអ្នកសម្លាប់សត្វក្នុងវេលាថ្ងៃ យ៉ាងហោចណាស់ ក៏សុំឱ្យអ្នកមានសេចក្ដីសង្រួមក្នុងវេលាយប់ចុះ"។

---

496.

៤៩៦.

---

‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;

Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.

ខ្ញុំនោះសម្លាប់សត្វក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយក៏វៀរចាក មានសេចក្ដីសង្រួមក្នុងវេលាយប់ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំតែងត្រេកត្រអាលសោយសុខក្នុងវេលាយប់ តែក្នុងវេលាថ្ងៃ ខ្ញុំជាអ្នកមានទុគ្គតិ តែងត្រូវឆ្កែខាំស៊ី។

---

497.

៤៩៧.

---

‘‘Tassa [Pg.194] kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.

ព្រោះផលនៃកុសលកម្មនោះ ខ្ញុំតែងបានសោយនូវទិព្វសម្បត្តិមិនមែនជារបស់មនុស្សក្នុងវេលាយប់ តែក្នុងវេលាថ្ងៃ ពួកឆ្កែដែលមានចិត្តចងពៀរ តែងស្ទុះមកខាំស៊ីខ្ញុំជុំវិញខ្លួន។

---

498.

៤៩៨.

---

‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;

Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –

ជនទាំងឡាយណាដែលជាអ្នកព្យាយាមជានិច្ច តែងប្រកបដោយសេចក្ដីព្យាយាមដ៏មាំមួនក្នុងសាសនានៃព្រះសុគត ខ្ញុំយល់ថា ជនទាំងនោះមុខជានឹងបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វានជាស្ថានមិនស្លាប់ ជាបរមសុខដ៏ពិតប្រាកដ ដែលជាអសង្ខតធម៌ជាមិនខាន"

---

Tamatthaṃ ācikkhi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayova.

ប្រេតនោះបានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះយ៉ាងនេះឯង។ សេចក្ដីនៃគាថាទាំងនោះ ក៏មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយខាងលើនោះឯង។

---

Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងព្រានព្រៃជាប្រេតទីពីរ ចប់ហើយ។

---

9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយរឿងប្រេតអ្នកកាត់ក្តីដោយវៀចវេរ

---

Mālī kiriṭī kāyūrīti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Tadā bimbisāro rājā māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati – ‘‘kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho’’ti? Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako ‘‘na upavutthomhī’’ti vattuṃ asahanto ‘‘upavutthomhi, devā’’ti āha. Atha naṃ rājasamīpato nikkhantaṃ sahāyo āha – ‘‘kiṃ, samma, ajja tayā upavuttho’’ti? ‘‘Bhayenāhaṃ, samma, rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathiko’’ti.

ព្រះសាស្តា កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់បានត្រាស់សម្តែងនូវព្រះធម៌ទេសនានេះ ដែលមានពាក្យផ្តើមថា «Mālī kiriṭī kāyūrī» (ទ្រង់ផ្កាកម្រង មកុដ និងកងដៃ) នេះ ព្រោះទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេតជាចៅក្រមកោង (កាត់ក្តីមិនស្មោះត្រង់) ម្នាក់។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះបាទពិម្ពិសារ ទ្រង់តែងរក្សានូវឧបោសថសីល អស់រយៈពេល ៦ ថ្ងៃ ក្នុងមួយខែ។ មនុស្សទាំងឡាយជាច្រើន កាលដែលអនុវត្តតាមព្រះរាជានោះ ក៏បានរក្សានូវឧបោសថសីលដែរ។ ព្រះរាជាទ្រង់តែងត្រាស់សួរចំពោះមនុស្សទាំងឡាយ ដែលមកកាន់សំណាក់របស់ព្រះអង្គៗថា «អ្នករាល់គ្នាបានរក្សាឧបោសថសីលហើយ ឬក៏មិនទាន់បានរក្សាទេ?»។ ក្នុងបណ្តាមនុស្សទាំងនោះ មានបុរសម្នាក់ជាអ្នកធ្វើការក្នុងរឿងក្តីក្តាំ (ចៅក្រម) ជាអ្នកនិយាយពាក្យញុះញង់ ជាអ្នកកោងកាច និងជាអ្នកស៊ីសំណូក មិនហ៊ានក្រាបបង្គំទូលតាមត្រង់ថា «ទូលព្រះបង្គំមិនបានរក្សាទេ» ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំបានរក្សាហើយ»។ លំដាប់នោះ មិត្តម្នាក់បានសួរចំពោះបុរសនោះ ដែលដើរចេញពីសំណាក់របស់ព្រះរាជាថា «នែសម្លាញ់ ថ្ងៃនេះ អ្នកបានរក្សាឧបោសថសីលដែរឬ?»។ បុរសនោះប្រាប់ថា «នែសម្លាញ់ ខ្ញុំនិយាយយ៉ាងនោះ ចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះរាជា ព្រោះតែសេចក្តីខ្លាចប៉ុណ្ណោះ តាមពិត ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នករក្សាឧបោសថសីលទេ»។

---

Atha naṃ sahāyo āha – ‘‘yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī’’ti. So tassa vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto [Pg.195] hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjakūṭato otaranto disvā –

លំដាប់នោះ មិត្តនោះក៏និយាយនឹងបុរសនោះថា «បើដូច្នោះ ថ្ងៃនេះ ចូរអ្នកមានឧបោសថសីលពាក់កណ្តាលថ្ងៃសិនចុះ ចូរអ្នកសមាទាននូវអង្គនៃឧបោសថសីលចុះ»។ បុរសនោះបានទទួលស្តាប់ពាក្យរបស់មិត្តនោះថា «សាធុ» ហើយក៏ទៅកាន់ផ្ទះ មិនបានបរិភោគអាហារឡើយ គ្រាន់តែខ្ពុរមាត់ជម្រះមាត់ រួចអធិដ្ឋានឧបោសថសីល ហើយចូលដេកក្នុងវេលាយប់។ ព្រោះតែគ្មានអាហារក្នុងក្រពះ ធ្វើឲ្យកើតខ្យល់ចុកចាប់យ៉ាងខ្លាំង ក៏ដាច់អាយុសង្ខារស្លាប់ទៅ។ ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីច្យុតិ បុរសនោះក៏បានទៅកើតជាវេមានិកប្រេត នៅក្នុងចន្លោះភ្នំ។ ប្រេតនោះ គ្រាន់តែបានរក្សានូវឧបោសថសីលអស់មួយយប់ប៉ុណ្ណោះ ក៏បានទទួលនូវវិមាន និងទិព្វសម្បត្តិយ៉ាងធំធេង ដែលមានស្រីអប្សរមួយម៉ឺននាក់ជាបរិវារ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែភាពជាអ្នកកាត់ក្តីដោយវៀចវេរ និងភាពជាអ្នកនិយាយពាក្យញុះញង់ ប្រេតនោះត្រូវចៀរយកសាច់ខ្នងរបស់ខ្លួនឯងមកស៊ីជានិច្ច។ ព្រះអរហន្តព្រះនាមនារទៈ កាលដែលនិមន្តចុះពីភ្នំគិជ្ឈកូដ បានឃើញប្រេតនោះ ហើយក៏ពោលថា៖

---

499.

៤៩៩.

---

‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, gattā te candanussadā;

Pasannamukhavaṇṇosi, sūriyavaṇṇova sobhasi.

«អ្នកមានផ្កាកម្រង មានមកុដ មានកងដៃ រាងកាយរបស់អ្នកលាបស្រឡាប់ដោយខ្លឹមចន្ទន៍ មានពណ៌សម្បុរមុខស្រស់បស់ ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាចដូចជាពណ៌នៃព្រះអាទិត្យ។

---

500.

៥០០.

---

‘‘Amānusā pārisajjā, ye teme paricārakā;

Dasa kaññāsahassāni, yā temā paricārikā;

Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.

ពួកបរិវាររបស់អ្នក ដែលជាអ្នកបម្រើទាំងនេះ សុទ្ធតែមិនមែនជាមនុស្សឡើយ ស្រីបម្រើទាំងឡាយរបស់អ្នកមានចំនួនមួយម៉ឺននាក់ នាងទាំងនោះពាក់កងដៃមាស និងតុបតែងលម្អដោយគ្រឿងប្រដាប់ក្បាលធ្វើដោយមាស។

---

501.

៥០១.

---

‘‘Mahānubhāvosi tuvaṃ, lomahaṃsanarūpavā;

Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi.

អ្នកជាបុគ្គលមានអានុភាពច្រើន មានរូបគួរឲ្យព្រឺរោម (ដោយសេចក្តីអស្ចារ្យ) តែហេតុអ្វីក៏អ្នកចៀរយកសាច់ខ្នងរបស់ខ្លួនឯងមកស៊ីដោយខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ?

---

502.

៥០២.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, piṭṭhimaṃsāni attano;

Sāmaṃ ukkacca khādasīti.

តើអ្នកបានធ្វើអំពើអាក្រក់ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្តដូចម្តេចខ្លះ? តើដោយសារផលនៃកម្មអ្វី ទើបអ្នកត្រូវចៀរយកសាច់ខ្នងរបស់ខ្លួនឯងមកស៊ីដោយខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ?»

---

503.

៥០៣.

---

‘‘Attanohaṃ anatthāya, jīvaloke acārisaṃ;

Pesuññamusāvādena, nikativañcanāya ca.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំកាលដែលរស់នៅក្នុងលោកិយ បានប្រព្រឹត្តអំពើដែលមិនមានប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ដោយការនិយាយពាក្យញុះញង់ និយាយពាក្យកុហក និងការបោកប្រាស់ដោយការវៀចវេរ។

---

504.

៥០៤.

---

‘‘Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā, saccakāle upaṭṭhite;

Atthaṃ dhammaṃ nirākatvā, adhammamanuvattisaṃ.

ក្នុងលោកិយនោះ ខ្ញុំកាលដែលចូលទៅកាន់ជំនុំជំនុំជម្រះក្តី កាលបើដល់ពេលដែលត្រូវនិយាយពាក្យពិត ខ្ញុំបែរជាលះបង់ចោលនូវសេចក្តីពិត និងធម៌ ហើយប្រព្រឹត្តតាមអធម៌ទៅវិញ។

---

505.

៥០៥.

---

‘‘Evaṃ so khādatattānaṃ, yo hoti piṭṭhimaṃsiko;

Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano.

បុគ្គលណាជាអ្នកនិយាយពាក្យញុះញង់ (ស៊ីសាច់ខ្នងគេ) បុគ្គលនោះរមែងស៊ីសាច់ខ្លួនឯងយ៉ាងនោះ ដូចជាខ្ញុំដែលកំពុងស៊ីសាច់ខ្នងរបស់ខ្លួនឯងក្នុងថ្ងៃនេះដែរ។

---

506.

៥០៦.

---

‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;

Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuva’’nti. –

បពិត្រលោកម្ចាស់នារទៈ សេចក្តីទុក្ខនេះ លោកម្ចាស់បានឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯងហើយ ពួកជនណាដែលមានសេចក្តីអនុគ្រោះ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែងពោលប្រដៅថា «អ្នកកុំនិយាយពាក្យញុះញង់ កុំនិយាយពាក្យកុហកឡើយ កុំបីជាអ្នកស៊ីសាច់ខ្នងខ្លួនឯង (ដូចជាខ្ញុំនេះ) ឡើយ»។»

---

Thero [Pg.196] catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.

ព្រះថេរៈបានសួរដោយគាថា ៤ ម៉ាត់ ប្រេតនោះក៏បានដោះស្រាយនូវសេចក្តីនោះ ថ្វាយព្រះថេរៈវិញដោយគាថា ៤ ម៉ាត់ដែរ។

---

499. Tattha mālīti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. Kiriṭīti veṭhitasīso. Kāyūrīti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. Gattāti sarīrāvayavā. Candanussadāti candanasārānulittā. Sūriyavaṇṇova sobhasīti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. ‘‘Araṇavaṇṇī pabhāsasī’’tipi pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti attho.

៤៩៩. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា Mālī បានដល់ អ្នកទ្រទ្រង់នូវកម្រងផ្កា គឺការតុបតែងលម្អដោយផ្កាទិព្វ នេះជាអធិប្បាយ។ បទថា Kiriṭī បានដល់ អ្នកមានក្បាលដែលព័ទ្ធជុំវិញ (ដោយមកុដ ឬឈ្នួតក្បាល)។ បទថា Kāyūrī បានដល់ អ្នកមានកងដៃ គឺការតុបតែងលម្អដោយគ្រឿងប្រដាប់ដើមដៃ នេះជាសេចក្តី។ បទថា Gattā បានដល់ អវយវៈនៃរាងកាយ។ បទថា Candanussadā បានដល់ ការលាបស្រឡាប់ដោយខ្លឹមចន្ទន៍។ បទថា Sūriyavaṇṇova sobhasi បានដល់ អ្នកមានពណ៌សម្បុរដូចជាព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះ ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច។ ក៏មានបាឋមួយទៀតថា «Araṇavaṇṇī pabhāsasī» បទថា Araṇa ក្នុងបាឋនោះ បានដល់ មានពណ៌សម្បុរដូចជាពួកទេវតាដែលគ្មានធូលី (ហ្មងសៅ) គឺមានឱកាសដ៏រុងរឿង នេះជាសេចក្តី។

---

500. Pārisajjāti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. Tuvanti tvaṃ. Lomahaṃsanarūpavāti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya hetaṃ vuttaṃ. Ukkaccāti ukkantitvā, chinditvāti attho.

៥០០. បទថា Pārisajjā បានដល់ ពួកជនដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងបរិវារ គឺពួកអ្នកបម្រើ នេះជាសេចក្តី។ បទថា Tuvaṃ បានដល់ អ្នក។ បទថា Lomahaṃsanarūpavā បានដល់ ប្រកបដោយរូបដែលធ្វើឲ្យកើតការព្រឺរោមដល់ពួកអ្នកដែលបានឃើញ។ ពាក្យនេះ ព្រះថេរៈពោលសំដៅដល់ការប្រកបដោយភាពជាអ្នកមានអានុភាពធំ។ បទថា Ukkacca បានដល់ ការចៀរចេញ គឺការកាត់ចេញ នេះជាសេចក្តី។

---

503. Acārisanti acariṃ paṭipajjiṃ. Pesuññamusāvādenāti pesuññena ceva musāvādena ca. Nikativañcanāya cāti nikatiyā vañcanāya ca patirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.

៥០៣. បទថា Acārisaṃ បានដល់ ខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តហើយ គឺបានប្រតិបត្តិហើយ។ បទថា Pesuññamusāvādena បានដល់ ដោយការនិយាយពាក្យញុះញង់ផង ដោយការនិយាយពាក្យកុហកផង។ បទថា Nikativañcanāya ca បានដល់ ដោយការវៀចវេរផង ដោយការបោកប្រាស់ផង គឺការបោកប្រាស់អ្នកដទៃដោយការបង្ហាញរបស់ក្លែងក្លាយ និងការធ្វើឲ្យខុសប្លែកពីការពិត។

---

504. Saccakāleti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. Atthanti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. Dhammanti kāraṇaṃ ñāyaṃ. Nirākatvāti chaḍḍetvā pahāya. Soti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

៥០៤. បទថា Saccakāle បានដល់ ក្នុងកាលដ៏គួរដើម្បីនិយាយពាក្យពិត។ បទថា Atthaṃ បានដល់ ប្រយោជន៍ មានប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្នជាដើម។ បទថា Dhammaṃ បានដល់ ហេតុ គឺសេចក្តីយុត្តិធម៌។ បទថា Nirākatvā បានដល់ ការលះបង់ចោល គឺការលះបង់។ បទថា So បានដល់ សត្វណាដែលប្រព្រឹត្តនូវការនិយាយពាក្យញុះញង់ជាដើម សត្វនោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ទាំងពួង មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយខាងលើនោះឯង។

---

Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងប្រេតជាចៅក្រមកោង ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយរឿងប្រេតដែលតិះដៀលព្រះសារីរិកធាតុ

---

Antalikkhasmiṃ tiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā [Pg.197] saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.

រឿងដែលមានពាក្យផ្តើមថា «Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto» (អ្នកឈរនៅលើអាកាស) នេះ គឺជារឿងប្រេតដែលតិះដៀលព្រះសារីរិកធាតុ។ កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ក្នុងចន្លោះដើមរាំងទាំងគូ នាឧបវត្តនសាលវ័ន របស់ពួកមល្លក្សត្រ ក្នុងក្រុងកុសិនារា ហើយកាលដែលការចែកព្រះសារីរិកធាតុត្រូវបានធ្វើរួចរាល់ហើយ ព្រះបាទអជាតសត្រូវ បានទទួលចំណែកព្រះសារីរិកធាតុដែលខ្លួនបានមក ហើយទ្រង់បានធ្វើការបូជាយ៉ាងធំធេង អស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ ៧ ខែ និង ៧ ថ្ងៃ ដោយទ្រង់រលឹកនឹកដល់ព្រះពុទ្ធគុណ។ ក្នុងពិធីបូជាព្រះសារីរិកធាតុនោះ មនុស្សទាំងឡាយជាច្រើនរាប់មិនអស់ បានធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ហើយបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។ ប៉ុន្តែ មនុស្សប្រហែល ៨ ម៉ឺន ៦ ពាន់នាក់ ដែលមានចិត្តល្អៀងឃ្លាត ព្រោះតែសេចក្តីមិនជឿ និងការយល់ខុសដែលបានសន្សំទុកអស់កាលជាយូរណាស់មកហើយ បានធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យប្រទូស្តសូម្បីតែក្នុងទីកន្លែងដែលគួរជ្រះថ្លា ក៏បានទៅកើតក្នុងពួកប្រេត។ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនោះឯង ភរិយា កូនស្រី និងកូនប្រសារស្រី របស់កុដុម្ពិកៈ (អ្នកមានទ្រព្យ) ម្នាក់ មានចិត្តជ្រះថ្លា គិតគ្នាថា «ពួកយើងនឹងធ្វើការបូជាព្រះសារីរិកធាតុ» ក៏កាន់យកនូវគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើម រៀបចំដើរទៅកាន់កន្លែងតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុ។ កុដុម្ពិកៈនោះ និយាយថា «តើការបូជាឆ្អឹងទាំងឡាយ មានប្រយោជន៍អ្វី?» ហើយក៏បានស្តីបន្ទោសដល់ស្ត្រីទាំងនោះ និងបានតិះដៀលការបូជាព្រះសារីរិកធាតុ។ ស្ត្រីទាំងនោះ មិនបានស្តាប់តាមពាក្យរបស់កុដុម្ពិកៈនោះឡើយ ក៏បានទៅកាន់ទីនោះ ហើយធ្វើការបូជាព្រះសារីរិកធាតុ រួចត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ក៏ត្រូវរោគាព្យាធិបៀតបៀន ហើយបានធ្វើមរណកាលក្នុងពេលមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ចំណែកឯកុដុម្ពិកៈនោះ ត្រូវសេចក្តីក្រោធគ្របសង្កត់ ក៏បានធ្វើមរណកាលក្នុងពេលមិនយូរប៉ុន្មាន ហើយបានទៅកើតក្នុងពួកប្រេត ដោយសារបាបកម្មនោះឯង។

---

Athekadivasaṃ āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –

លំដាប់នោះ ថ្ងៃមួយ ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ ព្រោះតែសេចក្តីអនុគ្រោះដល់សត្វលោក លោកបានសម្តែងនូវឥទ្ធិបាដិហារិយ៍យ៉ាងនោះ ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សទាំងឡាយអាចមើលឃើញនូវប្រេតទាំងនោះ និងទេវតាទាំងនោះបាន។ លុះធ្វើការសម្តែងយ៉ាងនោះហើយ ព្រះថេរៈកាលដែលឈរនៅលើលានចេតិយ បានសួរទៅកាន់ប្រេតដែលតិះដៀលព្រះសារីរិកធាតុនោះ ដោយគាថា ៣ ម៉ាត់។ ប្រេតនោះក៏បានឆ្លើយតបនឹងព្រះថេរៈវិញថា៖

---

507.

៥០៧.

---

‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi;

Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.

«អ្នកឈរនៅលើអាកាស មានក្លិនស្អុយភាយចេញមក ក្លិនស្អុយអសោចិ៍ភាយចេញពីមាត់របស់អ្នក ហើយពួកដង្កូវក៏ខាំស៊ីមាត់ដែលមានក្លិនស្អុយរបស់អ្នក តើក្នុងជាតិមុន អ្នកបានធ្វើកម្មអ្វីទុកមក?

---

508.

៥០៨.

---

‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ;

Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.

ពួកសត្វ (ដែលចោទប្រកាន់ដោយកម្ម) កាន់យកនូវកាំបិតមកចៀរមាត់របស់អ្នកម្តងហើយម្តងទៀត រួចស្រោចដោយទឹកប្រៃ ហើយចៀរម្តងហើយម្តងទៀត។

---

509.

៥០៩.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.

តើអ្នកបានធ្វើអំពើអាក្រក់ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្តដូចម្តេចខ្លះ? តើដោយសារផលនៃកម្មអ្វី ទើបអ្នកត្រូវរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងនេះ?»

---

510.

៥១០.

---

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំកាលពីមុន ជាគហបតីម្ចាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងធញ្ញជាតិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះដ៏គួរឲ្យត្រេកអរ ជាទីមនោរម្យ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំប្រាំ។

---

511.

៥១១.

---

‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me;

Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ;

Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.

ភរិយានេះ កូនស្រីនេះ និងកូនប្រសារស្រីនេះរបស់ខ្ញុំ នាងទាំងនោះកាលដែលនាំយកនូវផ្កាកម្រង ផ្កាឈូក និងគ្រឿងលាបដ៏ថ្មីស្រស់ ដើម្បីទៅបូជាចំពោះព្រះស្តូប ខ្ញុំបានហាមឃាត់នាងទាំងនោះ បាបកម្មនោះគឺខ្ញុំជាអ្នកធ្វើហើយ។

---

512.

៥១២.

---

‘‘Chaḷāsītisahassāni[Pg.198], mayaṃ paccattavedanā;

Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.

ពួកយើងមានចំនួន ៨ ម៉ឺន ៦ ពាន់នាក់ សុទ្ធតែត្រូវរងទុក្ខវេទនាផ្សេងៗគ្នា ព្រោះតែបានតិះដៀលការបូជាព្រះស្តូប ទើបត្រូវមកឆេះឆាបយ៉ាងខ្លាំងក្នុងឋាននរក (ប្រេតភូមិដ៏សែនក្តៅក្រហាយ) នេះ។

---

513.

៥១៣.

---

‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe;

Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.

ជនទាំងឡាយណា កាលដែលការបូជាចំពោះព្រះស្តូបរបស់ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ បែរជាមកសម្តែងនូវទោសកំហុស (នៃការបូជានោះ) សូមលោកម្ចាស់ជួយដាស់តឿនជនទាំងនោះ ឲ្យវៀរចាកចោលនូវអំពើបាបនោះផងចុះ។

---

514.

៥១៤.

---

‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā;

Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.

សូមលោកម្ចាស់មើលចុះ នាងទាំងឡាយនេះដែលកំពុងហោះមក មានពាក់ផ្កាកម្រង និងតុបតែងលម្អដោយគ្រឿងអលង្ការ កំពុងសោយផលនៃការបូជាផ្កា មានសេចក្តីសម្រេចរុងរឿង និងមានបរិវារច្រើន។

---

515.

៥១៥.

---

‘‘Tañca disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;

Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.

នាងទាំងនោះ កាលដែលបានឃើញនូវផលដ៏គួរឲ្យអស្ចារ្យ ចម្លែក និងគួរឲ្យព្រឺរោមនោះហើយ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ក៏ធ្វើការនមស្ការ និងថ្វាយបង្គំនូវព្រះមហាមុនីអង្គនោះ (ព្រះស្តូបរបស់ព្រះអង្គ)។

---

516.

៥១៦.

---

‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.

ខ្ញុំនោះ លុះច្យុតិចាកលោកនេះទៅហើយ ប្រសិនបើបានកំណើតជាមនុស្ស ខ្ញុំនឹងជាអ្នកមិនប្រមាទ ធ្វើការបូជាព្រះស្តូបម្តងហើយម្តងទៀតជាមិនខានឡើយ»។

---

507-8. Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha ‘‘pūti vāyasī’’ti. Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunanti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunanti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.

៥០៧-៨. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា Duggandho បានដល់ មានក្លិនមិនជាទីគាប់ចិត្ត គឺមានក្លិនស្អុយដូចជាសាកសពពុកផុយ នេះជាសេចក្តី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបប្រេតពោលថា «pūti vāyasi» (ក្លិនស្អុយអសោចិ៍ភាយចេញមក)។ បទថា Tato បានដល់ ព្រោះតែក្លិនស្អុយភាយចេញមកផង និងព្រោះតែត្រូវពួកដង្កូវខាំស៊ីផង ពីខាងលើ។ បទថា Sattaṃ gahetvāna okkantanti punappunaṃ បានដល់ ពួកសត្វដែលត្រូវកម្មជម្រុញជម្រុល កាន់យកនូវកាំបិតមានមុខដ៏មុត ហើយចៀរនូវមាត់របួសនោះម្តងហើយម្តងទៀត។ បទថា Khārena paripphositvā okkantanti punappunaṃ បានដល់ ក្នុងកន្លែងដែលចៀរហើយនោះ ពួកសត្វស្រោចដោយទឹកប្រៃ ហើយក៏ចៀរម្តងហើយម្តងទៀត។

---

510. Issaro dhanadhaññassa, supahūtassāti ativiya pahūtassa dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.

៥១០. បទថា Issaro dhanadhaññassa supahūtassa បានដល់ ជាម្ចាស់ ជាធំលើទ្រព្យសម្បត្តិ និងធញ្ញជាតិដ៏ច្រើនលើសលប់ គឺមានន័យថា ជាអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ មានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន នេះជាសេចក្តី។

---

511. Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. Paccagghanti abhinavaṃ. Thūpaṃ harantiyo vāresinti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.

៥១១. បទថា Tassāyaṃ me bhariyā ca dhītā ca suṇisā ca បានដល់ នេះជាភរិយា នេះជាកូនស្រី នេះជាកូនប្រសារស្រី របស់ខ្ញុំនោះ ក្នុងអត្តភាពមុន។ ប្រេតពោលពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា នាងទាំងនោះបានកើតជាទេវតា ឈរនៅលើអាកាស។ បទថា Paccagghaṃ បានដល់ របស់ថ្មីស្រស់។ បទថា Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ បានដល់ នាងទាំងឡាយដែលនាំយកគ្រឿងបូជាទៅដើម្បីបូជាចំពោះព្រះស្តូប ខ្ញុំបានហាមឃាត់ គឺបានបដិសេធដោយការតិះដៀលព្រះសារីរិកធាតុ។ បទថា Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā បានដល់ បាបកម្មគឺការតិះដៀលព្រះសារីរិកធាតុនោះ ខ្ញុំបានធ្វើហើយ គឺបានប្រព្រឹត្តហើយ ប្រេតពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយជាខ្លាំង។

---

512. Chaḷāsītisahassānīti [Pg.199] chasahassādhikā asītisahassamattā. Mayanti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.

៥១២. បទថា Chaḷāsītisahassāni បានដល់ ចំនួន ៨ ម៉ឺន ៦ ពាន់។ បទថា Mayaṃ ប្រេតពោលដោយរួមបញ្ចូលពួកប្រេតទាំងនោះជាមួយនឹងខ្លួនឯងផង។ បទថា Paccattavedanā បានដល់ មានសេចក្តីទុក្ខវេទនាដែលត្រូវរងទុក្ខផ្សេងៗគ្នា។ បទថា Niraye ប្រេតពោលដោយធ្វើប្រេតភូមិឲ្យដូចជាឋាននរក ព្រោះតែមានសេចក្តីទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងក្លា។

---

513. Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.

៥១៣. បទថា Ye ca kho thūpapūjāya vattante arahato mahe បានដល់ កាលដែលការបូជាចំពោះព្រះស្តូបរបស់ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ជនទាំងឡាយណាដែលសម្តែងនូវទោសកំហុសនៃការបូជាព្រះស្តូប ដូចជាខ្ញុំនេះ។ បទថា Te puggale tato puññato vivecayetha បានដល់ សូមលោកម្ចាស់ជួយដាស់តឿន ឬធ្វើឲ្យជនទាំងនោះវៀរចាកចោលនូវអំពើបាបនោះ គឺធ្វើឲ្យពួកគេនៅខាងក្រៅពីបាបនោះចុះ ប្រេតពោលយ៉ាងនេះ ដោយការសំដៅដល់អ្នកដទៃ ដើម្បីបង្ហាញឲ្យឃើញច្បាស់នូវសេចក្តីវិនាសបាត់បង់យ៉ាងធំធេងរបស់ខ្លួន។

---

514. Āyantiyoti ākāsena āgacchantiyo. Mālāvipākanti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā. Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo.

៥១៤. បទថា Āyantiyo បានដល់ ហោះមកតាមអាកាស។ បទថា Mālāvipākaṃ បានដល់ ផលនៃផលនៃការបូជាផ្កាដែលបានធ្វើចំពោះព្រះស្តូប។ បទថា Samiddhā បានដល់ ពេញបរិបូណ៌ដោយទិព្វសម្បត្តិ។ បទថា Tā yasassiniyo បានដល់ នាងទាំងឡាយនោះមានបរិវារច្រើន។

---

515. Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuninti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.

៥១៥. ពាក្យថា Tañca disvāna សេចក្តីថា ព្រោះបានឃើញផលវិបាកដ៏វិសេសដ៏លើសលុប ជាទីអស្ចារ្យ ចម្លែក ប្លែក គួរឲ្យព្រឺរោម នៃបុណ្យគឺការបូជាដ៏តិចតួចបំផុតនោះ។ ពាក្យថា Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ សេចក្តីថា បពិត្រព្រះកស្សបៈដ៏ចម្រើន ស្ត្រីទាំងឡាយទាំងនេះ តែងតែថ្វាយបង្គំ តែងតែសរសើរ តែងតែធ្វើនូវសេចក្តីគោរព និងធ្វើនូវការនមស្ការ ចំពោះព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ដែលជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ឧត្តម នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

516. Atha so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘sohaṃ nūnā’’ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.

៥១៦. លំដាប់នោះ ខ្មោចប្រេតនោះ មានចិត្តតក់ស្លុតហើយ កាលចង់បង្ហាញនូវកិច្ចការដែលខ្លួនត្រូវធ្វើតទៅក្នុងអនាគត ឲ្យសមគួរដល់សេចក្តីសង្វេគ ទើបពោលគាថាថា “Sohaṃ nūna” ជាដើម។ គាថានោះ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.

កាលដែលខ្មោចប្រេតពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះមហាកស្សបៈបានធ្វើនូវរឿងហេតុដែលកើតឡើងនោះឲ្យជាហេតុ ហើយសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។

---

Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងធាតុវិវណ្ណកប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងបេតវត្ថុ នៃអដ្ឋកថាខុទ្ទកនិកាយ យ៉ាងនេះ

---

Dasavatthupaṭimaṇḍitassa

ដែលតាក់តែងឡើងដោយរឿង ១០ យ៉ាង

---

Tatiyassa cūḷavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចូឡវគ្គ ទី៣ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

4. Mahāvaggo

៤. មហាវគ្គ

---

1. Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយរឿងអម្ពសក្ខរប្រេត

---

Vesālī [Pg.200] nāma nagaratthi vajjīnanti idaṃ ambasakkarapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati jetavane viharante ambasakkaro nāma licchavirājā micchādiṭṭhiko natthikavādo vesāliyaṃ rajjaṃ kāresi. Tena ca samayena vesālinagare aññatarassa vāṇijassa āpaṇasamīpe cikkhallaṃ hoti, tattha bahū janā uppatitvā atikkamantā kilamanti, keci kaddamena limpanti. Taṃ disvā so vāṇijo ‘‘mā ime manussā kalalaṃ akkamiṃsū’’ti apagataduggandhaṃ saṅkhavaṇṇapaṭibhāgaṃ gosīsaṭṭhiṃ āharāpetvā nikkhipāpesi. Pakatiyā ca sīlavā ahosi akkodhano saṇhavāco, paresañca yathābhūtaṃ guṇaṃ kitteti.

រឿងអម្ពសក្ខរប្រេតនេះ មានពាក្យផ្តើមថា Vesālī nāma nagaratthi vajjīnaṃ ដូច្នេះ។ តើរឿងនោះមានហេតុកើតឡើងដូចម្តេច? កាលព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ព្រះរាជាលិច្ឆវីមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមអម្ពសក្ខរៈ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មានវាទៈថាគ្មានអ្វីៗទាំងអស់ (នត្ថិកវាទ) បានសោយរាជ្យក្នុងក្រុងវេសាលី។ សម័យនោះឯង ក្នុងក្រុងវេសាលី មានភក់ជ្រាំនៅជិតហាងរបស់ពាណិជ្ជករម្នាក់ ពួកជនជាច្រើនកាលដែលលោតចម្លងទៅមក តែងតែលំបាក ខ្លះក៏ប្រឡាក់ដោយភក់។ ពាណិជ្ជករនោះឃើញដូច្នោះ ក៏គិតថា “កុំឲ្យមនុស្សទាំងឡាយនេះជាន់ភក់ឡើយ” ទើបឲ្យគេនាំយកក្បាលឆ្អឹងក្បាលគោ ដែលគ្មានក្លិនស្អុយ មានពណ៌សដូចជាស័ង្ខ មកដាក់ចោល។ ដោយប្រក្រតី ពាណិជ្ជករនោះជាអ្នកមានសីល មិនចេះខឹង មានវាចាទន់ភ្លន់ និងតែងតែសរសើរគុណរបស់បុគ្គលដទៃតាមការពិត។

---

So ekasmiṃ divase attano sahāyassa nhāyantassa pamādena anolokentassa nivāsanavatthaṃ kīḷādhippāyena apanidhāya taṃ dukkhāpetvā adāsi. Bhāgineyyo panassa corikāya paragehato bhaṇḍaṃ āharitvā tasseva āpaṇe nikkhipi. Bhaṇḍasāmikā vīmaṃsantā bhaṇḍena saddhiṃ tassa bhāgineyyaṃ tañca rañño dassesuṃ. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindatha, bhāgineyyaṃ panassa sūle āropethā’’ti āṇāpesi. Rājapurisā tathā akaṃsu. So kālaṃ katvā bhummadevesu uppajji. So gosīsena setuno katattā setavaṇṇaṃ dibbaṃ manojavaṃ assājānīyaṃ paṭilabhi, guṇavantānaṃ vaṇṇakathanena tassa gattato dibbagandho vāyati, sāṭakassa pana apanihitattā naggo ahosi. So attanā pubbe katakammaṃ olokento tadanusārena attano bhāgineyyaṃ sūle āropitaṃ disvā karuṇāya codiyamāno manojavaṃ assaṃ abhiruhitvā aḍḍharattisamaye tassa sūlā ropitaṭṭhānaṃ gantvā avidūre ṭhito ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti divase divase vadati.

ថ្ងៃមួយ ពាណិជ្ជករនោះ កាលដែលសម្លាញ់របស់ខ្លួនកំពុងងូតទឹក មិនបានមើលមក ក៏លាក់សំពត់ស្លៀករបស់សម្លាញ់នោះដោយបំណងចង់លេងសើច ធ្វើឲ្យសម្លាញ់នោះលំបាកចិត្ត ទើបប្រគល់ឲ្យវិញ។ ចំណែកឯក្មួយប្រុសរបស់គាត់ បានលួចទ្រព្យសម្បត្តិពីផ្ទះអ្នកដទៃ យកមកលាក់ទុកក្នុងហាងរបស់ពាណិជ្ជករនោះឯង។ ម្ចាស់ទ្រព្យទាំងឡាយកាលដែលតាមរក ក៏បានឃើញក្មួយប្រុស និងពាណិជ្ជករនោះ ព្រមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិ ទើបនាំទៅថ្វាយព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ថា “ចូរអ្នករាល់គ្នាកាត់ក្បាលបុរសនេះ ចំណែកឯក្មួយប្រុសរបស់វា ចូរដោតនឹងឈើក្បាលស្រួច”។ ពួកអាមាត្យក៏បានធ្វើតាមបង្គាប់នោះ។ ពាណិជ្ជករនោះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងពួកភុម្មទេវតា។ ទេវតានោះ ព្រោះតែបានធ្វើស្ពានដោយឆ្អឹងក្បាលគោ ទើបបានសេះអាជានេយ្យទិព្វ មានពណ៌ស លឿនដូចចិត្ត ចំណែកឯការសរសើរគុណរបស់លោកអ្នកមានសីល ធ្វើឲ្យមានក្លិនទិព្វក្រអូបភាយចេញពីរាងកាយរបស់គាត់ ប៉ុន្តែព្រោះតែការលាក់សំពត់របស់សម្លាញ់ ទើបគាត់ទៅជាអាក្រាតកាយ។ ទេវតានោះ កាលពិចារណាមើលកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងជាតិមុន ក៏ឃើញក្មួយប្រុសរបស់ខ្លួនត្រូវគេដោតនឹងឈើអុល ត្រូវសេចក្តីអាណិតជម្រុញចិត្ត ទើបជិះសេះលឿនដូចចិត្ត ទៅកាន់កន្លែងដែលក្មួយប្រុសត្រូវដោតឈើអុលនោះ ក្នុងវេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ហើយឈរនៅមិនឆ្ងាយ ពោលរាល់ៗថ្ងៃថា “នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូររស់នៅចុះ ការរស់នៅពិតជាប្រសើរជាង”។

---

Tena ca samayena ambasakkaro rājā hatthikkhandhavaragato nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto aññatarasmiṃ gehe vātapānaṃ vivaritvā rājavibhūtiṃ passantiṃ [Pg.201] ekaṃ itthiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ gharaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā anukkamena attano rājagehaṃ paviṭṭho taṃ purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, bhaṇe, tassā itthiyā sasāmikabhāvaṃ vā asāmikabhāvaṃ vā jānāhī’’ti. So gantvā tassā sasāmikabhāvaṃ ñatvā rañño ārocesi. Rājā tassā itthiyā pariggahaṇūpāyaṃ cintento tassā sāmikaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi, bhaṇe, maṃ upaṭṭhāhī’’ti āha. So anicchantopi ‘‘rājā attano vacanaṃ akaronte mayi rājadaṇḍaṃ kareyyā’’ti bhayena rājupaṭṭhānaṃ sampaṭicchitvā divase divase rājupaṭṭhānaṃ gacchati. Rājāpi tassa bhattavetanaṃ dāpetvā katipayadivasātikkamena pātova upaṭṭhānaṃ āgataṃ evamāha – ‘‘gaccha, bhaṇe, amumhi ṭhāne ekā pokkharaṇī atthi, tato aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca ānehi, sace ajjeva nāgaccheyyāsi, jīvitaṃ te natthī’’ti. Tasmiñca gate dvārapālaṃ āha – ‘‘ajja anatthaṅgate eva sūriye sabbadvārāni thaketabbānī’’ti.

សម័យនោះឯង ព្រះរាជាអម្ពសក្ខរៈ គង់លើខ្នងដំរីដ៏ប្រសើរ កាលយាងប្រទក្សិណព្រះនគរ បានទតឃើញស្ត្រីម្នាក់បើកបង្អួចផ្ទះមើលព្រះរាជសិរី ក៏មានព្រះទ័យប្រតិព័ទ្ធ ទើបធ្វើសញ្ញាប្រាប់បុរសដែលអង្គុយខាងក្រោយថា “ចូរអ្នកចំណាំផ្ទះនេះ និងស្ត្រីនេះទុកចុះ” លុះយាងចូលទៅកាន់ព្រះរាជវាំងតាមលំដាប់ ក៏ចាត់បុរសនោះទៅថា “នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរទៅស៊ើបមើលថាតើស្ត្រីនោះមានប្តី ឬគ្មានប្តី”។ បុរសនោះទៅស៊ើបដឹងថានាងមានប្តីហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាកាលទ្រង់រិះរកឧបាយដើម្បីយកស្ត្រីនោះ ទើបឲ្យហៅប្តីរបស់នាងមក ហើយមានព្រះរាជឱង្ការថា “នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរមកបម្រើយើងចុះ”។ បុរសនោះ ទោះបីជាមិនចង់ក៏ដោយ តែព្រោះខ្លាចថា “បើមិនធ្វើតាមព្រះរាជឱង្ការ ព្រះរាជានឹងដាក់ទណ្ឌកម្មដល់យើង” ទើបទទួលព្រមបម្រើព្រះរាជា ហើយទៅបម្រើរាល់ៗថ្ងៃ។ ព្រះរាជាក៏បានប្រទានប្រាក់បំណាច់ និងអាហារដល់គាត់ លុះកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ក្នុងវេលាព្រឹកព្រលឹម កាលបុរសនោះមកបម្រើ ព្រះរាជាក៏មានព្រះរាជឱង្ការយ៉ាងនេះថា “នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរទៅកាន់កន្លែងនោះ មានស្រះទឹកមួយ ចូរយកដីស្អិតមានពណ៌ដូចអរុណ និងផ្កាឈូកក្រហមពីស្រះនោះមក បើថ្ងៃនេះអ្នកមិនមកវិញទេ ជីវិតរបស់អ្នកនឹងមិនមានឡើយ”។ កាលដែលបុរសនោះចេញទៅហើយ ព្រះរាជាក៏បង្គាប់ទៅឆ្មាំទ្វារថា “ថ្ងៃនេះ មុនពេលព្រះអាទិត្យលិច ចូរអ្នកបិទទ្វារទាំងអស់ឲ្យជិត”។

---

Sā ca pokkharaṇī vesāliyā tiyojanamatthake hoti, tathāpi so puriso maraṇabhayatajjito vātavegena pubbaṇheyeva taṃ pokkharaṇiṃ sampāpuṇi. ‘‘Sā ca pokkharaṇī amanussapariggahitā’’ti pageva sutattā bhayena so ‘‘atthi nu kho ettha koci parissayo’’ti samantato anupariyāyati. Taṃ disvā pokkharaṇipālako amanusso karuṇāyamānarūpo manussarūpena upasaṅkamitvā ‘‘kimatthaṃ, bho purisa, idhāgatosī’’ti āha. So tassa taṃ pavattiṃ kathesi. So ‘‘yadi evaṃ yāvadatthaṃ gaṇhāhī’’ti attano dibbarūpaṃ dassetvā antaradhāyi.

ស្រះទឹកនោះ ស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣ យោជន៍ពីក្រុងវេសាលី ទោះបីជាឆ្ងាយយ៉ាងនោះក្តី ក៏បុរសនោះត្រូវសេចក្តីខ្លាចស្លាប់គំរាមកំហែង ទើបធ្វើដំណើរលឿនដូចខ្យល់ ទៅដល់ស្រះទឹកនោះក្នុងវេលាព្រឹកព្រលឹមតែម្តង។ ព្រោះតែគាត់ធ្លាប់ឮមកពីមុនថា “ស្រះទឹកនោះត្រូវពួកអមនុស្សគ្រប់គ្រង” គាត់ក៏ដើរក្រឡឹងជុំវិញស្រះដោយសេចក្តីខ្លាច គិតថា “តើមានគ្រោះថ្នាក់អ្វីនៅទីនេះដែរឬទេ?”។ អមនុស្សដែលជាអ្នកថែរក្សាស្រះទឹកឃើញគាត់ ក៏មានចិត្តអាណិតអាសូរ ទើបកាឡាខ្លួនជាមនុស្ស ដើរចូលទៅជិតសួរថា “នែបុរសដ៏ចម្រើន តើអ្នកមកទីនេះដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?”។ បុរសនោះក៏រៀបរាប់រឿងរ៉ាវប្រាប់អមនុស្សនោះ។ អមនុស្សនោះពោលថា “បើដូច្នោះ ចូរអ្នកយកតាមប្រាថ្នាចុះ” រួចក៏បង្ហាញរូបទិព្វរបស់ខ្លួន ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅ។

---

So tattha aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca gahetvā anatthaṅgateyeva sūriye nagaradvāraṃ sampāpuṇi. Taṃ disvā dvārapālo tassa viravantasseva dvāraṃ thakesi. So thakite dvāre pavesanaṃ alabhanto dvārasamīpe sūle āropitaṃ purisaṃ disvā ‘‘ete mayi anatthaṅgate eva sūriye āgate viravante evaṃ dvāraṃ thakesuṃ. ‘Ahaṃ kāleyeva āgato, mama dāso natthī’ti tayāpi ñātaṃ hotū’’ti [Pg.202] sakkhimakāsi. Taṃ sutvā so āha ‘‘ahaṃ sūle āvuto vajjho maraṇābhimukho, kathaṃ tava sakkhi homi. Eko panettha peto mahiddhiko mama samīpaṃ āgamissati, taṃ sakkhiṃ karohī’’ti. ‘‘Kathaṃ pana so mayā daṭṭhabbo’’ti? Idheva tvaṃ tiṭṭha, ‘‘sayameva dakkhissasī’’ti. So tattha ṭhito majjhimayāme taṃ petaṃ āgataṃ disvā sakkhiṃ akāsi. Vibhātāya ca rattiyā raññā ‘‘mama āṇā tayā atikkantā, tasmā rājadaṇḍaṃ te karissāmī’’ti vutte, deva, mayā tava āṇā nātikkantā, anatthaṅgate eva sūriye ahaṃ idhāgatoti. Tattha ko te sakkhīti? So tassa sūlāvutassa purisassa santike āgacchantaṃ naggapetaṃ ‘‘sakkhī’’ti niddisitvā ‘‘kathametaṃ amhehi saddhātabba’’nti raññā vutte ‘‘ajja rattiyaṃ tumhehi saddhātabbaṃ purisaṃ mayā saddhiṃ pesethā’’ti āha. Taṃ sutvā rājā sayameva tena saddhiṃ tattha gantvā ṭhito petena ca tatthāgantvā ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vutte taṃ ‘‘seyyā nisajjā nayimassa atthī’’tiādinā pañcahi gāthāhi paṭipucchi. Idāni ādito pana ‘‘vesāli nāma nagaratthi vajjīna’’nti gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā –

បុរសនោះបានយកដីស្អិតពណ៌អរុណ និងផ្កាឈូកក្រហមក្នុងស្រះនោះ រួចក៏មកដល់ទ្វារក្រុងក្នុងពេលដែលព្រះអាទិត្យមិនទាន់លិចឡើយ។ ឆ្មាំទ្វារឃើញគាត់ ក៏បិទទ្វារក្រុងភ្លាម ទាំងដែលគាត់កំពុងស្រែកអង្វរករ។ កាលទ្វារបិទហើយ គាត់មិនអាចចូលទៅបាន ក៏ក្រឡេកទៅឃើញបុរសដែលគេដោតនឹងឈើអុលនៅជិតទ្វារក្រុងនោះ ទើបពោលថា “ពួកឆ្មាំទ្វារទាំងនេះបានបិទទ្វារ ទាំងដែលខ្ញុំមកដល់មុនពេលព្រះអាទិត្យលិច និងកំពុងស្រែកអង្វរករយ៉ាងនេះ។ សូមអ្នកដឹងឮផងចុះថា ‘ខ្ញុំមកទាន់ពេលវេលា ខ្ញុំគ្មានទោសកំហុសឡើយ’” គាត់បានធ្វើបុរសនោះឲ្យជាសាក្សី។ បុរសដែលត្រូវគេដោតនឹងឈើអុលឮដូច្នោះ ក៏ពោលថា “ខ្ញុំត្រូវគេដោតនឹងឈើអុល ជាអ្នកត្រូវសម្លាប់ កំពុងប្រឈមមុខនឹងសេចក្តីស្លាប់ តើធ្វើជាសាក្សីឲ្យអ្នកដូចម្តេចបាន? ប៉ុន្តែមានប្រេតម្នាក់មានឫទ្ធិធំ នឹងមកជិតខ្ញុំទីនេះ ចូរអ្នកធ្វើប្រេតនោះឲ្យជាសាក្សីចុះ”។ បុរសនោះសួរថា “តើខ្ញុំត្រូវមើលឃើញប្រេតនោះដោយរបៀបណា?”។ បុរសដោតឈើអុលប្រាប់ថា “ចូរអ្នកឈរនៅទីនេះចុះ អ្នកនឹងឃើញដោយខ្លួនឯងមិនខាន”។ បុរសនោះឈរនៅទីនោះ លុះដល់វេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ក៏ឃើញប្រេតនោះមកដល់ ហើយបានធ្វើប្រេតនោះឲ្យជាសាក្សី។ លុះព្រឹកឡើង ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា “អ្នកបានល្មើសនឹងបញ្ជារបស់យើង ហេតុនេះ យើងនឹងដាក់ទណ្ឌកម្មដល់អ្នក” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា “បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលបង្គំមិនបានល្មើសនឹងបញ្ជាឡើយ ទូលបង្គំមកដល់ទីនេះមុនពេលព្រះអាទិត្យលិច”។ ព្រះរាជាសួរថា “តើអ្នកណាជាសាក្សីរបស់អ្នក?”។ បុរសនោះបានចង្អុលបង្ហាញប្រេតអាក្រាតកាយដែលមកជិតបុរសត្រូវដោតឈើអុលនោះថាជា “សាក្សី”។ កាលព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា “តើធ្វើដូចម្តេចឲ្យយើងជឿសាក្សីនេះបាន?” បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា “ក្នុងរាត្រីនេះ សូមព្រះអង្គចាត់បុរសដែលគួរឲ្យជឿទុកចិត្តបាន ឲ្យទៅជាមួយទូលបង្គំចុះ”។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ដូច្នោះ ក៏យាងទៅកាន់កន្លែងដោតឈើអុលនោះដោយព្រះអង្គឯងជាមួយបុរសនោះ ហើយឈរនៅទីនោះ។ កាលប្រេតមកដល់ទីនោះ ហើយពោលថា “នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូររស់នៅចុះ ការរស់នៅពិតជាប្រសើរជាង” ព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរប្រេតនោះដោយគាថា ៥ មានពាក្យផ្តើមថា “Seyyā nisajjā nayimassa atthi” ជាដើម។ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីតភ្ជាប់គ្នានៃរឿងរ៉ាវតាំងពីដើមមក ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ទើបដាក់គាថាថា “Vesālī nāma nagaratthi vajjīnaṃ” ដូច្នេះ៖

---

517.

៥១៧.

---

‘‘Vesālī nāma nagaratthi vajjīnaṃ, tattha ahu licchavi ambasakkaro;

Disvāna petaṃ nagarassa bāhiraṃ, tattheva pucchittha taṃ kāraṇatthiko.

“មាននគរមួយឈ្មោះវេសាលី ជានគររបស់ពួកវជ្ជី ក្នុងនគរនោះ មានស្តេចលិច្ឆវីមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមអម្ពសក្ខរៈ។ ព្រះរាជានោះ កាលចង់ដឹងហេតុផល បានទតឃើញប្រេតនៅខាងក្រៅនគរ ក៏ត្រាស់សួរប្រេតនោះនៅទីនោះឯង។”

---

518.

៥១៨.

---

‘‘Seyyā nisajjā nayimassa atthi, abhikkamo natthi paṭikkamo ca;

Asitapītakhāyitavatthabhogā, paricāraṇā sāpi imassa natthi.

“ការដេកក្តី ការអង្គុយក្តី របស់បុរសនេះមិនមានឡើយ ការឈានទៅមុខក្តី ការថយក្រោយក្តី ក៏មិនមានដែរ សូម្បីតែការសប្បាយរីករាយដោយការបរិភោគ ការផឹក ការខាំទំពារ និងការប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់ ក៏មិនមានដល់បុរសនេះឡើយ។”

---

519.

៥១៩.

---

‘‘Ye ñātakā diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbe;

Daṭṭhumpi te dāni na taṃ labhanti, virājitato hi janena tena.

“ពួកញាតិក្តី ពួកមិត្តភក្តិដែលធ្លាប់ឃើញធ្លាប់ឮក្តី ពួកសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលក្តី ដែលជាអ្នកមានចិត្តអាណិតអាសូរដល់បុរសនេះក្នុងកាលមុន ឥឡូវនេះ សូម្បីតែការមើលឃើញ ក៏ពួកគេមិនបានឃើញបុរសនោះដែរ ព្រោះបុរសនោះត្រូវពួកជនទាំងនោះលះបង់ចោលហើយ។”

---

520.

៥២០.

---

‘‘Na [Pg.203] oggatattassa bhavanti mittā, jahanti mittā vikalaṃ viditvā;

Atthañca disvā parivārayanti, bahū mittā uggatattassa honti.

“មិត្តទាំងឡាយ តែងមិនមានដល់បុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិធ្លាក់ចុះឡើយ ពួកមិត្តតែងលះបង់ចោលនូវបុគ្គលដែលខ្លួនដឹងថាខ្សត់ខ្សោយទ្រព្យសម្បត្តិ ទោះបីជាបុគ្គលនោះនៅរស់រានមានជីវិតក៏ដោយ តែបើឃើញទ្រព្យសម្បត្តិ ទើបពួកគេចោមរោមចោមពន្ធ ពួកមិត្តជាច្រើនតែងមានដល់បុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិរុងរឿង នេះជាសភាវៈរបស់លោក។”

---

521.

៥២១.

---

‘‘Nihīnatto sabbabhogehi kiccho, sammakkhito samparibhinnagatto;

Ussāvabindūva palimpamānā, ajja suve jīvitassūparodho.

“បុរសនេះសាបសូន្យចាកគ្រឿងប្រើប្រាស់គ្រប់យ៉ាង មានសេចក្តីលំបាកខ្លាំង រាងកាយប្រឡាក់ស្រឡាក់ដោយឈាម មានខ្លួនប្រាណធ្លុះធ្លាយសព្វទិសទី មានតំណក់ឈាមប្រឡាក់ជាប់ដូចជាតំណក់ទឹកសន្សើម ការដាច់ធ្លាយនៃជីវិតរបស់បុរសនេះ នឹងមានក្នុងថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃស្អែកមិនខាន។”

---

522.

៥២២.

---

‘‘Etādisaṃ uttamakicchappattaṃ,Uttāsitaṃ pucimandassa sūle;

Atha tvaṃ kena vaṇṇena vadesi yakkha,‘Jīva bho jīvitameva seyyo’’’ti.

“ម្នាលយក្ស បុរសដែលដល់នូវសេចក្តីលំបាកយ៉ាងក្រៃលែងបែបនេះ ត្រូវគេដោតនឹងឈើអុលដែលធ្វើពីឈើស្តៅ តើអ្នកនិយាយដោយហេតុដូចម្តេច ទើបពោលថា ‘នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូររស់នៅចុះ ការរស់នៅពិតជាប្រសើរជាង’ ដូច្នេះ?”

---

517. Tattha tatthāti tassaṃ vesāliyaṃ. Nagarassa bāhiranti nagarassa bahi bhavaṃ, vesālinagarassa bahi eva jātaṃ pavattaṃ sambandhaṃ. Tatthevāti yattha taṃ passi, tattheva ṭhāne. Tanti taṃ petaṃ. Kāraṇatthikoti ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vuttaatthassa kāraṇena atthiko hutvā.

៥១៧. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា tattha សេចក្តីថា ក្នុងក្រុងវេសាលីនោះ។ បទថា nagarassa bāhiraṃ សេចក្តីថា នៅខាងក្រៅក្រុង គឺកើតឡើង ឬប្រព្រឹត្តទៅនៅខាងក្រៅក្រុងវេសាលីនោះឯង។ បទថា tattheva សេចក្តីថា ក្នុងទីកន្លែងដែលព្រះរាជាបានឃើញប្រេតនោះឯង។ បទថា taṃ សេចក្តីថា ចំពោះប្រេតនោះ។ បទថា kāraṇatthiko សេចក្តីថា ជាអ្នកចង់ដឹងនូវហេតុផលនៃសេចក្តីដែលប្រេតពោលថា “Jīva bho jīvitameva seyyo” នោះ។

---

518. Seyyā nisajjā nayimassa atthīti piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā seyyā, pallaṅkābhujanalakkhaṇā nisajjā ca imassa sūle āropitapuggalassa natthi. Abhikkamo natthi paṭikkamo cāti abhikkamādilakkhaṇaṃ appamattakampi gamanaṃ imassa natthi. Paricārikā sāpīti yā asitapītakhāyitavatthaparibhogādilakkhaṇā indriyānaṃ paricāraṇā, sāpi imassa natthi. ‘‘Pariharaṇā sāpī’’ti vā pāṭho, asitādiparibhogavasena indriyānaṃ pariharaṇā, sāpi imassa natthi vigatajīvitattāti attho. ‘‘Paricāraṇā sāpī’’ti keci paṭhanti.

៥១៨. បទថា seyyā nisajjā nayimassa atthi សេចក្តីថា ការដេកដែលមានលក្ខណៈលាតសន្ធឹងខ្នងក្តី ការអង្គុយដែលមានលក្ខណៈពត់ភ្នែនក្តី មិនមានដល់បុរសនេះ ដែលជាបុគ្គលត្រូវគេដោតនឹងឈើអុលឡើយ។ បទថា abhikkamo natthi paṭikkamo ca សេចក្តីថា ការដើរទៅមុខ ឬថយក្រោយ សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មិនមានដល់បុរសនេះឡើយ។ បទថា paricārikā sāpi សេចក្តីថា ការបម្រើ ឬការត្រេកត្រអាលនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ដែលមានលក្ខណៈជាការបរិភោគ ការផឹក ការខាំទំពារ និងការប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់ជាដើម សូម្បីតែការនោះ ក៏មិនមានដល់បុរសនេះឡើយ។ មានបាឋៈមួយទៀតថា pariharaṇā sāpi សេចក្តីថា ការរក្សាឥន្ទ្រិយទាំងឡាយដោយអំណាចនៃការបរិភោគអាហារជាដើម សូម្បីតែការនោះ ក៏មិនមានដល់បុរសនេះឡើយ ព្រោះតែជីវិតរបស់គាត់ត្រូវបំផ្លាញហើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ គ្រូខ្លះអានថា paricāraṇā sāpi ដូច្នេះក៏មាន។

---

519. Diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbeti sandiṭṭhasahāyā ceva adiṭṭhasahāyā ca yassa mittā anuddayāvanto ye [Pg.204] assa imassa pubbe ahesuṃ. Daṭṭhumpīti passitumpi na labhanti, kuto saha vasitunti attho. Virājitattoti pariccattasabhāvo. Janena tenāti tena ñātiādijanena.

៥១៩. បទថា diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbe សេចក្តីថា ពួកមិត្តដែលធ្លាប់ឃើញក្តី មិនធ្លាប់ឃើញក្តី ដែលជាអ្នកមានសេចក្តីអាណិតអាសូរដល់បុរសនេះ ដែលធ្លាប់មានដល់គាត់ក្នុងកាលមុន។ បទថា daṭṭhumpi សេចក្តីថា សូម្បីតែការមើលឃើញ ក៏ពួកគេមិនបានឃើញឡើយ ចង់និយាយថា ចំណង់បើការរស់នៅជាមួយគ្នា តើមានមកពីណា នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា virājitatto សេចក្តីថា មានសភាវៈដែលគេលះបង់ចោលហើយ។ បទថា janena tena សេចក្តីថា ដោយពួកជនមានញាតិជាដើមនោះ។

---

520. Na oggatattassa bhavanti mittāti apagataviññāṇassa matassa mittā nāma na honti tassa mittehi kātabbakiccassa atikkantattā. Jahanti mittā vikalaṃ viditvāti mato tāva tiṭṭhatu, jīvantampi bhogavikalaṃ purisaṃ viditvā ‘‘na ito kiñci gayhūpaga’’nti mittā pajahanti. Atthañca disvā parivārayantīti tassa pana santakaṃ atthaṃ dhanaṃ disvā piyavādino mukhullokikā hutvā taṃ parivārenti. Bahū mittā uggatattassa hontīti vibhavasampattiyā uggatasabhāvassa samiddhassa bahū anekā mittā honti, ayaṃ lokiyasabhāvoti attho.

៥២០. ពាក្យថា Na oggatattassa bhavanti mittā សេចក្តីថា មិត្តទាំងឡាយ តែងមិនមានដល់បុគ្គលដែលប្រាសចាកវិញ្ញាណ គឺអ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយ ព្រោះកិច្ចដែលមិត្តទាំងឡាយត្រូវធ្វើចំពោះបុគ្គលដែលស្លាប់នោះ បានកន្លងហួសទៅហើយ។ ពាក្យថា Jahanti mittā vikalaṃ viditvā សេចក្តីថា លើកលែងតែអ្នកស្លាប់ទៅចុះ សូម្បីតែបុគ្គលដែលនៅរស់ តែសូន្យចាកភោគសម្បត្តិ កាលបើមិត្តទាំងឡាយដឹងហើយថា «របស់អ្វីមួយដែលគួរកាន់យកពីបុគ្គលនេះ មិនមានឡើយ» ដូច្នេះ ក៏រមែងលះបង់ចោល។ ពាក្យថា Atthañca disvā parivārayanti សេចក្តីថា កាលបើឃើញប្រយោជន៍ គឺទ្រព្យសម្បត្តិជារបស់បុគ្គលនោះ ក៏ពោលពាក្យជាទីស្រឡាញ់ ភ្ងក់ក្បាលមើលមុខ ហើយចោមរោមបុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា Bahū mittā uggatattassa honti សេចក្តីថា មិត្តទាំងឡាយជាច្រើនរមែងមានដល់បុគ្គលដែលមានសភាពខ្ពង់ខ្ពស់ គឺបរិបូណ៌ដោយវិភវសម្បត្តិ នេះជាសភាវៈរបស់លោក នេះជាអធិប្បាយ។

---

521. Nihīnatto sabbabhogehīti sabbehi upabhogaparibhogavatthūhi parihīnatto. Kicchoti dukkhito. Sammakkhitoti ruhirehi sammakkhitasarīro. Samparibhinnagattoti sūlena abbhantare vidālitagatto. Ussāvabindūva palimpamānoti tiṇagge limpamānaussāvabindusadiso. Ajja suveti ajja vā suve vā imassa nāma purisassa jīvitassa uparodho nirodho, tato uddhaṃ nappavattatīti attho.

៥២១. ពាក្យថា Nihīnatto sabbabhogehī សេចក្តីថា បុគ្គលដែលសូន្យចាកគ្រឿងឧបភោគនិងបរិភោគទាំងពួង។ ពាក្យថា Kiccho គឺរងទុក្ខវេទនា។ ពាក្យថា Sammakkhito គឺមានរាងកាយប្រឡាក់ប្រឡូកដោយឈាម។ ពាក្យថា Samparibhinnagatto គឺមានរាងកាយធ្លាយខាងក្នុងដោយឈើដោត (ឈើស្រួច)។ ពាក្យថា Ussāvabindūva palimpamāno សេចក្តីថា ប្រៀបដូចជាតំណក់ទឹកសន្សើមដែលជាប់នៅចុងស្មៅ។ ពាក្យថា Ajja suve សេចក្តីថា ក្នុងថ្ងៃនេះ ឬក្នុងថ្ងៃស្អែក ជីវិតរបស់បុគ្គលឈ្មោះនេះ នឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់ គឺរលត់ទៅ មិនប្រព្រឹត្តទៅតទៅទៀតឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។

---

522. Uttāsitanti āvutaṃ āropitaṃ. Pucimandassa sūleti nimbarukkhassa daṇḍena katasūle. Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Jīva, bho, jīvitameva seyyoti, bho purisa, jīva. Kasmā? Sūlaṃ āropitassāpi hi te idha jīvitameva ito cutassa jīvitato satabhāgena sahassabhāgena seyyo sundarataroti.

៥២២. ពាក្យថា Uttāsitaṃ សេចក្តីថា ដែលគេដោតឡើង គឺលើកឡើងដោត។ ពាក្យថា Pucimandassa sūle សេចក្តីថា លើឈើដោតដែលធ្វើដោយមែកស្តៅ។ ពាក្យថា Kena vaṇṇena សេចក្តីថា ដោយហេតុដូចម្តេច។ ពាក្យថា Jīva, bho, jīvitameva seyyo សេចក្តីថា នែបុរសអើយ ចូររស់នៅចុះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សូម្បីតែអ្នកត្រូវបានគេលើកឡើងដោតលើឈើស្រួចនេះក៏ដោយ ការរស់នៅទីនេះឯង រមែងប្រសើរជាង គឺល្អជាងការស្លាប់ចាកលោកនេះទៅ មួយភាគរយ ឬមួយភាគពាន់ ដូច្នេះ។

---

Evaṃ tena raññā pucchito so peto attano adhippāyaṃ pakāsento –

កាលដែលស្តេចនោះសួរយ៉ាងនេះហើយ ប្រេតនោះកាលនឹងសម្តែងនូវបំណងរបស់ខ្លួន ទើបពោលថា៖

---

523.

៥២៣.

---

‘‘Sālohito esa ahosi mayhaṃ, ahaṃ sarāmi purimāya jātiyā;

Disvā ca me kāruññamahosi rāja, mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ.

«បពិត្រព្រះរាជា បុរសនេះធ្លាប់ជាញាតិរួមលោហិតរបស់ទូលបង្គំ ទូលបង្គំរលឹកជាតិមុនបាន កាលបើឃើញបុរសនេះហើយ សេចក្តីអាណិតអាសូរក៏កើតមានដល់ទូលបង្គំ សូមកុំឱ្យបុរសមានធម៌ដ៏លាមកនេះ ធ្លាក់ទៅក្នុងនរកឡើយ។

---

524.

៥២៤.

---

‘‘Ito [Pg.205] cuto licchavi esa poso, satthussadaṃ nirayaṃ ghorarūpaṃ;

Upapajjati dukkaṭakammakārī, mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ.

បពិត្រព្រះលិច្ឆវី បុរសអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់នេះ កាលបើចាកលោកនេះទៅ នឹងទៅកើតក្នុងនរកឈ្មោះសត្តុស្សទៈ ដែលមានសភាពគួរឱ្យខ្លាច មានសេចក្តីក្តៅក្រហាយខ្លាំងក្លា ជាទុក្ខខ្លោចផ្សា និងគួរឱ្យភ័យរន្ធត់។

---

525.

៥២៥.

---

‘‘Anekabhāgena guṇena seyyo, ayameva sūlo nirayena tena;

Ekantadukkhaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ, ekantatibbaṃ nirayaṃ patāyaṃ.

ឈើដោតនេះឯង ប្រសើរជាងនរកនោះ ដោយគុណច្រើនចំណែក បុរសនេះនឹងធ្លាក់ទៅក្នុងនរក ដែលមានតែសេចក្តីទុក្ខម៉្យាង ជាទុក្ខខ្លោចផ្សា គួរឱ្យភ័យរន្ធត់ និងមានទុក្ខក្តៅក្រហាយជាទីបំផុត។

---

526.

៥២៦.

---

‘‘Idañca sutvā vacanaṃ mameso, dukkhūpanīto vijaheyya pāṇaṃ;

Tasmā ahaṃ santike na bhaṇāmi, mā mekato jīvitassūparodho’’ti. –

កាលបើបុរសនេះបានឮពាក្យនេះរបស់ទូលបង្គំហើយ គាត់នឹងត្រូវសេចក្តីទុក្ខគ្របសង្កត់ ហើយលះបង់ជីវិតចោល ព្រោះហេតុនោះ ទើបទូលបង្គំមិនពោលពាក្យនេះក្នុងទីជិតរបស់គាត់ឡើយ ព្រោះខ្លាចក្រែងការរំលត់ជីវិតរបស់គាត់ នឹងមានឡើងព្រោះតែទូលបង្គំឡើយ»។

---

Catasso gāthā abhāsi.

ប្រេតនោះបានពោលគាថាទាំង ៤ នេះ។

---

523. Tattha sālohito samānalohito yonisambandhena sambandho, ñātakoti attho. Purimāya jātiyāti purimattabhāve. Mā pāpadhammo nirayaṃ patāyanti ayaṃ pāpadhammo puriso nirayaṃ mā pati, mā nirayaṃ upapajjīti imaṃ disvā me kāruññaṃ ahosīti yojanā.

៥២៣. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា sālohito សេចក្តីថា មានឈាមស្មើគ្នា គឺទាក់ទងគ្នាដោយសារខ្សែលោហិត គឺបានដល់ ញាតិ។ បទថា Purimāya jātiyā សេចក្តីថា ក្នុងអត្តភាពមុន។ បទថា Mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ សេចក្តីថា បុរសមានធម៌ដ៏លាមកនេះ កុំធ្លាក់ទៅក្នុងនរកឡើយ គឺកុំទៅកើតក្នុងនរកឡើយ ការភ្ជាប់សេចក្តីថា កាលបើឃើញហេតុនេះ សេចក្តីអាណិតអាសូរក៏កើតមានដល់ទូលបង្គំ។

---

524. Sattussadanti pāpakārīhi sattehi ussannaṃ, atha vā pañcavidhabandhanaṃ, mukhe tattalohasecanaṃ, aṅgārapabbatāropanaṃ, lohakumbhipakkhepanaṃ, asipattavanappavesanaṃ, vettaraṇiyaṃ samotaraṇaṃ, mahāniraye pakkhepoti. Imehi sattahi pañcavidhabandhanādīhi dāruṇakāraṇehi ussannaṃ, uparūpari nicitanti attho. Mahābhitāpanti mahādukkhaṃ, mahāaggisantāpaṃ vā. Kaṭukanti aniṭṭhaṃ. Bhayānakanti bhayajanakaṃ.

៥២៤. បទថា Sattussadaṃ សេចក្តីថា កកកុញទៅដោយសត្វទាំងឡាយអ្នកធ្វើបាប ឬមួយទៀត កកកុញទៅដោយទារុណកម្មដ៏សាហាវទាំង ៧ យ៉ាង មានការចង ៥ ប្រការ ការស្រោចស្រពទឹកលោហៈដ៏ក្តៅក្នុងមាត់ ការឱ្យឡើងភ្នំរងើកភ្លើង ការបោះទៅក្នុងឆ្នាំងលោហៈ ការឱ្យចូលទៅក្នុងព្រៃស្លឹកដាវ ការឱ្យចុះទៅក្នុងស្ទឹងវេត្តរណី និងការបោះទៅក្នុងមហានរក។ សេចក្តីថា កកកុញ គឺសន្សំទុកជាលំដាប់ៗ ដោយហេតុដ៏ទារុណទាំង ៧ យ៉ាង មានការចង ៥ ប្រការជាដើមនេះ។ បទថា Mahābhitāpaṃ សេចក្តីថា មានទុក្ខធំ ឬមានកំដៅភ្លើងដ៏ខ្លាំងក្លា។ បទថា Kaṭukaṃ សេចក្តីថា មិនជាទីប្រាថ្នា។ បទថា Bhayānakaṃ សេចក្តីថា នាំឱ្យកើតភ័យខ្លាច។

---

525. Anekabhāgena guṇenāti anekakoṭṭhāsena ānisaṃsena. Ayameva sūlo nirayena tenāti tato imassa uppattiṭṭhānabhūtato nirayato ayameva sūlo seyyoti. Nissakke hi [Pg.206] idaṃ karaṇavacanaṃ. Ekanta tibbanti ekanteneva tikhiṇadukkhaṃ, niyatamahādukkhanti attho.

៥២៥. បទថា Anekabhāgena guṇena សេចក្តីថា ដោយចំណែកនៃអានិសង្សជាច្រើន។ បទថា Ayameva sūlo nirayena tena សេចក្តីថា ឈើដោតនេះឯង ប្រសើរជាងនរកដែលជាទីកើតរបស់បុរសនោះ។ ព្រោះថា វិភត្តិទី ៣ (កត៌្ដា ឬករណៈ) នេះ ប្រើក្នុងអត្ថនៃវិភត្តិទី ៥ (អបាទាន)។ បទថា Ekantatibbaṃ សេចក្តីថា មានទុក្ខដ៏មុតស្រួចជាទីបំផុត គឺមានមហាទុក្ខជាប្រាកដ នេះជាអធិប្បាយ។

---

526. Idañca sutvā vacanaṃ mamesoti ‘‘ito cuto’’tiādinā vuttaṃ mama vacanaṃ sutvā eso puriso dukkhūpanīto mama vacanena nirayadukkhaṃ upanīto viya hutvā. Vijaheyya pāṇanti attano jīvitaṃ pariccajeyya. Tasmāti tena kāraṇena. Mā mekatoti ‘‘mayā ekato imassa purisassa jīvitassa uparodho mā hotū’’ti imassa santike idaṃ vacanaṃ ahaṃ na bhaṇāmi, atha kho ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti idameva bhaṇāmīti adhippāyo.

៥២៦. បទថា Idañca sutvā vacanaṃ mameso សេចក្តីថា កាលបើបានឮពាក្យរបស់ទូលបង្គំដែលពោលថា «ចាកលោកនេះទៅ» ជាដើមនេះ បុរសនេះនឹងត្រូវសេចក្តីទុក្ខគ្របសង្កត់ គឺហាក់ដូចជាត្រូវសេចក្តីទុក្ខក្នុងនរកគ្របសង្កត់ដោយសារពាក្យរបស់ទូលបង្គំ។ បទថា Vijaheyya pāṇaṃ សេចក្តីថា គប្បីលះបង់ជីវិតរបស់ខ្លួន។ បទថា Tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ។ បទថា Mā mekato សេចក្តីថា ទូលបង្គំគិតថា «ការរំលត់ជីវិតរបស់បុរសនេះ កុំបីមានព្រោះតែទូលបង្គំឡើយ» ទើបមិនពោលពាក្យនេះក្នុងទីជិតរបស់បុរសនេះ តែទូលបង្គំពោលតែពាក្យនេះថា «នែបុរសអើយ ចូររស់នៅចុះ ការរស់នៅពិតជាប្រសើរជាង» នេះជាអធិប្បាយ។

---

Evaṃ petena attano adhippāye pakāsite puna rājā petassa pavattiṃ pucchituṃ okāsaṃ karonto imaṃ gāthamāha –

កាលដែលប្រេតបានសម្តែងនូវបំណងរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាដើម្បីនឹងសួរនូវរឿងរ៉ាវរបស់ប្រេតនោះជាថ្មីទៀត កាលនឹងធ្វើឱកាស ទើបពោលគាថានេះថា៖

---

527.

៥២៧.

---

‘‘Aññāto eso purisassa attho, aññampi icchāmase pucchituṃ tuvaṃ;

Okāsakammaṃ sace no karosi, pucchāma taṃ no na ca kujjhitabba’’nti.

«រឿងរ៉ាវរបស់បុរសនោះ យើងបានដឹងហើយ យើងចង់សួរអ្នកនូវរឿងដទៃទៀត បើសិនជាអ្នកធ្វើឱកាសដល់យើង យើងនឹងសួរអ្នក ហើយអ្នកមិនត្រូវខឹងនឹងយើងឡើយ»។

---

528.

៥២៨.

---

‘‘Addhā paṭiññā me tadā ahu, nācikkhaṇā appasannassa hoti;

Akāmā saddheyyavacoti katvā, pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayha’’nti. –

«ពិតណាស់ កាលនោះទូលបង្គំបានសន្យាហើយ ការមិនប្រាប់រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមិនជ្រះថ្លា ឥឡូវនេះ ទោះបីទូលបង្គំមិនចង់ប្រាប់ក៏ដោយ តែព្រោះយល់ថាព្រះអង្គជាអ្នកមានវាចាគួរជឿទុកចិត្តបាន ចូរព្រះអង្គសួរទូលបង្គំតាមប្រាថ្នាចុះ តាមកម្លាំងដែលទូលបង្គំអាចឆ្លើយបាន»។

---

Imā rañño petassa ca vacanapaṭivacanagāthā.

គាថាទាំងនេះ ជាគាថាឆ្លើយឆ្លងគ្នារវាងព្រះរាជានិងប្រេត។

---

527. Tattha aññātoti avagato. Icchāmaseti icchāma. Noti amhākaṃ. Na ca kujjhitabbanti ‘‘ime manussā yaṃkiñci pucchantī’’ti kodho na kātabbo.

៥២៧. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា aññāto សេចក្តីថា បានដឹងហើយ។ បទថា icchāmase សេចក្តីថា យើងចង់។ បទថា no សេចក្តីថា ដល់យើង។ បទថា na ca kujjhitabbaṃ សេចក្តីថា មិនត្រូវធ្វើសេចក្តីក្រោធដោយគិតថា «មនុស្សទាំងនេះសួរអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង» ឡើយ។

---

528. Addhāti ekaṃsena. Paṭiññā meti ñāṇavasena mayhaṃ ‘‘pucchassū’’ti paṭiññā, okāsadānanti attho. Tadā ahūti tasmiṃ kāle [Pg.207] paṭhamadassane ahosi. Nācikkhaṇā appasannassa hotīti akathanā appasannassa hoti. Pasanno eva hi pasannassa kiñci katheti. Tvaṃ pana tadā mayi appasanno, ahañca tayi, tena paṭijānitvā kathetukāmo nāhosi. Idāni panāhaṃ tuyhaṃ akāmā saddheyyavaco akāmo eva saddhātabbavacano iti katvā iminā kāraṇena. Pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayhanti tvaṃ yathā icchasi, tamatthaṃ maṃ pucchassu. Ahaṃ pana yathā visayhaṃ yathā mayhaṃ sahituṃ sakkā, tathā attano ñāṇabalānurūpaṃ kathessāmīti adhippāyo.

៥២៨. បទថា Addhā សេចក្តីថា ដោយពិតប្រាកដ។ បទថា paṭiññā me សេចក្តីថា ការសន្យារបស់ទូលបង្គំ គឺការផ្តល់ឱកាសថា «ចូរព្រះអង្គសួរចុះ»។ បទថា tadā ahū សេចក្តីថា បានមានក្នុងកាលនោះ គឺក្នុងពេលដែលជួបគ្នាដំបូង។ បទថា nācikkhaṇā appasannassa hoti សេចក្តីថា ការមិននិយាយ រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមិនជ្រះថ្លា។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលជ្រះថ្លាប៉ុណ្ណោះ ទើបនិយាយប្រាប់ដល់បុគ្គលដែលជ្រះថ្លា។ ចំណែកព្រះអង្គក្នុងកាលនោះ មិនជ្រះថ្លាចំពោះទូលបង្គំឡើយ ហើយទូលបង្គំក៏មិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះអង្គដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីបានសន្យាហើយ ក៏ទូលបង្គំមិនចង់និយាយប្រាប់ឡើយ។ តែក្នុងពេលនេះ ទោះបីទូលបង្គំមិនចង់និយាយប្រាប់ក៏ដោយ តែព្រោះយល់ថាព្រះអង្គជាអ្នកមានវាចាគួរជឿទុកចិត្តបាន គឺមានវាចាដែលគេគួរជឿ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayhaṃ សេចក្តីថា ព្រះអង្គប្រាថ្នានូវសេចក្តីណា ចូរព្រះអង្គសួរទូលបង្គំនូវសេចក្តីនោះចុះ។ ចំណែកទូលបង្គំ នឹងឆ្លើយតាមកម្លាំងដែលទូលបង្គំអាចឆ្លើយបាន គឺតាមដែលទូលបង្គំអាចអត់ធន់បាន ទៅតាមកម្លាំងប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន នេះជាអធិប្បាយ។

---

Evaṃ petena pucchanāya okāse kate rājā –

កាលដែលប្រេតបានបើកឱកាសឱ្យសួរយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាក៏បានពោលថា៖

---

529.

៥២៩.

---

‘‘Yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passisāmi,Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ;

Disvāva taṃ nopi ce saddaheyyaṃ,Kareyyāsi me yakkha niyassakamma’’nti. –

«របស់ណាមួយដែលយើងនឹងឃើញដោយភ្នែក យើងនឹងជឿរបស់ទាំងអស់នោះ បើសិនជាយើងបានឃើញហើយ តែមិនជឿពាក្យនោះទេ នែយក្ស ចូរអ្នកធ្វើការសង្កត់សង្កិន (ការដាក់ទណ្ឌកម្ម) ដល់យើងចុះ»។

---

Gāthamāha. Tassattho – ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi, taṃ sabbampi tatheva ahaṃ abhisaddaheyyaṃ, taṃ pana disvāva taṃ vacanaṃ nopi ce saddaheyyaṃ. Yakkha, mayhaṃ niyassakammaṃ niggahakammaṃ kareyyāsīti. Atha vā yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmīti ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi acakkhugocarassa adassanato. Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyanti sabbampi te ahaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ aññaṃ vā abhisaddaheyyaṃ. Tādiso hi mayhaṃ tayi abhippasādoti adhippāyo. Pacchimapadassa pana yathāvuttova attho.

ព្រះរាជាបានពោលគាថានេះ។ សេចក្តីពន្យល់នៃគាថានោះថា របស់ណាមួយដែលយើងនឹងឃើញដោយភ្នែក យើងនឹងជឿរបស់ទាំងអស់នោះតាមពិតយ៉ាងនោះឯង តែបើសិនជាយើងបានឃើញហើយ តែមិនជឿពាក្យនោះទេ នែយក្ស ចូរអ្នកធ្វើការសង្កត់សង្កិន គឺការដាក់ទណ្ឌកម្មដល់យើងចុះ។ មួយយ៉ាងទៀត បទថា yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmi សេចក្តីថា យើងនឹងឃើញរបស់ណាមួយដោយភ្នែក ព្រោះថា អ្វីដែលមិនមែនជាវិស័យនៃភ្នែក រមែងមិនអាចមើលឃើញឡើយ។ បទថា sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ សេចក្តីថា យើងនឹងជឿរបស់ទាំងអស់ដែលអ្នកបានឃើញ បានឮ ឬរបស់ដទៃទៀត។ សេចក្តីជ្រះថ្លារបស់យើងចំពោះអ្នក មានសភាពបែបនោះឯង នេះជាអធិប្បាយ។ ចំណែកសេចក្តីនៃបទចុងក្រោយ ក៏មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

---

Taṃ sutvā peto –

លុះប្រេតបានឮពាក្យនោះហើយ ទើបពោលថា៖

---

530.

៥៣០.

---

‘‘Saccappaṭiññā tava mesā hotu, sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ;

Aññatthiko no ca paduṭṭhacitto, yaṃ te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ;

Sabbampi akkhissaṃ yathā pajāna’’nti. – gāthamāha[Pg.208];

Ito paraṃ –

«សូមឱ្យការសន្យានេះរបស់ព្រះអង្គជាការពិតចុះ កាលបើបានស្តាប់ធម៌ហើយ សូមព្រះអង្គបាននូវសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែងចុះ ព្រះអង្គជាអ្នកចង់ដឹងសេចក្តីពិត ទាំងមិនមានចិត្តប្រទូស្តឡើយ ធម៌ណាដែលព្រះអង្គធ្លាប់បានឮក្តី មិនធ្លាប់បានឮក្តី ទូលបង្គំនឹងសម្តែងប្រាប់នូវធម៌ទាំងអស់នោះ តាមដែលទូលបង្គំដឹង» ដូច្នេះ ប្រេតបានពោលគាថានេះ។ តពីនេះទៅ៖

---

531.

៥៣១.

---

‘‘Setena assena alaṅkatena, upayāsi sūlāvutakassa santike;

Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti.

«អ្នកបរស្មារតីជិះសេះសដែលគេតុបតែងហើយ ចូលទៅជិតបុរសដែលគេដោតលើឈើស្រួច យានដ៏ចម្លែក គួរឱ្យចង់មើលនេះ ជាផលនៃកម្មអ្វី នេះជាផលវិបាកនៃកម្មអ្វី?»

---

532.

៥៣២.

---

‘‘Vesāliyā nagarassa majjhe, cikkhallamagge narakaṃ ahosi;

Gosīsamekāhaṃ pasannacitto, setaṃ gahetvā narakasmiṃ nikkhipiṃ.

«ក្នុងកណ្តាលក្រុងវេសាលី នាផ្លូវដែលមានភក់ មានរណ្តៅមួយ ទូលបង្គំមានចិត្តជ្រះថ្លា បានកាន់យកក្បាលគោស (ឆ្អឹងក្បាលគោ) មួយ យកទៅដាក់ក្នុងរណ្តៅនោះ (ដើម្បីធ្វើជាស្ពាន)។

---

533.

៥៣៣.

---

‘‘Etasmiṃ pādāni patiṭṭhapetvā, mayañca aññe ca atikkamimhā;

Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, tasseva kammassa ayaṃ vipākoti.

ពួកយើងក្តី ជនដទៃទៀតក្តី បានជាន់លើក្បាលគោនោះ ហើយឆ្លងផុត (ពីភក់) ទៅបាន យានដ៏ចម្លែក គួរឱ្យចង់មើលនេះ ជាផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង»។

---

534.

៥៣៤.

---

‘‘Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsati, gandho ca te sabbadisā pavāyati;

Yakkhiddhipattosi mahānubhāvo, naggo cāsi kissa ayaṃ vipākoti.

«សម្បុរកាយរបស់អ្នក ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឱ្យភ្លឺស្វាង ទាំងក្លិនក្រអូបរបស់អ្នក ក៏ផ្សាយទៅកាន់ទិសទាំងពួង អ្នកជាអ្នកដល់នូវឫទ្ធិនៃយក្ស មានអានុភាពច្រើន តែហេតុអ្វីបានជាអ្នកអាក្រាតកាយ នេះជាផលវិបាកនៃកម្មអ្វី?»

---

535.

៥៣៥.

---

‘‘Akkodhano niccapasannacitto, saṇhāhi vācāhi janaṃ upemi;

Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me vaṇṇo satataṃ pabhāsati.

«ទូលបង្គំជាអ្នកមិនមានសេចក្តីក្រោធ មានចិត្តជ្រះថ្លាជានិច្ច តែងចូលទៅរកជនទាំងឡាយដោយវាចាទន់ភ្លន់ នេះជាផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង សម្បុរកាយដ៏ជាទិព្វរបស់ទូលបង្គំ ទើបភ្លឺស្វាងជានិច្ច។

---

536.

៥៣៦.

---

‘‘Yasañca kittiñca dhamme ṭhitānaṃ, disvāna mantemi pasannacitto;

Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me gandho satataṃ pavāyati.

ទូលបង្គំឃើញយសនិងកិត្តិសព្ទរបស់ជនទាំងឡាយអ្នកតាំងនៅក្នុងធម៌ ហើយមានចិត្តជ្រះថ្លា ពោលសរសើរ នេះជាផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង ក្លិនក្រអូបដ៏ជាទិព្វរបស់ទូលបង្គំ ទើបផ្សព្វផ្សាយទៅជានិច្ច។

---

537.

៥៣៧.

---

‘‘Sahāyānaṃ [Pg.209] titthasmiṃ nhāyantānaṃ, thale gahetvā nidahissa dussaṃ;

Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, tenamhi naggo kasirā ca vuttīti.

កាលពួកសំឡាញ់កំពុងងូតទឹកក្នុងកំពង់ ទូលបង្គំបានកាន់យកសម្លៀកបំពាក់ដែលគេទុកលើគោក យកទៅលាក់ទុក ព្រោះចង់លេងសើច មិនមែនមានចិត្តប្រទូស្តឡើយ ព្រោះតែកម្មនោះ ទើបទូលបង្គំអាក្រាតកាយ និងមានការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏លំបាកតោកយ៉ាកយ៉ាងនេះ»។

---

538.

៥៣៨.

---

‘‘Yo kīḷamāno pakaroti pāpaṃ, tassedisaṃ kammavipākamāhu;

Akīḷamāno pana yo karoti, kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti.

«ជនណាធ្វើបាបដោយការលេងសើច អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថា ផលវិបាកនៃកម្មរបស់ជននោះ មានសភាពបែបនេះ ចុះជនណាធ្វើបាបដោយមិនមែនលេងសើច (គឺមានចិត្តប្រទូស្ត) វិញ តើអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថា ផលវិបាកនៃកម្មរបស់ជននោះ នឹងទៅជាយ៉ាងណា?»

---

539.

៥៣៩.

---

‘‘Ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te nirayaṃ upenti.

«ពួកមនុស្សដែលមានចិត្តត្រិះរិះអាក្រក់ មានកាយនិងវាចាដ៏សៅហ្មង លុះរំលាយកាយទៅ ក្នុងបរលោក រមែងទៅកាន់នរកដោយមិនបាច់សង្ស័យឡើយ។

---

540.

៥៤០.

---

‘‘Apare pana sugatimāsamānā, dāne ratā saṅgahitattabhāvā;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te sugatiṃ upentī’’ti. –

ចំណែកពួកជនដទៃទៀត កាលសង្ឃឹមរកសុគតិភព តែងត្រេកអរក្នុងទាន មានខ្លួនសង្គ្រោះហើយ (ដោយសង្គហធម៌) លុះរំលាយកាយទៅ ក្នុងបរលោក រមែងទៅកាន់សុគតិភពដោយមិនបាច់សង្ស័យឡើយ»។

---

Tesaṃ ubhinnaṃ vacanapaṭivacanagāthā honti.

គាថាទាំងនេះ ជាគាថាឆ្លើយឆ្លងគ្នារវាងជនទាំងពីរនោះ។

---

530. Tattha saccappaṭiññā tava mesā hotūti ‘‘sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyya’’nti tava esā paṭiññā mayhaṃ saccaṃ hotu. Sutvāna dhammaṃ labha suppasādanti mayā vuccamānaṃ dhammaṃ sutvā sundaraṃ pasādaṃ labhassu. Aññatthikoti ājānanatthiko. Yathā pajānanti yathā aññopi pajānanto, ‘‘yathāpi ñāta’’nti vā mayā yathā ñātanti attho.

៥៣០. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា saccappaṭiññā tava mesā hotu សេចក្តីថា ការសន្យារបស់ព្រះអង្គថា «យើងនឹងជឿរបស់ទាំងអស់នោះ» នេះ សូមឱ្យជាការពិតដល់ទូលបង្គំចុះ។ បទថា sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ សេចក្តីថា កាលបើបានស្តាប់ធម៌ដែលទូលបង្គំសម្តែងហើយ សូមបាននូវសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏ល្អចុះ។ បទថា aññatthiko សេចក្តីថា ជាអ្នកចង់ដឹងសេចក្តីពិត។ បទថា yathā pajānaṃ សេចក្តីថា ដូចដែលអ្នកដទៃដឹង ឬមួយយ៉ាងទៀត បទថា yathā pajānaṃ គឺដូចដែលទូលបង្គំបានដឹងហើយ នេះជាអធិប្បាយ។

---

531. Kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti kissetaṃ kissa nāma etaṃ, kissa kammassa ayaṃ vipāko. Etanti vā nipātamattaṃ, kissa kammassāti yojanā. ‘‘Kissa te’’ti ca keci paṭhanti.

៥៣១. បទថា kissetaṃ kammassa ayaṃ vipāko សេចក្តីថា ផលវិបាកនេះ ជាផលវិបាកនៃកម្មឈ្មោះអ្វី គឺនៃកម្មអ្វី។ មួយយ៉ាងទៀត បទថា etaṃ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ ការភ្ជាប់សេចក្តីថា kissa kammassa (នៃកម្មអ្វី)។ ពួកអាចារ្យខ្លះអានថា kissa te ក៏មាន។

---

532-33. Cikkhallamaggeti [Pg.210] cikkhallavati pathamhi. Narakanti āvāṭaṃ. Ekāhanti ekaṃ ahaṃ. Narakasmiṃ nikkhipinti yathā kaddamo na akkamīyati, evaṃ tasmiṃ cikkhallāvāṭe ṭhapesiṃ. Tassāti tassa gosīsena setukaraṇassa.

៥៣២-៣៣. បទថា cikkhallamagge សេចក្តីថា នាផ្លូវដែលមានភក់។ បទថា narakaṃ សេចក្តីថា រណ្តៅ។ បទថា ekāhantipadassa ត្រូវកាត់បទជា ekaṃ ahaṃ (ទូលបង្គំ... មួយ)។ បទថា narakasmiṃ nikkhipiṃ សេចក្តីថា ទូលបង្គំបានដាក់ក្នុងរណ្តៅភក់នោះ ដោយធ្វើមិនឱ្យជាន់ត្រូវភក់ឡើយ។ បទថា tassā សេចក្តីថា នៃកម្មគឺការធ្វើស្ពានដោយក្បាលគោនោះ។

---

536-7. Dhamme ṭhitānanti dhammacārīnaṃ samacārīnaṃ. Mantemīti kathemi kittayāmi. Khiḍḍatthikoti hasādhippāyo. No ca paduṭṭhacittoti dussasāmike na dūsitacitto, na avaharaṇādhippāyo nāpi vināsādhippāyoti attho.

៥៣៦-៧. ពាក្យថា ធម្មេ ឋិតានំ (Dhamme ṭhitānaṃ) សេចក្តីថា ពួកជនអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ គឺអ្នកប្រព្រឹត្តស្មើ។ ពាក្យថា មន្តេមិ (Mantemi) សេចក្តីថា ខ្ញុំពោល ខ្ញុំសរសើរ។ ពាក្យថា ខិឌ្ឌត្ថិកោ (Khiḍḍatthiko) សេចក្តីថា មានបំណងចង់សើចសប្បាយ (លេងសើច)។ ពាក្យថា នោ ច បទុដ្ឋចិត្តោ (No ca paduṭṭhacitto) សេចក្តីថា មិនមានចិត្តប្រទូស្តចំពោះម្ចាស់សំពត់ គឺមិនមានបំណងចង់លួច និងមិនមានបំណងចង់ធ្វើឱ្យវិនាសឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។

---

538. Akīḷamānoti akhiḍḍādhippāyo, lobhādīhi dūsitacitto. Kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti tassa tathā katassa pāpakammassa kīva kaṭukaṃ dukkhavipākaṃ paṇḍitā āhu.

៥៣៨. ពាក្យថា អកីឡមានោ (Akīḷamāno) សេចក្តីថា មិនមានបំណងលេងសើច គឺមានចិត្តត្រូវលោភៈជាដើមប្រទូស្តហើយ។ ពាក្យថា កិំ តស្ស កម្មស្ស វិបាកមាហូតិ (Kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti) សេចក្តីថា ពួកបណ្ឌិតពោលថា ផលនៃទុក្ខដ៏ក្តៅក្រហាយប៉ុណ្ណា នៃបាបកម្មដែលបុគ្គលនោះបានធ្វើហើយយ៉ាងនោះ។

---

539-40. Duṭṭhasaṅkappamanāti kāmasaṅkappādivasena dūsitamanovitakkā, etena manoduccaritamāha. Kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhāti pāṇātipātādivasena kāyavācāhi malinā. Āsamānāti āsīsamānā patthayamānā.

៥៣៩-៤០. ពាក្យថា ទុដ្ឋសង្កប្បមនា (Duṭṭhasaṅkappamanā) សេចក្តីថា មានតម្រិះក្នុងចិត្តដ៏សៅហ្មង ដោយអំណាចនៃកាមសង្កប្បៈជាដើម ដោយពាក្យនេះ លោកសំដៅដល់មនោទុច្ចរិត។ ពាក្យថា កាយេន វាចាយ ច សំកិលិដ្ឋា (Kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā) សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយអ្នកសៅហ្មងដោយកាយនិងវាចា គឺសៅហ្មងដោយកាយទុច្ចរិតនិងវចីទុច្ចរិត ដោយអំណាចនៃការសម្លាប់សត្វជាដើម។ ពាក្យថា អាសមានា (Āsamānā) សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយអ្នកសង្ឃឹម ចង់បាន (ប្រាថ្នា)។

---

Evaṃ petena saṅkhepeneva kammaphalesu vibhajitvā dassitesu taṃ asaddahanto rājā –

កាលបើប្រេតបានចែករំលែកបង្ហាញផលនៃកម្មដោយសង្ខេបយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជា (អម្ពសក្ខរលិច្ឆវី) មិនជឿសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា៖

---

541.

៥៤១.

---

‘‘Taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;

Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ, ko vāpi maṃ saddahāpeyya eta’’nti. –

«តើធ្វើដូចម្តេច ទើបខ្ញុំអាចដឹងច្បាស់ថា នេះជាផលនៃបុណ្យនិងបាប? តើខ្ញុំត្រូវឃើញគ្រឿងសម្គាល់ (ភស្តុតាង) ដូចម្តេច ទើបជឿស៊ប់បាន? ឬមួយមានអ្នកប្រាជ្ញណា អាចធ្វើឱ្យខ្ញុំជឿសេចក្តីនេះបាន?»

---

Gāthamāha. Tattha taṃ kinti jāneyyamahaṃ aveccāti yoyaṃ tayā ‘‘ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā’’tiādinā. ‘‘Apare pana sugatimāsamānā’’tiādinā ca kalyāṇassa pāpassa ca kammassa vipāko vibhajitvā vutto, taṃ kinti kena kāraṇena ahaṃ avecca [Pg.211] aparapaccayabhāvena saddaheyyaṃ. Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyanti kīdisaṃ vā panāhaṃ paccakkhabhūtaṃ nidassanaṃ disvā paṭisaddaheyyaṃ. Ko vāpi maṃ saddahāpeyya etanti ko vā viññū puriso paṇḍito etamatthaṃ maṃ saddahāpeyya, taṃ kathehīti attho.

ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់គាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បណ្តាពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា តំ កិន្តិ ជានេយ្យមហំ អវេច្ច (taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca) សេចក្តីថា ផលនៃកុសលកម្មនិងអកុសលកម្មណា ដែលអ្នកបានចែករំលែកពោលទុកហើយ ដោយពាក្យជាដើមថា «ពួកមនុស្សដែលមានតម្រិះក្នុងចិត្តដ៏សៅហ្មង សៅហ្មងដោយកាយនិងវាចា» និងពាក្យជាដើមថា «ចំណែកពួកជនដទៃទៀត សង្ឃឹមចង់បានសុគតិ» តើខ្ញុំត្រូវជឿសេចក្តីនោះដោយហេតុដូចម្តេច ដោយមិនបាច់ជឿតាមអ្នកដទៃ? ពាក្យថា កិំ វាហំ ទិស្វា អភិសទ្ទហេយ្យំ (kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ) សេចក្តីថា តើខ្ញុំត្រូវឃើញគ្រឿងសម្គាល់ (ភស្តុតាង) ជាក់ស្តែងបែបណា ទើបជឿស៊ប់បាន? ពាក្យថា កោ វាបិ មំ សទ្ទហាបេយ្យ ឯតំ (ko vāpi maṃ saddahāpeyya etaṃ) សេចក្តីថា តើមានបុរសជាវិញ្ញូបណ្ឌិតណា អាចធ្វើឱ្យខ្ញុំជឿសេចក្តីនេះបាន ចូរអ្នកប្រាប់ហេតុនោះមក នេះជាអត្ថន័យ។

---

Taṃ sutvā peto kāraṇena tamatthaṃ tassa pakāsento –

ប្រេតបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងប្រកាសសេចក្តីនោះដល់ព្រះរាជាដោយហេតុផល ទើបពោលថា៖

---

542.

៥៤២.

---

‘‘Disvā ca sutvā abhisaddahassu, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;

Kalyāṇapāpe ubhaye asante, siyā nu sattā sugatā duggatā vā.

«បពិត្រលិច្ឆវីរាជ! ព្រះអង្គចូរជឿចុះ ព្រោះបានឃើញនិងបានស្តាប់មកហើយថា នេះជាផលនៃបុណ្យនិងបាប បើកម្មទាំងពីរគឺបុណ្យនិងបាបមិនមានទេ តើសត្វទាំងឡាយនឹងទៅកាន់សុគតិ ឬទៅកាន់ទុគ្គតិបានដែរឬ?»

---

543.

៥៤៣.

---

‘‘No cettha kammāni kareyyuṃ maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;

Nāhesuṃ sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.

«ប្រសិនបើពួកសត្វក្នុងលោកនេះ មិនធ្វើកម្មទាំងឡាយជាបុណ្យនិងបាបក្នុងមនុស្សលោកទេ សត្វទាំងឡាយដែលជាអ្នកមានសុគតិ ឬទុគ្គតិ ថោកទាប ឬឧត្តម ក៏មិនគប្បីមានក្នុងមនុស្សលោកឡើយ។»

---

544.

៥៤៤.

---

‘‘Yasmā ca kammāni karonti maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;

Tasmā hi sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.

«ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែពួកសត្វធ្វើកម្មទាំងឡាយជាបុណ្យនិងបាបក្នុងមនុស្សលោក ហេតុនោះ ទើបសត្វទាំងឡាយជាអ្នកមានសុគតិ ឬទុគ្គតិ ថោកទាប ឬឧត្តម មានប្រាកដក្នុងមនុស្សលោក។»

---

545.

៥៤៥.

---

‘‘Dvayajja kammānaṃ vipākamāhu, sukhassa dukkhassa ca vedanīyaṃ;

Tā devatāyo paricārayanti, paccenti bālā dvayataṃ apassino’’ti. –

«ពួកបណ្ឌិតពោលថា ផលនៃកម្មទាំងឡាយមានពីរយ៉ាង គឺផលដែលត្រូវសោយជាសុខ និងផលដែលត្រូវសោយជាទុក្ខ ពួកទេវតាដែលជឿ (ឃើញ) នូវផលទាំងពីរយ៉ាងនោះ តែងត្រេកត្រអាលក្នុងទេវលោក ចំណែកពួកជនពាលដែលមិនជឿ (មិនឃើញ) នូវផលទាំងពីរយ៉ាងនោះ តែងឆេះឆ្អៅក្នុងនរកជាដើម។»

---

Gāthā abhāsi.

ប្រេតបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

542. Tattha disvā cāti paccakkhato disvāpi. Sutvāti dhammaṃ sutvā tadanusārena nayaṃ nento anuminanto. Kalyāṇapāpassāti kusalassa akusalassa ca kammassa ayaṃ sukho ayaṃ dukkho ca vipākoti abhisaddahassu. Ubhaye asanteti kalyāṇe pāpe cāti duvidhe kamme avijjamāne. Siyā nu sattā sugatā duggatā vāti ‘‘ime sattā [Pg.212] sugatiṃ gatā duggatiṃ gatā vā, sugatiyaṃ vā aḍḍhā duggatiyaṃ daliddā vā’’ti ayamattho kiṃ nu siyā kathaṃ sambhaveyyāti attho.

៥៤២. ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា ទិស្វា ច (disvā ca) សេចក្តីថា បានឃើញដោយផ្ទាល់ភ្នែក។ ពាក្យថា សុត្វា (sutvā) សេចក្តីថា បានស្តាប់ធម៌ហើយ យោងតាមធម៌នោះ ក៏យល់សេចក្តី និងអនុមានដឹង។ ពាក្យថា កល្យាណបាបស្ស (kalyāṇapāpassa) សេចក្តីថា ព្រះអង្គចូរជឿចុះថា នេះជាផលជាសុខ នេះជាផលជាទុក្ខ នៃកុសលកម្មនិងអកុសលកម្ម។ ពាក្យថា ឧភយេ អសន្តេ (ubhaye asante) សេចក្តីថា កាលបើកម្មទាំងពីរយ៉ាង គឺបុណ្យនិងបាប មិនមានប្រាកដ។ ពាក្យថា សិយា នុ សត្តា សុគតា ទុគ្គតា វា (siyā nu sattā sugatā duggatā vā) សេចក្តីថា «តើសត្វទាំងឡាយទាំងនេះ ទៅកាន់សុគតិ ឬទៅកាន់ទុគ្គតិ ឬមួយជាអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភក្នុងសុគតិ ឬជាអ្នកក្រខ្សត់ក្នុងទុគ្គតិ» តើសេចក្តីនេះនឹងមានបានយ៉ាងដូចម្តេច នឹងកើតឡើងបានយ៉ាងដូចម្តេច នេះជាអត្ថន័យ។

---

543-4. Idāni yathāvuttamatthaṃ ‘‘no cettha kammānī’’ti ca ‘‘yasmā ca kammānī’’ti ca gāthādvayena byatirekato anvayato ca vibhāveti. Tattha hīnā paṇītāti kularūpārogyaparivārādīhi hīnā uḷārā ca.

៥៤៣-៤. ឥឡូវនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញសេចក្តីដែលបានពោលមកហើយនោះ ឱ្យច្បាស់លាស់ដោយគាថាពីរ គឺគាថាថា «នោ ចេត្ថ កម្មានិ» (no cettha kammāni) និងគាថាថា «យស្មា ច កម្មានិ» (yasmā ca kammāni) ដោយវិធីបដិសេធ (byatireka) និងវិធីអនុលោម (anvaya)។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា ហីនា បណីតា (hīnā paṇītā) សេចក្តីថា ថោកទាប និងឧត្តម ដោយត្រកូល រូបសម្បត្តិ ភាពមិនមានរោគ និងបរិវារជាដើម។

---

545. Dvayajja kammānaṃ vipākamāhūti dvayaṃ duvidhaṃ ajja idāni kammānaṃ sucaritaduccaritānaṃ vipākaṃ vadanti kathenti. Kiṃ tanti āha ‘‘sukhassa dukkhassa ca vedanīya’’nti, iṭṭhassa ca aniṭṭhassa ca anubhavanayoggaṃ. Tā devatāyo paricārayantīti ye ukkaṃsavasena sukhavedanīyaṃ vipākaṃ paṭilabhanti, te devaloke tā devatā hutvā dibbasukhasamappitā indriyāni paricārenti. Paccenti bālā dvayataṃ apassinoti ye bālā kammañca kammaphalañcāti dvayaṃ apassantā asaddahantā, te pāpappasutā dukkhavedanīyaṃ vipākaṃ anubhavantā nirayādīsu kammunā paccenti dukkhaṃ pāpuṇanti.

៥៤៥. ពាក្យថា ទ្វយជ្ជ កម្មានំ វិបាកមាហូ (Dvayajja kammānaṃ vipākamāhū) សេចក្តីថា ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ពួកបណ្ឌិតតែងពោល តែងសម្តែងនូវផលពីរយ៉ាង នៃកម្មទាំងឡាយជាសុចរិតនិងទុច្ចរិត នេះជាអត្ថន័យ។ តើផលនោះជាអ្វី? ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទើបពោលថា សុខស្ស ទុក្ខស្ស ច វេទនិយំ (sukhassa dukkhassa ca vedanīyaṃ) សេចក្តីថា ផលដែលគួរដល់ការសោយនូវសុខជាទីគាប់ចិត្ត និងទុក្ខជាទីមិនគាប់ចិត្ត។ ពាក្យថា តា ទេវតាយោ បរិចារយន្តិ (Tā devatāyo paricārayanti) សេចក្តីថា ពួកជនណាបានទទួលផលដែលគួរដល់ការសោយសុខយ៉ាងក្រៃលែង ពួកជននោះទៅកើតជាទេវតាក្នុងទេវលោក ពេញពោរដោយទិព្វសុខ តែងញ៉ាំងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយឱ្យត្រេកត្រអាល។ ពាក្យថា បច្ចន្តិ ពាលា ទ្វយតំ អបស្សិនោ (paccenti bālā dvayataṃ apassino) សេចក្តីថា ពួកជនពាលណា មិនឃើញ មិនជឿនូវធម៌ពីរយ៉ាង គឺកម្មនិងផលនៃកម្ម ពួកជនពាលនោះជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងបាប កាលសោយផលដែលគួរដល់ការសោយទុក្ខ តែងឆេះឆ្អៅក្នុងនរកជាដើមព្រោះកម្ម គឺដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ។

---

Evaṃ kammaphalaṃ saddahanto pana tvaṃ kasmā evarūpaṃ dukkhaṃ paccanubhavasīti anuyogaṃ sandhāya –

ព្រះរាជាទ្រង់សួរដេញដោល ដោយសំដៅសេចក្តីថា «អ្នកជឿផលនៃកម្មយ៉ាងនេះ ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកសោយទុក្ខមានសភាពយ៉ាងនេះទៅវិញ?» ទើបត្រាស់ថា៖

---

546.

៥៤៦.

---

‘‘Na matthi kammāni sayaṃkatāni, datvāpi me natthi yo ādiseyya;

Acchādanaṃ sayanamathannapānaṃ, tenamhi naggo kasirā ca vuttī’’ti. –

«បពិត្រលិច្ឆវីរាជ! កម្មទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានធ្វើដោយខ្លួនឯង (ក្នុងជាតិមុន) មិនមានឡើយ ទើបខ្ញុំមិនបានគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ ទីដេក បាយ និងទឹក ក្នុងពេលឥឡូវនេះ សូម្បីតែអ្នកណាមួយដែលធ្វើទានហើយឧទ្ទិសផល (ចែករំលែក) ឱ្យខ្ញុំ ក៏មិនមានដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបខ្ញុំជាអាក្រាត និងមានជីវភាពលំបាកតោកយ៉ាកយ៉ាងនេះ。»

---

Gāthamāha. Tattha na matthi kammāni sayaṃkatānīti yasmā sayaṃ attanā pubbe katāni puññakammāni mama natthi na vijjanti, yehi idāni acchādanādīni labheyyaṃ. Datvāpi me natthi yo ādiseyyāti yo samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ datvā ‘‘asukassa petassa hotū’’ti me ādiseyya uddiseyya, so natthi. Tenamhi naggo kasirā ca vuttīti tena duvidhenāpi kāraṇena idāni naggo niccoḷo amhi, kasirā dukkhā ca vutti jīvikā hotīti.

ប្រេតបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បណ្តាពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា ន មត្ថិ កម្មានិ សយំកតានិ (na matthi kammāni sayaṃkatāni) សេចក្តីថា ព្រោះបុណ្យកម្មទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានធ្វើដោយខ្លួនឯងក្នុងជាតិមុន មិនមានប្រាកដដល់ខ្ញុំ ដែលជាហេតុឱ្យខ្ញុំបានគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ជាដើមក្នុងពេលឥឡូវនេះ។ ពាក្យថា ទត្វាបិ មេ នត្ថិ យោ អាទិសេយ្យ (datvāpi me natthi yo ādiseyya) សេចក្តីថា ជនណាដែលថ្វាយទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ហើយឧទ្ទិសឱ្យខ្ញុំថា «សូមទាននេះសម្រេចដល់ប្រេតឈ្មោះនេះចុះ» ជននោះមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា តេនម្ហិ នគ្គោ កសិរា ច វុត្តិ (tenamhi naggo kasirā ca vutti) សេចក្តីថា ព្រោះហេតុទាំងពីរយ៉ាងនោះ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ខ្ញុំទើបជាអាក្រាត គ្មានសំពត់ស្លៀកដណ្តប់ និងមានការរស់នៅដ៏លំបាកតោកយ៉ាកជាទុក្ខ នេះជាអត្ថន័យ។

---

Taṃ [Pg.213] sutvā rājā tassa acchādanādilābhaṃ ākaṅkhanto –

ព្រះរាជាបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលប្រាថ្នាចង់ឱ្យប្រេតនោះបានគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ជាដើម ទើបត្រាស់ថា៖

---

547.

៥៤៧.

---

‘‘Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñci yakkha, acchādanaṃ yena tuvaṃ labhetha;

Ācikkha me tvaṃ yadatthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇomā’’ti. –

«ម្នាលយក្ស! តើមានហេតុណាមួយ ដែលជាហេតុនាំឱ្យអ្នកបានគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ដែរឬទេ? បើមានហេតុនោះ ចូរអ្នកប្រាប់ខ្ញុំមក យើងចង់ស្តាប់ពាក្យប្រកបដោយហេតុផលដ៏គួរឱ្យជឿបាន។»

---

Gāthamāha. Tattha yenāti yena kāraṇena tvaṃ acchādanaṃ labhetha labheyyāsi, kiñci taṃ kāraṇaṃ siyā nu kho bhaveyya nu khoti attho. Yadatthīti yadi atthi.

ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់គាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា យេន (yena) សេចក្តីថា ដោយហេតុណាដែលនាំឱ្យអ្នកបានគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ តើហេតុនោះមានប្រាកដដែរឬទេ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា យទត្ថិ (yadatthi) សេចក្តីថា ប្រសិនបើមាន។

---

Athassa peto taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto –

លំដាប់នោះ ប្រេតកាលនឹងប្រាប់ហេតុនោះដល់ព្រះរាជា ទើបពោលថា៖

---

548.

៥៤៨.

---

‘‘Kappitako nāma idhatthi bhikkhu, jhāyī susīlo arahā vimutto;

Guttindriyo saṃvutapātimokkho, sītibhūto uttamadiṭṭhipatto.

«បពិត្រលិច្ឆវីរាជ! ក្នុងទីនេះ មានភិក្ខុមួយអង្គនាម កប្បិតកៈ ជាអ្នកចម្រើនឈាន មានសីលដ៏ល្អ ជាព្រះអរហន្ត រួចចាកកិលេស មានឥន្ទ្រិយសង្រួមហើយ សង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខ ជាអ្នកត្រជាក់រលត់កិលេស ដល់នូវទិដ្ឋិដ៏ឧត្តម (អរហត្តផលសម្មាទិដ្ឋិ)។»

---

549.

៥៤៩.

---

‘‘Sakhilo vadaññū suvaco sumukho, svāgamo suppaṭimuttako ca;

Puññassa khettaṃ araṇavihārī, devamanussānañca dakkhiṇeyyo.

«លោកជាអ្នកទន់ភ្លន់ ដឹងពាក្យសុំ ប្រដៅងាយ មានមុខស្រស់បស់ មានគម្ពីរចេះចាំស្ទាត់ ពោលពាក្យរួចចាកទោស ជាបុញ្ញក្ខេត (ស្រែបុណ្យ) មានធម៌មិនមានពៀរជាគ្រឿងនៅ (មេត្តាវិហារ) ជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គលរបស់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

---

550.

៥៥០.

---

‘‘Santo vidhūmo anīgho nirāso, mutto visallo amamo avaṅko;

Nirūpadhī sabbapapañcakhīṇo, tisso vijjā anuppatto jutimā.

«លោកជាអ្នកស្ងប់រលត់ មិនមានផ្សែង (មិច្ឆាវិតក្កៈ) មិនមានទុក្ខ មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នា រួចផុតហើយ មិនមានសរ (រាគៈជាដើម) មិនមានសេចក្តីប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួន មិនមានវៀចវេរ លះបង់ឧបធិបានហើយ មានធម៌ជាគ្រឿងយឺតយូរ (បបញ្ចធម៌) ទាំងពួងអស់ហើយ ដល់នូវវិជ្ជាបី មានពន្លឺរុងរឿង។»

---

551.

៥៥១.

---

‘‘Appaññāto disvāpi na ca sujāno, munīti naṃ vajjisu voharanti;

Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejaṃ, kalyāṇadhammaṃ vicarantaṃ loke.

«លោកមិនសូម្បីមានគេស្គាល់ (ព្រោះលាក់គុណធម៌ដោយភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) សូម្បីគេឃើញ ក៏មិនងាយស្គាល់បានឡើយ ពួកមនុស្សក្នុងដែនវជ្ជី តែងហៅលោកថាជា «មុនី» ពួកសត្វដែលកើតជាយក្ស (ទេវតា) តែងស្គាល់លោកថាជាអ្នកមិនមានតណ្ហា មានធម៌ដ៏ល្អ ត្រេចទៅក្នុងលោក។»

---

552.

៥៥២.

---

‘‘Tassa [Pg.214] tuvaṃ ekayugaṃ duve vā, mamuddisitvāna sace dadetha;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, mamañca passetha sannaddhadussa’’nti. –

«ប្រសិនបើព្រះអង្គថ្វាយសំពត់មួយគូ ឬពីរគូចំពោះលោក ដោយឧទ្ទិសចំពោះខ្ញុំ ហើយលោកទទួលសំពត់ទាំងនោះ ព្រះអង្គនឹងបានឃើញខ្ញុំស្លៀកដណ្តប់សំពត់ដ៏ស្អាតបាតជាមិនខាន។»

---

Gāthā abhāsi.

ប្រេតបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

548. Tattha kappitato nāmāti jaṭilasahassassa abbhantare āyasmato upālittherassa upajjhāyaṃ sandhāya vadati. Idhāti imissā vesāliyā samīpe. Jhāyīti aggaphalajhānena jhāyī. Sītibhūtoti sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamena sītibhāvappatto. Uttamadiṭṭhipattoti uttamaṃ aggaphalaṃ sammādiṭṭhiṃ patto.

៥៤៨. ក្នុងគាថាទាំងនោះ ពាក្យថា កប្បិតកោ នាម (Kappitako nāma) ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលសំដៅដល់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ព្រះឧបាលិត្ថេរ ក្នុងចំណោមជដិលមួយពាន់អង្គ។ ពាក្យថា ឥធ (idha) សេចក្តីថា ក្នុងទីជិតក្រុងវេសាលីនេះ។ ពាក្យថា ឈាយី (jhāyī) សេចក្តីថា ចូលឈានដោយអរហត្តផលឈាន។ ពាក្យថា សីតិភូតោ (sītibhūto) សេចក្តីថា ដល់នូវភាពត្រជាក់រលត់ ព្រោះរលត់សេចក្តីក្តៅក្រហាយនៃកិលេសទាំងពួង។ ពាក្យថា ឧត្តមទិដ្ឋិប្បត្តោ (uttamadiṭṭhippatto) សេចក្តីថា ដល់នូវអរហត្តផលសម្មាទិដ្ឋិដ៏ឧត្តម។

---

549. Sakhiloti mudu. Suvacoti subbaco. Svāgamoti suṭṭhu āgatāgamo. Suppaṭimuttakoti suṭṭhu paṭimuttakavāco, muttabhāṇīti attho. Araṇavihārīti mettāvihārī.

៥៤៩. ពាក្យថា សខិលោ (sakhilo) សេចក្តីថា ទន់ភ្លន់។ ពាក្យថា សុវចោ (suvaco) សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រដៅងាយ។ ពាក្យថា ស្វាគមោ (svāgamo) សេចក្តីថា មានគម្ពីរ (បិដក) ស្ទាត់ជំនាញល្អ។ ពាក្យថា សុប្បដិមុត្តកោ (suppaṭimuttako) សេចក្តីថា មានវាចារួចចាកទោសបានល្អ គឺពោលពាក្យរួចចាកទោស នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា អរណវិហារី (araṇavihārī) សេចក្តីថា មានមេត្តាវិហារធម៌ជាគ្រឿងនៅ។

---

550. Santoti upasantakileso. Vidhūmoti vigatamicchāvitakkadhūmo. Anīghoti niddukkho. Nirāsoti nittaṇho. Muttoti sabbabhavehi vimutto. Visalloti vītarāgādisallo. Amamoti mamaṃkāravirahito. Avaṅkoti kāyavaṅkādivaṅkavirahito. Nirūpadhīti kilesābhisaṅkhārādiupadhippahāyī. Sabbapapañcakhīṇoti parikkhīṇataṇhādipapañco. Jutimāti anuttarāya ñāṇajutiyā jutimā. Appaññātoti paramappicchatāya paṭicchannaguṇatāya ca na pākaṭo.

៥៥០. ពាក្យថា សន្តោ (santo) សេចក្តីថា មានកិលេសស្ងប់រលត់ហើយ។ ពាក្យថា វិធូមោ (vidhūmo) សេចក្តីថា មិនមានផ្សែងគឺមិច្ឆាវិតក្កៈប្រាសចេញហើយ។ ពាក្យថា អനីឃោ (anīgho) សេចក្តីថា មិនមានទុក្ខ។ ពាក្យថា និរាសោ (nirāso) សេចក្តីថា មិនមានតណ្ហា។ ពាក្យថា មុត្តោ (mutto) សេចក្តីថា រួចផុតចាកភពទាំងពួងហើយ។ ពាក្យថា វិសល្លោ (visallo) សេចក្តីថា ប្រាសចាកសរគឺរាគៈជាដើមហើយ។ ពាក្យថា អមមោ (amamo) សេចក្តីថា មិនមានសេចក្តីប្រកាន់មមាំង (សេចក្តីប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួន)។ ពាក្យថា អវង្កោ (avaṅko) សេចក្តីថា មិនមានភាពវៀចវេរដោយកាយវៀចវេរជាដើម។ ពាក្យថា និរូបធិ (nirūpadhi) សេចក្តីថា លះបង់ឧបធិមានកិលេសនិងអភិសង្ខារជាដើមបានហើយ។ ពាក្យថា សព្វបបញ្ចខីណោ (sabbapapañcakhīṇo) សេចក្តីថា មានធម៌ជាគ្រឿងយឺតយូរមានតណ្ហាជាដើមអស់ហើយ។ ពាក្យថា ជុតិមា (jutimā) សេចក្តីថា មានពន្លឺរុងរឿងដោយពន្លឺនៃញាណដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបាន។ ពាក្យថា អប្បញ្ញាតោ (appaññāto) សេចក្តីថា មិនល្បីល្បាញ (មិនប្រាកដ) ព្រោះជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចបំផុត និងព្រោះលាក់បាំងគុណធម៌ទុក។

---

551. Disvāpi na ca sujānoti gambhīrabhāvena disvāpi ‘‘evaṃsīlo, evaṃdhammo, evaṃpañño’’ti na suviññeyyo. Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejanti yakkhabhūtā ca anejaṃ nittaṇhaṃ ‘‘arahā’’ti taṃ jānanti. Kalyāṇadhammanti sundarasīlādiguṇaṃ.

៥៥១. ពាក្យថា ទិស្វាបិ ន ច សុជានោ (disvāpi na ca sujāno) សេចក្តីថា ព្រោះលោកមានសភាពជ្រាលជ្រៅ សូម្បីគេឃើញ ក៏មិនងាយដឹងបានឡើយថា «លោកមានសីលយ៉ាងនេះ មានធម៌យ៉ាងនេះ មានបញ្ញាយ៉ាងនេះ»។ ពាក្យថា ជានន្តិ តំ យក្ខភូតា អនេជំ (jānanti taṃ yakkhabhūtā anejaṃ) សេចក្តីថា ពួកសត្វដែលកើតជាយក្ស (ទេវតា) តែងស្គាល់ព្រះកប្បិតកភិក្ខុនោះថាជាព្រះអរហន្ត មិនមានតណ្ហា។ ពាក្យថា កល្យាណធម្មំ (kalyāṇadhammaṃ) សេចក្តីថា មានគុណធម៌មានសីលដ៏ល្អជាដើម។

---

552. Tassāti tassa kappitakamahātherassa. Ekayuganti ekaṃ vatthayugaṃ. Duve vāti dve vā vatthayugāni. Mamuddisitvānāti mamaṃ uddisitvā. Paṭiggahītāni ca tāni assūti tāni vatthayugāni tena paṭiggahitāni ca assu [Pg.215] bhaveyyuṃ. Sannaddhadussanti dussena katasannāhaṃ, laddhavatthaṃ nivatthapārutadussanti attho.

៥៥២. ពាក្យថា តស្ស (tassa) សេចក្តីថា ចំពោះព្រះកប្បិតកមហាត្ថេរនោះ។ ពាក្យថា ឯកយុគំ (ekayugaṃ) សេចក្តីថា សំពត់មួយគូ។ ពាក្យថា ទុវេ វា (duve vā) សេចក្តីថា សំពត់ពីរគូ។ ពាក្យថា មមុទ្ទិសិត្វាន (mamuddisitvāna) សេចក្តីថា ឧទ្ទិសចំពោះខ្ញុំ។ ពាក្យថា បដិគ្គហីតានិ ច តានិ អស្សុ (paṭiggahītāni ca tāni assu) សេចក្តីថា សំពត់ទាំងនោះ គប្បីជាសំពត់ដែលលោកទទួលហើយ។ ពាក្យថា សន្នទ្ធទុស្សំ (sannaddhadussaṃ) សេចក្តីថា ជាអ្នកមានសំពត់ស្លៀកដណ្តប់ហើយ គឺបានទទួលសំពត់ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់រួចរាល់ហើយ នេះជាអត្ថន័យ។

---

Tato rājā –

លំដាប់នោះ ព្រះរាជា...

---

553.

៥៥៣.

---

‘‘Kasmiṃ padese samaṇaṃ vasantaṃ, gantvāna passemu mayaṃ idāni;

Yo majja kaṅkhaṃ vicikicchitañca, diṭṭhīvisūkāni vinodayeyyā’’ti. –

«តើឥឡូវនេះ យើងគួរទៅជួបភិក្ខុនោះដែលគង់នៅក្នុងទីណា? លោកណាគប្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ និងទិដ្ឋិដ៏វៀចវេររបស់ខ្ញុំក្នុងថ្ងៃនេះបាន?»

---

Therassa vasanaṭṭhānaṃ pucchi. Tattha kasmiṃ padeseti katarasmiṃ padese. Yo majjāti yo ajja, ma-kāro padasandhikaro.

ព្រះរាជាទ្រង់សួររកទីកន្លែងគង់នៅរបស់ព្រះថេរៈ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា កស្មិំ បទេសេ (kasmiṃ padese) សេចក្តីថា ក្នុងទីណា។ ពាក្យថា យោ មជ្ជ (yo majja) គឺ យោ អជ្ជ (yo ajja) (លោកណា... ក្នុងថ្ងៃនេះ) អក្សរ ម (m) ធ្វើជាបទសន្ធិ។

---

Tato peto –

លំដាប់នោះ ប្រេត...

---

554.

៥៥៤.

---

‘‘Eso nisinno kapinaccanāyaṃ, parivārito devatāhi bahūhi;

Dhammiṃ kathaṃ bhāsati saccanāmo, sakasmimācerake appamatto’’ti. –

«លោកគង់នៅក្នុងទីលេងនៃស្វា (កបិនច្ចនា) ហែហមដោយទេវតាជាច្រើន លោកមាននាមពិតប្រាកដ (ព្រោះប្រកបដោយគុណធម៌មានឈាននិងសីលជាដើម) មិនធ្វេសប្រហែសក្នុងធម៌របស់ព្រះសាស្តាជាគ្រូរបស់ខ្លួន តែងសម្តែងធម្មកថា។»

---

Gāthamāha. Tattha kapinaccanāyanti kapīnaṃ vānarānaṃ naccanena ‘‘kapinaccanā’’ti laddhavohāre padese. Saccanāmoti jhāyī susīlo arahā vimuttotiādīhi guṇanāmehi yāthāvanāmo aviparītanāmo.

ប្រេតបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា កបិនច្ចនាយំ (kapinaccanāyaṃ) សេចក្តីថា ក្នុងទីកន្លែងដែលគេហៅថា «កបិនច្ចនា» ព្រោះជាទីលេងកម្សាន្តរបស់ពួកស្វា។ ពាក្យថា សច្ចនាមោ (saccanāmo) សេចក្តីថា មាននាមពិតប្រាកដ មិនខុសប្លែក ដោយគុណនាមទាំងឡាយមានជាដើមថា «អ្នកចម្រើនឈាន មានសីលល្អ ជាព្រះអរហន្ត រួចចាកកិលេស»។

---

Evaṃ petena vutte rājā tāvadeva therassa santikaṃ gantukāmo –

កាលបើប្រេតពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាមានព្រះហឫទ័យចង់ទៅកាន់សំណាក់ព្រះថេរៈក្នុងខណៈនោះភ្លាម ទើបត្រាស់ថា៖

---

555.

៥៥៥.

---

‘‘Tathāhaṃ kassāmi gantvā idāni, acchādayissaṃ samaṇaṃ yugena;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, tuvañca passemu sannaddhadussa’’nti. –

«ម្នាលយក្ស! ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមពាក្យដែលអ្នកបានប្រាប់ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងទៅថ្វាយសំពត់មួយគូចំពោះភិក្ខុនោះ ប្រសិនបើលោកទទួលសំពត់ទាំងនោះ យើងនឹងបានឃើញអ្នកស្លៀកដណ្តប់សំពត់ដ៏ស្អាតបាតជាមិនខាន។»

---

Gāthamāha. Tattha kassāmīti karissāmi.

ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់គាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា កស្សាមិ (kassāmi) សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងធ្វើ។

---

Atha peto ‘‘devatānaṃ thero dhammaṃ deseti, tasmā nāyaṃ upasaṅkamanakālo’’ti dassento –

លំដាប់នោះ ប្រេតកាលនឹងបង្ហាញថា «ព្រះថេរៈកំពុងសម្តែងធម៌ដល់ពួកទេវតា ហេតុនោះ ពេលនេះមិនទាន់ជាពេលគួរចូលទៅជួបឡើយ» ទើបពោលថា៖

---

556.

៥៥៦.

---

‘‘Mā [Pg.216] akkhaṇe pabbajitaṃ upāgami, sādhu vo licchavi nesa dhammo;

Tato ca kāle upasaṅkamitvā, tattheva passāhi raho nisinna’’nti. –

«បពិត្រលិច្ឆវីរាជ! សូមព្រះអង្គកុំចូលទៅរកអ្នកបួសក្នុងខណៈដែលមិនគួរឡើយ ការចូលទៅក្នុងខណៈមិនគួរនេះ មិនមែនជាទំនៀមទម្លាប់ដ៏ល្អរបស់ព្រះអង្គឡើយ លុះដល់ពេលព្រឹកព្រលឹម ព្រះអង្គសឹមចូលទៅជួប ហើយគប្បីមើលលោកដែលគង់នៅក្នុងទីស្ងាត់ក្នុងទីនោះឯង។»

---

Gāthamāha. Tattha sādhūti āyācane nipāto. Vo licchavi nesa dhammoti, licchavirāja, tumhākaṃ rājūnaṃ esa dhammo na hoti, yaṃ akāle upasaṅkamanaṃ. Tatthevāti tasmiṃyeva ṭhāne.

ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលគាថា (នេះ)។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា «សាធុ» ជាសព្ទនិបាត ក្នុងអត្ថនៃការអង្វរករ។ ពាក្យថា «វោ លិច្ឆវិ នេស ធម្មោ» មានសេចក្ដីថា «បពិត្រព្រះរាជាលិច្ឆវី ការចូលទៅរកក្នុងកាលមិនគួរណា ការចូលទៅរកក្នុងកាលមិនគួរនោះ មិនមែនជាធម៌ (ទំនៀមទម្លាប់) របស់ព្រះរាជាទាំងឡាយ ដូចជាព្រះអង្គឡើយ»។ ពាក្យថា «តត្ថេវ» មានសេចក្ដីថា «ក្នុងទីនោះឯង» (គឺក្នុងទីកបិនិច្ចនៈនោះឯង)។

---

Evaṃ petena vutte rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā attano nivesanameva gantvā puna yuttapattakāle aṭṭha vatthuyugāni gāhāpetvā theraṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinno paṭisanthāraṃ katvā ‘‘imāni, bhante, aṭṭha vatthayugāni paṭiggaṇhā’’ti āha. Taṃ sutvā thero kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ ‘‘mahārāja, pubbe tvaṃ adānasīlo samaṇabrāhmaṇānaṃ viheṭhanajātikova kathaṃ paṇītāni vatthāni dātukāmo jāto’’ti āha. Taṃ sutvā rājā tassa kāraṇaṃ ācikkhanto petena samāgamaṃ, tena ca attanā ca kathitaṃ sabbaṃ therassa ārocetvā vatthāni datvā petassa uddisi. Tena peto dibbavatthadharo alaṅkatapaṭiyatto assāruḷho therassa ca rañño ca purato pātubhavi. Taṃ disvā rājā attamano pamudito pītisomanassajāto ‘‘paccakkhato vata mayā kammaphalaṃ diṭṭhaṃ, na dānāhaṃ pāpaṃ karissāmi, puññameva karissāmī’’ti vatvā tena petena sakkhiṃ akāsi. So ca peto ‘‘sace, tvaṃ licchavirāja, ito paṭṭhāya adhammaṃ pahāya dhammaṃ carasi, evāhaṃ tava sakkhiṃ karissāmi, santikañca te āgamissāmi, sūlāvutañca purisaṃ sīghaṃ sūlato mocehi, evaṃ so jīvitaṃ labhitvā dhammaṃ caranto dukkhato muccissati, therañca kālena kālaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto puññāni karohī’’ti vatvā gato.

កាលដែលប្រេតពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជា (អម្ពសក្ខរលិច្ឆវី) ក៏ទទួលព្រមថា «ល្អហើយ» រួចយាងត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះរាជនិវេសន៍របស់ព្រះអង្គវិញ លុះដល់កាលវេលាដ៏សមគួរ ក៏បញ្ជាឲ្យគេយកសម្លៀកបំពាក់ ៨ គូ រួចចូលទៅរកព្រះថេរៈ (កបិលកៈ) ថ្វាយបង្គំហើយគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរ ធ្វើសេចក្ដីរាប់អានហើយទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណទទួលសម្លៀកបំពាក់ ៨ គូនេះចុះ»។ ព្រះថេរៈបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ដើម្បីនឹងបង្កើតកិច្ចសន្ទនា ទើបសួរថា «មហារាជ ពីមុនព្រះអង្គជាអ្នកមិនមានសីលក្នុងការបរិច្ចាគទាន តែងតែបៀតបៀនសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ចុះហេតុអ្វីបានជាឥឡូវនេះ ព្រះអង្គមានព្រះទ័យចង់ប្រគេនសម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អៗ យ៉ាងនេះ?»។ ព្រះរាជាបានស្ដាប់ហើយ កាលនឹងប្រាប់ហេតុការណ៍នោះ ទើបថ្លែងប្រាប់រឿងរ៉ាវដែលបានជួបនឹងប្រេត និងពាក្យសន្ទនាទាំងអស់រវាងព្រះអង្គនិងប្រេតនោះថ្វាយព្រះថេរៈ រួចហើយក៏ប្រគេនសម្លៀកបំពាក់ទាំងនោះ ហើយឧទ្ទិសកុសលទៅឲ្យប្រេត Cliff។ ដោយសារការឧទ្ទិសកុសលនោះ ប្រេតក៏បានក្លាយជាទេវបុត្រទ្រទ្រង់សម្លៀកបំពាក់ទិព្វ តុបតែងកាយយ៉ាងល្អ ជិះលើសេះទិព្វ មកបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះមុខព្រះថេរៈនិងព្រះរាជា។ ព្រះរាជាបានទតឃើញទេវបុត្រនោះហើយ ក៏មានព្រះទ័យត្រេកអរ រីករាយ កើតបីតិសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង ទើបមានព្រះបន្ទូលថា «ឱ! ផលនៃកម្ម ខ្ញុំបានឃើញច្បាស់នឹងភ្នែកហើយ ចាប់ពីពេលនេះទៅ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើបាបឡើយ ខ្ញុំនឹងធ្វើតែបុណ្យតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ» រួចហើយក៏ធ្វើប្រេតនោះឲ្យជាសាក្សី។ ប្រេតនោះក៏ពោលថា «បពិត្រព្រះរាជាលិច្ឆវី បើចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ ព្រះអង្គលះបង់អធម៌ ហើយប្រព្រឹត្តធម៌ ខ្ញុំនឹងធ្វើជាសាក្សីរបស់ព្រះអង្គ ហើយនឹងមកកាន់សំណាក់របស់ព្រះអង្គជានិច្ច មួយទៀត សូមព្រះអង្គប្រញាប់ដោះលែងបុរសដែលត្រូវដោតនឹងឈើដោតនោះជាប្រញាប់ចុះ កាលបើគេរួចជីវិតហើយ គេនឹងប្រព្រឹត្តធម៌ រួចផុតពីទុក្ខ ហើយសូមព្រះអង្គចូលទៅរកព្រះថេរៈតាមកាលវេលា ដើម្បីស្ដាប់ធម៌ និងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយចុះ» ពោលដូច្នេះហើយក៏បាត់ទៅ។

---

Atha rājā theraṃ vanditvā nagaraṃ pavisitvā sīghaṃ sīghaṃ licchaviparisaṃ sannipātetvā te anujānāpetvā taṃ purisaṃ sūlato mocetvā ‘‘imaṃ arogaṃ karothā’’ti tikicchake āṇāpesi. Therañca upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘siyā nu kho, bhante, nirayagāmikammaṃ katvā ṭhitassa nirayato muttī’’ti. Siyā, mahārāja, sace uḷāraṃ puññaṃ karoti, muccatīti [Pg.217] vatvā thero rājānaṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. So tattha patiṭṭhito therassa ovāde ṭhatvā sotāpanno ahosi, sūlāvuto pana puriso arogo hutvā saṃvegajāto bhikkhūsu pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tamatthaṃ dassentā saṅgītikārā –

លំដាប់នោះ ព្រះរាជាថ្វាយបង្គំបង្គំលាព្រះថេរៈ រួចយាងចូលទៅកាន់ព្រះនគរ ប្រញាប់ប្រញាល់ប្រមូលពួកសមាជិកលិច្ឆវីមកប្រជុំគ្នា កាលបើបានទទួលការអនុញ្ញាតពីពួកលិច្ឆវីទាំងនោះហើយ ក៏បញ្ជាឲ្យគេដោះលែងបុរសនោះពីឈើដោត រួចបង្គាប់ពួកគ្រូពេទ្យថា «ចូរព្យាបាលបុរសនេះឲ្យជាសះស្បើយចុះ»។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គក៏បានចូលទៅរកព្រះថេរៈ ហើយទូលសួរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន បុគ្គលដែលបានធ្វើកម្មដែលនាំទៅកាន់នរកហើយ តើអាចមានការរួចផុតពីនរកដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈឆ្លើយតបថា «មហារាជ អាចរួចផុតបាន បើបុគ្គលនោះធ្វើបុណ្យដ៏ធំធេង គេរមែងរួចផុត» រួចហើយព្រះថេរៈក៏បានញ៉ាំងព្រះរាជាឲ្យប្រតិស្ថាននៅក្នុងសរណគមន៍និងសីលទាំងឡាយ។ ព្រះរាជាអម្ពសក្ខរៈនោះ កាលបើបានប្រតិស្ថាននៅក្នុងសរណគមន៍និងសីលនោះហើយ ក៏ស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់ព្រះថេរៈ រហូតបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន។ ចំណែកឯបុរសដែលត្រូវដោតនឹងឈើដោតនោះ លុះបានជាសះស្បើយពីជំងឺហើយ ក៏កើតសេចក្ដីសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង ទើបទៅបួសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុសង្ឃ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល។ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្ដីនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ទើបពោលថា៖

---

557.

៥៥៧.

---

‘‘Tathāti vatvā agamāsi tattha, parivārito dāsagaṇena licchavi;

So taṃ nagaraṃ upasaṅkamitvā, vāsūpagacchittha sake nivesane.

«ព្រះរាជាលិច្ឆវី (អម្ពសក្ខរៈ) នោះ កាលបើបានពោលពាក្យទទួលព្រមយ៉ាងនោះហើយ ក៏យាងចេញទៅពីទីនោះ ដោយមានពួកបម្រើចោមរោមជាបរិវារ ព្រះអង្គយាងចូលទៅកាន់ព្រះនគរ (វេសាលី) នោះ រួចក៏ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះរាជនិវេសន៍របស់ព្រះអង្គ»។

---

558.

៥៥៨.

---

‘‘Tato ca kāle gihikiccāni katvā,Nhatvā pivitvā ca khaṇaṃ labhitvā;

Viceyya peḷāto ca yugāni aṭṭha,Gāhāpayī dāsagaṇena licchavi.

«លុះព្រឹកឡើង ព្រះរាជាលិច្ឆវីនោះ កាលបើបានបំពេញកិច្ចការរបស់គ្រហស្ថរួចហើយ ស្រង់ទឹក និងសោយទឹក រួចមានឱកាសទំនេរ ក៏ជ្រើសរើសយកសម្លៀកបំពាក់ ៨ គូ ចេញពីហឹប ហើយបញ្ជាឲ្យពួកបម្រើកាន់យកទៅ ដោយមានពួកបម្រើចោមរោមជាបរិវារ»។

---

559.

៥៥៩.

---

‘‘So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, taṃ addasa samaṇaṃ santacittaṃ;

Paṭikkantaṃ gocarato nivattaṃ, sītibhūtaṃ rukkhamūle nisinnaṃ.

«ព្រះរាជាលិច្ឆវីនោះ យាងចូលទៅកាន់ទីនោះ (គឺទីកបិនិច្ចនៈ) ក៏បានទតឃើញព្រះសមណៈ (កបិលកៈ) មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាត វៀរចាកការស្វែងរកអាហារ មានចិត្តត្រជាក់រលត់កិលេស គង់នៅទៀបគល់ឈើមួយដើម»。

---

560.

៥៦០.

---

‘‘Tamenamavoca upasaṅkamitvā, appābādhaṃ phāsuvihārañca pucchi;

Vesāliyaṃ licchavihaṃ bhadante, jānanti maṃ licchavi ambasakkaro.

«ព្រះរាជាលិច្ឆវីនោះ ចូលទៅជិតព្រះសមណៈនោះហើយ ក៏ទូលសួរពីការមិនមានជំងឺ និងការគង់នៅជាសុខស្រួល រួចទូលថា បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាស្តេចលិច្ឆវីក្នុងក្រុងវេសាលី ជនទាំងឡាយស្គាល់ខ្ញុំព្រះករុណាថាជា អម្ពសក្ខរលិច្ឆវី»។

---

561.

៥៦១.

---

‘‘Imāni me aṭṭha yugā subhāni, paṭiggaṇha bhante padadāmi tuyhaṃ;

Teneva atthena idhāgatosmi, yathā ahaṃ attamano bhaveyyanti.

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណមេត្តាទទួលសម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អៗ ទាំង ៨ គូនេះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនចំពោះព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំព្រះករុណាមកកាន់ទីនេះ ក៏ព្រោះតែបំណងនេះឯង សូមព្រះតេជព្រះគុណធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាមានចិត្តរីករាយផងចុះ»។

---

562.

៥៦២.

---

‘‘Dūratova samaṇā brāhmaṇā ca, nivesanaṃ te parivajjayanti;

Pattāni bhijjanti ca te nivesane, saṅghāṭiyo cāpi vidālayanti.

«មហារាជ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ តែងតែចៀសវាងឆ្ងាយពីព្រះរាជនិវេសន៍របស់ព្រះអង្គ ព្រោះថានៅក្នុងព្រះរាជនិវេសន៍របស់ព្រះអង្គ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍តែងតែត្រូវគេធ្វើឲ្យបែកសំបក (បែកသបិត) និងធ្វើឲ្យរហែកស្បង់ចីវរ»។

---

563.

៥៦៣.

---

‘‘Athāpare [Pg.218] pādakuṭhārikāhi, avaṃsirā samaṇā pātayanti;

Etādisaṃ pabbajitā vihesaṃ, tayā kataṃ samaṇā pāpuṇanti.

«ម្យ៉ាងទៀត ពួកសមណៈដទៃទៀត ត្រូវព្រះអង្គបញ្ជាឲ្យគេចាប់ដាំក្បាលចុះក្រោម ហើយយកជើងធាក់ (ដូចជាកាប់ដោយពូថៅ) ព្រះអង្គបានធ្វើការបៀតបៀនដល់ពួកអ្នកបួសយ៉ាងនេះ ពួកសមណៈទាំងឡាយទើបត្រូវទទួលរងនូវសេចក្ដីទុក្ខលំបាក»。

---

564.

៥៦៤.

---

‘‘Tiṇena telampi na tvaṃ adāsi, mūḷhassa maggampi na pāvadāsi;

Andhassa daṇḍaṃ sayamādiyāsi, etādiso kadariyo asaṃvuto tuvaṃ;

Atha tvaṃ kena vaṇṇena kimeva disvā, amhehi saha saṃvibhāgaṃ karosīti.

«សូម្បីតែប្រេងបន្តិចបន្តួចដោយចុងស្បូវ ក៏ព្រះអង្គមិនដែលឲ្យ សូម្បីតែផ្លូវដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ ក៏ព្រះអង្គមិនដែលប្រាប់ សូម្បីតែឈើច្រត់របស់អ្នកខ្វាក់ ព្រះអង្គក៏ដណ្ដើមយកដោយខ្លួនឯង ព្រះអង្គជាអ្នកកំណាញ់ស្វិតស្វាញ មិនមានសេចក្ដីសង្រួមយ៉ាងនេះ ចុះហេតុអ្វីបានជាឥឡូវនេះ ព្រះអង្គយល់ឃើញហេតុការណ៍ដូចម្តេច ទើបចង់មកចែករំលែកទានជាមួយពួកយើង?»។

---

565.

៥៦៥.

---

‘‘Paccemi bhante yaṃ tvaṃ vadesi, vihesayiṃ samaṇe brāhmaṇe ca;

Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, etampi me dukkaṭameva bhante.

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាទទួលស្គាល់ពាក្យដែលព្រះតេជព្រះគុណមានថេរដីកាពិតមែន ខ្ញុំព្រះករុណាធ្លាប់បានបៀតបៀនពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយមែន ប៉ុន្តែគឺធ្វើឡើងដោយសារចង់លេងសើចសប្បាយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនមានចិត្តប្រទូស្តស្អប់ខ្ពើមឡើយ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អំពើដែលខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើដោយការលេងសើចនោះ ក៏ជាអំពើអាក្រក់ (ទុច្ចរិត) របស់ខ្ញុំព្រះករុណាដែរ»။

---

566.

៥៦៦.

---

Khiḍḍāya yakkho pasavitvā pāpaṃ, vedeti dukkhaṃ asamattabhogī;

Daharo yuvā nagganiyassa bhāgī, kiṃ su tato dukkhatarassa hoti.

«ប្រេតនោះ កាលពីមុនបានធ្វើបាបព្រោះតែការលេងសើចសប្បាយ ឥឡូវនេះត្រូវមកសោយទុក្ខលំបាក មានភោគសម្បត្តិមិនពេញលេញ ខ្លួននៅក្មេង ពេញកំលោះ តែត្រូវអាក្រាតកាយ គ្មានសម្លៀកបំពាក់ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ចុះមានទុក្ខអ្វីដែលធំធេងជាងការអាក្រាតកាយនោះទៅទៀតសម្រាប់ប្រេតនោះ?»

---

567.

៥៦៧.

---

‘‘Taṃ disvā saṃvegamalatthaṃ bhante, tappaccayā vāpi dadāmi dānaṃ;

Paṭiggaṇha bhante vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.

«បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ព្រោះតែបានឃើញប្រេតនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏កើតសេចក្ដីសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះតែហេតុនោះឯង ខ្ញុំព្រះករុណាទើបចង់ធ្វើទាន បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន សូមព្រះតេជព្រះគុណទទួលសម្លៀកបំពាក់ទាំង ៨ គូនេះចុះ សូមឲ្យផលទានទាំងនេះបានទៅដល់ប្រេតនោះផងចុះ»

---

568.

៥៦៨.

---

‘‘Addhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, dadato ca te akkhayadhammamatthu;

Paṭigaṇhāmi te vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.

«មហារាជ ពិតណាស់ ទានដែលព្រះពុទ្ធជាដើមទ្រង់សរសើរដោយច្រើនប្រការ កាលបើព្រះអង្គកំពុងធ្វើទាន សូមឲ្យធម៌ដែលមិនចេះអស់ (គឺបុណ្យ) កើតមានដល់ព្រះអង្គចុះ អាត្មាភាពទទួលសម្លៀកបំពាក់ទាំង ៨ គូនេះរបស់ព្រះអង្គហើយ សូមឲ្យផលទានទាំងនេះបានទៅដល់ប្រេតនោះចុះ»

---

569.

៥៦៩.

---

‘‘Tato [Pg.219] hi so ācamayitvā licchavi, therassa datvāna yugāni aṭṭha;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, yakkhañca passetha sannaddhadussaṃ.

«លំដាប់នោះ ព្រះរាជាលិច្ឆវីនោះ ក៏បានលាងព្រះហស្ត ព្រះបាទ និងព្រះភក្ត្រ រួចប្រគេនសម្លៀកបំពាក់ទាំង ៨ គូនោះដល់ព្រះថេរៈ កាលបើព្រះថេរៈបានទទួលសម្លៀកបំពាក់ទាំងនោះហើយ ព្រះអង្គក៏បានទតឃើញប្រេតនោះមានសម្លៀកបំពាក់គ្របដណ្តប់កាយយ៉ាងល្អ»

---

570.

៥៧០.

---

‘‘Tamaddasā candanasāralittaṃ, ājaññamārūḷhamuḷāravaṇṇaṃ;

Alaṅkataṃ sādhunivatthadussaṃ, parivāritaṃ yakkhamahiddhipattaṃ.

«ព្រះរាជាបានទតឃើញប្រេត (ទេវបុត្រ) នោះ មានកាយលាបស្រឡៅដោយខ្លឹមចន្ទន៍ ជិះលើសេះអាជានេយ្យទិព្វ មានសម្បុរកាយដ៏រុងរឿង តុបតែងកាយយ៉ាងល្អ ស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អប្រណីត មានបរិវារចោមរោម និងមានឫទ្ធិអំណាចដ៏ធំធេង»

---

571.

៥៧១.

---

‘‘So taṃ disvā attamano udaggo, pahaṭṭhacitto ca subhaggarūpo;

Kammañca disvāna mahāvipākaṃ, sandiṭṭhikaṃ cakkhunā sacchikatvā.

«ព្រះរាជាបានទតឃើញប្រេតនោះហើយ ក៏មានព្រះទ័យត្រេកអរ រីករាយ កើតសេចក្ដីជ្រះថ្លា មានរូបរាងដ៏ស្រស់បំព្រង ព្រោះបានឃើញផលដ៏ធំធេងនៃកម្មដែលស្តែងឲ្យឃើញច្បាស់នឹងភ្នែកផ្ទាល់»

---

572.

៥៧២.

---

‘‘Tamenamavoca upasaṅkamitvā, dassāmi dānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, tuvañca me yakkha bahūpakāroti.

«ព្រះរាជាយាងចូលទៅជិតប្រេតនោះហើយ មានព្រះបន្ទូលថា បពិត្រយ័ក្ស (ទេវបុត្រ) ខ្ញុំនឹងធ្វើទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ វត្ថុដែលខ្ញុំមិនគួរឲ្យនោះ មិនមានឡើយ ព្រោះព្រះអង្គមានគុណូបការៈដល់ខ្ញុំច្រើនណាស់»

---

573.

៥៧៣.

---

‘‘Tuvañca me licchavi ekadesaṃ, adāsi dānāni amoghametaṃ;

Svāhaṃ karissāmi tayāva sakkhiṃ, amānuso mānusakena saddhinti.

«បពិត្រព្រះរាជាលិច្ឆវី ព្រះអង្គបានធ្វើទានដោយឧទ្ទិសចំពោះខ្ញុំ ទាននោះមិនសូន្យទទេឡើយ ខ្ញុំដែលជាអមនុស្ស នឹងធ្វើជាសាក្សីជាមួយព្រះអង្គដែលជាមនុស្សចាប់ពីពេលនេះតទៅ» ប្រេតនោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ធ្វើជាសាក្សីជាមួយព្រះរាជាលិច្ឆវី

---

574.

៥៧៤.

---

‘‘Gatī ca bandhū ca parāyaṇañca, mitto mamāsi atha devatā me;

Yācāmi taṃ pañjaliko bhavitvā, icchāmi taṃ yakkha punapi daṭṭhunti.

«បពិត្រយ័ក្ស ព្រះអង្គជាទីពឹង ជាញាតិ ជាទីរលឹក ជាមិត្តដ៏ល្អ និងជាទេវតារបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំសូមលើកដៃសំពះអង្វរករព្រះអង្គ ខ្ញុំចង់ជួបព្រះអង្គម្តងទៀត»

---

575.

៥៧៥.

---

‘‘Sace tuvaṃ assaddho bhavissasi, kadariyarūpo vippaṭipannacitto;

Tvaṃ neva maṃ lacchasi dassanāya, disvā ca taṃ nopi ca ālapissaṃ.

«បពិត្រព្រះរាជាដ៏ចម្រើន បើព្រះអង្គទៅជាអ្នកមិនមានជំនឿ ជាអ្នកកំណាញ់ស្វិតស្វាញ មានចិត្តវៀចវេរប្រព្រឹត្តខុស ព្រះអង្គនឹងមិនបានជួបខ្ញុំឡើយ ទោះបីជាបានឃើញ ក៏ខ្ញុំមិននិយាយរកព្រះអង្គដែរ»

---

576.

៥៧៦.

---

‘‘Sace [Pg.220] pana tvaṃ bhavissasi dhammagāravo, dāne rato saṅgahitattabhāvo;

Opānabhūto samaṇabrāhmaṇānaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi dassanāya.

«ប៉ុន្តែ បើព្រះអង្គជាអ្នកគោរពធម៌ ត្រេកអរក្នុងទាន មានចិត្តសង្គ្រោះដល់អ្នកដទៃ ដូចជាខ្លួនឯង ជាទីពឹង (ដូចជាអណ្តូងទឹក) របស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ព្រះអង្គនឹងបានជួបខ្ញុំជាមិនខាន»

---

577.

៥៧៧.

---

‘‘Disvā ca taṃ ālapissaṃ bhadante, imañca sūlato lahuṃ pamuñca;

Yatonidānaṃ akarimha sakkhiṃ, maññāmi sūlāvutakassa kāraṇā.

«កាលបើបានឃើញហើយ ខ្ញុំនឹងនិយាយរកព្រះអង្គ បពិត្រព្រះរាជាដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គប្រញាប់ដោះលែងបុរសនេះពីឈើដោតជាប្រញាប់ចុះ ព្រោះថាការដែលយើងបានធ្វើជាសាក្សីនឹងគ្នានេះ ក៏ដោយសារតែបុរសដែលត្រូវដោតនឹងឈើដោតនេះជាហេតុ»

---

578.

៥៧៨.

---

‘‘Te aññamaññaṃ akarimha sakkhiṃ, ayañca sūlato lahuṃ pamutto;

Sakkacca dhammāni samācaranto, mucceyya so nirayā ca tamhā;

Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ.

«យើងបានធ្វើជាសាក្សីនឹងគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយបុរសនេះក៏ត្រូវបានដោះលែងពីឈើដោតជាប្រញាប់ បើគេប្រព្រឹត្តធម៌ដោយគោរព គេនឹងរួចផុតពីនរកនោះបាន លើកលែងតែកម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងភពបន្ទាប់ (ឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម) ចេញ កម្មដទៃទៀត (អបរាបរិយវេទនីយកម្ម) នឹងក្លាយជាអហោសិកម្ម»

---

579.

៥៧៩.

---

‘‘Kappitakañca upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;

Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha, so te akkhissati etamatthaṃ.

«សូមព្រះអង្គចូលទៅរកព្រះថេរៈកបិលកៈតាមកាលវេលា ហើយចែករំលែកទានជាមួយព្រះអង្គ រួចគង់នៅជិតដោយផ្ទាល់ ហើយទូលសួរចុះ ព្រះអង្គនឹងពន្យល់សេចក្ដីនោះដល់ព្រះអង្គ»

---

580.

៥៨០.

---

‘‘Tameva bhikkhuṃ upasaṅkamitvā, pucchassu aññatthiko no ca paduṭṭhacitto;

So te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ, sabbampi akkhissati yathā pajānanti.

«សូមព្រះអង្គចូលទៅរកព្រះភិក្ខុនោះឯង ហើយទូលសួរដោយសេចក្ដីប្រាថ្នាក្នុងបុណ្យ មិនមានចិត្តប្រទូស្តឡើយ ព្រះអង្គនឹងសម្ដែងធម៌ទាំងឡាយដែលព្រះអង្គធ្លាប់ឮ និងមិនធ្លាប់ឮទាំងអស់ តាមដែលព្រះអង្គដឹងច្បាស់ដល់ព្រះអង្គ»

---

581.

៥៨១.

---

‘‘So tattha rahassaṃ samullapitvā, sakkhiṃ karitvāna amānusena;

Pakkāmi so licchavinaṃ sakāsaṃ, atha bravi parisaṃ sannisinnaṃ.

«ព្រះរាជាលិច្ឆវីនោះ កាលបើបានសន្ទនាគ្នាក្នុងទីកំបាំងជាមួយអមនុស្ស (ប្រេត) នោះ រួចធ្វើជាសាក្សីនឹងគ្នាហើយ ក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់សំណាក់ពួកលិច្ឆវីវិញ រួចមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ពួកលិច្ឆវីដែលមកប្រជុំគ្នាអង្គុយនៅទីនោះថា៖»

---

582.

៥៨២.

---

‘‘‘Suṇantu [Pg.221] bhonto mama ekavākyaṃ, varaṃ varissaṃ labhissāmi atthaṃ;

Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇihitadaṇḍo anusattarūpo.

«“បពិត្រអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សូមស្ដាប់ពាក្យមួយម៉ាត់របស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងសុំពរមួយ ហើយខ្ញុំនឹងបានសម្រេចប្រយោជន៍តាមបំណង បុរសដែលត្រូវដោតនឹងឈើដោតនោះ ជាអ្នកមានកម្មដ៏ကြမ်းគ្រើម ត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មតាមព្រះរាជអាជ្ញា»

---

583.

៥៨៣.

---

‘‘‘Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato;

Tāhaṃ mocayissāmi dāni, yathāmatiṃ anujānātu saṅgho’ti.

«“គិតមកដល់ពេលនេះ អស់រយៈពេល ២០ យប់ហើយ ចាប់តាំងពីគេត្រូវដោតនឹងឈើដោតមក គេមិនទាន់ស្លាប់ ហើយក៏មិនមែនរស់ដែរ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងដោះលែងគេ សូមសង្ឃ (ពួកលិច្ឆវី) អនុញ្ញាតតាមបំណងរបស់ខ្ញុំផងចុះ”»

---

584.

៥៨៤.

---

‘‘‘Etañca aññañca lahuṃ pamuñca, ko taṃ vadetha tathā karontaṃ;

Yathā pajānāsi tathā karohi, yathāmatiṃ anujānāti saṅgho’ti.

«“បពិត្រព្រះរាជាលិច្ឆវី សូមព្រះអង្គប្រញាប់ដោះលែងបុរសនោះ ឬអ្នកដទៃទៀតចុះ តើមាននរណាក្នុងដែនវជ្ជីនេះ នឹងមកហាមឃាត់ព្រះអង្គដែលធ្វើនូវអំពើដ៏ត្រឹមត្រូវនោះ? ព្រះអង្គយល់ឃើញយ៉ាងណា សូមធ្វើប្រការនោះចុះ” ពួកលិច្ឆវីក៏អនុញ្ញាតតាមបំណងរបស់ព្រះអង្គ»

---

585.

៥៨៥.

---

‘‘So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, sūlāvutaṃ mocayi khippameva;

Mā bhāyi sammāti ca taṃ avoca, tikicchakānañca upaṭṭhapesi.

«ព្រះរាជាលិច្ឆវីនោះ យាងទៅកាន់ទីនោះ រួចក៏ដោះលែងបុរសដែលត្រូវដោតនឹងឈើដោតនោះជាប្រញាប់ ហើយមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់គេថា “នែសម្លាញ់ កុំខ្លាចឡើយ” រួចហើយក៏ប្រគល់គេឲ្យពួកគ្រូពេទ្យថែរក្សាព្យាបាល»

---

586.

៥៨៦.

---

‘‘Kappitakañca upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;

Sayaṃ mukhenūpanisajja licchavi, tatheva pucchittha naṃ kāraṇatthiko.

«លុះដល់កាលវេលាដ៏សមគួរ ព្រះរាជាលិច្ឆវីនោះ ក៏បានចូលទៅរកព្រះថេរៈកបិលកៈ ហើយចែករំលែកទានជាមួយព្រះអង្គ រួចគង់នៅជិតដោយផ្ទាល់ ក្នុងទីនោះឯង ហើយទូលសួរព្រះថេរៈកបិលកៈដែលគង់នៅទីនោះ ដោយសេចក្ដីប្រាថ្នាចង់ដឹងហេតុការណ៍ថា៖»

---

587.

៥៨៧.

---

‘‘Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇītadaṇḍo anusattarūpo;

Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato.

«“បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន បុរសដែលត្រូវដោតនឹងឈើដោតនោះ ជាអ្នកមានកម្មដ៏ကြမ်းគ្រើម ត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មតាមព្រះរាជអាជ្ញា គិតមកដល់ពេលនេះ អស់រយៈពេល ២០ យប់ហើយ ចាប់តាំងពីគេត្រូវដោតនឹងឈើដោតមក គេមិនទាន់ស្លាប់ ហើយក៏មិនមែនរស់ដែរ»

---

588.

៥៨៨.

---

‘‘So mocito gantvā mayā idāni, etassa yakkhassa vaco hi bhante;

Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñcideva, yena so nirayaṃ no vajeyya.

«“ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានទៅដោះលែងគេរួចហើយ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើដូច្នេះ ក៏ព្រោះតែធ្វើតាមពាក្យរបស់ប្រេត (ទេវបុត្រ) នោះឯង បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន តើមានហេតុការណ៍ណាមួយ ដែលធ្វើឲ្យបុរសនោះមិនធ្លាក់នរកដែរឬទេ?»

---

589.

៥៨៩.

---

‘‘Ācikkha [Pg.222] bhante yadi atthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇoma;

Na tesaṃ kammānaṃ vināsamatthi, avedayitvā idha byantibhāvoti.

«“បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន បើមានហេតុនោះមែន សូមព្រះតេជព្រះគុណមេត្តាប្រាប់ខ្ញុំព្រះករុណាផងចុះ ខ្ញុំព្រះករុណាចង់ស្ដាប់ពាក្យពន្យល់ដ៏គួរឲ្យជឿជាក់បាន ព្រោះថាកម្មទាំងឡាយនោះ មិនវិនាសសូន្យទៅឡើយ បើមិនទាន់បានទទួលផលទេ មិនអាចរលត់អស់ទៅបានឡើយ”»

---

590.

៥៩០.

---

‘‘Sace sa dhammāni samācareyya, sakkacca rattindivamappamatto;

Mucceyya so nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.

«“មហារាជ បើបុរសនោះជាអ្នកមិនប្រមាថ ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ប្រព្រឹត្តធម៌ដោយគោរព គេនឹងរួចផុតពីនរកនោះបាន លើកលែងតែកម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងភពបន្ទាប់ (ឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម) ចេញ កម្មដទៃទៀត (អបរាបរិយវេទនីយកម្ម) នឹងក្លាយជាអហោសិកម្ម”»

---

591.

៥៩១.

---

‘‘Aññāto eso purisassa attho, mamampi dāni anukampa bhante;

Anusāsa maṃ ovada bhūripañña, yathā ahaṃ no nirayaṃ vajeyyanti.

«“បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានយល់សេចក្ដីនៃបុរសនោះហើយ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណអ្នកមានប្រាជ្ញាធំធេងដូចជាផែនដី សូមព្រះតេជព្រះគុណមេត្តាអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំព្រះករុណាផងចុះ សូមព្រះតេជព្រះគុណប្រដៅណែនាំខ្ញុំព្រះករុណា ដើម្បីកុំឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាធ្លាក់នរកឡើយ”»

---

592.

៥៩២.

---

‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upehi, dhammañca saṅghañca pasannacitto;

Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.

«“មហារាជ សូមព្រះអង្គមានចិត្តជ្រះថ្លា ចូលទៅរកព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹក ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅចុះ ព្រមទាំងសមាទាននូវសិក្ខាបទ ៥ ប្រការ (សីល ៥) កុំឲ្យដាច់ កុំឲ្យធ្លាយឡើយ»

---

593.

៥៩៣.

---

‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;

Amajjapo mā ca musā abhāṇī, sakena dārena ca hoti tuṭṭho;

Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāhi kusalaṃ sukhudrayaṃ.

«“សូមព្រះអង្គប្រញាប់វៀរចាកការសម្លាប់សត្វ វៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យក្នុងលោក កុំសោយទឹកស្រវឹង កុំពោលពាក្យកុហក និងចូរត្រេកអរចំពោះតែភរិយារបស់ខ្លួន ព្រមទាំងសមាទាននូវឧបោសថសីលដ៏ប្រសើរ ដែលប្រកបដោយអង្គ ៨ ប្រការ ជាកុសលធម៌នាំមកនូវសេចក្ដីសុខចុះ»

---

594.

៥៩៤.

---

‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Dadāhi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.

«“សូមព្រះអង្គមានចិត្តជ្រះថ្លា ប្រគេនចីវរ ចង្ហាន់ បច្ច័យសេនាសនៈ ភោជនាហារ ទឹកបាណៈ វត្ថុគួរខាំទំពារ និងសម្លៀកបំពាក់គ្រែតាំងទាំងឡាយ ដល់លោកអ្នកប្រព្រឹត្តត្រង់ (សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ) ចុះ»

---

595.

៥៩៥.

---

‘‘Bhikkhūpi sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Tappehi annapānena, sadā puññaṃ pavaḍḍhati.

«“សូមព្រះអង្គញ៉ាំងព្រះភិក្ខុទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកមានសីលបរិសុទ្ធ ប្រាសចាករាគៈ និងជាពហុស្សូត ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភោជនាហារចុះ កាលបើធ្វើដូច្នេះ បុណ្យរមែងចម្រើនដល់ព្រះអង្គគ្រប់ពេលវេលា»

---

596.

៥៩៦.

---

‘‘Evañca [Pg.223] dhammāni samācaranto, sakkacca rattindivamappamatto;

Muñca tuvaṃ nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.

«“មហារាជ កាលបើព្រះអង្គជាអ្នកមិនប្រមាថ ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ប្រព្រឹត្តធម៌ដោយគោរពយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គនឹងរួចផុតពីនរកនោះបាន លើកលែងតែកម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងភពបន្ទាប់ (ឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម) ចេញ កម្មដទៃទៀត (អបរាបរិយវេទនីយកម្ម) នឹងក្លាយជាអហោសិកម្ម”»

---

597.

៥៩៧.

---

‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemi, dhammañca saṅghañca pasannacitto;

Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyāmi.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមានចិត្តជ្រះថ្លា សូមដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹក ក្នុងថ្ងៃនេះឯង។ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមសមាទាននូវសិក្ខាបទទាំង ៥ មិនឲ្យដាច់ មិនឲ្យធ្លាយ ដូច្នោះឯង»។

---

598.

៥៩៨.

---

‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;

Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho;

Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāmi kusalaṃ sukhudrayaṃ.

«ខ្ញុំព្រះអង្គសូមវៀរចាកការសម្លាប់សត្វដោយឆាប់រហ័ស វៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យក្នុងលោក ខ្ញុំព្រះអង្គជាអ្នកមិនផឹកទឹកស្រវឹង មិននិយាយពាក្យកុហក និងជាអ្នកសង្រួមត្រេកអរតែនឹងភរិយារបស់ខ្លួន។ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមសមាទាននូវឧបោសថសីលដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ ៨ ដ៏រុងរឿង ជាកុសល នាំមកនូវសេចក្តីសុខនេះ»។

---

599.

៥៩៩.

---

‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca.

«...»

---

600.

៦០០.

---

‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Dadāmi na vikampāmi, buddhānaṃ sāsane ratoti.

«ខ្ញុំព្រះអង្គជាអ្នកត្រេកអរក្នុងព្រះសាសនានៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ នឹងថ្វាយទានដល់ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល មានរាគៈទៅប្រាសហើយ ជាពហុស្សូត ខ្ញុំព្រះអង្គមិនញាប់ញ័រឡើយ»។

---

601.

៦០១.

---

‘‘Etādiso licchavi ambasakkaro, vesāliyaṃ aññataro upāsako;

Saddho mudū kārakaro ca bhikkhu, saṅghañca sakkacca tadā upaṭṭhahi.

«ព្រះរាជាលិច្ឆវីព្រះនាមអម្ពសក្ករៈ មានសភាពបែបនេះ បានទៅជាឧបាសកម្នាក់ក្នុងក្រុងវេសាលី ជាអ្នកមានសទ្ធា ទន់ភ្លន់ ចូលចិត្តធ្វើឧបការៈគុណ ហើយបានបម្រើភិក្ខុសង្ឃដោយគោរពក្នុងកាលនោះ»។

---

602.

៦០២.

---

‘‘Sūlāvuto ca arogo hutvā, serī sukhī pabbajjaṃ upāgami;

Bhikkhuñca āgamma kappitakuttamaṃ, ubhopi sāmaññaphalāni ajjhaguṃ.

«ចំណែកបុរសដែលត្រូវគេដោតនឹងឈើឈ្លប ក៏បានជាសះស្បើយពីជំងឺ មានសេរីភាព មានសេចក្តីសុខ ហើយបានចូលទៅកាន់ផ្នួស។ ដោយបានអាស្រ័យនឹងព្រះកបិលកត្ថេរដ៏ប្រសើរ ជនទាំងពីរនាក់ក៏បានសម្រេចនូវសាមញ្ញផលទាំងឡាយ»។

---

603.

៦០៣.

---

‘‘Etādisā [Pg.224] sappurisāna sevanā, mahapphalā hoti sataṃ vijānataṃ;

Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’ti. –

«ការសេពគប់នឹងសប្បុរសទាំងឡាយ មានសភាពបែបនេះ តែងមានផលច្រើន ដល់ជនទាំងឡាយដែលដឹងច្បាស់នូវធម៌របស់សប្បុរស។ បុរសដែលត្រូវគេដោតនឹងឈើឈ្លប បានសម្រេចនូវផលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ (អរហត្តផល) ចំណែកព្រះបាទអម្ពសក្ករៈ បានសម្រេចនូវផលដ៏ថោកទាប (សោតាបត្តិផល)»។

---

Gāthāyo avocuṃ.

ព្រះសង្ឃីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលនូវគាថាទាំងឡាយនេះ។

---

557-560. Tattha vāsūpagacchitthāti vāsaṃ upagacchi. Gihikiccānīti gehaṃ āvasantena kātabbakuṭumbakiccāni. Viceyyāti sundaravatthagahaṇatthaṃ vicinitvā. Paṭikkantanti piṇḍapātato paṭikkantaṃ. Tenāha ‘‘gocarato nivatta’’nti. Avocāti ‘‘vesāliyaṃ licchavihaṃ, bhadante’’tiādikaṃ avoca.

៥៥៧-៥៦០. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា vāsūpagacchitthā សេចក្តីថា បានដល់នូវការនៅអាស្រ័យ។ បទថា gihikiccāni សេចក្តីថា កិច្ចការគ្រហស្ថដែលបុគ្គលអ្នករស់នៅក្នុងផ្ទះគប្បីធ្វើ។ បទថា viceyya សេចក្តីថា ជ្រើសរើសយក ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការបាននូវសម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អ។ បទថា paṭikkantaṃ សេចក្តីថា ត្រឡប់មកវិញអំពីការបិណ្ឌបាត។ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «gocarato nivattaṃ» (ត្រឡប់មកពីគោចរ)។ បទថា avoca សេចក្តីថា បានពោលនូវពាក្យជាដើមថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គជាស្តេចលិច្ឆវី ក្នុងក្រុងវេសាលី»។

---

562-3. Vidālayantīti viphālayanti. Pādakuṭhārikāhīti pādasaṅkhātāhi kuṭhārīhi. Pātayantīti paripātayanti.

៥៦២-៣. បទថា vidālayanti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យបែកធ្លាយ ឬធ្លាក់ចុះ។ បទថា pādakuṭhārikāhi សេចក្តីថា ដោយដាវ ឬពូថៅដែលពោលគឺជើង។ បទថា pātayanti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ ឬច្រានឲ្យដួល។

---

564. Tiṇenāti tiṇaggenāpi. Mūḷhassa maggampi na pāvadāsīti maggamūḷhassa maggampi tvaṃ na kathayasi ‘‘evāyaṃ purisā ito cito ca paribbhamatū’’ti. Keḷīsīlo hi ayaṃ rājā. Sayamādiyāsīti andhassa hatthato yaṭṭhiṃ sayameva acchinditvā gaṇhasi. Saṃvibhāgaṃ karosīti attanā paribhuñjitabbavatthuto ekaccāni datvā saṃvibhajasi.

៥៦៤. បទថា tiṇena សេចក្តីថា សូម្បីតែចុងស្មៅ។ បទថា mūḷhassa maggampi na pāvadāsi សេចក្តីថា អ្នកមិនប្រាប់សូម្បីតែផ្លូវដល់មនុស្សវង្វេងផ្លូវ ដោយគិតថា «សូមឲ្យបុរសនេះវិលវល់ទៅទីនេះទីនោះចុះ» ព្រោះថា ព្រះរាជានេះជាអ្នកចូលចិត្តលេងសើចប្រកបដោយការចំអក។ បទថា sayamādiyasi សេចក្តីថា ដណ្តើមយកឈើច្រត់ពីដៃរបស់មនុស្សខ្វាក់ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់។ បទថា saṃvibhāgaṃ karosi សេចក្តីថា ចែករំលែកដោយការឲ្យវត្ថុខ្លះអំពីវត្ថុដែលខ្លួនគប្បីប្រើប្រាស់ដល់អ្នកដទៃ។

---

565. Paccemi, bhante, yaṃ tvaṃ vadesīti ‘‘bhante, tvaṃ pattāni bhijjantī’’tiādinā yaṃ vadesi, taṃ paṭijānāmi, sabbamevetaṃ mayā kataṃ kārāpitañcāti dasseti. Etampīti etaṃ khiḍḍādhippāyena katampi.

៥៦៥. បទថា paccemi, bhante, yaṃ tvaṃ vadesi សេចក្តីថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ពាក្យណាដែលលោកពោលថា ក្អមទាំងឡាយតែងបែកធ្លាយជាដើម ខ្ញុំព្រះអង្គសូមទទួលសារភាពនូវពាក្យនោះ អំពើទាំងអស់នោះ ខ្ញុំព្រះអង្គបានធ្វើខ្លួនឯងផង បានប្រើអ្នកដទៃឲ្យធ្វើផង» នេះជាការបង្ហាញ។ បទថា etampi សេចក្តីថា សូម្បីតែអំពើនោះដែលធ្វើឡើងដោយបំណងចង់លេងសើច។

---

566-7. Khiḍḍāti khiḍḍāya. Pasavitvāti upacinitvā. Vedetīti anubhavati. Asamattabhogīti aparipuṇṇabhogo. Tameva aparipuṇṇabhogataṃ dassetuṃ ‘‘daharo yuvā’’tiādi vuttaṃ. Nagganiyassāti naggabhāvassa. Kiṃ su tato dukkhatarassa hotīti kiṃ su nāma tato naggabhāvato dukkhataraṃ assa petassa hoti. Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti imā mayā diyyamānavatthadakkhiṇāyo petassa upakappantu.

៥៦៦-៧. បទថា khiḍḍā សេចក្តីថា ដោយការលេងសើច។ បទថា pasavitvā សេចក្តីថា សន្សំទុកហើយ។ បទថា vedeti សេចក្តីថា ទទួលរង ឬសោយ។ បទថា asamattabhogī សេចក្តីថា មានភោគសម្បត្តិមិនទាន់ពេញបរិបូណ៌។ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមិនទាន់ពេញបរិបូណ៌នៃភោគសម្បត្តិនោះឯង ទើបលោកពោលពាក្យជាដើមថា «daharo yuvā» (ក្មេងនៅឡើយ ជាយុវជន)។ បទថា nagganiyassa សេចក្តីថា នៃភាពជាអ្នកអាក្រាត (គ្មានសម្លៀកបំពាក់)។ បទថា kiṃ su tato dukkhatarassa hoti សេចក្តីថា តើសេចក្តីទុក្ខអ្វីដែលលើសលប់ជាងភាពអាក្រាតនោះ នឹងមានដល់ប្រេតនោះ។ បទថា yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyo សេចក្តីថា សូមទក្ខិណាទានជាសម្លៀកបំពាក់ដែលខ្ញុំកំពុងប្រគេនទាំងនេះ ចូលទៅសម្រេចដល់ប្រេតនោះចុះ។

---

568-72. Bahudhā [Pg.225] pasatthanti bahūhi pakārehi buddhādīhi vaṇṇitaṃ. Akkhayadhammamatthūti aparikkhayadhammaṃ hotu. Ācamayitvāti hatthapādadhovanapubbakaṃ mukhaṃ vikkhāletvā. Candanasāralittanti sārabhūtacandanalittaṃ. Uḷāravaṇṇanti seṭṭharūpaṃ. Parivāritanti anukulavuttinā parijanena parivāritaṃ. Yakkhamahiddhipattanti mahatiṃ yakkhiddhiṃ, deviddhiṃ patvā ṭhitaṃ. Tamenamavocāti tamenaṃ avoca.

៥៦៨-៧២. បទថា bahudhā pasatthaṃ សេចក្តីថា ដែលព្រះពុទ្ធជាដើមទ្រង់សរសើរដោយច្រើនប្រការ។ បទថា akkhayadhammamatthu សេចក្តីថា សូមឲ្យជាធម៌មិនចេះអស់មិនចេះសូន្យ។ បទថា ācamayitvā សេចក្តីថា លុបលាងមុខដោយមានការលាងដៃនិងជើងជាខាងដើម។ បទថា candanasāralittaṃ សេចក្តីថា ដែលលាបស្រឡាប់ដោយខ្លឹមចន្ទន៍ដ៏ល្អ។ បទថា uḷāravaṇṇaṃ សេចក្តីថា មានពណ៌សម្បុរដ៏ប្រសើរ ឬមានរូបរាងគួរជាទីប្រាថ្នា។ បទថា parivāritanti សេចក្តីថា ដែលហែហមដោយបរិវារជនអ្នកប្រព្រឹត្តស្របតាមចិត្ត។ បទថា yakkhamahiddhipattaṃ សេចក្តីថា បានដល់នូវឫទ្ធិរបស់យក្ស ឬទេវឫទ្ធិដ៏ធំធេងហើយឋិតនៅ។ បទថា tamenamavoca សេចក្តីថា បានពោលទៅកាន់ប្រេតនោះ។

---

573. Ekadesaṃ adāsīti catūsu paccayesu ekadesabhūtaṃ vatthadānaṃ sandhāya vadati. Sakkhinti sakkhibhāvaṃ.

៥៧៣. បទថា ekadesaṃ adāsi លោកពោលសំដៅយកការថ្វាយសម្លៀកបំពាក់ ដែលជាចំណែកមួយក្នុងចំណោមបច្ច័យទាំង ៤។ បទថា sakkhhiṃ សេចក្តីថា ភាពជាសាក្សី។

---

574. Mamāsīti me āsi. Devatā meti mayhaṃ devatā āsīti yojanā.

៥៧៤. បទថា mamāsi សេចក្តីថា បានជា (ទេវតា) របស់ខ្ញុំ។ បទថា devatā me សេចក្តីថា បានជាទេវតារបស់ខ្ញុំ នេះជាការសម្រួលបទ។

---

575-7. Vippaṭipannacittoti micchādiṭṭhiṃ paṭipannamānaso, dhammiyaṃ paṭipadaṃ pahāya adhammiyaṃ paṭipadaṃ paṭipannoti attho. Yatonidānanti yannimittaṃ yassa santikaṃ āgamanahetu.

៥៧៥-៧. បទថា vippaṭipannacitto សេចក្តីថា មានចិត្តប្រតិបត្តិខុស ពោលគឺលះបង់នូវការប្រតិបត្តិត្រូវតាមធម៌ ហើយប្រតិបត្តិខុសធម៌ នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា yatonidānaṃ សេចក្តីថា មានហេតុជាគ្រឿងសំគាល់ណា ឬមានការមកកាន់សំណាក់នៃបុរសដែលត្រូវគេដោតនឹងឈើឈ្លបនោះជាហេតុ។

---

579. Saṃvibhajitvāti dānasaṃvibhāgaṃ katvā. Sayaṃ mukhenūpanisajja pucchāti aññe purise apesetvā upinisīditvā sammukheneva puccha.

៥៧៩. បទថា saṃvibhajitvā សេចក្តីថា ធ្វើការបែងចែកទាន។ បទថា sayaṃ mukhenūpanisajja puccha សេចក្តីថា កុំប្រើបុរសដទៃឡើយ ចូរចូលទៅអង្គុយជិត ហើយសួរដោយផ្ទាល់មុខចុះ។

---

581-3. Sannisinnanti sannipatitavasena nisinnaṃ. Labhissāmi atthanti mayā icchitampi atthaṃ labhissāmi. Paṇihitadaṇḍoti ṭhapitasarīradaṇḍo. Anusattarūpoti rājini anusattasabhāvo. Vīsatirattimattāti vīsatimattā rattiyo ativattāti attho. Tāhanti taṃ ahaṃ. Yathāmatinti mayhaṃ yathāruci.

៥៨១-៣. បទថា sannisinnaṃ សេចក្តីថា អង្គុយដោយអំណាចនៃការប្រជុំគ្នា។ បទថា labhissāmi atthaṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងបាននូវប្រយោជន៍ដែលខ្ញុំប្រាថ្នា។ បទថា paṇihitadaṇḍo សេចក្តីថា មានទណ្ឌកម្មលើរាងកាយដែលគេដាក់ចុះហើយ។ បទថា anusattarūpo សេចក្តីថា មានសភាពត្រូវគេប្រដៅ ឬដាក់ទោសដោយអាជ្ញារបស់ព្រះរាជា។ បទថា vīsatirattimattā សេចក្តីថា កន្លងទៅអស់ប្រមាណ ២០ រាត្រី នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា tāhaṃ គប្បីកាត់បទជា taṃ ahaṃ។ បទថា yathāmati សេចក្តីថា តាមការពេញចិត្តរបស់ខ្ញុំ។

---

584. Etañca aññañcāti etaṃ sūle āvutaṃ purisaṃ aññañca yassa rājāṇā paṇihitā, tañca. Lahuṃ pamuñcāti sīghaṃ mocehi. Ko taṃ vadetha tathā karontanti tathā dhammiyakammaṃ karontaṃ taṃ imasmiṃ vajjiraṭṭhe ko nāma ‘‘na pamocehī’’ti vadeyya, evaṃ vattuṃ kocipi na labhatīti attho.

៥៨៤. បទថា etañca aññañca សេចក្តីថា ទាំងបុរសដែលត្រូវគេដោតនឹងឈើឈ្លបនេះផង ទាំងបុគ្គលដទៃទៀតដែលព្រះរាជាទ្រង់បញ្ជូនទៅនោះផង។ បទថា lahuṃ pamuñca សេចក្តីថា ចូរដោះលែងដោយឆាប់រហ័ស។ បទថា ko taṃ vadetha tathā karontaṃ សេចក្តីថា កាលដែលអ្នកធ្វើនូវកិច្ចការដ៏ស្របតាមធម៌យ៉ាងនោះ តើនរណាក្នុងដែនវជ្ជីនេះ នឹងនិយាយថា «កុំដោះលែងឡើយ» គ្មាននរណាម្នាក់អាចនិយាយយ៉ាងនេះបានឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។

---

585. Tikicchakānañcāti [Pg.226] tikicchake ca.

៥៨៥. បទថា tikicchakānañca សេចក្តីថា ទាំងគ្រូពេទ្យទាំងឡាយផង។

---

588. Yakkhassa vacoti petassa vacanaṃ, tassa, bhante, petassa vacanena evamakāsinti dasseti.

៥៨៨. បទថា yakkhassa vaco សេចក្តីថា ពាក្យរបស់ប្រេត។ លោកបង្ហាញថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គបានធ្វើការងារនេះ តាមពាក្យរបស់ប្រេតនោះ»។

---

590. Dhammānīti pubbe kataṃ pāpakammaṃ abhibhavituṃ samatthe puññadhamme. Kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti yaṃ tasmiṃ pāpakamme upapajjavedanīyaṃ, taṃ ahosikammaṃ nāma hoti. Yaṃ pana aparapariyāyavedanīyaṃ, taṃ aññatra aparapariyāye vedayitabbaphalaṃ hoti sati saṃsārappavattiyanti attho.

៥៩០. បទថា dhammāni សេចក្តីថា ធម៌ជាកុសលទាំងឡាយ ដែលអាចគ្របសង្កត់លើបាបកម្មដែលបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន។ បទថា kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ សេចក្តីថា ក្នុងបាបកម្មនោះ កម្មណាដែលជាឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម (កម្មដែលឲ្យផលក្នុងភពបន្ទាប់) កម្មនោះរមែងទៅជាអហោសិកម្ម។ ចំណែកកម្មណាដែលជាអបរាបរិយវេទនីយកម្ម (កម្មដែលឲ្យផលក្នុងភពបន្ទាប់ៗទៅ) កម្មនោះរមែងជាកម្មដែលត្រូវសោយផលក្នុងភពដទៃៗទៀត កាលបើការអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តនៅតែមាន នេះជាអត្ថន័យ។

---

593. Imañcāti attanā vuccamānaṃ tāya āsannaṃ paccakkhaṃ vāti katvā vuttaṃ. Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetanti parisuddhaṭṭhena ariyaṃ, pāṇātipātāveramaṇiādīhi aṭṭhahi aṅgehi upetaṃ yuttaṃ uttamaṃ uposathasīlaṃ. Kusalanti anavajjaṃ. Sukhudrayanti sukhavipākaṃ.

៥៩៣. បទថា imañca លោកពោលសំដៅយកពាក្យដែលខ្លួនកំពុងនិយាយ ដែលនៅជិត ឬចំពោះមុខ។ បទថា ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ សេចក្តីថា ឈ្មោះថា អរិយៈ ព្រោះអត្ថថាស្អាតបរិសុទ្ធ គឺឧបោសថសីលដ៏ឧត្តមដែលប្រកបដោយអង្គ ៨ មានការវៀរចាកការសម្លាប់សត្វជាដើម។ បទថា kusalaṃ សេចក្តីថា មិនមានទោស។ បទថា sukhudrayanti សេចក្តីថា មានផលជាសុខ។

---

595. Sadā puññaṃ pavaḍḍhatīti sakideva puññaṃ katvā ‘‘alamettāvatā’’ti aparituṭṭho hutvā aparāparaṃ sucaritaṃ pūrentassa sabbakālaṃ puññaṃ abhivaḍḍhati, aparāparaṃ vā sucaritaṃ pūrentassa puññasaṅkhātaṃ puññaphalaṃ uparūpari vaḍḍhati paripūretīti attho.

៥៩៥. បទថា sadā puññaṃ pavaḍḍhati សេចក្តីថា បុគ្គលធ្វើបុណ្យតែម្តងហើយ មិនត្រេកអរត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ដោយគិតថា «ល្មមហើយ» តែងបំពេញនូវសុចរិតរឿយៗ បុណ្យរមែងចម្រើនឡើងគ្រប់កាល ឬថា កាលដែលបុគ្គលបំពេញនូវសុចរិតរឿយៗ ផលនៃបុណ្យដែលហៅថាបុណ្យនោះ រមែងចម្រើនឡើងជាលំដាប់ និងពេញបរិបូណ៌ នេះជាអត្ថន័យ။

---

597. Evaṃ therena vutte rājā apāyadukkhato utrastacitto ratanattaye puññadhamme ca abhivaḍḍhamānapasādo tato paṭṭhāya saraṇāni sīlāni ca samādiyanto ‘‘ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemī’’tiādimāha.

៥៩៧. កាលដែលព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាមានព្រះទ័យតក់ស្លុតចំពោះទុក្ខក្នុងអបាយភូមិ មានសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏ចម្រើនឡើងក្នុងព្រះរតនត្រ័យ និងបុណ្យធម៌ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏ក្រោកឈរឡើង សមាទាននូវសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយ ហើយបានពោលពាក្យជាដើមថា «ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemi» (ក្នុងថ្ងៃនេះឯង ខ្ញុំព្រះអង្គសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹង)។

---

601. Tattha etādisoti ediso yathāvuttarūpo. Vesāliyaṃ aññataro upāsakoti vesāliyaṃ anekasahassesu upāsakesu aññataro upāsako hutvā. Saddhotiādi kalyāṇamittasannissayena tassa purimabhāvato aññādisataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Pubbe hi so assaddho kakkhaḷo bhikkhūnaṃ akkosakārako saṅghassa ca anupaṭṭhāko ahosi. Idāni pana saddho muduko hutvā bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ tadā upaṭṭhahīti. Tatta kārakaroti upakārakārī.

៦០១. ក្នុងគាថានោះ បទថា etādiso សេចក្តីថា មានសភាពបែបនេះ គឺមានសភាពដូចដែលបានពោលមកហើយ។ បទថា vesāliyaṃ aññataro upāsako សេចក្តីថា បានទៅជាឧបាសកម្នាក់ក្នុងចំណោមឧបាសកជាច្រើនពាន់នាក់ក្នុងក្រុងវេសាលី។ បទថា saddho ជាដើម លោកពោលដើម្បីបង្ហាញនូវភាពខុសប្លែកគ្នាអំពីសភាពដើមរបស់ព្រះរាជានោះ ដោយសារការបានអាស្រ័យនឹងកល្យាណមិត្ត។ ព្រោះថា ក្នុងកាលមុន ព្រះរាជានោះជាអ្នកគ្មានសទ្ធា គ្រោតគ្រាត ចូលចិត្តជេរប្រមាថភិក្ខុទាំងឡាយ និងមិនធ្លាប់បម្រើព្រះសង្ឃឡើយ។ តែក្នុងពេលនេះ ជាអ្នកមានសទ្ធា ទន់ភ្លន់ ហើយបានបម្រើភិក្ខុសង្ឃដោយគោរពក្នុងកាលនោះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា kārakaro សេចក្តីថា អ្នកធ្វើនូវឧបការៈគុណ។

---

602. Ubhopīti [Pg.227] dvepi sūlāvuto rājā ca. Sāmaññaphalāni ajjhagunti yathārahaṃ sāmaññaphalāni adhigacchiṃsu. Tayidaṃ yathārahaṃ dassetuṃ ‘‘sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’ti vuttaṃ. Tattha phalaṃ kaniṭṭhanti sotāpattiphalaṃ sandhāyāha. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.

៦០២. បទថា ubhopi សេចក្តីថា ជនទាំងពីរនាក់ គឺបុរសដែលត្រូវគេដោតនឹងឈើឈ្លបផង ព្រះរាជាផង។ បទថា sāmaññaphalāni ajjhaguṃ សេចក្តីថា បានសម្រេចនូវសាមញ្ញផលទាំងឡាយតាមគួរដល់ធម៌។ ដើម្បីបង្ហាញនូវការសម្រេចផលតាមគួរនោះឯង លោកទើបពោលថា «sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro» (បុរសដែលត្រូវគេដោតនឹងឈើឈ្លប បានសម្រេចនូវផលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ចំណែកព្រះបាទអម្ពសក្ករៈ បានសម្រេចនូវផលដ៏ថោកទាប)។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា phalaṃ kaniṭṭhaṃ លោកពោលសំដៅយកសោតាបត្តិផល។ ចំណែកឯបាលីណាដែលមិនបានវែកញែកអត្ថន័យក្នុងទីនេះ បាលីនោះងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

Evaṃ raññā petena attanā ca vuttamatthaṃ āyasmā kappitako satthāraṃ vandituṃ sāvatthiṃ gato bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ព្រះអាយស្មាកបិលកត្ថេរ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា ហើយបានក្រាបបង្គំទូលនូវរឿងរ៉ាវដែលព្រះរាជា ប្រេត និងខ្លួនលោកផ្ទាល់បានពោលហើយនោះ ដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ ទេសនានោះបានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនទាំងឡាយ។

---

Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងអម្ពសក្ករប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

2. Serīsakapetavatthuvaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយរឿងសេរីសកប្រេត

---

604-57. Suṇotha yakkhassa vāṇijānañcāti idaṃ serīsakapetavatthu. Taṃ yasmā serīsakavimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā tattha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 1227 serīsakavimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayena veditabbanti.

៦០៤-៥៧. រឿងដែលផ្តើមឡើងថា «Suṇotha yakkhassa vāṇijānañca» នេះ គឺរឿងសេរីសកប្រេត។ ព្រោះហេតុតែរឿងនោះ មិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាអំពីសេរីសកវិមានវត្ថុឡើយ ហេតុនោះ សេចក្តីណាដែលគប្បីពោលក្នុងរឿងដែលកើតឡើងនោះ និងក្នុងគាថាទាំងឡាយ សេចក្តីនោះ លោកបានពោលរួចហើយក្នុងអដ្ឋកថាវិមានវត្ថុ ឈ្មោះបរមត្ថទីបនី (សេរីសកវិមានវណ្ណនា) ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងអដ្ឋកថាវិមានវត្ថុនោះចុះ។

---

Serīsakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងសេរីសកប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

3. Nandakapetavatthuvaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយរឿងនន្ទកប្រេត

---

Rājā piṅgalako nāmāti idaṃ nandakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Satthu parinibbānato vassasatadvayassa accayena suraṭṭhavisaye piṅgalo nāma rājā ahosi. Tassa senāpati nandako nāma micchādiṭṭhī viparītadassano ‘‘natthi dinna’’ntiādinā micchāgāhaṃ paggayha vicari. Tassa dhītā uttarā nāma upāsikā patirūpe kule dinnā ahosi. Nandako pana kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ mahati nigrodharukkhe vemānikapeto hutvā nibbatti. Tasmiṃ kālakate uttarā sucisītalagandhodakapūritaṃ pānīyaghaṭaṃ kummāsābhisaṅkhatehi [Pg.228] vaṇṇagandharasasampannehi pūvehi paripuṇṇasarāvakañca aññatarassa khīṇāsavattherassa datvā ‘‘ayaṃ dakkhiṇā mayhaṃ pitu upakappatū’’ti uddisi, tassa tena dānena dibbapānīyaṃ aparimitā ca pūvā pātubhaviṃsu. Taṃ disvā so evaṃ cintesi – ‘‘pāpakaṃ vata mayā kataṃ, yaṃ mahājano ‘natthi dinna’ntiādinā micchāgāhaṃ gāhito. Idāni pana piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ dātuṃ gato, so taṃ tassa datvā āgamissati, handāhaṃ natthikadiṭṭhiṃ vinodessāmī’’ti. Na cireneva ca piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ datvā paṭinivattanto maggaṃ paṭipajji.

រឿងដែលផ្តើមឡើងថា «Rājā piṅgalako nāma» នេះ គឺរឿងនន្ទកប្រេត។ តើរឿងនោះមានហេតុដ្បិតកើតឡើងដូចម្តេច? កាលកន្លងទៅ ២០០ ឆ្នាំ អំពីការបរិនិព្វាននៃព្រះសាស្តា មានព្រះរាជាមួយព្រះនាមពិង្គលៈ ក្នុងដែនសុរដ្ឋៈ។ សេនាបតីរបស់ព្រះរាជានោះ ឈ្មោះនន្ទកៈ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មានការយល់ឃើញខុសឆ្គង តែងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិ ហើយដើរនិយាយថា «ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មិនមានផលឡើយ» ជាដើម។ កូនស្រីរបស់សេនាបតីនោះ ឈ្មោះឧត្តរា ជាឧបាសិកា ត្រូវបានគេរៀបការឲ្យទៅក្នុងត្រកូលដ៏សមគួរមួយ។ ចំណែកឯនន្ទកសេនាបតី លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតជាវេមានិកប្រេត អាស្រ័យនៅនាដើមជ្រៃធំមួយ ក្នុងព្រៃវិន្ឈ្យាដវី។ កាលដែលនន្ទកសេនាបតីនោះស្លាប់ទៅ នាងឧត្តរាបានប្រគេននូវក្អមទឹកដែលពេញដោយទឹកអប់ដ៏ត្រជាក់ស្អាត និងភាជន៍ដ៏ពេញដោយនំដែលធ្វើអំពីម្សៅលាយគ្រឿង មានពណ៌ ក្លិន និងរសដ៏បរិបូណ៌ ដល់ព្រះខីណាស្រពត្ថេរមួយអង្គ ហើយបានឧទ្ទិសថា «សូមទក្ខិណាទាននេះ ចូលទៅសម្រេចដល់បិតារបស់ខ្ញុំ»។ ដោយសារទាននោះ ទឹកទិព្វ និងនំទាំងឡាយដ៏ច្រើនរាប់មិនអស់ ក៏កើតឡើងប្រាកដដល់ប្រេតនោះ។ ប្រេតនោះឃើញហេតុការណ៍នោះហើយ ក៏គិតយ៉ាងនេះថា «ឱ! អាត្មាអញបានធ្វើបាបកម្មពិតមែនហើយ ដែលបានធ្វើឲ្យមហាជនប្រកាន់យកមិច្ឆាទិដ្ឋិថា ទានដែលឲ្យហើយមិនមានផលជាដើម។ ឥឡូវនេះ ព្រះបាទពិង្គលៈបានយាងទៅដើម្បីថ្វាយសួយសារអាករដល់ព្រះបាទធម្មាសោក ព្រះរាជានោះថ្វាយសួយសារអាករនោះរួចហើយ នឹងយាងត្រឡប់មកវិញ។ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងកំចាត់បង់នូវនត្ថិកទិដ្ឋិ (របស់ព្រះរាជានោះ)»។ មិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះបាទពិង្គលៈថ្វាយសួយសារអាករដល់ព្រះបាទធម្មាសោកហើយ កាលដែលយាងត្រឡប់មកវិញ ក៏បានចូលមកកាន់ផ្លូវនោះ។

---

Atha so peto attano vasanaṭṭhānābhimukhaṃ taṃ maggaṃ nimmini. Rājā ṭhitamajjhanhike samaye tena maggena gacchati. Tassa gachantassa purato maggo dissati, piṭṭhito panassa antaradhāyati. Sabbapacchato gacchanto puriso maggaṃ antarahitaṃ disvā bhīto vissaraṃ viravanto dhāvitvā rañño ārocesi, taṃ sutvā rājā bhīto saṃviggamānaso hatthikkhandhe ṭhatvā catasso disā olokento petassa vasananigrodharukkhaṃ disvā tadabhimukho agamāsi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Athānukkamena raññe taṃ ṭhānaṃ patte peto sabbābharaṇavibhūsito rājānaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā pūve ca pānīyañca dāpesi. Rājā saparijano nhatvā pūve khāditvā pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhamaggakilamatho ‘‘devatā nusi gandhabbo’’tiādinā petaṃ pucchi. Peto ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ ācikkhitvā rājānaṃ micchādassanato vimocetvā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārā –

លំដាប់នោះ ប្រេតនោះបាននិម្មិតនូវផ្លូវនោះ សំដៅទៅកាន់កន្លែងទីលំនៅរបស់ខ្លួន។ ព្រះរាជា (ពិង្គលរាជ) យាងទៅតាមផ្លូវនោះ ក្នុងសម័យព្រះអាទិត្យត្រង់ (ថ្ងៃត្រង់)។ កាលដែលព្រះរាជាអង្គនោះយាងទៅ ផ្លូវខាងមុខតែងប្រាកដឡើង តែផ្លូវខាងក្រោយរបស់ទ្រង់តែងបាត់ទៅវិញ។ បុរសម្នាក់ដែលដើរក្រោយគេបង្អស់ ឃើញផ្លូវបាត់ទៅ ក៏ភិតភ័យ ស្រែកទ្រហោយយំយ៉ាងខ្លាំង រត់ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ មានព្រះទ័យភិតភ័យតក់ស្លុត គង់នៅលើកញ្ចឹងកនៃដំរី ទ្រង់ទតមើលទៅកាន់ទិសទាំងបួន ឃើញដើមជ្រៃជាទីលំនៅរបស់ប្រេត ក៏យាងសំដៅទៅរកដើមជ្រៃនោះ ព្រមដោយកងទ័ពមានអង្គបួន។ លំដាប់នោះ កាលព្រះរាជាយាងទៅដល់ទីនោះដោយលំដាប់ ប្រេតដែលតាក់តែងដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ធ្វើការបដិសណ្ឋារៈ ហើយបានឱ្យគេថ្វាយនំ និងទឹកផឹក។ ព្រះរាជាព្រមទាំងបរិវារ ស្រង់ទឹក សោយនំ ផឹកទឹក រំងាប់ការហត់នឿយតាមផ្លូវហើយ ទ្រង់សួរប្រេតដោយគាថាមានដើមថា «អ្នកជាទេវតា ឬជាគន្ធព្វ?»។ ប្រេតបានប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនតាំងពីដើមមក ញ៉ាំងព្រះរាជាឱ្យរួចចាកមិច្ឆាទិដ្ឋិ ហើយឱ្យតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយ។ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្ដីនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ បានពោលថា–

---

658.

៦៥៨.

---

‘‘Rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahu;

Moriyānaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā, suraṭṭhaṃ punarāgamā.

«ព្រះរាជាព្រះនាមពិង្គលៈ ជាអធិបតីនៃដែនសុរដ្ឋៈ ទ្រង់យាងទៅបម្រើពួកស្តេចមោរិយៈ ហើយត្រឡប់មកកាន់ដែនសុរដ្ឋៈវិញ។

---

659.

៦៥៩.

---

‘‘Uṇhe majjhanhike kāle, rājā paṅkaṃ upāgami;

Addasa maggaṃ ramaṇīyaṃ, petānaṃ taṃ vaṇṇupathaṃ.

ក្នុងកាលថ្ងៃត្រង់ដ៏ក្តៅ ព្រះរាជាបានយាងទៅដល់ផ្លូវខ្សាច់ ទ្រង់បានទតឃើញផ្លូវដ៏គួរឱ្យត្រេកអរ ជាផ្លូវខ្សាច់ដែលពួកប្រេតនិម្មិតឡើង។

---

660. Sārathiṃ [Pg.229] āmantayī rājā –

៦៦០. ព្រះរាជាទ្រង់ហៅសារថីមកត្រាស់ថា–

---

‘‘‘Ayaṃ maggo ramaṇīyo, khemo sovatthiko sivo;

Iminā sārathi yāma, suraṭṭhānaṃ santike ito’.

«នែសារថី ផ្លូវនេះគួរឱ្យត្រេកអរ ជាផ្លូវក្សេមក្សាន្ត មានសួស្តី មិនមានឧបទ្រព យើងនឹងទៅកាន់សំណាក់នៃដែនសុរដ្ឋៈពីទីនេះតាមផ្លូវនេះឯង»។

---

661.

៦៦១.

---

‘‘Tena pāyāsi soraṭṭho, senāya caturaṅginiyā;

Ubbiggarūpo puriso, soraṭṭhaṃ etadabravi.

ព្រះរាជាដែនសុរដ្ឋៈ ព្រមដោយកងទ័ពមានអង្គបួន យាងទៅតាមផ្លូវនោះ។ បុរសម្នាក់មានអាការៈភិតភ័យ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាដែនសុរដ្ឋៈយ៉ាងនេះថា៖

---

662.

៦៦២.

---

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;

Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.

«បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ពួកយើងដើរចូលទៅកាន់ផ្លូវខុស ជាផ្លូវគួរឱ្យខ្លាច គួរឱ្យព្រឺរោម ផ្លូវខាងមុខប្រាកដឡើង តែផ្លូវខាងក្រោយមិនប្រាកដឡើយ។

---

663.

៦៦៣.

---

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;

Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.

ពួកយើងដើរចូលទៅកាន់ផ្លូវខុស ជិតសំណាក់នៃពួកយមបុរស ក្លិនមិនមែនជារបស់មនុស្សតែងបក់មក សំឡេងដ៏កាចសាហាវ ពួកយើងតែងតែឮ»។

---

664.

៦៦៤.

---

‘‘Saṃviggo rājā soraṭṭho, sārathiṃ etadabravi;

‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;

Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.

ព្រះរាជាដែនសុរដ្ឋៈ ទ្រង់តក់ស្លុតហើយ បានត្រាស់នឹងសារថីយ៉ាងនេះថា «ពួកយើងដើរចូលទៅកាន់ផ្លូវខុស ជាផ្លូវគួរឱ្យខ្លាច គួរឱ្យព្រឺរោម ផ្លូវខាងមុខប្រាកដឡើង តែផ្លូវខាងក្រោយមិនប្រាកដឡើយ។

---

665.

៦៦៥.

---

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;

Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.

ពួកយើងដើរចូលទៅកាន់ផ្លូវខុស ជិតសំណាក់នៃពួកយមបុរស ក្លិនមិនមែនជារបស់មនុស្សតែងបក់មក សំឡេងដ៏កាចសាហាវ ពួកយើងតែងតែឮ»។

---

666.

៦៦៦.

---

‘‘Hatthikkhandhaṃ samāruyha, olokento catuddisā;

Addasa nigrodhaṃ ramaṇīyaṃ, pādapaṃ chāyāsampannaṃ;

Nīlabbhavaṇṇasadisaṃ, meghavaṇṇasirīnibhaṃ.

ព្រះរាជាឡើងគង់លើកញ្ចឹងកដំរី ទ្រង់ទតមើលទៅកាន់ទិសទាំងបួន បានឃើញដើមជ្រៃដ៏គួរឱ្យត្រេកអរ ជាឈើមានម្លប់ដ៏បរិបូណ៌ មានពណ៌ដូចជាពណ៌នៃពពកខៀវ មានសិរីដូចជាពណ៌នៃមេឃ។

---

667.

៦៦៧.

---

‘‘Sārathiṃ āmantayī rājā, ‘kiṃ eso dissati brahā;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho’.

ព្រះរាជាទ្រង់ហៅសារថីមកត្រាស់សួរថា «នែសារថី ដើមឈើដ៏ធំ មានពណ៌ដូចជាពណ៌នៃពពកខៀវ មានសិរីដូចជាពណ៌នៃមេឃ ដែលប្រាកដនោះ តើជាដើមឈើឈ្មោះអ្វី?»។

---

668.

៦៦៨.

---

‘‘Nigrodho so mahārāja, pādapo chāyāsampanno;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.

សារថីក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ដើមឈើនោះជាដើមជ្រៃ ជាឈើមានម្លប់ដ៏បរិបូណ៌ មានពណ៌ដូចជាពណ៌នៃពពកខៀវ មានសិរីដូចជាពណ៌នៃមេឃ»។

---

669.

៦៦៩.

---

‘‘Tena pāyāsi soraṭṭho, yena so dissate brahā;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.

ព្រះរាជាដែនសុរដ្ឋៈ ក៏យាងសំដៅទៅត្រង់កន្លែងដែលដើមជ្រៃដ៏ធំ មានពណ៌ដូចជាពណ៌នៃពពកខៀវ មានសិរីដូចជាពណ៌នៃមេឃនោះប្រាកដឡើង។

---

670.

៦៧០.

---

‘‘Hatthikkhandhato [Pg.230] oruyha, rājā rukkhaṃ upāgami;

Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, sāmacco saparijjano;

Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca addasa.

ព្រះរាជាទ្រង់ចុះចាកកញ្ចឹងកដំរី យាងចូលទៅជិតដើមឈើ ទ្រង់គង់នៅទៀបគល់ឈើ ព្រមដោយអាមាត្យ និងបរិវារ ទ្រង់បានទតឃើញក្អមទឹកដ៏ពេញ និងនំទាំងឡាយដែលគួរឱ្យត្រេកអរ។

---

671.

៦៧១.

---

‘‘Puriso ca devavaṇṇī, sabbābharaṇabhūsito;

Upasaṅkamitvā rājānaṃ, soraṭṭhaṃ etadabravi.

លំដាប់នោះ បុរសម្នាក់មានពណ៌សម្បុរដូចជាទេវតា តាក់តែងដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង ចូលទៅគាល់ព្រះរាជាដែនសុរដ្ឋៈ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖

---

672.

៦៧២.

---

‘‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;

Pivatu devo pānīyaṃ, pūve khāda arindama’.

«បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គយាងមកល្អហើយ មួយទៀត ព្រះអង្គយាងមកមិនមែនជាមិនល្អទេ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងសត្រូវឱ្យវិនាស សូមព្រះអង្គសោយទឹកផឹក សូមសោយនំចុះ»។

---

673.

៦៧៣.

---

‘‘Pivitvā rājā pānīyaṃ, sāmacco saparijjano;

Pūve khāditvā pitvā ca, soraṭṭho etadabravi.

ព្រះរាជាព្រមទាំងអាមាត្យ និងបរិវារ សោយទឹក សោយនំរួចហើយ ព្រះរាជាដែនសុរដ្ឋៈ ទ្រង់ត្រាស់សួរយ៉ាងនេះថា៖

---

674.

៦៧៤.

---

‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado;

Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.

«អ្នកជាទេវតា ឬជាគន្ធព្វ ឬក៏ជាព្រះសក្កៈបុរិន្ទទៈ? ពួកយើងមិនដឹង ទើបសួរអ្នក តើធ្វើដូចម្តេចទើបពួកយើងដឹងនូវអ្នកបាន?»។

---

675.

៦៧៥.

---

‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;

Peto ahaṃ mahārāja, suraṭṭhā idha māgatoti.

«បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំមិនមែនជាទេវតា មិនមែនជាគន្ធព្វ ទាំងមិនមែនជាព្រះសក្កៈបុរិន្ទទៈឡើយ ខ្ញុំជាប្រេត មកពីដែនសុរដ្ឋៈ មកកាន់ទីនេះ»។

---

676.

៦៧៦.

---

‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, suraṭṭhasmiṃ pure tuvaṃ;

Kena te brahmacariyena, ānubhāvo ayaṃ tavāti.

«កាលពីមុន អ្នកនៅក្នុងដែនសុរដ្ឋៈ មានសីលដូចម្តេច មានមារយាទដូចម្តេច ដោយសារព្រហ្មចរិយធម៌ដូចម្តេច ទើបអ្នកមានអានុភាពយ៉ាងនេះ?»។

---

677.

៦៧៧.

---

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Amaccā pārisajjā ca, brāhmaṇo ca purohito.

«បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងសត្រូវឱ្យវិនាស ព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងដែនដីឱ្យចម្រើន សូមព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ចុះ ទាំងពួកអាមាត្យ ពួកបរិវារ និងព្រាហ្មណ៍បុរោហិត ក៏សូមស្តាប់ដែរចុះ។

---

678.

៦៧៨.

---

‘‘Suraṭṭhasmiṃ ahaṃ deva, puriso pāpacetaso;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.

បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ កាលពីមុន ខ្ញុំនៅក្នុងដែនសុរដ្ឋៈ ជាមនុស្សមានចិត្តបាប មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ទ្រុស្តសីល កំណាញ់ ចូលចិត្តជេរប្រមាថ។

---

679.

៦៧៩.

---

‘‘Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahujjanaṃ;

Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakaro ahaṃ.

ខ្ញុំបានហាមឃាត់ជនជាច្រើនដែលកំពុងថ្វាយទាន កំពុងធ្វើបុណ្យ ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើអន្តរាយដល់អ្នកដទៃដែលកំពុងថ្វាយទាន។

---

680.

៦៨០.

---

‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;

Natthi ācariyo nāma, adantaṃ ko damessati.

ផលនៃទានមិនមានឡើយ ផលនៃការសង្រួមនឹងមានមកពីណា គ្រូឈ្មោះថាមិនមានឡើយ តើនរណានឹងទូន្មានមនុស្សដែលមិនទាន់ទូន្មានបាន។

---

681.

៦៨១.

---

‘‘Samatulyāni [Pg.231] bhūtāni, kuto jeṭṭhāpacāyiko;

Natthi balaṃ vīriyaṃ vā, kuto uṭṭhānaporisaṃ.

សត្វទាំងឡាយស្មើៗគ្នា តើការគោរពបុគ្គលជាច្បងនឹងមានមកពីណា កម្លាំង ឬព្យាយាមមិនមានឡើយ តើផលដែលសម្រេចដោយការក្រោកឈរព្យាយាមរបស់បុរសនឹងមានមកពីណា។

---

682.

៦៨២.

---

‘‘Natthi dānaphalaṃ nāma, na visodheti verinaṃ;

Laddheyyaṃ labhate macco, niyatipariṇāmajaṃ.

ផលនៃទានឈ្មោះថាមិនមានឡើយ ទានមិនអាចជម្រះបុគ្គលមានពៀរឱ្យស្អាតបានទេ សត្វតែងបាននូវសុខទុក្ខដែលត្រូវតែបាន ដែលកើតអំពីការប្រែប្រួលនៃលិខិត (វាសនា) ប៉ុណ្ណោះ។

---

683.

៦៨៣.

---

‘‘Natthi mātā pitā bhātā, loko natthi ito paraṃ;

Natthi dinnaṃ natthi hutaṃ, sunihitaṃ na vijjati.

ម្តាយមិនមាន ឪពុកមិនមាន បងប្អូនមិនមាន លោកដទៃក្រៅពីលោកនេះមិនមាន ផលនៃការថ្វាយទានមិនមាន ផលនៃការបូជាមិនមាន បុណ្យដែលបុគ្គលកប់ទុកល្អហើយមិនមានឡើយ។

---

684.

៦៨៤.

---

‘‘Yopi haneyya purisaṃ, parassa chindate siraṃ;

Na koci kañci hanati, sattannaṃ vivaramantare.

បើទោះជាបុគ្គលសម្លាប់សត្វ ឬកាត់ក្បាលអ្នកដទៃ ក៏ឈ្មោះថាមិនមាននរណាសម្លាប់នរណាឡើយ ព្រោះគ្រឿងសស្ត្រាវុធគ្រាន់តែចូលទៅក្នុងចន្លោះនៃកាយទាំងប្រាំពីរ ប៉ុណ្ណោះ។

---

685.

៦៨៥.

---

‘‘Acchejjābhejjo hi jīvo, aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍalo;

Yojanānaṃ sataṃ pañca, ko jīvaṃ chettumarahati.

ព្រោះថាជីវៈមិនអាចកាត់បាន មិនអាចបំផ្លាញបាន មានជ្រុងប្រាំបី ឬមានរង្វង់មូល មានកម្ពស់ប្រាំរយយោជន៍ តើនរណាអាចកាត់ជីវៈនោះបាន។

---

686.

៦៨៦.

---

‘‘Yathā suttaguḷe khitte, nibbeṭhentaṃ palāyati;

Evameva ca so jīvo, nibbeṭhento palāyati.

ដូចជាដុំអំបោះដែលគេគ្រវែងទៅ តែងរមៀលលាតសន្ធឹងទៅអស់ប្រវែងណា ជីវៈនោះក៏រមៀលលាតសន្ធឹងទៅអស់កាលប៉ុណ្ណោះដែរ។

---

687.

៦៨៧.

---

‘‘Yathā gāmato nikkhamma, aññaṃ gāmaṃ pavisati;

Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.

ដូចជាបុរសចេញពីភូមិមួយ ហើយចូលទៅកាន់ភូមិមួយទៀត យ៉ាងណាមិញ ជីវៈនោះក៏ចូលទៅកាន់រាងកាយដទៃ យ៉ាងនោះឯង។

---

688.

៦៨៨.

---

‘‘Yathā gehato nikkhamma, aññaṃ gehaṃ pavisati;

Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.

ដូចជាបុរសចេញពីផ្ទះមួយ ហើយចូលទៅកាន់ផ្ទះមួយទៀត យ៉ាងណាមិញ ជីវៈនោះក៏ចូលទៅកាន់រាងកាយដទៃ យ៉ាងនោះឯង។

---

689.

៦៨៩.

---

‘‘Cullāsīti mahākappino, satasahassāni hi;

Ye bālā ye ca paṇḍitā, saṃsāraṃ khepayitvāna;

Dukkhassantaṃ karissare.

ព្រោះថាកាលកំណត់នៃសង្សារវដ្តមានប្រាំបីលានបួនសែនមហាកប្ប ទាំងជនពាលទាំងបណ្ឌិត អន្ទោលទៅអស់កាលកំណត់នោះហើយ នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន។

---

690.

៦៩០.

---

‘‘Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi ca;

Jino sabbaṃ pajānāti, sammūḷhā itarā pajā.

សុខនិងទុក្ខទាំងឡាយ ត្រូវបានវាស់វែងកំណត់ទុកហើយ ដូចជាគេវាស់ល្ងនិងអង្ករដោយតៅ ឬដោយកញ្ជើ ព្រះជិនស្រីទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីទាំងពួងនោះ ចំណែកពួកសត្វក្រៅពីនេះ តែងវង្វេង»។

---

691.

៦៩១.

---

‘‘Evaṃdiṭṭhi pure āsiṃ, sammūḷho mohapāruto;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.

«បពិត្រមហារាជ កាលពីមុន ខ្ញុំមានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះ ជាអ្នកវង្វេង ត្រូវមោហៈគ្របដណ្តប់ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ទ្រុស្តសីល កំណាញ់ ចូលចិត្តជេរប្រមាថ។

---

692.

៦៩២.

---

‘‘Oraṃ [Pg.232] me chahi māsehi, kālakiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

មិនហួសពីប្រាំមួយខែទៀតឡើយ ខ្ញុំនឹងធ្វើមរណកាល ហើយខ្ញុំនឹងធ្លាក់ទៅក្នុងនរកដ៏ខ្លោចផ្សា គួរឱ្យខ្លាចជាទីបំផុត។

---

693.

៦៩៣.

---

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

នរកនោះមានជ្រុងបួន មានទ្វារបួន ត្រូវបានបែងចែកជាចំណែកៗ មានកំពែងដែកព័ទ្ធជុំវិញ មានគម្របដែកគ្របពីលើ។

---

694.

៦៩៤.

---

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

ផ្ទៃដីនៃនរកនោះធ្វើដោយដែក ឆេះសន្ធោសន្ធៅ ប្រកបដោយតេជះភ្លើង ផ្សាយទៅកាន់ទីជុំវិញអស់មួយរយយោជន៍ ស្ថិតនៅសព្វៗកាល។

---

695.

៦៩៥.

---

‘‘Vassāni satasahassāni, ghoso suyyati tāvade;

Lakkho eso mahārāja, satabhāgavassakoṭiyo.

សំឡេងតែងឮអស់មួយសែនឆ្នាំ បពិត្រមហារាជ នេះជាកំណត់អាយុរបស់សត្វនរកដែលឆេះនៅក្នុងនរកនោះ អស់មួយសែនកោដិឆ្នាំ។

---

696.

៦៩៦.

---

‘‘Koṭisatasahassāni, niraye paccare janā;

Micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino.

ពួកជនដែលមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ទ្រុស្តសីល និងពួកជនដែលជេរប្រមាថព្រះអរិយបុគ្គល តែងឆេះនៅក្នុងនរកអស់មួយសែនកោដិឆ្នាំ។

---

697.

៦៩៧.

---

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.

ខ្ញុំនឹងត្រូវរងទុក្ខវេទនាក្នុងនរកនោះអស់កាលដ៏យូរអង្វែង ដែលជាផលនៃកម្មដ៏លាមក ព្រោះហេតុនោះ ទើបខ្ញុំសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង។

---

698.

៦៩៨.

---

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Dhītā mayhaṃ mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.

បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងសត្រូវឱ្យវិនាស ព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងដែនដីឱ្យចម្រើន សូមព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ចុះ បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំមានកូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះនាងឧត្តរា សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់ព្រះអង្គ។

---

699.

៦៩៩.

---

‘‘Karoti bhaddakaṃ kammaṃ, sīlesuposathe ratā;

Saññatā saṃvibhāgī ca, vadaññū vītamaccharā.

នាងតែងធ្វើនូវកម្មដ៏ល្អ ត្រេកអរក្នុងសីលទាំងឡាយ និងឧបោសថសីល ជាអ្នកសង្រួម ចូលចិត្តចែករំលែក ដឹងនូវពាក្យរបស់អ្នកសុំ មិនមានសេចក្តីកំណាញ់ឡើយ។

---

700.

៧០០.

---

‘‘Akhaṇḍakārī sikkhāya, suṇhā parakulesu ca;

Upāsikā sakyamunino, sambuddhassa sirīmato.

នាងជាអ្នកធ្វើមិនឱ្យដាច់ក្នុងសិក្ខាបទ ជាកូនប្រសារក្នុងត្រកូលដទៃ ជាឧបាសិកានៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ ដ៏មានសិរី។

---

701.

៧០១.

---

‘‘Bhikkhu ca sīlasampanno, gāmaṃ piṇḍāya pāvisi;

Okkhittacakkhu satimā, guttadvāro susaṃvuto.

មានភិក្ខុមួយរូប ប្រកបដោយសីល បានចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត លោកមានភ្នែកឱនចុះ មានសតិ គ្រប់គ្រងទ្វារ សង្រួមល្អហើយ។

---

702.

៧០២.

---

‘‘Sapadānaṃ caramāno, agamā taṃ nivesanaṃ;

Tamaddasa mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.

កាលលោកដើរទៅតាមលំដាប់ផ្ទះ បានទៅដល់ផ្ទះរបស់នាងឧត្តរានោះ បពិត្រមហារាជ នាងឧត្តរាបានឃើញភិក្ខុនោះ សូមសេចក្តីចម្រើនមានដល់ព្រះអង្គ។

---

703.

៧០៣.

---

‘‘Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca sā adā;

Pitā me kālakato bhante, tassetaṃ upakappatu.

នាងបានថ្វាយក្អមទឹកដ៏ពេញ និងនំទាំងឡាយដែលគួរឱ្យត្រេកអរ ហើយបានឧទ្ទិសថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ឪពុករបស់ខ្ញុំធ្វើមរណកាលទៅហើយ សូមទាននេះសម្រេចដល់ឪពុករបស់ខ្ញុំនោះចុះ»។

---

704.

៧០៤.

---

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.233], vipāko udapajjatha;

Bhuñjāmi kāmakāmīhaṃ, rājā vessavaṇo yathā.

ក្នុងលំដាប់នៃការឧទ្ទិសផលទាននោះឯង ផលក៏កើតឡើង ខ្ញុំជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាម តែងបានបរិភោគដូចជាស្តេចវេស្សវ័ណដែរ។

---

705.

៧០៥.

---

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccati;

Taṃ buddhaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងសត្រូវឱ្យវិនាស ព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងដែនដីឱ្យចម្រើន សូមព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ចុះ ព្រះពុទ្ធដែលលោកពោលថាជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក សូមព្រះអង្គព្រមទាំងបុត្រនិងភរិយា យាងទៅកាន់ព្រះពុទ្ធនោះជាសរណៈចុះ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងសត្រូវឱ្យវិនាស។

---

706.

៧០៦.

---

‘‘Aṭṭhaṅgikena maggena, phusanti amataṃ padaṃ;

Taṃ dhammaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

ពួកសត្វតែងពាល់ត្រូវនូវអមតបទដោយអរិយមគ្គមានអង្គប្រាំបី សូមព្រះអង្គព្រមទាំងបុត្រនិងភរិយា យាងទៅកាន់ព្រះធម៌នោះជាសរណៈចុះ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងសត្រូវឱ្យវិនាស។

---

707.

៧០៧.

---

‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā;

Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito;

Taṃ saṅghaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

ព្រះសង្ឃណា ជាអ្នកប្រតិបត្តិបួនពួក និងអ្នកតាំងនៅក្នុងផលបួនពួក ព្រះសង្ឃនេះជាអ្នកត្រង់ ប្រកបដោយបញ្ញា សីល និងសមាធិ សូមព្រះអង្គព្រមទាំងបុត្រនិងភរិយា យាងទៅកាន់ព្រះសង្ឃនោះជាសរណៈចុះ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងសត្រូវឱ្យវិនាស។

---

708.

៧០៨.

---

‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;

Amajjapo mā ca musā abhāṇi, sakena dārena ca hohi tuṭṭhoti.

សូមព្រះអង្គវៀរចាកការសម្លាប់សត្វឱ្យបានឆាប់ សូមជៀសវាងការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យក្នុងលោក កុំសោយទឹកស្រវឹង កុំពោលពាក្យមុសាវាទ និងសូមត្រេកអរដោយភរិយារបស់ខ្លួនចុះ»។

---

709.

៧០៩.

---

‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;

Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.

«នែយក្ស អ្នកជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ នែទេវតា អ្នកជាអ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីចម្រើនដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមពាក្យរបស់អ្នក អ្នកជាគ្រូរបស់ខ្ញុំ។

---

710.

៧១០.

---

‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ;

Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.

ខ្ញុំសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាសរណៈ ព្រមទាំងព្រះធម៌ដ៏រកអ្វីប្រៀបគ្មានជាសរណៈ និងសូមដល់នូវព្រះសង្ឃរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ជាទីគោរពនៃមនុស្សនិងទេវតា ជាសរណៈ។

---

711.

៧១១.

---

‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;

Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho.

ខ្ញុំសូមវៀរចាកការសម្លាប់សត្វឱ្យបានឆាប់ ជៀសវាងការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យក្នុងលោក មិនផឹកទឹកស្រវឹង មិនពោលពាក្យមុសាវាទ និងត្រេកអរដោយភរិយារបស់ខ្លួន។

---

712.

៧១២.

---

‘‘Ophuṇāmi mahāvāte, nadiyā sīghagāmiyā;

Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhiṃ, buddhānaṃ sāsane rato.

ខ្ញុំសូមរោយចោលក្នុងខ្យល់ដ៏ខ្លាំង ដូចជាគេបង្ហូរចោលក្នុងស្ទឹងដែលមានទឹកហូរលឿន ខ្ញុំសូមខ្ជាក់ចោលនូវទិដ្ឋិដ៏លាមក ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងសាសនានៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។

---

713.

៧១៣.

---

‘‘Idaṃ [Pg.234] vatvāna soraṭṭho, viramitvā pāpadassanā;

Namo bhagavato katvā, pāmokkho rathamāruhī’’ti. – gāthāyo avocuṃ;

ព្រះរាជាដែនសុរដ្ឋៈ លុះត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់វៀរចាកការយល់ឃើញដ៏លាមក ធ្វើការនមស្ការចំពោះព្រះមានព្រះភាគ ហើយទ្រង់បែរព្រះភក្ត្រទៅខាងមុខ យាងឡើងកាន់រថទៅ។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ បានពោលនូវគាថាទាំងឡាយយ៉ាងនេះឯង។

---

658-9. Tattha rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahūti piṅgalacakkhutāya ‘‘piṅgalo’’ti pākaṭanāmo suraṭṭhadesassa issaro rājā ahosi. Moriyānanti moriyarājūnaṃ, dhammāsokaṃ sandhāya vadati. Suraṭṭhaṃ punarāgamāti suraṭṭhassa visayaṃ uddissa suraṭṭhagāmimaggaṃ paccāgañchi. Paṅkanti mudubhūmiṃ. Vaṇṇupathanti petena nimmitaṃ marūbhūmimaggaṃ.

៦៥៨-៩. បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា rājā piṅgalako nāma suraṭṭhānaṃ adhipati ahū សេចក្តីថា ព្រះរាជាជាធំក្នុងដែនសុរដ្ឋៈ មានព្រះនាមប្រាកដថា «ពិង្គលៈ» ព្រោះតែមានព្រះនេត្រក្រឡេក។ បទថា Moriyānaṃ សេចក្តីថា សំដៅយកពួកស្តេចមោរិយៈ មានព្រះបាទធម្មាសោកជាដើម។ បទថា suraṭṭhaṃ punarāgamā សេចក្តីថា សំដៅយកដែនដីរបស់ព្រះបាទសុរដ្ឋៈ ហើយត្រឡប់មកកាន់ផ្លូវដែលទៅកាន់ដែនសុរដ្ឋៈវិញ។ បទថា paṅkaṃ សេចក្តីថា ដែនដីទន់។ បទថា vaṇṇupathanti សេចក្តីថា ផ្លូវក្នុងវាលខ្សាច់ដែលប្រេតនិម្មិតឡើង។

---

660. Khemoti nibbhayo. Sovatthikoti sotthibhāvāvaho. Sivoti anupaddavo. Suraṭṭhānaṃ santike itoti iminā maggena gacchantā mayaṃ suraṭṭhavisayassa samīpeyeva.

៦៦០. បទថា khemoti សេចក្តីថា មិនមានភ័យ។ បទថា sovatthikoti សេចក្តីថា នាំមកនូវសេចក្តីសួស្តី។ បទថា sivoti សេចក្តីថា មិនមានឧបទ្រព។ បទថា suraṭṭhānaṃ santike itoti សេចក្តីថា ពួកយើងកាលដើរទៅតាមផ្លូវនេះ នឹងទៅដល់ជិតដែនសុរដ្ឋៈតែម្តង។

---

661-2. Soraṭṭhoti suraṭṭhādhipati. Ubbiggarūpoti utrastasabhāvo. Bhiṃsananti bhayajananaṃ. Lomahaṃsananti bhiṃsanakabhāvena lomānaṃ haṃsāpanaṃ.

៦៦១-២. ពាក្យថា Soraṭṭho បានដល់ ព្រះរាជាជាអធិបតីនៃដែនសុរដ្ឋៈ។ ពាក្យថា Ubbiggarūpo បានដល់ មានសភាវៈតក់ស្លុត។ ពាក្យថា Bhiṃsanaṃ បានដល់ ការធ្វើឲ្យកើតភ័យខ្លាច។ ពាក្យថា Lomahaṃsanaṃ បានដល់ ការធ្វើឲ្យរោមប្រឈរឡើង ដោយសារសភាពគួរឲ្យខ្លាច។

---

663. Yamapurisāna santiketi petānaṃ samīpe vattāma. Amānuso vāyati gandhoti petānaṃ sarīragandho vāyati. Ghoso suyyati dāruṇoti paccekanirayesu kāraṇaṃ kāriyamānānaṃ sattānaṃ ghorataro saddo suyyati.

៦៦៣. ពាក្យថា Yamapurisāna santike បានសេចក្តីថា ពួកយើងរស់នៅក្នុងទីជិតនៃពួកប្រេត (យមបុរស)។ ពាក្យថា Amānuso vāyati gando បានសេចក្តីថា ក្លិនកាយរបស់ពួកប្រេតធុំភាយឡើង។ ពាក្យថា Ghoso suyyati dāruṇo បានសេចក្តីថា សំឡេងដ៏ខ្លាំងក្លាក្រៃលែងរបស់សត្វទាំងឡាយដែលកំពុងត្រូវគេធ្វើទារុណកម្មក្នុងបច្ចេកនរកនីមួយៗ តែងឮឡើង។

---

666. Pādapanti pādasadisehi mūlāvayavehi udakassa pivanato ‘‘pādapo’’ti laddhanāmaṃ taruṃ. Chāyāsampannanti sampannacchāyaṃ. Nīlabbhavaṇṇasadisanti vaṇṇena nīlameghasadisaṃ. Meghavaṇṇasirīnibhanti meghavaṇṇasaṇṭhānaṃ hutvā khāyamānaṃ.

៦៦៦. ពាក្យថា Pādapaṃ បានដល់ ដើមឈើដែលទទួលបានឈ្មោះថា «បាទបៈ» ព្រោះផឹកទឹកដោយអវយវៈគឺឫសដែលប្រៀបដូចជាជើង។ ពាក្យថា Chāyāsampannaṃ បានដល់ មានម្លប់ដ៏បរិបូណ៌។ ពាក្យថា Nīlabbhavaṇṇsadisaṃ បានដល់ មានពណ៌ប្រៀបដូចជាពពកខៀវ។ ពាក្យថា Meghavaṇṇasirīnibhaṃ បានដល់ លេចឡើងមានសណ្ឋានល្អដូចជាពណ៌នៃពពក។

---

670. Pūraṃ pānīyasarakanti pānīyena puṇṇaṃ pānīyabhājanaṃ. Pūveti khajjake. Vitteti vittijanane madhure manuññe tahiṃ tahiṃ sarāve pūretvā ṭhapitapūve addasa.

៦៧០. ពាក្យថា Pūraṃ pānīyasarakaṃ បានសេចក្តីថា ភាជន៍ទឹកដែលពេញដោយទឹកផឹក។ ពាក្យថា Pūve បានដល់ នំទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Vitte បានសេចក្តីថា បានឃើញនំទាំងឡាយដែលគេដាក់ពេញក្នុងថាសនោះៗ ដែលមានរសជាតិផ្អែម គួរឲ្យត្រេកអរ ញ៉ាំងសេចក្តីពេញចិត្តឲ្យកើតឡើង។

---

672. Atho [Pg.235] te adurāgatanti ettha athoti nipātamattaṃ, avadhāraṇatthe vā, mahārāja, te āgataṃ durāgataṃ na hoti, atha kho svāgatamevāti mayaṃ sampaṭicchāmāti attho. Arindamāti arīnaṃ damanasīla.

៦៧២. ក្នុងបទថា Atho te adurāgataṃ នេះ ពាក្យថា Atho គ្រាន់តែជានិបាតសព្ទ ឬប្រើក្នុងន័យបញ្ជាក់ច្បាស់។ សេចក្តីថា «បពិត្រមហារាជ ការយាងមករបស់ព្រះអង្គ មិនមែនជាការយាងមកមិនល្អឡើយ តាមពិតទៅ គឺជាការយាងមកល្អពិតប្រាកដណាស់ ពួកយើងសូមទទួលដឹងដូច្នេះ» នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា Arindama បានដល់ ព្រះរាជាអ្នកមានប្រក្រតីទូន្មានសត្រូវ។

---

677. Amaccā pārisajjāti amaccā pārisajjā ca vacanaṃ suṇantu, brāhmaṇo ca tuyhaṃ purohito taṃ suṇātūti yojanā.

៦៧៧. បទថា Amaccā pārisajjā មានការភ្ជាប់បទថា «សូមពួកអាមាត្យ និងពួកបរិស័ទ ចូរស្ដាប់នូវពាក្យនេះ ហើយសូមព្រាហ្មណ៍ជាបុរោហិតរបស់ព្រះអង្គ ចូរស្ដាប់នូវពាក្យនោះដែរ»។

---

678. Suraṭṭhasmiṃ ahanti suraṭṭhadese ahaṃ. Devāti rājānaṃ ālapati. Micchādiṭṭhīti natthikadiṭṭhiyā viparītadassano. Dussīloti nissīlo. Kadariyoti thaddhamaccharī. Paribhāsakoti samaṇabrāhmaṇānaṃ akkosako.

៦៧៨. ពាក្យថា Suraṭṭhasmiṃ ahaṃ បានសេចក្តីថា ខ្ញុំនៅក្នុងដែនសុរដ្ឋៈ។ ពាក្យថា Deva ជាពាក្យហៅព្រះរាជា។ ពាក្យថា Micchādiṭṭhī បានដល់ មានការយល់ឃើញខុសប្លែកដោយនត្ថិកទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Dussīlo បានដល់ គ្មានសីល។ ពាក្យថា Kadariyo បានដល់ មានសេចក្តីកំណាញ់ស្វិតស្វាញ។ ពាក្យថា Paribhāsako បានដល់ អ្នកជេរប្រមាថចំពោះសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។

---

679. Vārayissanti vāresiṃ. Antarāyakaro ahanti dānaṃ dadantānaṃ upakāraṃ karontānaṃ antarāyakaro hutvā aññesañca paresaṃ dānaṃ dadamānānaṃ dānamayapuññato ahaṃ bahujanaṃ vārayissaṃ vāresinti yojanā.

៦៧៩. ពាក្យថា Vārayissaṃ បានដល់ ខ្ញុំបានហាមឃាត់ហើយ។ បទថា Antarāyakaro ahaṃ មានការភ្ជាប់បទថា «ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើអន្តរាយដល់ពួកជនដែលកំពុងឲ្យទាន កំពុងធ្វើឧបការៈ ហើយខ្ញុំបានហាមឃាត់ជនជាច្រើនពីបុណ្យដែលសម្រេចអំពីទានរបស់ពួកជនដទៃទៀតដែលកំពុងឲ្យទាន»។

---

680. Vipāko natthi dānassātiādi vāritākāradassanaṃ. Tattha vipāko natthi dānassāti dānaṃ dadato tassa vipāko āyatiṃ pattabbaphalaṃ natthīti vipākaṃ paṭibāhati. Saṃyamassa kuto phalanti sīlassa pana kuto nāma phalaṃ, sabbena sabbaṃ taṃ natthīti adhippāyo. Natthi ācariyo nāmāti ācārasamācārasikkhāpako ācariyo nāma koci natthi. Sabhāvato eva hi sattā dantā vā adantā vā hontīti adhippāyo. Tenāha ‘‘adantaṃ ko damessatī’’ti.

៦៨០. ពាក្យថា Vipāko natthi dānassa ជាដើម គឺជាការបង្ហាញពីអាការៈដែលខ្លួនបានហាមឃាត់។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា Vipāko natthi dānassa គឺបដិសេធផល ដោយយល់ថា ផលដែលគួរបានក្នុងពេលអនាគតរបស់បុគ្គលអ្នកឲ្យទាននោះ មិនមានឡើយ។ បទថា Saṃyamassa kuto phalaṃ សេចក្តីថា ផលនៃសីលដែលបានរក្សាទុកនោះ តើមានពីណាបាន គឺមិនមានទាល់តែសោះ នេះជាអធិប្បាយ។ បទថា Natthi ācariyo nāma សេចក្តីថា គ្រូអ្នកបង្រៀនអាចារៈ និងសមាចារៈ មិនមានឡើយ។ ព្រោះថាសត្វទាំងឡាយ តែងតែជាអ្នកទូន្មានខ្លួនហើយក្តី មិនទាន់ទូន្មានខ្លួនហើយក្តី ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «adantaṃ ko damessati» (តើនរណានឹងទូន្មានសត្វដែលមិនទាន់ទូន្មាន?)។

---

681. Samatulyāni bhūtānīti ime sattā sabbepi aññamaññaṃ samasamā, tasmā jeṭṭho eva natthi, kuto jeṭṭhāpacāyiko, jeṭṭhāpacāyanapuññaṃ nāma natthīti attho. Natthi balanti yamhi attano bale patiṭṭhitā sattā vīriyaṃ katvā manussasobhagyataṃ ādiṃ katvā yāvaarahattaṃ sampattiyo pāpuṇanti, taṃ vīriyabalaṃ paṭikkhipati. Vīriyaṃ vā natthi kuto uṭṭhānaporisanti idaṃ no purisavīriyena purisakārena pavattanti evaṃ pavattavādapaṭikkhepavasena vuttaṃ.

៦៨១. ពាក្យថា Samatulyāni bhūtāni សេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយទាំងអស់នេះ ស្មើៗគ្នាទៅវិញទៅមក ហេតុនោះ អ្នកធំជាងមិនមានឡើយ តើការគោរពកោតក្រែងអ្នកធំជាងមានពីណា បុណ្យដែលកើតពីការគោរពកោតក្រែងអ្នកធំជាង ឈ្មោះថាមិនមានឡើយ នេះជាអត្ថ。 ពាក្យថា Natthi balaṃ គឺបដិសេធកម្លាំងព្យាយាម ដោយយល់ថា កម្លាំងព្យាយាមដែលសត្វទាំងឡាយអាស្រ័យហើយ ធ្វើសេចក្តីព្យាយាម រហូតសម្រេចសម្បត្តិទាំងឡាយ មានភាពជាមនុស្សមានលាភល្អជាដើម រហូតដល់ព្រះអរហត្តផលនោះ មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Vīriyaṃ vā natthi kuto uṭṭhānaporisaṃ នេះ លោកពោលទុកដើម្បីបដិសេធលទ្ធិដែលយល់ថា អ្វីៗប្រព្រឹត្តទៅដោយសេចក្តីព្យាយាមរបស់បុរស ដោយការប្រឹងប្រែងរបស់បុរស។

---

682. Natthi [Pg.236] dānaphalaṃ nāmāti dānassa phalaṃ nāma kiñci natthi, deyyadhammapariccāgo bhasmanihitaṃ viya nipphalo evāti attho. Na visodheti verinanti ettha verinanti veravantaṃ verānaṃ vasena pāṇātipātādīnaṃ vasena ca katapāpaṃ puggalaṃ dānasīlādivatato na visodheti, kadācipi suddhaṃ na karoti. Pubbe ‘‘vipāko natthi dānassā’’tiādi dānādito attano paresaṃ nivāritākāradassanaṃ, ‘‘natthi dānaphalaṃ nāmā’’tiādi pana atthano micchābhinivesadassananti daṭṭhabbaṃ. Laddheyyanti laddhabbaṃ. Kathaṃ pana laddhabbanti āha ‘‘niyatipariṇāmaja’’nti. Ayaṃ satto sukhaṃ vā dukkhaṃ vā labhanto niyativipariṇāmavaseneva labhati, na kammassa katattā, na issarādinā cāti adhippāyo.

៦៨២. ពាក្យថា Natthi dānaphalaṃ nāma សេចក្តីថា ផលនៃទានសូម្បីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន ការលះបង់ទេយ្យធម៌ គឺឥតផលប្រយោជន៍ ដូចជាការចាក់ចោលក្នុងផេះដូច្នោះឯង នេះជាអត្ថ។ ក្នុងបទថា Na visodheti verinaṃ នេះ ពាក្យថា verinaṃ បានដល់ បុគ្គលអ្នកមានពៀរ អ្នកធ្វើបាបដោយអំណាចនៃពៀរទាំងឡាយ មានការសម្លាប់សត្វជាដើម មិនអាចស្អាតស្អំបានដោយសារវត្តមានទាននិងសីលជាដើមឡើយ គឺមិនអាចធ្វើឲ្យស្អាតស្អំបានក្នុងកាលណាឡើយ។ គប្បីជ្រាបថា ពាក្យមុនថា «Vipāko natthi dānassa» ជាដើម គឺជាការបង្ហាញពីអាការៈដែលខ្លួនបានហាមឃាត់ខ្លួនឯងនិងអ្នកដទៃពីទានជាដើម ចំណែកពាក្យថា «Natthi dānaphalaṃ nāma» ជាដើម គឺជាការបង្ហាញពីការប្រកាន់ខុសរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Laddheyyaṃ បានដល់ អ្វីដែលគួរបាន។ ចុះគួរបានដោយរបៀបណា? លោកទើបពោលថា «niyatipariṇāmajaṃ»។ សេចក្តីថា សត្វនេះ កាលបើបានសុខក្តី ទុក្ខក្តី តែងបានដោយអំណាចនៃការប្រែប្រួលនៃនិយតធម៌ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនព្រោះតែខ្លួនបានធ្វើកម្មទុកឡើយ ហើយក៏មិនមែនព្រោះតែព្រះឥសូរជាដើមបង្កើតឲ្យដែរ នេះជាអធិប្បាយ។

---

683. Natthi mātā pitā bhātāti mātādīsu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalābhāvaṃ sandhāya vadati. Loko natthi ito paranti ito idhalokato paraloko nāma koci natthi, tattha tattheva sattā ucchijjantīti adhippāyo. Dinnanti mahādānaṃ. Hutanti pahenakasakkāro, tadubhayampi phalābhāvaṃ sandhāya ‘‘natthī’’ti paṭikkhipati. Sunihitanti suṭṭhu nihitaṃ. Na vijjatīti yaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ nāma ‘‘anugāmikanidhī’’ti vadanti, taṃ na vijjati. Tesaṃ taṃ vācāvatthumattamevāti adhippāyo.

៦៨៣. ពាក្យថា Natthi mātā pitā bhātā នេះ លោកពោលសំដៅដល់ការមិនមានផលនៃការប្រតិបត្តិត្រូវ និងការប្រតិបត្តិខុសចំពោះម្តាយជាដើម។ ពាក្យថា Loko natthi ito paraṃ សេចក្តីថា លោកខាងមុខក្រៅពីលោកនេះមិនមានឡើយ សត្វទាំងឡាយតែងដាច់សូន្យទៅក្នុងទីនោះៗប៉ុណ្ណោះ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Dinnaṃ បានដល់ មហាទាន។ ពាក្យថា Hutaṃ បានដល់ ការបូជាគ្រឿងសក្ការៈ។ លោកបដិសេធពាក្យទាំងពីរនេះថា «មិនមាន» ដោយសំដៅដល់ការមិនមានផល។ ពាក្យថា Sunihitaṃ បានដល់ ការកប់ទុកល្អហើយ។ ពាក្យថា Na vijjati សេចក្តីថា ការឲ្យទានដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ដែលគេហៅថា «កំណប់ទ្រព្យតាមដាន» នោះ មិនមានឡើយ។ ពាក្យរបស់ពួកគេនោះ គ្រាន់តែជាពាក្យនិយាយទទេៗប៉ុណ្ណោះ នេះជាអធិប្បាយ។

---

684. Na koci kañci hanatīti yo puriso paraṃ purisaṃ haneyya, parassa purisassa sīsaṃ chindeyya, tattha paramatthato na koci kañci hanati, sattannaṃ kāyānaṃ chiddabhāvato hananto viya hoti. Kathaṃ satthapahāroti āha ‘‘sattannaṃ vivaramantare’’ti. Pathavīādīnaṃ sattannaṃ kāyānaṃ vivarabhūte antare chidde satthaṃ pavisati, tena sattā asiādīhi pahatā viya honti, jīvo viya pana sesakāyāpi niccasabhāvattā na chijjantīti adhippāyo.

៦៨៤. ពាក្យថា Na koci kañci hanati សេចក្តីថា បើបុរសម្នាក់សម្លាប់បុរសម្នាក់ទៀត ឬកាត់ក្បាលបុរសម្នាក់ទៀត ក្នុងទីនោះ ដោយបរមត្ថ គ្មាននរណាសម្លាប់នរណាឡើយ ព្រោះតែកាយទាំងប្រាំពីរមានចន្លោះប្រហោង ទើបហាក់ដូចជាការសម្លាប់គ្នា។ ចុះការប្រហារដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធកើតឡើងដោយរបៀបណា? លោកទើបពោលថា «sattannaṃ vivaramantare»។ សេចក្តីថា គ្រឿងសាស្ត្រាវុធតែងចូលទៅក្នុងចន្លោះប្រហោងនៃកាយទាំងប្រាំពីរ មានកាយដីជាដើម ហេតុនោះ សត្វទាំងឡាយទើបហាក់ដូចជាត្រូវគេកាប់ចាក់ដោយដាវជាដើម ប៉ុន្តែ កាយដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ក៏ដូចជាជីវៈដែរ តែងមិនដាច់ឡើយ ព្រោះមានសភាវៈទៀងទាត់ នេះជាអធិប្បាយ។

---

685. Acchejjābhejjo hi jīvoti ayaṃ sattānaṃ jīvo satthādīhi na chinditabbo na bhinditabbo niccasabhāvattā. Aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍaloti so pana jīvo kadāci aṭṭhaṃso hoti kadāci guḷaparimaṇḍalo[Pg.237]. Yojanānaṃ sataṃ pañcāti kevalībhāvaṃ patto pañcayojanasatubbedho hoti. Ko jīvaṃ chettumarahatīti niccaṃ nibbikāraṃ jīvaṃ ko nāma satthādīhi chindituṃ arahati, na so kenaci vikopaneyyoti vadati.

៦៨៥. ពាក្យថា Acchejjābhejjo hi jīvo សេចក្តីថា ជីវៈរបស់សត្វទាំងឡាយនេះ មិនអាចកាត់បាន មិនអាចបំផ្លាញបានដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធជាដើមឡើយ ព្រោះមានសភាវៈទៀងទាត់។ ពាក្យថា Aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍalo សេចក្តីថា ជីវៈនោះ ជួនកាលមានប្រាំបីជ្រុង ជួនកាលមានរាងមូលដូចដុំមូល។ ពាក្យថា Yojanānaṃ sataṃ pañca សេចក្តីថា កាលបើដល់នូវភាពពេញលេញ តែងមានកម្ពស់ប្រាំរយយោជន៍។ ពាក្យថា Ko jīvaṃ chettumarahati សេចក្តីថា តើនរណាអាចកាត់ជីវៈដែលទៀងទាត់ មិនប្រែប្រួល ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធជាដើមបាន ជីវៈនោះ គ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើឲ្យប្រែប្រួលបានឡើយ នេះជាពាក្យពោល។

---

686. Suttaguḷeti veṭhetvā katasuttaguḷe. Khitteti nibbeṭhanavasena khitte. Nibbeṭhentaṃ palāyatīti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā nibbeṭhiyamānaṃ khittaṃ suttaguḷaṃ nibbeṭhentameva gacchati, sutte khīṇe na gacchati. Evamevanti yathā taṃ suttaguḷaṃ nibbeṭhiyamānaṃ gacchati, sutte khīṇe na gacchati, evameva so jīvo ‘‘cullāsīti mahākappino satasahassānī’’ti vuttakālameva attabhāvaguḷaṃ nibbeṭhento palāyati pavattati, tato uddhaṃ na pavattati.

៦៨៦. ពាក្យថា Suttaguḷe បានដល់ ដុំអំបោះដែលគេរមៀលធ្វើជាដុំ。 ពាក្យថា Khitte បានដល់ កាលដែលគេគ្រវែងទៅដោយការរលាអំបោះចេញ។ ពាក្យថា Nibbeṭhentaṃ palāyati សេចក្តីថា ដុំអំបោះដែលគេឈរនៅលើកំពូលភ្នំ ឬចុងឈើ ហើយគ្រវែងទៅ តែងរលាខ្លួនទៅមុខជានិច្ច កាលបើអស់អំបោះហើយ ក៏លែងទៅមុខទៀត។ ពាក្យថា Evameva សេចក្តីថា ដូចគ្នានោះឯង ដូចជាដុំអំបោះដែលរលាទៅមុខ កាលបើអស់អំបោះហើយ ក៏លែងទៅមុខទៀត យ៉ាងណាមិញ ជីវៈនោះ ក៏រលាដុំអត្តភាពទៅមុខ អស់រយៈពេលប្រាំបីលានបួនសែនមហាកប្ប ដូចដែលបានពោលទុកមកហើយ ហួសពីនោះទៅ ក៏លែងប្រព្រឹត្តទៅទៀតហើយ។

---

687. Evameva ca so jīvoti yathā koci puriso attano nivāsagāmato nikkhamitvā tato aññaṃ gāmaṃ pavisati kenacideva karaṇīyena, evameva so jīvo ito sarīrato nikkhamitvā aññaṃ aparaṃ sarīraṃ niyatavasena pavisatīti adhippāyo. Bondinti kāyaṃ.

៦៨៧. ពាក្យថា Evameva ca so jīvo សេចក្តីថា ដូចគ្នានោះឯង ដូចជាបុរសម្នាក់ចេញពីភូមិដែលខ្លួនរស់នៅ ហើយចូលទៅកាន់ភូមិដទៃទៀតដោយកិច្ចការណាមួយ យ៉ាងណាមិញ ជីវៈនោះ ក៏ចេញពីរាងកាយនេះ ហើយចូលទៅកាន់រាងកាយដទៃទៀត ដោយអំណាចនៃនិយតធម៌ យ៉ាងនោះឯង នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Bondiṃ បានដល់ រាងកាយ។

---

689. Cullāsītīti caturāsīti. Mahākappinoti mahākappānaṃ. Tattha ‘‘ekamhā mahāsarā anotattādito vassasate vassasate kusaggena ekekaṃ udakabinduṃ nīharante iminā upakkamena sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake jāte eko mahākappo nāma hotī’’ti vatvā ‘‘evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni saṃsārassa parimāṇa’’nti vadanti. Ye bālā ye ca paṇḍitāti ye andhabālā, ye ca sappaññā, sabbepi te. Saṃsāraṃ khepayitvānāti yathāvuttakālaparicchedaṃ saṃsāraṃ aparāparuppattivasena khepetvā. Dukkhassantaṃ karissareti vaṭṭadukkhassa pariyantaṃ pariyosānaṃ karissanti. Paṇḍitāpi antarā sujjhituṃ na sakkonti, bālāpi tato uddhaṃ nappavattantīti tassa laddhi.

៦៨៩. ពាក្យថា Cullāsīti បានដល់ ប៉ែតសិបបួន។ ពាក្យថា Mahākappino បានដល់ នៃមហាកប្បទាំងឡាយ។ ក្នុងពាក្យនោះ លោកពោលថា «កាលបើគេយកចុងស្បូវដកយកតំណក់ទឹកមួយៗ ចេញពីស្រះធំមួយ មានស្រះអនោតត្តជាដើម រាល់មួយរយឆ្នាំម្តងៗ ដោយការព្យាយាមនេះ រហូតដល់ស្រះនោះអស់ទឹកចំនួនប្រាំពីរដង ទើបឈ្មោះថា មួយមហាកប្ប» ហើយពោលថា «ចំនួនប្រាំបីលានបួនសែនមហាកប្បដែលមានសភាពបែបនេះ គឺជាប្រមាណនៃសង្សារវដ្ត»។ ពាក្យថា Ye bālā ye ca paṇដitā បានដល់ ពួកជនពាលដែលខ្វាក់ក្តី ពួកជនដែលមានប្រាជ្ញាក្តី ទាំងអស់នោះ។ ពាក្យថា Saṃsāraṃ khepayitvāna បានដល់ ធ្វើសង្សារវដ្តដែលមានកំណត់កាលដូចពោលហើយនោះ ឲ្យអស់ទៅ ដោយអំណាចនៃការកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត។ ពាក្យថា Dukkhassantaṃ karissare បានដល់ នឹងធ្វើនូវទីបំផុត គឺការបញ្ចប់នៃវដ្តទុក្ខ។ សូម្បីពួកបណ្ឌិត ក៏មិនអាចបរិសុទ្ធបានក្នុងចន្លោះកាលនោះឡើយ ហើយពួកជនពាល ក៏មិនប្រព្រឹត្តទៅហួសពីកាលនោះដែរ នេះជាលទ្ធិរបស់គាត់។

---

690. Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi cāti sattānaṃ sukhadukkhāni nāma doṇehi piṭakehi mānabhājanehi mitāni viya yathāvuttakālaparicchedeneva [Pg.238] parimitattā paccekañca tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tāni niyatipariṇāmajāni parimitāni. Tayidaṃ jino sabbaṃ pajānāti jinabhūmiyaṃ ṭhito kevalaṃ pajānāti saṃsārassa samatikkantattā. Saṃsāre pana paribbhamati sammūḷhāyaṃ itarā pajā.

៦៩០. ពាក្យថា Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi ca សេចក្តីថា សុខនិងទុក្ខរបស់សត្វទាំងឡាយ ហាក់ដូចជាគេវាល់ដោយតៅ ឬដោយក្អមជាដើម ព្រោះវាត្រូវបានកំណត់ដោយកំណត់កាលដែលបានពោលហើយនោះ ហើយសុខទុក្ខទាំងនោះរបស់សត្វនីមួយៗ កើតឡើងពីការប្រែប្រួលនៃនិយតធម៌ និងត្រូវបានកំណត់ទុកជាស្រេច។ ពាក្យថា Tayidaṃ jino sabbaṃ pajānāti សេចក្តីថា ព្រះជិនស្រីដែលស្ថិតនៅក្នុងជិនភូមិ តែងដឹងច្បាស់នូវអ្វីៗទាំងអស់ ព្រោះព្រះអង្គបានកន្លងផុតសង្សារវដ្តហើយ។ ចំណែកឯសត្វលោកដទៃទៀតដែលវង្វេង តែងតែវិលវល់នៅក្នុងសង្សារវដ្ត។

---

691. Evaṃdiṭṭhi pure āsinti yathāvuttanatthikadiṭṭhiko pubbeva ahaṃ ahosiṃ. Sammūḷho mohapārutoti yathāvuttāya diṭṭhiyā hetubhūtena sammohena sammūḷho, taṃsahajātena pana mohena pāruto, paṭicchāditakusalabījoti adhippāyo.

៦៩១. ពាក្យថា Evaṃdiṭṭhi pure āsiṃ សេចក្តីថា ពីមុនមក ខ្ញុំធ្លាប់មាននត្ថិកទិដ្ឋិដូចដែលបានពោលមកហើយ។ ពាក្យថា Sammūḷho mohapāruto សេចក្តីថា វង្វេងខ្លាំងព្រោះសម្មោហៈដែលជាហេតុនៃទិដ្ឋិដូចដែលបានពោលមកហើយ ហើយត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយមោហៈដែលកើតរួមគ្នា ពោលគឺមានពូជកុសលដែលត្រូវបិទបាំងទុក នេះជាអធិប្បាយ។

---

692. Evaṃ pubbe yā attano uppannā pāpadiṭṭhi, tassā vasena kataṃ pāpakammaṃ dassetvā idāni attanā āyatiṃ anubhavitabbaṃ tassa phalaṃ dassento ‘‘oraṃ me chahi māsehī’’tiādimāha.

៦៩២. លោកបានបង្ហាញនូវបាបទិដ្ឋិដែលកើតឡើងដល់ខ្លួនក្នុងកាលមុន និងបាបកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើដោយអំណាចនៃបាបទិដ្ឋិនោះយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវផលនៃបាបកម្មនោះដែលខ្លួនត្រូវទទួលក្នុងពេលអនាគត ទើបពោលគាថាមានពាក្យថា «oraṃ me chahi māsehi» ជាដើម។

---

695-7. Tattha vassāni satasahassānīti vassānaṃ satasahassāni, atikkamitvāti vacanaseso. Bhummatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ, vassesu satasahassesu vītivattesūti attho. Ghoso suyyati tāvadeti yadā ettako kālo atikkanto hoti, tāvadeva tasmiṃ kāle ‘‘idha paccantānaṃ vo mārisā vassasatasahassaparimāṇo kālo atīto’’ti evaṃ tasmiṃ niraye saddo suyyati. Lakkho eso, mahārāja, satabhāgavassakoṭiyoti satabhāgā satakoṭṭhāsā vassakoṭiyo, mahārāja, niraye paccantānaṃ sattānaṃ āyuno eso lakkho eso paricchedoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – dasadasakaṃ sataṃ nāma, dasa satāni sahassaṃ nāma, dasadasasahassāni satasahassaṃ nāma, satasatasahassāni koṭi nāma, tāsaṃ koṭīnaṃ vasena satasahassavassakoṭiyo satabhāgā vassakoṭiyo. Sā ca kho nerayikānaṃyeva vassagaṇanāvasena veditabbā, na manussānaṃ, devānaṃ vā. Īdisāni anekāni vassakoṭisatasahassāni nerayikānaṃ āyu. Tenāha ‘‘koṭisatasahassāni, niraye paccare janā’’ti. Yādisena pana pāpena sattā evaṃ nirayesu paccanti[Pg.239], taṃ nigamanavasena dassetuṃ ‘‘micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino’’ti vuttaṃ. Vedissanti anubhavissaṃ.

៦៩៥-៧. នៅក្នុងគាថានោះ បទថា vassāni satasahassāni គឺ សែននៃឆ្នាំទាំងឡាយ, ពាក្យដែលនៅសល់គឺ atikkamitvā (កន្លងទៅហើយ) គប្បីបន្ថែមចូល។ មួយយ៉ាងទៀត បទនេះ (vassānisatasahassāni) ជាបឋមាវិភត្ត ចុះក្នុងអត្ថសត្តមីវិភត្ត មានសេចក្តីថា កាលបើឆ្នាំទាំងឡាយមួយសែនកន្លងទៅហើយ។ បទថា ghoso suyyati tāvade គឺ ក្នុងកាលណា កាលមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កន្លងទៅហើយ ក្នុងកាលនោះឯង សំឡេងយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន កាលមានប្រមាណមួយសែនឆ្នាំ កន្លងទៅហើយ ដល់អ្នកទាំងឡាយដែលកំពុងរងទុក្ខក្នុងអវិចីនរកនេះ» តែងឮក្នុងនរកនោះ។ បទថា lakkho eso, mahārāja, satabhāgavassakoṭiyo គឺ បពិត្រមហារាជ ចំណែកនៃកោដិឆ្នាំទាំងឡាយមួយរយចំណែក នេះជាកំណត់ នេះជាភាគចំណែកនៃអាយុរបស់សត្វទាំងឡាយដែលកំពុងរងទុក្ខក្នុងនរក នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ សេចក្តីនេះ មានន័យថា ដប់ដងនៃដប់ ឈ្មោះថា មួយរយ, ដប់ដងនៃមួយរយ ឈ្មោះថា មួយពាន់, ដប់ដងនៃដប់ពាន់ ឈ្មោះថា មួយសែន, មួយរយនៃមួយសែន ឈ្មោះថា មួយកោដិ, ដោយអំណាចនៃកោដិទាំងឡាយនោះ មួយសែនឆ្នាំ ឈ្មោះថា កោដិទាំងឡាយ, ចំណែកនៃកោដិឆ្នាំទាំងឡាយមួយរយចំណែក ក៏មានប្រាកដ។ ក៏ចំណែកនៃកោដិឆ្នាំទាំងឡាយនោះឯង គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃការរាប់ឆ្នាំរបស់សត្វនរកទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនដោយអំណាចនៃការរាប់ឆ្នាំរបស់មនុស្ស ឬទេវតាទាំងឡាយឡើយ។ សែននៃកោដិឆ្នាំទាំងឡាយដ៏ច្រើន មានសភាពយ៉ាងនេះ ជាអាយុរបស់សត្វនរកទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា «koṭisatasahassāni, niraye paccare janā» (ជនទាំងឡាយរងទុក្ខក្នុងនរក អស់សែនកោដិឆ្នាំ)។ មួយវិញទៀត សត្វទាំងឡាយរងទុក្ខក្នុងនរកទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ដោយសារបាបកម្មមានសភាពបែបណា ដើម្បីបង្ហាញនូវបាបកម្មនោះ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីសន្និដ្ឋាន ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា «micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino» (ពួកជនដែលមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ទ្រុស្តសីល និងនិយាយបង្កាច់បង្ខូចព្រះអរិយបុគ្គល)។ បទថា vedissanti គឺ ខ្ញុំនឹងទទួលរង (សោយ)។

---

698-706. Evaṃ āyatiṃ attanā anubhavitabbaṃ pāpaphalaṃ dassetvā idāni ‘‘kena te brahmacariyena, ānubhāvo ayaṃ tavā’’ti raññā pucchitamatthaṃ ācikkhitvā taṃ saraṇesu ceva sīlesu ca patiṭṭhāpetukāmo ‘‘taṃ suṇohi mahārājā’’tiādimāha. Tattha sīlesuposathe ratāti niccasīlesu ca uposathasīlesu ca abhiratā. Adāti adāsi. Taṃ dhammanti taṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ amatapadañca.

៦៩៨-៧០៦. ព្រះពោធិសត្វ (ឬប្រេត) បង្ហាញនូវផលនៃបាបកម្មដែលខ្លួនត្រូវទទួលរងក្នុងអនាគតកាលយ៉ាងនេះរួចហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ កាលនឹងប្រាប់នូវសេចក្តីដែលព្រះរាជាសួរថា «តើដោយសារព្រហ្មចរិយធម៌ដូចម្តេច ទើបអ្នកមានអានុភាពយ៉ាងនេះ?» ហើយមានបំណងចង់ញ៉ាំងព្រះរាជានោះឱ្យតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយ ទើបពោលគាថាមានដើមថា «taṃ suṇohi mahārājā» (សូមព្រះអង្គស្តាប់នូវរឿងនោះចុះ មហារាជ)។ នៅក្នុងគាថានោះ បទថា sīlesuposathe ratā គឺ ត្រេកអរក្រៃលែងក្នុងនិច្ចសីល និងឧបោសថសីលទាំងឡាយ។ បទថា adā គឺ បានឱ្យ (បានបរិច្ចាគ)។ បទថា taṃ dhammaṃ គឺ នូវមគ្គមានអង្គប្រាំបីនោះផង នូវព្រះនិព្វានជាស្ថានមិនស្លាប់នោះផង។

---

709-12. Evaṃ petena saraṇesu sīlesu ca samādapito rājā pasannamānaso tena attano kataṃ upakāraṃ tāva kittetvā saraṇādīsu patiṭṭhahanto ‘‘atthakāmo’’tiādikā tisso gāthā vatvā pubbe attanā gahitāya pāpikāya diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhabhāvaṃ pakāsento ‘‘ophuṇāmī’’ti gāthamāha.

៧០៩-១២. ព្រះរាជាដែលប្រេតបានណែនាំឱ្យសមាទានក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយយ៉ាងនេះហើយ មានព្រះទ័យជ្រះថ្លា កាលនឹងសរសើរនូវឧបការគុណដែលប្រេតនោះបានធ្វើដល់ខ្លួនជាមុនសិន ហើយតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ជាដើម ទើបពោលនូវគាថាទាំងបីមានដើមថា «atthakāmo» រួចហើយ កាលនឹងប្រកាសនូវការលះបង់ចោលនូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមកដែលខ្លួនធ្លាប់ប្រកាន់យកក្នុងកាលមុន ទើបពោលគាថាថា «ophuṇāmi»។

---

Tattha ophuṇāmi mahāvāteti mahante vāte vāyante bhusaṃ viya taṃ pāpakaṃ diṭṭhiṃ, yakkha, tava dhammadesanāvāte ophuṇāmi niddhunāmi. Nadiyā vā sīghagāmiyāti sīghasotāya mahānadiyā vā tiṇakaṭṭhapaṇṇakasaṭaṃ viya pāpikaṃ diṭṭhiṃ pavāhemīti adhippāyo. Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhinti mama manomukhagataṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ ucchaḍḍayāmi. Tattha kāraṇamāha ‘‘buddhānaṃ sāsane rato’’ti. Yasmā ekaṃsena amatāvahe buddhānaṃ bhagavantānaṃ sāsane rato abhirato, tasmā taṃ diṭṭhisaṅkhātaṃ visaṃ vamāmīti yojanā.

នៅក្នុងគាថានោះ បទថា ophuṇāmi mahāvāte គឺ ម្នាលយក្ស ប្រៀបដូចជាកាលដែលខ្យល់ដ៏ខ្លាំងបក់មក តែងផាត់ហើរនូវកន្ទក់យ៉ាងណាមិញ ខ្ញុំតែងផាត់ចោល ជម្រុះចោល (ophuṇāmi niddhunāmi) នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមកនោះ ក្នុងខ្យល់គឺការសម្តែងធម៌របស់អ្នក យ៉ាងនោះដែរ។ បទថា nadiyā vā sīghagāmiyā គឺ ប្រៀបដូចជាខ្សែទឹកដ៏លឿននៃទន្លេធំ តែងបណ្តែតទៅនូវស្មៅ កំណាត់ឈើ ស្លឹកឈើ និងសម្រាមយ៉ាងណាមិញ ខ្ញុំតែងបណ្តែតចោលនូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមក យ៉ាងនោះដែរ នេះជាអធិប្បាយ។ បទថា vamāmi pāpikaṃ diṭṭhiṃ គឺ ខ្ញុំខ្ជាក់ចោល (ucchaḍḍayāmi) នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមកដែលចូលទៅកាន់មាត់គឺចិត្តរបស់ខ្ញុំ។ ក្នុងបទនោះ ព្រះរាជាកាលនឹងបង្ហាញហេតុ ទើបពោលថា «buddhānaṃ sāsane rato»។ ការភ្ជាប់សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែខ្ញុំត្រេកអរ ត្រេកអរក្រៃលែង ក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទាំងឡាយ ដែលនាំមកនូវព្រះនិព្វានជាស្ថានមិនស្លាប់ដោយពិតប្រាកដ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំទើបខ្ជាក់ចោលនូវពិស ពោលគឺមិច្ឆាទិដ្ឋិនោះ។

---

713. Ti osānagāthā saṅgītikārehi ṭhapitā. Tattha pāmokkhotipācīnadisābhimukho hutvā. Rathamāruhīti rājā gamanasajjaṃ attano rājarathaṃ abhiruhi, āruyha yakkhānubhāvena taṃ divasameva attano nagaraṃ patvā rājabhavanaṃ pāvisi. So aparena samayena imaṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ therānaṃ ārocesuṃ, therā tatiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ.

៧១៣. គាថាចុងក្រោយនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានដាក់ទុកមក។ នៅក្នុងគាថានោះ បទថា pāmokkho គឺ បែរមុខទៅកាន់ទិសខាងកើត។ បទថា rathamāruhi គឺ ព្រះរាជាបានឡើងគង់លើព្រះរាជរថរបស់ខ្លួនដែលរៀបចំទុកសម្រាប់ធ្វើដំណើរ លុះឡើងគង់ហើយ ដោយអានុភាពនៃយក្ស ក៏បានទៅដល់នគររបស់ខ្លួនក្នុងថ្ងៃនោះឯង ហើយបានចូលទៅកាន់ព្រះរាជវាំង។ ព្រះរាជានោះ ក្នុងសម័យតមកទៀត បានក្រាបបង្គំទូលនូវរឿងរ៉ាវនេះដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានក្រាបបង្គំទូលរឿងនោះដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏បានលើកឡើងកាន់សង្គាយនាលើកទីបី។

---

Nandakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងនន្ទកប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

4. Revatīpetavatthuvaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយរឿងរេវតីប្រេត

---

714-36. Uṭṭhehi[Pg.240], revate, supāpadhammeti idaṃ revatīpetavatthu. Taṃ yasmā revatīvimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā yadettha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 860 revatīvimānavaṇṇanā) vuttanayeneva veditabbaṃ. Idañhi nandiyassa devaputtassa vasena vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitampi revatīpaṭibaddhāya gāthāya vasena ‘‘revatīpetavatthu’’nti petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.

៧១៤-៣៦. រឿងដែលមានដើមថា «Uṭṭhehi, revate, supāpadhamme» នេះ គឺរឿងរេវតីប្រេត។ រឿងនោះ ព្រោះតែមិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាពីរឿងរេវតីវិមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីណាដែលគប្បីពោលក្នុងរឿងហេតុដែលកើតឡើង និងក្នុងគាថាទាំងឡាយក្នុងរឿងរេវតីប្រេតនេះ សេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចហើយ ក្នុងការអធិប្បាយរឿងវិមាន (វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា) ឈ្មោះ បរមត្ថទីបនី នោះឯង។ ព្រោះថារឿងនេះ ទោះបីជាបានលើកឡើងកាន់សង្គាយនាក្នុងវិមានវត្ថុបាឡី ដោយអំណាចនៃនន្ទិយទេវបុត្រក៏ដោយ ក៏គប្បីជ្រាបថា បានលើកឡើងកាន់សង្គាយនាក្នុងបេតវត្ថុបាឡីផងដែរ ដោយឈ្មោះថា «រឿងរេវតីប្រេត» ដោយអំណាចនៃគាថាដែលទាក់ទងនឹងនាងរេវតី។

---

Revatīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងរេវតីប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

5. Ucchupetavatthuvaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយរឿងឧច្ឆុប្រេត (ប្រេតអំពៅ)

---

Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantanti idaṃ ucchupetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante aññataro puriso ucchukalāpaṃ khandhe katvā ekaṃ ucchuṃ khādanto gacchati. Atha aññataro upāsako sīlavā kalyāṇadhammo bāladārakena saddhiṃ tassa piṭṭhito piṭṭhito gacchati. Dārako ucchuṃ passitvā ‘‘dehī’’ti parodati. Upāsako dārakaṃ parodantaṃ disvā taṃ purisaṃ saṅgaṇhanto tena saddhiṃ sallāpamakāsi. So pana puriso tena saddhiṃ na kiñci ālapi, dārakassa ucchukhaṇḍampi nādāsi. Upāsako taṃ dārakaṃ dassetvā ‘‘ayaṃ dārako ativiya rodati, imassa ekaṃ ucchukhaṇḍaṃ dehī’’ti āha. Taṃ sutvā so puriso asahanto paṭihatacittaṃ upaṭṭhapetvā anādaravasena ekaṃ ucchulaṭṭhiṃ piṭṭhito khipi.

រឿងដែលមានដើមថា «Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ» នេះ គឺរឿងឧច្ឆុប្រេត។ តើរឿងនោះមានហេតុផលកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន មានបុរសម្នាក់ផ្ទុកបាច់អំពៅលើស្មា កំពុងដើរទៅបណ្តើរ ស៊ីអំពៅមួយដើមបណ្តើរ។ គ្រានោះ មានឧបាសកម្នាក់ ជាអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ ដើរតាមពីក្រោយបុរសនោះ ជាមួយក្មេងតូចម្នាក់។ ក្មេងនោះឃើញអំពៅ ក៏យំទារថា «សូមឱ្យខ្ញុំផង»។ ឧបាសកឃើញក្មេងយំយ៉ាងនោះ កាលចង់សង្គ្រោះក្មេងនោះ ក៏បានធ្វើការសន្ទនាជាមួយបុរសនោះ។ ប៉ុន្តែបុរសនោះ មិនបាននិយាយរកឧបាសកនោះសូម្បីតែបន្តិចឡើយ ហើយក៏មិនបានឱ្យសូម្បីតែកំណាត់អំពៅដល់ក្មេងនោះដែរ។ ឧបាសកបង្ហាញក្មេងនោះហើយពោលថា «ក្មេងនេះយំខ្លាំងណាស់ សូមអ្នកឱ្យកំណាត់អំពៅមួយកំណាត់ដល់វាផង»។ បុរសនោះឮពាក្យនោះហើយ មិនអាចអត់ទ្រាំបាន មានចិត្តខឹងសម្បារ ក៏គ្រវែងដើមអំពៅមួយដើមទៅខាងក្រោយ ដោយមិនគោរព។

---

So aparena samayena kālaṃ katvā ciraṃ paribhāvitassa lobhassa vasena petesu nibbatti, tassa phalaṃ nāma sakakammasarikkhakaṃ hotīti aṭṭhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ avattharantaṃ añjanavaṇṇaṃ musaladaṇḍaparimāṇehi ucchūhi ghanasañchannaṃ mahantaṃ ucchuvanaṃ nibbatti. Tasmiṃ khāditukāmatāya ‘‘ucchuṃ gahessāmī’’ti upagatamatte taṃ ucchū abhihananti, so tena pucchito patati.

បុរសនោះ ក្នុងសម័យតមកទៀត ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ ហើយបានទៅកើតក្នុងពួកប្រេត ដោយអំណាចនៃលោភៈដែលខ្លួនបានសន្សំទុកអស់កាលជាយូរអង្វែង។ ផលនៃកម្មរបស់ប្រេតនោះ តែងសមស្របតាមកម្មរបស់ខ្លួន គឺព្រៃអំពៅដ៏ធំមួយ គ្របដណ្តប់លើទីកន្លែងមានប្រមាណប្រាំបីករីស មានពណ៌ខ្មៅដូចជាថ្នាំកិន គ្របដណ្តប់យ៉ាងក្រាស់ក្រែលដោយដើមអំពៅទាំងឡាយដែលមានទំហំប៉ុនដងត្បាល់ ក៏បានកើតឡើងដល់ប្រេតនោះ។ កាលបើប្រេតនោះចង់ស៊ី ហើយដើរចូលទៅជិតដោយគិតថា «យើងនឹងបេះយកអំពៅ» ត្រឹមតែចូលទៅជិតប៉ុណ្ណោះ ដើមអំពៅទាំងឡាយនោះ ក៏វាយប្រហារប្រេតនោះ ប្រេតនោះត្រូវដើរអំពៅទាំងឡាយវាយប្រហារហើយ ក៏ដួលសន្លប់ទៅ។

---

Athekadivasaṃ [Pg.241] āyasmā mahāmoggallāno rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ addasa. So theraṃ disvā attanā katakammaṃ pucchi –

គ្រានោះ ថ្ងៃមួយ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ កាលនិមន្តទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះដើម្បីបិណ្ឌបាត ក៏បានឃើញប្រេតនោះនៅកណ្តាលផ្លូវ។ ប្រេតនោះឃើញព្រះថេរៈហើយ ក៏បានសួរនូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើថា៖

---

737.

៧៣៧.

---

‘‘Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ, nibbattati puññaphalaṃ anappakaṃ;

Taṃ dāni me na paribhogameti, ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រៃអំពៅដ៏ធំនេះរបស់ខ្ញុំ កើតឡើងហើយ ហាក់ដូចជាផលនៃបុណ្យដ៏ច្រើនក្រៃលែង ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ព្រៃអំពៅនោះ មិនបានដល់នូវការប្រើប្រាស់របស់ខ្ញុំឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់ផងចុះ តើនេះជាផលនៃកម្មអ្វី?

---

738.

៧៣៨.

---

‘‘Haññāmi khajjāmi ca vāyamāmi, parisakkāmi paribhuñjituṃ kiñci;

Svāhaṃ chinnathāmo kapaṇo lālapāmi, kissa kammassa ayaṃ vipāko.

ខ្ញុំតែងត្រូវគេវាយប្រហារ ត្រូវស្លឹកអំពៅមុតផង ខ្ញុំតែងព្យាយាម តែងប្រឹងប្រែង ដើម្បីនឹងស៊ីនូវអំពៅបន្តិចបន្តួច ខ្ញុំនោះជាអ្នកអស់កម្លាំង កំសត់ទុគ៌ត តែងតែយំសោកខ្សឹកខ្សួល តើនេះជាផលនៃកម្មអ្វី?

---

739.

៧៣៩.

---

‘‘Vighāto cāhaṃ paripatāmi chamāyaṃ,Parivattāmi vāricarova ghamme;

Rudato ca me assukā niggalanti,Ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.

ខ្ញុំជាអ្នកហត់នឿយខ្លាំង តែងដួលទៅលើដី តែងតែននៀលទៅមក ដូចជាត្រីដែលនៅលើគោកដ៏ក្តៅក្រហាយ ទឹកភ្នែកទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំដែលកំពុងតែយំ តែងតែហូរស្រក់ចុះមក បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់ផងចុះ តើនេះជាផលនៃកម្មអ្វី?

---

740.

៧៤០.

---

‘‘Chāto kilanto ca pipāsito ca, santassito sātasukhaṃ na vinde;

Pucchāmi taṃ etamatthaṃ bhadante, kathaṃ nu ucchuparibhogaṃ labheyya’’nti.

ខ្ញុំជាអ្នកឃ្លាន ហត់នឿយ និងស្រេកទឹកផង ជាអ្នកស្ងួតបបូរមាត់ និងបំពង់ក មិនដែលបានជួបប្រទះនូវសេចក្តីសុខដ៏ស្រួលឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំសូមសួរលោកម្ចាស់នូវសេចក្តីនោះ តើធ្វើដូចម្តេច ទើបខ្ញុំបានស៊ីអំពៅនេះបាន?»

---

741.

៧៤១.

---

‘‘Pure tuvaṃ kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā;

Ahañca taṃ etamatthaṃ vadāmi, sutvāna tvaṃ etamatthaṃ vijāna.

«ម្នាលបុរស ក្នុងកាលមុន កាលដែលអ្នកកើតជាមនុស្សក្នុងជាតិមុន អ្នកបានធ្វើនូវកម្មដោយខ្លួនឯង អាត្មាក៏នឹងប្រាប់អ្នកនូវសេចក្តីនោះ អ្នកចូរស្តាប់ហើយដឹងនូវសេចក្តីនោះចុះ។

---

742.

៧៤២.

---

‘‘Ucchuṃ tuvaṃ khādamāno payāto, puriso ca te piṭṭhito anvagacchi;

So ca taṃ paccāsanto kathesi, tassa tuvaṃ na kiñci ālapittha.

អ្នកកំពុងតែស៊ីអំពៅបណ្តើរ ដើរទៅបណ្តើរ ហើយមានបុរសម្នាក់ដើរតាមពីក្រោយអ្នក បុរសនោះចង់បានអំពៅ ក៏បាននិយាយទៅកាន់អ្នក ប៉ុន្តែអ្នកមិនបាននិយាយរកបុរសនោះសូម្បីតែមួយម៉ាត់ឡើយ។

---

743.

៧៤៣.

---

‘‘So [Pg.242] ca taṃ abhaṇantaṃ ayāci, dehayya ucchunti ca taṃ avoca;

Tassa tuvaṃ piṭṭhito ucchuṃ adāsi, tassetaṃ kammassa ayaṃ vipāko.

បុរសនោះ កាលបើអ្នកមិននិយាយរក ក៏បានសុំអ្នកថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន សូមលោកឱ្យអំពៅដល់ខ្ញុំផង» អ្នកក៏បានហុចអំពៅមួយដើមទៅខាងក្រោយឱ្យបុរសនោះ នេះជាផលនៃកម្មនោះឯង។

---

744.

៧៤៤.

---

‘‘Iṅgha tvaṃ gantvāna piṭṭhito gaṇheyyāsi, gahetvāna taṃ khādassu yāvadatthaṃ;

Teneva tvaṃ attamano bhavissasi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cāti.

នែអ្នក ចូរទៅហើយយកអំពៅពីខាងក្រោយចុះ លុះយកបានហើយ ចូរស៊ីអំពៅនោះតាមការចង់ចុះ ដោយសារការស៊ីអំពៅនោះ អ្នកនឹងមានចិត្តរីករាយ ជាអ្នកស្រស់ស្រាយ រំភើបញាប់ញ័រ និងរីករាយក្រៃលែងជាមិនខាន»។

---

745.

៧៤៥.

---

‘‘Gantvāna so piṭṭhito aggahesi, gahetvāna taṃ khādi yāvadatthaṃ;

Teneva so attamano ahosi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cā’’ti. –

«ប្រេតនោះទៅហើយ ក៏បានយកអំពៅពីខាងក្រោយ លុះយកបានហើយ ក៏បានស៊ីអំពៅនោះតាមការចង់ ដោយសារការស៊ីអំពៅនោះ ប្រេតនោះក៏មានចិត្តរីករាយ ជាអ្នកស្រស់ស្រាយ រំភើបញាប់ញ័រ និងរីករាយក្រៃលែង»។

---

Vacanapaṭivacanagāthā petena therena ca vuttā.

គាថាជាពាក្យសួរនិងពាក្យឆ្លើយទាំងឡាយនេះ គឺប្រេត និងព្រះថេរៈបានពោលហើយ។

---

737-8. Tattha kissāti kīdisassa, kammassāti adhippāyo. Haññāmīti vihaññāmi vighātaṃ āpajjāmi. Vihaññāmīti vā vibādhiyāmi, visesato pīḷiyāmīti attho. Khajjāmīti khādiyāmi, asipattasadisehi nisitehi khādantehi viya ucchupattehi kantiyāmīti attho. Vāyamāmīti ucchuṃ khādituṃ vāyāmaṃ karomi. Parisakkāmīti payogaṃ karomi. Paribhuñjitunti ucchurasaṃ paribhuñjituṃ, ucchuṃ khāditunti attho. Chinnathāmoti chinnasaho upacchinnathāmo, parikkhīṇabaloti attho. Kapaṇoti dīno. Lālapāmīti dukkhena aṭṭito ativiya vilapāmi.

៧៣៧-៨. នៅក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា kissa មានអធិប្បាយថា នៃកម្មមានសភាពបែបណា។ បទថា haññāmi គឺ ខ្ញុំតែងតែហត់នឿយ ដល់នូវសេចក្តីលំបាក (vihaññāmi vighātaṃ āpajjāmi)។ មួយយ៉ាងទៀត បទថា vihaññāmi មានសេចក្តីថា ខ្ញុំតែងត្រូវគេបៀតបៀន គឺត្រូវគេញាំញីជាពិសេស។ បទថា khajjāmi គឺ ខ្ញុំត្រូវគេខាំស៊ី មានសេចក្តីថា ខ្ញុំត្រូវស្លឹកអំពៅទាំងឡាយមុត ហាក់ដូចជាត្រូវគេកាត់ដោយដាវដ៏មុតស្រួចដែលមានសភាពដូចជាស្លឹកដាវ។ បទថា vāyamāmi គឺ ខ្ញុំតែងធ្វើសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីស៊ីអំពៅ។ បទថា parisakkāmi គឺ ខ្ញុំតែងធ្វើនូវសេចក្តីប្រឹងប្រែង។ បទថា paribhuñjituṃ មានសេចក្តីថា ដើម្បីបរិភោគទឹកអំពៅ គឺដើម្បីស៊ីអំពៅ។ បទថា chinnathāmo មានសេចក្តីថា ជាអ្នកមានសេចក្តីអត់ធន់ដាច់សូន្យ មានកម្លាំងដាច់សូន្យ គឺមានកម្លាំងអស់រលីងហើយ។ បទថា kapaṇo គឺ ជាអ្នកកំសត់ទុគ៌ត។ បទថា lālapāmi គឺ ខ្ញុំត្រូវទុក្ខបៀតបៀនហើយ តែងតែយំសោកខ្សឹកខ្សួលក្រៃលែង។

---

739. Vighātoti vighātavā, vihatabalo vā. Paripatāmi chamāyanti ṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ papatāmi. Parivattāmīti paribbhamāmi. Vāricarovāti maccho viya. Ghammeti ghammasantatte thale.

៧៣៩. បទថា vighāto គឺ ជាអ្នកមានសេចក្តីហត់នឿយ ឬជាអ្នកមានកម្លាំងបាត់បង់ទៅហើយ។ បទថា paripatāmi chamāyaṃ គឺ ខ្ញុំមិនអាចឈរបាន ក៏ដួលទៅលើដី។ បទថា parivattāmi គឺ ខ្ញុំតែងតែវិលវល់ (ននៀលទៅមក)។ បទថា vāricaro va គឺ ដូចជាត្រី។ បទថា ghamme គឺ លើគោកដ៏ក្តៅក្រហាយដោយកំដៅថ្ងៃ។

---

740-4. Santassitoti oṭṭhakaṇṭhatālūnaṃ sosappattiyā suṭṭhu tasito. Sātasukhanti sātabhūtaṃ sukhaṃ. Na vindeti na labhāmi. Tanti [Pg.243] tuvaṃ. Vijānāti vijānāhi. Payātoti gantuṃ āraddho. Anvagacchīti anubandhi. Paccāsantoti paccāsīsamāno. Tassetaṃ kammassāti ettha etanti nipātamattaṃ, tassa kammassāti attho. Piṭṭhito gaṇheyyāsīti attano piṭṭhipasseneva ucchuṃ gaṇheyyāsi. Pamoditoti pamudito.

៧៤០-៤. បទថា santassito គឺ ជាអ្នកស្រេកឃ្លានខ្លាំង ព្រោះតែភាពស្ងួតនៃបបូរមាត់ បំពង់ក និងពិដានមាត់។ បទថា sātasukhaṃ គឺ នូវសេចក្តីសុខដ៏ស្រួល។ បទថា na vinde គឺ ខ្ញុំមិនបានឡើយ។ បទថា taṃ គឺ នូវអ្នក។ បទថា vijānā គឺ ចូរដឹងចុះ (vijānāhi)។ បទថា payāto គឺ ចាប់ផ្តើមដើរទៅហើយ។ បទថា anvagacchi គឺ ដើរតាមពីក្រោយហើយ (anubandhi)។ បទថា paccāsanto គឺ កាលចង់បាន។ ក្នុងបទថា tassetaṃ kammassa នេះ បទថា etaṃ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ មានសេចក្តីថា នៃកម្មនោះឯង។ បទថា piṭṭhito gaṇheyyāsi គឺ អ្នកគប្បីយកអំពៅពីខាងក្រោយខ្នងរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ បទថា pamodito គឺ ជាអ្នករីករាយក្រៃលែង (pamudito)។

---

745. Gahetvāna taṃ khādi yāvadatthanti therena āṇattiniyāmena ucchuṃ gahetvā yathāruci khāditvā mahantaṃ ucchukalāpaṃ gahetvā therassa upanesi, thero taṃ anuggaṇhanto teneva taṃ ucchukalāpaṃ gāhāpetvā veḷuvanaṃ gantvā bhagavato adāsi, bhagavā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi, peto pasannacitto vanditvā gato, tato paṭṭhāya yathāsukhaṃ ucchuṃ paribhuñji.

៧៤៥. សេចក្តីនៃបទថា gahetvāna taṃ khādi yāvadatthaṃ គឺ ប្រេតនោះបានយកអំពៅតាមវិធីដែលព្រះថេរៈបានបង្គាប់ ស៊ីតាមការចង់ចិត្តហើយ ក៏បានយកបាច់អំពៅដ៏ធំមួយទៅប្រគេនព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈ កាលចង់សង្គ្រោះប្រេតនោះ ក៏បានឱ្យប្រេតនោះកាន់យកបាច់អំពៅនោះឯង ហើយបាននិមន្តទៅកាន់វត្តវេឡុវ័ន យកទៅថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួមជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃ បានសោយអំពៅនោះហើយ ក៏បានធ្វើអនុមោទនា។ ប្រេតនោះមានចិត្តជ្រះថ្លា ថ្វាយបង្គំហើយក៏ត្រឡប់ទៅវិញ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏បានស៊ីអំពៅតាមសេចក្តីសុខស្រួល។

---

So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Sā panesā petassa pavatti manussaloke pākaṭā ahosi. Atha manussā satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ pucchiṃsu. Satthā tesaṃ tamatthaṃ vitthārato kathetvā dhammaṃ desesi, taṃ sutvā manussā maccheramalato paṭiviratā ahesunti.

ក្នុងសម័យខាងក្រោយមក ប្រេតនោះបានធ្វើមរណកាលទៅ ហើយបានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។ ឯរឿងរ៉ាវរបស់ប្រេតនោះ ក៏ប្រាកដច្បាស់ក្នុងមនុស្សលោក។ គ្រានោះ ពួកមនុស្សបានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ហើយទូលសួរនូវរឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងសេចក្ដីនោះដល់ពួកមនុស្សទាំងនោះដោយពិស្ដារ ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ ពួកមនុស្សបានស្ដាប់ធម៌នោះហើយ ក៏បានវៀរចាកមន្ទិលគឺសេចក្ដីកំណាញ់។

---

Ucchupetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្ដីនៃឧច្ឆុបេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

6. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

៦. កុមារបេតវត្ថុវណ្ណនា

---

Sāvatthi nāma nagaranti idaṃ satthā jetavane viharanto dve pete ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira kosalarañño dve puttā pāsādikā paṭhamavaye ṭhitā yobbanamadamattā paradārakammaṃ katvā kālaṃ katvā parikhāpiṭṭhe petā hutvā nibbattiṃsu. Te rattiyaṃ bheravena saddena parideviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā ‘‘evaṃ kate idaṃ avamaṅgalaṃ vūpasammatī’’ti buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tassa saddassa savanena tumhākaṃ na koci antarāyo’’ti vatvā tassa kāraṇaṃ ācikkhitvā tesaṃ dhammaṃ desetuṃ –

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេត ២ នាក់ ហើយត្រាស់សេចក្ដីនេះថា «Sāvatthi nāma nagaraṃ» ជាដើម។ ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានបុត្រ ២ នាក់របស់ព្រះបាទកោសល ជាអ្នកគួរឲ្យជ្រះថ្លា ស្ថិតនៅក្នុងបឋមវ័យ ស្រវឹងដោយម៉ាននៃវ័យ បានប្រព្រឹត្តខុសក្នុងភរិយារបស់អ្នកដទៃ (បរទារកម្ម) លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទៅកើតជាប្រេតនៅឯមាត់គូក្រុង។ ប្រេតទាំងនោះ តែងតែយំខ្សឹកខ្សួលដោយសំឡេងគួរឲ្យខ្លាចក្នុងវេលាយប់។ ពួកមនុស្សបានឮសំឡេងនោះហើយ ក៏មានសេចក្ដីតក់ស្លុតភ័យខ្លាច គិតថា «កាលបើធ្វើបែបនេះ ឧបទ្រពចង្រៃនេះនឹងរម្ងាប់ទៅ» ទើបបានថ្វាយមហាទានដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ព្រោះតែការឮសំឡេងនោះ សេចក្ដីអន្តរាយណាមួយមិនមានដល់អ្នកទាំងឡាយឡើយ» លុះទ្រង់ប្រាប់នូវហេតុនៃសំឡេងនោះហើយ ដើម្បីនឹងសម្ដែងធម៌ដល់ឧបាសកទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា៖

---

746.

៧៤៦.

---

‘‘Sāvatthi [Pg.244] nāma nagaraṃ, himavantassa passato;

Tattha āsuṃ dve kumārā, rājaputtāti me sutaṃ.

«ក្រុងមួយឈ្មោះសាវត្ថី ស្ថិតនៅក្បែរភ្នំហិមពាន្ត ក្នុងក្រុងនោះ មានកុមារ ២ នាក់ ជាព្រះរាជបុត្រ នេះជាសេចក្ដីដែលតថាគតបានឮមក។

---

747.

៧៤៧.

---

‘‘Sammattā rajanīyesu, kāmassādābhinandino;

Paccuppannasukhe giddhā, na te passiṃsunāgataṃ.

ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ជាអ្នកស្រវឹងក្នុងធម៌ជាទីគួរត្រេកត្រអាល ត្រេកអរក្នុងសេចក្ដីសុខសម្រើបនៃកាម ជាប់ជំពាក់ក្នុងសុខបច្ចុប្បន្ន មិនបានមើលឃើញនូវលោកខាងមុខឡើយ។

---

748.

៧៤៨.

---

‘‘Te cutā ca manussattā, paralokaṃ ito gatā;

Tedha ghosentyadissantā, pubbe dukkaṭamattano.

ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ លុះច្យុតចាកភាពជាមនុស្សនេះហើយ ក៏ទៅកាន់បរលោក ឥឡូវនេះ មិនប្រាកដរូបរាងឡើយ តែងតែស្រែកយំរៀបរាប់ពីអំពើអាក្រក់ដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងកាលមុនថា៖

---

749.

៧៤៩.

---

‘‘Bahūsu vata santesu, deyyadhamme upaṭṭhite;

Nāsakkhimhā ca attānaṃ, parittaṃ kātuṃ sukhāvahaṃ.

អើហ្ន៎! កាលបើទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងឡាយមានច្រើន ទាំងទេយ្យធម៌ក៏មានព្រមហើយ ពួកយើងមិនបានធ្វើនូវបុណ្យ សូម្បីបន្តិចបន្តួច ដែលនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ ដើម្បីជាទីពឹងដល់ខ្លួនសោះឡើយ។

---

750.

៧៥០.

---

‘‘Kiṃ tato pāpakaṃ assa, yaṃ no rājakulā cutā;

Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.

អំពើអាក្រក់ឯណា នឹងក្រៃលែងជាងអំពើអាក្រក់នេះទៅទៀត ដែលពួកយើងច្យុតចាករាជត្រកូលហើយ មកកើតក្នុងប្រេតវិស័យ ត្រូវសេចក្ដីឃ្លាន និងសេចក្ដីស្រេកគ្របសង្កត់ ដើរអន្ទោលទៅមក។

---

751.

៧៥១.

---

‘‘Sāmino idha hutvāna, honti asāmino tahiṃ;

Bhamanti khuppipāsāya, manussā unnatonatā.

ពួកមនុស្សធ្លាប់ធ្វើជាម្ចាស់គេក្នុងលោកនេះ លុះទៅកាន់បរលោកនោះ ក៏ត្រឡប់ជាមិនមែនជាម្ចាស់គេវិញ ពួកមនុស្សដែលធ្លាប់ខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយត្រឡប់ជាទាបថយវិញ តែងតែអន្ទោលទៅមកដោយសេចក្ដីឃ្លាននិងស្រេក។

---

752.

៧៥២.

---

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;

Pahāya issaramadaṃ, bhave saggagato naro;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti – gāthā abhāsi;

បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវទោសនេះ ដែលកើតអំពីការស្រវឹងក្នុងความเป็นធំ ហើយលះបង់នូវការស្រវឹងក្នុងความเป็นធំនោះចេញ ជាអ្នកទៅកាន់ឋានសួគ៌ក្នុងលោកខាងមុខ បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញា លុះធ្លាយរាងកាយទៅ តែងតែទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌» ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់គាថាដូច្នេះ។

---

746. Tattha iti me sutanti na kevalaṃ attano ñāṇena diṭṭhameva, atha kho loke pākaṭabhāvena evaṃ mayā sutanti attho.

៧៤៦. បណ្ដាបទទាំងនោះ បទថា «iti me sutaṃ» សេចក្ដីថា មិនមែនគ្រាន់តែឃើញដោយញាណរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដោយហេតុដែលរឿងនេះប្រាកដច្បាស់ក្នុងលោក ទើបតថាគតពោលយ៉ាងនេះថា «តថាគតបានឮមកយ៉ាងនេះ»។

---

747. Kāmassādābhinandinoti kāmaguṇesu assādavasena abhinandanasīlā. Paccuppannasukhe giddhāti vattamānasukhamatte giddhā gathitā hutvā. Na te passiṃsunāgatanti duccaritaṃ pahāya sucaritaṃ caritvā anāgataṃ āyatiṃ devamanussesu laddhabbaṃ sukhaṃ te na cintesuṃ.

៧៤៧. បទថា «kāmassādābhinandino» សេចក្ដីថា មានប្រក្រតីត្រេកអរក្រៃលែងក្នុងកាមគុណទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃការត្រេកត្រអាល។ បទថា «paccuppannasukhe giddhā» សេចក្ដីថា ជាអ្នកជាប់ជំពាក់ ជ្រុលស្លុង ត្រឹមតែក្នុងសេចក្ដីសុខបច្ចុប្បន្នដែលកំពុងមាន។ បទថា «na te passiṃsunāgataṃ» សេចក្ដីថា ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ មិនបានគិតគូរដល់សេចក្ដីសុខដែលគប្បីបានក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោកក្នុងអនាគតកាល ដោយការលះបង់ទុច្ចរិត ហើយប្រព្រឹត្តសុចរិតឡើយ។

---

748. Tedha ghosentyadissantāti te pubbe rājaputtabhūtā petā idha sāvatthiyā samīpe adissamānarūpā ghosenti kandanti. Kiṃ kandantīti āha ‘‘pubbe dukkaṭamattano’’ti.

៧៤៨. បទថា «tedha ghosentyadissantā» សេចក្ដីថា ប្រេតទាំងនោះ ដែលក្នុងកាលមុនធ្លាប់ជាព្រះរាជបុត្រ ឥឡូវនេះ មានរូបរាងមិនប្រាកដ តែងតែស្រែកយំខ្សឹកខ្សួលនៅជិតក្រុងសាវត្ថីនេះ។ ប្រេតទាំងនោះយំរៀបរាប់ដូចម្ដេច? ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «pubbe dukkaṭamattano» (រៀបរាប់ពីអំពើអាក្រក់ដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងកាលមុន)។

---

749. Idāni [Pg.245] tesaṃ kandanassa kāraṇaṃ hetuto ca phalato ca vibhajitvā dassetuṃ ‘‘bahūsu vata santesū’’tiādi vuttaṃ.

៧៤៩. ឥឡូវនេះ ដើម្បីនឹងចែកបង្ហាញនូវហេតុនៃការយំខ្សឹកខ្សួលរបស់ប្រេតទាំងនោះ ដោយអំណាចនៃហេតុ និងផល ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា «bahūsu vata santesu» ជាដើម។

---

Tattha bahūsu vata santesūti anekesu dakkhiṇeyyesu vijjamānesu. Deyyadhamme upaṭṭhiteti attano santake dātabbadeyyadhammepi samīpe ṭhite, labbhamāneti attho. Parittaṃ sukhāvahanti appamattakampi āyatiṃ sukhāvahaṃ puññaṃ katvā attānaṃ sotthiṃ nirupaddavaṃ kātuṃ nāsakkhimhā vatāti yojanā.

បណ្ដាបទទាំងនោះ បទថា «bahūsu vata santesu» សេចក្ដីថា កាលបើទក្ខិណេយ្យបុគ្គលជាច្រើនមានព្រមហើយ។ បទថា «deyyadhamme upaṭṭhite» សេចក្ដីថា សូម្បីតែទេយ្យធម៌ដែលជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន សម្រាប់គប្បីថ្វាយ ក៏មាននៅជិតដៃ គឺអាចរកបាន សេចក្ដីយ៉ាងនេះ។ បទថា «parittaṃ sukhāvahaṃ» មានការប្រកបសេចក្ដីថា ពួកយើងមិនអាចធ្វើនូវបុណ្យ សូម្បីបន្តិចបន្តួច ដែលនាំមកនូវសេចក្ដីសុខក្នុងអនាគត ដើម្បីធ្វើខ្លួនឲ្យមានសេចក្ដីសុខក្សេមក្សាន្ត មិនមានឧបទ្រពសោះឡើយ អើហ្ន៎។

---

750. Kiṃ tato pāpakaṃ assāti tato pāpakaṃ lāmakaṃ nāma kiṃ aññaṃ assa siyā. Yaṃ no rājakulā cutāti yena pāpakammena mayaṃ rājakulato cutā idha pettivisayaṃ upapannā petesu nibbattā khuppipāsasamappitā vicarāmāti attho.

៧៥០. បទថា «kiṃ tato pāpakaṃ assa» សេចក្ដីថា អំពើអាក្រក់ដ៏ថោកទាបដទៃទៀត គប្បីមានដូចម្ដេចបាន ក្រៅពីអំពើអាក្រក់នោះ។ បទថា «yaṃ no rājakulā cutā» សេចក្ដីថា ព្រោះតែបាបកម្មណា ទើបពួកយើងច្យុតចាករាជត្រកូល ហើយមកកើតក្នុងប្រេតវិស័យនេះ កើតជាប្រេត ត្រូវសេចក្ដីឃ្លាន និងសេចក្ដីស្រេកគ្របសង្កត់ ដើរអន្ទោលទៅមក សេចក្ដីយ៉ាងនេះ។

---

751. Sāmino idha hutvānāti idha imasmiṃ loke yasmiṃyeva ṭhāne pubbe sāmino hutvā vicaranti, tahiṃ tasmiṃyeva ṭhāne honti assāmino. Manussā unnatonatāti manussakāle sāmino hutvā kālakatā kammavasena onatā bhamanti khuppipāsāya, passa saṃsārapakatinti dasseti.

៧៥១. បទថា «sāmino idha hutvāna» សេចក្ដីថា ក្នុងលោកនេះ ក្នុងទីកន្លែងណាដែលខ្លួនធ្លាប់ធ្វើជាម្ចាស់គេ ដើរទៅមកក្នុងកាលមុន ក្នុងទីកន្លែងនោះឯង ពួកគេត្រឡប់ជាមិនមែនជាម្ចាស់គេវិញ។ បទថា «manussā unnatonatā» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញថា ពួកមនុស្ស កាលនៅក្នុងសម័យជាមនុស្ស បានធ្វើជាម្ចាស់គេ លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទាបថយចុះដោយអំណាចនៃកម្ម តែងតែអន្ទោលទៅមកដោយសេចក្ដីឃ្លាននិងស្រេក សូមអ្នកទាំងឡាយមើលចុះ នូវប្រក្រតីនៃសង្សារវដ្ត។

---

752. Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavanti etaṃ issariyamadavasena sambhūtaṃ apāyūpapattisaṅkhātaṃ ādīnavaṃ dosaṃ ñatvā pahāya issariyamadaṃ puññappasuto hutvā. Bhave saggagato naroti saggaṃ devalokaṃ gatoyeva bhaveyya.

៧៥២. បទថា «etamādīnavaṃ ñatvā issaramadasambhavaṃ» សេចក្ដីថា ដឹងច្បាស់នូវទោសគឺសេចក្ដីវិនាសនេះ ដែលពោលគឺការទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ ដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការស្រវឹងក្នុងความเป็นធំ (ឥស្សរិយយស) ហើយលះបង់នូវការស្រវឹងក្នុងความเป็นធំនោះចេញ ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងបុណ្យ។ បទថា «bhave saggagato naro» សេចក្ដីថា គប្បីជាអ្នកទៅកាន់ឋានសួគ៌គឺទេវលោកដោយពិត។

---

Iti satthā tesaṃ petānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi manussehi kataṃ dānaṃ tesaṃ petānaṃ uddisāpetvā sampattaparisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ព្រះសាស្តា ទ្រង់សម្ដែងរឿងរ៉ាវរបស់ប្រេតទាំងនោះយ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់ញ៉ាំងពួកមនុស្សទាំងនោះឲ្យឧទ្ទិសទានដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ដល់ប្រេតកុមារទាំងនោះ ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ឲ្យសមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា។ ទេសនានោះ ក៏បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនទាំងឡាយ។

---

Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្ដីនៃកុមារបេតវត្ថុ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā

៧. រាជបុត្តបេតវត្ថុវណ្ណនា

---

Pubbe [Pg.246] katānaṃ kammānanti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi. Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno. So idha ‘‘rājaputtapeto’’ti adhippeto. Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva, tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya ‘‘na kevalaṃ tava ñātakāyeva, atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā tena yācito –

ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវរាជបុត្តប្រេត ហើយត្រាស់សេចក្ដីនេះថា «Pubbe katānaṃ kammāna» ជាដើម។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទកិដវស្សៈ ក្នុងអតីតកាល បានប្រទូស្តចំពោះព្រះបច្ចេកពុទ្ធក្នុងអតីតកាល ហើយបានឆ្អិន (រងទុក្ខ) ក្នុងនរកអស់ច្រើនពាន់ឆ្នាំ ដោយផលសេសសល់នៃកម្មនោះឯង ទើបបានមកកើតក្នុងពួកប្រេត។ ព្រះរាជបុត្រនោះ ក្នុងទីនេះ សំដៅយក «រាជបុត្តប្រេត»។ រឿងរ៉ាវរបស់ប្រេតនោះ មានមកដោយពិស្ដារហើយក្នុងសាណវាសីបេតវត្ថុខាងក្រោម ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងរឿងនោះចុះ។ ព្រោះថា ក្នុងកាលនោះ កាលដែលព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវរបស់ប្រេតជាញាតិរបស់ខ្លួន ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ថា «មិនមែនតែពួកញាតិរបស់អ្នកប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែខ្លួនអ្នក ក៏ធ្លាប់កើតជាប្រេត ទទួលទុក្ខវេទនាយ៉ាងធំធេង ក្នុងអត្តភាពដែលកន្លងទៅបន្ទាប់ពីនេះដែរ» លុះព្រះថេរៈក្រាបទូលអារាធនាហើយ ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា៖

---

753.

៧៥៣.

---

‘‘Pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye manaṃ;

Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.

«ផលនៃកម្មទាំងឡាយដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងកាលមុន តែងតែញ៉ាំងចិត្តឲ្យក្ដៅក្រហាយ ក្នុងរូប សំឡេង រស ក្លិន និងផោដ្ឋព្វៈ ជាទីគាប់ចិត្ត។

---

754.

៧៥៤.

---

‘‘Iccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ, anubhutvā anappakaṃ;

Uyyāne paricaritvā, pavisanto giribbajaṃ.

ព្រះរាជបុត្រនោះ បានសោយនូវការរាំ ច្រៀង ការត្រេកត្រអាល និងការលេងកម្សាន្តដ៏ច្រើន លុះត្រេកត្រអាលក្នុងឧទ្យានហើយ កាលនឹងចូលទៅកាន់ក្រុងគិរិព្វជៈ (រាជគ្រឹះ)

---

755.

៧៥៥.

---

‘‘Isiṃ sunettamaddakkhi, attadantaṃ samāhitaṃ;

Appicchaṃ hirisampannaṃ, uñche pattagate rataṃ.

បានឃើញនូវព្រះឥសី (ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ) ព្រះនាមសុនេត្តៈ ជាអ្នកមានចិត្តទូន្មានខ្លួនឯងហើយ មានចិត្តតម្កល់មាំ មានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច ប្រកបដោយហិរិ ត្រេកអរក្នុងអាហារដែលបានមកដោយការស្វែងរក (បិណ្ឌបាត) ដែលនៅក្នុងសបិដ។

---

756.

៧៥៦.

---

‘‘Hatthikkhandhato oruyha, laddhā bhanteti cābravi;

Tassa pattaṃ gahetvāna, uccaṃ paggayha khattiyo.

ព្រះរាជបុត្រនោះ បានចុះចាកករបស់ដំរី ហើយសួរថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់បានចង្ហាន់ហើយឬ?” លុះសួរយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជបុត្រនោះក៏បានចាប់យកសបិដរបស់លោក លើកឡើងទៅលើខ្ពស់។

---

757.

៧៥៧.

---

‘‘Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā, hasamāno apakkami;

Rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasi.

រួចបោកសំពងសបិដនោះទៅលើដីរឹងឲ្យបែកបាក់ ហើយសើចដើរចេញទៅ ទាំងពោលថា “យើងជាកូនរបស់ព្រះបាទកិដវស្សៈ ម្នាលភិក្ខុ លោកឯងនឹងធ្វើអ្វីយើងបាន?”

---

758.

៧៥៨.

---

‘‘Tassa kammassa pharusassa, vipāko kaṭuko ahu;

Yaṃ rājaputto vedesi, nirayamhi samappito.

ផលនៃកម្មដ៏អាក្រក់ទ្រគោះបោះបោកនោះ ក៏ត្រឡប់ជាល្វីងជូរចត់ ដែលព្រះរាជបុត្រនោះត្រូវសោយទុក្ខវេទនា ព្រោះធ្លាក់ទៅក្នុងនរក។

---

759.

៧៥៩.

---

‘‘Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni ca;

Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.

ព្រះរាជបុត្រអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់នោះ បានទៅរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងនរក អស់រយៈពេល ៨៤,០០០ ឆ្នាំ ចំនួន ៦ ដង និងអស់ឆ្នាំជាច្រើនម៉ឺនទៀត។

---

760.

៧៦០.

---

‘‘Uttānopi [Pg.247] ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;

Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccatha.

ជនពាលនោះ ត្រូវគេដុតរោលក្នុងនរក អស់កាលដ៏យូរ អណ្ដែតផ្ងារខ្លះ ផ្កាប់ខ្លះ បែរទៅខាងឆ្វេងខាងស្ដាំខ្លះ ច្រឡំក្បាលចុះក្រោមខ្លះ ឈរខ្លះ។

---

761.

៧៦១.

---

‘‘Bahūni vassasahassāni, pūgāni nahutāni ca;

Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.

ព្រះរាជបុត្រអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់នោះ បានទៅរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងនរក អស់ច្រើនពាន់ឆ្នាំ ច្រើនម៉ឺនឆ្នាំ និងច្រើនសែនឆ្នាំ។

---

762.

៧៦២.

---

‘‘Etādisaṃ kho kaṭukaṃ, appaduṭṭhappadosinaṃ;

ទុក្ខវេទនាដ៏ល្វីងជូរចត់ មានសភាពយ៉ាងនេះឯង

---

Paccanti pāpakammantā, isimāsajja subbataṃ.

ដែលពួកអ្នកធ្វើបាបកម្ម តែងតែរងទុក្ខ ព្រោះបានប្រទូស្តចំពោះព្រះឥសី អ្នកមានវត្តល្អ មិនប្រទូស្តតបវិញឡើយ។

---

763.

៧៦៣.

---

‘‘So tattha bahuvassāni, vedayitvā bahuṃ dukhaṃ;

Khuppipāsahato nāma, peto āsi tato cuto.

ព្រះរាជបុត្រនោះ បានសោយទុក្ខវេទនាយ៉ាងច្រើនក្នុងនរកនោះអស់ច្រើនឆ្នាំ លុះច្យុតចាកនរកនោះហើយ ក៏បានទៅកើតជាប្រេតឈ្មោះ «ខុប្បិបាសហតៈ» (ប្រេតដែលត្រូវសេចក្ដីឃ្លាននិងស្រេកបៀតបៀន)។

---

764.

៧៦៤.

---

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;

Pahāya issaramadaṃ, nivātamanuvattaye.

បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវទោសនេះ ដែលកើតអំពីការស្រវឹងក្នុងความเป็นធំ ហើយលះបង់នូវការស្រវឹងក្នុងความเป็นធំនោះចេញ គប្បីប្រព្រឹត្តបន្ទាបខ្លួនចុះ។

---

765.

៧៦៥.

---

‘‘Diṭṭheva dhamme pāsaṃso, yo buddhesu sagāravo;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. –

បុគ្គលណាមានសេចក្ដីគោរពក្នុងព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ បុគ្គលនោះ តែងតែជាទីសរសើរក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញា លុះធ្លាយរាងកាយទៅ តែងតែទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌»។

---

Idaṃ petavatthuṃ kathesi.

ព្រះសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងនូវបេតវត្ថុនេះយ៉ាងនេះឯង។

---

753. Tattha pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye mananti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ andhabālānaṃ cittaṃ mathayeyya abhibhaveyya, paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ uppādeyyāti adhippāyo.

៧៥៣. បណ្ដាបទទាំងនោះ បទថា «pubbe katānaṃ kammānaṃ vipāko mathaye manaṃ» សេចក្ដីថា ផលនៃអកុសលកម្មទាំងឡាយដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងជាតិមុនៗ កាលបើកើតឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្លា តែងតែញ៉ាំងចិត្តរបស់ពួកជនពាលឲ្យក្ដៅក្រហាយ គឺគ្របសង្កត់ចិត្ត សេចក្ដីអធិប្បាយថា ញ៉ាំងសេចក្ដីវិនាសរបស់ខ្លួនឲ្យកើតឡើង ដោយការធ្វើសេចក្ដីវិនាសដល់អ្នកដទៃជាប្រធាន។

---

Idāni taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ ‘‘rūpe sadde’’tiādi vuttaṃ. Tattha rūpeti rūpahetu, yathicchitassa manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីនឹងបង្ហាញនូវការញ៉ាំងចិត្តឲ្យក្ដៅក្រហាយនោះ ជាមួយគ្នានឹងអារម្មណ៍ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «rūpe sadde» ជាដើម។ បណ្ដាបទទាំងនោះ បទថា «rūpe» សេចក្ដីថា ព្រោះតែរូប គឺព្រោះហេតុតែការបាននូវរូបារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តតាមដែលប្រាថ្នា សេចក្ដីយ៉ាងនេះ។ សូម្បីក្នុងបទថា «sadde» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

754. Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento ‘‘naccaṃ gīta’’ntiādimāha. Tattha ratinti kāmaratiṃ. Khiḍḍanti sahāyakādīhi keḷiṃ. Giribbajanti rājagahaṃ.

៧៥៤. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញកំណត់សេចក្ដីដែលត្រាស់ទុកដោយទូទៅយ៉ាងនេះ ឲ្យទៅជាសេចក្ដីដោយឡែក ទើបត្រាស់គាថាថា «naccaṃ gītaṃ» ជាដើម។ បណ្ដាបទទាំងនោះ បទថា «ratiṃ» សេចក្ដីថា កាមរតី (ការត្រេកត្រអាលក្នុងកាម)។ បទថា «khiḍḍaṃ» សេចក្ដីថា ការលេងកម្សាន្តជាមួយមិត្តភក្តិជាដើម។ បទថា «giribbajaṃ» សេចក្ដីថា ក្រុងរាជគ្រឹះ។

---

755. Isinti [Pg.248] asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ. Attadantanti uttamena damathena damitacittaṃ. Samāhitanti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ. Uñche pattagate ratanti uñchena bhikkhācārena laddhe pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ.

៧៥៥. បទថា «isiṃ» សេចក្ដីថា ឈ្មោះថា ឥសី ព្រោះអត្ថថាជាអ្នកស្វែងរកនូវសីលក្ខន្ធជាដើមរបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល។ បទថា «sunettaṃ» សេចក្ដីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមានព្រះនាមយ៉ាងនេះ។ បទថា «attadantaṃ» សេចក្ដីថា មានចិត្តដែលទូន្មានហើយដោយការទូន្មានដ៏ឧត្តម។ បទថា «samāhitaṃ» សេចក្ដីថា មានចិត្តតម្កល់មាំដោយអរហត្តផលសមាធិ។ បទថា «uñche pattagate rataṃ» សេចក្ដីថា ត្រេកអរ គឺសន្ដោសក្នុងអាហារដែលបានមកដោយការស្វែងរក (បិណ្ឌបាត) ដែលនៅក្នុងសបិដ គឺដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងសបិដ។

---

756. Laddhā, bhanteti cābravīti ‘‘api, bhante, bhikkhā laddhā’’ti vissāsajananatthaṃ kathesi. Uccaṃ paggayhāti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā.

៧៥៦. បទថា «laddhā bhanteti cābravi» សេចក្ដីថា ព្រះរាជបុត្របានពោលដើម្បីបង្កើតសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាលថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់បានចង្ហាន់ខ្លះដែរឬទេ?”។ បទថា «uccaṃ paggayha» សេចក្ដីថា ធ្វើឲ្យខ្ពស់ឡើង គឺលើកសបិដឡើងទៅលើ។

---

757. Thaṇḍile pattaṃ bhinditvāti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā. Apakkamīti thokaṃ apasakki. Apasakkanto ca ‘‘akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī’’ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha ‘‘rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasī’’ti.

៧៥៧. បទថា «thaṇḍile pattaṃ bhinditvā» សេចក្ដីថា បោកសំពងសបិដទៅលើទីធ្លាដីដ៏រឹងឲ្យបែកបាក់។ បទថា «apakkami» សេចក្ដីថា ដើរចេញទៅបន្តិច។ ព្រះរាជបុត្រនោះ កាលដើរចេញទៅ ក៏បានពោលទៅកាន់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ដែលកំពុងសម្លឹងមើលដោយអំណាចនៃសេចក្ដីករុណាថា “ជនពាលនោះបានធ្វើសេចក្ដីវិនាសដ៏ធំដល់ខ្លួនឯងដោយគ្មានហេតុសោះឡើយ” ព្រះរាជបុត្រពោលថា “យើងជាកូនរបស់ព្រះបាទកិដវស្សៈ ម្នាលភិក្ខុ លោកឯងនឹងធ្វើអ្វីយើងបាន?”។

---

758. Pharusassāti dāruṇassa. Kaṭukoti aniṭṭho. Yanti yaṃ vipākaṃ. Samappitoti allīno.

៧៥៨. បទថា «pharusassa» សេចក្ដីថា ដ៏កាចសាហាវ (ទ្រគោះបោះបោក)។ បទថា «kaṭuko» សេចក្ដីថា ជាទីមិនគាប់ចិត្ត (ល្វីងជូរចត់)។ បទថា «yaṃ» សេចក្ដីថា ផលណា។ បទថា «samappito» សេចក្ដីថា ជាប់ជំពាក់ (ធ្លាក់ទៅក្នុង)។

---

759. Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni cāti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni, nikujjo, vāmapassena, dakkhiṇapassena, uddhaṃpādo, olambiko, yathāṭhito cāti evaṃ cha caturāsītisahassāni vassāni honti. Tenāha –

៧៥៩. បទថា «chaḷeva caturāsīti vassāni nahutāni ca» សេចក្ដីថា ដេកផ្ងារ ៨៤,០០០ ឆ្នាំ, ផ្កាប់, បែរទៅខាងឆ្វេង, បែរទៅខាងស្ដាំ, ច្រឡំក្បាលចុះក្រោម, ព្យួររយីងរយោង, ឈរនៅដដែល យ៉ាងនេះ រួមត្រូវជា ៦ ដងនៃ ៨៤,០០០ ឆ្នាំ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា៖

---

760.

៧៦០.

---

‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;

Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccathā’’ti.

«ជនពាលនោះ ត្រូវគេដុតរោលក្នុងនរក អស់កាលដ៏យូរ អណ្ដែតផ្ងារខ្លះ ផ្កាប់ខ្លះ បែរទៅខាងឆ្វេងខាងស្ដាំខ្លះ ច្រឡំក្បាលចុះក្រោមខ្លះ ឈរខ្លះ» ដូច្នេះ។

---

Tāni pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti, tasmā vuttaṃ ‘‘nahutānī’’ti. Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchitthoti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi.

ក៏ប៉ុន្តែ ឆ្នាំទាំងឡាយនោះ ព្រោះហេតុតែមានចំនួនច្រើនម៉ឺនឆ្នាំ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «នហុតានិ» (ច្រើនម៉ឺនឆ្នាំ)។ ពាក្យថា «ភុសំ ទុក្ខំ និគច្ឆិត្ថោ» សេចក្តីថា បានដល់នូវទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត។

---

761. Pūgānīti vassasamūhe, idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.

៧៦១. ពាក្យថា «បូគានិ» បានដល់ ពួកនៃឆ្នាំ, ក្នុងគាថានេះផង ក្នុងគាថាមុនផង គប្បីជ្រាបថាជា ទុតិយាវិភត្ត (ឧបយោគវចនៈ) ក្នុងអត្ថ អច្ចន្តសំយោគ (ការទាក់ទងគ្នាមិនដាច់)។

---

762. Etādisanti evarūpaṃ. Kaṭukanti atidukkhaṃ, bhāvanapaṃsakaniddesoyaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā.

៧៦២. ពាក្យថា «ឯតាទិសំ» សេចក្តីថា មានសភាពបែបនេះ។ ពាក្យថា «កដុកំ» សេចក្តីថា ជាទុក្ខខ្លាំងក្លា, នេះជាការសម្តែងនូវ ភាវនបុំសកៈ ដូចក្នុងពាក្យជាដើមថា «ឯកមន្តំ និសីទិ» (អង្គុយក្នុងទីសមគួរ)។ យោជនា (ការភ្ជាប់សេចក្តី) ថា ពួកបុគ្គលអ្នកមានកម្មដ៏លាមក ព្រោះបានប៉ះពាល់ ពោលគឺប្រទូស្តចំពោះព្រះឫសី (ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ) អ្នកមានវត្តដ៏ល្អ មិនមានចិត្តប្រទូស្តចំពោះអ្នកដទៃឡើយ រមែងឆេះឆ្អិន (រងទុក្ខ) ក្នុងទុក្ខវេទនាដ៏ខ្លាំងក្លា មានសភាពបែបនេះ។

---

763. Soti [Pg.249] so rājaputtapeto. Tatthāti niraye. Vedayitvāti anubhavitvā. Nāmāti byattapākaṭabhāvena. Tato cutoti nirayato cuto. Sesaṃ vuttanayameva.

៧៦៣. ពាក្យថា «សោ» បានដល់ ព្រះរាជបុត្រដែលកើតជាប្រេតនោះ។ ពាក្យថា «តត្ថ» បានដល់ ក្នុងនរក។ ពាក្យថា «វេទយិត្វា» សេចក្តីថា ទទួលរង (សោយ) ហើយ។ ពាក្យថា «នាម» សេចក្តីថា ដោយភាពជាក់ស្តែងច្បាស់លាស់។ ពាក្យថា «តតោ ចុតោ» សេចក្តីថា លុះច្យុតចាកនរកនោះហើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

---

Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើមហាជនដែលប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ ឲ្យមានសេចក្តីសង្វេគ ដោយរាជបុត្តបេតកថា យ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ប្រកាសអរិយសច្ចធម៌ទាំងឡាយតទៅទៀត។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្តែងអរិយសច្ចធម៌ មហាជនជាច្រើនបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម។

---

Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងរាជបុត្តប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

8. Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយរឿងគូថខាទកប្រេត (ប្រេតស៊ីលាមក)

---

Gūthakūpato uggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante ekaṃ gūthakhādakapetaṃ ārambha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kuṭumbiko attano kulūpakaṃ bhikkhuṃ uddissa vihāraṃ kāresi. Tattha nānājanapadato bhikkhū āgantvā paṭivasiṃsu. Te disvā manussā pasannacittā paṇītena paccayena upaṭṭhahiṃsu. Kulūpako bhikkhu taṃ asahamāno issāpakato hutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ dosaṃ vadanto kuṭumbikaṃ ujjhāpesi. Kuṭumbiko te bhikkhū kulūpakañca paribhavanto paribhāsi. Atha kulūpako kālaṃ katvā tasmiṃyeva vihāre vaccakuṭiyaṃ peto hutvā nibbatti, kuṭumbiko pana kālaṃ katvā tasseva upari peto hutvā nibbatti. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ disvā pucchanto –

រឿងចាប់ផ្តើមដោយពាក្យថា «គូថកូបតោ ឧគ្គន្ត្វា» នេះ ព្រះសាស្តា កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើគូថខាទកប្រេត (ប្រេតស៊ីលាមក) ម្នាក់។ ឮថា នៅក្នុងភូមិមួយ មិនឆ្ងាយអំពីក្រុងសាវត្ថី មានគហបតីម្នាក់ បានសាងសង់វិហារមួយថ្វាយចំពោះភិក្ខុជាអ្នកចូលទៅរកត្រកូល (ភិក្ខុប្រចាំត្រកូល) របស់ខ្លួន។ ក្នុងវិហារនោះ មានភិក្ខុទាំងឡាយមកពីជនបទផ្សេងៗ មកស្នាក់នៅ។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញភិក្ខុទាំងនោះហើយ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា បានបម្រើឧបត្ថម្ភដោយបច្ច័យដ៏សម្រិតសម្រាំង។ ភិក្ខុប្រចាំត្រកូលនោះ មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងការធ្វើទាននោះបាន ក៏កើតចិត្តច្រណែន និយាយទោសរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ញ៉ាំងគហបតីឲ្យខឹងសម្បារ។ គហបតីក៏បានជេរប្រមាថ មើលងាយទាំងភិក្ខុទាំងនោះ ទាំងភិក្ខុប្រចាំត្រកូលនោះផង។ ក្រោយមក ភិក្ខុប្រចាំត្រកូលនោះធ្វើកាលកិរិយាទៅ ក៏ទៅកើតជាប្រេតនៅក្នុងបង្គន់នៃវិហារនោះឯង ចំណែកឯគហបតីនោះ ធ្វើកាលកិរិយាទៅ ក៏ទៅកើតជាប្រេតនៅពីលើប្រេតនោះទៅទៀត។ គ្រានោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ បានឃើញប្រេតនោះ កាលនឹងសួរ ក៏បានពោលថា៖

---

766.

៧៦៦.

---

‘‘Gūthakūpato uggantvā, ko na dīno patiṭṭhasi;

Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddahase tuva’’nti. –

«អ្នកឯងឡើងមកពីអណ្តូងលាមក ឈរជាអ្នកកំសត់ តើអ្នកឯងជាអ្នកណា? អ្នកឯងជាអ្នកមានកម្មដ៏លាមកដោយពិត តើព្រោះហេតុអ្វីបានជាអ្នកឯងស្រែកថ្ងូរយ៉ាងនេះ?»។

---

Gāthamāha. Taṃ sutvā peto –

ព្រះថេរៈបានពោលគាថានេះ។ ប្រេតនោះឮហើយ ក៏ពោលថា៖

---

767.

៧៦៧.

---

‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាប្រេត ដល់ហើយនូវសេចក្តីលំបាក នៅក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើកម្មដ៏លាមក ទើបច្យុតពីលោកនេះ ទៅកាន់ប្រេតលោក»។

---

Gāthāya [Pg.250] attānaṃ ācikkhi. Atha naṃ thero –

ប្រេតបានប្រាប់ពីខ្លួនឯងដោយគាថាយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈបានសួរប្រេតនោះថា៖

---

768.

៧៦៨.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –

«តើអ្នកឯងបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ដូចម្តេចខ្លះ? តើព្រោះផលនៃកម្មអ្វី ទើបអ្នកឯងរងទុក្ខវេទនានេះ?»។

---

Gāthāya tena katakammaṃ pucchi. So peto –

ព្រះថេរៈបានសួររកកម្មដែលប្រេតនោះបានធ្វើ ដោយគាថានេះ។ ប្រេតនោះក៏ពោលថា៖

---

769.

៧៦៩.

---

‘‘Ahu āvāsiko mayhaṃ, issukī kulamaccharī;

Ajjhāsito mayhaṃ ghare, kadariyo paribhāsako.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កាលពីមុន ខ្ញុំព្រះករុណាមានភិក្ខុប្រចាំត្រកូលម្នាក់ ជាអ្នកច្រណែន ជាអ្នកកំណាញ់ត្រកូល ជាប់ជំពាក់ក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ជាអ្នកកំណាញ់ និងជាអ្នកចូលចិត្តជេរប្រមាថ។

---

770.

៧៧០.

---

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, bhikkhavo paribhāsisaṃ;

Tassakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –

ខ្ញុំព្រះករុណាបានស្តាប់ពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះហើយ ក៏បានជេរប្រមាថភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះផលនៃកម្មនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបច្យុតពីលោកនេះ ទៅកាន់ប្រេតលោក»។

---

Dvīhi gāthāhi attanā katakammaṃ kathesi.

ប្រេតបានប្រាប់កម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ ដោយគាថាទាំងពីរនេះ។

---

769. Tattha ahu āvāsiko mayhanti mayhaṃ āvāse mayā katavihāre eko bhikkhu āvāsiko nibaddhavasanako ahosi. Ajjhāsito mayhaṃ ghareti kulūpakabhāvena mama gehe taṇhābhinivesavasena abhiniviṭṭho.

៧៦៩. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «អហុ អាវាសិកោ មយ្ហំ» សេចក្តីថា ក្នុងអាវាសរបស់ខ្ញុំ ពោលគឺក្នុងវិហារដែលខ្ញុំបានសាងសង់ មានភិក្ខុមួយរូបជាអ្នកស្នាក់នៅប្រចាំ។ បទថា «អជ្ឈាសិតោ មយ្ហំ ឃរេ» សេចក្តីថា ដោយភាពជាភិក្ខុប្រចាំត្រកូល ភិក្ខុនោះបានចូលមកកាន់ផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ដោយការជាប់ជំពាក់ដោយតណ្ហាជាប្រចាំ។

---

770. Tassāti tassa kulūpakabhikkhussa. Bhikkhavoti bhikkhū. Paribhāsisanti akkosiṃ. Petalokaṃ ito gatoti iminā ākārena petayoniṃ upagato petabhūto.

៧៧០. បទថា «តស្ស» បានដល់ ភិក្ខុប្រចាំត្រកូលនោះ។ បទថា «ភិក្ខវោ» បានដល់ ភិក្ខុទាំងឡាយ។ បទថា «បរិភាសិសំ» សេចក្តីថា ខ្ញុំបានជេរប្រមាថហើយ។ បទថា «បេតលោកំ ឥតោ គតោ» សេចក្តីថា បានទៅកើតក្នុងកំណើតប្រេត ក្លាយជាប្រេត ដោយអាការយ៉ាងនេះ។

---

Taṃ sutvā thero itarassa gatiṃ pucchanto –

ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងសួររកគតិរបស់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ក៏បានពោលថា៖

---

771.

៧៧១.

---

‘‘Amitto mittavaṇṇena, yo te āsi kulūpako;

Kāyassa bhedā duppañño, kiṃ nu pecca gatiṃ gato’’ti. –

«ភិក្ខុប្រចាំត្រកូលរបស់អ្នកឯង ដែលជាសត្រូវ តែសម្តែងខ្លួនជាមិត្ត កាលពីមុននោះ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ លុះរំលាយកាយទៅ តើទៅកាន់គតិណា ក្នុងបរលោក?»។

---

Gāthamāha. Tattha mittavaṇṇenāti mittapaṭirūpena mittapaṭirūpatāya.

ព្រះថេរៈបានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «មិត្តវណ្ណេន» សេចក្តីថា ដោយភាពជាមិត្តក្លែងក្លាយ ឬដោយសារតែការធ្វើជាមិត្តក្លែងក្លាយ។

---

Puna peto therassa tamatthaṃ ācikkhanto –

ប្រេតនោះ កាលនឹងប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ព្រះថេរៈជាថ្មីទៀត ក៏បានពោលថា៖

---

772.

៧៧២.

---

‘‘Tassevāhaṃ pāpakammassa, sīse tiṭṭhāmi matthake;

So ca paravisayaṃ patto, mameva paricārako.

«ខ្ញុំព្រះករុណាឈរនៅលើក្បាល គឺលើក្បាលរបស់ភិក្ខុអ្នកមានកម្មដ៏លាមកនោះឯង ចំណែកឯភិក្ខុនោះ កាលទៅកាន់បរលោកហើយ ក៏ក្លាយជាអ្នកបម្រើរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា។

---

773.

៧៧៣.

---

‘‘Yaṃ [Pg.251] bhadante hadantaññe, etaṃ me hoti bhojanaṃ;

Ahañca kho yaṃ hadāmi, etaṃ so upajīvatī’’ti. – gāthādvayamāha;

បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លាមកណាដែលជនដទៃបន្ទោបង់ លាមកនោះឯងជាអាហាររបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ចំណែកឯលាមកណាដែលខ្ញុំព្រះករុណាបន្ទោបង់ ភិក្ខុនោះឯងរមែងបរិភោគលាមកនោះដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត»។ ប្រេតបានពោលគាថាទាំងពីរនេះយ៉ាងនេះ។

---

772. Tattha tassevāti tasseva mayhaṃ pubbe kulūpakabhikkhubhūtassa petassa. Pāpakammassāti pāpasamācārassa. Sīse tiṭṭhāmi matthaketi sīse tiṭṭhāmi, tiṭṭhanto ca matthake eva tiṭṭhāmi, na sīsappamāṇe ākāseti attho. Paravisayaṃ pattoti manussalokaṃ upādāya paravisayabhūtaṃ pettivisayaṃ patto. Mamevāti mayhaṃ eva paricārako ahosīti vacanaseso.

៧៧២. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «តស្សេវ» សេចក្តីថា របស់ភិក្ខុប្រចាំត្រកូលដែលធ្លាប់ជាគ្រូរបស់ខ្ញុំពីមុន ដែលឥឡូវកើតជាប្រេតនោះឯង។ បទថា «បាបកម្មស្ស» សេចក្តីថា មានការប្រព្រឹត្តិដ៏លាមក។ បទថា «សីសេ តិដ្ឋាមិ មត្ថកេ» សេចក្តីថា ខ្ញុំឈរនៅលើក្បាល កាលឈរ ក៏ឈរនៅលើក្បាលពិតប្រាកដ មិនមែនឈរនៅលើអាកាសដែលមានទំហំប៉ុនក្បាលនោះទេ នេះជាអធិប្បាយ។ បទថា «បរវិសយំ បត្តោ» សេចក្តីថា ទៅកាន់ប្រេតវិស័យ ដែលជាបរលោក បើធៀបនឹងមនុស្សលោក។ បទថា «មមេវ» គប្បីបន្ថែមពាក្យដែលនៅសល់ថា ជាអ្នកបម្រើរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាពិតប្រាកដ។

---

773. Yaṃ bhadante hadantaññeti bhadante, ayya mahāmoggalāna, tassaṃ vaccakuṭiyaṃ yaṃ aññe uhadanti vaccaṃ ossajanti. Etaṃ me hoti bhojananti etaṃ vaccaṃ mayhaṃ divase divase bhojanaṃ hoti. Yaṃ hadāmīti taṃ pana vaccaṃ khāditvā yampahaṃ vaccaṃ karomi. Etaṃ so upajīvatīti etaṃ mama vaccaṃ so kulūpakapeto divase divase khādanavasena upajīvati, attabhāvaṃ yāpetīti attho.

៧៧៣. បទថា «យំ ភទន្តេ ហទន្តញ្ញេ» សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន គឺបពិត្រព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ លាមកណាដែលជនដទៃបន្ទោបង់ គឺបញ្ចេញចោលក្នុងបង្គន់នោះ។ បទថា «ឯតំ មេ ហោតិ ភោជនំ» សេចក្តីថា លាមកនោះឯងជាអាហាររបស់ខ្ញុំរាល់ៗថ្ងៃ។ បទថា «យំ ហទាមិ» សេចក្តីថា កាលខ្ញុំបរិភោគលាមកនោះហើយ បន្ទោបង់លាមកណាឡើយ។ បទថា «ឯតំ សោ ឧបជីវតិ» សេចក្តីថា ប្រេតដែលធ្លាប់ជាភិក្ខុប្រចាំត្រកូលនោះ រមែងបរិភោគលាមករបស់ខ្ញុំនោះរាល់ៗថ្ងៃ ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត គឺញ៉ាំងអត្តភាពឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ នេះជាអធិប្បាយ។

---

Tesu kuṭumbiko pesale bhikkhū ‘‘evaṃ āhāraparibhogato varaṃ tumhākaṃ gūthakhādana’’nti akkosi. Kulūpako pana kuṭumbikampi tathāvacane samādapetvā sayaṃ tathā akkosi, tenassa tatopi paṭikuṭṭhatarā jīvikā ahosi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā upavāde ādīnavaṃ dassetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ក្នុងចំណោមប្រេតទាំងពីរនោះ គហបតីបានជេរប្រមាថភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់ថា «ការស៊ីលាមករបស់ពួកអ្នកឯង ប្រសើរជាងការបរិភោគអាហារយ៉ាងនេះទៅទៀត»។ ចំណែកឯភិក្ខុប្រចាំត្រកូល បានណែនាំគហបតីឲ្យនិយាយពាក្យបែបនោះផង ហើយខ្លួនឯងក៏បានជេរប្រមាថយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបគួរឲ្យខ្ពើមរអើមជាងគហបតីនោះទៅទៀត។ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ បានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើសេចក្តីនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ទ្រង់បង្ហាញទោសនៃការជេរប្រមាថ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា។ ការសម្តែងធម៌នោះ បានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនជាច្រើន។

---

Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងគូថខាទកប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

9. Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយរឿងគូថខាទកប្រេតី (ប្រេតីស៊ីលាមក)

---

774-81. Gūthakūpato [Pg.252] uggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ gūthakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Tassā vatthu anantaravatthusadisaṃ. Tattha upāsakena vihāro kāritoti upāsakassa vasena āgataṃ, idha pana upāsikāyāti ayameva viseso. Sesaṃ vatthusmiṃ gāthāsu ca apubbaṃ natthi.

៧៧៤-៨១. រឿងចាប់ផ្តើមដោយពាក្យថា «គូថកូបតោ ឧគ្គន្ត្វា» នេះ ព្រះសាស្តា កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើនាងគូថខាទកប្រេតី (ប្រេតីស៊ីលាមក) ម្នាក់។ រឿងរ៉ាវរបស់នាងប្រេតីនោះ គឺដូចគ្នានឹងរឿងមុននេះដែរ។ ក្នុងរឿងមុននោះ វិហារត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយឧបាសក គឺមកដោយអំណាចនៃឧបាសក ប៉ុន្តែក្នុងរឿងនេះ វិហារត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយឧបាសិកា នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ទាំងក្នុងរឿង ទាំងក្នុងគាថា មិនមានអ្វីថ្មីឡើយ។

---

Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងគូថខាទកប្រេតី ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

10. Gaṇapetavatthuvaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយរឿងគណប្រេត (ពួកប្រេត)

---

Naggā dubbaṇṇarūpātthāti idaṃ satthari jetavane viharante sambahule pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira sambahulā manussā gaṇabhūtā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā dānādisucaritavimukhā hutvā ciraṃ jīvitvā kāyassa bhedā nagarassa samīpe petayoniyaṃ nibbattiṃsu. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno sāvatthiyaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge pete disvā –

រឿងចាប់ផ្តើមដោយពាក្យថា «នគ្គា ទុព្វណ្ណរូបត្ថ» នេះ ព្រះសាស្តា កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើពួកប្រេតជាច្រើន។ ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានមនុស្សជាច្រើនប្រជុំគ្នាជាក្រុម ជាអ្នកមិនមានសទ្ធា មិនមានសេចក្តីជ្រះថ្លា មានចិត្តត្រូវមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់គ្របដណ្តប់ ខ្ពើមរអើមចំពោះសុចរិតធម៌មានការធ្វើទានជាដើម ពួកគេរស់នៅអស់កាលជាយូរ លុះរំលាយកាយទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងកំណើតប្រេត នៅជិតក្រុងនោះឯង។ គ្រានោះ ថ្ងៃមួយ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ កាលដែលលោកនិមន្តទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី បានឃើញពួកប្រេតទាំងនោះនៅកណ្តាលផ្លូវ ក៏បានសួរថា៖

---

782.

៧៨២.

---

‘‘Naggā dubbaṇarūpāttha, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulikā kisikā, ke nu tumhettha mārisā’’ti. –

«ពួកអ្នកឯងអាក្រាត មានរូបរាងអាក្រក់ ស្គមស្គាំង មានសរសៃវ៉ែនប៉ោងឡើង មានឆ្អឹងជំនីររគីរគាក ស្គមស្គាំងសល់តែស្បែកដណ្តប់ឆ្អឹង ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ តើពួកអ្នកឯងជាអ្នកណា ក្នុងទីនេះ?»។

---

Gāthāya pucchi. Tattha dubbaṇṇarūpātthāti dubbaṇṇasarīrā hotha. Ke nu tumhetthāti tumhe ke nu nāma bhavatha. Mārisāti te attano sāruppavasena ālapati.

ព្រះថេរៈបានសួរដោយគាថានេះ。ក្នុងគាថានោះ បទថា «ទុព្វណ្ណរូបត្ថ» សេចក្តីថា មានរាងកាយមានពណ៌សម្បុរអាក្រក់។ បទថា «កេ នុ តុម្ហេត្ថ» សេចក្តីថា តើពួកអ្នកឯងមានឈ្មោះអ្វីខ្លះ? បទថា «មារិសា» ព្រះថេរៈហៅពួកប្រេតទាំងនោះ ដោយពាក្យដ៏សមគួរដល់ខ្លួន។

---

Taṃ sutvā petā –

ពួកប្រេតទាំងនោះឮហើយ ក៏ពោលថា៖

---

783.

៧៨៣.

---

‘‘Mayaṃ bhadante petamhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកខ្ញុំព្រះករុណាជាប្រេត ដល់ហើយនូវសេចក្តីលំបាក នៅក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើកម្មដ៏លាមក ទើបច្យុតពីលោកនេះ ទៅកាន់ប្រេតលោក»។

---

Gāthāya attano petabhāvaṃ pakāsetvā puna therena –

ពួកប្រេតបានសម្តែងភាពជាប្រេតរបស់ខ្លួនដោយគាថានេះហើយ ព្រះថេរៈក៏បានសួរជាថ្មីទៀតថា៖

---

784.

៧៨៤.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

«តើពួកអ្នកឯងបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ដូចម្តេចខ្លះ? តើព្រោះផលនៃកម្មអ្វី ទើបមកកើតក្នុងប្រេតលោកនេះ?»។

---

Gāthāya katakammaṃ pucchitā –

ពួកប្រេតដែលព្រះថេរៈសួររកកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើដោយគាថានេះ ក៏បានពោលថា៖

---

785.

៧៨៥.

---

‘‘Anāvaṭesu [Pg.253] titthesu, vicinimhaddhamāsakaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

«ពួកខ្ញុំព្រះករុណា កាលដែលកំពង់ទឹកទាំងឡាយមិនត្រូវបានគេហាមឃាត់ ក៏ស្វែងរកទ្រព្យសូម្បីតែត្រឹមពាក់កណ្តាលមាសកៈ (កាក់តូចមួយ) កាលដែលទេយ្យធម៌ទាំងឡាយមានស្រាប់ ក៏មិនបានធ្វើនូវទីពឹង (កុសលធម៌) សម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយ។

---

786.

៧៨៦.

---

‘‘Nadiṃ upema tasitā, rittakā parivattati;

Chāyaṃ upema uṇhesu, ātapo parivattati.

ពួកខ្ញុំព្រះករុណាស្រេកទឹក ចូលទៅជិតទន្លេ ទន្លេក៏ប្រែជាស្ងួតគ្មានទឹក ពួកខ្ញុំព្រះករុណាក្តៅ ចូលទៅរកម្លប់ ម្លប់នោះក៏ប្រែជាកម្តៅថ្ងៃវិញ។

---

787.

៧៨៧.

---

‘‘Aggivaṇṇo ca no vāto, ḍahanto upavāyati;

Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato.

ខ្យល់ដែលមានពណ៌ដូចជាភ្លើង បក់មកដុតរំលាយពួកខ្ញុំព្រះករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកខ្ញុំព្រះករុណាសមគួរនឹងរងទុក្ខវេទនានេះ និងទុក្ខវេទនាដទៃទៀតដែលលាមកជាងនេះទៅទៀត។

---

788.

៧៨៨.

---

‘‘Api yojanāni gacchāma, chātā āhāragedhino;

Aladdhāva nivattāma, aho no appapuññatā.

ពួកខ្ញុំព្រះករុណាឃ្លាន មានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអាហារ ដើរទៅសូម្បីតែច្រើនយោជន៍ ក៏ត្រឡប់មកវិញដោយមិនបានអ្វីសោះ ឱ! ពួកខ្ញុំព្រះករុណាមានបុណ្យតិចណាស់តើ!

---

789.

៧៨៩.

---

‘‘Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Uttānā paṭikirāma, avakujjā patāmase.

ពួកខ្ញុំព្រះករុណាឃ្លានខ្លាំង រហូតដល់វិលមុខដួលសន្លប់ទៅលើដី ខ្លះដួលផ្ងាររាយប៉ាយអវយវៈ ខ្លះដួលផ្កាប់មុខទៅលើដី។

---

790.

៧៩០.

---

‘‘Te ca tattheva patitā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Uraṃ sīsañca ghaṭṭema, aho no appapuññatā.

ពួកខ្ញុំព្រះករុណាទាំងនោះ ដួលផ្កាប់មុខទៅលើដីក្នុងទីនោះឯង ក៏បោកទ្រូង និងក្បាលទៅនឹងដី ឱ! ពួកខ្ញុំព្រះករុណាមានបុណ្យតិចណាស់តើ!

---

791.

៧៩១.

---

‘‘Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកខ្ញុំព្រះករុណាសមគួរនឹងរងទុក្ខវេទនានេះ និងទុក្ខវេទនាដទៃទៀតដែលលាមកជាងនេះទៅទៀត ព្រោះកាលដែលទេយ្យធម៌ទាំងឡាយមានស្រាប់ ពួកខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានធ្វើនូវទីពឹងសម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយ។

---

792.

៧៩២.

---

‘‘Te hi nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaññū sīlasampannā, kāhāma kusalaṃ bahu’’nti. –

ពួកខ្ញុំព្រះករុណាទាំងនោះ លុះច្យុតចាកលោកនេះទៅ បានកំណើតជាមនុស្ស ជាអ្នកដឹងនូវពាក្យរបស់អ្នកសូម មានសីលបរិបូណ៌ នឹងធ្វើកុសលឲ្យបានច្រើនជាមិនខាន»។

---

Attanā katakammaṃ kathesuṃ.

ពួកប្រេតបានប្រាប់កម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ យ៉ាងនេះ។

---

788. Tattha api yojanāni gacchāmāti anekānipi yojanāni gacchāma. Kathaṃ? Chātā āhāragedhinoti, cirakālaṃ jighacchāya jighacchitā āhāre giddhā abhigijjhantā hutvā, evaṃ gantvāpi kiñci āhāraṃ aladdhāyeva nivattāma. Appapuññatāti apuññatā akatakalyāṇatā.

៧៨៨. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «អបិ យោជនាធិ គច្ឆាម» សេចក្តីថា ពួកខ្ញុំដើរទៅសូម្បីតែច្រើនយោជន៍។ ដើរទៅដូចម្តេច? បទថា «ឆាតា អាហារគេធិនោ» សេចក្តីថា ព្រោះតែសេចក្តីឃ្លានអស់កាលជាយូរ ក៏កើតចិត្តលោភលន់ជាប់ជំពាក់ក្នុងអាហារ ដើរទៅយ៉ាងនោះហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញដោយមិនបានអាហារអ្វីសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចឡើយ។ បទថា «អប្បបុញ្ញតា» សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកមិនមានបុណ្យ គឺមិនបានធ្វើសេចក្តីល្អទុកមក។

---

789. Uttānā [Pg.254] paṭikirāmāti kadāci uttānā hutvā vikiriyamānaṅgapaccaṅgā viya vattāma. Avakujjā patāmaseti kadāci avakujjā hutvā patāma.

៧៨៩. បទថា «ឧត្តានា បដិកិរាម» សេចក្តីថា ជួនកាលពួកខ្ញុំដួលផ្ងារទៅ មានអវយវៈធំតូចរាយប៉ាយដូចជាគេព្រាត់ប្រាស់។ បទថា «អវកុជ្ជា បតាមសេ» សេចក្តីថា ជួនកាលពួកខ្ញុំដួលផ្កាប់មុខទៅ។

---

790. Te cāti te mayaṃ. Uraṃ sīsañca ghaṭṭemāti avakujjā hutvā patitā uṭṭhātuṃ asakkontā vedhantā vedanāppattā attano attano uraṃ sīsañca paṭighaṃsāma. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

៧៩០. បទថា «តេ ច» បានដល់ ពួកខ្ញុំទាំងនោះ។ បទថា «ឧរំ សីសញ្ច ឃដ្ដេម» សេចក្តីថា កាលដួលផ្កាប់មុខទៅហើយ មិនអាចនឹងក្រោកឡើងបាន ក៏ញាប់ញ័រ ដល់នូវទុក្ខវេទនា ក៏បោកទ្រូង និងក្បាលរបស់ខ្លួនៗទៅនឹងដី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។

---

Thero taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādisucaritanirato ahosīti.

ព្រះថេរៈបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើសេចក្តីនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកប្រជុំគ្នា។ មហាជនបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ ក៏លះបង់មន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ ហើយត្រេកអរក្នុងសុចរិតធម៌មានការធ្វើទានជាដើម។

---

Gaṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងគណប្រេត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

11. Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā

១១. ការអធិប្បាយរឿងបាដលិបុត្តប្រេត

---

Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayonīti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ vimānapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthivāsino kira pāṭaliputtavāsino ca bahū vāṇijā nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ agamiṃsu. Tattheko upāsako ābādhiko mātugāme paṭibaddhacitto kālamakāsi. So katakusalopi devalokaṃ anupapajjitvā itthiyā paṭibaddhacittatāya samuddamajjhe vimānapeto hutvā nibbatti. Yassaṃ pana so paṭibaddhacitto, sā itthī suvaṇṇabhūmigāminiṃ nāvaṃ abhiruyha gacchati. Atha kho so peto taṃ itthiṃ gahetukāmo nāvāya gamanaṃ uparundhi. Atha vāṇijā ‘‘kena nu kho kāraṇena ayaṃ nāvā na gacchatī’’ti vīmaṃsantā kāḷakaṇṇisalākaṃ vicāresuṃ. Amanussiddhiyā yāvatatiyaṃ tassā eva itthiyā pāpuṇi, yassaṃ so paṭibaddhacitto. Taṃ disvā vāṇijā veḷukalāpaṃ samudde otāretvā tassa upari taṃ itthiṃ otāresuṃ. Itthiyā otāritamattāya nāvā vegena suvaṇṇabhūmiṃ abhimukhā pāyāsi. Amanusso taṃ itthiṃ attano vimānaṃ āropetvā tāya saddhiṃ abhirami.

រឿងនេះថា «Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayonī» ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធវិមានប្រេតម្នាក់ ទើបត្រាស់សម្ដែង។ ឮថា ពួកពាណិជ្ជករជាច្រើននាក់ ដែលជាអ្នកស្រុកសាវត្ថីផង ជាអ្នកស្រុកបាដលិបុត្តផង បានជិះសំពៅទៅកាន់សុវណ្ណភូមិ។ ក្នុងចំណោមពាណិជ្ជករទាំងនោះ ឧបាសកម្នាក់មានជំងឺជាទម្ងន់ មានចិត្តជំពាក់ស្អិតល្មួតក្នុងមាតុគ្រាម (ស្ត្រីម្នាក់) ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ។ ឧបាសកនោះ ទោះបីជាបានធ្វើកុសលកម្មទុកហើយក៏ដោយ ក៏មិនបានទៅកើតក្នុងទេវលោកឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារតែមានចិត្តជំពាក់ស្អិតល្មួតក្នុងស្ត្រីនោះ ទើបទៅកើតជាវិមានប្រេតនៅកណ្ដាលមហាសមុទ្រ។ ចំណែកឯស្ត្រីដែលវិមានប្រេតនោះមានចិត្តជំពាក់ស្អិតល្មួត ក៏បានឡើងជិះសំពៅដែលសំដៅទៅកាន់សុវណ្ណភូមិដែរ។ គ្រានោះ វិមានប្រេតនោះចង់បានស្ត្រីនោះ ទើបឃាត់ដំណើររបស់សំពៅមិនឲ្យទៅមុខ។ លំដាប់នោះ ពួកពាណិជ្ជករកាលបើពិចារណាស្វែងរកហេតុថា «តើដោយហេតុអ្វីហ្ន៎ សំពៅនេះទើបមិនទៅមុខ?» ក៏បានចាប់ឆ្នោតកាលកណ្ណី (ឆ្នោតចង្រៃ)។ ឆ្នោតនោះបានធ្លាក់ទៅលើស្ត្រីនោះឯង រហូតដល់ទៅបីដង ដោយអានុភាពរបស់អមនុស្ស (វិមានប្រេត) ព្រោះស្ត្រីនោះជាអ្នកដែលវិមានប្រេតមានចិត្តជំពាក់ស្អិតល្មួត។ ពួកពាណិជ្ជករឃើញដូច្នោះហើយ ក៏ទម្លាក់ក្បូនឫស្សីទៅក្នុងមហាសមុទ្រ ហើយឲ្យស្ត្រីនោះចុះទៅលើក្បូនឫស្សីនោះ។ លុះស្ត្រីនោះចុះទៅភ្លាម សំពៅក៏បានលឿនស្លេវសំដៅទៅកាន់សុវណ្ណភូមិ។ ចំណែកអមនុស្ស (វិមានប្រេត) ឃើញស្ត្រីនោះហើយ ក៏នាំឡើងទៅកាន់វិមានរបស់ខ្លួន ហើយត្រេកត្រអាលជាមួយស្ត្រីនោះ។

---

Sā [Pg.255] ekaṃ saṃvaccharaṃ atikkamitvā nibbinnarūpā taṃ petaṃ yācantī āha – ‘‘ahaṃ idha vasantī mayhaṃ samparāyikaṃ atthaṃ kātuṃ na labhāmi, sādhu, mārisa, maṃ pāṭaliputtameva nehī’’ti. So tāya yācito –

នាងនោះ លុះកន្លងទៅមួយឆ្នាំ ក៏កើតសេចក្ដីនឿយណាយ ទើបអង្វរករវិមានប្រេតនោះថា «ខ្ញុំរស់នៅទីនេះ មិនបានធ្វើប្រយោជន៍ក្នុងបរលោករបស់ខ្ញុំឡើយ បពិត្រលោកដ៏មានបុណ្យ សូមលោកមេត្តានាំខ្ញុំទៅកាន់ក្រុងបាដលិបុត្តវិញផងចុះ»។ វិមានប្រេតនោះ កាលបើត្រូវនាងអង្វរករយ៉ាងនេះហើយ—

---

793.

៧៩៣.

---

‘‘Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;

Sayamaddasa kammavipākamattano, nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhataṃ;

Tattha gantvā kusalaṃ karohi kamma’’nti. –

«នាងបានឃើញនរកខ្លះ ឃើញកំណើតតិរច្ឆាន ឃើញប្រេត ឃើញអសុរកាយ ឃើញមនុស្ស និងទេវតាហើយ។ នាងបានឃើញផលនៃកម្មរបស់ខ្លួនដោយផ្ទាល់ភ្នែកហើយ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងនាំនាងដែលមិនមានគ្រោះថ្នាក់អ្វី ទៅកាន់ក្រុងបាដលិបុត្តវិញ។ នាងទៅដល់ទីនោះហើយ ចូរធ្វើកុសលកម្មចុះ»។

---

Gāthamāha. Tattha diṭṭhā tayā nirayāti ekacce paccekanirayāpi tayā diṭṭhā. Tiracchānayonīti mahānubhāvā nāgasupaṇṇāditiracchānāpi diṭṭhā tayāti yojanā. Petāti khuppipāsādibhedā petā. Asurāti kālakañcikādibhedā asurā. Devāti ekacce cātumahārājikā devā. So kira attano ānubhāvena antarantarā taṃ gahetvā paccekanirayādike dassento vicarati, tena evamāha. Sayamaddasa kammavipākamattanoti nirayādike visesato gantvā passantī sayameva attanā katakammānaṃ vipākaṃ paccakkhato addasa adakkhi. Nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhatanti idānāhaṃ taṃ akkhataṃ kenaci aparikkhataṃ manussarūpeneva pāṭaliputtaṃ nayissāmi. Tvaṃ pana tattha gantvā kusalaṃ karohi kammaṃ, kammavipākassa paccakkhato diṭṭhattā yuttapayuttā puññaniratā hohīti attho.

បានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «diṭṭhā tayā nirayā» សេចក្ដីថា នរកផ្សេងៗខ្លះ នាងបានឃើញហើយ។ បទថា «tiracchānayoni» សេចក្ដីថា សត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយដែលមានអានុភាពច្រើន មាននាគ និងគ្រុឌជាដើម នាងក៏បានឃើញហើយ នេះជាការសម្រួលសេចក្ដី។ បទថា «petā» សេចក្ដីថា ពួកប្រេតមានឃុប្ពិបាសប្រេតជាដើម។ បទថា «asurā» សេចក្ដីថា ពួកអសុរកាយមានកាលកញ្ជិកាសុរាជាដើម។ បទថា «devā» សេចក្ដីថា ពួកទេវតាខ្លះក្នុងឋានចាតុម្មហារាជិកា។ ឮថា វិមានប្រេតនោះ ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន បាននាំនាងនោះទៅបង្ហាញនរកផ្សេងៗជាដើមក្នុងចន្លោះៗ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា «sayamaddasa kammavipākamattano» សេចក្ដីថា នាងបានទៅមើលឃើញនរកជាដើមដោយជាក់លាក់ ហើយបានឃើញផលនៃកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើដោយផ្ទាល់ភ្នែក។ បទថា «nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhatat» សេចក្ដីថា ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងនាំនាងដែលមិនមានអ្នកណាបៀតបៀន ឲ្យទៅកាន់ក្រុងបាដលិបុត្តដោយរូបរាងជាមនុស្សដដែល។ សេចក្ដីថា «ឯនាងទៅដល់ទីនោះហើយ ចូរធ្វើកុសលកម្មចុះ ព្រោះតែបានឃើញផលនៃកម្មដោយផ្ទាល់ភ្នែកហើយ ចូរជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយ ត្រេកអរក្នុងបុណ្យចុះ» នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនោះ។

---

Atha sā itthī tassa vacanaṃ sutvā attamanā –

គ្រានោះ ស្ត្រីនោះលុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់វិមានប្រេតនោះហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ—

---

794.

៧៩៤.

---

‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;

Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.

«បពិត្រយក្ស លោកជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ បពិត្រទេវតា លោកជាអ្នកប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមពាក្យរបស់លោក លោកជាគ្រូរបស់ខ្ញុំ។

---

795.

៧៩៥.

---

‘‘Diṭṭhā mayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;

Sayamaddasaṃ kammavipākamattano, kāhāmi puññāni anappakānī’’ti. –

«ខ្ញុំបានឃើញនរកខ្លះ ឃើញកំណើតតិរច្ឆាន ឃើញប្រេត ឃើញអសុរកាយ ឃើញមនុស្ស និងទេវតាហើយ។ ខ្ញុំបានឃើញផលនៃកម្មរបស់ខ្លួនដោយផ្ទាល់ភ្នែកហើយ ខ្ញុំទៅដល់ក្រុងបាដលិបុត្តហើយ នឹងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយឲ្យបានច្រើន»។

---

Gāthamāha.

បានពោលគាថានេះ។

---

Atha [Pg.256] so peto taṃ itthiṃ gahetvā ākāsena gantvā pāṭaliputtanagarassa majjhe ṭhapetvā pakkāmi. Athassā ñātimittādayo taṃ disvā ‘‘mayaṃ pubbe samudde pakkhittā matāti assumha. Sā ayaṃ diṭṭhā vata, bho, sotthinā āgatā’’ti abhinandamānā samāgantvā tassā pavattiṃ pucchiṃsu. Sā tesaṃ ādito paṭṭhāya attanā diṭṭhaṃ anubhūtañca sabbaṃ kathesi. Sāvatthivāsinopi kho te vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ upagatakāle satthu santikaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto dānādikusaladhammanirato ahosīti.

គ្រានោះ វិមានប្រេតនោះបាននាំស្ត្រីនោះហោះទៅតាមអាកាស ហើយដាក់ចុះនៅកណ្ដាលក្រុងបាដលិបុត្ត រួចក៏ត្រឡប់ទៅវិញ។ លំដាប់នោះ ពួកញាតិមិត្តជាដើមរបស់នាងឃើញនាងហើយ ក៏ត្រេកអរយ៉ាងក្រៃលែង ពោលថា «កាលពីមុន ពួកយើងបានឮថា នាងត្រូវគេបោះចោលក្នុងមហាសមុទ្រ ស្លាប់បាត់ទៅហើយ។ ឱ! ឥឡូវនេះ ពួកយើងបានឃើញនាងត្រឡប់មកវិញដោយសុវត្ថិភាពហើយតើ» រួចក៏ជួបជុំគ្នា សួរដេញដោលរកហេតុការណ៍នោះ។ នាងក៏បានរៀបរាប់ប្រាប់ពួកញាតិមិត្តទាំងនោះនូវរឿងរ៉ាវទាំងអស់ ចាប់តាំងពីដើមមក ដែលខ្លួនបានឃើញ និងបានជួបប្រទះ។ ចំណែកឯពួកពាណិជ្ជករដែលជាអ្នកស្រុកសាវត្ថីទាំងនោះ កាលបើបានត្រឡប់មកដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ហើយ ក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំរួចគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរ ហើយបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង (អដ្ឋុប្បត្តិ) ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់បរិស័ទទាំងបួន។ ពួកមហាជនបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ ក៏កើតសេចក្ដីសង្វេគ ត្រេកអរក្នុងកុសលធម៌មានការឲ្យទានជាដើម។

---

Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងបាដលិបុត្តប្រេត ចប់ហើយ។

---

12. Ambavanapetavatthuvaṇṇanā

១២. ការអធិប្បាយរឿងអម្ពប្រេត

---

Ayañca te pokkharaṇī surammāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante ambapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro gahapati parikkhīṇabhogo ahosi. Tassa bhariyā kālamakāsi, ekā dhītāyeva hoti. So taṃ attano mittassa gehe ṭhapetvā iṇavasena gahitena kahāpaṇasatena bhaṇḍaṃ gahetvā satthena saddhiṃ vaṇijjāya gato, na cireneva mūlena saha udayabhūtāni pañca kahāpaṇasatāni labhitvā satthena saha paṭinivatti. Antarāmagge corā pariyuṭṭhāya satthaṃ pāpuṇiṃsu, satthikā ito cito ca palāyiṃsu. So pana gahapati aññatarasmiṃ gacche kahāpaṇe nikkhipitvā avidūre nilīyi. Corā taṃ gahetvā jīvitā voropesuṃ. So dhanalobhena tattheva peto hutvā nibbatti.

រឿងនេះថា «Ayañca te pokkharaṇī surammā» ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធអម្ពប្រេត (ប្រេតព្រៃស្វាយ) ទើបត្រាស់សម្ដែង។ ឮថា នៅក្រុងសាវត្ថី មានគហបតីម្នាក់ ជាអ្នកអស់ទ្រព្យសម្បត្តិ។ ភរិយារបស់គាត់បានធ្វើមរណកាលទៅ នៅសល់តែបុត្រីម្នាក់គត់។ គាត់បានផ្ញើបុត្រីនោះទុកក្នុងផ្ទះរបស់មិត្តភក្តិ ហើយខ្ចីប្រាក់គេចំនួន ១០០ កហាបណៈ យកទៅទិញទំនិញ រួចធ្វើដំណើរទៅជួញដូរជាមួយពួកក្បួនរទេះ។ មិនយូរប៉ុន្មាន គាត់ក៏បានប្រាក់ចំណេញរួមទាំងដើមសរុប ៥០០ កហាបណៈ ហើយក៏ត្រឡប់មកវិញជាមួយពួកក្បួនរទេះ។ នៅកណ្ដាលផ្លូវ ពួកចោរបានដេញតាមប្លន់ក្បួនរទេះ ពួកអ្នកក្បួនរទេះក៏បានរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីនោះទីនេះ។ ចំណែកឯគហបតីនោះ បានយកប្រាក់កហាបណៈទៅលាក់ទុកក្នុងគុម្ពោតព្រៃមួយ ហើយពួននៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ។ ពួកចោរបានចាប់គាត់ ហើយសម្លាប់ចោល (ផ្តាច់បង់ជីវិតិន្ទ្រិយ)។ គាត់ដោយសារតែមានចិត្តលោភលន់ក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិ ទើបទៅកើតជាប្រេតនៅក្នុងកន្លែងលាក់ប្រាក់នោះឯង។

---

Vāṇijā sāvatthiṃ gantvā tassa dhītuyā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Sā pitu maraṇena ājīvikābhayena ca ativiya sañjātadomanassā bāḷhaṃ paridevi. Atha naṃ so pitu sahāyo kuṭumbiko ‘‘yathā nāma kulālabhājanaṃ sabbaṃ bhedanapariyantaṃ, evameva sattānaṃ jīvitaṃ bhedanapariyantaṃ. Maraṇaṃ [Pg.257] nāma sabbasādhāraṇaṃ appaṭikārañca, tasmā mā tvaṃ pitari atibāḷhaṃ soci, mā paridevi, ahaṃ te pitā, tvaṃ mayhaṃ dhītā, ahaṃ tava pitu kiccaṃ karomi, tvaṃ pituno gehe viya imasmiṃ gehe avimanā abhiramassū’’ti vatvā samassāsesi. Sā tassa vacanena paṭippassaddhasokā pitari viya tasmiṃ sañjātagāravabahumānā attano kapaṇabhāvena tassa veyyāvaccakārinī hutvā vattamānā pitaraṃ uddissa matakiccaṃ kātukāmā yāguṃ pacitvā manosilāvaṇṇāni suparipakkāni madhurāni ambaphalāni kaṃsapātiyaṃ ṭhapetvā yāguṃ ambaphalāni ca dāsiyā gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā evamāha – ‘‘bhagavā mayhaṃ dakkhiṇāya paṭiggahaṇena anuggahaṃ karothā’’ti. Satthā mahākaruṇāya sañcoditamānaso tassā manorathaṃ pūrento nisajjākāraṃ dassesi. Sā haṭṭhatuṭṭhā paññattavarabuddhāsane attanā upanītaṃ suvisuddhavatthaṃ attharitvā adāsi, nisīdi bhagavā paññatte āsane.

ពួកពាណិជ្ជករបានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយបានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់បុត្រីរបស់គាត់។ នាងដោយសារតែការស្លាប់របស់ឪពុកផង ដោយសារតែការភ័យខ្លាចក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិតផង ក៏កើតសេចក្ដីទោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង ហើយយំសោកបោកខ្លួនយ៉ាងខ្លាំង។ គ្រានោះ គហបតីម្នាក់ដែលជាមិត្តភក្តិរបស់ឪពុកនាង បានលួងលោមនាងថា «ប្រៀបដូចជាភាជន៍ដីរបស់ជាងឆ្នាំងទាំងអស់ តែងមានការបែកធ្លាយជាទីបំផុត យ៉ាងណាមិញ ជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយ ក៏មានការវិនាសទៅជាទីបំផុត យ៉ាងនោះឯង។ ធម្មតាសេចក្ដីស្លាប់ តែងទូទៅដល់សត្វទាំងអស់ និងមិនអាចកែខៃបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ នាងកុំសោកសៅខ្លាំងពេកចំពោះឪពុក កុំយំសោកឡើយ ខ្ញុំនេះហើយជាឪពុករបស់នាង នាងជាកូនស្រីរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងធ្វើកិច្ចការគ្រប់យ៉ាងសម្រាប់នាង ចូរនាងកុំខ្វល់ខ្វាយ ហើយរស់នៅក្នុងផ្ទះនេះឲ្យសប្បាយចុះ ដូចជានៅក្នុងផ្ទះរបស់ឪពុកនាងដែរ»។ នាងដោយសារតែពាក្យលួងលោមរបស់គាត់ ក៏បានធូរស្រាលសេចក្ដីសោកសៅ មានសេចក្ដីគោរពកោតក្រែងយ៉ាងក្រៃលែងចំពោះគាត់ ដូចជាឪពុកបង្កើតដែរ ហើយដោយសារតែខ្លួនជាអ្នកកំសត់ ទើបជួយធ្វើការងារតូចធំក្នុងផ្ទះរបស់គាត់។ កាលនាងរស់នៅយ៉ាងនេះ ប្រាថ្នានឹងធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសល (មតកកិច្ច) ដល់ឪពុក ទើបដាំបបរ (យាគូ) ហើយបានយកផ្លែស្វាយទុំល្អៗ មានពណ៌ដូចជាល័ក្ត (មនោសិលា) មានរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ ដាក់ក្នុងភាជន៍សំរឹទ្ធ រួចឲ្យស្រីបម្រើកាន់យកបបរ និងផ្លែស្វាយទាំងនោះ ដើរទៅកាន់វត្ត ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គមេត្តាអនុគ្រោះទទួលនូវទានរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គផងចុះ»។ ព្រះសាស្តា មានព្រះហឫទ័យដែលត្រូវមហាករុណាដាស់តឿនហើយ កាលទ្រង់បំពេញបំណងរបស់នាង ទើបសម្ដែងនូវអាការៈនៃការគង់។ នាងមានចិត្តរីករាយត្រេកអរ ក៏បានយកសំពៅស្អាតស្អំដែលខ្លួននាំមក ទៅក្រាលលើពុទ្ធាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំទុក រួចថ្វាយបង្គំ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកនោះ។

---

Atha sā bhagavato yāguṃ upanāmesi, paṭiggahesi bhagavā yāguṃ. Atha saṅghaṃ uddissa bhikkhūnampi yāguṃ datvā puna dhotahatthā ambaphalāni bhagavato upanāmesi, bhagavā tāni paribhuñji. Sā bhagavantaṃ vanditvā evamāha – ‘‘yā me, bhante, paccattharaṇayāguambaphaladānavasena pavattā dakkhiṇā, sā me pitaraṃ pāpuṇātū’’ti. Bhagavā ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā anumodanaṃ akāsi. Sā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Tāya dakkhiṇāya samuddiṭṭhamattāya so peto ambavanauyyānavimānakapparukkhapokkharaṇiyo mahatiñca dibbasampattiṃ paṭilabhi.

លំដាប់នោះ នាងបានប្រគេនបបរដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ទទួលបបរនោះ។ បន្ទាប់មក នាងបានប្រគេនបបរដល់ភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយ ដោយឧទ្ទិសចំពោះសង្ឃ រួចលាងដៃស្អាតហើយ ក៏បានប្រគេនផ្លែស្វាយទាំងឡាយដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់សោយផ្លែស្វាយទាំងនោះ។ នាងបានថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទក្ខិណាទានដែលខ្ញុំព្រះអង្គបានធ្វើហើយ ដោយអំណាចនៃការប្រគេនសំពៅក្រាល ទឹកបបរ និងផ្លែស្វាយនេះ សូមឲ្យបានទៅដល់ឪពុករបស់ខ្ញុំព្រះអង្គផងចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «សូមឲ្យបានសម្រេចយ៉ាងនោះចុះ» រួចទ្រង់ធ្វើអនុមោទនា។ នាងបានថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ រួចត្រឡប់ទៅវិញ។ គ្រាន់តែនាងបានឧទ្ទិសទក្ខិណាទាននោះភ្លាម ប្រេតនោះក៏បានទទួលនូវសួនស្វាយ វិមាន ដើមឈើទិព្វ (កប្បព្រឹក្ស) ស្រះបោក្ខរណី និងទិព្វសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។

---

Atha te vāṇijā aparena samayena vaṇijjāya gacchantā tameva maggaṃ paṭipannā pubbe vasitaṭṭhāne ekarattiṃ vāsaṃ kappesuṃ. Te disvā so vimānapeto uyyānavimānādīhi saddhiṃ tesaṃ attānaṃ dassesi. Te vāṇijā taṃ disvā tena laddhasampattiṃ pucchantā –

សម័យតមក ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះ កាលបើធ្វើដំណើរទៅជួញដូរ ក៏បានដើរតាមផ្លូវនោះដដែល ហើយបានសម្រាកមួយយប់នៅក្នុងកន្លែងដែលធ្លាប់ស្នាក់នៅពីមុន។ វិមានប្រេតនោះឃើញពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះហើយ ក៏បង្ហាញខ្លួនឲ្យពួកគេឃើញ ព្រមទាំងសួនច្បារ និងវិមានជាដើម។ ពួកពាណិជ្ជករឃើញប្រេតនោះហើយ កាលបើចង់សួរដេញដោលពីសម្បត្តិដែលប្រេតនោះបានទទួល ទើបពោលថា—

---

796.

៧៩៦.

---

‘‘Ayañca te pokkharaṇī surammā, samā sutitthā ca mahodakā ca;

Supupphitā bhamaragaṇānukiṇṇā, kathaṃ tayā laddhā ayaṃ manuññā.

«ស្រះបោក្ខរណីនេះរបស់លោក គួរឲ្យត្រេកអរណាស់ មានផ្ទៃស្មើល្អ មានកំពង់ដ៏ល្អ មានទឹកច្រើន មានផ្ការីកស្គុះស្គាយ និងពេញទៅដោយហ្វូងឃ្មុំហើររោមជុំវិញ តើលោកបានស្រះបោក្ខរណីដ៏គួរឲ្យត្រេកអរនេះ ដោយសារហេតុអ្វី?»

---

797.

៧៩៧.

---

‘‘Idañca [Pg.258] te ambavanaṃ surammaṃ, sabbotukaṃ dhārayate phalāni;

Supupphitaṃ bhamaragaṇānukiṇṇaṃ, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti. –

«សួនស្វាយនេះរបស់លោក ក៏គួរឲ្យត្រេកអរណាស់ ផ្ដល់ផលគ្រប់រដូវកាល មានផ្ការីកស្គុះស្គាយ និងពេញទៅដោយហ្វូងឃ្មុំហើររោមជុំវិញ តើលោកបានវិមាននេះ ដោយសារហេតុអ្វី?»

---

Imā dve gāthā avocuṃ.

បានពោលគាថាទាំងពីរនេះ។

---

796. Tattha surammāti suṭṭhu ramaṇīyā. Samāti samatalā. Sutitthāti ratanamayasopānatāya sundaratitthā. Mahodakāti bahujalā.

៧៩៦. ក្នុងគាថានោះ បទថា «surammā» សេចក្ដីថា គួរឲ្យត្រេកអរក្រៃលែង។ បទថា «samā» សេចក្ដីថា មានផ្ទៃស្មើល្អ។ បទថា «sutitthā» សេចក្ដីថា មានកំពង់ដ៏ល្អ ព្រោះមានជណ្តើរដែលធ្វើដោយរតនៈ។ បទថា «mahodakā» សេចក្ដីថា មានទឹកច្រើន។

---

797. Sabbotukanti pupphūpagaphalūpagarukkhādīhi sabbesu utūsu sukhāvahaṃ. Tenāha ‘‘dhārayate phalānī’’ti. Supupphitanti niccaṃ supupphitaṃ.

៧៩៧. បទថា «sabbotukaṃ» សេចក្ដីថា នាំមកនូវសេចក្ដីសុខគ្រប់រដូវកាល ដោយសារតែមានដើមឈើផ្ដល់ផ្កានិងផ្លែជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «dhārayate phalāni» (ផ្ដល់ផល)។ បទថា «supupphitaṃ» សេចក្ដីថា មានផ្ការីកជានិច្ច។

---

Taṃ sutvā peto pokkharaṇiādīnaṃ paṭilābhakāraṇaṃ ācikkhanto –

ប្រេតនោះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលបើចង់ប្រាប់ពីហេតុដែលនាំឲ្យបានស្រះបោក្ខរណីជាដើម ទើបពោលថា—

---

798.

៧៩៨.

---

‘‘Ambapakkaṃ dakaṃ yāgu, sītacchāyā manoramā;

Dhītāya dinnadānena, tena me idha labbhatī’’ti. –

«ផ្លែស្វាយទុំ ទឹក បបរ និងម្លប់ដ៏ត្រជាក់គួរឲ្យត្រេកអរ ខ្ញុំបានទទួលក្នុងទីនេះ ដោយសារតែទានដែលកូនស្រីរបស់ខ្ញុំបានប្រគេន (ឧទ្ទិសឲ្យ)»។

---

Gāthamāha. Tattha tena me idha labbhatīti yaṃ taṃ bhagavato bhikkhūnañca ambapakkaṃ udakaṃ yāguñca mamaṃ uddissa dentiyā mayhaṃ dhītāya dinnaṃ dānaṃ, tena me dhītāya dinnadānena idha imasmiṃ dibbe ambavane sabbotukaṃ ambapakkaṃ, imissā dibbāya manuññāya pokkharaṇiyā dibbaṃ udakaṃ, yāguyā attharaṇassa ca dānena uyyānavimānakapparukkhādīsu sītacchāyā manoramā idha labbhati, samijjhatīti attho.

បានពោលគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «tena me idha labbhati» សេចក្ដីថា ទានណាដែលកូនស្រីរបស់ខ្ញុំបានប្រគេនដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយ មានផ្លែស្វាយទុំ ទឹក និងបបរ ដោយឧទ្ទិសចំពោះខ្ញុំ ដោយសារតែទានដែលកូនស្រីបានប្រគេននោះ ទើបខ្ញុំបានទទួលផ្លែស្វាយទុំគ្រប់រដូវកាលក្នុងសួនស្វាយទិព្វនេះ បានទទួលទឹកទិព្វក្នុងស្រះបោក្ខរណីទិព្វដ៏គួរឲ្យត្រេកអរនេះ បានទទួលបបរ និងម្លប់ដ៏ត្រជាក់គួរឲ្យត្រេកអរក្នុងសួនច្បារ វិមាន និងដើមឈើទិព្វជាដើម ដោយសារតែការប្រគេនសំពៅក្រាល គឺបានសម្រេចក្នុងទីនេះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនោះ។

---

Evañca pana vatvā so peto te vāṇije netvā tāni pañca kahāpaṇasatāni dassetvā ‘‘ito upaḍḍhaṃ tumhe gaṇhatha, upaḍḍhaṃ mayā gahitaṃ iṇaṃ sodhetvā sukhena jīvatūti mayhaṃ dhītāya dethā’’ti āha. Vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ patvā tassa dhītāya kathetvā tena attano dinnabhāgampi tassā eva adaṃsu. Sā kahāpaṇasataṃ dhanikānaṃ datvā itaraṃ attano pitu sahāyassa tassa kuṭumbikassa datvā sayaṃ veyyāvaccaṃ karonti nivasati. So ‘‘idaṃ sabbaṃ tuyhaṃyeva hotū’’ti [Pg.259] tassāyeva paṭidatvā taṃ attano jeṭṭhaputtassa gharasāminiṃ akāsi.

លុះពោលពាក្យយ៉ាងនេះហើយ ខ្មោចប្រេតនោះក៏បាននាំពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះទៅ បង្ហាញប្រាក់ប្រាំរយកហាបណៈនោះ រួចពោលថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយយកប្រាក់ពាក់កណ្តាលពីទីនេះចុះ ចំណែកពាក់កណ្តាលទៀត ចូរប្រគល់ឲ្យកូនស្រីរបស់ខ្ញុំ ដើម្បីដោះស្រាយបំណុលដែលខ្ញុំបានជំពាក់ ហើយសូមឲ្យនាងរស់នៅដោយសេចក្តីសុខចុះ»។ ពួកពាណិជ្ជករបានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ហើយបានប្រាប់រឿងនោះដល់កូនស្រីរបស់ប្រេតនោះ រួចក៏បានប្រគល់សូម្បីចំណែកដែលប្រេតនោះបានឲ្យដល់ខ្លួន ទៅឲ្យនាងនោះដែរ។ នាងនោះបានប្រគល់ប្រាក់មួយរយកហាបណៈដល់ពួកម្ចាស់បំណុល ហើយបានប្រគល់ប្រាក់ដែលនៅសល់ដល់គហបតីជាមិត្តភក្តិរបស់ឪពុកខ្លួន រួចរស់នៅដោយជួយធ្វើការងារធំតូចដោយខ្លួនឯង។ គហបតីនោះពោលថា «ប្រាក់ទាំងអស់នេះ ចូរជារបស់នាងតែម្នាក់ចុះ» ហើយបានប្រគល់ត្រឡប់ឲ្យនាងវិញ រួចបានធ្វើនាងឲ្យទៅជាមេផ្ទះនៃកូនប្រុសច្បងរបស់ខ្លួន។

---

Sā gacchante kāle ekaṃ puttaṃ labhitvā taṃ upalālentī –

កាលវេលាកន្លងទៅ នាងនោះបានកូនប្រុសម្នាក់ កាលដែលលួងលោមកូនប្រុសនោះ...

---

799.

៧៩៩.

---

‘‘Sandiṭṭhikaṃ kammaṃ evaṃ passatha, dānassa damassa saṃyamassa vipākaṃ;

Dāsī ahaṃ ayyakulesu hutvā, suṇisā homi agārassa issarā’’ti. –

«អ្នកទាំងឡាយចូរមើលផលដែលឃើញច្បាស់នឹងភ្នែកនៃកម្ម គឺផលនៃទាន ការទូន្មានឥន្ទ្រិយ និងការសង្រួមយ៉ាងនេះចុះ ខ្ញុំកាលពីមុនជាស្រីបម្រើក្នុងផ្ទះរបស់ម្ចាស់ ឥឡូវនេះបានមកជាកូនប្រសារ ជាធំលើផ្ទះ»។

---

Imaṃ gāthaṃ vadati.

នាងបានពោលនូវគាថានេះ។

---

Athekadivasaṃ satthā tassā ñāṇaparipākaṃ oloketvā obhāsaṃ pharitvā sammukhe ṭhito viya attānaṃ dassetvā –

គ្រានោះ ក្នុងថ្ងៃមួយ ព្រះសាស្តាទ្រង់ទតឃើញការចាស់ក្លានៃញាណរបស់នាង ទ្រង់ផ្សាយព្រះរស្មីទៅ បង្ហាញព្រះអង្គដូចជាគង់ប្រថាប់នៅចំពោះមុខ...

---

‘‘Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ;

Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattaṃ ativattatī’’ti. (udā. 18;

jā. 1.1.100) –

«សេចក្តីមិនត្រេកអរ តែងគ្របសង្កត់បុគ្គលអ្នកប្រមាទ ដោយសណ្ឋានជាទីត្រេកអរ, សេចក្តីមិនជាទីស្រឡាញ់ ដោយសណ្ឋានជាទីស្រឡាញ់, សេចក្តីទុក្ខ ដោយសណ្ឋានជាសេចក្តីសុខ»។

---

Imaṃ gāthamāha. Sā gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhitā. Sā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ព្រះអង្គបានត្រាស់គាថានេះ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់គាថា នាងបានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ នាងបានថ្វាយទានដ៏ធំដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ ទេសនានោះបានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជន។

---

Ambavanapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយអម្ពវនបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

13. Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā

១៣. ការអធិប្បាយអក្ខរុក្ខបេតវត្ថុ

---

Yaṃ dadāti na taṃ hotīti idaṃ akkhadāyakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante aññataro sāvatthivāsī upāsako sakaṭehi bhaṇḍassa pūretvā vaṇijjāya videsaṃ gantvā tattha attano bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā sāvatthiṃ uddissa maggaṃ paṭipajji. Tassa maggaṃ gacchantassa aṭaviyaṃ ekassa sakaṭassa akkho bhijji. Atha aññataro puriso rukkhagahaṇatthaṃ kuṭhāripharasuṃ gāhāpetvā attano gāmato nikkhamitvā araññe vicaranto taṃ ṭhānaṃ patvā [Pg.260] taṃ upāsakaṃ akkhabhañjanena domanassappattaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāṇijo akkhabhañjanena aṭaviyaṃ kilamatī’’ti anukampaṃ upādāya rukkhadaṇḍaṃ chinditvā daḷhaṃ akkhaṃ katvā sakaṭe yojetvā adāsi.

រឿងដែលផ្តើមឡើងថា «Yaṃ dadāti na taṃ hoti» នេះ ឈ្មោះថា អក្ខទាយកបេតវត្ថុ។ តើរឿងនោះមានរឿងរ៉ាវកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានឧបាសកម្នាក់ជាអ្នកក្រុងសាវត្ថី បានផ្ទុកទំនិញពេញរទេះទាំងឡាយ ហើយបានធ្វើដំណើរទៅកាន់បរទេសដើម្បីជួញដូរ លុះលក់ទំនិញរបស់ខ្លួននៅក្នុងទីនោះហើយ ក៏បានផ្ទុកទំនិញត្រឡប់មកវិញដាក់លើរទេះទាំងឡាយ រួចបានធ្វើដំណើរតាមផ្លូវសំដៅទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី។ កាលដែលឧបាសកនោះកំពុងធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវ ភ្លៅរទេះមួយបានបាក់នៅក្នុងព្រៃធំ។ គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់កាន់យកកាំបិតនិងពូថៅដើម្បីកាប់ឈើ បានចេញពីភូមិរបស់ខ្លួន ដើរទៅក្នុងព្រៃ បានទៅដល់ទីនោះ ឃើញឧបាសកនោះដល់នូវសេចក្តីតូចចិត្តដោយសារភ្លៅរទេះបាក់ ក៏កើតចិត្តអាណិតអាសូរដោយគិតថា «ពាណិជ្ជករនេះលំបាកណាស់ក្នុងព្រៃព្រោះតែភ្លៅរទេះបាក់» ទើបបានកាប់ឈើធ្វើជាភ្លៅរទេះដ៏មាំ ហើយបានទឹមភ្ជាប់នឹងរទេះប្រគល់ឲ្យទៅ។

---

So aparena samayena kālaṃ katvā tasmiṃyeva aṭavipadese bhummadevatā hutvā nibbatto. Attano kammaṃ paccavekkhitvā rattiyaṃ tassa upāsakassa gehaṃ gantvā gehadvāre ṭhatvā –

បុរសនោះ លុះសម័យខាងក្រោយមក ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ ហើយបានទៅកើតជាភុម្មទេវតានៅក្នុងព្រៃនោះឯង។ ទេវតានោះបានពិចារណាមើលកម្មរបស់ខ្លួន ហើយនៅពេលយប់ បានទៅកាន់ផ្ទះរបស់ឧបាសកនោះ ឈរនៅជិតទ្វារផ្ទះ...

---

800.

៨០០.

---

‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, detheva dānaṃ datvā ubhayaṃ tarati;

Ubhayaṃ tena dānena gacchati, jāgaratha mā pamajjathā’’ti. –

«វត្ថុណាដែលបុគ្គលឲ្យ វត្ថុនោះមិនមែនជាផលក្នុងបរលោកឡើយ ប៉ុន្តែចូរឲ្យទានចុះ បុគ្គលកាលឲ្យទានហើយ ឈ្មោះថាឆ្លងផុតពីទុក្ខទាំងពីរយ៉ាង តែងដល់នូវសុខទាំងពីរយ៉ាងដោយសារទាននោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយភ្ញាក់រលឹកឡើង កុំប្រមាទឡើយ»។

---

Gāthamāha. Tattha yaṃ dadāti na taṃ hotīti yaṃ deyyadhammaṃ dāyako deti, na tadeva paraloke tassa dānassa phalabhāvena hoti, atha kho aññaṃ bahuṃ iṭṭhaṃ kantaṃ phalaṃ hotiyeva. Tasmā detheva dānanti yathā tathā dānaṃ detha eva. Tattha kāraṇamāha ‘‘datvā ubhayaṃ taratī’’ti, dānaṃ datvā diṭṭhadhammikampi samparāyikampi dukkhaṃ anatthañca atikkamati. Ubhayaṃ tena dānena gacchatīti diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañcāti ubhayampi sukhaṃ tena dānena upagacchati pāpuṇāti, attano paresañca hitasukhavasenāpi ayamattho yojetabbo. Jāgaratha mā pamajjathāti evaṃ ubhayānatthanivāraṇaṃ ubhayahitasādhanaṃ dānaṃ sampādetuṃ jāgaratha, dānūpakaraṇāni sajjetvā tattha ca appamattā hothāti attho. Ādaradassanatthaṃ cettha āmeḍitavasena vuttaṃ.

បានពោលនូវគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «yaṃ dadāti na taṃ hoti» សេចក្តីថា ទេយ្យធម៌ណាដែលទាយកប្រគល់ឲ្យ ទេយ្យធម៌នោះឯងមិនមែនជាផលនៃទាននោះក្នុងបរលោកឡើយ ប៉ុន្តែផលដទៃដ៏ច្រើនជាទីប្រាថ្នា ជាទីគាប់ចិត្ត តែងកើតមានពិតប្រាកដ។ ហេតុនោះ បទថា «detheva dānaṃ» សេចក្តីថា ចូរឲ្យទានដោយប្រការណាមួយចុះ។ ក្នុងបទនោះ ទេវតាបានពោលបង្ហាញហេតុថា «datvā ubhayaṃ tarati» សេចក្តីថា បុគ្គលកាលឲ្យទានហើយ តែងកន្លងផុតនូវសេចក្តីទុក្ខ និងសេចក្តីវិនាស ទាំងក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងក្នុងបរលោក។ បទថា «ubhayaṃ tena dānena gacchati» សេចក្តីថា បុគ្គលតែងចូលទៅដល់ គឺបានសម្រេចនូវសេចក្តីសុខទាំងពីរយ៉ាង គឺសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងសុខក្នុងបរលោក ដោយសារទាននោះ ម៉្យាងទៀត សេចក្តីនេះគប្បីសម្របសម្រួលតាមអំណាចនៃប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខរបស់ខ្លួន និងអ្នកដទៃផងដែរ។ បទថា «jāgaratha mā pamajjatha» សេចក្តីថា ចូរភ្ញាក់រលឹកឡើងដើម្បីញ៉ាំងទានដែលជាគ្រឿងការពារសេចក្តីវិនាសទាំងពីរយ៉ាង និងជាគ្រឿងសម្រេចប្រយោជន៍ទាំងពីរយ៉ាងនោះឲ្យសម្រេចចុះ ចូររៀបចំគ្រឿងឧបករណ៍នៃទាន ហើយកុំប្រមាទក្នុងទាននោះឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យនេះត្រូវបានពោលឡើងដោយការដដែលៗ ដើម្បីបង្ហាញពីសេចក្តីយកចិត្តទុកដាក់។

---

Vāṇijo attano kiccaṃ tīretvā paṭinivattitvā anukkamena sāvatthiṃ patvā dutiyadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ពាណិជ្ជករនោះ លុះសម្រេចកិច្ចការរបស់ខ្លួនហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ ដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ បានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយ អង្គុយក្នុងទីសមគួរ រួចបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា។ ទេសនានោះបានជាប្រយោជន៍ដល់មហាជន។

---

Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយអក្ខរុក្ខបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

14. Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā

១៤. ការអធិប្បាយភោគសំហរណបេតីវត្ថុ

---

Mayaṃ [Pg.261] bhoge saṃharimhāti idaṃ bhogasaṃharaṇapetivatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante rājagahe kira catasso itthiyo mānakūṭādivasena sappimadhuteladhaññādīhi vohāraṃ katvā ayoniso bhoge saṃharitvā jīvanti. Tā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā bahinagare parikhāpiṭṭhe petiyo hutvā nibbattiṃsu. Tā rattiyaṃ dukkhābhibhūtā –

រឿងដែលផ្តើមឡើងថា «Mayaṃ bhoge saṃharimhā» នេះ ឈ្មោះថា ភោគសំហរណបេតីវត្ថុ។ តើរឿងនោះមានរឿងរ៉ាវកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? បានឮថា កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងព្រៃវេឡុវ័ន មានស្រីបួននាក់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ បានធ្វើការជួញដូរនូវទឹកដោះថ្លា ទឹកឃ្មុំ ប្រេង និងធញ្ញជាតិជាដើម ដោយការវាល់និងការថ្លឹងបន្លំជាដើម ប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិដោយមិនសមគួរ ហើយចិញ្ចឹមជីវិត។ ស្រីទាំងនោះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ក៏បានទៅកើតជាប្រេតស្រីនៅខាងក្រៅក្រុង នាឆ្នេរគូក្រុង។ ស្រីទាំងនោះត្រូវសេចក្តីទុក្ខគ្របសង្កត់នៅពេលយប់...

---

801.

៨០១.

---

‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;

Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –

«ពួកយើងបានប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយ ដោយធម៌ខ្លះ ដោយមិនសមគួរខ្លះ ក្នុងកាលមុន ឥឡូវនេះ ជនដទៃទាំងឡាយកំពុងប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះ ចំណែកពួកយើងជាអ្នកមានចំណែកនៃសេចក្តីទុក្ខ»។

---

Vippalapantiyo bheravena mahāsaddena viraviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā vibhātāya rattiyā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ sajjetvā satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ upanisīditvā taṃ pavattiṃ nivedesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tena vo saddena koci antarāyo natthi, catasso pana petiyo dukkhābhibhūtā attanā dukkaṭaṃ kammaṃ kathetvā paridevanavasena vissarena viravantiyo –

ស្រីទាំងនោះកាលខ្សឹកខ្សួល ក៏បានស្រែកយំដោយសំឡេងដ៏ខ្លាំងគួរឲ្យខ្លាច។ មនុស្សទាំងឡាយបានឮសំឡេងនោះ ក៏មានសេចក្តីភ័យខ្លាចតក់ស្លុត លុះវេលារាត្រីភ្លឺច្បាស់ហើយ ក៏បានរៀបចំមហាទានថ្វាយដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន និមន្តព្រះសាស្តានិងភិក្ខុសង្ឃមក រួចបានអង្គាសខាំខៅដោយខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ លុះព្រះដ៏មានព្រះភាគសោយរួច ទ្រង់ដកព្រះហស្តចេញពីបាត្រហើយ មនុស្សទាំងនោះក៏បានអង្គុយជិតព្រះអង្គ រួចក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ សេចក្តីអន្តរាយណាមួយដោយសារសំឡេងនោះមិនមានដល់អ្នកទាំងឡាយឡើយ ប៉ុន្តែមានប្រេតស្រីបួននាក់ដែលត្រូវសេចក្តីទុក្ខគ្របសង្កត់ បាននិយាយប្រាប់នូវកម្មដ៏អាក្រក់ដែលខ្លួនបានធ្វើ ហើយស្រែកយំដោយសំឡេងដ៏ខ្លាំងព្រោះការខ្សឹកខ្សួលថា...

---

‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;

Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –

«ពួកយើងបានប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយ ដោយធម៌ខ្លះ ដោយមិនសមគួរខ្លះ ក្នុងកាលមុន ឥឡូវនេះ ជនដទៃទាំងឡាយកំពុងប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះ ចំណែកពួកយើងជាអ្នកមានចំណែកនៃសេចក្តីទុក្ខ»។

---

Imaṃ gāthamāhaṃsūti avoca.

ស្រីទាំងនោះបានពោលនូវគាថានេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ។

---

Tattha bhogeti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāme vatthābharaṇādike vittūpakaraṇavisese. Saṃharimhāti maccheramalena pariyādinnacittā kassaci kiñci adatvā sañcinimha. Samena visamena cāti ñāyena ca aññāyena ca, ñāyapatirūpakena vā aññāyena te bhoge amhehi saṃharite idāni aññe paribhuñjanti. Mayaṃ dukkhassa bhāginīti mayaṃ pana kassacipi sucaritassa akatattā duccaritassa ca katattā etarahi petayonipariyāpannassa mahato dukkhassa bhāginiyo bhavāma, mahādukkhaṃ anubhavāmāti attho.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «bhoge» សេចក្តីថា គ្រឿងប្រើប្រាស់ និងទ្រព្យសម្បត្តិពិសេសៗ មានសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម ដែលបានឈ្មោះថា «ភោគៈ» ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងប្រើប្រាស់។ បទថា «saṃharimhā» សេចក្តីថា ពួកយើងមានចិត្តត្រូវមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់គ្របសង្កត់ហើយ មិនបានប្រគល់អ្វីៗដល់នរណាម្នាក់ឡើយ ហើយបានប្រមូលទុក។ បទថា «samena visamena ca» សេចក្តីថា ដោយយុត្តិធម៌ខ្លះ ដោយអយុត្តិធម៌ខ្លះ ឬដោយការធ្វើដូចជាយុត្តិធម៌ តែជាអយុត្តិធម៌ខ្លះ ឥឡូវនេះ ជនដទៃទាំងឡាយកំពុងប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះដែលពួកយើងបានប្រមូលទុក។ បទថា «mayaṃ dukkhassa bhāginī» សេចក្តីថា ចំណែកពួកយើងវិញ ព្រោះតែមិនបានធ្វើសុចរិតណាមួយ និងព្រោះតែបានធ្វើទុច្ចរិត ឥឡូវនេះ ក៏បានទៅជាអ្នកមានចំណែកនៃសេចក្តីទុក្ខដ៏ធំធេងដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងកំណើតប្រេត គឺរងទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

Evaṃ [Pg.262] bhagavā tāhi petīhi vuttaṃ gāthaṃ vatvā tāsaṃ pavattiṃ kathetvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់នូវគាថាដែលប្រេតស្រីទាំងនោះបានពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានសម្តែងនូវរឿងរ៉ាវរបស់ប្រេតទាំងនោះ ទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា រួចទ្រង់ប្រកាសនូវសច្ចធម៌ទាំងឡាយក្នុងខាងចុង ក្នុងពេលបញ្ចប់សច្ចធម៌ ជនទាំងឡាយជាច្រើនបានសម្រេចសោតាបត្តិផលជាដើម។

---

Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយភោគសំហរណបេតីវត្ថុ ចប់ហើយ។

---

15. Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā

១៥. ការអធិប្បាយសេដ្ឋីបុត្តបេតវត្ថុ

---

Saṭṭhivassasahassānīti idaṃ seṭṭhiputtapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo alaṅkatappaṭiyatto hatthikkhandhavaragato mahatiyā rājiddhiyā mahantena rājānubhāvena nagaraṃ anusañcaranto aññatarasmiṃ gehe uparipāsāde vātapānaṃ vivaritvā taṃ rājavibhūtiṃ olokentiṃ rūpasampattiyā devaccharāpaṭibhāgaṃ ekaṃ itthiṃ disvā adiṭṭhapubbe ārammaṇe sahasā samuppannena kilesasamudācārena pariyuṭṭhitacitto satipi kularūpācārādiguṇavisesasampanne antepurajane sabhāvalahukassa pana duddamassa cittassa vasena tassaṃ itthiyaṃ paṭibaddhamānaso hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ pāsādaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā rājagehaṃ paviṭṭho. Aññaṃ sabbaṃ ambasakkarapetavatthumhi āgatanayeneva veditabbaṃ.

រឿងដែលផ្តើមឡើងថា «Saṭṭhivassasahassāni» នេះ ឈ្មោះថា សេដ្ឋីបុត្តបេតវត្ថុ។ តើរឿងនោះមានរឿងរ៉ាវកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងព្រៃជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល ទ្រង់គ្រឿងអលង្ការតាក់តែងហើយ ទ្រង់គង់លើកញ្ចងដំរីដ៏ប្រសើរ យាងប្រទក្សិណក្រុងដោយរាជានុភាពដ៏ធំ និងរាជឫទ្ធិដ៏អស្ចារ្យ ទ្រង់បានទតឃើញស្រីម្នាក់ដែលមានរូបសម្បត្តិប្រៀបដូចជាស្រីអប្សរ កំពុងបើកបង្អួចនៅជាន់ខាងលើនៃប្រាសាទក្នុងផ្ទះមួយ សម្លឹងមើលនូវរាជសម្បត្តិដ៏រុងរឿងនោះ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះទ័យត្រូវកិលេសគ្របសង្កត់ភ្លាមៗ ក្នុងអារម្មណ៍ដែលមិនធ្លាប់ឃើញពីមុន សូម្បីតែពួកស្រីស្នំក្នុងវាំងដែលប្រកបដោយគុណសម្បត្តិមានត្រកូល រូបរាង និងមារយាទជាដើម មាននៅឡើយក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃព្រះទ័យដែលស្រាលដោយសភាវៈ និងទូន្មានបានដោយក្រ ទ្រង់ក៏មានព្រះទ័យប្រតិព័ទ្ធក្នុងស្រីនោះ ទើបទ្រង់ធ្វើសញ្ញាប្រាប់ដល់បុរសម្នាក់ដែលអង្គុយនៅខាងក្រោយថា «ចូរអ្នកសម្គាល់មើលប្រាសាទនេះ និងស្រីម្នាក់នេះចុះ» រួចហើយទ្រង់យាងចូលទៅកាន់ព្រះរាជវាំង។ សេចក្តីក្រៅពីនេះទាំងអស់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលមកហើយក្នុងអម្ពសក្ករបេតវត្ថុចុះ។

---

Ayaṃ pana viseso – idha puriso sūriye anatthaṅgateyeva āgantvā nagaradvāre thakite attanā ānītaṃ aruṇavaṇṇamattikaṃ uppalāni ca nagaradvārakavāṭe laggetvā nipajjituṃ jetavanaṃ agamāsi. Rājā pana sirisayane vāsūpagato majjhimayāme sa-iti na-iti du-iti so-iti ca imāni cattāri akkharāni mahatā kaṇṭhena uccāritāni viya vissaravasena assosi. Tāni kira atīte kāle sāvatthivāsīhi catūhi seṭṭhiputtehi bhogamadamattehi yobbanakāle pāradārikakammavasena bahuṃ apuññaṃ pasavetvā aparabhāge kālaṃ katvā tasseva nagarassa samīpe lohakumbhiyaṃ nibbattitvā paccamānehi lohakumbhiyā mukhavaṭṭiṃ patvā ekekaṃ gāthaṃ vatthukāmehi uccāritānaṃ tāsaṃ gāthānaṃ ādiakkharāni[Pg.263], te paṭhamakkharameva vatvā vedanāppattā hutvā lohakumbhiṃ otariṃsu.

ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងនេះមានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងនេះ គឺបុរសនោះបានត្រឡប់មកវិញក្នុងពេលដែលព្រះអាទិត្យមិនទាន់អស្តង្គតឡើយ កាលដែលទ្វារក្រុងបិទហើយ ក៏បានព្យួរដីពណ៌ក្រហមព្រាលៗ និងផ្កាឈូកទាំងឡាយដែលខ្លួននាំមក ទុកនៅនឹងទ្វារក្រុង ហើយបានទៅកាន់ព្រៃជេតពនដើម្បីសម្រាក។ ចំណែកព្រះរាជា កាលដែលទ្រង់សម្រាន្តលើព្រះទែនសិរី ក្នុងមជ្ឈិមយាម បានឮអក្សរបួនតួនេះគឺ ស- និ- ទុ- សោ- ដោយសំឡេងដ៏ខ្លាំង ដូចជាគេស្រែកចេញពីបំពង់កដ៏ធំ។ បានឮថា អក្សរទាំងនោះ គឺជាអក្សរដើមនៃគាថាទាំងឡាយដែលកូនសេដ្ឋីបួននាក់ជាអ្នកក្រុងសាវត្ថីក្នុងអតីតកាល ដែលជាអ្នកស្រវឹងដោយការមោទនភាពក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិ បានសាងបាបដ៏ច្រើនដោយអំណាចនៃកាមគុណខុសក្នុងប្រពន្ធកូនអ្នកដទៃក្នុងវ័យក្មេង លុះសម័យខាងក្រោយមកក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ បានទៅកើតក្នុងឆ្នាំងដែកក្តៅ (លោហកុម្ភី) ជិតក្រុងនោះឯង ហើយកំពុងឆេះឆ្អិនឆ្អៅ កាលដែលអណ្តែតឡើងមកដល់មាត់ឆ្នាំងលោហកុម្ភី ក៏ចង់ពោលនូវគាថាម្នាក់មួយៗ ទើបបន្លឺឡើងនូវអក្សរដើមនៃគាថាទាំងនោះ ប៉ុន្តែជនទាំងនោះពោលបានតែអក្សរដំបូងប៉ុណ្ណោះ ក៏ត្រូវវេទនាគ្របសង្កត់ ហើយលិចចុះទៅក្នុងឆ្នាំងលោហកុម្ភីវិញ។

---

Rājā pana taṃ saddaṃ sutvā bhītatasito saṃviggo lomahaṭṭhajāto taṃ rattāvasesaṃ dukkhena vītināmetvā vibhātāya rattiyā purohitaṃ pakkosāpetvā taṃ pavattiṃ kathesi. Purohito rājānaṃ bhītatasitaṃ ñatvā lābhagiddho ‘‘uppanno kho ayaṃ mayhaṃ brāhmaṇānañca lābhuppādanupāyo’’ti cintetvā ‘‘mahārāja, mahā vatāyaṃ upaddavo uppanno, sabbacatukkaṃ yaññaṃ yajāhī’’ti āha. Rājā tassa vacanaṃ sutvā amacce āṇāpesi ‘‘sabbacatukkayaññassa upakaraṇāni sajjethā’’ti. Taṃ sutvā mallikā devī rājānaṃ evamāha – ‘‘kasmā, mahārāja, brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā anekapāṇavadhahiṃsanakakiccaṃ kātukāmosi, nanu sabbattha appaṭihatañāṇacāro bhagavā pucchitabbo? Yathā ca te bhagavā byākarissati, tathā paṭipajjitabba’’nti. Rājā tassā vacanaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘na, mahārāja, tatonidānaṃ tuyhaṃ koci antarāyo’’ti vatvā ādito paṭṭhāya tesaṃ lohakumbhiniraye nibbattasattānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi paccekaṃ uccāretuṃ āraddhagāthāyo –

ចំណែកព្រះរាជា លុះបានឮសំឡេងនោះហើយ ក៏តក់ស្លុត ភ័យខ្លាច និងមានរោមព្រឺស្រើប កន្លងរាត្រីដែលនៅសេសសល់នោះទៅដោយលំបាក លុះព្រឹកឡើង ក៏បង្គាប់ឲ្យហៅព្រះបុរោហិតមក ហើយប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះបុរោហិតដឹងថាព្រះរាជាទ្រង់ភ័យតក់ស្លុតហើយ ជាអ្នកលោភលន់ក្នុងលាភសក្ការៈ គិតថា «ឱ! នេះជាឧបាយបង្កើតលាភដល់អាត្មាអញផង ដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយផង កើតឡើងហើយតើ» ទើបក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ឧបទ្រពដ៏ធំធេងណាស់កើតឡើងហើយ ព្រះអង្គចូរទ្រង់បូជាយញ្ញដោយសព្វចតុក្កយញ្ញចុះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រះបុរោហិតនោះហើយ ក៏បង្គាប់ពួកអាមាត្យថា «ចូរអ្នករៀបចំគ្រឿងឧបករណ៍សម្រាប់សព្វចតុក្កយញ្ញចុះ»។ ព្រះនាងមល្លិកាទេវីបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាយ៉ាងនេះថា «បពិត្រមហារាជ ហេតុអ្វីព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍ហើយ បែរជាចង់ធ្វើកិច្ចការដ៏គួរឲ្យខ្លាចរអា គឺការសម្លាប់សត្វមានជីវិតជាច្រើនយ៉ាងនេះ? តើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់មានព្រះញាណមិនទើសទាក់ក្នុងធម៌ទាំងពួង មិនគួរដែលព្រះអង្គត្រូវទូលសួរទេឬ? ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងដោះស្រាយថ្វាយព្រះអង្គយ៉ាងណា ព្រះអង្គគួរប្រតិបត្តិតាមយ៉ាងនោះចុះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រះនាងមល្លិកានោះហើយ ក៏យាងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «បពិត្រមហារាជ គ្រោះថ្នាក់ណាមួយដោយសារហេតុនោះ មិនមានដល់ព្រះអង្គឡើយ» ហើយទ្រង់សម្ដែងរឿងរ៉ាវរបស់សត្វទាំងឡាយដែលកើតក្នុងលោហកុម្ភីនរក តាំងពីដើមរៀងមក ហើយទ្រង់នាំមកនូវគាថាទាំងឡាយដែលសត្វនរកទាំងនោះម្នាក់ៗចាប់ផ្ដើមពោលថា៖

---

802.

៨០២.

---

‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati.

«ឆ្នាំទាំងឡាយប្រាំមួយម៉ឺន ពេញបរិបូណ៌ដោយប្រការទាំងពួង កាលពួកយើងកំពុងឆ្អិននៅក្នុងនរក តើកាលណាទើបមានទីបំផុត?»

---

803.

៨០៣.

---

‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;

Tathā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā.

«ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ ទីបំផុតមិនមានឡើយ ទីបំផុតនឹងមានពីណា ទីបំផុតមិនប្រាកដឡើយ ព្រោះថាបាបកម្មនោះ គឺអ្នកនិងខ្ញុំបានធ្វើរួមគ្នាហើយ។»

---

804.

៨០៤.

---

‘‘Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

«ពួកយើងបានរស់នៅដោយជីវិតដ៏អាក្រក់ ព្រោះកាលបើទេយ្យធម៌មានស្រាប់ ពួកយើងមិនបានធ្វើការបរិច្ចាគឡើយ កាលបើទេយ្យធម៌មានស្រាប់ ពួកយើងមិនបានធ្វើកោះ (ទីពឹង) សម្រាប់ខ្លួនឡើយ។»

---

805.

៨០៥.

---

‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti. –

«ប្រសិនបើខ្ញុំនោះបានចេញពីនរកនេះទៅ ហើយបានកំណើតជាមនុស្ស ខ្ញុំនឹងដឹងពាក្យរបស់អ្នកសុំ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល នឹងធ្វើកុសលឲ្យបានច្រើនជាមិនខាន»។

---

Paripuṇṇaṃ katvā kathesi.

«ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងឲ្យពេញបរិបូណ៌។»

---

802. Tattha [Pg.264] saṭṭhivassasahassānīti vassānaṃ saṭṭhisahassāni. Tasmiṃ kira lohakumbhiniraye nibbattasatto adho ogacchanto tiṃsāya vassasahassehi heṭṭhimatalaṃ pāpuṇāti, tato uddhaṃ uggacchantopi tiṃsāya eva vassasahassehi mukhavaṭṭipadesaṃ pāpuṇāti, tāya saññāya so ‘‘saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso’’ti gāthaṃ vattukāmo sa-iti vatvā adhimattavedanāppatto hutvā adhomukho pati. Bhagavā pana taṃ rañño paripuṇṇaṃ katvā kathesi. Esa nayo sesagāthāsupi. Tattha kadā anto bhavissatīti lohakumbhiniraye paccamānānaṃ amhākaṃ kadā nu kho imassa dukkhassa anto pariyosānaṃ bhavissati.

៨០២. «ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «saṭṭhivassasahassāni» សេចក្ដីថា ឆ្នាំទាំងឡាយប្រាំមួយម៉ឺន។ ឮថា សត្វដែលកើតក្នុងលោហកុម្ភីនរកនោះ កាលលិចចុះទៅខាងក្រោម ត្រូវប្រើពេលបីម៉ឺនឆ្នាំ ទើបទៅដល់បាតខាងក្រោម ចាប់ពីបាតនោះ កាលអណ្ដែតឡើងមកខាងលើវិញ ក៏ត្រូវប្រើពេលបីម៉ឺនឆ្នាំ ទើបមកដល់មាត់ឆ្នាំង ព្រោះសេចក្ដីសម្គាល់នោះ សត្វនរកនោះ (ដែលធ្លាប់ជាកូនសេដ្ឋី) ប្រាថ្នានឹងពោលគាថាថា «saṭṭhivassasahassāni paripuṇṇāni sabbaso» ក៏ពោលបានត្រឹមតែអក្សរថា «ស» (sa) ប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏ត្រូវវេទនាដ៏ខ្លាំងក្លាគ្របសង្កត់ ក៏ផ្កាប់មុខលិចចុះទៅវិញ។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្ដែងគាថានោះឲ្យពេញបរិបូណ៌ថ្វាយព្រះរាជា។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងគាថាដែលនៅសេសសល់ដែរ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «kadā anto bhavissati» សេចក្ដីថា កាលពួកយើងកំពុងឆ្អិននៅក្នុងលោហកុម្ភីនរក តើកាលណាទើបមានទីបំផុត គឺការរលត់ទៅនៃទុក្ខនេះ?»

---

803. Tathā hīti yathā tuyhaṃ mayhañca imassa dukkhassa natthi anto, na anto paṭidissati, tathā tena pakārena pāpakaṃ kammaṃ pakataṃ tayā mayā cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā vattabbaṃ.

៨០៣. «បទថា «tathā hi» សេចក្ដីថា ទីបំផុតនៃទុក្ខនេះ មិនមានដល់អ្នកនិងខ្ញុំយ៉ាងណា ទីបំផុតមិនប្រាកដយ៉ាងណា បាបកម្មគឺអ្នកនិងខ្ញុំបានធ្វើហើយដោយប្រការនោះ យ៉ាងនោះដែរ គប្បីពោលដោយការផ្លាស់ប្ដូរវិភត្តិ (tayāca mayāca ទៅជា tuyhañca mayhañca)។»

---

804. Dujjīvitanti viññūhi garahitabbaṃ jīvitaṃ. Ye santeti ye mayaṃ sante vijjamāne deyyadhamme. Na dadamhaseti na adamha. Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano’’ti vuttaṃ.

៨០៤. «បទថា «dujjīvitaṃ» សេចក្ដីថា ជីវិតដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីតិះដៀល។ បទថា «ye sante» សេចក្ដីថា ពួកយើងណា កាលបើទេយ្យធម៌មានស្រាប់ គឺប្រាកដមាន។ បទថា «na dadamhase» សេចក្ដីថា មិនបានឲ្យ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា «santesu deyyadhammesu dīpaṃ nākamha attano» ដើម្បីធ្វើសេចក្ដីដែលពោលហើយនោះឲ្យច្បាស់លាស់ឡើង។»

---

805. Sohanti so ahaṃ. Nūnāti parivitakke nipāto. Itoti imasmā lohakumbhinirayā. Gantvāti apagantvā. Yoniṃ laddhāna mānusinti manussayoniṃ manussattabhāvaṃ labhitvā. Vadaññūti pariccāgasīlo, yācakānaṃ vā vacanaññū. Sīlasampannoti sīlācārasampanno. Kāhāmi kusalaṃ bahunti pubbe viya pamādaṃ anāpajjitvā bahuṃ pahūtaṃ kusalaṃ puññakammaṃ karissāmi, upacinissāmīti attho.

៨០៥. «បទថា «sohaṃ» គឺ «so ahaṃ» (ខ្ញុំនោះ)។ បទថា «nūna» ជាសព្ទនិបាត ក្នុងសេចក្ដីត្រិះរិះ។ បទថា «ito» សេចក្ដីថា ចាកលោហកុម្ភីនរកនេះ។ បទថា «gantvā» សេចក្ដីថា គេចចេញទៅ។ បទថា «yoniṃ laddhāna mānusiṃ» សេចក្ដីថា បានកំណើតជាមនុស្ស គឺបានអត្តភាពជាមនុស្ស។ បទថា «vadaññū» សេចក្ដីថា ជាអ្នកមានសីលធម៌ក្នុងការបរិច្ចាគ ឬដឹងពាក្យរបស់អ្នកសុំ។ បទថា «sīlasampanno» សេចក្ដីថា បរិបូណ៌ដោយសីលនិងអាចារៈ។ បទថា «kāhāmi kusalaṃ bahuṃ» សេចក្ដីថា មិនដល់នូវសេចក្ដីប្រមាទដូចកាលមុន ហើយនឹងធ្វើ គឺសន្សំកុសលកម្មដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ នេះជាសេចក្ដីក្នុងបទនោះ។»

---

Satthā imā gāthāyo vatvā vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne mattikārattuppalahārako puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi. Rājā sañjātasaṃvego parapariggahe abhijjhaṃ pahāya sadārasantuṭṭho ahosīti.

«ព្រះសាស្តាលុះទ្រង់ត្រាស់គាថាទាំងឡាយនេះហើយ ក៏ទ្រង់សម្ដែងធម៌ដោយពិស្ដារ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា បុរសអ្នកនាំយកផ្កាឈូកក្រហមដុះក្នុងភក់ ក៏បានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ ព្រះរាជាទ្រង់មានសេចក្ដីសង្វេគកើតឡើងហើយ ក៏លះបង់នូវអភិជ្ឈាក្នុងភរិយារបស់អ្នកដទៃ ហើយជាអ្នកត្រេកអរតែនឹងភរិយារបស់ខ្លួន។»

---

Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

«ការអធិប្បាយសេដ្ឋីបុត្តបេតវត្ថុ ចប់ហើយ។»

---

16. Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā

១៦. «ការអធិប្បាយសដ្ឋិកូដបេតវត្ថុ»

---

Kiṃ [Pg.265] nu ummattarūpovāti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ petaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasinagare aññataro pīṭhasappī sālittakapayoge kusalo, tahiṃ sakkharakhipanasippe nipphattiṃ gato nagaradvāre nigrodharukkhamūle nisīditvā sakkharapahārehi hatthiassamanussarathakūṭāgāradhajapuṇṇaghaṭādirūpāni nigrodhapattesu dasseti. Nagaradārakā attano kīḷanatthāya māyakaḍḍhamāsakādīni datvā yathāruci tāni sippāni kārāpenti.

«ព្រះធម៌ទេសនាថា «kiṃ nu ummattarūpova» នេះ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ទ្រង់ប្រារព្ធនូវប្រេតម្នាក់ ទើបត្រាស់សម្ដែង។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងក្រុងពារាណសី មានបុរសខ្វិនម្នាក់ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងសិល្បៈបាញ់គ្រាប់ក្រួស គាត់បានដល់នូវភាពសម្រេចក្នុងសិល្បៈបាញ់គ្រាប់ក្រួសនោះ ក៏អង្គុយនៅទៀបគល់ឈើជ្រៃជិតទ្វារក្រុង ហើយបង្ហាញរូបភាពផ្សេងៗ មានរូបដំរី សេះ មនុស្ស រថ ប្រាសាទ ទង់ជ័យ និងឆ្នាំងទឹកពេញជាដើម នៅលើស្លឹកជ្រៃ ដោយការបាញ់គ្រាប់ក្រួស。 ពួកក្មេងៗក្នុងក្រុង ដើម្បីលេងកម្សាន្តរបស់ខ្លួន ក៏បានឲ្យប្រាក់កាក់កន្លះមាសកៈជាដើម ហើយបង្គាប់ឲ្យគាត់ធ្វើសិល្បៈទាំងនោះតាមចិត្តចង់។»

---

Athekadivasaṃ bārāṇasirājā nagarato nikkhamitvā taṃ nigrodhamūlaṃ upagato nigrodhapattesu hatthirūpādivasena nānāvidharūpavibhattiyo appitā disvā manusse pucchi – ‘‘kena nu kho imesu nigrodhapattesu evaṃ nānāvidharūpavibhattiyo katā’’ti? Manussā taṃ pīṭhasappiṃ dassesuṃ ‘‘deva, iminā katā’’ti. Rājā taṃ pakkosāpetvā evamāha – ‘‘sakkā nu kho, bhaṇe, mayā dassitassa ekassa purisassa kathentassa ajānantasseva kucchiyaṃ ajalaṇḍikāhi pūretu’’nti? ‘‘Sakkā, devā’’ti. Rājā taṃ attano rājabhavanaṃ netvā bahubhāṇike purohite nibbinnarūpo purohitaṃ pakkosāpetvā tena saha vivitte okāse sāṇipākāraparikkhitte nisīditvā mantayamāno pīṭhasappiṃ pakkosāpesi. Pīṭhasappī nāḷimattā ajalaṇḍikā ādāyāgantvā rañño ākāraṃ ñatvā purohitābhimukho nisinno tena mukhe vivaṭe sāṇipākāravivarena ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ tassa galamūle patiṭṭhāpesi. So lajjāya uggilituṃ asakkonto sabbā ajjhohari. Atha naṃ rājā ajalaṇḍikāhi pūritodaraṃ vissajji – ‘‘gaccha, brāhmaṇa, laddhaṃ tayā bahubhāṇitāya phalaṃ, maddanaphalapiyaṅgutacādīhi abhisaṅkhataṃ pānakaṃ pivitvā ucchaḍḍehi, evaṃ te sotthi bhavissatī’’ti. Tassa ca pīṭhasappissa tena kammena attamano hutvā cuddasa gāme adāsi. So gāme labhitvā attānaṃ sukhento pīṇento parijanampi sukhento pīṇento samaṇabrāhmaṇādīnaṃ yathārahaṃ kiñci dento diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca atthaṃ ahāpento sukheneva jīvati, attano santikaṃ upagatānaṃ sippaṃ sikkhantānaṃ bhattavetanaṃ deti.

«ក្រោយមក ថ្ងៃមួយ ព្រះបាទពារាណសីទ្រង់យាងចេញពីក្រុង ទៅដល់គល់ឈើជ្រៃនោះ ទ្រង់ទតឃើញរូបភាពផ្សេងៗដែលច្នៃឡើងនៅលើស្លឹកជ្រៃ មានរូបដំរីជាដើម ក៏ត្រាស់សួរពួកមនុស្សថា «តើនរណាធ្វើរូបភាពប្លែកៗនៅលើស្លឹកជ្រៃទាំងនេះ?» ពួកមនុស្សក៏ចង្អុលបង្ហាញបុរសខ្វិននោះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ បុរសនេះជាអ្នកធ្វើ»។ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឲ្យហៅបុរសខ្វិននោះមក ហើយត្រាស់សួរយ៉ាងនេះថា «នែប្អូន តើអ្នកអាចនឹងបាញ់អាចម៍ពពែ បញ្ចូលទៅក្នុងពោះរបស់បុរសម្នាក់ដែលកំពុងនិយាយ ដោយមិនឲ្យគេដឹងខ្លួន តាមដែលយើងចង្អុលបង្ហាញបានដែរឬទេ?» បុរសខ្វិនក្រាបទូលថា «អាចធ្វើបាន ព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាទ្រង់នាំបុរសខ្វិននោះទៅកាន់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់មានសេចក្ដីធុញទ្រាន់នឹងព្រះបុរោហិតដែលនិយាយច្រើន ក៏បង្គាប់ឲ្យហៅព្រះបុរោហិតមក ហើយគង់ពិភាក្សាជាមួយព្រះបុរោហិតនោះក្នុងទីស្ងាត់ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយវាំងនន រួចទ្រង់បង្គាប់ឲ្យហៅបុរសខ្វិនមក។ បុរសខ្វិនកាន់យកអាចម៍ពពែប្រមាណមួយនាឡិ ដើរមក ដឹងការសញ្ញារបស់ព្រះរាជា ក៏អង្គុយបែរមុខទៅរកព្រះបុរោហិត កាលព្រះបុរោហិតនោះហើបមាត់និយាយ ក៏បាញ់អាចម៍ពពែម្ដងមួយគ្រាប់ៗ តាមចន្លោះវាំងនន ឲ្យចូលទៅចំគល់បំពង់ករបស់ព្រះបុរោហិតនោះ。 ព្រះបុរោហិតនោះខ្មាសគេ មិនអាចខ្ជាក់ចេញបាន ក៏លេបអាចម៍ពពែទាំងនោះចូលទៅទាំងអស់។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ដឹងថាព្រះបុរោហិតមានពោះពេញដោយអាចម៍ពពែហើយ ក៏ទ្រង់បើកឲ្យទៅដោយត្រាស់ថា «ចូរទៅចុះ ព្រាហ្មណ៍ ផលនៃការនិយាយច្រើន អ្នកបានទទួលហើយ ចូរអ្នកទៅផឹកទឹកភេសជ្ជៈដែលផ្សំដោយផ្លែឈើជូរ និងសំបកឈើផ្សេងៗ ដើម្បីក្អួតចេញមក កាលបើធ្វើដូច្នេះ សេចក្ដីសួស្ដីនឹងមានដល់អ្នក»។ ព្រះរាជាទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងបុរសខ្វិននោះ ដោយសារអំពើនោះ ក៏បានប្រទានភូមិចំនួនដប់បួន។ បុរសខ្វិននោះលុះបានភូមិទាំងឡាយហើយ ក៏ធ្វើខ្លួនឯងឲ្យមានសេចក្ដីសុខ ឲ្យធាត់ធំ ធ្វើពួកបរិវារឲ្យមានសេចក្ដីសុខ ឲ្យធាត់ធំ និងបានធ្វើការបរិច្ចាគបន្តិចបន្តួចដល់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយតាមសមគួរ មិនឲ្យខូចប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខឡើយ រស់នៅដោយសេចក្ដីសុខស្រួល និងបានផ្ដល់បាយទឹកស្បៀងអាហារដល់ពួកអ្នកដែលមកសុំរៀនសិល្បៈក្នុងសំណាក់របស់ខ្លួន។»

---

Atheko [Pg.266] puriso tassa santikaṃ upagantvā evamāha – ‘‘sādhu, ācariya, mampi etaṃ sippaṃ sikkhāpehi, mayhaṃ pana alaṃ bhattavetanenā’’ti. So taṃ purisaṃ taṃ sippaṃ sikkhāpesi. So sikkhitasippo sippaṃ vīmaṃsitukāmo gantvā gaṅgātīre nisinnassa sunettassa nāma paccekabuddhassa sakkharābhighātena sīsaṃ bhindi. Paccekabuddho tattheva gaṅgātīre parinibbāyi. Manussā taṃ pavattiṃ sutvā taṃ purisaṃ tattheva leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā jīvitā voropesuṃ. So kālakato avīcimahāniraye nibbattitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagarassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tassa kammassa sarikkhakena vipākena bhavitabbanti kammavegukkhittāni pubbaṇhasamayaṃ majjhanhikasamayaṃ sāyanhasamayañca saṭṭhi ayokūṭasahassāni matthake nipatanti. So chinnabhinnasīso adhimattavedanāppatto bhūmiyaṃ nipatati, ayokūṭesu pana apagatamattesu paṭipākatikasiro tiṭṭhati.

«គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់ចូលទៅរកបុរសខ្វិននោះ ហើយពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកគ្រូ ដ៏ល្អហើយ សូមលោកគ្រូបង្រៀនសិល្បៈនេះដល់ខ្ញុំផង ចំណែកឯបាយទឹកស្បៀងអាហារ ខ្ញុំមិនត្រូវការឡើយ»។ បុរសខ្វិននោះក៏បានបង្រៀនសិល្បៈនោះដល់បុរសនោះ។ បុរសនោះលុះរៀនសិល្បៈចប់ហើយ ប្រាថ្នានឹងសាកល្បងសិល្បៈ ក៏ដើរទៅ ហើយបាញ់គ្រាប់ក្រួសត្រូវព្រះសិរសារបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាមសុនេត្តៈ ដែលគង់នៅទៀបឆ្នេរទន្លេគង្គា ឲ្យបែកធ្លាយ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធក៏ទ្រង់បរិនិព្វាននៅទៀបឆ្នេរទន្លេគង្គានោះឯង។ ពួកមនុស្សបានឮរឿងរ៉ាវនោះហើយ ក៏នាំគ្នាព្រួតវាយបុរសនោះដោយដុំដី និងដំបងជាដើម សម្លាប់ចោលនៅទៀបឆ្នេរទន្លេគង្គានោះឯង។ បុរសនោះលុះស្លាប់ទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងអវីចិមហានរក ឆ្អិនឆ្អៅក្នុងនរកអស់ច្រើនពាន់ឆ្នាំ ដោយផលកម្មដែលនៅសេសសល់នៃបាបកម្មនោះ ក្នុងពុទ្ធុប្បាទនេះ ក៏បានមកកើតជាប្រេតនៅមិនឆ្ងាយពីក្រុងរាជគ្រឹះឡើយ។ ដោយផលកម្មដែលសមគួរដល់កម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ ញញួរដែកប្រាំមួយម៉ឺន ដែលកម្លាំងកម្មបោះទៅ ក៏ធ្លាក់ចុះមកលើក្បាលរបស់ប្រេតនោះ ទាំងក្នុងពេលព្រឹក ពេលថ្ងៃត្រង់ និងពេលល្ងាច។ ប្រេតនោះមានក្បាលបែកធ្លាយ ទទួលរងវេទនាដ៏ខ្លាំងក្លា ដួលសន្លប់ទៅលើដី កាលបើញញួរដែកទាំងនោះខ្ចាត់ចេញទៅបន្តិច ក្បាលរបស់ប្រេតនោះក៏ត្រឡប់ជាប្រក្រតីឡើងវិញ។»

---

Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno gijjhakūṭapabbatā otaranto taṃ disvā –

«ក្រោយមក ថ្ងៃមួយ ព្រះអរហន្តមហាមោគ្គល្លាន កាលចុះចាកភ្នំគិជ្ឈកូដ បានឃើញប្រេតនោះហើយ ក៏សួរថា៖»

---

806.

៨០៦.

---

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, migo bhantova dhāvasi;

Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddāyase tuva’’nti. –

«នែបុរស ហេតុអ្វីបានជាអ្នករត់ទៅរត់មក ដូចជាមនុស្សឆ្កួត ដូចជាម្រឹគដែលភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងនេះ? អ្នកពិតជាមានកម្មដ៏លាមកជាប្រាកដ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកស្រែកយំសោកយ៉ាងនេះ?»

---

Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya ummādappatto viya. Migo bhantova dhāvasīti bhantamigo viya ito cito ca dhāvasi. So hi tesu ayokūṭesu nipatantesu parittāṇaṃ apassanto ‘‘na siyā nu kho evaṃ pahāro’’ti itopi ettopi palāyati. Te pana kammavegukkhittā yattha katthaci ṭhitassa matthakeyeva nipatanti. Kiṃ nu saddāyase tuvanti kiṃ nu kho tuvaṃ saddaṃ karosi, ativiya vissaraṃ karonto vicarasi.

«ព្រះថេរៈបានសួរដោយគាថានេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «ummattarūpova» សេចក្ដីថា ដូចជាមនុស្សឆ្កួត គឺដូចជាអ្នកដល់នូវភាពឆ្កួតវង្វេង។ បទថា «migo bhantova dhāvasi» សេចក្ដីថា រត់ទៅរត់មក ដូចជាម្រឹគដែលភ្ញាក់ផ្អើល។ ព្រោះថា ប្រេតនោះ កាលបើញញួរដែកទាំងឡាយធ្លាក់ចុះមក មិនឃើញទីពឹង ក៏គិតថា «ធ្វើដូចម្ដេចទើបមិនត្រូវញញួរដែកទាំងនេះ?» ហើយក៏រត់ទៅខាងនេះខ្លះ ខាងនោះខ្លះ។ ប៉ុន្តែ ញញួរដែកទាំងនោះ ដែលកម្លាំងកម្មបោះទៅ ទោះបីប្រេតនោះឈរនៅទីណាក៏ដោយ ក៏ធ្លាក់ចុះចំក្បាលរបស់ប្រេតនោះដដែល។ បទថា «kiṃ nu saddāyase tuvaṃ» សេចក្ដីថា ហេតុអ្វីបានជាអ្នកធ្វើសំឡេង គឺស្រែកទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង ហើយដើរទៅមកយ៉ាងនេះ?»

---

Taṃ sutvā peto –

«ប្រេតនោះបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏ឆ្លើយថា៖»

---

807.

៨០៧.

---

‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំជាប្រេត ដល់នូវសេចក្ដីលំបាក កើតក្នុងយមលោក ព្រោះបានធ្វើបាបកម្ម ទើបចាកលោកនេះទៅកើតក្នុងប្រេតលោក។»

---

808.

៨០៨.

---

‘‘Saṭṭhi [Pg.267] kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

«ញញួរដែកទាំងឡាយប្រាំមួយម៉ឺន ពេញបរិបូណ៌ដោយប្រការទាំងពួង ធ្លាក់ចុះមកលើក្បាលរបស់ខ្ញុំ ញញួរទាំងនោះក៏បំបែកក្បាលរបស់ខ្ញុំ»

---

Dvīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi. Tattha saṭṭhi kūṭasahassānīti saṭṭhimattāni ayokūṭasahassāni. Paripuṇṇānīti anūnāni. Sabbasoti sabbabhāgato. Tassa kira saṭṭhiyā ayokūṭasahassānaṃ patanappahonakaṃ mahantaṃ pabbatakūṭappamāṇaṃ sīsaṃ nibbatti. Taṃ tassa vālaggakoṭinitudanamattampi ṭhānaṃ asesetvā tāni kūṭāni patantāni matthakaṃ bhindanti, tena so aṭṭassaraṃ karoti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbaso sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti.

«ប្រេតបានឆ្លើយតបដោយគាថាទាំងពីរនេះ។ ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា «saṭṭhi kūṭasahassāni» សេចក្ដីថា ញញួរដែកទាំងឡាយប្រមាណប្រាំមួយម៉ឺន។ បទថា «paripuṇṇāni» សេចក្ដីថា មិនខ្វះខាតឡើយ។ បទថា «sabbasoti» សេចក្ដីថា ដោយប្រការទាំងពួង។ ឮថា ក្បាលរបស់ប្រេតនោះ កើតមកមានទំហំធំដូចកំពូលភ្នំ ល្មមនឹងញញួរដែកប្រាំមួយម៉ឺនធ្លាក់ចុះមកត្រូវ។ ញញួរទាំងនោះធ្លាក់ចុះមកបំបែកក្បាលរបស់ប្រេតនោះ ដោយមិនទុកចន្លោះសូម្បីតែប៉ុនចុងរោមសត្វឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ប្រេតនោះទើបស្រែកយំដោយសំឡេងដ៏គួរឲ្យអាណោចអាធ័ម។ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «sabbaso sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka»។»

---

Atha naṃ thero katakammaṃ pucchanto –

«លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈកាលនឹងសួរដេញដោលនូវកម្មដែលប្រេតនោះបានធ្វើ ទើបពោលថា៖»

---

809.

៨០៩.

---

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasi.

«តើអ្នកបានធ្វើទុច្ចរិតដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ក្នុងជាតិមុនឬ? ដោយសារផលនៃកម្មអ្វី ទើបអ្នកត្រូវរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងនេះ?»

---

810.

៨១០.

---

‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

«ញញួរដែកទាំងឡាយ ៦ ម៉ឺន ពេញប្រៀបដោយប្រការទាំងពួង ធ្លាក់ចុះលើក្បាលរបស់អ្នក ញញួរដែកទាំងនោះ ក៏បំបែកក្បាលរបស់អ្នក។»

---

Dve gāthā abhāsi.

ព្រះថេរៈបានពោលគាថា ២ នេះ។

---

Tassa peto attanā katakammaṃ ācikkhanto –

ប្រេតនោះ កាលនឹងប្រាប់នូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ដល់ព្រះថេរៈនោះ ទើបពោលថា៖

---

811.

៨១១.

---

‘‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, sunettaṃ bhāvitindriyaṃ;

Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, jhāyantaṃ akutobhayaṃ.

«គ្រានោះ ខ្ញុំបានឃើញព្រះសម្ពុទ្ធ (ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ) ព្រះនាមសុនេត្តៈ មានឥន្ទ្រិយចម្រើនហើយ គង់នៅទៀបគល់ឈើ កំពុងសញ្ជឹងគិត មិនមានភ័យអំពីទីណាឡើយ។

---

812.

៨១២.

---

‘‘Sālittakappahārena, bhindissaṃ tassa matthakaṃ;

Tassakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchisaṃ.

ខ្ញុំបានបំបែកក្បាលរបស់ព្រះអង្គ ដោយការបាញ់គ្រាប់ក្រួស ព្រោះផលនៃកម្មនោះ ខ្ញុំទើបបានទទួលនូវទុក្ខនេះ។

---

813.

៨១៣.

---

‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

«ញញួរដែកទាំងឡាយ ៦ ម៉ឺន ពេញប្រៀបដោយប្រការទាំងពួង ធ្លាក់ចុះលើក្បាលរបស់ខ្ញុំ ញញួរដែកទាំងនោះ ក៏បំបែកក្បាលរបស់ខ្ញុំ។»

---

Tisso gāthāyo abhāsi.

ប្រេតនោះបានពោលគាថា ៣ នេះ។

---

811. Tattha sambuddhanti paccekasambuddhaṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ. Bhāvitindriyanti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyaṃ.

៨១១. ក្នុងគាថាទាំងនោះ បទថា sambuddhaṃ បានដល់ ព្រះបច្ចេកសម្ពុទ្ធ។ បទថា sunettaṃ បានដល់ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមានឈ្មោះយ៉ាងនោះ។ បទថា bhāvitindriyaṃ បានដល់ ព្រះអង្គមានឥន្ទ្រិយមានសទ្ធាជាដើមដែលបានចម្រើនហើយដោយអរិយមគ្គភាវនា។

---

812-13. Sālittakappahārenāti [Pg.268] sālittakaṃ vuccati dhanukena, aṅgulīhi eva vā sakkharakhipanapayogo. Tathā hi sakkharāya pahārenāti vā pāṭho. Bhindissanti bhindiṃ.

៨១២-១៣. បទថា sālittakappahārena សេចក្តីថា ការព្យាយាមចោលគ្រាប់ក្រួសដោយធ្នូ ឬដោយម្រាមដៃទាំងឡាយនោះ លោកហៅថា សាលិត្តកៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានបាឋៈមួយទៀតថា sakkharāya pahārena (ដោយការចោលគ្រាប់ក្រួស) ដូច្នេះក៏មាន។ បទថា bhindissaṃ គឺបានបំបែកហើយ។

---

Taṃ sutvā thero ‘‘attano katakammānurūpameva idāni purāṇakammassa idaṃ phalaṃ paṭilabhatī’’ti dassento –

ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលនឹងបង្ហាញថា «ឥឡូវនេះ អ្នកកំពុងតែទទួលផលនៃកម្មចាស់នេះ ឲ្យសមគួរដល់កម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយពិតប្រាកដ» ទើបពោលថា៖

---

814.

៨១៤.

---

‘‘Dhammena te kāpurisa;

Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

«នែបុរសអាក្រក់ ញញួរដែកទាំងឡាយ ៦ ម៉ឺន ពេញប្រៀបដោយប្រការទាំងពួង ធ្លាក់ចុះលើក្បាលរបស់អ្នកដោយធម៌ ញញួរដែកទាំងនោះ ក៏បំបែកក្បាលរបស់អ្នក។»

---

Osānagāthamāha. Tattha dhammenāti anurūpakāraṇena. Teti tava, tasmiṃ paccekabuddhe aparajjhantena tayā katassa pāpakammassa anucchavikamevetaṃ phalaṃ tuyhaṃ upanītaṃ. Tasmā kenaci devena vā mārena vā brahmunā vā api sammāsambuddhenapi appaṭibāhanīyametanti dasseti.

ព្រះថេរៈបានពោលគាថាចុងក្រោយនេះ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា dhammena គឺដោយហេតុដ៏សមគួរ។ បទថា te គឺរបស់អ្នក ផលនេះដែលសមគួរដល់អកុសលកម្មដែលអ្នកបានធ្វើហើយ ដោយការប្រទូស្តចំពោះព្រះបច្ចេកពុទ្ធអង្គនោះ នាំមកឲ្យអ្នកហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈបង្ហាញថា ផលនេះ ទោះបីជាទេវតា ម៉ារ ព្រហ្ម ឬសូម្បីតែព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក៏មិនអាចឃាត់ខាំងបានឡើយ។

---

Evañca pana vatvā tato nagare piṇḍāya caritvā katabhattakicco sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desento paccekabuddhānaṃ guṇānubhāvaṃ kammānañca avañjhataṃ pakāsesi, mahājano saṃvegajāto hutvā pāpaṃ pahāya dānādipuññanirato ahosīti.

លុះព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះហើយ ទើបចូលទៅកាន់នគរដើម្បីបិណ្ឌបាត កាលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក្នុងវេលាព្រលប់ ក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ហើយក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនោះឲ្យជាហេតុដែលកើតឡើង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នា ទ្រង់ប្រកាសនូវគុណានុភាពនៃព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយផង នូវភាពមិនសូន្យទទេនៃកម្មទាំងឡាយផង មហាជនកើតសេចក្តីសង្វេគហើយ លះបង់នូវបាបកម្ម ហើយត្រេកអរក្នុងបុណ្យមានទានជាដើម។

---

Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងប្រេតញញួរដែក ៦ ម៉ឺន ចប់ហើយ។

---

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

ក្នុងអដ្ឋកថាខុទ្ទកនិកាយ នៃប្រេតវត្ថុនេះ

---

Soḷasavatthupaṭimaṇḍitassa

ដែលតាក់តែងឡើងដោយរឿង ១៦

---

Catutthassa mahāvaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃមហាវគ្គទី ៤ ចប់ហើយ។

---

Nigamanakathā

និគមនកថា (ពាក្យបញ្ចប់)

---

Ettāvatā [Pg.269] ca –

ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះឯង—

---

Ye te petesu nibbattā, sattā dukkaṭakārino;

Yehi kammehi tesaṃ taṃ, pāpakaṃ kaṭukapphalaṃ.

សត្វទាំងឡាយណាដែលធ្វើអំពើអាក្រក់ បានទៅកើតក្នុងពួកប្រេត ផលដ៏លាមកនិងក្តៅក្រហាយនោះ កើតឡើងដល់ប្រេតទាំងនោះ ព្រោះកម្មទាំងឡាយណា

---

Paccakkhato vibhāventī, pucchāvissajjanehi ca;

Yā desanāniyāmena, sataṃ saṃvegavaḍḍhanī.

ព្រះទេសនានោះ ញ៉ាំងសេចក្តីសង្វេគរបស់សប្បុរសទាំងឡាយឲ្យចម្រើនឡើង ដោយរបៀបនៃការសម្តែង និងដោយការសួរឆ្លើយ ដែលបង្ហាញឲ្យឃើញច្បាស់ជាក់ស្តែង

---

Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā;

Petavatthūti nāmena, saṅgāyiṃsu mahesayo.

ព្រះមហេសី (ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ) ដែលឈ្លាសវៃក្នុងរឿងរ៉ាវ មានរឿងរ៉ាវដែលបានដឹងច្បាស់ហើយ បានសង្គាយនាទុក ដោយឈ្មោះថា «ប្រេតវត្ថុ» ណា

---

Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;

Nissāya yā samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā.

ដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីនៃប្រេតវត្ថុនោះ ខ្ញុំបានអាស្រ័យនូវន័យនៃអដ្ឋកថាបុរាណ ហើយបានចាប់ផ្តើមតាក់តែងនូវអដ្ឋកថា (ការអធិប្បាយសេចក្តី) ណា

---

Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ;

Pakāsanā paramattha-dīpanī nāma nāmato.

អដ្ឋកថានោះ មានឈ្មោះថា «បរមត្ថទីបនី» ដោយឈ្មោះ ព្រោះជាគ្រឿងសម្តែងនូវសេចក្តីដ៏ឧត្តម (បរមត្ថ) ក្នុងរឿងនោះៗ តាមសមគួរ

---

Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā;

Sā pannarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato.

អដ្ឋកថានោះ មានការវិនិច្ឆ័យមិនច្របូកច្របល់ បានដល់នូវការសម្រេចចប់សព្វគ្រប់ ដោយភាណវារៈប្រមាណ ១៥ នៃព្រះបាលី។

---

Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā;

Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ.

បុណ្យណាដែលខ្ញុំបានខ្វល់ខ្វាយតាក់តែងនូវគម្ពីរនោះ ហើយបានសន្សំទុកហើយ ដោយអានុភាពនៃបុណ្យនោះ សូមឲ្យសត្វទាំងឡាយទាំងពួង ចូលទៅកាន់សាសនានៃព្រះលោកនាថ

---

Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā;

Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino.

ដោយការប្រតិបត្តិមានសីលជាដើមដ៏បរិសុទ្ធ ហើយបានជាអ្នកមានចំណែកនៃវិមុត្តិរស គ្រប់ៗគ្នា។

---

Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ;

Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino.

សូមព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសាសនា ស្ថិតស្ថេរចេរកាលក្នុងលោក សូមសត្វមានជីវិតទាំងឡាយទាំងពួង មានសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសាសនានោះជានិច្ច។

---

Sammā [Pg.270] vassatu kālena, devopi jagatīpati;

Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.

សូមមេឃបង្អុរភ្លៀងចុះមកដោយត្រឹមត្រូវតាមកាលវេលា សូមព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដី ទ្រង់ត្រេកអរក្នុងព្រះសទ្ធម៌ គ្រប់គ្រងលោកដោយធម៌ពិតប្រាកដចុះ។

---

Iti badaratitthavihāravāsinā munivarayatinā

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃប្រេតវត្ថុ ដែលតាក់តែងឡើងដោយព្រះមុនីដ៏ប្រសើរ ដ៏មានប្រក្រតីនៅក្នុងវត្តពទរតិត្ថៈនេះ

---

Bhadantena ācariyadhammapālena katā petavatthuatthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

ដែលព្រះភទន្តអាចារ្យធម្មបាលបានធ្វើហើយ ចប់ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ។

---

Petavatthu-aṭṭhakathā samattā.

អដ្ឋកថាប្រេតវត្ថុ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។