| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། Khuddakanikāye ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་སྡེ། Suttanipāta-aṭṭhakathā མདོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ། (Paṭhamo bhāgo) (ཆ་དང་པོ།) Ganthārambhakathā གཞུང་འགོ་བརྩམས་པའི་གཏམ། Uttamaṃ [Pg.1] vandaneyyānaṃ, vanditvā ratanattayaṃ; Yo khuddakanikāyamhi, khuddācārappahāyinā. ཕྱག་བྱར་འོས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག །དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །གང་ཞིག་ཕྲན་ཚེགས་སྡེ་ཉིད་ལས། །སྤྱོད་པ་ངན་པ་སྤངས་པ་ཡི། Desito lokanāthena, lokanissaraṇesinā; Tassa suttanipātassa, karissāmatthavaṇṇanaṃ. འཇིག་རྟེན་ཐར་པ་འཚོལ་མཛད་པ། །འཇིག་རྟེན་མགོན་པོས་བསྟན་པ་ཡི། །མདོ་བསྡུས་པ་ཡི་གཞུང་དེ་ཡི། །དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་བདག་གིས་བགྱི། Ayaṃ suttanipāto ca, khuddakesveva ogadho; Yasmā tasmā imassāpi, karissāmatthavaṇṇanaṃ. མདོ་བསྡུས་པ་ཡི་གཞུང་འདི་ནི། །ཕྲན་ཚེགས་སྡེ་རུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཕྱིར་འདི་ཡི་དོན་གྱི་ནི། །འགྲེལ་པ་བདག་གིས་བགྱིད་པར་བྱ། Gāthāsatasamākiṇṇo, geyyabyākaraṇaṅkito; Kasmā suttanipātoti, saṅkhamesa gatoti ce. ཚིགས་བཅད་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མས་གཏམས། །གླུ་དང་ལུང་བསྟན་མཚན་ཉིད་ཅན། །ཅི་ཕྱིར་མདོ་བསྡུས་པ་ཞེས་པའི། །མིང་འདི་ཐོབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། Suvuttato savanato, atthānaṃ suṭṭhu tāṇato; Sūcanā sūdanā ceva, yasmā suttaṃ pavuccati. ལེགས་པར་བཤད་དང་ཐོས་པ་དང་། །དོན་རྣམས་ལེགས་པར་སྐྱོབ་པ་དང་། །མཚོན་བྱེད་འཛག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། །གང་ཕྱིར་མདོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད། Tathārūpāni suttāni, nipātetvā tato tato; Samūhato ayaṃ tasmā, saṅkhamevamupāgato. དེ་ལྟ་བུ་ཡི་མདོ་རྣམས་ནི། །དེ་དང་དེ་ལས་བསྡུས་ནས་སུ། །ཕྱོགས་གཅིག་བསྡུས་པས་འདི་ཉིད་ནི། །མདོ་བསྡུས་པ་ཞེས་མིང་དུ་ཆགས། Sabbāni cāpi suttāni, pamāṇantena tādino; Vacanāni ayaṃ tesaṃ, nipāto ca yato tato. མདོ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཚད་ཀྱི་སྒོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་མཚུངས་མིན་ཕྱིར། །དེ་ཕྱིར་གཞུང་འདི་མདོ་རྣམས་ཀྱི། །བསྡུས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡིན། Aññasaṅkhānimittānaṃ, visesānamabhāvato; Saṅkhaṃ suttanipātoti, evameva samajjhagāti. མཚན་མ་ཁྱད་པར་གཞན་དག་གི །གྲངས་དང་མིང་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར། །མདོ་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡི། །མིང་འདི་ཉིད་ནི་ཐོབ་པ་ཡིན། 1. Uragavaggo ༡. སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས། 1. Uragasuttavaṇṇanā ༡. སྦྲུལ་གྱི་མདོའི་བཤད་པ། Evaṃ [Pg.2] samadhigatasaṅkho ca yasmā esa vaggato uragavaggo, cūḷavaggo, mahāvaggo, aṭṭhakavaggo, pārāyanavaggoti pañca vaggā honti; tesu uragavaggo ādi. Suttato uragavagge dvādasa suttāni, cūḷavagge cuddasa, mahāvagge dvādasa, aṭṭhakavagge soḷasa, pārāyanavagge soḷasāti sattati suttāni. Tesaṃ uragasuttaṃ ādi. Pariyattipamāṇato aṭṭha bhāṇavārā. Evaṃ vaggasuttapariyattipamāṇavato panassa – དེ་ལྟར་མིང་དུ་གྲགས་པ་འདི་ལ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས་དང་། ཚོགས་ཆུང་ངུ་དང་། ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་། བརྒྱད་པའི་ཚོགས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཚོགས་ཏེ་ཚོགས་ལྔ་ཡོད་པ་ལས། དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས་ནི་ཐོག་མ་ཡིན། མདོའི་སྒོ་ནས་སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས་ལ་མདོ་བཅུ་གཉིས། ཚོགས་ཆུང་ངུ་ལ་བཅུ་བཞི། ཚོགས་ཆེན་པོ་ལ་བཅུ་གཉིས། བརྒྱད་པའི་ཚོགས་ལ་བཅུ་དྲུག །ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཚོགས་ལ་བཅུ་དྲུག་སྟེ་མདོ་བདུན་ཅུ་ཡོད། དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ནི་ཐོག་མ་ཡིན། ལུང་གི་ཚད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐེངས་བརྒྱད་ཡོད། དེ་ལྟར་ཚོགས་དང་མདོ་དང་ལུང་གི་ཚད་དང་ལྡན་པ་འདི་ལ། ‘‘Yo uppatitaṃ vineti kodhaṃ, visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehi; So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamiva tacaṃ purāṇa’’nti. – “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འགོག་བྱེད་པ། །སྦྲུལ་གྱི་དུག་ནི་སྨན་གྱིས་སེལ་བ་བཞིན། །དགེ་སློང་དེ་ཡིས་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་། །སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་རྙིང་པ་བརྗེ་བ་བཞིན།།” ཞེས་པ་འདི་ནི། Ayaṃ gāthā ādi. Tasmā assā ito pabhuti atthavaṇṇanaṃ kātuṃ idaṃ vuccati – ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་ཐོག་མ་ཡིན། དེ་ཕྱིར་འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དེ། ‘‘Yena yattha yadā yasmā, vuttā gāthā ayaṃ imaṃ; Vidhiṃ pakāsayitvāssā, karissāmatthavaṇṇana’’nti. “སུ་ཡིས་གང་དུ་ནམ་ཞིག་ཅི་ཡི་ཕྱིར། །ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་ཆོ་ག་འདི་བསྟན་ནས། །དེ་ནས་འདི་ཡི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་ནི། །བདག་གིས་ལེགས་པར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན།།” ཞེས་སོ།། Kena panāyaṃ gāthā vuttā, kattha, kadā, kasmā ca vuttāti? Vuccate – yo so bhagavā catuvīsatibuddhasantike laddhabyākaraṇo yāva vessantarajātakaṃ, tāva pāramiyo pūretvā tusitabhavane uppajji, tatopi cavitvā sakyarājakule upapattiṃ gahetvā, anupubbena katamahābhinikkhamano bodhirukkhamūle sammāsambodhiṃ abhisambujjhitvā, dhammacakkaṃ pavattetvā deva-manussānaṃ hitāya dhammaṃ desesi, tena bhagavatā sayambhunā anācariyakena sammāsambuddhena vuttā. Sā ca pana āḷaviyaṃ. Yadā ca bhūtagāmasikkhāpadaṃ paññattaṃ, tadā tattha upagatānaṃ dhammadesanatthaṃ vuttāti. Ayamettha saṅkhepavissajjanā. Vitthārato pana dūrenidānaavidūrenidānasantikenidānavasena veditabbā. Tattha dūrenidānaṃ nāma dīpaṅkarato [Pg.3] yāva paccuppannavatthukathā, avidūrenidānaṃ nāma tusitabhavanato yāva paccuppannavatthukathā, santikenidānaṃ nāma bodhimaṇḍato yāva paccuppannavatthukathāti. འོ་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སུ་ཡིས་གསུངས། གང་དུ་གསུངས། ནམ་ཞིག་གསུངས། ཅི་ཡི་ཕྱིར་གསུངས་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་སྤྱན་སྔར་ལུང་བསྟན་ཐོབ་ཅིང་། ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་གྱི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་བར་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དེ་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། དེ་ནས་ཀྱང་འཕོས་ཏེ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་ནས། རིམ་གྱིས་མངོན་པར་བྱུང་བ་ཆེན་པོ་མཛད་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ནས་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་ཆོས་བསྟན་པར་མཛད་པ་དེ། སློབ་དཔོན་གཞན་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་བྱུང་དུ་གྱུར་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། གནས་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱི་རུ་ཡིན། དུས་ནི་ས་བོན་དང་སྐྱེ་དངོས་འཇིག་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པའི་ཚེ་ན། དེར་ལྷགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པའི་ལན་ཡིན། རྒྱས་པར་ནི་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞི་དང་། ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་དང་། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་གླེང་གཞིའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་བར་དང་། ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་བར་དང་། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་བར་རོ།། Tattha yasmā avidūrenidānaṃ santikenidānañca dūrenidāneyeva samodhānaṃ gacchanti, tasmā dūrenidānavasenevettha vitthārato vissajjanā veditabbā. Sā panesā jātakaṭṭhakathāyaṃ vuttāti idha na vitthāritā. Tato tattha vitthāritanayeneva veditabbā. Ayaṃ pana viseso – tattha paṭhamagāthāya sāvatthiyaṃ vatthu uppannaṃ, idha āḷaviyaṃ. Yathāha – དེ་ལ་གང་གི་ཕིར་ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་དང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་གཉིས་ནི་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞི་ཉིད་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་འདིར་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞིའི་དབང་གིས་རྒྱས་པར་ལན་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ནི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་འགྲེལ་པར་གསུངས་ཟིན་པས་འདིར་རྒྱས་པར་མ་བཤད་དོ།། དེ་བས་ན་དེར་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡོད་དེ། དེར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་བྱུང་བ་ནི་མཉན་ཡོད་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱི་རུ་བྱུང་བ་ཡིན། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Tena samayena buddho bhagavā āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye. Tena kho pana samayena āḷavakā bhikkhū navakammaṃ karontā rukkhaṃ chindantipi chedāpentipi. Aññataropi āḷavako bhikkhu rukkhaṃ chindati. Tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘mā, bhante, attano bhavanaṃ kattukāmo mayhaṃ bhavanaṃ chindī’ti. So bhikkhu anādiyanto chindiyeva. Tassā ca devatāya dārakassa bāhuṃ ākoṭesi. Atha kho tassā devatāya etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ idheva jīvitā voropeyya’nti. Atha kho tassā devatāya etadahosi – ‘na kho metaṃ patirūpaṃ, yāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ idheva jīvitā voropeyyaṃ, yaṃnūnāhaṃ bhagavato etamatthaṃ āroceyya’nti. Atha kho sā devatā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṃ ārocesi. ‘Sādhu, sādhu devate, sādhu kho tvaṃ, devate, taṃ bhikkhuṃ jīvitā na voropesi. Sacajja tvaṃ, devate, taṃ bhikkhuṃ jīvitā voropeyyāsi, bahuñca tvaṃ, devate, apuññaṃ pasaveyyāsi. Gaccha tvaṃ, devate, amukasmiṃ okāse rukkho vivitto, tasmiṃ upagacchā’’’ti (pāci. 89). “དུས་དེ་ཙམ་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཡི་ཨགྒཱ་ལཱ་བཱ་མཆོད་རྟེན་ན་བཞུགས་སོ། །དུས་དེ་ཙམ་ན་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཡི་དགེ་སློང་རྣམས་གཙུག་ལག་ཁང་གསར་བཟོ་བྱེད་ཅིང་ཤིང་གཅོད་པར་བྱེད་ལ། གཞན་ལ་ཡང་གཅོད་དུ་འཇུག་གོ །ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཡི་དགེ་སློང་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཤིང་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །ཤིང་དེ་ལ་གནས་པའི་ལྷ་དེས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ‘བཙུན་པ་ལགས། རང་གི་གནས་བཅའ་བར་འདོད་པས་བདག་གི་གནས་མ་གཅོད་ཅིག’ ཅེས་སྨྲས་སོ། །དགེ་སློང་དེས་མ་ཉན་པར་བཅད་པ་ཉིད་དུ་བྱས་སོ། །ལྷ་དེའི་བུའི་ལག་པར་ཡང་ཕོག་གོ །དེ་ནས་ལྷ་དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ‘བདག་གིས་དགེ་སློང་འདི་གནས་འདི་ཉིད་དུ་སྲོག་དང་ཕྲལ་ན་ཅི་མ་རུང་།’ ཞེས་བསམས་སོ། །ཡང་ལྷ་དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ‘བདག་གིས་དགེ་སློང་འདི་གནས་འདི་ཉིད་དུ་སྲོག་དང་ཕྲལ་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་འདི་ཞུས་ན་ཅི་མ་རུང་།’ ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ལྷ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པའི་སར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་འདི་ཞུས་སོ། །‘ལྷ་མོ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ། །ལྷ་མོ་ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་སྲོག་དང་མ་ཕྲལ་བ་ནི་ལེགས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་རིང་ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་སྲོག་དང་ཕྲལ་བར་གྱུར་ན། ལྷ་མོ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་མང་པོ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷ་མོ་ཁྱོད་སོང་ཞིག །ཡུལ་གཞན་ཞིག་ན་ཤིང་དབེན་པ་ཞིག་ཡོད་པས་དེ་ལ་གནས་བཅའ་བར་གྱིས་ཤིག’ ཅེས་གསུངས་སོ།།” Evañca pana vatvā puna bhagavā tassā devatāya uppannakodhavinayanatthaṃ – དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་ནས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷ་དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ‘‘Yo ve uppatitaṃ kodhaṃ, rathaṃ bhantaṃva vāraye’’ti. (dha. pa. 222) – “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དག །ཤིང་རྟ་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་འགོག །” ཅེས་པའི་ Imaṃ [Pg.4] gāthaṃ abhāsi. Tato ‘‘kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā rukkhaṃ chindissantipi, chedāpessantipi, ekindriyaṃ samaṇā sakyaputtiyā jīvaṃ viheṭhentī’’ti evaṃ manussānaṃ ujjhāyitaṃ sutvā bhikkhūhi ārocito bhagavā – ‘‘bhūtagāmapātabyatāya pācittiya’’nti (pāci. 90) imaṃ sikkhāpadaṃ paññāpetvā tattha upagatānaṃ dhammadesanatthaṃ – ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་ “ཤཱཀྱའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ལྟར་ཤིང་གཅོད་ཅིང་གཅོད་དུ་འཇུག །ཤཱཀྱའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀྱིས་དབང་པོ་གཅིག་པའི་སྲོག་ཆགས་ལ་གནོད་པ་སྐྱེལ་བར་བྱེད།” ཅེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཐོས་ནས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “ས་བོན་དང་སྐྱེ་དངོས་འཇིག་པར་བྱེད་ན་ལྟུང་བྱེད་དོ།།” ཞེས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་བཅས་པར་མཛད་དེ། དེར་ལྷགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘‘Yo uppatitaṃ vineti kodhaṃ,Visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehī’’ti. – “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འགོག་བྱེད་པ། །སྦྲུལ་གྱི་དུག་ནི་སྨན་གྱིས་སེལ་བ་བཞིན།།” ཞེས་པའི་ Imaṃ gāthaṃ abhāsi. Evamidaṃ ekaṃyeva vatthu tīsu ṭhānesu saṅgahaṃ gataṃ – vinaye, dhammapade, suttanipāteti. Ettāvatā ca yā sā mātikā ṭhapitā – ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་བྱུང་བ་གཅིག་པུ་འདི་ཉིད་གནས་གསུམ་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། འདུལ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། མདོ་བསྡུས་པ་རྣམས་སོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་མ་ཏྲི་ཀ་གང་ཞིག་བཞག་པ་སྟེ། ‘‘Yena yattha yadā yasmā, vuttā gāthā ayaṃ imaṃ; Vidhi pakāsayitvāssā, karissāmatthavaṇṇana’’nti. – “སུ་ཡིས་གང་དུ་ནམ་ཞིག་ཅི་ཡི་ཕིར། །ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་ཆོ་ག་འདི་བསྟན་ནས། །དེ་ནས་འདི་ཡི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་ནི། །བདག་གིས་ལེགས་པར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན།།” ཞེས་པ་དེའོ།། Sā saṅkhepato vitthārato ca pakāsitā hoti ṭhapetvā atthavaṇṇanaṃ. དེ་ནི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་མ་གཏོགས་པར་མདོར་བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བྱས་ཟིན་ཏོ།། 1. Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā. Yoti yo yādiso khattiyakulā vā pabbajito, brāhmaṇakulā vā pabbajito, navo vā majjhimo vā thero vā. Uppatitanti uddhamuddhaṃ patitaṃ gataṃ, pavattanti attho, uppannanti vuttaṃ hoti. Uppannañca nāmetaṃ vattamānabhutvāpagatokāsakatabhūmiladdhavasena anekappabhedaṃ. Tattha sabbampi saṅkhataṃ uppādādisamaṅgi vattamānuppannaṃ nāma, yaṃ sandhāya ‘‘uppannā dhammā, anuppannā dhammā, uppādino dhammā’’ti (dha. sa. tikamātikā 17) vuttaṃ. Ārammaṇarasamanubhavitvā niruddhaṃ anubhutvāpagatasaṅkhātaṃ kusalākusalaṃ, uppādādittayamanuppatvā niruddhaṃ bhutvāpagatasaṅkhātaṃ sesasaṅkhatañca bhutvāpagatuppannaṃ nāma. Tadetaṃ ‘‘evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hotī’’ti (ma. ni. 1.234; pāci. 417) ca, ‘‘yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūrī hotī’’ti ca evamādīsu suttantesu daṭṭhabbaṃ. ‘‘Yānissa tāni pubbe katāni kammānī’’ti evamādinā (ma. ni. 3.248; netti. 120) nayena vuttaṃ kammaṃ atītampi samānaṃ aññassa vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassokāsaṃ katvā ṭhitattā, tathā katokāsañca vipākaṃ anuppannampi evaṃ kate okāse avassamuppattito okāsakatuppannaṃ [Pg.5] nāma. Tāsu tāsu bhūmīsu asamūhatamakusalaṃ bhūmiladdhuppannaṃ nāma. ༡. འདིར་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “གང་ཞིག་” ཅེས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་རིགས་ལས་བྱུང་བའམ། བྲམ་ཟེའི་རིགས་ལས་བྱུང་བའམ། གསར་བུ་འམ། བར་མ་འམ། གནས་བརྟན་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“སྐྱེས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཡར་ལྡང་བའམ་བྱུང་བའི་དོན་ཏེ། སྐྱེས་ཟིན་པ་ལ་བྱའོ། །སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་འགགས་པ་དང་། གོ་སྐབས་བྱས་པ་དང་། ས་ཐོབ་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད། དེ་ལ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་ “ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དམིགས་པའི་རོ་མྱོང་ནས་འགགས་ཤིང་མྱོང་ནས་ཡལ་བར་གྱུར་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་འཇིག་གསུམ་གྱི་མཐར་མ་ཕྱིན་པར་འགགས་ཤིང་བྱུང་ནས་ཡལ་བར་གྱུར་པའི་འདུས་བྱས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བྱུང་ནས་འགགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ “འདི་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ངན་པ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་དང་། “ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གང་ཞིག་སྔོན་བྱས་པའི་ལས་དེ་དག་” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ལས་ནི། འདས་པ་ཡིན་ཡང་རྣམ་སྨིན་གཞན་བཀག་ནས་རང་གི་རྣམ་སྨིན་གྱི་གོ་སྐབས་བྱས་ཏེ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལྟར་གོ་སྐབས་བྱས་པའི་རྣམ་སྨིན་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཡང་གོ་སྐབས་བྱས་ཟིན་པས་ངེས་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་གོ་སྐབས་བྱས་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་མ་སྤངས་པའི་མི་དགེ་བ་ནི་ས་ཐོབ་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། Ettha ca bhūmiyā bhūmiladdhassa ca nānattaṃ veditabbaṃ. Seyyathidaṃ – bhūmi nāma vipassanāya ārammaṇabhūtā tebhūmakā pañcakkhandhā. Bhūmiladdhaṃ nāma tesu uppattārahaṃ kilesajātaṃ. Tena hi sā bhūmiladdhā nāma hotīti. Tasmā ‘‘bhūmiladdha’’nti vuccati. Tañca pana na ārammaṇavasena. Ārammaṇavasena hi sabbepi atītādibhede pariññātepi ca khīṇāsavānaṃ khandhe ārabbha kilesā uppajjanti mahākaccāyanauppalavaṇṇādīnaṃ khandhe ārabbha soreyyaseṭṭhiputtanandamāṇavakādīnaṃ viya. Yadi cetaṃ bhūmiladdhaṃ nāma siyā, tassa appaheyyato na koci bhavamūlaṃ jaheyya. Vatthuvasena pana bhūmiladdhaṃ nāma veditabbaṃ. Yattha yattha hi vipassanāya apariññātā khandhā uppajjanti, tattha tattha uppādato pabhuti tesu vaṭṭamūlaṃ kilesajātaṃ anuseti. Taṃ appahīnaṭṭhena bhūmiladdhuppannaṃ nāmāti veditabbaṃ. Tattha ca yassa khandhesu appahīnānusayitā kilesā, tassa te eva khandhā tesaṃ kilesānaṃ vatthu, na itare khandhā. Atītakkhandhesu cassa appahīnānusayitānaṃ kilesānaṃ atītakkhandhā eva vatthu, na itare. Eseva nayo anāgatādīsu. Tathā kāmāvacarakkhandhesu appahīnānusayitānaṃ kilesānaṃ kāmāvacarakkhandhā eva vatthu, na itare. Esa nayo rūpārūpāvacaresu. འདིར་ས་དང་ས་ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་སོ། །ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ལ་སྐྱེ་བར་འོས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལ་ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ “ས་ཐོབ་པ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ཡང་དམིགས་པའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པའི་དབང་གིས་ནི་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་ནས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་གནས་བརྟན་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་ཆེན་པོ་དང་ཨུཏྤལའི་མདོག་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་ནས་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་སོ་རེཡྻ་དང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ནནྡ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན། དེ་སྤང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་སུས་ཀྱང་སྲིད་པའི་རྩ་བ་སྤོང་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་གཞི་ཡི་དབང་གིས་ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་དང་གང་དུ་ལྷག་མཐོང་གིས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དང་དེར། སྐྱེ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་དེ་དག་ལ་འཁོར་བའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་བག་ལ་ཉལ་དུ་གནས་སོ། །དེ་ནི་མ་སྤངས་པའི་དོན་གྱིས་ས་ཐོབ་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གང་གི་ཕུང་པོ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ཤིང་བག་ལ་ཉལ་བ་ཡོད་པ་དེའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་གཞི་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ཤིང་བག་ལ་ཉལ་བ་ཡོད་པ་དེའི་འདས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་ནི་གཞི་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་འོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ཤིང་བག་ལ་ཉལ་བ་ཡོད་པ་དེའི་འདོད་པར་སྤྱོད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་ནི་གཞི་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། Sotāpannādīnaṃ pana yassa yassa ariyapuggalassa khandhesu taṃ taṃ vaṭṭamūlaṃ kilesajātaṃ tena tena maggena pahīnaṃ, tassa tassa te te khandhā pahīnānaṃ tesaṃ tesaṃ vaṭṭamūlakilesānaṃ avatthuto bhūmīti saṅkhaṃ na labhanti. Puthujjanassa pana sabbaso vaṭṭamūlānaṃ kilesānaṃ appahīnattā yaṃ kiñci kariyamānaṃ kammaṃ kusalaṃ vā akusalaṃ vā hoti, iccassa kilesappaccayā vaṭṭaṃ vaḍḍhati. Tassetaṃ vaṭṭamūlaṃ rūpakkhandhe eva, na vedanākkhandhādīsu…pe… viññāṇakkhandhe eva vā, na rūpakkhandhādīsūti na vattabbaṃ. Kasmā? Avisesena pañcasu khandhesu anusayitattā. Kathaṃ? Pathavīrasādimiva rukkhe. Yathā hi mahārukkhe pathavītalaṃ adhiṭṭhāya pathavīrasañca āporasañca nissāya tappaccayā mūlakhandhasākhapasākhapattapallavapalāsapupphaphalehi vaḍḍhitvā nabhaṃ pūretvā yāvakappāvasānaṃ bījaparamparāya rukkhapaveṇīsantāne ṭhite [Pg.6] ‘‘taṃ pathavīrasādi mūle eva, na khandhādīsu, phale eva vā, na mūlādīsū’’ti na vattabbaṃ. Kasmā? Avisesena sabbesveva mūlādīsu anugatattā, evaṃ. Yathā pana tasseva rukkhassa pupphaphalādīsu nibbinno koci puriso catūsu disāsu maṇḍūkakaṇṭakaṃ nāma rukkhe visaṃ payojeyya, atha so rukkho tena visasamphassena phuṭṭho pathavīrasaāporasapariyādinnena appasavanadhammataṃ āgamma puna santānaṃ nibbattetuṃ samattho na bhaveyya, evamevaṃ khandhappavattiyaṃ nibbinno kulaputto tassa purisassa catūsu disāsu rukkhe visappayojanaṃ viya attano santāne catumaggabhāvanaṃ ārabhati. Athassa so khandhasantāno tena catumaggavisasamphassena sabbaso vaṭṭamūlakilesānaṃ pariyādinnattā kiriyabhāvamattamupagatakāyakammādi sabbakammappabhedo āyatiṃ punabbhavābhinibbattadhammatamāgamma bhavantarasantānaṃ nibbattetuṃ samattho na hoti. Kevalaṃ pana carimaviññāṇanirodhena nirindhano viya jātavedo anupādāno parinibbāti. Evaṃ bhūmiyā bhūmiladdhassa ca nānattaṃ veditabbaṃ. འོན་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གང་དང་གང་གི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་འཁོར་བའི་རྩ་བ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་དེ་ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་པ་ན། གང་ཟག་དེ་དང་དེའི་ཕུང་པོ་དེ་དང་དེ་དག་ནི་སྤངས་ཟིན་པའི་འཁོར་བའི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་དེ་དག་གི་གཞི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'ས་གཞི་' ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོའོ། །འོན་ཀྱང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་ནི་འཁོར་བའི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། བྱས་པའི་ལས་དགེ་བ་འམ་མི་དགེ་བ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས། ཉོན་མོངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འཁོར་བ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ཟག་དེའི་འཁོར་བའི་རྩ་བ་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའམ། ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་བག་ལ་ཉལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཤིང་ལ་སའི་བཅུད་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དཔེར་ན། ཤིང་ཆེན་པོ་ཞིག་ས་གཞི་ལ་བརྟེན་ཅིང་། སའི་བཅུད་དང་ཆུའི་བཅུད་ལ་བརྟེན་ནས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་རྩ་བ་དང་། སྡོང་པོ་དང་། ཡལ་ག་དང་། ཡལ་ཕྲན་དང་། ལོ་མ་དང་། མྱུ་གུ་དང་། ལོ་འདབ་དང་། མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་འཕེལ་ཞིང་། ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ། བསྐལ་པ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་དུ་ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་གྱིས་ཤིང་གི་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གནས་པ་ན། 'དེ་ནི་སའི་བཅུད་ལ་སོགས་པའི་རྩ་བ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མེད་དོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མེད་དོ། །' ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་མེད་པར་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་དཔེར་ན། ཤིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས། ཕྱོགས་བཞི་ནས་སྦལ་པའི་ཚེར་མ་ཞེས་བྱ་བའི་དུག་ཤིང་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་དང་། དེ་ནས་ཤིང་དེ་དུག་གི་རེག་པ་དེས་རེག་པར་གྱུར་ཏེ། སའི་བཅུད་དང་ཆུའི་བཅུད་ཟད་པས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་ནས། སླར་ཡང་རྒྱུན་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོའི་འཇུག་པ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དེས། སྐྱེས་བུ་དེས་ཕྱོགས་བཞི་ནས་ཤིང་ལ་དུག་སྦྱོར་བ་བཞིན་དུ། རང་གི་རྒྱུད་ལ་ལམ་བཞིའི་སྒོམ་པ་རྩོམ་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་ཁོའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་དེ་ལམ་བཞིའི་དུག་གི་རེག་པ་དེས་རེག་པར་གྱུར་ཏེ། འཁོར་བའི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་ཏེ། ཕྱིས་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བས། སྐྱེ་བ་གཞན་གྱི་རྒྱུན་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་མཐར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས། བུད་ཤིང་ཟད་པའི་མེ་བཞིན་དུ་ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །འདི་ལྟར་ས་གཞི་དང་ས་གཞི་ཐོབ་པའི་བྱེ་བྲག་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Apica aparampi samudācārārammaṇādhiggahitāvikkhambhitāsamūhatavasena catubbidhamuppannaṃ. Tattha vattamānuppannameva samudācāruppannaṃ. Cakkhādīnaṃ pana āpāthagate ārammaṇe pubbabhāge anuppajjamānampi kilesajātaṃ ārammaṇassa adhiggahitattā eva aparabhāge avassamuppattito ārammaṇādhiggahituppannanti vuccati. Kalyāṇigāme piṇḍāya carato mahātissattherassa visabhāgarūpadassanena uppannakilesajātañcettha nidassanaṃ. Tassa ‘‘uppannaṃ kāmavitakka’’ntiādīsu (ma. ni. 1.26; a. ni. 6.58) payogo daṭṭhabbo. Samathavipassanānaṃ aññataravasena avikkhambhitakilesajātaṃ cittasantatimanārūḷhaṃ uppattinivārakassa hetuno abhāvā avikkhambhituppannaṃ nāma. Taṃ ‘‘ayampi kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpetī’’tiādīsu (pārā. 165) daṭṭhabbaṃ. Samathavipassanāvasena vikkhambhitampi kilesajātaṃ ariyamaggena asamūhatattā uppattidhammataṃ anatītanti katvā asamūhatuppannanti vuccati. Ākāsena gacchantassa aṭṭhasamāpattilābhino therassa kusumitarukkhe upavane pupphāni ocinantassa madhurassarena [Pg.7] gāyato mātugāmassa gītassaraṃ sutavato uppannakilesajātañcettha nidassanaṃ. Tassa ‘‘ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaronto uppannuppanne pāpake akusale dhamme antarāyeva antaradhāpetī’’tiādīsu (saṃ. ni. 5.157) payogo daṭṭhabbo. Tividhampi cetaṃ ārammaṇādhiggahitāvikkhambhitāsamūhatuppannaṃ bhūmiladdheneva saṅgahaṃ gacchatīti veditabbaṃ. གཞན་ཡང་། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་དང་། དམིགས་པ་བཟུང་བ་དང་། མ་བཀག་པ་དང་། རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བའི་དབང་གིས་ 'སྐྱེས་པ་' ལ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ད་ལྟར་སྐྱེས་པ་ཉིད་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་དམིགས་པ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ན། སྔ་མའི་ཆ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྐྱེས་ཀྱང་། དམིགས་པ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ན། ཕྱི་མའི་ཆ་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། 'དམིགས་པ་བཟུང་བས་སྐྱེས་པ་' ཞེས་བྱའོ། །ཀ་ལྱཱ་ཎི་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ཏི་སའི་མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་མཐོང་བས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་ནི་འདིའི་དཔེ་མཚོན་ནོ། །དེའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་ 'སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་རྣམ་རྟོག་' ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་རུང་གིས་མ་བཀག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་མ་ཞུགས་ཀྱང་། སྐྱེ་བ་འགོག་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར། 'མ་བཀག་པར་སྐྱེས་པ་' ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ 'དགེ་སློང་དག་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་གཏོང་བའི་དྲན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ནི་བསྒོམས་ཤིང་མང་དུ་བྱས་ན་ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། མ་འདྲེས་པ་དང་། བདེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཞིང་། སྐྱེས་ཤིང་སྐྱེས་པའི་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ནུབ་པར་བྱེད་དོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་བཀག་ཀྱང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་ལས་མ་འདས་པར་བྱས་ནས། 'རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བར་སྐྱེས་པ་' ཞེས་བྱའོ། །ནམ་མཁའ་ལ་གཤེགས་ཤིང་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཐོབ་པའི་གནས་བརྟན་ཞིག་གིས། མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་མེ་ཏོག་འཐུ་ཞིང་སྙན་པའི་སྒྲས་གླུ་ལེན་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གླུ་དབྱངས་ཐོས་པ་ན། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་ནི་འདིའི་དཔེ་མཚོན་ནོ། །དེའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་ 'འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་མང་དུ་བྱེད་པ་ན། སྐྱེས་ཤིང་སྐྱེས་པའི་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བར་མ་དོར་ནུབ་པར་བྱེད་དོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བལྟ་བར་བྱའོ། །དམིགས་པ་བཟུང་བ་དང་། མ་བཀག་པ་དང་། རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བར་སྐྱེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ 'ས་གཞི་ཐོབ་པ་' ཉིད་དུ་འདུ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Evametasmiṃ yathāvuttappabhede uppanne bhūmiladdhārammaṇādhiggahitāvikkhambhitāsamūhatuppannavasenāyaṃ kodho uppannoti veditabbo. Kasmā? Evaṃvidhassa vinetabbato. Evaṃvidhameva hi uppannaṃ yena kenaci vinayena vinetuṃ sakkā hoti. Yaṃ panetaṃ vattamānabhutvāpagatokāsakatasamudācārasaṅkhātaṃ uppannaṃ, ettha aphalo ca asakyo ca vāyāmo. Aphalo hi bhutvāpagate vāyāmo vāyāmantarenāpi tassa niruddhattā. Tathā okāsakate. Asakyo ca vattamānasamudācāruppanne kilesavodānānaṃ ekajjhamanuppattitoti. དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་དབྱེ་བ་ལས་སྐྱེས་པ་འདི་ལ། ས་གཞི་ཐོབ་པ་དང་། དམིགས་པ་བཟུང་བ་དང་། མ་བཀག་པ་དང་། རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བར་སྐྱེས་པའི་དབང་གིས། ཁོང་ཁྲོ་འདི་ནི་ 'སྐྱེས་པ་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་ནི་གདུལ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེས་པ་ཁོ་ན་ནི་འདུལ་བའི་ཐབས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་གདུལ་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་འགགས་པ་དང་། གོ་སྐབས་བྱས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། བརྩོན་པ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་པ་དང་མི་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བྱུང་ནས་འགགས་པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་དེ། བརྩོན་པ་མ་བརྩམས་པའི་གོང་དུ་དེ་འགགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོ་སྐབས་བྱས་པ་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། །ད་ལྟར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་སྐྱེས་པ་ལ་ནི་བརྩོན་པ་མི་ནུས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་དེ་དག་རྣམ་པར་དག་པ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Vinetīti ettha pana – འདིར་ 'འདུལ་བར་བྱེད་དོ་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི། ‘‘Duvidho vinayo nāma, ekamekettha pañcadhā; Tesu aṭṭhavidhenesa, vinetīti pavuccati’’. “འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས། །རེ་རེ་ལའང་ལྔ་ཚན་ཡོད། །དེ་ལས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་ཡིས། །འདུལ་བར་བྱེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། །” Ayañhi saṃvaravinayo, pahānavinayoti duvidho vinayo. Ettha ca duvidhe vinaye ekameko vinayo pañcadhā bhijjati. Saṃvaravinayopi hi sīlasaṃvaro, satisaṃvaro, ñāṇasaṃvaro, khantisaṃvaro, vīriyasaṃvaroti pañcavidho. Pahānavinayopi tadaṅgappahānaṃ, vikkhambhanappahānaṃ, samucchedappahānaṃ, paṭippassaddhippahānaṃ, nissaraṇappahānanti pañcavidho. འདི་ལྟར་སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་དང་། སྤོང་བའི་འདུལ་བ་ཞེས་འདུལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །འདུལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་ལའང་རེ་རེ་ནི་ལྔར་འགྱུར་རོ། །སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་ལའང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། དྲན་པའི་སྡོམ་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། བཟོད་པའི་སྡོམ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཞེས་རྣམ་པ་ལྔའོ། །སྤོང་བའི་འདུལ་བ་ལའང་གནས་སྐབས་ཀྱིས་སྤོང་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པས་སྤོང་བ་དང་། ཀུན་ནས་གཅོད་པས་སྤོང་བ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བས་སྤོང་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བས་སྤོང་བ་ཞེས་རྣམ་པ་ལྔའོ། ། Tattha ‘‘iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto’’tiādīsu (vibha. 511) sīlasaṃvaro, ‘‘rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī’’tiādīsu (dī. ni. 1.213; ma. ni. 1.295; saṃ. ni. 4.239; a. ni. 3.16) satisaṃvaro. དེ་ལ་ 'སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་འདི་དང་ལྡན་ཞིང་ཀུན་ཏུ་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་ལ། 'མིག་གི་དབང་པོ་སྲུང་ཞིང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སྡོམ་པ་ལ་འཇུག་གོ །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲན་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ནོ། ། ‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā)Sati tesaṃ nivāraṇaṃ; Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi,Paññāyete pidhīyare’’ti. (su. ni. 1041) – “འཇིག་རྟེན་དག་ན་ཆུ་རྒྱུན་གང་དག་ཡོད། །(ཨ་ཛི་ཏ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།) །དྲན་པ་དེ་དག་འགོག་བྱེད་ཡིན། །ཆུ་རྒྱུན་རྣམས་ཀྱི་སྡོམ་པར་ངས་བཤད་དེ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དེ་དག་འགེགས་པར་བྱེད། །” ཅེས་བྱ་བ་དང་། Ādīsu [Pg.8] ñāṇasaṃvaro, ‘‘khamo hoti sītassa uṇhassā’’tiādīsu (ma. ni. 1.24; a. ni. 4.114) khantisaṃvaro, ‘‘uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodetī’’tiādīsu (ma. ni. 1.26; a. ni. 4.114) vīriyasaṃvaro veditabbo. Sabbopi cāyaṃ saṃvaro yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyavacīduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato saṃvaro, vinayanato vinayoti vuccati. Evaṃ tāva saṃvaravinayo pañcadhā bhijjatīti veditabbo. ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་ལ། 'གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་བཟོད་པ་ཡིན་ནོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཟོད་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ཞིང་། 'སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་རྣམ་རྟོག་ལ་མི་གནས་ཤིང་སྤོང་བ་དང་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྡོམ་པ་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་རང་གི་བསྡམ་བྱ་དང་གདུལ་བྱར་གྱུར་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་སྡོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ 'སྡོམ་པ་' ཞེས་བྱ་ལ། འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ 'འདུལ་བ་' ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Tathā yaṃ nāmarūpaparicchedādīsu vipassanaṅgesu yāva attano aparihānavasena pavatti, tāva tena tena ñāṇena tassa tassa anatthasantānassa pahānaṃ. Seyyathidaṃ – nāmarūpavavatthānena sakkāyadiṭṭhiyā, paccayapariggahena ahetuvisamahetudiṭṭhīnaṃ, tasseva aparabhāgena kaṅkhāvitaraṇena kathaṃkathībhāvassa, kalāpasammasanena ‘‘ahaṃ mamā’’ti gāhassa, maggāmaggavavatthānena amagge maggasaññāya, udayadassanena ucchedadiṭṭhiyā, vayadassanena sassatadiṭṭhiyā, bhayadassanena sabhayesu abhayasaññāya, ādīnavadassanena assādasaññāya, nibbidānupassanena abhiratisaññāya, muccitukamyatāñāṇena amuccitukamyatāya, upekkhāñāṇena anupekkhāya, anulomena dhammaṭṭhitiyaṃ nibbāne ca paṭilomabhāvassa, gotrabhunā saṅkhāranimittaggāhassa pahānaṃ, etaṃ tadaṅgappahānaṃ nāma. Yaṃ pana upacārappanābhedassa samādhino yāva attano aparihānipavatti, tāva tenābhihatānaṃ nīvaraṇānaṃ yathāsakaṃ vitakkādipaccanīkadhammānañca anuppattisaṅkhātaṃ pahānaṃ, etaṃ vikkhambhanappahānaṃ nāma. Yaṃ pana catunnaṃ ariyamaggānaṃ bhāvitattā taṃtaṃmaggavato attano santāne yathāsakaṃ ‘‘diṭṭhigatānaṃ pahānāyā’’tiādinā (dha. sa. 277) nayena vuttassa samudayapakkhikassa kilesagahanassa puna accantaappavattibhāvena samucchedasaṅkhātaṃ pahānaṃ, idaṃ samucchedappahānaṃ nāma. Yaṃ pana phalakkhaṇe paṭippassaddhattaṃ kilesānaṃ pahānaṃ, idaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nāma. Yaṃ pana sabbasaṅkhatanissaraṇattā pahīnasabbasaṅkhataṃ nibbānaṃ, etaṃ nissaraṇappahānaṃ nāma. Sabbampi cetaṃ pahānaṃ yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ, vinayanaṭṭhena vinayo, tasmā ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati, taṃtaṃpahānavato vā tassa tassa vinayassa sambhavatopetaṃ ‘‘pahānavinayo’’ti [Pg.9] vuccati. Evaṃ pahānavinayopi pañcadhā bhijjatīti veditabbo. Evamekekassa pañcadhā bhinnattā dasete vinayā honti. དེ་བཞིན་དུ་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ། རང་གི་ཉམས་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཇི་སྲིད་འཇུག་པ་དེ་སྲིད་དུ། ཤེས་རབ་དེ་དང་དེས་ཕན་མ་ཐོགས་པའི་རྒྱུན་དེ་དང་དེ་སྤོང་བ་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་འཇོག་པས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་རྒྱུ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུར་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི་མའི་ཆ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བས་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་སྤོང་བ་དང་། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཚན་ཉིད་མཐུན་པར་རྟོག་པས་ 'བདག་དང་བདག་གི་' ཞེས་འཛིན་པ་སྤོང་བ་དང་། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་འཇོག་པས་ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་དུ་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། སྐྱེ་བ་མཐོང་བས་ཆད་པར་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། འཇིག་པ་མཐོང་བས་རྟག་པར་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། འཇིགས་པ་མཐོང་བས་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་མཐོང་བས་རོ་མྱང་བའི་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། སྐྱོ་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་མངོན་པར་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཐར་བར་འདོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཐར་བར་མི་འདོད་པ་སྤོང་བ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ་སོར་མི་རྟོག་པ་སྤོང་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བཏང་སྙོམས་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པས་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཉིད་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་སྤོང་བ་དང་། རིགས་འགྱུར་བས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་འཛིན་པ་སྤོང་བ་སྟེ། འདི་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་འཁོར་བ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབྱེ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ། རང་གི་ཉམས་པ་མེད་པར་ཇི་སྲིད་འཇུག་པ་དེ་སྲིད་དུ། དེས་བཅོམ་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་དང་རང་རང་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་ནི། རྣམ་པར་གནོན་5ས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་བཞི་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར། ལམ་དེ་དང་དེ་དང་ལྡན་པའི་རང་གི་རྒྱུད་ལ། རང་རང་གི་ 'ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་གི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚལ་ཆེན་པོ་རྣམས་སླར་གཏན་ནས་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་ནི། ཀུན་ནས་གཅོད་པས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུའི་སྐབས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་ནི། ཉེ་བར་ཞི་བས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི། ངེས་པར་འབྱུང་བས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྤོང་བ་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཏོང་བའི་དོན་གྱིས་སྤོང་བ་ཡིན་ལ། འདུལ་བའི་དོན་གྱིས་འདུལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'སྤོང་བའི་འདུལ་བ་' ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་སྤོང་བ་དེ་དང་དེ་དང་ལྡན་པ་ལ་འདུལ་བ་དེ་དང་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ 'སྤོང་བའི་འདུལ་བ་' ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྤོང་བའི་འདུལ་བའང་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རེ་རེ་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། འདུལ་བ་འདི་དག་ནི་བཅུ་ཡིན་ནོ། ། Tesu paṭippassaddhivinayaṃ nissaraṇavinayañca ṭhapetvā avasesena aṭṭhavidhena vinayenesa tena tena pariyāyena vinetīti pavuccati. Kathaṃ? Sīlasaṃvarena kāyavacīduccaritāni vinentopi hi taṃsampayuttaṃ kodhaṃ vineti, satipaññāsaṃvarehi abhijjhādomanassādīni vinentopi domanassasampayuttaṃ kodhaṃ vineti, khantisaṃvarena sītādīni khamantopi taṃtaṃāghātavatthusambhavaṃ kodhaṃ vineti, vīriyasaṃvarena byāpādavitakkaṃ vinentopi taṃsampayuttaṃ kodhaṃ vineti. Yehi dhammehi tadaṅgavikkhambhanasamucchedappahānāni honti, tesaṃ dhammānaṃ attani nibbattanena te te dhamme pajahantopi tadaṅgappahātabbaṃ vikkhambhetabbaṃ samucchinditabbañca kodhaṃ vineti. Kāmañcettha pahānavinayena vinayo na sambhavati. Yehi pana dhammehi pahānaṃ hoti, tehi vinentopi pariyāyato ‘‘pahānavinayena vinetī’’ti vuccati. Paṭippassaddhippahānakāle pana vinetabbābhāvato nissaraṇappahānassa ca anuppādetabbato na tehi kiñci vinetīti vuccati. Evaṃ tesu paṭippassaddhivinayaṃ nissaraṇavinayañca ṭhapetvā avasesena aṭṭhavidhena vinayenesa tena tena pariyāyena vinetīti pavuccatīti. Ye vā – དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཉེར་ཞི་བའི་འདུལ་བ་དང་ངེས་འབྱུང་གི་འདུལ་བ་གཉིས་ཕྱིར་བཞག་ནས། ལྷག་མ་འདུལ་བའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གིས་གང་ཟག་འདིས་རྣམ་གྲངས་དེ་དང་དེས་འདུལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་རྣམས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡོམ་པས་བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །བཟོད་པའི་སྡོམ་པས་གྲང་བ་ལ་སོགས་པ་བཟོད་པར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དེ་དང་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྡོམ་པས་གནོད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །ཆོས་གང་དག་གིས་རེ་ཞིག་སྤོང་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པས་སྤོང་བ་དང་། མཐའ་དག་གཅོད་པའི་སྤོང་བ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ན། རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཆོས་དེ་དག་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། རེ་ཞིག་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མཐའ་དག་གཅོད་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །འདིར་སྤོང་བའི་འདུལ་བས་འདུལ་བ་ནི་དངོས་སུ་མི་སྲིད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཆོས་གང་དག་གིས་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་གིས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ “སྤོང་བའི་འདུལ་བས་འདུལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཉེར་ཞི་བའི་སྤོང་བའི་དུས་སུ་ནི་འདུལ་བར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ངེས་འབྱུང་གི་སྤོང་བ་ནི་སླར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གིས་གང་ཡང་འདུལ་བར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཉེར་ཞི་བའི་འདུལ་བ་དང་ངེས་འབྱུང་གི་འདུལ་བ་གཉིས་ཕྱིར་བཞག་ནས། ལྷག་མ་འདུལ་བའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གིས་གང་ཟག་འདིས་རྣམ་གྲངས་དེ་དང་དེས་འདུལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན། ‘‘Pañcime, bhikkhave, āghātapaṭivinayā, yattha bhikkhuno uppanno āghāto sabbaso paṭivinetabbo. Katame pañca? Yasmiṃ, bhikkhave, puggale āghāto jāyetha, mettā tasmiṃ puggale bhāvetabbā…pe… karuṇā… upekkhā… asati-amanasikāro tasmiṃ puggale āpajjitabbo, evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo. Kammassakatā eva vā tasmiṃ puggale adhiṭṭhātabbā kammassako ayamāyasmā…pe… dāyādo bhavissatī’’ti (a. ni. 5.161) – “དགེ་སློང་དག་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་འདི་ལྔ་པོ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁོན་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེལ་བར་བྱའོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་གང་ཟག་གང་ལ་ཁོན་འཛིན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན། གང་ཟག་དེ་ལ་བྱམས་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... སྙིང་རྗེ་... བཏང་སྙོམས་... གང་ཟག་དེ་ལ་དྲན་པ་མེད་པ་དང་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ཉེ་བར་བསྟེན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་གང་ཟག་དེ་ལ་ཁོན་འཛིན་སེལ་བར་བྱའོ། །ཡང་ན་གང་ཟག་དེ་ལ་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་མོས་པར་བྱ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། །...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ལས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་ལ་སྤྱོད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །” Evaṃ pañca āghātapaṭivinayā vuttā. Ye ca – དེ་ལྟར་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་ལྔ་པོ་དག་གསུངས་སོ། །ཡང་གང་དག་ཅེ་ན། ‘‘Pañcime, āvuso, āghātapaṭivinayā, yattha bhikkhuno uppanno āghāto sabbaso paṭivinetabbo. Katame pañca? Idhāvuso[Pg.10], ekacco puggalo aparisuddhakāyasamācāro hoti, parisuddhavacīsamācāro, evarūpepi, āvuso, puggale āghāto paṭivinetabbo’’ti (a. ni. 5.162) – “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་འདི་ལྔ་པོ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁོན་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེལ་བར་བྱའོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདི་ན་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་མ་དག་པ་ཡིན་ཡང་། ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་གང་ཟག་འདི་འདྲ་བ་ལའང་ཁོན་འཛིན་སེལ་བར་བྱའོ། །” Evamādināpi nayena pañca āghātapaṭivinayā vuttā. Tesu yena kenaci āghātapaṭivinayena vinentopesa vinetīti pavuccati. Apica yasmā – འདི་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་ལྔ་པོ་དག་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་དེ་ལའང་ “འདུལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཞན་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘‘Ubhatodaṇḍakena cepi, bhikkhave, kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okkanteyyuṃ, tatrāpi yo mano padoseyya, na me so tena sāsanakaro’’ti (ma. ni. 1.232) –- “དགེ་སློང་དག་ཇི་སྟེ་ཆོམ་པོ་ཇག་པ་དག་གིས་ཡུ་བ་གཉིས་པའི་སོག་ལེས་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རྣམས་དུམ་བུར་གཏུབ་པར་བྱེད་ནའང་། དེ་ལ་གང་ཞིག་གིས་ཡིད་ཁོང་ཁྲོ་བར་བྱེད་ན་ནི། དེས་ང་ཡི་བསྟན་པ་སྒྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” Evaṃ satthu ovādaṃ, དེ་ལྟར་སྟོན་པའི་གདམས་ངག་དང་། ‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati; Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ. “གང་ཞིག་ཁྲོས་པ་ལ་ཕྱིར་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྡིག་པ་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁྲོས་པ་ལ་ཕྱིར་མི་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་དེས་ནི་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བར་དཀའ་བ་ལས་རྒྱལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca; Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati’’. (saṃ. ni. 1.188); “གང་ཞིག་གཞན་དག་ཁྲོས་པར་ཤེས་ནས་དྲན་པ་དང་ལྡན་པས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དེས་ནི། རང་དང་གཞན་གཉིས་ཀའི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །” ‘‘Sattime, bhikkhave, dhammā sapattakantā sapattakaraṇā kodhanaṃ āgacchanti itthiṃ vā purisaṃ vā. Katame satta? Idha, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho, vatāyaṃ dubbaṇṇo assā’ti. Taṃ kissa hetu? Na, bhikkhave, sapatto sapattassa vaṇṇavatāya nandati. Kodhanāyaṃ, bhikkhave, purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto kiñcāpi so hoti sunhāto suvilitto kappitakesamassu odātavatthavasano, atha kho so dubbaṇṇova hoti kodhābhibhūto. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā (a. ni. 7.64). “དགེ་སློང་དག་ཆོས་འདི་བདུན་པོ་ནི་དགྲ་བོས་འདོད་པ་དང་དགྲ་བོས་བྱེད་པ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་པ་འམ་བུད་མེད་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །བདུན་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་འདི་ན་དགྲ་བོས་དགྲ་བོ་ལ་འདི་ལྟར་འདོད་དེ། ‘ཀྱི་ཧུད་གང་ཟག་འདི་མདོག་ངན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་དགྲ་བོ་ནི་དགྲ་བོའི་མདོག་བཟང་པོ་ཉིད་ལ་མི་དགའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་སློང་དག་ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་འདི་ནི་ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་ཁོང་ཁྲོས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས། ཁྲུས་ལེགས་པར་བྱས་ཤིང་བྱུག་པ་ལེགས་པར་བྱུགས་པ་དང་། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཤིང་གོས་དཀར་པོ་བགོས་པར་གྱུར་ནའང་། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་མདོག་ངན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་དགྲ་བོས་འདོད་པ་དང་དགྲ་བོས་བྱེད་པའི་ཆོས་དང་པོ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་པ་འམ་བུད་མེད་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho, vatāyaṃ dukkhaṃ sayeyyā’ti…pe… ‘na pacurattho assā’ti…pe… ‘na bhogavā assā’ti…pe… ‘na yasavā assā’ti…pe… ‘na mittavā assā’ti…pe… ‘kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ [Pg.11] vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyyā’ti. Taṃ kissa hetu? Na, bhikkhave, sapatto sapattassa sugatigamanena nandati. Kodhanāyaṃ, bhikkhave, purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto kāyena duccaritaṃ carati, vācāya… manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā…pe… vācāya…pe… manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā…pe… nirayaṃ upapajjati kodhābhibhūto’’ti (a. ni. 7.64). “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་དགྲ་བོས་དགྲ་བོ་ལ་འདི་ལྟར་འདོད་དེ། ‘ཀྱི་ཧུད་གང་ཟག་འདི་མི་བདེ་བར་ཉལ་བར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘དོན་ཆེན་པོ་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘ལོངས་སྤྱོད་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘གྲགས་པ་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘གྲོགས་པོ་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་དང་། ལོག་པར་ལྷུང་བ་དང་། མྱ་ངན་གྱི་གནས་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་དགྲ་བོ་ནི་དགྲ་བོ་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བ་ལ་མི་དགའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་སློང་དག་ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་འདི་ནི་ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་ཁོང་ཁྲོས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས། ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ། །ངག་གིས་... ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ། །ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དེས་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་དེ། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ངག་གིས་... ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་ནས། ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་... སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །” ‘‘Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati…pe…. (a. ni. 7.64; mahāni. 5); “ཁྲོས་པས་དོན་ནི་མི་ཤེས་ལ། །ཁྲོས་པས་ཆོས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་། །...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་ནོ། །” ‘‘Yena kodhena kuddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ kodhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino. (itivu. 4); “ཁོང་ཁྲོ་གང་གིས་ཁྲོས་པ་ཡི། །སེམས་ཅན་ངན་སོང་འགྲོ་བར་འགྱུར། །ཁོང་ཁྲོ་དེ་ཉིད་ལེགས་ཤེས་ནས། །ལྷག་མཐོང་ལྡན་པས་སྤོང་བར་བྱེད། །” ‘‘Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ, saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya. (dha. pa. 221); “ཁོང་ཁྲོ་སྤང་ཞིང་ང་རྒྱལ་རྣམ་པར་སྤང་། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་བརྒལ། །” ‘‘Anatthajanano kodho, kodho cittappakopano. (a. ni. 7.64; itivu. 88); “ཁོང་ཁྲོ་ནི་དོན་མེད་པ་སྐྱེད་པ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོས་སེམས་རྣམ་པར་འཁྲུག་པར་བྱེད་དོ། །” ‘‘Ekāparādhaṃ khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavantī’’ti. (jā. 1.15.19) – “ཤེས་རབ་ཡངས་པ་ཉེས་པ་གཅིག་པོ་བཟོད་པར་མཛོད། །མཁས་པ་རྣམས་ནི་ཁོང་ཁྲོའི་སྟོབས་ལྡན་མི་འགྱུར་རོ། །” Evamādinā nayena kodhe ādīnavañca paccavekkhatopi kodho vinayaṃ upeti. Tasmā evaṃ paccavekkhitvā kodhaṃ vinentopi esa vinetīti vuccati. འདི་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁོང་ཁྲོའི་ཉེས་དམིགས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་ལའང་ཁོང་ཁྲོ་ནི་འདུལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་དེ་ལའང་ “འདུལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། ། Kodhanti ‘‘anatthaṃ me acarīti āghāto jāyatī’’tiādinā (dī. ni. 3.340; a. ni. 9.29) nayena sutte vuttānaṃ navannaṃ, ‘‘atthaṃ me na carī’’ti ādīnañca tappaṭipakkhato siddhānaṃ navannamevāti aṭṭhārasannaṃ, khāṇukaṇṭakādinā aṭṭhānena saddhiṃ ekūnavīsatiyā āghātavatthūnaṃ aññatarāghātavatthusambhavaṃ āghātaṃ. Visaṭanti vitthataṃ. Sappavisanti sappassa visaṃ. Ivāti opammavacanaṃ, i-kāra lopaṃ katvā va-icceva vuttaṃ. Osadhehīti agadehi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā visatikicchako vejjo sappena daṭṭhaṃ sabbaṃ kāyaṃ pharitvā ṭhitaṃ visaṭaṃ sappavisaṃ mūlakhandhatacapattapupphādīnaṃ aññatarehi [Pg.12] nānābhesajjehi payojetvā katehi vā osadhehi khippameva vineyya, evamevaṃ yo yathāvuttenatthena uppatitaṃ cittasantānaṃ byāpetvā ṭhitaṃ kodhaṃ yathāvuttesu vinayanūpāyesu yena kenaci upāyena vineti nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkarotīti. “ཁོང་ཁྲོ་” ཞེས་པ་ནི། “བདག་ལ་གནོད་པ་བྱས་སོ་སྙམ་དུ་ཁོན་འཛིན་སྐྱེའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་དགུ་དང་། “བདག་ལ་ཕན་པ་མ་བྱས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་ཟློག་ཕྱོགས་ལས་གྲུབ་པའི་དགུ་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། སྡོང་དུམ་དང་ཚེར་མ་ལ་སོགས་པ་གནས་མ་ཡིན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བཅུ་དགུ་པོ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་ཁོན་འཛིན་ལ་བརྗོད་དོ། །“ཁྱབ་པ་” ཞེས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། །“སྦྲུལ་གྱི་དུག་” ཅེས་པ་ནི་སྦྲུལ་གྱི་དུག་ཉིད་དོ། །“བཞིན་” ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་ཚིག་སྟེ། ཡི་གེ་ “ཨི” བསྡུས་ནས་ “ཝ” ཞེས་གསུངས་སོ། །“སྨན་རྣམས་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་དུག་སེལ་གྱི་སྨན་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །འདི་སྐད་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་དུག་གསོ་བའི་སྨན་པ་ཞིག་གིས་སྦྲུལ་གྱིས་ཟིན་ཏེ་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཁྱབ་ནས་གནས་པའི་སྦྲུལ་དུག་དེ། རྩ་བ་དང་། སྡོང་པོ་དང་། ཤུན་པ་དང་། ལོ་མ་དང་། མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བའི་སྨན་སྣ་ཚོགས་སྦྱར་བའི་སྨན་རྣམས་ཀྱིས་མྱུར་དུ་སེལ་བར་བྱེད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་གང་ཞིག་གིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་ཤིང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཁྱབ་ནས་གནས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དེ། གོང་དུ་བཤད་པའི་འདུལ་བའི་ཐབས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཐབས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་འདུལ་བར་བྱེད་ཅིང་། དང་དུ་མི་ལེན་པར་སྤོང་བ་དང་། སེལ་བ་དང་། མཐར་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། ། So bhikkhu jahāti orapāranti so evaṃ kodhaṃ vinento bhikkhu yasmā kodho tatiyamaggena sabbaso pahīyati, tasmā orapārasaññitāni pañcorambhāgiyasaṃyojanāni jahātīti veditabbo. Avisesena hi pāranti tīrassa nāmaṃ, tasmā orāni ca tāni saṃsārasāgarassa pārabhūtāni cāti katvā ‘‘orapāra’’nti vuccati. Atha vā ‘‘yo uppatitaṃ vineti kodhaṃ visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehi’’, so tatiyamaggena sabbaso kodhaṃ vinetvā anāgāmiphale ṭhito bhikkhu jahāti orapāraṃ. Tattha oranti sakattabhāvo, pāranti parattabhāvo. Oraṃ vā cha ajjhattikāni āyatanāni, pāraṃ cha bāhirāyatanāni. Tathā oraṃ manussaloko, pāraṃ devaloko. Oraṃ kāmadhātu, pāraṃ rūpārūpadhātu. Oraṃ kāmarūpabhavo, pāraṃ arūpabhavo. Oraṃ attabhāvo, pāraṃ attabhāvasukhūpakaraṇāni. Evametasmiṃ orapāre catutthamaggena chandarāgaṃ pajahanto ‘‘jahāti orapāra’’nti vuccati. Ettha ca kiñcāpi anāgāmino kāmarāgassa pahīnattā idhattabhāvādīsu chandarāgo eva natthi; apica kho panassa tatiyamaggādīnaṃ viya vaṇṇappakāsanatthaṃ sabbametaṃ orapārabhedaṃ saṅgahetvā tattha chandarāgappahānena ‘‘jahāti orapāra’’nti vuttaṃ. “དགེ་སློང་དེས་ནི་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་དེས་ལམ་གསུམ་པས་ཁོང་ཁྲོ་མཐའ་དག་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་པོ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱེ་བྲག་མེད་པར་ “ཕར་རོལ་” ཞེས་པ་ནི་འགྲམ་གྱི་མིང་ཡིན་པས། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ “ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན། “གང་ཞིག་གིས་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དེ། སྦྲུལ་གྱི་དུག་ཁྱབ་པ་སྨན་གྱིས་སེལ་བ་བཞིན་དུ་འདུལ་བར་བྱེད་པ་” དེས་ནི། ལམ་གསུམ་པས་ཁོང་ཁྲོ་མཐའ་དག་བཅོམ་ནས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེས་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ “ཚུར་རོལ་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་དང་། “ཕར་རོལ་” ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ལུས་སོ། །ཡང་ན་ “ཚུར་རོལ་” ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “ཚུར་རོལ་” ནི་མིའི་འཇིག་རྟེན་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་ནོ། །“ཚུར་རོལ་” ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། །“ཚུར་རོལ་” ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་གཟུགས་མེད་པའི་སྐྱེ་བའོ། །“ཚུར་རོལ་” ནི་ལུས་ཉིད་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་ལུས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟར་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་འདི་དག་ལ་ལམ་བཞི་པས་འདོད་ཆགས་དང་འདུན་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ལའང་ “ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། འདིའི་ལུས་ལ་སོགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་འདུན་པ་ཉིད་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ལམ་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་འདུན་པ་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་ “ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Idāni tassatthassa vibhāvanatthāya upamaṃ āha ‘‘urago jiṇṇamiva tacaṃ purāṇa’’nti. Tattha urena gacchatīti urago, sappassetaṃ adhivacanaṃ. So duvidho – kāmarūpī ca akāmarūpī ca. Kāmarūpīpi duvidho – jalajo thalajo ca. Jalajo jale eva kāmarūpaṃ labhati, na thale, saṅkhapālajātake saṅkhapālanāgarājā viya. Thalajo thale eva, na jale. So jajjarabhāvena jiṇṇaṃ, cirakālatāya purāṇañcāti saṅkhaṃ gataṃ. Tacaṃ jahanto catubbidhena jahāti – sajātiyaṃ ṭhito, jigucchanto, nissāya, thāmenāti. Sajāti nāma sappajāti dīghattabhāvo. Uragā hi pañcasu ṭhānesu sajātiṃ nātivattanti – upapattiyaṃ, cutiyaṃ, vissaṭṭhaniddokkamane, samānajātiyā [Pg.13] methunapaṭisevane, jiṇṇatacāpanayane cāti. Sappo hi yadā tacaṃ jahāti, tadā sajātiyaṃyeva ṭhatvā jahāti. Sajātiyaṃ ṭhitopi ca jigucchanto jahāti. Jigucchanto nāma yadā upaḍḍhaṭṭhāne mutto hoti, upaḍḍhaṭṭhāne amutto olambati, tadā naṃ aṭṭīyanto jahāti. Evaṃ jigucchantopi ca daṇḍantaraṃ vā mūlantaraṃ vā pāsāṇantaraṃ vā nissāya jahāti. Nissāya jahantopi ca thāmaṃ janetvā, ussāhaṃ katvā, vīriyena vaṅkaṃ naṅguṭṭhaṃ katvā, passasantova phaṇaṃ karitvā jahāti. Evaṃ jahitvā yenakāmaṃ pakkamati. Evamevaṃ ayampi bhikkhu orapāraṃ jahitukāmo catubbidhena jahāti – sajātiyaṃ ṭhito, jigucchanto, nissāya, thāmenāti. Sajāti nāma bhikkhuno ‘‘ariyāya jātiyā jāto’’ti (ma. ni. 2.351) vacanato sīlaṃ. Tenevāha ‘‘sīle patiṭṭhāya naro sappañño’’ti (saṃ. ni. 1.23; peṭako. 22). Evametissaṃ sajātiyaṃ ṭhito bhikkhu taṃ sakattabhāvādibhedaṃ orapāraṃ jiṇṇapurāṇatacamiva dukkhaṃ janentaṃ tattha tattha ādīnavadassanena jigucchanto kalyāṇamitte nissāya adhimattavāyāmasaṅkhātaṃ thāmaṃ janetvā ‘‘divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodhetī’’ti (a. ni. 3.16; vibha. 519) vuttanayena rattindivaṃ chadhā vibhajitvā ghaṭento vāyamanto urago viya, vaṅkaṃ naṅguṭṭhaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā urago viya passasanto, ayampi asithilaparakkamatāya vāyamanto urago viya phaṇaṃ karitvā, ayampi ñāṇavipphāraṃ janetvā uragova tacaṃ orapāraṃ jahāti. Jahitvā ca urago viya ohitataco yenakāmaṃ ayampi ohitabhāro anupādisesanibbānadhātudisaṃ pakkamatīti. Tenāha bhagavā – ད་ལྟ་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘སྦྲུལ་གྱིས་པགས་རྙིང་བརྗེ་བ་བཞིན།’ ཞེས་པའི་དཔེ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བྲང་གིས་འགྲོ་བས་ན་བྲང་འགྲོ་སྟེ། འདི་ནི་སྦྲུལ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་པ་དང་། ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་མི་ནུས་པའོ། །ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་པ་ལའང་གཉིས་ཏེ། ཆུ་སྐྱེས་དང་སྐམ་སྐྱེས་སོ། །ཆུ་སྐྱེས་ནི་ཆུ་ནང་ཁོ་ནར་ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་ཀྱི་སྐམ་ལ་མི་ནུས་ཏེ། དཔེར་ན་སངྑཔཱལའི་སྐྱེས་རབས་ལས་སངྑཔཱལ་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་བཞིན་ནོ། །སྐམ་སྐྱེས་ནི་སྐམ་ས་ཁོ་ནར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་ཀྱི་ཆུ་ལ་མི་ནུས་སོ། །སྦྲུལ་དེ་ནི་རྒས་ཤིང་འཁོགས་པའི་ཕྱིར་རྙིང་པ་དང་། དུས་ཡུན་རིང་པོ་ལོན་པའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་སོང་བའི་པགས་པ་འདོར་བ་ན། རྣམ་པ་བཞིས་འདོར་ཏེ། རང་གི་རིགས་ལ་གནས་པ་དང་། སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་པ་དང་། རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རང་གི་མཐུ་རྩལ་གྱིས་སོ། །རང་གི་རིགས་ཞེས་པ་ནི་ལུས་རིང་བའི་སྲོག་ཆགས་སྦྲུལ་གྱི་རིགས་སོ། །སྦྲུལ་རྣམས་ནི་གནས་ལྔ་ལས་རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལས་མི་འདའ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། གཉིད་ལོག་པ་དང་། རིགས་མཐུན་པ་དང་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། པགས་རྙིང་འདོར་བ་རྣམས་སོ། །སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་འདོར་བ་ན། རྟག་ཏུ་རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་བཞིན་དུ་འདོར་རོ། །རང་གི་རིགས་ལ་གནས་ཀྱང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་བསམ་པས་འདོར་ཏེ། སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་པ་ནི་པགས་པ་ཕྱེད་གྲོལ་ཞིང་ཕྱེད་མ་གྲོལ་བར་དཔྱངས་ཏེ་གནས་པ་ན། དེ་ལ་ཡིད་ཕྱུང་བས་འདོར་བའོ། །དེ་ལྟར་སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་བཞིན་དུ་དབྱུག་པ་དང་། རྩ་བ་དང་། རྡོ་སོགས་ཀྱི་བར་ལ་བརྟེན་ནས་འདོར་རོ། །བརྟེན་ནས་འདོར་བའི་ཚེའང་མཐུ་བསྐྱེད་དེ་བརྩོན་པ་བྱས་ནས། སྟོབས་ཀྱིས་མཇུག་མ་བསྐུམ་ཞིང་དབུགས་གཏོང་བཞིན་དུ་གདེངས་ཀ་བྱས་ཏེ་འདོར་རོ། །དེ་ལྟར་བོར་ནས་རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཅི་དགར་འགྲོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་འདི་ཡང་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་འདོར་བར་འདོད་པ་ན། རྣམ་པ་བཞིས་འདོར་ཏེ། རང་གི་རིགས་ལ་གནས་པ་དང་། སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་པ་དང་། རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རང་གི་མཐུ་རྩལ་གྱིས་སོ། །དགེ་སློང་གི་རང་གི་རིགས་ཞེས་པ་ནི། ‘འཕགས་པའི་སྐྱེ་བས་སྐྱེས་པའོ། །’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ‘ཤེས་རབ་ལན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་ནས། །’ ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་རང་གི་རིགས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེས། རང་གི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་དེ་ཉིད། པགས་པ་རྙིང་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ལ། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བས་སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་ཅིང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་གྱུར་པའི་མཐུ་བསྐྱེད་དེ། ‘ཉིན་མོ་འཆག་པ་དང་འདུག་པས་སྒྲིབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད། །’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་བགོས་ཏེ། སྦྲུལ་གྱིས་མཇུག་མ་བསྐུམ་པ་བཞིན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས། སྦྲུལ་གྱིས་དབུགས་གཏོང་བ་བཞིན་དུ་ལྷོད་པ་མེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བརྩོན་པ་བྱེད་ཅིང་། སྦྲུལ་གྱིས་གདེངས་ཀ་བྱས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུ་བསྐྱེད་དེ། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་འདོར་བ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་འདོར་རོ། །བོར་ནས་ཀྱང་སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་བོར་ཏེ་ཅི་དགར་འགྲོ་བ་བཞིན། དགེ་སློང་འདི་ཡང་ཁུར་བོར་ཏེ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ། ‘‘Yo uppatitaṃ vineti kodhaṃ, visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehi; So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamiva tacaṃ purāṇa’’nti. “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འཇོམས་བྱེད་པ། །སྨན་གྱིས་སྦྲུལ་གྱི་དུག་ནི་སེལ་བ་བཞིན། །དགེ་སློང་དེ་ནི་ཚེ་འདི་ཕྱི་མ་འདོར། །སྦྲུལ་གྱིས་པགས་རྙིང་བརྗེ་བ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །” Evamesā bhagavatā arahattanikūṭena paṭhamagāthā desitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་འདི་གསུངས་སོ། ། 2. Idāni dutiyagāthāya atthavaṇṇanākkamo anuppatto. Tatrāpi – ༢. ད་ལྟ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའི་དོན་བཤད་པའི་རིམ་པ་ལ་བབས་པ་ཡིན། དེར་ཡང་། ‘‘Yena [Pg.14] yattha yadā yasmā, vuttā gāthā ayaṃ imaṃ; Vidhiṃ pakāsayitvāssā, karissāmatthavaṇṇana’’nti. – “གང་གིས་གང་དུ་ནམ་ཞིག་གང་གི་ཕྱིར། །ཚིགས་བཅད་འདི་ནི་གསུངས་པའི་ཆོ་ག་རྣམས། །གསལ་བར་བྱས་ནས་འདི་ཡི་དོན་གྱི་འགྲེལ། །བདག་གིས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན། །” ཞེས་པའོ། ། Ayameva mātikā. Tato parañca sabbagāthāsu. Ativitthārabhayena pana ito pabhuti mātikaṃ anikkhipitvā uppattidassananayeneva tassā tassā atthaṃ dassento atthavaṇṇanaṃ karissāmi. Seyyathidaṃ yo rāgamudacchidā asesanti ayaṃ dutiyagāthā. འདི་ཉིད་ནི་མ་ཕྱི་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་ཕྱིན་ཆད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐམས་ཅད་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཚིག་མང་པོར་འགྱུར་བར་དོགས་པའི་ཕྱིར། འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་མ་ཕྱི་མ་བཀོད་པར། གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སོ་སོའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་འགྲེལ་བྱ་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ‘གང་ཞིག་འདོད་ཆགས་མ་ལུས་གཅོད་བྱེད་པ། །’ ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའོ། ། Tassuppatti – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmato sāriputtattherassa upaṭṭhāko aññataro suvaṇṇakāraputto therassa santike pabbajito. Thero tassa ‘‘daharānaṃ asubhaṃ sappāya’’nti mantvā rāgavighātatthaṃ asubhakammaṭṭhānaṃ adāsi. Tassa tasmiṃ āsevanamattampi cittaṃ na labhati. So ‘‘anupakāraṃ mameta’’nti therassa ārocesi. Thero ‘‘daharānametaṃ sappāya’’nti mantvā punapi tadevācikkhi. Evaṃ cattāro māsā atītā, so kiñcimattampi visesaṃ na labhati. Tato naṃ thero bhagavato santikaṃ nesi. Bhagavā ‘‘avisayo, sāriputta, tuyhetassa sappāyaṃ jānituṃ, buddhaveneyyo eso’’ti vatvā pabhassaravaṇṇaṃ padumaṃ iddhiyā nimminitvā tassa hatthe pādāsi – ‘‘handa, bhikkhu, imaṃ vihārapacchāyāyaṃ vālikātale nāḷena vijjhitvā ṭhapehi, abhimukhañcassa pallaṅkena nisīda ‘lohitaṃ lohita’nti āvajjento’’ti. Ayaṃ kira pañca jātisatāni suvaṇṇakārova ahosi. Tenassa ‘‘lohitakanimittaṃ sappāya’’nti ñatvā bhagavā lohitakakammaṭṭhānaṃ adāsi. So tathā katvā muhutteneva yathākkamaṃ tattha cattāripi jhānāni adhigantvā anulomapaṭilomādinā nayena jhānakīḷaṃ ārabhi. Atha bhagavā ‘taṃ padumaṃ milāyatū’ti adhiṭṭhāsi. So jhānā vuṭṭhito taṃ milātaṃ kāḷavaṇṇaṃ disvā ‘‘pabhassararūpaṃ jarāya parimaddita’’nti aniccasaññaṃ paṭilabhi. Tato naṃ ajjhattampi upasaṃhari. Tato ‘‘yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tadanattā’’ti tayopi bhave āditte viya passi. Evaṃ passato cassāvidūre padumassaro atthi. Tattha dārakā orohitvā padumāni bhañjitvā bhañjitvā rāsiṃ karonti. Tassa tāni udake padumāni naḷavane aggijālā viya khāyiṃsu, pattāni patantāni papātaṃ pavisantāni viya khāyiṃsu, thale nikkhittapadumānaṃ aggāni milātāni aggiḍaḍḍhāni viya [Pg.15] khāyiṃsu. Athassa tadanusārena sabbadhamme upanijjhāyato bhiyyosomattāya tayo bhavā ādittamiva agāraṃ appaṭisaraṇā hutvā upaṭṭhahiṃsu. Tato bhagavā gandhakuṭiyaṃ nisinnova tassa bhikkhuno upari sarīrābhaṃ muñci. Sā cassa mukhaṃyeva ajjhotthari. Tato so ‘‘kimeta’’nti āvajjento bhagavantaṃ āgantvā samīpe ṭhitamiva disvā uṭṭhāyāsanā añjaliṃ paṇāmesi. Athassa bhagavā sappāyaṃ viditvā dhammaṃ desento imaṃ obhāsagāthaṃ abhāsi ‘‘yo rāgamudacchidā asesa’’nti. དེའི་གླེང་གཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུའི་ཉེ་གནས་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཞིག་གནས་བརྟན་གྱི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་མི་སྡུག་པའི་སྒོམ་པ་འཚམ་པར་དགོངས་ནས། འདོད་ཆགས་གཞོམ་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པའི་ལས་ཀྱི་ས་གནང་ངོ་། །ཁོ་བོའི་སེམས་དེ་ལ་གོམས་པ་ཙམ་ཡང་མ་ཐོབ་བོ། །དེས་གནས་བརྟན་ལ། ‘འདིས་བདག་ལ་ཕན་པ་མ་བྱུང་ངོ་། །’ ཞེས་གསོལ་ཏོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་འདི་ཉིད་འཚམ་པར་དགོངས་ནས་ཡང་བསྐྱར་དེ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཟླ་བ་བཞི་འདས་ཀྱང་ཁོ་བོས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་གནས་བརྟན་གྱིས་ཁོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཁྲིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ‘ཤཱ་རིའི་བུ། འདི་ལ་གང་ཞིག་འཚམ་པའི་སྒོམ་པ་ཤེས་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་གསུངས་ནས། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་པདྨ་ཞིག་སྤྲུལ་ཏེ་ཁོ་བོའི་ལག་ཏུ་གནང་ནས། ‘དགེ་སློང་། འདི་ཁྱེར་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གྲིབ་བསིལ་གྱི་བྱེ་མའི་སྟེང་དུ་སྡོང་པོས་བཙུགས་ཏེ་ཞོག་ལ། དེའི་མདུན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་འདུག་ནས་ “དམར་པོའོ་དམར་པོའོ།” ཞེས་ཡིད་ལ་བྱོས་ཤིག’ ཅེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་སྐྱེ་བ་ལྔ་བརྒྱའི་བར་དུ་གསེར་མགར་ཁོ་ནར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ལ་དམར་པོའི་མཚན་མ་འཚམ་པར་མཁྱེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དམར་པོའི་ཟད་པར་གྱི་ལས་ཀྱི་ས་གནང་ངོ་། །དེས་དེ་ལྟར་བྱས་པས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་ཐོབ་སྟེ། ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་རྩེད་འཇོ་ལ་ཞུགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ‘པདྨ་དེ་ཉིད་རྙིད་པར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ། །དེ་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་པ་ན་པདྨ་དེ་ཉིད་རྙིད་ཅིང་མདོག་ནག་པོར་གྱུར་པ་མཐོང་ནས། ‘འོད་གསལ་བའི་གཟུགས་འདི་ནི་རྒ་བས་བཅོམ་མོ། །’ ཞེས་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་དེ་ཉིད་རང་གི་ལུས་ལའང་སྦྱར་ཏོ། །དེ་ནས་ ‘གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །གང་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ནི་བདག་མེད་པའོ། །’ ཞེས་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་མེ་འབར་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ལྟ་བ་ན་དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་པདྨའི་མཚོ་ཞིག་ཡོད་དེ། དེར་བྱིས་པ་རྣམས་བབས་ནས་པདྨ་རྣམས་བཅག་སྟེ་སྤུངས་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་ཆུའི་ནང་གི་པདྨ་དེ་དག་ནི་འདམ་རྩྭའི་ཚལ་གྱི་མེ་ལྕེ་བཞིན་དུ་སྣང་ལ། འདབ་མ་རྣམས་ལྷུང་བ་ནི་གཡང་ས་ལ་ལྷུང་བ་བཞིན་དུ་སྣང་ཞིང་། སྐམ་ས་ལ་བཞག་པའི་པདྨའི་རྩེ་མོ་རྙིད་པ་རྣམས་ནི་མེས་བསྲེགས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ་། །དེ་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟོག་པ་ན། ལྷག་པར་དུ་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་མེ་འབར་བའི་ཁྱིམ་བཞིན་དུ་སྐྱབས་མེད་པར་སྣང་ངོ་། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙང་ཁང་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་དེའི་སྟེང་དུ་སྐུའི་འོད་ཟེར་བཏང་ངོ་། །འོད་དེས་ཁོ་བོའི་གདོང་ཁོ་ན་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ཁོ་བོས། ‘འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན།’ ཞེས་བསམས་པ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་ཏེ་རང་གི་མདུན་ན་བཞུགས་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་ན། འོད་གསལ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། ‘གང་ཞིག་འདོད་ཆགས་མ་ལུས་གཅོད་བྱེད་པ། །’ ཞེས་པའོ། ། Tattha rañjanavasena rāgo, pañcakāmaguṇarāgassetaṃ adhivacanaṃ. Udacchidāti ucchindati, bhañjati, vināseti. Atītakālikānampi hi chandasi vattamānavacanaṃ akkharacintakā icchanti. Asesanti sānusayaṃ. Bhisapupphaṃva saroruhanti sare virūḷhaṃ padumapupphaṃ viya. Vigayhāti ogayha, pavisitvāti attho. Sesaṃ pubbasadisameva. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā nāma ete dārakā saraṃ oruyha bhisapupphaṃ saroruhaṃ chindanti, evamevaṃ yo bhikkhu imaṃ tedhātukalokasannivāsaṃ ogayha – དེ་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་འདོད་ཆགས་ཏེ། འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །‘གཅོད་བྱེད་’ ཅེས་པ་ནི་གཅོད་པ་དང་། འཇོམས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཇིག་པའོ། །སྙན་ངག་གི་དབང་གིས་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ཚིག་ལའང་ད་ལྟ་བའི་དོན་དུ་སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་བཞེད་དོ། །‘མ་ལུས་’ ཞེས་པ་ནི་བག་ལ་ཉལ་དང་བཅས་པའོ། །‘མཚོ་སྐྱེས་པདྨ་’ ཞེས་པ་ནི་མཚོ་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་པདྨའི་མེ་ཏོག་བཞིན་ནོ། །‘ཞུགས་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་བབས་ཏེ་ཞུགས་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲའོ། །ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དཔེར་ན་བྱིས་པ་དེ་དག་མཚོ་ལ་བབས་ནས་མཚོ་སྐྱེས་པདྨའི་མེ་ཏོག་གཅོད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་ཁམས་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་འདིར་ཞུགས་ནས། ‘‘Natthi rāgasamo aggi’’; (Dha. pa. 202); “འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པའི་མེ་ནི་མེད། །” ‘‘Kāmarāgena dayhāmi, cittaṃ me paridayhati’’; (Saṃ. ni. 1.212); “འདོད་པའི་ཆགས་པས་བདག་ནི་བསྲེགས། །བདག་གི་སེམས་ནི་རབ་ཏུ་འཚིག །” ‘‘Ye rāgarattānupatanti sotaṃ, sayaṃ kataṃ makkaṭakova jālaṃ’’. (dha. pa. 347); “གང་དག་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཆགས་ཤིང་རྒྱུན་ལ་རྗེས་སུ་ལྷུང་བ་དེ་དག་ནི། །སྲིན་བལ་གྱིས་རང་གིས་བྱས་པའི་དྲ་བ་བཞིན་ནོ། །” ‘‘Ratto kho, āvuso, rāgena abhibhūto pariyādinnacitto pāṇampi hanatī’’ti (a. ni. 3.56, 72) – “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །ཆགས་པས་ཆགས་ཤིང་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ཏེ་སེམས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ནི། སྲོག་ཆགས་ཀྱང་གསོད་པར་བྱེད་དོ། །” ཞེས་པ་དང་། Evamādinayamanugantvā rāgādīnavapaccavekkhaṇena yathāvuttappakārehi sīlasaṃvarādīhi saṃvarehi saviññāṇakāviññāṇakesu vatthūsu asubhasaññāya ca thokaṃ thokaṃ rāgaṃ samucchindanto anāgāmimaggena avasesaṃ arahattamaggena ca tato anavasesampi ucchindati pubbe vuttappakāreneva so bhikkhu jahāti orapāraṃ urago jiṇṇamiva tacaṃ purāṇanti. Evamesā bhagavatā arahattanikūṭena gāthā desitā. Desanāpariyosāne ca so bhikkhu arahatte patiṭṭhitoti. དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡོམ་པ་རྣམས་དང་། སེམས་ཡོད་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་རིམ་གྱིས་གཅོད་པར་བྱེད་ཅིང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་ལྷག་མ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་དེ་ལས་མ་ལུས་པར་གཅོད་དོ། །སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེས་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་འདོར་ཏེ། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་རྙིང་བརྗེ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་སོ། ། 3. Yo [Pg.16] taṇhamudacchidāti kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Aññataro bhikkhu gaggarāya pokkharaṇiyā tīre viharanto taṇhāvasena akusalavitakkaṃ vitakketi. Bhagavā tassajjhāsayaṃ viditvā imaṃ obhāsagāthamabhāsi. ༣. “གང་ཞིག་སྲེད་པ་གཅོད་བྱེད་པ། །” ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་ཞིག་གགྒརཱ་པདྨའི་མཚོའི་འགྲམ་ན་གནས་ཤིང་། སྲེད་པའི་དབང་གིས་མི་དགེ་བའི་རྟོག་པ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་འོད་གསལ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tattha tassatīti taṇhā. Visayehi tittiṃ na upetīti attho. Kāmabhavavibhavataṇhānametaṃ adhivacanaṃ. Saritanti gataṃ pavattaṃ, yāva bhavaggā ajjhottharitvā ṭhitanti vuttaṃ hoti. Sīghasaranti sīghagāminiṃ, sandiṭṭhikasamparāyikaṃ ādīnavaṃ agaṇetvā muhutteneva paracakkavāḷampi bhavaggampi sampāpuṇituṃ samatthanti vuttaṃ hoti. Evametaṃ saritaṃ sīghasaraṃ sabbappakārampi taṇhaṃ – དེ་ལ་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་སྲེད་པའོ། །ཡུལ་རྣམས་ཀྱིས་ངོམས་པ་མི་རྙེད་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་འདོད་པའི་སྲེད་པ་དང་། སྲིད་པའི་སྲེད་པ་དང་། འཇིག་པའི་སྲེད་པ་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །‘རྒྱུན་དུ་འབབ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་ཁྱབ་ཅིང་གནས་པར་གྱུར་པ་ལ་བརྗོད་དོ། །‘མགྱོགས་པར་འགྲོ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་ཉེས་དམིགས་ལ་མི་ལྟ་བར། སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་སླེབས་ནུས་པ་ལ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་འབབ་ཅིང་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྲེད་པ་འདི་ལ། ‘‘Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī; Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārino’’ti. “སྟེང་དུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དགང་དཀའ་བ། །འདོད་པ་ཁྱབ་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། །གང་དག་དེ་ལ་ཆགས་པ་རྣམས། །དེ་དག་འཁོར་ལོ་འཛིན་པར་འགྱུར། །” ‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhānasaṃsaraṃ; Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattatī’’ti. (itivu. 15, 105; mahāni. 191; cūḷani. pārāyanānugītigāthāniddesa 107); “སྐྱེས་བུ་སྲེད་པ་གྲོགས་བྱེད་པ། །དུས་རིང་འཁོར་བར་རྒྱུག་པ་ནི། །འདི་ལྟར་འགྱུར་དང་གཞན་འགྱུར་བའི། །འཁོར་བ་ལས་ནི་མི་འདའོ། །” ‘‘Ūno loko atitto taṇhādāsoti kho, mahārājā’’ti (ma. ni. 2.305) ca – “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འཇིག་རྟེན་ནི་མ་ཚང་ཞིང་ངོམས་པ་མེད་ལ། སྲེད་པའི་བྲན་དུ་གྱུར་པའོ། །” ཞེས་པ་དང་། Evamādīnavapaccavekkhaṇena vuttappakārehi sīlasaṃvarādīhi ca yo thokaṃ thokaṃ visosayitvā arahattamaggena asesaṃ ucchijjati, so bhikkhu tasmiṃyeva khaṇe sabbappakārampi jahāti orapāranti. Desanāpariyosāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhitoti. དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པས་གང་ཞིག་རིམ་གྱིས་བསྐམས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མ་ལུས་པར་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ན། དགེ་སློང་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། 4. Yo mānamudabbadhīti kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Aññataro bhikkhu gaṅgāya tīre viharanto gimhakāle appodake sote kataṃ naḷasetuṃ pacchā āgatena mahoghena vuyhamānaṃ disvā ‘‘aniccā saṅkhārā’’ti saṃviggo aṭṭhāsi. Tassajjhāsayaṃ viditvā bhagavā imaṃ obhāsagāthaṃ abhāsi. ༤. “གང་ཞིག་ང་རྒྱལ་མ་ལུས་བཅོམ་པ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་ཞིག་གངྒཱའི་འགྲམ་ན་གནས་ཤིང་། སོ་གའི་དུས་སུ་ཆུ་ཉུང་བའི་རྒྱུན་ལ་བཙུགས་པའི་འདམ་རྩྭའི་ཟམ་པ་ཞིག་ཕྱིས་སུ་འོངས་པའི་ཆུ་ལོག་ཆེན་པོས་ཁྱེར་བ་མཐོང་ནས། “འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པའོ་”ཞེས་སྐྲག་ཅིང་སྐྱོ་སྟེ་གནས་སོ། །དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོད་ཟེར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tattha [Pg.17] mānoti jātiādivatthuko cetaso uṇṇāmo. So ‘‘seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnohamasmī’’ti mānoti evaṃ tividho hoti. Puna ‘‘seyyassa seyyohamasmīti, seyyassa sadiso, seyyassa hīno, sadisassa seyyo, sadisassa sadiso, sadisassa hīno, hīnassa seyyo, hīnassa sadiso, hīnassa hīnohamasmī’’ti mānoti evaṃ navavidho hoti. Taṃ sabbappakārampi mānaṃ – དེ་ལ་ང་རྒྱལ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་ཁེངས་པའོ། །དེ་ནི་“བདག་ནི་མཆོག་གོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། “བདག་ནི་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། “བདག་ནི་དམན་པའོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། །ཡང་“མཆོག་ལས་བདག་ནི་མཆོག་གོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཆོག་དང་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཆོག་ལས་དམན་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཉམ་པ་ལས་མཆོག་གོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཉམ་པ་དང་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཉམ་པ་ལས་དམན་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “དམན་པ་ལས་མཆོག་གོ་”སྙམ་པ་དང་། “དམན་པ་དང་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “དམན་པ་ལས་ཀྱང་དམན་པའོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དགུ་ཡོད་དོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ང་རྒྱལ་དེ་ནི། ‘‘Yena mānena mattāse, sattā gacchanti duggati’’nti. (itivu. 6) – “ང་རྒྱལ་གྱིས་ནི་མྱོས་གྱུར་པས། །སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ངན་འགྲོར་འགྲོ། །”ཞེས་པ་ལྟར། Ādinā nayena tattha ādīnavapaccavekkhaṇena vuttappakārehi sīlasaṃvarādīhi ca yo thokaṃ thokaṃ vadhento kilesānaṃ abaladubbalattā naḷasetusadisaṃ lokuttaradhammānaṃ atibalattā mahoghasadisena arahattamaggena asesaṃ udabbadhi, anavasesappahānavasena ucchindanto vadhetīti vuttaṃ hoti. So bhikkhu tasmiṃyeva khaṇe sabbappakārampi jahāti orapāranti. Desanāpariyosāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhitoti. ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པས་གང་ཞིག་རིམ་གྱིས་འཇོམས་པར་བྱེད་ཅིང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྟོབས་མེད་ཅིང་ཉམ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་འདམ་རྩྭའི་ཟམ་པ་ལྟ་བུ་ལ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཆུ་ལོག་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མ་ལུས་པར་བཅོམ་པ་སྟེ། ལྷག་མ་མེད་པར་སྤོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་གཅོད་ཅིང་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགེ་སློང་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། 5. Ti kā uppatti? Imissā gāthāya ito parānañca dvādasannaṃ ekāyeva uppatti. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Tena kho pana samayena aññataro brāhmaṇo attano dhītuyā vāreyye paccupaṭṭhite cintesi – ‘‘kenaci vasalena aparibhuttapubbehi pupphehi dārikaṃ alaṅkaritvā patikulaṃ pesessāmī’’ti. So santarabāhiraṃ sāvatthiṃ vicinanto kiñci tiṇapupphampi aparibhuttapubbaṃ nāddasa. Atha sambahule dhuttakajātike brāhmaṇadārake sannipatite disvā ‘‘ete pucchissāmi, avassaṃ sambahulesu koci jānissatī’’ti upasaṅkamitvā pucchi. Te taṃ brāhmaṇaṃ uppaṇḍentā āhaṃsu – ‘‘udumbarapupphaṃ nāma, brāhmaṇa, loke na kenaci paribhuttapubbaṃ. Tena dhītaraṃ alaṅkaritvā dehī’’ti. So dutiyadivase kālasseva vuṭṭhāya bhattavissaggaṃ katvā aciravatiyā nadiyā tīre udumbaravanaṃ gantvā ekamekaṃ rukkhaṃ vicinanto pupphassa vaṇṭamattampi nāddasa. Atha vītivatte majjhanhike dutiyatīraṃ agamāsi. Tattha ca aññataro bhikkhu aññatarasmiṃ manuññe rukkhamūle divāvihāraṃ nisinno kammaṭṭhānaṃ [Pg.18] manasi karoti. So tattha upasaṅkamitvā amanasikaritvā, sakiṃ nisīditvā, sakiṃ ukkuṭiko hutvā, sakiṃ ṭhatvā, taṃ rukkhaṃ sabbasākhāviṭapapattantaresu vicinanto kilamati. Tato naṃ so bhikkhu āha – ‘‘brāhmaṇa, kiṃ maggasī’’ti? ‘‘Udumbarapupphaṃ, bho’’ti. ‘‘Udumbarapupphaṃ nāma, brāhmaṇa, loke natthi, musā etaṃ vacanaṃ, mā kilamā’’ti. Atha bhagavā tassa bhikkhuno ajjhāsayaṃ viditvā obhāsaṃ muñcitvā samuppannasamannāhārabahumānassa imā obhāsagāthāyo abhāsi ‘‘yo nājjhagamā bhavesu sāra’’nti sabbā vattabbā. ༥. ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དང་འདིའི་འོག་གི་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གླེང་གཞི་ནི་གཅིག་ཉིད་དོ། །དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གིས་རང་གི་བུ་མོའི་གཉེན་སྒྲིག་གི་དུས་ལ་བབས་པ་ན། “བདག་གིས་དམངས་རིགས་གང་གིས་ཀྱང་སྔར་མ་སྤྱད་པའི་མེ་ཏོག་གིས་བུ་མོ་བརྒྱན་ཏེ་ཁྱིམ་ཐབ་ཀྱི་ཁྱིམ་དུ་གཏང་བར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །དེས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་བཙལ་ཀྱང་། སྔར་མ་སྤྱད་པའི་རྩྭའི་མེ་ཏོག་ཙམ་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་མང་པོ་འདུས་པ་མཐོང་ནས། “འདི་དག་ལ་འདྲི་བར་བྱ་སྟེ། མང་པོའི་ནང་ནས་གཅིག་གིས་ནི་ངེས་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་དྲིས་སོ། །དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་ཀྱལ་ཀ་བྱེད་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། “བྲམ་ཟེ། འཇིག་རྟེན་ན་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་སྔར་མ་སྤྱད་པ་ཡིན་པས། དེས་བུ་མོ་བརྒྱན་ཏེ་གཏོར་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་དེ་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་བཟའ་བཏུང་གི་བྱ་བ་བྱས་ནས། ཆུ་བོ་ཨ་ཅི་ར་བ་ཏིའི་འགྲམ་གྱི་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་ཚལ་དུ་སོང་སྟེ། ཤིང་རེ་རེ་བཞིན་བཙལ་ཀྱང་མེ་ཏོག་གི་ཡུ་བ་ཙམ་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ནས་ཉིན་གུང་ཡོལ་བ་ན་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་སོང་ངོ་། །དེ་ན་དགེ་སློང་ཞིག་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ཏུ་ཉིན་མོའི་གནས་མལ་ལ་བཞུགས་ཏེ་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དོ། །དེས་དགེ་སློང་དེ་ལ་མ་བརྩིས་པར་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ལན་ཅིག་འདུག་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཙོག་པུར་འདུག་པ་དང་། ལན་ཅིག་ལངས་ཏེ། ཤིང་དེའི་ཡལ་ག་དང་ལོ་མའི་གསེང་ཐམས་ཅད་དུ་བཙལ་བས་ངལ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་དེས་ཁོ་ལ་སྨྲས་པ། “བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཅི་ཞིག་འཚོལ་བར་བྱེད་དམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “ཀྱེ་དགེ་སློང་། བདག་ནི་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་འཚོལ་ལོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བྲམ་ཟེ། འཇིག་རྟེན་ན་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་ཅེས་བྱ་བ་མེད་དེ། ཚིག་དེ་ནི་རྫུན་པ་ཡིན་པས་མ་ངལ་ཞིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་འོད་ཟེར་བཏང་སྟེ། དགེ་སློང་དེ་ལ་དད་པ་དང་གུས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་པ་ན། འོད་ཟེར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ། །“གང་ཞིག་སྲིད་པ་རྣམས་ལ་སྙིང་པོ་མ་མཐོང་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། Tattha paṭhamagāthāya tāva nājjhagamāti nādhigacchi, nādhigacchati vā. Bhavesūti kāmarūpārūpasaññīasaññīnevasaññīnāsaññīekavokāracatuvokārapañcavokārabhavesu. Sāranti niccabhāvaṃ attabhāvaṃ vā. Vicinanti paññāya gavesanto. Pupphamiva udumbaresūti yathā udumbararukkhesu pupphaṃ vicinanto esa brāhmaṇo nājjhagamā, evaṃ yo yogāvacaropi paññāya vicinanto sabbabhavesu kiñci sāraṃ nājjhagamā. So asārakaṭṭhena te dhamme aniccato anattato ca vipassanto anupubbena lokuttaradhamme adhigacchanto jahāti orapāraṃ urago jiṇṇamiva tacaṃ purāṇanti ayamattho yojanā ca. Avasesagāthāsu panassa yojanaṃ avatvā visesatthamattameva vakkhāma. དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་ལ། རེ་ཞིག་“མ་རྙེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཐོབ་པ་འམ་མི་ཐོབ་པའོ། །“སྲིད་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་ཅན་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྲིད་པ་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་པ་དང་། ཕུང་པོ་བཞི་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་པའི་སྲིད་པ་རྣམས་ལའོ། །“སྙིང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་རྟག་པའི་དངོས་པོ་འམ་བདག་གི་དངོས་པོའོ། །“འཚོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོལ་བའོ། །“ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་ཤིང་ལ་མེ་ཏོག་འཚོལ་བའི་བྲམ་ཟེ་འདིས་མ་རྙེད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་པོས་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོལ་བ་ན། སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་རྙེད་དོ། །དེས་སྙིང་པོ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་ཆོས་དེ་དག་ལ་མི་རྟག་པ་དང་བདག་མེད་པར་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ། རིམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཐོབ་ནས། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་རྙིང་པ་བོར་བ་བཞིན་དུ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིའི་དོན་དང་སྦྱོར་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ནི་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པར་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཙམ་ཞིག་བཤད་པར་བྱའོ། ། 6. ༦. ‘‘Yassantarato na santi kopā,Itibhavābhavatañca vītivatto’’ti. (udā. 20) – “གང་གི་ནང་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད། །འདི་དང་ཕ་རོལ་སྲིད་ལས་འདས། །”ཞེས་པའོ། ། Ettha tāva ayaṃ ‘antarasaddo’ – འདིར་རེ་ཞིག་‘ཨནྟར’ (བར་རམ་ནང་) ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི། ‘‘Nadītīresu saṇṭhāne, sabhāsu rathiyāsu ca; Janā saṅgamma mantenti, mañca tañca kimantara’’nti. (saṃ. ni. 1.228); "ཆུ་བོའི་འགྲམ་དང་འདུ་སའི་གནས། །ཚོགས་ཁང་དང་ནི་ལམ་སྲང་དུ། །སྐྱེ་བོ་འདུས་ནས་གྲོས་བྱེད་དེ། །ང་དང་ཁྱོད་ཀྱི་བར་ན་ཅི། །" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ‘‘Appamattakena visesādhigamena antarā vosānamāpādi’’ (a. ni. 10.84); ‘‘Anatthajanano kodho, kodho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhatī’’ti. (a. ni. 7.64; itivu. 88) – "ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཐོབ་པས་བར་སྐབས་སུ་བྱ་བ་མཚམས་བཞག་པར་གྱུར།" ཞེས་དང་། "ཁོང་ཁྲོ་དོན་མེད་སྐྱེད་བྱེད་དེ། །ཁོང་ཁྲོས་སེམས་ནི་རབ་ཏུ་འཁྲུག །ནང་ནས་འཇིགས་པ་སྐྱེ་བ་དེ། །སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་མི་འགྱུར། །" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Evaṃ [Pg.19] kāraṇavemajjhacittādīsu sambahulesu atthesu dissati. Idha pana citte. Tato yassantarato na santi kopāti tatiyamaggena samūhatattā yassa citte na santi kopāti attho. Yasmā pana bhavoti sampatti, vibhavoti vipatti. Tathā bhavoti vuddhi, vibhavoti hāni. Bhavoti sassato, vibhavoti ucchedo. Bhavoti puññaṃ, vibhavoti pāpaṃ. Vibhavo abhavoti ca atthato ekameva. Tasmā itibhavābhavatañca vītivattoti ettha yā esā sampattivipattivuḍḍhihānisassatucchedapuññapāpavasena iti anekappakārā bhavābhavatā vuccati. Catūhipi maggehi yathāsambhavaṃ tena tena nayena taṃ itibhavābhavatañca vītivattoti evamattho ñātabbo. དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་། བར་སྐབས་དང་། སེམས་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་མཐོང་ངོ་། །འདིར་ནི་སེམས་ལ་འཇུག་གོ །དེས་ན་ "གང་གི་ནང་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་" ཞེས་པ་ནི། ལམ་གསུམ་པས་རྩ་བ་ནས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། གང་གི་སེམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་སྲིད་པ་ (བྷ་ཝ་) ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། མི་སྲིད་པ་ (ཝི་བྷ་ཝ་) ནི་རྒུད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་ནི་འཕེལ་བ་དང་། མི་སྲིད་པ་ནི་ཉམས་པའོ། །སྲིད་པ་ནི་རྟག་པ་དང་། མི་སྲིད་པ་ནི་ཆད་པའོ། །སྲིད་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་། མི་སྲིད་པ་ནི་སྡིག་པའོ། །མི་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པ་མེད་པ་ནི་དོན་གཅིག་ཉིད་དོ། །དེས་ན་ "འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་" ཞེས་པ་འདིར། ཕུན་ཚོགས་དང་རྒུད་པ། འཕེལ་བ་དང་ཉམས་པ། རྟག་པ་དང་ཆད་པ། བསོད་ནམས་དང་སྡིག་པའི་དབང་གིས་འདི་ལྟར་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་རིགས་པར་ཚུལ་དེ་དང་དེས་ "འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་" ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 7. Yassa vitakkāti ettha pana yassa bhikkhuno tayo kāmabyāpādavihiṃsāvitakkā, tayo ñātijanapadāmaravitakkā, tayo parānuddayatāpaṭisaṃyuttalābhasakkārasilokaanavaññattipaṭisaṃyuttavitakkāti ete nava vitakkā samantabhaddake vuttanayena tattha tattha ādīnavaṃ paccavekkhitvā paṭipakkhavavatthānena tassa tassa pahānasamatthehi tīhi heṭṭhimamaggehi ca vidhūpitā bhusaṃ dhūpitā santāpitā daḍḍhāti attho. Evaṃ vidhūpetvā ca ajjhattaṃ suvikappitā asesā, niyakajjhattabhūte attano khandhasantāne ajjhattajjhattabhūte citte ca yathā na puna sambhavanti, evaṃ arahattamaggena asesā chinnā. Chinnañhi kappitanti vuccati. Yathāha ‘‘kappitakesamassū’’ti (saṃ. ni. 1.122; 4.365). Evamettha attho daṭṭhabbo. “གང་གི་རྣམ་རྟོག་”ཅེས་པ་འདིར་ནི། དགེ་སློང་གང་གི་འདོད་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་རྣམ་རྟོག་གསུམ་དང་། གཉེན་འདུན་དང་། ཡུལ་ལྗོངས་དང་། ལྷ་ཡི་རྣམ་རྟོག་གསུམ་དང་། གཞན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། གྲགས་པ་དང་། བརྙས་པ་མི་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་རྟོག་གསུམ་སྟེ། རྣམ་རྟོག་དགུ་པོ་འདི་དག་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་གཞུང་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དང་དེ་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་སོ་སོར་རྟོག་ཅིང་། གཉེན་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པས་དེ་དང་དེ་སྤོང་ནུས་པའི་འོག་མའི་ལམ་གསུམ་གྱིས་བསྲེགས་ཤིང་། ཤིན་ཏུ་བདུགས་པ་དང་། གདུང་བར་བྱས་པ་དང་། བཅོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ནས་ནང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་བཅད་དེ། རང་གི་ནང་གི་ཕུང་པོའི་རྒྱུད་དང་། ནང་གི་ཡང་ནང་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས། དེ་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མ་ལུས་པར་བཅད་དོ། །བཅད་པ་ལ་ནི་བྲེགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་“སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་དོན་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། 8. Idāni yo nāccasārīti ettha yo nāccasārīti yo nātidhāvi. Na paccasārīti na ohīyi. Kiṃ vuttaṃ hoti? Accāraddhavīriyena hi uddhacce patanto accāsarati, atisithilena kosajje patanto paccāsarati. Tathā bhavataṇhāya attānaṃ kilamento accāsarati, kāmataṇhāya kāmasukhamanuyuñjanto paccāsarati. Sassatadiṭṭhiyā accāsarati, ucchedadiṭṭhiyā paccāsarati. Atītaṃ anusocanto accāsarati, anāgata paṭikaṅkhanto paccāsarati. Pubbantānudiṭṭhiyā accāsarati, aparantānudiṭṭhiyā paccāsarati. Tasmā yo ete ubho ante vajjetvā majjhimaṃ paṭipadaṃ paṭipajjanto nāccasārī na paccasārīti evaṃ vuttaṃ hoti. Sabbaṃ [Pg.20] accagamā imaṃ papañcanti tāya ca pana arahattamaggavosānāya majjhimāya paṭipadāya sabbaṃ imaṃ vedanāsaññāvitakkappabhavaṃ taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātaṃ tividhaṃ papañcaṃ accagamā atikkanto, samatikkantoti attho. ད་ནི་“གང་ཞིག་ལྷག་པར་མི་རྒྱུག་པ་”ཞེས་པ་འདིར། “ལྷག་པར་མི་རྒྱུག་པ་”ནི་ཧ་ཅང་མི་བརྩོན་པའོ། །“ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་”ནི་མི་ཞུམ་པའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བརྩོན་འགྲུས་ཧ་ཅང་རྩོམ་པས་རྒོད་པ་ལ་ལྷུང་སྟེ་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། ཧ་ཅང་ལྷོད་པས་ལེ་ལོ་ལ་ལྷུང་སྟེ་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པའི་སྲེད་པས་བདག་ཉིད་ངལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། འདོད་པའི་སྲེད་པས་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པ་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །རྟག་ལྟས་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། ཆད་ལྟས་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །འདས་པ་ལ་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ལ་རེ་བ་བྱེད་པ་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་ལྟ་བས་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་ལྟ་བས་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་མཐའ་གཉིས་པོ་དེ་དག་སྤངས་ནས་དབུ་མའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ན། ལྷག་པར་མི་རྒྱུག་ཅིང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“སྤྲོས་པ་འདི་ཀུན་ལས་འདས་པ་”ཞེས་པ་ནི། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མཐར་ཐུག་པའི་དབུ་མའི་ལམ་དེས་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བར་བགྲང་བའི་སྤྲོས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་ཤིང་། ཤིན་ཏུ་བརྒལ་ཏེ་སོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 9. Tadanantaragāthāya pana sabbaṃ vitathamidanti ñatvā loketi ayameva viseso. Tassattho – sabbanti anavasesaṃ, sakalamanūnanti vuttaṃ hoti. Evaṃ santepi pana vipassanupagaṃ lokiyakhandhāyatanadhātuppabhedaṃ saṅkhatameva idhādhippetaṃ. Vitathanti vigatatathabhāvaṃ. Niccanti vā sukhanti vā subhanti vā attāti vā yathā yathā kilesavasena bālajanehi gayhati, tathātathābhāvato vitathanti vuttaṃ hoti. Idanti tameva sabbaṃ paccakkhabhāvena dassento āha. Ñatvāti maggapaññāya jānitvā, tañca pana asammohato, na visayato. Loketi okāsaloke sabbaṃ khandhādibhedaṃ dhammajātaṃ ‘‘vitathamida’’nti ñatvāti sambandho. དེའི་འོག་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ་ནི་“འཇིག་རྟེན་འདི་ཀུན་བརྫུན་པར་ཤེས་ནས་”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཁྱད་པར་རོ། །དེའི་དོན་ནི། “ཐམས་ཅད་”ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་དང་། མཐའ་དག་པ་དང་། ཆད་པ་མེད་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་འདིར་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་འདུས་བྱས་ཉིད་ལ་འདིར་དགོངས་སོ། །“བརྫུན་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའོ། །རྟག་པའམ། བདེ་བའམ། གཙང་བའམ། བདག་ཅེས་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་འཛིན་པ་བཞིན་དུ་དེ་ལྟར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། “བརྫུན་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“འདི་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སྟོན་པར་མཛད་ནས་གསུངས་སོ། །“ཤེས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་ནས་ཏེ། དེ་ཡང་མ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་ཡིན་གྱི་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་མ་ཡིན་ནོ། །“འཇིག་རྟེན་ན་”ཞེས་པ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ན་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་འདི་ཐམས་ཅད་“བརྫུན་པའོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བའོ། ། 10-13. Idāni ito parāsu catūsu gāthāsu vītalobho vītarāgo vītadoso vītamohoti ete visesā. Ettha lubbhanavasena lobho. Sabbasaṅgāhikametaṃ paṭhamassa akusalamūlassa adhivacanaṃ, visamalobhassa vā. Yo so ‘‘appekadā mātumattīsupi lobhadhammā uppajjanti, bhaginimattīsupi lobhadhammā uppajjanti, dhītumattīsupi lobhadhammā uppajjantī’’ti (saṃ. ni. 4.127) evaṃ vutto. Rajjanavasena rāgo, pañcakāmaguṇarāgassetaṃ adhivacanaṃ. Dussanavasena doso, pubbe vuttakodhassetaṃ adhivacanaṃ. Muyhanavasena moho, catūsu ariyasaccesu aññāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Tattha yasmā ayaṃ bhikkhu lobhaṃ jigucchanto vipassanaṃ ārabhi ‘‘kudāssu nāmāhaṃ lobhaṃ vinetvā vigatalobho vihareyya’’nti, tasmā tassa lobhappahānūpāyaṃ sabbasaṅkhārānaṃ vitathabhāvadassanaṃ lobhappahānānisaṃsañca orapārappahānaṃ dassento imaṃ gāthamāha. Esa nayo ito parāsupi. Keci panāhu – ‘‘yathāvutteneva nayena ete dhamme jigucchitvā vipassanamāraddhassa tassa tassa bhikkhuno ekamekāva ettha gāthā vuttā’’ti. Yaṃ ruccati, taṃ gahetabbaṃ. Esa nayo ito parāsu catūsu gāthāsu. ༡༠-༡༣. ད་ནི་འདི་ལས་འོག་གི་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་རྣམས་ལ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་ཞེས་པ་འདི་དག་ནི་ཁྱད་པར་རོ།། འདིར་བརྐམ་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཆགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འདི་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་པོའི་སྤྱི་མིང་ངམ། ཡང་ན་མི་མཐུན་པའི་བརྐམ་ཆགས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། གང་ཞིག་ "རེས་འགའ་མ་ལྟ་བུ་ལ་ཡང་ཆགས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། སྲིང་མོ་ལྟ་བུ་ལ་ཡང་ཆགས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། བུ་མོ་ལྟ་བུ་ལ་ཡང་ཆགས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།། མངོན་པར་ཞེན་པའི་དབང་གིས་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ sོ།། གནོད་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་ཞེ་སྡང་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཁྲོ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། རྨོངས་པའི་དབང་གིས་གཏི་མུག་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་མི་ཤེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་འདི་ཆགས་པ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་གྱུར་ཏེ། "བདག་ནམ་ཞིག་ཆགས་པ་བསལ་ནས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རམ་" སྙམ་དུ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པ་དེའི་ཕྱིར། ཁོང་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བའི་ཐབས་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་མཐོང་བ་དང་། ཆགས་པ་སྤངས་པའི་ཕན་ཡོན་ཏེ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ཚུལ་འདི་ནི་འདི་ལས་འོག་གི་ཚིགས་བཅད་རྣམས་ལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ན་རེ། "གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་འདི་དག་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་གྱུར་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པའི་དགེ་སློང་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེ་རེ་བཞིན་གསུངས་སོ་" ཞེས་ཟེར་རོ།། གང་འདོད་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ།། འདི་ལས་འོག་གི་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། 14. Ayaṃ [Pg.21] panettha atthavaṇṇanā – appahīnaṭṭhena santāne sayantīti anusayā kāmarāgapaṭighamānadiṭṭhivicikicchābhavarāgāvijjānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Sampayuttadhammānaṃ attano ākārānuvidhānaṭṭhena mūlā; akhemaṭṭhena akusalā; dhammānaṃ patiṭṭhābhūtātipi mūlā; sāvajjadukkhavipākaṭṭhena akusalā; ubhayampetaṃ lobhadosamohānaṃ adhivacanaṃ. Te hi ‘‘lobho, bhikkhave, akusalañca akusalamūlañcā’’tiādinā nayena evaṃ niddiṭṭhā. Evamete anusayā tena tena maggena pahīnattā yassa keci na santi, ete ca akusalamūlā tatheva samūhatāse, samūhatā icceva attho. Paccattabahuvacanassa hi se-kārāgamaṃ icchanti saddalakkhaṇakovidā. Aṭṭhakathācariyā pana ‘‘seti nipāto’’ti vaṇṇayanti. Yaṃ ruccati, taṃ gahetabbaṃ. Ettha pana ‘‘kiñcāpi so evaṃvidho bhikkhu khīṇāsavo hoti, khīṇāsavo ca neva ādiyati, na pajahati, pajahitvā ṭhito’’ti vutto. Tathāpi vattamānasamīpe vattamānavacanalakkhaṇena ‘‘jahāti orapāra’’nti vuccati. Atha vā anupādisesāya ca nibbānadhātuyā parinibbāyanto attano ajjhattikabāhirāyatanasaṅkhātaṃ jahāti orapāranti veditabbo. ༡༤. འདིར་དོན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མ་སྤངས་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱུད་ལ་ཉལ་བར་བྱེད་པས་ན་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་རྣམ་པ་ལྟར་རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པའི་དོན་གྱིས་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ།། མི་བདེ་བའི་དོན་གྱིས་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཡང་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་དོན་གྱིས་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། གཉིས་ཀ་ཡང་ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་གསུམ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། དེ་དག་ནི་ "དགེ་སློང་དག ཆགས་པ་ནི་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་ཏོ།། དེ་ལྟར་བག་ལ་ཉལ་འདི་དག་ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། གང་ལ་བག་ལ་ཉལ་འགའ་ཡང་མེད་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འདི་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བ་སྟེ། རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། སྒྲ་རིག་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་བྱེད་པ་པོའི་ཚིག་མང་པོའི་མཐར་ "སེ" ཞེས་པའི་ཡི་གེ་འབྱུང་བར་འདོད་དོ།། འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་རྣམས་ནི་ "སེ" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་དོ་ཞེས་འགྲེལ་ལོ།། གང་འདོད་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ།། འདིར་ཡང་ "དགེ་སློང་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་ཡིན་ལ། ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་ལེན་པར་ཡང་མི་བྱེད། སྤོང་བར་ཡང་མི་བྱེད་དེ། སྤངས་ནས་གནས་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟ་ནའང་ད་ལྟ་བའི་དུས་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར། ད་ལྟ་བའི་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ "འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱང་འདས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན། རང་གི་ནང་དང་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའི་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tattha kilesapaṭipāṭiyā maggapaṭipāṭiyā cāti dvidhā anusayānaṃ abhāvo veditabbo. Kilesapaṭipāṭiyā hi kāmarāgānusayapaṭighānusayānaṃ tatiyamaggena abhāvo hoti, mānānusayassa catutthamaggena, diṭṭhānusayavicikicchānusayānaṃ paṭhamamaggena, bhavarāgānusayāvijjānusayānaṃ catutthamaggeneva. Maggapaṭipāṭiyā pana paṭhamamaggena diṭṭhānusayavicikicchānusayānaṃ abhāvo hoti. Dutiyamaggena kāmarāgānusayapaṭighānusayānaṃ tanubhāvo, tatiyamaggena sabbaso abhāvo, catutthamaggena mānānusayabhavarāgānusayāvijjānusayānaṃ abhāvo hoti. Tattha yasmā na sabbe anusayā akusalamūlā; kāmarāgabhavarāgānusayā eva hi lobhākusalamūlena saṅgahaṃ gacchanti. Paṭighānusayāvijjānusayā ca ‘‘doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ’’ icceva saṅkhaṃ gacchanti, diṭṭhimānavicikicchānusayā pana na kiñci akusalamūlaṃ honti, yasmā vā anusayābhāvavasena ca akusalamūlasamugghātavasena ca kilesappahānaṃ paṭṭhapesi, tasmā – དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པ་དང་། ལམ་གྱི་རིམ་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བག་ལ་ཉལ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པས་ནི། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཁོང་ཁྲོའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་ལམ་གསུམ་པས་མེད་པར་བྱེད་ལ། ང་རྒྱལ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ལམ་བཞི་པས་མེད་པར་བྱེད། ལྟ་བའི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ལམ་དང་པོས་མེད་པར་བྱེད། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ལམ་བཞི་པ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པར་བྱེད་དོ།། ལམ་གྱི་རིམ་པས་ནི། ལམ་དང་པོས་ལྟ་བའི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་མེད་པར་བྱེད། ལམ་གཉིས་པས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཁོང་ཁྲོའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་སྲབ་པར་བྱེད། ལམ་གསུམ་པས་གཏན་ནས་མེད་པར་བྱེད། ལམ་བཞི་པས་ང་རྒྱལ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་། མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་མེད་པར་བྱེད་དོ།། དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་ཐམས་ཅད་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་ཁོ་ན་ཆགས་པའི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ནང་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཁོང་ཁྲོའི་བག་ལ་ཉལ་དང་མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ "ཞེ་སྡང་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ། གཏི་མུག་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ།" ཞེས་གྲངས་སུ་འགྲོ་ལ། ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གང་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།། ཡང་ན་གང་གི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བའི་སྒོ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེས་ན། ‘‘Yassānusayā [Pg.22] na santi keci, mūlā ca akusalā samūhatāse’’. – "གང་ལ་བག་ལ་ཉལ་འགའ་ཡང་མེད་ཅིང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱང་རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བ།" Iti bhagavā āha. ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། 15. Yassa darathajāti ettha pana paṭhamuppannā kilesā pariḷāhaṭṭhena darathā nāma, aparāparuppannā pana tehi darathehi jātattā darathajā nāma. Oranti sakkāyo vuccati. Yathāha – ‘‘orimaṃ tīranti kho, bhikkhu, sakkāyassetaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.238). Āgamanāyāti uppattiyā. Paccayāseti paccayā eva. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yassa pana upādānakkhandhaggahaṇāya paccayabhūtā ariyamaggena pahīnattā, keci darathajavevacanā kilesā na santi, pubbe vuttanayeneva so bhikkhu jahāti orapāranti. ༡༥. "གང་ལ་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་" ཞེས་པ་འདིར་ནི། ཐོག་མར་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཚ་བའི་དོན་གྱིས་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་གདུང་བ་དེ་དག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཚུར་རོལ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བྱའོ།། ཇི་སྐད་དུ་ "དགེ་སློང་དག ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།། "ཕྱིར་འོང་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།། "རྐྱེན་རྣམས་" ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཉིད་དོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་འཛིན་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། གང་ལ་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འགའ་ཡང་མེད་པ་དེས། སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེས་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། 16. Yassa vanathajāti etthapi darathajā viya vanathajā veditabbā. Vacanatthe pana ayaṃ viseso – vanute, vanotīti vā vanaṃ yācati sevati bhajatīti attho. Taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. Sā hi visayānaṃ patthanato sevanato ca ‘‘vana’’nti vuccati. Taṃ pariyuṭṭhānavasena vanaṃ tharati tanotīti vanatho, taṇhānusayassetaṃ adhivacanaṃ. Vanathā jātāti vanathajāti. Keci panāhu ‘‘sabbepi kilesā gahanaṭṭhena vanathoti vuccanti, aparāparuppannā pana vanathajā’’ti. Ayameva cettha uragasutte attho adhippeto, itaro pana dhammapadagāthāyaṃ. Vinibandhāya bhavāyāti bhavavinibandhāya. Atha vā cittassa visayesu vinibandhāya āyatiṃ uppattiyā cāti attho. Hetuyeva hetukappā. ༡༦. "གང་ལ་ནགས་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་" ཞེས་པ་འདིར་ཡང་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་བཞིན་དུ་ནགས་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། སྒྲ་བཤད་ཀྱི་དོན་ལ་ནི་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དེ། ཡུལ་ལ་སྲེད་ཅིང་བསྟེན་པར་བྱེད་པས་ན་ནགས་ཚལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། འདི་ནི་སྲེད་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། དེ་ནི་ཡུལ་རྣམས་ལ་འདོད་ཅིང་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་ "ནགས་ཚལ་" ཞེས་བྱའོ།། ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་དབང་གིས་ནགས་ཚལ་དེ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་ཚལ་གྱི་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་སྲེད་པའི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། ཚལ་གྱི་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པས་ན་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ན་རེ། "ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚང་ཚིང་གི་དོན་གྱིས་ཚལ་གྱི་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། རིམ་གྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་ཟེར་རོ།། འདིར་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལས་ནི་དོན་འདི་ཉིད་བཞེད་ལ། གཞན་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་བཞེད་དོ།། "སྲིད་པ་ལ་ཀུན་ནས་འཆིང་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་འཆིང་བ་ལ་བྱའོ།། ཡང་ན། སེམས་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་འཆིང་བ་དང་། མ་འོངས་པ་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། རྒྱུ་ཉིད་ནི་རྒྱུའི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱའོ།། 17. Yo nīvaraṇeti ettha nīvaraṇāti cittaṃ, hitapaṭipattiṃ vā nīvarantīti nīvaraṇā, paṭicchādentīti attho. Pahāyāti chaḍḍetvā. Pañcāti tesaṃ saṅkhyāparicchedo. Īghābhāvato anīgho. Kathaṃkathāya tiṇṇattā tiṇṇakathaṃkatho. Vigatasallattā visallo. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yo bhikkhu kāmacchandādīni pañca nīvaraṇāni samantabhaddake vuttanayena sāmaññato visesato ca nīvaraṇesu ādīnavaṃ disvā tena tena maggena pahāya tesañca pahīnattā eva kilesadukkhasaṅkhātassa īghassābhāvena [Pg.23] anīgho, ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādinā (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) nayena pavattāya kathaṃkathāya tiṇṇattā tiṇṇakathaṃkatho, ‘‘tattha katame pañca sallā? Rāgasallo, dosasallo, mohasallo, mānasallo, diṭṭhisallo’’ti vuttānaṃ pañcannaṃ sallānaṃ vigatattā visallo. So bhikkhu pubbe vuttanayeneva jahāti orapāranti. ༡༧. "གང་ཞིག་སྒྲིབ་པ་" ཞེས་པ་འདིར་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་སམ་ཕན་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་ན་སྒྲིབ་པ་སྟེ། གཡོགས་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ།། "སྤངས་ནས་" ཞེས་པ་ནི་དོར་ནས་སོ།། "ལྔ་" ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་དོ།། གདུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གདུང་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཟུག་རྔུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་སློང་གང་ཞིག་གིས་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ། ཀུན་ནས་བཟང་པོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་སྟེ། ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་ཤིང་། དེ་དག་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་གཏོགས་པའི་གདུང་བ་མེད་པས་གདུང་བ་མེད་པ་དང་། "བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་ངམ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་དང་། "དེ་ལ་ཟུག་རྔུ་ལྔ་ནི་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་ཟུག་རྔུ་དང་། གཏི་མུག་གི་ཟུག་རྔུ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་ཟུག་རྔུ་དང་། ལྟ་བའི་ཟུག་རྔུའོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཟུག་རྔུ་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།། དགེ་སློང་དེས་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། Atrāpi ca kilesapaṭipāṭiyā maggapaṭipāṭiyā cāti dvidhā eva nīvaraṇappahānaṃ veditabbaṃ. Kilesapaṭipāṭiyā hi kāmacchandanīvaraṇassa byāpādanīvaraṇassa ca tatiyamaggena pahānaṃ hoti, thinamiddhanīvaraṇassa uddhaccanīvaraṇassa ca catutthamaggena. ‘‘Akataṃ vata me kusala’’ntiādinā (ma. ni. 3.248; netti. 120) nayena pavattassa vippaṭisārasaṅkhātassa kukkuccanīvaraṇassa vicikicchānīvaraṇassa ca paṭhamamaggena. Maggapaṭipāṭiyā pana kukkuccanīvaraṇassa vicikicchānīvaraṇassa ca paṭhamamaggena pahānaṃ hoti, kāmacchandanīvaraṇassa byāpādanīvaraṇassa ca dutiyamaggena tanubhāvo hoti, tatiyena anavasesappahānaṃ. Thinamiddhanīvaraṇassa uddhaccanīvaraṇassa ca catutthamaggena pahānaṃ hotīti. Evaṃ – འདིར་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པ་དང་། ལམ་གྱི་རིམ་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པས་ནི། འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་གསུམ་པས་སྤོང་བར་བྱེད་ལ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་རྒོད་པའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་བཞི་པས་སྤོང་བར་བྱེད། "བདག་གིས་དགེ་བ་མ་བྱས་སོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་དང་པོས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།། ལམ་གྱི་རིམ་པས་ནི། འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་དང་པོས་སྤོང་བར་བྱེད། འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་གཉིས་པས་སྲབ་པར་བྱེད་ལ། ལམ་གསུམ་པས་ལྷག་མ་མེད་པར་སྤོང་བར་བྱེད། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་རྒོད་པའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་བཞི་པས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ལྟར། ‘‘Yo nīvaraṇe pahāya pañca, anīgho tiṇṇakathaṃkatho visallo; So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇa’’nti. – "གང་ཞིག་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་སྤངས་བྱས་ཤིང་།། གདུང་མེད་ཐེ་ཚོམ་བརྒལ་ཞིང་ཟུག་རྔུ་མེད།། དགེ་སློང་དེ་ནི་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་།། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་རྙིང་པ་བརྗེ་བ་བཞིན།།" ཞེས་བྱའོ།། Arahattanikūṭeneva bhagavā desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhito. ‘‘Ekacce yena yena tesaṃ bhikkhūnaṃ yā yā gāthā desitā, tena tena tassā tassā gāthāya pariyosāne so so bhikkhu arahatte patiṭṭhito’’ti vadanti. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་རྩེ་མོར་བཞག་ནས་ཆོས་བསྟན་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་དོ།། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁ་ཅིག་ན་རེ། "དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གང་དང་གང་གསུངས་པ་དེ་དང་དེའི་མཐར། དགེ་སློང་དེ་དང་དེ་དག་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་ཟེར་རོ།། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya uragasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་སྦྲུལ་གྱི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 2. Dhaniyasuttavaṇṇanā ༢. དྷ་ནི་ཡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 18. Pakkodanoti [Pg.24] dhaniyasuttaṃ. Kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Tena samayena dhaniyo gopo mahītīre paṭivasati. Tassāyaṃ pubbayogo – kassapassa bhagavato pāvacane dibbamāne vīsati vassasahassāni divase divase saṅghassa vīsati salākabhattāni adāsi. So tato cuto devesu uppanno. Evaṃ devaloke ekaṃ buddhantaraṃ khepetvā amhākaṃ bhagavato kāle videharaṭṭhamajjhe pabbataraṭṭhaṃ nāma atthi tattha dhammakoraṇḍaṃ nāma nagaraṃ, tasmiṃ nagare seṭṭhiputto hutvā abhinibbatto, goyūthaṃ nissāya jīvati. Tassa hi tiṃsamattāni gosahassāni honti, sattavīsasahassā gāvo khīraṃ duyhanti. Gopā nāma nibaddhavāsino na honti. Vassike cattāromāse thale vasanti, avasese aṭṭhamāse yattha tiṇodakaṃ sukhaṃ labbhati, tattha vasanti. Tañca nadītīraṃ vā jātassaratīraṃ vā hoti. Athāyampi vassakāle attano vasitagāmato nikkhamitvā gunnaṃ phāsuvihāratthāya okāsaṃ gavesanto mahāmahī bhijjitvā ekato kālamahī ekato mahāmahicceva saṅkhaṃ gantvā sandamānā puna samuddasamīpe samāgantvā pavattā. Yaṃ okāsaṃ antaradīpaṃ akāsi, taṃ pavisitvā vacchānaṃ sālaṃ attano ca nivesanaṃ māpetvā vāsaṃ kappesi. Tassa satta puttā, satta dhītaro, satta suṇisā, aneke ca kammakārā honti. Gopā nāma vassanimittaṃ jānanti. Yadā sakuṇikā kulāvakāni rukkhagge karonti, kakkaṭakā udakasamīpe dvāraṃ pidahitvā thalasamīpadvārena vaḷañjenti, tadā suvuṭṭhikā bhavissatīti gaṇhanti. Yadā pana sakuṇikā kulāvakāni nīcaṭṭhāne udakapiṭṭhe karonti, kakkaṭakā thalasamīpe dvāraṃ pidahitvā udakasamīpadvārena vaḷañjenti, tadā dubbuṭṭhikā bhavissatīti gaṇhanti. ༡༨. འདི་ནི་དྷ་ནི་ཡའི་མདོ་ལས་“བཙོས་པའི་ཟན་”ཞེས་པའི་སྐབས་ཏེ། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། དེའི་ཚེ་བ་ལང་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་ཞེས་བྱ་བ་ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་འགྲམ་ན་གནས་སོ། འདི་ནི་ཁོའི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་གསལ་བར་གྱུར་པའི་ཚེ། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་ཉིན་རེ་བཞིན་དགེ་འདུན་ལ་གཏོགས་ཟན་ཉི་ཤུ་བྱིན་ནོ། ཁོ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་སོ། དེ་ལྟར་ལྷ་ཡུལ་དུ་སངས་རྒྱས་གཅིག་གི་བར་བསྐལ་བསྐྱལ་ནས། ངེད་ཅག་གི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དུས་སུ། བི་དེ་ཧའི་ཡུལ་གྱི་དབུས་རི་བོའི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པ་དེར། གྲོང་ཁྱེར་དྷ་མ་ཀོ་རཎྜ་ཞེས་བྱ་བར་ཁྱིམ་བདག་གི་བུར་སྐྱེས་ཏེ། བ་ལང་གི་ཁྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ལོ། ཁོ་ལ་བ་ལང་སྟོང་ཕྲག་སུམ་ཅུ་ཙམ་ཡོད་དེ། བ་ལང་ཉི་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལས་འོ་མ་བཞོའོ། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ནི་གནས་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་ལ་སྐམ་ས་མཐོ་སར་གནས་ཤིང་། ལྷག་མ་ཟླ་བ་བརྒྱད་ཀྱི་རིང་ལ་རྩྭ་དང་ཆུ་གང་ན་བདེ་བར་ཐོབ་པའི་གནས་སུ་གནས་ཏེ། དེ་ནི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་མམ། རང་བྱུང་གི་མཚོའི་འགྲམ་ཡིན་ནོ། དེ་ནས་འདི་ཡང་དབྱར་དུས་སུ་རང་གི་གནས་པའི་གྲོང་ནས་བྱུང་སྟེ། བ་ལང་རྣམས་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་གནས་བཙལ་བ་ན། ཆུ་བོ་མ་ཧཱི་ཆེན་པོ་དེ་གཉིས་སུ་གྱེས་ནས། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཀཱ་ལ་མ་ཧཱི་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མ་ཧཱི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དུ་གྱུར་ཏེ་བབས་ཤིང་། སླར་རྒྱ་མཚོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་འདུས་ནས་འབབ་པར་གྱུར་ཏོ། གང་དུ་གླིང་ཕྲན་དུ་གྱུར་པའི་གནས་དེར་ཞུགས་ནས། བེའུ་རྣམས་ཀྱི་ལྷས་ར་དང་རང་གི་གནས་ཁང་བསྐྲུན་ཏེ་གནས་པར་བྱས་སོ། ཁོ་ལ་བུ་བདུན། བུ་མོ་བདུན། མནའ་མ་བདུན་དང་། ལས་ཀ་བྱེད་པ་མང་པོ་ཡོད་དོ། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ནི་ཆར་པའི་ལྟས་ཤེས་ཏེ། ནམ་ཞིག་བྱེའུ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིང་རྩེར་ཚང་བཅོས་ཤིང་། སྡིག་སྲིན་རྣམས་ཀྱིས་ཆུའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་བཀག་ནས་སྐམ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་ནས་རྒྱུ་བའི་ཚེ། ཆར་པ་ལེགས་པར་འབབ་པར་གྱུར་རོ་ཞེས་འཛིན་ཏོ། ནམ་ཞིག་བྱེའུ་རྣམས་ཀྱིས་ས་དམའ་བའི་ཆུའི་ཁར་ཚང་བཅོས་ཤིང་། སྡིག་སྲིན་རྣམས་ཀྱིས་སྐམ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་བཀག་ནས་ཆུའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་ནས་རྒྱུ་བའི་ཚེ། ཆར་པ་དཀོན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འཛིན་ཏོ། Atha so dhaniyo suvuṭṭhikanimittāni upasallakkhetvā upakaṭṭhe vassakāle antaradīpā nikkhamitvā mahāmahiyā paratīre sattasattāhampi deve vassante udakena anajjhottharaṇokāse attano vasanokāsaṃ katvā samantā parikkhipitvā, vacchasālāyo māpetvā, tattha nivāsaṃ kappesi. Athassa dārutiṇādisaṅgahe kate sabbesu puttadārakammakaraporisesu [Pg.25] samāniyesu jātesu nānappakāre khajjabhojje paṭiyatte samantā catuddisā meghamaṇḍalāni uṭṭhahiṃsu. So dhenuyo duhāpetvā, vacchasālāsu vacche saṇṭhāpetvā, gunnaṃ catuddisā dhūmaṃ kārāpetvā, sabbaparijanaṃ bhojāpetvā, sabbakiccāni kārāpetvā tattha tattha dīpe ujjālāpetvā, sayaṃ khīrena bhattaṃ bhuñjitvā, mahāsayane sayanto attano sirisampattiṃ disvā, tuṭṭhacitto hutvā, aparadisāya meghatthanitasaddaṃ sutvā nipanno imaṃ udānaṃ udānesi ‘‘pakkodano duddhakhīrohamasmī’’ti. དེ་ནས་དྷ་ནི་ཡ་དེས་ཆར་པ་ལེགས་པར་འབབ་པའི་ལྟས་རྣམས་མཐོང་ནས། དབྱར་དུས་ཉེ་བར་བཅར་བ་ན་གླིང་ཕྲན་དེ་ལས་བྱུང་སཏེ། ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ། ཞག་བདུན་ཕྲག་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཆར་པ་བབས་ཀྱང་ཆུས་མི་ནུབ་པའི་གནས་སུ་རང་གི་སྡོད་གནས་བྱས་ཤིང་། མཐའ་སྐོར་དུ་ར་བ་བསྐོར་ཏེ། བེའུ་རྣམས་ཀྱི་ལྷས་ར་བསྐྲུན་ནས་དེར་གནས་བཅས་སོ། དེ་ནས་ཁོས་ཤིང་དང་རྩྭ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་ཤིང་། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་གཡོག་འཁོར་ལས་མི་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ། བཟའ་བཏུང་སྣ་ཚོགས་བཤམས་པ་ན། ཕྱོགས་བཞི་ཀུན་ནས་སྤྲིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁྲིགས་སོ། ཁོས་བ་མོ་རྣམས་ཀྱི་འོ་མ་བཞོ་བཅུག་ཅིང་། བེའུ་རྣམས་ལྷས་རར་ལེགས་པར་བཏགས་ཏེ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་བཞིར་དུ་བ་གཏོང་བཅུག་ཅིང་། གཡོག་འཁོར་ཐམས་ཅད་ལ་ཟས་བྱིན་ནས། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཚར་བར་བྱས་ཏེ་གནས་གང་སར་སྒྲོན་མེ་སྤར་ཞིང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་འོ་མ་དང་སྦྱར་བའི་ཟན་བཟས་ཏེ། མལ་ཆེན་པོ་ལ་ཉལ་བཞིན་དུ་རང་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བལྟས་ནས་ཡིད་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། ཕྱོགས་གཞན་ནས་འབྲུག་སྒྲ་ཐོས་ཏེ་ཉལ་བཞིན་དུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་འདི་བརྗོད་དེ། “བདག་གིས་ཟན་བཙོས་ཤིང་འོ་མ་བཞོས་སོ།”ཞེས་སོ། Tatrāyaṃ atthavaṇṇanā – pakkodanoti siddhabhatto. Duddhakhīroti gāvo duhitvā gahitakhīro. Ahanti attānaṃ nidasseti, asmīti attano tathābhāvaṃ. Pakkodano duddhakhīro ca ahamasmi bhavāmīti attho. Itīti evamāhāti attho. Niddese pana ‘‘itīti padasandhi, padasaṃsaggo, padapāripūri, akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāmeta’’nti (cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 1) evamassa attho vaṇṇito. Sopi idameva sandhāyāti veditabbo. Yaṃ yaṃ hi padaṃ pubbapadena vuttaṃ, tassa tassa evamāhāti etamatthaṃ pakāsentoyeva itisaddo pacchimena padena metteyyo iti vā bhagavā iti vā evamādinā padasandhi hoti, nāññathā. དེ་ལ་དོན་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སཏེ། “བཙོས་པའི་ཟན་”ཞེས་པ་ནི་ཟན་བཙོས་ཟིན་པའོ། “འོ་མ་བཞོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་བཞོས་ཏེ་འོ་མ་བླངས་པའོ། “བདག་”ཅེས་པས་ནི་རང་ཉིད་མཚོན་ལ། “ཡིན་”ཞེས་པས་ནི་རང་གི་གནས་བབས་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་མཚོན་ནོ། བདག་ནི་ཟན་བཙོས་ཤིང་འོ་མ་བཞོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། “ཞེས་”ཞེས་པ་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ངེས་པར་བསྟན་པ་ལས་ནི། “ཞེས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཚིག་འདྲེས་པ་དང་། ཚིག་ཁ་སྐོང་བ་དང་། ཡི་གེ་འདུ་བ་དང་། ཚིག་འཇམ་པོ་དང་། ཚིག་གི་གོ་རིམ་ཉིད་དོ།”ཞེས་འདིའི་དོན་བཤད་དོ། དེ་ཡང་འདི་ཉིད་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། གང་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་ཚིག་དང་སྦྱར་བའི་ཚིག་གང་དང་གང་གི་དོན་འདི་ལྟར་སྨྲས་སོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་“ཞེས་”བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ཕྱི་མའི་ཚིག་དང་སྦྱར་ཏེ། “བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་”འམ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། Dhaniyo gopoti tassa seṭṭhiputtassa nāmasamodhānaṃ. So hi yānimāni thāvarādīni pañca dhanāni, tesu ṭhapetvā dānasīlādianugāmikadhanaṃ, khettavatthu-ārāmādito thāvaradhanatopi, gavassādito jaṅgamadhanatopi hiraññasuvaṇṇādito saṃhārimadhanatopi, sippāyatanādito aṅgasamadhanatopi yaṃ taṃ lokassa pañcagorasānuppadānena bahūpakāraṃ taṃ sandhāya ‘‘natthi gosamitaṃ dhana’’nti (saṃ. ni. 1.13; netti. 123) evaṃ visesitaṃ godhanaṃ, tena samannāgatattā dhaniyo, gunnaṃ pālanato gopo. Yo hi attano gāvo pāleti, so ‘‘gopo’’ti vuccati. Yo paresaṃ vetanena bhaṭo hutvā, so gopālako. Ayaṃ pana attanoyeva, tena gopoti vutto. “བ་ལང་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་”ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་དེའི་མིང་བསྡུས་པ་སཏེ། ཁོ་ལ་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་ལྔ་ཡོད་པ་ལས། ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ནོར་བཞག་ནས། ཞིང་ས་དང་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་བརྟན་པའི་ནོར་དང་། བ་ལང་དང་རྟ་ལ་སོགས་པའི་གཡོ་བའི་ནོར་དང་། གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་རུང་བའི་ནོར་དང་། བཟོ་གནས་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་དང་མཚུངས་པའི་ནོར་ལས། འཇིག་རྟེན་ལ་བ་ལང་གི་བཅུད་ལྔ་སྦྱིན་པས་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བའི་བ་ལང་གི་ནོར་དེ་ལ་དགོངས་ནས། “བ་ལང་དང་མཚུངས་པའི་ནོར་མེད་དོ།”ཞེས་འདི་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་བ་ལང་གི་ནོར་དང་ལྡན་པས་ན་“དྷ་ནི་ཡ་”ཞེས་བྱ་ལ། བ་ལང་སྐྱོང་བས་ན་“གོ་པོ་”ཞེས་བྱའོ། གང་ཞིག་རང་གི་བ་ལང་སྐྱོང་བ་དེ་ལ་“བ་ལང་རྫི་”ཞེས་བརྗོད་ལ། གང་ཞིག་གཞན་གྱི་གླ་རྔན་བླངས་ཏེ་སྐྱོང་བ་དེ་ནི་“བ་ལང་སྐྱོང་བ་”ཡིན་ནོ། འདི་ནི་རང་གི་བ་ལང་ཉིད་སྐྱོང་བས་ན་“བ་ལང་རྫི་”ཞེས་བརྗོད་དོ། Anutīreti [Pg.26] tīrassa samīpe. Mahiyāti mahāmahīnāmikāya nadiyā. Samānena anukūlavattinā parijanena saddhiṃ vāso yassa so samānavāso, ayañca tathāvidho. Tenāha ‘‘samānavāso’’ti. Channāti tiṇapaṇṇacchadanehi anovassakā katā. Kuṭīti vasanagharassetaṃ adhivacanaṃ. Āhitoti ābhato, jālito vā. Ginīti aggi. Tesu tesu ṭhānesu aggi ‘‘ginī’’ti voharīyati. Atha ce patthayasīti idāni yadi icchasīti vuttaṃ hoti. Pavassāti siñca, pagghara, udakaṃ muñcāti attho. Devāti meghaṃ ālapati. Ayaṃ tāvettha padavaṇṇanā. “ཆུ་འགྲམ་ན་”ཞེས་པ་ནི་ཆུ་བོའི་ཉེ་འཁོར་དུའོ། “མ་ཧཱིའི་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཧཱི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆུ་བོའོ། རང་དང་མཐུན་ཞིང་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་“ལྷན་ཅིག་གནས་པ་”སཏེ། འདི་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན། “ལྷན་ཅིག་གནས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “གཡོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་དང་ལོ་མའི་ཐོག་གིས་གཡོགས་ཏེ་ཆར་པས་མི་ཚུགས་པར་བྱས་པའོ། “སྤྱིལ་བུ་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། “སྤར་བ་”ཞེས་པ་ནི་བླངས་པའམ་སྦར་བའོ། “མེ་”ཞེས་པ་ནི་མེའོ། གནས་དེ་དང་དེར་མེ་ལ་“གི་ནི་”ཞེས་འབོད་དོ། “གལ་ཏེ་འདོད་ན་”ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་གལ་ཏེ་འདོད་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། “ཆར་འབེབས་ཤིག་”ཅེས་པ་ནི་ཆུ་བླུགས་ཤིག འཛག་ཏུ་ཆུགས་ཤིག ཆུ་ཐོང་ཞིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། “ལྷ་”ཞེས་པ་ནི་སྤྲིན་ལ་བོས་པའོ། འདི་ནི་འདིར་ཚིག་གི་བཤད་པའོ། Ayaṃ pana atthavaṇṇanā – evamayaṃ dhaniyo gopo attano sayanaghare mahāsayane nipanno meghatthanitaṃ sutvā ‘‘pakkodanohamasmī’’ti bhaṇanto kāyadukkhavūpasamūpāyaṃ kāyasukhahetuñca attano sannihitaṃ dīpeti. ‘‘Duddhakhīrohamasmī’’ti bhaṇanto cittadukkhavūpasamūpāyaṃ cittasukhahetuñca. ‘‘Anutīre mahiyā’’ti nivāsaṭṭhānasampattiṃ, ‘‘samānavāso’’ti tādise kāle piyavippayogapadaṭṭhānassa sokassābhāvaṃ. ‘‘Channā kuṭī’’ti kāyadukkhāpagamapaṭighātaṃ. ‘‘Āhito ginī’’ti yasmā gopālakā parikkhepadhūmadāruaggivasena tayo aggī karonti. Te ca tassa gehe sabbe katā, tasmā sabbadisāsu parikkhepaggiṃ sandhāya ‘‘āhito ginī’’ti bhaṇanto vāḷamigāgamananivāraṇaṃ dīpeti, gunnaṃ majjhe gomayādīhi dhūmaggiṃ sandhāya ḍaṃsamakasādīhi gunnaṃ anābādhaṃ, gopālakānaṃ sayanaṭṭhāne dāruaggiṃ sandhāya gopālakānaṃ sītābādhapaṭighātaṃ. So evaṃ dīpento attano vā gunnaṃ vā parijanassa vā vuṭṭhipaccayassa kassaci ābādhassa abhāvato pītisomanassajāto āha – ‘‘atha ce patthayasī pavassa devā’’ti. འདི་ནི་དོན་གྱི་བཤད་པ་སཏེ། དེ་ལྟར་བ་ལང་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་འདི་རང་གི་ཉལ་ཁང་གི་མལ་ཆེན་པོ་ལ་ཉལ་ནས་འབྲུག་སྒྲ་ཐོས་ཏེ། “བདག་གིས་ཟན་བཙོས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་པས་ནི། ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཐབས་དང་ལུས་ཀྱི་བདེ་བའི་རྒྱུ་རང་ལ་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “འོ་མ་བཞོས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་པས་ནི། སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཐབས་དང་སེམས་ཀྱི་བདེ་བའི་རྒྱུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་འགྲམ་ན་”ཞེས་པས་ནི་གནས་མལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “ལྷན་ཅིག་གནས་པ་”ཞེས་པས་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་དུས་སུ་ཕངས་པ་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་མྱ་ངན་མེད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “སྤྱིལ་བུ་གཡོགས་པ་”ཞེས་པས་ནི་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཞིང་སྐྱོབ་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “མེ་ནི་སྤར་བ་”ཞེས་པ་ནི། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་མཐའ་སྐོར་གྱི་མེ་དང་། དུ་བའི་མེ་དང་། ཤིང་གི་མེ་སཏེ་མེ་གསུམ་བྱེད་པ་ལས། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཁོའི་ཁྱིམ་དུ་བྱས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་མཐའ་སྐོར་གྱི་མེ་ལ་དགོངས་ནས་“མེ་ནི་སྤར་བ་”ཞེས་སྨྲས་པས་གཅན་གཟན་འོང་བ་འགོག་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ལྕི་བ་ལ་སོགས་པས་དུ་བའི་མེ་བཏང་བས་ནི། ཤ་སྦྲང་དང་མཆུ་རིང་ལ་སོགས་པས་བ་ལང་རྣམས་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱི་ཉལ་སར་ཤིང་གི་མེ་བཏང་བས་ནི། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱི་གྲང་བའི་གནོད་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ཁོ་དེ་ལྟར་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། རང་ཉིད་དམ། བ་ལང་རྣམས་སམ། འཁོར་རྣམས་ལ་ཆར་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གནོད་པ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་འབེབས་ཤིག”ཅེས་སྨྲས་སོ། 19. Evaṃ dhaniyassa imaṃ gāthaṃ bhāsamānassa assosi bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya jetavanamahāvihāre gandhakuṭiyaṃ viharanto. Sutvā ca pana buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa dhaniyañca pajāpatiñcassa ‘‘ime ubhopi hetusampannā. Sace ahaṃ gantvā dhammaṃ desessāmi, ubhopi pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇissanti. No ce gamissāmi, sve udakoghena vinassissantī’’ti taṃ khaṇeyeva sāvatthito satta yojanasatāni dhaniyassa nivāsaṭṭhānaṃ ākāsena gantvā tassa kuṭiyā upari aṭṭhāsi. Dhaniyo taṃ gāthaṃ punappunaṃ bhāsatiyeva[Pg.27], na niṭṭhāpeti, bhagavati gatepi bhāsati. Bhagavā ca taṃ sutvā ‘‘na ettakena santuṭṭhā vā vissatthā vā honti, evaṃ pana hontī’’ti dassetuṃ – ༡༩. དེ་ལྟར་དྷ་ནི་ཡས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲ་བ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་དྲི་གཙང་ཁང་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་དག་ཅིང་མི་ལས་འདས་པའི་ལྷའི་རྣ་བའི་དབྱིངས་ཀྱིས་གསན་ཏོ། གསན་ནས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། དྷ་ནི་ཡ་དང་ཁོའི་ཆུང་མ་གཉིས་མཐོང་སཏེ། “འདི་གཉིས་ཀ་རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། གལ་ཏེ་བདག་སོང་སཏེ་ཆོས་བསྟན་ན། གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། གལ་ཏེ་མ་སོང་ན། སང་ཉིན་ཆུ་ལོག་གིས་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་གཟིགས་ནས། སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་མཉན་ཡོད་ནས་དཔག་ཚད་བདུན་བརྒྱ་ཡོད་པའི་དྷ་ནི་ཡའི་གནས་སུ་མཁའ་ལས་གཤེགས་ཏེ། ཁོའི་སྤྱིལ་བུའི་སཏེང་དུ་བཞུགས་སོ། དྷ་ནི་ཡས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྨྲ་ཞིང་མི་མཚམས་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པའི་ཚེ་ཡང་སྨྲའོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གསན་ནས། “འདི་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་དང་བདེ་འབོལ་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་གྱི། འདི་ལྟར་ན་གནས་པ་ཡིན་ནོ།”ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘‘Akkodhano vigatakhilohamasmi, anutīre mahiyekarattivāso; Vivaṭā kuṭi nibbuto gini, atha ce patthayasī pavassa devā’’ti. – “བདག་ནི་ཁོང་ཁྲོ་མེད་ཅིང་ཐ་བ་དང་བྲལ་བ་ཡིན། ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་འགྲམ་ན་ཞག་གཅིག་གནས་པ་ཡིན། སྤྱིལ་བུ་ཁ་ཕྱེ་ཞིང་མེ་ནི་ཞི་བ་ཡིན། གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་འབེབས་ཤིག”ཅེས་སོ། Imaṃ paṭigāthaṃ abhāsi byañjanasabhāgaṃ no atthasabhāgaṃ. Na hi ‘‘pakkodano’’ti, ‘‘akkodhano’’ti ca ādīni padāni atthato samenti mahāsamuddassa orimapārimatīrāni viya, byañjanaṃ panettha kiñci kiñci sametīti byañjanasabhāgāni honti. Tattha purimagāthāya sadisapadānaṃ vuttanayeneva attho veditabbo. ཚིག་མཐུན་ལ་དོན་མི་མཐུན་པའི་ལན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། གང་ཕྱིར་“བཙོས་པའི་ཟན་”ཞེས་པ་དང་། “ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་དང་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་བཞིན་དུ་མི་མཐུན་ལ། འོན་ཀྱང་འདིར་ཚིག་ནི་ཅུང་ཟད་མཐུན་པས་ཚིག་མཐུན་པ་ཉིད་དོ། དེ་ལ་སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། Visesapadānaṃ panāyaṃ padato atthato ca vaṇṇanā – akkodhanoti akujjhanasabhāvo. Yo hi so pubbe vuttappakāraāghātavatthusambhavo kodho ekaccassa suparittopi uppajjamāno hadayaṃ santāpetvā vūpasammati, yena ca tato balavataruppannena ekacco mukhavikuṇanamattaṃ karoti, tato balavatarena ekacco pharusaṃ vattukāmo hanusañcalanamattaṃ karoti, aparo tato balavatarena pharusaṃ bhaṇati, aparo tato balavatarena daṇḍaṃ vā satthaṃ vā gavesanto disā viloketi, aparo tato balavatarena daṇḍaṃ vā satthaṃ vā āmasati, aparo tato balavatarena daṇḍādīni gahetvā upadhāvati, aparo tato balavatarena ekaṃ vā dve vā pahāre deti, aparo tato balavatarena api ñātisālohitaṃ jīvitā voropeti, ekacco tato balavatarena pacchā vippaṭisārī attānampi jīvitā voropeti sīhaḷadīpe kālagāmavāsī amacco viya. Ettāvatā ca kodho paramavepullappatto hoti. So bhagavatā bodhimaṇḍeyeva sabbaso pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato, tasmā bhagavā ‘‘akkodhanohamasmī’’ti āha. ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་དང་དོན་གྱི་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སཏེ། “ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། གང་ཕྱིར་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཁོན་དུ་འཛིན་པའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་ཁོང་ཁྲོ་གང་ཞིག་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་ངུ་སྐྱེས་ཀྱང་སྙིང་བསྲེགས་ནས་ཞི་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་སྐྱེས་པས་ཁ་ཅིག་གིས་བཞིན་འགྱུར་བ་ཙམ་བྱེད་དོ། དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཁ་ཅིག་གིས་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བར་འདོད་དེ་མ་ལྡེམ་ལྡེམ་བྱེད་པ་ཙམ་བྱེད་དོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲའོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་དབྱུག་པའམ་མཚོན་ཆ་བཙལ་བའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ལྟའོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་དབྱུག་པའམ་མཚོན་ཆ་ལ་ལག་པས་རེག་གོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་སཏེ་རྒྱུག་གོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་རྡེག་གོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཐ་ན་རང་གི་གཉེན་འདུ་དང་ཤ་ཁྲག་གཅིག་པ་ཡང་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱེད་དོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཕྱིས་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ་རང་གི་སྲོག་ཀྱང་གཅོད་པར་བྱེད་དེ། སེང་གའི་གླིང་གི་ཀཱ་ལ་གྲོང་ན་གནས་པའི་བློན་པོ་བཞིན་ནོ། འདི་ཙམ་གྱིས་ཁོང་ཁྲོ་ནི་མཐར་ཐུག་པའི་རྒྱས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ཁོང་ཁྲོ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤངས་ཤིང་། རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ་ཏཱ་ལའི་མགོ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“བདག་ནི་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་ཡིན་”ཞེས་གསུངས་སོ། Vigatakhiloti apagatakhilo. Ye hi te cittabandhabhāvena pañca cetokhilā vuttā, ye hi ca khilabhūte citte seyyathāpi nāma khile bhūmibhāge [Pg.28] cattāro māse vassantepi deve sassāni na ruhanti, evamevaṃ saddhammassavanādikusalahetuvasse vassantepi kusalaṃ na ruhati te ca bhagavatā bodhimaṇḍeyeva sabbaso pahīnā, tasmā bhagavā ‘‘vigatakhilohamasmī’’ti āha. "ཐ་བ་དང་བྲལ་བ་" ནི་ཐ་བ་ཀུན་ཏུ་ཟད་པའོ། །སེམས་འཆིང་བར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་ལྔ་གང་དག་གསུངས་པ་དང་། ཐ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་ལ་དཔེར་ན། ས་གཞི་ཐ་བ་ལ་ཆར་ཞོད་ཟླ་བ་བཞིའི་བར་དུ་བབས་ཀྱང་ལོ་ཏོག་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྒྱུའི་ཆར་བབས་ཀྱང་དགེ་བ་མི་སྐྱེ་ལ། དེ་དག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ང་ནི་ཐ་བ་དང་བྲལ་བའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Ekarattiṃ vāso assāti ekarattivāso. Yathā hi dhaniyo tattha cattāro vassike māse nibaddhavāsaṃ upagato, na tathā bhagavā. Bhagavā hi taṃyeva rattiṃ tassa atthakāmatāya tattha vāsaṃ upagato. Tasmā ‘‘ekarattivāso’’ti āha. Vivaṭāti apanītacchadanā. Kuṭīti attabhāvo. Attabhāvo hi taṃ taṃ atthavasaṃ paṭicca kāyotipi guhātipi dehotipi sandehotipi nāvātipi rathotipi vaṇotipi dhajotipi vammikotipi kuṭītipi kuṭikātipi vuccati. Idha pana kaṭṭhādīni paṭicca gehanāmikā kuṭi viya aṭṭhiādīni paṭicca saṅkhyaṃ gatattā ‘‘kuṭī’’ti vutto. Yathāha – "མཚན་གཅིག་གནས་པ་" ནི་མཚན་མོ་གཅིག་གི་གནས་མལ་ཡོད་པས་ན་མཚན་གཅིག་གནས་པའོ། །འདི་ལྟར་ཕྱུགས་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་ནི་དེར་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་པར་གྱུར་པ་ལྟར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཚན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཁོ་ལ་ཕན་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་དེར་གནས་པར་མཛད་དོ། །དེས་ན་ "མཚན་གཅིག་གནས་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"ཕྱེ་བ་" ནི་ཐོག་བཀབ་པ་བསལ་བའོ། །"སྤྱིལ་བུ་" ནི་ལུས་སམ་ཕུང་པོའོ། །ལུས་འདི་ནི་དོན་དེ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཕུག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གཟུགས་ཕུང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཀུན་ཏུ་གཟུགས་ཕུང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གྲུ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཤིང་རྟ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རྨ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རྒྱལ་མཚན་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གྲོག་མཁར་ཞེས་ཀྱང་བྱ། སྤྱིལ་བུ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། སྤྱིལ་ཆུང་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྤྱིལ་བུ་བཞིན་དུ། རུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲངས་སུ་སོང་བའི་ཕྱིར་ "སྤྱིལ་བུ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Seyyathāpi, āvuso, kaṭṭhañca paṭicca, valliñca paṭicca, mattikañca paṭicca, tiṇañca paṭicca, ākāso parivārito agāraṃtveva saṅkhaṃ gacchati; evameva kho, āvuso, aṭṭhiñca paṭicca, nhāruñca paṭicca, maṃsañca paṭicca, cammañca paṭicca, ākāso parivārito rūpantveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti (ma. ni. 1.306). "ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དཔེར་ན། ཤིང་དང་། འཁྲི་ཤིང་དང་། འདམ་པ་དང་། རྩྭ་ལ་བརྟེན་ནས་ནམ་མཁའ་བསྐོར་བ་ལ་ཁང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་རུས་པ་དང་། ཆུ་རྒྱུས་དང་། ཤ་དང་། པགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནམ་མཁའ་བསྐོར་བ་ལ་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་འོ། །" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Cittamakkaṭassa nivāsato vā kuṭi. Yathāha – ཡང་ན་སེམས་ཀྱི་སྤྲེའུ་གནས་པའི་ཕྱིར་སྤྱིལ་བུ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Aṭṭhikaṅkalakuṭi ce sā, makkaṭāvasatho iti; Makkaṭo pañcadvārāya, kuṭikāya pasakkiya; Dvārena anupariyāti, ghaṭṭayanto punappuna’’nti. (theragā. 125); "རུས་པའི་ཀེང་རུས་སྤྱིལ་བུ་འདི། །སྤྲེའུ་གནས་པའི་གནས་ཡིན་ཏེ། །སྒོ་ལྔ་ལྡན་པའི་སྤྱིལ་ཆུང་ལ། །སྤྲེའུ་ཞུགས་ནས་སྒོ་རྣམས་སུ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་བརྡེག་ཅིང་ཉུལ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Sā kuṭi yena taṇhāmānadiṭṭhichadanena sattānaṃ channattā punappunaṃ rāgādikilesavassaṃ ativassati. Yathāha – སྤྱིལ་བུ་དེ་ནི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ། ལྟ་བའི་ཐོག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཀབ་པའི་ཕྱིར། ཡང་དང་ཡང་དུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Channamativassati, vivaṭaṃ nātivassati; Tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassatī’’ti. (udā. 45; theragā. 447; pari. 339); "བཀབ་པ་ལ་ནི་ཆར་འབབ་ཅིང་། །ཕྱེ་བ་ལ་ནི་ཆར་མི་འབབ། །དེ་ཕྱིར་བཀབ་པ་དབྱེ་བར་བྱ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཆར་མི་འབབ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Ayaṃ [Pg.29] gāthā dvīsu ṭhānesu vuttā khandhake theragāthāyañca. Khandhake hi ‘‘yo āpattiṃ paṭicchādeti, tassa kilesā ca punappunaṃ āpattiyo ca ativassanti, yo pana na paṭicchādeti, tassa nātivassantī’’ti imaṃ atthaṃ paṭicca vuttā. Theragāthāyaṃ ‘‘yassa rāgādicchadanaṃ atthi, tassa puna iṭṭhārammaṇādīsu rāgādisambhavato channamativassati. Yo vā uppanne kilese adhivāseti, tasseva adhivāsitakilesacchadanacchannā attabhāvakuṭi punappunaṃ kilesavassaṃ ativassati. Yassa pana arahattamaggañāṇavātena kilesacchadanassa viddhaṃsitattā vivaṭā, tassa nātivassatī’’ti. Ayamattho idha adhippeto. Bhagavatā hi yathāvuttaṃ chadanaṃ yathāvutteneva nayena viddhaṃsitaṃ, tasmā ‘‘vivaṭā kuṭī’’ti āha. Nibbutoti upasanto. Ginīti aggi. Yena hi ekādasavidhena agginā sabbamidaṃ ādittaṃ. Yathāha – ‘‘ādittaṃ rāgagginā’’ti vitthāro. So aggi bhagavato bodhimūleyeva ariyamaggasalilasekena nibbuto, tasmā ‘‘nibbuto ginī’’ti āha. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་གནས་གཉིས་ཏེ། འདུལ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ (ཁནྡྷ་ཀ་) དང་གནས་བརྟན་གྱི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་སུ་གསུངས་སོ། །འདུལ་བ་ཕྲན་ཚེགས་སུ་ནི། "གང་ཞིག་ལྟུང་བ་འཆབ་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྟུང་བ་རྣམས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་ལ། གང་ཞིག་མི་འཆབ་པ་དེ་ལ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་འབབ་བོ་" ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱི་ཚིགས་བཅད་དུ་ནི། "གང་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཐོག་ཡོད་པ་དེ་ལ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། བཀབ་པ་ལ་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་ལ་དང་དུ་ལེན་པ་དེ་ཉིད་ལ། དང་དུ་བླངས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོག་གིས་བཀབ་པའི་ལུས་ཀྱི་སྤྱིལ་བུ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རླུང་གིས་བཅོམ་པས་ཕྱེ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་ནི་ཆར་མི་འབབ་བོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་དོན་འདི་ཉིད་བཞེད་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཐོག་དེ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། "སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"ཞི་བ་" (ནིབྦུ་ཏོ་) ནི་ཉེ་བར་ཞི་བའོ། །"མེ་" (གི་ནི་) ནི་མེའོ། །རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་མེ་གང་གིས་འདི་ཐམས་ཅད་འབར་བར་གྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། "འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་འབར་རོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མེ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་ཉིད་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུས་བསིལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། "མེ་ནི་ཞི་བའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Evaṃ vadanto ca dhaniyaṃ atuṭṭhabbena tussamānaṃ aññāpadeseneva paribhāsati, ovadati, anusāsati. Kathaṃ? ‘‘Akkodhano’’ti hi vadamāno, dhaniya, tvaṃ ‘‘pakkodanohamasmī’’ti tuṭṭho, odanapāko ca yāvajīvaṃ dhanaparikkhayena kattabbo, dhanaparikkhayo ca ārakkhādidukkhapadaṭṭhāno, evaṃ sante dukkheneva tuṭṭho hosi. Ahaṃ pana ‘‘akkodhanohamasmī’’ti tussanto sandiṭṭhikasamparāyikadukkhābhāvena tuṭṭho homīti dīpeti. ‘‘Vigatakhilo’’ti vadamāno tvaṃ ‘‘duddhakhīrohamasmī’’ti tussanto akatakiccova ‘‘katakiccohamasmī’’ti mantvā tuṭṭho, ahaṃ pana ‘‘vigatakhilohamasmī’’ti tussanto katakiccova tuṭṭho homīti dīpeti. ‘‘Anutīre mahiyekarattivāso’’ti vadamāno tvaṃ anutīre mahiyā samānavāsoti tussanto catumāsanibaddhavāsena tuṭṭho. Nibaddhavāso ca āvāsasaṅgena hoti, so ca dukkho, evaṃ sante dukkheneva tuṭṭho hosi. Ahaṃ pana ekarattivāsoti tussanto anibaddhavāsena tuṭṭho, anibaddhavāso ca āvāsasaṅgābhāvena hoti, āvāsasaṅgābhāvo ca sukhoti sukheneva tuṭṭho homīti dīpeti. དེ་ལྟར་གསུངས་ཤིང་། དགའ་བར་མི་འོས་པའི་གནས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་དྷ་ནི་ཡ་ལ། རྣམ་པ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་སྤྱོམ་པ་དང་། གདམས་པ་དང་། རྗེས་སུ་སློབ་པར་མཛད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། "ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཀྱེ་དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ནི་ "ངས་འབྲས་བསྲེགས་སོ་" ཞེས་དགའ་བར་བྱེད་མོད། འབྲས་བསྲེག་པ་ནི་ཚེ་གང་པོར་ནོར་ཟད་པར་བྱས་ནས་བྱ་དགོས་པ་དང་། ནོར་ཟད་པ་ནི་བསྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། །ང་ནི་ "ང་ལ་ཁོང་ཁྲོ་མེད་དོ་" ཞེས་དགའ་བས་མཐོང་ཆོས་དང་ཚེ་ཕྱི་མའི་སྡུག་བསྔལ་མེད་པས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"ཐ་བ་དང་བྲལ་བ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་ "ངས་བཞོས་ཟིན་ཏོ་" ཞེས་དགའ་བར་བྱེད་དེ། བྱ་བ་མ་གྲུབ་བཞིན་དུ་ "བྱ་བ་གྲུབ་བོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དགའ་བར་བྱེད། ང་ནི་ "ང་ནི་ཐ་བ་དང་བྲལ་བའོ་" ཞེས་དགའ་བས་བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"མ་ཧཱི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་མཚན་གཅིག་གནས་པ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་མ་ཧཱི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་མཉམ་དུ་གནས་སོ་ཞེས་དགའ་བས་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་པས་དགའ་བར་བྱེད། གཏན་ཆགས་སུ་གནས་པ་ནི་གནས་ལ་ཆགས་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། །ང་ནི་མཚན་གཅིག་གནས་པའོ་ཞེས་དགའ་བས་གཏན་ཆགས་མ་ཡིན་པའི་གནས་པས་དགའ་བར་བྱེད། གཏན་ཆགས་མ་ཡིན་པའི་གནས་པ་ནི་གནས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། གནས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་ནི་བདེ་བ་ཡིན་པས། བདེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། ‘‘Vivaṭā [Pg.30] kuṭī’’ti vadamāno tvaṃ channā kuṭīti tussanto channagehatāya tuṭṭho, gehe ca te channepi attabhāvakuṭikaṃ kilesavassaṃ ativassati, yena sañjanitehi catūhi mahoghehi vuyhamāno anayabyasanaṃ pāpuṇeyyāsi, evaṃ sante atuṭṭhabbeneva tuṭṭho hosi. Ahaṃ pana ‘‘vivaṭā kuṭī’’ti tussanto attabhāvakuṭiyā kilesacchadanābhāvena tuṭṭho. Evañca me vivaṭāya kuṭiyā na taṃ kilesavassaṃ ativassati, yena sañjanitehi catūhi mahoghehi vuyhamāno anayabyasanaṃ pāpuṇeyyaṃ, evaṃ sante tuṭṭhabbeneva tuṭṭho homīti dīpeti. ‘‘Nibbuto ginī’’ti vadamāno tvaṃ āhito ginīti tussanto akatūpaddavanivāraṇova katūpaddavanivāraṇosmīti mantvā tuṭṭho. Ahaṃ pana nibbuto ginīti tussanto ekādasaggipariḷāhābhāvato katūpaddavanivāraṇatāyeva tuṭṭhoti dīpeti. ‘‘Atha ce patthayasī pavassa devā’’ti vadamāno evaṃ vigatadukkhānaṃ anuppattasukhānaṃ katasabbakiccānaṃ amhādisānaṃ etaṃ vacanaṃ sobhati, atha ce patthayasi, pavassa deva, na no tayi vassante vā avassante vā vuḍḍhi vā hāni vā atthi, tvaṃ pana kasmā evaṃ vadasīti dīpeti. Tasmā yaṃ vuttaṃ ‘‘evaṃ vadanto ca dhaniya atuṭṭhabbeneva tussamānaṃ aññāpadeseneva paribhāsati ovadati, anusāsatī’’ti, taṃ sammadeva vuttanti. "སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་སྤྱིལ་བུ་བཀབ་པའོ་ཞེས་དགའ་བས་ཁང་པ་བཀབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་བྱེད། ཁྱོད་ཀྱི་ཁང་པ་བཀབ་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་སྤྱིལ་བུ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་ལ། དེས་བསྐྱེད་པའི་ཆུ་ལུད་ཆེན་པོ་བཞིས་ཁྱོད་ཁྱེར་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་ཉེས་པར་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ནི་དགའ་བར་མི་འོས་པ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། །ང་ནི་ "སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བའོ་" ཞེས་དགའ་བས་ལུས་ཀྱི་སྤྱིལ་བུ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོག་མེད་པས་དགའ་བར་བྱེད། དེ་ལྟར་ངའི་སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་དེ་ཤིན་ཏུ་མི་འབབ་པས། དེས་བསྐྱེད་པའི་ཆུ་ལུད་ཆེན་པོ་བཞིས་ང་ཁྱེར་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་ན་ང་ནི་དགའ་བར་འོས་པ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"མེ་ནི་ཞི་བའོ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་མེ་བཏང་བའོ་ཞེས་དགའ་བས་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མ་བཟློག་བཞིན་དུ་ "ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟློག་གོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དགའ་བར་བྱེད། ང་ནི་མེ་ཞི་བའོ་ཞེས་དགའ་བས་མེ་བཅུ་གཅིག་གི་གདུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟློག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་ཕོབ་ཅིག་" ཅེས་གསུངས་པས། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ཞིང་བདེ་བ་ཐོབ་པ་དང་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པའི་ང་ཚོ་ལྟ་བུ་ལ་ཚིག་འདི་མཛེས་སོ། །གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་ཕོབ་ཅིག ཁྱོད་ཀྱིས་ཆར་ཕབ་ཀྱང་རུང་མ་ཕབ་ཀྱང་རུང་ང་ཚོ་ལ་འཕེལ་བ་དང་ཉམས་པ་མེད་དོ། །ཁྱོད་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྨྲ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེས་ན་ "དེ་ལྟར་གསུངས་ཤིང་དགའ་བར་མི་འོས་པའི་གནས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་དྷ་ནི་ཡ་ལ། རྣམ་པ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་སྤྱོམ་པ་དང་། གདམས་པ་དང་། རྗེས་སུ་སློབ་པར་མཛད་དོ་" ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། ། 20. Evamimaṃ bhagavatā vuttaṃ gāthaṃ sutvāpi dhaniyo gopo ‘‘ko ayaṃ gāthaṃ bhāsatī’’ti avatvā tena subhāsitena parituṭṭho punapi tathārūpaṃ sotukāmo aparampi gāthamāha ‘‘andhakamakasā’’ti. Tattha andhakāti kāḷamakkhikānaṃ adhivacanaṃ, piṅgalamakkhikānantipi eke. Makasāti makasāyeva. Na vijjareti natthi. Kaccheti dve kacchā – nadīkaccho ca pabbatakaccho ca. Idha nadīkaccho. Ruḷhatiṇeti sañjātatiṇe. Carantīti bhattakiccaṃ karonti. Vuṭṭhimpīti vātavuṭṭhiādikā anekā vuṭṭhiyo, tā āḷavakasutte pakāsayissāma. Idha pana vassavuṭṭhiṃ sandhāya vuttaṃ. Saheyyunti khameyyuṃ. Sesaṃ pākaṭameva. Ettha dhaniyo ye andhakamakasā sannipatitvā rudhire pivantā muhutteneva gāvo anayabyasanaṃ pāpenti, tasmā vuṭṭhitamatteyeva te gopālakā paṃsunā ca sākhāhi ca [Pg.31] mārenti, tesaṃ abhāvena gunnaṃ khemataṃ, kacche ruḷhatiṇacaraṇena addhānagamanaparissamābhāvaṃ vatvā khudākilamathābhāvañca dīpento ‘‘yathā aññesaṃ gāvo andhakamakasasamphassehi dissamānā addhānagamanena kilantā khudāya milāyamānā ekavuṭṭhinipātampi na saheyyuṃ, na me tathā gāvo, mayhaṃ pana gāvo vuttappakārābhāvā dvikkhattuṃ vā tikkhatuṃ vā vuṭṭhimpi saheyyu’’nti dīpeti. ༢༠. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཐོས་ནས་ཀྱང་། ཕྱུགས་རྫི་དྷ་ནི་ཡས་ "ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲ་བ་སུ་ཞིག་ཡིན་" ཞེས་མ་སྨྲས་པར། ལེགས་པར་གསུངས་པ་དེས་རབ་ཏུ་དགའ་སྟེ། ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཉན་པར་འདོད་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཞན་ཡང་སྨྲས་པ་ནི། "ལྡོང་མོ་དང་སྦྲང་བུ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེར་ "ལྡོང་མོ་" (ཨནྡྷ་ཀཱ་) ནི་སྦྲང་མ་ནག་པོའི་མིང་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་སྦྲང་མ་སེར་སྐྱའི་མིང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །"སྦྲང་བུ་" (མ་ཀ་སཱ་) ནི་སྦྲང་བུ་ཉིད་དོ། །"མི་གནོད་" (ན་ཝི་ཛྫ་རེ་) ནི་མེད་པའོ། །"གཤོངས་" (ཀཙྪེ་) ནི་གཤོངས་གཉིས་ཏེ། ཆུ་བོའི་གཤོངས་དང་རིའི་གཤོངས་སོ། །འདིར་ནི་ཆུ་བོའི་གཤོངས་སོ། །"རྩྭ་སྐྱེས་པ་" (རུ་ལྷ་提ཎེ་) ནི་རྩྭ་ལེགས་པར་སྐྱེས་པའོ། །"རྒྱུ་ཞིང་" (ཙ་རནྟི་) ནི་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། །"ཆར་པ་ཡང་" (ཝུཊྛིམྤི་) ནི་རླུང་ཆར་ལ་སོགས་པའི་ཆར་པ་དུ་མ་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་མདོ་ལས་གསལ་བར་བྱའོ། །འདིར་ནི་ཆར་པ་དཀྱུས་མ་ལ་བརྡེན་ནས་གསུངས་སོ། །"བཟོད་པར་འགྱུར་" (ས་ཧེ་ཡུཾ་) ནི་བཟོད་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིར་དྷ་ནི་ཡས་ལྡོང་མོ་དང་སྦྲང་བུ་གང་དག་འདུས་ནས་ཁྲག་འཐུངས་པས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་བ་ལང་རྣམས་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་ཉེས་པར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆར་བབས་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་ས་རྡུལ་དང་ཤིང་ལོས་གསོད་པར་བྱེད་ལ། དེ་དག་མེད་པས་བ་ལང་རྣམས་བདེ་བ་དང་། གཤོངས་སུ་རྩྭ་སྐྱེས་པ་ཟོས་པས་ལམ་དུ་སོང་བའི་ངལ་བ་མེད་པ་དང་། ལྟོགས་ཤིང་སྐོམ་པའི་ངལ་བ་མེད་པ་སྟོན་ཏེ། "གཞན་གྱི་བ་ལང་རྣམས་ནི་ལྡོང་མོ་དང་སྦྲང་བུའི་རེག་པས་གདུང་ཞིང་ལམ་དུ་སོང་བས་ངལ་བ་དང་ལྟོགས་པས་ཉམས་ནས་ཆར་ཐེངས་གཅིག་བབས་པ་ཡང་བཟོད་པར་མི་འགྱུར་བ་ལྟར། ངའི་བ་ལང་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ངའི་བ་ལང་རྣམས་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་སྐྱོན་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར། ཆར་ཐེངས་གཉིས་སམ་གསུམ་བབས་ཀྱང་བཟོད་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། 21. Tato bhagavā yasmā dhaniyo antaradīpe vasanto bhayaṃ disvā, kullaṃ bandhitvā, mahāmahiṃ taritvā, taṃ kacchaṃ āgamma ‘‘ahaṃ suṭṭhu āgato, nibbhayeva ṭhāne ṭhito’’ti maññamāno evamāha, sabhaye eva ca so ṭhāne ṭhito, tasmā tassa āgamanaṭṭhānā attano āgamanaṭṭhānaṃ uttaritarañca paṇītatarañca vaṇṇento ‘‘baddhāsi bhisī’’ti imaṃ gāthamabhāsi, atthasabhāgaṃ no byañjanasabhāgaṃ. ༢༡. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་དྷ་ནི་ཡ་ནི་མཚོ་གླིང་གི་བར་ན་གནས་ཤིང་འཇིགས་པ་མཐོང་ནས། གཟིངས་བཅོས་ཏེ་མ་ཧཱི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ལས་བརྒལ་ནས་གཤོངས་དེར་འོངས་ཏེ། "ང་ནི་ལེགས་པར་འོངས་ཤིང་འཇིགས་པ་མེད་པའི་གནས་སུ་གནས་སོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དེ་ལྟར་སྨྲས་མོད། ཁོ་ནི་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའི་གནས་ཉིད་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། ཁོའི་འོངས་པའི་གནས་ལས་རང་གི་འོངས་པའི་གནས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྔགས་པར་བཞེད་ནས། "གཟིངས་ནི་བཅོས་ཟིན་ཏོ་" ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་དོན་མཚུངས་པ་ཡིན་གྱི་ཚིག་མཚུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། Tattha bhisīti pattharitvā puthulaṃ katvā baddhakullo vuccati loke. Ariyassa pana dhammavinaye ariyamaggassetaṃ adhivacanaṃ. Ariyamaggo hi – དེ་ལ་གཟིངས་ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ན་བཀྲམ་ཞིང་རྒྱ་ཆེར་བྱས་ཏེ་བཅིངས་པའི་གཟིངས་ལ་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་ནི་འདི་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ‘‘Maggo pajjo patho pantho, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ; Nāvā uttarasetu ca, kullo ca bhisi saṅkamo’’. (cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 101); “ལམ་དང་། བགྲོད་པ་དང་། འཇུག་ངོགས་དང་། ལམ་པོ། གཞུང་ལམ་དང་། འགྲོ་ལམ། གྲུ་དང་། བརྒལ་བའི་ཟམ་པ་དང་། གཟིངས་དང་། གཟིངས་ཆུང་དང་། བརྒལ་བའི་ཐེམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །” ‘‘Addhānaṃ pabhavo ceva, tattha tattha pakāsito’’. “བགྲོད་བྱའི་ལམ་དང་འབྱུང་ཁུངས་ཉིད་དུའང་གནས་དེ་དང་དེར་བསྟན་ཏོ། །” Imāyapi gāthāya bhagavā purimanayeneva taṃ ovadanto imaṃ atthaṃ āhāti veditabbo – dhaniya, tvaṃ kullaṃ bandhitvā, mahiṃ taritvā, imaṃ ṭhānamāgato, punapi ca te kullo bandhitabbo eva bhavissati, nadī ca taritabbā, na cetaṃ ṭhānaṃ khemaṃ. Mayā pana ekacitte maggaṅgāni samodhānetvā ñāṇabandhanena baddhā ahosi bhisi. Sā ca sattatiṃsabodhipakkhiyadhammaparipuṇṇatāya ekarasabhāvūpagatattā aññamaññaṃ anativattanena puna bandhitabbappayojanābhāvena devamanussesu kenaci mocetuṃ asakkuṇeyyatāya ca susaṅkhatā. Tāya camhi tiṇṇo, pubbe patthitaṃ tīrappadesaṃ gato. Gacchantopi ca na sotāpannādayo viya kañcideva padesaṃ gato. Atha kho pāragato sabbāsavakkhayaṃ sabbadhammapāraṃ paramaṃ khemaṃ nibbānaṃ gato, tiṇṇoti vā sabbaññutaṃ patto, pāragatoti arahattaṃ patto[Pg.32]. Kiṃ vineyya pāragatoti ce? Vineyya oghaṃ, kāmoghādicatubbidhaṃ oghaṃ taritvā atikkamma taṃ pāraṃ gatoti. Idāni ca pana me puna taritabbābhāvato attho bhisiyā na vijjati, tasmā mameva yuttaṃ vattuṃ ‘‘atha ce patthayasī pavassa devā’’ti. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཁོང་ལ་གདམས་ངག་གནང་ཞིང་དོན་འདི་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ཀྱིས་གཟིངས་བཅོས་ཏེ་མ་ཧཱི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་ནས་གནས་འདིར་འབྱོར་ཀྱང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སླར་ཡང་གཟིངས་བཅོས་དགོས་ཤིང་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་དགོས་པས། གནས་འདི་ནི་བདེ་འཇགས་ཤིག་མ་ཡིན། ང་ནི་སེམས་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཆིང་བྱེད་ཀྱིས་གཟིངས་བཅིངས་ཟིན་ཏོ། །གཟིངས་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་རོ་གཅིག་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཕན་ཚུན་མི་འགལ་བས་སླར་ཡང་བཅིང་བར་བྱ་བའི་དགོས་པ་མེད་པ་དང་། ལྷ་དང་མི་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་བཀྲོལ་བར་མི་ནུས་པས་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བཅོས་པ་ཡིན། དེས་ང་ནི་བརྒལ་ཏེ་སྔོན་ནས་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཕ་རོལ་གྱི་ས་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཏོ། །འགྲོ་བའི་ཚེ་ན་ཡང་རྒྱུན་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ས་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ཏེ་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་དང་། མཆོག་ཏུ་བདེ་འཇགས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་ཏོ། །ཡང་ན་ ‘བརྒལ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་། ‘ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའོ། །ཅི་ཞིག་བསལ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེ་ན། ཆུ་བོ་བསལ་ནས་ཏེ། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཆུ་བོ་བཞི་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་བརྒལ་ནས་ཕ་རོལ་དེར་ཕྱིན་པའོ། །ད་ལྟ་ང་ལ་སླར་ཡང་བརྒལ་བར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟིངས་ཀྱི་དགོས་པ་མེད། དེའི་ཕྱིར་ང་ཉིད་ཀྱིས་ ‘ལྷ་ལྷ་མོ་ཁྱོད་འདོད་ན་ཆར་ཕོབ་ཅིག’ ཅེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། ། 22. Tampi sutvā dhaniyo purimanayeneva ‘‘gopī mama assavā’’ti imaṃ gāthaṃ abhāsi. Tattha gopīti bhariyaṃ niddisati. Assavāti vacanakarā kiṃkārapaṭisāvinī. Alolāti mātugāmo hi pañcahi lolatāhi lolo hoti – āhāralolatāya, alaṅkāralolatāya, parapurisalolatāya, dhanalolatāya, pādalolatāya. Tathā hi mātugāmo bhattapūvasurādibhede āhāre lolatāya antamaso pārivāsikabhattampi bhuñjati, hatthotāpakampi khādati, diguṇaṃ dhanamanuppadatvāpi suraṃ pivati. Alaṅkāralolatāya aññaṃ alaṅkāraṃ alabhamāno antamaso udakatelakenapi kese osaṇḍetvā mukhaṃ parimajjati. Parapurisalolatāya antamaso puttenapi tādise padese pakkosiyamāno paṭhamaṃ asaddhammavasena cinteti. Dhanalolatāya ‘‘haṃsarājaṃ gahetvāna suvaṇṇā parihāyatha’’. Pādalolatāya ārāmādigamanasīlo hutvā sabbaṃ dhanaṃ vināseti. Tattha dhaniyo ‘‘ekāpi lolatā mayhaṃ gopiyā natthī’’ti dassento alolāti āha. ༢༢. དེ་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡས་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ “ང་ཡི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་ཁ་ལ་ཉན་པ་ཡིན།” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ ‘གོ་པཱི་’ ཞེས་པས་ནི་ཆུང་མ་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ། ། ‘ཁ་ལ་ཉན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་བཀའ་བཞིན་སྒྲུབ་ཅིང་ཅི་བྱ་ཉན་པའོ། ། ‘གཡེམ་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི། བུད་མེད་ནི་གཡེམ་པ་ལྔས་གཡེམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཟས་ལ་གཡེམ་པ་དང་། རྒྱན་ལ་གཡེམ་པ་དང་། སྐྱེས་པ་གཞན་ལ་གཡེམ་པ་དང་། ནོར་ལ་གཡེམ་པ་དང་། རྐང་པ་ལ་གཡེམ་པའོ། །འདི་ལྟར་བུད་མེད་ནི་འབྲས་ཟན་དང་། ཁུར་བ་དང་། ཆང་ལ་སོགས་པའི་ཟས་ལ་གཡེམ་པས་མཐར་ཞག་ལོན་པའི་ཟན་ཡང་ཟ་བར་བྱེད། ལག་པ་སྲོ་བའི་ཟས་ཀྱང་ཟ་བར་བྱེད། རིན་གོང་ལྡབ་གཉིས་སྤྲད་ནས་ཀྱང་ཆང་འཐུང་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱན་ལ་གཡེམ་པས་རྒྱན་གཞན་མ་རྙེད་ན་མཐར་ཆུ་དང་འབྲུ་མར་བསྲེས་པས་ཀྱང་སྐྲ་ཤད་ཅིང་གདོང་འཕྱག་པར་བྱེད་དོ། །སྐྱེས་པ་གཞན་ལ་གཡེམ་པས་མཐར་རང་གི་བུས་ཀྱང་དེ་འདྲའི་གནས་སུ་བོས་ཚེ་ཐོག་མར་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་སེམས་སོ། །ནོར་ལ་གཡེམ་པས་ “ངང་པའི་རྒྱལ་པོ་བཟུང་ནས་གསེར་ལས་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ།” ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །རྐང་པ་ལ་གཡེམ་པས་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པར་འགྲོ་བའི་གཤིས་ཀ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ་ནོར་ཐམས་ཅད་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་དྷ་ནི་ཡས་ “ང་ཡི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ལ་གཡེམ་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད།” ཅེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘གཡེམ་པ་མེད་པ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ། Dīgharattaṃ saṃvāsiyāti dīghakālaṃ saddhiṃ vasamānā komārabhāvato pabhuti ekato vaḍḍhitā. Tena parapurise na jānātīti dasseti. Manāpāti evaṃ parapurise ajānantī mameva manaṃ allīyatīti dasseti. Tassā na suṇāmi kiñci pāpanti ‘‘itthannāmena nāma saddhiṃ imāya hasitaṃ vā lapitaṃ vā’’ti evaṃ tassā na suṇāmi, kañci aticāradosanti dasseti. ‘ཡུན་རིང་པོར་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ལྷན་ཅིག་གནས་ཤིང་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་བཟུང་གཅིག་ཏུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའོ། །དེས་ཁོ་མོས་སྐྱེས་པ་གཞན་མི་ཤེས་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘ཡིད་དུ་འོང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་སྐྱེས་པ་གཞན་མི་ཤེས་པར་ང་ཉིད་ཀྱི་ཡིད་ལ་ཆགས་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘ཁོ་མོའི་སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་’ ཞེས་པ་ནི་ “མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་མོ་འདིས་བགད་པ་འམ་སྨྲས་སོ།” ཞེས་པ་ལྟར་ཁོ་མོའི་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་ཉེས་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་པར་སྟོན་ཏོ། ། 23. Atha bhagavā etehi guṇehi gopiyā tuṭṭhaṃ dhaniyaṃ ovadanto purimanayeneva ‘‘cittaṃ mama assava’’nti imaṃ gāthamabhāsi, atthasabhāgaṃ, byañjanasabhāgañca. Tattha uttānatthāneva padāni. Ayaṃ pana adhippāyo – dhaniya, tvaṃ ‘‘gopī mama assavā’’ti tuṭṭho, sā pana te assavā [Pg.33] bhaveyya vā na vā; dujjānaṃ paracittaṃ, visesato mātugāmassa. Mātugāmañhi kucchiyā pariharantāpi rakkhituṃ na sakkonti, evaṃ durakkhacittattā eva na sakkā tumhādisehi itthī alolāti vā saṃvāsiyāti vā manāpāti vā nippāpāti vā jānituṃ. Mayhaṃ pana cittaṃ assavaṃ ovādapaṭikaraṃ mama vase vattati, nāhaṃ tassa vase vattāmi. So cassa assavabhāvo yamakapāṭihāriye channaṃ vaṇṇānaṃ aggidhārāsu ca udakadhārāsu ca pavattamānāsu sabbajanassa pākaṭo ahosi. Agginimmāne hi tejokasiṇaṃ samāpajjitabbaṃ udakanimmāne āpokasiṇaṃ, nīlādinimmāne nīlādikasiṇāni. Buddhānampi hi dve cittāni ekato nappavattanti, ekameva pana assavabhāvena evaṃ vasavatti ahosi. Tañca kho pana sabbakilesabandhanāpagamā vimuttaṃ, vimuttattā tadeva alolaṃ, na tava gopī. Dīpaṅkarabuddhakālato ca pabhuti dānasīlādīhi dīgharattaṃ paribhāvitattā saṃvāsiyaṃ, na tava gopī. Tadetaṃ anuttarena damathena damitattā sudantaṃ, sudantattā attano vasena chadvāravisevanaṃ pahāya mameva adhippāyamanassa vasenānuvattanato manāpaṃ, na tava gopī. ༢༣. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་འདི་དག་གིས་རང་གི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ལ་མགུ་བའི་དྷ་ནི་ཡ་ལ་གདམས་ངག་གནང་ཞིང་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དོན་དང་ཚིག་མཚུངས་པའི་ “ང་ཡི་སེམས་ནི་ཁ་ལ་ཉན་པ་ཡིན།” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། “དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ནི་ ‘ང་ཡི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་ཁ་ལ་ཉན་པ་ཡིན།’ ཞེས་མགུ་བར་གྱུར་ཀྱང་། མོ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཁ་ལ་ཉན་པར་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་བ་ནི་ངེས་པ་མེད། གཞན་གྱི་སེམས་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་བུད་མེད་ཀྱི་སེམས་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། །བུད་མེད་ནི་མངལ་དུ་ཁུར་ནས་བསྲུངས་ཀྱང་བསྲུང་མི་ནུས་པས། དེ་ལྟར་སེམས་བསྲུང་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཁྱོད་འདྲ་བས་བུད་མེད་འདི་ནི་གཡེམ་པ་མེད་པ་འམ། ལྷན་ཅིག་གནས་པ་འམ། ཡིད་དུ་འོང་བ་འམ། སྡིག་པ་མེད་པ་ཞིག་གོ་ཞེས་ཤེས་མི་ནུས་སོ། །ང་ཡི་སེམས་ནི་ཁ་ལ་ཉན་ཅིང་གདམས་ངག་སྒྲུབ་པ་ཡིན་པས་ང་ཡི་དབང་དུ་འགྱུར་གྱི། ང་ནི་དེའི་དབང་དུ་མི་འགྲོའོ། །སེམས་དེ་ཉིད་ཁ་ལ་ཉན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་ཟུང་གི་སྐབས་སུ་ཁ་དོག་དྲུག་ལྡན་གྱི་མེའི་རྒྱུན་དང་ཆུའི་རྒྱུན་འབབ་པའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ། །མེ་སྤྲུལ་བའི་ཚེ་ན་མེའི་ཟད་པར་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་དགོས་ཤིང་། ཆུ་སྤྲུལ་བའི་ཚེ་ན་ཆུའི་ཟད་པར་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་དགོས་ལ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་བའི་ཚེ་ན་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཟད་པར་རྣམས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་དགོས་སོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཡང་སེམས་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་མི་འབྱུང་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སེམས་གཅིག་ཉིད་ཁ་ལ་ཉན་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་ལྟར་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན། སེམས་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་དེ་ཉིད་གཡེམ་པ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་དུས་ནས་བཟུང་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་སེམས་འདི་ཉིད་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་འདི་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་འདུལ་བས་བཏུལ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་ཡིན་ལ། ཤིན་ཏུ་དུལ་བའི་ཕྱིར་རང་གི་དབང་གིས་སྒོ་དྲུག་ལ་སྤྱོད་པ་སྤངས་ཏེ་ང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་པས་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། Pāpaṃ pana me na vijjatīti iminā pana bhagavā tassa attano cittassa pāpābhāvaṃ dasseti, dhaniyo viya gopiyā. So cassa pāpābhāvo na kevalaṃ sammāsambuddhakāleyeva, ekūnatiṃsa vassāni sarāgādikāle agāramajjhe vasantassāpi veditabbo. Tadāpi hissa agāriyabhāvānurūpaṃ viññupaṭikuṭṭhaṃ kāyaduccaritaṃ vā vacīduccaritaṃ vā manoduccaritaṃ vā na uppannapubbaṃ. Tato paraṃ māropi chabbassāni anabhisambuddhaṃ, ekaṃ vassaṃ abhisambuddhanti satta vassāni tathāgataṃ anubandhi ‘‘appeva nāma vālagganitudanamattampissa pāpasamācāraṃ passeyya’’nti. So adisvāva nibbinno imaṃ gāthaṃ abhāsi – “ང་ལ་སྡིག་པ་མི་མངའོ། །” ཞེས་པས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་ལ་སྡིག་པ་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། དྷ་ནི་ཡས་རང་གི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ལ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཁོང་ལ་སྡིག་པ་མེད་པ་དེ་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དུས་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའི་རིང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཚེ་ཡང་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཚེ་ཡང་ཁོང་ལ་ཁྱིམ་པའི་གནས་སྐབས་དང་མཐུན་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པར་བྱ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དམ། ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་དམ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ཅི་ཡང་སྔོན་ཆད་སྐྱེས་མ་མྱོང་ངོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བདུད་ཀྱིས་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་མ་སངས་རྒྱས་པའི་ལོ་དྲུག་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ལོ་གཅིག་སྟེ། ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ། “ཁོང་གི་སྡིག་པའི་སྤྱོད་པ་རྟ་རྔའི་རྩེ་མོས་གཙགས་པ་ཙམ་ཞིག་མཐོང་བར་འགྱུར་རམ།” སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོས་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བར་ཡིད་སྐྱོ་སྟེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Satta vassāni bhagavantaṃ, anubandhiṃ padāpadaṃ; Otāraṃ nādhigacchissaṃ, sambuddhassa satīmato’’ti. (su. ni. 448); “ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི། །རྗེས་སུ་གོམ་པ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་འབྲངས། །དྲན་ལྡན་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་ལ། །གླགས་སྐབས་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མ་རྙེད་དོ། །” Buddhakālepi naṃ uttaramāṇavo satta māsāni anubandhi ābhisamācārikaṃ daṭṭhukāmo. So kiñci vajjaṃ adisvāva parisuddhasamācāro bhagavāti gato. Cattāri hi tathāgatassa arakkheyyāni. Yathāha – སངས་རྒྱས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨུཏྟ་རས་ཁོང་གི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་བརྟག་པར་འདོད་ནས་ཟླ་བ་བདུན་གྱི་རིང་ལ་རྗེས་སུ་འབྲངས་སོ། །ཁོས་ཉེས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་མཐོང་བར་ “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞིག་གོ།” ཞེས་སྨྲས་ནས་སོང་ངོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བསྲུང་བར་མི་བྱ་བ་བཞི་མངའ་སྟེ། འདི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། ། ‘‘Cattārimāni[Pg.34], bhikkhave, tathāgatassa arakkheyyāni. Katamāni cattāri? Parisuddhakāyasamācāro, bhikkhave, tathāgato, natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti, parisuddhavacīsamācāro…pe… parisuddhamanosamācāro…pe… parisuddhājīvo, bhikkhave, tathāgato, natthi tathāgatassa micchājīvo, yaṃ tathāgato rakkheyya ‘mā me idaṃ paro aññāsī’’’ti (a. ni. 7.58). “དགེ་སློང་དག། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བསྲུང་བར་མི་བྱ་བ་འདི་བཞི་མངའོ། །བཞི་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ ‘གཞན་གྱིས་ང་ཡི་འདི་མ་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་བསྲུང་བར་བྱ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་མེད། ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། དགེ་སློང་དག། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ ‘གཞན་གྱིས་ང་ཡི་འདི་མ་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་བསྲུང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་མེད་དོ། །” Evaṃ yasmā tathāgatassa cittassa na kevalaṃ sammāsambuddhakāle, pubbepi pāpaṃ natthi eva, tasmā āha – ‘‘pāpaṃ pana me na vijjatī’’ti. Tassādhippāyo – mameva cittassa pāpaṃ na sakkā suṇituṃ, na tava gopiyā. Tasmā yadi etehi guṇehi tuṭṭhena ‘‘atha ce patthayasī pavassa devā’’ti vattabbaṃ, mayāvetaṃ vattabbanti. དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སེམས་ལ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དུས་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། སྔོན་གྱི་དུས་སུ་ཡང་སྡིག་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར། “ང་ལ་སྡིག་པ་མི་མངའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། ང་ཡི་སེམས་ཀྱི་སྡིག་པ་ནི་ཐོས་པར་མི་ནུས་ཀྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་ཡོན་ཏན་འདི་དག་གིས་མགུ་ནས་ “ལྷ་ལྷ་མོ་ཁྱོད་འདོད་ན་ཆར་ཕོབ་ཅིག” ཅེས་སྨྲ་བར་བྱ་ན། ངས་ནི་དེ་སྐད་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། ། 24. Tampi sutvā dhaniyo tatuttaripi subhāsitarasāyanaṃ pivitukāmo attano bhujissabhāvaṃ dassento āha ‘‘attavetanabhatohamasmī’’ti. Tattha attavetanabhatoti attaniyeneva ghāsacchādanena bhato, attanoyeva kammaṃ katvā jīvāmi, na parassa vetanaṃ gahetvā parassa kammaṃ karomīti dasseti. Puttāti dhītaro ca puttā ca, te sabbe puttātveva ekajjhaṃ vuccanti. Samāniyāti sannihitā avippavuṭṭhā. Arogāti nirābādhā, sabbeva ūrubāhubalāti dasseti. Tesaṃ na suṇāmi kiñci pāpanti tesaṃ corāti vā paradārikāti vā dussīlāti vā kiñci pāpaṃ na suṇāmīti. ༢༤. དེ་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡས་དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་བདུད་རྩི་འཐུང་བར་འདོད་ཅིང་། རང་ཉིད་རང་དབང་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “ང་ནི་རང་གི་གླ་པའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ ‘རང་གི་གླ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་ཟས་གོས་ཀྱིས་གསོ་བ་སྟེ། རང་གི་ལས་ཁོ་ན་བྱས་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་གྱི། གཞན་གྱི་གླ་རྔན་བླངས་ནས་གཞན་གྱི་ལས་མི་བྱེད་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘བུ་’ ཞེས་པ་ནི་བུ་མོ་དང་བུ་གཉིས་ཀ་ལ་གོ་ཞིང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བུ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། ‘མཐུན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་འདུས་ཤིང་སོ་སོར་མ་གྱེས་པའོ། ། ‘ནད་མེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ནད་མེད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་བརླ་དང་ལག་པའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘ཁོང་ཚོའི་སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་’ ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཚོ་ནི་རྐུན་མ་འམ། ལོག་པར་གཡེམ་པ་འམ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་པའོ། ། 25. Evaṃ vutte bhagavā purimanayeneva dhaniyaṃ ovadanto imaṃ gāthaṃ abhāsi – ‘‘nāhaṃ bhatako’’ti. Atrāpi uttānatthāneva padāni. Ayaṃ pana adhippāyo – tvaṃ ‘‘bhujissohamasmī’’ti mantvā tuṭṭho, paramatthato ca attano kammaṃ karitvā jīvantopi dāso evāsi taṇhādāsattā, bhatakavādā ca na parimuccasi. Vuttañhetaṃ ‘‘ūno loko atitto taṇhādāso’’ti (ma. ni. 2.305). Paramatthato pana nāhaṃ bhatakosmi kassaci. Ahañhi kassaci parassa vā attano vā bhatako na homi. Kiṃ kāraṇā? Yasmā [Pg.35] nibbiṭṭhena carāmi sabbaloke. Ahañhi dīpaṅkarapādamūlato yāva bodhi, tāva sabbaññutaññāṇassa bhatako ahosiṃ. Sabbaññutaṃ patto pana nibbiṭṭho nibbiso rājabhato viya. Teneva nibbiṭṭhena sabbaññubhāvena lokuttarasamādhisukhena ca jīvāmi. Tassa me idāni uttarikaraṇīyassa kataparicayassa vā abhāvato appahīnapaṭisandhikānaṃ tādisānaṃ viya pattabbo koci attho bhatiyā na vijjati. ‘‘Bhaṭiyā’’tipi pāṭho. Tasmā yadi bhujissatāya tuṭṭhena ‘‘atha ce patthayasī pavassa devā’’ti vattabbaṃ, mayāvetaṃ vattabbanti. ༢༥. དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དྷ་ནི་ཡ་ལ་གདམས་ངག་གནང་ཞིང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། “ང་ནི་གླ་པ་མ་ཡིན།” ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚིག་གི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། ཁྱོད་ནི་ ‘ང་ནི་རང་དབང་ཡིན།’ ཞེས་བསམས་ནས་མགུ་བར་གྱུར་ཀྱང་། དོན་དམ་པར་རང་གི་ལས་བྱས་ནས་འཚོ་ཡང་སྲེད་པའི་བྲན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྲན་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། གླ་པ་ཞེས་པའི་མིང་ལས་ཀྱང་མི་ཐར་རོ། །འདི་སྐད་དུ། “འཇིག་རྟེན་ནི་མི་གང་བ་དང་། ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། སྲེད་པའི་བྲན་ནོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །དོན་དམ་པར་ནི་ང་སུ་ཞིག་གི་གླ་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། ང་ནི་གཞན་ནམ་རང་གི་གླ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ང་ནི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དུ་རང་གིས་བསྒྲུབས་པས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ང་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་ཞབས་དྲུང་ནས་བཟུང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གླ་པ་བྱས་སོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཚེ་ན་ནི་རྒྱལ་པོའི་གླ་པ་རྒས་པ་བཞིན་དུ་རང་གིས་བསྒྲུབས་པ་ཐོབ་ཅིང་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་རང་གིས་བསྒྲུབས་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བས་འཚོ་བར་བྱེད་དོ། །ང་ལ་ད་ལྟ་སླར་བྱ་བའི་ལས་སམ། བྱས་པ་བསགས་པའི་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མ་སྤངས་པའི་སྐྱེ་བོ་དེ་དག་བཞིན་དུ་གླ་རྔན་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དགོས་པ་ཅི་ཡང་མེད། ‘གླ་རྔན་གྱིས་’ ཞེས་པའང་ཀློག་ཚུལ་ཞིག་གོ། དེའི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་རང་དབང་ཉིད་ལ་མགུ་ནས་ “ལྷ་ལྷ་མོ་ཁྱོད་འདོད་ན་ཆར་ཕོབ་ཅིག” ཅེས་སྨྲ་བར་བྱ་ན། ངས་ནི་དེ་སྐད་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། ། 26. Tampi sutvā dhaniyo atittova subhāsitāmatena attano pañcappakāragomaṇḍalaparipuṇṇabhāvaṃ dassento āha ‘‘atthi vasā’’ti. Tattha vasāti adamitavuḍḍhavacchakā. Dhenupāti dhenuṃ pivantā taruṇavacchakā, khīradāyikā vā gāvo. Godharaṇiyoti gabbhiniyo. Paveṇiyoti vayappattā balībaddehi saddhiṃ methunapatthanakagāvo. Usabhopi gavampatīti yo gopālakehi pāto eva nhāpetvā, bhojetvā, pañcaṅgulaṃ datvā, mālaṃ bandhitvā – ‘‘ehi, tāta, gāvo gocaraṃ pāpetvā rakkhitvā ānehī’’ti pesīyati, evaṃ pesito ca tā gāvo agocaraṃ pariharitvā, gocare cāretvā, sīhabyagghādibhayā parittāyitvā āneti, tathārūpo usabhopi gavampati idha mayhaṃ gomaṇḍale atthīti dassesi. ༢༦. དེ་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡ་ནི་ལེགས་པར་བཤད་པའི་བདུད་རྩིས་མི་ངོམས་པར་རང་གི་བ་ལང་གི་ཁྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པར་བྱེད་བཞིན་དུ། "བཞོན་མ་ཡོད།" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"བཞོན་མ་"ཞེས་པ་ནི་མ་བཏུལ་བའི་བེའུ་ཆེན་པོ་རྣམས་སོ། །"བེའུ་འཐུང་"ཞེས་པ་ནི་བཞོན་མ་ལས་འོ་མ་འཐུང་བའི་བེའུ་གཞོན་ནུ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་འོ་མ་སྦྱིན་པའི་བ་རྣམས་སོ། །"བ་མངལ་ལྡན་"ཞེས་པ་ནི་མངལ་ཁུར་བ་རྣམས་སོ། །"བ་རྒྱུད་ལྡན་"ཞེས་པ་ནི་ལང་ཚོ་ལ་བབས་ཤིང་གླང་གོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཁྲིག་པ་འདོད་པའི་བ་རྣམས་སོ། །"ཁྱུ་མཆོག་བ་ལང་གི་བདག་པོ་"ཞེས་པ་ནི། ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་དྲོ་ཉིད་ནས་ཁྲུས་བྱས། ཟས་བྱིན། ཕྱག་སོར་ལྔའི་རི་མོ་བཏབ། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་བཅིངས་ཏེ། "གཅེས་པ། ཚུར་ཤོག་ལ། བ་ལང་རྣམས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་བཀྲི་ཞིང་བསྲུངས་ཏེ་ཕྱིར་ཁྱེར་ཤོག" ཅེས་བཏང་བ་ན། དེ་ལྟར་བཏང་བའི་ཁྱུ་མཆོག་དེས་བ་ལང་རྣམས་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལས་བཟློག་ཅིང་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་རྩྭ་སྐྱོང་བར་བྱེད་ལ། སེང་གེ་དང་སྟག་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པ་ལས་བསྲུངས་ཏེ་ཕྱིར་འཁྲིད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཁྱུ་མཆོག་བ་ལང་གི་བདག་པོ་ཡང་འདིར་བདག་གི་བ་ལང་གི་ཁྱུ་ནང་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། 27. Evaṃ vutte bhagavā tatheva dhaniyaṃ ovadanto imaṃ paccanīkagāthaṃ āha ‘‘natthi vasā’’ti. Ettha cesa adhippāyo – idha amhākaṃ sāsane adamitaṭṭhena vuḍḍhaṭṭhena ca vasāsaṅkhātā pariyuṭṭhānā vā, taruṇavacchake sandhāya vasānaṃ mūlaṭṭhena khīradāyiniyo sandhāya paggharaṇaṭṭhena dhenupāsaṅkhātā anusayā vā, paṭisandhigabbhadhāraṇaṭṭhena godharaṇisaṅkhātā puññāpuññāneñjābhisaṅkhāracetanā vā, saṃyogapatthanaṭṭhena paveṇisaṅkhātā patthanā taṇhā vā, ādhipaccaṭṭhena pubbaṅgamaṭṭhena seṭṭhaṭṭhena ca gavampatiusabhasaṅkhātaṃ abhisaṅkhāraviññāṇaṃ vā natthi, svāhaṃ imāya sabbayogakkhemabhūtāya natthitāya tuṭṭho. Tvaṃ pana sokādivatthubhūtāya atthitāya tuṭṭho[Pg.36]. Tasmā sabbayogakkhematāya tuṭṭhassa mamevetaṃ yuttaṃ vattuṃ ‘‘atha ce patthayasī pavassa devā’’ti. ༢༧. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་དྷ་ནི་ཡ་ལ་གདམས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། "བཞོན་མ་མེད།" ཅེས་པའོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་བདག་ཅག་གི་བསྟན་པ་འདི་ལ། མ་བཏུལ་བའི་དོན་དང་ཆེར་སྐྱེས་པའི་དོན་གྱིས་"བཞོན་མ་"ཞེས་བྱ་བའི་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་རྣམས་སམ། བེའུ་གཞོན་ནུ་ལ་དམིགས་ནས་བཞོན་མའི་རྩ་བའི་དོན་དང་། འོ་མ་སྦྱིན་པ་ལ་དམིགས་ནས་འཛག་པའི་དོན་གྱིས་"བེའུ་འཐུང་"ཞེས་བྱ་བའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་སམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མངལ་འཛིན་པའི་དོན་གྱིས་"བ་མངལ་ལྡན་"ཞེས་བྱ་བའི་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སེམས་པ་རྣམས་སམ། འདུ་འཕྲད་འདོད་པའི་དོན་གྱིས་"བ་རྒྱུད་ལྡན་"ཞེས་བྱ་བའི་རེ་བའི་སྲེད་པ་རྣམས་སམ། དབང་བྱེད་པའི་དོན་དང་། སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་དང་། གཙོ་བོའི་དོན་གྱིས་"ཁྱུ་མཆོག་བ་ལང་གི་བདག་པོ་"ཞེས་བྱ་བའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་མེད་དོ། །བདག་ནི་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འབྲས་སུ་གྱུར་པའི་མེད་པ་འདི་ལ་དགའ་འོ། །ཁྱོད་ནི་མྱ་ངན་ལ་སོགས་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཡོད་པ་ལ་དགའ་འོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་བའི་བདེ་བ་ལ་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་"གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཆར་ཕོབ་ཅིག" ཅེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ་ཞེས་པའོ། ། 28. Tampi sutvā dhaniyo tatuttaripi subhāsitaṃ amatarasaṃ adhigantukāmo attano gogaṇassa khilabandhanasampattiṃ dassento āha ‘‘khilā nikhātā’’ti. Tattha khilāti gunnaṃ bandhanatthambhā. Nikhātāti ākoṭetvā bhūmiyaṃ pavesitā khuddakā mahantā khaṇitvā ṭhapitā. Asampavedhīti akampakā. Dāmāti vacchakānaṃ bandhanatthāya katā ganthitapāsayuttā rajjubandhanavisesā. Muñjamayāti muñjatiṇamayā. Navāti acirakatā. Susaṇṭhānāti suṭṭhu saṇṭhānā, suvaṭṭitasaṇṭhānā vā. Na hi sakkhintīti neva sakkhissanti. Dhenupāpi chettunti taruṇavacchakāpi chindituṃ. ༢༨. དེ་ཡང་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡ་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ལེགས་པར་བཤད་པའི་བདུད་རྩིའི་རོ་ཐོབ་པར་འདོད་ཅིང་། རང་གི་བ་ལང་གི་ཁྱུ་ཕུར་པ་ལ་བཏགས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཕུར་པ་བཏབ།" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"ཕུར་པ་"ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་འདོགས་པའི་ཀ་བ་རྣམས་སོ། །"བཏབ་པ་"ཞེས་པ་ནི་བརྡུངས་ཏེ་ས་ལ་བཅུག་པ་དང་། ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་རྣམས་ས་བྲུས་ཏེ་བཙུགས་པ་རྣམས་སོ། །"མི་གཡོ་བ་"ཞེས་པ་ནི་མི་འགུལ་བ་རྣམས་སོ། །"ཐག་པ་"ཞེས་པ་ནི་བེའུ་རྣམས་འཆིང་བའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་མདུད་པ་དང་ཞགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཐག་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་སོ། །"མུཉྫ་ལས་བྱས་པ་"ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་མུཉྫ་ལས་བྱས་པ་རྣམས་སོ། །"གསར་པ་"ཞེས་པ་ནི་བྱས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་རྣམས་སོ། །"ལེགས་པར་བསྒྲིལ་བ་"ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་དབྱིབས་ལེགས་པའམ། ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བསྒྲིལ་བའི་དབྱིབས་ཅན་རྣམས་སོ། །"མི་ནུས་སོ"ཞེས་པ་ནི་གཏན་ནས་མི་ནུས་པའོ། །"བེའུ་འཐུང་གིས་ཀྱང་གཅོད་པ་"ཞེས་པ་ནི་བེའུ་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གཅོད་པའོ། ། 29. Evaṃ vutte bhagavā dhaniyassa indriya-paripākakālaṃ ñatvā purimanayeneva taṃ ovadanto imaṃ catusaccadīpikaṃ gāthaṃ abhāsi ‘‘usabhoriva chetvā’’ti. Tattha usabhoti gopitā gopariṇāyako goyūthapati balībaddo. Keci pana bhaṇanti ‘‘gavasatajeṭṭho usabho, sahassajeṭṭho vasabho, satasahassajeṭṭho nisabho’’ti. Apare ‘‘ekagāmakhette jeṭṭho usabho, dvīsu jeṭṭho vasabho, sabbattha appaṭihato nisabho’’ti. Sabbepete papañcā, apica kho pana usabhoti vā vasabhoti vā nisabhoti vā sabbepete appaṭisamaṭṭhena veditabbā. Yathāha – ‘‘nisabho vata bho samaṇo gotamo’’ti (saṃ. ni. 1.38). Ra-kāro padasandhikaro. Bandhanānīti rajjubandhanāni kilesabandhanāni ca. Nāgoti hatthī. Pūtilatanti gaḷocīlataṃ. Yathā hi suvaṇṇavaṇṇopi kāyo pūtikāyo, vassasatikopi sunakho kukkuro, tadahujātopi siṅgālo ‘‘jarasiṅgālo’’ti vuccati, evaṃ abhinavāpi gaḷocīlatā asārakattena ‘‘pūtilatā’’ti vuccati. Dālayitvāti chinditvā. Gabbhañca seyyañca gabbhaseyyaṃ. Tattha gabbhaggahaṇena jalābujayoni, seyyaggahaṇena avasesā. Gabbhaseyyamukhena vā sabbāpi tā vuttāti veditabbā. Sesamettha padatthato uttānameva. ༢༩. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྷ་ནི་ཡའི་དབང་པོ་སྨིན་པའི་དུས་མཁྱེན་ནས། སྔོན་གྱི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་གདམས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་བདེན་པ་བཞི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། "ཁྱུ་མཆོག་བཞིན་དུ་བཅད་ནས།" ཅེས་པའོ། །དེ་ལ་"ཁྱུ་མཆོག་"ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་གི་ཕ་དང་། བ་ལང་གི་སྣ་འཁྲིད་པ་དང་། བ་ལང་གི་ཁྱུ་དཔོན་དང་། གླང་གོའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་"བ་ལང་བརྒྱའི་གཙོ་བོ་ནི་ཁྱུ་མཆོག་ཡིན། སྟོང་གི་གཙོ་བོ་ནི་བ་སབྷ་ཡིན། འབུམ་གྱི་གཙོ་བོ་ནི་ནི་སབྷ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་སྨྲའོ། །གཞན་དག་ནི་"གྲོང་གཅིག་གི་ས་ཞིང་ནང་གི་གཙོ་བོ་ནི་ཁྱུ་མཆོག་ཡིན། གྲོང་གཉིས་ཀྱི་ནང་གི་གཙོ་བོ་ནི་བ་སབྷ་ཡིན། ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ནི་ནི་སབྷ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་སྨྲའོ། །འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྤྲོས་པ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ཁྱུ་མཆོག་གམ། བ་སབྷའམ། ནི་སབྷ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། "ཀྱེ་མ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ནི་སབྷ་ཉིད་དོ། །" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །"ར་"ཡིག་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བའོ། །"འཆིང་བ་རྣམས་"ཞེས་པ་ནི་ཐག་པའི་འཆིང་བ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་རྣམས་སོ། །"གླང་པོ་"ཞེས་པ་ནི་ཐལ་དཀར་རོ། །"འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་"ཞེས་པ་ནི་ག་ལོ་ཙཱིའི་འཁྲི་ཤིང་ངོ་། །དཔེར་ན་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་ལུས་ཀྱང་ལུས་རུལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལོ་བརྒྱ་ལོན་པའི་ཁྱི་ལའང་ཁྱི་ཆུང་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་ཉིན་སྐྱེས་པའི་ཅེ་སྤྱང་ལའང་ཅེ་སྤྱང་རྒན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་གསར་དུ་སྐྱེས་པའི་ག་ལོ་ཙཱིའི་འཁྲི་ཤིང་ལའང་སྙིང་པོ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་"འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་"ཞེས་བརྗོད་དོ། །"བཅས་ནས་"ཞེས་པ་ནི་བཅད་ནས་སོ། །"མངལ་དང་ཉལ་ས་"ནི་མངལ་གྱི་ཉལ་སའོ། །དེ་ལ་"མངལ་"ཞེས་པས་ནི་རྡུལ་སྐྱེས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་བསྟན་ལ། "ཉལ་ས་"ཞེས་པས་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །ཡང་ན་མངལ་གྱི་ཉལ་ས་ཞེས་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཚིག་གི་དོན་ལས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། Ayaṃ [Pg.37] panettha adhippāyo – dhaniya, tvaṃ bandhanena tuṭṭho, ahaṃ pana bandhanena aṭṭīyanto thāmavīriyūpeto mahāusabhoriva bandhanāni pañcuddhambhāgiyasaṃyojanāni catutthaariyamaggathāmavīriyena chetvā, nāgo pūtilataṃva pañcorambhāgiyasaṃyojanabandhanāni heṭṭhāmaggattayathāmavīriyena dālayitvā, atha vā usabhoriva bandhanāni anusaye nāgo pūtilataṃva pariyuṭṭhānāni chetvā dālayitvāva ṭhito. Tasmā na puna gabbhaseyyaṃ upessaṃ. Sohaṃ jātidukkhavatthukehi sabbadukkhehi parimutto sobhāmi – ‘‘atha ce patthayasī pavassa devā’’ti vadamāno. Tasmā sace tvampi ahaṃ viya vattumicchasi, chinda tāni bandhanānīti. Ettha ca bandhanāni samudayasaccaṃ, gabbhaseyyā dukkhasaccaṃ, ‘‘na upessa’’nti ettha anupagamo anupādisesavasena, ‘‘chetvā dālayitvā’’ti ettha chedo padālanañca saupādisesavasena nirodhasaccaṃ, yena chindati padāleti ca, taṃ maggasaccanti. འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ནི་འཆིང་བས་དགའ་ལ། བདག་ནི་འཆིང་བས་སྐྱོ་ཞིང་མཐུ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའི་ཁྱུ་མཆོག་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ། འཆིང་བ་སྟེ་གོང་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་པོ་རྣམས་འཕགས་པའི་ལམ་བཞི་པའི་མཐུ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བཅད་ཅིང་། གླང་པོ་ཆེས་འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་བཞིན་དུ་འོག་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་འཆིང་བ་ལྔ་པོ་རྣམས་འོག་མའི་ལམ་གསུམ་གྱི་མཐུ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བཅད་དེ། ཡང་ན་ཁྱུ་མཆོག་གིས་འཆིང་བ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་དང་། གླང་པོ་ཆེས་འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་རྣམས་བཅད་ཅིང་བཅོམ་ནས་གནས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཕྱིར་མངལ་གྱི་ཉལ་སར་མི་འགྲོའོ། །བདག་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་ཏེ། "གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཆར་ཕོབ་ཅིག" ཅེས་སྨྲ་བཞིན་དུ་མཛེས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱང་བདག་བཞིན་དུ་སྨྲ་བར་འདོད་ན། འཆིང་བ་དེ་དག་ཆོད་ཅིག་ཅེས་པའོ། །འདིར་འཆིང་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། མངལ་གྱི་ཉལ་ས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། "མི་འགྲོའོ་"ཞེས་པ་འདིར་མི་འགྲོ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་གིས་དང་། "བཅད་ཅིང་བཅོམ་ནས་"ཞེས་པ་འདིར་གཅོད་པ་དང་འཇོམས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་གིས་འགོག་པའི་བདེན་པ་བསྟན་ལ། གང་གིས་གཅོད་ཅིང་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། ། Evametaṃ catusaccadīpikaṃ gāthaṃ sutvā gāthāpariyosāne dhaniyo ca pajāpati cassa dve ca dhītaroti cattāro janā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. Atha dhaniyo aveccappasādayogena tathāgate mūlajātāya patiṭṭhitāya saddhāya paññācakkhunā bhagavato dhammakāyaṃ disvā dhammatāya coditahadayo cintesi – ‘‘bandhanāni chindiṃ, gabbhaseyyo ca me natthī’’ti avīciṃ pariyantaṃ katvā yāva bhavaggā ko añño evaṃ sīhanādaṃ nadissati aññatra bhagavatā, āgato nu kho me satthāti. Tato bhagavā chabbaṇṇarasmijālavicitraṃ suvaṇṇarasasekapiñjaraṃ viya sarīrābhaṃ dhaniyassa nivesane muñci ‘‘passa dāni yathāsukha’’nti. དེ་ལྟར་བདེན་པ་བཞི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཐོས་ནས། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་དྷ་ནི་ཡ་དང་། ཁྱིམ་ཐབ་མ་དང་། ཁོང་གི་བུ་མོ་གཉིས་ཏེ་སྐྱེ་བོ་བཞི་པོ་རྣམས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་དྷ་ནི་ཡ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་དང་ལྡན་པས། རྩ་བ་ནས་སྐྱེས་ཤིང་བརྟན་པར་གྱུར་པའི་དད་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་བཅོམ་ལན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་ནས། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་བསྐུལ་བའི་སྙིང་དང་ལྡན་པས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། "བདག་གིས་འཆིང་བ་རྣམས་བཅད་ཅིང་། བདག་ལ་མངལ་གྱི་ཉལ་ས་ཡང་མེད་དོ་"ཞེས་མནར་མེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་སུ་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་པར་ནུས། བདག་གི་སྟོན་པ་བྱོན་པ་ལོས་ཡིན་སྙམ་མོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་དྲུག་གི་དྲྭ་བས་མཛེས་ཤིང་གསེར་གྱི་ཁུ་བས་བྱུགས་པ་ལྟ་བུའི་སྐུའི་འོད་ཟེར་དྷ་ནི་ཡའི་ཁྱིམ་དུ་བཏང་སྟེ། "ད་ནི་ཅི་བདེ་བར་ལྟོས་ཤིག" ཅེས་གསུངས་སོ། ། 30. Atha dhaniyo anto paviṭṭhacandimasūriyaṃ viya samantā pajjalitapadīpasahassasamujjalitamiva ca nivesanaṃ disvā ‘‘āgato bhagavā’’ti cittaṃ uppādesi. Tasmiṃyeva ca samaye meghopi pāvassi. Tenāhu saṅgītikārā ‘‘ninnañca thalañca pūrayanto’’ti. Tattha ninnanti pallalaṃ. Thalanti ukkūlaṃ. Evametaṃ ukkūlavikūlaṃ sabbampi samaṃ katvā pūrayanto mahāmegho pāvassi, vassituṃ ārabhīti vuttaṃ hoti. Tāvadevāti yaṃ khaṇaṃ bhagavā sarīrābhaṃ muñci, dhaniyo ca ‘‘satthā me āgato’’ti saddhāmayaṃ cittābhaṃ [Pg.38] muñci, taṃ khaṇaṃ pāvassīti. Keci pana ‘‘sūriyuggamanampi tasmiṃyeva khaṇe’’ti vaṇṇayanti. ༣༠. དེ་ནས་དྷ་ནི་ཡས་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་ཞུགས་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་གསལ་ཞིང་། སྒྲོན་མེ་སྟོང་ཕྲག་མངོན་པར་སྦར་བ་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་མཐོང་ནས། "བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་ཏོ། །" སྙམ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་སུ་སྤྲིན་ཆེན་པོས་ཀྱང་ชར་ཕབ་བོ། །དེ་བས་ན་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་"གཤོངས་དང་གོང་རྣམས་གང་བར་བྱེད་བཞིན་དུ།" ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་"གཤོངས་"ཞེས་པ་ནི་གཤོངས་སའོ། །"གོང་"ཞེས་པ་ནི་ས་མཐོན་པོའོ། །དེ་ལྟར་ས་མཐོ་དམན་ཐམས་ཅད་མཉམ་པར་བྱས་ཏེ་གང་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་སྤྲིན་ཆེན་པོས་ཆར་ཕབ་ཅིང་། ཆར་འབབ་པ་བརྩམས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"དེ་མ་ཐག་ཏུ་"ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐུའི་འོད་ཟེར་བཏང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་དང་། དྷ་ནི་ཡས་ཀྱང་"བདག་གི་སྟོན་པ་བྱོན་ཏོ། །" ཞེས་དད་པ་ལས་གྲུབ་པའི་སེམས་ཀྱི་འོད་ཟེར་བཏང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཆར་བབས་སོ་ཞེས་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་"ཉི་མ་ཤར་བའང་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་འཆད་དོ། ། 31-32. Evaṃ tasmiṃ dhaniyassa saddhuppādatathāgatobhāsapharaṇasūriyuggamanakkhaṇe vassato devassa saddaṃ sutvā dhaniyo pītisomanassajāto imamatthaṃ abhāsatha ‘‘lābhā vata no anappakā’’ti dve gāthā vattabbā. ༣༡-༣༢. དེ་ལྟར་དྷ་ནི་ཡ་ལ་དད་པ་སྐྱེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པ་དང་། ཉི་མ་ཤར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ལ་ཆར་འབབ་པའི་སྒྲ་ཐོས་ནས། དྷ་ནི་ཡ་ནི་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། དོན་འདི་ལ་དམིགས་ནས་"བདག་ཅག་གི་རྙེད་པ་ནི་ཀྱེ་མ་ཆེན་པོའོ། །" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་སྨྲས་སོ། ། Tattha yasmā dhaniyo saputtadāro bhagavato ariyamaggapaṭivedhena dhammakāyaṃ disvā, lokuttaracakkhunā rūpakāyaṃ disvā, lokiyacakkhunā saddhāpaṭilābhaṃ labhi. Tasmā āha – ‘‘lābhā vata no anappakā, ye mayaṃ bhagavantaṃ addasāmā’’ti. Tattha vata iti vimhayatthe nipāto. No iti amhākaṃ. Anappakāti vipulā. Sesaṃ uttānameva. Saraṇaṃ taṃ upemāti ettha pana kiñcāpi maggapaṭivedhenevassa siddhaṃ saraṇagamanaṃ, tattha pana nicchayagamanameva gato, idāni vācāya attasanniyyātanaṃ karoti. Maggavasena vā sanniyyātanasaraṇataṃ acalasaraṇataṃ patto, taṃ paresaṃ vācāya pākaṭaṃ karonto paṇipātasaraṇagamanaṃ gacchati. Cakkhumāti bhagavā pakatidibbapaññāsamantabuddhacakkhūhi pañcahi cakkhūhi cakkhumā. Taṃ ālapanto āha – ‘‘saraṇaṃ taṃ upema cakkhumā’’ti. ‘‘Satthā no hohi tuvaṃ mahāmunī’’ti idaṃ pana vacanaṃ sissabhāvūpagamanenāpi saraṇagamanaṃ pūretuṃ bhaṇati, gopī ca ahañca assavā, brahmacariyaṃ sugate carāmaseti idaṃ samādānavasena. དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་དྷ་ནི་ཡ་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་རྟོགས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྤྱན་གྱིས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་ལ། འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྱན་གྱིས་དད་པ་ཐོབ་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། དེ་བས་ན། "བདག་ཅག་གི་རྙེད་པ་ནི་ཀྱེ་མ་ཆེན་པོ་སྟེ། གང་བདག་ཅག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་བའོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"ཀྱེ་མ་" ཞེས་པ་ནི་ངོ་མཚར་བའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །"བདག་ཅག་གི་" ཞེས་པ་ནི་བདག་ཅག་གི་འོ། །"ཆེན་པོ་" ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། །"ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་"ཞེས་པ་འདིར་ནི། ཅི་སྟེ་ལམ་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་གི་སྐྱབས་འགྲོ་གྲུབ་ཟིན་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་ངེས་པར་སོང་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏེ། ད་ནི་ངག་གི་སྒོ་ནས་བདག་ཉིད་འབུལ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་བདག་ཉིད་འབུལ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་སྟེ་མི་གཡོ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་ཐོབ་པ་ནི། དེ་ཉིད་གཞན་དག་ལ་ངག་གི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཕྱག་འཚལ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་ལ་འགྲོ་བའོ། །"སྤྱན་ལྡན་"ཞེས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐ་མལ་པའི་སྤྱན་དང་། ལྷའི་སྤྱན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་དང་། ཀུན་བཟང་གི་སྤྱན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་ཏེ་སྤྱན་ལྔ་དང་ལྡན་པས་སྤྱན་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་བོས་ནས་"སྤྱན་ལྡན་ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་"ཞེས་སྨྲས་སོ། །"ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་མཛོད།" ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་སློབ་མའི་དངོས་པོར་ཁས་ལེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་སྐྱབས་འགྲོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་ལ། "བ་ལང་སྐྱོང་མ་དང་བདག་གཉིས་བཀའ་ཉན་ཞིང་། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པར་བགྱིའོ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་དབང་གིས་སོ། ། Tattha brahmacariyanti methunaviratimaggasamaṇadhammasāsanasadārasantosānametaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Brahmacārī’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.83) hi methunavirati brahmacariyanti vuccati. ‘‘Idaṃ kho pana me pañcasikha, brahmacariyaṃ ekantanibbidāyā’’ti evamādīsu (dī. ni. 2.329) maggo. ‘‘Abhijānāmi kho panāhaṃ, sāriputta, caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyaṃ caritā’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.155) samaṇadhammo. ‘‘Tayidaṃ brahmacariyaṃ iddhañceva phītañcā’’ti evamādīsu (dī. ni. 3.174) sāsanaṃ. དེ་ལ་"ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་"ཞེས་པ་ནི་འཁྲིག་པ་ལས་ལྡོག་པ་དང་། ལམ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་དང་། བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ཆུང་མས་ཆོག་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །"ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་འཁྲིག་པ་ལས་ལྡོག་པ་ལ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །"པཉྩ་ཤིཁ་འདི་ནི་བདག་གི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ་གཏན་དུ་སྐྱོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་ལམ་མོ། །"ཤཱ་རིའི་བུ་བདག་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པར་ཤེས་སོ། །" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་སོ། །"ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་འདི་ནི་འབྱོར་ཞིང་རྒྱས་པ་སྟེ།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་བསྟན་པའོ། ། ‘‘Mayañca [Pg.39] bhariyā nātikkamāma, amhe ca bhariyā nātikkamanti; Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, tasmā hi amhaṃ daharā na mīyare’’ti. (jā. 1.10.97) – "བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་ཆུང་མ་ལས་མི་འདའ་ལ། བདག་ཅག་ལས་ཀྱང་ཆུང་མ་མི་འདའོ། །དེ་དག་མ་གཏོགས་པར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་པས། དེ་བས་བདག་ཅག་གི་བྱིས་པ་རྣམས་མི་འཆི་འོ། །" ཞེས་པ་ལྟར་རོ། ། Evamādīsu sadārasantoso. Idha pana samaṇadhammabrahmacariyapubbaṅgamaṃ uparimaggabrahmacariyamadhippetaṃ. Sugateti sugatassa santike. Bhagavā hi antadvayamanupaggamma suṭṭhu gatattā, sobhaṇena ca ariyamaggagamanena samannāgatattā, sundarañca nibbānasaṅkhātaṃ ṭhānaṃ gatattā sugatoti vuccati. Samīpatthe cettha bhummavacanaṃ, tasmā sugatassa santiketi attho. Carāmaseti carāma. Yañhi taṃ sakkate carāmasīti vuccati, taṃ idha carāmaseti. Aṭṭhakathācariyā pana ‘‘seti nipāto’’ti bhaṇanti. Teneva cettha āyācanatthaṃ sandhāya ‘‘carema se’’tipi pāṭhaṃ vikappenti. Yaṃ ruccati, taṃ gahetabbaṃ. འདི་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལས་རང་གི་ཆུང་མ་ལ་ཆོག་ཤེས་པ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་གོང་མའི་ལམ་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་དགོངས་སོ།། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་པ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་དྲུང་དུའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བར་ལེགས་པར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། མཛེས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་གཤེགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་བཟང་པོར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འདིར་བདུན་པ་གནས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པས། དེའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་དྲུང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། སྤྱོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་བདག་ཅག་སྤྱོད་པར་བྱའོ།། གང་གི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་དེ་ཉིད་འདིར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་རྣམས་ནི་ "སེ་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དོན་ལ་དགོངས་ནས་ "carema se" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་གོ། གང་ཞིག་འཐད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་བཟུང་བར་བྱའོ།། Evaṃ dhaniyo brahmacariyacaraṇāpadesena bhagavantaṃ pabbajjaṃ yācitvā pabbajjapayojanaṃ dīpento āha ‘‘jātīmaraṇassa pāragū, dukkhassantakarā bhavāmase’’ti. Jātimaraṇassa pāraṃ nāma nibbānaṃ, taṃ arahattamaggena gacchāma. Dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. Antakarāti abhāvakarā. Bhavāmaseti bhavāma, atha vā aho vata mayaṃ bhaveyyāmāti. ‘‘Carāmase’’ti ettha vuttanayeneva taṃ veditabbaṃ. Evaṃ vatvāpi ca puna ubhopi kira bhagavantaṃ vanditvā ‘‘pabbājetha no bhagavā’’ti evaṃ pabbajjaṃ yāciṃsūti. དེ་ལྟར་དྷ་ནི་ཡས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་ཅིང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགོས་པ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། "སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་དག་ཏུ་བདག་ཅག་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་འགྲོ་བར་བྱའོ།། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཞེས་པ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིའོ།། མཐར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་མེད་པར་བྱེད་པ་དག་གོ། འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འགྱུར་བར་བྱའོ།། ཡང་ན་ཀྱེ་མ་བདག་ཅག་འགྱུར་བར་ཤོག་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། "སྤྱོད་དོ་" ཞེས་པ་འདིར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཀྱང་ཡང་བསྐྱར་གཉིས་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། "བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ཅག་རབ་ཏུ་ཕྱུང་དུ་གསོལ།" ཞེས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པར་གྲགས་སོ།། 33. Atha māro pāpimā evaṃ te ubhopi vanditvā pabbajjaṃ yācante disvā – ‘‘ime mama visayaṃ atikkamitukāmā, handa nesaṃ antarāyaṃ karomī’’ti āgantvā gharāvāse guṇaṃ dassento imaṃ gāthamāha ‘‘nandati puttehi puttimā’’ti. Tattha nandatīti tussati modati. Puttehīti puttehipi dhītarehipi, sahayogatthe, karaṇatthe vā karaṇavacanaṃ, puttehi saha nandati, puttehi karaṇabhūtehi nandatīti vuttaṃ hoti. Puttimāti puttavā puggalo. Itīti evamāha. Māroti vasavattibhūmiyaṃ aññataro dāmarikadevaputto. So hi saṭṭhānātikkamitukāmaṃ janaṃ [Pg.40] yaṃ sakkoti, taṃ māreti. Yaṃ na sakkoti, tassapi maraṇaṃ icchati. Tena ‘‘māro’’ti vuccati. Pāpimāti lāmakapuggalo, pāpasamācāro vā. Saṅgītikārānametaṃ vacanaṃ, sabbagāthāsu ca īdisāni. Yathā ca puttehi puttimā, gopiyo gohi tatheva nandati. Yassa gāvo atthi, sopi gopiyo, gohi saha, gohi vā karaṇabhūtehi tatheva nandatīti attho. ༣༣. དེ་ནས་བདུད་སྡིག་ཅན་གྱིས་དེ་གཉིས་ཀས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་འདེབས་པ་མཐོང་ནས། "འདི་དག་ནི་ངའི་ཡུལ་ལས་འདས་པར་འདོད་པ་ཡིན་པས། འདི་དག་ལ་བར་ཆད་བྱའོ།།" ཞེས་འོངས་ཏེ་ཁྱིམ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྟོན་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར།" ཞེས་པའོ།། དེ་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་མགུ་ཞིང་རངས་པའོ།། བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་བུ་དང་བུ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ཏམ། བྱེད་པའི་དོན་གྱི་བྱེད་སྒྲ་སྟེ། བུ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བའམ། བུ་རྣམས་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་དགའ་བར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། བུ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི་བུ་ཡོད་པའི་གང་ཟག་གོ། ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། བདུད་ཅེས་པ་ནི་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ས་ལ་གནས་པའི་ལྷའི་བུ་གྱེན་ལོག་བྱེད་པ་ཞིག་གོ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ཁོ་རང་གི་གནས་ལས་འདས་པར་འདོད་པའི་སྐྱེ་བོ་གང་ལ་ནུས་པ་དེ་གསོད་པར་བྱེད་ལ། གང་ལ་མི་ནུས་པ་དེའི་འཆི་བ་འདོད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་ "བདུད་" ཅེས་བྱའོ།། སྡིག་ཅན་ཞེས་པ་ནི་གང་ཟག་དམན་པའམ། སྡིག་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ།། འདི་ནི་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་ལྟར་སྣང་ངོ།། ཇི་ལྟར་བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱུགས་བདག་ཀྱང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ།། གང་ལ་བ་ལང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཕྱུགས་བདག་སྟེ། བ་ལང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གམ། བ་ལང་རྣམས་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་དེ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། Evaṃ vatvā idāni tassatthassa sādhakakāraṇaṃ niddisati, ‘‘upadhī hi narassa nandanā’’ti. Tattha upadhīti cattāro upadhayo – kāmūpadhi, khandhūpadhi, kilesūpadhi, abhisaṅkhārūpadhīti. Kāmā hi ‘‘yaṃ pañcakāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ kāmānaṃ assādo’’ti (ma. ni. 1.166) evaṃ vuttassa sukhassa adhiṭṭhānabhāvato upadhīyati ettha sukhanti iminā vacanatthena upadhīti vuccanti. Khandhāpi khandhamūlakadukkhassa adhiṭṭhānabhāvato, kilesāpi apāyadukkhassa adhiṭṭhānabhāvato, abhisaṅkhārāpi bhavadukkhassa adhiṭṭhānabhāvatoti. Idha pana kāmūpadhi adhippeto. So sattasaṅkhāravasena duvidho. Tattha sattapaṭibaddho padhāno, taṃ dassento ‘‘puttehi gohī’’ti vatvā kāraṇamāha – ‘‘upadhī hi narassa nandanā’’ti. Tassattho – yasmā ime kāmūpadhī narassa nandanā, nandayanti naraṃ pītisomanassaṃ upasaṃharantā, tasmā veditabbametaṃ ‘‘nandati puttehi puttimā, gopiyo gohi tatheva nandati, tvañca puttimā gopiyo ca, tasmā etehi, nanda, mā pabbajjaṃ pāṭikaṅkhi. Pabbajitassa hi ete upadhayo na santi, evaṃ sante tvaṃ dukkhassantaṃ patthentopi dukkhitova bhavissasī’’ti. དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ད་ནི་དོན་དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་ཏེ། "ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་དགའ་བ་ཡིན།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ།། འདོད་པ་རྣམས་ནི་ "འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་གང་སྐྱེ་བ་འདི་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རོ་མྱོང་བའོ།།" ཞེས་གསུངས་པའི་བདེ་བའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལ་བདེ་བ་ཉེ་བར་འཇོག་པས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་བཤད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་ཕུང་པོ་རྩ་བར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་སྲིད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་དགོངས་སོ།། དེ་ནི་སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། དེ་ལ་སེམས་ཅན་དང་འབྲེལ་བ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས། དེ་ཉིད་སྟོན་བཞིན་དུ་ "བུ་དང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་ནས་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། "ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་དགའ་བ་ཡིན།" ཞེས་པའོ།། དེའི་དོན་ནི། གང་གི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་ཡིན་ཞིང་། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པས་མི་རྣམས་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་ལ། ཕྱུགས་བདག་ཀྱང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར། ཁྱོད་ཀྱང་བུ་དང་ལྡན་པ་དང་ཕྱུགས་བདག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་གིས་དགའ་བར་གྱིས་ཤིག རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མ་འདོད་ཅིག རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་མེད་པས། དེ་ལྟར་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་འདོད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་པའོ།། Idāni tassapi atthassa sādhakakāraṇaṃ niddisati ‘‘na hi so nandati, yo nirūpadhī’’ti. Tassattho – yasmā yassete upadhayo natthi, so piyehi ñātīhi vippayutto nibbhogūpakaraṇo na nandati, tasmā tvaṃ ime upadhayo vajjetvā pabbajito dukkhitova bhavissasīti. ད་ནི་དོན་དེའི་ཡང་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་ཏེ། "ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་དགའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། གང་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་མེད་པ་དེ་ནི། སྡུག་པའི་གཉེན་འདུན་རྣམས་དང་བྲལ་ཞིང་ལོངས་སྤྱོད་དང་ཡོ་བྱད་མེད་པས་མི་དགའ་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ།། 34. Atha bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā imesaṃ antarāyāya āgato’’ti viditvā phalena phalaṃ pātento viya tāyeva mārenābhatāya upamāya māravādaṃ bhindanto tameva gāthaṃ parivattetvā ‘‘upadhi [Pg.41] sokavatthū’’ti dassento āha ‘‘socati puttehi puttimā’’ti. Tattha sabbaṃ padatthato uttānameva. Ayaṃ pana adhippāyo – mā, pāpima, evaṃ avaca ‘‘nandati puttehi puttimā’’ti. Sabbeheva hi piyehi, manāpehi nānābhāvo vinābhāvo, anatikkamanīyo ayaṃ vidhi, tesañca piyamanāpānaṃ puttadārānaṃ gavāssavaḷavahiraññasuvaṇṇādīnaṃ vinābhāvena adhimattasokasallasamappitahadayā sattā ummattakāpi honti khittacittā, maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ. Tasmā evaṃ gaṇha – socati puttehi puttimā. Yathā ca puttehi puttimā, gopiyo gohi tatheva socatīti. Kiṃ kāraṇā? Upadhī hi narassa socanā. Yasmā ca upadhī hi narassa socanā, tasmā eva ‘‘na hi so socati, yo nirūpadhi’’. Yo upadhīsu saṅgappahānena nirupadhi hoti, so santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena, kucchiparihārikena piṇḍapātena, yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo …pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Evaṃ sabbasokasamugghātā ‘‘na hi so socati, yo nirupadhī’’ti. Iti bhagavā arahattanikūṭena desanaṃ vosāpesi. Atha vā yo nirupadhi, yo nikkileso, so na socati. Yāvadeva hi kilesā santi, tāvadeva sabbe upadhayo sokapphalāva honti. Kilesappahānā pana natthi sokoti. Evampi arahattanikūṭeneva desanaṃ vosāpesi. Desanāpariyosāne dhaniyo ca gopī ca ubhopi pabbajiṃsu. Bhagavā ākāseneva jetavanaṃ agamāsi. Te pabbajitvā arahattaṃ sacchikariṃsu. Vasanaṭṭhāne ca nesaṃ gopālakā vihāraṃ kāresuṃ. So ajjāpi gopālakavihārotveva paññāyatīti. ༣༤. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "བདུད་སྡིག་ཅན་འདི་ནི་འདི་དག་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པར་འོངས་སོ།།" ཞེས་མཁྱེན་ནས། ཤིང་ཏོག་གིས་ཤིང་ཏོག་འབེབས་པ་བཞིན་དུ། བདུད་ཀྱིས་བཀོད་པའི་དཔེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བདུད་ཀྱི་སྨྲ་བ་བཅག་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཉིད་བཟློག་ནས་ "ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་མྱ་ངན་གྱི་གནས་སོ།།" ཞེས་སྟོན་བཞིན་དུ། "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཚིག་གི་དོན་ཐམས་ཅད་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། འདི་ནི་དགོངས་པ་སྟེ། སྡིག་ཅན་ཁྱོད་ "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར།" ཞེས་དེ་ལྟར་མ་སྨྲས་ཤིག གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྡུག་པ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་སོ་སོར་འགྱུར་བ་ནི་བཟློག་ཏུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ལ། སྡུག་ཅིང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་། བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། དྲེལ་དང་། གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་ལ་མྱ་ངན་གྱི་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོས་བཏབ་སྟེ། སྨྱོ་བར་འགྱུར་ཞིང་སེམས་འཁྲུལ་བར་འགྱུར་ལ། འཆི་བར་འགྱུར་ཞིང་འཆི་བ་དང་འདྲ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཟུངས་ཤིག "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད།" ཇི་ལྟར་བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱུགས་བདག་ཀྱང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད་དོ།། རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་མྱ་ངན་ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་མྱ་ངན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། "ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་མྱ་ངན་བྱེད།" གང་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི། ལུས་སྐྱོབ་པའི་ཆོས་གོས་དང་། ལྟོ་བ་སྐྱོབ་པའི་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་དང་གང་དུ་འགྲོ་ཡང་དེ་དག་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ།། དཔེར་ན་འདབ་ཆགས་བྱ་བཞིན་ནོ།། །། འདི་ལྟར་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།། དེ་ལྟར་མྱ་ངན་ཐམས་ཅད་རྩད་ནས་བཅད་པས། "ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་མྱ་ངན་བྱེད།" ཅེས་སོ།། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ།། ཡང་ན། གང་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་མི་མྱ་ངན་བྱེད་དོ།། ཇི་སྲིད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐམས་ཅད་མྱ་ངན་གྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལ་ནི་མྱ་ངན་མེད་དོ།། འདི་ལྟར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ།། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དྷ་ནི་ཡ་དང་གོ་པཱི་གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ནམ་མཁའ་ལས་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་དུ་གཤེགས་སོ།། དེ་དག་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེ་དག་གི་གནས་སུ་བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་བཞེངས་སོ།། གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ནི་དེང་སང་གི་བར་དུ་བ་ལང་རྫིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་གྲགས་སོ།། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya dhaniyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་དྷ་ནི་ཡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 3. Khaggavisāṇasuttavaṇṇanā ༣. བསེ་རུའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Sabbesu [Pg.42] bhūtesūti khaggavisāṇasuttaṃ. Kā uppatti? Sabbasuttānaṃ catubbidhā uppatti – attajjhāsayato, parajjhāsayato, aṭṭhuppattito, pucchāvasito cāti. Dvayatānupassanādīnañhi attajjhāsayato uppatti, mettasuttādīnaṃ parajjhāsayato, uragasuttādīnaṃ aṭṭhuppattito, dhammikasuttādīnaṃ pucchāvasito. Tattha khaggavisāṇasuttassa avisesena pucchāvasito uppatti. Visesena pana yasmā ettha kāci gāthā tena tena paccekasambuddhena puṭṭhena vuttā, kāci apuṭṭhena attanā adhigatamagganayānurūpaṃ udānaṃyeva udānentena, tasmā kāyaci gāthāya pucchāvasito, kāyaci attajjhāsayato uppatti. "སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་" ཞེས་པ་ནི་བསེ་རུའི་མདོ་ཡིན་ནོ།། བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། མདོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱུང་ཚུལ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སཏེ། རང་གི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། གཞན་གྱི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། གླེང་གཞི་ལས་བྱུང་བ་དང་། དྲི་བ་ལས་བྱུང་བའོ།། ཟུང་དུ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་གི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། བྱམས་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་གྱི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་གླེང་གཞི་ལས་བྱུང་བ་དང་། དྷརྨི་ཀའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བའོ།། དེ་ལ་བསེ་རུའི་མདོ་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།། བྱེ་བྲག་ཏུ་ནི། འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཁ་ཅིག་ནི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་དང་དེས་དྲིས་པ་ལས་གསུངས་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་མ་དྲིས་པར་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ལམ་གྱི་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་ཉིད་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཁ་ཅིག་ནི་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་རང་གི་བསམ་པས་བྱུང་བའོ།། Tattha yā ayaṃ avisesena pucchāvasito uppatti, sā ādito pabhuti evaṃ veditabbā – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Atha kho āyasmato ānandassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘buddhānaṃ patthanā ca abhinīhāro ca dissati; tathā sāvakānaṃ, paccekabuddhānaṃ na dissati; yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā puccheyya’’nti. So paṭisallānā vuṭṭhito bhagavantaṃ upasaṅkamitvā yathākkamena etamatthaṃ pucchi. Athassa bhagavā pubbayogāvacarasuttaṃ abhāsi – དེ་ལ་སྤྱིར་བཏང་དུ་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་དེ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ།། དེའི་ཚེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་དབེན་པར་སོང་སཏེ་ནང་དུ་ཡང་དག་པར་བཞག་པ་ན། ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། "སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་དང་སྦྱོར་བ་ནི་སྣང་ལ། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་སྣང་བས། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ་དྲིའོ་" སྙམ་མོ།། དེ་ནང་དུ་ཡང་དག་པར་བཞག་པ་ལས་ལངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་དོན་དེ་ཉིད་དྲིས་སོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་སྔོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་མདོ་གསུངས་སོ།། ‘‘Pañcime, ānanda, ānisaṃsā pubbayogāvacare diṭṭheva dhamme paṭikacceva aññaṃ ārādheti. No ce diṭṭheva dhamme paṭikacceva aññaṃ ārādheti, atha maraṇakāle aññaṃ ārādheti. No ce maraṇakāle aññaṃ ārādheti, atha devaputto samāno aññaṃ ārādheti, atha buddhānaṃ sammukhībhāve khippābhiñño hoti, atha pacchime kāle paccekasambuddho hotī’’ti – "ཀུན་དགའ་བོ། སྔོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལ་ཕན་ཡོན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཡོད་དེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་སྔ་མོ་ནས་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།། གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་སྔ་མོ་ནས་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་མ་བྱས་ན། འཆི་བའི་དུས་སུ་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།། གལ་ཏེ་འཆི་བའི་དུས་སུ་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་མ་བྱས་ན། ལྷའི་བུར་གྱུར་ནས་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན་ཚེ་མཐའ་མ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་སོ།། Evaṃ vatvā puna āha – དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཡང་གསུངས་པ། ‘‘Paccekabuddhā nāma, ānanda, abhinīhārasampannā pubbayogāvacarā honti. Tasmā buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ sabbesaṃ patthanā ca abhinīhāro ca icchitabbo’’ti. "ཀུན་དགའ་བོ། རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་སྔོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དག་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྨོན་ལམ་དང་སྦྱོར་བ་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ།།" ཞེས་སོ།། So [Pg.43] āha – ‘‘buddhānaṃ, bhante, patthanā kīva ciraṃ vaṭṭatī’’ti? Buddhānaṃ, ānanda, heṭṭhimaparicchedena cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca, majjhimaparicchedena aṭṭha asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca, uparimaparicchedena soḷasa asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca. Ete ca bhedā paññādhikasaddhādhikavīriyādhikavasena ñātabbā. Paññādhikānañhi saddhā mandā hoti, paññā tikkhā. Saddhādhikānaṃ paññā majjhimā hoti, saddhā balavā. Vīriyādhikānaṃ saddhāpaññā mandā, vīriyaṃ balavanti. Appatvā pana cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca divase divase vessantaradānasadisaṃ dānaṃ dentopi tadanurūpasīlādisabbapāramidhamme ācinantopi antarā buddho bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Kasmā? Ñāṇaṃ gabbhaṃ na gaṇhāti, vepullaṃ nāpajjati, paripākaṃ na gacchatīti. Yathā nāma timāsacatumāsapañcamāsaccayena nipphajjanakaṃ sassaṃ taṃ taṃ kālaṃ appatvā divase divase sahassakkhattuṃ keḷāyantopi udakena siñcantopi antarā pakkhena vā māsena vā nipphādessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Kasmā? Sassaṃ gabbhaṃ na gaṇhāti, vepullaṃ nāpajjati, paripākaṃ na gacchatīti. Evamevaṃ appatvā cattāri asaṅkhyeyyāni…pe… netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti. Tasmā yathāvuttameva kālaṃ pāramipūraṇaṃ kātabbaṃ ñāṇaparipākatthāya. Ettakenapi ca kālena buddhattaṃ patthayato abhinīhārakaraṇe aṭṭha sampattiyo icchitabbā. Ayañhi – ཀུན་དགའ་བོས་གསོལ་བ། “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་དམ་སྨོན་ལམ་ནི་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་ཏུ་གནས་དགོས་སམ།” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། “ཀུན་དགའ་བོ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་ནི་ཐ་མའི་ཚད་ལ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག འབྲིང་གི་ཚད་ལ་གྲངས་མེད་པ་བརྒྱད་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག གྱ་ནོམ་པའམ་མཆོག་གི་ཚད་ལ་གྲངས་མེད་པ་བཅུ་དྲུག་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་གི་བར་དུ་གནས་དགོས་སོ། །དབྱེ་བ་འདི་དག་ནི་ཤེས་རབ་ལྷག་པ་དང་། དད་པ་ལྷག་པ། བརྩོན་འགྲུས་ལྷག་པའི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ལྷག་པ་རྣམས་ནི་དད་པ་ཞན་ཞིང་ཤེས་རབ་རྣོ་བ་ཡིན། དད་པ་ལྷག་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་འབྲིང་ཞིང་དད་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། བརྩོན་འགྲུས་ལྷག་པ་རྣམས་ནི་དད་པ་དང་ཤེས་རབ་ཞན་ཞིང་བརྩོན་འགྲུས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་མ་རྫོགས་པར། ཉིན་རེ་བཞིན་ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་གྱི་སྦྱིན་པ་ལྟ་བུའི་སྦྱིན་པ་གཏོང་ཞིང་། དེ་དང་མཐུན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསགས་ཀྱང་། བར་སྐབས་སུ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མངལ་མ་ཆགས་ཤིང་། རྒྱ་ཆེན་པོར་མ་གྱུར་ལ། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ཟླ་བ་གསུམ་མམ་བཞིའམ་ལྔ་འདས་པ་ན་གྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ལོ་ཏོག་ནི། དུས་དེ་དག་མ་རྫོགས་པར། ཉིན་རེ་བཞིན་ཐེངས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་ཅིང་ཆུ་བྲན་ཀྱང་། བར་སྐབས་ཀྱི་ཟླ་བ་ཕྱེད་དམ་ཟླ་བ་གཅིག་གིས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལོ་ཏོག་གི་སྙེ་མ་མ་ཆགས་ཤིང་། རྒྱ་ཆེན་པོར་མ་གྱུར་ལ། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་མ་རྫོགས་པར་…བྱེ་བྲག་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དུས་ཉིད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱའོ། །དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཚེ་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བརྒྱད་འདོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ‘‘Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatī’’ti. (bu. vaṃ. 2.59); “མི་ཉིད་དབང་པོ་ཕུན་ཚོགས་དང་། །རྒྱུ་དང་སྟོན་པ་མཇལ་བ་དང་། །རབ་ཏུ་བྱུང་དང་ཡོན་ཏན་ལྡན། །ལྷག་པར་བྱ་དང་འདུན་པ་ཉིད། །ཆོས་བརྒྱད་འདི་དག་འདུས་པ་ལས། །མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །” Abhinīhāroti ca mūlapaṇidhānassetaṃ adhivacanaṃ. Tattha manussattanti manussajāti. Aññatra hi manussajātiyā avasesajātīsu devajātiyampi ṭhitassa paṇidhi na ijjhati. Ettha ṭhitena pana buddhattaṃ patthentena dānādīni puññakammāni katvā manussattaṃyeva patthetabbaṃ. Tattha ṭhatvā paṇidhi kātabbo. Evañhi samijjhati. Liṅgasampattīti purisabhāvo. Mātugāmanapuṃsakaubhatobyañjanakānañhi manussajātiyaṃ ṭhitānampi paṇidhi na samijjhati. Tattha ṭhitena pana buddhattaṃ patthentena dānādīni puññakammāni katvā purisabhāvoyeva patthetabbo. Tattha ṭhatvā paṇidhi kātabbo. Evañhi [Pg.44] samijjhati. Hetūti arahattassa upanissayasampatti. Yo hi tasmiṃ attabhāve vāyamanto arahattaṃ pāpuṇituṃ samattho, tassa samijjhati, no itarassa, yathā sumedhapaṇḍitassa. So hi dīpaṅkarapādamūle pabbajitvā tenattabhāvena arahattaṃ pāpuṇituṃ samattho ahosi. Satthāradassananti buddhānaṃ sammukhādassanaṃ. Evañhi ijjhati, no aññathā; yathā sumedhapaṇḍitassa. So hi dīpaṅkaraṃ sammukhā disvā paṇidhesi. Pabbajjāti anagāriyabhāvo. So ca kho sāsane vā kammavādikiriyavāditāpasaparibbājakanikāye vā vaṭṭati yathā sumedhapaṇḍitassa. So hi sumedho nāma tāpaso hutvā paṇidhesi. Guṇasampattīti jhānādiguṇapaṭilābho. Pabbajitassāpi hi guṇasampannasseva ijjhati, no itarassa; yathā sumedhapaṇḍitassa. So hi pañcābhiñño aṭṭhasamāpattilābhī ca hutvā paṇidhesi. Adhikāroti adhikakāro, pariccāgoti attho. Jīvitādipariccāgañhi katvā paṇidahatoyeva ijjhati, no itarassa; yathā sumedhapaṇḍitassa. So hi – “མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བའི་སྨོན་ལམ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་ལ་“མི་ཉིད་”ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིའི་སྐྱེ་བའོ། །མིའི་སྐྱེ་བ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་བ་གཞན་ལྷའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གནས་པ་ལའང་སྨོན་ལམ་མི་འགྲུབ་བོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་གནས་ཤིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་རྣམས་བྱས་ཏེ་མི་ཉིད་ཁོ་ན་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱའོ། །དེར་གནས་ནས་སྨོན་ལམ་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །“དབང་པོ་ཕུན་ཚོགས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོའོ། །བུད་མེད་དང་། མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པ་རྣམས་ནི་མིའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གནས་ཀྱང་སྨོན་ལམ་མི་འགྲུབ་བོ། །འོན་ཀྱང་དེར་གནས་ཤིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་རྣམས་བྱས་ཏེ་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱའོ། །དེར་གནས་ནས་སྨོན་ལམ་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །“རྒྱུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །གང་ཞིག་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ལ་བརྩོན་འགྲུས་བྱས་པས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ནུས་པ་དེ་ལ་འགྲུབ་ཀྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་སྒྲོན་མཛད་ཀྱི་ཞབས་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ནུས་པ་ཞིག་གོ། །“སྟོན་པ་མཇལ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་མཇལ་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་འགྲུབ་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་སྒྲོན་མཛད་མངོན་སུམ་དུ་མཇལ་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“རབ་ཏུ་བྱུང་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱིམ་མེད་པའི་དངོས་པོའོ། །དེ་ཡང་བསྟན་པ་ལ་འམ། ཡང་ན་ལས་སྨྲ་བ་དང་བྱ་བ་སྨྲ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་རུང་སྟེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་སུ་མེ་དྷ་ཞེས་བྱ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པར་གྱུར་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་ཡང་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་འགྲུབ་ཀྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་མངོན་ཤེས་ལྔ་དང་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཐོབ་པར་གྱུར་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“ལྷག་པར་བྱ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྲོག་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་ཁོ་ན་ལ་འགྲུབ་ཀྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། ། ‘‘Akkamitvāna maṃ buddho, saha sissehi gacchatu; Mā naṃ kalale akkamittha, hitāya me bhavissatī’’ti. (bu. vaṃ. 2.53) – “སངས་རྒྱས་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས། །བདག་ལ་བརྫིས་ཏེ་གཤེགས་སུ་གསོལ། །འདམ་རྫབ་འདི་ལ་མ་བརྫིས་ཤིག །འདི་ནི་བདག་གི་ཕན་བདེར་འགྱུར། །” Evaṃ jīvitapariccāgaṃ katvā paṇidhesi. Chandatāti kattukamyatā. Sā yassa balavatī hoti, tassa ijjhati. Sā ca, sace koci vadeyya ‘‘ko cattāri asaṅkhyeyyāni satasahassañca kappe niraye paccitvā buddhattaṃ icchatī’’ti, taṃ sutvā yo ‘‘aha’’nti vattuṃ ussahati, tassa balavatīti veditabbā. Tathā yadi koci vadeyya ‘‘ko sakalacakkavāḷaṃ vītaccikānaṃ aṅgārānaṃ pūraṃ akkamanto atikkamitvā buddhattaṃ icchati, ko sakalacakkavāḷaṃ sattisūlehi ākiṇṇaṃ akkamanto atikkamitvā buddhattaṃ icchati, ko sakalacakkavāḷaṃ samatittikaṃ udakapuṇṇaṃ uttaritvā buddhattaṃ icchati, ko sakalacakkavāḷaṃ nirantaraṃ veḷugumbasañchannaṃ maddanto atikkamitvā buddhattaṃ icchatī’’ti taṃ sutvā yo ‘‘aha’’nti vattuṃ ussahati, tassa balavatīti veditabbā. Evarūpena ca kattukamyatāchandena samannāgato sumedhapaṇḍito paṇidhesīti. དེ་ལྟར་སྲོག་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“འདུན་པ་ཉིད་”ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བར་འདོད་པའོ། །དེ་གང་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་འགྲུབ་བོ། །དེ་ཡང་གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་“སུ་ཞིག་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་གི་བར་དུ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་བཙོས་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད།”ཅེས་སྨྲས་ན། དེ་ཐོས་ནས་གང་ཞིག་“བདག་གོ།” ཞེས་སྨྲ་བར་སྤྲོ་བ་དེ་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་“སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་མེ་ལྕེ་མེད་པའི་གོང་བུས་གང་བར་བརྫིས་ཏེ་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད། སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་མདུང་རྩེས་གང་བར་བརྫིས་ཏེ་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད། སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་ཁ་རེག་པར་ཆུས་གང་བར་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད། སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་བར་མཚམས་མེད་པར་སྨྱུག་ཚལ་གྱིས་གཡོགས་པར་བརྫིས་ཏེ་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད།”ཅེས་སྨྲས་ན། དེ་ཐོས་ནས་གང་ཞིག་“བདག་གོ།” ཞེས་སྨྲ་བར་སྤྲོ་བ་དེ་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་བར་འདོད་པའི་འདུན་པ་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། ། Evaṃ [Pg.45] samiddhābhinīhāro ca bodhisatto imāni aṭṭhārasa abhabbaṭṭhānāni na upeti. So hi tato pabhuti na jaccandho hoti, na jaccabadhiro, na ummattako, na eḷamūgo, na pīṭhasappī, na milakkhūsu uppajjati, na dāsikucchiyā nibbattati, na niyatamicchādiṭṭhiko hoti, nāssa liṅgaṃ parivattati, na pañcānantariyakammāni karoti, na kuṭṭhī hoti, na tiracchānayoniyaṃ vaṭṭakato pacchimattabhāvo hoti, na khuppipāsikanijjhāmataṇhikapetesu uppajjati, na kālakañcikāsuresu, na avīciniraye, na lokantarikesu, kāmāvacaresu na māro hoti, rūpāvacaresu na asaññībhave, na suddhāvāsabhavesu uppajjati, na arūpabhavesu, na aññaṃ cakkavāḷaṃ saṅkamati. དེ་ལྟར་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་གྲུབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མི་ཁོམ་པའི་གནས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཏུ་མི་སྐྱེ་སྟེ། ཁོང་ནི་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་དམུས་ལོང་དུ་མི་འགྱུར། ལྷན་སྐྱེས་འོན་པར་མི་འགྱུར། སྨྱོན་པར་མི་འགྱུར། ལྐུགས་པར་མི་འགྱུར། ཞ་བོར་མི་འགྱུར། མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་དུ་མི་སྐྱེ། བྲན་མོའི་མངལ་དུ་མི་སྐྱེ། མཚམས་མེད་པའི་ལོག་ལྟ་ཅན་དུ་མི་འགྱུར། མཚན་འགྱུར་བར་མི་འགྱུར། མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་མི་བྱེད། མཛེ་ནད་ཅན་དུ་མི་འགྱུར། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་བྱིའུ་སྲེག་པ་ལས་ชུང་བའི་ལུས་སུ་མི་འགྱུར། བཀྲེས་སྐོམ་གྱིས་གདུངས་པའི་ཡི་དྭགས་སུ་མི་སྐྱེ། ཀཱ་ལ་ཀཉྫི་ཀའི་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་མི་སྐྱེ། མནར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་མི་སྐྱེ། ཉི་ཚེ་བའི་དམྱལ་བར་མི་སྐྱེ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་བདུད་དུ་མི་འགྱུར། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་སུ་མི་སྐྱེ། གནས་གཙང་མའི་གནས་སུ་མི་སྐྱེ། གཟུགས་མེད་པའི་སྐྱེ་གནས་སུ་མི་སྐྱེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་མི་འཕོའོ། ། Yā cimā ussāho ummaṅgo avatthānaṃ hitacariyā cāti catasso buddhabhūmiyo, tāhi samannāgato hoti. Tattha – གང་ཡང་འདི་དག་སྟེ། སྤྲོ་བ་དང་། ཤེས་རབ་དང་། བརྟན་པ་དང་། ཕན་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ། ‘‘Ussāho vīriyaṃ vuttaṃ, ummaṅgo paññā pavuccati; Avatthānaṃ adhiṭṭhānaṃ, hitacariyā mettābhāvanā’’ti. – “སྤྲོ་བ་བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་པར་བཤད། །ཤེས་རབ་ཤེས་རབ་ཉིད་དུ་བརྗོད། །བརྟན་པ་སྨོན་ལམ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། །ཕན་པར་སྤྱོད་པ་བྱམས་པ་བསྒོམ། །” Veditabbā. Ye cāpi ime nekkhammajjhāsayo, pavivekajjhāsayo, alobhajjhāsayo, adosajjhāsayo, amohajjhāsayo, nissaraṇajjhāsayoti cha ajjhāsayā bodhiparipākāya saṃvattanti, yehi samannāgatattā nekkhammajjhāsayā ca bodhisattā kāme dosadassāvino, pavivekajjhāsayā ca bodhisattā saṅgaṇikāya dosadassāvino, alobhajjhāsayā ca bodhisattā lobhe dosadassāvino, adosajjhāsayā ca bodhisattā dose dosadassāvino, amohajjhāsayā ca bodhisattā mohe dosadassāvino, nissaraṇajjhāsayā ca bodhisattā sabbabhavesu dosadassāvinoti vuccanti, tehi ca samannāgato hoti. ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་ཡང་འདི་དག་སྟེ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། དབེན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། མ་ཆགས་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། དབེན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འདུ་འཛི་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། མ་ཆགས་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཆགས་པ་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཞེ་སྡང་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་གཏི་མུག་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་དང་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། Paccekabuddhānaṃ pana kīva ciraṃ patthanā vaṭṭatīti? Paccekabuddhānaṃ dve asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca. Tato oraṃ na sakkā. Pubbe vuttanayenevettha kāraṇaṃ veditabbaṃ. Ettakenāpi ca kālena paccekabuddhattaṃ patthayato abhinīhārakaraṇe pañca sampattiyo icchitabbā. Tesañhi – རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ནི་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་ཏུ་གནས་དགོས་སམ། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་གོ། །དེ་ལས་ཉུང་བས་ནི་མི་ནུས་སོ། །འདིའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཚེ་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལྔ་འདོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གི་ནི་— Manussattaṃ [Pg.46] liṅgasampatti, vigatāsavadassanaṃ; Adhikāro chandatā ete, abhinīhārakāraṇā. “མི་ཉིད་དབང་པོ་ཕུན་ཚོགས་དང་། །ཟག་པ་ཟད་པ་མཇལ་བ་དང་། །ལྷག་པར་བྱ་དང་འདུན་པ་ཉིད། །འདི་དག་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུ། །” Tattha vigatāsavadassananti buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ yassa kassaci dassananti attho. Sesaṃ vuttanayameva. དེ་ལ་“ཟག་པ་ཟད་པ་མཇལ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་སམ། རང་སངས་རྒྱས་སམ། ཉན་ཐོས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མཇལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། ། Atha sāvakānaṃ patthanā kittakaṃ vaṭṭatīti? Dvinnaṃ aggasāvakānaṃ ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ kappasatasahassañca, asītimahāsāvakānaṃ kappasatasahassaṃ, tathā buddhassa mātāpitūnaṃ upaṭṭhākassa puttassa cāti. Tato oraṃ na sakkā. Vuttanayamevettha kāraṇaṃ. Imesaṃ pana sabbesampi adhikāro chandatāti dvaṅgasampannoyeva abhinīhāro hoti. འོ་ན་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ནི་ཇི་ཙམ་ཞིག་ཏུ་གནས་དགོས་སམ། མཆོག་གི་ཉན་ཐོས་གཉིས་ཀྱི་ནི་གྲངས་མེད་པ་གཅིག་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅུའི་ནི་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུམ་དང་ཡབ་དང་། ཉེ་གནས་དང་། སྲས་ཀྱི་ཡང་ངོ་། །དེ་ལས་ཉུང་བས་ནི་མི་ནུས་སོ། །འདིའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་ལྷག་པར་བྱ་བ་དང་འདུན་པ་ཉིད་དེ་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ནའོ། ། Evaṃ imāya patthanāya iminā ca abhinīhārena yathāvuttappabhedaṃ kālaṃ pāramiyo pūretvā buddhā loke uppajjantā khattiyakule vā brāhmaṇakule vā uppajjanti, paccekabuddhā khattiyabrāhmaṇagahapatikulānaṃ aññatarasmiṃ, aggasāvakā pana khattiyabrāhmaṇakulesveva buddhā iva sabbabuddhā saṃvaṭṭamāne kappe na uppajjanti, vivaṭṭamāne kappe uppajjanti. Paccekabuddhā buddhe appatvā buddhānaṃ uppajjanakāleyeva uppajjanti. Buddhā sayañca bujjhanti, pare ca bodhenti. Paccekabuddhā sayameva bujjhanti, na pare bodhenti. Attharasameva paṭivijjhanti, na dhammarasaṃ. Na hi te lokuttaradhammaṃ paññattiṃ āropetvā desetuṃ sakkonti, mūgena diṭṭhasupino viya vanacarakena nagare sāyitabyañjanaraso viya ca nesaṃ dhammābhisamayo hoti. Sabbaṃ iddhisamāpattipaṭisambhidāpabhedaṃ pāpuṇanti, guṇavisiṭṭhatāya buddhānaṃ heṭṭhā sāvakānaṃ upari honti, aññe pabbājetvā ābhisamācārikaṃ sikkhāpenti, ‘‘cittasallekho kātabbo, vosānaṃ nāpajjitabba’’nti iminā uddesena uposathaṃ karonti, ‘ajjuposatho’ti vacanamattena vā. Uposathaṃ karontā ca gandhamādane mañjūsakarukkhamūle ratanamāḷe sannipatitvā karontīti. Evaṃ bhagavā āyasmato ānandassa paccekabuddhānaṃ sabbākāraparipūraṃ patthanañca abhinīhārañca kathetvā, idāni imāya patthanāya iminā ca abhinīhārena samudāgate te te paccekabuddhe kathetuṃ ‘‘sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍa’’ntiādinā [Pg.47] nayena imaṃ khaggavisāṇasuttaṃ abhāsi. Ayaṃ tāva avisesena pucchāvasito khaggavisāṇasuttassa uppatti. དེ་ལྟར་སྨོན་ལམ་འདི་དང་ལྷག་པར་སྒྲུབ་པ་འདིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས། སངས་རྒྱས་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བར་གྱུར་ཚེ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་རུས་སམ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཀྱི་རུས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེ། ཁྱིམ་བདག་གི་རིགས་རྣམས་ལས་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་སྐྱེའོ། །ཉན་ཐོས་མཆོག་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཁོ་ནར་སྐྱེའོ། །སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་ལ་མི་བྱུང་ཞིང་། ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་ལ་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་མ་འཕྲད་པར། སངས་རྒྱས་རྣམས་འབྱུང་བའི་དུས་ཁོ་ནར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱང་རྟོགས་ཤིང་གཞན་དག་ཀྱང་རྟོགས་པར་མཛད་དོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རང་ཉིད་ཁོ་ནས་རྟོགས་ཀྱི་གཞན་རྟོགས་པར་མི་མཛད་དོ། །དོན་གྱི་རོ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཁོང་ཚོས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ལ་ཐ་སྙད་བཏགས་ནས་བསྟན་པར་མི་ནུས་ཏེ། ལྐུགས་པས་རྨི་ལམ་མཐོང་བ་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ནགས་ཁྲོད་དུ་རྒྱུ་བས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཟས་ཀྱི་རོ་མྱོང་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་ཚོའི་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འགྱུར་རོ། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་། སྙོམས་འཇུག སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་དབྱེ་བ་མཐའ་དག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འོག་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་གོང་དུ་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་བསླབ་པ་ལ་སློབ་པར་བྱེད་དོ། །“སེམས་ཀྱི་སྐྱོན་སྦྱོང་བར་བྱ་ཞིང་། བར་དུ་ལྷོད་པར་མི་བྱའོ་”ཞེས་པའི་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གསོ་སྦྱོང་མཛད་པའམ། ཡང་ན་“དེ་རིང་གསོ་སྦྱོང་ངོ་”ཞེས་ཚིག་ཙམ་གྱིས་གསོ་སྦྱོང་མཛད་དོ། །གསོ་སྦྱོང་མཛད་པའི་ཚེ་ཡང་སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡན་གྱི་རི་ལ་མཉྫཱུ་ཥ་ཀའི་ཤིང་དྲུང་གི་རིན་པོ་ཆེའི་ར་བ་རུ་འདུས་ནས་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སྨོན་ལམ་དང་ལྷག་པར་སྒྲུབ་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་སྨོན་ལམ་འདི་དང་ལྷག་པར་སྒྲུབ་པ་འདི་ལས་བྱུང་བའི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་དང་དེ་དག་གི་སྐོར་གསུང་བའི་ཕྱིར། “སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཆད་པ་སྤངས་ནས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསེ་རུའི་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་ཐོག་མར་སྤྱིར་བཏང་གི་སྒོ་ནས་དྲི་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་བསེ་རུའི་མདོའི་གླེང་གཞིའོ།། 35. Idāni visesena vattabbā. Tattha imissā tāva gāthāya evaṃ uppatti veditabbā – ayaṃ kira paccekabuddho paccekabodhisattabhūmiṃ ogāhanto dve asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pāramiyo pūretvā kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā āraññiko hutvā gatapaccāgatavattaṃ pūrento samaṇadhammaṃ akāsi. Etaṃ kira vattaṃ aparipūretvā paccekabodhiṃ pāpuṇantā nāma natthi. Kiṃ panetaṃ gatapaccāgatavattaṃ nāma? Haraṇapaccāharaṇanti. Taṃ yathā vibhūtaṃ hoti, tathā kathessāma. ༣༥. ད་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐོག་མར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། འདི་སྐད་དུ། རང་སངས་རྒྱས་འདི་ཉིད་རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་སཏེ། དགོན་པ་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མཛད་དོ། །བརྟུལ་ཞུགས་འདི་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་གྲགས་སོ། །འོ་ན་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཞེས་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་འཁྱེར་བའོ། །དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་གསལ་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ།། Idhekacco bhikkhu harati, na paccāharati; ekacco paccāharati, na harati; ekacco pana neva harati, na paccāharati; ekacco harati ca paccāharati ca. Tattha yo bhikkhu pageva vuṭṭhāya cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇavattaṃ katvā, bodhirukkhe udakaṃ āsiñcitvā, pānīyaghaṭaṃ pūretvā pānīyamāḷe ṭhapetvā, ācariyavattaṃ upajjhāyavattaṃ katvā, dveasīti khuddakavattāni cuddasa mahāvattāni ca samādāya vattati, so sarīraparikammaṃ katvā, senāsanaṃ pavisitvā, yāva bhikkhācāravelā tāva vivittāsane vītināmetvā, velaṃ ñatvā, nivāsetvā, kāyabandhanaṃ bandhitvā, uttarāsaṅgaṃ karitvā, saṅghāṭiṃ khandhe karitvā, pattaṃ aṃse ālaggetvā, kammaṭṭhānaṃ manasi karonto cetiyaṅgaṇaṃ patvā, cetiyañca bodhiñca vanditvā, gāmasamīpe cīvaraṃ pārupitvā, pattamādāya gāmaṃ piṇḍāya pavisati, evaṃ paviṭṭho ca lābhī bhikkhu puññavā upāsakehi sakkatagarukato upaṭṭhākakule vā paṭikkamanasālāyaṃ vā paṭikkamitvā upāsakehi taṃ taṃ pañhaṃ pucchiyamāno tesaṃ pañhavissajjanena dhammadesanāvikkhepena ca taṃ manasikāraṃ chaḍḍetvā nikkhamati, vihāraṃ āgatopi bhikkhūnaṃ pañhaṃ puṭṭho katheti, dhammaṃ bhaṇati, taṃ taṃ byāpāramāpajjati, pacchābhattampi purimayāmampi majjhimayāmampi evaṃ bhikkhūhi saddhiṃ papañcitvā kāyaduṭṭhullābhibhūto pacchimayāmepi sayati, neva kammaṭṭhānaṃ manasi karoti, ayaṃ vuccati harati, na paccāharatīti. འདི་ལ་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་འཁྱེར་ལ་ཕྱིར་མི་འཁྱེར་བའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱིར་འཁྱེར་ལ་མི་འཁྱེར་བའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་མི་འཁྱེར་ཞིང་ཕྱིར་ཡང་མི་འཁྱེར་བའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་ཡང་འཁྱེར་བའོ། །དེ་ལ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་སྔ་བར་ལངས་ནས་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བ་དང་བྱང་ཆུབ་ཤིང་གི་ར་བའི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ཤིང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ལ་ཆུ་བླུགས་ཏེ། བཏུང་ཆུའི་བུམ་པ་བཀང་ནས་བཏུང་ཆུའི་སྟེགས་བུའི་སྟེང་དུ་བཞག་ལ། སློབ་དཔོན་གྱི་བྱ་བ་དང་མཁན་པོའི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ཏེ། བསླབ་པའི་གཞི་ལས་གསུངས་པའི་བྱ་བ་ཆུང་ངུ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་བྱ་བ་ཆེན་པོ་བཅུ་བཞི་པོ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་པ་དང་། ཁོ་རང་གི་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ནས། གནས་མལ་དུ་ཞུགས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་མ་བབས་ཀྱི་བར་དུ་དབེན་པའི་གནས་སུ་དུས་འདའ་བར་བྱས་ལ། དུས་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། སྐེད་ཆིངས་བཅིངས་ཤིང་། བླ་གོས་བགོས་ནས་ཆོས་གོས་སྣམ་སྦྱར་ཕྲག་པ་ལ་བཞག་སཏེ། ལྷུང་བཟེད་ཕྲག་པ་ལ་བཏགས་ནས། དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་སོང་སཏེ། མཆོད་རྟེན་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཆོས་གོས་ལེགས་པར་བགོས་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་ན་རྙེད་པ་དང་ལྡན་ཞིང་བསོད་ནམས་ཆེ་བའི་དགེ་སློང་དེ་ལ་དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱིས་བཀུར་སཏི་དང་རིམ་གྲོ་བྱས་ཏེ། ཉེ་བར་གནས་པའི་ཁྱིམ་མམ། ཡང་ན་འདུ་ཁང་དུ་སོང་ནས་དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དེ་དང་དེ་དག་དྲིས་པ་ན། ཁོང་ཚོའི་དྲི་བ་ལན་འདེབས་པ་དང་ཆོས་བཤད་པའི་གཡེང་བས་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་བོར་ནས་ཕྱིར་འཐོན་པར་བྱེད་དོ། །གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕྱིར་འོངས་པའི་ཚེ་ཡང་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པ་ལ་ལན་འདེབས་པ་དང་། ཆོས་འཆད་པ་དང་། བྱ་བ་སྣ་ཚོགས་ལ་བྲེལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཉིན་གུང་གི་འོག་ཏུ་དང་། མཚན་མོའི་ཐུན་དང་པོ་དང་། ཐུན་བར་མ་ལའང་དེ་ལྟར་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་སྤྲོས་པ་ལ་གཡེངས་པས། ལུས་ངལ་ཞིང་གཉིད་ཀྱིས་ནོན་ཏེ་ཐུན་ཐ་མ་ལའང་ཉལ་བར་བྱེད་ཅིང་། དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་གཏན་ནས་མི་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་འཁྱེར་ལ་ཕྱིར་མི་འཁྱེར་བ་ཞེས་བྱའོ།། Yo [Pg.48] pana byādhibahulo hoti, bhuttāhāro paccūsasamaye na sammā pariṇamati, pageva vuṭṭhāya yathāvuttaṃ vattaṃ kātuṃ na sakkoti kammaṭṭhānaṃ vā manasi kātuṃ, aññadatthu yāguṃ vā bhesajjaṃ vā patthayamāno kālasseva pattacīvaramādāya gāmaṃ pavisati. Tattha yāguṃ vā bhesajjaṃ vā bhattaṃ vā laddhā bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā, paññattāsane nisinno kammaṭṭhānaṃ manasi katvā, visesaṃ patvā vā appatvā vā, vihāraṃ āgantvā, teneva manasikārena viharati. Ayaṃ vuccati paccāharati na haratīti. Edisā ca bhikkhū yāguṃ pivitvā, vipassanaṃ ārabhitvā, buddhasāsane arahattaṃ pattā gaṇanapathaṃ vītivattā. Sīhaḷadīpeyeva tesu tesu gāmesu āsanasālāya na taṃ āsanaṃ atthi, yattha yāguṃ pivitvā arahattaṃ patto bhikkhu natthīti. གང་ཞིག་ནད་མང་བ་དང་། ཟོས་པའི་ཟས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་ལེགས་པར་མ་ཞུ་བར། སྔ་བར་ལངས་ནས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བྱ་བ་རྣམས་བྱེད་མི་ནུས་ཤིང་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའང་མི་ནུས་ལ། གཞན་དུ་ན་ཐུག་པའམ་སྨན་ཁོ་ན་འདོད་བཞིན་དུ་སྔ་མོ་ནས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སཏེ་གྲོང་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དེར་ཐུག་པའམ་སྨན་ནམ་ཟས་རྙེད་ནས་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཚར་བར་བྱས་ཏེ། བཤམས་པའི་སཏན་ལ་འཁོད་ནས་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ཤིང་། ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པའམ་མ་ཐོབ་ཀྱང་རུང་། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕྱིར་འོངས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་དང་ལྡན་པར་གནས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་ཕྱིར་འཁྱེར་ལ་མི་འཁྱེར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དགེ་སློང་ཐུག་པ་འཐུངས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི་གྲངས་ལས་འདས་སོ། །སེང་ག་གླིང་ཉིད་དུའང་གྲོང་དེ་དང་དེའི་བཞུགས་ཁང་གི་སཏན་གང་ལ་ཐུག་པ་འཐུངས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་མེད་པའི་སཏན་དེ་འདྲ་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ།། Yo pana pamādavihārī hoti nikkhittadhuro, sabbavattāni bhinditvā pañcavidhacetokhilavinibandhanabaddhacitto viharanto kammaṭṭhānamanasikāramananuyutto gāmaṃ piṇḍāya pavisitvā gihipapañcena papañcito tucchako nikkhamati, ayaṃ vuccati neva harati na paccāharatīti. གང་ཞིག་བག་མེད་པར་གནས་ཤིང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཁུར་བོར་བ་དང་། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བཤིག་ནས་སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་ལྔ་དང་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བས་སེམས་བཅིངས་ཏེ་གནས་ཤིང་། དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་མི་བརྩོན་པར། གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞུགས་ནས་ཁྱིམ་པའི་སྤྲོས་པས་གཡེངས་ཏེ་སཏོང་པར་ཕྱིར་འཐོན་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་མི་འཁྱེར་ཞིང་ཕྱིར་ཡང་མི་འཁྱེར་བ་ཞེས་བྱའོ།། Yo pana pageva vuṭṭhāya purimanayeneva sabbavattāni paripūretvā yāva bhikkhācāravelā, tāva pallaṅkaṃ ābhujitvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Kammaṭṭhānaṃ nāma duvidhaṃ – sabbatthakaṃ, pārihāriyañca. Sabbatthakaṃ nāma mettā ca maraṇassati ca. Taṃ sabbattha icchitabbato ‘‘sabbatthaka’’nti vuccati. Mettā nāma āvāsādīsu sabbattha icchitabbā. Āvāsesu hi mettāvihārī bhikkhu sabrahmacārīnaṃ piyo hoti, tena phāsu asaṅghaṭṭho viharati. Devatāsu mettāvihārī devatāhi rakkhitagopito sukhaṃ viharati. Rājarājamahāmattādīsu mettāvihārī, tehi mamāyito sukhaṃ viharati. Gāmanigamādīsu mettāvihārī sabbattha bhikkhācariyādīsu manussehi sakkatagarukato sukhaṃ viharati. Maraṇassatibhāvanāya jīvitanikantiṃ pahāya appamatto viharati. གང་ཞིག་སྔ་བར་ལངས་ནས་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་མ་བབས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ལ་ཕན་པ་དང་། རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བའོ། །ཀུན་ལ་ཕན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །དེ་ནི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་དགོས་པའི་ཕྱིར་“ཀུན་ལ་ཕན་པ་”ཞེས་བྱའོ། །བྱམས་པ་ནི་གནས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དགོས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གནས་མལ་རྣམས་སུ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་ནི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་ཕྱིར་གནོད་པ་མེད་པར་བདེ་བར་གནས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བསྲུངས་ཤིང་བསྐྱབས་ཏེ་བདེ་བར་གནས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཁོང་ཚོས་གཅེས་པར་བཟུང་ནས་བདེ་བར་གནས་སོ། །གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཀུར་སཏི་དང་རིམ་གྲོ་བྱས་ཏེ་བདེ་བར་གནས་སོ། །འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་བསྒོམས་པས་ནི་སྲོག་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་ནས་བག་ཡོད་པར་གནས་སོ།། Yaṃ pana sadā pariharitabbaṃ caritānukūlena gahitattā dasāsubhakasiṇānussatīsu aññataraṃ, catudhātuvavatthānameva vā, taṃ sadā pariharitabbato, rakkhitabbato, bhāvetabbato ca pārihāriyanti vuccati, mūlakammaṭṭhānantipi [Pg.49] tadeva. Tattha yaṃ paṭhamaṃ sabbatthakakammaṭṭhānaṃ manasi karitvā pacchā pārihāriyakammaṭṭhānaṃ manasi karoti, taṃ catudhātuvavatthānamukhena dassessāma. གང་ཞིག་རང་གི་སྤྱོད་པ་དང་མཐུན་པར་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བ་སཏེ། མི་སྡུག་པ་བཅུ་དང་། ཟད་པར་བཅུ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པ་རྣམས་ལས་གང་རུང་ཞིག་གམ། ཡང་ན་ཁམས་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བ་དང་། བསྲུང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བ་”ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་ཉིད་ལ་རྩ་བའི་དམིགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐོག་མར་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས། ཕྱིས་རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བའི་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ནི། ཁམས་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་སྒོ་ནས་བསཏན་པར་བྱའོ།། Ayañhi yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ kāyaṃ dhātuso paccavekkhati – yaṃ imasmiṃ sarīre vīsatikoṭṭhāsesu kakkhaḷaṃ kharagataṃ, sā pathavīdhātu. Yaṃ dvādasasu ābandhanakiccakaraṃ snehagataṃ, sā āpodhātu. Yaṃ catūsu paripācanakaraṃ usumagataṃ, sā tejodhātu. Yaṃ pana chasu vitthambhanakaraṃ vāyogataṃ, sā vāyodhātu. Yaṃ panettha catūhi mahābhūtehi asamphuṭṭhaṃ chiddaṃ vivaraṃ, sā ākāsadhātu. Taṃvijānanakaṃ cittaṃ viññāṇadhātu. Tato uttari añño satto vā puggalo vā natthi. Kevalaṃ suddhasaṅkhārapuñjova ayanti. འདི་ལྟར་གནས་པ་དང་ཇི་ལྟར་བཞག་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ཉིད་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། ལུས་འདིའི་ནང་གི་ཆ་ཤས་ཉི་ཤུ་པོ་གང་དག་སྲ་ཞིང་གྱོང་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་སའི་ཁམས་སོ། །ཆ་ཤས་བཅུ་གཉིས་པོ་གང་དག་སྡུད་པའི་བྱེད་ལས་ཅན་གཤེར་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཆུའི་ཁམས་སོ། །ཆ་ཤས་བཞི་པོ་གང་དག་ཡོངས་སུ་འཇུ་བར་བྱེད་པའི་དྲོད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་མེའི་ཁམས་སོ། །ཆ་ཤས་དྲུག་པོ་གང་དག་འདེགས་པར་བྱེད་པའི་རླུང་གི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་སོ། །འདི་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོས་མ་རེག་པའི་བུ་ག་དང་གསེང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའི་ཁམས་སོ། །དེ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཅན་ནམ་གང་ཟག་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད་དེ། འདི་ནི་འདུ་བྱེད་རྐྱང་པའི་ཕུང་པོ་ཙམ་ཞིག་གོ། Evaṃ ādimajjhapariyosānato kammaṭṭhānaṃ manasi karitvā, kālaṃ ñatvā, uṭṭhāyāsanā nivāsetvā, pubbe vuttanayeneva gāmaṃ piṇḍāya gacchati. Gacchanto ca yathā andhaputhujjanā abhikkamādīsu ‘‘attā abhikkamati, attanā abhikkamo nibbattito’’ti vā, ‘‘ahaṃ abhikkamāmi, mayā abhikkamo nibbattito’’ti vā sammuyhanti, tathā asammuyhanto ‘‘abhikkamāmīti citte uppajjamāne teneva cittena saddhiṃ cittasamuṭṭhānā sandhāraṇavāyodhātu uppajjati. Sā imaṃ pathavīdhātvādisannivesabhūtaṃ kāyasammataṃ aṭṭhikasaṅghāṭaṃ vippharati, tato cittakiriyāvāyodhātuvipphāravasena ayaṃ kāyasammato aṭṭhikasaṅghāṭo abhikkamati. Tassevaṃ abhikkamato ekekapāduddhāraṇe catūsu dhātūsu vāyodhātuanugatā tejodhātu adhikā uppajjati, mandā itarā. Atiharaṇavītiharaṇāpaharaṇesu pana tejodhātuanugatā vāyodhātu adhikā uppajjati, mandā itarā. Orohaṇe pana pathavīdhātuanugatā āpodhātu adhikā uppajjati, mandā itarā. Sannikkhepanasamuppīḷanesu āpodhātuanugatā pathavīdhātu adhikā uppajjati, mandā itarā. Iccetā dhātuyo tena tena attano uppādakacittena saddhiṃ tattha tattheva bhijjanti. Tattha ko eko abhikkamati, kassa vā ekassa abhikkamana’’nti evaṃ ekekapāduddhāraṇādippakāresu ekekasmiṃ pakāre uppannadhātuyo, tadavinibbhuttā ca sesā rūpadhammā, taṃsamuṭṭhāpakaṃ cittaṃ, taṃsampayuttā ca [Pg.50] sesā arūpadhammāti ete rūpārūpadhammā. Tato paraṃ atiharaṇavītiharaṇādīsu aññaṃ pakāraṃ na sampāpuṇanti, tattha tattheva bhijjanti. Tasmā aniccā. Yañca aniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattāti evaṃ sabbākāraparipūraṃ kammaṭṭhānaṃ manasikarontova gacchati. Atthakāmā hi kulaputtā sāsane pabbajitvā dasapi vīsampi tiṃsampi cattālīsampi paññāsampi saṭṭhipi sattatipi satampi ekato vasantā katikavattaṃ katvā viharanti – ‘‘āvuso, tumhe na iṇaṭṭhā, na bhayaṭṭhā, na jīvikāpakatā pabbajitā; dukkhā muccitukāmā panettha pabbajitā. Tasmā gamane uppannakilesaṃ gamaneyeva niggaṇhatha, ṭhāne nisajjāya, sayane uppannakilesaṃ gamaneyeva niggaṇhathā’’ti. Te evaṃ katikavattaṃ katvā bhikkhācāraṃ gacchantā aḍḍhausabhausabhaaḍḍhagāvutagāvutantaresu pāsāṇā honti, tāya saññāya kammaṭṭhānaṃ manasikarontāva gacchanti. Sace kassaci gamane kileso uppajjati, tattheva naṃ niggaṇhāti. Tathā asakkonto tiṭṭhati. Athassa pacchato āgacchantopi tiṭṭhati. So – ‘‘ayaṃ bhikkhu tuyhaṃ uppannavitakkaṃ jānāti, ananucchavikaṃ te eta’’nti attānaṃ paṭicodetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā tattheva ariyabhūmiṃ okkamati. Tathā asakkonto nisīdati. Athassa pacchato āgacchantopi nisīdatīti soyeva nayo. Ariyabhūmi okkamituṃ asakkontopi taṃ kilesaṃ vikkhambhetvā kammaṭṭhānaṃ manasikarontova gacchati. Na kammaṭṭhānavippayuttena cittena pādaṃ uddharati. Uddharati ce, paṭinivattitvā purimappadesaṃyeva eti sīhaḷadīpe ālindakavāsī mahāphussadevatthero viya. དེ་ལྟར་ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་མ་ནས་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱས་ཏེ། དུས་ཤེས་པར་བྱས་ནས་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས། སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། །གཤེགས་པ་ནའང་། ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལོང་བ་རྣམས་མངོན་པར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། “བདག་ཉིད་མངོན་པར་འགྲོའོ། །བདག་གིས་མངོན་པར་འགྲོ་བ་བསྐྲུན་ཏོ། །”ཞེས་པའམ། “ང་མངོན་པར་འགྲོའོ། །ངའི་མངོན་པར་འགྲོ་བ་བསྐྲུན་ཏོ། །”ཞེས་རྨོངས་པ་ལྟར་མ་རྨོངས་པར། “མངོན་པར་འགྲོའོ་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེ་བ་ན། སེམས་དེ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འཛིན་པའི་རླུང་གི་ཁམས་སྐྱེའོ། །དེས་ས་ཁམས་ལ་སོགས་པ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ལུས་སུ་བཏགས་པའི་རུས་པའི་ཚོགས་པ་འདི་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེ་ནས་སེམས་ཀྱི་བྱ་བ་ལས་བྱུང་བའི་རླུང་གི་ཁམས་ཁྱབ་པའི་དབང་གིས་ལུས་སུ་བཏགས་པའི་རུས་པའི་ཚོགས་པ་འདི་མངོན་པར་འགྲོའོ། །དེ་ལྟར་མངོན་པར་འགྲོ་བ་དེའི་རྐང་པ་རེ་རེ་འདེགས་པ་ན། ཁམས་བཞིའི་ནང་ནས་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་མེའི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །མདུན་དུ་བསྲིང་བ་དང་། ཕར་བརྒལ་བ་དང་། ཚུར་འཐེན་པ་རྣམས་ལ་ནི་མེའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །མར་འཇོག་པ་ལ་ནི་སའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཆུའི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །ས་ལ་འཇོག་པ་དང་ས་ལ་གནོན་པ་ལ་ནི་ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སའི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཁམས་འདི་དག་ནི་རང་རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་སེམས་དེ་དང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་དེ་དང་དེ་ཉིད་དུ་འཇིག་གོ། །དེ་ལ་སུ་ཞིག་གཅིག་པུར་མངོན་པར་འགྲོ་ཞིང་། སུ་ཞིག་གི་མངོན་པར་འགྲོ་བ་ཡིན་སྙམ་དུ། དེ་ལྟར་རྐང་པ་རེ་རེ་འདེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་རེ་རེ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁམས་རྣམས་དང་། དེ་དག་དང་དབྱེར་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ལྷག་མ་རྣམས་དང་། དེ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལྷག་མ་རྣམས་ཏེ། འདི་དག་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་དུ་མདུན་དུ་བསྲིང་བ་དང་ཕར་བརྒལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གཞན་ལ་མི་སླེབས་པར། གནས་དེ་དང་དེ་ཉིད་དུ་འཇིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ། །གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །གང་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ནི་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །དོན་དུ་གཉེར་བའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ནི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། བཅུ་ཚན་ནམ། ཉི་ཤུ་ཚན་ནམ། སུམ་ཅུ་ཚན་ནམ། བཞི་བཅུ་ཚན་ནམ། ལྔ་བཅུ་ཚན་ནམ། དྲུག་ཅུ་ཚན་ནམ། བདུན་ཅུ་ཚན་ནམ། བརྒྱ་ཕྲག་ཀྱང་རུང་སྟེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་ཤིང་། ཁས་བླངས་པའི་ཆོས་བྱས་ཏེ་གནས་ཏེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག། ཁྱེད་རྣམས་ནི་བུ་ལོན་གྱིས་གཟིར་བ་མ་ཡིན། འཇིགས་པས་གཟིར་བ་མ་ཡིན། འཚོ་བ་ཙམ་དོན་དུ་གཉེར་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་འདོད་པས་འདིར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ན་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འགྲོ་བཞིན་པ་ཉིད་དུ་ཚར་གཅོད་ཅིག། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བ་ན་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པའང་སྐབས་དེ་ཉིད་དུ་ཚར་གཅོད་ཅིག་”ཅེས་སོ། །དེ་དག་གིས་དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་པའི་ཆོས་བྱས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ན། ཨུ་ས་བྷ་ཕྱེད་དང་། ཨུ་ས་བྷ་གཅིག་དང་། གཱ་བུ་ཏ་ཕྱེད་དང་། གཱ་བུ་ཏ་གཅིག་གི་བར་མཚམས་རྣམས་སུ་རྡོ་ཡོད་པ་ལ། རྡོ་དེའི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བའི་ཚེ་གང་ཞིག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་ན། གནས་དེ་ཉིད་དུ་དེ་ཚར་གཅོད་དོ། །དེ་ལྟར་མི་ནུས་ན་འགྲེང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དེའི་རྒྱབ་ནས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་ཡང་འགྲེང་བར་བྱེད་དོ། །དེས་ “དགེ་སློང་འདིས་ཁྱོད་ལ་རྣམ་རྟོག་སྐྱེས་པ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཁྱོད་ལ་མི་འོས་སོ་” ཞེས་རང་ཉིད་ལ་གདམས་ཤིང་། ལྷག་མཐོང་འཕེལ་བར་བྱས་ཏེ་གནས་དེ་ཉིད་དུ་འཕགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་གོ། །དེ་ལྟར་མི་ནུས་ན་འདུག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དེའི་རྒྱབ་ནས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་ཡང་འདུག་པར་བྱེད་དེ། ཚུལ་ནི་དེ་ཉིད་དོ། །འཕགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་པར་མི་ནུས་པའང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་བསལ་ནས་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །ལས་གཞི་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་རྐང་པ་མི་འདེགས་སོ། །གལ་ཏེ་བཏེགས་ན་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་སྔོན་གྱི་གནས་ཉིད་དུ་འགྲོ་སྟེ། སིངྒ་ལའི་གླིང་གི་ཁྱམས་ལ་གནས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ཕུསྶ་དེ་བ་བཞིན་ནོ། ། So kira ekūnavīsati vassāni gatapaccāgatavattaṃ pūrento eva vihāsi. Manussāpi sudaṃ antarāmagge kasantā ca vapantā ca maddantā ca kammāni karontā theraṃ tathā gacchantaṃ disvā – ‘‘ayaṃ thero punappunaṃ nivattitvā gacchati, kiṃ nu kho maggamūḷho, udāhu kiñci pamuṭṭho’’ti samullapanti. So taṃ anādiyitvā kammaṭṭhānayutteneva cittena samaṇadhammaṃ karonto vīsativassabbhantare arahattaṃ pāpuṇi. Arahattappattadivase cassa caṅkamanakoṭiyaṃ adhivatthā devatā aṅgulīhi dīpaṃ ujjāletvā aṭṭhāsi. Cattāropi mahārājāno sakko ca devānamindo, brahmā ca sahampati upaṭṭhānaṃ āgamaṃsu. Tañca obhāsaṃ disvā vanavāsī mahātissatthero taṃ dutiyadivase pucchi [Pg.51] ‘‘rattibhāge āyasmato santike obhāso ahosi, kiṃ so obhāso’’ti? Thero vikkhepaṃ karonto ‘‘obhāso nāma dīpobhāsopi hoti, maṇiobhāsopī’’ti evamādiṃ āha. So ‘‘paṭicchādetha tumhe’’ti nibaddho ‘‘āmā’’ti paṭijānitvā ārocesi. ཁོང་ནི་ལོ་བཅུ་དགུའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་བཞུགས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱང་ལམ་བར་དུ་ཞིང་རྨོ་བ་དང་། ས་བོན་འདེབས་པ་དང་། གཡུལ་ལས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་བཞིན་དུ། གནས་བརྟན་དེ་ལྟར་གཤེགས་པ་མཐོང་ནས། “གནས་བརྟན་འདི་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་གཤེགས་ན། ཅི་ལམ་ནོར་བ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཅི་ཞིག་བརྗེད་པ་ཡིན།”ཞེས་གླེང་བར་བྱེད། ཁོང་གིས་དེ་ལ་མ་བརྩིས་པར། ལས་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་བཞིན་དུ། ལོ་ཉི་ཤུའི་ནང་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོ་དེར། ཁོང་གི་འཆག་སའི་མཐའ་ན་གནས་པའི་ལྷ་ཞིག་གིས་སོར་མོ་ལས་སྒྲོན་མེ་སྦར་ཏེ་འགྲེང་བར་བྱས་སོ། །རྒྱལ་ཆེན་བཞི་དང་། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་དང་། ཚངས་པ་མི་མཇེད་ཀྱི་བདག་པོ་ཡང་རིམ་གྲོའི་ཕྱིར་ལྷགས་སོ། །འོད་སྣང་དེ་མཐོང་ནས། ནགས་ན་གནས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ཏིསྶས་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་དྲིས་པ། “མཚན་མོའི་ཆ་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པའི་དྲུང་དུ་འོད་སྣང་བྱུང་ན། འོད་སྣང་དེ་ཅི་ཞིག་ལགས།”ཞེས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཏམ་གཞན་ལ་བསྒྱུར་ཏེ། “འོད་སྣང་ཞེས་པ་ནི་སྒྲོན་མེའི་འོད་ཀྱང་ཡིན། ནོར་བུའི་འོད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཁྱེད་ཀྱིས་གསང་བར་མཛད་དམ།”ཞེས་ནན་གྱིས་དྲིས་པ་ན། “དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །”ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་བཤད་དོ། ། Kāḷavallimaṇḍapavāsī mahānāgatthero viya ca. Sopi kira gatapaccāgatavattaṃ pūrento ‘‘paṭhamaṃ tāva bhagavato mahāpadhānaṃ pūjemī’’ti satta vassāni ṭhānacaṅkamameva adhiṭṭhāsi. Puna soḷasa vassāni gatapaccāgatavattaṃ pūretvā arahattaṃ pāpuṇi. Evaṃ kammaṭṭhānayutteneva cittena pādaṃ uddharanto vippayuttena cittena uddhaṭe pana paṭinivattanto gāmasamīpaṃ gantvā, ‘‘gāvī nu pabbajito nū’’ti āsaṅkanīyappadese ṭhatvā, saṅghāṭiṃ pārupitvā pattaṃ gahetvā, gāmadvāraṃ patvā, kacchakantarato udakaṃ gahetvā, gaṇḍūsaṃ katvā gāmaṃ pavisati ‘‘bhikkhaṃ dātuṃ vā vandituṃ vā upagate manusse ‘dīghāyukā hothā’ti vacanamattenapi mā me kammaṭṭhānavikkhepo ahosī’’ti sace pana ‘‘ajja, bhante, kiṃ sattamī, udāhu aṭṭhamī’’ti divasaṃ pucchanti, udakaṃ gilitvā āroceti. Sace divasapucchakā na honti, nikkhamanavelāyaṃ gāmadvāre niṭṭhubhitvāva yāti. ནག་པོའི་འཁྲི་ཤིང་གི་སྤྱིལ་བུ་ན་བཞུགས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ནཱ་ག་བཞིན་ནོ། །ཁོང་ཡང་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ན། “ཐོག་མར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོ་ལ་མཆོད་པར་བྱའོ། །”ཞེས་ལོ་བདུན་གྱི་བར་དུ་འགྲེང་བ་དང་འཆག་པ་ཉིད་ལ་གནས་པར་དམ་བཅས་སོ། །ཡང་ལོ་བཅུ་དྲུག་གི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ལས་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་རྐང་པ་འདེགས་ཤིང་། གལ་ཏེ་ལས་གཞི་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་བཏེགས་ན་ཕྱིར་ལོག་སྟེ། གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་གཤེགས་ནས། “འདི་ནི་བ་ལང་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།”ཞེས་དོགས་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་བཞུགས་ཏེ། ཆོས་གོས་སྣམ་སྦྱར་བགོས་ཤིང་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས། གྲོང་གི་སྒོར་ཕེབས་ཏེ། ཆུ་སྣོད་ལས་ཆུ་བླངས་ནས་ཁ་བཤལ་ཏེ་གྲོང་དུ་འཇུག་གོ། །“བསོད་སྙོམས་འབུལ་བའམ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འོངས་པའི་མི་རྣམས་ལ། ‘ཚེ་རིང་བར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་སྨྲ་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་བདག་གི་ལས་གཞི་ལ་གཡེང་བར་མ་གྱུར་ཅིག”སྙམ་དུའོ། །གལ་ཏེ་ “བཙུན་པ། དེ་རིང་ནི་ཚེས་བདུན་ལགས་སམ། འོན་ཏེ་ཚེས་བརྒྱད་ལགས།”ཞེས་ཞག་གྲངས་དྲིས་ན། ཆུ་མིད་ནས་སྨྲའོ། །གལ་ཏེ་ཞག་གྲངས་འདྲི་མཁན་མེད་ན། ཕྱིར་འཐོན་པའི་ཚེ་གྲོང་གི་སྒོ་ཁར་ཆུ་དེ་ཕྱིར་བོར་ནས་གཤེགས་སོ། ། Sīhaḷadīpeyeva kalambatitthavihāre vassūpagatā paññāsabhikkhū viya ca. Te kira vassūpanāyikauposathadivase katikavattaṃ akaṃsu – ‘‘arahattaṃ appatvā aññamaññaṃ nālapissāmā’’ti. Gāmañca piṇḍāya pavisantā gāmadvāre udakagaṇḍūsaṃ katvā pavisiṃsu, divase pucchite udakaṃ gilitvā ārocesuṃ, apucchite gāmadvāre niṭṭhubhitvā vihāraṃ āgamaṃsu. Tattha manussā niṭṭhubhanaṭṭhānaṃ disvā jāniṃsu ‘‘ajja eko āgato, ajja dve’’ti. Evañca cintesuṃ ‘‘kiṃ nu kho ete amheheva saddhiṃ na sallapanti, udāhu aññamaññampi? Yadi aññamaññampi na sallapanti, addhā vivādajātā bhavissanti, handa nesaṃ aññamaññaṃ khamāpessāmā’’ti sabbe vihāraṃ agamaṃsu. Tattha paññāsabhikkhūsu vassaṃ upagatesu dve bhikkhū ekokāse nāddasaṃsu. Tato yo tesu cakkhumā puriso, so evamāha – ‘‘na, bho, kalahakārakānaṃ vasanokāso īdiso hoti, susammaṭṭhaṃ cetiyaṅgaṇaṃ bodhiyaṅgaṇaṃ, sunikkhittā sammajjaniyo, sūpaṭṭhapitaṃ pānīyaparibhojanīya’’nti. Te tatova [Pg.52] nivattā. Te bhikkhū antotemāseyeva vipassanaṃ ārabhitvā arahattaṃ patvā mahāpavāraṇāya visuddhipavāraṇaṃ pavāresuṃ. སིངྒ་ལའི་གླིང་ཉིད་ཀྱི་ཀ་ལམ་བྷ་ཏིཏྠ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབྱར་གནས་པར་དམ་བཅས་པའི་དགེ་སློང་ལྔ་བཅུ་པོ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་དབྱར་གནས་པར་དམ་བཅའ་བའི་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོར། “དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མ་ཐོབ་ཀྱི་བར་དུ་ཕན་ཚུན་གཏམ་མི་སྨྲའོ། །”ཞེས་ཁས་བླངས་པའི་ཆོས་བྱས་སོ། །གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པ་ན། གྲོང་གི་སྒོ་ཁར་ཆུས་ཁ་བཤལ་ཏེ་ཞུགས་ཤིང་། ཞག་གྲངས་དྲིས་ན་ཆུ་མིད་ནས་སྨྲ་ལ། མ་དྲིས་ན་གྲོང་གི་སྒོ་ཁར་ཆུ་ཕྱིར་བོར་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕྱིར་འོངས་སོ། །དེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་བོར་བའི་གནས་མཐོང་ནས། “དེ་རིང་གཅིག་བྱུང་ངོ་། །དེ་རིང་གཉིས་བྱུང་ངོ་། །”ཞེས་ཤེས་སོ། །ཡང་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “དགེ་སློང་འདི་དག་ཅི་ངེད་ཅག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཏམ་མི་སྨྲའམ། འོན་ཏེ་ཕན་ཚུན་དུའང་མི་སྨྲ། གལ་ཏེ་ཕན་ཚུན་དུའང་གཏམ་མི་སྨྲ་ན། ངེས་པར་རྩོད་པ་བྱུང་བ་ཡིན་པས། འོང་ངོ་། །དེ་དག་ཕན་ཚུན་བཟོད་གསོལ་བྱེད་དུ་གཞུག་གོ། །”ཞེས་ཐམས་ཅད་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སོང་ངོ། །དེ་ན་དབྱར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ལྔ་བཅུ་པོ་ལས། དགེ་སློང་གཉིས་གནས་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པ་མ་མཐོང་ངོ། །དེ་ནས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་མིག་རྒྱང་ཡངས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ། “ཀྱེ་དག་རྩོད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ནི་འདི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ར་བ་ནི་ལེགས་པར་ཕྱགས་ཤིང་། ཕྱགས་མ་རྣམས་ནི་ལེགས་པར་བཞག་ལ། བཏུང་ཆུ་དང་བཤལ་ཆུ་རྣམས་ཀྱང་ལེགས་པར་བཤམས་འདུག་གོ། །”ཞེས་སོ། །དེ་དག་དེ་ཉིད་ནས་ཕྱིར་ལོག་གོ། །དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་ཉིད་དུ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས། དགག་དབྱེ་ཆེན་པོ་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་དགག་དབྱེ་མཛད་དོ། ། Evaṃ kāḷavallimaṇḍapavāsī mahānāgatthero viya kalambatitthavihāre vassūpagatabhikkhū viya ca kammaṭṭhānayutteneva cittena pādaṃ uddharanto gāmasamīpaṃ patvā, udakagaṇḍūsaṃ katvā, vīthiyo sallakkhetvā, yattha surāsoṇḍadhuttādayo kalahakārakā caṇḍahatthiassādayo vā natthi, taṃ vīthiṃ paṭipajjati. Tattha ca piṇḍāya caramāno na turitaturito viya javena gacchati, javanapiṇḍapātikadhutaṅgaṃ nāma natthi. Visamabhūmibhāgappattaṃ pana udakabharitasakaṭamiva niccalova hutvā gacchati. Anugharaṃ paviṭṭho ca dātukāmaṃ adātukāmaṃ vā sallakkhetuṃ tadanurūpaṃ kālaṃ āgamento bhikkhaṃ gahetvā, patirūpe okāse nisīditvā, kammaṭṭhānaṃ manasi karonto āhāre paṭikūlasaññaṃ upaṭṭhapetvā, akkhabbhañjanavaṇālepanaputtamaṃsūpamāvasena paccavekkhanto aṭṭhaṅgasamannāgataṃ āhāraṃ āhāreti, neva davāya na madāya…pe… bhuttāvī ca udakakiccaṃ katvā, muhuttaṃ bhattakilamathaṃ paṭippassambhetvā, yathā pure bhattaṃ, evaṃ pacchā bhattaṃ purimayāmaṃ pacchimayāmañca kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Ayaṃ vuccati harati ceva paccāharati cāti. Evametaṃ haraṇapaccāharaṇaṃ gatapaccāgatavattanti vuccati. དེ་ལྟར་ནག་པོའི་འཁྲི་ཤིང་གི་སྤྱིལ་བུ་ན་བཞུགས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ནཱ་ག་བཞིན་དང་། ཀ་ལམ་བྷ་ཏིཏྠ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབྱར་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་བཞིན་དུ། ལས་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་རྐང་པ་འདེགས་ཤིང་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཕེབས་ནས། ཆུས་ཁ་བཤལ་ཏེ། ལམ་སྲང་རྣམས་ལ་བརྟགས་ནས། གང་ན་ཆང་འཐུང་བ་དང་། རྒྱན་པོ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཁྲུག་པ་བྱེད་པ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་གཏུམ་པོ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ལམ་སྲང་དེར་འཇུག་གོ། །དེ་ན་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ན། བྲེལ་བ་ལྟར་མགྱོགས་པོར་མི་གཤེགས་ཏེ། མགྱོགས་པོར་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བའི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་ས་མི་སྙོམས་པར་སླེབས་པའི་ཆུས་གང་བའི་ཤིང་རྟ་བཞིན་དུ་མི་གཡོ་བར་གཤེགས་སོ། །ཁྱིམ་རེ་རེ་བཞིན་ཞུགས་ནས། སྦྱིན་པར་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་བརྟག་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་མཐུན་པའི་དུས་ལ་སྒུག་ཅིང་། བསོད་སྙོམས་བླངས་ཏེ། མཐུན་པའི་གནས་སུ་བཞུགས་ནས། ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་ཟས་ལ་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་ཉེ་བར་བཞག་སཏེ། ཤིང་རྟའི་སྲོག་ཤིང་ལ་སྣུམ་བྱུག་པ་དང་། རྨ་ལ་སྨན་བྱུག་པ་དང་། བུའི་ཤ་ཟ་བའི་དཔེ་ལྟར་སོ་སོར་བརྟགས་ནས། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཟས་ལ་བསྟེན་ཏེ། རྩེད་མོའི་ཕྱིར་མ་ཡིན། རྒྱགས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཟོས་ཟིན་ནས་ཆུའི་བྱ་བ་བྱས་ཏེ། ཡུད་ཙམ་ཞིག་ཟས་ཀྱི་ངལ་གསོ་བསལ་ནས། ཇི་ལྟར་ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་བཞིན་དུ། ཟས་ཀྱི་འོག་རོལ་དང་། མཚན་མོའི་ཐུན་སྟོད་དང་ཐུན་སྨད་ལའང་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །འདི་ལ་ ‘འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་འཁྱེར་བའོ་’ ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་འཁྱེར་བ་འདི་ནི་ ‘འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་’ ཞེས་བྱའོ། ། Etaṃ pūrento yadi upanissayasampanno hoti, paṭhamavaye eva arahattaṃ pāpuṇāti. No ce paṭhamavaye pāpuṇāti, atha majjhimavaye pāpuṇāti. No ce majjhimavaye pāpuṇāti, atha maraṇasamaye pāpuṇāti. No ce maraṇasamaye pāpuṇāti, atha devaputto hutvā pāpuṇāti. No ce devaputto hutvā pāpuṇāti, atha paccekasambuddho hutvā parinibbāti. No ce paccekasambuddho hutvā parinibbāti, atha buddhānaṃ santike khippābhiñño hoti; seyyathāpi – thero bāhiyo, mahāpañño vā hoti; seyyathāpi thero sāriputto. འདི་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ན། གལ་ཏེ་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་དང་ལྡན་ན་ནི། ཚེ་སྟོད་ཉིད་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཚེ་སྟོད་ལ་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་ཚེ་བར་མར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཚེ་བར་མར་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་འཆི་བའི་དུས་སུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འཆི་བའི་དུས་སུ་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་ལྷའི་བུ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ལྷའི་བུ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་ན། དེ་ནས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གནས་བརྟན་བཱ་ཧི་ཡ་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུ་བཞིན་ནོ། ། Ayaṃ pana paccekabodhisatto kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā, āraññiko hutvā, vīsati vassasahassāni etaṃ gatapaccāgatavattaṃ pūretvā, kālaṃ katvā, kāmāvacaradevaloke uppajji. Tato cavitvā bārāṇasirañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ aggahesi. Kusalā itthiyo tadaheva gabbhasaṇṭhānaṃ jānanti, sā ca tāsamaññatarā[Pg.53], tasmā taṃ gabbhapatiṭṭhānaṃ rañño nivedesi. Dhammatā esā, yaṃ puññavante satte gabbhe uppanne mātugāmo gabbhaparihāraṃ labhati. Tasmā rājā tassā gabbhaparihāraṃ adāsi. Sā tato pabhuti nāccuṇhaṃ kiñci ajjhoharituṃ labhati, nātisītaṃ, nātiambilaṃ, nātiloṇaṃ, nātikaṭukaṃ, nātitittakaṃ. Accuṇhe hi mātarā ajjhohaṭe gabbhassa lohakumbhivāso viya hoti, atisīte lokantarikavāso viya, accambilaloṇakaṭukatittakesu bhuttesu satthena phāletvā ambilādīhi sittāni viya gabbhaseyyakassa aṅgāni tibbavedanāni honti. Aticaṅkamanaṭṭhānanisajjāsayanatopi naṃ nivārenti – ‘‘kucchigatassa sañcalanadukkhaṃ mā ahosī’’ti. Mudukattharaṇatthatāya bhūmiyaṃ caṅkamanādīni mattāya kātuṃ labhati, vaṇṇagandhādisampannaṃ sādusappāyaṃ annapānaṃ labhati. Pariggahetvāva naṃ caṅkamāpenti, nisīdāpenti, vuṭṭhāpenti. ཡང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། དགོན་པ་པ་བྱས་ཏེ་ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་གཤེགས་ཤིང་བྱོན་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་འདི་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ནས། དུས་བྱས་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཟུང་ངོ་། །བུད་མེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་མངལ་ཆགས་པ་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། མོ་ཡང་དེ་དག་གི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མངལ་ཆགས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་མངལ་དུ་སྐྱེས་པ་ན། མ་མ་ལ་མངལ་གྱི་སྐྱོབ་པ་ཐོབ་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོས་མོ་ལ་མངལ་གྱི་སྐྱོབ་པ་བྱིན་ནོ། །མོ་ནི་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཤིན་ཏུ་ཚ་བ་གང་ཡང་ཟ་བར་མི་ནུས་ཤིང་། ཤིན་ཏུ་གྲང་བ། ཤིན་ཏུ་སྐྱུར་བ། ཤིན་ཏུ་ལན་ཚྭ་བ། ཤིན་ཏུ་ཚ་བ། ཤིན་ཏུ་ཁ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཟ་བར་མི་ནུས་སོ། །མ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཚ་བ་ཟོས་པ་ན། མངལ་གནས་ཀྱི་བུ་ལ་ཟངས་གཞོང་འཁོལ་བའི་ནང་དུ་གནས་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ལ། ཤིན་ཏུ་གྲང་བ་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་བར་གྱི་མུན་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཤིན་ཏུ་སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་རྣམས་ཟོས་པ་ན། མཚོན་ཆས་བཤགས་ཏེ་སྐྱུར་ཁུ་ལ་སོགས་པས་བྲན་པ་བཞིན་དུ་མངལ་གནས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བ་དང་། ལངས་པ། འདུག་པ། ཉལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལས་ཀྱང་མོ་ལ་བཟློག་པར་བྱེད་དེ། “མངལ་དུ་གནས་པ་ལ་གཡོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་མ་བྱུང་ཞིག” ཅེས་སོ། །ས་གཞི་གདན་འཇམ་པོ་བཏིང་བ་ལ་འགྲོ་འཆག་ལ་སོགས་པ་ཚོད་རིག་པར་བྱེད་དུ་འཇུག་ཅིང་། ཁ་དོག་དང་དྲི་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་བཟའ་བཏུང་ཞིམ་པོ་དང་འཕྲོད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །མོ་ལ་སྐྱོར་ནས་འགྲོ་འཆག་བྱེད་དུ་འཇུག་ཅིང་། སྡོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། ལངས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། Sā evaṃ parihariyamānā gabbhaparipākakāle sūtigharaṃ pavisitvā paccūsasamaye puttaṃ vijāyi pakkatelamadditamanosilāpiṇḍisadisaṃ dhaññapuññalakkhaṇūpetaṃ. Tato naṃ pañcamadivase alaṅkatappaṭiyattaṃ rañño dassesuṃ, rājā tuṭṭho chasaṭṭhiyā dhātīhi upaṭṭhāpesi. So sabbasampattīhi vaḍḍhamāno na cirasseva viññutaṃ pāpuṇi. Taṃ soḷasavassuddesikameva samānaṃ rājā rajje abhisiñci, vividhanāṭakāni cassa upaṭṭhāpesi. Abhisitto rājaputto rajjaṃ kāresi nāmena brahmadatto sakalajambudīpe vīsatiyā nagarasahassesu. Jambudīpe hi pubbe caturāsīti nagarasahassāni ahesuṃ. Tāni parihāyantāni saṭṭhi ahesuṃ, tato parihāyantāni cattālīsaṃ, sabbaparihāyanakāle pana vīsati honti. Ayañca brahmadatto sabbaparihāyanakāle uppajji. Tenassa vīsati nagarasahassāni ahesuṃ, vīsati pāsādasahassāni, vīsati hatthisahassāni, vīsati assasahassāni, vīsati rathasahassāni, vīsati pattisahassāni, vīsati itthisahassāni – orodhā ca nāṭakitthiyo ca, vīsati amaccasahassāni. So mahārajjaṃ kārayamāno eva kasiṇaparikammaṃ katvā pañca abhiññāyo, aṭṭha samāpattiyo ca nibbattesi. Yasmā pana abhisittaraññā nāma avassaṃ aṭṭakaraṇe nisīditabbaṃ, tasmā ekadivasaṃ pageva pātarāsaṃ bhuñjitvā vinicchayaṭṭhāne nisīdi. Tattha uccāsaddamahāsaddaṃ akaṃsu. So ‘‘ayaṃ saddo samāpattiyā upakkileso’’ti pāsādatalaṃ [Pg.54] abhiruhitvā ‘‘samāpattiṃ appemī’’ti nisinno nāsakkhi appetuṃ, rajjavikkhepena samāpatti parihīnā. Tato cintesi ‘‘kiṃ rajjaṃ varaṃ, udāhu samaṇadhammo’’ti. Tato ‘‘rajjasukhaṃ parittaṃ anekādīnavaṃ, samaṇadhammasukhaṃ pana vipulamanekānisaṃsaṃ uttamapurisasevitañcā’’ti ñatvā aññataraṃ amaccaṃ āṇāpesi – ‘‘imaṃ rajjaṃ dhammena samena anusāsa, mā kho adhammakāraṃ akāsī’’ti sabbaṃ niyyātetvā pāsādaṃ abhiruhitvā samāpattisukhena viharati, na koci upasaṅkamituṃ labhati aññatra mukhadhovanadantakaṭṭhadāyakabhattanīhārakādīhi. མོ་དེ་ལྟར་བསྐྱངས་ཏེ་མངལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཚེ། བཙས་ཁང་དུ་ཞུགས་ནས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་བུ་ཞིག་བཙས་ཏེ། དེ་ནི་ཙམ་པ་ཀའི་བྱུག་སྨན་དང་སྦྱར་བའི་ལྡོང་རོས་ཀྱི་གོང་བུ་ལྟ་བུ། བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །དེ་ནས་ཉིན་ལྔ་པ་ལ་བུ་དེ་བརྒྱན་ཅིང་བཀོད་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟན་པས། རྒྱལ་པོ་དགྱེས་ནས་མ་མ་རེ་དྲུག་གིས་བསྐྱང་དུ་བཅུག་གོ །ཁོ་ནི་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཕེལ་ཞིང་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོ་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ཉིད་ལ་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར་ཞིང་། ཟློས་གར་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱས་སོ། །དབང་བསྐུར་བའི་རྒྱལ་བུ་དེས་མིང་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏེ། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཉི་ཁྲི་ལ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་སོ། །སྔོན་འཛམ་བུའི་གླིང་ན་གྲོང་ཁྱེར་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ཉམས་པར་གྱུར་ཏེ་དྲུག་ཁྲིར་གྱུར་ཅིང་། དེ་ནས་ཉམས་ཏེ་བཞི་ཁྲི་དང་། ཐམས་ཅད་ཉམས་པའི་དུས་སུ་ནི་ཉི་ཁྲིར་འགྱུར་རོ། །ཚངས་པས་བྱིན་འདི་ཡང་ཐམས་ཅད་ཉམས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་ཉི་ཁྲི་ཡོད་དོ། །གཞལ་ཡས་ཁང་ཉི་ཁྲི་དང་། གླང་པོ་ཆེ་ཉི་ཁྲི། རྟ་ཉི་ཁྲི། ཤིང་རྟ་ཉི་ཁྲི། དཔུང་བུ་ཆུང་ཉི་ཁྲི། བུད་མེད་ཉི་ཁྲི་སྟེ་བཙུན་མོ་དང་ཟློས་གར་མ་རྣམས་དང་། བློན་པོ་ཉི་ཁྲི་ཡོད་དོ། །ཁོས་རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོ་སྐྱོང་བཞིན་དུ་ཟད་པར་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས། མངོན་ཤེས་ལྔ་དང་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་བསྐྱེད་དོ། །དབང་བསྐུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁྲིམས་གཅོད་པའི་གནས་སུ་འདུག་དགོས་པས། དེའི་ཕྱིར་ཉིན་གཅིག་སྔ་བར་ཞོགས་ཟས་ཟོས་ནས་ཞལ་ལྕེ་གཅོད་པའི་གནས་སུ་འདུག་གོ །དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་ཆེན་པོ་དང་ཅ་ཅོ་བཏོན་ཏོ། །ཁོས་ “སྒྲ་འདི་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ་” སྙམ་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྟེང་དུ་སོང་སྟེ། “སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ་” ཞེས་འདུག་ཀྱང་འཇུག་པར་མ་ནུས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བས་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉམས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་ “རྒྱལ་སྲིད་མཆོག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མཆོག་ཡིན” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ “རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་ཆུང་ཞིང་ཉེས་དམིགས་དུ་མ་དང་ལྡན་ལ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་ཡངས་ཤིང་ཕན་ཡོན་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་དམ་པས་བསྟེན་པ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ཤེས་ནས། བློན་པོ་གཅིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། “རྒྱལ་སྲིད་འདི་ཆོས་དང་མཐུན་ཞིང་མཉམ་པར་སྐྱོངས་ཤིག ཆོས་མ་ཡིན་པའི་བྱ་བ་ནི་མ་བྱེད་ཅིག” ཅེས་ཐམས་ཅད་གཏད་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྟེང་དུ་སོང་སྟེ་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བས་གནས་སོ། །སོ་ཤིང་དང་ཞལ་བསིལ་ཆུ་སྦྱིན་པ་དང་། བཟའ་བ་སྐྱེལ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པར་སུ་ཡང་ཉེ་བར་བཅར་མ་བཅུག་གོ ། Tato addhamāsamatte vītikkante mahesī pucchi ‘‘rājā uyyānagamanabaladassananāṭakādīsu katthaci na dissati, kuhiṃ gato’’ti? Tassā tamatthaṃ ārocesuṃ. Sā amaccassa pāhesi ‘‘rajje paṭicchite ahampi paṭicchitā homi, etu mayā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappetū’’ti. So ubho kaṇṇe thaketvā ‘‘asavanīyameta’’nti paṭikkhipi. Sā punapi dvattikkhattuṃ pesetvā anicchamānaṃ tajjāpesi – ‘‘yadi na karosi, ṭhānāpi te cāvemi, jīvitāpi voropemī’’ti. So bhīto ‘‘mātugāmo nāma daḷhanicchayo, kadāci evampi kārāpeyyā’’ti ekadivasaṃ raho gantvā tāya saddhiṃ sirisayane saṃvāsaṃ kappesi. Sā puññavatī sukhasamphassā. So tassā samphassarāgena ratto tattha abhikkhaṇaṃ saṅkitasaṅkitova agamāsi. Anukkamena attano gharasāmiko viya nibbisaṅko pavisitumāraddho. དེ་ནས་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཙམ་འདས་པ་ན། བཙུན་མོ་ཆེན་པོས་ “རྒྱལ་པོ་ནི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་བྱོན་པ་དང་། དཔུང་ཚོགས་གཟིགས་པ། ཟློས་གར་ལ་སོགས་པ་གང་དུ་ཡང་མི་སྣང་ན། གང་དུ་གཤེགས་སམ” ཞེས་དྲིས་སོ། །མོ་ལ་དོན་དེ་བསྙད་དོ། །མོས་བློན་པོ་ལ་ཕོ་ཉ་བཏང་སྟེ། “ཁྱོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་དང་དུ་བླངས་པ་ན། ང་ཡང་དང་དུ་བླངས་པ་ཡིན་པས། ཚུར་ཤོག་དང་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདོད་པ་སྤྱོད་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་རྣ་བ་གཉིས་བཀག་སྟེ། “འདི་ནི་མི་ཉན་པའི་གཏམ་མོ་” ཞེས་ཕྱིར་བཟློག་གོ །མོས་ཡང་ལན་གཉིས་གསུམ་དུ་བཏང་ཡང་མ་འདོད་པ་ན། “གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མི་བྱེད་ན། ཁྱོད་གནས་ནས་ཀྱང་དབྱུང་ཞིང་། སྲོག་དང་ཡང་འབྲལ་བར་བྱའོ་” ཞེས་སྡིགས་མོ་བྱས་སོ། །ཁོ་སྐྲག་སྟེ། “བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམ་བཅའ་བརྟན་པོ་ཅན་ཡིན་པས། ནམ་ཞིག་ན་འདི་ལྟར་བྱེད་དུ་འཇུག་པའང་སྲིད་དོ་” སྙམ་ནས། ཉིན་གཅིག་དབེན་པར་སོང་སྟེ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་གཟིམ་ཁྲིལ་འདོད་པ་སྤྱད་དོ། །མོ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ལྡན་ཞིང་རེག་བྱ་བདེ་བ་ཞིག་གོ །ཁོ་ནི་མོའི་རེག་བྱའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ชགས་ཏེ། དེར་རྒྱུན་དུ་ཤིན་ཏུ་དོགས་ཟོན་དང་བཅས་ཏེ་སོང་ངོ་། །རིམ་གྱིས་རང་གི་ཁྱིམ་བདག་བཞིན་དུ་དོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པར་བརྩམས་སོ། ། Tato rājamanussā taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ. Rājā na saddahati. Dutiyampi tatiyampi ārocesuṃ. Tato nilīno sayameva disvā sabbāmacce sannipātāpetvā ārocesi. Te – ‘‘ayaṃ rājāparādhiko hatthacchedaṃ arahati, pādacchedaṃ arahatī’’ti yāva sūle uttāsanaṃ, tāva sabbakammakāraṇāni niddisiṃsu. Rājā – ‘‘etassa vadhabandhanatāḷane mayhaṃ vihiṃsā uppajjeyya, jīvitā voropane pāṇātipāto bhaveyya, dhanaharaṇe adinnādānaṃ, alaṃ evarūpehi katehi, imaṃ mama rajjā nikkaḍḍhathā’’ti āha. Amaccā taṃ nibbisayaṃ akaṃsu. So attano dhanasārañca puttadārañca gahetvā paravisayaṃ agamāsi. Tattha rājā sutvā ‘‘kiṃ āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Deva, icchāmi taṃ upaṭṭhātu’’nti. So taṃ sampaṭicchi. Amacco katipāhaccayena laddhavissāso taṃ rājānaṃ etadavoca – ‘‘mahārāja, amakkhikamadhuṃ [Pg.55] passāmi, taṃ khādanto natthī’’ti. Rājā ‘‘kiṃ etaṃ uppaṇḍetukāmo bhaṇatī’’ti na suṇāti. So antaraṃ labhitvā punapi suṭṭhutaraṃ vaṇṇetvā ārocesi. Rājā ‘‘kiṃ eta’’nti pucchi. ‘‘Bārāṇasirajjaṃ, devā’’ti. Rājā ‘‘maṃ netvā māretukāmosī’’ti āha. So ‘‘mā, deva, evaṃ avaca, yadi na saddahasi, manusse pesehī’’ti. So manusse pesesi. Te gantvā gopuraṃ khaṇitvā rañño sayanaghare uṭṭhahiṃsu. དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་མ་ཡིད་ཆེས་སོ། །ལན་གཉིས་དང་ལན་གསུམ་དུ་བསྙད་དོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་ཡིབ་ནས་མཐོང་སྟེ། བློན་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་བསྙད་དོ། །དེ་དག་གིས་ “འདི་ནི་རྒྱལ་པོ་ལ་གནོད་པ་བྱས་པ་ཡིན་པས་ལག་པ་གཅོད་པར་འོས་སོ། །རྐང་པ་གཅོད་པར་འོས་སོ་” ཞེས་པ་ནས་གསལ་ཤིང་ལ་རྒྱག་པའི་བར་གྱི་ཆད་པ་ཐམས་ཅད་བསྟན་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་ “འདི་ལ་གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ། བརྡེག་པ་བྱས་ན་ང་ལ་འཚེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱས་ན་སྲོག་གཅོད་པར་འགྱུར་ཞིང་། ནོར་འཕྲོག་པ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་འགྱུར་བས། འདི་ལྟ་བུའི་བྱ་བས་ཆོག་གི འདི་ངའི་རྒྱལ་ཁམས་ནས་ཕྱིར་སྐྲོད་ཅིག་” ཅེས་གསུངས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ཡུལ་ནས་བསྐྲད་དོ། །ཁོས་རང་གི་ནོར་གྱི་སྙིང་པོ་དང་བུ་དང་ཆུང་མ་ཁྲིད་དེ་ཡུལ་གཞན་དུ་སོང་ངོ་། །དེར་རྒྱལ་པོས་ཐོས་ནས་ “ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་འོངས་པ་ཡིན” ཞེས་དྲིས་སོ། །“ལྷ་གཅིག བདག་ནི་ཁྱེད་ལ་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབ་པར་འདོད་དོ་” ཞེས་སྨྲས་པས། རྒྱལ་པོས་ཁོ་དང་དུ་བླངས་སོ། །བློན་པོ་དེས་ཉིན་ཤས་འདས་པ་ན་ཡིད་ཆེས་ཐོབ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་གིས་སྦྲང་མ་མེད་པའི་སྦྲང་རྩི་ཞིག་མཐོང་ན། དེ་ཟ་བ་སུ་ཡང་མི་འདུག་གོ་” ཞེས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “འདིས་ང་ལ་བཞད་གད་བྱེད་པར་འདོད་ནས་སྨྲ་བ་ཡིན་ནམ་” སྙམ་ནས་མ་ཉན་ནོ། །ཁོས་སྐབས་རྙེད་ནས་ཡང་བསྐྱར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བསྔགས་ཏེ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་ “དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན” ཞེས་དྲིས་སོ། །“ལྷ་གཅིག བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་སྲིད་དོ་” ཞེས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ཁྲིད་དེ་གསོད་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནམ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁོས་ “ལྷ་གཅིག དེ་སྐད་མ་གསུངས་ཤིག གལ་ཏེ་ཡིད་མི་ཆེས་ན་མི་རྣམས་གཏང་བར་མཛོད་ཅིག་” ཅེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་མི་རྣམས་བཏང་ངོ་། །དེ་དག་སོང་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་འོག་ནས་བྲུས་ཏེ་རྒྱལ་པོའི་གཟིམ་ཁང་དུ་ལངས་སོ། ། Rājā disvā ‘‘kissa āgatātthā’’ti pucchi. ‘‘Corā mayaṃ, mahārājā’’ti. Rājā tesaṃ dhanaṃ dāpetvā ‘‘mā puna evamakatthā’’ti ovaditvā vissajjesi. Te āgantvā tassa rañño ārocesuṃ. So punapi dvattikkhattuṃ tatheva vīmaṃsitvā ‘‘sīlavā rājā’’ti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā sīmantare ekaṃ nagaraṃ upagamma tattha amaccassa pāhesi ‘‘nagaraṃ vā me dehi yuddhaṃ vā’’ti. So brahmadattassa tamatthaṃ ārocāpesi ‘‘āṇāpetu devo kiṃ yujjhāmi, udāhu nagaraṃ demī’’ti. Rājā ‘‘na yujjhitabbaṃ, nagaraṃ datvā idhāgacchā’’ti pesesi. So tathā akāsi. Paṭirājāpi taṃ nagaraṃ gahetvā avasesanagaresupi tatheva dūtaṃ pāhesi. Tepi amaccā tatheva brahmadattassa ārocetvā tena ‘‘na yujjhitabbaṃ, idhāgantabba’’nti vuttā bārāṇasiṃ āgamaṃsu. རྒྱལ་པོས་དེ་དག་མཐོང་ནས་ “ཁྱོད་ཚོ་ཅིའི་ཕྱིར་འོངས་པ་ཡིན” ཞེས་དྲིས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་རྐུན་མ་ལགས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་དག་ལ་ནོར་སྦྱིན་དུ་བཅུག་ནས། “ཕྱིན་ཆད་འདི་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག་” ཅེས་གདམས་ཏེ་བཏང་ངོ་། །དེ་དག་འོངས་ཏེ་རང་གི་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོ་དེས་ཡང་ལན་གཉིས་གསུམ་དུ་དེ་བཞིན་དུ་བརྟགས་ནས། “རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ཤེས་ཏེ། དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་བཤམས་ནས། ས་མཚམས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་གཅིག་ཏུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། དེར་བློན་པོ་ལ་ “ང་ལ་གྲོང་ཁྱེར་སྤྲོད་དམ། ཡང་ན་གཡུལ་སྤྲོད” ཅེས་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ་། །བློན་པོ་དེས་ཚངས་པས་བྱིན་ལ་དོན་དེ་བསྙད་དེ། “ལྷ་གཅིག་གིས་བཀའ་སྩོལ་ཅིག བདག་གིས་གཡུལ་སྤྲོད་པར་བགྱིའམ། འོན་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་སྤྲོད་པར་བགྱི” ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “གཡུལ་སྤྲོད་པར་མི་བྱའོ། །གྲོང་ཁྱེར་བྱིན་ལ་འདིར་ཤོག་ཅིག་” ཅེས་བཏང་ངོ་། །ཁོས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་གྲོང་ཁྱེར་དེ་བཟུང་ནས། ལྷག་མའི་གྲོང་ཁྱེར་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ་། །བློན་པོ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཚངས་པས་བྱིན་ལ་བསྙད་པས། རྒྱལ་པོས་ “གཡུལ་སྤྲོད་པར་མི་བྱའོ། །འདིར་འོངས་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་འོངས་སོ། ། Tato amaccā brahmadattaṃ āhaṃsu – ‘‘mahārāja, tena saha yujjhāmā’’ti. Rājā – ‘‘mama pāṇātipāto bhavissatī’’ti vāresi. Amaccā – ‘‘mayaṃ, mahārāja, taṃ jīvaggāhaṃ gahetvā idheva ānessāmā’’ti nānāupāyehi rājānaṃ saññāpetvā ‘‘ehi mahārājā’’ti gantuṃ āraddhā. Rājā ‘‘sace sattamāraṇappaharaṇavilumpanakammaṃ na karotha, gacchāmī’’ti bhaṇati. Amaccā ‘‘na, deva, karoma, bhayaṃ dassetvā palāpemā’’ti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā ghaṭesu dīpe pakkhipitvā rattiṃ gacchiṃsu. Paṭirājā taṃ divasaṃ bārāṇasisamīpe nagaraṃ gahetvā idāni kinti rattiṃ sannāhaṃ mocāpetvā pamatto niddaṃ okkami saddhiṃ balakāyena. Tato amaccā bārāṇasirājānaṃ gahetvā paṭirañño khandhāvāraṃ gantvā sabbaghaṭehi dīpe niharāpetvā ekapajjotāya senāya saddaṃ akaṃsu. Paṭirañño amacco mahābalaṃ disvā bhīto attano rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘uṭṭhehi amakkhikamadhuṃ khādāhī’’ti mahāsaddaṃ akāsi. Tathā dutiyopi, tatiyopi. Paṭirājā tena saddena paṭibujjhitvā [Pg.56] bhayaṃ santāsaṃ āpajji. Ukkuṭṭhisatāni pavattiṃsu. So ‘‘paravacanaṃ saddahitvā amittahatthaṃ pattomhī’’ti sabbarattiṃ taṃ taṃ vippalapitvā dutiyadivase ‘‘dhammiko rājā, uparodhaṃ na kareyya, gantvā khamāpemī’’ti cintetvā rājānaṃ upasaṅkamitvā jaṇṇukehi patiṭṭhahitvā ‘‘khama, mahārāja, mayhaṃ aparādha’’nti āha. Rājā taṃ ovaditvā ‘‘uṭṭhehi, khamāmi te’’ti āha. So raññā evaṃ vuttamatteyeva paramassāsappatto ahosi, bārāṇasirañño samīpeyeva janapade rajjaṃ labhi. Te aññamaññaṃ sahāyakā ahesuṃ. དེ་ནས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་པས་བྱིན་ལ་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་གིས་ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་གཡུལ་སྤྲོད་པར་བགྱིའོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “ང་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་བཟློག་གོ །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་གིས་ཁོ་གསོན་པོར་བཟུང་སྟེ་འདི་ཉིད་དུ་ཁྲིད་པར་བགྱིའོ་” ཞེས་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ལ་གོ་བར་བྱས་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བྱོན་ཅིག་” ཅེས་འགྲོ་བར་བརྩམས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གསོད་པ་དང་། བརྡེག་པ། འཕྲོག་པའི་བྱ་བ་མི་བྱེད་ན། ང་འགྲོའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “ལྷ་གཅིག བདག་ཅག་གིས་དེ་ལྟར་མི་བགྱི་སྟེ། འཇིགས་པ་བསྟན་ནས་བྲོས་སུ་འཇུག་གོ་” ཞེས་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་བཤམས་ཏེ། བུམ་པའི་ནང་དུ་སྒྲོན་མེ་བཅུག་ནས་མཚན་མོ་སོང་ངོ་། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོས་ཉིན་མོ་དེར་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་ཉེ་སྐོར་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་བཟུང་ནས། ད་ནི་ཅི་ཡང་མི་དགོས་སྙམ་སྟེ་མཚན་མོ་ཁྲབ་བཀྲོལ་ནས་བག་མེད་པར་དཔུང་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་གཉིད་དུ་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཁྲིད་དེ། ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོའི་སྒར་ས་རུ་སོང་ནས། བུམ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོན་མེ་ཕྱིར་བཏོན་ཏེ། དཔུང་ཚོགས་གཅིག་ཏུ་འབར་བའི་འོད་དང་བཅས་ཏེ་སྒྲ་ཆེན་པོ་བཏོན་ཏོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོས་དཔུང་ཚོགས་ཆེན་པོ་མཐོང་ནས་སྐྲག་སྟེ། རང་གི་རྒྱལ་པོའི་གམ་དུ་སོང་ནས། “ལོངས་ཤིག སྦྲང་མ་མེད་པའི་སྦྲང་རྩི་ཟོག་ཅིག” ཅེས་སྒྲ་ཆེན་པོ་བཏོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལན་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པའང་བྱས་སོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོ་སྒྲ་དེས་སད་དེ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པར་གྱུར་ཏོ། །ཀུ་ཅོ་འདོན་པ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་བྱུང་ངོ་། །ཁོས་ “གཞན་གྱི་ཚིག་ལ་ཡིད་ཆེས་ནས་དགྲ་ལག་ཏུ་ཆུད་དོ” ཞེས་མཚན་ཐོག་ཐག་ཏུ་སྨྲེ་སྔགས་བཏོན་ཏེ། ཉིན་གཉིས་པ་ལ་ “རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། གནོད་པ་མི་བྱེད་པས། སོང་སྟེ་བཟོད་པར་གསོལ་ལོ་” སྙམ་ནས། རྒྱལ་པོའི་གམ་དུ་སོང་སྟེ་པུས་མོ་ས་ལ་བཙུགས་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་གི་ཉེས་པ་ལ་བཟོད་པར་མཛོད་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ཁོ་ལ་གདམས་ངག་བྱིན་ནས། “ལོངས་ཤིག ངས་ཁྱོད་ལ་བཟོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་སྐད་གསུངས་མ་ཐག་ཏུ་ཁོ་ནི་དབུགས་དབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་ཉེ་སྐོར་གྱི་ཡུལ་གཅིག་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཐོབ་བོ། །དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མཛའ་བཤེས་སུ་གྱུར་ཏོ། ། Atha brahmadatto dvepi senā sammodamānā ekato ṭhitā disvā ‘‘mamekassa cittānurakkhaṇāya asmiṃ janakāye khuddakamakkhikāya pivanamattampi lohitabindu na uppannaṃ. Aho sādhu, aho suṭṭhu, sabbe sattā sukhitā hontu, averā hontu, abyāpajjhā hontū’’ti mettājhānaṃ uppādetvā, tadeva pādakaṃ katvā, saṅkhāre sammasitvā, paccekabodhiñāṇaṃ sacchikatvā, sayambhutaṃ pāpuṇi. Taṃ maggasukhena phalasukhena sukhitaṃ hatthikkhandhe nisinnaṃ amaccā paṇipātaṃ katvā āhaṃsu – ‘‘yānakālo, mahārāja, vijitabalakāyassa sakkāro kātabbo, parājitabalakāyassa bhattaparibbayo dātabbo’’ti. So āha – ‘‘nāhaṃ, bhaṇe, rājā, paccekabuddho nāmāha’’nti. Kiṃ devo bhaṇati, na edisā paccekabuddhā hontīti? Kīdisā, bhaṇe, paccekabuddhāti? Paccekabuddhā nāma dvaṅgulakesamassu aṭṭhaparikkhārayuttā bhavantīti. So dakkhiṇahatthena sīsaṃ parāmasi, tāvadeva gihiliṅgaṃ antaradhāyi, pabbajitaveso pāturahosi, dvaṅgulakesamassu aṭṭhaparikkhārasamannāgato vassasatikattherasadiso ahosi. So catutthajjhānaṃ samāpajjitvā hatthikkhandhato vehāsaṃ abbhuggantvā padumapupphe nisīdi. Amaccā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, kammaṭṭhānaṃ, kathaṃ adhigatosī’’ti pucchiṃsu. So yato assa mettājhānakammaṭṭhānaṃ ahosi, tañca vipassanaṃ vipassitvā adhigato, tasmā tamatthaṃ dassento udānagāthañca byākaraṇagāthañca imaññeva gāthaṃ abhāsi ‘‘sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍa’’nti. དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཚངས་པས་བྱིན་གྱིས་དམག་དཔུང་གཉིས་པོ་དགའ་མགུ་ཡི་རངས་ཏེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་མཐོང་ནས། "བདག་གཅིག་པུའི་སེམས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་ལས་སྦྲང་བུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གིས་འཐུང་བ་ཙམ་གྱི་ཁྲག་གི་ཐིགས་པ་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱུང་ངོ་། །ཀྱེ་མ་ལེགས་སོ། །ཀྱེ་མ་དག་གོ །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག །འཁོན་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག །གནོད་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག" ཅེས་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་བསྐྱེད་དེ། དེ་ཉིད་གཞིར་བྱས་ནས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ཤིང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་རང་བྱུང་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར། ལམ་གྱི་བདེ་བ་དང་འབྲས་བུའི་བདེ་བས་ཚིམ་ཞིང་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞུགས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་ལ། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །"ལྷ་ཆེན་པོ། གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་ལགས་སོ། །རྒྱལ་བའི་དམག་ཚོགས་ལ་བཀུར་སྟི་བྱ་དགོས་ཤིང་། ཕམ་པའི་དམག་ཚོགས་ལ་བཟའ་བཏུང་གི་རིགས་སྦྱིན་པར་བྱའོ། །" ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཁོང་གིས་སྨྲས་པ། "གྲོགས་དག་བདག་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་ནི་རང་སངས་རྒྱས་བྱ་བ་ཡིན།" ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། "ལྷས་ཅི་གསུང་། འདི་འདྲ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་མི་མངའ་འོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"གྲོགས་དག་འོ་ན་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན།" ཞེས་དྲིས་པ་དང་། "རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་སོར་གཉིས་ཙམ་ཡོད་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་ཕྱག་གཡས་པས་དབུ་ལ་བྱུག་པ་མཛད་མ་ཐག །ཁྱིམ་པའི་ཆ་བྱད་དེ་ཉིད་དུ་མི་སྣང་བར་གྱུར་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཆ་བྱད་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་སོར་གཉིས་ཙམ་དང་ལྡན་ཞིང་དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་བརྒྱད་དང་ཉེ་བར་ལྡན་པ་ལོ་བརྒྱ་ལོན་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་མཚུངས་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ནས་མཁའ་ལ་འཕགས་ཏེ་པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་སྟེང་དུ་བཞུགས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། "བཙུན་པ། ལས་ཀྱི་གཞི་གང་ཞིག་ལགས་སམ། ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏམ།" ཞེས་ཞུས་སོ། །ཁོང་གིས་གང་གི་ཕྱིར་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ལས་ཀྱི་གཞི་དེ་ཉིད་ལས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་ཐོབ་པར་གྱུར་པས། དེའི་ཕྱིར་དོན་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་གསུངས་སོ། །"སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཆད་པ་སྤངས་བྱས་ནས། །" ཞེས་བྱའོ། ། Tattha sabbesūti anavasesesu. Bhūtesūti sattesu. Ayamettha saṅkhepo, vitthāraṃ pana ratanasuttavaṇṇanāyaṃ vakkhāma. Nidhāyāti nikkhipitvā. Daṇḍanti [Pg.57] kāyavacīmanodaṇḍaṃ, kāyaduccaritādīnametaṃ adhivacanaṃ. Kāyaduccaritañhi daṇḍayatīti daṇḍo, bādheti anayabyasanaṃ pāpetīti vuttaṃ hoti. Evaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ ca. Paharaṇadaṇḍo eva vā daṇḍo, taṃ nidhāyātipi vuttaṃ hoti. Aviheṭhayanti aviheṭhayanto. Aññatarampīti yaṃkiñci ekampi. Tesanti tesaṃ sabbabhūtānaṃ. Na puttamiccheyyāti atrajo, khetrajo, dinnako, antevāsikoti imesu catūsu puttesu yaṃ kiñci puttaṃ na iccheyya. Kuto sahāyanti sahāyaṃ pana iccheyyāti kuto eva etaṃ. དེ་ལ་ "ཐམས་ཅད་" ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །"འབྱུང་པོ་" ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལའོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་རིན་ཆེན་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །"བཞག་ནས་" ཞེས་པ་ནི་སྤངས་ཏེའོ། །"ཆད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཆད་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། གནོད་འཚེ་བྱེད་ཅིང་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམ་ང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་རྡེག་བྱེད་ཀྱི་དབྱུག་པ་ཉིད་ལ་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་བཞག་ནས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །"མི་འཚེ་བར་" ཞེས་པ་ནི་གནོད་པ་མི་བྱེད་པའོ། །"གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་ལའང་" ཞེས་པ་ནི་གང་ཡང་རུང་བའི་གཅིག་ལའང་ངོ་། །"དེ་དག་གི་" ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་སོ། །"བུ་མི་འདོད་དོ་" ཞེས་པ་ནི་རང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ། ཞིང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ། བྱིན་པའི་བུ། སློབ་མའི་བུ་སྟེ་བུ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་བུ་ཞིག་མི་འདོད་པའོ། །"གྲོགས་གང་ནས་འགྱུར་" ཞེས་པ་ནི་གྲོགས་འདོད་པར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་གང་ནས་འབྱུང་སྟེ་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Ekoti pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāpahānena eko, ekantavigatakilesoti eko, eko paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko. Samaṇasahassassāpi hi majjhe vattamāno gihisaññojanassa chinnattā eko – evaṃ pabbajjāsaṅkhātena eko. Eko tiṭṭhati, eko gacchati, eko nisīdati, eko seyyaṃ kappeti, eko iriyati vattatīti – evaṃ adutiyaṭṭhena eko. "གཅིག་པུ་" ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གྲངས་ཀྱིས་གཅིག་པུ་དང་། གྲོགས་མེད་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུ་དང་། སྲེད་པ་སྤངས་པས་གཅིག་པུ་དང་། གཏན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་གཅིག་པུ་དང་། གཅིག་པུས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་གཅིག་པུ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་སྦྱོང་སྟོང་གི་དབུས་སུ་གནས་ཀྱང་ཁྱིམ་པའི་ཀུན་སྦྱོར་བཅད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པུ་སྟེ། དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གྲངས་ཀྱིས་གཅིག་པུའོ། །གཅིག་པུ་འགྲེང་བ། གཅིག་པུ་འགྲོ་བ། གཅིག་པུ་འདུག་པ། གཅིག་པུ་ཉལ་བ། གཅིག་པུ་སྤྱོད་ལམ་སྤྱོད་ཅིང་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་གྲོགས་མེད་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུའོ། ། ‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhānasaṃsaraṃ; Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati. "སྐྱེས་བུ་སྲེད་པ་གྲོགས་བྱེད་པ། །དུས་རིང་འཁོར་བར་རྒྱུག་བྱེད་ཅིང་། །འདི་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་རུ། །འཁོར་བ་ལས་ནི་མི་འདའོ། །" ‘‘Evamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ; Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti. (itivu. 15, 105; mahāni. 191; cūḷani. pārāyanānugītigāthāniddesa 107) – "དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་ཤེས་བྱས་ནས། །སྲེད་པ་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ཁུངས་ཉིད། །སྲེད་བྲལ་ལེན་པ་མེད་པ་དང་། །དགེ་སྦྱོང་དྲན་ལྡན་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ། །" ཞེས་སོ། ། Evaṃ taṇhāpahānaṭṭhena eko. Sabbakilesāssa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammāti – evaṃ ekantavigatakilesoti eko. Anācariyako hutvā sayambhū sāmaññeva paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti – evaṃ eko paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko. དེ་ལྟར་སྲེད་པ་སྤངས་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུའོ། །ཁོང་གི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཤིང་། རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ། ཏཱ་ལའི་མགོ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་བྱས་ཤིང་། མེད་པར་བྱས་ཏེ་ཕྱིན་ཆད་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པས། དེ་ལྟར་གཏན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་གཅིག་པུའོ། །སློབ་དཔོན་མེད་པར་རང་བྱུང་ཉིད་དུ་རང་གིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས། དེ་ལྟར་གཅིག་པུས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་གཅིག་པུའོ། ། Careti yā imā aṭṭha cariyāyo; seyyathidaṃ – paṇidhisampannānaṃ catūsu iriyāpathesu iriyāpathacariyā, indriyesu guttadvārānaṃ ajjhattikāyatanesu āyatanacariyā, appamādavihārīnaṃ catūsu satipaṭṭhānesu saticariyā, adhicittamanuyuttānaṃ catūsu jhānesu samādhicariyā, buddhisampannānaṃ catūsu ariyasaccesu ñāṇacariyā, sammā paṭipannānaṃ catūsu ariyamaggesu maggacariyā, adhigatapphalānaṃ catūsu sāmaññaphalesu [Pg.58] patticariyā, tiṇṇaṃ buddhānaṃ sabbasattesu lokatthacariyā, tattha padesato paccekabuddhasāvakānanti. Yathāha – ‘‘cariyāti aṭṭha cariyāyo iriyāpathacariyā’’ti (paṭi. ma. 1.197; 3.28) vitthāro. Tāhi cariyāhi samannāgato bhaveyyāti attho. Atha vā yā imā ‘‘adhimuccanto saddhāya carati, paggaṇhanto vīriyena carati, upaṭṭhahanto satiyā carati, avikkhitto samādhinā carati, pajānanto paññāya carati, vijānanto viññāṇena carati, evaṃ paṭipannassa kusalā dhammā āyatantīti āyatanacariyāya carati, evaṃ paṭipanno visesamadhigacchatīti visesacariyāya caratī’’ti (paṭi. ma. 1.197; 3.29) evaṃ aparāpi aṭṭha cariyā vuttā. Tāhipi samannāgato bhaveyyāti attho. Khaggavisāṇakappoti ettha khaggavisāṇaṃ nāma khaggamigasiṅgaṃ. Kappasaddassa atthaṃ vitthārato maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ pakāsayissāma. Idha panāyaṃ ‘‘satthukappena vata, bho, kira sāvakena saddhiṃ mantayamānā’’ti (ma. ni. 1.260) evamādīsu viya paṭibhāgo veditabbo. Khaggavisāṇakappoti khaggavisāṇasadisoti vuttaṃ hoti. Ayaṃ tāvettha padato atthavaṇṇanā. "སྤྱོད་ཅིག་" ཅེས་པ་ནི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྨོན་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་བཞི་ལ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་། བག་ཡོད་པར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་བཞི་ལ་དྲན་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། ལྷག་པའི་སེམས་ལ་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། བློ་གྲོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་བཞི་ལ་ལམ་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བཞི་ལ་ཐོབ་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ནི་ཕྱོགས་རེ་བའོ། །ཇི་སྐད་དུ། "སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་དེ། སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྤྱོད་པའོ། །" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྤྱོད་པ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། "མོས་པ་དང་ལྡན་པས་དད་པས་སྤྱོད་ལ། རབ་ཏུ་འཛིན་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སྤྱོད་ཅིང་། ཉེ་བར་གནས་པས་དྲན་པས་སྤྱོད་ལ། རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྤྱོད་ཅིང་། རབ་ཏུ་ཤེས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤྱོད་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྤྱོད་དོ། །དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བས་ན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྤྱོད་པས་སྤྱོད་ལ། དེ་ལྟར་ཞུགས་པས་ཁྱད་པར་ཐོབ་པས་ན་ཁྱད་པར་གྱི་སྤྱོད་པས་སྤྱོད་དོ། །" ཞེས་གཞན་ཡང་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་དང་ཡང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །"བསེ་རུའི་རྭ་ལྟ་བུ་" ཞེས་པ་འདིར་བསེ་རུའི་རྭ་ནི་བསེ་རུ་ཞེས་བྱ་བའི་རི་དྭགས་ཀྱི་རྭའོ། །"སྐབས་" (kappa) ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་རྒྱས་པར་གསལ་བར་བྱའོ། །འདིར་ནི་ "གྲོགས་པོ། སྟོན་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཉན་ཐོས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲོས་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་འདྲ་བའི་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །"བསེ་རུའི་རྭ་ལྟ་བུ་" ཞེས་པ་ནི་བསེ་རུའི་རྭ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་འདིར་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། Adhippāyānusandhito pana evaṃ veditabbā – yvāyaṃ vuttappakāro daṇḍo bhūtesu pavattiyamāno ahito hoti, taṃ tesu appavattanena tappaṭipakkhabhūtāya mettāya parahitūpasaṃhārena ca sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, nihitadaṇḍattā eva ca. Yathā anihitadaṇḍā sattā bhūtāni daṇḍena vā satthena vā pāṇinā vā leḍḍunā vā viheṭhayanti, tathā aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ. Imaṃ mettākammaṭṭhānamāgamma yadeva tattha vedanāgataṃ saññāsaṅkhāraviññāṇagataṃ tañca tadanusāreneva tadaññañca saṅkhāragataṃ vipassitvā imaṃ paccekabodhiṃ adhigatomhīti ayaṃ tāva adhippāyo. དགོངས་པ་དང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆད་པ་འདི་ཉིད་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་ན་ཕན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བས། དེ་དག་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་བྱམས་པ་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཆད་པ་བཞག་ཅིང་། ཆད་པ་བཞག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཆད་པ་མ་བཞག་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ལ་དབྱུག་པའམ། མཚོན་ཆའམ། ལག་པའམ། གོང་བུས་གནོད་པ་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་དེ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་ལའང་གནོད་པ་མི་བྱེད་པའོ། །བྱམས་པའི་ལས་ཀྱི་གཞི་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལ་ཚོར་བར་གྱུར་པ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གྱུར་པ་གང་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དེ་ལས་གཞན་པའི་འདུ་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་བྱང་ཆུབ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་རེ་ཞིག་དགོངས་པའོ། ། Ayaṃ pana anusandhi – evaṃ vutte te amaccā āhaṃsu – ‘‘idāni, bhante, kuhiṃ gacchathā’’ti? Tato tena ‘‘pubbapaccekasambuddhā kattha vasantī’’ti āvajjetvā ñatvā ‘‘gandhamādanapabbate’’ti vutte punāhaṃsu – ‘‘amhe dāni, bhante, pajahatha, na icchathā’’ti. Atha paccekabuddho āha – ‘‘na puttamiccheyyā’’ti sabbaṃ. Tatrādhippāyo – ahaṃ idāni atrajādīsu yaṃ [Pg.59] kiñci puttampi na iccheyyaṃ, kuto pana tumhādisaṃ sahāyaṃ? Tasmā tumhesupi yo mayā saddhiṃ gantuṃ mādiso vā hotuṃ icchati, so eko care khaggavisāṇakappo. Atha vā tehi ‘‘amhe dāni, bhante, pajahatha na icchathā’’ti vutte so paccekabuddho ‘‘na puttamiccheyya kuto sahāya’’nti vatvā attano yathāvuttenatthena ekacariyāya guṇaṃ disvā pamudito pītisomanassajāto imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘eko care khaggavisāṇakappo’’ti. Evaṃ vatvā pekkhamānasseva mahājanassa ākāse uppatitvā gandhamādanaṃ agamāsi. འདི་ནི་མཚམས་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་སྐད་སྨྲས་པ་དང་བློན་པོ་དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། "བཙུན་པ། ད་ལྟ་གང་དུ་གཤེགས་པར་བགྱིད།" ཅེས་ཞུས་པ་དང་། དེ་ནས་ཁོང་གིས་ "སྔོན་གྱི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་གང་དུ་བཞུགས།" ཅེས་བསམས་ཏེ་མཁྱེན་ནས། "སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡན་གྱི་རི་ལའོ། །" ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་སྨྲས་པ། "བཙུན་པ། ད་ནི་བདག་ཅག་སྤོང་བར་མཛད་དམ། མི་བཞེད་དམ།" ཅེས་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ "བུ་མི་འདོད་དོ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་དགོངས་པ་ནི། བདག་ནི་ད་ལྟ་རང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་མི་འདོད་ན། ཁྱེད་ཅག་ལྟ་བུའི་གྲོགས་ལྟ་ཅི་སྨོས། དེའི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཅག་གི་ནང་ནས་གང་ཞིག་བདག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོ་བའམ། བདག་ལྟ་བུར་འགྱུར་བར་འདོད་པ་དེས་བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་ཅིག་ཅེས་པའོ། །ཡང་ན། ཁོང་ཚོས་ "བདག་ཅག་ད་ནི་སྤོང་བར་མཛད་དམ། མི་བཞེད་དམ།" ཅེས་ཞུས་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དེས་ "བུ་མི་འདོད་ན་གྲོགས་གང་ནས་འགྱུར་" ཞེས་གསུངས་ནས། རང་གི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པའི་ཡོན་ཏན་མཐོང་སྟེ། རབ་ཏུ་དགའ་ཞིང་ཡིད་རངས་པར་གྱུར་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་འདི་བརྗོད་དོ། །"བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱ། །" ཞེས་སོ། །དེ་སྐད་གསུངས་ནས་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་པོས་བལྟས་བཞིན་དུ་མཁའ་ལ་འཕགས་ཏེ་སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡན་གྱི་རི་ལ་གཤེགས་སོ། ། Gandhamādano nāma himavati cūḷakāḷapabbataṃ, mahākāḷapabbataṃ, nāgapaliveṭhanaṃ, candagabbhaṃ, sūriyagabbhaṃ, suvaṇṇapassaṃ, himavantapabbatanti satta pabbate atikkamma hoti. Tattha nandamūlakaṃ nāma pabbhāraṃ paccekabuddhānaṃ vasanokāso. Tisso ca guhāyo – suvaṇṇaguhā, maṇiguhā, rajataguhāti. Tattha maṇiguhādvāre mañjūsako nāma rukkho yojanaṃ ubbedhena, yojanaṃ vitthārena. So yattakāni udake vā thale vā pupphāni, sabbāni tāni pupphayati visesena paccekabuddhāgamanadivase. Tassūparito sabbaratanamāḷo hoti. Tattha sammajjanakavāto kacavaraṃ chaḍḍeti, samakaraṇavāto sabbaratanamayaṃ vālikaṃ samaṃ karoti, siñcanakavāto anotattadahato ānetvā udakaṃ siñcati, sugandhakaraṇavāto himavantato sabbesaṃ gandharukkhānaṃ gandhe āneti, ocinakavāto pupphāni ocinitvā pāteti, santharakavāto sabbattha santharati. Sadā paññattāneva cettha āsanāni honti, yesu paccekabuddhuppādadivase uposathadivase ca sabbapaccekabuddhā sannipatitvā nisīdanti. Ayaṃ tattha pakati. Abhisambuddha-paccekabuddho tattha gantvā paññattāsane nisīdati. Tato sace tasmiṃ kāle aññepi paccekabuddhā saṃvijjanti, tepi taṅkhaṇaṃ sannipatitvā paññattāsanesu nisīdanti. Nisīditvā ca kiñcideva samāpattiṃ samāpajjitvā vuṭṭhahanti, tato saṅghatthero adhunāgatapaccekabuddhaṃ sabbesaṃ anumodanatthāya ‘‘kathamadhigata’’nti kammaṭṭhānaṃ pucchati. Tadāpi so tameva attano udānabyākaraṇagāthaṃ bhāsati. Puna bhagavāpi āyasmatā ānandena puṭṭho tameva gāthaṃ bhāsati, ānando ca saṅgītiyanti evamekekā gāthā paccekasambodhiabhisambuddhaṭṭhāne, mañjūsakamāḷe[Pg.60], ānandena pucchitakāle, saṅgītiyanti catukkhattuṃ bhāsitā hotīti. གནྡྷ་མཱ་ད་ན་ (སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡང་) ཞེས་བྱ་བའི་རི་ནི། གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་རི་ཆུང་ནག་པོ་ (Cūḷakāḷapabbata) དང་། རི་ཆེན་ནག་པོ་ (Mahākāḷapabbata) དང་། ཀླུས་བསྐོར་བ་ (Nāgapaliveṭhana) དང་། ཟླ་བའི་མངལ་ (Candagabbha) དང་། ཉི་མའི་མངལ་ (Sūriyagabbha) དང་། གསེར་གྱི་ངོས་ (Suvaṇṇapassa) དང་། གངས་རི་ (Himavantapabbata) སྟེ་རི་བདུན་ལས་འདས་པའི་སར་གནས་སོ། །དེ་ན་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་ (དགའ་བའི་རྩ་བ་) ཞེས་བྱ་བའི་རི་ཕུག་ནི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཡིན་ནོ། །དེ་ན་གསེར་གྱི་ཕུག་པ་དང་། ནོར་བུའི་ཕུག་པ་དང་། དངུལ་གྱི་ཕུག་པ་སྟེ་ཕུག་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། །དེ་ལས་ནོར་བུའི་ཕུག་པའི་སྒོ་དྲུང་དུ་མཉྫཱུ་ས་ཀ་ (སྒྲོམ་ལྡན་) ཞེས་བྱ་བའི་ཤིང་ཞིག་ཡོད་དེ། དཔངས་སུ་དཔག་ཚད་གཅིག་དང་། ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག་ཡོད་དོ། །ཤིང་དེ་ནི་ཆུ་ལ་སྐྱེས་པའམ་སྐམ་ས་ལ་སྐྱེས་པའི་མེ་ཏོག་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཁ་འབུས་པར་བྱེད་དེ། ལྷག་པར་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བྱོན་པའི་ཉིན་མོར་རོ། །དེའི་སྟེང་ཕྱོགས་སུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ར་བ་ཞིག་ཡོད་དོ། །དེ་ན་ཕྱག་དར་བྱེད་པའི་རླུང་གིས་ཕྱག་དར་རྣམས་ཕྱིར་འདོར་ཞིང་། མཉམ་པར་བྱེད་པའི་རླུང་གིས་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་བྱེ་མ་རྣམས་སྙོམས་པར་བྱེད་དོ། །ཆུ་འཐོར་བའི་རླུང་གིས་མ་དྲོས་པའི་མཚོ་ནས་ཆུ་བླངས་ཏེ་འཐོར་བར་བྱེད་ཅིང་། དྲི་ཞིམ་པོར་བྱེད་པའི་རླུང་གིས་གངས་རི་ནས་སྤོས་ཀྱི་ཤིང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲི་བསུང་འཁྱེར་ཡོང་ལ། མེ་ཏོག་འཐུ་བའི་རླུང་གིས་མེ་ཏོག་རྣམས་བཏུས་ཏེ་འབེབས་པར་བྱེད་ཅིང་། གདན་འདིང་བའི་རླུང་གིས་ཀུན་ཏུ་གདན་འདིང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ན་རྟག་ཏུ་བཤམས་ཟིན་པའི་ཁྲི་རྣམས་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་རང་སངས་རྒྱས་བྱུང་བའི་ཉིན་མོ་དང་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོར་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་འདུ་ཞིང་བཞུགས་སོ། །འདི་ནི་དེ་ན་རྒྱུན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དེར་བྱོན་ནས་བཤམས་པའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་གལ་ཏེ་དེའི་ཚེ་རང་སངས་རྒྱས་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་ན། དེ་དག་ཀྱང་སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་འདུས་ནས་བཤམས་པའི་ཁྲི་རྣམས་ལ་བཞུགས་སོ། །བཞུགས་ནས་ཀྱང་སྙོམས་འཇུག་འགའ་ཞིག་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་ལྡང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱིས་གསར་དུ་བྱོན་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་ལ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་ཕྱིར། “ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་ལགས་” ཞེས་ལས་ཀྱི་གནས་ (དམིགས་པ་) འདྲི་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་ནའང་ཁོང་གིས་རང་གི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་དང་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཉིད་གསུང་བར་བྱེད་དོ། །ཕྱིས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ཞུས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཉིད་གསུངས་ཤིང་། ཀུན་དགའ་བོས་ཀྱང་བཀའ་བསྡུ་བའི་ཚེ་གསུངས་པས། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེ་རེ་ནི། རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས་དང་། མཉྫཱུ་ས་ཀའི་ར་བ་དང་། ཀུན་དགའ་བོས་ཞུས་པའི་དུས་དང་། བཀའ་བསྡུ་བའི་ཚེ་སྟེ་ཐེངས་བཞི་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། Paṭhamagāthāvaṇṇanā samattā. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 36. Saṃsaggajātassāti kā uppatti? Ayampi paccekabodhisatto kassapassa bhagavato sāsane vīsati vassasahassāni purimanayeneva samaṇadhammaṃ karonto kasiṇaparikammaṃ katvā, paṭhamajjhānaṃ nibbattetvā, nāmarūpaṃ vavatthapetvā, lakkhaṇasammasanaṃ katvā, ariyamaggaṃ anadhigamma brahmaloke nibbatti. So tato cuto bārāṇasirañño aggamahesiyā kucchimhi uppajjitvā purimanayeneva vaḍḍhamāno yato pabhuti ‘‘ayaṃ itthī ayaṃ puriso’’ti visesaṃ aññāsi, tatupādāya itthīnaṃ hatthe na ramati, ucchādananhāpanamaṇḍanādimattampi na sahati. Taṃ purisā eva posenti, thaññapāyanakāle dhātiyo kañcukaṃ paṭimuñcitvā purisavesena thaññaṃ pāyenti. So itthīnaṃ gandhaṃ ghāyitvā saddaṃ vā sutvā rodati, viññutaṃ pattopi itthiyo passituṃ na icchati, tena taṃ anitthigandhotveva sañjāniṃsu. ༣༦. “འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ལ།” ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞེ་ན། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་ཅིང་། ཟད་པར་གྱི་སྔོན་འགྲོའི་ལས་བྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྐྱེད་ཅིང་། མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་བཞག་ནས། མཚན་ཉིད་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་ཀྱང་། འཕགས་པའི་ལམ་མ་ཐོབ་པར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །ཁོང་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་མངལ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆེར་སྐྱེས་པ་ན། གང་གི་ཚེ་ “འདི་ནི་བུད་མེད་དོ། །འདི་ནི་སྐྱེས་པའོ། །” ཞེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཤེས་པ་ནས་བཟུང་། བུད་མེད་ཀྱི་ལག་ཏུ་མི་དགའ་ཞིང་། ལུས་ལ་བྱུག་པ་དང་། ཁྲུས་བྱེད་པ་དང་། རྒྱན་འདོགས་པ་ཙམ་ཡང་མི་བཟོད་དོ། །ཁོང་ནི་སྐྱེས་པ་ཁོ་ནས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་ཅིང་། ནུ་མ་བསྣུན་པའི་ཚེ་མ་མ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོད་གོས་གྱོན་ཏེ་སྐྱེས་པའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་ནུ་མ་བསྣུན་ཏོ། །ཁོང་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་དྲི་ཚོར་བའམ་སྒྲ་ཐོས་ན་ངུ་བར་བྱེད་ཅིང་། ལང་ཚོ་ལ་བབས་པའི་ཚེའང་བུད་མེད་རྣམས་བལྟ་བར་མི་འདོད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་ལ་ “བུད་མེད་ཀྱི་དྲི་མེད་པ་” (Anitthigandha) ཞེས་མིང་དུ་བཏགས་སོ། ། Tasmiṃ soḷasavassuddesike jāte rājā ‘‘kulavaṃsaṃ saṇṭhapessāmī’’ti nānākulehi tassa anurūpā kaññāyo ānetvā aññataraṃ amaccaṃ āṇāpesi ‘‘kumāraṃ ramāpehī’’ti. Amacco upāyena taṃ ramāpetukāmo tassa avidūre sāṇipākāraṃ parikkhipāpetvā nāṭakāni payojāpesi. Kumāro gītavāditasaddaṃ sutvā – ‘‘kasseso saddo’’ti āha. Amacco ‘‘taveso, deva, nāṭakitthīnaṃ saddo, puññavantānaṃ īdisāni nāṭakāni honti, abhirama, deva, mahāpuññosi tva’’nti āha. Kumāro amaccaṃ daṇḍena tāḷāpetvā nikkaḍḍhāpesi. So rañño ārocesi. Rājā kumārassa mātarā saha gantvā, kumāraṃ khamāpetvā, puna amaccaṃ appesi. Kumāro tehi atinippīḷiyamāno seṭṭhasuvaṇṇaṃ datvā suvaṇṇakāre āṇāpesi – ‘‘sundaraṃ itthirūpaṃ karothā’’ti. Te vissakammunā nimmitasadisaṃ sabbālaṅkāravibhūsitaṃ itthirūpaṃ katvā dassesuṃ. Kumāro disvā vimhayena sīsaṃ cāletvā mātāpitūnaṃ pesesi ‘‘yadi īdisiṃ itthiṃ labhissāmi, gaṇhissāmī’’ti. Mātāpitaro [Pg.61] ‘‘amhākaṃ putto mahāpuñño, avassaṃ tena saha katapuññā kāci dārikā loke uppannā bhavissatī’’ti taṃ suvaṇṇarūpaṃ rathaṃ āropetvā amaccānaṃ appesuṃ ‘‘gacchatha, īdisiṃ dārikaṃ gavesathā’’ti. Te gahetvā soḷasa mahājanapade vicarantā taṃ taṃ gāmaṃ gantvā udakatitthādīsu yattha yattha janasamūhaṃ passanti, tattha tattha devataṃ viya suvaṇṇarūpaṃ ṭhapetvā nānāpupphavatthālaṅkārehi pūjaṃ katvā, vitānaṃ bandhitvā, ekamantaṃ tiṭṭhanti – ‘‘yadi kenaci evarūpā diṭṭhapubbā bhavissati, so kathaṃ samuṭṭhāpessatī’’ti? Etenupāyena aññatra maddaraṭṭhā sabbe janapade āhiṇḍitvā taṃ ‘‘khuddakaraṭṭha’’nti avamaññamānā tattha paṭhamaṃ agantvā nivattiṃsu. ཁོང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ན། རྒྱལ་པོས་ “རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་པར་བྱའོ་” སྙམ་ནས། རིགས་སྣ་ཚོགས་ནས་ཁོང་དང་མཐུན་པའི་བུ་མོ་རྣམས་བླངས་ཏེ། བློན་པོ་ཞིག་ལ་ “གཞོན་ནུ་འདི་དགའ་བར་གྱིས་ཤིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །བློན་པོ་དེས་ཐབས་ཀྱིས་ཁོང་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོལ་བའི་ར་བ་བསྐོར་དུ་བཅུག་ནས་ཟློས་གར་པ་རྣམས་རྩེད་དུ་བཅུག་གོ། །གཞོན་ནུས་གླུ་དབྱངས་དང་རོལ་མོའི་སྒྲ་ཐོས་ནས། “འདི་སུའི་སྒྲ་ཡིན་ནམ་” ཞེས་དྲིས་སོ། །བློན་པོས་ “ལྷ་གཅིག །འདི་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་ཟློས་གར་མའི་སྒྲ་ལགས་ཏེ། བསོད་ནམས་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་འདི་འདྲའི་ཟློས་གར་ཡོད་དོ། །ལྷ་གཅིག །མངོན་པར་དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །ཁྱེད་ནི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ལགས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །གཞོན་ནུས་བློན་པོ་དེ་ལ་དབྱུག་པས་བརྡེག་ཏུ་བཅུག་ནས་ཕྱིར་བསྐྲད་དོ། །བློན་པོ་དེས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་གཞོན་ནུའི་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སོང་ནས། གཞོན་ནུ་ལ་བཟོད་གསོལ་བྱས་ཏེ། སླར་ཡང་བློན་པོ་དེ་བཏང་ངོ་། །གཞོན་ནུ་དེ་དག་གིས་ཤིན་ཏུ་བཙིར་བར་གྱུར་པ་ན། གསེར་བཟང་པོ་བྱིན་ཏེ་གསེར་མགར་རྣམས་ལ་ “བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་མཛེས་པ་ཞིག་བཟོས་ཤིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་ལྷའི་བཟོ་བོ་བཟོ་སྦྱངས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུ། རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཤིག་བཟོས་ཏེ་བསྟན་ཏོ། །གཞོན་ནུས་མཐོང་ནས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་ཏེ་མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱེད་བཞིན། ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་སར་བཏང་སྟེ། “གལ་ཏེ་འདི་འདྲའི་བུད་མེད་ཅིག་ཐོབ་ན་བླང་བར་བྱའོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ “ང་ཚོའི་བུ་ནི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། གདོན་མི་ཟ་བར་ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསོད་ནམས་བྱས་པའི་བུ་མོ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་” སྙམ་ནས། གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་ཤིང་རྟའི་སྟེང་དུ་བཞག་སྟེ་བློན་པོ་རྣམས་ལ་གཏད་ནས། “སོང་ལ། འདི་འདྲའི་བུ་མོ་ཞིག་ཚོལ་ཅིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་བཟུང་ནས་ཡུལ་ཆེན་པོ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་ཉུལ་ཞིང་། གྲོང་དང་གྲོང་རྣམས་སུ་སོང་སྟེ། ཆུ་ཁ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདུ་བའི་ས་གང་དང་གང་དུ་མཐོང་བ་དེ་དང་དེར། ལྷ་མོ་བཞིན་དུ་གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་བཞག་ནས། མེ་ཏོག་དང་གོས་དང་རྒྱན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མཆོད་པ་བྱས་ཏེ། བླ་རེ་བྲེས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ཏེ། “གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་འདི་འདྲའི་བུ་མོ་མཐོང་མྱོང་བ་ཡོད་ན། ཁོས་ཇི་ལྟར་གཏམ་གླེང་སློང་བར་འགྱུར་རམ་” སྙམ་མོ། །ཐབས་འདིས་མདྡའི་ཡུལ་ (Maddaraṭṭha) མ་གཏོགས་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉུལ་ནས། ཡུལ་དེ་ནི་ “ཡུལ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གོ་” ཞེས་བརྙས་བཅོས་བྱས་ཏེ། དེར་ཐོག་མར་མ་སོང་བར་ཕྱིར་ལོག་གོ། ། Tato nesaṃ ahosi ‘‘maddaraṭṭhampi tāva gacchāma, mā no bārāṇasiṃ paviṭṭhepi rājā puna pāhesī’’ti maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ agamaṃsu. Sāgalanagare ca maddavo nāma rājā. Tassa dhītā soḷasavassuddesikā abhirūpā hoti. Tassā vaṇṇadāsiyo nhānodakatthāya titthaṃ gatā. Tattha amaccehi ṭhapitaṃ taṃ suvaṇṇarūpaṃ dūratova disvā ‘‘amhe udakatthāya pesetvā rājaputtī sayameva āgatā’’ti bhaṇantiyo samīpaṃ gantvā ‘‘nāyaṃ sāminī, amhākaṃ sāminī ito abhirūpatarā’’ti āhaṃsu. Amaccā taṃ sutvā rājānaṃ upasaṅkamitvā anurūpena nayena dārikaṃ yāciṃsu, sopi adāsi. Tato bārāṇasirañño pāhesuṃ ‘‘laddhā dārikā, sāmaṃ āgacchissati, udāhu amheva ānemā’’ti? So ca ‘‘mayi āgacchante janapadapīḷā bhavissati, tumheva ānethā’’ti pesesi. དེ་ནས་ཁོང་ཚོར་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། “ང་ཚོ་མདྡའི་ཡུལ་དུའང་འགྲོ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་མིན་ང་ཚོ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ཀྱང་རྒྱལ་པོས་སླར་ཡང་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ་” སྙམ་ནས། མདྡའི་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་སཱ་ག་ལ་ (Sāgala) རུ་སོང་ངོ་། །གྲོང་ཁྱེར་སཱ་ག་ལ་རུ་མདྡ་ཝ་ (Maddava) ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཁོང་གི་བུ་མོ་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །མོའི་གཡོག་མོ་རྣམས་ཁྲུས་ชུ་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཆུ་ཁར་སོང་ངོ་། །དེ་ན་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཞག་པའི་གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་སྟེ། “ང་ཚོ་ཆུ་ལེན་དུ་བཏང་ནས་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་རང་ཉིད་ཕེབས་འདུག་གོ་” ཞེས་སྨྲ་བཞིན་ཉེ་བར་སོང་བ་ན། “འདི་ནི་ང་ཚོའི་རྗེ་མོ་མ་ཡིན་ཏེ། ང་ཚོའི་རྗེ་མོ་ནི་འདི་ལས་ཀྱང་མཛེས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཐོས་ནས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། ཚུལ་དང་མཐུན་པར་བུ་མོ་དེ་བསླངས་པས། ཁོང་གིས་ཀྱང་བྱིན་ནོ། །དེ་ནས་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ “བུ་མོ་རྙེད་ཀྱིས། ཉིད་རང་ཕེབས་སམ། ཡང་ན་ང་ཚོས་ཁྲིད་དེ་འོངས་སམ་” ཞེས་ཕྲིན་བཏང་ངོ་། །རྒྱལ་པོ་དེས་ཀྱང་ “ང་རང་འོངས་ན་ཡུལ་མི་རྣམས་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བས། ཁྱེད་རང་ཚོས་ཁྲིད་དེ་ཤོག་ཅིག་” ཅེས་བཏང་ངོ་། ། Amaccā dārikaṃ gahetvā nagarā nikkhamitvā kumārassa pāhesuṃ – ‘‘laddhā suvaṇṇarūpasadisī dārikā’’ti. Kumāro sutvāva rāgena abhibhūto paṭhamajjhānā parihāyi. So dūtaparamparaṃ pesesi ‘‘sīghaṃ ānetha, sīghaṃ ānethā’’ti. Te sabbattha ekarattivāseneva bārāṇasiṃ patvā bahinagare ṭhitā rañño pāhesuṃ – ‘‘ajja pavisitabbaṃ, no’’ti? Rājā ‘‘seṭṭhakulā ānītā dārikā, maṅgalakiriyaṃ katvā mahāsakkārena pavesessāma, uyyānaṃ tāva naṃ nethā’’ti āṇāpesi. Te tathā akaṃsu. Sā accantasukhumālā yānugghātena ubbāḷhā addhānaparissamena uppannavātarogā milātamālā viya [Pg.62] hutvā rattiṃyeva kālamakāsi. Amaccā ‘‘sakkārā paribhaṭṭhamhā’’ti parideviṃsu. Rājā ca nāgarā ca ‘‘kulavaṃso vinaṭṭho’’ti parideviṃsu. Nagare mahākolāhalaṃ ahosi. Kumārassa sutamatteyeva mahāsoko udapādi. Tato kumāro sokassa mūlaṃ khaṇitumāraddho. So cintesi – ‘‘ayaṃ soko nāma na ajātassa hoti, jātassa pana hoti, tasmā jātiṃ paṭicca soko’’ti. ‘‘Jāti pana kiṃ paṭiccā’’ti? Tato ‘‘bhavaṃ paṭicca jātī’’ti evaṃ pubbabhāvanānubhāvena yoniso manasikaronto anulomapaṭilomapaṭiccasamuppādaṃ disvā saṅkhāre sammasanto tattheva nisinno paccekabodhiṃ sacchākāsi. Taṃ maggaphalasukhena sukhitaṃ santindriyaṃ santamānasaṃ nisinnaṃ disvā, paṇipātaṃ katvā, amaccā āhaṃsu – ‘‘mā soci, deva, mahanto jambudīpo, aññaṃ tato sundarataraṃ ānessāmā’’ti. So āha – ‘‘nāhaṃ socako, nissoko paccekabuddho aha’’nti. Ito paraṃ sabbaṃ purimagāthāsadisameva ṭhapetvā gāthāvaṇṇanaṃ. བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བུ་མོ་དེ་ཁྲིད་དེ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཐོན་ནས། གཞོན་ནུ་ལ་ “གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བའི་བུ་མོ་ཞིག་རྙེད་དོ་” ཞེས་ཕྲིན་བཏང་ངོ་། །གཞོན་ནུས་ཐོས་མ་ཐག་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལས་ཉམས་སོ། །ཁོང་གིས་ཕོ་ཉ་རིམ་པར་བཏང་སྟེ། “མྱུར་དུ་ཁྲིད་དེ་ཤོག །མྱུར་དུ་ཁྲིད་དེ་ཤོག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་ལམ་བར་ཀུན་ཏུ་ཞག་རེ་ཁོ་ནར་བསྡད་དེ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ནས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བསྡད་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ “དེ་རིང་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པར་བགྱིའམ་མི་བགྱི་” ཞེས་ཕྲིན་བཏང་ངོ་། །རྒྱལ་པོས་ “རིགས་མཆོག་ནས་བླངས་པའི་བུ་མོ་ཡིན་པས། བཀྲ་ཤིས་པའི་ཆོ་ག་བྱས་ཏེ་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོས་གཞུག་པར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མར་མོ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཁྲིད་ཅིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །མོ་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་ཤིང་ཤ་འཇམ་པ་ཞིག་སྟེ། ཤིང་རྟའི་གཡོ་འགུལ་གྱིས་གཙེས་ཤིང་ལམ་ཐག་རིང་པོའི་ངལ་དུབ་ཀྱིས་རླུང་གི་ནད་སྐྱེས་ཏེ། མེ་ཏོག་རྙིད་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ནས་མཚན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཚེ་ལས་འདས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “ང་ཚོ་བཀུར་སྟི་ལས་ཉམས་སོ་” ཞེས་མྱ་ངན་བྱས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ “རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཆད་དོ་” ཞེས་མྱ་ངན་བྱས་སོ། །གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཅ་ཅོ་ཆེན་པོ་བྱུང་ངོ་། །གཞོན་ནུས་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་མྱ་ངན་ཆེན་པོ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་གཞོན་ནུས་མྱ་ངན་གྱི་རྩ་བ་བརྐོ་བར་བརྩམས་སོ། །ཁོང་གིས་ “མྱ་ངན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ལ་མི་འབྱུང་གི། སྐྱེས་པ་ལ་ནི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མྱ་ངན་འབྱུང་ངོ་། །” ཞེས་བསམས་སོ། །“སྐྱེ་བ་ནི་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ཞེ་ན།” དེ་ནས་ “སྲིད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའོ་” ཞེས་སྔོན་གྱི་བསྒོམས་པའི་མཐུས་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན། ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མཐོང་ནས། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་བཞིན་དུ་གནས་དེ་ཉིད་དུ་འདུག་བཞིན་པར་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་བདེ་བས་བདེ་བར་གྱུར་ཅིང་། དབང་པོ་ཞི་བ། ཡིད་ཞི་བར་བཞུགས་པ་མཐོང་ནས། ཕྱག་འཚལ་ཏེ་སྨྲས་པ། “ལྷ་གཅིག །མྱ་ངན་མ་མཛད་ཅིག །འཛམ་བུའི་གླིང་ནི་ཆེན་པོ་ལགས་པས། ང་ཚོས་འདི་ལས་ཀྱང་མཛེས་པ་ཞིག་ཁྲིད་དེ་འོངས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོང་གིས་ “ང་ནི་མྱ་ངན་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མྱ་ངན་མེད་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་འདྲ་བས་བཞག་གོ། ། Gāthāvaṇṇanāyaṃ pana saṃsaggajātassāti jātasaṃsaggassa. Tattha dassana, savana, kāya, samullapana, sambhogasaṃsaggavasena pañcavidho saṃsaggo. Tattha aññamaññaṃ disvā cakkhuviññāṇavīthivasena uppannarāgo dassanasaṃsaggo nāma. Tattha sīhaḷadīpe kāḷadīghavāpīgāme piṇḍāya carantaṃ kalyāṇavihāravāsīdīghabhāṇakadaharabhikkhuṃ disvā paṭibaddhacittā kenaci upāyena taṃ alabhitvā, kālakatā kuṭumbiyadhītā, tassā nivāsanacoḷakhaṇḍaṃ disvā ‘‘evarūpavatthadhāriniyā nāma saddhiṃ saṃvāsaṃ nālattha’’nti hadayaṃ phāletvā kālakato. So eva ca daharo nidassanaṃ. ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ། “འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ལ།” ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་སྐྱེས་པ་ལའོ། །དེ་ལ་འདྲེས་པ་ནི་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། ལུས་དང་། གཏམ་གླེང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་པའི་འདྲེས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་ལྔའོ། །དེ་ལ་ཕན་ཚུན་མཐོང་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་མཐོང་བའི་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དཔེར་ན། སེང་གལའི་གླིང་གི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་གྷ་ཝཱ་པཱི་ (Kāḷadīghavāpī) ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བ། ཀལྱཱ་ཎ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གནས་པའི་ལུང་རིང་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ཞིག་མཐོང་ནས། ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ཞིག་ཆགས་སེམས་སྐྱེས་ཏེ། ཐབས་གང་གིས་ཀྱང་ཁོང་མ་ཐོབ་པར་འཆི་བའི་དུས་བྱས་སོ། །དགེ་སློང་དེས་མོའི་གྱོན་པའི་གོས་དུམ་ཞིག་མཐོང་ནས། “འདི་འདྲའི་གོས་གྱོན་པ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་མ་ཐོབ་བོ་” སྙམ་ནས་སྙིང་གས་ཏེ་ཤི་བར་གྱུར་ཏོ། །དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་དེ་ཉིད་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ། ། Parehi pana kathiyamānaṃ rūpādisampattiṃ attanā vā hasitalapitagītasaddaṃ sutvā sotaviññāṇavīthivasena uppanno rāgo savanasaṃsaggo nāma. Tatrāpi girigāmavāsīkammāradhītāya pañcahi kumārīhi saddhiṃ padumassaraṃ gantvā, nhatvā mālaṃ āropetvā, uccāsaddena gāyantiyā ākāsena gacchanto saddaṃ sutvā kāmarāgena visesā parihāyitvā anayabyasanaṃ patto pañcaggaḷaleṇavāsī tissadaharo nidassanaṃ. གཞན་དག་གིས་བརྗོད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའམ། རང་ཉིད་ཀྱིས་བགད་པ་དང་། སྨྲས་པ་དང་། གླུ་དབྱངས་ཀྱི་སྒྲ་ཐོས་ནས། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་ཐོས་པའི་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལའང་དཔེར་ན། རི་གྲོང་དུ་གནས་པའི་མགར་བའི་བུ་མོ་ཞིག་བུ་མོ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་པདྨའི་མཚོ་ལ་སོང་སྟེ། ཁྲུས་བྱས་ཤིང་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་བཏགས་ནས། སྒྲ་ཆེན་པོས་གླུ་ལེན་པ་ན། མཁའ་ལ་འགྲོ་བའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ཏིསྶ་ (Tissa) ཞེས་བྱ་བ། པཉྩ་གྒ་ལའི་ཕུག་པ་ན་གནས་པ་དེས་སྒྲ་ཐོས་ནས། འདོད་པའི་ཆགས་པས་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ (བསམ་གཏན་) ལས་ཉམས་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམ་ང་བར་གྱུར་པ་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ། ། Aññamaññaṃ aṅgaparāmasanena uppannarāgo kāyasaṃsaggo nāma. Dhammagāyanadaharabhikkhu cettha nidassanaṃ. Mahāvihāre kira daharabhikkhu dhammaṃ bhāsati[Pg.63]. Tattha mahājane āgate rājāpi agamāsi saddhiṃ antepurena. Tato rājadhītāya tassa rūpañca saddañca āgamma balavarāgo uppanno, tassa ca daharassāpi. Taṃ disvā rājā sallakkhetvā sāṇipākārena parikkhipāpesi. Te aññamaññaṃ parāmasitvā āliṅgiṃsu. Puna sāṇipākāraṃ apanetvā passantā dvepi kālakateyeva addasaṃsūti. ཕན་ཚུན་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་རེག་ཅིང་བྱུག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་ལུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལ་ཆོས་སྒྲོག་པའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ནི་དཔེ་མཚོན་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ཞིག་གིས་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེར་སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་འདུས་པ་ན། རྒྱལ་པོའང་བཙུན་མོའི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་ལྷགས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ལ་དགེ་སློང་དེའི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་ཆགས་དྲག་པོ་སྐྱེས་སོ། །དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་དེ་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་རྟོགས་ནས་ཡོལ་བས་བསྐོར་དུ་བཅུག་གོ། །དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་རེག་ཅིང་འཁྱུད་པར་གྱུར་ཏོ། །སླར་ཡོལ་བ་བསལ་ནས་བལྟས་པ་ན། གཉིས་ཀ་ཚེ་ལས་འདས་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་ངོ། ། Aññamaññaṃ ālapanasamullapane uppanno rāgo pana samullapanasaṃsaggo nāma. Bhikkhubhikkhunīhi saddhiṃ paribhogakaraṇe uppannarāgo sambhogasaṃsaggo nāma. Dvīsupi cetesu pārājikappatto bhikkhu ca bhikkhunī ca nidassanaṃ. Maricivaṭṭināmamahāvihāramahe kira duṭṭhagāmaṇi abhayamahārājā mahādānaṃ paṭiyādetvā ubhatosaṅghaṃ parivisati. Tattha uṇhayāguyā dinnāya saṅghanavakasāmaṇerī anādhārakassa saṅghanavakasāmaṇerassa dantavalayaṃ datvā samullāpaṃ akāsi. Te ubhopi upasampajjitvā saṭṭhivassā hutvā paratīraṃ gatā aññamaññaṃ samullāpena pubbasaññaṃ paṭilabhitvā tāvadeva jātasinehā sikkhāpadaṃ vītikkamitvā pārājikā ahesunti. ཕན་ཚུན་གླེང་མོལ་དང་སྨྲ་བརྗོད་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་གླེང་མོལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲེལ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཕམ་པ་ཕོག་པའི་དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ནི་དཔེ་མཚོན་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། མ་རི་ཙ་ཝ་ཊི་ཞེས་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་དུས་སྟོན་གྱི་ཚེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དུཊྛ་གཱ་མ་ཎི་ཨ་བྷ་ཡས་སྦྱིན་གཏོང་ཆེན་པོ་བཤམས་ཏེ་དགེ་འདུན་གཉིས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དོ། །དེར་ཚ་བའི་ཐུག་པ་ཕུལ་བ་ན། དགེ་འདུན་གྱི་གསར་བུ་མ་གྱུར་པའི་དགེ་ཚུལ་མ་ཞིག་གིས། ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་གདན་མེད་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་གསར་བུ་དགེ་ཚུལ་ཞིག་ལ་བ་སོའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་གདན་བྱིན་ཏེ་གླེང་མོལ་བྱས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀ་ཕྱིས་སུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་ཏེ་ལོ་དྲུག་ཅུ་ལོན་ནས་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་སོང་བ་ན། ཕན་ཚུན་གླེང་མོལ་བྱས་པ་ལས་སྔོན་གྱི་འདུ་ཤེས་རྙེད་དེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཆགས་པ་སྐྱེས་ནས་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འདས་ཏེ་ཕམ་པར་གྱུར་ཏོ། ། Evaṃ pañcavidhe saṃsagge yena kenaci saṃsaggena jātasaṃsaggassa bhavati sneho, purimarāgapaccayā balavarāgo uppajjati. Tato snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti tameva snehaṃ anugacchantaṃ sandiṭṭhikasamparāyikasokaparidevādinānappakārakaṃ dukkhamidaṃ pahoti, nibbattati, bhavati, jāyati. Apare pana ‘‘ārammaṇe cittassa vossaggo saṃsaggo’’ti bhaṇanti. Tato sneho, snehā dukkhamidanti. དེ་ལྟར་འབྲེལ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་ལས་འབྲེལ་བ་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་མཛའ་ཞིང་ཆགས་པ་སྐྱེ་ལ། སྔོན་གྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དྲག་པོ་སྐྱེའོ། །དེ་ནས་མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། མཛའ་ཆགས་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་ཞིང་། གྲུབ་པ་དང་། ཡོད་པ་དང་། སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ནི་“དམིགས་པ་ལ་སེམས་གཏོད་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལས་མཛའ་ཆགས་དང་། མཛའ་ཆགས་ལས་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་ངོ། ། Evamatthappabhedaṃ imaṃ aḍḍhagāthaṃ vatvā so paccekabuddho āha – ‘‘svāhaṃ yamidaṃ snehanvayaṃ sokādidukkhaṃ pahoti, tassa dukkhassa mūlaṃ khananto paccekasambodhimadhigato’’ti. Evaṃ vutte te amaccā āhaṃsu – ‘‘amhehi dāni, bhante, kiṃ kātabba’’nti? Tato so āha – ‘‘tumhe vā aññe vā yo imamhā dukkhā muccitukāmo, so sabbopi ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. Ettha ca yaṃ ‘‘snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahotī’’ti vuttaṃ ‘‘tadeva sandhāya ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno’’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ. Atha vā yathāvuttena saṃsaggena saṃsaggajātassa bhavati sneho, snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti, etaṃ yathābhūtaṃ ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno ahaṃ adhigatoti. Evaṃ abhisambandhitvā catutthapādo pubbe vuttanayeneva [Pg.64] udānavasena vuttopi veditabbo. Tato paraṃ sabbaṃ purimagāthāya vuttasadisamevāti. དེ་ལྟར་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་ནས། རང་སངས་རྒྱས་དེས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། “ང་ནི་མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་མྱ་ངན་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་གང་ཡིན་པ་དེ། སྡུག་བསྔལ་དེའི་རྩ་བ་བརྐོས་ནས་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །” ཞེས་སོ། །དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་པ་ན། བློན་པོ་དེ་དག་གིས་“བཙུན་པ་ཉིད། ད་ནི་བདག་ཅག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་དགོས།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་གང་གིས་“ཁྱེད་རང་ཚོའམ་གཞན་སུ་ཡང་རུང་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་ཐར་བར་འདོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཛའ་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉེས་དམིགས་ལ་བལྟས་ནས། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་“མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། “མཛའ་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉེས་དམིགས་ལ་བལྟས་ནས་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་འབྲེལ་བ་ལས་འབྲེལ་བ་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་མཛའ་ཆགས་སྐྱེ་ཞིང་། མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། མཛའ་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉེས་དམིགས་འདི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བལྟས་ནས་བདག་གིས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་འདི་ལྟར་སྦྱར་ནས། རྐང་པ་བཞི་པ་ནི་སྔོན་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་สྒོ་ནས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། ། Saṃsaggagāthāvaṇṇanā samattā. འབྲེལ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 37. Mitte suhajjeti kā uppatti? Ayaṃ paccekabodhisatto purimagāthāya vuttanayeneva uppajjitvā bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kārento paṭhamaṃ jhānaṃ nibbattetvā ‘‘kiṃ samaṇadhammo varo, rajjaṃ vara’’nti vīmaṃsitvā catunnaṃ amaccānaṃ hatthe rajjaṃ niyyātetvā samaṇadhammaṃ karoti. Amaccā ‘‘dhammena samena karothā’’ti vuttāpi lañjaṃ gahetvā adhammena karonti. Te lañjaṃ gahetvā sāmike parājentā ekadā aññataraṃ rājavallabhaṃ parājesuṃ. So rañño bhattahārakena saddhiṃ pavisitvā sabbaṃ ārocesi. Rājā dutiyadivase sayaṃ vinicchayaṭṭhānaṃ agamāsi. Tato mahājanakāyā – ‘‘amaccā sāmike asāmike karontī’’ti mahāsaddaṃ karontā mahāyuddhaṃ viya akaṃsu. Atha rājā vinicchayaṭṭhānā vuṭṭhāya pāsādaṃ abhiruhitvā samāpattiṃ appetuṃ nisinno tena saddena vikkhittacitto na sakkoti appetuṃ. So ‘‘kiṃ me rajjena, samaṇadhammo varo’’ti rajjasukhaṃ pahāya puna samāpattiṃ nibbattetvā pubbe vuttanayeneva vipassanto paccekasambodhiṃ sacchākāsi. Kammaṭṭhānañca pucchito imaṃ gāthaṃ abhāsi – ༣༧. “མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་”ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེས་ནས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཚེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྐྱེད་དེ། “དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མཆོག་གམ། ཡང་ན་རྒྱལ་སྲིད་མཆོག” ཅེས་དཔྱད་ནས། བློན་པོ་བཞི་ཡི་ལག་ཏུ་རྒྱལ་སྲིད་གཏད་དེ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ལ་“ཆོས་དང་མཐུན་ཞིང་དྲང་པོར་སྐྱོངས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲས་ཀྱང་། ལྐོག་རྔན་བླངས་ནས་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བྱེད་དོ། །ཁོང་ཚོས་ལྐོག་རྔན་བླངས་ནས་བདག་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་བྱེད་ཅིང་། ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་མི་ཞིག་ཕམ་པར་བྱས་སོ། །མི་དེ་རྒྱལ་པོའི་བཟའ་བཏུང་སྐྱེལ་མཁན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཞུགས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་ཉིན་གཉིས་པར་རང་ཉིད་ཁྲིམས་གཅོད་ཀྱི་གནས་སུ་བྱོན་ཏོ། །དེ་ནས་སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་“བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་པོ་རྣམས་བདག་པོ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་ཅིང་གཡུལ་འགྱེད་པ་ཆེན་པོ་ལྟར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཁྲིམས་གཅོད་ཀྱི་གནས་ལས་ལངས་ཏེ་ཕོ་བྲང་གི་རྩེ་མོར་གཤེགས་ནས། སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པར་བཞུགས་པ་ན། སྒྲ་དེས་སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པས་སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པར་མ་ནུས་སོ། །ཁོང་གིས་“བདག་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ནི་མཆོག་གོ་”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་བ་སྤངས་ནས། སླར་ཡང་སྙོམས་འཇུག་བསྐྱེད་དེ་སྔོན་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ནས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་དོ། །དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto; Etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་རྣམས་ལ་བརྩེ་བ་ཡིས། །སེམས་ནི་ཆགས་པས་དོན་རྣམས་ཉམས་པར་བྱེད། །འདུས་པའི་ཉེས་དམིགས་འདི་ལ་བལྟས་ནས་ནི། །བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha mettāyanavasena mittā. Suhadayabhāvena suhajjā. Keci hi ekantahitakāmatāya mittāva honti, na suhajjā. Keci gamanāgamanaṭṭhānanisajjāsamullāpādīsu hadayasukhajananena suhajjāva honti, na mittā. Keci tadubhayavasena suhajjā ceva mittā ca. Te duvidhā honti – agāriyā anagāriyā ca. Tattha agāriyā tividhā honti – upakāro, samānasukhadukkho, anukampakoti. Anagāriyā visesena atthakkhāyino eva. Te catūhi aṅgehi samannāgatā honti. Yathāha – དེ་ལ་བྱམས་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་མཛའ་བཤེས་ཞེས་བྱའོ། །སྙིང་བཟང་བའི་དངོས་པོས་སྙིང་ཉེ་ཞེས་བྱའོ། །འགའ་ཞིག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཕན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་མཛའ་བཤེས་ཉིད་ཡིན་གྱི། སྙིང་ཉེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འགའ་ཞིག་ནི་འགྲོ་འོང་དང་། གནས་དང་། འདུག་པ་དང་། གླེང་མོལ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་སྙིང་ལ་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྙིང་ཉེ་བ་ཉིད་ཡིན་གྱི། མཛའ་བཤེས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འགའ་ཞིག་ནི་དེ་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་སྙིང་ཉེ་བ་དང་མཛའ་བཤེས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱིམ་པ་དང་། ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཕན་འདོགས་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མཉམ་པ་དང་། རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་ཅན་ནོ། །ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་དོན་སྟོན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་དག་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟར། ‘‘Catūhi [Pg.65] kho, gahapatiputta, ṭhānehi upakāro mitto suhado veditabbo – pamattaṃ rakkhati, pamattassa sāpateyyaṃ rakkhati, bhītassa saraṇaṃ hoti, uppannesu kiccakaraṇīyesu taddiguṇaṃ bhogaṃ anuppadeti’’ (dī. ni. 3.261). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་ཕན་འདོགས་པའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བག་མེད་པ་སྲུང་བར་བྱེད། བག་མེད་པའི་ནོར་རྫས་སྲུང་བར་བྱེད། སྐྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་སུ་འགྱུར། བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་བྱུང་བའི་ཚེ་ལོངས་སྤྱོད་ཉིས་འགྱུར་དུ་སྦྱིན་པར་བྱེད་དོ། །” Tathā – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo – guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṃ hoti’’ (dī. ni. 3.262). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་བདེ་སྡུག་མཉམ་པའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རང་གི་གསང་བ་སྨྲ་བར་བྱེད། གཞན་གྱི་གསང་བ་སྦེད་པར་བྱེད། ཕོངས་པའི་ཚེ་མི་གཏོང་། དེའི་དོན་དུ་རང་གི་སྲོག་ཀྱང་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །” Tathā – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi anukampako mitto suhado veditabbo – abhavenassa na nandati, bhavenassa nandati, avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāreti, vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsati’’ (dī. ni. 3.264). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་རྗེས་སུ་བརྩེ་བའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཕོངས་པ་ལ་མི་དགའ། འབྱོར་པ་ལ་དགའ། མི་སྙན་པ་སྨྲ་བ་བཟློག་པར་བྱེད། སྙན་པ་སྨྲ་བ་ལ་བསྔགས་པར་བྱེད་དོ། །” Tathā – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi atthakkhāyī mitto suhado veditabbo – pāpā nivāreti, kalyāṇe niveseti, assutaṃ sāveti, saggassa maggaṃ ācikkhatī’’ti (dī. ni. 3.263). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་དོན་སྟོན་པའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྡིག་པ་ལས་བཟློག དགེ་བ་ལ་འགོད། མ་ཐོས་པ་ཐོས་པར་བྱེད། མཐོ་རིས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །” Tesvidha agāriyā adhippetā. Atthato pana sabbepi yujjanti. Te mitte suhajje. Anukampamānoti anudayamāno. Tesaṃ sukhaṃ upasaṃharitukāmo dukkhaṃ apaharitukāmo ca. དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདིར་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་སོ། །དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རུང་ངོ། །དེ་དག་ནི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རྣམས་སོ། །“རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པའོ། །དེ་དག་གི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་འདོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འདོད་པའོ། ། Hāpeti atthanti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthavasena tividhaṃ, tathā attatthaparatthaubhayatthavasenāpi tividhaṃ. Atthaṃ laddhavināsanena aladdhānuppādanenāti dvidhāpi hāpeti vināseti. Paṭibaddhacittoti ‘‘ahaṃ imaṃ vinā na jīvāmi, esa me gati, esa me parāyaṇa’’nti evaṃ attānaṃ nīce ṭhāne ṭhapentopi paṭibaddhacitto hoti. ‘‘Ime maṃ vinā na jīvanti, ahaṃ tesaṃ gati, tesaṃ parāyaṇa’’nti evaṃ attānaṃ ucce ṭhāne ṭhapentopi paṭibaddhacitto hoti. Idha pana evaṃ paṭibaddhacitto adhippeto. Etaṃ bhayanti etaṃ atthahāpanabhayaṃ, attano samāpattihāniṃ sandhāya vuttaṃ. Santhaveti [Pg.66] tividho santhavo – taṇhādiṭṭhimittasanthavavasena. Tattha aṭṭhasatappabhedāpi taṇhā taṇhāsanthavo, dvāsaṭṭhibhedāpi diṭṭhi diṭṭhisanthavo, paṭibaddhacittatāya mittānukampanā mittasanthavo. So idhādhippeto. Tena hissa samāpatti parihīnā. Tenāha – ‘‘etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno ahamadhigato’’ti. Sesaṃ vuttasadisamevāti veditabbanti. “དོན་ཉམས་པར་བྱེད་”ཅེས་པ་ནི། ཚེ་འདིའི་དོན་དང་། ཕྱི་མའི་དོན་དང་། དོན་དམ་པའི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་དོན་དང་། གཞན་གྱི་དོན་དང་། གཉིས་ཀའི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཐོབ་པ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉམས་པར་བྱེད་ཅིང་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །“སེམས་ཆགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “ང་ནི་འདི་མེད་པར་མི་གསོན་ནོ། །འདི་ནི་བདག་གི་འགྲོ་ས་དང་། འདི་ནི་བདག་གི་སྐྱབས་གནས་སོ། །” ཞེས་འདི་ལྟར་རང་ཉིད་དམའ་བའི་གནས་སུ་འཇོག་ཀྱང་སེམས་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །“འདི་དག་ང་མེད་པར་མི་གསོན་ནོ། །ང་ནི་དེ་དག་གི་འགྲོ་ས་དང་། དེ་དག་གི་སྐྱབས་གནས་སོ། །” ཞེས་འདི་ལྟར་རང་ཉིད་མཐོ་བའི་གནས་སུ་འཇོག་ཀྱང་སེམས་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་ཆགས་པ་ལ་དགོངས་སོ། །“འཇིགས་པ་འདི་”ཞེས་པ་ནི་དོན་ཉམས་པའི་འཇིགས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། རང་གི་སྙོམས་འཇུག་ཉམས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“འདུས་པ་”ལ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྲེད་པའི་འདུས་པ་དང་། ལྟ་བའི་འདུས་པ་དང་། མཛའ་བཤེས་ཀྱི་འདུས་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བའི་སྲེད་པ་ནི་སྲེད་པའི་འདུས་པའོ། །རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་བའི་འདུས་པའོ། །སེམས་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་མཛའ་བཤེས་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་ནི་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་འདུས་པའོ། །དེ་ནི་འདིར་དགོངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་སྙོམས་འཇུག་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་“འདུས་པའི་འཇིགས་པ་འདི་ལ་བལྟས་ནས་བདག་གིས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་པ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། Mittasuhajjagāthāvaṇṇanā samattā. མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 38. Vaṃso visāloti kā uppatti? Pubbe kira kassapassa bhagavato sāsane tayo paccekabodhisattā pabbajitvā vīsati vassasahassāni gatapaccāgatavattaṃ pūretvā devaloke uppannā. Tato cavitvā tesaṃ jeṭṭhako bārāṇasirājakule nibbatto, itare paccantarājakulesu. Te ubhopi kammaṭṭhānaṃ uggaṇhitvā, rajjaṃ pahāya pabbajitvā, anukkamena paccekabuddhā hutvā, nandamūlakapabbhāre vasantā ekadivasaṃ samāpattito vuṭṭhāya ‘‘mayaṃ kiṃ kammaṃ katvā imaṃ lokuttarasukhaṃ anuppattā’’ti āvajjetvā paccavekkhamānā kassapabuddhakāle attano cariyaṃ addasaṃsu. Tato ‘‘tatiyo kuhi’’nti āvajjentā bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kārentaṃ disvā tassa guṇe saritvā ‘‘so pakatiyāva appicchatādiguṇasamannāgato ahosi, amhākaññeva ovādako vattā vacanakkhamo pāpagarahī, handa, naṃ ārammaṇaṃ dassetvā mocessāmā’’ti okāsaṃ gavesantā taṃ ekadivasaṃ sabbālaṅkāravibhūsitaṃ uyyānaṃ gacchantaṃ disvā ākāsenāgantvā uyyānadvāre veḷugumbamūle aṭṭhaṃsu. Mahājano atitto rājadassanena rājānaṃ oloketi. Tato rājā ‘‘atthi nu kho koci mama dassane abyāvaṭo’’ti olokento paccekabuddhe addakkhi. Saha dassaneneva cassa tesu sineho uppajji. ༣༨. “སྨྱུག་མའི་ཚལ་ཆེན་པོ་”ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྔོན་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསུམ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེ་བ་ནི་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་ལ། གཞན་གཉིས་ནི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀས་དམིགས་པ་བཟུང་ནས། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། རིམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ། ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་རི་ཕུག་ཏུ་གནས་སོ། །ཉིན་གཅིག་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལངས་ནས། “བདག་ཅག་གིས་ལས་ཅི་ཞིག་བྱས་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་འདི་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །” ཞེས་བསམས་ཏེ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ན། སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་དུས་སུ་རང་གི་སྤྱོད་པ་མཐོང་ངོ། །དེ་ནས་“གསུམ་པ་དེ་གང་ན་ཡོད།” ཅེས་བསམས་པ་ན། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བ་མཐོང་ནས། དེའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དྲན་ཏེ། “ཁོང་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འདོད་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། བདག་ཅག་ལ་རྗེས་སུ་སྟོན་པ་དང་། སྨྲ་བ་དང་། ཚིག་བཟོད་པ་དང་། སྡིག་པ་ལ་གཤེ་བ་ཞིག་གོ། །འོ་ན། དེ་ལ་དམིགས་པ་བསྟན་ནས་ཐར་བར་བྱའོ། །” ཞེས་སྐབས་བཙལ་བ་ན། ཉིན་གཅིག་ཁོང་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བ་མཐོང་ནས། ནམ་མཁའ་ལས་བྱོན་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱི་སྒོ་དྲུང་གི་སྨྱུག་མའི་ཚལ་གྱི་རྩ་བར་བཞུགས་སོ། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་རྒྱལ་པོ་ལ་བལྟས་ཀྱང་མི་ངོམས་པར་བལྟའོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“བདག་ལ་བལྟ་བ་ལ་མི་གཡེང་བར་གནས་པ་ཞིག་ཡོད་དམ།” ཞེས་བལྟས་པ་ན། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཐོང་ངོ། །མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ལ་དེ་དག་ལ་མཛའ་ཆགས་སྐྱེས་སོ། ། So hatthikkhandhā oruyha santena upacārena te upasaṅkamitvā ‘‘bhante, kiṃ nāmā tumhe’’ti pucchi. Te āhaṃsu ‘‘mayaṃ, mahārāja, asajjamānā nāmā’’ti. ‘‘Bhante, ‘asajjamānā’ti etassa ko attho’’ti? ‘‘Alagganattho, mahārājā’’ti. Tato taṃ veḷugumbaṃ dassentā āhaṃsu – ‘‘seyyathāpi, mahārāja, imaṃ veḷugumbaṃ sabbaso mūlakhandhasākhānusākhāhi saṃsibbitvā ṭhitaṃ asihattho puriso mūle chetvā āviñchanto na sakkuṇeyya uddharituṃ[Pg.67], evameva tvaṃ anto ca bahi ca jaṭāya jaṭito āsattavisatto tattha laggo. Seyyathāpi vā panassa vemajjhagatopi ayaṃ vaṃsakaḷīro asañjātasākhattā kenaci alaggo ṭhito, sakkā ca pana agge vā mūle vā chetvā uddharituṃ, evameva mayaṃ katthaci asajjamānā sabbadisā gacchāmā’’ti tāvadeva catutthajjhānaṃ samāpajjitvā passato eva rañño ākāsena nandamūlakapabbhāraṃ agamaṃsu. Tato rājā cintesi – ‘‘kadā nu kho ahampi evaṃ asajjamāno bhaveyya’’nti tattheva nisīditvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchākāsi. Purimanayeneva kammaṭṭhānaṃ pucchito imaṃ gāthaṃ abhāsi – དེ་ནས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་དེ་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ལས་བབས་ཏེ། ཞི་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། “བཙུན་པ་ཚོ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ལ་ཅི་ཞེས་བྱའམ།” ཞེས་དྲིས། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་ ‘ཆགས་པ་མེད་པ་’ (asajjamāna) ཞེས་བྱའོ།” ཞེས་གསུངས། “བཙུན་པ་ཚོ། ‘ཆགས་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པའི་དོན་ཅི་ལགས་སམ།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཐོགས་པ་མེད་པའི་དོན་ཏོ།” དེ་ནས་ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་སྨྱུག་ཚལ་དེ་ལ་མཛུབ་མོ་གཏད་དེ་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྨྱུག་ཚལ་འདི་ནི་རྩ་བ་དང་། སྡོང་པོ། ཡལ་ག་དང་ཡལ་ཕྲན་རྣམས་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་ཏེ་གནས་པས། ལག་ན་རལ་གྲི་ཐོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ་འཐེན་ཀྱང་ཕྱུང་བར་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱང་ཕྱི་དང་ནང་ཀུན་ཏུ་ཉོན་མོངས་པའི་དྲ་བས་འཁྲིལ་ཞིང་། ཆགས་ཤིང་ཞེན་ཏེ་དེ་ཉིད་ལ་ཐོགས་སོ། །ཡང་ན་དཔེར་ན། དེའི་དབུས་སུ་སྐྱེས་པའི་སྨྱུག་གསར་འདི་ནི་ཡལ་ག་མ་རྒྱས་པའི་ཕྱིར། གང་ལའང་མ་ཆགས་པར་གནས་པས། རྩེ་མོའམ་རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ་ཕྱུང་བར་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཅག་ཀྱང་གང་ལའང་ཆགས་པ་མེད་པར་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་གཤེགས་སོ། །” ཞེས་གསུངས་མ་ཐག་ཏུ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ། རྒྱལ་པོས་བལྟས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་ནམ་མཁའ་ལས་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་ “བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟར་ཆགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རམ།” ཞེས་བསམས་ཏེ། གནས་དེ་ཉིད་དུ་འདུག་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Vaṃso visālova yathā visatto, puttesu dāresu ca yā apekkhā; Vaṃsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “ཇི་ལྟར་སྨྱུག་མ་རྒྱས་པ་འཁྲིལ་བ་བཞིན། །བུ་དང་ཆུང་མར་ཆགས་པའང་དེ་བཞིན་ཏེ། །སྨྱུག་གསར་ཆགས་པ་མེད་པ་ཇི་བཞིན་དུ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha vaṃsoti veḷu. Visāloti vitthiṇṇo. Cakāro avadhāraṇattho, evakāro vā ayaṃ, sandhivasenettha ekāro naṭṭho. Tassa parapadena sambandho, taṃ pacchā yojessāma. Yathāti paṭibhāge. Visattoti laggo, jaṭito saṃsibbito. Puttesu dāresu cāti puttadhītubhariyāsu. Yā apekkhāti yā taṇhā yo sneho. Vaṃsakkaḷīrova asajjamānoti vaṃsakaḷīro viya alaggamāno. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā vaṃso visālo visatto eva hoti, puttesu dāresu ca yā apekkhā, sāpi evaṃ tāni vatthūni saṃsibbitvā ṭhitattā visattā eva. Svāhaṃ tāya apekkhāya apekkhavā visālo vaṃso viya visattoti evaṃ apekkhāya ādīnavaṃ disvā taṃ apekkhaṃ maggañāṇena chindanto ayaṃ vaṃsakaḷīrova rūpādīsu vā lobhādīsu vā kāmabhavādīsu vā diṭṭhādīsu vā taṇhāmānadiṭṭhivasena asajjamāno paccekabodhiṃ adhigatoti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbanti. དེ་ལ་ ‘སྨྱུག་མ་’ (vaṃso) ནི་སྨྱུག་མའོ། །‘རྒྱས་པ་’ (visālo) ནི་ཡངས་པའོ། །‘ཅ་’ (ca) ཡིག་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏེ། ཡང་ན་ ‘ཁོ་ན་’ (eva) ཞེས་པ་འདི་ཉིད་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་དབང་གིས་ ‘ཨེ་’ (e) ཡིག་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་འབྲེལ་བ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་ཡིན་པས། དེ་ནི་ཕྱིས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །‘ཇི་ལྟར་’ (yathā) ནི་དཔེའི་སྒོ་ནས་སོ། །‘འཁྲིལ་བ་’ (visatto) ནི་ཆགས་པའམ། འཛིངས་པའམ། ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བའོ། །‘བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་’ (puttesu dāresu ca) ཞེས་པ་ནི་བུ་དང་། བུ་མོ། ཆུང་མ་རྣམས་ལའོ། །‘ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་’ (yā apekkhā) ནི་སྲེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བརྩེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །‘སྨྱུག་གསར་ཆགས་པ་མེད་པ་ཇི་བཞིན་དུ་’ (vaṃsakkaḷīrova asajjamāno) ཞེས་པ་ནི་སྨྱུག་གསར་བཞིན་དུ་མ་ཆགས་པའོ། །དོན་ཅི་བསྟན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་སྨྱུག་མ་རྒྱས་པ་ནི་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་། ཡུལ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་འཁྲིལ་ཏེ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བ་ཁོ་ནའོ། །བདག་ནི་ཆགས་པ་དེས་ཆགས་ཤིང་ཞེན་ཏེ་སྨྱུག་མ་རྒྱས་པ་བཞིན་དུ་འཁྲིལ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཆགས་པའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་ནས། ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆགས་པ་དེ་བཅད་དེ། སྨྱུག་གསར་འདི་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལའམ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལའམ། འདོད་པའི་སྐྱེ་སྲིད་ལ་སོགས་པ་ལའམ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ། ལྟ་བའི་དབང་གིས་ཆགས་པ་མེད་པར་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Vaṃsakaḷīragāthāvaṇṇanā samattā. སྨྱུག་གསར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 39. Migo [Pg.68] araññamhīti kā uppatti? Eko kira bhikkhu kassapassa bhagavato sāsane yogāvacaro kālaṃ katvā, bārāṇasiyaṃ seṭṭhikule uppanno aḍḍhe mahaddhane mahābhoge, so subhago ahosi. Tato paradāriko hutvā tattha kālakato niraye nibbatto tattha paccitvā vipākāvasesena seṭṭhibhariyāya kucchimhi itthipaṭisandhiṃ aggahesi. Nirayato āgatānaṃ gattāni uṇhāni honti. Tena seṭṭhibhariyā ḍayhamānena udarena kicchena kasirena taṃ gabbhaṃ dhāretvā kālena dārikaṃ vijāyi. Sā jātadivasato pabhuti mātāpitūnaṃ sesabandhuparijanānañca dessā ahosi. Vayappattā ca yamhi kule dinnā, tatthāpi sāmikasassusasurānaṃ dessāva ahosi appiyā amanāpā. Atha nakkhatte ghosite seṭṭhiputto tāya saddhiṃ kīḷituṃ anicchanto vesiṃ ānetvā kīḷati. Sā taṃ dāsīnaṃ santikā sutvā seṭṭhiputtaṃ upasaṅkamitvā nānappakārehi anunayitvā āha – ‘‘ayyaputta, itthī nāma sacepi dasannaṃ rājūnaṃ kaniṭṭhā hoti, cakkavattino vā dhītā, tathāpi sāmikassa pesanakarā hoti. Sāmike anālapante sūle āropitā viya dukkhaṃ paṭisaṃvedeti. Sace ahaṃ anuggahārahā, anuggahetabbā. No ce, vissajjetabbā, attano ñātikulaṃ gamissāmī’’ti. Seṭṭhiputto – ‘‘hotu, bhadde, mā soci, kīḷanasajjā hohi, nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti āha. Seṭṭhidhītā tāvatakenapi sallāpamattena ussāhajātā ‘‘sve nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti bahuṃ khajjabhojjaṃ paṭiyādeti. Seṭṭhiputto dutiyadivase anārocetvāva kīḷanaṭṭhānaṃ gato. Sā ‘‘idāni pesessati, idāni pesessatī’’ti maggaṃ olokentī nisinnā ussūraṃ disvā manusse pesesi. Te paccāgantvā ‘‘seṭṭhiputto gato’’ti ārocesuṃ. Sā sabbaṃ taṃ paṭiyāditaṃ ādāya yānaṃ abhiruhitvā uyyānaṃ gantuṃ āraddhā. ༣༩. ‘ནགས་ན་རི་དྭགས་…’ ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཤི་འཕོས་ནས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཕྱུག་ཅིང་ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བའི་ཁྱིམ་བདག་གི་རིགས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། ཁོ་ནི་མིང་ལ་སུ་བྷ་གྷ་ (Subhaga) ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོས་ལོག་གཡེམ་བྱས་པས་ཤི་འཕོས་ཏེ་དམྱལ་བར་སྐྱེས་སོ། །དེར་བཙོས་ནས་ལས་ཀྱི་ལྷག་མས་ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མའི་མངལ་དུ་བུད་མེད་ཀྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་རོ། །དམྱལ་བ་ནས་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ནི་ཚ་བ་ཡིན་པས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མས་མངལ་ཚ་བས་གདུང་བཞིན་དུ་དཀའ་ཚེགས་ཆེན་པོས་མངལ་དེ་བཟུང་ནས། དུས་ལ་བབས་པ་ན་བུ་མོ་ཞིག་བཙས་སོ། །མོ་ནི་བཙས་པའི་ཉིན་མོ་ནས་བཟུང་ཕ་མ་དང་གཉེན་འབྲེལ་གཡོག་འཁོར་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་སྡང་བར་གྱུར་ཏོ། །ལང་ཚོ་བབ་སྟེ་ཁྱིམ་གང་དུ་བག་མར་བཏང་བ་ན། དེར་ཡང་ཁྱོ་ག་དང་གྱོས་སྒྱུག་རྣམས་ཀྱི་སྡང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་སྐར་མའི་དུས་སྟོན་བསྒྲགས་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་གི་བུས་མོ་དང་ལྷན་དུ་རྩེ་བར་མི་འདོད་པས། སྨད་འཚོང་མ་ཞིག་བོས་ཏེ་རྩེའོ། །མོས་གཡོག་མོ་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་ནས་དེ་ཐོས་ཏེ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའི་གནས་སུ་སོང་ནས་ཚུལ་དུ་མས་བསྟུན་མཁས་བྱས་ཏེ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །“ཇོ་བོའི་བུ། བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་བཅུའི་སྲིང་མོ་ཆུང་ཤོས་སམ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ཡིན་ནའང་། ཁྱོ་གའི་གཡོག་མོ་ཡིན་ནོ། །ཁྱོ་གས་གཏམ་མི་སྨྲ་བ་ནི་གསལ་ཤིང་ལ་བཙུགས་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བདག་ནི་རྗེས་སུ་བཟུང་བར་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་རྗེས་སུ་བཟུང་བར་མཛོད། དེ་མིན་ན་བདག་བཏང་བར་མཛོད་ཅིག བདག་རང་གི་གཉེན་ཚན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་འགྲོའོ། །” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་གི་བུས་ “བཟང་མོ། དེ་ལྟར་གྱུར་ཅིག མ་མྱ་ངན་བྱེད། རྩེད་མོའི་གྲབས་ཤིག བདག་ཅག་དུས་སྟོན་ལ་རྩེ་བར་བྱའོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ནི་གཏམ་ཙམ་དེས་ཀྱང་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “སང་ཉིན་དུས་སྟོན་ལ་རྩེ་བར་བྱའོ། །” ཞེས་བཟའ་བཅའ་མང་པོ་གྲབས་ཤིག ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ནི་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་མོ་ལ་མ་བཤད་པར་རྩེད་མོའི་གནས་སུ་སོང་ངོ། །མོས་ ‘ད་ལྟ་གཏོང་བར་འགྱུར། ད་ལྟ་གཏོང་བར་འགྱུར།’ ཞེས་ལམ་ལ་བལྟས་ཏེ་འདུག་པ་ལས། ཕྱི་དྲོ་བབས་པ་མཐོང་ནས་མི་རྣམས་བཏང་ངོ། །དེ་དག་ཕྱིར་འོངས་ཏེ་ ‘ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ནི་སོང་ངོ། །’ ཞེས་སྨྲས་སོ། །མོས་གྲབས་བྱས་པའི་བཟའ་བཅའ་ཐམས་ཅད་ཐོགས་ཏེ། ཤིང་རྟར་ཞོན་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བར་བརྩམས་སོ། ། Atha nandamūlakapabbhāre paccekasambuddho sattame divase nirodhā vuṭṭhāya anotatte mukhaṃ dhovitvā nāgalatādantapoṇaṃ khāditvā ‘‘kattha ajja bhikkhaṃ carissāmī’’ti āvajjento taṃ seṭṭhidhītaraṃ disvā ‘‘imissā mayi sakkāraṃ karitvā taṃ kammaṃ parikkhayaṃ gamissatī’’ti ñatvā pabbhārasamīpe [Pg.69] saṭṭhiyojanaṃ manosilātalaṃ, tattha ṭhatvā nivāsetvā pattacīvaramādāya abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā ākāsenāgantvā tassā paṭipathe oruyha bārāṇasībhimukho agamāsi. Taṃ disvā dāsiyo seṭṭhidhītāya ārocesuṃ. Sā yānā oruyha sakkaccaṃ vanditvā, pattaṃ gahetvā, sabbarasasampannena khādanīyabhojanīyena pūretvā, padumapupphena paṭicchādetvā heṭṭhāpi padumapupphaṃ katvā, pupphakalāpaṃ hatthena gahetvā, paccekabuddhaṃ upasaṅkamitvā, tassa hatthe pattaṃ datvā, vanditvā, pupphakalāpahatthā patthesi ‘‘bhante, yathā idaṃ pupphaṃ, evāhaṃ yattha yattha uppajjāmi, tattha tattha mahājanassa piyā bhaveyyaṃ manāpā’’ti. Evaṃ patthetvā dutiyaṃ patthesi ‘‘bhante, dukkho gabbhavāso, taṃ anupagamma padumapupphe evaṃ paṭisandhi bhaveyyā’’ti. Tatiyampi patthesi ‘‘bhante, jigucchanīyo mātugāmo, cakkavattidhītāpi paravasaṃ gacchati, tasmā ahaṃ itthibhāvaṃ anupagamma puriso bhaveyya’’nti. Catutthampi patthesi ‘‘bhante, imaṃ saṃsāradukkhaṃ atikkamma pariyosāne tumhehi pattaṃ amataṃ pāpuṇeyya’’nti. དེ་ནས་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་བཞུགས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཉིན་བདུན་པ་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་བཞེངས་ཏེ། མཚོ་མ་དྲོས་པར་ཞལ་བསིལ་ཞིང་། ཀླུ་འཁྲིལ་ཤིང་གི་སོ་ཤིང་བཅོས་ནས། “དེ་རིང་བདག་གིས་གང་དུ་བསོད་སྙོམས་སྤྱད་པར་བྱའམ།” ཞེས་བསམས་ཏེ་གཟིགས་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་དེ་གཟིགས་ནས། “མོ་འདིས་བདག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་ལས་དེ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་མཁྱེན་ཏེ། རི་ཕུག་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་དཔག་ཚད་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པའི་ལྡོང་རོས་ཀྱི་རྡོ་ལེབ་ཡོད་པ་དེར་བཞུགས་ནས། ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས། མངོན་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལས་བྱོན་ནས་མོའི་ལམ་གྱི་ཁ་གཏད་དུ་བབས་ཏེ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་ཕྱོགས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེ་གཟིགས་ནས་གཡོག་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ལ་བཤད་དོ། །མོ་ཤིང་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་ནས། ལྷུང་བཟེད་བཟུང་སྟེ་རོ་བརྒྱ་དང་ལྡན་པའི་བཟའ་བཅའ་རྣམས་ཀྱིས་བཀང་ཞིང་། པདྨའི་མེ་ཏོག་གིས་ཁ་བཀབ་སྟེ་འོག་ཏུའང་པདྨའི་མེ་ཏོག་བཏིང་ནས། ལག་ཏུ་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཟུང་སྟེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ཁོང་གི་ཕྱག་ཏུ་ལྷུང་བཟེད་ཕུལ་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། ལག་ཏུ་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཟུང་བཞིན་དུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། ཇི་ལྟར་མེ་ཏོག་འདི་བཞིན་དུ། བདག་གང་དང་གང་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་གནས་དེ་དང་དེར། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་མགུ་བར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ནས། གཉིས་པ་ཡང་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། མངལ་གྱི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ལགས་པས། དེར་མི་སྐྱེ་བར་པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་སྦུབས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སོ། །གསུམ་པ་ཡང་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་ནི་སྐྱུག་བྲོ་བ་ལགས་ཏེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ཡིན་ནའང་གཞན་གྱི་དབང་དུ་འགྲོ་དགོས་པས། བདག་བུད་མེད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྤངས་ཏེ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སོ། །བཞི་པ་ཡང་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་བརྒལ་ནས། མཐར་ཐུག་པར་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་འཆི་མེད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སོ། ། Evaṃ caturo paṇidhayo katvā, taṃ padumapupphakalāpaṃ pūjetvā, paccekabuddhassa pañcapatiṭṭhitena vanditvā ‘‘pupphasadiso eva me gandho ceva vaṇṇo ca hotū’’ti imaṃ pañcamaṃ paṇidhiṃ akāsi. Tato paccekabuddho pattaṃ pupphakalāpañca gahetvā ākāse ṭhatvā – དེ་ལྟར་སྨོན་ལམ་བཞི་བཏབ་ནས། པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་དེ་རང་སངས་རྒྱས་ལ་ཕུལ་ཏེ། ཡན་ལག་ལྔ་ས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། “བདག་གི་དྲི་དང་ཁ་དོག་ཀྱང་མེ་ཏོག་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་ལྔ་པའི་སྨོན་ལམ་འདི་བཏབ་བོ། །དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལྷུང་བཟེད་དང་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཞེས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་བཞུགས་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། ། ‘‘Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu; Sabbe pūrentu saṅkappā, cando pannaraso yathā’’ti. – “ཁྱོད་ཀྱི་འདོད་ཅིང་སྨོན་པ་གང་། །མྱུར་དུ་འགྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག །བཅོ་ལྔའི་ཟླ་བ་ཇི་བཞིན་དུ། །བསམ་པ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་ཤོག །” ཞེས་སོ། ། Imāya gāthāya seṭṭhidhītāya anumodanaṃ katvā ‘‘seṭṭhidhītā maṃ gacchantaṃ passatū’’ti adhiṭṭhahitvā nandamūlakapabbhāraṃ agamāsi. Seṭṭhidhītāya taṃ disvā mahatī pīti uppannā. Bhavantare kataṃ akusalakammaṃ anokāsatāya parikkhīṇaṃ, ciñcambiladhotatambabhājanamiva suddhā jātā. Tāvadeva cassā patikule ñātikule ca sabbo jano tuṭṭho ‘‘kiṃ karomā’’ti piyavacanāni paṇṇākārāni ca pesesi. Seṭṭhiputto manusse pesesi ‘‘sīghaṃ sīghaṃ ānetha seṭṭhidhītaraṃ, ahaṃ vissaritvā uyyānaṃ āgato’’ti. Tato pabhuti ca naṃ ure vilittacandanaṃ viya āmuttamuttāhāraṃ viya pupphamālaṃ viya ca piyāyanto parihari. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་མཛད་ནས། “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོས་བདག་གཤེགས་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཅིག” ཞེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས་སོ། །ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོས་དེ་མཐོང་བས་དགའ་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་སོ། །ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བྱས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་དེ་ནི་རྐྱེན་མ་འཛོམས་པས་ཟད་པར་གྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཟངས་སྣོད་སྟར་གྱིས་ཕྱིས་པ་བཞིན་དུ་དག་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་མ་ཐག་ཏུ་མོའི་ཁྱོ་གའི་ཁྱིམ་དང་རང་གི་གཉེན་ཚན་གྱི་ཁྱིམ་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་དགའ་སྟེ། “ཅི་ཞིག་བྱའམ།” ཞེས་སྙན་པའི་ཚིག་དང་སྐྱེས་རྣམས་བསྐུར་རོ། །ཁྱིམ་བདག་གི་བུས་མི་རྣམས་བཏང་སྟེ། “མྱུར་དུ་མྱུར་དུ་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་འདིར་ཁྲིད་དེ། བདག་གིས་མོ་བརྗེད་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འོངས་སོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཁོས་མོ་ལ་བྲང་ལ་བྱུགས་པའི་ཙནྡན་དང་། བཏགས་པའི་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་བཞིན་དུ་གཅེས་པར་བཟུང་ནས་བསྐྱངས་སོ། ། Sā [Pg.70] tattha yāvatāyukaṃ issariyabhogasukhaṃ anubhavitvā kālaṃ katvā purisabhāvena devaloke padumapupphe uppajji. So devaputto gacchantopi padumapupphagabbheyeva gacchati, tiṭṭhantopi, nisīdantopi, sayantopi padumagabbheyeva sayati. Mahāpadumadevaputtoti cassa nāmaṃ akaṃsu. Evaṃ so tena iddhānubhāvena anulomapaṭilomaṃ chadevaloke eva saṃsarati. མོས་དེར་ཚེ་གང་པོར་དབང་ཕྱུག་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། སྐྱེས་པའི་ལུས་སུ་ལྷའི་ཡུལ་དུ་པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་སྦུབས་སུ་སྐྱེས་སོ། །ལྷའི་བུ་དེ་ནི་འགྲོ་བའི་ཚེའང་པདྨའི་སྦུབས་ཉིད་དུ་འགྲོ་ཞིང་། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ། ཉལ་བའི་ཚེའང་པདྨའི་སྦུབས་ཉིད་དུ་ཉལ་ལོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་མཚན་ལ་ ‘ལྷའི་བུ་པདྨ་ཆེན་པོ་’ (Mahāpaduma) ཞེས་བཏགས་སོ། །དེ་ལྟར་ཁོང་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་ལྷ་ཡུལ་རིས་དྲུག་པོ་ཀུན་ཏུ་ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་སྒོ་ནས་འཁོར་བར་བྱེད་དོ། ། Tena ca samayena bārāṇasirañño vīsati itthisahassāni honti. Rājā ekissāpi kucchiyaṃ puttaṃ na labhati. Amaccā rājānaṃ viññāpesuṃ ‘‘deva, kulavaṃsānupālako putto icchitabbo, atraje avijjamāne khetrajopi kulavaṃsadharo hotī’’ti. Rājā ‘‘ṭhapetvā mahesiṃ avasesā nāṭakitthiyo sattāhaṃ dhammanāṭakaṃ karothā’’ti yathākāmaṃ bahi carāpesi, tathāpi puttaṃ nālattha. Puna amaccā āhaṃsu – ‘‘mahārāja, mahesī nāma puññena ca paññāya ca sabbitthīnaṃ aggā, appeva nāma devo mahesiyāpi kucchismiṃ puttaṃ labheyyā’’ti. Rājā mahesiyā etamatthaṃ ārocesi. Sā āha – ‘‘mahārāja, yā itthī saccavādinī sīlavatī, sā puttaṃ labheyya, hirottapparahitāya kuto putto’’ti pāsādaṃ abhiruhitvā pañca sīlāni samādiyitvā punappunaṃ anumajjati. Sīlavatiyā rājadhītāya pañca sīlāni anumajjantiyā puttapatthanācitte uppannamatte sakkassa āsanaṃ santappi. དེའི་ཚེ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་བཙུན་མོ་ཉིས་ཁྲི་ཡོད་ཀྱང་། གཅིག་གི་མངལ་ལས་ཀྱང་བུ་མ་རྙེད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ལ་ ‘ལྷ། རིགས་བརྒྱུད་འཛིན་པའི་བུ་ཞིག་དགོས་ཏེ། རང་གི་བུ་མེད་ནའང་། ཆོ་རིགས་ཀྱི་བུས་ཀྱང་རིགས་བརྒྱུད་འཛིན་ནོ། །’ ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་ ‘བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་མ་གཏོགས་པ། བཙུན་མོ་གར་མ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་གར་བྱོས་ཤིག’ ཅེས་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་དུ་ཉུལ་དུ་བཅུག་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ནའང་བུ་མ་རྙེད་དོ། །ཡང་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ ‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒོ་ནས་བུད་མེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ལགས་པས། ལྷ་ཡིས་བཙུན་མོ་ཆེན་མོའི་མངལ་ལས་བུ་ཞིག་རྙེད་པར་འགྱུར་རམ།’ ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་ལ་དོན་དེ་བཤད་པ་ན། མོས་ ‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བུད་མེད་གང་ཞིག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞིང་བདེན་པར་སྨྲ་བ་དེས་བུ་རྙེད་པར་འགྱུར་གྱི། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་མེད་པ་ལ་བུ་ག་ལ་འབྱུང་།’ ཞེས་སྨྲས་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་འཛེགས་ཏེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་པ་ལྔ་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསམ་ཞིང་བརྟག་གོ །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོས་བསླབ་པ་ལྔ་ལ་རྟོག་ཅིང་བསམ་པ་ན། བུ་འདོད་པའི་སེམས་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གདན་གཡོས་སོ། ། Atha sakko āsanatāpakāraṇaṃ āvajjento etamatthaṃ viditvā ‘‘sīlavatiyā rājadhītāya puttavaraṃ demī’’ti ākāsenāgantvā deviyā sammukhe ṭhatvā ‘‘kiṃ patthesi devī’’ti pucchi. ‘‘Puttaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Dammi te, devi, puttaṃ, mā cintayī’’ti vatvā devalokaṃ gantvā ‘‘atthi nu kho ettha khīṇāyuko’’ti āvajjento ‘‘ayaṃ mahāpadumo uparidevaloke uppajjituṃ ito cavatī’’ti ñatvā tassa vimānaṃ gantvā ‘‘tāta mahāpaduma, manussalokaṃ gacchāhī’’ti yāci. So āha – ‘‘mahārāja, mā evaṃ bhaṇi, jeguccho manussaloko’’ti. ‘‘Tāta, tvaṃ manussaloke puññaṃ katvā idhūpapanno, tattheva ṭhatvā pāramiyo pūretabbā, gaccha, tātā’’ti. ‘‘Dukkho, mahārāja, gabbhavāso, na sakkomi tattha vasitu’’nti. ‘‘Kiṃ te, tāta, gabbhavāsena, tathā hi tvaṃ kammamakāsi, yathā [Pg.71] padumagabbheyeva nibbattissasi, gaccha, tātā’’ti punappunaṃ vuccamāno adhivāsesi. དེ་ནས་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་རང་གི་གདན་ཚ་བར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟག་ཅིང་དོན་དེ་ཤེས་ནས། “ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ལ་བུ་མཆོག་ཅིག་སྦྱིན་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་མཁའ་ལས་འོངས་ཏེ་ལྷ་མོའི་མདུན་དུ་ལངས་ནས། “ལྷ་མོ་ཁྱོད་ཅི་ཞིག་འདོད་”ཅེས་དྲིས་སོ།། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བུ་ཞིག་འདོད་དོ་”ཞེས་སྨྲས་པར། “ལྷ་མོ་ཁྱོད་ལ་བུ་སྦྱིན་པར་བྱའོ།། ཡིད་མ་མུག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་ནས་ལྷ་ཡུལ་དུ་སོང་སཏེ། “འདི་ན་ཚེ་ཟད་པ་ཡོད་དམ་”ཞེས་བརྟག་པ་ན། “པདྨ་ཆེན་པོ་འདི་སྟེང་གི་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནས་འཆི་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། དེའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་སོང་སཏེ། “བུ་པདྨ་ཆེན་པོ་མི་ཡུལ་དུ་སོང་ཞིག་”ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།། དེས་སྨྲས་པ། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་སྐད་མ་གསུང་ཞིག མི་ཡུལ་ནི་སྐྱུག་བྲོ་བ་ཞིག་གོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། “བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཡུལ་དུ་བསོད་ནམས་བྱས་པས་འདིར་སྐྱེས་པ་ཡིན། དེ་ཉིད་དུ་གནས་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་དགོས་པས། བུ་སོང་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ།། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མངལ་གྱི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པས་ང་དེར་གནས་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། “བུ་ཁྱོད་ལ་མངལ་གྱི་གནས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཁྱོད་ཀྱིས་པདྨའི་སྦུབས་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་ལྟ་བུ་བྱས་ཡོད་པས། བུ་སོང་ཞིག་”ཅེས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྐུལ་བས་ཁས་བླངས་སོ།། Tato mahāpadumo devalokā cavitvā bārāṇasirañño uyyāne silāpaṭṭapokkharaṇiyaṃ padumagabbhe nibbatto. Tañca rattiṃ mahesī paccūsasamaye supinantena vīsatiitthisahassaparivutā uyyānaṃ gantvā silāpaṭṭapokkharaṇiyaṃ padumassare puttaṃ laddhā viya ahosi. Sā pabhātāya rattiyā sīlāni rakkhamānā tatheva tattha gantvā ekaṃ padumapupphaṃ addasa. Taṃ neva tīre hoti na gambhīre. Saha dassaneneva cassā tattha puttasineho uppajji. Sā sāmaṃyeva pavisitvā taṃ pupphaṃ aggahesi. Pupphe gahitamatteyeva pattāni vikasiṃsu. Tattha taṭṭake āsittasuvaṇṇapaṭimaṃ viya dārakaṃ addasa. Disvāva ‘‘putto me laddho’’ti saddaṃ nicchāresi. Mahājano sādhukārasahassāni muñci, rañño ca pesesi. Rājā sutvā ‘‘kattha laddho’’ti pucchitvā laddhokāsañca sutvā ‘‘uyyānañca pokkharaṇiyaṃ padumañca amhākaññeva khettaṃ, tasmā amhākaṃ khette jātattā khetrajo nāmāyaṃ putto’’ti vatvā nagaraṃ pavesetvā vīsatisahassaitthiyo dhātikiccaṃ kārāpesi. Yā yā kumārassa ruciṃ ñatvā patthitapatthitaṃ khādanīyaṃ khādāpeti, sā sā sahassaṃ labhati. Sakalabārāṇasī calitā, sabbo jano kumārassa paṇṇākārasahassāni pesesi. Kumāro taṃ taṃ atinetvā ‘‘imaṃ khāda, imaṃ bhuñjā’’ti vuccamāno bhojanena ubbāḷho ukkaṇṭhito hutvā, gopuradvāraṃ gantvā, lākhāguḷakena kīḷati. དེ་ནས་པདྨ་ཆེན་པོ་ལྷ་ཡུལ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱི་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་རྫིང་བུའི་པདྨའི་སྦུབས་སུ་སྐྱེས་སོ།། མཚན་མོ་དེར་བཙུན་མོ་ཆེན་མོས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་རྨི་ལམ་དུ་བུད་མེད་ཉིས་ཁྲིའི་འཁོར་དང་བཅས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་སཏེ། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་རྫིང་བུའི་པདྨའི་མཚོ་ལས་བུ་ཞིག་ཐོབ་པ་ལྟར་རྨིས་སོ།། མཚན་མོ་དེ་གསལ་བར་གྱུར་པ་ན་མོས་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བཞིན་དུ་རྨི་ལམ་ལྟར་དེར་སོང་ནས་པདྨའི་མེ་ཏོག་གཅིག་མཐོང་ངོ་།། དེ་ནི་ཆུ་མཐའ་ནའང་མེད་ལ་ཆུ་ཟབ་མོ་ནའང་མེད་དོ།། མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་མོ་ལ་བུ་ལ་ཆགས་པའི་བྱམས་པ་སྐྱེས་སོ།། མོ་རང་ཉིད་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་མེ་ཏོག་དེ་བཟུང་ངོ་།། མེ་ཏོག་བཟུང་མ་ཐག་ཏུ་འདབ་མ་རྣམས་བྱེ་བར་གྱུར་ཏོ།། དེར་སྡེར་མའི་སྟེང་དུ་གསེར་བཙོ་མའི་སྐུ་འདྲ་ལྟ་བུའི་བྱིས་པ་ཞིག་མཐོང་ངོ་།། མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་“ངས་བུ་ཞིག་ཐོབ་བོ་”ཞེས་སྒྲ་ཕྱུང་ངོ་།། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་ལེགས་སོ་ཞེས་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་བརྗོད་ཅིང་རྒྱལ་པོ་ལའང་འཕྲིན་བཏང་ངོ་།། རྒྱལ་པོས་ཐོས་ནས་“གང་དུ་རྙེད་པ་ཡིན་”ཞེས་དྲིས་ཤིང་རྙེད་པའི་གནས་ཐོས་ནས། “སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་། རྫིང་བུ། པདྨ་རྣམས་ནི་ངེད་ཀྱི་ས་གཞི་ཉིད་ཡིན་པས། ངེད་ཀྱི་ས་གཞིར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་བུ་འདི་ནི་ཞིང་སྐྱེས་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཅུག་སཏེ། བུད་མེད་ཉིས་ཁྲི་ལ་མ་མའི་བྱ་བ་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། བུད་མེད་གང་དང་གང་གིས་གཞོན་ནུའི་འདོད་པ་ཤེས་ནས་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་བཟའ་བ་ཟོས་པ་ན། མོ་རེ་རེས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྟོང་རེ་ཐོབ་བོ།། བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཐམས་ཅད་ཟིང་ཟིང་དུ་གྱུར་ཅིང་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་ལ་སྐྱེས་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་བསྐུར་ཏོ།། གཞོན་ནུ་ལ་བཟའ་བཏུང་སྣ་ཚོགས་བཤམས་ཏེ། “འདི་ཟོ། འདི་འཐུང་”ཞེས་བརྗོད་པས་བཟའ་བཏུང་གིས་སུན་པར་བྱས་ཤིང་ཡིད་སྐྱོ་བར་གྱུར་ནས། སྒོ་རྩིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ་ལ་ཆའི་གོང་བུས་རྩེད་མོ་རྩེའོ།། Tadā aññataro paccekabuddho bārāṇasiṃ nissāya isipatane vasati. So kālasseva vuṭṭhāya senāsanavattasarīraparikammamanasikārādīni sabbakiccāni katvā, paṭisallānā vuṭṭhito ‘‘ajja kattha bhikkhaṃ gahessāmī’’ti āvajjento kumārassa sampattiṃ disvā ‘‘esa pubbe kiṃ kammaṃ karī’’ti vīmaṃsanto ‘‘mādisassa piṇḍapātaṃ datvā, catasso patthanā patthesi tattha tisso siddhā, ekā tāva na sijjhati, tassa upāyena ārammaṇaṃ dassemī’’ti bhikkhācariyavasena kumārassa santikaṃ agamāsi. Kumāro taṃ disvā ‘‘samaṇa, mā idha āgacchi, ime hi tampi ‘idaṃ khāda, idaṃ bhuñjā’ti vadeyyu’’nti āha. So ekavacaneneva tato nivattitvā [Pg.72] attano senāsanaṃ pāvisi. Kumāro parijanaṃ āha – ‘‘ayaṃ samaṇo mayā vuttamattova nivatto, kuddho, nu, kho mamā’’ti. Tato tehi ‘‘pabbajitā nāma, deva, na kodhaparāyaṇā honti, parena pasannamanena yaṃ dinnaṃ hoti, tena yāpentī’’ti vuccamānopi ‘‘kuddho eva mamāyaṃ samaṇo, khamāpessāmi na’’nti mātāpitūnaṃ ārocetvā hatthiṃ abhiruhitvā, mahatā rājānubhāvena isipatanaṃ gantvā, migayūthaṃ disvā, pucchi ‘‘kiṃ nāma ete’’ti? ‘‘Ete, sāmi, migā nāmā’’ti. Etesaṃ ‘‘imaṃ khādatha, imaṃ bhuñjatha, imaṃ sāyathā’’ti vatvā paṭijaggantā atthīti. Natthi sāmi, yattha tiṇodakaṃ sulabhaṃ, tattha vasantīti. དེའི་ཚེ་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ལ་བརྟེན་ནས་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་གནས་སོ།། ཁོང་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་གནས་མལ་གྱི་བྱ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་བྱ་བ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བྱས་ནས། ནང་དུ་དབེན་པ་ལས་ལངས་ཏེ། “དེ་རིང་གང་དུ་བསོད་སྙོམས་བླང་བར་བྱ་”སྙམ་དུ་བརྟག་པ་ན། གཞོན་ནུའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། “འདིས་སྔོན་ལས་ཅི་ཞིག་བྱས་”སྙམ་དུ་དཔྱད་པ་ན། “ང་ལྟ་བུ་ལ་བསོད་སྙོམས་སྦྱིན་ནས་སྨོན་ལམ་བཞི་བཏབ་པ་ལས། དེ་དག་ལས་གསུམ་ནི་གྲུབ་ལ། གཅིག་ནི་ད་དུང་མ་གྲུབ་པས། ཐབས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ་”སྙམ་ནས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཞོན་ནུའི་དྲུང་དུ་བྱོན་ནོ།། གཞོན་ནུས་ཁོང་མཐོང་ནས། “དགེ་སྦྱོང་འདིར་མ་འོངས་ཤིག འདི་དག་གིས་ཁྱོད་ལའང་ ‘འདི་ཟོ། འདི་འཐུང་’ ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཁོང་ནི་ཚིག་གཅིག་པུ་དེས་དེ་ནས་ཕྱིར་ལོག་སཏེ་རང་གི་གནས་མལ་དུ་ཞུགས་སོ།། གཞོན་ནུས་འཁོར་རྣམས་ལ་སྨྲས་པ། “དགེ་སྦྱོང་འདི་ངས་སྨྲས་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་སོང་བས། ང་ལ་ཁྲོས་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ནས་དེ་དག་གིས་“ལྷ་གཞོན་ནུ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན། གཞན་གྱིས་དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་གང་བྱིན་པ་དེས་འཚོ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་། “དགེ་སྦྱོང་འདི་ང་ལ་ཁྲོས་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ངས་བཟོད་པར་གསོལ་ལོ་”ཞེས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་བརྗོད་དེ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན་ནས། རྒྱལ་པོའི་མཐུ་ཆེན་པོས་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་སོང་སཏེ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཁྱུ་མཐོང་ནས། “འདི་དག་གི་མིང་ལ་ཅི་ཟེར་”ཞེས་དྲིས་སོ།། “རྗེ་བོ། འདི་དག་ནི་རི་དྭགས་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། “འདི་དག་ལ་ ‘འདི་ཟོ། འདི་འཐུང་། འདི་མྱོངས་’ ཞེས་སྨྲས་ནས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་ཡོད་དམ་”ཞེས་དྲིས་པར། “རྗེ་བོ། གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་མེད་དེ། གང་དུ་རྩྭ་དང་ཆུ་སླ་བར་རྙེད་པ་དེར་གནས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། Kumāro ‘‘yathā ime arakkhiyamānāva yattha icchanti, tattha vasanti, kadā nu, kho, ahampi evaṃ vaseyya’’nti etamārammaṇaṃ aggahesi. Paccekabuddhopi tassa āgamanaṃ ñatvā senāsanamaggañca caṅkamañca sammajjitvā, maṭṭhaṃ katvā, ekadvikkhattuṃ caṅkamitvā, padanikkhepaṃ dassetvā, divāvihārokāsañca paṇṇasālañca sammajjitvā, maṭṭhaṃ katvā, pavisanapadanikkhepaṃ dassetvā, nikkhamanapadanikkhepaṃ adassetvā, aññatra agamāsi. Kumāro tattha gantvā taṃ padesaṃ sammajjitvā maṭṭhaṃ kataṃ disvā ‘‘vasati maññe ettha so paccekabuddho’’ti parijanena bhāsitaṃ sutvā āha – ‘‘pātopi so samaṇo kuddho, idāni hatthiassādīhi attano okāsaṃ akkantaṃ disvā, suṭṭhutaraṃ kujjheyya, idheva tumhe tiṭṭhathā’’ti hatthikkhandhā oruyha ekakova senāsanaṃ paviṭṭho vattasīsena susammaṭṭhokāse padanikkhepaṃ disvā, ‘‘ayaṃ samaṇo ettha caṅkamanto na vaṇijjādikammaṃ cintesi, addhā attano hitameva cintesi maññe’’ti pasannamānaso caṅkamaṃ āruhitvā, dūrīkataputhuvitakko gantvā, pāsāṇaphalake nisīditvā, sañjātaekaggo hutvā, paṇṇasālaṃ pavisitvā, vipassanto paccekabodhiñāṇaṃ adhigantvā, purimanayeneva purohitena kammaṭṭhāne pucchite gaganatale nisinno imaṃ gāthamāha – གཞོན་ནུས་“ཇི་ལྟར་འདི་དག་སྲུང་མཁན་མེད་པར་གང་དུ་འདོད་པར་གནས་པ་ལྟར། ང་ཡང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟར་གནས་པར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་དམིགས་པ་དེ་བཟུང་ངོ་།། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་འོངས་པ་ཤེས་ནས་གནས་མལ་གྱི་ལམ་དང་འཆག་ས་བྱི་དོར་བྱས་ཏེ་འཇམ་པོར་བྱས་ནས། ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བཤགས་ཏེ་ཞབས་རྗེས་བསྟན་ཏོ།། ཉིན་མོར་གནས་པའི་ས་དང་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་བྱི་དོར་བྱས་ཏེ་འཇམ་པོར་བྱས་ནས། ནང་དུ་ཞུགས་པའི་ཞབས་རྗེས་བསྟན་ཏེ་ཕྱིར་ཐོན་པའི་ཞབས་རྗེས་མ་བསྟན་པར་གཞན་དུ་གཤེགས་སོ།། གཞོན་ནུ་དེར་སོང་ནས་ས་ཕྱོགས་དེ་བྱི་དོར་བྱས་ཤིང་འཇམ་པོར་བྱས་པ་མཐོང་ནས། “འདི་ན་རང་སངས་རྒྱས་དེ་བཞུགས་པ་འདྲའོ་”ཞེས་འཁོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ཐོས་ནས་སྨྲས་པ། “སྔ་དྲོའང་དགེ་སྦྱོང་དེ་ཁྲོས་པ་ཡིན། ད་ལྟ་གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་ལ་སོགས་པས་རང་གི་གནས་བརྫིས་པ་མཐོང་ན་ལྷག་པར་ཁྲོ་བར་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཅག་འདི་ཉིད་དུ་སྡོད་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ནས་བབས་ཏེ་གཅིག་པུ་གནས་མལ་དུ་ཞུགས་སོ།། ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ལེགས་པར་བྱི་དོར་བྱས་པའི་སར་ཞབས་རྗེས་མཐོང་ནས། “དགེ་སྦྱོང་འདི་འདིར་འཆག་ཅིང་ཚོང་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མ་བསམས་པར། ངེས་པར་རང་གི་དོན་ཉིད་བསམས་པ་འདྲའོ་”ཞེས་དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆག་སར་ཞུགས་ཏེ། ཐ་མལ་གྱི་རྣམ་རྟོག་རྣམས་རིང་དུ་སྤངས་ནས་སོང་སཏེ། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་འདུག་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་སྐྱེས་ཏེ། ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་ཞུགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་བོ།། སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་མདུན་ན་འདོན་གྱིས་ལས་ཀྱི་དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་འདུག་སཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲས་སོ།། ‘‘Migo [Pg.73] araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṃ gacchati gocarāya; Viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “ཇི་ལྟར་ནགས་སུ་རི་དྭགས་མ་བཅིངས་པར།། གང་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་ཡུལ་འཚོལ་དུ་འགྲོ།། མཁས་པས་རང་དབང་ཉིད་ལ་བལྟས་ནས་ནི།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུ་སྤྱད་པར་བྱ།།” Tattha migoti dve migā eṇīmigo, pasadamigo cāti. Apica sabbesaṃ āraññikānaṃ catuppadānametaṃ adhivacanaṃ. Idha pana pasadamigo adhippeto. Araññamhīti gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā avasesaṃ araññaṃ, idhaṃ pana uyyānamadhippetaṃ, tasmā uyyānamhīti vuttaṃ hoti. Yathāti paṭibhāge. Abaddhoti rajjubandhanādīhi abaddho, etena vissatthacariyaṃ dīpeti. Yenicchakaṃ gacchati gocarāyati yena yena disābhāgena gantumicchati, tena tena disābhāgena gocarāya gacchati. Vuttampi cetaṃ bhagavatā – དེ་ལ་“རི་དྭགས་” (migo) ཞེས་པ་ནི་རི་དྭགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཨེ་ཎི་རི་དྭགས་ (eṇīmigo) དང་། པ་ས་ད་རི་དྭགས་ (pasadamigo) སོ།། གཞན་ཡང་འདི་ནི་ནགས་ན་གནས་པའི་རྐང་བཞི་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན། འོན་ཀྱང་འདིར་པ་ས་ད་རི་དྭགས་ལ་བྱའོ།། “ནགས་སུ་” (araññamhi) ཞེས་པ་ནི་གྲོང་དང་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ནི་ནགས་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལ་བྱ་བས་ན། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “ཇི་ལྟར་” (yathā) ཞེས་པ་ནི་དཔེ་ཉིད་དོ།། “མ་བཅིངས་པར་” (abaddho) ཞེས་པ་ནི་ཐག་པ་ལ་སོགས་པས་མ་བཅིངས་པ་སཏེ། འདིས་ནི་རང་དབང་དུ་རྒྱུ་བ་སྟོན་ཏོ།། “གང་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་ཡུལ་འཚོལ་དུ་འགྲོ་” (yenicchakaṃ gacchati gocarāya) ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་གང་དང་གང་དུ་འགྲོ་བར་འདོད་པ་དེ་དང་དེར་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་འགྲོ་བའོ།། འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, āraññako migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati, vissattho tiṭṭhati, vissattho nisīdati, vissattho seyyaṃ kappeti. Taṃ kissa hetu? Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu andhamakāsi māraṃ apadaṃ, vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’’ti (ma. ni. 1.287; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 125) vitthāro. “དགེ་སློང་དག་ དཔེར་ན་ནགས་ཀྱི་རི་དྭགས་ནི་ནགས་ཚལ་དུ་རྒྱུ་བ་ན་བག་ཕེབས་པར་འགྲོ། བག་ཕེབས་པར་ལྡང་། བག་ཕེབས་པར་འདུག བག་ཕེབས་པར་ཉལ་ལོ།། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་ རི་དྭགས་རྔོན་པའི་མིག་ལམ་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།། དགེ་སློང་དག་ དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་ཞིང་... བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ།། དགེ་སློང་དག་ དགེ་སློང་འདི་ནི་བདུད་ལོང་བར་བྱས་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་མིག་གི་གོ་སྐབས་མེད་པར་བྱས་ཏེ། སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱི་མི་སྣང་བའི་ཡུལ་དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ།། Viññū [Pg.74] naroti paṇḍitapuriso. Seritanti sacchandavuttitaṃ aparāyattataṃ. Pekkhamānoti paññācakkhunā olokayamāno. Atha vā dhammaseritaṃ puggalaseritañca. Lokuttaradhammā hi kilesavasaṃ agamanato serino tehi samannāgatā puggalā ca, tesaṃ bhāvaniddeso seritā. Taṃ pekkhamānoti. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Yathā migo araññamhi abaddho yenicchakaṃ gacchati gocarāya, kadā nu kho ahampi evaṃ gaccheyya’’nti iti me tumhehi ito cito ca parivāretvā ṭhitehi baddhassa yenicchakaṃ gantuṃ alabhantassa tasmiṃ yenicchakagamanābhāvena yenicchakagamane cānisaṃsaṃ disvā anukkamena samathavipassanā pāripūriṃ agamaṃsu. Tato paccekabodhiṃ adhigatomhi. Tasmā aññopi viññū paṇḍito naro seritaṃ pekkhamāno eko care khaggavisāṇakappoti. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti. “མཁས་པས་” (viññū naro) ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུའོ།། “རང་དབང་ཉིད་” (seritaṃ) ཞེས་པ་ནི་རང་གི་འདོད་པ་ལྟར་འཚོ་བ་དང་གཞན་ལ་མ་རག་པའོ།། “བལྟས་ནས་” (pekkhamāno) ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་བལྟ་བའོ།། ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་རང་དབང་དང་གང་ཟག་གི་རང་དབང་ལའོ།། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་བས་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ལ། དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། དེ་དག་གི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་ནི་རང་དབང་ཉིད་དོ།། དེ་ལ་བལྟ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། “ཇི་ལྟར་ནགས་སུ་རི་དྭགས་མ་བཅིངས་པར་གང་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་ཡུལ་འཚོལ་དུ་འགྲོ་བ་ལྟར། ང་ཡང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟར་འགྲོ་བར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བསམས་པ་ན། ཁྱོད་ཅག་གིས་ང་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་བསྐོར་ཏེ་བཅིངས་པས་གང་དུ་འདོད་པར་འགྲོ་མ་ཐོབ་ལ། དེ་ལྟར་འགྲོ་མ་ཐོབ་པ་ལས་གང་དུ་འདོད་པར་འགྲོ་བའི་ཕན་ཡོན་མཐོང་ནས། རིམ་གྱིས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ངས་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་མཁས་པས་རང་དབང་ཉིད་ལ་བལྟས་ནས་བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུ་སྤྱད་པར་བྱའོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Migaaraññagāthāvaṇṇanā samattā. རི་དྭགས་དང་ནགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 40. Āmantanā hotīti kā uppatti? Atīte kira ekavajjikabrahmadatto nāma rājā ahosi mudukajātiko. Yadā amaccā tena saha yuttaṃ vā ayuttaṃ vā mantetukāmā honti, tadā naṃ pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ ekamantaṃ nenti. Taṃ ekadivasaṃ divāseyyaṃ upagataṃ aññataro amacco ‘‘deva, mama sotabbaṃ atthī’’ti ekamantaṃ gamanaṃ yāci. So uṭṭhāya agamāsi. Puna eko mahāupaṭṭhāne nisinnaṃ varaṃ yāci, eko hatthikkhandhe, eko assapiṭṭhiyaṃ, eko suvaṇṇarathe, eko sivikāya nisīditvā uyyānaṃ gacchantaṃ yāci. Rājā tato orohitvā ekamantaṃ agamāsi. Aparo janapadacārikaṃ gacchantaṃ yāci, tassāpi vacanaṃ sutvā hatthito oruyha ekamantaṃ agamāsi. Evaṃ so tehi nibbinno hutvā pabbaji. Amaccā issariyena vaḍḍhanti. Tesu eko gantvā rājānaṃ āha – ‘‘amukaṃ, mahārāja, janapadaṃ mayhaṃ dehī’’ti. Rājā ‘‘taṃ itthannāmo bhuñjatī’’ti bhaṇati. So rañño vacanaṃ anādiyitvā ‘‘gacchāmahaṃ taṃ janapadaṃ gahetvā bhuñjāmī’’ti tattha gantvā, kalahaṃ katvā, puna ubhopi rañño santikaṃ āgantvā, aññamaññassa dosaṃ ārocenti. Rājā ‘‘na sakkā ime tosetu’’nti tesaṃ [Pg.75] lobhe ādīnavaṃ disvā vipassanto paccekasambodhiṃ sacchākāsi. So purimanayeneva imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༤༠. «བོས་པར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། འདས་པའི་དུས་སུ་ཡིད་གཤིན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་གཅིག་པུར་སྨྲ་བའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས་སོ། །ནམ་ཞིག་བློན་པོ་རྣམས་ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རུང་བ་དང་མི་རུང་བའི་དོན་ལ་གྲོས་བྱེད་པར་འདོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཁོང་ཉིད་ལོགས་སུ་རེ་རེ་བཞིན་དབེན་པའི་སར་ཁྲིད་པར་བྱེད་དོ། །ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཉིན་མོའི་གཉིད་ལོག་པའི་ཚེ། བློན་པོ་ཞིག་གིས་“ལྷ་གཅིག །བདག་ལ་གསན་པར་བྱ་བའི་དོན་ཞིག་ཡོད་དོ་”ཞེས་གསོལ་ཏེ་ལོགས་སུ་བྱོན་པར་གསོལ། རྒྱལ་པོ་ཡང་ལངས་ཏེ་གཤེགས་སོ། །ཡང་བློན་པོ་གཅིག་གིས་འདུ་ར་ཆེན་པོར་བཞུགས་པའི་ཚེ་གསོལ་རས་གནང་བར་གསོལ། གཅིག་གིས་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞོན་པའི་ཚེ། གཅིག་གིས་རྟའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞོན་པའི་ཚེ། གཅིག་གིས་གསེར་གྱི་ཤིང་རྟར་བཞུགས་པའི་ཚེ། གཅིག་གིས་ཁྱོགས་ལ་བཞུགས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་གཤེགས་པའི་ཚེ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་ཡང་དེ་དག་ལས་བབས་ཏེ་ལོགས་སུ་བྱོན་ནོ། །གཞན་ཞིག་གིས་ཡུལ་འཁོར་དུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པའི་ཚེ་གསོལ་བས། དེའི་ཚིག་ཀྱང་གསན་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་སྟེང་ནས་བབས་ཏེ་ལོགས་སུ་བྱོན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ། །བློན་པོ་རྣམས་ནི་དབང་ཐང་ཆེར་འཕེལ་ལོ། །དེ་དག་ལས་གཅིག་གིས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཡུལ་འཁོར་འདི་ཞེས་བྱ་བ་བདག་ལ་གནང་བར་མཛོད།”ཅེས་གསོལ། རྒྱལ་པོས་“དེ་ནི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བས་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས། ཁོས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ལ་མི་རྩི་བར། “བདག་ཉིད་སོང་སྟེ་ཡུལ་འཁོར་དེ་བཟུང་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་དེར་སོང་སྟེ་རྩོད་པ་བྱས་སོ། །ཡང་བློན་པོ་གཉིས་ཀ་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་འོངས་ནས་ཕན་ཚུན་གྱི་ཉེས་པ་གླེང་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་ཚིམ་པར་བྱེད་མི་ནུས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ཤིང་། དེ་དག་གི་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་གཟིགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ། །ཁོང་གིས་སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya; Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. «གྲོགས་ཀྱི་དབུས་དང་གནས་དང་འདུག་ས་དང་། །འགྲོ་དང་ཡུལ་འཁོར་རྒྱུ་བའི་ཚེ་ན་འབོད། །ཆགས་པ་མེད་ཅིང་རང་དབང་ལྡན་ལ་བལྟས། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།»ཞེས་བྱའོ། ། Tassattho – sahāyamajjhe ṭhitassa divāseyyasaṅkhāte vāse ca, mahāupaṭṭhānasaṅkhāte ṭhāne ca, uyyānagamanasaṅkhāte gamane ca, janapadacārikasaṅkhātāya cārikāya ca ‘‘idaṃ me suṇa, idaṃ me dehī’’tiādinā nayena tathā tathā āmantanā hoti, tasmā ahaṃ tattha nibbijjitvā yāyaṃ ariyajanasevitā anekānisaṃsā ekantasukhā, evaṃ santepi lobhābhibhūtehi sabbakāpurisehi anabhijjhitā anabhipatthitā pabbajjā, taṃ anabhijjhitaṃ paresaṃ avasavattanena dhammapuggalavasena ca seritaṃ pekkhamāno vipassanaṃ ārabhitvā anukkamena paccekasambodhiṃ adhigatomhīti. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེའི་དོན་ནི། གྲོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་གནས་པ་ལ། ཉིན་མོའི་གཉིད་དུ་གཏོགས་པའི་གནས་དང་། འདུ་ར་ཆེན་པོར་གཏོགས་པའི་འདུག་ས་དང་། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བར་གཏོགས་པའི་འགྲོ་བ་དང་། ཡུལ་འཁོར་དུ་རྒྱུ་བར་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་བའི་ཚེ་ན། “འདི་བདག་ལ་ཉོན་ཅིག །འདི་བདག་ལ་བྱིན་ཅིག་”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དང་དེ་ལྟར་འབོད་པར་གྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ནི་དེ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས། འཕགས་པའི་སྐྱེ་བོས་བསྟེན་པ། ཕན་ཡོན་དུ་མ་དང་ལྡན་པ། གཏན་དུ་བདེ་བ་ཉིད་ཡིན་ཡང་། དེ་ལྟ་ནའང་བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་ཆགས་ཤིང་མ་རེ་བའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། གཞན་གྱི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་དང་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་རང་དབང་དུ་གནས་པ་ལ་བལྟ་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རིམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Āmantanāgāthāvaṇṇanā samattā. བོས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 41. Khiḍḍā ratīti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ ekaputtakabrahmadatto nāma rājā ahosi. So cassa ekaputtako piyo ahosi manāpo pāṇasamo. So sabbiriyāpathesu puttaṃ gahetvāva vattati. So ekadivasaṃ uyyānaṃ gacchanto taṃ ṭhapetvā gato. Kumāropi taṃ divasaṃyeva uppannena byādhinā mato. Amaccā ‘‘puttasinehena rañño hadayampi phaleyyā’’ti anārocetvāva naṃ jhāpesuṃ. Rājā uyyāne surāmadena matto puttaṃ neva sari, tathā dutiyadivasepi nhānabhojanavelāsu. Atha bhuttāvī nisinno saritvā ‘‘puttaṃ me ānethā’’ti āha. Tassa anurūpena vidhānena taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Tato sokābhibhūto nisinno evaṃ yoniso manasākāsi ‘‘imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idaṃ uppajjatī’’ti. So evaṃ anukkamena anulomapaṭilomaṃ paṭiccasamuppādaṃ sammasanto paccekabodhiṃ sacchākāsi. Sesaṃ saṃsaggagāthāya vuttasadisameva ṭhapetvā gāthāyatthavaṇṇanaṃ. ༤༡. «རྩེ་དང་དགའ་བ་»ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་བུ་གཅིག་པའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་གི་བུ་གཅིག་པོ་དེ་ནི་སྡུག་ཅིང་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྲོག་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་ནི་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་བུ་དེ་ཉིད་བཟུང་ནས་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ཉིན་གཅིག་ཁོང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་གཤེགས་པའི་ཚེ་བུ་དེ་བཞག་ནས་བྱོན་ནོ། །རྒྱལ་བུ་ཡང་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ནད་དྲག་པོ་ཞིག་སྐྱེས་ཏེ་ཤི་བར་གྱུར་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“བུ་ལ་ཆགས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་སྙིང་ཡང་འགས་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་ནས་མ་གསོལ་བར་བུ་དེའི་ཕུང་པོ་བསྲེགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ནི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཆང་གིས་མྱོས་ཏེ་བུ་དེ་རྩ་བ་ནས་མ་དྲན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉིན་གཉིས་པའི་ཁྲུས་དང་བཟའ་བཏུང་གི་དུས་སུའང་མ་དྲན་ནོ། །དེ་ནས་བཟའ་བཏུང་གསོལ་ཚར་ཏེ་བཞུགས་པའི་ཚེ་དྲན་ནས། “ངའི་བུ་འདིར་ཁྲིད་དེ་ཤོག་ཅིག་”ཅེས་གསུངས། ཁོང་ལ་འོས་པའི་ཐབས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་མྱ་ངན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་བཞིན་དུ་བཞུགས་ཏེ། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འདི་ལྟར། “འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་สྒོ་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ལ་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པས། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་འདུ་འཛིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་བཤད་པ་མ་གཏོགས་པ་སྔར་བཤད་པ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། ། Atthavaṇṇanāyaṃ [Pg.76] pana khiḍḍāti kīḷanā. Sā duvidhā hoti – kāyikā, vācasikā ca. Tattha kāyikā nāma hatthīhipi kīḷanti, assehipi, rathehipi, dhanūhipi, tharūhipīti evamādi. Vācasikā nāma gītaṃ, silokabhaṇanaṃ, mukhabherīti evamādi. Ratīti pañcakāmaguṇarati. Vipulanti yāva aṭṭhimiñjaṃ āhacca ṭhānena sakalattabhāvabyāpakaṃ. Sesaṃ pākaṭameva. Anusandhiyojanāpi cettha saṃsaggagāthāya vuttanayeneva veditabbā, tato parañca sabbanti. དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ། «རྩེ་བ་»ནི་རྩེད་མོ་སྟེ། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་རྩེད་མོ་དང་། ངག་གི་རྩེད་མོ་གཉིས་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་རྩེད་མོ་ནི། གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་། ཤིང་རྟ་དང་། གཞུ་དང་། རལ་གྲི་ལ་སོགས་པས་རྩེ་བ་འདི་དག་གོ །ངག་གི་རྩེད་མོ་ནི། གླུ་ལེན་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨྲ་བ་དང་། ཁས་བུག་པ་འབུད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གོ །«དགའ་བ་»ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་དགའ་བའོ། །«ཡངས་པ་»ནི་རྐང་མར་གྱི་བར་དུ་ཁྱབ་ཅིང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིར་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་ཡང་འདུ་འཛིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། ། Khiḍḍāratigāthāvaṇṇanā samattā. རྩེ་བ་དང་དགའ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 42. Cātuddisoti kā uppatti? Pubbe kira kassapassa bhagavato sāsane pañca paccekabodhisattā pabbajitvā vīsati vassasahassāni gatapaccāgatavattaṃ pūretvā devaloke uppannā. Tato cavitvā tesaṃ jeṭṭhako bārāṇasiyaṃ rājā ahosi, sesā pākatikarājāno. Te cattāropi kammaṭṭhānaṃ uggaṇhitvā, rajjaṃ pahāya pabbajitvā, anukkamena paccekabuddhā hutvā nandamūlakapabbhāre vasantā ekadivasaṃ samāpattito vuṭṭhāya vaṃsakaḷīragāthāyaṃ vuttanayeneva attano kammañca sahāyañca āvajjetvā ñatvā bārāṇasirañño upāyena ārammaṇaṃ dassetuṃ okāsaṃ gavesanti. So ca rājā tikkhattuṃ rattiyā ubbijjati, bhīto vissaraṃ karoti, mahātale dhāvati. Purohitena kālasseva vuṭṭhāya sukhaseyyaṃ pucchitopi ‘‘kuto me, ācariya, sukha’’nti sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. Purohitopi ‘‘ayaṃ rogo na sakkā yena kenaci uddhaṃvirecanādinā bhesajjakammena vinetuṃ, mayhaṃ pana khādanūpāyo uppanno’’ti cintetvā ‘‘rajjahānijīvitantarāyādīnaṃ pubbanimittaṃ etaṃ mahārājā’’ti rājānaṃ suṭṭhutaraṃ ubbejetvā tassa vūpasamanatthaṃ ‘‘ettake ca ettake ca hatthiassarathādayo hiraññasuvaṇṇañca dakkhiṇaṃ datvā yañño yajitabbo’’ti taṃ yaññayajane samādapesi. ༤༢. «ཕྱོགས་བཞི་པ་»ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྔ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ནས་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེ་ཤོས་ནི་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཕལ་པ་རྣམས་སུ་གྱུར་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། རིམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གནས་སོ། །ཉིན་གཅིག་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལངས་ཏེ། སྨྱུག་མའི་མྱུ་གུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་རང་གི་ལས་དང་གྲོགས་པོ་ལ་བརྟགས་ཤིང་ཤེས་ནས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཐབས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྐབས་འཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་དེ་ཡང་མཚན་མོ་ལན་གསུམ་དུ་འདྲོག་ཅིང་། སྐྲག་ནས་སྐད་ངན་འདོན་པ་དང་། ཡང་ཐོག་ཆེན་པོར་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱིས་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་བདེ་བར་གཟིམས་སམ་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚེའང་། “སློབ་དཔོན། བདག་ལ་བདེ་བ་གང་ནས་འབྱུང་”ཞེས་གསུངས་ཏེ་གནས་ཚུལ་ཐམས་ཅད་བཤད་དོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱིས་ཀྱང་“ནད་འདི་ནི་སྐྱུག་སྨན་ལ་སོགས་པའི་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་ལས་གང་གིས་ཀྱང་བསལ་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་བདག་གི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་བྱུང་ངོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་རྒྱལ་སྲིད་ཉམས་པ་དང་སྲོག་གི་བར་ཆད་ལ་སོགས་པའི་སྔ་ལྟས་ཡིན་ནོ་”ཞེས་རྒྱལ་པོ་ལྷག་པར་སྐྲག་ཏུ་བཅུག་ནས། དེ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “འདི་ཙམ་དང་འདི་ཙམ་གྱི་གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་། ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པ་དང་། དངུལ་དང་གསེར་གྱི་གསོལ་རས་གནང་སྟེ་མཆོད་སྦྱིན་བྱ་དགོས་སོ་”ཞེས་ཁོང་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་ལ་བསྐུལ་ལོ། ། Tato paccekabuddhā anekāni pāṇasahassāni yaññatthāya sampiṇḍiyamānāni disvā ‘‘etasmiṃ kamme kate dubbodhaneyyo bhavissati, handa naṃ paṭikacceva gantvā pekkhāmā’’ti vaṃsakaḷīragāthāyaṃ vuttanayeneva āgantvā piṇḍāya caramānā rājaṅgaṇe paṭipāṭiyā agamaṃsu. Rājā sīhapañjare ṭhito rājaṅgaṇaṃ olokayamāno te addakkhi[Pg.77], saha dassaneneva cassa sineho uppajji. Tato te pakkosāpetvā ākāsatale paññattāsane nisīdāpetvā sakkaccaṃ bhojetvā katabhattakicce ‘‘ke tumhe’’ti pucchi. ‘‘Mayaṃ, mahārāja, cātuddisā nāmā’’ti. ‘‘Bhante, cātuddisāti imassa ko attho’’ti? ‘‘Catūsu disāsu katthaci kutoci bhayaṃ vā cittutrāso vā amhākaṃ natthi, mahārājā’’ti. ‘‘Bhante, tumhākaṃ taṃ bhayaṃ kiṃ kāraṇā na hotī’’ti? ‘‘Mayañhi, mahārāja, mettaṃ bhāvema, karuṇaṃ bhāvema, muditaṃ bhāvema, upekkhaṃ bhāvema, tena no taṃ bhayaṃ na hotī’’ti vatvā uṭṭhāyāsanā attano vasatiṃ agamaṃsu. དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕྱིར་དུ་སྲོག་ཆགས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བསྡུས་པ་གཟིགས་ནས། “ལས་འདི་བྱས་ན་ཁོང་གིས་ཆོས་རྟོགས་པར་དཀའ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་བདག་ཅག་སྔ་བར་སོང་སྟེ་ཁོང་ལ་བལྟའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། སྨྱུག་མའི་མྱུ་གུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་བྱོན་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་ཞིང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་ར་བར་རིམ་པ་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་སེང་གེའི་སྐར་ཁུང་དུ་ལངས་ཏེ་ར་བ་ལ་བལྟས་པས་དེ་དག་མཐོང་ཞིང་། མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ལ་བྱམས་པ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་དེ་དག་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ཡང་ཐོག་གི་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སུ་བཅུག་ནས། གུས་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཏེ་གསོལ་ཚིགས་གསོལ་ཟིན་པ་ན། “འཕགས་པ་རྣམས་སུ་ཞིག་ལགས་”ཞེས་ཞུས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །” “བཙུན་པ། ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ལགས་།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ལ་ཕྱོགས་བཞི་གང་དུའང་གང་ལས་ཀྱང་འཇིགས་པ་འམ་སེམས་སྐྲག་པ་མེད་དོ། །” “བཙུན་པ། ཁྱེད་རྣམས་ལ་འཇིགས་པ་དེ་རྒྱུ་གང་གིས་མི་འབྱུང་།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་བྱམས་པ་སྒོམ་པར་བྱེད། སྙིང་རྗེ་སྒོམ་པར་བྱེད། དགའ་བ་སྒོམ་པར་བྱེད། བཏང་སྙོམས་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་ལ་འཇིགས་པ་དེ་མི་འབྱུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་བཞུགས་གདན་ལས་ལངས་ཏེ་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། ། Tato rājā cintesi ‘‘ime samaṇā mettādibhāvanāya bhayaṃ na hotīti bhaṇanti, brāhmaṇā pana anekasahassapāṇavadhaṃ vaṇṇayanti, kesaṃ nu kho vacanaṃ sacca’’nti. Athassa etadahosi – ‘‘samaṇā suddhena asuddhaṃ dhovanti, brāhmaṇā pana asuddhena asuddhaṃ. Na ca sakkā asuddhena asuddhaṃ dhovituṃ, pabbajitānaṃ eva vacanaṃ sacca’’nti. So ‘‘sabbe sattā sukhitā hontū’’tiādinā nayena mettādayo cattāropi brahmavihāre bhāvetvā hitapharaṇacittena amacce āṇāpesi ‘‘sabbe pāṇe muñcatha, sītāni pānīyāni pivantu, haritāni tiṇāni khādantu, sīto ca nesaṃ vāto upavāyatū’’ti. Te tathā akaṃsu. དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་དག་ནི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས་འཇིགས་པ་མི་འབྱུང་ཞེས་སྨྲ་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་སྲོག་ཆགས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་གསོད་པ་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན། སུ་ཞིག་གི་ཚིག་བདེན་པ་ཡིན་ནམ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ནི་གཙང་མས་མི་གཙང་བ་འཁྲུ་བར་བྱེད་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་མི་གཙང་བས་མི་གཙང་བ་འཁྲུ་བར་བྱེད་དོ། །མི་གཙང་བས་མི་གཙང་བ་འཁྲུ་བར་མི་ནུས་པས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་ཉིད་བདེན་ནོ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་བསྒོམས་ནས། ཕན་པ་འགྱེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་“སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཐོངས་ཤིག །ཆུ་བསིལ་པོ་འཐུང་དུ་ཆུག་ཅིག །རྩྭ་སྔོན་པོ་ཟ་རུ་ཆུག་ཅིག །དེ་དག་ལ་རླུང་བསིལ་པོ་ཡང་ལྡང་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་བཀའ་བསྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། ། Tato rājā ‘‘kalyāṇamittānaṃ vacaneneva pāpakammato muttomhī’’ti tattheva nisinno vipassitvā paccekasambodhiṃ sacchākāsi. Amaccehi ca bhojanavelāyaṃ ‘‘bhuñja, mahārāja, kālo’’ti vutte ‘‘nāhaṃ rājā’’ti purimanayeneva sabbaṃ vatvā imaṃ udānabyākaraṇagāthaṃ abhāsi – དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ནི་སྡིག་པའི་ལས་ལས་ཐར་བར་གྱུར་ཏོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཟའ་བཏུང་གི་དུས་སུ་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གསོལ་རས་གནང་བའི་དུས་ལ་བབས་པས་གསོལ་བར་མཛོད།”ཅེས་གསོལ་བ་ན། “བདག་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་གསུངས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Cātuddiso appaṭigho ca hoti, santussamāno itarītarena; Parissayānaṃ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. «ཕྱོགས་བཞིར་མི་ཐོགས་གནས་པར་འགྱུར་བ་དང་། །གང་དང་གང་གིས་ཆོག་ཤེས་བྱེད་པ་དང་། །ཉམ་ང་བཟོད་ཅིང་སྐྲག་པ་མེད་པ་ནི། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།»ཞེས་བྱའོ། ། Tattha cātuddisoti catūsu disāsu yathāsukhavihārī, ‘‘ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’tiādinā (dī. ni. 3.308; a. ni. 4.125; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 128) vā nayena brahmavihārabhāvanāpharitā catasso disā assa santītipi cātuddiso. Tāsu disāsu katthaci satte [Pg.78] vā saṅkhāre vā bhayena na paṭihaññatīti appaṭigho. Santussamānoti dvādasavidhassa santosassavasena santussako, itarītarenāti uccāvacena paccayena. Parissayānaṃ sahitā achambhīti ettha parissayanti kāyacittāni, parihāpenti vā tesaṃ sampattiṃ, tāni vā paṭicca sayantīti parissayā, bāhirānaṃ sīhabyagghādīnaṃ abbhantarānañca kāmacchandādīnaṃ kāyacittupaddavānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Te parissaye adhivāsanakhantiyā ca vīriyādīhi dhammehi ca sahatīti parissayānaṃ sahitā. Thaddhabhāvakarabhayābhāvena achambhī. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā te cattāro samaṇā, evaṃ itarītarena paccayena santussamāno ettha paṭipattipadaṭṭhāne santose ṭhito catūsu disāsu mettādibhāvanāya cātuddiso, sattasaṅkhāresu paṭihananabhayābhāvena appaṭigho ca hoti. So cātuddisattā vuttappakārānaṃ parissayānaṃ sahitā, appaṭighattā achambhī ca hotīti evaṃ paṭipattiguṇaṃ disvā yoniso paṭipajjitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. Atha vā te samaṇā viya santussamāno itarītarena vuttanayeneva cātuddiso hotīti ñatvā evaṃ cātuddisabhāvaṃ patthayanto yoniso paṭipajjitvā adhigatomhi. Tasmā aññopi īdisaṃ ṭhānaṃ patthayamāno cātuddisatāya parissayānaṃ sahitā appaṭighatāya ca achambhī hutvā eko care khaggavisāṇakappoti. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་པ་ནི། ཕྱོགས་བཞིར་བདེ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གནས་པའོ།། ཡང་ན། “ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་བསྒོམས་པས་ཕྱོགས་བཞི་པོ་ཁྱབ་པར་བྱས་པ་དེ་ལ་ཡང་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཕྱོགས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གང་དུ་ཡང་སེམས་ཅན་ནམ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་འཇིགས་པས་མི་ཐོགས་པས་ན་ཐོགས་པ་མེད་པའོ།། ཆོག་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཆོག་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ཆོག་ཤེས་པའོ།། གང་ཡང་རུང་བས་ཞེས་པ་ནི་མཆོག་གམ་དམན་པའི་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་སོ།། ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟོད་ཅིང་མི་སྐྲག་པ་ཞེས་པ་ལ། འདིར་ལུས་དང་སེམས་ལ་ཉེ་བར་འཚེ་བའམ། ཡང་ན་དེ་དག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉམས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པས་ན་ཉེ་བར་འཚེ་བ་སྟེ། འདི་ནི་ཕྱིའི་སེང་གེ་དང་སྟག་ལ་སོགས་པ་དང་། ནང་གི་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་སེམས་ཀྱི་ཉེ་བར་འཚེ་བའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ།། ཉེ་བར་འཚེ་བ་དེ་དག་ལ་བཟོད་པའི་བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་བཟོད་པས་ན་ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟོད་པའོ།། རེངས་པར་བྱེད་པའི་འཇིགས་པ་མེད་པས་ན་མི་སྐྲག་པའོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་བཞིན། དེ་ལྟར་གང་ཡང་རུང་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་ཤིང་། འདིར་སྒྲུབ་པའི་གཞི་གནས་ཆོག་ཤེས་པ་ལ་གནས་ནས། ཕྱོགས་བཞིར་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས་ཕྱོགས་བཞི་པ་དང་། སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཐོགས་པར་བྱེད་པའི་འཇིགས་པ་མེད་པས་ཐོགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ནི་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་རྣམས་བཟོད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྲག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྒྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་མཐོང་ནས། ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། ཡང་ན། དགེ་སྦྱོང་དེ་དག་བཞིན་དུ་གང་ཡང་རུང་བས་ཆོག་ཤེས་ཤིང་། བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས། དེ་ལྟར་ཕྱོགས་བཞི་པའི་དངོས་པོ་ལ་རེ་ཞིང་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་ལ་རེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་འཚེ་བ་རྣམས་བཟོད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པས་མི་སྐྲག་པར་གྱུར་ཏེ། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། Cātuddisagāthāvaṇṇanā samattā. ཕྱོགས་བཞི་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 43. Dussaṅgahāti kā uppatti? Bārāṇasirañño kira aggamahesī kālamakāsi. Tato vītivattesu sokadivasesu ekaṃ divasaṃ amaccā ‘‘rājūnaṃ nāma tesu tesu kiccesu aggamahesī avassaṃ icchitabbā, sādhu, devo, aññaṃ deviṃ ānetū’’ti yāciṃsu. Rājā‘‘tena hi, bhaṇe, jānāthā’’ti āha. Te pariyesantā sāmantarajje rājā mato. Tassa devī rajjaṃ anusāsati. Sā ca gabbhinī hoti. Amaccā ‘‘ayaṃ rañño anurūpā’’ti ñatvā taṃ yāciṃsu. Sā ‘‘gabbhinī nāma manussānaṃ amanāpā hoti, sace āgametha, yāva vijāyāmi, evaṃ hotu, no ce, aññaṃ pariyesathā’’ti āha. Te raññopi etamatthaṃ ārocesuṃ. Rājā ‘‘gabbhinīpi hotu ānethā’’ti. Te ānesuṃ. Rājā taṃ abhisiñcitvā sabbaṃ mahesībhogaṃ adāsi. Tassā parijanañca nānāvidhehi [Pg.79] paṇṇākārehi saṅgaṇhāti. Sā kālena puttaṃ vijāyi. Tampi rājā attano jātaputtamiva sabbiriyāpathesu aṅke ca ure ca katvā viharati. Tato deviyā parijano cintesi ‘‘rājā ativiya saṅgaṇhāti kumāraṃ, ativissāsaniyāni rājahadayāni, handa naṃ paribhedemā’’ti. ༤༣. བསྟེན་དཀའ་བ་ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་དུས་ལས་འདས་སོ།། དེ་ནས་མྱ་ངན་གྱི་ཉིན་མོ་རྣམས་འདས་པ་ན། ཉིན་གཅིག་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལ་བྱ་བ་སོ་སོ་ལ་བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་ངེས་པར་དགོས་པས། ལྷ་གཅིག་གིས་བཙུན་མོ་གཞན་ཞིག་བཞེས་པར་གསོལ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། རྒྱལ་པོས་ “འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཚོལ་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་དག་གིས་བཙལ་བས་ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཤིག་གི་རྒྱལ་པོ་ཤི་བར་གྱུར། དེའི་བཙུན་མོས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཞིང་། མོ་ནི་མངལ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “འདི་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་འཚམ་པ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ཤེས་ནས་མོ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།། མོས་ “མངལ་དང་ལྡན་པ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡིན་པས། གལ་ཏེ་ང་མ་བཙས་ཀྱི་བར་དུ་སྒུག་ཐུབ་ན་དེ་ལྟར་བྱའོ།། མི་ཐུབ་ན་གཞན་ཞིག་ཚོལ་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་དག་གིས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཡང་དོན་དེ་གསོལ་ཏོ།། རྒྱལ་པོས་ “མངལ་དང་ལྡན་ཡང་རུང་སྟེ་ཁྱེར་ཤོག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་དག་གིས་མོ་བཀུག་གོ། རྒྱལ་པོས་མོ་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་བཙུན་མོའི་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་བྱིན་ནོ།། མོའི་འཁོར་རྣམས་ལ་ཡང་སྐྱེས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ།། མོས་དུས་ལ་བབས་པ་ན་བུ་ཞིག་བཙས་སོ།། དེ་ཡང་རྒྱལ་པོས་རང་གི་བུ་སྐྱེས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་པང་དང་བྲང་ལ་བཟུང་སྟེ་གནས་སོ།། དེ་ནས་བཙུན་མོའི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་བུ་ལ་ཤིན་ཏུ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་མོད། རྒྱལ་པོའི་སེམས་ནི་ཡིད་བརྟན་མི་རུང་བས། འོ་ན་བདག་ཅག་གིས་འདི་གཉིས་ཕྲལ་བར་བྱའོ།།” ཞེས་བསམས་སོ།། Tato kumāraṃ – ‘‘tvaṃ, tāta, amhākaṃ rañño putto, na imassa rañño, mā ettha vissāsaṃ āpajjī’’ti āhaṃsu. Atha kumāro ‘‘ehi puttā’’ti raññā vuccamānopi hatthe gahetvā ākaḍḍhiyamānopi pubbe viya rājānaṃ na allīyati. Rājā ‘‘kiṃ eta’’nti vīmaṃsanto taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘are, ete mayā evaṃ saṅgahitāpi paṭikūlavuttino evā’’ti nibbijjitvā rajjaṃ pahāya pabbajito. ‘‘Rājā pabbajito’’ti amaccaparijanāpi bahū pabbajitā, ‘‘saparijano rājā pabbajito’’ti manussā paṇīte paccaye upanenti. Rājā paṇīte paccaye yathāvuḍḍhaṃ dāpeti. Tattha ye sundaraṃ labhanti, te tussanti. Itare ujjhāyanti ‘‘mayaṃ pariveṇasammajjanādīni sabbakiccāni karontā lūkhabhattaṃ jiṇṇavatthañca labhāmā’’ti. So tampi ñatvā ‘‘are, yathāvuḍḍhaṃ diyyamānepi nāma ujjhāyanti, aho, ayaṃ parisā dussaṅgahā’’ti pattacīvaraṃ ādāya eko araññaṃ pavisitvā vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ sacchākāsi. Tattha āgatehi ca kammaṭṭhānaṃ pucchito imaṃ gāthaṃ abhāsi – དེ་ནས་རྒྱལ་བུ་ལ། “བུ་ཉིད་ནི་བདག་ཅག་གི་རྒྱལ་པོའི་བུ་ཡིན་གྱི། རྒྱལ་པོ་འདིའི་བུ་མ་ཡིན་པས། འདི་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་མ་བྱེད་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ནས་རྒྱལ་བུ་ནི་རྒྱལ་པོས་ “བུ་ཚུར་ཤོག” ཅེས་བོས་ཀྱང་། ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བཀུག་ཀྱང་། སྔོན་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོ་ལ་མི་འཁྲིལ་བར་གྱུར་ཏོ།། རྒྱལ་པོས་ “འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་” ཞེས་བརྟགས་པས་གནས་ཚུལ་དེ་ཤེས་ཏེ། “ཀྱེ་མ། བདག་གིས་འདི་ལྟར་བསྐྱངས་ཀྱང་འདི་དག་ནི་མི་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་ཤ་སྟག་གོ་” ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ།། “རྒྱལ་པོ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་” ཞེས་བློན་པོ་དང་འཁོར་མང་པོ་ཡང་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ།། “རྒྱལ་པོ་འཁོར་དང་བཅས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་” ཞེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཟས་གོས་བཟང་པོ་རྣམས་ཕུལ་ལོ།། རྒྱལ་པོས་ཟས་གོས་བཟང་པོ་རྣམས་རྒན་རིམ་བཞིན་དུ་བགོ་བཤའ་རྒྱག་ཏུ་བཅུག་གོ། དེ་ལ་གང་དག་གིས་བཟང་པོ་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་དགའ་བར་གྱུར་ལ། གཞན་རྣམས་ནི་ “བདག་ཅག་གིས་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཕྱག་དར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བྱེད་བཞིན་དུ། ཟས་ངན་པ་དང་གོས་རྙིང་པ་ཐོབ་བོ་” ཞེས་འཕྱ་སྨོད་བྱེད་དོ།། ཁོང་གིས་དེ་ཡང་ཤེས་ནས། “ཀྱེ་མ། རྒན་རིམ་བཞིན་དུ་བྱིན་ཀྱང་འཕྱ་སྨོད་བྱེད་དོ།། ཀྱེ་ཧུད། འཁོར་འདི་ནི་བསྟེན་དཀའ་བ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ། གཅིག་པུར་ནགས་སུ་ཞུགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེར་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Dussaṅgahā pabbajitāpi eke, atho gahaṭṭhā gharamāvasantā; Appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཁ་ཅིག་བསྟེན་དཀའ་ཞིང་།། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།། གཞན་གྱི་བུ་ལ་སྤྲོ་བ་ཆུང་བྱས་ནས།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།། Sā atthato pākaṭā eva. Ayaṃ pana yojanā – dussaṅgahā pabbajitāpi eke, ye asantosābhibhūtā, tathāvidhā eva ca atho gahaṭṭhā gharamāvasantā. Etamahaṃ dussaṅgahabhāvaṃ jigucchanto vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbanti. དེའི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། འོན་ཀྱང་སྦྱོར་ཚུལ་ནི། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཁ་ཅིག་ཆོག་མི་ཤེས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་རྣམས་ནི་བསྟེན་དཀའ་བ་ཡིན་ལ། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ།། བདག་ནི་བསྟེན་དཀའ་བའི་དངོས་པོ་དེ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་གྱུར་ཏེ། ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ།། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Dussaṅgahagāthāvaṇṇanā samattā. བསྟེན་དཀའ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 44. Oropayitvāti [Pg.80] kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira cātumāsikabrahmadatto nāma rājā gimhānaṃ paṭhame māse uyyānaṃ gato. Tattha ramaṇīye bhūmibhāge nīlaghanapattasañchannaṃ koviḷārarukkhaṃ disvā ‘‘koviḷāramūle mama sayanaṃ paññāpethā’’ti vatvā uyyāne kīḷitvā sāyanhasamayaṃ tattha seyyaṃ kappesi. Puna gimhānaṃ majjhime māse uyyānaṃ gato. Tadā koviḷāro pupphito hoti, tadāpi tatheva akāsi. Puna gimhānaṃ pacchime māse gato. Tadā koviḷāro sañchinnapatto sukkharukkho viya hoti. Tadāpi so adisvāva taṃ rukkhaṃ pubbaparicayena tattheva seyyaṃ āṇāpesi. Amaccā jānantāpi ‘‘raññā āṇatta’’nti bhayena tattha sayanaṃ paññāpesuṃ. So uyyāne kīḷitvā sāyanhasamayaṃ tattha seyyaṃ kappento taṃ rukkhaṃ disvā ‘‘are, ayaṃ pubbe sañchannapatto maṇimayo viya abhirūpadassano ahosi. Tato maṇivaṇṇasākhantare ṭhapitapavāḷaṅkurasadisehi pupphehi sassirikacārudassano ahosi. Muttādalasadisavālikākiṇṇo cassa heṭṭhā bhūmibhāgo bandhanā pamuttapupphasañchanno rattakambalasanthato viya ahosi. So nāmajja sukkharukkho viya sākhāmattāvaseso ṭhito. ‘Aho, jarāya upahato koviḷāro’’’ti cintetvā ‘‘anupādinnampi tāva jarā haññati, kimaṅga pana upādinna’’nti aniccasaññaṃ paṭilabhi. Tadanusāreneva sabbasaṅkhāre dukkhato anattato ca vipassanto ‘‘aho vatāhampi sañchinnapatto koviḷāro viya apetagihibyañjano bhaveyya’’nti patthayamāno anupubbena tasmiṃ sayanatale dakkhiṇena passena nipannoyeva paccekabodhiṃ sacchākāsi. Tato gamanakāle amaccehi ‘‘kālo gantuṃ, mahārājā’’ti vutte ‘‘nāhaṃ rājā’’tiādīni vatvā purimanayeneva imaṃ gāthaṃ abhāsi – ༤༤. ཕྲལ་ནས་ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཚ་བའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བ་དང་པོ་ལ། ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་ངོ།། དེར་ཉམས་དགའ་བའི་ས་ཕྱོགས་ཤིག་ཏུ་ལོ་མ་སྔོན་པོ་སྟུག་པོས་བཀབ་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་ཞིག་མཐོང་ནས། “ཀོ་བི་ལཱ་རའི་དྲུང་དུ་ངའི་ཉལ་ས་ཤོམས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་ཏེ། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རྩེས་ནས་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དེར་ཉལ་ལོ།། ཡང་ཚ་བའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བ་འབྲིང་པོ་ལ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་བ་ན། དེའི་ཚེ་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་ཡོད་པས། དེའི་ཚེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། ཡང་ཚ་བའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བ་ཐ་མ་ལ་སོང་བ་ན། དེའི་ཚེ་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་ནི་ལོ་མ་ཟགས་ཏེ་ཤིང་སྐམ་པོ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། དེའི་ཚེ་ཡང་ཁོང་གིས་ཤིང་དེ་ལ་མ་བལྟས་པར། སྔར་གྱི་གོམས་དྲེགས་ཀྱིས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཉལ་ས་བཤམ་པར་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་ཤེས་ཀྱང་ “རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་འཇིགས་པས་དེར་ཉལ་ས་བཤམས་སོ།། ཁོང་གིས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རྩེས་ནས་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དེར་ཉལ་བ་ན། ཤིང་དེ་མཐོང་ནས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “ཀྱེ་མ། སྔོན་ཆད་ཤིང་འདི་ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་སྟེ་ནོར་བུ་ལས་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ་ལྟ་ན་སྡུག་པ་ཞིག་གོ། དེ་ནས་ནོར་བུའི་མདོག་ཅན་གྱི་ཡལ་གའི་གསེབ་ཏུ་བྱུ་རུའི་མྱུ་གུ་བཞག་པ་ལྟ་བུའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཀྱིས་དཔལ་དང་ལྡན་ཞིང་མཛེས་པར་སྣང་ངོ།། དེའི་འོག་གི་ས་གཞི་ནི་མུ་ཏིག་གི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུའི་བྱེ་མས་གཏམས་ཤིང་། ཡལ་ག་ལས་ཟགས་པའི་མེ་ཏོག་གིས་བཀབ་པས་ཟིང་དམར་གྱི་གདན་བཏིང་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། དེ་རིང་ནི་ཤིང་སྐམ་པོ་བཞིན་དུ་ཡལ་ག་ཙམ་ལས་མ་ལུས་པར་གནས་སོ།། ཀྱེ་ཧུད། ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་འདི་ནི་རྒ་བས་བཅོམ་མོ་” ཞེས་བསམས་ནས། “སེམས་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཡང་རྒ་བས་འཇོམས་ན། སེམས་དང་ལྡན་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་” ཞེས་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་ཐོབ་བོ།། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པར་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ། “ཀྱེ་ཧུད། བདག་ཀྱང་ལོ་མ་ཟགས་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཅིག་” ཅེས་རེ་ཞིང་། རིམ་གྱིས་ཉལ་ས་དེ་ཉིད་དུ་གློ་གཡས་པ་ས་ལ་གཏད་དེ་ཉལ་བཞིན་དུ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེ་ནས་འགྲོ་བའི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་བ་ན། “ང་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Oropayitvā gihibyañjanāni, sañchinnapatto yathā koviḷāro; Chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. ཁྱིམ་པའི་རྟགས་རྣམས་ཕྲལ་ནས་ནི།། ལོ་མ་ཟགས་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་བཞིན་དུ།། དཔའ་བོས་ཁྱིམ་གྱི་འཆིང་བ་བཅད་བྱས་ནས།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།། Tattha oropayitvāti apanetvā. Gihibyañjanānīti kesamassuodātavatthālaṅkāramālāgandhavilepanaitthiputtadāsidāsādīni. Etāni hi gihibhāvaṃ [Pg.81] byañjayanti, tasmā ‘‘gihibyañjanānī’’ti vuccanti. Sañchinnapattoti patitapatto. Chetvānāti maggañāṇena chinditvā. Vīroti maggavīriyasamannāgato. Gihibandhanānīti kāmabandhanāni. Kāmā hi gihīnaṃ bandhanāni. Ayaṃ tāva padattho. དེ་ལ་ཕྲལ་ནས་ཞེས་པ་ནི་བསལ་ནས་སོ།། ཁྱིམ་པའི་རྟགས་ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ། གོས་དཀར་པོ། རྒྱན་ཆ། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ། དྲི་དང་བྱུག་པ། བུད་མེད། བུ། བྲན་ཕོ་དང་བྲན་མོ་ལ་སོགས་པའོ།། འདི་དག་གིས་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ན། “ཁྱིམ་པའི་རྟགས་” ཞེས་བྱའོ།། ལོ་མ་ཟགས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལོ་མ་ལྷུང་བའོ།། བཅད་ནས་ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བཅད་ནས་སོ།། དཔའ་བོ་ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའོ།། ཁྱིམ་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་འཆིང་བ་སྟེ། འདོད་པ་རྣམས་ནི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱི་འཆིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཏོ།། Ayaṃ pana adhippāyo – ‘‘aho vatāhampi oropayitvā gihibyañjanāni sañchinnapatto yathā koviḷāro bhaveyya’’nti evañhi cintayamāno vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbanti. འོན་ཀྱང་དགོངས་པ་ནི། “ཀྱེ་ཧུད། བདག་ཀྱང་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་རྣམས་ཕྲལ་ནས་ལོ་མ་ཟགས་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཅིག་” ཅེས་དེ་ལྟར་བསམས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ།། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Koviḷāragāthāvaṇṇanā samattā. Paṭhamo vaggo niṭṭhito. ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། སྡེ་ཚན་དང་པོ་རྫོགས་སོ།། 45-46. Sace labhethāti kā uppatti? Pubbe kira kassapassa bhagavato sāsane dve paccekabodhisattā pabbajitvā vīsati vassasahassāni gatapaccāgatavattaṃ pūretvā devaloke uppannā. Tato cavitvā tesaṃ jeṭṭhako bārāṇasirañño putto ahosi, kaniṭṭho purohitassa putto ahosi. Te ekadivasaṃyeva paṭisandhiṃ gahetvā ekadivasameva mātukucchito nikkhamitvā sahapaṃsukīḷitasahāyakā ahesuṃ. Purohitaputto paññavā ahosi. So rājaputtaṃ āha – ‘‘samma, tvaṃ pituno accayena rajjaṃ labhissasi, ahaṃ purohitaṭṭhānaṃ, susikkhitena ca sukhaṃ rajjaṃ anusāsituṃ sakkā, ehi sippaṃ uggahessāmā’’ti. Tato ubhopi pubbopacitakammā hutvā gāmanigamādīsu bhikkhaṃ caramānā paccantajanapadagāmaṃ gatā. Tañca gāmaṃ paccekabuddhā bhikkhācāravelāya pavisanti. Atha manussā paccekabuddhe disvā ussāhajātā āsanāni paññāpenti, paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ upanāmenti, mānenti, pūjenti. Tesaṃ etadahosi – ‘‘amhehi sadisā uccākulikā nāma natthi, atha ca panime manussā yadi icchanti, amhākaṃ bhikkhaṃ denti, yadi ca nicchanti, na denti, imesaṃ pana pabbajitānaṃ evarūpaṃ sakkāraṃ karonti, addhā ete kiñci sippaṃ jānanti, handa nesaṃ santike sippaṃ uggaṇhāmā’’ti. ༤༥-༤༦. “གལ་ཏེ་རྙེད་ན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྔོན་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཉིས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་ཆོ་ག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཆེ་བ་ནི་ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བུར་གྱུར་ཏོ། །ཆུང་བ་ནི་མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུར་གྱུར་ཏོ། །དེ་གཉིས་ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་ཞིང་། ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་མའི་མངལ་ལས་བྱུང་སྟེ་བྱེ་མ་ལ་མཉམ་དུ་རྩེ་བའི་གྲོགས་པོར་གྱུར་ཏོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། དེས་རྒྱལ་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། “གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ནི་ཕའི་འདས་གྲོངས་རྗེས་སུ་རྒྱལ་སྲིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། ང་ནི་མདུན་ན་འདོན་གྱི་གོ་གནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ལེགས་པར་བསླབས་པའི་རིག་གནས་ཡོད་ན་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བ་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་ནུས་པས། ཚུར་ཤོག ང་ཚོས་རིག་གནས་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ནས་དེ་གཉིས་ཀས་སྔོན་བསགས་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལ་སོགས་པར་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་ཞིང་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ་སོང་ངོ། །གྲོང་གསེབ་དེར་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཐོང་ནས་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། གདན་བཤམས་ཤིང་བཟའ་བཅའ་དང་བཏུང་བ་བཟང་པོ་ཉེ་བར་བསྟབས་ནས་བཀུར་སྟི་དང་མཆོད་པ་བྱས་སོ། །དེ་གཉིས་ལ་འདི་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཏེ། “ང་ཚོ་དང་འདྲ་བའི་རིགས་མཐོ་བ་ནི་མེད་ནའང་། མི་འདི་དག་གིས་གལ་ཏེ་འདོད་ན་ང་ཚོ་ལ་བསོད་སྙོམས་སྦྱིན་པར་བྱེད། གལ་ཏེ་མི་འདོད་ན་མི་སྦྱིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་འདི་དག་ལ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་བཀུར་སྟི་བྱེད་པས། འདི་དག་གིས་རིག་གནས་ཤིག་ཅི་ནས་ཀྱང་ཤེས་པ་གདོན་མི་ཟ་བས། འོ་ན་ང་ཚོས་འདི་དག་གི་དྲུང་ནས་རིག་གནས་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་སོ། ། Te [Pg.82] manussesu paṭikkantesu okāsaṃ labhitvā ‘‘yaṃ, bhante, tumhe sippaṃ jānātha, taṃ amhepi sikkhāpethā’’ti yāciṃsu. Paccekabuddhā ‘‘na sakkā apabbajitena sikkhitu’’nti āhaṃsu. Te pabbajjaṃ yācitvā pabbajiṃsu. Tato nesaṃ paccekabuddhā ‘‘evaṃ vo nivāsetabbaṃ, evaṃ pārupitabba’’ntiādinā nayena ābhisamācārikaṃ ācikkhitvā ‘‘imassa sippassa ekībhāvābhirati nipphatti, tasmā ekeneva nisīditabbaṃ, ekena caṅkamitabbaṃ, ṭhātabbaṃ, sayitabba’’nti pāṭiyekkaṃ paṇṇasālamadaṃsu. Tato te attano attano paṇṇasālaṃ pavisitvā nisīdiṃsu. Purohitaputto nisinnakālato pabhuti cittasamādhānaṃ laddhā jhānaṃ labhi. Rājaputto muhutteneva ukkaṇṭhito tassa santikaṃ āgato. So taṃ disvā ‘‘kiṃ, sammā’’ti pucchi. ‘‘Ukkaṇṭhitomhī’’ti āha. ‘‘Tena hi idha nisīdā’’ti. So tattha muhuttaṃ nisīditvā āha – ‘‘imassa kira, samma, sippassa ekībhāvābhirati nipphattī’’ti purohitaputto ‘‘evaṃ, samma, tena hi tvaṃ attano nisinnokāsaṃ eva gaccha, uggahessāmi imassa sippassa nipphatti’’nti āha. So gantvā punapi muhutteneva ukkaṇṭhito purimanayeneva tikkhattuṃ āgato. མི་རྣམས་ཕྱིར་སོང་བའི་ཚེ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་སྐབས་རྙེད་ནས། “བཙུན་པ། ཁྱེད་ཅག་གིས་རིག་གནས་གང་ཤེས་པ་དེ་ང་ཚོ་ལའང་བསླབ་ཏུ་གསོལ་”ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་“རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བས་ནི་བསླབ་པར་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ། །དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ། “འདི་ལྟར་ཤམ་ཐབས་བགོ་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ཆོས་གོས་གཟན་གཟར་བར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཆོ་ག་བསྟན་ནས། “རིག་གནས་འདིའི་གྲུབ་པ་ནི་གཅིག་པུར་གནས་པ་ལ་དགའ་བ་ལ་རག་ལས་པས། དེའི་ཕྱིར་གཅིག་པུར་འདུག་པར་བྱ། གཅིག་པུར་འཆག་པར་བྱ། ལངས་ཏེ་གནས་པར་བྱ། ཉལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ་སོ་སོར་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་རེ་བྱིན་ནོ། །དེ་ནས་དེ་གཉིས་རང་རང་གི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་ཞུགས་ཏེ་འདུག་གོ །མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུ་ནི་བསྡད་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་སྟེ་བསམ་གཏན་ཐོབ་བོ། །རྒྱལ་བུ་ནི་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་སྐྱོ་སྟེ་དེའི་དྲུང་དུ་འོངས་སོ། །དེས་དེ་མཐོང་ནས་“གྲོགས་པོ། ཅི་ཉེས་”ཞེས་དྲིས་སོ། །“ང་ནི་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“འོ་ན་འདིར་སྡོད་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དེར་ཡུད་ཙམ་བསྡད་ནས་སྨྲས་པ། “གྲོགས་པོ། རིག་གནས་འདིའི་གྲུབ་པ་ནི་གཅིག་པུར་གནས་པ་ལ་དགའ་བ་ལ་རག་ལས་སོ་སྐད་”ཅེས་སོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུས་“གྲོགས་པོ། དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་རང་ཉིད་ཀྱི་འདུག་སར་སོང་ཞིག ངས་རིག་གནས་འདིའི་གྲུབ་པ་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་སོང་ནས་ཡང་སྐད་ཅིག་ཉིལ་ལ་སྐྱོ་སྟེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་འོངས་སོ། ། Tato naṃ purohitaputto tatheva uyyojetvā tasmiṃ gate cintesi ‘‘ayaṃ attano ca kammaṃ hāpeti, mama ca idhābhikkhaṇaṃ āgacchanto’’ti. So paṇṇasālato nikkhamma araññaṃ paviṭṭho. Itaro attano paṇṇasālāyeva nisinno punapi muhutteneva ukkaṇṭhito hutvā tassa paṇṇasālaṃ āgantvā ito cito ca maggantopi taṃ adisvā cintesi – ‘‘yo gahaṭṭhakāle paṇṇākārampi ādāya āgato maṃ daṭṭhuṃ na labhati, so nāma mayi āgate dassanampi adātukāmo pakkāmi, aho, re citta, na lajjasi, yaṃ maṃ catukkhattuṃ idhānesi, sodāni te vase na vattissāmi, aññadatthu taṃyeva mama vase vattāpessāmī’’ti attano senāsanaṃ pavisitvā vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ sacchikatvā ākāsena nandamūlakapabbhāraṃ agamāsi. Itaropi araññaṃ pavisitvā vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ sacchikatvā tattheva agamāsi. Te ubhopi manosilātale nisīditvā pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ imā udānagāthāyo abhāsiṃsu – དེ་ནས་མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུས་དེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཏང་ཞིང་། དེ་སོང་བའི་རྗེས་སུ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “འདི་ནི་རང་གི་བྱ་བའང་ཉམས་པར་བྱེད། འདིར་ཡང་ཡང་འོངས་པས་ངའི་བྱ་བའང་ཉམས་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ལས་བྱུང་སྟེ་ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །ཅིག་ཤོས་ནི་རང་གི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་འདུག་པ་ལས་ཡང་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་འོངས་ནས་ཕན་ཚུན་དུ་བཙལ་ཀྱང་དེ་མ་མཐོང་བས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཁྱིམ་པའི་དུས་སུ་ལག་རྟགས་ཐོགས་ཏེ་འོངས་ཀྱང་ང་མཐོང་བར་མ་གྱུར་ལ། ད་ལྟ་ང་འོངས་པའི་ཚེ་མཐོང་བར་ཡང་མི་འདོད་པར་གཤེགས་སོ། །ཀྱེ་ཧུད་སེམས་ཉིད་ཁྱོད་ལ་ངོ་ཚ་མེད་དམ། གང་གིས་ང་འདིར་ལན་བཞིའི་བར་དུ་བཀྲིད་པར་བྱས། ད་ནི་ང་ཁྱོད་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་གྱི། གདོན་མི་ཟ་བར་ཁྱོད་ཉིད་ངའི་དབང་དུ་བྱའོ་”ཞེས་རང་གི་གནས་མལ་དུ་ཞུགས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལས་ནནྡམཱུལཀ་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས་སོ། །ཅིག་ཤོས་ཀྱང་ནགས་སུ་ཞུགས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་དེར་གཤེགས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀ་མ་ནོ་ཤི་ལའི་རྡོ་ལེབ་སྟེང་དུ་བཞུགས་ནས་སོ་སོ་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ། ། ‘‘Sace [Pg.83] labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ; Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā. “གལ་ཏེ་མཁས་པའི་གྲོགས་པོ་རྙེད་གྱུར་ཅིང་། །ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་བརྟན་པ་ཚུལ་ལྡན་ན། །ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གནོན་ཅིང་། །དགའ་ཞིང་དྲན་ལྡན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད། །” ‘‘No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ; Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo’’ti. “གལ་ཏེ་མཁས་པའི་གྲོགས་པོ་མ་རྙེད་ཅིང་། །ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་བརྟན་པ་ཚུལ་ལྡན་ན། །རྒྱལ་པོས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་སྤངས་བཞིན། །མ་ཏངྒའི་ནགས་སུ་གླང་ཆེན་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” Tattha nipakanti pakatinipuṇaṃ paṇḍitaṃ kasiṇaparikammādīsu kusalaṃ. Sādhuvihārinti appanāvihārena vā upacārena vā samannāgataṃ. Dhīranti dhitisampannaṃ. Tattha nipakattena dhitisampadā vuttā. Idha pana dhitisampannamevāti attho. Dhiti nāma asithilaparakkamatā, ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru cā’’ti (ma. ni. 2.184; a. ni. 2.5; mahāni. 196) evaṃ pavattavīriyassetaṃ adhivacanaṃ. Apica dhikatapāpotipi dhīro. Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāyāti yathā paṭirājā ‘‘vijitaṃ raṭṭhaṃ anatthāvaha’’nti ñatvā rajjaṃ pahāya eko carati, evaṃ bālasahāyaṃ pahāya eko care. Atha vā rājāva raṭṭhanti yathā sutasomo rājā vijitaṃ raṭṭhaṃ pahāya eko cari, yathā ca mahājanako, evaṃ eko careti ayampi tassattho. Sesaṃ vuttānusārena sakkā jānitunti na vitthāritanti. དེ་ལ་“མཁས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རིག་པ་རྣོ་བའི་མཁས་པ། ཟད་པར་གྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་པའོ། །“ཚུལ་ལྡན་”ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པའི་གནས་པའམ་ཉེ་བར་འཁོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའོ། །“བརྟན་པ་”ཞེས་པ་ནི་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་མཁས་པའི་སྒྲས་བརྟན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསུངས་ལ། འདིར་ནི་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །བརྟན་པ་ཞེས་པ་ནི་མི་ལྷོད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཏེ། “པགས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མར་ལུས་ཀྱང་རུང་”ཞེས་པ་འདི་ལྟར་ཞུགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཡང་ན་སྡིག་པ་ལ་སྨད་པས་ཀྱང་བརྟན་པའོ། །“རྒྱལ་པོས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་སྤངས་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོས་“རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་འདི་ནི་དོན་མེད་པ་འདྲེན་པ་ཞིག་གོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པའི་གྲོགས་པོ་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་“རྒྱལ་པོས་ཡུལ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་སུཏསོམས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱད་པ་བཞིན་དང་། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་མཧཱ་ཛནཀས་སྤྱད་པ་བཞིན། དེ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་ཅེས་པ་འདི་ཡང་དེའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་ནུས་པས་སྤྲོས་ཏེ་མ་བཤད་དོ། ། Sahāyagāthāvaṇṇanā samattā. གྲོགས་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 47. Addhā pasaṃsāmāti imissā gāthāya yāva ākāsatale paññattāsane paccekabuddhānaṃ nisajjā, tāva cātuddisagāthāya uppattisadisā eva uppatti. Ayaṃ pana viseso – yathā so rājā rattiyā tikkhattuṃ ubbijji, na tathā ayaṃ, nevassa yañño paccupaṭṭhito ahosi. So ākāsatale paññattesu āsanesu paccekabuddhe nisīdāpetvā ‘‘ke tumhe’’ti pucchi. ‘‘Mayaṃ, mahārāja, anavajjabhojino nāmā’’ti. ‘‘Bhante, ‘anavajjabhojino’ti imassa ko attho’’ti? ‘‘Sundaraṃ vā asundaraṃ vā laddhā nibbikārā bhuñjāma, mahārājā’’ti. Taṃ sutvā rañño etadahosi ‘‘yaṃnūnāhaṃ ime upaparikkheyyaṃ edisā vā no vā’’ti. Taṃ divasaṃ kaṇājakena [Pg.84] bilaṅgadutiyena parivisi. Paccekabuddhā amataṃ bhuñjantā viya nibbikārā bhuñjiṃsu. Rājā ‘‘honti nāma ekadivasaṃ paṭiññātattā nibbikārā, sve jānissāmī’’ti svātanāyapi nimantesi. Tato dutiyadivasepi tathevākāsi. Tepi tatheva paribhuñjiṃsu. Atha rājā ‘‘idāni sundaraṃ datvā vīmaṃsissāmī’’ti punapi nimantetvā, dve divase mahāsakkāraṃ katvā, paṇītena ativicitrena khādanīyena bhojanīyena parivisi. Tepi tatheva nibbikārā bhuñjitvā rañño maṅgalaṃ vatvā pakkamiṃsu. Rājā acirapakkantesu tesu ‘‘anavajjabhojinova ete samaṇā, aho vatāhampi anavajjabhojī bhaveyya’’nti cintetvā mahārajjaṃ pahāya pabbajjaṃ samādāya vipassanaṃ ārabhitvā, paccekabuddho hutvā, mañjūsakarukkhamūle paccekabuddhānaṃ majjhe attano ārammaṇaṃ vibhāvento imaṃ gāthaṃ abhāsi – ༤༧. “ངེས་པར་བསྔགས་སོ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་བཤམས་པའི་གདན་ལ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་པའི་བར་དུ། ཕྱོགས་བཞིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་གཞི་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་དེ་མཚན་མོ་ལན་གསུམ་དུ་སྐྲག་པར་གྱུར་པ་ལྟར། འདི་ནི་དེ་ལྟར་མ་གྱུར་ཅིང་། དེའི་མཆོད་སྦྱིན་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་མ་གྱུར་ཏོ། །དེས་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་བཤམས་པའི་གདན་ལ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ནས། “ཁྱེད་ཅག་སུ་ཡིན་”ཞེས་དྲིས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ང་ཚོ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་སོ། །“བཙུན་པ། ‘ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་’ཞེས་པའི་དོན་ཅི་ལགས་”ཞེས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཟང་པོའམ་མི་བཟང་པོ་གང་རྙེད་ཀྱང་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་ཟའོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ཐོས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “བདག་གིས་འདི་དག་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་མིན་བརྟག་པར་བྱའོ་”ཞེས་སོ། །ཉིན་དེར་འབྲས་ཆན་ངན་པ་དང་སྐྱུར་ཁུ་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བསྟབས་སོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བདུད་རྩི་ཟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་“ཉིན་གཅིག་ནི་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་འགྱུར་བས། སང་ཉིན་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་སང་ཉིན་གྱི་ཕྱིར་ཡང་སྤྱན་དྲངས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་པར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“ད་ནི་བཟང་པོ་བྱིན་ནས་བརྟག་པར་བྱའོ་”ཞེས་ཡང་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། ཉིན་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་བྱས་ནས། བཟའ་བཅའ་དང་བཏུང་བ་བཟང་པོ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་ཉེ་བར་བསྟབས་སོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་གསོལ་ནས། རྒྱལ་པོ་ལ་བཀྲ་ཤིས་བརྗོད་དེ་གཤེགས་སོ། །དེ་དག་གཤེགས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར་རྒྱལ་པོས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་དག་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་ཤ་སྟག་གོ །ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཀྱང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་བསམས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོ་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས། རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ། མཉྫཱུཥཀ་ཤིང་དྲུང་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་རང་གི་དམིགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ, seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā; Ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “གྲོགས་པོ་ཕུན་ཚོགས་ངེས་པར་བསྔགས་པར་བྱ། །མཆོག་དང་མཉམ་པའི་གྲོགས་ལ་བསྟེན་པར་བྱ། །འདི་དག་མ་རྙེད་ཁ་ན་མེད་པར་ཟ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱ། །” Sā padatthato uttānā eva. Kevalaṃ pana sahāyasampadanti ettha asekhehi sīlādikkhandhehi sampannā sahāyā eva sahāyasampadāti veditabbā. Ayaṃ panettha yojanā – yāyaṃ vuttā sahāyasampadā, taṃ sahāyasampadaṃ addhā pasaṃsāma, ekaṃseneva thomemāti vuttaṃ hoti. Kathaṃ? Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyāti. Kasmā? Attano hi sīlādīhi seṭṭhe sevamānassa sīlādayo dhammā anuppannā uppajjanti, uppannā vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇanti. Same sevamānassa aññamaññaṃ samadhāraṇena kukkuccassa vinodanena ca laddhā na parihāyanti. Ete pana sahāyake seṭṭhe ca same ca aladdhā kuhanādimicchājīvaṃ vajjetvā dhammena samena uppannaṃ bhojanaṃ bhuñjanto tattha ca paṭighānunayaṃ anuppādento anavajjabhojī hutvā atthakāmo kulaputto eko care khaggavisāṇakappo. Ahampi hi evaṃ caranto imaṃ sampattiṃ adhigatomhīti. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་“གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་”ཞེས་པ་འདིར་མི་སློབ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་གྲོགས་པོ་ཉིད་གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གསུངས་པའི་གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལ། གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལ་ངེས་པར་བསྔགས་སོ། །གདོན་མི་ཟ་བར་བསྟོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “མཆོག་དང་མཉམ་པའི་གྲོགས་ལ་བསྟེན་པར་བྱ་”ཞེས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་བསྟེན་པའི་ཚེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་འཕེལ་བ་དང་ཡངས་པ་དང་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །མཉམ་པ་ལ་བསྟེན་པའི་ཚེ་ཕན་ཚུན་འཛིན་པ་དང་འགྱོད་པ་བསལ་བས་ཐོབ་པ་རྣམས་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མཆོག་དང་མཉམ་པའི་གྲོགས་པོ་འདི་དག་མ་རྙེད་ན། ཚུལ་འཆོས་ལ་སོགས་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྤངས་ཏེ། ཆོས་དང་མཐུན་ཞིང་མཉམ་པར་བྱུང་བའི་བཟའ་བ་ཟ་ཞིང་། དེ་ལའང་ཁོང་ཁྲོ་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་མི་སྐྱེད་པར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས། དོན་གཉེར་བའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱའོ། །བདག་ཀྱང་འདི་ལྟར་སྤྱད་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའོ། ། Anavajjabhojigāthāvaṇṇanā samattā. ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 48. Disvā [Pg.85] suvaṇṇassāti kā uppatti? Aññataro bārāṇasirājā gimhasamaye divāseyyaṃ upagato. Santike cassa vaṇṇadāsī gosītacandanaṃ pisati. Tassā ekabāhāyaṃ ekaṃ suvaṇṇavalayaṃ, ekabāhāyaṃ dve, tāni saṅghaṭṭanti itaraṃ na saṅghaṭṭati. Rājā taṃ disvā ‘‘evameva gaṇavāse saṅghaṭṭanā, ekavāse asaṅghaṭṭanā’’ti punappunaṃ taṃ dāsiṃ olokayamāno cintesi. Tena ca samayena sabbālaṅkārabhūsitā devī taṃ bījayantī ṭhitā hoti. Sā ‘‘vaṇṇadāsiyā paṭibaddhacitto maññe rājā’’ti cintetvā taṃ dāsiṃ uṭṭhāpetvā sayameva pisitumāraddhā. Tassā ubhosu bāhāsu aneke suvaṇṇavalayā, te saṅghaṭṭantā mahāsaddaṃ janayiṃsu. Rājā suṭṭhutaraṃ nibbinno dakkhiṇena passena nipannoyeva vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ sacchākāsi. Taṃ anuttarena sukhena sukhitaṃ nipannaṃ candanahatthā devī upasaṅkamitvā ‘‘ālimpāmi, mahārājā’’ti āha. Rājā – ‘‘apehi, mā ālimpāhī’’ti āha. Sā ‘‘kissa, mahārājā’’ti āha. So ‘‘nāhaṃ rājā’’ti. Evametesaṃ taṃ kathāsallāpaṃ sutvā amaccā upasaṅkamiṃsu. Tehipi mahārājavādena ālapito ‘‘nāhaṃ, bhaṇe, rājā’’ti āha. Sesaṃ paṭhamagāthāya vuttasadisameva. ༤༨. «གསེར་གྱི་གདུ་བུ་མཐོང་ནས་»ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཚ་བའི་དུས་སུ་ཉིན་གུང་གཟིམ་ཁྲིལ་བཞུགས་པ་ལས། ཁོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་བྲན་མོ་ཞིག་གིས་ཙན་དན་གོ་ཤཱིརྵ་བརྡར་བཞིན་ཡོད། མོ་རང་གི་ལག་པ་གཅིག་ལ་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་གཅིག་ལས་མེད་ཅིང་། ལག་པ་ཅིག་ཤོས་ལ་གཉིས་ཡོད་པས། གཉིས་ཡོད་པ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་བརྡབས་ནས་སྒྲ་འབྱིན་ལ། གཅིག་པོ་དེ་ལས་སྒྲ་མི་འབྱིན་ནོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་མཐོང་ནས་«འདི་བཞིན་དུ་ཚོགས་པར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་འབྱུང་ལ། གཅིག་པུར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་མི་འབྱུང་ངོ་»སྙམ་དུ་བ防ན་མོ་དེ་ལ་ཡང་ཡང་བལྟས་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ངོ་། །དེའི་ཚེ་ན་རྒྱན་ཆ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་བཙུན་མོས་ཁོང་ལ་གཡབ་མོ་བྱེད་བཞིན་ལངས་ཏེ་ཡོད། མོས་«རྒྱལ་པོའི་ཐུགས་བྲན་མོ་འདི་ལ་ཆགས་པ་ཡིན་ནམ་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས། བྲན་མོ་དེ་ལངས་སུ་བཅུག་སྟེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཙན་དན་བརྡར་བར་བརྩམས་སོ། །མོའི་ལག་པ་གཉིས་ཀར་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་མང་པོ་ཡོད་པས། དེ་དག་ཕན་ཚུན་བརྡབས་ནས་སྒྲ་ཆེན་པོ་གྲགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། གློ་གཡས་པ་ས་ལ་བསྟན་ནས་ཉལ་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ཁོང་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བས་ཚིམ་སྟེ་ཉལ་བའི་ཚེ། བཙུན་མོས་ལག་ཏུ་ཙན་དན་ཐོགས་ནས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། «ལྷ་གཅིག ངས་བྱུག་པར་བགྱིའོ་»ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་«ཕར་སོང་། མ་བྱུག་ཅིག་»ཅེས་གསུངས་སོ། །མོས་«ཅིའི་ཕྱིར་ལྷ་གཅིག་»ཅེས་ཞུས་པར། ཁོང་གིས་«ང་རྒྱལ་པོ་མིན་ནོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ཁོང་ཚོའི་གླེང་མོལ་ཐོས་ནས་བློན་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཁོང་ཚོས་ཀྱང་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་»ཞེས་ཞུས་པར། ཁོང་གིས་«གྲོགས་པོ་དག ང་རྒྱལ་པོ་མིན་ནོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོར་བཤད་པ་དང་འདྲའོ། ། Ayaṃ pana gāthāvaṇṇanā – disvāti oloketvā. Suvaṇṇassāti kañcanassa ‘‘valayānī’’ti pāṭhaseso. Sāvasesapāṭho hi ayaṃ attho. Pabhassarānīti pabhāsanasīlāni, jutimantānīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ uttānatthameva. Ayaṃ pana yojanā – disvā bhujasmiṃ suvaṇṇassa valayāni ‘‘gaṇavāse sati saṅghaṭṭanā, ekavāse asaṅghaṭṭanā’’ti evaṃ cintento vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. Sesaṃ vuttanayamevāti. འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། «མཐོང་ནས་»ཞེས་པ་ནི་བལྟས་ནས་སོ། །«གསེར་གྱི་»ཞེས་པ་ནི་བཙོ་མ་གསེར་གྱི་སྟེ། «གདུ་བུ་རྣམས་»ཞེས་པའི་ཚིག་ལྷག་མ་བསྣན་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་ཚིག་མ་ཚང་བའི་དོན་ཏོ། །«འོད་གསལ་བ་»ཞེས་པ་ནི་འོད་འཕྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན། གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པ་ལ་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །འདིའི་སྦྱོར་བ་ནི། ལག་པ་ལ་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་རྣམས་མཐོང་ནས། «ཚོགས་པར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་འབྱུང་ལ། གཅིག་པུར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་མི་འབྱུང་ངོ་»སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Suvaṇṇavalayagāthāvaṇṇanā samattā. གསེར་གྱི་གདུ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 49. Evaṃ dutiyenāti kā uppatti? Aññataro bārāṇasirājā daharova pabbajitukāmo amacce āṇāpesi ‘‘deviṃ gahetvā rajjaṃ pariharatha, ahaṃ pabbajissāmī’’ti. Amaccā ‘‘na, mahārāja, arājakaṃ rajjaṃ amhehi sakkā rakkhituṃ, sāmantarājāno āgamma vilumpissanti, yāva ekaputtopi uppajjati, tāva āgamehī’’ti saññāpesuṃ. Muducitto rājā [Pg.86] adhivāsesi. Atha devī gabbhaṃ gaṇhi. Rājā punapi te āṇāpesi – ‘‘devī gabbhinī, puttaṃ jātaṃ rajje abhisiñcitvā rajjaṃ pariharatha, ahaṃ pabbajissāmī’’ti. Amaccā ‘‘dujjānaṃ, mahārāja, etaṃ devī puttaṃ vā vijāyissati dhītaraṃ vā, vijāyanakālaṃ tāva āgamehī’’ti punapi saññāpesuṃ. Atha sā puttaṃ vijāyi. Tadāpi rājā tatheva amacce āṇāpesi. Amaccā punapi rājānaṃ ‘‘āgamehi, mahārāja, yāva, paṭibalo hotī’’ti bahūhi kāraṇehi saññāpesuṃ. Tato kumāre paṭibale jāte amacce sannipātāpetvā ‘‘paṭibalo ayaṃ, taṃ rajje abhisiñcitvā paṭipajjathā’’ti amaccānaṃ okāsaṃ adatvā antarāpaṇā kāsāyavatthādayo sabbaparikkhāre āharāpetvā antepure eva pabbajitvā mahājanako viya nikkhami. Sabbaparijano nānappakārakaṃ paridevamāno rājānaṃ anubandhi. ༤༩. «དེ་ལྟར་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་»ཅེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་སྐུ་ན་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ། བློན་པོ་རྣམས་ལ་«བཙུན་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོངས་ཤིག ང་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་»ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། རྒྱལ་པོ་མེད་པའི་རྒྱལ་སྲིད་ནི་ངེད་ཅག་གིས་སྐྱོང་མི་ཐུབ་སྟེ། མཐའ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་འོངས་ནས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་པར་འགྱུར་བས། ཉིད་ལ་སྲས་གཅིག་མ་འཁྲུངས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་»ཞེས་གསོལ་ཏོ། །ཐུགས་རྒྱུད་འཇམ་པའི་རྒྱལ་པོས་དེ་བཞིན་དུ་བཟོད་པར་བཞེས་སོ། །དེ་ནས་བཙུན་མོ་ལ་མངལ་ཆགས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ཡང་བློན་པོ་རྣམས་ལ་«བཙུན་མོ་ལ་མངལ་ཆགས་ཡོད་པས། སྲས་སྐྱེས་པ་ན་རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོངས་ཤིག ང་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་»ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཙུན་མོ་ལ་སྲས་ཕོ་སྐྱེ་འམ་མོ་སྐྱེ་བ་ནི་ཤེས་དཀའ་བས། བཙུན་མོས་སྲས་མ་བཙས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་»ཞེས་ཡང་བསྐྱར་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་མོས་སྲས་ཤིག་བཙས་སོ། །དེའི་ཚེ་ནའང་རྒྱལ་པོས་སྔར་བཞིན་བློན་པོ་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་རྒྱལ་པོ་ལ་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སྲས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ་པའི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་»ཞེས་རྒྱུ་མཚན་མང་པོའི་སྒོ་ནས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ་པར་གྱུར་པ་ན། བློན་པོ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། «ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ་པར་གྱུར་པས། ཁོང་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོངས་ཤིག་»ཅེས་གསུངས་ནས། བློན་པོ་རྣམས་ལ་ལན་འདེབས་པའི་གོ་སྐབས་མ་བྱིན་པར། ཚོང་ཁྲོམ་ནས་ངུར་སྨྲིག་གི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཉེར་མཁོའི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་ལེན་དུ་བཅུག་སྟེ། ཕོ་བྲང་གི་ནང་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་རྒྱལ་པོ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། །འཁོར་འབངས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད་ཅིང་ངུ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་སོ། ། Rājā yāva attano rajjasīmā, tāva gantvā kattaradaṇḍena lekhaṃ katvā ‘‘ayaṃ lekhā nātikkamitabbā’’ti āha. Mahājano lekhāya sīsaṃ katvā, bhūmiyaṃ nipanno paridevamāno ‘‘tuyhaṃ dāni, tāta, rañño āṇā, kiṃ karissatī’’ti kumāraṃ lekhaṃ atikkamāpesi. Kumāro ‘‘tāta, tātā’’ti dhāvitvā rājānaṃ sampāpuṇi. Rājā kumāraṃ disvā ‘‘etaṃ mahājanaṃ pariharanto rajjaṃ kāresiṃ, kiṃ dāni ekaṃ dārakaṃ pariharituṃ na sakkhissa’’nti kumāraṃ gahetvā araññaṃ paviṭṭho, tattha pubbapaccekabuddhehi vasitapaṇṇasālaṃ disvā vāsaṃ kappesi saddhiṃ puttena. Tato kumāro varasayanādīsu kataparicayo tiṇasanthārake vā rajjumañcake vā sayamāno rodati. Sītavātādīhi phuṭṭho samāno ‘‘sītaṃ, tāta, uṇhaṃ, tāta, makkhikā, tāta, khādanti, chātomhi, tāta, pipāsitomhi, tātā’’ti vadati. Rājā taṃ saññāpentoyeva rattiṃ vītināmeti. Divāpissa piṇḍāya caritvā bhattaṃ upanāmeti, taṃ hoti missakabhattaṃ kaṅguvarakamuggādibahulaṃ. Kumāro acchādentampi taṃ jighacchāvasena bhuñjamāno katipāheneva uṇhe ṭhapitapadumaṃ viya milāyi. Paccekabodhisatto pana paṭisaṅkhānabalena nibbikāroyeva bhuñjati. རྒྱལ་པོ་རང་གི་མངའ་རིས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་བར་དུ་གཤེགས་ནས། ཕྱག་མཁར་གྱིས་ས་ལ་ཐིག་ཅིག་བྲིས་ཏེ། «ཐིག་འདི་ལས་བརྒལ་བར་མི་བྱའོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ཐིག་མཚམས་དེར་མགོ་བོ་བཏུགས་ཏེ། ས་ལ་ཉལ་ནས་ངུ་བཞིན་དུ་«ཡབ་གཅིག ད་ནི་ཉིད་ཀྱི་བཀའ་ལུང་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ནུས་»ཞེས་རྒྱལ་སྲས་ཐིག་མཚམས་དེ་ལས་བརྒལ་དུ་བཅུག་གོ །རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་«ཡབ། ཡབ་»ཅེས་བོས་ནས་རྒྱུགས་ཏེ་རྒྱལ་པོའི་སར་སླེབས་སོ། །རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་སྲས་མཐོང་ནས། «ངས་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདི་དག་བསྐྱངས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་པ་ཡིན་ན། ད་ལྟ་བྱིས་པ་གཅིག་པུ་འདི་སྐྱོང་མི་ཐུབ་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་སྲས་ཁྲིད་དེ་ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །དེར་སྔོན་གྱི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་མྱོང་བའི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ཞིག་མཐོང་ནས། སྲས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་བཅས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་ནི་སྔར་མལ་ཆ་བཟང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་གོམས་པས། རྩྭ་གདན་ནམ་ཐག་པའི་ཁྲི་ཆུང་གི་སྟེང་དུ་ཉལ་བའི་ཚེ་ངུ་བར་བྱེད་དོ། །ལྷགས་པ་གྲང་མོ་ལ་སོགས་པས་རེག་པ་ན། «ཡབ། གྲང་ངོ་། །ཡབ། ཚ་འོ། །ཡབ། སྦྲང་བུས་ཟའོ། །ཡབ། ལྟོགས་སོ། །ཡབ། སྐོམ་མོ་»ཞེས་སྨྲའོ། །རྒྱལ་པོས་ཁོང་ལ་སེམས་གསོ་གཏོང་བཞིན་དུ་མཚན་མོ་འདའ་བར་བྱེད་དོ། །ཉིན་མོའང་བསོད་སྙོམས་བསླངས་ནས་ཁོང་ལ་ཟས་སྦྱིན་པར་བྱེད་དེ། ཟས་དེ་ནི་ཁྲེ་དང་། སྲན་ชུང་། མོན་སྲན་སོགས་མང་པོ་འདྲེས་པའི་ཟས་ངན་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་ཟས་དེ་ལ་ཡིད་མི་ཚིམ་ཡང་། བཀྲེས་པའི་དབང་གིས་ཟོས་པས། ཉིན་ཤས་ནང་ཚ་བའི་ཁྲོད་དུ་བཞག་པའི་པདྨ་བཞིན་དུ་རྙིངས་པར་གྱུར་ཏོ། །འོན་ཀྱང་རང་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་བཞེས་སོ། ། Tato so kumāraṃ saññāpento āha – ‘‘nagarasmiṃ, tāta, paṇītāhāro labbhati, tattha gacchāmā’’ti. Kumāro ‘‘āma, tātā’’ti āha. Tato naṃ purakkhatvā āgatamaggeneva nivatti. Kumāramātāpi devī [Pg.87] ‘‘na dāni rājā kumāraṃ gahetvā araññe ciraṃ vasissati, katipāheneva nivattissatī’’ti cintetvā raññā kattaradaṇḍena likhitaṭṭhāneyeva vatiṃ kārāpetvā vāsaṃ kappesi. Tato rājā tassā vatiyā avidūre ṭhatvā ‘‘ettha te, tāta, mātā nisinnā, gacchāhī’’ti pesesi. Yāva ca so taṃ ṭhānaṃ pāpuṇāti, tāva udikkhanto aṭṭhāsi ‘‘mā heva naṃ koci viheṭheyyā’’ti. Kumāro mātu santikaṃ dhāvanto agamāsi. Ārakkhakapurisā ca naṃ disvā deviyā ārocesuṃ. Devī vīsatināṭakitthisahassaparivutā gantvā paṭiggahesi, rañño ca pavattiṃ pucchi. Atha ‘‘pacchato āgacchatī’’ti sutvā manusse pesesi. Rājāpi tāvadeva sakavasatiṃ agamāsi. Manussā rājānaṃ adisvā nivattiṃsu. Tato devī nirāsāva hutvā, puttaṃ gahetvā, nagaraṃ gantvā, taṃ rajje abhisiñci. Rājāpi attano vasatiṃ patvā, tattha nisinno vipassitvā, paccekabodhiṃ sacchikatvā, mañjūsakarukkhamūle paccekabuddhānaṃ majjhe imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – དེ་ནས་ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲས་ལ་སེམས་གསོ་གཏོང་བཞིན་དུ་«སྲས་གཅིག གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཟས་ཞིམ་པོ་ཐོབ་པས། དེར་འགྲོའོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་«ལགས་སོ། །ཡབ་»ཅེས་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་སྔོན་ལ་བཏང་སྟེ་འོངས་པའི་ལམ་དེ་ཉིད་ནས་ཕྱིར་ལོག་གོ །རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ཡུམ་བཙུན་མོས་ཀྱང་«ད་ནི་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་སྲས་ཁྲིད་ནས་ནགས་སུ་ཡུན་རིང་མི་བཞུགས་ཏེ། ཉིན་ཤས་ནང་ཕྱིར་ལོག་པར་འགྱུར་རོ་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་པོས་ཕྱག་མཁར་གྱིས་ཐིག་བྲིས་པའི་ས་ཆ་དེ་ཉིད་དུ་ར་བ་བསྐོར་ནས་གནས་བཅས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ར་བ་དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་བཞུགས་ཏེ། «སྲས་གཅིག འདི་ན་ཁྱོད་ཀྱི་མ་མ་བཞུགས་ཡོད་པས་སོང་ཞིག་»ཅེས་བཏང་ངོ་། །ཁོང་གིས་བྱིས་པ་དེ་ས་ཆ་དེར་མ་སླེབས་ཀྱི་བར་དུ་«སུས་ཀྱང་ཁོང་ལ་གནོད་པ་མ་བྱེད་ཅིག་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས་གཟིགས་བཞིན་དུ་བཞུགས་སོ། །རྒྱལ་སྲས་ནི་ཡུམ་གྱི་གམ་དུ་རྒྱུགས་ཏེ་སོང་ངོ་། །སྲུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་མཐོང་ནས་བཙུན་མོ་ལ་བརྗོད་དོ། །བཙུན་མོ་ནི་ཟློས་གར་མ་ཉིས་ཁྲིས་བསྐོར་ཏེ་འོངས་ནས་ཁོང་བསུས་ཤིང་། རྒྱལ་པོའི་གནས་ཚུལ་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་«རྒྱལ་པོ་རྒྱབ་ནས་ཕེབས་ཀྱིན་འདུག་»ཅེས་ཐོས་ནས་མི་རྣམས་བཏང་ངོ་། །རྒྱལ་པོའང་དེ་མ་ཐག་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་མ་མཐོང་བར་ཕྱིར་ལོག་གོ །དེ་ནས་བཙུན་མོ་རེ་བ་ཟད་དེ། སྲས་ཁྲིད་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སོང་སྟེ་ཁོང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར་རོ། །རྒྱལ་པོའང་རང་གི་གནས་སུ་ཕེབས་ནས། དེར་བཞུགས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཤིང་མཉྫཱུ་ཥ་ཀའི་དྲུང་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Evaṃ dutiyena saha mamassa, vācābhilāpo abhisajjanā vā; Etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. «དེ་ལྟར་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ན། །ངག་གི་སྨྲ་བརྗོད་ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །མ་འོངས་འཇིགས་པ་འདི་ལ་ལེགས་བལྟས་ནས། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །»ཞེས་སོ། ། Sā padatthato uttānā eva. Ayaṃ panettha adhippāyo – yvāyaṃ etena dutiyena kumārena sītuṇhādīni nivedentena sahavāsena taṃ saññāpentassa mama vācābhilāpo, tasmiṃ sinehavasena abhisajjanā ca jātā, sace ahaṃ imaṃ na pariccajāmi, tato āyatimpi hessati yatheva idāni; evaṃ dutiyena saha mamassa vācābhilāpo abhisajjanā vā. Ubhayampi cetaṃ antarāyakaraṃ visesādhigamassāti etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno taṃ chaḍḍetvā yoniso paṭipajjitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ནི་ཚིག་གི་དོན་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། གཉིས་པ་སྟེ་རྒྱལ་སྲས་འདི་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་ཤིང་། ཁོང་གིས་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པའི་ཚེ། ཁོང་ལ་སེམས་གསོ་གཏོང་བའི་ངའི་ངག་གི་སྨྲ་བརྗོད་དང་། ཁོང་ལ་བརྩེ་དུང་གི་དབང་གིས་ཆགས་པ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི། གལ་ཏེ་ངས་འདི་མ་སྤངས་ན། མ་འོངས་པར་ཡང་ད་ལྟ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་ན་ངག་གི་སྨྲ་བརྗོད་དམ་ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་གཉིས་ཀ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་པས། མ་འོངས་པའི་འཇིགས་པ་འདི་ལ་བལྟས་ནས། དེ་སྤངས་ཏེ་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Āyatibhayagāthāvaṇṇanā samattā. མ་འོངས་པའི་འཇིགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 50. Kāmā hi citrāti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira seṭṭhiputto daharova seṭṭhiṭṭhānaṃ labhi. Tassa tiṇṇaṃ utūnaṃ tayo pāsādā honti[Pg.88]. So tattha sabbasampattīhi devakumāro viya paricāreti. So daharova samāno ‘‘pabbajissāmī’’ti mātāpitaro yāci. Te naṃ vārenti. So tatheva nibandhati. Punapi naṃ mātāpitaro ‘‘tvaṃ, tāta, sukhumālo, dukkarā pabbajjā, khuradhārāya upari caṅkamanasadisā’’ti nānappakārehi vārenti. So tatheva nibandhati. Te cintesuṃ ‘‘sacāyaṃ pabbajati, amhākaṃ domanassaṃ hoti. Sace naṃ nivārema, etassa domanassaṃ hoti. Apica amhākaṃ domanassaṃ hotu, mā ca etassā’’ti anujāniṃsu. Tato so sabbaparijanaṃ paridevamānaṃ anādiyitvā isipatanaṃ gantvā paccekabuddhānaṃ santike pabbaji. Tassa uḷārasenāsanaṃ na pāpuṇāti, mañcake taṭṭikaṃ pattharitvā sayi. So varasayane kataparicayo sabbarattiṃ atidukkhito ahosi. Pabhātepi sarīraparikammaṃ katvā, pattacīvaramādāya paccekabuddhehi saddhiṃ piṇḍāya pāvisi. Tattha vuḍḍhā aggāsanañca aggapiṇḍañca labhanti, navakā yaṃkiñcideva āsanaṃ lūkhabhojanañca. So tena lūkhabhojanenāpi atidukkhito ahosi. So katipāhaṃyeva kiso dubbaṇṇo hutvā nibbijji yathā taṃ aparipākagate samaṇadhamme. Tato mātāpitūnaṃ dūtaṃ pesetvā uppabbaji. So katipāhaṃyeva balaṃ gahetvā punapi pabbajitukāmo ahosi. Tato teneva kamena pabbajitvā punapi uppabbajitvā tatiyavāre pabbajitvā sammā paṭipanno paccekasambodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ vatvā puna paccekabuddhānaṃ majjhe imameva byākaraṇagāthaṃ abhāsi – ༥༠. «འདོད་པ་རྣམས་ནི་སྣ་ཚོགས་»ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཞིག་སྐུ་ན་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་ཁྱིམ་བདག་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་བོ། །ཁོང་ལ་དུས་བཞི་གསུམ་དང་མཐུན་པའི་ཕོ་བྲང་གསུམ་ཡོད། ཁོང་གིས་དེར་ལྷའི་བུ་བཞིན་དུ་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ལ་རོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཁོང་སྐུ་ན་ཆུང་ངུ་ཡིན་ཡང་«ང་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་»ཞེས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་གསོལ་ཏོ། །དེ་དག་གིས་ཁོང་བཀག་གོ །ཁོང་གིས་དེ་བཞིན་དུ་ནན་གྱིས་ཞུས་སོ། །ཡང་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་«སྲས་གཅིག ཁྱོད་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་ཤིང་འཇམ་པས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་སྟེ། སྤུ་གྲིའི་སོ་ཁར་འཆག་པ་དང་འདྲའོ་»ཞེས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཀག་གོ །ཁོང་གིས་དེ་བཞིན་དུ་ནན་གྱིས་ཞུས་སོ། །དེ་དག་གིས་«གལ་ཏེ་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་ན། བདག་ཅག་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་འདི་བཀག་ན། འདི་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས། བདག་ཅག་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཀྱང་། འདི་ལ་ནི་མ་སྐྱེ་ཅིག་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས་གནང་བ་བྱིན་ནོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་འཁོར་འབངས་ཐམས་ཅད་ངུ་བཞིན་པ་ལ་མ་བལྟས་པར། དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་སོང་སྟེ། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཁོང་ལ་མལ་ཆ་བཟང་པོ་མ་ཐོབ་པས། ཁྲི་ཆུང་གི་སྟེང་དུ་རྩྭ་གདན་བཏིང་ནས་ཉལ་ལོ། །ཁོང་ནི་སྔར་མལ་ཆ་བཟང་པོ་ལ་གོམས་པས། མཚན་མོ་གང་པོར་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ཏོ། །ནངས་པར་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ནས། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ཐོགས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ། །དེར་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་གདན་མཆོག་དང་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་བ་ཐོབ་ལ། གསར་བུ་རྣམས་ལ་ནི་གདན་གང་བྱུང་དང་ཟས་རྩུབ་མོ་ཐོབ་བོ། །ཁོང་ནི་ཟས་རྩུབ་མོ་དེས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་ཉིན་ཤས་ནང་ལུས་སྐེམ་ཞིང་མདོག་ཉམས་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་ཉལ་ལོ། །དེ་ནས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་ཕྲིན་བཏང་ནས་ཕྱིར་ཁྱིམ་དུ་བབས་སོ། །ཁོང་ཉིན་ཤས་ནང་སྟོབས་སྐྱེས་ཏེ། ཡང་བསྐྱར་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དོ། །དེ་ལྟར་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ཕྱིར་ཁྱིམ་དུ་བབས་པ་ལས། ཐེངས་གསུམ་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་ཏེ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཤིང་། ཡང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་གསུངས་སོ། ། ‘‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṃ; Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. «འདོད་པ་རྣམས་ནི་སྣ་ཚོགས་ཡིད་འོང་ཞིམ། །རྣམ་པ་མང་པོས་སེམས་ནི་དཀྲུག་པར་བྱེད། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཉེས་དམིགས་ལེགས་མཐོང་ནས། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །»ཞེས་སོ། ། Tattha kāmāti dve kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca. Tattha vatthukāmā manāpiyarūpādayo dhammā, kilesakāmā chandādayo sabbepi rāgappabhedā. Idha pana vatthukāmā adhippetā. Rūpādianekappakāravasena citrā. Lokassādavasena madhurā. Bālaputhujjanānaṃ manaṃ ramentīti manoramā. Virūparūpenāti virūpena rūpena, anekavidhena sabhāvenāti vuttaṃ hoti. Te hi rūpādivasena citrā, rūpādīsupi nīlādivasena vividharūpā. Evaṃ tena virūparūpena tathā tathā assādaṃ dassetvā [Pg.89] mathenti cittaṃ pabbajjāya abhiramituṃ na dentīti. Sesamettha pākaṭameva. Nigamanampi dvīhi tīhi vā padehi yojetvā purimagāthāsu vuttanayeneva veditabbanti. དེ་ལ་“འདོད་པ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོའི་འདོད་པ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་སྟེ་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལ་དངོས་པོའི་འདོད་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་ནི་འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན། འོན་ཀྱང་འདིར་དངོས་པོའི་འདོད་པ་ལ་བྱའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་“སྣ་ཚོགས་པ་”ཡིན། འཇིག་རྟེན་གྱིས་རོ་མྱོང་བའི་སྒོ་ནས་“མངར་བ་”ཡིན། བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་པས་“ཡིད་དུ་འོང་བ་”ཞེས་བྱའོ། །“རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གཟུགས་ཏེ། རང་བཞིན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། དེ་དག་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྣ་ཚོགས་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལའང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གཟུགས་དེས་དེ་དང་དེའི་རོ་མྱོང་བ་བསྟན་ནས་སེམས་དཀྲུག་པར་བྱེད་ཅིང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་མི་སྟེར་བའོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །མཇུག་བསྡུ་བའང་ཚིག་གཉིས་སམ་གསུམ་སྦྱར་ནས་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་སུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Kāmagāthāvaṇṇanā samattā. འདོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 51. Ītī cāti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira rañño gaṇḍo udapādi. Bāḷhā vedanā vattanti. Vejjā ‘‘satthakammena vinā phāsu na hotī’’ti bhaṇanti. Rājā tesaṃ abhayaṃ datvā satthakammaṃ kārāpesi. Te phāletvā, pubbalohitaṃ nīharitvā, nibbedanaṃ katvā, vaṇaṃ paṭṭena bandhiṃsu, āhārācāresu ca naṃ sammā ovadiṃsu. Rājā lūkhabhojanena kisasarīro ahosi, gaṇḍo cassa milāyi. So phāsukasaññī hutvā siniddhāhāraṃ bhuñji. Tena ca sañjātabalo visaye paṭisevi. Tassa gaṇḍo puna purimasabhāvameva sampāpuṇi. Evaṃ yāva tikkhattuṃ satthakammaṃ kārāpetvā, vejjehi parivajjito nibbijjitvā, rajjaṃ pahāya pabbajitvā, araññaṃ pavisitvā, vipassanaṃ ārabhitvā, sattahi vassehi paccekabodhiṃ sacchikatvā, imaṃ udānagāthaṃ bhāsitvā nandamūlakapabbhāraṃ agamāsi. ༥༡. “གནོད་པ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་ལྷ་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་འབྲུམ་བུ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེས་སོ། །སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་“གཤགས་བཅོས་མ་བྱས་ན་བདེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་དག་ལ་མི་འཇིགས་པ་བྱིན་ནས་གཤགས་བཅོས་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། །དེ་དག་གིས་གཤགས་ཏེ་རྣག་ཁྲག་ཕྱིར་བཏོན་ནས་ཟུག་རྔུ་མེད་པར་བྱས་ཏེ། རྨ་ཁ་རས་ཀྱིས་བསྡམས་ཤིང་། ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྐོར་ལ་ལེགས་པར་གདམས་ངག་བྱིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ནི་ཟས་རྩུབ་མོ་བསྟེན་པས་ལུས་རིད་པར་གྱུར་ཀྱང་། ཁོང་གི་འབྲུམ་བུ་ནི་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་རང་ཉིད་བདེ་བར་སྙམ་ནས་ཟས་བཅུད་ཅན་བཟས་ཤིང་། སྟོབས་སྐྱེས་པ་དང་འདོད་པའི་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱད་དོ། །དེས་ཁོང་གི་འབྲུམ་བུ་སླར་ཡང་སྔར་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་གཤགས་བཅོས་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་། སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤངས་པར་གྱུར་པས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། ལོ་བདུན་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ངོགས་སུ་གཤེགས་སོ། ། ‘‘Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṃ; Etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “གནོད་པ་འབྲུམ་བུ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་དང་། །ནད་དང་ཟུག་རྔུ་འཇིགས་པ་འདི་ཉིད་དེ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་འཇིགས་མཐོང་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha etīti īti, āgantukānaṃ akusalabhāgiyānaṃ byasanahetūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Tasmā kāmaguṇāpi ete anekabyasanāvahaṭṭhena daḷhasannipātaṭṭhena ca īti. Gaṇḍopi asuciṃ paggharati, uddhumātaparipakkaparibhinno hoti. Tasmā ete kilesāsucipaggharaṇato uppādajarābhaṅgehi uddhumātaparipakkaparibhinnabhāvato ca gaṇḍo. Upaddavatīti upaddavo; anatthaṃ janento abhibhavati; ajjhottharatīti attho, rājadaṇḍādīnametaṃ adhivacanaṃ. Tasmā kāmaguṇāpete aviditanibbānatthāvahahetutāya sabbupaddavavatthutāya ca upaddavo. Yasmā panete kilesāturabhāvaṃ janentā sīlasaṅkhātamārogyaṃ, loluppaṃ vā [Pg.90] uppādentā pākatikameva ārogyaṃ vilumpanti, tasmā iminā ārogyavilumpanaṭṭheneva rogo. Abbhantaramanuppaviṭṭhaṭṭhena pana antotudakaṭṭhena dunniharaṇīyaṭṭhena ca sallaṃ. Diṭṭhadhammikasamparāyikabhayāvahanato bhayaṃ. Me etanti metaṃ. Sesamettha pākaṭameva. Nigamanaṃ vuttanayeneva veditabbanti. དེ་ལ་“འོང་བས་ན་གནོད་པ་”སྟེ། འདི་ནི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བའི་མི་དགེ་བའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཕུང་ཀྲོལ་གྱི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་དག་ཀྱང་ཕུང་ཀྲོལ་དུ་མ་འདྲེན་པའི་དོན་དང་། དམ་པོར་འདུ་བའི་དོན་གྱིས་ན་“གནོད་པ་”ཡིན། འབྲུམ་བུ་ལས་ཀྱང་མི་གཙང་བ་འཛག་ཅིང་། སྐྲངས་ཤིང་སྨིན་ནས་འགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་མི་གཙང་བ་འཛག་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་འཇིག་པས་སྐྲངས་ཤིང་སྨིན་ནས་འགས་པའི་ཕྱིར་ན་ཉོན་མོངས་པ་འདི་དག་ནི་“འབྲུམ་བུ་”ཡིན། “ཉེ་བར་འཚེ་བས་ན་ཉེ་བར་འཚེ་བ་”སྟེ། དོན་མེད་པ་བསྐྱེད་ནས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་གནོན་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་དག་ཀྱང་མྱང་འདས་ཀྱི་དོན་མ་རྟོགས་པར་ཕུང་ཀྲོལ་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་“ཉེ་བར་འཚེ་བ་”ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་འདི་དག་གིས་ནད་པའི་རང་བཞིན་བསྐྱེད་དེ་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་བརྗོད་པའི་ནད་མེད་པ་དང་། ཡང་ན་བརྣབ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་རང་བཞིན་གྱི་ནད་མེད་པ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར། ནད་མེད་པ་འཕྲོག་པའི་དོན་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ན་“ནད་”ཅེས་བྱའོ། །ནང་དུ་ཞུགས་པའི་དོན་དང་། ནང་དུ་གཟུག་པའི་དོན་དང་། ཕྱིར་དབྱུང་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་ན་“ཟུག་རྔུ་”ཡིན། ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་འཇིགས་པ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ན་“འཇིགས་པ་”ཡིན། “ང་ལ་འདི་”ཞེས་པ་ནི་“འདི་ཉིད་”དོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །མཇུག་བསྡུ་བ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Ītigāthāvaṇṇanā samattā. གནོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 52. Sītañcāti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira sītālukabrahmadatto nāma rājā ahosi. So pabbajitvā araññakuṭikāya viharati. Tasmiñca padese sīte sītaṃ, uṇhe uṇhameva ca hoti abbhokāsattā padesassa. Gocaragāme bhikkhā yāvadatthāya na labbhati. Pivanakapānīyampi dullabhaṃ, vātātapaḍaṃsasarīsapāpi bādhenti. Tassa etadahosi – ‘‘ito aḍḍhayojanamatte sampanno padeso, tattha sabbepi ete parissayā natthi. Yaṃnūnāhaṃ tattha gaccheyyaṃ; phāsukaṃ viharantena sakkā visesaṃ adhigantu’’nti. Tassa puna ahosi – ‘‘pabbajitā nāma na paccayavasikā honti, evarūpañca cittaṃ vase vattenti, na cittassa vase vattenti, nāhaṃ gamissāmī’’ti paccavekkhitvā na agamāsi. Evaṃ yāvatatiyakaṃ uppannacittaṃ paccavekkhitvā nivattesi. Tato tattheva satta vassāni vasitvā, sammā paṭipajjamāno paccekasambodhiṃ sacchikatvā, imaṃ udānagāthaṃ bhāsitvā nandamūlakapabbhāraṃ agamāsi. ༥༢. “གྲང་བ་དང་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་ལྷ་ལྡན་དུ་སཱི་ཏཱ་ལུ་ཀ་བྲཧྨ་དཏྟ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བྱུང་ངོ་། །ཁོང་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ནགས་ཚལ་གྱི་སྤྱིལ་བུ་ཞིག་ཏུ་བཞུགས་སོ། །ས་ཕྱོགས་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་སྣང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། གྲང་བའི་དུས་སུ་གྲང་བ་དང་། ཚ་བའི་དུས་སུ་ཚ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ། །གོ་ཅ་ར་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱང་ཇི་ཙམ་འདོད་པ་བཞིན་མ་རྙེད་དོ། །བཏུང་བའི་ཆུ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་ཞིང་། རླུང་དང་ཉི་མ་དང་སྦྲང་བུ་དང་སྦྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་པར་བྱས་སོ། །ཁོང་ལ་འདི་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཏེ། “འདི་ནས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ཀྱི་ས་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ས་ཕྱོགས་ཤིག་ཡོད་དེ། དེར་ཉེ་བར་འཚེ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མེད། བདག་དེར་སོང་ན་ཅི་མ་རུང་། བདེ་བར་གནས་པས་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པར་ནུས་སོ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་ལ་སླར་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་“རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་འདྲའི་སེམས་ནི་རང་གི་དབང་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པས། བདག་མི་འགྲོའོ་”ཞེས་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་མ་གཤེགས་སོ། །དེ་ལྟར་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་བཟློག་པར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ས་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་དུ་ལོ་བདུན་གྱི་བར་དུ་བཞུགས་ཏེ། ལེགས་པར་བསྒྲུབས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ངོགས་སུ་གཤེགས་སོ། ། ‘‘Sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ, vātātape ḍaṃsasarīsape ca; Sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “གྲང་བ་ཚ་བ་བཀྲེས་དང་སྐོམ་པ་དང་། །རླུང་དང་ཉི་མ་སྦྲང་བུ་སྦྲུལ་རྣམས་དང་། །འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་བྱས་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha sītañcāti sītaṃ nāma duvidhaṃ abbhantaradhātukkhobhapaccayañca, bāhiradhātukkhobhapaccayañca; tathā uṇhaṃ. Ḍaṃsāti piṅgalamakkhikā. Sarīsapāti ye keci dīghajātikā saritvā gacchanti. Sesaṃ pākaṭameva. Nigamanampi vuttanayeneva veditabbanti. དེ་ལ་“གྲང་བ་དང་”ཞེས་པ་ནི་གྲང་བ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་གི་འབྱུང་བ་འཁྲུགས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཕྱིའི་འབྱུང་བ་འཁྲུགས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའོ། །ཚ་བའང་དེ་བཞིན་ནོ། །“སྦྲང་བུ་”ནི་སྦྲང་བུ་སེར་སྐྱའོ། །“སྦྲུལ་”ནི་ལུས་རིང་པོ་ལྟོ་བས་འགྲོ་བ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །མཇུག་བསྡུ་བའང་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Sītālukagāthāvaṇṇanā samattā. གྲང་ཤོར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 53. Nāgovāti [Pg.91] kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira aññataro rājā vīsati vassāni rajjaṃ kāretvā kālakato niraye vīsati eva vassāni paccitvā himavantappadese hatthiyoniyaṃ uppajjitvā sañjātakkhandho padumavaṇṇasakalasarīro uḷāro yūthapati mahānāgo ahosi. Tassa obhaggobhaggaṃ sākhābhaṅgaṃ hatthichāpāva khādanti. Ogāhepi naṃ hatthiniyo kaddamena limpanti, sabbaṃ pālileyyakanāgasseva ahosi. So yūthā nibbijjitvā pakkami. Tato naṃ padānusārena yūthaṃ anubandhi. Evaṃ yāvatatiyaṃ pakkanto anubaddhova. Tato cintesi – ‘‘idāni mayhaṃ nattako bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kāreti, yaṃnūnāhaṃ attano purimajātiyā uyyānaṃ gaccheyyaṃ, tatra maṃ so rakkhissatī’’ti. Tato rattiṃ niddāvasaṃ gate yūthe yūthaṃ pahāya tameva uyyānaṃ pāvisi. Uyyānapālo disvā rañño ārocesi. Rājā ‘‘hatthiṃ gahessāmī’’ti senāya parivāresi. Hatthī rājānaṃ eva abhimukho gacchati. Rājā ‘‘maṃ abhimukho etī’’ti khurappaṃ sannayhitvā aṭṭhāsi. Tato hatthī ‘‘vijjheyyāpi maṃ eso’’ti mānusikāya vācāya ‘‘brahmadatta, mā maṃ vijjha, ahaṃ te ayyako’’ti āha. Rājā ‘‘kiṃ bhaṇasī’’ti sabbaṃ pucchi. Hatthīpi rajje ca narake ca hatthiyoniyañca pavattiṃ sabbaṃ ārocesi. Rājā ‘‘sundaraṃ, mā bhāyi, mā ca kañci bhiṃsāpehī’’ti hatthino vaṭṭañca ārakkhake ca hatthibhaṇḍe ca upaṭṭhāpesi. ༥༣. “གླང་པོ་བཞིན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་ལྷ་ལྡན་དུ་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ལོ་ཉི་ཤུའི་བར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ནས་ཚེ་འཕོས་ཏེ། དམྱལ་བར་ལོ་ཉི་ཤུའི་བར་དུ་བཙོས་ནས། གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་གླང་པོ་ཆེའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། ཕྲག་པ་ལེགས་པར་གནས་ཤིང་ལུས་ཐམས་ཅད་པདྨའི་མདོག་ལྟ་བུ། རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཁྱུ་མཆོག་གི་གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་བཅག་པའི་ཡལ་ག་ཆག་དུམ་རྣམས་གླང་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱེར་ནས་ཟའོ། །ཆུར་ཞུགས་པའི་ཚེའང་གླང་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་འདམ་གྱིས་བྱུག་པར་བྱེད་དེ། ཐམས་ཅད་གླང་པོ་ཆེ་པཱ་རི་ལེ་ཡ་ཀ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་ནི་ཁྱུ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་རྐང་རྗེས་བཞིན་དུ་གླང་ཁྱུས་རྗེས་སུ་འབྲངས་སོ། །དེ་ལྟར་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་གཤེགས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ད་ལྟ་བདག་གི་ཚ་བོས་ཡུལ་ལྷ་ལྡན་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད་པས། བདག་རང་གི་ཚེ་སྔོན་མའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་ན་ཅི་མ་རུང་། དེར་རྒྱལ་པོ་དེས་བདག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་མོ། །དེ་ནས་མཚན་མོ་གླང་ཁྱུ་རྣམས་གཉིད་ལོག་པའི་ཚེ། ཁྱུ་སྤངས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་ཉིད་དུ་ཞུགས་སོ། །ཚལ་སྲུང་བས་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“གླང་པོ་ཆེ་བཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་དམག་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏོ། །གླང་པོ་ཆེ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་དུ་སོང་ངོ་། །རྒྱལ་པོས་“བདག་གི་ཕྱོགས་སུ་འོང་ངོ་”ཞེས་མདའ་བཀང་སྟེ་བསྡད་དོ། །དེ་ནས་གླང་པོ་ཆེས་“འདིས་བདག་ལ་འཕེན་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་ནས། མིའི་སྐད་ཀྱིས་“ཚངས་བྱིན། བདག་ལ་མ་འཕེན་ཅིག བདག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་མེས་པོ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“ཅི་ཟེར་རམ་”ཞེས་ཐམས་ཅད་དྲིས་སོ། །གླང་པོ་ཆེས་ཀྱང་རྒྱལ་སྲིད་དང་། དམྱལ་བ་དང་། གླང་པོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་བཤད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“ལེགས་སོ། །མ་འཇིགས་ཤིག སུ་ལའང་འཇིགས་པར་མ་བྱེད་ཅིག་”ཅེས་གླང་པོ་ཆེའི་བཟའ་བཏུང་དང་། སྲུང་མ། གླང་རྫི་རྣམས་བསྐོས་ཏེ་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱས་སོ། ། Athekadivasaṃ rājā hatthikkhandhagato ‘‘ayaṃ vīsati vassāni rajjaṃ katvā niraye pakko, vipākāvasesena ca tiracchānayoniyaṃ uppanno, tatthapi gaṇavāsasaṅghaṭṭanaṃ asahanto idhāgato. Aho dukkho gaṇavāso, ekībhāvo eva ca pana sukho’’ti cintetvā tattheva vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ sacchākāsi. Taṃ lokuttarasukhena sukhitaṃ amaccā upasaṅkamitvā, paṇipātaṃ katvā ‘‘yānakālo mahārājā’’ti āhaṃsu. Tato ‘‘nāhaṃ rājā’’ti vatvā purimanayeneva imaṃ gāthaṃ abhāsi – དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོ་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་ཞོན་ནས་“འདིས་ལོ་ཉི་ཤུའི་བར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ནས་དམྱལ་བར་བཙོས་ཤིང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལྷག་མས་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེས་ལ། དེར་ཡང་འདུ་འཛིའི་གནས་ལ་མ་བཟོད་པར་འདིར་འོངས་སོ། །ཀྱེ་ཧུད་འདུ་འཛིའི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ། གཅིག་པུར་གནས་པ་ཉིད་ནི་བདེ་བའོ་”ཞེས་བསམས་ནས། གླང་པོའི་རྒྱབ་དེ་ཉིད་དུ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བས་བདེ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་བློན་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་ནས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་“བདག་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Nāgova yūthāni vivajjayitvā, sañjātakhandho padumī uḷāro; Yathābhirantaṃ viharaṃ araññe, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “གླང་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱུ་རྣམས་རྣམ་སྤངས་ཏེ། །ཕྲག་པ་ལེགས་གནས་པདྨ་ལྟ་བུ་ཆེ། །ནགས་སུ་ཇི་ལྟར་མངོན་དགར་གནས་པ་བཞིན། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Sā [Pg.92] padatthato pākaṭā eva. Ayaṃ panettha adhippāyayojanā. Sā ca kho yuttivaseneva, na anussavavasena. Yathā ayaṃ hatthī manussakantesu sīlesu dantattā adantabhūmiṃ nāgacchatīti vā, sarīramahantatāya vā nāgo, evaṃ kudāssu nāmāhampi ariyakantesu sīlesu dantattā adantabhūmiṃ nāgamanena āguṃ akaraṇena puna itthattaṃ anāgamanena ca guṇasarīramahantatāya vā nāgo bhaveyyaṃ. Yathā cesa yūthāni vivajjetvā ekacariyasukhena yathābhirantaṃ viharaṃ araññe eko care khaggavisāṇakappo, kudāssu nāmāhampi evaṃ gaṇaṃ vivajjetvā ekavihārasukhena jhānasukhena yathābhirantaṃ viharaṃ araññe attano yathā yathā sukhaṃ, tathā tathā yattakaṃ vā icchāmi, tattakaṃ araññe nivāsaṃ eko care khaggavisāṇakappo careyyanti attho. Yathā cesa susaṇṭhitakkhandhatāya sañjātakkhandho, kudāssu nāmāhampi evaṃ asekhasīlakkhandhamahantatāya sañjātakkhandho bhaveyyaṃ. Yathā cesa padumasadisagattatāya vā padumakule uppannatāya vā padumī, kudāssu nāmāhampi evaṃ padumasadisaujugattatāya vā ariyajātipadume uppannatāya vā padumī bhaveyyaṃ. Yathā cesa thāmabalajavādīhi uḷāro, kudāssu nāmāhampi evaṃ parisuddhakāyasamācāratādīhi sīlasamādhinibbedhikapaññādīhi vā uḷāro bhaveyyanti evaṃ cintento vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ནི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་བསམ་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་སྦྱར་བ་ཡིན་གྱི། ཐོས་པའི་རྒྱུན་གྱི་སྒོ་ནས་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་གླང་པོ་ཆེ་འདི་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དུལ་བའི་ཕྱིར་མ་དུལ་བའི་ས་ལ་མི་འགྲོ་བའམ། ཡང་ན་ལུས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ན་“གླང་པོ་”ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དུལ་བའི་ཕྱིར། མ་དུལ་བའི་ས་ལ་མི་འགྲོ་བས་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པ་དང་། སླར་ཡང་འདིར་མི་འོང་བ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ལུས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ན་“གླང་པོ་”ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རམ་སྙམ་མོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་ཁྱུ་རྣམས་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པའི་བདེ་བས་ནགས་སུ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་དགའ་བར་གནས་ཤིང་། བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་འདུ་འཛི་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་གནས་པའི་བདེ་བ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བས་ནགས་སུ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་དགའ་བར་གནས་ཤིང་། རང་ཉིད་ཇི་ལྟར་བདེ་བ་དེ་ལྟར་དང་། ཇི་ཙམ་འདོད་པ་དེ་ཙམ་དུ་ནགས་སུ་གནས་ནས་བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་འགྱུར་རམ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་ལུས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཕྲག་པ་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་མི་སློབ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་ཕྲག་པ་ལེགས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རམ་སྙམ་མོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་ལུས་པདྨ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་པདྨའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ན་“པདྨ་ཅན་”ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་པདྨ་ལྟར་དྲང་བའི་ལུས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འཕགས་པའི་སྐྱེ་བ་པདྨ་ལྟ་བུར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ན་“པདྨ་ཅན་”དུ་འགྱུར་རམ་སྙམ་མོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་མཐུ་དང་སྟོབས་དང་མགྱོགས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པས་རྒྱ་ཆེ་བར་འགྱུར་རམ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་བསམས་ནས། ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ། ། Nāgagāthāvaṇṇanā samattā. གླང་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 54. Aṭṭhāna tanti kā uppatti? Bārāṇasirañño kira putto daharo eva samāno pabbajitukāmo mātāpitaro yāci. Mātāpitaro naṃ vārenti. So vāriyamānopi nibandhatiyeva ‘‘pabbajissāmī’’ti. Tato naṃ pubbe vuttaseṭṭhiputtaṃ viya sabbaṃ vatvā anujāniṃsu. Pabbajitvā ca uyyāneyeva vasitabbanti paṭijānāpesuṃ, so tathā akāsi. Tassa mātā pātova vīsatisahassanāṭakitthiparivutā uyyānaṃ gantvā, puttaṃ yāguṃ pāyetvā, antarā khajjakādīni ca khādāpetvā, yāva majjhanhikasamayaṃ tena saddhiṃ samullapitvā, nagaraṃ pavisati. Pitā ca majjhanhike āgantvā, taṃ bhojetvā attanāpi bhuñjitvā, divasaṃ tena saddhiṃ samullapitvā, sāyanhasamaye [Pg.93] jagganapurise ṭhapetvā nagaraṃ pavisati. So evaṃ rattindivaṃ avivitto viharati. Tena kho pana samayena ādiccabandhu nāma paccekabuddho nandamūlakapabbhāre viharati. So āvajjento taṃ addasa – ‘‘ayaṃ kumāro pabbajituṃ asakkhi, jaṭaṃ chindituṃ na sakkotī’’ti. Tato paraṃ āvajji ‘‘attano dhammatāya nibbijjissati, no’’ti. Atha ‘‘dhammatāya nibbindanto aticiraṃ bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘tassa ārammaṇaṃ dassessāmī’’ti pubbe vuttanayeneva manosilātalato āgantvā uyyāne aṭṭhāsi. Rājapuriso disvā ‘‘paccekabuddho āgato, mahārājā’’ti rañño ārocesi. Rājā ‘‘idāni me putto paccekabuddhena saddhiṃ anukkaṇṭhito vasissatī’’ti pamuditamano hutvā paccekabuddhaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahitvā tattheva vāsaṃ yācitvā paṇṇasālādivāvihāraṭṭhānacaṅkamādisabbaṃ kāretvā vāsesi. ༥༤. “གནས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་གཞོན་ནུ་ཞིག་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ་ཕ་མ་གཉིས་ལ་གསོལ་བ་བཏབ། ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བཀག །ཁོང་གིས་བཀག་ཀྱང་ནན་གྱིས་“བདག་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཞུས། དེ་ནས་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་སྨྲས་ཏེ་གནང་བ་བྱིན། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཀྱང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཉིད་དུ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཁས་ལེན་བཅུག །ཁོང་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས། ཁོང་གི་མ་ནི་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་ཟློས་གར་མ་ཉི་ཁྲིས་བསྐོར་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་ནས། བུ་ལ་ཐུག་པ་བཏུང་དུ་བཅུག །བར་སྐབས་སུ་བཟའ་བཅའ་སོགས་ཟོས་སུ་བཅུག་སྟེ། ཉིན་གུང་གི་བར་དུ་ཁོང་དང་ལྷན་དུ་གཏམ་གླེང་བྱས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག །ཕ་ཡང་ཉིན་གུང་གི་དུས་སུ་འོངས་ཏེ། ཁོང་ལ་ཟས་བྱིན་ཞིང་རང་ཉིད་ཀྱང་ཟོས་ནས། ཉིན་གང་པོར་ཁོང་དང་ལྷན་དུ་གཏམ་གླེང་བྱས་ཏེ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་སྲུང་མ་རྣམས་བཞག་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག །ཁོང་ནི་འདི་ལྟར་ཉིན་མཚན་དུ་དབེན་པ་མེད་པར་གནས། དེའི་ཚེ་ན་ཉི་མའི་གཉེན་ཞེས་བྱ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་བཞུགས་ཡོད། ཁོང་གིས་བརྟགས་པས་ཁོང་མཐོང་སྟེ། “རྒྱལ་སྲས་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་ཐུབ་ཀྱང་། འཆིང་བ་གཅོད་མི་ཐུབ་བོ་”སྙམ་མོ། །དེ་ནས་ཡང་“རང་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་འམ་མི་སྐྱེ་”ཞེས་བརྟགས། དེ་ནས་“ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་འགྱངས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། “ཁོང་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ལྡོང་རོས་ཀྱི་རྡོ་ལེབ་ནས་བྱོན་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་བཞུགས། རྒྱལ་པོའི་མིས་མཐོང་ནས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་བྱོན་ཏོ།”ཞེས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ། རྒྱལ་པོས་“ད་ནི་བདག་གི་བུ་རང་སངས་རྒྱས་དང་ལྷན་དུ་མི་སྐྱོ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཡིད་རབ་ཏུ་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ། རང་སངས་རྒྱས་ལ་གུས་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱས། དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་བ་བཏབ་ནས། ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་དང་ཉིན་མོའི་བཞུགས་གནས་དང་འཆག་ས་སོགས་ཐམས་ཅད་བསྐྲུན་ཏེ་བཞུགས་སུ་བཅུག So tattha vasanto ekadivasaṃ okāsaṃ labhitvā kumāraṃ pucchi ‘‘kosi tva’’nti? So āha ‘‘ahaṃ pabbajito’’ti. ‘‘Pabbajitā nāma na edisā hontī’’ti. ‘‘Atha bhante, kīdisā honti, kiṃ mayhaṃ ananucchavika’’nti vutte ‘‘tvaṃ attano ananucchavikaṃ na pekkhasi, nanu te mātā vīsatisahassaitthīhi saddhiṃ pubbaṇhasamaye āgacchantī uyyānaṃ avivittaṃ karoti, pitā mahatā balakāyena sāyanhasamaye, jagganapurisā sakalarattiṃ; pabbajitā nāma tava sadisā na honti, ‘edisā pana hontī’’’ti tatra ṭhitasseva iddhiyā himavante aññataraṃ vihāraṃ dassesi. So tattha paccekabuddhe ālambanabāhaṃ nissāya ṭhite ca caṅkamante ca rajanakammasūcikammādīni karonte ca disvā āha – ‘‘tumhe idha, nāgacchatha, pabbajjā nāma tumhehi anuññātā’’ti. ‘‘Āma, pabbajjā anuññātā, pabbajitakālato paṭṭhāya samaṇā nāma attano nissaraṇaṃ kātuṃ icchitapatthitañca padesaṃ gantuṃ labhanti, ettakaṃva vaṭṭatī’’ti vatvā ākāse ṭhatvā – ཁོང་དེར་བཞུགས་ཤིང་ཉིན་གཅིག་སྐབས་བབ་པ་དང་རྒྱལ་སྲས་ལ་“ཁྱོད་སུ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་དྲིས། ཁོང་གིས་“བདག་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ་”ཞེས་སྨྲས། “རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ།”ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “འོ་ན་བཙུན་པ། ཇི་འདྲ་ཞིག་ལགས་སམ། བདག་ལ་མི་འཚམ་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ་”ཞེས་ཞུས་པར། “ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ལ་མི་འཚམ་པ་མི་མཐོང་ངམ། ཁྱོད་ཀྱི་མ་བུད་མེད་ཉི་ཁྲི་དང་ལྷན་དུ་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་འོངས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་འདུ་འཛི་ཅན་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཕ་ཡང་དཔུང་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་དུ་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དང་། སྲུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་གང་པོར་འདུ་འཛི་ཅན་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་དང་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་འདྲ་བ་ཞིག་གོ་”ཞེས་གསུངས་ནས། དེར་བཞུགས་བཞིན་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་བསྟན། ཁོང་གིས་དེར་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བཞུགས་པ་དང་། འཆག་ས་གནང་བ་དང་། ཆོས་གོས་ཚོས་རྒྱག་པ་དང་འཚེམ་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་མཐོང་ནས་སྨྲས་པ། “ཉིད་རྣམས་འདིར་མི་བྱོན་ནམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་ཉིད་རྣམས་ཀྱིས་གནང་བ་མ་ལགས་སམ།” “འོ་ན། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་གནང་བ་ཡིན་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དུས་ནས་བཟུང་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ནི་རང་གི་ཐར་པ་བསྒྲུབ་པ་དང་། རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་བར་འདོད་ཅིང་རེ་བའི་གནས་སུ་འགྲོ་བར་ནུས་ཏེ། འདི་ཙམ་ཞིག་འོས་སོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་བཞུགས་ཏེ། ‘‘Aṭṭhāna taṃ saṅgaṇikāratassa, yaṃ phassaye sāmayikaṃ vimutti’’nti. – “འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བའི་གང་ཟག་གིས། །གནས་སྐབས་རྣམ་ཐར་ཐོབ་པ་ནི། །གནས་མ་ཡིན་ནོ་ཆོས་ཉིད་དོ། །”ཞེས་པའོ། ། Imaṃ [Pg.94] upaḍḍhagāthaṃ vatvā, dissamāneneva kāyena nandamūlakapabbhāraṃ agamāsi. Evaṃ gate paccekabuddhe so attano paṇṇasālaṃ pavisitvā nipajji. Ārakkhakapurisopi ‘‘sayito kumāro, idāni kuhiṃ gamissatī’’ti pamatto niddaṃ okkami. So tassa pamattabhāvaṃ ñatvā pattacīvaraṃ gahetvā araññaṃ pāvisi. Tatra ca vivitto vipassanaṃ ārabhitvā, paccekabodhiṃ sacchikatvā, paccekabuddhaṭṭhānaṃ gato. Tatra ca ‘‘kathamadhigata’’nti pucchito ādiccabandhunā vuttaṃ upaḍḍhagāthaṃ paripuṇṇaṃ katvā abhāsi. ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་ནས། ལུས་མངོན་སུམ་དུ་སྣང་བཞིན་དུ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས། རང་སངས་རྒྱས་དེ་ལྟར་གཤེགས་པ་དང་། ཁོང་རང་གི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་ཞུགས་ཏེ་ཉལ། སྲུང་མས་ཀྱང་“རྒྱལ་སྲས་གཟིམས་སོང་བས་ད་ནི་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བག་མེད་པར་གཉིད་དུ་ཡུར། ཁོང་གིས་ཁོང་གི་བག་མེད་པའི་ཚུལ་ཤེས་ནས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ་ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས། དེར་དབེན་པར་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་སུ་གཤེགས། དེར་“ཇི་ལྟར་རྟོགས་སམ་”ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གསུངས་སོ། ། Tassattho – aṭṭhāna tanti. Aṭṭhānaṃ taṃ, akāraṇaṃ tanti vuttaṃ hoti, anunāsikalopo kato ‘‘ariyasaccāna dassana’’ntiādīsu (khu. pā. 5.11; su. ni. 270) viya. Saṅgaṇikāratassāti gaṇābhiratassa. Yanti karaṇavacanametaṃ ‘‘yaṃ hirīyati hirīyitabbenā’’tiādīsu (dha. sa. 30) viya. Phassayeti adhigacche. Sāmayikaṃ vimuttinti lokiyasamāpattiṃ. Sā hi appitappitasamaye eva paccanīkehi vimuccanato ‘‘sāmayikā vimuttī’’ti vuccati. Taṃ sāmayikaṃ vimuttiṃ. Aṭṭhānaṃ taṃ, na taṃ kāraṇaṃ vijjati saṅgaṇikāratassa, yena kāraṇena phassayeti etaṃ ādiccabandhussa paccekabuddhassa vaco nisamma saṅgaṇikāratiṃ pahāya yoniso paṭipajjanto adhigatomhīti āha. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེའི་དོན་ནི། “གནས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པའམ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། “འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བ་”ཞེས་པ་སོགས་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་ང་རོ་བསྡུས་པ་ཡིན། “འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བའི་”ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའོ། །“གང་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་ཚིག་སྟེ། “གང་ལ་ངོ་ཚ་བར་བྱ་བ་ལ་ངོ་ཚ་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་སོགས་བཞིན་ནོ། །“ཐོབ་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྟོགས་པའོ། །“གནས་སྐབས་རྣམ་ཐར་”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྙོམས་འཇུག་སྟེ། དེ་ནི་སྙོམས་པར་བཞུགས་པའི་དུས་ཉིད་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་“གནས་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །གནས་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེའོ། །འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བའི་གང་ཟག་གིས་རྒྱུ་གང་གིས་སྙོམས་འཇུག་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཉི་མའི་གཉེན་གྱི་གསུང་འདི་ཐོས་ནས། འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བ་སྤངས་ཏེ་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པས་བདག་གིས་རྟོགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Aṭṭhānagāthāvaṇṇanā samattā. གནས་མ་ཡིན་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Dutiyo vaggo niṭṭhito. སྡེ་ཚན་གཉིས་པ་རྫོགས་སོ། ། 55. Diṭṭhīvisūkānīti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira aññataro rājā rahogato cintesi – ‘‘yathā sītādīnaṃ paṭighātakāni uṇhādīni atthi, atthi nu kho evaṃ vaṭṭapaṭighātakaṃ vinaṭṭaṃ, no’’ti. So amacce pucchi – ‘‘vivaṭṭaṃ jānāthā’’ti? Te ‘‘jānāma, mahārājā’’ti āhaṃsu. Rājā – ‘‘kiṃ ta’’nti? Tato ‘‘antavā loko’’tiādinā nayena sassatucchedaṃ kathesuṃ. Atha rājā ‘‘ime na jānanti, sabbepime diṭṭhigatikā’’ti sayameva tesaṃ vilomatañca ayuttatañca disvā ‘‘vaṭṭapaṭighātakaṃ vivaṭṭaṃ atthi, taṃ gavesitabba’’nti cintetvā rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchākāsi. Imañca udānagāthaṃ abhāsi paccekabuddhamajjhe byākaraṇagāthañca – ༥༥. “ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གཅིག་པུར་གནས་ཏེ་འདི་ལྟར་བསམས་སོ། །“གྲང་བ་སོགས་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཚ་བ་སོགས་ཡོད་པ་བཞིན། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཤིག་ཡོད་དམ་མེད་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་“ཁྱེད་ཚོས་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཤེས་སམ་”ཞེས་དྲིས། ཁོང་ཚོས་“ཤེས་ལགས་སོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ།”ཞེས་གསོལ། རྒྱལ་པོས་“དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”ཞེས་དྲིས་པ་དང་། དེ་ནས་“འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་དང་བཅས་པའོ་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྟག་ཆད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་གིས་མི་ཤེས་ཏེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ལྟ་བར་སོང་བ་ཤ་སག་གོ་”ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་ཚོའི་འགལ་འདུ་དང་མི་རིགས་པ་ཉིད་མཐོང་ནས། “འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པས་དེ་ནི་བཙལ་བར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་བཅད་དང་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Diṭṭhīvisūkāni [Pg.95] upātivatto, patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo; Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་ལས་འདས་ཤིང་། །སྐྱོན་མེད་ཉིད་དུ་ཞུགས་ཤིང་ལམ་ཐོབ་པ། །ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ཤིང་གཞན་གྱིས་བཀྲི་མིན་པ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །”ཞེས་པའོ། ། Tassattho – diṭṭhīvisūkānīti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni. Tāni hi maggasammādiṭṭhiyā visūkaṭṭhena vijjhanaṭṭhena vilomaṭṭhena ca visūkāni. Evaṃ diṭṭhiyā visūkāni, diṭṭhi eva vā visūkāni diṭṭhivisūkāni. Upātivattoti dassanamaggena atikkanto. Patto niyāmanti avinipātadhammatāya sambodhiparāyaṇatāya ca niyatabhāvaṃ adhigato, sammattaniyāmasaṅkhātaṃ vā paṭhamamagganti. Ettāvatā paṭhamamaggakiccanipphatti ca tassa paṭilābho ca vutto. Idāni paṭiladdhamaggoti iminā sesamaggapaṭilābhaṃ dasseti. Uppannañāṇomhīti uppannapaccekabodhiñāṇo amhi. Etena phalaṃ dasseti. Anaññaneyyoti aññehi ‘‘idaṃ saccaṃ, idaṃ sacca’’nti na netabbo. Etena sayambhutaṃ dīpeti, patte vā paccekabodhiñāṇe aneyyatāya abhāvā sayaṃvasitaṃ. Samathavipassanāya vā diṭṭhivisūkāni upātivatto, ādimaggena patto niyāmaṃ, sesehi paṭiladdhamaggo, phalañāṇena uppannañāṇo, taṃ sabbaṃ attanāva adhigatoti anaññaneyyo. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti. དེའི་དོན་ནི། “ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་”ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བར་སོང་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ལམ་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་གཡོ་སྒྱུའི་དོན་དང་། ཕིགས་པའི་དོན་དང་། འགལ་བའི་དོན་གྱིས་གཡོ་སྒྱུ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ལྟ་བས་གཡོ་སྒྱུ་བའམ། ལྟ་བ་ཉིད་གཡོ་སྒྱུ་ཡིན་པས་ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུའོ། །“ལས་འདས་པ་”ཞེས་པ་ནི་མཐོང་ལམ་གྱིས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའོ། །“སྐྱོན་མེད་ཉིད་དུ་ཞུགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ངན་སོང་དུ་མི་ལྟུང་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་ངེས་པའི་རང་བཞིན་ཐོབ་པའམ། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལམ་དང་པོ་ཐོབ་པའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་ལམ་དང་པོའི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་དང་དེ་ཐོབ་པ་གསུངས་སོ། །ད་ནི་“ལམ་ཐོབ་པ་”ཞེས་པས་ལྷག་མའི་ལམ་རྣམས་ཐོབ་པ་སྟོན། “ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིས་ནི་འབྲས་བུ་སྟོན། “གཞན་གྱིས་བཀྲི་མིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་“འདི་ནི་བདེན་པའོ། འདི་ནི་བདེན་པའོ།”ཞེས་བཀྲི་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །འདིས་ནི་རང་བྱུང་ཉིད་སྟོན་ཏེ། རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་ན་གཞན་གྱིས་བཀྲི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རང་དབང་ཐོབ་པའོ། །ཡང་ན། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་ལས་འདས་ཤིང་། ལམ་དང་པོས་སྐྱོན་མེད་ཉིད་དུ་ཞུགས་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་ཐོབ་ཅིང་། འབྲས་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པས་གཞན་གྱིས་བཀྲི་མིན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Diṭṭhivisūkagāthāvaṇṇanā samattā. ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 56. Nillolupoti kā uppatti? Bārāṇasirañño kira sūdo antarabhattaṃ pacitvā upanāmesi manuññadassanaṃ sādurasaṃ ‘‘appeva nāma me rājā dhanamanuppadeyyā’’ti. Taṃ rañño gandheneva bhottukāmataṃ janesi mukhe kheḷaṃ uppādentaṃ. Paṭhamakabaḷe pana mukhe pakkhittamatte sattarasaharaṇisahassāni amateneva phuṭṭhāni ahesuṃ. Sūdo ‘‘idāni me dassati, idāni me dassatī’’ti cintesi. Rājāpi ‘‘sakkārāraho sūdo’’ti cintesi – ‘‘rasaṃ sāyitvā pana sakkarontaṃ maṃ pāpako kittisaddo abbhuggaccheyya – ‘lolo ayaṃ rājā rasagaruko’’’ti na kiñci abhaṇi. Evaṃ yāva bhojanapariyosānaṃ, tāva sūdopi ‘‘idāni dassati, idāni dassatī’’ti cintesi. Rājāpi avaṇṇabhayena na kiñci abhaṇi. Tato [Pg.96] sūdo ‘‘natthi imassa rañño jivhāviññāṇa’’nti dutiyadivase arasabhattaṃ upanāmesi. Rājā bhuñjanto ‘‘niggahāraho ajja sūdo’’ti jānantopi pubbe viya paccavekkhitvā avaṇṇabhayena na kiñci abhaṇi. Tato sūdo ‘‘rājā neva sundaraṃ nāsundaraṃ jānātī’’ti cintetvā sabbaṃ paribbayaṃ attanā gahetvā yaṃkiñcideva pacitvā rañño deti. Rājā ‘‘aho vata lobho, ahaṃ nāma vīsati nagarasahassāni bhuñjanto imassa lobhena bhattamattampi na labhāmī’’ti nibbijjitvā, rajjaṃ pahāya pabbajitvā, vipassanto paccekabodhiṃ sacchākāsi, purimanayeneva ca imaṃ gāthaṃ abhāsi – ༥༦. “བརྐམ་ཆགས་མེད་པ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་མ་ཆེན་གྱིས་བར་ཟས་བཙོས་ཏེ། རྒྱལ་པོས་བདག་ལ་ནོར་སྦྱིན་པར་འགྱུར་རམ་སྙམ་དུ་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་རོ་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཕུལ། དེའི་དྲི་ཙམ་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་ཁ་ནས་མཆིལ་མ་བབས་ཏེ་བཟའ་བར་འདོད་པ་སྐྱེས། ཟས་ཀྱི་ཁམ་དང་པོ་ཁར་བཅུག་མ་ཐག་ཏུ་རོ་འཛིན་གྱི་རྩ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་པོ་བདུད་རྩིས་བརླན་པ་བཞིན་དུ་གྱུར། མ་ཆེན་གྱིས་“ད་ནི་བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར། ད་ནི་བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བསམས། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་“མ་ཆེན་འདི་ནི་བཀུར་སྟི་བྱ་བའི་འོས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་མོད། འོན་ཀྱང་“རོ་མྱངས་ནས་བཀུར་སྟི་བྱས་ན་བདག་ལ་‘རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་བརྐམ་ཆགས་ཅན་ཏེ་རོ་ལ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའོ་’ཞེས་སྙན་གྲགས་ངན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཅི་ཡང་མ་སྨྲས། འདི་ལྟར་ཟས་ཟོས་ནས་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་མ་ཆེན་གྱིས་ཀྱང་“ད་ནི་སྦྱིན་པར་འགྱུར། ད་ནི་སྦྱིན་པར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བསམས། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པར་དོགས་ནས་ཅི་ཡང་མ་སྨྲས། དེ་ནས་མ་ཆེན་གྱིས་“རྒྱལ་པོ་འདི་ལ་ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་མི་འདུག་གོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཉིན་གཉིས་པར་རོ་མེད་པའི་ཟས་ཕུལ། རྒྱལ་པོས་ཟ་བཞིན་དུ་“དེ་རིང་མ་ཆེན་འདི་ནི་ཚར་གཅོད་པར་འོས་སོ་”ཞེས་ཤེས་ཀྱང་། སྔར་བཞིན་དུ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པར་དོགས་ཏེ་ཅི་ཡང་མ་སྨྲས། དེ་ནས་མ་ཆེན་གྱིས་“རྒྱལ་པོས་བཟང་པོའང་མི་ཤེས་ལ་ངན་པའང་མི་ཤེས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ཟས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ཀྱིས་བླངས་ཏེ་གང་བྱུང་ཞིག་བཙོས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་བྱིན། རྒྱལ་པོས་“ཀྱེ་མ་ཆགས་སེམས་འདི་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ཞིག་སྟེ། བདག་གྲོང་ཁྱེར་ཉི་ཁྲི་ལ་དབང་བྱེད་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་བརྐམ་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཟས་ཙམ་ཡང་མི་ཐོབ་བོ་”ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས། སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Nillolupo nikkuho nippipāso, nimmakkho niddhantakasāvamoho; Nirāsayo sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “བརྐམ་ཆགས་མེད་ཅིང་གཡོ་མེད་སྲེད་པ་མེད། །འཚིག་པ་མེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་གཏི་མུག་བསལ། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་རེ་བ་མེད་བྱས་ཏེ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །”ཞེས་པའོ། ། Tattha nillolupoti alolupo. Yo hi rasataṇhābhibhūto hoti, so bhusaṃ luppati punappunañca luppati, tena lolupoti vuccati. Tasmā esa taṃ paṭikkhipanto āha ‘‘nillolupo’’ti. Nikkuhoti ettha kiñcāpi yassa tividhaṃ kuhanavatthu natthi, so nikkuhoti vuccati. Imissā pana gāthāya manuññabhojanādīsu vimhayamanāpajjanato nikkuhoti ayamadhippāyo. Nippipāsoti ettha pātumicchā pipāsā, tassā abhāvena nippipāso, sādurasalobhena bhottukamyatāvirahitoti attho. Nimmakkhoti ettha paraguṇavināsanalakkhaṇo makkho, tassa abhāvena nimmakkho. Attano gahaṭṭhakāle sūdassa guṇamakkhanābhāvaṃ sandhāyāha. Niddhantakasāvamohoti ettha rāgādayo tayo, kāyaduccaritādīni ca tīṇīti cha dhammā yathāsambhavaṃ appasannaṭṭhena sakabhāvaṃ vijahāpetvā parabhāvaṃ gaṇhāpanaṭṭhena kasaṭaṭṭhena ca kasāvāti veditabbā. Yathāha – དེ་ལ་“ཆགས་པ་མེད་པ་” (nillolupo) ནི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །གང་ཕྱིར་རོ་ལ་སྲེད་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆགས་ཤིང་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཆགས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་“ཆགས་པ་” (lolupo) ཞེས་བྱའོ། །དེས་ན་དེ་ཉིད་འགོག་པར་བྱེད་པས་“ཆགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་” (nikkuho) ཞེས་པ་ནི། འདིར་གང་ལ་གཡོ་སྒྱུའི་གཞི་གསུམ་པོ་གཏན་ནས་མེད་པ་དེ་ལ་གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་དགོངས་པ་ནི། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཟས་ལ་སོགས་པ་ལ་ངོ་མཚར་སྐྱེ་བ་དང་ཆགས་པ་མེད་པས་ན་“གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་”ཞེས་བྱ་བའོ། །“སྐོམ་པ་མེད་པ་” (nippipāso) ཞེས་པ་ནི། འདིར་བཏུང་བར་འདོད་པ་ནི་སྐོམ་པ་ཡིན་ལ། དེ་མེད་པས་ན་སྐོམ་པ་མེད་པའོ། །རོ་ཞིམ་པོ་ལ་ཆགས་པས་བཟའ་བར་འདོད་པ་དང་བྲལ་བའི་དོན་ཏོ། །“འཁོན་འཛིན་མེད་པ་” (nimmakkho) ཞེས་པ་ནི། འདིར་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་འཇོམས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་འཁོན་འཛིན་ (makkho) ཡིན་ལ། དེ་མེད་པས་ན་འཁོན་འཛིན་མེད་པའོ། །རང་ཉིད་ཁྱིམ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་མ་ཆེན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་སྐུར་བ་མ་བཏབ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“རྙོག་མ་དང་རྨོངས་པ་བསལ་བ་” (niddhantakasāvamohoti) ཞེས་པ་ནི། འདིར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་གསུམ་སྟེ་ཆོས་དྲུག་པོ་རྣམས་ནི། ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་མ་དྭངས་པའི་དོན་གྱིས་དང་། རང་གི་རང་བཞིན་དོར་ནས་གཞན་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན་དུ་འཇུག་པའི་དོན་གྱིས་དང་། རྙོག་མའི་དོན་གྱིས་“རྙོག་མ་” (kasāva) ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Tattha, katame tayo kasāvā? Rāgakasāvo, dosakasāvo, mohakasāvo, ime tayo kasāvā. Tattha, katame aparepi tayo kasāvā? Kāyakasāvo, vacīkasāvo, manokasāvo’’ti (vibha. 924). “དེ་ལ་རྙོག་མ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྙོག་མ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་རྙོག་མ་དང་། གཏི་མུག་གི་རྙོག་མ་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྙོག་མ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་གཞན་ཡང་རྙོག་མ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་རྙོག་མ་དང་། ངག་གི་རྙོག་མ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྙོག་མའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tesu [Pg.97] mohaṃ ṭhapetvā pañcannaṃ kasāvānaṃ tesañca sabbesaṃ mūlabhūtassa mohassa niddhantattā niddhantakasāvamoho, tiṇṇaṃ eva vā kāyavacīmanokasāvānaṃ mohassa ca niddhantattā niddhantakasāvamoho. Itaresu nillolupatādīhi rāgakasāvassa, nimmakkhatāya dosakasāvassa niddhantabhāvo siddho eva. Nirāsayoti nittaṇho. Sabbaloketi sakalaloke, tīsu bhavesu dvādasasu vā āyatanesu bhavavibhavataṇhāvirahito hutvāti attho. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Atha vā tayopi pāde vatvā eko careti eko carituṃ sakkuṇeyyāti evampi ettha sambandho kātabboti. དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཏི་མུག་མ་གཏོགས་པའི་རྙོག་མ་ལྔ་པོ་དང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་གཏི་མུག་ཀྱང་བསལ་བས་ན། “རྙོག་མ་དང་རྨོངས་པ་བསལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་རྙོག་མ་གསུམ་པོ་དང་གཏི་མུག་ཀྱང་བསལ་བས་ན། “རྙོག་མ་དང་རྨོངས་པ་བསལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ལས་ཆགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྙོག་མ་བསལ་བ་དང་། འཁོན་འཛིན་མེད་པས་ཞེ་སྡང་གི་རྙོག་མ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །“རེ་བ་མེད་པ་” (nirāsayo) ནི་སྲེད་པ་མེད་པའོ། །“འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་” (sabbaloke) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་གམ། སྲིད་པ་གསུམ་མམ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ལ་སྲིད་པ་དང་འཇིག་པའི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་རྐང་པ་གསུམ་པོ་གསུངས་ནས། “གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི། གཅིག་པུར་སྤྱོད་ནུས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདིར་འབྲེལ་བར་བྱའོ། ། Nillolupagāthāvaṇṇanā samattā. ཆགས་པ་མེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 57. Pāpaṃ sahāyanti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira aññataro rājā mahaccarājānubhāvena nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto manusse koṭṭhāgārato purāṇadhaññāni bahiddhā nīharante disvā ‘‘kiṃ, bhaṇe, ida’’nti amacce pucchi. ‘‘Idāni, mahārāja, navadhaññāni uppajjissanti, tesaṃ okāsaṃ kātuṃ ime manussā purāṇadhaññādīni chaḍḍentī’’ti. Rājā – ‘‘kiṃ, bhaṇe, itthāgārabalakāyādīnaṃ vaṭṭaṃ paripuṇṇa’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, paripuṇṇanti’’. ‘‘Tena hi, bhaṇe, dānasālaṃ kārāpetha, dānaṃ dassāmi, mā imāni dhaññāni anupakārāni vinassiṃsū’’ti. Tato naṃ aññataro diṭṭhigatiko amacco ‘‘mahārāja, natthi dinna’’nti ārabbha yāva ‘‘bālā ca paṇḍitā ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissantī’’ti vatvā nivāresi. So dutiyampi tatiyampi koṭṭhāgāre vilumpante disvā tatheva āṇāpesi. Tatiyampi naṃ ‘‘mahārāja, dattupaññattaṃ yadidaṃ dāna’’ntiādīni vatvā nivāresi. So ‘‘are, ahaṃ attano santakampi na labhāmi dātuṃ, kiṃ me imehi pāpasahāyehī’’ti nibbinno rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchākāsi. Tañca pāpaṃ sahāyaṃ garahanto imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༥༧. “སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་པོ་ཞིག་རྒྱལ་པོའི་མཐུ་ཆེན་པོས་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་བ་བྱེད་པ་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་བང་མཛོད་ནས་འབྲུ་རྙིང་པ་རྣམས་ཕྱིར་འདོན་པ་མཐོང་ནས། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན།”ཞེས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་དྲིས་སོ། །“ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ད་ལྟ་འབྲུ་གསར་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། དེ་དག་གི་གནས་བཟོ་བའི་ཕྱིར་མི་འདི་དག་གིས་འབྲུ་རྙིང་པ་རྣམས་འདོར་བར་བྱེད་དོ། །”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །བཙུན་མོའི་འཁོར་དང་དམག་དཔུང་ལ་སོགས་པའི་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་སམ།”ཞེས་སྨྲས་པར། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ལགས་ཏེ་རྫོགས་སོ། །”ཞེས་ཞུས་སོ། །“འོ་ན་གྲོགས་པོ་དག །སྦྱིན་གཏོང་གི་ཁང་པ་སྐྲུན་ཅིག །ངས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་བྱའོ། །འབྲུ་འདི་དག་ཕན་པ་མེད་པར་མ་ཞིག་པར་བྱོས་ཤིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་ལྟ་བ་ངན་པ་ཅན་གྱི་བློན་པོ་ཞིག་གིས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་མེད།”ཅེས་པ་ནས། “བྱིས་པ་དང་མཁས་པ་རྣམས་འཁོར་བར་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་པའི་བར་དུ་སྨྲས་ཏེ་བཀག །རྒྱལ་པོས་ལན་གཉིས་དང་打ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་བང་མཛོད་སྟོངས་པ་མཐོང་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ལན་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡང་བློན་པོ་དེས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སྦྱིན་པ་འདི་ནི་བྱིས་པས་བཅས་པའོ། །”ཞེས་སོགས་སྨྲས་ཏེ་བཀག །རྒྱལ་པོ་དེ་“ཀྱེ་མ། ངས་རང་གི་ནོར་ཡང་སྦྱིན་པར་གཏོང་མི་ཐུབ་ན། སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་དི་དག་གིས་ང་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ།”ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་དེ་ལ་སྨད་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha, anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ; Sayaṃ na seve pasutaṃ pamattaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་གནོད་པ་སྟོན་བྱེད་ཅིང་། །མི་མཐུན་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོངས། །ཆགས་ཤིང་བག་མེད་པ་ལ་རང་མི་བསྟེན། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །”ཞེས་པའོ། ། Tassāyaṃ [Pg.98] saṅkhepattho – yvāyaṃ dasavatthukāya pāpadiṭṭhiyā samannāgatattā pāpo, paresampi anatthaṃ passatīti anatthadassī, kāyaduccaritādimhi ca visame niviṭṭho, taṃ atthakāmo kulaputto pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ. Sayaṃ na seveti attano vasena na seve. Yadi pana paravaso hoti, kiṃ sakkā kātunti vuttaṃ hoti. Pasutanti pasaṭaṃ, diṭṭhivasena tattha tattha lagganti attho. Pamattanti kāmaguṇesu vossaṭṭhacittaṃ, kusalabhāvanārahitaṃ vā. Taṃ evarūpaṃ na seve, na bhaje, na payirupāse, aññadatthu eko care khaggavisāṇakappoti. དེའི་བསྡུས་དོན་ནི། གང་ཞིག་གཞི་བཅུ་པའི་ལྟ་བ་ངན་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“སྡིག་པ་”དང་། གཞན་དག་ལའང་གནོད་པ་སྟོན་པས་ན་“གནོད་པ་སྟོན་བྱེད་”དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པས་ན་“མི་མཐུན་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་”སྟེ། རང་གི་དོན་གཉེར་བའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དེས་སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་གནོད་པ་སྟོན་བྱེད་ཅིང་མི་མཐུན་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱའོ། །“རང་མི་བསྟེན་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་དབང་གིས་མི་བསྟེན་པའོ། །གལ་ཏེ་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་ན་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །“ཆགས་པ་” (pasutaṃ) ནི་ཞེན་པ་སྟེ། ལྟ་བའི་དབང་གིས་དེ་དང་དེ་ལ་ཆགས་པའི་དོན་ཏོ། །“བག་མེད་པ་” (pamattaṃ) ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་སེམས་གཏད་པའམ། དགེ་བའི་བསྒོམ་པ་དང་བྲལ་བའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ལ་མི་བསྟེན་ཅིང་། མི་བསྟེན་པར་བྱ་ལ། མི་བསྙེན་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། Pāpasahāyagāthāvaṇṇanā samattā. སྡིག་པའི་གྲོགས་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 58. Bahussutanti kā uppatti? Pubbe kira kassapassa bhagavato sāsane aṭṭha paccekabodhisattā pabbajitvā gatapaccāgatavattaṃ pūretvā devaloke uppannāti sabbaṃ anavajjabhojīgāthāya vuttasadisameva. Ayaṃ pana viseso – paccekabuddhe nisīdāpetvā rājā āha ‘‘ke tumhe’’ti? Te āhaṃsu – ‘‘mayaṃ, mahārāja, bahussutā nāmā’’ti. Rājā – ‘‘ahaṃ sutabrahmadatto nāma, sutena tittiṃ na gacchāmi, handa, nesaṃ santike vicitranayaṃ saddhammadesanaṃ sossāmī’’ti attamano dakkhiṇodakaṃ datvā, parivisitvā, bhattakiccapariyosāne saṅghattherassa pattaṃ gahetvā, vanditvā, purato nisīdi ‘‘dhammakathaṃ, bhante, karothā’’ti. So ‘‘sukhito hotu, mahārāja, rāgakkhayo hotū’’ti vatvā uṭṭhito. Rājā ‘‘ayaṃ na bahussuto, dutiyo bahussuto bhavissati, sve dāni vicitradhammadesanaṃ sossāmī’’ti svātanāya nimantesi. Evaṃ yāva sabbesaṃ paṭipāṭi gacchati, tāva nimantesi. Te sabbepi ‘‘dosakkhayo hotu, mohakkhayo, gatikkhayo, vaṭṭakkhayo, upadhikkhayo, taṇhakkhayo hotū’’ti evaṃ ekekaṃ padaṃ visesetvā sesaṃ paṭhamasadisameva vatvā uṭṭhahiṃsu. ༥༨. “ཐོས་པ་མང་པོ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བརྒྱད་པོ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། འགྲོ་འོང་གི་ཆོ་ག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཟས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པ་དང་མཚུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ཁྱད་པར་ནི། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ནས་རྒྱལ་པོས་“ཉིད་ཅག་སུ་ལགས་”ཞེས་དྲིས་པར། དེ་དག་གིས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་ཐོས་པ་མང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“བདག་ནི་ཐོས་པ་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། ཐོས་པས་ངོམས་པ་མེད་པས། ད་ནི་དེ་དག་གི་དྲུང་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཉན་པར་བྱའོ། །”ཞེས་ཡིད་རངས་ཏེ་གསེར་ཕོར་གྱི་ཆུ་ཕུལ་ནས་བསྙེན་བཀུར་བྱས། བཟའ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་མཐར་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱི་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་མདུན་དུ་འཁོད་དེ། “བཙུན་པ་དག །ཆོས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་དུ་གསོལ།”ཞེས་ཞུས་སོ། །གནས་བརྟན་དེས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག །འདོད་ཆགས་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་ནས་བཞེངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“འདི་ནི་ཐོས་པ་མང་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་དེ་ཐོས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སང་ཉིན་ཆོས་ཀྱི་བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཉན་པར་བྱའོ། །”ཞེས་སང་ཉིན་གྱི་ཞལ་ཟས་ལ་སྤྱན་དྲངས། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རིམ་པ་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་སྤྱན་དྲངས། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་“ཞེ་སྡང་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །གཏི་མུག་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །སྐྱེ་བ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །འཁོར་བ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །ཕུང་པོ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །སྲེད་པ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་ཚིག་རེ་རེ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ཏེ། ལྷག་མ་ནི་དང་པོ་དང་མཚུངས་པར་སྨྲས་ནས་བཞེངས་སོ། ། Tato rājā ‘‘ime ‘bahussutā maya’nti bhaṇanti, na ca tesaṃ vicitrakathā, kimetehi vutta’’nti tesaṃ vacanatthaṃ upaparikkhitumāraddho. Atha ‘‘rāgakkhayo hotū’’ti upaparikkhanto ‘‘rāge khīṇe dosopi mohopi [Pg.99] aññataraññatarepi kilesā khīṇā hontī’’ti ñatvā attamano ahosi – ‘‘nippariyāyabahussutā ime samaṇā. Yathā hi purisena mahāpathaviṃ vā ākāsaṃ vā aṅguliyā niddisantena na aṅgulimattova padeso niddiṭṭho hoti, apica, kho, pana pathavīākāsā eva niddiṭṭhā honti, evaṃ imehi ekamekaṃ atthaṃ niddisantehi aparimāṇā atthā niddiṭṭhā hontī’’ti. Tato so ‘‘kudāssu nāmāhampi evaṃ bahussuto bhavissāmī’’ti tathārūpaṃ bahussutabhāvaṃ patthento rajjaṃ pahāya pabbajitvā, vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā, imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་གིས་བདག་ཅག་ཐོས་པ་མང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་ཡང་། དེ་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་མི་འདུག་པས། འདི་དག་གིས་ཅི་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ།”ཞེས་དེ་དག་གི་ཚིག་གི་དོན་ལ་བརྟག་པར་བརྩམས་སོ། །དེ་ནས་“འདོད་ཆགས་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་བརྟགས་པས། “འདོད་ཆགས་ཟད་ན་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་ཤེས་ནས་ཡིད་རངས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་འདི་དག་ནི་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་ཐོས་པ་མང་པོ་ཉིད་དོ། །དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་སོར་མོས་ས་ཆེན་པོའམ་ནམ་མཁའ་ལ་བསྟན་པ་ན། སོར་མོའི་ཚད་ཙམ་གྱི་གནས་ཁོ་ན་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པར། ས་ཆེན་པོ་དང་ནམ་མཁའ་མཐའ་དག་བསྟན་པ་ཡིན་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འདི་དག་གིས་དོན་རེ་རེ་བསྟན་པས་དོན་མཐའ་ཡས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་“བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟ་བུའི་ཐོས་པ་མང་པོར་འགྱུར་རམ།”ཞེས་དེ་ལྟ་བུའི་ཐོས་པ་མང་པོའི་དངོས་པོ་ལ་སྨོན་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha, mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ; Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “ཐོས་པ་མང་ཞིང་ཆོས་འཛིན་པ། །མཆོག་གྱུར་སྤོབས་པ་ཅན་གྱི་གྲོགས། །བསྟེན་ཅིང་དོན་རྣམས་ཤེས་བྱས་ནས། །ཐེ་ཚོམ་བསལ་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱད། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད། །”ཞེས་པའོ། ། Tatthāyaṃ saṅkhepattho – bahussutanti duvidho bahussuto tīsu piṭakesu atthato nikhilo pariyattibahussuto ca, maggaphalavijjābhiññānaṃ paṭividdhattā paṭivedhabahussuto ca. Āgatāgamo dhammadharo. Uḷārehi pana kāyavacīmanokammehi samannāgato uḷāro. Yuttapaṭibhāno ca muttapaṭibhāno ca yuttamuttapaṭibhāno ca paṭibhānavā. Pariyattiparipucchādhigamavasena vā tidhā paṭibhānavā veditabbo. Yassa hi pariyatti paṭibhāti, so pariyattipaṭibhānavā. Yassa atthañca ñāṇañca lakkhaṇañca ṭhānāṭṭhānañca paripucchantassa paripucchā paṭibhāti, so paripucchāpaṭibhānavā. Yena maggādayo paṭividdhā honti, so adhigamapaṭibhānavā. Taṃ evarūpaṃ bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ. Tato tassānubhāvena attatthaparatthaubhayatthabhedato vā diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthabhedato vā anekappakārāni aññāya atthāni. Tato – ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādīsu (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) kaṅkhaṭṭhānesu vineyya kaṅkhaṃ, vicikicchaṃ vinetvā vināsetvā evaṃ katasabbakicco eko care khaggavisāṇakappoti. དེ་ལ་བསྡུས་དོན་ནི། “ཐོས་པ་མང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་དོན་མ་ལུས་པར་ཤེས་པའི་ལུང་གི་ཐོས་པ་མང་པོ་དང་། ལམ་དང་འབྲས་བུ་དང་རིག་པ་དང་མངོན་ཤེས་རྣམས་རྟོགས་པའི་རྟོགས་པའི་ཐོས་པ་མང་པོོའོ། །ལུང་དང་ལྡན་པ་ནི་“ཆོས་འཛིན་པ་”འོ། །ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“མཆོག་གྱུར་”རོ། །འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་སྤོབས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་དང་། འོས་ཤིང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“སྤོབས་པ་ཅན་”ནོ། །ཡང་ན་ལུང་དང་། འདྲི་བ་དང་། རྟོགས་པའི་དབང་གིས་སྤོབས་པ་ཅན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་ལ་ལུང་གི་ཆོས་གསལ་བར་སྣང་བ་དེ་ནི་ལུང་གི་སྤོབས་པ་ཅན་ནོ། །གང་ལ་དོན་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། མཚན་ཉིད་དང་། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་འདྲི་བ་ན་འདྲི་བའི་ལན་གསལ་བར་སྣང་བ་དེ་ནི་འདྲི་བའི་སྤོབས་པ་ཅན་ནོ། །གང་གིས་ལམ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་རྟོགས་པའི་སྤོབས་པ་ཅན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཐོས་པ་མང་ཞིང་ཆོས་འཛིན་པ། མཆོག་གྱུར་སྤོབས་པ་ཅན་གྱི་གྲོགས་པོ་དེ་བསྟེན་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་དེའི་མཐུས་རང་གི་དོན་དང་། གཞན་གྱི་དོན་དང་། གཉིས་ཀའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བའམ། ཚེ་འདི་དང་། ཕྱི་མ་དང་། དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བས་དོན་རྣམ་པ་མང་པོ་ཤེས་པར་བྱས་ནས། དེ་ནས་“བདག་འདས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་ངམ་ཅི།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་རྣམས་ལ་ཐེ་ཚོམ་བསལ་ཏེ། ཡིད་གཉིས་བསལ་ཞིང་བཅོམ་ནས་དེ་ལྟར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བྱས་ཟིན་ཏེ། བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། Bahussutagāthāvaṇṇanā samattā. ཐོས་པ་མང་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 59. Khiḍḍaṃ [Pg.100] ratinti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ vibhūsakabrahmadatto nāma rājā pātova yāguṃ vā bhattaṃ vā bhuñjitvā nānāvidhavibhūsanehi attānaṃ vibhūsāpetvā mahāādāse sakalasarīraṃ disvā yaṃ na icchati taṃ apanetvā aññena vibhūsanena vibhūsāpeti. Tassa ekadivasaṃ evaṃ karoto bhattavelā majjhanhikasamayo patto. Atha avibhūsitova dussapaṭṭena sīsaṃ veṭhetvā, bhuñjitvā, divāseyyaṃ upagacchi. Punapi uṭṭhahitvā tatheva karoto sūriyo atthaṅgato. Evaṃ dutiyadivasepi tatiyadivasepi. Athassa evaṃ maṇḍanappasutassa piṭṭhirogo udapādi. Tassetadahosi – ‘‘aho re, ahaṃ sabbathāmena vibhūsantopi imasmiṃ kappake vibhūsane asantuṭṭho lobhaṃ uppādesiṃ. Lobho ca nāmesa apāyagamanīyo dhammo, handāhaṃ, lobhaṃ niggaṇhāmī’’ti rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༥༩. “རྩེད་མོ་དང་དགའ་བ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱན་ལ་དགའ་བའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཁོང་ནི་སྔ་དྲོ་ཉིད་ལ་ཐུག་པའམ་ཟས་བཟས་ནས། རྒྱན་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་བརྒྱན་པར་བྱེད་དོ། །མེ་ལོང་ཆེན་པོ་ལ་ལུས་མཐའ་དག་བལྟས་ནས། གང་ལ་མི་དགའ་བ་དེ་བསལ་ཏེ་རྒྱན་གཞན་གྱིས་བརྒྱན་དུ་འཇུག་གོ། །ཉིན་གཅིག་ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་ན། ཉིན་གུང་གི་ཟས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་སོ། །དེ་ནས་མ་བརྒྱན་པར་རས་ཀྱི་ཐོད་ཀྱིས་མགོ་བོ་དཀྲིས་ཏེ་བཟས་ནས། ཉིན་མོའི་གཟིམ་མལ་དུ་གཤེགས་སོ། །ཡང་བཞེངས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ན། ཉི་མ་ནུབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉིན་གཉིས་པ་དང་ཉིན་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡང་བྱས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱན་ལ་ཆགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་རྒྱབ་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་སྐྱེས་སོ། །ཁོང་གི་བསམ་པ་ལ། “ཀྱེ་མ། ངས་ནུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པར་བྱས་ཀྱང་། རྒྱན་འདི་དག་ལ་མི་ཆོག་ཤེས་པར་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་སོ། །འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ཤིག་གོ། །ད་ནི་ངས་འདོད་ཆགས་གཞོམ་པར་བྱའོ། །”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loke, analaṅkaritvā anapekkhamāno; Vibhūsanaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “འཇིག་རྟེན་འདི་ན་རྩེད་མོ་དང་། དགའ་བ་དང་། འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ། མངོན་པར་མི་ཞེན་ཅིང་ཆགས་པ་མེད་པར། རྒྱན་གྱི་གནས་ལས་ལྡོག་ཅིང་བདེན་པར་སྨྲ་བ། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། Tattha khiḍḍā ca rati ca pubbe vuttāva. Kāmasukhanti vatthukāmasukhaṃ. Vatthukāmāpi hi sukhassa visayādibhāvena sukhanti vuccanti. Yathāha – ‘‘atthi rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatita’’nti (saṃ. ni. 3.60). Evametaṃ khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca imasmiṃ okāsaloke analaṅkaritvā alanti akatvā, etaṃ tappakanti vā sārabhūtanti vā evaṃ aggahetvā. Anapekkhamānoti tena alaṅkaraṇena anapekkhaṇasīlo, apihāluko, nittaṇho, vibhūsanaṭṭhānā virato saccavādī eko careti. Tattha vibhūsā duvidhā – agārikavibhūsā, anagārikavibhūsā ca. Tattha agārikavibhūsā sāṭakaveṭhanamālāgandhādi, anagārikavibhūsā pattamaṇḍanādi. Vibhūsā eva vibhūsanaṭṭhānaṃ. Tasmā vibhūsanaṭṭhānā tividhāya viratiyā virato. Avitathavacanato saccavādīti evamattho daṭṭhabbo. དེ་ལ་“རྩེད་མོ་དང་དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། “འདོད་པའི་བདེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པའི་བདེ་བའོ།། ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱང་བདེ་བའི་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། “གཟུགས་ནི་བདེ་བ་སྟེ་བདེ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ།།” (སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། ༣.༦༠) ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།། དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་འདི་ན་རྩེད་མོ་དང་། དགའ་བ་དང་། འདོད་པའི་བདེ་བ་འདི་དག་ལ་མངོན་པར་མི་ཞེན་ཅིང་། འདི་ནི་ཆོག་གོ་སྙམ་དུ་མི་བྱེད་པར། འདི་ནི་ལས་ཀྱི་མཐའ་འམ། ཡང་ན་སྙིང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་མི་འཛིན་པའོ།། “ཆགས་པ་མེད་པར་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱན་དེ་དག་ལ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་མེད་པ། མི་རེ་བ། སྲེད་པ་མེད་པའོ།། “རྒྱན་གྱི་གནས་ལས་ལྡོག་ཅིང་བདེན་པར་སྨྲ་བ་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་པ་ལ། དེ་ལ་རྒྱན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱིམ་པའི་རྒྱན་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྒྱན་ནོ།། དེ་ལ་ཁྱིམ་པའི་རྒྱན་ནི་གོས་དང་། ཐོད་དང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་དང་། སྤོས་ལ་སོགས་པའོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྒྱན་ནི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་རྒྱན་ལ་སོགས་པའོ།། རྒྱན་ཉིད་རྒྱན་གྱི་གནས་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་རྒྱན་གྱི་གནས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སྤོང་བས་ལྡོག་པའོ།། མི་བསླུ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་བདེན་པར་སྨྲ་བའོ།། དེ་ལྟར་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། Vibhūsanaṭṭhānagāthāvaṇṇanā samattā. རྒྱན་གྱི་གནས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 60. Puttañca [Pg.101] dāranti kā uppatti? Bārāṇasirañño kira putto daharakāle eva abhisitto rajjaṃ kāresi. So paṭhamagāthāya vuttapaccekabodhisatto viya rajjasirimanubhavanto ekadivasaṃ cintesi – ‘‘ahaṃ rajjaṃ kārento bahūnaṃ dukkhaṃ karomi. Kiṃ me ekabhattatthāya iminā pāpena, handa sukhamuppādemī’’ti rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༦༠. “བུ་དང་ཆུང་མ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་ནི་གཞོན་ནུའི་དུས་ཉིད་དུ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་སོ།། ཁོང་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོར་གསུངས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཚེ་ཉིན་གཅིག་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “བདག་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་བྱེད་དོ།། བདག་གི་ཟས་ཐུན་གཅིག་གི་ཆེད་དུ་སྡིག་པ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ད་ནི་བདེ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Puttañca dāraṃ pitarañca mātaraṃ, dhanāni dhaññāni ca bandhavāni; Hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “བུ་དང་ཆུང་མ་ཕ་དང་མ་ཉིད་དང་།། ནོར་དང་འབྲུ་དང་གཉེན་འདུན་རྣམས་སྤངས་ཏེ།། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རང་རང་ས་མཚམས་བཞིན།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། Tattha dhanānīti muttāmaṇiveḷuriyasaṅkhasilāpavāḷarajatajātarūpādīni ratanāni. Dhaññānīti sālivīhiyavagodhumakaṅkuvarakakudrūsakapabhedāni satta sesāparaṇṇāni ca. Bandhavānīti ñātibandhugottabandhumittabandhusippabandhuvasena catubbidhe bandhave. Yathodhikānīti sakasakaodhivasena ṭhitāneva. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་“ནོར་”ཞེས་པ་ནི་མུ་ཏིག་དང་། ནོར་བུ་དང་། བཻ་ཌཱུརྱ་དང་། དུང་དང་། མཆིང་བུ་དང་། བྱུ་རུ་དང་། དངུལ་དང་། གསེར་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་སོ།། “འབྲུ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲས་སཱ་ལུ་དང་། འབྲས་དང་། ནས་དང་། གྲོ་དང་། ཁྲེ་དང་། ཙི་ཙེ་དང་། ཀུ་དྲཱུ་ས་ཀ་སྟེ་འབྲུའི་བྱེ་བྲག་བདུན་དང་། གཞན་ཡང་སྲན་མ་ལ་སོགས་པའོ།། “གཉེན་འདུན་”ཞེས་པ་ནི་ཕ་ཚན་གྱི་གཉེན་དང་། རུས་ཀྱི་གཉེན་དང་། མཛའ་བཤེས་ཀྱི་གཉེན་དང་། བཟོ་རིག་གི་གཉེན་ཏེ་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་འདུན་རྣམས་སོ།། “རང་རང་ས་མཚམས་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་རང་རང་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་དབང་གིས་གནས་པ་ཉིད་དོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། Puttadāragāthāvaṇṇanā samattā. བུ་དང་ཆུང་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 61. Saṅgo esoti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira pādalolabrahmadatto nāma rājā ahosi. So pātova yāguṃ vā bhattaṃ vā bhuñjitvā tīsu pāsādesu tividhanāṭakāni passati. Tividhanāṭakānīti kira pubbarājato āgataṃ, anantararājato āgataṃ, attano kāle uṭṭhitanti. So ekadivasaṃ pātova daharanāṭakapāsādaṃ gato. Tā nāṭakitthiyo ‘‘rājānaṃ ramāpessāmā’’ti sakkassa devānamindassa accharāyo viya atimanoharaṃ naccagītavāditaṃ payojesuṃ. Rājā – ‘‘anacchariyametaṃ daharāna’’nti asantuṭṭho hutvā majjhimanāṭakapāsādaṃ gato. Tāpi nāṭakitthiyo tatheva akaṃsu. So tatthāpi tatheva asantuṭṭho hutvā mahānāṭakapāsādaṃ gato. Tāpi nāṭakitthiyo tatheva akaṃsu. Rājā dve tayo rājaparivaṭṭe atītānaṃ tāsaṃ mahallakabhāvena aṭṭhikīḷanasadisaṃ naccaṃ disvā gītañca amadhuraṃ sutvā punadeva daharanāṭakapāsādaṃ, puna majjhimanāṭakapāsādanti evaṃ vicaritvā katthaci asantuṭṭho cintesi – ‘‘imā nāṭakitthiyo sakkaṃ [Pg.102] devānamindaṃ accharāyo viya maṃ ramāpetukāmā sabbathāmena naccagītavāditaṃ payojesuṃ, svāhaṃ katthaci asantuṭṭho lobhameva vaḍḍhemi, lobho ca nāmesa apāyagamanīyo dhammo, handāhaṃ lobhaṃ niggaṇhāmī’’ti rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༦༡. “འདི་ནི་ཆགས་པ་སྟེ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ན་རྒྱལ་པོ་རྐང་པ་འཕྱན་པ་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་ངོ་།། ཁོང་གིས་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་ཐུག་པའམ་ཟན་བཟས་ནས་ཕོ་བྲང་གསུམ་དུ་ཟློས་གར་གྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་གཟིགས་སོ།། ཟློས་གར་གྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྒྱལ་པོ་སྔོན་མ་ལས་བརྒྱུད་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ཉེ་བར་བྱུང་བ་ལས་བརྒྱུད་པ་དང་། རང་གི་དུས་སུ་གསར་དུ་བཙུགས་པ་རྣམས་སོ།། ཁོང་ཉིན་གཅིག་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་གཞོན་ནུ་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་སོ།། ཟློས་གར་མ་དེ་དག་གིས་“རྒྱལ་པོ་མགུ་བར་བྱའོ་”སྙམ་ནས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ལྷའི་བུ་མོ་བཞིན་དུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་རྣམས་བྱས་སོ།། རྒྱལ་པོ་ནི་“འདི་ནི་གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ནོ་”སྙམ་ནས་མ་མགུ་བར་བར་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་སོ།། ཟློས་གར་མ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། ཁོང་དེར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་མ་མགུ་བར་བགྲེས་མོའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་སོ།། ཟློས་གར་མ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། རྒྱལ་པོ་ནི་རྒྱལ་རབས་གཉིས་གསུམ་འདས་པའི་བགྲེས་མོ་དེ་དག་གི་རྒས་པའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་གར་བྱེད་པ་ནི་རུས་གོང་གིས་རྩེ་བ་ལྟ་བུ་མཐོང་ཞིང་། གླུ་ཡང་སྙན་པ་མེད་པ་ཐོས་ནས། སླར་ཡང་གཞོན་ནུ་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དང་། སླར་ཡང་བར་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་ཏེ་དེ་ལྟར་འཁྱམས་ཀྱང་གང་དུ་ཡང་མ་མགུ་བར་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཟློས་གར་མ་འདི་དག་ནི་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ལྷའི་བུ་མོ་བཞིན་དུ་བདག་མགུ་བར་འདོད་པས་ནུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་རྣམས་བྱས་ཀྱང་། བདག་ནི་གང་དུ་ཡང་མ་མགུ་བར་ཆགས་པ་ཁོ་ན་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ།། ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ཤིག་གོ། ད་ནི་བདག་གིས་ཆགས་པ་འདི་གཞོམ་པར་བྱའོ།།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Saṅgo eso parittamettha sokhyaṃ, appassādo dukkhamettha bhiyyo; Gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “འདི་ནི་ཆགས་པ་སྟེ་འདི་ན་བདེ་བ་ཆུང་།། དགའ་བ་ཉུང་ཞིང་འདི་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆེ།། འདི་ནི་ལྕགས་ཀྱུ་ཡིན་པར་ཤེས་བྱས་ནས།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། Tassattho – saṅgo esoti attano upabhogaṃ niddisati. So hi sajjanti tattha pāṇino kaddame paviṭṭho hatthī viyāti saṅgo. Parittamettha sokhyanti ettha pañcakāmaguṇūpabhogakāle viparītasaññāya uppādetabbato kāmāvacaradhammapariyāpannato vā lāmakaṭṭhena sokhyaṃ parittaṃ, vijjuppabhāya obhāsitanaccadassanasukhaṃ viya ittaraṃ, tāvakālikanti vuttaṃ hoti. Appassādo dukkhamettha bhiyyoti ettha ca yvāyaṃ ‘‘yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ kāmānaṃ assādo’’ti (ma. ni. 1.166) vutto. So yadidaṃ ‘‘ko ca, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo? Idha, bhikkhave, kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṃ kappeti, yadi muddāya, yadi gaṇanāyā’’ti evamādinā (ma. ni. 1.167) nayenettha dukkhaṃ vuttaṃ. Taṃ upanidhāya appo udakabindumatto hoti. Atha kho dukkhameva bhiyyo bahu, catūsu samuddesu udakasadisaṃ hoti. Tena vuttaṃ ‘‘appassādo dukkhamettha bhiyyo’’ti. Gaḷo esoti assādaṃ dassetvā ākaḍḍhanavasena baḷiso viya eso yadidaṃ pañca kāmaguṇā. Iti ñatvā matimāti evaṃ ñatvā buddhimā paṇḍito puriso sabbampetaṃ pahāya eko care khaggavisāṇakappoti. དེའི་དོན་ནི། “འདི་ནི་ཆགས་པ་སྟེ་”ཞེས་པས་རང་གི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཡུལ་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ནི་འདོད་པ་དེ་དག་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདམ་རྫབ་ཏུ་བྱིང་བའི་གླང་པོ་ཆེ་བཞིན་དུ་ཆགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པའོ།། “འདི་ན་བདེ་བ་ཆུང་”ཞེས་པ་ནི་འདིར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཚེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་དམན་པའི་དོན་གྱིས་བདེ་བ་ནི་ཆུང་ངོ་།། གློག་གི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བའི་ཚེ་ཟློས་གར་ལ་བལྟས་པའི་བདེ་བ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། “དགའ་བ་ཉུང་ཞིང་འདི་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆེ་”ཞེས་པ་ལ། འདིར་གང་ཞིག་“དགེ་སློང་དག འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་གང་སྐྱེ་བ་འདི་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རོ་མྱང་བའོ།།” (མཛྫྷིམནི་ཀཱ་ཡ། ༡.༡༦༦) ཞེས་གསུངས་པ་དེའོ།། དེ་ལ། “དགེ་སློང་དག འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ཅི་ཞེ་ན། འདིར་རིགས་ཀྱི་བུ་གང་ཞིག་བཟོ་ཡི་གནས་གང་གིས་འཚོ་བ་འཛིན་ཏེ། ལག་རྩིས་སམ། གྲངས་རྩིས་སམ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདིར་སྡུག་བསྔལ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ལྟོས་ཏེ་རོ་མྱང་བ་ནི་ཆུ་ཐིགས་ཙམ་དུ་ཟད་དོ།། འོན་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཆེས་མང་ཞིང་རྒྱ་མཚོ་བཞི་ཡི་ཆུ་དང་འདྲའོ།། དེའི་ཕྱིར་“དགའ་བ་ཉུང་ཞིང་འདི་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆེ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འདི་ནི་ལྕགས་ཀྱུ་ཡིན་པར་”ཞེས་པ་ནི་རོ་མྱང་བ་བསྟན་ནས་འདྲེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉ་པའི་ལྕགས་ཀྱུ་བཞིན་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའོ།། “ཤེས་བྱས་ནས་བློ་ལྡན་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པས་དེ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།། Saṅgagāthāvaṇṇanā samattā. ཆགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 62. Sandālayitvānāti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira anivattabrahmadatto nāma rājā ahosi. So saṅgāmaṃ otiṇṇo ajinitvā aññaṃ vā kiccaṃ āraddho aniṭṭhapetvā na nivattati, tasmā naṃ evaṃ sañjāniṃsu. So [Pg.103] ekadivasaṃ uyyānaṃ gacchati. Tena ca samayena vanadāho uṭṭhāsi. So aggi sukkhāni ca haritāni ca tiṇādīni dahanto anivattamāno eva gacchati. Rājā taṃ disvā tappaṭibhāganimittaṃ uppādesi. ‘‘Yathāyaṃ vanadāho, evameva ekādasavidho aggi sabbasatte dahanto anivattamānova gacchati mahādukkhaṃ uppādento, kudāssu nāmāhampi imassa dukkhassa nivattanatthaṃ ayaṃ aggi viya ariyamaggañāṇagginā kilese dahanto anivattamāno gaccheyya’’nti? Tato muhuttaṃ gantvā kevaṭṭe addasa nadiyaṃ macche gaṇhante. Tesaṃ jālantaraṃ paviṭṭho eko mahāmaccho jālaṃ bhetvā palāyi. Te ‘‘maccho jālaṃ bhetvā gato’’ti saddamakaṃsu. Rājā tampi vacanaṃ sutvā tappaṭibhāganimittaṃ uppādesi – ‘‘kudāssu nāmāhampi ariyamaggañāṇena taṇhādiṭṭhijālaṃ bhetvā asajjamāno gaccheyya’’nti. So rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ sacchākāsi, imañca udānagāthaṃ abhāsi – ༦༢. “ཀུན་ཏུ་བཅད་ནས་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ན་རྒྱལ་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་ངོ་།། ཁོང་ནི་གཡུལ་སྤྲོད་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་མ་རྒྱལ་བར་རམ། ཡང་ན་ལས་གཞན་གང་ཞིག་བརྩམས་པ་མ་ཚར་བར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་ཁོང་ལ་དེ་ལྟར་གྲགས་སོ།། ཁོང་ཉིན་གཅིག་ཀུན་དགའ་ར་བར་གཤེགས་སོ།། དེའི་ཚེ་ནགས་ཚལ་གྱི་མེ་ཤོར་རོ།། མེ་དེ་ནི་རྩྭ་སྐམ་པོ་དང་རྩྭ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྲེགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོའོ།། རྒྱལ་པོས་དེ་མཐོང་ནས་དེའི་མཚན་མ་དང་མཐུན་པར་བསྐྱེད་དེ། “ནགས་མེ་འདི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་མེ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་པོ་འདིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དོ།། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་མེ་འདི་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བསྲེགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ།”སྙམ་མོ།། དེ་ནས་ཡུད་ཙམ་ཞིག་གཤེགས་པ་ན་ཆུ་བོ་ལས་ཉ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉ་འཛིན་པ་གཟིགས་སོ།། དེ་དག་གི་རྒྱའི་ནང་དུ་ཆུད་པའི་ཉ་ཆེན་པོ་གཅིག་གིས་རྒྱ་བཅད་དེ་བྲོས་སོ།། དེ་དག་གིས་“ཉས་རྒྱ་བཅད་དེ་སོང་ངོ་།།”ཞེས་སྒྲ་ཕྱུང་ངོ་།། རྒྱལ་པོས་ཚིག་དེ་ཡང་ཐོས་ནས་དེའི་མཚན་མ་དང་མཐུན་པར་བསྐྱེད་དེ། “བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱ་བཅད་དེ་ཆགས་པ་མེད་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ།”སྙམ་མོ།། ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Sandālayitvāna saṃyojanāni, jālaṃva bhetvā salilambucārī; Aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “ཀུན་སྦྱོར་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་བཅད་བྱས་ནས།། ཆུ་ཡི་ཉ་ཡིས་རྒྱ་ནི་གཅོད་པ་བཞིན།། མེས་བསྲེགས་ས་ལ་སླར་མི་ལྡོག་པ་ལྟར།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། Tassā dutiyapāde jālanti suttamayaṃ vuccati. Ambūti udakaṃ, tattha caratīti ambucārī, macchassetaṃ adhivacanaṃ. Salile ambucārī salilambucārī, tasmiṃ nadīsalile jālaṃ bhetvā ambucārīvāti vuttaṃ hoti. Tatiyapāde daḍḍhanti daḍḍhaṭṭhānaṃ vuccati. Yathā aggi daḍḍhaṭṭhānaṃ puna na nivattati, na tattha bhiyyo āgacchati, evaṃ maggañāṇagginā daḍḍhaṃ kāmaguṇaṭṭhānaṃ anivattamāno tattha bhiyyo anāgacchantoti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེའི་རྐང་པ་གཉིས་པ་ལ་“རྒྱ་”ཞེས་པ་ནི་སྐུད་པས་བྱས་པའི་རྒྱའོ།། “ཆུ་”ནི་ཆུ་སྟེ། དེ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་སྟེ། ཉ་ཡི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། “ཆུ་བོའི་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་”ནི་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་སྟེ། ཆུ་བོའི་ཆུ་དེ་ལ་རྒྱ་བཅད་དེ་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། རྐང་པ་གསུམ་པ་ལ་“བསྲེགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བསྲེགས་པའི་གནས་ལ་བརྗོད་དོ།། ཇི་ལྟར་མེ་ནི་བསྲེགས་པའི་གནས་སུ་སླར་མི་ལྡོག་ཅིང་དེར་ཡང་བསྐྱར་མི་འོང་བ་བཞིན་དུ། ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེས་བསྲེགས་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་གནས་སུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་དེར་ཡང་བསྐྱར་མི་འོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། Sandālanagāthāvaṇṇanā samattā. ཀུན་ཏུ་གཅོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 63. Okkhittacakkhūti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira cakkhulolabrahmadatto nāma rājā pādalolabrahmadatto viya nāṭakadassanamanuyutto hoti. Ayaṃ pana viseso – so asantuṭṭho tattha tattha gacchati, ayaṃ taṃ taṃ nāṭakaṃ disvā ativiya abhinanditvā nāṭakaparivattadassanena taṇhaṃ vaḍḍhento vicarati. So kira nāṭakadassanāya āgataṃ aññataraṃ [Pg.104] kuṭumbiyabhariyaṃ disvā rāgaṃ uppādesi. Tato saṃvegamāpajjitvā puna ‘‘ahaṃ imaṃ taṇhaṃ vaḍḍhento apāyaparipūrako bhavissāmi, handa naṃ niggaṇhāmī’’ti pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā attano purimapaṭipattiṃ garahanto tappaṭipakkhaguṇadīpikaṃ imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༦༣. “མིག་ནི་བཙུམ་ཞིང་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ན་རྒྱལ་པོ་མིག་འཕྱན་པ་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། རྐང་པ་འཕྱན་པ་ཚངས་པས་བྱིན་བཞིན་དུ་ཟློས་གར་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྩོན་པའོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། ཁོང་ནི་མ་མགུ་བར་གནས་དེ་དང་དེར་གཤེགས་ཤིང་། ཟློས་གར་དེ་དང་དེ་མཐོང་ནས་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་དགའ་བར་བྱས་ཏེ། ཟློས་གར་གྱི་འཁོར་ལ་ཡང་བསྐྱར་ལྟ་བས་སྲེད་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་ཅིང་འཁྱམས་སོ།། ཁོང་གིས་ཟློས་གར་ལ་ལྟ་བར་འོངས་པའི་ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མ་ཞིག་མཐོང་ནས་འདོད་ཆགས་བསྐྱེད་དོ།། དེ་ནས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “བདག་གིས་སྲེད་པ་འདི་འཕེལ་བར་བྱས་ན་ངན་སོང་གི་གནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།། ད་ནི་འདི་གཞོམ་པར་བྱའོ།།”ཞེས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྔོན་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྨད་ཅིང་། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Okkhittacakkhū na ca pādalolo, guttindriyo rakkhitamānasāno; Anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “མིག་ནི་བཙུམ་ཞིང་རྐང་པ་མི་འཕྱན་ལ།། དབང་པོ་བསྡམས་ཤིང་ཡིད་ནི་བསྲུངས་པ་དང་།། ཟག་པ་མེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བར།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། Tattha okkhittacakkhūti heṭṭhākhittacakkhu, satta gīvaṭṭhīni paṭipāṭiyā ṭhapetvā parivajjagahetabbadassanatthaṃ yugamattaṃ pekkhamānoti vuttaṃ hoti. Na tu hanukaṭṭhinā hadayaṭṭhiṃ saṅghaṭṭento. Evañhi okkhittacakkhutā na samaṇasāruppā hotī. Na ca pādaloloti ekassa dutiyo, dvinnaṃ tatiyoti evaṃ gaṇamajjhaṃ pavisitukāmatāya kaṇḍūyamānapādo viya abhavanto, dīghacārikaanavaṭṭhitacārikavirato vā. Guttindriyoti chasu indriyesu idha visuṃvuttāvasesavasena gopitindriyo. Rakkhitamānasānoti mānasaṃ yeva mānasānaṃ, taṃ rakkhitamassāti rakkhitamānasāno. Yathā kilesehi na viluppati, evaṃ rakkhitacittoti vuttaṃ hoti. Anavassutoti imāya paṭipattiyā tesu tesu ārammaṇesu kilesaanvāssavavirahito. Apariḍayhamānoti evaṃ anvāssavavirahāva kilesaggīhi apariḍayhamāno. Bahiddhā vā anavassuto, ajjhattaṃ apariḍayhamāno. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་"མིག་གྱེན་དུ་མི་བལྟ་བའམ་མིག་ཐུར་དུ་བལྟ་བ་" (okkhittacakkhu) ཞེས་པ་ནི་མིག་ཐུར་དུ་ཕབ་པ་སྟེ། སྐེའི་ཚིགས་པ་བདུན་པོ་རིམ་པ་བཞིན་བསྲངས་ནས། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བླང་བར་བྱ་བ་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཉའ་ཤིང་གང་ཙམ་གྱི་ས་ལ་བལྟ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་མ་ལེའི་རུས་པ་བྲང་རུས་ལ་གཏུགས་ནས་བལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མིག་ཐུར་དུ་ཕབ་པ་དེ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །"རྐང་པ་མི་གཡོ་བ་" (na ca pādalolo) ཞེས་པ་ནི། གཅིག་གི་རྗེས་སུ་གཉིས་པ་དང་། གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གསུམ་པ་ཞེས་པ་ལྟར། ཚོགས་པའི་ནང་དུ་འཇུག་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། རྐང་པ་གཡའ་བའི་ནད་ཅན་བཞིན་དུ་མི་རྒྱུག་པ་དང་། ཡུན་རིང་དུ་འཁྱམ་པ་དང་གནས་མེད་པར་འཁྱམ་པ་ལས་ལོག་པ་ལ་ཟེར། །"དབང་པོ་བསྡམས་པ་" (guttindriyo) ཞེས་པ་ནི། འདིར་དབང་པོ་དྲུག་གི་ནང་ནས་སོ་སོར་བཤད་པ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་བསྲུངས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཟེར། །"ཡིད་བསྲུངས་པ་" (rakkhitamānasa) ཞེས་པ་ནི། ཡིད་ཉིད་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་ལ། ཡིད་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པས་མི་འཕྲོག་པར་བསྲུངས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ཡིད་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པས་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"ཟག་པ་མེད་པ་" (anavassuto) ཞེས་པ་ནི། སྒྲུབ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཡུལ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཟག་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་ཟེར། །"ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བ་" (apariḍayhamāno) ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཟག་པ་དང་བྲལ་བས་ཉོན་མོངས་པའི་མེས་ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བ་ལ་ཟེར། ཡང་ན། ཕྱི་རོལ་དུ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། ནང་དུ་ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བ་ལ་ཟེར། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། Okkhittacakkhugāthāvaṇṇanā samattā. མིག་ཐུར་དུ་བལྟ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 64. Ohārayitvāti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira ayaṃ aññopi cātumāsikabrahmadatto nāma rājā catumāse catumāse uyyānakīḷaṃ gacchati. So ekadivasaṃ gimhānaṃ majjhime māse uyyānaṃ pavisanto uyyānadvāre [Pg.105] pattasañchannaṃ pupphālaṅkataviṭapaṃ pāricchattakakoviḷāraṃ disvā ekaṃ pupphaṃ gahetvā uyyānaṃ pāvisi. Tato ‘‘raññā aggapupphaṃ gahita’’nti aññataropi amacco hatthikkhandhe ṭhito eva ekaṃ pupphaṃ aggahesi. Eteneva upāyena sabbo balakāyo aggahesi. Pupphaṃ anassādentā pattampi gaṇhiṃsu. So rukkho nippattapuppho khandhamattova ahosi. Taṃ rājā sāyanhasamaye uyyānā nikkhamanto disvā ‘‘kiṃ kato ayaṃ rukkho, mama āgamanavelāyaṃ maṇivaṇṇasākhantaresu pavāḷasadisapupphālaṅkato ahosi, idāni nippattapuppho jāto’’ti cintento tassevāvidūre apupphitaṃ rukkhaṃ sañchannapalāsaṃ addasa. Disvā cassa etadahosi – ‘‘ayaṃ rukkho pupphabharitasākhattā bahujanassa lobhanīyo ahosi, tena muhutteneva byasanaṃ patto, ayaṃ panañño alobhanīyattā tatheva ṭhito. Idampi rajjaṃ pupphitarukkho viya lobhanīyaṃ, bhikkhubhāvo pana apupphitarukkho viya alobhanīyo. Tasmā yāva idampi ayaṃ rukkho viya na viluppati, tāva ayamañño sañchannapatto yathā pāricchattako, evaṃ kāsāvena parisañchannena hutvā pabbajitabba’’nti. So rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༦༤. "སྤངས་ནས་" (ohārayitvā) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་རུ། ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚངས་བྱིན་ (Cātumāsika Brahmadatta) ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། ཟླ་བ་བཞི་རེའི་མཚམས་སུ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རྩེ་བར་འགྲོའོ། །ཉིན་གཅིག་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་འབྲིང་པོའི་ནང་དུ་ཁོང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འཇུག་པ་ན། སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་ཅིང་མེ་ཏོག་གིས་བརྒྱན་པའི་ཡལ་ག་དང་ལྡན་པའི་ཡོངས་འདུའི་ས་བརྟོལ་གྱི་ཤིང་ (pāricchattaka koviḷāra) ཞིག་མཐོང་ནས། མེ་ཏོག་གཅིག་བཏོགས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །དེ་ནས་"རྒྱལ་པོས་མེ་ཏོག་གི་རྩེ་མོ་བཏོགས་སོ་"ཞེས་བསམས་ནས། བློན་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་ལངས་བཞིན་དུ་མེ་ཏོག་གཅིག་བཏོགས་སོ། །ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དམག་དཔུང་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མེ་ཏོག་བཏོགས་སོ། །མེ་ཏོག་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་མའང་བཏོགས་སོ། །ཤིང་དེ་ནི་ལོ་མ་དང་མེ་ཏོག་མེད་པར་སྡོང་པོ་ཙམ་དུ་གྱུར་ཏོ། །ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་རྒྱལ་པོ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལས་ཕྱིར་འཐོན་པ་ན་དེ་མཐོང་ནས། "ཤིང་འདི་ལ་ཅི་ཞིག་བྱས་སོང་། ང་ཡོང་བའི་དུས་སུ་ནོར་བུའི་མདོག་ལྟ་བུའི་ཡལ་གའི་གསེབ་ཏུ་བྱུ་རུ་ལྟ་བུའི་མེ་ཏོག་གིས་བརྒྱན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། ད་ལྟ་ལོ་མ་དང་མེ་ཏོག་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་"སྙམ་དུ་བསམས་ཤིང་། དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་མེ་ཏོག་མེད་པར་ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་པའི་ཤིང་གཞན་ཞིག་མཐོང་ངོ་། །མཐོང་ནས་ཁོང་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། "ཤིང་འདི་ནི་མེ་ཏོག་གིས་གང་བའི་ཡལ་ག་དང་ལྡན་པས་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཆགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་ཏོ། །ཤིང་གཞན་འདི་ནི་ཆགས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །རྒྱལ་སྲིད་འདི་ཡང་མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་ལ། དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་ནི་མེ་ཏོག་མེད་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་དུ་རྒྱལ་སྲིད་འདི་ཡང་ཤིང་འདི་བཞིན་དུ་མ་ཉམས་པ་དེ་སྲིད་དུ། ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་པའི་ཡོངས་འདུའི་ཤིང་གཞན་འདི་བཞིན་དུ། ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཀབ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་"སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Ohārayitvā gihibyañjanāni, sañchannapatto yathā pārichatto; Kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “ཁྱིམ་པའི་རྟགས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་སྤངས་བྱས་ནས། །ལོ་མས་ཡོངས་བཀབ་ཡོངས་འདུའི་ཤིང་བཞིན་དུ། །ངུར་སྨྲིག་གོས་གྱོན་མངོན་པར་བྱུང་བྱས་ཏེ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha kāsāyavattho abhinikkhamitvāti imassa pādassa gehā abhinikkhamitvā kāsāyavattho hutvāti evamattho veditabbo. Sesaṃ vuttanayeneva sakkā jānitunti na vitthāritanti. དེ་ལ་"ངུར་སྨྲིག་གོས་གྱོན་མངོན་པར་བྱུང་བྱས་ཏེ་" (kāsāyavattho abhinikkhamitvā) ཞེས་པའི་རྐང་པ་འདིའི་དོན་ནི། ཁྱིམ་ནས་མངོན་པར་བྱུང་སྟེ་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་གྱོན་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་མ་བཤད་དོ། ། Pāricchattakagāthāvaṇṇanā samattā. ཡོངས་འདུའི་ཤིང་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Tatiyo vaggo niṭṭhito. སྐབས་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། ། 65. Rasesūti kā uppatti? Aññataro kira bārāṇasirājā uyyāne amaccaputtehi parivuto silāpaṭṭapokkharaṇiyaṃ kīḷati. Tassa sūdo [Pg.106] sabbamaṃsānaṃ rasaṃ gahetvā atīva susaṅkhataṃ amatakappaṃ antarabhattaṃ pacitvā upanāmesi. So tattha gedhamāpanno kassaci kiñci adatvā attanāva bhuñji. Udakakīḷato ca ativikāle nikkhanto sīghaṃ sīghaṃ bhuñji. Yehi saddhiṃ pubbe bhuñjati, na tesaṃ kañci sari. Atha pacchā paṭisaṅkhānaṃ uppādetvā ‘‘aho, mayā pāpaṃ kataṃ, yvāhaṃ rasataṇhāya abhibhūto sabbajanaṃ visaritvā ekakova bhuñjiṃ. Handa rasataṇhaṃ niggaṇhāmī’’ti rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā attano purimapaṭipattiṃ garahanto tappaṭipakkhaguṇadīpikaṃ imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༦༥. "རོ་རྣམས་ལ་" (rasesu) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཡི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་བློན་པོའི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་པད་མའི་རྫིང་བུར་རྩེ་བར་བྱེད་དོ། །ཁོང་གི་མ་ཆེན་གྱིས་ཤ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རོ་བཅུད་བླངས་ནས། ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་བདུད་རྩི་ལྟ་བུའི་བཟའ་བཅའ་ཞིག་བཟོས་ཏེ་ཕུལ་ལོ། །ཁོང་ནི་དེའི་རོ་ལ་ཆགས་ནས་སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བྱིན་པར་རང་ཉིད་གཅིག་པུས་ཟོས་སོ། །ཆུ་རྩེད་ལས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྱི་དྲོ་བས་མགྱོགས་པོར་མགྱོགས་པོར་ཟོས་སོ། །སྔོན་ཆད་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཟ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ལས་སུ་ལའང་མ་དྲན་ནོ། །དེ་ནས་ཕྱིས་སུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། "ཀྱེ་ཧུད། ངས་སྡིག་པ་བྱས་སོ། །ང་ནི་རོའི་སྲེད་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་བརྗེད་ནས་གཅིག་པུས་ཟོས་སོ། །ད་ནི་རོའི་སྲེད་པ་ཚར་གཅོད་པར་བྱའོ་"སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྔོན་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྨད་ཅིང་དེའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo, anaññaposī sapadānacārī; Kule kule appaṭibaddhacitto, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “རོ་ལ་ཆགས་པ་མི་བྱེད་གཡོ་བ་མེད། །གཞན་གསོ་མི་བྱེད་མཐར་ཆགས་བསོད་སྙོམས་རྒྱུ། །ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་དུ་སེམས་ནི་ཆགས་མེད་པར། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha rasesūti ambilamadhuratittakakaṭukaloṇikakhārikakasāvādibhedesu sāyanīyesu. Gedhaṃ akaranti giddhiṃ akaronto, taṇhaṃ anuppādentoti vuttaṃ hoti. Aloloti ‘‘idaṃ sāyissāmi, idaṃ sāyissāmī’’ti evaṃ rasavisesesu anākulo. Anaññaposīti posetabbakasaddhivihārikādivirahito, kāyasandhāraṇamattena santuṭṭhoti vuttaṃ hoti. Yathā vā pubbe uyyāne rasesu gedhakaraṇalolo hutvā aññaposī āsiṃ, evaṃ ahutvā yāya taṇhāya lolo hutvā rasesu gedhaṃ karoti. Taṃ taṇhaṃ hitvā āyatiṃ taṇhāmūlakassa aññassa attabhāvassa anibbattanena anaññaposīti dasseti. Atha vā atthabhañjanakaṭṭhena aññeti kilesā vuccanti. Tesaṃ aposanena anaññaposīti ayampettha attho. Sapadānacārīti avokkammacārī anupubbacārī, gharapaṭipāṭiṃ achaḍḍetvā aḍḍhakulañca daliddakulañca nirantaraṃ piṇḍāya pavisamānoti attho. Kule kule appaṭibaddhacittoti khattiyakulādīsu yattha katthaci kilesavasena alaggacitto, candūpamo niccanavako hutvāti attho. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་"རོ་རྣམས་ལ་" (rasesu) ཞེས་པ་ནི། སྐྱུར་བ་དང་། མངར་བ། ཁ་བ། ཚ་བ། ལན་ཚྭ། ཐལ་ཚྭ། བསྐ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་མྱང་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་རྣམས་ལའོ། །"ཆགས་པ་མི་བྱེད་" (gedhaṃ akaraṃ) ཞེས་པ་ནི། བརྐམ་ཆགས་མི་བྱེད་ཅིང་སྲེད་པ་མི་སྐྱེད་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"གཡོ་བ་མེད་པ་" (alolo) ཞེས་པ་ནི། "འདི་མྱང་བར་བྱའོ། །འདི་མྱང་བར་བྱའོ། །"ཞེས་དེ་ལྟར་རོའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལ་འཁྲུག་པ་མེད་པ་ལ་ཟེར། །"གཞན་གསོ་མི་བྱེད་པ་" (anaññaposī) ཞེས་པ་ནི། གསོ་བར་བྱ་བའི་གནས་གྲོགས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། ལུས་འཚོ་བ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། སྔོན་ཆད་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རོ་ལ་ཆགས་ཤིང་གཡོ་བས་གཞན་གསོ་བར་བྱེད་པ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། གང་གི་ཕྱིར་སྲེད་པས་གཡོ་བར་གྱུར་ཏེ་རོ་ལ་ཆགས་པ་བྱེད་པ་དེའི་སྲེད་པ་དེ་སྤངས་ནས། མ་འོངས་པ་ན་སྲེད་པའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ལུས་གཞན་མི་སྐྱེད་པས་ན་"གཞན་གསོ་མི་བྱེད་པ་"ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན། ཕན་པ་འཇིག་པའི་དོན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལ་"གཞན་"ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དག་མི་གསོ་བས་ན་"གཞན་གསོ་མི་བྱེད་པ་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་འདིའི་དོན་ཏོ། །"མཐར་ཆགས་བསོད་སྙོམས་རྒྱུ་བ་" (sapadānacārī) ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་རྣམས་མི་བརྒལ་བར་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བ་སྟེ། ཁྱིམ་གྱི་གྲལ་མ་བོར་བར་ཕྱུག་པོའི་ཁྱིམ་དང་དབུལ་པོའི་ཁྱིམ་རྣམས་སུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་དུ་སེམས་ཆགས་པ་མེད་པ་" (kule kule appaṭibaddhacitto) ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་གང་དུའང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་སེམས་མ་ཆགས་པ་སྟེ། ཟླ་བ་བཞིན་དུ་རྟག་ཏུ་གསར་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། Rasagedhagāthāvaṇṇanā samattā. རོ་ལ་ཆགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 66. Pahāya [Pg.107] pañcāvaraṇānīti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira aññataro rājā paṭhamajjhānalābhī ahosi. So jhānānurakkhaṇatthaṃ rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā attano paṭipattisampadaṃ dīpento imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༦༦. "སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་སྤངས་བྱས་ནས་" (pahāya pañcāvaraṇāni) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་རུ་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཐོབ་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་གིས་བསམ་གཏན་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྒྲུབ་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso, upakkilese byapanujja sabbe; Anissito chetva sinehadosaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་སྤངས་བྱས་ཤིང་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་བསལ་བྱས་ཏེ། །གནས་མེད་ཆགས་པའི་སྐྱོན་ནི་བཅད་བྱས་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha āvaraṇānīti nīvaraṇāneva. Tāni atthato uragasutte vuttāni. Tāni pana yasmā abbhādayo viya candasūriye ceto āvaranti, tasmā ‘‘āvaraṇāni cetaso’’ti vuttāni. Tāni upacārena vā appanāya vā pahāya. Upakkileseti upagamma cittaṃ vibādhente akusale dhamme, vatthopamādīsu vutte abhijjhādayo vā. Byapanujjāti panuditvā vināsetvā, vipassanāmaggena pajahitvāti attho. Sabbeti anavasese. Evaṃ samathavipassanāsampanno paṭhamamaggena diṭṭhinissayassa pahīnattā anissito. Sesamaggehi chetvā tedhātukaṃ sinehadosaṃ, taṇhārāganti vuttaṃ hoti. Sineho eva hi guṇapaṭipakkhato sinehadosoti vutto. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་"སྒྲིབ་པ་རྣམས་" (āvaraṇāni) ཞེས་པ་ནི། སྒྲིབ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་དག་གི་དོན་ནི་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ (Uragasutta) རུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་དག་ནི་སྤྲིན་ལ་སོགས་པས་ཉི་ཟླ་སྒྲིབ་པ་བཞིན་དུ་སེམས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། "སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་"ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པའམ་རྒྱས་པར་བསྒོམས་པས་སྤངས་པ་ལའོ། །"ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་" (upakkilese) ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་འོངས་ནས་སེམས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་མི་དགེ་བའི་ชོས་རྣམས་ཏེ། གོས་ཀྱི་དཔེ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་བརྐམ་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལའོ། །"བསལ་བྱས་ཏེ་" (byapanujja) ཞེས་པ་ནི། བསྐྲད་ཅིང་བཅོམ་ནས། ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་གྱིས་སྤངས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"ཐམས་ཅད་" (sabbe) ཞེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །དེ་ལྟར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ནི། ལམ་དང་པོས་ལྟ་བའི་གནས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གནས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆགས་པའི་སྐྱོན་བཅད་པ་ནི། སྲེད་པ་དང་འདོད་ཆགས་བཅད་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ཆགས་པ་ཉིད་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "ཆགས་པའི་སྐྱོན་"ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། Āvaraṇagāthāvaṇṇanā samattā. སྒྲིབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 67. Vipiṭṭhikatvānāti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira aññataro rājā catutthajjhānalābhī ahosi. So jhānānurakkhaṇatthaṃ rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā attano paṭipattisampadaṃ dīpento imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༦༧. "རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་" (vipiṭṭhikatvāna) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་རུ་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་གིས་བསམ་གཏན་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྒྲུབ་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṃ; Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་བྱས་ཤིང་། །སྔོན་ཉིད་ནས་ནི་ཡིད་བདེ་ཡིད་མི་བདེ། །རྣམ་དག་བཏང་སྙོམས་ཞི་གནས་ཐོབ་བྱས་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha [Pg.108] vipiṭṭhikatvānāti piṭṭhito katvā, chaḍḍetvā jahitvāti attho. Sukhaṃ dukhañcāti kāyikaṃ sātāsātaṃ. Somanassadomanassanti cetasikaṃ sātāsātaṃ. Upekkhanti catutthajjhānupekkhaṃ. Samathanti catutthajjhānasamathameva. Visuddhanti pañcanīvaraṇavitakkavicārapītisukhasaṅkhātehi navahi paccanīkadhammehi vimuttattā visuddhaṃ, niddhantasuvaṇṇamiva vigatūpakkilesanti attho. དེ་ལ་"རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་" (vipiṭṭhikatvāna) ཞེས་པ་ནི། རྒྱབ་ཏུ་བྱས་ཏེ། བོར་ཞིང་སྤངས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་" (sukhaṃ dukkhañca) ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་ལའོ། །"ཡིད་བདེ་ཡིད་མི་བདེ་" (somanassadomanassaṃ) ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་ལའོ། །"བཏང་སྙོམས་" (upekkhā) ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བཏང་སྙོམས་ལའོ། །"ཞི་གནས་" (samatha) ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཞི་གནས་ཉིད་ལའོ། །"རྣམ་དག་" (visuddha) ཞེས་པ་ནི། སྒྲིབ་པ་ལྔ་དང་། རྟོག་པ། དཔྱོད་པ། དགའ་བ། བདེ་བ་སྟེ་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་དགུ་པོ་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། ལེགས་པར་བཏུལ་བའི་གསེར་བཞིན་དུ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། ། Ayaṃ pana yojanā – vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukkhañca pubbeva paṭhamajjhānupacārabhūmiyaṃyeva dukkhaṃ, tatiyajjhānupacārabhūmiyaṃ sukhanti adhippāyo. Puna ādito vuttaṃ cakāraṃ parato netvā ‘‘somanassaṃ domanassañca vipiṭṭhikatvāna pubbevā’’ti adhikāro. Tena somanassaṃ catutthajjhānupacāre, domanassañca dutiyajjhānupacāreyevāti dīpeti. Etāni hi etesaṃ pariyāyato pahānaṭṭhānāni. Nippariyāyato pana dukkhassa paṭhamajjhānaṃ, domanassassa dutiyajjhānaṃ, sukhassa tatiyajjhānaṃ, somanassassa catutthajjhānaṃ pahānaṭṭhānaṃ. Yathāha – ‘‘paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharati etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’tiādi (saṃ. ni. 5.510). Taṃ sabbaṃ aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 165) vuttaṃ. Yato pubbeva tīsu paṭhamajjhānādīsu dukkhadomanassasukhāni vipiṭṭhikatvā ettheva catutthajjhāne somanassaṃ vipiṭṭhikatvā imāya paṭipadāya laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ eko careti. Sesaṃ sabbattha pākaṭamevāti. འདིའི་སྦྱོར་ཚུལ་ནི་འདི་ལྟར་ཏེ། "བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་"ཞེས་པ་ནི། སྔོན་ཉིད་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ས་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ས་ལ་བདེ་བ་སྤངས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་"དང་" (ca) ཞེས་པའི་སྒྲ་དེ་ཕྱིས་སུ་སྦྱར་ནས། "ཡིད་བདེ་དང་ཡིད་མི་བདེ་ཡང་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་སྔོན་ཉིད་ནས་"ཞེས་པ་ནི་དབང་འདུས་པའོ། །དེས་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ལ། ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ཉིད་ལ་སྤངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་དག་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྤང་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་དངོས་སུ་ནི། སྡུག་བསྔལ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡིན་ལ། ཡིད་མི་བདེ་བ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡིན་ཞིང་། བདེ་བ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་བདེ་བ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། "བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་ན། འདིར་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་མ་ལུས་པར་འགག་པར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ཀུན་གསལ་ (Atthasālinī) ལས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྔོན་ཉིད་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ། བདེ་བ་རྣམས་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས། འདི་ཉིད་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་ཡིད་བདེ་བ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་བས། སྒྲུབ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་ཞི་གནས་ཐོབ་ནས་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། ། Vipiṭṭhikatvāgāthāvaṇṇanā samattā. རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 68. Āraddhavīriyoti kā uppatti? Aññataro kira paccantarājā sahassayodhaparimāṇabalakāyo rajjena khuddako, paññāya mahanto ahosi. So ekadivasaṃ ‘‘kiñcāpi ahaṃ khuddako, paññavatā ca pana sakkā sakalajambudīpaṃ gahetu’’nti cintetvā sāmantarañño dūtaṃ pāhesi – ‘‘sattadivasabbhantare me rajjaṃ vā detu yuddhaṃ vā’’ti. Tato so attano amacce samodhānetvā āha – ‘‘mayā tumhe anāpucchāyeva sāhasaṃ kataṃ, amukassa rañño evaṃ pahitaṃ, kiṃ kātabba’’nti? Te āhaṃsu – ‘‘sakkā, mahārāja, so dūto nivattetu’’nti? ‘‘Na sakkā, gato bhavissatī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ vināsitamhā tayā, tena hi dukkhaṃ [Pg.109] aññassa satthena marituṃ. Handa, mayaṃ aññamaññaṃ paharitvā marāma, attānaṃ paharitvā marāma, ubbandhāma, visaṃ khādāmā’’ti. Evaṃ tesu ekameko maraṇameva saṃvaṇṇeti. Tato rājā – ‘‘kiṃ me, imehi, atthi, bhaṇe, mayhaṃ yodhā’’ti āha. Atha ‘‘ahaṃ, mahārāja, yodho, ahaṃ, mahārāja, yodho’’ti taṃ yodhasahassaṃ uṭṭhahi. ༦༨. “བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ།”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་དཔུང་དམག་དཔའ་བོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གི་ཚད་ལས་མེད་པས་རྒྱལ་ཁམས་ཆུང་ཡང་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། ཉིན་གཅིག་ཁོང་གིས་“ང་ནི་རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུ་བར་ནུས་སོ།”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གི་གམ་དུ་ཕོ་ཉ་བཏང་སྟེ། “ཞག་བདུན་གྱི་ནང་ཚུན་དུ་ང་ལ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྲོད་དམ། ཡང་ན་གཡུལ་འགྱེད་པར་གྱིས།”ཞེས་བསྒོས། དེ་ནས་ཁོང་གིས་རང་གི་བློན་པོ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་སྨྲས་པ། “ངས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་མ་དྲིས་པར་བརྟག་དཔྱད་མེད་པར་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ཆེ་གེ་མོ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་བཏང་བས་ད་ཅི་བྱ་དགོས།”ཞེས་དྲིས། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཕོ་ཉ་དེ་ཕྱིར་བཟློག་པར་མི་ནུས་སམ།” “མི་ནུས་ཏེ། ཁོ་སོང་ཚར་བ་ཡིན་ནོ།” “གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་ཅག་བརླག་པར་བྱས་སོ། གཞན་གྱི་མཚོན་ཆས་ཤི་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བས་ན། འོང་ཡེ། བདག་ཅག་ཕན་ཚུན་བསད་དེ་འཆི་བར་བྱའོ། ཡང་ན་རང་ཉིད་བསད་དེ་འཆི་བར་བྱའོ། ཡང་ན་སྐེ་ལ་ཐག་པ་བསྐོན་ཏེ་འཆི་བར་བྱའོ། ཡང་ན་དུག་ཟོས་ཏེ་འཆི་བར་བྱའོ།”ཞེས་དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་ཤི་བ་ཁོ་ནར་བསྔགས་སོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག འདི་དག་གིས་ང་ལ་ཅི་བྱ། ང་ལ་དཔའ་བོ་དག་ཡོད་དོ།”ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། དེ་ནས་དཔའ་བོ་སྟོང་ཕྲག་དེ་དག་གིས། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ང་ནི་དཔའ་བོ་ཡིན། ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ང་ནི་དཔའ་བོ་ཡིན།”ཞེས་ལངས་སོ། Rājā ‘‘ete upaparikkhissāmī’’ti mantvā citakaṃ sajjetvā āha – ‘‘mayā, bhaṇe, idaṃ nāma sāhasaṃ kataṃ, taṃ me amaccā paṭikkosanti, sohaṃ citakaṃ pavisissāmi, ko mayā saddhiṃ pavisissati, kena mayhaṃ jīvitaṃ pariccatta’’nti? Evaṃ vutte pañcasatā yodhā uṭṭhahiṃsu – ‘‘mayaṃ, mahārāja, pavisāmā’’ti. Tato rājā apare pañcasate yodhe āha – ‘‘tumhe idāni, tātā, kiṃ karissathā’’ti? Te āhaṃsu – ‘‘nāyaṃ, mahārāja, purisakāro, itthikiriyā esā, apica mahārājena paṭirañño dūto pesito, tena mayaṃ raññā saddhiṃ yujjhitvā marissāmā’’ti. Tato rājā ‘‘pariccattaṃ tumhehi mama jīvita’’nti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā tena yodhasahassena parivuto gantvā rajjasīmāya nisīdi. རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་ལ་བརྟག་པར་བྱའོ།”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཤིང་སྤུངས་ཤིག་བཤམས་ཏེ་སྨྲས་པ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག ངས་འདི་ལྟ་བུའི་བརྟག་དཔྱད་མེད་པའི་ལས་ཤིག་བྱས་པ་ལ། ངའི་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཀག་འགོག་བྱེད། དེས་ན་ང་ནི་ཤིང་སྤུངས་ཀྱི་མེ་ནང་དུ་འཇུག་པར་བྱ་ན། སུ་ཞིག་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད། སུ་ཞིག་གིས་ངའི་ཆེད་དུ་སྲོག་གཏོང་བར་བྱེད།”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེ་ལྟར་སྨྲས་པ་དང་། དཔའ་བོ་ལྔ་བརྒྱ་ལངས་ཏེ། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་འཇུག་པར་བགྱིའོ།”ཞེས་སྨྲས་ོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་ལྷག་མ་དཔའ་བོ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ་སྨྲས་པ། “བུ་དག ད་ལྟ་ཁྱེད་རྣམས་ཅི་བྱེད་པར་འགྱུར།”ཞེས་དྲིས། དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་སྐྱེས་པའི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕོ་ཉ་བཏང་ཟིན་པས། བདག་ཅག་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཡུལ་འགྱེད་དེ་འཆི་བར་བགྱིའོ།”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ངའི་ཆེད་དུ་སྲོག་བཏང་ངོ་།”ཞེས་གསུངས་ནས། ཡན་ལག་བཞི་པའི་དམག་དཔུང་བཤམས་ཏེ། དཔའ་བོ་སྟོང་ཕྲག་དེས་བསྐོར་ནས་སོང་སྟེ་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་བསྡད་དོ། Sopi paṭirājā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘are, so khuddakarājā mama dāsassāpi nappahotī’’ti kujjhitvā sabbaṃ balakāyaṃ ādāya yujjhituṃ nikkhami. Khuddakarājā taṃ abbhuyyātaṃ disvā balakāyaṃ āha – ‘‘tātā, tumhe na bahukā; sabbe sampiṇḍitvā, asicammaṃ gahetvā, sīghaṃ imassa rañño purato ujukaṃ eva gacchathā’’ti. Te tathā akaṃsu. Atha sā senā dvidhā bhijjitvā antaramadāsi. Te taṃ rājānaṃ jīvaggāhaṃ gaṇhiṃsu, aññe yodhā palāyiṃsu. Khuddakarājā ‘‘taṃ māremī’’ti purato dhāvati, paṭirājā taṃ abhayaṃ yāci. Tato tassa abhayaṃ datvā, sapathaṃ kārāpetvā, taṃ attano manussaṃ katvā, tena saha aññaṃ rājānaṃ abbhuggantvā, tassa rajjasīmāya ṭhatvā pesesi – ‘‘rajjaṃ vā me detu yuddhaṃ vā’’ti. So ‘‘ahaṃ ekayuddhampi na sahāmī’’ti rajjaṃ niyyātesi. Eteneva upāyena sabbarājāno gahetvā ante bārāṇasirājānampi aggahesi. ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་དེས་ཀྱང་གནས་ཚུལ་དེ་ཐོས་ནས། “ཀྱེ་ཧུད། རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་དེ་ནི་ངའི་བྲན་གཡོག་གི་ཚད་ལའང་མི་ལོངས་སོ།”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ། རང་གི་དཔུང་དམག་ཐམས་ཅད་ཁྲིད་དེ་གཡུལ་འགྱེད་པར་བྱུང་། རྒྱལ་པོ་ཆུང་ངུས་ཁོ་ཚོ་ཚུར་འོང་བ་མཐོང་ནས་རང་གི་དཔུང་དམག་ལ་སྨྲས་པ། “བུ་དག ཁྱེད་རྣམས་མང་པོ་མ་ཡིན་པས། ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ། རལ་གྲི་དང་ཕུབ་བཟུང་ནས་མྱུར་དུ་རྒྱལ་པོ་འདིའི་མདུན་དུ་དྲང་པོར་སོང་ཞིག”ཅེས་བསྒོས། ཁོ་ཚོས་དེ་ལྟར་བྱས་སོ། དེ་ནས་ཕ་རོལ་གྱི་དམག་དཔུང་དེ་གཉིས་སུ་གྱེས་ཏེ་བར་གསེང་ཕྱེས། ཁོ་ཚོས་རྒྱལ་པོ་དེ་གསོན་པོར་བཟུང་ཞིང་། དཔའ་བོ་གཞན་རྣམས་ནི་བྲོས་སོ། རྒྱལ་པོ་ཆུང་ངུས་“ཁོ་གསོད་པར་བྱའོ།”ཞེས་མདུན་དུ་རྒྱུགས་པ་ན། ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱལ་པོས་ཁོ་ལ་སྐྱབས་གསོལ། དེ་ནས་ཁོ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་བྱིན་ཏེ། མནའ་སྐྱེལ་དུ་བཅུག་ནས་རང་གི་འབངས་སུ་བྱས། ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་གི་ཕྱོགས་སུ་སོང་སྟེ། དེའི་ས་མཚམས་སུ་བསྡད་ནས་ཕོ་ཉ་བཏང་སྟེ། “ང་ལ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྲོད་དམ། ཡང་ན་གཡུལ་འགྱེད་པར་གྱིས།”ཞེས་བསྒོས། རྒྱལ་པོ་དེས་“ང་ནི་གཡུལ་འགྱེད་གཅིག་ལའང་བཟོད་མི་ནུས་སོ།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་ཕུལ་ལོ། ཐབས་མཁས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ། མཐར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའང་དབང་དུ་བསྡུས་སོ། So [Pg.110] ekasatarājaparivuto sakalajambudīpe rajjaṃ anusāsanto cintesi – ‘‘ahaṃ pubbe khuddako ahosiṃ, somhi attano ñāṇasampattiyā sakalajambudīpassa issaro jāto. Taṃ kho pana me ñāṇaṃ lokiyavīriyasampayuttaṃ, neva nibbidāya na virāgāya saṃvattati, sādhu vatassa svāhaṃ iminā ñāṇena lokuttaradhammaṃ gaveseyya’’nti. Tato bārāṇasirañño rajjaṃ datvā, puttadārañca sakajanapadameva pesetvā, pabbajjaṃ samādāya vipassanaṃ ārabhitvā, paccekabodhiṃ sacchikatvā attano vīriyasampattiṃ dīpento imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ཁོང་གིས་རྒྱལ་པོ་བརྒྱ་རྩ་གཅིག་གིས་བསྐོར་ཏེ་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་ལ་མངའ་མཛད་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “ང་ནི་སྔོན་ཆད་རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་མོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུ་ལས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། འོན་ཀྱང་ངའི་ཤེས་རབ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། གལ་ཏེ་ངས་ཤེས་རབ་འདིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་བཙལ་ན་ཅི་མ་རུང་།”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། དེ་ནས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྲད་དེ། བུ་དང་ཆུང་མ་རྣམས་རང་གི་ཡུལ་དུ་བཏང་ནས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཤིང་། རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས། རང་གི་བརྩོན་འགྲུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ‘‘Āraddhaviriyo paramatthapattiyā, alīnacitto akusītavutti; Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “དོན་དམ་ཐོབ་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་དང་། །སེམས་ནི་མི་ཞུམ་ལེ་ལོའི་གནས་པ་མེད། །བརྟན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་མཐུ་དང་སྟོབས་ལྡན་པ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།།” Tattha āraddhaṃ vīriyamassāti āraddhaviriyo. Etena attano vīriyārambhaṃ ādivīriyaṃ dasseti. Paramattho vuccati nibbānaṃ, tassa pattiyā paramatthapattiyā. Etena vīriyārambhena pattabbaphalaṃ dasseti. Alīnacittoti etena balavīriyūpatthambhānaṃ cittacetasikānaṃ alīnataṃ dasseti. Akusītavuttīti etena ṭhānaāsanacaṅkamanādīsu kāyassa anavasīdanaṃ. Daḷhanikkamoti etena ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru cā’’ti (ma. ni. 2.184; a. ni. 2.5; mahāni. 196) evaṃ pavattaṃ padahanavīriyaṃ dasseti, yaṃ taṃ anupubbasikkhādīsu padahanto ‘‘kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikaroti, paññāya ca naṃ ativijjha passatī’’ti vuccati. Atha vā etena maggasampayuttavīriyaṃ dasseti. Tañhi daḷhañca bhāvanāpāripūriṃ gatattā, nikkamo ca sabbaso paṭipakkhā nikkhantattā, tasmā taṃsamaṅgīpuggalopi daḷho nikkamo assāti ‘‘daḷhanikkamo’’ti vuccati. Thāmabalūpapannoti maggakkhaṇe kāyathāmena ñāṇabalena ca upapanno, atha vā thāmabhūtena balena upapannoti thāmabalūpapanno, thirañāṇabalūpapannoti vuttaṃ hoti. Etena tassa vīriyassa vipassanāñāṇasampayogaṃ dīpento yoniso padahanabhāvaṃ sādheti. Pubbabhāgamajjhimaukkaṭṭhavīriyavasena vā tayopi pādā yojetabbā. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་“བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ།”ཞེས་པ་ནི་གང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ཡོད་པ་དེའོ། འདིས་ནི་རང་གི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་སྟེ་ཐོག་མའི་བརྩོན་འགྲུས་སྟོན་ཏོ། “དོན་དམ།”ཞེས་པ་ནི་མྱང་འདས་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་“དོན་དམ་ཐོབ་ཕྱིར།”རོ། འདིས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་སྟོན་ཏོ། “སེམས་མི་ཞུམ་པ།”ཞེས་པས་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བཏེགས་པའི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཞུམ་པ་མེད་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་ཏོ། “ལེ་ལོའི་གནས་པ་མེད་པ།”ཞེས་པས་ནི་འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ། འཆག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ལུས་ལྕི་བ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། “བརྟན་པའི་བརྩོན་པ།”ཞེས་པས་ནི། “པགས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་རྣམས་སྐེམ་པར་གྱུར་ཀྱང་སླ།”ཞེས་པ་ལྟར་བྱུང་བའི་སྤོང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་སྟོན་ཏེ། གང་ཞིག་གོ་རིམ་བཞིན་བསླབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྩོན་པས། “ལུས་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ཅིང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཏེ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། ཡང་ན། འདིས་ནི་ལམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སྟོན་ཏོ། དེ་ནི་བསྒོམས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པས་བརྟན་པ་ཡིན་ལ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བས་བརྩོན་པ་ཡིན་པས། དེ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ལའང་བརྟན་པའི་བརྩོན་པ་ཡོད་པས་“བརྟན་པའི་བརྩོན་པ།”ཞེས་བྱའོ། “མཐུ་དང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ།”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ལུས་ཀྱི་མཐུ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ། ཡང་ན། མཐུ་རུ་གྱུར་པའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་“མཐུ་དང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ།”སྟེ། བརྟན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདིས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་དེ་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་སྤོང་བའི་དངོས་པོ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ཡང་ན། སྔོན་གྱི་ཆ་དང་། བར་གྱི་ཆ། མཆོག་གི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་གིས་རྐང་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་སྦྱར་བར་བྱའོ། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། Āraddhavīriyagāthāvaṇṇanā samattā. བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 69. Paṭisallānanti [Pg.111] kā uppatti? Imissā gāthāya āvaraṇagāthāya uppattisadisā eva uppatti, natthi koci viseso. Atthavaṇṇanāyaṃ panassā paṭisallānanti tehi tehi sattasaṅkhārehi paṭinivattitvā sallīnaṃ ekattasevitā ekībhāvo, kāyavivekoti attho. Jhānanti paccanīkajhāpanato ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānato ca cittaviveko vuccati. Tattha aṭṭhasamāpattiyo nīvaraṇādipaccanīkajhāpanato ārammaṇūpanijjhānato ca jhānanti vuccati, vipassanāmaggaphalāni sattasaññādipaccanīkajhāpanato, lakkhaṇūpanijjhānatoyeva cettha phalāni. Idha pana ārammaṇūpanijjhānameva adhippetaṃ. Evametaṃ paṭisallānañca jhānañca ariñcamāno, ajahamāno, anissajjamāno. Dhammesūti vipassanūpagesu pañcakkhandhādidhammesu. Niccanti satataṃ, samitaṃ, abbhokiṇṇaṃ. Anudhammacārīti te dhamme ārabbha pavattamānena anugataṃ vipassanādhammaṃ caramāno. Atha vā dhammāti nava lokuttaradhammā, tesaṃ dhammānaṃ anulomo dhammoti anudhammo, vipassanāyetaṃ adhivacanaṃ. Tattha ‘‘dhammānaṃ niccaṃ anudhammacārī’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ vibhattibyattayena ‘‘dhammesū’’ti vuttaṃ siyā. Ādīnavaṃ sammasitā bhavesūti tāya anudhammacaritāsaṅkhātāya vipassanāya aniccākārādidosaṃ tīsu bhavesu samanupassanto evaṃ imaṃ kāyavivekacittavivekaṃ ariñcamāno sikhāppattavipassanāsaṅkhātāya paṭipadāya adhigatoti vattabbo eko careti evaṃ yojanā veditabbā. ༦༩. “དབེན་པར་གནས་པ།”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི་སྒྲིབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་གཞི་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ཡིན་པས། ཁྱད་པར་ཅི་ཡང་མེད། དེའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ། “དབེན་པར་གནས་པ།”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་དེ་དག་དང་དེ་དག་ལས་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་དབེན་པར་གནས་པ་དང་། གཅིག་པུར་བསྟེན་པ། གཅིག་པུར་གྱུར་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་དབེན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “བསམ་གཏན།”ཞེས་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་ལ་བརྗོད་དོ། དེ་ལ་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ནི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་དང་། དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པའི་ཕྱིར་“བསམ་གཏན།”ཞེས་བྱ་ལ། ལྷག་མཐོང་དང་ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྲེག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་ཞིང་། འདིར་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་རོ། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པ་ཁོ་ན་འདོད་དོ། དེ་ལྟར་དབེན་པ་འདི་དང་བསམ་གཏན་འདི་ལ་མི་གཏོང་བ། མི་འདོར་བ། མི་གཏོང་བའོ། “ཆོས་རྣམས་ལ།”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལའོ། “རྟག་ཏུ།”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་མི་ཆད་པ། རྟག་པར། མ་འདྲེས་པའོ། “ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ།”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས་འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པའོ། ཡང་ན། “ཆོས་རྣམས།”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ་ཡིན་ལ། ཆོས་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཏེ། འདི་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མིང་ཡིན། དེ་ལ་“ཆོས་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ།”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་བདེ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་ཏེ་“ཆོས་རྣམས་ལ།”ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། “སྲིད་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བ།”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷག་མཐོང་དེས་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་དམིགས་ཡང་དག་པར་མཐོང་བའོ། དེ་ལྟར་ལུས་ཀྱི་དབེན་པ་དང་སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་འདི་ལ་མི་གཏོང་བར། རྩེ་མོར་སོན་པའི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱ་བའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱས་ཏེ། “གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།”ཞེས་འདི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། Paṭisallānagāthāvaṇṇanā samattā. དབེན་པར་གནས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 70. Taṇhakkhayanti kā uppatti? Aññataro kira bārāṇasirājā mahaccarājānubhāvena nagaraṃ padakkhiṇaṃ karoti. Tassa sarīrasobhāya āvaṭṭitahadayā sattā purato gacchantāpi nivattitvā tameva ullokenti, pacchato gacchantāpi, ubhohi passehi gacchantāpi. Pakatiyā eva hi buddhadassane puṇṇacandasamuddarājadassane ca atitto loko. Atha aññatarā kuṭumbiyabhariyāpi uparipāsādagatā sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā aṭṭhāsi. Rājā taṃ disvāva paṭibaddhacitto hutvā amaccaṃ āṇāpesi – ‘‘jānāhi tāva, bhaṇe, ayaṃ itthī sasāmikā vā [Pg.112] asāmikā vā’’ti. So gantvā ‘‘sasāmikā’’ti ārocesi. Atha rājā cintesi – ‘‘imā vīsatisahassanāṭakitthiyo devaccharāyo viya maṃyeva ekaṃ abhiramenti, so dānāhaṃ etāpi atusitvā parassa itthiyā taṇhaṃ uppādesiṃ, sā uppannā apāyameva ākaḍḍhatī’’ti taṇhāya ādīnavaṃ disvā ‘‘handa naṃ niggaṇhāmī’’ti rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༧༠. “སྲེད་པ་ཟད་པ།”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱལ་པོའི་མཐུ་ཆེན་པོས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སྐོར་བ་བྱེད། ཁོང་གི་ལུས་ཀྱི་མཛེས་པས་ཡིད་དྲངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་མདུན་དུ་འགྲོ་བཞིན་དུའང་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་ཁོང་ཁོ་ན་ལ་བལྟ་ཞིང་། རྒྱབ་ནས་འགྲོ་བཞིན་དུའང་། གཡས་གཡོན་གཉིས་ནས་འགྲོ་བཞིན་དུའང་བལྟའོ། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སངས་རྒྱས་མཇལ་བ་དང་། ཟླ་བ་ཉ་གང་བ་དང་། རྒྱ་མཚོ་དང་། རྒྱལ་པོ་མཐོང་བ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་མི་ངོམས་སོ། དེ་ནས་ཁྱིམ་བདག་ཅིག་གི་ཆུང་མའང་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྟེང་དུ་སོང་སྟེ། སེང་གེའི་སྒེའུ་ཁུང་ཕྱེ་ནས་བལྟ་བཞིན་དུ་ལངས་ཏེ་གནས། རྒྱལ་པོས་མོ་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་ཆགས་སེམས་སྐྱེས་ཏེ་བློན་པོ་ལ་བསྒོསཔ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ། བུད་མེད་འདི་ལ་ཁྱོ་ག་ཡོད་དམ་མེད་པ་ཐོག་མར་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག”ཅེས་བསྒོས། ཁོ་སོང་སྟེ་“ཁྱོ་ག་ཡོད་པ་ལགས་སོ།”ཞེས་གསོལ་ཏོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “ལྷའི་བུ་མོ་ལྟ་བུའི་ཟློས་གར་གྱི་བུད་མེད་ཉི་ཁྲི་པོ་འདི་དག་གིས་ང་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་མགུ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་ང་ནི་འདི་དག་ལའང་མི་ཆགས་པར་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྲེད་པ་སྐྱེས་སོ། སྐྱེས་པའི་སྲེད་པ་དེས་ནི་ངན་སོང་ཁོ་ནར་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ།”ཞེས་སྲེད་པའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་ནས། “འོང་ཡེ། ངས་དེ་གཞོམ་པར་བྱའོ།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ‘‘Taṇhakkhayaṃ patthayamappamatto, aneḷamūgo sutavā satīmā; Saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “བག་ཡོད་སྲེད་པ་ཟད་པར་འདོད་པ་དང་། །ལྐུགས་པ་མ་ཡིན་ཐོས་ལྡན་དྲན་པ་ཉིད། །ཆོས་རྟོགས་ངེས་པ་བརྩོན་འགྲུས་ལྡན་པ་ནི། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།།” Tattha taṇhakkhayanti nibbānaṃ, evaṃ diṭṭhādīnavāya taṇhāya eva appavattiṃ. Appamattoti sātaccakārī sakkaccakārī. Aneḷamūgoti alālāmukho. Atha vā aneḷo ca amūgo ca, paṇḍito byattoti vuttaṃ hoti. Hitasukhasampāpakaṃ sutamassa atthīti sutavā āgamasampannoti vuttaṃ hoti. Satīmāti cirakatādīnaṃ anussaritā. Saṅkhātadhammoti dhammupaparikkhāya pariññātadhammo. Niyatoti ariyamaggena niyāmaṃ patto. Padhānavāti sammappadhānavīriyasampanno. Uppaṭipāṭiyā esa pāṭho yojetabbo. Evametehi appamādādīhi samannāgato niyāmasampāpakena padhānena padhānavā, tena padhānena pattaniyāmattā niyato, tato arahattappattiyā saṅkhātadhammo. Arahā hi puna saṅkhātabbābhāvato ‘‘saṅkhātadhammo’’ti vuccati. Yathāha ‘‘ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā puthū idhā’’ti (su. ni. 1044; cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 7). Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་“སྲེད་པ་ཟད་པ་”ཞེས་པ་ནི་མྱང་འདས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བའི་སྲེད་པ་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །“བག་ཡོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་དང་གུས་པས་བྱེད་པའོ། །“ལྐུགས་པ་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ཆུ་མི་འཛག་པའོ། །ཡང་ན། ཉེས་པ་མེད་པ་དང་ལྐུགས་པ་མ་ཡིན་པ། མཁས་པ་དང་གསལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕན་པ་དང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཐོས་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་“ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་”སྟེ། ལུང་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡུན་རིང་པོར་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །“ཆོས་རྟོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པས་ཆོས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །“ངེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཞུགས་པའོ། །“བརྩོན་འགྲུས་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའོ། །གོ་རིམ་མི་མཐུན་པར་ཚིག་འདི་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བག་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་དང་ལྡན་ཞིང་། ངེས་པར་འཇུག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་བརྩོན་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“བརྩོན་འགྲུས་ལྡན་པ་”སྟེ། བརྩོན་པ་དེས་ངེས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པས་ན་“ངེས་པ་”དང་། དེ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པས་ན་“ཆོས་རྟོགས་པ་”ཞེས་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་སླར་ཡང་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་“ཆོས་རྟོགས་པ་”ཞེས་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། “འདི་ན་ཆོས་རྟོགས་པ་རྣམས་དང་། སློབ་པ་མང་པོ་དག་ཀྱང་ཡོད།”ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Taṇhakkhayagāthāvaṇṇanā samattā. སྲེད་པ་ཟད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 71. Sīho vāti kā uppatti? Aññatarassa kira bārāṇasirañño dūre uyyānaṃ hoti. So pageva vuṭṭhāya uyyānaṃ gacchanto antarāmagge yānā oruyha udakaṭṭhānaṃ upagato ‘‘mukhaṃ dhovissāmī’’ti. Tasmiñca padese sīhī potakaṃ janetvā gocarāya gatā. Rājapuriso taṃ disvā ‘‘sīhapotako devā’’ti ārocesi. Rājā ‘‘sīho kira [Pg.113] na kassaci bhāyatī’’ti taṃ upaparikkhituṃ bheriādīni ākoṭāpesi. Sīhapotako taṃ saddaṃ sutvāpi tatheva sayi. Rājā yāvatatiyakaṃ ākoṭāpesi, so tatiyavāre sīsaṃ ukkhipitvā sabbaṃ parisaṃ oloketvā tatheva sayi. Atha rājā ‘‘yāvassa mātā nāgacchati, tāva gacchāmā’’ti vatvā gacchanto cintesi – ‘‘taṃ divasaṃ jātopi sīhapotako na santasati na bhāyati, kudāssu nāmāhampi taṇhādiṭṭhiparitāsaṃ chetvā na santaseyyaṃ na bhāyeyya’’nti. So taṃ ārammaṇaṃ gahetvā, gacchanto puna kevaṭṭehi macche gahetvā sākhāsu bandhitvā pasārite jāle vātaṃ alaggaṃyeva gacchamānaṃ disvā, tampi nimittaṃ aggahesi – ‘‘kudāssu nāmāhampi taṇhādiṭṭhijālaṃ mohajālaṃ vā phāletvā evaṃ asajjamāno gaccheyya’’nti. ༧༡. “སེང་གེ་བཞིན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ལ་ཐག་རིང་པོ་ན་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཞིག་ཡོད་སྐད་དོ། །ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོ་དེ་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་བར་དུ། བཞོན་པ་ལས་བབས་ཏེ་“བཞིན་བཀྲུ་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཆུ་ཡོད་པའི་གནས་སུ་སོང་ངོ་། །ཡུལ་དེར་སེང་གེ་མོ་ཞིག་གིས་བུ་གུ་བཙས་ནས་ཟས་འཚོལ་དུ་སོང་ཡོད་དོ། །རྒྱལ་པོའི་གཡོག་པོས་དེ་མཐོང་ནས་“ལྷ་གཅིག སེང་གེའི་བུ་གུ་ཞིག་འདུག་གོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་“སེང་གེ་ནི་སུ་ལའང་མི་སྐྲག་ཟེར་བ་བདེན་ནམ་”ཞེས་དེ་ཉམས་སད་པའི་ཕྱིར། རྔ་ལ་སོགས་པ་བརྡུང་དུ་བཅུག་གོ །སེང་གེའི་བུ་གུས་སྒྲ་དེ་ཐོས་ཀྱང་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། །རྒྱལ་པོས་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་རྔ་བརྡུང་དུ་བཅུག་པ་ན། ཐེངས་གསུམ་པར་བུ་གུ་དེས་མགོ་བོ་བཏེགས་ཏེ་འཁོར་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ་བལྟས་ནས་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ལོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“དེའི་མ་མ་འོངས་པའི་གོང་དུ་འགྲོ་བར་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་ཏེ་འགྲོ་བཞིན་དུ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཉིན་དེར་སྐྱེས་མ་ཐག་པའི་སེང་གེའི་བུ་གུ་ཡང་མི་སྐྲག་ཅིང་མི་འཇིགས་ན། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་འཇིགས་པ་བཅད་དེ་མི་སྐྲག་ཅིང་མི་འཇིགས་པར་འགྱུར་རམ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་དེ་དམིགས་པར་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བའི་ཚེ། ཡང་ཉ་པ་དག་གིས་ཉ་བཟུང་ནས་ཤིང་གི་ཡལ་ག་ལ་བཏགས་ཏེ་བཀྲམ་པའི་དྲ་བ་ལ། རླུང་ནི་མ་ཆགས་པར་འགྲོ་བ་མཐོང་ནས། དེ་ཡང་དམིགས་པར་བྱས་ཏེ། “ནམ་ཞིག་བདག་ཀྱང་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་དྲ་བ་དང་། གཏི་མུག་གི་དྲ་བ་བཅས་བཅོམ་ནས་འདི་ལྟར་མ་ཆགས་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། ། Atha uyyānaṃ gantvā silāpaṭṭapokkharaṇitīre nisinno vātabbhāhatāni padumāni onamitvā udakaṃ phusitvā vātavigame puna yathāṭhāne ṭhitāni udakena anupalittāni disvā tampi nimittaṃ aggahesi – ‘‘kudāssu nāmāhampi yathā etāni udake jātāni udakena anupalittāni tiṭṭhanti, evamevaṃ loke jāto lokena anupalitto tiṭṭheyya’’nti. So punappunaṃ ‘‘yathā sīhavātapadumāni, evaṃ asantasantena asajjamānena anupalittena bhavitabba’’nti cintetvā, rajjaṃ pahāya pabbajitvā, vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – དེ་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཕྱིན་ཏེ། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་པདྨའི་རྫིང་བུའི་འགྲམ་དུ་འཁོད་པ་ན། རླུང་གིས་བཏབ་པའི་པདྨ་རྣམས་མར་དུད་དེ་ཆུ་ལ་རེག་ཅིང་། རླུང་ཞི་བ་ན་སླར་ཡང་རང་གནས་སུ་གནས་ཤིང་ཆུས་མ་གོས་པ་མཐོང་ནས། དེ་ཡང་དམིགས་པར་བྱས་ཏེ། “ནམ་ཞིག་བདག་ཀྱང་པདྨ་འདི་དག་ཆུ་ལས་སྐྱེས་ཀྱང་ཆུས་མ་གོས་པར་གནས་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱིས་མ་གོས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རམ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་“སེང་གེ་དང་། རླུང་དང་། པདྨ་བཞིན། དེ་ལྟར་མི་སྐྲག་པ་དང་། མ་ཆགས་པ། མ་གོས་པ་ཞིག་ཏུ་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ནས། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Sīhova saddesu asantasanto, vātova jālamhi asajjamāno; Padumaṃva toyena alippamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “སྒྲ་ལ་མི་སྐྲག་སེང་གེ་བཞིན། །དྲ་བར་མི་ཆགས་རླུང་བཞིན་དང་། །ཆུ་ཡིས་མི་གོས་པདྨ་བཞིན། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” Tattha sīhoti cattāro sīhā – tiṇasīho, paṇḍusīho, kāḷasīho, kesarasīhoti. Kesarasīho tesaṃ aggamakkhāyati. Sova idha adhippeto. Vāto puratthimādivasena anekavidho, padumaṃ rattasetādivasena. Tesu yo koci vāto yaṃkiñci padumañca vaṭṭatiyeva. Tattha yasmā santāso attasinehena hoti, attasineho ca taṇhālepo, sopi diṭṭhisampayuttena vā diṭṭhivippayuttena vā lobhena [Pg.114] hoti, so ca taṇhāyeva. Sajjanaṃ pana tattha upaparikkhāvirahitassa mohena hoti, moho ca avijjā. Tattha samathena taṇhāya pahānaṃ hoti, vipassanāya, avijjāya. Tasmā samathena attasinehaṃ pahāya sīhova saddesu aniccādīsu asantasanto, vipassanāya mohaṃ pahāya vātova jālamhi khandhāyatanādīsu asajjamāno, samatheneva lobhaṃ lobhasampayuttaṃ eva diṭṭhiñca pahāya, padumaṃva toyena sabbabhavabhogalobhena alippamāno. Ettha ca samathassa sīlaṃ padaṭṭhānaṃ, samatho samādhi, vipassanā paññāti. Evaṃ tesu dvīsu dhammesu siddhesu tayopi khandhā siddhā honti. Tattha sīlakkhandhena surato hoti. So sīhova saddesu āghātavatthūsu kujjhitukāmatāya na santasati. Paññākkhandhena paṭividdhasabhāvo vātova jālamhi khandhādidhammabhede na sajjati, samādhikkhandhena vītarāgo padumaṃva toyena rāgena na lippati. Evaṃ samathavipassanāhi sīlasamādhipaññākkhandhehi ca yathāsambhavaṃ avijjātaṇhānaṃ tiṇṇañca akusalamūlānaṃ pahānavasena asantasanto asajjamāno alippamāno ca veditabbo. Sesaṃ vuttanayamevāti. དེ་ལ་“སེང་གེ་”ཞེས་པ་ནི་སེང་གེ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྩྭ་སེང་དང་། སྐྱ་སེང་། ནག་སེང་། རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེའོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དེ། འདིར་ཡང་དེ་ཉིད་དགོངས་པའོ། །“རླུང་”ནི་ཤར་རླུང་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དུ་མ་ཡོད་ལ། “པདྨ་”ཡང་དམར་པོ་དང་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དུ་མའོ། །དེ་དག་ལས་རླུང་གང་ཡང་རུང་བ་དང་པདྨ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་འདིར་སྦྱར་རུང་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་འཇིགས་པ་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པ་ལས་འབྱུང་ལ། བདག་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྲེད་པའི་གོས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའམ་ལྟ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་བརྣབ་སེམས་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་སྲེད་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་ཆགས་པ་ནི་བརྟག་དཔྱད་མེད་པའི་གཏི་མུག་ལས་འབྱུང་ལ། གཏི་མུག་ནི་མ་རིག་པའོ། །དེ་ལ་ཞི་གནས་ཀྱིས་ནི་སྲེད་པ་སྤོང་བར་བྱེད་ལ། ལྷག་མཐོང་གིས་ནི་མ་རིག་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞི་གནས་ཀྱིས་བདག་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་ཏེ། སྒྲ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་སྐྲག་པ་ནི་སྒྲ་ལ་མི་སྐྲག་པའི་སེང་གེ་བཞིན་ནོ། །ལྷག་མཐོང་གིས་གཏི་མུག་སྤངས་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ཆགས་པ་ནི་དྲ་བར་མི་ཆགས་པའི་རླུང་བཞིན་ནོ། །ཞི་གནས་ཉིད་ཀྱིས་བརྣབ་སེམས་དང་བརྣབ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལྟ་བ་སྤངས་ཏེ། སྲིད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པས་མི་གོས་པ་ནི་ཆུས་མི་གོས་པའི་པདྨ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཡང་ཞི་གནས་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ལ། ཞི་གནས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ལྷག་མཐོང་ནི་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་གཉིས་པོ་དེ་དག་གྲུབ་པ་ན། ཕུང་པོ་གསུམ་པོ་དག་ཀྱང་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོས་ནི་དེས་པར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་ནི་སེང་གེ་སྒྲ་ལ་མི་སྐྲག་པ་བཞིན། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བར་འདོད་པས་མི་སྐྲག་གོ །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོས་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པས་ན། རླུང་དྲ་བ་ལ་མི་ཆགས་པ་བཞིན། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམས་ལ་མི་ཆགས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ན། པདྨ་ཆུས་མི་གོས་པ་བཞིན། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མི་གོས་སོ། །དེ་ལྟར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉིས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས། ཏིང་ངེ་འཛིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་གྱིས་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་པོ་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས། མི་སྐྲག་པ་དང་། མི་ཆགས་པ། མི་གོས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Asantasantagāthāvaṇṇanā samattā. མི་སྐྲག་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 72. Sīho yathāti kā uppatti? Aññataro kira bārāṇasirājā paccantaṃ kuppitaṃ vūpasametuṃ gāmānugāmimaggaṃ chaḍḍetvā, ujuṃ aṭavimaggaṃ gahetvā, mahatiyā senāya gacchati. Tena ca samayena aññatarasmiṃ pabbatapāde sīho bālasūriyātapaṃ tappamāno nipanno hoti. Taṃ disvā rājapuriso rañño ārocesi. Rājā ‘‘sīho kira saddena na santasatī’’ti bherisaṅkhapaṇavādīhi saddaṃ kārāpesi. Sīho tatheva nipajji. Dutiyampi kārāpesi. Sīho tatheva nipajji. Tatiyampi kārāpesi. Sīho ‘‘mama paṭisattu atthī’’ti catūhi pādehi suppatiṭṭhitaṃ patiṭṭhahitvā sīhanādaṃ nadi. Taṃ sutvāva hatthārohādayo hatthiādīhi orohitvā tiṇagahanāni paviṭṭhā, hatthiassagaṇā disāvidisā palātā. Rañño hatthīpi rājānaṃ gahetvā vanagahanāni pothayamāno palāyi. So taṃ sandhāretuṃ asakkonto rukkhasākhāya olambitvā[Pg.115], pathaviṃ patitvā, ekapadikamaggena gacchanto paccekabuddhānaṃ vasanaṭṭhānaṃ pāpuṇitvā tattha paccekabuddhe pucchi – ‘‘api, bhante, saddamassutthā’’ti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Kassa saddaṃ, bhante’’ti? ‘‘Paṭhamaṃ bherisaṅkhādīnaṃ, pacchā sīhassā’’ti. ‘‘Na bhāyittha, bhante’’ti? ‘‘Na mayaṃ, mahārāja, kassaci saddassa bhāyāmā’’ti. ‘‘Sakkā pana, bhante, mayhampi edisaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, mahārāja, sace pabbajasī’’ti. ‘‘Pabbajāmi, bhante’’ti. Tato naṃ pabbājetvā pubbe vuttanayeneva ābhisamācārikaṃ sikkhāpesuṃ. Sopi pubbe vuttanayeneva vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༧༢. “སེང་གེ་བཞིན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཟིང་ཆ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གྲོང་གསེབ་བརྒྱུད་པའི་ལམ་སྤངས་ཏེ། ནགས་ཚལ་གྱི་ལམ་དྲང་པོ་ཞིག་བཟུང་ནས་དམག་དཔུང་ཆེན་པོ་དང་བཅས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་རི་ཞིག་གི་རྩ་བར་སེང་གེ་ཞིག་ཞོགས་པའི་ཉི་མ་ལྡེ་ཞིང་ཉལ་ནས་ཡོད་དོ། །རྒྱལ་པོའི་གཡོག་པོས་དེ་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་“སེང་གེ་ནི་སྒྲས་མི་སྐྲག་ཟེར་བ་བདེན་ནམ་”ཞེས་རྔ་དང་། དུང་། རྔ་ཆུང་ལ་སོགས་པས་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་གོ །སེང་གེ་ནི་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། །ལན་གཉིས་པར་ཡང་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་པ་ན། སེང་གེ་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ལོ། །ལན་གསུམ་པར་ཡང་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་པ་ན། སེང་གེས་“བདག་གི་ཕ་རོལ་པོ་ཞིག་འདུག་གོ་”སྙམ་ནས། རྐང་པ་བཞི་ས་ལ་ལེགས་པར་བཙུགས་ཏེ་སེང་གེའི་ང་རོ་བསྒྲགས་སོ། །སྒྲ་དེ་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་དམག་མི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལས་བབས་ཏེ་རྩྭ་གསེབ་ཏུ་བྲོས་སོ། །གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟའི་ཚོགས་རྣམས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་སོ། །རྒྱལ་པོའི་གླང་པོ་ཆེས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཁྱེར་ནས་ནགས་ཚལ་གཏོར་བཞིན་དུ་བྲོས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་དབང་དུ་བསྡུ་མ་ཐུབ་པར་ཤིང་གི་ཡལ་ག་ལ་འཇུས་ཏེ་ས་ལ་བབས་སོ། །རྐང་ལམ་ཕྲ་མོ་ཞིག་གི་དེད་དེ་འགྲོ་བཞིན་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་སུ་སླེབས་ནས། དེར་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་“བཙུན་པ་དག ཁྱེད་ཀྱིས་སྒྲ་ཐོས་སམ་”ཞེས་དྲིས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཐོས་སོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག གང་གི་སྒྲ་ལགས་སམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “ཐོག་མར་རྔ་དང་དུང་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་། དེ་ནས་སེང་གེའི་སྒྲའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་མ་སྐྲག་གམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ངེད་ཅག་ནི་སེམས་ཅན་གང་གི་སྒྲ་ལའང་མི་སྐྲག་གོ །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག བདག་གིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་མི་སྐྲག་པ་ཞིག་བྱར་རུང་ངམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་རུང་ངོ་། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག བདག་རབ་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། །”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོང་རབ་ཏུ་ཕྱུང་སྟེ། སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་བསླབས་སོ། །ཁོང་གིས་ཀྱང་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārī; Sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “མཆེ་བའི་སྟོབས་ལྡན་རི་དྭགས་རྒྱལ། །སེང་གེ་བཞིན་དུ་ཟིལ་གནོན་སྤྱོད། །དབེན་པའི་གནས་མལ་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” Tattha sahanā ca hananā ca sīghajavattā ca sīho. Kesarasīhova idha adhippeto. Dāṭhā balamassa atthīti dāṭhabalī. Pasayha abhibhuyyāti, ubhayaṃ cārīsaddena saha yojetabbaṃ pasayhacārī abhibhuyyacārīti tattha pasayha niggahetvā caraṇena pasayhacārī, abhibhavitvā, santāsetvā, vasīkatvā, caraṇena abhibhuyyacārī. Svāyaṃ kāyabalena pasayhacārī, tejasā abhibhuyyacārī. Tattha sace koci vadeyya – ‘‘kiṃ pasayha abhibhuyya cārī’’ti, tato migānanti sāmivacanaṃ upayogavacanaṃ katvā ‘‘mige pasayha abhibhuyya cārī’’ti paṭivattabbaṃ. Pantānīti dūrāni. Senāsanānīti vasanaṭṭhānāni. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva sakkā jānitunti na vitthāritanti. དེ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། མགྱོགས་པར་འགྲོ་བས་ན་“སེང་གེ་”ཞེས་བྱའོ། །འདིར་རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེ་ཉིད་དགོངས་པའོ། །མཆེ་བའི་སྟོབས་ཡོད་པས་ན་“མཆེ་བའི་སྟོབས་ལྡན་”ནོ། །“ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཚིག་གཉིས་པོ་དེ་“སྤྱོད་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་པ་དང་། དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་པའོ། །དེ་ལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་པ་ནི་གཞན་གྱི་སྟོབས་བཅག་ནས་སྤྱོད་པའོ། །དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། སྐྲག་པར་བྱེད་པ། དབང་དུ་བྱས་ནས་སྤྱོད་པའོ། །དེ་ཉིད་ལུས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་ལ། གཟི་བརྗིད་ཀྱིས་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་དོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་“ཅི་ཞིག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་དྲིས་ན། “རི་དྭགས་རྣམས་”ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲའི་སྒྲ་དེ་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲར་བྱས་ཏེ། “རི་དྭགས་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་དོ་”ཞེས་ལན་གདབ་平བྱའོ། །“དབེན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཐག་རིང་བའོ། །“གནས་མལ་”ཞེས་པ་ནི་བཞུགས་གནས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་མ་སྤྲོས་སོ། ། Dāṭhabalīgāthāvaṇṇanā samattā. མཆེ་བའི་སྟོབས་ལྡན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 73. Mettaṃ upekkhanti kā uppatti? Aññataro kira rājā mettādijhānalābhī ahosi. So ‘‘jhānasukhantarāyakaraṃ rajja’’nti jhānānurakkhaṇatthaṃ rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā, imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༧༣. “བྱམས་པ་དང་བཏང་སྙོམས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཞིག་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ཞིག་ཡོད་སྐད་དོ། །ཁོང་གིས་“རྒྱལ་སྲིད་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བའི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བསམ་གཏན་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Mettaṃ [Pg.116] upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle; Sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “བྱམས་དང་བཏང་སྙོམས་སྙིང་རྗེ་རྣམ་གྲོལ་དང་། །དུས་སུ་དགའ་བ་དག་ཀྱང་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་དང་འགལ་བ་མེད་པར་ནི། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” Tattha ‘‘sabbe sattā sukhitā hontū’’tiādinā nayena hitasukhupanayanakāmatā mettā. ‘‘Aho vata imamhā dukkhā vimucceyyu’’ntiādinā nayena ahitadukkhāpanayanakāmatā karuṇā. ‘‘Modanti vata bhonto sattā modanti sādhu suṭṭhū’’tiādinā nayena hitasukhāvippayogakāmatā muditā. ‘‘Paññāyissanti sakena kammenā’’ti sukhadukkhesu ajjhupekkhanatā upekkhā. Gāthābandhasukhatthaṃ pana uppaṭipāṭiyā mettaṃ vatvā upekkhā vuttā, muditā pacchā. Vimuttinti catassopi hi etā attano paccanīkadhammehi vimuttattā vimuttiyo. Tena vuttaṃ ‘‘mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ, vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle’’ti. དེ་ལ་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ་ནི་“བྱམས་པ་”འོ། །“ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་ཐར་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་ཕན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འདོད་པ་ནི་“སྙིང་རྗེ་”འོ། །“ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་དགའ་བར་གྱུར་ཅིག ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ལས་མི་འབྲལ་བར་འདོད་པ་ནི་“དགའ་བ་”འོ། །“རང་གི་ལས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བདེ་སྡུག་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པར་བལྟ་བ་ནི་“བཏང་སྙོམས་”སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་བདེ་བའི་ཕྱིར། གོ་རིམ་མི་མཐུན་པར་བྱམས་པ་གསུངས་ནས་བཏང་སྙོམས་གསུངས་ཤིང་། དགའ་བ་ནི་རྗེས་སུ་གསུངས་སོ། །“རྣམ་གྲོལ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་བཞི་པོ་དག་རང་རང་གི་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་“བྱམས་དང་བཏང་སྙོམས་སྙིང་རྗེ་རྣམ་གྲོལ་དང་། །དུས་སུ་དགའ་བ་དག་ཀྱང་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tattha āsevamānoti tisso tikacatukkajjhānavasena, upekkhaṃ catutthajjhānavasena bhāvayamāno. Kāleti mettaṃ āsevitvā tato vuṭṭhāya karuṇaṃ, tato vuṭṭhāya muditaṃ, tato itarato vā nippītikajhānato vuṭṭhāya upekkhaṃ āsevamāno ‘‘kāle āsevamāno’’ti vuccati, āsevituṃ phāsukāle vā. Sabbena lokena avirujjhamānoti dasasu disāsu sabbena sattalokena avirujjhamāno. Mettādīnañhi bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Sattesu ca virodhabhūto paṭigho vūpasammati. Tena vuttaṃ – ‘‘sabbena lokena avirujjhamāno’’ti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārena pana mettādikathā aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 251) vuttā. Sesaṃ pubbavuttasadisamevāti. དེ་ལ་“བསྟེན་པར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཏང་སྙོམས་བསྒོམ་པའོ། །“དུས་སུ་”ཞེས་པ་ནི། བྱམས་པ་བསྟེན་ནས་དེ་ལས་ལངས་ཏེ་སྙིང་རྗེ་དང་། དེ་ལས་ལངས་ཏེ་དགའ་བ་དང་། དེ་ལས་ལངས་ཏེ་ཡང་ན་དགའ་བ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་ནས་བཏང་སྙོམས་བསྟེན་པར་བྱེད་པ་ལ་“དུས་སུ་བསྟེན་པ་”ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་བསྟེན་པར་བདེ་བའི་དུས་སུའོ། །“འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་མི་འགལ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ཕྱོགས་བཅུའི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་མི་འགལ་བའོ། །བྱམས་པ་སོགས་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་མི་མཐུན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འགལ་བར་གྱུར་པའི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་“འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་མི་འགལ་བ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་བྱམས་པ་སོགས་ཀྱི་གཏམ་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དོན་གསལ་མ་ལས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་འདྲའོ། ། Appamaññāgāthāvaṇṇanā samattā. ཚད་མེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 74. Rāgañca dosañcāti kā uppatti? Rājagahaṃ kira upanissāya mātaṅgo nāma paccekabuddho viharati sabbapacchimo paccekabuddhānaṃ. Atha amhākaṃ bodhisatte uppanne devatāyo bodhisattassa pūjanatthāya āgacchantiyo taṃ disvā ‘‘mārisā, mārisā, buddho loke uppanno’’ti bhaṇiṃsu[Pg.117]. So nirodhā vuṭṭhahanto taṃ saddaṃ sutvā, attano ca jīvitakkhayaṃ disvā, himavante mahāpapāto nāma pabbato paccekabuddhānaṃ parinibbānaṭṭhānaṃ, tattha ākāsena gantvā pubbe parinibbutapaccekabuddhassa aṭṭhisaṅghātaṃ papāte pakkhipitvā, silātale nisīditvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༧༤. “འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐ་མ་མ་ཏང་གྷ་ཞེས་བྱ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་གནས་པར་གྲགས་སོ། །དེ་ནས་བདག་ཅག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐུ་བལྟམས་པ་ན། ལྷ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མཆོད་པའི་ཕྱིར་འོངས་པ་ན་ཁོང་གཟིགས་ཏེ། “གྲོགས་པོ་དག་གྲོགས་པོ་དག འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་བྱུང་ངོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོང་འགོག་པ་ལས་ལངས་པ་ན་སྒྲ་དེ་ཐོས་ཤིང་། རང་གི་ཚེ་ཟད་པར་གཟིགས་ནས། གངས་ཅན་གྱི་རི་ལ་“གཡང་ས་ཆེན་པོ་”ཞེས་བྱ་བའི་རི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་མཁའ་ལས་གཤེགས་ཏེ། སྔོན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རུས་པའི་ཚོགས་གཡང་སར་བསྐྱུར་ནས། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, sandālayitvāna saṃyojanāni; Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་སྤངས་བྱས་ཤིང་། །ཀུན་སྦྱོར་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་བཅོམ་ནས་ཀྱང་། །ཚེ་ཟད་པ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་རུ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha rāgadosamohā uragasutte vuttā. Saṃyojanānīti dasa saṃyojanāni. Tāni ca tena tena maggena sandālayitvā. Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhīti jīvitasaṅkhayo vuccati cuticittassa paribhedo, tasmiñca jīvitasaṅkhaye jīvitanikantiyā pahīnattā asantasanti. Ettāvatā sopādisesaṃ nibbānadhātuṃ attano dassetvā gāthāpariyosāne anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyīti. དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་རྣམས་ནི་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །“ཀུན་སྦྱོར་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་སྦྱོར་བཅུ་པོའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ལམ་དེ་དང་དེས་ཀུན་ཏུ་བཅོམ་ནས་སོ། །“ཚེ་ཟད་པ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། འཆི་བའི་སེམས་འཇིག་པ་ལ་ཚེ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ཚེ་ཟད་པ་དེ་ལ་སྲིད་པ་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་“འཇིགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་རང་གི་ལྷག་བཅས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་བསྟན་ནས། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་ལྷག་མེད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ། ། Jīvitasaṅkhayagāthāvaṇṇanā samattā. ཚེ་ཟད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 75. Bhajantīti kā uppatti? Bārāṇasiyaṃ kira aññataro rājā ādigāthāya vuttappakārameva phītaṃ rajjaṃ samanusāsati. Tassa kharo ābādho uppajji, dukkhā vedanā vattanti. Vīsatisahassitthiyo parivāretvā hatthapādasambāhanādīni karonti. Amaccā ‘‘na dānāyaṃ rājā jīvissati, handa mayaṃ attano saraṇaṃ gavesāmā’’ti cintetvā aññassa rañño santikaṃ gantvā upaṭṭhānaṃ yāciṃsu. Te tattha upaṭṭhahantiyeva, na kiñci labhanti. Rājāpi ābādhā vuṭṭhahitvā pucchi ‘‘itthannāmo ca itthannāmo ca kuhi’’nti? Tato taṃ pavattiṃ sutvā sīsaṃ cāletvā tuṇhī ahosi. Tepi amaccā ‘‘rājā vuṭṭhito’’ti sutvā tattha kiñci alabhamānā paramena pārijuññena samannāgatā punadeva āgantvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Tena ca raññā ‘‘kuhiṃ, tātā, tumhe gatā’’ti vuttā āhaṃsu – ‘‘devaṃ dubbalaṃ disvā ājīvikabhayenamhā asukaṃ nāma janapadaṃ gatā’’ti. Rājā [Pg.118] sīsaṃ cāletvā cintesi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ ime vīmaṃseyyaṃ, kiṃ punapi evaṃ kareyyuṃ no’’ti? So pubbe ābādhikarogena phuṭṭho viya bāḷhavedanaṃ attānaṃ dassento gilānālayaṃ akāsi. Itthiyo samparivāretvā pubbasadisameva sabbaṃ akaṃsu. Tepi amaccā tatheva puna bahutaraṃ janaṃ gahetvā pakkamiṃsu. Evaṃ rājā yāvatatiyaṃ sabbaṃ pubbasadisaṃ akāsi. Tepi tatheva pakkamiṃsu. Tato catutthampi te āgate disvā ‘‘aho ime dukkaraṃ akaṃsu, ye maṃ byādhitaṃ pahāya anapekkhā pakkamiṃsū’’ti nibbinno rajjaṃ pahāya pabbajitvā vipassanto paccekabodhiṃ sacchikatvā imaṃ udānagāthaṃ abhāsi – ༧༥. “བསྟེན་པར་བྱེད་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་ཐོག་མའི་ཚིགས་བཅད་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་སོ། །ཁོང་ལ་ནད་དྲག་པོ་ཞིག་ཕོག་སྟེ་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེས་སོ། །བུད་མེད་ཉི་ཁྲིས་བསྐོར་ནས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་འཕུར་འཕུར་བྱེད་པ་སོགས་བྱས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“ད་ནི་རྒྱལ་པོ་འདི་མི་འཚོ་བས། འོ་ན་བདག་ཅག་གིས་རང་གི་སྐྱབས་ཤིག་བཙལ་བར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་ཞབས་ཕྱི་ཞུས་སོ། །ཁོང་ཚོས་དེར་ཞབས་ཕྱི་ཞུས་ཀྱང་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་བོ། །རྒྱལ་པོ་ཡང་ནད་ལས་གྲོལ་ཏེ། “ཆེ་གེ་མོ་དང་ཆེ་གེ་མོ་གང་དུ་སོང་”ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་གནས་ཚུལ་དེ་ཐོས་ནས་མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱས་ཏེ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བཞུགས་སོ། །བློན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་“རྒྱལ་པོ་ནད་ལས་གྲོལ་ལོ་”ཞེས་ཐོས་ཤིང་། དེར་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་པས་ཤིན་ཏུ་དབུལ་ཕོངས་སུ་གྱུར་ཏེ། སླར་ཡང་འོངས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“བུ་དག་ཁྱེད་ཅག་གང་དུ་སོང་”ཞེས་གསུངས་པ་ན། ཁོང་ཚོས་“ལྷ་ཉིད་སྐུ་སྟོབས་ཉམས་པ་གཟིགས་ནས་འཚོ་བ་ལ་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་ཡུལ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སོང་ངོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱས་ཏེ། “བདག་གིས་འདི་དག་ལ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། སླར་ཡང་འདི་ལྟར་བྱེད་དམ་མི་བྱེད་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོང་གིས་སྔོན་ནད་དྲག་པོ་ཕོག་པ་བཞིན་དུ་ཟུག་རྔུ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་བསྟན་ནས་ན་བའི་ཚུལ་མཛད་དོ། །བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་སྔར་བཞིན་ཐམས་ཅད་བྱས་སོ། །བློན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སྔར་བཞིན་སླར་ཡང་མི་མང་པོ་ཁྲིད་དེ་སོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རྒྱལ་པོས་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་སྔར་བཞིན་ཐམས་ཅད་མཛད་དོ། །ཁོང་ཚོ་ཡང་སྔར་བཞིན་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་ལན་བཞི་པར་ཁོང་ཚོ་ཕྱིར་འོངས་པ་གཟིགས་ནས། “ཀྱེ་མ་འདི་དག་གིས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་བྱས་ཏེ། ང་ནད་ཀྱིས་མནར་བ་ལ་བོར་ནས་ཕྱིར་མི་ལྟ་བར་སོང་ངོ་”ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā, nikkāraṇā dullabhā ajja mittā; Attaṭṭhapaññā asucī manussā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. “དོན་གྱི་ཆེད་དུ་བསྟེན་ཅིང་ཞབས་ཕྱི་བྱེད། །དོན་མེད་གྲོགས་པོ་དེང་སང་རྙེད་པར་དཀའ། །རང་དོན་ཤེས་རབ་མི་གཙང་མི་རྣམས་ཏེ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” Tattha bhajantīti sarīrena allīyitvā payirupāsanti. Sevantīti añjalikammādīhi kiṃ kārapaṭissāvitāya ca paricaranti. Kāraṇaṃ attho etesanti kāraṇatthā, bhajanāya sevanāya ca nāññaṃ kāraṇamatthi, attho eva nesaṃ kāraṇaṃ, atthahetu sevantīti vuttaṃ hoti. Nikkāraṇā dullabhā ajja mittāti ‘‘ito kiñci lacchāmā’’ti evaṃ attapaṭilābhakāraṇena nikkāraṇā, kevalaṃ – དེ་ལ་“བསྟེན་པར་བྱེད་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱིས་ཉེ་བར་གཏུགས་ཏེ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའོ། །“ཞབས་ཕྱི་བྱེད་”ཞེས་པ་ནི། ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་སོགས་དང་“ཅི་ཞིག་བྱ་”ཞེས་བཀའ་ཉན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རིམ་གྲོ་བྱེད་པའོ། །དོན་ནམ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པས་ན་“དོན་གྱི་ཆེད་དུ་”སྟེ། བསྟེན་པ་དང་ཞབས་ཕྱི་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གཞན་མེད་དེ། དོན་ཉིད་ཁོང་ཚོའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པས། རང་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་དུ་བསྟེན་པར་བྱེད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དོན་མེད་གྲོགས་པོ་དེང་སང་རྙེད་པར་དཀའ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་ལས་ཅི་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་རང་གི་རྙེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པར། དོན་མེད་པ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་ནི། ། ‘‘Upakāro ca yo mitto,Sukhe dukkhe ca yo sakhā; Atthakkhāyī ca yo mitto,Yo ca mittānukampako’’ti. (dī. ni. 3.265) – “ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའི་གྲོགས་པོ་དང་། །བདེ་སྡུག་མཉམ་པའི་གྲོགས་པོ་དང་། །ཕན་པའི་དོན་སྟོན་གྲོགས་པོ་དང་། །གྲོགས་ལ་བརྩེ་བར་བྱེད་པའོ། །” Evaṃ vuttena ariyena mittabhāvena samannāgatā dullabhā ajja mittā. Attani ṭhitā etesaṃ paññā, attānaṃyeva olokenti, na aññanti attaṭṭhapaññā. Diṭṭhatthapaññāti ayampi kira porāṇapāṭho, sampati diṭṭhiyeva atthe etesaṃ paññā, āyatiṃ na pekkhantīti vuttaṃ hoti. Asucīti [Pg.119] asucinā anariyena kāyavacīmanokammena samannāgatā. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva veditabbanti. དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་འཕགས་པའི་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་ཚུལ་དང་ལྡན་པའི་གྲོགས་པོ་དེ་དག་ནི་དེང་སང་རྙེད་པར་དཀའོ། །རང་ལ་གནས་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། རང་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་ལྟ་ཞིང་གཞན་ལ་མི་ལྟ་བས་ན་“རང་དོན་ཤེས་རབ་”བོ། །“མཐོང་ཆོས་ཀྱི་དོན་ལ་ཤེས་རབ་ཅན་”ཞེས་པའང་སྔོན་གྱི་ཀློག་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་ཏེ། ད་ལྟ་མཐོང་ཆོས་ཀྱི་དོན་ཁོ་ན་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ་མི་ལྟ་བའི་དོན་ཏོ། །“མི་གཙང་བ་”ཞེས་པ་ནི། མི་གཙང་ཞིང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Kāraṇatthagāthāvaṇṇanā samattā. དོན་གྱི་ཆེད་དུ་བསྟེན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Catuttho vaggo niṭṭhito ekādasahi gāthāhi. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཅུ་གཅིག་གིས་བརྒྱན་པའི་ཚན་པ་བཞི་པ་རྫོགས་སོ། ། Evametaṃ ekacattālīsagāthāparimāṇaṃ khaggavisāṇasuttaṃ katthacideva vuttena yojanānayena sabbattha yathānurūpaṃ yojetvā anusandhito atthato ca veditabbaṃ. Ativitthārabhayena pana amhehi na sabbattha yojitanti. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞེ་གཅིག་གི་ཚད་ཡོད་པའི་བསེ་རུའི་མདོ་འདི་ནི། སྐབས་འགའ་ཞིག་ཏུ་བཤད་པའི་སྦྱོར་ཚུལ་གྱི་ལུགས་བཞིན་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་ནས། མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཧ་ཅང་སྤྲོས་པ་ཆེ་བར་དོགས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་གིས་ཐམས་ཅད་དུ་མ་སྦྱར་རོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚོགས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya khaggavisāṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསེ་རུའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 4. Kasibhāradvājasuttavaṇṇanā ༤. ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Evaṃ me sutanti kasibhāradvājasuttaṃ. Kā uppatti? Bhagavā magadhesu viharanto dakkhiṇāgirismiṃ ekanālāyaṃ brāhmaṇagāme purebhattakiccaṃ pacchābhattakiccanti imesu dvīsu buddhakiccesu purebhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā pacchābhattakiccāvasāne buddhacakkhunā lokaṃ volokento kasibhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ arahattassa upanissayasampannaṃ disvā ‘‘tattha mayi gate yathā pavattissati, tato kathāvasāne dhammadesanaṃ sutvā esa brāhmaṇo pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇissatī’’ti ca ñatvā, tattha gantvā, kathaṃ samuṭṭhāpetvā, imaṃ suttaṃ abhāsi. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་གྷ་དྷའི་ཡུལ་གྱི་ལྷོ་རིའི་གནས་ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ན་བཞུགས་པ་ན། ཟས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་དང་ཟས་ཀྱི་འོག་གི་བྱ་བ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་འདི་གཉིས་ལས། ཟས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་མཛད་ནས། ཟས་ཀྱི་འོག་གི་བྱ་བའི་མཐར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་ཏེ། “དེར་བདག་སོང་བ་ན་གཏམ་འདི་ལྟར་འབྱུང་ལ། དེ་ནས་གཏམ་གྱི་མཐར་ཆོས་བསྟན་པ་ཐོས་ནས་བྲམ་ཟེ་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མཁྱེན་ནས། དེར་གཤེགས་ཏེ་གཏམ་གྱི་གླེང་བསླངས་ནས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tattha siyā ‘‘katamaṃ buddhānaṃ purebhattakiccaṃ, katamaṃ pacchābhattakicca’’nti? Vuccate – buddho bhagavā pāto eva uṭṭhāya upaṭṭhākānuggahatthaṃ sarīraphāsukatthañca mukhadhovanādisarīraparikammaṃ katvā yāva bhikkhācāravelā, tāva vivittāsane vītināmetvā, bhikkhācāravelāya nivāsetvā, kāyabandhanaṃ bandhitvā, cīvaraṃ pārupitvā, pattamādāya kadāci ekakova kadāci bhikkhusaṅghaparivuto gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati, kadāci pakatiyā, kadāci anekehi [Pg.120] pāṭihāriyehi vattamānehi. Seyyathidaṃ – piṇḍāya pavisato lokanāthassa purato purato gantvā mudugatiyo vātā pathaviṃ sodhenti; valāhakā udakaphusitāni muñcantā magge reṇuṃ vūpasametvā upari vitānaṃ hutvā tiṭṭhanti. Apare vātā pupphāni upasaṃharitvā magge okiranti, unnatā bhūmippadesā onamanti, onatā unnamanti, pādanikkhepasamaye samāva bhūmi hoti, sukhasamphassāni rathacakkamattāni padumapupphāni vā pāde sampaṭicchanti, indakhīlassa anto ṭhapitamatte dakkhiṇapāde sarīrā chabbaṇṇarasmiyo niccharitvā suvaṇṇarasapiñjarāni viya citrapaṭaparikkhittāni viya ca pāsādakūṭāgārādīni karontiyo ito cito ca vidhāvanti, hatthiassavihaṅgādayo sakasakaṭṭhānesu ṭhitāyeva madhurenākārena saddaṃ karonti, tathā bherivīṇādīni tūriyāni manussānaṃ kāyūpagāni ca ābharaṇāni, tena saññāṇena manussā jānanti ‘‘ajja bhagavā idha piṇḍāya paviṭṭho’’ti. Te sunivatthā supārutā gandhapupphādīni ādāya gharā nikkhamitvā antaravīthiṃ paṭipajjitvā bhagavantaṃ gandhapupphādīhi sakkaccaṃ pūjetvā vanditvā – ‘‘amhākaṃ, bhante, dasa bhikkhū, amhākaṃ vīsati, amhākaṃ bhikkhusataṃ dethā’’ti yācitvā bhagavatopi pattaṃ gahetvā, āsanaṃ paññāpetvā sakkaccaṃ piṇḍapātena paṭimānenti. དེ་ལ་“སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཟས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་ནི་གང་། ཟས་ཀྱི་འོག་གི་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་”ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ནམ་ལངས་པ་ཉིད་ལ་བཞེངས་ཏེ། ཞབས་ཕྱི་བ་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དང་སྐུ་ཁམས་བདེ་བའི་ཕྱིར་ཞལ་བསིལ་བ་སོགས་སྐུའི་བྱ་བ་རྣམས་མཛད་ནས། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་མ་བབས་ཀྱི་བར་དུ་དབེན་པའི་གནས་སུ་དུས་འདའ་བར་མཛད་དོ། །བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་པ་ན། ཤམ་ཐབས་བགོས་ཤིང་སྐུ་སྐྱེགས་བཅིངས་ཏེ། ཆོས་གོས་སྐུ་ལ་གསོལ་ནས་ལྷུང་བཟེད་བསྣམས་ཏེ། རེས་འགའ་གཅིག་པུ་ཁོ་ནའམ། རེས་འགའ་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། །རེས་འགའ་ནི་ཕལ་པའི་ཚུལ་གྱིས་དང་། རེས་འགའ་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་དུ་མ་མངོན་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ན། སྤྱན་སྔར་རླུང་འཇམ་པོ་དག་ལྡང་ཞིང་ས་གཞི་ཕྱག་དར་བྱེད་དོ། །སྤྲིན་རྣམས་ཀྱིས་ཆར་ཟིལ་འབེབས་ཤིང་ལམ་གྱི་རྡུལ་རྣམས་ཞི་བར་བྱས་ནས་སྟེང་དུ་བླ་རེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །རླུང་གཞན་དག་གིས་མེ་ཏོག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་ལམ་དུ་གཏོར་རོ། །ས་ཕྱོགས་མཐོ་བ་རྣམས་ནི་དམའ་བར་འགྱུར་ཞིང་། དམའ་བ་རྣམས་ནི་མཐོ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཞབས་འཇོག་པའི་ཚེ་ས་གཞི་མཉམ་པར་འགྱུར་རོ། །རེས་འགའ་རེག་ན་བདེ་བའི་ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་ཙམ་གྱི་པདྨའི་མེ་ཏོག་དག་གིས་ཞབས་ནས་འདེགས་སོ། །སྒོ་གཏན་གྱི་ནང་དུ་ཞབས་གཡས་པ་བཞག་མ་ཐག་ཏུ། སྐུ་ལས་ཁ་དོག་དྲུག་གི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་ཏེ། གསེར་བཙོ་མའི་འོད་ལྟར་དང་རི་མོའི་རས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་བཞིན་དུ་ཁང་བཟང་དང་བསིལ་ཁང་སོགས་ལ་འཕྲོ་ཞིང་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུག་གོ། །གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་དང་བྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རང་རང་གི་གནས་སུ་འཁོད་བཞིན་དུ་སྙན་པའི་སྒྲ་འབྱིན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྔ་དང་པི་ཝང་སོགས་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ལ་བཏགས་པའི་རྒྱན་ཆ་རྣམས་ལས་ཀྱང་སྒྲ་འབྱིན་ཏོ། །རྟགས་དེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་“དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིར་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ་”ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་ཚོས་གོས་ལེགས་པར་བགོས་ཤིང་གྱོན་ཏེ། དྲི་དང་མེ་ཏོག་སོགས་བཟུང་ནས་ཁྱིམ་ལས་བྱུང་སྟེ། ལམ་གྱི་དབུས་སུ་ཞུགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲི་དང་མེ་ཏོག་སོགས་ཀྱིས་གུས་པས་མཆོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་ནས། “བཙུན་པ་བདག་ཅག་ལ་དགེ་སློང་བཅུ་སྩོལ་ཅིག བདག་ཅག་ལ་ཉི་ཤུ་སྩོལ་ཅིག བདག་ཅག་ལ་དགེ་སློང་བརྒྱ་སྩོལ་ཅིག་”ཅེས་གསོལ་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱང་བཞེས་ནས་བཞུགས་གདན་བཤམས་ཏེ་གུས་པས་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་མཆོད་པར་བྱེད་དོ། ། Bhagavā katabhattakicco tesaṃ santānāni oloketvā tathā dhammaṃ deseti, yathā keci saraṇagamane patiṭṭhahanti, keci pañcasu sīlesu, keci sotāpattisakadāgāmianāgāmiphalānaṃ aññatarasmiṃ, keci pabbajitvā aggaphale arahatteti. Evaṃ tathā tathā janaṃ anuggahetvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ gacchati. Tattha maṇḍalamāḷe paññattavarabuddhāsane nisīdati bhikkhūnaṃ bhattakiccapariyosānaṃ āgamayamāno. Tato bhikkhūnaṃ bhattakiccapariyosāne upaṭṭhāko bhagavato nivedeti. Atha bhagavā gandhakuṭiṃ pavisati. Idaṃ tāva purebhattakiccaṃ. Yañcettha na vuttaṃ, taṃ brahmāyusutte vuttanayeneva gahetabbaṃ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤོས་གསོལ་བའི་བྱ་བ་གྲུབ་ནས་དེ་དག་གི་རྒྱུད་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལ་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ལ་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བ། ལ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཕྱིར་འོང་བ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་རུང་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བ། ལ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་འབྲས་བུ་མཆོག་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་བསྟན་པར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ལ་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་རྗེས་སུ་བཟུང་ནས་བཞུགས་གདན་ལས་བཞེངས་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །དེར་ཁྱམས་བསྐོར་གྱི་ནང་དུ་བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བཞུགས་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་བཤོས་གསོལ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་བར་དུ་སྒུག་ཅིང་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་བཤོས་གསོལ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པ་ན། རིམ་གྲོ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་གདུགས་ཚོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བའོ། །འདིར་གང་མ་བཤད་པ་དེ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཚེ་དང་ལྡན་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ། ། Atha bhagavā evaṃ katapurebhattakicco gandhakuṭiyā upaṭṭhāne nisīditvā, pāde pakkhāletvā, pādapīṭhe ṭhatvā, bhikkhusaṅghaṃ ovadati – ‘‘bhikkhave, appamādena sampādetha, buddhuppādo dullabho lokasmiṃ, manussapaṭilābho dullabho, saddhāsampatti dullabhā, pabbajjā dullabhā, saddhammassavanaṃ dullabhaṃ [Pg.121] lokasmi’’nti. Tato bhikkhū bhagavantaṃ vanditvā kammaṭṭhānaṃ pucchanti. Atha bhagavā bhikkhūnaṃ cariyavasena kammaṭṭhānaṃ deti. Te kammaṭṭhānaṃ uggahetvā, bhagavantaṃ abhivādetvā, attano attano vasanaṭṭhānaṃ gacchanti; keci araññaṃ, keci rukkhamūlaṃ, keci pabbatādīnaṃ aññataraṃ, keci cātumahārājikabhavanaṃ…pe… keci vasavattibhavananti. Tato bhagavā gandhakuṭiṃ pavisitvā sace ākaṅkhati, dakkhiṇena passena sato sampajāno muhuttaṃ sīhaseyyaṃ kappeti. Atha samassāsitakāyo uṭṭhahitvā dutiyabhāge lokaṃ voloketi. Tatiyabhāge yaṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati, tattha jano purebhattaṃ dānaṃ datvā pacchābhattaṃ sunivattho supāruto gandhapupphādīni ādāya vihāre sannipatati. Tato bhagavā sampattaparisāya anurūpena pāṭihāriyena gantvā dhammasabhāyaṃ paññattavarabuddhāsane nisajja dhammaṃ deseti kālayuttaṃ pamāṇayuttaṃ. Atha kālaṃ viditvā parisaṃ uyyojeti. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་གདུགས་ཚོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་གྲུབ་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་གི་སྒོ་ཁང་དུ་བཞུགས་ཏེ། ཞབས་བསིལ་ནས་ཞབས་རྟེན་ཁྲི་ལ་བཞེངས་ཏེ། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་གདམས་ངག་སྩལ་བ་ནི། །“དགེ་སློང་དག །བག་ཡོད་པས་སྒྲུབ་པར་གྱིས་ཤིག །འཇིག་རྟེན་ན་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་རྙེད་པར་དཀའོ། །མིའི་ལུས་ཐོབ་པ་རྙེད་པར་དཀའོ། །དད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྙེད་པར་དཀའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྙེད་པར་དཀའོ། །འཇིག་རྟེན་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་རྙེད་པར་དཀའོ། །”ཞེས་གདམས་པར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་བཙལ་ནས་སྒོམ་ལུང་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་སྒོམ་ལུང་སྩལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་དག་གིས་སྒོམ་ལུང་བཟུང་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་པར་ཕྱག་བཙལ་ཏེ། རང་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །ལ་ལ་དགོན་པར་གཤེགས། ལ་ལ་ཤིང་དྲུང་དུ། ལ་ལ་རི་བོ་ལ་སོགས་པ་གང་རུང་དུ། ལ་ལ་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་གནས་སུ། །པེ། །ལ་ལ་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་ཏེ། གལ་ཏེ་བཞེད་ན། གློ་གཡས་པས་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པས་ཡུད་ཙམ་ཞིག་སེང་གེའི་ཉལ་སྟབས་ཀྱིས་མནལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་སྐུ་ངལ་གསོ་བ་དང་བཞེངས་ཏེ་ཕྱི་དྲོའི་ཆ་གཉིས་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པར་མཛད་དོ། །ཆ་གསུམ་པ་ལ་གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བཞུགས་པའི་གྲོང་དེའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་དྲོ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས། ཕྱི་དྲོ་གོས་ལེགས་པར་བགོ་ཞིང་གཙང་མར་བགོ་སཏེ། སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ཐོགས་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འདུ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་པའི་འཁོར་དང་མཐུན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་ཆོས་ཀྱི་རྭ་བར་གཤེགས་ཏེ། བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བཞུགས་ནས། དུས་དང་མཐུན་པ་དང་ཚད་དང་མཐུན་པར་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་དུས་མཁྱེན་ནས་འཁོར་རྣམས་གྲོལ་བར་མཛད་དོ། ། Tato sace gattāni osiñcitukāmo hoti. Atha buddhāsanā uṭṭhāya upaṭṭhākena udakapaṭiyāditokāsaṃ gantvā, upaṭṭhākahatthato udakasāṭikaṃ gahetvā, nhānakoṭṭhakaṃ pavisati. Upaṭṭhākopi buddhāsanaṃ ānetvā gandhakuṭipariveṇe paññāpeti. Bhagavā gattāni osiñcitvā, surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā, kāyabandhanaṃ bandhitvā, uttarāsaṅgaṃ katvā, tattha āgantvā, nisīdati ekakova muhuttaṃ paṭisallīno. Atha bhikkhū tato tato āgamma bhagavato upaṭṭhānaṃ gacchanti. Tattha ekacce pañhaṃ pucchanti, ekacce kammaṭṭhānaṃ, ekacce dhammassavanaṃ yācanti. Bhagavā tesaṃ adhippāyaṃ sampādento paṭhamaṃ yāmaṃ vītināmeti. དེ་ནས་གལ་ཏེ་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་བར་བཞེད་ན། དེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་ལས་བཞེངས་ཏེ། རིམ་གྲོ་པས་ཆུ་བཤམས་པའི་གནས་སུ་གཤེགས་ནས། རིམ་གྲོ་པའི་ལག་ནས་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་བའི་ཤམ་ཐབས་བཞེས་ཏེ་ཁྲུས་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །རིམ་གྲོ་པས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་བཟུང་སྟེ་དྲི་གཙང་ཁང་གི་ཁོར་ཡུག་ཏུ་བཤམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་ནས། ཆོས་གོས་ dམར་པོ་ཉིས་བརྩེགས་བགོ་བར་མཛད་དེ། སྐུ་རགས་བཅིངས་ཤིང་བླ་གོས་གཟར་ནས། དེར་གཤེགས་ཏེ་གཅིག་པུ་ཡུད་ཙམ་ཞིག་དབེན་པར་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཕྱོགས་དེ་དང་དེ་ནས་ལྷགས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པར་འོང་ངོ་། །དེར་ལ་ལ་ཞིག་གིས་དྲི་བ་འདྲི་བ་དང་། ལ་ལ་ཞིག་གིས་སྒོམ་ལུང་ཞུ་བ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་ཆོས་ཉན་པར་གསོལ་བར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་གི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་མཚན་མོའི་ཐུན་དང་པོ་འདའ་བར་མཛད་དོ། ། Majjhimayāme sakaladasasahassilokadhātudevatāyo okāsaṃ labhamānā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti yathābhisaṅkhataṃ antamaso caturakkharampi. Bhagavā tāsaṃ devatānaṃ pañhaṃ vissajjento majjhimayāmaṃ vītināmeti. Tato pacchimayāmaṃ cattāro bhāge katvā ekaṃ bhāgaṃ caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, dutiyabhāgaṃ gandhakuṭiṃ pavisitvā dakkhiṇena passena sato sampajāno sīhaseyyaṃ kappeti, tatiyabhāgaṃ phalasamāpattiyā vītināmeti, catutthabhāgaṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ pavisitvā buddhacakkhunā lokaṃ voloketi apparajakkhamahārajakkhādisattadassanatthaṃ. Idaṃ pacchābhattakiccaṃ. མཚན་མོའི་ཐུན་དབུས་མ་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁྲི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ lྷ་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་ཐོབ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཐ་ན་ཡི་གེ་བཞི་ཙམ་གྱི་དྲི་བ་ཡང་རང་གི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་འདྲི་བར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷ་དེ་དག་གི་དྲི་བའི་ལན་འདེབས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་མཚན་མོའི་ཐུན་དབུས་མ་འདའ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་མཚན་མོའི་ཐུན་ཐ་མ་ཆ་བཞིར་བགོ་བར་མཛད་དེ། ཆ་གཅིག་ལ་འཆག་ས་ལ་གཤེགས་པར་མཛད་དོ། །ཆ་གཉིས་པ་ལ་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་ཏེ། གློ་གཡས་པས་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པས་སེང་གེའི་ཉལ་སྟབས་ཀྱིས་མནལ་བར་མཛད་དོ། །ཆ་གསུམ་པ་ལ་འབྲས་བུའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་དུས་འདའ་བར་མཛད་དོ། །ཆ་བཞི་པ་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ནས། ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་ཉུང་བ་དང་རྡུལ་མང་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གཟིགས་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ནི་ཕྱི་དྲོའི་བྱ་བའོ། ། Evamimassa [Pg.122] pacchābhattakiccassa lokavolokanasaṅkhāte catutthabhāgāvasāne buddhadhammasaṅghesu dānasīlauposathakammādīsu ca akatādhikāre katādhikāre ca anupanissayasampanne upanissayasampanne ca satte passituṃ buddhacakkhunā lokaṃ volokento kasibhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ arahattassa upanissayasampannaṃ disvā ‘‘tattha mayi gate kathā pavattissati, tato kathāvasāne dhammadesanaṃ sutvā esa brāhmaṇo pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇissatī’’ti ca ñatvā, tattha gantvā, kathaṃ samuṭṭhāpetvā imaṃ suttamabhāsi. དེ་ལྟར་ཕྱི་དྲོའི་བྱ་བ་འདིའི་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆ་བཞི་པའི་མཐར། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་གསོ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷག་པར་བྱས་པ་དང་མ་བྱས་པ། རྒྱུད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་མཐུ་ (upanissaya) དང་མི་ལྡན་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གཟིགས་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་མཐུ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་ནས། “དེར་བདག་གཤེགས་པ་ན་གཏམ་གླེང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ནས་གཏམ་གྱི་མཐར་ཆོས་བསྟན་པ་ཐོས་ནས་བྲམ་ཟེ་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་མཁྱེན་ནས། དེར་གཤེགས་ཏེ་གཏམ་གྱི་གཞི་བསླངས་ནས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tattha evaṃ me sutantiādi āyasmatā ānandena paṭhamamahāsaṅgītikāle dhammasaṅgītiṃ karontena āyasmatā mahākassapattherena puṭṭhena pañcannaṃ arahantasatānaṃ vuttaṃ, ‘‘ahaṃ, kho, samaṇa kasāmi ca vapāmi cā’’ti kasibhāradvājena vuttaṃ, ‘‘ahampi kho brāhmaṇa kasāmi ca vapāmi cā’’tiādi bhagavatā vuttaṃ. Tadetaṃ sabbampi samodhānetvā ‘‘kasibhāradvājasutta’’nti vuccati. དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་བཀའ་བསྡུས་དང་པོའི་ཚེ་ཆོས་ཀྱི་བསྡུས་པ་མཛད་པ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོས་དྲིས་པ་ལྟར། དགྲ་བཅོམ་པ་ལྔ་བརྒྱའི་ཚོགས་ལ་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་རྨོ་ཡང་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་ཡང་འདེབས་སོ། །” ཞེས་པ་ནི་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛས་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། “བྲམ་ཟེ། བདག་ཀྱང་རྨོ་ཡང་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་ཡང་འདེབས་སོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་立ན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ “ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོ།” ཞེས་བྱའོ། ། Tattha evanti ayaṃ ākāranidassanāvadhāraṇattho evaṃ-saddo. Ākāratthena hi etena etamatthaṃ dīpeti – nānānayanipuṇamanekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ atthabyañjanasampannaṃ vividhapāṭihāriyaṃ dhammatthadesanāpaṭivedhagambhīraṃ sabbasattehi sakasakabhāsānurūpamupalakkhaṇiyasabhāvaṃ tassa bhagavato vacanaṃ, taṃ sabbākārena ko samattho viññātuṃ; atha, kho, ‘‘evaṃ me sutaṃ, mayāpi ekenākārena suta’’nti. Nidassanatthena ‘‘nāhaṃ sayambhū, na mayā idaṃ sacchikata’’nti attānaṃ parimocento ‘‘evaṃ me sutaṃ, mayā evaṃ suta’’nti idāni vattabbaṃ sakalasuttaṃ nidasseti. Avadhāraṇatthena ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando, gatimantānaṃ, satimantānaṃ, dhitimantānaṃ, upaṭṭhākānaṃ yadidaṃ ānando’’ti (a. ni. 1.219-223) evaṃ bhagavatā pasatthabhāvānurūpaṃ attano dhāraṇabalaṃ dassento sattānaṃ sotukamyataṃ janeti ‘‘evaṃ me sutaṃ tañca atthato vā byañjanato vā anūnamanadhikaṃ, evameva, na aññathā daṭṭhabba’’nti. Me sutanti ettha mayāsaddattho me-saddo, sotadvāraviññāṇattho sutasaddo. Tasmā evaṃ me sutanti evaṃ mayā sotaviññāṇapubbaṅgamāya viññāṇavīthiyā upadhāritanti vuttaṃ hoti. དེ་ལ་ “evaṃ” (འདི་སྐད་དམ་དེ་ལྟར་) ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་རྣམ་པ་ (ākāra) དང་། མཚོན་པ་ (nidassana) དང་། ངེས་གཟུང་ (avadhāraṇa) གི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །རྣམ་པའི་དོན་གྱིས་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་དོན་སྟོན་ཏེ། ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་མཁས་ཤིང་བསམ་པ་དུ་མ་ལས་བྱུང་བ། དོན་དང་ཚིག་འབྲུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ཆོ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཆོས་དང་དོན་དང་བསྟན་པ་དང་རྟོགས་པ་ཟབ་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རང་རང་གི་སྐད་དང་མཐུན་པར་གོ་བར་ནུས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་དེ་ཉིད། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སུས་ཤེས་པར་ནུས་ཏེ། འོན་ཀྱང་ “འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་ཏེ། བདག་གིས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་ཐོས་སོ། །” ཞེས་སྟོན་ཏོ། །མཚོན་པའི་དོན་གྱིས་ནི། “བདག་ནི་རང་བྱུང་མ་ཡིན་ལ། བདག་གིས་འདི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་རང་ཉིད་སྐྱོན་ལས་ཐར་བར་བྱེད་བཞིན། “འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་ཏེ། བདག་གིས་འདི་ལྟར་ཐོས་སོ། །” ཞེས་ད་ལྟ་བཤད་པར་བྱ་བའི་མདོ་ཐམས་ཅད་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །ངེས་གཟུང་གི་དོན་གྱིས་ནི། “དགེ་སློང་དག །ངའི་ཉན་ཐོས་དགེ་སློང་མང་དུ་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཀུན་དགའ་བོ་ཡིན་ནོ། །བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། རིམ་གྲོ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ནི་ཀུན་དགའ་བོ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་མཐུན་པར། རང་གི་འཛིན་པའི་སྟོབས་བསྟན་ནས། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཉན་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། “འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་པ་དེ་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་སམ། ཚིག་གི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མ་ཉམས་མ་ལྷག་པར། དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་བཟུང་བར་བྱ་ཡི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་སྟོན་ཏོ། །“me sutaṃ” ཞེས་པ་འདིར་ “me” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བདག་གི་དོན་ཡིན་ལ། “suta” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣ་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བས་ན། “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་བདག་གིས་རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱིས་བཟུང་བའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། Ekaṃ [Pg.123] samayanti ekaṃ kālaṃ. Bhagavāti bhāgyavā, bhaggavā, bhattavāti vuttaṃ hoti. Magadhesu viharatīti magadhā nāma janapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘magadhā’’ti vuccati. Tasmiṃ magadhesu janapade. Keci pana ‘‘yasmā cetiyarājā musāvādaṃ bhaṇitvā bhūmiṃ pavisanto ‘mā gadhaṃ pavisā’ti vutto, yasmā vā taṃ rājānaṃ maggantā bhūmiṃ khanantā purisā ‘mā gadhaṃ karothā’ti vuttā, tasmā magadhā’’ti evamādīhi nayehi bahudhā papañcenti. Yaṃ ruccati, taṃ gahetabbanti. Viharatīti ekaṃ iriyāpathabādhanaṃ aparena iriyāpathena vicchinditvā aparipatantaṃ attabhāvaṃ harati, pavattetīti vuttaṃ hoti. Dibbabrahmaariyavihārehi vā sattānaṃ vividhaṃ hitaṃ haratīti viharati. Haratīti upasaṃharati, upaneti, janeti, uppādetīti vuttaṃ hoti. Tathā hi yadā sattā kāmesu vippaṭipajjanti, tadā kira bhagavā dibbena vihārena viharati tesaṃ alobhakusalamūluppādanatthaṃ – ‘‘appeva nāma imaṃ paṭipattiṃ disvā ettha ruciṃ uppādetvā kāmesu virajjeyyu’’nti. Yadā pana issariyatthaṃ sattesu vippaṭipajjanti, tadā brahmavihārena viharati tesaṃ adosakusalamūluppādanatthaṃ – ‘‘appeva nāma imaṃ paṭipattiṃ disvā ettha ruciṃ uppādetvā adosena dosaṃ vūpasameyyu’’nti. Yadā pana pabbajitā dhammādhikaraṇaṃ vivadanti, tadā ariyavihārena viharati tesaṃ amohakusalamūluppādanatthaṃ – ‘‘appeva nāma imaṃ paṭipattiṃ disvā ettha ruciṃ uppādetvā amohena mohaṃ vūpasameyyu’’nti. Iriyāpathavihārena pana na kadāci na viharati taṃ vinā attabhāvapariharaṇābhāvatoti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāraṃ pana maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ vakkhāma. “དུས་གཅིག་ན།” ཞེས་པ་ནི་དུས་གཅིག་ལའོ། །“བཅོམ་ལྡན་འདས།” (Bhagavā) ཞེས་པ་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ། བཅོམ་པ་དང་ལྡན་པ། བསྟེན་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“མ་ག་དྷཱ་རྣམས་སུ་བཞུགས་སོ། །” ཞེས་པ་ནི། མ་ག་དྷཱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་བུ་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་གནས་ཡུལ་གཅིག་པོ་དེ་ལའང་གྲགས་པའི་སྒྲས་ “མ་ག་དྷཱ་” ཞེས་བྱའོ། །མ་ག་དྷཱའི་ཡུལ་དེ་ཉིད་དུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “གང་གི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་ཙེ་ཏི་ཡས་རྫུན་སྨྲས་ནས་ས་ལ་ནུབ་པ་ན། ‘ས་དོང་དུ་མ་འཇུག་ཅིག་’ (mā gadhaṃ pavisa) ཅེས་བརྗོད་པ་དང་། ཡང་ན་རྒྱལ་པོ་དེ་འཚོལ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ས་བརྐོས་པ་ན། ‘ས་དོང་མ་བྱེད་ཅིག་’ (mā gadhaṃ karotha) ཅེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་མ་ག་དྷཱའོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་མང་པོར་སྤྲོས་ཏེ་བཤད་དོ། །གང་འདོད་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ། །“བཞུགས་སོ། །” (viharati) ཞེས་པ་ནི། སྤྱོད་ལམ་གཅིག་གི་གནོད་པ་དེ་སྤྱོད་ལམ་གཞན་གྱིས་བཅད་དེ། ལུས་མ་ལྷུང་བར་འཛིན་ཅིང་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལ་བཤད་དོ། །ཡང་ན། ལྷའི་གནས་པ་དང་། ཚངས་པའི་གནས་པ་དང་། འཕགས་པའི་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་པར་མཛད་པས་ན་བཞུགས་སོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པ་དང་། ཉེ་བར་གཏོད་པ་དང་། སྐྱེད་པ་དང་། མངོན་པར་སྐྱེད་པ་ལ་བཤད་དོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་མ་ཆགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཅི་ནས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་སྒྲུབ་པ་འདི་མཐོང་ནས་འདི་ལ་མོས་པ་སྐྱེས་ཏེ་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རམ། །” སྙམ་ནས་ལྷའི་གནས་པས་བཞུགས་སོ། །གང་གི་ཚེ་དབང་ཕྱུག་གི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ན། དེ་དག་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཅི་ནས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་སྒྲུབ་པ་འདི་མཐོང་ནས་འདི་ལ་མོས་པ་སྐྱེས་ཏེ་ཞེ་སྡང་མེད་པས་ཞེ་སྡང་ཞི་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རམ། །” སྙམ་ནས་ཚངས་པའི་གནས་པས་བཞུགས་སོ། །གང་གི་ཚེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་རྩོད་པ་ལ་རྩོད་པར་བྱེད་པ་ན། དེ་དག་ལ་གཏི་མུག་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཅི་ནས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་སྒྲུབ་པ་འདི་མཐོང་ནས་འདི་ལ་མོས་པ་སྐྱེས་ཏེ་གཏི་མུག་མེད་པས་གཏི་མུག་ཞི་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རམ། །” སྙམ་ནས་འཕགས་པའི་གནས་པས་བཞུགས་སོ། །སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་པས་ནི་ནམ་ཡང་མི་བཞུགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་པར་ལུས་འཛིན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་བཤད་པར་བྱའོ། ། Dakkhiṇāgirisminti yo so rājagahaṃ parivāretvā ṭhito giri, tassa dakkhiṇapasse janapado ‘‘dakkhiṇāgirī’’ti vuccati, tasmiṃ janapadeti vuttaṃ hoti. Tattha vihārassāpi tadeva nāmaṃ. Ekanāḷāyaṃ brāhmaṇagāmeti ekanāḷāti tassa gāmassa nāmaṃ. Brāhmaṇā cettha sambahulā paṭivasanti, brāhmaṇabhogo vā so, tasmā ‘‘brāhmaṇagāmo’’ti vuccati. “ལྷོ་རིར།” (Dakkhiṇāgiri) ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་བསྐོར་ནས་གནས་པའི་རི་གང་ཡིན་པ་དེའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ “ལྷོ་རི་” ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡུལ་དེ་ཉིད་དུ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེར་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མིང་ཡང་དེ་ཉིད་དོ། །“བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱར།” ཞེས་པར་ “ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ་” ཞེས་པ་ནི་གྲོང་དེའི་མིང་ངོ་། །འདིར་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་གནས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པའི་གྲོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “བྲམ་ཟེའི་གྲོང་” ཞེས་བྱའོ། ། Tena kho pana samayenāti yaṃ samayaṃ bhagavā aparājitapallaṅkaṃ ābhujitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhitvā pavattitavaradhammacakko magadharaṭṭhe [Pg.124] ekanāḷaṃ brāhmaṇagāmaṃ upanissāya dakkhiṇāgirimahāvihāre brāhmaṇassa indriyaparipākaṃ āgamayamāno viharati, tena samayena karaṇabhūtenāti vuttaṃ hoti. Kho panāti idaṃ panettha nipātadvayaṃ padapūraṇamattaṃ, adhikārantaradassanatthaṃ vāti daṭṭhabbaṃ. Kasibhāradvājassa brāhmaṇassāti so brāhmaṇo kasiyā jīvati, bhāradvājoti cassa gottaṃ, tasmā evaṃ vuccati. Pañcamattānīti yathā – ‘‘bhojane mattaññū’’ti ettha mattasaddo pamāṇe vattati, evamidhāpi, tasmā pañcapamāṇāni anūnāni anadhikāni, pañcanaṅgalasatānīti vuttaṃ hoti. Payuttānīti payojitāni, balibaddānaṃ khandhesu ṭhapetvā yuge yottehi yojitāni hontīti attho. «དེ་ནས་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ན།» ཞེས་པ་ནི། དུས་གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པའི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། ཡུལ་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷོ་ཕྱོགས་རིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར། བྲམ་ཟེའི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་དུས་ལ་སྒུག་ཅིང་བཞུགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ «དེའི་ཚེ་ན།» ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་གསུངས་སོ།། «ཁོ་པན།» ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་གཉིས་པོ་འདི་ནི་ཚིག་རྐང་ཁ་སྐོང་བ་ཙམ་མམ། ཡང་ན་སྐབས་དོན་གཞན་ཞིག་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། «བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ།» ཞེས་པ་ནི། བྲམ་ཟེ་དེ་ཉིད་ཐོང་གཤོལ་གྱིས་ལོ་ཏོག་བཏབ་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བས་ན། «ཀ་སི།» (རྨོ་བ) ཞེས་བྱ་ལ། «བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ།» ནི་ཁོང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པས་ན། དེ་ལྟར་བརྗོད་དོ།། «ལྔ་བརྒྱ་ཙམ།» ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན། «ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་པ།» ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ «ཚོད།» ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ཚད་ལ་འཇུག་པ་བཞིན། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལྔའི་ཚད་ལས་མ་ཉུང་ཞིང་མ་ལྷག་པའི་ཐོང་གཤོལ་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ།། «སྦྱར་བ།» ཞེས་པ་ནི། གཉའ་ཤིང་དང་ཐག་པས་གླང་རྒོད་ཀྱི་ཕྲག་པར་སྦྱར་ཞིང་བཏགས་པ་ལ་བྱའོ།། Vappakāleti vapanakāle, bījanikkhipakāleti vuttaṃ hoti. Tattha dve vappāni kalalavappañca, paṃsuvappañca. Paṃsuvappaṃ idha adhippetaṃ. Tañca kho paṭhamadivase maṅgalavappaṃ. Tatthāyaṃ upakaraṇasampadā – tīṇi balibaddasahassāni upaṭṭhāpitāni honti, sabbesaṃ suvaṇṇamayāni siṅgāni paṭimukkāni, rajatamayā khurā, sabbe setamālāhi sabbagandhasugandhehi pañcaṅgulikehi ca alaṅkatā paripuṇṇaṅgapaccaṅgā sabbalakkhaṇasampannā, ekacce kāḷā añjanavaṇṇāyeva, ekacce setā phalikavaṇṇā, ekacce rattā pavāḷavaṇṇā, ekacce kammāsā masāragallavaṇṇā. Pañcasatā kassakapurisā sabbe ahatasetavatthanivatthā mālālaṅkatā dakkhiṇaaṃsakūṭesu ṭhapitapupphacumbaṭakā haritālamanosilālañchanujjalitagattabhāgā dasa dasa naṅgalā ekekagumbā hutvā gacchanti. Naṅgalānaṃ sīsañca yugañca patodā ca suvaṇṇavinaddhā. Paṭhamanaṅgale aṭṭha balibaddā yuttā, sesesu cattāro cattāro, avasesā kilantaparivattanatthaṃ ānītā. Ekekagumbe ekamekaṃ bījasakaṭaṃ ekeko kasati, ekeko vapati. «ས་བོན་འདེབས་པའི་དུས་སུ།» ཞེས་པ་ནི། ས་བོན་འདེབས་ཤིང་གཏོར་བའི་དུས་ལ་བྱའོ།། དེ་ལ་ས་བོན་འདེབས་ཚུལ་གཉིས་ཏེ། འདམ་ལ་འདེབས་པ་དང་། ས་རྡུལ་ལ་འདེབས་པའོ།། འདིར་ནི་ས་རྡུལ་ལ་འདེབས་པ་བསྟན་ཏོ།། དེ་ཡང་ཉིན་དང་པོའི་བཀྲ་ཤིས་པའི་ས་བོན་འདེབས་པའི་དུས་ཡིན་ནོ།། དེ་ལ་ཡོ་བྱད་ཕུམ་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་རྒོད་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ཉེ་བར་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྭ་ཅོ་ལ་གསེར་གྱི་ཤུབས་གཡོགས་པ་དང་། རྨིག་པ་དངུལ་གྱིས་བཏུམས་པ། ཐམས་ཅད་མེ་ཏོག་དཀར་པོའི་ཕྲེང་བ་དང་། སྤོས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་པོས་བྱུགས་ཤིང་། ཕྱག་སོར་ལྔའི་རི་མོས་བརྒྱན་པ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའོ།། ལ་ལ་ནི་མིག་སྨན་ལྟར་ནག་ཅིང་སྣུམ་པ། ལ་ལ་ནི་ཤེལ་ལྟར་དཀར་བ། ལ་ལ་ནི་བྱུ་རུ་ལྟར་དམར་བ། ལ་ལ་ནི་སྤུག་གི་མདོག་ལྟར་ཁྲ་བོའོ།། ཞིང་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གོས་དཀར་པོ་གསར་པ་བགོས་ཤིང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བས་བརྒྱན་པ། ཕྲག་པ་གཡས་པར་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཞག་པ། བ་བླ་དང་ལྡོང་རོས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཐིག་ལེ་བཀོད་པས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ། ཐོང་གཤོལ་བཅུ་རེ་ཚན་པ་རེ་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བའོ།། ཐོང་གཤོལ་གྱི་མགོ་དང་། གཉའ་ཤིང་། ལྕག་ཚན་རྣམས་གསེར་གྱིས་བཏུམས་པའོ།། ཐོང་གཤོལ་དང་པོ་ལ་གླང་རྒོད་བརྒྱད་སྦྱར་ཞིང་། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་བཞི་རེ་སྦྱར་བའོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ངལ་གསོ་བའི་ཚེ་བརྗེ་བའི་ཕྱིར་ཁྲིད་པའོ།། ཚན་པ་རེ་རེ་ལ་ས་བོན་གྱི་ཤིང་རྟ་རེ་རེ་ཡོད་ཅིང་། རེ་རེས་རྨོ་ཞིང་རེ་རེས་ས་བོན་འདེབས་སོ།། Brāhmaṇo pana pageva massukammaṃ kārāpetvā nhatvā sugandhagandhehi vilitto pañcasatagghanakaṃ vatthaṃ nivāsetvā sahassagghanakaṃ ekaṃsaṃ karitvā ekamekissā aṅguliyā dve dve katvā vīsati aṅgulimuddikāyo, kaṇṇesu sīhakuṇḍalāni, sīse ca brahmaveṭhanaṃ paṭimuñcitvā suvaṇṇamālaṃ kaṇṭhe [Pg.125] katvā brāhmaṇagaṇaparivuto kammantaṃ vosāsati. Athassa brāhmaṇī anekasatabhājanesu pāyāsaṃ pacāpetvā mahāsakaṭesu āropetvā gandhodakena nhāyitvā sabbālaṅkāravibhūsitā brāhmaṇīgaṇaparivutā kammantaṃ agamāsi. Gehampissa sabbattha gandhehi suvilittaṃ pupphehi sukatabalikammaṃ, khettañca tesu tesu ṭhānesu samussitapaṭākaṃ ahosi. Parijanakammakārehi saha kammantaṃ osaṭaparisā aḍḍhateyyasahassā ahosi. Sabbe ahatavatthanivatthā, sabbesañca pāyāsabhojanaṃ paṭiyattaṃ ahosi. བྲམ་ཟེ་དེས་ནི་སྔ་བར་དུ་ཁ་སྤུ་བཞར་ཞིང་། ཁྲུས་བྱས་ཏེ། དྲི་ཞིམ་པོའི་བྱུག་པ་བྱུགས་ནས། རིན་ཐང་ལྔ་བརྒྱ་པ་ཡི་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཤིང་། རིན་ཐང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་པའི་གཟན་གཟར་ཏེ། སོར་མོ་རེ་རེ་ལ་གཉིས་རེ་བྱས་པས་སོར་གདུབ་ཉི་ཤུ་དང་། རྣ་བ་གཉིས་ལ་སེང་གེའི་གདོང་པ་ཅན་གྱི་རྣ་རྒྱན་བཏགས་པ། མགོ་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཐོད་བཅིངས་ཤིང་། སྐེ་ལ་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བ་བཏགས་ནས། བྲམ་ཟེའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ལས་ཀ་ལ་བཀོད་པ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ནས་ཁོང་གི་ཆུང་མ་བྲམ་ཟེ་མས་ཀྱང་སྣོད་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོར་འོ་ཐུག་བསྐོལ་དུ་བཅུག་ནས། ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཞག་སྟེ། དྲི་ཆུས་ཁྲུས་བྱས་ཤིང་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཏེ། བྲམ་ཟེ་མོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་ལས་ཡུལ་དུ་སོང་ངོ།། ཁོང་གི་ཁྱིམ་ཡང་ཐམས་ཅད་དུ་དྲི་བཟང་པོས་ལེགས་པར་བྱུགས་ཤིང་། མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པ་ལེགས་པར་བཤམས་པ་དང་། ཞིང་ས་དེའི་གནས་སོ་སོར་དར་འཕྲུ་བཙུགས་ཡོད་དོ།། གཡོག་འཁོར་དང་ལས་མི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལས་ཡུལ་དུ་འདུས་པའི་ཚོགས་ནི་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་དོ།། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གོས་གསར་པ་བགོས་ཤིང་། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་འོ་ཐུག་གི་ཟས་བཤམས་ཏེ་ཡོད་དོ།། Atha brāhmaṇo yattha sāmaṃ bhuñjati, taṃ suvaṇṇapātiṃ dhovāpetvā pāyāsassa pūretvā sappimadhuphāṇitādīni abhisaṅkharitvā naṅgalabalikammaṃ kārāpesi. Brāhmaṇī pañca kassakasatāni suvaṇṇarajatakaṃsatambamayāni bhājanāni gahetvā nisinnāni suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā pāyāsena parivisantī gacchati. Brāhmaṇo pana balikammaṃ kārāpetvā rattasuvaṇṇabandhūpāhanāyo ārohitvā rattasuvaṇṇadaṇḍaṃ gahetvā ‘‘idha pāyāsaṃ detha, idha sappiṃ, idha sakkharaṃ dethā’’ti vosāsamāno vicarati. Atha bhagavā gandhakuṭiyaṃ nisinnova brāhmaṇassa parivesanaṃ vattamānaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ kālo brāhmaṇaṃ dametu’’nti nivāsetvā, kāyabandhanaṃ bandhitvā, saṅghāṭiṃ pārupitvā, pattaṃ gahetvā, gandhakuṭito nikkhami yathā taṃ anuttaro purisadammasārathi. Tenāha āyasmā ānando ‘‘atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā’’ti. དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་རང་ཉིད་གང་དུ་ཟ་བའི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་དེ་བཀྲུ་བཅུག་ནས། འོ་ཐུག་གིས་གང་བར་བྱས་ཏེ། མར་དང་། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ་གྱི་ཁུ་བ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ནས། ཐོང་གཤོལ་གྱི་མཆོད་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། བྲམ་ཟེ་མས་ནི་གསེར་དངུལ་དང་། འཁར་བ། ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྣོད་བཟུང་ནས་བསྡད་པའི་ཞིང་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ། གསེར་གྱི་སྐྱོགས་བཟུང་སྟེ་འོ་ཐུག་བགོ་བཤའ་རྒྱག་བཞིན་འགྲོའོ།། བྲམ་ཟེས་ནི་མཆོད་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས། གསེར་དམར་པོའི་ལྷམ་གྱོན་ཏེ། གསེར་དམར་པོའི་འཁར་བ་བཟུང་ནས། "འདིར་འོ་ཐུག་བྱིན། འདིར་མར་བྱིན། འདིར་བྱེ་མ་ཀ་ར་བྱིན།" ཞེས་བཀོད་པ་གཏོང་ཞིང་ཕར་ཚུར་འགྲོའོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོར་བཞུགས་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེའི་ཟས་འགྱེད་པ་བྱེད་བཞིན་པ་མཁྱེན་ནས། "འདི་ནི་བྲམ་ཟེ་འདུལ་བའི་དུས་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་དགོངས་ཏེ། ཤམ་ཐབས་ལེགས་པར་བགོས་ཤིང་། སྐུ་རགས་བཅིངས་ཏེ། ཆོས་གོས་གཟན་གཟར་ནས། ལྷུང་བཟེད་བསྣམས་ཏེ། གདུལ་བྱ་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ་བཞིན་དུ་གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོ་ནས་ཕེབས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ "དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ།" ཞེས་གསུངས་སོ།། Tattha atha iti nipāto aññādhikāravacanārambhe khoti padapūraṇe. Bhagavāti vuttanayameva. Pubbaṇhasamayanti divasassa pubbabhāgasamayaṃ, pubbaṇhasamayeti attho, pubbaṇhe vā samayaṃ pubbaṇhasamayaṃ, pubbaṇhe ekaṃ khaṇanti vuttaṃ hoti. Evaṃ accantasaṃyoge upayogavacanaṃ labbhati. Nivāsetvāti paridahitvā, vihāranivāsanaparivattanavasenetaṃ veditabbaṃ. Na hi bhagavā tato pubbe anivattho āsi. Pattacīvaramādāyāti pattaṃ hatthehi, cīvaraṃ kāyena ādiyitvā, sampaṭicchitvā dhāretvāti attho. Bhagavato kira piṇḍāya pavisitukāmassa bhamaro viya vikasitapadumadvayamajjhaṃ, indanīlamaṇivaṇṇaṃ [Pg.126] selamayaṃ pattaṃ hatthadvayamajjhaṃ āgacchati. Tasmā evamāgataṃ pattaṃ hatthehi sampaṭicchitvā cīvarañca parimaṇḍalaṃ pārutaṃ kāyena dhāretvāti evamassa attho veditabbo. Yena vā tena vā hi pakārena gaṇhanto ādāya icceva vuccati yathā ‘‘samādāyeva pakkamatī’’ti. དེ་ལ་ «དེ་ནས།» ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་ནི་སྐབས་དོན་གཞན་ཞིག་འགོ་རྩོམ་པའི་དོན་ཡིན་ལ། «ཁོ།» ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྐང་ཁ་སྐོང་བའོ།། «བཅོམ་ལྡན་འདས།» ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།། «སྔ་དྲོའི་དུས་སུ།» ཞེས་པ་ནི་ཉིན་མོའི་སྔ་བའི་ཆ་སྟེ། སྔ་དྲོའི་དུས་ལ་བྱའོ།། ཡང་ན་སྔ་དྲོའི་དུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། སྔ་དྲོའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་བྱའོ།། དེ་ལྟར་དུས་རྒྱུན་ཆགས་པ་ལ་ལས་ཀྱི་སྒྲ་འཐོབ་བོ།། «ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ།» ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་གྱོན་པ་སྟེ། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གྱོན་པའི་ཤམ་ཐབས་བརྗེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་གོང་དུ་ཤམ་ཐབས་མ་གྱོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། «ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ཏེ།» ཞེས་པ་ནི། ལྷུང་བཟེད་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་ཞིང་། ཆོས་གོས་སྐུ་ལ་གྱོན་ཏེ་བསྣམས་པའི་དོན་ནོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པར་བཞེད་པའི་ཚེ། བུང་བ་མེ་ཏོག་པདྨ་ཁ་བྱེ་བ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་འབབ་པ་བཞིན། དབང་སྔོན་གྱི་ནོར་བུའི་མདོག་ཅན་གྱི་རྡོ་ལས་གྲུབ་པའི་ལྷུང་བཟེད་དེ་ཉིད་ཕྱག་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བབས་པའི་ལྷུང་བཟེད་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་ཞིང་། ཆོས་གོས་སྐུ་ལ་ཟླུམ་པོར་གྱོན་ཏེ་བསྣམས་པ་ནི་འདིའི་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཚུལ་གང་དང་གང་གིས་བཟུང་ཡང་ «བསྣམས་ཏེ།» ཞེས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན། "ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་གཤེགས་སོ།།" ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། Yenāti yena maggena. Kammantoti kammakaraṇokāso. Tenāti tena maggena. Upasaṅkamīti gato, yena maggena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa kammanto gammati, tena maggena gatoti vuttaṃ hoti. Atha kasmā, bhikkhū, bhagavantaṃ nānubandhiṃsūti? Vuccate – yadā bhagavā ekakova katthaci upasaṅkamitukāmo hoti, bhikkhācāravelāyaṃ dvāraṃ pidahitvā antogandhakuṭiṃ pavisati. Tato bhikkhū tāya saññāya jānanti – ‘‘ajja bhagavā ekakova gāmaṃ pavisitukāmo, addhā kañci eva vinetabbapuggalaṃ addasā’’ti. Te attano pattacīvaraṃ gahetvā, gandhakuṭiṃ padakkhiṇaṃ katvā, bhikkhācāraṃ gacchanti. Tadā ca bhagavā evamakāsi. Tasmā bhikkhū bhagavantaṃ nānubandhiṃsūti. «གང་དུ།» ཞེས་པ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་ལམ་གང་གི་སྒོ་ནས་སོ།། «ལས་ཀ།» ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་ས་ཆའོ།། «དེར།» ཞེས་པ་ནི་ལམ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། «ཉེ་བར་གཤེགས་སོ།» ཞེས་པ་ནི་བྱོན་པ་སྟེ། ལམ་གང་གི་སྒོ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་ལས་ཡུལ་དུ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་དེར། ལམ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བྱོན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ།། འོ་ན། དགེ་སློང་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མ་འབྲངས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་གཅིག་པུར་གནས་གང་དུ་གཤེགས་པར་བཞེད་པའི་ཚེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་སུ་སྒོ་བཅད་དེ་གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོའི་ནང་དུ་བཞུགས་པར་མཛད་དོ།། དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་མ་དེས་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། "དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་གཅིག་པུར་གྲོང་དུ་གཤེགས་པར་བཞེད་དེ། ངེས་པར་གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་གཟིགས་པ་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་ཤེས་སོ།། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས། གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོ་ལ་སྐོར་བ་བྱས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ།། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མཛད་པས་ན། དགེ་སློང་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མ་འབྲངས་སོ།། Tena kho pana samayenāti yena samayena bhagavā kammantaṃ upasaṅkami, tena samayena tassa brāhmaṇassa parivesanā vattati, bhattavissaggo vattatīti attho. Yaṃ pubbe avocumha – ‘‘brāhmaṇī pañca kassakasatāni suvaṇṇarajatakaṃsatambamayāni bhājanāni gahetvā nisinnāni suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā pāyāsena parivisantī gacchatī’’ti. Atha kho bhagavā yena parivesanā tenupasaṅkami. Kiṃ kāraṇāti? Brāhmaṇassa anuggahakaraṇatthaṃ. Na hi bhagavā kapaṇapuriso viya bhottukāmatāya parivesanaṃ upasaṅkamati. Bhagavato hi dve asītisahassasaṅkhyā sakyakoliyarājāno ñātayo, te attano sampattiyā nibaddhabhattaṃ dātuṃ ussahanti. Na pana bhagavā bhattatthāya pabbajito, apica kho pana ‘‘anekāni asaṅkhyeyyāni pañca mahāpariccāge pariccajanto pāramiyo pūretvā mutto mocessāmi, danto damessāmi; santo samessāmi, parinibbuto parinibbāpessāmī’’ti pabbajito. Tasmā attano muttattā…pe… parinibbutattā ca paraṃ mocento…pe… parinibbāpento ca loke vicaranto brāhmaṇassa anuggahakaraṇatthaṃ yena parivesanā tenupasaṅkamīti veditabbaṃ. «དེ་ནས་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ན།» ཞེས་པ་ནི། དུས་གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཡུལ་དུ་གཤེགས་པའི་ཚེ། དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་དེས་ཟས་འགྱེད་པ་དང་། བཟའ་བཏུང་སྦྱིན་པའི་དུས་ལ་བབ་པ་སྟེ། གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། "བྲམ་ཟེ་མས་གསེར་དངུལ་དང་། འཁར་བ། ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྣོད་བཟུང་ནས་བསྡད་པའི་ཞིང་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ། གསེར་གྱི་སྐྱོགས་བཟུང་སྟེ་འོ་ཐུག་བགོ་བཤའ་རྒྱག་བཞིན་འགྲོའོ།།" ཞེས་པ་དེའོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་དུ་ཟས་འགྱེད་པ་དེར་གཤེགས་སོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྤྲང་པོ་བཞིན་དུ་བཟའ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཟས་འགྱེད་སར་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ཉེ་ཤཱཀྱ་དང་ཀོ་ལི་ཡའི་རྒྱལ་པོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་འབྱོར་པ་ལས་རྒྱུན་དུ་བསོད་སྙོམས་འབུལ་བར་སྤྲོ་བས་སོ།། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ཡང་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་མང་པོར་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་བཏང་ཞིང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས། "བདག་ཐར་བས་གཞན་ཐར་བར་བྱའོ།། བདག་ཐུལ་བས་གཞན་གདུལ་བར་བྱའོ།། བདག་ཞི་བས་གཞན་ཞི་བར་བྱའོ།། བདག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་གཞན་མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་དགོངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ།། དེའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཐར་ཞིང་... མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་གཞན་ཐར་བར་བྱེད་ཅིང་... མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་གཤེགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་གང་དུ་ཟས་འགྱེད་པ་དེར་གཤེགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Upasaṅkamitvā [Pg.127] ekamantaṃ aṭṭhāsīti evaṃ upasaṅkamitvā ca ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantanti bhāvanapuṃsakaniddeso, ekokāsaṃ ekapassanti vuttaṃ hoti. Bhummatthe vā upayogavacanaṃ, tassa dassanūpacāre kathāsavanaṭṭhāne, yattha ṭhitaṃ brāhmaṇo passati, tattha uccaṭṭhāne aṭṭhāsi. Ṭhatvā ca suvaṇṇarasapiñjaraṃ sahassacandasūriyobhāsātibhāsayamānaṃ sarīrābhaṃ muñci samantato asītihatthaparimāṇaṃ, yāya ajjhottharitattā brāhmaṇassa kammantasālābhittirukkhakasitamattikāpiṇḍādayo suvaṇṇamayā viya ahesuṃ. Atha manussā pāyāsaṃ bhuttā asītianubyañjanaparivāradvattiṃsavaralakkhaṇapaṭimaṇḍitasarīraṃ byāmappabhāparikkhepavibhūsitabāhuyugaḷaṃ ketumālāsamujjalitasassirikadassanaṃ jaṅgamamiva padumassaraṃ, raṃsijālujjalitatārāgaṇamiva gaganatalaṃ, ādittamiva ca kanakagirisikharaṃ siriyā jalamānaṃ sammāsambuddhaṃ ekamantaṃ ṭhitaṃ disvā hatthapāde dhovitvā añjaliṃ paggayha samparivāretvā aṭṭhaṃsu. Evaṃ tehi samparivāritaṃ addasa kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ahaṃ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi cā’’ti. «ཉེ་བར་གཤེགས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ།།» ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཉེ་བར་གཤེགས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་པའོ།། «ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ།» ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་ནང་གི་མ་ནིང་གི་སྒྲ་སྟེ། གནས་གཅིག་གམ་ལོགས་གཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ནོ།། ཡང་ན་གནས་ཀྱི་དོན་དུ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་སྦྱར་བ་སྟེ། བྲམ་ཟེས་མཐོང་བའི་ཡུལ་དང་གསུང་ཐོས་པའི་གནས་ཏེ། བྲམ་ཟེས་གང་དུ་བཞུགས་པ་མཐོང་བའི་ས་མཐོ་ས་ཞིག་ཏུ་བཞུགས་སོ།། དེ་ལྟར་བཞུགས་ནས་གསེར་གྱི་མདོག་ལྟར་འཚེར་ཞིང་། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་སྟོང་གི་འོད་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་འཚེར་བའི་སྐུའི་འོད་ཟེར་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་མཚམས་སུ་བཀྱེ་བར་མཛད་དོ།། འོད་དེས་ཁྱབ་པར་བྱས་པས་བྲམ་ཟེའི་ལས་ཁང་གི་རྩིག་པ་དང་། ཤིང་སྡོང་། རྨོས་པའི་ས་ཕུང་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་གསེར་ལས་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་འོ་ཐུག་ཟོས་ཚར་བ་ན། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བསྐོར་ཞིང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་སྐུ་དང་། འདོམ་གང་གི་འོད་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ཕྱག་གཉིས་དང་། གཙུག་ཏོར་གྱི་འོད་ཟེར་འབར་བས་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ། འགྲོ་བའི་པདྨའི་མཚོ་བཞིན་པ་དང་། འོད་ཟེར་གྱི་དྲ་བས་མཛེས་པའི་སྐར་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་ནམ་མཁའ་བཞིན་པ་དང་། འབར་བའི་གསེར་གྱི་རི་བོའི་རྩེ་མོ་བཞིན་དུ་དཔལ་གྱིས་འབར་བའི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་པ་མཐོང་ནས། ལག་པ་དང་རྐང་པ་བཀྲུས་ཏེ། ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་བསྐོར་ཏེ་བསྡད་དོ།། དེ་ལྟར་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་བཞུགས་པ་དེ་བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛས་མཐོང་ངོ།། མཐོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། "བདག་ནི་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་འདེབས་སོ།།" ཞེས་སོ།། Kasmā panāyaṃ evamāha? Kiṃ samantapāsādike pasādanīye uttamadamathasamathamanuppattepi bhagavati appasādena, udāhu aḍḍhateyyānaṃ janasahassānaṃ pāyāsaṃ paṭiyādetvāpi kaṭacchubhikkhāya maccherenāti? Ubhayathāpi no, apica khvāssa bhagavato dassanena atittaṃ nikkhittakammantaṃ janaṃ disvā ‘‘kammabhaṅgaṃ me kātuṃ āgato’’ti anattamanatā ahosi. Tasmā evamāha. Bhagavato ca lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘sacāyaṃ kammante payojayissa, sakalajambudīpe manussānaṃ sīse cūḷāmaṇi viya abhavissa, ko nāmassa attho na sampajjissa, evamevaṃ alasatāya kammante appayojetvā vappamaṅgalādīsu piṇḍāya caritvā bhuñjanto kāyadaḷhībahulo vicaratī’’tipissa ahosi. Tenāha – ‘‘ahaṃ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti. Na me kammantā byāpajjanti, na camhi yathā tvaṃ evaṃ lakkhaṇasampannoti adhippāyo. Tvampi samaṇa…pe… bhuñjassu, ko te attho na sampajjeyya evaṃ lakkhaṇasampannassāti adhippāyo. ཅིའི་ཕྱིར་འདིས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཤེ་ན། ཀུན་ནས་མཛེས་ཤིང་དད་པར་བྱེད་པ། མཆོག་ཏུ་དུལ་ཞིང་ཞི་བར་གཤེགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མ་དད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་སྐྱེ་བོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལ་འོ་ཐུག་བཤམས་ནས་ཟས་སྐྱོགས་གཅིག་གི་སློང་མོ་ལ་སེར་སྣ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་གཉིས་ཀ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བལྟས་པས་མི་ངོམས་ཤིང་ལས་མཚམས་བཞག་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མཐོང་ནས། “ངའི་ལས་བཤིག་པར་འོངས་སོ་”སྙམ་ནས་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཚན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། “གལ་ཏེ་འདིས་ལས་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་ན། འཛམ་བུའི་གླིང་གི་མི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མགོ་བོའི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། འདིའི་དོན་གང་ཞིག་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ལེ་ལོའི་དབང་གིས་ལས་ལ་མི་བརྩོན་པར། ས་བོན་འདེབས་པའི་དུས་སྟོན་སོགས་སུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་ཞིང་ཟ་བ་དང་། ལུས་སྟོབས་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་སོ་”སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བྱུང་ངོ། དེའི་ཕྱིར་ “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་འདེབས་ལ། རྨོས་ཤིང་ས་བོན་བཏབ་ནས་ཟའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེའི་དོན་ནི། “བདག་གི་ལས་རྣམས་མི་ཉམས་ལ། བདག་ནི་ཁྱོད་ལྟར་མཚན་དང་ལྡན་པའང་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། “དགེ་སྦྱོང་ཁྱོད་ཀྱང་... ཟོ་ཞིག མཚན་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་ལ་དོན་གང་ཞིག་མི་འགྲུབ་པར་འགྱུར་”ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། Apicāyaṃ [Pg.128] assosi – ‘‘sakyarājakule kira kumāro uppanno, so cakkavattirajjaṃ pahāya pabbajito’’ti. Tasmā ‘‘idāni ayaṃ so’’ti ñatvā ‘‘cakkavattirajjaṃ kira pahāya kilantosī’’ti upārambhaṃ karonto āha ‘‘ahaṃ kho samaṇā’’ti. Apicāyaṃ tikkhapañño brāhmaṇo, na bhagavantaṃ avakkhipanto bhaṇati, bhagavato pana rūpasampattiṃ disvā paññāsampattiṃ sambhāvayamāno kathāpavattanatthampi evamāha – ‘‘ahaṃ kho samaṇā’’ti. Tato bhagavā veneyyavasena sadevake loke aggakassakavappakabhāvaṃ attano dassento āha ‘‘ahampi kho brāhmaṇā’’ti. གཞན་ཡང་འདིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། “ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དུ་རྒྱལ་བུ་ཞིག་སྐྱེས་པ་དེས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་”ཞེས་གྲག་གོ། དེའི་ཕྱིར་ “ད་ལྟ་འདི་ནི་དེ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། “འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་ངལ་ཞིང་ཉོབ་པར་གྱུར་ཏོ”ཞེས་སྨད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་...”ཞེས་སྨྲས་སོ། ཡང་ན་བྲམ་ཟེ་ཤེས་རབ་རྣོ་བ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨོད་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་གྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། མཁྱེན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བསྔགས་ཤིང་གཏམ་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་...”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་བདག་ཉིད་རྨོ་བ་དང་ས་བོན་འདེབས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “བྲམ་ཟེ། བདག་ཀྱང་...”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། Atha brāhmaṇassa cintā udapādi – ‘‘ayaṃ samaṇo ‘kasāmi ca vapāmi cā’ti āha. Na cassa oḷārikāni yuganaṅgalādīni kasibhaṇḍāni passāmi, so musā nu kho bhaṇati, no’’ti bhagavantaṃ pādatalā paṭṭhāya yāva upari kesantā sammālokayamāno aṅgavijjāya katādhikārattā dvattiṃsavaralakkhaṇasampattimassa ñatvā ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ evarūpo musā bhaṇeyyā’’ti tāvadeva sañjātabahumāno bhagavati samaṇavādaṃ pahāya gottena bhagavantaṃ samudācaramāno āha ‘‘na kho pana mayaṃ passāma bhoto gotamassā’’ti. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་འདིས་ ‘བདག་ནི་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་འདེབས་སོ་’ཞེས་སྨྲ་ནའང་། འདིའི་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་རགས་པ་རྣམས་མི་མཐོང་ན། འདིས་རྫུན་སྨྲའམ་ཅི་”སྙམ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་མཐིལ་ནས་བཟུང་སྟེ་དབུ་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་ལེགས་པར་བལྟས་སོ། ལུས་ཀྱི་མཚན་རིག་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། “འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་གིས་རྫུན་སྨྲ་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དོ་”སྙམ་དུ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གུས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ “དགེ་སྦྱོང་”ཞེས་བརྗོད་པ་སྤངས་ནས། རུས་ནས་བོས་ཏེ་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་...”ཞེས་སྨྲས་སོ། Evañca pana vatvā tikkhapañño brāhmaṇo ‘‘gambhīratthaṃ sandhāya iminā etaṃ vutta’’nti ñatvā pucchitvā tamatthaṃ ñātukāmo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi. Tenāha āyasmā ānando ‘‘atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsī’’ti. Tattha gāthāyāti akkharapadaniyamitena vacanena. Ajjhabhāsīti abhāsi. དེ་སྐད་སྨྲས་ནས་ཤེས་རབ་རྣོ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེས། “འདིས་ཟབ་མོའི་དོན་ལ་དགོངས་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་སོ་”ཞེས་ཤེས་ཏེ། དྲིས་ནས་དོན་དེ་ཤེས་པར་འདོད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་གསོལ་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ “དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་རྨོ་བ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་གསོལ་ཏོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ “ཚིགས་སུ་བཅད་པས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་དང་ཚིག་གི་གྲངས་ངེས་པའི་ཚིག་གིས་སོ། “གསོལ་ཏོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨྲས་སོ། 76-77. Tattha brāhmaṇo ‘‘kasi’’nti yuganaṅgalādikasisambhārasamāyogaṃ vadati. Bhagavā pana yasmā pubbadhammasabhāgena ropetvā kathanaṃ nāma buddhānaṃ ānubhāvo, tasmā buddhānubhāvaṃ dīpento pubbadhammasabhāgena ropento āha – ‘‘saddhā bīja’’nti. Ko panettha pubbadhammasabhāgo, nanu brāhmaṇena bhagavā yuganaṅgalādikasisambhārasamāyogaṃ pucchito atha ca pana apucchitassa bījassa sabhāgena ropento āha – ‘‘saddhā bīja’’nti, evañca sati ananusandhikāva ayaṃ kathā hotīti? Vuccate – na buddhānaṃ [Pg.129] ananusandhikā nāma kathā atthi, nāpi buddhā pubbadhammasabhāgaṃ anāropetvā kathenti. Evañcettha anusandhi veditabbā – anena hi brāhmaṇena bhagavā yuganaṅgalādikasisambhāravasena kasiṃ pucchito. So tassa anukampāya ‘‘idaṃ apucchita’’nti aparihāpetvā samūlaṃ saupakāraṃ sasambhāraṃ saphalaṃ kasiṃ ñāpetuṃ mūlato paṭṭhāya kasiṃ dassento āha – ‘‘saddhā bīja’’nti. Bījañhi kasiyā mūlaṃ tasmiṃ sati kattabbato, asati akattabbato, tappamāṇena ca kattabbato. Bīje hi sati kasiṃ karonti, asati na karonti. Bījappamāṇena ca kusalā kassakā khettaṃ kasanti, na ūnaṃ ‘‘mā no sassaṃ parihāyī’’ti, na adhikaṃ ‘‘mā no mogho vāyāmo ahosī’’ti. Yasmā ca bījameva mūlaṃ, tasmā bhagavā mūlato paṭṭhāya kasiṃ dassento tassa brāhmaṇassa kasiyā pubbadhammassa bījassa sabhāgena attano kasiyā pubbadhammaṃ ropento āha – ‘‘saddhā bīja’’nti. Evamettha pubbadhammasabhāgo veditabbo. ༧༦-༧༧. དེ་ལ་བྲམ་ཟེས་ “རྨོ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་དང་སྦྱོར་བ་ལ་བརྗོད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་སྦྱར་ནས་གསུང་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་བསྟན་པར་བཞེད་ནས་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་སྦྱར་ཏེ། “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། འདི་ལ་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་གང་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དྲིས་པ་མ་ཡིན་ནམ། འོན་ཀྱང་མ་དྲིས་པའི་ས་བོན་གྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་སྦྱར་ནས་ “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ན། དེ་ལྟ་ན་གཏམ་འདི་འབྲེལ་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གསུང་ལ་འབྲེལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་མེད་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་མ་སྦྱར་བར་ཡང་མི་གསུང་ངོ་། འདིར་འབྲེལ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྨོ་བ་དྲིས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་དེ་ལ་བརྩེ་བའི་ཕྱིར། “འདི་ནི་མ་དྲིས་སོ་”ཞེས་མ་དོར་བར། རྩ་བ་དང་བཅས་པ། ཉེར་མཁོ་དང་བཅས་པ། ཡོ་བྱད་དང་བཅས་པ། འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་རྨོ་བ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྩ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྨོ་བ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ས་བོན་ནི་རྨོ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡོད་ན་བྱ་བར་འགྱུར་ལ། མེད་ན་བྱ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་ཚད་དང་མཐུན་པར་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ས་བོན་ཡོད་ན་རྨོ་བར་བྱེད་ལ། མེད་ན་རྨོ་བར་མི་བྱེད་དོ། ས་བོན་གྱི་ཚད་དང་མཐུན་པར་མཁས་པའི་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་རྨོ་སྟེ། “ངེད་ཀྱི་ལོ་ཏོག་མ་ཉམས་ཤིག་”ཅེས་ཉུང་དྲགས་པ་མ་ཡིན་ལ། “ངེད་ཀྱི་རྩོལ་བ་བྲལ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་མང་དྲགས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། ས་བོན་ཉིད་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྩ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྨོ་བ་སྟོན་པར་བཞེད་ཅིང་། བྲམ་ཟེ་དེའི་རྨོ་བའི་སྔོན་གྱི་ཆོས་ས་བོན་གྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ། བདག་ཉིད་ཀྱི་རྨོ་བའི་སྔོན་གྱི་ཆོས་སྦྱོར་བར་བཞེད་ནས། “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལྟར་འདིར་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་ཤེས་པར་བྱའོ། Pucchitaṃyeva vatvā apucchitaṃ pacchā kiṃ na vuttanti ce? Tassa upakārabhāvato dhammasambandhasamatthabhāvato ca. Ayañhi brāhmaṇo paññavā, micchādiṭṭhikule pana jātattā saddhāvirahito. Saddhāvirahito ca paññavā paresaṃ saddhāya attano visaye apaṭipajjamāno visesaṃ nādhigacchati, kilesakālussiyabhāvāpagamappasādamattalakkhaṇāpi cassa dubbalā saddhā balavatiyā paññāya saha vattamānā atthasiddhiṃ na karoti, hatthinā saha ekadhure yuttagoṇo viya. Tasmā tassa saddhā upakārikā. Evaṃ tassa brāhmaṇassa saupakārabhāvato taṃ brāhmaṇaṃ saddhāya patiṭṭhāpentena pacchāpi vattabbo ayamattho pubbe vutto desanākusalatāya yathā aññatrāpi ‘‘saddhā bandhati pātheyya’’nti (saṃ. ni. 1.79) ca, ‘‘saddhā dutiyā purisassa hotī’’ti (saṃ. ni. 1.59) ca, ‘‘saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭha’’nti (saṃ. ni. 1.73, 246; su. ni. 184) ca, ‘‘saddhāya tarati ogha’’nti (saṃ. ni. 1.246) ca, ‘‘saddhāhattho mahānāgo’’ti (a. ni. 6.43; theragā. 694) ca, ‘‘saddhesiko kho, bhikkhave, ariyasāvakoti cā’’ti (a. ni. 7.67). Bījassa ca upakārikā vuṭṭhi, sā tadanantaraññeva vuccamānā samatthā hoti. Evaṃ dhammasambandhasamatthabhāvato [Pg.130] pacchāpi vattabbo ayamattho pubbe vutto, añño ca evaṃvidho īsāyottādi. གལ་ཏེ་ “དྲིས་པ་ཉིད་ཐོག་མར་བཤད་ནས། མ་དྲིས་པ་ནི་ཕྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སམ་”ཞེ་ན། དེ་ནི་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྦྱོར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནའང་། ལྟ་བ་ལོག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དད་པ་དང་བྲལ་ལོ། དད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཅན་ནི་གཞན་གྱི་དད་པ་ལ་རང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་མི་འཇུག་པས། ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། ཉོན་མོངས་པའི་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བའི་དད་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དད་པ་ཉམ་ཆུང་བ་དེ། ཤེས་རབ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་ནའང་དོན་འགྲུབ་པར་མི་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་གླང་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་ཅིག་གཉའ་ཤིང་གཅིག་ལ་སྦྱར་བའི་གླང་རྒོད་བཞིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དད་པ་ནི་ཕན་ཐོགས་པ་ཡིན་ནོ། དེ་ལྟར་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་ཕྱིར། བྲམ་ཟེ་དེ་དད་པ་ལ་དགོད་པར་བཞེད་པས། ཕྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའང་སྔོན་ལ་གསུངས་སོ། དོན་འདི་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། གསུང་རབ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་གཞན་དུའང་ “དད་པས་རྒྱགས་ཕྱེ་འཆིང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “དད་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་གྲོགས་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “འདི་ན་དད་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་ནོར་གྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “དད་པས་ཆུ་བོ་ལས་སྒྲོལ་ལོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ནི་དད་པའི་ལག་པ་དང་ལྡན་པའོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “དགེ་སློང་དག འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་དད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་...”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ས་བོན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་ཆར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་བཤད་ན་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྦྱོར་ནུས་པའི་ཕྱིར། ཕྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའང་སྔོན་ལ་གསུངས་སོ། གཞན་ཡང་གཤོལ་མདའ་དང་གཉའ་ཐག་ལ་སོགས་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། Tattha sampasādanalakkhaṇā saddhā, okappanalakkhaṇā vā, pakkhandanarasā, adhimuttipaccupaṭṭhānā, akālussiyapaccupaṭṭhānā vā, sotāpattiyaṅgapadaṭṭhānā, saddahitabbadhammapadaṭṭhānā vā, ādāsajalatalādīnaṃ pasādo viya cetaso pasādabhūtā, udakappasādakamaṇi viya udakassa, sampayuttadhammānaṃ pasādikā. Bījanti pañcavidhaṃ – mūlabījaṃ, khandhabījaṃ, phalubījaṃ, aggabījaṃ, bījabījameva pañcamanti. Taṃ sabbampi viruhanaṭṭhena bījaṃtveva saṅkhaṃ gacchati. Yathāha – ‘‘bījañcetaṃ viruhanaṭṭhenā’’ti. དེ་ལ་དད་པ་ནི་དང་བའི་མཚན་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཡིད་ཆེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་ལ། རབ་ཏུ་མཆོང་བའི་བྱེད་ལས་ཅན། མོས་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་འམ། ཡང་ན་རྙོག་པ་མེད་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་ཅན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་གི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཅན། ཡང་ན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ནོ། མེ་ལོང་དང་ཆུའི་ངོས་ལ་སོགས་པ་དྭངས་པ་ལྟར། སེམས་དྭངས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཆུ་དྭངས་པར་བྱེད་པའི་ནོར་བུས་ཆུ་དྭངས་པར་བྱེད་པ་བཞིན། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་དྭངས་པར་བྱེད་དོ། “ས་བོན་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། རྩ་བའི་ས་བོན་དང་། སྡོང་པོའི་ས་བོན་དང་། ཚིགས་ཀྱི་ས་བོན་དང་། རྩེ་མོའི་ས་བོན་དང་། ས་བོན་གྱི་ས་བོན་ཉིད་དེ་ལྔའོ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་དོན་གྱིས་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། “སྐྱེ་བའི་དོན་གྱིས་འདི་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། Tattha yathā brāhmaṇassa kasiyā mūlabhūtaṃ bījaṃ dve kiccāni karoti, heṭṭhā mūlena patiṭṭhāti, upari aṅkuraṃ uṭṭhāpeti; evaṃ bhagavato kasiyā mūlabhūtā saddhā heṭṭhā sīlamūlena patiṭṭhāti, upari samathavipassanaṅkuraṃ uṭṭhāpeti. Yathā ca taṃ mūlena pathavirasaṃ āporasaṃ gahetvā nāḷena dhaññaparipākagahaṇatthaṃ vaḍḍhati; evamayaṃ sīlamūlena samathavipassanārasaṃ gahetvā ariyamagganāḷena ariyaphaladhaññaparipākagahaṇatthaṃ vaḍḍhati. Yathā ca taṃ subhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā mūlaṅkurapaṇṇanāḷakaṇḍappasavehi vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ patvā, khīraṃ janetvā, anekasāliphalabharitaṃ sālisīsaṃ nipphādeti; evamayaṃ cittasantāne patiṭṭhahitvā sīlacittadiṭṭhikaṅkhāvitaraṇamaggāmaggañāṇadassanapaṭipadāñāṇadassanavisuddhīhi vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ patvā ñāṇadassanavisuddhikhīraṃ janetvā anekapaṭisambhidābhiññābharitaṃ arahattaphalaṃ nipphādeti. Tenāha bhagavā – ‘‘saddhā bīja’’nti. དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་རྨོ་བའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ས་བོན་གྱིས་བྱ་བ་གཉིས་བྱེད་དེ། འོག་ཏུ་རྩ་བས་གནས་ཤིང་། སྟེང་དུ་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྨོ་བའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་དད་པས་ཀྱང་། འོག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་བས་གནས་ཤིང་། སྟེང་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། ཇི་ལྟར་ས་བོན་དེས་རྩ་བའི་སྒོ་ནས་ས་ཡི་བཅུད་དང་ཆུ་ཡི་བཅུད་བླངས་ཏེ། སྡོང་པོའི་སྒོ་ནས་འབྲུ་རྙེད་ཅིང་སྨིན་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། དད་པ་འདིས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་བས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་བཅུད་བླངས་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྡོང་པོའི་སྒོ་ནས་འཕགས་པའི་འབྲས་བུའི་ལོ་ཏོག་སྨིན་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། ཇི་ལྟར་ས་བོན་དེ་ས་བཟང་པོ་ལ་གནས་ནས། རྩ་བ་དང་། མྱུ་གུ་དང་། ལོ་མ་དང་། སྡོང་པོ་དང་། ཚིགས་དང་། ལོ་ཏོག་འཕེལ་བས་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཡངས་པར་གྱུར་ཏེ། འོ་མ་སྐྱེད་ཅིང་འབྲས་ཀྱི་རྡོག་པོ་མང་པོས་གཏམས་པའི་འབྲས་ཀྱི་སྙེ་མ་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། དད་པ་འདིས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་ནས། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལྟ་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བརྒལ་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བགྲོད་པ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཡངས་པར་གྱུར་ཏེ། ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་དག་པའི་འོ་མ་སྐྱེད་ཅིང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་མང་པོས་གཏམས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པར་བྱེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། Tattha siyā ‘‘paropaññāsakusaladhammesu ekato uppajjamānesu kasmā saddhāva bījanti vuttā’’ti? Vuccate – bījakiccakaraṇato. Yathā hi tesu viññāṇaṃyeva vijānanakiccaṃ karoti, evaṃ saddhā bījakiccaṃ, sā ca sabbakusalānaṃ mūlabhūtā. Yathāha – དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་དོགས་པ་སྐྱེ་སྟེ། “དགེ་བའི་ཆོས་ལྔ་བཅུ་ལྷག་པོ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བཞིན་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་དད་པ་གཅིག་པུ་ཉིད་ས་བོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སམ་”ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ས་བོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་བཞིན། དད་པས་ཀྱང་ས་བོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་དེ། དེ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṃ odahati, ohitasoto dhammaṃ suṇāti, sutvā dhammaṃ dhāreti, dhatānaṃ dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhati[Pg.131], atthaṃ upaparikkhato dhammā nijjhānaṃ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussāhetvā tulayati, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikaroti, paññāya ca naṃ ativijjhapassatī’’ti (ma. ni. 2.183, 432). “དད་པ་སྐྱེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོའོ། ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དོ། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ནི་རྣ་བ་གཏོད་དོ། རྣ་བ་གཏད་པ་ནི་ཆོས་ཉན་ཏོ། ཐོས་ནས་ཆོས་འཛིན་ཏོ། བཟུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། དོན་ལ་རྟོག་པ་ན་ཆོས་རྣམས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པ་བཟོད་པར་འགྱུར་རོ། ཆོས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པ་བཟོད་པ་ཡོད་ན་འདུན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། འདུན་པ་སྐྱེས་པ་ནི་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་དོ། སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ནས་གཞལ་བར་བྱེད་དོ། གཞལ་ནས་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། བརྩོན་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་མཐོང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། Tapati akusale dhamme kāyañcāti tapo; indriyasaṃvaravīriyadhutaṅgadukkarakārikānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Idha pana indriyasaṃvaro adhippeto. Vuṭṭhīti vassavuṭṭhivātavuṭṭhītiādinā anekavidhā. Idha vassavuṭṭhi adhippetā. Yathā hi brāhmaṇassa vassavuṭṭhisamanuggahitaṃ bījaṃ bījamūlakañca sassaṃ viruhati na milāyati nipphattiṃ gacchati, evaṃ bhagavato indriyasaṃvarasamanuggahitā saddhā saddhāmūlā ca sīlādayo dhammā viruhanti na milāyanti nipphattiṃ gacchanti. Tenāha – ‘‘tapo vuṭṭhī’’ti. ‘‘Paññā me’’ti ettha ca vutto me-saddo imesupi padesu yojetabbo ‘‘saddhā me bījaṃ, tapo me vuṭṭhī’’ti. Tena kiṃ dīpeti? Yathā, brāhmaṇa, tayā vapite bīje sace vuṭṭhi atthi, sādhu, no ce atthi, udakampi dātabbaṃ hoti, tathā mayā hiri-īse paññāyuganaṅgale manoyottena ekābaddhe kate vīriyabalibadde yojetvā satipācanena vijjhitvā attano cittasantānakhette saddhābīje vapite vuṭṭhi-abhāvo nāma natthi. Ayaṃ pana me satataṃ samitaṃ tapo vuṭṭhīti. མི་དགེ་བའི་ཆོས་དང་ལུས་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་དཀའ་ཐུབ་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ནི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན། དཀའ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་དབང་པོ་སྡོམ་པ་ལ་འདོད་དོ། །ཆར་པ་ཞེས་པ་ནི་ཆར་དྲག་པོ་འབབ་པ་དང་། རླུང་ཆར་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད་དོ། །འདིར་ཆར་དྲག་པོ་འབབ་པ་ལ་འདོད་དོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ས་བོན་དང་ས་བོན་གྱི་རྩ་བ་ནི་ཆར་ཆེན་པོས་བསྐྱངས་པ་ན་ལོ་ཏོག་འཕེལ་ཞིང་མི་སྐམ་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དབང་པོ་སྡོམ་པས་བསྐྱངས་པའི་དད་པ་དང་། དད་པ་ལ་རྩ་བ་བཅོལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་ཞིང་མི་སྐམ་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་“དཀའ་ཐུབ་ནི་ཆར་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ངའི་ཤེས་རབ་”ཅེས་པའི་སྐབས་འདིར་གསུངས་པའི་“ངའི་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་འདི་དག་ལའང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། “དད་པ་ནི་ངའི་ས་བོན་ཡིན། དཀའ་ཐུབ་ནི་ངའི་ཆར་ཡིན་ནོ”ཞེས་སོ། །དེས་ཅི་ཞིག་མཚོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ས་བོན་བཏབ་པ་ན་གལ་ཏེ་ཆར་པ་བབས་ན་ལེགས། གལ་ཏེ་མ་བབས་ན་ཆུ་གཏོར་དགོས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་གཉའ་ཤིང་གི་གཏན་པ་དང་། ཤེས་རབ་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ། ཡིད་ཀྱི་ཐག་པས་གཅིག་ཏུ་བཅིངས་ཤིང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་གཉའ་སྦྲེལ་ཏེ་དྲན་པའི་ལྕག་གིས་བསྐུལ་ནས། རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཞིང་ས་ལ་དད་པའི་ས་བོན་བཏབ་པ་ན། ཆར་པ་མི་འབབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། འདི་ནི་ངའི་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ཆར་པ་ཡིན་ནོ། ། Pajānāti etāya puggalo, sayaṃ vā pajānātīti paññā, sā kāmāvacarādibhedato anekavidhā. Idha pana saha vipassanāya maggapaññā adhippetā. Yuganaṅgalanti yugañca naṅgalañca. Yathā hi brāhmaṇassa yuganaṅgalaṃ, evaṃ bhagavato duvidhāpi paññā. Tattha yathā yugaṃ īsāya upanissayaṃ hoti, purato hoti, īsābaddhaṃ hoti, yottānaṃ nissayaṃ hoti, balibaddānaṃ ekato gamanaṃ dhāreti, evaṃ paññā hiripamukhānaṃ dhammānaṃ upanissayā hoti. Yathāha – ‘‘paññuttarā sabbe kusalā dhammā’’ti (a. ni. 8.83) ca, ‘‘paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti, nakkhattarājāriva tārakāna’’nti (jā. 2.17.81) ca. Kusalānaṃ dhammānaṃ pubbaṅgamaṭṭhena purato ca hoti. Yathāha – ‘‘sīlaṃ hirī cāpi satañca dhammo, anvāyikā paññavato bhavantī’’ti. Hirivippayogena [Pg.132] anuppattito īsābaddhā hoti, manosaṅkhātassa samādhiyottassa nissayapaccayato yottānaṃ nissayo hoti, accāraddhātilīnabhāvapaṭisedhanato vīriyabalibaddānaṃ ekato gamanaṃ dhāreti. Yathā ca naṅgalaṃ phālayuttaṃ kasanakāle pathavighanaṃ bhindati, mūlasantānakāni padāleti, evaṃ satiyuttā paññā vipassanākāle dhammānaṃ santatisamūhakiccārammaṇaghanaṃ bhindati, sabbakilesamūlasantānakāni padāleti. Sā ca kho lokuttarāva itarā pana lokiyāpi siyā. Tenāha – ‘‘paññā me yuganaṅgala’’nti. གང་གིས་གང་ཟག་གིས་ཤེས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ན་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ལ་འདོད་དོ། །གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ཞེས་པ་ནི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ལོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་ལ་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་རབ་མངའ་འོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་གཉའ་ཤིང་ནི་གཏན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། མདུན་དུ་ཡོད་པ་དང་། གཏན་པ་ལ་འབྲེལ་བ་དང་། ཐག་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང་། གླང་རྣམས་མཉམ་དུ་འགྲོ་བར་འཛིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཤེས་རབ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་བར་བརྟེན་ས་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། “དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཙོ་བོ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ”ཞེས་དང་། “མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་ནི་མཆོག་ཡིན་ཏེ། སྐར་མའི་ནང་ནས་ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོ་བཞིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་གྱིས་མདུན་དུའང་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། “ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་ལྡན་པ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་འགྱུར་རོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བར་སྐྱེ་བས་ན་གཏན་པ་ལ་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། ཡིད་དུ་བརྗོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཐག་པའི་རྟེན་བྱེད་པས་ན་ཐག་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ། །ལྷག་པར་བརྩོན་པ་དང་ལྷོད་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤོང་བས་ན་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་རྣམས་མཉམ་དུ་འགྲོ་བར་འཛིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཐོང་གཤོལ་ནི་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྡན་པས་རྨོ་བའི་ཚེ་ས་མཁྲེགས་པོ་འཇོམས་ཤིང་རྩ་བའི་དྲ་བ་གཅོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། དྲན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ལྷག་མཐོང་གི་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་དང་། འདུས་པ། བྱེད་ལས། དམིགས་པའི་རིལ་འཛིན་འཇོམས་ཤིང་། ཉོན་མོངས་པའི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། གཞན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་འདུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཤེས་རབ་ནི་ངའི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Hirīyati etāya puggalo, sayaṃ vā hirīyati akusalappavattiṃ jigucchatīti hirī. Taggahaṇena sahacaraṇabhāvato ottappaṃ gahitaṃyeva hoti. Īsāti yuganaṅgalasandhārikā dāruyaṭṭhi. Yathā hi brāhmaṇassa īsā yuganaṅgalaṃ sandhāreti, evaṃ bhagavatopi hirī lokiyalokuttarapaññāsaṅkhātaṃ yuganaṅgalaṃ sandhāreti hiriyā asati paññāya abhāvato. Yathā ca īsāpaṭibaddhaṃ yuganaṅgalaṃ kiccakaraṃ hoti acalaṃ asithilaṃ, evaṃ hiripaṭibaddhā ca paññā kiccakārī hoti acalā asithilā abbokiṇṇā ahirikena. Tenāha ‘‘hirī īsā’’ti. གང་གིས་གང་ཟག་གིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་ཚ་ཤེས་ཤིང་མི་དགེ་བ་འབྱུང་བ་ལ་འཛེམ་པས་ན་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཟུང་བས་ན་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཡང་བཟུང་བ་ཉིད་དོ། །གཏན་པ་ཞེས་པ་ནི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་འཛིན་པའི་ཤིང་ཐུར་རོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་གཏན་པས་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་འཛིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ངོ་ཚ་ཤེས་པས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཏུ་བརྗོད་པའི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་འཛིན་ཏེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་མེད་ན་ཤེས་རབ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཏན་པ་ལ་འབྲེལ་བའི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ནི་མི་གཡོ་ཞིང་མི་ལྷོད་པར་བྱ་བ་བྱེད་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལ་འབྲེལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་མི་གཡོ་ཞིང་མི་ལྷོད་པར་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་མ་འདྲེས་པར་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་“ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་གཏན་པ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Munātīti mano, cittassetaṃ adhivacanaṃ. Idha pana manosīsena taṃsampayutto samādhi adhippeto. Yottanti rajjubandhanaṃ. Taṃ tividhaṃ īsāya saha yugassa bandhanaṃ, yugena saha balibaddānaṃ bandhanaṃ, sārathinā saha balibaddānaṃ bandhananti. Tattha yathā brāhmaṇassa yottaṃ īsāyugabalibadde ekābaddhe katvā sakakicce paṭipādeti, evaṃ bhagavato samādhi sabbeva te hiripaññāvīriyadhamme ekārammaṇe avikkhepabhāvena bandhitvā sakakicce paṭipādeti. Tenāha – ‘‘mano yotta’’nti. རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ཡིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ཡིད་ཀྱིས་གཙོ་བྱས་པའི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འདོད་དོ། །ཐག་པ་ཞེས་པ་ནི་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ཐག་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། གཏན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གཉའ་ཤིང་འཆིང་བའི་ཐག་པ་དང་། གཉའ་ཤིང་དང་ལྷན་ཅིག་གླང་རྣམས་འཆིང་བའི་ཐག་པ་དང་། ཁ་ལོ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གླང་རྣམས་འཆིང་བའི་ཐག་པའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ཐག་པས་གཏན་པ་དང་གཉའ་ཤིང་དང་གླང་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བཅིངས་ནས་རང་གི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་རབ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པར་བཅིངས་ནས་རང་གི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཡིད་ནི་ཐག་པ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Sarati etāya cirakatādimatthaṃ puggalo, sayaṃ vā saratīti sati, sā asammussanalakkhaṇā. Phāletīti phālo. Pājeti etenāti pājanaṃ. Taṃ idha ‘‘pācana’’nti vuccati, patodassetaṃ adhivacanaṃ. Phālo ca pācanañca phālapācanaṃ. Yathā hi brāhmaṇassa phālapācanaṃ, evaṃ bhagavato vipassanāyuttā maggayuttā ca sati. Tattha yathā phālo naṅgalamanurakkhati, purato cassa gacchati, evaṃ sati kusalānaṃ dhammānaṃ gatiyo samanvesamānā ārammaṇe vā upaṭṭhāpayamānā paññānaṅgalaṃ rakkhati, tathā hi ‘‘satārakkhena [Pg.133] cetasā viharatī’’tiādīsu (a. ni. 10.20) ‘‘ārakkhā’’ti vuttā. Asammussanavasena cassa purato hoti. Satiparicite hi dhamme paññā pajānāti, no sammuṭṭhe. Yathā ca pācanaṃ balibaddānaṃ vijjhanabhayaṃ dassentaṃ saṃsīdanaṃ na deti, uppathagamanañca vāreti, evaṃ sati vīriyabalibaddānaṃ apāyabhayaṃ dassentī kosajjasaṃsīdanaṃ na deti, kāmaguṇasaṅkhāte agocare cāraṃ nivāretvā kammaṭṭhāne niyojentī uppathagamanañca vāreti. Tenāha – ‘‘sati me phālapācana’’nti. གང་གིས་གང་ཟག་གིས་ཡུན་རིང་པོར་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དྲན་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་དྲན་པས་ན་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་མི་བརྗེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །གཤོལ་གཤེགས་པས་ན་ཐོང་ལྕགས་སོ། །གང་གིས་འདེད་པར་བྱེད་པས་ན་ལྕག་གོ། དེ་ལ་འདིར་“ལྕག་”ཅེས་བརྗོད་དེ། ལྕག་ཚན་གྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་ནི་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་གོ། ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་ལ་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་མཐོང་དང་ལམ་དང་ལྡན་པའི་དྲན་པ་མངའ་འོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཐོང་ལྕགས་ཀྱིས་ཐོང་གཤོལ་སྲུང་ཞིང་དེའི་མདུན་དུ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། དྲན་པས་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཚོལ་ཞིང་ཡང་ན་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐོང་གཤོལ་སྲུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་“དྲན་པས་བསྲུངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་སོ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་“སྲུང་བ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །མི་བརྗེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེའི་མདུན་དུ་འགྱུར་རོ། །དྲན་པས་གོམས་པར་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་གྱི། བརྗེད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ལྕག་གིས་གླང་རྣམས་ལ་བརྡེག་པའི་འཇིགས་པ་བསྟན་ནས་ཞུམ་པར་མི་འཇུག་ཅིང་ལམ་གོལ་དུ་འགྲོ་བ་བཟློག་པ་དེ་བཞིན་དུ། དྲན་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་རྣམས་ལ་ངན་སོང་གི་འཇིགས་པ་བསྟན་ནས་ལེ་ལོས་ཞུམ་པར་མི་འཇུག་ཅིང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་བརྗོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུ་བ་བཟློག་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་ལ་སྦྱོར་ཞིང་ལམ་གོལ་དུ་འགྲོ་བ་བཟློག་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་“དྲན་པ་ནི་ངའི་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 78. Kāyaguttoti tividhena kāyasucaritena gutto. Vacīguttoti catubbidhena vacīsucaritena gutto. Ettāvatā pātimokkhasaṃvarasīlaṃ vuttaṃ. Āhāre udare yatoti ettha āhāramukhena sabbapaccayānaṃ saṅgahitattā catubbidhepi paccaye yato saṃyato nirupakkilesoti attho. Iminā ājīvapārisuddhisīlaṃ vuttaṃ. Udare yatoti udare yato saṃyato mitabhojī, āhāre mattaññūti vuttaṃ hoti. Iminā bhojane mattaññutāmukhena paccayapaṭisevanasīlaṃ vuttaṃ. Tena kiṃ dīpeti? Yathā tvaṃ, brāhmaṇa, bījaṃ vapitvā sassaparipālanatthaṃ kaṇṭakavatiṃ vā rukkhavatiṃ vā pākāraparikkhepaṃ vā karosi, tena te gomahiṃsamigagaṇā pavesaṃ alabhantā sassaṃ na vilumpanti, evamahampi saddhābījaṃ vapitvā nānappakārakusalasassaparipālanatthaṃ kāyavacīāhāraguttimayaṃ tividhaparikkhepaṃ karomi. Tena me rāgādiakusaladhammagomahiṃsamigagaṇā pavesaṃ alabhantā nānappakārakusalasassaṃ na vilumpantīti. ༧༨. ལུས་བསྲུངས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྲུངས་པའོ། །ངག་བསྲུངས་པ་ཞེས་པ་ནི་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཞིས་བསྲུངས་པའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུངས་སོ། །ཟས་དང་ལྟོ་བ་ལ་བསྡམས་པ་ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། ཟས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་འདུས་པའི་ཕྱིར། ཡོ་བྱད་རྣམ་པ་བཞི་ལའང་བསྡམས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་བསྡམས་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུངས་སོ། །ལྟོ་བ་ལ་བསྡམས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལྟོ་བ་ལ་བསྡམས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་བསྡམས་ཏེ་ཟས་ཚོད་རིག་པར་ཟ་བ་དང་། ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིས་ནི་ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་ལ་བསྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུངས་སོ། །དེས་ཅི་ཞིག་མཚོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ས་བོན་བཏབ་ནས་ལོ་ཏོག་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། ཚེར་མའི་ར་བའམ། ཤིང་གི་ར་བའམ། རྩིག་པའི་ར་སྐོར་བྱེད་ཅིང་། དེས་ཁྱོད་ཀྱི་བ་ལང་དང་། མ་ཧེ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་འཇུག་པ་མ་རྙེད་པས་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ཀྱང་དད་པའི་ས་བོན་བཏབ་ནས་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། ལུས་དང་ངག་དང་ཟས་བསྲུང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ར་སྐོར་རྣམ་པ་གསུམ་བྱེད་དོ། །དེས་ངའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་བ་ལང་དང་། མ་ཧེ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་འཇུག་པ་མ་རྙེད་པས་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་དོ། ། Saccaṃ karomi niddānanti ettha dvīhi dvārehi avisaṃvādanaṃ saccaṃ. Niddānanti chedanaṃ lunanaṃ uppāṭanaṃ, karaṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ veditabbaṃ. Ayañhi ettha attho ‘‘saccena karomi niddāna’’nti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā tvaṃ bāhiraṃ kasiṃ kasitvā sassadūsakānaṃ tiṇānaṃ hatthena vā asitena vā niddānaṃ karosi; evamahampi ajjhattikaṃ kasiṃ kasitvā kusalasassadūsakānaṃ visaṃvādanatiṇānaṃ saccena niddānaṃ karomi. Ñāṇasaccaṃ vā ettha saccanti veditabbaṃ, yaṃ taṃ yathābhūtañāṇanti vuccati. Tena attasaññādīnaṃ tiṇānaṃ niddānaṃ karomīti evaṃ yojetabbaṃ. Atha vā niddānanti chedakaṃ lāvakaṃ, uppāṭakanti attho. Evaṃ sante yathā tvaṃ dāsaṃ vā kammakaraṃ [Pg.134] vā niddānaṃ karosi, ‘‘niddehi tiṇānī’’ti tiṇānaṃ chedakaṃ lāvakaṃ uppāṭakaṃ karosi; evamahaṃ saccaṃ karomīti upayogavacaneneva vattuṃ yujjati. Atha vā saccanti diṭṭhisaccaṃ. Tamahaṃ niddānaṃ karomi, chinditabbaṃ lunitabbaṃ uppāṭetabbaṃ karomīti evampi upayogavacaneneva vattuṃ yujjati. “བདེན་པས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད”ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། སྒོ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མི་བསླུ་བ་ནི་བདེན་པའོ། །ཡུར་མ་ཞེས་པ་ནི་གཅོད་པ་དང་། བརྔ་བ་དང་། རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་སྟེ། བྱེད་པའི་དོན་ལ་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་དོན་ནི་“བདེན་པས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད”ཅེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཕྱིའི་ཞིང་རྨོས་ནས་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པའི་རྩྭ་ངན་རྣམས་ལག་པའམ། ཟོར་བས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ཀྱང་ནང་གི་ཞིང་རྨོས་ནས་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པའི་བསླུ་བའི་རྩྭ་ངན་རྣམས་བདེན་པས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་འདིར་བདེན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ། གང་དེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེས་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩྭ་ངན་རྣམས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡང་ན་ཡུར་མ་ཞེས་པ་ནི་གཅོད་པ་པོ་དང་། བརྔོ་བ་པོ་དང་། རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་པོའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ན་ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་བྲན་གཡོག་གམ། ལས་མི་ལ་“རྩྭ་ངན་རྣམས་ཡུར་མ་རྒྱོབ”ཅེས་རྩྭ་ངན་གཅོད་པ་དང་། བརྔོ་བ་དང་། རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་པོར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ཀྱང་བདེན་པ་དེ་ལྟར་བྱེད་དོ་ཞེས་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་རིགས་སོ། །ཡང་ན་བདེན་པ་ནི་མཐོང་བའི་བདེན་པའོ། །དེ་ངས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་དེ། གཅད་པར་བྱ་བ་དང་། བརྔས་པར་བྱ་བ་དང་། རྩ་བ་ནས་དབྱུང་བར་བྱ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འདི་ལྟར་ཡང་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་རིགས་སོ། ། Soraccaṃ me pamocananti ettha yaṃ taṃ ‘‘kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo’’ti, evaṃ sīlameva ‘‘soracca’’nti vuttaṃ, na taṃ idha adhippetaṃ, vuttameva etaṃ ‘‘kāyagutto’’tiādinā nayena, arahattaphalaṃ pana adhippetaṃ. Tampi hi sundare nibbāne ratabhāvato ‘‘soracca’’nti vuccati. Pamocananti yoggavissajjanaṃ. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā tava pamocanaṃ punapi sāyanhe vā dutiyadivase vā anāgatasaṃvacchare vā yojetabbato appamocanameva hoti, na mama evaṃ. Na hi mama antarā mocanaṃ nāma atthi. Ahañhi dīpaṅkaradasabalakālato pabhuti paññānaṅgale vīriyabalibadde yojetvā cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca mahākasiṃ kasanto tāva na muñciṃ, yāva na sammāsambodhiṃ abhisambujjhi. Yadā ca me sabbaṃ taṃ kālaṃ khepetvā bodhirukkhamūle aparājitapallaṅke nisinnassa sabbaguṇaparivāraṃ arahattaphalaṃ udapādi, tadā mayā taṃ sabbussukkapaṭippassaddhippattiyā pamuttaṃ, na dāni puna yojetabbaṃ bhavissatīti. Etamatthaṃ sandhāyāha bhagavā – ‘‘soraccaṃ me pamocana’’nti. “དེས་པ་ནི་ངའི་ཐར་པ་ཡིན”ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། གང་དེ་“ལུས་ཀྱིས་མི་འདའ་བ་དང་། ངག་གིས་མི་འདའ་བའོ”ཞེས་པ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་ལ་“དེས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདིར་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་“ལུས་བསྲུངས་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་འདོད་དོ། །དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བཟང་པོ་ལ་དགའ་བའི་ཕྱིར་“དེས་པ་”ཞེས་བྱའོ། །ཐར་པ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་གྲོལ་བའོ། །ཅི་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཐར་པ་ནི་ཕྱིར་ཡང་ཕྱི་དྲོའམ། ཉིན་གཉིས་པའམ། མ་འོངས་པའི་ལོ་ལ་སྦྱར་དགོས་པས་ཐར་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ང་ལ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ང་ལ་བར་སྐབས་སུ་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། །ང་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་སྟོབས་བཅུ་པའི་དུས་ནས་བཟུང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐོང་གཤོལ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་གཉའ་སྦྲེལ་ནས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་ལོ་འབུམ་གྱི་བར་དུ་ཞིང་ཆེན་པོ་རྨོས་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་མ་རྫོགས་པའི་བར་དུ་མ་གྲོལ་ལོ། །གང་གི་ཚེ་ངས་དུས་དེ་ཐམས་ཅད་བསྐྱལ་ནས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་གི་མི་ཐུབ་པའི་གདན་ལ་བཞུགས་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན། དེའི་ཚེ་ངས་འབད་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་ཐོབ་པས་གྲོལ་བར་གྱུར་ཏེ། ད་ནི་ཕྱིར་སྦྱར་བར་བྱ་བ་མི་འགྱུར་རོ། །དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དེས་པ་ནི་ངའི་ཐར་པ་ཡིན”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 79. Vīriyaṃ me dhuradhorayhanti ettha vīriyanti ‘‘kāyiko vā, cetasiko vā vīriyārambho’’tiādinā nayena vuttapadhānaṃ. Dhurāyaṃ dhorayhaṃ dhuradhorayhaṃ, dhuraṃ vahatīti attho. Yathā hi brāhmaṇassa dhurāyaṃ dhorayhākaḍḍhitaṃ naṅgalaṃ bhūmighanaṃ bhindati, mūlasantānakāni ca padāleti, evaṃ bhagavato vīriyākaḍḍhitaṃ paññānaṅgalaṃ yathāvuttaṃ ghanaṃ bhindati, kilesasantānakāni ca padāleti. Tenāha – ‘‘vīriyaṃ me dhuradhorayha’’nti. Atha vā purimadhuraṃ vahantā dhurā, mūladhuraṃ vahantā dhorayhā; dhurā ca dhorayhā ca dhuradhorayhā. Tattha yathā brāhmaṇassa ekamekasmiṃ naṅgale catubalibaddappabhedaṃ dhuradhorayhaṃ vahantaṃ uppannānuppannatiṇamūlaghātaṃ sassasampattiñca sādheti, evaṃ bhagavato catusammappadhānavīriyappabhedaṃ dhuradhorayhaṃ vahantaṃ uppannānuppannākusalamūlaghātaṃ kusalasampattiñca sādheti. Tenāha – ‘‘vīriyaṃ me dhuradhorayha’’nti. ༧༩. "Vīriya me dhuradhorayha" ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། "vīriya" ཞེས་པ་ནི་ "ལུས་ཀྱི་འམ་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་དོ། །ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་ཁུར་འདེགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཁུར་འཁུར་བར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ཀྱིས་དྲུད་པའི་གཤོལ་གྱིས་ས་མཁྲེགས་པོ་འཇོམས་ཤིང་རྩ་བའི་རྒྱུན་རྣམས་འགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་དྲུད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཤོལ་གྱིས་ཀྱང་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་མཁྲེགས་པོ་འཇོམས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པའི་རྩ་བའི་རྒྱུན་རྣམས་འགས་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བརྩོན་འགྲུས་ནི་ང་ཡི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ལྟ་བུའོ" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། སྔོན་གྱི་ཁུར་འཁུར་བ་ནི་ "དྷུ་རཱ" དང་། རྩ་བའི་ཁུར་འཁུར་བ་ནི་ "དྷོ་རཡ྄ཧཱ" སྟེ། དེ་གཉིས་བསྡུས་པ་ལས་ "དྷུ་ར་དྷོ་རཡ྄ཧཱ" ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་གཤོལ་རེ་རེ་ལ་གླང་གཉའ་བཞི་སྦྲེལ་གྱིས་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་རྩྭ་ངན་གྱི་རྩ་བ་གཅོད་ཅིང་ལོ་ཏོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞིའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་ཅིང་དགེ་བའི་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བརྩོན་འགྲུས་ནི་ང་ཡི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ལྟ་བུའོ" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Yogakkhemādhivāhananti [Pg.135] ettha yogehi khemattā ‘‘yogakkhema’’nti nibbānaṃ vuccati, taṃ adhikatvā vāhīyati, abhimukhaṃ vā vāhīyatīti adhivāhanaṃ. Yogakkhemassa adhivāhanaṃ yogakkhemādhivāhanaṃ. Tena kiṃ dīpeti? Yathā tava dhuradhorayhaṃ puratthimaṃ disaṃ pacchimādīsu vā aññataraṃ abhimukhaṃ vāhīyati, tathā mama dhuradhorayhaṃ nibbānābhimukhaṃ vāhīyati. "Yogakkhemādhivāhana" ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། སྦྱོར་བ་རྣམས་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ "སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས" ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ལ་དམིགས་ནས་འདྲེན་པའམ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ "འདྲེན་པ" ཞེས་བྱའོ། །སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས་སུ་འདྲེན་པ་ནི་ "ཡོ་གཀྑེ་མཱ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནཾ" ཞེས་བྱའོ། །དེས་ཅི་ཞིག་མཚོན་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སམ་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་གང་རུང་ཞིག་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ང་ཡི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བའོ། ། Evaṃ vāhiyamānañca gacchati anivattantaṃ. Yathā tava naṅgalaṃ vahantaṃ dhuradhorayhaṃ khettakoṭiṃ patvā puna nivattati, evaṃ anivattantaṃ dīpaṅkarakālato pabhuti gacchateva. Yasmā vā tena tena maggena pahīnā kilesā punappunaṃ pahātabbā na honti, yathā tava naṅgalena chinnāni tiṇāni punapi aparasmiṃ samaye chinditabbāni honti, tasmāpi etaṃ paṭhamamaggavasena diṭṭhekaṭṭhe kilese, dutiyavasena oḷārike, tatiyavasena anusahagate kilese, catutthavasena sabbakilese pajahantaṃ gacchati anivattantaṃ. Atha vā gacchati anivattanti nivattanarahitaṃ hutvā gacchatīti attho. Nti taṃ dhuradhorayhaṃ. Evampettha padacchedo veditabbo. Evaṃ gacchantañca yathā tava dhuradhorayhaṃ na taṃ ṭhānaṃ gacchati, yattha gantvā kassako asoko nissoko virajo hutvā na socati, etaṃ pana taṃ ṭhānaṃ gacchati, yattha gantvā na socati. Yattha satipācanena etaṃ vīriyadhuradhorayhaṃ codento gantvā mādiso kassako asoko nissoko virajo hutvā na socati, taṃ sabbasokasallasamugghātabhūtaṃ nibbānāmatasaṅkhātaṃ ṭhānaṃ gacchatīti. དེ་ལྟར་བཀོལ་བར་བྱས་པས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་གཤོལ་འདྲེན་པའི་ཕྱུགས་ནི་ཞིང་གི་མཐར་སླེབས་ནས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། ང་ཡི་ཕྱུགས་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བ་ཁོ་ནའོ། །ཡང་ན། ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་གཤོལ་གྱིས་བཅད་པའི་རྩྭ་རྣམས་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡང་བཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། འདི་ནི་ལམ་དང་པོའི་དབང་གིས་ལྟ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལམ་གཉིས་པའི་དབང་གིས་རགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལམ་གསུམ་པའི་དབང་གིས་ཕྲ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལམ་བཞི་པའི་དབང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་སྤངས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བའོ། །ཡང་ན། "ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ" ཞེས་པ་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏེ་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ། །"ཏཾ" ཞེས་པ་ནི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་དེ་ལའོ། །འདིར་ཚིག་བསྡུས་པའི་ཚུལ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་འགྲོ་བ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་གནས་གང་དུ་སོང་བས་ཞིང་པ་མྱ་ངན་མེད་པ། ཡིད་གདུང་མེད་པ། ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏེ་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་གནས་དེར་མི་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། འདི་ནི་གནས་གང་དུ་སོང་བས་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་གནས་དེར་འགྲོ་བའོ། །གནས་གང་དུ་དྲན་པའི་ལྕག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་འདི་ལ་བསྐུལ་ཏེ་སོང་བས། ང་ལྟ་བུའི་ཞིང་པ་མྱ་ངན་མེད་པ། ཡིད་གདུང་མེད་པ། རྡུལ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པ། མྱ་ངན་གྱི་ཟུག་རྔུ་མཐའ་དག་རྩད་ནས་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཆི་མེད་དུ་གྲགས་པའི་གནས་དེར་འགྲོ་བའོ། ། 80. Idāni nigamanaṃ karonto bhagavā imaṃ gāthamāha – ༨༠. ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཇུག་བསྡུ་བར་མཛད་དེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘Evamesā kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā; Etaṃ kasiṃ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī’’ti. "དེ་ལྟར་ཞིང་ལས་འདི་བྱས་པས། །དེ་ནི་འཆི་མེད་འབྲས་བུ་ཅན། །ཞིང་ལས་འདི་ནི་བྱས་པ་ཡིས། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་ཐར། །" Tassāyaṃ saṅkhepattho – mayā brāhmaṇa esā saddhābījā tapovuṭṭhiyā anuggahitā kasi, paññāmayaṃ yuganaṅgalaṃ, hirimayañca īsaṃ, manomayena yottena, ekābaddhaṃ katvā, paññānaṅgale satiphālaṃ ākoṭetvā, satipācanaṃ gahetvā, kāyavacīāhāraguttiyā gopetvā, saccaṃ niddānaṃ katvā, soraccaṃ pamocanaṃ vīriyaṃ dhuradhorayhaṃ yogakkhemābhimukhaṃ anivattantaṃ vāhentena kaṭṭhā, kasikammapariyosānaṃ catubbidhaṃ sāmaññaphalaṃ pāpitā, sā [Pg.136] hoti amatapphalā, sā esā kasi amatapphalā hoti. Amataṃ vuccati nibbānaṃ, nibbānānisaṃsā hotīti attho. Sā kho panesā kasi na mamevekassa amatapphalā hoti, apica, kho, pana yo koci khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā etaṃ kasiṃ kasati, so sabbopi etaṃ kasiṃ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccati, sabbasmā vaṭṭadukkhadukkhadukkhasaṅkhāradukkhavipariṇāmadukkhā pamuccatīti. Evaṃ bhagavā brāhmaṇassa arahattanikūṭena nibbānapariyosānaṃ katvā desanaṃ niṭṭhāpesi. དེའི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བྲམ་ཟེ་ང་ཡིས་དད་པའི་ས་བོན་ལ་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ཆར་པས་བསྐྱངས་པའི་ཞིང་ལས་འདི་ཉིད། ཤེས་རབ་ལས་གྲུབ་པའི་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གཤོལ་མདའ། ཡིད་ལས་གྲུབ་པའི་ཐག་པས་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་བར་བྱས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་གཤོལ་ལ་དྲན་པའི་ཐོང་གཤོལ་བཏགས་ཤིང་། དྲན་པའི་ལྕག་བཟུང་ནས། ལུས་ངག་དང་ཟས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པས་བསྲུངས་ཏེ། བདེན་པ་ནི་ཡུར་མ་ཡུར་བར་བྱས་ཤིང་། དེས་པ་ནི་གློད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ནི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་སུ་བྱས་ནས་སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་བཀོལ་བས་བྱས་པའི་ཞིང་ལས་འདི་ནི། ཞིང་ལས་ཀྱི་མཐར་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་བཞི་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན། འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཞིང་ལས་འདི་ནི་འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ནོ། །འཆི་མེད་ཅེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བརྗོད་དེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕན་ཡོན་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཞིང་ལས་འདི་ནི་ང་གཅིག་པུ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། རྗེའུ་རིགས་སམ། དམངས་རིགས་སམ། ཁྱིམ་པའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་ཡང་རུང་བས་ཞིང་ལས་འདི་བྱེད་ན། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཞིང་ལས་འདི་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་ཏེ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་མཛད་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཆོས་བཤད་པ་ལེགས་པར་གྲུབ་པར་མཛད་དོ། ། Tato brāhmaṇo gambhīratthaṃ desanaṃ sutvā ‘‘mama kasiphalaṃ bhuñjitvā aparajju eva chāto hoti, imassa pana kasi amatapphalā, tassā phalaṃ bhuñjitvā sabbadukkhā pamuccatī’’ti ca viditvā pasanno pasannākāraṃ kātuṃ pāyāsaṃ dātumāraddho. Tenāha ‘‘atha kho kasibhāradvājo’’ti. Tattha mahatiyāti mahatiyanti attho. Kaṃsapātiyāti suvaṇṇapātiyaṃ, satasahassagghanake attano suvaṇṇathāle. Vaḍḍhetvāti chupitvā, ākiritvāti vuttaṃ hoti. Bhagavato upanāmesīti sappimadhuphāṇitādīhi vicitraṃ katvā, dukūlavitānena paṭicchādetvā, ukkhipitvā, sakkaccaṃ tathāgatassa abhihari. Kinti? ‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo pāyāsaṃ, kassako bhava’’nti. Tato kassakabhāvasādhakaṃ kāraṇamāha ‘‘yañhi…pe… kasatī’’ti, yasmā bhavaṃ…pe… kasatīti vuttaṃ hoti. Atha bhagavā ‘‘gāthābhigītaṃ me’’ti āha. དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་ཟབ་མོའི་དོན་གྱི་ཆོས་བཤད་པ་ཐོས་ནས། "ང་ཡི་ཞིང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཟས་ན་ཕྱི་ཉིན་ཡང་ལྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། འདིའི་ཞིང་ལས་ནི་འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་པས། དེའི་འབྲས་བུ་བཟས་པས་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་རོ" ཞེས་ཤེས་ནས་དད་པར་གྱུར་ཏེ། དད་པའི་རྣམ་འགྱུར་མཚོན་པའི་ཕྱིར་འོ་ཐུག་འབུལ་བར་བརྩམས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ "དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "མཧ་ཏི་ཡཱ" ཞེས་པ་ནི་ཆེན་པོ་ལ་བྱའོ། །"ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ཡཱ" ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་སྟེ། རང་གི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་འབུམ་ཐང་བ་ལའོ། །"ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ" ཞེས་པ་ནི་བླུགས་ཏེ་བཀང་བ་ལ་བྱའོ། །"བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕུལ་ལོ" ཞེས་པ་ནི་མར་གསར་དང་། སྦྲང་རྩི་དང་། བུ་རམ་གྱི་གཤེར་ཁུ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ཏེ། དར་ཟབ་ཀྱི་བླ་རེས་བཀབ་ནས་བཏེགས་ཏེ། གུས་པ་དང་བཅས་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱན་སྔར་ཕུལ་ལོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། "ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་འོ་ཐུག་འདི་བཞེས་ཤིག ཁྱེད་ནི་ཞིང་པ་ལགས་སོ" ཞེས་ཞུས་ནས་ཕུལ་ལོ། །དེ་ནས་ཞིང་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། "གང་གི་ཕྱིར་... ཞིང་ལས་མཛད" ཅེས་པ་སྟེ། ཤེས་ལྡན་གྱིས་... ཞིང་ལས་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ང་ཡིས་ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས" ཞེས་གསུངས་སོ། ། 81. Tattha gāthābhigītanti gāthāhi abhigītaṃ, gāthāyo bhāsitvā laddhanti vuttaṃ hoti. Meti mayā. Abhojaneyyanti bhuñjanārahaṃ na hoti. Sampassatanti sammā ājīvasuddhiṃ passataṃ, samantā vā passataṃ sampassataṃ, buddhānanti vuttaṃ hoti. Nesa dhammoti ‘‘gāthābhigītaṃ bhuñjitabba’’nti esa dhammo etaṃ cārittaṃ na hoti, tasmā gāthābhigītaṃ panudanti buddhā paṭikkhipanti na bhuñjantīti. Kiṃ pana bhagavatā pāyāsatthaṃ gāthā abhigītā, yena evamāhāti? Na etadatthaṃ abhigītā, apica, kho, pana pāto paṭṭhāya khettasamīpe ṭhatvā kaṭacchubhikkhampi alabhitvā puna sakalabuddhaguṇe pakāsetvā laddhaṃ tadetaṃ naṭanaccakādīhi naccitvā gāyitvā ca laddhasadisaṃ hoti, tena ‘‘gāthābhigīta’’nti vuttaṃ. Tādisañca yasmā [Pg.137] buddhānaṃ na kappati, tasmā ‘‘abhojaneyya’’nti vuttaṃ. Appicchatānurūpañcetaṃ na hoti, tasmāpi pacchimaṃ janataṃ anukampamānena ca evaṃ vuttaṃ. Yatra ca nāma parappakāsitenāpi attano guṇena uppannaṃ lābhaṃ paṭikkhipanti seyyathāpi appiccho ghaṭikāro kumbhakāro, tatra kathaṃ koṭippattāya appicchatāya samannāgato bhagavā attanāva attano guṇappakāsanena uppannaṃ lābhaṃ sādiyissati, yato yuttameva etaṃ bhagavato vattunti. ༨༡. དེ་ལ་ "ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས" ཞེས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཟླས་ཏེ་ཐོབ་པའི་ཟས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་ནས་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མེ་" ཞེས་པ་ནི་ང་ཡིས་སོ། །"བཟའ་བར་མི་བྱ་བ" ཞེས་པ་ནི་བཟའ་བར་མི་འོས་པའོ། །"གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི" ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། ཡང་ན་ཀུན་ནས་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"འདི་ནི་ཆོས་མ་ཡིན" ཞེས་པ་ནི་ "ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས་བཟའ་བར་བྱའོ" ཞེས་པ་འདི་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་ཞིང་ཚུལ་ལུགས་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས་ནི་སྤོང་བར་མཛད་དེ། བཀག་ནས་མི་བཞེས་སོ། །འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོ་ཐུག་གི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་སྔ་དྲོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞིང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་བཞུགས་ཀྱང་ཐུར་མ་གང་གི་བསོད་སྙོམས་ཀྱང་མ་རྙེད་པར། ཕྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་བསྒྲགས་ནས་ཐོབ་པ་དེ་ནི། ཟློས་གར་བ་དང་བྲོ་པ་ལ་སོགས་པས་གར་འཁྲབ་ཅིང་གླུ་བླངས་ནས་ཐོབ་པའི་ནོར་དང་མཚུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་ "ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། "བཟའ་བར་མི་བྱ་བ" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདོད་ཆུང་གི་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཡང་། ཕྱི་རབས་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་བརྩེ་བར་མཛད་ནས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །གཞན་གྱིས་རང་གི་ཡོན་ཏན་བསྒྲགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་ཡང་སྤོང་བར་བྱེད་ན། དཔེར་ན་འདོད་ཆུང་ཅན་གྱི་རྫ་མཁན་གྷ་ཊི་ཀཱ་ར་ལྟ་བུ་ལ། དེ་ལྟ་ན་འདོད་ཆུང་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་དང་ལྡན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ཡོན་ཏན་བསྒྲགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ཆགས་པར་མཛད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུགས་སུ་རིགས་པ་ཁོ་ནའོ། ། Ettāvatā ‘‘appasannaṃ adātukāmaṃ brāhmaṇaṃ gāthāgāyanena dātukāmaṃ katvā, samaṇo gotamo bhojanaṃ paṭiggahesi, āmisakāraṇā imassa desanā’’ti imamhā lokāpavādā attānaṃ mocento desanāpārisuddhiṃ dīpetvā, idāni ājīvapārisuddhiṃ dīpento āha ‘‘dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā’’ti tassattho – ājīvapārisuddhidhamme vā dasavidhasucaritadhamme vā buddhānaṃ cārittadhamme vā sati saṃvijjamāne anupahate vattamāne vuttiresā ekantavodātā ākāse pāṇippasāraṇakappā esanā pariyesanā jīvitavutti buddhānaṃ brāhmaṇāti. འདི་ཙམ་གྱིས་ "བྲམ་ཟེ་དད་པ་མེད་ཅིང་སྦྱིན་པར་མི་འདོད་པ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་པས་སྦྱིན་པར་འདོད་པར་བྱས་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་ཟས་བཞེས་སོ། །ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་འདིའི་ཆོས་བཤད་དོ" ཞེས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྨད་པ་འདི་ལས་བདག་ཉིད་ཐར་བར་མཛད་དེ་ཆོས་བཤད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་མཚོན་པར་མཛད་ནས། ད་ནི་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་མཚོན་པར་མཛད་དེ། "བྲམ་ཟེ་ཆོས་ཡོད་ན་འདི་ནི་འཚོ་བའི་ཚུལ་ལོ" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། བྲམ་ཟེ་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་སམ། དགེ་བ་བཅུའི་སྤྱོད་པའི་ཆོས་སམ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ཡོད་ཅིང་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་ན། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་འཚོལ་བའི་ཚུལ་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་ནམ་མཁའ་ལ་ལག་པ་བརྐྱངས་པ་ལྟ་བུའི་འཚོ་བ་འཚོལ་བ་དང་འཚོ་བའི་ཚུལ་ལོ། ། 82. Evaṃ vutte brāhmaṇo ‘‘pāyāsaṃ me paṭikkhipati, akappiyaṃ kiretaṃ bhojanaṃ, adhañño vatasmiṃ, dānaṃ dātuṃ na labhāmī’’ti domanassaṃ uppādetvā ‘‘appeva nāma aññaṃ paṭiggaṇheyyā’’ti ca cintesi. Taṃ ñatvā bhagavā ‘‘ahaṃ bhikkhācāravelaṃ paricchinditvā āgato – ‘ettakena kālena imaṃ brāhmaṇaṃ pasādessāmī’ti, brāhmaṇo ca domanassaṃ akāsi. Idāni tena domanassena mayi cittaṃ pakopetvā amatavaradhammaṃ paṭivijjhituṃ na sakkhissatī’’ti brāhmaṇassa pasādajananatthaṃ tena patthitamanorathaṃ pūrento āha ‘‘aññena ca kevalina’’nti. Tattha kevalinanti sabbaguṇaparipuṇṇaṃ, sabbayogavisaṃyuttaṃ vāti attho. Mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ guṇānaṃ esanato mahesiṃ. Parikkhīṇasabbāsavattā khīṇāsavaṃ. Hatthapādakukkuccamādiṃ katvā vūpasantasabbakukkuccattā kukkuccavūpasantaṃ. Upaṭṭhahassūti parivisassu paṭimānayassu. Evaṃ brāhmaṇena citte uppāditepi pariyāyameva bhaṇati, na tu bhaṇati ‘‘dehi, āharāhī’’ti. Sesamettha uttānameva. ༨༢. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། བྲམ་ཟེས་ "ཁོང་གིས་ང་ཡི་འོ་ཐུག་སྤངས་སོ། །ཟས་འདི་ནི་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་གདའོ། །བདག་ནི་བསོད་ནམས་མེད་པ་ཞིག་སཏེ། སྦྱིན་པ་འབུལ་བའི་སྐབས་མ་ཐོབ་བོ" ཞེས་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེས་ཏེ། "གཞན་ཞིག་ཕུལ་ན་བཞེས་སམ་ཅི" སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས། "ངས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་བཅས་ཏེ་འོངས་པ་ནི། དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་བྲམ་ཟེ་འདི་དད་པར་བྱའོ་སྙམ་པ་ལ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བར་གྱུར་ཏོ། །ད་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དེས་ང་ལ་སེམས་འཁྲུགས་ཏེ་འཆི་མེད་ཀྱི་ཆོས་དམ་པ་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ" སྙམ་དུ་དགོངས་ནས། བྲམ་ཟེ་ལ་དད་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེས་རེ་བའི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་མཛད་བཞིན་དུ། "གཞན་ཡང་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་ལ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "ཀེ་ཝ་ལི་ནཾ" ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ལ་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་རྣམས་འཚོལ་བའི་ཕྱིར་ "མ་ཧེ་སིཾ" ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ "ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ" ཞེས་བྱའོ། །ལག་པ་དང་རྐང་པ་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ "ཀུཀྐུཙྩ་ཝཱུ་པ་སན་ཏཾ" ཞེས་བྱའོ། །"ཨུ་པཊྛ་ཧས྄སུ" ཞེས་པ་ནི་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཤིག མཆོད་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་སེམས་ལ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཀྱང་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། "བྱིན་ཅིག ཁྱེར་ཤིག" ཅེས་ནི་མ་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། Atha [Pg.138] brāhmaṇo ‘‘ayaṃ pāyāso bhagavato ānīto nāhaṃ arahāmi taṃ attano chandena kassaci dātu’’nti cintetvā āha ‘‘atha kassa cāha’’nti. Tato bhagavā ‘‘taṃ pāyāsaṃ ṭhapetvā tathāgataṃ tathāgatasāvakañca aññassa ajīraṇadhammo’’ti ñatvā āha – ‘‘na khvāhaṃ ta’’nti. Tattha sadevakavacanena pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ, samārakavacanena chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ, sabrahmakavacanena rūpāvacarabrahmaggahaṇaṃ arūpāvacarā pana bhuñjeyyunti asambhāvaneyyā. Sassamaṇabrāhmaṇivacanena sāsanapaccatthikapaccāmittasamaṇabrāhmaṇaggahaṇaṃ samitapāpabāhitapāpasamaṇabrāhmaṇaggahaṇañca. Pajāvacanena sattalokaggahaṇaṃ, sadevamanussavacanena sammutidevaavasesamanussaggahaṇaṃ. Evamettha tīhi vacanehi okāsaloko, dvīhi pajāvasena sattaloko gahitoti veditabbo. Esa saṅkhepo, vitthāraṃ pana āḷavakasutte vaṇṇayissāma. དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་ “འོ་བརྒྱལ་གྱི་འབྲས་བསིལ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བླངས་པ་ཡིན་པས། བདག་ཉིད་ཀྱི་འདོད་མོས་ལྟར་སུ་ལའང་སྦྱིན་པར་མི་འོས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། “འོ་ན་བདག་གིས་འདི་སུ་ལ་དབུལ་བར་བགྱི་”ཞེས་གསོལ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབྲས་བསིལ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་མ་གཏོགས་པ། གཞན་སུས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པར་མཁྱེན་ནས། “བྲམ་ཟེ་ ངས་ནི་... མ་མཐོང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ལྷ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིས་འོག་མ་ལྔ་བསྡུས་ཤིང་། “བདུད་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིས་དྲུག་པ་བསྡུས་ལ། “ཚངས་པ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་བསྡུས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནི་བཟའ་བཏུང་ལ་སྤྱོད་པ་མི་སྲིད་པས་འདིར་མ་བསྡུས་སོ། །“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་དགྲ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱི་རོལ་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། སྡིག་པ་ཞི་ཞིང་སྡིག་པ་བསལ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དངོས་རྣམས་ཀྱང་བསྡུས་སོ། །“སྐྱེ་དགུ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་བསྡུས་ཤིང་། “ལྷ་དང་མི་རྣམས་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མིང་གི་ལྷ་དང་ལྷག་མ་མིའི་འགྲོ་བ་རྣམས་བསྡུས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་འདིར་ཚིག་གསུམ་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱེ་དགུའི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀའི་མདོའི་འགྲེལ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། Kasmā pana sadevakādīsu kassaci na sammā pariṇāmaṃ gaccheyyāti? Oḷārike sukhumojāpakkhipanato. Imasmiñhi pāyāse bhagavantaṃ uddissa gahitamatteyeva devatāhi ojā pakkhittā yathā sujātāya pāyāse, cundassa ca sūkaramaddave paccamāne, verañjāyañca bhagavatā gahitagahitālope, bhesajjakkhandhake ca kaccānassa guḷhakumbhasmiṃ avasiṭṭhaguḷhe. So oḷārike sukhumojāpakkhipanato devānaṃ na pariṇamati. Devā hi sukhumasarīrā, tesaṃ oḷāriko manussāhāro na sammā pariṇamati. Manussānampi na pariṇamati. Manussā hi oḷārikasarīrā, tesaṃ sukhumā dibbojā na sammā pariṇamati. Tathāgatassa pana pakatiaggināva pariṇamati, sammā jīrati. Kāyabalañāṇabalappabhāvenāti eke tathāgatasāvakassa khīṇāsavassetaṃ samādhibalena mattaññutāya ca pariṇamati, itaresaṃ iddhimantānampi na pariṇamati. Acintanīyaṃ vā ettha kāraṇaṃ, buddhavisayo esoti. ཅིའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་སུས་ཀྱང་ལེགས་པར་འཇུ་བར་མི་ནུས་ཤེ་ན། རགས་པའི་ཟས་ལ་ཕྲ་བའི་བཅུད་བཏབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་འབྲས་བསིལ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བཟུང་བ་ཙམ་གྱིས་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བཅུད་བཏབ་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ལེགས་སྐྱེས་མས་ཕུལ་བའི་འབྲས་བསིལ་དང་། ཙུནྡས་ཕག་ཤ་གཡོས་པའི་ཟས་དང་། བེ་རཉྫཱར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཞེས་པའི་ཟས་གོང་རེ་རེ་དང་། སྨན་གྱི་གཞི་ལས་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་བུ་རམ་གྱི་བུམ་པའི་ནང་གི་བུ་རམ་ལྷག་མ་རྣམས་བཞིན་ནོ། །རགས་པའི་ཟས་ལ་ཕྲ་བའི་བཅུད་བཏབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་ཏེ། ལྷ་རྣམས་ནི་ལུས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་ཁོང་ཚོར་མིའི་ཟས་རགས་པ་ལེགས་པར་མི་འཇུའོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་ཏེ། མི་རྣམས་ནི་ལུས་རགས་པས་ཁོང་ཚོར་ལྷའི་བཅུད་ཕྲ་མོ་ལེགས་པར་མི་འཇུའོ། །འོན་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་མེ་དྲོད་ཀྱིས་འཇུ་ཞིང་ལེགས་པར་ཞུ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་སྐུ་སྟོབས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་མཐུས་འཇུ་བར་བཞེད་དོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་དང་ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པའི་སྒོ་ནས་འཇུ་ལ། དེ་ལས་གཞན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་སོ། །ཡང་ན་འདིའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། Tena hi tvanti yasmā aññaṃ na passāmi, mama na kappati, mama akappantaṃ sāvakassāpi me na kappati, tasmā tvaṃ brāhmaṇāti vuttaṃ hoti. Appahariteti parittaharitatiṇe, apparuḷharitatiṇe vā pāsāṇapiṭṭhisadise. Appāṇaketi nippāṇake, pāyāsajjhottharaṇakāraṇena maritabbapāṇarahite vā mahāudakakkhandhe. Saha tiṇanissitehi pāṇehi tiṇānaṃ pāṇakānañca anurakkhaṇatthāya etaṃ vuttaṃ. Cicciṭāyati ciṭiciṭāyatīti [Pg.139] evaṃ saddaṃ karoti. Saṃdhūpāyatīti samantā dhūpāyati. Sampadhūpāyatīti tatheva adhimattaṃ dhūpāyati. Kasmā evaṃ ahosīti? Bhagavato ānubhāvena, na udakassa, na pāyāsassa, na brāhmaṇassa, na aññesaṃ devayakkhādīnaṃ. Bhagavā hi brāhmaṇassa dhammasaṃvegatthaṃ tathā adhiṭṭhāsi. Seyyathāpi nāmāti opammanidassanamattametaṃ, yathā phāloti ettakameva vuttaṃ hoti. Saṃviggo cittena, lomahaṭṭhajāto sarīrena. Sarīre kirassa navanavutilomakūpasahassāni suvaṇṇabhittiyā āhatamaṇināgadantā viya uddhaggā ahesuṃ. Sesaṃ pākaṭameva. “འོ་ན་ཁྱོད་”ཅེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ངས་གཞན་མ་མཐོང་ཞིང་། བདག་ལ་མི་རུང་ལ། བདག་ལ་མི་རུང་བ་དེ་ནི་བདག་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལའང་མི་རུང་བས། “དེའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེ་ཁྱོད་...”ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །“རྩྭ་སྔོན་ཉུང་ངུ་ཡོད་ས་”ཞེས་པ་ནི། རྩྭ་སྔོན་པོ་ཉུང་ངུ་སྐྱེས་པའམ། ཡང་ན་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་ལྟ་བུ་རྩྭ་སྔོན་མ་སྐྱེས་པའི་ས་ཕྱོགས་སོ། །“སྲོག་ཆགས་མེད་པའི་ཆུ་”ཞེས་པ་ནི། སྲོག་ཆགས་མེད་པའམ། ཡང་ན་འབྲས་བསིལ་བླུགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འཆི་བར་འགྱུར་བའི་སྲོག་ཆགས་མེད་པའི་ཆུ་ཕུང་ཆེན་པོའོ། །རྩྭ་ལ་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་རྩྭ་དང་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། །“ཚིག་ཚིག་དང་ཚིར་ཚིར་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་སྒྲ་འབྱིན་པའོ། །“དུ་བ་འཐུལ་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ནས་དུ་བ་འཐུལ་བའོ། །“རབ་ཏུ་དུ་བ་འཐུལ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་ཚད་ལས་འདས་པར་དུ་བ་འཐུལ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་ཅེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཐུ་བྱིན་གྱིས་ཡིན་གྱི། ཆུའམ། འབྲས་བསིལ་ལམ། བྲམ་ཟེའམ། ལྷ་དང་གནོད་སྦྱིན་སོགས་གཞན་གྱི་མཐུས་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱོ་ཤས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ། །“དཔེར་ན་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ནི་དཔེ་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། “ཐོང་གཤོལ་བཞིན་”ཞེས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །“སྐྲག་པ་”ནི་སེམས་ཀྱིས་སྐྲག་པ་དང་། “སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པ་”ནི་ལུས་ཀྱིས་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པའོ། །ཁོང་གི་ལུས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་སྟོང་ཕྲག་དགུ་བཅུ་རྩ་དགུ་པོ་རྣམས་ནི་གསེར་གྱི་རྩིག་པར་བཏབ་པའི་ནོར་བུའི་སོ་ཕག་བཞིན་དུ་གྱེན་དུ་ལངས་པར་གྱུར་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། ། Pādesu pana nipatitvā bhagavato dhammadesanaṃ abbhanumodamāno bhagavantaṃ etadavoca ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotamā’’ti. Abbhanumodane hi ayamidha abhikkanta saddo. Vitthārato panassa maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ atthavaṇṇanā āvi bhavissati. Yasmā ca abbhanumodanatthe, tasmā sādhu sādhu bho gotamāti vuttaṃ hotīti veditabbaṃ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་མགོ་བོས་གཏུགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ། “ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ ངོ་མཚར་ཏོ། །ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ ངོ་མཚར་ཏོ། །”ཞེས་སོ། །འདིར་“ངོ་མཚར་ཏོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །རྒྱས་པར་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་པར་དོན་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་དོན་ཡིན་པས། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་ ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ‘‘Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ, turite kotūhalacchare; Hāse soke pasāde ca, kare āmeḍitaṃ budho’’ti. – “འཇིགས་དང་ཁྲོ་དང་བསྟོད་པ་དང་། །བྲེལ་དང་མཚར་དང་ངོ་མཚར་དང་། །དགོད་དང་མྱ་ངན་དད་པ་ལ། །མཁས་པས་ཟློས་པའི་ཚིག་སྦྱར་བྱ། །”ཞེས་སོ། ། Iminā ca lakkhaṇena idha pasādavasena pasaṃsāvasena cāyaṃ dvikkhattuṃ vuttoti veditabbo. Atha vā abhikkantanti abhikantaṃ atiiṭṭhaṃ, atimanāpaṃ, atisundaranti vuttaṃ hoti. མཚན་ཉིད་འདི་ལྟར་ན། འདིར་དད་པའི་དབང་དང་བསྟོད་པའི་དབང་གིས་ལན་གཉིས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། “ངོ་མཚར་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ། ཤིན་ཏུ་འདོད་པར་འོས་པ། ཤིན་ཏུ་ཡིད་ལ་འཐད་པ། ཤིན་ཏུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། Tattha ekena abhikkantasaddena desanaṃ thometi, ekena attano pasādaṃ. Ayañhi ettha adhippāyo – abhikkantaṃ, bho gotama, yadidaṃ bhoto gotamassa dhammadesanā, abhikkantaṃ yadidaṃ bhoto gotamassa dhammadesanaṃ āgamma mama pasādoti. Bhagavato eva vā vacanaṃ dve dve atthe sandhāya thometi – bhoto gotamassa vacanaṃ abhikkantaṃ dosanāsanato, abhikkantaṃ guṇādhigamanato, tathā saddhājananato, paññājananato, sātthato, sabyañjanato, uttānapadato, gambhīratthato, kaṇṇasukhato, hadayaṅgamato, anattukkaṃsanato, aparavambhanato, karuṇāsītalato, paññāvadātato, āpātharamaṇīyato, vimaddakkhamato, suyyamānasukhato, vīmaṃsiyamānahitatoti evamādīhi yojetabbaṃ. དེ་ལ་“ངོ་མཚར་ཏོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་གཅིག་གིས་ནི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་བསྟོད་ཅིང་། གཅིག་གིས་ནི་རང་གི་དད་པ་ལ་བསྟོད་དོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་ ཚུལ་འདི་ནི་ངོ་མཚར་ཏོ་སྟེ། གང་འདི་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་ཆོས་བཤད་པ་ཉིད་དོ། །ངོ་མཚར་ཏོ་སྟེ། གང་འདི་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་གི་དད་པ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དོ། །”ཞེས་པའོ། །ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ཉིད་དོན་གཉིས་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་བསྟོད་པ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་གསུང་ནི་ཉེས་པ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་ངོ་མཚར་ཏོ། །ཡོན་ཏན་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་མཚར་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་དད་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་རབ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚིག་གསལ་བའི་ཕྱིར་དང་། དོན་ཟབ་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣ་བར་སྙན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡིད་ལ་འབབ་པའི་ཕྱིར་དང་། བདག་ལ་མི་བསྟོད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ལ་མི་སྨོད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྙིང་རྗེས་བསིལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་དང་། བརྟག་བཟོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐོས་པས་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱད་པས་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Tato [Pg.140] parampi catūhi upamāhi desanaṃyeva thometi. Tattha nikkujjitanti adhomukhaṭṭhapitaṃ, heṭṭhā mukhajātaṃ vā. Ukkujjeyyāti uparimukhaṃ kareyya. Paṭicchannanti tiṇapaṇṇādicchāditaṃ. Vivareyyāti ugghāṭeyya. Mūḷhassāti disāmūḷhassa. Maggaṃ ācikkheyyāti hatthe gahetvā ‘‘esa maggo’’ti vadeyya. Andhakāreti kāḷapakkhacātuddasīaḍḍharattaghanavanasaṇḍameghapaṭalehi caturaṅge tamasi. Ayaṃ tāva padattho. དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དཔེ་བཞིའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བཤད་པ་ཉིད་ལ་བསྟོད་དོ། །དེ་ལ་“ཁ་སྦུབ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་བཞག་པའམ། འོག་ཏུ་ཁ་ཕྱོགས་པའོ། །“བཟློག་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་གྱེན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པའོ། །“གཡོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་དང་ལོ་མ་སོགས་ཀྱིས་བཀབ་པའོ། །“ཕྱེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ཕྱེ་བའོ། །“ལམ་ནོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་ནོར་བའོ། །“ལམ་སྟོན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་“འདི་ནི་ལམ་མོ་”ཞེས་སྨྲ་བའོ། །“མུན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཟླ་བའི་ཕྱེད་ཕྱི་མའི་ཚེས་བཅུ་བཞིའི་ནམ་ཕྱེད་དང་། ནགས་ཚལ་སུག་པོ་དང་། སྤྲིན་གྱི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་མུན་ནག་ཆེན་པོའོ། །འདི་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཏོ། ། Ayaṃ pana adhippāyayojanā – yathā koci nikkujjitaṃ ukkujjeyya, evaṃ saddhammavimukhaṃ asaddhammapatitaṃ maṃ asaddhammā vuṭṭhāpentena, yathā paṭicchannaṃ vivareyya; evaṃ kassapassa bhagavato sāsanantaradhānā pabhuti micchādiṭṭhigahanapaṭicchannaṃ sāsanaṃ vivarantena, yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya, evaṃ kummaggamicchāmaggapaṭipannassa me saggamokkhamaggaṃ ācikkhantena, yathā andhakāre telapajjotaṃ dhāreyya, evaṃ mohandhakāranimuggassa me buddhādiratanarūpāni apassato tappaṭicchādakamohandhakāraviddhaṃsakadesanāpajjotadhāraṇena mayhaṃ bhotā gotamena etehi pariyāyehi desitattā anekapariyāyena dhammo pakāsito. འདིའི་དགོངས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། མི་ཞིག་གིས་ཁ་སྦུབ་པ་བཟློག་པ་བཞིན་དུ། དམ་པའི་ཆོས་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཤིང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་ལྷུང་བའི་བདག་ཉིད་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལས་བསླངས་པ་དང་། དཔེར་ན། གཡོགས་པ་ཕྱེ་བ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ནུབ་པ་ནས་བཟུང་ལྟ་བ་ངན་པའི་ཚལ་གྱིས་བཀབ་པའི་བསྟན་པ་གསལ་བར་མཛད་པ་དང་། དཔེར་ན། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་སྟོན་པ་བཞིན་དུ། ལམ་ངན་པ་དང་ལམ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་བདག་ལ་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པའི་ལམ་བསྟན་པ་དང་། དཔེར་ན། མུན་པའི་ནང་དུ་མར་མེ་བཟུང་བ་བཞིན་དུ། གཏི་མུག་གི་མུན་ནག་ཏུ་བྱིང་ཞིང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་དཀོན་མཆོག་གི་རང་བཞིན་མི་མཐོང་བའི་བདག་ལ། དེ་སྒྲིབ་བྱེད་ཀྱི་གཏི་མུག་གི་མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒྲོན་མེ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་འདི་དག་གིས་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། Atha vā ekacciyena mattena yasmā ayaṃ dhammo dukkhadassanena asubhe ‘‘subha’’nti vipallāsappahānena ca nikkujjitukkujjitasadiso, samudayadassanena dukkhe ‘‘sukha’’nti vipallāsappahānena ca paṭicchannavivaraṇasadiso, nirodhadassanena anicce ‘‘nicca’’nti vipallāsappahānena ca mūḷhassa maggācikkhaṇasadiso, maggadassanena anattani ‘‘attā’’ti vipallāsappahānena ca andhakāre pajjotasadiso, tasmā seyyathāpi nāma nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya…pe… pajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti, evaṃ pakāsito hoti. ཡང་ན། ལུགས་གཞན་ཞིག་ལྟར་ན། ཆོས་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པ་ལ་“སྡུག་པའོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་ཁ་སྦུབ་པ་བཟློག་པ་དང་འདྲ་ལ། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ལ་“བདེ་བའོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་གཡོགས་པ་ཕྱེ་བ་དང་འདྲ་ཞིང་། འགོག་པ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མི་རྟག་པ་ལ་“རྟག་པའོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་སྟོན་པ་དང་འདྲ་ལ། ལམ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་བདག་མེད་པ་ལ་“བདག་གོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་མུན་པའི་ནང་དུ་མར་མེ་བཟུང་བ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར། “དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་བཟློག་པའམ། །... མར་མེ་བཟུང་བ་ལས། མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། Yasmā panettha saddhātapakāyaguttatādīhi sīlakkhandho pakāsito hoti, paññāya paññākkhandho, hirimanādīhi samādhikkhandho, yogakkhemena nirodhoti evaṃ tikkhandho ariyamaggo nirodho cāti sarūpeneva dve ariyasaccāni pakāsitāni. Tattha maggo paṭipakkho samudayassa, nirodho dukkhassāti paṭipakkhena dve. Iti iminā pariyāyena cattāri saccāni pakāsitāni. Tasmā anekapariyāyena pakāsito hotīti veditabbo. འདིར་ནི་དད་པ་དང་། དཀའ་ཐུབ་དང་། ལུས་བསྡམས་པ་ལ་སོགས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསལ་བར་མཛད་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཡིད་ལ་སོགས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་བདེ་བས་འགོག་པ་གསལ་བར་མཛད་པས། དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགོག་པ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གཉིས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ལ་ལམ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ། འགོག་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས། གཉེན་པོའི་སྒོ་ནས་གཉིས་སོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་འདིས་བདེན་པ་བཞི་པོ་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། “རྣམ་གྲངས་དུ་མས་གསལ་བར་མཛད་དོ་”ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། ། Esāhantiādīsu [Pg.141] eso ahanti esāhaṃ. Saraṇaṃ gacchāmīti pādesu nipatitvā paṇipātena saraṇagamanena gatopi idāni vācāya samādiyanto āha. Atha vā paṇipātena buddhaṃyeva saraṇaṃ gatoti idāni taṃ ādiṃ katvā sese dhammasaṅghepi gantuṃ āha. Ajjataggeti ajjataṃ ādiṃ katvā, ajjadaggeti vā pāṭho, da-kāro padasandhikaro, ajja aggaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Pāṇehi upetaṃ pāṇupetaṃ, yāva me jīvitaṃ pavattati, tāva upetaṃ, anaññasatthukaṃ tīhi saraṇagamanehi saraṇaṃ gataṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu jānātūti vuttaṃ hoti. Ettāvatā anena sutānurūpā paṭipatti dassitā hoti. Nikkujjitādīhi vā satthusampattiṃ dassetvā iminā ‘‘esāha’’ntiādinā sissasampatti dassitā. Tena vā paññāpaṭilābhaṃ dassetvā iminā saddhāpaṭilābho dassito. Idāni evaṃ paṭiladdhasaddhena paññavatā yaṃ kattabbaṃ, taṃ kattukāmo bhagavantaṃ yācati ‘‘labheyyāha’’nti. Tattha bhagavato iddhiyādīhi abhippasāditacitto ‘‘bhagavāpi cakkavattirajjaṃ pahāya pabbajito, kimaṅgaṃ panāha’’nti saddhāya pabbajjaṃ yācati, tattha paripūrakāritaṃ patthento paññāya upasampadaṃ. Sesaṃ pākaṭameva. “བདག་འདི་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། “བདག་འདི་”ནི་བདག་ཉིད་དོ། །“སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་”ཞེས་པ་ནི། ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་བའི་སྒོ་ནས་སྐྱབས་སུ་སོང་ཟིན་ཀྱང་། ད་ལྟ་ངག་གི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྨྲས་པའོ། །ཡང་ན། ཕྱག་འཚལ་བའི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བས། ད་ལྟ་དེ་ཉིད་ཐོག་མར་བྱས་ནས་ལྷག་མ་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལའང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་པའོ། །“དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་འདི་ཐོག་མར་བྱས་ནས་སོ། །ཡང་ན་“དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། ད་ལྟའི་ཉིན་མོ་འདི་སྔོན་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“སྲོག་དང་འགྲོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྲིད་བདག་གི་འཚོ་བ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་འགྲོགས་པའོ། །“སྟོན་པ་གཞན་མི་འཛིན་པར་སྐྱབས་གསུམ་དུ་སོང་བའི་བདག་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་འཛིན་པར་མཛོད་ཅིག་”ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་ཁོང་གིས་ཐོས་པ་དང་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། “ཁ་སྦུབ་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་སྟོན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ནས། “བདག་འདི་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སློབ་མའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན། སྔ་མས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པ་བསྟན་ནས། འདིས་དད་པ་ཐོབ་པ་བསྟན་ཏོ། །ད་ནི་དེ་ལྟར་དད་པ་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་གང་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་བྱེད་པར་འདོད་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་“བདག་གིས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པས་སེམས་མངོན་པར་དད་དེ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ན། བདག་ལྟ་བུ་སྨོས་ཅི་དགོས་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། དད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གསོལ་ཞིང་། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་གསོལ་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། ། Eko vūpakaṭṭhotiādīsu pana eko kāyavivekena, vūpakaṭṭho cittavivekena, appamatto kammaṭṭhāne satiavijahanena, ātāpī kāyikacetasikavīriyasaṅkhātena ātāpena, pahitatto kāye ca jīvite ca anapekkhatāya viharanto aññatarairiyāpathavihārena. Na cirassevāti pabbajjaṃ upādāya vuccati. Kulaputtāti duvidhā kulaputtā, jātikulaputtā, ācārakulaputtā ca. Ayaṃ pana ubhayathāpi kulaputto. Agārasmāti gharā. Agārānaṃ hitaṃ agāriyaṃ kasigorakkhādikuṭumbaposanakammaṃ vuccati. Natthi ettha agāriyanti anagāriyaṃ, pabbajjāyetaṃ adhivacanaṃ pabbajantīti upagacchanti upasaṅkamanti. Tadanuttaranti taṃ anuttaraṃ. Brahmacariyapariyosānanti maggabrahmacariyassa pariyosānaṃ, arahattaphalanti vuttaṃ hoti. Tassa hi atthāya kulaputtā pabbajanti. Diṭṭheva dhammeti tasmiṃyeva attabhāve. Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva paññāya paccakkhaṃ katvā, aparappaccayaṃ ñatvāti attho. Upasampajja vihāsīti pāpuṇitvā sampādetvā vā vihāsi. Evaṃ viharanto ca khīṇā jāti…pe… abbhaññāsi. Etenassa paccavekkhaṇabhūmiṃ dasseti. “གཅིག་པུ་དབེན་པར་གནས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “གཅིག་པུ་”ནི་ལུས་དབེན་པ་དང་། “དབེན་པར་གནས་པ་”ནི་སེམས་དབེན་པ་དང་། “བག་ཡོད་པ་”ནི་ལས་ཀྱི་གཞི་ལ་དྲན་པ་མ་བཏང་བས་དང་། “བརྩོན་འགྲུས་ཅན་”ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་གཏོགས་པའི་བརྩོན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། “བདག་ཉིད་བཏང་བ་”ནི་ལུས་དང་སྲོག་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་སྤྱོད་ལམ་གང་རུང་གིས་གནས་པའོ། །“རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་”ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་བརྗོད་དོ། །“རིགས་ཀྱི་བུ་”ཞེས་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེ་བའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དང་། སྤྱོད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུའོ། །འདི་ནི་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་རིགས་ཀྱི་བུའོ། །“ཁྱིམ་ནས་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་ནས་སོ། །ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པ་ནི་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བ་སྟེ། ཞིང་ལས་དང་ཕྱུགས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པའི་ཁྱིམ་འཛིན་གསོ་སྐྱོང་གི་ལས་ལ་བརྗོད་དོ། །འདི་ལ་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བ་དེ་མེད་པས་“ཁྱིམ་མེད་པ་”སྟེ། འདི་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“རབ་ཏུ་བྱུང་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་ཞིང་བསྟེན་པའོ། །“བླ་ན་མེད་པ་དེ་”ཞེས་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་དེའོ། །“ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་མཐར་ཐུག་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཚངས་སྤྱོད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་དོན་དུ་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །“ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་རྟེན་དེ་ཉིད་ལ་འོ། །“བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ། གཞན་ལ་རག་མ་ལས་པར་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པར་གྱུར་”ཞེས་པ་ནི་ཐོབ་པའམ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པའོ། །དེ་ལྟར་གནས་ཤིང་“སྐྱེ་བ་ཟད་དོ་”ཞེས་པ་ནས་“མངོན་པར་ཤེས་སོ་”ཞེས་པའི་བར་རོ། །འདིས་ནི་ཁོང་གི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། Katamā [Pg.142] panassa jāti khīṇā, kathañca naṃ abbhaññāsīti? Vuccate – na tāvassa atītā jāti khīṇā pubbeva khīṇattā, na anāgatā anāgate vāyāmābhāvato, na paccuppannā vijjamānattā. Yā pana maggassa abhāvitattā uppajjeyya ekacatupañcavokārabhavesu ekacatupañcakkhandhappabhedā jāti, sā maggassa bhāvitattā anuppādadhammataṃ āpajjanena khīṇā. Taṃ so maggabhāvanāya pahīnakilese paccavekkhitvā kilesābhāve vijjamānampi kammaṃ āyatiṃ apaṭisandhikaṃ hotīti jānanto jānāti. འོ་ན་ཁོང་གི་སྐྱེ་བ་གང་ཞིག་ཟད་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མར་ཁོང་གི་འདས་པའི་སྐྱེ་བ་ཟད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་ཉིད་ནས་ཟད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་འོངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་ལ་བརྩོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ད་ལྟར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་བཞིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ལམ་མ་བསྒོམས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཞིག ཕུང་པོ་གཅིག་དང་། བཞི་དང་། ལྔ་ཡོད་པའི་སྲིད་པ་རྣམས་སུ་ཕུང་པོ་གཅིག་དང་། བཞི་དང་། ལྔའི་དབྱེ་བས་བསྡུས་པའི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། ལམ་བསྒོམས་པའི་མཐུས་ཕྱིན་ཆད་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཟད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཁོང་གིས་ལམ་བསྒོམས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་ལས་ཀྱང་ཕྱིན་ཆད་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་ཤིང་རྟོགས་པའོ། ། Vusitanti vutthaṃ parivutthaṃ, kataṃ caritaṃ niṭṭhāpitanti attho. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ. Kataṃ karaṇīyanti catūsu saccesu catūhi maggehi pariññāpahānasacchikiriyabhāvanāvasena soḷasavidhampi kiccaṃ niṭṭhāpitanti attho. Nāparaṃ itthattāyāti idāni puna itthabhāvāya evaṃ soḷasakiccabhāvāya kilesakkhayāya vā maggabhāvanā natthīti. Atha vā itthattāyāti itthabhāvato, imasmā evaṃpakārā idāni vattamānakkhandhasantānā aparaṃ khandhasantānaṃ natthi. Ime pana pañcakkhandhā pariññātā tiṭṭhanti chinnamūlako rukkho viyāti abbhaññāsi. Aññataroti eko. Arahatanti arahantānaṃ. Mahāsāvakānaṃ abbhantaro āyasmā bhāradvājo ahosīti ayaṃ kirettha adhippāyoti. “ཚངས་པར་སྤྱད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གནས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གནས་པ། བྱས་པ། སྤྱད་པ། མཐར་ཕྱིན་པའི་དོན་ཏོ། །“ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་”ནི་ལམ་གྱི་ཚངས་སྤྱོད་དོ། །“བྱ་བ་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ལམ་བཞིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། སྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་བྱ་བ་བཅུ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་པའི་དོན་ཏོ། །“འདི་ལས་གཞན་མི་ཤེས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་ད་ནི་ཡང་བསྐྱར་འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་བཅུ་དྲུག་གི་དངོས་པོ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དུ་ལམ་བསྒོམ་རྒྱུ་མེད་པའོ། །ཡང་ན། “འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི། ད་ལྟ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕུང་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ཕྱིན་ཆད་མེད་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་རྩ་བ་བཅད་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ་གནས་སོ་ཞེས་མངོན་པར་ཤེས་སོ། །“གཅིག་”ཞེས་པ་ནི་གཅིག་པུའོ། །“དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སོ། །ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya kasibhāradvājasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 5. Cundasuttavaṇṇanā ༥. ཙུནྡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 83. Pucchāmi muniṃ pahūtapaññanti cundasuttaṃ. Kā uppatti? Saṅkhepato tāva attajjhāsayaparajjhāsayaaṭṭhuppattipucchāvasikabhedato catūsu uppattīsu imassa suttassa pucchāvasikā uppatti. Vitthārato pana ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena pāvā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane. Ito pabhuti yāva ‘‘atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena cundassa [Pg.143] kammāraputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdī’’ti (dī. ni. 2.189), tāva sutte āgatanayeneva vitthāretabbaṃ. ༨༣. “ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ལྡན་པའི་ཐུབ་པ་ལ། །བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱི་འོ་”ཞེས་པ་ནི་ཙུནྡའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུས་ན་ཐོག་མར་རང་གི་བསམ་པ་དང་། གཞན་གྱི་བསམ་པ་དང་། བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དྲི་བ་ལ་བརྟེན་པའི་དབྱེ་བས་གླེང་གཞི་བཞིའི་ནང་ནས། མདོ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི་དྲི་བ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱས་པར་ན། དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མལླ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་པཱ་བཱ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་པཱ་བཱ་ན་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡའི་ཚལ་གྱི་ཨཱམྲའི་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ། །འདི་ནས་བཟུང་སྟེ། “དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །གཤེགས་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ་”ཞེས་པའི་བར་དུ། མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། Evaṃ bhikkhusaṅghena saddhiṃ nisinne bhagavati cundo kammāraputto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ parivisanto byañjanasūpādigahaṇatthaṃ bhikkhūnaṃ suvaṇṇabhājanāni upanāmesi. Apaññatte sikkhāpade keci bhikkhū suvaṇṇabhājanāni paṭicchiṃsu keci na paṭicchiṃsu. Bhagavato pana ekameva bhājanaṃ attano selamayaṃ pattaṃ, dutiyabhājanaṃ buddhā na gaṇhanti. Tattha aññataro pāpabhikkhu sahassagghanakaṃ suvaṇṇabhājanaṃ attano bhojanatthāya sampattaṃ theyyacittena kuñcikatthavikāya pakkhipi. Cundo parivisitvā hatthapādaṃ dhovitvā bhagavantaṃ namassamāno bhikkhusaṅghaṃ olokento taṃ bhikkhuṃ addasa, disvā ca pana apassamāno viya hutvā na naṃ kiñci abhaṇi bhagavati theresu ca gāravena, apica ‘‘micchādiṭṭhikānaṃ vacanapatho mā ahosī’’ti. So ‘‘kiṃ nu kho saṃvarayuttāyeva samaṇā, udāhu bhinnasaṃvarā īdisāpi samaṇā’’ti ñātukāmo sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āha ‘‘pucchāmi muni’’nti. དེ་ལྟར་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པ་ན། གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བྱས་པའི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་ཅིང་། ཚོད་མ་དང་སྐྱོ་མ་ལ་སོགས་པ་བླུགས་པའི་ཕྱིར་དུ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་གསེར་གྱི་སྣོད་རྣམས་ཕུལ་ལོ། །བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་པའི་སྔོན་རོལ་ཏུ་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་གིས་གསེར་གྱི་སྣོད་རྣམས་བླངས་ཤིང་། ཁ་ཅིག་གིས་མ་བླངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ནི་རང་གི་རྡོ་ལས་གྲུབ་པའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་གཅིག་པུ་ལས་མེད་དེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྣོད་གཉིས་པ་མི་བསྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་ཞིག་གིས་རང་གི་ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་ཐོབ་པའི་གསེར་གྱི་སྣོད་གསེར་ཞོ་སྟོང་རི་བ་དེ། བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལྡེ་མིག་གི་ཁུག་མའི་ནང་དུ་བཅུག་གོ། །ཙུནྡས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཚར་ནས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་བཀྲུས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བལྟས་པ་ན། དགེ་སློང་དེ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ། །མཐོང་ཡང་མ་མཐོང་བ་ལྟར་བྱས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་གུས་པའི་ཕྱིར་དུ་དགེ་སློང་དེ་ལ་ཅིའང་མ་སྨྲས་སོ། །གཞན་ཡང་“ལྟ་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲ་བའི་ལམ་དུ་མ་གྱུར་ཅིག་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་“ཅི་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་དགེ་སྦྱོང་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་སྡོམ་པ་ཉམས་པ་འདི་ལྟ་བུ་དག་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་ཡིན་ནམ་”ཞེས་ཤེས་པར་འདོད་ནས། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ཏེ། “ཐུབ་པ་ལ་བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱིའོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། Tattha pucchāmīti idaṃ ‘‘tisso pucchā adiṭṭhajotanā pucchā’’tiādinā (cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12) nayena niddese vuttanayameva. Muninti etampi ‘‘monaṃ vuccati ñāṇaṃ. Yā paññā pajānanā…pe… sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni, monappattoti, tīṇi moneyyāni kāyamoneyya’’ntiādinā (mahāni. 14) nayena tattheva vuttanayameva. Ayampanettha saṅkhepo. Pucchāmīti okāsaṃ kārento muninti munimuniṃ bhagavantaṃ ālapati. Pahūtapaññantiādīni thutivacanāni, tehi taṃ muniṃ thunāti. Tattha pahūtapaññanti vipulapaññaṃ. Ñeyyapariyantikattā cassa vipulatā veditabbā. Iti cundo kammāraputtoti idaṃ dvayaṃ dhaniyasutte vuttanayameva. Ito paraṃ pana ettakampi avatvā sabbaṃ vuttanayaṃ chaḍḍetvā avuttanayameva vaṇṇayissāma. དེ་ལ་“བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱིའོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། “དྲི་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མ་མཐོང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དྲི་བ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངེས་པར་བསྟན་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །“ཐུབ་པ་”ཞེས་པ་འདི་ཡང་། “ཐུབ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྗོད་དོ། །ཤེས་རབ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། །... ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དེ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཐུབ་པ་ཡིན་ལ། ཐུབ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐུབ་པ་གསུམ་མོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ནི་མདོར་བསྡུས་ཏེ། “བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱིའོ་”ཞེས་སྐབས་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་། “ཐུབ་པ་”ཞེས་ཐུབ་པའི་གཙོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོས་པའོ། །“ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསྟོད་པའི་ཚིག་སྟེ། དེ་དག་གིས་ཐུབ་པ་དེ་ལ་བསྟོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་“ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་”ནི་ཡངས་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་ནོ། །ཤེས་བྱའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་ཤེས་རབ་ཡངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡས་སྨྲས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་ནི་དྷ་ནི་ཡའི་མདོ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནས་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདི་ཙམ་ཡང་མ་བཤད་པར་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཐམས་ཅད་བོར་ཏེ། མ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། Buddhanti tīsu buddhesu tatiyabuddhaṃ. Dhammassāminti maggadhammassa janakattā puttasseva pitaraṃ attanā uppāditasippāyatanādīnaṃ viya ca ācariyaṃ dhammassa sāmiṃ, dhammissaraṃ dhammarājaṃ dhammavasavattinti attho. Vuttampi cetaṃ – “སངས་རྒྱས་”ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་གསུམ་པ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། །“ཆོས་ཀྱི་བདག་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཆོས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བུའི་ཕ་ལྟ་བུ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་བཟོ་གནས་ལ་སོགས་པའི་སློབ་དཔོན་ལྟ་བུ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་བདག་པོ། ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ། ཆོས་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ཡང་གསུངས་ཏེ། ‘‘So [Pg.144] hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido. Maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’’ti (ma. ni. 3.79). “བྲམ་ཟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་སྔོན་མ་སྐྱེས་པའི་ལམ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། སྔོན་མ་བྱུང་བའི་ལམ་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྔོན་མ་བཤད་པའི་ལམ་བཤད་པ་དང་། ལམ་མཁྱེན་པ་དང་། ལམ་རྟོགས་པ་དང་། ལམ་ལ་མཁས་པ་ལགས་སོ། །ད་ལྟ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ལམ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་གནས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་དེ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་སོ། ། Vītataṇhanti vigatakāmabhavavibhavataṇhaṃ. Dvipaduttamanti dvipadānaṃ uttamaṃ. Tattha kiñcāpi bhagavā na kevalaṃ dvipaduttamo eva, atha kho yāvatā sattā apadā vā dvipadā vā…pe… nevasaññīnāsaññino vā, tesaṃ sabbesaṃ uttamo. Atha kho ukkaṭṭhaparicchedavasena dvipaduttamotveva vuccati. Dvipadā hi sabbasattānaṃ ukkaṭṭhā cakkavattimahāsāvakapaccekabuddhānaṃ tattha uppattito, tesañca uttamoti vutte sabbasattuttamoti vuttoyeva hoti. Sārathīnaṃ pavaranti sāretīti sārathi, hatthidamakādīnametaṃ adhivacanaṃ. Tesañca bhagavā pavaro anuttarena damanena purisadamme dametuṃ samatthabhāvato. Yathāha – “སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། འཇིག་པའི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བའོ། །“རྐང་གཉིས་གཙོ་བོ་”ཞེས་པ་ནི་རྐང་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་གོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྐང་གཉིས་པ་ཁོ་ནའི་མཆོག་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྐང་མེད་པ་དང་། རྐང་གཉིས་པ་དང་། ... འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་མཆོག་གི་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་“རྐང་གཉིས་གཙོ་བོ་”ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྐང་གཉིས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཡིན་ཏེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དང་། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ། རང་སངས་རྒྱས། སངས་རྒྱས་རྣམས་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་མཆོག་ཅེས་བརྗོད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བརྗོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །“ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བས་ན་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་སྟེ། འདི་ནི་གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཆོག་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་འདུལ་བས་གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ལྟར། ‘‘Hatthidamakena, bhikkhave, hatthidammo sārito ekaṃ eva disaṃ dhāvati puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Assadamakena, bhikkhave, assadammo…pe… godamakena, bhikkhave, godammo…pe… dakkhiṇaṃ vā. Tathāgatena hi, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena purisadammo sārito aṭṭha disā vidhāvati, rūpī rūpāni passati, ayamekā disā…pe… saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamī disā’’ti (ma. ni. 3.312). “དགེ་སློང་དག གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་བས་གླང་པོ་ཆེ་གདུལ་བྱ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནར་རྒྱུག་སྟེ། ཤར་རམ། ནུབ་བམ། བྱང་ངམ། ལྷོ་ཕྱོགས་སོ། །དགེ་སློང་དག རྟ་འདུལ་བས་རྟ་གདུལ་བྱ་... དགེ་སློང་དག བ་ལང་འདུལ་བས་བ་ལང་གདུལ་བྱ་... ལྷོ་ཕྱོགས་སོ། །དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བ་ན། ཕྱོགས་བརྒྱད་དུ་རྒྱུག་སྟེ། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་རྣམས་ལ་打ལྟ་བ་འདི་ནི་ཕྱོགས་དང་པོའོ། །... འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་ལ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་འདི་ནི་ཕྱོགས་བརྒྱད་པའོ། །”ཞེས་སོ། ། Katīti atthappabhedapucchā. Loketi sattaloke. Samaṇāti pucchitabbaatthanidassanaṃ. Iṅghāti yācanatthe nipāto. Tadiṅghāti te iṅgha. Brūhīti ācikkha kathayassūti. “དུ་ཞིག་”ཞེས་པ་ནི་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་འདྲི་བའི་དྲི་བའོ། །“འཇིག་རྟེན་ན་”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནའོ། །“དགེ་སྦྱོང་”ཞེས་པ་ནི་འདྲི་བར་བྱ་བའི་དོན་སྟོན་པའོ། །“ཀྱེ་”ཞེས་པ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །“དེ་ལྟ་བས་ན་ཀྱེ་”ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཀྱེ་ཞེས་པའོ། །“གསུངས་ཤིག་”ཞེས་པ་ནི་བཤད་པ་དང་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་པའོ། ། 84. Evaṃ vutte bhagavā cundaṃ kammāraputtaṃ ‘‘kiṃ, bhante, kusalaṃ, kiṃ akusala’’ntiādinā (ma. ni. 3.296) nayena gihipañhaṃ apucchitvā samaṇapañhaṃ pucchantaṃ disvā āvajjento ‘‘taṃ pāpabhikkhuṃ sandhāya ayaṃ pucchatī’’ti ñatvā tassa aññatra vohāramattā assamaṇabhāvaṃ dīpento āha ‘‘caturo samaṇā’’ti. Tattha caturoti saṅkhyāparicchedo. Samaṇāti kadāci [Pg.145] bhagavā titthiye samaṇavādena vadati; yathāha – ‘‘yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ vatakotūhalamaṅgalānī’’ti (ma. ni. 1.407). Kadāci puthujjane; yathāha – ‘‘samaṇā samaṇāti kho, bhikkhave, jano sañjānātī’’ti (ma. ni. 1.435). Kadāci sekkhe; yathāha – ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo’’ti (ma. ni. 1.139; dī. ni. 2.214; a. ni. 4.241). Kadāci khīṇāsave; yathāha – ‘‘āsavānaṃ khayā samaṇo hotī’’ti (ma. ni. 1.438). Kadāci attānaṃyeva; yathāha – ‘‘samaṇoti kho, bhikkhave, tathāgatassetaṃ adhivacana’’nti (a. ni. 8.85). Idha pana tīhi padehi sabbepi ariye sīlavantaṃ puthujjanañca, catutthena itaraṃ assamaṇampi bhaṇḍuṃ kāsāvakaṇṭhaṃ kevalaṃ vohāramattakena samaṇoti saṅgaṇhitvā ‘‘caturo samaṇā’’ti āha. Na pañcamatthīti imasmiṃ dhammavinaye vohāramattakena paṭiññāmattakenāpi pañcamo samaṇo nāma natthi. ༨༤. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡ་ལ། "བཙུན་པ་ཉིད་དགེ་བ་གང་ལགས། མི་དགེ་བ་གང་ལགས།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱིམ་པའི་དྲི་བ་མ་དྲིས་པར། དགེ་སྦྱོང་གི་དྲི་བ་འདྲི་བར་གཟིགས་ནས། ཐུགས་ལ་བསམ་བཞིན་དུ། "འདིས་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་དེ་ལ་དམིགས་ནས་འདྲི་བར་བྱེད་དོ།" ཞེས་མཁྱེན་ཏེ། དགེ་སློང་དེ་ནི་མིང་ཙམ་ལས་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་མེད་པར་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། "དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དག" ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "བཞི་" ཞེས་པ་ནི་གྲངས་ཀྱི་ངེས་པ་བསྟན་པའོ། །"དགེ་སྦྱོང་" ཞེས་པ་ནི། སྐབས་འགར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་དགེ་སྦྱོང་གི་སྒྲས་གསུངས་ཏེ། "སོ་སོའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྟས་དང་བཀྲ་ཤིས་གང་དག་ཡོད་པ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་གསུངས་ཏེ། "དགེ་སློང་དག སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ 'དགེ་སྦྱོང་དགེ་སྦྱོང་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་སློབ་པ་ལ་གསུངས་ཏེ། "དགེ་སློང་དག འདི་ཉིད་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་པོ་ཡོད། འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་གཉིས་པ་ཡོད་དོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་ཟག་པ་ཟད་པ་ལ་གསུངས་ཏེ། "ཟག་པ་ཟད་པས་དགེ་སྦྱོང་དུ་འགྱུར་རོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་བདག་ཉིད་ལ་གསུངས་ཏེ། "དགེ་སློང་དག 'དགེ་སྦྱོང་' ཞེས་པ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཚན་ནོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བསྡུས་ཤིང་། བཞི་པས་ནི་དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་ཡང་མགོ་བྲེགས་ཤིང་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་གྱོན་པ་མིང་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་དུ་བཏགས་པ་དེ་བསྡུས་ནས། "དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དག" ཅེས་གསུངས་སོ། །"ལྔ་པ་ནི་མེད་དོ་" ཞེས་པ་ནི། ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ལ་མིང་ཙམ་མམ། ཁས་ལེན་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། ། Te te āvikaromīti te caturo samaṇe tava pākaṭe karomi. Sakkhipuṭṭhoti sammukhā pucchito. Maggajinoti maggena sabbakilese vijitāvīti attho. Maggadesakoti paresaṃ maggaṃ desetā. Magge jīvatīti sattasu sekkhesu yo koci sekkho apariyositamaggavāsattā lokuttare, sīlavantaputhujjano ca lokiye magge jīvati nāma, sīlavantaputhujjano vā lokuttaramagganimittaṃ jīvanatopi magge jīvatīti veditabbo. Yo ca maggadūsīti yo ca dussīlo micchādiṭṭhi maggapaṭilomāya paṭipattiyā maggadūsakoti attho. "དེ་དག་ཁྱོད་ལ་གསལ་བར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་ཁྱོད་ལ་གསལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མངོན་སུམ་དུ་དྲིས་པ་" ཞེས་པ་ནི། ངོ་ཐོག་ཏུ་དྲིས་པའོ། །"ལམ་རྒྱལ་" ཞེས་པ་ནི། ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"ལམ་སྟོན་" ཞེས་པ་ནི། གཞན་དག་ལ་ལམ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །"ལམ་ལ་འཚོ་བ་" ཞེས་པ་ནི། སློབ་པ་བདུན་གྱི་ནང་ནས་སློབ་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་མ་རྫོགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ལ་འཚོ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ལ་འཚོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་འཚོ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ལམ་ལ་འཚོ་བ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །"ལམ་སུན་འབྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་" ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་ལོག་པར་ལྟ་བ་གང་ཞིག་ལམ་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པས་ལམ་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་ཏོ། ། 85. ‘‘Ime te caturo samaṇā’’ti evaṃ bhagavatā saṅkhepena uddiṭṭhe caturo samaṇe ‘‘ayaṃ nāmettha maggajino, ayaṃ maggadesako, ayaṃ magge jīvati, ayaṃ maggadūsī’’ti evaṃ paṭivijjhituṃ asakkonto puna pucchituṃ cundo āha ‘‘kaṃ maggajina’’nti. Tattha magge jīvati meti yo so magge jīvati, taṃ me brūhi puṭṭhoti. Sesaṃ pākaṭameva. ༨༥. "དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་འདི་དག་གོ་" ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོར་བསྟན་པའི་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་ལ། "འདི་ནི་འདིར་ལམ་རྒྱལ་ལོ། འདི་ནི་ལམ་སྟོན་ནོ། འདི་ནི་ལམ་ལ་འཚོ་བའོ། འདི་ནི་ལམ་སུན་འབྱིན་པའོ།" ཞེས་དེ་ལྟར་སོ་སོར་རྟོགས་པར་མ་ནུས་པས། སླར་ཡང་འདྲི་བའི་ཕྱིར་ཙུནྡས་ "ལམ་རྒྱལ་གང་ལ་བགྱི་" ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ལ་ "བདག་ལ་ལམ་ལ་འཚོ་བ་" ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་ལམ་ལ་འཚོ་བ་དེ་བདག་གིས་དྲིས་པ་ན་བཤད་དུ་གསོལ། ཞེས་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། 86. Idānissa bhagavā caturopi samaṇe catūhi gāthāhi niddisanto āha ‘‘yo tiṇṇakathaṃkatho visallo’’ti. Tattha tiṇṇakathaṃkatho visalloti etaṃ uragasutte vuttanayameva. Ayaṃ pana viseso. Yasmā imāya gāthāya maggajinoti buddhasamaṇo adhippeto, tasmā sabbaññutaññāṇena [Pg.146] kathaṃkathāpatirūpakassa sabbadhammesu aññāṇassa tiṇṇattāpi ‘‘tiṇṇakathaṃkatho’’ti veditabbo. Pubbe vuttanayena hi tiṇṇakathaṃkathāpi sotāpannādayo paccekabuddhapariyosānā sakadāgāmivisayādīsu buddhavisayapariyosānesu paṭihatañāṇappabhāvattā pariyāyena atiṇṇakathaṃkathāva honti. Bhagavā pana sabbappakārena tiṇṇakathaṃkathoti. Nibbānābhiratoti nibbāne abhirato, phalasamāpattivasena sadā nibbānaninnacittoti attho. Tādiso ca bhagavā. Yathāha – ༨༦. ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞིས་ཉེ་བར་མཚོན་ཏེ་གསུངས་པ། "གང་ཞིག་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་" ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ "ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ལྟོ་འགྲོའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ཁྱད་པར་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ "ལམ་རྒྱལ་" ཞེས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་ལ་འདོད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ "ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་" ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །སྔོན་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དག་ཀྱང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐུ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའོ། །"མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་" ཞེས་པ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་ཞིང་། འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་དབང་གིས་རྟག་ཏུ་སེམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཞོལ་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ། ། ‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, tassā eva kathāya pariyosāne, tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi, sannisādemi, ekodiṃ karomi, samādahāmī’’ti (ma. ni. 1.387). "ཨགྒིབེསྶན། ང་ནི་གཏམ་དེའི་མཐར་ཐུག་པ་ན། སྔོན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་མ་དེ་ཉིད་ལ་ནང་དུ་སེམས་རབ་ཏུ་འཇོག་ཅིང་། ཉེ་བར་སྡུད་པ་དང་། རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། མཉམ་པར་འཇོག་གོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Anānugiddhoti kañci dhammaṃ taṇhāgedhena ananugijjhanto. Lokassa sadevakassa netāti āsayānusayānulomena dhammaṃ desetvā pārāyanamahāsamayādīsu anekesu suttantesu aparimāṇānaṃ devamanussānaṃ saccapaṭivedhasampādanena sadevakassa lokassa netā, gamayitā, tāretā, pāraṃ sampāpetāti attho. Tādinti tādisaṃ yathāvuttappakāralokadhammehi nibbikāranti attho. Sesamettha pākaṭameva. "ཆགས་པ་མེད་པ་" ཞེས་པ་ནི། ཆོས་གང་ལའང་སྲེད་པའི་ཞེན་པས་ཆགས་པར་མི་བྱེད་པའོ། །"ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདྲེན་པ་" ཞེས་པ་ནི། བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་དང་མཐུན་པར་ཆོས་བསྟན་ནས། ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་མདོ་དང་། འདུ་བ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་སྡེ་དུ་མ་ལས། ཚད་མེད་པའི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མཛད་པས། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདྲེན་པ། འགྲོ་བར་བྱེད་པ། སྒྲོལ་བར་བྱེད་པ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"དེ་ལྟ་བུ་" ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་འགྱུར་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་ལྷག་མ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། 87. Evaṃ bhagavā imāya gāthāya ‘‘maggajina’’nti buddhasamaṇaṃ niddisitvā idāni khīṇāsavasamaṇaṃ niddisanto āha ‘‘paramaṃ paramantī’’ti. Tattha paramaṃ nāma nibbānaṃ, sabbadhammānaṃ aggaṃ uttamanti attho. Paramanti yodha ñatvāti taṃ paramaṃ paramamicceva yo idha sāsane ñatvā paccavekkhaṇañāṇena. Akkhāti vibhajate idheva dhammanti nibbānadhammaṃ akkhāti, attanā paṭividdhattā paresaṃ pākaṭaṃ karoti ‘‘idaṃ nibbāna’’nti, maggadhammaṃ vibhajati ‘‘ime cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti. Ubhayampi vā ugghaṭitaññūnaṃ saṅkhepadesanāya ācikkhati, vipañcitaññūnaṃ vitthāradesanāya vibhajati. Evaṃ ācikkhanto vibhajanto ca ‘‘idheva sāsane ayaṃ dhammo, na ito bahiddhā’’ti sīhanādaṃ nadanto akkhāti ca vibhajati ca. Tena vuttaṃ ‘‘akkhāti vibhajate idheva dhamma’’nti. Taṃ kaṅkhachidaṃ muniṃ anejanti taṃ evarūpaṃ catusaccapaṭivedhena attano, desanāya ca paresaṃ kaṅkhacchedanena kaṅkhacchidaṃ[Pg.147], moneyyasamannāgamena muniṃ, ejāsaṅkhātāya taṇhāya abhāvato anejaṃ dutiyaṃ bhikkhunamāhu maggadesinti. ༨༧. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ "ལམ་རྒྱལ་" ཞེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར། "མཆོག་ནི་མཆོག་ཉིད་དུ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "མཆོག་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་དང་དམ་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མཆོག་ནི་འདིར་ཤེས་ནས་" ཞེས་པ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཉིད་མཆོག་ནི་མཆོག་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་ནས་སོ། །"ཆོས་འདི་ཉིད་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་" ཞེས་པ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ལ་ "འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་" ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ལམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། "འདི་དག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་བཞི་སྟེ། །... འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའོ་" ཞེས་པའོ། །ཡང་ན་གཉིས་ཀ་ཡང་ཅིག་ཅར་དུ་རྟོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ལ་མདོར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སྟོན་ལ། སྤྲོས་པས་རྟོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ལ་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ན། "བསྟན་པ་འདི་ཉིད་ལ་ཆོས་འདི་ཡོད་ཀྱི། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་དོ་" ཞེས་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ཆོས་འདི་ཉིད་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"ཐེ་ཚོམ་བཅད་པའི་ཐུབ་པ་སྲེད་མེད་དེ་" ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟ་བུ་བདེན་པ་བཞི་མངོན་པར་རྟོགས་པས་རང་གི་ཐེ་ཚོམ་བཅད་པ་དང་། ཆོས་བསྟན་པས་གཞན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པ། ཐུབ་པའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པས་ཐུབ་པ། གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྲེད་པ་མེད་པས་སྲེད་པ་མེད་པ་སྟེ། དགེ་སློང་གཉིས་པ་ལ་ལམ་སྟོན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། 88. Evaṃ imāya gāthāya sayaṃ anuttaraṃ maggaṃ uppādetvā desanāya anuttaro maggadesī samānopi dūtamiva lekhavācakamiva ca rañño attano sāsanaharaṃ sāsanajotakañca ‘‘maggadesi’’nti khīṇāsavasamaṇaṃ niddisitvā idāni sekkhasamaṇañca sīlavantaputhujjanasamaṇañca niddisanto āha ‘‘yo dhammapade’’ti. Tattha padavaṇṇanā pākaṭāyeva. Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā – yo nibbānadhammassa padattā dhammapade, ubho ante anupagamma desitattā āsayānurūpato vā satipaṭṭhānādinānappakārehi desitattā sudesite, maggasamaṅgīpi anavasitamaggakiccattā magge jīvati, sīlasaṃyamena saññato, kāyādīsu sūpaṭṭhitāya cirakatādisaraṇāya vā satiyā satimā, aṇumattassāpi vajjassa abhāvato anavajjattā, koṭṭhāsabhāvena ca padattā sattatiṃsabodhipakkhiyadhammasaṅkhātāni anavajjapadāni bhaṅgañāṇato pabhuti bhāvanāsevanāya sevamāno, taṃ bhikkhunaṃ tatiyaṃ maggajīvinti āhūti. ༨༨. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བླ་ན་མེད་པའི་ལམ་བསྐྱེད་ནས། ཆོས་སྟོན་པ་ལ་བླ་ན་མེད་པའི་ལམ་སྟོན་པ་ཡིན་ཡང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉའམ་ཡི་གེ་ཀློག་པ་པོ་བཞིན་དུ། བདག་གི་བསྟན་པ་འཛིན་པ་དང་བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ "ལམ་སྟོན་པ་" ཞེས་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ད་ནི་སློབ་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར། "གང་ཞིག་ཆོས་ཀྱི་ལམ་ལ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཚིག་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། །འདིར་དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཞི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ལམ་ལའོ། །མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དུ་མས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལའོ། །ལམ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ལམ་གྱི་བྱ་བ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པའོ། །ལུས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡུན་རིང་དུ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་དྲན་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། ཆ་ཤས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དུ་བགྲང་བའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་འཇིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནས་བཟུང་སྟེ་བསྒོམ་ཞིང་བསྟེན་པའི་སྒོ་ནས་བསྟེན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གསུམ་པ་ལམ་ལ་འཚོ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། 89. Evaṃ bhagavā imāya gāthāya ‘‘maggajīvi’’nti sekkhasamaṇaṃ sīlavantaputhujjanasamaṇañca niddisitvā idāni taṃ bhaṇḍuṃ kāsāvakaṇṭhaṃ kevalaṃ vohāramattasamaṇaṃ niddisanto āha ‘‘chadanaṃ katvānā’’ti. Tattha chadanaṃ katvānāti patirūpaṃ karitvā, vesaṃ gahetvā, liṅgaṃ dhāretvāti attho. Subbatānanti buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ. Tesañhi sundarāni vatāni, tasmā te subbatāti vuccanti. Pakkhandīti pakkhandako, anto pavisakoti attho. Dussīlo hi gūthapaṭicchādanatthaṃ tiṇapaṇṇādicchadanaṃ viya attano dussīlabhāvaṃ paṭicchādanatthaṃ subbatānaṃ chadanaṃ katvā ‘‘ahampi bhikkhū’’ti bhikkhumajjhe pakkhandati, ‘‘ettakavassena bhikkhunā gahetabbaṃ eta’’nti lābhe dīyamāne ‘‘ahaṃ ettakavasso’’ti gaṇhituṃ pakkhandati, tena vuccati ‘‘chadanaṃ katvāna subbatānaṃ pakkhandī’’ti. Catunnampi khattiyādikulānaṃ uppannaṃ pasādaṃ ananurūpapaṭipattiyā dūsetīti kuladūsako. Pagabbhoti aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena, catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena, anekaṭṭhānena manopāgabbhiyena ca samannāgatoti attho. Ayamettha saṅkhepo, vitthāraṃ pana mettasuttavaṇṇanāyaṃ vakkhāma. ༨༩. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ "ལམ་ལ་འཚོ་བ་" ཞེས་སློབ་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ད་ནི་མགོ་བྲེགས་ཤིང་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་གྱོན་པ་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དེ་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར། "གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་" ཞེས་པ་ནི། མཐུན་པར་བྱས་ཏེ། ཆ་བྱད་བཟུང་ཞིང་། རྟགས་འཆང་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིའོ། །དེ་དག་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་བཟང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །"རྒྱུག་པ་" ཞེས་པ་ནི། ནང་དུ་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ནི་བཤང་གཅི་གཡོགས་པའི་ཕྱིར་རྩྭ་དང་ལོ་མ་ལ་སོགས་པའི་གཡོགས་བཞིན་དུ། རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་དངོས་པོ་གཡོགས་པའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གོས་གཡོགས་སུ་བྱས་ནས། "བདག་ཀྱང་དགེ་སློང་ཡིན་ནོ་" ཞེས་དགེ་སློང་གི་ནང་དུ་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ། །"ལོ་འདི་ཙམ་ལོན་པའི་དགེ་སློང་གིས་འདི་བླང་བར་བྱའོ་" ཞེས་རྙེད་པ་སྦྱིན་པ་ན། "བདག་ནི་ལོ་འདི་ཙམ་ལོན་ཏོ་" ཞེས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་རྒྱུག་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་བཞི་པོ་དག་གི་སྐྱེས་པའི་དད་པ་མི་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པས་སུན་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་ "རིགས་སུན་འབྱིན་པ་" ཞེས་བྱའོ། །"སྤྱི་བརྟོལ་ཅན་" ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྒྱད་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་སྤྱི་བརྟོལ་དང་། གནས་བཞིས་ངག་གི་སྤྱི་བརྟོལ་དང་། གནས་དུ་མས་ཡིད་ཀྱི་སྤྱི་བརྟོལ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་སྟེ། རྒྱས་པར་ནི་བྱམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བཤད་པར་བྱའོ། ། Katapaṭicchādanalakkhaṇāya [Pg.148] māyāya samannāgatattā māyāvī. Sīlasaṃyamābhāvena asaññato. Palāpasadisattā palāpo. Yathā hi palāpo anto taṇḍularahitopi bahi thusena vīhi viya dissati, evamidhekacco anto sīlādiguṇasāravirahitopi bahi subbatacchadanena samaṇavesena samaṇo viya dissati. So evaṃ palāpasadisattā ‘‘palāpo’’ti vuccati. Ānāpānassatisutte pana ‘‘apalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā, nippalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā, suddhā sāre patiṭṭhitā’’ti (ma. ni. 3.146) evaṃ puthujjanakalyāṇopi ‘‘palāpo’’ti vutto. Idha pana kapilasutte ca ‘‘tato palāpe vāhetha, assamaṇe samaṇamānine’’ti (su. ni. 284) evaṃ parājitako ‘‘palāpo’’ti vutto. Patirūpena caraṃ samaggadūsīti taṃ subbatānaṃ chadanaṃ katvā yathā carantaṃ ‘‘āraññiko ayaṃ rukkhamūliko, paṃsukūliko, piṇḍapātiko, appiccho, santuṭṭho’’ti jano jānāti, evaṃ patirūpena yuttarūpena bāhiramaṭṭhena ācārena caranto puggalo attano lokuttaramaggassa, paresaṃ sugatimaggassa ca dūsanato ‘‘maggadūsī’’ti veditabbo. བྱས་པ་གཡོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ "སྒྱུ་ཅན་" ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ "མ་བསྡམས་པ་" འོ། །སྦུན་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ "སྦུན་པ་" ལྟ་བུའོ། །ཇི་ལྟར་སྦུན་པ་ནི་ནང་ན་འབྲས་མེད་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་ཕུབ་མས་འབྲས་སཱ་ལུ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཁ་ཅིག་ནང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྙིང་པོ་མེད་ཀྱང་། ཕྱི་རོལ་དུ་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོའི་གཡོགས་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ་། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་སྦུན་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ "སྦུན་པ་" ཞེས་བྱའོ། །དབུགས་དབྱུང་རྔུབ་དྲན་པའི་མདོ་ལས་ནི། "དགེ་སློང་དག འདུས་པ་འདི་ནི་སྦུན་པ་མེད་པའོ། དགེ་སློང་དག འདུས་པ་འདི་ནི་སྦུན་པ་དང་བྲལ་བའོ། དག་ཅིང་སྙིང་པོ་ལ་གནས་པའོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དགེ་བ་ལ་ཡང་ "སྦུན་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་དང་ཀ་པི་ལའི་མདོ་ལས་ནི། "དེ་ནས་སྦུན་པ་རྣམས་ཕྱིར་སྐྲོད་ཅིག དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་པར་དགེ་སྦྱོང་དུ་རློམ་པ་རྣམས་སོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཕམ་པ་བྱུང་བ་ལ་ "སྦུན་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"མཐུན་པར་སྤྱོད་ཅིང་ཚོགས་སུན་འབྱིན་པ་" ཞེས་པ་ནི། བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་དེ་དག་གི་གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་པ་ན། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ "འདི་ནི་དགོན་པ་པ་འོ། ཤིང་དྲུང་པ་འོ། ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ་འོ། བསོད་སྙོམས་པ་འོ། འདོད་ཆུང་བའོ། ཆོག་ཤེས་པའོ།" ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་མཐུན་པ་དང་རིགས་པ་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྤྱོད་ལམ་འཇམ་པོས་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་དེ་ནི། རང་གི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་། གཞན་གྱི་བདེ་འགྲོའི་ལམ་སུན་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་ "ལམ་སུན་འབྱིན་པ་" ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། ། 90. Evaṃ imāya gāthāya ‘‘maggadūsī’’ti dussīlaṃ vohāramattakasamaṇaṃ niddisitvā idāni tesaṃ aññamaññaṃ abyāmissībhāvaṃ dīpento āha ‘‘ete ca paṭivijjhī’’ti. Tassattho – ete caturo samaṇe yathāvuttena lakkhaṇena paṭivijjhi aññāsi sacchākāsi yo gahaṭṭho khattiyo vā brāhmaṇo vā añño vā koci, imesaṃ catunnaṃ samaṇānaṃ lakkhaṇassavanamattena sutavā, tasseva lakkhaṇassa ariyānaṃ santike sutattā ariyasāvako, teyeva samaṇe ‘‘ayañca ayañca evaṃlakkhaṇo’’ti pajānanamattena sappañño, yādiso ayaṃ pacchā vutto maggadūsī, itarepi sabbe netādisāti ñatvā iti disvā evaṃ pāpaṃ karontampi etaṃ pāpabhikkhuṃ disvā. Tatthāyaṃ yojanā – ete ca paṭivijjhi yo gahaṭṭho sutavā ariyasāvako sappañño, tassa tāya paññāya sabbe ‘‘netādisā’’ti ñatvā viharato iti disvā na hāpeti saddhā, evaṃ pāpakammaṃ karontaṃ pāpabhikkhuṃ disvāpi na hāpeti, na hāyati, na nassati saddhāti. ༩༠. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ “ལམ་སུན་འབྱིན་པ་” ཞེས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་ཉིད་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་དག་ཕན་ཚུན་མ་འདྲེས་པའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། “འདི་དག་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། གོང་དུ་བཤད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་འདི་དག་ཁྱིམ་པ་འམ་རྒྱལ་རིགས་སམ་བྲམ་ཟེའམ་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའོ། །དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མཚན་ཉིད་དེ་ཉིད་ཐོས་པས་ན་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་དེ་དག་ཉིད་ལ་ “འདི་དང་འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་ནོ་” ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཅན་ཡིན། ཕྱིས་སུ་གསུངས་པའི་ལམ་སུན་འབྱིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་མ་གཏོགས། གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ནས། སྡིག་པ་བྱེད་བཞིན་པའི་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་དེ་མཐོང་ཡང་། འདིར་སྦྱོར་བ་ནི། ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་ཁྱིམ་པ་གང་ཞིག་གིས་འདི་དག་རྟོགས་པར་བྱས་ཏེ། ཁོང་གི་ཤེས་རབ་དེས་ཐམས་ཅད་ “འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཤེས་ནས་གནས་པ་ན། དེ་ལྟར་མཐོང་བས་དད་པ་མི་ཉམས་ཏེ། དེ་ལྟར་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་མཐོང་ཡང་དད་པ་མི་ཉམས་ཤིང་། མི་འགྲིབ་ལ། དད་པ་མི་བརླག་པའོ། ། Evaṃ [Pg.149] imāya gāthāya tesaṃ abyāmissībhāvaṃ dīpetvā idāni iti disvāpi ‘‘sabbe netādisā’’ti jānantaṃ ariyasāvakaṃ pasaṃsanto āha ‘‘kathañhi duṭṭhenā’’ti. Tassa sambandho – etadeva ca yuttaṃ sutavato ariyasāvakassa, yadidaṃ ekaccaṃ pāpaṃ karontaṃ iti disvāpi sabbe ‘‘netādisā’’ti jānanaṃ. Kiṃ kāraṇā? Kathañhi duṭṭhena asampaduṭṭhaṃ, suddhaṃ asuddhena samaṃ kareyyāti? Tassattho – kathañhi sutavā ariyasāvako sappañño, sīlavipattiyā duṭṭhena maggadūsinā aduṭṭhaṃ itaraṃ samaṇattayaṃ, suddhaṃ samaṇattayamevaṃ aparisuddhakāyasamācāratādīhi asuddhena pacchimena vohāramattakasamaṇena samaṃ kareyya sadisanti jāneyyāti. Suttapariyosāne upāsakassa maggo vā phalaṃ vā na kathitaṃ. Kaṅkhāmattameva hi tassa pahīnanti. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེ་དག་མ་འདྲེས་པའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱས་ནས། ད་ནི་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་ “ཐམས་ཅད་འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ན། “གནོད་བྱེད་ཀྱིས་ནི་ཇི་ལྟར་ཞིག” ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་འབྲེལ་བ་ནི། ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་སྡིག་པ་བྱེད་པ་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ཐམས་ཅད་ “འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཤེས་པ་འདི་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནོད་བྱེད་ཀྱིས་ནི་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། དག་པ་ནི་མ་དག་པ་དང་ཇི་ལྟར་མཉམ་པར་བྱེད་དེ་མི་བྱེད་དོ། །དེའི་དོན་ནི། ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པས་གནོད་པར་བྱས་པའི་ལམ་སུན་འབྱིན་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་དགེ་སྦྱོང་གཞན་གསུམ་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་མ་དག་པ་ལ་སོགས་པས་མ་དག་པའི་མཐའ་མའི་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་། དག་པའི་དགེ་སྦྱོང་གསུམ་པོ་ཇི་ལྟར་མཉམ་པར་བྱེད་དེ་མཚུངས་པར་འཛིན་ཏམ། མདོ་འདིའི་མཐར་དགེ་བསྙེན་དེ་ལ་ལམ་མམ་འབྲས་བུ་གང་ཡང་མ་གསུངས་ལ། ཁོང་གི་ཐེ་ཚོམ་ཙམ་ཞིག་སྤངས་པར་ཟད་དོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya cundasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཙུནྡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 6. Parābhavasuttavaṇṇanā ༦. ཉམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Evaṃ me sutanti parābhavasuttaṃ. Kā uppatti? Maṅgalasuttaṃ kira sutvā devānaṃ etadahosi – ‘‘bhagavatā maṅgalasutte sattānaṃ vuḍḍhiñca sotthiñca kathayamānena ekaṃsena bhavo eva kathito, no parābhavo. Handa dāni yena sattā parihāyanti vinassanti, taṃ nesaṃ parābhavampi pucchāmā’’ti. Atha maṅgalasuttaṃ kathitadivasato dutiyadivase dasasahassacakkavāḷesu devatāyo parābhavasuttaṃ sotukāmā imasmiṃ ekacakkavāḷe sannipatitvā ekavālaggakoṭiokāsamatte dasapi vīsampi tiṃsampi cattālīsampi paññāsampi saṭṭhipi sattatipi asītipi sukhumattabhāve nimminitvā sabbadevamārabrahmāno siriyā ca tejena ca adhigayha virocamānaṃ paññattavarabuddhāsane nisinnaṃ bhagavantaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu. Tato sakkena devānamindena āṇatto aññataro devaputto bhagavantaṃ parābhavapañhaṃ pucchi. Atha bhagavā pucchāvasena imaṃ suttamabhāsi. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་པའི་མདོ་ཡིན། འདི་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོ་ཐོས་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་དང་བདེ་ལེགས་གསུངས་པ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཡར་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་གསུངས་ཀྱི། ཉམས་པ་ནི་མ་གསུངས་སོ། །ད་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་གང་གིས་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་ཉམས་པ་དེ་ཉིད་དྲི་བར་བྱའོ་” ཞེས་སོ། །དེ་ནས་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོ་གསུངས་པའི་ཉིན་གཉིས་པ་ལ། སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁྲི་ཡི་ལྷ་རྣམས་ཉམས་པའི་མདོ་ཐོས་པར་འདོད་ནས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་པོ་འདིར་འདུས་ཏེ། སྐྲའི་རྩེ་མོ་གཅིག་གི་ཚད་ཙམ་གྱི་གནས་སུ་ལྷ་བཅུ་དང་། ཉི་ཤུ་དང་། སུམ་ཅུ་དང་། བཞི་བཅུ་དང་། ལྔ་བཅུ་དང་། དྲུག་ཅུ་དང་། བདུན་ཅུ་དང་། བརྒྱད་ཅུ་ཡང་ཤོང་བའི་ཕྲ་བའི་ལུས་སྤྲུལ་ནས། ལྷ་དང་བདུད་དང་ཚངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔལ་དང་གཟི་བརྗིད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་ལྷག་པར་འབར་བ། བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་མཆོག་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལན་འདས་ལ་བསྐོར་ནས་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་བཀས་བསྐུལ་བའི་ལྷའི་བུ་ཞིག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཉམས་པའི་དྲི་བ་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲི་བའི་དབང་གིས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tattha [Pg.150] ‘‘evaṃ me suta’’ntiādi āyasmatā ānandena vuttaṃ. ‘‘Parābhavantaṃ purisa’’ntiādinā nayena ekantarikā gāthā devaputtena vuttā, ‘‘suvijāno bhavaṃ hotī’’tiādinā nayena ekantarikā eva avasānagāthā ca bhagavatā vuttā, tadetaṃ sabbampi samodhānetvā ‘‘parābhavasutta’’nti vuccati. Tattha ‘‘evaṃ me suta’’ntiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ vakkhāma. དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་སོགས་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་གསུངས་པའོ། །“སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེས་མོས་ནི་ལྷའི་བུས་སྨྲས་ལ། “ཡར་སྐྱེ་བ་ནི་ཤེས་སླ་སྟེ་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེས་མོས་དང་མཐའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ “ཉམས་པའི་མདོ་” ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་སོགས་ལ་བཤད་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། 91. Parābhavantaṃ purisantiādīsu pana parābhavantanti parihāyantaṃ vinassantaṃ. Purisanti yaṃkiñci sattaṃ jantuṃ. Mayaṃ pucchāma gotamāti sesadevehi saddhiṃ attānaṃ nidassetvā okāsaṃ kārento so devaputto gottena bhagavantaṃ ālapati. Bhavantaṃ puṭṭhumāgammāti mayañhi bhavantaṃ pucchissāmāti tato tato cakkavāḷā āgatāti attho. Etena ādaraṃ dasseti. Kiṃ parābhavato mukhanti evaṃ āgatānaṃ amhākaṃ brūhi parābhavato purisassa kiṃ mukhaṃ, kiṃ dvāraṃ, kā yoni, kiṃ kāraṇaṃ, yena mayaṃ parābhavantaṃ purisaṃ jāneyyāmāti attho. Etena ‘‘parābhavantaṃ purisa’’nti ettha vuttassa parābhavato purisassa parābhavakāraṇaṃ pucchati. Parābhavakāraṇe hi ñāte tena kāraṇasāmaññena sakkā yo koci parābhavapuriso jānitunti. ༩༡. “སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་སོགས་ལ་ནི། “ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པའོ། །“སྐྱེས་བུ་” ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ནམ་སྐྱེ་བོ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“བདག་ཅག་གོ་ཏ་མ་ལ་འདྲི་བ་” ཞེས་པ་ནི་ལྷ་གཞན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་རང་ཉིད་མཚོན་ཏེ་གོ་སྐབས་འབྱེད་བཞིན། ལྷའི་བུ་དེས་རུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོས་པའོ། །“བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདྲི་བར་ལྷགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་བདག་ཅག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདྲི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དང་དེ་དག་ནས་འོངས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་གུས་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །“ཉམས་པའི་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག་ལགས་” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ལྷགས་པའི་བདག་ཅག་ལ་གསུང་དུ་གསོལ། སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག འཇུག་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག སྐྱེ་གནས་ནི་ཅི་ཞིག རྒྱུ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་བདག་ཅག་གིས་སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ “སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ཉམས་པའི་སྐྱེས་བུའི་ཉམས་པའི་རྒྱུ་འདྲི་བའོ། །ཉམས་པའི་རྒྱུ་ཤེས་པ་ན། རྒྱུ་མཚན་སྤྱི་མཐུན་པ་དེས་ཉམས་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཡང་རུང་བ་ཤེས་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 92. Athassa bhagavā suṭṭhu pākaṭīkaraṇatthaṃ paṭipakkhaṃ dassetvā puggalādhiṭṭhānāya desanāya parābhavamukhaṃ dīpento āha ‘‘suvijāno bhava’’nti. Tassattho – yvāyaṃ bhavaṃ vaḍḍhanto aparihāyanto puriso, so suvijāno hoti, sukhena akasirena akicchena sakkā vijānituṃ. Yopāyaṃ parābhavatīti parābhavo, parihāyati vinassati, yassa tumhe parābhavato purisassa mukhaṃ maṃ pucchatha, sopi suvijāno. Kathaṃ? Ayañhi dhammakāmo bhavaṃ hoti dasakusalakammapathadhammaṃ kāmeti, piheti, pattheti, suṇāti, paṭipajjati, so taṃ paṭipattiṃ disvā sutvā ca jānitabbato suvijāno hoti. Itaropi dhammadessī parābhavo, tameva dhammaṃ dessati, na kāmeti, na piheti, na pattheti, na suṇāti, na paṭipajjati, so taṃ vippaṭipattiṃ disvā sutvā ca jānitabbato suvijāno hotīti. Evamettha bhagavā paṭipakkhaṃ dassento atthato dhammakāmataṃ bhavato mukhaṃ dassetvā dhammadessitaṃ parābhavato mukhaṃ dassetīti veditabbaṃ. ༩༢. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་ནས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་ཉམས་པའི་སྒོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། “ཡར་སྐྱེ་བ་ནི་ཤེས་སླ་སྟེ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་ཡར་སྐྱེ་བ་འཕེལ་ཞིང་མི་ཉམས་པ་དེ་ནི་ཤེས་སླ་བ་ཡིན་ཏེ། བདེ་བླག་དང་ཚེགས་མེད་པར་ཤེས་ནུས་སོ། །གང་ཞིག་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་ན་ཉམས་པ་སྟེ། ཉམས་ཤིང་འཇིག་པ་དང་། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ང་ལ་ཉམས་པའི་སྐྱེས་བུའི་སྒོ་གང་ཞིག་འདྲི་བ་དེ་ཡང་ཤེས་སླ་བ་ཡིན། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཆོས་ལ་དགའ་བ་ནི་ཡར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་ལ་འདོད་ཅིང་། རེ་བ་དང་། དོན་དུ་གཉེར་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་སྟེ། ཁོང་གི་སྒྲུབ་པ་དེ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ཤེས་སླ་བ་ཡིན། ཅིག་ཤོས་ཆོས་ལ་སྡང་བ་ནི་ཉམས་པ་སྟེ། ཆོས་དེ་ཉིད་ལ་སྡང་ཞིང་། མི་འདོད་པ་དང་། མི་རེ་བ་དང་། དོན་དུ་མི་གཉེར་བ་དང་། མི་ཐོས་པ་དང་། མི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། ཁོང་གི་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་དེ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ཤེས་སླ་བ་ཡིན། དེ་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་ཏེ། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཆོས་ལ་དགའ་བ་ནི་ཡར་སྐྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཆོས་ལ་སྡང་བ་ནི་ཉམས་པའི་སྒོ་རུ་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 93. Atha [Pg.151] sā devatā bhagavato bhāsitaṃ abhinandamānā āha ‘‘iti heta’’nti. Tassattho – iti hi yathā vutto bhagavatā, tatheva etaṃ vijānāma, gaṇhāma, dhārema, paṭhamo so parābhavo so dhammadessitālakkhaṇo paṭhamo parābhavo. Yāni mayaṃ parābhavamukhāni vijānituṃ āgatamhā, tesu idaṃ tāva ekaṃ parābhavamukhanti vuttaṃ hoti. Tattha viggaho, parābhavanti etenāti parābhavo. Kena ca parābhavanti? Yaṃ parābhavato mukhaṃ, kāraṇaṃ, tena. Byañjanamattena eva hi ettha nānākaraṇaṃ, atthato pana parābhavoti vā parābhavato mukhanti vā nānākaraṇaṃ natthi. Evamekaṃ parābhavato mukhaṃ vijānāmāti abhinanditvā tato paraṃ ñātukāmatāyāha ‘‘dutiyaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukha’’nti. Ito parañca tatiyaṃ catutthantiādīsupi imināva nayenattho veditabbo. ༩༣. དེ་ནས་ལྷའི་བུ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་མངོན་པར་དགའ་བཞིན་དུ། “འདི་ནི་དེ་ལྟར་ལགས་ཏེ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཅག་གིས་འདི་ཤེས་ཤིང་། བཟུང་ལ་བཅངས་སོ། །དང་པོ་ཉམས་པ་དེ་ནི་ཆོས་ལ་སྡང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དང་པོའི་ཉམས་པའོ། །བདག་ཅག་ཉམས་པའི་སྒོ་གང་དག་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལྷགས་པ་དེ་དག་ལས། འདི་ནི་རེ་ཞིག་ཉམས་པའི་སྒོ་གཅིག་གོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་ན། འདིས་ཉམས་པར་བྱེད་པས་ན་ཉམས་པའོ། །གང་གིས་ཉམས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཉམས་པའི་སྒོ་འམ་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེས་སོ། །འདིར་ཚིག་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པ་ཡོད་ཀྱང་། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་ “ཉམས་པ་” ཞེས་པའམ། “ཉམས་པའི་སྒོ་” ཞེས་པ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཉམས་པའི་སྒོ་གཅིག་ཤེས་སོ་ཞེས་མངོན་པར་དགའ་ནས། དེ་ལས་གཞན་པ་ཤེས་པར་འདོད་པས་སྨྲས་པ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་གཉིས་པ་གསུང་དུ་གསོལ། ཉམས་པའི་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག་ལགས་” ཞེས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 94. Byākaraṇapakkhepi ca yasmā te te sattā tehi tehi parābhavamukhehi samannāgatā, na ekoyeva sabbehi, na ca sabbe ekeneva, tasmā tesaṃ tesaṃ tāni tāni parābhavamukhāni dassetuṃ ‘‘asantassa piyā hontī’’tiādinā nayena puggalādhiṭṭhānāya eva desanāya nānāvidhāni parābhavamukhāni byākāsīti veditabbā. ༩༤. ལན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་། སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་ནི་ཉམས་པའི་སྒོ་དེ་དང་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི། གཅིག་པུ་ཞིག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ལ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཅིག་པུ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པས། དེ་དང་དེའི་ཉམས་པའི་སྒོ་དེ་དག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “སྐྱེ་བོ་ངན་པ་དག་ལ་དགའ་ཞིང་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉམས་པའི་སྒོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ལུང་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Tatrāyaṃ saṅkhepato atthavaṇṇanā – asanto nāma cha satthāro, ye vā panaññepi avūpasantena kāyavacīmanokammena samannāgatā, te asanto assapiyā honti sunakkhattādīnaṃ acelakakorakhattiyādayo viya. Santo nāma buddhapaccekabuddhasāvakā. Ye vā panaññepi vūpasantena kāyavacīmanokammena samannāgatā, te sante na kurute piyaṃ, attano piye iṭṭhe kante manāpe na kuruteti attho. Veneyyavasena hettha vacanabhedo katoti veditabbo. Atha vā sante na kuruteti sante na sevatīti attho, yathā ‘‘rājānaṃ sevatī’’ti etasmiñhi atthe rājānaṃ piyaṃ kuruteti saddavidū mantenti. Piyanti piyamāno, tussamāno, modamānoti attho. Asataṃ [Pg.152] dhammo nāma dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni, dasākusalakammapathā vā. Taṃ asataṃ dhammaṃ roceti, piheti, pattheti, sevati. Evametāya gāthāya asantapiyatā, santaappiyatā, asaddhammarocanañcāti tividhaṃ parābhavato mukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato puriso parābhavati parihāyati, neva idha na huraṃ vuḍḍhiṃ pāpuṇāti, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati. Vitthāraṃ panettha ‘‘asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā’’ti gāthāvaṇṇanāyaṃ vakkhāma. དེ་ལ་འདི་ནི་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “སྐྱེ་བོ་ངན་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པ་དྲུག་གམ། ཡང་ན་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་མ་ཞི་བ་དང་ལྡན་པའི་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ཡིན། དེ་དག་ཁོང་གི་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ལེགས་པའི་རྒྱུ་སྐར་ལ་སོགས་པ་ལ་གཅེར་བུ་པ་ཀོ་རཀྵ་ཏྲི་ཡ་ལ་སོགས་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་བཞིན་ནོ། །“སྐྱེ་བོ་དམ་པ་” ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་ལྡན་པའི་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བོ་དམ་པ་ཡིན། “དམ་པ་དག་ལ་མི་དགའ་ཞིང་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། འདོད་པ་དང་། སྡུག་པ་དང་། ཡིད་ལ་འབབ་པར་མི་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་ཚིག་གི་རྣམ་པ་ཐ་དད་དུ་བྱས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། “དམ་པ་དག་ལ་མི་དགའ་” ཞེས་པ་ནི་དམ་པ་དག་ལ་མི་བསྟེན་པའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་ “རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟེན་པ་” ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ། སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ལ་དགའ་བར་བྱེད་པ་” ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །“དགའ་བ་” ཞེས་པ་ནི་དགའ་ཞིང་། མགུ་ལ། རངས་པའི་དོན་ཏོ། །“སྐྱེ་བོ་ངན་པའི་ཆོས་” ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སམ། མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་དག་ཡིན། སྐྱེ་བོ་ངན་པའི་ཆོས་དེ་ལ་མགུ་ཞིང་། རེ་བ་དང་། དོན་དུ་གཉེར་བ་དང་། བསྟེན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། སྐྱེ་བོ་དམ་པ་ལ་མི་དགའ་བ་དང་། དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལ་མགུ་བ་སྟེ། ཉམས་པའི་སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པར་འགྱུར་ལ། འདི་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀར་ཡང་འཕེལ་བར་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ “ཉམས་པའི་སྒོ་” ཞེས་བྱའོ། །འདིའི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི་ “བྱིས་པ་རྣམས་ལ་མི་བསྟེན་པ་དང་། །མཁས་པ་རྣམས་ལ་བསྟེན་པ་དང་། །” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། 96. Niddāsīlī nāma yo gacchantopi, nisīdantopi, tiṭṭhantopi, sayānopi niddāyatiyeva. Sabhāsīlī nāma saṅgaṇikārāmataṃ, bhassārāmatamanuyutto. Anuṭṭhātāti vīriyatejavirahito uṭṭhānasīlo na hoti, aññehi codiyamāno gahaṭṭho vā samāno gahaṭṭhakammaṃ, pabbajito vā pabbajitakammaṃ ārabhati. Alasoti jātialaso, accantābhibhūto thinena ṭhitaṭṭhāne ṭhito eva hoti, nisinnaṭṭhāne nisinno eva hoti, attano ussāhena aññaṃ iriyāpathaṃ na kappeti. Atīte araññe aggimhi uṭṭhite apalāyanaalasā cettha nidassanaṃ. Ayamettha ukkaṭṭhaparicchedo, tato lāmakaparicchedenāpi pana alaso alasotveva veditabbo. Dhajova rathassa, dhūmova aggino, kodho paññāṇamassāti kodhapaññāṇo. Dosacarito khippakopī arukūpamacitto puggalo evarūpo hoti. Imāya gāthāya niddāsīlatā, sabhāsīlatā, anuṭṭhānatā, alasatā, kodhapaññāṇatāti pañcavidhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato neva gahaṭṭho gahaṭṭhavuḍḍhiṃ, na pabbajito pabbajitavuḍḍhiṃ pāpuṇāti, aññadatthu parihāyatiyeva parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati. ༩༦. “གཉིད་ལ་དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བཞིན་པའམ། འདུག་བཞིན་པའམ། ལངས་བཞིན་པའམ། ཉལ་བཞིན་པར་ཡང་གཉིད་མྱོག་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །“འདུ་འཛིར་དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་པར་གནས་པ་དང་ཁ་ཕོ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ལ་བརྩོན་པའོ། །“མི་ལྡང་བ་”ཞེས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་དང་བྲལ་ཞིང་ལྡང་བའི་གཤིས་ལུགས་མེད་པ་སྟེ། གཞན་གྱིས་བསྐུལ་ཡང་ཁྱིམ་པ་ཡིན་ན་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ན་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་བྱ་བ་ལ་མི་རྩོམ་པའོ། །“ལེ་ལོ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་རང་བཞིན་གྱིས་ལེ་ལོ་ཅན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པས་ལངས་པའི་ཚེ་ལངས་པའི་གནས་སུ་ལངས་ནས་འདུག་པ་ཉིད་དང། འདུག་པའི་ཚེ་འདུག་པའི་གནས་སུ་འདུག་པ་ཉིད་དེ། རང་གི་བརྩོན་པས་སྤྱོད་ལམ་གཞན་དུ་མི་སྒྱུར་བའོ། །སྔོན་གྱི་དུས་སུ་ནགས་ལ་མེ་ཤོར་བའི་ཚེ་ཕྱིར་མི་བྲོས་པའི་ལེ་ལོ་ཅན་རྣམས་ནི་འདིར་དཔེ་མཚོན་ནོ། །འདི་ནི་འདིར་མཐར་ཐུག་པའི་དབྱེ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་དམན་པའི་དབྱེ་བས་ཀྱང་ལེ་ལོ་ཅན་ནི་ལེ་ལོ་ཅན་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤིང་རྟའི་མཚན་མ་ནི་རྒྱལ་མཚན་དང་། མེའི་མཚན་མ་ནི་དུ་བ་བཞིན། གང་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མངོན་པར་གསལ་བས་ན་“ཁོང་ཁྲོའི་མཚན་མ་ཅན་”ནོ། །ཞེ་སྡང་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་དང་། མྱུར་དུ་ཁྲོ་བར་འགྱུར་བ། སེམས་རྨ་ཁ་ལྟ་བུ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་ནི་འདི་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གཉིད་ལ་དགའ་བ་ཉིད་དང་། འདུ་འཛིར་དགའ་བ་ཉིད་དང་། མི་ལྡང་བ་ཉིད་དང་། ལེ་ལོ་ཉིད་དང་། ཁོང་ཁྲོའི་མཚན་མ་ཅན་ཉིད་དེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་ལྔ་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པ་ནི་ཁྱིམ་པ་ཡིན་ཡང་ཁྱིམ་པའི་འཕེལ་རྒྱས་མི་ཐོབ་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་འཕེལ་རྒྱས་མི་ཐོབ་པར། གདོན་མི་ཟ་བར་ཉམས་ཤིང་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་བྱའོ། ། 98. Mātāti janikā veditabbā. Pitāti janakoyeva. Jiṇṇakaṃ sarīrasithilatāya. Gatayobbanaṃ yobbanātikkamena āsītikaṃ vā nāvutikaṃ vā sayaṃ kammāni kātumasamatthaṃ. Pahu santoti samattho samāno sukhaṃ jīvamāno. Na bharatīti na poseti. Imāya gāthāya mātāpitūnaṃ abharaṇaṃ, aposanaṃ, anupaṭṭhānaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato yaṃ taṃ – ༩༨. “མ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་མར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཕ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཕ་ཉིད་དོ། །“རྒས་པ་”ནི་ལུས་སྟོབས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ལང་ཚོ་ཡོལ་བ་”ནི་ལང་ཚོ་ལས་འདས་ཏེ་ལོ་བརྒྱད་ཅུའམ་དགུ་བཅུ་ལོན་པས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ཀ་བྱེད་མི་ནུས་པའོ། །“ནུས་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་ནི་ནུས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་བདེ་བར་འཚོ་བཞིན་དུའོ། །“མི་གསོ་བ་”ཞེས་པ་ནི་མི་སྐྱོང་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཕ་མ་གཉིས་མི་གསོ་བ་དང་། མི་སྐྱོང་བ། ཉེ་བར་མི་གནས་པ་སྟེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ནི་གང་ཞིག་གསུངས་པ་སྟེ། ‘‘Tāya [Pg.153] naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā; Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti. (itivu. 106; a. ni. 4.63) – “ཕ་མ་གཉིས་ལ་རིམ་གྲོ་བྱས་པ་དེས། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་འདིར་དེ་ལ་བསྔགས། །ཤི་འཕོས་ནས་ཀྱང་མཐོ་རིས་གནས་སུ་དགའ། །”ཞེས་སོ། ། Mātāpitubharaṇe ānisaṃsaṃ vuttaṃ. Taṃ na pāpuṇāti, aññadatthu ‘‘mātāpitaropi na bharati, kaṃ aññaṃ bharissatī’’ti nindañca vajjanīyatañca duggatiñca pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati. ཕ་མ་གསོ་བའི་ཕན་ཡོན་གསུངས་པ་དེ་མི་ཐོབ་པར། གདོན་མི་ཟ་བར། “ཕ་མ་ཡང་མི་གསོ་ན། གཞན་སུ་ཞིག་གསོ་བར་འགྱུར།”ཞེས་སྨད་པ་དང་། སྤང་བྱ་ཉིད་དང་། ངན་འགྲོ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་ཅིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་བྱའོ། ། 100. Pāpānaṃ bāhitattā brāhmaṇaṃ, samitattā samaṇaṃ. Brāhmaṇakulappabhavampi vā brāhmaṇaṃ, pabbajjupagataṃ samaṇaṃ, tato aññaṃ vāpi yaṃkiñci yācanakaṃ. Musāvādena vañcetīti ‘‘vada, bhante, paccayenā’’ti pavāretvā yācito vā paṭijānitvā pacchā appadānena tassa taṃ āsaṃ visaṃvādeti. Imāya gāthāya brāhmaṇādīnaṃ musāvādena vañcanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato idha nindaṃ, samparāye duggatiṃ sugatiyampi adhippāyavipattiñca pāpuṇāti. Vuttañhetaṃ – ༡༠༠. སྡིག་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེ་དང་། སྡིག་པ་ཞི་བའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་ངོ་། །ཡང་ན་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་དགེ་སྦྱོང་ངོ་། །དེ་ལས་གཞན་པའི་སློང་མོ་བ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“རྫུན་གྱིས་བསླུ་བ་”ཞེས་པ་ནི། “བཙུན་པ། ཡོ་བྱད་གང་དགོས་པ་གསུང་ཞིག”ཅེས་གདན་དྲངས་ནས་བསླངས་པའམ། ཁས་བླངས་ནས་ཕྱིས་སུ་མི་སྦྱིན་པས་དེའི་རེ་བ་བསླུ་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པ་རྫུན་གྱིས་བསླུ་བ་སྟེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པ་ནི་ཚེ་འདིར་སྨད་པ་དང་། ཕྱི་མ་ལ་ངན་འགྲོ་དང་། བདེ་འགྲོར་སྐྱེས་ཀྱང་རང་གི་རེ་བ་ཉམས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་ཡང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchatī’’ti (dī. ni. 2.149; a. ni. 5.213; mahāva. 285). “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་ལ་སྙན་གྲགས་ངན་པ་ཀུན་ཏུ་གས་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་སོ། ། Tathā – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi catūhi? Musāvādī hotī’’tiādi (a. ni. 4.82). “དགེ་སློང་དག །ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་བསྐྱལ་ནས་བཞག་པ་བཞིན་དུ་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བཞི་གང་ཞེ་ན། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །”ཞེས་སོ། ། Tathā – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘Idha, sāriputta, ekacco samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā pavāreti, ‘vada, bhante, paccayenā’ti, so yena pavāreti, taṃ na deti. So ce tato cuto itthattaṃ āgacchati. So yaṃ yadeva vaṇijjaṃ payojeti, sāssa hoti chedagāminī. Idha pana sāriputta…pe… so yena pavāreti, na taṃ yathādhippāyaṃ deti. So ce tato cuto itthattaṃ āgacchati. So yaṃ yadeva vaṇijjaṃ payojeti, sāssa na hoti yathādhippāyā’’ti (a. ni. 4.79). “ཤཱ་རིའི་བུ། འདི་ན་ལ་ལ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེའི་གནས་སུ་ཉེ་བར་སོང་ནས། ‘བཙུན་པ། ཡོ་བྱད་གང་དགོས་པ་གསུང་ཞིག’ཅེས་གདན་འདྲེན་པར་བྱེད་ལ། དེས་གང་གིས་གདན་དྲངས་པ་དེ་མི་སྦྱིན་ནོ། །དེ་གལ་ཏེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་མིའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་འོངས་ན། དེས་ཚོང་ལས་གང་དང་གང་བྱེད་པ་དེ་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ། ཡང་འདི་ན། ལ་ལ་ཞིག་གིས་གང་གིས་གདན་དྲངས་པ་དེ་བསམ་པ་བཞིན་དུ་མི་སྦྱིན་ནོ། །དེ་གལ་ཏེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་མིའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་འོངས་ན། དེས་ཚོང་ལས་གང་དང་གང་བྱེད་པ་དེ་རང་གི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་མི་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་སོ། ། Evamimāni [Pg.154] nindādīni pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuttaṃ. དེ་ལྟར་སྨད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཐོབ་ཅིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 102. Pahūtavittoti pahūtajātarūparajatamaṇiratano. Sahiraññoti sakahāpaṇo. Sabhojanoti anekasūpabyañjanabhojanasampanno. Eko bhuñjati sādūnīti sādūni bhojanāni attano puttānampi adatvā paṭicchannokāse bhuñjatīti eko bhuñjati sādūni. Imāya gāthāya bhojanagiddhatāya bhojanamacchariyaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato nindaṃ vajjanīyaṃ duggatinti evamādīni pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuttaṃ. Vuttanayeneva sabbaṃ suttānusārena yojetabbaṃ, ativitthārabhayena pana idāni yojanānayaṃ adassetvā atthamattameva bhaṇāma. ༡༠༢. “ནོར་མང་པོ་ཡོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གསེར་དངུལ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་མང་པོ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཀརྵཱ་པ་ཎ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཊཾ་ཀ་དང་ལྡན་པའོ། །“བཟའ་བཏུང་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚོད་མ་དང་སྤགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མང་པོ་དང་ལྡན་པའོ། །“གཅིག་པུས་ཞིམ་པོ་ཟ་བ་”ཞེས་པ་ནི་བཟའ་བཏུང་ཞིམ་པོ་རྣམས་རང་གི་བུ་ཚ་རྣམས་ལ་ཡང་མི་སྦྱིན་པར་དབེན་པའི་གནས་སུ་གཅིག་པུས་ཟ་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཟའ་བཏུང་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་བཟའ་བཏུང་ལ་སེར་སྣ་བྱེད་པ་སྟེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པ་ནི་སྨད་པ་དང་། སྤང་བྱ་ཉིད་དང་། ངན་འགྲོ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་ཅིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །གསུངས་པའི་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མདོ་དང་མཐུན་པར་ཐམས་ཅད་སྦྱར་བར་བྱ་ལ། ཧ་ཅང་སྤྲོས་པར་དོགས་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟ་སྦྱོར་ཚུལ་མ་བསྟན་པར་དོན་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། 104. Jātitthaddho nāma yo ‘‘ahaṃ jātisampanno’’ti mānaṃ janetvā tena thaddho vātapūritabhastā viya uddhumāto hutvā na kassaci onamati. Esa nayo dhanagottatthaddhesu. Saññātiṃ atimaññetīti attano ñātimpi jātiyā atimaññati sakyā viya viṭaṭūbhaṃ. Dhanenāpi ca ‘‘kapaṇo ayaṃ daliddo’’ti atimaññati, sāmīcimattampi na karoti, tassa te ñātayo parābhavameva icchanti. Imāya gāthāya vatthuto catubbidhaṃ, lakkhaṇato ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. ༡༠༤. “རིགས་ཀྱིས་ཁེངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “བདག་ནི་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ནོ། །”ཞེས་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་དེ་དེས་ཁེངས་ཤིང་། རླུང་གིས་གང་བའི་སྦུད་པ་བཞིན་དུ་སྦོས་ཏེ་སུ་ལའང་མི་འདུད་པའོ། །ཚུལ་འདི་ནི་ནོར་དང་རུས་ཀྱིས་ཁེངས་པ་རྣམས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །“རང་གི་གཉེན་ལ་བརྙས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་གཉེན་ལའང་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བརྙས་པ་སྟེ། ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱིས་བི་ཌཱུ་ཌ་བྷ་ལ་བྱས་པ་བཞིན་ནོ། །ནོར་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་“འདི་ནི་ཉམ་ཐག་ཅིང་དབུལ་པོ་ཞིག་གོ །”ཞེས་བརྙས་ཤིང་། མཐུན་པའི་བྱ་བ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་ལ། དེའི་གཉེན་ཚན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་ཉམས་རྒུད་པ་ཉིད་འདོད་དོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གཞི་ལ་ལྟོས་ཏེ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། མཚན་ཉིད་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 106. Itthidhuttoti itthīsu sāratto, yaṃkiñci atthi, taṃ sabbampi datvā aparāparaṃ itthiṃ saṅgaṇhāti. Tathā sabbampi attano santakaṃ nikkhipitvā surāpānapayutto surādhutto. Nivatthasāṭakampi nikkhipitvā jūtakīḷanamanuyutto akkhadhutto. Etehi tīhi ṭhānehi yaṃkiñcipi laddhaṃ hoti, tassa vināsanato laddhaṃ laddhaṃ vināsetīti veditabbo. Evaṃvidho parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya tividhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ. ༡༠༦. “བུད་མེད་ལ་ཆགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་རྣམས་ལ་ཆགས་ཤིང་། ཅི་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་བྱིན་ནས་བུད་མེད་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་སྐྱོང་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་གཏའ་མར་བཞག་ནས་ཆང་འཐུང་བ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་“ཆང་ལ་ཆགས་པ་”འོ། །གྱོན་པའི་གོས་ཀྱང་གཏའ་མར་བཞག་ནས་ཤོ་རྩེད་ལ་བརྩོན་པ་ནི་“ཤོ་ལ་ཆགས་པ་”འོ། །གནས་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་གང་ཞིག་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བའི་ཕྱིར། “ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བ་”ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་འདྲ་བ་ནི་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེའི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་སོ། ། 108. Sehi dārehīti attano dārehi. Yo attano dārehi asantuṭṭho hutvā vesiyāsu padussati, tathā paradāresu, so [Pg.155] yasmā vesīnaṃ dhanappadānena paradārasevanena ca rājadaṇḍādīhi parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya duvidhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ. ༡༠༨. “རང་གི་ཆུང་མ་”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཆུང་མ་རྣམས་སོ། །གང་ཞིག་རང་གི་ཆུང་མ་ལ་མི་ཆོག་ཤེས་པར་སྨད་འཚོང་མ་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེས་སྨད་འཚོང་མ་རྣམས་ལ་ནོར་སྦྱིན་པ་དང་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྤྱོད་པས་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་ལ་སོགས་པས་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེའི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། ། 110. Atītayobbanoti yobbanamaticca āsītiko vā nāvutiko vā hutvā āneti pariggaṇhāti. Timbarutthaninti timbaruphalasadisatthaniṃ taruṇadārikaṃ. Tassā issā na supatīti ‘‘daharāya mahallakena saddhiṃ rati ca saṃvāso ca amanāpo, mā heva kho taruṇaṃ pattheyyā’’ti issāya taṃ rakkhanto na supati. So yasmā kāmarāgena ca issāya ca ḍayhanto bahiddhā kammante ca appayojento parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya imaṃ issāya asupanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. ༡༡༠. “ལང་ཚོ་ཡོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ལང་ཚོ་ལས་འདས་ཏེ་ལོ་བརྒྱད་ཅུའམ་དགུ་བཅུ་ལོན་པས་ཁབ་ཏུ་ལེན་ཞིང་སྐྱོང་བའོ། །“ཏིམྦ་རུའི་ནུ་མ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་ནུ་མ་ཏིམྦ་རུའི་འབྲས་བུ་ལྟ་བུ་ཅན་གྱི་བུ་མོ་གཞོན་ནུའོ། །“དེ་ལ་ཕྲག་དོག་པས་གཉིད་མི་བྲོ་བ་”ཞེས་པ་ནི། “བུ་མོ་གཞོན་ནུ་མ་ལ་སྐྱེས་པ་རྒན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བ་དང་གནས་པ་ནི་མི་མཐུན་པས། མོ་གཞོན་ནུ་ལ་རེ་བར་མ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་ཕྲག་དོག་གིས་མོ་སྲུང་བཞིན་དུ་གཉིད་མི་ཁུག་པའོ། །དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཕྲག་དོག་གིས་གདུང་ཞིང་ཕྱི་རོལ་གྱི་བྱ་བ་ལའང་མི་བརྩོན་པས་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཕྲག་དོག་གི་དབང་གིས་གཉིད་མི་ཁུག་པ་འདི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། 112. Soṇḍinti macchamaṃsādīsu lolaṃ gedhajātikaṃ. Vikiraṇinti tesaṃ atthāya dhanaṃ paṃsukaṃ viya vikiritvā nāsanasīlaṃ. Purisaṃ vāpi tādisanti puriso vāpi yo evarūpo hoti, taṃ yo issariyasmiṃ ṭhapeti, lañchanamuddikādīni datvā gharāvāse kammante vā vaṇijjādivohāresu vā tadeva vāvaṭaṃ kāreti. So yasmā tassa dosena dhanakkhayaṃ pāpuṇanto parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya tathāvidhassa issariyasmiṃ ṭhapanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. ༡༡༢. “ཆང་དང་ཟས་ལ་རྔམ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཉ་ཤ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་ཤིང་རྔམ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །“ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ཆེད་དུ་ནོར་རྣམས་ས་རྡུལ་བཞིན་དུ་གཏོར་ནས་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བའི་གཤིས་ལུགས་ཅན་ནོ། །“སྐྱེས་པ་ཡང་དེ་འདྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ཡང་དེ་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ། དེ་འདྲ་བ་གང་ཞིག་དབང་ཆའི་གནས་སུ་བསྐོ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཐེལ་ཙེ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ནས་ཁྱིམ་གྱི་བྱ་བའམ། ཞིང་ལས་སམ། ཚོང་ལ་སོགས་པའི་ལས་ལ་བསྐོ་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་ནི་དེའི་སྐྱོན་གྱིས་ནོར་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེ་འདྲ་བ་དབང་ཆའི་གནས་སུ་བསྐོ་བ་འདི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། 114. Appabhogo nāma sannicitānañca bhogānaṃ āyamukhassa ca abhāvato. Mahātaṇhoti mahatiyā bhogataṇhāya samannāgato, yaṃ laddhaṃ, tena asantuṭṭho. Khattiye jāyate kuleti khattiyānaṃ kule jāyati. So ca rajjaṃ patthayatīti so etāya mahātaṇhatāya anupāyena uppaṭipāṭiyā attano dāyajjabhūtaṃ alabbhaneyyaṃ vā parasantakaṃ rajjaṃ pattheti, so evaṃ patthento yasmā tampi appakaṃ bhogaṃ yodhājīvādīnaṃ datvā rajjaṃ apāpuṇanto parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya rajjapatthanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. ༡༡༤. “ལོངས་སྤྱོད་ཉུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་བསགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དང་འབབ་སྒོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“སྲེད་པ་ཆེན་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སྲེད་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ཞིང་། གང་ཐོབ་པ་དེས་མི་ཆོག་ཤེས་པའོ། །“རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའོ། །“དེས་རྒྱལ་སྲིད་འདོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེས་སྲེད་པ་ཆེན་པོ་དེའི་དབང་གིས་ཐབས་མ་ཡིན་པ་དང་གོ་རིམ་མ་ཡིན་པར་རང་གི་སྐལ་ཐོབ་བམ། ཐོབ་མི་ནུས་པའི་གཞན་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་འདོད་པའོ། །དེ་ལྟར་འདོད་པ་ན་གང་གི་ཕྱིར་ལོངས་སྤྱོད་ཉུང་ངུ་དེ་ཡང་དམག་མི་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱིན་ནས་རྒྱལ་སྲིད་མ་ཐོབ་པར་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་རྒྱལ་སྲིད་འདོད་པ་འདི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། 115. Ito [Pg.156] paraṃ yadi sā devatā ‘‘terasamaṃ bhagavā brūhi…pe… satasahassimaṃ bhagavā brūhī’’ti puccheyya, tampi bhagavā katheyya. Yasmā pana sā devatā ‘‘kiṃ imehi pucchitehi, ekamettha vuḍḍhikaraṃ natthī’’ti tāni parābhavamukhāni asuyyamānā ettakampi pucchitvā vippaṭisārī hutvā tuṇhī ahosi, tasmā bhagavā tassāsayaṃ viditvā desanaṃ niṭṭhāpento imaṃ gāthaṃ abhāsi ‘‘ete parābhave loke’’ti. ༡༡༥. འདི་ལས་གཞན་དུ་གལ་ཏེ་ལྷ་དེས་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཅུ་གསུམ་པ་གསུང་དུ་གསོལ། །... བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབུམ་པ་གསུང་དུ་གསོལ། །”ཞེས་ཞུས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ཡང་གསུང་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་ལྷ་དེས་“འདི་དག་དྲིས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། འདི་ལ་ཡར་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ། །”ཞེས་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་དེ་དག་ལ་ཉན་པར་མི་འདོད་ཅིང་། འདི་ཙམ་ཞིག་དྲིས་ནས་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་ཆོས་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། “འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ཉམས་རྒུད་འདི་དག་ནི། །”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tattha paṇḍitoti parivīmaṃsāya samannāgato. Samavekkhiyāti paññācakkhunā upaparikkhitvā. Ariyoti na maggena, na phalena, apica kho, pana etasmiṃ parābhavasaṅkhāte anaye na iriyatīti ariyo. Yena dassanena yāya paññāya parābhave disvā vivajjeti, tena sampannattā dassanasampanno. Sa lokaṃ bhajate sivanti so evarūpo sivaṃ khemamuttamamanupaddavaṃ devalokaṃ bhajati, allīyati, upagacchatīti vuttaṃ hoti. Desanāpariyosāne parābhavamukhāni sutvā uppannasaṃvegānurūpaṃ yoniso padahitvā sotāpattisakadāgāmianāgāmiphalāni pattā devatā gaṇanaṃ vītivattā. Yathāha – དེ་ལ་“མཁས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའོ། །“སོ་སོར་བརྟགས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་བརྟགས་ནས་སོ། །“འཕགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱིས་མ་ཡིན་ལ། འབྲས་བུས་ཀྱང་མ་ཡིན་པར། འོན་ཀྱང་ཉམས་རྒུད་དུ་བགྲང་བའི་ལམ་མ་ཡིན་པ་འདི་ལ་མི་འཇུག་པས་ན་འཕགས་པའོ། །མཐོང་བ་གང་གིས་ཤེས་རབ་གང་གིས་ཉམས་རྒུད་རྣམས་མཐོང་ནས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་“མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་”འོ། །“དེས་ནི་ཞི་བའི་འཇིག་རྟེན་བསྟེན། །”ཞེས་པ་ནི་དེ་འདྲ་བས་ཞི་བ་དང་། བདེ་འཇགས་དང་། མཆོག་དང་། ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པའི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་བསྟེན་ཅིང་། ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། སླེབས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཇུག་ཏུ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་ཐོས་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱོ་ཤས་དང་མཐུན་པར་ཚུལ་བཞིན་དུ་བརྩོན་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བགྲོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ནི་གྲངས་ལས་འདས་སོ། །འདི་སྐད་དུ་གསུངས་ཏེ། ‘‘Mahāsamayasutte ca, atho maṅgalasuttake; Samacitte rāhulovāde, dhammacakke parābhave. “འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་ནི། །དེ་བཞིན་བཀྲ་ཤིས་མདོ་ཉིད་དང་། །སེམས་མཉམ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད། །ཆོས་འཁོར་དང་ནི་ཉམས་རྒུད་མདོ། །” ‘‘Devatāsamitī tattha, appameyyā asaṅkhiyā; Dhammābhisamayo cettha, gaṇanāto asaṅkhiyo’’ti. དེར་ལྷ་ཚོགས་འདུས་པ་ནི་ཚད་མེད་ཅིང་གྲངས་མེད་ལ། འདིར་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པའང་གྲངས་ཀྱིས་བརྩི་བར་མི་ནུས་སོ།། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya parābhavasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 7. Aggikabhāradvājasuttavaṇṇanā ༧. མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Evaṃ me sutanti aggikabhāradvājasuttaṃ, ‘‘vasalasutta’’ntipi vuccati. Kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Kasibhāradvājasutte vuttanayena pacchābhattakiccāvasāne buddhacakkhunā lokaṃ [Pg.157] volokento aggikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ saraṇasikkhāpadānaṃ upanissayasampannaṃ disvā ‘‘tattha mayi gate kathā pavattissati, tato kathāvasāne dhammadesanaṃ sutvā esa brāhmaṇo saraṇaṃ gantvā sikkhāpadāni samādiyissatī’’ti ñatvā, tattha gantvā, pavattāya kathāya brāhmaṇena dhammadesanaṃ yācito imaṃ suttaṃ abhāsi. Tattha ‘‘evaṃ me suta’’ntiādiṃ maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ vaṇṇayissāma, ‘‘atha kho bhagavā pubbaṇhasamaya’’ntiādi kasibhāradvājasutte vuttanayeneva veditabbaṃ. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོ་ཡིན་ལ། “དམངས་རིགས་ཀྱི་མདོ་”ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ།། ཞིང་ལས་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཚར་བའི་མཇུག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛ་ནི་སྐྱབས་འགྲོ་དང་བསླབ་པའི་གཞི་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་ནས། “བདག་དེར་སོང་བ་ན་གཏམ་གླེང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ནས་གཏམ་གླེང་གི་མཐར་ཆོས་ཀྱི་གསུང་བཤད་ཐོས་ནས། བྲམ་ཟེ་འདི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞིང་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མཁྱེན་ཏེ། དེར་གཤེགས་ནས་གཏམ་གླེང་མཛད་པ་ལས། བྲམ་ཟེས་ཆོས་གསུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་སོགས་ནི་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོའི་རྣམ་བཤད་སྐབས་སུ་བཤད་པར་བྱ་ལ། “དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་”ཞེས་པ་སོགས་ནི་ཞིང་ལས་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tena kho pana samayena aggikabhāradvājassāti yaṃ yaṃ avuttapubbaṃ, taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Seyyathidaṃ – so hi brāhmaṇo aggiṃ juhati paricaratīti katvā aggikoti nāmena pākaṭo ahosi, bhāradvājoti gottena. Tasmā vuttaṃ ‘‘aggikabhāradvājassā’’ti. Nivesaneti ghare. Tassa kira brāhmaṇassa nivesanadvāre antaravīthiyaṃ aggihutasālā ahosi. Tato ‘‘nivesanadvāre’’ti vattabbe tassapi padesassa nivesaneyeva pariyāpannattā ‘‘nivesane’’ti vuttaṃ. Samīpatthe vā bhummavacanaṃ, nivesanasamīpeti attho. Aggi pajjalito hotīti aggiyādhāne ṭhito aggi katabbhuddharaṇo samidhāpakkhepaṃ bījanavātañca labhitvā jalito uddhaṃ samuggataccisamākulo hoti. Āhuti paggahitāti sasīsaṃ nhāyitvā mahatā sakkārena pāyāsasappimadhuphāṇitādīni abhisaṅkhatāni hontīti attho. Yañhi kiñci aggimhi juhitabbaṃ, taṃ sabbaṃ ‘‘āhutī’’ti vuccati. Sapadānanti anugharaṃ. Bhagavā hi sabbajanānuggahatthāya āhārasantuṭṭhiyā ca uccanīcakulaṃ avokkamma piṇḍāya carati. Tena vuttaṃ ‘‘sapadānaṃ piṇḍāya caramāno’’ti. “ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་”ཞེས་པ་ལས། སྔོན་ཆད་མ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་བཤད་པར་བྱའོ།། འདི་ལྟ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་དེས་མེ་ལ་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་ཅིང་མེ་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པས་ན། མིང་ལ་ “མེ་མཆོད་བྱེད་པ་”ཞེས་གྲགས་ཤིང་། རིགས་ནི་ “བྷཱ་རདྭཱ་ཛ་”ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ “མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཁྱིམ་ན་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་དུའོ།། བྲམ་ཟེ་དེའི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་འགྲམ་གྱི་ལམ་དཀྱིལ་དུ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་ཁང་པ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས་སོ།། དེས་ན་ “ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་འགྲམ་དུ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ས་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་ཀྱང་ཁྱིམ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ “ཁྱིམ་ན་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན་ཉེ་བའི་དོན་ལ་བདུན་པ་སྦྱར་བ་སྟེ། ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “མེ་རབ་ཏུ་སྦར་ཏེ་ཡོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། མེ་ཐབ་ཏུ་གནས་པའི་མེ་དེ་ལ་བུད་ཤིང་བསྣན་པ་དང་བསིལ་གཡབ་ཀྱིས་བསྐྱོད་པའི་རླུང་ཐོབ་ནས་འབར་ཞིང་། གྱེན་དུ་འབར་བའི་མེ་ལྕེ་འཁྲུགས་པ་ཞིག་ཡོད་པའོ།། “མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རྫས་བཤམས་པ་”ཞེས་པ་ནི། མགོ་བོ་ནས་བཀྲུས་ཏེ་གཙང་མར་བྱས་ནས། གུས་པ་ཆེན་པོས་འོ་ཐུག་དང་། མར། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ་གྱི་ཁུ་བ་སོགས་ལེགས་པར་བཤམས་ཏེ་ཡོད་པའི་དོན་ཏོ།། མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བྱ་རྒྱུའི་དངོས་པོ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ལ་ “མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རྫས་”ཞེས་བྱའོ།། “རིམ་པ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་རེ་རེ་བཞིན་ནོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟས་ལ་ཆོག་ཤེས་པའི་ཕྱིར། མཐོ་དམན་གྱི་རིགས་ལ་མ་ཕྱེ་བར་ཁྱིམ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ཁྱིམ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Atha kimatthaṃ sabbākārasampannaṃ samantapāsādikaṃ bhagavantaṃ disvā brāhmaṇassa cittaṃ nappasīdati? Kasmā ca evaṃ pharusena vacanena bhagavantaṃ samudācaratīti? Vuccate – ayaṃ kira brāhmaṇo ‘‘maṅgalakiccesu samaṇadassanaṃ avamaṅgala’’nti evaṃdiṭṭhiko, tato ‘‘mahābrahmuno bhuñjanavelāya kāḷakaṇṇī muṇḍakasamaṇako mama nivesanaṃ upasaṅkamatī’’ti mantvā cittaṃ nappasādesi, aññadatthu dosavasaṃyeva agamāsi. Atha kuddho anattamano anattamanavācaṃ nicchāresi ‘‘tatreva muṇḍakā’’tiādi. Tatrāpi [Pg.158] ca yasmā ‘‘muṇḍo asuddho hotī’’ti brāhmaṇānaṃ diṭṭhi, tasmā ‘‘ayaṃ asuddho, tena devabrāhmaṇapūjako na hotī’’ti jigucchanto ‘‘muṇḍakā’’ti āha. Muṇḍakattā vā ucchiṭṭho esa, na imaṃ padesaṃ arahati āgacchitunti samaṇo hutvāpi īdisaṃ kāyakilesaṃ na vaṇṇetīti ca samaṇabhāvaṃ jigucchanto ‘‘samaṇakā’’ti āha. Na kevalaṃ dosavaseneva, vasale vā pabbājetvā tehi saddhiṃ ekato sambhogaparibhogakaraṇena patito ayaṃ vasalatopi pāpataroti jigucchanto ‘‘vasalakā’’ti āha – ‘‘vasalajātikānaṃ vā āhutidassanamattasavanena pāpaṃ hotī’’ti maññamānopi evamāha. འོ་ན། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་ཀུན་ནས་དང་བ་སྐྱེ་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ཡང་། ཅིའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའི་སེམས་མ་དང་བ་ཡིན་ནམ། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་ལྟར་ཚིག་རྩུབ་པོས་སྨྲས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་འདི་ནི་ “བཀྲ་ཤིས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཚེ་དགེ་སྦྱོང་མཐོང་བ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་ལྟ་བ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཟས་ཟ་བའི་དུས་སུ་བཀྲ་མི་ཤིས་པའི་མགོ་རེག་དགེ་སྦྱོང་ངན་པ་འདི་བདག་གི་ཁྱིམ་དུ་འོངས་སོ་”ཞེས་བསམས་ནས་སེམས་མ་དང་བར་མ་ཟད། གཞན་དུ་ན་ཞེ་སྡང་གི་དབང་དུ་ཁོ་ནར་སོང་ངོ་།། དེ་ནས་ཁྲོས་ཤིང་ཡིད་མ་རངས་པར་ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་ “མགོ་རེག་དེ་ཉིད་དུ་སྡོད།” ཅེས་པ་སོགས་ཕྱུང་ངོ་།། དེར་ཡང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ། “མགོ་རེག་ནི་མི་གཙང་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། “འདི་ནི་མི་གཙང་བ་ཡིན་པས་ལྷ་དང་བྲམ་ཟེའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པར་མི་འོས་སོ་”ཞེས་སྐྱུག་བྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ “མགོ་རེག་”ཅེས་སྨྲས་སོ།། ཡང་ན་མགོ་རེག་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ལྷག་མ་ཟོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ས་ཕྱོགས་འདིར་འོང་བར་མི་འོས་སོ་སྙམ་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་དུ་གྱུར་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་མི་བསྔགས་སོ་ཞེས་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ “དགེ་སྦྱོང་ངན་པ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཞེ་སྡང་གི་དབང་ཁོ་ནས་མ་ཟད། དམངས་རིགས་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱུང་དུ་བཅུག་ནས་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར། ལྷུང་བར་གྱུར་པ་འདི་ནི་དམངས་རིགས་ལས་ཀྱང་སྡིག་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྐྱུག་བྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ “དམངས་རིགས་ངན་པ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཡང་ན་ “དམངས་རིགས་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སྡིག་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྙམ་ནས་ཀྱང་དེ་ལྟར་སྨྲས་སོ།། Bhagavā tathā vuttopi vippasanneneva mukhavaṇṇena madhurena sarena brāhmaṇassa upari anukampāsītalena cittena attano sabbasattehi asādhāraṇatādibhāvaṃ pakāsento āha ‘‘jānāsi pana, tvaṃ brāhmaṇā’’ti. Atha brāhmaṇo bhagavato mukhappasādasūcitaṃ tādibhāvaṃ ñatvā anukampāsītalena cittena nicchāritaṃ madhurassaraṃ sutvā amateneva abhisittahadayo attamano vippasannindriyo nihatamāno hutvā taṃ jātisabhāvaṃ visauggirasadisaṃ samudācāravacanaṃ pahāya ‘‘nūna yamahaṃ hīnajaccaṃ vasalanti paccemi, na so paramatthato vasalo, na ca hīnajaccatā eva vasalakaraṇo dhammo’’ti maññamāno ‘‘na khvāhaṃ, bho gotamā’’ti āha. Dhammatā hesā, yaṃ hetusampanno paccayālābhena pharusopi samāno laddhamatte paccaye muduko hotīti. བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་ལྟར་གསུངས་ཀྱང་། ཤིན་ཏུ་དང་བའི་ཞལ་གྱི་མདོག་དང་སྙན་པའི་གསུང་གིས། བྲམ་ཟེ་ལ་སྙིང་རྗེས་བསིལ་བར་གྱུར་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་མི་མཐུན་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་བཞིན་དུ། “བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།” ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་གྱི་མདོག་དང་བཅས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཁྱེན་ཏེ། སྙིང་རྗེས་བསིལ་བའི་ཐུགས་ལས་བྱུང་བའི་གསུང་སྙན་པོ་ཐོས་ནས། བདུད་རྩིས་སྙིང་ལ་དབང་བསྐུར་བ་བཞིན་དུ་ཡིད་རངས་ཤིང་དབང་པོ་རྣམས་དང་བཅས་ཤིང་ང་རྒྱལ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏེ། དུག་སྐྱུག་པ་དང་འདྲ་བའི་རིགས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཚིག་རྩུབ་པོ་དེ་དོར་ནས། “བདག་གིས་རིགས་དམན་པ་ལ་དམངས་རིགས་ཞེས་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དོན་དམ་པར་དམངས་རིགས་མ་ཡིན་ལ། རིགས་དམན་པ་ཉིད་ཀྱང་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྙམ་ནས། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ། རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྐྱེན་མ་ཐོབ་པའི་ཚེ་རྩུབ་པོ་ཡིན་ཡང་། རྐྱེན་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་འཇམ་པོར་འགྱུར་རོ།། Tattha sādhūti ayaṃ saddo āyācanasampaṭicchanasampahaṃsanasundaradaḷhīkammādīsu dissati. ‘‘Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’’tiādīsu (saṃ. ni. 4.95; a. ni. 7.83) hi āyācane. ‘‘Sādhu, bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā’’tiādīsu (ma. ni. 3.86) sampaṭicchane. ‘‘Sādhu, sādhu, sāriputtā’’tiādīsu (dī. ni. 3.349) sampahaṃsane. དེ་ལ་ “ལེགས་སོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་། དང་དུ་ལེན་པ། རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ། བཟང་པོ། བརྟན་པོར་བྱེད་པ་སོགས་ལ་འཇུག་པར་སྣང་ངོ་།། “བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ལ་ཆོས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བཤད་དུ་གསོལ། ལེགས་སོ།།” ཞེས་པ་སོགས་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལའོ།། “བཙུན་པ། ལེགས་སོ་ཞེས་དགེ་སློང་དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞིང་མངོན་པར་བསྟོད་དེ་”ཞེས་པ་སོགས་ནི་དང་དུ་防ལེན་པ་ལའོ།། “ཤཱ་རིའི་བུ། ལེགས་སོ། ལེགས་སོ།།” ཞེས་པ་སོགས་ནི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་ལའོ།། ‘‘Sādhu dhammarucī rājā, sādhu paññāṇavā naro; Sādhu mittānamaddubbho, pāpassākaraṇaṃ sukha’’nti. (jā. 2.18.101) – “ཆོས་ལ་དགའ་བའི་རྒྱལ་པོ་བཟང་། ཤེས་རབ་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་བཟང་། གྲོགས་ལ་མི་གཤེད་པ་ནི་བཟང་། སྡིག་པ་མི་བྱེད་པ་ནི་བདེའོ།།” ཞེས་པ་སོགས་ནི། Ādīsu [Pg.159] sundare. ‘‘Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karothā’’tiādīsu (ma. ni. 1.1) daḷhīkamme. Idha pana āyācane. བཟང་པོའི་དོན་ལའོ།། “དེ་ཉོན་ཅིག ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག” ཅེས་པ་སོགས་ནི་བརྟན་པོར་བྱེད་པ་ལའོ།། འདིར་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དོན་ཏོ།། Tena hīti tassādhippāyanidassanaṃ, sace ñātukāmosīti vuttaṃ hoti. Kāraṇavacanaṃ vā, tassa yasmā ñātukāmosi, tasmā, brāhmaṇa, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, tathā te bhāsissāmi, yathā tvaṃ jānissasīti evaṃ parapadehi saddhiṃ sambandho veditabbo. Tatra ca suṇāhīti sotindriyavikkhepavāraṇaṃ, sādhukaṃ manasi karohīti manasikāre daḷhīkammaniyojanena manindriyavikkhepavāraṇaṃ. Purimañcettha byañjanavipallāsaggāhavāraṇaṃ, pacchimaṃ atthavipallāsaggāhavāraṇaṃ. Purimena ca dhammassavane niyojeti, pacchimena sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇatthūpaparikkhādīsu. Purimena ca ‘‘sabyañjano ayaṃ dhammo, tasmā savanīyo’’ti dīpeti, pacchimena ‘‘sāttho, tasmā manasi kātabbo’’ti. Sādhukapadaṃ vā ubhayapadehi yojetvā ‘‘yasmā ayaṃ dhammo dhammagambhīro ca desanāgambhīro ca, tasmā suṇāhi sādhukaṃ. Yasmā atthagambhīro paṭivedhagambhīro ca, tasmā sādhukaṃ manasi karohī’’ti etamatthaṃ dīpento āha – ‘‘suṇāhi sādhukaṃ manasi karohī’’ti. “འོ་ན་”ཞེས་པ་ནི་ཁོང་གི་བསམ་པ་མཚོན་པ་སྟེ། “གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་པར་འདོད་ན་”ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཚིག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་པར་འདོད་པས་ན། བྲམ་ཟེ། ཉོན་ཅིག ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་དང་སྦྱར་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་ “ཉོན་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བཟློག་པ་དང་། “ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བརྟན་པོར་སྦྱོར་བས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བཟློག་པའོ།། འདིར་སྔ་མས་ནི་ཚིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་བཟློག་པ་དང་། ཕྱི་མས་ནི་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་བཟློག་པའོ།། སྔ་མས་ཆོས་ཉན་པ་ལ་སྦྱོར་ཞིང་། ཕྱི་མས་ཐོས་པའི་ཆོས་རྣམས་འཛིན་པ་དང་དོན་ལ་རྟོག་པ་སོགས་ལ་སྦྱོར་རོ།། སྔ་མས་ “ཆོས་འདི་ནི་ཚིག་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་ཉན་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་ལ། ཕྱི་མས་ “དོན་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་ཡིད་ལ་བྱའོ་”ཞེས་སོ།། ཡང་ན་ “ལེགས་པར་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་གཉིས་ཀ་ལ་སྦྱར་ནས། “ཆོས་འདི་ནི་ཆོས་ཟབ་ཅིང་བསྟན་པ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག དོན་ཟབ་ཅིང་རྟོགས་པ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་པའི་དོན་འདི་གསལ་བར་མཛད་བཞིན་དུ། “ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་སོ།། Tato ‘‘evaṃ gambhīre kathamahaṃ patiṭṭhaṃ labhissāmī’’ti visīdantamiva taṃ brāhmaṇaṃ samussāhento āha – ‘‘bhāsissāmī’’ti. Tattha ‘‘yathā tvaṃ ñassasi, tathā parimaṇḍalehi padabyañjanehi uttānena nayena bhāsissāmī’’ti evamadhippāyo veditabbo. Tato ussāhajāto hutvā ‘‘evaṃ bho’’ti kho aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato paccassosi, sampaṭicchi paṭiggahesīti vuttaṃ hoti, yathānusiṭṭhaṃ vā paṭipajjanena abhimukho assosīti. Athassa ‘‘bhagavā etadavocā’’ti idāni vattabbaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘kodhano upanāhī’’ti evamādikaṃ. དེ་ནས་ “འདི་ལྟ་བུའི་ཟབ་མོ་ལ་བདག་གིས་ཇི་ལྟར་གཞི་རྙེད་པར་འགྱུར་”སྙམ་ནས་ཡིད་ཞུམ་པ་ལྟར་གྱུར་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “བཤད་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར། ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་གསལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པར་བྱའོ་”ཞེས་པའི་བསམ་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ནས་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “བཙུན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་”ཞེས་བྲམ་ཟེ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་དང་དུ་བླངས་ཤིང་ཁས་བླངས་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་བསྒོ་བ་བཞིན་སྒྲུབ་པར་འདོད་པས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ནས་ཉན་ཏོ།། དེ་ནས་ཁོང་ལ་ “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་”ཞེས་ད་ལྟ་བཤད་པར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་ནས། “ཁྲོ་ཞིང་འཁོན་དུ་འཛིན་པ་”ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ།། 116. Tattha kodhanoti kujjhanasīlo. Upanāhīti tasseva kodhassa daḷhīkammena upanāhena samannāgato. Paresaṃ guṇe makkheti puñchatīti makkhī, pāpo ca so makkhī cāti pāpamakkhī. Vipannadiṭṭhīti vinaṭṭhasammādiṭṭhi, vipannāya vā virūpaṃ gatāya dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato. Māyāvīti attani vijjamānadosapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya [Pg.160] samannāgato. Taṃ jaññā vasalo itīti taṃ evarūpaṃ puggalaṃ etesaṃ hīnadhammānaṃ vassanato siñcanato anvāssavanato ‘‘vasalo’’ti jāneyyāti, etehi sabbehi brāhmaṇamatthake jāto. Ayañhi paramatthato vasalo eva, attano hadayatuṭṭhimattaṃ, na paranti. Evamettha bhagavā ādipadeneva tassa brāhmaṇassa kodhaniggahaṃ katvā ‘‘kodhādidhammo hīnapuggalo’’ti puggalādhiṭṭhānāya ca desanāya kodhādidhamme desento ekena tāva pariyāyena vasalañca vasalakaraṇe ca dhamme desesi. Evaṃ desento ca ‘‘tvaṃ aha’’nti paravambhanaṃ attukkaṃsanañca akatvā dhammeneva samena ñāyena taṃ brāhmaṇaṃ vasalabhāve, attānañca brāhmaṇabhāve ṭhapesi. ༡༡༦. དེ་ལ་ “ཁྲོ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ།། “འཁོན་དུ་འཛིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁྲོ་བ་དེ་ཉིད་བརྟན་པོར་བྱེད་པའི་འཁོན་འཛིན་དང་ལྡན་པའོ།། གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་ཤིང་འཕྱིད་པར་བྱེད་པས་ན་ “གཤེ་བ་”ཞེས་བྱ་ལ། སྡིག་པ་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་གཤེ་བ་ཡང་ཡིན་པས་ “སྡིག་ཅན་གཤེ་བ་”ཞེས་བྱའོ།། “ལྟ་བ་ཉམས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་བརླག་པ་སྟེ། ཡང་ན་ཉམས་ཤིང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་བཅུ་ཅན་གྱི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའོ།། “གཡོ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་རང་ལ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་གསང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་གཡོ་དང་ལྡན་པའོ།། “དེ་ནི་དམངས་རིགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི། སྐྱེས་བུ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཆོས་དམན་པ་འདི་དག་གནས་པ་དང་། གཏོར་བ། རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འབབ་པའི་ཕྱིར་ “དམངས་རིགས་”སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་སྟེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ན་ཚངས་པའི་སྤྱི་བོ་ནས་སྐྱེས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དམངས་རིགས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།། འདི་ནི་རང་གི་སེམས་ཚིམ་པ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིག་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་དེའི་ཁྲོ་བ་ཚར་བཅད་ནས། “ཁྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་དམན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་བསྟན་པས་ཁྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་བཞིན་དུ། རེ་ཞིག་རྣམ་གྲངས་གཅིག་གིས་དམངས་རིགས་དང་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཚེ་ཡང་ “ཁྱོད་དང་བདག་”ཅེས་གཞན་ལ་བརྙས་པ་དང་རང་ཉིད་བསྟོད་པ་མ་མཛད་པར། ཆོས་ཉིད་མཉམ་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྲམ་ཟེ་དེ་དམངས་རིགས་ཀྱི་གནས་སུ་དང་། རང་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་གནས་སུ་བཞག་གོ། 117. Idāni yāyaṃ brāhmaṇānaṃ diṭṭhi ‘‘kadāci pāṇātipātaadinnādānādīni karontopi brāhmaṇo evā’’ti. Taṃ diṭṭhiṃ paṭisedhento, ye ca sattavihiṃsādīsu akusaladhammesu tehi tehi samannāgatā ādīnavaṃ apassantā te dhamme uppādenti, tesaṃ ‘‘hīnā ete dhammā vasalakaraṇā’’ti tattha ādīnavañca dassento aparehipi pariyāyehi vasalañca vasalakaraṇe ca dhamme desetuṃ ‘‘ekajaṃ vā dvijaṃ vā’’ti evamādigāthāyo abhāsi. ༡༡༧. ད་ནི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་ “རེས་འགའ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སོགས་བྱེད་ཀྱང་བྲམ་ཟེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་དེ་བཟློག་པར་མཛད་ཅིང་། སེམས་ཅན་ལ་རྣམ་པར་འཚེ་བ་སོགས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་དང་ལྡན་ཞིང་ཉེས་དམིགས་མི་མཐོང་བར་ཆོས་དེ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ། “ཆོས་འདི་དག་ནི་དམན་པ་སཏེ་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་དེ་ལ་ཉེས་དམིགས་ཀྱང་སྟོན་བཞིན་དུ། རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དམངས་རིགས་དང་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གཅིག་སྐྱེས་སམ་གཉིས་སྐྱེས་ཀྱང་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་གསུངས་སོ།། Tattha ekajoti ṭhapetvā aṇḍajaṃ avasesayonijo. So hi ekadā eva jāyati. Dvijoti aṇḍajo. So hi mātukucchito aṇḍakosato cāti dvikkhattuṃ jāyati. Taṃ ekajaṃ vā dvijaṃ vāpi. Yodha pāṇanti yo idha sattaṃ. Vihiṃsatīti kāyadvārikacetanāsamuṭṭhitena vā vacīdvārikacetanāsamuṭṭhitena vā payogena jīvitā voropeti. ‘‘Pāṇāni hiṃsatī’’tipi pāṭho. Tattha ekajaṃ vā dvijaṃ vāti evaṃpabhedāni yodha pāṇāni hiṃsatīti evaṃ sambandho veditabbo. Yassa pāṇe dayā natthīti etena manasā anukampāya abhāvaṃ āha. Sesamettha vuttanayameva. Ito parāsu ca gāthāsu, yato ettakampi avatvā ito paraṃ uttānatthāni padāni pariharantā avaṇṇitapadavaṇṇanāmattameva karissāma. དེ་ལ་“ལན་ཅིག་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་གནས་གཞན་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ལན་ཅིག་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“གཉིས་སྐྱེས་”ཞེས་པ་ནི། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་མ་ཡི་མངལ་དང་སྒོ་ངའི་སྦུབས་ལས་ཏེ་ལན་གཉིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“དེ་ལན་ཅིག་སྐྱེས་པའམ་གཉིས་སྐྱེས་པའང་རུང་།” “འདི་ན་སྲོག་ཆགས་ལ།”ཞེས་པ་ནི། འདི་ན་སེམས་ཅན་ལའོ། །“རྣམ་པར་འཚེ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སེམས་པ་འམ། ངག་གི་སྒོ་ནས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སེམས་པའི་སྦྱོར་བ་གང་རུང་གིས་སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་པའོ། །“སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་འཚེ་བ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། དེ་ལ་ལན་ཅིག་སྐྱེས་པའམ་གཉིས་སྐྱེས་པ་ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་འདི་ན་འཚེ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་འདི་ལྟར་འབྲེལ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གང་ལ་སྲོག་ཆགས་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་”ཞེས་པས་ནི། སེམས་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་མེད་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལ། འདི་ཙམ་ཡང་མ་བཤད་པར་འདི་ལས་གཞན་པའི་དོན་གསལ་བའི་ཚིག་རྣམས་བཏང་སྟེ། མ་བཤད་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཙམ་ཞིག་བདག་ཅག་གིས་བྱའོ། ། 118. Hantīti [Pg.161] hanati vināseti. Parirundhatīti senāya parivāretvā tiṭṭhati. Gāmāni nigamāni cāti ettha ca-saddena nagarānītipi vattabbaṃ. Niggāhako samaññātoti iminā hananaparirundhanena gāmanigamanagaraghātakoti loke vidito. ༡༡༨. “གསོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། འཇོམས་ཤིང་རྣམ་པར་བརླག་པའོ། །“འགོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། དམག་གིས་བསྐོར་ནས་གནས་པའོ། །“གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དག་ཀྱང་”ཞེས་པ་འདིར་“ཀྱང་”ཞེས་པའི་སྒྲས་གྲོང་ཁྱེར་རྣམས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །“གནོད་པ་བྱེད་པར་གྲགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། གསོད་པ་དང་འགོག་པ་འདིས་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་གྲོང་ཁྱེར་འཇོམས་པ་པོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའོ། ། 119. Gāme vā yadi vāraññeti gāmopi nigamopi nagarampi sabbova idha gāmo saddhiṃ upacārena, taṃ ṭhapetvā sesaṃ araññaṃ. Tasmiṃ gāme vā yadi vāraññe yaṃ paresaṃ mamāyitaṃ, yaṃ parasattānaṃ pariggahitamapariccattaṃ satto vā saṅkhāro vā. Theyyā adinnamādetīti tehi adinnaṃ ananuññātaṃ theyyacittena ādiyati, yena kenaci payogena yena kenaci avahārena attano gahaṇaṃ sādheti. ༡༡༩. “གྲོང་ངམ་ཡང་ན་དགོན་པ་རུ།”ཞེས་པ་ལ། འདིར་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་ནི་ཉེ་འཁོར་དང་བཅས་པ་གྲོང་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ནི་དགོན་པའོ། །གྲོང་དེའམ་ཡང་ན་དགོན་པ་དེ་རུ་“གང་ཞིག་གཞན་གྱི་ཡོངས་བཟུང་བ།”ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་ནམ་འདུ་བྱེད་གང་རུང་གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ཞིང་མ་བཏང་བའོ། །“མ་བྱིན་པར་རྐུ་བས་ལེན་པ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གིས་མ་བྱིན་ཞིང་མ་གནང་བ་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པ་སྟེ། སྦྱོར་བ་གང་རུང་ངམ་འཕྲོག་ཐབས་གང་རུང་གིས་རང་གི་བཟུང་བ་སྒྲུབ་པའོ། ། 120. Iṇamādāyāti attano santakaṃ kiñci nikkhipitvā nikkhepaggahaṇena vā, kiñci anikkhipitvā ‘‘ettakena kālena ettakaṃ vaḍḍhiṃ dassāmī’’ti vaḍḍhiggahaṇena vā, ‘‘yaṃ ito udayaṃ bhavissati, taṃ mayhaṃ mūlaṃ taveva bhavissatī’’ti vā ‘‘udayaṃ ubhinnampi sādhāraṇa’’nti vā evaṃ taṃtaṃāyogaggahaṇena vā iṇaṃ gahetvā. Cujjamāno palāyati na hi te iṇamatthīti tena iṇāyikena ‘‘dehi me iṇa’’nti codiyamāno ‘‘na hi te iṇamatthi, mayā gahitanti ko sakkhī’’ti evaṃ bhaṇanena ghare vasantopi palāyati. ༡༢༠. “བུ་ལོན་བླངས་ནས་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་ཅ་ལག་ཅིག་གཏའ་མར་བཞག་ནས་གཏའ་མ་ལེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་སམ། ཅ་ལག་གང་ཡང་མ་བཞག་པར་“དུས་འདི་ཙམ་ལ་སྐྱེད་ཀ་འདི་ཙམ་སྤྲོད་དོ།”ཞེས་སྐྱེད་ཀ་ལེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་སམ། “འདི་ལས་བྱུང་བའི་ཁེ་བཟང་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་གི་ཡིན་ལ། མ་རྩ་དེ་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་ནོ།”ཞེས་པའམ། “ཁེ་བཟང་ནི་གཉིས་ཀར་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ།”ཞེས་པ་སོགས་འོས་མེད་ཀྱི་འཛིན་སྟངས་དེ་དང་དེས་བུ་ལོན་བླངས་ཏེ། །“བདས་པ་ན་བྲོས་ཤིང་ཁྱོད་ལ་བུ་ལོན་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། བུ་ལོན་བདག་པོས་“བདག་གི་བུ་ལོན་སྤྲོད་ཅིག”ཅེས་བདས་པ་ན། “ཁྱོད་ལ་བུ་ལོན་མེད་དོ། །བདག་གིས་བླངས་པར་དཔང་པོ་སུ་ཡོད།”ཅེས་འདི་ལྟར་སྨྲས་ནས་ཁྱིམ་ན་གནས་བཞིན་དུའང་བྲོས་པའོ། ། 121. Kiñcikkhakamyatāti appamattakepi kismiñcideva icchāya. Panthasmiṃ vajantaṃ jananti magge gacchantaṃ yaṃkiñci itthiṃ vā purisaṃ vā. Hantvā kiñcikkhamādetīti māretvā koṭṭetvā taṃ bhaṇḍakaṃ gaṇhāti. ༡༢༡. “ཅུང་ཟད་འདོད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ཉུང་ངུ་ཙམ་ཞིག་ལའང་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ལམ་ན་འགྲོ་བའི་སྐྱེ་བོ་ལ།”ཞེས་པ་ནི། ལམ་ན་འགྲོ་བའི་བུད་མེད་དམ་སྐྱེས་པ་གང་རུང་ལའོ། །“བསད་ནས་ཅུང་ཟད་འཕྲོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། བསད་དམ། བརྡུངས་ནས་ཅ་ལག་དེ་ལེན་པའོ། ། 122. Attahetūti attano jīvitakāraṇā, tathā parahetu. Dhanahetūti sakadhanassa vā paradhanassa vā kāraṇā. Ca-kāro sabbattha vikappanattho. Sakkhipuṭṭhoti yaṃ jānāsi, taṃ vadehīti pucchito. Musā brūtīti jānanto vā ‘‘na jānāmī’’ti ajānanto vā ‘‘jānāmī’’ti bhaṇati, sāmike asāmike, asāmike ca sāmike karoti. ༡༢༢. “རང་གི་ཆེད་དུ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་ཆེད་དུའོ། །“ནོར་གྱི་ཆེད་དུ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་ནོར་རམ། གཞན་གྱི་ནོར་གྱི་ཕྱིར་རོ། །“དང་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་དོན་ཏོ། །“དཔང་པོར་དྲིས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། “ཁྱོད་ཀྱིས་གང་ཤེས་པ་དེ་སྨྲོས་ཤིག”ཅེས་དྲིས་པ་ནའོ། །“རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ཤེས་བཞིན་དུ་“མི་ཤེས་སོ།”ཞེས་སམ། མི་ཤེས་བཞིན་དུ་“ཤེས་སོ།”ཞེས་སྨྲ་བ་སྟེ། བདག་པོ་ལ་བདག་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་། བདག་པོ་མ་ཡིན་པ་ལ་བདག་པོར་བྱེད་པའོ། ། 123. Ñātīnanti [Pg.162] sambandhīnaṃ. Sakhīnanti vayassānaṃ dāresūti parapariggahitesu. Paṭidissatīti paṭikūlena dissati, aticaranto dissatīti attho. Sāhasāti balakkārena anicchaṃ. Sampiyenāti tehi tesaṃ dārehi patthiyamāno sayañca patthayamāno, ubhayasinehavasenāpīti vuttaṃ hoti. ༡༢༣. “གཉེན་འདུན་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །“མཛའ་བཤེས་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། ལོ་མཉམ་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །“ཆུང་མ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་རྣམས་ལའོ། །“མཐོང་བ་”ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པར་མཐོང་བ་སྟེ། ལོག་པར་གཡེམ་པ་བྱེད་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ། །“བཙན་ཐབས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི། མི་འདོད་བཞིན་དུ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་སོ། །“མཛའ་བས་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་ཆུང་མ་དེ་དག་གིས་འདོད་ཅིང་རང་ཉིད་ཀྱང་འདོད་དེ། གཉིས་ཀ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་རུང་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། 124. Mātaraṃ pitaraṃ vāti evaṃ mettāya padaṭṭhānabhūtampi, jiṇṇakaṃ gatayobbananti evaṃ karuṇāya padaṭṭhānabhūtampi. Pahu santo na bharatīti atthasampanno upakaraṇasampanno hutvāpi na poseti. ༡༢༤. “མ་དང་ཕ་ལ།”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་བྱམས་པའི་གཞི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ལའོ། །“རྒས་ཤིང་ལང་ཚོ་ཡོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་སྙིང་རྗེའི་གཞི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ལའོ། །“ནུས་བཞིན་དུ་མི་གསོ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ནོར་དང་ལྡན་ཞིང་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་ཀྱང་མི་གསོ་བའོ། ། 125. Sasunti sassuṃ. Hantīti pāṇinā vā leḍḍunā vā aññena vā kenaci paharati. Rosetīti kodhamassa sañjaneti vācāya pharusavacanena. ༡༢༥. “སྒྱུག་མོ་”ཞེས་པ་ནི། ཁྱོ་གའི་མའོ། །“བརྡེག་པ་”ཞེས་པ་ནི། ལག་པའམ། ཕ་བོང་ངམ། གཞན་གང་རུང་གིས་རྡེག་པའོ། །“སྡིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ངག་གི་ཚིག་རྩུབ་པོས་ཁོང་ཁྲོ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ། ། 126. Atthanti sandiṭṭhikasamparāyikaparamatthesu yaṃkiñci. Pucchito santoti puṭṭho samāno. Anatthamanusāsatīti tassa ahitameva ācikkhati. Paṭicchannena mantetīti atthaṃ ācikkhantopi yathā so na jānāti, tathā apākaṭehi padabyañjanehi paṭicchannena vacanena manteti, ācariyamuṭṭhiṃ vā katvā dīgharattaṃ vasāpetvā sāvasesameva manteti. ༡༢༦. “དོན་”ཞེས་པ་ནི། མཐོང་ཆོས་དང་། ཕྱི་མའི་དོན་དང་། དོན་དམ་པའི་དོན་རྣམས་ལས་གང་རུང་ངོ་། །“དྲིས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། དྲི་བ་བྱས་པ་ནའོ། །“དོན་མ་ཡིན་པ་སྟོན་པ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་སྨྲ་བའོ། །“གསང་བའི་སྒོ་ནས་གྲོས་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། དོན་སྟོན་བཞིན་དུའང་དེས་མི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མི་གསལ་བའི་ཚིག་དང་ཡི་གེས་གསང་བའི་ཚིག་གིས་གྲོས་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་སློབ་དཔོན་གྱི་དཔེ་མཁྱུད་བྱས་ཏེ། ཡུན་རིང་པོར་གནས་སུ་བཅུག་ནས་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་སྟོན་པའོ། ། 127. Yo katvāti ettha mayā pubbabhāge pāpicchatā vuttā. Yā sā ‘‘idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā, tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati, mā maṃ jaññāti icchatī’’ti evaṃ āgatā. Yathā aññe na jānanti, tathā karaṇena katānañca avivaraṇena paṭicchannā assa kammantāti paṭicchannakammanto. ༡༢༧. “གང་ཞིག་བྱས་ནས་”ཞེས་པ་འདིར། བདག་གིས་སྔོན་གྱི་ཆ་ལ་འདོད་པ་ངན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གང་ཞིག་“འདི་ན་ཁ་ཅིག་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་དེ། ངག་གིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་དེ། ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་ནས། དེ་གསང་བའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ངན་པ་སྨོན་ཏེ། བདག་ལ་གཞན་གྱིས་མ་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་འདོད་དོ།”ཞེས་འདི་ལྟར་འོངས་སོ། །གཞན་གྱིས་མི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་དང་། བྱས་པ་རྣམས་མི་གསལ་བར་བྱེད་པས་ལས་གསང་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་“ལས་གསང་བ་ཅན་”ནོ། ། 128. Parakulanti ñātikulaṃ vā mittakulaṃ vā. Āgatanti yassa tena kule bhuttaṃ, taṃ attano gehamāgataṃ pānabhojanādīhi nappaṭipūjeti, na vā deti, avabhuttaṃ vā detīti adhippāyo. ༡༢༨. “གཞན་གྱི་ཁྱིམ་”ཞེས་པ་ནི། གཉེན་གྱི་ཁྱིམ་མམ་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་ཁྱིམ་མོ། །“ལྷགས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཁྱིམ་དེར་རང་གིས་ཟོས་པ་དེ། རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ལྷགས་པ་ན། བཏུང་བ་དང་བཟའ་བ་སོགས་ཀྱིས་ལན་དུ་མི་མཆོད་པ་སྟེ། མི་སྦྱིན་པའམ། ཡང་ན་ཟས་ངན་པ་སྦྱིན་པའི་དོན་ཏོ། ། 129. Yo brāhmaṇaṃ vāti parābhavasutte vuttanayameva. ༡༢༩. “གང་ཞིག་བྲམ་ཟེ་ལ།”ཞེས་པའི་རྐང་པ་ནི། ཉམས་པའི་མདོའི་འགྲེལ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། 130. Bhattakāle [Pg.163] upaṭṭhiteti bhojanakāle jāte. Upaṭṭhitantipi pāṭho, bhattakāle āgatanti attho. Roseti vācā na ca detīti ‘‘atthakāmo me ayaṃ balakkārena maṃ puññaṃ kārāpetuṃ āgato’’ti acintetvā appatirūpena pharusavacanena roseti, antamaso sammukhabhāvamattampi cassa na deti, pageva bhojananti adhippāyo. ༡༣༠. “ཟས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། བཟའ་བཏུང་གི་དུས་ལ་བབས་པ་ནའོ། །“ལྷགས་པ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཟས་ཀྱི་དུས་སུ་ལྷགས་པའི་དོན་ཏོ། །“ངག་གིས་སྡིགས་ཤིང་མི་སྦྱིན་པ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་ནི་བདག་གི་ཕན་པ་འདོད་པས་བདག་ལ་བསོད་ནམས་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལྷགས་པའོ།”ཞེས་མི་བསམ་པར། མི་རིགས་པའི་ཚིག་རྩུབ་པོས་སྡིགས་ཤིང་། ཐ་ན་མདུན་དུ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་ན། བཟའ་བ་སྦྱིན་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ། ། 131. Asataṃ yodha pabrūtīti yo idha yathā nimittāni dissanti ‘‘asukadivase idañcidañca te bhavissatī’’ti evaṃ asajjanānaṃ vacanaṃ pabrūti. ‘‘Asanta’’ntipi pāṭho, abhūtanti attho. Pabrūtīti bhaṇati ‘‘amukasmiṃ nāma gāme mayhaṃ īdiso gharavibhavo, ehi tattha gacchāma, gharaṇī me bhavissasi, idañcidañca te dassāmī’’ti parabhariyaṃ paradāsiṃ vā vañcento dhutto viya. Nijigīsānoti nijigīsamāno maggamāno, taṃ vañcetvā yaṃkiñci gahetvā palāyitukāmoti adhippāyo. ༡༣༡. “འདི་ན་གང་ཞིག་དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། འདི་ན་མཚན་མ་རྣམས་མཐོང་བ་ན་“ཉིན་མོ་འདི་ལ་ཁྱོད་ལ་འདི་དང་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་སྐྱེ་བོ་ངན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ། །“མེད་པ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། མི་བདེན་པའི་དོན་ཏོ། །“སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་ཆུང་མའམ་གཞན་གྱི་བྲན་མོ་ལ་“གྲོང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ན་བདག་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཡོད་དེ། ཚུར་ཤོག་དེར་འགྲོ་བར་བྱའོ། །ཁྱོད་ནི་བདག་གི་ཆུང་མར་འགྱུར་ལ། བདག་གིས་ཁྱོད་ལ་འདི་དང་འདི་སྦྱིན་ནོ།”ཞེས་གཡོ་སྒྱུས་སླུ་བར་བྱེད་པའི་གཡོན་ཅན་བཞིན་དུ་སྨྲ་བའོ། །“རང་གི་དོན་དུ་འདོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་དོན་དུ་འདོད་ཅིང་ཚོལ་བ་སྟེ། དེ་བསླུས་ནས་ཅི་ཞིག་བླངས་ཏེ་བྲོས་པར་འདོད་པའི་དོན་ཏོ། ། 132. Yo cattānanti yo ca attānaṃ. Samukkaṃseti jātiādīhi samukkaṃsati uccaṭṭhāne ṭhapeti. Pare ca mavajānātīti tehiyeva pare avajānāti, nīcaṃ karoti. Ma-kāro padasandhikaro. Nihīnoti guṇavuḍḍhito parihīno, adhamabhāvaṃ vā gato. Sena mānenāti tena ukkaṃsanāvajānanasaṅkhātena attano mānena. ༡༣༢. “གང་ཞིག་བདག་ཉིད་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་རང་ཉིད་ལའོ། །“བསྟོད་པ་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་ལ་སོགས་པས་བསྟོད་ཅིང་མཐོ་བའི་གནས་སུ་འཇོག་པའོ། །“གཞན་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ལ་བརྙས་ཤིང་དམའ་བར་བྱེད་པའོ། །“མ”་ཡིག་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །“དམན་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་གྱི་འཕེལ་བ་ལས་ཉམས་པའམ། དམན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའོ། །“རང་གི་ང་རྒྱལ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི། བདག་ལ་བསྟོད་པ་དང་གཞན་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་པའི་རང་གི་ང་རྒྱལ་དེས་སོ། ། 133. Rosakoti kāyavācāhi paresaṃ rosajanako. Kadariyoti thaddhamaccharī, yo pare paresaṃ dente aññaṃ vā puññaṃ karonte vāreti, tassetaṃ adhivacanaṃ. Pāpicchoti asantaguṇasambhāvanicchāya samannāgato. Maccharīti āvāsādimacchariyayutto. Saṭhoti asantaguṇappakāsanalakkhaṇena sāṭheyyena samannāgato, asammābhāsī vā akātukāmopi ‘‘karomī’’tiādivacanena. Nāssa pāpajigucchanalakkhaṇā hirī, nāssa uttāsanato ubbegalakkhaṇaṃ ottappanti ahiriko anottappī. ༡༣༣. “ཁྲོ་གཉེར་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་ངག་གིས་གཞན་ལ་ཁྲོ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །“སེར་སྣ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། སེར་སྣ་མཁྲེགས་པོ་ཅན་ཏེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་འམ། གཞན་གྱིས་བསོད་ནམས་བྱེད་པ་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་དེའི་ཚིག་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“འདོད་པ་ངན་པ་”ཞེས་པ་ནི། རང་ལ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྟོད་པར་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཕྲག་དོག་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། གནས་ལ་སོགས་པའི་སེར་སྣ་དང་ལྡན་པའོ། །“གཡོ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། རང་ལ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་གཡོ་དང་ལྡན་པའམ། ཡང་ན་བྱེད་པར་མི་འདོད་བཞིན་དུའང་“བདག་གིས་བྱའོ།”ཞེས་སོགས་མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བའོ། །དེ་ལ་སྡིག་པ་ལ་འཛེམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་མེད་ལ། དེ་ལ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཁྲེལ་ཡོད་པ་མེད་པས་ན། “ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་”འོ། ། 134. Buddhanti sammāsambuddhaṃ. Paribhāsatīti ‘‘asabbaññū’’tiādīhi apavadati, sāvakañca ‘‘duppaṭipanno’’tiādīhi. Paribbājaṃ gahaṭṭhaṃ vāti sāvakavisesanamevetaṃ [Pg.164] pabbajitaṃ vā tassa sāvakaṃ, gahaṭṭhaṃ vā paccayadāyakanti attho. Bāhirakaṃ vā paribbājakaṃ yaṃkiñci gahaṭṭhaṃ vā abhūtena dosena paribhāsatīti evampettha atthaṃ icchanti porāṇā. ༡༣༤. “སངས་རྒྱས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལའོ། །“སྐུར་བ་འདེབས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་། ཉན་ཐོས་ལ་“སྒྲུབ་པ་ངན་པ་ཅན་ནོ།”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སོ། །“ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་འམ། ཁྱིམ་པ་རུང་།”ཞེས་པ་ནི། འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཁོ་ན་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཉན་ཐོས་སམ། ཡང་ན་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་པའི་ཁྱིམ་པའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ཕྱི་རོལ་པའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་འམ། ཁྱིམ་པ་གང་རུང་ལ་མེད་པའི་སྐྱོན་གྱིས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ཞེས་འདིར་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་དོན་འདི་བཞེད་དོ། ། 135. Anarahaṃ santoti akhīṇāsavo samāno. Arahaṃ paṭijānātīti ‘‘ahaṃ arahā’’ti paṭijānāti, yathā naṃ ‘‘arahā aya’’nti jānanti, tathā vācaṃ nicchāreti, kāyena parakkamati, cittena icchati adhivāseti. Coroti theno. Sabrahmake loketi ukkaṭṭhavasena āha – sabbaloketi vuttaṃ hoti. Loke hi sandhicchedananillopaharaṇaekāgārikakaraṇaparipanthatiṭṭhanādīhi paresaṃ dhanaṃ vilumpantā corāti vuccanti. Sāsane pana parisasampattiādīhi paccayādīni vilumpantā. Yathāha – ༡༣༥. “དགྲ་བཅོམ་པ་མ་ཡིན་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་ནི། ཟག་པ་མ་ཟད་བཞིན་དུའོ། །“དགྲ་བཅོམ་པར་ཁས་ལེན་པ་”ཞེས་པ་ནི། “བདག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའོ།”ཞེས་ཁས་ལེན་པ་སྟེ། གཞན་གྱིས་བདག་ལ་“འདི་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའོ།”ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲ་བ་དང་། ལུས་ཀྱིས་བརྩོན་པ་དང་། སེམས་ཀྱིས་འདོད་ཅིང་དང་དུ་ལེན་པའོ། །“ཆོམ་རྐུན་”ཞེས་པ་ནི། རྐུ་བ་པོའོ། །“ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་”ཞེས་པ་ནི། མཆོག་གི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ནི་ཁྱིམ་འབིགས་པ་དང་། འཕྲོག་པ་དང་། ཁྱིམ་གཅིག་ཁོ་ན་བཅོམ་པ་དང་། ལམ་འགོག་པ་སོགས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ནོར་འཕྲོག་པ་རྣམས་ལ་ཆོམ་རྐུན་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བསྟན་པ་ལ་ནི་འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཡོ་བྱད་སོགས་འཕྲོག་པ་རྣམས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ལྟར། ‘‘Pañcime, bhikkhave, mahācorā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame pañca? Idha, bhikkhave, ekaccassa mahācorassa evaṃ hoti ‘kudāssu nāmāhaṃ satena vā sahassena vā parivuto gāmanigamarājadhānīsu āhiṇḍissāmi hananto, ghātento, chindanto, chedāpento, pacanto pācentoti, so aparena samayena satena vā sahassena vā parivuto gāmanigamarājadhānīsu āhiṇḍati hananto…pe… pācento. Evameva kho, bhikkhave, idhekaccassa pāpabhikkhuno evaṃ hoti ‘kudāssu nāmāhaṃ satena vā…pe… rājadhānīsu cārikaṃ carissāmi sakkato, garukato, mānito, pūjito, apacito, gahaṭṭhānañceva pabbajitānañca lābhī cīvara…pe… parikkhārāna’nti. So aparena samayena satena vā sahassena vā parivuto gāmanigamarājadhānīsu cārikaṃ carati sakkato…pe… parikkhārānaṃ. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo mahācoro santo saṃvijjamāno lokasmiṃ. “དགེ་སློང་དག་འཇིག་རྟེན་ན་ཆོམ་རྐུན་ཆེན་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཡོད་དོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་འདི་ན་ཆོམ་རྐུན་ཆེན་པོ་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། །བདག་ནི་ནམ་ཞིག་བརྒྱ་ཕྲག་གམ་སྟོང་ཕྲག་གིས་བསྐོར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་གསོད་པ་དང་། གསོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། གཅོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། སྲེག་པ་དང་། སྲེག་ཏུ་འཇུག་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བར་འགྱུར་སྙམ་མོ། །དེ་དུས་ཕྱིས་བརྒྱ་ཕྲག་གམ་སྟོང་ཕྲག་གིས་བསྐོར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་གསོད་པ་དང་། །པེ། སྲེག་ཏུ་འཇུག་བཞིན་དུ་རྒྱུའོ། །དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ན་དགེ་སློང་སྡིག་པ་ཅན་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། །བདག་ནི་ནམ་ཞིག་བརྒྱ་ཕྲག་གམ། །པེ། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པར་བྱས་ཤིང་། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལས་ཆོས་གོས་དང་། །པེ། ཡོ་བྱད་རྣམས་རྙེད་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བར་འགྱུར་སྙམ་མོ། །དེ་དུས་ཕྱིས་བརྒྱ་ཕྲག་གམ་སྟོང་ཕྲག་གིས་བསྐོར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་བཀུར་སྟི་བྱས་པ་ནས། །པེ། ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་རྙེད་བཞིན་དུ་རྒྱུའོ། །དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོད་པའི་ཆོམ་རྐུན་ཆེན་པོ་དང་པོའོ། ། ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco pāpabhikkhu tathāgatappaveditaṃ dhammavinayaṃ pariyāpuṇitvā attano dahati, ayaṃ, bhikkhave, dutiyo…pe… lokasmiṃ. “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་འདི་ན་དགེ་སློང་སྡིག་པ་ཅན་ཁ་ཅིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་བསླབས་ནས། རང་གི་ཡིན་པར་འཛིན་ཏེ། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་གཉིས་པ་།པེ།འོ། ། ‘‘Puna [Pg.165] caparaṃ, bhikkhave, idhekacco pāpabhikkhu suddhaṃ brahmacāriṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃseti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo…pe… lokasmiṃ. “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་འདི་ན། དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་ཁ་ཅིག་གིས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གཙང་མ་ལ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྤྱོད་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ལ། གཞི་མེད་པའི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་སྐུར་བ་འདེབས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་གསུམ་པ་...བྱས་ནས་...ཡིན་ནོ། །” ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco, pāpabhikkhu yāni tāni saṅghassa garubhaṇḍāni garuparikkhārāni, seyyathidaṃ – ārāmo, ārāmavatthu, vihāro, vihāravatthu, mañco, pīṭhaṃ, bhisi, bimbohanaṃ, lohakumbhī, lohabhāṇakaṃ, lohavārako, lohakaṭāhaṃ, vāsi, pharasu, kuṭhārī, kudālo, nikhādanaṃ, valli, veḷu, muñjaṃ, pabbajaṃ, tiṇaṃ, mattikā, dārubhaṇḍaṃ, mattikābhaṇḍaṃ, tehi gihiṃ saṅgaṇhāti upalāpeti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho…pe… lokasmiṃ. “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་འདི་ན། དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་ཁ་ཅིག་གིས་དགེ་འདུན་གྱི་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་དང་ལྕི་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དགའ་ར་བ། ཀུན་དགའ་ར་བའི་གཞི། གཙུག་ལག་ཁང་། གཙུག་ལག་ཁང་གི་གཞི། ཁྲི། སྟེགས། འབོལ། སྔས། ཟངས་གཞོང་། ཟངས་བུམ། ཟངས་ཀྱི་ཆུ་སྣོད། ཟངས་ཁྲོལ། སྟ་རེ། སྟ་རེ་ཆུང་བ། གཤོལ། འཇོར། ཟོར་བ། འཁྲི་ཤིང་། སྨྱུག་མ། མུཉྫའི་རྩྭ། པབྦཛའི་རྩྭ། རྩྭ། འདམ་པ། ཤིང་གི་ཡོ་བྱད། རྫ་མའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་བསྡུ་བ་བྱེད་ཅིང་ངོ་དགའ་སྤྲེལ་བར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་བཞི་པ་...བྱས་ནས་...ཡིན་ནོ། །” ‘‘Sadevake, bhikkhave, loke…pe… sadevamanussāya ayaṃ aggo mahācoro, yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapatī’’ti (pārā. 195). “དགེ་སློང་དག ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་...བྱས་ནས་...ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ན། གང་ཞིག་མེད་པ་དང་བདེན་པ་མ་ཡིན་པའི་མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་འདི་ནི་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཡིན་ནོ། །” Tattha lokiyacorā lokiyameva dhanadhaññādiṃ thenenti. Sāsane vuttacoresu paṭhamo tathārūpameva cīvarādipaccayamattaṃ, dutiyo pariyattidhammaṃ, tatiyo parassa brahmacariyaṃ, catuttho saṅghikagarubhaṇḍaṃ, pañcamo jhānasamādhisamāpattimaggaphalappabhedaṃ lokiyalokuttaraguṇadhanaṃ, lokiyañca cīvarādipaccayajātaṃ. Yathāha – ‘‘theyyāya vo, bhikkhave, raṭṭhapiṇḍo bhutto’’ti. Tattha yvāyaṃ pañcamo mahācoro, taṃ sandhāyāha bhagavā ‘‘coro sabrahmake loke’’ti. So hi ‘‘sadevake, bhikkhave, loke…pe… sadevamanussāya ayaṃ aggo mahācoro, yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapatī’’ti (pārā. 195) evaṃ lokiyalokuttaradhanathenanato aggo mahācoroti vutto, tasmā taṃ idhāpi ‘‘sabrahmake loke’’ti iminā ukkaṭṭhaparicchedena pakāsesi. དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་རྐུན་པོ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ནོར་དང་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་རྐུ་བར་བྱེད་དོ། །བསྟན་པ་འདིར་གསུངས་པའི་རྐུན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། དང་པོ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ཙམ་རྐུ་བ་དང་། གཉིས་པ་ནི་ལུང་གི་ཆོས་རྐུ་བ་དང་། གསུམ་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་རྐུ་བ་དང་། བཞི་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་རྐུ་བ་དང་། ལྔ་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་འཇུག་དང་། ལམ་དང་། འབྲས་བུའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ནོར་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་རྐུ་བ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་ཀྱིས་བརྐུས་ཏེ་ཡུལ་གྱི་བསོད་སྙོམས་ཟོས་སོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལ་ལྔ་པ་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་རྐུན་པོའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ན། “དགེ་སློང་དག ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་...བྱས་ནས་...ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ན། གང་ཞིག་མེད་པ་དང་བདེན་པ་མ་ཡིན་པའི་མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་འདི་ནི་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་བརྐུས་པའི་ཕྱིར་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཡང་“ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནོ། །”ཞེས་མཆོག་གི་མཚམས་འཛིན་པ་འདིས་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། Eso kho vasalādhamoti. Ettha khoti avadhāraṇattho, tena eso eva vasalādhamo. Vasalānaṃ hīno sabbapacchimakoti avadhāreti. Kasmā? Visiṭṭhavatthumhi theyyadhammavassanato, yāva taṃ paṭiññaṃ na vissajjeti, tāva avigatavasalakaraṇadhammato cāti. “འདི་ནི་དམངས་རིགས་ཀྱི་ཆོས་སོ། །”ཞེས་པ་ལ། འདིར་“ཁོ” (kho) ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཡིན་པས། དེས་ན་འདི་ཉིད་ཁོ་ན་དམངས་རིགས་ཀྱི་ཆོས་སོ། །དམངས་རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་དམའ་ཤོས་དང་མཐའ་མའོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་བརྐུ་བའི་ཆོས་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་སྲིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་དེ་མ་བཏང་བ་དེ་སྲིད་དུ་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་དང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Ete [Pg.166] kho vasalāti. Idāni ye te paṭhamagāthāya āsayavipattivasena kodhanādayo pañca, pāpamakkhiṃ vā dvidhā katvā cha, dutiyagāthāya payogavipattivasena pāṇahiṃsako eko, tatiyāya payogavipattivaseneva gāmanigamaniggāhako eko, catutthāya theyyāvahāravasena eko, pañcamāya iṇavañcanavasena eko, chaṭṭhāya pasayhāvahāravasena panthadūsako eko, sattamāya kūṭasakkhivasena eko, aṭṭhamāya mittadubbhivasena eko, navamāya akataññuvasena eko, dasamāya katanāsanavihesanavasena eko, ekādasamāya hadayavañcanavasena eko, dvādasamāya paṭicchannakammantavasena dve, terasamāya akataññuvasena eko, cuddasamāya vañcanavasena eko, pannarasamāya vihesanavasena eko, soḷasamāya vañcanavasena eko, sattarasamāya attukkaṃsanaparavambhanavasena dve, aṭṭhārasamāya payogāsayavipattivasena rosakādayo satta, ekūnavīsatimāya paribhāsanavasena dve, vīsatimāya aggamahācoravasena ekoti evaṃ tettiṃsa catuttiṃsa vā vasalā vuttā. Te niddisanto āha ‘‘ete kho vasalā vuttā, mayā ye te pakāsitā’’ti. Tassattho – ye te mayā pubbe ‘‘jānāsi pana tvaṃ, brāhmaṇa, vasala’’nti evaṃ saṅkhepato vasalā vuttā, te vitthārato ete kho pakāsitāti. Atha vā ye te mayā puggalavasena vuttā, te dhammavasenāpi ete kho pakāsitā. Atha vā ete kho vasalā vuttā ariyehi kammavasena, na jātivasena, mayā ye te pakāsitā ‘‘kodhano upanāhī’’tiādinā nayena. “འདི་དག་ནི་དམངས་རིགས་སོ། །”ཞེས་པ་ལ། ད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་ནང་བསམ་པའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔའམ། ཡང་ན་སྡིག་པ་དང་འཆབ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བས་དྲུག་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའི་ནང་སྦྱོར་བའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་སྲོག་གཅོད་པ་གཅིག་དང་། གསུམ་པའི་ནང་སྦྱོར་བའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་འཚེ་བ་གཅིག་དང་། བཞི་པའི་ནང་བརྐུས་ཏེ་ལེན་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། ལྔ་པའི་ནང་བུ་ལོན་ལ་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། དྲུག་པའི་ནང་བཙན་གྱིས་འཕྲོག་པའི་དབང་གིས་ལམ་འགོག་པ་གཅིག་དང་། བདུན་པའི་ནང་དཔང་པོ་རྫུན་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བརྒྱད་པའི་ནང་གྲོགས་པོ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། དགུ་པའི་ནང་བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་པའི་ནང་བྱས་པའི་གནས་ལ་འཚེ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་སེམས་ལ་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་ལས་གསང་བའི་དབང་གིས་གཉིས་དང་། བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་བཞི་པའི་ནང་མགོ་སྐོར་གཏོང་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅོ་ལྔ་པའི་ནང་འཚེ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་མགོ་སྐོར་གཏོང་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་བདུན་པའི་ནང་བདག་བསྟོད་གཞན་སྨོད་ཀྱི་དབང་གིས་གཉིས་དང་། བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་སྦྱོར་བ་དང་བསམ་པའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་བདུན་དང་། བཅུ་དགུ་པའི་ནང་སྨོད་པའི་དབང་གིས་གཉིས་དང་། ཉི་ཤུ་པའི་ནང་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་དབང་གིས་གཅིག་སྟེ། དེ་ལྟར་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་མམ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིའི་དམངས་རིགས་རྣམས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་སྟོན་པར་མཛད་ནས་“འདི་དག་ནི་དམངས་རིགས་སུ་གསུངས་ཏེ། ངས་གང་དག་ཁྱོད་ལ་བསྟན་པའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། ངས་སྔོན་ཆད་“བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་དམངས་རིགས་ཤེས་སམ། །”ཞེས་དེ་ལྟར་མདོར་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའི་དམངས་རིགས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་རྒྱས་པར་འདི་དག་གསལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། གང་དག་ངས་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་ཀྱང་འདི་དག་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་སོ། །ཡང་ན། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་དམངས་རིགས་སུ་གསུངས་པ་ལས། རིགས་ཀྱི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ཏེ། ངས་“ཁྲོ་ཞིང་འཁོན་དུ་འཛིན་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསལ་བར་བྱས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་གོ ། 136. Evaṃ bhagavā vasalaṃ dassetvā idāni yasmā brāhmaṇo sakāya diṭṭhiyā atīva abhiniviṭṭho hoti, tasmā taṃ diṭṭhiṃ paṭisedhento āha ‘‘na jaccā vasalo hotī’’ti. Tassattho – paramatthato hi na jaccā vasalo hoti, na jaccā hoti brāhmaṇo, apica kho kammunā vasalo hoti, kammunā hoti brāhmaṇo, aparisuddhakammavassanato vasalo hoti, parisuddhena kammunā aparisuddhavāhanato brāhmaṇo hoti. Yasmā vā tumhe hīnaṃ vasalaṃ ukkaṭṭhaṃ [Pg.167] brāhmaṇaṃ maññittha, tasmā hīnena kammunā vasalo hoti, ukkaṭṭhena kammunā brāhmaṇo hotīti evampi atthaṃ ñāpento evamāha. ༡༣༦. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དམངས་རིགས་བསྟན་ནས། ད་ནི་བྲམ་ཟེ་དེ་རང་གི་ལྟ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལྟ་བ་དེ་དགག་པར་བཞེད་ནས་“སྐྱེ་བས་དམངས་རིགས་སུ་མི་འགྱུར། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། དོན་དམ་པར་ནི་སྐྱེ་བས་དམངས་རིགས་སུ་མི་འགྱུར། སྐྱེ་བས་བྲམ་ཟེར་ཡང་མི་འགྱུར་གྱི། འོན་ཀྱང་ལས་ཀྱིས་དམངས་རིགས་སུ་འགྱུར། ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ། །ལས་མ་དག་པ་སྤྱད་པས་དམངས་རིགས་སུ་འགྱུར་ལ། དག་པའི་ལས་ཀྱིས་མ་དག་པ་བསལ་བས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་དམའ་བ་ལ་དམངས་རིགས་དང་། མཐོ་བ་ལ་བྲམ་ཟེར་འཛིན་པའི་ཕྱིར། དམའ་བའི་ལས་ཀྱིས་དམངས་རིགས་སུ་འགྱུར་ལ། མཐོ་བའི་ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཡང་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། ། 137-139. Idāni tamevatthaṃ nidassanena sādhetuṃ ‘‘tadamināpi jānāthā’’tiādikā tisso gāthāyo āha. Tāsu dve catuppādā, ekā chappādā, tāsaṃ attho – yaṃ mayā vuttaṃ ‘‘na jaccā vasalo hotī’’tiādi, tadamināpi jānātha, yathā medaṃ nidassanaṃ, taṃ imināpi pakārena jānātha, yena me pakārena yena sāmaññena idaṃ nidassananti vuttaṃ hoti. Katamaṃ nidassananti ce? Caṇḍālaputto sopāko…pe… brahmalokūpapattiyāti. ༡༣༧-༡༣༩. ད་ནི་དོན་དེ་ཉིད་དཔེ་ཡིས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “དེ་ཡང་འདི་ལས་ཤེས་པར་གྱིས། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ལས་གཉིས་ནི་རྐང་པ་བཞི་པ་དང་། གཅིག་ནི་རྐང་པ་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་དོན་ནི། ངས་“སྐྱེ་བས་དམངས་རིགས་སུ་མི་འགྱུར། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་གསུངས་པ་དེ། དཔེ་འདི་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག རྣམ་པ་འདི་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག ངས་རྣམ་པ་གང་གིས་སྤྱིའི་ཚུལ་གང་གིས་དཔེ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེ་གང་ཞེ་ན། “གདོལ་པའི་བུ་སོ་པཱ་ཀ...བྱས་ནས་...ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བའི་བར་རོ། །”ཞེས་པའོ། ། Caṇḍālassa putto caṇḍālaputto. Attano khādanatthāya mate sunakhe labhitvā pacatīti sopāko. Mātaṅgoti evaṃnāmo vissutoti evaṃ hīnāya jātiyā ca jīvikāya ca nāmena ca pākaṭo. གདོལ་པའི་བུ་ནི་གདོལ་པའི་བུའོ། །རང་ཉིད་ཟ་བའི་ཕྱིར་ཤི་བའི་ཁྱི་རྙེད་ནས་འཚོད་པས་ན་“སོ་པཱ་ཀ” (ཁྱི་འཚོད་མཁན) ཞེས་བྱའོ། །“མཱ་ཏངྒ”ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འདི་ལྟར་གྲགས་པ་ནི། དེ་ལྟར་དམའ་བའི་རིགས་དང་། འཚོ་བ་དང་། མིང་གིས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའོ། ། Soti purimapadena sambandhitvā so mātaṅgo yasaṃ paramaṃ patto, abbhutaṃ uttamaṃ ativisiṭṭhaṃ yasaṃ kittiṃ pasaṃsaṃ patto. Yaṃ sudullabhanti yaṃ uḷārakulūpapannenāpi dullabhaṃ, hīnakulūpapannena sudullabhaṃ. Evaṃ yasappattassa ca āgacchuṃ tassupaṭṭhānaṃ, khattiyā brāhmaṇā bahū, tassa mātaṅgassa pāricariyatthaṃ khattiyā ca brāhmaṇā ca aññe ca bahū vessasuddādayo jambudīpamanussā yebhuyyena upaṭṭhānaṃ āgamiṃsūti attho. “ཁོ” (so) ཞེས་པ་ནི་སྔ་མའི་ཚིག་དང་སྦྱར་ཏེ། མཱ་ཏངྒ་དེ་ཉིད་གྲགས་པ་མཆོག་ཏུ་ཐོབ་པ་སྟེ། ངོ་མཚར་ཞིང་དམ་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་སྙན་གྲགས་དང་བསྔགས་པ་ཐོབ་པའོ། །“གང་ཞིག་རྙེད་པར་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་མཐོ་བར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྙེད་པར་དཀའ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། རིགས་དམའ་བར་སྐྱེས་པས་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་མ་ཡིན་པར་སླ་བར་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལྟར་སྙན་གྲགས་ཐོབ་པ་དེ་ལ། “རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་དག་ཁོང་ལ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་བར་ལྷགས་སོ། །”ཞེས་པ་ནི། མཱ་ཏངྒ་དེ་ལ་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེ་དང་། གཞན་ཡང་རྗེའུ་རིགས་དང་དམངས་རིགས་ལ་སོགས་པའི་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་མི་མང་པོ་དག་ཕལ་ཆེར་ཞབས་ཏོག་ཞུ་བར་ལྷགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Evaṃ upaṭṭhānasampanno so mātaṅgo vigatakilesarajattā virajaṃ, mahantehi buddhādīhi paṭipannattā mahāpathaṃ, brahmalokasaṅkhātaṃ devalokaṃ yāpetuṃ samatthattā devalokayānasaññitaṃ aṭṭhasamāpattiyānaṃ abhiruyha, tāya paṭipattiyā kāmarāgaṃ virājetvā, kāyassa bhedā brahmalokūpago ahu, sā tathā hīnāpi na naṃ jāti nivāresi brahmalokūpapattiyā, brahmalokūpapattitoti vuttaṃ hoti. དེ་ལྟར་ཞབས་ཏོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་མཱ་ཏངྒ་དེ་ཉིད་། ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བས་ན་“རྡུལ་མེད”པ་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པས་ན་“ལམ་ཆེན་པོ”དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པའི་ལྷའི་ཡུལ་དུ་བགྲོད་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར། ལྷའི་ཐེག་པར་བཏགས་པའི་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་བཞོན་ནས། སྒྲུབ་པ་དེས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱས་ཏེ། ལུས་ཞིག་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་དམའ་བའི་རིགས་དེས་ཀྱང་ཁོང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ལ་བཀག་ཆ་མ་ནུས་ཏེ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། ། Ayaṃ panattho evaṃ veditabbo – atīte kira mahāpuriso tena tenupāyena sattahitaṃ karonto sopākajīvike caṇḍālakule uppajji. So nāmena mātaṅgo, rūpena duddasiko hutvā bahinagare cammakuṭikāya vasati, antonagare bhikkhaṃ caritvā jīvikaṃ kappeti. Athekadivasaṃ [Pg.168] tasmiṃ nagare surānakkhatte ghosite dhuttā yathāsakena parivārena kīḷanti. Aññatarāpi brāhmaṇamahāsāladhītā pannarasasoḷasavassuddesikā devakaññā viya rūpena dassanīyā pāsādikā ‘‘attano kulavaṃsānurūpaṃ kīḷissāmī’’ti pahūtaṃ khajjabhojjādikīḷanasambhāraṃ sakaṭesu āropetvā sabbasetavaḷavayuttaṃ yānamāruyha mahāparivārena uyyānabhūmiṃ gacchati diṭṭhamaṅgalikāti nāmena. Sā kira ‘‘dussaṇṭhitaṃ rūpaṃ avamaṅgala’’nti daṭṭhuṃ na icchati, tenassā diṭṭhamaṅgalikātveva saṅkhā udapādi. དོན་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་དེས་ཐབས་དེ་དང་དེས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་བཞིན་དུ། ཁྱི་འཚོད་པའི་ལས་ཀྱིས་འཚོ་བའི་གདོལ་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་སོ། །ཁོང་གི་མིང་ལ་མཱ་ཏངྒ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། གཟུགས་མི་སྡུག་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཀོ་བའི་སྤྱིལ་བུར་གནས་ཤིང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནང་དུ་བསོད་སྙོམས་བསླངས་ཏེ་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་གྲོང་ཁྱེར་དེར་ཆང་གི་དུས་སྟོན་བསྒྲགས་པ་ན། འཆལ་པོ་རྣམས་རང་རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་རྩེད་འཇོ་བྱེད་དོ། །བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་ཤིང་སཱ་ལ་ལྟ་བུའི་བུ་མོ་ལོ་བཅོ་ལྔའམ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། ལྷའི་བུ་མོ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། མོས་“རང་གི་རིགས་རྒྱུད་དང་མཐུན་པར་རྩེད་འཇོ་བྱའོ། །”ཞེས་བཟའ་བཅའ་ལ་སོགས་པའི་རྩེད་མོའི་ཡོ་བྱད་མང་པོ་ཤིང་རྟ་རྣམས་ལ་བཀལ་ཏེ། རྟ་རྒོད་མ་དཀར་པོ་ཤ་སྟག་གིས་དྲུད་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་བཞོན་ནས། འཁོར་མང་པོ་དང་བཅས་ཀུན་དགའ་ར་བའི་ས་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །མོའི་མིང་ལ་“དིཊྛམངྒལིཀཱ” (བཀྲ་ཤིས་པ་མཐོང་མཁན) ཞེས་བྱའོ། །མོས་ནི་གཟུགས་ངན་པ་མཐོང་བ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པའོ་ཞེས་打བར་མི་འདོད་པས། དེའི་ཕྱིར་མོ་ལ་“དིཊྛམངྒལིཀཱ”ཞེས་པའི་མིང་དུ་ཆགས་སོ། ། Tadā so mātaṅgo kālasseva vuṭṭhāya paṭapilotikaṃ nivāsetvā, kaṃsatāḷaṃ hatthe bandhitvā, bhājanahattho nagaraṃ pavisati, manusse disvā dūrato eva kaṃsatāḷaṃ ākoṭento. Atha diṭṭhamaṅgalikā ‘‘ussaratha, ussarathā’’ti purato purato hīnajanaṃ apanentehi purisehi nīyamānā nagaradvāramajjhe mātaṅgaṃ disvā ‘‘ko eso’’ti āha. Ahaṃ mātaṅgacaṇḍāloti. Sā ‘‘īdisaṃ disvā gatānaṃ kuto vuḍḍhī’’ti yānaṃ nivattāpesi. Manussā ‘‘yaṃ mayaṃ uyyānaṃ gantvā khajjabhojjādiṃ labheyyāma, tassa no mātaṅgena antarāyo kato’’ti kupitā ‘‘gaṇhatha caṇḍāla’’nti leḍḍūhi paharitvā ‘‘mato’’ti pāde gahetvā ekamante chaḍḍetvā kacavarena paṭicchādetvā agamaṃsu. So satiṃ paṭilabhitvā uṭṭhāya manusse pucchi – ‘‘kiṃ, ayyā, dvāraṃ nāma sabbasādhāraṇaṃ, udāhu brāhmaṇānaṃyeva kata’’nti? Manussā āhaṃsu – ‘‘sabbesaṃ sādhāraṇa’’nti. ‘‘Evaṃ sabbasādhāraṇadvārena pavisitvā bhikkhāhārena yāpentaṃ maṃ diṭṭhamaṅgalikāya manussā imaṃ anayabyasanaṃ pāpesu’’nti rathikāya rathikaṃ āhiṇḍanto manussānaṃ ārocetvā brāhmaṇassa gharadvāre nipajji – ‘‘diṭṭhamaṅgalikaṃ aladdhā na vuṭṭhahissāmī’’ti. དེའི་ཚེ་མཱ་ཏངྒ་དེ་སྔ་བར་ལངས་ནས་རས་ཧྲུལ་གྱོན་ཏེ། ལག་པར་འཁར་གཞོང་བཏགས་ནས། ལྷུང་བཟེད་བཟུང་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་ཅིང་། མི་རྣམས་མཐོང་ཚེ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་འཁར་གཞོང་བརྡུང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ནི། “ཕར་སོང་ཞིག ཕར་སོང་ཞིག”ཅེས་མདུན་ནས་མདུན་དུ་མི་དམའ་བ་རྣམས་ཕྱིར་སྐྲོད་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་འགྲོ་བ་ན། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་ཆེན་གྱི་དབུས་སུ་མཱ་ཏངྒ་མཐོང་ནས། “འདི་སུ་ཞིག་ཡིན། །”ཞེས་དྲིས་སོ། །“ང་ནི་གདོལ་པ་མཱ་ཏངྒ་ཡིན། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །མོས་“འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་ནས་སོང་ན་བཀྲ་ཤིས་པ་དང་འཕེལ་བ་གང་ནས་འབྱུང་། །”ཞེས་ཤིང་རྟ་ཕྱིར་ལྡོག་ཏུ་བཅུག་གོ །མི་རྣམས་ཀྱིས་“བདག་ཅག་ཀུན་དགའ་ར་བར་སོང་སྟེ་བཟའ་བཅའ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ལ། མཱ་ཏངྒ་འདིས་བདག་ཅག་ལ་བར་ཆད་བྱས་སོ། །”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ། “གདོལ་པ་འདི་ཟུངས་ཤིག”ཅེས་གྱོ་དུམ་གྱིས་བརྡུངས་ནས། “ཤི་སོང་ངོ་། །”ཞེས་རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྐྱུར་ཞིང་། ཕྱགས་དར་གྱིས་གཡོགས་ནས་སོང་ངོ་། །ཁོང་གིས་དྲན་པ་རྙེད་ནས་ལངས་ཏེ་མི་རྣམས་ལ་དྲིས་པ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཀུན་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཀྱང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། །”ཞེས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་“ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཡིན། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“དེ་ལྟར་ཀུན་ལ་ཐུན་མོང་བའི་སྒོ་ནས་ཞུགས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བའི་བདག་ལ། དིཊྛམངྒལིཀཱའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པ་དང་ཕུང་ཀྲོལ་འདི་ལྟ་བུ་བྱས་སོ། །”ཞེས་ལམ་སྲང་ནས་ལམ་སྲང་དུ་རྒྱུ་ཞིང་མི་རྣམས་ལ་བཤད་དེ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཉལ་ནས། “དིཊྛམངྒལིཀཱ་མ་ཐོབ་པར་ང་མི་ལྡང་ངོ་། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། ། Brāhmaṇo ‘‘gharadvāre mātaṅgo nipanno’’ti sutvā ‘‘tassa kākaṇikaṃ detha, telena aṅgaṃ makkhetvā gacchatū’’ti āha. So taṃ na icchati, ‘‘diṭṭhamaṅgalikaṃ aladdhā na vuṭṭhahissāmi’’cceva āha. Tato brāhmaṇo ‘‘dve kākaṇikāyo detha, kākaṇikāya pūvaṃ khādatu, kākaṇikāya [Pg.169] telena aṅgaṃ makkhetvā gacchatū’’ti āha. So taṃ na icchati, tatheva vadati. Brāhmaṇo sutvā ‘‘māsakaṃ detha, pādaṃ, upaḍḍhakahāpaṇaṃ, kahāpaṇaṃ dve tīṇī’’ti yāva sataṃ āṇāpesi. So na icchati, tatheva vadati. Evaṃ yācantānaṃyeva sūriyo atthaṅgato. Atha brāhmaṇī pāsādā oruyha sāṇipākāraṃ parikkhipāpetvā taṃ upasaṅkamitvā yāci – ‘‘tāta mātaṅga, diṭṭhamaṅgalikāya aparādhaṃ khama, sahassaṃ gaṇhāhi, dve tīṇī’’ti yāva ‘‘satasahassaṃ gaṇhāhī’’ti āha. So tuṇhībhūto nipajjiyeva. བྲམ་ཟེས་“སྒོ་དྲུང་དུ་མ་ཏང་གྷ་ཉལ་འདུག་”ཅེས་ཐོས་ནས། “ཁོ་ལ་ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་བྱིན། སྣུམ་གྱིས་ལུས་བྱུགས་ཏེ་འགྲོ་བཅུག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་དེ་མི་འདོད་པར། “དིཊྛམངྒལིཀཱ་མ་ཐོབ་པར་ང་མི་ལྡང་ངོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་“ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཉིས་བྱིན། ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་གིས་བག་ལེབ་ཟོས། ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་གི་སྣུམ་གྱིས་ལུས་བྱུགས་ཏེ་འགྲོ་བཅུག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་དེ་ཡང་མི་འདོད་པར་སྔར་བཞིན་སྨྲས་སོ། །བྲམ་ཟེས་ཐོས་ནས་“མཱ་ས་ཀ་གཅིག་བྱིན། པཱ་དཱ་གཅིག །ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཕྱེད་ཀ །ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གཅིག །གཉིས། གསུམ་”ཞེས་བརྒྱའི་བར་དུ་སྤྲོད་ཅིག་ཅེས་བཀའ་བསྒོས། ཁོས་མི་འདོད་པར་སྔར་བཞིན་སྨྲས་སོ། །དེ་ལྟར་གསོལ་བ་འདེབས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་ཉི་མ་ནུབ་བོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་ཆུང་མ་ཁང་བཟང་ལས་བབས་ཏེ། ཡོལ་བའི་ར་བ་བསྐོར་དུ་བཅུག་ནས་ཁོ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་གསོལ་བ་བཏབ་པ། “བུ་མ་ཏང་གྷ། དིཊྛམངྒལིཀཱའི་ཉེས་པ་ལ་བཟོད་པར་མཛོད། སྟོང་གཅིག་ལོངས་ཤིག །གཉིས། གསུམ་”ཞེས་འབུམ་གྱི་བར་དུ་“ལོངས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོ་ནི་ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་བར་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། ། Evaṃ catūhapañcāhe vītivatte bahumpi paṇṇākāraṃ datvā diṭṭhamaṅgalikaṃ alabhantā khattiyakumārādayo mātaṅgassa upakaṇṇake ārocāpesuṃ – ‘‘purisā nāma anekānipi saṃvaccharāni vīriyaṃ katvā icchitatthaṃ pāpuṇanti, mā kho tvaṃ nibbijji, addhā dvīhatīhaccayena diṭṭhamaṅgalikaṃ lacchasī’’ti. So tuṇhībhūto nipajjiyeva. Atha sattame divase samantā paṭivissakā uṭṭhahitvā ‘‘tumhe mātaṅgaṃ vā uṭṭhāpetha, dārikaṃ vā detha, mā amhe sabbe nāsayitthā’’ti āhaṃsu. Tesaṃ kira ayaṃ diṭṭhi ‘‘yassa gharadvāre evaṃ nipanno caṇḍālo marati, tassa gharena saha samantā sattasattagharavāsino caṇḍālā hontī’’ti. Tato diṭṭhamaṅgalikaṃ nīlapaṭapilotikaṃ nivāsāpetvā uḷuṅkakaḷopikādīni datvā paridevamānaṃ tassa santikaṃ netvā ‘‘gaṇha dārikaṃ, uṭṭhāya gacchāhī’’ti adaṃsu. Sā passe ṭhatvā ‘‘uṭṭhāhī’’ti āha, so ‘‘hatthena maṃ gahetvā uṭṭhāpehī’’ti āha. Sā naṃ uṭṭhāpesi. So nisīditvā āha – ‘‘mayaṃ antonagare vasituṃ na labhāma, ehi maṃ bahinagare cammakuṭiṃ nehī’’ti. Sā naṃ hatthe gahetvā tattha nesi. ‘‘Piṭṭhiyaṃ āropetvā’’ti jātakabhāṇakā. Netvā cassa sarīraṃ telena makkhetvā, uṇhodakena nhāpetvā, yāguṃ pacitvā adāsi. So ‘‘brāhmaṇakaññā ayaṃ mā vinassī’’ti jātisambhedaṃ akatvāva aḍḍhamāsamattaṃ balaṃ gahetvā ‘‘ahaṃ vanaṃ gacchāmi, ‘aticirāyatī’ti mā tvaṃ ukkaṇṭhī’’ti vatvā gharamānusakāni ca ‘‘imaṃ mā pamajjitthā’’ti āṇāpetvā gharā nikkhamma tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā, kasiṇaparikammaṃ katvā, katipāheneva aṭṭha samāpattiyo pañca ca abhiññāyo nibbattetvā ‘‘idānāhaṃ diṭṭhamaṅgalikāya [Pg.170] manāpo bhavissāmī’’ti ākāsenāgantvā nagaradvāre orohitvā diṭṭhamaṅgalikāya santikaṃ pesesi. དེ་ལྟར་ཉིན་བཞི་ལྔ་ཞིག་འདས་ཤིང་སྐྱེས་མང་པོ་བྱིན་ནའང་དིཊྛམངྒལིཀཱ་མ་ཐོབ་པར། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པས་མ་ཏང་གྷའི་རྣ་དྲུང་དུ་བཤད་པ། “སྐྱེས་བུ་རྣམས་ནི་ལོ་མང་པོར་བརྩོན་འགྲུས་བྱས་ཏེ་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཡིད་མ་ཆད་ཅིག །ངེས་པར་ཞག་གཉིས་གསུམ་ཞིག་འདས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སོ། །ཁོ་ནི་ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་བར་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། །དེ་ནས་ཞག་བདུན་པ་ལ་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྣམས་ལངས་ཏེ། “ཁྱོད་ཚོས་མ་ཏང་གྷ་སློང་བར་གྱིས་སམ། ཡང་ན་བུ་མོ་བྱིན། ངེད་ཚོ་ཐམས་ཅད་མ་བརླག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོ་ཚོའི་ལྟ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “གང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་གདོལ་པ་འདི་ལྟར་ཉལ་ཏེ་ཤི་ན། ཁོའི་ཁྱིམ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁྱིམ་བདུན་ཚན་བདུན་གྱི་ནང་དུ་གནས་པ་རྣམས་གདོལ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གྲགས་སོ། །དེ་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ལ་རས་སྔོན་པོ་ཧྲུལ་པོ་གོན་དུ་བཅུག །སྐྱོགས་དང་རྫ་མ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ཏེ། ངུ་བཞིན་པ་དེ་ཁོའི་དྲུང་དུ་ཁྲིད་ནས། “བུ་མོ་འདི་ལོངས་ལ། ལངས་ཏེ་སོང་ཞིག་”ཅེས་སྤྲད་དོ། །མོ་རང་ཁོའི་འགྲམ་དུ་ལངས་ཏེ། “ལོངས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲས་པ་ལ། ཁོས་“ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ང་སློང་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །མོས་ཁོ་བསླངས་སོ། །ཁོ་བསྡད་དེ་སྨྲས་པ། “ངེད་ཚོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནང་དུ་གནས་མི་ཆོག་པས། ཚུར་ཤོག་ལ་ང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀོ་བའི་སྤྱིལ་བུར་ཁྲིད་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །མོས་ཁོའི་ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་དེར་ཁྲིད་དོ། །“རྒྱབ་ཏུ་ཁུར་ཏེ་”ཞེས་སྐྱེས་རབས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཟེར། ཁྲིད་ནས་ཁོའི་ལུས་ལ་སྣུམ་བྱུགས། ཆུ་ཚན་གྱིས་བཀྲུས། སྐྱོ་མ་བསྐོལ་ཏེ་བྱིན་ནོ། །ཁོས་“བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་འདི་མ་བརླག་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་རིགས་བསྲེ་བར་མི་བྱེད་པར། ཟླ་བ་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་སྟོབས་བསྐྱེད་དེ། “ང་ནགས་སུ་འགྲོ་བས། ‘ཤིན་ཏུ་འགྱངས་སོ་’ཞེས་ཁྱོད་ཡིད་མ་སྐྱོ་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་ཤིང་། ཁྱིམ་གྱི་མི་རྣམས་ལའང་“འདི་ལ་མ་བག་མེད་པར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་བཀའ་བསྒོས་ནས། ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སཏེ་དཀའ་ཐུབ་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་བྱས། ཟད་པར་གྱི་སྔོན་འགྲོའི་ལས་བྱས་ཏེ། ཞག་ཉུང་ངུ་ཞིག་གིས་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་དང་མངོན་ཤེས་ལྔ་བསྐྱེད་ནས། “ད་ནི་ང་དིཊྛམངྒལིཀཱའི་ཡིད་དུ་འོང་བར་བྱའོ་”ཞེས་ནམ་མཁའ་ལས་འོངས་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་བབས་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱའི་དྲུང་དུ་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ་། ། Sā sutvā ‘‘koci maññe mama ñātako pabbajito maṃ dukkhitaṃ ñatvā daṭṭhuṃ āgato bhavissatī’’ti cintayamānā gantvā, taṃ ñatvā, pādesu nipatitvā ‘‘kissa maṃ anāthaṃ tumhe akatthā’’ti āha. Mahāpuriso ‘‘mā tvaṃ diṭṭhamaṅgalike dukkhinī ahosi, sakalajambudīpavāsīhi te sakkāraṃ kāressāmī’’ti vatvā etadavoca – ‘‘gaccha tvaṃ ghosanaṃ karohi – ‘mahābrahmā mama sāmiko na mātaṅgo, so candavimānaṃ bhinditvā sattame divase mama santikaṃ āgamissatī’’’ti. Sā āha – ‘‘ahaṃ, bhante, brāhmaṇamahāsāladhītā hutvā attano pāpakammena imaṃ caṇḍālabhāvaṃ pattā, na sakkomi evaṃ vattu’’nti. Mahāpuriso ‘‘na tvaṃ mātaṅgassa ānubhāvaṃ jānāsī’’ti vatvā yathā sā saddahati, tathā anekāni pāṭihāriyāni dassetvā tatheva taṃ āṇāpetvā attano vasatiṃ agamāsi. Sā tathā akāsi. མོས་ཐོས་ནས། “ངའི་གཉེན་འབྲེལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་གིས་ང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཤེས་ནས་ལྟ་བར་འོངས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ་སོང་ཞིང་། ཁོ་ངོ་ཤེས་ནས་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། “ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཀྱིས་ང་མགོན་མེད་པར་མཛད་པ་ལགས་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་“དིཊྛམངྒལིཀཱ། ཁྱོད་མ་མྱ་ངན་ཅིག །འཛམ་བུའི་གླིང་གི་གནས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་དུ་འཇུག་གོ་”ཞེས་སྨྲས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །“སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྒྲོག་པར་གྱིས་ཤིག །‘ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ནི་ངའི་ཁྱོ་བོ་ཡིན་གྱི། མ་ཏང་གྷ་ནི་མ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཟླ་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཤགས་ཏེ་ཞག་བདུན་པ་ལ་ངའི་དྲུང་དུ་བྱོན་པར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྒྲོགས་ཤིག་”ཅེས་སོ། །མོས་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ། ང་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའི་བུ་མོ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། རང་གི་ལས་ངན་པས་གདོལ་པའི་གནས་སྐབས་འདིར་ལྷུང་བས། དེ་ལྟར་སྨྲ་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་“ཁྱོད་ཀྱིས་མ་ཏང་གྷའི་མཐུ་རྩལ་མི་ཤེས་སོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། མོ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོ་འཕྲུལ་དུ་མ་བསྟན་ནས། སྔར་བཞིན་མོ་ལ་བཀའ་བསྒོས་ཏེ་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །མོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། ། Manussā ujjhāyanti hasanti – ‘‘kathañhi nāmāyaṃ attano pāpakammena caṇḍālabhāvaṃ patvā puna taṃ mahābrahmānaṃ karissatī’’ti. Sā adhimānā eva hutvā divase divase ghosantī nagaraṃ āhiṇḍati ‘‘ito chaṭṭhe divase, pañcame, catutthe, tatiye, suve, ajja āgamissatī’’ti. Manussā tassā vissatthavācaṃ sutvā ‘‘kadāci evampi siyā’’ti attano attano gharadvāresu maṇḍapaṃ kārāpetvā, sāṇipākāraṃ sajjetvā, vayappattā dārikāyo alaṅkaritvā ‘‘mahābrahmani āgate kaññādānaṃ dassāmā’’ti ākāsaṃ ullokentā nisīdiṃsu. Atha mahāpuriso puṇṇamadivase gaganatalaṃ upārūḷhe cande candavimānaṃ phāletvā passato mahājanassa mahābrahmarūpena niggacchi. Mahājano ‘‘dve candā jātā’’ti atimaññi. Tato anukkamena āgataṃ disvā ‘‘saccaṃ diṭṭhamaṅgalikā āha, mahābrahmāva ayaṃ diṭṭhamaṅgalikaṃ dametuṃ pubbe mātaṅgavesenāgacchī’’ti niṭṭhaṃ agamāsi. Evaṃ so mahājanena dissamāno diṭṭhamaṅgalikāya vasanaṭṭhāne eva otari. Sā ca tadā utunī ahosi. So tassā nābhiṃ aṅguṭṭhakena parāmasi. Tena phassena gabbho patiṭṭhāsi. Tato naṃ ‘‘gabbho te saṇṭhito[Pg.171], puttamhi jāte taṃ nissāya jīvāhī’’ti vatvā passato mahājanassa puna candavimānaṃ pāvisi. མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་ཅིང་བགད་དེ། “རང་གི་ལས་ངན་པས་གདོལ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ལྷུང་བའི་བུ་མོ་འདིས་ཇི་ལྟར་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་རང་གི་ཁྱོ་བོར་བྱེད་ནུས་སམ་”ཞེས་སོ། །མོ་ནི་ང་རྒྱལ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་ཏེ་ཉིན་རེ་བཞིན་སྒྲོག་ཅིང་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཉུལ་ཏེ། “འདི་ནས་ཞག་དྲུག་པ་ལ། ལྔ་པ་ལ། བཞི་པ་ལ། གསུམ་པ་ལ། སང་ཉིན། དེ་རིང་བྱོན་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྒྲོགས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་མོའི་ཡིད་ཆེས་པའི་ཚིག་ཐོས་ནས། “རེས་འགའ་འདི་ལྟར་ཡང་འགྱུར་སྲིད་དོ་”ཞེས་རང་རང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་བསིལ་ཁང་བསྐྲུན། ཡོལ་བའི་ར་བ་བཤམས། ན་ཚོད་ལ་བབས་པའི་བུ་མོ་རྣམས་བརྒྱན་ཏེ། “ཚངས་པ་ཆེན་པོ་བྱོན་པ་ན་བུ་མོ་སྐྱེས་སུ་འབུལ་ལོ་”ཞེས་ནམ་མཁར་བལྟས་ཏེ་བསྡད་དོ། །དེ་ནས་ཉ་བའི་ཉིན་མོར་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་ཟླ་བ་ཤར་བ་ན། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ཟླ་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཤགས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་བལྟས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་བབས་སོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོས་“ཟླ་བ་གཉིས་བྱུང་ངོ་”ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་རིམ་གྱིས་བྱོན་པ་མཐོང་ནས། “དིཊྛམངྒལིཀཱས་བཤད་པ་ནི་བདེན་ནོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་གདུལ་བའི་ཕྱིར་སྔོན་མ་ཏང་གྷའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་བྱོན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ངེས་པ་རྙེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཁོང་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་མཐོང་བཞིན་དུ་དིཊྛམངྒལིཀཱའི་གནས་སུ་བབས་སོ། །དེའི་ཚེ་མོ་རང་ཡང་ཟླ་མཚན་བབས་པའི་དུས་ལ་བབས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་གིས་མོའི་ལྟེ་བར་མཐེ་བོང་གིས་རེག་གོ །རེག་པ་དེས་མངལ་ཆགས་སོ། །དེ་ནས་མོ་ལ། “ཁྱོད་ལ་མངལ་ཆགས་སོ། །བུ་སྐྱེས་པ་ན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་བལྟས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་སླར་ཡང་ཟླ་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། ། Brāhmaṇā ‘‘diṭṭhamaṅgalikā mahābrahmuno pajāpati amhākaṃ mātā jātā’’ti vatvā tato tato āgacchanti. Taṃ sakkāraṃ kātukāmānaṃ manussānaṃ sampīḷanena nagaradvārāni anokāsāni ahesuṃ. Te diṭṭhamaṅgalikaṃ hiraññarāsimhi ṭhapetvā, nhāpetvā, maṇḍetvā, rathaṃ āropetvā, mahāsakkārena nagaraṃ padakkhiṇaṃ kārāpetvā, nagaramajjhe maṇḍapaṃ kārāpetvā, tatra naṃ ‘‘mahābrahmuno pajāpatī’’ti diṭṭhaṭṭhāne ṭhapetvā vasāpenti ‘‘yāvassā patirūpaṃ vasanokāsaṃ karoma, tāva idheva vasatū’’ti. Sā maṇḍape eva puttaṃ vijāyi. Taṃ visuddhadivase saddhiṃ puttena sasīsaṃ nhāpetvā maṇḍape jātoti dārakassa ‘‘maṇḍabyakumāro’’ti nāmaṃ akaṃsu. Tato pabhuti ca naṃ brāhmaṇā ‘‘mahābrahmuno putto’’ti parivāretvā caranti. Tato anekasatasahassappakārā paṇṇākārā āgacchanti, te brāhmaṇā kumārassārakkhaṃ ṭhapesuṃ, āgatā lahuṃ kumāraṃ daṭṭhuṃ na labhanti. བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་“དིཊྛམངྒལིཀཱ་ནི་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆུང་མ་སྟེ་ངེད་ཚོའི་མ་རུ་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་ནས་འོངས་སོ། །མོ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་པར་འདོད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཙིར་བས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་རྣམས་འགྲོ་འོང་གི་གོ་སྐབས་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོ་ཚོས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་གསེར་གྱི་ཕུང་པོའི་སྟེང་དུ་བཞག་སྟེ། བཀྲུས་ཤིང་བརྒྱན་ནས་ཤིང་རྟར་བསྐྱོན་ཏེ། བཀུར་སྟི་ཆེན་པོས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སྐོར་བ་བྱེད་དུ་བཅུག །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་སུ་བསིལ་ཁང་བསྐྲུན་ནས། དེར་མོ་ལ་“ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆུང་མ་”ཞེས་མཐོང་སར་བཞག་སྟེ། “མོ་ལ་འཚམ་པའི་གནས་མ་བསྐྲུན་གྱི་བར་དུ་འདི་ཉིད་དུ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་གནས་སུ་བཅུག་གོ །མོས་བསིལ་ཁང་དེ་ཉིད་དུ་བུ་ཞིག་བཙས་སོ། །མོ་རང་དག་པར་བྱེད་པའི་ཉིན་མོར། བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མགོ་བོ་ནས་བཟུང་སྟེ་བཀྲུས་ནས། བསིལ་ཁང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་བྱིས་པ་དེ་ལ་“མཎྜབྱ་གཞོན་ནུ་”ཞེས་མིང་བཏགས་སོ། །དེ་ནས་བཟུང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་“ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་བུ་”ཞེས་བསྐོར་ནས་འགྲོའོ། །དེ་ནས་སྐྱེས་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་འོངས་ཤིང་། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བཙུགས་པས། འོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་མྱུར་དུ་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། Kumāro anupubbena vuḍḍhimanvāya dānaṃ dātuṃ āraddho. So sālāya sampattānaṃ kapaṇaddhikānaṃ adatvā brāhmaṇānaṃyeva deti. Mahāpuriso ‘‘kiṃ mama putto dānaṃ detī’’ti āvajjetvā brāhmaṇānaṃyeva dānaṃ dentaṃ disvā ‘‘yathā sabbesaṃ dassati, tathā karissāmī’’ti cīvaraṃ pārupitvā pattaṃ gahetvā ākāsena āgamma puttassa gharadvāre aṭṭhāsi. Kumāro taṃ disvā ‘‘kuto ayaṃ evaṃ virūpaveso vasalo āgato’’ti kuddho imaṃ gāthamāha – གཞོན་ནུ་དེ་རིམ་གྱིས་ཆེར་སྐྱེས་ནས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་བརྩམས་སོ། །ཁོས་སྦྱིན་གནས་སུ་འོངས་པའི་ཉམ་ཐག་དང་ལམ་པ་རྣམས་ལ་མི་སྤྲོད་པར། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་སྦྱིན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་“ངའི་བུས་སྦྱིན་པ་ཇི་ལྟར་གཏོང་ངམ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་གཟིགས་ནས། “ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བྱའོ་”ཞེས་ཆོས་གོས་བགོས་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས། ནམ་མཁའ་ལས་བྱོན་ཏེ་བུའི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་སོ། །གཞོན་ནུས་ཁོང་མཐོང་ནས། “ཆ་བྱད་མི་སྡུག་པ་འདི་ལྟ་བུའི་དམངས་རིགས་འདི་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲས་སོ། ། ‘‘Kuto nu āgacchasi dummavāsī, otallako paṃsupisācakova; Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, ko re tuvaṃ hosi adakkhiṇeyyo’’ti. “གོས་ངན་གྱོན་པའི་ཁྱོད་ནི་གང་ནས་འོངས། །ས་རྡུལ་གསེབ་ཀྱི་འདྲེ་བཞིན་མི་སྡུག་པ། །སྐྱེ་བོ་ངན་པ་སྐེ་ལ་ཕྱག་དར་གྱོན། །སྦྱིན་པའི་གནས་མིན་ཁྱོད་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། །”ཞེས་སོ། ། Brāhmaṇā ‘‘gaṇhatha gaṇhathā’’ti taṃ gahetvā ākoṭetvā anayabyasanaṃ pāpesuṃ. So ākāsena gantvā bahinagare paccaṭṭhāsi[Pg.172]. Devatā kupitā kumāraṃ gale gahetvā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ ṭhapesuṃ. So akkhīhi niggatehi mukhena kheḷaṃ paggharantena gharugharupassāsī dukkhaṃ vedayati. Diṭṭhamaṅgalikā sutvā ‘‘koci āgato atthī’’ti pucchi. ‘‘Āma, pabbajito āgacchī’’ti. ‘‘Kuhiṃ gato’’ti? ‘‘Evaṃ gato’’ti. Sā tattha gantvā ‘‘khamatha, bhante, attano dāsassā’’ti yācantī tassa pādamūle bhūmiyā nipajji. Tena ca samayena mahāpuriso piṇḍāya caritvā, yāguṃ labhitvā, taṃ pivanto tattha nisinno hoti, so avasiṭṭhaṃ thokaṃ yāguṃ diṭṭhamaṅgalikāya adāsi. ‘‘Gaccha imaṃ yāguṃ udakakumbhiyā āloletvā yesaṃ bhūtavikāro atthi, tesaṃ akkhimukhakaṇṇanāsābilesu āsiñca, sarīrañca paripphosehi, evaṃ nibbikārā bhavissantī’’ti. Sā tathā akāsi. Tato kumāre pakatisarīre jāte ‘‘ehi, tāta maṇḍabya, taṃ khamāpessāmā’’ti puttañca sabbe brāhmaṇe ca tassa pādamūle nikkujjitvā nipajjāpetvā khamāpesi. བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་“ཟུངས་ཤིག་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་ཁོང་བཟུང་སྟེ་བརྡུངས་ནས་གནོད་པ་དང་ཕུང་ཀྲོལ་ལ་སྦྱར་ཏོ། །ཁོང་ནམ་མཁའ་ལས་གཤེགས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བཞུགས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ཁྲོས་ཏེ་གཞོན་ནུའི་སྐེ་ནས་བཟུང་སཏེ། རྐང་པ་གྱེན་ལ་བསྟན་ཅིང་མགོ་བོ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་བཞག་གོ །ཁོ་ནི་མིག་གཉིས་ཕྱིར་ཐོན་ཞིང་ཁ་ནས་མཆིལ་མ་འཛག་ལ། ཧུར་ཧུར་ཞེས་དབུགས་རྔུབ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་མྱོང་བར་གྱུར་ཏོ། །དིཊྛམངྒལིཀཱས་ཐོས་ནས། “འདིར་འོངས་པ་སུ་ཞིག་ཡོད་དམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ལ། “འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་བྱོན་ཏོ། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“གང་དུ་གཤེགས་སམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ལ། “ཕྱོགས་འདིར་གཤེགས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །མོ་དེར་སོང་སྟེ། “བཙུན་པ། རང་གི་བྲན་གྱི་ཉེས་པ་ལ་བཟོད་པར་མཛོད།”ཅེས་གསོལ་བ་འདེབས་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་ཞབས་དྲུང་གི་ས་ལ་ཉལ་ལོ། །དེའི་ཚེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་བསོད་སྙོམས་བསླངས་ཏེ་སྐྱོ་མ་ཐོབ་ནས། དེ་གསོལ་བཞིན་དུ་དེར་བཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་གིས་ལྷག་མ་སྐྱོ་མ་ཉུང་ངུ་ཞིག་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ལ་གནང་སྟེ། “སོང་ལ་སྐྱོ་མ་འདི་ཆུ་བུམ་པའི་ནང་དུ་དཀྲུགས་ནས། གདོན་གྱིས་བརླམས་པ་རྣམས་ཀྱི་མིག་དང་། ཁ། རྣ་བ། སྣ་བུག་རྣམས་སུ་བླུགས་ཤིག །ལུས་ལའང་གཏོར་ཅིག །དེ་ལྟར་བྱས་ན་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །མོས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །དེ་ནས་གཞོན་ནུའི་ལུས་སྔར་བཞིན་བདེ་བར་གྱུར་པ་ན། “ཚུར་ཤོག་བུ་མཎྜབྱ། ཁོང་ལ་བཟོད་གསོལ་བྱའོ་”ཞེས་བུ་དང་བྲམ་ཟེ་ཐམས་ཅད་ཁོང་གི་ཞབས་དྲུང་དུ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་ཉལ་དུ་བཅུག་ནས་བཟོད་པར་གསོལ་ཏོ། ། So ‘‘sabbajanassa dānaṃ dātabba’’nti ovaditvā, dhammakathaṃ katvā, attano vasanaṭṭhānaṃyeva gantvā, cintesi ‘‘itthīsu pākaṭā diṭṭhamaṅgalikā damitā, purisesu pākaṭo maṇḍabyakumāro, idāni ko dametabbo’’ti. Tato jātimantatāpasaṃ addasa bandhumatīnagaraṃ nissāya kumbhavatīnadītīre viharantaṃ. So ‘‘ahaṃ jātiyā visiṭṭho, aññehi paribhuttodakaṃ na paribhuñjāmī’’ti uparinadiyā vasati. Mahāpuriso tassa uparibhāge vāsaṃ kappetvā tassa udakaparibhogavelāyaṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvā udake pakkhipi. Tāpaso taṃ udakena vuyhamānaṃ disvā ‘‘kenidaṃ khitta’’nti paṭisotaṃ gantvā mahāpurisaṃ disvā ‘‘ko etthā’’ti āha. ‘‘Mātaṅgacaṇḍālo, ācariyā’’ti. ‘‘Apehi, caṇḍāla, mā uparinadiyā vasī’’ti. Mahāpuriso ‘‘sādhu, ācariyā’’ti heṭṭhānadiyā vasati, paṭisotampi dantakaṭṭhaṃ tāpasassa santikaṃ āgacchati. Tāpaso puna gantvā ‘‘apehi, caṇḍāla, mā heṭṭhānadiyaṃ vasa, uparinadiyāyeva vasā’’ti āha. Mahāpuriso ‘‘sādhu, ācariyā’’ti tathā akāsi, punapi tatheva ahosi. Tāpaso punapi ‘‘tathā karotī’’ti duṭṭho mahāpurisaṃ sapi ‘‘sūriyassa te uggamanavelāya sattadhā muddhā phalatū’’ti. Mahāpurisopi ‘‘sādhu, ācariya, ahaṃ pana sūriyuṭṭhānaṃ na demī’’ti vatvā sūriyuṭṭhānaṃ nivāresi[Pg.173]. Tato ratti na vibhāyati, andhakāro jāto, bhītā bandhumatīvāsino tāpasassa santikaṃ gantvā ‘‘atthi nu kho, ācariya, amhākaṃ sotthibhāvo’’ti pucchiṃsu. Te hi taṃ ‘‘arahā’’ti maññanti. So tesaṃ sabbamācikkhi. Te mahāpurisaṃ upasaṅkamitvā ‘‘sūriyaṃ, bhante, muñcathā’’ti yāciṃsu. Mahāpuriso ‘‘yadi tumhākaṃ arahā āgantvā maṃ khamāpeti, muñcāmī’’ti āha. དྲང་སྲོང་དེས་ "སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་" ཞེས་གདམས་ཤིང་། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་ནས། རང་གི་གནས་སུ་སོང་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །"བུད་མེད་ཀྱི་ནང་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ནི་བཏུལ་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེས་པའི་ནང་ནས་མཎྜབྱ་གཞོན་ནུ་ནི་བཏུལ་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་སུ་ཞིག་གདུལ་བར་བྱ་" ཞེས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་བནྡྷུམཏཱི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུམྦྷཝཏཱི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་གནས་པའི་ཛཱཏིམནྟ་ཞེས་བྱ་བའི་དྲང་སྲོང་དེ་གཟིགས་སོ། །དྲང་སྲོང་དེས་ "ང་ནི་རིགས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་པས། གཞན་གྱིས་སྤྱད་པའི་ཆུ་མི་སྤྱོད་དོ་" ཞེས་ཆུ་བོའི་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་གནས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་དེའི་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་གནས་བཅས་ཏེ། དྲང་སྲོང་གིས་ཆུ་སྤྱོད་པའི་དུས་སུ་སོ་ཤིང་བཅོས་ནས་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་རོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ཆུས་ཁྱེར་བའི་སོ་ཤིང་དེ་མཐོང་ནས་ "འདི་སུས་བསྐྱུར་བ་ཡིན་ནམ་" སྙམ་དུ་ཆུ་གྱེན་ལ་སོང་སྟེ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་མཐོང་ནས་ "འདིར་སུ་ཡོད་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །"ང་ནི་གདོལ་པ་མཱ་ཏངྒ་ལགས་སོ། །སློབ་དཔོན་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"གདོལ་པ་ཁྱོད་ཕར་སོང་ཞིག ཆུ་བོའི་སྟོད་དུ་མ་གནས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ལེགས་སོ། །སློབ་དཔོན་" ཞེས་ཆུ་བོའི་སྨད་དུ་གནས་པར་བྱས་ཀྱང་། སོ་ཤིང་དེ་ཆུ་གྱེན་དུ་བབས་ནས་དྲང་སྲོང་གི་དྲུང་དུ་སླེབས་སོ། །དྲང་སྲོང་ཡང་བསྐྱར་སོང་སྟེ་ "གདོལ་པ་ཁྱོད་ཕར་སོང་ཞིག ཆུ་བོའི་སྨད་དུ་མ་གནས་པར་ཆུ་བོའི་སྟོད་དུ་གནས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ལེགས་སོ། །སློབ་དཔོན་" ཞེས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ཡང་བསྐྱར་དེ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "ཡང་བསྐྱར་དེ་ལྟར་བྱེད་དོ་" ཞེས་ཁྲོས་ཏེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ལ་ "ཉི་མ་ཤར་བའི་དུས་སུ་ཁྱོད་ཀྱི་མགོ་བོ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་པར་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་དམོད་བོར་རོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ཀྱང་ "ལེགས་སོ། །སློབ་དཔོན་ འོན་ཀྱང་ངས་ཉི་མ་འཆར་དུ་མི་སྟེར་རོ་" ཞེས་སྨྲས་ནས་ཉི་མ་འཆར་བ་བཀག་གོ། །དེ་ནས་མཚན་མོ་མི་གསལ་ཞིང་མུན་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། བནྡྷུམཏཱིའི་ཡུལ་མི་རྣམས་སྐྲག་སྟེ་དྲང་སྲོང་གི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་ "སློབ་དཔོན་ བདག་ཅག་ལ་བདེ་ལེགས་ཤིག་ཡོད་དམ་" ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་དག་གིས་དྲང་སྲོང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞིག་ཏུ་འཛིན་ཏོ། །དེས་དེ་དག་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་བཤད་དོ། །དེ་དག་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ་ "བཙུན་པ་ ཉི་མ་གློད་པར་མཛོད་ཅིག་" ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་འོངས་ནས་ང་ལ་བཟོད་གསོལ་བྱས་ན། ངས་གློད་པར་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། ། Manussā gantvā tāpasaṃ āhaṃsu – ‘‘ehi, bhante, mātaṅgapaṇḍitaṃ khamāpehi, mā tumhākaṃ kalahakāraṇā mayaṃ nassimhā’’ti. So ‘‘nāhaṃ caṇḍālaṃ khamāpemī’’ti āha. Manussā ‘‘amhe tvaṃ nāsesī’’ti taṃ hatthapādesu gahetvā mahāpurisassa santikaṃ nesuṃ. Mahāpuriso ‘‘mama pādamūle kucchiyā nipajjitvā khamāpente khamāmī’’ti āha. Manussā ‘‘evaṃ karohī’’ti āhaṃsu. Tāpaso ‘‘nāhaṃ caṇḍālaṃ vandāmī’’ti. Manussā ‘‘tava chandena na vandissasī’’ti hatthapādamassugīvādīsu gahetvā mahāpurisassa pādamūle sayāpesuṃ. So ‘‘khamāmahaṃ imassa, apicāhaṃ tassevānukampāya sūriyaṃ na muñcāmi, sūriye hi uggatamatte muddhā assa sattadhā phalissatī’’ti āha. Manussā ‘‘idāni, bhante, kiṃ kātabba’’nti āhaṃsu. Mahāpuriso ‘‘tena hi imaṃ galappamāṇe udake ṭhapetvā mattikāpiṇḍenassa sīsaṃ paṭicchādetha, sūriyarasmīhi phuṭṭho mattikāpiṇḍo sattadhā phalissati. Tasmiṃ phalite esa aññatra gacchatū’’ti āha. Te tāpasaṃ hatthapādādīsu gahetvā tathā akaṃsu. Sūriye muñcitamatte mattikāpiṇḍo sattadhā phalitvā pati, tāpaso bhīto palāyi. Manussā disvā ‘‘passatha, bho, samaṇassa ānubhāva’’nti dantakaṭṭhapakkhipanamādiṃ katvā sabbaṃ vitthāretvā ‘‘natthi īdiso samaṇo’’ti tasmiṃ pasīdiṃsu. Tato pabhuti sakalajambudīpe khattiyabrāhmaṇādayo gahaṭṭhapabbajitā mātaṅgapaṇḍitassa upaṭṭhānaṃ agamaṃsu. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā brahmaloke uppajji. Tenāha bhagavā ‘‘tadamināpi jānātha…pe… brahmalokūpapattiyā’’ti. མི་རྣམས་སོང་སྟེ་དྲང་སྲོང་ལ་ "བཙུན་པ་ ཚུར་བྱོན་དང་། མཱ་ཏངྒ་མཁས་པ་ལ་བཟོད་གསོལ་མཛོད་ཅིག ཁྱེད་ཅག་གི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བདག་ཅག་མ་བརླག་པར་མཛོད།" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེས་ "ང་གདོལ་པ་ལ་བཟོད་གསོལ་མི་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ཅག་བརླག་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་དེའི་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་ཁྱེར་ཏོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ངའི་རྐང་པའི་དྲུང་དུ་ལྟོ་བས་ཉལ་ཏེ་བཟོད་གསོལ་བྱས་ན། ངས་བཟོད་པར་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "དེ་ལྟར་གྱིས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "ང་གདོལ་པ་ལ་ཕྱག་མི་འཚལ་ལོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "ཁྱོད་རང་གི་འདོད་པས་ཕྱག་མི་འཚལ་ལམ་" ཞེས་ལག་པ་དང་། རྐང་པ། རྒྱ་མཚལ། སྐེ་སོགས་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་རྐང་པའི་དྲུང་དུ་ཉལ་དུ་བཅུག་གོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ངས་འདི་ལ་བཟོད་པར་བྱས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ཉིད་ལ་སྙིང་རྗེ་བའི་ཕྱིར་ངས་ཉི་མ་མི་གློད་དེ། ཉི་མ་ཤར་མ་ཐག་འདིའི་མགོ་བོ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་པར་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "བཙུན་པ་ ད་ནི་ཅི་ཞིག་བྱ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "འོ་ན་འདི་སྐེ་ཚད་ཀྱི་ཆུ་ནང་དུ་བཞག་སྟེ། མགོ་ལ་འདམ་གོང་ཞིག་གིས་གཡོགས་ཤིག ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཕོག་པ་ན་འདམ་གོང་དེ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་གས་པའི་ཚེ་འདི་གཞན་དུ་སོང་ཞིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་དྲང་སྲོང་གི་ལག་པ་དང་རྐང་པ་སོགས་ནས་བཟུང་སྟེ་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ཉི་མ་གློད་མ་ཐག་འདམ་གོང་དེ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་ཏེ་ལྷུང་བས། དྲང་སྲོང་སྐྲག་ནས་བྲོས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ནས་ "ཀྱེ་མ་ དགེ་སྦྱོང་གི་མཐུ་སྟོབས་ལ་ལྟོས་ཤིག་" ཅེས་སོ་ཤིང་བསྐྱུར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པར་བཤད་ནས། "འདི་འདྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཞན་མེད་དོ་" ཞེས་དེ་ལ་དད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ཏུ་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པ་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་མཱ་ཏངྒ་མཁས་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དུ་འོངས་སོ། །ཁོང་གིས་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཡོད་པར་བཞུགས་ནས། ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "འདི་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། །... ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། 140-141. Evaṃ ‘‘na jaccā vasalo hoti, kammunā vasalo hotī’’ti sādhetvā idāni ‘‘na jaccā hoti brāhmaṇo, kammunā hoti brāhmaṇo’’ti etaṃ sādhetuṃ āha ‘‘ajjhāyakakule jātā [Pg.174] …pe… duggatyā garahāya vā’’ti. Tattha ajjhāyakakule jātāti mantajjhāyake brāhmaṇakule jātā. ‘‘Ajjhāyakākuḷe jātā’’tipi pāṭho. Mantānaṃ ajjhāyake anupakuṭṭhe ca brāhmaṇakule jātāti attho. Mantā bandhavā etesanti mantabandhavā. Vedabandhū vedapaṭissaraṇāti vuttaṃ hoti. Te ca pāpesu kammesu abhiṇhamupadissareti te evaṃ kule jātā mantabandhavā ca samānāpi yadi pāṇātipātādīsu pāpakammesu punappunaṃ upadissanti, atha diṭṭheva dhamme gārayhā samparāye ca duggati te evamupadissamānā imasmiṃyeva attabhāve mātāpitūhipi ‘‘nayime amhākaṃ puttā, dujjātā ete kulassa aṅgārabhūtā, nikkaḍḍhatha ne’’ti, brāhmaṇehipi ‘‘gahapatikā ete, na ete brāhmaṇā, mā nesaṃ saddhayaññathālipākādīsu pavesaṃ detha, mā nehi saddhiṃ sallapathā’’ti, aññehipi manussehi ‘‘pāpakammantā ete, na ete brāhmaṇā’’ti evaṃ gārayhā honti. Samparāye ca nesaṃ duggati nirayādibhedā, duggati etesaṃ paraloke hotīti attho. Samparāye vātipi pāṭho. Paraloke etesaṃ dukkhassa gati duggati, dukkhappattiyeva hotīti attho. Na ne jāti nivāreti, duggatyā garahāya vāti sā tathā ukkaṭṭhāpi yaṃ tvaṃ sārato paccesi, jāti ete pāpakammesu padissante brāhmaṇe ‘‘samparāye ca duggatī’’ti ettha vuttappakārāya duggatiyā vā, ‘‘diṭṭheva dhamme gārayhā’’ti ettha vuttappakārāya garahāya vā na nivāreti. ༡༤༠-༡༤༡. དེ་ལྟར་ "རིགས་ཀྱིས་གདོལ་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ལས་ཀྱིས་གདོལ་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བསྒྲུབས་ནས། ད་ནི་ "རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། "ཀློག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་... ངན་འགྲོ་དང་སྨད་པ་ལས་མི་སྐྱོབ་བོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "ཀློག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་ཚིག་ཀློག་པའི་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའོ། །"ཨཛྫྷཱཡཀཱཀུལེ ཛཱཏཱ" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། །དོན་ནི་གསང་ཚིག་ཀློག་ཅིང་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པའི་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གསང་ཚིག་རང་གི་གཉེན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ "གསང་ཚིག་གི་གཉེན་" ཞེས་བྱའོ། །རིག་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་ཏེ་རིག་བྱེད་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"དེ་དག་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་དག་དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་གསང་ཚིག་གི་གཉེན་དུ་གྱུར་ཀྱང་། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་མཐོང་བར་གྱུར་ན། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་སྨད་པར་བྱ་བ་དང་། ཕྱི་མར་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་མཐོང་བར་གྱུར་པའི་ཚེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཕ་མ་དག་གིས་ཀྱང་ "འདི་དག་ནི་བདག་ཅག་གི་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་ངན་པ་རིགས་ཀྱི་སོལ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་འདི་དག་ཕྱིར་སྐྲོད་ཅིག་" ཅེས་དང་། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱང་ "འདི་དག་ནི་ཁྱིམ་པ་ཡིན་གྱི། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སྣོད་སོགས་སུ་འཇུག་པར་མ་བྱེད་ཅིག དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་མ་སྨྲ་ཞིག་" ཅེས་དང་། མི་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་ "སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པ་འདི་དག་ནི་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་སྨད་པར་འགྱུར་རོ། །ཕྱི་མར་ཡང་དེ་དག་གི་ངན་འགྲོ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་དེ་དག་ལ་ངན་འགྲོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"སམྤརཱཡེ ཝཱ" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་དེ་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འགྲོ་བ་ནི་ངན་འགྲོ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"རིགས་ཀྱིས་དེ་དག་ངན་འགྲོ་དང་སྨད་པ་ལས་མི་སྐྱོབ་བོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་སྙིང་པོར་འཛིན་པའི་རིགས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དེས་ནི། སྡིག་པའི་ལས་ལ་ཞུགས་པར་མཐོང་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ "ཕྱི་མར་ངན་འགྲོ་" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ངན་འགྲོ་ལས་སམ། "ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་སྨད་པ་" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་སྨད་པ་ལས་མི་སྐྱོབ་བོ། ། 142. Evaṃ bhagavā ajjhāyakakule jātānampi brāhmaṇānaṃ gārayhādikammavasena diṭṭheva dhamme patitabhāvaṃ dīpento duggatigamanena ca samparāye brāhmaṇajātiyā abhāvaṃ dīpento ‘‘na jaccā hoti brāhmaṇo, kammunā hoti brāhmaṇo’’ti etampi atthaṃ sādhetvā idāni duvidhampi atthaṃ nigamento āha, evaṃ brāhmaṇa – ༡༤༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀློག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱང་སྨད་པར་བྱ་བའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་། ངན་འགྲོར་འགྲོ་བས་ཕྱི་མར་བྲམ་ཟེའི་རིགས་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཉིད་ཀྱང་བསྒྲུབས་ནས། ད་ནི་དོན་གཉིས་ཀྱི་མཇུག་བསྡུ་བར་བཞེད་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། ། ‘‘Na jaccā vasalo hoti, na jaccā hoti brāhmaṇo; Kammunā vasalo hoti, kammunā hoti brāhmaṇo’’ti. "རིགས་ཀྱིས་གདོལ་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། །རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་མི་འགྱུར་རོ། །ལས་ཀྱིས་གདོལ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། །ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་བ་ཡིན། །" ཞེས་སོ། ། Sesaṃ kasibhāradvājasutte vuttanayameva. Visesato vā ettha nikkujjitaṃ vātiādīnaṃ evaṃ yojanā veditabbā – yathā koci nikkujjitaṃ vā [Pg.175] ukkujjeyya, evaṃ maṃ kammavimukhaṃ jātivāde patitaṃ ‘‘jātiyā brāhmaṇavasalabhāvo hotī’’ti diṭṭhito vuṭṭhāpentena, yathā paṭicchannaṃ vivareyya, evaṃ jātivādapaṭicchannaṃ kammavādaṃ vivarantena, yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya, evaṃ brāhmaṇavasalabhāvassa asambhinnaujumaggaṃ ācikkhantena, yathā andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, evaṃ mātaṅgādinidassanapajjotadhāraṇena mayhaṃ bhotā gotamena etehi pariyāyehi pakāsitattā anekapariyāyena dhammo pakāsitoti. ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོར་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་འདིར་ "ཁ་སྦུབ་པ་བསྟན་པ་བཞིན་" ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་ཞིག་གིས་ཁ་སྦུབ་པ་གྱེན་དུ་བསྟན་པ་བཞིན། ལས་ལ་རྒྱབ་ཕྱོགས་ཤིང་རིགས་སྨྲ་བའི་ནང་དུ་ལྷུང་བའི་བདག་ལ། "རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་དང་གདོལ་པའི་དངོས་པོར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བྱ་བའི་ལྟ་བ་ལས་བསླངས་པར་མཛད་པ་དང་། དཔེར་ན་གསང་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་བཞིན། རིགས་སྨྲ་བས་བཀབ་པའི་ལས་སྨྲ་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་དང་། དཔེར་ན་ལམ་འཁྱམས་པ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་བཞིན། བྲམ་ཟེ་དང་གདོལ་པའི་དངོས་པོ་འདྲེས་པ་མེད་པའི་ལམ་དྲང་པོ་བསྟན་པ་དང་། དཔེར་ན་མུན་པའི་ནང་དུ་མར་མེ་བཟུང་བ་བཞིན། མཱ་ཏངྒ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་མཚོན་གྱི་སྒྲོན་མེ་བཟུང་བར་མཛད་དེ། བདག་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་འདི་དག་གིས་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya aggikabhāradvājasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་མེ་ལྷ་མཆོད་པའི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 8. Mettasuttavaṇṇanā ༨. བྱམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Karaṇīyamatthakusalenāti mettasuttaṃ. Kā uppatti? Himavantapassato kira devatāhi ubbāḷhā bhikkhū bhagavato santikaṃ sāvatthiṃ āgacchiṃsu. Tesaṃ bhagavā parittatthāya kammaṭṭhānatthāya ca imaṃ suttaṃ abhāsi. Ayaṃ tāva saṅkhepo. "བྱ་བ་ལ་མཁས་པས་..." ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གངས་རིའི་ལོགས་སུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་གཙེས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་མཉན་ཡོད་དུ་ལྷགས་སོ། །དེ་དག་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྲུང་བ་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་དོན་དུ་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་མདོར་བསྡུས་པའོ། ། Ayaṃ pana vitthāro – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya. Tena kho pana samayena sambahulā nānāverajjakā bhikkhū bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā tattha tattha vassaṃ upagantukāmā bhagavantaṃ upasaṅkamanti. Tatra sudaṃ bhagavā rāgacaritānaṃ saviññāṇakāviññāṇakavasena ekādasavidhaṃ asubhakammaṭṭhānaṃ, dosacaritānaṃ catubbidhaṃ mettādikammaṭṭhānaṃ, mohacaritānaṃ maraṇassatikammaṭṭhānādīni, vitakkacaritānaṃ ānāpānassatipathavīkasiṇādīni, saddhācaritānaṃ buddhānussatikammaṭṭhānādīni, buddhicaritānaṃ catudhātuvavatthanādīnīti iminā nayena caturāsītisahassappabhedacaritānukūlāni kammaṭṭhānāni katheti. འདི་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་སཏེ། དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་ཤིང་། དབྱར་གནས་སུ་འཇུག་པའི་དུས་ལ་ཉེ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཚེ་ཡུལ་སོ་སོ་ནས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་མང་པོ་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་བླངས་ཏེ། ཕྱོགས་སོ་སོར་དབྱར་གནས་སུ་འཇུག་པར་འདོད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་དང་། ཞེ་སྡང་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། གཏི་མུག་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རྣམ་རྟོག་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་ས་ཁམས་ཀྱི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དང་། དད་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་ཁམས་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཚུལ་འདིས་སྤྱོད་པའི་བྱེ་བྲག་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དང་མཐུན་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་རྣམས་གསུངས་སོ། ། Atha kho pañcamattāni bhikkhusatāni bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ uggahetvā sappāyasenāsanañca gocaragāmañca pariyesamānāni anupubbena gantvā [Pg.176] paccante himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ nīlakācamaṇisannibhasilātalaṃ sītalaghanacchāyanīlavanasaṇḍamaṇḍitaṃ muttātalarajatapaṭṭasadisavālukākiṇṇabhūmibhāgaṃ sucisātasītalajalāsayaparivāritaṃ pabbatamaddasaṃsu. Atha kho te bhikkhū tatthekarattiṃ vasitvā pabhātāya rattiyā sarīraparikammaṃ katvā tassa avidūre aññataraṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Gāmo ghananivesasanniviṭṭhakulasahassayutto, manussā cettha saddhā pasannā, te paccante pabbajitadassanassa dullabhatāya bhikkhū disvā eva pītisomanassajātā hutvā te bhikkhū bhojetvā ‘‘idheva, bhante, temāsaṃ vasathā’’ti yācitvā pañcapadhānakuṭisatāni kārāpetvā tattha mañcapīṭhapānīyaparibhojanīyaghaṭādīni sabbūpakaraṇāni paṭiyādesuṃ. དེ་ནས་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ། མཐུན་པའི་གནས་མལ་དང་གོ་ཅ་རའི་གྲོང་བཙལ་བའི་ཕྱིར། རིམ་གྱིས་སོང་སྟེ་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གངས་རི་དང་འབྲེལ་བའི་རི་བོ་ཞིག་མཐོང་ངོ་། །རི་བོ་དེ་ནི་བཻ་ཌཱུརྱ་སྔོན་པོ་ལྟ་བུའི་རྡོ་ལེབ་ཡོད་པ་དང་། བསིལ་ཞིང་སྟུག་པའི་གྲིབ་བསིལ་དང་ནགས་ཚལ་སྔོན་པོས་བརྒྱན་པ་དང་། མུ་ཏིག་གི་དྲ་བ་དང་དངུལ་གྱི་པང་ལེབ་ལྟ་བུའི་བྱེ་མས་ཁྱབ་པའི་ས་གཞི་ཡོད་པ་དང་། གཙང་ཞིང་ཞིམ་ལ་བསིལ་བའི་ཆུ་མཚོས་བསྐོར་བ་ཞིག་གོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་དེར་མཚན་གཅིག་བསྐྱལ་ནས། ནམ་ལངས་པ་ན་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ཏེ། དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གྲོང་གཞན་ཞིག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞུགས་སོ། །གྲོང་དེ་ནི་ཁྱིམ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེར་གནས་པའི་མི་རྣམས་ནི་དད་ཅིང་དང་བའོ། །དེ་དག་གིས་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མཐོང་བར་དཀོན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་རྣམས་མཐོང་མ་ཐག་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་ནས། "བཙུན་པ་ འདི་ཉིད་དུ་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་རིང་བཞུགས་པར་མཛོད་ཅིག་" ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ། །དེ་དག་གིས་སྒོམ་ཁང་ལྔ་བརྒྱ་བརྩིགས་ཏེ། དེར་ཁྲི་དང་། སྟེགས། འཐུང་ཆུ་དང་སྤྱོད་ཆུའི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་སོ། ། Bhikkhū dutiyadivase aññaṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tatthāpi manussā tatheva upaṭṭhahitvā vassāvāsaṃ yāciṃsu. Bhikkhū ‘‘asati antarāye’’ti adhivāsetvā taṃ vanasaṇḍaṃ pavisitvā sabbarattindivaṃ āraddhavīriyā hutvā yāmagaṇḍikaṃ koṭṭetvā yonisomanasikārabahulā viharantā rukkhamūlāni upagantvā nisīdiṃsu. Sīlavantānaṃ bhikkhūnaṃ tejena vihatatejā rukkhadevatā attano attano vimānā oruyha dārake gahetvā ito cito ca vicaranti. Seyyathāpi nāma rājūhi vā rājamahāmattehi vā gāmakāvāsaṃ gatehi gāmavāsīnaṃ gharesu okāse gahite gharamānusakā gharā nikkhamitvā aññatra vasantā ‘‘kadā nu kho gamissantī’’ti dūrato olokenti; evameva devatā attano attano vimānāni chaḍḍetvā ito cito ca vicarantiyo dūratova olokenti – ‘‘kadā nu kho bhadantā gamissantī’’ti. Tato evaṃ samacintesuṃ ‘‘paṭhamavassūpagatā bhikkhū avassaṃ temāsaṃ vasissanti. Mayaṃ pana tāva ciraṃ dārake gahetvā okkamma vasituṃ na sakkhissāma. Handa mayaṃ bhikkhūnaṃ bhayānakaṃ ārammaṇaṃ dassemā’’ti. Tā rattiṃ bhikkhūnaṃ samaṇadhammakaraṇavelāya bhiṃsanakāni yakkharūpāni nimminitvā purato purato tiṭṭhanti, bheravasaddañca karonti. Bhikkhūnaṃ tāni rūpāni passantānaṃ tañca saddaṃ suṇantānaṃ hadayaṃ phandi, dubbaṇṇā ca ahesuṃ uppaṇḍupaṇḍukajātā. Tena te cittaṃ ekaggaṃ kātuṃ nāsakkhiṃsu. Tesaṃ anekaggacittānaṃ bhayena ca punappunaṃ saṃviggānaṃ sati sammussi. Tato nesaṃ muṭṭhassatīnaṃ duggandhāni ārammaṇāni payojesuṃ. Tesaṃ tena [Pg.177] duggandhena nimmathiyamānamiva matthaluṅgaṃ ahosi, bāḷhā sīsavedanā uppajjiṃsu, na ca taṃ pavattiṃ aññamaññassa ārocesuṃ. ཉིན་གཉིས་པར་དགེ་སློང་རྣམས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་གཞན་ཞིག་ཏུ་གཤེགས། དེར་ཡང་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྔར་བཞིན་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཏེ་དབྱར་གནས་པར་གསོལ་བ་བཏབ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་“གལ་ཏེ་བར་ཆད་མེད་ན་”ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ནས་ནགས་ཚལ་དེར་གཤེགས་ཤིང་། ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ཏེ། དུས་ཀྱི་གཎྜཱི་བརྡུངས་ནས་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་བཞིན་ཤིང་དྲུང་རྣམས་སུ་བྱོན་ཏེ་བཞུགས། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་ཀྱིས་ཤིང་གི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པས། ལྷ་རྣམས་རང་རང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་ནས་བབས་ཏེ། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཁྲིད་དེ་ཕར་ཚུར་འཁྱམས་པར་གྱུར། དཔེར་ན། རྒྱལ་པོའམ་རྒྱལ་པོའི་བློན་ཆེན་རྣམས་གྲོང་གསེབ་ཏུ་བྱོན་ཏེ་གྲོང་མིའི་ཁྱིམ་རྣམས་བཟུང་བ་ན། ཁྱིམ་མི་རྣམས་རང་ཁྱིམ་ནས་ཐོན་ཏེ་གནས་གཞན་དུ་སྡོད་ཅིང་། “ཁོང་ཚོ་ནམ་ཞིག་གཤེགས་པར་འགྱུར་རམ་”ཞེས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་བལྟ་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་རང་རང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཏང་སྟེ་ཕར་ཚུར་འཁྱམས་བཞིན་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་“བཙུན་པ་རྣམས་ནམ་ཞིག་གཤེགས་པར་འགྱུར་རམ་”ཞེས་བལྟས་ནས་བསྡད། དེ་ནས་ཁོང་ཚོས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “དབྱར་སྔ་མ་ལ་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ནི་ངེས་པར་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་རིང་འདིར་བཞུགས་པར་འགྱུར་ལ། ངེད་ཅག་ནི་དེ་སྙེད་ཀྱི་བར་དུ་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཁྲིད་དེ་གནས་གཞན་དུ་གཤེགས་ནས་སྡོད་མི་ནུས་སོ། །འོ་ན་ངེད་ཅག་གིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། །མཚན་མོ་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་པའི་ཚེ། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གཟུགས་རྣམས་སྤྲུལ་ཏེ་མདུན་དུ་ལངས་ཤིང་། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་བསྒྲགས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་དེ་དག་མཐོང་ཞིང་སྒྲ་དེ་དག་ཐོས་པ་ན། སྙིང་འདར་ཞིང་། མདོག་ཉམས་ཏེ་སྐྱ་བོར་གྱུར། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་མ་ནུས་སོ། །སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མ་གྱུར་ཅིང་འཇིགས་པས་ཡང་ཡང་སྐྲག་པའི་དགེ་སློང་དེ་དག་གི་དྲན་པ་ཉམས་པར་གྱུར། དེ་ནས་དྲན་པ་ཉམས་པའི་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་དྲི་ང་བའི་དམིགས་པ་རྣམས་བཏང་བས། དྲི་ང་བ་དེས་ཀླད་པ་བཅིར་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ། མགོ་བོ་ན་བའི་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེས་ཀྱང་། གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་མ་བཤད་དོ། ། Athekadivasaṃ saṅghattherassa upaṭṭhānakāle sabbesu sannipatitesu saṅghatthero pucchi – ‘‘tumhākaṃ, āvuso, imaṃ vanasaṇḍaṃ paviṭṭhānaṃ katipāhaṃ ativiya parisuddho chavivaṇṇo ahosi pariyodāto, vippasannāni ca indriyāni etarahi panattha kisā dubbaṇṇā uppaṇḍupaṇḍukajātā, kiṃ vo idha asappāya’’nti? Tato eko bhikkhu āha – ‘‘ahaṃ, bhante, rattiṃ īdisañca īdisañca bheravārammaṇaṃ passāmi ca suṇāmi ca, īdisañca gandhaṃ ghāyāmi, tena me cittaṃ na samādhiyatī’’ti. Eteneva upāyena sabbe taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Saṅghatthero āha – ‘‘bhagavatā āvuso dve vassūpanāyikā paññattā, amhākañca idaṃ senāsanaṃ asappāyaṃ, āyāmāvuso bhagavato santikaṃ, gantvā aññaṃ sappāyaṃ senāsanaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Sādhu bhante’’ti te bhikkhū therassa paṭissuṇitvā sabbe senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya anupalittattā kulesu kañci anāmantetvā eva yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkamiṃsu. Anupubbena sāvatthiṃ gantvā bhagavato santikaṃ agamiṃsu. དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་དུས་སུ་ཐམས་ཅད་འདུས་པ་ན། དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱིས་དྲིས་པ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་ནགས་ཚལ་འདིར་ཞུགས་ནས་ཉིན་ཤས་ཀྱི་རིང་ལ་ཤ་མདོག་ཤིན་ཏུ་དྭངས་ཤིང་དཀར་བ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་དང་བར་གྱུར་ཏོ། །ད་ལྟ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་རིད་ཅིང་མདོག་ཉམས་པ་དང་སྐྱ་བོར་གྱུར་ཏེ། འདིར་ཁྱེད་རྣམས་ལ་མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཅི་ཞིག་བྱུང་ངམ་”ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་གཅིག་གིས་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ་ལགས། བདག་གིས་མཚན་མོ་འདི་འདྲ་བའི་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་དམིགས་པ་མཐོང་ཞིང་ཐོས་ལ། འདི་འདྲ་བའི་དྲི་ང་བ་ཡང་ཚོར་བས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བདག་གི་སེམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་མི་གནས་སོ། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཐབས་དེས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་ཉིད་བཤད་དོ། །དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱིས་སྨྲས་པ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དབྱར་གནས་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་ཤིང་། ངེད་ཅག་གི་གནས་མལ་འདི་ནི་མི་མཐུན་པ་ཞིག་གོ །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཚུར་ཤོག བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་འགྲོ་ལ། བྱོན་ནས་མཐུན་པའི་གནས་མལ་གཞན་ཞིག་ཞུའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བཙུན་པ་ལགས་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་”ཞེས་དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་གནས་བརྟན་གྱི་ཚིག་ལ་བསྒྲུབས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་མལ་བསྡུས་ཤིང་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས། ཁྱིམ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སུ་ལའང་མ་བཤད་པར་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་བྱོན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར། Bhagavā te bhikkhū disvā etadavoca – ‘‘na, bhikkhave, antovassaṃ cārikā caritabbāti mayā sikkhāpadaṃ paññattaṃ, kissa tumhe cārikaṃ carathā’’ti. Te bhagavato sabbaṃ ārocesuṃ. Bhagavā āvajjento sakalajambudīpe antamaso catuppādapīṭhakaṭṭhānamattampi tesaṃ sappāyaṃ senāsanaṃ nāddasa. Atha te bhikkhū āha – ‘‘na, bhikkhave, tumhākaṃ aññaṃ sappāyaṃ senāsanaṃ atthi, tattheva tumhe viharantā āsavakkhayaṃ pāpuṇeyyātha. Gacchatha, bhikkhave, tameva senāsanaṃ upanissāya viharatha. Sace pana devatāhi abhayaṃ icchatha, imaṃ parittaṃ uggaṇhatha, etañhi vo parittañca kammaṭṭhānañca bhavissatī’’ti imaṃ suttamabhāsi. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་གཟིགས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“དགེ་སློང་དག ངས་དབྱར་གྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱེད་རྣམས་རྒྱུ་བར་བྱེད་དམ་”ཞེས་གསུངས་པ་ན། དེ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གནས་ཚུལ་མཐའ་དག་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ལ་ཐུགས་ཀྱིས་བརྟགས་པས། ཐ་ན་རྐང་བཞི་ལྡན་པའི་ཁྲིའུ་ཤོང་ཙམ་གྱི་ས་ཡང་དེ་དག་གི་མཐུན་པའི་གནས་མལ་དུ་མ་གཟིགས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་རྣམས་ལ་མཐུན་པའི་གནས་མལ་གཞན་མེད་དོ། །གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཁྱེད་རྣམས་གནས་ཤིང་ཟག་པ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག སོང་ཞིག་ལ་གནས་མལ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག གལ་ཏེ་ལྷ་རྣམས་ལས་འཇིགས་པ་མེད་པར་འདོད་ན། སྲུང་བ་འདི་ཟུངས་ཤིག འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྲུང་བ་དང་ལས་གཞི་གཉིས་ཀར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། Apare panāhu – ‘‘gacchatha, bhikkhave, tameva senāsanaṃ upanissāya viharathā’’ti idañca vatvā bhagavā āha – ‘‘apica kho āraññakena pariharaṇaṃ ñātabbaṃ. Seyyathidaṃ – sāyaṃpātaṃ karaṇavasena dve mettā, dve parittā, dve asubhā, dve maraṇassatī aṭṭha mahāsaṃvegavatthusamāvajjanañca. Aṭṭha mahāsaṃvegavatthūni nāma jāti jarā byādhi maraṇaṃ cattāri apāyadukkhānīti[Pg.178]. Atha vā jātijarābyādhimaraṇāni cattāri, apāyadukkhaṃ pañcamaṃ, atīte vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, anāgate vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, paccuppanne āhārapariyeṭṭhimūlakaṃ dukkha’’nti. Evaṃ bhagavā pariharaṇaṃ ācikkhitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ mettatthañca parittatthañca vipassanāpādakajhānatthañca imaṃ suttaṃ abhāsīti. གཞན་དག་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། “དགེ་སློང་དག སོང་ཞིག་ལ་གནས་མལ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“འོན་ཀྱང་དགོན་པ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་དྲོ་དང་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་བྱམས་པ་གཉིས་དང་། སྲུང་བ་གཉིས་དང་། མི་སྡུག་པ་གཉིས་དང་། འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་གཉིས་བསྒོམ་པ་དང་། སྐྱོ་ཤས་ཀྱི་གནས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །སྐྱོ་ཤས་ཀྱི་གནས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་བཞིའོ། །ཡང་ན། སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་བཞི་དང་། ལྔ་པ་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདས་པའི་འཁོར་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མ་འོངས་པའི་འཁོར་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་ཟས་འཚོལ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །” དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་ནས། དགེ་སློང་དེ་དག་གི་བྱམས་པའི་དོན་དང་། སྲུང་བའི་དོན་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དོན་དུ་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། 143. Tattha karaṇīyamatthakusalenāti imissā paṭhamagāthāya tāva ayaṃ padavaṇṇanā – karaṇīyanti kātabbaṃ, karaṇārahanti attho. Atthoti paṭipadā, yaṃ vā kiñci attano hitaṃ, taṃ sabbaṃ araṇīyato atthoti vuccati, araṇīyato nāma upagantabbato. Atthe kusalena atthakusalena, atthachekenāti vuttaṃ hoti. Yanti aniyamitapaccattaṃ. Nti niyamitaupayogaṃ. Ubhayampi vā yaṃ tanti paccattavacanaṃ. Santaṃ padanti upayogavacanaṃ. Tattha lakkhaṇato santaṃ, pattabbato padaṃ, nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. Abhisameccāti abhisamāgantvā. Sakkotīti sakko, samattho paṭibaloti vuttaṃ hoti. Ujūti ajjavayutto. Suṭṭhu ujūti suhuju. Sukhaṃ vaco asminti suvaco. Assāti bhaveyya. Mudūti maddavayutto. Na atimānīti anatimānī. ༡༤༣. དེ་ལ་“ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མད་ཐ་ཀུ་ས་ལེ་ནཱ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་འདི་ལ། ཐོག་མར་ཚིག་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི། “ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ་”ནི་བྱ་བར་བྱ་བ་སྟེ། བྱེད་པར་འོས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཨད་ཐ་”ནི་ལམ་གྱི་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། ཡང་ན་རང་གི་ཕན་པ་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེ་བར་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“ཨད་ཐ་”ཞེས་བྱའོ། །“ཨད་ཐ་ཀུ་ས་ལེ་ནཱ་”ནི་དོན་ལ་མཁས་པ་སྟེ། དོན་ལ་བྱང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཡཾ་”ནི་མ་ངེས་པའི་གཙོ་བོའི་སྒྲའོ། །“ཏཾ་”ནི་ངེས་པའི་ལས་ཀྱི་སྒྲའོ། །ཡང་ན་“ཡཾ་ཏཾ་”གཉིས་ཀ་གཙོ་བོའི་སྒྲའོ། །“སན་ཏཾ་པ་དཾ་”ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲ་སྟེ། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་“སན་ཏཾ་”དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“པ་དཾ”ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ཨ་བྷི་ས་མེཏ་ཙཱ་”ནི་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་སོ། །“སག་ཀོ་ཏཱི་ཏི་སག་ཀོ་”ནི་ནུས་པ་དང་། མཐུ་ཡོད་པ་དང་། ལྕོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཨུ་ཛཱུ་”ནི་གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་”ནི་“སུ་ཧུ་ཛཱུ་”ཞེས་བྱའོ། །“སུ་ཝ་ཅོ་”ནི་གསུང་སླ་བ་སྟེ། བསླབ་བྱ་བརྗོད་བདེ་བའོ། །“ཨས་ས་”ནི་འགྱུར་རོ། །“མུ་དཱུ་”ནི་མཉེན་པོ་དང་ལྡན་པའོ། །“ན་ཨ་ཏི་མཱ་ནཱི་”ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པའོ། ། Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā – karaṇīyamatthakusalena yanta santaṃ padaṃ abhisameccāti. Ettha tāva atthi karaṇīyaṃ, atthi akaraṇīyaṃ. Tattha saṅkhepato sikkhattayaṃ karaṇīyaṃ, sīlavipatti, diṭṭhivipatti, ācāravipatti, ājīvavipattīti evamādi akaraṇīyaṃ. Tathā atthi atthakusalo, atthi anatthakusalo. འདི་ནི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། “བྱ་བ་ལ་མཁས་པས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་དེ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་བྱ་བར་འོས་པ་འདི་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའོ། །འདི་ལ་ཐོག་མར་བྱ་བར་འོས་པ་ཡོད་ལ། བྱ་བར་མི་འོས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་མདོར་བསྡུས་ན། བསླབ་པ་གསུམ་ནི་བྱ་བར་འོས་པ་ཡིན་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་དང་། ལྟ་བ་ཉམས་པ་དང་། ཆོ་ག་ཉམས་པ་དང་། འཚོ་བ་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱ་བར་མི་འོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡོད་ལ། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། ། Tattha yo imasmiṃ sāsane pabbajitvā na attānaṃ sammā payojeti, khaṇḍasīlo hoti, ekavīsatividhaṃ anesanaṃ nissāya jīvikaṃ kappeti. Seyyathidaṃ – veḷudānaṃ, pattadānaṃ, pupphadānaṃ, phaladānaṃ, dantakaṭṭhadānaṃ, mukhodakadānaṃ, sinānadānaṃ, cuṇṇadānaṃ, mattikādānaṃ, cāṭukamyataṃ, muggasūpyataṃ, pāribhaṭutaṃ, jaṅghapesaniyaṃ, vejjakammaṃ, dūtakammaṃ, pahiṇagamanaṃ, piṇḍapaṭipiṇḍadānānuppadānaṃ, vatthuvijjaṃ, nakkhattavijjaṃ, aṅgavijjanti. Chabbidhe ca agocare carati[Pg.179]. Seyyathidaṃ – vesiyagocare vidhavāthullakumārikapaṇḍakabhikkhunipānāgāragocareti. Saṃsaṭṭho ca viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena gihisaṃsaggena. Yāni vā pana tāni kulāni asaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitaaphāsukaayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ…pe… upāsikānaṃ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati. Ayaṃ anatthakusalo. དེ་ལ་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ནི། གང་ཞིག་བསྟན་པ་འདི་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་རང་ཉིད་ཚུལ་བཞིན་དུ་མི་སྦྱོར་ཞིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཉེར་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་འཛིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྨྱུག་མ་སྦྱིན་པ་དང་། ལོ་མ་སྦྱིན་པ་དང་། མེ་ཏོག་སྦྱིན་པ་དང་། ཤིང་ཏོག་སྦྱིན་པ་དང་། སོ་ཤིང་སྦྱིན་པ་དང་། ཁ་བཤལ་ཆུ་སྦྱིན་པ་དང་། ཁྲུས་རྫས་སྦྱིན་པ་དང་། ཕྱེ་མ་སྦྱིན་པ་དང་། འདག་པ་སྦྱིན་པ་དང་། ངོ་བསྟོད་བྱེད་པ་དང་། སྲན་མའི་ཐལ་བ་ལྟ་བུའི་གཏམ་སྨྲ་བ་དང་། བྱིས་པ་སྐྱོང་བ་དང་། རྐང་མགྱོགས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་། སྨན་པའི་ལས་བྱེད་པ་དང་། ཕོ་ཉའི་ལས་བྱེད་པ་དང་། བཀའ་བཞིན་རྒྱུག་པ་དང་། བསོད་སྙོམས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ས་དཔྱད་དང་། སྐར་རྩིས་དང་། མཚན་དཔྱད་རིག་པའོ། །གཞན་ཡང་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དྲུག་ལ་རྒྱུ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྨད་འཚོང་མའི་གནས་དང་། ཡུགས་ས་མོའི་གནས་དང་། ན་ཆུང་བུ་མོའི་གནས་དང་། མ་ནིང་གི་གནས་དང་། དགེ་སློང་མའི་གནས་དང་། ཆང་ཁང་གི་གནས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དང་། རྒྱལ་པོའི་བློན་ཆེན་དང་། མུ་སྟེགས་པ་དང་། མུ་སྟེགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་འདྲེས་པར་གནས་ཤིང་། མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱིམ་པ་དང་འདྲེས་པར་བྱེད། དགེ་སློང་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་། དགེ་བསྙེན་མ་རྣམས་ལ་དད་པ་མེད་པ་དང་། མི་དང་བ་དང་། གཤེ་ཞིང་སྐུར་འདེབས་པ་དང་། ཕན་པར་མི་འདོད་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། མི་བདེ་བ་དང་། མི་འཚེ་བར་མི་འདོད་པའི་ཁྱིམ་དེ་ལྟ་བུ་དག་ལ་བསྟེན་ཅིང་། འགྲོགས་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། Yo pana imasmiṃ sāsane pabbajitvā attānaṃ sammā payojeti, anesanaṃ pahāya catupārisuddhisīle patiṭṭhātukāmo saddhāsīsena pātimokkhasaṃvaraṃ, satisīsena indriyasaṃvaraṃ, vīriyasīsena ājīvapārisuddhiṃ, paññāsīsena paccayapaṭisevanaṃ pūreti ayaṃ atthakusalo. གང་ཞིག་བསྟན་པ་འདི་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་རང་ཉིད་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་ཞིང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྤངས་ཏེ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞི་ལ་གནས་པར་འདོད་པས། དད་པ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། དྲན་པ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་ཡོ་བྱད་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི། དོན་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། Yo vā sattāpattikkhandhasodhanavasena pātimokkhasaṃvaraṃ, chadvāre ghaṭṭitārammaṇesu abhijjhādīnaṃ anuppattivasena indriyasaṃvaraṃ, anesanaparivajjanavasena viññupasatthabuddhabuddhasāvakavaṇṇitapaccayapaṭisevanena ca ājīvapārisuddhiṃ, yathāvuttapaccavekkhaṇavasena paccayapaṭisevanaṃ, catuiriyāpathaparivattane sātthakādīnaṃ paccavekkhaṇavasena sampajaññañca sodheti, ayampi atthakusalo. ཡང་ན། ལྟུང་བའི་ཚོགས་བདུན་སྦྱོང་བའི་སྒོ་ནས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། དབང་པོའི་སྒོ་དྲུག་ལ་ཡུལ་རྣམས་ཕྲད་པའི་ཚེ་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ་མཁས་པས་བསྔགས་ཤིང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་བསྟེན་ཏེ་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སྔར་བཤད་པའི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སྤྱོད་ལམ་བཞི་བསྒྱུར་བའི་ཚེ་དགོས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་བཞིན་ཉིད་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། ། Yo vā yathā ūsodakaṃ paṭicca saṃkiliṭṭhaṃ vatthaṃ pariyodāyati, chārikaṃ paṭicca ādāso, ukkāmukhaṃ paṭicca jātarūpaṃ, tathā ñāṇaṃ paṭicca sīlaṃ vodāyatīti ñatvā ñāṇodakena dhovanto sīlaṃ pariyodāpeti. Yathā ca kikī sakuṇikā aṇḍaṃ, camarīmigo vāladhiṃ, ekaputtikā nārī piyaṃ ekaputtakaṃ, ekanayano puriso taṃ ekanayanaṃ rakkhati, tathā ativiya appamatto attano sīlakkhandhaṃ rakkhati, sāyaṃpātaṃ paccavekkhamāno aṇumattampi vajjaṃ na passati, ayampi atthakusalo. ཡང་ན། དཔེར་ན་བ་ཚྭའི་ཆུ་ལ་བརྟེན་ནས་གོས་དྲི་མ་ཅན་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མེ་ལོང་དང་། ལྕགས་ཐབ་ལ་བརྟེན་ནས་གསེར་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆུས་བཀྲུས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པའོ། །དཔེར་ན། བྱ་ཀི་ཀིས་རང་གི་སྒོ་ང་དང་། གཡག་གིས་རང་གི་རྔ་མ་དང་། བུ་གཅིག་པའི་མ་ཡིས་རང་གི་བུ་གཅིག་པོ་དང་། མིག་གཅིག་པའི་སྐྱེས་བུས་རང་གི་མིག་གཅིག་པོ་དེ་སྲུང་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ཤིན་ཏུ་བག་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྲུང་ཞིང་། ཕྱི་དྲོ་དང་སྔ་དྲོར་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ཚེ་ཉེས་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མི་མཐོང་བ་དེ་ཡང་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། ། Yo vā pana avippaṭisārakarasīle patiṭṭhāya kilesavikkhambhanapaṭipadaṃ paggaṇhāti, taṃ paggahetvā kasiṇaparikammaṃ karoti, kasiṇaparikammaṃ katvā samāpattiyo nibbatteti, ayampi atthakusalo. Yo vā pana samāpattito [Pg.180] vuṭṭhāya saṅkhāre sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti, ayaṃ atthakusalānaṃ aggo. ཡང་ན། འགྱོད་པ་མེད་པའི་རོ་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ལམ་ལ་བརྩོན་ཞིང་། དེ་བརྩམས་ནས་ཟད་པར་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱེད་པ་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་སྙོམས་འཇུག་རྣམས་བསྐྱེད་པ་དེ་ཡང་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལངས་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་བརྟག་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི། དོན་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་གོ ། Tattha ye ime yāva avippaṭisārakarasīle patiṭṭhānena, yāva vā kilesavikkhambhanapaṭipadāya paggahaṇena maggaphalena vaṇṇitā atthakusalā, te imasmiṃ atthe atthakusalāti adhippetā. Tathāvidhā ca te bhikkhū. Tena bhagavā te bhikkhū sandhāya ekapuggalādhiṭṭhānāya desanāya ‘‘karaṇīyamatthakusalenā’’ti āha. དེ་ལ་འགྱོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པའི་བར་རམ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ལམ་ལ་བརྩོན་པའི་བར་རམ། ལམ་དང་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་དོན་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བསྔགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། དོན་འདི་ལ་“དོན་ལ་མཁས་པ་”ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །དགེ་སློང་དེ་དག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས། གང་ཟག་གཅིག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས། “དོན་ལ་མཁས་པས་བྱ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tato ‘‘kiṃ karaṇīya’’nti tesaṃ sañjātakaṅkhānaṃ āha ‘‘yanta santaṃ padaṃ abhisameccā’’ti. Ayamettha adhippāyo – taṃ buddhānubuddhehi vaṇṇitaṃ santaṃ nibbānapadaṃ paṭivedhavasena abhisamecca viharitukāmena yaṃ karaṇīyanti. Ettha ca yanti imassa gāthāpādassa ādito vuttameva karaṇīyanti. Adhikārato anuvattati taṃ santaṃ padaṃ abhisameccāti. Ayaṃ pana yasmā sāvasesapāṭho attho, tasmā ‘‘viharitukāmenā’’ti vuttanti veditabbaṃ. དེ་ནས་“ཅི་ཞིག་བྱ་བར་བྱ་”ཞེས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ལ། “ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གང་ཞིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་ཞི་བའི་མྱང་འདས་ཀྱི་གོ་འཕང་དེ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གནས་པར་འདོད་པས་གང་ཞིག་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིར་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྐང་པ་འདིའི་ཐོག་མར་གསུངས་པའི་“གང་ཞིག་” (yaṃ) ཅེས་བྱ་བ་ནི། དབང་གི་སྒོ་ནས་“བྱ་བར་བྱའོ་” (karaṇīyaṃ) ཞེས་བྱ་བ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་གོ། །“ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་དོན་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “གནས་པར་འདོད་པས་”ཞེས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། Atha vā santaṃ padaṃ abhisameccāti anussavādivasena lokiyapaññāya nibbānapadaṃ santanti ñatvā taṃ adhigantukāmena yantaṃ karaṇīyanti adhikārato anuvattati, taṃ karaṇīyamatthakusalenāti evampettha adhippāyo veditabbo. Atha vā ‘‘karaṇīyamatthakusalenā’’ti vutte ‘‘ki’’nti cintentānaṃ āha ‘‘yanta santaṃ padaṃ abhisameccā’’ti. Tassevaṃ adhippāyo veditabbo – lokiyapaññāya santaṃ padaṃ abhisamecca yaṃ karaṇīyaṃ, tanti. Yaṃ kātabbaṃ, taṃ karaṇīyaṃ, karaṇārahameva tanti vuttaṃ hoti. ཡང་ན། “ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མྱང་འདས་ཀྱི་གོ་འཕང་ནི་ཞི་བ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས། དེ་ཐོབ་པར་འདོད་པས་གང་ཞིག་བྱ་བར་བྱ་བ་དེ་ནི། དབང་གི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་ཡིན་པས། དེ་ནི་དོན་ལ་མཁས་པས་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་འདིར་དགོངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། “དོན་ལ་མཁས་པས་བྱ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ན། “ཅི་ཞིག་བྱ་”ཞེས་སེམས་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས། “ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གང་ཞིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གང་ཞིག་བྱ་བར་བྱ་བ་དེ་ཉིད་དོ། །གང་ཞིག་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་ནི་བྱ་བར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ངེས་པར་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། Kiṃ pana tanti? Kimaññaṃ siyā aññatra tadadhigamūpāyato. Kāmañcetaṃ karaṇārahatthena sikkhattayadīpakena ādipadeneva vuttaṃ. Tathā hi tassa atthavaṇṇanāyaṃ avocumhā ‘‘atthi karaṇīyaṃ atthi akaraṇīyaṃ. Tattha saṅkhepato sikkhattayaṃ karaṇīya’’nti. Atisaṅkhepadesitattā pana tesaṃ bhikkhūnaṃ kehici viññātaṃ, kehici na viññātaṃ. Tato yehi na viññātaṃ, tesaṃ viññāpanatthaṃ yaṃ visesato āraññakena bhikkhunā kātabbaṃ, taṃ vitthārento [Pg.181] ‘‘sakko ujū ca suhujū ca, suvaco cassa mudu anatimānī’’ti imaṃ tāva upaḍḍhagāthaṃ āha. འོ་ན་དེ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། དེ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལས་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། འདི་ནི་བྱ་བར་འོས་པའི་དོན་གྱིས་བསླབ་པ་གསུམ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཐོག་མའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དེའི་དོན་བཤད་པ་ལས། “བྱ་བར་བྱ་བ་ཡོད་ལ། བྱ་བར་མི་བྱ་བའང་ཡོད། དེ་ལ་མདོར་བསྡུས་ན་བསླབ་པ་གསུམ་ནི་བྱ་བར་བྱ་བའོ་”ཞེས་བདག་ཅག་གིས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དེ་དག་ལས་ཁ་ཅིག་གིས་ནི་རྟོགས། ཁ་ཅིག་གིས་ནི་མ་རྟོགས་སོ། །དེ་ནས་མ་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་གིས་བྱ་བར་འོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐོག་མར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་འདི་ཉིད་གསུངས་ཏེ། “ནུས་ཤིང་དྲང་ལ་ཤིན་ཏུ་དྲང་། །བཀའ་བློ་བདེ་ཞིང་འཇམ་ལ་ང་རྒྱལ་མེད། །”ཅེས་བྱ་བའོ། ། Kiṃ vuttaṃ hoti? Santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmo lokiyapaññāya vā taṃ abhisamecca tadadhigamāya paṭipajjamāno āraññako bhikkhu dutiyacatutthapadhāniyaṅgasamannāgamena kāye ca jīvite ca anapekkho hutvā saccapaṭivedhāya paṭipajjituṃ sakko assa, tathā kasiṇaparikammavattasamādānādīsu, attano pattacīvarapaṭisaṅkharaṇādīsu ca yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃ karaṇīyāni, tesu aññesu ca evarūpesu sakko assa dakkho analaso samattho. Sakko hontopi ca tatiyapadhāniyaṅgasamannāgamena uju assa. Uju hontopi ca sakiṃ ujubhāvena santosaṃ anāpajjitvā yāvajīvaṃ punappunaṃ asithilakaraṇena suṭṭhutaraṃ uju assa. Asaṭhatāya vā uju, amāyāvitāya suhuju. Kāyavacīvaṅkappahānena vā uju, manovaṅkappahānena suhuju. Asantaguṇassa vā anāvikaraṇena uju, asantaguṇena uppannassa lābhassa anadhivāsanena suhuju. Evaṃ ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānehi purimadvayatatiyasikkhāhi payogāsayasuddhīhi ca uju ca suhuju ca assa. ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གནས་པར་འདོད་པའམ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པའི་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ནི། སྤོང་བའི་ཡན་ལག་གཉིས་པ་དང་བཞི་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས། ལུས་དང་སྲོག་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པར་ནུས་པ་ (sakko) ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཟད་པར་གྱི་སྔོན་འགྲོའི་བྱ་བ་དང་། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རང་གི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟོ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་ཆེ་ཕྲ་སྣ་ཚོགས་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་དང་། དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་བ་གཞན་དག་ལའང་ནུས་པ་དང་། མཁས་པ་དང་། ལེ་ལོ་མེད་པ་དང་། མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ནུས་པ་ཡོད་ཀྱང་སྤོང་བའི་ཡན་ལག་གསུམ་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དྲང་པོ་ (uju) ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དྲང་པོ་ཡིན་ཡང་ལན་ཅིག་དྲང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པར་མི་བྱ་བར། ཚེ་གང་གི་བར་དུ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ལྷོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ལྷག་པར་དྲང་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། གཡོ་མེད་པས་དྲང་པོ་དང་། སྒྱུ་མེད་པས་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་ (suhuju) ཞེས་བྱའོ། །ལུས་དང་ངག་གི་གྱ་གྱུ་སྤངས་པས་དྲང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་གྱ་གྱུ་སྤངས་པས་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོའོ། །མེད་པའི་ཡོན་ཏན་མི་གསལ་བར་བྱེད་པས་དྲང་པོ་དང་། མེད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་ལ་མི་ཆགས་པས་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོའོ། །དེ་ལྟར་དམིགས་པ་དང་མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་བསམ་གཏན་གྱིས་སྔ་མ་གཉིས་དང་གསུམ་པའི་བསླབ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་བསམ་པ་དག་པའི་སྒོ་ནས་དྲང་པོ་དང་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Na kevalañca uju ca suhuju ca, apica pana subbaco ca assa. Yo hi puggalo ‘‘idaṃ na kātabba’’nti vutto ‘‘kiṃ te diṭṭhaṃ, kiṃ te sutaṃ, ko me hutvā vadasi, kiṃ upajjhāyo ācariyo sandiṭṭho sambhatto vā’’ti vadati, tuṇhībhāvena vā taṃ viheṭheti, sampaṭicchitvā vā na tathā karoti, so visesādhigamassa dūre hoti. Yo pana ovadiyamāno ‘‘sādhu, bhante, suṭṭhu vuttaṃ, attano vajjaṃ nāma duddasaṃ hoti, punapi maṃ evarūpaṃ disvā vadeyyātha anukampaṃ upādāya, cirassaṃ me tumhākaṃ santikā ovādo laddho’’ti vadati, yathānusiṭṭhañca paṭipajjati, so visesādhigamassa avidūre hoti. Tasmā evaṃ parassa vacanaṃ sampaṭicchitvā karonto subbaco ca assa. དྲང་པོ་དང་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང་བཀའ་བློ་བདེ་བ་ (suvaco) ཞིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །གང་ཟག་གང་ལ་“འདི་ནི་བྱ་བར་མི་བྱའོ་”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། “ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་མཐོང་། ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ཐོས། ཁྱོད་སུ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ང་ལ་སྨྲ། ཁྱོད་ངའི་མཁན་པོའམ། སློབ་དཔོན་ནམ། མཐོང་བའི་གྲོགས་པོའམ། མཛའ་བཤེས་ཤིག་ཡིན་ནམ་”ཞེས་སྨྲ་བའམ། ཡང་ན་མི་སྨྲ་བར་གནས་པས་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ཁས་བླངས་ཀྱང་དེ་ལྟར་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་ལས་རིང་དུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་གདམས་ངག་བྱེད་པ་ན། “བཙུན་པ་ལེགས་སོ། །ལེགས་པར་གསུངས་སོ། །རང་གི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །སླར་ཡང་བདག་ལ་འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་ན་སྙིང་རྗེའི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་མཛོད་ཅིག །བདག་གིས་ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཁྱེད་ཀྱི་དྲུང་ནས་གདམས་ངག་ཐོབ་བོ་”ཞེས་སྨྲ་ཞིང་། ཇི་ལྟར་བསྒོ་བ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་དེ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་དང་མི་རིང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གཞན་གྱི་ཚིག་ཁས་བླངས་ཏེ་བྱེད་པའི་བཀའ་བློ་བདེ་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Yathā ca suvaco, evaṃ mudu assa. Mudūti gahaṭṭhehi dūtagamanappahiṇagamanādīsu niyuñjiyamāno tattha mudubhāvaṃ akatvā thaddho hutvā vattapaṭipattiyaṃ sakalabrahmacariye ca mudu assa suparikammakatasuvaṇṇaṃ viya tattha tattha viniyogakkhamo. Atha vā mudūti abhākuṭiko uttānamukho sukhasambhāso [Pg.182] paṭisanthāravutti sutitthaṃ viya sukhāvagāho assa. Na kevalañca mudu, apica pana anatimānī assa, jātigottādīhi atimānavatthūhi pare nātimaññeyya, sāriputtatthero viya caṇḍālakumārakasamena cetasā vihareyyāti. ཇི་ལྟར་བཀའ་བློ་བདེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འཇམ་པོ་ (mudu) ཞིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །“འཇམ་པོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀོད་པ་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྐུལ་བ་ན། དེ་ལ་འཇམ་པོའི་ཚུལ་མི་བྱ་བར་མི་འགྱུར་བར་གནས་ཤིང་། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་མཐའ་དག་ལ་འཇམ་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ལེགས་པར་བཟོ་བྱས་པའི་གསེར་བཞིན་དུ་བྱ་བ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་སྦྱོར་རུང་བ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན། “འཇམ་པོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྲོ་གཉེར་མེད་ཅིང་བཞིན་འཛུམ་པ་དང་། གཏམ་སྙན་པར་སྨྲ་བ་དང་། བསུ་བའི་ཚུལ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འཇུག་ངོགས་བཟང་པོ་བཞིན་དུ་བདེ་བླག་ཏུ་འཇུག་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འཇམ་པོ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ (anatimānī) ཞིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །རིགས་དང་རུས་ལ་སོགས་པ་ང་རྒྱལ་གྱི་གཞི་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་ལ་བརྙས་པར་མི་བྱ་སྟེ། གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུ་བཞིན་དུ་གདོལ་པའི་བུ་ཆུང་ལྟ་བུའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། 144. Evaṃ bhagavā santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmassa tadadhigamāya vā paṭipajjamānassa visesato āraññakassa bhikkhuno ekaccaṃ karaṇīyaṃ vatvā puna tatuttaripi vattukāmo ‘‘santussako cā’’ti dutiyaṃ gāthamāha. ༡༤༤. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གནས་པར་འདོད་པའམ། ཡང་ན་དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་གིས་བྱ་བར་འོས་པའི་ཆོས་ཁ་ཅིག་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་གསུང་བར་བཞེད་དེ། “ཆོག་ཤེས་ཤིང་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་གསུངས་སོ། ། Tattha ‘‘santuṭṭhī ca kataññutā’’ti ettha vuttappabhedena dvādasavidhena santosena santussatīti santussako. Atha vā tussatīti tussako, sakena tussako, santena tussako, samena tussakoti santussako. Tattha sakaṃ nāma ‘‘piṇḍiyālopabhojanaṃ nissāyā’’ti (mahāva. 73) evaṃ upasampadamāḷake uddiṭṭhaṃ attanā ca sampaṭicchitaṃ catupaccayajātaṃ. Tena sundarena vā asundarena vā sakkaccaṃ vā asakkaccaṃ vā dinnena paṭiggahaṇakāle paribhogakāle ca vikāramadassetvā yāpento ‘‘sakena tussako’’ti vuccati. Santaṃ nāma yaṃ laddhaṃ hoti attano vijjamānaṃ, tena santeneva tussanto tato paraṃ na patthento atricchataṃ pajahanto ‘‘santena tussako’’ti vuccati. Samaṃ nāma iṭṭhāniṭṭhesu anunayapaṭighappahānaṃ. Tena samena sabbārammaṇesu tussanto ‘‘samena tussako’’ti vuccati. དེ་ལ་“ཆོག་ཤེས་པ་དང་བྱ་བ་ཤེས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར། གསུངས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཆོག་ཤེས་པས་ཆོག་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་“ཆོག་ཤེས་པ་” (santussako) ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ཚིམ་པ་སྟེ། རང་གི་ཐོབ་པས་ཚིམ་པ་དང་། ཡོད་པས་ཚིམ་པ་དང་། མཉམ་པས་ཚིམ་པའི་ཕྱིར་ཆོག་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་“རང་གི་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། “བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཟས་ལ་བརྟེན་ནས་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བསྟན་ཅིང་རང་གིས་ཁས་བླངས་པའི་ཉེར་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེ་ལ་བཟང་པོའམ་མི་བཟང་པོ། གུས་པས་སམ་མ་གུས་པར་བྱིན་པ་གང་ཡང་རུང་། ལེན་པའི་དུས་དང་སྤྱོད་པའི་དུས་སུ་རྣམ་འགྱུར་མི་སྟོན་པར་འཚོ་བ་སྐྱོང་བ་ནི། “རང་གི་ཐོབ་པས་ཚིམ་པ་”ཞེས་བྱའོ། །“ཡོད་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་ལ་གང་ཞིག་ཐོབ་ཅིང་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིམ་ཞིང་། དེ་ལས་ལྷག་པ་མི་འདོད་པར་འདོད་ཆེན་པོ་སྤོང་བ་ནི། “ཡོད་པས་ཚིམ་པ་”ཞེས་བྱའོ། །“མཉམ་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་མཉམ་པ་དེས་དམིགས་པ་མཐའ་དག་ལ་ཚིམ་པ་ནི། “མཉམ་པས་ཚིམ་པ་”ཞེས་བྱའོ། ། Sukhena bharīyatīti subharo, suposoti vuttaṃ hoti. Yo hi bhikkhu sālimaṃsodanādīnaṃ patte pūretvā dinnepi dummukhabhāvaṃ anattamanabhāvameva ca dasseti, tesaṃ vā sammukhāva taṃ piṇḍapātaṃ ‘‘kiṃ tumhehi dinna’’nti apasādento sāmaṇeragahaṭṭhādīnaṃ deti, esa dubbharo. Etaṃ disvā manussā dūratova parivajjenti ‘‘dubbharo bhikkhu na sakkā positu’’nti. Yo pana yaṃkiñci lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā appaṃ vā bahuṃ vā labhitvā attamano vippasannamukho hutvā yāpeti, esa subharo. Etaṃ disvā manussā ativiya vissatthā honti – ‘‘amhākaṃ bhadanto subharo thokathokenapi [Pg.183] tussati, mayameva naṃ posessāmā’’ti paṭiññaṃ katvā posenti. Evarūpo idha subharoti adhippeto. བདེ་བླག་ཏུ་གསོ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་“གསོ་སླ་བ་” (subharo) སྟེ། གསོ་བར་སླ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགེ་སློང་གང་ཞིག་ལྷུང་བཟེད་འབྲས་ས་ལུ་དང་ཤ་དང་ཟན་ལ་སོགས་པས་བཀང་སྟེ་བྱིན་ཀྱང་། བཞིན་མི་ལེགས་པ་དང་ཡིད་མ་རངས་པ་ཉིད་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་བསོད་སྙོམས་དེ་ལ་“ཁྱེད་ཚོས་ཅི་ཞིག་བྱིན་པ་ཡིན་”ཞེས་སྨད་ནས་དགེ་ཚུལ་དང་ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དེ་ནི་གསོ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་མཐོང་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། “དགེ་སློང་གསོ་དཀའ་བ་འདི་ནི་གསོ་བར་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་སོ། །གང་ཞིག་ནི་རྩུབ་པའམ། བཟང་པོའམ། ཉུང་ངུའམ། མང་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཐོབ་ནས་ཡིད་རངས་ཤིང་བཞིན་གསལ་བར་གནས་པ་དེ་ནི་གསོ་སླ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་མཐོང་ནས་མི་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་ཏེ། “བདག་ཅག་གི་བཙུན་པ་ནི་གསོ་སླ་བ་སྟེ། ཉུང་ངུས་ཀྱང་ཆོག་ཤེས་པར་མཛད་པས། བདག་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་གསོ་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་གསོ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་བུ་ནི་འདིར་“གསོ་སླ་བ་”ཞེས་དགོངས་སོ། ། Appaṃ kiccamassāti appakicco, na kammārāmatābhassārāmatāsaṅgaṇikārāmatādianekakiccabyāvaṭo. Atha vā sakalavihāre navakammasaṅghabhogasāmaṇeraārāmikavosāsanādikiccavirahito, attano kesanakhacchedanapattacīvaraparikammādiṃ katvā samaṇadhammakiccaparo hotīti vuttaṃ hoti. བྱ་བ་ཉུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་“བྱ་བ་ཉུང་བ་” (appakicco) སྟེ། ལས་ལ་དགའ་བ་དང་། གླེང་མོ་ལ་དགའ་བ་དང་། འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དུ་མ་ལ་མི་བརྩོན་པའོ། །ཡང་ན། གཙུག་ལག་ཁང་མཐའ་དག་ཏུ་ལས་གསར་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། དགེ་ཚུལ་དང་། ཀུན་དགའ་ར་བ་པ་རྣམས་ལ་བསྒོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དང་བྲལ་ཞིང་། རང་གི་སྐྲ་དང་སེན་མོ་བྲེག་པ་དང་། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ནས། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོར་བརྩོན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། Sallahukā vutti assāti sallahukavutti. Yathā ekacco bahubhaṇḍo bhikkhu disāpakkamanakāle bahuṃ pattacīvarapaccattharaṇatelaguḷādiṃ mahājanena sīsabhārakaṭibhārādīhi uccārāpetvā pakkamati, evaṃ ahutvā yo appaparikkhāro hoti, pattacīvarādiaṭṭhasamaṇaparikkhāramattameva pariharati, disāpakkamanakāle pakkhī sakuṇo viya samādāyeva pakkamati, evarūpo idha sallahukavuttīti adhippeto. Santāni indriyāni assāti santindriyo, iṭṭhārammaṇādīsu rāgādivasena anuddhatindriyoti vuttaṃ hoti. Nipakoti viññū vibhāvī paññavā, sīlānurakkhaṇapaññāya cīvarādivicāraṇapaññāya āvāsādisattasappāyaparijānanapaññāya ca samannāgatoti adhippāyo. ཡང་དག་པར་འཚོ་བ་ཡང་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་“འཚོ་བ་ཡང་བ་” (sallahukavutti) ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་དགེ་སློང་ཉེར་སྤྱོད་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཁ་ཅིག་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚེ། ལྷུང་བཟེད་དང་། ཆོས་གོས་དང་། གདན་དང་། མར་དང་། བུ་རམ་ལ་སོགས་པའི་ཉེར་སྤྱོད་མང་པོ་མི་མང་པོ་ལ་མགོ་བོའི་ཁུར་དང་རྐེད་པའི་ཁུར་ལ་སོགས་པར་འཁུར་དུ་བཅུག་ནས་འགྲོ་བ་ལ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་ཉེར་སྤྱོད་ཉུང་ངུ་དང་ལྡན་ཞིང་། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཉེར་སྤྱོད་བརྒྱད་ཙམ་ཁོ་ན་འཆང་ལ། ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚེ་འདབ་ཆགས་བྱ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུ་ནི་འདིར་“འཚོ་བ་ཡང་བ་”ཞེས་དགོངས་སོ། །དབང་པོ་རྣམས་ཞི་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་“དབང་པོ་ཞི་བ་” (santindriyo) སྟེ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དབང་པོ་རྣམས་མ་རྒོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“མཁས་པ་” (nipako) ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་ཅན་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཅན་དང་། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བའི་ཤེས་རབ་དང་། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དཔྱོད་པའི་ཤེས་རབ་དང་། གནས་ལ་སོགས་པ་མཐུན་པ་བདུན་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Na pagabbhoti appagabbho, aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena, catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena, anekaṭṭhānena manopāgabbhiyena ca virahitoti attho. མི་གྱོང་བའི་ཕྱིར་“མི་གྱོང་བ་” (appagabbho) སྟེ། གནས་བརྒྱད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་གྱོང་བ་དང་། གནས་བཞིའི་ངག་གི་གྱོང་བ་དང་། གནས་དུ་མའི་ཡིད་ཀྱི་གྱོང་བ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Aṭṭhaṭṭhānaṃ kāyapāgabbhiyaṃ (mahāni. 87) nāma saṅghagaṇapuggalabhojanasālājantāgharanhānatitthabhikkhācāramaggaantaragharapavesanesu kāyena appatirūpakaraṇaṃ. Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe pallatthikāya vā nisīdati, pāde pādamodahitvā vāti evamādi, tathā gaṇamajjhe, gaṇamajjheti catuparisasannipāte, tathā vuḍḍhatare puggale. Bhojanasālāyaṃ pana vuḍḍhānaṃ āsanaṃ na deti, navānaṃ āsanaṃ paṭibāhati, tathā jantāghare. Vuḍḍhe cettha anāpucchā aggijālanādīni karoti. Nhānatitthe ca yadidaṃ ‘‘daharo vuḍḍhoti pamāṇaṃ akatvā āgatapaṭipāṭiyā nhāyitabba’’nti vuttaṃ[Pg.184], tampi anādiyanto pacchā āgantvā udakaṃ otaritvā vuḍḍhe ca nave ca bādheti. Bhikkhācāramagge pana aggāsanaaggodakaaggapiṇḍatthaṃ vuḍḍhānaṃ purato purato yāti bāhāya bāhaṃ paharanto, antaragharappavesane vuḍḍhānaṃ paṭhamataraṃ pavisati, daharehi kāyakīḷanaṃ karotīti evamādi. ལུས་ཀྱི་མི་བསྲུན་པ་གནས་བརྒྱད་ནི། དགེ་འདུན་དང་། ཚོགས་པ་དང་། གང་ཟག་དང་། ཟས་ཁང་དང་། བསྲོ་ཁང་དང་། ཁྲུས་ཀྱི་བབས་སྟེགས་དང་། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ལམ་དང་། གྲོང་གི་ནང་དུ་འཇུག་པའི་ཚེ་ལུས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ན་ཁ་ཅིག་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་པུས་འཁྱུད་བྱས་ཏེ་འདུག་པའམ། རྐང་པ་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་རྐང་པ་གཅིག་བཞག་སྟེ་འདུག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚོགས་པའི་དབུས་སུ་སྟེ། འཁོར་བཞིའི་འདུ་བའི་དབུས་སུ་འདུག་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གནས་བརྟན་གྱི་གང་ཟག་གི་མདུན་དུ་འདུག་པའོ། །ཟས་ཁང་དུ་ནི་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་སྟན་མི་སྟེར་ཞིང་། གསར་བུ་རྣམས་ལ་སྟན་གྱིས་འགོག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསྲོ་ཁང་དུའང་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་མ་དྲིས་པར་མེ་སྤོར་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའོ། །ཁྲུས་ཀྱི་བབས་སྟེགས་སུའང་། “གཞོན་ནུ་དང་གནས་བརྟན་གྱི་ཚད་ལ་མི་ལྟ་བར་འབྱོར་བའི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཁྲུས་བྱའོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལའང་མ་གུས་པར། ཕྱིས་སུ་འོངས་ཏེ་ཆུ་ལ་ཞུགས་ནས་གནས་བརྟན་དང་གསར་བུ་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའོ། །བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ལམ་དུ་ནི་སྟན་མཆོག་དང་། ཆུ་མཆོག་དང་། ཟས་མཆོག་གི་ཕྱིར་དུ་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་མདུན་དུ་ལག་པ་གཤིབས་ཏེ་བརྡེག་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། གྲོང་གི་ནང་དུ་འཇུག་པའི་ཚེ་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་ལ་འཇུག་པ་དང་། གཞོན་ནུ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལུས་ཀྱི་རྩེད་མོ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Catuṭṭhānaṃ vacīpāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggalaantaragharesu appatirūpavācānicchāraṇaṃ. Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe anāpucchā dhammaṃ bhāsati, tathā pubbe vuttappakāre gaṇe vuḍḍhatare puggale ca. Tattha manussehi pañhaṃ puṭṭho vuḍḍhataraṃ anāpucchā vissajjeti. Antaraghare pana ‘‘itthannāme kiṃ atthi, kiṃ yāgu udāhu khādanīyaṃ bhojanīyaṃ, kiṃ me dassasi, kimajja khādissāmi, kiṃ bhuñjissāmi, kiṃ pivissāmī’’ti edamādiṃ bhāsati. ངག་གི་མི་བསྲུན་པ་གནས་བཞི་ནི། དགེ་འདུན་དང་། ཚོགས་པ་དང་། གང་ཟག་དང་། གྲོང་གི་ནང་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ན་ཁ་ཅིག་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་མ་དྲིས་པར་ཆོས་སྨྲ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྔར་བཤད་པའི་ཚོགས་པ་དང་གནས་བརྟན་གྱི་གང་ཟག་གི་མདུན་དུའང་མ་དྲིས་པར་སྨྲ་བའོ། །དེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པའི་ཚེ། གནས་བརྟན་ལ་མ་དྲིས་པར་ལན་འདེབས་པའོ། །གྲོང་གི་ནང་དུ་ནི་“མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཅི་ཡོད། སྐྱོ་མ་མངའ་འམ་འོན་ཏེ་བཟའ་བཅའ་ཅི་ཡོད། བདག་ལ་ཅི་སྦྱིན་པར་འགྱུར། དེ་རིང་བདག་གིས་ཅི་ཞིག་བཟའ། ཅི་ཞིག་བཅའ། ཅི་ཞིག་བཏུང་།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བའོ། ། Anekaṭṭhānaṃ manopāgabbhiyaṃ nāma tesu tesu ṭhānesu kāyavācāhi ajjhācāraṃ anāpajjitvāpi manasā eva kāmavitakkādinānappakāraappatirūpavitakkanaṃ. ཡིད་ཀྱི་མི་བསྲུན་པ་གནས་དུ་མ་ནི། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ལུས་དང་ངག་གིས་འཆལ་བར་མ་སྤྱད་ཀྱང་། ཡིད་ཁོ་ནས་འདོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་རྟོག་པའོ། ། Kulesvananugiddhoti yāni kulāni upasaṅkamati, tesu paccayataṇhāya vā ananulomiyagihisaṃsaggavasena vā ananugiddho, na sahasokī, na sahanandī, na sukhitesu sukhito, na dukkhitesu dukkhito, na uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā yogamāpajjitāti vuttaṃ hoti. Imissā ca gāthāya yaṃ ‘‘suvaco cassā’’ti ettha vuttaṃ ‘‘assā’’ti vacanaṃ, taṃ sabbapadehi saddhiṃ ‘‘santussako ca assa, subharo ca assā’’ti evaṃ yojetabbaṃ. “ཁྱིམ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་”ནི། ཁྱིམ་གང་དག་ཏུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དེ་དག་ལ། ཡོ་བྱད་ཀྱི་སྲེད་པས་སམ། མི་མཐུན་པའི་ཁྱིམ་པའི་འདུ་འཛིའི་དབང་གིས་ཆགས་པ་མེད་པའོ། །ལྷན་ཅིག་མྱ་ངན་བྱེད་པ་མ་ཡིན། ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན། བདེ་བ་རྣམས་ལ་བདེ་བར་འཛིན་པ་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་འཛིན་པ་མ་ཡིན། བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་བྱུང་བའི་ཚེ་རང་ཉིད་བརྩོན་པར་མི་བྱེད་པ་ལ་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལས་“བཀའ་བློ་བདེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པའི་“གྱུར་ཅིག་” (assa) ཅེས་པའི་སྒྲ་དེ། ཚིག་ཐམས་ཅད་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། “ཆོག་ཤེས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིག །གསོ་སླ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་པ་ལྟར་རོ། ། 145. Evaṃ bhagavā santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmassa tadadhigamāya vā paṭipajjitukāmassa visesato āraññakassa bhikkhuno tatuttaripi karaṇīyaṃ ācikkhitvā idāni akaraṇīyampi ācikkhitukāmo ‘‘na ca khuddamācare kiñci, yena viññū pare upavadeyyu’’nti imaṃ upaḍḍhagāthamāha. Tassattho – evamimaṃ karaṇīyaṃ karonto yaṃ taṃ kāyavacīmanoduccaritaṃ khuddaṃ lāmakanti vuccati, taṃ na ca khuddaṃ samācare. Asamācaranto ca na kevalaṃ oḷārikaṃ, kiṃ pana kiñci na samācare, appamattakaṃ aṇumattampi na samācareti vuttaṃ hoti. ༡༤༥. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ་གནས་པར་འདོད་པའམ། དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ། ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་གིས་དེ་ལས་ལྷག་པར་བྱ་བའི་ལས་བསྟན་ནས། ད་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའང་བསྟན་པར་བཞེད་དེ། “མཁས་པ་གཞན་དག་གིས་སྨད་པར་འགྱུར་བའི་ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་མི་བྱའོ། །”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། དེ་ལྟར་བྱ་བའི་ལས་བྱེད་པ་དེས། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཉེས་སྤྱོད་ཕྲ་མོ་དང་དམན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་མི་སྤྱད་དོ། །མི་སྤྱོད་པ་དེས་རགས་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ཙམ་མམ། རྡུལ་ཙམ་ཡང་མི་སྤྱད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Tato [Pg.185] tassa samācāre sandiṭṭhikamevādīnavaṃ dasseti ‘‘yena viññū pare upavadeyyu’’nti. Ettha ca yasmā aviññū pare appamāṇaṃ. Te hi anavajjaṃ vā sāvajjaṃ karonti, appasāvajjaṃ vā mahāsāvajjaṃ. Viññū eva pana pamāṇaṃ. Te hi anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsanti, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsanti, tasmā ‘‘viññū pare’’ti vuttaṃ. དེ་ནས་དེ་ལྟར་སྤྱད་པ་ལ་ཚེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་པ་ནི། “གང་གིས་མཁས་པ་གཞན་དག་གིས་སྨད་པར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པའོ། །འདིར་མི་མཁས་པ་གཞན་དག་ནི་ཚད་མ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པར་བྱེད། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆུང་ངུའང་ཆེན་པོར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཁས་པ་ཁོ་ན་ནི་ཚད་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ནི་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ནས་སྨད་པར་འོས་པ་ལ་སྨོད་ཅིང་། བསྔགས་པར་འོས་པ་ལ་བསྔགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་“མཁས་པ་གཞན་དག་”ཅེས་གསུངས་སོ། ། Evaṃ bhagavā imāhi aḍḍhateyyāhi gāthāhi santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmassa, tadadhigamāya vā paṭipajjitukāmassa visesato āraññakassa āraññakasīsena ca sabbesampi kammaṭṭhānaṃ gahetvā viharitukāmānaṃ karaṇīyākaraṇīyabhedaṃ kammaṭṭhānūpacāraṃ vatvā idāni tesaṃ bhikkhūnaṃ tassa devatābhayassa paṭighātāya parittatthaṃ vipassanāpādakajjhānavasena kammaṭṭhānatthañca ‘‘sukhino va khemino hontū’’tiādinā nayena mettakathaṃ kathetumāraddho. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས། ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ་གནས་པར་འདོད་པའམ། དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ། ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པ་པའི་ཚུལ་གྱིས་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ་གནས་པར་འདོད་པའི་དགེ་སློང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ། བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་དབྱེ་བས་ལས་ཀྱི་ས་པའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་དགེ་སློང་དེ་དག་གི་ལྷའི་འཇིགས་པ་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དང་། སྲུང་བའི་དོན་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་བྱམས་པའི་གཏམ་གསུངས་པར་བརྩམས་སོ། ། Tattha sukhinoti sukhasamaṅgino. Kheminoti khemavanto, abhayā nirupaddavāti vuttaṃ hoti. Sabbeti anavasesā. Sattāti pāṇino. Sukhitattāti sukhitacittā. Ettha ca kāyikena sukhena sukhino, mānasena sukhitattā, tadubhayenāpi sabbabhayūpaddavavigamena vā kheminoti veditabbā. Kasmā pana evaṃ vuttaṃ? Mettābhāvanākāradassanatthaṃ. Evañhi mettā bhāvetabbā ‘‘sabbe sattā sukhino hontū’’ti vā, ‘‘khemino hontū’’ti vā, ‘‘sukhitattā hontū’’ti vā. དེ་ལ་“བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་” (sukhinoti) ནི་བདེ་བ་དང་འབྱོར་བའོ། །“འཇིགས་པ་མེད་པ་” (kheminoti) ནི་བདེ་འཇགས་དང་ལྡན་པ། འཇིགས་པ་མེད་པ། ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པ་ལ་བྱའོ། །“ཐམས་ཅད་” (sabbe) ནི་མ་ལུས་པའོ། །“སེམས་ཅན་” (sattā) ནི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་སོ། །“བདེ་བའི་བདག་ཉིད་” (sukhitattā) ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའོ། །འདིར་ལུས་ཀྱི་བདེ་བས་ནི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་བདེ་བས་ནི་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དང་། དེ་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་འཇིགས་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་གསུངས་ཤེ་ན། བྱམས་པ་སྒོམ་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག །”གམ། “འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག །”གམ། “བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། 146. Evaṃ yāva upacārato appanākoṭi, tāva saṅkhepena mettābhāvanaṃ dassetvā idāni vitthāratopi taṃ dassetuṃ ‘‘ye kecī’’ti gāthādvayamāha. Atha vā yasmā puthuttārammaṇe paricitaṃ cittaṃ na ādikeneva ekatte saṇṭhāti, ārammaṇappabhedaṃ pana anugantvā kamena saṇṭhāti, tasmā tassa tasathāvarādidukatikappabhede ārammaṇe anugantvā anugantvā saṇṭhānatthampi ‘‘ye kecī’’ti gāthādvayamāha. Atha vā yasmā yassa yaṃ ārammaṇaṃ vibhūtaṃ hoti, tassa tattha cittaṃ sukhaṃ tiṭṭhati. Tasmā tesaṃ bhikkhūnaṃ yassa yaṃ vibhūtaṃ ārammaṇaṃ, tassa tattha cittaṃ saṇṭhāpetukāmo tasathāvarādidukattikaārammaṇappabhedadīpakaṃ ‘‘ye kecī’’ti imaṃ gāthādvayamāha. ༡༤༦. དེ་ལྟར་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཇུག་པའི་མཐའི་བར་དུ་བྱམས་པ་སྒོམ་པ་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། དམིགས་པ་དུ་མ་ལ་གོམས་པའི་སེམས་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པར། དམིགས་པའི་དབྱེ་བ་ལ་རིམ་གྱིས་ཞུགས་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར། སྐྲག་པ་དང་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་དང་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བའི་དམིགས་པ་ལ་རིམ་གྱིས་ཞུགས་ཏེ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། གང་ལ་དམིགས་པ་གང་ཞིག་གསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་སེམས་བདེ་བླག་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གང་ལ་དམིགས་པ་གང་ཞིག་གསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་སེམས་གནས་པར་བཞེད་ནས། སྐྲག་པ་དང་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་དང་གསུམ་གྱི་དམིགས་པའི་དབྱེ་བ་སྟོན་པའི་“སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། ། Ettha [Pg.186] hi tasathāvaradukaṃ diṭṭhādiṭṭhadukaṃ dūrasantikadukaṃ bhūtasambhavesidukanti cattāri dukāni, dīghādīhi ca chahi padehi majjhimapadassa tīsu, aṇukapadassa ca dvīsu tikesu atthasambhavato dīgharassamajjhimattikaṃ mahantāṇukamajjhimattikaṃ thūlāṇukamajjhimattikanti tayo tike dīpeti. Tattha ye kecīti anavasesavacanaṃ. Pāṇā eva bhūtā pāṇabhūtā. Atha vā pāṇantīti pāṇā. Etena assāsapassāsapaṭibaddhe pañcavokārasatte gaṇhāti. Bhavantīti bhūtā. Etena ekavokāracatuvokārasatte gaṇhāti. Atthīti santi, saṃvijjanti. འདིར་ནི་སྐྲག་པ་དང་བརྟན་པའི་ཟུང་དང་། མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བའི་ཟུང་དང་། ཐག་རིང་དང་ཉེ་བའི་ཟུང་དང་། བྱུང་བ་དང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཟུང་སྟེ་ཟུང་བཞི་དང་། རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དྲུག་གིས། འབྲིང་པོའི་ཚིག་ནི་གསུམ་དང་། ཕྲ་མོའི་ཚིག་ནི་གཉིས་ཏེ་གསུམ་ཚན་གྱི་ནང་དུ་དོན་གྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། འབྲིང་པོའི་གསུམ་ཚན་དང་། ཆེན་པོ་དང་། ཕྲ་མོ་དང་། འབྲིང་པོའི་གསུམ་ཚན་དང་། སྦོམ་པོ་དང་། ཕྲ་མོ་དང་། འབྲིང་པོའི་གསུམ་ཚན་ཏེ་གསུམ་ཚན་གསུམ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་“གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་” (ye keci) ཞེས་པ་ནི་མ་ལུས་པའི་ཚིག་གོ །“སྲོག་ཆགས་” (pāṇā) ནི་སྲོག་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་ནོ། །ཡང་ན། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་བྱེད་པས་ན་སྲོག་ཆགས་སོ། །འདིས་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པ་རྣམས་བསྡུས་སོ། །“བྱུང་བ་” (bhūtā) ནི་སྐྱེས་ཟིན་པ་རྣམས་ཏེ། འདིས་ནི་ཕུང་པོ་གཅིག་པ་དང་ཕུང་པོ་བཞི་པ་རྣམས་བསྡུས་སོ། །“ཡོད་པ་” (atthi) ནི་གནས་པའམ་ཡོད་པའོ། ། Evaṃ ‘‘ye keci pāṇabhūtatthī’’ti iminā vacanena dukattikehi saṅgahetabbe sabbe satte ekajjhaṃ dassetvā idāni sabbepi te tasā vā thāvarā vā anavasesāti iminā dukena saṅgahetvā dasseti. དེ་ལྟར་“སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་ཡོད་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཟུང་དང་གསུམ་ཚན་གྱིས་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ནས། ད་ནི་“སྐྲག་པའམ་བརྟན་པར་གྱུར་པ་མ་ལུས་པ་”ཞེས་པའི་ཟུང་འདིས་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་ཏོ། ། Tattha tasantīti tasā, sataṇhānaṃ sabhayānañcetaṃ adhivacanaṃ. Tiṭṭhantīti thāvarā, pahīnataṇhābhayānaṃ arahataṃ etaṃ adhivacanaṃ. Natthi tesaṃ avasesanti anavasesā, sabbepīti vuttaṃ hoti. Yañca dutiyagāthāya ante vuttaṃ, taṃ sabbadukatikehi sambandhitabbaṃ – ye keci pāṇabhūtatthi tasā vā thāvarā vā anavasesā, imepi sabbe sattā bhavantu sukhitattā. Evaṃ yāva bhūtā vā sambhavesī vā imepi sabbe sattā bhavantu sukhitattāti. དེ་ལ་“སྐྲག་པ་” (tasā) ནི་སྐྲག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ནི་སྲེད་པ་དང་བཅས་ཤིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །“བརྟན་པ་” (thāvarā) ནི་མི་སྐྲག་པར་གནས་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ནི་སྲེད་པ་དང་འཇིགས་པ་སྤངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །“མ་ལུས་པ་” (anavasesā) ནི་ལྷག་མ་མེད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའི་མཐར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། ཟུང་དང་གསུམ་ཚན་ཐམས་ཅད་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། “སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་ཡོད་པ་སྐྲག་པའམ་བརྟན་པར་གྱུར་པ་མ་ལུས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་པ་ནས། “བྱུང་བའམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་པའི་བར་དུའོ། ། Idāni dīgharassamajjhimāditikattayadīpakesu dīghā vātiādīsu chasu padesu dīghāti dīghattabhāvā nāgamacchagodhādayo. Anekabyāmasatappamāṇāpi hi mahāsamudde nāgānaṃ attabhāvā anekayojanappamāṇāpi macchagodhādīnaṃ attabhāvā honti. Mahantāti mahantattabhāvā jale macchakacchapādayo, thale hatthināgādayo, amanussesu dānavādayo. Āha ca – ‘‘rāhuggaṃ attabhāvīna’’nti (a. ni. 4.15). Tassa hi attabhāvo ubbedhena cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni, bāhū dvādasayojanasataparimāṇā, paññāsayojanaṃ bhamukantaraṃ, tathā aṅgulantarikā, hatthatalāni dve yojanasatānīti. Majjhimāti assagoṇamahiṃsasūkarādīnaṃ attabhāvā. Rassakāti tāsu tāsu jātīsu vāmanādayo dīghamajjhimehi omakappamāṇā sattā. Aṇukāti maṃsacakkhussa [Pg.187] agocarā, dibbacakkhuvisayā udakādīsu nibbattā sukhumattabhāvā sattā, ūkādayo vā. Apica ye tāsu tāsu jātīsu mahantamajjhimehi thūlamajjhimehi ca omakappamāṇā sattā, te aṇukāti veditabbā. Thūlāti parimaṇḍalattabhāvā macchakummasippikasambukādayo sattā. ད་ནི་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་དང་འབྲིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་གསུམ་ཚན་གསུམ་སྟོན་པའི་ཚིག་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། “རིང་པོ་” (dīghā) ནི་ལུས་རིང་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཀླུ་དང་། ཉ་དང་། རྨིགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཀླུ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ནི་འདོམ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་ཚད་དང་། ཉ་དང་རྨིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ནི་དཔག་ཚད་དུ་མའི་ཚད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཆེན་པོ་” (mahantā) ནི་ལུས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཆུའི་ནང་གི་ཉ་དང་རུས་སྦལ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྐམ་ས་ལ་གནས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་དང་། མི་མ་ཡིན་གྱི་ནང་ནས་ལྷ་མིན་སྒྲ་གཅན་ལ་སོགས་པའོ། །གསུངས་པ་ལྟར། “ལུས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྒྲ་གཅན་ནི་མཆོག་གོ །”ཞེས་སོ། །དེའི་ལུས་ཀྱི་སྲིད་དུ་དཔག་ཚད་བཞི་སྟོང་དང་བརྒྱད་བརྒྱ་ཡོད་ལ། ལག་པའི་རིང་ཚད་ལ་དཔག་ཚད་ཆིག་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ། སྨིན་མའི་བར་ལ་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ། དེ་བཞིན་དུ་སོར་མོའི་བར་དང་། ལག་མཐིལ་ལ་དཔག་ཚད་ཉིས་བརྒྱའོ། །“འབྲིང་པོ་” (majjhimā) ནི་རྟ་དང་། བ་ལང་དང་། མ་ཧེ་དང་། ཕག་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་སོ། །“ཐུང་ངུ་” (rassakā) ནི་སྐྱེ་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་རིང་པོ་དང་འབྲིང་པོ་ལས་དམའ་བའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་མིའུ་ཐུང་ལ་སོགས་པའོ། །“ཕྲ་མོ་” (aṇukā) ནི་ཤའི་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པར། ལྷའི་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆུ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སམ། ཤིག་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྐྱེ་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་པོའམ། སྦོམ་པོ་དང་འབྲིང་པོ་ལས་དམའ་བའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ཕྲ་མོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“སྦོམ་པོ་” (thūlā) ནི་ལུས་ཟླུམ་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཉ་དང་། རུས་སྦལ་དང་། ཉ་ཕྱིས་དང་། གཉོད་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། ། 147. Evaṃ tīhi tikehi anavasesato satte dassetvā idāni ‘‘diṭṭhā vā yeva adiṭṭhā’’tiādīhi tīhi dukehipi te saṅgahetvā dasseti. ༡༤༧. དེ་ལྟར་གསུམ་ཚན་གསུམ་གྱིས་ལྷག་མ་མེད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་བསྟན་ནས། ད་ནི་“མཐོང་བའམ་མ་མཐོང་བ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་གསུམ་གྱིས་ཀྱང་དེ་དག་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་ཏོ། ། Tattha diṭṭhāti ye attano cakkhussa āpāthamāgatavasena diṭṭhapubbā. Adiṭṭhāti ye parasamuddaparaselaparacakkavāḷādīsu ṭhitā. ‘‘Yeva dūre vasanti avidūre’’ti iminā pana dukena attano attabhāvassa dūre ca avidūre ca vasante satte dasseti. Te upādāyupādāvasena veditabbā. Attano hi kāye vasantā sattā avidūre, bahikāye vasantā dūre. Tathā antoupacāre vasantā avidūre, bahiupacāre vasantā dūre. Attano vihāre gāme janapade dīpe cakkavāḷe vasantā avidūre, paracakkavāḷe vasantā dūre vasantīti vuccanti. དེ་ལ་“མཐོང་བ་” (diṭṭhā) ནི་རང་གི་མིག་གི་ལམ་དུ་འོངས་པའི་སྒོ་ནས་སྔོན་ཆད་མཐོང་མྱོང་བ་རྣམས་སོ། །“མ་མཐོང་བ་” (adiṭṭhā) ནི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་དང་། རི་བོའི་ཕ་རོལ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ལ་སོགས་པ་ན་གནས་པ་རྣམས་སོ། །“ཐག་རིང་ངམ་ཉེ་བར་གནས་པ་”ཞེས་པའི་ཟུང་འདིས་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཐག་རིང་དང་ཉེ་བར་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྟོན་ཏོ། །དེ་དག་ནི་ལྟོས་ས་ལྟོས་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རང་གི་ལུས་ཀྱི་ནང་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ཉེ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་རིང་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉེ་འཁོར་གྱི་ནང་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བ་དང་། ཉེ་འཁོར་གྱི་ཕྱི་རོལ་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་རིང་བའོ། །རང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། གྲོང་དང་། ཡུལ་དང་། གླིང་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཐག་རིང་ན་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། Bhūtāti jātā, abhinibbattā. Ye bhūtā eva, na puna bhavissantīti saṅkhyaṃ gacchanti, tesaṃ khīṇāsavānametaṃ adhivacanaṃ. Sambhavamesantīti sambhavesī. Appahīnabhavasaṃyojanattā āyatimpi sambhavaṃ esantānaṃ sekkhaputhujjanānametaṃ adhivacanaṃ. Atha vā catūsu yonīsu aṇḍajajalābujā sattā yāva aṇḍakosaṃ vatthikosañca na bhindanti, tāva sambhavesī nāma. Aṇḍakosaṃ vatthikosañca bhinditvā bahi nikkhantā bhūtā nāma. Saṃsedajā opapātikā ca paṭhamacittakkhaṇe sambhavesī nāma. Dutiyacittakkhaṇato pabhuti bhūtā nāma. Yena vā iriyāpathena jāyanti, yāva tato aññaṃ na pāpuṇanti, tāva sambhavesī nāma. Tato paraṃ bhūtāti. “བྱུང་བ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་མངོན་པར་གྲུབ་པ་རྣམས་སོ། །གང་དག་བྱུང་ཟིན་པ་ཉིད་དེ། སླར་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཏེ། འདི་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་འཚོལ་བའོ། །སྲིད་པའི་ཀུན་སྦྱོར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། མ་འོངས་པའི་དུས་སུའང་སྐྱེ་བ་འཚོལ་བར་བྱེད་པའི་སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་འདི་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། སྐྱེ་གནས་བཞིའི་ནང་ནས་སྒོང་སྐྱེས་དང་མངལ་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ཇི་སྲིད་སྒོང་སྐོགས་དང་མངལ་རྒྱ་མ་བརྟོལ་བ་དེ་སྲིད་དུ་“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །སྒོང་སྐོགས་དང་མངལ་རྒྱ་བརྟོལ་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ནི་“བྱུང་བ་”ཞེས་བྱའོ། །དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་དང་རྫུས་སྐྱེས་རྣམས་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོའི་ཚེ་“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་བྱ་ལ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ནས་བཟུང་“བྱུང་བ་”ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། སྤྱོད་ལམ་གང་གིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ནས། ཇི་སྲིད་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྤྱོད་ལམ་དུ་མ་སླེབས་པ་དེ་སྲིད་དུ་“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེའི་འོག་ཏུ་“བྱུང་བ་”ཞེས་བྱའོ། ། 148. Evaṃ bhagavā ‘‘sukhino vā’’tiādīhi aḍḍhateyyāhi gāthāhi nānappakārato tesaṃ bhikkhūnaṃ hitasukhāgamapatthanāvasena sattesu mettābhāvanaṃ [Pg.188] dassetvā idāni ahitadukkhānāgamapatthanāvasenāpi taṃ dassento āha ‘‘na paro paraṃ nikubbethā’’ti. Esa porāṇapāṭho, idāni pana ‘‘paraṃ hī’’tipi paṭhanti, ayaṃ na sobhano. ༡༤༨. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“བདེ་བ་ཅན་ནམ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གསུམ་གྱིས་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འབྱུང་བར་སྨོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་མི་ཕན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བར་སྨོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་བསླུ་བར་མི་བྱ།”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་ཀློག་ཚུལ་རྙིང་པ་ཡིན་ལ། དེང་སང་ནི་“པརཾ་ཧི།”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་པར་བྱེད་དེ། འདི་ནི་ལེགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། ། Tattha paroti parajano. Paranti parajanaṃ. Na nikubbethāti na vañceyya. Nātimaññethāti na atikkamitvā maññeyya. Katthacīti katthaci okāse, gāme vā nigame vā khette vā ñātimajjhe vā pūgamajjhe vātiādi. Nanti etaṃ. Kañcīti yaṃ kañci khattiyaṃ vā brāhmaṇaṃ vā gahaṭṭhaṃ vā pabbajitaṃ vā sugataṃ vā duggataṃ vātiādi. Byārosanā paṭighasaññāti kāyavacīvikārehi byārosanāya ca, manovikārena paṭighasaññāya ca. ‘‘Byārosanāya paṭighasaññāyā’’ti hi vattabbe ‘‘byārosanā paṭighasaññā’’ti vuccati yathā ‘‘samma daññāya vimuttā’’ti vattabbe ‘‘samma daññā vimuttā’’ti, yathā ca ‘‘anupubbasikkhāya anupubbakiriyāya anupubbapaṭipadāyā’’ti vattabbe ‘‘anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā’’ti (a. ni. 8.19; udā. 45; cūḷava. 385). Nāññamaññassa dukkhamiccheyyāti aññamaññassa dukkhaṃ na iccheyya. Kiṃ vuttaṃ hoti? Na kevalaṃ ‘‘sukhino vā khemino vā hontū’’tiādi manasikāravaseneva mettaṃ bhāveyya. Kiṃ pana ‘‘aho vata yo koci parapuggalo yaṃ kañci parapuggalaṃ vañcanādīhi nikatīhi na nikubbetha, jātiādīhi ca navahi mānavatthūhi katthaci padese yaṃ kañci parapuggalaṃ nātimaññeyya, aññamaññassa ca byārosanāya vā paṭighasaññāya vā dukkhaṃ na iccheyyā’’ti evampi manasi karonto bhāveyyāti. དེ་ལ་“གཞན་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་གཞན་ནོ། །“གཞན་ལ།”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལའོ། །“བསླུ་བར་མི་བྱ།”ཞེས་པ་ནི་མི་བསླུ་བའོ། །“བརྙས་པར་མི་བྱ།”ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་དུ་གསོད་པར་མི་བྱ་བའོ། །“གང་དུའང་”ཞེས་པ་ནི་གནས་གང་ཡང་རུང་བ། གྲོང་ངམ། གྲོང་རྡལ་ལམ། ཞིང་སའམ། གཉེན་འདུས་ཀྱི་དབུས་སམ། ཚོགས་པའི་དབུས་སོགས་སོ། །“དེ་ལ།”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལའོ། །“ཅུང་ཟད་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། ཁྱིམ་པའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའམ། བདེ་འགྲོ་བའམ། ངན་འགྲོ་བ་སོགས་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་ཁྲོ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་འཁོན་སེམས་སོ། །“ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་ཀྱིས་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྐབས་སུ། “ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན། “ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྐབས་སུ། “ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “མཐར་གྱིས་བསླབ་པ་དང་། མཐར་གྱིས་བྱ་བ་དང་། མཐར་གྱིས་ལམ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྐབས་སུ། “མཐར་གྱིས་བསླབ་པ་མཐར་གྱིས་བྱ་བ་མཐར་གྱིས་ལམ་”ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །“ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་དོ། །”ཞེས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་མི་འདོད་པའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། “བདེ་བ་ཅན་ནམ། ཕན་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་མ་ཟད། འདི་ལྟར་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། “ཀྱེ་མ་ཧུད། སྐྱེ་བོ་གཞན་སུ་ཡང་རུང་བས་སྐྱེ་བོ་གཞན་གང་ལའང་གཡོ་སྒྱུ་དང་བསླུ་བྲིད་ལ་སོགས་པས་བསླུ་བར་མི་བྱེད་པ་དང་། རིགས་ལ་སོགས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་གཞི་དགུ་པོ་དག་གིས་གནས་གང་དུའང་སྐྱེ་བོ་གཞན་གང་ལའང་བརྙས་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བར་མི་འདོད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། 149. Evaṃ ahitadukkhānāgamapatthanāvasena atthato mettābhāvanaṃ dassetvā idāni tameva upamāya dassento āha ‘‘mātā yathā niyaṃ putta’’nti. ༡༤༩. དེ་ལྟར་མི་ཕན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བར་སྨོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་ཉིད་དཔེའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “མ་ནི་ཇི་ལྟར་རང་གི་བུ།”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tassattho – yathā mātā niyaṃ puttaṃ attani jātaṃ orasaṃ puttaṃ, tañca ekaputtameva āyusā anurakkhe, tassa dukkhāgamapaṭibāhanatthaṃ attano āyumpi cajitvā taṃ anurakkhe, evampi sabbabhūtesu idaṃ mettamānasaṃ bhāvaye, punappunaṃ janaye vaḍḍhaye, tañca aparimāṇasattārammaṇavasena ekasmiṃ vā satte anavasesapharaṇavasena aparimāṇaṃ bhāvayeti. དེའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་མ་ཞིག་གིས་རང་ལས་སྐྱེས་པའི་རང་གི་བུ་སྙིང་གི་བུ་གཅིག་པུ་དེ་ཉིད་སྲོག་དང་བསྡོས་ཏེ་བསྲུང་བར་བྱེད་དེ། བུ་དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རང་གི་སྲོག་ཀྱང་བཏང་ནས་བསྲུང་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པའི་སེམས་འདི་བསྒོམ་པར་བྱ་ཞིང་། ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྐྱེད་ཅིང་སྤེལ་བར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་སམ། ཡང་ན་སེམས་ཅན་གཅིག་ལ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཚད་མེད་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། 150. Evaṃ [Pg.189] sabbākārena mettābhāvanaṃ dassetvā idāni tasseva vaḍḍhanaṃ dassento āha ‘‘mettañca sabbalokasmī’’ti. ༡༥༠. དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་ཉིད་སྤེལ་བར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་བྱམས་པ་དང་།”ཞེས་གསུངས་ོ། ། Tattha mijjati tāyati cāti mitto, hitajjhāsayatāya siniyhati, ahitāgamato rakkhati cāti attho. Mittassa bhāvo mettaṃ. Sabbasminti anavasese. Lokasminti sattaloke. Manasi bhavanti mānasaṃ. Tañhi cittasampayuttattā evaṃ vuttaṃ. Bhāvayeti vaḍḍhaye. Nāssa parimāṇanti aparimāṇaṃ, appamāṇasattārammaṇatāya evaṃ vuttaṃ. Uddhanti upari. Tena arūpabhavaṃ gaṇhāti. Adhoti heṭṭhā. Tena kāmabhavaṃ gaṇhāti. Tiriyanti vemajjhaṃ. Tena rūpabhavaṃ gaṇhāti. Asambādhanti sambādhavirahitaṃ, bhinnasīmanti vuttaṃ hoti. Sīmā nāma paccatthiko vuccati, tasmimpi pavattanti attho. Averanti veravirahitaṃ, antarantarāpi veracetanāpātubhāvavirahitanti vuttaṃ hoti. Asapattanti vigatapaccatthikaṃ. Mettāvihārī hi puggalo manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hoti, nāssa koci paccatthiko hoti, tenassa taṃ mānasaṃ vigatapaccatthikattā ‘‘asapatta’’nti vuccati. Pariyāyavacanañhi etaṃ, yadidaṃ paccatthiko sapattoti. Ayaṃ anupadato atthavaṇṇanā. དེ་ལ་“མིཏྟོ།” (མཛའ་བཤེས་) ཞེས་པ་ནི་སྣུམ་པར་བྱེད་ཅིང་སྐྱོབ་པས་ན་མཛའ་བཤེས་ཏེ། ཕན་པར་འདོད་པའི་བསམ་པས་སྣུམ་པར་བྱེད་ཅིང་། མི་ཕན་པ་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །མཛའ་བཤེས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་བྱམས་པའོ། །“ཀུན་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པའོ། །“འཇིག་རྟེན་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལའོ། །“ཡིད་”ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ནི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །“བསྒོམ་པར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི་སྤེལ་བར་བྱའོ། །“ཚད་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་ཚད་མེད་པ་སྟེ། ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །“སྟེང་”ཞེས་པ་ནི་གོང་མའོ། །དེས་གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་བསྡུས་སོ། །“འོག་”ཞེས་པ་ནི་འོག་མའོ། །དེས་འདོད་པའི་སྲིད་པ་བསྡུས་སོ། །“ཐད་ཀར་”ཞེས་པ་ནི་བར་མའོ། །དེས་གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་བསྡུས་སོ། །“ཐོགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དོག་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། མཚམས་བཅད་པ་བཤིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མཚམས་ཞེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ལའང་འཇུག་པའི་དོན་ཏོ། །“འཁོན་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་འཁོན་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། བར་སྐབས་སུའང་འཁོན་སེམས་ཀྱི་ཀུན་སློང་མངོན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ལ་བརྗོད་དོ། །“དགྲ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གནོད་བྱེད་ཀྱི་དགྲ་དང་བྲལ་བའོ། །བྱམས་པ་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལ་དགྲ་བོ་གང་ཡང་མི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཡིད་དེ་དགྲ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་“དགྲ་མེད་པ་”ཞེས་བྱའོ། །“པཙྩཏྠིཀོ།” (གནོད་བྱེད་) དང་“སཔཏྟོ།” (དགྲ་བོ་) ཞེས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་གྱི་དོན་བཤད་པའོ། ། Ayaṃ panettha adhippetatthavaṇṇanā – yadetaṃ ‘‘evampi sabbabhūtesu mānasaṃ bhāvaye aparimāṇa’’nti vuttaṃ. Tañcetaṃ aparimāṇaṃ mettaṃ mānasaṃ sabbalokasmiṃ bhāvaye vaḍḍhaye, vuḍḍhiṃ, virūḷhiṃ, vepullaṃ gamaye. Kathaṃ? Uddhaṃ adho ca tiriyañca, uddhaṃ yāva bhavaggā, adho yāva avīcito, tiriyaṃ yāva avasesadisā. Uddhaṃ vā āruppaṃ, adho kāmadhātuṃ, tiriyaṃ rūpadhātuṃ anavasesaṃ pharanto. Evaṃ bhāventopi ca taṃ yathā asambādhaṃ, averaṃ, asapattañca, hoti tathā sambādhaverasapattābhāvaṃ karonto bhāvaye. Yaṃ vā taṃ bhāvanāsampadaṃ pattaṃ sabbattha okāsalābhavasena asambādhaṃ. Attano paresu āghātapaṭivinayena averaṃ, attani ca paresaṃ āghātapaṭivinayena asapattaṃ hoti, taṃ asambādhaṃ averaṃ asapattaṃ aparimāṇaṃ mettaṃ mānasaṃ uddhaṃ adho tiriyañcāti tividhaparicchede sabbalokasmiṃ bhāvaye vaḍḍhayeti. འདི་ནི་འདིར་བསྟན་པའི་དགོངས་དོན་གྱི་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཚད་མེད་པའི་སེམས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའོ། །ཚད་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་བསྒོམ་ཞིང་སྤེལ་བར་བྱ་སྟེ། འཕེལ་བ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། ཡངས་པར་འགྱུར་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྟེང་དང་འོག་དང་ཐད་ཀར་ཏེ། སྟེང་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དང་། འོག་ནི་མནར་མེད་པའི་བར་དང་། ཐད་ཀར་ནི་ཕྱོགས་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་བར་རོ། །ཡང་ན། སྟེང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་། འོག་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། ཐད་ཀར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལྟར་བསྒོམ་པའི་ཚེའང་། དེ་ཉིད་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། དགྲ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་དོག་པ་དང་འཁོན་པ་དང་དགྲ་མེད་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཚེ། ཐམས་ཅད་དུ་གོ་སྐབས་རྙེད་པའི་དབང་གིས་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། རང་གི་ངོས་ནས་གཞན་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་བསལ་བས་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། རང་ལ་གཞན་གྱིས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་བསལ་བས་དགྲ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། དགྲ་མེད་པའི་ཚད་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་དེ་ཉིད་སྟེང་དང་འོག་དང་ཐད་ཀར་ཏེ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཚམས་ཀྱིས་བཅད་པའི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ལ་བསྒོམ་ཞིང་སྤེལ་བར་བྱའོ། ། 151. Evaṃ [Pg.190] mettābhāvanāya vaḍḍhanaṃ dassetvā idāni taṃ bhāvanamanuyuttassa viharato iriyāpathaniyamābhāvaṃ dassento āha ‘‘tiṭṭhaṃ caraṃ…pe… adhiṭṭheyyā’’ti. ༡༥༡. དེ་ལྟར་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་སྤེལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་སྒོམ་པ་དེ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་ལ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ངེས་པ་མེད་པར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “འགྲེང་ངམ་འཆག་གམ། །... དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tassattho – evametaṃ mettaṃ mānasaṃ bhāvento so ‘‘nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā, ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyā’’tiādīsu (dī. ni. 2.374; ma. ni. 1.107; vibha. 508) viya iriyāpathaniyamaṃ akatvā yathāsukhaṃ aññataraññatarairiyāpathabādhanavinodanaṃ karonto tiṭṭhaṃ vā caraṃ vā nisinno vā sayāno vā yāvatā vigatamiddho assa, atha etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭheyya. དེའི་དོན་ནི། དེ་ལྟར་བྱམས་པའི་སེམས་འདི་བསྒོམ་པའི་ཚེ། “སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་ལུས་དྲང་པོར་བསྲངས་ནས་འདུག་གོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ངེས་པ་མ་བྱས་པར། རང་ཉིད་བདེ་བ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ལམ་གང་ཡང་རུང་བས་ངལ་བ་བསལ་ཏེ། འགྲེང་བའམ། འཆག་པའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་ཚེ་ཇི་སྲིད་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་སྲིད་དུ། བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ཉིད་བརྟན་པར་བྱའོ། ། Atha vā evaṃ mettābhāvanāya vaḍḍhanaṃ dassetvā idāni vasībhāvaṃ dassento āha ‘‘tiṭṭhaṃ cara’’nti. Vasippatto hi tiṭṭhaṃ vā caraṃ vā nisinno vā sayāno vā yāvatā iriyāpathena etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭhātukāmo hoti. Atha vā tiṭṭhaṃ vā caraṃ vāti na tassa ṭhānādīni antarāyakarāni honti, apica kho so yāvatā etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭhātukāmo hoti, tāvatā vitamiddho hutvā adhiṭṭhāti, natthi tassa tattha dandhāyitattaṃ. Tenāha ‘‘tiṭṭhaṃ caraṃ nisinno va sayāno, yāvatāssa vitamiddho. Etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyā’’ti. ཡང་ན། དེ་ལྟར་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་སྤེལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དབང་འབྱོར་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “འགྲེང་ངམ་འཆག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །དབང་ཐོབ་པ་ནི་འགྲེང་བའམ། འཆག་པའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་སྤྱོད་ལམ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་འདོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། འགྲེང་བའམ་འཆག་པ་ཞེས་པས་དེ་ལ་འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་། ཁོང་གིས་ཇི་སྲིད་དུ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་འདོད་པ་དེ་སྲིད་དུ། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ནས་གནས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལ་ཁོང་གི་ལེ་ལོ་ཉིད་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་“འགྲེང་ངམ་འཆག་གམ་འདུག་ཀྱང་རུང་། །ཉལ་བའང་རུང་སྟེ་ཇི་སྲིད་དུ། །གཉིད་དང་རྨུགས་པ་མེད་གྱུར་པ། །དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tassāyamadhippāyo – yaṃ taṃ ‘‘mettañca sabbalokasmi, mānasaṃ bhāvaye’’ti vuttaṃ, taṃ tathā bhāvaye, yathā ṭhānādīsu yāvatā iriyāpathena, ṭhānādīni vā anādiyitvā yāvatā etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭhātukāmo assa, tāvatā vitamiddho hutvā etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyāti. དེའི་དགོངས་དོན་ནི། “འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་བྱམས་པ་དང་། །ཡིད་ནི་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་ལྟར་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ལམ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དམ། ཡང་ན་འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཇི་སྲིད་དུ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་འདོད་པ་དེ་སྲིད་དུ། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ནས་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་བྱའོ། ། Evaṃ mettābhāvanāya vasībhāvaṃ dassento ‘‘etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyā’’ti tasmiṃ mettāvihāre niyojetvā idāni taṃ vihāraṃ thunanto āha ‘‘brahmametaṃ vihāramidhamāhū’’ti. དེ་ལྟར་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ།”ཞེས་བྱམས་པའི་གནས་པ་དེ་ལ་སྦྱར་ནས། ད་ནི་གནས་པ་དེ་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་མཛད་དེ། “འདི་ནི་ཚངས་པའི་གནས་པ་ཞེས། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tassattho – yvāyaṃ ‘‘sukhinova khemino hontū’’tiādiṃ katvā yāva ‘‘etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyā’’ti saṃvaṇṇito mettāvihāro, etaṃ catūsu dibbabrahmaariyairiyāpathavihāresu niddosattā attanopi paresampi atthakarattā ca idha ariyassa dhammavinaye brahmavihāramāhu, seṭṭhavihāramāhūti. Yato satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ tiṭṭhaṃ caraṃ nisinno [Pg.191] vā sayāno vā yāvatāssa vitamiddho, etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyāti. དེའི་དོན་ནི། “བདེ་བ་ཅན་ནམ། ཕན་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། “དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ།”ཞེས་པའི་བར་དུ་བཤད་པའི་བྱམས་པའི་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། ལྷ་དང་། ཚངས་པ་དང་། འཕགས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་པ་བཞིའི་ནང་ནས། སྐྱོན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་དང་གཞན་གཉིས་ཀར་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། འདིར་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་“ཚངས་པའི་གནས་པ་”ཞེས་བྱ་ཞིང་། “གནས་པ་མཆོག་”ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འགྲེང་བའམ། འཆག་པའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་ཚེ་ཇི་སྲིད་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་མེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་དྲན་པ་འདི་ཉིད་བརྟན་པར་བྱའོ། ། 152. Evaṃ bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ nānappakārato mettābhāvanaṃ dassetvā idāni yasmā mettā sattārammaṇattā attadiṭṭhiyā āsannā hoti tasmā diṭṭhigahaṇanisedhanamukhena tesaṃ bhikkhūnaṃ tadeva mettājhānaṃ pādakaṃ katvā ariyabhūmippattiṃ dassento āha ‘‘diṭṭhiñca anupaggammā’’ti. Imāya gāthāya desanaṃ samāpesi. ༡༥༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་བྱམས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པས། ལྟ་བ་འཛིན་པ་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་དེ་ཉིད་གཞི་བྱས་ཏེ། འཕགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་པ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “ལྟ་བར་མ་ཞུགས་པར། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མཇུག་བསྡུས་པར་མཛད་དོ། ། Tassattho – yvāyaṃ ‘‘brahmametaṃ vihāramidhamāhū’’ti saṃvaṇṇito mettājhānavihāro, tato vuṭṭhāya ye tattha vitakkavicārādayo dhammā, te, tesañca vatthādianusārena rūpadhamme pariggahetvā iminā nāmarūpaparicchedena ‘‘suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ, na idha sattūpalabbhatī’’ti (saṃ. ni. 1.171) evaṃ diṭṭhiñca anupaggamma anupubbena lokuttarasīlena sīlavā hutvā lokuttarasīlasampayutteneva sotāpattimaggasammādiṭṭhisaṅkhātena dassanena sampanno. Tato paraṃ yopāyaṃ vatthukāmesu gedho kilesakāmo appahīno hoti, tampi sakadāgāmianāgāmimaggehi tanubhāvena anavasesappahānena ca kāmesu gedhaṃ vineyya vinayitvā vūpasametvā na hi jātu gabbhaseyya puna reti ekaṃseneva puna gabbhaseyyaṃ na eti, suddhāvāsesu nibbattitvā tattheva arahattaṃ pāpuṇitvā parinibbātīti. དེའི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “འདི་ནི་འདི་ན་ཚངས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་བསྔགས་པའི་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་གནས་པ་དེ་ལས་ལངས་ནས། དེར་ཡོད་པའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། དེ་དག་གི་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་བཟུང་སྟེ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འདིས། “འདི་ནི་འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་གྱི། འདི་ན་སེམས་ཅན་གང་ཡང་མི་དམིགས་སོ་”ཞེས་ལྟ་བ་ལ་མ་ཞུགས་པར། རིམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ་མཐོང་བ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཡུལ་གྱི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་བསྲབས་པ་དང་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་བསལ་ཞིང་། བསལ་ནས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱས་ཏེ། “མངལ་གྱི་ཉལ་བར་ཡང་བསྐྱར་མི་འོང་”ཞེས་པ་ནི་ངེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་བསྐྱར་མངལ་གྱི་ཉལ་བར་མི་འགྲོ་ཞིང་། གནས་གཙང་མའི་རིས་སུ་སྐྱེས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་སྟེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། ། Evaṃ bhagavā desanaṃ samāpetvā te bhikkhū āha – ‘‘gacchatha, bhikkhave, tasmiṃyeva vanasaṇḍe viharatha. Imañca suttaṃ māsassa aṭṭhasu dhammassavanadivasesu gaṇḍiṃ ākoṭetvā ussāretha, dhammakathaṃ karotha, sākacchatha, anumodatha, idameva kammaṭṭhānaṃ āsevatha, bhāvetha, bahulīkarotha. Tepi vo amanussā taṃ bheravārammaṇaṃ na dassessanti, aññadatthu atthakāmā hitakāmā bhavissantī’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti bhagavato paṭissuṇitvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā, padakkhiṇaṃ katvā, tattha gantvā, tathā akaṃsu. Devatāyo ca ‘‘bhadantā amhākaṃ atthakāmā hitakāmā’’ti pītisomanassajātā hutvā sayameva senāsanaṃ sammajjanti, uṇhodakaṃ paṭiyādenti, piṭṭhiparikammapādaparikammaṃ karonti, ārakkhaṃ saṃvidahanti. Te bhikkhū tatheva mettaṃ bhāvetvā tameva [Pg.192] ca pādakaṃ katvā vipassanaṃ ārabhitvā sabbeva tasmiṃyeva antotemāse aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇitvā mahāpavāraṇāya visuddhipavāraṇaṃ pavāresunti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ལེགས་པར་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་ནས། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་ཅག་སོང་ཞིག་དང་། ནགས་ཚལ་དེ་ཉིད་དུ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག །ཟླ་བ་རེའི་ཆོས་ཉན་པའི་ཉིན་མོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་སུ་གཎྜཱི་བརྡུངས་ནས་མདོ་འདི་སྒྲོགས་ཤིག །ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་ཤིག །བགྲོ་གླེང་གྱིས་ཤིག །རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་གྱིས་ཤིག །སྒོམ་པའི་དམིགས་པ་འདི་ཉིད་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྟེན་ཅིང་བསྒོམ་པ་དང་མང་དུ་གྱིས་ཤིག །མི་མ་ཡིན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་ཁྱེད་རྣམས་ལ་འཇིགས་པའི་དམིགས་པ་དེ་དག་མི་སྟོན་པར་མ་ཟད། གདོན་མི་ཟ་བར་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འདོད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གིས་ “ལེགས་སོ་”ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་ཁས་བླངས་ཏེ། སྟན་ལས་ལངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྐོར་བ་བྱས་ཏེ། གནས་དེར་སོང་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱང་ “འཕགས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཅག་གི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འདོད་པ་དག་གོ་”ཞེས་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཉལ་གནས་ཕྱག་དར་བྱེད་པ་དང་། ཆུ་ཚན་གྲལ་སྒྲིག་བྱེད་པ། རྒྱབ་དང་རྐང་པ་འཕུར་འཕུར་བྱེད་པ། སྲུང་སྐྱོབ་ལེགས་པར་བགྱིད་དོ། །དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱམས་པ་བསྒོམས་ཤིང་། དེ་ཉིད་གཞི་རྟེན་དུ་བྱས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དབྱར་གནས་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་ཉིད་དུ་འབྲས་བུ་མཆོག་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས། དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་ཉིན་མོ་རྣམ་པར་དག་པའི་དགག་དབྱེ་མཛད་དོ། ། Evañhi atthakusalena tathāgatena,Dhammissarena kathitaṃ karaṇīyamatthaṃ; Katvānubhuyya paramaṃ hadayassa santiṃ,Santaṃ padaṃ abhisamenti samattapaññā. དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གིས། །གསུངས་པའི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ལ། །ཕན་པ་མཁས་པས་ལེགས་བསྒྲུབས་ནས། །སེམས་ཀྱི་ཞི་བ་མཆོག་མྱོང་ཞིང་། །ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྣམས། །ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས། ། Tasmā hi taṃ amatamabbhutamariyakantaṃ,Santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmo; Viññū jano vimalasīlasamādhipaññā,Bhedaṃ kareyya satataṃ karaṇīyamatthanti. དེ་ཕྱིར་འཕགས་པས་དགྱེས་པ་ཡི། །རྨད་བྱུང་འཆི་མེད་ཞི་བའི་གནས། །མངོན་སུམ་བྱས་ནས་གནས་འདོད་པའི། །མཁས་པས་དྲི་མེད་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་རྣམ་དབྱེ་ཅན། །བྱ་བའི་དོན་རྣམས་རྟག་ཏུ་བསྒྲུབ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་བུའི་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya mettasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་བྱམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 9. Hemavatasuttavaṇṇanā ༩. གངས་ཅན་གྱི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Ajja pannarasoti hemavatasuttaṃ. Kā uppatti? Pucchāvasikā uppatti. Hemavatena hi puṭṭho bhagavā ‘‘chasu loko samuppanno’’tiādīni abhāsi. Tattha ‘‘ajja pannaraso’’tiādi sātāgirena vuttaṃ, ‘‘iti sātāgiro’’tiādi saṅgītikārehi, ‘‘kaccimano’’tiādi hemavatena, ‘‘chasu loko’’tiādi bhagavatā, taṃ sabbampi samodhānetvā ‘‘hemavatasutta’’nti vuccati. ‘‘Sātāgirisutta’’nti ekaccehi. “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་”ཞེས་པ་ནི་གངས་ཅན་གྱི་མདོ་ཡིན་ནོ། །བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། དྲི་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གངས་ཅན་གྱིས་དྲིས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་སྐྱེས་པ་ཡིན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རི་བཟང་གིས་སྨྲས་པ་ཡིན་ལ། “རི་བཟང་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་”པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ་དང་། “ཡིད་ནི་བཏང་སྙོམས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གངས་ཅན་གྱིས་སྨྲས་པ་དང་། “དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ “གངས་ཅན་གྱི་མདོ་”ཞེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ “རི་བཟང་གི་མདོ་”ཞེས་ཀྱང་ཟེར་རོ། ། Tattha yāyaṃ ‘‘ajja pannaraso’’tiādi gāthā. Tassā uppatti – imasmiṃyeva bhaddakappe vīsativassasahassāyukesu purisesu uppajjitvā soḷasavassasahassāyukāni ṭhatvā parinibbutassa bhagavato kassapasammāsambuddhassa mahatiyā pūjāya sarīrakiccaṃ akaṃsu. Tassa dhātuyo avikiritvā [Pg.193] suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā aṭṭhaṃsu. Dīghāyukabuddhānañhi esā dhammatā. Appāyukabuddhā pana yasmā bahutarena janena adiṭṭhā eva parinibbāyanti, tasmā dhātupūjampi katvā ‘‘tattha tattha janā puññaṃ pasavissantī’’ti anukampāya ‘‘dhātuyo vikirantū’’ti adhiṭṭhahanti. Tena tesaṃ suvaṇṇacuṇṇāni viya dhātuyo vikiranti, seyyathāpi amhākaṃ bhagavato. དེ་ལ་ “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཏེ། བསྐལ་པ་བཟང་པོ་འདི་ཉིད་ལ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་ཉི་ཁྲི་ཐུབ་པའི་དུས་སུ་བྱུང་ཞིང་། ལོ་ཆིག་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་གི་བར་དུ་བཞུགས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་ལ་མཆོད་པ་ཆེན་པོས་སྐུ་གདུང་གི་བྱ་བ་བྱས་སོ། །དེའི་སྐུ་གདུང་རྣམས་སིལ་བུར་མ་ཐོར་བར་གསེར་གྱི་གོང་བུ་བཞིན་དུ་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་གནས་སོ། །ཚེ་རིང་བའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཚེ་ཐུང་བའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་མ་མཐོང་བར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར། སྐུ་གདུང་ལ་མཆོད་པ་བྱས་ནས་ “ཡུལ་དེ་དང་དེར་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བསོད་ནམས་གསོག་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྙིང་རྗེས་ “སྐུ་གདུང་རྣམས་སིལ་བུར་ཐོར་ཅིག་”ཅེས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་མཛད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་སྐུ་གདུང་རྣམས་གསེར་གྱི་ཕྱེ་མ་བཞིན་དུ་སིལ་བུར་ཐོར་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་བདག་ཅག་གི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་གདུང་བཞིན་ནོ། ། Manussā tassa bhagavato ekaṃyeva dhātugharaṃ katvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesuṃ yojanaṃ ubbedhena parikkhepena ca. Tassa ekekagāvutantarāni cattāri dvārāni ahesuṃ. Ekaṃ dvāraṃ kikī rājā aggahesi; ekaṃ tasseva putto pathavindharo nāma; ekaṃ senāpatipamukhā amaccā; ekaṃ seṭṭhipamukhā jānapadā rattasuvaṇṇamayā ekagghanā suvaṇṇarasapaṭibhāgā ca nānāratanamayā iṭṭhakā ahesuṃ ekekā satasahassagghanikā. Te haritālamanosilāhi mattikākiccaṃ surabhitelena udakakiccañca katvā taṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpesuṃ. མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་སྐུ་གདུང་གི་ཁང་པ་གཅིག་ཉིད་བྱས་ནས། དཔག་ཚད་གཅིག་གི་མཐོ་ཚད་དང་ཁོར་ཡུག་ཡོད་པའི་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་སོ། །དེའི་རྒྱང་གྲགས་རེའི་མཚམས་སུ་སྒོ་བཞི་ཡོད་དོ། །སྒོ་གཅིག་ནི་རྒྱལ་པོ་ཀྲྀ་ཀཱིས་བཟུང་ལ། སྒོ་གཅིག་ནི་དེའི་བུ་ས་འཛིན་ཞེས་བྱ་བས་བཟུང་། སྒོ་གཅིག་ནི་དམག་དཔོན་གྱིས་གཙོ་བྱས་པའི་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་། སྒོ་གཅིག་ནི་ཁྱིམ་བདག་གིས་གཙོ་བྱས་པའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་ངོ་། །གསེར་དམར་པོ་ལས་གྲུབ་ཅིང་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་དང་གསེར་གྱི་ཁུ་བ་ལྟ་བུའི་མདོག་ཅན་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་ས་ཕག་རྣམས་ཡོད་དེ། རེ་རེ་ལའང་གསེར་གྱི་ཊམ་ཀ་འབུམ་རེའི་རིན་ཐང་ཡོད་དོ། །དེ་དག་གིས་ལྡོང་རོས་དང་བཙག་གིས་འཇིམ་པའི་བྱ་བ་བྱས་ཤིང་། དྲི་ཞིམ་པོའི་སྣུམ་གྱིས་ཆུའི་བྱ་བ་བྱས་ནས་མཆོད་རྟེན་དེ་བཞེངས་སོ། ། Evaṃ patiṭṭhite cetiye dve kulaputtā sahāyakā nikkhamitvā sammukhasāvakānaṃ therānaṃ santike pabbajiṃsu. Dīghāyukabuddhānañhi sammukhasāvakāyeva pabbājenti, upasampādenti, nissayaṃ denti, itare na labhanti. Tato te kulaputtā ‘‘sāsane, bhante, kati dhurānī’’ti pucchiṃsu. Therā ‘‘dve dhurānī’’ti kathesuṃ – ‘‘vāsadhuraṃ, pariyattidhurañcā’’ti. Tattha pabbajitena kulaputtena ācariyupajjhāyānaṃ santike pañca vassāni vasitvā, vattapaṭivattaṃ pūretvā, pātimokkhaṃ dve tīṇi bhāṇavārasuttantāni ca paguṇaṃ katvā, kammaṭṭhānaṃ uggahetvā, kule vā gaṇe vā nirālayena araññaṃ pavisitvā, arahattasacchikiriyāya ghaṭitabbaṃ vāyamitabbaṃ, etaṃ vāsadhuraṃ. Attano thāmena pana ekaṃ vā nikāyaṃ pariyāpuṇitvā dve vā pañca vā nikāye pariyattito ca atthato ca suvisadaṃ sāsanaṃ anuyuñjitabbaṃ, etaṃ pariyattidhuranti. Atha te kulaputtā ‘‘dvinnaṃ dhurānaṃ vāsadhurameva seṭṭha’’nti vatvā ‘‘mayaṃ panamhā daharā, vuḍḍhakāle vāsadhuraṃ paripūressāma, pariyattidhuraṃ tāva pūremā’’ti pariyattiṃ ārabhiṃsu. Te pakatiyāva paññavanto nacirasseva sakale buddhavacane pakataññano vinaye ca ativiya vinicchayakusalā ahesuṃ. Tesaṃ pariyattiṃ nissāya parivāro uppajji, parivāraṃ nissāya [Pg.194] lābho, ekamekassa pañcasatapañcasatā bhikkhū parivārā ahesuṃ. Te satthusāsanaṃ dīpentā vihariṃsu, puna buddhakālo viya ahosi. དེ་ལྟར་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་ཟིན་པ་ན། གྲོགས་པོ་རིགས་ཀྱི་བུ་གཉིས་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་མཐོང་བའི་ཉན་ཐོས་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཚེ་རིང་བའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་ཞལ་མཐོང་བའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཁོ་ནས་རབ་ཏུ་འབྱིན་པ་དང་། བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། གནས་སྦྱིན་པར་བྱེད་ཀྱི། གཞན་དག་གིས་ནི་མི་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་གིས་ “བཙུན་པ་དག །བསྟན་པ་ལ་ཁུར་དུ་མ་ཞིག་མཆིས་ལགས་”ཞེས་དྲིས་སོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ “ཁུར་གཉིས་ཡོད་དེ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། “དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་དང་། ལུང་ནོས་པའི་ཁུར་རོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རིགས་ཀྱི་བུས་མཁན་སློབ་ཀྱི་དྲུང་དུ་ལོ་ལྔར་གནས་ཤིང་། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། སོ་སོར་ཐར་པ་གཉིས་དང་བཀླག་ཐེངས་གསུམ་གྱི་མདོ་སྡེ་རྣམས་བྱང་བར་བྱས་ནས། སྒོམ་པའི་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ། ཁྱིམ་དང་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པར་ནགས་སུ་ཞུགས་ནས། དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་ཞིང་འབད་པར་བྱ་བ་ནི་དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་རོ། །རང་གི་མཐུས་སྡེ་སྣོད་གཅིག་གམ། གཉིས་སམ། ལྔ་ཡང་རུང་སྟེ། ཚིག་དང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བསྟན་པ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་བྱ་བ་ནི་ལུང་ནོས་པའི་ཁུར་རོ། །དེ་ནས་རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་གིས་ “ཁུར་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་ཉིད་མཆོག་གོ་”ཞེས་སྨྲས་ནས། “བདག་ཅག་ནི་ད་དུང་གཞོན་ནུ་ཡིན་པས། རྒས་པའི་ཚེ་དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་ཡི། རེ་ཞིག་ལུང་ནོས་པའི་ཁུར་རྫོགས་པར་བྱའོ་”ཞེས་ལུང་ནོས་པ་ལ་ཞུགས་སོ། །དེ་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མཐའ་དག་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ཅིང་། འདུལ་བ་ལའང་ཤིན་ཏུ་གཅོད་པར་མཁས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་གི་ལུང་ནོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོར་བྱུང་ཞིང་། འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་རྙེད་པ་བྱུང་སྟེ། རེ་རེ་ལའང་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བརྒྱའི་འཁོར་ཡོད་དོ། །དེ་དག་གིས་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་གནས་པས། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་དུས་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། Tadā dve bhikkhū gāmakāvāse viharanti dhammavādī ca adhammavādī ca. Adhammavādī caṇḍo hoti pharuso, mukharo, tassa ajjhācāro itarassa pākaṭo hoti. Tato naṃ ‘‘idaṃ te, āvuso, kammaṃ sāsanassa appatirūpa’’nti codesi. So ‘‘kiṃ te diṭṭhaṃ, kiṃ suta’’nti vikkhipati. Itaro ‘‘vinayadharā jānissantī’’ti āha. Tato adhammavādī ‘‘sace imaṃ vatthuṃ vinayadharā vinicchinissanti, addhā me sāsane patiṭṭhā na bhavissatī’’ti ñatvā attano pakkhaṃ kātukāmo tāvadeva parikkhāre ādāya te dve there upasaṅkamitvā samaṇaparikkhāre datvā tesaṃ nissayena viharitumāraddho. Sabbañca nesaṃ upaṭṭhānaṃ karonto sakkaccaṃ vattapaṭivattaṃ pūretukāmo viya akāsi. Tato ekadivasaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā tehi vissajjiyamānopi aṭṭhāsiyeva. Therā ‘‘kiñci vattabbamatthī’’ti taṃ pucchiṃsu. So ‘‘āma, bhante, ekena me bhikkhunā saha ajjhācāraṃ paṭicca vivādo atthi. So yadi taṃ vatthuṃ idhāgantvā āroceti, yathāvinicchayaṃ na vinicchinitabba’’nti. Therā ‘‘osaṭaṃ vatthuṃ yathāvinicchayaṃ na vinicchinituṃ na vaṭṭatī’’ti āhaṃsu. So ‘‘evaṃ kariyamāne, bhante, mama sāsane patiṭṭhā natthi, mayhetaṃ pāpaṃ hotu, mā tumhe vinicchinathā’’ti. Te tena nippīḷiyamānā sampaṭicchiṃsu. So tesaṃ paṭiññaṃ gahetvā puna taṃ āvāsaṃ gantvā ‘‘sabbaṃ vinayadharānaṃ santike niṭṭhita’’nti taṃ dhammavādiṃ suṭṭhutaraṃ avamaññanto pharusena samudācarati. Dhammavādī ‘‘nissaṅko ayaṃ jāto’’ti tāvadeva nikkhamitvā therānaṃ parivāraṃ bhikkhusahassaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘nanu, āvuso, osaṭaṃ vatthu yathādhammaṃ vinicchinitabbaṃ, anosarāpetvā eva vā aññamaññaṃ accayaṃ desāpetvā sāmaggī kātabbā. Ime pana therā neva vatthuṃ vinicchiniṃsu, na sāmaggiṃ akaṃsu. Kiṃ nāmeta’’nti? Tepi sutvā tuṇhī ahesuṃ – ‘‘nūna kiñci ācariyehi ñāta’’nti. Tato adhammavādī okāsaṃ labhitvā ‘‘tvaṃ pubbe ‘vinayadharā jānissantī’ti bhaṇasi. Idāni tesaṃ vinayadharānaṃ ārocehi taṃ [Pg.195] vatthu’’nti dhammavādiṃ pīḷetvā ‘‘ajjatagge parājito tvaṃ, mā taṃ āvāsaṃ āgacchī’’ti vatvā pakkāmi. Tato dhammavādī there upasaṅkamitvā ‘‘tumhe sāsanaṃ anapekkhitvā ‘amhe upaṭṭhesi paritosesī’ti puggalameva apekkhittha, sāsanaṃ arakkhitvā puggalaṃ rakkhittha, ajjatagge dāni tumhākaṃ vinicchayaṃ vinicchinituṃ na vaṭṭati, ajja parinibbuto kassapo bhagavā’’ti mahāsaddena kanditvā ‘‘naṭṭhaṃ satthu sāsana’’nti paridevamāno pakkāmi. དེའི་ཚེ་གྲོང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་ཏུ་དགེ་སློང་གཉིས་གནས་ཏེ། ཆོས་སྨྲ་བ་ཞིག་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་ཞིག་གོ །ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་དེ་ནི་གཏུམ་ཞིང་རྩུབ་པ་དང་ཁ་དྲག་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་པ་ནི་ཅིག་ཤོས་ལ་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ལས་འདི་ནི་བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་ནོ་”ཞེས་བཤགས་སོ། །དེས་ “ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་མཐོང་། ཅི་ཞིག་ཐོས་”ཞེས་གཏམ་གཞན་དུ་Bསྒྱུར་ཏོ། །ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་ “འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་དེས་ “གལ་ཏེ་དོན་འདི་འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཅོད་པར་བྱེད་ན། གདོན་མི་ཟ་བར་བདག་བསྟན་པ་ལ་གནས་ས་མེད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། རང་གི་ཕྱོགས་བྱེད་པར་འདོད་དེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཡོ་བྱད་རྣམས་བཟུང་ནས་གནས་བརྟན་གཉིས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཕུལ་ནས་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་བརྩམས་སོ། །དེ་དག་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཐའ་དག་བྱེད་ཅིང་། གུས་པས་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་བསྙེན་བཀུར་ལ་སོང་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། དེ་དག་གིས་གནང་བ་བྱིན་ཀྱང་མ་སོང་བར་ལངས་ཏེ་བསྡད་དོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ “སྨྲ་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ་”ཞེས་དྲིས་སོ། །དེས་ “ལགས་སོ་བཙུན་པ། བདག་དང་དགེ་སློང་གཅིག་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོད་པ་ཞིག་མཆིས་ཏེ། གལ་ཏེ་དེས་དོན་དེ་འདིར་འོངས་ནས་གསོལ་ཏོར་བགྱིད་ན། ཇི་ལྟར་འདུལ་བ་བཞིན་དུ་གཅོད་པར་མི་མཛད་པར་ཞུ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ “གྱོད་གཞི་བྱུང་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ཆོས་བཞིན་དུ་མི་གཅོད་པ་ནི་མི་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་ “བཙུན་པ། དེ་ལྟར་མཛད་ན་བདག་བསྟན་པ་ལ་གནས་ས་མི་རྙེད་པས། སྡིག་པ་འདི་བདག་ལ་འབབ་པར་གྱུར་ཅིག །ཁྱེད་ཅག་གིས་མ་གཅོད་ཅིག་”ཅེས་ནན་གྱིས་བསྐུལ་བས་དེ་དག་གིས་ཁས་བླངས་སོ། །དེས་དེ་དག་གི་དམ་བཅའ་བཟུང་ནས་སླར་རང་གི་གནས་སུ་སོང་སྟེ། “ཐམས་ཅད་འདུལ་བ་འཛིན་པའི་དྲུང་དུ་ཐག་ཆོད་ཟིན་ཏོ་”ཞེས་ཆོས་སྨྲ་བ་དེ་ལ་སྔར་ལས་ལྷག་པར་བརྙས་བཅོས་བྱེད་ཅིང་ཚིག་རྩུབ་པོས་སྨྲས་སོ། །ཆོས་སྨྲ་བས་ “འདི་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱིར་བྱུང་ནས། གནས་བརྟན་གྱི་འཁོར་དགེ་སློང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་སྨྲས་པ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །གྱོད་གཞི་བྱུང་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ཆོས་བཞིན་དུ་གཅོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་མ་གཅོད་པར་ཕན་ཚུན་ལྟུང་བ་བཤགས་ནས་མཐུན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ། འོན་ཀྱང་གནས་བརྟན་འདི་དག་གིས་གྱོད་གཞིའང་མ་བཅད། མཐུན་པར་ཡང་མ་མཛད་ན། འདི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་”ཞེས་སྨྲས་པ་ན། དེ་དག་ཀྱང་ཐོས་ནས་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏེ། “གདོན་མི་ཟ་བར་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནམ་”སྙམ་མོ། །དེ་ནས་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བས་སྐབས་རྙེད་དེ་འོངས་ནས། “ཁྱོད་ཀྱིས་སྔོན་ཆད་ ‘འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། ད་ལྟ་འདུལ་བ་འཛིན་པ་དེ་དག་ལ་དོན་དེ་ཤོད་ཅིག་”ཅེས་ཆོས་སྨྲ་བ་ལ་བཙིར་ནས། “དེ་རིང་ནས་བཟུང་ཁྱོད་ནི་ཕམ་པ་ཡིན་པས། གནས་འདིར་མ་འོང་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་ནས་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་ཆོས་སྨྲ་བ་དེ་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ། “ཁྱེད་ཅག་གིས་བསྟན་པ་ལ་མ་གཟིགས་པར། ‘བདག་ཅག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཤིང་ཚིམ་པར་བྱས་སོ་’ཞེས་གང་ཟག་ཁོ་ན་ལ་གཟིགས་ཏེ། བསྟན་པ་མ་བསྲུངས་པར་གང་ཟག་བསྲུངས་སོ། །དེ་རིང་ནས་བཟུང་ད་ལྟ་ཁྱེད་ཅག་གིས་གྱོད་གཞི་གཅོད་པར་མི་རུང་ངོ་། །དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་”ཞེས་སྒྲ་ཆེན་པོས་བོས་ཏེ། “སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཉམས་སོ་”ཞེས་མྱ་ངན་བྱེད་བཞིན་དུ་སོང་ངོ་། ། Atha kho te bhikkhū saṃviggamānasā ‘‘mayaṃ puggalamanurakkhantā sāsanaratanaṃ sobbhe pakkhipimhā’’ti kukkuccaṃ uppādesuṃ. Te teneva kukkuccena upahatāsayattā kālaṃ katvā sagge nibbattitumasakkontā ekācariyo himavati hemavate pabbate nibbatti hemavato yakkhoti nāmena. Dutiyācariyo majjhimadese sātapabbate sātāgiroti nāmena. Tepi nesaṃ parivārā bhikkhū tesaṃyeva anuvattitvā sagge nibbattitumasakkontā tesaṃ parivārā yakkhāva hutvā nibbattiṃsu. Tesaṃ pana paccayadāyakā gahaṭṭhā devaloke nibbatiṃsu. Hemavatasātāgirā aṭṭhavīsatiyakkhasenāpatīnamabbhantarā mahānubhāvā yakkharājāno ahesuṃ. དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ཡིད་སྐྱོ་ཞིང་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ། “བདག་ཅག་གིས་གང་ཟག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཚེ། དམ་པའི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་གཡང་ས་འོབས་དོང་དུ་བསྐྱུར་ཏོ།།” ཞེས་འགྱོད་པ་དྲག་པོ་བསྐྱེད་དོ།། ཁོང་ཚོ་འགྱོད་པ་དེས་ཡིད་གདུངས་ཏེ་ཚེ་འཕོས་ནས། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་མ་ཐུབ་པར་སློབ་དཔོན་གཅིག་ནི་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་གངས་ཅན་རི་བོར་གནོད་སྦྱིན་གངས་ཅན་ཞེས་བྱ་བར་སྐྱེས་སོ།། སློབ་དཔོན་གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རི་བོ་སཱ་ཏ་ལ་གནོད་སྦྱིན་རི་བོ་སཱ་ཏ་ཞེས་བྱ་བར་སྐྱེས་སོ།། ཁོང་ཚོའི་འཁོར་གྱི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱང་ཁོང་ཚོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་མ་ཐུབ་པར། ཁོང་ཚོའི་འཁོར་གྱི་གནོད་སྦྱིན་ཁོ་ནར་སྐྱེས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཚོའི་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་བདག་གི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ནི་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་སོ།། གངས་ཅན་དང་རི་བོ་སཱ་ཏ་གཉིས་ནི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བའི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་དག་ཏུ་གྱུར་ཏོ།། Yakkhasenāpatīnañca ayaṃ dhammatā – māse māse aṭṭha divasāni dhammavinicchayatthaṃ himavati manosilātale nāgavatimaṇḍape devatānaṃ sannipāto hoti, tattha sannipatitabbanti. Atha sātāgirahemavatā tasmiṃ samāgame aññamaññaṃ disvā sañjāniṃsu – ‘‘tvaṃ, samma, kuhiṃ uppanno, tvaṃ kuhi’’nti attano attano uppattiṭṭhānañca pucchitvā vippaṭisārino ahesuṃ. ‘‘Naṭṭhā mayaṃ, samma, pubbe vīsati vassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā ekaṃ pāpasahāyaṃ nissāya yakkhayoniyaṃ uppannā, amhākaṃ pana paccayadāyakā kāmāvacaradevesu nibbattā’’ti. Atha sātāgiro āha – ‘‘mārisa, himavā nāma acchariyabbhutasammato, kiñci acchariyaṃ disvā vā sutvā vā mamāpi āroceyyāsī’’ti. Hemavatopi āha – ‘‘mārisa, majjhimadeso nāma acchariyabbhutasammato, kiñci acchariyaṃ disvā vā sutvā vā mamāpi āroceyyāsī’’ti. Evaṃ tesu dvīsu sahāyesu aññamaññaṃ katikaṃ katvā, tameva uppattiṃ avivajjetvā vasamānesu ekaṃ buddhantaraṃ vītivattaṃ, mahāpathavī ekayojanatigāvutamattaṃ ussadā. གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟླ་བ་རེ་བཞིན་ཉིན་ཞག་བརྒྱད་ཀྱི་རིང་ལ། ཁྲིམས་གཅོད་པའི་ཕྱིར་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་ལྡོང་རོས་ཀྱི་གཞི་ལྷའི་འདུ་ར་ནཱ་ག་ཝ་ཏཱི་རུ་ལྷ་རྣམས་འདུ་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེར་འདུ་དགོས་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ།། དེར་ཚོགས་པའི་སྐབས་སུ། རི་བོ་སཱ་ཏ་དང་གངས་ཅན་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་མཐོང་ནས་ངོ་ཤེས་པར་གྱུར་ཏེ། “གྲོགས་པོ། ཁྱོད་གང་དུ་སྐྱེས། ཁྱོད་གང་དུ་སྐྱེས་སམ།” ཞེས་རང་རང་གི་སྐྱེ་གནས་དྲིས་ནས་འགྱོད་པ་སྐྱེས་སོ།། “གྲོགས་པོ། བདག་ཅག་ནི་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ།། སྔོན་ལོ་ཉི་ཁྲིའི་རིང་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་སྤྱད་ཀྱང་། གྲོགས་ངན་པ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེས་དགོས་བྱུང་ལ། བདག་ཅག་གི་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ནི་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་སོ།།” དེ་ནས་རི་བོ་སཱ་ཏས་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་ནི་ངོ་མཚར་ཞིང་རྨད་དུ་བྱུང་བར་གྲགས་པས། གལ་ཏེ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་ཅི་ཞིག་མཐོང་ངམ་ཐོས་ན་བདག་ལའང་སྦྲོན་ཅིག།” གངས་ཅན་གྱིས་ཀྱང་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། ཡུལ་དབུས་ནི་ངོ་མཚར་ཞིང་རྨད་དུ་བྱུང་བར་གྲགས་པས། གལ་ཏེ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་ཅི་ཞིག་མཐོང་ངམ་ཐོས་ན་བདག་ལའང་སྦྲོན་ཅིག།” དེ་ལྟར་གྲོགས་པོ་གཉིས་པོས་ཕན་ཚུན་དམ་བཅས་ཏེ། སྐྱེ་གནས་དེ་ཉིད་མ་སྤངས་པར་གནས་པའི་ཚེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བར་བསྐལ་གཅིག་འདས་ཤིང་། ས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་དཔག་ཚད་གཅིག་དང་རྒྱང་གྲགས་གསུམ་ཙམ་གྱིས་མཐོ་རུ་འཕགས་སོ།། Athamhākaṃ [Pg.196] bodhisatto dīpaṅkarapādamūle katapaṇidhāno yāva vessantarajātakaṃ, tāva pāramiyo pūretvā, tusitabhavane uppajjitvā, tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā, dhammapadanidāne vuttanayena devatāhi āyācito pañca mahāvilokanāni viloketvā, devatānaṃ ārocetvā, dvattiṃsāya pubbanimittesu vattamānesu idha paṭisandhiṃ aggahesi dasasahassilokadhātuṃ kampetvā. Tāni disvāpi ime rājayakkhā ‘‘iminā kāraṇena nibbattānī’’ti na jāniṃsu. ‘‘Khiḍḍāpasutattā nevāddasaṃsū’’ti eke. Esa nayo jātiyaṃ abhinikkhamane bodhiyañca. Dhammacakkappavattane pana pañcavaggiye āmantetvā bhagavati tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ varadhammacakkaṃ pavattente mahābhūmicālaṃ pubbanimittaṃ pāṭihāriyāni ca etesaṃ eko sātāgiroyeva paṭhamaṃ addasa. Nibbattikāraṇañca tesaṃ ñatvā sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamma dhammadesanaṃ assosi, na ca kiñci visesaṃ adhigacchi. Kasmā? So hi dhammaṃ suṇanto hemavataṃ anussaritvā ‘‘āgato nu kho me sahāyako, no’’ti parisaṃ oloketvā taṃ apassanto ‘‘vañcito me sahāyo, yo evaṃ vicitrapaṭibhānaṃ bhagavato dhammadesanaṃ na suṇātī’’ti vikkhittacitto ahosi. Bhagavā ca atthaṅgatepi ca sūriye desanaṃ na niṭṭhāpesi. དེ་ནས་བདག་ཅག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་ཞབས་དྲུང་དུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ནས་བཟུང་། ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་གྱི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་བར་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། དེར་ཚེ་ཚད་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་ནས། ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་གཞིར་གསུངས་པ་བཞིན་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལྟར། གཟིགས་པ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་གཟིགས་ཤིང་ལྷ་རྣམས་ལ་བརྡ་སྦྱར་ཏེ། སྔ་ལྟས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བྱུང་བའི་ཚེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གསུམ་གཡོ་བར་བྱས་ནས་འདིར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཟུང་ངོ་།། ལྟས་དེ་དག་མཐོང་ཡང་གནོད་སྦྱིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གིས་ “རྒྱུ་འདི་ལྟ་བུ་ལས་བྱུང་ངོ་།།” ཞེས་མ་ཤེས་སོ།། ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ “རྩེད་མོར་གཡེངས་པས་མ་མཐོང་ངོ་།།” ཞེས་སྨྲའོ།། སྐྱེ་བ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ། བྱང་ཆུབ་པའི་སྐབས་སུའང་ཚུལ་དེ་བཞིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཚེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྔ་སྡེ་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བླ་ན་མེད་པ་བསྐོར་བར་མཛད་པའི་ཚེ། ས་ཆེན་པོ་གཡོ་བ་དང་སྔ་ལྟས་ཀྱི་ཆོ་འཕྲུལ་དེ་དག་ནི་ཁོང་ཚོའི་ནང་ནས་རི་བོ་སཱ་ཏ་གཅིག་པུས་ཐོག་མར་མཐོང་ངོ་།། དེ་དག་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་ནས། རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ནས་ཆོས་ཉན་ཀྱང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྟོགས་པ་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་བོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁོ་བོས་ཆོས་ཉན་པའི་ཚེ་གངས་ཅན་དྲན་ཏེ། “བདག་གི་གྲོགས་པོ་འོངས་སམ་མ་འོངས།” ཞེས་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་དུ་བལྟས་ཀྱང་མ་མཐོང་བས། “བདག་གི་གྲོགས་པོ་ནི་བསླུས་སོང་སཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤོབས་པ་སྣ་ཚོགས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བཤད་འདི་ལྟ་བུ་མི་ཐོས་སོ།།” ཞེས་ཡིད་རྣམ་པར་གཡེངས་པར་གྱུར་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉི་མ་ནུབ་ཀྱང་ཆོས་བཤད་པའི་མཇུག་མ་བསྡུས་སོ།། Atha sātāgiro ‘‘sahāyaṃ gahetvā tena sahāgamma dhammadesanaṃ sossāmī’’ti hatthiyānaassayānagaruḷayānādīni māpetvā pañcahi yakkhasatehi parivuto himavantābhimukho pāyāsi, tadā hemavatopi. Yasmā paṭisandhijāti-abhinikkhamana-bodhiparinibbānesveva dvattiṃsa pubbanimittāni hutvāva pativigacchanti, na ciraṭṭhitikāni honti, dhammacakkapavattane pana tāni savisesāni hutvā, cirataraṃ ṭhatvā nirujjhanti, tasmā himavati taṃ acchariyapātubhāvaṃ disvā ‘‘yato ahaṃ jāto, na kadāci ayaṃ pabbato evaṃ abhirāmo bhūtapubbo, handa dāni mama sahāyaṃ gahetvā āgamma tena saha imaṃ pupphasiriṃ anubhavissāmī’’ti tatheva majjhimadesābhimukho āgacchati. Te ubhopi rājagahassa upari samāgantvā aññamaññassa āgamanakāraṇaṃ pucchiṃsu. Hemavato āha – ‘‘yato ahaṃ, mārisa, jāto, nāyaṃ pabbato evaṃ akālakusumitehi rukkhehi abhirāmo bhūtapubbo, tasmā etaṃ pupphasiriṃ tayā saddhiṃ anubhavissāmīti āgatomhī’’ti[Pg.197]. Sātāgiro āha – ‘‘jānāsi, pana, tvaṃ mārisa, yena kāraṇena imaṃ akālapupphapāṭihāriyaṃ jāta’’nti? ‘‘Na jānāmi, mārisā’’ti. ‘‘Imaṃ, mārisa, pāṭihāriyaṃ na kevala himavanteyeva, apica kho pana dasasahassilokadhātūsu nibbattaṃ, sammāsambuddho loke uppanno, ajja dhammacakkaṃ pavattesi, tena kāraṇenā’’ti. Evaṃ sātāgiro hemavatassa buddhuppādaṃ kathetvā, taṃ bhagavato santikaṃ ānetukāmo imaṃ gāthamāha. Keci pana gotamake cetiye viharante bhagavati ayamevamāhāti bhaṇanti ‘‘ajja pannaraso’’ti. དེ་ནས་རི་བོ་སཱ་ཏས་ “བདག་གིས་གྲོགས་པོ་ཁྲིད་དེ་ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་འོངས་ནས་ཆོས་ཉན་པར་བྱའོ།།” སྙམ་དུ་བསམས་ནས། གླང་པོ་ཆེའི་བཞོན་པ་དང་། རྟའི་བཞོན་པ། མཁའ་ལྡིང་གི་བཞོན་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་ཏེ། གནོད་སྦྱིན་ལྔ་བརྒྱས་བསྐོར་ནས་གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་ལ་ཕྱོགས་ཏེ་སོང་ངོ་།། དེའི་ཚེ་གངས་ཅན་ཡང་འོངས་སོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྐབས་ཁོ་ནར། སྔ་ལྟས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་དག་བྱུང་ནས་མྱུར་དུ་ཡལ་བར་འགྱུར་ཞིང་ཡུན་རིང་དུ་མི་གནས་ལ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཚེ་ནི་དེ་དག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ནས་འགག་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གངས་ཅན་གྱིས་ཀྱང་གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དེ་མཐོང་ནས། “བདག་སྐྱེས་པ་ནས་བཟུང་རི་བོ་འདི་ཉིད་འདི་ལྟར་ཉམས་དགའ་བ་སྔོན་ཆད་མ་མྱོང་བས། ད་ནི་བདག་གི་གྲོགས་པོ་ཁྲིད་དེ་འོངས་ནས་ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་མེ་ཏོག་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ལ་རོལ་བར་བྱའོ།།” སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དབུས་ལ་ཕྱོགས་ཏེ་འོངས་སོ།། ཁོང་གཉིས་ཀ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་འཕྲད་དེ། ཕན་ཚུན་འོངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དྲིས་སོ།། གངས་ཅན་གྱིས་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། བདག་སྐྱེས་པ་ནས་བཟུང་རི་བོ་འདི་ཉིད་དུས་མ་ཡིན་པར་མེ་ཏོག་བཞད་པའི་ཤིང་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་ཉམས་དགའ་བ་སྔོན་ཆད་མ་མྱོང་བས། དེའི་ཕྱིར་མེ་ཏོག་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ཁྱོད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མྱོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འོངས་སོ།།” རི་བོ་སཱ་ཏས་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། དུས་མ་ཡིན་པར་མེ་ཏོག་བཞད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ཅིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།” “ཤེས་ལྡན་པ། བདག་གིས་མ་ཤེས་སོ།།” “ཤེས་ལྡན་པ། ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ནི་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གསུམ་དུའང་བྱུང་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་ཏེ། དེ་རིང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བས་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་རོ།།” དེ་ལྟར་རི་བོ་སཱ་ཏས་གངས་ཅན་ལ་སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་གཏམ་བཤད་དེ། ཁོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཁྲིད་པར་འདོད་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲས་སོ།། ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་ཀའི་མཆོད་རྟེན་དུ་བཞུགས་པའི་ཚེ། འདི་ལྟར་ “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ་ཞེས་སྨྲའོ།། 153. Tattha ajjāti ayaṃ rattindivo pakkhagaṇanato pannaraso, upavasitabbato uposatho. Tīsu vā uposathesu ajja pannaraso uposatho, na cātuddasī uposatho, na sāmaggīuposatho. Yasmā vā pātimokkhuddesaaṭṭhaṅgaupavāsapaññattidivasādīsu sambahulesu atthesu uposathasaddo vattati. ‘‘Āyāmāvuso, kappina, uposathaṃ gamissāmā’’tiādīsu hi pātimokkhuddese uposathasaddo. ‘‘Evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgato kho visākhe uposatho upavuttho’’tiādīsu (a. ni. 8.43) pāṇātipātā veramaṇiādikesu aṭṭhaṅgesu. ‘‘Suddhassa ve sadā phaggu, suddhassuposatho sadā’’tiādīsu (ma. ni. 1.79) upavāse. ‘‘Uposatho nāma nāgarājā’’tiādīsu (dī. ni. 2.246; ma. ni. 3.258) paññattiyaṃ. ‘‘Tadahuposathe pannarase sīsaṃnhātassā’’tiādīsu (dī. ni. 3.85; ma. ni. 3.256) divase. Tasmā avasesatthaṃ paṭikkhipitvā āsāḷhīpuṇṇamadivasaṃyeva niyāmento āha – ‘‘ajja pannaraso uposatho’’ti. Pāṭipado dutiyoti evaṃ gaṇiyamāne ajja pannaraso divasoti attho. ༡༥༣. དེ་ལ་ “དེ་རིང་” ཞེས་པ་ནི་ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་བགྲང་བྱ་ལྟར་ན་ཉིན་མཚན་འདི་ནི་བཅོ་ལྔ་པ་ཡིན་ལ། གསོ་སྦྱོང་བྱ་བའི་ཕྱིར་ན་ “གསོ་སྦྱོང་” ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན་གསོ་སྦྱོང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས། དེ་རིང་ནི་བཅོ་ལྔའི་གསོ་སྦྱོང་ཡིན་གྱི། བཅུ་བཞིའི་གསོ་སྦྱོང་མ་ཡིན་ལ། མཐུན་པའི་གསོ་སྦྱོང་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པ་དང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དང་། སྨྱུང་བར་གནས་པ་དང་། གདགས་པ་དང་། ཉིན་ཞག་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་ “གསོ་སྦྱོང་” གི་སྒྲ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀཔྤི་ན། ཚུར་ཤོག་བདག་ཅག་གསོ་སྦྱོང་ལ་འགྲོའོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པ་ལ་གསོ་སྦྱོང་གི་སྒྲ་འཇུག་གོ།། “ས་ཁཱ། དེ་ལྟར་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་གསོ་སྦྱོང་ནི་ཉམས་སུ་བླངས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་འཇུག་གོ།། “དག་པ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་དཔྱིད་ཟླ་འབྲིང་པོ་ཡིན་ལ། དག་པ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་གསོ་སྦྱོང་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སྨྱུང་བར་གནས་པ་ལ་འཇུག་གོ།། “གསོ་སྦྱོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་མིང་གི་གདགས་པ་ལ་འཇུག་གོ།། “དེའི་ཚེ་བཅོ་ལྔའི་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོར་མགོ་བཀྲུས་ཏེ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་ཉིན་ཞག་ལ་འཇུག་གོ།། དེའི་ཕྱིར་དོན་གཞན་རྣམས་བསལ་ནས། ཆུ་སྟོད་ཟླ་བའི་ཉིན་མོ་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ། “དེ་རིང་བཅོ་ལྔའི་གསོ་སྦྱོང་ཡིན།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཚེས་གཅིག་དང་ཚེས་གཉིས་ཞེས་བགྲང་བའི་ཚེ། དེ་རིང་ནི་ཉིན་ཞག་བཅོ་ལྔ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Divi bhavāni dibbāni, dibbāni ettha atthīti dibbā. Kāni tāni? Rūpāni. Tañhi rattiṃ devānaṃ dasasahassilokadhātuto sannipatitānaṃ sarīravatthābharaṇavimānappabhāhi abbhādiupakkilesavirahitāya candappabhāya ca sakalajambudīpo alaṅkato ahosi. Visesālaṅkato ca paramavisuddhidevassa bhagavato sarīrappabhāya. Tenāha ‘‘dibbā ratti upaṭṭhitā’’ti. མཁའ་ལ་གནས་པས་ན་ལྷའོ།། ལྷའི་རང་བཞིན་འདིར་ཡོད་པས་ན་ལྷའོ།། དེ་དག་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་རྣམས་སོ།། མཚན་མོ་དེར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གསུམ་ནས་འདུས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་། གོས་དང་། རྒྱན་དང་། གཞལ་ཡས་ཁང་གི་འོད་ཟེར་དང་། སྤྲིན་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཟླ་བའི་འོད་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་བརྒྱན་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁྱད་པར་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་མཆོག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ཡི་འོད་ཟེར་གྱིས་ལྷག་པར་བརྒྱན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ལྷའི་མཚན་མོ་ཉེ་བར་གནས་སོ།།” ཞེས་གསུངས་སོ།། Evaṃ [Pg.198] rattiguṇavaṇṇanāpadesenāpi sahāyassa cittappasādaṃ janento buddhuppādaṃ kathetvā āha ‘‘anomanāmaṃ satthāraṃ, handa passāma gotama’’nti. Tattha anomehi alāmakehi sabbākāraparipūrehi guṇehi nāmaṃ assāti anomanāmo. Tathā hissa ‘‘bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho’’tiādinā (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 97; paṭi. ma. 1.162) nayena buddhoti anomehi guṇehi nāmaṃ, ‘‘bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā’’tiādinā (mahāni. 84) nayena ca anomehi guṇehi nāmaṃ. Esa nayo ‘‘arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’tiādīsu. Diṭṭhadhammikādīsu atthesu devamanusse anusāsati ‘‘imaṃ pajahatha, imaṃ samādāya vattathā’’ti satthā. Apica ‘‘satthā bhagavā satthavāho, yathā satthavāho satte kantāraṃ tāretī’’tiādinā (mahāni. 190) niddese vuttanayenāpi satthā. Taṃ anomanāmaṃ satthāraṃ. Handāti byavasānatthe nipāto. Passāmāti tena attānaṃ saha saṅgahetvā paccuppannavacanaṃ. Gotamanti gotamagottaṃ. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Satthā, na satthā’’ti mā vimatiṃ akāsi, ekantabyavasito hutvāva ehi passāma gotamanti. དེ་ལྟར་མཚན་མོའི་ཡོན་ཏན་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་གྲོགས་པོའི་སེམས་ལ་དད་པ་བསྐྱེད་དེ། སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་གཏམ་བཤད་ནས། “མཚན་མཆོག་ལྡན་པའི་སྟོན་པ་གཽ་ཏ་མ།། ཚུར་ཤོག་བདག་ཅག་ལྟ་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ལ་ “མཚན་མཆོག་ལྡན་པ་” ཞེས་པ་ནི་དམན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་མཚན་གསོལ་བས་ན་མཚན་མཆོག་ལྡན་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་མཚན་ལ། “བདེན་པ་རྣམས་རྟོགས་པས་ན་སངས་རྒྱས་སོ།། སྐྱེ་བོ་རྣམས་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་སངས་རྒྱས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཞེས་དམན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་མཚན་གསོལ་ལོ།། “འདོད་ཆགས་བཅོམ་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།། ཞེ་སྡང་བཅོམ་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་དམན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་མཚན་གསོལ་ལོ།། ཚུལ་འདི་ནི་ “དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ།། མཐོང་ཆོས་ཀྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ། “འདི་སྤོངས་ཤིག། འདི་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་ཅིག།” ཅེས་རྗེས་སུ་སྟོན་པས་ན་ “སྟོན་པ་” ཞེས་བྱའོ།། གཞན་ཡང་ “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྟོན་པ་སྟེ་དེད་དཔོན་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན་དེད་དཔོན་གྱིས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དགོན་པ་ལས་སྒྲོལ་བ་བཞིན་ནོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེས་པར་བསྟན་པ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་སྟོན་པའོ།། མཚན་མཆོག་ལྡན་པའི་སྟོན་པ་དེ་ཉིད་དོ།། “ཚུར་ཤོག་” ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ།། “ལྟ་བར་བྱའོ་” ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱང་དེའི་ནང་དུ་བསྡུས་ཏེ་ད་ལྟ་བའི་དུས་ཀྱི་ཚིག་གོ།། “གཽ་ཏ་མ་” ཞེས་པ་ནི་གཽ་ཏ་མའི་རིགས་སོ།། ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། “འདི་ནི་སྟོན་པ་ཡིན་ནམ་མིན་” ཞེས་ཐེ་ཚོམ་མ་བྱེད་པར། ཡིད་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་བྱས་ཏེ་ཚུར་ཤོག་གཽ་ཏ་མ་ལ་ལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 154. Evaṃ vutte hemavato ‘‘ayaṃ sātāgiro ‘anomanāmaṃ satthāra’nti bhaṇanto tassa sabbaññutaṃ pakāseti, sabbaññuno ca dullabhā loke, sabbaññupaṭiññehi pūraṇādisadiseheva loko upadduto. So pana yadi sabbaññū, addhā tādilakkhaṇappatto bhavissati, tena taṃ evaṃ pariggaṇhissāmī’’ti cintetvā tādilakkhaṇaṃ pucchanto āha – ‘‘kacci mano’’ti. ༡༥༤. དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན། གངས་ཅན་གྱིས་ “རི་བོ་སཱ་ཏ་འདིས་ ‘མཚན་མཆོག་ལྡན་པའི་སྟོན་པ་’ ཞེས་སྨྲ་བས་ཁོང་གི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། འོན་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་རྙེད་པར་དཀའ་ལ། ཀུན་ཤེས་སུ་ཁས་ཆེ་བའི་པཱུ་ར་ཎ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཉིད་གཙེས་སོ།། གལ་ཏེ་ཁོང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡིན་ན། ངེས་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས། དེས་ན་བདག་གིས་ཁོང་ལ་དེ་ལྟར་བརྟག་པར་བྱའོ།།” ཞེས་བསམས་ནས། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདྲི་བའི་ཕྱིར་ “ཅི་ཞིག་ཡིད་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ།། Tattha kaccīti pucchā. Manoti cittaṃ. Supaṇihitoti suṭṭhu ṭhapito, acalo asampavedhī. Sabbesu bhūtesu sabbabhūtesu. Tādinoti tādilakkhaṇappattasseva sato. Pucchā eva vā ayaṃ ‘‘so te satthā sabbabhūtesu tādī, udāhu no’’ti. Iṭṭhe aniṭṭhe cāti evarūpe ārammaṇe. Saṅkappāti vitakkā. Vasīkatāti vasaṃ gamitā. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yaṃ tvaṃ satthāraṃ vadasi, tassa te satthuno kacci tādilakkhaṇappattassa sato sabbabhūtesu mano supaṇihito, udāhu yāva calanapaccayaṃ na labhati, tāva supaṇihito viya khāyati. So vā te satthā kacci sabbabhūtesu samacittena tādī, udāhu no, ye ca kho iṭṭhāniṭṭhesu [Pg.199] ārammaṇesu rāgadosavasena saṅkappā uppajjeyyuṃ, tyāssa kacci vasīkatā, udāhu kadāci tesampi vasena vattatīti. དེ་ལ་“ཀཙྩི” (kacci) ཞེས་པ་ནི་འདྲི་བའོ། །“མནོ” (mano) ཞེས་པ་ནི་སེམས་སོ། །“སུཔཎིཧིཏོ” (supaṇihito) ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་གནས་པ། མི་གཡོ་བ། མི་འཁྲུག་པའོ། །“སབྦེསུ བྷཱུཏེསུ”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལའོ། །“ཏཱདིནོ” (tādino) ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ལའོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་འདྲི་བ་ཉིད་དེ། “ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ (tādī) ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མིན”ཞེས་པའོ། །“ཨིཊྛེ ཨནིཊྛེ ཙ”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཡུལ་ལའོ། །“སངྐཔྤཱ” (saṅkappā) ཞེས་པ་ནི་རྟོག་པ་རྣམས་སོ། །“ཝསཱིཀཏཱ” (vasīkatā) ཞེས་པ་ནི་དབང་དུ་གྱུར་པའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་ལ་སྟོན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ། དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེའི་ཐུགས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ལེགས་པར་གནས་སམ། འོན་ཏེ་གཡོ་བའི་རྐྱེན་མ་རྙེད་ཀྱི་བར་དུ་ལེགས་པར་གནས་པ་ལྟར་སྣང་བ་ཙམ་ཡིན། ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མིན། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་དབང་གིས་རྟོག་པ་གང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཁོང་གི་དབང་དུ་གྱུར་ཏམ། འོན་ཏེ་རེས་འགའ་དེ་དག་གི་དབང་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེས་པའོ། ། 155. Tato sātāgiro bhagavato sabbaññubhāve byavasitattā sabbe sabbaññuguṇe anujānanto āha ‘‘mano cassa supaṇihito’’tiādi. Tattha supaṇihitoti suṭṭhu ṭhapito, pathavīsamo avirujjhanaṭṭhena, sinerusamo suppatiṭṭhitācalanaṭṭhena, indakhīlasamo catubbidhamāraparavādigaṇehi akampiyaṭṭhena. Anacchariyañcetaṃ, bhagavato idāni sabbākārasampannattā sabbaññubhāve ṭhitassa mano supaṇihito acalo bhaveyya. Yassa tiracchānabhūtassāpi sarāgādikāle chaddantanāgakule uppannassa savisena sallena viddhassa acalo ahosi, vadhakepi tasmiṃ nappadussi, aññadatthu tasseva attano dante chetvā adāsi; tathā mahākapibhūtassa mahatiyā silāya sīse pahaṭassāpi tasseva ca maggaṃ dassesi; tathā vidhurapaṇḍitabhūtassa pādesu gahetvā saṭṭhiyojane kāḷapabbatapapāte pakkhittassāpi aññadatthu tasseva yakkhassatthāya dhammaṃ desesi. Tasmā sammadeva āha sātāgiro – ‘‘mano cassa supaṇihito’’ti. ༡༥༥. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་ (Sātāgira) ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ངེས་པ་རྙེད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་བཞིན་དུ། “མནོ ཙས྄ས སུཔཎིཧིཏོ” (ཐུགས་ཀྱང་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“སུཔཎིཧིཏོ”ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་གནས་པ་སྟེ། མི་འགལ་བའི་དོན་གྱིས་ས་གཞི་དང་མཚུངས་པ། ལེགས་པར་གནས་ཤིང་མི་གཡོ་བའི་དོན་གྱིས་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་དང་མཚུངས་པ། བདུད་བཞི་དང་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་མི་བསྐྱོད་པའི་དོན་གྱིས་མཆོད་སྡོང་ (indakhīla) དང་མཚུངས་པའོ། །ད་ལྟ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཞིང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་ཤིང་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་སྔོན་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་དུས་སུ། དུད་འགྲོར་གྱུར་ཀྱང་ཐལ་དཀར་མཆེ་བ་དྲུག་པའི་གླང་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ན། དུག་གི་མདེའུས་ཕོག་ཀྱང་མི་གཡོ་བར་གནས་ཤིང་། གསོད་པ་པོ་དེ་ལ་ཡང་ཁོང་ཁྲོ་མ་བྱས་པར་མ་ཟད། རང་གི་མཆེ་བ་བཅད་དེ་བྱིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྤྲེའུའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་པ་ན། རྡོ་ཆེན་པོས་མགོ་ལ་བརྡེགས་ཀྱང་གསོད་པ་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ལམ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མཁས་པ་བི་དྷུ་རར་ (Vidhura) གྱུར་པ་ན། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་དཔག་ཚད་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པའི་རི་ནག་པོའི་གཡང་ས་ལས་བསྐྱུར་ཀྱང་། གནོད་སྦྱིན་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་ཏཱ་གི་རིས་“ཐུགས་ཀྱང་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་གསུངས་སོ། ། Sabbabhūtesu tādinoti sabbasattesu tādilakkhaṇappattasseva sato mano supaṇihito, na yāva paccayaṃ na labhatīti attho. Tattha bhagavato tādilakkhaṇaṃ pañcadhā veditabbaṃ. Yathāha – “སབྦབྷཱུཏེསུ ཏཱདིནོ”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་དེའི་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པ་སྟེ། རྐྱེན་མ་རྙེད་ཀྱི་བར་དུ་ཙམ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ (tādilakkhaṇa) ནི་རྣམ་པ་ལྔར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Bhagavā pañcahākārehi tādī, iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, muttāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, tanniddesāti tādī. Kathaṃ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī? Bhagavā lābhepi tādī’’ti (mahāni. 38). “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་དེ་ལྟ་བུ་ (tādī) ཡིན་ཏེ། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། སྤངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། གྲོལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། བརྒལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྙེད་པ་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན”ཞེས་སོགས་སོ། ། Evamādi sabbaṃ niddese vuttanayeneva gahetabbaṃ. Lābhādayo ca tassa mahāaṭṭhakathāyaṃ vitthāritanayena veditabbā. ‘‘Pucchā eva vā ayaṃ. So te satthā sabbabhūtesu tādī, udāhu no’’ti imasmimpi vikappe sabbabhūtesu samacittatāya tādī amhākaṃ satthāti attho. Ayañhi bhagavā sukhūpasaṃhārakāmatāya dukkhāpanayanakāmatāya ca sabbasattesu samacitto, yādiso attani, tādiso paresu, yādiso [Pg.200] mātari mahāmāyāya, tādiso ciñcamāṇavikāya, yādiso pitari suddhodane, tādiso suppabuddhe, yādiso putte rāhule, tādiso vadhakesu devadattadhanapālakaaṅgulimālādīsu. Sadevake lokepi tādī. Tasmā sammadevāha sātāgiro – ‘‘sabbabhūtesu tādino’’ti. དེ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ནིདྡེས། (Niddesa) ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ། །རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་འགྲེལ་ཆེན་ (Mahā-aṭṭhakathā) ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་འདྲི་བ་ཉིད་དེ། “ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མིན”ཞེས་པའི་ཕྱོགས་འདི་ལ་ཡང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ངེད་ཀྱི་སྟོན་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དེ། རང་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །ཡུམ་སྒྱུ་མ་ཆེན་མོ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བུ་མོ་ཙིཉྩ་ (Ciñcā) ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །ཡབ་ཟས་གཙང་མ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་སངས་རྒྱས་ (Suppabuddha) ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །སྲས་སྒྲ་གཅན་འཛིན་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསོད་པ་པོ་ལྷས་བྱིན་དང་། དྷ་ན་པཱ་ལ་ཀ་ (Dhanapālaka) དང་། སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་ཏཱ་གི་རིས་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུའོ”ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་གསུངས་སོ། ། Atho iṭṭhe aniṭṭhe cāti. Ettha pana evaṃ attho daṭṭhabbo – yaṃ kiñci iṭṭhaṃ vā aniṭṭhaṃ vā ārammaṇaṃ, sabbappakārehi tattha ye rāgadosavasena saṅkappā uppajjeyyuṃ, tyāssa anuttarena maggena rāgādīnaṃ pahīnattā vasīkatā, na kadāci tesaṃ vase vattati. So hi bhagavā anāvilasaṅkappo suvimuttacitto suvimuttapaññoti. Ettha ca supaṇihitamanatāya ayonisomanasikārābhāvo vutto. Sabbabhūtesu iṭṭhāniṭṭhehi so yattha bhaveyya, taṃ sattasaṅkhārabhedato duvidhamārammaṇaṃ vuttaṃ. Saṅkappavasībhāvena tasmiṃ ārammaṇe tassa manasikārābhāvato kilesappahānaṃ vuttaṃ. Supaṇihitamanatāya ca manosamācārasuddhi, sabbabhūtesu tāditāya kāyasamācārasuddhi, saṅkappavasībhāvena vitakkamūlakattā vācāya vacīsamācārasuddhi. Tathā supaṇihitamanatāya lobhādisabbadosābhāvo, sabbabhūtesu tāditāya mettādiguṇasabbhāvo, saṅkappavasībhāvena paṭikūle appaṭikūlasaññitādibhedā ariyiddhi, tāya cassa sabbaññubhāvo vutto hotīti veditabbo. ཡང་“ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་ལའོ”ཞེས་པ་ལ། འདིར་ནི་འདི་ལྟར་དོན་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཡིད་དུ་འོང་བའམ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་དབང་གིས་རྟོག་པ་གང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི། བླ་ན་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། ནམ་ཡང་དེ་དག་གི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་རྙོག་པ་མེད་པའི་རྟོག་པ་མངའ་བ། སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ། ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །འདིར་ཡང་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པར་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གང་དུ་བཞུགས་པའི་ཡུལ་དེ་ནི། སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཡུལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་སོ། །རྟོག་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་གསུངས་སོ། །ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་དག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་དག་པ་དང་། རྟོག་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་དག་པ་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་དང་། རྟོག་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་འཕགས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ (ariyiddhi) དང་། དེས་ཁོང་གི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་གསུངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 156. Evaṃ hemavato pubbe manodvāravaseneva tādibhāvaṃ pucchitvā tañca paṭijānantamimaṃ sutvā daḷhīkammatthaṃ idāni dvārattayavasenāpi, pubbe vā saṅkhepena kāyavacīmanodvārasuddhiṃ pucchitvā tañca paṭijānantamimaṃ sutvā daḷhīkammatthameva vitthārenāpi pucchanto āha ‘‘kacci adinna’’nti. Tattha gāthābandhasukhatthāya paṭhamaṃ adinnādānaviratiṃ pucchati. Ārā pamādamhāti pañcasu kāmaguṇesu cittavossaggato dūrībhāvena abrahmacariyaviratiṃ pucchati. ‘‘Ārā pamadamhā’’tipi paṭhanti, ārā mātugāmāti vuttaṃ hoti. Jhānaṃ na riñcatīti iminā pana tassāyeva tividhāya kāyaduccaritaviratiyā balavabhāvaṃ pucchati. Jhānayuttassa hi virati balavatī hotīti. ༡༥༦. དེ་ལྟར་ཧེ་མ་བ་ཏས་ (Hemavata) སྔོན་ཡིད་ཀྱི་སྒོའི་དབང་ཁོ་ནས་དེ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་དྲིས་ཤིང་། དེ་ལ་ཁས་ལེན་པ་འདི་ཐོས་ནས། བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ད་ལྟ་སྒོ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ཀྱང་། ཡང་ན་སྔོན་བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་དག་པ་དྲིས་ཤིང་། དེ་ལ་ཁས་ལེན་པ་འདི་ཐོས་ནས། བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་རྒྱས་པར་ཡང་འདྲི་བཞིན་དུ། “ཀཙྩི ཨདིནྣམ” (མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་སམ) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བདེ་བླག་ཏུ་སྦྱར་བའི་ཕྱིར། ཐོག་མར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་སྤོང་བ་འདྲིའོ། །“ཨཱརཱ པམཱདམྷཱ” (བག་མེད་པ་ལས་རིང་དུ་གནས་སམ) ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སེམས་གཏོང་བ་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལས་སྤོང་བ་འདྲིའོ། །“ཨཱརཱ པམདམྷཱ”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་སྟེ། བུད་མེད་ལས་རིང་དུ་གནས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“བསམ་གཏན་མི་གཏོང་ངམ” (jhānaṃ na riñcati) ཞེས་པས་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་གསུམ་ལས་སྤོང་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་ཉིད་འདྲིའོ། །འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པ་ལ་སྤོང་བ་ནི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། ། 157. Atha [Pg.201] sātāgiro yasmā bhagavā na kevalaṃ etarahi, atītepi addhāne dīgharattaṃ adinnādānādīhi paṭivirato, tassā tassāyeva ca viratiyā ānubhāvena taṃ taṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhi, sadevako cassa loko ‘‘adinnādānā paṭivirato samaṇo gotamo’’tiādinā nayena vaṇṇaṃ bhāsati. Tasmā vissaṭṭhāya vācāya sīhanādaṃ nadanto āha ‘‘na so adinnaṃ ādiyatī’’ti. Taṃ atthato pākaṭameva. Imissāpi gāthāya tatiyapāde ‘‘pamādamhā pamadamhā’’ti dvidhā pāṭho. Catutthapāde ca jhānaṃ na riñcatīti jhānaṃ rittakaṃ suññakaṃ na karoti, na pariccajatīti attho veditabbo. ༡༥༧. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་ནི་གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདས་པའི་དུས་སུ་ཡང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། སྤོང་བ་དེ་དང་དེའི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་དེ་དང་དེ་དག་ཐོབ་པ་དང་། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་ “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན”ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཐོགས་པ་མེད་པའི་གསུང་གིས་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ། “ཁོང་གིས་མ་བྱིན་པར་མི་ལེན”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་རྐང་པ་གསུམ་པ་ལ་ཡང་“པམཱདམྷཱ པམདམྷཱ”ཞེས་ཀློག་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་དོ། །རྐང་པ་བཞི་པ་ལ། “བསམ་གཏན་མི་གཏོང་ངམ”ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་སྟོང་པ་དང་དབེན་པར་མི་བྱེད་ཅིང་མི་གཏོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 158. Evaṃ kāyadvāre suddhiṃ sutvā idāni vacīdvāre suddhiṃ pucchanto āha – ‘‘kacci musā na bhaṇatī’’ti. Ettha khīṇātīti khīṇo, vihiṃsati badhatīti attho. Vācāya patho byappatho, khīṇo byappatho assāti khīṇabyappatho. Taṃ na-kārena paṭisedhetvā pucchati ‘‘na khīṇabyappatho’’ti, na pharusavācoti vuttaṃ hoti. ‘‘Nākhīṇabyappatho’’tipi pāṭho, na akhīṇavacanoti attho. Pharusavacanañhi paresaṃ hadaye akhīyamānaṃ tiṭṭhati. Tādisavacano kacci na soti vuttaṃ hoti. Vibhūtīti vināso, vibhūtiṃ kāsati karoti vāti vibhūtikaṃ, vibhūtikameva vebhūtikaṃ, vebhūtiyantipi vuccati, pesuññassetaṃ adhivacanaṃ. Tañhi sattānaṃ aññamaññato bhedanena vināsaṃ karoti. Sesaṃ uttānatthameva. ༡༥༨. དེ་ལྟར་ལུས་ཀྱི་སྒོ་དག་པ་ཐོས་ནས། ད་ལྟ་ངག་གི་སྒོ་དག་པ་འདྲི་བཞིན་དུ། “ཀཙྩི མུསཱ ན བྷཎཏི” (རྫུན་དུ་མི་སྨྲའམ) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཁཱིཎཱ” (khīṇā) ཞེས་པ་ནི་ཟད་པའམ་གནོད་པ་བྱེད་ཅིང་གཙེས་པའི་དོན་ཏོ། །ངག་གི་ལམ་ནི་“བྱཔྤཐོ” (byappatha) སྟེ། ངག་གི་ལམ་རྩུབ་པོ་ཟད་པ་དེ་ལ་“ཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་“ན” (na) ཡིག་གིས་བཀག་སྟེ་འདྲི་བ་ནི། “ན ཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་པ་སྟེ། ཚིག་རྩུབ་པོ་མི་སྨྲ་བ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“ནཱཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་སྟེ། མི་ཟད་པའི་ཚིག་མི་སྨྲ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཚིག་རྩུབ་ནི་གཞན་གྱི་སྙིང་ལ་མི་ཟད་པར་གནས་པའོ། །ཁོང་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“ཝིབྷཱུཏི” (vibhūti) ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པ་སྟེ། འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་“ཝིབྷཱུཏིཀ” (vibhūtika) ཞེས་བྱའོ། །ཝིབྷཱུཏིཀ་ཉིད་ལ་“ཝེབྷཱུཏིཀ” (vebhūtika) འམ་“ཝེབྷཱུཏིཡ” (vebhūtiya) ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དེ། འདི་ནི་ཕྲ་མ་ (pesuñña) ལ་བརྗོད་པའི་མིང་ངོ། །འདི་ལྟར་ཕྲ་མ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཕན་ཚུན་དབྱེན་སྦྱར་ཏེ་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། 159. Atha sātāgiro yasmā bhagavā na kevalaṃ etarahi, atītepi addhāne dīgharattaṃ musāvādādīhi paṭivirato, tassā tassāyeva ca viratiyā ānubhāvena taṃ taṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhi, sadevako cassa loko ‘‘musāvādā paṭivirato samaṇo gotamo’’ti vaṇṇaṃ bhāsati. Tasmā vissaṭṭhāya vācāya sīhanādaṃ nadanto āha, ‘‘musā ca so na bhaṇatī’’ti. Tattha musāti vinidhāya diṭṭhādīni paravisaṃvādanavacanaṃ. Taṃ so na bhaṇati. Dutiyapāde pana paṭhamatthavasena na khīṇabyappathoti, dutiyatthavasena nākhīṇabyappathoti pāṭho. Catutthapāde mantāti paññā vuccati. Bhagavā yasmā tāya mantāya paricchinditvā atthameva bhāsati atthato anapetavacanaṃ, na samphaṃ[Pg.202]. Aññāṇapurekkhārañhi niratthakavacanaṃ buddhānaṃ natthi. Tasmā āha – ‘‘mantā atthaṃ so bhāsatī’’ti. Sesamettha pākaṭameva. ༡༥༩. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་ནི་གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདས་པའི་དུས་སུ་ཡང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། སྤོང་བ་དེ་དང་དེའི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པའི་མཚན་དེ་དང་དེ་དག་ཐོབ་པ་དང་། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་ “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན”ཞེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཐོགས་པ་མེད་པའི་གསུང་གིས་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ། “རྫུན་ཡང་ཁོང་གིས་མི་སྨྲའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“མུསཱ” (musā) ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་བསྒྱུར་ཏེ་གཞན་ལ་བསླུ་བའི་ཚིག་གོ། །དེ་ནི་ཁོང་གིས་མི་སྨྲའོ། །རྐང་པ་གཉིས་པ་ལ་ནི་དོན་དང་པོའི་དབང་གིས་“ན ཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་དང་། དོན་གཉིས་པའི་དབང་གིས་“ནཱཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་ཀློག་གོ། །རྐང་པ་བཞི་པ་ལ། “མནྟཱ” (mantā) ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ལ་བརྗོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་དེས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་དོན་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་གསུང་ཞིང་། དོན་ལས་མ་འགལ་བའི་གསུང་ཡིན་གྱི་ཚིག་ཀྱལ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མ་རིག་པ་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་དོན་མེད་པའི་གསུང་ནི་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་“ཤེས་རབ་ཀྱིས་དོན་ཁོང་གིས་གསུངས”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། 160. Evaṃ vacīdvārasuddhimpi sutvā idāni manodvārasuddhiṃ pucchanto āha ‘‘kacci na rajjati kāmesū’’ti. Tattha kāmāti vatthukāmā. Tesu kilesakāmena na rajjatīti pucchanto anabhijjhālutaṃ pucchati. Anāvilanti pucchanto byāpādena āvilabhāvaṃ sandhāya abyāpādataṃ pucchati. Mohaṃ atikkantoti pucchanto yena mohena mūḷho micchādiṭṭhiṃ gaṇhāti, tassātikkamena sammādiṭṭhitaṃ pucchati. Dhammesu cakkhumāti pucchanto sabbadhammesu appaṭihatassa ñāṇacakkhuno, pañcacakkhuvisayesu vā dhammesu pañcannampi cakkhūnaṃ vasena sabbaññutaṃ pucchati ‘‘dvārattayapārisuddhiyāpi sabbaññū na hotī’’ti cintetvā. ༡༦༠. དེ་ལྟར་ངག་གི་སྒོ་དག་པ་ཡང་ཐོས་ནས། ད་ལྟ་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་དག་པ་འདྲི་བཞིན་དུ། “ཀཙྩི ན རཛྫཏི ཀཱམེསུ” (འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པར་མི་འགྱུར་རམ) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཀཱམཱ” (kāmā) ཞེས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པ་ (vatthukāma) རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པས་ (kilesakāma) ཆགས་པར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེས་འདྲི་བས། བརྣབ་སེམས་མེད་པ་ཉིད་འདྲིའོ། །“རྙོག་པ་མེད་པ” (anāvila) ཞེས་འདྲི་བས། གནོད་སེམས་ཀྱིས་རྙོག་པར་འགྱུར་བ་ལ་དགོངས་ནས་གནོད་སེམས་མེད་པ་ཉིད་འདྲིའོ། །“གཏི་མུག་ལས་འདས་པ” (mohaṃ atikkanto) ཞེས་འདྲི་བས། གཏི་མུག་གང་གིས་རྨོངས་ཏེ་ལྟ་བ་ལོག་པ་འཛིན་པ་དེ་ལས་འདས་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་འདྲིའོ། །“ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱན་དང་ལྡན་པ” (dhammesu cakkhumā) ཞེས་འདྲི་བས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་ནམ། ཡང་ན་སྤྱན་ལྔའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱན་ལྔ་ཆར་གྱི་དབང་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་འདྲི་སྟེ། “སྒོ་གསུམ་རྣམ་པར་དག་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་མི་འགྱུར་རོ”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་སོ། ། 161. Atha sātāgiro yasmā bhagavā appatvāva arahattaṃ anāgāmimaggena kāmarāgabyāpādānaṃ pahīnattā neva kāmesu rajjati, na byāpādena āvilacitto, sotāpattimaggeneva ca micchādiṭṭhipaccayassa saccapaṭicchādakamohassa pahīnattā mohaṃ atikkanto, sāmañca saccāni abhisambujjhitvā buddhoti vimokkhantikaṃ nāmaṃ yathāvuttāni ca cakkhūni paṭilabhi, tasmā tassa manodvārasuddhiṃ sabbaññutañca ugghosento āha ‘‘na so rajjati kāmesū’’ti. ༡༦༡. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མ་ཐོབ་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་གནོད་སེམས་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མི་མངའ་ཞིང་། གནོད་སེམས་ཀྱིས་ཐུགས་རྙོག་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་བ་ལོག་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བདེན་པ་སྒྲིབ་པའི་གཏི་མུག་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། གཏི་མུག་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཤིང་། བདེན་པ་རྣམས་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་ "སངས་རྒྱས་" ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་མཚན་དང་། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྤྱན་རྣམས་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་བསྒྲགས་པར་འདོད་ནས། "ཁོང་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མི་མངའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། 162. Evaṃ hemavato bhagavato dvārattayapārisuddhiṃ sabbaññutañca sutvā haṭṭho udaggo atītajātiyaṃ bāhusaccavisadāya paññāya asajjamānavacanappatho hutvā acchariyabbhutarūpe sabbaññuguṇe sotukāmo āha ‘‘kacci vijjāya sampanno’’ti. Tattha vijjāya sampannoti iminā dassanasampattiṃ pucchati, saṃsuddhacāraṇoti iminā gamanasampattiṃ. Chandavasena cettha dīghaṃ katvā cākāramāha, saṃsuddhacaraṇoti attho. Āsavā khīṇāti iminā etāya dassanagamanasampattiyā pattabbāya āsavakkhayasaññitāya paṭhamanibbānadhātuyā pattiṃ pucchati, natthi punabbhavoti iminā dutiyanibbānadhātupattisamatthataṃ, paccavekkhaṇañāṇena vā paramassāsappattiṃ ñatvā ṭhitabhāvaṃ. ༡༦༢. དེ་ལྟར་ཧེ་མ་བ་ཏས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོས་ནས། དགའ་ཞིང་མགུ་བར་གྱུར་ཏེ། ཚེ་རབས་སྔོན་མ་རྣམས་སུ་ཐོས་པ་མང་བས་ཤིན་ཏུ་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གསུང་གི་ལམ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིང་། ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཐོས་པར་འདོད་ནས། "ཅི་ཞིག་རིག་པ་དང་ལྡན་ནམ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "རིག་པ་དང་ལྡན་ནམ" ཞེས་པས་ནི་མཐོང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདྲི་ཞིང་། "སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་དག་པའམ" ཞེས་པས་ནི་བགྲོད་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདྲིའོ།། འདིར་སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་དབང་གིས་རིང་པོར་བྱས་ནས་ "ཙ" (ca) ཡིག་གསུངས་པ་ནི། "སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་དག་པའོ" ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "ཟག་པ་ཟད་དམ" ཞེས་པས་ནི། མཐོང་བ་དང་བགྲོད་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདིས་ཐོབ་པར་བྱ་བ། ཟག་པ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་དང་པོ་ཐོབ་པ་འདྲི་ཞིང་། "ཡང་སྲིད་མེད་དམ" ཞེས་པས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་གཉིས་པ་ཐོབ་པའི་ནུས་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་དབུགས་དབྱུང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཤེས་ནས་བཞུགས་པའི་གནས་སྐབས་འདྲིའོ།། 163. Tato [Pg.203] yā esā ‘‘so anekavihitaṃ pubbenivāsa’’ntiādinā (ma. ni. 1.52) nayena bhayabheravādīsu tividhā, ‘‘so evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharatī’’tiādinā (dī. ni. 1.279) nayena ambaṭṭhādīsu aṭṭhavidhā vijjā vuttā, tāya yasmā sabbāyapi sabbākārasampannāya bhagavā upeto. Yañcetaṃ ‘‘idha, mahānāma, ariyasāvako sīlasampanno hoti, indriyesu guttadvāro hoti, bhojane mattaññū hoti, jāgariyaṃ anuyutto hoti, sattahi saddhammehi samannāgato hoti, catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hotī’’ti evaṃ uddisitvā ‘‘kathañca, mahānāma, ariyasāvako sīlasampanno hotī’’tiādinā (ma. ni. 2.24) nayena sekhasutte niddiṭṭhaṃ pannarasappabhedaṃ caraṇaṃ. Tañca yasmā sabbūpakkilesappahānena bhagavato ativiya saṃsuddhaṃ. Yepime kāmāsavādayo cattāro āsavā, tepi yasmā sabbe saparivārā savāsanā bhagavato khīṇā. Yasmā ca imāya vijjācaraṇasampadāya khīṇāsavo hutvā tadā bhagavā ‘‘natthi dāni punabbhavo’’ti paccavekkhitvā ṭhito, tasmā sātāgiro bhagavato sabbaññubhāve byavasāyena samussāhitahadayo sabbepi guṇe anujānanto āha ‘‘vijjāya ceva sampanno’’ti. ༡༦༣. དེ་ནས་ "ཁོང་གིས་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་དྲན་པར་གྱུར་ཏོ" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇིགས་པ་དང་བག་ཚ་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་རིག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། "ཁོང་གི་སེམས་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བཞག་པ་…པེ་… མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཨམ་བྷཊྛའི་མདོ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་རིག་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རིག་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ།། གང་ཡང་ "མ་ཧཱ་ནཱ་མ། འདིར་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཡིན། ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པ་ཡིན། མི་ཉལ་བར་བརྩོན་པ་ཡིན། དམ་པའི་ཆོས་བདུན་དང་ལྡན་པ་ཡིན། མངོན་པར་སེམས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ཚེ་འདིར་བདེ་བར་གནས་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་རྣམས་འདོད་དགུར་ཐོབ་པ་ཡིན" ཞེས་དེ་ལྟར་མདོར་བསྟན་ནས། "མ་ཧཱ་ནཱ་མ། ཇི་ལྟར་ན་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སློབ་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན། འདོད་པའི་ཟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟག་པ་བཞི་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། འཁོར་དང་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཟད་པར་གྱུར་ཏོ།། རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདིས་ཟག་པ་ཟད་པར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ད་ནི་ཡང་སྲིད་མེད་དོ" ཞེས་སོ་སོར་བརྟག་ནས་བཞུགས་པའི་ཕྱིར། ས་ཏཱ་གི་རི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ངེས་པ་རྙེད་པས་སྙིང་སྤྲོ་བ་དང་བཅས་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཤེས་ནས། "རིག་པ་དང་ནི་ཞབས་སུ་ལྡན།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། 164. Tato hemavato ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti bhagavati nikkaṅkho hutvā ākāse ṭhitoyeva bhagavantaṃ pasaṃsanto sātāgirañca ārādhento āha ‘‘sampannaṃ munino citta’’nti. Tassattho – sampannaṃ munino cittaṃ, ‘‘mano cassa supaṇihito’’ti ettha vuttatādibhāvena puṇṇaṃ sampuṇṇaṃ, ‘‘na so adinnaṃ ādiyatī’’ti ettha vuttakāyakammunā, ‘‘na so rajjati kāmesū’’ti ettha vuttamanokammunā ca puṇṇaṃ sampuṇṇaṃ, ‘‘musā ca so na bhaṇatī’’ti ettha vuttabyappathena ca vacīkammunāti vuttaṃ hoti. Evaṃ sampannacittañca anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sampannattā vijjācaraṇasampannañca imehi guṇehi ‘‘mano cassa supaṇihito’’tiādinā nayena dhammato naṃ pasaṃsasi, sabhāvato tacchato bhūtato eva naṃ pasaṃsasi, na kevalaṃ saddhāmattakenāti dasseti. ༡༦༤. དེ་ནས་ཧེ་མ་བ་ཏས་ "བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ" ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲེང་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་ཅིང་ས་ཏཱ་གི་རི་མགུ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། "ཁོང་གི་ཡིད་ནི་ལེགས་པར་གནས།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་གང་ཞིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། "ཁོང་ནི་མ་བྱིན་ལེན་མི་མངའ།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། "ཁོང་ནི་འདོད་ལ་ཆགས་མི་མངའ།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱིས་གང་ཞིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། "རྫུན་གྱི་ཚིག་ཀྱང་མི་གསུང་ངོ་།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ངག་གི་ལས་ཀྱིས་གང་ཞིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་ཐུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་ "ཁོང་གི་ཡིད་ནི་ལེགས་པར་གནས།།" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་དང་མཐུན་པར་ཁོང་ལ་བསྟོད་ཅིང་། རང་བཞིན་དང་བདེན་པ་དང་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་ལ་བསྟོད་པ་ཡིན་གྱི། དད་པ་ཙམ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། 165-166. Tato [Pg.204] sātāgiropi ‘‘evametaṃ, mārisa, suṭṭhu tayā ñātañca anumoditañcā’’ti adhippāyena tameva saṃrādhento āha – ‘‘sampannaṃ munino…pe… dhammato anumodasī’’ti. Evañca pana vatvā puna bhagavato dassane taṃ abhitthavayamāno āha ‘‘sampannaṃ…pe… handa passāma gotama’’nti. ༡༦༥-༡༦༦. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རིས་ཀྱང་ "གྲོགས་པོ། དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ལེགས་པར་ཤེས་ཤིང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་གྱུར་ཏོ" ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པས་ཁོང་ཉིད་མགུ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས། ཆོས་དང་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ངོ་།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་བསྟོད་ར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས། ཀྱེ་མ་གཽ་ཏ་མ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། 167. Atha hemavato attano abhirucitaguṇehi purimajātibāhusaccabalena bhagavantaṃ abhitthunanto sātāgiraṃ āha – ‘‘eṇijaṅghaṃ…pe… ehi passāma gotama’’nti. Tassattho – eṇimigasseva jaṅghā assāti eṇijaṅgho. Buddhānañhi eṇimigasseva anupubbavaṭṭā jaṅghā honti, na purato nimmaṃsā pacchato susumārakucchi viya uddhumātā. Kisā ca buddhā honti dīgharassasamavaṭṭitayuttaṭṭhānesu tathārūpāya aṅgapaccaṅgasampattiyā, na vaṭharapurisā viya thūlā. Paññāya vilikhitakilesattā vā kisā. Ajjhattikabāhirasapattaviddhaṃsanato vīrā. Ekāsanabhojitāya parimitabhojitāya ca appāhārā, na dvattimattālopabhojitāya. Yathāha – ༡༦༧. དེ་ནས་ཧེ་མ་བ་ཏས་རང་ཉིད་མགུ་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་། ཚེ་རབས་སྔོན་མའི་ཐོས་པ་མང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་བཞིན་དུ་ས་ཏཱ་གི་རི་ལ། "ཨེ་ཎཱི་ཡི་བྱིན་པ་ཅན། ཀྱེ་མ་གཽ་ཏ་མ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། རི་དྭགས་ཨེ་ཎཱི་ལྟ་བུའི་བྱིན་པ་མངའ་བས་ན་ "ཨེ་ཎཱི་ཡི་བྱིན་པ་ཅན" ནོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་པ་ནི་རི་དྭགས་ཨེ་ཎཱི་ལྟ་བུར་རིམ་གྱིས་ཟླུམ་པ་ཡིན་གྱི། མདུན་ཕྱོགས་སུ་ཤ་མེད་པ་དང་། རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་ཆུ་སྲིན་གྱི་ལྟོ་བ་ལྟར་སྦོས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རིང་ཐུང་དང་མཉམ་ཟླུམ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་གི་དཔལ་དང་ལྡན་པས་སྐུ་ཕྲ་བ་ཡིན་གྱི། སྐྱེ་བོ་རགས་པ་ལྟར་སྦོམ་པོ་མ་ཡིན་ནོ།། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་བྲད་པས་ན་སྐུ་ཕྲ་བའོ།། ནང་དང་ཕྱིའི་དགྲ་རྣམས་རྣམ་པར་འཇོམས་པས་ན་དཔའ་བོའོ།། སྟན་གཅིག་པའི་ཟས་དང་ཚོད་རིག་པའི་ཟས་བཞེས་པས་ན་ཟས་ཉུང་བ་ཡིན་གྱི། ཁམ་གཉིས་གསུམ་ཙམ་བཞེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ།། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Ahaṃ kho pana, udāyi, appekadā iminā pattena samatittikampi bhuñjāmi, bhiyyopi bhuñjāmi. ‘Appāhāro samaṇo gotamo appāhāratāya ca vaṇṇavādī’ti iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ, garuṃ kareyyuṃ, māneyyuṃ, pūjeyyuṃ, sakkatvā, garuṃ katvā, upanissāya vihareyyuṃ. Ye te, udāyi, mama sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi, na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ…pe… upanissāya vihareyyu’’nti (ma. ni. 2.242). "ཨུ་དཱ་ཡི། ངས་ནི་རེས་འགའ་ལྷུང་བཟེད་འདི་གང་བར་ཡང་བཟའ། དེ་ལས་ལྷག་པར་ཡང་བཟའོ།། གལ་ཏེ་ ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཟས་ཉུང་བ་ཡིན་ཞིང་། ཟས་ཉུང་བའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ཡིན’ ཞེས་བསམས་ནས། ཨུ་དཱ་ཡི། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ང་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད། བླ་མར་བྱེད། རི་མོར་བྱེད། མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་། བཀུར་སྟི་དང་བླ་མར་བྱས་ཏེ་བརྟེན་ནས་གནས་པར་འགྱུར་ན། ཨུ་དཱ་ཡི། ངའི་ཉན་ཐོས་གང་དག་ཕོར་པ་གང་གི་ཟས་ཅན་དང་། ཕོར་པ་ཕྱེད་ཀྱི་ཟས་ཅན་དང་། བིལ་བའི་ཟས་ཅན་དང་། བིལ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་ཟས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་འདིས་ང་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་…པེ་… བརྟེན་ནས་གནས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། Āhāre chandarāgābhāvena alolupā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ āhāraṃ āhārenti moneyyasampattiyā munino. Anagārikatāya vivekaninnamānasatāya ca vane jhāyanti. Tenāha hemavato yakkho ‘‘eṇijaṅghaṃ…pe… ehi passāma gotama’’nti. ཟས་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པས་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཟས་བཞེས་པས་ཐུབ་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཐུབ་པ་རྣམས་སོ།། ཁྱིམ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བའི་ཐུགས་དང་ལྡན་པས་ནགས་སུ་བསམ་གཏན་ལ་བཞུགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་གནོད་སྦྱིན་ཧེ་མ་བ་ཏས་ "ཨེ་ཎཱི་ཡི་བྱིན་པ་ཅན། ཀྱེ་མ་གཽ་ཏ་མ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། 168. Evañca vatvā puna tassa bhagavato santike dhammaṃ sotukāmatāya ‘‘sīhaṃvekacara’’nti imaṃ gāthamāha. Tassattho – sīhaṃvāti durāsadaṭṭhena [Pg.205] khamanaṭṭhena nibbhayaṭṭhena ca kesarasīhasadisaṃ. Yāya taṇhāya ‘‘taṇhādutiyo puriso’’ti vuccati, tassā abhāvena ekacaraṃ, ekissā lokadhātuyā dvinnaṃ buddhānaṃ anuppattitopi ekacaraṃ. Khaggavisāṇasutte vuttanayenāpi cettha taṃ taṃ attho daṭṭhabbo. Nāganti punabbhavaṃ neva gantāraṃ nāgantāraṃ. Atha vā āguṃ na karotītipi nāgo. Balavātipi nāgo. Taṃ nāgaṃ. Kāmesu anapekkhinanti dvīsupi kāmesu chandarāgābhāvena anapekkhinaṃ. Upasaṅkamma pucchāma, maccupāsappamocananti taṃ evarūpaṃ mahesiṃ upasaṅkamitvā tebhūmakavaṭṭassa maccupāsassa pamocanaṃ vivaṭṭaṃ nibbānaṃ pucchāma. Yena vā upāyena dukkhasamudayasaṅkhātā maccupāsā pamuccati, taṃ maccupāsappamocanaṃ pucchāmāti. Imaṃ gāthaṃ hemavato sātāgirañca sātāgiraparisañca attano parisañca sandhāya āha. ༡༦༨. དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཡང་བཅོམ་立ན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ཆོས་ཐོས་པར་འདོད་པས། "སེང་གེ་ལྟར་གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། "སེང་གེ་ལྟར" ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པའི་དོན་དང་། བཟོད་པའི་དོན་དང་། འཇིགས་པ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེ་དང་མཚུངས་པའོ།། "སྲེད་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་གྲོགས་ཡིན" ཞེས་གསུངས་པའི་སྲེད་པ་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ "གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ" ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཏུ་སངས་རྒྱས་གཉིས་མཉམ་དུ་མི་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ "གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ" ཞེས་བྱའོ།། བསེ་རུའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་འདིར་དོན་དེ་དང་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "གླང་པོ" ཞེས་པ་ནི་ཡང་སྲིད་དུ་མི་གཤེགས་པས་ན་གླང་པོའོ།། ཡང་ན་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པས་ནའང་གླང་པོའོ།། སྟོབས་དང་ལྡན་པས་ནའང་གླང་པོའོ།། གླང་པོ་དེ་ལའོ།། "འདོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ" ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་གཉིས་པོ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟོས་པ་མེད་པའོ།། "ཉེ་བར་བཅར་ནས་འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་པ་འདྲིའོ" ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟ་བུའི་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ཁམས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བའི་འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་པའི་འཁོར་བ་ལས་འདས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདྲིའོ།། ཡང་ན་ཐབས་གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དུ་གཏོགས་པའི་འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་བ། འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་པ་དེ་ཉིད་འདྲིའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་ཧེ་མ་བ་ཏས་ས་ཏཱ་གི་རི་དང་། ས་ཏཱ་གི་རིའི་འཁོར་དང་། རང་གི་འཁོར་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། Tena kho pana samayena āsāḷhīnakkhattaṃ ghositaṃ ahosi. Atha samantato alaṅkatapaṭiyatte devanagare siriṃ paccanubhontī viya rājagahe kāḷī nāma kuraragharikā upāsikā pāsādamāruyha sīhapañjaraṃ vivaritvā gabbhaparissamaṃ vinodentī savātappadese utuggahaṇatthaṃ ṭhitā tesaṃ yakkhasenāpatīnaṃ taṃ buddhaguṇapaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ ādimajjhapariyosānato assosi. Sutvā ca ‘‘evaṃ vividhaguṇasamannāgatā buddhā’’ti buddhārammaṇaṃ pītiṃ uppādetvā tāya nīvaraṇāni vikkhambhetvā tattheva ṭhitā sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Tato eva bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvikānaṃ upāsikānaṃ anussavappasannānaṃ, yadidaṃ kāḷī upāsikā kuraragharikā’’ti (a. ni. 1.267) etadagge ṭhapitā. ཡང་དེའི་ཚེ་ན་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་ཆུ་སྟོད་ཀྱི་སྐར་མའི་དགའ་སྟོན་བསྒྲགས་ཟིན་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ལྷའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དཔལ་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལྟར་གྱུར་པའི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ། ཀུ་ར་ར་གྷ་རའི་ཁྱིམ་གྱི་བུ་མོ་ཀཱ་ལཱི་ཞེས་བྱ་བའི་དགེ་བསྙེན་མ་ཞིག་ཁང་བཟང་གི་སྟེང་དུ་འཛེགས་ཏེ། སེང་གེའི་སྒེའུ་ཁུང་ཕྱེ་ནས་ཁང་པའི་ནང་གི་དྲོད་ངལ་སེལ་བར་འདོད་དེ། བསིལ་རླུང་ལྡང་བའི་གནས་སུ་བསིལ་བ་ལེན་བཞིན་དུ་ལངས་ཏེ་གནས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་དེ་དག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་དེ་དབུ་ཞབས་བར་གསུམ་དུ་ཐོས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཐོས་ནས་ཀྱང་ "སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ" ཞེས་སངས་རྒྱས་ལ་དམིགས་པའི་དགའ་བ་བསྐྱེད་དེ། དེས་སྒྲིབ་པ་རྣམས་བསལ་ནས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་འགྲེང་བཞིན་དུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "དགེ་སློང་དག ངའི་ཉན་ཐོས་དགེ་བསྙེན་མ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཞན་ལས་ཐོས་ནས་དད་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ་ཀུ་ར་ར་གྷ་རའི་ཀཱ་ལཱི་དགེ་བསྙེན་མའོ།།" ཞེས་མཆོག་གི་གོ་འཕང་ལ་བཞག་གོ། 169. Tepi yakkhasenāpatayo sahassayakkhaparivārā majjhimayāmasamaye isipatanaṃ patvā, dhammacakkappavattitapallaṅkeneva nisinnaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamma vanditvā, imāya gāthāya bhagavantaṃ abhitthavitvā okāsamakārayiṃsu ‘‘akkhātāraṃ pavattāra’’nti. Tassattho – ṭhapetvā taṇhaṃ tebhūmake dhamme ‘‘idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasacca’’ntiādinā (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 14) nayena saccānaṃ vavatthānakathāya akkhātāraṃ, ‘‘‘taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyya’nti me bhikkhave’’tiādinā nayena tesu kiccañāṇakatañāṇappavattanena pavattāraṃ. Ye vā dhammā yathā voharitabbā, tesu tathā [Pg.206] vohārakathanena akkhātāraṃ, tesaṃyeva dhammānaṃ sattānurūpato pavattāraṃ. Ugghaṭitaññuvipañcitaññūnaṃ vā desanāya akkhātāraṃ, neyyānaṃ paṭipādanena pavattāraṃ. Uddesena vā akkhātāraṃ, vibhaṅgena tehi tehi pakārehi vacanato pavattāraṃ. Bodhipakkhiyānaṃ vā salakkhaṇakathanena akkhātāraṃ, sattānaṃ cittasantāne pavattanena pavattāraṃ. Saṅkhepato vā tīhi parivaṭṭehi saccānaṃ kathanena akkhātāraṃ, vitthārato pavattāraṃ. ‘‘Saddhindriyaṃ dhammo, taṃ dhammaṃ pavattetīti dhammacakka’’nti (paṭi. ma. 2.40) evamādinā paṭisambhidānayena vitthāritassa dhammacakkassa pavattanato pavattāraṃ. ༡༦༩. གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་སྟོང་གི་འཁོར་དང་བཅས་ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་གྱི་ཚེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་ལྷགས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་བཞུགས་ཁྲི་ཉིད་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཉེ་བར་བཅར་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་ནས། སྟོན་པ་པོ་དང་འཇུག་པ་པོ་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ་སྐབས་ཕྱེའོ།། དེའི་དོན་ནི། སྲེད་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་ལོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་པ་རྣམས་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་གཏམ་གྱིས་སྟོན་པ་པོ་དང་། དགེ་སློང་དག་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་ལ་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་བྱས་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་ཆོས་གང་དག་ཇི་ལྟར་ཐ་སྙད་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་དག་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཐ་སྙད་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྟོན་པ་པོ་དང་། ཆོས་དེ་དག་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་མགོ་སྨོས་པས་ཤེས་པ་དང་སྤྲོས་པས་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་རིམ་གྱིས་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག་པས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་མདོར་བསྟན་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། རྣམ་པར་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་གསུངས་པས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་ཏེ་གསུངས་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་བསྐྱེད་པས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ལན་གསུམ་བཟླས་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་རྣམས་གསུངས་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། རྒྱས་པར་འཇུག་པ་པོའོ།། དད་པའི་དབང་པོ་ནི་ཆོས་ཡིན་ལ། ཆོས་དེ་ཉིད་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་པོའོ།། Sabbadhammānanti catubhūmakadhammānaṃ. Pāragunti chahākārehi pāraṃ gataṃ abhiññāya, pariññāya, pahānena, bhāvanāya, sacchikiriyāya, samāpattiyā. So hi bhagavā sabbadhamme abhijānanto gatoti abhiññāpāragū, pañcupādānakkhandhe parijānanto gatoti pariññāpāragū, sabbakilese pajahanto gatoti pahānapāragū, cattāro magge bhāvento gatoti bhāvanāpāragū, nirodhaṃ sacchikaronto gatoti sacchikiriyāpāragū, sabbā samāpattiyo samāpajjanto gatoti samāpattipāragū. Evaṃ sabbadhammānaṃ pāraguṃ. Buddhaṃ verabhayātītanti aññāṇasayanato paṭibuddhattā buddhaṃ, sabbena vā saraṇavaṇṇanāyaṃ vuttenatthena buddhaṃ, pañcaverabhayānaṃ atītattā verabhayātītaṃ. Evaṃ bhagavantaṃ atitthavantā ‘‘mayaṃ pucchāma gotama’’nti okāsamakārayiṃsu. ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་ས་བཞིའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ།། ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། སྒོམ་པ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་མཁྱེན་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་མངོན་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་ཡོངས་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་སྤོང་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། ལམ་བཞི་པོ་སྒོམ་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་སྒོམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་མངོན་སུམ་བྱེད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། སྙོམས་འཇུག་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་སྙོམས་འཇུག་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། སངས་རྒྱས་དགྲ་དང་འཇིགས་པ་ལས་འདས་པ་ཞེས་པ་ནི། མི་ཤེས་པའི་གཉིད་ལས་སད་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཏེ། ཡང་ན་སྐྱབས་འགྲོའི་རྣམ་བཤད་དུ་གསུངས་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་སོ།། དགྲ་དང་འཇིགས་པ་ལྔ་ལས་འདས་པས་ན་དགྲ་དང་འཇིགས་པ་ལས་འདས་པའོ།། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་བཞིན་དུ། བདག་ཅག་གིས་གཽ་ཏ་མ་ལ་འདྲིའོ།། ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ་སྐབས་ཕྱེའོ།། 170. Atha nesaṃ yakkhānaṃ tejena ca paññāya ca aggo hemavato yathādhippetaṃ pucchitabbaṃ pucchanto ‘‘kismiṃ loko’’ti imaṃ gāthamāha. Tassādipāde kisminti bhāvenabhāvalakkhaṇe bhummavacanaṃ, kismiṃ uppanne loko samuppanno hotīti ayañhettha adhippāyo. Sattalokasaṅkhāraloke sandhāya pucchati. Kismiṃ kubbati santhavanti ahanti vā mamanti vā taṇhādiṭṭhisanthavaṃ kismiṃ kubbati, adhikaraṇatthe bhummavacanaṃ. Kissa lokoti upayogatthe sāmivacanaṃ, kiṃ upādāya lokoti saṅkhyaṃ gacchatīti ayañhettha adhippāyo. Kismiṃ lokoti bhāvenabhāvalakkhaṇakāraṇatthesu bhummavacanaṃ. Kismiṃ sati kena kāraṇena loko vihaññati pīḷīyati bādhīyatīti ayañhettha adhippāyo. ༡༧༠. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཟི་བརྗིད་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་གངས་ཅན་གནས་ཀྱིས་རང་གི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་དྲི་བར་བྱ་བ་འདྲི་བར། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ།། ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེའི་རྐང་པ་དང་པོའི་གང་ལ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བྱ་བས་བྱ་བ་མཚོན་པའི་བདུན་པ་སྟེ། གང་ཞིག་སྐྱེས་པ་ན་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ། ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ།། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་དམིགས་ནས་འདྲི་བའོ།། གང་ལ་མཛའ་འབྲེལ་བྱེད། ཅེས་པ་ནི། ང་འམ་བདག་གི་བ་ཞེས་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་མཛའ་འབྲེལ་གང་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། གནས་ཀྱི་དོན་ལ་བདུན་པའོ།། འཇིག་རྟེན་གང་ལ་ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། གང་ལ་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་འཇིག་རྟེན་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་འམ། ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ།། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་ཞེས་པའི་བདུན་པ་ནི་བྱ་བས་བྱ་བ་མཚོན་པ་དང་རྒྱུའི་དོན་ལའོ།། གང་ཞིག་ཡོད་པ་ན། རྒྱུ་གང་གིས་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་རམ། གནོད་པར་འགྱུར་རམ། གཙེས་པར་འགྱུར་རམ། ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ།། 171. Atha [Pg.207] bhagavā yasmā chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu uppannesu sattaloko ca dhanadhaññādivasena saṅkhāraloko ca uppanno hoti, yasmā cettha sattaloko tesveva chasu duvidhampi santhavaṃ karoti. Cakkhāyatanaṃ vā hi ‘‘ahaṃ mama’’nti gaṇhāti avasesesu vā aññataraṃ. Yathāha – ‘‘cakkhu attāti yo vadeyya, taṃ na upapajjatī’’tiādi (ma. ni. 3.422). Yasmā ca etāniyeva cha upādāya duvidhopi lokoti saṅkhyaṃ gacchati, yasmā ca tesveva chasu sati sattaloko dukkhapātubhāvena vihaññati. Yathāha – ༡༧༡. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གང་གི་ཕྱིར་ནང་དང་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་རྣམས་སྐྱེས་པ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ནོར་དང་འབྲུ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། གང་གི་ཕྱིར་འདིར་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་མཛའ་འབྲེལ་བྱེད་དེ། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དམ། ཡང་ན་ལྷག་མ་རྣམས་ལས་གང་རུང་ཞིག་ལ། ང་འམ་བདག་གི་བ་ཞེས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཇི་སྐད་དུ། གང་ཞིག་མིག་ནི་བདག་གོ་ཞེས་སྨྲ་ན། དེ་ནི་མི་འཐད་དོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་དྲུག་ལ་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་ལ། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཡོད་པ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནི་སྡུག་བསྔལ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་གདུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Hatthesu, bhikkhave, sati ādānanikkhepanaṃ hoti, pādesu sati abhikkamapaṭikkamo hoti, pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ hoti, kucchismiṃ sati jighacchāpipāsā hoti; evameva kho, bhikkhave, cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkha’’ntiādi (saṃ. ni. 4.237). དགེ་སློང་དག་ལག་པ་ཡོད་ན་ལེན་པ་དང་འཇོག་པ་ཡོད། རྐང་པ་ཡོད་ན་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ཡོད། ཚིགས་རྣམས་ཡོད་ན་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བ་ཡོད། ལྟོ་བ་ཡོད་ན་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་ཡོད། དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་དུ་མིག་ཡོད་ན་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནང་གི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེའོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Tathā tesu ādhārabhūtesu paṭihato saṅkhāraloko vihaññati. Yathāha – དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ན། གནོད་པར་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནི་གདུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Cakkhusmiṃ anidassane sappaṭighe paṭihaññi vā’’iti (dha. sa. 597-8) ca. བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་ལ་གཟུགས་ཀྱིས་བརྡེགས་པའམ། ཞེས་པ་དང་། ‘‘Cakkhu, bhikkhave, paṭihaññati manāpāmanāpesu rūpesū’’ti (saṃ. ni. 4.238) evamādi. དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱིས་བརྡེག་པར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Tathā tehiyeva kāraṇabhūtehi duvidhopi loko vihaññati. Yathāha – དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཡང་གདུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Cakkhu vihaññati manāpāmanāpesu rūpesū’’ti (saṃ. ni. 4.238) ca. མིག་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱིས་གདུང་བར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་པ་དང་། ‘‘Cakkhu, bhikkhave, ādittaṃ, rūpā ādittā. Kena ādittaṃ? Rāgagginā’’ti (saṃ. ni. 4.28; mahāva. 54) evamādi. དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་འབར་རོ།། གཟུགས་རྣམས་ནི་འབར་རོ།། གང་གིས་འབར་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་སོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Tasmā chaajjhattikabāhirāyatanavasena taṃ pucchaṃ vissajjento āha ‘‘chasu loko samuppanno’’ti. དེ་ལྟ་བས་ན་ནང་དང་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་དྲི་བ་དེ་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། 172. Atha so yakkho attanā vaṭṭavasena puṭṭhapañhaṃ bhagavatā dvādasāyatanavasena saṅkhipitvā vissajjitaṃ na suṭṭhu upalakkhetvā tañca atthaṃ [Pg.208] tappaṭipakkhañca ñātukāmo saṅkhepeneva vaṭṭavivaṭṭaṃ pucchanto āha ‘‘katamaṃ ta’’nti. Tattha upādātabbaṭṭhena upādānaṃ, dukkhasaccassetaṃ adhivacanaṃ. Yattha loko vihaññatīti ‘‘chasu loko vihaññatī’’ti evaṃ bhagavatā yattha chabbidhe upādāne loko vihaññatīti vutto, taṃ katamaṃ upādānanti? Evaṃ upaḍḍhagāthāya sarūpeneva dukkhasaccaṃ pucchi. Samudayasaccaṃ pana tassa kāraṇabhāvena gahitameva hoti. Niyyānaṃ pucchitoti imāya pana upaḍḍhagāthāya maggasaccaṃ pucchi. Maggasaccena hi ariyasāvako dukkhaṃ parijānanto, samudayaṃ pajahanto, nirodhaṃ sacchikaronto, maggaṃ bhāvento lokamhā niyyāti, tasmā niyyānanti vuccati. Kathanti kena pakārena. Dukkhā pamuccatīti ‘‘upādāna’’nti vuttā vaṭṭadukkhā pamokkhaṃ pāpuṇāti. Evamettha sarūpeneva maggasaccaṃ pucchi, nirodhasaccaṃ pana tassa visayabhāvena gahitameva hoti. ༡༧༢. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་དེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འཁོར་བའི་སྒོ་ནས་དྲིས་པའི་དྲི་བ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ལན་བཏབ་པ་དེ་ལེགས་པར་མ་རྟོགས་པར། དོན་དེ་དང་དེའི་གཉེན་པོ་ཉིད་ཤེས་པར་འདོད་ནས། མདོར་བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་འཁོར་བ་དང་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་འདྲི་བར། དེ་ནི་གང་ཞིག་... ཅེས་གསོལ་ཏོ།། དེ་ལ་ཉེ་བར་བཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི། དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། ཞེས་པའོ།། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་ཀྱིས་དངོས་སུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དྲིས་སོ།། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་དེའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། ངེས་པར་འབྱུང་བ་དྲིས་པ་ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་འདིས་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དྲིས་སོ།། ལམ་གྱི་བདེན་པས་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཤིང་། ཀུན་འབྱུང་སྤོང་ལ། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་། ལམ་སྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཇི་ལྟར་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས། སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ། དེ་ལྟར་འདིར་དངོས་སུ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དྲིས་ལ། འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་དེའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། 173. Evaṃ yakkhena sarūpena dassetvā ca adassetvā ca catusaccavasena pañhaṃ puṭṭho bhagavā teneva nayena vissajjento āha ‘‘pañca kāmaguṇā’’ti. Tattha pañcakāmaguṇasaṅkhātagocaraggahaṇena taggocarāni pañcāyatanāni gahitāneva honti. Mano chaṭṭho etesanti manochaṭṭhā. Paveditāti pakāsitā. Ettha ajjhattikesu chaṭṭhassa manāyatanassa gahaṇena tassa visayabhūtaṃ dhammāyatanaṃ gahitameva hoti. Evaṃ ‘‘katamaṃ taṃ upādāna’’nti imaṃ pañhaṃ vissajjento punapi dvādasāyatanānaṃ vaseneva dukkhasaccaṃ pakāsesi. Manogahaṇena vā sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ gahitattā tāsu purimapañcaviññāṇadhātuggahaṇena tāsaṃ vatthūni pañca cakkhādīni āyatanāni, manodhātumanoviññāṇadhātuggahaṇena tāsaṃ vatthugocarabhedaṃ dhammāyatanaṃ gahitamevāti evampi dvādasāyatanavasena dukkhasaccaṃ pakāsesi. Lokuttaramanāyatanadhammāyatanekadeso panettha yattha loko vihaññati, taṃ sandhāya niddiṭṭhattā na saṅgayhati. ༡༧༣. དེ་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་དངོས་སུ་བསྟན་པ་དང་མ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བཞིའི་ཚུལ་གྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་... ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། ཡུལ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་པོ་རྣམས་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། ཡིད་ནི་དེ་དག་གི་དྲུག་པ་ཡིན་པས་ན་ཡིད་དྲུག་པའོ།། བསྟན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་གསལ་བར་མཛད་པའོ།། འདིར་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། དེ་ལྟར་ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདིའི་ལན་འདེབས་པར་མཛད་བཞིན་དུ། སླར་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ།། ཡང་ན། ཡིད་ཀྱི་སྒྲ་བཟུང་བས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་པོ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། དེ་དག་གི་རྟེན་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། དེ་དག་གི་རྟེན་དང་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བས། འདི་ལྟར་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ།། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ནི། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདི་ལ་དམིགས་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདིར་མ་བསྡུས་སོ།། Ettha chandaṃ virājetvāti ettha dvādasāyatanabhede dukkhasacce tānevāyatanāni khandhato dhātuto nāmarūpatoti tathā tathā vavatthapetvā, tilakkhaṇaṃ āropetvā, vipassanto arahattamaggapariyosānāya vipassanāya taṇhāsaṅkhātaṃ chandaṃ sabbaso virājetvā vinetvā viddhaṃsetvāti attho. Evaṃ dukkhā pamuccatīti iminā pakārena etasmā [Pg.209] vaṭṭadukkhā pamuccatīti. Evamimāya upaḍḍhagāthāya ‘‘niyyānaṃ pucchito brūhi, kathaṃ dukkhā pamuccatī’’ti ayaṃ pañho vissajjito hoti, maggasaccañca pakāsitaṃ samudayanirodhasaccāni panettha purimanayeneva saṅgahitattā pakāsitāneva hontīti veditabbāni. Upaḍḍhagāthāya vā dukkhasaccaṃ, chandena samudayasaccaṃ, ‘‘virājetvā’’ti ettha virāgena nirodhasaccaṃ, ‘‘virāgāvimuccatī’’ti vacanato vā maggasaccaṃ. ‘‘Eva’’nti upāyanidassanena maggasaccaṃ, dukkhanirodhanti vacanato vā. ‘‘Dukkhā pamuccatī’’ti dukkhapamokkhena nirodhasaccanti evamettha cattāri saccāni pakāsitāni hontīti veditabbāni. འདི་ལ་འདུན་པ་དང་བྲལ་བར་བྱས་ཏེ་ཞེས་པ་ནི། འདིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་ཉིད་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། མིང་གཟུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེ་དང་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ། མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་སྦྱར་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པ་ན། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མཐར་ཐུག་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས། སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུན་པ་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱས་ཤིང་། བཏུལ་ཏེ། བཅོམ་པར་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པ་འདིས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ།། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་འདིས། ངེས་པར་འབྱུང་བ་དྲིས་པ་གསུངས་ཤིག། ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར།། ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདིའི་ལན་བཏབ་པ་ཡིན་ལ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡང་གསལ་བར་མཛད་དོ།། ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པའི་བདེན་པ་དག་ནི་འདིར་སྔ་མའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། གསལ་བར་མཛད་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཡང་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། འདུན་པ་ཞེས་པས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། བྲལ་བར་བྱས་ཏེ་ཞེས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ཡང་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ།། དེ་ལྟར་ཞེས་ཐབས་བསྟན་པས་ལམ་གྱི་བདེན་པའམ། ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་པའི་སྒོ་ནས་འགོག་པའི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་འདིར་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་གསལ་བར་མཛད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། 174. Evaṃ catusaccagabbhāya gāthāya lakkhaṇato niyyānaṃ pakāsetvā puna tadeva sakena niruttābhilāpena nigamento āha ‘‘etaṃ lokassa niyyāna’’nti. Ettha etanti pubbe vuttassa niddeso, lokassāti tedhātukalokassa. Yathātathanti aviparītaṃ. Etaṃ vo ahamakkhāmīti sacepi maṃ sahassakkhattuṃ puccheyyātha, etaṃ vo ahamakkhāmi, na aññaṃ. Kasmā? Yasmā evaṃ dukkhā pamuccati, na aññathāti adhippāyo. Atha vā etena niyyānena ekadvattikkhatuṃ niggatānampi etaṃ vo ahamakkhāmi, uparivisesādhigamāyapi etadeva ahamakkhāmīti attho. Kasmā? Yasmā evaṃ dukkhā pamuccati asesanissesāti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne dvepi yakkhasenāpatayo sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu saddhiṃ yakkhasahassena. ༡༧༤. དེ་ལྟར་བདེན་པ་བཞིའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་བསྟན་ནས། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་རང་གི་སྒྲ་བཤད་ཀྱི་བརྗོད་པས་མཇུག་བསྡུ་བར་བཞེད་ནས། “འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ངེས་འབྱུང་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་“འདི་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པ་ལ་གོ་ཞིང་། “འཇིག་རྟེན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱིའོ། །“ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །“འདི་ནི་ཁྱེད་ཅག་ལ་ངས་བཤད་དོ། །”ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ང་ལ་ལན་སྟོང་དུ་དྲིས་ཀྱང་། ངས་ཁྱེད་ཅག་ལ་འདི་ཉིད་བཤད་ཀྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱས་ན་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་པས་སོ། །ཡང་ན། ངེས་པར་འབྱུང་བ་འདིས་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་ངེས་པར་བྱུང་བ་རྣམས་ལའང་། ངས་ཁྱེད་ཅག་ལ་འདི་ཉིད་བཤད་དེ། གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་ཉིད་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱས་ན་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་ཤིང་ལྷག་མ་མེད་པར་ཐར་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུས་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་གཉིས་པོ་གནོད་སྦྱིན་སྟོང་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། 175. Atha hemavato pakatiyāpi dhammagaru idāni ariyabhūmiyaṃ patiṭṭhāya suṭṭhutaraṃ atitto bhagavato vicitrapaṭibhānāya desanāya bhagavantaṃ sekkhāsekkhabhūmiṃ pucchanto ‘‘ko sūdha taratī’’ti gāthamabhāsi. Tattha ko sūdha tarati oghanti iminā caturoghaṃ ko taratīti sekkhabhūmiṃ pucchati avisesena. Yasmā aṇṇavanti na vitthatamattaṃ nāpi gambhīramattaṃ apica pana yaṃ vitthatatarañca gambhīratarañca, taṃ vuccati. Tādiso ca saṃsāraṇṇavo. Ayañhi samantato pariyantābhāvena vitthato, heṭṭhā patiṭṭhābhāvena upari ālambanābhāvena ca gambhīro, tasmā ‘‘ko idha tarati aṇṇavaṃ, tasmiñca appatiṭṭhe anālambe gambhīre aṇṇave ko na sīdatī’’ti asekkhabhūmiṃ pucchati. ༡༧༥. དེ་ནས་གངས་ཅན་གནས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་ཆོས་ལ་གུས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་འཕགས་པའི་ས་ལ་གནས་པས་ཆེས་ཆེར་མི་ངོམས་པར་གྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤོབས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ས་གཉིས་འདྲི་བར་བཞེད་ནས། “སུ་ཞིག་འདིར་བརྒལ་བར་འགྱུར།” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“སུ་ཞིག་འདིར་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ།” ཞེས་པས་ཆུ་བོ་བཞི་ལས་སུ་ཞིག་བརྒལ་ཞེས་སློབ་པའི་ས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འདྲིའོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཙམ་མ་ཟད་གཏིང་ཟབ་པ་ཙམ་ཡང་མ་ཡིན་པར། གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་གཏིང་ཟབ་པ་དེ་ལ་བརྗོད་དོ། །འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཡང་དེ་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་མཐའ་མེད་པས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་ལ། འོག་ཏུ་རྟེན་མེད་པ་དང་སྟེང་དུ་དམིགས་པ་མེད་པས་གཏིང་ཟབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཕྱིར་“སུ་ཞིག་འདིར་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ། རྟེན་མེད་ཅིང་དམིགས་པ་མེད་པའི་གཏིང་ཟབ་པའི་རྒྱ་མཚོ་དེར་སུ་ཞིག་མི་བྱིང་བར་འགྱུར།” ཞེས་མི་སློབ་པའི་ས་ལ་འདྲིའོ། ། 176. Atha [Pg.210] bhagavā yo bhikkhu jīvitahetupi vītikkamaṃ akaronto sabbadā sīlasampanno lokiyalokuttarāya ca paññāya paññavā, upacārappanāsamādhinā iriyāpathaheṭṭhimamaggaphalehi ca susamāhito, tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanāya niyakajjhattacintanasīlo, sātaccakiriyāvahāya appamādasatiyā ca samannāgato. Yasmā so catutthena maggena imaṃ suduttaraṃ oghaṃ anavasesaṃ tarati, tasmā sekkhabhūmiṃ vissajjento ‘‘sabbadā sīlasampanno’’ti imaṃ tisikkhāgabbhaṃ gāthamāha. Ettha hi sīlasampadāya adhisīlasikkhā, satisamādhīhi adhicittasikkhā, ajjhattacintitāpaññāhi adhipaññāsikkhāti tisso sikkhā saupakārā sānisaṃsā ca vuttā. Upakāro hi sikkhānaṃ lokiyapaññā sati ca, anisaṃso sāmaññaphalānīti. ༡༧༦. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དགེ་སློང་གང་ཞིག་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་འགལ་བར་མི་བྱེད་པར་རྟག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་གྱུར་པ། ཉེ་བར་བཏགས་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྤྱོད་ལམ་དང་འོག་མའི་ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པ། མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་གཞོལ་ནས་ལྷག་མཐོང་གིས་རྟག་ཏུ་ནང་གི་ཆོས་ལ་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཅན། རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་བག་ཡོད་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་དེས་ལམ་བཞི་པས་བརྒལ་བར་དཀའ་བའི་ཆུ་བོ་འདི་མ་ལུས་པར་བརྒལ་བའི་ཕྱིར། སློབ་པའི་ས་ལན་འདེབས་པར་མཛད་ནས། “རྟག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས།” ཞེས་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །འདིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། ནང་ལ་སེམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་སྟེ། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཕན་འདོགས་པ་དང་ཕན་ཡོན་དང་བཅས་པ་གསུངས་སོ། །བསླབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕན་འདོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་དང་དྲན་པ་ཡིན་ལ། ཕན་ཡོན་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་སོ། ། 177. Evaṃ paṭhamagāthāya sekkhabhūmiṃ dassetvā idāni asekkhabhūmiṃ dassento dutiyagāthamāha. Tassattho virato kāmasaññāyāti yā kāci kāmasaññā, tato sabbato catutthamaggasampayuttāya samucchedaviratiyā virato. ‘‘Viratto’’tipi pāṭho. Tadā ‘‘kāmasaññāyā’’ti bhummavacanaṃ hoti, sagāthāvagge pana ‘‘kāmasaññāsū’’tipi (saṃ. ni. 1.96) pāṭho. Catūhipi maggehi dasannaṃ saṃyojanānaṃ atītattā sabbasaṃyojanātigo, catuttheneva vā uddhambhāgiyasabbasaṃyojanātigo, tatratatrābhinandinītaṇhāsaṅkhātāya nandiyā tiṇṇañca bhavānaṃ parikkhīṇattā nandībhavaparikkhīṇo so tādiso khīṇāsavo bhikkhu gambhīre saṃsāraṇṇave na sīdati nandīparikkhayena saupādisesaṃ, bhavaparikkhayena ca anupādisesaṃ nibbānathalaṃ samāpajja paramassāsappattiyāti. ༡༧༧. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོས་སློབ་པའི་ས་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་མི་སློབ་པའི་ས་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། “འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་ལས་དབེན་པ།” ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལས། ལམ་བཞི་པ་དང་ལྡན་པའི་ཀུན་གཅོད་ཀྱི་དབེན་པས་དབེན་པའོ། །“ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ།” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། དེའི་ཚེ་“འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་ལས་” ཞེས་པ་ནི་རྟེན་གཞིའི་སྒྲ་ཡིན་ནོ། །ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྡེ་ལས་ནི་“འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ལ་” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། ལམ་བཞི་པོས་ཀུན་སྦྱོར་བཅུ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་“ཀུན་སྦྱོར་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ།” ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། ལམ་བཞི་པ་ཉིད་ཀྱིས་གོང་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་སྦྱོར་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའོ། །དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བའི་སྲེད་པ་སྟེ་དགའ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་གསུམ་པོ་ཡོངས་སུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་“དགའ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པ།” ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་དེ་འདྲ་བ་དེ་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་གཏིང་ཟབ་པར་མི་བྱིང་ངོ་། །དགའ་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱང་འདས་ཀྱི་ས་དང་། སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱང་འདས་ཀྱི་ས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་མཆོག་གི་དབུགས་དབྱུང་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 178. Atha hemavato sahāyañca yakkhaparisañca oloketvā pītisomanassajāto ‘‘gambhīrapañña’’nti evamādīhi gāthāhi bhagavantaṃ abhitthavitvā sabbāvatiyā parisāya sahāyena ca saddhiṃ abhivādetvā, padakkhiṇaṃ katvā, attano vasanaṭṭhānaṃ agamāsi. ༡༧༨. དེ་ནས་གངས་ཅན་གནས་ཀྱིས་རང་གི་གྲོགས་དང་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འཁོར་ལ་བལྟས་ནས། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། “ཤེས་རབ་ཟབ་མོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་དོ། །འཁོར་མཐའ་དག་དང་གྲོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། སྐོར་བ་བྱས་ནས་རང་གི་གནས་སུ་སོང་ངོ་། ། Tāsaṃ pana gāthānaṃ ayaṃ atthavaṇṇanā – gambhīrapaññanti gambhīrāya paññāya samannāgataṃ. Tattha paṭisambhidāyaṃ vuttanayena gambhīrapaññā veditabbā. Vuttañhi tattha [Pg.211] ‘‘gambhīresu khandhesu ñāṇaṃ pavattatīti gambhīrapaññā’’tiādi (paṭi. ma. 3.4). Nipuṇatthadassinti nipuṇehi khattiyapaṇḍitādīhi abhisaṅkhatānaṃ pañhānaṃ atthadassiṃ atthānaṃ vā yāni nipuṇāni kāraṇāni duppaṭivijjhāni aññehi tesaṃ dassanena nipuṇatthadassiṃ. Rāgādikiñcanābhāvena akiñcanaṃ. Duvidhe kāme tividhe ce bhave alagganena kāmabhave asattaṃ. Khandhādibhedesu sabbārammaṇesu chandarāgabandhanābhāvena sabbadhi vippamuttaṃ. Dibbe pathe kamamānanti aṭṭhasamāpattibhede dibbe pathe samāpajjanavasena caṅkamantaṃ. Tattha kiñcāpi na tāya velāya bhagavā dibbe pathe kamati, apica kho pubbe kamanaṃ upādāya kamanasattisabbhāvena tattha laddhavasībhāvatāya evaṃ vuccati. Atha vā ye te visuddhidevā arahanto, tesaṃ pathe santavihāre kamanenāpetaṃ vuttaṃ. Mahantānaṃ guṇānaṃ esanena mahesiṃ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་གི་དོན་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “ཤེས་རབ་ཟབ་མོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཟབ་མོ་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཟབ་མོ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས། “ཟབ་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པས་ཤེས་རབ་ཟབ་མོའོ། །”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“དོན་ཕྲ་མོ་གཟིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་མཁས་པ་སོགས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་དྲི་བའི་དོན་གཟིགས་པའམ། ཡང་ན་གཞན་གྱིས་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་དོན་རྣམས་ཀྱི་ཕྲ་བའི་རྒྱུ་རྣམས་གཟིགས་པས་དོན་ཕྲ་མོ་གཟིགས་པའོ། །འདོད་ཆགས་སོགས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་“ཅི་ཡང་མེད་པའོ། །” འདོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་མ་ཆགས་པས་“འདོད་པ་དང་སྐྱེ་བ་ལ་མ་ཆགས་པའོ། །” ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་མཐའ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་འཆིང་བ་མེད་པས་“ཀུན་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །” “ལྷའི་ལམ་ལ་གཤེགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལྷའི་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚུལ་གྱིས་བགྲོད་པའོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྷའི་ལམ་ལ་དངོས་སུ་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་ནའང་། སྔོན་གཤེགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཤེགས་པའི་མཐུ་ཡོད་པ་དང་དེ་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལམ་ཞི་བའི་གནས་ལ་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་གསུངས་སོ། །ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་རྣམས་ཚོལ་བར་མཛད་པས་“དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའོ། །” 179. Dutiyagāthāya aparena pariyāyena thuti āraddhāti katvā puna nipuṇatthadassiggahaṇaṃ nidasseti. Atha vā nipuṇatthe dassetāranti attho. Paññādadanti paññāpaṭilābhasaṃvattanikāya paṭipattiyā kathanena paññādāyakaṃ. Kāmālaye asattanti yvāyaṃkāmesu taṇhādiṭṭhivasena duvidho ālayo, tattha asattaṃ. Sabbavidunti sabbadhammaviduṃ, sabbaññunti vuttaṃ hoti. Sumedhanti tassa sabbaññubhāvassa maggabhūtāya pāramīpaññāsaṅkhātāya medhāya samannāgataṃ. Ariye patheti aṭṭhaṅgike magge, phalasamāpattiyaṃ vā. Kamamānanti paññāya ajjhogāhamānaṃ maggalakkhaṇaṃ ñatvā desanato, pavisamānaṃ vā khaṇe khaṇe phalasamāpattisamāpajjanato, catubbidhamaggabhāvanāsaṅkhātāya kamanasattiyā kamitapubbaṃ vā. ༡༧༩. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པས་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་བསྟོད་པ་བརྩམས་པར་བྱས་ནས། སླར་ཡང་དོན་ཕྲ་མོ་གཟིགས་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན་དོན་ཕྲ་མོ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །“ཤེས་རབ་སྦྱིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་སྒྲུབ་པ་བསྟན་པས་ཤེས་རབ་སྟེར་བར་མཛད་པའོ། །“འདོད་པའི་གནས་ལ་མ་ཆགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་དབང་གིས་གནས་རྣམ་པ་གཉིས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མ་ཆགས་པའོ། །“ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ། །“བློ་གྲོས་བཟང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ལམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའོ། །“འཕགས་པའི་ལམ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་ལམ་མམ། ཡང་ན་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལའོ། །“གཤེགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞོལ་ཞིང་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་ནས་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་སམ། ཡང་ན་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པའམ། ལམ་རྣམ་པ་བཞི་བསྒོམས་པའི་གཤེགས་པའི་མཐུས་སྔོན་གཤེགས་པའོ། ། 180. Sudiṭṭhaṃ vata no ajjāti. Ajja amhehi sundaraṃ diṭṭhaṃ, ajja vā amhākaṃ sundaraṃ diṭṭhaṃ, dassananti attho. Suppabhātaṃ suhuṭṭhitanti ajja amhākaṃ suṭṭhu pabhātaṃ sobhanaṃ vā pabhātaṃ ahosi. Ajja ca no sundaraṃ uṭṭhitaṃ ahosi, anuparodhena sayanato uṭṭhitaṃ. Kiṃ kāraṇaṃ? Yaṃ addasāma sambuddhaṃ, yasmā sambuddhaṃ addasāmāti attano lābhasampattiṃ ārabbha pāmojjaṃ pavedeti. ༡༨༠. “དེ་རིང་བདག་ཅག་གིས་ལེགས་པར་མཐོང་ངོ་། །”ཞེས་པ་ནི། དེ་རིང་བདག་ཅག་གིས་བཟང་པོར་མཐོང་བའམ། དེ་རིང་བདག་ཅག་ལ་བཟང་པོའི་མཐོང་བ་བྱུང་བ་སྟེ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“ནངས་པར་ལེགས་པར་ལངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་རིང་བདག་ཅག་ལ་སྐྱ་རེངས་ལེགས་པར་ཤར་བའམ་མཛེས་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བའོ། །དེ་རིང་བདག་ཅག་ལེགས་པར་ལངས་ཏེ། གནོད་པ་མེད་པའི་གཉིད་ལས་ལངས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཅག་གིས་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་རང་གི་རྙེད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྒྲོག་གོ ། 181. Iddhimantoti [Pg.212] kammavipākajiddhiyā samannāgatā. Yasassinoti lābhaggaparivāraggasampannā. Saraṇaṃ yantīti kiñcāpi maggeneva gatā, tathāpi sotāpannabhāvaparidīpanatthaṃ pasādadassanatthañca vācaṃ bhindati. ༡༨༡. “རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའོ། །“གྲགས་པ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་རྙེད་པ་མཆོག་དང་འཁོར་མཆོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །“སྐྱབས་སུ་འགྲོ་”ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྐྱབས་སུ་སོང་ཟིན་ནའང་། འོན་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། དད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཏུ་སྨྲས་པའོ། ། 182. Gāmā gāmanti devagāmā devagāmaṃ. Nagā naganti devapabbatā devapabbataṃ. Namassamānā sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammatanti ‘‘sammāsambuddho vata bhagavā, svākkhāto vata bhagavato dhammo’’tiādinā nayena buddhasubodhitañca dhammasudhammatañca. ‘‘Suppaṭipanno vata bhagavato sāvakasaṅgho’’tiādinā saṅgha-suppaṭipattiñca abhitthavitvā abhitthavitvā namassamānā dhammaghosakā hutvā vicarissāmāti vuttaṃ hoti. Sesamettha uttānatthamevāti. ༡༨༢. “གྲོང་ནས་གྲོང་དུ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷའི་གྲོང་ནས་ལྷའི་གྲོང་དུའོ། །“རི་ནས་རི་རུ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷའི་རི་ནས་ལྷའི་རི་རུའོ། །“རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བཟང་པོ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པའོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྟོགས་པ་བཟང་པོ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བཟང་པོ་དང་། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ལེགས་པར་ཞུགས་པའོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དགེ་འདུན་གྱི་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྟོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ཆོས་སྒྲོག་པ་པོར་གྱུར་ནས་རྒྱུ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya hemavatasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གངས་ཅན་གནས་ཀྱི་མདོའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 10. Āḷavakasuttavaṇṇanā ༡༠. ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོའི་བཤད་པ། Evaṃ me sutanti āḷavakasuttaṃ. Kā uppatti? Atthavaṇṇanānayenevassa uppatti āvibhavissati. Atthavaṇṇanāya ca ‘‘evaṃ me sutaṃ, ekaṃ samayaṃ bhagavā’’ti etaṃ vuttatthameva. Āḷaviyaṃ viharati āḷavakassa yakkhassa bhavaneti ettha pana kā āḷavī, kasmā ca bhagavā tassa yakkhassa bhavane viharatīti? Vuccate – āḷavīti raṭṭhampi nagarampi vuccati, tadubhayampi idha vaṭṭati. Āḷavīnagarassa hi samīpe viharantopi ‘‘āḷaviyaṃ viharatī’’ti vuccati. Tassa ca nagarassa samīpe avidūre gāvutamatte taṃ bhavanaṃ, āḷavīraṭṭhe viharantopi ‘‘āḷaviyaṃ viharatī’’ti vuccati, āḷavīraṭṭhe cetaṃ bhavanaṃ. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོའོ། །བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། དོན་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེའི་བྱུང་བ་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། །དོན་བཤད་པ་ལས་“འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་”ཞེས་པ་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཉིད་དོ། །“ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་གནས་ན་བཞུགས་སོ། །”ཞེས་པ་འདིར་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ནི་གང་ཡིན་པ་དང་། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་གནོད་སྦྱིན་དེའི་གནས་སུ་བཞུགས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སཏེ། ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ལའང་བརྗོད་ལ་གྲོང་ཁྱེར་ལའང་བརྗོད་པས་འདིར་གཉིས་ཀ་རུང་ངོ་། །ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཉེ་འཁོར་ན་བཞུགས་པས་ཀྱང་“ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་བཞུགས་སོ། །”ཞེས་བྱའོ། །གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ཉེ་འཁོར་མི་རིང་བ་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་གྱི་ས་ན་གནས་དེ་ཡོད་དོ། །ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་ཡུལ་ན་བཞུགས་པས་ཀྱང་“ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་བཞུགས་སོ། །”ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་དེ་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་ཡུལ་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Yasmā pana āḷavako rājā vividhanāṭakūpabhogaṃ chaḍḍetvā corapaṭibāhanatthaṃ paṭirājanisedhanatthaṃ byāyāmakaraṇatthañca sattame sattame divase migavaṃ gacchanto ekadivasaṃ balakāyena saddhiṃ katikaṃ akāsi – ‘‘yassa passena [Pg.213] migo palāyati, tasseva so bhāro’’ti. Atha tasseva passena migo palāyi, javasampanno rājā dhanuṃ gahetvā pattikova tiyojanaṃ taṃ migaṃ anubandhi. Eṇimigā ca tiyojanavegā eva honti. Atha parikkhīṇajavaṃ taṃ migaṃ udakaṃ pavisitvā, ṭhitaṃ vadhitvā, dvidhā chetvā, anatthikopi maṃsena ‘‘nāsakkhi migaṃ gahetu’’nti apavādamocanatthaṃ kājenādāya āgacchanto nagarassāvidūre bahalapattapalāsaṃ mahānigrodhaṃ disvā parissamavinodanatthaṃ tassa mūlamupagato. Tasmiñca nigrodhe āḷavako yakkho mahārājasantikā varaṃ labhitvā majjhanhikasamaye tassa rukkhassa chāyāya phuṭṭhokāsaṃ paviṭṭhe pāṇino khādanto paṭivasati. So taṃ disvā khādituṃ upagato. Atha rājā tena saddhiṃ katikaṃ akāsi – ‘‘muñca maṃ, ahaṃ te divase divase manussañca thālipākañca pesessāmī’’ti. Yakkho ‘‘tvaṃ rājūpabhogena pamatto sammussasi, ahaṃ pana bhavanaṃ anupagatañca ananuññātañca khādituṃ na labhāmi, svāhaṃ bhavantampi jīyeyya’’nti na muñci. Rājā ‘‘yaṃ divasaṃ na pesemi, taṃ divasaṃ maṃ gahetvā khādāhī’’ti attānaṃ anujānitvā tena mutto nagarābhimukho agamāsi. ཡང་ཨཱ་ལཱ་ཝཱི་ཡི་རྒྱལ་པོ་ནི་གར་མཁན་མ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་བ་སྤངས་ཏེ། ཇག་པ་བཟློག་པ་དང་། ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོ་འགོག་པ་དང་། ལུས་རྩལ་སྦྱོང་བའི་ཆེད་དུ་ཞག་བདུན་རེ་རེའི་མཚམས་སུ་རི་དྭགས་ཤོར་བར་འགྲོ་བ་ལས། ཉིན་གཅིག་དམག་དཔུང་དང་ལྷན་དུ་གྲོས་བྱས་ཏེ། “སུ་ཞིག་གི་ཕྱོགས་ནས་རི་དྭགས་བྲོས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་དགོས”ཞེས་བསྒོསསོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རང་གི་ཕྱོགས་ནས་རི་དྭགས་ཤིག་བྲོས་པས། མགྱོགས་རྩལ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོས་གཞུ་བཟུང་སྟེ་རྐང་ཐང་ཉིད་དུ་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་བར་དུ་རི་དྭགས་དེའི་རྗེས་སུ་བསྙེགས་སོ། །ཨེ་ཎི་རི་དྭགས་རྣམས་ནི་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་བར་དུ་མགྱོགས་པའི་ཤུགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་མགྱོགས་ཤུགས་ཟད་དེ་ཆུར་ཞུགས་ནས་ལངས་ཏེ་གནས་པའི་རི་དྭགས་དེ་བསད་དེ་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་བགོས། ཤ་ལ་དགོས་པ་མེད་ཀྱང་“རི་དྭགས་འཛིན་མ་ཐུབ”ཅེས་པའི་སྐྱོན་བརྗོད་ལས་ཐར་བའི་ཕྱིར། ཁུར་ཤིང་གིས་ཁྱེར་ཏེ་འོངས་པ་ན། གྲོང་ཁྱེར་དང་མི་རིང་བའི་སར་ལོ་མ་དང་ཡལ་ག་རྒྱས་པའི་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ཆེན་པོ་ཞིག་མཐོང་ནས། ངལ་གསོ་བའི་ཕྱིར་དེའི་རྩ་བར་ཕྱིན་ཏོ། །ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་དེ་ལ་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞིའི་དྲུང་ནས་གནས་ཐོབ་སྟེ། ཉིན་གུང་གི་དུས་སུ་ཤིང་དེའི་གྲིབ་བསིལ་གྱིས་ཁྱབ་པའི་སར་ཞུགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཟ་ཞིང་གནས་སོ། །དེས་རྒྱལ་པོ་མཐོང་ནས་ཟ་བར་ཉེ་བར་བཅར་བ་ན། རྒྱལ་པོས་དེ་དང་ལྷན་དུ་ཆིངས་བྱས་ཏེ། “ང་ཐོངས་ཤིག ངས་ཁྱོད་ལ་ཉིན་རེ་བཞིན་མི་གཅིག་དང་བཟའ་བཏུང་སྣོད་གཅིག་གཏང་བར་བྱའོ”ཞེས་སྨྲས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱིས་“ཁྱོད་ནི་རྒྱལ་པོའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་མྱོས་ཏེ་བརྗེད་པར་འགྱུར་ལ། ང་ནི་རང་གི་གནས་སུ་མ་འོངས་པ་དང་མ་གནང་བའི་སྐྱེ་བོ་ཟ་བའི་སྐབས་མི་རྙེད་པས། ངས་ཁྱོད་བཏང་ན་ཇི་ལྟར་འཚོ་བར་བྱ”ཞེས་ཟེར་ནས་མ་བཏང་ངོ། །རྒྱལ་པོས་“ཉིན་གང་ལ་ངས་མ་བཏང་བ་དེའི་ཉིན་མོར་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་བཟུང་སྟེ་ཟོ་ཞིག”ཅེས་རང་ཉིད་གཏའ་མར་གནང་བས། དེས་བཏང་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ངོ། ། Balakāyo magge khandhāvāraṃ bandhitvā ṭhito rājānaṃ disvā – ‘‘kiṃ, mahārāja, ayasamattabhayā evaṃ kilantosī’’ti vadanto paccuggantvā paṭiggahesi. Rājā taṃ pavattiṃ anārocetvā nagaraṃ gantvā, katapātarāso nagaraguttikaṃ āmantetvā etamatthaṃ ārocesi. Nagaraguttiko – ‘‘kiṃ, deva, kālaparicchedo kato’’ti āha. Rājā ‘‘na kato, bhaṇe’’ti āha. ‘‘Duṭṭhu kataṃ, deva, amanussā hi paricchinnamattameva labhanti, aparicchinne pana janapadassa ābādho bhavissati. Hotu, deva, kiñcāpi evamakāsi, appossukko tvaṃ rajjasukhaṃ anubhohi, ahamettha kātabbaṃ karissāmī’’ti. So kālasseva vuṭṭhāya bandhanāgāraṃ gantvā ye ye vajjhā honti, te te sandhāya – ‘‘yo jīvitatthiko hoti, so [Pg.214] nikkhamatū’’ti bhaṇati. Yo paṭhamaṃ nikkhamati taṃ gehaṃ netvā, nhāpetvā, bhojetvā ca, ‘‘imaṃ thālipākaṃ yakkhassa dehī’’ti peseti. Taṃ rukkhamūlaṃ paviṭṭhamattaṃyeva yakkho bheravaṃ attabhāvaṃ nimminitvā mūlakandaṃ viya khādati. Yakkhānubhāvena kira manussānaṃ kesādīni upādāya sakalasarīraṃ navanītapiṇḍo viya hoti. Yakkhassa bhattaṃ gāhāpettuṃ gatapurisā taṃ disvā bhītā yathāmittaṃ ārocesuṃ. Tato pabhuti ‘‘rājā core gahetvā yakkhassa detī’’ti manussā corakammato paṭiviratā. Tato aparena samayena navacorānaṃ abhāvena purāṇacorānañca parikkhayena bandhanāgārāni suññāni ahesuṃ. ལམ་ཁར་དམག་དཔུང་གིས་སྒར་བཏབ་སྟེ་གནས་པ་ལས། རྒྱལ་པོ་མཐོང་ནས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྙན་པའི་གྲགས་པའི་འཇིགས་པ་ཙམ་གྱིས་འདི་ལྟར་སྐུ་ངལ་བར་མཛད”ཅེས་སྨྲ་ཞིང་བསུ་བར་འོངས་ཏེ་བཟུང་ངོ། །རྒྱལ་པོས་གནས་ཚུལ་དེ་དག་མ་བཤད་པར་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སོང་ནས། ཞོགས་ཟས་གསོལ་ཚར་བ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཉེར་པ་བོས་ཏེ་དོན་འདི་བཤད་དོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཉེར་པས་“ལྷ་གཅིག དུས་ཀྱི་ཚད་བཅད་དམ”ཞེས་ཞུས་པར། རྒྱལ་པོས་“ཀྱེ་གྲོགས་པོ། མ་བཅད་དོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ལྷ་གཅིག དེ་ནི་མ་ལེགས་པར་བྱས་ཏེ། མི་མ་ཡིན་རྣམས་ནི་དུས་བཅད་པ་ཙམ་ཞིག་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། དུས་མ་བཅད་ན་ཡུལ་འཁོར་ལ་གནོད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ལྷ་གཅིག འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱས་ཟིན་པས་ཆོག་སྟེ། ཁྱོད་ནི་ཐུགས་ཁྲལ་མེད་པར་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་ཞིག ངས་འདིར་བྱ་དགོས་པ་རྣམས་བྱའོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོ་ཞོགས་པ་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་བཙོན་ཁང་དུ་སོང་ནས། གང་དག་གསོད་པའི་ཆད་པ་ཕོག་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ། “སུ་ཞིག་གསོན་པར་འདོད་པ་དེ་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག”ཅེས་སྨྲས་སོ། །སུ་ཐོག་མར་ཕྱིར་ཐོན་པ་དེ་ཁྱིམ་དུ་ཁྲིད་དེ། ཁྲུས་བྱེད་དུ་བཅུག་ཅིང་ཟས་བྱིན་ནས། “བཟའ་བཏུང་གི་སྣོད་འདི་གནོད་སྦྱིན་ལ་བྱིན”ཞེས་བཏང་ངོ། །མི་དེ་ཤིང་རྩར་ཞུགས་མ་ཐག་ཏུ། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ལུས་སྤྲུལ་ནས་ལ་ཕུག་བཞིན་དུ་ཟོས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱི་མཐུ་ལས་མིའི་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་ནས་བཟུང་སཏེ་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་མར་གྱི་གོང་བུ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གྲགས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སྐྱེལ་བར་སོང་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་མཐོང་ནས་སྐྲག་སྟེ་རང་གི་མཛའ་བཤེས་རྣམས་ལ་བཤད་དོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་“རྒྱལ་པོས་རྐུན་མ་བཟུང་ནས་གནོད་སྦྱིན་ལ་སྟེར་རོ”ཞེས་མི་རྣམས་རྐུ་བའི་ལས་ལས་ལོག་གོ། །དེ་ནས་དུས་ཕྱིས་རྐུན་མ་གསར་པ་མེད་པ་དང་རྐུན་མ་རྙིང་པ་རྣམས་ཟད་པས་བཙོན་ཁང་རྣམས་སྟོང་པར་གྱུར་ཏོ། ། Atha nagaraguttiko rañño ārocesi. Rājā attano dhanaṃ nagararacchāsu chaḍḍāpesi – ‘‘appeva nāma koci lobhena gaṇheyyā’’ti. Taṃ pādenapi na koci chupi. So core alabhanto amaccānaṃ ārocesi. Amaccā ‘‘kulapaṭipāṭiyā ekamekaṃ jiṇṇakaṃ pesema, so pakatiyāpi maccumukhe vattatī’’ti āhaṃsu. Rājā ‘‘‘amhākaṃ pitaraṃ, amhākaṃ pitāmahaṃ pesetī’ti manussā khobhaṃ karissanti, mā vo etaṃ ruccī’’ti nivāresi. ‘‘Tena hi, deva, dārakaṃ pesema uttānaseyyakaṃ, tathāvidhassa hi ‘mātā me pitā me’ti sineho natthī’’ti āhaṃsu. Rājā anujāni. Te tathā akaṃsu. Nagare dārakamātaro ca dārake gahetvā gabbhiniyo ca palāyitvā parajanapade dārake saṃvaḍḍhetvā ānenti. Evaṃ sabbānipi dvādasa vassāni gatāni. དེ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཉེར་པས་རྒྱལ་པོ་ལ་བཤད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“རེ་ཞིག་སུ་ཞིག་གིས་བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པར་འགྱུར་རམ”སྙམ་ནས། རང་གི་ནོར་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལམ་ཆེན་དག་ཏུ་གཏོར་དུ་བཅུག་གོ། །ནོར་དེ་ལ་རྐང་པས་ཀྱང་རེག་མཁན་སུ་ཡང་མ་བྱུང་ངོ། །ཁོས་རྐུན་མ་མ་རྙེད་པས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་བཤད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་བཞིན་མི་རྒན་རེ་རེ་གཏང་བར་བྱ་སྟེ། ཁོ་བོ་ཅག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་འཆི་བའི་ཁར་གནས་པ་ལགས་སོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“‘ངེད་ཀྱི་ཕ་དང་ངེད་ཀྱི་སྤོ་བོ་གཏོང་བར་བྱེད’ཅེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་འཁྲུག་ལོང་བྱེད་པར་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཅག་གི་བསམ་པ་དེ་ལ་ང་མི་མོས་སོ”ཞེས་བཟློག་གོ། །“འོ་ན་ལྷ་གཅིག གཉིད་ལོག་པའི་བྱིས་པ་གཏང་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་ནི་‘འདི་ནི་ངའི་མ་ཡིན། འདི་ནི་ངའི་ཕ་ཡིན’ཞེས་པའི་བརྩེ་གདུང་མེད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་གནང་ངོ། །དེ་དག་གིས་དེ་ལྟར་བྱས་སོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བྱིས་པའི་མ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིས་པ་རྣམས་བཟུང་ཞིང་། སྦྲུམ་མ་རྣམས་ཀྱང་བྲོས་ཏེ། ཡུལ་གཞན་དུ་བྱིས་པ་རྣམས་གསོས་ཏེ་ཆེར་སྐྱེས་པ་དང་ཕྱིར་ཁྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཐམས་ཅད་འདས་སོ། ། Tato ekadivasaṃ sakalanagaraṃ vicinitvā ekampi dārakaṃ alabhitvā rañño ārocesuṃ – ‘‘natthi, deva, nagare dārako ṭhapetvā antepure tava puttaṃ āḷavakakumāra’’nti. Rājā ‘‘yathā mama putto piyo, evaṃ sabbalokassa, attanā pana piyataraṃ natthi, gacchatha, tampi datvā mama jīvitaṃ rakkhathā’’ti āha. Tena ca samayena āḷavakakumārassa mātā puttaṃ nhāpetvā, maṇḍetvā, dukūlacumbaṭake katvā, aṅke sayāpetvā, nisinnā hoti. Rājapurisā rañño āṇāya tattha gantvā vippalapantiyā tassā soḷasannañca itthisahassānaṃ saddhiṃ dhātiyā taṃ ādāya pakkamiṃsu ‘‘sve yakkhabhakkho bhavissatī’’ti. Taṃ divasañca bhagavā paccūsasamaye [Pg.215] paccuṭṭhāya jetavanamahāvihāre gandhakuṭiyaṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjitvā puna buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa āḷavakassa kumārassa anāgāmiphaluppattiyā upanissayaṃ, yakkhassa ca sotāpattiphaluppattiyā upanissayaṃ desanāpariyosāne ca caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammacakkhupaṭilābhassāti. Tasmā vibhātāya rattiyā purebhattakiccaṃ katvā aniṭṭhitapacchābhattakiccova kāḷapakkhauposathadivase vattamāne oggate sūriye ekakova adutiyo pattacīvaramādāya pādagamaneneva sāvatthito tiṃsa yojanāni gantvā tassa yakkhassa bhavanaṃ pāvisi. Tena vuttaṃ ‘‘āḷavakassa yakkhassa bhavane’’ti. དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་གྲོང་ཁྱེར་ཡོངས་སུ་བཙལ་ཀྱང་བྱིས་པ་གཅིག་ཀྱང་མ་རྙེད་པས། རྒྱལ་པོ་ལ་“ལྷ་གཅིག ཕོ་བྲང་འཁོར་གྱི་ཁྱོད་ཀྱི་སྲས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་གཞོན་ནུ་མ་གཏོགས་པ། གྲོང་ཁྱེར་འདིར་བྱིས་པ་གཅིག་ཀྱང་མི་འདུག་གོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“ཇི་ལྟར་ངའི་བུ་ང་ལ་གཅེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལའང་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་རང་ཉིད་ལས་གཅེས་པ་ནི་མེད་དོ། །སོང་ཞིག དེ་ཡང་བྱིན་ཏེ་ངའི་སྲོག་སྐྱོབས་ཤིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་གཞོན་ནུའི་མ་ནི་བུ་ལ་ཁྲུས་བྱས་ཤིང་བརྒྱན་ཏེ། དར་ཟབ་ཀྱི་སྔས་མགོ་ལ་བཞག་ནས་པང་དུ་ཉལ་དུ་བཅུག་སྟེ་འདུག་གོ། །རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ་རྣམས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་བཞིན་དེར་སོང་ནས། མ་དེ་དང་བཙུན་མོ་ཆིག་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་པོ་མ་མ་དང་བཅས་པ་ངུ་འབོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ངང་ནས། “སང་ཉིན་འདི་ནི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སུ་འགྱུར་རོ”ཞེས་བུ་དེ་བཟུང་སྟེ་སོང་ངོ། །ཉིན་དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནམ་ལངས་པའི་དུས་སུ་བཞེངས་ཏེ། རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ནས། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་གཞོན་ནུ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། གནོད་སྦྱིན་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་མཚན་མོ་འདས་ནས་ཞོགས་པའི་བྱ་བ་མཛད་དེ། ཕྱི་དྲོའི་བྱ་བ་མ་ཚར་བའི་སྔོན་ལ། ཕྱོགས་ནག་པོའི་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོ་ཉི་མ་ནུབ་པ་དང་། གཅིག་པུ་གྲོགས་མེད་པར་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ཏེ། ཞབས་ཐང་ཉིད་དུ་མཉན་ཡོད་ནས་དཔག་ཚད་སུམ་ཅུའི་སར་གཤེགས་ཏེ། གནོད་སྦྱིན་དེའི་གནས་སུ་ཞུགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་“གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་སུ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Kiṃ pana bhagavā yasmiṃ nigrodhe āḷavakassa bhavanaṃ, tassa mūle vihāsi, udāhu bhavaneyevāti? Vuccate – bhavaneyeva. Yatheva hi yakkhā attano bhavanaṃ passanti, tathā bhagavāpi. So tattha gantvā bhavanadvāre aṭṭhāsi. Tadā āḷavako himavante yakkhasamāgamaṃ gato hoti. Tato āḷavakassa dvārapālo gadrabho nāma yakkho bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, vanditvā – ‘‘kiṃ, bhante, bhagavā vikāle āgato’’ti āha. ‘‘Āma, gadrabha, āgatomhi. Sace te agaru, vihareyyāmekarattiṃ āḷavakassa bhavane’’ti. ‘‘Na me, bhante, garu, apica kho so yakkho kakkhaḷo pharuso, mātāpitūnampi abhivādanādīni na karoti, mā rucci bhagavato idha vāso’’ti. ‘‘Jānāmi, gadrabha, tassa kakkhaḷattaṃ, na koci mamantarāyo bhavissati, sace te agaru, vihareyyāmekaratti’’nti. ཅི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་གང་ན་ཡོད་པའི་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་དེའི་རྩ་བར་བཞུགས་སམ། འོན་ཏེ་གནས་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གནས་ཉིད་དུ་བཞུགས་སོ། །ཇི་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་གནས་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གཟིགས་སོ། །དེ་ཉིད་དུ་གཤེགས་ནས་གནས་ཀྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནི་གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་སོང་ཡོད་དོ། །དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་སྒོ་སྲུང་གནོད་སྦྱིན་གདྲ་བྷ་ཞེས་བྱ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ལྷགས་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་ནས། “བཙུན་པ། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དུས་མ་ཡིན་པར་བྱོན”ཞེས་ཞུས་སོ། །“གདྲ་བྷ། དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ང་འོངས་སོ། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་སུ་མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ། བདག་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་དེ་ནི་གཏུམ་ཞིང་རྩུབ་པ་ཞིག་སྟེ། ཕ་མ་ལའང་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་མི་བྱེད་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིར་བཞུགས་པར་མི་འཐད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །“གདྲ་བྷ། ངས་དེའི་གཏུམ་པའི་རང་བཞིན་ཤེས་ཏེ། ང་ལ་བར་ཆད་ཅིའང་མི་འབྱུང་བས། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Dutiyampi gadrabho yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘aggitattakapālasadiso, bhante, āḷavako, ‘mātāpitaro’ti vā ‘samaṇabrāhmaṇā’ti vā ‘dhammo’ti vā na jānāti, idhāgatānaṃ cittakkhepampi karoti, hadayampi phāleti, pādepi gahetvā parasamudde vā paracakkavāḷe vā khipatī’’ti. Dutiyampi bhagavā āha – ‘‘jānāmi, gadrabha, sace te agaru, vihareyyāmekaratti’’nti. Tatiyampi gadrabho yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘aggitattakapālasadiso, bhante, āḷavako, ‘mātāpitaro’ti vā ‘samaṇabrāhmaṇā’ti vā ‘dhammo’ti vā na jānāti, idhāgatānaṃ cittakkhepampi karoti, hadayampi phāleti, pādepi gahetvā parasamudde [Pg.216] vā paracakkavāḷe vā khipatī’’ti. Tatiyampi bhagavā āha – ‘‘jānāmi, gadrabha, sace te agaru, vihareyyāmekaratti’’nti. ‘‘Na me, bhante, garu, apica kho so yakkho attano anārocetvā anujānantaṃ maṃ jīvitā voropeyya, ārocemi, bhante, tassā’’ti. ‘‘Yathāsukhaṃ, gadrabha, ārocehī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, tvameva jānāhī’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā himavantābhimukho pakkāmi. Bhavanadvārampi sayameva bhagavato vivaramadāsi. Bhagavā antobhavanaṃ pavisitvā yattha abhilakkhitesu maṅgaladivasādīsu nisīditvā āḷavako siriṃ anubhoti, tasmiṃyeva dibbaratanapallaṅke nisīditvā suvaṇṇābhaṃ muñci. Taṃ disvā yakkhassa itthiyo āgantvā, bhagavantaṃ vanditvā, samparivāretvā nisīdiṃsu. Bhagavā ‘‘pubbe tumhe dānaṃ datvā, sīlaṃ samādiyitvā, pūjaneyyaṃ pūjetvā, imaṃ sampattiṃ pattā, idānipi tatheva karotha, mā aññamaññaṃ issāmacchariyābhibhūtā viharathā’’tiādinā nayena tāsaṃ pakiṇṇakadhammakathaṃ kathesi. Tā ca bhagavato madhuranigghosaṃ sutvā, sādhukārasahassāni datvā, bhagavantaṃ parivāretvā nisīdiṃsuyeva. Gadrabhopi himavantaṃ gantvā āḷavakassa ārocesi – ‘‘yagghe, mārisa, jāneyyāsi, vimāne te bhagavā nisinno’’ti. So gadrabhassa saññamakāsi ‘‘tuṇhī hohi, gantvā kattabbaṃ karissāmī’’ti. Purisamānena kira lajjito ahosi, tasmā ‘‘mā koci parisamajjhe suṇeyyā’’ti vāresi. ལན་གཉིས་པར་ཡང་གནོད་སྦྱིན་གདྲ་བྷས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ཞུས་སོ། །“བཙུན་པ། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནི་ལྕགས་བསྲེགས་ཀྱི་སླ་ང་ལྟ་བུ་སྟེ། ‘ཕ་མ’འམ། ‘དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ’འམ། ‘ཆོས’ཞེས་བྱ་བ་མི་ཤེས་སོ། །འདིར་འོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་ཅིང་། སྙིང་ཡང་འགེམས་ལ། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ལམ། འཁོར་ཡུག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་གཡུག་པར་བྱེད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །ལན་གཉིས་པར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གདྲ་བྷ། ངས་ཤེས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །ལན་གསུམ་པར་ཡང་གནོད་སྦྱིན་གདྲ་བྷས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ཞུས་སོ། །“བཙུན་པ། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནི་ལྕགས་བསྲེགས་ཀྱི་སླ་ང་ལྟ་བུ་སྟེ། ‘ཕ་མ’འམ། ‘དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ’འམ། ‘ཆོས’ཞེས་བྱ་བ་མི་ཤེས་སོ། །འདིར་འོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་ཅིང་། སྙིང་ཡང་འགེམས་ལ། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ལམ། འཁོར་ཡུག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་གཡུག་པར་བྱེད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །ལན་གསུམ་པར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གདྲ་བྷ། ངས་ཤེས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ། བདག་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་དེ་ལ་མ་བཤད་པར་གནང་བ་བྱིན་ན། ཁོས་བདག་སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་སྲིད་པས། བཙུན་པ། ངས་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱའོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །“གདྲ་བྷ། ཇི་ལྟར་བདེ་བ་བཞིན་དུ་ཤོད་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །“འོ་ན་བཙུན་པ། ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་མཛོད”ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་གངས་རིའི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ངོ། །གནས་ཀྱི་སྒོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱིར་བྱེ་བར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གནས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས། བཀྲ་ཤིས་པའི་ཉིན་མོ་ལ་སོགས་པར་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་འདུག་སྟེ་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་རིན་པོ་ཆེའི་ཁྲི་ཉིད་ལ་བཞུགས་ནས། གསེར་གྱི་འོད་ཟེར་བཏང་ངོ། །དེ་མཐོང་ནས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་བུད་མེད་རྣམས་འོངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་བསྐོར་ཏེ་འཁོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“སྔོན་ཁྱོད་ཅག་གིས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུངས་པ་དང་། མཆོད་འོས་པ་ལ་མཆོད་པས་འབྱོར་པ་འདི་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟའང་དེ་བཞིན་དུ་གྱིས་ཤིག ཕན་ཚུན་ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མ་བྱེད་ཅིག”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཏོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་སྙན་པོ་ཐོས་ནས། ལེགས་སོ་ཞེས་ལན་སྟོང་དུ་བརྗོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྐོར་ནས་འཁོད་དོ། །གདྲ་བྷ་ཡང་གངས་རིར་སོང་ནས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ལ་“ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཆེན་པོ། མཁྱེན་པར་མཛོད་ཅིག ཁྱོད་ཀྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་སོ”ཞེས་བཤད་དོ། །དེས་གདྲ་བྷ་ལ་“ཅག་གེར་སྡོད་ཅིག ངས་སོང་སྟེ་བྱ་དགོས་པ་བྱའོ”ཞེས་བརྡ་སྤྲད་དོ། །སྐྱེས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ངོ་ཚ་བར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“འདུ་བའི་དབུས་སུ་སུས་ཀྱང་མ་ཐོས་པར་གྱིས་ཤིག”ཅེས་བཀག་གོ། ། Tadā sātāgirahemavatā bhagavantaṃ jetavaneyeva vanditvā ‘‘yakkhasamāgamaṃ gamissāmā’’ti saparivārā nānāyānehi ākāsena gacchanti. Ākāse ca yakkhānaṃ na sabbattha maggo atthi, ākāsaṭṭhāni vimānāni pariharitvā maggaṭṭhāneneva maggo hoti. Āḷavakassa pana vimānaṃ bhūmaṭṭhaṃ suguttaṃ pākāraparikkhittaṃ susaṃvihitadvāraṭṭālakagopuraṃ, upari kaṃsajālasañchannaṃ mañjūsasadisaṃ tiyojanaṃ ubbedhena. Tassa upari maggo hoti. Te taṃ padesamāgamma gantuṃ asamatthā ahesuṃ. Buddhānañhi nisinnokāsassa uparibhāgena yāva bhavaggā, tāva koci gantuṃ asamattho. Te ‘‘kimida’’nti āvajjetvā bhagavantaṃ disvā ākāse khittaleḍḍu viya oruyha vanditvā, dhammaṃ sutvā, padakkhiṇaṃ katvā ‘‘yakkhasamāgamaṃ gacchāma bhagavā’’ti tīṇi vatthūni pasaṃsantā yakkhasamāgamaṃ agamaṃsu. Āḷavako te disvā ‘‘idha nisīdathā’’ti paṭikkamma okāsamadāsi. Te [Pg.217] āḷavakassa nivedesuṃ ‘‘lābhā te, āḷavaka, yassa te bhavane bhagavā viharati, gacchāvuso bhagavantaṃ payirupāsassū’’ti. Evaṃ bhagavā bhavaneyeva vihāsi, na yasmiṃ nigrodhe āḷavakassa bhavanaṃ, tassa mūleti. Tena vuttaṃ ‘‘ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati āḷavakassa yakkhassa bhavane’’ti. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་དང་ཧེ་མ་ཝ་ཏ་གཉིས་འཁོར་དང་བཅས་པ་བཞོན་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་བཞོན་ཏེ། ཛེ་ཏའི་ཚལ་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། "གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་འགྲོའོ་" སྙམ་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་གཤེགས་སོ། །ནམ་མཁའ་ལ་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱི་ལམ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་རྣམས་བསྐོར་ནས་ལམ་གྱི་གནས་ཉིད་དུ་ལམ་ཡོད་དོ། །འོན་ཀྱང་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ནི་ས་ལ་གནས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་བསྲུངས་པ། ར་བས་བསྐོར་བ། སྒོ་དང་སྒོ་ཁང་དང་སྒོ་གཏན་ལེགས་པར་བཀོད་པ། སྟེང་དུ་ཟངས་ཀྱི་དྲ་བས་གཡོགས་པ། སྒྲོམ་བུ་ལྟ་བུ་དཔངས་སུ་དཔག་ཚད་གསུམ་ཡོད་པ་ཞིག་གོ། །དེའི་སྟེང་ན་ལམ་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ཡུལ་དེར་ལྷགས་ནས་མུ་མཐུད་དུ་འགྲོ་མ་ནུས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་པའི་གནས་ཀྱི་སྟེང་ཕྱོགས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་སུ་ཡང་འགྲོ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གིས་ "འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་" སྙམ་དུ་བསམས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་སྟེ། ནམ་མཁའ་ལས་ས་རྡོ་འཕངས་པ་བཞིན་དུ་བབས་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་ཆོས་ཉན་ཏེ། གཡས་སྐོར་བྱས་ནས། "བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་ཅག་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་མཆིའོ་" ཞེས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བསྟོད་དེ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་སོང་ངོ། །ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་དེ་དག་མཐོང་ནས་ཕྱིར་བསྣུར་ཏེ། "འདིར་བཞུགས་ཤིག་" ཅེས་གནས་བྱིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ལ་ "ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ། ཁྱོད་ལ་རྙེད་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་སུ་བཞུགས་སོ། །གྲོགས་པོ་སོང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཤིག་" ཅེས་བསྒྲགས་སོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཀྱི། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་གང་ན་ཡོད་པའི་ནྱ་གྲོ་དྷའི་ཤིང་དྲུང་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ "དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨཱ་ལཱ་ཝཱི་ན་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་སུ་བཞུགས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Atha kho āḷavako…pe… bhagavantaṃ etadavoca ‘‘nikkhama samaṇā’’ti. ‘‘Kasmā panāyaṃ etadavocā’’ti? Vuccate – rosetukāmatāya. Tatrevaṃ ādito pabhuti sambandho veditabbo – ayañhi yasmā assaddhassa saddhākathā dukkathā hoti dussīlādīnaṃ sīlādikathā viya, tasmā tesaṃ yakkhānaṃ santikā bhagavato pasaṃsaṃ sutvā eva aggimhi pakkhittaloṇasakkharā viya abbhantarakopena taṭataṭāyamānahadayo hutvā ‘‘ko so bhagavā nāma, yo mama bhavanaṃ paviṭṭho’’ti āha. Te āhaṃsu – ‘‘na tvaṃ, āvuso, jānāsi bhagavantaṃ amhākaṃ satthāraṃ, yo tusitabhavane ṭhito pañca mahāvilokanāni viloketvā’’tiādinā nayena yāva dhammacakkappavattanaṃ kathentā paṭisandhiādinā dvattiṃsa pubbanimittāni vatvā ‘‘imānipi tvaṃ, āvuso, acchariyāni nāddasā’’ti codesuṃ. So disvāpi kodhavasena ‘‘nāddasa’’nti āha. Āvuso āḷavaka passeyyāsi vā tvaṃ, na vā, ko tayā attho passatā vā apassatā vā, kiṃ tvaṃ karissasi amhākaṃ satthuno, yo tvaṃ taṃ upanidhāya calakkakudhamahāusabhasamīpe tadahujātavacchako viya, tidhāpabhinnamattavāraṇasamīpe bhiṅkapotako viya, bhāsuravilambakesaraupasobhitakkhandhassa migarañño samīpe jarasiṅgālo viya, diyaḍḍhayojanasatappavaḍḍhakāyasupaṇṇarājasamīpe chinnapakkhakākapotako viya khāyasi, gaccha yaṃ te karaṇīyaṃ, taṃ karohīti. Evaṃ vutte kuddho āḷavako uṭṭhahitvā manosilātale vāmapādena ṭhatvā ‘‘passatha dāni tumhākaṃ vā satthā mahānubhāvo, ahaṃ vā’’ti dakkhiṇapādena saṭṭhiyojanamattaṃ kelāsapabbatakūṭaṃ akkami, taṃ ayokūṭapahaṭo niddhantaayopiṇḍo viya papaṭikāyo muñci. So tatra ṭhatvā ‘‘ahaṃ āḷavako’’ti ghosesi, sakalajambudīpaṃ saddo phari. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ "དགེ་སྦྱོང་། ཕྱིར་བྱོལ་ཞིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །"ཅིའི་ཕྱིར་ཁོས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཤེ་ན།" བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྲོ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་འབྲེལ་བ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་ནི་མི་སྙན་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་བཞིན། དད་པ་མེད་པ་ལ་དད་པའི་གཏམ་ནི་མི་སྙན་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གནོད་སྦྱིན་དེ་དག་གི་དྲུང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟོད་པ་ཐོས་མ་ཐག །མེ་ནང་དུ་ཚྭ་དང་བྱེ་མ་བཏབ་པ་བཞིན་དུ་ཁོང་ཁྲོ་དྲག་པོས་ཁོག་པ་ཚིག་ཅིང་སྙིང་ལྷག་ལྷག་ཏུ་འཕར་བཞིན་དུ། "བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱ་བ་དེ་སུ་ཞིག་ཡིན། ངའི་གནས་སུ་འཛུལ་བ་དེ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། "གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་ཤེས་སམ། གང་ཞིག་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ་གཟིགས་པ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་གཟིགས་ནས་" ཞེས་པ་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་བར་གྱི་ཚུལ་རྣམས་བརྗོད་ཅིང་། ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔ་ལྟས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བཤད་དེ། "གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་འདི་དག་ཀྱང་མ་མཐོང་ངམ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་མཐོང་བཞིན་དུ་ཁོང་ཁྲོའི་དབང་གིས་ "མ་མཐོང་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"གྲོགས་པོ་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ། ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་ཡང་རུང་མ་མཐོང་ཡང་རུང་། ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད། ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་ནུས། ཁྱོད་ནི་སྟོན་པ་དང་བསྡུར་ན་ལྷན་པ་གཡོ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་ཆེན་པོའི་དྲུང་གི་ཉིན་དེར་སྐྱེས་པའི་བེའུ་བཞིན་དང་། མྱོས་པའི་གླང་པོ་ཆེན་པོའི་དྲུང་གི་གླང་ཕྲུག་བཞིན་དང་། རལ་པ་འབར་ཞིང་མཛེས་པའི་སེང་གེ་རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་གི་ཝ་སྐྱེས་རྒན་པོ་བཞིན་དང་། ལུས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པའི་མཁའ་ལྡིང་དབང་པོའི་དྲུང་གི་གཤོག་ཆག་གི་བྱ་རོག་ཕྲུག་གུ་བཞིན་དུ་སྣང་བས། སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་གྱིས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཁྲོས་ཏེ་ལངས་ནས། ལྡོང་རོས་ཀྱི་ས་གཞི་ལ་རྐང་པ་གཡོན་པས་བཙུགས་ཏེ། "ད་ཁྱོད་ཚོའི་སྟོན་པ་མཐུ་ཆེ་འམ། ཡང་ན་ང་མཐུ་ཆེ་བ་ལྟོས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་ནས། རྐང་པ་གཡས་པས་དཔག་ཚད་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པའི་གངས་ཏི་སེའི་རི་རྩེ་ལ་བརྫིས་སོ། །རི་རྩེ་དེ་ནི་ལྕགས་ཐོས་བརྡུངས་པའི་ལྕགས་གོང་བཞིན་དུ་ཚལ་པར་གས་ཏེ་ལྷུང་ངོ། །ཁོ་དེར་ལངས་ནས་ "ང་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པས། སྒྲ་དེས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཏོ། ། Cattāro [Pg.218] kira saddā sakalajambudīpe suyyiṃsu – yañca puṇṇako yakkhasenāpati dhanañcayakorabyarājānaṃ jūte jinitvā apphoṭetvā ‘‘ahaṃ jini’’nti ugghosesi, yañca sakko devānamindo kassapassa bhagavato sāsane parihāyamāne vissakammaṃ devaputtaṃ sunakhaṃ kāretvā ‘‘ahaṃ pāpabhikkhū ca pāpabhikkhuniyo ca upāsake ca upāsikāyo ca sabbeva adhammavādino khādāmī’’ti ugghosāpesi, yañca kusajātake pabhāvatihetu sattahi rājūhi nagare uparuddhe pabhāvatiṃ attanā saha hatthikkhandhaṃ āropetvā nagarā nikkhamma ‘‘ahaṃ sīhassarakusamahārājā’’ti mahāpuriso ugghosesi, yañca āḷavako kelāsamuddhani ṭhatvā ‘‘ahaṃ āḷavako’’ti. Tadā hi sakalajambudīpe dvāre dvāre ṭhatvā ugghositasadisaṃ ahosi, tiyojanasahassavitthato ca himavāpi saṅkampi yakkhassa ānubhāvena. འཛམ་བུའི་གླིང་ཀུན་ཏུ་ཐོས་པའི་སྒྲ་བཞི་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་པུཎྞ་ཀས་ཆོས་བཟང་སྐོར་བྱའི་རྒྱལ་པོ་ཤོ་རྩེད་ལས་རྒྱལ་ཏེ། ཐལ་མོ་བརྡབས་ནས་ "ང་རྒྱལ་ལོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲ་དང་། གཉིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ཉམས་པའི་ཚེ། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྷའི་བུ་བཟོ་སྦྱངས་ཁྱི་རུ་སྤྲུལ་ནས། "ངས་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་དང་། དགེ་སློང་མ་སྡིག་ཅན་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་དགེ་བསྙེན་མ་སྡིག་ཅན་དང་། ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་ཟའོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲ་དང་། གསུམ་ནི་ཀུ་ཤའི་སྐྱེས་རབས་ལས་འོད་ལྡན་མའི་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་པོ་བདུན་གྱིས་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་བའི་ཚེ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་འོད་ལྡན་མ་རང་ཉིད་དང་ལྷན་དུ་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞག་སྟེ། གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ། "ང་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཀུ་ཤ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲ་དང་། བཞི་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་གངས་ཏི་སེའི་རྩེ་མོར་ལངས་ནས་ "ང་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲའོ། །དེའི་ཚེ་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་རེའི་དྲུང་ན་ལངས་ཏེ་བསྒྲགས་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱི་མཐུས་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོད་པའི་གངས་རི་ཧི་མ་ལ་ཡའང་ལྡེག་གོ། ། So vātamaṇḍalaṃ samuṭṭhāpesi – ‘‘eteneva samaṇaṃ palāpessāmī’’ti. Te puratthimādibhedā vātā samuṭṭhahitvā aḍḍhayojanayojanadviyojanatiyojanappamāṇāni pabbatakūṭāni padāletvā vanagaccharukkhādīni ummūletvā āḷavīnagaraṃ pakkhantā jiṇṇahatthisālādīni cuṇṇentā chadaniṭṭhakā ākāse bhamentā. Bhagavā ‘‘mā kassaci uparodho hotū’’ti adhiṭṭhāsi. Te vātā dasabalaṃ patvā cīvarakaṇṇamattampi cāletuṃ nāsakkhiṃsu. Tato mahāvassaṃ samuṭṭhāpesi ‘‘udakena ajjhottharitvā samaṇaṃ māressāmī’’ti. Tassānubhāvena uparūpari satapaṭalasahassapaṭalādibhedā valāhakā uṭṭhahitvā vassiṃsu, vuṭṭhidhārāvegena pathavī chiddā ahosi, vanarukkhādīnaṃ upari mahogho āgantvā dasabalassa cīvare ussāvabindumattampi temetuṃ nāsakkhi. Tato pāsāṇavassaṃ samuṭṭhāpesi, mahantāni mahantāni pabbatakūṭāni dhūmāyantāni pajjalantāni ākāsenāgantvā dasabalaṃ patvā dibbamālāguḷāni sampajjiṃsu. Tato paharaṇavassaṃ samuṭṭhāpesi, ekatodhārāubhatodhārā asisattikhurappādayo dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā dasabalaṃ patvā dibbapupphāni ahesuṃ. Tato aṅgāravassaṃ samuṭṭhāpesi, kiṃsukavaṇṇā aṅgārā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni hutvā vikiriṃsu. Tato kukkulavassaṃ samuṭṭhāpesi, accuṇho kukkulo ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle candanacuṇṇaṃ hutvā nipati. Tato vālukāvassaṃ [Pg.219] samuṭṭhāpesi, atisukhumā vālukā dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni hutvā nipatiṃsu. Tato kalalavassaṃ samuṭṭhāpesi, taṃ kalalavassaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbagandhaṃ hutvā nipati. Tato andhakāraṃ samuṭṭhāpesi ‘‘bhiṃsetvā samaṇaṃ palāpessāmī’’ti. Taṃ caturaṅgasamannāgatandhakārasadisaṃ hutvā dasabalaṃ patvā sūriyappabhāvihatamivandhakāraṃ antaradhāyi. ཁོས་ "འདི་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བསྐྲད་པར་བྱའོ་" སྙམ་ནས་རླུང་འཚུབ་དྲག་པོ་བསླངས་སོ། །ཤར་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ནས་ལངས་པའི་རླུང་དེ་དག་གིས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་པ་དང་། དཔག་ཚད་གཅིག་དང་། དཔག་ཚད་གཉིས་དང་། དཔག་ཚད་གསུམ་ཡོད་པའི་རི་རྩེ་རྣམས་བཤགས་ཤིང་། ནགས་ཚལ་དང་ཤིང་སྡོང་ལ་སོགས་པ་རྩ་བ་ནས་བཀོག་སྟེ། ཨཱ་ལཱ་ཝཱིའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ལྷགས་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་བྲན་ཁང་རྙིང་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱེ་མར་བཏང་ཞིང་། ཐོག་གི་སོ་ཕག་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་གཏོར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "སུ་ལའང་གནོད་པ་མ་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ། །རླུང་དེ་དག་སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ཆོས་གོས་ཀྱི་གྲྭ་ཙམ་ཡང་གཡོ་བར་མ་ནུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་ "ཆུས་བསྣུབས་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་བསད་པར་བྱའོ་" སྙམ་ནས་ཆར་ཆེན་པོ་ཕབ་བོ། །དེའི་མཐུས་སྟེང་ནས་སྟེང་དུ་སྤྲིན་རིམ་པ་བརྒྱ་ཕྲག་དང་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་ལངས་ཏེ་ཆར་ཕབ་པས། ཆར་གྱི་རྒྱུན་དྲག་པོས་ས་གཞི་གས་པར་གྱུར་ཏོ། །ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་སྟེང་དུ་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བབས་ཀྱང་། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཆོས་གོས་ལ་ཟིལ་པའི་ཐིགས་པ་ཙམ་ཡང་སྦང་བར་མ་ནུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་རྡོའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། རི་རྩེ་ཆེན་པོ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ལྷའི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོས་མཚོན་ཆའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཕྱོགས་གཅིག་རྣོ་བ་དང་ཕྱོགས་གཉིས་རྣོ་བའི་རལ་གྲི་དང་། མདུང་དང་། སྤུ་གྲི་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་ཆ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ལྷའི་མེ་ཏོག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོས་མེ་ལྕེའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཤིང་ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་མདོག་ལྟ་བུའི་མེ་སྟག་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷའི་མེ་ཏོག་ཏུ་གྱུར་ནས་ཐོར་རོ། །དེ་ནས་ཁོས་ཐལ་བའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཚ་བའི་ཐལ་བ་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ཙན་དན་གྱི་ཕྱེ་མར་གྱུར་ནས་བབས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་བྱེ་མའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བྱེ་མ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷའི་མེ་ཏོག་ཏུ་གྱུར་ནས་བབས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་འདམ་རྫབ་ཀྱི་ཆར་ཕབ་སྟེ། འདམ་རྫབ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་དེ་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷའི་སྤོས་ཆུར་གྱུར་ནས་བབས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་ "དགེ་སྦྱོང་བསྐྲག་སྟེ་བསྐྲད་པར་བྱའོ་" སྙམ་ནས་མུན་པ་བསླངས་སོ། །མུན་པ་དེ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་མུན་པ་ནག་པོ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ཉི་མའི་འོད་ཀྱིས་བཅོམ་པའི་མུན་པ་བཞིན་དུ་ཡལ་བར་གྱུར་ཏོ། ། Evaṃ yakkho imāhi navahi vātavassapāsāṇapaharaṇaṅgārakukkulavālukakalalandhakāravuṭṭhīhi bhagavantaṃ palāpetuṃ asakkonto nānāvidhapaharaṇahatthāya anekappakārarūpabhūtagaṇasamākulāya caturaṅginiyā senāya sayameva bhagavantaṃ abhigato. Te bhūtagaṇā anekappakāre vikāre katvā ‘‘gaṇhatha hanathā’’ti bhagavato upari āgacchantā viya honti, apica te niddhantalohapiṇḍaṃ viya makkhikā, bhagavantaṃ allīyituṃ asamatthā evaṃ ahesuṃ. Evaṃ santepi yathā bodhimaṇḍe māro āgatavelāyameva nivatto, tathā anivattitvā upaḍḍharattimattaṃ byākulamakaṃsu. Evaṃ upaḍḍharattimattaṃ anekappakāravibhiṃsanadassanenapi bhagavantaṃ cāletumasakkonto āḷavako cintesi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ kenaci ajeyyaṃ dussāvudhaṃ muñceyya’’nti. དེ་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་རླུང་དང་། ཆར་དང་། རྡོ་དང་། མཚོན་ཆ་དང་། མེ་སྟག་དང་། ཐལ་བ་དང་། བྱེ་མ་དང་། འདམ་རྫབ་དང་། མུན་པའི་ཆར་པ་སྟེ་ཆར་པ་དགུ་པོ་འདི་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསྐྲད་པར་མ་ནུས་པ་ན། ལག་ན་མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་ཤིང་། གཟུགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པའི་འབྱུང་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའི་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་དང་ལྷན་དུ་རང་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ལྷགས་སོ། །འབྱུང་པོའི་ཚོགས་དེ་དག་གིས་རྣམ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་བྱས་ཏེ། "ཟུང་ཞིག །སོད་ཅིག་" ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ལྷགས་པ་ལྟར་གྱུར་ཀྱང་། དཔེར་ན་སྦྲང་བུ་རྣམས་བཞུ་བའི་ལྕགས་གོང་ལ་འཁོར་མི་ནུས་པ་བཞིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་བཅར་བར་ཡང་མ་ནུས་སོ། །དེ་ལྟ་ནའང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་བདུད་འོངས་མ་ཐག་ཕྱིར་ལོག་པ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། ཕྱིར་མ་ལོག་པར་ནམ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་ཟིང་ཆ་བསླངས་སོ། །དེ་ལྟར་ནམ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་འཇིགས་སྣང་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཡོ་བར་མ་ནུས་པས། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་བསམས་པ། "བདག་གིས་སུས་ཀྱང་མི་ཐུབ་པའི་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་ (དུསྶཱཝུདྷ) འཕང་བར་བྱའོ་" སྙམ་མོ། ། Cattāri kira āvudhāni loke seṭṭhāni – sakkassa vajirāvudhaṃ, vessavaṇassa gadāvudhaṃ, yamassa nayanāvudhaṃ, āḷavakassa dussāvudhanti. Yadi hi sakko kuddho vajirāvudhaṃ sinerumatthake pahareyya aṭṭhasaṭṭhisahassādhikayojanasatasahassaṃ sineruṃ vinivijjhitvā heṭṭhato gaccheyya. Vessavaṇassa puthujjanakāle vissajjitagadā bahūnaṃ yakkhasahassānaṃ sīsaṃ pātetvā puna hatthapāsaṃ āgantvā tiṭṭhati. Yamena kuddhena nayanāvudhena olokitamatte anekāni kumbhaṇḍasahassāni tattakapāle tilā viya vipphurantāni vinassanti. Āḷavako kuddho sace ākāse dussāvudhaṃ muñceyya, dvādasa vassāni devo na vasseyya. Sace pathaviyaṃ muñceyya, sabbarukkhatiṇādīni sussitvā dvādasavassantaraṃ na puna ruheyyuṃ. Sace samudde muñceyya, tattakapāle udakabindu viya sabbamudakaṃ susseyya. Sace sinerusadisepi pabbate muñceyya, khaṇḍākhaṇḍaṃ hutvā vikireyya. So evaṃ mahānubhāvaṃ dussāvudhaṃ uttarīyakataṃ muñcitvā aggahesi[Pg.220]. Yebhuyyena dasasahassilokadhātudevatā vegena sannipatiṃsu – ‘‘ajja bhagavā āḷavakaṃ damessati, tattha dhammaṃ sossāmā’’ti. Yuddhadassanakāmāpi devatā sannipatiṃsu. Evaṃ sakalampi ākāsaṃ devatāhi puripuṇṇamahosi. འཇིག་རྟེན་ན་མཚོན་ཆ་མཆོག་བཞི་ཡོད་དེ། བརྒྱ་བྱིན་གྱི་རྡོ་རྗེའི་མཚོན་ཆ་དང་། རྣམ་ཐོས་སྲས་ཀྱི་བེ་ཅོན་གྱི་མཚོན་ཆ་དང་། གཤིན་རྗེའི་མིག་གི་མཚོན་ཆ་དང་། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆའོ། །གལ་ཏེ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་རྡོ་རྗེའི་མཚོན་ཆ་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོར་བསྣུན་ན། དཔག་ཚད་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་དང་དྲུག་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་ཡོད་པའི་རི་རབ་ཕིགས་ཏེ་འོག་ཏུ་འགྲོའོ། །རྣམ་ཐོས་སྲས་ཀྱིས་སོ་སྐྱེའི་སྐབས་སུ་འཕངས་པའི་བེ་ཅོན་གྱིས་གནོད་སྦྱིན་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་མགོ་བོ་བཅད་ནས། སླར་རང་གི་ལག་ཏུ་འཁོར་ཏེ་གནས་སོ། །གཤིན་རྗེ་ཁྲོས་ནས་མིག་གི་མཚོན་ཆས་བལྟས་མ་ཐག །གཞོང་པ་ཚ་པོའི་སྟེང་གི་ཏིལ་བཞིན་དུ་གནོད་སྦྱིན་གྲུལ་བུམ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་འདར་ཞིང་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཁྲོས་ཏེ་གལ་ཏེ་ནམ་མཁའ་ལ་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་འཕངས་ན། ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཆར་མི་འབབ་བོ། །གལ་ཏེ་ས་ལ་འཕངས་ན། རྩྭ་དང་ཤིང་ཐམས་ཅད་བསྐམས་ཏེ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སླར་མི་སྐྱེའོ། །གལ་ཏེ་རྒྱ་མཚོར་འཕངས་ན། གཞོང་པ་ཚ་པོའི་སྟེང་གི་ཆུ་ཐིགས་བཞིན་དུ་ཆུ་ཐམས་ཅད་བསྐམ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རི་རབ་ལྟ་བུའི་རི་ལ་འཕངས་ན། དུམ་བུ་དུམ་བུར་གས་ཏེ་འཐོར་བར་འགྱུར་རོ། །ཁོས་དེ་ལྟ་བུའི་མཐུ་ཆེ་བའི་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་སྟོད་གོས་ལས་བཀྲོལ་ཏེ་བཟུང་ངོ། །སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་མྱུར་དུ་འདུས་ཏེ། "དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་འདུལ་བར་འགྱུར་བས། དེར་ཆོས་ཉན་པར་བྱའོ་" སྙམ་མོ། །གཡུལ་འགྱེད་ལྟ་བར་འདོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་འདུས་སོ། །དེ་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཐམས་ཅད་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གང་བར་གྱུར་ཏོ། ། Atha āḷavako bhagavato samīpe uparūpari vicaritvā vatthāvudhaṃ muñci. Taṃ asanivicakkaṃ viya ākāse bheravasaddaṃ karontaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ bhagavantaṃ patvā yakkhassa mānamaddanatthaṃ pādamuñchanacoḷakaṃ hutvā pādamūle nipati. Āḷavako taṃ disvā chinnavisāṇo viya usabho, uddhaṭadāṭho viya sappo, nittejo nimmado nipatitamānaddhajo hutvā cintesi – ‘‘dussāvudhampi samaṇaṃ nabhibhosi, kiṃ nu kho kāraṇa’’nti? Idaṃ kāraṇaṃ, mettāvihārayutto samaṇo, handa naṃ rosetvā mettāya viyojemīti. Iminā sambandhenetaṃ vuttaṃ – ‘‘atha kho āḷavako yakkho yena bhagavā…pe… nikkhama samaṇā’’ti. Tatrāyamadhippāyo – kasmā mayā ananuññāto mama bhavanaṃ pavisitvā gharasāmiko viya itthāgārassa majjhe nisinnosi, nanu ayuttametaṃ samaṇassa yadidaṃ adinnapaṭibhogo itthisaṃsaggo ca, tasmā yadi tvaṃ samaṇadhamme ṭhito, nikkhama samaṇāti. Eke pana ‘‘etāni aññāni ca pharusavacanāni vatvā evāyaṃ etadavocā’’ti bhaṇanti. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་སྟེང་ནས་སྟེང་དུ་འཁོར་ཞིང་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་འཕངས། དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལས་ཐོག་བབས་པའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་། དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་སླེབས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱི་ང་རྒྱལ་གཞོམ་པའི་ཆེད་དུ་ཞབས་ཕྱིས་ཀྱི་རས་སུ་གྱུར་ཏེ་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷུང་ངོ་། ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་དེ་མཐོང་ནས་རྭ་ཅོ་ཆག་པའི་ཁྱུ་མཆོག་བཞིན་དང་། མཆེ་བ་བཏོན་པའི་སྦྲུལ་བཞིན་དུ། གཟི་བརྗིད་ཉམས་ཤིང་ང་རྒྱལ་བྲལ་ཏེ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱལ་མཚན་བསྙིལ་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་ཆེན་པོས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་འདི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་མ་ནུས་ན། རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”སྙམ་མོ། “རྒྱུ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་བྱམས་པའི་གནས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད། ད་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བསླངས་ཏེ་བྱམས་པ་དང་བྲལ་བར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། འབྲེལ་བ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། “དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ⋯པེ་⋯ དགེ་སྦྱོང་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་”ཅེས་སོ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “ཅིའི་ཕྱིར་ངས་མ་གནང་བཞིན་དུ་ངའི་གནས་ཁང་དུ་ཞུགས་ནས་ཁྱིམ་བདག་བཞིན་དུ་བཙུན་མོའི་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་འདུག་པ་ཡིན། མ་བྱིན་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་བུད་མེད་ལ་འདྲེས་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞིག་ལ་མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེས་ན་གལ་ཏེ་ཁྱོད་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ན། དགེ་སྦྱོང་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་”ཅེས་པའོ། ཁ་ཅིག་ནི་“ཚིག་རྩུབ་འདི་དག་དང་གཞན་དག་ཀྱང་སྨྲས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་”ཞེས་ཟེར་རོ། Atha bhagavā ‘‘yasmā thaddho paṭithaddhabhāvena vinetuṃ na sakkā, so hi paṭithaddhabhāve kariyamāne seyyathāpi caṇḍassa kukkurassa nāsāya pittaṃ bhindeyya, so bhiyyoso mattāya caṇḍataro assa, evaṃ thaddhataro hoti, mudunā pana so sakkā vinetu’’nti ñatvā ‘‘sādhāvuso’’ti piyavacanena tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā nikkhami. Tena vuttaṃ ‘‘sādhāvusoti bhagavā nikkhamī’’ti. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གྱོང་པོ་ནི་གྱོང་པོའི་སྒོ་ནས་གདུལ་བར་མི་ནུས་ཏེ། གལ་ཏེ་གྱོང་པོ་བྱས་ན་དཔེར་ན་ཁྱི་གཏུམ་པོའི་སྣ་ལ་མཁྲིས་པ་བཤགས་ན་ཁྱི་དེ་ལྷག་པར་གཏུམ་དུ་འགྲོ་བ་བཞིན་དུ། ཁོ་ཡང་ལྷག་པར་གྱོང་པོར་འགྱུར་བས། འཇམ་པོས་ནི་ཁོ་གདུལ་བར་ནུས་སོ་”ཞེས་མཁྱེན་ནས། “གྲོགས་པོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་སྙན་པའི་ཚིག་གིས་ཁོའི་ཚིག་དང་ལེན་མཛད་དེ་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། དེའི་ཕིར་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གྲོགས་པོ་ལེགས་སོ་ཞེས་གསུངས་ནས་ཕྱིར་གཤེགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། Tato āḷavako ‘‘suvaco vatāyaṃ samaṇo ekavacaneneva nikkhanto, evaṃ nāma nikkhametuṃ sukhaṃ samaṇaṃ akāraṇenevāhaṃ sakalarattiṃ yuddhena abbhuyyāsi’’nti muducitto hutvā puna cintesi ‘‘idānipi na sakkā jānituṃ, kiṃ nu kho suvacatāya nikkhanto, udāhu kodhena, handa naṃ vīmaṃsāmī’’ti. Tato ‘‘pavisa samaṇā’’ti āha. Atha ‘‘suvaco’’ti mudubhūtacittavavatthānakaraṇatthaṃ punapi piyavacanaṃ vadanto sādhāvusoti bhagavā pāvisi. Āḷavako punappunaṃ tameva suvacabhāvaṃ vīmaṃsanto [Pg.221] dutiyampi tatiyampi ‘‘nikkhama pavisā’’ti āha. Bhagavāpi tathā akāsi. Yadi na kareyya, pakatiyāpi thaddhayakkhassa cittaṃ thaddhataraṃ hutvā dhammakathāya bhājanaṃ na bhaveyya. Tasmā yathā nāma mātā rodantaṃ puttakaṃ yaṃ so icchati, taṃ datvā vā katvā vā saññāpeti, tathā bhagavā kilesarodanena rodantaṃ yakkhaṃ saññāpetuṃ yaṃ so bhaṇati, taṃ akāsi. Yathā ca dhātī thaññaṃ apivantaṃ dārakaṃ kiñci datvā upalāḷetvā pāyeti, tathā bhagavā yakkhaṃ lokuttaradhammakhīraṃ pāyetuṃ tassa patthitavacanakaraṇena upalāḷento evamakāsi. Yathā ca puriso lābumhi catumadhuraṃ pūretukāmo tassabbhantaraṃ sodheti, evaṃ bhagavā yakkhassa citte lokuttaracatumadhuraṃ pūretukāmo tassa abbhantare kodhamalaṃ sodhetuṃ yāva tatiyaṃ nikkhamanapavesanaṃ akāsi. དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པ་ཞིག་སྟེ། ཚིག་གཅིག་གིས་ཕྱིར་ཐོན་སོང་། འདི་ལྟར་ཕྱིར་འདོན་སླ་བའི་དགེ་སྦྱོང་འདི་ལ་ངས་རྒྱུ་མེད་པར་མཚན་གང་པོར་གཡུལ་བཤམས་ཏེ་གནོད་པ་བསྐྱལ་ཏོ་”ཞེས་སེམས་འཇམ་པོར་གྱུར་ནས་ཡང་བསྐྱར་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ད་ལྟའང་ཤེས་མི་ནུས་ཏེ། ཁོ་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཁོང་ཁྲོ་བཟོས་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཡིན། ད་ནི་ཁོ་ལ་ཉམས་སད་པར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། དེ་ནས་ཁོས་“དགེ་སྦྱོང་ནང་དུ་ཤོག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། དེ་ནས་“ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པ་”ཞེས་པའི་སེམས་འཇམ་པོར་གནས་པ་གཏན་ལ་དབབ་པའི་ཆེད་དུ། ཡང་བསྐྱར་སྙན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གྲོགས་པོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་ནང་དུ་གཤེགས་སོ། ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཁོའི་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་དེ་ལ་ཉམས་སད་པའི་ཕྱིར། ཐེངས་གཉིས་པ་དང་ཐེངས་གསུམ་པར་ཡང་“ཕྱིར་ཐོན་ཅིག ནང་དུ་ཤོག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མཛད་དོ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་མཛད་ན། རང་བཞིན་གྱིས་གྱོང་བའི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སེམས་དེ་བས་ཀྱང་གྱོང་པོར་གྱུར་ཏེ། ཆོས་བཤད་པའི་སྣོད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་མ་ཞིག་གིས་ངུ་བཞིན་པའི་བུ་ཆུང་ལ་ཁོས་ཅི་འདོད་པ་དེ་སྦྱིན་པའམ། ཡང་ན་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ངུ་བ་གཅོད་པ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་ངུ་སྐད་ཀྱིས་ངུ་བཞིན་པའི་གནོད་སྦྱིན་དེ་ངུ་བ་གཅོད་པའི་ཆེད་དུ། ཁོས་ཅི་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཛད་དོ། ཡང་དཔེར་ན་མ་མ་ཞིག་གིས་ནུ་མ་མི་འཐུང་བའི་བྱིས་པ་ལ་རྩེད་ཆས་ཤིག་སྦྱིན་ཏེ་བསླུས་ནས་ནུ་མ་ལྡུད་པ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འོ་མ་ལྡུད་པའི་ཆེད་དུ། ཁོས་རེ་བ་བཏོན་པའི་ཚིག་བཞིན་མཛད་དེ་བསླུས་ནས་འདི་ལྟར་མཛད་དོ། ཡང་དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ཀུ་བ་ལ་མངར་བཞི་བླུག་པར་འདོད་དེ་དེའི་ནང་རོལ་གཙང་མར་བཟོ་བ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སེམས་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་མངར་བཞི་བླུག་པར་བཞེད་ནས། ཁོའི་ཁོང་ཁྲོའི་དྲི་མ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐེངས་གསུམ་གྱི་བར་དུ་ཕྱིར་བྱོན་པ་དང་ནང་དུ་གཤེགས་པའི་མཛད་པ་མཛད་དོ། Atha āḷavako ‘‘suvaco ayaṃ samaṇo, ‘nikkhamā’ti vutto nikkhamati, ‘pavisā’ti vutto pavisati, yaṃnūnāhaṃ imaṃ samaṇaṃ evamevaṃ sakalarattiṃ kilametvā, pāde gahetvā, pāragaṅgāya khipeyya’’nti pāpakaṃ citaṃ uppādetvā catutthavāraṃ āha – ‘‘nikkhama samaṇā’’ti. Taṃ ñatvā bhagavā ‘‘na khvāhaṃ ta’’nti āha. ‘‘Evaṃ vutte taduttariṃ karaṇīyaṃ pariyesamāno pañhaṃ pucchitabbaṃ maññissati, taṃ dhammakathāya mukhaṃ bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘na khvāhaṃ ta’’nti āha. Tattha naiti paṭikkhepe, khoiti avadhāraṇe. Ahanti attanidassanaṃ, nti hetuvacanaṃ. Tenettha ‘‘yasmā tvaṃ evaṃ cintesi, tasmā ahaṃ āvuso neva nikkhamissāmi, yaṃ te karaṇīyaṃ, taṃ karohī’’ti evamattho daṭṭhabbo. དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པ་ཞིག་སྟེ། ‘ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་’ཅེས་སྨྲས་ན་ཕྱིར་ཐོན་ཞིང་། ‘ནང་དུ་ཤོག་ཅིག་’ཅེས་སྨྲས་ན་ནང་དུ་འོང་གིས། ངས་དགེ་སྦྱོང་འདི་འདི་ལྟར་མཚན་གང་པོར་ངལ་དུབ་ཏུ་བཅུག་ནས། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་གངྒཱའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འཕེན་པར་བྱའོ་”ཞེས་སྡིག་པའི་སེམས་བསྐྱེད་དེ། ཐེངས་བཞི་པར་“དགེ་སྦྱོང་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་མཁྱེན་ནས་“གྲོགས་པོ་ང་ནི་ཕྱིར་མི་འགྲོའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “འདི་ལྟར་སྨྲས་ན་ཁོས་དེ་ལས་ལྷག་པའི་བྱ་བ་འཚོལ་ཞིང་དྲི་བ་འདྲི་བར་བསམ་ལ། དེ་ནི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒོ་རུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མཁྱེན་ནས་“ང་ནི་ཕྱིར་མི་འགྲོའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་“ནཱ་” (na) ནི་དགག་པའི་སྒྲ་དང་། “ཁོ་” (kho) ནི་ངེས་གཟུང་གི་སྒྲའོ། “ཨ་ཧཾ་” (ahaṃ) ནི་བདག་ཉིད་སྟོན་པའི་སྒྲ་དང་། “ཏཾ་” (taṃ) ནི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པའི་ཚིག་གོ། དེས་ན་འདིར་“གང་གི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བསམས་པས། དེའི་ཕྱིར་གྲོགས་པོ་ང་ནི་ཕྱིར་མི་འགྲོ་སྟེ། ཁྱོད་ལ་བྱ་བ་ཅི་ཡོད་པ་དེ་བྱོས་ཤིག་”ཅེས་པའི་དོན་འདི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། Tato āḷavako yasmā pubbepi ākāsenāgamanavelāyaṃ ‘‘kiṃ nu kho, etaṃ suvaṇṇavimānaṃ, udāhu rajatamaṇivimānānaṃ aññataraṃ, handa naṃ passāmā’’ti evaṃ attano vimānaṃ āgate iddhimante tāpasaparibbājake pañhaṃ pucchitvā vissajjetumasakkonte cittakkhepādīhi viheṭheti. Kathaṃ? Amanussā hi bhiṃsanakarūpadassanena vā hadayavatthuparimaddanena vāti dvīhākārehi cittakkhepaṃ karonti. Ayaṃ pana yasmā ‘‘iddhimanto bhiṃsanakarūpadassanena na tasantī’’ti ñatvā attano iddhippabhāvena sukhumattabhāvaṃ nimminitvā, tesaṃ anto pavisitvā hadayavatthuṃ parimaddati, tato cittasantati na saṇṭhāti, tassā asaṇṭhamānāya ummattakā honti [Pg.222] khittacittā. Evaṃ khittacittānaṃ etesaṃ urampi phāleti, pādepi ne gahetvā pāragaṅgāya khipati ‘‘māssu me puna evarūpā bhavanamāgamiṃsū’’ti, tasmā te pañhe saritvā ‘‘yaṃnūnāhaṃ imaṃ samaṇaṃ idāni evaṃ viheṭheyya’’nti cintetvā āha ‘‘pañhaṃ taṃ samaṇā’’tiādi. དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་སྔོན་ཆད་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལས་འགྲོ་བའི་ཚེ། “འདི་ནི་གསེར་གྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་དངུལ་དང་ནོར་བུའི་གཞལ་ཡས་ཁང་གང་རུང་ཞིག་ཡིན། ད་ནི་དེ་ལ་བལྟའོ་”ཞེས་འདི་ལྟར་རང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་འོངས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའི་དཀའ་ཐུབ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་ལ། དྲི་བ་དྲིས་ནས་ལན་འདེབས་མ་ནུས་པ་ན། སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གནོད་པ་བསྐྱལ་ཏོ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཟུགས་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་སྙིང་གི་གཞི་ལ་གནོན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་དོ། འོན་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་འདིས་“རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་རྣམས་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཟུགས་བསྟན་པས་མི་སྐྲག་གོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། རང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་ཕྲ་བའི་ལུས་སུ་སྤྲུལ་ཏེ། དེ་དག་གི་ལུས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་སྙིང་གི་གཞི་ལ་གནོན་པར་བྱེད་དོ། དེ་ནས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལེགས་པར་མི་གནས་ཤིང་། སེམས་མ་གནས་པས་སེམས་འཁྲུལ་ཏེ་སྨྱོན་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟར་སེམས་འཁྲུལ་བའི་མི་དེ་དག་གི་བྲང་ཁ་ཡང་འབྲལ་བར་བྱེད། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་གངྒཱའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འཕེན་ཞིང་། “འདི་འདྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་སླར་ངའི་གནས་ཁང་དུ་མ་འོངས་ཤིག་”ཅེས་བསམས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ཁོས་དྲི་བ་དེ་དག་དྲན་ནས། “ད་ནི་ངས་དགེ་སྦྱོང་འདི་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་གནོད་པ་བསྐྱལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་ཁྱོད་ལ་དྲི་བ་འདྲིའོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ། Kuto panassa te pañhāti? Tassa kira mātāpitaro kassapaṃ bhagavantaṃ payirupāsitvā aṭṭha pañhe savissajjane uggahesuṃ. Te daharakāle āḷavakaṃ pariyāpuṇāpesuṃ. So kālaccayena vissajjanaṃ sammussi. Tato ‘‘ime pañhāpi mā vinassantū’’ti suvaṇṇapaṭṭe jātihiṅgulakena likhāpetvā vimāne nikkhipi. Evamete buddhapañhā buddhavisayā eva honti. Bhagavā taṃ sutvā yasmā buddhānaṃ pariccattalābhantarāyo vā jīvitantarāyo vā sabbaññutaññāṇabyāmappabhānaṃ paṭighāto vā na sakkā kenaci kātuṃ, tasmā taṃ loke asādhāraṇaṃ buddhānubhāvaṃ dassento āha ‘‘na khvāhaṃ taṃ, āvuso, passāmi sadevake loke’’ti. འོ་ན་ཁོ་ལ་དྲི་བ་དེ་དག་གང་ནས་བྱུང་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཁོའི་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཏེ། དྲི་བ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལན་དང་བཅས་པ་བཟུང་ངོ་། དེ་དག་གིས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀ་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་དེ་དག་སློབ་ཏུ་བཅུག་གོ། ཁོས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ལོན་པ་ན་ལན་རྣམས་བརྗེད་དོ། དེ་ནས་“དྲི་བ་འདི་དག་ཀྱང་མ་ཉམས་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསེར་གྱི་གླེགས་བུ་ལ་མཚལ་གྱིས་བྲིས་ཏེ་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་བཞག་གོ། འདི་ལྟར་དྲི་བ་འདི་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དྲི་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གསན་ནས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཕུལ་ཟིན་པའི་རྙེད་པའི་བར་ཆད་དམ། སྲོག་གི་བར་ཆད་དམ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་འདོམ་གང་གི་འོད་ཟེར་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ནི་སུས་ཀྱང་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ། “གྲོགས་པོ་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ངས་དེ་འདྲ་བ་མ་མཐོང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། Tattha ‘‘sadevakavacanena pañcakāmāvacaradevaggahaṇa’’ntiādinā nayena etesaṃ padānaṃ atthamattadassanena saṅkhepo vutto, na anusandhiyojanākkamena vitthāro. Svāyaṃ vuccati – sadevakavacanena hi ukkaṭṭhaparicchedato sabbadevesu gahitesupi yesaṃ tattha sannipatite devagaṇe vimati ahosi ‘‘māro mahānubhāvo chakāmāvacarissaro vasavattī paccanīkasāto dhammadessī kururakammanto, kiṃ nu kho, sopissa cittakkhepādīni na kareyyā’’ti, tesaṃ vimatipaṭibāhanatthaṃ ‘‘samārake’’ti āha. Tato yesaṃ ahosi – ‘‘brahmā mahānubhāvo ekaṅguliyā ekacakkavāḷasahasse ālokaṃ karoti, dvīhi…pe… dasahi aṅgulīhi dasasu cakkavāḷasahassesu, anuttarañca jhānasamāpattisukhaṃ paṭisaṃvedeti, kiṃ sopi na kareyyā’’ti, tesaṃ vimatipaṭibāhanatthaṃ ‘‘sabrahmake’’ti āha. Atha yesaṃ ahosi ‘‘puthu samaṇabrāhmaṇā sāsanassa paccatthikā paccāmittā mantādibalasamannāgatā, kiṃ tepi na kareyyu’’nti, tesaṃ vimatipaṭibāhanatthaṃ ‘‘sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāyā’’ti āha. Evaṃ ukkaṭṭhaṭṭhānesu kassaci abhāvaṃ dassetvā idāni sadevamanussāyāti vacanena [Pg.223] sammutideve avasesamanusse ca upādāya ukkaṭṭhaparicchedavaseneva sesasattalokepi kassaci abhāvaṃ dassesīti evamettha anusandhiyojanākkamo veditabbo. དེ་ལ་“ལྷ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིས་ལྔ་པོ་བསྡུས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚིག་འདི་དག་གི་དོན་ཙམ་བསྟན་ནས་མདོར་བསྡུས་པ་བཤད་ཀྱི། མཚམས་སྦྱོར་གྱི་སྦྱོར་རིམ་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་མ་བཤད་དོ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། “ལྷ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མཆོག་ཏུ་བཅད་པའི་སྒོ་ནས་ལྷ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ནའང་། དེར་འདུས་པའི་ལྷའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ཏེ། “བདུད་ནི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་འདོད་ཁམས་རིས་དྲུག་གི་དབང་ཕྱུག་སྟེ། གཞན་དབང་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྡང་ཞིང་ལས་གཏུམ་པོ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ཁོས་ཀྱང་འདིའི་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ནུས་སམ་”སྙམ་པ་ལ། དེ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་ཆེད་དུ་“བདུད་དང་བཅས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ནས་ཡང་ཁ་ཅིག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཚངས་པ་ནི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་སྟེ། མཛུབ་མོ་གཅིག་གིས་འཁོར་ཡུག་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་སྣང་བར་བྱེད། མཛུབ་མོ་གཉིས་དང་⋯པེ་⋯ བཅུ་ཡིས་འཁོར་ཡུག་སྟོང་ཕྲག་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་སྣང་བར་བྱེད་ཅིང་། བསམ་གཏན་གྱི་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་བླ་ན་མེད་པ་མྱོང་བར་བྱེད་ན། ཁོས་ཀྱང་མི་ནུས་སམ་”སྙམ་པ་ལ། དེ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་ཆེད་དུ་“ཚངས་པ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ནས་ཡང་ཁ་ཅིག་ལ་“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་ཞིག་ནི་བསྟན་པ་ལ་སྡང་བའི་དགྲ་བོ་སྟེ། གསང་སྔགས་ལ་སོགས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་གིས་ཀྱང་མི་ནུས་སམ་”སྙམ་པ་ལ། དེ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་ཆེད་དུ་“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་”ཞེས་གསུངས་སོ། འདི་ལྟར་གནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་སུ་སུའང་མེད་པར་བསྟན་ནས། ད་ནི་“ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མིང་གི་ལྷ་དང་ལྷག་མའི་མི་རྣམས་བཟུང་སྟེ། མཆོག་ཏུ་བཅད་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལྷག་མ་རྣམས་སུའང་སུའང་མེད་པར་བསན་ཏོ། འདིར་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་སྦྱོར་རིམ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། Evaṃ bhagavā tassa bādhanacittaṃ paṭisedhetvā pañhapucchane ussāhaṃ janento āha ‘‘apica tvaṃ, āvuso, puccha yadākaṅkhasī’’ti. Tassattho – puccha, yadi ākaṅkhasi, na me pañhavissajjane bhāro atthi. Atha vā ‘‘puccha yaṃ ākaṅkhasi, te sabbaṃ vissajjessāmī’’ti sabbaññupavāraṇaṃ pavāresi asādhāraṇaṃ paccekabuddhaaggasāvakamahāsāvakehi. Te hi ‘‘pucchāvuso sutvā vedissāmā’’ti vadanti. Buddhā pana ‘‘pucchāvuso yadākaṅkhasī’’ti (saṃ. ni. 1.237, 246) vā, འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོའི་གནོད་སེམས་བཟློག་ནས། དྲི་བ་འདྲི་བ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པར་བཞེད་དེ། “གྲོགས་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་འདོད་པ་དྲིས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། དེའི་དོན་ནི། “གལ་ཏེ་འདོད་ན་དྲིས་ཤིག ང་ལ་དྲི་བའི་ལན་འདེབས་པ་ལ་ཁུར་དུ་འཛིན་པ་མེད་དོ།” ཡང་ན། “ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་འདོད་པ་དྲིས་ཤིག ངས་ཁྱོད་ལ་ཐམས་ཅད་ལན་འདེབས་སོ་”ཞེས་རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཉན་ཐོས་མཆོག་དང་། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་འདྲེན་མཛད་དོ། དེ་དག་གིས་ནི་“གྲོགས་པོ་དྲིས་ཤིག ཐོས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲ་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་“གྲོགས་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་འདོད་པ་དྲིས་ཤིག་”ཅེས་སམ། ‘‘Puccha vāsava maṃ pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasī’’ti vā. (dī. ni. 2.356); “དབང་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡིད་ལ་ཅི་འདོད་པའི་དྲི་བ་གང་ཡང་རུང་བ་ང་ལ་དྲིས་ཤིག་”ཅེས་སམ། ‘‘Bāvarissa ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ; Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchathā’’ti vā. (su. ni. 1036) – “བཱ་བ་རི་དང་ཁྱོད་ཉིད་དམ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཀུན། །གནང་བ་སྦྱིན་གྱིས་དྲིས་ཤིག་དང་། །ཡིད་ལ་ཅི་ཞིག་འདོད་པ་དེའོ།” ཞེས་སམ། Evamādinā nayena devamanussānaṃ sabbaññupavāraṇaṃ pavārenti. Anacchariyañcetaṃ, yaṃ bhagavā buddhabhūmiṃ patvā evaṃ pavāraṇaṃ pavāreyya, yo bodhisattabhūmiyaṃ padesañāṇe vattamānopi – ཚུལ་འདི་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་འདྲེན་མཛད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་གཤེགས་ནས་འདི་ལྟར་གདན་འདྲེན་མཛད་པ་ནི་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་བཞུགས་ཤིང་ཕྱོགས་རེའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ནའང་འདི་ལྟར་མཛད་དེ། ‘‘Koṇḍañña pañhāni viyākarohi, yācanti taṃ isayo sādhurūpā; Koṇḍañña eso manujesu dhammo, yaṃ vuddhamāgacchati esa bhāro’’ti. (jā. 2.17.60) – “ཀཽཎྜི་ནྱ་དྲི་བའི་ལན་ཐོབ་ཅིག །དྲང་སྲོང་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་འདེབས། །ཀཽཎྜི་ནྱ་འདི་ནི་མི་ཡི་ཆོས་ཉིད་དེ། །རྒན་རིམ་དག་ལ་ཁུར་འདི་འབབ་པ་ཡིན།” ཞེས་སོ། Evaṃ isīhi yācito – འདི་ལྟར་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ན། ‘‘Katāvakāsā pucchantu bhonto, yaṃ kiñci pañhaṃ manasābhipatthitaṃ; Ahañhi taṃ taṃ vo viyākarissaṃ, ñatvā sayaṃ lokamimaṃ parañcā’’ti. – “གནང་བ་སྦྱིན་གྱིས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲིས། །ཡིད་ལ་ཅི་ཞིག་རེ་བའི་དྲི་བ་གང་ཡང་རུང་། །ངས་ནི་ཁྱེད་ལ་དེ་དང་དེ་ཡི་ལན་འདེབས་ཏེ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་ཕ་རོལ་ཤེས་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་སོ། Evaṃ [Pg.224] sarabhaṅgakāle sambhavajātake ca sakalajambudīpe tikkhattuṃ vicaritvā pañhānaṃ antakaraṃ adisvā jātiyā sattavassiko rathikāya paṃsukīḷikaṃ kīḷanto suciratena brāhmaṇena puṭṭho – འདི་ལྟར་སཱ་ར་བྷངྒའི་དུས་དང་སམྦྷ་བའི་སྐྱེས་རབས་སུ། བྲམ་ཟེ་སུ་ཙི་ར་ཏས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཀུན་ཏུ་ལན་གསུམ་བསྐོར་ཀྱང་དྲི་བའི་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་མ་རྙེད་པར། སྐྱེས་ནས་ལོ་བདུན་ལོན་པ་ལམ་ཁར་ས་རྡུལ་གྱིས་རྩེད་མོ་རྩེ་བཞིན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་དྲིས་པ་ན། ‘‘Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Rājā ca kho naṃ jānāti, yadi kāhati vā na vā’’ti. (jā. 1.16.172) – བྲམ་ཟེ། མཁས་པ་ཞིག་གིས་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་བཞིན། ངས་ཁྱོད་ལ་ངེས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་དེ་ལྟར་བྱེད་དམ་མི་བྱེད་ཀྱང་རུང་ངོ་། ། Evaṃ sabbaññupavāraṇaṃ pavāresi. Evaṃ bhagavatā āḷavakassa sabbaññupavāraṇāya pavāritāya atha kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi ‘‘kiṃ sūdha vitta’’nti. དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་དྲངས་པར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀ་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་དྲངས་པ་མཛད་པ་ན། དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“འདི་ན་སྐྱེས་བུའི་ནོར་མཆོག་གང་ཞིག་ཡིན།” ཞེས་པའོ། ། 183. Tattha kinti pucchāvacanaṃ. Sūti padapūraṇamatte nipāto. Idhāti imasmiṃ loke. Vittanti vidati, pītiṃ karotīti vittaṃ, dhanassetaṃ adhivacanaṃ. Suciṇṇanti sukataṃ. Sukhanti kāyikacetasikaṃ sātaṃ. Āvahātīti āvahati, āneti, deti, appetīti vuttaṃ hoti haveti daḷhatthe nipāto. Sādutaranti atisayena sāduṃ. ‘‘Sādhutara’’ntipi pāṭho. Rasānanti rasasaññitānaṃ dhammānaṃ. Kathanti kena pakārena, kathaṃjīvino jīvitaṃ kathaṃjīvijīvitaṃ, gāthābandhasukhatthaṃ pana sānunāsikaṃ vuccati. ‘‘Kathaṃjīviṃ jīvata’’nti vā pāṭho. Tassa jīvantānaṃ kathaṃjīvinti attho. Sesamettha pākaṭameva. Evamimāya gāthāya ‘‘kiṃ su idha loke purisassa vittaṃ seṭṭhaṃ, kiṃ su suciṇṇaṃ sukhamāvahāti, kiṃ rasānaṃ sādutaraṃ, kathaṃjīvino jīvitaṃ seṭṭhamāhū’’ti ime cattāro pañhe pucchi. ༡༨༣. དེ་ལ་“ཀིཾ” (གང་) ཞེས་པ་ནི་དྲི་བའི་ཚིག་གོ །“སུ” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྐང་གསབ་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ། །“འདི་ན” ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་ནའོ། །“ནོར” (ཝིཏྟཾ) ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་བསྐྱེད་པས་ན་ནོར་ཏེ། འདི་ནི་རྒྱུ་ནོར་གྱི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ལེགས་པར་སྤྱད་པ” ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པའོ། །“བདེ་བ” ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། །“འདྲེན་པ” ཞེས་པ་ནི་འདྲེན་པའམ་སྟེར་བའམ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཧཝེ” (ངེས་པར) ཞེས་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །“རོ་མཆོག” (སཱདུཏརཾ) ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་ཞིམ་པའོ། །“ལེགས་པར་གྱུར་པ” (སཱདྷུཏརཾ) ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། །“རོ་རྣམས་ཀྱི” ཞེས་པ་ནི་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ། །“ཇི་ལྟར” ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་གང་གིས་ཤེ་ན། ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་མིའི་སྲོག་ནི་ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་སྲོག་སྟེ། ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྡེབ་སྦྱོར་བདེ་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་བཅས་ཏེ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་“ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་སྲོག” ཅེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། དེའི་དོན་ནི་གསོན་པོར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཇི་ལྟར་འཚོ་བ་ཞེས་པའོ། །འདི་ན་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་“འཇིག་རྟེན་འདི་ན་སྐྱེས་བུའི་ནོར་མཆོག་གང་ཞིག་ཡིན། གང་ཞིག་ལེགས་པར་སྤྱད་ན་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད། རོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་ཞིག་མཆོག་ཏུ་ཞིམ་པ་ཡིན། ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་སྲོག་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་པར་གསུངས།” ཞེས་དྲི་བ་འདི་བཞི་པོ་དྲིས་སོ། ། 184. Athassa bhagavā kassapadasabalena vissajjitanayeneva vissajjento imaṃ gāthamāha ‘‘saddhīdha vitta’’nti. Tattha yathā hiraññasuvaṇṇādi vittaṃ upabhogaparibhogasukhaṃ āvahati, khuppipāsādidukkhaṃ paṭibāhati, dāliddiyaṃ vūpasameti, muttādiratanapaṭilābhahetu hoti, lokasanthutiñca āvahati, evaṃ lokiyalokuttarā saddhāpi yathāsambhavaṃ lokiyalokuttaravipākasukhamāvahati, saddhādhurena paṭipannānaṃ jātijarādidukkhaṃ paṭibāhati, guṇadāliddiyaṃ vūpasameti, satisambojjhaṅgādiratanapaṭilābhahetu hoti. ༡༨༤. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པས་ལན་བཏབ་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། “འདི་ན་དད་པ་ནི་ནོར་མཆོག་ཡིན” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་གྱིས་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པ་དང་། བཀྲེས་སྐོམ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བ་དང་། དབུལ་ཕོངས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་བསྔགས་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །དད་པ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱིས་དབུལ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། ། ‘‘Saddho [Pg.225] sīlena sampanno, yaso bhogasamappito; Yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati, tattha tattheva pūjito’’ti. (dha. pa. 303) – “དད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས། །གྲགས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལྡན་པ་ནི། །ཡུལ་ཕྱོགས་གང་དང་གང་དུ་འགྲོ། །དེ་དང་དེ་རུ་མཆོད་པར་འགྱུར། །” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Vacanato lokasanthutiñca āvahatīti katvā ‘‘vitta’’nti vuttā. Yasmā panetaṃ saddhāvittaṃ anugāmikaṃ anaññasādhāraṇaṃ sabbasampattihetu, lokiyassa hiraññasuvaṇṇādivittassāpi nidānaṃ. Saddhoyeva hi dānādīni puññāni katvā vittaṃ adhigacchati, assaddhassa pana vittaṃ yāvadeva anatthāya hoti, tasmā ‘‘seṭṭha’’nti vuttaṃ. Purisassāti ukkaṭṭhaparicchedadesanā; tasmā na kevalaṃ purisassa, itthiādīnampi saddhāvittameva seṭṭhanti veditabbaṃ. ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་བསྔགས་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་“ནོར” ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་དད་པའི་ནོར་འདི་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་གྱི་ཡང་གཞི་རྩ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་བྱས་ནས་ནོར་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། དད་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་ནི་དོན་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་“མཆོག” ཅེས་གསུངས་སོ། །“སྐྱེས་བུའི” ཞེས་པ་ནི་མཆོག་གི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ཁོ་ན་མ་ཟད། བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དད་པའི་ནོར་ཉིད་མཆོག་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Dhammoti dasakusalakammapathadhammo, dānasīlabhāvanādhammo vā. Suciṇṇoti sukato sucarito. Sukhamāvahātīti soṇaseṭṭhiputtaraṭṭhapālādīnaṃ viya manussasukhaṃ, sakkādīnaṃ viya dibbasukhaṃ, pariyosāne ca mahāpadumādīnaṃ viya nibbānasukhañca āvahatīti. “ཆོས” ཞེས་པ་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་སམ། ཡང་ན་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སྒོམ་པའི་ཆོས་སོ། །“ལེགས་པར་སྤྱད་པ” ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ལེགས་པར་སྤྱད་པའོ། །“བདེ་བ་འདྲེན་པ” ཞེས་པ་ནི་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་སོ་ཎ་དང་རཱ་ཥྚ་པཱ་ལ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མིའི་བདེ་བ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ལྷའི་བདེ་བ་དང་། མཐར་ཐུག་པར་རྒྱལ་བུ་པདྨ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། Saccanti ayaṃ saccasaddo anekesu atthesu dissati. Seyyathidaṃ – ‘‘saccaṃ bhaṇe na kujjheyyā’’tiādīsu (dha. pa. 224) vācāsacce. ‘‘Sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā cā’’tiādīsu (jā. 2.21.433) viratisacce. ‘‘Kasmā nu saccāni vadanti nānā, pavādiyāse kusalāvadānā’’tiādīsu (su. ni. 891) diṭṭhisacce. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, brāhmaṇasaccānī’’tiādīsu (a. ni. 4.185) brāhmaṇasacce. ‘‘Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthī’’tiādīsu (su. ni. 890) paramatthasacce. ‘‘Catunnaṃ saccānaṃ kati kusalā’’tiādīsu (vibha. 216) ariyasacce. Idha pana paramatthasaccaṃ nibbānaṃ, viratisaccaṃ vā abbhantaraṃ katvā vācāsaccaṃ adhippetaṃ, yassānubhāvena udakādīni vase vattenti jātijarāmaraṇapāraṃ taranti. Yathāha – “བདེན་པ” ཞེས་པ་ལ། བདེན་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པར་སྣང་སྟེ། འདི་ལྟར་ན། “བདེན་པར་སྨྲ་ཞིང་ཁྲོ་བར་མི་བྱའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ངག་གི་བདེན་པའོ། །“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་བདེན་པ་ལ་གནས་སོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤོང་བའི་བདེན་པའོ། །“ཅི་ཕྱིར་མཁས་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་རྩོད་ཅིང་། བདེན་པ་ཐ་དད་པ་དག་སྨྲ་བར་བྱེད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྟ་བའི་བདེན་པའོ། །“དགེ་སློང་དག བྲམ་ཟེའི་བདེན་པ་འདི་བཞི་པོ་དག་ཡོད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྲམ་ཟེའི་བདེན་པའོ། །“བདེན་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་དེ་གཉིས་པ་མེད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། །“བདེན་པ་བཞིའི་ནང་ནས་དགེ་བ་དུ་ཡོད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྤོང་བའི་བདེན་པ་ནང་དུ་བཅུག་ནས་ངག་གི་བདེན་པ་ཉིད་བཟུང་བར་འདོད་དེ། གང་གི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་དབང་དུ་སྒྱུར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བགྲོད་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Saccena vācenudakampi dhāvati, visampi saccena hananti paṇḍitā; Saccena devo thanayaṃ pavassati, sacce ṭhitā nibbutiṃ patthayanti. “བདེན་པའི་ཚིག་གིས་ཆུ་ཡང་འབབ་པར་བྱེད། །མཁས་པས་བདེན་པས་དུག་ཀྱང་འཇོམས་པར་བྱེད། །བདེན་པས་ལྷ་ཡིས་འབྲུག་སྒྲོག་ཆར་འབེབས་ལ། །བདེན་ལ་གནས་རྣམས་མྱང་ངན་འདས་པ་དོན། །” ‘‘Ye [Pg.226] kecime atthi rasā pathabyā, saccaṃ tesaṃ sādutaraṃ rasānaṃ; Sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca, taranti jātimaraṇassa pāra’’nti. (jā. 2.21.433); “ས་སྟེང་འདི་ན་རོ་རྣམས་གང་ཡོད་པ། །བདེན་པ་དེ་དག་རོ་ཡི་ནང་ནས་མཆོག །དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་བདེན་ལ་གནས་པ་རྣམས། །སྐྱེ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་བགྲོད་པར་བྱེད། །” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Sādutaranti madhurataraṃ, paṇītataraṃ. Rasānanti ye ime ‘‘mūlaraso, khandharaso’’tiādinā (dha. sa. 628-630) nayena sāyanīyadhammā, ye cime ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sabbaṃ phalarasaṃ (mahāva. 300) arasarūpo bhavaṃ gotamo, ye te, brāhmaṇa, rūparasā, saddarasā (a. ni. 8.11; pārā. 3), anāpatti rasarase (pāci. 607-609), ayaṃ dhammavinayo ekaraso vimuttiraso (a. ni. 8.19; cūḷava. 385), bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassā’’tiādinā (mahāni. 149; cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 2) nayena vācārasūpavajjā avasesabyañjanādayo dhammā ‘‘rasā’’ti vuccanti, tesaṃ rasānaṃ saccaṃ have sādutaraṃ saccameva sādutaraṃ, sādhutaraṃ vā seṭṭhataraṃ, uttamataraṃ. Mūlarasādayo hi sarīraṃ upabrūhenti, saṃkilesikañca sukhamāvahanti. Saccarase viratisaccavācāsaccarasā samathavipassanādīhi cittamupabrūhenti, asaṃkilesikañca sukhamāvahanti, vimuttiraso paramatthasaccarasaparibhāvitattā sādu, attharasadhammarasā ca tadadhigamūpāyabhūtaṃ atthañca dhammañca nissāya pavattitoti. “རོ་མཆོག” ཅེས་པ་ནི་མངར་བ་ཉིད་དམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །“རོ་རྣམས་ཀྱི” ཞེས་པ་ནི་“རྩ་བའི་རོ། །སྡོང་པོའི་རོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མྱོང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་། “དགེ་སློང་དག ངས་ཤིང་ཏོག་གི་རོ་ཐམས་ཅད་གནང་ངོ” ཞེས་པ་དང་། “ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ནི་རོ་མེད་པའོ” ཞེས་པ་དང་། “བྲམ་ཟེ། གཟུགས་ཀྱི་རོ་དང་སྒྲ་ཡི་རོ་གང་དག་ཡོད་པ” ཞེས་པ་དང་། “རོ་ཙམ་ལ་ལྟུང་བ་མེད” ཞེས་པ་དང་། “ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ནི་རོ་གཅིག་སྟེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོའོ” ཞེས་པ་དང་། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དོན་གྱི་རོ་དང་ཆོས་ཀྱི་རོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངག་གི་རོ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་“རོ” ཞེས་བརྗོད་དོ། །རོ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་བདེན་པ་ནི་ངེས་པར་རོ་མཆོག་སྟེ། བདེན་པ་ཉིད་རོ་མཆོག་གམ་བཟང་ཤོས་སམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། །རྩ་བའི་རོ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལུས་རྒྱས་པར་བྱེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །བདེན་པའི་རོ་ལ་ནི་སྤོང་བའི་བདེན་པ་དང་ངག་གི་བདེན་པའི་རོས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་སོགས་པས་སེམས་རྒྱས་པར་བྱེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་རོས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་ཞིམ་པ་ཡིན་ལ། དོན་གྱི་རོ་དང་ཆོས་ཀྱི་རོ་ནི་དེ་ཐོབ་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་དོན་དང་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Paññājīvinti ettha pana yvāyaṃ andhekacakkhudvicakkhukesu dvicakkhupuggalo gahaṭṭho vā kammantānuṭṭhānasaraṇagamanadānasaṃvibhāgasīlasamādānauposathakammādigahaṭṭhapaṭipadaṃ, pabbajito vā avippaṭisārakarasīlasaṅkhātaṃ taduttaricittavisuddhiādibhedaṃ vā pabbajitapaṭipadaṃ paññāya ārādhetvā jīvati, tassa paññājīvino jīvitaṃ, taṃ vā paññājīviṃ jīvitaṃ seṭṭhamāhūti evamattho daṭṭhabbo. “ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོ་བ” ཞེས་པ་ལ། འདི་ན་ལོང་བ་དང་། མིག་གཅིག་པ་དང་། མིག་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཁྱིམ་པ་ཞིག་གིས་ལས་ཀྱི་མཐའ་སྒྲུབ་པ་དང་། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལེན་པ་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ལས་ལ་སོགས་པའི་ཁྱིམ་པའི་ལམ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་འཚོ་བར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་གིས་འགྱོད་པ་མེད་པའི་རོ་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་གྲགས་པ་དང་། དེ་ལས་ལྷག་པའི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ལམ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོ་བ་དེའི་སྲོག་གམ། ཡང་ན་གསོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོ་བ་དེའི་སྲོག་ནི་མཆོག་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 185-6. Evaṃ bhagavatā vissajjite cattāropi pañhe sutvā attamano yakkho avasesepi cattāro pañhe pucchanto ‘‘kathaṃ su tarati ogha’’nti gāthamāha. Athassa bhagavā purimanayeneva vissajjento ‘‘saddhāya taratī’’ti gāthamāha. Tattha kiñcāpi yo catubbidhaṃ oghaṃ tarati, so saṃsāraṇṇavampi tarati, vaṭṭadukkhampi acceti, kilesamalāpi parisujjhati, evaṃ [Pg.227] santepi pana yasmā assaddho oghataraṇaṃ asaddahanto na pakkhandati, pañcasu kāmaguṇesu cittavossaggena pamatto tattheva sattavisattatāya saṃsāraṇṇavaṃ na tarati, kusīto dukkhaṃ viharati vokiṇṇo akusalehi dhammehi, appañño suddhimaggaṃ ajānanto na parisujjhati, tasmā tappaṭipakkhaṃ dassentena bhagavatā ayaṃ gāthā vuttā. ༡༨༥-༦. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་བཏབ་པ་ན་དྲི་བ་བཞི་པོ་ཐོས་ནས་ཡིད་རངས་པའི་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ལྷག་མའི་དྲི་བ་བཞི་པོ་འདྲི་བར་བྱེད་དེ། “ཆུ་བོ་ལས་ཇི་ལྟར་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། “དད་པས་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་གང་ཞིག་གིས་ཆུ་བོ་བཞི་ལས་བརྒལ་ན། དེས་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཀྱང་བརྒལ་ཞིང་། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཀྱང་འདས་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དད་པ་མེད་པ་ནི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་ལ་མ་དད་པས་འཇུག་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སེམས་བཏང་བས་བག་མེད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པས་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་མི་བརྒལ་བ་དང་། ལེ་ལོ་ཅན་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་འདྲེས་པས་སྡུག་བསྔལ་བར་གནས་པ་དང་། ཤེས་རབ་མེད་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་མི་ཤེས་པས་རྣམ་པར་མི་དག་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Evaṃ vuttāya cetāya yasmā sotāpattiyaṅgapadaṭṭhānaṃ saddhindriyaṃ, tasmā ‘‘saddhāya tarati ogha’’nti iminā padena diṭṭhoghataraṇaṃ sotāpattimaggaṃ sotāpannañca pakāseti. Yasmā pana sotāpanno kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sātaccakiriyāsaṅkhātena appamādena samannāgato dutiyamaggaṃ ārādhetvā ṭhapetvā sakideva imaṃ lokaṃ āgamanamattaṃ avasesaṃ sotāpattimaggena atiṇṇaṃ bhavoghavatthuṃ saṃsāraṇṇavaṃ tarati, tasmā ‘‘appamādena aṇṇava’’nti iminā padena bhavoghataraṇaṃ sakadāgāmimaggaṃ sakadāgāmiñca pakāseti. Yasmā sakadāgāmī vīriyena tatiyamaggaṃ ārādhetvā sakadāgāmimaggena anatītaṃ kāmoghavatthuṃ; kāmoghasaññitañca kāmadukkhamacceti, tasmā ‘‘vīriyena dukkhamaccetī’’ti iminā padena kāmoghataraṇaṃ anāgāmimaggaṃ anāgāmiñca pakāseti. Yasmā pana anāgāmī vigatakāmapaṅkatāya parisuddhāya paññāya ekantaparisuddhaṃ catutthamaggapaññaṃ ārādhetvā anāgāmimaggena appahīnaṃ avijjāsaṅkhātaṃ paramamalaṃ pajahati, tasmā ‘‘paññāya parisujjhatī’’ti iminā padena avijjoghataraṇaṃ arahattamaggaṃ arahantañca pakāseti. Imāya ca arahattanikūṭena kathitāya gāthāya pariyosāne yakkho sotāpattiphale patiṭṭhāsi. དེ་ལྟར་གསུངས་པ་ལས། གང་གི་ཕྱིར་དད་པའི་དབང་པོ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་གི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “དད་པས་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་ལམ་དང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པ་ལ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱེད་པའི་བག་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པས་ལམ་གཉིས་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་འདིར་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ཙམ་མ་གཏོགས་པ། རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་ལམ་གྱིས་མ་བརྒལ་བའི་སྲིད་པའི་ཆུ་བོའི་གཞི་མངོན་པར་གྱུར་པའི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར། “བག་ཡོད་པས་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་ཕྱིར་འོང་གི་ལམ་དང་ཕྱིར་འོང་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕྱིར་འོང་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ལམ་གསུམ་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཕྱིར་འོང་གི་ལམ་གྱིས་མ་བརྒལ་བའི་འདོད་པའི་ཆུ་བོའི་གཞི་དང་། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་འབྲེལ་བའི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། “བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདའ” ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་ཕྱིར་མི་འོང་གི་ལམ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་འདོད་པའི་འདམ་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཏན་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་བཞི་པའི་ཤེས་རབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཕྱིར་མི་འོང་གི་ལམ་གྱིས་མ་སྤངས་པའི་མ་རིག་པར་གྲགས་པའི་དྲི་མ་མཆོག་སྤོང་བའི་ཕྱིར། “ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར” ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་མཐར་གནོད་སྦྱིན་དེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། 187. Idāni tameva ‘‘paññāya parisujjhatī’’ti ettha vuttaṃ paññāpadaṃ gahetvā attano paṭibhānena lokiyalokuttaramissakaṃ pañhaṃ pucchanto ‘‘kathaṃ su labhate pañña’’nti imaṃ chappadagāthamāha. Tattha kathaṃ sūti sabbattheva atthayuttipucchā hoti. Ayañhi paññādiatthaṃ ñatvā tassa yuttiṃ pucchati ‘‘kathaṃ kāya yuttiyā kena kāraṇena paññaṃ labhatī’’ti. Esa nayo dhanādīsu. ༡༨༧. ད་ནི་“ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར” ཞེས་པ་འདིར་གསུངས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚིག་དེ་ཉིད་བཟུང་ནས། རང་གི་སྤོབས་པས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་འདྲེས་པའི་དྲི་བ་འདྲི་བར་འདོད་དེ། “ཤེས་རབ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་འགྱུར” ཞེས་པའི་རྐང་པ་དྲུག་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཇི་ལྟར” ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་དོན་དང་མཐུན་པའི་དྲི་བ་ཡིན་ནོ། །འདིས་ནི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཤེས་ནས་དེའི་ཐབས་འདྲི་བར་བྱེད་དེ། “ཚུལ་གང་གིས་སམ་རྒྱུ་གང་གིས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འགྱུར” ཞེས་པའོ། །ནོར་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 188. Athassa [Pg.228] bhagavā catūhi kāraṇehi paññālābhaṃ dassento ‘‘saddahāno’’tiādimāha. Tassattho – yena pubbabhāge kāyasucaritādibhedena, aparabhāge ca sattatiṃsabodhipakkhiyabhedena dhammena arahanto buddhapaccekabuddhasāvakā nibbānaṃ pattā, taṃ saddahāno arahataṃ dhammaṃ nibbānappattiyā lokiyalokuttaraṃ paññaṃ labhati. Tañca kho na saddhāmattakeneva, yasmā pana saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṃ odahati, ohitasoto dhammaṃ suṇāti, tasmā upasaṅkamanato pabhuti yāva dhammassavanena sussūsaṃ labhati. Ki vuttaṃ hoti – taṃ dhammaṃ saddahitvāpi ācariyupajjhāye kālena upasaṅkamitvā vattakaraṇena payirupāsitvā yadā payirupāsanāya ārādhitacittā kiñci vattukāmā honti. Atha adhigatāya sotukāmatāya sotaṃ odahitvā suṇanto labhatīti. Evaṃ susūsampi ca satiavippavāsena appamatto subhāsitadubbhāsitaññutāya vicakkhaṇo eva labhati, na itaro. Tenāha ‘‘appamatto vicakkhaṇo’’ti. ༡༨༨. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱུ་བཞིའི་སྒོ་ནས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་སྟོན་པར། "དད་པ་སྐྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། སྔོན་གྱི་ཆ་ལ་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་བཟང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་དང་། ཕྱིས་ཀྱི་ཆ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་ཆོས་གང་གིས། དགྲ་བཅོམ་པ་སངས་རྒྱས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་དེ། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དེ་ལ་དད་པ་བྱེད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་དད་པ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དད་པ་སྐྱེས་པ་དེས་ཉེ་བར་བཅར་བར་བྱེད། ཉེ་བར་བཅར་བས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པས་རྣ་བ་གཏོད། རྣ་བ་གཏད་པས་ཆོས་ཉན་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་བཅར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཆོས་ཉན་པའི་བར་དུ་ཐོས་པར་འདོད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་དེ་ལ་དད་པ་སྐྱེས་ནས་ཀྱང་། དུས་སུ་སློབ་དཔོན་དང་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གམ་དུ་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། བྱ་བ་བསྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཤིང་། ནམ་ཞིག་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་ཐུགས་མགུ་བར་གྱུར་ཏེ་ཅི་ཞིག་གསུང་བར་བཞེད་པའི་ཚེ། ཐོས་པར་འདོད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྣ་བ་གཏད་དེ་ཉན་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཐོས་པར་འདོད་པ་ཡོད་ཀྱང་། དྲན་པ་མ་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་བག་ཡོད་པ་དང་། ལེགས་པར་བཤད་པ་དང་ཉེས་པར་བཤད་པ་ཤེས་པའི་མཁས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། "བག་ཡོད་མཁས་པ"་ཞེས་གསུངས་སོ། ། Evaṃ yasmā saddhāya paññālābhasaṃvattanikaṃ paṭipadaṃ paṭipajjati, sussūsāya sakkaccaṃ paññādhigamūpāyaṃ suṇāti, appamādena gahitaṃ na sammussati, vicakkhaṇatāya anūnādhikaṃ aviparītañca gahetvā vitthārikaṃ karoti. Sussūsāya vā ohitasoto paññāpaṭilābhahetuṃ dhammaṃ suṇāti, appamādena sutvā dhammaṃ dhāreti, vicakkhaṇatāya dhatānaṃ dhammānaṃ atthamupaparikkhati, athānupubbena paramatthasaccaṃ sacchikaroti, tasmāssa bhagavā ‘‘kathaṃ su labhate pañña’’nti puṭṭho imāni cattāri kāraṇāni dassento imaṃ gāthamāha – ‘‘saddahāno…pe… vicakkhaṇo’’ti. དེ་ལྟར་དད་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཐོས་པར་འདོད་པས་གུས་པ་དང་བཅས་ཏེ་ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ཉན་པ་དང་། བག་ཡོད་པས་བཟུང་བ་རྣམས་མི་བརྗེད་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྷག་ཆད་མེད་ཅིང་མ་ནོར་བར་བཟུང་ནས་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་ཐོས་པར་འདོད་པས་རྣ་བ་གཏད་དེ་ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཉན་པ་དང་། བག་ཡོད་པས་ཐོས་ནས་ཆོས་འཛིན་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཁོང་གིས། "ཤེས་རབ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་འགྱུར"་ཞེས་ཞུས་པའི་ཚེ། རྒྱུ་བཞི་པོ་འདི་དག་སྟོན་པར་མཛད་ནས། "དད་པ་ལྡན་པ… བག་ཡོད་མཁས་པ"་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། 189. Idāni tato pare tayo pañhe vissajjento ‘‘patirūpakārī’’ti imaṃ gāthamāha. Tattha desakālādīni ahāpetvā lokiyassa lokuttarassa vā dhanassa patirūpaṃ adhigamūpāyaṃ karotīti patirūpakārī. Dhuravāti cetasikavīriyavasena anikkhittadhuro. Uṭṭhātāti ‘‘yo ca sītañca uṇhañca, tiṇā bhiyyo na maññatī’’tiādinā (theragā. 232; dī. ni. 3.253) nayena kāyikavīriyavasena uṭṭhānasampanno asithilaparakkamo. Vindate [Pg.229] dhananti ekamūsikāya na cirasseva dvesatasahassasaṅkhaṃ cūḷantevāsī viya lokiyadhanañca, mahallakamahātissatthero viya lokuttaradhanañca labhati. So hi ‘‘tīhi iriyāpathehi viharissāmī’’ti vattaṃ katvā thinamiddhāgamanavelāya palālacumbaṭakaṃ temetvā, sīse katvā, galappamāṇaṃ udakaṃ pavisitvā, thinamiddhaṃ paṭibāhento dvādasahi vassehi arahattaṃ pāpuṇi. Saccenāti vacīsaccenāpi ‘‘saccavādī bhūtavādī’’ti, paramatthasaccenāpi ‘‘buddho paccekabuddho ariyasāvako’’ti evaṃ kittiṃ pappoti. Dadanti yaṃkiñci icchitapatthitaṃ dadanto mittāni ganthati, sampādeti karotīti attho. Duddadaṃ vā dadaṃ ganthati, dānamukhena vā cattāripi saṅgahavatthūni gahitānīti veditabbāni. Tehi mittāni karotīti vuttaṃ hoti. ༡༨༩. ད་ནི་དེའི་འོག་གི་དྲི་བ་གསུམ་པོ་ལན་འདེབས་པར། "མཐུན་པར་བྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཡུལ་དང་དུས་ལ་སོགས་པ་མ་དོར་བར། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་ཐོབ་པའི་མཐུན་པའི་ཐབས་བྱེད་པ་ནི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །"ཁུར་འཛིན་པ"་ནི་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་གིས་ཁུར་མི་འདོར་བའོ། །"ལྡང་བར་བྱེད་པ"་ནི། "གང་ཞིག་གྲང་དང་ཚ་བ་དག །རྩྭ་བཞིན་དུ་ནི་མི་སེམས་པ"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས། ལུས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་གིས་ལྡང་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ལྷོད་པ་མེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཅན་ནོ། །"ནོར་རྙེད་པར་འགྱུར"་ཞེས་པ་ནི། ཙི་ཙི་ཤི་བ་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་གསེར་དངུལ་འབུམ་གཉིས་ཐོབ་པའི་གྲུ་ཁའི་ཚོང་པ་ཆུང་ངུ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ནོར་དང་། གནས་བརྟན་མ་ཧཱ་ཏི་སྤ་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་གིས་ནི། "ངས་སྤྱོད་ལམ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་གནས་པར་བྱའོ"་ཞེས་དམ་བཅས་ཏེ། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་འོང་བའི་ཚེ། སོག་མའི་ཐོད་པ་ཆུས་བངས་ཏེ་མགོ་ལ་བཞག་ནས། སྐེ་ཡན་ཆད་ཆུའི་ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་བཟློག་བཞིན་དུ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །"བདེན་པས"་ཞེས་པ་ནི། ངག་གི་བདེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་"བདེན་པར་སྨྲ་བ། ཡང་དག་པར་སྨྲ་བ"་ཞེས་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་"སངས་རྒྱས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས"་ཞེས་དེ་ལྟར་གྲགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །"སྦྱིན་པས"་ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་འདོད་ཅིང་རེ་བ་དེ་སྦྱིན་པས་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། མཛའ་བཤེས་སུ་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་སྦྱིན་དཀའ་བ་སྦྱིན་པས་སྡུད་པ་དང་། ཡང་ན་སྦྱིན་པའི་སྒོ་ནས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ཆར་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་མཛའ་བཤེས་སུ་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། 190. Evaṃ gahaṭṭhapabbajitānaṃ sādhāraṇena lokiyalokuttaramissakena nayena cattāro pañhe vissajjetvā idāni ‘‘kathaṃ pecca na socatī’’ti imaṃ pañcamaṃ pañhaṃ gahaṭṭhavasena vissajjento āha ‘‘yassete’’ti. Tassattho – yassa ‘‘saddahāno arahata’’nti ettha vuttāya sabbakalyāṇadhammuppādikāya saddhāya samannāgatattā saddhassa gharamesino gharāvāsaṃ pañca vā kāmaguṇe esantassa gavesantassa kāmabhogino gahaṭṭhassa ‘‘saccena kittiṃ pappotī’’ti ettha vuttappakāraṃ saccaṃ, ‘‘sussūsaṃ labhate pañña’’nti ettha sussūsapaññānāmena vutto dhammo, ‘‘dhuravā uṭṭhātā’’ti ettha dhuranāmena uṭṭhānanāmena ca vuttā dhīti, ‘‘dadaṃ mittāni ganthatī’’ti ettha vuttappakāro cāgo cāti ete caturo dhammā santi. Sa ve pecca na socatīti idhalokā paralokaṃ gantvā sa ve na socatīti. ༡༩༠. དེ་ལྟར་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་ཀར་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་འདྲེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དྲི་བ་བཞི་པོ་ལན་བཏབ་ནས། ད་ནི། "ཤི་འཕོས་ནས་ཇི་ལྟར་མི་མྱ་ངན་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བའི་དྲི་བ་ལྔ་པ་འདི་ཁྱིམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ལན་འདེབས་པར། "གང་ལ་འདི་དག"་ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། གང་ལ་"དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་དད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་འཚོལ་བ་སྟེ། ཁྱིམ་གྱི་གནས་སམ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་འཚོལ་ཞིང་སྒྲུབ་པའི་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཁྱིམ་པ་ལ། "བདེན་པས་གྲགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བདེན་པ་དང་། "ཐོས་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་ཐོས་པར་འདོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་། "ཁུར་འཛིན་པ་དང་ལྡང་བར་བྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཁུར་གྱི་མིང་དང་ལྡང་བའི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་བརྟན་པ་ཉིད་དང་། "སྦྱིན་པས་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་གཏོང་བ་སྟེ། ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད་ན། "དེ་ནི་ཤི་འཕོས་ནས་མི་མྱ་ངན་བྱེད"་ཅེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་སོང་ནས་དེ་ནི་ངེས་པར་མི་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། 191. Evaṃ bhagavā pañcamampi pañhaṃ vissajjetvā taṃ yakkhaṃ codento āha – ‘‘iṅgha aññepī’’ti. Tattha iṅghāti codanatthe nipāto. Aññepīti aññepi dhamme puthū samaṇabrāhmaṇe pucchassu, aññepi vā pūraṇādayo sabbaññupaṭiññe puthū samaṇabrāhmaṇe pucchassu. Yadi amhehi ‘‘saccena kittiṃ pappotī’’ti ettha vuttappakārā saccā bhiyyo kittippattikāraṇaṃ vā, ‘‘sussūsaṃ labhate pañña’’nti ettha sussūsanapaññāpadesena vuttā damā bhiyyo [Pg.230] lokiyalokuttarapaññāpaṭilābhakāraṇaṃ vā. ‘‘Dadaṃ mittāni ganthatī’’ti ettha vuttappakārā cāgā bhiyyo mittaganthanakāraṇaṃ vā, ‘‘dhuravā uṭṭhātā’’ti ettha taṃ taṃ atthavasaṃ paṭicca dhuranāmena uṭṭhānanāmena ca vuttāya mahābhārasahanaṭṭhena ussoḷhībhāvappattāya vīriyasaṅkhātāya khantyā bhiyyo lokiyalokuttaradhanavindanakāraṇaṃ vā, ‘‘saccaṃ dhammo dhiti cāgo’’ti evaṃ vuttehi imeheva catūhi dhammehi bhiyyo asmā lokā paraṃ lokaṃ pecca asocanakāraṇaṃ vā idha vijjatīti ayamettha saddhiṃ saṅkhepayojanāya atthavaṇṇanā. Vitthārato pana ekamekaṃ padaṃ atthuddhārapaduddhāravaṇṇanānayehi vibhajitvā veditabbā. ༡༩༡. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲི་བ་ལྔ་པ་ལའང་ལན་བཏབ་ནས། གནོད་སྦྱིན་དེ་ལ་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། "འདི་ལྟར་གཞན་དག་ལའང"་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་"འདི་ལྟར"་ཞེས་པ་ནི་བསྐུལ་བའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །"གཞན་དག་ལའང"་ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ལྡན་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་གཞན་དག་ལའང་དྲིས་ཤིག །ཡང་ན་ཀུན་མཁྱེན་དུ་ཁས་ཆེ་བའི་པཱུ་ར་ཎ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་གཞན་དག་ལའང་དྲིས་ཤིག །བདག་ཅག་གིས། "བདེན་པས་གྲགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བདེན་པ་ལས་ལྷག་པའི་གྲགས་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "ཐོས་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་ཐོས་པར་འདོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་དུལ་བ་ལས་ལྷག་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "སྦྱིན་པས་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་གཏོང་བ་ལས་ལྷག་པའི་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "ཁུར་འཛིན་པ་དང་ལྡང་བར་བྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་དོན་དེ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁུར་གྱི་མིང་དང་ལྡང་བའི་མིང་གིས་བསྟན་པ། ཁུར་ཆེན་པོ་བཟོད་པའི་དོན་གྱིས་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་བཤད་པའི་བཟོད་པ་ལས་ལྷག་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་རྙེད་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "བདེན་པ་དང་། ཆོས་དང་། བརྟན་པ་དང་། གཏོང་བ"་ཞེས་དེ་ལྟར་བཤད་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་ལྷག་པར། འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཤི་འཕོས་ནས་མི་མྱ་ངན་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གཞན་ཡོད་དམ་ཞེས་དྲིས་ཤིག །འདི་ནི་འདིར་བསྡུས་པའི་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱས་པར་ནི་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་དོན་འབྱིན་པ་དང་ཚིག་འབྱིན་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱེ་སྟེ་རིག་པར་བྱའོ། ། 192. Evaṃ vutte yakkho yena saṃsayena aññe puccheyya, tassa pahīnattā ‘‘kathaṃ nu dāni puccheyyaṃ, puthū samaṇabrāhmaṇeti vatvā yepissa apucchanakāraṇaṃ na jānanti, tepi jānāpento ‘‘yohaṃ ajja pajānāmi, yo attho samparāyiko’’ti āha. Tattha ajjāti ajjādiṃ katvāti adhippāyo. Pajānāmīti yathāvuttena pakārena jānāmi. Yo atthoti ettāvatā ‘‘sussūsaṃ labhate pañña’’ntiādinā nayena vuttaṃ diṭṭhadhammikaṃ dasseti samparāyikoti iminā ‘‘yassete caturo dhammā’’ti vuttaṃ pecca sokābhāvakaraṃ samparāyikaṃ. Atthoti ca kāraṇassetaṃ adhivacanaṃ. Ayañhi atthasaddo ‘‘sātthaṃ sabyañjana’’nti evamādīsu (pārā. 1; dī. ni. 1.255) pāṭhatthe vattati. ‘‘Attho me, gahapati, hiraññasuvaṇṇenā’’tiādīsu (dī. ni. 2.250; ma. ni. 3.258) kiccatthe ‘‘hoti sīlavataṃ attho’’tiādīsu (jā. 1.1.11) vuḍḍhimhi. ‘‘Bahujano bhajate atthahetū’’tiādīsu (jā. 1.15.89) dhane. ‘‘Ubhinnamatthaṃ caratī’’tiādīsu (jā. 1.7.66; saṃ. ni. 1.250; theragā. 443) hite. ‘‘Atthe jāte ca paṇḍita’’ntiādīsu (jā. 1.1.92) kāraṇe. Idha pana kāraṇe. Tasmā yaṃ paññādilābhādīnaṃ kāraṇaṃ diṭṭhadhammikaṃ, yañca pecca sokābhāvassa kāraṇaṃ samparāyikaṃ, taṃ yohaṃ ajja bhagavatā vuttanayena sāmaṃyeva pajānāmi, so kathaṃ nu dāni puccheyyaṃ puthū samaṇabrāhmaṇeti evamettha saṅkhepato attho veditabbo. ༡༩༢. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ཐེ་ཚོམ་གང་གི་སྒོ་ནས་གཞན་དག་ལ་འདྲི་བར་འགྱུར་བ་དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། "ད་ལྟ་བདག་གིས་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་ལ་ཇི་ལྟར་འདྲི་བར་བྱེད"་ཅེས་སྨྲས་ནས། གང་དག་གིས་ཁོང་གིས་མི་འདྲི་བའི་རྒྱུ་མཚན་མི་ཤེས་པ་དེ་དག་ལའང་ཤེས་པར་བྱེད་པར། "བདག་གིས་དེ་རིང་ཕྱི་མའི་དོན་གང་ཡིན་པ་ཤེས་སོ"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"དེ་རིང"་ཞེས་པ་ནི་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"ཤེས་སོ"་ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པའོ། །"དོན་གང་ཡིན་པ"་ཞེས་པས་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་"ཐོས་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པའི་ཚེ་འདིའི་དོན་སྟོན་ཏོ། །"ཕྱི་མའི"་ཞེས་པས་ནི་"གང་ལ་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད"་ཅེས་གསུངས་པའི་ཤི་འཕོས་ནས་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱི་མའི་དོན་ཏོ། །"དོན"་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །འདིར་"དོན"་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི། "དོན་དང་བཅས་པ་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་གཞུང་གི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"ཁྱིམ་བདག །བདག་ལ་གསེར་དངུལ་གྱི་དོན་ཡོད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་དགོས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་དོན་ཡོད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་འཕེལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"སྐྱེ་བོ་མང་པོ་དོན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་བསྟེན་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ནོར་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"གཉིས་ཀའི་དོན་སྤྱོད་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ཕན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"དོན་བྱུང་བའི་ཚེ་མཁས་པ་དགོས"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རྒྱུའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །འདིར་ནི་རྒྱུའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཚེ་འདི་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཤི་འཕོས་ནས་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཕྱི་མ་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། བདག་གིས་དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་གྱུར་ན། བདག་གིས་ད་ལྟ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་ལ་ཇི་ལྟར་འདྲི་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། 193. Evaṃ [Pg.231] yakkho ‘‘pajānāmi yo attho samparāyiko’’ti vatvā tassa ñāṇassa bhagavaṃmūlakattaṃ dassento ‘‘atthāya vata me buddho’’ti āha. Tattha atthāyāti hitāya, vuḍḍhiyā vā. Yattha dinnaṃ mahapphalanti ‘‘yassete caturo dhammā’’ti (jā. 1.1.97) ettha vuttacāgena yattha dinnaṃ mahapphalaṃ hoti, taṃ aggadakkhiṇeyyaṃ buddhaṃ pajānāmīti attho. Keci pana ‘‘saṅghaṃ sandhāya evamāhā’’ti bhaṇanti. ༡༩༣. དེ་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་"བདག་གིས་ཕྱི་མའི་དོན་གང་ཡིན་པ་ཤེས་སོ"་ཞེས་སྨྲས་ནས། ཤེས་པ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རྩ་བ་ཐུག་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར། "ཀྱེ་མ་བདག་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བྱོན"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"དོན་གྱི་ཕྱིར"་ཞེས་པ་ནི་ཕན་པའི་ཕྱིར་རམ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །"གང་ལ་བྱིན་པ་འབྲས་བུ་ཆེ་བར་འགྱུར"་ཞེས་པ་ནི། "གང་ལ་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་གཏོང་བའི་སྒོ་ནས་གང་ལ་བྱིན་པ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་དེ། སྦྱིན་གནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་ནས་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། 194. Evaṃ imāya gāthāya attano hitādhigamaṃ dassetvā idāni parahitāya paṭipattiṃ dīpento āha ‘‘so ahaṃ vicarissāmī’’ti. Tassattho hemavatasutte vuttanayeneva veditabbo. ༡༩༤. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་རང་གི་ཕན་པ་ཐོབ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་གཞན་གྱི་ཕན་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་སྟོན་པར། "བདག་དེ་ལྟར་རྒྱུ་བར་བྱའོ"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེའི་དོན་ནི་ཧེ་མ་བ་ཏའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། Evamimāya gāthāya pariyosānañca rattivibhāyanañca sādhukārasadduṭṭhānañca āḷavakakumārassa yakkhassa bhavanaṃ ānayanañca ekakkhaṇeyeva ahosi. Rājapurisā sādhukārasaddaṃ sutvā ‘‘evarūpo sādhukārasaddo ṭhapetvā buddhe na aññesaṃ abbhuggacchati, āgato nu kho bhagavā’’ti āvajjentā bhagavato sarīrappabhaṃ disvā, pubbe viya bahi aṭṭhatvā, nibbisaṅkā antoyeva pavisitvā, addasaṃsu bhagavantaṃ yakkhassa bhavane nisinnaṃ, yakkhañca añjaliṃ paggahetvā ṭhitaṃ. Disvāna yakkhaṃ āhaṃsu – ‘‘ayaṃ te, mahāyakkha, rājakumāro balikammāya ānīto, handa naṃ khāda vā bhuñja vā, yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti. So sotāpannattā lajjito visesato ca bhagavato purato evaṃ vuccamāno, atha taṃ kumāraṃ ubhohi hatthehi paṭiggahetvā bhagavato upanāmesi – ‘‘ayaṃ bhante kumāro mayhaṃ pesito, imāhaṃ bhagavato dammi, hitānukampakā buddhā, paṭiggaṇhātu, bhante, bhagavā imaṃ dārakaṃ imassa hitatthāya sukhatthāyā’’ti. Imañca gāthamāha – དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་རྫོགས་པ་དང་། ནམ་ལངས་པ་དང་། ལེགས་སོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་བྱུང་བ་དང་། ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་གཞོན་ནུ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སུ་ཁྱེར་བ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཉིད་ལ་དུས་མཚུངས་སུ་བྱུང་ངོ། །རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་སོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཐོས་ནས། "འདི་ལྟ་བུའི་ལེགས་སོའི་སྒྲ་ནི་སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་གི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པ་ཡིན་ནམ་ཅི"་སྙམ་དུ་བསམས་ཤིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་འོད་ཟེར་མཐོང་ནས། སྔོན་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མ་བསྡད་པར་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སུ་བཞུགས་པ་དང་། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ལངས་ནས་འདུག་པ་མཐོང་ངོ། །མཐོང་ནས་གནོད་སྦྱིན་ལ་སྨྲས་པ། "གནོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ། རྒྱལ་བུ་འདི་ནི་ཁྱོད་ལ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕྱིར་ཁྱེར་བ་ཡིན་པས། ད་ནི་འདི་ཟོ་ཞིག་གམ། ལོངས་སྤྱོད་ཅིག་གམ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་གྱིས་ཤིག"་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོང་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཐོབ་པས་ངོ་ཚ་བར་གྱུར་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པའི་ཚེ། དེ་ནས་གཞོན་ནུ་དེ་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕུལ་ནས། "བཙུན་པ་ཉིད། གཞོན་ནུ་འདི་ནི་བདག་གི་ཕྱིར་བཏང་བ་ཡིན་ཡང་། བདག་གིས་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འབུལ་ལོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཕན་པ་དང་ཐུགས་རྗེ་དང་ལྡན་པ་ལགས་པས། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱིས་པ་འདིའི་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་བཞེས་སུ་གསོལ"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཡང་གསུངས་སོ། ། ‘‘Imaṃ kumāraṃ satapuññalakkhaṇaṃ, sabbaṅgupetaṃ paripuṇṇabyañjanaṃ; Udaggacitto sumano dadāmi te, paṭiggaha lokahitāya cakkhumā’’ti. བསོད་ནམས་བརྒྱ་ཡི་མཚན་ལྡན་ཞིང་། །ཡན་ལག་ཀུན་རྫོགས་ཉེ་མཚན་ཚང་། །གཞོན་ནུ་འདི་ནི་དགའ་བའི་སེམས། །ཡིད་རངས་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་འབུལ། །སྤྱན་ལྡན་འཇིག་རྟེན་ཕན་པའི་ཕྱིར། །བཞེས་སུ་གསོལ་ཞེས་བྱའོ།། Paṭiggahesi bhagavā kumāraṃ, paṭiggaṇhanto ca yakkhassa ca kumārassa ca maṅgalakaraṇatthaṃ pādūnagāthaṃ abhāsi. Taṃ yakkho kumāraṃ saraṇaṃ gamento tikkhattuṃ catutthapādena pūreti. Seyyathidaṃ – བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་བཞེས་སོ། །བཞེས་པའི་ཚེ་ན། གནོད་སྦྱིན་དང་གཞོན་ནུ་གཉིས་ལ་བཀྲ་ཤིས་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྐང་པ་གཅིག་མ་ཚང་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐེངས་གསུམ་དུ་རྐང་པ་བཞི་པ་བསྐངས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ‘‘Dīghāyuko [Pg.232] hotu ayaṃ kumāro,Tuvañca yakkha sukhito bhavāhi; Abyādhitā lokahitāya tiṭṭhatha,Ayaṃ kumāro saraṇamupeti buddhaṃ…pe… dhammaṃ…pe… saṅgha’’nti. གཞོན་ནུ་འདི་ནི་ཚེ་རིང་ཞིང་། །གནོད་སྦྱིན་ཁྱོད་ཀྱང་བདེ་བར་གྱུར། །ནད་མེད་འཇིག་རྟེན་ཕན་ཕྱིར་གནས། །གཞོན་ནུ་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ལ། །སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་...ཆོས་ལ་...དགེ་འདུན་ལའོ།། Bhagavā kumāraṃ rājapurisānaṃ adāsi – ‘‘imaṃ vaḍḍhetvā puna mameva dethā’’ti. Evaṃ so kumāro rājapurisānaṃ hatthato yakkhassa hatthaṃ yakkhassa hatthato bhagavato hatthaṃ, bhagavato hatthato puna rājapurisānaṃ hatthaṃ gatattā nāmato ‘‘hatthako āḷavako’’ti jāto. Taṃ ādāya paṭinivatte rājapurise disvā kassakavanakammikādayo ‘‘kiṃ yakkho kumāraṃ atidaharattā na icchatī’’ti bhītā pucchiṃsu. Rājapurisā ‘‘mā bhāyatha, khemaṃ kataṃ bhagavatā’’ti sabbamārocesuṃ. Tato ‘‘sādhu sādhū’’ti sakalaṃ āḷavīnagaraṃ ekakolāhalena yakkhābhimukhaṃ ahosi. Yakkhopi bhagavato bhikkhācārakāle anuppatte pattacīvaraṃ gahetvā upaḍḍhamaggaṃ āgantvā nivatti. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ལ་གཏད་དེ། འདི་ཉིད་ཆེར་བསྐྱེད་ནས་སླར་ཡང་བདག་ལ་ཕུལ་ཅིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ལྟར་གཞོན་ནུ་དེ་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལག་ནས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་ལག་ཏུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་གྱི་ལག་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱག་ནས་སླར་ཡང་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱིར། མིང་ལ་ལག་པ་ཅན་གྱི་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀ་ཞེས་གྲགས་པར་གྱུར་ཏོ། །ཞིང་པ་དང་ནགས་ལས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་བྱིས་པ་དེ་ཁྲིད་དེ་ཕྱིར་ལོག་པ་མཐོང་ནས། འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་སྟེ། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་གཞོན་ནུ་འདི་ཆེས་ཆུང་དྲགས་པའི་ཕྱིར་མ་བཞེས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་སོ། །རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་འཇིགས་ཤིག བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེ་འཇགས་མཛད་དོ་ཞེས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས་སོ། །དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་གྲོང་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་ཅ་ཅོའི་སྒྲ་ཆེན་པོས་ཁེངས་ཤིང་། གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བལྟས་ཏེ། ལེགས་སོ། །ལེགས་སོ། །ཞེས་བརྗོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ། ལམ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེལ་མ་བྱས་ནས་ཕྱིར་ལོག་གོ ། Atha bhagavā nagare piṇḍāya caritvā katabhattakicco nagaradvāre aññatarasmiṃ vivitte rukkhamūle paññattavarabuddhāsane nisīdi. Tato mahājanakāyena saddhiṃ rājā ca nāgarā ca ekato sampiṇḍitvā bhagavantaṃ upasaṅkamma vanditvā parivāretvā nisinnā ‘‘kathaṃ, bhante, evaṃ dāruṇaṃ yakkhaṃ damayitthā’’ti pucchiṃsu. Tesaṃ bhagavā yuddhamādiṃ katvā ‘‘evaṃ navavidhavassaṃ vassi, evaṃ vibhiṃsanakaṃ akāsi, evaṃ pañhaṃ pucchi, tassāhaṃ evaṃ vissajjesi’’nti tamevāḷavakasuttaṃ kathesi. Kathāpariyosāne caturāsītipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Tato rājā ca nāgarā ca vessavaṇamahārājassa bhavanasamīpe yakkhassa bhavanaṃ katvā pupphagandhādisakkārūpetaṃ niccaṃ baliṃ pavattesuṃ. Tañca kumāraṃ viññutaṃ pattaṃ ‘‘tvaṃ bhagavantaṃ nissāya jīvitaṃ labhi, gaccha, bhagavantaṃyeva payirupāsassu bhikkhusaṅghañcā’’ti vissajjesuṃ. So bhagavantañca bhikkhusaṅghañca payirupāsamāno na cirasseva anāgāmiphale patiṭṭhāya sabbaṃ buddhavacanaṃ uggahetvā pañcasataupāsakaparivāro ahosi. Bhagavā ca naṃ etadagge niddisi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ upāsakānaṃ catūhi [Pg.233] saṅgahavatthūhi parisaṃ saṅgaṇhantānaṃ yadidaṃ hatthako āḷavako’’ti (a ni. 1.251). དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་ཤིང་བཟའ་བའི་བྱ་བ་ཚར་བར་མཛད་ནས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་གི་དབེན་པའི་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ཏུ་བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདན་མཆོག་ལ་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། བསྐོར་ནས་འཁོད་དེ། བཙུན་པ་ཉིད། གནོད་སྦྱིན་གདུག་པ་ཅན་འདི་ལྟ་བུ་ཇི་ལྟར་བཏུལ་བར་མཛད་དམ། ཞེས་ཞུས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་རྣམས་ལ་གཡུལ་འགྱེད་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཁོས་བདག་ལ་ཆར་པ་རྣམ་པ་དགུ་ཕབ་པ་དང་། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ལྟ་བུ་བསྟན་པ་དང་། དྲི་བ་འདི་ལྟ་བུ་དྲིས་པ་ལ་བདག་གིས་འདི་ལྟར་ལན་བཏབ་བོ། ཞེས་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོ་ཉིད་གསུངས་སོ། །གསུང་བཤད་ཀྱི་མཐར་སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་ཐོས་སྲས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་ཤིག་བསྐྲུན་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་པ་དང་བཅས་ཏེ་རྟག་ཏུ་གཏོར་མ་འབུལ་བར་བྱས་སོ། །གཞོན་ནུ་དེ་ནར་སོན་པ་ན། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཏང་སཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བརྟེན་ནས་སྲོག་ཐོབ་པ་ཡིན་པས། སོང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་རིམ་གྲོ་གྱིས་ཤིག ཅེས་བརྗོད་དོ། །ཁོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་རིམ་གྲོ་བྱས་པས། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཐམས་ཅད་བཟུང་ཞིང་། དགེ་བསྙེན་ལྔ་བརྒྱའི་འཁོར་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་ཉིད་མཆོག་གི་གནས་སུ་བཞག་སྟེ། དགེ་སློང་དག ངའི་ཉན་ཐོས་དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིས་འཁོར་སྡུད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཱ་ལཱ་བཱི་ནས་གྱུར་པའི་ལག་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya āḷavakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 11. Vijayasuttavaṇṇanā ༡༡. རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhanti nandasuttaṃ. ‘‘Vijayasuttaṃ kāyavicchandanikasutta’’ntipi vuccati. Kā uppatti? Idaṃ kira suttaṃ dvīsu ṭhānesu vuttaṃ, tasmā assa duvidhā uppatti. Tattha bhagavatā anupubbena kapilavatthuṃ anuppatvā, sākiye vinetvā nandādayo pabbājetvā, anuññātāya mātugāmassa pabbajjāya ānandattherassa bhaginī nandā, khemakasakkarañño dhītā abhirūpanandā, janapadakalyāṇī nandāti tisso nandāyo pabbajiṃsu. Tena ca samayena bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Abhirūpanandā abhirūpā eva ahosi dassanīyā pāsādikā, tenevassā abhirūpanandāti nāmamakaṃsu. Janapadakalyāṇī nandāpi rūpena attanā sadisaṃ na passati. Tā ubhopi rūpamadamattā ‘‘bhagavā rūpaṃ vivaṇṇeti, garahati, anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī’’ti bhagavato upaṭṭhānaṃ na gacchanti, daṭṭhumpi na icchanti. Evaṃ appasannā kasmā pabbajitāti ce? Agatiyā. Abhirūpanandāya hi vāreyyadivaseyeva sāmiko sakyakumāro kālamakāsi. Atha naṃ mātāpitaro akāmakaṃ pabbājesuṃ. Janapadakalyāṇī nandāpi āyasmante nande arahattaṃ patte nirāsā hutvā ‘‘mayhaṃ sāmiko ca mātā ca mahāpajāpati aññe ca ñātakā pabbajitā, ñātīhi vinā dukkho gharāvāso’’ti gharāvāse assādamalabhantī pabbajitā, na saddhāya. འགྲོ་བའམ་ཡང་ན་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནནྡའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མདོ་ལ་ལུས་ལ་ཆགས་པ་འབྲལ་བའི་མདོ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། མདོ་འདི་ནི་གནས་གཉིས་སུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདི་ལ་བྱུང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་སེར་སྐྱའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཤེགས་ནས། ཤཱཀྱ་རྣམས་བཏུལ་ཞིང་ནནྡ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དེ། བུད་མེད་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གནང་བའི་ཚེ་ན། གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོའི་སྲིང་མོ་ནནྡ་དང་། ཤཱཀྱ་རྒྱལ་པོ་ཁེ་མ་ཀའི་བུ་མོ་མཛེས་མོ་ནནྡ་དང་། ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡ་སྟེ། ནནྡ་ཞེས་བྱ་བའི་བུད་མེད་གསུམ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །མཛེས་མོ་ནནྡ་ནི་ཤིན་ཏུ་གཟུགས་བཟང་ཞིང་། བལྟ་ན་སྡུག་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མོ་ལ་མཛེས་མོ་ནནྡ་ཞེས་མིང་བཏགས་སོ། །ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡ་ཡང་རང་གི་གཟུགས་དང་མཚུངས་པ་གཞན་མ་མཐོང་ངོ། །མོ་གཉིས་ཀ་རང་གི་གཟུགས་ལ་ཆགས་ཤིང་རྒྱགས་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཟུགས་ལ་སྨད་ཅིང་གཤེ་བར་མཛད་ལ། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་གཟུགས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་པར་མཛད་དོ་སྙམ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མི་འགྲོ་ཞིང་། མཇལ་བར་ཡང་མི་འདོད་དོ། །དེ་ལྟར་མ་དད་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞེ་ན། ཐབས་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་མཛེས་མོ་ནནྡའི་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཉིན་མོ་ཉིད་ལ། ཁྱོ་ཤཱཀྱའི་གཞོན་ནུ་དེ་ཚེ་ལས་འདས་པས། དེ་ནས་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་མོ་མི་འདོད་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱས་སོ། །ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡ་ཡང་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནནྡས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ན། རེ་བ་ཟད་དེ། བདག་གི་ཁྱོ་དང་། མ་མ་སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ་ཆེན་མོ་དང་། གཉེན་འདུན་གཞན་རྣམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་བྱུང་ཟིན་པས། གཉེན་འདུན་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཁྱིམ་གྱི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་ནས། ཁྱིམ་གྱི་གནས་ལ་དགའ་བ་མ་རྙེད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་གི དད་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། Atha bhagavā tāsaṃ ñāṇaparipākaṃ viditvā mahāpajāpatiṃ āṇāpesi ‘‘sabbāpi bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ovādaṃ āgacchantū’’ti. Tā attano vāre sampatte aññaṃ pesenti. Tato bhagavā ‘‘sampatte vāre attanāva [Pg.234] āgantabbaṃ, na aññā pesetabbā’’ti āha. Athekadivasaṃ abhirūpanandā agamāsi. Taṃ bhagavā nimmitarūpena saṃvejetvā ‘‘aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kata’’nti imāya dhammapadagāthāya – དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཁྱེན་ནས། སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ་ཆེན་མོ་ལ་དགེ་སློང་མ་ཐམས་ཅད་རིམ་པ་བཞིན་དུ་གདམས་ངག་ཉན་པའི་ཕྱིར་འོང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །མོ་རྣམས་ཀྱི་རེས་ལ་བབས་པ་ན། གཞན་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རེས་ལ་བབས་པའི་ཚེ་རང་ཉིད་འོང་བར་བྱ་ཡི། གཞན་གཏང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་མཛེས་མོ་ནནྡ་འོངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་མོ་སྐྲག་པར་མཛད་དེ། རུས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་བྱས་པ་...ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བར་མཛད་དོ། ། ‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ; Uggharantaṃ paggharantaṃ, bālānaṃ abhipatthitaṃ. (therīgā. 19); ནནྡ་ནད་ཅན་མི་གཙང་ཞིང་། །རུལ་པ་སྟེང་འོག་ཟགས་པ་དང་། །བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་བརྐམ་པའི། །ལུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་ལྟོས། ། ‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha; Tato mānābhisamayā, upasantā carissasī’’ti. (su. ni. 344; therīgā. 20) – མཚན་མ་མེད་པ་བསྒོམ་པར་གྱིས། །ང་རྒྱལ་བག་ལ་ཉལ་བ་སྤོངས། །དེ་ནས་ང་རྒྱལ་ཡོངས་ཤེས་པས། །ཉེ་བར་ཞི་ནས་སྤྱོད་པར་འགྱུར། ། Imāhi therīgāthāhi ca anupubbena arahatte patiṭṭhāpesi. Athekadivasaṃ sāvatthivāsino purebhattaṃ dānaṃ datvā samādinnuposathā sunivatthā supārutā gandhapupphādīni ādāya dhammassavanatthāya jetavanaṃ gantvā dhammassavanapariyosāne bhagavantaṃ vanditvā nagaraṃ pavisanti. Bhikkhunisaṅghopi dhammakathaṃ sutvā bhikkhuniupassayaṃ gacchati. Tattha manussā ca bhikkhuniyo ca bhagavato vaṇṇaṃ bhāsanti. Catuppamāṇike hi lokasannivāse sammāsambuddhaṃ disvā appasīdanto nāma natthi. Rūpappamāṇikā hi puggalā bhagavato lakkhaṇakhacitamanubyañjanavicitraṃ samujjalitaketumālābyāmappabhāvinaddhamalaṅkāratthamiva lokassa samuppannaṃ rūpaṃ disvā pasīdanti, ghosappamāṇikā anekasatesu jātakesu kittighosaṃ aṭṭhaṅgasamannāgataṃ karavīkamadhuranigghosaṃ brahmassarañca sutvā, lūkhappamāṇikā pattacīvarādilūkhataṃ dukkarakārikalūkhataṃ vā disvā, dhammappamāṇikā sīlakkhandhādīsu yaṃkiñci dhammakkhandhaṃ upaparikkhitvā. Tasmā sabbaṭṭhānesu bhagavato vaṇṇaṃ bhāsanti. Janapadakalyāṇī nandā bhikkhunipassayaṃ patvāpi anekapariyāyena bhagavato vaṇṇaṃ bhāsantānaṃ tesaṃ sutvā bhagavantaṃ upagantukāmā hutvā bhikkhunīnaṃ ārocesi. Bhikkhuniyo taṃ gahetvā bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. གནས་བརྟན་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གིས་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་བཀོད་དོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་དྲོ་སྦྱིན་པ་བཏང་ཞིང་། གསོ་སྦྱོང་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། གོས་ལེགས་པར་བགོས་ཤིང་གྱོན་ནས། སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་བཟུང་སྟེ་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་སོང་ངོ། །ཆོས་བཤད་པ་རྫོགས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་མའི་དགེ་འདུན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་ཐོས་ནས་དགེ་སློང་མའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་གཤེགས་སོ། །དེའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཚད་མ་བཞི་ལ་བརྟེན་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མཐོང་ནས་མི་དད་པ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ། །གཟུགས་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལུས་མཚན་གྱིས་བརྒྱན་ཅིང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོས་མཛེས་པ། འོད་འདོམ་གང་བས་བསྐོར་ཞིང་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལྟར་འབར་བ། འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱན་ལྟ་བུར་བྱུང་བའི་སྐུ་གཟུགས་མཐོང་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །སྒྲ་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི། སྐྱེས་རབས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མར་གྲགས་པའི་སྙན་པ་དང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཚངས་པའི་གསུང་། ཀ་ལ་པིང་ཀའི་སྒྲ་ལྟར་སྙན་པའི་གསུང་ཐོས་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ངན་ངོན་ཉིད་དང་། དཀའ་བ་སྤྱད་པའི་ངན་ངོན་གྱི་ཚུལ་མཐོང་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་རུང་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་དོ། །ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡས་དགེ་སློང་མའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཕྱིན་ནས། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ཐོས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་འགྲོ་བར་འདོད་ནས་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ལ་བསྒྲགས་སོ། །དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱིས་མོ་ཁྲིད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་སོ། ། Bhagavā paṭikacceva tassāgamanaṃ viditvā kaṇṭakena kaṇṭakaṃ, āṇiyā ca āṇiṃ nīharitukāmo puriso viya rūpeneva rūpamadaṃ vinetuṃ attano iddhibalena pannarasasoḷasavassuddesikaṃ atidassanīyaṃ itthiṃ passe ṭhatvā bījamānaṃ abhinimmini. Nandā bhikkhunīhi saddhiṃ upasaṅkamitvā, bhagavantaṃ vanditvā, bhikkhunisaṅghassa antare nisīditvā, pādatalā pabhuti yāva kesaggā bhagavato [Pg.235] rūpasampattiṃ disvā puna taṃ bhagavato passe ṭhitaṃ nimmatarūpañca disvā ‘‘aho ayaṃ itthī rūpavatī’’ti attano rūpamadaṃ jahitvā tassā rūpe abhirattabhāvā ahosi. Tato bhagavā taṃ itthiṃ vīsativassappamāṇaṃ katvā dassesi. Mātugāmo hi soḷasavassuddesikoyeva sobhati, na tato uddhaṃ. Atha tassā rūpaparihāniṃ disvā nandāya tasmiṃ rūpe chandarāgo tanuko ahosi. Tato bhagavā avijātavaṇṇaṃ, sakiṃvijātavaṇṇaṃ, majjhimitthivaṇṇaṃ, mahitthivaṇṇanti evaṃ yāva vassasatikaṃ obhaggaṃ daṇḍaparāyaṇaṃ tilakāhatagattaṃ katvā, dassetvā passamānāyeva nandāya tassā maraṇaṃ uddhumātakādibhedaṃ kākādīhi samparivāretvā khajjamānaṃ duggandhaṃ jegucchapaṭikūlabhāvañca dassesi. Nandāya taṃ kamaṃ disvā ‘‘evamevaṃ mamapi aññesampi sabbasādhāraṇo ayaṃ kamo’’ti aniccasaññā saṇṭhāsi, tadanusārena ca dukkhanattasaññāpi, tayo bhavā ādittamiva agāraṃ appaṭisaraṇā hutvā upaṭṭhahiṃsu. Atha bhagavā ‘‘kammaṭṭhāne pakkhantaṃ nandāya citta’’nti ñatvā tassā sappāyavasena imā gāthāyo abhāsi – བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་འོང་བར་སྔོན་ནས་མཁྱེན་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ཚེར་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚེར་མ་འབྱིན་པ་དང་། གཟེར་ལ་བརྟེན་ནས་གཟེར་འབྱིན་པ་ལྟར། གཟུགས་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། རང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་ལོ་བཅོ་ལྔ་ལོན་པ་ལྟ་བུའི་བུད་མེད་ཤིན་ཏུ་མཛེས་མ་ཞིག་སྐུ་གམ་དུ་བསིལ་ཡབ་གཡོབ་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཞིག་སྤྲུལ་ལོ། །ནནྡ་དགེ་སློང་མ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལྷགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་དགེ་སློང་མའི་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་འཁོད་དེ། ཞབས་མཐིལ་ནས་དབུ་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ཞིང་། སླར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་གམ་དུ་ལངས་པའི་སྤྲུལ་པའི་བུད་མེད་དེ་མཐོང་ནས། ཀྱེ་མ་བུད་མེད་འདི་ནི་གཟུགས་བཟང་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་དུ་རང་གི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་སྤངས་ཏེ། སྤྲུལ་པའི་བུད་མེད་དེའི་གཟུགས་ལ་ཆགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བུད་མེད་དེ་ལོ་ཉི་ཤུ་ལོན་པའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་བུད་མེད་རྣམས་ནི་ལོ་བཅུ་དྲུག་གི་དུས་སུ་མཛེས་ཤིང་། དེ་ལས་བརྒལ་ན་མི་མཛེས་སོ། །དེ་ནས་མོས་བུད་མེད་དེའི་གཟུགས་ཉམས་པ་མཐོང་ནས། གཟུགས་དེ་ལ་ཆགས་པའི་འདོད་ཆགས་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ངོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཚུལ་དང་། ལན་གཅིག་སྐྱེས་པའི་ཚུལ་དང་། བུད་མེད་དར་མའི་ཚུལ་དང་། བུད་མེད་རྒན་མོའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ལོ་བརྒྱ་ལོན་པ་ལྟ་བུར་སྒུར་ཞིང་འཁར་བ་ལ་བརྟེན་པ། ལུས་ལ་རྨེ་བ་ཆགས་པ་ཞིག་ཏུ་བྱས་ནས་བསྟན་ཏོ། །ནནྡས་ལྟ་བཞིན་པའི་ངང་ལ། མོ་ཤི་ནས་རོ་སྐྲངས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་། བྱ་རོག་ལ་སོགས་པས་བསྐོར་ནས་ཟ་བཞིན་པ་དང་། དྲི་ང་ཞིང་སྐྱུག་བྲོ་ལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་ཏོ། །ནནྡས་རིམ་པ་དེ་མཐོང་ནས། འདི་ལྟར་བདག་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱང་འདི་དང་མཚུངས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་དུ་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེས་སོ། །དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་སྐྱེས་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་མེ་འབར་བའི་ཁྱིམ་ལྟར་སྐྱབས་མེད་པར་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནནྡའི་སེམས་དམིགས་པ་ལ་ཞུགས་པར་མཁྱེན་ནས། མོ་ལ་འཚམ་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ། ། ‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ; Uggharantaṃ paggharantaṃ, bālānaṃ abhipatthitaṃ. (therīgā. 19); ནནྡ་ནད་ཅན་མི་གཙང་ཞིང་། །རུལ་པ་སྟེང་འོག་ཟགས་པ་དང་། །བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་བརྐམ་པའི། །ལུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་ལྟོས། ། ‘‘Yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā idaṃ; Dhātuso suññato passa, mā lokaṃ punarāgami; Bhave chandaṃ virājetvā, upasantā carissasī’’ti. (su. ni. 205); ཇི་ལྟར་འདི་བཞིན་དེ་དེ་བཞིན། །ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་འདི་དེ་བཞིན། །ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྟོང་པར་ལྟོས། །འཇིག་རྟེན་འདི་རུ་སླར་མ་འོངས། །སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་བྲལ་བྱས་ནས། །ཉེ་བར་ཞི་བས་སྤྱོད་པར་འགྱུར། ། Gāthāpariyosāne nandā sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Athassā bhagavā uparimaggādhigamatthaṃ suññataparivāraṃ vipassanākammaṭṭhānaṃ kathento imaṃ suttamabhāsi. Ayaṃ tāvassa ekā uppatti. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྫོགས་པའི་མཐར་ནནྡ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་མོ་ལ་གོང་མའི་ལམ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་གསུངས་ཤིང་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་མདོ་འདིའི་བྱུང་བ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། ། Bhagavati pana rājagahe viharante yā sā cīvarakkhandhake (mahāva. 326) vitthārato vuttasamuṭṭhānāya sālavatiyā gaṇikāya dhītā jīvakassa kaniṭṭhā sirimā nāma mātu accayena taṃ ṭhānaṃ labhitvā ‘‘akkodhena jine kodha’’nti (dha. pa. 223; jā. 1.2.1) imissā gāthāya vatthumhi puṇṇakaseṭṭhidhītaraṃ avamaññitvā, bhagavantaṃ khamāpentī dhammadesanaṃ sutvā, sotāpannā hutvā aṭṭha niccabhattāni [Pg.236] pavattesi. Taṃ ārabbha aññataro niccabhattiko bhikkhu rāgaṃ uppādesi. Āhārakiccampi ca kātuṃ asakkonto nirāhāro nipajjīti dhammapadagāthāvatthumhi vuttaṃ. Tasmiṃ tathānipanneyeva sirimā kālaṃ katvā yāmabhavane suyāmassa devī ahosi. Atha tassā sarīrassa aggikiccaṃ nivāretvā āmakasusāne raññā nikkhipāpitaṃ sarīraṃ dassanāya bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto agamāsi, tampi bhikkhuṃ ādāya, tathā nāgarā ca rājā ca. Tattha manussā bhaṇanti ‘‘pubbe sirimāya aṭṭhuttarasahassenāpi dassanaṃ dullabhaṃ, taṃ dānajja kākaṇikāyāpi daṭṭhukāmo natthī’’ti. Sirimāpi devakaññā pañcahi rathasatehi parivutā tatrāgamāsi. Tatrāpi bhagavā sannipatitānaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ suttaṃ tassa bhikkhuno ovādatthaṃ ‘‘passa cittakataṃ bimba’’nti (dha. pa. 147) imañca dhammapadagāthaṃ abhāsi. Ayamassa dutiyā uppatti. ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། ཆོས་གོས་ཀྱི་ཚན་པ་ལས་རྒྱས་པར་གསུངས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ལྡན་པ། སྨད་འཚོང་མ་ས་ལ་བ་ཏཱིའི་བུ་མོ། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུའི་སྲིང་མོ་སི་རི་མཱ་ཞེས་བྱ་བ་དེས། མ་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་གནས་དེ་ཐོབ་ནས། “ཁྲོ་བ་མེད་པས་ཁྲོ་བ་གཞོམ”་ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་འདིའི་བྱུང་རབས་ལས། ཕྱུག་པོ་པུཎྞ་ཀའི་བུ་མོ་ལ་བརྙས་བཅོས་བྱས་ཤིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བཟོད་པར་གསོལ་ཏེ་ཆོས་ཉན་པས་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ། དེ་ནས་མོ་རང་གིས་རྟག་པར་བསོད་སྙོམས་བརྒྱད་སྦྱིན་པར་བྱས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྟག་པར་བསོད་སྙོམས་ལེན་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ལ་ཆགས་པ་སྐྱེས་ཏེ། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་བྱེད་མི་ནུས་པར་ཟས་བཅད་དེ་ཉལ་ནས་བསྡད་པར་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལས་གསུངས། དགེ་སློང་དེ་དེ་ལྟར་ཉལ་ནས་བསྡད་པའི་སྐབས་སུ། སི་རི་མཱ་ཚེ་འཕོས་ཏེ་གཤིན་རྗེའི་གནས་སུ་གཤིན་རྗེའི་དབང་པོའི་བཙུན་མོར་སྐྱེས། དེ་ནས་མོའི་ཕུང་པོ་བསྲེག་པའི་བྱ་བ་བཀག་སྟེ། རྒྱལ་པོས་དུར་ཁྲོད་དུ་བཞག་པའི་ཕུང་པོ་དེ་བལྟ་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་བྱོན་ཅིང་། དགེ་སློང་དེ་ཡང་ཁྲིད་དེ་བྱོན། དེ་བཞིན་དུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་དང་རྒྱལ་པོ་ཡང་བྱོན། དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། “སྔོན་ཆད་སི་རི་མཱ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་དོང་ཙེ་སྟོང་དང་བརྒྱད་བྱིན་ཀྱང་མཇལ་བར་དཀའ་བ་ལ། དེ་རིང་ནི་ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་བྱིན་ཀྱང་བལྟ་བར་འདོད་པ་མི་འདུག” ཅེས་སྨྲས། ལྷའི་བུ་མོ་སི་རི་མཱ་ཡང་ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱས་བསྐོར་ཏེ་དེར་འོངས། དེར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་པའི་ཚོགས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་སློང་དེ་ལ་གདམས་ངག་གནང་བའི་ཕྱིར། མདོ་འདི་དང་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་ལས། “ཚོན་གྱིས་བྲིས་པའི་གཟུགས་བརྙན་འདི་ལ་ལྟོས” ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདིའི་བྱུང་རབས་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ།། 195. Tattha caraṃ vāti sakalarūpakāyassa gantabbadisābhimukhenābhinīhārena gacchanto vā. Yadi vā tiṭṭhanti tasseva ussāpanabhāvena tiṭṭhanto vā. Nisinno uda vā sayanti tasseva heṭṭhimabhāgasamiñjanauparimabhāgasamussāpanabhāvena nisinno vā, tiriyaṃ pasāraṇabhāvena sayanto vā. Samiñjeti pasāretīti tāni tāni pabbāni samiñjeti ca pasāreti ca. ༡༩༥. དེ་ལ་“འགྲོ་བའམ”་ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ཀྱི་ལུས་མཐའ་དག་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་པར་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བའམ། “ཡང་ན་འགྲེང་བ”་ཞེས་པ་ནི། ལུས་དེ་ཉིད་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགྲེང་བའམ། “འདུག་པའམ་ཉལ་བ”་ཞེས་པ་ནི། ལུས་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྨད་ཕྱོགས་བསྐུམ་ཞིང་སྟོད་ཕྱོགས་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདུག་པའམ། གཞུང་ཕྲེད་དུ་བརྐྱངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉལ་བའོ། །“བསྐུམ་ཞིང་བརྐྱང་བ”་ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་དེ་དང་དེ་དག་བསྐུམ་པར་བྱེད་ཅིང་བརྐྱང་བར་བྱེད་པའོ།། Esā kāyassa iñjanāti sabbāpesā imasseva saviññāṇakassa kāyassa iñjanā calanā phandanā, natthettha añño koci caranto vā pasārento vā, apica kho pana ‘‘carāmī’’ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānā vāyodhātu kāyaṃ pharati, tenassa gantabbadisābhimukho abhinīhāro hoti, desantare rūpantarapātubhāvoti attho. Tena ‘‘cara’’nti vuccati. Tathā ‘‘tiṭṭhāmī’’ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānā vāyodhātu kāyaṃ pharati, tenassa samussāpanaṃ hoti, uparūpariṭṭhānena rūpapātubhāvoti attho. Tena ‘‘tiṭṭha’’nti vuccati. Tathā ‘‘nisīdāmī’’ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānā vāyodhātu kāyaṃ pharati, tenassa heṭṭhimabhāgasamiñjanañca uparimabhāgasamussāpanañca hoti, tathābhāvena rūpapātubhāvoti attho. Tena ‘‘nisinno’’ti vuccati. Tathā ‘‘sayāmī’’ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānā [Pg.237] vāyodhātu kāyaṃ pharati, tenassa tiriyaṃ pasāraṇaṃ hoti, tathābhāvena rūpapātubhāvoti attho. Tena ‘‘saya’’nti vuccati. “འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ”་ཞེས་པ་ནི། འདི་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་ཀྱི་གཡོ་བ་དང་། བསྐྱོད་པ་དང་། འཕར་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་འགྲོ་བ་པོའམ་བརྐྱང་བར་བྱེད་པ་པོ་གཞན་སུ་ཡང་མེད། འོན་ཀྱང་“ང་འགྲོའོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་པར་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཡུལ་གཞན་དུ་གཟུགས་གཞན་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“འགྲོ་བ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ང་འགྲེང་ངོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་གྱེན་དུ་འགྲེང་བར་འགྱུར་ཞིང་། གོང་ནས་གོང་དུ་གནས་པས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“འགྲེང་བ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ང་འདུག་གོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་ལུས་ཀྱི་སྨད་ཕྱོགས་བསྐུམ་པ་དང་སྟོད་ཕྱོགས་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“འདུག་པ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ང་ཉལ་ལོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་གཞུང་ཕྲེད་དུ་བརྐྱང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“ཉལ་བ”་ཞེས་བྱའོ།། Evaṃ cāyamāyasmā yo koci itthannāmo caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ yametaṃ tattha tattha iriyāpathe tesaṃ tesaṃ pabbānaṃ samiñjanappasāraṇavasena samiñjeti pasāretīti vuccati. Tampi yasmā samiñjanappasāraṇacitte uppajjamāne yathāvutteneva nayena hoti, tasmā esā kāyassa iñjanā, natthettha añño koci, suññamidaṃ kenaci carantena vā pasārentena vā sattena vā puggalena vā. Kevalaṃ pana – དེ་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་འགྲོ་བའམ། ཡང་ན་འགྲེང་བའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་སྐབས་སུ། སྤྱོད་ལམ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཚིགས་དེ་དང་དེ་དག་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བའི་དབང་གིས་“བསྐུམ་ཞིང་བརྐྱང་བར་བྱེད”་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་ཙམ་ཡིན་གྱི། འདི་ལ་གཞན་སུ་ཡང་མེད་དེ། འགྲོ་བ་པོའམ། བརྐྱང་བར་བྱེད་པ་པོའམ། སེམས་ཅན་ནམ། གང་ཟག་གང་གིས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ནི། ‘‘Cittanānattamāgamma, nānattaṃ hoti vāyuno; Vāyunānattato nānā, hoti kāyassa iñjanā’’ti. – “སེམས་ཀྱི་ཐ་དད་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས། །རླུང་གི་ཐ་དད་ཉིད་དུ་འགྱུར། །རླུང་གི་ཐ་དད་ཉིད་ལས་ནི། །ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་། །” Ayamettha paramattho. འདི་ནི་འདིའི་དོན་དམ་པའོ།། Evametāya gāthāya bhagavā yasmā ekasmiṃ iriyāpathe ciraviniyogena kāyapīḷanaṃ hoti, tassa ca vinodanatthaṃ iriyāpathaparivattanaṃ karīyati, tasmā ‘‘caraṃ vā’’tiādīhi iriyāpathapaṭicchannaṃ dukkhalakkhaṇaṃ dīpeti, tathā caraṇakāle ṭhānādīnamabhāvato sabbametaṃ caraṇādibhedaṃ ‘‘esā kāyassa iñjanā’’ti bhaṇanto santatipaṭicchannaṃ aniccalakkhaṇaṃ. Tāya tāya sāmaggiyā pavattāya ‘‘esā kāyassa iñjanā’’ti ca attapaṭikkhepena bhaṇanto attasaññāghanapaṭicchannaṃ anattalakkhaṇaṃ dīpeti. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་སྤྱོད་ལམ་གཅིག་ལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པས་ལུས་ལ་གནོད་པ་འབྱུང་ཞིང་། དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ལམ་བརྗེ་བར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་“འགྲོ་བའམ”་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཀབ་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚེ་འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་འདི་ཐམས་ཅད་ལ། “འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ”་ཞེས་གསུངས་པས་རྒྱུན་གྱིས་བཀབ་པའི་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། །ཚོགས་པ་དེ་དང་དེས་གྲུབ་པའི་“འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ”་ཞེས་བདག་བཀག་སྟེ་གསུངས་པས། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་མཐུག་པོས་བཀབ་པའི་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ།། 196. Evaṃ lakkhaṇattayadīpanena suññatakammaṭṭhānaṃ kathetvā puna saviññāṇakāviññāṇakaasubhadassanatthaṃ ‘‘aṭṭhinahārusaṃyutto’’ti ārabhi. Tassattho – yassa cesā kāyassa iñjanā, svāyaṃ kāyo visuddhimagge dvattiṃsākāravaṇṇanāyaṃ vaṇṇasaṇṭhānadisokāsaparicchedabhedena abyāpāranayena ca pakāsitehi saṭṭhādhikehi tīhi aṭṭhisatehi navahi nhārusatehi ca saṃyuttattā aṭṭhinahārusaṃyutto. Tattheva pakāsitena aggapādaṅgulitacādinā tacena ca navapesisatappabhedena ca maṃsena avalittattā tacamaṃsāvalepano paramaduggandhajegucchapaṭikūloti veditabbo[Pg.238]. Kiñcettha veditabbaṃ siyā, yadi esa yā sā majjhimassa purisassa sakalasarīrato saṃkaḍḍhitā badaraṭṭhippamāṇā bhaveyya, tāya makkhikāpattasukhumacchaviyā nīlādiraṅgajātena gehabhitti viya paṭicchanno na bhaveyya, ayaṃ pana evaṃ sukhumāyapi chaviyā kāyo paṭicchanno paññācakkhuvirahitehi bālaputhujjanehi yathābhūtaṃ na dissati. Chavirāgarañjito hissa paramajegucchapaṭikūladhammasaṅkhāto tacopi tacapaliveṭhitaṃ yaṃ taṃ pabhedato – ༡༩༦. དེ་ལྟར་མཚན་ཉིད་གསུམ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་གཞི་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ཀྱིས་འབྲེལ་བ”་ཞེས་བྱ་བ་བརྩམས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་འདི་གང་ལ་ཡོད་པའི་ལུས་དེ་ཉིད་ནི། རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་མི་སྡུག་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ལས། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། ཕྱོགས་དང་། གནས་དང་། མཚམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པའི་རུས་པ་སུམ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ་དང་། ཆུ་རྒྱུས་དགུ་བརྒྱས་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་“རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ཀྱིས་འབྲེལ་བ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པའི་རྐང་པའི་སོར་མོའི་རྩེ་མོ་ལ་སོགས་པའི་པགས་པ་དང་། ཤ་དུམ་དགུ་བརྒྱའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་ཤས་བྱུགས་པའི་ཕྱིར། “པགས་པ་དང་ཤས་བྱུགས་པ”་སྟེ། ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་ཞིང་སྐྱུག་བྲོ་བ་དང་མི་སྡུག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་ཅི་ཞིག་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་སྐྱེས་པ་འབྲིང་པོ་ཞིག་གི་ལུས་མཐའ་དག་ལས་བསྡུས་པའི་པགས་པ་དེ་ཉིད་རྒྱ་ཤུག་གི་ས་བོན་ཙམ་དུ་ཟད་ན། སྦྲང་མའི་གཤོག་པ་ལྟར་ཕྲ་བའི་པགས་པ་དེས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཚོན་གྱིས་ཁང་པའི་རྩིག་པ་བཞིན་དུ་བཀབ་པར་མ་གྱུར་ན། ལུས་འདི་ནི་དེ་ལྟར་ཕྲ་བའི་པགས་པས་བཀབ་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་དང་བྲལ་བའི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་མཐོང་ངོ། །པགས་པའི་ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པས་བསླད་པའི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་སྐྱུག་བྲོ་ཞིང་མི་སྡུག་པའི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་པགས་པ་དེ་ཡང་མི་མཐོང་ལ། པགས་པས་བཀབ་པའི་ལུས་དེ་ཉིད་དབྱེ་བ་ལས། ‘‘Navapesisatā maṃsā, avalittā kaḷevare; Nānākimikulākiṇṇaṃ, miḷhaṭṭhānaṃva pūtikā’’ti. – “ཤ་དུམ་དགུ་བརྒྱས་བྱུགས་པ་ཡི། །རོ་འདི་སྲིན་བུའི་རིགས་ཀྱིས་གང་། །བཤང་གཅིའི་གནས་བཞིན་རུལ་བ་ཡིན། །” Evaṃ vuttaṃ navamaṃsasatampi, maṃsāvalittā ye te – དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཤ་དུམ་དགུ་བརྒྱ་པོ་དེ་དག་དང་། ཤས་བྱུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། ‘‘Navanhārusatā honti, byāmamatte kaḷevare; Bandhanti aṭṭhisaṅghātaṃ, agāramiva valliyā’’ti. – “འདོམ་གང་ཙམ་གྱི་རོ་འདི་ལ། །ཆུ་རྒྱུས་དགུ་བརྒྱ་ཡོད་པ་སྟེ། །འཁྲི་ཤིང་གིས་ནི་ཁང་པ་བཞིན། །རུས་པའི་ཚོགས་རྣམས་འཆིང་བར་བྱེད། །” Tepi, nhārusamuṭṭhitāni paṭipāṭiyā avaṭṭhitāni pūtīni duggandhāni tīṇi saṭṭhādhikāni aṭṭhisatānipi yathābhūtaṃ na dissanti yato anādiyitvā taṃ makkhikāpattasukhumacchaviṃ. Yāni panassa chavirāgarattena tacena paliveṭhitattā sabbalokassa apākaṭāni nānappakārāni abbhantarakuṇapāni paramāsuciduggandhajegucchanīyapaṭikūlāni, tānipi paññācakkhunā paṭivijjhitvā evaṃ passitabbo ‘‘antapūro udarapūro…pe… pittassa ca vasāya cā’’ti. དེ་དག་ཀྱང་ཆུ་རྒྱུས་ཀྱིས་བསྒྲེངས་ཤིང་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གནས་པ། རུལ་ཞིང་དྲི་ང་བའི་རུས་པ་གསུམ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། སྦྲང་མའི་གཤོག་པ་ལྟར་ཕྲ་བའི་པགས་པ་དེ་ལ་མ་ཆགས་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་མཐོང་ངོ། །པགས་པའི་ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པས་པགས་པས་བཀབ་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གསལ་བ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ནང་གི་རོ་རུལ་བ། ཤིན་ཏུ་མི་གཙང་ཞིང་དྲི་ང་བ་དང་སྐྱུག་བྲོ་ཞིང་མི་སྡུག་པ་རྣམས་ཀྱང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་རྟོགས་ཏེ་འདི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། “རྒྱུ་མས་གང་བ་དང་། ཟས་མ་ཞུ་བས་གང་བ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི། མཁྲིས་པ་དང་། ཞག་གིས་གང་བའོ” ཞེས་སོ།། 197. Tattha antassa pūro antapūro. Udarassa pūro udarapūro. Udaranti ca udariyassetaṃ adhivacanaṃ. Tañhi ṭhānanāmena ‘‘udara’’nti vuttaṃ. Yakanapeḷassāti yakanapiṇḍassa. Vatthinoti muttassa. Ṭhānūpacārena panetaṃ ‘‘vatthī’’ti vuttaṃ. Pūroti adhikāro, tasmā yakanapeḷassa pūro vatthino pūroti evaṃ yojetabbaṃ. Esa nayo hadayassātiādīsu. Sabbāneva cetāni antādīni vaṇṇasaṇṭhānadisokāsaparicchedabhedena abyāpāranayena ca visuddhimagge vuttanayavaseneva veditabbāni. ༡༩༧. དེ་ལ་“རྒྱུ་མས་གང་བ”་ནི་རྒྱུ་མས་གང་བའོ། །“ལྟོ་བས་གང་བ”་ནི་ཟས་མ་ཞུ་བས་གང་བའོ། །“ལྟོ་བ”་ཞེས་པ་ནི་ཟས་མ་ཞུ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན། དེ་ནི་གནས་ཀྱི་མིང་གིས་“ལྟོ་བ”་ཞེས་གསུངས་སོ། །“མཆིན་པའི་དུམ་བུ”་ཞེས་པ་ནི་མཆིན་པའི་གོང་བུའོ། །“ལྒང་པ”་ཞེས་པ་ནི་གཅིན་གྱིས་གང་བའོ། །གནས་ཀྱི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པས་འདི་ལ་“ལྒང་པ”་ཞེས་གསུངས་སོ། །“གང་བ”་ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མཆིན་པའི་དུམ་བུས་གང་བ་དང་། ལྒང་པས་གང་བ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚུལ་འདི་ནི་སྙིང་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། ཕྱོགས་དང་། གནས་དང་། མཚམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། 199-200. Evaṃ bhagavā ‘‘na kiñcettha ekampi gayhūpagaṃ muttāmaṇisadisaṃ atthi, aññadatthu asuciparipūrovāyaṃ kāyo’’ti abbhantarakuṇapaṃ dassetvā [Pg.239] idāni tameva abbhantarakuṇapaṃ bahinikkhamanakuṇapena pākaṭaṃ katvā dassento pubbe vuttañca saṅgaṇhitvā ‘‘athassa navahi sotehī’’ti gāthādvayamāha. ༡༩༩-༢༠༠. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“འདི་ལ་མུ་ཏིག་དང་ནོར་བུ་ལྟ་བུ་བླང་བར་བྱ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་དེ། འོན་ཀྱང་ལུས་འདི་ནི་མི་གཙང་བས་ཡོངས་སུ་གང་བ་ཁོ་ནའོ”་ཞེས་ནང་གི་རོ་རུལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་ནང་གི་རོ་རུལ་བ་དེ་ཉིད་ཕྱིར་འཛག་པའི་རོ་རུལ་བའི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་མཛད་དེ་སྟོན་པར། སྔོན་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་བསྡུས་ནས། “དེ་ནས་འདིའི་བུ་ག་དགུ་པོ་ལས” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ།། Tattha athāti pariyāyantaranidassanaṃ, aparenāpi pariyāyena asucibhāvaṃ passāti vuttaṃ hoti. Assāti imassa kāyassa. Navahi sotehīti ubhoakkhicchiddakaṇṇacchiddanāsāchiddamukhavaccamaggapassāvamaggehi. Asuci savatīti sabbalokapākaṭanānappakāraparamaduggandhajegucchaasuciyeva savati, sandati, paggharati, na aññaṃ kiñci agarucandanādigandhajātaṃ vā maṇimuttādiratanajātaṃ vā. Sabbadāti tañca kho sabbadā rattimpi divāpi pubbaṇhepi sāyanhepi tiṭṭhatopi gacchatopīti. Kiṃ taṃ asucīti ce? ‘‘Akkhimhā akkhigūthako’’tiādi. Etassa hi dvīhi akkhicchiddehi apanītatacamaṃsasadiso akkhigūthako, kaṇṇacchiddehi rajojallasadiso kaṇṇagūthako, nāsāchiddehi pubbasadisā siṅghāṇikā ca savati, mukhena ca vamati. Kiṃ vamatīti ce? Ekadā pittaṃ, yadā abaddhapittaṃ kuppitaṃ hoti, tadā taṃ vamatīti adhippāyo. Semhañcāti na kevalañca pittaṃ, yampi udarapaṭale ekapatthapūrappamāṇaṃ semhaṃ tiṭṭhati, tampi ekadā vamati. Taṃ panetaṃ vaṇṇādito visuddhimagge (visuddhi. 1.203-204, 210-211) vuttanayeneva veditabbaṃ. ‘‘Semhañcā’’ti ca-saddena semhañca aññañca evarūpaṃ udariyalohitādiasuciṃ vamatīti dasseti. Evaṃ sattahi dvārehi asucivamanaṃ dassetvā kālaññū puggalaññū parisaññū ca bhagavā taduttari dve dvārāni visesavacanena anāmasitvā aparena pariyāyena sabbasmāpi kāyā asucisavanaṃ dassento āha ‘‘kāyamhā sedajallikā’’ti. Tattha sedajallikāti sedo ca loṇapaṭalamalabhedā jallikā ca, tassa ‘‘savati sabbadā’’ti iminā saddhiṃ sambandho. དེ་ལ་ "ཡང་" (atha) ཞེས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་སྟོན་པ་སྟེ། རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "འདི་ཡི་" (assa) ཞེས་པ་ནི་ལུས་འདི་ཉིད་ཀྱིའོ།། "སྒོ་དགུ་ནས་" (navahi sotehi) ཞེས་པ་ནི་མིག་གི་བུ་ག་གཉིས། རྣ་བའི་བུ་ག་གཉིས། སྣའི་བུ་ག་གཉིས། ཁ། བཤང་ལམ། གཅིན་ལམ་བཅས་ལས་སོ།། "མི་གཙང་བ་འཛག་" (asuci savati) ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་བ་དང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་མི་གཙང་བ་ཉིད་འཛག་པ་དང་། རྒྱུག་པ་དང་། ལྷུང་བ་སྟེ། ཨ་ག་རུ་དང་ཙན་དན་ལ་སོགས་པའི་དྲི་ཞིམ་པའི་རྫས་སམ། ནོར་བུ་དང་མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དོ།། "ཀུན་ཏུ་" (sabbada) ཞེས་པ་ནི་ཉིན་མཚན་ཀུན་དང་། སྔ་དྲོ་དང་ཕྱི་དྲོ། འགྲེང་བ་དང་འགྲོ་བའི་ཚེ་ཡང་དུས་རྟག་ཏུ་འཛག་པ་ཉིད་དོ།། མི་གཙང་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། "མིག་ལས་མིག་སྐྱག་" ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིའི་མིག་གི་བུ་ག་གཉིས་ལས་པགས་པ་དང་ཤ་བཤུས་པ་དང་འདྲ་བའི་མིག་སྐྱག་འཛག་པ་དང་། རྣ་བའི་བུ་ག་ལས་རྡུལ་དང་དྲེག་པ་དང་འདྲ་བའི་རྣ་སྐྱག་འཛག་པ་དང་། སྣའི་བུ་ག་ལས་རྣག་དང་འདྲ་བའི་སྣབས་འཛག་པ་དང་། ཁ་ནས་སྐྱུག་པར་བྱེད་དོ།། ཅི་ཞིག་སྐྱུག་ཅེ་ན། རེས་འགའ་མཁྲིས་པ་སྟེ། གནས་མེད་པའི་མཁྲིས་པ་འཁྲུགས་པར་གྱུར་པ་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ཉིད་སྐྱུག་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་ཏོ།། "བད་ཀན་ཡང་" (semhañca) ཞེས་པ་ནི་མཁྲིས་པ་གཅིག་པུ་མ་ཟད་ཀྱི། ཕོ་བའི་ལྡེབས་སུ་ཕོར་པ་གང་ཙམ་གནས་པའི་བད་ཀན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རེས་འགའ་སྐྱུག་པར་བྱེད་དོ།། དེ་ཉིད་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "བད་ཀན་ཡང་" ཞེས་པའི་ "ཡང་" (ca) སྒྲས་བད་ཀན་དང་གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་ཕོ་བའི་ཟས་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པའི་མི་གཙང་བ་སྐྱུག་པར་བྱེད་པ་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་སྒོ་བདུན་ནས་མི་གཙང་བ་སྐྱུག་པ་བསྟན་ནས། དུས་ཤེས་པ་དང་། གང་ཟག་ཤེས་པ་དང་། འཁོར་ཤེས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་གཉིས་པོ་བྱེ་བྲག་གི་ཚིག་གིས་མ་གླེང་བར། རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ལུས་མཐའ་དག་ལས་མི་གཙང་བ་འཛག་པ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "ལུས་ལས་རྔུལ་དང་དྲེག་པ་འཛག་" ཅེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "རྔུལ་དང་དྲེག་པ་" (sedajallikā) ཞེས་པ་ནི་རྔུལ་དང་། ལན་ཚྭའི་རྡུལ་གྱི་ཆགས་པ་དང་དྲེག་པ་སྟེ། དེ་ནི་ "ཀུན་ཏུ་འཛག་" ཅེས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ།། 201. Evaṃ bhagavā yathā nāma bhatte paccamāne taṇḍulamalañca udakamalañca pheṇena saddhiṃ uṭṭhahitvā ukkhalimukhaṃ makkhetvā bahi gaḷati, tathā asitapītādibhede āhāre kammajena agginā paccamāne yaṃ asitapītādimalaṃ uṭṭhahitvā ‘‘akkhimhā akkhigūthako’’tiādinā bhedena nikkhamantaṃ akkhiādīni makkhetvā bahi gaḷati, tassāpi vasena imassa kāyassa [Pg.240] asucibhāvaṃ dassetvā idāni yaṃ loke uttamaṅgasammataṃ sīsaṃ ativisiṭṭhabhāvato paccentā vandaneyyānampi vandanaṃ na karonti, tassāpi nissāratāya asucitāya cassa asucibhāvaṃ dassento ‘‘athassa susiraṃ sīsa’’nti imaṃ gāthamāha. ༢༠༡. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དཔེར་ན་འབྲས་ཆན་བཙོས་པ་ན། འབྲས་ཀྱི་དྲེག་པ་དང་ཆུའི་དྲེག་པ་དག་ལྦུ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡར་ལུད་དེ། ཁོག་མའི་ཁ་ལ་བགོས་ནས་ཕྱིར་འཛག་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་བཟོས་པ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་རྣམས་ལས་སྐྱེས་པའི་མེས་བཙོས་པ་ན། བཟོས་པ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དྲེག་པ་གང་ཞིག་ཡར་ལུད་དེ། "མིག་ལས་མིག་སྐྱག་" ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱིར་ཐོན་ནས་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བགོས་ཏེ་ཕྱིར་འཛག་པ་དེའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ལུས་འདིའི་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་ནས། ད་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡན་ལག་གི་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བའི་མགོ་བོ་གང་ཞིག ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་ང་རྒྱལ་ཆེ་བས་ཕྱག་བྱར་འོས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕྱག་མི་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་། སྙིང་པོ་མེད་པ་དང་མི་གཙང་བའི་ཕྱིར་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་དུ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "དེ་ནས་དེའི་མགོ་བོ་สྟོང་པ་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། Tattha susiranti chiddaṃ. Matthaluṅgassa pūritanti dadhibharitaalābukaṃ viya matthaluṅgabharitaṃ. Tañca panetaṃ matthaluṅgaṃ visuddhimagge vuttanayeneva veditabbaṃ. Subhato naṃ maññati bāloti tamenaṃ evaṃ nānāvidhakuṇapabharitampi kāyaṃ duccintitacintī bālo subhato maññati, subhaṃ suciṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpanti tīhipi taṇhādiṭṭhimānamaññanāhi maññati. Kasmā? Yasmā avijjāya purakkhato catusaccapaṭicchādakena mohena purakkhato, codito, pavattito, ‘‘evaṃ ādiya, evaṃ abhinivisa evaṃ maññāhī’’ti gāhitoti adhippāyo. Passa yāva anatthakarā cāyaṃ avijjāti. དེ་ལ་ "སྟོང་པ་" (susira) ཞེས་པ་ནི་བུ་གའོ།། "ཀླད་པས་གང་བ་" (matthaluṅgassa pūritaṃ) ཞེས་པ་ནི་ཞོ་ཡིས་གང་བའི་ཀུ་བ་བཞིན་དུ་ཀླད་པས་གང་བའོ།། ཀླད་པ་དེ་ཡང་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "བྱིས་པས་དེ་ལ་གཙང་བར་འཛིན་" (subhato naṃ maññati bālo) ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་རོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་གང་བའི་ལུས་འདི་ལ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བྱིས་པས་གཙང་བར་འཛིན་ཏེ། མཛེས་པ་དང་། གཙང་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། སྡུག་པ་དང་། ཡིད་དུ་འཐད་པའོ་ཞེས་སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་འཛིན་པ་གསུམ་གྱིས་འཛིན་ཏོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་རིག་པས་མདུན་བསུས་ཤིང་། བདེན་པ་བཞི་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་གཏི་མུག་གིས་མདུན་བསུས་པ་དང་། བསྐུལ་བ་དང་། ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ། "འདི་ལྟར་ཟུངས་ཤིག འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་ཅིག འདི་ལྟར་ཟུངས་ཤིག་" ཅེས་འཛིན་དུ་བཅུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། མ་རིག་པ་འདི་ནི་ཅི་འདྲའི་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག 202. Evaṃ bhagavā saviññāṇakavasena asubhaṃ dassetvā idāni aviññāṇakavasena dassetuṃ, yasmā vā cakkavattiraññopi kāyo yathāvuttakuṇapabharitoyeva hoti, tasmā sabbappakārenapi sampattibhave asubhaṃ dassetvā idāni vipattibhave dassetuṃ ‘‘yadā ca so mato setī’’ti gāthamāha. ༢༠༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་དང་བཅས་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ལུས་ཀྱང་གོང་དུ་བཤད་པའི་རོ་ཡིས་གང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྲིད་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྒུད་པའི་སྲིད་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གང་ཚེ་དེ་ནི་ཤི་ནས་ཉལ།།" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། Tassattho – svāyamevaṃvidho kāyo yadā āyuusmāviññāṇāpagamena mato vātabharitabhastā viya uddhumātako vaṇṇaparibhedena vinīlako susānasmiṃ niratthaṃva kaliṅgaraṃ chaḍḍitattā apaviddho seti, atha ‘‘na dānissa puna uṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti ekaṃsatoyeva anapekkhā honti ñātayo. Tattha matoti aniccataṃ dasseti, setīti nirīhakattaṃ. Tadubhayena ca jīvitabalamadappahāne niyojeti. Uddhumātoti saṇṭhānavipattiṃ dasseti, vinīlakoti chavirāgavipattiṃ. Tadubhayena ca rūpamadappahāne vaṇṇapokkharataṃ paṭicca mānappahāne ca niyojeti. Apaviddhoti gahetabbābhāvaṃ dasseti, susānasminti anto adhivāsetumanarahaṃ jigucchanīyabhāvaṃ. Tadubhayenapi ‘‘mama’’nti gāhassa subhasaññāya ca pahāne niyojeti. Anapekkhā honti ñātayoti paṭikiriyābhāvaṃ dasseti, tena ca parivāramadappahāne niyojeti. དེའི་དོན་ནི། འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་འདི་ཉིད་གང་གི་ཚེ་ཚེ་དང་། དྲོད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བས་ཤི་སྟེ། རླུང་གིས་གང་བའི་རྐྱལ་པ་བཞིན་དུ་སྦོས་པ་དང་། ཁ་དོག་འགྱུར་བས་སྔོ་ཞུར་དུ་གྱུར་ཏེ། དུར་ཁྲོད་དུ་ཤིང་དུམ་དོན་མེད་པ་བཞིན་དུ་བོར་བའི་ཕྱིར་བསྐྱུར་ནས་ཉལ་བ་ན། དེའི་ཚེ་ "ད་ནི་འདི་སླར་ལྡང་བར་མི་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གདོན་མི་ཟ་བར་གཉེན་འདུན་རྣམས་རེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་ "ཤི་བ་" (mato) ཞེས་པས་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། "ཉལ་བ་" (seti) ཞེས་པས་ནི་བྱེད་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ།། དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྲོག་དང་སྟོབས་ལ་དྲེགས་པ་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། "སྦོས་པ་" (uddhumāta) ཞེས་པས་ནི་དབྱིབས་རྒུད་པ་སྟོན་ཏོ།། "སྔོ་ཞུར་" (vinīlaka) ཞེས་པས་ནི་པགས་པའི་འདོད་ཆགས་རྒུད་པའོ།། དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་དྲེགས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཁ་དོག་གི་དཔལ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། "བསྐྱུར་བ་" (apaviddha) ཞེས་པས་ནི་བཟུང་བར་བྱ་བ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། "དུར་ཁྲོད་དུ་" (susānasmiṃ) ཞེས་པས་ནི་ནང་དུ་གནས་པར་མི་འོས་ཤིང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་རང་བཞིན་ནོ།། དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ "བདག་གིའོ་" སྙམ་དུ་འཛིན་པ་དང་གཙང་བའི་འདུ་ཤེས་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། "གཉེན་འདུན་རྣམས་རེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་" ཞེས་པས་ནི་ཕྱིར་བཅོས་སུ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། དེས་ནི་འཁོར་ལ་དྲེགས་པ་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། 203. Evamimāya [Pg.241] gāthāya aparibhinnāviññāṇakavasena asubhaṃ dassetvā idāni paribhinnavasenāpi dassetuṃ ‘‘khādanti na’’nti gāthamāha. Tattha ye caññeti ye ca aññepi kākakulalādayo kuṇapabhakkhā pāṇino santi, tepi naṃ khādantīti attho. Sesaṃ uttānameva. ༢༠༣. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་མ་ཞིག་པའི་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཞིག་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "དེ་དག་ཟ་བར་བྱེད་" ཅེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "གཞན་དག་ཀྱང་" (ye ca añnye) ཞེས་པ་ནི། བྱ་རོག་དང་ཁྲ་ལ་སོགས་པ་རོ་ཟ་བའི་སྲོག་ཆགས་གཞན་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་དེ་ལ་ཟ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། 204. Evaṃ ‘‘caraṃ vā’’tiādinā nayena suññatakammaṭṭhānavasena, ‘‘aṭṭhinahārusaṃyutto’’tiādinā saviññāṇakāsubhavasena ‘‘yadā ca so mato setī’’tiādinā aviññāṇakāsubhavasena kāyaṃ dassetvā evaṃ niccasukhattabhāvasuññe ekantaasubhe cāpi kāyasmiṃ ‘‘subhato naṃ maññati bālo, avijjāya purakkhato’’ti iminā bālassa vuttiṃ pakāsetvā avijjāmukhena ca vaṭṭaṃ dassetvā idāni tattha paṇḍitassa vuttiṃ pariññāmukhena ca vivaṭṭaṃ dassetuṃ ‘‘sutvāna buddhavacana’’nti ārabhi. ༢༠༤. དེ་ལྟར་ "འགྲོ་བའམ་" ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་པའི་སྒོ་ནས་དང་། "རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་སྦྲེལ་བ་" ལ་སོགས་པས་སེམས་དང་བཅས་པའི་མི་སྡུག་པའི་སྒོ་ནས་དང་། "གང་ཚེ་དེ་ནི་ཤི་ནས་ཉལ།།" ལ་སོགས་པས་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པའི་སྒོ་ནས་ལུས་བསྟན་ནས། དེ་ལྟར་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། བདག་གི་དངོས་པོས་སྟོང་ཞིང་གཏན་དུ་མི་གཙང་བའི་ལུས་འདི་ལ་ཡང་། "བྱིས་པས་དེ་ལ་གཙང་བར་འཛིན།། མ་རིག་པ་ཡིས་མདུན་བསུས་ནས།།" ཞེས་པས་བྱིས་པའི་འཇུག་པ་གསལ་བར་མཛད་དེ། མ་རིག་པའི་སྒོ་ནས་འཁོར་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་ལ་མཁས་པའི་འཇུག་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ཟློག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "སངས་རྒྱས་གསུང་ནི་ཐོས་ནས་སུ།།" ཞེས་བྱ་བ་བརྩམས་སོ།། Tattha sutvānāti yoniso nisāmetvā. Buddhavacananti kāyavicchandanakaraṃ buddhavacanaṃ. Bhikkhūti sekkho vā puthujjano vā. Paññāṇavāti paññāṇaṃ vuccati vipassanā aniccādippakāresu pavattattā, tāya samannāgatoti attho. Idhāti sāsane. So kho naṃ parijānātīti so imaṃ kāyaṃ tīhi pariññāhi parijānāti. Kathaṃ? Yathā nāma kusalo vāṇijo idañcidañcāti bhaṇḍaṃ oloketvā ‘‘ettakena gahite ettako nāma udayo bhavissatī’’ti tulayitvā tathā katvā puna saudayaṃ mūlaṃ gaṇhanto taṃ bhaṇḍaṃ chaḍḍeti, evamevaṃ ‘‘aṭṭhinhāruādayo ime kesalomādayo cā’’ti ñāṇacakkhunā olokento ñātapariññāya parijānāti, ‘‘aniccā ete dhammā dukkhā anattā’’ti tulayanto tīraṇapariññāya parijānāti, evaṃ tīrayitvā ariyamaggaṃ pāpuṇanto tattha chandarāgappahānena pahānapariññāya parijānāti. Saviññāṇakāviññāṇakaasubhavasena vā passanto ñātapariññāya parijānāti, aniccādivasena passanto tīraṇapariññāya, arahattamaggena tato chandarāgaṃ apakaḍḍhitvā taṃ pajahanto pahānapariññāya parijānāti. དེ་ལ་ "ཐོས་ནས་" (sutvāna) ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་སོ།། "སངས་རྒྱས་གསུང་" (buddhavacana) ཞེས་པ་ནི་ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལའོ།། "དགེ་སློང་" (bhikkhu) ཞེས་པ་ནི་སློབ་པ་འམ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ།། "ཤེས་རབ་ལྡན་པ་" (paññāṇavā) ཞེས་པ་ནི། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མཐོང་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་དང་防ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "འདི་ན་" (idha) ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་འདི་ལའོ།། "དེས་ནི་དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་" (so kho naṃ parijānāti) ཞེས་པ་ནི། དེས་ལུས་འདི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དཔེར་ན་ཚོང་པ་མཁས་པ་ཞིག་གིས་འདི་དང་འདི་ནི་ཚོང་ཟོག་གོ་ཞེས་བལྟས་ནས། "འདི་ཙམ་གྱིས་ཉོས་ན་འདི་ཙམ་གྱི་ཁེ་བཟང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གཞལ་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་ནས་སླར་ཁེ་བཟང་དང་བཅས་པའི་མ་རྩ་བླངས་ཏེ་ཚོང་ཟོག་དེ་འདོར་བ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ "རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་དང་། སྐྲ་དང་སྤུ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གོ་" ཞེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་གིས་བལྟས་ནས་ཤེས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ (ñātapariññā) ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། "ཆོས་འདི་དག་ནི་མི་རྟག་པ། སྡུག་བསྔལ་བ། བདག་མེད་པའོ་" ཞེས་གཞལ་ཏེ་རྟོག་པའི་ཡོངས་ཤེས་ (tīraṇapariññā) ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། དེ་ལྟར་རྟོགས་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ན། དེ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤངས་པས་སྤོང་བའི་ཡོངས་ཤེས་ (pahānapariññā) ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། ཡང་ན། སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བ་ནི་རྟོག་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱིས་སོ།། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་དེ་ལས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་བསལ་ཏེ་དེ་སྤོང་བ་ནི་སྤོང་བའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། Kasmā so evaṃ parijānātīti ce? Yathābhūtañhi passati, yasmā yathābhūtaṃ passatīti attho. ‘‘Paññāṇavā’’tiādinā eva ca etasmiṃ atthe [Pg.242] siddhe yasmā buddhavacanaṃ sutvā tassa paññāṇavattaṃ hoti, yasmā ca sabbajanassa pākaṭopāyaṃ kāyo asutvā buddhavacanaṃ na sakkā parijānituṃ, tasmā tassa ñāṇahetuṃ ito bāhirānaṃ evaṃ daṭṭhuṃ asamatthatañca dassetuṃ ‘‘sutvāna buddhavacana’’nti āha. Nandābhikkhuniṃ tañca vipallatthacittaṃ bhikkhuṃ ārabbha desanāpavattito aggaparisato tappaṭipattippattānaṃ bhikkhubhāvadassanato ca ‘‘bhikkhū’’ti āha. ཅིའི་ཕྱིར་དེས་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཤེ་ན། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "ཤེས་རབ་ལྡན་པ་" ལ་སོགས་པས་དོན་འདི་གྲུབ་པར་གྱུར་ཀྱང་། གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཐོས་ནས་དེ་ཤེས་རབ་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་མ་ཐོས་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་དང་། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མཐོང་མི་ནུས་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "སངས་རྒྱས་གསུང་ནི་ཐོས་ནས་སུ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དགེ་སློང་མ་ནནྡཱ་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དགེ་སློང་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་བསན་པ་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འཁོར་གྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ "དགེ་སློང་" ཞེས་གསུངས་སོ།། 205. Idāni ‘‘yathābhūtañhi passatī’’ti ettha yathā passanto yathābhūtaṃ passati, taṃ dassetuṃ āha ‘‘yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā ida’’nti. Tassattho – yathā idaṃ saviññāṇakāsubhaṃ āyuusmāviññāṇānaṃ anapagamā carati, tiṭṭhati, nisīdati, sayati; tathā etaṃ etarahi susāne sayitaṃ aviññāṇakampi pubbe tesaṃ dhammānaṃ anapagamā ahosi. Yathā ca etaṃ etarahi matasarīraṃ tesaṃ dhammānaṃ apagamā na carati, na tiṭṭhati, na nisīdati, na seyyaṃ kappeti, tathā idaṃ saviññāṇakampi tesaṃ dhammānaṃ apagamā bhavissati. Yathā ca idaṃ saviññāṇakaṃ etarahi na susāne mataṃ seti, na uddhumātakādibhāvamupagataṃ, tathā etaṃ etarahi matasarīrampi pubbe ahosi. Yathā panetaṃ etarahi aviññāṇakāsubhaṃ mataṃ susāne seti, uddhumātakādibhāvañca upagataṃ, tathā idaṃ saviññāṇakampi bhavissatīti. ༢༠༥. ད་ནི་ "ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་" ཞེས་པ་འདི་ལ། ཇི་ལྟར་མཐོང་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "ཇི་ལྟར་འདི་བཞིན་དེ་དེ་བཞིན།། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་འདི་དེ་བཞིན།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། ཇི་ལྟར་སེམས་དང་བཅས་པའི་མི་སྡུག་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་ཚེ་དང་། དྲོད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་བར་དུ་འགྲོ་བ་དང་། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ད་ལྟ་དུར་ཁྲོད་དུ་ཉལ་བའི་སེམས་མེད་པའི་ལུས་འདི་ཡང་སྔོན་ཆོས་དེ་དག་དང་མ་བྲལ་བའི་ཚེ་དེ་ལྟར་བྱུང་ངོ་།། ཇི་ལྟར་ད་ལྟ་ཤི་བའི་རོ་འདི་ཉིད་ཆོས་དེ་དག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མི་འགྲོ་བ་དང་། མི་འགྲེང་བ་དང་། མི་འདུག་པ་དང་། ཉལ་བར་མི་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ཡང་ཆོས་དེ་དག་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ན་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ།། ཇི་ལྟར་སེམས་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ད་ལྟ་དུར་ཁྲོད་དུ་ཤི་ནས་མི་ཉལ་ཞིང་། སྦོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་མ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། ད་ལྟ་ཤི་བའི་རོ་འདི་ཡང་སྔོན་ཆད་དེ་ལྟར་བྱུང་ངོ་།། ཇི་ལྟར་ད་ལྟ་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པའི་རོ་འདི་ཤི་ནས་དུར་ཁྲོད་དུ་ཉལ་ཞིང་། སྦོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ཡང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ།། Tattha yathā idaṃ tathā etanti attanā matassa sarīrassa samānabhāvaṃ karonto bāhire dosaṃ pajahati. Yathā etaṃ tathā idanti matasarīrena attano samānabhāvaṃ karonto ajjhattike rāgaṃ pajahati. Yenākārena ubhayaṃ sabhaṃ karoti, taṃ pajānanto ubhayattha mohaṃ pajahati. Evaṃ yathābhūtadassanena pubbabhāgeyeva akusalamūlappahānaṃ sādhetvā, yasmā evaṃ paṭipanno bhikkhu anupubbena arahattamaggaṃ patvā sabbaṃ chandarāgaṃ virājetuṃ samattho hoti, tasmā āha ‘‘ajjhattañca bahiddhā ca, kāye chandaṃ virājaye’’ti. Evaṃ paṭipanno bhikkhu anupubbenāti pāṭhaseso. དེ་ལ་ “ཇི་ལྟར་འདི་བཞིན་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ” ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། རང་ཉིད་དང་ཤི་བའི་རོ་གཉིས་མཚུངས་པར་བྱེད་ཅིང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྡང་བ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །“ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ” ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། ཤི་བའི་རོ་དང་རང་ཉིད་མཚུངས་པར་བྱེད་ཅིང་། ནང་གི་འདོད་ཆགས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པ་གང་གིས་གཉིས་ཀ་མཚུངས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཤེས་ནས། གཉིས་ཀའི་རྨོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་སྦྱོར་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཉིད་དུ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྤངས་པ་གྲུབ་པར་བྱས་ནས། ཚུལ་དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་ནི་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བར་བྱེད་ནུས་པའི་ཕྱིར། “ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །“དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་ནི་རིམ་གྱིས་” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ལྷག་མ་ལུས་པའོ། ། 206. Evaṃ sekkhabhūmiṃ dassetvā idāni asekkhabhūmiṃ dassento āha ‘‘chandarāgaviratto so’’ti. Tassattho – so bhikkhu arahattamaggañāṇena paññāṇavā maggānantaraṃ phalaṃ pāpuṇāti, atha sabbaso chandarāgassa [Pg.243] pahīnattā ‘‘chandarāgaviratto’’ti ca, maraṇābhāvena paṇītaṭṭhena vā amataṃ sabbasaṅkhāravūpasamanato santiṃ taṇhāsaṅkhātavānābhāvato nibbānaṃ, cavanābhāvato accutanti saṃvaṇṇitaṃ padamajjhagāti ca vuccati. Atha vā so bhikkhu arahattamaggañāṇena paññāṇavā maggānantaraphale ṭhito chandarāgaviratto nāma hoti, vuttappakārañca padamajjhagāti veditabbo. Tena ‘‘idamassa pahīnaṃ, idañcānena laddha’’nti dīpeti. ༢༠༦. དེ་ལྟར་སློབ་པའི་ས་བསྟན་ནས། ད་ནི་མི་སློབ་པའི་ས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། “ཁོང་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། དགེ་སློང་དེ་ཉིད་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྲས་བུ་ལ་རེག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་འདོད་ཆགས་མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ” ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ལ། འཆི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ། མཆོག་གི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “འཆི་མེད་” ཅེས་བྱ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ “ཞི་བ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འཁྲི་ཤིང་མེད་པའི་ཕྱིར་ “མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་། འཕོ་འགྱུར་མེད་པའི་ཕྱིར་ “མི་འགྱུར་བ་” ཞེས་བསྔགས་པའི་གནས་མཆོག་དེ་ཉིད་ “ཐོབ་པའོ” ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན། དགེ་སློང་དེ་ཉིད་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ནི་ “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་” ཞེས་བྱ་ལ། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་མཆོག་ཐོབ་པ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེས་ནི་ “འདི་ནི་ཁོང་གིས་སྤངས་ཟིན་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གིས་ཐོབ་ཟིན་ཏོ” ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། 207-208. Evaṃ saviññāṇakāviññāṇakavasena asubhakammaṭṭhānaṃ saha nipphattiyā kathetvā puna saṅkhepadesanāya evaṃ mahato ānisaṃsassa antarāyakaraṃ pamādavihāraṃ garahanto ‘‘dvipādakoya’’nti gāthādvayamāha. Tattha kiñcāpi apādakādayopi kāyā asucīyeva, idhādhikāravasena pana ukkaṭṭhaparicchedavasena vā, yasmā vā aññe asucibhūtāpi kāyā loṇambilādīhi abhisaṅkharitvā manussānaṃ bhojanepi upanīyanti, na tveva manussakāyo, tasmā asucitarabhāvamassa dassentopi ‘‘dvipādako’’ti āha. ༢༠༧-༢༠༨. དེ་ལྟར་སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པའི་ལས་གཞི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་མདོར་བསྡུས་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་བག་མེད་པའི་གནས་པ་ལ་སྨད་པར་བཞེད་ནས། “རྐང་གཉིས་ལུས་འདི་” ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྐང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་རྣམས་ཀྱང་མི་གཙང་བ་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་དབང་གིས་སམ། ཡང་ན་མཆོག་གི་སྒོ་ནས་མཚམས་འཛིན་པའི་དབང་གིས་སོ། །ཡང་ན། གཞན་པའི་ལུས་མི་གཙང་བ་རྣམས་ནི་ཚྭ་དང་སྐྱུར་ལ་སོགས་པས་སྦྱར་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཟས་སུ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་མོད། མིའི་ལུས་ནི་དེ་ལྟར་བྱར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ལྷག་པར་སྟོན་པའི་ཆེད་དུ། “རྐང་གཉིས་པ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Ayanti manussakāyaṃ dasseti. Duggandho parihīratīti duggandho samāno pupphagandhādīhi abhisaṅkharitvā parihīrati. Nānākuṇapaparipūroti kesādianekappakārakuṇapabharito. Vissavanto tato tatoti pupphagandhādīhi paṭicchādetuṃ ghaṭentānampi taṃ vāyāmaṃ nipphalaṃ katvā navahi dvārehi kheḷasiṅghāṇikādīni, lomakūpehi ca sedajallikaṃ vissavantoyeva. Tattha dāni passatha – etādisena kāyena yo puriso vā itthī vā koci bālo maññe uṇṇametave taṇhādiṭṭhimānamaññanāhi ‘‘aha’’nti vā ‘‘mama’’nti vā ‘‘nicco’’ti vātiādinā nayena yo uṇṇamituṃ maññeyya, paraṃ vā jātiādīhi avajāneyya attānaṃ ucce ṭhāne ṭhapento, kimaññatra adassanā ṭhapetvā ariyamaggena ariyasaccadassanābhāvaṃ kimaññaṃ tassa evaṃ uṇṇamāvajānanakāraṇaṃ siyāti. “འདི་” ཞེས་པས་མིའི་ལུས་སྟོན་ཏོ། །“དྲི་ང་བ་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། དྲི་ང་བ་ཉིད་ཡིན་བཞིན་དུ་མེ་ཏོག་དང་དྲི་ཞིམ་པོ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ཏེ་སྐྱོང་བར་བྱེད་པའོ། །“རོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བ་” ཞེས་པ་ནི། སྐྲ་ལ་སོགས་པའི་རོ་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་དུ་མས་གང་བའོ། །“ཕྱོགས་ཕྱོགས་ནས་འཛག་པ་” ཞེས་པ་ནི། མེ་ཏོག་དང་དྲི་ཞིམ་པོ་ལ་སོགས་པས་འགེབས་པར་བརྩོན་ཀྱང་། བརྩོན་པ་དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་མེད་པར་བྱས་ནས། སྒོ་དགུ་ནས་མཆིལ་མ་དང་སྣབས་ལ་སོགས་པ་དང་། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་རྣམས་ནས་རྔུལ་དང་དྲེག་པ་རྣམས་འཛག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ “ད་ལྟ་ལྟོས་ཤིག་” ཅེས་པ་ནི། འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས། སྐྱེས་པའམ་བུད་མེད་བྱིས་པ་གང་ཞིག་གིས། སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ། ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ “ང་” འམ། “བདག་གི་” འམ། “རྟག་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མཐོ་བར་སེམས་ཤིང་། རང་ཉིད་གནས་མཐོན་པོར་བཞག་ནས། རིགས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་ན། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མ་མཐོང་བ་མ་གཏོགས་པ། དེ་ལྟར་ང་རྒྱལ་བྱེད་པ་དང་བརྙས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ་མེད་དོ། ། Desanāpariyosāne nandā bhikkhunī saṃvegamāpādi – ‘‘aho vata re, ahaṃ bālā, yā maṃyeva ārabbha evaṃ vividhadhammadesanāpavattakassa bhagavato upaṭṭhānaṃ nāgamāsi’’nti. Evaṃ saṃviggā ca tameva dhammadesanaṃ samannāharitvā [Pg.244] teneva kammaṭṭhānena katipayadivasabbhantare arahattaṃ sacchākāsi. Dutiyaṭṭhānepi kira desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, sirimā devakaññā anāgāmiphalaṃ pattā, so ca bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahīti. ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར། དགེ་སློང་མ་ནནྡཱ་སྐྱོ་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ། “ཀྱེ་མ་ཧུད། བདག་ནི་བྱིས་པ་བླུན་པོ་ཞིག་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཆེད་དུ་འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་གསུངས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་བསྙེན་བཀུར་ལ་མ་འོངས་སོ” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ལྟར་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་ཆོས་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱས་ཤིང་། ལས་གཞི་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཉིན་ཤས་ཀྱི་ནང་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །གནས་གཉིས་པ་རུ་ཡང་ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར། སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །ལྷའི་བུ་མོ་སི་རི་མཱ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །དགེ་སློང་དེ་ཡང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཁུདྡྷཀ་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya vijayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 12. Munisuttavaṇṇanā ༡༢. ཐུབ་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 209. Santhavāto bhayaṃ jātanti munisuttaṃ. Kā uppatti? Na sabbasseva suttassa ekā uppatti, apicettha ādito tāva catunnaṃ gāthānaṃ ayamuppatti – bhagavati kira sāvatthiyaṃ viharante gāmakāvāse aññatarā duggatitthī matapatikā puttaṃ bhikkhūsu pabbājetvā attanāpi bhikkhunīsu pabbaji. Te ubhopi sāvatthiyaṃ vassaṃ upagantvā abhiṇhaṃ aññamaññassa dassanakāmā ahesuṃ. Mātā kiñci labhitvā puttassa harati, puttopi mātu. Evaṃ sāyampi pātopi aññamaññaṃ samāgantvā laddhaṃ laddhaṃ saṃvibhajamānā, sammodamānā, sukhadukkhaṃ pucchamānā, nirāsaṅkā ahesuṃ. Tesaṃ evaṃ abhiṇhadassanena saṃsaggo uppajji, saṃsaggā vissāso, vissāsā otāro, rāgena otiṇṇacittānaṃ pabbajitasaññā ca mātuputtasaññā ca antaradhāyi. Tato mariyādavītikkamaṃ katvā asaddhammaṃ paṭiseviṃsu, ayasappattā ca vibbhamitvā agāramajjhe vasiṃsu. Bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. ‘‘Kiṃ nu so, bhikkhave, moghapuriso maññati na mātā putte sārajjati, putto vā pana mātarī’’ti garahitvā ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekarūpampi samanupassāmī’’tiādinā (a. ni. 5.55) avasesasuttenapi bhikkhū saṃvejetvā ‘‘tasmātiha, bhikkhave – ༢༠༩. “འདྲིས་པ་ལས་ནི་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ” ཞེས་པ་ནི་ཐུབ་པའི་མདོའོ། །གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། མདོ་ཧྲིལ་པོ་ལ་གླེང་གཞི་གཅིག་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་འདིར་ཐོག་མར་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་གནས་ཤིག་ཏུ་བུད་མེད་དབུལ་པོ་ཁྱོ་ཤི་བ་ཞིག་གིས། རང་གི་བུ་དགེ་སློང་གི་ནང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱས་ཤིང་། རང་ཉིད་ཀྱང་དགེ་སློང་མའི་ནང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །དེ་གཉིས་ཀས་མཉན་ཡོད་དུ་དབྱར་གནས་ཁས་བླངས་ནས། རྒྱུན་དུ་གཅིག་གིས་གཅིག་མཐོང་བར་འདོད་པར་གྱུར་ཏོ། །མས་རྙེད་པ་ཅུང་ཟད་རྙེད་ཚེ་བུའི་ཆེད་དུ་ཁྱེར་ལ། བུས་ཀྱང་མའི་ཆེད་དུ་ཁྱེར་རོ། །དེ་ལྟར་ཕྱི་དྲོ་དང་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཕན་ཚུན་འཕྲད་དེ། རྙེད་པ་ཐོབ་ཚད་བགོ་བཤའ་བྱེད་ཅིང་། དགའ་མགུ་རོལ་ལ། བདེ་སྡུག་འདྲི་ཞིང་། དོགས་ཟོན་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བ་ལས་ཁོང་གཉིས་ལ་འདྲིས་པ་སྐྱེས་སོ། །འདྲིས་པ་ལས་བློ་གཏད་སྐྱེས་སོ། །བློ་གཏད་ལས་གོ་སྐབས་རྙེད་དེ། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པའི་སེམས་ཅན་དེ་གཉིས་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་མ་བུའི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་ནུབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མཚམས་ལས་འདས་ཏེ་མི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་སྤྱད་དོ། །གྲགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ནས་སྐྱ་སར་བབས་ཏེ་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་གནས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་立འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །“དགེ་སློང་དག །སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེས་ ‘མ་ནི་བུ་ལ་མི་ཆགས་ཤིང་། བུ་ཡང་མ་ལ་མི་ཆགས་སོ’ ཞེས་བསམས་སམ” ཞེས་སྨད་ནས། “དགེ་སློང་དག །བདག་གིས་གཟུགས་གཞན་གཅིག་ཀྱང་མ་མཐོང་ངོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལྷག་མས་དགེ་སློང་རྣམས་སྐྱོ་བ་བསྐྱེད་ནས། “དགེ་སློང་དག །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ནི། ‘‘Visaṃ yathā halāhalaṃ, telaṃ pakkuthitaṃ yathā; Tambalohavilīnaṃva, mātugāmaṃ vivajjaye’’ti ca. – “ཇི་ལྟར་ཧ་ལ་ཧ་ལའི་དུག་དང་། ཇི་ལྟར་ཁོལ་བའི་ཏིལ་མར་དང་། ཟངས་ཞུན་དམར་པོ་བཞིན་དུ། བུད་མེད་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Vatvā [Pg.245] puna bhikkhūnaṃ dhammadesanatthaṃ – ‘‘santhavāto bhayaṃ jāta’’nti imā attupanāyikā catasso gāthā abhāsi. ཞེས་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འདྲིས་པ་ལས་ནི་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ” ཞེས་པའི་རང་ལ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tattha santhavo taṇhādiṭṭhimittabhedena tividhoti pubbe vutto. Idha taṇhādiṭṭhisanthavo adhippeto. Taṃ sandhāya bhagavā āha – ‘‘passatha, bhikkhave, yathā idaṃ tassa moghapurisassa santhavāto bhayaṃ jāta’’nti. Tañhi tassa abhiṇhadassanakāmatāditaṇhāya balavakilesabhayaṃ jātaṃ, yena saṇṭhātuṃ asakkonto mātari vippaṭipajji. Attānuvādādikaṃ vā mahābhayaṃ, yena sāsanaṃ chaḍḍetvā vibbhanto. Niketāti ‘‘rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, ‘niketasārī’ti vuccatī’’tiādinā (saṃ. ni. 3.3) nayena vuttā ārammaṇappabhedā. Jāyate rajoti rāgadosamoharajo jāyate. Kiṃ vuttaṃ hoti? Na kevalañca tassa santhavāto bhayaṃ jātaṃ, apica kho pana yadetaṃ kilesānaṃ nivāsaṭṭhena sāsavārammaṇaṃ ‘‘niketa’’nti vuccati, idānissa bhinnasaṃvarattā atikkantamariyādattā suṭṭhutaraṃ tato niketā jāyate rajo, yena saṃkiliṭṭhacitto anayabyasanaṃ pāpuṇissati. Atha vā passatha, bhikkhave, yathā idaṃ tassa moghapurisassa santhavāto bhayaṃ jātaṃ, yathā ca sabbaputhujjanānaṃ niketā jāyate rajoti evampetaṃ padadvayaṃ yojetabbaṃ. དེ་ལ་ “འདྲིས་པ་” ནི་སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ། མཛའ་བཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པར་སྔོན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདིར་ནི་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་འདྲིས་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “དགེ་སློང་དག །སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེ་ལ་འདྲིས་པ་ལས་འཇིགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག་” ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་ཁོང་གི་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བར་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲེད་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོའི་འཇིགས་པ་སྐྱེས་ཏེ། དེས་རང་ཉིད་འགོག་མི་ནུས་པར་མ་ལ་ལོག་པར་སྤྱད་དོ། །ཡང་ན་རང་ལ་སྨོད་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ། དེས་བསྟན་པ་བོར་ནས་སྐྱ་སར་བབས་སོ། །“གནས་” ཞེས་པ་ནི། “ཁྱིམ་བདག །གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མའི་གནས་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་ཞིང་འཆིང་བ་ནི་ ‘གནས་ལ་སྤྱོད་པ་’ ཞེས་བྱའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་དམིགས་པའི་དབྱེ་བ་རྣམས་སོ། །“རྡུལ་སྐྱེའོ” ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་། གཏི་མུག་གི་རྡུལ་སྐྱེ་བའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁོང་ལ་འདྲིས་པ་ལས་འཇིགས་པ་སྐྱེས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་དམིགས་པ་གང་ཞིག་ “གནས་” ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལས། ད་ནི་ཁོང་གི་སྡོམ་པ་ཉམས་ཤིང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མཚམས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། གནས་དེ་ལས་ལྷག་པར་རྡུལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེས་སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་རྒུད་ལ་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། “དགེ་སློང་དག །སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེ་ལ་འདྲིས་པ་ལས་འཇིགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་གནས་ལས་རྡུལ་སྐྱེ་བ་ལ་ལྟོས་ཤིག་” ཅེས་ཚིག་རྐང་གཉིས་པོ་འདི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Sabbathā pana iminā purimaddhena bhagavā puthujjanadassanaṃ garahitvā attano dassanaṃ pasaṃsanto ‘‘aniketa’’nti pacchimaddhamāha. Tattha yathāvuttaniketapaṭikkhepena aniketaṃ, santhavapaṭikkhepena ca asanthavaṃ veditabbaṃ. Ubhayampetaṃ nibbānassādhivacanaṃ. Etaṃ ve munidassananti etaṃ aniketamasanthavaṃ buddhamuninā diṭṭhanti attho. Tattha veti vimhayatthe nipāto daṭṭhabbo. Tena ca yaṃ nāma niketasanthavavasena mātāputtesu vippaṭipajjamānesu aniketamasanthavaṃ, etaṃ muninā diṭṭhaṃ aho abbhutanti ayamadhippāyo siddho hoti. Atha vā munino dassanantipi munidassanaṃ, dassanaṃ nāma khanti ruci, khamati ceva ruccati cāti attho. རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྟོད་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལྟ་བ་ལ་སྨད་ནས། རང་གི་གཟིགས་པ་ལ་བསྔགས་པར་བཞེད་དེ། “གནས་མེད་པ་” ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྨད་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གོང་དུ་བཤད་པའི་གནས་བཀག་པས་ “གནས་མེད་པ་” དང་། འདྲིས་པ་བཀག་པས་ “འདྲིས་པ་མེད་པ་” ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་ཀ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མིང་ངོ་། །“འདི་ནི་ཐུབ་པའི་གཟིགས་པའོ” ཞེས་པ་ནི། གནས་མེད་པ་དང་འདྲིས་པ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པས་གཟིགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ “ཝེ་” (ངེས་པར་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ངོ་མཚར་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེས་ནི་གནས་དང་འདྲིས་པའི་དབང་གིས་མ་བུ་གཉིས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་ཚེ། གནས་མེད་པ་དང་འདྲིས་པ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཐུབ་པས་གཟིགས་པ་ནི་ཀྱེ་མ་ངོ་མཚར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། ཐུབ་པའི་གཟིགས་པ་ཞེས་པའང་ཐུབ་པའི་གཟིགས་པ་སཏེ། གཟིགས་པ་ཞེས་པ་ནི་བཟོད་པ་དང་དགྱེས་པ་སྟེ། བཟོད་པར་ཡང་མཛད་ལ་དགྱེས་པར་ཡང་མཛད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 210. Dutiyagāthāya yo jātamucchijjāti yo kismiñcideva vatthusmiṃ jātaṃ bhūtaṃ nibbattaṃ kilesaṃ yathā uppannākusalappahānaṃ hoti, tathā [Pg.246] vāyamanto tasmiṃ vatthusmiṃ puna anibbattanavasena ucchinditvā yo anāgatopi kileso tathārūpappaccayasamodhāne nibbattituṃ abhimukhībhūtattā vattamānasamīpe vattamānalakkhaṇena ‘‘jāyanto’’ti vuccati, tañca na ropayeyya jāyantaṃ, yathā anuppannākusalānuppādo hoti, tathā vāyamanto na nibbatteyyāti attho. Kathañca na nibbatteyya? Assa nānuppavecche, yena paccayena so nibbatteyya taṃ nānuppaveseyya na samodhāneyya. Evaṃ sambhāravekallakaraṇena taṃ na ropayeyya jāyantaṃ. Atha vā yasmā maggabhāvanāya atītāpi kilesā ucchijjanti āyatiṃ vipākābhāvena vattamānāpi na ropīyanti tadabhāvena, anāgatāpi cittasantatiṃ nānuppavesīyanti uppattisāmatthiyavighātena, tasmā yo ariyamaggabhāvanāya jātamucchijja na ropayeyya jāyantaṃ, anāgatampi cassa jāyantassa nānuppavecche, tamāhu ekaṃ muninaṃ carantaṃ, so ca addakkhi santipadaṃ mahesīti evampettha yojanā veditabbā. Ekantanikkilesatāya ekaṃ, seṭṭhaṭṭhena vā ekaṃ. Muninanti muniṃ, munīsu vā ekaṃ. Carantanti sabbākāraparipūrāya lokatthacariyāya avasesacariyāhi ca carantaṃ. Addakkhīti addasa. Soti yo jātamucchijja aropane ananuppavesane ca samatthatāya ‘‘na ropayeyya jāyantamassa nānuppavecche’’ti vutto buddhamuni. Santipadanti santikoṭṭhāsaṃ, dvāsaṭṭhidiṭṭhigatavipassanānibbānabhedāsu tīsu sammutisanti, tadaṅgasanti, accantasantīsu seṭṭhaṃ evaṃ anupasante loke accantasantiṃ addasa mahesīti evamattho veditabbo. ༢༡༠. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་ལས། “གང་ཞིག་སྐྱེས་པ་བཅད་ནས་” ཞེས་པ་ནི། གང་ཟག་གང་ཞིག་གིས་དམིགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་མི་དགེ་བ་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བརྩོན་པར་བྱེད་ཅིང་། དམིགས་པ་དེ་ལ་ཡང་བསྐྱར་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བཅད་ནས། མ་འོངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཞིག་མཐུན་པའི་རྐྱེན་འདུ་འཛོམས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར། ད་ལྟར་བའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ད་ལྟར་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ “སྐྱེ་བཞིན་པ་” ཞེས་བྱ་བ་དེ། “སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་ཡང་མི་སྐྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། མ་སྐྱེས་པའི་མི་དགེ་བ་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བརྩོན་པས་མི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ལ་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་མི་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། “དེ་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། རྐྱེན་གང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་མི་འཇུག་ཅིང་མི་འདུ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཚོགས་པ་མ་ཚང་བར་བྱས་ནས་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་མི་སྐྱེད་པའོ། །ཡང་ན། ལམ་བསྒོམས་པ་ལས་འདས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཅོད་ཅིང་། མ་འོངས་པར་རྣམ་སྨིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་མི་སྐྱེད་ལ། སྐྱེ་བའི་ནུས་པ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་མི་འཇུག་པས། གང་ཞིག་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་བཅད་དེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་མི་སྐྱེད་ཅིང་། མ་འོངས་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ། “ཐུབ་པ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་དེ་ལ་ཟེར། དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་དེས་ནི་ཞི་བའི་གོ་འཕང་གཟིགས།” ཞེས་འདིར་སྦྱོར་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཏན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ “གཅིག་པུ་” ཞེས་བྱ་ལ། ཡང་ན་མཆོག་གི་དོན་གྱིས་ “གཅིག་པུ་” ཞེས་བྱའོ། །“ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་ཐུབ་པ་ལའམ། ཡང་ན་ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཅིག་པུའོ། །“སྤྱོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་པ་དང་། ལྷག་མའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱོད་པའོ། །“གཟིགས་” ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བའོ། །“དེ་” ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་བཅད་ནས་མི་སྐྱེད་པ་དང་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། “སྐྱེ་བཞིན་པ་མི་སྐྱེད་ཅིང་དེ་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་དེ་ཉིད་དོ། །“ཞི་བའི་གོ་འཕང་” ཞེས་པ་ནི་ཞི་བའི་ཆ་སྟེ། ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། ལྷག་མཐོང་། མྱང་འདས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཞི་བ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱི་ཞི་བ། མཐར་ཐུག་གི་ཞི་བ་གསུམ་ལས། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་མཐར་ཐུག་གི་ཞི་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་མ་ཞི་བའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོས་མཐར་ཐུག་གི་ཞི་བ་གཟིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 211. Tatiyagāthāya saṅkhāyāti gaṇayitvā, paricchinditvā vīmaṃsitvā yathābhūtato ñatvā, dukkhapariññāya parijānitvāti attho. Vatthūnīti yesu evamayaṃ loko sajjati, tāni khandhāyatanadhātubhedāni kilesaṭṭhānāni. Pamāya bījanti yaṃ tesaṃ vatthūnaṃ bījaṃ abhisaṅkhāraviññāṇaṃ, taṃ pamāya hiṃsitvā, bādhitvā, samucchedappahānena pajahitvāti attho. Sinehamassa nānuppaveccheti yena taṇhādiṭṭhisinehena sinehitaṃ taṃ bījaṃ āyatiṃ paṭisandhivasena taṃ yathāvuttaṃ vatthusassaṃ viruheyya, taṃ sinehamassa nānuppavecche, tappaṭipakkhāya maggabhāvanāya taṃ nānuppaveseyyāti attho. Sa ve muni jātikhayantadassīti so evarūpo buddhamuni nibbānasacchikiriyāya jātiyā ca maraṇassa ca antabhūtassa nibbānassa diṭṭhattā jātikkhayantadassī [Pg.247] takkaṃ pahāya na upeti saṅkhaṃ. Imāya catusaccabhāvanāya navappabhedampi akusalavitakkaṃ pahāya saupādisesanibbānadhātuṃ patvā lokatthacariyaṃ karonto anupubbena carimaviññāṇakkhayā anupādisesanibbānadhātuppattiyā ‘‘devo vā manusso vā’’ti na upeti saṅkhaṃ. Aparinibbuto eva vā yathā kāmavitakkādino vitakkassa appahīnattā ‘‘ayaṃ puggalo ratto’’ti vā ‘‘duṭṭho’’ti vā saṅkhaṃ upeti, evaṃ takkaṃ pahāya na upeti saṅkhanti evampettha attho daṭṭhabbo. ༢༡༡. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པ་ལས། “བརྟགས་ནས་” ཞེས་པ་ནི། བགྲངས་ཏེ། ཡོངས་སུ་བཅད་དེ། དཔྱད་དེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ནས། སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་བྱའོ། །“གཞི་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་གང་དག་ལ་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད། ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་རྣམས་སོ། །“ས་བོན་བཅོམ་ནས་” ཞེས་པ་ནི་གཞི་དེ་དག་གི་ས་བོན་དུ་གྱུར་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། བཅོམ་ཞིང་གནོད་པ་བྱས་ཏེ། གཏན་ནས་སྤངས་པས་སྤངས་པ་ལ་བྱའོ། །“དེ་ལ་བརླན་པ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་བརླན་པ་གང་གིས་ས་བོན་དེ་བརླན་པར་བྱས་པ་ལས། མ་འོངས་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་གཞིའི་ལོ་ཏོག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན། བརླན་པ་དེ་ཉིད་དེ་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ལམ་བསྒོམས་པ་ལས་བརླན་པ་དེ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །“ཐུབ་པ་སྐྱེ་བ་ཟད་པ་གཟིགས་པ་དེ་ཉིད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་དེས་མྱང་འདས་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལས། སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བའི་མཐར་གྱུར་པའི་མྱང་འདས་གཟིགས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་ཟད་པ་གཟིགས་པ་སྟེ། རྟོག་པ་སྤངས་ནས་གྲངས་སུ་མི་འགྲོའོ། །བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པ་འདིས་རྣམ་པ་དགུ་པོའི་མི་དགེ་བའི་རྟོག་པ་སྤངས་ཏེ། ལྷག་བཅས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཐོབ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་ཅིང་། རིམ་གྱིས་མཐར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པ་ལས་ལྷག་མེད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པས། “ལྷའམ་མིའོ་” ཞེས་གྲངས་སུ་མི་འགྲོའོ། །ཡང་ན། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། “གང་ཟག་འདི་ནི་འདོད་ཆགས་ཅན་ནོ་” འམ། “ཞེ་སྡང་ཅན་ནོ་” ཞེས་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་ལྟར། རྟོག་པ་སྤངས་པས་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བ་སྟེ། འདིར་དོན་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། 212. Catutthagāthāya aññāyāti aniccādinayena jānitvā. Sabbānīti anavasesāni, nivesanānīti kāmabhavādike bhave. Nivasanti hi tesu sattā, tasmā ‘‘nivesanānī’’ti vuccanti. Anikāmayaṃ aññatarampi tesanti evaṃ diṭṭhādīnavattā tesaṃ nivesanānaṃ ekampi apatthento so evarūpo buddhamuni maggabhāvanābalena taṇhāgedhassa vigatattā vītagedho, vītagedhattā eva ca agiddho, na yathā eke avītagedhā eva samānā ‘‘agiddhamhā’’ti paṭijānanti, evaṃ. Nāyūhatīti tassa tassa nivesanassa nibbattakaṃ kusalaṃ vā akusalaṃ vā na karoti. Kiṃ kāraṇā? Pāragato hi hoti, yasmā evarūpo sabbanivesanānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gato hotīti attho. ༢༡༢. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་པ་ལས། “ཤེས་ནས་” ཞེས་པ་ནི། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་ནས་སོ། །“ཐམས་ཅད་” ཞེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །“གནས་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་པ་རྣམས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་དེ་དག་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ “གནས་རྣམས་” ཞེས་བྱའོ། །“དེ་དག་ལས་གཅིག་ལ་ཡང་མི་རེ་བ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གནས་དེ་དག་ལས་གཅིག་ལ་ཡང་མི་རེ་བའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་དེ་ནི་ལམ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྲེད་པའི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ལ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཉིད་ནས་ཆགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཆགས་པ་དང་མ་བྲལ་བཞིན་དུ་ “བདག་ཅག་ཆགས་པ་དང་བྲལ་ལོ་” ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ཁ་ཅིག་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། །“མི་གཡོ་བ་” ཞེས་པ་ནི་གནས་དེ་དང་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་མི་བྱེད་པ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ནི་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་མྱང་འདས་སུ་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Evaṃ paṭhamagāthāya puthujjanadassanaṃ garahitvā attano dassanaṃ pasaṃsanto dutiyagāthāya yehi kilesehi puthujjano anupasanto hoti, tesaṃ abhāvena attano santipadādhigamaṃ pasaṃsanto tatiyagāthāya yesu vatthūsu puthujjano takkaṃ appahāya tathā tathā saṅkhaṃ upeti, tesu catusaccabhāvanāya takkaṃ pahāya attano saṅkhānupagamanaṃ pasaṃsanto catutthagāthāya āyatimpi yāni nivesanāni kāmayamāno puthujjano bhavataṇhāya āyūhati, tesu taṇhābhāvena attano anāyūhanaṃ pasaṃsanto catūhi gāthāhi arahattanikūṭeneva ekaṭṭhuppattikaṃ desanaṃ niṭṭhāpesi. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལྟ་བ་ལ་སྨད་ནས་རང་གི་གཟིགས་པ་ལ་བསྔགས་ཤིང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པས་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་གིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མ་ཞི་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་ཞི་བའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ལ་བསྔགས་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པས་གཞི་གང་དག་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་རྟོག་པ་མ་སྤངས་པར་དེ་དང་དེའི་སྒོ་ནས་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་ལ། བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པས་རྟོག་པ་སྤངས་ཏེ་རང་ཉིད་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བ་ལ་བསྔགས་ཤིང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་པས་མ་འོངས་པར་ཡང་གནས་གང་དག་ལ་རེ་བའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་སྲིད་པའི་སྲེད་པས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ལ། དེ་དག་ལ་སྲེད་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་མི་གཡོ་བ་ལ་བསྔགས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོ་ནས་གླེང་གཞི་གཅིག་ལས་བརྩམས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དོ། ། 213. Sabbābhibhunti kā uppatti? Mahāpuriso mahābhinikkhamanaṃ katvā anupubbena sabbaññutaṃ patvā dhammacakkappavattanatthāya bārāṇasiṃ gacchanto [Pg.248] bodhimaṇḍassa ca gayāya ca antare upakenājīvakena samāgacchi. Tena ca ‘‘vippasannāni kho te, āvuso, indriyānī’’tiādinā (ma. ni. 1.285; mahāva. 11) nayena puṭṭho ‘‘sabbābhibhū’’tiādīni āha. Upako ‘‘hupeyyāvuso’’ti vatvā, sīsaṃ okampetvā, ummaggaṃ gahetvā pakkāmi. Anukkamena ca vaṅkahārajanapade aññataraṃ māgavikagāmaṃ pāpuṇi. Tamenaṃ māgavikajeṭṭhako disvā – ‘‘aho appiccho samaṇo vatthampi na nivāseti, ayaṃ loke arahā’’ti gharaṃ netvā maṃsarasena parivisitvā bhuttāviñca naṃ saputtadāro vanditvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, ahaṃ paccayena upaṭṭhahissāmī’’ti nimantetvā, vasanokāsaṃ katvā adāsi. So tattha vasati. ༢༡༣. “ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བ་” ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་མངོན་པར་བྱུང་བ་ཆེན་པོ་མཛད་དེ། རིམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་བརྙེས་ནས། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་གཤེགས་པ་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་དང་གྷ་ཡཱའི་བར་དུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཉེ་བར་འགྲོ་ (Upaka) དང་ཕྲད་དོ། །དེས་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རབ་ཏུ་དྭངས་སོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དྲིས་པ་ན། “ང་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བའོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཉེ་བར་འགྲོས་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལྟར་འགྱུར་དུ་རུང་ངོ་། །” ཞེས་སྨྲས་ཏེ། མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱས་ནས་ལམ་གཞན་ཞིག་བཟུང་སྟེ་སོང་ངོ་། །རིམ་གྱིས་བངྒ་ (Vaṅga) ཡུལ་གྱི་རི་དྭགས་རྔོན་པའི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ་སླེབས་སོ། །རྔོན་པའི་གཙོ་བོས་དེ་མཐོང་ནས། “ཀྱེ་ཧུད་དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་འདོད་པ་ཆུང་བ་ལ། ན་བཟའ་ཡང་མི་གསོལ་བས། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞིག་གོ། །” ཞེས་བསམས་ཏེ་ཁྱིམ་དུ་བསུས་ནས་ཤ་ཁུས་མཆོད་དོ། །ཟོས་ཚར་བ་དང་ཁྱིམ་བདག་དེས་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། “བཙུན་པ་འདི་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཤིག བདག་གིས་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བགྱིའོ། །” ཞེས་གསོལ་ཏེ་གནས་མལ་བཤམས་ནས་ཕུལ་ལོ། །དེ་དེར་གནས་སོ། ། Māgaviko gimhakāle udakasampanne sītale padese carituṃ dūraṃ apakkantesu migesu tattha gacchanto ‘‘amhākaṃ arahantaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahassū’’ti chāvaṃ nāma dhītaraṃ āṇāpetvā agamāsi saddhiṃ puttabhātukehi. Sā cassa dhītā dassanīyā hoti koṭṭhāsasampannā. Dutiyadivase upako gharaṃ āgato taṃ dārikaṃ sabbaṃ upacāraṃ katvā, parivisituṃ upagataṃ disvā, rāgena abhibhūto bhuñjitumpi asakkonto bhājanena bhattaṃ ādāya vasanaṭṭhānaṃ gantvā, bhattaṃ ekamante nikkhipitvā – ‘‘sace chāvaṃ labhāmi, jīvāmi, no ce, marāmī’’ti nirāhāro sayi. Sattame divase māgaviko āgantvā dhītaraṃ upakassa pavattiṃ pucchi. Sā – ‘‘ekadivasameva āgantvā puna nāgatapubbo’’ti āha. Māgaviko ‘‘āgataveseneva naṃ upasaṅkamitvā pucchissāmī’’ti taṅkhaṇaññeva gantvā – ‘‘kiṃ, bhante, aphāsuka’’nti pāde parāmasanto pucchi. Upako nitthunanto parivattatiyeva. So ‘‘vada, bhante, yaṃ mayā sakkā kātuṃ, sabbaṃ karissāmī’’ti āha. Upako – ‘‘sace chāvaṃ labhāmi, jīvāmi, no ce, idheva maraṇaṃ seyyo’’ti āha. ‘‘Jānāsi pana, bhante, kiñci sippa’’nti? ‘‘Na jānāmī’’ti. ‘‘Na, bhante, kiñci sippaṃ ajānantena sakkā gharāvāsaṃ adhiṭṭhātu’’nti? So āha – ‘‘nāhaṃ kiñci sippaṃ jānāmi, apica tumhākaṃ maṃsahārako bhavissāmi, maṃsañca vikkiṇissāmī’’ti. Māgavikopi ‘‘amhākaṃ etadeva ruccatī’’ti uttarasāṭakaṃ datvā, gharaṃ ānetvā dhītaraṃ adāsi. Tesaṃ saṃvāsamanvāya putto [Pg.249] vijāyi. Subhaddotissa nāmaṃ akaṃsu. Chāvā puttatosanagītena upakaṃ uppaṇḍesi. So taṃ asahanto ‘‘bhadde, ahaṃ anantajinassa santikaṃ gacchāmī’’ti majjhimadesābhimukho pakkāmi. སོ་ཁའི་དུས་སུ་ཆུ་དང་ལྡན་ཞིང་བསིལ་བའི་གནས་སུ་རྒྱུ་བའི་ཕྱིར་རི་དྭགས་རྣམས་ཐག་རིང་དུ་སོང་བ་ན། རྔོན་པ་དེས་དེར་འགྲོ་བའི་ཚེ། “བདག་ཅག་གི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་གུས་པས་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་བུ་མོ་ཚཱ་བཱ་ (Chāvā) ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསྒོ་ནས། བུ་དང་སྤུན་ཟླ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་སོང་ངོ་། །རྔོན་པའི་བུ་མོ་དེ་ནི་མཛེས་ཤིང་ལུས་ཀྱི་ཆ་བྱད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞིག་གོ། །ཉིན་གཉིས་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་ཁྱིམ་དུ་འོངས་པ་ན། བུ་མོ་དེས་བསྙེན་བཀུར་ཐམས་ཅད་བྱས་ཏེ་ཟས་འབུལ་བར་ཉེ་བར་བཅར་བ་མཐོང་ནས། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནོན་ཏེ་ཟས་ཀྱང་ཟ་མ་ནུས་པར། སྣོད་དུ་ཟན་བླངས་ཏེ་རང་གི་གནས་སུ་སོང་ནས། ཟན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞག་སྟེ། “གལ་ཏེ་ཚཱ་བཱ་ཐོབ་ན་ནི་གསོན་ལ། མ་ཐོབ་ན་ནི་འཆིའོ། །” ཞེས་བསམས་ཏེ་ཟས་མེད་པར་ཉལ་ལོ། །ཉིན་བདུན་པར་རྔོན་པ་ཕྱིར་འོངས་ནས་བུ་མོ་ལ་ཉེ་བར་འགྲོའི་གནས་ཚུལ་དྲིས་པ་ན། མོས་ “ཉིན་གཅིག་ཁོ་ནར་འོངས་པ་ལས་དེ་ནས་བཟུང་ཕྱིར་མ་བྱོན་ཏོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྔོན་པས་ “འོངས་པའི་ཆ་བྱད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་གནས་སུ་སོང་སྟེ་འདྲི་བར་བྱའོ། །” ཞེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སོང་ནས། “བཙུན་པ་སྐུ་ཁམས་མི་བདེ་བ་ཅི་ཞིག་བྱུང་།” ཞེས་ཞབས་ལ་ཕྱག་བྱེད་བཞིན་དུ་དྲིས་སོ། །ཉེ་བར་འགྲོ་ནི་འཁུན་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་དུ་ཕར་ཚུར་འགྲེ་ལོག་རྒྱག་པ་ཁོ་ནར་བྱེད་དོ། །རྔོན་པས་ “བཙུན་པ་གསུངས་ཤིག བདག་གིས་ཅི་ཞིག་བགྱི་ནུས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བགྱིའོ། །” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ཉེ་བར་འགྲོས་ “གལ་ཏེ་ཚཱ་བཱ་ཐོབ་ན་ནི་གསོན་ལ། མ་ཐོབ་ན་ནི་འདི་ཉིད་དུ་ཤི་བ་དགའོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བཙུན་པ་འོན་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱིས་བཟོ་རིག་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མཁྱེན་ནམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “མི་ཤེས་སོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བཙུན་པ་བཟོ་རིག་གང་ཡང་མི་ཤེས་པས་ནི་ཁྱིམ་ཐབ་འཛིན་མི་ནུས་སོ། །” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། དེས་ “ང་ནི་བཟོ་རིག་གང་ཡང་མི་ཤེས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་ཀྱི་ཤ་སྐྱེལ་མཁན་བྱེད་ཅིང་ཤ་ཡང་འཚོང་བར་བྱའོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྔོན་པས་ཀྱང་ “བདག་ཅག་ལ་ཡང་དེ་ཉིད་འཐད་དོ། །” ཞེས་སྨྲས་ཏེ་བླ་གོས་ཤིག་བྱིན་ནས་ཁྱིམ་དུ་བསུས་ཏེ་བུ་མོ་བྱིན་ནོ། །དེ་དག་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ལས་བུ་ཞིག་སྐྱེས་ཏེ། མིང་ལ་སུ་བྷ་དྲ་ (Subhadda) ཞེས་བཏགས་སོ། །ཚཱ་བཱས་བུ་འཇགས་པའི་གླུ་དབྱངས་ཀྱིས་ཉེ་བར་འགྲོ་ལ་འཕྱ་སྨོད་བྱས་སོ། །དེས་དེ་མ་བཟོད་པར། “བཟང་མོ་ང་ནི་མཐའ་ཡས་རྒྱལ་བའི་དྲུང་དུ་འགྲོའོ། །” ཞེས་སྨྲས་ཏེ་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ངོ་། ། Bhagavā ca tena samayena sāvatthiyaṃ viharati jetavanamahāvihāre. Atha kho bhagavā paṭikacceva bhikkhū āṇāpesi – ‘‘yo, bhikkhave, anantajinoti pucchamāno āgacchati, tassa maṃ dasseyyāthā’’ti. Upakopi kho anupubbeneva sāvatthiṃ āgantvā vihāramajjhe ṭhatvā ‘‘imasmiṃ vihāre mama sahāyo anantajino nāma atthi, so kuhiṃ vasatī’’ti pucchi. Taṃ bhikkhū bhagavato santikaṃ nayiṃsu. Bhagavā tassānurūpaṃ dhammaṃ desesi. So desanāpariyosāne anāgāmiphale patiṭṭhāsi. Bhikkhū tassa pubbappavattiṃ sutvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘bhagavā paṭhamaṃ nissirikassa naggasamaṇassa dhammaṃ desesī’’ti. Bhagavā taṃ kathāsamuṭṭhānaṃ viditvā gandhakuṭito nikkhamma taṅkhaṇānurūpena pāṭihāriyena buddhāsane nisīditvā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti? Te sabbaṃ kathesuṃ. Tato bhagavā – ‘‘na, bhikkhave, tathāgato ahetuappaccayā dhammaṃ deseti, nimmalā tathāgatassa dhammadesanā, na sakkā tattha dosaṃ daṭṭhuṃ. Tena, bhikkhave, dhammadesanūpanissayena upako etarahi anāgāmī jāto’’ti vatvā attano desanāmalābhāvadīpikaṃ imaṃ gāthamabhāsi. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དུས་དེ་ཉིད་ན་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་ན་བཞུགས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །སུ་ཞིག་མཐའ་ཡས་རྒྱལ་བ་ཞེས་འདྲི་ཞིང་འོངས་ན། དེ་ལ་ང་སྟོན་ཅིག་ཅེས་བཀའ་བསྒོའོ། ཉེ་གནས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་འོངས་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་དབུས་སུ་ལངས་ནས། གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ན་ངའི་གྲོགས་པོ་མཐའ་ཡས་རྒྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེ་གང་ན་གནས་ཞེས་དྲིའོ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཁྲིད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་བསྟན་ཏོ། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དེ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་སོ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་སྔོན་གྱི་བྱུང་བ་ཐོས་ནས་གཏམ་གླེང་བསླངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐོག་མར་དཔལ་མེད་པའི་གཅེར་བུ་པ་ལ་ཆོས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཏམ་གླེང་དེ་བྱུང་བ་མཁྱེན་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་ནས་བྱུང་སྟེ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་གཏམ་གང་གིས་འདུས་ཏེ་འཁོད་ཅེས་སོ། དེ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་པར་ཆོས་མི་སྟོན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ལ་སྐྱོན་མཐོང་བར་མི་ནུས་སོ། དགེ་སློང་དག །ཆོས་བསྟན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེས་ཉེ་གནས་ནི་ད་ལྟ་ཕྱིར་མི་འོང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ནས། རང་གི་ཆོས་བསྟན་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། Tassattho – sāsavesu sabbakhandhāyatanadhātūsu chandarāgappahānena tehi anabhibhūtattā sayañca te dhamme sabbe abhibhuyya pavattattā sabbābhibhuṃ. Tesañca aññesañca sabbadhammānaṃ sabbākārena viditattā sabbaviduṃ. Sabbadhammadesanasamatthāya sobhanāya medhāya samannāgatattā sumedhaṃ. Yesaṃ taṇhādiṭṭhilepānaṃ vasena sāsavakhandhādibhedesu sabbadhammesu upalimpati, tesaṃ lepānaṃ abhāvā tesu sabbesu dhammesu anupalittaṃ. Tesu ca sabbadhammesu chandarāgābhāvena sabbe te dhamme jahitvā ṭhitattā sabbañjahaṃ. Upadhivivekaninnena cittena taṇhakkhaye nibbāne visesena muttattā taṇhakkhaye vimuttaṃ, adhimuttanti vuttaṃ hoti. Taṃ vāpi dhīrā muni vedayantīti tampi paṇḍitā sattā muniṃ vedayanti jānanti. Passatha yāva paṭivisiṭṭhovāyaṃ muni, tassa kuto desanāmalanti attānaṃ vibhāveti[Pg.250]. Vibhāvanattho hi ettha vāsaddoti. Keci pana vaṇṇayanti – ‘‘upako tadā tathāgataṃ disvāpi ‘ayaṃ buddhamunī’ti na saddahī’’ti evaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, tato bhagavā ‘‘saddahatu vā mā vā, dhīrā pana taṃ muniṃ vedayantī’’ti dassento imaṃ gāthamabhāsīti. དེའི་དོན་ནི། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་སྤངས་པས་དེ་དག་གིས་མ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་གནས་པས་ན། ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའོ། དེ་དག་དང་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་པས་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའོ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པར་ནུས་པའི་མཛེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པས་ན། ཤེས་རབ་བཟང་པོའོ། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་བྱུག་པ་གང་དག་གི་དབང་གིས་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གོས་པར་འགྱུར་ན། བྱུག་པ་དེ་དག་མེད་པས་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་མ་གོས་པའོ། ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པས་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་གནས་པས་ན། ཐམས་ཅད་སྤོང་བའོ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བྲལ་བར་གཞོལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་སྲེད་པ་ཟད་པའི་མྱང་འདས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གྲོལ་བས་ན། སྲེད་པ་ཟད་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། མོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་སོ། ཐུབ་པ་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག །དེའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་དྲི་མ་གང་ནས་འབྱུང་ཞེས་རང་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། འདིར་ 'ཝཱ་' (vā) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་འཆད་དེ། དེའི་ཚེ་ཉེ་གནས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཇལ་ཡང་ 'འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པའོ་' ཞེས་མ་དད་པས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་གཏམ་གླེང་བསླངས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལན་འདས་ཀྱིས་ 'དད་ཀྱང་རུང་མ་དད་ཀྱང་རུང་། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དེ་ཉིད་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་' ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་སོ། 214. Paññābalanti kā uppatti? Ayaṃ gāthā revatattheraṃ ārabbha vuttā. Tattha ‘‘gāme vā yadi vāraññe’’ti imissā gāthāya vuttanayeneva revatattherassa ādito pabhuti pabbajjā, pabbajitassa khadiravane vihāro, tattha viharato visesādhigamo, bhagavato tattha gamanapaccāgamanañca veditabbaṃ. Paccāgate pana bhagavati yo so mahallakabhikkhu upāhanaṃ sammussitvā paṭinivatto khadirarukkhe ālaggitaṃ disvā sāvatthiṃ anuppatto visākhāya upāsikāya ‘‘kiṃ, bhante, revatattherassa vasanokāso ramaṇīyo’’ti bhikkhū pucchamānāya yehi bhikkhūhi pasaṃsito, te apasādento ‘‘upāsike, ete tucchaṃ bhaṇanti, na sundaro bhūmippadeso, atilūkhakakkhaḷaṃ khadiravanamevā’’ti āha. So visākhāya āgantukabhattaṃ bhuñjitvā pacchābhattaṃ maṇḍalamāḷe sannipatite bhikkhū ujjhāpento āha – ‘‘kiṃ, āvuso, revatattherassa senāsane ramaṇīyaṃ tumhehi diṭṭha’’nti. Bhagavā taṃ ñatvā gandhakuṭito nikkhamma taṅkhaṇānurūpena pāṭihāriyena parisamajjhaṃ patvā, buddhāsane nisīditvā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti? Te āhaṃsu – ‘‘revataṃ, bhante, ārabbha kathā uppannā ‘evaṃ navakammiko kadā samaṇadhammaṃ karissatī’’’ti. ‘‘Na, bhikkhave, revato navakammiko, arahā revato khīṇāsavo’’ti vatvā taṃ ārabbha tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ gāthamabhāsi. ༢༡༤. 'ཤེས་རབ་སྟོབས་' ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་གང་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ལ་བརྩམས་ཏེ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ 'གྲོང་ངམ་ཡང་ན་ནགས་སུ་རུང་' ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས། གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་ཐོག་མ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སེང་ལྡེང་གི་ཚལ་དུ་གནས་པ་དང་། དེ་ན་གནས་ཤིང་ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེར་གཤེགས་པ་དང་ཕྱིར་བྱོན་པ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱིར་བྱོན་པའི་ཚེ། དགེ་སློང་རྒན་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་ལྷམ་བརྗེད་ནས་ཕྱིར་ལོག་པ་ན། ལྷམ་དེ་སེང་ལྡེང་གི་ཤིང་ལ་ཐོགས་པ་མཐོང་ནས། མཉན་ཡོད་དུ་སླེབས་པ་དང་། དད་ལྡན་མ་ས་སྲུང་མས་ 'བཙུན་པ་དག །གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་བཞུགས་གནས་ནི་ཉམས་དགའ་འམ།' ཞེས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་དྲིས་པ་ན། དགེ་སློང་གང་དག་གིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དེ་དག་ལ་མ་རངས་པར། 'དད་ལྡན་མ། དེ་དག་གིས་ནི་གཏམ་སྟོང་པ་སྨྲ་སྟེ། ས་ཕྱོགས་དེ་ནི་མཛེས་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཤིན་ཏུ་རྩུབ་ཅིང་གྱོང་བའི་སེང་ལྡེང་གི་ཚལ་ཁོ་ནའོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། དེས་ས་སྲུང་མས་སྦྱར་བའི་གློ་བུར་གྱི་ཟས་བཟོས་ནས། ཉིན་གུང་གི་འོག་ཏུ་འདུ་ཁང་དུ་འདུས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཅིང་སྨྲས་པ། 'ཚེ་ལྡན་དག །ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་གནས་མལ་ལ་ཉམས་དགའ་བ་ཅི་ཞིག་མཐོང་།' ཞེས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་མཁྱེན་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་ནས་བྱུང་སྟེ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་གཤེགས་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ཏེ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། 'དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་གཏམ་གང་གིས་འདུས་ཏེ་འཁོད་ཅེས་སོ།' དེ་དག་གིས་གསོལ་པ། 'བཙུན་པ། གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ལ་བརྩམས་ཏེ་གཏམ་འདི་ལྟར་བྱུང་སྟེ། ལས་གསར་དུ་བྱེད་པ་འདི་འདྲ་བས་ནམ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་པར་འགྱུར་ཞེས་སོ།' 'དགེ་སློང་དག །ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ནི་ལས་གསར་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་གྱི། ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཟག་པ་ཟད་པའོ།' ཞེས་གསུངས་ནས། དེ་ལ་བརྩམས་ཏེ་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། Tassattho – dubbalakarakilesappahānasādhakena vikubbanaadhiṭṭhānappabhedena vā paññābalena samannāgatattā paññābalaṃ, catupārisuddhisīlena dhutaṅgavatena ca upapannattā sīlavatūpapannaṃ, maggasamādhinā phalasamādhinā iriyāpathasamādhinā ca samāhitaṃ, upacārappanābhedena jhānena jhāne vā ratattā jhānarataṃ, sativepullappattattā satimaṃ, rāgādisaṅgato pamuttatā saṅgā pamuttaṃ, pañcacetokhilacatuāsavābhāvena akhilaṃ anāsavaṃ taṃ vāpi dhīrā muniṃ vedayanti. Tampi evaṃ paññādiguṇasaṃyuttaṃ saṅgādidosavisaṃyuttaṃ paṇḍitā sattā muniṃ vā vedayanti. Passatha yāva paṭivisiṭṭhovāyaṃ [Pg.251] khīṇāsavamuni, so ‘‘navakammiko’’ti vā ‘‘kadā samaṇadhammaṃ karissatī’’ti vā kathaṃ vattabbo. So hi paññābalena taṃ vihāraṃ niṭṭhāpesi, na navakammakaraṇena, katakiccova so, na idāni samaṇadhammaṃ karissatīti revatattheraṃ vibhāveti. Vibhāvanattho hi ettha vā-saddoti. དེའི་དོན་ནི། ཉོན་མོངས་པ་སྟོབས་ཆུང་བར་བྱེད་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་རྣམ་འཕྲུལ་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་ན། ཤེས་རབ་སྟོབས་སོ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞི་དང་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པས་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པའོ། ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། འབྲས་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་མཉམ་པར་བཞག་པའོ། ཉེ་བར་གནས་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་དབྱེ་བའི་བསམ་གཏན་ལ་དགའ་བས་ན། བསམ་གཏན་ལ་དགའ་བའོ། དྲན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས་ན། དྲན་པ་དང་ལྡན་པའོ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་སྦྱོར་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་ན། ཀུན་སྦྱོར་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་ལྔ་དང་ཟག་པ་བཞི་མེད་པས་ན། ཐ་བ་མེད་ཅིང་ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ། དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ཞིང་ཀུན་སྦྱོར་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བའི་གང་ཟག་དེ་ལ་ཡང་མཁས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག །དེ་ལ་ 'ལས་གསར་དུ་བྱེད་པ་' ཞེས་སམ། 'ནམ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་པར་འགྱུར་' ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ། དེས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་གྲུབ་པར་མཛད་ཀྱི། ལས་གསར་དུ་བྱས་པས་མ་ཡིན་ནོ། དེ་ནི་བྱ་བ་བྱས་ཟིན་པ་ཉིད་ཡིན་པས། ད་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་མི་དགོས་སོ་ཞེས་གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་ཚུལ་གསལ་བར་མཛད་དོ། འདིར་ 'ཝཱ་' (vā) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། 215. Ekaṃ carantanti kā uppatti? Bodhimaṇḍato pabhuti yathākkamaṃ kapilavatthuṃ anuppatte bhagavati pitāputtasamāgame vattamāne bhagavā sammodamānena raññā suddhodanena ‘‘tumhe, bhante, gahaṭṭhakāle gandhakaraṇḍake vāsitāni kāsikādīni dussāni nivāsetvā idāni kathaṃ chinnakāni paṃsukūlāni dhārethā’’ti evamādinā vutto rājānaṃ anunayamāno – ༢༡༥. 'གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ་' ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་རིམ་གྱིས་སེར་སྐྱའི་གཞི་རུ་བྱོན་པའི་ཚེ། ཡབ་དང་སྲས་མཇལ་འཛོམས་གནང་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མས་དགྱེས་བཞིན་དུ། 'བཙུན་པ། ཁྱེད་ཀྱིས་ཁྱིམ་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ་དྲི་སྒྲོམ་གྱིས་བདུག་པའི་ཡུལ་ཀཱ་ཤིའི་གོས་ལ་སོགས་པ་གྱོན་ནས། ད་ལྟ་ཇི་ལྟར་དུམ་བུར་བཏུབ་པའི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་གོས་བསྣམས་པ་ལགས་' ཞེས་ལ་སོགས་པར་གསོལ་བ་ན། རྒྱལ་པོ་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར། ‘‘Yaṃ tvaṃ tāta vade mayhaṃ, paṭṭuṇṇaṃ dukūlakāsikaṃ; Paṃsukūlaṃ tato seyyaṃ, etaṃ me abhipatthita’’nti. – ཡབ་གཅིག་ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་ལ་གསུངས་པ་ཡི། །དར་ཟབ་དང་ནི་ཀཱ་ཤིའི་རས་གོས་ལས། །ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་གོས་མཆོག་ཡིན་ཏེ། །འདི་ནི་བདག་གིས་མངོན་པར་འདོད་པ་ལགས། Ādīni vatvā lokadhammehi attano avikampabhāvaṃ dassento rañño dhammadesanatthaṃ imaṃ sattapadagāthamabhāsi. ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ནས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་མི་གཡོ་བའི་ཚུལ་བསྟན་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྐང་པ་བདུན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། Tassattho – pabbajjāsaṅkhātādīhi ekaṃ, iriyāpathādīhi cariyāhi carantaṃ. Moneyyadhammasamannāgamena muniṃ. Sabbaṭṭhānesu pamādābhāvato appamattaṃ. Akkosanagarahanādibhedāya nindāya vaṇṇanathomanādibhedāya pasaṃsāya cāti imāsu nindāpasaṃsāsu paṭighānunayavasena avedhamānaṃ. Nindāpasaṃsāmukhena cettha aṭṭhapi lokadhammā vuttāti veditabbā. Sīhaṃva bherisaddādīsu saddesu aṭṭhasu lokadhammesu pakativikārānupagamena asantasantaṃ, pantesu vā senāsanesu santāsābhāvena. Vātaṃva suttamayādibhede jālamhi catūhi maggehi taṇhādiṭṭhijāle asajjamānaṃ, aṭṭhasu vā lokadhammesu paṭighānunayavasena asajjamānaṃ. Padumaṃva toyena loke jātampi yesaṃ taṇhādiṭṭhilepānaṃ vasena sattā lokena lippanti, tesaṃ lepānaṃ pahīnattā lokena alippamānaṃ, nibbānagāmimaggaṃ uppādetvā tena maggena netāramaññesaṃ devamanussānaṃ. Attano pana aññena kenaci maggaṃ dassetvā anetabbattā anaññaneyyaṃ taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti buddhamuniṃ vedayantīti attānaṃ vibhāveti. Sesamettha vuttanayameva. དེའི་དོན་ནི། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གཅིག་པུར། སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུ་བའོ། ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན། ཐུབ་པའོ། གནས་ཐམས་ཅད་དུ་བག་མེད་པ་མེད་པས་ན། བག་ཡོད་པའོ། གཤེ་བ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་སྨད་པ་དང་། བསྔགས་པ་དང་བསྟོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་བསྟོད་པ་སྟེ། སྨད་པ་དང་བསྟོད་པ་འདི་དག་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་མི་གཡོ་བའོ། འདིར་སྨད་པ་དང་བསྟོད་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། སེང་གེ་བཞིན་དུ་རྔའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལའམ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་འགྱུར་བ་མེད་པར་མི་སྐྲག་པ་སྟེ། ཡང་ན་དབེན་པའི་གནས་མལ་རྣམས་སུ་སྐྲག་པ་མེད་པའོ། རླུང་བཞིན་དུ་སྐུད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་དྲ་བ་ལའམ། ལམ་བཞི་པོ་དག་གིས་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་དྲ་བ་ལ་མི་ཆགས་པ་སྟེ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་མི་ཆགས་པའོ། པདྨ་ཆུས་མ་གོས་པ་བཞིན་དུ། འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་བྱུག་པ་གང་དག་གི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གོས་པར་འགྱུར་ན། བྱུག་པ་དེ་དག་སྤངས་པས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་མ་གོས་པའོ། མྱང་འདས་སུ་འགྲོ་བའི་ལམ་བསྐྱེད་ནས། ལམ་དེས་ལྷ་དང་མི་གཞན་རྣམས་འདྲེན་པའོ། རང་ཉིད་ནི་གཞན་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ལམ་བསྟན་ཏེ་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པས་གཞན་གྱིས་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་རང་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། འདིར་ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། 216. Yo [Pg.252] ogahaṇeti kā uppatti? Bhagavato paṭhamābhisambuddhassa cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pūritadasapāramidasaupapāramidasaparamatthapāramippabhedaṃ abhinīhāraguṇapāramiyo pūretvā tusitabhavane abhinibbattiguṇaṃ tattha nivāsaguṇaṃ mahāvilokanaguṇaṃ gabbhavokkantiṃ gabbhavāsaṃ gabbhanikkhamanaṃ padavītihāraṃ disāvilokanaṃ brahmagajjanaṃ mahābhinikkhamanaṃ mahāpadhānaṃ abhisambodhiṃ dhammacakkappavattanaṃ catubbidhaṃ maggañāṇaṃ phalañāṇaṃ aṭṭhasu parisāsu akampanañāṇaṃ, dasabalañāṇaṃ, catuyoniparicchedakañāṇaṃ, pañcagatiparicchedakañāṇaṃ, chabbidhaṃ asādhāraṇañāṇaṃ, aṭṭhavidhaṃ sāvakasādhāraṇabuddhañāṇaṃ, cuddasavidhaṃ buddhañāṇaṃ, aṭṭhārasabuddhaguṇaparicchedakañāṇaṃ, ekūnavīsatividhapaccavekkhaṇañāṇaṃ, sattasattatividhañāṇavatthu evamiccādiguṇasatasahasse nissāya pavattaṃ mahālābhasakkāraṃ asahamānehi titthiyehi uyyojitāya ciñcamāṇavikāya ‘‘ekaṃ dhammaṃ atītassā’’ti imissā gāthāya vatthumhi vuttanayena catuparisamajjhe bhagavato ayase uppādite tappaccayā bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘evarūpepi nāma ayase uppanne na bhagavato cittassa aññathattaṃ atthī’’ti. Taṃ ñatvā bhagavā gandhakuṭito nikkhamma taṅkhaṇānurūpena pāṭihāriyena parisamajjhaṃ patvā, buddhāsane nisīditvā, bhikkhū āmantesi – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti? Te sabbaṃ ārocesuṃ. Tato bhagavā – ‘‘buddhā nāma, bhikkhave, aṭṭhasu lokadhammesu tādino hontī’’ti vatvā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ gāthamabhāsi. ༢༡༦. “གང་ཞིག་ཆུ་ཁའི་ཀ་བ་བཞིན་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་མ་ཐག་པའི་སྐབས་སུ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། དོན་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་སྟེ་རྣམ་པ་སོ་སོར་རྫོགས་པར་བྱས་ཤིང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ། དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། དེ་ན་བཞུགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། གཟིགས་པ་ཆེན་པོའི་ཡོན་ཏན་དང་། མངལ་དུ་གཤེགས་པ་དང་། མངལ་ན་བཞུགས་པ་དང་། མངལ་ལས་བྱུང་བ་དང་། གོམ་པ་བོར་བ་དང་། ཕྱོགས་སུ་གཟིགས་པ་དང་། ཚངས་པའི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་དང་། མངོན་པར་བྱུང་བ་ཆེན་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང་། ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་བཞི་དང་འབྲས་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། འཁོར་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྟོབས་བཅུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྐྱེ་གནས་བཞི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། འགྲོ་བ་ལྔ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་དྲུག་དང་། ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བཅུ་དགུ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་རྣམ་པ་བདུན་ཅུ་རྩ་བདུན་ལ་སོགས་པ། འདི་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་འབུམ་ཕྲག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོ་ལ་མི་བཟོད་པའི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུལ་བའི་བུ་མོ་ཙིཉྩ་མ་ཎ་བི་ཀཱ་ཡིས། “ཆོས་གཅིག་ལས་འདས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞིའི་ནང་དུ་བཤད་པ་བཞིན། འཁོར་བཞིའི་དབུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མི་སྙན་པ་བསྐྱེད་པར་བྱས་པ་ན། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གཏམ་འདི་ལྟར་བརྩམས་ཏེ། “འདི་ལྟ་བུའི་མི་སྙན་པ་བྱུང་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ལ་འགྱུར་བ་གཏན་ནས་མི་མངའ་འོ་”ཞེས་སོ།། དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཁྱེན་ནས་དྲི་གཙང་ཁང་ལས་བྱུང་སྟེ། སྐབས་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་གཤེགས་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ཏེ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་ཚོ་ད་ལྟ་གཏམ་གང་ཞིག་གླེང་ཞིང་འདུས་ཏེ་འཁོད་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་པ་ན། དེ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་ལ་མི་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ནས། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། Tassattho – yathā nāma ogahaṇe manussānaṃ nhānatitthe aṅgaghaṃsanatthāya caturasse vā aṭṭhaṃse vā thambhe nikhāte uccakulīnāpi nīcakulīnāpi aṅgaṃ ghaṃsanti, na tena thambhassa unnati vā onati vā hoti. Evamevaṃ yo ogahaṇe thambhorivābhijāyati yasmiṃ pare vācāpariyantaṃ vadanti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yasmiṃ vatthusmiṃ pare titthiyā vā aññe vā vaṇṇavasena uparimaṃ vā avaṇṇavasena heṭṭhimaṃ vā vācāpariyantaṃ vadanti, tasmiṃ vatthusmiṃ anunayaṃ vā paṭighaṃ vā anāpajjamāno tādibhāvena yo ogahaṇe thambhoriva bhavatīti. Taṃ vītarāgaṃ susamāhitindriyanti taṃ iṭṭhārammaṇe rāgābhāvena vītarāgaṃ, aniṭṭhārammaṇe ca dosamohābhāvena susamāhitindriyaṃ, suṭṭhu vā samodhānetvā ṭhapitindriyaṃ, rakkhitindriyaṃ, gopitindriyanti [Pg.253] vuttaṃ hoti. Taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti buddhamuniṃ vedayanti, tassa kathaṃ cittassa aññathattaṃ bhavissatīti attānaṃ vibhāveti. Sesaṃ vuttanayameva. དེའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱེད་པའི་ཆུ་ཁར། ལུས་འཕུར་བའི་ཕྱིར་ཟུར་བཞི་པ་འམ་ཟུར་བརྒྱད་པའི་ཀ་བ་བཙུགས་པ་ལ། རིགས་མཐོ་བ་དང་རིགས་དམའ་བ་གཉིས་ཀས་ལུས་འཕུར་ཡང་། དེས་ཀ་བ་དེ་མཐོ་བར་འགྱུར་བ་འམ་དམའ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པ་བཞིན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་གིས་ཚིག་གི་མཐའ་སྨྲས་པ་ན། གང་ཞིག་ཆུ་ཁའི་ཀ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པའོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་གང་ཞིག་ལ་མུ་སྟེགས་ཅན་ནམ་གཞན་དག་གིས་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་མཐོ་བའི་ཚིག་གམ། མ་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་དམའ་བའི་ཚིག་གི་མཐའ་སྨྲས་ཀྱང་། དོན་དེ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་འམ་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་འགྱུར་བར། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ཆུ་ཁའི་ཀ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པའོ།། “འདོད་ཆགས་བྲལ་ཞིང་དབང་པོ་ལེགས་པར་ཞི་བ་དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་ལ་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་མེད་པས་དབང་པོ་ལེགས་པར་ཞི་བའམ། ཡང་ན་དབང་པོ་རྣམས་ལེགས་པར་བསྡུས་ཏེ་བཞག་པ་དང་། བསྲུངས་པ་དང་། སྦས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་མཁྱེན་པ་སྟེ། དེའི་ཐུགས་ལ་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་ཡོང་ཞེས་བདག་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་པའོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། 217. Yo ve ṭhitattoti kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira aññatarā seṭṭhidhītā pāsādā oruyha heṭṭhāpāsāde tantavāyasālaṃ gantvā tasaraṃ vaṭṭente disvā tassa ujubhāvena tappaṭibhāganimittaṃ aggahesi – ‘‘aho vata sabbe sattā kāyavacīmanovaṅkaṃ pahāya tasaraṃ viya ujucittā bhaveyyu’’nti. Sā pāsādaṃ abhiruhitvāpi punappunaṃ tadeva nimittaṃ āvajjentī nisīdi. Evaṃ paṭipannāya cassā na cirasseva aniccalakkhaṇaṃ pākaṭaṃ ahosi, tadanusāreneva ca dukkhānattalakkhaṇānipi. Athassā tayopi bhavā ādittā viya upaṭṭhahiṃsu. Taṃ tathā vipassamānaṃ ñatvā bhagavā gandhakuṭiyaṃ nisinnova obhāsaṃ muñci. Sā taṃ disvā ‘‘kiṃ ida’’nti āvajjentī bhagavantaṃ passe nisinnamiva disvā uṭṭhāya pañjalikā aṭṭhāsi. Athassā bhagavā sappāyaṃ viditvā dhammadesanāvasena imaṃ gāthamabhāsi. ༢༡༧. “གང་ཞིག་བདག་ཉིད་བརྟན་པ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། མཉན་ཡོད་དུ་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་མོ་ཞིག་ཁང་བཟང་ལས་བབས་ཏེ། འོག་གི་ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་སོང་ནས་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྐོར་བ་མཐོང་ཞིང་། དེའི་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ལས་དམིགས་པའི་མཚན་མ་བཟུང་སྟེ། “ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལུས་ངག་ཡིད་གསum་གྱི་གྱ་གྱུ་སྤངས་ནས། ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་སེམས་དྲང་པོར་གྱུར་ཅིག་”སྙམ་མོ།། མོ་རང་ཁང་བཟང་ལ་ཡར་སོང་ནས་ཀྱང་། ཡང་དང་ཡང་དུ་མཚན་མ་དེ་ཉིད་ལ་སེམས་ཤིང་འཁོད་དོ།། དེ་ལྟར་བསྒྲུབས་པས་མོ་ལ་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ།། དེའི་རྗེས་སུ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་མོ་ལ་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་མེ་འབར་བ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ།། མོ་དེ་ལྟར་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཁྱེན་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ་འོད་ཟེར་བཏང་བར་མཛད་དོ།། མོས་འོད་དེ་མཐོང་ནས་“འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”སྙམ་དུ་བསམས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་རང་གི་གམ་ན་བཞུགས་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་ནས། ལངས་ཏེ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་འགྲེང་ངོ་།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ནས། ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། Tassattho – yo ve ekaggacittatāya akuppavimuttitāya ca vuḍḍhihānīnaṃ abhāvato vikkhīṇajātisaṃsārattā bhavantarūpagamanābhāvato ca ṭhitatto, pahīnakāyavacīmanovaṅkatāya agatigamanābhāvena vā tasaraṃva uju, hirottappasampannattā jigucchati kammehi pāpakehi, pāpakāni kammāni gūthagataṃ viya muttagataṃ viya ca jigucchati, hirīyatīti vuttaṃ hoti. Yogavibhāgena hi upayogatthe karaṇavacanaṃ saddasatthe sijjhati. Vīmaṃsamāno visamaṃ samañcāti kāyavisamādivisamaṃ kāyasamādisamañca pahānabhāvanākiccasādhanena maggapaññāya vīmaṃsamāno upaparikkhamāno. Taṃ vāpi khīṇāsavaṃ dhīrā muniṃ vedayantīti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathāvuttanayena maggapaññāya vīmaṃsamāno visamaṃ samañca yo ve ṭhitatto hoti, so evaṃ tasaraṃva uju hutvā kiñci vītikkamaṃ anāpajjanto jigucchati kammehi pāpakehi. Taṃ vāpi dhīrā muniṃ vedayanti. Yato īdiso hotīti khīṇāsavamuniṃ dassento arahattanikūṭena gāthaṃ desesi. Desanāpariyosāne seṭṭhidhītā sotāpattiphale [Pg.254] patiṭṭhahi. Ettha ca vikappe vā samuccaye vā vāsaddo daṭṭhabbo. དེའི་དོན་ནི། གང་ཞིག་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་མི་འཁྲུགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕིྱར་དང་། འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བའི་འཁོར་བ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྲིད་པ་གཞན་དུ་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་བརྟན་པ་དང་། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་གྱ་གྱུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རམ། ལམ་ལོག་པར་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་དྲང་པོ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་འཛེམ་ཞིང་། སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་བཤང་གཅི་བཞིན་དུ་སྐྱུག་བྲོ་ཞིང་ངོ་ཚ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ནས་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཉིད་ལས་སུ་བྱ་བའི་དོན་དུ་འགྲུབ་པའོ།། “མི་མཐུན་པ་དང་མཐུན་པ་ལ་རྟོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་པ་ལ། སྤོང་བ་དང་སྒོམ་པའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་པའོ།། “ཟག་པ་ཟད་པའི་དེ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་མ་ཐག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མི་མཐུན་པ་དང་མཐུན་པ་ལ་རྟོག་ཅིང་། གང་ཞིག་བདག་ཉིད་བརྟན་པར་གྱུར་པ་དེ། དེ་ལྟར་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་དྲང་པོར་གྱུར་ཏེ། འགལ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་པར་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་འཛེམ་མོ།། དེ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ།། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་མོ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་སོ།། འདིར་“ཝཱ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་བརྟག་པ་འམ་སྡུད་པའི་དོན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། 218. Yo saññatattoti kā uppatti? Bhagavati kira āḷaviyaṃ viharante āḷavīnagare aññataro tantavāyo sattavassikaṃ dhītaraṃ āṇāpesi – ‘‘amma, hiyyo avasiṭṭhatasaraṃ na bahu, tasaraṃ vaṭṭetvā lahuṃ tantavāyasālaṃ āgaccheyyāsi, mā kho cirāyī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. So sālaṃ gantvā tantaṃ vinento aṭṭhāsi. Taṃ divasañca bhagavā mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento tassā dārikāya sotāpattiphalūpanissayaṃ desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānañca dhammābhisamayaṃ disvā pageva sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaramādāya nagaraṃ pāvisi. Manussā bhagavantaṃ disvā – ‘‘addhā ajja koci anuggahetabbo atthi, pageva paviṭṭho bhagavā’’ti bhagavantaṃ upagacchiṃsu. Bhagavā yena maggena sā dārikā pitusantikaṃ gacchati, tasmiṃ aṭṭhāsi. Nagaravāsino taṃ padesaṃ sammajjitvā, paripphositvā, pupphūpahāraṃ katvā, vitānaṃ bandhitvā, āsanaṃ paññāpesuṃ. Nisīdi bhagavā paññatte āsane, mahājanakāyo parivāretvā aṭṭhāsi. Sā dārikā taṃ padesaṃ pattā mahājanaparivutaṃ bhagavantaṃ disvā pañcapatiṭṭhitena vandi. Taṃ bhagavā āmantetvā – ‘‘dārike kuto āgatāsī’’ti pucchi. ‘‘Na jānāmi bhagavā’’ti. ‘‘Kuhiṃ gamissasī’’ti? ‘‘Na jānāmi bhagavā’’ti. ‘‘Na jānāsī’’ti? ‘‘Jānāmi bhagavā’’ti. ‘‘Jānāsī’’ti? ‘‘Na jānāmi bhagavā’’ti. ༢༡༨. “གང་ཞིག་བདག་ཉིད་བསྡམས་པ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་བཞུགས་པ་ན། ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཐགས་མཁན་ཞིག་གིས་རང་གི་བུ་མོ་ལོ་བདུན་ལོན་པ་ལ་བསྒོ་བ། “བུ་མོ། ཁ་སང་ལྷག་མའི་ཐགས་སྐུད་མང་པོ་མེད་པས། ཐགས་སྐུད་བསྒྲིལ་ཏེ་མྱུར་དུ་ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་ཤོག་ཅིག །མ་འགྱངས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་པ་ན། མོས་“ལེགས་སོ་”ཞེས་ཁས་བླངས་སོ།། ཁོ་ར་བར་སོང་ནས་ཐགས་འཐག་བཞིན་དུ་འགྲེང་ངོ་།། ཉིན་དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་བཞེངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བུ་མོ་དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་མཐུན་རྐྱེན་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་གཟིགས་ནས། སྔ་བར་སྐུ་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་དེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཤེགས་སོ།། མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས། “དེ་རིང་གདོན་མི་ཟ་བར་རྗེས་སུ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཞིག་ཡོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྔ་བར་བྱོན་ཏོ།།” ཞེས་བསམས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གམ་དུ་སོང་ངོ་།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བུ་མོ་དེ་རང་གི་ཕའི་གམ་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་དེར་བཞུགས་སོ།། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་དེ་ཕྱག་དར་བྱས་ཤིང་། ཆུ་བྲན་ཏེ། མེ་ཏོག་གི་མཆོད་པ་བྱས་ཤིང་། བླ་རེ་བྲེས་ནས་བཞུགས་གདན་བཤམས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བཤམས་པའི་བཞུགས་གདན་ལ་བཞུགས་པ་ན། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་འཁོད་དོ།། བུ་མོ་དེ་གནས་དེར་སླེབས་པ་ན། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས། ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “བུ་མོ། ཁྱོད་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། “ཁྱོད་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། “ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་སམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། “འོ་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། Taṃ sutvā manussā ujjhāyanti – ‘‘passatha, bho, ayaṃ dārikā attano gharā āgatāpi bhagavatā pucchiyamānā ‘na jānāmī’ti āha, tantavāyasālaṃ gacchantī cāpi pucchiyamānā ‘na jānāmī’ti āha, ‘na jānāsī’ti vuttā ‘jānāmī’ti āha, ‘jānāsī’ti vuttā ‘na jānāmī’ti āha, sabbaṃ paccanīkameva karotī’’ti. Bhagavā manussānaṃ tamatthaṃ pākaṭaṃ kātukāmo taṃ pucchi – ‘‘kiṃ mayā pucchitaṃ, kiṃ tayā vutta’’nti? Sā āha – ‘‘na maṃ, bhante, koci na jānāti, gharato āgatā tantavāyasālaṃ gacchatī’’ti; apica maṃ tumhe paṭisandhivasena pucchatha, ‘‘kuto āgatāsī’’ti, cutivasena pucchatha, ‘‘kuhiṃ gamissasī’’ti ahañca na jānāmi. ‘‘Kuto camhi āgatā; nirayā vā devalokā vā’’ti, na hi jānāmi, ‘‘kuhimpi gamissāmi nirayaṃ vā devalokaṃ vā’’ti, tasmā ‘‘na jānāmī’’ti [Pg.255] avacaṃ. Tato maṃ bhagavā maraṇaṃ sandhāya pucchi – ‘‘na jānāsī’’ti, ahañca jānāmi. ‘‘Sabbesaṃ maraṇaṃ dhuva’’nti, tenāvocaṃ ‘‘jānāmī’’ti. Tato maṃ bhagavā maraṇakālaṃ sandhāya pucchi ‘‘jānāsī’’ti, ahañca na jānāmi ‘‘kadā marissāmi kiṃ ajja vā udāhu sve vā’’ti, tenāvocaṃ ‘‘na jānāmī’’ti. Bhagavā tāya vissajjitaṃ pañhaṃ ‘‘sādhu sādhū’’ti anumodi. Mahājanakāyopi ‘‘yāva paṇḍitā ayaṃ dārikā’’ti sādhukārasahassāni adāsi. Atha bhagavā dārikāya sappāyaṃ viditvā dhammaṃ desento – དེ་ཐོས་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་དེ། “ཀྱེ་མ། ལྟོས་དང་། བུ་མོ་འདི་རང་གི་ཁྱིམ་ནས་འོངས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲིས་པ་ན། ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་འགྲོ་བཞིན་དུ་ཡང་དྲིས་པ་ན། ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་སམ།’ ཞེས་གསུངས་པ་ན། ‘ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།’ ཞེས་གསུངས་པ་ན། ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲ་སྟེ། ཐམས་ཅད་འགལ་བ་ཁོ་ན་བྱེད་དོ།།” ཞེས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མི་རྣམས་ལ་དེའི་དོན་གསལ་བར་མཛད་པར་བཞེད་ནས། མོ་ལ་དྲིས་པ། “ངས་ཅི་ཞིག་དྲིས་པ་དང་། ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་སྨྲས་པ་ཡིན།” མོས་གསོལ་པ། “བཙུན་པ། བདག་ཁྱིམ་ནས་འོངས་ཏེ་ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་འགྲོ་བ་ནི་མི་ཤེས་པ་སུ་ཡང་མེད་དོ།། འོན་ཀྱང་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ‘གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།’ ཞེས་དྲིས་པ་དང་། འཆི་འཕོ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ‘གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། བདག་གིས་མི་ཤེས་ཏེ། བདག་གང་ནས་འོངས་པ་སྟེ། དམྱལ་བ་ནས་སམ། ལྷའི་འཇིག་རྟེན་ནས་འོངས་པ་མི་ཤེས་སོ།། གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དམྱལ་བར་རམ། ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བའང་མི་ཤེས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཆི་བ་ལ་དམིགས་ནས། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། བདག་གིས་ཤེས་ཏེ། ‘ཐམས་ཅད་འཆི་བ་ནི་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་’སྙམ་ནས། དེའི་ཕྱིར་ ‘ཤེས་སོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཆི་བའི་དུས་ལ་དམིགས་ནས། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། བདག་གིས་མི་ཤེས་ཏེ། ‘བདག་ནམ་ཞིག་འཆི་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་རིང་ངམ། ཡང་ན་སང་ཉིན་འཆི་བར་འགྱུར་བ་’མི་ཤེས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོས་དྲིས་ལན་བཏབ་པ་ལ་“ལེགས་སོ། ལེགས་སོ་”ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་མཛད་དོ།། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་“བུ་མོ་འདི་ནི་ཅི་འདྲའི་མཁས་པ་ཞིག་རེད་ཨང་”ཞེས་ལེགས་སོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སྒྲོག་གོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བུ་མོ་དེ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་ན། ‘‘Andhabhūto ayaṃ loko, tanukettha vipassati; Sakuṇo jālamuttova, appo saggāya gacchatī’’ti. (dha. pa. 174) – “འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་ལོང་བ་བཞིན། །འདི་ན་ཉུང་ཟད་ལྷག་མཐོང་ལྡན། །རྒྱ་ལས་ཐར་བའི་བྱ་བཞིན་དུ། །ཉུང་ཟད་ཅིག་ནི་མཐོ་རིས་འགྲོ། །” Imaṃ gāthamāha. Sā gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhāsi, caturāsītiyā pāṇasahassānañca dhammābhisamayo ahosi. ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེའི་མཐར་མོ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཀྱང་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ།། Sā bhagavantaṃ vanditvā pitu santikaṃ agamāsi. Pitā taṃ disvā ‘‘cirenāgatā’’ti kuddho vegena tante vemaṃ pakkhipi. Taṃ nikkhamitvā dārikāya kucchiṃ bhindi. Sā tattheva kālamakāsi. So disvā – ‘‘nāhaṃ mama dhītaraṃ pahariṃ, apica kho imaṃ vemaṃ vegasā nikkhamitvā imissā kucchiṃ bhindi. Jīvati nu kho nanu kho’’ti vīmaṃsanto mataṃ disvā cintesi – ‘‘manussā maṃ ‘iminā dhītā māritā’ti ñatvā upakkoseyyuṃ, tena rājāpi garukaṃ daṇḍaṃ paṇeyya, handāhaṃ paṭikacceva palāyāmī’’ti. So daṇḍabhayena palāyanto bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe vasantānaṃ bhikkhūnaṃ vasanokāsaṃ pāpuṇi. Te ca bhikkhū upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. Te taṃ pabbājetvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ adaṃsu. So taṃ uggahetvā vāyamanto na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi, te cassa ācariyupajjhāyā. Atha mahāpavāraṇāya sabbeva bhagavato santikaṃ agamaṃsu – ‘‘visuddhipavāraṇaṃ pavāressāmā’’ti. Bhagavā pavāretvā vutthavasso bhikkhusaṅghaparivuto gāmanigamādīsu cārikaṃ caramāno anupubbena āḷaviṃ agamāsi. Tattha manussā bhagavantaṃ nimantetvā dānādīni karontā taṃ bhikkhuṃ disvā ‘‘dhītaraṃ māretvā idāni kaṃ māretuṃ āgatosī’’tiādīni vatvā uppaṇḍesuṃ. Bhikkhū taṃ sutvā upaṭṭhānavelāyaṃ upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā – ‘‘na, bhikkhave[Pg.256], ayaṃ bhikkhu dhītaraṃ māresi, sā attano kammena matā’’ti vatvā tassa bhikkhuno manussehi dubbijānaṃ khīṇāsavamunibhāvaṃ pakāsento bhikkhūnaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ gāthamabhāsi. མོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་རང་གི་ཕའི་དྲུང་དུ་སོང་ངོ། །ཕས་མོ་མཐོང་ནས་“འགོར་དྲགས་སོང་”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ་ཐགས་སྐུད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཤུགས་ཀྱིས་འཕངས་སོ། །དེ་ཕྱིར་ཐོན་ནས་བུ་མོའི་ལྟོ་བ་ཕུག་སྟེ་མོ་དེ་ཉིད་དུ་དུས་ལས་འདས་སོ། །ཁོས་དེ་མཐོང་ནས་“ངས་རང་གི་བུ་མོ་ལ་མ་བརྡུངས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་འདི་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱིར་ཐོན་ནས་མོའི་ལྟོ་བ་ཕུག་སོང་། མོ་གསོན་པོར་ཡོད་དམ་མེད་”ཅེས་བརྟགས་པས་ཤི་བར་མཐོང་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “མི་རྣམས་ཀྱིས་ང་ལ་‘འདིས་རང་གི་བུ་མོ་བསད་སོང་’ཞེས་ཤེས་ནས་སྨད་པར་འགྱུར་ཞིང། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་ཆད་པ་ལྕི་མོ་གཅོད་པར་འགྱུར་བས། ད་ནི་ང་སྔ་ས་ནས་བྲོས་པར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། །ཁོ་ཆད་པ་ལ་སྐྲག་ནས་བྲོས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ལས་ཀྱི་ས་པ་བླངས་ནས་ནགས་ཁྲོད་དུ་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་སླེབས་སོ། །ཁོས་དགེ་སློང་དེ་དག་གི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པས། དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་ཁོ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དེ་པགས་པ་ལྔ་པ་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་ས་པ་བྱིན་ནོ། །ཁོས་དེ་བཟུང་ནས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཅིང། དེ་དག་ནི་ཁོའི་མཁན་སློབ་རྣམས་སོ། །དེ་ནས་དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་དུས་སུ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་“རྣམ་པར་དག་པའི་དགག་དབྱེ་བྱའོ་”ཞེས་སོང་ངོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགག་དབྱེ་མཛད་དེ་དབྱར་གནས་ཟིན་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལ་སོགས་པར་རྒྱུ་ཞིང་རིམ་གྱིས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་རུ་གཤེགས་སོ། །དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་ན། དགེ་སློང་དེ་མཐོང་ནས་“རང་གི་བུ་མོ་བསད་ནས་ད་ནི་སུ་ཞིག་གསོད་པར་འོང་བ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་སོགས་སྨྲས་ཏེ་བརྙས་ཐབས་བྱས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཐོས་ནས་བསྙེན་བཀུར་གྱི་དུས་སུ་ཉེ་བར་སོང་སཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་དེ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག དགེ་སློང་འདིས་རང་གི་བུ་མོ་བསད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མོ་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱིས་ཤི་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ནས། དགེ་སློང་དེའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་དེ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། Tassattho – yo tīsupi kammadvāresu sīlasaṃyamena saṃyatatto kāyena vā vācāya vā cetasā vā hiṃsādikaṃ na karoti pāpaṃ, tañca kho pana daharo vā daharavaye ṭhito, majjhimo vā majjhimavaye ṭhito, eteneva nayena thero vā pacchimavaye ṭhitoti kadācipi na karoti. Kiṃ kāraṇā? Yatatto, yasmā anuttarāya viratiyā sabbapāpehi uparatacittoti vuttaṃ hoti. དེའི་དོན་ནི། གང་ཞིག་ལས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་ཆར་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ལུས་སམ་ངག་གམ་ཡིད་ཀྱིས་འཚེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པ་དང། དེ་ཡང་གཞོན་ནུ་འམ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་གནས་པའམ། བར་མ་འམ་ཚེ་དབུས་ཀྱི་དུས་སུ་གནས་པའམ། ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གནས་བརྟན་ནམ་ཚེ་མཐའི་དུས་སུ་གནས་པ་གང་ཡང་རུང་སྟེ་ནམ་ཡང་མི་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསྡམས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་སྤོང་བས་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་སེམས་ལོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། Idāni muni arosaneyyo na so roseti kañcīti etesaṃ padānaṃ ayaṃ yojanā ca adhippāyo ca – so khīṇāsavamuni arosaneyyo ‘‘dhītumārako’’ti vā ‘‘pesakāro’’ti vā evamādinā nayena kāyena vā vācāya vā rosetuṃ, ghaṭṭetuṃ, bādhetuṃ araho na hoti. Sopi hi na roseti kañci, ‘‘nāhaṃ mama dhītaraṃ māremi, tvaṃ māresi, tumhādiso vā māretī’’tiādīni vatvā kañci na roseti, na ghaṭṭeti, na bādheti, tasmā sopi na rosaneyyo. Apica kho pana ‘‘tiṭṭhatu nāgo, mā nāgaṃ ghaṭṭesi, namo karohi nāgassā’’ti (ma. ni. 1.249) vuttanayena namassitabboyeva hoti. Taṃ vāpi dhīrā muni vedayantīti ettha pana tampi dhīrāva muniṃ vedayantīti evaṃ padavibhāgo veditabbo. Adhippāyo cettha – taṃ ‘‘ayaṃ arosaneyyo’’ti ete bālamanussā ajānitvā rosenti. Ye pana dhīrā honti, te dhīrāva tampi muniṃ vedayanti, ayaṃ khīṇāsavamunīti jānantīti. ད་ནི་“ཐུབ་པ་ཁྲོ་བར་མི་འོས་ཤིང་ཁོས་སུ་ལའང་མི་ཁྲོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་དག་གི་སྦྱོར་བ་དང་དགོངས་པ་ནི། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་དེ་ནི་ཁྲོ་བར་མི་འོས་ཏེ། “བུ་མོ་གསོད་མཁན་”ནམ་“ཐགས་མཁན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལུས་སམ་ངག་གིས་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་དང། གནོད་པ་བྱེད་པ་དང། འཚེ་བར་བྱེད་པའི་འོས་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོས་ཀྱང་སུ་ལའང་མི་ཁྲོ་སྟེ། “ངས་རང་གི་བུ་མོ་མ་བསད་ཀྱི། ཁྱོད་ཀྱིས་བསད་དམ། ཡང་ན་ཁྱོད་ལྟ་བུས་བསད་དོ་”ཞེས་སོགས་སྨྲས་ནས་སུ་ལའང་མི་ཁྲོ་ཞིང་། གནོད་པ་མི་བྱེད་ལ། འཚེ་བར་མི་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ཡང་ཁྲོ་བར་མི་འོས་སོ། །གཞན་ཡང་“ཀླུ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སུ་གསོལ། ཀླུ་ལ་གནོད་པར་མ་བྱེད། ཀླུ་ལ་ཕྱག་འཚོལ་ཅིག་”ཅེས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱག་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ནི་ཐུབ་པར་རྟོགས་”ཞེས་པ་འདིར་ནི། བརྟན་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་དེ་ཉིད་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། “འདི་ནི་ཁྲོ་བར་མི་འོས་པ་ཞིག་གོ་”ཞེས་བྱིས་པ་མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཤེས་པར་ཁྲོ་བར་བྱེད་མོད། གང་དག་བརྟན་པ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཁོ་ནས་དེ་ཉིད་ཐུབ་པར་རྟོགས་ཏེ། འདི་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱའོ།། 219. Yadaggatoti kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira pañcaggadāyako nāma brāhmaṇo ahosi. So nipphajjamānesu sassesu khettaggaṃ, rāsaggaṃ, koṭṭhaggaṃ, kumbhiaggaṃ, bhojanagganti imāni pañca aggāni deti. Tattha paṭhamapakkāniyeva sāli-yava-godhūma-sīsāni āharāpetvā yāgupāyāsaputhukādīni paṭiyādetvā ‘‘aggassa dātā medhāvī, aggaṃ so adhigacchatī’’ti evaṃdiṭṭhiko hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ [Pg.257] deti, idamassa khettaggadānaṃ. Nipphannesu pana sassesu lāyitesu madditesu ca varadhaññāni gahetvā tatheva dānaṃ deti, idamassa rāsaggadānaṃ. Puna tehi dhaññehi koṭṭhāgārāni pūrāpetvā paṭhamakoṭṭhāgāravivaraṇe paṭhamanīhaṭāni dhaññāni gahetvā tatheva dānaṃ deti, idamassa koṭṭhaggadānaṃ. Yaṃ yadeva panassa ghare randheti, tato aggaṃ anuppattapabbajitānaṃ adatvā antamaso dārakānampi na kiñci deti, idamassa kumbhiaggadānaṃ. Puna attano bhojanakāle paṭhamūpanītaṃ bhojanaṃ purebhattakāle saṅghassa, pacchābhattakāle sampattayācakānaṃ, tadabhāve antamaso sunakhānampi adatvā na bhuñjati, idamassa bhojanaggadānaṃ. Evaṃ so pañcaggadāyakotveva abhilakkhito ahosi. ༢༡༩. “གང་ཞིག་མཆོག་ལས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། མཉན་ཡོད་དུ་བྲམ་ཟེ་“མཆོག་ལྔ་སྦྱིན་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས་སོ། །ཁོས་ལོ་ཏོག་སྨིན་པའི་ཚེ་ཞིང་གི་མཆོག་དང། ཕུང་པོའི་མཆོག་དང། བང་མཛོད་ཀྱི་མཆོག་དང། ཕྲུ་མའི་མཆོག་དང། བཟའ་བཏུང་གི་མཆོག་སྟེ་མཆོག་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྦྱིན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ཐོག་མར་སྨིན་པའི་འབྲས་སཱ་ལུ་དང། ནས་དང། གྲོའི་སྙེ་མ་རྣམས་ལེན་དུ་བཅུག་ནས་ཐུག་པ་དང། འོ་ཐུག་དང། འབྲས་ཡོས་ལ་སོགས་པ་བཤམས་ཏེ། “མཆོག་སྦྱིན་བྱེད་པའི་བློ་ལྡན་གྱིས། །མཆོག་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །”ཞེས་དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བྱས་པའི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ནི། འདིའི་ཞིང་གི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །ལོ་ཏོག་སྨིན་ནས་བརྔས་ཤིང་བརྡུངས་པའི་ཚེ་འབྲུ་མཆོག་རྣམས་བླངས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ནི། འདིའི་ཕུང་པོའི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །ཡང་འབྲུ་དེ་དག་གིས་བང་མཛོད་རྣམས་གང་བར་བྱས་ནས་བང་མཛོད་ཐོག་མར་ཕྱེ་བའི་ཚེ་ཐོག་མར་ཕྱིར་བཏོན་པའི་འབྲུ་རྣམས་བླངས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ནི། འདིའི་བང་མཛོད་ཀྱི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཟས་གང་ཞིག་གཡོས་པ་དེ་ལས་མཆོག་གི་ཆ་དེ་ལྷགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་མ་བྱིན་པར། ཐ་ན་རང་གི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྦྱིན་པ་ནི། འདིའི་ཕྲུ་མའི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །ཡང་རང་གི་ཟས་ཀྱི་དུས་སུ་ཐོག་མར་བཤམས་པའི་ཟས་དེ་སྔ་དྲོའི་དགེ་འདུན་ལ་མ་བྱིན་པར། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ལྷགས་པའི་སློང་མོ་བ་རྣམས་ལ་མ་བྱིན་པར། དེ་དག་མེད་ན་ཐ་ན་ཁྱི་རྣམས་ལའང་མ་བྱིན་པར་མི་ཟ་བ་ནི། འདིའི་བཟའ་བཏུང་གི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཁོ་ནི་“མཆོག་ལྔ་སྦྱིན་པ་”ཞེས་པའི་མིང་གིས་གྲགས་པར་གྱུར་ཏོ།། Athekadivasaṃ bhagavā paccūsasamaye buddhacakkhunā lokaṃ volokento tassa brāhmaṇassa brāhmaṇiyā ca sotāpattimaggaupanissayaṃ disvā sarīrapaṭijagganaṃ katvā atippageva gandhakuṭiṃ pāvisi. Bhikkhū pihitadvāraṃ gandhakuṭiṃ disvā – ‘‘ajja bhagavā ekakova gāmaṃ pavisitukāmo’’ti ñatvā bhikkhācāravelāya gandhakuṭiṃ padakkhiṇaṃ katvā piṇḍāya pavisiṃsu. Bhagavāpi brāhmaṇassa bhojanavelāyaṃ nikkhamitvā sāvatthiṃ pāvisi. Manussā bhagavantaṃ disvā evaṃ – ‘‘nūnajja koci satto anuggahetabbo atthi, tathā hi bhagavā ekakova paviṭṭho’’ti ñatvā na bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu nimantanatthāya. Bhagavāpi anupubbena brāhmaṇassa gharadvāraṃ sampatvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena brāhmaṇo bhojanaṃ gahetvā nisinno hoti, brāhmaṇī panassa bījaniṃ gahetvā ṭhitā. Sā bhagavantaṃ disvā ‘‘sacāyaṃ brāhmaṇo passeyya, pattaṃ gahetvā sabbaṃ bhojanaṃ dadeyya, tato me puna pacitabbaṃ bhaveyyā’’ti cintetvā appasādañca maccherañca uppādetvā yathā brāhmaṇo bhagavantaṃ na passati, evaṃ tālavaṇṭena paṭicchādesi. Bhagavā taṃ ñatvā sarīrābhaṃ muñci. Taṃ brāhmaṇo suvaṇṇobhāsaṃ disvā ‘‘kimeta’’nti ullokento addasa bhagavantaṃ dvāre ṭhitaṃ. Brāhmaṇīpi ‘‘diṭṭhonena bhagavā’’ti tāvadeva tālavaṇṭaṃ nikkhipitvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vandi, vanditvā cassā uṭṭhahantiyā sappāyaṃ viditvā – དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་དེ་དང་བྲམ་ཟེ་མོ་གཉིས་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་པར་གཟིགས་ནས། སྐུ་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་དེ་སྔ་མོ་ནས་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གཙང་ཁང་གི་སྒོ་བརྒྱབ་པ་མཐོང་ནས་“དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་པུ་གྲོང་དུ་གཤེགས་པར་བཞེད་དོ་”ཞེས་ཤེས་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་སུ་གཙང་ཁང་ལ་སྐོར་བ་བྱས་ནས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་དུ་ཞུགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་བྲམ་ཟེའི་ཟས་ཀྱི་དུས་སུ་ཕྱིར་གཤེགས་ཏེ་མཉན་ཡོད་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་សོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས་“དེ་རིང་ནི་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་འདྲ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་པུ་གཤེགས་སོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་སྤྱན་དྲང་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་མ་སོང་ངོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཕེབས་ནས་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ནི་ཟས་བཟུང་ནས་འདུག་ཅིང། བྲམ་ཟེ་མོ་ནི་བསིལ་ཡབ་བཟུང་ནས་ལངས་ཏེ་ཡོད་དོ། །མོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས་“གལ་ཏེ་བྲམ་ཟེ་འདིས་མཐོང་ན་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་ཟས་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པར་འགྱུར་ཞིང། དེ་ནས་ངས་ཡང་བསྐྱར་གཡོ་སྐོལ་བྱེད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། མ་དད་པ་དང་སེར་སྣ་བསྐྱེད་ནས་བྲམ་ཟེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏཱ་ལའི་ལོ་མའི་བསིལ་ཡབ་ཀྱིས་བསྒྲིབས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་མཁྱེན་ནས་སྐུ་ལུས་ཀྱི་འོད་ཟེར་བཏང་བར་མཛད་དོ། །བྲམ་ཟེས་གསེར་གྱི་འོད་སྣང་དེ་མཐོང་ནས་“འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”ཞེས་ཡར་བལྟས་པ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་པ་མཐོང་ངོ། །བྲམ་ཟེ་མོས་ཀྱང་“ཁོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་སོང་”ཞེས་དེ་མ་ཐག་ཏཱ་ལའི་བསིལ་ཡབ་བཞག་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ་ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་ཏོ། །ཕྱག་འཚལ་ནས་མོ་ཡར་ལངས་པ་ན་མོ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་ཉིད་མཁྱེན་ནས། ‘‘Sabbaso nāmarūpasmiṃ, yassa natthi mamāyitaṃ; Asatā ca na socati, sa ve bhikkhūti vuccatī’’ti. (dha. pa. 367) – “མིང་དང་གཟུགས་ལ་ཐམས་ཅད་དུ། །གང་ལ་བདག་གིར་འཛིན་པ་མེད། །མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་མི་མྱ་ངན། །དེ་ནི་དགེ་སློང་ཞེས་བྱའོ། །” (ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ ༣༦༧) Imaṃ [Pg.258] gāthamabhāsi. Sā gāthāpariyosāneyeva sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Brāhmaṇopi bhagavantaṃ antogharaṃ pavesetvā, varāsane nisīdāpetvā, dakkhiṇodakaṃ datvā, attano upanītabhojanaṃ upanāmesi – ‘‘tumhe, bhante, sadevake loke aggadakkhiṇeyyā, sādhu, me taṃ bhojanaṃ attano patte patiṭṭhāpethā’’ti. Bhagavā tassa anuggahatthaṃ paṭiggahetvā paribhuñji. Katabhattakicco ca brāhmaṇassa sappāyaṃ viditvā imaṃ gāthamabhāsi. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་མོ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །བྲམ་ཟེས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། གདན་བཟང་པོ་ལ་བཞུགས་སུ་གཅུགས་ནས་ཡོན་ཆབ་ཕུལ་ཏེ། རང་གི་ཕྱིར་བཤམས་པའི་ཟས་དེ་ཕུལ་ནས་“བཙུན་པ་ལགས། ཁྱེད་ནི་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་སྦྱིན་གནས་ཀྱི་མཆོག་ལགས་པས། བདག་གི་ཟས་འདི་ཉིད་ཁྱེད་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་དུ་བཞེས་སུ་གསོལ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་བཞེས་ནས་གསོལ་ཏོ། །བཟའ་བཏུང་གི་བྱ་བ་མཛད་ཟིན་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། Tassattho – yaṃ kumbhito paṭhamameva gahitattā aggato, addhāvasesāya kumbhiyā āgantvā tato gahitattā majjhato, ekadvikaṭacchumattāvasesāya kumbhiyā āgantvā tato gahitattā sesato vā piṇḍaṃ labhetha. Paradattūpajīvīti pabbajito. So hi udakadantapoṇaṃ ṭhapetvā avasesaṃ pareneva dattaṃ upajīvati, tasmā ‘‘paradattūpajīvī’’ti vuccati. Nālaṃ thutuṃ nopi nipaccavādīti aggato laddhā attānaṃ vā dāyakaṃ vā thometumpi nārahati pahīnānunayattā. Sesato laddhā ‘‘kiṃ etaṃ iminā dinna’’ntiādinā nayena dāyakaṃ nipātetvā appiyavacanāni vattāpi na hoti pahīnapaṭighattā. Taṃ vāpi dhīrā muni vedayantīti tampi pahīnānunayapaṭighaṃ dhīrāva muniṃ vedayantīti brāhmaṇassa arahattanikūṭena gāthaṃ desesi. Gāthāpariyosāne brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhahīti. དེའི་དོན་ནི། ཕྲུ་མ་ལས་ཐོག་མར་བླངས་པའི་ཕྱིར་མཆོག་ལས་སམ། ཕྲུ་མའི་ཕྱེད་ཙམ་ལྷག་མ་ལས་བླངས་པའི་ཕྱིར་བར་མ་ལས་སམ། ཕྲུ་མ་ལས་ཐུར་མ་གཅིག་གམ་གཉིས་ཙམ་ལྷག་མ་ལས་བླངས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ལས་བསོད་སྙོམས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །“གཞན་གྱིས་བྱིན་པས་འཚོ་བ་”ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། །ཁོ་ནི་ཆུ་དང་སོ་ཤིང་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་གཞན་གྱིས་བྱིན་པ་ཁོ་ནས་འཚོ་བའི་ཕྱིར་“གཞན་གྱིས་བྱིན་པས་འཚོ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །“བསྟོད་པར་མི་འོས་ཤིང་སྨད་པར་ཡང་མི་བྱེད་”ཅེས་པ་ནི། མཆོག་ལས་ཐོབ་པའི་ཚེ་རང་ཉིད་དམ་སྦྱིན་བདག་ལ་བསྟོད་པར་ཡང་མི་འོས་ཏེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་ལས་ཐོབ་པའི་ཚེ་“འདིས་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་བྱིན་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱིན་བདག་ལ་སྨད་ནས་མི་སྙན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བར་ཡང་མི་བྱེད་དེ། ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ནི་ཐུབ་པར་རྟོགས་”ཞེས་པ་ནི། རྗེས་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་དེ་ཉིད་བརྟན་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་བྲམ་ཟེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསྟན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་བྲམ་ཟེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། 220. Muniṃ carantanti kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira aññataro seṭṭhiputto utuvasena tīsu pāsādesu sabbasampattīhi paricārayamāno daharova pabbajitukāmo hutvā, mātāpitaro yācitvā, khaggavisāṇasutte ‘‘kāmā hi citrā’’ti (su. ni. 50) imissā gāthāya aṭṭhuppattiyaṃ vuttanayeneva tikkhattuṃ pabbajitvā ca uppabbajitvā ca catutthavāre arahattaṃ pāpuṇi. Taṃ pubbaparicayena bhikkhū bhaṇanti – ‘‘samayo, āvuso, uppabbajitu’’nti. So ‘‘abhabbo dānāhaṃ, āvuso, vibbhamitu’’nti āha. Taṃ sutvā bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā ‘‘evametaṃ, bhikkhave, abhabbo so dāni vibbhamitu’’nti tassa khīṇāsavamunibhāvaṃ āvikaronto imaṃ gāthamāha. ༢༢༠. “ཐུབ་པ་སྤྱོད་པ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། མཉན་ཡོད་དུ་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་ཞིག་དུས་བཞིའི་དབང་གིས་གཟིམ་ཁང་གསུམ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྩེ་ཞིང་གནས་པ་ལས། གཞོན་ནུའི་དུས་ཉིད་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ་ཕ་མ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས། བསེ་རུའི་མདོ་ལས་“འདོད་པ་རྣམས་ནི་སྣ་ཚོགས་ཏེ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞིར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཐེངས་གསུམ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ཕྱིར་བབས་པ་ལས། ཐེངས་བཞི་པར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །སྔོན་གྱི་འདྲིས་གཤིབ་ཀྱི་དབང་གིས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་“ཚེ་དང་ལྡན་པ། ད་ནི་ཕྱིར་འབབ་པའི་དུས་ལ་བབས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་“ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ད་ནི་ང་ཕྱིར་འབབ་པའི་སྐལ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ཐོས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ད་ནི་ཁོ་ཕྱིར་འབབ་པའི་སྐལ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་ཁོའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། Tassattho [Pg.259] – moneyyadhammasamannāgamena muniṃ, ekavihāritāya, pubbe vuttappakārāsu vā cariyāsu yāya kāyaci cariyāya carantaṃ, pubbe viya methunadhamme cittaṃ akatvā anuttarāya viratiyā virataṃ methunasmā. Dutiyapādassa sambandho – kīdisaṃ muniṃ carantaṃ virataṃ methunasmāti ce? Yo yobbane nopanibajjhate kvaci, yo bhadrepi yobbane vattamāne kvaci itthirūpe yathā pure, evaṃ methunarāgena na upanibajjhati. Atha vā kvaci attano vā parassa vā yobbane ‘‘yuvā tāvamhi, ayaṃ vā yuvāti paṭisevāmi tāva kāme’’ti evaṃ yo rāgena na upanibajjhatīti ayampettha attho. Na kevalañca virataṃ methunasmā, apica kho pana jātimadādibhedā madā, kāmaguṇesu sativippavāsasaṅkhātā pamādāpi ca virataṃ, evaṃ madappamādā viratattā eva ca vippamuttaṃ sabbakilesabandhanehi. Yathā vā eko lokikāyapi viratiyā virato hoti, na evaṃ, kiṃ pana vippamuttaṃ virataṃ, sabbakilesabandhanehi vippamuttattā lokuttaraviratiyā viratantipi attho. Taṃ vāpi dhīrā muni vedayantīti tampi dhīrā eva muniṃ vedayanti, tumhe pana naṃ na vedayatha, tena naṃ evaṃ bhaṇathāti dasseti. འདིའི་དོན་ནི། ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན་ཐུབ་པ་སྟེ། གཅིག་པུར་གནས་པའམ། ཡང་ན་སྔར་བཤད་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་སྤྱོད་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་། སྔོན་བཞིན་ལོག་གཡེམ་གྱི་ཆོས་ལ་སེམས་མི་འཇུག་པར་བླ་ན་མེད་པའི་སྡོམ་པས་ལོག་གཡེམ་ལས་ལོག་པའོ། །རྐང་པ་གཉིས་པའི་འབྲེལ་ནི། ལོག་གཡེམ་ལས་ལོག་ཅིང་སྤྱོད་པའི་ཐུབ་པ་དེ་འདྲ་བ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཞིག་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་གང་ལའང་མི་ཆགས་པ་སྟེ། མཛེས་པའི་ལང་ཚོ་ལ་བབ་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་གང་ལའང་སྔོན་བཞིན་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མི་འཆིང་བའོ། །ཡང་ན། རང་ཉིད་དམ་གཞན་གྱི་ལང་ཚོ་གང་ལའང་། “ང་ནི་གཞོན་ནུ་ཡིན་ལ། འདི་ཡང་གཞོན་ནུ་ཡིན་པས་རེ་ཞིག་འདོད་པ་ལ་སྤྱད་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མི་འཆིང་བ་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ། །ལོག་གཡེམ་ལས་ལོག་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། རིགས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱགས་པ་དང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པའི་བག་མེད་པ་ལས་ཀྱང་ལོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྒྱགས་པ་དང་བག་མེད་པ་ལས་ལོག་པས་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་སྡོམ་པས་ལོག་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར། ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྡོམ་པས་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའང་དོན་ཏོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལའང་ཐུབ་པར་གསུངས་”ཞེས་པ་ནི། བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུ་ལའང་ཐུབ་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། ཁྱེད་ཅག་གིས་ནི་དེ་མ་ཤེས་པས་དེ་ལྟར་སྨྲའོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། ། 221. Aññāya lokanti kā uppatti? Bhagavā kapilavatthusmiṃ viharati. Tena samayena nandassa ābharaṇamaṅgalaṃ, abhisekamaṅgalaṃ, āvāhamaṅgalanti tīṇi maṅgalāni akaṃsu. Bhagavāpi tattha nimantito pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ tattha gantvā bhuñjitvā nikkhamanto nandassa hatthe pattaṃ adāsi. Taṃ nikkhamantaṃ disvā janapadakalyāṇī ‘‘tuvaṭṭaṃ kho, ayyaputta, āgaccheyyāsī’’ti āha. So bhagavato gāravena ‘‘handa bhagavā patta’’nti vattuṃ asakkonto vihārameva gato. Bhagavā gandhakuṭipariveṇe ṭhatvā ‘‘āhara, nanda, patta’’nti gahetvā ‘‘pabbajissasī’’ti āha. So bhagavato gāravena paṭikkhipituṃ asakkonto ‘‘pabbajāmi, bhagavā’’ti āha. Taṃ bhagavā pabbājesi. So pana janapadakalyāṇiyā vacanaṃ punappunaṃ saranto ukkaṇṭhi. Bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā nandassa anabhiratiṃ vinodetukāmo ‘‘tāvatiṃsabhavanaṃ gatapubbosi, nandā’’ti āha. Nando ‘‘nāhaṃ, bhante, gatapubbo’’ti avoca. ༢༢༡. “འཇིག་རྟེན་ཤེས་ནས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་སེར་སྐྱའི་གཞི་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་དགའ་བོ་ལ་རྒྱན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་དང་། དབང་བསྐུར་བའི་བཀྲ་ཤིས་དང་། ཁབ་ཏུ་བཞེས་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཆོ་ག་གསུམ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེར་གདན་དྲངས་ཏེ། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་དེར་གཤེགས་ནས་བཞེས་པ་གསོལ་ཏེ། ཕྱིར་དེངས་པའི་ཚེ་དགའ་བོའི་ལག་ཏུ་ལྷུང་བཟེད་གཏད་དོ། །དེ་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མཐོང་ནས་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱིས་“རྗེ་བཙུན་གཞོན་ནུ། མྱུར་དུ་ཚུར་བྱོན་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གུས་པས་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྷུང་བཟེད་བཞེས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲ་མ་ནུས་པར་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སོང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙང་ཁང་གི་ཁྱམས་སུ་བཞུགས་ནས་“དགའ་བོ། ལྷུང་བཟེད་ཚུར་བྱིབ་ཅིག་”ཅེས་བཞེས་ནས། “ཁྱོད་རབ་ཏུ་འབྱུང་ངམ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཁོ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གུས་པས་བཟློག་མ་ནུས་པར། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་རབ་ཏུ་འབྱུང་ངོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེས་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མའི་ཚིག་ཡང་ཡང་དྲན་ནས་ཡིད་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཏོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བོའི་མི་དགའ་བ་བསལ་བར་བཞེད་ནས། “དགའ་བོ། ཁྱོད་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་སུ་སྔོན་སོང་མྱོང་ངམ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་པར། དགའ་བོས་“བཙུན་པ། བདག་སྔོན་སོང་མ་མྱོང་ལགས་སོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། Tato naṃ bhagavā attano ānubhāvena tāvatiṃsabhavanaṃ netvā vejayantapāsādadvāre aṭṭhāsi. Bhagavato āgamanaṃ viditvā sakko accharāgaṇaparivuto [Pg.260] pāsādā orohi. Tā sabbāpi kassapassa bhagavato sāvakānaṃ pādamakkhanatelaṃ datvā kakuṭapādiniyo ahesuṃ. Atha bhagavā nandaṃ āmantesi – ‘‘passasi no, tvaṃ nanda, imāni pañca accharāsatāni kakuṭapādānī’’ti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Mātugāmassa nāma nimittānubyañjanaṃ gahetabbanti sakalepi buddhavacane etaṃ natthi. Atha ca panettha bhagavā upāyakusalatāya āturassa dose uggiletvā nīharitukāmo vejjo subhojanaṃ viya nandassa rāgaṃ uggiletvā nīharitukāmo nimittānubyañjanaggahaṇaṃ anuññāsi yathā taṃ anuttaro purisadammasārathi. Tato bhagavā accharāhetu nandassa brahmacariye abhiratiṃ disvā bhikkhū āṇāpesi – ‘‘bhatakavādena nandaṃ codethā’’ti. So tehi codiyamāno lajjito yoniso manasi karonto paṭipajjitvā na cirasseva arahattaṃ sacchākāsi. Tassa caṅkamanakoṭiyaṃ rukkhe adhivatthā devatā bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Bhagavatopi ñāṇaṃ udapādi. Bhikkhū ajānantā tathevāyasmantaṃ codenti. Bhagavā ‘‘na, bhikkhave, idāni nando evaṃ codetabbo’’ti tassa khīṇāsavamunibhāvaṃ dīpento tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ gāthamabhāsi. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་གི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་སུ་ཁྲིད་དེ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཁང་བཟང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པ་ཤེས་ནས་བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་བུ་མོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ཁང་བཟང་ལས་བབས་སོ། །ལྷའི་བུ་མོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཞབས་བྱུག་གི་སྣུམ་ཕུལ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱིས་ཞབས་ཕུག་རོན་གྱི་ཞབས་ལྟར་དམར་བ་ཤ་སྟག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བོ་ལ་“དགའ་བོ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཕུག་རོན་གྱི་ཞབས་ལྟར་དམར་བའི་ལྷའི་བུ་མོ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་འདི་དག་མཐོང་ངམ་”ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མ་དང་དཔེ་བྱད་ལ་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྣང་ངོ་། །འོན་ཀྱང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐབས་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར། ནད་པ་ལས་དུག་ཕྱིར་སྐྱུག་པར་འདོད་པའི་སྨན་པས་བཟའ་བཏུང་བཟང་པོ་སྦྱིན་པ་བཞིན། དགའ་བོའི་འདོད་ཆགས་ཕྱིར་སྐྱུག་ཅིང་འདོན་པར་བཞེད་ནས། གདུལ་བྱ་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ་དེས་མཚན་མ་དང་དཔེ་བྱད་ལ་གཟུང་བར་གནང་ངོ་། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བོ་ལྷའི་བུ་མོའི་ཆེད་དུ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་གཟིགས་ནས། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་“ཁྱེད་ཚོས་དགའ་བོ་ལ་གླ་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སྨད་ཅིག་”ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ལྟར་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པས་ཁོ་བོ་ངོ་ཚ་སྐྱེས་ཏེ། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་བསྒྲུབས་པས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །དེའི་འཆག་སའི་སྣེ་མོའི་ཤིང་ལ་གནས་པའི་ལྷས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་དེ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའང་མཁྱེན་པ་སྐྱེས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཤེས་པར་སྔར་བཞིན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དགའ་བོ་ལ་སྨད་པར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག །ད་ནི་དགའ་བོ་ལ་དེ་ལྟར་སྨད་པར་མི་བྱའོ་”ཞེས་དེའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tassattho – dukkhasaccavavatthānakaraṇena khandhādilokaṃ aññāya jānitvā vavatthapetvā nirodhasaccasacchikiriyāya paramatthadassiṃ, samudayappahānena catubbidhampi oghaṃ, pahīnasamudayattā rūpamadādivegasahanena cakkhādiāyatanasamuddañca atitariya atitaritvā atikkamitvā maggabhāvanāya, ‘‘tanniddesā tādī’’ti imāya tādilakkhaṇappattiyā tādiṃ. Yo vāyaṃ kāmarāgādikilesarāsiyeva avahananaṭṭhena ogho, kucchitagatipariyāyena samuddanaṭṭhena samuddo, samudayappahāneneva taṃ oghaṃ samuddañca atitariya atitiṇṇoghattā idāni tumhehi evaṃ vuccamānepi vikāramanāpajjanatāya tādimpi evampettha attho ca adhippāyo ca veditabbo. Taṃ chinnaganthaṃ asitaṃ anāsavanti idaṃ panassa thutivacanameva, imāya catusaccabhāvanāya catunnaṃ ganthānaṃ chinnattā chinnaganthaṃ, diṭṭhiyā taṇhāya vā katthaci anissitattā asitaṃ, catunnaṃ āsavānaṃ abhāvena anāsavanti vuttaṃ hoti. Taṃ vāpi dhīrā muni vedayantīti tampi dhīrāva khīṇāsavamuniṃ vedayanti tumhe pana avedayamānā evaṃ bhaṇathāti dasseti. འདིའི་དོན་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཤེས་ཤིང་རྟོགས་ནས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱས་པས་དོན་དམ་པ་མཐོང་བའོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་སྤངས་པས་ཆུ་བོ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ལས་བརྒལ་ཞིང་། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྦ་རླབས་བཟོད་པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ལམ་བསྒོམས་པས་བརྒལ་ཞིང་འདས་པའོ། །“དེ་ཉིད་བསྟན་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་”ཞེས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པས་ན་དེ་བཞིན་ནོ། །འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕུང་པོ་འདི་ཉིད་འཁྱེར་བའི་དོན་གྱིས་ཆུ་བོ་ཞེས་བྱ་ལ། ངན་འགྲོའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་འཇུག་ཅིང་གཏིང་ཟབ་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆུ་བོ་དང་རྒྱ་མཚོ་དེ་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་ཟིན་པའི་ཕྱིར། ད་ལྟ་ཁྱེད་ཅག་གིས་དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མི་སྐྱེ་བས་ན་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདིའི་དོན་དང་དགོངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“འཆིང་བ་བཅད་ཅིང་མ་བརྟེན་ཟག་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་བསྟོད་པའི་ཚིག་སཏེ། བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པས་འཆིང་བ་བཞི་པོ་བཅད་པས་ན་འཆིང་བ་བཅད་པའོ། །ལྟ་བའམ་སྲེད་པས་གང་ལའང་མ་བརྟེན་པས་ན་མ་བརྟེན་པའོ། །ཟག་པ་བཞི་མེད་པས་ན་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལའང་ཐུབ་པར་གསུངས་”ཞེས་པ་ནི། བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ཟག་ཟད་ཀྱི་ཐུབ་པ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་གྱི། ཁྱེད་ཅག་གིས་ནི་མ་ཤེས་པར་དེ་ལྟར་སྨྲའོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། ། 222. Asamā [Pg.261] ubhoti kā uppatti? Aññataro bhikkhu kosalaraṭṭhe paccantagāmaṃ nissāya araññe viharati. Tasmiñca gāme migaluddako tassa bhikkhuno vasanokāsaṃ gantvā mige bandhati. So araññaṃ pavisanto theraṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisantampi passati, araññā āgacchanto gāmato nikkhamantampi passati. Evaṃ abhiṇhadassanena there jātasineho ahosi. So yadā bahuṃ maṃsaṃ labhati, tadā therassāpi rasapiṇḍapātaṃ deti. Manussā ujjhāyanti – ‘‘ayaṃ bhikkhu ‘amukasmiṃ padese migā tiṭṭhanti, caranti, pānīyaṃ pivantī’ti luddakassa āroceti. Tato luddako mige māreti, tena ubho saṅgamma jīvikaṃ kappentī’’ti. Atha bhagavā janapadacārikaṃ caramāno taṃ janapadaṃ agamāsi. Bhikkhū gāmaṃ piṇḍāya pavisantā taṃ pavattiṃ sutvā bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā luddakena saddhiṃ samānajīvikābhāvasādhakaṃ tassa bhikkhuno khīṇāsavamunibhāvaṃ dīpento tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ gāthamabhāsi. ༢༢༢. “གཉིས་པོ་མི་མཚུངས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་ཞིག་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་གྱི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་ནགས་ཚལ་དུ་གནས་སོ། །གྲོང་གསེབ་དེའི་རི་དྭགས་རྔོན་པ་ཞིག་དགེ་སློང་དེའི་གནས་སུ་འོངས་ནས་རི་དྭགས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །ཁོ་བོ་ནགས་སུ་འཇུག་པའི་ཚེ་གནས་བརྟན་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་འཇུག་པའང་མཐོང་ལ། ནགས་ལས་ཕྱིར་འཐོན་པའི་ཚེ་གྲོང་ལས་ཕྱིར་འབྱུང་བའང་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བས་གནས་བརྟན་ལ་བྱམས་པ་སྐྱེས་སོ། །ཁོས་ཤ་མང་པོ་ཐོབ་པའི་ཚེ་གནས་བརྟན་ལའང་བསོད་སྙོམས་རོ་བཅུད་ཅན་འབུལ་བར་བྱེད་དོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་འདིས་ ‘ཡུལ་འདི་ན་རི་དྭགས་རྣམས་གནས་ཤིང་རྒྱུ་ཞིང་ཆུ་འཐུང་ངོ་’ཞེས་རྔོན་པ་ལ་སྨྲས་ཏེ། དེ་ནས་རྔོན་པས་རི་དྭགས་རྣམས་གསོད་པར་བྱེད་ལ། དེ་ལྟར་གཉིས་པོ་འགྲོགས་ནས་འཚོ་བ་སྐྱོང་ངོ་”ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུལ་གྲུ་རྒྱུ་ཞིང་ཡུལ་དེར་བྱོན་ཏོ། །དགེ་སློང་རྣམས་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་གཏམ་དེ་ཐོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་རྔོན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཚོ་བ་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཟག་ཟད་ཀྱི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tassattho – yo ca, bhikkhave, bhikkhu, yo ca luddako, ete asamā ubho. Yaṃ manussā bhaṇanti ‘‘samānajīvikā’’ti, taṃ micchā. Kiṃ kāraṇā? Dūravihāravuttino, dūre vihāro ca vutti ca nesanti dūravihāravuttino. Vihāroti vasanokāso, so ca bhikkhuno araññe, luddakassa ca gāme. Vuttīti jīvikā, sā ca bhikkhuno gāme sapadānabhikkhācariyā, luddakassa ca araññe migasakuṇamāraṇā. Puna caparaṃ gihī dāraposī, so luddako tena kammena puttadāraṃ poseti. Amamo ca subbato, puttadāresu taṇhādiṭṭhimamattavirahito sucivatattā sundaravatattā ca subbato so khīṇāsavabhikkhu. Puna caparaṃ parapāṇarodhāya gihī asaññato, so luddako gihī parapāṇarodhāya tesaṃ pāṇānaṃ jīvitindriyupacchedāya kāyavācācittehi asaṃyato. Niccaṃ munī rakkhati pāṇine yato, itaro pana khīṇāsavamuni kāyavācācittehi niccaṃ yato saṃyato pāṇino rakkhati. Evaṃ sante te kathaṃ samānajīvikā bhavissantīti? འདིའི་དོན་ནི། དགེ་སློང་དག་ དགེ་སློང་གང་ཡིན་པ་དང་རྔོན་པ་གང་ཡིན་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་མི་མཚུངས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་“འཚོ་བ་མཚུངས་སོ་”ཞེས་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྫུན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་དང་སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་གི་གནས་དང་སྤྱོད་པ་ནི་རྒྱང་རིང་བས་ན་གནས་དང་སྤྱོད་པ་རིང་བའོ། །གནས་ནི་གནས་མལ་ཏེ། དེ་ཡང་དགེ་སློང་གི་ནི་ནགས་ཚལ་ན་ཡིན་ལ། རྔོན་པའི་ནི་གྲོང་གསེབ་ན་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་པ་ནི་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་དགེ་སློང་གི་ནི་གྲོང་དུ་མཐར་ཆགས་སུ་བསོད་སྙོམས་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། རྔོན་པའི་ནི་ནགས་སུ་རི་དྭགས་དང་བྱ་གསོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ཁྱིམ་པ་ནི་ཆུང་མ་སྐྱོང་བ་སྟེ། རྔོན་པ་དེས་ལས་དེས་བུ་དང་ཆུང་མ་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ། །བདག་གིར་མི་འཛིན་ཅིང་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི། བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བས་བདག་གིར་འཛིན་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། གཙང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པ་དང་མཛེས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པས་ན་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་སྟེ། དེ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་དེའོ། །གཞན་ཡང་། ཁྱིམ་པ་ནི་སྲོག་ཆགས་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པས་མ་བསྡམས་པ་སྟེ། རྔོན་པ་ཁྱིམ་པ་དེ་ནི་སྲོག་ཆགས་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་ཅིང་སྲོག་ཆགས་དེ་དག་གི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གཅོད་པའི་ཕྱིར། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་མ་བསྡམས་པའོ། །“ཐུབ་པ་རྟག་ཏུ་བསྡམས་པས་སྲོག་ཆགས་སྲུང་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་ཟག་ཟད་ཀྱི་ཐུབ་པ་དེ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་རྟག་ཏུ་བསྡམས་ཤིང་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་པས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འཚོ་བ་མཚུངས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། 223. Sikhī yathāti kā uppatti? Bhagavati kapilavatthusmiṃ viharante sākiyānaṃ kathā udapādi – ‘‘paṭhamakasotāpanno pacchā sotāpattiṃ pattassa dhammena vuḍḍhataro hoti, tasmā pacchā sotāpannena bhikkhunā paṭhamasotāpannassa gihino abhivādanādīni kattabbānī’’ti taṃ kathaṃ aññataro [Pg.262] piṇḍacāriko bhikkhu sutvā bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘aññā eva hi ayaṃ jāti, pūjaneyyavatthu liṅga’’nti sandhāya ‘‘anāgāmīpi ce, bhikkhave, gihī hoti, tena tadahupabbajitassāpi sāmaṇerassa abhivādanādīni kattabbānevā’’ti vatvā puna pacchā sotāpannassāpi bhikkhuno paṭhamasotāpannagahaṭṭhato atimahantaṃ visesaṃ dassento bhikkhūnaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ gāthamabhāsi. ༢༢༣. “རྨ་བྱ་བཞིན་དུ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་སེར་སྐྱའི་གཞི་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གཏམ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། “ཐོག་མར་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི། ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པ་ལས་ཆོས་ཀྱིས་རྒན་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཐོག་མར་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་ཁྱིམ་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་དགོས་སོ་”ཞེས་སོ། །གཏམ་དེ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བའི་དགེ་སློང་ཞིག་གིས་ཐོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“འདི་ནི་རིགས་གཞན་པ་ཉིད་དེ། མཆོད་པར་འོས་པའི་དངོས་པོ་ནི་རྟགས་སོ། །”ཞེས་པ་ལ་དགོངས་ནས། “དགེ་སློང་དག །ཁྱིམ་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། དེས་ཉིན་དེར་རབ་ཏུ་བྱུང་མ་ཐག་པའི་དགེ་ཚུལ་ལའང་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་དགོས་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཡང་ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་ལའང་ཐོག་མར་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་ཁྱིམ་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། Tassattho – yvāyaṃ matthake jātāya sikhāya sabbhāvena sikhī, maṇidaṇḍasadisāya gīvāya nīlagīvoti ca mayūravihaṅgamo vuccati. So yathā haritahaṃsatambahaṃsakhīrahaṃsakāḷahaṃsapākahaṃsasuvaṇṇahaṃsesu yvāyaṃ suvaṇṇahaṃso, tassa haṃsassa javena soḷasimpi kalaṃ na upeti. Suvaṇṇahaṃso hi muhuttakena yojanasahassampi gacchati, yojanampi asamattho itaro. Dassanīyatāya pana ubhopi dassanīyā honti, evaṃ gihī paṭhamasotāpannopi kiñcāpi maggadassanena dassanīyo hoti. Atha kho so pacchā sotāpannassāpi maggadassanena tulyadassanīyabhāvassāpi bhikkhuno javena nānukaroti. Katamena javena? Uparimaggavipassanāñāṇajavena. Gihino hi taṃ ñāṇaṃ dandhaṃ hoti puttadārādijaṭāya jaṭitattā, bhikkhuno pana tikkhaṃ hoti tassā jaṭāya vijaṭitattā. Svāyamattho bhagavatā ‘‘munino vivittassa vanamhi jhāyato’’ti iminā pādena dīpito. Ayañhi sekkhamuni bhikkhu kāyacittavivekena ca vivitto hoti, lakkhaṇārammaṇūpanijjhānena ca niccaṃ vanasmiṃ jhāyati. Kuto gihino evarūpo viveko ca jhānañcāti ayañhettha adhippāyoti? དེའི་དོན་ནི། མགོ་བོར་སྐྱེས་པའི་གཙུག་ཕུད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཙུག་ཕུད་ཅན་དང་། ནོར་བུའི་དབྱུག་པ་ལྟ་བུའི་མགྲིན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མགྲིན་སྔོན་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་རྨ་བྱ་འདབ་ཆགས་འདི་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་དཔེར་ན། ངང་པ་ལྗང་ཁུ་དང་། ཟངས་མདོག་ཅན། འོ་མའི་མདོག་ཅན། ངང་པ་ནག་པོ། བཏུང་བའི་ངང་པ། གསེར་གྱི་ངང་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གསེར་གྱི་ངང་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱི་ཆ་བཅུ་དྲུག་གི་ཆ་གཅིག་ལའང་མི་ཉེའོ། །གསེར་གྱི་ངང་པ་ནི་ཐང་ཅིག་ལ་དཔག་ཚད་སྟོང་དུའང་འགྲོ་ལ། ཅིག་ཤོས་ནི་དཔག་ཚད་གཅིག་ལའང་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་མཛེས་པའི་ཆ་ནས་ནི་གཉིས་ཀ་མཛེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པ་རྒྱུན་ཞུགས་དང་པོ་དེའང་ལམ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མཛེས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་སུ་གྱུར་ཅིང་ལམ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མཛེས་པ་མཚུངས་པའི་དགེ་སློང་གི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མི་སྙེགས་སོ། །མགྱོགས་ཚད་གང་གི་སྒོ་ནས་ཞེ་ན། གོང་མའི་ལམ་གྱི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱིས་སོ། །ཁྱིམ་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བས་འཁྲིལ་བའི་ཕྱིར་རྟུལ་བ་ཡིན་ལ། དགེ་སློང་གི་ནི་འཁྲིལ་བ་དེ་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རྣོ་བ་ཡིན། དོན་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ནགས་སུ་དབེན་པར་བསམ་གཏན་བྱེད་པའི་ཐུབ་པ་" ཞེས་པའི་ཚིག་རྐང་འདིས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །འདི་ལྟར་སློབ་པའི་ཐུབ་པ་དགེ་སློང་འདི་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་དབེན་པས་དབེན་པ་ཡིན་ལ། མཚན་ཉིད་དང་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས་རྟག་ཏུ་ནགས་སུ་བསམ་གཏན་བྱེད་དོ། །ཁྱིམ་པ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་དབེན་པ་དང་བསམ་གཏན་ག་ལ་ཡོད་དེ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ནི་འདིའི་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya munisuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཐུབ་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Niṭṭhito ca paṭhamo vaggo atthavaṇṇanānayato, nāmena དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ལས་ཚན་པ་དང་པོ་རྫོགས་སོ། །མཚན་ནི། Uragavaggoti. ལྟོ་འགྲོའི་ཚན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། 2. Cūḷavaggo ༢. ཚན་པ་ཆུང་ངུ་། 1. Ratanasuttavaṇṇanā ༡. དཀོན་མཆོག་གི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Yānīdha [Pg.263] bhūtānīti ratanasuttaṃ. Kā uppatti? Atīte kira vesāliyaṃ dubbhikkhādayo upaddavā uppajjiṃsu. Tesaṃ vūpasamanatthāya licchavayo rājagahaṃ gantvā, yācitvā, bhagavantaṃ vesālimānayiṃsu. Evaṃ ānīto bhagavā tesaṃ upaddavānaṃ vūpasamanatthāya idaṃ suttamabhāsi. Ayamettha saṅkhepo. Porāṇā panassa vesālivatthuto pabhuti uppattiṃ vaṇṇayanti. Sā evaṃ veditabbā – bārāṇasirañño kira aggamahesiyā kucchimhi gabbho saṇṭhāsi. Sā taṃ ñatvā rañño nivedesi. Rājā gabbhaparihāraṃ adāsi. Sā sammā parihariyamānagabbhā gabbhaparipākakāle vijāyanagharaṃ pāvisi. Puññavatīnaṃ paccūsasamaye gabbhavuṭṭhānaṃ hoti, sā ca tāsaṃ aññatarā, tena paccūsasamaye alattakapaṭalabandhujīvakapupphasadisaṃ maṃsapesiṃ vijāyi. Tato ‘‘aññā deviyo suvaṇṇabimbasadise putte vijāyanti, aggamahesī maṃsapesinti rañño purato mama avaṇṇo uppajjeyyā’’ti cintetvā tena avaṇṇabhayena taṃ maṃsapesiṃ ekasmiṃ bhājane pakkhipitvā aññena paṭikujjitvā rājamuddikāya lañchetvā gaṅgāya sote pakkhipāpesi. Manussehi chaḍḍitamatte devatā ārakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Suvaṇṇapaṭṭikañcettha jātihiṅgulakena ‘‘bārāṇasirañño aggamahesiyā pajā’’ti likhitvā bandhiṃsu. Tato taṃ bhājanaṃ ūmibhayādīhi anupaddutaṃ gaṅgāya sotena pāyāsi. "འདིར་ནི་སྐྱེ་བོ་གང་དག་" ཅེས་པ་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་མདོ་ཡིན་ནོ། །བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་དུས་སུ་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་མུ་གེ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱུང་བར་གྲགས་སོ། །དེ་དག་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལི་ཙཱ་བཱི་རྣམས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་སོང་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྤྱན་དྲངས། དེ་ལྟར་སྤྱན་དྲངས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནོད་པ་དེ་དག་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱུང་བ་རྒྱས་པར་འཆད་དོ། །དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་གྲགས་སོ། །མོས་དེ་ཤེས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་མངལ་གྱི་སྐྱོབ་པ་བྱིན་ནོ། །མོས་མངལ་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཏེ་མངལ་སྨིན་པའི་ཚེ་བཙས་པའི་ཁང་པར་ཞུགས་སོ། །བསོད་ནམས་ཅན་གྱི་བུད་མེད་རྣམས་ནི་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་བུ་བཙའ་བ་ཡིན་ལ། མོའང་དེ་དག་གི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པས། ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་རྒྱ་སྐྱེགས་ཀྱི་ཁུ་བ་དང་བནྡྷུ་ཛཱི་བ་ཀའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུའི་ཤའི་གོང་བུ་ཞིག་བཙས་སོ། །དེ་ནས་མོས་ "བཙུན་མོ་གཞན་དག་ནི་གསེར་གྱི་སྐུ་འདྲ་བའི་བུ་བཙའ་བར་བྱེད་ལ། བཙུན་མོ་དམ་པས་ནི་ཤའི་གོང་བུ་ཞིག་བཙས་སོ་ཞེས་རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་བདག་ལ་མི་སྙན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་" སྙམ་དུ་བསམས་ནས། མི་སྙན་པའི་འཇིགས་པ་དེས་ཤའི་གོང་བུ་དེ་སྣོད་གཅིག་གི་ནང་དུ་བཅུག །ཁ་གཅོད་གཞན་གྱིས་བཀབ། རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་སྟེ་གངྒཱའི་རྒྱུན་ལ་སྐུར་དུ་བཅུག་གོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུར་མ་ཐག་ཏུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་སོ། །འདིར་གསེར་གྱི་པང་ལེབ་ཅིག་ལ་མཚལ་གྱིས་ "བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་བུ་རྒྱུད་དོ་" ཞེས་བྲིས་ཏེ་བཏགས་སོ། །དེ་ནས་སྣོད་དེ་རླབས་ཀྱི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པས་མ་གནོད་པར་གངྒཱའི་རྒྱུན་གྱིས་ཁྱེར་ཏོ། ། Tena ca samayena aññataro tāpaso gopālakulaṃ nissāya gaṅgāya tīre vasati. So pātovagaṅgaṃ otiṇṇo taṃ bhājanaṃ āgacchantaṃ disvā paṃsukūlasaññāya aggahesi. Tato tattha taṃ akkharapaṭṭikaṃ rājamuddikālañchanañca disvā muñcitvā taṃ maṃsapesiṃ addasa. Disvānassa etadahosi – ‘‘siyā gabbho, tathā hissa duggandhapūtibhāvo natthī’’ti taṃ assamaṃ netvā suddhe okāse ṭhapesi. Atha aḍḍhamāsaccayena dve maṃsapesiyo ahesuṃ. Tāpaso disvā sādhukataraṃ ṭhapesi. Tato puna addhamāsaccayena ekamekissā pesiyā hatthapādasīsānamatthāya pañca pañca piḷakā uṭṭhahiṃsu. Atha tato addhamāsaccayena ekā [Pg.264] maṃsapesi suvaṇṇabimbasadiso dārako; ekā dārikā ahosi. Tesu tāpasassa puttasineho uppajji, aṅguṭṭhato cassa khīraṃ nibbatti, tato pabhuti ca khīrabhattaṃ labhati. So bhattaṃ bhuñjitvā khīraṃ dārakānaṃ mukhe āsiñcati. Tesaṃ yaṃ yaṃ udaraṃ pavisati, taṃ sabbaṃ maṇibhājanagataṃ viya dissati. Evaṃ nicchavī ahesuṃ. Apare pana āhu – ‘‘sibbitvā ṭhapitā viya nesaṃ aññamaññaṃ līnā chavi ahosī’’ti. Evaṃ te nicchavitāya vā līnacchavitāya vā licchavīti paññāyiṃsu. དེའི་ཚེ་ན་དྲང་སྲོང་ཞིག་ཕྱུགས་རྫིའི་ཁྱིམ་ལ་བརྟེན་ནས་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་གནས་སོ། །དེ་སྔ་དྲོ་གངྒཱའི་ནང་དུ་བབས་པ་ན་སྣོད་དེ་འོངས་པ་མཐོང་ནས། ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བླངས་སོ། །དེ་ནས་དེར་ཡི་གེ་བྲིས་པའི་པང་ལེབ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་རྒྱའི་དམ་ཁ་མཐོང་ནས་བཀྲོལ་ཏེ་ཤའི་གོང་བུ་དེ་མཐོང་ངོ་། །མཐོང་ནས་ཁོང་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། "འདི་ནི་མངལ་གྱི་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལ་དྲི་ང་བ་དང་རུལ་བའི་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དྲང་སྲོང་གི་གནས་སུ་ཁྱེར་ཏེ་གཙང་མའི་ས་ཞིག་ཏུ་བཞག་གོ། །དེ་ནས་ཟླ་བ་ཕྱེད་འདས་པ་ན་ཤའི་གོང་བུ་གཉིས་སུ་གྱུར་ཏོ། །དྲང་སྲོང་གིས་དེ་མཐོང་ནས་ལེགས་པར་བཞག་གོ། །དེ་ནས་ཡང་ཟླ་བ་ཕྱེད་འདས་པ་ན་ཤའི་གོང་བུ་རེ་རེ་ལས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་དང་མགོ་བོའི་ཆེད་དུ་འབུར་ལྔ་ལྔ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཡང་ཟླ་བ་ཕྱེད་འདས་པ་ན་ཤའི་གོང་བུ་གཅིག་ནི་གསེར་གྱི་སྐུ་འདྲ་བའི་བུ་ཆུང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ལ། གཅིག་ནི་བུ་མོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་ལ་དྲང་སྲོང་བུ་ལ་ཆགས་པ་ལྟ་བུའི་བྱམས་པ་སྐྱེས་ཤིང་། ཁོའི་མཐེ་བོང་ལས་འོ་མ་བྱུང་བས་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་འོ་མའི་ཟས་རྙེད་དོ། །ཁོས་ཟས་ཟོས་ནས་འོ་མ་དེ་བྱིས་པ་དག་གི་ཁར་བླུགས་སོ། །དེ་དག་གི་ལྟོ་བར་གང་དང་གང་ཞུགས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཤེལ་གྱི་སྣོད་དུ་བཅུག་པ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟར་པགས་པ་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏོ། །གཞན་དག་ནི་ "དེ་དག་གི་པགས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་དྲུབས་ཏེ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་འབྱར་ནས་ཡོད་དོ་" ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་པགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་པགས་པ་འབྱར་བའི་ཕྱིར་ལི་ཙཱ་བཱི་ཞེས་གྲགས་སོ། ། Tāpaso dārake posento ussūre gāmaṃ piṇḍāya pavisati, atidivā paṭikkamati. Tassa taṃ byāpāraṃ ñatvā gopālakā āhaṃsu – ‘‘bhante, pabbajitānaṃ dārakaposanaṃ palibodho, amhākaṃ dārake detha, mayaṃ posessāma, tumhe attano kammaṃ karothā’’ti. Tāpaso ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Gopālakā dutiyadivase maggaṃ samaṃ katvā, pupphehi okiritvā; dhajapaṭākā ussāpetvā tūriyehi vajjamānehi assamaṃ āgatā. Tāpaso ‘‘mahāpuññā dārakā, appamādena vaḍḍhetha, vaḍḍhetvā ca aññamaññaṃ āvāhavivāhaṃ karotha, pañcagorasena rājānaṃ tosetvā bhūmibhāgaṃ gahetvā nagaraṃ māpetha, tatra kumāraṃ abhisiñcathā’’ti vatvā dārake adāsi. Te ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dārake netvā posesuṃ. དྲང་སྲོང་གིས་བྱིས་པ་དག་སྐྱོང་བཞིན་དུ་ཉི་མ་མཐོན་པོར་གྱུར་ཚེ་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཕྱི་དྲོ་གནས་སུ་ཕྱིར་འོང་ངོ་། །ཁོའི་བྱ་བ་དེ་ཤེས་ནས་ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། "བཙུན་པ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིས་པ་སྐྱོང་བ་ནི་བར་ཆད་ཡིན་པས། བྱིས་པ་དག་བདག་ཅག་ལ་གནང་དང་། བདག་ཅག་གིས་སྐྱོང་བར་བྱའོ། །ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་བྱ་བ་མཛོད་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "ལེགས་སོ་" ཞེས་ཁས་བླངས་སོ། །ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་གཉིས་པར་ལམ་མཉམ་པར་བྱས། མེ་ཏོག་གཏོར། བ་དན་དང་རྒྱལ་མཚན་བཙུགས་ཏེ་རོལ་མོ་འཁྲོལ་བཞིན་དུ་དྲང་སྲོང་གི་གནས་སུ་འོངས་སོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "བྱིས་པ་འདི་དག་ནི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས། བག་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་གསོས་ཤིག །ཆེར་སྐྱེས་པ་ན་ཕན་ཚུན་གཉེན་སྒྲིག་གྱིས། བ་ལང་གི་བཅུད་ལྔས་རྒྱལ་པོ་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་ས་ཆ་བླངས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་སྐྲུན་ཅིག །དེར་རྒྱལ་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་ནས་བྱིས་པ་དག་བྱིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ "ལེགས་སོ་" ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་བྱིས་པ་དག་ཁྱེར་ནས་གསོས་སོ། ། Dārakā vaḍḍhimanvāya kīḷantā vivādaṭṭhānesu aññe gopāladārake hatthenapi pādenapi paharanti, te rodanti. ‘‘Kissa rodathā’’ti ca mātāpitūhi vuttā ‘‘ime nimmātāpitikā tāpasapositā amhe atīva paharantī’’ti vadanti. Tato tesaṃ mātāpitaro ‘‘ime dārakā aññe dārake viheṭhenti dukkhāpenti, na ime saṅgahetabbā, vajjetabbā ime’’ti āhaṃsu. Tato pabhuti kira so padeso ‘‘vajjī’’ti vuccati yojanasataṃ parimāṇena. Atha taṃ padesaṃ gopālakā rājānaṃ tosetvā aggahesuṃ. Tattheva nagaraṃ māpetvā soḷasavassuddesikaṃ kumāraṃ abhisiñcitvā rājānaṃ akaṃsu. Tāya cassa dārikāya saddhiṃ vāreyyaṃ katvā katikaṃ akaṃsu – ‘‘na bāhirato dārikā ānetabbā, ito dārikā na kassaci dātabbā’’ti. Tesaṃ paṭhamasaṃvāsena dve dārakā jātā dhītā ca putto ca, evaṃ soḷasakkhattuṃ dve dve jātā. Tato tesaṃ [Pg.265] dārakānaṃ yathākkamaṃ vaḍḍhantānaṃ ārāmuyyānanivāsanaṭṭhānaparivārasampattiṃ gahetuṃ appahontaṃ taṃ nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena pākārena parikkhipiṃsu. Tassa punappunaṃ visālīkatattā vesālītveva nāmaṃ jātaṃ. Idaṃ vesālīvatthu. བྱིས་པ་དག་ཆེར་སྐྱེས་ནས་རྩེད་མོ་རྩེ་བའི་ཚེ། རྩོད་པའི་གནས་སུ་ཕྱུགས་རྫིའི་བྱིས་པ་གཞན་དག་ལ་ལག་པས་ཀྱང་རྡེག །རྐང་པས་ཀྱང་གཞུ་བས་དེ་དག་ངུའོ། །ཕ་མ་དག་གིས་ "ཅིའི་ཕྱིར་ངུ་བ་ཡིན་ནམ་" ཞེས་དྲིས་པ་ན། "ཕ་མ་མེད་པར་དྲང་སྲོང་གིས་གསོས་པའི་བྱིས་པ་འདི་དག་གིས་བདག་ཅག་ལ་ཤིན་ཏུ་རྡེག་གོ་" ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ནས་དེ་དག་གི་ཕ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ "བྱིས་པ་འདི་དག་གིས་བྱིས་པ་གཞན་དག་ལ་གནོད་པ་བྱེད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་པས། འདི་དག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱ་བར་མི་རིགས་ཏེ། འདི་དག་ནི་སྤང་བར་བྱའོ་ (ཝཛྫེཏབྦཱ)" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ས་ཕྱོགས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ "ཝཛྫཱི" (སྤང་བར་བྱ་བའི་ཡུལ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་ས་ཕྱོགས་དེ་བླངས་སོ། །དེར་གྲོང་ཁྱེར་བསྐྲུན་ནས་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པའི་རྒྱལ་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་པོར་བསྐོས་སོ། །བུ་མོ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ནས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་སྟེ། "ཕྱི་རོལ་ནས་བུ་མོ་བག་མར་བསུ་བར་མི་བྱ་ཞིང་། འདི་ནས་བུ་མོ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སུ་ལའང་སྦྱིན་པར་མི་བྱའོ་" ཞེས་སོ། །དེ་དག་ཐོག་མར་མལ་གཅིག་ཏུ་ཉལ་བ་ལས་བུ་དང་བུ་མོ་མཚེ་མ་གཉིས་བཙས་སོ། །དེ་ལྟར་ཐེངས་བཅུ་དྲུག་གི་བར་དུ་གཉིས་གཉིས་བཙས་སོ། །དེ་ནས་བྱིས་པ་དེ་དག་རིམ་གྱིས་ཆེར་སྐྱེས་པ་ན། ཀུན་དགའ་ར་བ་དང་། སྐྱེད་མོས་ཚལ། གནས་ཁང་དང་འཁོར་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཤོང་བར་མི་འགྱུར་བས། གྲོང་ཁྱེར་དེ་ལ་རྒྱང་གྲགས་རེའི་མཚམས་སུ་ལྕགས་རི་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ (ཝེ་སཱ་ལཱི) ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དུ་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སོ། ། Ayaṃ pana vesālī bhagavato uppannakāle iddhā vepullappattā ahosi. Tattha hi rājūnaṃyeva satta sahassāni satta ca satāni satta ca rājāno ahesuṃ, tathā yuvarājasenāpatibhaṇḍāgārikappabhutīnaṃ. Yathāha – ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པའི་དུས་སུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེར་རྒྱལ་པོ་ཁོ་ན་ལའང་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་ཚབ་དང་། དམག་དཔོན། ཕྱག་མཛོད་ལ་སོགས་པའང་དེ་མཚུངས་སུ་ཡོད་དོ། །འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ‘‘Tena kho pana samayena vesālī iddhā ceva hoti phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā subhikkhā ca, satta ca pāsādasahassāni, satta ca pāsādasatāni, satta ca pāsādā, satta ca kūṭāgārasahassāni, satta ca kūṭāgārasatāni, satta ca kūṭāgārāni, satta ca ārāmasahassāni, satta ca ārāmasatāni, satta ca ārāmā, satta ca pokkharaṇisahassāni, satta ca pokkharaṇisatāni, satta ca pokkharaṇiyo’’ti (mahāva. 326). "དེའི་ཚེ་ན་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ། མི་ཚོགས་ཆེ་བ། ཟས་སླ་བ་ཡིན་ནོ། །དེར་ཁང་བཟང་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན་ཡོད་ལ། ཁང་པ་བརྩེགས་པ་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན། ཀུན་དགའ་ར་བ་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན། པདྨའི་རྫིང་བུ་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན་ཡོད་དོ་" ཞེས་སོ། ། Sā aparena samayena dubbhikkhā ahosi dubbuṭṭhikā dussassā. Paṭhamaṃ duggatamanussā maranti, te bahiddhā chaḍḍenti. Matamanussānaṃ kuṇapagandhena amanussā nagaraṃ pavisiṃsu. Tato bahutarā mīyanti, tāya paṭikūlatāya ca sattānaṃ ahivātakarogo uppajji. Iti tīhi dubbhikkhaamanussarogabhayehi upaddutāya vesāliyā nagaravāsino upasaṅkamitvā rājānamāhaṃsu – ‘‘mahārāja, imasmiṃ nagare tividhaṃ bhayamuppannaṃ, ito pubbe yāva sattamā rājakulaparivaṭṭā evarūpaṃ anuppannapubbaṃ, tumhākaṃ maññe adhammikattena etarahi uppanna’’nti. Rājā sabbe santhāgāre sannipātāpetvā, ‘‘mayhaṃ adhammikabhāvaṃ vicinathā’’ti āha. Te sabbaṃ paveṇiṃ vicinantā na kiñci addasaṃsu. དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་གྲོང་ཁྱེར་དེར་ཆར་པ་མི་འབབ་པ་དང་ལོ་ཏོག་མི་སྐྱེ་བས་མུ་གེ་བྱུང་ངོ་། །ཐོག་མར་མི་དབུལ་པོ་རྣམས་ཤི་ཞིང་། དེ་དག་ཕྱི་རོལ་དུ་བསྐྱུར་ཏོ། །ཤི་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་རོ་དྲི་ང་བས་མི་མ་ཡིན་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཞུགས་སོ། །དེ་ལས་མི་མང་པོ་ཤི་ཞིང་། མི་གཙང་བ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རིམས་ནད་དྲག་པོ་ (ཨ་ཧི་ཝཱ་ཏ་ཀ་རོ་ག) བྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་མུ་གེ་དང་། མི་མ་ཡིན། རིམས་ནད་དེ་འཇིགས་པ་གསུམ་གྱིས་གནོད་པར་གྱུར་པ་ན། ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཡུལ་མི་རྣམས་འདུས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་སྨྲས་པ། "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གྲོང་ཁྱེར་འདིར་འཇིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བྱུང་སྟེ། སྔོན་ཆད་རྒྱལ་རྒྱུད་བདུན་གྱི་བར་དུ་འདི་ལྟ་བུའི་གནོད་པ་བྱུང་མ་མྱོང་ངོ་། །འདི་ནི་ད་ལྟ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པས་བྱུང་བར་སེམས་སོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ཐམས་ཅད་ཚོགས་ཁང་དུ་བསྡུས་ནས། "བདག་གི་ཆོས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་ཡོད་མེད་ཚོལ་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་བཙལ་ཀྱང་སྐྱོན་ཅིའང་མ་མཐོང་ངོ་། ། Tato rañño dosaṃ adisvā ‘‘idaṃ bhayaṃ amhākaṃ kathaṃ vūpasameyyā’’ti cintesuṃ. Tattha ekacce cha satthāro apadisiṃsu – ‘‘etehi okkantamatte vūpasamissatī’’ti. Ekacce āhaṃsu – ‘‘buddho kira loke uppanno, so bhagavā sabbasattahitāya dhammaṃ deseti mahiddhiko [Pg.266] mahānubhāvo, tena okkantamatte sabbabhayāni vūpasameyyu’’nti. Tena te attamanā hutvā ‘‘kahaṃ pana so bhagavā etarahi viharati, amhehi vā pesite āgaccheyyā’’ti āhaṃsu. Athāpare āhaṃsu – ‘‘buddhā nāma anukampakā, kissa nāgaccheyyuṃ, so pana bhagavā etarahi rājagahe viharati, rājā ca bimbisāro taṃ upaṭṭhahati, kadāci so āgantuṃ na dadeyyā’’ti. ‘‘Tena hi rājānaṃ saññāpetvā ānessāmā’’ti dve licchavirājāno mahatā balakāyena pahūtaṃ paṇṇākāraṃ datvā rañño santikaṃ pesesuṃ – ‘‘bimbisāraṃ saññāpetvā bhagavantaṃ ānethā’’ti. Te gantvā rañño paṇṇākāraṃ datvā taṃ pavattiṃ nivedetvā ‘‘mahārāja, bhagavantaṃ amhākaṃ nagaraṃ pesehī’’ti āhaṃsu. Rājā na sampaṭicchi – ‘‘tumhe eva jānāthā’’ti āha. Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā evamāhaṃsu – ‘‘bhante, amhākaṃ nagare tīṇi bhayāni uppannāni. Sace bhagavā āgaccheyya, sotthi no bhaveyyā’’ti. Bhagavā āvajjetvā ‘‘vesāliyaṃ ratanasutte vutte sā rakkhā koṭisatasahassacakkavāḷāni pharissati, suttapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissatī’’ti adhivāsesi. Atha rājā bimbisāro bhagavato adhivāsanaṃ sutvā ‘‘bhagavatā vesāligamanaṃ adhivāsita’’nti nagare ghosanaṃ kārāpetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘kiṃ, bhante, sampaṭicchittha vesāligamana’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, āgametha, yāva maggaṃ paṭiyādemī’’ti. དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཉེས་པ་མ་མཐོང་བས། “ངེད་ཅག་གི་འཇིགས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རམ།” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་གིས་སྟོན་པ་དྲུག་པོ་བསྟན་ཏེ། “འདི་དག་འོངས་མ་ཐག་ཏུ་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁ་ཅིག་གིས་སྨྲས་པ། “འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་བྱུང་བར་གྲགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མཐུ་རྩལ་ཆེ་ཞིང་གཟི་བརྗིད་ཆེ་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་ཞིག་སྟེ། ཁོང་བྱོན་མ་ཐག་ཏུ་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེས་ན་ཁོང་ཚོ་ཡིད་རངས་ཏེ། “ད་ལྟ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་སམ། ངེད་ཅག་གིས་བཏང་བའི་ཕོ་ཉས་གདན་དྲངས་ན་བྱོན་ནམ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཡང་གཞན་དག་གིས་སྨྲས་པ། “སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས། ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱོན། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ད་ལྟ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ན་བཞུགས་ཤིང་། རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་རིམ་གྲོ་བྱེད་པས། ནམ་ཡང་གཤེགས་སུ་མི་སྟེར་རོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“འོ་ན་རྒྱལ་པོ་ལ་གོ་བར་བྱས་ཏེ་གདན་འདྲེན་པར་བྱའོ།” ཞེས་ལི་ཙཱ་བྱིའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་དམག་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་སྐྱེས་མང་པོ་དང་བཅས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་བཏང་སྟེ། “གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་ལ་གོ་བར་བྱས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གདན་དྲོངས་ཤིག” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་སོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་སྐྱེས་ཕུལ་ཏེ་གནས་ཚུལ་རྣམས་བརྗོད་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ངེད་ཅག་གི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཏང་དུ་གསོལ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་མ་གནང་བར། “ཁྱེད་རང་ཚོས་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། ངེད་ཅག་གི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇིགས་པ་གསུམ་བྱུང་བས། གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་ན་ངེད་ཅག་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་རོ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐུགས་ལ་བསམས་ཏེ། “ཡངས་པ་ཅན་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་བསྟན་པས་སྲུང་བ་དེས་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ཏུ་ཁྱབ་པར་འགྱུར་ཞིང་། མདོ་བསྟན་པའི་མཐར་སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་མཁྱེན་ནས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་ཐོས་ནས། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་གཤེགས་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སོ།” ཞེས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ནས་གསོལ་པ། “བཙུན་པ། ཡངས་པ་ཅན་དུ་གཤེགས་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སམ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་དེ་བཞིན་ནོ།” ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། འོ་ན་བདག་གིས་ལམ་མ་བཅོས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ།” ཞེས་རྒྱལ་པོས་གསོལ་ཏོ། ། Atha kho rājā bimbisāro rājagahassa ca gaṅgāya ca antarā pañcayojanaṃ bhūmiṃ samaṃ katvā, yojane yojane vihāraṃ māpetvā, bhagavato gamanakālaṃ paṭivedesi. Bhagavā pañcahi bhikkhusatehi parivuto pāyāsi. Rājā pañcayojanaṃ maggaṃ pañcavaṇṇehi pupphehi jāṇumattaṃ okirāpetvā dhajapaṭākāpuṇṇaghaṭakadaliādīni ussāpetvā bhagavato dve setacchattāni, ekekassa ca bhikkhussa ekamekaṃ ukkhipāpetvā saddhiṃ attano parivārena pupphagandhādīhi pūjaṃ karonto ekekasmiṃ vihāre bhagavantaṃ vasāpetvā mahādānāni datvā pañcahi divasehi gaṅgātīraṃ nesi. Tattha sabbālaṅkārehi nāvaṃ alaṅkaronto vesālikānaṃ sāsanaṃ pesesi – ‘‘āgato bhagavā, maggaṃ paṭiyādetvā sabbe bhagavato paccuggamanaṃ [Pg.267] karothā’’ti. Te ‘‘diguṇaṃ pūjaṃ karissāmā’’ti vesāliyā ca gaṅgāya ca antarā tiyojanaṃ bhūmiṃ samaṃ katvā bhagavato cattāri, ekekassa ca bhikkhuno dve dve setacchattāni sajjetvā pūjaṃ kurumānā gaṅgātīre āgantvā aṭṭhaṃsu. དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་གངྒཱའི་བར་གྱི་ས་དཔག་ཚད་ལྔ་པོ་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་། དཔག་ཚད་རེ་རེར་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གཤེགས་པའི་དུས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་གཤེགས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དཔག་ཚད་ལྔའི་ལམ་དུ་ཁ་དོག་ལྔའི་མེ་ཏོག་པུས་མོ་ནུབ་ཙམ་བཏིང་ཞིང་། རྒྱལ་མཚན་དང་། བ་དན། བུམ་པ་གང་བ། ཆུ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་བཙུགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྟེང་དུ་གདུགས་དཀར་པོ་གཉིས་དང་། དགེ་སློང་རེ་རེའི་སྟེང་དུ་གདུགས་དཀར་པོ་རེ་རེ་འཛིན་དུ་བཅུག་ནས། རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པས་མཆོད་པ་བྱེད་བཞིན། གཙུག་ལག་ཁང་རེ་རེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་སུ་བཅུག་ཅིང་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་བྱིན་ཏེ། ཉིན་ཞག་ལྔས་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་གདན་དྲངས་སོ། །དེ་ན་གྲུ་གཟིངས་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཏེ། ཡངས་པ་ཅན་པ་རྣམས་ལ་ཕྲིན་བཏང་བ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་གྱིས། ལམ་བཅོས་ཏེ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསུ་བ་ལ་བྱོན་ཅིག” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་ “ངེད་ཅག་གིས་མཆོད་པ་ལྡབ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་བྱའོ།” ཞེས་བསམས་ཏེ། ཡངས་པ་ཅན་དང་གངྒཱའི་བར་གྱི་ས་དཔག་ཚད་གསུམ་པོ་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གདུགས་དཀར་པོ་བཞི་དང་། དགེ་སློང་རེ་རེ་ལ་གདུགས་དཀར་པོ་གཉིས་གཉིས་བཤམས་ཏེ། མཆོད་པ་བྱེད་བཞིན་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ལྷགས་ནས་བསྒུགས་ཏེ་འཁོད་དོ། ། Bimbisāro dve nāvāyo saṅghāṭetvā, maṇḍapaṃ katvā, pupphadāmādīhi alaṅkaritvā tattha sabbaratanamayaṃ buddhāsanaṃ paññāpesi. Bhagavā tasmiṃ nisīdi. Pañcasatā bhikkhūpi nāvaṃ abhiruhitvā yathānurūpaṃ nisīdiṃsu. Rājā bhagavantaṃ anugacchanto galappamāṇaṃ udakaṃ orohitvā ‘‘yāva, bhante, bhagavā āgacchati, tāvāhaṃ idheva gaṅgātīre vasissāmī’’ti vatvā nivatto. Upari devatā yāva akaniṭṭhabhavanā pūjamakaṃsu, heṭṭhā gaṅgānivāsino kambalassatarādayo nāgā pūjamakaṃsu. Evaṃ mahatiyā pūjāya bhagavā yojanamattaṃ addhānaṃ gaṅgāya gantvā vesālikānaṃ sīmantaraṃ paviṭṭho. གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་གྲུ་གཉིས་སྦྲེལ་ཏེ་སྤྲོ་ཁང་བྱས་ཤིང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ཏེ། དེ་ན་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་བཤམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ན་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་པོའང་གྲུ་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཅི་རིགས་པར་འཁོད་དོ། །རྒྱལ་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་ཆུ་སྐེ་ཚད་ཙམ་དུ་བབས་ནས། “བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སླར་མ་བྱོན་གྱི་བར་དུ་བདག་གངྒཱའི་འགྲམ་འདི་ཉིད་དུ་གནས་པར་བགྱིའོ།” ཞེས་གསོལ་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་གོ །སྟེང་གི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་འོག་མིན་གྱི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་མཆོད་པ་བྱས་ཤིང་། འོག་གི་གངྒཱ་ན་གནས་པའི་ཀླུ་སྟོབས་བཟང་དང་། སྐར་མ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མཆོད་པ་བྱས་སོ། །འདི་ལྟར་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གངྒཱའི་ཆུ་ལམ་དཔག་ཚད་གཅིག་ཙམ་བརྒལ་ཏེ། ཡངས་པ་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་ཞུགས་སོ། ། Tato licchavirājāno tena bimbisārena katapūjāya diguṇaṃ karontā galappamāṇe udake bhagavantaṃ paccuggacchiṃsu. Teneva khaṇena tena muhuttena vijjuppabhāvinaddhandhakāravisaṭakūṭo gaḷagaḷāyanto catūsu disāsu mahāmegho vuṭṭhāsi. Atha bhagavatā paṭhamapāde gaṅgātīre nikkhittamatte pokkharavassaṃ vassi. Ye temetukāmā, te eva tementi, atemetukāmā na tementi. Sabbattha jāṇumattaṃ ūrumattaṃ kaṭimattaṃ galappamāṇaṃ udakaṃ vahati, sabbakuṇapāni udakena gaṅgaṃ pavesitāni parisuddho bhūmibhāgo ahosi. དེ་ནས་ལི་ཙཱ་བྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་བྱས་པའི་མཆོད་པ་ལས་ལྡབ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་བྱེད་བཞིན། ཆུ་སྐེ་ཚད་ཙམ་དུ་བབས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསུས་སོ། །དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་བཞི་ནས་གློག་གི་འོད་ཟེར་འཁྱུག་ཅིང་མུན་ནག་གི་སྤྲིན་རྩེ་འཁྲིགས་པའི་ཆར་སྤྲིན་ཆེན་པོ་འཐིབས་ཤིང་འབྲུག་སྒྲ་ལྡིར་རོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞབས་གཡས་པ་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་བཞག་མ་ཐག་ཏུ་པདྨའི་ཆར་ཆེན་པོ་བབས་སོ། །གང་དག་སྦང་བར་འདོད་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་སྦངས་ཤིང་། སྦང་བར་མི་འདོད་པ་རྣམས་མ་སྦངས་སོ། །ཀུན་ཏུ་ཆུ་ལོང་བུ་ནུབ་པ་དང་། བརླ་ནུབ་པ། རྐེད་པ་ནུབ་པ། སྐེ་ནུབ་པ་ཙམ་དུ་བབས་ཏེ། རོ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཆུས་གངྒཱའི་ནང་དུ་བསྐྱུར་བས་ས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་དག་པར་གྱུར་ཏོ། ། Licchavirājāno bhagavantaṃ antarā yojane yojane vāsāpetvā mahādānāni datvā tīhi divasehi diguṇaṃ pūjaṃ karontā vesāliṃ nayiṃsu. Vesāliṃ sampatte bhagavati sakko devānamindo devasaṅghapurakkhato āgacchi, mahesakkhānaṃ devānaṃ sannipātena amanussā yebhuyyena palāyiṃsu. Bhagavā nagaradvāre ṭhatvā ānandattheraṃ āmantesi – ‘‘imaṃ ānanda, ratanasuttaṃ uggahetvā balikammūpakaraṇāni gahetvā licchavikumārehi saddhiṃ vesāliyā tīsu pākārantaresu vicaranto parittaṃ karohī’’ti ratanasuttaṃ abhāsi. Evaṃ ‘‘kena panetaṃ suttaṃ, kadā, kattha, kasmā ca vutta’’nti etesaṃ pañhānaṃ vissajjanā vitthārena vesālivatthuto pabhuti porāṇehi vaṇṇiyati. ལི་ཙཱ་བྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལམ་བར་གྱི་དཔག་ཚད་རེ་རེར་བཞུགས་སུ་བཅུག་ཅིང་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་བྱིན་ཏེ། ཉིན་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་མཆོད་པ་ལྡབ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་བྱེད་བཞིན་ཡངས་པ་ཅན་དུ་གདན་དྲངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཕེབས་པ་ན། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ལྷགས་པས། མཐུ་ཆེ་བའི་ལྷ་རྣམས་འདུས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་མ་ཡིན་པ་ཕལ་ཆེར་བྲོས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “ཀུན་དགའ་བོ། རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་འདི་ཟུངས་ཤིག དེ་ནས་མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཐོགས་ཏེ། ལི་ཙཱ་བྱིའི་གཞོན་ནུ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་ལྕགས་རི་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་ཉུལ་ཞིང་སྲུང་བ་གྱིས་ཤིག” ཅེས་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར། “མདོ་འདི་སུས་གསུངས། ནམ་གསུངས། གང་དུ་གསུངས། ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས།” ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདི་དག་གི་ལན་ནི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ནས་བཟུང་སྟེ་རྒྱས་པར་བཤད་དོ། ། Evaṃ [Pg.268] bhagavato vesāliṃ anuppattadivaseyeva vesālinagaradvāre tesaṃ upaddavānaṃ paṭighātatthāya vuttamidaṃ ratanasuttaṃ uggahetvā āyasmā ānando parittatthāya bhāsamāno bhagavato pattena udakaṃ ādāya sabbanagaraṃ abbhukkiranto anuvicari. ‘‘Yaṃ kiñcī’’ti vuttamatteyeva ca therena ye pubbe apalātā saṅkārakūṭabhittippadesādinissitā amanussā, te catūhi dvārehi palāyiṃsu, dvārāni anokāsāni ahesuṃ. Tato ekacce dvāresu okāsaṃ alabhamānā pākāraṃ bhinditvā palātā. Amanussesu gatamattesu manussānaṃ gattesu rogo vūpasanto, te nikkhamitvā sabbagandhapupphādīhi theraṃ pūjesuṃ. Mahājano nagaramajjhe santhāgāraṃ sabbagandhehi limpitvā vitānaṃ katvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā tattha buddhāsanaṃ paññāpetvā bhagavantaṃ ānesi. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཕེབས་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ། ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་དེ་དག་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་འདི་བཟུང་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་སྲུང་བའི་ཕྱིར་འདོན་བཞིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་ཆུ་བླངས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོར་ཞིང་ཉུལ་ལོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་ “གང་ཅིའང་” ཞེས་བརྗོད་མ་ཐག་ཏུ། སྔོན་ཆད་མ་བྲོས་པར་ཕྱག་དར་ཁྲོད་དང་། རྩིག་གྱང་གི་གསེང་ལ་སོགས་པར་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་སྒོ་བཞི་ནས་བྲོས་པས། སྒོ་རྣམས་སུ་འཚང་ཁ་ཆེན་པོ་བྱུང་ངོ། །དེ་ནས་ཁ་ཅིག་གིས་སྒོ་རྣམས་སུ་ཐར་ས་མ་རྙེད་པར་ལྕགས་རི་བཤིགས་ཏེ་བྲོས་སོ། །མི་མ་ཡིན་རྣམས་སོང་མ་ཐག་ཏུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ནད་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་ཕྱིར་ཐོན་ནས་སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་བརྟན་ལ་མཆོད་པ་བྱས་སོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་སུ་འདུ་ཁང་སྤོས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བྱུགས་ཤིང་། བླ་རེ་བྲེས་ཏེ་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ནས། དེ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་བཤམས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གདན་དྲངས་སོ། ། Bhagavā santhāgāraṃ pavisitvā paññatte āsane nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho rājāno manussā ca patirūpe okāse nisīdiṃsu. Sakkopi devānamindo dvīsu devalokesu devaparisāya saddhiṃ upanisīdi aññe ca devā. Ānandattheropi sabbaṃ vesāliṃ anuvicaranto ārakkhaṃ katvā vesālinagaravāsīhi saddhiṃ āgantvā ekamantaṃ nisīdi. Tattha bhagavā sabbesaṃ tadeva ratanasuttaṃ abhāsīti. བཅོམ་ལྡན་འདས་འདུ་ཁང་དུ་གཤེགས་ཏེ་བཤམས་པའི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་། རྒྱལ་པོ་རྣམས་དང་། མི་རྣམས་ཀྱང་རིམ་པ་བཞིན་འོས་པའི་ས་ལ་འཁོད་དོ། །ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ཀྱང་ལྷ་རིས་གཉིས་ཀྱི་ལྷའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་ཉེ་བར་འཁོད་ཅིང་། ལྷ་གཞན་དག་ཀྱང་འཁོད་དོ། །གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོའང་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཀུན་ཏུ་ཉུལ་ཏེ་སྲུང་བ་བྱས་ནས། ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གྲོང་མི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལྷགས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །དེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་དེ་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 224. Tattha yānīdha bhūtānīti paṭhamagāthāyaṃ yānīti yādisāni appesakkhāni vā mahesakkhāni vā. Idhāti imasmiṃ padese, tasmiṃ khaṇe sannipatitaṭṭhānaṃ sandhāyāha. Bhūtānīti kiñcāpi bhūtasaddo ‘‘bhūtasmiṃ pācittiya’’nti evamādīsu (pāci. 69) vijjamāne, ‘‘bhūtamidanti, bhikkhave, samanupassathā’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.401) khandhapañcake, ‘‘cattāro kho, bhikkhu, mahābhūtā hetū’’ti evamādīsu (ma. ni. 3.86) catubbidhe pathavīdhātvādirūpe, ‘‘yo ca kālaghaso bhūto’’ti evamādīsu (jā. 1.2.190) khīṇāsave, ‘‘sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussaya’’nti evamādīsu (dī. ni. 2.220) sabbasatte, ‘‘bhūtagāmapātabyatāyā’’ti evamādīsu (pāci. 90) rukkhādike, ‘‘bhūtaṃ bhūtato sañjānātī’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.3) cātumahārājikānaṃ heṭṭhā sattanikāyaṃ upādāya vattati. Idha pana avisesato amanussesu daṭṭhabbo. ༢༢༤. དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་ “གང་དག་འདིར་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་” ཞེས་པ་ལ། “གང་དག་” ཅེས་པ་ནི་མཐུ་ཆུང་བ་འམ། ཡང་ན་མཐུ་ཆེ་བ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ངོ་། །“འདིར་” ཞེས་པ་ནི་ས་ཕྱོགས་འདི་དང་། སྐབས་དེར་འདུས་པའི་གནས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“འབྱུང་པོ་” (bhūtāni) ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི། “འབྱུང་པོ་ཡོད་ན་ལྟུང་བྱེད་དོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཡོད་པ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “དགེ་སློང་དག འདི་ནི་བྱུང་བར་ལྟོས་ཤིག” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཕུང་པོ་ལྔ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “དགེ་སློང་དག འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ས་ལ་སོགས་པའི་ “འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་གཟུགས་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “དུས་ཟ་བར་བྱེད་པའི་འབྱུང་པོ་གང་ཡིན་པ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “འཇིག་རྟེན་གྱི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ལུས་འདོར་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “ས་བོན་དང་སྐྱེ་དངོས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ལ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཤིང་ལ་སོགས་པ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “འབྱུང་པོ་ལ་འབྱུང་པོར་ཤེས་སོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་འོག་གི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་ “མི་མ་ཡིན་པ་” ལ་གོ་བར་བྱའོ། ། Samāgatānīti [Pg.269] sannipatitāni. Bhummānīti bhūmiyaṃ nibbattāni. Vāti vikappane. Tena yānīdha bhummāni vā bhūtāni samāgatānīti imamekaṃ vikappaṃ katvā puna dutiyaṃ vikappaṃ kātuṃ ‘‘yāni vā antalikkhe’’ti āha. Antalikkhe vā yāni bhūtāni nibbattāni, tāni sabbāni idha samāgatānīti attho. Ettha ca yāmato yāva akaniṭṭhaṃ, tāva nibbattāni bhūtāni ākāse pātubhūtavimānesu nibbattattā ‘‘antalikkhe bhūtānī’’ti veditabbāni. Tato heṭṭhā sineruto pabhuti yāva bhūmiyaṃ rukkhalatādīsu adhivatthāni pathaviyañca nibbattāni bhūtāni, tāni sabbāni bhūmiyaṃ bhūmipaṭibaddhesu ca rukkhalatāpabbatādīsu nibbattattā ‘‘bhummāni bhūtānī’’ti veditabbāni. “འདུས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་པའོ། །“ས་ལ་གནས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ས་ལ་སྐྱེས་པའོ། །“ཡང་ན་” (vā) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་ “གང་དག་འདིར་ས་ལ་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་འདུས་པ་ཡང་ན།” ཞེས་རྣམ་པར་བརྟག་པ་གཅིག་བྱས་ནས། སླར་ཡང་རྣམ་པར་བརྟག་པ་གཉིས་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་བར་སྣང་ལ་གནས་པ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །བར་སྣང་ལ་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འདིར་འདུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་འདིར་འཐབ་བྲལ་ནས་འོག་མིན་གྱི་བར་དུ་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་པོ་རྣམས་ནི་ནམ་མཁར་བྱུང་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། “བར་སྣང་ལ་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་” ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་འོག་རི་རབ་ནས་བཟུང་སྟེ་ས་དང་ཤིང་དང་ལྕུག་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པའི་ལྷ་རྣམས་དང་། ས་ལ་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་པོ་རྣམས་ནི། ས་དང་ས་ལ་འབྲེལ་བའི་ཤིང་དང་ལྕུག་མ་དང་རི་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། “ས་ལ་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་” ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Evaṃ bhagavā sabbāneva amanussabhūtāni ‘‘bhummāni vā yāni va antalikkhe’’ti dvīhi padehi vikappetvā puna ekena padena pariggahetvā ‘‘sabbeva bhūtā sumanā bhavantū’’ti āha. Sabbeti anavasesā. Evāti avadhāraṇe, ekampi anapanetvāti adhippāyo. Bhūtāti amanussā. Sumanā bhavantūti sukhitamanā, pītisomanassajātā bhavantūti attho. Athopīti kiccantarasanniyojanatthaṃ vākyopādāne nipātadvayaṃ. Sakkacca suṇantu bhāsitanti aṭṭhiṃ katvā, manasi katvā, sabbacetaso samannāharitvā dibbasampattilokuttarasukhāvahaṃ mama desanaṃ suṇantu. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“ས་ལ་གནས་པའམ་ཡང་ན་བར་སྣང་ལ་གནས་པ”ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་མི་མ་ཡིན་པའི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས། སླར་ཡང་ཚིག་གཅིག་གིས་བསྡུས་ཏེ། “འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །“ཐམས་ཅད”ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །“ཉིད” (eva) ཅེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་སྒྲ་སྟེ། གཅིག་ཀྱང་མ་ལུས་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ། །“འབྱུང་པོ”ཞེས་པ་ནི་མི་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །“ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་བདེ་བའི་ཡིད་དང་ལྡན་ཞིང་། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །“གཞན་ཡང་” (athopi) ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་གཞན་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་ཚིག་ཕྲད་གཉིས་སོ། །“གསུངས་པ་ལ་གུས་པས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་གུས་པར་བྱས་ཏེ། ཡིད་ལ་བྱས་ནས། སེམས་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། ལྷའི་འབྱོར་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ང་ཡི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པའོ། ། Evamettha bhagavā ‘‘yānīdha bhūtāni samāgatānī’’ti aniyamitavacanena bhūtāni pariggahetvā puna ‘‘bhummāni vā yāni va antalikkhe’’ti dvidhā vikappetvā tato ‘‘sabbeva bhūtā’’ti puna ekajjhaṃ katvā ‘‘sumanā bhavantū’’ti iminā vacanena āsayasampattiyaṃ niyojento ‘‘sakkacca suṇantu bhāsita’’nti payogasampattiyaṃ, tathā yonisomanasikārasampattiyaṃ paratoghosasampattiyañca, tathā attasammāpaṇidhisappurisūpanissayasampattīsu samādhipaññāhetusampattīsu ca niyojento gāthaṃ samāpesi. དེ་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“འདིར་འདུས་པའི་འབྱུང་པོ་གང་དག་”ཅེས་མ་ངེས་པའི་ཚིག་གིས་འབྱུང་པོ་རྣམས་བསྡུས་ནས། སླར་ཡང་“ས་ལ་གནས་པའམ་ཡང་ན་བར་སྣང་ལ་གནས་པ”ཞེས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཞིང་། དེ་ནས་“འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉིད”ཅེས་སླར་ཡང་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། “ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་ཅིང་། “གསུངས་པ་ལ་གུས་པས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པས་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་གཞན་གྱི་སྒྲ་ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལའང་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་སྨོན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལེགས་པར་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་དོ། ། 225. Tasmā hi bhūtāti dutiyagāthā. Tattha tasmāti kāraṇavacanaṃ. Bhūtāti āmantanavacanaṃ. Nisāmethāti suṇātha. Sabbeti anavasesā[Pg.270]. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yasmā tumhe dibbaṭṭhānāni tattha upabhogasampadañca pahāya dhammassavanatthaṃ idha samāgatā, na naṭanaccanādidassanatthaṃ, tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbeti. Atha vā ‘‘sumanā bhavantu sakkacca suṇantū’’ti vacanena tesaṃ sumanabhāvaṃ sakkaccaṃ sotukamyatañca disvā āha – yasmā tumhe sumanabhāvena attasammāpaṇidhiyonisomanasikārāsayasuddhīhi sakkaccaṃ sotukamyatāya sappurisūpanissayaparatoghosapadaṭṭhānato payogasuddhīhi ca yuttā, tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbeti. Atha vā yaṃ purimagāthāya ante ‘‘bhāsita’’nti vuttaṃ, taṃ kāraṇabhāvena apadisanto āha – ‘‘yasmā mama bhāsitaṃ nāma atidullabhaṃ aṭṭhakkhaṇaparivajjitassa khaṇassa dullabhattā, anekānisaṃsañca paññākaruṇāguṇena pavattattā, tañcāhaṃ vattukāmo ‘suṇantu bhāsita’nti avocaṃ. Tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbe’’ti idaṃ iminā gāthāpadena vuttaṃ hoti. ༢༢༥. “དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་རྣམས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་སྟེ། དེའི་ནང་གི་“དེ་ལྟ་བས་ན”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པའི་ཚིག་གོ། །“འབྱུང་པོ་རྣམས”ཞེས་པ་ནི་བོད་པའི་སྒྲའོ། །“ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་ཉན་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། །“ཐམས་ཅད”ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པའོ། །ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་གོ་སྐབས་འདིར་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ལྷའི་གནས་དང་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་སྤངས་ཏེ། ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་འདིར་འདུས་པ་ཡིན་གྱི། ཟློས་གར་དང་བྲོ་གར་ལ་སོགས་པ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་འོངས་པ་མ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པའོ། །ཡང་ན། “ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག གུས་པས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པའི་ཚིག་གིས་ཁོང་ཚོའི་ཡིད་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དང་གུས་པས་ཉན་འདོད་པའི་བསམ་པ་གཟིགས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཁྱེད་རྣམས་ཡིད་བདེ་བའི་སྒོ་ནས་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་སྨོན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། བསམ་པ་དག་པ་དང་ལྡན་ཞིང་། གུས་པས་ཉན་འདོད་པའི་སྒོ་ནས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། གཞན་གྱི་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྦྱོར་བ་དག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པའོ། །ཡང་ན། སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་“གསུངས་པ”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་མཚན་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་ཏེ། “གང་གི་ཕྱིར་ང་ཡི་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་སྟེ། མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་སྤངས་པའི་ཁོམ་པ་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་རབ་དང་སྙིང་རྗེའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པས་ཕན་ཡོན་མཐའ་ཡས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ངས་བཤད་པར་འདོད་པས་ ‘གསུངས་པ་ལ་ཉོན་ཅིག’ ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྐང་པ་འདིས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། Evametaṃ kāraṇaṃ niropento attano bhāsitanisāmane niyojetvā nisāmetabbaṃ vattumāraddho ‘‘mettaṃ karotha mānusiyā pajāyā’’ti. Tassattho – yāyaṃ tīhi upaddavehi upaddutā mānusī pajā, tassā mānusiyā pajāya mittabhāvaṃ hitajjhāsayataṃ paccupaṭṭhāpethāti. Keci pana ‘‘mānusiyaṃ paja’’nti paṭhanti, taṃ bhummatthāsambhavā na yujjati. Yampi caññe atthaṃ vaṇṇayanti, sopi na yujjati. Adhippāyo panettha – nāhaṃ buddhoti issariyabalena vadāmi, apica pana tumhākañca imissā ca mānusiyā pajāya hitatthaṃ vadāmi – ‘‘mettaṃ karotha mānusiyā pajāyā’’ti. Ettha ca – དེ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཉིད་ངེས་པར་མཛད་དེ། རང་གི་གསུངས་པ་ཉན་པ་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་ནས། ཉན་པར་བྱ་བའི་དོན་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་མཛོད”ཅེས་པའོ། །དེའི་དོན་ནི། ཉེ་བར་འཚེ་བ་གསུམ་གྱིས་གཙེས་པའི་མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་གང་ཡིན་པ་དེར། མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་དེ་དག་ལ་མཛའ་བའི་དངོས་པོ་དང་ཕན་པའི་བསམ་པ་ཉེ་བར་གཞོག་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་“མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་ལ” (mānusiyaṃ pajaṃ) ཞེས་ཀློག་པར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་དོན་དང་མི་མཐུན་པས་མི་རིགས་སོ། །གཞན་དག་གིས་དོན་གང་ཞིག་འགྲེལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི། ང་ནི་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་དབང་ཕྱུག་གི་སྟོབས་ཀྱིས་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་རྣམས་དང་མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་འདི་དག་གི་ཕན་པའི་དོན་དུ་སྨྲ་སྟེ། “མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་མཛོད”ཅེས་པའོ། །འདིར་ཡང་། ‘‘Ye sattasaṇḍaṃ pathaviṃ vijetvā, rājisayo yajamānā anupariyagā; Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷaṃ. “རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་གང་དག་གིས་སྐྱེ་བོས་གང་བའི་ས་གཞི་རྣམ་པར་རྒྱལ་ནས། མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་བཞིན་དུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བར་བྱེད། རྟ་ཡི་མཆོད་སྦྱིན་དང་། མི་ཡི་མཆོད་སྦྱིན་དང་། ཡང་དག་པའི་ཞགས་པ་དང་། སྨྲ་བའི་བཏུང་བ་དང་། གཏན་པ་མེད་པའི་མཆོད་སྦྱིན་རྣམས་བྱེད། ‘‘Mettassa cittassa subhāvitassa, kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ. “དེ་དག་གིས་ལེགས་པར་བསྒོམས་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱི། བཅུ་དྲུག་གི་ཆ་གཅིག་ལའང་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ‘‘Ekampi [Pg.271] ce pāṇamaduṭṭhacitto, mettāyati kusalī tena hoti; Sabbe ca pāṇe manasānukampī, pahūtamariyo pakaroti puñña’’nti. (a. ni. 8.1) – “གལ་ཏེ་སེམས་ལ་གནོད་སེམས་མེད་པར་སྲོག་ཆགས་གཅིག་ལའང་བྱམས་པ་བྱེད་ན། དེས་ན་དགེ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཀྱིས་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་ཞིང་། འཕགས་པ་དེས་བསོད་ནམས་མང་པོ་ཉེ་བར་གསོག་པར་བྱེད་དོ།”ཞེས་སོ། ། Evamādīnaṃ suttānaṃ ekādasānisaṃsānañca vasena ye mettaṃ karonti, tesaṃ mettā hitāti veditabbā. འདི་ལ་སོགས་པའི་མདོ་རྣམས་དང་ཕན་ཡོན་བཅུ་གཅིག་གི་དབང་གིས། གང་དག་གིས་བྱམས་པ་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ་བྱམས་པ་ནི་ཕན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ‘‘Devatānukampito poso, sadā bhadrāni passatī’’ti. (dī. ni. 2.153; udā. 76; mahāva. 286) – “ལྷས་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་སྐྱེས་བུ་དེས། རྟག་ཏུ་བཟང་པོ་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་སོ། ། Evamādīnaṃ vasena yesu karīyati, tesampi hitāti veditabbā. འདི་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་གང་དག་ལ་བྱམས་པ་བྱེད་པ་དེ་དག་ལའང་ཕན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། Evaṃ ubhayesampi hitabhāvaṃ dassento ‘‘mettaṃ karotha mānusiyā pajāyā’’ti vatvā idāni upakārampi dassento āha ‘‘divā ca ratto ca haranti ye baliṃ, tasmā hi ne rakkhatha appamattā’’ti. Tassattho – ye manussā cittakammakaṭṭhakammādīhipi devatā katvā cetiyarukkhādīni ca upasaṅkamitvā devatā uddissa divā baliṃ karonti, kāḷapakkhādīsu ca rattiṃ baliṃ karonti. Salākabhattādīni vā datvā ārakkhadevatā upādāya yāva brahmadevatānaṃ pattidānaniyyātanena divā baliṃ karonti, chattāropanadīpamālā sabbarattikadhammassavanādīni kārāpetvā pattidānaniyyātanena ca rattiṃ baliṃ karonti, te kathaṃ na rakkhitabbā. Yato evaṃ divā ca ratto ca tumhe uddissa karonti ye baliṃ, tasmā hi ne rakkhatha. Tasmā balikammakāraṇāpi te manusse rakkhatha gopayatha, ahitaṃ tesaṃ apanetha, hitaṃ upanetha appamattā hutvā taṃ kataññubhāvaṃ hadaye katvā niccamanussarantāti. དེ་ལྟར་གཉིས་ཀ་ལའང་ཕན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་ནས། “མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་མཛོད”ཅེས་གསུངས་ཏེ། ད་ནི་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“ཉིན་དང་མཚན་མོར་གཏོར་མ་གང་དག་འབུལ། །དེ་ཕྱིར་བག་ཡོད་སྒོ་ནས་དེ་དག་སྲུངས། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། མི་གང་དག་གིས་རི་མོ་དང་ཤིང་བཟོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ལྷའི་གཟུགས་བྱས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་དང་ཤིང་ལྷ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ལྷ་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ་ཉིན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ཞིང་། ཟླ་བ་མར་གྱི་ངོ་ལ་སོགས་པར་མཚན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ལོ། །ཡང་ན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཟས་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ནས། སྲུང་མའི་ལྷ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཚངས་པའི་ལྷའི་བར་དུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་སྒོ་ནས་ཉིན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ཞིང་། གདུགས་འབུལ་བ་དང་། མར་མེའི་ཕྲེང་བ། མཚན་གང་པོར་ཆོས་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་སྒོ་ནས་མཚན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ན། དེ་དག་ཇི་ལྟར་བསྲུང་བར་མི་བྱེད། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཉིན་དང་མཚན་མོར་ཁྱེད་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ་གཏོར་མ་འབུལ་བར་བྱེད་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་སྲུངས་ཤིག དེའི་ཕྱིར་གཏོར་མ་འབུལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལས་ཀྱང་མི་དེ་དག་སྲུངས་ཤིག་སྐྱོབས་ཤིག དེ་དག་གི་མི་ཕན་པ་སོལ་ཅིག ཕན་པ་ཉེ་བར་སྒྲུབས་ཤིག བག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ་བྱས་པ་གཟོ་བའི་བསམ་པ་སྙིང་ལ་བཅངས་ནས་རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའོ། ། 226. Evaṃ devatāsu manussānaṃ upakārakabhāvaṃ dassetvā tesaṃ upaddavavūpasamanatthaṃ buddhādiguṇappakāsanena ca devamanussānaṃ dhammassavanatthaṃ ‘‘yaṃkiñci vitta’’ntiādinā nayena saccavacanaṃ payujjitumāraddho. Tattha yaṃkiñcīti aniyamitavasena anavasesaṃ pariyādiyati yaṃkiñci tattha tattha vohārūpagaṃ[Pg.272]. Vittanti dhanaṃ. Tañhi vittiṃ janetīti vittaṃ. Idha vāti manussalokaṃ niddisati, huraṃ vāti tato paraṃ avasesalokaṃ. Tena ca ṭhapetvā manusse sabbalokaggahaṇe patte ‘‘saggesu vā’’ti parato vuttattā ṭhapetvā manusse ca sagge ca avasesānaṃ nāgasupaṇṇādīnaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Evaṃ imehi dvīhi padehi yaṃ manussānaṃ vohārūpagaṃ alaṅkāraparibhogūpagañca jātarūparajatamuttāmaṇiveḷuriyapavāḷalohitaṅkamasāragallādikaṃ, yañca muttāmaṇivālukatthatāya bhūmiyā ratanamayavimānesu anekayojanasatavitthatesu bhavanesu uppannānaṃ nāgasupaṇṇādīnaṃ vittaṃ, taṃ niddiṭṭhaṃ hoti. ༢༢༦. དེ་ལྟར་ལྷ་རྣམས་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། དེ་དག་གི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རབ་ཏུ་བསྒྲགས་པས་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར། “ནོར་གང་ཅིའང་རུང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་བརྩམས་སོ། །དེ་ལ་“གང་ཅིའང་རུང”ཞེས་པ་ནི་མ་ངེས་པའི་སྒོ་ནས་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པ་སྟེ། དེ་དང་དེར་ཉོ་ཚོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གང་ཅིའང་རུང་བའོ། །“ནོར” (vitta) ཞེས་པ་ནི་དཀོར་ནོར་ཏེ། དེས་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ནོར་ཞེས་བྱའོ། །“འདིར་ཡང་ན” (idha vā) ཞེས་པས་ནི་མི་ཡི་འཇིག་རྟེན་སྟོན་ལ། “གཞན་དུ་ཡང་ན” (huraṃ vā) ཞེས་པས་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་འཇིག་རྟེན་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །དེས་ན་མི་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་འགྱུར་བ་ལས། འོག་ནས་“ལྷ་ཡུལ་རྣམས་སུ་ཡང་ན”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མི་དང་ལྷ་ཡུལ་གཉིས་ཀ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ཀླུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་དག་གིས་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉོ་ཚོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། རྒྱན་དང་ལོངས་སྤྱོད་དུ་གྱུར་པའི་གསེར་དངུལ་དང་། མུ་ཏིག ནོར་བུ། བཻ་ཌཱུརྱ། བྱུ་རུ། པདྨ་རཱ་ག རྡོའི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་། མུ་ཏིག་དང་ནོར་བུའི་བྱེ་མ་བཏིང་བའི་ས་གཞི་ལ། དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་གནས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཀླུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ལ་སོགས་པའི་ནོར་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། Saggesu vāti kāmāvacararūpāvacaradevalokesu. Te hi sobhanena kammena ajīyanti gammantīti saggā, suṭṭhu vā aggātipi saggā. Yanti yaṃ sassāmikaṃ vā assāmikaṃ vā. Ratananti ratiṃ nayati, vahati, janayati, vaḍḍhetīti ratanaṃ, yaṃkiñci cittīkataṃ mahagghaṃ atulaṃ dullabhadassanaṃ anomasattaparibhogañca, tassetaṃ adhivacanaṃ. Yathāha – “ལྷ་ཡུལ་རྣམས་སུ་ཡང་ན”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ནི་དགེ་བའི་ལས་བཟང་པོས་ཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ལྷ་ཡུལ་ (sagga) ཞེས་བྱ་ལ། ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཀྱང་ལྷ་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ། །“གང་ཡིན”ཞེས་པ་ནི་བདག་པོ་དང་བཅས་པའམ་བདག་པོ་མེད་པའོ། །“རིན་ཆེན” (ratana) ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་འདྲེན་པ། འཛིན་པ། སྐྱེད་པ། སྤེལ་བར་བྱེད་པས་རིན་ཆེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གུས་པར་བྱས་པ། རིན་ཐང་ཆེ་བ། མཚུངས་པ་མེད་པ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་གྱུར་པ་གང་ཅིའང་རུང་བ་དེའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ; Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti. “གུས་བྱས་རིན་ཐང་ཆེ་བ་དང་། །མཚུངས་མེད་མཐོང་བར་དཀའ་བ་དང་། །སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དེ། །དེ་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ཞེས་སུ་བརྗོད། །”ཅེས་སོ། ། Paṇītanti uttamaṃ, seṭṭhaṃ, atappakaṃ. Evaṃ iminā gāthāpadena yaṃ saggesu anekayojanasatappamāṇasabbaratanamayavimānesu sudhammavejayantappabhutīsu sassāmikaṃ, yañca buddhuppādavirahena apāyameva paripūrentesu sattesu suññavimānapaṭibaddhaṃ assāmikaṃ, yaṃ vā panaññampi pathavīmahāsamuddahimavantādinissitaṃ assāmikaṃ ratanaṃ, taṃ niddiṭṭhaṃ hoti. “གྱ་ནོམ་པ”ཞེས་པ་ནི་མཆོག་དང་། གཙོ་བོ་དང་། ངོམས་མི་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྐང་པ་འདིས་ལྷ་ཡུལ་གྱི་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཆོས་བཟང་གི་ལྷའི་འདུན་ས་དང་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཁང་བཟང་ལ་སོགས་པ་ན་ཡོད་པའི་བདག་པོ་དང་བཅས་པའི་རིན་ཆེན་གང་ཡིན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ངན་སོང་ཁོ་ནས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་ཚེ་གཞལ་ཡས་ཁང་སྟོང་པ་དང་འབྲེལ་བའི་བདག་པོ་མེད་པའི་རིན་ཆེན་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡང་ན་ས་གཞི་དང་། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ། གངས་རི་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བདག་པོ་མེད་པའི་རིན་ཆེན་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། Na no samaṃ atthi tathāgatenāti na-iti paṭisedhe, no-iti avadhāraṇe. Samanti tulyaṃ. Atthīti vijjati. Tathāgatenāti buddhena. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yaṃ etaṃ vittañca ratanañca pakāsitaṃ, ettha ekampi buddharatanena sadisaṃ ratanaṃ nevatthi. Yampi hi taṃ cittīkataṭṭhena ratanaṃ, seyyathidaṃ – rañño cakkavattissa cakkaratanaṃ maṇiratanañca, yamhi uppanne mahājano na aññattha cittīkāraṃ karoti, na koci pupphagandhādīni gahetvā yakkhaṭṭhānaṃ vā bhūtaṭṭhānaṃ vā gacchati, sabbopi jano cakkaratanamaṇiratanameva cittiṃ karoti pūjeti, taṃ taṃ varaṃ pattheti, patthitapatthitañcassa ekaccaṃ samijjhati, tampi [Pg.273] ratanaṃ buddharatanena samaṃ natthi. Yadi hi cittīkataṭṭhena ratanaṃ, tathāgatova ratanaṃ. Tathāgate hi uppanne ye keci mahesakkhā devamanussā, na te aññatra cittīkāraṃ karonti, na kañci aññaṃ pūjenti. Tathā hi brahmā sahampati sinerumattena ratanadāmena tathāgataṃ pūjesi, yathābalañca aññe devā manussā ca bimbisārakosalarājaanāthapiṇḍikādayo. Parinibbutampi ca bhagavantaṃ uddissa channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā asokamahārājā sakalajambudīpe caturāsīti vihārasahassāni patiṭṭhāpesi, ko pana vādo aññesaṃ cittīkārānaṃ. Apica kassaññassa parinibbutassāpi jātibodhidhammacakkappavattanaparinibbānaṭṭhānāni paṭimācetiyādīni vā uddissa evaṃ cittīkāragarukāro vattati yathā bhagavato. Evaṃ cittīkataṭṭhenāpi tathāgatasamaṃ ratanaṃ natthi. “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པ་ནི་མེད་དོ”ཞེས་པ་ལ། “མིན” (na) ཞེས་པ་ནི་དགག་པའི་སྒྲ་དང་། “མེད” (no) ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་སྒྲའོ། །“མཚུངས་པ”ཞེས་པ་ནི་མཉམ་པའོ། །“ཡོད” (atthi) ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའོ། །“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་འགྲོགས་པའོ། །ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ནོར་དང་རིན་ཆེན་གང་དག་བསྟན་པ་འདི་དག་གི་ནང་ནས། སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་མཚུངས་པའི་རིན་ཆེན་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གུས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་ཆེན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། དཔེར་ན། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་བྱུང་བའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་ལ་གུས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། སུ་ཡང་མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པ་ཐོགས་ཏེ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སམ་འབྱུང་པོའི་གནས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་ལ་གུས་པར་བྱེད་ཅིང་མཆོད་པར་བྱེད། མཆོག་དེ་དང་དེ་དག་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་ཤིང་། གསོལ་བ་བཏབ་པ་དེ་དང་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །རིན་པོ་ཆེ་དེ་དག་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གུས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་ཆེན་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བྱུང་བའི་ཚེ་མཐུ་ཆེ་བའི་ལྷ་དང་མི་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་གཞན་ལ་གུས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། གཞན་སུ་ལའང་མཆོད་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཚངས་པ་དབང་བྱེད་ཀྱིས་རི་རབ་ཀྱི་ཚད་དང་མཉམ་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མཆོད་པར་མཛད་ཅིང་། རང་རང་གི་མཐུ་དང་མཐུན་པར་ལྷ་དང་མི་གཞན་དག་དང་། རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་དང་། གསལ་རྒྱལ། མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མཆོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུའང་། ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱིས་དཀོར་ནོར་བྱེ་བ་ཕྲག་དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག་བཏང་སྟེ། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ཏུ་གཙུག་ལག་ཁང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་བཞེངས་ན། གཞན་དག་གིས་གུས་པར་བྱས་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། གཞན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སུ་ཞིག་གི་སྐུ་བལྟམས་པའི་གནས་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་གནས། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་རྣམས་སམ། སྐུ་གཟུགས་དང་མཆོད་རྟེན་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གུས་པ་དང་བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་ལྟར་བྱེད་པ་ཡོད་དམ། དེ་ལྟར་གུས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་ཆེན་ནི་མེད་དོ། ། Tathā yampi taṃ mahagghaṭṭhena ratanaṃ, seyyathidaṃ – kāsikaṃ vatthaṃ. Yathāha – ‘‘jiṇṇampi, bhikkhave, kāsikaṃ vatthaṃ vaṇṇavantañceva hoti sukhasamphassañca mahagghañcā’’ti, tampi buddharatanena samaṃ natthi. Yadi hi mahagghaṭṭhena ratanaṃ, tathāgatova ratanaṃ. Tathāgato hi yesaṃ paṃsukampi paṭiggaṇhāti, tesaṃ taṃ mahapphalaṃ hoti mahānisaṃsaṃ, seyyathāpi asokassa rañño. Idamassa mahagghatāya. Evaṃ mahagghatāvacane cettha dosābhāvasādhakaṃ idaṃ tāva suttapadaṃ veditabbaṃ – དེ་བཞིན་དུ་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀཱ་ཤིའི་རས་ལྟ་བུའོ། །ཇི་སྐད་དུ། “དགེ་སློང་དག། ཀཱ་ཤིའི་རས་ནི་རྙིང་པར་གྱུར་ཀྱང་ཁ་དོག་བཟང་བ་ཉིད་དང་། རེག་བྱ་བདེ་བ་ཉིད་དང་། རིན་ཐང་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གང་དག་གི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གོས་ཙམ་བཞེས་ནའང་། དེ་དག་ལ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་དང་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འདིར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཚིག་ལ་སྐྱོན་མེད་པར་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་མདོའི་ཚིག་འདི་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ‘‘Yesaṃ kho pana so paṭiggaṇhāti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṃ, tesaṃ taṃ mahapphalaṃ hoti mahānisaṃsaṃ. Idamassa mahagghatāya vadāmi. Seyyathāpi taṃ, bhikkhave, kāsikaṃ vatthaṃ mahagghaṃ, tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmī’’ti (a. ni. 3.100). “གང་དག་གི་ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་དང་། མལ་ཆ་དང་། ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཁོང་གིས་བཞེས་ན། དེ་དག་ལ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་དང་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་ངས་གསུངས་སོ། །དགེ་སློང་དག། དཔེར་ན་ཀཱ་ཤིའི་རས་ནི་རིན་ཐང་ཆེ་བ་ལྟར། དགེ་སློང་དག། ངས་གང་ཟག་འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་གསུངས་སོ། །”ཞེས་སོ། ། Evaṃ mahagghaṭṭhenāpi tathāgatasamaṃ ratanaṃ natthi. དེ་ལྟར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། Tathā yampi taṃ atulaṭṭhena ratanaṃ. Seyyathidaṃ – rañño cakkavattissa cakkaratanaṃ uppajjati indanīlamaṇimayanābhi sattaratanamayasahassāraṃ pavāḷamayanemi, rattasuvaṇṇamayasandhi, yassa dasannaṃ dasannaṃ arānaṃ upari ekaṃ muṇḍāraṃ hoti [Pg.274] vātaṃ gahetvā saddakaraṇatthaṃ, yena kato saddo sukusalappatāḷitapañcaṅgikatūriyasaddo viya hoti. Yassa nābhiyā ubhosu passesu dve sīhamukhāni honti, abbhantaraṃ sakaṭacakkasseva susiraṃ, tassa kattā vā kāretā vā natthi, kammapaccayena ututo samuṭṭhāti. Yaṃ rājā dasavidhaṃ cakkavattivattaṃ pūretvā tadahuposathe pannarase puṇṇamadivase sīsaṃnhāto uposathiko uparipāsādavaragato sīlāni sodhento nisinno puṇṇacandaṃ viya sūriyaṃ viya ca uṭṭhentaṃ passati, yassa dvādasayojanato saddo suyyati, yojanato vaṇṇo dissati, yaṃ mahājanena ‘‘dutiyo maññe cando sūriyo vā uṭṭhito’’ti ativiya kotūhalajātena dissamānaṃ nagarassa upari āgantvā rañño antepurassa pācīnapasse nātiuccaṃ nātinīcaṃ hutvā mahājanassa gandhapupphādīhi pūjetuṃ yuttaṭṭhāne akkhāhataṃ viya tiṭṭhati. དེ་བཞིན་དུ་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ལྟེ་བ་ནི་དབང་སྔོན་གྱི་ནོར་བུ་ལས་གྲུབ་པ། རྩིབས་སྟོང་ནི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ལས་གྲུབ་པ། མུ་ཁྱུད་ནི་བྱུ་རུ་ལས་གྲུབ་པ། སྦྲེལ་མཚམས་རྣམས་ནི་གསེར་དམར་པོ་ལས་གྲུབ་པའོ། །དེའི་རྩིབས་བཅུ་རེའི་སྟེང་ན་རླུང་བཟུང་ནས་སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་རྩིབས་གཙོ་བོ་རེ་ཡོད་དེ། དེས་བསྐྱེད་པའི་སྒྲ་ནི་མཁས་པས་ལེགས་པར་བརྡུངས་པའི་ཡན་ལག་ལྔ་པའི་རོལ་མོའི་སྒྲ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ལྟེ་བའི་ངོས་གཉིས་སུ་སེང་གེའི་གདོང་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། ནང་ཁོངས་ནི་ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བྱེད་པ་པོའམ་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ་མེད་དེ། ལས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་བཞི་ལས་བྱུང་བའོ། །རྒྱལ་པོས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ཆོས་བཅུ་པོ་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ནས། དེའི་ཉིན་གསོ་སྦྱོང་གི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ཟླ་བ་ཉ་བའི་ཉིན་མོར། མགོ་བོ་བཀྲུས་ཏེ་གསོ་སྦྱོང་ལ་གནས་ཤིང་། གཟིམ་ཁང་བཟང་པོའི་སྟེང་དུ་བྱོན་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་ཅིང་བཞུགས་པ་ན། ཟླ་བ་ཉ་བའམ་ཉི་མ་ཤར་བ་ལྟར་འབྱུང་བ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་སྒྲ་ནི་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ས་ནས་ཐོས་ཤིང་། ཁ་དོག་ནི་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ས་ནས་མཐོང་ངོ་། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་ “ཟླ་བའམ་ཉི་མ་གཉིས་པ་ཤར་རོ་སྙམ་དུ་” ཤིན་ཏུ་ཡ་མཚན་སྐྱེས་ཏེ་བལྟས་བཞིན་དུ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྟེང་དུ་འོངས་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་མཐོ་དྲགས་པ་མེད་ཅིང་དམའ་དྲགས་པ་མེད་པར་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་མཆོད་པར་འོས་པའི་གནས་སུ་སྲོག་ཤིང་བཙུགས་པ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། ། Tadeva anubandhamānaṃ hatthiratanaṃ uppajjati, sabbaseto rattapādo sattappatiṭṭho iddhimā vehāsaṅgamo uposathakulā vā chaddantakulā vā āgacchati. Uposathakulā āgacchanto hi sabbajeṭṭho āgacchati, chaddantakulā sabbakaniṭṭho sikkhitasikkho damathūpeto. So dvādasayojanaṃ parisaṃ gahetvā sakalajambudīpaṃ anusaṃyāyitvā purepātarāsameva sakaṃ rājadhāniṃ āgacchati. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་དཀར་ཞིང་རྐང་པ་དམར་བ། ཡན་ལག་བདུན་གྱིས་ས་ལ་ལེགས་པར་གནས་པ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་ཞིང་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ། གསོ་སྦྱོང་གི་རིགས་སམ་ཐལ་དཀར་མཆེ་བ་དྲུག་པའི་རིགས་ལས་འོང་བའོ། །གསོ་སྦྱོང་གི་རིགས་ལས་འོང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ལ། མཆེ་བ་དྲུག་པའི་རིགས་ལས་འོང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མ་ཡིན་ཡང་། ལེགས་པར་བསླབས་པའི་སློབ་པ་དང་ལྡན་ཞིང་དུལ་བ་ཉིད་དོ། །དེས་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་བཟུང་ནས། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་བསྐོར་ཏེ། སྔ་དྲོའི་ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་རང་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བར་ཕྱིར་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། Tampi anubandhamānaṃ assaratanaṃ uppajjati, sabbaseto rattapādo kākasīso muñjakeso valāhakassa rājakulā āgacchati. Sesamettha hatthiratanasadisameva. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྟ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་དཀར་ཞིང་རྐང་པ་དམར་བ། མགོ་བོ་བྱ་རོག་ལྟར་ནག་པ། རྔོག་མ་ནི་མུ་ཉྫའི་རྩྭ་ལྟར་སེར་བ། སྤྲིན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལས་འོང་བའོ། །འདིའི་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། ། Tampi anubandhamānaṃ maṇiratanaṃ uppajjati. So hoti maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato āyāmato cakkanābhisadiso, vepullapabbatā āgacchati, so caturaṅgasamannāgatepi andhakāre rañño dhajaggato yojanaṃ obhāseti, yassobhāsena manussā ‘‘divā’’ti maññamānā kammante payojenti, antamaso kunthakipillikaṃ upādāya passanti. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ནོར་བུ་དེ་ནི་བཻ་ཌཱུརྱ་བཟང་པོ་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ཟུར་བརྒྱད་ཡོད་པ། ལེགས་པར་བྱས་པ། ཞེང་དུ་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་དང་མཚུངས་པ། རི་བོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལས་འོང་བའོ། །དེས་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་མུན་ནག་གི་ནང་དུའང་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྩེ་མོ་ནས་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ས་གཞི་སྣང་བར་བྱེད་དེ། དེའི་འོད་ཀྱིས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ “ཉིན་མོ་ཡིན་ནོ་” སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ལས་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཐ་ན་གྲོག་མ་དང་སྲིན་བུ་ཕྲ་མོ་ཚུན་ཆད་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། Tampi [Pg.275] anubandhamānaṃ itthiratanaṃ uppajjati. Pakatiaggamahesī vā hoti, uttarakuruto vā āgacchati maddarājakulato vā, atidīghādichadosavivajjitā atikkantā mānusaṃ vaṇṇaṃ appattā dibbaṃ vaṇṇaṃ, yassā rañño sītakāle uṇhāni gattāni honti, uṇhakāle sītāni, satadhā phoṭitatūlapicuno viya samphasso hoti, kāyato candanagandho vāyati, mukhato uppalagandho, pubbuṭṭhāyitādianekaguṇasamannāgatā ca hoti. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རང་བཞིན་གྱི་བཙུན་མོ་ཆེན་པོའམ། སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་གླིང་ནས་འོང་བའམ། མ་དྲའི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལས་འོང་བའོ། །མོ་ནི་ཧ་ཅང་རིང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དྲུག་དང་བྲལ་བ། མིའི་ཤ་མདོག་ལས་འདས་ཤིང་ལྷའི་ཤ་མདོག་ལ་མ་སླེབས་པ། རྒྱལ་པོ་ལ་གྲང་བའི་དུས་སུ་ལུས་དྲོ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཚ་བའི་དུས་སུ་བསིལ་བར་འགྱུར་བ། རེག་བྱ་ནི་ཤིང་བལ་བརྒྱ་ཕྲག་ཏུ་བརྡབས་པ་ལྟ་བུར་འཇམ་པ། ལུས་ལས་ཙན་དན་གྱི་དྲི་བྲོ་ཞིང་། ཁ་ནས་ཨུཏྤལའི་དྲི་བྲོ་བ། སྔོན་ལ་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ། ། Tampi anubandhamānaṃ gahapatiratanaṃ uppajjati rañño pakatikammakaro seṭṭhi, yassa cakkaratane uppannamatte dibbaṃ cakkhu pātubhavati, yena samantato yojanamatte nidhiṃ passati sassāmikampi assāmikampi. So rājānaṃ upasaṅkamitvā pavāreti ‘‘appossukko tvaṃ, deva, hohi, ahaṃ te dhanena dhanakaraṇīyaṃ karissāmī’’ti. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ལས་བྱེད་པའི་ཚོང་དཔོན་ཏེ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ལ་ལྷའི་མིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེས་མཐའ་སྐོར་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ས་ན་ཡོད་པའི་བདག་པོ་དང་བཅས་པ་དང་བདག་པོ་མེད་པའི་གཏེར་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ “ལྷ་ཉིད་ཐུགས་ཁྲལ་མེད་པར་བཞུགས་ཤིག། ངས་ལྷའི་ནོར་གྱི་བྱ་བ་རྣམས་ནོར་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བགྱིའོ། །”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། Tampi anubandhamānaṃ pariṇāyakaratanaṃ uppajjati rañño pakatijeṭṭhaputto, cakkaratane uppannamatte atirekapaññāveyyattiyena samannāgato hoti, dvādasayojanāya parisāya cetasā cittaṃ parijānitvā niggahapaggahasamattho hoti. So rājānaṃ upasaṅkamitvā pavāreti – ‘‘appossukko tvaṃ, deva, hohi, ahaṃ te rajjaṃ anusāsissāmī’’ti. Yaṃ vā panaññampi evarūpaṃ atulaṭṭhena ratanaṃ, yassa na sakkā tulayitvā tīrayitvā aggho kātuṃ ‘‘sataṃ vā sahassaṃ vā agghati koṭiṃ vā’’ti. Tattha ekaratanampi buddharatanena samaṃ natthi. Yadi hi atulaṭṭhena ratanaṃ, tathāgatova ratanaṃ. Tathāgato hi na sakkā sīlato vā samādhito vā paññādīnaṃ vā aññatarato kenaci tulayitvā tīrayitvā ‘‘ettakaguṇo vā iminā samo vā sappaṭibhāgo vā’’ti paricchindituṃ. Evaṃ atulaṭṭhenāpi tathāgatasamaṃ ratanaṃ natthi. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བློན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་བུ་ཆེ་བ་སྟེ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ཤེས་རབ་དང་གྲུང་པོ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་། དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་སེམས་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཤེས་ནས་ཚར་གཅོད་པ་དང་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་ནུས་པ་ཞིག་གོ། །ཁོང་རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ “ལྷ་ཉིད་ཐུགས་ཁྲལ་མེད་པར་བཞུགས་ཤིག། ངས་ལྷའི་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བགྱིའོ། །”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡང་རུང་བ། གཞལ་ཞིང་བརྟགས་ནས་ “བརྒྱའམ་སྟོང་ངམ་བྱེ་བ་རིན་ནོ་” ཞེས་རིན་ཐང་གཞལ་མི་ནུས་པ་དེ་དག་གི་ནང་ནས། རིན་པོ་ཆེ་གཅིག་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ། ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་གི་སྒོ་ནས་ཀྱང་སུས་ཀྱང་གཞལ་ཞིང་བརྟགས་ཏེ། “འདི་ཙམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའམ། འདི་དང་མཚུངས་པའམ། འདི་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཡོད་དོ་” ཞེས་ཡོངས་སུ་གཅོད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱいますཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། Tathā yampi taṃ dullabhadassanaṭṭhena ratanaṃ. Seyyathidaṃ – dullabhapātubhāvo rājā cakkavatti cakkādīni ca tassa ratanāni, tampi buddharatanena samaṃ natthi. Yadi hi dullabhadassanaṭṭhena ratanaṃ, tathāgatova ratanaṃ, kuto cakkavattiādīnaṃ ratanattaṃ, yāni ekasmiṃyeva kappe anekāni uppajjanti. Yasmā pana asaṅkhyeyyepi kappe tathāgatasuñño loko [Pg.276] hoti, tasmā tathāgato eva kadāci karahaci uppajjanato dullabhadassano. Vuttaṃ cetaṃ bhagavatā parinibbānasamaye – དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བར་དཀའ་བའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དང་། དེའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཏེ། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་མཐོང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། བསྐལ་པ་གཅིག་ཉིད་ལ་དུ་མ་འབྱུང་བའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་གང་ནས་འབྱུང་། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པར་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྟོང་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རེས་འགའ་ཞིག་འབྱུང་བས་མཐོང་བར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་སུ་གསུངས་ཏེ། ‘‘Devatā, ānanda, ujjhāyanti – ‘dūrā ca vatamha āgatā tathāgataṃ dassanāya, kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā, ajjeva rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati, ayañca mahesakkho bhikkhu bhagavato purato ṭhito ovārento, na mayaṃ labhāma pacchime kāle tathāgataṃ dassanāyā’’’ti (dī. ni. 2.200). “ཀུན་དགའ་བོ། ལྷ་རྣམས་འཁང་བར་བྱེད་དེ། ‘བདག་ཅག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་འོངས་པ་ལ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་རེས་འགའ་ཞིག་འབྱུང་བ་ལས། དེ་རིང་གི་མཚན་མོའི་ཆ་སྨད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་མཐུ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལངས་ཏེ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས། བདག་ཅག་གིས་མཐའ་མའི་དུས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཇལ་བའི་སྐབས་མ་ཐོབ་བོ། །’ཞེས་སོ། །” Evaṃ dullabhadassanaṭṭhenapi tathāgatasamaṃ ratanaṃ natthi. དེ་ལྟར་མཐོང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། Tathā yampi taṃ anomasattaparibhogaṭṭhena ratanaṃ. Seyyathidaṃ – rañño cakkavattissa cakkaratanādi. Tañhi koṭisatasahassadhanānampi sattabhūmikapāsādavaratale vasantānampi caṇḍālavenanesādarathakārapukkusādīnaṃ nīcakulikānaṃ omakapurisānaṃ supinantepi paribhogatthāya na nibbattati. Ubhato sujātassa pana rañño khattiyasseva paripūritadasavidhacakkavattivattassa paribhogatthāya nibbattanato anomasattaparibhogaṃyeva hoti, tampi buddharatanena samaṃ natthi. Yadi hi anomasattaparibhogaṭṭhena ratanaṃ, tathāgatova ratanaṃ. Tathāgato hi loke anomasattasammatānampi anupanissayasampannānaṃ viparītadassanānaṃ pūraṇakassapādīnaṃ channaṃ satthārānaṃ aññesañca evarūpānaṃ supinantepi aparibhogo, upanissayasampannānaṃ pana catuppadāyapi gāthāya pariyosāne arahattamadhigantuṃ samatthānaṃ nibbedhikañāṇadassanānaṃ bāhiyadārucīriyappabhutīnaṃ aññesañca mahākulappasutānaṃ mahāsāvakānaṃ paribhogo. Te hi taṃ dassanānuttariyasavanānuttariyapāricariyānuttariyādīni sādhentā tathā tathā paribhuñjanti. Evaṃ anomasattaparibhogaṭṭhenāpi tathāgatasamaṃ ratanaṃ natthi. དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ནི་ནོར་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་ཡོད་པ་དང་། ཁང་བཟང་བརྩེགས་པ་རིམ་པ་བདུན་པའི་སྟེང་ན་གནས་པ་ཡིན་ནའང་། གདོལ་པ་དང་། སྨྱུག་མཁན་དང་། རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་། ཤིང་རྟ་མཁན་དང་། ཕྱག་དར་བ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་དམའ་བའི་མི་ངན་པ་རྣམས་ལ་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཕ་མ་གཉིས་ཀ་ལས་ལེགས་པར་སྐྱེས་ཤིང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཆོས་བཅུ་པོ་ཡོངས་སུ་བསྐངས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་རིགས་ཁོ་ནའི་སྤྱད་བྱའི་ཕྱིར་འབྱུང་བས་ན། སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེས་བུ་མཆོག་ཏུ་གྲགས་པ་ཡིན་ནའང་། རྒྱུ་མཐུན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་མ་ལྡན་ཞིང་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་གྱི་སྟོན་པ་དྲུག་པོ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་གཞན་དག་ལ་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་སྤྱད་དུ་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྐང་པ་བཞི་པ་ཙམ་གྱི་མཐར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ནུས་པ། རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པའི་བཱ་ཧི་ཡ་དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་ལ་སོགས་པ་དང་། རིགས་ཆེན་པོ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་གཞན་དག་གི་སྤྱད་བྱ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ནི་མཐོང་བའི་མཆོག་དང་། ཐོས་པའི་མཆོག་དང་། རིམ་གྲོའི་མཆོག་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་བཞིན་དུ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། Yampi taṃ avisesato ratijananaṭṭhena ratanaṃ. Seyyathidaṃ – rañño cakkavattissa cakkaratanaṃ. Tañhi disvā rājā cakkavatti attamano hoti, evampi taṃ rañño ratiṃ janeti. Puna caparaṃ rājā cakkavatti vāmena hatthena suvaṇṇabhiṅkāraṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena cakkaratanaṃ abbhukkirati ‘‘pavattatu [Pg.277] bhavaṃ cakkaratanaṃ, abhivijinātu bhavaṃ cakkaratana’’nti. Tato cakkaratanaṃ pañcaṅgikaṃ viya tūriyaṃ madhurassaraṃ niccharantaṃ ākāsena puratthimaṃ disaṃ gacchati, anvadeva rājā cakkavatti cakkānubhāvena dvādasayojanavitthiṇṇāya caturaṅginiyā senāya nātiuccaṃ nātinīcaṃ uccarukkhānaṃ heṭṭhābhāgena, nīcarukkhānaṃ uparibhāgena, rukkhesu pupphaphalapallavādipaṇṇākāraṃ gahetvā āgatānaṃ hatthato paṇṇākārañca gaṇhanto ‘‘ehi kho mahārājā’’tievamādinā paramanipaccakārena āgate paṭirājāno ‘‘pāṇo na hantabbo’’tiādinā nayena anusāsanto gacchati. Yattha pana rājā bhuñjitukāmo vā divāseyyaṃ vā kappetukāmo hoti, tattha cakkaratanaṃ ākāsā otaritvā udakādisabbakiccakkhame same bhūmibhāge akkhāhataṃ viya tiṭṭhati. Puna rañño gamanacitte uppanne purimanayeneva saddaṃ karontaṃ gacchati, yaṃ sutvā dvādasayojanikāpi parisā ākāsena gacchati. Cakkaratanaṃ anupubbena puratthimaṃ samuddaṃ ajjhogāhati, tasmiṃ ajjhogāhante udakaṃ yojanappamāṇaṃ apagantvā bhittīkataṃ viya tiṭṭhati. Mahājano yathākāmaṃ satta ratanāni gaṇhāti. Puna rājā suvaṇṇabhiṅkāraṃ gahetvā ‘‘ito paṭṭhāya mama rajja’’nti udakena abbhukkiritvā nivattati. Senā purato hoti, cakkaratanaṃ pacchato, rājā majjhe. Cakkaratanassa osakkitosakkitaṭṭhānaṃ udakaṃ paripūrati. Eteneva upāyena dakkhiṇapacchimauttarepi samudde gacchati. དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ཁྱད་པར་མེད་པར་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་སཏེ། དཔེར་ན། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་མཐོང་ནས་ཡིད་དགའ་བར་འགྱུར་བས་ན། དེས་རྒྱལ་པོ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་ཡང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོས་ལག་པ་གཡོན་པས་གསེར་གྱི་སྤྱི་བླུགས་བཟུང་ཞིང་། ལག་པ་གཡས་པས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཆུ་གཏོར་ཏེ། “ཤེས་ལྡན་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་བར་གྱུར་ཅིག །ཤེས་ལྡན་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དེ་རོལ་མོ་ཡན་ལག་ལྔ་པ་ལྟར་སྙན་པའི་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་ནམ་མཁའ་ལས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་ལ། འཁོར་ལོའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཡང་དཔུང་གི་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་དུ་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་མ་ཡིན་ཞིང་ཤིན་ཏུ་དམའ་བ་མ་ཡིན་པར། ཤིང་མཐོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་འོག་དང་ཤིང་དམའ་མོ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་ནས་འགྲོ་ཞིང་། ཤིང་གི་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་དང་ལོ་མ་གསར་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་བཟུང་ནས་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལག་ནས་སྐྱེས་ལེན་བཞིན། “ལྷ་ཆེན་པོ་བྱོན་ཅིག” ཅེས་སོགས་གུས་པ་ཆེན་པོས་བསུ་བར་བྱེད་པའི་དགྲ་བོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལ། “སྲོག་གཅོད་པར་མ་བྱེད་ཅིག” ཅེས་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་གདམས་ངག་སྟེར་བཞིན་དུ་འགྲོའོ། །གང་དུ་རྒྱལ་པོ་བཟའ་བཏུང་རོལ་བར་འདོད་པ་འམ། ཉིན་མོའི་ཉལ་ཉལ་བར་འདོད་པའི་གནས་དེར། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། ཆུ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་རུང་བའི་ས་གཞི་མཉམ་པོ་ཞིག་ཏུ་སྲོག་ཤིང་ཟུག་པ་ལྟར་གནས་སོ། །ཡང་རྒྱལ་པོ་འགྲོ་བའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ་འགྲོ་ལ། དེ་ཐོས་ནས་འཁོར་ལོ་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལས་འགྲོའོ། །འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་རིམ་གྱིས་ཤར་གྱི་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་ཅིང་། དེ་འཇུག་པ་ན་ཆུ་རྣམས་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ཚད་དུ་ཕྱིར་བསྣུར་ཏེ་རྩིག་པ་ལྟར་གནས་སོ། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ལེན་ཏོ། །ཡང་རྒྱལ་པོས་གསེར་གྱི་སྤྱི་བླུགས་བཟུང་ནས། “འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་ངའི་རྒྱལ་ཁམས་ཡིན།” ཞེས་ཆུ་གཏོར་ཏེ་ཕྱིར་ལྡོག་གོ། །དཔུང་ཚོགས་སྔོན་ལ་འགྲོ་ཞིང་། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་རྗེས་སུ་འབྲང་ལ། རྒྱལ་པོ་ནི་དབུས་སུ་གནས་སོ། །འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱིར་བསྣུར་བའི་གནས་སུ་ཆུ་ཡོངས་སུ་གང་བར་འགྱུར་རོ། །ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་བྱང་གི་རྒྱ་མཚོ་རྣམས་སུ་ཡང་འགྲོའོ། ། Evaṃ catuddisaṃ anusaṃyāyitvā cakkaratanaṃ tiyojanappamāṇaṃ ākāsaṃ ārohati. Tattha ṭhito rājā cakkaratanānubhāvena vijitaṃ pañcasataparittadīpapaṭimaṇḍitaṃ sattayojanasahassaparimaṇḍalaṃ pubbavidehaṃ, tathā aṭṭhayojanasahassaparimaṇḍalaṃ uttarakuruṃ, sattayojanasahassaparimaṇḍalaṃyeva aparagoyānaṃ, dasayojanasahassaparimaṇḍalaṃ jambudīpañcāti evaṃ catumahādīpadvisahassaparittadīpapaṭimaṇḍitaṃ ekaṃ cakkavāḷaṃ suphullapuṇḍarīkavanaṃ viya oloketi. Evaṃ olokayato cassa anappikā rati uppajjati. Evampi taṃ cakkaratanaṃ rañño ratiṃ janeti, tampi buddharatanasamaṃ natthi. Yadi hi ratijananaṭṭhena ratanaṃ, tathāgatova ratanaṃ. Kiṃ karissati etaṃ cakkaratanaṃ? Tathāgato hi yassā dibbāya ratiyā cakkaratanādīhi sabbehipi janitā cakkavattirati saṅkhampi kalampi kalabhāgampi na [Pg.278] upeti, tatopi ratito uttaritarañca paṇītatarañca attano ovādappatikarānaṃ asaṅkhyeyyānampi devamanussānaṃ paṭhamajjhānaratiṃ, dutiyatatiyacatutthapañcamajjhānaratiṃ, ākāsānañcāyatanaratiṃ, viññāṇañcāyatanaākiñcaññāyatananevasaññānāsaññāyatanaratiṃ, sotāpattimaggaratiṃ, sotāpattiphalaratiṃ, sakadāgāmianāgāmiarahattamaggaphalaratiñca janeti. Evaṃ ratijananaṭṭhenāpi tathāgatasamaṃ ratanaṃ natthīti. དེ་ལྟར་ཕྱོགས་བཞིར་ཀུན་ཏུ་བགྲོད་ནས། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་ཚད་དུ་ནམ་མཁར་འཕགས་སོ། །དེར་གནས་པའི་རྒྱལ་པོས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་རང་གི་མངའ་རིས་ཏེ། གླིང་ཕྲན་ལྔ་བརྒྱས་བརྒྱན་ཅིང་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བདུན་གྱི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་གླིང་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཀྱི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བདུན་གྱི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བཅུའི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་འཛམ་བུའི་གླིང་སྟེ། དེ་ལྟར་གླིང་ཆེན་བཞི་དང་གླིང་ཕྲན་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་པོ་འདི་ཉིད་པདྨ་དཀར་པོ་ཡོངས་སུ་ཁ་བྱེ་བའི་ཚལ་ལྟར་གཟིགས་སོ། །དེ་ལྟར་གཟིགས་པ་ན་ཁོང་ལ་དགའ་བ་ཚད་མེད་པ་སྐྱེའོ། །དེ་ལྟར་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དེས་རྒྱལ་པོ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་ལྷའི་དགའ་བ་གང་ཞིག་ལ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་དགའ་བ་དེས་གྲངས་དང་། ཆ་དང་། ཆའི་ཆར་ཡང་མི་ཉེ་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ལྷའི་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་མཛད་ཅིང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་རང་གི་གདམས་ངག་བཞིན་སྒྲུབ་པའི་ལྷ་དང་མི་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དགའ་བ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དང་ལྔ་པའི་དགའ་བ་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དགའ་བ་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དགའ་བ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་དགའ་བ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་དགའ་བ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་དགའ་བ་རྣམས་སྐྱེད་པར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། Apica ratanaṃ nāmetaṃ duvidhaṃ hoti saviññāṇakaṃ aviññāṇakañca. Tattha aviññāṇakaṃ cakkaratanaṃ maṇiratanaṃ, yaṃ vā panaññampi anindriyabaddhaṃ suvaṇṇarajatādi, saviññāṇakaṃ hatthiratanādi pariṇāyakaratanapariyosānaṃ, yaṃ vā panaññampi evarūpaṃ indriyabaddhaṃ. Evaṃ duvidhe cettha saviññāṇakaratanaṃ aggamakkhāyati. Kasmā? Yasmā aviññāṇakaṃ suvaṇṇarajatamaṇimuttādiratanaṃ, saviññāṇakānaṃ hatthiratanādīnaṃ alaṅkāratthāya upanīyati. གཞན་ཡང་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་མེད་པ་ནི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། གཞན་ཡང་དབང་པོ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའོ། །སེམས་དང་བཅས་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེས་བུ་འདྲེན་པ་རིན་པོ་ཆེའི་མཐར་ཐུག་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་དབང་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་རིགས་སོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་ལས་སེམས་དང་བཅས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་མེད་པའི་གསེར་དངུལ་དང་ནོར་བུ་དང་མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ནི། སེམས་དང་བཅས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱན་གྱི་ཆེད་དུ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Saviññāṇakaratanampi duvidhaṃ tiracchānagataratanaṃ, manussaratanañca. Tattha manussaratanaṃ aggamakkhāyati. Kasmā? Yasmā tiracchānagataratanaṃ manussaratanassa opavayhaṃ hoti. Manussaratanampi duvidhaṃ itthiratanaṃ, purisaratanañca. Tattha purisaratanaṃ aggamakkhāyati. Kasmā? Yasmā itthiratanaṃ purisaratanassa paricārikattaṃ āpajjati. Purisaratanampi duvidhaṃ agārikaratanaṃ, anagārikaratanañca. Tattha anagārikaratanaṃ aggamakkhāyati. Kasmā? Yasmā agārikaratanesu aggo cakkavattīpi sīlādiguṇayuttaṃ anagārikaratanaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā upaṭṭhahitvā payirupāsitvā ca dibbamānusikā sampattiyo pāpuṇitvā ante nibbānasampattiṃ pāpuṇāti. སེམས་དང་བཅས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གཏོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། མིའི་རིན་པོ་ཆེའོ། །དེ་ལས་མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དུད་འགྲོའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མིའི་རིན་པོ་ཆེའི་བཞོན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་དང་། སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེའོ། །དེ་ལས་སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེའོ། །དེ་ལས་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཡང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ། ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་། རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷ་དང་མིའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཐོབ་ཅིང་། མཐར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Evaṃ anagārikaratanampi duvidhaṃ – ariyaputhujjanavasena. Ariyaratanampi duvidhaṃ sekkhāsekkhavasena. Asekkharatanampi duvidhaṃ sukkhavipassakasamathayānikavasena, samathayānikaratanampi duvidhaṃ sāvakapāramippattaṃ, appattañca. Tattha sāvakapāramippattaṃ aggamakkhāyati. Kasmā? Guṇamahantatāya. Sāvakapāramippattaratanatopi paccekabuddharatanaṃ aggamakkhāyati. Kasmā? Guṇamahantatāya. Sāriputtamoggallānasadisāpi hi anekasatā sāvakā ekassa paccekabuddhassa guṇānaṃ satabhāgampi na upenti. Paccekabuddharatanatopi sammāsambuddharatanaṃ aggamakkhāyati. Kasmā? Guṇamahantatāya. Sakalampi hi jambudīpaṃ pūretvā pallaṅkena pallaṅkaṃ ghaṭṭentā nisinnā paccekabuddhā ekassa sammāsambuddhassa guṇānaṃ neva saṅkhaṃ na kalaṃ na [Pg.279] kalabhāgaṃ upenti. Vuttampi cetaṃ bhagavatā – ‘‘yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā…pe… tathāgato tesaṃ aggamakkhāyatī’’tiādi (saṃ. ni. 5.139; a. ni. 4.34; 5.32; itivu. 90). Evaṃ kenacipi pariyāyena tathāgatasamaṃ ratanaṃ natthi. Tenāha bhagavā ‘‘na no samaṃ atthi tathāgatenā’’ti. དེ་ལྟར་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཕགས་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དབྱེ་བས་སོ། །འཕགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་དབྱེ་བས་སོ། །མི་སློབ་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྐམ་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བ་དང་ཞི་གནས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཅན་གྱི་དབྱེ་བས་སོ། །ཞི་གནས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཅན་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ཀྱང་རང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་ལྟ་བུའི་ཉན་ཐོས་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཡང་། རང་སངས་རྒྱས་གཅིག་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་བརྒྱ་ཆའི་ཆར་ཡང་མི་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ཀྱང་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱས་ཏེ། སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་གཅིག་ལ་གཅིག་གཏུགས་ཏེ་བཞུགས་ཀྱང་། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཅིག་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་གྲངས་དང་། ཆ་དང་། ཆའི་ཆར་ཡང་མི་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། “དགེ་སློང་དག །སེམས་ཅན་རྐང་གཉིས་པ་འམ... དེ་དག་གི་ནང་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །” ཞེས་སོགས་སོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པ་མེད།” ཅེས་གསུངས་སོ། ། Evaṃ bhagavā buddharatanassa aññehi ratanehi asamataṃ vatvā idāni tesaṃ sattānaṃ uppannaupaddavavūpasamanatthaṃ neva jātiṃ na gottaṃ na kolaputtiyaṃ na vaṇṇapokkharatādiṃ nissāya, apica kho avīcimupādāya bhavaggapariyante loke sīlasamādhikkhandhādīhi guṇehi buddharatanassa asadisabhāvaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotū’’ti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་གཞན་རྣམས་དང་མི་མཚུངས་པར་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་བྱུང་བའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རིགས་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། རུས་དང་། རིགས་རྒྱུད་དང་། ཁ་དོག་དང་གཟུགས་བཟང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པར། འོན་ཀྱང་མནར་མེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདིར། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཟླ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་ནས། “འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གྱ་ནོམ་པ། །བདེན་པ་འདི་ཡིས་བདེ་ལེགས་འགྱུར་བར་ཤོག །” ཅེས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། ། Tassattho – idampi idha vā huraṃ vā saggesu vā yaṃkiñci atthi vittaṃ vā ratanaṃ vā, tena saddhiṃ tehi tehi guṇehi asamattā buddharatanaṃ paṇītaṃ. Yadi etaṃ saccaṃ, etena saccena imesaṃ pāṇīnaṃ sotthi hotu, sobhanānaṃ atthitā hotu, arogatā nirupaddavatāti. Ettha ca yathā ‘‘cakkhuṃ kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā’’tievamādīsu (saṃ. ni. 4.85) attabhāvena vā attaniyabhāvena vāti attho. Itarathā hi cakkhu attā vā attaniyaṃ vāti appaṭisiddhameva siyā. Evaṃ ratanaṃ paṇītanti ratanattaṃ paṇītaṃ, ratanabhāvo paṇītoti ayamattho veditabbo. Itarathā hi buddho neva ratananti sijjheyya. Na hi yattha ratanaṃ atthi, taṃ ratananti sijjhati. Yattha pana cittīkatādiatthasaṅkhātaṃ yena vā tena vā vidhinā sambandhagataṃ ratanattaṃ atthi, yasmā taṃ ratanattamupādāya ratananti paññāpīyati, tasmā tassa ratanattassa atthitāya ratananti sijjhati. Atha vā idampi buddhe ratananti imināpi kāraṇena buddhova ratananti evampettha attho veditabbo. Vuttamattāya ca bhagavatā imāya gāthāya rājakulassa sotthi jātā, bhayaṃ vūpasantaṃ. Imissā gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེའི་དོན་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་འམ། འཇིག་རྟེན་གཞན་ན་འམ། ལྷ་ཡུལ་རྣམས་སུ་ནོར་རམ། རིན་པོ་ཆེ་གང་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། ཡོན་ཏན་དེ་དང་དེ་དག་གིས་མི་མཚུངས་པའི་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ། །གལ་ཏེ་འདི་བདེན་ན། བདེན་པ་འདི་ཡིས་སེམས་ཅན་འདི་དག་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག །མཛེས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །ནད་མེད་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའོ། །འདིར་ཡང་དཔེར་ན། “ཀུན་དགའ་བོ། མིག་ནི་བདག་གམ། བདག་གི་བས་སྟོང་པའོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར། བདག་གི་དངོས་པོའམ། བདག་གི་བའི་དངོས་པོས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཞན་དུ་ན། མིག་ནི་བདག་གམ། བདག་གི་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དགག་ཏུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རིན་པོ་ཆེ་གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་པ་ལ། རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་གྱ་ནོམ་པའམ། རིན་པོ་ཆེའི་དངོས་པོ་གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཞན་དུ་ན། སངས་རྒྱས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་པའི་གནས་དེ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་པར་མི་འགྲུབ་བོ། །འོན་ཀྱང་གང་དུ་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་བརྗོད་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་ཚུལ་གང་ཡང་རུང་བས་འབྲེལ་བར་གྱུར་པ་ཡོད་ལ། རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་གདགས་པའི་ཕྱིར། རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་དེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་འགྲུབ་བོ། །ཡང་ན། “འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གྱ་ནོམ་པ། །” ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་མ་ཐག་ཏུ། རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིང་། འཇིགས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 227. Evaṃ buddhaguṇena saccaṃ vatvā idāni nibbānadhammaguṇena vattumāraddho ‘‘khayaṃ virāga’’nti. Tattha yasmā nibbānasacchikiriyāya rāgādayo khīṇā honti parikkhīṇā, yasmā vā taṃ tesaṃ anuppādanirodhakkhayamattaṃ, yasmā ca [Pg.280] taṃ rāgādiviyuttaṃ sampayogato ca ārammaṇato ca, yasmā vā tamhi sacchikate rāgādayo accantaṃ virattā honti vigatā viddhastā, tasmā ‘‘khaya’’nti ca ‘‘virāga’’nti ca vuccati. Yasmā panassa na uppādo paññāyati, na vayo na ṭhitassa aññathattaṃ, tasmā taṃ na jāyati na jīyati na mīyatīti katvā ‘‘amata’’nti vuccati, uttamaṭṭhena pana atappakaṭṭhena ca paṇītanti. Yadajjhagāti yaṃ ajjhagā vindi, paṭilabhi, attano ñāṇabalena sacchākāsi. Sakyamunīti sakyakulappasutattā sakyo, moneyyadhammasamannāgatattā muni, sakyo eva muni sakyamuni. Samāhitoti ariyamaggasamādhinā samāhitacitto. Na tena dhammena samatthi kiñcīti tena khayādināmakena sakyamuninā adhigatena dhammena samaṃ kiñci dhammajātaṃ natthi. Tasmā suttantarepi vuttaṃ ‘‘yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatī’’tiādi (a. ni. 4.34; itivu. 90). ༢༢༧. དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “ཟད་པ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ” (khayaṃ virāgaṃ) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཟད་ཅིང་ཀུན་ཏུ་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་དེ་དག་སླར་མི་སྐྱེ་བར་འགོག་ཅིང་ཟད་པ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་དེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཚེ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཏན་དུ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ “ཟད་པ” དང་ “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ” ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་མི་དམིགས། འཇིག་པ་མི་དམིགས། གནས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་བ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་དེ་ནི་མི་སྐྱེ། མི་རྒ། མི་འཆི་བར་བྱས་ནས་ “འཆི་མེད” (amata) ཅེས་བྱའོ། །མཆོག་གི་དོན་དང་མི་ངོམས་པའི་དོན་གྱིས་ན་ “གྱ་ནོམ་པ” (paṇīta) ཞེས་བྱའོ། །“གང་ཞིག་ཐོབ་པ” (yadajjhagā) ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་རྙེད་ཅིང་ཐོབ་པ་སྟེ། རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པའོ། །“ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ” (sakyamunī) ཞེས་པ་ནི། ཤཱཀྱའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པས་ན་ཤཱཀྱ་དང་། ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན་ཐུབ་པ་སྟེ། ཤཱཀྱ་ཉིད་ཐུབ་པ་ཡིན་པས་ན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའོ། །“མཉམ་པར་བཞག་པ” (samāhitoti) ཞེས་པ་ནི། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པའོ། །“ཆོས་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད” (na tena dhammena samatthi kiñci) ཞེས་པ་ནི། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་བརྙེས་པའི་ཟད་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཆོས་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་གང་ཡང་མེད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་། “དགེ་སློང་དག །འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་གང་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ཆོས་དེ་དག་གི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Evaṃ bhagavā nibbānadhammassa aññehi dhammehi asamataṃ vatvā idāni tesaṃ sattānaṃ uppannaupaddavavūpasamanatthaṃ khayavirāgāmatapaṇītatāguṇehi nibbānadhammaratanassa asadisabhāvaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi dhamme ratanaṃ paṇītaṃ etena saccena suvatthi hotū’’ti. Tassattho purimagāthāya vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ནི་ཆོས་གཞན་རྣམས་དང་མི་མཚུངས་པར་གསུངས་ནས། ད་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་བྱུང་བའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཟད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། འཆི་མེད། གྱ་ནོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དཀོན་མཆོག་གི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་ནས། “ཆོས་འདི་ཡང་ནི་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་སྟེ། །བདེན་པ་འདི་ཡིས་བདེ་ལེགས་འགྱུར་བར་ཤོག” ཅེས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 228. Evaṃ nibbānadhammaguṇena saccaṃ vatvā idāni maggadhammaguṇena vattumāraddho ‘‘yaṃ buddhaseṭṭho’’ti. Tattha ‘‘bujjhitā saccānī’’tiādinā (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 97; paṭi. ma. 1.162) nayena buddho, uttamo pasaṃsanīyo cāti seṭṭho, buddho ca so seṭṭho cāti buddhaseṭṭho. Anubuddhapaccekabuddhasaṅkhātesu vā buddhesu seṭṭhoti buddhaseṭṭho. So buddhaseṭṭho yaṃ parivaṇṇayī, ‘‘aṭṭhaṅgiko ca maggānaṃ, khemaṃ nibbānappattiyā’’ti (ma. ni. 2.215) ca ‘‘ariyaṃ vo, bhikkhave, sammāsamādhiṃ desessāmi saupanisaṃ saparikkhāra’’nti (ma. ni. 3.136) ca evamādinā nayena tattha tattha pasaṃsi pakāsayi. Sucinti kilesamalasamucchedakaraṇato accantavodānaṃ. Samādhimānantarikaññamāhūti yañca attano pavattisamanantaraṃ niyameneva phaladānato ‘‘ānantarikasamādhī’’ti āhu. Na hi maggasamādhiñhi uppanne tassa phaluppattinisedhako koci antarāyo atthi. Yathāha – ༢༢༨. དེ་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་ལམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “སངས་རྒྱས་མཆོག་གིས” (yaṃ buddhaseṭṭho) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་ “བདེན་པ་རྣམས་རྟོགས་པས་ན” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སངས་རྒྱས་དང་། མཆོག་ཅིང་བསྔགས་པར་འོས་པས་ན་མཆོག་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་མཆོག་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་མཆོག་གོ །ཡང་ན་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྲགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་མཆོག་གོ །སངས་རྒྱས་མཆོག་དེས་གང་ཞིག་བསྔགས་པར་མཛད་པ་ནི། “ལམ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་བདེ་འཇགས་ཡིན” ཞེས་པ་དང་། “དགེ་སློང་དག །ངས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་རྒྱུ་དང་བཅས་ཤིང་ཡོ་བྱད་དང་བཅས་པའི་འཕགས་པའི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཤད་པར་བྱའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དང་དེར་བསྔགས་ཤིང་གསལ་བར་མཛད་དོ། །“དག་པ” (suciṃ) ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་རྩད་ནས་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའོ། །“ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་བར་ཆད་མེད་པ་ཞེས་བཤད” (samādhimānantarikaññamāhū) ཞེས་པ་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞིག་རང་ཉིད་སྐྱེས་པའི་མཚམས་ཐོག་ཏུ་ངེས་པར་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར། “བར་ཆད་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་པ་ན། དེའི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་བར་ཆད་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Ayañca [Pg.281] puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno assa, kappassa ca uḍḍayhanavelā assa, neva tāva kappo uḍḍayheyya, yāvāyaṃ puggalo na sotāpattiphalaṃ sacchikaroti, ayaṃ vuccati puggalo ṭhitakappī. Sabbepi maggasamaṅgino puggalā ṭhitakappino’’ti (pu. pa. 17). “གང་ཟག་འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ། བསྐལ་པ་བསྲེག་པའི་དུས་ལ་བབ་པར་གྱུར་ནའང་། གང་ཟག་འདིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པའི་བར་དུ། བསྐལ་པ་དེ་ནི་བསྲེག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལ་བསྐལ་པར་གནས་པའི་གང་ཟག་ཅེས་བྱའོ། །ལམ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྐལ་པར་གནས་པ་དག་ཡིན་ནོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Samādhinā tena samo na vijjatīti tena buddhaseṭṭhaparivaṇṇitena sucinā ānantarikasamādhinā samo rūpāvacarasamādhi vā arūpāvacarasamādhi vā koci na vijjati. Kasmā? Tesaṃ bhāvitattā tattha tattha brahmaloke uppannassāpi puna nirayādīsu uppattisambhavato, imassa ca arahattasamādhissa bhāvitattā ariyapuggalassa sabbuppattisamugghātasambhavato. Tasmā suttantarepi vuttaṃ ‘‘yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo tesaṃ aggamakkhāyatī’’tiādi (a. ni. 4.34; itivu. 90). “ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དང་མཚུངས་པ་མེད” (samādhinā tena samo na vijjati) ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་མཆོག་གིས་བསྔགས་པའི་དག་པ་བར་ཆད་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དང་མཚུངས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡང་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་བསྒོམས་པས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དེ་དང་དེར་སྐྱེས་ནའང་། སླར་ཡང་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་བསྒོམས་པས་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་རྩད་ནས་གཅོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་། “དགེ་སློང་དག །འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གང་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་ཆོས་དེ་དག་གི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Evaṃ bhagavā ānantarikasamādhissa aññehi samādhīhi asamataṃ vatvā idāni purimanayeneva maggadhammaratanassa asadisabhāvaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi dhamme…pe… hotū’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བར་ཆད་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་རྣམས་དང་མི་མཚུངས་པར་གསུངས་ནས། ད་ནི་སྔ་མའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ལམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དཀོན་མཆོག་གི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་ནས། “ཆོས་འདི་ཡང་ནི་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་སྟེ། །བདེན་པ་འདི་ཡིས་བདེ་ལེགས་འགྱུར་བར་ཤོག” ཅེས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 229. Evaṃ maggadhammaguṇenāpi saccaṃ vatvā idāni saṅghaguṇenāpi vattumāraddho ‘‘ye puggalā’’ti. Tattha yeti aniyametvā uddeso. Puggalāti sattā. Aṭṭhāti tesaṃ gaṇanaparicchedo. Te hi cattāro ca paṭipannā cattāro ca phale ṭhitāti aṭṭha honti. Sataṃ pasatthāti sappurisehi buddhapaccekabuddhasāvakehi aññehi ca devamanussehi pasatthā. Kasmā? Sahajātasīlādiguṇayogā. Tesañhi campakavakulakusumādīnaṃ sahajātavaṇṇagandhādayo viya sahajātasīlasamādhiādayo guṇā. Tena te vaṇṇagandhādisampannāni viya pupphāni devamanussānaṃ sataṃ piyā manāpā pasaṃsanīyā ca honti. Tena vuttaṃ ‘‘ye puggalā aṭṭhasataṃ pasatthā’’ti. ༢༢༩. དེ་ལྟར་ལམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “གང་ཟག་གང་དག” (ye puggalā) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་ “གང་དག” ཅེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་བསྟན་པའོ། །“གང་ཟག” ཅེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །“བརྒྱད” ཅེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་དོ། །འདི་ལྟར་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །“དམ་པས་བསྔགས་པ” (sataṃ pasatthā) ཞེས་པ་ནི། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་། གཞན་ཡང་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཙམ་པ་ཀ་དང་བ་ཀུ་ལ་ལ་སོགས་པའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཁ་དོག་དང་དྲི་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན། དེ་དག་ལ་ཡང་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ཁ་དོག་དང་དྲི་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་མེ་ཏོག་བཞིན། ལྷ་དང་མིའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་། བསྔགས་པར་འོས་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ “གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དམ་པས་བསྔགས་པ་དག” ཅེས་གསུངས་སོ། ། Atha vā yeti aniyametvā uddeso. Puggalāti sattā. Aṭṭhasatanti tesaṃ gaṇanaparicchedo. Te hi ekabījī kolaṃkolo sattakkhattuparamoti [Pg.282] tayo sotāpannā, kāmarūpārūpabhavesu adhigatapphalā tayo sakadāgāmino, te sabbepi catunnaṃ paṭipadānaṃ vasena catuvīsati, antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmīti, avihesu pañca, tathā atappasudassasudassīsu. Akaniṭṭhesu pana uddhaṃsotavajjā cattāroti catuvīsati anāgāmino, sukkhavipassako samathayānikoti dve arahanto, cattāro maggaṭṭhāti catupaññāsa. Te sabbepi saddhādhurapaññādhurānaṃ vasena diguṇā hutvā aṭṭhasataṃ honti. Sesaṃ vuttanayameva. ཡང་ན། “གང་དག” ཅེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་བསྟན་པའོ། །“གང་ཟག” ཅེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །“བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད” (aṭṭhasataṃ) ཅེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་དོ། །འདི་ལྟར་ས་བོན་གཅིག་པ་དང་། རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། ལན་བདུན་པ་སྟེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལམ་བཞིའི་དབང་གིས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །བར་མ་དོར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། གྱེན་དུ་རྒྱུན་གྱི་འོག་མིན་འགྲོ་བ་སྟེ། མི་ཆེ་བ་ལ་ལྔ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མི་གདུང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་བ་ལའོ། །འོག་མིན་ལ་ནི་གྱེན་དུ་རྒྱུན་འགྲོ་མ་གཏོགས་པ་བཞི་སྟེ། ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའོ། །སྐམ་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བ་དང་ཞི་གནས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཅན་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་གཉིས་དང་། ལམ་ལ་གནས་པ་བཞི་སྟེ་ལྔ་བཅུ་རྩ་བཞིའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དད་པའི་ལྷག་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ལྷག་པའི་དབང་གིས་ལྡབ་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། ། Cattāri etāni yugāni hontīti te sabbepi aṭṭha vā aṭṭhasataṃ vāti vitthāravasena uddiṭṭhapuggalā, saṅkhepavasena sotāpattimaggaṭṭho phalaṭṭhoti ekaṃ yugaṃ, evaṃ yāva arahattamaggaṭṭho phalaṭṭhoti ekaṃ yuganti cattāri yugāni honti. Te dakkhiṇeyyāti ettha teti pubbe aniyametvā uddiṭṭhānaṃ niyametvā niddeso. Ye puggalā vitthāravasena aṭṭha vā aṭṭhasataṃ vā, saṅkhepavasena cattāri yugāni hontīti vuttā, sabbepi te dakkhiṇaṃ arahantīti dakkhiṇeyyā. Dakkhiṇā nāma kammañca kammavipākañca saddahitvā ‘‘esa me idaṃ vejjakammaṃ vā jaṅghapesanikaṃ vā karissatī’’ti evamādīni anapekkhitvā dīyamāno deyyadhammo, taṃ arahanti nāma sīlādiguṇayuttā puggalā. Ime ca tādisā, tena vuccanti te ‘‘dakkhiṇeyyā’’ti. “ཟུང་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡིན” (cattāri etāni yugāni honti) ཞེས་པ་ནི། རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་བརྒྱད་དམ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཅེས་བསྟན་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་ཐམས་ཅད། བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ནི་ཟུང་གཅིག །དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་བར་དུ་ཟུང་གཅིག་སྟེ། ཟུང་བཞིར་འགྱུར་རོ། །“དེ་དག་སྦྱིན་པའི་གནས” (te dakkhiṇeyyā) ཞེས་པ་འདི་ལ། “དེ་དག” (te) ཅེས་པའི་ཚིག་གིས་སྔོན་དུ་མ་ངེས་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ངེས་པར་བཟུང་ནས་བསྟན་པའོ། །གང་ཟག་གང་དག་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་བརྒྱད་དམ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད། བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་ཟུང་བཞི་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྦྱིན་པ་འོས་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པའི་གནས་སོ། །“སྦྱིན་པ” (dakkhiṇā) ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལས་དང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་དད་ནས། “འདིས་བདག་གི་སྨན་བཅོས་ཀྱི་བྱ་བའམ། བཀའ་ཉན་གྱི་བྱ་བ་འདི་ལྟ་བུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རེ་བ་མེད་པར་འབུལ་བའི་སྦྱིན་པའི་ཆོས་ཏེ། དེ་ལ་འོས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་སོ། །འདི་དག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་ “སྦྱིན་པའི་གནས” ཞེས་བྱའོ། ། Sugatassa sāvakāti bhagavā sobhanena gamanena yuttattā, sobhanañca ṭhānaṃ gatattā, suṭṭhu ca gatattā suṭṭhu eva ca gadattā sugato, tassa sugatassa. Sabbepi te vacanaṃ suṇantīti sāvakā. Kāmañca aññepi suṇanti, na pana sutvā kattabbakiccaṃ karonti. Ime pana sutvā kattabbaṃ dhammānudhammapaṭipattiṃ katvā maggaphalāni pattā, tasmā ‘‘sāvakā’’ti vuccanti. Etesu dinnāni mahapphalānīti etesu sugatasāvakesu appakānipi dānāni dinnāni paṭiggāhakato dakkhiṇāvisuddhibhāvaṃ upagatattā mahapphalāni honti. Tasmā suttantarepi vuttaṃ – “བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས” (sugatassa sāvakā) ཞེས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཛེས་པའི་གཤེགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཛེས་པའི་གནས་སུ་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལེགས་པར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པ་སྟེ། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དེའིའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བཀའ་ཉན་པའི་ཕྱིར་ན་ཉན་ཐོས་སོ། །གཞན་དག་གིས་ཀྱང་ཉན་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། ཐོས་ནས་བྱ་བའི་བྱ་བ་ནི་མི་བྱེད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདི་དག་ནི་ཐོས་ནས་བྱ་བར་འོས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྒྲུབ་པ་བྱས་ཏེ་ལམ་དང་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། “ཉན་ཐོས” ཞེས་བྱའོ། །“འདི་དག་ལ་བྱིན་པ་འབྲས་བུ་ཆེ” (etesu dinnāni mahapphalāni) ཞེས་པ་ནི། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་འདི་དག་ལ་སྦྱིན་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བྱིན་ནའང་། ལེན་པ་པོའི་སྒོ་ནས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho…pe… aggo vipāko hotī’’ti (a. ni. 4.34; 5.32; itivu. 90). “དགེ་སློང་དག །དགེ་འདུན་ནམ་ཚོགས་གང་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་དེ་དག་གི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྐྱེས་བུའི་ཟུང་བཞི་དང་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཏེ། །... རྣམ་པར་སྨིན་པ་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་རོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Evaṃ [Pg.283] bhagavā sabbesampi maggaṭṭhaphalaṭṭhānaṃ vasena saṅgharatanassa guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi saṅghe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་གིས་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གྱི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་པ་ནི། “དགེ་འདུན་འདི་ཡང་ནི་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་སྟེ” ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 230. Evaṃ maggaṭṭhaphalaṭṭhānaṃ vasena saṅghaguṇena saccaṃ vatvā idāni tato ekacciyānaṃ phalasamāpattisukhamanubhavantānaṃ khīṇāsavapuggalānaṃyeva guṇena vattumāraddho ‘‘ye suppayuttā’’ti. Tattha yeti aniyamituddesavacanaṃ. Suppayuttāti suṭṭhu payuttā, anekavihitaṃ anesanaṃ pahāya suddhājīvitaṃ nissāya vipassanāya attānaṃ payuñjitumāraddhāti attho. Atha vā suppayuttāti parisuddhakāyavacīpayogasamannāgatā. Tena tesaṃ sīlakkhandhaṃ dasseti. Manasā daḷhenāti daḷhena manasā, thirasamādhiyuttena cetasāti attho. Tena tesaṃ samādhikkhandhaṃ dasseti. Nikkāminoti kāye ca jīvite ca anapekkhā hutvā paññādhurena vīriyena sabbakilesehi katanikkamanā. Tena tesaṃ vīriyasampannaṃ paññākkhandhaṃ dasseti. ༢༣༠. དེ་ལྟར་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་དབང་གིས་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་དེ་དག་གི་ནང་ནས་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་ལ་རོལ་བའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་གང་ཟག་ཁོ་ནའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “གང་དག་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ” (ye suppayuttā) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་ “གང་དག” ཅེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ །“ལེགས་པར་སྦྱོར་བ” ཞེས་པ་ནི། ལེགས་པར་སྦྱར་བ་སྟེ། ལོག་པའི་འཚོ་བ་རྣམ་པ་མང་པོ་སྤངས་ནས་དག་པའི་འཚོ་བ་ལ་བརྟེན་ཏེ། ལྷག་མཐོང་ལ་རང་ཉིད་སྦྱོར་བར་བརྩམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཡང་ན། “ལེགས་པར་སྦྱོར་བ” ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེས་ནི་དེ་དག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོན་ཏོ། །“བརྟན་པའི་ཡིད་ཀྱིས” (manasā daḷhena) ཞེས་པ་ནི། བརྟན་པའི་བསམ་པ་སྟེ། བརྟན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེས་ནི་དེ་དག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་སྟོན་ཏོ། །“འདོད་པ་མེད་པ” (nikkāmino) ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་སྲོག་ལ་རེ་བ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྣ་དྲངས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བའོ། །དེས་ནི་དེ་དག་གི་བརྩོན་འགྲུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོན་ཏོ། ། Gotamasāsanamhīti gottato gotamassa tathāgatasseva sāsanamhi. Tena ito bahiddhā nānappakārampi amaratapaṃ karontānaṃ suppayogādiguṇābhāvato kilesehi nikkamanābhāvaṃ dīpeti. Teti pubbe uddiṭṭhānaṃ niddesavacanaṃ. Pattipattāti ettha pattabbāti patti, pattabbā nāma pattuṃ arahā, yaṃ patvā accantayogakkhemino honti, arahattaphalassetaṃ adhivacanaṃ, taṃ pattiṃ pattāti pattipattā. Amatanti nibbānaṃ. Vigayhāti ārammaṇavasena vigāhitvā. Laddhāti labhitvā. Mudhāti abyayena kākaṇikamattampi byayaṃ akatvā. Nibbutinti paṭippassaddhakilesadarathaṃ phalasamāpattiṃ. Bhuñjamānāti anubhavamānā. Kiṃ vuttaṃ hoti? Ye imasmiṃ gotamasāsanamhi sīlasampannattā suppayuttā, samādhisampannattā manasā daḷhena, paññāsampannattā nikkāmino, te imāya sammāpaṭipadāya amataṃ vigayha mudhā laddhā phalasamāpattisaññitaṃ nibbutiṃ bhuñjamānā pattipattā nāma hontīti. “གཽ་ཏ་མའི་བསྟན་པ་ལ།” ཞེས་པ་ནི། རུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཽ་ཏ་མ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་པ་ལའོ། །དེས་ནི་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་འཆི་མེད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བྱེད་པ་རྣམས་ལ། ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མེད་པའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མེད་པར་སྟོན་ཏོ། །“ཏེ” ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་གོ །“པཏྟི་པཏྟཱ” ཞེས་པ་འདིར། ཐོབ་པར་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པ་སྟེ། ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཐོབ་པར་འོས་པ་སྟེ། གང་ཐོབ་ནས་གཏན་དུ་སྦྱོར་བ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཐོབ་པ་དེ་ཐོབ་པས་ན་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཐོབ་པའོ། །“ཨ་མ་ཏཾ” ཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །“བི་གཡྷ” ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པའི་དབང་གིས་ཞུགས་ནས་སོ། །“ལདྡྷཱ” ཞེས་པ་ནི་རྙེད་ནས་སོ། །“མུ་དྷཱ” ཞེས་པ་ནི་ཟད་པ་མེད་པར་ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་ཙམ་ཡང་ཟད་པར་མ་བྱས་པར། །“ནིབྦུ་ཏིཾ” ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལའོ། །“བྷུཉྫ་མཱ་ནཱ” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་དག་གཽ་ཏ་མའི་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བརྟན་པའི་ཡིད་དང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་མེད་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གིས་ཡང་དག་པའི་ལམ་འདིས་འཆི་མེད་ལ་ཞུགས་ཤིང་རིན་མེད་པར་ཐོབ་ནས། འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ཅེས་བྱ་བའི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། Evaṃ bhagavā phalasamāpattisukhamanubhavantānaṃ khīṇāsavapuggalānaṃyeva vasena saṅgharatanassa guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati [Pg.284] ‘‘idampi saṅghe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བཞིན་པའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་ལ” ཞེས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 231. Evaṃ khīṇāsavapuggalānaṃ guṇena saṅghādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni bahujanapaccakkhena sotāpannasseva guṇena vattumāraddho ‘‘yathindakhīlo’’ti. Tattha yathāti upamāvacanaṃ. Indakhīloti nagaradvāranivāraṇatthaṃ ummārabbhantare aṭṭha vā dasa vā hatthe pathaviṃ khaṇitvā ākoṭitassa sāradārumayathambhassetaṃ adhivacanaṃ. Pathavinti bhūmiṃ. Sitoti anto pavisitvā nissito. Siyāti bhaveyya. Catubbhi vātehīti catūhi disāhi āgatavātehi. Asampakampiyoti kampetuṃ vā cāletuṃ vā asakkuṇeyyo. Tathūpamanti tathāvidhaṃ. Sappurisanti uttamapurisaṃ. Vadāmīti bhaṇāmi. Yo ariyasaccāni avecca passatīti yo cattāri ariyasaccāni paññāya ajjhogāhetvā passati. Tattha ariyasaccāni visuddhimagge vuttanayeneva veditabbāni. ༢༣༡. དེ་ལྟར་ཟག་པ་ཟད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “ཇི་ལྟར་སྒོ་གཏན” ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ “ཇི་ལྟར” ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་ཚིག་གོ །“སྒོ་གཏན” ཞེས་པ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒོ་ཐེམ་གྱི་ནང་རོལ་དུ་ཁྲུ་བརྒྱད་དམ་བཅུ་ཙམ་ས་ལ་བརྐོས་ཏེ་བཙུགས་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ཤིང་གི་ཀ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ས་ལ” ཞེས་པ་ནི་གཞི་ལའོ། །“གནས་པ” ཞེས་པ་ནི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་བརྟེན་པའོ། །“འགྱུར” ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པར་འགྱུར་བའོ། །“རླུང་བཞིས” ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་བཞི་ནས་བབས་པའི་རླུང་རྣམས་ཀྱིས། །“མི་བསྐྱོད་པ” ཞེས་པ་ནི་བསྐྱོད་པའམ་གཡོ་བར་མི་ནུས་པའོ། །“དེ་མཚུངས” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། །“སྐྱེས་བུ་དམ་པ” ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་མཆོག་ལའོ། །“སྨྲའོ” ཞེས་པ་ནི་བཤད་དོ། །“གང་ཞིག་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་རྟོགས་ནས་མཐོང་བ” ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ་མཐོང་བའོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Ayaṃ panettha saṅkhepattho – yathā hi indakhīlo gambhīranematāya pathavissito catubbhi vātehi asampakampiyo siyā, imampi sappurisaṃ tathūpamameva vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passati. Kasmā? Yasmā sopi indakhīlo viya catūhi vātehi sabbatitthiyavādavātehi asampakampiyo hoti, tamhā dassanā kenaci kampetuṃ vā cāletuṃ vā asakkuṇeyyo. Tasmā suttantarepi vuttaṃ – འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྒོ་གཏན་ནི་གཞི་རྩ་ཟབ་མོར་བཙུགས་པའི་ཕྱིར་ས་ལ་གནས་ཤིང་རླུང་བཞིས་མི་བསྐྱོད་པ་ ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ayokhīlo vā indakhīlo vā gambhīranemo sunikhāto acalo asampakampī, puratthimāya cepi disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi, neva naṃ saṅkampeyya na sampakampeyya na sampacāleyya. Pacchimāya…pe… dakkhiṇāya… uttarāya cepi…pe… na sampacāleyya. Taṃ kissa hetu? Gambhīrattā, bhikkhave, nemassa sunikhātattā indakhīlassa. Evameva kho, bhikkhave, ye ca kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkhanti…pe… paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti, te na aññassa samaṇassa [Pg.285] vā brāhmaṇassa vā mukhaṃ olokenti ‘ayaṃ nūna bhavaṃ jānaṃ jānāti passaṃ passatī’ti. Taṃ kissa hetu? Sudiṭṭhattā, bhikkhave, catunnaṃ ariyasaccāna’’nti (saṃ. ni. 5.1109). “དགེ་སློང་དག །དཔེར་ན་ལྕགས་ཀྱི་ཀ་བའམ་སྒོ་གཏན་གཞི་རྩ་ཟབ་མོར་ལེགས་པར་བཙུགས་པ་གཡོ་བ་མེད་པ་མི་བསྐྱོད་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་རླུང་དང་ཆར་པ་དྲག་པོ་བབས་ཀྱང་། དེ་ལ་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་ཤིང་གཡོ་བར་མི་ནུས་ལ་འགུལ་བར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །ནུབ་ཕྱོགས་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་དང་། བྱང་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་... འགུལ་བར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག །སྒོ་གཏན་གྱི་གཞི་རྩ་ཟབ་མོ་ལེགས་པར་བཙུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་དག་ ‘འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ’ ཞེས་པ་ནས... ‘ལམ’ ཞེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དེ་དག་ནི། དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གཞན་གྱི་གདོང་ལ་བལྟས་ནས། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདིས་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ’ ཞེས་མི་སེམས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་ལེགས་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །” ཞེས་སོ། ། Evaṃ bhagavā bahujanapaccakkhassa sotāpannasseva vasena saṅgharatanassa guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi saṅghe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་ལ” ཞེས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 232. Evaṃ avisesato sotāpannassa guṇena saṅghādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni ye te tayo sotāpannā ekabījī kolaṃkolo sattakkhattuparamoti. Yathāha – ༢༣༢. དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་མེད་པར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དེ་དག་ལ་ས་བོན་གཅིག་པ་དང་། རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ཏེ་གསུམ་ཡོད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti…pe… so ekaṃyeva bhavaṃ nibbattitvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ ekabījī. Tathā dve vā tīṇi vā kulāni sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ kolaṃkolo. Tathā sattakkhattuṃ devesu ca manussesu ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ sattakkhattuparamo’’ti (pu. pa. 31-33). “འདི་ན་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་ཟད་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པར་འགྱུར་ཏེ... ཁོང་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་བླངས་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་འདི་ནི་ས་བོན་གཅིག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རིགས་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་འདི་ནི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷ་དང་མིའི་ནང་དུ་ལན་བདུན་དུ་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་འདི་ནི་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ནོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tesaṃ sabbakaniṭṭhassa sattakkhattuparamassa guṇena vattumāraddho ‘‘ye ariyasaccānī’’ti. Tattha ye ariyasaccānīti etaṃ vuttanayameva. Vibhāvayantīti paññāobhāsena saccapaṭicchādakaṃ kilesandhakāraṃ vidhamitvā attano pakāsāni pākaṭāni karonti. Gambhīrapaññenāti appameyyapaññatāya sadevakassapi lokassa ñāṇena alabbhaneyyapatiṭṭhapaññena, sabbaññunāti vuttaṃ hoti. Sudesitānīti samāsabyāsasākalyavekalyādīhi tehi tehi nayehi suṭṭhu desitāni. Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattāti te vibhāvitaariyasaccā puggalā kiñcāpi devarajjacakkavattirajjādippamādaṭṭhānaṃ āgamma bhusaṃ pamattā honti, tathāpi sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhā ṭhapetvā satta [Pg.286] bhave anamatagge saṃsāre ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca, tesaṃ niruddhattā atthaṅgatattā na aṭṭhamaṃ bhavaṃ ādiyanti, sattamabhave eva pana vipassanaṃ ārabhitvā arahattaṃ pāpuṇantīti. དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེས་ཆུང་ཤོས་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “གང་དག་འཕགས་པའི་བདེན་པ” ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ “གང་དག་འཕགས་པའི་བདེན་པ” ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། །“གསལ་བར་བྱེད” ཞེས་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་བདེན་པ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་མུན་པ་བཅོམ་ནས། རང་ཉིད་ལ་གསལ་ཞིང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། །“ཟབ་མོའི་ཤེས་རབ་ཅན” ཞེས་པ་ནི། གཞལ་དུ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཤེས་པས་གཞི་རྙེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཏེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“ལེགས་པར་གསུངས་པ” ཞེས་པ་ནི། མདོར་བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པ་དང་། ཚང་བ་དང་། མ་ཚང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་དེ་དང་དེས་ལེགས་པར་བསྟན་པའོ། །“ཅི་སྟེ་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་བག་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་” ཞེས་པ་ནི། བདེན་པ་གསལ་བར་བྱས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་ནི། ཅི་སྟེ་ལྷའི་རྒྱལ་སྲིད་དང་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ལ་སོགས་པའི་བག་མེད་པའི་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་ཤིན་ཏུ་བག་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པའི་ཕྱིར། ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བ་འདིར་སྐྱེ་བ་བདུན་པོ་མ་གཏོགས་པར། གང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་དེ་དག་འགགས་ཤིང་ནུབ་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་བརྒྱད་པ་མི་ལེན་ཏེ། སྐྱེ་བ་བདུན་པ་ཉིད་ལ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། Evaṃ bhagavā sattakkhattuparamavasena saṅgharatanassa guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi saṅghe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་ལ” ཞེས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 233. Evaṃ sattakkhattuparamassa aṭṭhamaṃ bhavaṃ anādiyanaguṇena saṅghādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni tasseva satta bhave ādiyatopi aññehi appahīnabhavādānehi puggalehi visiṭṭhena guṇena vattumāraddho ‘‘sahāvassā’’ti. Tattha sahāvāti saddhiṃyeva. Assāti ‘‘na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī’’ti vuttesu aññatarassa. Dassanasampadāyāti sotāpattimaggasampattiyā. Sotāpattimaggo hi nibbānaṃ disvā kattabbakiccasampadāya sabbapaṭhamaṃ nibbānadassanato ‘‘dassana’’nti vuccati. Tassa attani pātubhāvo dassanasampadā, tāya dassanasampadāya saha eva. Tayassu dhammā jahitā bhavantīti ettha suiti padapūraṇamatte nipāto. ‘‘Idaṃsu me, sāriputta, mahāvikaṭabhojanasmiṃ hotī’’tievamādīsu (ma. ni. 1.156) viya. Yato sahāvassa dassanasampadāya tayo dhammā jahitā bhavanti pahīnā bhavantīti ayamevettha attho. ༢༣༣. དེ་ལྟར་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱིས་སྐྱེ་བ་བརྒྱད་པ་མི་ལེན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཁོང་གིས་སྐྱེ་བ་བདུན་ལེན་པར་འགྱུར་ཡང་། སྐྱེ་བ་ལེན་པ་མ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་གཞན་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “ལྷན་ཅིག་ཉིད” ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ “ལྷན་ཅིག” ཞེས་པ་ནི་མཉམ་དུ་ཉིད་དོ། །“ཁོང་གི” ཞེས་པ་ནི། “དེ་དག་གིས་སྐྱེ་བ་བརྒྱད་པ་མི་ལེན” ཞེས་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་ཟག་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལའོ། །“མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས” ཞེས་པ་ནི། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པས་སོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་ནས། བྱ་བའི་བྱ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་བས་ན་ “མཐོང་བ” ཞེས་བྱའོ། །དེ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སཏེ། མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དོ། །“ཆོས་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་པར་འགྱུར” ཞེས་པ་འདིར། “སུ” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་ཁ་སྐོང་བའི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ། །“ཤཱ་རིའི་བུ་ང་ལ་འདི་ནི་སྨན་ཆེན་པོའི་ཟས་སུ་འགྱུར་རོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཁོང་གི་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཆོས་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་པར་འགྱུར་ཏེ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ། ། Idāni jahitadhammadassanatthaṃ āha ‘‘sakkāyadiṭṭhī vicikicchitañca, sīlabbataṃ vāpi yadatthi kiñcī’’ti. Tattha sati kāye vijjamāne upādānakkhandhapañcakasaṅkhāte kāye vīsativatthukā diṭṭhi sakkāyadiṭṭhi, satī vā tattha kāye diṭṭhītipi sakkāyadiṭṭhi, yathāvuttappakāre kāye vijjamānā diṭṭhīti attho. Satiyeva vā kāye diṭṭhītipi sakkāyadiṭṭhi, yathāvuttappakāre kāye vijjamāne rūpādisaṅkhāto attāti evaṃ pavattā diṭṭhīti attho. Tassā ca pahīnattā sabbadiṭṭhigatāni pahīnāniyeva honti. Sā hi nesaṃ mūlaṃ. Sabbakilesabyādhivūpasamanato paññā ‘‘cikicchita’’nti vuccati, taṃ paññācikicchitaṃ ito vigataṃ, tato vā paññācikicchitā idaṃ vigatanti vicikicchitaṃ, ‘‘satthari kaṅkhatī’’tiādinā (dha. sa. 1008; vibha. 915) nayena [Pg.287] vuttāya aṭṭhavatthukāya vimatiyā etaṃ adhivacanaṃ. Tassā pahīnattā sabbavicikicchitāni pahīnāni honti. Tañhi nesaṃ mūlaṃ. ‘‘Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhī’’tievamādīsu (dha. sa. 1222; vibha. 938) āgataṃ gosīlakukkurasīlādikaṃ sīlaṃ govatakukkuravatādikañca vataṃ ‘‘sīlabbata’’nti vuccati. Tassa pahīnattā sabbampi naggiyamuṇḍikādi amaratapaṃ pahīnaṃ hoti. Tañhi tassa mūlaṃ. Tena sabbāvasāne vuttaṃ ‘‘yadatthi kiñcī’’ti. Dukkhadassanasampadāya cettha sakkāyadiṭṭhi, samudayadassanasampadāya vicikicchitaṃ, maggadassananibbānadassanasampadāya sīlabbataṃ pahīyatīti viññātabbaṃ. ད་ནི་སྤངས་པའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་དང་ནི་ཐེ་ཚོམ་དང་། །ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་གང་ཡང་ཅི་ཡོད་པའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ལུས་ཡོད་པ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལུས་སུ་བགྲང་བ་ལ་གཞི་ཉི་ཤུ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། །ཡང་ན་ལུས་དེ་ལ་ལྟ་བ་ཡོད་པས་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སཏེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ལུས་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ལྟ་བ་ཡོད་པས་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སཏེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ལུས་ཡོད་པ་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་བགྲང་བ་ནི་བདག་གོ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དེ་དག་གི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ལ་ “གསོ་བ” ཞེས་བྱ་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་གསོ་བ་དེ་འདི་ལས་བྲལ་བའམ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་གསོ་བ་དེ་ལས་འདི་བྲལ་བས་ན་ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱ་སཏེ། “སྟོན་པ་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པའི་གཞི་བརྒྱད་པའི་ཡིད་གཉིས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དེ་དག་གི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་དག་པ་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་དག་པའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་བའི་བ་ལང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཁྱིའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ཁྱིའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ “ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས” ཞེས་བྱའོ། །དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གཅེར་བུ་དང་མགོ་བྲེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཆི་མེད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ “གང་ཡང་ཅི་ཡོད་པའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཐེ་ཚོམ་དང་། ལམ་མཐོང་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 234. Evamassa kilesavaṭṭappahānaṃ dassetvā idāni tasmiṃ kilesavaṭṭe sati yena vipākavaṭṭena bhavitabbaṃ, tappahānā tassāpi pahānaṃ dīpento āha ‘‘catūhapāyehi ca vippamutto’’ti. Tattha cattāro apāyā nāma nirayatiracchānapettivisayaasurakāyā, tehi esa satta bhave upādiyantopi vippamuttoti attho. ༢༣༤. དེ་ལྟར་འདིའི་ཉོན་མོངས་པའི་འཁོར་བ་སྤངས་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འཁོར་བ་དེ་ཡོད་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་བ་གང་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ། དེ་སྤངས་པས་དེ་ཡང་སྤངས་པར་སྟོན་ཅིང་“ངན་སོང་བཞི་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ངན་སོང་བཞི་ནི་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ། ཡི་དྭགས་ཀྱི་ཡུལ། ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་ལུས་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་འདི་ཉིད་སྲིད་པ་བདུན་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Evamassa vipākavaṭṭappahānaṃ dassetvā idāni yaṃ imassa vipākavaṭṭassa mūlabhūtaṃ kammavaṭṭaṃ, tassāpi pahānaṃ dassento āha ‘‘chaccābhiṭhānāni abhabba kātu’’nti. Tattha abhiṭhānānīti oḷārikaṭṭhānāni, tāni esa cha abhabbo kātuṃ. Tāni ca ‘‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ diṭṭhisampanno puggalo mātaraṃ jīvitā voropeyyā’’tiādinā (a. ni. 1.271; ma. ni. 3.128; vibha. 809) nayena ekakanipāte vuttāni mātughātapitughātaarahantaghātalohituppādasaṅghabhedaaññasatthāruddesakammāni veditabbāni. Tāni hi kiñcāpi diṭṭhisampanno ariyasāvako kunthakipillikampi jīvitā na voropeti, apica kho pana puthujjanabhāvassa vigarahaṇatthaṃ vuttāni. Puthujjano hi adiṭṭhisampannattā evaṃmahāsāvajjāni abhiṭhānānipi karoti, dassanasampanno pana abhabbo tāni kātunti. Abhabbaggahaṇañcettha bhavantarepi akaraṇadassanatthaṃ. Bhavantarepi hi esa attano ariyasāvakabhāvaṃ ajānantopi dhammatāya eva etāni vā cha, pakatipāṇātipātādīni vā pañca verāni aññasatthāruddesena saha cha ṭhānāni na karoti, yāni sandhāya ekacce ‘‘chachābhiṭhānānī’’ti paṭhanti. Matamacchaggāhādayo cettha ariyasāvakagāmadārakānaṃ nidassanaṃ. དེ་ལྟར་འདིའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་བ་སྤངས་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་བ་འདིའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ལས་ཀྱི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སྤངས་པར་སྟོན་ཅིང་“གནས་ཆེན་པོ་དྲུག་པོ་བྱེད་མི་ནུས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་གནས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ནི་རགས་པའི་གནས་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་དྲུག་པོ་འདིས་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། དེ་དག་ནི་“དགེ་སློང་དག ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གིས་མ་སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་སྐབས་མེད་པ་ཞིག་གོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚོགས་གཅིག་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་མ་གསོད་པ་དང་། ཕ་གསོད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དང་། ངན་སེམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལུས་ལ་ཁྲག་འབྱིན་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱེད་པ་དང་། སྟོན་པ་གཞན་ལ་བསྟེན་པའི་ལས་རྣམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།། ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་གྲོག་མ་དང་སྲིན་བུ་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་སྲོག་དང་མི་འབྲལ་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན་ལ་སྨད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་ལྟ་བ་དང་མ་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པའི་གནས་ཆེན་པོ་དག་ཀྱང་བྱེད་པར་འགྱུར་ལ། མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་དེ་དག་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། འདིར་མི་ནུས་པ་ཞེས་བཟུང་བ་ནི་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ཡང་མི་བྱེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡིན། སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ཡང་འདིས་རང་ཉིད་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཡིན་པར་མ་ཤེས་ཀྱང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཉིད་དེ་དག་དྲུག་གམ། ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་འཁོན་ཡུལ་ལྔ་དང་སྟོན་པ་གཞན་ལ་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་གནས་དྲུག་པོ་མི་བྱེད་དེ། དེ་དག་ལ་དགོངས་ནས་ཁ་ཅིག་གིས་“གནས་དྲུག་དང་དྲུག་”ཅེས་ཀློག་པར་བྱེད་དོ།། འདིར་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་སུ་གྱུར་པའི་གྲོང་གི་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉ་ཤི་བ་སྡུད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེ་མཚོན་ནོ།། Evaṃ [Pg.288] bhagavā satta bhave ādiyatopi ariyasāvakassa aññehi appahīnabhavādānehi puggalehi visiṭṭhaguṇavasena saṅgharatanassa guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi saṅghe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲིད་པ་བདུན་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་། སྲིད་པ་ལེན་པ་མ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་གཞན་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་“འདི་ཡང་དགེ་འདུན་གྱི་”ཞེས་བྱ་བའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ།། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པར་བྱའོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ།། 235. Evaṃ satta bhave ādiyatopi aññehi appahīnabhavādānehi puggalehi visiṭṭhaguṇavasena saṅghādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni ‘‘na kevalaṃ dassanasampanno cha abhiṭhānāni abhabbo kātuṃ, kiṃ pana appamattakampi pāpaṃ kammaṃ katvā tassa paṭicchādanāyapi abhabbo’’ti pamādavihārinopi dassanasampannassa katapaṭicchādanābhāvaguṇena vattumāraddho ‘‘kiñcāpi so kammaṃ karoti pāpaka’’nti. ༢༣༥. དེ་ལྟར་སྲིད་པ་བདུན་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་སྲིད་པ་ལེན་པ་མ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་གཞན་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུངས་ནས། ད་ནི་“མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་གནས་ཆེན་པོ་དྲུག་པོ་བྱེད་མི་ནུས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་ནའང་དེ་གསང་བར་བྱེད་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་བག་མེད་པར་གནས་པའི་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་དེས་བྱས་པའི་སྡིག་པ་མི་གསང་བའི་ཡོན་ཏན་གསུང་བའི་ཕྱིར་“གལ་ཏེ་དེས་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་ཀྱང་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྩམས་སོ།། Tassattho – so dassanasampanno kiñcāpi satisammosena pamādavihāraṃ āgamma yaṃ taṃ bhagavatā lokavajjasañciccānatikkamanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘yaṃ mayā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamantī’’ti (cūḷava. 385; a. ni. 8.19; udā. 45), taṃ ṭhapetvā aññaṃ kuṭikārasahaseyyādiṃ vā paṇṇattivajjavītikkamasaṅkhātaṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ kāyena pāpakammaṃ karoti, padasodhammauttarichappañcavācādhammadesanāsamphappalāpapharusavacanādiṃ vā vācāya, uda cetasā vā katthaci lobhadosuppādanajātarūpādisādiyanaṃ cīvarādiparibhogesu apaccavekkhaṇādiṃ vā pāpakammaṃ karoti. Abhabbo so tassa paṭicchadāya, na so taṃ ‘‘idaṃ akappiyamakaraṇīya’’nti jānitvā muhuttampi paṭicchādeti, taṅkhaṇaññeva pana satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu āvi katvā yathādhammaṃ paṭikaroti, ‘‘na puna karissāmī’’ti evaṃ saṃvaritabbaṃ vā saṃvarati. Kasmā? Yasmā abhabbatā diṭṭhapadassa vuttā, evarūpaṃ pāpakammaṃ katvā tassa paṭicchādāya diṭṭhanibbānapadassa dassanasampannassa puggalassa abhabbatā vuttāti attho. དེའི་དོན་ནི། མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་དེས་དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་བག་མེད་པར་གནས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཤེས་བཞིན་དུ་མི་འདའ་བ་ལ་དགོངས་ནས་“ངས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་གང་ཞིག་བཅས་པ་དེ། ངའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་མི་འདའོ།།”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་མ་གཏོགས་པར། གཞན་གཙུག་ལག་ཁང་རྩིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པ་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལས་འདས་པར་གཏོགས་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྨད་པའི་ལུས་ཀྱི་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པའམ། ཚིག་གི་ཆོས་དང་། ཚིག་ལྔ་དྲུག་ལས་ལྷག་པར་ཆོས་བཤད་པ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་ལ་སོགས་པ་ངག་གི་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ཡིད་ཀྱིས་གང་ཡང་རུང་བར་ཆགས་སྡང་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པ་དང་ལེན་པ་དང་། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པ་ལ་སོ་སོར་མ་བརྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པར་འགྱུར་ནའང་། དེ་ནི་དེ་གསང་བར་བྱེད་མི་ནུས་ཏེ། དེས་“འདི་ནི་མི་རུང་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་མི་གསང་ངོ་།། འོན་ཀྱང་སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་སྟོན་པ་འམ། མཁས་པའི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་མངོན་པར་བྱས་ནས་ཆོས་བཞིན་དུ་ཕྱིར་བཅོས་པར་བྱེད་ཅིང་། “ཕྱིན་ཆད་མི་བྱའོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་སྡོམ་པར་བྱ་བ་སྡོམ་མོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་མཐོང་བ་ལ་མི་ནུས་པ་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་ནས་དེ་གསང་བར་བྱེད་པ་ལ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་མཐོང་བའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དེ་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། Kathaṃ – ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, daharo kumāro mando uttānaseyyako hatthena vā pādena vā aṅgāraṃ akkamitvā khippameva paṭisaṃharati[Pg.289], evameva kho, bhikkhave, ghammatā esā diṭṭhisampannassa puggalassa, kiñcāpi tathārūpiṃ āpattiṃ āpajjati, yathārūpāya āpattiyā vuṭṭhānaṃ paññāyati, atha kho naṃ khippameva satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu deseti vivarati uttānīkaroti, desetvā vivaritvā uttānīkatvā āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī’’ti (ma. ni. 1.496). “དགེ་སློང་དག དཔེར་ན་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་ཉམ་ཆུང་བ་གན་རྐྱལ་དུ་ཉལ་བ་ཞིག་གིས། ལག་པའམ་རྐང་པས་མེ་མདག་བཅགས་ན་མྱུར་དུ་ཕྱིར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གི་ཆོས་ཉིད་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུའི་ལྟུང་བ་བྱུང་ཞིང་། ལྟུང་བ་དེ་ལས་ཕྱིར་བཅོས་པའི་ཐབས་ཤེས་པར་གྱུར་ན། དེ་མ་ཐག་ཏུ་མྱུར་དུ་སྟོན་པ་འམ། མཁས་པའི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་བཤགས་ཤིང་འབྱེད་པ་དང་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། བཤགས་ཤིང་ཕྱེ་སྟེ་གསལ་བར་བྱས་ནས་ཕྱིན་ཆད་སྡོམ་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་སོ།། Evaṃ bhagavā pamādavihārinopi dassanasampannassa katapaṭicchādanābhāvaguṇena saṅgharatanassa guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi saṅghe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བག་མེད་པར་གནས་པའི་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་དེས་བྱས་པའི་སྡིག་པ་མི་གསང་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་“འདི་ཡང་དགེ་འདུན་གྱི་”ཞེས་བྱ་བའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ།། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པར་བྱའོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ།། 236. Evaṃ saṅghapariyāpannānaṃ puggalānaṃ tena tena guṇappakārena saṅghādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni yvāyaṃ bhagavatā ratanattayaguṇaṃ dīpentena idha saṅkhepena aññatra ca vitthārena pariyattidhammo desito, tampi nissāya puna buddhādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vattumāraddho ‘‘vanappagumbe yatha phussitagge’’ti. Tattha āsannasannivesavavatthitānaṃ rukkhānaṃ samūho vanaṃ, mūlasārapheggutacasākhāpalāsehi pavuḍḍho gumbo pagumbo, vane pagumbo vanappagumbo, svāyaṃ ‘‘vanappagumbe’’ti vutto. Evampi hi vattuṃ labbhati ‘‘atthi savitakkasavicāre, atthi avitakkavicāramatte, sukhe dukkhe jīve’’tiādīsu viya. Yathāti opammavacanaṃ. Phussitāni aggāni assāti phussitaggo, sabbasākhāpasākhāsu sañjātapupphoti attho. So pubbe vuttanayeneva ‘‘phussitagge’’ti vutto. Gimhāna māse paṭhamasmiṃ gimheti ye cattāro gimhamāsā, tesaṃ catunnaṃ gimhānaṃ ekasmiṃ māse. Katamasmiṃ māse iti ce? Paṭhamasmiṃ gimhe, citramāseti attho. So hi ‘‘paṭhamagimho’’ti ca ‘‘bālavasanto’’ti ca vuccati. Tato paraṃ padatthato pākaṭameva. ༢༣༦. དེ་ལྟར་དགེ་འདུན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་དང་དེའི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུངས་ནས། ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་། འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་དང་གཞན་དུ་རྒྱས་པར་གསུངས་པའི་ལུང་གི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་བརྟེན་ནས། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུང་བའི་ཕྱིར་“ནགས་ཚལ་ཤིང་གེལ་མེ་ཏོག་རྒྱས་པ་བཞིན་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྩམས་སོ།། དེ་ལ་ཉེ་བར་གནས་ཤིང་ཚོགས་པའི་ཤིང་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པ་ནི་ནགས་ཚལ་ཞེས་བྱ་ལ། རྩ་བ་དང་། སྙིང་པོ་དང་། ཤུན་པ་དང་། ཡལ་ག་དང་། ལོ་མ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱས་པའི་ཤིང་གེལ་ནི་ཤིང་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ།། ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་ཚོགས་ནི་ནགས་ཚལ་ཤིང་གེལ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཉིད་ལ་“ནགས་ཚལ་ཤིང་གེལ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡོད། རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡོད། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྲོག་”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དེ་ལྟར་བརྗོད་དུ་རུང་ངོ་།། “བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་ཚིག་གོ། རྩེ་མོ་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་རྒྱས་པས་ན་མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་རྩེ་མོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡལ་ག་དང་ཡལ་ཕྲན་ཐམས་ཅད་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དེ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་“མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་རྩེ་མོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “སོ་གའི་ཟླ་བ་དང་པོ་སོ་ག་ལ་”ཞེས་པ་ནི། སོ་གའི་ཟླ་བ་བཞི་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས། སོ་གའི་ཟླ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་ཟླ་བ་གཅིག་ལའོ།། ཟླ་བ་གང་ལ་ཞེ་ན། སོ་གའི་ཐོག་མ་སྟེ། ས་ག་ཟླ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དེ་ནི་“སོ་གའི་ཐོག་མ་”དང་“དཔྱིད་གསར་”ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།། དེའི་འོག་གི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། Ayaṃ panettha piṇḍattho – yathā paṭhamagimhanāmake bālavasante nānāvidharukkhagahane vane supupphitaggasākho taruṇarukkhagacchapariyāyanāmo pagumbo ativiya sassiriko hoti, evamevaṃ khandhāyatanādīhi satipaṭṭhānasammappadhānādīhi [Pg.290] sīlasamādhikkhandhādīhi vā nānappakārehi atthappabhedapupphehi ativiya sassirikattā tathūpamaṃ nibbānagāmimaggadīpanato nibbānagāmiṃ pariyattidhammavaraṃ neva lābhahetu na sakkārādihetu, kevalañhi mahākaruṇāya abbhussāhitahadayo sattānaṃ paramaṃhitāya adesayīti. Paramaṃhitāyāti ettha ca gāthābandhasukhatthaṃ anunāsiko, ayaṃ panattho ‘‘paramahitāya nibbānāya adesayī’’ti. འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སོ་གའི་ཐོག་མ་སྟེ་དཔྱིད་གསར་གྱི་དུས་སུ། ཤིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གཏམས་པའི་ནགས་ཚལ་ན། ཡལ་ག་དང་རྩེ་མོ་ལ་མེ་ཏོག་ལེགས་པར་རྒྱས་པའི་ཤིང་གསར་པའི་ཚོགས་ནི་ཤིན་ཏུ་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་དང་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུའི་དཔེ་དང་ལྡན་ཞིང་མྱང་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས། མྱང་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ལུང་གི་ཆོས་དམ་པ་དེ། རྙེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ལ། བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་མ་ཡིན་པར། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཐུགས་བསྐུལ་བ་ཁོ་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་མཆོག་གི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། “ཕན་པ་མཆོག་གི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར་ཚིགས་བཅད་བདེ་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ང་རོ་སྦྱར་བ་ཡིན་ལ། དེའི་དོན་ནི་“ཕན་པ་མཆོག་སྟེ་མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ་”ཞེས་བྱའོ།། Evaṃ bhagavā imaṃ supupphitaggavanappagumbasadisaṃ pariyattidhammaṃ vatvā idāni tameva nissāya buddhādhiṭṭhānaṃ saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi buddhe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo, kevalaṃ pana idampi yathāvuttappakārapariyattidhammasaṅkhātaṃ buddhe ratanaṃ paṇītanti yojetabbaṃ. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མེ་ཏོག་ལེགས་པར་རྒྱས་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་གེལ་དང་འདྲ་བའི་ལུང་གི་ཆོས་འདི་གསུངས་ནས། ད་ནི་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་“འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་”ཞེས་བྱ་བ་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ།། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པར་བྱ་ལ། འོན་ཀྱང་འདིར་སྔར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ལུང་གི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་དཀོན་མཆོག་དམ་པ་འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ།། 237. Evaṃ bhagavā pariyattidhammena buddhādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni lokuttaradhammena vattumāraddho ‘‘varo varaññū’’ti. Tattha varoti paṇītādhimuttikehi icchito ‘‘aho vata mayampi evarūpā assāmā’’ti, varaguṇayogato vā varo, uttamo seṭṭhoti attho. Varaññūti nibbānaññū. Nibbānañhi sabbadhammānaṃ uttamaṭṭhena varaṃ, tañcesa bodhimūle sayaṃ paṭivijjhitvā aññāsi. Varadoti pañcavaggiyabhaddavaggiyajaṭilādīnaṃ aññesañca devamanussānaṃ nibbedhabhāgiyavāsanābhāgiyavaradhammadāyīti attho. Varāharoti varassa maggassa āhaṭattā varāharoti vuccati. So hi bhagavā dīpaṅkarato pabhuti samatiṃsa pāramiyo pūrento pubbakehi sammāsambuddhehi anuyātaṃ purāṇaṃ maggavaraṃ āhari, tena varāharoti vuccati. Apica sabbaññutaññāṇapaṭilābhena varo, nibbānasacchikiriyāya varaññū, sattānaṃ vimuttisukhadānena varado, uttamapaṭipadāharaṇena varāharo, etehi lokuttaraguṇehi adhikassa kassaci abhāvato anuttaro. ༢༣༧. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལུང་གི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུངས་ནས། ད་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བའི་ཕྱིར་“མཆོག་དང་མཆོག་མཁྱེན་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྩམས་སོ།། དེ་ལ་“མཆོག་”ཞེས་པ་ནི་དམ་པ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་“ཀྱེ་མ་བདག་ཅག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་འདོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་དང་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “མཆོག་མཁྱེན་”ཞེས་པ་ནི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་མཁྱེན་པ་སྟེ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་དོན་གྱིས་མཆོག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་རོ།། “མཆོག་སྦྱིན་”ཞེས་པ་ནི་ལྔ་སྡེ་དང་། བཟང་པོའི་སྡེ་དང་། རལ་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་བག་ཆགས་ཀྱི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་མཆོག་སྦྱིན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “མཆོག་འདྲེན་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་མཆོག་དྲངས་པའི་ཕྱིར་མཆོག་འདྲེན་ཞེས་བྱའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མར་མེ་མཛད་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སུམ་ཅུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དེ། སྔོན་གྱི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་ལམ་རྙིང་པ་མཆོག་དེ་ཉིད་དྲངས་པའི་ཕྱིར་མཆོག་འདྲེན་ཞེས་བྱའོ།། གཞན་ཡང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པས་མཆོག་ཡིན་ལ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་མཛད་པས་མཆོག་མཁྱེན་ཡིན་ལ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བདེ་བ་སྦྱིན་པས་མཆོག་སྦྱིན་ཡིན་ལ། ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་མཆོག་དྲངས་པས་མཆོག་འདྲེན་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་དག་གིས་ལྷག་པའི་གང་ཟག་གཞན་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། Aparo nayo – varo upasamādhiṭṭhānaparipūraṇena, varaññū paññādhiṭṭhānaparipūraṇena, varado cāgādhiṭṭhānaparipūraṇena, varāharo saccādhiṭṭhānaparipūraṇena, varaṃ maggasaccamāharīti. Tathā varo puññussayena, varaññū paññussayena, varado buddhabhāvatthikānaṃ tadupāyasampadānena, varāharo [Pg.291] paccekabuddhabhāvatthikānaṃ tadupāyāharaṇena, anuttaro tattha tattha asadisatāya, attanā vā anācariyako hutvā paresaṃ ācariyabhāvena, dhammavaraṃ adesayi sāvakabhāvatthikānaṃ tadatthāya svākhātatādiguṇayuttassa varadhammassa desanato. Sesaṃ vuttanayamevāti. རྣམ་གྲངས་གཞན་ནི། ཉེ་བར་ཞི་བའི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་ཉིད་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་མཁྱེན་པ་དང༌། གཏོང་བའི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་སྦྱིན་པ་དང༌། བདེན་པའི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་འདྲེན་པ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དྲངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོས་མཆོག་ཉིད་དང༌། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོས་མཆོག་མཁྱེན་པ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་དེའི་ཐབས་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པས་མཆོག་སྦྱིན་པ་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་དེའི་ཐབས་འདྲེན་པས་མཆོག་འདྲེན་པ་དང༌། གནས་དེ་དང་དེར་མཚུངས་པ་མེད་པས་བླ་ན་མེད་པ་དང༌། ཡང་ན་རང་ཉིད་ལ་སློབ་དཔོན་མེད་པར་གཞན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་དངོས་པོ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ། ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་མཆོག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་མཆོག་བསྟན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Evaṃ bhagavā navavidhena lokuttaradhammena attano guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya buddhādhiṭṭhānaṃ saccavacanaṃ payuñjati ‘‘idampi buddhe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo. Kevalaṃ pana yaṃ varaṃ navalokuttaradhammaṃ esa aññāsi, yañca adāsi, yañca āhari, yañca adesayi, idampi buddhe ratanaṃ paṇītanti evaṃ yojetabbaṃ. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ་ཚན་གྱིས་རང་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བ་ནི། “འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་ཉིད”ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མཆོག་དགུ་པོ་གང་ཞིག་མཁྱེན་པ་དང༌། གང་ཞིག་སྦྱིན་པ་དང༌། གང་ཞིག་དྲངས་པ་དང༌། གང་ཞིག་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ལ། “འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ལ་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་པའོ”ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། 238. Evaṃ bhagavā pariyattidhammaṃ lokuttaradhammañca nissāya dvīhi gāthāhi buddhādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni ye taṃ pariyattidhammaṃ assosuṃ sutānusārena ca paṭipajjitvā navappakārampi lokuttaradhammaṃ adhigamiṃsu, tesaṃ anupādisesanibbānappattiguṇaṃ nissāya puna saṅghādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vattumāraddho ‘‘khīṇaṃ purāṇa’’nti. Tattha khīṇanti samucchinnaṃ. Purāṇanti purātanaṃ. Navanti sampati vattamānaṃ. Natthisambhavanti avijjamānapātubhāvaṃ. Virattacittāti vigatarāgacittā. Āyatike bhavasminti anāgatamaddhānaṃ punabbhave. Teti yesaṃ khīṇaṃ purāṇaṃ navaṃ natthisambhavaṃ, ye ca āyatike bhavasmiṃ virattacittā, te khīṇāsavā bhikkhū. Khīṇabījāti ucchinnabījā. Avirūḷhichandāti virūḷhichandavirahitā. Nibbantīti vijjhāyanti. Dhīrāti dhitisampannā. Yathāyaṃ padīpoti ayaṃ padīpo viya. ༢༣༨. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལུང་གི་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་ལུང་གི་ཆོས་དེ་ཐོས་ཤིང་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་དགུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས། སླར་ཡང་དགེ་འདུན་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “སྔོན་གྱི་ཟད་ཅིང”ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་“ཟད་པ”ནི་ཀུན་ཏུ་ཆད་པའོ། །“སྔོན་གྱི”ནི་སྔར་གྱིའོ། །“གསར”ནི་ད་ལྟ་བྱུང་བའོ། །“སྐྱེ་བ་མེད་པ”ནི་མེད་པ་ལས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་མེད་པའོ། །“ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་སེམས”ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ། །“མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་ལ”ནི་མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་ལའོ། །“དེ་དག”ནི་གང་དག་གི་སྔོན་གྱི་ཟད་ཅིང་གསར་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང༌། མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་སོ། །“ས་བོན་ཟད་པ”ནི་ས་བོན་ཆད་པའོ། །“སྐྱེ་བའི་འདུན་པ་མེད་པ”ནི་སྐྱེ་བའི་འདུན་པ་དང་བྲལ་བའོ། །“མྱ་ངན་ལས་འདའ”ནི་ཞི་བར་འགྱུར་བའོ། །“བརྟན་པ”ནི་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཇི་ལྟར་མར་མེ་འདི”ནི་མར་མེ་འདི་བཞིན་ནོ། ། Kiṃ vuttaṃ hoti? Yaṃ taṃ sattānaṃ uppajjitvā niruddhampi purāṇaṃ atītakālikaṃ kammaṃ taṇhāsinehassa appahīnattā paṭisandhiāharaṇasamatthatāya akhīṇaṃyeva hoti, taṃ purāṇaṃ kammaṃ yesaṃ arahattamaggena taṇhāsinehassa sositattā agginā daḍḍhabījamiva āyatiṃ vipākadānāsamatthatāya khīṇaṃ. Yañca nesaṃ buddhapūjādivasena idāni pavattamānaṃ kammaṃ navanti vuccati, tañca taṇhāpahāneneva chinnamūlapādapapupphamiva āyatiṃ phaladānāsamatthatāya yesaṃ natthisambhavaṃ, ye ca taṇhāpahāneneva āyatike bhavasmiṃ virattacittā, te khīṇāsavā bhikkhū ‘‘kammaṃ khettaṃ viññāṇaṃ [Pg.292] bīja’’nti (a. ni. 3.77) ettha vuttassa paṭisandhiviññāṇassa kammakkhayeneva khīṇattā khīṇabījā. Yopi pubbe punabbhavasaṅkhātāya virūḷhiyā chando ahosi, tassāpi samudayappahāneneva pahīnattā pubbe viya cutikāle asambhavena avirūḷhichandā dhitisampannattā dhīrā carimaviññāṇanirodhena yathāyaṃ padīpo nibbuto, evaṃ nibbanti, puna ‘‘rūpino vā arūpino vā’’ti evamādiṃ paññattipathaṃ accentīti. Tasmiṃ kira samaye nagaradevatānaṃ pūjanatthāya jālitesu padīpesu eko padīpo vijjhāyi, taṃ dassento āha – ‘‘yathāyaṃ padīpo’’ti. ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ལས་སྔོན་མ་གང་ཞིག་སྐྱེས་ནས་འགགས་པ་དེ་ཉིད་སྲེད་པའི་རླན་གཤེར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་འདྲེན་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་མ་ཟད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། ལས་སྔོན་མ་དེ་ཉིད་གང་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྲེད་པའི་རླན་གཤེར་བསྐམས་པའི་ཕྱིར། མེས་བསྲེགས་པའི་ས་བོན་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྦྱིན་མི་ནུས་པས་ཟད་པར་གྱུར་ཏོ། །གང་ཡང་དེ་དག་གི་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ད་ལྟ་འབྱུང་བཞིན་པའི་ལས་ལ་“གསར་པ”ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་སྲེད་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྩ་བ་བཅད་པའི་ཤིང་གི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པར་འབྲས་བུ་སྦྱིན་མི་ནུས་པས་གང་དག་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང༌། སྲེད་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཏེ། “ལས་ནི་ཞིང་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་བོན་ནོ”ཞེས་པ་འདིར་གསུངས་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཟད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཟད་པའི་ཕྱིར་ས་བོན་ཟད་པ་རྣམས་སོ། །གང་ཡང་སྔོན་ཆད་ཡང་སྲིད་དུ་བགྲང་བའི་སྐྱེ་བ་ལ་འདུན་པ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། སྔར་བཞིན་འཆི་འཕོ་བའི་དུས་སུ་མི་སྐྱེ་བས་སྐྱེ་བའི་འདུན་པ་དང་བྲལ་བ་དང༌། བརྟན་པ་དང་ལྡན་པས་བརྟན་པ་རྣམས་ནི་ཐ་མའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས་ཇི་ལྟར་མར་མེ་འདི་ཉེ་བར་ཞི་བ་དེ་བཞིན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཞིང༌། སླར་ཡང་“གཟུགས་ཅན་ནམ་གཟུགས་མེད་པ”ལ་སོགས་པའི་བཏགས་པའི་ལམ་ལས་འདས་སོ། །དེའི་ཚེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་མཆོད་པའི་ཕྱིར་སྤར་བའི་མར་མེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མར་མེ་གཅིག་ཤི་བར་གྱུར་ཏེ། དེ་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “ཇི་ལྟར་མར་མེ་འདི”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Evaṃ bhagavā ye taṃ purimāhi dvīhi gāthāhi vuttaṃ pariyattidhammaṃ assosuṃ, sutānusāreneva paṭipajjitvā navappakārampi lokuttaradhammaṃ adhigamiṃsu, tesaṃ anupādisesanibbānappattiguṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saṅghādhiṭṭhānaṃ saccavacanaṃ payuñjanto desanaṃ samāpesi ‘‘idampi saṅghe’’ti. Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo, kevalaṃ pana idampi yathāvuttena pakārena khīṇāsavabhikkhūnaṃ nibbānasaṅkhātaṃ saṅghe ratanaṃ paṇītanti evaṃ yojetabbaṃ. Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ལུང་གི་ཆོས་དེ་ཐོས་ཤིང་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་དགུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་འདུན་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བཞིན་དུ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་པ་ནི། “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ཉིད”ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པས་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བགྲང་བའི་དགེ་འདུན་ལ་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་པའོ། །ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། Desanāpariyosāne rājakulassa sotthi ahosi, sabbūpaddavā vūpasamiṃsu caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. ཆོས་བསྟན་པའི་མཇུག་ཏུ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིང༌། ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། ། 239-241. Atha sakko devānamindo ‘‘bhagavatā ratanattayaguṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjamānena nāgarassa sotthi katā, mayāpi nāgarassa sotthitthaṃ ratanattayaguṇaṃ nissāya kiñci vattabba’’nti cintetvā avasāne gāthāttayaṃ abhāsi ‘‘yānīdha bhūtānī’’ti. Tattha yasmā buddho yathā lokahitatthāya ussukkaṃ āpannehi āgantabbaṃ, tathā āgatato, yathā ca etehi gantabbaṃ, tathā gatato, yathā vā etehi ājānitabbaṃ, tathā ājānanato, yathā ca jānitabbaṃ, tathā jānanato, yañca tatheva hoti, tassa gadanato ca ‘‘tathāgato’’ti vuccati. Yasmā ca so devamanussehi pupphagandhādinā bahinibbattena upakaraṇena, dhammānudhammappaṭipattādinā ca attani nibbattena ativiya pūjito, tasmā sakko devānamindo sabbadevaparisaṃ attanā saddhiṃ sampiṇḍetvā [Pg.293] āha ‘‘tathāgataṃ devamanussapūjitaṃ, buddhaṃ namassāma suvatthi hotū’’ti. ༢༣༩-༢༤༡. དེ་ནས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱར་བས་གྲོང་ཁྱེར་པ་རྣམས་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་མཛད་དོ། །བདག་གིས་ཀྱང་གྲོང་ཁྱེར་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཅུང་ཟད་ཅིག་བརྗོད་པར་བྱའོ”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། མཇུག་ཏུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པོ་འདི་གསུངས་ཏེ། “འདིར་འདུས་པའི་འབྱུང་པོ་གང་དག”ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕན་བདེའི་ཆེད་དུ་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གཤེགས་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་གཤེགས་པ་དང༌། དེ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་བགྲོད་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་བགྲོད་པ་དང༌། ཡང་ན་དེ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་རྟོགས་པ་དང༌། ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་དང༌། གང་ཞིག་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕྱིར་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཁོང་ནི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་དང༌། རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་པས་ཤིན་ཏུ་མཆོད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྷའི་འཁོར་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས། “ལྷ་དང་མི་ཡིས་མཆོད་པར་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། ། Yasmā pana dhamme maggadhammo yathā yuganandha samathavipassanābalena gantabbaṃ kilesapakkhaṃ samucchindantena, tathā gatoti tathāgato. Nibbānadhammopi yathā gato paññāya paṭividdho sabbadukkhavighātāya sampajjati, buddhādīhi tathā avagato, tasmā ‘‘tathāgato’’ti vuccati. Yasmā ca saṅghopi yathā attahitāya paṭipannehi gantabbaṃ tena tena maggena, tathā gato, tasmā ‘‘tathāgato’’ tveva vuccati. Tasmā avasesagāthādvayepi tathāgataṃ dhammaṃ namassāma suvatthi hotu, tathāgataṃ saṅghaṃ namassāma suvatthi hotūti vuttaṃ. Sesaṃ vuttanayamevāti. ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། ལམ་གྱི་ཆོས་ནི་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་གཅོད་བཞིན་དུ་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་བགྲོད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བགྲོད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོགས་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་འགྱུར་ལ། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པས་དེ་ལྟར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་བྱའོ། །དགེ་འདུན་ཀྱང་རང་གི་དོན་དུ་སྒྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ལམ་དེ་དང་དེས་དེ་ལྟར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ལྷག་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་ལའང་། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དགེ་འདུན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Evaṃ sakko devānamindo imaṃ gāthāttayaṃ bhāsitvā bhagavantaṃ padakkhiṇaṃ katvā devapurameva gato saddhiṃ devaparisāya. Bhagavā pana tadeva ratanasuttaṃ dutiyadivasepi desesi, puna caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Evaṃ bhagavā yāva sattamaṃ divasaṃ desesi, divase divase tatheva dhammābhisamayo ahosi. Bhagavā aḍḍhamāsameva vesāliyaṃ viharitvā rājūnaṃ ‘‘gacchāmā’’ti paṭivedesi. Tato rājāno diguṇena sakkārena puna tīhi divasehi bhagavantaṃ gaṅgātīraṃ nayiṃsu. Gaṅgāyaṃ nibbattā nāgarājāno cintesuṃ – ‘‘manussā tathāgatassa sakkāraṃ karonti, mayaṃ kiṃ na karissāmā’’ti suvaṇṇarajatamaṇimayā nāvāyo māpetvā suvaṇṇarajatamaṇimaye eva pallaṅke paññāpetvā pañcavaṇṇapadumasañchannaṃ udakaṃ karitvā ‘‘amhākaṃ anuggahaṃ karothā’’ti bhagavantaṃ upagatā. Bhagavā adhivāsetvā ratananāvamārūḷho pañca ca bhikkhusatāni sakaṃ sakaṃ nāvaṃ. Nāgarājāno bhagavantaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghena nāgabhavanaṃ pavesesuṃ. Tatra sudaṃ bhagavā sabbarattiṃ nāgaparisāya dhammaṃ desesi. Dutiyadivase dibbehi khādanīyabhojanīyehi mahādānaṃ adaṃsu. Bhagavā anumoditvā nāgabhavanā nikkhami. དེ་ལྟར་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པོ་འདི་གསུངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྐོར་བ་བྱས་ཏེ་ལྷའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་ལྷའི་གྲོང་ཁྱེར་ཉིད་དུ་གཤེགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཉིན་གཉིས་པ་ལའང་རིན་ཆེན་མདོ་དེ་ཉིད་བསྟན་པས། སླར་ཡང་སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་བསྟན་ཅིང༌། ཉིན་རེ་བཞིན་དེ་ལྟར་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་ནས། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལ། “བདག་ཅག་གཤེགས་སོ”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཀུར་སྟི་ཉིས་འགྱུར་གྱིས་སླར་ཡང་ཞག་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་བསྐྱལ་ཏོ། །གངྒཱ་ལ་གནས་པའི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་ན། བདག་ཅག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། གསེར་དང༌། དངུལ་དང༌། རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པའི་གྲུ་གཟིངས་རྣམས་སྤྲུལ་ཞིང༌། གསེར་དང༌། དངུལ་དང༌། རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པའི་ཁྲི་རྣམས་བཤམས་ཏེ། ཆུ་ལ་ཁ་དོག་ལྔ་ལྡན་གྱི་པདྨས་བཀབ་ནས། “བདག་ཅག་ལ་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་མཛོད་ཅིག”ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་བ་སྩལ་ནས་རིན་པོ་ཆེའི་གྲུ་གཟིངས་ལ་ཕེབས་ཤིང༌། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ཀྱང་རང་རང་གི་གྲུ་གཟིངས་ལ་ཞུགས་སོ། །ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཀླུའི་གནས་སུ་སྤྱན་དྲངས་སོ། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཚན་ཐོག་ཐག་ཏུ་ཀླུའི་འཁོར་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །ཉིན་གཉིས་པ་ལ་ལྷའི་བཟའ་བཏུང་གྱ་ནོམ་པས་སྦྱིན་གཏོང་ཆེན་པོ་བྱས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་རིག་པར་མཛད་ནས་ཀླུའི་གནས་ལས་གཤེགས་སོ། ། Bhūmaṭṭhā devā ‘‘manussā ca nāgā ca tathāgatassa sakkāraṃ karonti, mayaṃ kiṃ na karissāmā’’ti cintetvā vanagumbarukkhapabbatādīsu chattātichattāni ukkhipiṃsu. Eteneva upāyena yāva akaniṭṭhabrahmabhavanaṃ, tāva mahāsakkāraviseso [Pg.294] nibbatti. Bimbisāropi licchavīhi āgatakāle katasakkārato diguṇamakāsi, pubbe vuttanayeneva pañcahi divasehi bhagavantaṃ rājagahaṃ ānesi. ས་ལ་གནས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་“མི་དང་ཀླུ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་ན། བདག་ཅག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ནགས་ཚལ་དང༌། ལྗོན་ཤིང་དང༌། རི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་གདུགས་དང་གདུགས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་རྣམས་བསྒྲེངས་སོ། །ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འོག་མིན་གྱི་ཚངས་པའི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་ཀྱང་ལི་ཙ་བཱི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་བྱོན་པའི་དུས་ཀྱི་བཀུར་སྟི་ལས་ཉིས་འགྱུར་དུ་མཛད་དེ། སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཞག་ལྔའི་ནང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་སྤྱན་དྲངས་སོ། ། Rājagahamanuppatte bhagavati pacchābhattaṃ maṇḍalamāḷe sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ ayamantarakathā udapādi – ‘‘aho buddhassa bhagavato ānubhāvo, yaṃ uddissa gaṅgāya orato ca pārato ca aṭṭhayojano bhūmibhāgo ninnañca thalañca samaṃ katvā vālukāya okiritvā pupphehi sañchanno, yojanappamāṇaṃ gaṅgāya udakaṃ nānāvaṇṇehi padumehi sañchannaṃ, yāva akaniṭṭhabhavanā chattātichattāni ussitānī’’ti. Bhagavā taṃ pavattiṃ ñatvā gandhakuṭito nikkhamitvā taṅkhaṇānurūpena pāṭihāriyena gantvā maṇḍalamāḷe paññattavarabuddhāsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti? Bhikkhū sabbaṃ ārocesuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘na, bhikkhave, ayaṃ pūjāviseso mayhaṃ buddhānubhāvena nibbatto, na nāgadevabrahmānubhāvena, apica kho pubbe appamattakapariccāgānubhāvena nibbatto’’ti. Bhikkhū āhaṃsu – ‘‘na mayaṃ, bhante, taṃ appamattakaṃ pariccāgaṃ jānāma, sādhu no bhagavā tathā kathetu, yathā mayaṃ taṃ jāneyyāmā’’ti. བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་བྱོན་ནས་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དགེ་སློང་རྣམས་ཀུན་དགའ་ར་བར་འདུས་པ་ན། འདི་ལྟ་བུའི་བར་སྐབས་ཀྱི་གཏམ་བྱུང་སྟེ། ཀྱེ་ཧུད། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཞིག་སྟེ། ཁོང་གི་ཆེད་དུ་གངྒཱའི་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཀྱི་ས་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མ་རྡུགས་པ་དང་ས་མཐོ་བ་རྣམས་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་། བྱེ་མ་བཏིང་ནས་མེ་ཏོག་གིས་བཀབ། དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ཚད་ཡོད་པའི་གངྒཱའི་ཆུ་ནི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་པདྨས་ཁེངས་ཤིང་། འོག་མིན་གྱི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་གདུགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་གདུགས་བསྒྲེངས་སོ།། ཞེས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་མཁྱེན་ནས་དྲི་གཙང་ཁང་ནས་ཕྱིར་བྱོན་ཏེ། སྐབས་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་ཀུན་དགའ་ར་བར་བྱོན་ནས་བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བཞུགས། བཞུགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་འདིར་འདུས་ནས་གཏམ་གང་ཞིག་གླེང་བཞིན་ཡོད། ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། དགེ་སློང་དག །མཆོད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ནི་ངའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ལ། ཀླུ་དང་ལྷ་དང་ཚངས་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱུང་བ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་གཏོང་བ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བྱས་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་པ། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་ཅག་གིས་གཏོང་བ་ཆུང་ངུ་དེའི་སྐོར་མི་ཤེས་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ཅག་གིས་ཤེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུང་དུ་གསོལ། ཞེས་གསོལ་ཏོ།། Bhagavā āha – bhūtapubbaṃ, bhikkhave, takkasilāyaṃ saṅkho nāma brāhmaṇo ahosi. Tassa putto susīmo nāma māṇavo soḷasavassuddesiko vayena, so ekadivasaṃ pitaraṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ pitā āha – ‘‘kiṃ, tāta susīmā’’ti? So āha – ‘‘icchāmahaṃ, tāta, bārāṇasiṃ gantvā sippaṃ uggahetu’’nti. ‘‘Tena hi, tāta susīma, asuko nāma brāhmaṇo mama sahāyako, tassa santikaṃ gantvā uggaṇhāhī’’ti kahāpaṇasahassaṃ adāsi. So taṃ gahetvā mātāpitaro abhivādetvā anupubbena bārāṇasiṃ gantvā upacārayuttena vidhinā ācariyaṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā attānaṃ nivedesi. Ācariyo ‘‘mama sahāyakassa putto’’ti māṇavaṃ sampaṭicchitvā sabbaṃ pāhuneyyamakāsi. So addhānakilamathaṃ paṭivinodetvā taṃ kahāpaṇasahassaṃ ācariyassa pādamūle ṭhapetvā sippaṃ uggahetuṃ okāsaṃ yāci. Ācariyo okāsaṃ katvā uggaṇhāpesi. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། རྡོ་འཇོག་ཏུ་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་དོ།། ཁོང་ལ་བུ་སུ་སི་མ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལོ་བཅུ་དྲུག་防ལོན་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཉིན་གཅིག་ཁྱེའུ་དེ་རང་གི་ཕ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ།། ཕས་ཁྱེའུ་དེ་ལ་སྨྲས་པ། བུ་སུ་སི་མ། ཅི་ཞིག་དགོས། ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཁོས་སྨྲས་པ། ཡབ། བདག་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སོང་ནས་བཟོ་རིག་པའི་གནས་ལ་སློབ་པར་འདོད་དོ།། ཞེས་སྨྲས་སོ།། བུ་སུ་སི་མ། དེ་ལྟ་ན་བྲམ་ཟེ་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངའི་གྲོགས་པོ་ཡིན་པས། ཁོང་གི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་སློབས་ཤིག །ཅེས་སྨྲས་ནས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྟོང་གནང་ངོ་།། ཁོས་དེ་དག་བླངས་ནས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། རིམ་གྱིས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཕྱིན་ནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་རང་ཉིད་ངོ་སྤྲད་དོ།། སློབ་དཔོན་གྱིས་ འདི་ནི་ངའི་གྲོགས་པོའི་བུ་ཡིན། ཞེས་ཁྱེའུ་དེ་དང་དུ་བླངས་ནས་མགྲོན་པོའི་བསྙེན་བཀུར་ཐམས་ཅད་བྱས་སོ།། ཁོས་ལམ་གྱི་ངལ་གསོ་བྱས་ནས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྟོང་པོ་དེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞབས་དྲུང་དུ་བཞག་སྟེ། བཟོ་རིག་པའི་གནས་ལ་སློབ་པའི་སྐབས་གནང་བར་གསོལ་ལོ།། སློབ་དཔོན་གྱིས་སྐབས་ཕྱེ་ནས་སློབ་ཏུ་བཅུག་གོ། So [Pg.295] lahuñca gaṇhanto bahuñca gaṇhanto gahitagahitañca suvaṇṇabhājane pakkhittamiva sīhatelaṃ avinassamānaṃ dhārento dvādasavassikaṃ sippaṃ katipayamāseneva pariyosāpesi. So sajjhāyaṃ karonto ādimajjhaṃyeva passati, no pariyosānaṃ. Atha ācariyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘imassa sippassa ādimajjhameva passāmi, pariyosānaṃ na passāmī’’ti. Ācariyo āha – ‘‘ahampi, tāta, evamevā’’ti. ‘‘Atha ko, ācariya, imassa sippassa pariyosānaṃ jānātī’’ti? ‘‘Isipatane, tāta, isayo atthi, te jāneyyu’’nti. Te upasaṅkamitvā ‘‘pucchāmi, ācariyā’’ti. ‘‘Puccha, tāta, yathāsukha’’nti. So isipatanaṃ gantvā paccekabuddhe upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘ādimajjhapariyosānaṃ jānāthā’’ti? ‘‘Āmāvuso, jānāmā’’ti. ‘‘Taṃ mampi sikkhāpethā’’ti. ‘‘Tena, hāvuso, pabbajāhi, na sakkā apabbajitena sikkhitu’’nti. ‘‘Sādhu, bhante, pabbājetha vā maṃ, yaṃ vā icchatha, taṃ katvā pariyosānaṃ jānāpethā’’ti. Te taṃ pabbājetvā kammaṭṭhāne niyojetuṃ asamatthā ‘‘evaṃ te nivāsetabbaṃ, evaṃ pārupitabba’’ntiādinā nayena ābhisamācārikaṃ sikkhāpesuṃ. So tattha sikkhanto upanissayasampannattā na cireneva paccekabodhiṃ abhisambujjhi. Sakalabārāṇasiyaṃ ‘‘susīmapaccekabuddho’’ti pākaṭo ahosi lābhaggayasaggappatto sampannaparivāro. So appāyukasaṃvattanikassa kammassa katattā na cireneva parinibbāyi. Tassa paccekabuddhā ca mahājanakāyo ca sarīrakiccaṃ katvā dhātuto gahetvā nagaradvāre thūpaṃ patiṭṭhāpesuṃ. ཁོས་མགྱོགས་པོར་བཟུང་ཞིང་མང་པོ་བཟུང་ལ། བཟུང་བ་ཐམས་ཅད་གསེར་གྱི་སྣོད་དུ་བླུགས་པའི་སེང་གེའི་ཚིལ་བཞིན་དུ་མ་ཉམས་པར་བཟུང་བས། ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལ་སློབ་དགོས་པའི་བཟོ་རིག་པའི་གནས་དེ་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་ནང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་སོ།། ཁོས་ཁ་ཏོན་བྱེད་པའི་ཚེ་ཐོག་མ་དང་བར་ཁོ་ན་མཐོང་གི །མཐའ་མ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་།། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་བཅར་ནས་སྨྲས་པ། སློབ་དཔོན་ལགས། བདག་གིས་བཟོ་རིག་པའི་གནས་འདིའི་ཐོག་མ་དང་བར་ཁོ་ན་མཐོང་ལ། མཐའ་མ་ནི་མི་མཐོང་ངོ་།། ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་གྱིས་སྨྲས་པ། བུ། ང་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། ཞེས་སྨྲས་ོ།། འོ་ན་སློབ་དཔོན་ལགས། བཟོ་རིག་པའི་གནས་འདིའི་མཐའ་མ་སུས་ཤེས། ཞེས་དྲིས་པ་དང་། བུ། དྲང་སྲོང་ལྷུང་བར་དྲང་སྲོང་རྣམས་བཞུགས་པས། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་མཁྱེན་སྲིད། ཅེས་སྨྲས་སོ།། བདག་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་འདྲིའོ།། སློབ་དཔོན་ལགས། ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། བུ། རང་དགར་དྲིས་ཤིག །ཅེས་སྨྲས་སོ།། ཁོ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བར་སོང་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ་དྲིས་པ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་མ་མཁྱེན་ནམ། ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ། འོ་དེ་ལྟར་ཤེས་སོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་བདག་ལའང་བསླབ་ཏུ་གསོལ། ཞེས་གསོལ་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ། དེ་ལྟ་ན་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིག །རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བར་འདི་བསླབ་མི་ནུས་སོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། བཙུན་པ་རྣམས། ལེགས་སོ།། བདག་རབ་ཏུ་ཕྱུང་ཞིག །ཡང་ན་ཁྱེད་རྣམས་གང་བཞེད་པ་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་མཐའ་མ་དེ་ཤེས་པར་མཛོད་ཅིག །ཞེས་གསོལ་ཏོ།། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་རབ་ཏུ་ཕྱུང་ནས་ལས་ཀྱི་གནས་ལ་སྦྱོར་མ་ནུས་པར། འདི་ལྟར་ཤམ་ཐབས་བགོ་བར་བྱའོ།། འདི་ལྟར་ཆོས་གོས་གཟན་གཟར་བར་བྱའོ།། ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་པ་བསླབས་སོ།། ཁོས་དེར་བསླབས་ཤིང་མཐུན་པའི་རྐྱེན་དང་ལྡན་པས་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྟོགས་སོ།། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཀུན་ཏུ་ རང་སངས་རྒྱས་སུ་སི་མ། ཞེས་གྲགས་ཤིང་། རྙེད་པ་དང་གྲགས་པའི་རྩེ་མོར་སོན་ཏེ་འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོ་སྔོན་གྱི་ཚེ་ཐུང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱས་པའི་ཕྱིར། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ།། རང་སངས་རྒྱས་གཞན་རྣམས་དང་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐུ་གདུང་གི་བྱ་བ་བྱས་ནས་རིང་བསྲེལ་བླངས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་རྩར་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་སོ།། Atha kho saṅkho brāhmaṇo ‘‘putto me ciragato, na cassa pavattiṃ jānāmī’’ti puttaṃ daṭṭhukāmo takkasilāya nikkhamitvā anupubbena bārāṇasiṃ patvā mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ disvā ‘‘addhā bahūsu ekopi me puttassa pavattiṃ jānissatī’’ti cintento upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘susīmo nāma māṇavo idha āgato atthi, api nu tassa pavattiṃ jānāthā’’ti? Te ‘‘āma, brāhmaṇa, jānāma, asmiṃ nagare brāhmaṇassa santike tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā paccekabuddhānaṃ santike pabbajitvā paccekabuddho hutvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi, ayamassa thūpo patiṭṭhāpito’’ti āhaṃsu. So bhūmiṃ hatthena [Pg.296] paharitvā, roditvā ca paridevitvā ca taṃ cetiyaṅgaṇaṃ gantvā tiṇāni uddharitvā uttarasāṭakena vālukaṃ ānetvā, paccekabuddhacetiyaṅgaṇe ākiritvā, kamaṇḍaluto udakena samantato bhūmiṃ paripphositvā vanapupphehi pūjaṃ katvā uttarasāṭakena paṭākaṃ āropetvā thūpassa upari attano chattaṃ bandhitvā pakkāmīti. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ཀྱིས་ ངའི་བུ་སོང་ནས་རིང་པོ་ལོན་ཡང་། ཁོའི་གནས་ཚུལ་ཅི་ཡང་མི་ཤེས་སོ།། ཞེས་བུ་མཐོང་བར་འདོད་དེ་རྡོ་འཇོག་ནས་ཐོན་ཏེ། རིམ་གྱིས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ནས་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདུས་པ་མཐོང་སྟེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདི་དག་གི་ནང་ནས་གཅིག་གིས་ཀྱང་ངའི་བུའི་གནས་ཚུལ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་བསམས་ནས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་དྲིས་པ། སུ་སི་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ཁྱེའུ་འདིར་འོངས་པ་ཡོད་དམ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཁོའི་གནས་ཚུལ་ཤེས་སམ། ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཁོང་ཚོས་སྨྲས་པ། འོ་བྲམ་ཟེ། ཤེས་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་འདིར་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གི་དྲུང་དུ་རིག་བྱེད་གསུམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་ནས། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ།། འདི་ནི་ཁོང་གི་ཆེད་དུ་བཞེངས་པའི་མཆོད་རྟེན་Yིན། ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཁོས་ལག་པས་ས་ལ་བརྡབས་ཤིང་ངུ་ཞིང་སྨྲེ་སྔགས་བཏོན་ཏེ། མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་སོང་ནས་རྩྭ་རྣམས་བཏལ། སྟོད་གོས་ཀྱིས་བྱེ་མ་བསྒྲུབས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་བཏིང་། སྤྱི་བླུགས་ཀྱི་ཆུས་ས་གཞི་ཀུན་ཏུ་བྲན། ནགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པ་བྱས། སྟོད་གོས་ཀྱིས་བ་དན་བཙུགས་ཤིང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་སྟེང་དུ་རང་གི་གདུགས་བཏགས་ནས་ཕྱིན་ཏོ།། Evaṃ atītaṃ dassetvā taṃ jātakaṃ paccuppannena anusandhento bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ kathesi – ‘‘siyā kho pana vo, bhikkhave, evamassa añño nūna tena samayena saṅkho brāhmaṇo ahosī’’ti, na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ, ahaṃ tena samayena saṅkho brāhmaṇo ahosiṃ, mayā susīmassa paccekabuddhassa cetiyaṅgaṇe tiṇāni uddhaṭāni, tassa me kammassa nissandena aṭṭhayojanamaggaṃ vigatakhāṇukaṇṭakaṃ katvā samaṃ suddhamakaṃsu, mayā tattha vālukā okiṇṇā, tassa me nissandena aṭṭhayojanamagge vālukaṃ okiriṃsu. Mayā tattha vanakusumehi pūjā katā, tassa me nissandena navayojanamagge thale ca udake ca nānāpupphehi pupphasantharaṃ akaṃsu. Mayā tattha kamaṇḍaludakena bhūmi paripphositā, tassa me nissandena vesāliyaṃ pokkharavassaṃ vassi. Mayā tasmiṃ cetiye paṭākā āropitā, chattañca baddhaṃ, tassa me nissandena yāva akaniṭṭhabhavanā paṭākā ca āropitā, chattātichattāni ca ussitāni. Iti kho, bhikkhave, ayaṃ mayhaṃ pūjāviseso neva buddhānubhāvena nibbatto, na nāgadevabrahmānubhāvena, apica kho appamattakapariccāgānubhāvena nibbatto’’ti. Dhammakathāpariyosāne imaṃ gāthamabhāsi – དེ་ལྟར་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་ནས་སྐྱེས་རབས་དེ་ད་ལྟའི་དུས་དང་སྦྱར་ཏེ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གསུངས་པ། དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་དེའི་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ནི་གཞན་ཞིག་ཡིན་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལྟར་མི་བལྟ་སྟེ། ང་ཉིད་སྐབས་དེའི་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ཡིན་ནོ།། ངས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་སི་མའི་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བའི་རྩྭ་བཏལ་བས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྡོང་དུམ་དང་ཚེར་མ་བསལ་ནས་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་གཙང་མར་བྱས་སོ།། ངས་དེར་བྱེ་མ་བཏིང་བས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཀྱི་ལམ་ལ་བྱེ་མ་བཏིང་ངོ་།། ངས་དེར་ནགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པ་བྱས་པས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་དཔག་ཚད་དགུའི་ལམ་གྱི་སྐམ་ས་དང་ཆུ་ལ་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྟན་བཏིང་ངོ་།། ངས་དེར་སྤྱི་བླུགས་ཀྱི་ཆུས་ས་གཞི་བྲན་པས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་པདྨའི་ཆར་བབས་སོ།། ངས་མཆོད་རྟེན་དེར་བ་དན་བཙུགས་ཤིང་གདུགས་བཏགས་པས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་འོག་མིན་གྱི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་བ་དན་བཙུགས་ཤིང་གདུགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་གདུགས་བསྒྲེངས་སོ།། དགེ་སློང་དག །དེ་ལྟར་ངའི་མཆོད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ལ། ཀླུ་དང་ལྷ་དང་ཚངས་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱུང་བ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་གཏོང་བ་ཆུང་ངུ་བྱས་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་མཐར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Mattāsukhapariccāgā, passe ce vipulaṃ sukhaṃ; Caje mattāsukhaṃ dhīro, sampassaṃ vipulaṃ sukha’’nti. (dha. pa. 290); བདེ་བ་ཆུང་ངུ་བཏང་བ་ལས།། གལ་ཏེ་བདེ་ཆེན་མཐོང་གྱུར་ན།། བདེ་ཆེན་ཡོངས་སུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར།། བརྟན་པས་བདེ་བ་ཆུང་ངུ་གཏོང་།། ཞེས་སོ།། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya ratanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་རིན་ཆེན་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 2. Āmagandhasuttavaṇṇanā ༢. དྲི་ང་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Sāmākaciṅgūlakacīnakāni [Pg.297] cāti āmagandhasuttaṃ. Kā uppatti? Anuppanne bhagavati āmagandho nāma brāhmaṇo pañcahi māṇavakasatehi saddhiṃ tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ pavisitvā pabbatantare assamaṃ kārāpetvā vanamūlaphalāhāro hutvā tattha paṭivasati, na kadāci macchamaṃsaṃ khādati. Atha tesaṃ tāpasānaṃ loṇambilādīni aparibhuñjantānaṃ paṇḍurogo uppajji. Tato te ‘‘loṇambilādisevanatthāya manussapathaṃ gacchāmā’’ti paccantagāmaṃ sampattā. Tattha manussā tesu pasīditvā nimantetvā bhojesuṃ, katabhattakiccānaṃ nesaṃ mañcapīṭhaparibhogabhājanapādamakkhanādīni upanetvā ‘‘ettha, bhante, vasatha, mā ukkaṇṭhitthā’’ti vasanaṭṭhānaṃ dassetvā pakkamiṃsu. Dutiyadivasepi nesaṃ dānaṃ datvā puna gharapaṭipāṭiyā ekekadivasaṃ dānamadaṃsu. Tāpasā catumāsaṃ tattha vasitvā loṇambilādisevanāya thirabhāvappattasarīrā hutvā ‘‘mayaṃ, āvuso, gacchāmā’’ti manussānaṃ ārocesuṃ. Manussā tesaṃ telataṇḍulādīni adaṃsu. Te tāni ādāya attano assamameva agamaṃsu. Tañca gāmaṃ tatheva saṃvacchare saṃvacchare āgamiṃsu. Manussāpi tesaṃ āgamanakālaṃ viditvā dānatthāya taṇḍulādīni sajjetvāva acchanti, āgate ca ne tatheva sammānenti. ཤ་མ་ཀ་དང་ཙིང་གུ་ལ་དང་ཙི་ན་ཀ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་ང་བའི་མདོ་ཡིན་ནོ།། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བྱོན་པའི་སྔོན་རོལ་དུ། དྲི་ང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེ་ཞིག་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དཀའ་ཐུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། གངས་ཅན་གྱི་རི་ལ་ཞུགས་ཏེ་རི་ཁྲོད་དུ་ཀུན་དགའ་ར་བ་བརྩིགས་ནས་ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ལ་ཟས་བྱེད་ཅིང་དེར་གནས་སོ།། ནམ་ཡང་ཉ་ཤ་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་ཤ་མི་ཟའོ།། དེ་ནས་དཀའ་ཐུབ་པ་དེ་དག་གིས་ལན་ཚྭ་དང་སྐྱུར་མོ་སོགས་མ་ཟོས་པས་སྐྱ་རྦབ་ཀྱི་ནད་བྱུང་ངོ་།། དེ་ནས་ཁོང་ཚོས་ ལན་ཚྭ་དང་སྐྱུར་མོ་སོགས་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་མིའི་ཡུལ་དུ་འགྲོའོ།། ཞེས་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ་ཕྱིན་ཏོ།། དེར་མི་རྣམས་ཁོང་ཚོ་ལ་དད་ནས་གདན་དྲངས་ཏེ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ།། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་དང་། ཁོང་ཚོའི་ཆེད་དུ་ཁྲི་དང་སྟན་དང་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་སྣོད་དང་ཞབས་བྱུག་སོགས་བཤམས་ཏེ། བཙུན་པ་རྣམས། འདིར་བཞུགས་ཤིག །སྐྱོ་བར་མ་མཛད་ཅིག །ཅེས་བཞུགས་གནས་བསྟན་ནས་ཕྱིན་ཏོ།། ཉིན་གཉིས་པ་ལའང་ཁོང་ཚོ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱས་ཤིང་། ཡང་ཁྱིམ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཉིན་རེ་བཞིན་སྦྱིན་པ་བྱས་སོ།། དཀའ་ཐུབ་པ་རྣམས་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་དེར་བཞུགས་ནས་ལན་ཚྭ་དང་སྐྱུར་མོ་སོགས་བསྟེན་པས་ལུས་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། གྲོགས་པོ་དག །བདག་ཅག་འགྲོའོ།། ཞེས་མི་རྣམས་ལ་སྨྲས་སོ།། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོ་ལ་འབྲུ་དང་ཏིལ་མར་སོགས་བྱིན་ནོ།། ཁོང་ཚོས་དེ་དག་བླངས་ནས་རང་རང་གི་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཕྱིར་ལོག་གོ། གྲོང་གསེབ་དེར་ཡང་ལོ་རེ་བཞིན་དུས་དེར་འོངས་སོ།། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཁོང་ཚོ་འོང་བའི་དུས་ཤེས་ནས་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་སོགས་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ནས་སྡོད་ཅིང་། འོངས་པ་ན་སྔར་བཞིན་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དོ།། Atha bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena sāvatthiṃ gantvā tattha viharanto tesaṃ tāpasānaṃ upanissayasampattiṃ disvā tato nikkhamma bhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ caramāno anupubbena taṃ gāmaṃ anuppatto. Manussā bhagavantaṃ disvā mahādānāni adaṃsu. Bhagavā tesaṃ dhammaṃ desesi. Te tāya dhammadesanāya appekacce sotāpannā, ekacce sakadāgāmino, ekacce anāgāmino ahesuṃ, ekacce pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Bhagavā punadeva sāvatthiṃ paccāgamāsi. Atha te tāpasā taṃ gāmaṃ āgamiṃsu. Manussā tāpase disvā na pubbasadisaṃ kotūhalamakaṃsu. Tāpasā taṃ pucchiṃsu – ‘‘kiṃ, āvuso, ime manussā na pubbasadisā, kiṃ nu kho ayaṃ gāmo rājadaṇḍena upadduto, udāhu dubbhikkhena, udāhu amhehi sīlādiguṇehi sampannataro koci pabbajito imaṃ gāmamanuppatto’’ti? Te āhaṃsu – ‘‘na, bhante, rājadaṇḍena, na dubbhikkhenāyaṃ gāmo upadduto, apica buddho loke [Pg.298] uppanno, so bhagavā bahujanahitāya dhammaṃ desento idhāgato’’ti. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཞིང་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་གཤེགས་ནས་དེར་བཞུགས་པ་ན། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་གི་ཐར་པའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་སྐལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གཟིགས་ནས། དེ་ནས་བྱུང་སྟེ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་འཁོར་དང་བཅས་ཡུལ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། རིམ་གྱིས་གྲོང་དེར་བྱོན་ཏོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་ནས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་བཏང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་བཤད་པ་དེས་མི་ཁ་ཅིག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཁ་ཅིག་ཕྱིར་མི་འོང་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁ་ཅིག་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་སླར་ཡང་མཉན་ཡོད་དུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་གྲོང་དེར་ལྷགས་པ་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་མཐོང་ཡང་སྔར་བཞིན་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་མ་བྱས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་དྲིས་པ། “གྲོགས་པོ་དག ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདི་དག་སྔར་དང་མི་འདྲ་བར་གྱུར། གྲོང་འདི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པས་གཙེས་སམ། ཡང་ན་མུ་གེས་གཙེས་སམ། ཡང་ན་ངེད་ཅག་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ལྷག་པར་ལྡན་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཞན་ཞིག་གྲོང་འདིར་ལྷགས་སམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ་ལགས། གྲོང་འདི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པས་ཀྱང་མ་གཙེས། མུ་གེས་ཀྱང་མ་གཙེས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་བྱུང་སཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཅིང་འདིར་བྱོན་ཏོ།།” Taṃ sutvā āmagandhatāpaso ‘‘buddhoti, gahapatayo, vadethā’’ti? ‘‘Buddhoti, bhante, vadāmā’’ti tikkhattuṃ vatvā ‘‘ghosopi kho eso dullabho lokasmiṃ, yadidaṃ buddho’’ti attamano attamanavācaṃ nicchāretvā pucchi – ‘‘kiṃ nu kho so buddho āmagandhaṃ bhuñjati, na bhuñjatī’’ti? ‘‘Ko, bhante, āmagandho’’ti? ‘‘Āmagandho nāma macchamaṃsaṃ, gahapatayo’’ti. ‘‘Bhagavā, bhante, macchamaṃsaṃ paribhuñjatī’’ti. Taṃ sutvā tāpaso vippaṭisārī ahosi – ‘‘māheva kho pana buddho siyā’’ti. Puna cintesi – ‘‘buddhānaṃ pātubhāvo nāma dullabho, gantvā buddhaṃ disvā pucchitvā jānissāmī’’ti. Tato yena bhagavā gato, taṃ maggaṃ manusse pucchitvā vacchagiddhinī gāvī viya turitaturito sabbattha ekarattivāsena sāvatthiṃ anuppatvā jetavanameva pāvisi saddhiṃ sakāya parisāya. Bhagavāpi tasmiṃ samaye dhammadesanatthāya āsane nisinno eva hoti. Tāpasā bhagavantaṃ upasaṅkamma tuṇhībhūtā anabhivādetvāva ekamantaṃ nisīdiṃsu. Bhagavā ‘‘kacci vo isayo khamanīya’’ntiādinā nayena tehi saddhiṃ paṭisammodi. Tepi ‘‘khamanīyaṃ, bho gotamā’’tiādimāhaṃsu. Tato āmagandho bhagavantaṃ pucchi – ‘‘āmagandhaṃ, bho gotama, bhuñjasi, na bhuñjasī’’ti? ‘‘Ko so, brāhmaṇa, āmagandho nāmā’’ti? ‘‘Macchamaṃsaṃ, bho gotamā’’ti. Bhagavā ‘‘na, brāhmaṇa, macchamaṃsaṃ āmagandho. Apica kho āmagandho nāma sabbe kilesā pāpakā akusalā dhammā’’ti vatvā ‘‘na, brāhmaṇa, idāni tvameva āmagandhaṃ pucchi, atītepi tisso nāma brāhmaṇo kassapaṃ bhagavantaṃ pucchi. Evañca so pucchi, evañcassa bhagavā byākāsī’’ti tissena ca brāhmaṇena kassapena ca bhagavatā vuttagāthāyo eva ānetvā tāhi gāthāhi brāhmaṇaṃ saññāpento āha – ‘‘sāmākaciṅgūlakacīnakāni cā’’ti. Ayaṃ tāva imassa suttassa idha uppatti. དེ་ཐོས་ནས་དྲི་ང་བའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་སྨྲས་པ། “ཁྱིམ་བདག་དག ཁྱེད་ཅག་གིས་སངས་རྒྱས་ཞེས་སྨྲས་སམ།” “བཙུན་པ་ལགས། སངས་རྒྱས་ཞེས་སྨྲས་སོ།།” ཞེས་ལན་གསུམ་སྨྲས་པ་ན། “འཇིག་རྟེན་ན་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཙམ་ཡང་ཐོས་པར་དཀའ་འོ།།” ཞེས་ཡིད་རངས་ཏེ་དགའ་བའི་ཚིག་ཕྱུང་ནས་དྲིས་པ། “ཅི་སངས་རྒྱས་དེས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བཙུན་པ་ལགས། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ལགས།” “ཁྱིམ་བདག་དག དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤའོ།།” “བཙུན་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤ་གསོལ་ལོ།།” དེ་ཐོས་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ། “སངས་རྒྱས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རམ།” སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཡང་བསམས་པ། “སངས་རྒྱས་རྣམས་བྱུང་བ་ནི་རྙེད་པར་དཀའ་བས་བདག་སོང་སྟེ་སངས་རྒྱས་མཇལ་ནས་དྲིས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ།།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་མི་རྣམས་ལ་དྲིས་ཏེ། བ་མོ་བེའུ་ལ་ཆགས་པ་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་བགྲོད་དེ། གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞག་རེ་ལས་མ་བསྡད་པར་མཉན་ཡོད་དུ་སླེབས་ནས་རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་གཙུག་ལག་ཁང་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པ་ཉིད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཕྱག་མ་བཙལ་བར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། “དྲང་སྲོང་དག ཁྱེད་རྣམས་བདེ་བར་གཤེགས་སམ།” ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གསུང་གླེང་མཛད་དོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་། “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདེ་བར་གཤེགས་སོ།།” ཞེས་སོགས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་དྲི་ང་བའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲིས་པ། “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཁྱོད་ཀྱིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བྲམ་ཟེ། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤའོ།།” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། “བྲམ་ཟེ། ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤ་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱའོ།།” ཞེས་གསུངས་ནས། “བྲམ་ཟེ། ད་ལྟ་ཁྱོད་ཁོ་ནས་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་སྐོར་འདྲི་བ་མ་ཡིན་གྱི། སྔོན་ཡང་བྲམ་ཟེ་ཏི་སྱ་ཞེས་བྱ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ལ་དྲིས་སོ། །དེས་ཀྱང་འདི་ལྟར་དྲིས་ཤིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ལུང་བསྟན་ཏོ།།” ཞེས་བྲམ་ཟེ་ཏི་སྱ་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་དག་གིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་དྲངས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་ལ་གོ་བར་མཛད་ཅིང་། “ཙི་ཙི་དང་ནི་སྲེ་དཱ་དང་ཅི་ན་ཀ་རྣམས་དང་།།” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་མདོ་འདི་འདིར་བྱུང་བའི་གླེང་གཞིའོ།། Atīte pana kassapo kira bodhisatto aṭṭhāsaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pāramiyo pūretvā bārāṇasiyaṃ brahmadattassa brāhmaṇassa dhanavatī nāma brāhmaṇī, tassā kucchimhi paṭisandhiṃ aggahesi. Aggasāvakopi taṃ divasaṃyeva devalokā cavitvā anupurohitabrāhmaṇassa pajāpatiyā kucchimhi nibbatti. Evaṃ tesaṃ ekadivasameva paṭisandhiggahaṇañca [Pg.299] gabbhavuṭṭhānañca ahosi, ekadivasameva etesaṃ ekassa kassapo, ekassa tissoti nāmamakaṃsu. Te sahapaṃsukīḷanakā dve sahāyā anupubbena vuḍḍhiṃ agamiṃsu. Tissassa pitā puttaṃ āṇāpesi – ‘‘ayaṃ, tāta, kassapo nikkhamma pabbajitvā buddho bhavissati, tvampissa santike pabbajitvā bhavanissaraṇaṃ kareyyāsī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā bodhisattassa santikaṃ gantvā ‘‘ubhopi, samma, pabbajissāmā’’ti āha. Bodhisatto ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Tato vuḍḍhiṃ anuppattakālepi tisso bodhisattaṃ āha – ‘‘ehi, samma, pabbajissāmā’’ti bodhisatto na nikkhami. Tisso ‘‘na tāvassa ñāṇaṃ paripākaṃ gata’’nti sayaṃ nikkhamma isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe pabbatapāde assamaṃ kārāpetvā vasati. Bodhisattopi aparena samayena ghare ṭhitoyeva ānāpānassatiṃ pariggahetvā cattāri jhānāni abhiññāyo ca uppādetvā pāsādena bodhimaṇḍasamīpaṃ gantvā ‘‘puna pāsādo yathāṭhāneyeva patiṭṭhātū’’ti adhiṭṭhāsi, so sakaṭṭhāneyeva patiṭṭhāsi. Apabbajitena kira bodhimaṇḍaṃ upagantuṃ na sakkāti. So pabbajitvā bodhimaṇḍaṃ patvā nisīditvā satta divase padhānayogaṃ katvā sattahi divasehi sammāsambodhiṃ sacchākāsi. སྔོན་བྱུང་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འོད་སྲུང་གིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བརྒྱད་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་གྱི་བར་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ཏེ། ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་བྲམ་ཟེ་ཚངས་བྱིན་གྱི་ཆུང་མ་བྲམ་ཟེ་མོ་ནོར་ལྡན་མ་ཞེས་བྱ་བའི་མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་རོ། །ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་དུ་ཉེ་གནས་མཆོག་ཀྱང་ལྷ་ཡུལ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་བྲམ་ཟེ་མདུན་ན་འདོན་གཞོན་ནུའི་ཆུང་མའི་མངལ་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ལྟར་དེ་གཉིས་ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་མངལ་དུ་ཆགས་པ་དང་མངལ་ལས་གྲོལ་བར་གྱུར་ཅིང་། ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་གཅིག་གི་མིང་ལ་འོད་སྲུང་དང་། གཅིག་གི་མིང་ལ་ཏི་སྱ་ཞེས་བཏགས་སོ། །རྡུལ་ཁྲོད་དུ་ལྷན་ཅིག་རྩེ་བའི་གྲོགས་པོ་དེ་གཉིས་རིམ་གྱིས་ཆེར་སྐྱེས་སོ། །ཏི་སྱའི་ཕས་བུ་ལ་བསྒོ་བ། “བུ་ཏི་སྱ། འོད་སྲུང་འདི་ནི་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཀྱང་ཁོང་གི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་གྱིས་ཤིག” དེས་ “ལེགས་སོ།།” ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དྲུང་དུ་སོང་ནས། “གྲོགས་པོ། ངེད་གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ “ལེགས་སོ།།” ཞེས་ཁས་བླངས་སོ། །དེ་ནས་ལང་ཚོ་བབ་པའི་ཚེ་ནའང་ཏི་སྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ། “གྲོགས་པོ། ཚུར་ཤོག ངེད་གཉིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁྱིམ་ནས་མ་བྱུང་ངོ་། །ཏི་སྱས། “ཁོང་གི་ཡེ་ཤེས་ད་དུང་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་ཏོ།།” སྙམ་ནས་རང་ཉིད་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ་དྲང་སྲོང་གི་ཚུལ་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ནགས་སུ་སོང་སྟེ་རིའི་རྩ་བར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུའི་གནས་བཅས་ཏེ་གནས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའང་དུས་གཞན་ཞིག་ན་ཁྱིམ་ན་གནས་བཞིན་དུ་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་དྲན་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་དང་བཅས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་གཤེགས་ཏེ། “གཞལ་ཡས་ཁང་འདི་སླར་ཡང་རང་གི་གནས་སུ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག” ཅེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ན། དེ་ཉིད་རང་གི་གནས་སུ་ཆགས་སོ། །རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་བགྲོད་པར་མི་ནུས་སོ་སྙམ་ནས། ཁོང་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཤེགས་ནས་བཞུགས་ཏེ། ཞག་བདུན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་མཛད་ནས་ཞག་བདུན་གྱིས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ།། Tadā isipatane vīsatisahassā pabbajitā paṭivasanti. Atha kassapo bhagavā te āmantetvā dhammacakkaṃ pavattesi. Suttapariyosāne sabbeva arahanto ahesuṃ. So sudaṃ bhagavā vīsatibhikkhusahassaparivuto tattheva isipatane vasati. Kikī ca naṃ kāsirājā catūhi paccayehi upaṭṭhāti. Athekadivasaṃ bārāṇasivāsī eko puriso pabbate candanasārādīni gavesanto tissassa tāpasassa assamaṃ patvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Tāpaso taṃ disvā ‘‘kuto āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Bārāṇasito, bhante’’ti. ‘‘Kā tattha pavattī’’ti? ‘‘Tattha, bhante, kassapo nāma sammāsambuddho uppanno’’ti. Tāpaso dullabhavacanaṃ sutvā pītisomanassajāto pucchi – ‘‘kiṃ so āmagandhaṃ bhuñjati, na bhuñjatī’’ti? ‘‘Ko bhante, āmagandho’’ti? ‘‘Macchamaṃsaṃ āvuso’’ti. ‘‘Bhagavā, bhante, macchamaṃsaṃ bhuñjatī’’ti. Taṃ sutvā tāpaso vippaṭisārī hutvā puna cintesi – ‘‘gantvā taṃ pucchissāmi, sace ‘āmagandhaṃ paribhuñjāmī’ti vakkhati, tato naṃ ‘tumhākaṃ, bhante, jātiyā ca kulassa ca gottassa ca ananucchavikameta’nti nivāretvā tassa santike pabbajitvā bhavanissaraṇaṃ karissāmī’’ti sallahukaṃ upakaraṇaṃ [Pg.300] gahetvā sabbattha ekarattivāsena sāyanhasamaye bārāṇasiṃ patvā isipatanameva pāvisi. Bhagavāpi tasmiṃ samaye dhammadesanatthāya āsane nisinnoyeva hoti. Tāpaso bhagavantaṃ upasaṅkamma anabhivādetvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Bhagavā taṃ disvā pubbe vuttanayeneva paṭisammodi. Sopi ‘‘khamanīyaṃ, bho kassapā’’tiādīni vatvā ekamantaṃ nisīditvā bhagavantaṃ pucchi – ‘‘āmagandhaṃ, bho kassapa, bhuñjasi, na bhuñjasī’’ti? ‘‘Nāhaṃ, brāhmaṇa, āmagandhaṃ bhuñjāmī’’ti. ‘‘Sādhu, sādhu, bho kassapa, parakuṇapaṃ akhādanto sundaramakāsi, yuttametaṃ bhoto kassapassa jātiyā ca kulassa ca gottassa cā’’ti. Tato bhagavā ‘‘ahaṃ kilese sandhāya ‘āmagandhaṃ na bhuñjāmī’ti vadāmi, brāhmaṇo macchamaṃsaṃ pacceti, yaṃnūnāhaṃ sve gāmaṃ piṇḍāya apavisitvā kikīrañño gehā ābhataṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjeyyaṃ, evaṃ āmagandhaṃ ārabbha kathā pavattissati. Tato brāhmaṇaṃ dhammadesanāya saññāpessāmī’’ti dutiyadivase kālasseva sarīraparikammaṃ katvā gandhakuṭiṃ pāvisi. Bhikkhū gandhakuṭidvāraṃ pihitaṃ disvā ‘‘na bhagavā ajja bhikkhūhi saddhiṃ pavisitukāmo’’ti ñatvā gandhakuṭiṃ padakkhiṇaṃ katvā piṇḍāya pavisiṃsu. དེའི་ཚེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཉིས་ཁྲི་གནས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གིས་དེ་དག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ། །མདོ་སྡེའི་མཐར་ཐམས་ཅད་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་དགེ་སློང་ཉིས་ཁྲིའི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་ཉིད་དུ་བཞུགས་སོ། །ཡུལ་ཀཱ་ཤིའི་རྒྱལ་པོ་ཀི་ཀཱིས་ཀྱང་ཡོ་བྱད་བཞིས་ཁོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་གནས་པའི་མི་ཞིག་རི་ལ་ཙན་དན་གྱི་སྙིང་པོ་སོགས་འཚོལ་བའི་ཚེ། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཏི་སྱའི་གནས་སུ་ཕྱིན་ནས་ཁོང་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་དེ་མཐོང་ནས། “ཁྱོད་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཙུན་པ་ལགས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ནས་འོངས་སོ།།” “དེར་གནས་ཚུལ་ཅི་ཞིག་འདུག” “བཙུན་པ་ལགས། དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་ཞེས་བྱ་བ་བྱུང་ངོ་།།” ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་ཐོས་པར་དཀའ་བའི་ཚིག་དེ་ཐོས་ནས་དགའ་བ་དང་ཡིད་རངས་པ་སྐྱེས་ཏེ་དྲིས་པ། “ཅི་ཁོང་གིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བཙུན་པ་ལགས། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ལགས།” “གྲོགས་པོ། ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤའོ།།” “བཙུན་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤ་གསོལ་ལོ།།” དེ་ཐོས་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ་ཡང་བསམས་པ། “བདག་སོང་སྟེ་ཁོང་ལ་འདྲི་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཁོང་གིས་ ‘བདག་གིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལོ།།’ ཞེས་གསུངས་ན། དེ་ནས་བདག་གིས་ ‘བཙུན་པ་ལགས། འདི་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། རིགས་དང་། རུས་དང་མི་མཐུན་ནོ།།’ ཞེས་བཟློག་པར་བྱ་ཞིང་། ཁོང་གི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་བྱའོ།།” ཞེས་ཡོ་བྱད་ཡང་མོ་རྣམས་ཁྱེར་ཏེ། གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞག་རེ་ལས་མ་བསྡད་པར་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ནས་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་ཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པ་ཉིད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཕྱག་མ་བཙལ་བར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གཟིགས་ནས་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དགྱེས་པའི་གསུང་གླེང་མཛད་དོ། །དེས་ཀྱང་། “ཤེས་ལན་འོད་སྲུང་། བདེ་བར་གཤེགས་སོ།།” ཞེས་སོགས་སྨྲས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲིས་པ། “ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་། ཁྱོད་ཀྱིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བྲམ་ཟེ། ང་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་གསོལ་ལོ།།” “ལེགས་སོ། །ལེགས་སོ། །ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་། གཞན་གྱི་རོ་མི་གསོལ་བ་ནི་ལེགས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ནི་ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་གི་སྐྱེ་བ་དང་། རིགས་དང་། རུས་དང་མཐུན་ནོ།།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམས་པ། “ངས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དམིགས་ནས་ ‘དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་གསོལ་ལོ།།’ ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། བྲམ་ཟེས་ནི་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤར་གོ་བར་འདུག་པས། སང་ཉིན་བདག་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་མི་གཤེགས་པར་རྒྱལ་པོ་ཀི་ཀཱིའི་ཁྱིམ་ནས་བསྐྱལ་བའི་བསོད་སྙོམས་གསོལ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གཏམ་གླེང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་གོ་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སང་ཉིན་སྔ་བར་སྐུ་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་མཛད་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་གཙང་ཁང་གི་སྒོ་བརྒྱབ་པ་མཐོང་ནས། “དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གྲོང་དུ་གཤེགས་པར་མི་བཞེད་དོ།།” ཞེས་ཤེས་ནས་དྲི་གཙང་ཁང་ལ་སྐོར་བ་བྱས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་དུ་ཞུགས་སོ།། Bhagavāpi gandhakuṭito nikkhamma paññattāsane nisīdi. Tāpasopi kho pattasākaṃ pacitvā khāditvā bhagavato santike nisīdi. Kikī kāsirājā bhikkhū piṇḍāya carante disvā ‘‘kuhiṃ bhagavā, bhante’’ti pucchitvā ‘‘vihāre, mahārājā’’ti ca sutvā nānābyañjanarasamanekamaṃsavikatisampannaṃ bhojanaṃ bhagavato pāhesi. Amaccā vihāraṃ netvā bhagavato ārocetvā dakkhiṇodakaṃ datvā parivisantā paṭhamaṃ nānāmaṃsavikatisampannaṃ yāguṃ adaṃsu, tāpaso disvā ‘‘khādati nu kho no’’ti cintento aṭṭhāsi. Bhagavā tassa passatoyeva yāguṃ pivanto maṃsakhaṇḍaṃ mukhe pakkhipi. Tāpaso disvā kuddho. Puna yāgupītassa nānārasabyañjanaṃ bhojanamadaṃsu, tampi gahetvā bhuñjantaṃ disvā ativiya kuddho ‘‘macchamaṃsaṃ khādantoyeva ‘na khādāmī’ti bhaṇatī’’ti. Atha bhagavantaṃ katabhattakiccaṃ hatthapāde dhovitvā nisinnaṃ upasaṅkamma ‘‘bho kassapa, musā tvaṃ bhaṇasi, netaṃ paṇḍitakiccaṃ. Musāvādo hi garahito buddhānaṃ, yepi te pabbatapāde vanamūlaphalādīhi yāpentā isayo vasanti, tepi musā na bhaṇantī’’ti vatvā puna isīnaṃ guṇe gāthāya vaṇṇento āha ‘‘sāmākaciṅgūlakacīnakāni cā’’ti. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དྲི་གཙང་ཁང་ནས་བྱུང་སྟེ་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའང་ལོ་མ་བསྐོལ་ཏེ་ཟོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་འཁོད་དོ། །ཀཱ་ཤིའི་རྒྱལ་པོ་ཀི་ཀིས་དགེ་སློང་རྣམས་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་མཐོང་ནས། “བཙུན་པ་རྣམས། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས།” ཞེས་དྲིས་པར། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཙུག་ལག་ཁང་ན་བཞུགས་སོ།” ཞེས་ཐོས་ནས། རོ་བཅུད་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པའི་ཚལ་དང་ཤ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པའི་བཟའ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བཏང་ངོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྐྱལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ནས། ཡོན་ཆབ་ཕུལ་ཏེ་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པ་ན། ཐོག་མར་ཤ་སྣ་ཚོགས་དང་སྦྱར་བའི་ཐུག་པ་ཕུལ་ལོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བས་དེ་མཐོང་ནས། “འདིས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” ཞེས་བསམ་བཞིན་དུ་ལངས་ཏེ་གནས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བལྟས་བཞིན་དུ་ཐུག་པ་བཞེས་ཤིང་ཤ་དུམ་བུ་ཞིག་ཞལ་དུ་བཅུག་གོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བས་དེ་མཐོང་ནས་ཁྲོས་སོ། །ཡང་ཐུག་པ་བཞེས་ཟིན་པ་ལ་རོ་བཅུད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཚལ་དང་བཟའ་བ་ཕུལ་ལོ། །དེ་ཡང་བཞེས་ནས་གསོལ་བ་མཐོང་ནས་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ། “ཉ་ཤ་ཟ་བཞིན་དུ་ ‘ང་ནི་མི་ཟའོ་’ ཞེས་སྨྲའོ།” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཟའ་བའི་བྱ་བ་མཛད་དེ་ཕྱག་དང་ཞབས་བསིལ་ནས་བཞུགས་པ་ན། ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། “ཀྱེ་ཀཱ་ཤྱ་པ། ཁྱོད་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་སྟེ། འདི་ནི་མཁས་པའི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཡིན་ནོ། །རི་ཞོལ་དུ་ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པས་འཚོ་ཞིང་གནས་པའི་དྲང་སྲོང་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྫུན་མི་སྨྲའོ།” ཞེས་བརྗོད་ནས། ཡང་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟོད་བཞིན་དུ་ “སཱ་མཱ་ཀ་དང་ཙིངྒཱུ་ལ་ཀ་དང་ཙཱི་ན་ཀ་དག” ཅེས་གསུངས་སོ།། 242. Tattha [Pg.301] sāmākāti dhunitvā vā sīsāni uccinitvā vā gayhūpagā tiṇadhaññajāti. Tathā ciṅgūlakā kaṇavīrapupphasaṇṭhānasīsā honti. Cīnakānīti aṭavipabbatapādesu aropitajātā cīnamuggā. Pattapphalanti yaṃkiñci haritapaṇṇaṃ. Mūlaphalanti yaṃkiñci kandamūlaṃ. Gavipphalanti yaṃkiñci rukkhavalliphalaṃ. Mūlaggahaṇena vā kandamūlaṃ, phalaggahaṇena rukkhavalliphalaṃ, gavipphalaggahaṇena udake jātasiṅghātakakaserukādiphalaṃ veditabbaṃ. Dhammena laddhanti dūteyyapahiṇagamanādimicchājīvaṃ pahāya vane uñchācariyāya laddhaṃ. Satanti santo ariyā. Asnamānāti bhuñjamānā. Na kāmakāmā alikaṃ bhaṇantīti te evaṃ amamā apariggahā etāni sāmākādīni bhuñjamānā isayo yathā tvaṃ sādurasādike kāme patthayanto āmagandhaṃ bhuñjantoyeva ‘‘nāhaṃ, brāhmaṇa, āmagandhaṃ bhuñjāmī’’ti bhaṇanto alikaṃ bhaṇasi, tathā na kāmakāmā alikaṃ bhaṇanti, kāme kāmayantā musā na bhaṇantīti isīnaṃ pasaṃsāya bhagavato nindaṃ dīpeti. ༢༤༢. དེ་ལ་ “སཱ་མཱ་ཀ་” ཞེས་པ་ནི་སྤྲུགས་པའམ་སྙེ་མ་བཏུས་ཏེ་བླང་བར་བྱ་བའི་རྩྭའི་འབྲུ་ཞིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “ཙིངྒཱུ་ལ་ཀ་” ནི་ཀ་ཎ་བཱི་རའི་མེ་ཏོག་གི་དབྱིབས་ལྟ་བུའི་སྙེ་མ་ཅན་ནོ། ། “ཙཱི་ན་ཀ་” ཞེས་པ་ནི་ནགས་ཚལ་དང་རི་ཞོལ་དུ་མ་བཏབ་པར་སྐྱེས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་སྲན་ཆུང་ངོ། ། “ལོ་མའི་འབྲས་བུ་” ཞེས་པ་ནི་སྔོ་ལོ་མ་གང་ཡང་རུང་བའོ། ། “རྩ་བའི་འབྲས་བུ་” ཞེས་པ་ནི་ས་འོག་གི་རྩ་བ་གང་ཡང་རུང་བའོ། ། “གབཱི་ཕ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཤིང་དང་འཁྲི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །ཡང་ན་ “རྩ་བ་” ཞེས་པས་ས་འོག་གི་རྩ་བ་དང་། “འབྲས་བུ་” ཞེས་པས་ཤིང་དང་འཁྲི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་དང་། “གབཱི་ཕ་ལ་” ཞེས་པས་ཆུ་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཁྲོན་པའི་འབྲས་བུ་དང་ཀ་སེ་རུ་ཀ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། “ཆོས་ཀྱིས་རྙེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྤངས་ཏེ། ནགས་སུ་ལྷུང་བ་བཏུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྙེད་པའོ། ། “དམ་པ་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་སོ། ། “ཟ་བ་” ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། ། “འདོད་པ་ལ་ཆགས་ནས་རྫུན་མི་སྨྲའོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་ནི་བདག་གིར་འཛིན་པ་မེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མེད་པར་སཱ་མཱ་ཀ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཟ་བའི་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ནི་རོ་ཞིམ་པོ་ལ་སོགས་པའི་འདོད་པ་ལ་རེ་ཞིང་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཟ་བཞིན་དུ། “བྲམ་ཟེ། ང་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་ཟའོ་” ཞེས་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལྟར། དེ་དག་ནི་འདོད་པ་ལ་ཆགས་ནས་རྫུན་མི་སྨྲ་ཞིང་། འདོད་པ་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བས་རྫུན་མི་སྨྲའོ་ཞེས་དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་བསྟོད་པའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨད་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། 243. Evaṃ isīnaṃ pasaṃsāpadesena bhagavantaṃ ninditvā idāni attanā adhippetaṃ nindāvatthuṃ dassetvā nippariyāyeneva bhagavantaṃ nindanto āha ‘‘yadasnamāno’’ti tattha da-kāro padasandhikaro. Ayaṃ panattho – yaṃ kiñcideva sasamaṃsaṃ vā tittiramaṃsaṃ vā dhovanacchedanādinā pubbaparikammena sukataṃ, pacanavāsanādinā pacchāparikammena suniṭṭhitaṃ, na mātarā na pitarā, apica kho pana ‘‘dakkhiṇeyyo aya’’nti maññamānehi dhammakāmehi parehi dinnaṃ, sakkārakaraṇena payataṃ paṇītamalaṅkataṃ, uttamarasatāya ojavantatāya thāmabalabharaṇasamatthatāya ca paṇītaṃ asnamāno āhārayamāno, na kevalañca yaṃkiñci maṃsameva, apica kho pana idampi sālīnamannaṃ vicitakāḷakaṃ sālitaṇḍulodanaṃ paribhuñjamāno so bhuñjasi, kassapa, āmagandhaṃ, so tvaṃ yaṃkiñci maṃsaṃ bhuñjamāno idañca sālīnamannaṃ paribhuñjamāno bhuñjasi, kassapa, āmagandhanti bhagavantaṃ gottena ālapati. ༢༤༣. དེ་ལྟར་དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་བསྟོད་པའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨད་ནས། ད་ནི་རང་གིས་འདོད་པའི་སྨད་པའི་གཞི་བསྟན་ཏེ། རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨོད་བཞིན་དུ་ “གང་ཞིག་ཟ་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “ད་” ཡིག་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིའི་དོན་ནི། རི་བོང་གི་ཤའམ་སྲེག་པའི་ཤ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག །བཀྲུ་བ་དང་གཏུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་གྱི་བྱ་བས་ལེགས་པར་བྱས་པ། བསྐོལ་བ་དང་སྤོད་འདེབས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་ཀྱི་བྱ་བས་ལེགས་པར་གྲུབ་པ། མ་དང་ཕས་མ་བྱས་པར། འོན་ཀྱང་ “འདི་ནི་སྦྱིན་པའི་གནས་སོ་” ཞེས་སྙམ་ནས་ཆོས་ལ་དགའ་བའི་གཞན་དག་གིས་བྱིན་པ། བཀུར་སྟི་བྱས་ཏེ་གཙང་མ་དང་། གྱ་ནོམ་པ། བརྒྱན་པ། རོ་མཆོག་དང་ལྡན་ཞིང་བཅུད་ཆེ་བས་སྟོབས་དང་རྩལ་སྐྱེད་པར་ནུས་པའི་གྱ་ནོམ་པ་དེ་ཟ་ཞིང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ན། ཤ་གང་ཡང་རུང་བ་ཙམ་མ་ཟད། འོན་ཀྱང་ནག་ནོག་བསལ་བའི་འབྲས་སཱ་ལིའི་འབྲུ་ལས་བསྐོས་པའི་འབྲས་ཆན་འདི་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་དུ། ཀཱ་ཤྱ་པ། ཁྱོད་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཟའོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་ཤ་གང་ཡང་རུང་བ་ཟ་ཞིང་འབྲས་སཱ་ལིའི་འབྲས་ཆན་འདི་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་དུ། ཀཱ་ཤྱ་པ། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཟའོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རུས་ནས་བོས་སོ།། 244. Evaṃ āhārato bhagavantaṃ ninditvā idāni musāvādaṃ āropetvā nindanto āha ‘‘na āmagandho…pe… susaṅkhatehī’’ti. Tassattho [Pg.302] – pubbe mayā pucchito samāno ‘‘na āmagandho mama kappatī’’ti icceva tvaṃ bhāsasi, evaṃ ekaṃseneva tvaṃ bhāsasi brahmabandhu brāhmaṇaguṇavirahitajātimattabrāhmaṇāti paribhāsanto bhaṇati. Sālīnamannanti sālitaṇḍulodanaṃ. Paribhuñjamānoti bhuñjamāno. Sakuntamaṃsehi susaṅkhatehīti tadā bhagavato abhihaṭaṃ sakuṇamaṃsaṃ niddisanto bhaṇati. ༢༤༤. དེ་ལྟར་ཟས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨད་ནས། ད་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་སྐྱོན་བཙུགས་ཏེ་སྨོད་བཞིན་དུ་ “དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་... བྱ་ཤས་ལེགས་པར་སྦྱར་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། སྔོན་བདག་གིས་དྲིས་པ་ན། “དྲི་ང་བའི་ཟས་ནི་བདག་ལ་མི་རུང་ངོ་” ཞེས་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ངེས་པར་སྨྲས་སོ། ། “ཚངས་པའི་རིགས་རྒྱུད་དེ། བྲམ་ཟེའི་ཡོན་ཏན་དང་བྲལ་ཞིང་སྐྱེ་བ་ཙམ་གྱི་བྲམ་ཟེ་ཁྱོད།” ཅེས་སྨད་ར་གཏོང་བཞིན་དུ་སྨྲའོ། ། “འབྲས་སཱ་ལིའི་ཟས་” ཞེས་པ་ནི་འབྲས་སཱ་ལིའི་འབྲས་ཆན་ནོ། ། “ལོངས་སྤྱོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཟ་བའོ། ། “བྱ་ཤས་ལེགས་པར་སྦྱར་བ་” ཞེས་པ་ནི། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕུལ་བའི་བྱ་ཤ་ལ་གོ་བར་བྱས་ཏེ་སྨྲའོ།། Evaṃ bhaṇanto eva ca bhagavato heṭṭhā pādatalā pabhuti yāva upari kesaggā sarīramullokento dvattiṃsavaralakkhaṇāsītianubyañjanasampadaṃ byāmappabhāparikkhepañca disvā ‘‘evarūpo mahāpurisalakkhaṇādipaṭimaṇḍitakāyo na musā bhaṇituṃ arahati. Ayaṃ hissa bhavantarepi saccavācānissandeneva uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudu tūlasannibhā, ekekāni ca lomakūpesu lomāni. Svāyaṃ kathamidāni musā bhaṇissati. Addhā añño imassa āmagandho bhavissati, yaṃ sandhāya etadavoca – ‘nāhaṃ, brāhmaṇa, āmagandhaṃ bhuñjāmī’ti, yaṃnūnāhaṃ etaṃ puccheyya’’nti cintetvā sañjātabahumāno gotteneva ālapanto imaṃ gāthāsesaṃ āha – དེ་ལྟར་སྨྲ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་ནས་དབུ་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་སྐུ་ལུས་ལ་ཡར་བལྟས་པ་ན། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བརྒྱན་པ་དང་། འདོམ་གང་གི་འོད་ཀྱིས་བསྐོར་བ་མཐོང་ནས། “འདི་འདྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པའི་སྐུ་ལུས་མངའ་བ་ནི་རྫུན་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚེ་རབས་གཞན་དག་ཏུའང་བདེན་པར་སྨྲས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཉིད་ཀྱིས་སྨིན་མཚམས་སུ་མཛོད་སྤུ་དཀར་ཞིང་འཇམ་པ་ཤིང་བལ་ལྟ་བུ་སྐྱེས་པ་དང་། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་རེ་རེ་ནས་བ་སྤུ་རེ་རེ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་དེས་ད་ལྟའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་རྫུན་སྨྲ་བར་འགྱུར། ངེས་པར་འདི་ལ་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་དོན་གཞན་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ལ་དམིགས་ནས་ ‘བྲམ་ཟེ། ང་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་ཟའོ་’ ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན། བདག་གིས་དེའི་དོན་དྲི་བར་བྱའོ་” ཞེས་བསམས་ནས། གུས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ་རུས་ནས་འབོད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ལྷག་མ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘Pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃpakāro tava āmagandho’’ti. “ཀཱ་ཤྱ་པ། བདག་གིས་ཁྱོད་ལ་དོན་འདི་འདྲིའོ། །ཁྱོད་ཀྱི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལགས་” ཞེས་པའོ།། 245. Athassa bhagavā āmagandhaṃ vissajjetuṃ ‘‘pāṇātipāto’’ti evamādimāha. Tattha pāṇātipātoti pāṇavadho. Vadhachedabandhananti ettha sattānaṃ daṇḍādīhi ākoṭanaṃ vadho, hatthapādādīnaṃ chedanaṃ chedo, rajjuādīhi bandho bandhanaṃ. Theyyaṃ musāvādoti theyyañca musāvādo ca. Nikatīti ‘‘dassāmi, karissāmī’’tiādinā nayena āsaṃ uppādetvā nirāsākaraṇaṃ. Vañcanānīti asuvaṇṇaṃ suvaṇṇanti gāhāpanādīni. Ajjhenakuttanti niratthakamanekaganthapariyāpuṇanaṃ. Paradārasevanāti parapariggahitāsu cārittāpajjanaṃ. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa pāṇātipātādiakusaladhammasamudācāro āmagandho vissagandho [Pg.303] kuṇapagandho. Kiṃ kāraṇā? Amanuññattā kilesaasucimissakattā sabbhi jigucchitattā paramaduggandhabhāvāvahattā ca. Ye hi ussannakilesā sattā, te tehi atiduggandhā honti, nikkilesānaṃ matasarīrampi duggandhaṃ na hoti, tasmā esāmagandho. Maṃsabhojanaṃ pana adiṭṭhamasutamaparisaṅkitañca anavajjaṃ, tasmā na hi maṃsabhojanaṃ āmagandhoti. ༢༤༥. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་ལན་གདབ་པའི་ཕྱིར། “སྲོག་གཅོད་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “སྲོག་གཅོད་པ་” ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་འཕྲོག་པའོ། ། “གསོད་པ་དང་གཏུབ་པ་དང་འཆིང་བ་” ཞེས་པ་ལ། འདིར་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བརྡེག་པ་ནི་གསོད་པའོ། །ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་གཏུབ་པ་ནི་གཏུབ་པའོ། །ཐག་པ་ལ་སོགས་པས་འཆིང་བ་ནི་འཆིང་བའོ། ། “བརྐུ་བ་དང་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་” ཞེས་པ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་རྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ། ། “གཡོ་སྒྱུ་” ཞེས་པ་ནི་ “ངས་སྦྱིན་ནོ། །ངས་བྱའོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རེ་བ་བསྐྱེད་ནས་རེ་བ་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། “མགོ་སྐོར་བ་” ཞེས་པ་ནི་གསེར་མ་ཡིན་པ་ལ་གསེར་རོ་ཞེས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའོ། ། “དོན་མེད་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱང་བ་” ཞེས་པ་ནི་ཕན་ཐོགས་མེད་པའི་གཞུང་ལུགས་མང་པོ་འཛིན་པའོ། ། “གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྤྱོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་བུད་མེད་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པའོ། ། “འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཡིན་གྱི། ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་པ་ནི། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་དང་། དུག་གི་དྲི་དང་། རོ་ཡི་དྲི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་མི་གཙང་བ་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་བའི་དངོས་པོ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྒྱས་པའི་སེམས་ཅན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་བར་འགྱུར་ལ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རོ་ཡང་དྲི་ང་བར་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་སོ། །འོན་ཀྱང་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་མཐོང་བ་དང་། མ་ཐོས་པ་དང་། མ་དྭོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་ནོ།། 246. Evaṃ dhammādhiṭṭhānāya desanāya ekena nayena āmagandhaṃ vissajjetvā idāni yasmā te te sattā tehi tehi āmagandhehi samannāgatā, na eko eva sabbehi, na ca sabbe ekeneva, tasmā nesaṃ te te āmagandhe pakāsetuṃ ‘‘ye idha kāmesu asaññatā janā’’tiādinā nayena puggalādhiṭṭhānāya tāva desanāya āmagandhe vissajjento dve gāthāyo abhāsi. ༢༤༦. དེ་ལྟར་ཆོས་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་ཚུལ་གཅིག་གིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་ལན་བཏབ་ནས། ད་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་དྲི་ང་བའི་ཟས་དེ་དང་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། གང་ཟག་གཅིག་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཅིག་ཉིད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་དྲི་ང་བའི་ཟས་དེ་དང་དེ་དག་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “གང་དག་འདིར་འདོད་པ་ལ་མ་སྡོམ་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གང་ཟག་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་ལན་འདེབས་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ།། Tattha ye idha kāmesu asaññatā janāti ye keci idha loke kāmapaṭisevanasaṅkhātesu kāmesu mātimātucchādīsupi mariyādāvirahena bhinnasaṃvaratāya asaṃyatā puthujjanā. Rasesu giddhāti jivhāviññeyyesu rasesu giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā rase paribhuñjanti. Asucibhāvamassitāti tāya rasagiddhiyā rasapaṭilābhatthāya nānappakāramicchājīvasaṅkhātaasucibhāvamissitā. Natthikadiṭṭhīti ‘‘natthi dinna’’ntiādidasavatthukamicchādiṭṭhisamannāgatā. Visamāti visamena kāyakammādinā samannāgatā. Durannayāti duviññāpayā sandiṭṭhiparāmāsīādhānaggāhīduppaṭinissaggitāsamannāgatā. Esāmagandhoti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘kāmesu asaṃyatatā rasagiddhatā ājīvavipattinatthikadiṭṭhikāyaduccaritādivisamatā durannayabhāvatā’’ti aparopi pubbe vuttenevatthena chabbidho āmagandho veditabbo. Na hi maṃsabhojananti maṃsabhojanaṃ pana yathāvuttenevatthena na āmagandhoti. དེ་ལ་ “གང་དག་འདིར་འདོད་པ་ལ་མ་སྡོམ་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདིར་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདོད་པ་རྣམས་ལ། མ་དང་སྲུ་མོ་ལ་སོགས་པ་ལའང་མཚམས་ལས་འདས་ཏེ་སྡོམ་པ་བཤིག་པའི་ཕྱིར་མ་སྡོམ་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་གང་ཡང་རུང་བའོ། ། “རོ་ལ་ཆགས་པ་” ཞེས་པ་ནི། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རིག་པར་བྱ་བའི་རོ་རྣམས་ལ་ཆགས་ཤིང་། ཞེན་པ། མྱོས་པ། ལྷག་པར་ཞེན་པ། ཉེས་དམིགས་མི་ལྟ་བ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་མེད་པར་རོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། ། “མི་གཙང་བའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་པ་” ཞེས་པ་ནི། རོ་ལ་ཆགས་པ་དེས་རོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་གཙང་བའི་དངོས་པོ་དང་འདྲེས་པའོ། ། “མེད་པར་ལྟ་བ་” ཞེས་པ་ནི། “སྦྱིན་པ་ནི་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་བཅུ་པའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། “མི་མཐུན་པ་” ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། “རྟོགས་པར་དཀའ་བ་” ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱིས་གོ་བར་བྱ་དཀའ་བ་སྟེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་། ལོག་པར་འཛིན་པ་དང་། ཕྱིར་དོར་དཀའ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། “འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་སོ་” ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདོད་པ་ལ་མ་སྡོམ་པ་དང་། རོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། འཚོ་བ་ཉམས་པ་དང་། མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པ་དང་། རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ་” ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་སྔོན་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་གི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། “ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ” ཞེས་པ་ནི། ཤ་ཟ་བ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ།། 247. Dutiyagāthāyapi ye lūkhasāti ye lūkhā nirasā, attakilamathānuyuttāti attho. Dāruṇāti kakkhaḷā dovacassatāyuttā. Piṭṭhimaṃsikāti [Pg.304] purato madhuraṃ bhaṇitvā parammukhe avaṇṇabhāsino. Ete hi abhimukhaṃ oloketumasakkontā parammukhānaṃ piṭṭhimaṃsakhādakā viya honti, tena ‘‘piṭṭhimaṃsikā’’ti vuccanti. Mittaddunoti mittadūhakā, dāradhanajīvitesu vissāsamāpannānaṃ mittānaṃ tattha micchāpaṭipajjanakāti vuttaṃ hoti. Nikkaruṇāti karuṇāvirahitā sattānaṃ anatthakāmā. Atimāninoti ‘‘idhekacco jātiyā vā…pe… aññataraññatarena vatthunā pare atimaññati, yo evarūpo māno ketukamyatā cittassā’’ti (vibha. 880) evaṃ vuttena atimānena samannāgatā. Adānasīlāti adānapakatikā, adānādhimuttā asaṃvibhāgaratāti attho. Na ca denti kassacīti tāya ca pana adānasīlatāya yācitāpi santā kassaci kiñci na denti, adinnapubbakakule manussasadisā nijjhāmataṇhikapetaparāyaṇā honti. Keci pana ‘‘ādānasīlā’’tipi paṭhanti, kevalaṃ gahaṇasīlā, kassaci pana kiñci na dentīti. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘lūkhatā, dāruṇatā, piṭṭhimaṃsikatā, mittadūbhitā, nikkaruṇatā, atimānitā, adānasīlatā, adāna’’nti aparopi pubbe vuttenevatthena aṭṭhavidho āmagandho veditabbo, na hi maṃsabhojananti. ༢༤༧. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། “གང་དག་རྩུབ་པོ་” (ye lūkhasā) ཞེས་པ་ནི། གང་དག་རོ་མེད་ཅིང་རྩུབ་པ་སྟེ། རང་ཉིད་ངལ་ཞིང་དུབ་པ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “གདུག་པ་” (dāruṇā) ཞེས་པ་ནི། རྩུབ་ཅིང་བཀའ་བློ་བདེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པའོ།། “རྒྱབ་ཤ་ཟ་བ་” (piṭṭhimaṃsikā) ཞེས་པ་ནི། མདུན་དུ་ཚིག་འཇམ་པོ་སྨྲས་ནས་རྒྱབ་ཏུ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པའོ།། འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བལྟ་བར་མི་ནུས་པས། རྒྱབ་གཏད་པའི་ཚེ་རྒྱབ་ཀྱི་ཤ་ཟ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པས། དེའི་ཕྱིར་ “རྒྱབ་ཤ་ཟ་བ་” ཞེས་བྱའོ།། “མཛའ་བཤེས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་” (mittadduno) ཞེས་པ་ནི། མཛའ་བཤེས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་སྟེ། ཆུང་མ་དང་། ནོར་དང་། སྲོག་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་པའི་མཛའ་བཤེས་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “སྙིང་རྗེ་མེད་པ་” (nikkaruṇā) ཞེས་པ་ནི། སྙིང་རྗེ་དང་བྲལ་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པར་མི་འདོད་པའོ།། “ལྷག་པར་ང་རྒྱལ་ཆེ་བ་” (atimānino) ཞེས་པ་ནི། “འདི་ན་ཁ་ཅིག་རིགས་སམ། །ཡང་ན། །རྒྱུ་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་གཞན་དག་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་བུའི་ང་རྒྱལ་གང་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དུ་འདོད་པ་ཉིད་དོ།།” (ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས) ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའི་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་ལྡན་པའོ།། “སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་” (adānasīlā) ཞེས་པ་ནི། སྦྱིན་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་མི་གཞོལ་བ་དང་། བགོ་བཤའ་བྱེད་པ་ལ་མི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་མི་སྦྱིན་པ་” (na ca denti kassacī) ཞེས་པ་ནི། སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར། སློང་མོ་བྱས་ཀྱང་སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྦྱིན་པ་སྟེ། སྔོན་ཆད་སྦྱིན་པ་མ་བཏང་བའི་རིགས་ཀྱི་མི་དང་འདྲ་བར། བཀྲེས་པས་གདུངས་པའི་ཡི་དྭགས་ཀྱི་འགྲོ་བར་གཞོལ་བར་འགྱུར་རོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ “ལེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་” (ādānasīlā) ཞེས་ཀྱང་ཀློག་སྟེ། ལེན་པ་ཁོ་ནའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའི་ “རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། གདུག་པ་ཉིད་དང་། རྒྱབ་ཤ་ཟ་བ་ཉིད་དང་། མཛའ་བཤེས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། སྙིང་རྗེ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ལྷག་པར་ང་རྒྱལ་ཆེ་བ་ཉིད་དང་། སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་ཉིད་དང་། མི་སྦྱིན་པ་ཉིད་” དེ་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། 248. Evaṃ puggalādhiṭṭhānāya desanāya dve gāthāyo vatvā puna tassa tāpasassa āsayānuparivattanaṃ viditvā dhammādhiṭṭhānāyeva desanāya ekaṃ gāthaṃ abhāsi. Tattha kodho uragasutte vuttanayeneva veditabbo. Madoti ‘‘jātimado, gottamado, ārogyamado’’tiādinā (vibha. 832) nayena vibhaṅge vuttappabhedo cittassa majjanabhāvo. Thambhoti thaddhabhāvo. Paccupaṭṭhāpanāti paccanīkaṭṭhāpanā, dhammena nayena vuttassa paṭivirujjhitvā ṭhānaṃ. Māyāti ‘‘idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā’’tiādinā (vibha. 894) nayena vibhaṅge vibhattā katapāpapaṭicchādanatā. Usūyāti paralābhasakkārādīsu issā. Bhassasamussayoti samussitaṃ bhassaṃ, attukkaṃsanatāti vuttaṃ hoti. Mānātimānoti ‘‘idhekacco jātiyā vā…pe… aññataraññatarena vatthunā pubbakālaṃ parehi [Pg.305] sadisaṃ attānaṃ dahati, aparakālaṃ attānaṃ seyyaṃ dahati, pare hīne dahati, yo evarūpo māno…pe… ketukamyatā cittassā’’ti (vibha. 880) vibhaṅge vibhatto. Asabbhi santhavoti asappurisehi santhavo. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa kodhādi navavidho akusalarāsi pubbe vuttenevatthena āmagandhoti veditabbo, na hi maṃsabhojananti. ༢༤༨. དེ་ལྟར་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་ནས། ཡང་དྲང་སྲོང་ཏི་སྱ་དེའི་བསམ་པ་འགྱུར་བ་མཁྱེན་ནས། ཆོས་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཁོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “ཁྲོ་བ་” (kodho) ཞེས་པ་ནི། སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “རྒྱགས་པ་” (mado) ཞེས་པ་ནི། “རིགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་དང་། རུས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་དང་། ནད་མེད་པའི་རྒྱགས་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་གསུངས་པའི་དབྱེ་བ་སྟེ། སེམས་མྱོས་པའི་རང་བཞིན་ནོ།། “གྱོང་པོ་” (thambho) ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པར་གནས་པའོ།། “གྱེན་དུ་ལྡང་བ་” (paccupaṭṭhāpanā) ཞེས་པ་ནི། འགལ་བར་གནས་པ་སྟེ། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པའི་ཚིག་ལ་འགལ་ཟླ་བྱས་ཏེ་གནས་པའོ།། “སྒྱུ་” (māyā) ཞེས་པ་ནི། “འདི་ན་ཁ་ཅིག་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་ནས་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་བྱས་པའི་སྡིག་པ་འཆབ་པ་ཉིད་དོ།། “ཕྲག་དོག་” (usūyā) ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕྲག་དོག་པའོ།། “སྨྲ་བ་མཐོ་བ་” (bhassasamussayo) ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་མཐོ་བར་བྱས་ཏེ་སྨྲ་བ་སྟེ། བདག་བསྟོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “ང་རྒྱལ་དང་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་” (mānātimāno) ཞེས་པ་ནི། “འདི་ན་ཁ་ཅིག་རིགས་སམ། །ཡང་ན། །རྒྱུ་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་བདག་ཉིད་གཞན་དང་མཚུངས་པར་འཛིན་ལ། ཕྱིས་ཀྱི་དུས་སུ་བདག་ཉིད་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ཅིང་གཞན་དག་དམན་པར་འཛིན་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་ང་རྒྱལ་གང་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དུ་འདོད་པ་ཉིད་དོ།།” ཞེས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། “སྐྱེ་བོ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་འགྲོགས་པ་” (asabbhi santhavo) ཞེས་པ་ནི། སྐྱེ་བོ་ངན་པ་རྣམས་དང་འགྲོགས་པའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་དགུ་པོ་འདི་དག་ནི། སྔོན་དུ་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། 249. Evaṃ dhammādhiṭṭhānāya desanāya navavidhaṃ āmagandhaṃ dassetvā punapi pubbe vuttanayeneva puggalādhiṭṭhānāya desanāya āmagandhe vissajjento tisso gāthāyo abhāsi. Tattha ye pāpasīlāti ye pāpasamācāratāya ‘‘pāpasīlā’’ti loke pākaṭā. Iṇaghātasūcakāti vasalasutte vuttanayena iṇaṃ gahetvā tassa appadānena iṇaghātā, pesuññena sūcakā ca. Vohārakūṭā idha pāṭirūpikāti dhammaṭṭaṭṭhāne ṭhitā lañjaṃ gahetvā sāmike parājentā kūṭena vohārena samannāgatattā vohārakūṭā, dhammaṭṭhapaṭirūpakattā pāṭirūpikā. Atha vā idhāti sāsane. Pāṭirūpikāti dussīlā. Te hi yasmā nesaṃ iriyāpathasampadādīhi sīlavantapaṭirūpaṃ atthi, tasmā paṭirūpā, paṭirūpā eva pāṭirūpikā. Narādhamā yedha karonti kibbisanti ye idha loke narādhamā mātāpitūsu buddhapaccekabuddhādīsu ca micchāpaṭipattisaññitaṃ kibbisaṃ karonti. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘pāpasīlatā, iṇaghātatā, sūcakatā, vohārakūṭatā, pāṭirūpikatā, kibbisakāritā’’ti aparopi pubbe vuttenevatthena chabbidho āmagandho veditabbo, na hi maṃsabhojananti. ༢༤༩. དེ་ལྟར་ཆོས་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་དྲི་ང་བ་རྣམ་པ་དགུ་བསྟན་ནས། ཡང་བསྐྱར་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་དྲི་ང་བ་རྣམས་སེལ་བར་མཛད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “གང་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པ་” (ye pāpasīlā) ཞེས་པ་ནི། སྤྱོད་པ་ངན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་ “ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པ་” ཞེས་གྲགས་པའོ།། “བུ་ལོན་མི་འཇལ་བ་དང་ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་” (iṇaghātasūcakā) ཞེས་པ་ནི། དམངས་རིགས་ཀྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བུ་ལོན་བླངས་ནས་དེ་ཕྱིར་མི་སྤྲོད་པས་བུ་ལོན་འཇོམས་པ་དང་། ཕྲ་མས་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ།། “འདི་ན་གཡོ་སྒྱུས་ཁྲིམས་གཅོད་པ་དང་ཚུལ་འཆོས་པ་” (vohārakūṭā idha pāṭirūpikā) ཞེས་པ་ནི། ཁྲིམས་གཅོད་པའི་གནས་སུ་འཁོད་དེ་ལྐོག་རྔན་བླངས་ནས་བདག་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་བྱེད་ཅིང་། གཡོ་སྒྱུའི་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པས་གཡོ་སྒྱུས་ཁྲིམས་གཅོད་པ་དང་། ཆོས་གནས་ཀྱི་ཚུལ་འཆོས་པས་ཚུལ་འཆོས་པའོ།། ཡང་ན། “འདི་ན་” ཞེས་པ་ནི། བསྟན་པ་འདི་ལའོ།། “ཚུལ་འཆོས་པ་” ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྤྱོད་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་འཆོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཚུལ་འཆོས་པ་སྟེ། ཚུལ་འཆོས་པ་ཉིད་ལ་ཚུལ་འཆོས་པ་ཞེས་བྱའོ།། “མི་ཡི་ཐ་ཤལ་གང་དག་འདི་ན་སྡིག་པ་བྱེད་པ་” (narādhamā yedha karonti kibbisaṃ) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་མི་ཡི་ཐ་ཤལ་གང་དག་ཕ་མ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྡིག་པ་བྱེད་པའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའི་ “ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པ་ཉིད་དང་། བུ་ལོན་མི་འཇལ་བ་ཉིད་དང་། ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་ཉིད་དང་། གཡོ་སྒྱུས་ཁྲིམས་གཅོད་པ་ཉིད་དང་། ཚུལ་འཆོས་པ་ཉིད་དང་། སྡིག་པ་བྱེད་པ་ཉིད་” དེ་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། 250. Ye idha pāṇesu asaññatā janāti ye janā idhaloke pāṇesu yathākāmacāritāya satampi sahassampi māretvā anuddayāmattassāpi akaraṇena asaṃyatā. Paresamādāya vihesamuyyutāti paresaṃ santakaṃ ādāya dhanaṃ vā jīvitaṃ vā tato ‘‘mā evaṃ karothā’’ti yācantānaṃ vā nivārentānaṃ vā pāṇileḍḍudaṇḍādīhi vihesaṃ uyyutā. Pare vā satte samādāya ‘‘ajja dasa, ajja vīsa’’nti evaṃ samādiyitvā tesaṃ vadhabandhanādīhi vihesamuyyutā. Dussīlaluddāti nissīlā ca durācārattā[Pg.306], luddā ca kurūrakammantā lohitapāṇitāya, macchaghātakamigabandhakasākuṇikādayo idhādhippetā. Pharusāti pharusavācā. Anādarāti ‘‘idāni na karissāma, viramissāma evarūpā’’ti evaṃ ādaravirahitā. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘pāṇātipāto vadhachedabandhana’’ntiādinā nayena pubbe vutto ca avutto ca ‘‘pāṇesu asaṃyatatā paresaṃ vihesatā dussīlatā luddatā pharusatā anādaro’’ti chabbidho āmagandho veditabbo, na hi maṃsabhojananti. Pubbe vuttampi hi sotūnaṃ sotukāmatāya avadhāraṇatāya daḷhīkaraṇatāyāti evamādīhi kāraṇehi puna vuccati. Teneva ca parato vakkhati ‘‘iccetamatthaṃ bhagavā punappunaṃ, akkhāsi naṃ vedayi mantapāragū’’ti. ༢༥༠. “གང་དག་འདི་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མི་སྡོམ་པའི་སྐྱེ་བོ་” (ye idha pāṇesu asaññatā janā) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་སྐྱེ་བོ་གང་དག་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རང་དགར་སྤྱོད་པས་བརྒྱ་འམ་སྟོང་ཡང་བསད་དེ། སྙིང་རྗེ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་པས་མི་སྡོམ་པའོ།། “གཞན་གྱི་ནོར་འཕྲོག་ཅིང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པ་” (paresaṃ ādāya vihesamuyyutā) ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་དབང་བའི་ནོར་རམ་སྲོག་འཕྲོག་ཅིང་། དེ་ནས་ “འདི་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག་” ཅེས་གསོལ་བ་འདེབས་པ་འམ་བཟློག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ལག་པ་དང་། བོང་བ་དང་། དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པའོ།། ཡང་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་བཟུང་ནས། “དེ་རིང་བཅུ། དེ་རིང་ཉི་ཤུ་” ཞེས་འདི་ལྟར་བསྡུས་ནས་དེ་དག་གསོད་པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པའོ།། “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་གདུག་པ་” (dussīlaluddā) ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་ཅིང་སྤྱོད་པ་ངན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ནག་པོ་བྱེད་ཅིང་ལག་པ་ཁྲག་གིས་བསྒོས་པས་གདུག་པ་སྟེ། ཉ་པ་དང་། རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་། བྱ་པ་ལ་སོགས་པ་འདིར་དགོངས་པའོ།། “རྩུབ་པོ་” (pharusā) ཞེས་པ་ནི། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བའོ།། “མ་གུས་པ་” (anādarā) ཞེས་པ་ནི། “ད་ནི་མི་བྱའོ།། འདི་ལྟ་བུ་ལས་བཟློག་པར་བྱའོ།།” ཞེས་གུས་པ་དང་བྲལ་བའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའི་ “སྲོག་གཅོད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། འཆིང་བ་” ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྔོན་དུ་བཤད་པ་དང་མ་བཤད་པ་གཉིས་ཀ་སྟེ། “སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མི་སྡོམ་པ་ཉིད་དང་། གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཉིད་དང་། གདུག་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། མ་གུས་པ་ཉིད་” དེ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། སྔོན་དུ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཉན་པ་པོ་རྣམས་ཉན་པར་འདོད་པ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དང་། བརྟན་པོར་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡང་བསྐྱར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་འོག་ནས་ “དོན་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་གསུངས་ཤིང་། རིག་བྱེད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་དེས་མཁྱེན་པར་མཛད་དོ་” ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། 251. Etesu giddhā viruddhātipātinoti etesu pāṇesu gedhena giddhā, dosena viruddhā, mohena ādīnavaṃ apassantā punappunaṃ ajjhācārappattiyā atipātino, etesu vā ‘‘pāṇātipāto vadhachedabandhana’’ntiādinā nayena vuttesu pāpakammesu yathāsambhavaṃ ye gedhavirodhātipātasaṅkhātā rāgadosamohā, tehi giddhā viruddhā atipātino ca. Niccuyyutāti akusalakaraṇe niccaṃ uyyutā, kadāci paṭisaṅkhāya appaṭiviratā. Peccāti asmā lokā paraṃ gantvā. Tamaṃ vajanti ye, patanti sattā nirayaṃ avaṃsirāti ye lokantarikandhakārasaṅkhātaṃ nīcakulatādibhedaṃ vā tamaṃ vajanti, ye ca patanti sattā avīciādibhedaṃ nirayaṃ avaṃsirā adhogatasīsā. Esāmagandhoti tesaṃ sattānaṃ tamavajananirayapatanahetu esa gedhavirodhātipātabhedo sabbāmagandhamūlabhūto yathāvuttenatthena tividho āmagandho. Na hi maṃsabhojananti maṃsabhojanaṃ pana na āmagandhoti. ༢༥༡. “འདི་དག་ལ་ཆགས་ཤིང་འགལ་ལ་ལྷག་པར་ལྟུང་བ་” (etesu giddhā viruddhātipātino) ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་འདི་དག་ལ་བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གིས་འགལ་བ་དང་། གཏི་མུག་གིས་ཉེས་དམིགས་མི་མཐོང་བར་ཡང་དང་ཡང་དུ་འདས་པར་བྱས་ཏེ་ལྷག་པར་ལྟུང་བའོ།། ཡང་ན། “སྲོག་གཅོད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། འཆིང་བ་” ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་འདི་དག་ལ་ཇི་ལྟར་རིགས་པར། ཆགས་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྷག་པར་ལྟུང་བར་བགྲང་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་ཆགས་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྷག་པར་ལྟུང་བའོ།། “རྟག་ཏུ་བརྩོན་པ་” (niccuyyutā) ཞེས་པ་ནི། མི་དགེ་བ་བྱེད་པ་ལ་རྟག་ཏུ་བརྩོན་པ་སྟེ། ནམ་ཡང་སོ་སོར་བརྟག་ནས་མི་ལྡོག་པའོ།། “ཤི་འཕོས་ནས་” (pecca) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་སོང་ནས་སོ།། “མུན་པར་འགྲོ་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་མགོ་མཇུག་ལོག་སྟེ་དམྱལ་བར་ལྷུང་བ་” (tamaṃ vajanti ye, patanti sattā nirayaṃ avaṃsirā) ཞེས་པ་ནི། གང་དག་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་གྱི་མུན་ནག་ཏུ་བགྲང་བའམ། རིགས་དམའ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་མུན་པར་འགྲོ་བ་དང་། སེམས་ཅན་གང་དག་མནར་མེད་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་དམྱལ་བར་མགོ་མཇུག་ལོག་སྟེ་མགོ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་ལྷུང་བའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho) ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་དེ་དག་མུན་པར་འགྲོ་བ་དང་དམྱལ་བར་ལྷུང་བའི་རྒྱུ་སྟེ། ཆགས་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྷག་པར་ལྟུང་བའི་དབྱེ་བ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་དྲི་ང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།། “ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། 252. Evaṃ bhagavā paramatthato āmagandhaṃ vissajjetvā duggatimaggabhāvañcassa pakāsetvā idāni yasmiṃ macchamaṃsabhojane tāpaso āmagandhasaññī duggatimaggasaññī ca hutvā tassa abhojanena suddhikāmo hutvā taṃ na bhuñjati, tassa ca aññassa ca tathāvidhassa sodhetuṃ asamatthabhāvaṃ dassento ‘‘na macchamaṃsa’’nti imaṃ chappadaṃ gāthamāha. Tattha sabbapadāni [Pg.307] antimapādena yojetabbāni – na macchamaṃsaṃ sodheti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhaṃ, na āhutiyaññamutūpasevanā sodheti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhanti evaṃ. Ettha ca na macchamaṃsanti akhādiyamānaṃ macchamaṃsaṃ na sodheti, tathā anāsakattanti evaṃ porāṇā vaṇṇenti. Evaṃ pana sundarataraṃ siyā ‘‘na macchamaṃsānaṃ anāsakattaṃ na macchamaṃsānānāsakattaṃ, macchamaṃsānaṃ anāsakattaṃ na sodheti, macca’’nti athāpi siyā, evaṃ sante anāsakattaṃ ohīyatīti? Tañca na, amaratapena saṅgahitattā. ‘‘Ye vāpi loke amarā bahū tapā’’ti ettha hi sabbopi vuttāvaseso attakilamatho saṅgahaṃ gacchatīti. Naggiyanti acelakattaṃ. Muṇḍiyanti muṇḍabhāvo. Jaṭājallanti jaṭā ca rajojallañca. Kharājinānīti kharāni ajinacammāni. Aggihuttassupasevanāti aggipāricāriyā. Amarāti amarabhāvapatthanatāya pavattakāyakilesā. Bahūti ukkuṭikappadhānādibhedato aneke. Tapāti sarīrasantāpā. Mantāti vedā. Āhutīti aggihomakammaṃ. Yaññamutūpasevanāti assamedhādiyaññā ca utūpasevanā ca. Utūpasevanā nāma gimhe ātapaṭṭhānasevanā, vasse rukkhamūlasevanā, hemante jalappavesasevanā. Na sodhenti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhanti kilesasuddhiyā vā bhavasuddhiyā vā avitiṇṇavicikicchaṃ maccaṃ na sodhenti. Kaṅkhāmale hi sati na visuddho hoti, tvañca sakaṅkhoyevāti. Ettha ca ‘‘avitiṇṇakaṅkha’’nti etaṃ ‘‘na macchamaṃsa’’ntiādīni sutvā ‘‘kiṃ nu kho macchamaṃsānaṃ abhojanādinā siyā visuddhimaggo’’ti tāpasassa kaṅkhāya uppannāya bhagavatā vuttaṃ siyāti no adhippāyo. Yā cassa ‘‘so macchamaṃsaṃ bhuñjatī’’ti sutvāva buddhe kaṅkhā uppannā, taṃ sandhāyetaṃ vuttanti veditabbaṃ. ༢༥༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་ང་བ་བསལ་ཏེ། དེ་ནི་ངན་འགྲོའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་བསྟན་ནས། ད་ནི་དཀའ་ཐུབ་པས་ཉ་དང་ཤ་ཟ་བ་ལ་དྲི་ང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་ངན་འགྲོའི་ལམ་གྱི་འདུ་ཤེས་སྐྱེས་ཏེ། དེ་དག་མ་ཟོས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་འདོད་དེ་མི་ཟ་བ་ལ། དེ་དང་དེ་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཚུལ་སྟོན་པར། "ཉ་དང་ཤ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་རྐང་པ་དྲུག་ལྡན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཚིག་ཐམས་ཅད་རྐང་པ་ཐ་མ་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། "ཉ་དང་ཤ་ཟ་བ་སྤོང་བས་ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད། སྦྱིན་སྲེག་དང་མཆོད་སྦྱིན་དང་དུས་ཚོད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བསྟེན་པས་ཀྱང་ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་དོ།།" ཞེས་པ་ལྟར་རོ།། འདིར་ "ཉ་དང་ཤ་ནི་མ་ཡིན་" ཞེས་པ་ནི་ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ "ཟས་བཅད་པ་" ཡིས་ཀྱང་མི་བྱེད་པ་ལ་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་འགྲེལ་ཏོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ལྟར་སྦྱར་ན་ལེགས་ཏེ། "ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པ་ཙམ་གྱིས་མ་ཡིན་" ཞེས་པ་ནི་ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པས་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་པའོ།། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ཟས་བཅད་པའི་དཀའ་ཐུབ་འདིར་མ་འདུས་སམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འཆི་མེད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ།། "འཇིག་རྟེན་འདི་ན་འཆི་མེད་དོན་དུ་དཀའ་ཐུབ་མང་པོ་བྱེད་པ་" ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྷག་མ་ལུས་པའི་བདག་ཉིད་ངལ་བར་བྱེད་པའི་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་འདུས་པར་འགྱུར་རོ།། "གཅེར་བུ་" ཞེས་པ་ནི་གོས་མེད་པའོ།། "མགོ་བྲེགས་པ་" ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་བྲེགས་པའི་དངོས་པོའོ།། "རལ་པ་དང་རྡུལ་" ཞེས་པ་ནི་རལ་པ་དང་ས་རྡུལ་གྱིས་བྱུགས་པའོ།། "རྩུབ་པའི་གཅན་གཟན་གྱི་པགས་པ་" ཞེས་པ་ནི་རྩུབ་པའི་རི་དྭགས་ཀྱི་པགས་པའོ།། "མེ་མཆོད་བསྟེན་པ་" ཞེས་པ་ནི་མེ་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པའོ།། "འཆི་མེད་" ཞེས་པ་ནི་འཆི་མེད་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་ལུས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་བསྟེན་པའོ།། "མང་པོ་" ཞེས་པ་ནི་ཙོག་པུར་འདུག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དུ་མའོ།། "དཀའ་ཐུབ་" ཞེས་པ་ནི་ལུས་གདུང་བར་བྱེད་པའོ།། "གསང་སྔགས་" ཞེས་པ་ནི་རིག་བྱེད་དོ།། "སྦྱིན་སྲེག་" ཞེས་པ་ནི་མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པའི་ལས་སོ།། "མཆོད་སྦྱིན་དང་དུས་ཚོད་བསྟེན་པ་" ཞེས་པ་ནི་རྟ་མཆོད་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་སྦྱིན་དང་དུས་ཚོད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བསྟེན་པའོ།། "དུས་ཚོད་བསྟེན་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚ་བའི་དུས་སུ་ཉི་མའི་ཚ་གདུང་བསྟེན་པ་དང་། ཆར་དུས་སུ་ཤིང་དྲུང་བསྟེན་པ་དང་། གྲང་བའི་དུས་སུ་ཆུ་ལ་ཞུགས་པ་བསྟེན་པའོ།། "ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་" ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་འམ། ཡང་ན་སྲིད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་ཡིད་གཉིས་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་དོ།། ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲི་མ་ཡོད་ན་རྣམ་པར་དག་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཁྱོད་ཀྱང་ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའོ།། འདིར་ "ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདི། "ཉ་དང་ཤ་ནི་མ་ཡིན་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོས་ནས། "ཅི་ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པ་ལ་སོགས་པས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་དུ་འགྱུར་རམ།" ཞེས་དཀའ་ཐུབ་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི་ངེད་ཀྱི་བཞེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་ "ཁོང་གིས་ཉ་དང་ཤ་གསོལ་གྱི་འདུག་" ཅེས་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། 253. Evaṃ macchamaṃsānāsakattādīnaṃ sodhetuṃ asamatthabhāvaṃ dassetvā idāni sodhetuṃ samatthe dhamme dassento ‘‘sotesu gutto’’ti imaṃ gāthamāha. Tattha sotesūti chasu indriyesu. Guttoti indriyasaṃvaraguttiyā samannāgato. Ettāvatā indriyasaṃvaraparivārasīlaṃ dasseti. Viditindriyo careti ñātapariññāya chaḷindriyāni viditvā pākaṭāni katvā careyya, vihareyyāti vuttaṃ hoti. Ettāvatā visuddhasīlassa nāmarūpaparicchedaṃ dasseti. Dhamme ṭhitoti ariyamaggena abhisametabbacatusaccadhamme ṭhito. Etena sotāpattibhūmiṃ dasseti. Ajjavamaddave [Pg.308] ratoti ujubhāve ca mudubhāve ca rato. Etena sakadāgāmibhūmiṃ dasseti. Sakadāgāmī hi kāyavaṅkādikarānaṃ cittathaddhabhāvakarānañca rāgadosānaṃ tanubhāvā ajjavamaddave rato hoti. Saṅgātigoti rāgadosasaṅgātigo. Etena anāgāmibhūmiṃ dasseti. Sabbadukkhappahīnoti sabbassa vaṭṭadukkhassa hetuppahānena pahīnasabbadukkho. Etena arahattabhūmiṃ dasseti. Na lippati diṭṭhasutesu dhīroti so evaṃ anupubbena arahattaṃ patto dhitisampadāya dhīro diṭṭhasutesu dhammesu kenaci kilesena na lippati. Na kevalañca diṭṭhasutesu, mutaviññātesu ca na lippati, aññadatthu paramavisuddhippatto hotīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. ༢༥༣. དེ་ལྟར་ཉ་ཤ་མི་ཟ་བ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་ནུས་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་པར། "དབང་པོའི་སྒོ་རྣམས་བསྲུངས་པ་" ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "དབང་པོའི་སྒོ་རྣམས་" ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་དྲུག་ལའོ།། "བསྲུངས་པ་" ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་སྲུང་བ་དང་ལྡན་པའོ།། འདི་ཙམ་གྱིས་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་འཁོར་དང་བཅས་པ་བསྟན་ཏོ།། "དབང་པོ་ཤེས་ནས་སྤྱོད་ཅིང་" ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དབང་པོ་དྲུག་པོ་ཤེས་ཤིང་གསལ་བར་བྱས་ནས་སྤྱོད་པའམ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདི་ཙམ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ།། "ཆོས་ལ་གནས་པ་" ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ལ་གནས་པའོ།། འདིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ས་བསྟན་ཏོ།། "དྲང་པོ་དང་འཇམ་པོ་ལ་དགའ་བ་" ཞེས་པ་ནི་གྱ་གྱུ་མེད་པ་དང་མཉེན་པའི་རང་བཞིན་ལ་དགའ་བའོ།། འདིས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ས་བསྟན་ཏོ།། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་གྱ་གྱུ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་དང་སེམས་རེངས་པར་བྱེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་རྣམས་སྲབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དྲང་པོ་དང་འཇམ་པོ་ལ་དགའ་བ་ཡིན་ནོ།། "ཀུན་སྦྱོར་ལས་འདས་པ་" ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་ཀུན་སྦྱོར་ལས་འདས་པའོ།། འདིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ས་བསྟན་ཏོ།། "སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་" ཞེས་པ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་སྤངས་པས་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའོ།། འདིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ས་བསྟན་ཏོ།། "བརྟན་པོ་མཐོང་ཐོས་ལ་མི་ཆགས་" ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཅིང་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ནི། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་གང་གིས་ཀྱང་མི་གོས་པའོ།། མཐོང་ཐོས་ཙམ་དུ་མ་ཟད། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལའང་མི་གོས་ཏེ། གཏན་དུ་མཆོག་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ།། 254-5. Ito paraṃ ‘‘iccetamattha’’nti dve gāthā saṅgītikārehi vuttā. Tāsamattho – iti bhagavā kassapo etamatthaṃ punappunaṃ anekāhi gāthāhi dhammādhiṭṭhānāya puggalādhiṭṭhānāya ca desanāya yāva tāpaso aññāsi, tāva so akkhāsi kathesi vitthāresi. Naṃ vedayi mantapāragūti sopi tañca atthaṃ mantapāragū, vedapāragū, tisso brāhmaṇo vedayi aññāsi. Kiṃ kāraṇā? Yasmā atthato ca padato ca desanānayato ca citrāhi gāthāhi munī pakāsayi. Kīdiso? Nirāmagandho asito durannayo, āmagandhakilesābhāvā nirāmagandho, taṇhādiṭṭhinissayābhāvā asito, bāhiradiṭṭhivasena ‘‘idaṃ seyyo idaṃ vara’’nti kenaci netuṃ asakkuṇeyyattā durannayo. Evaṃ pakāsitavato cassa sutvāna buddhassa subhāsitaṃ padaṃ sukathitaṃ dhammadesanaṃ sutvā nirāmagandhaṃ nikkilesayogaṃ, sabbadukkhappanūdanaṃ sabbavaṭṭadukkhappanūdanaṃ, nīcamano nīcacitto hutvā vandi tathāgatassa, tisso brāhmaṇo tathāgatassa pāde pañcapatiṭṭhitaṃ katvā vandi. Tattheva pabbajjamarocayitthāti tattheva ca naṃ āsane nisinnaṃ kassapaṃ bhagavantaṃ tisso tāpaso pabbajjamarocayittha, ayācīti vuttaṃ hoti. Taṃ bhagavā ‘‘ehi bhikkhū’’ti āha. So taṅkhaṇaṃyeva aṭṭhaparikkhārayutto hutvā ākāsenāgantvā vassasatikatthero viya bhagavantaṃ vanditvā katipāheneva sāvakapāramiñāṇaṃ paṭivijjhitvā tisso nāma aggasāvako ahosi, puna dutiyo bhāradvājo nāma. Evaṃ tassa bhagavato tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi. ༢༥༤-༥. འདིའི་འོག་ཏུ་ "དོན་འདི་ནི་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ནི་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། དེ་དག་གི་དོན་ནི། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གིས་དོན་འདི་ཉིད་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་གསུང་དང་། གང་ཟག་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་གསུང་གི་སྒོ་ནས་དཀའ་ཐུབ་པས་ཇི་སྲིད་རྟོགས་པའི་བར་དུ་བཤད་ཅིང་གསུངས་ལ་རྒྱས་པར་ཕྱེ་བར་མཛད་དོ།། "གསང་སྔགས་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་དེ་རྟོགས་སོ་" ཞེས་པ་ནི། གསང་སྔགས་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་སྟེ་རིག་བྱེད་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པའི་བྲམ་ཟེ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་ཀྱང་དོན་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་དོན་དང་། ཚིག་དང་། བསྟན་པའི་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ངོ་མཚར་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དྲི་ང་བ་མེད་པ། མ་ཆགས་པ། རྟོགས་པར་དཀའ་བའོ།། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་ང་བ་མེད་པས་ "དྲི་ང་བ་མེད་པ་" དང་། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པ་མེད་པས་ "མ་ཆགས་པ་" དང་། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྟ་བའི་དབང་གིས་ "འདི་ནི་མཆོག་གོ། འདི་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ།།" ཞེས་སུས་ཀྱང་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པས་ "རྟོགས་པར་དཀའ་བ་" འོ།། དེ་ལྟར་གསལ་བར་མཛད་པ་དེའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཚིག་དང་། ལེགས་པར་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཐོས་ནས། དྲི་ང་བ་མེད་པ་ཉོན་མོངས་པའི་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བ། སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་སེལ་བ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་སེལ་བར་མཛད་པ་ལ་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་སེམས་དང་དམའ་བའི་བསམ་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། བྲམ་ཟེ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་ཡན་ལག་ལྔ་ས་ལ་གཏུགས་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏོ།། "དེ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་ཏོ་" ཞེས་པ་ནི། དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ལ་དཀའ་ཐུབ་པ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་ཞིང་གནང་བ་ཞུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ། "དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག" ཅེས་གསུངས་སོ།། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ཉིད་དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལས་འོངས་ནས་དབྱར་ཚད་བརྒྱ་ལོན་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏོ།། ཉིན་ཤས་ནང་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། སྐར་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བའི་མཆོག་གི་ཉན་ཐོས་སུ་གྱུར་ཏོ།། གཉིས་པ་ནི་བྷ་ར་དྭཱ་ཛ་ཞེས་བྱ་བའོ།། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཟུང་མཆོག་ནི་སྐར་རྒྱལ་དང་བྷ་ར་དྭཱ་ཛ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་སོ།། Amhākaṃ [Pg.309] pana bhagavā yā ca tissena brāhmaṇena ādito tisso gāthā vuttā, yā ca kassapena bhagavatā majjhe nava, yā ca tadā saṅgītikārehi ante dve, tā sabbāpi cuddasa gāthā ānetvā paripuṇṇaṃ katvā imaṃ āmagandhasuttaṃ ācariyappamukhānaṃ pañcannaṃ tāpasasatānaṃ āmagandhaṃ byākāsi. Taṃ sutvā so brāhmaṇo tatheva nīcamano hutvā bhagavato pāde vanditvā pabbajjaṃ yāci saddhiṃ parisāya. ‘‘Etha bhikkhavo’’ti bhagavā avoca. Te tatheva ehibhikkhubhāvaṃ patvā ākāsenāgantvā bhagavantaṃ vanditvā katipāheneva sabbeva aggaphale arahatte patiṭṭhahiṃsūti. འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་གི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཐོག་མར་བྲམ་ཟེ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་བཅད་གསུམ་དང་། བར་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གིས་གསུངས་པའི་དགུ་དང་། མཐར་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་གཉིས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཅུ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་ནས། མཁན་པོ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ་དྲི་ང་བའི་མདོ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ཐོས་ནས་བྲམ་ཟེ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ང་རྒྱལ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འཁོར་དང་བཅས་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་ཏོ།། "དགེ་སློང་དག་ཚུར་ཤོག" ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། དེ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ "དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག་" གི་དངོས་པོ་ཐོབ་སྟེ། ནམ་མཁའ་ལས་འོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ཉིན་ཤས་ནང་དུ་ཐམས་ཅད་མཆོག་གི་འབྲས་བུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya āmagandhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་དྲི་ང་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 3. Hirisuttavaṇṇanā ༣. ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Hiriṃ tarantanti hirisuttaṃ. Kā uppatti? Anuppanne bhagavati sāvatthiyaṃ aññataro brāhmaṇamahāsālo aḍḍho ahosi asītikoṭidhanavibhavo. Tassa ekaputtako ahosi piyo manāpo. So taṃ devakumāraṃ viya nānappakārehi sukhūpakaraṇehi saṃvaḍḍhento taṃ sāpateyyaṃ tassa aniyyātetvāva kālamakāsi saddhiṃ brāhmaṇiyā. Tato tassa māṇavassa mātāpitūnaṃ accayena bhaṇḍāgāriko sāragabbhaṃ vivaritvā sāpateyyaṃ niyyātento āha – ‘‘idaṃ te, sāmi, mātāpitūnaṃ santakaṃ, idaṃ ayyakapayyakānaṃ santakaṃ, idaṃ sattakulaparivaṭṭena āgata’’nti. Māṇavo dhanaṃ disvā cintesi – ‘‘idaṃ dhanaṃyeva dissati, yehi pana idaṃ sañcitaṃ, te na dissanti, sabbeva maccuvasaṃ gatā. Gacchantā ca na ito kiñci ādāya agamaṃsu, evaṃ nāma bhoge pahāya gantabbo paraloko, na sakkā kiñci ādāya gantuṃ aññatra sucaritena. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ dhanaṃ pariccajitvā sucaritadhanaṃ gaṇheyyaṃ, yaṃ sakkā ādāya gantu’’nti. So divase divase satasahassaṃ vissajjento puna cintesi – ‘‘pahūtamidaṃ dhanaṃ, kiṃ iminā evamappakena pariccāgena, yaṃnūnāhaṃ [Pg.310] mahādānaṃ dadeyya’’nti. So rañño ārocesi – ‘‘mahārāja, mama ghare ettakaṃ dhanaṃ atthi, icchāmi tena mahādānaṃ dātuṃ. Sādhu, mahārāja, nagare ghosanaṃ kārāpethā’’ti. Rājā tathā kārāpesi. So āgatāgatānaṃ bhājanāni pūretvā sattahi divasehi sabbadhanamadāsi, datvā ca cintesi – ‘‘evaṃ mahāpariccāgaṃ katvā ayuttaṃ ghare vasituṃ, yaṃnūnāhaṃ pabbajeyya’’nti. Tato parijanassa etamatthaṃ ārocesi. Te ‘‘mā, tvaṃ sāmi, ‘dhanaṃ parikkhīṇa’nti cintayi, mayaṃ appakeneva kālena nānāvidhehi upāyehi dhanasañcayaṃ karissāmā’’ti vatvā nānappakārehi taṃ yāciṃsu. So tesaṃ yācanaṃ anādiyitvāva tāpasapabbajjaṃ pabbaji. "ངོ་ཚ་སྤོང་བ་" ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་མདོའོ།། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱོན་པའི་སྔོན་ལ། མཉན་ཡོད་དུ་བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་ནོར་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་གསེར་གྱི་བྱེ་བ་བརྒྱད་ཅུའི་ལོངས་སྤྱོད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡོད་དོ།། དེ་ལ་བུ་གཅིག་པོ་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་དགའ་བ་ཞིག་ཡོད་དོ།། ཁོས་བུ་དེ་ལྷའི་བུ་བཞིན་དུ་བདེ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གསོས་ཤིང་ཆེར་བསྐྱེད་ནས། ཕ་མའི་ནོར་སྐལ་དེ་བུ་ལ་མ་སྤྲད་པར་བྲམ་ཟེ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཚེ་ལས་འདས་སོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་དེའི་ཕ་མ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ། ཕྱག་མཛོད་པས་ནོར་གྱི་མཛོད་ཕྱེ་སྟེ་ནོར་རྣམས་སྤྲོད་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། "ཤེས་ལྡན་ལགས། འདི་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་ཕ་མའི་ནོར་ཡིན། འདི་ནི་མེས་པོ་དང་ཡང་མེས་ཀྱི་ནོར་ཡིན། འདི་ནི་མི་རབས་བདུན་ནས་བརྒྱུད་དེ་འོངས་པའི་ནོར་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་སོ།། གཞོན་ནུ་དེས་ནོར་དེ་མཐོང་ནས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། "ནོར་འདི་དག་ནི་སྣང་ལ། ནོར་འདི་དག་བསགས་པའི་མི་རྣམས་ནི་མི་སྣང་སྟེ། ཐམས་ཅད་འཆི་བདག་གི་དབང་དུ་གྱུར་ཏོ།། འགྲོ་བའི་ཚེ་ན་འདི་ནས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཁྱེར་ནས་མ་སོང་སྟེ། འདི་ལྟར་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་བོར་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་དགོས་ལ། ལེགས་པར་སྤྱད་པའི་ཆོས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་མི་ནུས་སོ།། བདག་གིས་ནོར་འདི་དག་བཏང་ནས་ལེགས་སྤྱོད་ཀྱི་ནོར་གང་ཞིག་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་ནུས་པ་དེ་ཉིད་བླང་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོ།། ཁོས་ཉིན་རེ་བཞིན་གསེར་གྱི་དོང་ཙེ་འབུམ་རེ་བཏང་ཡང་། སླར་ཡང་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། "ནོར་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་མང་བས། འདི་ལྟར་ཉུང་ངུ་གཏོང་བས་ཅི་བྱ། བདག་གིས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་གཏང་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོ།། ཁོས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་པ། "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་གི་ཁྱིམ་ན་འདི་ཙམ་གྱི་ནོར་ཡོདཔས། བདག་གིས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་གཏང་བར་འདོད་དོ།། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལགས། གྲོང་ཁྱེར་དུ་དྲིལ་སྒྲོག་པར་མཛད་དུ་གསོལ།" ཞེས་སོ།། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། ཁོས་འོངས་པ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་རྣམས་བཀང་སྟེ། ཉིན་ཞག་བདུན་གྱི་ནང་དུ་ནོར་ཐམས་ཅད་བྱིན་ནས། བྱིན་ཟིན་པ་དང་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། "འདི་ལྟར་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་བྱས་ནས་ཁྱིམ་ན་གནས་པ་ནི་མི་རིགས་པས། བདག་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོ།། དེ་ནས་གཡོག་འཁོར་རྣམས་ལ་དོན་འདི་བཤད་པས། ཁོ་ཚོས་ "ཤེས་ལྡན་ལགས། ནོར་ཟད་དོ་སྙམ་དུ་མ་སེམས་ཤིག བདག་ཅག་གིས་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུའི་ནང་དུ་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནོར་གསོག་པར་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་ཏེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།། ཁོས་ཁོ་ཚོའི་གསོལ་བ་ལ་མ་གསན་པར་དཀའ་ཐུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་།། Tattha aṭṭhavidhā tāpasā – saputtabhariyā, uñchācārikā, sampattakālikā, anaggipakkikā, asmamuṭṭhikā, dantaluyyakā, pavattaphalikā, vaṇṭamuttikā cāti (dī. ni. aṭṭha. 1.280). Tattha saputtabhariyāti puttadārena saddhiṃ pabbajitvā kasivaṇijjādīhi jīvikaṃ kappayamānā keṇiyajaṭilādayo. Uñchācārikāti nagaradvāre assamaṃ kārāpetvā tattha khattiyabrāhmaṇakumārādayo sippādīni sikkhāpetvā hiraññasuvaṇṇaṃ paṭikkhipitvā tilataṇḍulādikappiyabhaṇḍapaṭiggāhakā, te saputtabhariyehi seṭṭhatarā. Sampattakālikāti āhāravelāya sampattaṃ āhāraṃ gahetvā yāpentā, te uñchācārikehi seṭṭhatarā. Anaggipakkikāti agginā apakkapattaphalāni khāditvā yāpentā, te sampattakālikehi seṭṭhatarā. Asmamuṭṭhikāti muṭṭhipāsāṇaṃ gahetvā aññaṃ vā kiñci vāsisatthakādiṃ gahetvā vicarantā yadā chātā honti, tadā sampattarukkhato tacaṃ gahetvā khāditvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya cattāro brahmavihāre bhāventi, te anaggipakkikehi seṭṭhatarā. Dantaluyyakāti muṭṭhipāsāṇādīnipi agahetvā carantā khudākāle sampattarukkhato dantehi uppāṭetvā tacaṃ khāditvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya brahmavihāre bhāventi, te asmamuṭṭhikehi seṭṭhatarā. Pavattaphalikāti jātassaraṃ vā vanasaṇḍaṃ vā nissāya vasantā yaṃ tattha sare bhisamuḷālādi, yaṃ vā vanasaṇḍe pupphakāle pupphaṃ, phalakāle phalaṃ, tameva khādanti. Pupphaphale asati antamaso tattha rukkhapapaṭikampi khāditvā vasanti, na tveva āhāratthāya aññatra gacchanti. Uposathaṅgādhiṭṭhānaṃ [Pg.311] brahmavihārabhāvanaṃ ca karonti, te dantaluyyakehi seṭṭhatarā. Vaṇṭamuttikā nāma vaṇṭamuttāni bhūmiyaṃ patitāni paṇṇāniyeva khādanti, sesaṃ purimasadisameva, te sabbaseṭṭhā. དེ་ལ་དཀའ་ཐུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་པ་དང་། འབྲུ་འཐུ་བས་འཚོ་བ་དང་། དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་ལེན་པ་དང་། མེས་མ་བཙོས་པའི་ཟས་ཟ་བ་དང་། ལག་ཏུ་རྡོ་འཛིན་པ་དང་། སོ་ཡིས་གཅོད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བ་དང་། ལོ་མ་ས་ལ་ལྷུང་བ་ཁོ་ན་ཟ་བ་རྣམས་སོ། དེ་དག་ལས་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་པ་ནི། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ཞིང་ལས་དང་ཚོང་ལས་ལ་སོགས་པས་འཚོ་བ་སྐྱོང་བ་ཀེ་ཎི་ཡ་རལ་པ་ཅན་ལ་སོགས་པའོ། འབྲུ་འཐུ་བས་འཚོ་བ་ནི། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཀུན་དགའ་ར་བ་བཅོས་ཏེ། དེར་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པ་ལ་རིག་བྱེད་དང་བཟོ་ལ་སོགས་པ་སློབ་ཏུ་བཅུག་ནས། གསེར་དངུལ་རྣམས་སྤངས་ཏེ། ཏིལ་དང་འབྲས་ལ་སོགས་པའི་རུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལེན་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་ལེན་པ་ནི། ཟས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་བླངས་ཏེ་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་འབྲུ་འཐུ་བས་འཚོ་བ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། མེས་མ་བཙོས་པའི་ཟས་ཟ་བ་ནི། མེས་མ་བཙོས་པའི་ལོ་མ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟོས་ཏེ་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་ལེན་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ལག་ཏུ་རྡོ་འཛིན་པ་ནི། ལག་ཏུ་རྡོ་བ་དང་སྟ་རེ་དང་ཆུ་གྲི་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ནས་རྒྱུ་ཞིང་། ནམ་ཞིག་ལྟོགས་པ་ན་ཤིང་གང་རྙེད་ཀྱི་ཤུན་པ་བཤུས་ཏེ་ཟ་བ་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་བླངས་ནས་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་མེས་མ་བཙོས་པའི་ཟས་ཟ་བ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། སོ་ཡིས་གཅོད་པ་ནི། ལག་ཏུ་རྡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅིའང་མི་འཛིན་པར་རྒྱུ་ཞིང་། བཀྲེས་པའི་ཚེ་ཤིང་གང་རྙེད་ཀྱི་ཤུན་པ་སོ་ཡིས་བཅད་དེ་ཟ་བ་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་བླངས་ནས་ཚངས་པའི་གནས་རྣམས་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ལག་ཏུ་རྡོ་འཛིན་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བ་ནི། རང་བྱུང་གི་མཚོ་འམ་ནགས་ཚལ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་ཤིང་། མཚོ་དེར་ཡོད་པའི་པད་རྩ་ལ་སོགས་པ་དང་། ནགས་ཚལ་དུ་མེ་ཏོག་ཤར་བའི་དུས་སུ་མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་སྨིན་པའི་དུས་སུ་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཟ་བའོ། གལ་ཏེ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་མེད་ན་མཐར་ཤིང་གི་པགས་པ་ཟོས་ཏེ་གནས་ཀྱང་། ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བར། གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་འཛིན་པ་དང་ཚངས་པའི་གནས་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སོ་ཡིས་གཅོད་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ལོ་མ་ས་ལ་ལྷུང་བ་ཁོ་ན་ཟ་བ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་ས་ལ་ལྷུང་བའི་ལོ་མ་ཁོ་ན་ཟ་བ་སྟེ། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲ་ལ། དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། Ayaṃ pana brāhmaṇakulaputto ‘‘tāpasapabbajjāsu aggapabbajjaṃ pabbajissāmī’’ti vaṇṭamuttikapabbajjameva pabbajitvā himavante dve tayo pabbate atikkamma assamaṃ kārāpetvā paṭivasati. Atha bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena sāvatthiṃ gantvā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sāvatthivāsī eko puriso pabbate candanasārādīni gavesanto tassa assamaṃ patvā abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. So taṃ disvā ‘‘kuto āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Sāvatthito, bhante’’ti. ‘‘Kā tattha pavattī’’ti? ‘‘Tattha, bhante, manussā appamattā dānādīni puññāni karontī’’ti. ‘‘Kassa ovādaṃ sutvā’’ti? ‘‘Buddhassa bhagavato’’ti. Tāpaso buddhasaddassavanena vimhito ‘‘buddhoti tvaṃ, bho purisa, vadesī’’ti āmagandhe vuttanayeneva tikkhattuṃ pucchitvā ‘‘ghosopi kho eso dullabho’’ti attamano bhagavato santikaṃ gantukāmo hutvā cintesi – ‘‘na yuttaṃ buddhassa santikaṃ tucchameva gantuṃ, kiṃ nu kho gahetvā gaccheyya’’nti. Puna cintesi – ‘‘buddhā nāma āmisagarukā na honti, handāhaṃ dhammapaṇṇākāraṃ gahetvā gacchāmī’’ti cattāro pañhe abhisaṅkhari – བྲམ་ཟེའི་བུ་འདི་ནི། 'དཀའ་ཐུབ་པའི་རབ་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་རབ་བྱུང་ལ་ཞུགས་པར་བྱའོ་' སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ལོ་མ་ས་ལ་ལྷུང་བ་ཁོ་ན་ཟ་བའི་རབ་བྱུང་ལ་ཞུགས་ཏེ། གངས་རིའི་རི་བོ་གཉིས་གསུམ་བརྒལ་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བ་བཅོས་ཏེ་གནས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་གཤེགས་ནས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བར་བཞུགས་སོ། དེའི་ཚེ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་ཞིག་རི་ལ་ཙན་དན་གྱི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་འཚོལ་བཞིན་དུ་དཀའ་ཐུབ་པ་དེའི་གནས་སུ་ཕྱིན་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འགྲེང་ངོ་། དཀའ་ཐུབ་པས་དེ་མཐོང་ནས། 'ཁྱོད་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།' ཞེས་དྲིས་པར། 'བཙུན་པ། མཉན་ཡོད་ནས་འོངས་པ་ལགས་སོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། 'དེར་གནས་ཚུལ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡོད།' ཞེས་དྲིས་པར། 'བཙུན་པ། དེར་མི་རྣམས་བག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། 'སུའི་གདམས་ངག་ཐོས་ནས་བྱེད།' ཞེས་དྲིས་པར། 'སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིའོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། དཀའ་ཐུབ་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཐོས་པས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་ཏེ། 'སྐྱེས་བུ་དམ་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཞེས་སྨྲས་སམ།' ཞེས་དྲི་མ་མེད་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ལན་གསུམ་དྲིས་ཤིང་། 'སངས་རྒྱས་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ཉིད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་དུ་རྙེད་པར་དཀའོ།' ཞེས་ཡིད་རངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་འགྲོ་བར་འདོད་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། 'སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལག་སྟོང་དུ་འགྲོ་བ་ནི་མི་རུང་བས། ཅི་ཞིག་བཟུང་ནས་འགྲོ་བར་བྱ།' ཡང་བསམས་པ། 'སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཟང་ཟིང་ལ་གཙོ་བོར་མི་མཛད་པས། བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེས་བཟུང་ནས་འགྲོ་བར་བྱའོ་' སྙམ་དུ་དྲི་བ་བཞི་བརྩམས་སོ། ‘‘Kīdiso mitto na sevitabbo, kīdiso mitto sevitabbo; Kīdiso payogo payuñjitabbo, kiṃ rasānaṃ agga’’nti. 'གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་མི་བསྟེན་པར་བྱ། གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བསྟེན་པར་བྱ། བརྩོན་འགྲུས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པར་བྱ། རོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ནི་གང་ཡིན།' ཞེས་པའོ། So te pañhe gahetvā majjhimadesābhimukho pakkamitvā anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ paviṭṭho. Bhagavāpi tasmiṃ samaye dhammadesanatthāya āsane nisinnoyeva hoti. So bhagavantaṃ disvā avanditvāva ekamantaṃ aṭṭhāsi. Bhagavā ‘‘kacci, isi, khamanīya’’ntiādinā nayena sammodi. Sopi ‘‘khamanīyaṃ, bho gotamā’’tiādinā nayena paṭisammoditvā ‘‘yadi buddho bhavissati, manasā pucchite pañhe vācāya eva vissajjessatī’’ti manasā eva bhagavantaṃ te pañhe pucchi. Bhagavā brāhmaṇena puṭṭho ādipañhaṃ [Pg.312] tāva vissajjetuṃ hiriṃ tarantanti ārabhitvā aḍḍhateyyā gāthāyo āha. དེས་དྲི་བ་དེ་དག་བཟུང་ནས་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སོང་སྟེ། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་སླེབས་ནས་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་བཞིན་པ་ཡིན་ནོ། དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས་ཕྱག་མ་འཚལ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འགྲེང་ངོ་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'དྲང་སྲོང་། ཁྱོད་བདེ་བར་གནས་སམ།' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཚམས་འདྲི་མཛད་དོ། དེས་ཀྱང་། 'ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདེ་བར་གནས་སོ།' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འཚམས་འདྲི་བྱས་ནས། 'གལ་ཏེ་འདི་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཡིན་ན། བདག་གིས་ཡིད་ཀྱིས་དྲིས་པའི་དྲི་བ་རྣམས་ལ་ངག་གིས་ལན་འདེབས་པར་འགྱུར་རོ་' སྙམ་དུ་ཡིད་ཁོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲི་བ་དེ་དག་དྲིས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེས་དྲིས་པའི་དྲི་བ་དང་པོའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'ངོ་ཚ་མེད་པར་བྱེད་པ་' ཞེས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གསུམ་གསུངས་སོ། 256. Tāsaṃ attho – hiriṃ tarantanti hiriṃ atikkamantaṃ ahirikaṃ nillajjaṃ. Vijigucchamānanti asucimiva passamānaṃ. Ahiriko hi hiriṃ jigucchati asucimiva passati, tena naṃ na bhajati na allīyati. Tena vuttaṃ ‘‘vijigucchamāna’’nti. Tavāhamasmi iti bhāsamānanti ‘‘ahaṃ, samma, tava sahāyo hitakāmo sukhakāmo, jīvitampi me tuyhaṃ atthāya pariccatta’’nti evamādinā nayena bhāsamānaṃ. Sayhāni kammāni anādiyantanti evaṃ bhāsitvāpi ca sayhāni kātuṃ sakkānipi tassa kammāni anādiyantaṃ karaṇatthāya asamādiyantaṃ. Atha vā cittena tattha ādaramattampi akarontaṃ, apica kho pana uppannesu kiccesu byasanameva dassentaṃ. Neso mamanti iti naṃ vijaññāti taṃ evarūpaṃ ‘‘mittapaṭirūpako eso, neso me mitto’’ti evaṃ paṇḍito puriso vijāneyya. ༢༥༦. དེ་དག་གི་དོན་ནི། 'ངོ་ཚ་མེད་པར་བྱེད་པ་' ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལས་འདས་ཤིང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པའོ། 'སྐྱུག་བྲོ་བར་ལྟ་བ་' ཞེས་པ་ནི་མི་གཙང་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་སྟེ། ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་ཅིང་མི་གཙང་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བས་ན། དེ་ལ་མི་བསྟེན་ཅིང་མི་འགྲོགས་སོ། དེས་ན་ 'སྐྱུག་བྲོ་བར་ལྟ་བ་' ཞེས་གསུངས་སོ། 'བདག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་' ཞེས་པ་ནི། 'གྲོགས་པོ། བདག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འདོད་པའི་གྲོགས་པོ་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བདག་གི་སྲོག་ཀྱང་གཏོང་ཕོད་དོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ། 'བྱ་བ་ནི་མི་བྱེད་པ་' ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་བྱ་རུང་བའི་ལས་རྣམས་མི་བྱེད་པ་དང་། ལས་དེ་དག་སྒྲུབ་པར་ཁས་མི་ལེན་པའོ། ཡང་ན་ཡིད་ཀྱིས་དེ་ལ་གུས་པ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་པར། བྱ་བ་བྱུང་བའི་ཚེ་ཕུང་ཀྲོལ་ཁོ་ན་སྟོན་པའོ། 'འདི་ནི་བདག་གི་གྲོགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བ་' ཞེས་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་སྐྱེས་བུ་ལ། 'འདི་ནི་གྲོགས་པོ་ལྟར་སྣང་བ་ཙམ་སྟེ། བདག་གི་གྲོགས་པོ་ངོ་མ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། 257. Ananvayanti yaṃ atthaṃ dassāmi, karissāmīti ca bhāsati, tena ananugataṃ. Piyaṃ vācaṃ yo mittesu pakubbatīti yo atītānāgatehi padehi paṭisantharanto niratthakena saṅgaṇhanto kevalaṃ byañjanacchāyāmatteneva piyaṃ mittesu vācaṃ pavatteti. Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitāti evarūpaṃ yaṃ bhāsati, taṃ akarontaṃ, kevalaṃ vācāya bhāsamānaṃ ‘‘vacīparamo nāmesa amitto mittapaṭirūpako’’ti evaṃ paricchinditvā paṇḍitā jānanti. ༢༥༧. 'ལག་ལེན་དུ་མི་འཁེལ་བ་' ཞེས་པ་ནི། 'བདག་གིས་སྦྱིན་པར་བྱའོ། བྱ་བར་བྱའོ།' ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་དེ་དང་མི་མཐུན་པའོ། 'གྲོགས་པོ་རྣམས་ལ་ཚིག་སྙན་པོ་སྨྲ་བ་' ཞེས་པ་ནི། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཚིག་གིས་འཚམས་འདྲི་བྱེད་ཅིང་། དོན་མེད་པའི་གཏམ་གྱིས་སྐྱོང་བ་སྟེ། ཚིག་གི་རྣམ་པ་ཙམ་གྱིས་གྲོགས་པོ་རྣམས་ལ་ཚིག་སྙན་པོ་སྨྲ་བའོ། 'བྱ་བ་མི་བྱེད་པར་སྨྲ་བ་ཁོ་ན་ལ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་' ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་སྨྲས་པ་བཞིན་མི་བྱེད་པར། ཚིག་ཙམ་གྱིས་སྨྲ་བ་དེ་ལ། 'འདི་ནི་ཚིག་ཙམ་གྱིས་མཛེས་པ་སྟེ། གྲོགས་པོ་མ་ཡིན་པར་གྲོགས་པོ་ལྟར་སྣང་བ་ཁོ་ནའོ་' ཞེས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་ཤེས་པར་བྱའོ། 258. Na so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassīti yo bhedameva āsaṅkamāno katamadhurena upacārena sadā appamatto viharati, yaṃkiñci assatiyā amanasikārena kataṃ, aññāṇakena vā akataṃ, ‘‘yadā maṃ garahissati, tadā naṃ etena paṭicodessāmī’’ti evaṃ randhameva anupassati, na so mitto sevitabboti. ༢༥༨. 'ཕྱེ་བར་དོགས་ཤིང་སྐྱོན་ཁོ་ན་འཚོལ་བས། རྟག་ཏུ་བག་ཡོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་གྲོགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ནི། འབྱེད་པར་དོགས་ནས་ཚིག་འཇམ་པོའི་སྒོ་ནས་རྟག་ཏུ་བག་ཡོད་པར་གནས་ཤིང་། དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་བྱས་པའི་ཉེས་པ་འགའ་ཞིག་གམ། མ་ཤེས་པས་མ་བྱས་པ་ལ། 'ནམ་ཞིག་འདིས་བདག་ལ་སྨད་པའི་ཚེ། བདག་གིས་འདི་ལ་སྐྱོན་འདིས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ་' སྙམ་དུ་སྐྱོན་ཁོ་ན་འཚོལ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་གྲོགས་པོ་ནི་བསྟེན་པར་མི་བྱའོ། Evaṃ bhagavā ‘‘kīdiso mitto na sevitabbo’’ti imaṃ ādipañhaṃ vissajjetvā dutiyaṃ vissajjetuṃ ‘‘yasmiñca setī’’ti imaṃ upaḍḍhagāthamāha. Tassattho [Pg.313] yasmiñca mitte mitto tassa hadayamanupavisitvā sayanena yathā nāma pitu urasi putto ‘‘imassa mayi urasi sayante dukkhaṃ vā anattamanatā vā bhaveyyā’’tiādīhi aparisaṅkamāno nibbisaṅko hutvā seti, evamevaṃ dāradhanajīvitādīsu vissāsaṃ karonto mittabhāvena nibbisaṅko seti. Yo ca parehi kāraṇasataṃ kāraṇasahassampi vatvā abhejjo, sa ve mitto sevitabboti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་མི་བསྟེན་པར་བྱ།' ཞེས་པའི་དྲི་བ་དང་པོའི་ལན་བཏབ་ནས། དྲི་བ་གཉིས་པའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཉལ་བ་' ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་སོ། དེའི་དོན་ནི། གྲོགས་པོ་གང་ལ་གྲོགས་པོ་གཞན་གྱིས་ཡིད་གཏད་དེ་གནས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཕའི་བྲང་ཁར་བུ་ཉལ་བ་ན། 'བདག་ཕའི་བྲང་ཁར་ཉལ་བ་འདིས་ཕ་ལ་གནོད་པ་དང་མི་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་' སྙམ་པའི་དོགས་པ་མེད་པར་བག་ཕེབས་པར་ཉལ་བ་བཞིན་དུ། ཆུང་མ་དང་ནོར་དང་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ཡིད་གཏད་དེ་གྲོགས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་བག་ཕེབས་པར་གནས་པའོ། གཞན་གྱིས་རྒྱུ་མཚན་བརྒྱ་འམ་སྟོང་སྨྲས་ཀྱང་མི་ཕྱེད་པ་དེ་ནི། བསྟེན་པར་བྱ་བའི་གྲོགས་པོ་ངོ་མ་ཡིན་ནོ། 259. Evaṃ bhagavā ‘‘kīdiso mitto sevitabbo’’ti evaṃ dutiyapañhaṃ vissajjetvā tatiyaṃ vissajjetuṃ ‘‘pāmujjakaraṇa’’nti gāthamāha. Tassattho – pāmujjaṃ karotīti pāmujjakaraṇaṃ. Ṭhānanti kāraṇaṃ. Kiṃ pana tanti? Vīriyaṃ. Tañhi dhammūpasañhitaṃ pītipāmojjasukhamuppādanato pāmujjakaraṇanti vuccati. Yathāha ‘‘svākhāte, bhikkhave, dhammavinaye yo āraddhavīriyo, so sukhaṃ viharatī’’ti (a. ni. 1.319). Pasaṃsaṃ āvahatīti pasaṃsāvahanaṃ. Ādito dibbamānusakasukhānaṃ, pariyosāne nibbānasukhassa āvahanato phalūpacārena sukhaṃ. Phalaṃ paṭikaṅkhamāno phalānisaṃso. Bhāvetīti vaḍḍheti. Vahanto porisaṃ dhuranti purisānucchavikaṃ bhāraṃ ādāya viharanto etaṃ sammappadhānavīriyasaṅkhātaṃ ṭhānaṃ bhāveti, īdiso payogo sevitabboti. ༢༥༩. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བསྟེན་པར་བྱ།' ཞེས་པའི་དྲི་བ་གཉིས་པའི་ལན་བཏབ་ནས། དྲི་བ་གསུམ་པའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པ་' ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། དེའི་དོན་ནི། རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པའོ། གནས་ནི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ནི་གང་ཞེ་ན། བརྩོན་འགྲུས་སོ། ཆོས་དང་ལྡན་པའི་དགའ་བ་དང་མགུ་བ་དང་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ཇི་སྐད་དུ། 'དགེ་སློང་དག ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་འདི་ལ། གང་ཞིག་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་དེ་ནི་བདེ་བར་གནས་སོ།' ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། བསྔགས་པ་འདྲེན་པས་ན་བསྔགས་པ་འདྲེན་པའོ། ཐོག་མར་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་བ་འདྲེན་པ་དང་། མཐར་མྱང་འདས་ཀྱི་བདེ་བ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་ཉེ་བར་སྦྱར་བའི་སྒོ་ནས་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། འབྲས་བུ་ལ་རེ་ཞིང་འབྲས་བུའི་ཕན་ཡོན་འདོད་པས་སོ། 'སྒོམ་པ་' ཞེས་པ་ནི་སྤེལ་བའོ། 'སྐྱེས་བུའི་ཁུར་འཛིན་པ་' ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་ལ་འོས་པའི་ཁུར་བླངས་ཏེ་གནས་ཤིང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་གཏོགས་པའི་གནས་འདི་ཉིད་སྒོམ་པ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་འདི་ལྟ་བུ་ལ་བརྟེན་པར་བྱའོ། 260. Evaṃ bhagavā ‘‘kīdiso payogo payuñjitabbo’’ti tatiyapañhaṃ vissajjetvā catutthaṃ vissajjetuṃ ‘‘pavivekarasa’’nti gāthamāha. Tattha pavivekoti kilesavivekato jātattā aggaphalaṃ vuccati, tassa rasoti assādanaṭṭhena taṃsampayuttaṃ sukhaṃ. Upasamopi kilesūpasamante jātattā nibbānasaṅkhātaupasamārammaṇattā vā tadeva, dhammapītirasopi ariyadhammato anapetāya nibbānasaṅkhāte dhamme uppannāya pītiyā rasattā tadeva. Taṃ pavivekarasaṃ upasamassa ca rasaṃ pitvā tadeva dhammapītirasaṃ pivaṃ niddaro hoti nippāpo, pivitvāpi kilesapariḷāhābhāvena niddaro, pivantopi pahīnapāpattā nippāpo hoti, tasmā etaṃ rasānamagganti. Keci pana ‘‘jhānanibbānapaccavekkhaṇānaṃ kāyacittaupadhivivekānañca vasena pavivekarasādayo tayo eva ete dhammā’’ti yojenti[Pg.314], purimameva sundaraṃ. Evaṃ bhagavā catutthapañhaṃ vissajjento arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne brāhmaṇo bhagavato santike pabbajitvā katipāheneva paṭisambhidāppatto arahā ahosīti. ༢༦༠. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'བརྩོན་འགྲུས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པར་བྱ།' ཞེས་པའི་དྲི་བ་གསུམ་པའི་ལན་བཏབ་ནས། དྲི་བ་བཞི་པའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'དབེན་པའི་རོ་' ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ 'དབེན་པ་' ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་དབེན་པས་ན་མཆོག་གི་འབྲས་བུ་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་ལ། 'དེའི་རོ་' ཞེས་པ་ནི་མྱོང་བའི་དོན་གྱིས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བདེ་བའོ། 'ཉེ་བར་ཞི་བ་' ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རམ། མྱང་འདས་སུ་གཏོགས་པའི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་དོ། 'ཆོས་ལ་དགའ་བའི་རོ་' ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་ལས་མི་ཉམས་ཤིང་མྱང་འདས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ལ་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་རོ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་དོ། དབེན་པའི་རོ་དེ་དང་ཉེ་བར་ཞི་བའི་རོ་དེ་འཐུངས་ནས། ཆོས་ལ་དགའ་བའི་རོ་དེ་ཉིད་འཐུང་བ་ན་ཡིད་གདུང་བ་མེད་ཅིང་སྡིག་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འཐུངས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་གདུང་བ་མེད་པ་དང་། འཐུང་བཞིན་དུ་སྡིག་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་རོ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་གོ། ཁ་ཅིག་ནི། 'བསམ་གཏན་དང་མྱང་འདས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ལུས་དང་སེམས་དང་ཉེར་ལེན་ལས་དབེན་པའི་དབང་གིས་དབེན་པའི་རོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཁོ་ན་ཆོས་འདི་དག་ཡིན་ནོ་' ཞེས་སྦྱོར་ཏེ། སྔ་མ་ཉིད་ལེགས་སོ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲི་བ་བཞི་པའི་ལན་འདེབས་ཤིང་དགྲ་བཅོམ་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བསྟན་པ་རྫོགས་པར་མཛད་དོ། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་བྲམ་ཟེ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ཞག་འགའ་ཞིག་གིས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པའི་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏོ། Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཆུང་ངུའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Suttanipāta-aṭṭhakathāya hirisuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། Paṭhamo bhāgo niṭṭhito. བམ་པོ་དང་པོ་རྫོགས་སོ། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |